| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། Vinayapiṭake འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད། Vimativinodanī-ṭīkā (paṭhamo bhāgo) ཐེ་ཚོམ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཊཱིཀཱ་ (དེབ་དང་པོ།) Ganthārambhakathā བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་གཏམ། Karuṇāpuṇṇahadayaṃ[Pg.1], sugataṃ hitadāyakaṃ; Natvā dhammañca vimalaṃ, saṅghañca guṇasampadaṃ. སྙིང་རྗེས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ཐུགས་མངའ་ཞིང་། །ཕན་པ་སྟེར་མཛད་བདེ་བར་གཤེགས་པ་དང་། །དྲི་མེད་ཆོས་དང་ཡོན་ཏན་ཕུན་ཚོགས་པའི། །དགེ་འདུན་ཚོགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཉེ་བར་བཏུད། Vaṇṇanā nipuṇāhesuṃ, vinayaṭṭhakathāya yā; Pubbakehi katā nekā, nānānayasamākulā. སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་ཡི། །འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཞིབ་མོ་དུ་མ་ཞིག །ཚུལ་མི་འདྲ་བ་དུ་མས་གཏམས་པ་དག །ཡོད་པར་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་ནའང་། Tattha kāci suvitthiṇṇā, dukkhogāhā ca ganthato; Viraddhā atthato cāpi, saddato cāpi katthaci. དེ་དག་ལས་ལ་ལ་ནི་གཞུང་རྒྱས་ཆེས། །ཚིག་གི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དང་། །ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་དོན་དང་སྒྲ་དག་ལའང་། །འཁྲུལ་པ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་གྱུར་པ་དང་། Kāci katthaci apuṇṇā, kāci sammohakārinī; Tasmā tāhi samādāya, sāraṃ saṅkheparūpato. ལ་ལ་གནས་འགར་མ་ཚང་བ་ཉིད་དང་། །ལ་ལ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས། །དེ་ཕྱིར་དེ་དག་ལས་ནི་སྙིང་པོའི་དོན། །བསྡུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལེགས་པར་བླངས་ནས་ནི། Līnatthañca pakāsento, viraddhañca visodhayaṃ; Upaṭṭhitanayañcāpi, tattha tattha pakāsayaṃ. སྦས་པའི་དོན་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། །འཁྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱང་ལེགས་པར་དག་བྱེད་ཅིང་། །དེ་དང་དེ་དག་གནས་སུ་བསྟན་པའི་ཚུལ། །ཡང་དག་ཉིད་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། Vinaye vimatiṃ chetuṃ, bhikkhūnaṃ lahuvuttinaṃ; Saṅkhepena likhissāmi, tassā līnatthavaṇṇanaṃ. འཚོ་བ་ཡང་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཉིད་ཀྱི། །འདུལ་བའི་ཐེ་ཚོམ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཡི་སྦས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་འགྲེལ་། །མདོར་བསྡུས་ཚུལ་གྱིས་བདག་གིས་བྲི་བར་བྱ། Ganthārambhakathāvaṇṇanā བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་གཏམ་གྱི་བཤད་པ། Vinayasaṃvaṇṇanārambhe ratanattayaṃ namassitukāmo tassa visiṭṭhaguṇayogasandassanatthaṃ yo kappakoṭīhipītiādimāha. Visiṭṭhaguṇayogena hi vandanārahabhāvo, vandanārahe ca katā vandanā yathādhippetamatthaṃ sādheti[Pg.2]. Ettha ca saṃvaṇṇanārambhe ratanattayapaṇāmakaraṇappayojanaṃ tattha tattha bahudhā papañcenti ācariyā, mayaṃ pana idhādhippetameva payojanaṃ dassayissāma. Tasmā saṃvaṇṇanārambhe ratanattayapaṇāmakaraṇaṃ yathāpaṭiññātasaṃvaṇṇanāya anantarāyena parisamāpanatthanti veditabbaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘tassānubhāvena hatantarāyo’’ti. Ratanattayapaṇāmakaraṇena hi rāgādidosavigamato paññādiguṇapāṭavato āyuādivaḍḍhanato puññātisayabhāvādito ca hoteva yathāpaṭiññātasaṃvaṇṇanāya anantarāyena parisamāpanaṃ. འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་རྩོམ་པའི་ཐོག་མར། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་འདོད་པའི་སློབ་དཔོན་གྱིས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཡོ་ ཀཔྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པི་" (བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་དུ་མས་ཀྱང་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་བཅད་གསུམ་གསུངས་སོ།། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ན་ཕྱག་བྱ་བའི་འོས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། ཕྱག་བྱ་བའི་འོས་ལ་ཕྱག་བྱས་པ་ལས་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། འདིར་འགྲེལ་བཤད་རྩོམ་པའི་ཐོག་མར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་དགོས་པ་ནི། སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གནས་དེ་དང་དེར་རྣམ་པ་མང་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་བཤད་མོད་ཀྱང་། བདག་ཅག་གིས་ནི་འདིར་འདོད་པའི་དགོས་པ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་རྩོམ་པའི་ཐོག་མར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི། ཁས་བླངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་འདི་ཉིད་བར་ཆད་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ཡང་ "དེའི་མཐུ་ལས་བར་ཆད་བསལ་ཏེ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱས་པ་ལས། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཚེ་ལ་སོགས་པ་འཕེལ་བ་དང་། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས། ཁས་བླངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་འདི་ཉིད་བར་ཆད་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། Tattha paṭhamaṃ tāva bhagavato vandanaṃ kattukāmo ‘‘yo kappakoṭīhipi…pe… tassā’’ti āha. Imissā pana vinayadesanāya karuṇāppadhānañāṇasamuṭṭhitatāya karuṇāppadhānameva thomanaṃ āraddhaṃ. Esā hi ācariyassa pakati, yadidaṃ ārambhānurūpathomanā. Karuṇāggahaṇena cettha aparimeyyappabhāvā sabbepi buddhaguṇā nayato saṅgahitāti daṭṭhabbā taṃmūlakattā sesabuddhaguṇānaṃ. Tattha yoti imassa aniyamavacanassa nāthoti iminā sambandho. Kappakoṭīhipi appameyyaṃ kālanti kappakoṭigaṇanāvasenapi ‘‘ettakā kappakoṭiyo’’ti pametuṃ asakkuṇeyyaṃ kālaṃ. Api-saddena pageva vassagaṇanāyāti dasseti. Appameyyaṃ kālanti ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, tena kappakoṭigaṇanāvasena paricchinditumasakkuṇeyyamapi, asaṅkhyeyyavasena pana paricchinditabbato salakkhaṃ caturasaṅkhyeyyakappakālaṃ accantameva nirantaraṃ pañcamahāpaaccāgādiatidukkarāni karonto khedaṃ kāyikaṃ parissamaṃ pattoti dasseti. དེ་ལ་ཐོག་མར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བར་འདོད་ནས། "ཡོ་ ཀཔྤ་ཀོ་ཊཱི་ཧི་པི་..." ཞེས་པ་ནས་ "...ཏསྶཱ" ཞེས་པའི་བར་གྱི་ཚིགས་བཅད་དང་པོ་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་འདུལ་བའི་བསྟན་པ་འདི་ནི་སྙིང་རྗེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་ཉིད་ཀྱིས། སྙིང་རྗེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བསྟོད་པ་ཉིད་བརྩམས་སོ།། འདི་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་རང་བཞིན་ཏེ། གང་ཞིག་རྩོམ་པ་དང་མཐུན་པའི་བསྟོད་པ་བྱེད་པ་ཉིད་དོ།། འདིར་སྙིང་རྗེ་ཞེས་བཟུང་བས་ནི། གཞལ་དུ་མེད་པའི་མཐུ་མངའ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚུལ་གྱིས་བསྡུས་པར་ལྟ་བར་བྱ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་དེ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལ་ "ཡོ་" (གང་ཞིག་) ཅེས་པའི་མ་ངེས་པའི་ཚིག་འདི་ནི། "ནཱཐོ་" (མགོན་པོ་) ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ།། "བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་དུ་མས་ཀྱང་གཞལ་དུ་མེད་པའི་དུས་སུ་" ཞེས་པ་ནི། བསྐལ་པའི་བྱེ་བའི་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ "བསྐལ་པ་བྱེ་བ་འདི་སྙེད་དོ་" ཞེས་གཞལ་བར་མི་ནུས་པའི་དུས་སོ།། "ཨ་པི་" (ཀྱང་) ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ལོའི་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། "གཞལ་དུ་མེད་པའི་དུས་སུ་" ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་དོན་དུ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་སྟེ། དེས་བསྐལ་པའི་བྱེ་བའི་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བགོ་བར་མི་ནུས་ཀྱང་། གྲངས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་བགོ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས། བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་བསྐལ་པ་འབུམ་གྱི་དུས་སུ། གཏན་དུ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བ་རྣམས་མཛད་ཅིང་། ལུས་ཀྱི་ངལ་བ་དང་ཡོངས་སུ་དུབ་པ་ལ་གཤེགས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། Lokahitāyāti sattalokassa hitāya. Nāthatīti nātho, veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsatīti attho. Atha vā nāthati veneyyagate kilese upatāpeti, nāthati vā yācati veneyye attano hitakaraṇe yācitvāpi niyojetīti nātho, lokapaṭisaraṇo lokasāmī lokanāyakoti vuttaṃ hoti. Mahākāruṇikassāti yo karuṇāya kampitahadayattā lokahitatthaṃ atidukkarakiriyāya anekappakāraṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavitvā āgato, tassa mahākāruṇikassāti attho. Tattha kiratīti karuṇā, paradukkhaṃ vikkhipati apanetīti attho. Dukkhitesu vā kiriyati pasāriyatīti karuṇā. Atha vā kiṇātīti karuṇā, paradukkhe sati kāruṇikaṃ [Pg.3] hiṃsati vibādheti, vināseti vā parassa dukkhanti attho. Paradukkhe sati sādhūnaṃ kampanaṃ hadayakhedaṃ karotīti vā karuṇā. Atha vā kamiti sukhaṃ, taṃ rundhatīti karuṇā. Esā hi paradukkhāpanayanakāmatālakkhaṇā attasukhanirapekkhatāya kāruṇikānaṃ sukhaṃ rundhati vibādheti. Karuṇāya niyutto kāruṇiko, mahanto kāruṇiko mahākāruṇiko, tassa namo atthūti pāṭhaseso. "འཇིག་རྟེན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་རོ།། "མགོན་བྱེད་པས་ན་མགོན་པོ་" སྟེ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བ་ལ་རེ་བར་མཛད་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན། གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་མགོན་པོའོ།། ཡང་ན། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་རང་གི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་ཀྱང་སྦྱོར་བར་མཛད་པས་ན་མགོན་པོ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་སྐྱབས་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་བདག་པོ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། "ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་" ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་སྙིང་རྗེས་ཐུགས་གཡོས་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕན་དོན་དུ། ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བའི་སྤྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པ་མང་པོའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ལྟ་བུ་མྱོང་ནས་གཤེགས་པ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལ་ "གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་སྙིང་རྗེ་" སྟེ། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཞིང་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན། སྡུག་བསྔལ་བ་རྣམས་ལ་གཏོར་ཞིང་བརྐྱང་བར་བྱ་བས་ན་སྙིང་རྗེའོ།། ཡང་ན། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་ཚེ་སྙིང་རྗེ་ཅན་ལ་གནོད་ཅིང་གཙེ་བར་བྱེད་པའམ། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་ཚེ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་གཡོ་ཞིང་ཡིད་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་སྙིང་རྗེའོ།། ཡང་ན། "ཀཾ་" ཞེས་པ་ནི་བདེ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན་སྙིང་རྗེའོ།། འདི་ནི་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས། རང་གི་བདེ་བ་ལ་མི་ལྟ་བར་སྙིང་རྗེ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བདེ་བ་འགོག་ཅིང་གནོད་པར་བྱེད་དོ།། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཅན་ཏེ། ཆེན་པོ་གྱུར་པའི་སྙིང་རྗེ་ཅན་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའོ།། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།། Evaṃ karuṇāmukhena saṅkhepato sakalasabbaññuguṇehi bhagavantaṃ thometvā idāni saddhammaṃ thometuṃ asambudhantiādimāha. Tattha buddhanisevitaṃ yaṃ asambudhaṃ jīvaloko bhavā bhavaṃ gacchati, tassa dhammavarassa namoti sambandho. Tattha asambudhanti asambujjhanto, yathāsabhāvaṃ appaṭivijjhanatoti vuttaṃ hoti. Hetuattho hettha antapaccayo. Yanti aniyamato sapariyattiko navalokuttaradhammo kammabhāvena niddiṭṭho. Buddhanisevitanti tasseva visesanaṃ, sammāsambuddhena, paccekabuddhasāvakabuddhehipi vā gocarāsevanabhāvanāsevanāhi yathārahaṃ nisevitaṃ, ajahitanti attho. Tattha pariyattiphalanibbānāni gocarāsevanavaseneva nisevitāni, maggo pana bhāvanāsevanavasenāpi paccavekkhaṇañāṇādivasena gocarāsevanavasenāpi nisevito. Bhavābhavanti bhavato bhavaṃ. Atha vā hīnapaṇītādivasena khuddakaṃ mahantañca bhavanti attho. Vuḍḍhatthopi hi a-kāro dissati asekkhā dhammātiādīsu (dha. sa. tikamātikā 11) viya. Atha vā bhavoti vuḍḍhi, abhavoti hāni. Bhavoti vā sassatadiṭṭhi, abhavoti ucchedadiṭṭhi. Vuttappakāro bhavo ca abhavo ca bhavābhavo, taṃ bhavābhavaṃ. Gacchatīti upagacchati. Jīvalokoti sattaloko. Avijjādikilesajālaviddhaṃsinoti dhammavisesanaṃ. Tattha na vidati dhammānaṃ yathāsabhāvaṃ na vijānātīti avijjā, aññāṇaṃ. Sā ādi yesaṃ taṇhādīnaṃ, teyeva kilissanti etehi sattāti kilesā, teyeva ca sattānaṃ vibādhanaṭṭhena jālasadisāti jālaṃ, taṃ viddhaṃseti sabbaso vināseti sīlenāti avijjādikilesajālaviddhaṃsī, tassa. དེ་ལྟར་སྙིང་རྗེའི་སྒོ་ནས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་ནས། ད་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ལ་བསྟོད་པའི་ཕྱིར། "ཨ་སམྦུ་དྷཾ་" (མ་རྟོགས་པས་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་གང་ཞིག་མ་རྟོགས་པས། འགྲོ་བའི་འཇིག་རྟེན་འདི་སྲིད་པ་ནས་སྲིད་པར་འཁོར་བར་འགྱུར་བ། ཆོས་མཆོག་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་ལོ།། དེ་ལ་ "ཨ་སམྦུ་དྷཾ་" ཞེས་པ་ནི་མ་ཤེས་པའམ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་རྟོགས་པས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། འདིར་ "ཨནྟ་" རྐྱེན་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ།། "ཡཾ" (གང་ཞིག་) ཅེས་མ་ངེས་པར་གསུངས་པས་ནི། ལུང་གི་ཆོས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་པོ་ལས་ཀྱི་དངོས་པོར་བསྟན་ཏོ།། "སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟེན་པ་" ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏེ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སམ། ཡང་ན་རང་སངས་རྒྱས་དང་ཉན་ཐོས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། ཡུལ་ལ་བསྟེན་པ་དང་བསྒོམ་པ་ལ་བསྟེན་པའི་སྒོ་ནས་ཇི་ལྟར་འོས་པར་བསྟེན་ཅིང་མ་བཏང་བའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལ་ལུང་དང་འབྲས་བུ་དང་མྱང་འདས་རྣམས་ནི་ཡུལ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚུལ་ཁོ་ནས་བསྟེན་པ་ཡིན་ལ། ལམ་ནི་བསྒོམ་པ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡུལ་ལ་བསྟེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་བསྟེན་ཏོ།། "སྲིད་པ་ནས་སྲིད་པར་" ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པ་སྔ་མ་ནས་སྲིད་པ་ཕྱི་མར་རོ།། ཡང་ན། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྲིད་པ་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ལའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "ཨ་སེཀྑཱ་ དྷམྨཱ་" (མི་སློབ་པའི་ཆོས་རྣམས་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན། "ཨ་" ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་ལའང་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཡང་ན། "བྷ་ཝོ་" ནི་འཕེལ་བ་དང་། "ཨ་བྷ་ཝོ་" ནི་ཉམས་པའོ།། ཡང་ན། "བྷ་ཝོ་" ནི་རྟག་ལྟ་དང་། "ཨ་བྷ་ཝོ་" ནི་ཆད་ལྟའོ།། གསུངས་ཟིན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་འཕེལ་བ་དང་ཉམས་པའམ། རྟག་ལྟ་དང་ཆད་ལྟ་ནི་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་ "འགྲོ་བ་" ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བའོ།། "འགྲོ་བའི་འཇིག་རྟེན་" ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ།། "མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲ་བ་འཇོམས་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ།། དེ་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ཤིང་མི་རིག་པས་ན་མ་རིག་པ་སྟེ་མི་ཤེས་པའོ།། མ་རིག་པ་དེ་ཉིད་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པའོ།། དེ་དག་ཉིད་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གཙེ་བའི་དོན་གྱིས་ན་དྲ་བ་དང་འདྲ་བས་ན་དྲ་བའོ།། དྲ་བ་དེ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འཇོམས་ཤིང་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲ་བ་འཇོམས་པ་སྟེ། དེ་ལའོ།། Nanu cettha sapariyattiko navalokuttaradhammo adhippeto, tattha ca maggoyeva kilese viddhaṃseti, netareti ce? Vuccate – maggassāpi nibbānamāgamma [Pg.4] kilesaviddhaṃsanato nibbānampi kilese viddhaṃseti nāma, maggassa kilesaviddhaṃsanakiccaṃ phalena niṭṭhitanti phalampi ‘‘kilesaviddhaṃsī’’ti vuccati, pariyattidhammopi kilesaviddhaṃsanassa upanissayapaccayattā ‘‘kilesaviddhaṃsī’’ti vattuṃ arahatīti na koci doso. Dhammavarassa tassāti pubbe aniyamitassa niyāmakavacanaṃ. Tattha yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne catūsu apāyesu saṃsāradukkhe ca apatamāne dhāretīti dhammo. Vuttappakāro dhammo eva attano uttaritarābhāvena varo pavaro anuttaroti dhammavaro, tassa dhammavarassa namo atthūti attho. འདིར་ལུང་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་པོ་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལས་ཀྱང་ལམ་ཁོ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་ཀྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ལམ་གྱིས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའི་ཕྱིར། མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ལམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའི་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་ལའང་ "ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པ་" ཞེས་བྱའོ།། ལུང་གི་ཆོས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྐྱེན་ཡིན་པའི་ཕིར། "ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པ་" ཞེས་བརྗོད་པར་འོས་པས་ཉེས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ།། "ཆོས་མཆོག་དེ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་མ་ངེས་པ་ཉིད་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་གོ། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་པོ་རྣམས་ངན་འགྲོ་བཞི་དང་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་མི་ལྷུང་བར་འཛིན་པས་ན་ཆོས་སོ།། གསུངས་ཟིན་པའི་ཆོས་ཉིད་རང་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར། མཆོག་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་བླ་ན་མེད་པ་སྟེ་ཆོས་མཆོག་གོ། ཆོས་མཆོག་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Evaṃ saṅkhepanayeneva sabbadhammaguṇehi saddhammaṃ thometvā idāni ariyasaṅghaṃ thometuṃ guṇehītiādimāha. Tattha guṇehi yo yutto, tamariyasaṅghaṃ namāmīti sambandho. Sīlādayo guṇā cettha lokiyalokuttarā adhippetā. ‘‘Vimuttivimuttiñāṇa’’nti vattabbe ekadesasarūpekasesanayena ‘‘vimuttiñāṇa’’nti vuttaṃ, ādisaddapariyāyena pabhutisaddena vā vimuttiggahaṇaṃ veditabbaṃ. Tattha vimuttīti phalaṃ. Vimuttiñāṇanti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Pabhuti-saddena chaḷabhiññācatupaṭisambhidādayo guṇā saṅgahitāti daṭṭhabbā. Kusalatthikānaṃ janānaṃ puññātisayavuḍḍhiyā khettasadisattā khettanti āha ‘‘khettaṃ janānaṃ kusalatthikāna’’nti. Khittaṃ bījaṃ mahapphalabhāvakaraṇena tāyatīti hi khettaṃ. Ariyasaṅghanti ettha ārakattā kilesehi, anaye na iriyanato, aye ca iriyanato, sadevakena lokena ‘‘saraṇa’’nti araṇīyato upagantabbato, upagatānañca tadatthasiddhito ariyā, aṭṭha ariyapuggalā, ariyānaṃ saṅgho samūhoti ariyasaṅgho, taṃ ariyasaṅghaṃ. དེ་ལྟར་མདོར་བསྡུས་པའི་ཚུལ་ཁོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་གིས་དམ་པའི་ཆོས་ལ་བསྟོད་ནས། ད་ནི་འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་བསྟོད་པའི་ཕྱིར། "གུ་ཎེ་ཧི་" (ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་གང་ཞིག་ལྡན་པ། འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་ལོ།། འདིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་འདོད་དོ།། "རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་མཚུངས་པའི་ལྷག་མའི་ཚུལ་གྱིས་ "རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་" ཞེས་གསུངས་ལ། "སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ་ "ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སྒྲས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བཟུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་ "རྣམ་པར་གྲོལ་བ་" ནི་འབྲས་བུ་དང་། "རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་" ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ།། "ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སྒྲས་མངོན་ཤེས་དྲུག་དང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་བསྡུས་པར་ལྟ་བར་བྱའོ།། དགེ་བ་འདོད་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འཕེལ་བའི་ཕྱིར། ཞིང་དང་འདྲ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཞིང་ཞེས་གསུངས་ཏེ། "དགེ་བ་འདོད་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཞིང་" ཞེས་ོ།། བཏབ་པའི་ས་བོན་འབྲས་བུ་ཆེན་པོར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཞིང་ངོ།། "འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་" ཞེས་པ་འདིར་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ལས་རིང་དུ་གྱུར་པ་དང་། མི་ཕན་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་དང་། ཕན་པ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ "སྐྱབས་" ཞེས་བསྟེན་པར་འོས་ཤིང་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་བྱ་བ་ཉིད་དང་། ཉེ་བར་སོང་བ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དེ་ཉིད་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་འཕགས་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་གང་ཟག་བརྒྱད་དོ།། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་སམ་འདུས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ཏེ། འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་ནོ།། འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་དེ་ལའོ།། Idāni ratanattayapaṇāmajanitaṃ kusalābhisandaṃ yathādhippete payojane niyojetvā attanā saṃvaṇṇiyamānassa vinayassa sakalasāsanamūlabhāvadassanamukhena saṃvaṇṇanākaraṇassāpi sāsanamūlataṃ dassetuṃ iccevamiccādigāthādvayamāha. Puññābhisandanti puññoghaṃ, puññappavāhaṃ puññarāsinti attho. Tassānubhāvenāti tassa yathāvuttassa puññappavāhassa ānubhāvena balena hatantarāyo vinayaṃ vaṇṇayissanti sambandho. ད་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་རྒྱུན་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དགོས་པ་ལ་སྦྱར་ནས། རང་གིས་འགྲེལ་བར་བྱ་བའི་འདུལ་བ་འདི་ཉིད་བསྟན་པ་མཐའ་དག་གི་རྩ་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས། འགྲེལ་བཤད་རྩོམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པའི་རྩ་བ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཨིཙྩེཝཾ་" (དེ་ལྟར་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཉིས་གསུངས་སོ།། "བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུན་" ཞེས་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སམ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་ཏེ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "དེའི་མཐུ་ལས་" ཞེས་པ་ནི་གསུངས་ཟིན་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་དེའི་མཐུ་དང་སྟོབས་ཀྱིས་བར་ཆད་བསལ་ཏེ། འདུལ་བ་འགྲེལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་ལོ།། Aṭṭhitassa susaṇṭhitassa bhagavato sāsanaṃ yasmiṃ ṭhite patiṭṭhitaṃ hotīti yojetabbaṃ. Tattha yasminti yasmiṃ vinayapiṭake. Ṭhiteti pāḷito ca atthato ca anūnaṃ hutvā lajjīpuggalesu pavattanaṭṭhena ṭhite. Sāsananti [Pg.5] sikkhattayasaṅgahitaṃ sāsanaṃ. Aṭṭhitassāti kāmasukhallikattakilamathānuyogasaṅkhāte antadvaye aṭṭhitassa, ‘‘parinibbutassapi bhagavato’’tipi vadanti. Susaṇṭhitassāti antadvayavirahitāya majjhimāya paṭipadāya suṭṭhu ṭhitassa. Amissanti bhāvanapuṃsakaniddeso, nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ katvā anākulaṃ katvā vaṇṇayissanti vuttaṃ hoti. Nissāya pubbācariyānubhāvanti pubbācariyehi saṃvaṇṇitaṃ aṭṭhakathaṃ nissāya, na attano balenāti adhippāyo. གང་ཞིག་གནས་ན་མི་གནས་པ་དང་ལེགས་པར་གནས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་གནས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ།། དེ་ལ་“གང་ཞིག་”ཅེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་གང་ལའོ།། “གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་དང་དོན་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་མ་ཉམས་པར་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའོ།། “བསྟན་པ་”ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་བསྟན་པའོ།། “མི་གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་ལ་བདེ་བར་སྦྱོར་བ་དང་ངལ་ཞིང་དུབ་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐའ་གཉིས་ལ་མི་གནས་པའོ།། “ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་”ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ།། “ལེགས་པར་གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དབུ་མའི་ལམ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པའོ།། “མ་འདྲེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་མ་ནིང་གི་མཚོན་བྱེད་དེ། གྲུབ་མཐའ་གཞན་གྱི་འདོད་པ་དང་མ་འདྲེས་པར་བྱས་ཤིང་མ་འཁྲུགས་པར་བྱས་ཏེ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པའི་གཞུང་འགྲེལ་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པར་བྱ་ཡི། རང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པའོ།། Atha porāṇaṭṭhakathāsu vijjamānāsu puna vinayasaṃvaṇṇanā kiṃpayojanāti? Āha kāmañcātiādi. Tattha kāmanti ekantena, yathicchakaṃ vā, sabbasoti vuttaṃ hoti, tassa saṃvaṇṇitoyaṃ vinayoti iminā sambandho. Pubbācariyāsabhehīti mahākassapattherādayo pubbācariyā eva akampiyaṭṭhena uttamaṭṭhena ca āsabhā, tehi pubbācariyavarehīti vuttaṃ hoti. Kīdisā pana te pubbācariyāti? Āha ñāṇambūtiādi. Aggamaggañāṇasaṅkhātena ambunā salilena niddhotāni nissesato āyatiṃ anuppattidhammatāpādanena dhotāni visodhitāni rāgādīni tīṇi malāni kāmāsavādayo ca cattāro āsavā yehi te ñāṇambuniddhotamalāsavā, tehi khīṇāsavehīti attho. Khīṇāsavabhāvepi na ete sukkhavipassakāti āha ‘‘visuddhavijjāpaṭisambhidehī’’ti. Tattha vijjāti tisso vijjā, aṭṭha vijjā vā. Paṭisambhidāppattesupi mahākassapattherādīnaṃ uccinitvā gahitatāya tesaṃ saddhammasaṃvaṇṇane sāmatthiyaṃ sātisayanti dassento āha ‘‘saddhammasaṃvaṇṇanakovidehī’’ti. འོ་ན་སྔོན་གྱི་གཞུང་འགྲེལ་རྣམས་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་བསྐྱར་འདུལ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱེད་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། “འདོད་པ་ལྟར་ཡང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“འདོད་པ་ལྟར་”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་རམ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ལྟར་རམ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་“འདུལ་བ་འདི་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱོར་རོ།། “སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁྱུ་མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཉིད་མི་གཡོ་བའི་དོན་དང་མཆོག་གི་དོན་གྱིས་ཁྱུ་མཆོག་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དམ་པ་དེ་དག་གིས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། འོ་ན་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། “ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆུས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ལམ་མཆོག་གི་ཡེ་ཤེས་སུ་བགྲང་བའི་ཆུ་སྟེ་ཆུ་བོས་མ་ལུས་པར་ཕྱིས་སུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་བྱས་ཏེ་བཀྲུས་ཤིང་རྣམ་པར་དག་པར་བྱས་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་དྲི་མ་གསུམ་དང་། འདོད་པའི་ཟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟག་པ་བཞི་གང་དག་གིས་སྤངས་པ་དེ་དག་ནི་“ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆུས་དྲི་མ་དང་ཟག་པ་བཀྲུས་པ་རྣམས་”ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཟག་པ་ཟད་པ་ཡིན་ཡང་དེ་དག་ནི་སྐམ་པོའི་ལྷག་མཐོང་ཅན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “རྣམ་པར་དག་པའི་རིག་པ་དང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“རིག་པ་”ཞེས་པ་ནི་རིག་པ་གསུམ་མམ་རིག་པ་བརྒྱད་དོ།། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀྱང་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བདམས་ཏེ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་གིས་དམ་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་འགྲེལ་བ་ལ་མཐུ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པར་སྟོན་བཞིན་དུ། “དམ་པའི་ཆོས་རྣམ་པར་འགྲེལ་བ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Kilesajātaṃ, parikkhārabāhullaṃ vā sallikhati tanuṃ karotīti sallekho, appicchatādiguṇasamūho, idha pana khīṇāsavādhikārattā parikkhārabāhullassa sallikhanavaseneva attho gahetabbo. Sallekhena nibbattaṃ sallekhiyaṃ, tasmiṃ sallekhiye, dhutaṅgapariharaṇādisallekhapaapattiyanti vuttaṃ hoti. Nosulabhūpamehīti sallekhapaṭipattiyā ‘‘asukasadisā’’ti natthi sulabhā upamā etesanti nosulabhūpamā, tehi. Mahāvihārassāti iminā nikāyantaraṃ paṭikkhipati. Vihārasīsena hettha tattha nivāsīnañceva tehi samaladdhikānañca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Tasmā tesaṃ mahāvihāravāsīnaṃ diṭṭhisīlavisuddhiyā pabhavattena saññāṇabhūtattā [Pg.6] dhammasaṅgāhakā mahākassapattherādayo ‘‘mahāvihārassa dhajūpamā’’ti vuttā, tehi ayaṃ vinayo saṃvaṇṇito sammā anūnaṃ katvā vaṇṇito. Kathanti āha ‘‘cittehi nayehī’’ti. Vicittehi nayehi sambuddhavaranvayehi sabbaññubuddhavaraṃ anugatehi, bhagavato adhippāyānugatehi nayehīti vuttaṃ hoti. ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་སམ། ཡང་ན་ཡོ་བྱད་མང་པོ་ཉུང་དུ་གཏོང་ཞིང་སྲབ་པར་བྱེད་པས་ན་“སྐྱོ་ངལ་”ཏེ། འདོད་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་སོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡོ་བྱད་མང་པོ་ཉུང་དུ་གཏོང་བའི་སྒོ་ནས་ཁོ་ནར་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ།། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་ལས་བྱུང་བ་ནི་“སྦྱངས་པའི་ཆོས་”ཏེ། སྦྱངས་པའི་ཆོས་དེ་ལ། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱངས་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། “དཔེ་སླ་བར་རྙེད་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི། སྦྱངས་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་“འདི་དང་འདྲའོ་”ཞེས་དཔེ་སླ་བར་རྙེད་པ་མེད་པས་ན་དཔེ་སླ་བར་རྙེད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དག་གིས་སོ།། “གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་”ཞེས་པས་འདིས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་རྣམས་སེལ་བར་བྱེད་དོ།། འདིར་གཙུག་ལག་ཁང་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་དེ་ན་གནས་པ་རྣམས་དང་། དེ་དག་དང་ལྟ་བ་མཐུན་པའི་དགེ་སློང་ཐམས་ཅད་བཟུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་ན་གནས་པ་དེ་དག་གི་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པའི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་གྱུར་ཅིང་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཆོས་སྡུད་པར་བྱེད་པ་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་“གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་མཚན་ལྟ་བུ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་གིས་འདུལ་བ་འདི་ཉིད་ལེགས་པར་མ་ཉམས་པར་བྱས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་དོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “སྣ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། སྣ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་ཏེ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་མཆོག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སངས་རྒྱས་མཆོག་གི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་བཤད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Evaṃ porāṇaṭṭhakathāya anūnabhāvaṃ dassetvā idāni attano saṃvaṇṇanāya payojanavisesaṃ ajjhesakañca dassetuṃ saṃvaṇṇanātiādimāha. Tattha saṅkhatattāti racitattā. Na kañci atthaṃ abhisambhuṇātīti na kañci atthaṃ sādheti. དེ་ལྟར་སྔོན་གྱི་གཞུང་འགྲེལ་གྱི་མ་ཉམས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རང་གི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་དགོས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “རྣམ་པར་བཤད་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“སྦྱར་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་རོ།། “དོན་གང་ཡང་མི་འགྲུབ་པོ་”ཞེས་པ་ནི་དོན་གང་ཡང་མི་སྒྲུབ་པའོ།། Saṃvaṇṇanaṃ tañcātiādinā attano saṃvaṇṇanāya karaṇappakāraṃ dasseti. Tattha tañca idāni vuccamānaṃ saṃvaṇṇanaṃ samārabhanto sakalāyapi mahāaṭṭhakathāya idha gahetabbato mahāaṭṭhakathaṃ tassā idāni vuccamānāya saṃvaṇṇanāya sarīraṃ katvā mahāpaccariyaṃ yo vinicchayo vutto, tatheva kurundīnāmādīsu vissutāsu aṭṭhakathāsu yo vinicchayo vutto, tatopi vinicchayato yuttamatthaṃ apariccajanto antogadhattheravādaṃ katvā saṃvaṇṇanaṃ sammā samārabhissanti padatthasambandho veditabbo. Ettha ca attho kathīyati etāyāti aṭṭhakathā ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā. Mahāpaccariyanti mahāpaccarīnāmikaṃ. Ettha ca paccarīti uḷumpaṃ vuccati, tasmiṃ nisīditvā katattā tameva nāmaṃ jātaṃ. ‘‘Kurundīvallivihāro nāma atthi, tattha katattā ‘kurundī’ti nāmaṃ jāta’’nti vadanti. Ādisaddena andhakaṭṭhakathaṃ saṅkhepaṭṭhakathañca saṅgaṇhāti. “རྣམ་པར་བཤད་པ་དེ་ཡང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རང་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྩོམ་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་“ད་ལྟ་བཤད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དེ་ཉིད་རྩོམ་པ་ན། འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་མཐའ་དག་ལས་འདིར་བླང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་དེ་ཉིད་ད་ལྟ་བཤད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདིའི་ལུས་སུ་བྱས་ཏེ། མ་ཧཱ་པཙྩ་རཱི་ལས་ཐག་གཅོད་གང་གསུངས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཀུ་རུནྡཱི་ལ་སོགས་པའི་གྲགས་ཆེ་བའི་གཞུང་འགྲེལ་རྣམས་ལས་ཐག་གཅོད་གང་གསུངས་པ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་རིགས་པའི་དོན་མ་དོར་བར། གནས་བརྟན་གྱི་བཤད་པ་ནང་དུ་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལེགས་པར་རྩོམ་པར་བྱའོ་”ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདིར་ཡང་“འདིས་དོན་བཤད་པར་བྱེད་པས་ན་འགྲེལ་བཤད་”ཅེས་བྱ་སྟེ། ཏ་ཡིག་གཉིས་བརྩེགས་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་ཊ་ཡིག་གཉིས་བརྩེགས་སུ་བསྒྱུར་བའོ།། “མ་ཧཱ་པཙྩ་རཱི་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཧཱ་པཙྩ་རཱི་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ནོ།། འདིར་“པཙྩ་རཱི་”ཞེས་པ་ནི་གཟིངས་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་བསྡད་ནས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་མིང་དེ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ།། “ཀུ་རུནྡཱི་ཝལླཱི་ཞེས་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཡོད་དེ། དེ་ན་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་‘ཀུ་རུནྡཱི་’ཞེས་པའི་མིང་དུ་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ།། “ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲས་ཨནྡྷ་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་དང་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་གཉིས་ཀྱང་སྡུད་དོ།། Yuttamatthanti mahāaṭṭhakathānayena, catubbidhavinayayuttiyā vā yuttamatthaṃ. ‘‘Aṭṭhakathaṃyeva gahetvā saṃvaṇṇanaṃ karissāmī’’ti vutte aṭṭhakathāsu vuttattheravādānaṃ bāhirabhāvo siyāti tepi antokattukāmo ‘‘antogadhatheravāda’’nti āha, theravādepi antokatvāti vuttaṃ hoti. “རིགས་པའི་དོན་”ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོའི་ཚུལ་ལམ། ཡང་ན་རྣམ་པ་བཞིའི་འདུལ་བའི་རིགས་པ་དང་མཐུན་པའི་དོན་ཏོ།། “འགྲེལ་བཤད་ཁོ་ན་བཟུང་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱའོ་”ཞེས་བརྗོད་ན། འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གསུངས་པའི་གནས་བརྟན་གྱི་བཤད་པ་རྣམས་ཕྱི་རོལ་དུ་འགྱུར་དུ་འོང་བས། དེ་དག་ཀྱང་ནང་དུ་བསྡུ་བར་འདོད་པས། “གནས་བརན་གྱི་བཤད་པ་ནང་དུ་བསྡུས་ཏེ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། གནས་བརྟན་གྱི་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱང་ནང་དུ་བཅུག་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Taṃ meti gāthāya sotūhi paṭipajjitabbavidhiṃ dasseti. Tattha dhammappadīpassāti dhammo eva mohandhakāraviddhaṃsanato padīpasadisattā padīpo assāti dhammappadīpo, bhagavā, tassa. Patimānayantāti pūjentā manasā garuṃ karontā nisāmentu suṇantu. “དེ་ཉིད་བདག་གི་”ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཉན་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོ་ག་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་“ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་ཅན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ཉིད་གཏི་མུག་གི་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་སྒྲོན་མེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་སྒྲོན་མེ་སྟེ། དེ་ཉིད་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་ཅན་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།། དེའི་འོ།། “མཆོད་ཅིང་”ཞེས་པ་ནི་མཆོད་པར་བྱེད་ཅིང་ཡིད་ཀྱིས་གུས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ། “ཉོན་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་ཉན་པར་གྱིས་ཤིག་པའོ།། Buddhenātiādinā [Pg.7] attano saṃvaṇṇanāya āgamanasuddhidassanamukhena pamāṇabhāvaṃ dassetvā anusikkhitabbataṃ dasseti. Tattha yatheva buddhena yo dhammo vinayo ca vutto, so tassa buddhassa yehi puttehi mahākassapattherādīhi tatheva ñāto, tesaṃ buddhaputtānaṃ matimaccajantā sīhaḷaṭṭhakathācariyā yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsūti sambandho veditabbo. Tattha dhammoti suttābhidhamme saṅgaṇhāti. Vinayoti sakalaṃ vinayapiṭakaṃ. Vuttoti pāḷito ca atthato ca buddhena bhagavatā vutto. Na hi bhagavatā abyākataṃ nāma tantipadaṃ atthi, tattha tattha bhagavatā pavattitapakiṇṇakadesanāyeva hi aṭṭhakathā. Tatheva ñātoti yatheva buddhena vutto, tatheva ekapadampi ekakkharampi avināsetvā adhippāyañca avikopetvā ñāto viditoti attho. Tesaṃ matimaccajantāti tesaṃ buddhaputtānaṃ matisaṅkhātaṃ theraparamparāya uggahetvā ābhataṃ abbocchinnaṃ pāḷivaṇṇanāvasena ceva pāḷimuttakavasena ca pavattaṃ sabbaṃ aṭṭhakathāvinicchayaṃ apariccajantā. Aṭṭhakathā akaṃsūti mahāaṭṭhakathāmahāpaccariādikā sīhaḷaṭṭhakathāyo akaṃsu. ‘‘Aṭṭhakathāmakaṃsū’’tipi pāṭho, tatthāpi soyevattho. “སངས་རྒྱས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རང་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདིའི་ཁུངས་དག་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཚད་མ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏེ། རྗེས་སུ་བསླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་“ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་གང་གསུངས་པ་དེ། སངས་རྒྱས་དེའི་སྲས་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་དེ་དག་གི་བཞེད་པ་མ་དོར་བར། སེང་ག་གླིང་གི་འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་མཛད་དོ་”ཞེས་ཚིག་གི་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་“ཆོས་”ཅེས་པས་མདོ་སྡེ་དང་ཆོས་མངོན་པ་གཉིས་སྡུད་དོ།། “འདུལ་བ་”ཞེས་པས་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་མཐའ་དག་གོ། “གསུངས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་དང་དོན་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་བཤད་པའི་གཞུང་གི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་མེད་དེ། གནས་དེ་དང་དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཐོར་བུའི་བཤད་པ་ཉིད་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཅེས་བྱའོ།། “དེ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཚིག་གཅིག་གམ་ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་མ་ཉམས་པར་བྱས་ཤིང་དགོངས་པ་ཡང་མ་དཀྲུགས་པར་མཁྱེན་ཅིང་རྟོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “དེ་དག་གི་བཞེད་པ་མ་དོར་བར”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་དེ་དག་གི་བཞེད་པར་བགྲང་བ། གནས་བརྟན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ལས་བཟུང་སྟེ་འོངས་ཤིང་རྒྱུན་མ་ཆད་པར། གཞུང་གི་ཚིག་འགྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རུང་། གཞུང་ལས་འདས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རུང་། བྱུང་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཐག་གཅོད་མཐའ་དག་མ་དོར་བར་རོ།། “འགྲེལ་བཤད་རྣམས་མཛད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་དང་མ་ཧཱ་པཙྩ་རཱི་ལ་སོགས་པའི་སེང་ག་གླིང་གི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་མཛད་པའོ།། “འགྲེལ་བཤད་རྣམས་མཛད་དོ་”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་རྒྱུན་ཡོད་དེ། དེ་ལའང་དོན་དེ་ཉིད་དོ།། Tasmāti yasmā tesaṃ buddhaputtānaṃ adhippāyaṃ avikopetvā pure aṭṭhakathā akaṃsu, tasmā. Yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ sabbampi pamāṇanti yojanā. Hīti nipātamattaṃ hetuatthassa tasmāti imināyeva pakāsitattā, avadhāraṇattho vā, pamāṇamevāti. Yadi aṭṭhakathāsu vuttaṃ sabbampi pamāṇaṃ, evaṃ sati tattha pamādalekhāpi pamāṇaṃ siyāti āha ‘‘vajjayitvāna pamādalekha’’nti, aparāparaṃ likhantehi pamādena satiṃ apaccupaṭṭhapetvā aññattha likhitabbaṃ aññattha likhanādivasena pavattitā pamādalekhā nāma, sā ca samantapāsādikāyaṃ tattha tattha sayameva āvibhavissati. Puna yasmāti padassa sambandhadassanavasena ayaṃ atthayojanā – yasmā aṭṭhakathāsu vuttaṃ idha imasmiṃ sāsane sikkhāsu sagāravānaṃ paṇḍitānaṃ pamāṇameva, yasmā ca ayaṃ vaṇṇanāpi bhāsantarapariccāgādimattavisiṭṭhatāya atthato abhinnā, tato eva pamāṇabhūtāva hessati, tasmā anusikkhitabbāti. “དེ་ལྟ་བས་ན་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་དེ་དག་གི་དགོངས་པ་མ་དཀྲུགས་པར་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་མཛད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བས་ནའོ།། འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གང་གསུངས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། “ནི་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་སྟེ། རྒྱུའི་དོན་ནི་“དེ་ལྟ་བས་ན་”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏེ། ཚད་མ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའོ།། གལ་ཏེ་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཚད་མ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་དེ་དག་ཏུ་བྲིས་ནོར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཚད་མར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ལ། “བྲིས་ནོར་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། རིམ་པ་བཞིན་དུ་བྲི་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བག་མེད་པའི་དབང་གིས་དྲན་པ་མ་ཉེ་བར་བཞག་པར། གཞན་དུ་བྲི་བར་བྱ་བ་དེ་གཞན་དུ་བྲིས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱུང་བ་ནི་བྲིས་ནོར་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ནི་ཀུན་གསལ་མཛེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གནས་དེ་དང་དེར་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་འགྱུར་རོ།། ཡང་“གང་གི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་འབྲེལ་བ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གསུངས་པ་ནི་འདིར་བསྟན་པ་འདི་ལ་བསླབ་པ་རྣམས་ལ་གུས་པ་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚད་མ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་ཡང་སྐད་རིགས་གཞན་དོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པས་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེར་མེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཚད་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་བས་ན་རྗེས་སུ་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། Tatoti tāhi aṭṭhakathāhi. Bhāsantarameva hitvāti sīhaḷabhāsaṃyeva apanetvā. Vitthāramaggañca samāsayitvāti porāṇaṭṭhakathāsu yathāṭhāne [Pg.8] vattabbampi padatthavinicchayādikaṃ ativitthiṇṇena vacanakkamena ceva vuttameva atthanayaṃ appamattakavisesena punappunaṃ kathanena ca tattha tattha papañcitaṃ tādisaṃ vitthāramaggaṃ pahāya sallahukena atthaviññāpakena padakkamena ceva vuttanayasadisaṃ vattabbaṃ atidisitvā ca saṅkhepanayeneva vaṇṇayissāmāti adhippāyo. Sāratthadīpaniyaṃ pana vinayaṭīkāyaṃ ‘‘porāṇaṭṭhakathāsu upari vuccamānampi ānetvā tattha tattha papañcitaṃ ñatticatutthena kammena…pe… upasampannoti bhikkhūti ettha apalokanādīnaṃ catunnampi kammānaṃ vitthārakathā viya tādisaṃ vitthāramaggaṃ saṅkhipitvā’’ti vuttaṃ, taṃ tantikkamaṃ kañci avokkamitvāti ettheva vattuṃ yuttaṃ. Aññattha pāḷiyā vattabbaṃ aññattha kathanañhi tantikkamaṃ vokkamitvā kathanaṃ nāma. Tathā hi vuttaṃ ‘‘tatheva vaṇṇituṃ yuttarūpaṃ hutvā anukkamena āgataṃ pāḷiṃ pariccajitvā saṃvaṇṇanato sīhaḷaṭṭhakathāsu ayuttaṭṭhāne vaṇṇitaṃ yathāṭhāneyeva vaṇṇanato ca vuttaṃ ‘tantikkamaṃ kañci avokkamitvā’’’ti. Tasmā yathāvuttanayeneva attho gahetabbo. Kathaṃ pana vitthāramaggassa saṅkhipane vinicchayo na hīyatīti? Āha ‘‘vinicchayaṃ sabbamasesayitvā’’ti. Saṅkhipantopi punappunaṃ vacanādimeva saṅkhipanto, vinicchayaṃ pana aṭṭhakathāsu sabbāsupi vuttaṃ sabbampi asesayitvā, kiñcimattampi aparihāpetvāti vuttaṃ hoti. Tantikkamaṃ kañci avokkamitvāti kañci pāḷikkamaṃ anatikkamitvā, anukkameneva pāḷiṃ vaṇṇayissāmāti attho. “དེ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་དེ་དག་ལས་སོ།། “སྐད་རིགས་གཞན་སྤངས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་སིང་ཧ་ལའི་སྐད་ཉིད་བོར་ནས་སོ།། “རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ལམ་བསྡུས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གནས་སོ་སོར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་གཏན་ལ་དབབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ཚིག་གི་རིམ་པ་དང་། བཤད་ཟིན་པའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཉིད་ཁྱད་པར་ཕྲན་བུ་ཙམ་གྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྗོད་པས་དེ་དང་དེར་སྤྲོས་པའི་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱས་པའི་ལམ་སྤངས་ཏེ། དོན་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཚིག་གི་རིམ་པ་ཤིན་ཏུ་ཡང་བ་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་དང་མཚུངས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྣམས་མཚོན་ནས། བསྡུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འོན་ཀྱང་འདུལ་བའི་ཊཱིཀཱ་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། “སྔོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གོང་དུ་བཤད་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱང་དྲངས་ནས་དེ་དང་དེར་སྤྲོས་པ། གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་...ལས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དགེ་སློང་ཞེས་བྱ་བ་འདིར། གསོལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱས་བཤད་ལྟ་བུའི་རྒྱས་པའི་ལམ་དེ་ལྟ་བུ་བསྡུས་ཏེ་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ། “གཞུང་གི་གོ་རིམ་གང་ལའང་མ་འཁྲུགས་པར་”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་རིགས་སོ།། གཞུང་གཞན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་གཞུང་གཞན་དུ་བཤད་པ་ནི་གཞུང་གི་གོ་རིམ་ལས་འདས་ཏེ་བཤད་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ཉིད་ལས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། “དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་བཤད་པར་འོས་ཤིང་འཚམ་པར་གྱུར་ནས། རིམ་གྱིས་འོངས་པའི་གཞུང་མ་བོར་བར་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། སིང་ཧ་ལའི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་མི་འོས་པའི་གནས་སུ་བཤད་པ་རྣམས་གནས་སོ་སོ་ཉིད་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར། “གཞུང་གི་གོ་རིམ་གང་ལའང་མ་འཁྲུགས་པར་”ཞེས་གསུངས་སོ།།” དེ་ལྟར་ན་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་གཟུང་བར་བྱའོ།། འོ་ན་རྒྱས་པའི་ལམ་བསྡུས་པ་ན་གཏན་ལ་དབབ་པ་རྣམས་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། “གཏན་ལ་དབབ་པ་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་”ཞེས་གསུངས་སོ།། བསྡུ་བར་བྱེད་པའང་ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིག་ལ་སོགས་པ་ཉིད་བསྡུ་བ་ཡིན་གྱི། གཏན་ལ་དབབ་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཐམས་ཅད་དུ་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བྱས་ཏེ། ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་མ་ཉམས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “གཞུང་གི་གོ་རིམ་གང་ལའང་མ་འཁྲུགས་པར་”ཞེས་པ་ནི་གཞུང་གི་གོ་རིམ་གང་ལའང་མི་འདའ་བར། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གཞུང་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Suttantikānaṃ vacanānamatthanti verañjakaṇḍādīsu āgatānaṃ jhānakathādīnaṃ suttantavacanānaṃ sīhaḷaṭṭhakathāsu ‘‘suttantikānaṃ bhāro’’ti vatvā avaṇṇitabbaṭṭhānaṃ atthaṃ taṃtaṃsuttānurūpaṃ sabbaso paridīpayissāmāti adhippāyo. Hessatīti bhavissati, karīyissatīti vā attho. Ettha ca paṭhamasmiṃ atthavikappe ‘‘bhāsantarapariccāgādikaṃ catubbidhaṃ kiccaṃ nipphādetvā suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ paridīpayantī ayaṃ vaṇṇanā bhavissatī’’ti vaṇṇanāvasena samānakattukatā veditabbā. Pacchimasmiṃ atthavikappe pana ‘‘heṭṭhā vuttabhāsantarapariccāgādikaṃ katvā suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ paridīpayantī ayaṃ vaṇṇanā amhehi karīyissatī’’ti evaṃ ācariyavasena samānakattukatā veditabbā. “མདོ་སྡེ་པའི་ཚིག་གི་དོན་”ཞེས་པ་ནི། བེ་རཉྫའི་ལེའུ་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་བའི་བསམ་གཏན་གྱི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམས་ལ། སིང་ཧ་ལའི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་ “འདི་ནི་མདོ་སྡེ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁུར་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་མ་བཤད་པའི་གནས་ཀྱི་དོན་རྣམས། མདོ་སྡེ་དེ་དང་དེ་དང་མཐུན་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གསལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདི་ལ་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ལྟར་ན། “སྐད་རིགས་གཞན་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གྲུབ་པར་བྱས་ནས། མདོ་སྡེའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པའི་དབང་གིས་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཕྱི་མ་ལྟར་ན། “འོག་ཏུ་བཤད་པའི་སྐད་རིགས་གཞན་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས། མདོ་སྡེའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་བདག་ཅག་གིས་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་གིས་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Ganthārambhakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. གཞུང་རྩོམ་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Bāhiranidānakathā ཕྱིའི་གླེང་གཞིའི་གཏམ། Idāni [Pg.9] saṃvaravinayapahānavinayādīsu bahūsu vinayesu attanā ‘‘taṃ vaṇṇayissaṃ vinaya’’nti evaṃ saṃvaṇṇetabbabhāvena paṭiññātaṃ vinayaṃ dassento āha tatthātiādi. Tattha tatthāti yathāvuttāsu gāthāsu. Tāva-saddo paṭhamanti imasmiṃ atthe daṭṭhabbo, tena paṭhamaṃ vinayaṃ vavatthapetvā pacchā tassa vaṇṇanaṃ karissāmāti dīpeti. Vavatthapetabboti niyametabbo. Tenetaṃ vuccatīti yasmā vavatthapetabbo, tena hetunā etaṃ vinayo nāmātiādikaṃ niyāmakavacanaṃ vuccatīti attho. Assāti vinayassa. Mātikāti uddeso. So hi niddesapadānaṃ jananīṭhāne ṭhitattā mātā viyāti ‘‘mātikā’’ti vuccati. ད་ནི་སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་དང་སྤོང་བའི་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པ་འདུལ་བ་དུ་མའི་ནང་ནས། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ “འདུལ་བ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱའོ་”ཞེས་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོར་ཁས་བླངས་པའི་འདུལ་བ་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལས་ “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལའོ།། “རེ་ཞིག་”ཅེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེས་ན་ཐོག་མར་འདུལ་བ་གཏན་ལ་ཕབ་ནས། ཕྱིས་དེའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱའོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། “གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་བྱ་བའོ།། “དེས་ན་འདི་སྐད་བརྗོད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས། རྒྱུ་དེས་ན་ “འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་འདི་བརྗོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འདིའི་”ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་འོ།། “མ་དཔེ་”ཞེས་པ་ནི་མདོར་བསྟན་པའོ།། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚིག་རྣམས་སྐྱེད་པའི་གནས་སུ་གནས་པས་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “མ་དཔེ་”ཞེས་བརྗོད་དོ།། Idāni saṃvaṇṇetabbamatthaṃ mātikaṃ paṭṭhapetvā dassento āha vuttaṃ yenātiādi. Idaṃ vuttaṃ hoti – etaṃ tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatītiādinidānavacanapaṭimaṇḍitaṃ vinayapiṭakaṃ yena puggalena vuttaṃ, yasmiṃ kāle vuttaṃ, yasmā kāraṇā vuttaṃ, yena dhāritaṃ, yena ca ābhataṃ, yesu patiṭṭhitaṃ, etaṃ yathāvuttavidhānaṃ vatvā tato tena samayenātiādipāṭhassa atthaṃ anekappakārato dassento vinayassa atthavaṇṇanaṃ karissāmīti. ད་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་མ་དཔེ་བཞག་ནས་སྟོན་པར་བཞེད་དེ། “གང་གིས་གསུངས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “དེའི་ཚེ་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་བེ་རཉྫ་ན་བཞུགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གླེང་གཞིའི་ཚིག་གིས་བརྒྱན་པའི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་འདི། གང་ཟག་གང་གིས་གསུངས་པ་དང་། དུས་གང་གི་ཚེ་གསུངས་པ་དང་། རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་དང་། གང་གིས་བཟུང་བ་དང་། གང་གིས་དྲངས་པ་དང་། གང་དག་ལ་གནས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོ་ག་འདི་བརྗོད་ནས། དེ་ནས་ “དེའི་ཚེ་ན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་དོན་རྣམ་པ་དུ་མར་སྟོན་བཞིན་དུ། འདུལ་བའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱའོ་ཞེས་པའོ།། Ettha ca vuttaṃ yena yadā yasmāti idaṃ vacanaṃ tena samayena buddho bhagavātiādinidānavacanamattaṃ apekkhitvā vattukāmopi visuṃ avatvā ‘‘nidānena ādikalyāṇaṃ, idamavocāti nigamanena pariyosānakalyāṇa’’nti vacanato nidānanigamanānipi satthudesanāya anuvidhānattā tadantogadhānevāti nidānassāpi vinayapāḷiyaṃyeva antogadhattā vuttaṃ yena yadā yasmāti idampi vinayapiṭakasambandhaṃyeva katvā mātikaṃ ṭhapeti. Mātikāya hi etanti vuttaṃ vinayapiṭakaṃyeva sāmaññato sabbattha sambandhamupagacchati. འདིར་ “གང་གིས་གང་གི་ཚེ་རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི། “དེའི་ཚེ་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གླེང་གཞིའི་ཚིག་ཙམ་ལ་ལྟོས་ནས་བརྗོད་པར་བཞེད་ཀྱང་། སོ་སོར་མ་བཤད་པར། “གླེང་གཞིས་ཐོག་མ་དགེ་བ་དང་། འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་པའི་མཇུག་བསྡུ་བས་མཐའ་མ་དགེ་བའོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གླེང་གཞི་དང་མཇུག་བསྡུ་བ་དག་ཀྱང་སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་དེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ།། དེས་ན་གླེང་གཞིའང་འདུལ་བའི་གཞུང་ཉིད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར། “གང་གིས་གང་གི་ཚེ་རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པ་”ཞེས་པ་འདི་ཡང་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་མ་དཔེ་བཞག་གོ། མ་དཔེ་ལས་ “འདི་”ཞེས་གསུངས་པའི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཉིད་ནི་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། Idāni pana taṃ visuṃ nīharitvā dassento tattha vuttaṃ yenātiādimāha. Tatthāti tesu mātikāpadesu. Idanti tena samayenātiādinidānavacanaṃ. Hi-saddo yasmāti attho daṭṭhabbo, yasmā buddhassa bhagavato attapaccakkhavacanaṃ na hoti, tasmāti vuttaṃ hoti. Attapaccakkhavacanaṃ na hotīti attanā paccakkhaṃ katvā vuttavacanaṃ na hoti. Atha [Pg.10] vā attano paccakkhakāle dharamānakāle vuttavacanaṃ na hoti. Tadubhayenāpi bhagavato vuttavacanaṃ na hotīti attho. ད་ནི་དེ་ཉིད་སོ་སོར་ཕྱུང་ནས་སྟོན་པར་བཞེད་དེ། “དེ་ལ་གང་གིས་གསུངས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མ་དཔེའི་ཚིག་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ།། “འདི་”ཞེས་པ་ནི་ “དེའི་ཚེ་ན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གླེང་གཞིའི་ཚིག་གོ། “གང་གི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའི་གསུང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། “རང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་པའི་གསུང་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པའི་གསུང་མ་ཡིན་པའོ།། ཡང་ན། རང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པའི་དུས་སུ་གསུངས་པའི་གསུང་མ་ཡིན་པའོ།། དེ་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་གསུང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanā བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Paṭhamamahāsaṅgīti nāma cesāti ettha ca-saddo vattabbasampiṇḍanattho, upaññāsattho vā, upaññāsoti ca vākyārambho vuccati. Esā hi ganthakārānaṃ pakati, yadidaṃ kiñci vatvā puna aparaṃ vattumārabhantānaṃ ca-saddappayogo. Yathāpaccayaṃ tattha tattha desitattā vippakiṇṇānaṃ dhammavinayānaṃ sabhāgatthavasena saṅgahetvā gāyanaṃ kathanaṃ saṅgīti, mahāvisayattā pūjanīyattā ca mahatī saṅgīti mahāsaṅgīti. Dutiyādiṃ upādāya cesā ‘‘paṭhamamahāsaṅgītī’’ti vuttā. Nidadāti desanaṃ desakālādivasena aviditaṃ viditaṃ katvā nidassetīti nidānaṃ, tattha kosallatthaṃ. “འདི་ནི་བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་འདིར། “ཀྱང་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྣམས་སྡུད་པའི་དོན་ཏམ། ཡང་ན་ཉེ་བར་འགོད་པའི་དོན་ཏེ། ཉེ་བར་འགོད་པ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་འགོ་རྩོམ་པ་ལ་བརྗོད་དོ།། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ནི་གཞུང་རྩོམ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ། འདི་ལྟར་གཏམ་གང་ཞིག་བརྗོད་ནས་སླར་ཡང་གཏམ་གཞན་ཞིག་རྩོམ་པ་ན་ “ཀྱང་”ཞེས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།། རྐྱེན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དེ་དང་དེར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འཐོར་བར་གྱུར་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་རྣམས། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་བསྡུས་ཏེ་མགྲོན་གཅིག་ཏུ་གླུ་ལྟར་ལེན་ཅིང་བརྗོད་པ་ནི་ “བསྡུ་བ་”ཞེས་བྱའོ།། ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དང་མཆོད་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་སྟེ། བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་ནི་ “བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་”ཞེས་བྱའོ།། བསྡུ་བ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འདི་ལ་ “བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོ་”ཞེས་བརྗོད་དོ།། ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཆོས་བསྟན་པ་མི་གསལ་བ་རྣམས་གསལ་བར་བྱས་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་ “གླེང་གཞི་”ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། Veneyyānaṃ maggaphaluppattihetubhūtāva kiriyā nippariyāyena buddhakiccanti āha ‘‘dhammacakkappavattanañhi ādiṃ katvā’’ti. Tattha satipaṭṭhānādidhammo eva pavattanaṭṭhena cakkanti dhammacakkaṃ, cakkanti vā āṇā, taṃ dhammato anapetattā dhammacakkaṃ, dhammena ñāyena cakkantipi dhammacakkaṃ. Katabuddhakicceti niṭṭhitabuddhakicce bhagavati lokanātheti sambandho. Kusinārāyanti samīpatthe etaṃ bhummavacanaṃ. Upavattane mallānaṃ sālavaneti tassa nagarassa upavattanabhūtaṃ mallarājūnaṃ sālavanuyyānaṃ dasseti. Tattha nagaraṃ pavisantā uyyānato upecca vattanti gacchanti etenāti ‘‘upavattana’’nti uyyānassa ca nagarassa ca majjhe sālavanaṃ vuccati. Kusinārāya hi dakkhiṇapacchimadisāya taṃ uyyānaṃ hoti, tato uyyānato sālavanarājivirājito maggo pācīnābhimukho gantvā nagarassa dakkhiṇadvārābhimukho uttarena nivatto, tena maggena manussā nagaraṃ pavisanti, tasmā taṃ ‘‘upavattana’’nti vuccati. Tattha kira upavattane aññamaññasaṃsaṭṭhaviṭapānaṃ sampannachāyānaṃ sālapantīnamantare bhagavato parinibbānamañco paññatto, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘yamakasālānamantare’’ti. Upādīyati kammakilesehīti upādi, vipākakkhandhā kaṭattā ca rūpaṃ. Tadeva kammakilesehi sammā appahīnatāya seso, natthi ettha upādisesoti anupādisesā, nibbānadhātu, tāya. Itthambhūtalakkhaṇe [Pg.11] cāyaṃ karaṇaniddeso. Parinibbāneti nimittatthe bhummaṃ, parinibbānahetu tasmiṃ ṭhāne sannipatitānanti attho. Saṅghassa thero jeṭṭho saṅghatthero. Ettha ca saṅghasaddassa bhikkhusatasahassasaddasāpekkhattepi gamakattā therasaddena samāso yathā devadattassa garukulanti. Āyasmā mahākassapo dhammavinayasaṅgāyanatthaṃ bhikkhūnaṃ ussāhaṃ janesīti sambandho. གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་ལམ་དང་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ཉིད་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་བསྐོར་བའི་དོན་གྱིས་འཁོར་ལོ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན་ “ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་”ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་འཁོར་ལོ་ཞེས་པ་ནི་བཀའ་ལུང་སྟེ། དེ་ཉིད་ཆོས་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ།། ཆོས་དང་ཚུལ་མཐུན་པར་བསྐོར་བའི་འཁོར་ལོ་ཡིན་པས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ།། “སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་མཛད་ཟིན་པ་”ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ།། “རྩྭ་མཆོག་གྲོང་དུ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་ཉེ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་བདུན་པ་གནས་གཞིའི་སྒྲའོ།། “གྱད་རྣམས་ཀྱི་ཤིང་ས་ལའི་ཚལ་ཉེ་འཁོར་དུ་”ཞེས་པས་ནི། གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་གྱད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཤིང་ས་ལའི་ཚལ་གྱི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པ་རྣམས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ནས་ཉེ་བར་འོངས་ཏེ་འཁོར་ཞིང་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ “ཉེ་འཁོར་”ཞེས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གཉིས་ཀྱི་དབུས་ཀྱི་ཤིང་ས་ལའི་ཚལ་ལ་བརྗོད་དོ།། གང་གི་ཕྱིར་རྩྭ་མཆོག་གྲོང་གི་ལྷོ་ནུབ་མཚམས་སུ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་ཡོད་ལ། སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་ནས་ཤིང་ས་ལའི་ཕྲེང་བས་མཛེས་པའི་ལམ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་སོང་ནས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་སྒོའི་ཐད་དུ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འཁོར་ཞིང་། ལམ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མི་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་དེ་ལ་ “ཉེ་འཁོར་”ཞེས་བྱའོ།། དེར་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡལ་ག་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ཞིང་གྲིབ་བསིལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཤིང་ས་ལའི་ཕྲེང་བའི་བར་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཁྲི་བཤམས་པས། དེ་ལ་དགོངས་ནས་ “ཤིང་ས་ལ་ཟུང་གི་བར་དུ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པས་ན་ “ཉེ་བར་ལེན་པ་”སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕུང་པོ་དང་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་སོ།། དེ་ཉིད་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ཡིན་ལ། འདིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ལྷག་མ་མེད་པས་ན་ “ཉེ་བར་ལེན་པའི་ལྷག་མ་མེད་པ་”སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སོ།། དེས་སོ།། འདི་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་བྱེད་པའི་སྒྲས་བསྟན་པའོ།། “ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་བདུན་པའི་སྒྲ་སྟེ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་ལས་གནས་དེར་འདུས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ནི་ “དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་”ཞེས་བྱའོ།། འདིར་དགེ་འདུན་གྱི་སྒྲ་ནི་དགེ་སློང་འབུམ་ཕྲག་གི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ཡང་། གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་གྱི་སྒྲ་དང་མངོན་པར་བསྡུས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ལྷས་བྱིན་གྱི་བླ་མའི་ཁྱིམ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། ཚེ་དང་ལྡན་པ་འོད་སྲུང་ཆེན་པོས་ཆོས་དང་འདུལ་བ་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Tathā ussāhaṃ jananassa kāraṇamāha sattāhaparinibbutetiādi. Satta ahāni samāhaṭāni sattāhaṃ, sattāhaṃ parinibbutassa assāti sattāhaparinibbuto, sattāhaparinibbute subhaddena vuḍḍhapabbajitena vuttavacanamanussarantoti sambandho. Alaṃ, āvusotiādinā tena vuttavacanaṃ dasseti. Tattha alanti paṭikkhepavacanaṃ. Tena mahāsamaṇenāti nissakke karaṇavacanaṃ, tato mahāsamaṇato suṭṭhu muttā mayanti attho, upaddutā ca homa tadāti adhippāyo, homāti vā atītatthe vattamānavacanaṃ, ahumhāti attho. Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjatīti tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti ṭhānaṃ, hetu. Khoti avadhāraṇe, etaṃ kāraṇaṃ vijjateva, no na vijjatīti attho. Kiṃ taṃ kāraṇanti? Āha yaṃ pāpabhikkhūtiādi. Ettha yanti nipātamattaṃ, kāraṇaniddeso vā, yena kāraṇena antaradhāpeyyuṃ, tadetaṃ kāraṇaṃ vijjatīti attho. Atīto atikkanto satthā ettha, etassāti vā atītasatthukaṃ, pāvacanaṃ. Padhānaṃ vacanaṃ pāvacanaṃ, dhammavinayanti vuttaṃ hoti. Pakkhaṃ labhitvāti alajjīpakkhaṃ labhitvā. Na cirassevāti na cireneva. Yāva ca dhammavinayo tiṭṭhatīti yattakaṃ kālaṃ dhammo ca vinayo ca lajjīpuggalesu tiṭṭhati. དེ་ལྟར་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "sattāhaparinibbute" ཞེས་སོགས་གསུངས། ཞག་བདུན་འདུས་པ་ནི་ཞག་བདུན་ནོ། ཞག་བདུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ན། ཞག་བདུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། ཞག་བདུན་གྱིས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན། རྒན་པོར་གྱུར་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་སུ་བྷ་དྲས་སྨྲས་པའི་ཚིག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཞེས་པ་དང་སྦྱོར་རོ། "ཚར་རོ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག" ཅེས་སོགས་ཀྱིས་ཁོས་སྨྲས་པའི་ཚིག་སྟོན་ཏོ། དེ་ལ་ "ཚར་རོ་" ཞེས་པ་ནི་དགག་པའི་ཚིག་གོ། "དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་དེས་" ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་དོན་ལ་བྱེད་སྒྲ་སྦྱར་བ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་དེ་ལས་བདག་ཅག་ལེགས་པར་ཐར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེའི་ཚེ་བདག་ཅག་གཙེས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པའོ། ཡང་ན་ "homa" ཞེས་པ་ནི་འདས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟ་བའི་ཚིག་སྟེ། གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "གནས་འདི་ཡོད་དོ་" ཞེས་པ་ནི། འབྲས་བུ་དེ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་འདིར་གནས་པས་ན་གནས་ཏེ་རྒྱུའོ། "kho" ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏོ། རྒྱུ་འདི་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། རྒྱུ་དེ་གང་ཞེ་ན། "སྡིག་པའི་དགེ་སློང་གང་དག་" ཞེས་སོགས་གསུངས། འདིར་ "yaṃ" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མམ། ཡང་ན་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པ་སྟེ། རྒྱུ་གང་གིས་ནུབ་པར་འགྱུར་བ་དེའི་རྒྱུ་འདི་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིར་སྟོན་པ་འདས་ཤིང་ཡོལ་བར་གྱུར་པའམ། ཡང་ན་འདིའི་སྟོན་པ་འདས་པས་ན། སྟོན་པ་འདས་པའོ། གསུང་རབ་ནི་གཙོ་བོའི་ཚིག་སྟེ། ཆོས་དང་འདུལ་བ་ལ་བྱའོ། "ཕྱོགས་རྙེད་ནས་" ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཕྱོགས་རྙེད་ནས་སོ། "རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་" ཞེས་པ་ནི་མྱུར་དུ་ཉིད་དོ། "ཇི་སྲིད་ཆོས་དང་འདུལ་བ་གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྲིད་ཀྱི་དུས་སུ་ཆོས་དང་འདུལ་བ་གཉིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དོ། Vuttañhetaṃ bhagavatāti parinibbānamañce nipannena bhagavatā vuttanti attho. Desito paññattoti suttābhidhammapiṭakasaṅgahitassa dhammassa ceva vinayapiṭakasaṅgahitassa vinayassa ca atisajjanaṃ pabodhanaṃ desanā. Tasseva pakārato ñāpanaṃ asaṅkarato ṭhapanaṃ paññāpanaṃ. So vo mamaccayena satthāti so dhammavinayo tumhākaṃ mamaccayena satthā mayi parinibbute satthukiccaṃ sādhessati. Sāsananti pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhaṃ sāsanaṃ, nippariyāyato pana sattattiṃsa bodhipakkhiyadhammā. Addhaniyanti addhānakkhamaṃ, tadeva ciraṭṭhitikaṃ assa bhaveyyāti sambandho. "བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཁྲི་ལ་གཟིམས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། "བསྟན་པ་དང་བཅས་པ་" ཞེས་པ་ནི། མདོ་སྡེ་དང་ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དུ་བསྡུས་པའི་ཆོས་དང་། འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དུ་བསྡུས་པའི་འདུལ་བ་གཉིས་ལེགས་པར་བཤད་ཅིང་གོ་བར་བྱེད་པ་ནི་བསྟན་པའོ། དེ་ཉིད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་མ་འདྲེས་པར་འཇོག་པ་ནི་བཅས་པའོ། "དེ་ནི་ང་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པའོ་" ཞེས་པ་ནི། ཆོས་དང་འདུལ་བ་དེ་ཉིད་ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་སྟེ། ང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ན་སྟོན་པའི་མཛད་པ་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། "བསྟན་པ་" ཞེས་པ་ནི། ལུང་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། རྟོགས་པའི་དབང་གིས་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། དངོས་གཞིའི་དབང་དུ་བྱས་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཉིད་དོ། "ཡུན་རིང་དུ་གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི་དུས་རིང་པོར་བཟོད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་དང་སྦྱོར་རོ། Idāni [Pg.12] sammāsambuddhena attano kataṃ anuggahavisesaṃ vibhāvento āha yañcāhaṃ bhagavatātiādi. Tattha yañcāhanti etassa anuggahitoti etena sambandho. Tattha yanti yasmā, yena kāraṇenāti vuttaṃ hoti. Kiriyāparāmasanaṃ vā etaṃ, tena anuggahitoti ettha anuggahaṇaṃ parāmasati. Dhāressasītiādikaṃ bhagavatā mahākassapattherena saddhiṃ cīvaraparivattanaṃ kātukāmena vuttavacanaṃ. Dhāressasi pana me tvaṃ kassapāti ‘‘kassapa, tvaṃ imāni paribhogajiṇṇāni paṃsukūlāni pārupituṃ sakkhissasī’’ti vadati, tañca kho na kāyabalaṃ sandhāya, paṭipattipūraṇaṃ pana sandhāya evamāha. Sāṇāni paṃsukūlānīti matakaḷevaraṃ paliveṭhetvā chaḍḍitāni tumbamatte kimayo papphoṭetvā gahitāni sāṇavākamayāni paṃsukūlacīvarāni. Rathikādīnaṃ yattha katthaci paṃsūnaṃ upari ṭhitattā abbhuggataṭṭhena tesu kūlamivāti paṃsukūlaṃ. Atha vā paṃsu viya kucchitabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlanti paṃsukūlasaddassa attho daṭṭhabbo. Nibbasanānīti niṭṭhitavasanakiccāni, paribhogajiṇṇānīti attho. Ekameva taṃ cīvaraṃ anekāvayavattā bahuvacanaṃ kataṃ. Sādhāraṇaparibhogenāti attanā samānaparibhogena, sādhāraṇaparibhogena ca samasamaṭṭhapanena ca anuggahitoti sambandho. ད་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རང་ལ་མཛད་པའི་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། "བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་བདག་གང་..." ཞེས་སོགས་གསུངས། དེ་ལ་ "བདག་གང་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ "རྗེས་སུ་བཟུང་བ་" ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱོར་རོ། དེ་ལ་ "གང་" ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རམ། རྒྱུ་གང་གིས་ཞེས་སྨྲས་པ་ཡིན་ནོ། ཡང་ན་འདི་ནི་བྱ་བ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེས་ "རྗེས་སུ་བཟུང་བ་" ཞེས་པ་འདིར་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ལ་དམིགས་སོ། "བཅང་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སོགས་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཆོས་གོས་བརྗེ་བར་བཞེད་ནས་གསུངས་པའི་ཚིག་གོ། "ཀཱ་ཤྱ་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་གི་སྤྱད་པས་ཟད་པའི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གོས་འདི་དག་བགོ་བར་ནུས་སམ།" ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་སྟོབས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་གྱི། སྒྲུབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་དམིགས་ནས་དེ་སྐད་གསུངས་སོ། "རས་བལ་གྱི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་" ཞེས་པ་ནི། རོ་ལ་དཀྲིས་ནས་བོར་བ་ལས། སྲིན་བུ་རྣམས་སྤྲུགས་ཏེ་བླངས་པའི་སོ་མ་ར་ཙའི་སྐུད་པས་བྱས་པའི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་སོ། ལམ་སྲང་སོགས་གང་ཡང་རུང་བར་རྡུལ་གྱི་སྟེང་དུ་གནས་པས་ན། དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་མཐོ་བར་གནས་པའི་དོན་གྱིས་ཕྱག་དར་ཁྲོད་དོ། ཡང་ན་རྡུལ་བཞིན་དུ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་དངོས་པོར་འགྱུར་བས་ན་ཕྱག་དར་ཁྲོད་དོ་ཞེས་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། "བགོ་བ་ཟིན་པ་" ཞེས་པ་ནི་བགོ་བའི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་སྟེ། སྤྱད་པས་ཟད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཆོས་གོས་དེ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ཡང་། ཆ་ཤས་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་ཏུ་བྱས་སོ། "ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པས་" ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་། ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པ་དང་། མཉམ་པར་འཇོག་པས་རྗེས་སུ་བཟུང་བ་ཞེས་པ་དང་སྦྱོར་རོ། Idāni navānupubbavihārachaḷabhiññāppabhede uttarimanussadhamme attanā samasamaṭṭhapanatthāya bhagavatā vuttaṃ kassapasaṃyutte (saṃ. ni. 2.152) āgataṃ pāḷiṃ peyyālamukhena ādiggahaṇena ca saṅkhipitvā dassento āha ahaṃ, bhikkhavetiādi. Tattha yāvade ākaṅkhāmīti yāvadeva ākaṅkhāmi, yattakaṃ kālaṃ icchāmīti attho, ‘‘yāvadevā’’tipi pāṭho. Navānupubbavihārachaḷabhiññāppabhedeti ettha navānupubbavihāro nāma anupaṭipāṭiyā samāpajjitabbabhāvato evaṃsaññitā nirodhasamāpattiyā saha aṭṭha rūpārūpasamāpattiyo. Chaḷabhiññā nāma āsavakkhayañāṇena saddhiṃ pañcābhiññāyo. Attanā samasamaṭṭhapanenāti ‘‘ahaṃ yattakaṃ kālaṃ yattake samāpattivihāre abhiññāyo ca vaḷañjemi, tathā kassapopī’’ti evaṃ yathāvuttauttarimanussadhamme attanā samasamaṃ katvā ṭhapanena, idañca uttarimanussadhammasāmaññena therassa pasaṃsāmattena vuttaṃ, na [Pg.13] bhagavatā saddhiṃ sabbathā samatāya. Bhagavato hi guṇavisesaṃ upādāya sāvakā paccekabuddhā ca kalampi kalabhāgampi na upenti, tassa kimaññaṃ āṇaṇyaṃ bhavissati aññatra dhammavinayasaṅgāyanāti adhippāyo. Tattha tassāti tassa anuggahassa, tassa meti vā attho gahetabbo. Potthakesu hi kesuci ‘‘tassa me’’ti pāṭho dissati. Āṇaṇyaṃ aṇaṇabhāvo. Sakakavacaissariyānuppadānenāti ettha cīvarassa nidassanavasena kavacasseva gahaṇaṃ kataṃ, samāpattiyā nidassanavasena issariyaṃ gahitaṃ. ད་ནི་མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་འཇུག་དགུ་དང་མངོན་ཤེས་དྲུག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་མིའི་ཆོས་ལས་བླ་མར་གྱུར་པ་ལ་རང་ཉིད་དང་མཉམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོད་སྲུང་གི་འདུས་པར་གསུངས་པའི་ལུང་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱུང་ཚིག་དང་སོགས་སྒྲས་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་པ་ན། "དགེ་སློང་དག ང་ནི་..." ཞེས་སོགས་གསུངས། དེ་ལ་ "ཇི་ཙམ་འདོད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྲིད་འདོད་པ་སྟེ། དུས་ཇི་ཙམ་འདོད་པ་དེ་སྲིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "yāvadeva" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། འདིར་མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་འཇུག་དགུ་ཞེས་པ་ནི། གོ་རིམ་བཞིན་སྙོམས་པར་འཇུག་དགོས་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བསྟན་པ་སྟེ། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་དང་ལྷན་ཅིག་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་དོ། མངོན་ཤེས་དྲུག་ཅེས་པ་ནི། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྷན་ཅིག་མངོན་ཤེས་ལྔའོ། "རང་ཉིད་དང་མཉམ་པར་འཇོག་པ་" ཞེས་པ་ནི། "ང་ནི་དུས་ཇི་ཙམ་གྱི་བར་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གནས་ཇི་ཙམ་དང་མངོན་ཤེས་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འོད་སྲུང་གིས་ཀྱང་སྤྱོད་དོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་མིའི་ཆོས་ལས་བླ་མར་གྱུར་པ་ལ་རང་ཉིད་དང་མཉམ་པར་བྱས་ཏེ་བཞག་པས་སོ། འདི་ནི་མིའི་ཆོས་ལས་བླ་མར་གྱུར་པའི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་སྒོ་ནས་གནས་བརྟན་ལ་བསྟོད་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཉམ་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་ནས་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆ་ཤས་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཡང་མི་ཆོད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་དང་འདུལ་བ་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ལས་གཞན་པའི་དྲིན་ལན་འཇལ་བ་གང་ཞིག་ཡོད་དམ་སྙམ་པ་ནི་བསམ་པའོ། དེ་ལ་ "དེའི་" ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་དེའི་འམ། ཡང་ན་ "བདག་དེའི་" ཞེས་པའི་དོན་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། དཔེ་ཆ་ཁ་ཅིག་ལས་ "tassa me" ཞེས་འབྱུང་ངོ་། བུ་ལོན་མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་བུ་ལོན་མེད་པའོ། "རང་གི་ཁྲབ་དང་དབང་ཕྱུག་སྦྱིན་པ་" ཞེས་པ་འདིར། ཆོས་གོས་མཚོན་པའི་སྒོ་ནས་ཁྲབ་བླངས་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་མཚོན་པའི་སྒོ་ནས་དབང་ཕྱུག་བླངས་པའོ། Idāni yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā vibhāvento āha yathāhātiādi. Tattha ekamidāhanti ettha idanti nipātamattaṃ. Ekaṃ samayanti ekasmiṃ samayeti attho. Pāvāyāti pāvānagarato. Addhānamaggappaṭipannoti dīghamaggappaṭipanno. Dīghapariyāyo hettha addhānasaddo. Sabbaṃ subhaddakaṇḍaṃ vitthārato veditabbanti pañcasatikakkhandhake āgataṃ subhaddakaṇḍaṃ idha ānetvā vitthāretabbaṃ. ད་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་ལུང་གི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། "ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་" ཞེས་སོགས་གསུངས། དེ་ལ་ "འདི་ལྟར་ཐེངས་གཅིག་" ཞེས་པ་འདིར། "འདི་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། "ཐེངས་གཅིག་" ཞེས་པ་ནི་དུས་གཅིག་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "པཱ་ཝཱ་ལས་" ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཝཱའི་གྲོང་ཁྱེར་ལས་སོ། "ལམ་རིང་པོར་ཞུགས་པ་" ཞེས་པ་ནི་ལམ་ཐག་རིང་པོར་འགྲོ་བ་སྟེ། འདིར་ "addhāna" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རིང་པོའི་རྣམ་གྲངས་སོ། "སུ་བྷ་དྲའི་སྐབས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། བརྒྱ་ཕྲག་ལྔ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སུ་བྷ་དྲའི་སྐབས་འདིར་དྲངས་ཏེ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། Tato paranti subhaddakaṇḍato paraṃ. Sabbaṃ subhaddakaṇḍaṃ vitthārato veditabbanti iminā ‘‘yaṃ na icchissāma, na taṃ karissāmā’’ti etaṃ pariyantaṃ subhaddakaṇḍapāḷiṃ dassetvā idāni avasesaṃ ussāhajananappakārappavattaṃ pāḷimeva dassento handa mayaṃ āvusotiādimāha. Tattha pure adhammo dippatīti ettha ‘‘adhammo nāma dasakusalakammapathapaṭipakkhabhūto adhammo’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanā) vuttaṃ. Dhammasaṅgahaṇatthaṃ ussāhajananappasaṅgattā pana dhammavinayānaṃ asaṅgāyanahetudosagaṇo sambhavati, so eva ettha adhammo dippati tappaṭipakkho dhammo ca paṭibāhīyatīti vattabbaṃ. Api ca ‘‘adhammavādino balavanto honti dhammavādino dubbalā hontī’’ti vuccamānattā yena adhammena te subhaddavajjiputtakādayo adhammavādino, yena ca dhammena itare dhammavādinova honti. Teyeva idha ‘‘adhammo’’ ‘‘dhammo’’ti ca vattabbā. Tasmā sīlavipattiādihetuko pāpicchatādidosagaṇo adhammo, tappaṭipakkho sīlasampadādihetuko appicchatādiguṇasamūho dhammoti ca gahetabbaṃ. Pure dippatīti api nāma dippati. Atha vā yāva adhammo dhammaṃ paṭibāhituṃ samattho hoti, tato puretaramevāti [Pg.14] attho. Dippatīti dippissati. Puresaddayogena hi anāgatatthe ayaṃ vattamānappayogo, yathā purā vassati devoti. Avinayoti pahānavinayādīnaṃ paṭipakkhabhūto avinayo. "དེ་ལས་གཞན་པ་" ཞེས་པ་ནི་སུ་བྷ་དྲའི་སྐབས་ཀྱི་འོག་ཏུའོ། "སུ་བྷ་དྲའི་སྐབས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་འདིས། "གང་བདག་ཅག་མི་འདོད་པ་དེ་མི་བྱའོ་" ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་སུ་བྷ་དྲའི་སྐབས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་ནས། ད་ནི་ལྷག་མ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཚུལ་དུ་འཇུག་པའི་ལུང་ཉིད་སྟོན་པ་ན། "འོང་ཡེ་ཤེས་ལྡན་པ་དག བདག་ཅག་..." ཞེས་སོགས་གསུངས། དེ་ལ་ "སྔོན་ལ་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དར་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་འདིར། "ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པའོ་" ཞེས་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་གསུངས་སོ། འོན་ཀྱང་ཆོས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བས། ཆོས་དང་འདུལ་བ་མ་བསྡུས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཉེས་པའི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འདིར་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དར་བ་དང་། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཆོས་ནི་བཟློག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། གཞན་ཡང་ "ཆོས་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་མཐུ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་ཉམ་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མ་ཡིན་པ་གང་གིས་སུ་བྷ་དྲ་དང་ཝཱ་ཛཱིའི་བུ་སོགས་ཆོས་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བར་གྱུར་པ་དང་། ཆོས་གང་གིས་གཞན་དག་ཆོས་སྨྲ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ཉིད་འདིར་ "ཆོས་མ་ཡིན་པ་" དང་ "ཆོས་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། དེས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འདོད་པ་ངན་པ་སོགས་ཉེས་པའི་ཚོགས་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འདོད་ཆུང་སོགས་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་ནི་ཆོས་སོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། "སྔོན་ལ་དར་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ནི་དར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། ཡང་ན་ཇི་སྲིད་ཆོས་མ་ཡིན་པས་ཆོས་ལ་བཟློག་པར་ནུས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལས་སྔ་བར་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "dippati" ཞེས་པ་ནི་དར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་སྟེ། "pure" ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བས་མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟ་བའི་སྒྲ་འདི་སྦྱར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ "ལྷས་ཆར་འབེབས་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། "འདུལ་བ་མ་ཡིན་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྤོང་བའི་འདུལ་བ་སོགས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་འདུལ་བ་མ་ཡིན་པའོ། Tena hīti uyyojanatthe nipāto. Sakalanavaṅgasatthusāsanapariyattidhareti sakalaṃ suttageyyādinavaṅgaṃ ettha, etassa vā atthīti sakalanavaṅgaṃ, satthusāsanaṃ. Atthakāmena pariyāpuṇitabbato diṭṭhadhammikādipurisatthapariyattibhāvato ca ‘‘pariyattī’’ti tīṇi piṭakāni vuccanti, taṃ sakalanavaṅgasatthusāsanasaṅkhātaṃ pariyattiṃ dhārentīti sakalanavaṅgasatthusāsanapaayattidharā, tādiseti attho. Samathabhāvanāsinehābhāvena sukkhā lūkhā asiniddhā vipassanā etesanti sukkhavipassakā. Tipiṭakasabbapariyattippabhedadhareti tiṇṇaṃ piṭakānaṃ samāhāro tipiṭakaṃ, tadeva navaṅgādivasena anekabhedabhinnaṃ sabbaṃ pariyattippabhedaṃ dhārentīti tipiṭakasabbapariyattippabhedadharā. "དེ་ལྟ་ན་" ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། "སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་དགུ་མཐའ་དག་གི་ལུང་འཛིན་པ་" ཞེས་པ་ནི། འདིར་མདོ་སྡེ་དང་དབྱངས་ཀྱིས་བསྙད་པ་སོགས་ཡན་ལག་དགུ་མཐའ་དག་ཡོད་པས་ན། ཡན་ལག་དགུ་མཐའ་དག་སྟེ། སྟོན་པའི་བསྟན་པའོ། དོན་གཉེར་བས་བསླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཚེ་འདིའི་དོན་སོགས་སྐྱེས་བུའི་དོན་གྱི་ལུང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན། སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལ་ "ལུང་" ཞེས་བརྗོད་དོ། སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་དགུ་མཐའ་དག་ཏུ་བརྗོད་པའི་ལུང་དེ་ཉིད་འཛིན་པས་ན། སྟོན་པའི་གསུང་རབ་ཡན་ལག་དགུ་མཐའ་དག་གི་ལུང་འཛིན་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཞི་གནས་བསྒོམ་པའི་བརླན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྐམ་པོ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། གཤེར་བ་མེད་པའི་ལྷག་མཐོང་ཡོད་པས་ན། སྐམ་པོའི་ལྷག་མཐོང་ཅན་ནོ། "སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་ལུང་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་དག་འཛིན་པ་" ཞེས་པ་ནི། སྡེ་སྣོད་གསུམ་འདུས་པ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་མོ། དེ་ཉིད་ཡན་ལག་དགུ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དུ་མར་ཕྱེ་བའི་ལུང་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་དག་འཛིན་པས་ན། སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་ལུང་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་དག་འཛིན་པའོ། Kissa panāti kasmā pana. Sikkhatīti sekkho. Tamevāha ‘‘sakaraṇīyo’’ti. Uparimaggattayakiccassa apariyositattā sakiccoti attho. Assāti anena. Bahukārattāti bahupakārattā. Assāti bhaveyya. Ativiya vissatthoti ativiya vissāsiko. Nanti ānandattheraṃ ovadatīti sambandho. Ānandattherassa kadāci asaññatāya navakāya saddhivihārikaparisāya janapadacārikācaraṇaṃ, tesañca saddhivihārikānaṃ ekakkhaṇe uppabbajjanañca paṭicca mahākassapatthero taṃ niggaṇhanto evamāha ‘‘na vāyaṃ kumārako mattamaññāsī’’ti. Ettha ca vā-saddo padapūraṇo, ayaṃ kumāro attano pamāṇaṃ na paṭijānātīti theraṃ tajjento āha. Tatrāti evaṃ sati. "ཅིའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རོ། སློབ་པས་ན་སློབ་པའོ། དེ་ཉིད་ལ་ "བྱ་བ་དང་བཅས་པ་" ཞེས་གསུངས། གོང་མའི་ལམ་གསུམ་གྱི་བྱ་བ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་རང་གི་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ནི་འདིས། "ཕན་ཐོགས་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་ཕན་པ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། "assā" ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་རོ། "ཤིན་ཏུ་གཤིན་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཆེས་པའོ། "དེ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་གདམས་པ་ཞེས་པ་དང་སྦྱོར་རོ། གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོ་རེས་འགའ་མ་བསྡམས་པའི་གསར་བུ་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་ཡུལ་འཁོར་དུ་རྒྱུ་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་གནས་པ་དེ་དག་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བོའི་ནང་དུ་ཕྱིར་བབས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོས་དེ་ལ་ཚར་གཅོད་པ་ན། "གཞོན་ནུ་འདིས་ཚོད་མི་ཤེས་སོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས། འདིར་ "vā" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་ཁ་སྐོང་བ་ཙམ་མོ། གཞོན་ནུ་འདིས་རང་གི་ཚོད་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་གནས་བརྟན་ལ་སྡིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་སོ། "དེ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་གཤིན་པར་གྱུར་པ་ནའོ། Kiñcāpi sekkhoti idaṃ na sekkhānaṃ agatigamanasabbhāvena vuttaṃ, asekkhānaññeva pana uccinitvā gahitattāti daṭṭhabbaṃ. Tasmā ‘‘kiñcāpi sekkho, tathāpi thero āyasmantampi ānandaṃ uccinatū’’ti evamettha sambandho veditabbo, na pana kiñcāpi sekkho, tathāpi abhabbo agatiṃ gantunti yojetabbaṃ. Abhabbotiādi panassa sabhāvakathanaṃ. Tattha [Pg.15] chandāti chandena sinehena. Agatiṃ gantunti akattabbaṃ kātuṃ. Pariyattoti adhīto uggahito. "སློབ་པ་ཡིན་ཀྱང་"ཞེས་པ་འདི་ནི། སློབ་པ་རྣམས་ལོག་པར་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་མི་སློབ་པ་ཁོ་ན་བདམས་ཏེ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་"སློབ་པ་ཡིན་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་གནས་བརྟན་གྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ཡང་བདམ་པར་མཛོད་ཅིག"ཅེས་འདིར་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། "སློབ་པ་ཡིན་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་ལོག་པར་འགྲོ་མི་ནུས་སོ"ཞེས་སྦྱར་བར་མི་བྱའོ། །"མི་ནུས་པ་"ཞེས་སོགས་ནི་ཁོང་གི་རང་བཞིན་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་"འདུན་པ་"ཞེས་པ་ནི་འདུན་པ་སྟེ་ཆགས་པས་སོ། །"ལོག་པར་འགྲོ་བ་"ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་བྱེད་པའོ། །"ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་"ཞེས་པ་ནི་བསླབས་ཤིང་བཟུང་བའོ། ། Rājagahaṃ kho mahāgocaranti ettha gāvo caranti etthāti gocaro, gunnaṃ gocaraṭṭhānaṃ. Gocaro viyāti gocaro, bhikkhācaraṇaṭṭhānaṃ. So mahanto assāti mahāgocaraṃ, rājagahaṃ. Ukkoṭeyyāti nivāreyya. "རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ"ཞེས་པ་འདིར། འདིར་བ་ལང་རྣམས་རྒྱུ་བས་ན་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བའི་གནས་སོ། །སྤྱོད་ཡུལ་དང་འདྲ་བས་ན་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། བསོད་སྙོམས་སྤྱོད་པའི་གནས་སོ། །དེ་ཉིད་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་ན་སྤྱོད་ཡུལ་ཆེན་པོ་སྟེ། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བོ། །"ཕྱིར་བཟློག་པར་བྱེད་པ་"ཞེས་པ་ནི་བཀག་པར་བྱེད་པའོ། ། Sattasu sādhukīḷanadivasesūti ettha saṃvegavatthuṃ kittetvā kittetvā sādhukaṃ eva pūjāvasena kīḷanato sādhukīḷanaṃ. Upakaṭṭhāti āsannā. Vassaṃ upaneti upagacchati etthāti vassūpanāyikā. "ལེགས་པར་རྩེ་བའི་ཉིན་ཞག་བདུན་ལོ་"ཞེས་པ་འདིར། སྐྱོ་བའི་གནས་བརྗོད་ཅིང་བརྗོད་དེ། མཆོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལེགས་པར་རྩེ་བའི་ཕྱིར་ན་ལེགས་པར་རྩེ་བའོ། །"ཉེ་བར་གནས་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བའོ། །འདིར་དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་ཅིང་ཉེ་བར་འགྲོ་བས་ན་དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་པའོ། ། Tatra sudanti tassaṃ sāvatthiyaṃ, sudanti nipātamattaṃ. Ussannadhātukanti upacitapittasemhādidhātukaṃ. Samassāsetunti santappetuṃ. Dutiyadivaseti jetavanavihāraṃ paviṭṭhadivasato dutiyadivaseti vadanti. Viriccati etenāti virecanaṃ. Osadhaparibhāvitaṃ khīrameva virecananti khīravirecanaṃ. Yaṃ sandhāyāti yaṃ bhesajjapānaṃ sandhāya vuttaṃ. Bhesajjamattāti appamattakaṃ bhesajjaṃ. Appattho hi ayaṃ mattā-saddo mattā sukhapariccāgātiādīsu (dha. pa. 290) viya. "དེ་ལ་འདི་སྐད་"ཅེས་པ་ནི་མཉན་ཡོད་དེ་ཉིད་དུའོ། །"འདི་སྐད་"ཅེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མོ། །"ཁམས་འཁྲུགས་པ་"ཞེས་པ་ནི་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བསགས་པའོ། །"དབུགས་དབྱུང་བའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི་ཚིམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །"ཉིན་གཉིས་པ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་ཞུགས་པའི་ཉིན་མོ་ནས་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདིས་བཤལ་བར་བྱེད་པས་ན་བཤལ་སྨན་ནོ། །སྨན་གྱིས་སྦྱར་བའི་འོ་མ་ཉིད་བཤལ་སྨན་ཡིན་པས་ན་འོ་མའི་བཤལ་སྨན་ནོ། །"གང་ལ་དགོངས་ཏེ་"ཞེས་པ་ནི་སྨན་བཏུང་བ་གང་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའོ། །"སྨན་ཙམ་"ཞེས་པ་ནི་སྨན་ཉུང་ངུ་ཞིག་གོ །"ཙམ་"ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་"བདེ་བ་ཆུང་ངུ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ལས"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཉུང་ངུའི་དོན་ཏོ། ། Khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇanti ettha khaṇḍanti chinnaṃ, phullanti bhinnaṃ, tesaṃ paṭisaṅkharaṇaṃ abhinavakaraṇaṃ. "ཞིག་རལ་གསོ་བ་"ཞེས་པ་འདིར། "ཞིག་པ་"ནི་ཆད་པའོ། །"རལ་བ་"ནི་གས་པའོ། །དེ་དག་གསོ་བ་ནི་གསར་དུ་བྱེད་པའོ། ། Paricchedavasena vediyati dissatīti pariveṇaṃ. Tatthāti tesu vihāresu khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇanti sambandho. Paṭhamaṃ māsanti vassānassa paṭhamaṃ māsaṃ, accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Senāsanavattānaṃ bahūnaṃ paññattattā, senāsanakkhandhake (cūḷava. 294 ādayo) senāsanapaṭibaddhānaṃ bahūnaṃ kammānaṃ vihitattā ‘‘bhagavatā…pe… vaṇṇita’’nti vuttaṃ. "མཚམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བས་ན་ཀུན་དགའ་ར་བའོ། །" "དེ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་དག་ཏུ་ཞིག་རལ་གསོ་བ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །"ཟླ་བ་དང་པོ་"ཞེས་པ་ནི་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་དང་པོ་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པར་སྦྱོར་བའི་ལ་དོན་གྱི་སྒྲའོ། །གནས་མལ་གྱི་བྱ་བ་མང་པོ་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་། གནས་མལ་གྱི་ཚན་པ་ལས་གནས་མལ་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་བ་མང་པོ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར། "བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་...པེ...བསྔགས་སོ"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Dutiyadivaseti ‘‘khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karomā’’ti cintitadivasato dutiyadivase. Vassūpanāyikadivaseyeva te evaṃ cintesuṃ. Siriyā niketanamivāti siriyā nivāsanaṭṭhānaṃ viya. Ekasmiṃ pānīyatitthe sannipatantā pakkhino viya sabbesaṃ janānaṃ cakkhūni maṇḍapeyeva nipatantīti vuttaṃ ‘ekanipātatitthamiva ca devamanussanayanavihaṅgāna’’nti. Lokarāmaṇeyyakanti loke ramaṇīyabhāvaṃ, ramaṇaṃ arahatīti vā lokarāmaṇeyyakaṃ[Pg.16]. Daṭṭhabbasāramaṇḍanti daṭṭhabbesu sāraṃ daṭṭhabbasāraṃ, tato vippasannanti daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ. Atha vā daṭṭhabbo sārabhūto visiṭṭhataro maṇḍo maṇḍanaṃ alaṅkāro etassāti daṭṭhabbasāramaṇḍo, maṇḍapo. Maṇḍaṃ sūriyarasmiṃ pāti nivāretīti maṇḍapo. Vividhāni kusumadāmāni ceva muttolambakāni ca viniggalantaṃ vamentaṃ nikkhāmentamiva cāru sobhanaṃ vitānaṃ etthāti vividhakusumadāmolambakaviniggalantacāruvitāno. Nānāpupphūpahāravicittasupariniṭṭhitabhūmikammattā eva ‘‘ratanavicittamaṇikoṭṭimatalamivā’’ti vuttaṃ. Ettha ca maṇiyo koṭṭetvā katatalaṃ maṇikoṭṭimatalaṃ nāma, tamivāti vuttaṃ hoti. Āsanārahanti nisīdanārahaṃ. Dantakhacitanti dantehi khacitaṃ. "ཉིན་གཉིས་པ་ལ་"ཞེས་པ་ནི། "བདག་ཅག་གིས་ཞིག་རལ་གསོ་བར་བྱའོ"ཞེས་བསམས་པའི་ཉིན་མོ་ནས་ཉིན་གཉིས་པ་ལའོ། །དབྱར་གནས་སུ་འཇུག་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་དུ་ཁོང་ཚོས་དེ་ལྟར་བསམས་སོ། །"དཔལ་གྱི་གནས་བཞིན་དུ་"ཞེས་པ་ནི་དཔལ་གྱི་གནས་ས་བཞིན་ནོ། །ཆུ་འཐུང་བའི་འཇུག་ངོགས་གཅིག་ཏུ་འདུ་བའི་བྱ་རྣམས་བཞིན་དུ། སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིག་རྣམས་དབུ་གུར་དེ་ཉིད་ལ་བབས་པའི་ཕྱིར། "ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་མིག་གི་བྱ་རྣམས་འདུ་བའི་འཇུག་ངོགས་གཅིག་པ་བཞིན་ནོ"ཞེས་གསུངས་སོ། །"འཇིག་རྟེན་གྱི་དགའ་ཚལ་"ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་དགའ་བར་བྱེད་པའི་དངོས་པོའམ། ཡང་ན་དགའ་བར་འོས་པས་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་དགའ་ཚལ་ལོ། །"བལྟ་བར་བྱ་བའི་སྙིང་པོའི་བཅུད་"ཞེས་པ་ནི། བལྟ་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྙིང་པོ་ནི་བལྟ་བར་བྱ་བའི་སྙིང་པོ་སྟེ། དེ་ལས་ཤིན་ཏུ་དྭངས་པས་ན་བལྟ་བར་བྱ་བའི་སྙིང་པོའི་བཅུད་དོ། །ཡང་ན། བལྟ་བར་བྱ་བའི་སྙིང་པོར་གྱུར་པའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རྒྱན་ཡོད་པས་ན་བལྟ་བར་བྱ་བའི་སྙིང་པོའི་བཅུད་དེ། དབུ་གུར་རོ། །ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་དབུ་གུར་རོ། །མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་སྣ་ཚོགས་དང་མུ་ཏིག་གི་དྲྭ་བ་ཕྱིར་འཛག་པ་དང་། སྐྱུག་པ་དང་། འདོན་པ་བཞིན་དུ་མཛེས་ཤིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་བླ་རེ་ཡོད་པས་ན། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་སྣ་ཚོགས་དང་མུ་ཏིག་གི་དྲྭ་བ་ཕྱིར་འཛག་པའི་མཛེས་པའི་བླ་རེ་ཅན་ནོ། །མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་མཆོད་པས་བརྒྱན་ཅིང་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་ས་གཞིའི་ལས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། "རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་ནོར་བུའི་ས་གཞི་བཞིན་ནོ"ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནོར་བུ་རྣམས་བརྡུངས་ཏེ་བྱས་པའི་ས་གཞི་ནི་ནོར་བུའི་ས་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བཞུགས་པར་འོས་པ་"ཞེས་པ་ནི་བཞུགས་པར་འོས་པའོ། །"བ་སོའི་ཕྲ་བཀོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་བ་སོས་ཕྲ་བཏབ་པའོ། ། Āvajjesīti upanāmesi. Anupādāyāti taṇhādiṭṭhivasena kañci dhammaṃ aggahetvā. Kathādosoti kathāya asaccaṃ nāma natthi. "བསམས་སོ་"ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བཏུད་དོ། །"ལེན་པ་མེད་པར་"ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ཆོས་གང་ལའང་མ་བཟུང་བར་རོ། །"གཏམ་གྱི་སྐྱོན་"ཞེས་པ་ནི་གཏམ་ལ་བདེན་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའོ། ། Yathāvuḍḍhanti vuḍḍhapaṭipāṭiṃ anatikkamitvā. Eketi majjhimabhāṇakānaṃyeva eke. Pubbe vuttampi hi sabbaṃ majjhimabhāṇakā vadantiyevāti veditabbaṃ. Dīghabhāṇakā pana ‘‘padasāva thero sannipātamāgato’’ti vadanti. Tesu keci ‘‘ākāsenā’’ti, ‘‘te sabbepi tathā tathā āgatadivasānampi atthitāya ekamekaṃ gahetvā tathā tathā vadiṃsū’’ti vadanti. "རྒན་རིམ་བཞིན་"ཞེས་པ་ནི་རྒན་རིམ་གྱི་གོ་རིམ་ལས་མི་འདའ་བར་རོ། །"ཁ་ཅིག་"ཞེས་པ་ནི་བར་མའི་ལུང་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་གོ །སྔོན་དུ་བཤད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བར་མའི་ལུང་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་ལུང་རིང་པོ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་"གནས་བརྟན་རྐང་ཐང་ཁོ་ནས་འདུ་བར་བྱོན་ནོ"ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་ནི་"ནམ་མཁའ་ལས་བྱོན་ནོ"ཞེས་སྨྲ་ཞིང་། "ཁོང་ཚོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ་དང་དེ་ལྟར་བྱོན་པའི་ཉིན་མོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། རེ་རེ་བཟུང་ནས་དེ་དང་དེ་ལྟར་སྨྲས་སོ"ཞེས་ཟེར་རོ། ། Kaṃ dhuraṃ katvāti kaṃ jeṭṭhakaṃ katvā. Bījaniṃ gahetvāti ettha bījanīgahaṇaṃ parisāya dhammakathikānaṃ hatthakukkuccavinodanamukhavikārapaṭicchādanatthaṃ dhammatāvasena āciṇṇanti veditabbaṃ. Teneva hi accantasaññatappattā buddhāpi sāvakāpi dhammakathikānaṃ dhammatādassanatthameva cittabījaniṃ gaṇhanti. Paṭhamaṃ, āvuso upāli, pārājikaṃ kattha paññattanti ettha kathaṃ saṅgītiyā pubbe paṭhamabhāvo siddhoti? Pātimokkhuddesānukkamādinā pubbe paṭhamabhāvassa siddhattā. Yebhuyyena hi tīṇi piṭakāni bhagavato dharamānakāleyeva iminā anukkamena sajjhāyitāni, teneva kamena pacchāpi saṅgītāni visesato vinayābhidhammapiṭakānīti daṭṭhabbaṃ. Kismiṃ vatthusminti nimittatthe bhummaṃ. Antarā ca, bhante, rājagahaṃ antarā ca nāḷandanti rājagahassa ca nāḷandāya ca antarā, vivare majjheti attho. Antarā-saddena pana yuttattā [Pg.17] upayogavacanaṃ kataṃ. Rājāgāraketi rañño kīḷanatthāya kate agārake. Ambalaṭṭhikāyanti rañño evaṃnāmakaṃ uyyānaṃ. Kena saddhinti idha kasmā vuttanti? Yasmā panetaṃ na bhagavatā eva vuttaṃ, raññāpi kiñci kiñci vuttamatthi, tasmā ‘‘kamārabbhā’’ti avatvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Vedehiputtenāti ayaṃ kosalarañño dhītāya putto, na videharañño dhītāya. Yasmā mātā panassa paṇḍitā, tasmā sā vedena ñāṇena īhati ghaṭati vāyamatīti ‘‘vedehī’’ti pākaṭanāmā jātāti veditabbā. "སུ་ཞིག་ཁུར་དུ་བྱས་ཏེ་"ཞེས་པ་ནི་སུ་ཞིག་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེའོ། །"བསིལ་ཡབ་བཟུང་ནས་"ཞེས་པ་འདིར། བསིལ་ཡབ་འཛིན་པ་ནི་འདུ་བའི་ནང་དུ་ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལག་པའི་གཡེང་བ་བསལ་བ་དང་བཞིན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྦེད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་གོམས་པའི་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སྡོམ་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁྲ་བོའི་བསིལ་ཡབ་འཛིན་པར་མཛད་དོ། །"ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཉེ་བར་འཁོར་ཕམ་པ་དང་པོ་གང་དུ་བཅས་"ཞེས་པ་འདིར། བསྡུ་བ་མ་བྱས་པའི་སྔོན་དུ་དང་པོའི་དངོས་པོ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་འདོན་པའི་གོ་རིམ་ལ་སོགས་པས་སྔོན་ཉིད་དུ་དང་པོའི་དངོས་པོ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕལ་ཆེར་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པའི་དུས་ཉིད་དུ་གོ་རིམ་འདིས་ཁ་ཏོན་མཛད་ཅིང་། གོ་རིམ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིས་སུའང་བསྡུས་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་དུ་འདུལ་བ་དང་ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །"གཞི་གང་ལ་"ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་དུ་གནས་གཞིའི་སྒྲའོ། །"བཙུན་པ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་"ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་གྱི་གསེང་ངམ་དབུས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བར་"ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་ལ་དོན་གྱི་སྒྲ་བྱས་སོ། །"རྒྱལ་པོའི་ཁང་པར་"ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་རྩེ་བའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་ཁང་ཆུང་དུའོ། །"ཨམྦལཊྛིཀཱ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་"ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་མིང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ལོ། །"སུ་དང་ལྷན་ཅིག་"ཅེས་པ་འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁོ་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་པར། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་གསུངས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། "གང་ལ་བརྩམས་ཏེ་"ཞེས་མ་གསུངས་པར་འདི་ལྟར་གསུངས་སོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །"ལུས་འཕགས་མའི་བུ་"ཞེས་པ་ནི་འདི་ཀོ་ས་ལའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོའི་བུ་ཡིན་གྱི། བདེ་བྱེད་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོའི་བུ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་གི་ཡུམ་ནི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མོ་ནི་རིག་པ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྩོན་ཞིང་འབད་པས་ན། "ལུས་འཕགས་མ་"ཞེས་པའི་མིང་གྲགས་པ་བྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Evaṃ nimittapayojanakāladesadesakakārakakaraṇappakārehi paṭhamamahāsaṅgītiṃ dassetvā idāni tattha vavatthāpitesu dhammavinayesu nānappakārakosallatthaṃ ekavidhādibhede dassetuṃ tadetaṃ sabbampītiādimāha. Tattha anuttaraṃ sammāsambodhinti ettha anāvaraṇañāṇapadaṭṭhānaṃ maggañāṇaṃ, maggañāṇapadaṭṭhānañca anāvaraṇañāṇaṃ ‘‘sammāsambodhī’’ti vuccati. Paccavekkhantena vāti udānādivasena pavattadhammaṃ sandhāyāha. Vimuttirasanti arahattaphalassādaṃ, vimuttisampattikaṃ vā aggaphalanipphādanato, vimuttikiccaṃ vā kilesānaṃ accantavimuttisampādanato. Avasesaṃ buddhavacanaṃ dhammoti ettha yadipi dhammo eva vinayopi pariyattiyādibhāvato, tathāpi vinayasaddasannidhānena bhinnādhikaraṇabhāvena payutto dhamma-saddo vinayatantivirahitaṃ tantiṃ dīpeti, yathā puññañāṇasambhāro gobalibaddantiādi. དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་། དགོས་པ་དང་། དུས་དང་། ཡུལ་དང་། སྟོན་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་དེར་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་མཁས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པ་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "དེ་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་"བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་"ཞེས་པ་འདིར། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང་། ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་"ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་"ཅེས་བྱའོ། །"སོ་སོར་རྟོག་པ་པོས་ཀྱང་"ཞེས་པ་ནི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་སོ། །"རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོ་"ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རོ་མྱོང་བ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་མཆོག་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་གཏན་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བྱ་བ་ཅན་ནོ། །"སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལྷག་མ་ནི་ཆོས་སོ"ཞེས་པ་འདིར། འདུལ་བ་ཡང་བསླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱང་། འདུལ་བའི་སྒྲ་དང་ཉེ་བར་སྦྱར་བས་གཞི་ཐ་དད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱར་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ནི། འདུལ་བའི་གཞུང་དང་བྲལ་བའི་གཞུང་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་"བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་"དང་། "བ་ལང་དང་གླང་གོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ། Anekajātisaṃsāranti imissā gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahaṃ imassa attabhāvagehassa kārakaṃ taṇhāvaḍḍhakiṃ gavesanto yena ñāṇena taṃ daṭṭhuṃ sakkā, taṃ bodhiñāṇaṃ anibbisaṃ alabhanto eva abhinīhārato pabhuti ettakaṃ kālaṃ anekajātisatasahassasaṅkhyaṃ imaṃ saṃsāravaṭṭaṃ sandhāvissaṃ saṃsariṃ, yasmā jarābyādhimaraṇamissatāya jāti nāmesā punappunaṃ upagantuṃ dukkhā, na ca sā tasmiṃ adiṭṭhe nivattati, tasmā taṃ gavesanto sandhāvissanti attho. Diṭṭhosīti idāni mayā sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhantena diṭṭho asi. Puna gehanti puna imaṃ attabhāvasaṅkhātaṃ mama gehaṃ. Na kāhasīti na karissasi. Kāraṇamāha sabbā tetiādi. Tava sabbā avasesakilesaphāsukā mayā bhaggā. Imassa tayā katassa attabhāvagehassa avijjāsaṅkhātaṃ kūṭaṃ kaṇṇikamaṇḍalaṃ [Pg.18] visaṅkhataṃ viddhaṃsitaṃ. Visaṅkhāraṃ nibbānaṃ ārammaṇakaraṇavasena gataṃ mama cittaṃ. Ahañca taṇhānaṃ khayasaṅkhātaṃ arahattamaggaphalaṃ ajjhagā pattosmīti attho. Keci pana ‘‘visaṅkhāragataṃ cittameva taṇhānaṃ khayaṃ ajjhagā’’ti evampi atthaṃ vadanti. "སྐྱེ་བ་དུ་མའི་འཁོར་བ་"ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་བསྡུས་དོན་ནི། བདག་གིས་ལུས་ཀྱི་ཁང་པ་འདི་བྱེད་པའི་མཁན་པོ་སྲེད་པའི་ཤིང་མཁན་བཙལ་བར། ཡེ་ཤེས་གང་གིས་དེ་མཐོང་ནུས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་མ་རྙེད་པར་ཁོ་ནར། སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འདི་སྙེད་ཀྱི་དུས་སུ་སྐྱེ་བ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མ་ཡོད་པའི་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་འདིར་རྒྱུག་ཅིང་འཁོར་བར་གྱུར་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་རྒ་ཤི་ན་ཚ་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཇུག་པར་དཀའ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཤིང་མཁན་དེ་མ་མཐོང་ན་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་འཚོལ་ཞིང་རྒྱུག་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ཁྱོད་ནི་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ་"ཞེས་པ་ནི། ད་ལྟ་བདག་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་པས་ཁྱོད་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ། །"ཡང་ཁང་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཡང་བདག་གི་ལུས་སུ་བགྲང་བའི་ཁང་པ་འདིའོ། །"མི་བྱེད་དོ་"ཞེས་པ་ནི་མི་བཟོ་བའོ། །རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་"ཁྱོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་"ཅེས་སོགས་སོ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་མ་ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་བདག་གིས་བཅག་གོ །ཁྱོད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཁང་པ་འདིའི་མ་རིག་པར་བགྲང་བའི་ཕྱུར་བུའི་ཐོག་ཕུབ་བཤིགས་ཤིང་བཅོམ་མོ། །བདག་གི་སེམས་ནི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདུ་བྱེད་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སོང་ངོ། །བདག་ཀྱང་སྲེད་པ་ཟད་པར་བགྲང་བའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ནི་"འདུ་བྱེད་མེད་པར་སོང་བའི་སེམས་ཉིད་སྲེད་པ་ཟད་པར་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ"ཞེས་འདི་ལྟར་ཡང་དོན་སྨྲའོ། ། Kecīti khandhakabhāṇakā. Pāṭipadadivaseti idaṃ paccavekkhantassa uppannāti etena sambandhitabbaṃ, na sabbaññubhāvappattassāti etena. Somanassamayañāṇenāti somanassasampayuttañāṇena. Āmantayāmīti nivedayāmi, bodhemīti attho. Antareti antarāḷe, vemajjheti attho. "ཁ་ཅིག་"ཞེས་པ་ནི་ཚན་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་སོ། །"ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་"སོ་སོར་རྟོག་པ་པོ་ལ་སྐྱེས་སོ་"ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱ་ཡི། "ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་དངོས་པོ་ཐོབ་པ་ལ་"ཞེས་པ་འདི་དང་མི་སྦྱར་རོ། །"ཡིད་བདེ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་"ཞེས་པ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སོ། །"བོས་སོ་"ཞེས་པ་ནི་གོ་བར་བྱེད་དོ་འམ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"བར་དུ་"ཞེས་པ་ནི་བར་མཚམས་སམ་དབུས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Suttantapiṭakanti yathā kammameva kammantaṃ, evaṃ suttameva suttantanti veditabbaṃ. Asaṅgītanti saṅgītikkhandhaka (cūḷava. 437 ādayo) kathāvatthuppakaraṇādikaṃ. Soḷasahi vārehi upalakkhitattā ‘‘soḷasa parivārā’’ti vuttaṃ. Tathā hi parivārapāḷiyaṃ (pari. 1 ādayo) paṭhamaṃ pārājikaṃ kattha paññattantiādinā vuttaṃ. Paññattivāro kathāpattivāro vipattivāro saṅgahavāro samuṭṭhānavāro adhikaraṇavāro samathavāro samuccayavāroti ime aṭṭha vārā, tadanantaraṃ ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevanapaccayā pārājikaṃ kattha paññatta’’nti (pari. 188) evaṃ paccayamattavisesena puna vuttā teyeva aṭṭha vārā cāti imesaṃ soḷasannaṃ vārānaṃ vasena bhikkhuvibhaṅgassa ca bhikkhunīvibhaṅgassa ca pakāsitattā soḷasahi vārehi upalakkhito parivāro ‘‘soḷasaparivāro’’ti vuttoti veditabbo. མདོ་སྡེའི་སྣོད་ཅེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་ལས་ཉིད་ལ་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། མདོ་ཉིད་ལ་མདོ་སྡེ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ནི། བསྡུ་བའི་ཚལ་དང་གཏམ་གྱི་གཞིའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ།། ཐེངས་བཅུ་དྲུག་གིས་མཚོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ 'སྐོར་བཅུ་དྲུག་གི་པཱ་རི་ཝཱ་ར།' ཞེས་གསུངས་སོ།། འདི་ལྟར་པཱ་རི་ཝཱ་རའི་ལུང་ལས། 'ཕམ་པ་དང་པོ་གང་དུ་བཅས་པ་ཡིན་ནམ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། བཅས་པའི་སྐོར། ལྟུང་བའི་གཏམ་གྱི་སྐོར། ཉམས་པའི་སྐོར། བསྡུ་བའི་སྐོར། ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་སྐོར། རྩོད་པའི་སྐོར། ཉེ་བར་ཞི་བའི་སྐོར། ཚོགས་པའི་སྐོར་ཏེ་སྐོར་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་དང་། དེའི་འོག་ཏུ་ 'འཁྲིག་པའི་ཆོས་བསྟེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕམ་པ་གང་དུ་བཅས་པ་ཡིན་ནམ་' ཞེས་རྐྱེན་ཙམ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཡང་བསྐྱར་གསུངས་པའི་སྐོར་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཉིད་དེ། སྐོར་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་གི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་གི་རྣམ་འབྱེད་དང་དགེ་སློང་མའི་རྣམ་འབྱེད་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཐེངས་བཅུ་དྲུག་གིས་མཚོན་པའི་པཱ་རི་ཝཱ་ར། ནི་ 'སྐོར་བཅུ་དྲུག་གི་པཱ་རི་ཝཱ་ར།' ཞེས་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Daḷhīkammasithilakaraṇappayojanāti idaṃ lokavajjapaṇṇattivajjesu yathākkamaṃ yojetabbaṃ. Saññamavelaṃ abhibhavitvā pavatto ācāro ajjhācāro, vītikkamo. Tenāti vividhanayattādihetunā. Etanti vividhavisesanayattātiādigāthāvacanaṃ. Etassāti vinayassa. བརྟན་པོར་བྱེད་པ་དང་ལྷོད་པོར་བྱེད་པའི་དགོས་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་གཉིས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།། སྡོམ་པའི་མཚམས་ལས་འདས་ཏེ་འཇུག་པའི་སྤྱོད་པ་ནི་ལྷག་པའི་སྤྱོད་པ་སྟེ་འདས་པའོ།། 'དེས་' ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སོ།། 'འདི་' ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཚིག་གོ། 'འདིའི་' ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་འོ།། Itaraṃ panāti suttaṃ. Attatthaparatthādibhedeti ettha ādi-saddena diṭṭhadhammikasamparāyikatthe lokiyalokuttarādiatthe ca saṅgaṇhāti. Veneyajjhāsayānulomena vuttattāti vinayaṃ viya issarabhāvato āṇāpatiṭṭhāpanavasena adesetvā veneyyānaṃ ajjhāsayānulomena caritānurūpaṃ vuttattā. Anupubbasikkhādivasena adesetvā veneyyānaṃ [Pg.19] kālantare abhinibbattiṃ dassento āha ‘‘sassamiva phala’’nti. Upāyasamaṅgīnaṃyeva nippajjanabhāvaṃ dassento ‘‘dhenu viya khīra’’nti āha. Na hi dhenuṃ visāṇādīsu, akāle vā avijātaṃ vā dohanto khīraṃ paṭilabhati. གཞན་ནི་མདོ་སྡེའོ།། 'རང་གི་དོན་དང་གཞན་གྱི་དོན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་' ཞེས་པ་འདིར་ 'ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པའི་སྒྲས་ཚེ་འདིའི་དོན་དང་ཕྱི་མའི་དོན་དང་། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་སྡུད་པར་བྱེད་དོ།། 'གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི། འདུལ་བ་བཞིན་དུ་དབང་འབྱོར་བའི་སྒོ་ནས་བཀའ་བསྒོ་བ་གཏན་ལ་དབབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་མ་བསྟན་པར། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་ཞིང་སྤྱོད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། མཐར་གྱིས་པའི་བསླབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་མ་བསྟན་པར། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་དུས་གཞན་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་པ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། 'ལོ་ཏོག་གི་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། ཐབས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཁོ་ནར་འགྲུབ་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། 'བ་མོའི་འོ་མ་བཞིན་ནོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། འདི་ལྟར་བ་མོའི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ལས་སམ། དུས་མ་ཡིན་པ་ལས་སམ། བེའུ་མ་སྐྱེས་པ་ལས་བཞོས་ན་འོ་མ་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། Yanti yasmā. Etthāti abhidhamme. Abhidhammeti supinantena sukkavissaṭṭhiyā anāpattibhāvepi akusalacetanā upalabbhatītiādinā vinayapaññattiyā saṅkaravirahite dhamme, ‘‘pubbāparavirodhābhāvato saṅkaravirahite dhamme’’tipi vadanti. Ārammaṇādīhīti ārammaṇasampayuttakammadvārapaṭipadādīhi. Lakkhaṇīyattāti sañjānitabbattā. Yaṃ panettha avisiṭṭhanti ettha vinayapiṭakantiādīsu tīsu saddesu yaṃ avisiṭṭhaṃ samānaṃ, taṃ piṭakasaddanti attho. Mā piṭakasampadānenāti pāḷisampadānavasena mā gaṇhitthāti vuttaṃ hoti. Yathāvuttenāti evaṃ duvidhatthenātiādinā vuttappakārena. 'གང་' ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་རོ།། 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་ལའོ།། 'ཆོས་མངོན་པ་ལ་' ཞེས་པ་ནི། རྨི་ལམ་གྱིས་ཁུ་བ་འཕོ་བ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་འགྱུར་ཡང་མི་དགེ་བའི་སེམས་པ་དམིགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འདུལ་བའི་བཅས་པ་དང་འདྲེས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ལའོ།། 'སྔ་ཕྱི་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་པ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་' ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ།། 'དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་' ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས། ལས། སྒོ། ལམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། 'མཚོན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། 'འདིར་གང་ཞིག་ཁྱད་པར་མེད་པ་' ཞེས་པ་ནི། འདིར་འདུལ་བའི་སྣོད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གསུམ་པོ་དག་ལས་གང་ཞིག་ཁྱད་པར་མེད་ཅིང་མཚུངས་པ་དེ་ནི་ 'སྣོད་' ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'སྣོད་ཀྱི་གྲུབ་པས་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི་ལུང་གི་གྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་མ་འཛིན་ཅིག་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། 'ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར་' ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་དོན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ལྟར་རོ།། Desanāsāsanakathābhedanti ettha desanābhedaṃ sāsanabhedaṃ kathābhedanti bhedasaddo paccekaṃ yojetabbo. Bhedanti ca nānattanti attho. Tesūti piṭakesu. Sikkhā ca pahānāni ca gambhīrabhāvo ca sikkhāpahānagambhīrabhāvo, tañca yathārahaṃ paridīpayeti attho. Pariyattibhedanti pariyāpuṇanabhedaṃ vibhāvayeti sambandho. Yahiṃ yasmiṃ vinayādike yaṃ sampattiñca vipattiñca yathā pāpuṇāti, tampi sabbaṃ vibhāvayeti sambandho. Atha vā yaṃ pariyattibhedaṃ sampattiṃ vipattiñca yahiṃ yathā pāpuṇāti, tampi sabbaṃ vibhāvayeti yojetabbaṃ. Paridīpanā vibhāvanā cāti heṭṭhā gāthāsu vuttassa anurūpato vuttaṃ, atthato pana ekameva. 'གསུང་བ་དང་། བསྟན་པ་དང་། གཏམ་གྱི་དབྱེ་བ་' ཞེས་པ་འདིར། གསུང་བའི་དབྱེ་བ། བསྟན་པའི་དབྱེ་བ། གཏམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཞེས་དབྱེ་བའི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་སྦྱར་བར་བྱའོ།། 'དབྱེ་བ་' ཞེས་པ་ནི་ཐ་དད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'དེ་དག་ལ་' ཞེས་པ་ནི་སྣོད་རྣམས་ལའོ།། བསླབ་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། ཟབ་མོ་ཉིད་དེ་བསླབ་པ་དང་སྤོང་བ་དང་ཟབ་མོ་ཉིད་དོ།། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་གསལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'ལུང་གི་དབྱེ་བ་' ཞེས་པ་ནི་ཀློག་པའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ།། 'གང་ལ་' ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཉམས་པ་གང་ཞིག་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ།། ཡང་ན། ལུང་གི་དབྱེ་བ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཉམས་པ་གང་ཞིག་གང་ལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། 'གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་' ཞེས་པ་ནི་འོག་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་སུ་གསུངས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་གཅིག་ཉིད་དོ།། Āṇārahenāti āṇaṃ paṇetuṃ arahatīti āṇāraho, bhagavā sammāsambuddhattā. So hi mahākāruṇikatāya ca aviparītato desakabhāvena pamāṇavacanattā ca āṇaṃ paṇetuṃ arahati. Vohāraparamatthānampi sambhavato āha ‘‘āṇābāhullato’’ti. Ito paresupi eseva nayo. Paṭhamanti vinayapiṭakaṃ. Pacurāparādhā seyyasakattherādayo. Te hi dosabāhullato ‘‘pacurāparādhā’’ti vuttā[Pg.20]. Pacuro bahuko bahulo aparādho doso vītikkamo yesante pacurāparādhā. Anekajjhāsayātiādīsu āsayova ajjhāsayo, so ca atthato diṭṭhi ñāṇañca. Cariyāti rāgacariyādikā cha mūlacariyā. Atha vā cariyāti caritaṃ, taṃ sucaritaduccaritavasena duvidhaṃ. Adhimutti nāma sattānaṃ pubbaparicayavasena abhiruci, sā duvidhā hīnapaṇītabhedena. Yathānulomanti ajjhāsayādīnaṃ anurūpaṃ. Yathādhammanti dhammasabhāvānurūpaṃ. 'བཀའ་བསྒོ་བར་འོས་པ་' ཞེས་པ་ནི་བཀའ་བསྒོ་བར་འོས་པའི་ཕྱིར་བཀའ་བསྒོ་བར་འོས་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་ཁོང་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། མ་ནོར་བར་སྟོན་པ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཚད་མའི་གསུང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཀའ་བསྒོ་བར་འོས་སོ།། ཐ་སྙད་དང་དོན་དམ་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། 'བཀའ་མང་བའི་ཕྱིར་' ཞེས་གསུངས་སོ།། འདི་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། 'དང་པོ་' ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་སྣོད་དོ།། 'ལྟུང་བ་མང་བ་' ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་སེ་ཡ་ས་ཀ་ལ་སོགས་པའོ།། ཁོང་ཚོ་ནི་ཉེས་པ་མང་བའི་ཕྱིར་ 'ལྟུང་བ་མང་བ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། གང་དག་ལ་ཉེས་པ་དང་འགལ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ལྟུང་བ་མང་བའོ།། 'བསམ་པ་དུ་མ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། བག་ལ་ཉལ་བ་ཉིད་བསམ་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ལྟ་བ་དང་ཡེ་ཤེས་སོ།། 'སྤྱོད་པ་' ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྩ་བའི་སྤྱོད་པ་དྲུག་གོ། ཡང་ན། 'སྤྱོད་པ་' ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ནི་ཉེས་སྤྱོད་དང་ལེགས་སྤྱོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། 'མོས་པ་' ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་གོམས་པའི་དབང་གིས་མངོན་པར་དགའ་བ་སྟེ། དེ་ནི་དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། 'རྗེས་སུ་མཐུན་པར་' ཞེས་པ་ནི་བསམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཐུན་པར་རོ།། 'ཆོས་བཞིན་དུ་' ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཐུན་པར་རོ།། Saṃvarāsaṃvaroti ettha khuddako mahanto ca saṃvaroti attho. Vuḍḍhiattho hettha a-kāro. Diṭṭhiviniveṭhanāti diṭṭhiyā vimocanaṃ. Suttantapāḷiyaṃ vivicceva kāmehītiādinā (dī. ni. 1.226; saṃ. ni. 2.152) samādhidesanābāhullato suttantapiṭake ‘‘adhicittasikkhā’’ti vuttaṃ. Vītikkamappahānaṃ kilesānanti saṃkilesadhammānaṃ, kammakilesānaṃ vā yo kāyavacīdvārehi vītikkamo, tassa pahānaṃ. Anusayavasena santānamanuvattantā kilesā pariyuṭṭhitāpi sīlabhedavasena vītikkamituṃ na labhantīti āha ‘‘vītikkamapaṭipakkhattā sīlassā’’ti. Pariyuṭṭhānappahānanti okāsadānavasena citte kusalappavattiṃ pariyādiyitvā samuppattivasena ṭhānaṃ pariyuṭṭhānaṃ, tassa pahānaṃ. Anusayappahānanti ariyamaggena appahīnabhāvena santāne kāraṇalābhe uppajjanārahā thāmagatā kāmarāgādayo satta kilesā santāne anu anu sayanato anusayā nāma, tesaṃ pahānaṃ. 'སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་' ཞེས་པ་འདིར། ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོའི་སྡོམ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདིར་ 'ཨ་' ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་ཏོ།། 'ལྟ་བ་བཟློག་པ་' ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་པའོ།། མདོ་སྡེའི་ལུང་ལས། 'འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསྟན་པ་མང་བའི་ཕྱིར། མདོ་སྡེའི་སྣོད་ལས་ 'ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་འདས་པ་སྤོང་བ་' ཞེས་པ་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་སམ། ལས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤོང་བའོ།། བག་ལ་ཉལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུད་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ལྡང་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་འདས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། 'ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འདས་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'ཀུན་ནས་ལྡང་བ་སྤོང་བ་' ཞེས་པ་ནི། གོ་སྐབས་སྤྲད་པའི་དབང་གིས་སེམས་ལ་དགེ་བའི་འཇུག་པ་ཟད་པར་བྱས་ཏེ། ཀུན་ནས་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ནས་གནས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་སྟེ། དེ་སྤོང་བའོ།། 'བག་ལ་ཉལ་བ་སྤོང་བ་' ཞེས་པ་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་མ་སྤངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུད་ལ་རྒྱུ་རྙེད་པ་ན་སྐྱེ་བར་འོས་ཤིང་མཐུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་པོ་རྣམས་རྒྱུད་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཉལ་བའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་སྤོང་བའོ།། Tadaṅgappahānanti tena tena dānasīlādikusalaṅgena tassa tassa akusalaṅgassa pahānaṃ tadaṅgappahānaṃ. Duccaritasaṃkilesassa pahānanti kāyavacīduccaritameva yattha uppajjati, taṃ santānaṃ sammā kileseti upatāpetīti saṃkileso, tassa tadaṅgavasena pahānaṃ. Samādhissa kāmacchandapaṭipakkhattā suttantapiṭake taṇhāsaṃkilesassa pahānaṃ vuttaṃ. Attādisuññasabhāvadhammappakāsanato abhidhammapiṭake diṭṭhisaṃkilesassa pahānaṃ vuttaṃ. 'གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་གིས་སྤོང་བ་' ཞེས་པ་ནི། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེས་མི་དགེ་བའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་སྤོང་བ་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་གིས་སྤོང་བའོ།། 'ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་' ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་ཉིད་གང་དུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུད་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་ཅིང་གདུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྤོང་བའོ།། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མདོ་སྡེའི་སྣོད་ལས་སྲེད་པའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་གསུངས་སོ།། བདག་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མངོན་པའི་སྣོད་ལས་ལྟ་བའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་གསུངས་སོ།། Ekamekasmiñcetthāti ettha etesu tīsu piṭakesu ekekasmiṃ piṭaketi attho. Dhammoti pāḷīti ettha dhammassa sīlādivisiṭṭhatthayogato, buddhānaṃ sabhāvaniruttibhāvato ca pakaṭṭhānaṃ ukkaṭṭhānaṃ vacanappabandhānaṃ [Pg.21] āḷi pantīti pāḷi, pariyattidhammo. Sammutiparamatthabhedassa atthassa anurūpavācakabhāvena paramatthasaddesu ekantena bhagavatā manasā vavatthāpito nāmapaññattippabandho pāḷidhammo nāma. Desanāya dhammassa ca ko visesoti ce? Yathāvuttanayena manasā vavatthāpitadhammassa paresaṃ bodhanabhāvena atisajjanā vācāya pakāsanā ‘‘desanā’’ti veditabbā. Tenāha – ‘‘desanāti tassā manasā vavatthāpitāya pāḷiyā desanā’’ti. Tadubhayampi pana paramatthato saddo eva paramatthavinimuttāya sammutiyā abhāvā. Imameva nayaṃ gahetvā keci ācariyā ‘‘dhammo ca desanā ca paramatthato saddo evā’’ti voharanti, tepi anupavajjāyeva. Yathā ‘‘kāmāvacarapaṭisandhivipākā parittārammaṇā’’ti vuccanti, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Na hi ‘‘kāmāvacarapaṭisandhivipākā nibbattitaparamatthavisayāyevā’’ti sakkā vattuṃ itthipurisādiākāraparivitakkapubbakānaṃ rāgādiakusalānaṃ mettādikusalānañca ārammaṇaṃ gahetvāpi samuppajjanato. Paramatthadhammamūlakattā panassa parikappassa paramatthavisayatā sakkā paññapetuṃ, evamidhāpīti daṭṭhabbaṃ. Tīsupi cetesu ete dhammatthadesanāpaṭivedhā gambhīrāti sambandho. Ettha ca piṭakāvayavānaṃ dhammādīnaṃ vuccamāno gambhīrabhāvo taṃsamudāyassa piṭakassāpi vutto yevāti daṭṭhabbo. Dukkhena ogayhanti, dukkho vā ogāho ogāhanaṃ antopavisanametesūti dukkhogāhā. Etthāti etesu piṭakesu, niddhāraṇe cetaṃ bhummavacanaṃ. 'འདིར་རེ་རེ་ལའང་' ཞེས་པ་ནི། འདིར་སྣོད་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་སྣོད་རེ་རེ་ལའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'ཆོས་ནི་ལུང་ངོ་' ཞེས་པ་འདིར། ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ངེས་ཚིག་གི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་གསུང་གི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་ནི་ལུང་སྟེ། ལུང་གི་ཆོས་སོ།། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་དོན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དམ་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ། གདོན་མི་ཟ་བར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐུགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་མིང་གི་བཏགས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་ལུང་གི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།། གསུང་བ་དང་ཆོས་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཐུགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཆོས་དེ་གཞན་དག་ལ་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཏོང་བ་དང་ངག་གིས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ 'གསུང་བ་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་ 'གསུང་བ་ནི་ཐུགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ལུང་དེའི་གསུང་བའོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་གཉིས་ཀའང་དོན་དམ་པར་སྒྲ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་པ་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཀུན་རྫོབ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཚུལ་འདི་ཉིད་བཟུང་ནས་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གིས། 'ཆོས་དང་གསུང་བ་གཉིས་ནི་དོན་དམ་པར་སྒྲ་ཉིད་དོ་' ཞེས་ཐ་སྙད་བྱེད་དེ། དེ་དག་ཀྱང་སྐྱོན་མེད་པ་ཁོ་ནའོ།། ཇི་ལྟར་ 'འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཆུང་ངུའི་དམིགས་པ་ཅན་ནོ་' ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དཔེ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། འདི་ལྟར་ 'འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་ཡུལ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ནའོ་' ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་བཟུང་ནས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་འདིའི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དོན་དམ་པའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་བཏགས་པར་ནུས་ཏེ། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། སྣོད་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལའང་ཆོས་དང་། དོན། གསུང་བ། རྟོགས་པ་འདི་དག་ནི་ཟབ་མོའོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ།། འདིར་ཡང་སྣོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཟབ་མོ་ཉིད་གསུངས་པ་ན། དེའི་འདུས་པ་སྣོད་ཀྱི་ཡང་ཟབ་མོ་ཉིད་གསུངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། དཀའ་བས་གཏིང་དཔོག་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་འདི་དག་ལ་དཀའ་བའི་གཏིང་དཔོག་པ་སྟེ་ནང་དུ་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དཀའ་བས་གཏིང་དཔོག་པའོ།། 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་སྣོད་འདི་དག་ལས་ཏེ། འདི་ནི་དབྱེ་བའི་དོན་གྱི་གནས་ཀྱི་ཚིག་གོ། Hetuno phalaṃ hetuphalaṃ. Dhammābhilāpoti atthabyañjanako aviparītābhilāpo. Visayato asammohato cāti lokiyalokuttarānaṃ yathākkamaṃ avabodhappakāradassanaṃ, etassa avabodhoti iminā sambandho. Lokiyo hi dhammatthādiṃ ālambitvāva pavattanato visayato avabodhoti vuccati. Lokuttaro pana nibbānārammaṇatāya taṃ anālambamānopi tabbisayamohaviddhaṃsanena dhammādīsu pavattanato asammohato avabodhoti vuccati. Atthānurūpaṃ dhammesūti kāriyānurūpaṃ kāraṇesūti attho. Paññattipathānurūpaṃ paññattīsūti chabbidhanāmapaññattiyā patho paññattipatho, tassa anurūpaṃ paññattīsūti attho. རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་སོ།། 'ཆོས་ཀྱི་བརྗོད་པ་' ཞེས་པ་ནི་དོན་དང་ཡི་གེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་མ་ནོར་བའི་བརྗོད་པའོ།། 'ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དང་མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་' ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྟོགས་པ་གཉིས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་རྣམ་པ་སྟོན་པ་སྟེ། འདི་ནི་ 'རྟོགས་པ་' ཞེས་པ་འདི་དང་འབྲེལ་ལོ།། འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ཆོས་དང་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་མི་དམིགས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་གྱི་རྨོངས་པ་འཇོམས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། 'དོན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཆོས་རྣམས་ལ་' ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་མཐུན་པར་རྒྱུ་རྣམས་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'བཏགས་པའི་ལམ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བཏགས་པ་རྣམས་ལ་' ཞེས་པ་ནི། མིང་གི་བཏགས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་གི་ལམ་ནི་བཏགས་པའི་ལམ་སྟེ། དེ་དང་མཐུན་པར་བཏགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Dhammajātanti [Pg.22] kāraṇappabhedo kāraṇameva vā. Atthajātanti kāriyappabhedo, kāriyameva vā. Yā cāyaṃ desanāti sambandho. Yo cetthāti etāsu dhammatthadesanāsu yo paṭivedhoti attho. Etthāti etesu tīsu piṭakesu. 'ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་' ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དབྱེ་བའམ། ཡང་ན་རྒྱུ་ཉིད་དོ།། 'དོན་གྱི་ཚོགས་' ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་དབྱེ་བའམ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་ཉིད་དོ།། 'གསུང་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་' ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་ལོ།། 'འདིར་གང་ཞིག་' ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དང་དོན་དང་གསུང་བ་འདི་དག་ལ་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་སྣོད་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལའོ།། Alagaddūpamāti ettha alagaddasaddena alagaddaggahaṇaṃ vuccati vīṇāvādanaṃ vīṇātiādīsu viya, gahaṇañcettha yathā ḍaṃsati, tathā duggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ, itaraggahaṇe virodhābhāvā. Tasmā alagaddassa gahaṇaṃ upamā etissāti alagaddūpamā. Alagaddoti cettha āsiviso vuccati. So hi alaṃ pariyatto, jīvitaharaṇasamattho vā visasaṅkhāto gado assāti ‘‘alaṃgado’’ti vattabbe ‘‘alagaddo’’ti vuccati. འདིར་‘སྦྲུལ་གདུག་པའི་དཔེ་’ཞེས་པའི་ནང་། ‘ཨ་ལ་གད་དཱ་’ (སྦྲུལ་གདུག་པ) ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡིས་སྦྲུལ་འཛིན་པ་ལ་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་པི་ཝང་འཁྲོལ་བ་ལ་‘པི་ཝང་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་འཛིན་པ་ནི་གང་གིས་རྨུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཉེས་པར་འཛིན་པ་ལ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ལེགས་པར་འཛིན་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ཕྱིར་སྦྲུལ་གདུག་པ་འཛིན་པ་ནི་འདིའི་དཔེ་ཡིན་པས་‘སྦྲུལ་གདུག་པའི་དཔེ་’ཞེས་བྱའོ། །འདིར་‘ཨ་ལ་གད་དཱ་’ཞེས་པ་ནི་སྦྲུལ་དུག་ཅན་ལ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་སྲོག་འཕྲོག་པར་ནུས་པའི་དུག་སྟེ་ནད་ཡོད་པས་‘ཨ་ལཾ་ག་དཱ་’ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ‘ཨ་ལ་གད་དཱ་’ཞེས་བརྗོད་དོ། ། Vaṭṭato nissaraṇaṃ attho payojanaṃ etissāti nissaraṇatthā. Bhaṇḍāgāriko viyāti bhaṇḍāgāriko, dhammaratanānupālako, tassa atthanirapekkhassa pariyatti bhaṇḍāgārikapariyatti. Duggahitānīti duṭṭhu gahitāni. Tenāha ‘‘upārambhādihetu pariyāpuṭā’’ti. Ettha ca upārambho nāma pariyattiṃ nissāya paravambhanaṃ. Ādi-saddena itivādappamokkhalābhasakkārādiṃ saṅgaṇhāti. Yaṃ sandhāyāti yaṃ pariyattiduggahaṇaṃ sandhāya. Vuttanti alagaddūpamasutte (ma. ni. 1.238) vuttaṃ. Tañcassa atthaṃ nānubhontīti tañca assa dhammassa sīlaparipūraṇādisaṅkhātaṃ atthaṃ ete duggahitagāhino nānubhonti na vindanti. Paṭividdhākuppoti paṭividdhaarahattaphalo. འཁོར་བ་ལས་ཐར་པ་ནི་འདིའི་དགོས་པ་ཡིན་པས་‘ཐར་པའི་དོན་’ཏོ། །‘མཛོད་འཛིན་པ་ལྟ་བུ་’བས་ན་མཛོད་འཛིན་པ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་སྐྱོང་བའོ། །རང་དོན་ལ་རེ་བ་མེད་པའི་དེའི་ལུང་ནི་‘མཛོད་འཛིན་པའི་ལུང་’ཉིད་དོ། །‘ཉེས་པར་བཟུང་བ་’ཞེས་པ་ནི་སྡུག་པར་བཟུང་བའོ། །དེ་ཕྱིར་‘ཀླན་ཀ་འཚོལ་བ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཀུན་ཏུ་བཟུང་བའོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་‘ཀླན་ཀ་’ཞེས་པ་ནི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ལ་བརྙས་པ་བྱེད་པའོ། །‘སོགས་’སྒྲ་ཡིས་རྩོད་པ་ལས་ཐར་པ་དང་རྙེད་བཀུར་སོགས་སྡུད་དོ། །‘གང་ལ་དགོངས་ཏེ་’ཞེས་པ་ནི་ལུང་ཉེས་པར་བཟུང་བ་གང་ལ་དགོངས་པའོ། །‘གསུངས་པ་’ཞེས་པ་ནི་སྦྲུལ་གདུག་པའི་དཔེའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའོ། །‘དེའི་དོན་ཡང་མི་མྱོང་’ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པར་འཛིན་པ་དེ་དག་གིས་ཆོས་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སོགས་སུ་བགྲང་བའི་དོན་དེ་མི་མྱོང་ཞིང་མི་ཐོབ་པའོ། །‘རྟོགས་ཤིང་མི་འཁྲུགས་པ་’ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་རྟོགས་པའོ། ། Idāni tīsu piṭakesu yathārahaṃ sampattivipattiyo niddhāretvā dassento āha vinaye panātiādi. Tattha tāsaṃyevāti avadhāraṇaṃ chaḷabhiññācatupaṭisambhidānaṃ vinaye pabhedavacanābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Verañjakaṇḍe (pārā. 12) hi tisso vijjāva vibhattā. Dutiye tāsaṃyevāti avadhāraṇaṃ catasso paṭisambhidā apekkhitvā kataṃ tissannampi vijjānaṃ chasu abhiññāsu antopaviṭṭhattā. Tāsañcāti ettha ca-saddena sesānampi tattha atthibhāvaṃ dīpeti. Abhidhammapiṭake hi tisso vijjā cha abhiññā catasso paṭisambhidā ca vuttā eva. Paṭisambhidānaṃ tattheva sammā vibhattabhāvaṃ dīpetuṃ tatthevāti avadhāraṇaṃ kataṃ. Upādinnaphassoti maggena maggapaṭipādanaphasso. Tesanti tesaṃ piṭakānaṃ. Etanti etaṃ buddhavacanaṃ. ད་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ཇི་ལྟར་འོས་པར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཉམས་པ་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྟོན་པར། ‘འདུལ་བ་ལ་ནི་’ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་‘དེ་དག་ཉིད་’ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་ནི་མངོན་ཤེས་དྲུག་དང་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དག་འདུལ་བ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་སྟེ་གསུངས་པ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཝེ་རཉྫའི་སྐབས་སུ་རིག་པ་གསུམ་པོ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར། མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དེ་གཉིས་པ་ལ། ‘དེ་དག་ཉིད་’ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ལ་ལྟོས་ནས་བྱས་ཏེ། རིག་པ་གསུམ་པོ་ཡང་མངོན་ཤེས་དྲུག་གི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཀྱང་ཞེས་པའི་‘ཀྱང་’སྒྲ་ཡིས་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེར་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ། །ཆོས་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་ནི་རིག་པ་གསུམ་དང་། མངོན་ཤེས་དྲུག་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་རྣམས་དེ་ཉིད་དུ་ལེགས་པར་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་དངོས་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། ‘དེ་ཉིད་དུ་’ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་བྱས་སོ། །‘ཟིན་པའི་རེག་པ་’ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱིས་ལམ་སྒྲུབ་པའི་རེག་པའོ། །‘དེ་དག་གི་’ཞེས་པ་ནི་སྡེ་སྣོད་དེ་དག་གིའོ། །‘འདི་’ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་འདིའོ། ། Catuttiṃseva [Pg.23] suttantāti gāthāya ayamatthayojanā – yassa nikāyassa suttagaṇanato catuttiṃseva suttantā vaggasaṅgahavasena tayo vaggā yassa saṅgahassāti tivaggo saṅgaho, esa paṭhamo nikāyo idha dīghanikāyoti. Anulomikoti apaccanīko, atthānulomanato anvatthanāmoti vuttaṃ hoti. Ekanikāyampīti ekasamūhampi. Evaṃ cittanti evaṃ vicittaṃ. Yathayidanti yathā ime. Poṇikacikkhallikā khattiyā, tesaṃ nivāso ‘‘poṇikanikāyo cikkhallikanikāyo’’ti vuccati. Pañcadasavaggapariggahoti pañcadasahi vaggehi pariggahito. Suttantānaṃ sahassāni satta suttasatāni cāti pāṭhe suttantānaṃ sattasahassāni satta suttasatāni cāti yojetabbaṃ. Katthaci pana ‘‘satta suttasahassāni, satta suttasatāni cā’’ti pāṭho. Pubbe nidassitāti suttantapiṭakaniddese nidassitā. ‘མདོ་སྡེ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་ཉིད་’ཅེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ། འདི་ནི་དོན་སྦྱོར་བ་སྟེ། ཚོགས་གང་ལ་མདོའི་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མདོ་སྡེ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་ཉིད་ཡོད་པ་དང་། སྡེ་ཚན་བསྡུས་པའི་དབང་གིས་ཚོགས་གང་ལ་སྡེ་ཚན་གསུམ་ཡོད་པས་ན་སྡེ་ཚན་གསུམ་པའི་བསྡུ་བའོ། །འདིར་ཚོགས་དང་པོ་འདི་ནི་ལུང་རིང་པོའོ། །‘མཐུན་པ་’ཞེས་པ་ནི་མི་འགལ་བ་སྟེ། དོན་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དོན་མཐུན་གྱི་མིང་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །‘ཚོགས་གཅིག་ཀྱང་’ཞེས་པ་ནི་འདུས་པ་གཅིག་ཀྱང་ངོ། །‘འདི་ལྟར་བཀྲ་བ་’ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་བཀྲ་བའོ། །‘འདི་ལྟ་སྟེ་’ཞེས་པ་ནི་འདི་དག་ལྟ་བུའོ། །པོ་ཎི་ཀ་དང་ཙིག་ཁལ་ལི་ཀ་ནི་རྒྱལ་རིགས་དག་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་གནས་ལ་‘པོ་ཎི་ཀའི་ཚོགས་’དང་‘ཙིག་ཁལ་ལི་ཀའི་ཚོགས་’ཞེས་བརྗོད་དོ། །‘སྡེ་ཚན་བཅོ་ལྔས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་’ཞེས་པ་ནི་སྡེ་ཚན་བཅོ་ལྔས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའོ། །‘མདོ་སྡེ་སྟོང་ཕྲག་དག་དང་མདོ་བདུན་བརྒྱ་’ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། མདོ་སྡེ་བདུན་སྟོང་དང་མདོ་བདུན་བརྒྱ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ལ་ལར་ནི་‘མདོ་སྡེ་བདུན་སྟོང་དང་མདོ་བདུན་བརྒྱ་’ཞེས་པའི་ཚིག་ཀྱང་ཡོད་དོ། །‘སྔོན་བསྟན་པ་’ཞེས་པ་ནི་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་བསྟན་པའོ། ། Vedanti ñāṇaṃ. Tuṭṭhinti pītiṃ. Dhammakkhandhavasenāti dhammarāsivasena. Dvāsītisahassāni buddhato gaṇhinti sambandho. Dve sahassāni bhikkhutoti dhammasenāpatiādīnaṃ bhikkhūnaṃ santikā tehiyeva desitāni dve sahassāni gaṇhiṃ. Meti mama hadaye, iti ānandatthero attānaṃ niddisati. Ye dhammā mama hadaye pavattino, te caturāsītisahassānīti yojanā. Idañca bhagavato dharamānakāle uggahitadhammakkhandhavasena vuttaṃ, parinibbute pana bhagavati ānandattherena desitānaṃ subhasutta(daī. ni. 1.444 ādayo) gopakamoggallānasuttānaṃ (ma. ni. 3.79 ādayo), tatiyasaṅgītiyaṃ moggaliputtatissattherena kathitakathāvatthuppakaraṇassa ca vasena dhammakkhandhānaṃ caturāsītisahassatopi adhikatā veditabbā. ‘རིག་པ་’ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་སོ། །‘ཚིམ་པ་’ཞེས་པ་ནི་དགའ་བའོ། །‘ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབང་གིས་’ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚོགས་ཀྱི་དབང་གིས་སོ། །‘བརྒྱད་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ནི་སངས་རྒྱས་ལས་བཟུང་’ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་ལོ། །‘ཉིས་སྟོང་ནི་དགེ་སློང་ལས་’ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་སོགས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཉིས་སྟོང་བཟུང་བའོ། །‘བདག་གི་’ཞེས་པ་ནི་བདག་གི་སྙིང་ལ་སྟེ། འདི་ལྟར་གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོས་བདག་ཉིད་ལ་མཚོན་ནོ། །‘ཆོས་གང་དག་བདག་གི་སྙིང་ལ་གནས་པ་དེ་དག་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ངོ་’ཞེས་སྦྱར་རོ། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་པའི་དུས་སུ་བཟུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ནི། གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོས་གསུངས་པའི་སུ་བྷའི་མདོ་དང་གོ་པ་ཀ་མོག་གལ་ལཱ་ནའི་མདོ་སོགས་དང་། བསྡུ་བ་གསུམ་པའི་སྐབས་སུ་གནས་བརྟན་མོ་གྒ་ལི་པུཏྟ་ཏིསྶས་གསུངས་པའི་ལུང་གཞི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབང་གིས། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Ekānusandhikaṃ suttanti satipaṭṭhānādi (dī. ni. 2.372 ādayo; ma. ni. 1.105 ādayo). Anekānusandhikanti parinibbānasuttādi (dī. ni. 2.134 ādayo). Tañhi nānāṭhānesu nānādhammadesanānaṃ vasena pavattaṃ. Tikadukabhājanaṃ dhammasaṅgaṇiyaṃ nikkhepakaṇḍa(dha. sa. 985 ādayo) aṭṭhakathākaṇḍavasena (dha. sa. 1384 ādayo) gahetabbaṃ. Cittavārabhājananti idaṃ cittuppādakaṇḍavasena (dha. sa. 1 ādayo) vuttaṃ. Atthi vatthūtiādīsu vatthu nāma sudinnakaṇḍādi (pārā. 24 ādayo). Mātikāti sikkhāpadaṃ. Antarāpattīti sikkhāpadantaresu aññasmiṃ vatthusmiṃ paññattā āpatti. Tikacchedoti tikapācittiyāditikaparicchedo[Pg.24]. Buddhavacanaṃ saṅgahitanti sambandho. Assāti buddhavacanassa. Saṅgītipariyosāne sādhukāraṃ dadamānā viyāti sambandho. Accharaṃ paharituṃ yuttāni acchariyāni, pupphavassacelukkhepādīni. Yā ‘‘pañcasatā’’ti ca ‘‘therikā’’ti ca pavuccati, ayaṃ paṭhamamahāsaṅgīti nāmāti sambandho. ‘མཚམས་སྦྱོར་གཅིག་པ་’ཞེས་པའི་མདོ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའི་མདོ་སོགས་སོ། །‘མཚམས་སྦྱོར་དུ་མ་’ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མདོ་སོགས་སོ། །དེ་ནི་གནས་དུ་མ་དག་ཏུ་ཆོས་བསྟན་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། ཆོས་བསྡུས་པ་ལས་གསུམ་ཚན་དང་གཉིས་ཚན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་གཏན་ལ་དབབ་པའི་སྐབས་དང་བཤད་པའི་སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་བཟུང་བར་བྱའོ། །‘སེམས་ཀྱི་ཐེངས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་’ཞེས་པ་འདི་ནི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །‘གཞི་ཡོད་དོ་’ཞེས་པ་སོགས་ལ། གཞི་ཞེས་པ་ནི་སུ་དིན་ནའི་སྐབས་སོགས་སོ། །‘མ་མོ་’ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞིའོ། །‘བར་གྱི་ལྟུང་བ་’ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་གྱི་བར་དུ་གཞི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་བཅས་པའི་ལྟུང་བའོ། །‘གསུམ་ཚན་གཅོད་པ་’ཞེས་པ་ནི་གསུམ་ཚན་ལྟུང་བྱེད་སོགས་གསུམ་ཚན་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །‘སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་བསྡུས་སོ་’ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་ལོ། །‘འདིའི་’ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་འདིའོ། །‘བསྡུ་བའི་མཐར་ལེགས་སོ་སྦྱིན་པ་ལྟ་བུ་’ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་ལོ། །‘སེ་གོལ་གཏོགས་པར་འོས་པ་’ཞེས་པ་ནི་ངོ་མཚར་བ་སྟེ། མེ་ཏོག་གི་ชར་འབེབས་པ་དང་ན་བཟའ་གཏོར་བ་སོགས་སོ། །‘གང་ལ་ལྔ་བརྒྱ་པ་’ཞེས་པ་དང་‘གནས་བརྟན་པ་’ཞེས་བརྗོད་པ་འདི་ནི་‘བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོ་’ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་ལོ། ། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ དེ་ལྟར་རིམ་པ་འདི་ཡིས། ཀུན་ཏུ་མཛེས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཡིད་གཉིས་རྣམ་པར་སེལ་བ་ལས། Paṭhamamahāsaṅgītikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོའི་གཏམ་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Dutiyasaṅgītikathāvaṇṇanā བསྡུ་བ་གཉིས་པའི་གཏམ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། Evaṃ paṭhamamahāsaṅgītiṃ dassetvā yadatthaṃ sā idha dassitā, taṃ nigamanavasena dassento imissātiādimāha. Tatrāyaṃ ācariyaparamparāti tasmiṃ jambudīpe ayaṃ ācariyānaṃ paveṇī paṭipāṭi. Vijitāvinoti vijitasabbakilesapaṭipakkhattā vijitavanto. Jambusirivhayeti jambusadiso sirimanto avhayo nāmaṃ yassa dīpassa, tasmiṃ jambudīpeti vuttaṃ hoti. Mahantena hi jamburukkhena abhilakkhitattā dīpopi ‘‘jambū’’ti vuccati. Acchijjamānaṃ avinassamānaṃ katvā. Vinayavaṃsantiādīhi tīhi vinayapāḷiyeva kathitā pariyāyavacanattā tesaṃ. Pakataññutanti veyyattiyaṃ, paṭubhāvanti vuttaṃ hoti. Dhuraggāhoti padhānaggāhī, sabbesaṃ pāmokkho hutvā gaṇhīti vuttaṃ hoti. Bhikkhūnaṃ samudāyo samūho bhikkhusamudāyo. དེ་ལྟར་བསྡུ་བ་ཆེན་པོ་དང་པོ་བསྟན་ནས། དགོས་པ་གང་གི་ཕྱིར་འདིར་བསྟན་པ་དེའི་དོན་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར། ‘འདི་ཡི་’ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། །‘དེ་ལ་འདི་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པའོ་’ཞེས་པ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་དེར་འདི་ནི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་བརྒྱུད་པའི་རིམ་པའོ། །‘རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་’ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་སོ། །‘འཛམ་བུའི་དཔལ་གྱི་མིང་ཅན་’ཞེས་པ་ནི་གླིང་གང་ལ་འཛམ་བུ་དང་འདྲ་བའི་དཔལ་དང་ལྡན་པའི་མིང་ཡོད་པ་སྟེ། འཛམ་བུའི་གླིང་དེར་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །འཛམ་བུའི་ཤིང་ཆེན་པོས་མཚོན་པའི་ཕྱིར་གླིང་ལའང་‘འཛམ་བུ་’ཞེས་བརྗོད་དོ། །མ་ཆད་པ་དང་མ་ཉམས་པར་བྱས་ཏེ། ‘འདུལ་བའི་རྒྱུད་’ཅེས་པ་སོགས་ཀྱི་ཚིག་གསུམ་པོས་འདུལ་བའི་གཞུང་ཉིད་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །‘རང་བཞིན་ཤེས་པ་’ཞེས་པ་ནི་མཁས་པ་ཉིད་དམ་གསལ་བའི་དངོས་པོ་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །‘ཁུར་འཛིན་པ་’ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་ཏེ་བཟུང་བའོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པ་འམ་ཚོགས་ནི་དགེ་སློང་གི་ཚོགས་སོ། ། Yadāti nibbāyiṃsūti sambandho. Jotayitvā ca sabbadhīti tameva saddhammaṃ sabbattha pakāsayitvā. Jutimantoti paññājutiyā yuttā, tejavanto vā, mahānubhāvāti attho. Nibbāyiṃsūti anupādisesāya nibbānadhātuyā nibbāyiṃsu. Anālayāti asaṅgā. ‘གང་གི་ཚེ་’ཞེས་པ་ནི་‘མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་’ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །‘ཀུན་ཏུ་གསལ་བར་བྱས་ནས་’ཞེས་པ་ནི་དམ་པའི་ཆོས་དེ་ཉིད་ཐམས་ཅད་དུ་རབ་ཏུ་བསྒྲགས་ནས་སོ། །‘འོད་དང་ལྡན་པ་’ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་དང་ལྡན་པའམ། གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པ། མཐུ་སྟོབས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་’ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ། །‘ཆགས་པ་མེད་པ་’ཞེས་པ་ནི་ཞེན་པ་མེད་པའོ། ། Athāti pacchā, yadā parinibbāyiṃsu, tato paranti attho. Kappati siṅgīloṇakappoti ettha kappa-saddo vikappattho, tena siṅgīloṇavikappopi kappati. Idampi pakkhantaraṃ kappatīti attho, evaṃ sabbattha. Tattha siṅgena loṇaṃ pariharitvā aloṇakapiṇḍapātena saddhiṃ bhuñjituṃ kappati[Pg.25], sannidhiṃ na karotīti adhippāyo. Kappati dvaṅgulakappoti dvaṅgulaṃ atikkantāya chāyāya vikāle bhojanaṃ bhuñjituṃ kappatīti attho. Kappati gāmantarakappoti ‘‘gāmantaraṃ gamissāmī’’ti pavāritena anatirittabhojanaṃ bhuñjituṃ kappatīti attho. Kappati āvāsakappoti ekasīmāya nānāsenāsanesu visuṃ visuṃ uposathādīni saṅghakammāni kātuṃ vaṭṭatīti attho. Kappati anumatikappoti ‘‘anāgatānaṃ āgatakāle anumatiṃ gahessāmā’’ti tesu anāgatesuyeva vaggena saṅghena kammaṃ katvā pacchā anumatiṃ gahetuṃ kappati, vaggakammaṃ na hotīti adhippāyo. Kappati āciṇṇakappoti ācariyupajjhāyehi āciṇṇo kappatīti attho. So pana ekacco kappati dhammiko, ekacco na kappati adhammikoti veditabbo. Kappati amathitakappoti yaṃ khīraṃ khīrabhāvaṃ vijahitaṃ dadhibhāvaṃ asampattaṃ, taṃ bhuttāvinā pavāritena anatirittaṃ bhuñjituṃ kappatīti attho. Kappati jaḷogiṃ pātunti ettha jaḷogīti taruṇasurā, yaṃ majjasambhāraṃ ekato kataṃ majjabhāvamasampattaṃ, taṃ pātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Jātarūparajatanti ettha sarasato vikāraṃ anāpajjitvā sabbadā jātarūpameva hotīti jātaṃ rūpaṃ etassāti jātarūpaṃ, suvaṇṇaṃ. Dhavalasabhāvatāya rājatīti rajataṃ, rūpiyaṃ. Susunāgaputtoti susunāgassa putto. Kākaṇḍakaputtoti kākaṇḍakassa brāhmaṇassa putto. Vajjīsūti janapadanāmattā bahuvacanaṃ kataṃ. ‘དེ་ནས་’ཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘རྭའི་ཚྭའི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ལ། འདིར་‘རུང་བ་’ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་ཏེ། དེས་ན་རྭའི་ནང་དུ་ཚྭ་བཅུག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་རུང་ངོ་། །ཕྱོགས་གཞན་འདི་ཡང་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རྭའི་ནང་དུ་ཚྭ་བཅུག་སྟེ་ཁྱེར་ནས། ཚྭ་མེད་པའི་བསོད་སྙོམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཟ་བ་ནི་རུང་སྟེ། གསོག་འཇོག་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པའོ། །‘སོར་གཉིས་ཀྱི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ནི་གྲིབ་མ་སོར་གཉིས་འདས་པ་ན་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཟས་ཟ་བ་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘གྲོང་གཞན་གྱི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ནི་‘གྲོང་གཞན་དུ་འགྲོའོ་’ཞེས་ཟས་ཟོས་ནས་བཀག་པའི་དགེ་སློང་གིས་ལྷག་མ་མ་བྱས་པའི་ཟས་ཟ་བ་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘གནས་ཀྱི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ནི་མཚམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གནས་ཁང་སོ་སོ་བ་དག་ཏུ་སོ་སོ་ནས་གསོ་སྦྱོང་སོགས་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘རྗེས་སུ་གནང་བའི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ནི་‘མ་བྱོན་པ་རྣམས་བྱོན་པའི་ཚེ་རྗེས་སུ་གནང་བ་བླང་བར་བྱའོ་’ཞེས་དེ་དག་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་དུ་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཁག་གིས་ལས་བྱས་ནས། ཕྱིས་སུ་རྗེས་སུ་གནང་བ་ལེན་པ་ནི་རུང་སྟེ། ཚོགས་ཁག་གི་ལས་སུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པའོ། །‘གོམས་པའི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ནི་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གོམས་པར་བྱས་པ་ནི་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་གོམས་པ་དེ་ལ་ལ་ནི་ཆོས་དང་མཐུན་པས་རུང་ལ། ལ་ལ་ནི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པས་མི་རུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །‘མ་བསྲུབས་པའི་རུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ནི་འོ་མ་གང་ཞིག་འོ་མའི་དངོས་པོ་ལས་འདས་ཤིང་ཞོ་ཡི་དངོས་པོར་མ་སླེབས་པ་དེ། ཟས་ཟོས་ནས་བཀག་པའི་དགེ་སློང་གིས་ལྷག་མ་མ་བྱས་པར་བཏུང་བ་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘ཆང་མ་ལངས་པ་བཏུང་བ་རུང་ངོ་’ཞེས་པ་ལ། འདིར་‘ཆང་མ་ལངས་པ་’ཞེས་པ་ནི་ཆང་གསར་པ་སྟེ། ཆང་གི་རྒྱུ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱས་ཀྱང་ཆང་གི་དངོས་པོར་མ་སླེབས་པ་དེ་བཏུང་བ་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པའོ། །‘གསེར་དངུལ་’ཞེས་པ་ལ། འདིར་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་འགྱུར་བ་མེད་པར་རྟག་ཏུ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་གནས་པས་ན་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་གསེར་རོ། །དཀར་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པས་ན་དངུལ་ཏེ་ཊཾ་ཀའོ། །‘སུ་སུ་ནཱ་གའི་བུ་’ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་སུ་སུ་ནཱ་གའི་བུའོ། །‘ཀཱ་ཀཎྜ་ཀའི་བུ་’ཞེས་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཀཱ་ཀཎྜ་ཀའི་བུའོ། །‘ཝ་ཛཱི་རྣམས་ལ་’ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་མིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་བྱས་སོ། ། Tadahuposatheti ettha tadahūti tasmiṃ ahani. Upavasanti etthāti uposatho, upavasantīti ca sīlasamādānena vā anasanādinā vā upetā hutvā vasantīti attho. Kaṃsapātinti suvaṇṇapātiṃ. Māsakarūpanti māsako eva. Sabbaṃ tāva vattabbanti iminā sattasatikakkhandhake (cūḷava. 446 ādayo) āgatā sabbāpi pāḷi idha ānetvā vattabbāti dasseti. Saṅgāyitasadisameva saṅgāyiṃsūti sambandho. ‘དེའི་ཉིན་གསོ་སྦྱོང་ལ་’ཞེས་པ་ལ། འདིར་‘དེའི་ཉིན་’ཞེས་པ་ནི་ཉིན་མོ་དེ་ལའོ། །འདིར་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་གསོ་སྦྱོང་ངོ། །‘གནས་པར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་བླངས་པའམ། ཟས་བཅད་པ་སོགས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ་གནས་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘ལི་སྣོད་’ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་སྣོད་དོ། །‘མ་ཤ་ཀའི་གཟུགས་’ཞེས་པ་ནི་མ་ཤ་ཀ་ཉིད་དོ། །‘ཐམས་ཅད་བརྗོད་པར་བྱའོ་’ཞེས་པས་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པའི་ལེའུ་ལས་བྱུང་བའི་གཞུང་ཐམས་ཅད་འདིར་དྲངས་ཏེ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །‘བསྡུས་པ་དང་འདྲ་བར་བསྡུས་སོ་’ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་ལོ། ། Sā panāyaṃ saṅgītīti sambandho. Tesūti tesu saṅgītikārakesu theresu. Vissutā ete saddhivihārikā ñeyyāti sambandho. Sāṇasambhūtoti sāṇadesavāsī sambhūtatthero. Dutiyo saṅgahoti sambandhitabbaṃ. Pannabhārāti patitakkhandhabhārā. “དེ་ཡང་བསྡུས་པ་འདི་ནི་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། “དེ་དག་ལ་”ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་པ་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ། །“སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་སློབ་མ་འདི་དག་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། “ཤཱ་ཎ་སམྦྷཱུ་ཏ་”ཞེས་པ་ནི་ཤཱ་ཎའི་ཡུལ་དུ་གནས་པའི་གནས་བརྟན་སམྦྷཱུ་ཏའོ། །“གཉིས་པ་བསྡུས་པ་”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“ཁུར་བོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོའི་ཁུར་བབས་པ་རྣམས་སོ། ། Abbudanti [Pg.26] upaddavaṃ vadanti. ‘‘Bhagavato vacanaṃ thenetvā attano vacanassa dīpanato abbudanti corakamma’’nti eke. Idanti vakkhamānanidassanaṃ. Sandissamānā mukhā sammukhā. Bhāvitamagganti uppāditajjhānaṃ. Sādhu sappurisāti ettha sādhūti āyācanatthe nipāto, taṃ yācāmīti attho. Haṭṭhapahaṭṭhoti punappunaṃ santuṭṭho. Udaggudaggoti sarīravikāruppādanapītivasena udaggudaggo, pītimā hi puggalo kāyacittānaṃ uggatattā ‘‘udaggudaggo’’ti vuccati. “ཨབྦུ་དཱ་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་བརྐུས་ནས་རང་གི་ཚིག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན། ཨབྦུ་དཱ་ཞེས་པ་ནི་རྐུ་བའི་ལས་སོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །“འདི་”ཞེས་པ་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་བ་མཚོན་པའོ། །“མངོན་སུམ་དུ་སྣང་བའི་བཞིན་”ནི་མངོན་སུམ་མོ། །“ལམ་བསྒོམས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བསྐྱེད་པའོ། །“སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལེགས་སོ་”ཞེས་པ་འདི་ལ། “ལེགས་སོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་ཏེ། “ཁྱོད་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་སོ་”ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དགའ་ཞིང་མགུ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་མགུ་བར་གྱུར་པའོ། །“ཤིན་ཏུ་མགུ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དགའ་བའི་དབང་གིས་ཤིན་ཏུ་མགུ་བ་སྟེ། དགའ་བ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཡར་བསྐྱོད་པའི་ཕྱིར་“ཤིན་ཏུ་མགུ་བ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། ། Tena kho pana samayenāti yasmiṃ samaye dutiyaṃ saṅgītiṃ akariṃsu, tasmiṃ samayeti attho. Taṃ adhikaraṇaṃ na sampāpuṇiṃsūti taṃ vajjiputtakehi uppāditaṃ adhikaraṇaṃ vinicchinituṃ na sampāpuṇiṃsu nāgamiṃsu. No ahuvatthāti sambandho. Yāvatāyukaṃ ṭhatvā parinibbutāti sambandho. Kiṃ pana katvā therā parinibbutāti? Āha dutiyaṃ saṅgahaṃ katvātiādi. Aniccatāvasanti aniccatādhīnataṃ. Jamminti lāmakaṃ. Durabhisambhavaṃ anabhibhavanīyaṃ atikkamituṃ asakkuṇeyyaṃ aniccataṃ evaṃ ñatvāti sambandho. “དེའི་ཚེ་ན་”ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཚེ་གཉིས་པ་བསྡུས་པ་བྱས་པ་དེའི་ཚེ་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“རྩོད་གཞི་དེ་ལ་མ་སླེབས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་བཛྫིའི་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་རྩོད་གཞི་དེ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མ་སླེབས་ཤིང་མ་བྱོན་པའོ། །“མ་བྱུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“ཚེའི་མཐར་གནས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཅི་ཞིག་བྱས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཤེ་ན། “གཉིས་པ་བསྡུས་པ་བྱས་ནས་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“མི་རྟག་པའི་དབང་དུ་”ཞེས་པ་ནི་མི་རྟག་པའི་དབང་གྱུར་ཉིད་དོ། །“དམན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ངན་པའོ། །གནོན་པར་དཀའ་ཞིང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་མི་ནུས་པ་དང་། འདའ་བར་མི་ནུས་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་ལྟར་ཤེས་ནས་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Dutiyasaṅgītikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. གཉིས་པ་བསྡུས་པའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Tatiyasaṅgītikathāvaṇṇanā གསུམ་པ་བསྡུས་པའི་གཏམ་བཤད་པའོ། ། Satta vassānīti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Aticchathāti atikkamitvā icchatha, ito aññattha gantvā bhikkhaṃ pariyesathāti attho. Bhattavissaggakaraṇatthāyāti bhattassa ajjhoharaṇakiccatthāya, bhuñjanatthāyāti attho. ‘‘Soḷasavasso’’ti uddeso kathanaṃ assa atthīti soḷasavassuddesiko, ‘‘soḷasavassiko’’ti attho. “ལོ་བདུན་”ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་ཚིག་གོ །“འདས་ནས་འདོད་ཅིག་”ཞེས་པ་ནི་འདས་ནས་འདོད་ཅིག་སྟེ། འདི་ལས་གཞན་དུ་སོང་ནས་བསོད་སྙོམས་ཚོལ་ཞིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཟས་གཏོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་ཟས་མིད་པའི་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བཟའ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ལོ་བཅུ་དྲུག་”ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། “ལོ་བཅུ་དྲུག་བསྟན་པ་”ཞེས་བྱ་སྟེ། “ལོ་བཅུ་དྲུག་ལོན་པ་”ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Tīsu vedesūtiādīsu iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātesu tīsu vedesu. Tayo eva kira vedā aṭṭhakādīhi dhammikehi isīhi lokassa saggamaggavibhāvanatthāya katā. Teneva hi te tehi vuccanti. Āthabbaṇavedo pana pacchā adhammikehi brāhmaṇehi pāṇavadhādiatthāya kato. Purimesu ca tīsu vedesu teheva dhammikasākhāyo apanetvā yāgavadhādidīpikā adhammikasākhā pakkhittāti veditabbā. Nighaṇḍūti rukkhādīnaṃ vevacanappakāsakaṃ pariyāyanāmānurūpaṃ satthaṃ. Tañhi loke ‘‘nighaṇḍū’’ti [Pg.27] vuccati. Keṭubhanti kiṭati gameti kiriyādivibhāganti keṭubhaṃ, kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārasatthaṃ. Ettha ca kiriyākappavikappoti vacībhedādilakkhaṇā kiriyā kappīyati vikappīyati etenāti kiriyākappo, so pana vaṇṇapadabandhapadatthādivibhāgato bahuvikappoti ‘‘kiriyākappavikappo’’ti vuccati. Idañca mūlakiriyākappaganthaṃ sandhāya vuttaṃ. Saha nighaṇḍunā keṭubhena ca sanighaṇḍukeṭubhā, tayo vedā, tesu sanighaṇḍukeṭubhesu. Ṭhānakaraṇādivibhāgato ca nibbacanavibhāgato ca akkharā pabhedīyanti etenāti akkharappabhedo, sikkhā ca nirutti ca. Saha akkharappabhedenāti sākkharappabhedā, tesu sākkharappabhedesu. Āthabbaṇavedaṃ catutthaṃ katvā ‘‘itiha āsa itiha āsā’’ti īdisavacanapaṭisaṃyutto porāṇakathāsaṅkhāto itihāso pañcamo etesanti itihāsapañcamā, tayo vedā, tesu itihāsapañcamesu. “རིག་བྱེད་གསུམ་ལ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལ། ངེས་བརྗོད་ཀྱི་རིག་བྱེད་དང་། ཡིད་སྲེག་གི་རིག་བྱེད་དང་། སྙན་ཚིག་གི་རིག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་རིག་བྱེད་གསུམ་ལའོ། །རིག་བྱེད་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་ནི་ཨཥྚ་ཀ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་དྲང་སྲོང་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ལ་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལམ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མཛད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དྲང་སྲོང་དེ་དག་གིས་རིག་བྱེད་དེ་དག་གསུངས་སོ། །སྲིད་སྲུང་གི་རིག་བྱེད་ནི་ཕྱིས་སུ་ཆོས་དང་མི་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་བྱས་སོ། །སྔོན་གྱི་རིག་བྱེད་གསུམ་པོའི་ནང་དུའང་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་བསལ་ནས། མཆོད་སྦྱིན་དང་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་བཅུག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“མངོན་བརྗོད་”ཅེས་པ་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་སྟོན་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དང་མཐུན་པའི་བསྟན་བཅོས་སོ། །དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་“མངོན་བརྗོད་”ཅེས་བྱའོ། །“སྒྲ་སྦྱོར་”ཅེས་པ་ནི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་སྒྲ་སྦྱོར་རོ། །བྱ་བའི་ཆོ་ག་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ་སྙན་ངག་མཁན་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ sོ། །འདིར་“བྱ་བའི་ཆོ་ག་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ངག་གི་དབྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་བྱ་བ་འདིས་རྟོག་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ན་བྱ་བའི་ཆོ་གའོ། །དེ་ནི་ཡི་གེ་དང་ཚིག་སྦྱོར་དང་ཚིག་གི་དོན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མང་པོ་ཡོད་པས་ན། “བྱ་བའི་ཆོ་ག་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་”ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་རྩ་བའི་བྱ་བའི་ཆོ་གའི་གཞུང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །མངོན་བརྗོད་དང་སྒྲ་སྦྱོར་དང་བཅས་པས་ན་མངོན་བརྗོད་སྒྲ་སྦྱོར་དང་བཅས་པ་སྟེ། རིག་བྱེད་གསུམ་མོ། །མངོན་བརྗོད་དང་སྒྲ་སྦྱོར་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་དེ་དག་གི་ནང་ནས། སྐྱེ་གནས་དང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་དང་། ངེས་ཚིག་གི་དབྱེ་བ་ལས་ཡི་གེ་རྣམས་འདིས་འབྱེད་པས་ན་ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟེ། ཀློག་པའི་བསྟན་བཅོས་དང་སྒྲ་རིག་པའོ། །ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པས་ན་ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཡི་གེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་དེ་དག་གི་ནང་ནས། སྲིད་སྲུང་གི་རིག་བྱེད་བཞི་པར་བྱས་ནས། “འདི་ལྟར་བྱུང་ངོ་འདི་ལྟར་བྱུང་ངོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག་དང་འབྲེལ་བ། སྔོན་གྱི་གཏམ་དུ་བརྗོད་པའི་སྔོན་གྱི་རབས་ལྔ་པ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ན་སྔོན་གྱི་རབས་ལྔ་པ་སྟེ། རིག་བྱེད་གསུམ་མོ། །སྔོན་གྱི་རབས་ལྔ་པ་དང་བཅས་པའི་རིག་བྱེད་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ། ། Yassa cittantiādi pañhadvayaṃ khīṇāsavānaṃ cuticittassa uppādakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha paṭhamapañhe uppajjatīti uppādakkhaṇasamaṅgitāya uppajjati. Na nirujjhatīti nirodhakkhaṇaṃ appattatāya na nirujjhati. Tassa cittanti tassa puggalassa taṃ cittaṃ kiṃ nirujjhissati āyatiñca nuppajjissatīti pucchā, tassā ca vibhajjabyākaraṇīyatāya evamettha vissajjanaṃ veditabbaṃ. Arahato pacchimacittassa uppādakkhaṇe tassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhati, āyatiñca nuppajjissati, avassameva nirodhakkhaṇaṃ patvā nirujjhissati, tato appaṭisandhikattā aññaṃ nuppajjissati. Ṭhapetvā pana pacchimacittasamaṅgiṃ khīṇāsavaṃ itaresaṃ uppādakkhaṇasamaṅgicittaṃ uppādakkhaṇasamaṅgitāya uppajjati bhaṅgaṃ appattatāya na nirujjhati, bhaṅgaṃ pana patvā nirujjhissateva, aññaṃ pana tasmiṃ vā aññasmiṃ vā attabhāve uppajjissati ceva nirujjhissati cāti. Yassa vā panātiādi dutiyapañhe pana nirujjhissati nuppajjissatīti yassa cittaṃ uppādakkhaṇasamaṅgitāya bhaṅgakkhaṇaṃ patvā nirujjhissati appaṭisandhikatāya nuppajjissati, tassa khīṇāsavassa taṃ cittaṃ kiṃ uppajjati na nirujjhatīti pucchā, tassā ekaṃsabyākaraṇīyatāya ‘‘āmantā’’ti vissajjanaṃ veditabbaṃ. Uddhaṃ vā adho vā harituṃ asakkontoti uparimapade vā heṭṭhimapadaṃ heṭṭhimapade vā uparimapadaṃ atthato samannāharituṃ ghaṭetuṃ pubbenāparaṃ yojetvā atthaṃ paricchindituṃ asakkontoti attho. “གང་གི་སེམས་”ལ་སོགས་པའི་དྲི་བ་གཉིས་པོ་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱི་འཆི་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་དྲི་བ་དང་པོ་ལ། “སྐྱེའོ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེའོ། །“མི་འགག་གོ་”ཞེས་པ་ནི་འགག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མ་སླེབས་པའི་ཕྱིར་མི་འགག་གོ །“དེའི་སེམས་”ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་དེའི་སེམས་དེ་འགག་པར་འགྱུར་རམ་མ་འོངས་པ་ན་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པའི་དྲི་བའོ། །དྲི་བ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པས་འདིར་ལན་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་ཐ་མའི་སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ། དེའི་སེམས་ནི་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡིན་གྱི་འགག་བཞིན་པ་མ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་ནའང་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ངེས་པར་འགག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སླེབས་ནས་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་གཞན་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཐ་མའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་བཞག་ནས། གཞན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེའོ། །འཇིག་པ་ལ་མ་སླེབས་པའི་ཕྱིར་མི་འགག་གོ །འཇིག་པ་ལ་སླེབས་ནས་ནི་འགག་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །གཞན་ནི་ལུས་དེ་ཉིད་དམ་ལུས་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་ཡང་འགྱུར་ལ་འགག་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་གང་གི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དྲི་བ་གཉིས་པ་ལ་ནི། “འགག་པར་འགྱུར་ལ་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་སེམས་ནི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སླེབས་ནས་འགག་པར་འགྱུར་ལ། ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཟག་པ་ཟད་པ་དེའི་སེམས་དེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡིན་གྱི་མི་འགག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་པའི་དྲི་བའོ། །དྲི་བ་དེ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པས་“དེ་དེ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་པའི་ལན་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གོང་དུ་འམ་འོག་ཏུ་འཁྱེར་མི་ནུས་པ་”ཞེས་པ་ནི། གོང་གི་ཚིག་ལ་འོག་གི་ཚིག་གམ། འོག་གི་ཚིག་ལ་གོང་གི་ཚིག་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་མཐུན་པར་སྦྱོར་ཞིང་སྒྲིག་པ་དང་། སྔ་ཕྱི་བསྒྲིགས་ནས་དོན་ཡོངས་སུ་གཅོད་མི་ནུས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Sotāpannānaṃ [Pg.28] sīlesu paripūrakāritāya samādinnasīlato natthi parihānīti āha ‘‘abhabbo dāni sāsanato nivattitu’’nti. Vaḍḍhetvāti uparimaggatthāya kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā. Dante punanti visodhenti etenāti dantaponaṃ vuccati dantakaṭṭhaṃ. Abhinavānaṃ āgantukānaṃ lajjīsabhāvaṃ khantimettādiguṇasamaṅgitañca katipāhaṃ suṭṭhu vīmaṃsitvāva hatthakammādisampaṭicchanaṃ saṅgahakaraṇañca yuttanti sāmaṇerassa ceva aññesañca bhikkhūnaṃ diṭṭhānugatiṃ āpajjantānaṃ ñāpanatthaṃ thero tassa bhabbarūpataṃ abhiññāya ñatvāpi puna sammajjanādiṃ akāsi. ‘‘Tassa cittadamanattha’’ntipi vadanti. Buddhavacanaṃ paṭṭhapesīti buddhavacanaṃ uggaṇhāpetuṃ ārabhi. Sakalavinayācārapaṭipatti upasampannānameva vihitāti tappariyāpuṇanamapi tesaññeva anurūpanti āha ‘‘ṭhapetvā vinayapiṭaka’’nti. Tassa citte ṭhapitampi buddhavacanaṃ saṅgopanatthāya niyyātitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘hatthe patiṭṭhāpetvā’’ti vuttaṃ. རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་བླངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་ཉམས་པ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་“ད་ནི་བསྟན་པ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་མི་སྐལ་ལོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“སྤེལ་ནས་”ཞེས་པ་ནི་གོང་མའི་ལམ་གྱི་ཕྱིར་དམིགས་པ་སྤེལ་ནས་སོ། །འདིས་སོ་རྣམས་གཙང་བར་བྱེད་པས་ན་སོ་ཤིང་ལ་“སོ་སྐྱོབ་”ཅེས་བྱའོ། །གསར་དུ་བྱོན་པའི་མགྲོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དང་། བཟོད་པ་དང་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཉིན་ཤས་རིང་ལེགས་པར་བརྟགས་ནས་ཉིད་དུ། ལག་གི་ལས་ལ་སོགས་པ་དང་ལེན་བྱེད་པ་དང་། བསྡུ་བ་བྱེད་པ་ནི་རིགས་སོ། །དགེ་ཚུལ་དང་། མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་རဟང་གཞན་རྣམས་ལ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གནས་བརྟན་གྱིས་དེའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་བཞིན་དུའང་ཡང་བསྐྱར་ཕྱག་དར་ལ་སོགས་པ་མཛད་དོ། །“དེའི་སེམས་གདུལ་བའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །“སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་བཞག་གོ་”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་འཛིན་དུ་འཇུག་པར་བརྩམས་སོ། །འདུལ་བའི་སྤྱོད་པ་དང་སྒྲུབ་པ་མཐའ་དག་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་བཅས་པའི་ཕྱིར། དེ་སློབ་པའང་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་འཚམ་པས་ན། “འདུལ་བའི་སྣོད་བཞག་ནས་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་སེམས་ལ་བཞག་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡང་ལེགས་པར་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་གཏད་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ལག་ཏུ་གཏད་ནས་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Ekarajjābhisekanti sakalajambudīpe ekādhipaccavasena kariyamānaṃ abhisekaṃ. Rājiddhiyoti rājānubhāvānugatappabhāvā. Yatoti yato soḷasaghaṭato. Devatā eva divase divase āharantīti sambandho. Devasikanti divase divase. Agadāmalakanti appakeneva sarīrasodhanādisamatthaṃ sabbadosaharaṃ osadhāmalakaṃ. Chaddantadahatoti chaddantadahasamīpe ṭhitadevavimānato, kapparukkhato vā, tattha tādisā kapparukkhavisesā santi, tato vā āharantīti attho. Asuttamayikanti suttehi abaddhaṃ dibbasumanapuppheheva kataṃ sumanapupphapaṭaṃ. Uṭṭhitassa sālinoti sayaṃjātasālino, samudāyāpekkhañcettha ekavacanaṃ, sālīnanti attho. Nava vāhasahassānīti ettha catasso muṭṭhiyo eko kuḍuvo, cattāro kuḍuvā eko pattho, cattāro patthā eko āḷhako, cattāro āḷhakā ekaṃ doṇaṃ, cattāri doṇāni ekā mānikā, catasso mānikā ekā khārī, vīsati khārikā eko vāho, tadeva ‘‘ekaṃ sakaṭa’’nti suttanipātaṭṭhakathādīsu (su. ni. aṭṭha. 2.kokālikasuttavaṇṇanā) vuttaṃ. Nitthusakaṇe karontīti thusakuṇḍakarahite karonti. Tena nimmitaṃ buddharūpaṃ passantoti sambandho. Puññappabhāvanibbattaggahaṇaṃ nāgarājanimmitānaṃ puññappabhāvanibbattehi sadisatāya kataṃ. Vimalaketumālāti ettha ketumālā nāma sīsato nikkhamitvā uparimuddhani puñjo hutvā dissamānarasmirāsīti vadanti. “རྒྱལ་པོ་གཅིག་པུའི་དབང་བསྐུར་བ་”ཞེས་པ་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ལ་དབང་ཕྱུག་གཅིག་པུའི་ཚུལ་གྱིས་བྱེད་པའི་དབང་བསྐུར་བའོ། །“རྒྱལ་པོའི་རྫུ་འཕྲུལ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་མཐུ་འོ། །“གང་ལས་”ཞེས་པ་ནི་གང་གི་བུམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་ལས་སོ། །“ལྷ་རྣམས་ཁོ་ནས་ཉིན་རེ་བཞིན་སྐྱེལ་ལོ་”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“ཉིན་རེ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་ཉིན་རེ་བཞིན་ནོ། །“སྨན་གྱི་སྐྱུ་རུ་ར་”ཞེས་པ་ནི་ཉུང་ངུ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ལུས་སྦྱོང་བ་ལ་སོགས་པ་ནུས་པ། ཉེས་པ་མཐའ་དག་སེལ་བའི་སྨན་གྱི་སྐྱུ་རུ་རའོ། །“རྫིང་བུ་དལ་གྱིས་འབབ་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་རྫིང་བུ་དལ་གྱིས་འབབ་པའི་ཉེ་འཁོར་ན་གནས་པའི་ལྷའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ངམ། དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ལས་ཏེ། དེར་དེ་ལྟ་བུའི་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཡོད་པས་ན། དེ་ལས་སྐྱེལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“སྐུད་པས་མ་བྱས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྐུད་པས་མ་བཅིངས་པ། ལྷའི་སྣ་མ་མེ་ཏོག་ཁོ་ནས་བྱས་པའི་སྣ་མའི་མེ་ཏོག་གི་རས་སོ། །“སྐྱེས་པའི་ས་ལུ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བྱུང་གི་ས་ལུ་སྟེ། འདིར་ཚོགས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཚིག་གཅིག་པ་ཡིན་པས་ས་ལུ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཁལ་སྟོང་ཕྲག་དགུ་”ཞེས་པ་འདིར་ནི། སྤར་མོ་བཞི་ནི་ཁུ་ཌུ་བ་གཅིག་གོ །ཁུ་ཌུ་བ་བཞི་ནི་པྲསྠ་གཅིག་གོ །པྲསྠ་བཞི་ནི་ཨཱ་ཌྷ་ཀ་གཅིག་གོ །ཨཱ་ཌྷ་ཀ་བཞི་ནི་དྲོ་ཎ་གཅིག་གོ །དྲོ་ཎ་བཞི་ནི་མཱ་ཎི་ཀཱ་གཅིག་གོ །མཱ་ཎི་ཀཱ་བཞི་ནི་ཁཱ་རཱི་གཅིག་གོ །ཁཱ་རཱི་ཉི་ཤུ་ནི་ཁལ་གཅིག་གོ །དེ་ཉིད་ཤིང་རྟ་གཅིག་ཅེས་མདོ་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གསུངས་སོ། །“ཕུབ་མ་དང་སྦུན་པ་མེད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ཕུབ་མ་དང་སྦུན་པ་དང་བྲལ་བར་བྱེད་དོ། །“དེས་སྤྲུལ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་ལ་བལྟ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“བསོད་ནམས་ཀྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོས་སྤྲུལ་པའི་མཚན་རྣམས་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་རྣམས་དང་འདྲ་བའི་ཕིར་བྱས་སོ། །“དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཟེར་གྱི་དྲྭ་བ་”ཞེས་པ་འདིར་ནི། འོད་ཟེར་གྱི་དྲྭ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབུ་ལས་བྱུང་སྟེ་དབུ་གཙུག་གི་སྟེང་དུ་འདུས་ནས་སྣང་བའི་འོད་ཟེར་གྱི་ཚོགས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ། ། Bāhirakapāsaṇḍanti [Pg.29] bāhirakappaveditaṃ samayavādaṃ. Pariggaṇhīti vīmaṃsamāno pariggahesi. Bhaddapīṭhakesūti vettamayapīṭhesu. Sāroti guṇasāro. Sīhapañjareti mahāvātapānasamīpe. Kilesavipphandarahitacittatāya dantaṃ. Niccaṃ paccupaṭṭhitasatārakkhatāya guttaṃ. Khuraggeyevāti kesoropanāvasāne. Ativiya sobhatīti sambandho. Vāṇijako ahosīti madhuvāṇijako ahosi. “ཕྱི་རོལ་གྱི་གྲུབ་མཐའ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་པས་བསྟན་པའི་གྲུབ་མཐའི་སྨྲ་བའོ། །“ཡོངས་སུ་བཟུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་བརྟག་དཔྱད་བཞིན་དུ་བཟུང་བའོ། །“ཁྲི་བཟང་པོ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སྨྱུག་མ་ལས་བྱས་པའི་ཁྲི་རྣམས་ལའོ། །“སྙིང་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྙིང་པོའོ། །“སེང་གེའི་སྐར་ཁུང་ལ་”ཞེས་པ་ནི་རླུང་འགྲོའི་སྐར་ཁུང་ཆེན་པོའི་ཉེ་འཁོར་ནའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་གཡོ་བ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དུལ་བའོ། །རྟག་ཏུ་ཉེ་བར་གནས་པའི་དྲན་པའི་སྲུང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སྦས་པའོ། །“སྤུ་གྲིའི་རྩེ་མོ་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་བྲེགས་པའི་མཐར་རོ། །“ཤིན་ཏུ་མཛེས་སོ་”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“ཚོང་པ་ཞིག་བྱུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་སྦྲང་རྩིའི་ཚོང་པ་ཞིག་བྱུང་བའོ། ། Pubbe va sannivāsenāti pubbe vā pubbajātiyaṃ vā sahavāsenāti attho. Paccuppannahitena vāti vattamānabhave hitacaraṇena vā. Evaṃ imehi dvīhi kāraṇehi taṃ sinehasaṅkhātaṃ pemaṃ jāyate. Kiṃ viyāti? Āha ‘‘uppalaṃ va yathodake’’ti. Uppalaṃ vāti rassakato vā-saddo avuttasampiṇḍanattho. Yathā-saddo upamāyaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā uppalañca sesañca padumādi udake jāyamānaṃ dve kāraṇāni nissāya jāyati udakañceva kalalañca, evaṃ pemampīti (jā. aṭṭha. 2.2.174). “སྔོན་གྱི་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་ནམ་སྔོན་གྱི་སྐྱེ་བ་ན་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ད་ལྟར་གྱི་ཕན་པ་བྱས་པས་སམ་”ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟའི་ཚེ་འདི་ལ་ཕན་པ་བསྒྲུབས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་སྣུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱམས་པ་དེ་སྐྱེའོ། །ཅི་དང་འདྲ་ཞེ་ན། “ཆུ་ལ་ཨུཏྤལ་བཞིན་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཨུཏྤལ་བཞིན་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར་ཐུང་ངུར་བྱས་པའི་“ཝཱ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མ་བརྗོད་པའི་པདྨ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པའི་དོན་ཏོ། །“ཡཐཱa”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དཔེ་ལའོ། །འདི་སྐད་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཨུཏྤལ་དང་ལྷག་མ་པདྨ་ལ་སོགས་པ་ཆུ་ལ་སྐྱེ་བ་ན་རྒྱུ་གཉིས་ཏེ་ཆུ་དང་འདམ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ་བྱམས་པའང་སྐྱེའོ་ཞེས་པའོ། ། Dhuvabhattānīti niccabhattāni. Vajjāvajjanti khuddakaṃ mahantañca vajjaṃ. Moggaliputtatissattherassa bhāramakāsīti therassa mahānubhāvataṃ, tadā sāsanakiccassa nāyakabhāvena saṅghapariṇāyakatañca rañño ñāpetuṃ saṅgho tassa bhāramakāsīti veditabbaṃ, na aññesaṃ ajānanatāya. Sāsanassa dāyādoti sāsanassa abbhantaro ñātako homi na homīti attho. Ye sāsane pabbajituṃ puttadhītaro pariccajanti, te buddhasāsane sālohitañātakā nāma honti, sakalasāsanadhāraṇe samatthānaṃ attano orasaputtānaṃ pariccattattā na paccayamattadāyakāti imamatthaṃ sandhāya thero ‘‘na kho, mahārāja, ettāvatā sāsanassa dāyādo hotī’’ti āha. Kathañcarahīti ettha carahīti nipāto akkhantiṃ dīpeti. Tissakumārassāti rañño ekamātukassa kaniṭṭhassa. Sakkhasīti sakkhissasi. Sikkhāya patiṭṭhāpesunti pāṇātipātā veramaṇiādīsu vikālabhojanā veramaṇipariyosānāsu chasu sikkhāsu pāṇātipātā veramaṇiṃ dve vassāni avītikkamma samādānaṃ samādiyāmītiādinā (pāci. 1079) samādānavasena sikkhāsammutidānānantaraṃ sikkhāya patiṭṭhāpesuṃ. Cha vassāni abhisekassa assāti chavassābhiseko. རྟག་པའི་ཟས་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་གྱི་ཟས་རྣམས་སོ།། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པ་ཆུང་ངུ་དང་ཉེས་པ་ཆེན་པོའོ།། གནས་བརྟན་མོངྒལི་པུཏྟ་ཏིསྶ་ལ་ཁུར་བསྐུར་བར་བྱས་པ་ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་གྱི་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བ་དང་། དེའི་ཚེ་བསྟན་པའི་བྱ་བ་ལ་གཙོ་བོར་གྱུར་པས་དགེ་འདུན་གྱི་གཙོ་འཛིན་ཡིན་པ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་གྱིས་ཁོང་ལ་ཁུར་བསྐུར་བར་བྱས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ།། བསྟན་པའི་རྒྱུད་འཛིན་ཞེས་པ་ནི། བསྟན་པའི་ནང་གི་གཉེན་དུ་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། གང་དག་བསྟན་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རང་གི་བུ་དང་བུ་མོ་རྣམས་གཏོང་བར་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་རང་གི་ཤ་ཁྲག་གི་གཉེན་འབྲེལ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། བསྟན་པ་མཐའ་དག་འཛིན་པ་ལ་ནུས་པ་ཡོད་པའི་རང་གི་བུ་ངོ་མ་རྣམས་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཡོ་བྱད་ཙམ་སྦྱིན་པ་པོ་རྣམས་ནི་གཉེན་མ་ཡིན་ནོ།། དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་གནས་བརྟན་གྱིས། "རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། འདི་ཙམ་གྱིས་ནི་བསྟན་པའི་རྒྱུད་འཛིན་དུ་མི་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་ "carahī" ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱིས་མི་དགའ་བའམ་མི་རངས་པ་སྟོན་ཏོ།། རྒྱལ་པོའི་མ་གཅིག་པའི་ནུ་བོ་ཆུང་བ་ལའོ།། ནུས་པར་འགྱུར་རམ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕྱི་དྲོའི་ཟས་ཟ་བ་ལས་ལྡོག་པའི་བར་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ། "སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ལྡོག་པའི་བསླབ་པ་ལོ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་མི་འདའ་བར་ཡང་དག་པར་བླང་བར་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་དག་པར་ལེན་དུ་བཅུག་སྟེ། བསླབ་པའི་གནང་བ་བྱིན་པའི་རྗེས་སུ་བསླབ་པ་ལ་བཀོད་པར་བྱས་སོ།། ཁོང་གི་དབང་བསྐུར་བ་ནས་ལོ་དྲུག་ལོན་པ་ནི་ལོ་དྲུག་གི་དབང་བསྐུར་བའོ།། Sabbaṃ [Pg.30] theravādanti dve saṅgītiyo āruḷhā pāḷi. Sā hi mahāsaṅghikādibhinnaladdhikāhi vivecetuṃ ‘‘theravādo’’ti vuttā. Ayañhi vibhajjavādo mahākassapattherādīhi asaṅkarato rakkhito ānīto cāti ‘‘theravādo’’ti vuccati, ‘‘satheravāda’’ntipi likhanti. Tattha ‘‘aṭṭhakathāsu āgatatheravādasahitaṃ sāṭṭhakathaṃ tipiṭakasaṅgahitaṃ buddhavacana’’nti ānetvā yojetabbaṃ. Tejodhātuṃ samāpajjitvāti tejokasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ samāpajjitvā. གནས་བརྟན་གྱི་སྨྲ་བ་མཐའ་དག་ཅེས་པ་ནི། བཀའ་བསྡུ་ཐེངས་གཉིས་ལ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ལུང་ངོ་།། ལུང་དེ་ནི་དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པ་ལ་སོགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། "གནས་བརྟན་གྱི་སྨྲ་བའམ་གནས་བརྟན་སྡེ་པ་" ཞེས་བྱའོ།། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བ་འདི་ནི་གནས་བརན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པས་མ་འདྲེས་པར་བསྲུངས་ཤིང་བརྒྱུད་པ་ཡིན་པས། "གནས་བརྟན་གྱི་སྨྲ་བ་" ཞེས་བྱའོ།། "གནས་བརྟན་གྱི་སྨྲ་བ་དང་བཅས་པ་" ཞེས་ཀྱང་འབྲི་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ལ་ "འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་བྱུང་བའི་གནས་བརྟན་གྱི་སྨྲ་བ་དང་བཅས་པ། འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་པའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་བསྡུས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་" ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། མེའི་ཁམས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི། མེའི་ཟིལ་གནོན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་དམིགས་པའི་བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ།། Sabhāyanti nagaramajjhe vinicchayasālāyaṃ. Diṭṭhigatānīti diṭṭhiyova. Na kho panetaṃ sakkā imesaṃ majjhe vasantena vūpasametunti tesañhi majjhe vasanto tesuyeva antogadhattā ādeyyavacano na hoti, tasmā evaṃ cintesi. Ahogaṅgapabbatanti evaṃnāmakaṃ pabbataṃ. ‘‘Adhogaṅgāpabbata’’ntipi likhanti, taṃ na sundaraṃ. Pañcātapena tappentīti catūsu ṭhānesu aggiṃ jāletvā majjhe ṭhatvā sūriyamaṇḍalaṃ ullokentā sūriyātapena tappenti. Ādiccaṃ anuparivattantīti udayakālato pabhuti sūriyaṃ olokayamānā yāva atthaṅgamanā sūriyābhimukhāva parivattanti. Vobhindissāmāti paggaṇhiṃsūti vināsessāmāti ussāhamakaṃsu. གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཁང་ངམ་གྲོས་ཁང་དུའོ།། ལྟ་བ་ཉིད་དོ།། "འདི་དག་གི་ནང་དུ་གནས་པས་ནི་འདི་ཞི་བར་བྱེད་མི་ནུས་ཏེ།" དེ་དག་གི་ནང་དུ་གནས་ན་དེ་དག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར། ཚིག་བཙན་པོའམ་ཉན་པར་འོས་པའི་ཚིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བསམས་སོ།། དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་གྱི་རི་ལའོ།། "ཨདྷོ་གངྒཱ་རི་" ཞེས་ཀྱང་འབྲི་སྟེ། དེ་ནི་ལེགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ།། ཕྱོགས་བཞིར་མེ་བཏང་སྟེ་དབུས་སུ་ལངས་ནས་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བལྟ་ཞིང་ཉི་མའི་ཚ་བས་རང་ཉིད་གདུང་བར་བྱེད་དོ།། ཉི་མ་ཤར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཉི་མ་མ་ནུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཉི་མ་ལ་བལྟ་བཞིན་དུ་ཉི་མའི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་བསྐོར་ཏེ་གནས་སོ།། "ཁྱེད་རྣམས་རྣམ་པར་གཞིག་པར་བྱའོ་" ཞེས་བརྩོན་པ་བྱས་སོ།། Vissaṭṭhoti maraṇasaṅkārahito, nibbhayoti attho. Migavaṃ nikkhamitvāti araññe vicaritvā migamāraṇakīḷā migavaṃ, taṃ uddissa nikkhamitvā migavadhatthaṃ nikkhamitvāti attho. Ahināgādito visesanatthaṃ ‘‘hatthināgenā’’ti vuttaṃ. Tassa passantassevāti anādare sāmivacanaṃ, tasmiṃ passanteyevāti attho. Ākāse uppatitvāti ettha ayaṃ vikubbaniddhi na hotīti gihissāpi imaṃ iddhiṃ dassesi adhiṭṭhāniddhiyā appaṭikkhittattā. Pakativaṇṇañhi vijahitvā nāgavaṇṇādidassanaṃ vikubbaniddhi. Chaṇavesanti ussavavesaṃ. Padhānagharanti bhāvanānuyogavasena vīriyārambhassa anurūpaṃ vivittasenāsanaṃ. Sopīti rañño bhāgineyyaṃ sandhāya vuttaṃ. འཆི་བའི་དོགས་པ་དང་བྲལ་བ། འཇིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ནགས་སུ་རྒྱུ་ཞིང་རི་དྭགས་གསོད་པའི་རྩེད་མོ་ནི་ "མི་གཱ་ཝཾ་" ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཕྱིར་ཐོན་པ་སྟེ། རི་དྭགས་གསོད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་ཐོན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། སྦྲུལ་གྱི་ཀླུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར། "གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་ཀླུ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། མ་གུས་པའི་དོན་དུ་འབྲེལ་སྒྲ་སྦྱར་བ་སྟེ། ཁོང་གིས་ལྟ་བཞིན་པའི་ངང་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ནམ་མཁར་འཕགས་པ་ཞེས་པ་འདིར། འདི་ནི་རྣམ་འཕྲུལ་གྱི་རྫུ་འཕྲུལ་མ་ཡིན་པས། ཁྱིམ་པ་ལའང་རྫུ་འཕྲུལ་འདི་བསྟན་ཏེ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ།། རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བོར་ནས་ཀླུའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ནི་རྣམ་འཕྲུལ་གྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལོ།། དུས་སྟོན་གྱི་ཆས་གོས། སྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པའི་སྒོ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་དང་མཐུན་པའི་དབེན་པའི་གནས་སོ།། དེ་ཡང་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཚ་བོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། Kusalādhippāyoti manāpajjhāsayo. Dveḷhakajātoti saṃsayamāpanno. Ekekaṃ bhikkhusahassaparivāranti ettha ‘‘gaṇhitvā āgacchathā’’ti āṇākārena vuttepi therā bhikkhū sāsanahitattā gatā. Kappiyasāsanañhetaṃ, na gihīnaṃ gihikammapaṭisaṃyuttaṃ. Thero nāgacchīti kiñcāpi ‘‘rājā [Pg.31] pakkosatī’’ti vuttepi dhammakammatthāya āgantuṃ vaṭṭati, dvikkhattuṃ pana pesitepi ‘‘ananurūpā yācanā’’ti nāgato, ‘‘mahānubhāvo thero yathānusiṭṭhaṃ paṭipattiko pamāṇabhūto’’ti rañño ceva ubhayapakkhikānañca attani bahumānuppādanavasena uddhaṃ kattabbakammasiddhiṃ ākaṅkhanto asāruppavacanalesena nāgacchi. Ekato saṅghaṭitā nāvā nāvāsaṅghāṭaṃ. Sāsanapaccatthikānaṃ bahubhāvato āha ‘‘ārakkhaṃ saṃvidhāyā’’ti. Yanti yasmā. Abbāhiṃsūti ākaḍḍhiṃsu. Bāhiratoti uyyānassa bāhirato. Passantānaṃ atidukkarabhāvena upaṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘padesapathavīkampanaṃ dukkara’’nti āha. Adhiṭṭhāne panettha visuṃ dukkaratā nāma natthi. དགེ་བའི་བསམ་པ་ཅན་ནམ་ཡིད་ལ་འབབ་པའི་བསམ་པ་ཅན་ནོ།། ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པའོ།། འདིར་ "དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་རེ་རེའི་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་ཁྲིད་ལ་ཤོག་ཅིག་" ཅེས་བཀའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་ནའང་། གནས་བརྟན་དགེ་སློང་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་གཤེགས་སོ།། འདི་ནི་རུང་བའི་འཕྲིན་ཡིན་གྱི། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་ནོ།། གནས་བརྟན་མ་གཤེགས་པ་ནི། གལ་ཏེ་ "རྒྱལ་པོས་འབོད་དོ་" ཞེས་བརྗོད་ན་ཆོས་ཀྱི་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པར་རུང་མོད་ཀྱི། ལན་གཉིས་སུ་བཏང་ཡང་ "གསོལ་བ་འདེབས་པ་ནི་མི་མཐུན་ནོ་" ཞེས་མ་གཤེགས་སོ།། "གནས་བརྟན་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་བསྒོ་བ་བཞིན་སྒྲུབ་པ་པོ། ཚད་མར་གྱུར་པ་ཞིག་གོ།" ཞེས་རྒྱལ་པོ་དང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་རང་ཉིད་ལ་ལྷག་པར་གུས་པ་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་སྒོ་ནས། ཕྱིས་སུ་བྱ་བའི་ལས་གྲུབ་པར་འདོད་པས་མི་འཚམ་པའི་ཚིག་གི་ཁ་གཡར་ནས་མ་གཤེགས་སོ།། ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་བའི་གྲུ་ནི་གྲུ་སྦྲེལ་ལོ།། བསྟན་པའི་དགྲ་བོ་མང་བའི་ཕྱིར། "སྲུང་སྐྱོབ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། གང་གི་ཕྱིར། ཕྱིར་དྲངས་སོ།། ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཕྱི་རོལ་ནས་སོ།། ལྟ་བ་པོ་རྣམས་ལ་ཤིན་ཏུ་བྱ་དཀའ་བའི་ཚུལ་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས། "ཕྱོགས་གཅིག་གི་ས་གཞི་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ནི་བྱ་དཀའོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ནི་འདིར་བྱ་དཀའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལོགས་སུ་མེད་དོ།། Dīpakatittiroti sākuṇikehi samajātikānaṃ gahaṇatthāya posetvā sikkhetvā pāsaṭṭhāne ṭhapanakatittiro. Na paṭicca kammaṃ phusatīti gāthāya yadi tava pāpakiriyāya mano nappadussati, luddena taṃ nissāya katampi pāpakammaṃ taṃ na phusati. Pāpakiriyāya hi appossukkassa nirālayassa bhadrassa sato tava taṃ pāpaṃ na upalimpati, tava cittaṃ na allīyatīti attho. བྱ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རིགས་མཐུན་པའི་སྲེག་པ་རྣམས་གཟུང་བའི་ཕྱིར། གསོས་ཤིང་བསླབས་ཏེ་རྒྱ་བཙུགས་པའི་སར་བཞག་པའི་སྲེག་པ་སླུ་བྱེད་དོ།། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་སྡིག་པ་བྱེད་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མ་གྱུར་ན། རྔོན་པས་ཁྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་བྱས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་དེས་ཁྱོད་ལ་མི་ཕོག་གོ། སྡིག་པ་བྱེད་པ་ལ་སྤྲོ་བ་མེད་པ། ཆགས་པ་མེད་པ། བཟང་པོར་གནས་པའི་ཁྱོད་ལ། སྡིག་པ་དེས་མི་གོས་ཤིང་། ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ལ་མི་འབྱར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Kiṃ vadati sīlenāti kiṃvādī. Atha vā ko katamo vādo kiṃvādo, so etassa atthīti kiṃvādī. Attānañca lokañca sassatoti vādo etesanti sassatavādino. Sattesu saṅkhāresu vā ekaccaṃ sassatanti pavatto vādo ekaccasassato, tasmiṃ niyuttā ekaccasassatikā. ‘‘Anto, ananto, antānanto, nevanto nānanto’’ti evaṃ antānantaṃ ārabbha pavattā cattāro vādā antānantā, tesu niyuttā antānantikā. Na marati na upacchijjatīti amarā, evantipi me no, tathātipi me notiādinā (dī. ni. 1.62) pavattā diṭṭhi ceva vācā ca, tassā vikkhepo etesanti amarāvikkhepikā. Atha vā amarā nāma macchajāti duggahā hoti, tassā amarāya viya vikkhepo etesanti amarāvikkhepikā. Adhicca yadicchakaṃ yaṃ kiñci kāraṇaṃ anapekkhitvā samuppanno attā ca loko cāti vāde niyuttā adhiccasamuppannikā. Saññī attāti vādo yesante saññīvādā. Evaṃ asaññīvādā nevasaññīnāsaññīvādāti etthāpi. ‘‘Kāyassa bhedā satto ucchijjatī’’ti (dī. ni. 1.85-86) evaṃ [Pg.32] ucchedaṃ vadantīti ucchedavādā. Diṭṭhadhammoti paccakkho yathāsakaṃ attabhāvo, tasmiṃyeva yathākāmaṃ pañcakāmaguṇaparibhogena nibbānaṃ dukkhūpasamaṃ vadantīti diṭṭhadhammanibbānavādā. Vibhajitvā vādo etassāti vibhajjavādī, bhagavā. Sabbaṃ ekarūpena avatvā yathādhammaṃ vibhajitvā nijjaṭaṃ nigumbaṃ katvā yathā diṭṭhisandehādayo vigacchanti, sammutiparamatthā ca dhammā asaṅkarā paṭibhanti, evaṃ ekantavibhajanasīloti vuttaṃ hoti. Parappavādaṃ maddamānoti tasmiṃ kāle uppannaṃ, āyatiṃ uppajjanakañca sabbaṃ paravādaṃ kathāvatthumātikāvivaraṇamukhena nimmaddanaṃ karontoti attho. གཤིས་ཀ་ལྟར་ན་ཅི་ཞིག་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་ "ཅི་ཞིག་སྨྲ་བ་པོ་" ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན། གང་ཞིག་གམ་ཇི་ལྟ་བུའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་ཅི་ཞིག་སྨྲ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་འདི་ལ་ཡོད་པས་ "ཅི་ཞིག་སྨྲ་བ་པོ་" ཞེས་བྱའོ།། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་རྟག་པའོ་ཞེས་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ "རྟག་པར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། སེམས་ཅན་རྣམས་སམ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་ནི་རྟག་པའོ་ཞེས་བྱུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་ "ཁ་ཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་བ་" ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་ "ཁ་ཅིག་རྟག་པར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། "མཐའ་ཡོད་པ། མཐའ་མེད་པ། མཐའ་ཡོད་ཀྱང་མཐའ་མེད་པ། མཐའ་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པའང་མ་ཡིན་པ་" ཞེས་འདི་ལྟར་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་གྲུབ་མཐའ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་ "མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པར་སྨྲ་བ་" ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་ "མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། མི་འཆི་ཞིང་མི་འཆད་པས་ན་ "མི་འཆི་བ་" ཞེས་བྱ་སྟེ། "ང་ལ་འདི་ལྟར་ཡང་གྲུབ་མཐའ་མེད། དེ་ལྟར་ཡང་གྲུབ་མཐའ་མེད་" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱུང་བའི་ལྟ་བ་དང་ཚིག་ཉིད་དེ། དེས་གཡོ་ཞིང་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ "མི་འཆི་བའི་གཡོ་འཁྲུལ་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། ཡང་ན། "ཨ་མ་རཱ་" ཞེས་བྱ་བའི་ཉའི་རིགས་ཤིག་གཟུང་དཀའ་བ་ཡོད་པ་ལྟར། ཉ་དེ་ལྟར་གཡོ་ཞིང་འཁྲུལ་བར་བྱེད་པ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ "མི་འཆི་བའི་གཡོ་འཁྲུལ་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། རྒྱུ་གང་ལའང་མ་ལྟོས་པར་བདག་དང་འཇིག་རྟེན་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བའོ་ཞེས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་ "རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། བདག་ནི་འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་པའི་གྲུབ་མཐའ་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ "འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ "འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བ་པོ་" དང་ "འདུ་ཤེས་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་མེད་པའང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་པོ་" ཞེས་པ་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། "ལུས་ཞིག་ནས་སེམས་ཅན་ཆད་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་འདི་ལྟར་ཆད་པར་སྨྲ་བས་ན་ "ཆད་པར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་རང་རང་གི་ལུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་སྒོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་ཞི་བའོ་ཞེས་སྨྲ་བས་ན་ "ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་པོ་" རྣམས་སོ།། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ "རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བ་པོ་" སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།། ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་མ་གསུངས་པར་ཆོས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། རྙོག་པ་མེད་པ་དང་འཛིངས་པ་མེད་པར་མཛད་ནས། ཇི་ལྟར་ལྟ་བའི་ཐེ་ཚོམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་འདྲེས་པར་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར། གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་གཤིས་ཀ་ཅན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། ཕྱིར་རྒོལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་འཇོམས་པ་ནི། དེའི་ཚེ་བྱུང་བ་དང་། མ་འོངས་པ་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་མཐའ་དག་ལ། གཏམ་གྱི་གཞིའི་མ་དཔེ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Tatiyasaṅgītikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. བཀའ་བསྡུ་གསུམ་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Ācariyaparamparakathāvaṇṇanā བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Kenābhatanti imaṃ pañhaṃ vissajjentena jambudīpe tāva yāva tatiyasaṅgīti, tāva dassetvā idāni sīhaḷadīpe ācariyaparamparaṃ dassetuṃ tatiyasaṅgahato pana uddhantiādi āraddhaṃ. Imaṃ dīpanti tambapaṇṇidīpaṃ. Tasmiṃ dīpe nisīditvā ācariyena aṭṭhakathāya katattā ‘‘imaṃ dīpa’’nti vuttaṃ. Kañci kālanti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, kismiñci kāleti attho. Porāṇāti sīhaḷadīpe sīhaḷaṭṭhakathākārakā. Bhaddanāmoti bhaddasālatthero. Āguṃ pāpaṃ na karontīti nāgā. Vinayapiṭakaṃ vācayiṃsūti sambandho. Tambapaṇṇiyāti bhummavacanaṃ. Nikāye pañcāti vinayābhidhammānaṃ visuṃ gahitattā tabbinimuttā pañca nikāyā gahetabbā. Pakaraṇeti abhidhammapakaraṇe vācesunti yojanā. Tīṇi piṭakāni svāgatāni assāti ‘‘tepiṭako’’ti vattabbe ‘‘tipeṭako’’ti chandānurakkhaṇatthaṃ vuttaṃ. Tārakarājāti candimā. Pupphanāmoti ettha mahāpadumatthero sumanatthero ca ñātabboti dvikkhattuṃ ‘‘pupphanāmo’’ti vuttaṃ. "སུས་བརྒྱུད་པ་ཡིན་ནམ་" ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་ལན་འདེབས་པ་ན། འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་རེ་ཞིག་བཀའ་བསྡུ་གསུམ་པའི་བར་དུ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་སེང་ག་གླིང་དུ་བླ་མ་བརྒྱུད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "བཀའ་བསྡུ་གསུམ་པའི་འོག་ཏུ་ནི་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་སོ།། ཟངས་གླིང་ངམ་སེང་ག་གླིང་ལའོ།། གླིང་དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་ནས་སློབ་དཔོན་གྱིས་འགྲེལ་བཤད་མཛད་པའི་ཕྱིར། "གླིང་འདི་" ཞེས་གསུངས་སོ།། དུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་དོན་དུ་ལས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱར་བ་སྟེ། དུས་ལ་ལ་ཞིག་གི་བར་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། སེང་ག་གླིང་དུ་སེང་གའི་སྐད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་མཛད་པ་པོ་རྣམས་སོ།། གནས་བརྟན་བྷདྡ་སཱ་ལའོ།། སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པས་ན་ "ཀླུ་" རྣམས་སོ།། འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་བཤད་པར་བྱས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། གནས་གཞིའི་སྒྲ་སྟེ། ཟངས་གླིང་དུའོ།། འདུལ་བ་དང་ཆོས་མངོན་པ་ལོགས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལས་གྲོལ་བའི་སྡེ་ལྔ་པོ་རྣམས་བཟུང་བར་བྱའོ།། ཆོས་མངོན་པའི་རབ་བྱེད་རྣམས་བཤད་པར་བྱས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ཁོང་ལ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལེགས་པར་འོངས་པས་ན། "སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་བསྲུང་བའི་ཕྱིར། "ཏི་པེ་ཊ་ཀོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། སྐར་མའི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ཟླ་བའོ།། འདིར་གནས་བརྟན་པདྨ་ཆེན་པོ་དང་གནས་བརྟན་བཟང་པོ་གཉིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལན་གཉིས་སུ་ "མེ་ཏོག་གི་མིང་ཅན་" ཞེས་གསུངས་སོ།། Vanavāsinti vanavāsīraṭṭhaṃ. Karakavassanti himapātanakavassaṃ, karakadhārāsadisaṃ vā vassaṃ. Harāpetvāti udakoghena harāpetvā. Chinnabhinnapaṭadharoti satthakena chinnaṃ raṅgena bhinnaṃ paṭaṃ dhāraṇako. Bhaṇḍūti muṇḍako. Makkhaṃ asahamānoti therassa ānubhāvaṃ paṭicca attano [Pg.33] uppannaṃ paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇaṃ makkhaṃ tathā pavattaṃ kodhaṃ asahamāno. Asaniyo phalantīti gajjantā patanti. Me mama bhayabheravaṃ janetuṃ paṭibalo na assa na bhaveyyāti yojanā. Aññadatthūti ekaṃsena. Kasmīragandhārāti kasmīragandhāraraṭṭhavāsino. Isivātapaṭivātāti bhikkhūnaṃ cīvaracalanakāyacalanehi sañjanitavātehi parito samantato bījayamānā ahesuṃ. Dhammacakkhunti heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ. Anamataggiyanti anamataggasaṃyuttaṃ (saṃ. ni. 2.124 ādayo). Samadhikānīti sādhikāni. Pañca raṭṭhānīti pañca cinaraṭṭhāni. Vegasāti vegena. Samantato rakkhaṃ ṭhapesīti tesaṃ appavesanatthāya adhiṭṭhānavasena rakkhaṃ ṭhapesi. Aḍḍhuḍḍhāni sahassānīti aḍḍhena catutthāni aḍḍhuḍḍhāni, atirekapañcasatāni tīṇi sahassānīti attho. Diyaḍḍhasahassanti aḍḍhena dutiyaṃ diyaḍḍhaṃ, atirekapañcasatikaṃ sahassanti attho. Niddhametvānāti palāpetvā. ནགས་ན་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་ནགས་ན་གནས་པའི་ཡུལ་ལོ། སེར་བའི་ཆར་ཞེས་པ་ནི་གངས་འབབ་པའི་ཆར་རམ། ཡང་ན་སེར་བའི་རྒྱུན་དང་འདྲ་བའི་ཆར་རོ། འཕྲོག་ཏུ་བཅུག་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཆུའི་རྒྱུན་གྱིས་འཁྱེར་དུ་བཅུག་ནས་སོ། གོས་དུམ་བུར་བཅད་ཅིང་རལ་པ་འཆང་བ་ཞེས་པ་ནི་མཚོན་ཆུང་གིས་བཅད་ཅིང་ཚོས་ཀྱིས་ཉམས་པའི་གོས་འཆང་བ་ལའོ། སྐྲ་བྲེགས་པ་ཞེས་པ་ནི་གགོ་རེག་གོ། གཤོར་བ་མི་བཟོད་པ་ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་གྱི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་ལ་སྐྱེས་པའི་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་འཇོམས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཁྲོ་བ་དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་མི་བཟོད་པའོ། ཐོག་འབབ་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྲུག་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་དུ་འབབ་པའོ། ངའི་འཇིགས་སྐྲག་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་འདི་ཉིད་དོ། གཞན་དུ་ན་ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་རོ། ཀསྨཱིར་གནྡྷཱ་ར་ཞེས་པ་ནི་ཀསྨཱིར་དང་གནྡྷཱ་རའི་ཡུལ་གྱི་མི་རྣམས་སོ། དྲང་སྲོང་གི་རླུང་དང་རླུང་ཕྱོགས་ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་གོས་གཡོ་བ་དང་ལུས་གཡོ་བས་བསྐྱེད་པའི་རླུང་གིས་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་བསིལ་གཡབ་བྱེད་པ་ལྟར་གྱུར་ཏོ། ཆོས་ཀྱི་སྤྱན་ཞེས་པ་ནི་ལམ་འོག་མ་གསུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ཐོག་མ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མ་མེད་པའི་མདོ་དང་ལྡན་པའོ། ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའོ། ཡུལ་ལྔ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་ལྔའོ། ཤུགས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ཤུགས་དྲག་པོས་སོ། ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་སྲུང་བ་བཞག་གོ་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུས་སྲུང་བ་བཞག་པའོ། ཕྱེད་དང་བཞི་པའི་སྟོང་ཞེས་པ་ནི་ཕྱེད་དང་བཞི་པ་སྟེ། སུམ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཕྱེད་དང་གཉིས་པའི་སྟོང་ཞེས་པ་ནི་ཕྱེད་དང་གཉིས་པ་སྟེ། ཆིག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། བསྐྲད་ནས་ཞེས་པ་ནི་བྲོས་སུ་བཅུག་ནས་སོ། Rājagahanagaraparivattakenāti rājagahanagaraṃ parivattetvā tato bahi taṃ padakkhiṇaṃ katvā gatamaggena, gamanena vā. Āropesīti paṭipādesi. Paḷināti ākāsaṃ pakkhandiṃsu. Naguttameti cetiyagirimāha. Puratoti pācīnadisābhāge. Puraseṭṭhassāti seṭṭhassa anurādhapurassa. Silakūṭamhīti evaṃnāmake pabbatakūṭe. Sīhakumārassa puttoti ettha ‘‘kaliṅgarājadhītu kucchismiṃ sīhassa jāto sīhakumāro’’ti vadanti. Jeṭṭhamāsassa puṇṇamiyaṃ jeṭṭhanakkhattaṃ vā mūlanakkhattaṃ vā hotīti āha ‘‘jeṭṭhamūlanakkhattaṃ nāma hotī’’ti. Migānaṃ vānato hiṃsanato bādhanato migavaṃ, migavijjhanakīḷā. Rohitamigarūpanti gokaṇṇamigavesaṃ. Rathayaṭṭhippamāṇāti rathapatodappamāṇā. Ekā latāyaṭṭhi nāmāti ekā rajatamayā kañcanalatāya paṭimaṇḍitattā evaṃ laddhanāmā. Pupphayaṭṭhiyaṃ nīlādīni pupphāni, sakuṇayaṭṭhiyaṃ nānappakārā migapakkhino vicittakammakatā viya khāyantīti daṭṭhabbaṃ. Rājakakudhabhaṇḍānīti rājārahauttamabhaṇḍāni. Saṅkhanti dakkhiṇāvaṭṭaṃ abhisekasaṅkhaṃ. Vaḍḍhamānanti alaṅkāracuṇṇaṃ, ‘‘nahānacuṇṇa’’nti keci. Vaṭaṃsakanti kaṇṇapiḷandhanaṃ vaṭaṃsakanti vuttaṃ hoti. Nandiyāvaṭṭanti nandiyāvaṭṭapupphākārena maṅgalatthaṃ suvaṇṇena kataṃ. Kaññanti khattiyakumāriṃ. Hatthapuñchananti pītavaṇṇaṃ mahagghahatthapuñchanavatthaṃ. Aruṇavaṇṇamattikanti nāgabhavanasambhavaṃ. Vatthakoṭikanti vatthayugameva. Nāgamāhaṭanti nāgehi [Pg.34] āhaṭaṃ. Amatosadhanti evaṃnāmikā guḷikajāti. Amatasadisakiccattā evaṃ vuccati. Bhūmattharaṇasaṅkhepenāti bhūmattharaṇākārena. Uppātapāṭhakāti nimittapāṭhakā. Alaṃ gacchāmāti ‘‘purassa accāsannattā sāruppaṃ na hotī’’ti paṭikkhipanto āha. Aḍḍhanavamānaṃ pāṇasahassānanti (a. ni. 6.53) pañcasatādhikānaṃ aṭṭhannaṃ pāṇasahassānaṃ. Appamādasuttanti aṅguttaranikāye mahāappamādasuttaṃ, rājovādasuttanti vuttaṃ hoti. རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་ནས་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་ཏེ་དེའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གཡས་སྐོར་བྱས་ནས་སོང་བའི་ལམ་མམ། ཡང་ན་འགྲོ་བས་སོ། བཞག་གོ་ཞེས་པ་ནི་གཡོ་བར་བྱས་སོ། ནམ་མཁར་འཕུར་ཏོ། རི་མཆོག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་མཆོད་རྟེན་རི་ལ་བྱའོ། མདུན་དུ་ཞེས་པ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སོ། གྲོང་ཁྱེར་མཆོག་གི་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཨ་ནུ་རཱ་དྷ་པུ་རའོ། རྡོ་ཡི་རྩེ་མོར་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་གྱི་རིའི་རྩེ་མོའོ། སེང་གེའི་གཞོན་ནུའི་བུ་ཞེས་པ་འདིར་“ཀ་ལིངྒའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོའི་མངལ་དུ་སེང་གེ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེང་གེའི་གཞོན་ནུའོ་”ཞེས་ཟེར་རོ། ས་ག་ཟླ་བའི་ཉིན་མོར་སྣྲོན་གྱི་སྐར་མ་འམ། ཡང་ན་སྣྲུབས་ཀྱི་སྐར་མ་འབྱུང་བས་ན། “སྣྲོན་དང་སྣྲུབས་ཀྱི་སྐར་མ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། རི་དྭགས་རྣམས་ལ་གནོད་པ་དང་འཚེ་བ་བྱེད་པས་ན་རི་དྭགས་གསོད་པའི་རྩེད་མོ་ལ་རི་དྭགས་རྔོན་པ་ཞེས་བྱའོ། རི་དྭགས་དམར་པོའི་གཟུགས་ཞེས་པ་ནི་རི་དྭགས་གོ་ཀཎྞའི་ཆ་བྱད་དོ། ཤིང་རྟའི་སྲོག་ཤིང་གི་ཚད་ཅེས་པ་ནི་ཤིང་རྟའི་ལྕག་ཚད་དོ། འཁྲི་ཤིང་གི་དབྱུག་པ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་དངུལ་ལས་གྲུབ་ཅིང་གསེར་གྱི་འཁྲི་ཤིང་གིས་བརྒྱན་པས་ན་དེ་ལྟར་མིང་ཐོབ་པའོ། མེ་ཏོག་གི་དབྱུག་པ་ལ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་མེ་ཏོག་དང་། བྱ་ཡི་དབྱུག་པ་ལ་བྱ་དང་རི་དྭགས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་རི་མོ་མཁན་གྱིས་བྲིས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་རིག་པར་བྱའོ། རྒྱལ་པོའི་ཆས་གོས་མཆོག་ཅེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ལ་འོས་པའི་དངོས་པོ་དམ་པ་རྣམས་སོ། དུང་ཞེས་པ་ནི་གཡས་སུ་འཁྱིལ་བའི་དབང་བསྐུར་བའི་དུང་ངོ། རྒྱན་གྱི་ཕྱེ་མ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་“ཁྲུས་ཀྱི་ཕྱེ་མའོ་”ཞེས་ཟེར་རོ། རྣ་རྒྱན་ཏེ། རྣ་བའི་རྒྱན་དུ་གྱུར་པའི་མེ་ཏོག་གི་རྣ་རྒྱན་ཞེས་གསུངས་པའོ། གཡུང་དྲུང་འཁྱིལ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཛ་ལད་མེ་ཏོག་གི་དབྱིབས་སུ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཕྱིར་གསེར་ལས་བྱས་པའི་མེ་ཏོག་གོ། རྒྱལ་པོའི་བུ་མོའོ། ལག་ཕྱི་ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ལག་ཕྱིའི་རས་སོ། སྐྱ་རེངས་མདོག་གི་ས་ཞེས་པ་ནི་ཀླུའི་གནས་ལས་བྱུང་བའི་ས་སྐྱ་རེངས་མདོག་ཅན་ནོ། གོས་ཟུང་ཉིད་དོ། ཀླུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱལ་བའོ། བདུད་རྩིའི་སྨན་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་གྱི་རིལ་བུའི་རྣམ་པ་སྟེ། བདུད་རྩི་དང་འདྲ་བའི་བྱེད་ལས་དང་ལྡན་པས་ན་དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ། ས་གདན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ལྟས་མཁན་རྣམས་སོ། འགྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་“གྲོང་ཁྱེར་དང་ཧ་ཅང་ཉེ་བས་མི་འཚམ་མོ་”ཞེས་བཀག་ནས་གསུངས་པའོ། སྲོག་ཆགས་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་དགུ་ཞེས་པ་ནི་ལྔ་བརྒྱས་ལྷག་པའི་སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་སྟོང་ལའོ། བག་ཡོད་པའི་མདོ་ཞེས་པ་ནི་ཡན་ལག་ཕྱི་མའི་སྡེ་ལས་བག་ཡོད་པའི་མདོ་ཆེན་པོ་དང་། རྒྱལ་པོ་ལ་གདམས་པའི་མདོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། Mahaccāti mahatā. Upasaṅkamantoti ativiya kilantarūpo hutvā upasaṅkamīti attho. Tumhe jānanatthanti sambandho. Pañcapaṇṇāsāyāti ettha ‘‘catupaññāsāyāti vattabbaṃ. Evañhi sati upari vuccamānaṃ dvāsaṭṭhi arahantoti vacanaṃ sametī’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 1.ācariyaparamparakathāvaṇṇanā) vuttaṃ. Dasabhātikasamākulanti muṭasivassa puttehi devānaṃpiyatissādīhi dasahi bhātikehi samākiṇṇaṃ. Ciradiṭṭho sammāsambuddhoti dhātuyo sandhāyāha. Sabbatāḷāvacareti sabbāni turiyabhaṇḍāni, taṃsahacarite vā vādake. Upaṭṭhāpetvāti upahārakārāpanavasena sannipātetvā. Vaḍḍhamānakacchāyāyāti pacchābhattaṃ. Pokkharavassanti pokkharapatte viya atemitukāmānaṃ upari atemetvā pavattanakavassaṃ. Mahāvīroti satthuvohārena dhātu eva vuttā. Pacchimadisābhimukhova hutvā apasakkantoti ettha puratthābhimukho ṭhitova piṭṭhito apasakkanena pacchimadisāya gacchanto tādisopasaṅkamanaṃ sandhāya ‘‘pacchimadisābhimukho’’ti vutto. ‘‘Mahejavatthu nāma evaṃnāmakaṃ devaṭṭhāna’’nti vadanti. ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི་མང་པོས་སོ། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ངལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་སོང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་ཞེས་པ་འདིར་“ལྔ་བཅུ་ང་བཞི་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། དེ་ལྟར་ན་གོང་དུ་བཤད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཞེས་པའི་ཚིག་དང་མཐུན་ནོ་”ཞེས་ས་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་གསུངས་སོ། སྤུན་བཅུ་པོས་གང་བ་ཞེས་པ་ནི་མུ་ཊ་སཱི་བའི་བུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དགའ་བའི་སྐྱོང་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་སྤུན་བཅུ་པོས་ཀུན་ནས་གང་བའོ། ཡུན་རིང་དུ་མཐོང་བའི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་ནི་རིང་བསྲེལ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པའོ། རོལ་མོའི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེས་པ་ནི་རོལ་མོའི་ཆས་ཐམས་ཅད་དམ། ཡང་ན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་རོལ་མོ་བ་རྣམས་སོ། ཉེ་བར་བཞག་ནས་ཞེས་པ་ནི་མཆོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་སྒོ་ནས་བསྡུས་ནས་སོ། གྲིབ་སོ་འཕེལ་བའི་དུས་སུ་ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སོ། པདྨའི་ལོ་མ་ལ་ཆུ་མི་ཆགས་པ་བཞིན་དུ་སྦང་བར་མི་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་མི་སྦང་བར་འབབ་པའི་ཆར་རོ། དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པའི་མཚན་གྱིས་རིང་བསྲེལ་ཉིད་ལ་གསུངས་པའོ། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་ཕྱིར་བཤུད་པ་ཞེས་པ་འདིར་ཤར་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་ལངས་བཞིན་དུ་རྒྱབ་ནས་རྒྱབ་ཏུ་ཕྱིར་བཤུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཕྱོགས་དེར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ལ་དམིགས་ནས་“ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། མ་ཧེ་ཇ་གནས་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་གྱི་ལྷའི་གནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། Pajjarakenāti amanussasamuṭṭhāpitena pajjarakarogena. Devoti megho. Anuppavecchīti vimucci. Vivādo hotīti ettha kiriyākālamapekkhitvā vattamānappayogo daṭṭhabbo. Evaṃ īdisesu sabbattha. Tadetanti ṭhānaṃ tiṭṭhatīti sambandho. ‘‘Channaṃ vaṇṇānaṃ sambandhabhūtānaṃ raṃsiyo cā’’ti ajjhāharitabbaṃ, ‘‘channaṃ vaṇṇānaṃ udakadhārā cā’’ti evampettha sambandhaṃ vadanti. Parinibbutepi bhagavati tassānubhāvena evarūpaṃ pāṭihāriyaṃ ahosi evāti dassetuṃ evaṃ acintiyātiādigāthamāha. Rakkhaṃ karontoti attanā upāyena palāpitānaṃ yakkhānaṃ puna appavisanatthāya parittānaṃ karonto. Āvijjīti pariyāyi. རིམས་ནད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་མི་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའི་རིམས་ནད་ཆེན་པོས་སོ། ལྷ་ཞེས་པ་ནི་སྤྲིན་ནོ། ཆར་ཕབ་པའོ། རྩོད་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པ་འདིར་བྱ་བའི་དུས་ལ་མ་ལྟོས་པར་ད་ལྟ་བའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་རིག་པར་བྱའོ། འདི་ལྟ་བུའི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་ནོ། དེ་འདི་ཞེས་པ་ནི་གནས་འདི་གནས་སོ་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། “འབྲེལ་བར་གྱུར་པའི་ཁ་དོག་དྲུག་གི་འོད་ཟེར་རྣམས་ཀྱང་”ཞེས་ཁ་སྐོང་བར་བྱའོ། “ཁ་དོག་དྲུག་གི་ཆུའི་རྒྱུན་རྣམས་ཀྱང་”ཞེས་ཀྱང་འདིར་འབྲེལ་བར་བརྗོད་དོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཀྱང་དེའི་མཐུ་ལས་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོ་འཕྲུལ་བྱུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“འདི་ལྟར་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གསུངས་སོ། སྲུང་བ་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཐབས་ཀྱིས་བསྐྲད་པའི་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་སླར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའོ། བསྐོར་ཏོ། Rañño [Pg.35] bhātāti rañño kaniṭṭhabhātā. Anuḷādevī nāma rañño jeṭṭhabhātu jāyā. Sarasaraṃsijālavissajjanakenāti siniddhatāya rasavantaṃ ojavantaṃ raṃsijālaṃ vissajjentena. Ekadivasena agamāsīti sambandho. Appesīti lekhasāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Udikkhatīti apekkhati pattheti. Bhāriyanti garukaṃ, anatikkamanīyanti attho. Maṃ paṭimānetīti maṃ udikkhati. Kammāravaṇṇanti rañño pakatisuvaṇṇakāravaṇṇaṃ. Tihatthavikkhambhanti tihatthavitthāraṃ. Sakalajambudīparajjenāti ettha rañño idanti rajjaṃ, sakalajambudīpato uppajjanakaāyo ceva āṇādayo ca, tena pūjemīti attho, na sakalapathavīpāsādādivatthunā tassa sattāhaṃ demītiādinā kālaparicchedaṃ katvā dātuṃ ayuttattā. Evañhi dento tāvakālikaṃ deti nāma vatthupariccāgalakkhaṇattā dānassa, pathavādivatthupariccāgena ca puna gahaṇassa ayuttattā. Niyamitakāle pana āyādayo pariccattā evāti tato paraṃ apariccattattā gahetuṃ vaṭṭati. Tasmā vuttanayenettha ito parampi āyādidānavaseneva rajjadānaṃ veditabbaṃ. Pupphuḷakā hutvāti ketakīpārohaṅkurā viya udakapupphuḷakākārā hutvā. Gavakkhajālasadisanti bhāvanapuṃsakaṃ, vātapānesu jālākārena ṭhapitadārupaṭasadisanti attho, gavakkhena ca suttādimayajālena ca sadisanti vā attho. རྒྱལ་པོའི་སྤུན་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ནུ་བོའོ། ཨ་ནུ་ལཱ་ལྷ་མོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་གཅེན་པོའི་ཆུང་མའོ། འོད་ཟེར་གྱི་དྲྭ་བ་འགྱེད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པ་ནི་གཤིན་པའི་ཕྱིར་རོ་དང་ལྡན་ཞིང་བཅུད་དང་ལྡན་པའི་འོད་ཟེར་གྱི་དྲྭ་བ་འགྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ཉིན་གཅིག་གིས་སོང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱར་རོ། ཕུལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་འཕྲིན་ཡིག་བསྐུར་བའོ། ལྟའོ་ཞེས་པ་ནི་རེ་ཞིང་སྨོན་པའོ། ལྕི་བ་ཞེས་པ་ནི་བརྒལ་བར་མི་ནུས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ང་ལ་སྒུག་གོ། གསེར་མགར་གྱི་ཆ་བྱད་ཅེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཕལ་པའི་གསེར་མགར་གྱི་ཆ་བྱད་དོ། ཞེང་དུ་ཁྲུ་གསུམ་པའོ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་གི་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་འདིར་རྒྱལ་པོའི་འདི་ནི་རྒྱལ་སྲིད་དེ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ལས་བྱུང་བའི་དཔྱ་ཁྲལ་དང་བཀའ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། དེས་མཆོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ས་གཞི་དང་ཕོ་བྲང་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མཐའ་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་“ཞག་བདུན་དུ་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དུས་ཀྱི་ས་མཚམས་བཅད་ནས་སྦྱིན་པར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ལྟར་སྦྱིན་ན་གནས་སྐབས་ཙམ་དུ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྦྱིན་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་གཞི་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་སླར་ལེན་པ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། དུས་བཅས་པའི་ཚེ་ནི་དཔྱ་ཁྲལ་ལ་སོགས་པ་བཏང་བ་ཉིད་ཡིན་པས་ན། དེའི་འོག་ཏུ་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་ལེན་པར་རུང་ངོ་། དེས་ན་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདིར་ཡང་འདིའི་འོག་ཏུ་ཡང་དཔྱ་ཁྲལ་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་སྲིད་སྦྱིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ཆུ་བུར་དུ་གྱུར་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཀེ་ཏ་ཀའི་རྩ་བའི་མྱུ་གུ་བཞིན་དུ་ཆུའི་ཆུ་བུར་གྱི་རྣམ་པ་ལྟར་གྱུར་ནས་སོ། བ་ལང་གི་མིག་གི་དྲྭ་བ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ནང་གསེས་ཀྱི་མ་ནིང་སྒྲ་སྟེ། རླུང་སྒོ་རྣམས་སུ་དྲྭ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བཞག་པའི་ཤིང་ལེབ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཡང་ན་བ་ལང་གི་མིག་དང་སྐུད་པ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་དྲྭ་བ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Devadundubhiyoti ettha devoti megho, tassa acchasukkhatāya ākāsamiva khāyamānassa animittagajjitaṃ devadundubhi nāma, yaṃ ‘‘ākāsadundubhī’’tipi vadanti. Phaliṃsūti thaniṃsu. Pabbatānaṃ naccehīti pathavīkampena ito cito ca bhamantānaṃ pabbatānaṃ naccehi. Vimhayajātā yakkhā ‘‘hi’’ntisaddaṃ nicchārentīti āha ‘‘yakkhānaṃ hiṅkārehī’’ti. Sakasakapaṭibhānehīti attano attano sippakosallehi. Abhisekaṃ datvāti anotattadahodakena abhisekaṃ datvā. ལྷའི་རྔ་ཆེན་ཞེས་པ་འདིར་ལྷ་ནི་སྤྲིན་ཏེ། དེ་ཉིད་དྭངས་ཤིང་དཀར་བས་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ལ་རྒྱུ་མེད་པར་འབྲུག་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ནི་ལྷའི་རྔ་ཆེན་ཞེས་བྱའོ། དེ་ལ་“ནམ་མཁའི་རྔ་ཆེན་”ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། འབྲུག་སྒྲ་བསྒྲགས་སོ། རི་རྣམས་ཀྱི་གར་གྱིས་ཞེས་པ་ནི་ས་གཡོས་པས་ཕར་ཚུར་འཁོར་བའི་རི་རྣམས་ཀྱི་གར་གྱིས་སོ། ངོ་མཚར་སྐྱེས་པའི་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱིས་“ཧིང་”ཞེས་པའི་སྒྲ་འབྱིན་པས་ན། “གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ཀྱི་ཧིང་གི་སྒྲས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། རང་རང་གི་སྤོབས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་རང་རང་གི་བཟོ་རྩལ་གྱི་མཁས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། དབང་བསྐུར་ནས་ཞེས་པ་ནི་མ་དྲོས་པའི་མཚོའི་ཆུས་དབང་བསྐུར་ནས་སོ། Devatākulānīti mahābodhiṃ parivāretvā ṭhitanāgayakkhādidevatākulāni datvāti sambandho. Gopakarājakammino tathā ‘‘taracchā’’ti vadanti. Iminā parivārenāti sahatthe karaṇavacanaṃ, iminā parivārena sahāti attho. Tāmalittinti evaṃnāmakaṃ samuddatīre paṭṭanaṃ. Idamassa tatiyanti suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitasākhābodhiyā rajjasampadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tato pana pubbe ekavāraṃ rajjasampadānaṃ acchinnāya sākhāya mahābodhiyā eva kataṃ, tena [Pg.36] saddhiṃ catukkhattuṃ rājā rajjena pūjesi. Rajjena pūjitadivasesu kira sakaladīpato uppannaṃ āyaṃ gahetvā mahābodhimeva pūjesi. ལྷའི་ཚོགས་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ཆེན་པོ་ལ་བསྐོར་ནས་གནས་པའི་ཀླུ་དང་གནོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་པའི་ལྷའི་ཚོགས་རྣམས་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། སྲུང་བ་པོ་རྒྱལ་པོའི་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་“གཟིག་གོ་”ཞེས་ཟེར་རོ། འཁོར་འདི་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་བྱེད་སྒྲ་ཉིད་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ཏེ། འཁོར་འདི་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ཏཱ་མ་ལིཏྟི་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་གྱི་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་གྱི་གྲུ་གཟིངས་བབས་ས་ལའོ། འདི་ནི་འདིའི་གསུམ་པའོ་ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་གཞོང་པར་གནས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡལ་ག་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཕུལ་བ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། དེའི་སྔོན་དུ་ནི་ཐེངས་གཅིག་རྒྱལ་སྲིད་ཕུལ་བ་ནི་མ་བཅད་པའི་ཡལ་ག་སྟེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་བྱས་སོ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོས་ལན་བཞིར་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས་མཆོད་དོ། རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས་མཆོད་པའི་ཉིན་མོ་རྣམས་སུ་གླིང་མཐའ་དག་ལས་བྱུང་བའི་དཔྱ་ཁྲལ་བླངས་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་མཆོད་དོ་ཞེས་གྲགས་སོ། Paṭhamapāṭipadadivaseti sukkapakkhapāṭipadadivase. Tañhi kaṇhapakkhapāṭipadadivasaṃ apekkhitvā ‘‘paṭhamapāṭipadadivasa’’nti vuttaṃ, idañca tasmiṃ tambapaṇṇidīpe vohāraṃ gahetvā vuttaṃ, idha pana puṇṇamito paṭṭhāya yāva aparā puṇṇamī, tāva eko māsoti vohāro. Tasmā iminā vohārena ‘‘dutiyapāṭipadadivase’’ti vattabbaṃ siyā kaṇhapakkhapāṭipadassa idha paṭhamapāṭipadattā. Gacchati vatareti ettha areti khede. Samantāyojananti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, yojanappamāṇe padese sabbatthāti attho. Supaṇṇarūpenāti mahābodhiṃ balakkārena gahetvā nāgabhavanaṃ netukāmāni nāgarājakulāni iddhiyā gahitena garuḷarūpena santāseti. Taṃ vibhūtiṃ passitvāti devatādīhi karīyamānaṃ pūjāmahattaṃ, mahābodhiyā ca ānubhāvamahattaṃ disvā sayampi tathā pūjetukāmā theriṃ yācitvāti yojanā. Samuddasālavatthusminti yasmiṃ padese ṭhatvā rājā samudde āgacchantaṃ bodhiṃ therānubhāvena addasa, yattha ca pacchā samuddassa diṭṭhaṭṭhānanti pakāsetuṃ samuddasālaṃ nāma sālaṃ akaṃsu, tasmiṃ samuddasālāya vatthubhūte padese. Therassāti mahāmahindattherassa. Pupphaagghiyānīti kūṭāgārasadisāni pupphacetiyāni. Āgato vatareti ettha areti pamode. Aṭṭhahi amaccakulehi aṭṭhahi brāhmaṇakulehi cāti soḷasahi jātisampannakulehi. Rajjaṃ vicāresīti rajjaṃ vicāretuṃ vissajjesi. Rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāneti rājuyyānassa dvārakoṭṭhakaṭṭhāne. Anupubbavipassananti udayabbayādianupubbavipassanaṃ. ‘‘Saha bodhipatiṭṭhānenā’’ti karaṇavacanena vattabbe vibhattipariṇāmena ‘‘saha bodhipatiṭṭhānā’’ti nissakkavacanaṃ kataṃ. Sati hi sahasaddappayoge karaṇavacaneneva bhavitabbaṃ. Dassiṃsūti paññāyiṃsu. Mahāāsanaṭṭhāneti pubbapasse mahāsilāsanena patiṭṭhitaṭṭhāne. Pūjetvā vandīti āgāminaṃ mahācetiyaṃ vandi. Purime pana mahāvihāraṭṭhāne pūjāmattasseva katattā anāgate saṅghassapi navakatā avanditabbatā ca pakāsitāti veditabbā. Anāgate pana metteyyādibuddhā paccekabuddhā ca buddhabhāvakkhaṇaṃ uddissa vanditabbāva sabhāvena visiṭṭhapuggalattāti gahetabbaṃ. Paṭhamapāṭipadadivaseti ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བ་ཡར་ངོའི་ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོའོ། དེ་ནི་ཟླ་བ་མར་ངོའི་ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོ་ལ་ལྟོས་ནས་ 'ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོ་དང་པོ་' ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན། འདི་ནི་ཟངས་གླིང་དེའི་ཐ་སྙད་བཟུང་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་ཉ་གང་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་སླར་ཡང་ཉ་གང་བའི་བར་དུ་ཟླ་བ་གཅིག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད། དེས་ན་ཐ་སྙད་འདིའི་དབང་དུ་བྱས་ན། 'ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོ་གཉིས་པ་' ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་ཟླ་བ་མར་ངོའི་ཚེས་གཅིག་ནི་ཚེས་གཅིག་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། Gacchati vatareti ཞེས་པ་འདིར་ are ཞེས་པ་ནི་ངལ་བའི་དོན་ཏོ། Samantāyojananti ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་དོན་དུ་བྱེད་པའི་སྒྲ་སྟེ། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཚད་ཡོད་པའི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Supaṇṇarūpenāti ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་དབང་གིས་བཟུང་ནས་ཀླུའི་གནས་སུ་འཁྱེར་བར་འདོད་པའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་རྣམས་ལ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་བཟུང་བའི་མཁའ་ལྡིང་གི་གཟུགས་ཀྱིས་འཇིགས་པར་བྱེད་པའོ། Taṃ vibhūtiṃ passitvāti ཞེས་པ་ནི་ལྷ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་མཆོད་པའི་ཆེན་པོ་ཉིད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་མཐུ་སྟོབས་ཆེན་པོ་ཉིད་མཐོང་ནས། རང་ཉིད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་པར་འདོད་པས་གནས་བརྟན་མ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་ཞེས་སྦྱོར་རོ། Samuddasālavatthusminti ཞེས་པ་ནི་གནས་གང་དུ་རྒྱལ་པོ་བཞུགས་ནས་རྒྱ་མཚོ་ལས་བྱོན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་དེ་གནས་བརྟན་གྱི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་གཟིགས་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་རྒྱ་མཚོ་མཐོང་བའི་གནས་སོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྒྱ་མཚོའི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་གནས་དེར། Therassāti ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་མ་ཧིནྡ་ལའོ། Pupphaagghiyānīti ཞེས་པ་ནི་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་དང་འདྲ་བའི་མེ་ཏོག་གི་མཆོད་རྟེན་རྣམས་སོ། Āgato vatareti ཞེས་པ་འདིར་ are ཞེས་པ་ནི་དགའ་བའི་དོན་ཏོ། བློན་པོའི་རིགས་བརྒྱད་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས་བརྒྱད་དེ་རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བཅུ་དྲུག་གོ། Rajjaṃ vicāresīti ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བཏང་བའོ། Rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāneti ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་གྱི་སྒོ་ཁང་གི་གནས་སུའོ། Anupubbavipassananti ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་འཇིག་ལ་སོགས་པའི་མཐར་གྱིས་པའི་ལྷག་མཐོང་ངོ། 'Saha bodhipatiṭṭhānenā' ཞེས་བྱེད་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་བས་ 'saha bodhipatiṭṭhānā' ཞེས་འབྱུང་བའི་སྒྲ་བྱས་པ་ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། Saha ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ཡོད་ཚེ་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཉིད་དུ་འགྱུར་དགོས་པའི་ཕྱིར། Dassiṃsūti ཞེས་པ་ནི་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ། Mahāāsanaṭṭhāneti ཞེས་པ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྡོ་ལེབ་ཆེན་པོའི་གདན་བཏིང་བའི་གནས་སུའོ། Pūjetvā vandīti ཞེས་པ་ནི་མ་བྱོན་པའི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའོ། འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་མཆོད་པ་ཙམ་ཞིག་བྱས་པའི་ཕྱིར། མ་འོངས་པ་ན་དགེ་འདུན་གྱི་གསར་བུ་ཉིད་དང་ཕྱག་མི་བྱ་བ་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། འོན་ཀྱང་མ་འོངས་པ་ན་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་དམིགས་ནས་ཕྱག་བྱ་བ་ཉིད་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། Mahāariṭṭhoti [Pg.37] pañcapaññāsāya bhātukehi saddhiṃ cetiyagirimhi pabbajitaṃ sandhāya vuttaṃ. Meghavaṇṇābhayaamaccassa pariveṇaṭṭhāneti meghavaṇṇaabhayassa rañño amaccena kattabbassa pariveṇassa vatthubhūte ṭhāne. Maṅgalanimittabhāvena ākāse samuppanno manoharasaddo ākāsassa ravo viya hotīti vuttaṃ ‘‘ākāsaṃ mahāviravaṃ ravī’’ti. Na hi ākāso nāma koci dhammo atthi, yo saddaṃ samuṭṭhāpeyya, ākāsagatautuvisesasamuṭṭhitova so saddoti gahetabbo. Paṭhamakattikapavāraṇadivase…pe… vinayapiṭakaṃ pakāsesīti idaṃ vinayaṃ vācetuṃ āraddhadivasaṃ sandhāya vuttaṃ. Anusiṭṭhikarānanti anusāsanīkarānaṃ. Rājinoti upayogatthe sāmivacanaṃ, devānaṃpiyatissarājānanti attho. Aññepīti mahindādīhi aṭṭhasaṭṭhimahātherehi aññepi, tesaṃ sarūpaṃ dassento āha tesaṃ therānantiādi. Tattha tesaṃ therānaṃ antevāsikāti mahindattherādīnaṃ aṭṭhasaṭṭhimahātherānaṃ ariṭṭhādayo antevāsikā ca mahāariṭṭhattherassa antevāsikā tissadattakāḷasumanādayo cāti yojetabbaṃ. Antevāsikānaṃ antevāsikāti ubhayattha vuttaantevāsikānaṃ antevāsikaparamparā cāti attho. Pubbe vuttappakārāti mahindo iṭṭiyo uttiyotiādigāthāhi (pārā. aṭṭha. 1.tatiyasaṅgītikathā) pakāsitā ācariyaparamparā. Mahāariṭṭhoti ཞེས་པ་ནི་སྤུན་ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་མཆོད་རྟེན་རིར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པའོ། Meghavaṇṇābhayaamaccassa pariveṇaṭṭhāneti ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་མེ་གྷ་ཝཎྞཱ་བྷ་ཡའི་བློན་པོས་བསྐྲུན་པར་བྱ་བའི་ཀུན་དགའ་ར་བའི་གནས་སུའོ། བཀྲ་ཤིས་པའི་ལྟས་ཀྱི་དབང་གིས་ནམ་མཁའ་ལ་བྱུང་བའི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྒྲ་ནི་ནམ་མཁའི་སྒྲ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ 'ནམ་མཁས་སྒྲ་ཆེན་པོ་བསྒྲགས་སོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་སྒྲ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མེད་དེ། ནམ་མཁར་གནས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་བཟུང་བར་བྱའོ། Paṭhamakattikapavāraṇadivase...pe... vinayapiṭakaṃ pakāsesi ཞེས་པ་འདི་ནི་འདུལ་བ་འཆད་པར་བརྩམས་པའི་ཉིན་མོ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པའོ། Anusiṭṭhikarānanti ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་གདམས་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། Rājinoti ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་སྟེ། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཅེས་པའི་ཏིསྶ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Aññepi ཞེས་པ་ནི་མ་ཧིནྡ་ལ་སོགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱང་སྟེ། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ tesaṃ therānaṃ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ tesaṃ therānaṃ antevāsikā ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་མ་ཧིནྡ་ལ་སོགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་ཉེ་གནས་ཨ་རིཊྛ་ལ་སོགས་པ་དང་། གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཨ་རིཊྛའི་ཉེ་གནས་ཏིསྶ་དཏྟ་དང་ཀཱ་ལཱ་སུ་མ་ན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་སྦྱོར་བར་བྱའོ། Antevāsikānaṃ antevāsikā ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀར་གསུངས་པའི་ཉེ་གནས་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་གནས་བརྒྱུད་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Pubbe vuttappakārā ཞེས་པ་ནི་ 'mahindo iṭṭiyo uttiyo' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་གསལ་བར་བྱས་པའི་བླ་མ་བརྒྱུད་པའོ། Na paggharatīti na gaḷati, na pamussatīti attho. Satigatidhitimantesūti ettha satīti uggahadhāraṇe sati. Gatīti saddatthavibhāgaggahaṇe ñāṇaṃ. Dhitīti uggahapariharaṇādīsu vīriyaṃ. Kukkuccakesūti ‘‘kappati na kappatī’’ti vīmaṃsakukkuccakārīsu. Mātāpituṭṭhāniyoti vatvā tamevatthaṃ samatthetuṃ āha tadāyattāhītiādi. Vinayapariyattiṃ nissāyāti vinayapiṭakapariyāpuṇanaṃ nissāya. Attano sīlakkhandho suguttoti lajjino vinayadhāraṇassa alajjiaññāṇatādīhi chahi ākārehi āpattiyā anāpajjanato attano sīlakkhandho khaṇḍādidosavirahito sugutto surakkhito hoti. Kukkuccapakatānanti kappiyākappiyaṃ nissāya uppannena kukkuccena pakatānaṃ upaddutānaṃ abhibhūtānaṃ yathāvinayaṃ kukkuccaṃ vinodetvā suddhante patiṭṭhāpanena paṭisaraṇaṃ hoti. Vigato sārado bhayametassāti visārado. ‘‘Evaṃ kathentassa doso evaṃ na doso’’ti ñatvāva kathanato nibbhayova saṅghamajjhe voharati [Pg.38]. Paccatthiketi attapaccatthike ceva vajjiputtakādisāsanapaccatthike ca. Sahadhammenāti sakāraṇena vacanena sikkhāpadaṃ dassetvā yathā te asaddhammaṃ patiṭṭhāpetuṃ na sakkonti, evaṃ suniggahitaṃ katvā niggaṇhāti. Saddhammaṭṭhitiyāti pariyattipaṭipattipaṭivedhasaṅkhātassa tividhassāpi saddhammassa ṭhitiyā, pavattiyāti attho. Na paggharati ཞེས་པ་ནི་མི་འཛག་པ་སྟེ། མི་བརྗེད་པའི་དོན་ཏོ། Satigatidhitimantesu ཞེས་པ་འདིར། sati ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པ་དང་ཉར་བའི་དྲན་པའོ། gati ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འཛིན་པའི་ཤེས་རབ་བོ། dhiti ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པ་དང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་སོ། Kukkuccakesu ཞེས་པ་ནི་ 'རུང་ངམ་མི་རུང་' ཞེས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་འགྱོད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ལའོ། Mātāpituṭṭhāniyo ཞེས་གསུངས་ནས། དོན་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། 'tadāyattā' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། Vinayapariyattiṃ nissāya ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། Attano sīlakkhandho sugutto ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་ཤིང་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ལ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་བྲལ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་བསྲུངས་པ་དང་ལེགས་པར་བསྐྱངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། Kukkuccapakatānaṃ ཞེས་པ་ནི་རུང་བ་དང་མི་རུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་འགྱོད་པས་གཙེས་ཤིང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་རྣམས་ལ། འདུལ་བ་དང་མཐུན་པར་འགྱོད་པ་བསལ་ནས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་འགོད་པས་སྐྱབས་སུ་འགྱུར་བའོ། Vigato sārado bhayametassa ཞེས་པ་ནི་འཇིགས་པ་དང་བྲལ་བས་མི་འཇིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། 'འདི་ལྟར་སྨྲས་ན་སྐྱོན་ཡོད་ལ། འདི་ལྟར་སྨྲས་ན་སྐྱོན་མེད་དོ་' ཞེས་རྟོགས་ནས་སྨྲ་བའི་ཕྱིར། མི་འཇིགས་པ་ཉིད་དུ་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་ཐ་སྙད་འབྱེད་པའོ། Paccatthike ཞེས་པ་ནི་རང་གི་དགྲ་བོ་དང་། གནས་གཞི་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པའི་དགྲ་བོ་རྣམས་ལའོ། Sahadhammena ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གིས་བསླབ་པའི་གཞི་བསྟན་ནས། དགྲ་བོ་དེ་དག་གིས་ཆོས་མ་ཡིན་པ་མི་གཞག་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ལེགས་པར་ཚར་བཅད་ནས་ཚར་གཅོད་པའོ། Saddhammaṭṭhitiyā ཞེས་པ་ནི་ལུང་དང་། སྒྲུབ་པ། རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དམ་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་གནས་ཤིང་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Vinayo saṃvaratthāyātiādīsu vinayapariyāpuṇanaṃ vinayo, vinayapaññatti vā kāyavacīdvārasaṃvaratthāya. Avippaṭisāroti katākataṃ nissāya vippaṭisārābhāvo santāpābhāvo. Pāmojjaṃ taruṇapīti. Pīti nāma balavapīti. Passaddhīti kāyacittapassaddhi. Yathābhūtañāṇadassananti sappaccayanāmarūpapariggaho. Nibbidāti vipassanā. Virāgoti ariyamaggo. Vimuttīti aggaphalaṃ. Vimuttiñāṇadassananti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Anupādāti kañci dhammaṃ anupādiyitvā pariccajitvā. Parinibbānatthāyāti paccavekkhaṇañāṇe anuppanne antarā parinibbānābhāvena taṃparinibbānatthāyāti paccayattena vuttaṃ anantarādipaccayattā. Etadatthā kathāti ayaṃ vinayakathā nāma etassa anupādāparinibbānassa atthāyāti attho. Mantanāti vinayamantanāyeva, bhikkhūnaṃ ‘‘evaṃ karissāma, evaṃ na karissāmā’’ti vinayapaṭibaddhamantanā. Upanisāti upanisīdati ettha phalanti upanisā, kāraṇaṃ. Vinayo saṃvaratthāyātiādikāraṇaparamparāpi etadatthāti attho. Sotāvadhānanti imissā paramparapaccayakathāya attānaṃ samanatthāya sotāvadhānaṃ, tampi etamatthaṃ. Yadidanti nipāto. Yo ayaṃ catūhi upādānehi anupādiyitvā cittassa arahattamaggasaṅkhāto, tapphalasaṅkhāto vā vimokkho, sopi etadatthāya anupādāparinibbānatthāya. Atha vā yo ayaṃ kañci dhammaṃ anupādācittassa vimokkho vimuccanaṃ vigamo parinibbānaṃ etadatthā kathāti evaṃ upasaṃharaṇavasena yojetumpi vaṭṭati maggaphalavimokkhassa pubbe vuttattā. Āyogoti uggahaṇādivasena punappunaṃ abhiyogo. Vinayo saṃvaratthāya ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདུལ་བ་སློབ་པ་ནི་འདུལ་བ་སྟེ། ཡང་ན་འདུལ་བའི་བཅས་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། Avippaṭisāro ཞེས་པ་ནི་བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་མི་བདེ་བ་མེད་པ་སྟེ། གདུང་བ་མེད་པའོ། Pāmojja ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་གསར་བུའོ། Pīti ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགའ་བ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ། Passaddhi ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའོ། Yathābhūtañāṇadassana ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ། Nibbidā ཞེས་པ་ནི་སྐྱོ་བ་སྟེ་ལྷག་མཐོང་ངོ། Virāgo ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། Vimutti ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་མཆོག་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའོ། Vimuttiñāṇadassana ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། Anupādā ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གང་ལའང་མི་འཛིན་པར་ཡོངས་སུ་བཏང་ནས་སོ། Parinibbānatthāya ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གསུངས་ཏེ། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། Etadatthā kathā ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་གཏམ་འདི་ནི་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདིའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Mantanā ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བ་གྲོས་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ 'འདི་ལྟར་བྱའོ། འདི་ལྟར་མི་བྱའོ།' ཞེས་འདུལ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོས་བྱེད་པའོ། Upanisā ཞེས་པ་ནི་འདིར་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་གནས་པས་ན་ upanisā སྟེ་རྒྱུའོ། Vinayo saṃvaratthāya ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་བརྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱང་འདིའི་དོན་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Sotāvadhāna ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་བརྒྱུད་པའི་གཏམ་འདི་ལ་རང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རྣ་གཏོད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་འདིའི་དོན་དུའོ། Yadidaṃ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་དོ། ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞིས་མ་བཟུང་བར་སེམས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་དུ་བགྲོད་པ་དང་། ཡང་ན་དེའི་འབྲས་བུར་བརྗོད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདིའི་ཕྱིར་རོ། ཡང་ན། ཆོས་གང་ལའང་མི་འཛིན་པར་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ། བྲལ་བ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་གཏམ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ལྟར་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་སྦྱོར་བར་བྱ་བ་ཡང་རུང་སྟེ། ལམ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་སྔོན་དུ་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། Āyoga ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྩོན་པའོ། Ācariyaparamparakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. སློབ་དཔོན་བརྒྱུད་པའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་མཛེས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཐེ་ཚོམ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་ཊཱིཀཱ་ལས། Bāhiranidānakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. ཕྱིའི་གླེང་གཞིའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། Verañjakaṇḍavaṇṇanā བེ་རཉྫའི་སྐབས་ཀྱི་བཤད་པ། Seyyathidanti [Pg.39] taṃ katamaṃ, taṃ kathanti vā attho. Aniyamaniddesavacananti attano atthaṃ sarūpena niyametvā niddisatīti niyamaniddeso, na niyamaniddeso aniyamaniddeso. Sova vuccate anenāti vacananti aniyamaniddesavacanaṃ. Tassāti tenātipadassa. Parivitakkoti ‘‘katamesānaṃ kho buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosī’’tiādinā (pārā. 18) pavatto. Pubbe vā pacchā vāti tenātipadato heṭṭhā vuttapāṭhe vā upari vakkhamānapāṭhe vāti attho. Atthato siddhenāti sāmatthiyato siddhena. Tatridaṃ mukhamattanidassananti tassā yathāvuttayuttiyā paridīpane idaṃ upāyamattanidassanaṃ. Mukhaṃ dvāraṃ upāyoti hi atthato ekaṃ. Seyyathidaṃ ཞེས་པ་ནི་དེ་གང་ཞེ་ན། ཡང་ན་དེ་ཇི་ལྟར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Aniyamaniddesavacana ཞེས་པ་ནི། རང་གི་དོན་རང་གི་ངོ་བོས་ངེས་པར་བྱས་ནས་སྟོན་པ་ནི་ངེས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན། ངེས་པའི་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན། དེ་ཉིད་འདིས་བརྗོད་པར་བྱ་བས་ན་ཚིག་སྟེ། མ་ངེས་པའི་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། Tassa ཞེས་པ་ནི་ tena ཞེས་པའི་ཚིག་གིའོ། Parivitakka ཞེས་པ་ནི་ 'སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དག་གི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་ཡུན་རིང་དུ་མི་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བྱུང་བའི་རྟོག་པའོ། Pubbe vā pacchā vā ཞེས་པ་ནི་ tena ཞེས་པའི་ཚིག་གི་འོག་གི་གསུངས་ཟིན་པའི་ཚིག་ལ་འམ། ཡང་ན་གོང་གི་གསུང་བར་འགྱུར་བའི་ཚིག་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Atthato siddhena ཞེས་པ་ནི་མཐུ་ལས་གྲུབ་པས་སོ། Tatridaṃ mukhamattanidassana ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་རིགས་པ་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ། འདི་ནི་ཐབས་ཙམ་ཞིག་སྟོན་པའོ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྒོ་དང་། འཇུག་སྒོ་དང་། ཐབས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། Samayasaddo dissatīti sambandho. Assāti samayasaddassa samavāyo atthoti sambandho. Kālañca samayañca upādāyāti ettha kālo nāma upasaṅkamanassa yuttakālo, samayo nāma sarīrabalādikāraṇasamavāyo, te upādāya paṭiccāti attho. Khaṇoti okāso. Buddhuppādādayo hi maggabrahmacariyassa okāso. So eva samayo. Teneva ‘‘ekovā’’ti vuttaṃ. Mahāsamayoti mahāsamūho. Pavanasminti vanasaṇḍe. Samayopi kho te bhaddālīti ettha samayoti sikkhāpadāvilaṅghanassa hetu, ko so? Attano vippaṭipattiyā bhagavato jānanaṃ, so samayasaṅkhāto hetu tassā appaṭividdhoti attho. Bhagavātiādi tassa paṭivijjhanākāradassanaṃ. Uggahamānoti kiñci kiñci uggahetuṃ samatthatāya uggahamāno, sumanaparibbājakassevetaṃ nāmaṃ. Samayaṃ diṭṭhiṃ pavadanti etthāti samayappavādako, mallikāya ārāmo. Sveva tindukācīrasaṅkhātāya timbarurukkhapantiyā parikkhittattā ‘‘tindukācīra’’nti ca, ekāva nivāsā sālā etthāti ‘‘ekasālako’’ti ca vuccati. Atthābhisamayāti yathāvuttassa diṭṭhadhammikasamparāyikassa atthassa hitassa paṭilābhato. Mānābhisamayāti mānappahānā. Pīḷanaṭṭhoti pīḷanaṃ taṃsamaṅgino hiṃsanaṃ, avipphārikatākaraṇaṃ, pīḷanameva attho pīḷanaṭṭho[Pg.40]. Santāpoti dukkhadukkhatādivasena santāpanaṃ. Vipariṇāmoti jarāya maraṇena cāti dvidhā vipariṇāmetabbatā abhisametabbo paṭivijjhitabboti abhisamayo, sova abhisamayaṭṭho, pīḷanādīni. «ས་མ་ཡ་སདྡོ་ དིསྶཏཱི» (དུས་ཀྱི་སྒྲ་སྣང་བར་འགྱུར་བ) ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། «ཨསྶཱ» ཞེས་པ་ནི་ས་མ་ཡའི་སྒྲ་ལ་འདུས་པའི་དོན་ཡོད་པས་འབྲེལ་བའོ།། «ཀཱ་ལཉྩ་ ས་མ་ཡཉྩ་ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ» ཞེས་པ་འདིར། «ཀཱ་ལ» (དུས) ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་བཅར་བར་འོས་པའི་དུས་ཡིན་ལ། «ས་མ་ཡ» (སྐབས) ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྟོབས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཚོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། «ཁ་ཎོ» ཞེས་པ་ནི་གོ་སྐབས་སོ།། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་གོ་སྐབས་ཡིན་པས་སོ།། དེ་ཉིད་ནི་ས་མ་ཡ་ (དུས་སྐབས) ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ «ཨེ་ཀོ་ཝཱ» (གཅིག་ཉིད་དོ) ཞེས་གསུངས་སོ།། «མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོ» ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་པ་ཆེན་པོའོ།། «པ་ཝ་ནསྨིཾ» ཞེས་པ་ནི་ནགས་ཚལ་གསེབ་ཏུའོ།། «ས་མ་ཡོ་པི་ ཁོ་ ཏེ་ བྷདྡཱ་ལཱི» ཞེས་པ་འདིར། «ས་མ་ཡོ» ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་གང་ཞེ་ན། རང་གི་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཁྱེན་པ་སྟེ། ས་མ་ཡ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཁོ་མོས་མ་རྟོགས་པའི་དོན་ཏོ།། «བྷ་ག་ཝཱ» ལ་སོགས་པ་ནི་ཁོ་མོས་མ་རྟོགས་པའི་རྣམ་པ་སྟོན་པའོ།། «ཨུགྒ་ཧ་མཱ་ནོ» ཞེས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་འཛིན་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ན་ཨུགྒ་ཧ་མཱ་ནོ་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་སུ་མ་ནའི་མིང་ཁོ་ནའོ།། «ས་མ་ཡཾ་ དིཊྛིཾ་ པ་ཝ་དནྟི་ ཨེཏྠཱ» (འདིར་ལྟ་བའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་ «ས་མ་ཡ་པྲ་ཝཱ་ད་ཀ» (གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བའི་ཀུན་དགའ་རྭ་བ) སྟེ། མ་ལླི་ཀཱའི་ཀུན་དགའ་རྭ་བའོ།། དེ་ཉིད་ལ་ཏིནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར་ཞེས་བྱ་བའི་ཤིང་གི་ཕྲེང་བས་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་ «ཏིནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར» ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། འདིར་གནས་མལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་གཅིག་ཁོ་ནར་ཡོད་པས་ «ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀ» ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། «ཨཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ» ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མཐོང་བའི་ཆོས་དང་ཕྱི་མའི་དོན་དང་ཕན་ཡོན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། «མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ» ཞེས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། «པཱི་ལ་ནཊྛོ» ཞེས་པ་ནི་གཙེས་པའི་དོན་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་ལ་གནོད་པ་དང་། རྒྱ་མི་ཆེ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། གཙེས་པ་ཉིད་དོན་ཡིན་པས་གཙེས་པའི་དོན་ཏོ།། «སནྟཱ་པོ» ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་གདུང་བའོ།། «ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ» ཞེས་པ་ནི་རྒ་བ་དང་འཆི་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རུང་ཉིད་དོ།། མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ «ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ» (མངོན་པར་རྟོགས་པ) སྟེ། དེ་ཉིད་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དོན་ཏེ། གཙེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Ettha ca upasaggānaṃ jotakamattattā samayasaddassa atthuddhārepi saupasaggo abhisamayasaddo uddhaṭo. Tattha saṅgamavasena paccayānaṃ phaluppādanaṃ paṭi ayanaṃ ekato pavatti etthāti samayo, samavāyo. Vivaṭṭūpanissayasaṅgame sati enti ettha sattā pavattantīti samayo, khaṇo. Sameti ettha saṅkhatadhammo, sayaṃ vā eti āgacchati vigacchati cāti samayo, kālo. Samenti avayavā etasmiṃ, sayaṃ vā tesūti samayo, samūho. Paccayantarasaṅgame eti āgacchati etasmā phalanti samayo, hetu. Saññāvasena vipallāsato dhammesu eti abhinivisatīti samayo, diṭṭhi. Samīpaṃ ayanaṃ upagamanaṃ samayo, paṭilābho. Sammadeva sahitānaṃ vācānaṃ ayanaṃ vigamoti samayo, pahānaṃ. Sammadeva, sahitānaṃ vā saccānaṃ ayanaṃ jānananti samayo, paṭivedho. Evaṃ tasmiṃ tasmiṃ atthe samayasaddassa pavatti veditabbā. འདིར་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་ཙམ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ས་མ་ཡའི་སྒྲའི་དོན་འདོན་པ་ནའང་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་དང་བཅས་པའི་ཨ་བྷི་ས་མ་ཡའི་སྒྲ་བཏོན་ཏོ།། དེ་ལ་འདུས་པའི་དབང་གིས་རྐྱེན་རྣམས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པ་ལ་ཕྱོགས་ཏེ་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པ་འདིར་ཡོད་པས་ «ས་མ་ཡ» སྟེ་འདུས་པའོ།། འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་རྒྱུ་ཉེ་བར་གནས་པ་འདུས་པ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་འཇུག་པར་འགྱུར་བས་ «ས་མ་ཡ» སྟེ་སྐབས་སོ།། འདིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་འདུ་བའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་འོང་ཞིང་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ «ས་མ་ཡ» སྟེ་དུས་སོ།། འདིར་ཆ་ཤས་རྣམས་འདུ་བའམ། ཡང་ན་དེ་དག་ལ་རང་ཉིད་འདུ་བས་ «ས་མ་ཡ» སྟེ་ཚོགས་པའོ།། རྐྱེན་གཞན་འདུས་པ་ལས་འདི་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བས་ «ས་མ་ཡ» སྟེ་རྒྱུའོ།། འདུ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཆོས་རྣམས་ལ་ཞུགས་པས་ «ས་མ་ཡ» སྟེ་ལྟ་བའོ།། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ས་མ་ཡ་སྟེ་ཐོབ་པའོ།། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལེགས་པར་འགག་པ་ནི་ས་མ་ཡ་སྟེ་སྤོང་བའོ།། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལེགས་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་མ་ཡ་སྟེ་རྟོགས་པའོ།། དེ་ལྟར་དོན་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ས་མ་ཡའི་སྒྲ་འཇུག་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Ettha ca samayasaddassa sāmaññena anekatthatā vuttā. Na hi ekasmiṃ atthavisese vattamāno saddo tadaññepi vattati. Tasmā atthā viya taṃtaṃvācakā samayasaddāpi bhinnā evāti gahetabbā. Evaṃ sabbattha atthuddhāresu. འདིར་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་ས་མ་ཡའི་སྒྲ་ལ་དོན་དུ་མ་ཡོད་པར་བཤད་དོ།། དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་སྒྲ་ནི་དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་དོན་རྣམས་ཐ་དད་པ་བཞིན། དོན་དེ་དང་དེ་སྟོན་པའི་ས་མ་ཡའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ཐ་དད་པ་ཁོ་ནར་གཟུང་བར་བྱའོ།། དོན་འདོན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་ནོ།། Tattha tathāti tesu suttābhidhammesu upayogabhummavacanehi. Idhāti vinaye, aññathāti karaṇavacanena. Accantamevāti nirantarameva. Bhāvo nāma kiriyā, kiriyāya kiriyantarūpalakkhaṇaṃ bhāvenabhāvalakkhaṇaṃ, yathā udaye sati cande jāto rājaputtoti. Adhikaraṇañhītiādi abhidhamme samayasaddo kālasamūhakhaṇasamavāyahetusaṅkhātesu pañcasu atthesu vattati, na vinaye viya kāle eva, tesu ca kālasamūhatthā dve tattha vuttānaṃ phassādidhammānaṃ adhikaraṇabhāvena niddisituṃ yuttā. Khaṇasamavāyahetuatthā pana tayopi attano bhāvena phassādīnaṃ bhāvassa upalakkhaṇabhāvena [Pg.41] niddisituṃ yuttāti vibhāvanamukhena yathāvuttamatthaṃ samatthetuṃ vuttaṃ. Tattha yasmiñhi kāle, dhammasamūhe vā samaye adhikaraṇabhūte kusalaṃ uppannaṃ, tasmiññeva kāle, dhammasamūhe vā samaye phassādayo hontīti evaṃ adhikaraṇatthayojanā, yasmiṃ pana khaṇe, samavāye hetumhi vā samaye sati vijjamāne kusalaṃ uppannaṃ, tasmiññeva khaṇādimhi samayepi vijjamāne phassādayo hontīti bhāvenabhāvalakkhaṇatthayojanā ca veditabbā. དེ་ལ་ «ཏ་ཐཱ» (དེ་བཞིན) ཞེས་པ་ནི་མདོ་དང་ཆོས་མངོན་པ་དེ་དག་ལས་ལས་ཀྱི་སྒྲ་ (གཉིས་པ) དང་གནས་ཀྱི་སྒྲ་ (བདུན་པ) དག་གིས། «ཨི་དྷ» (འདིར) ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བ་ལའོ།། «ཨཉྙ་ཐཱ» (གཞན་དུ) ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པའི་སྒྲ་ (གསུམ་པ) གྱིས། «ཨཙྩནྟ་མེ་ཝ» ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ཁོ་ནའོ།། བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་སྟེ། བྱེད་པ་གཅིག་གིས་བྱེད་པ་གཞན་མཚོན་པ་ནི་བྱ་བས་བྱ་བ་མཚོན་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ཟླ་བ་ཤར་བ་ན་རྒྱལ་པོའི་བུ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། «ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཉྩི» ལ་སོགས་པ་ནི། ཆོས་མངོན་པ་ལས་ས་མ་ཡའི་སྒྲ་ནི་དུས་དང་། ཚོགས་པ་དང་། སྐབས་དང་། འདུས་པ་དང་། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལྔ་ལ་འཇུག་གི འདུལ་བ་བཞིན་དུ་དུས་ཁོ་ན་ལ་མི་འཇུག་ལ། དེ་དག་ལས་ཀྱང་དུས་དང་ཚོགས་པའི་དོན་གཉིས་ནི་དེར་བཤད་པའི་རེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་བསྟན་པར་རིགས་སོ།། སྐབས་དང་། འདུས་པ་དང་། རྒྱུའི་དོན་གསུམ་པོ་ནི་རང་གི་དངོས་པོས་རེག་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མཚོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པར་རིགས་སོ་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་དུས་སམ། ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་ས་མ་ཡ་གང་ལ་དགེ་བ་སྐྱེས་པ་ན། དུས་དེ་ཉིད་དམ། ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་ས་མ་ཡ་དེ་ཉིད་ལ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་སྦྱོར་ཚུལ་ལོ།། སྐབས་སམ། འདུས་པའམ། རྒྱུའི་ས་མ་ཡ་གང་ཞིག་ཡོད་པ་ན། དགེ་བ་སྐྱེས་པ་ན། སྐབས་ལ་སོགས་པའི་ས་མ་ཡ་དེ་ཉིད་ཡོད་པ་ནའང་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བས་བྱ་བ་མཚོན་པའི་དོན་སྦྱོར་ཚུལ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ།། Hoti cetthāti ettha yathāvuttaatthavisaye saṅgahagāthā hoti. Aññatrāti suttābhidhammesu. Abhilāpamattabhedoti desanāvilāsato saddamatteneva bhedo, na atthato. «ཧོ་ཏི་ ཅེཏྠཱ» ཞེས་པ་ནི་འདིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡོད་དོ།། «ཨཉྙ་ཏྲ» ཞེས་པ་ནི་མདོ་དང་ཆོས་མངོན་པ་ལས་གཞན་དུའོ།། «ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མཏྟ་བྷེ་དོ» ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པའི་སྒེག་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་སྒྲ་ཙམ་གྱིས་ཐ་དད་པ་ཡིན་གྱི། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། Avisesenāti sāmaññena. Iriyāpathotiādīsu iriyāya sabbadvārikakiriyāya patho pavattanaṭṭhānaṃ tabbinimuttakammassa abhāvāti ṭhānādayo iriyāpatho, sova vihāro. Brahmabhūtā seṭṭhabhūtā parahitacittādivasappavattito mettādayo brahmavihāro nāma. Tadavasesā pana mahaggatā sabbanīvaraṇavigamanādisiddhena jotanādiatthena dibbavihāro nāma. Brahmavihārabhāvena visuṃ gahitattā mettādayo idha asaṅgahitā. Ariyānameva vihāroti phalasamāpattiyo ariyavihāro nāma. «ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ» ཞེས་པ་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུའོ།། «ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ» ལ་སོགས་པ་ལས། སྤྱོད་ལམ་ནི་སྒོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱ་བའི་ལམ་སྟེ་འཇུག་པའི་གནས་ཡིན་ལ། དེ་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་པའི་ལས་མེད་པའི་ཕྱིར། འགྲེང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྱོད་ལམ་སྟེ། དེ་ཉིད་གནས་པའོ།། གཞན་ལ་ཕན་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པས་ཚངས་པར་གྱུར་པ་སྟེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚངས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ལས་ལྷག་པའི་རྒྱས་པར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པས་གྲུབ་པའི་གསལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་ལྷའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཚངས་པའི་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ་སོར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདིར་མ་བསྡུས་སོ།། འཕགས་པ་རྣམས་ཁོ་ནའི་གནས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།། Rukkhādimūleyeva mūlasaddassa niruḷhabhāvaṃ dassetuṃ aparena mūlasaddena visesetvā ‘‘mūlamūle’’ti vuttaṃ, yathā dukkhadukkhanti (vibha. aṭṭha. 190). Lobhādīnaṃ dosamūlādicittāsādhāraṇattā ‘‘asādhāraṇahetumhī’’ti vuttaṃ. ཤིང་ལ་སོགས་པའི་རྩ་བ་ཁོ་ན་ལ་རྩ་བའི་སྒྲ་གྲགས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྩ་བའི་སྒྲ་གཞན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཏེ་ «མཱུ་ལ་མཱུ་ལེ» ཞེས་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། «ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ལ» ཞེས་གསུངས་སོ།། Tattha siyāti tattha verañjāyantiādīsu padesu kassaci codanā siyāti attho. Ubhayathā nidānakittanassa pana kiṃ payojananti? Āha gocaragāmanidassanatthantiādi. Tattha assāti bhagavato. «ཏཏྠ་ སི་ཡཱ» ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཝེ་རཉྫཱ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལ་ལ་ལའི་རྒོལ་བ་ཡོད་སྲིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་གླེང་གཞི་བརྗོད་པའི་དགོས་པ་གང་ཞེ་ན། «གོ་རྒྱུའི་གྲོང་ཁྱེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར» ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ «ཨསྶཱ» ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིའོ།། Kilamova kilamatho, attano attabhāvassa kilamatho attakilamatho, tassa anu anu yogo punappunaṃ pavattanaṃ attakilamathānuyogo. Vatthukāmārammaṇe sukhe sampayogavasena līnā yuttā, kāmataṇhā[Pg.42], taṃsahacarite kāme sukhe vā ārammaṇabhūte allīnā pavattatīti kāmasukhallikā taṇhā, tassā kāmasukhallikāya anu anu yogo kāmasukhallikānuyogo. Loke saṃvaḍḍhabhāvanti āmisopabhogena saṃvaḍḍhitabhāvaṃ. Uppajjamāno bahujanahitādiatthāyeva uppajjatīti yojanā. ངལ་བ་ཉིད་ནི་ངལ་བའོ།། རང་གི་ལུས་ཀྱི་ངལ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ངལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་རྗེས་སུ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་སྟེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཇུག་པ་ནི་བདག་ཉིད་ངལ་བར་བྱེད་པ་ལ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བའོ།། ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པའི་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་བདེ་བ་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་དབང་གིས་ཞེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ནི་འདོད་པའི་སྲེད་པ་སྟེ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་འདོད་པའམ། ཡང་ན་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་བདེ་བ་ལ་ཞེན་ནས་འཇུག་པས་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པའི་སྲེད་པ་སྟེ། འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་དེ་ལ་རྗེས་སུ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ནི་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་ལ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བའོ།། «འཇིག་རྟེན་དུ་འཕེལ་བར་གྱུར་པ» ཞེས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་ལོངས་སྤྱོད་པས་འཕེལ་བར་གྱུར་པའོ།། སྐྱེ་བ་ནའང་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ཕན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་སྐྱེའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། Diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatattā saṅghoti imamatthaṃ vibhāvento āha diṭṭhītiādi. Ettha ca ‘‘yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharatī’’ti (dī. ni. 3.324, 356; ma. ni. 1.492; 3.54; a. ni. 6.12; pari. 274) evaṃ vuttāya diṭṭhiyā. ‘‘Yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni…pe… samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharatī’’ti (dī. ni. 3.324, 356; ma. ni. 1.492; 3.54; a. ni. 6.12; pari. 274) evaṃ vuttānañca sīlānaṃ sāmaññasaṅkhātena saṅghāto saṅghaṭito samaṇagaṇo, tenāti attho. ‘‘Diṭṭhisīlasāmaññasaṅghātasaṅghātenā’’ti vā pāṭhenettha bhavitabbaṃ, tassa diṭṭhisīlasāmaññabhūtena saṃhananena saṅghāto samaṇagaṇo, tenāti attho. Evañhi pāṭhe saddato attho yuttataro hoti. Assāti mahato bhikkhusaṅghassa. «ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་མཚུངས་པས་འདུས་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན» ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་ «ལྟ་བ» ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འདིར་ཡང་ «ལྟ་བ་གང་འདི་འཕགས་པ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཡང་དག་པར་སྡུག་བསྔལ་ཟད་པར་བྱེད་པ་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བ། དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པས་ལྟ་བ་མཚུངས་པར་གྱུར་ཏེ་གནས་སོ» ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ལྟ་བ་དང་། «ཚུལ་ཁྲིམས་གང་དག་མ་ཉམས་པ་... ཏིང་ངེ་འཛིན་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་མཚུངས་པར་གྱུར་ཏེ་གནས་སོ» ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ཀྱི་མཚུངས་པའི་ཚོགས་པས་འདུས་ཤིང་འབྲེལ་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚོགས་པ་སྟེ། དེས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན་ «ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་མཚུངས་པར་འདུས་པའི་ཚོགས་པས» ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་འདིར་ཡོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་དོན་ནི་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་མཚུངས་པར་གྱུར་པའི་འདུས་པས་འདུས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚོགས་པ་སྟེ། དེས་སོ་ཞེས་པའོ།། འདི་ལྟར་ཀློག་ན་སྒྲའི་སྒོ་ནས་དོན་ཤིན་ཏུ་འོས་པ་འགྱུར་རོ།། «ཨསྶཱ» ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོའིའོ།། Brahmaṃ aṇatīti ettha brahma-saddena vedo vuccati, so mantabrahmakappavasena tividho. Tattha iruvedādayo tayo vedā mantā, te ca padhānā, itare pana sannissitā, tena padhānasseva gahaṇaṃ. Mante sajjhāyatīti iruvedādike mantasatthe sajjhāyatīti attho. Iruvedādayo hi guttabhāsitabbatāya ‘‘mantā’’ti vuccanti. ‘‘Bāhitapāpattā brāhmaṇo, samitapāpattā samaṇo’’ti yathāvuttamatthadvayaṃ udāharaṇadvayena vibhāvetuṃ vuttañhetantiādi vuttaṃ. ‘‘Samitattā hi pāpānaṃ ‘samaṇo’ti pavuccatī’’ti hi idaṃ vacanaṃ gahetvā ‘‘samitapāpattā ‘samaṇo’ti vuccatī’’ti vuttaṃ, bāhitapāpoti idaṃ pana aññasmiṃ gāthābandhe vuttavacanaṃ. Yathābhuccaguṇādhigatanti yathābhūtaguṇādhigataṃ. Sakiñcanoti sadoso. «བྲཧྨཾ་ ཨ་ཎ་ཏཱི» ཞེས་པ་འདིར། བྲཧྨའི་སྒྲས་ནི་རིག་བྱེད་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ནི་གསང་སྔགས་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཆོ་གའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།། དེ་ལ་རིག་བྱེད་གསུམ་པོ་ནི་གསང་སྔགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། གཞན་དག་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པས། དེས་ན་གཙོ་བོ་ཉིད་བཟུང་བའོ།། «མནྟེ་ སཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི» ཞེས་པ་ནི་རིག་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། རིག་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ནི་གསང་བར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ «གསང་སྔགས» ཞེས་བྱའོ།། «སྡིག་པ་བསལ་བས་བྲམ་ཟེ་ཡིན། སྡིག་པ་ཞི་བས་དགེ་སྦྱོང་ཡིན» ཞེས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གཉིས་པོ་དཔེ་གཉིས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། «གསུངས་པ་འདི་ནི» ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། «སྡིག་པ་རྣམས་ཞི་བའི་ཕྱིར་ན་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་བྱའོ» ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་བཟུང་ནས། «སྡིག་པ་ཞི་བས་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་བྱའོ» ཞེས་གསུངས་ལ། «སྡིག་པ་བསལ་བ» ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྦྱོར་བ་གགཞན་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་གོ། «ཡ་ཐཱ་བྷུཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏཾ» ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པའོ།། «ས་ཀིཉྩ་ནོ» ཞེས་པ་ནི་སྐྱོན་དང་བཅས་པའོ།། Gottavasenāti ettha gaṃ tāyatīti gottaṃ, go-saddena cettha abhidhānaṃ buddhi ca vuccati. Kenaci pārijuññenāti ñātipārijuññādinā kenaci pārijuññena[Pg.43], parihāniyāti attho. Tato paranti verañjāyantiādivacanaṃ. Itthambhūtākhyānatthe upayogavacananti itthaṃ imaṃ pakāraṃ bhūto āpannoti itthambhūto, tassa ākhyānaṃ itthambhūtākhyānaṃ, soyevattho itthambhūtākhyānattho. Atha vā ‘‘itthaṃ evaṃpakāro bhūto jāto’’ti evaṃ kathanattho itthambhūtākhyānattho, tasmiṃ upayogavacananti attho. Ettha ca abbhuggatoti ettha abhi-saddo itthambhūtākhyānatthajotako abhibhavitvā uggamanappakārassa dīpanato, tena yogato taṃ kho pana bhavantaṃ gotamanti idaṃ upayogavacanaṃ sāmiatthepi samāne itthambhūtākhyānadīpanato ‘‘itthambhūtākhyānatthe’’ti vuttaṃ, tenevāha ‘‘tassa kho pana bhoto gotamassāti attho’’ti. «གོཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ» ཞེས་པ་འདིར། སྒྲ་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་གོཏྟ་ (རུས) སྟེ། འདིར་གོ་ཡི་སྒྲས་ནི་མིང་དང་བློ་གཉིས་ཀ་ལ་བརྗོད་དོ།། «ཀེ་ན་ཅི་ པཱ་རི་ཇུཉྙེ་ནཱ» ཞེས་པ་ནི་ཉེ་དུ་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བའི་ཉམས་པ་སྟེ། ཉམས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། «ཏ་ཏོ་ པ་རཾ» ཞེས་པ་ནི་ཝེ་རཉྫཱ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གོ། «དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པའི་དོན་ལ་ལས་ཀྱི་སྒྲ» ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་སྟེ། དེ་བརྗོད་པ་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན། «འདི་ལྟར་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུར་བྱུང་བའམ་སྐྱེས་པ» ཞེས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པའི་དོན་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ལ་ལས་ཀྱི་སྒྲ་ (གཉིས་པ) འཇུག་པའི་དོན་ཏོ།། འདིར་ «ཨབ྄བྷུགྒ་ཏོ» ཞེས་པ་འདིར། ཨ་བྷིའི་སྒྲ་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པའི་དོན་གསལ་བྱེད་དེ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་མངོན་པར་འཕགས་པའི་རྣམ་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དེ་དང་ལྡན་པས་ «ཏཾ་ ཁོ་ པ་ན་ བྷ་ཝནྟཾ་ གོ་ཏ་མཾ» ཞེས་བྱ་བའི་ལས་ཀྱི་སྒྲ་འདི་ནི་འབྲེལ་བའི་དོན་ (དྲུག་པ) ཡིན་ནའང་། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། «དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པའི་དོན་ལ» ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ «ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཏོ» ཞེས་གསུངས་སོ།། Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā sādhu devadatto mātaramabhīti ettha abhisaddayogato itthambhūtākhyāne upayogavacanaṃ kataṃ, evamidhāpi taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ abhi evaṃ kalyāṇo kittisaddo uggatoti abhisaddayogato itthambhūtākhyāne upayogavacananti. Sādhu devadatto mātaramabhīti ettha hi ‘‘devadatto mātaramabhi mātari visaye mātuyā vā sādhū’’ti evaṃ adhikaraṇatthe vā sāmiatthe vā bhummavacanassa sāmivacanassa vā pasaṅge itthambhūtākhyānatthajotakena abhisaddena yoge upayogavacanaṃ kataṃ, yathā cettha devadatto mātuvisaye mātusambandhī vā so vuttappakārappattoti ayamattho viññāyati, evamidhāpi bhoto gotamassa sambandhī kittisaddo abbhuggato abhibhavitvā uggamanapakārappattoti ayamattho viññāyati. Tattha hi devadattaggahaṇaṃ viya idha kittisaddaggahaṇaṃ, tattha mātaranti vacanaṃ viya idha taṃ kho pana bhavantaṃ gotamanti vacanaṃ, tattha sādhusaddaggahaṇaṃ viya idha uggatasaddaggahaṇaṃ veditabbaṃ. Kittisaddoti kittibhūto saddo, na kevaloti dassanatthaṃ visesitanti āha ‘‘kitti evā’’ti. Tato kittīti thuti, tassā pakāsako saddo kittisaddoti dassetuṃ ‘‘thutighoso vā’’ti vuttaṃ. འདི་ནི་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། 'sādhu devadatto mātaramabhī' (ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བར་བྱེད་དོ།) ཞེས་པ་འདིར། ཉེ་བར་སྒྱུར་བ་ 'abhi' ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ཕྲད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་ལ་ལས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་སྦྱར་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ 'taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ abhi evaṃ kalyāṇo kittisaddo uggato' ཞེས་པར། 'abhi' ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ཕྲད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་ལ་ལས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'Sādhu devadatto mātaramabhī' ཞེས་པ་འདིར་ནི། 'ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བར་བྱེད་དོ། ཡང་ན་མའི་ཆེད་དུ་བཟང་བར་བྱེད་དོ།' ཞེས་གནས་ཀྱི་དོན་ནམ། བདག་པོའི་དོན་ལ། བདུན་པའི་ཚིག་གམ། དྲུག་པའི་ཚིག་སྦྱར་བར་འོས་པའི་སྐབས་སུ། དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་བརྗོད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ 'abhi' ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ཕྲད་པས་ལས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ།། ཇི་ལྟར་འདིར་ལྷས་བྱིན་ནི་མའི་ཡུལ་ལམ། མ་དང་འབྲེལ་བ་ལ་གོང་དུ་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱ་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བཙུན་པ་གཽ་ཏ་མ་དང་འབྲེལ་བའི་སྙན་གྲགས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཀུན་ཏུ་འཕགས་ཤིང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་འཕགས་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་དཔེར་ན་དེར་ 'ལྷས་བྱིན' ཞེས་བཟུང་བ་བཞིན། འདིར་ 'སྙན་གྲགས་ཀྱི་སྒྲ' ཞེས་བཟུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།། དེར་ 'མ་ལ' ཞེས་པའི་ཚིག་བཞིན། འདིར་ 'བཙུན་པ་གཽ་ཏ་མ་དེ་ལ་ཡང' ཞེས་པའི་ཚིག་བཞིན་ནོ།། དེར་ 'བཟང་པོ' ཞེས་པའི་སྒྲ་བཟུང་བ་བཞིན། འདིར་ 'འཕགས་པ' ཞེས་པའི་སྒྲ་བཟུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།། 'སྙན་གྲགས་ཀྱི་སྒྲ' ཞེས་པ་ནི་སྙན་གྲགས་སུ་གྱུར་པའི་སྒྲ་ཡིན་གྱི། སྒྲ་རྐྱང་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་ 'སྙན་གྲགས་ཉིད་དོ' ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ནས་ 'སྙན་གྲགས' ཞེས་པ་ནི་བསྟོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒྲ་ནི་སྙན་གྲགས་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'ཡང་ན་བསྟོད་པའི་སྒྲ་དབྱངས' ཞེས་གསུངས་སོ།། So bhagavāti ettha soti pasiddhiyaṃ, yo so samattiṃsa pāramiyo pūretvā sabbakilese bhañjitvā dasasahassilokadhātuṃ kampento anuttaraṃ [Pg.44] sammāsambodhiṃ abhisambuddho, so loke atipākaṭoti ‘‘so bhagavā’’ti vuttaṃ. Bhagavāti ca idaṃ satthu nāmakittanaṃ, na guṇakittanaṃ. Parato pana bhagavāti guṇakittanameva. Iminā ca iminā cāti etena arahantiādipadānaṃ paccekaṃ anekaguṇagaṇaṃ paṭicca pavattabhāvaṃ dasseti. 'བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད' (so bhagavā) ཅེས་པ་འདིར། 'དེ' (so) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་སྟེ། གང་ཞིག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སུམ་ཅུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁྲི་ཕྲག་གཡོ་བར་བྱེད་བཞིན། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་དེ་ཉིད་དོ།། དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར། 'བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད' ཅེས་གསུངས་སོ།། 'བཅོམ་ལྡན་འདས' ཞེས་པ་འདི་ནི་སྟོན་པའི་མཚན་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་ཕྱིས་སུ་ 'བཅོམ་ལྡན་འདས' ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ།། 'འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའོ' ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་དུ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏོ།། Suvidūravidūreti dvīhi saddehi ativiya dūreti dasseti, suvidūratā eva hi vidūratā. Savāsanānaṃ kilesānaṃ viddhaṃsitattāti iminā paccekabuddhādīhi asādhāraṇaṃ bhagavato arahattanti dasseti tesaṃ vāsanāya appahīnattā, vāsanā ca nāma nikkilesassāpi sakalañeyyānavabodhādidvārattayappayogaviguṇatāhetubhūto kilesanihito ākāro ciranigaḷitapādānaṃ nigaḷamokkhepi saṅkucitatāgamanahetuko nigaḷanihito ākāro viya. Yāya pilindavacchādīnaṃ vasalavohārādiviguṇatā hoti, ayaṃ vāsanāti gahetabbā. Ārakāti ettha ākārassa rassattaṃ ka-kārassa ca ha-kāraṃ sānussaraṃ katvā niruttinayena ‘‘araha’’nti padasiddhi veditabbā. Evaṃ uparipi yathārahaṃ niruttinayena padasiddhi veditabbā. Yañcetaṃ saṃsāracakkanti sambandho. Puññādīti ādi-saddena apuññābhisaṅkhāraāneñjābhisaṅkhāre saṅgaṇhāti. Āsavā eva avijjādīnaṃ kāraṇattā samudayoti āha ‘‘āsavasamudayamayenā’’ti. ‘‘Āsavasamudayā avijjāsamudayo’’ti (ma. ni. 1.103) hi vuttaṃ. Vipākakaṭattārūpappabhedo tibhavo eva ratho, tasmiṃ tibhavarathe. Saṃsāracakkanti yathāvuttakilesakammavipākasamudayo. 'ཤིན་ཏུ་རྒྱང་རིང་བ' (suvidūravidūre) ཞེས་པའི་སྒྲ་གཉིས་པོ་འདིས་ནི་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་དོན་བསྟན་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྒྱང་རིང་བ་ཉིད་ནི་རྒྱང་རིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 'བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར' ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་བསྟན་ཏེ། དེ་དག་གིས་བག་ཆགས་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལའང་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་མ་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྦྱོར་བ་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ཉོན་མོངས་པས་བཞག་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན། ཡུན་རིང་པོར་རྐང་ལྕགས་བཅུག་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ། རྐང་ལྕགས་ལས་ཐར་ཡང་། རྐང་པ་འཁུམས་ཏེ་འགྲོ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། རྐང་ལྕགས་ཀྱིས་བཞག་པའི་རྣམ་པ་བཞིན་ནོ།། གང་གི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་པི་ལིནྡ་བཙྪ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། 'དམངས་རིགས' ཞེས་འབོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་སྤྱོད་པ་བྱུང་བ་དེ་ནི་བག་ཆགས་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། 'ཨཱ་ར་ཀཱ' ཞེས་པ་འདིར། ཡི་གེ་ 'ཨཱ' ཐུང་ངུར་བྱས་ཤིང་། ཡི་གེ་ 'ཀ' ནི་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་བཅས་པའི་ 'ཧ' རུ་བསྒྱུར་ནས། སྒྲ་རིག་པའི་ལུགས་ལྟར་ 'ཨ་ར་ཧཾ' (arahaṃ) ཞེས་པའི་ཚིག་གྲུབ་པར་རིག་པར་བྱའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་སྒྲ་རིག་པའི་ལུགས་ལྟར་ཚིག་གྲུབ་པར་རིག་པར་བྱའོ།། 'འཁོར་བའི་འཁོར་防ལོ་གང་ཡིན་པ་འདི' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་འབྲེལ་ལོ།། 'བསོད་ནམས་ལ་སོགས་པ' ཞེས་པའི་ 'ལ་སོགས་པ' སྒྲས་ནི། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་དང་། མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སྡུད་པར་བྱེད་དོ།། ཟག་པ་རྣམས་ཉིད་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་འབྱུང་ཡིན་པས་ 'ཟག་པ་ཀུན་འབྱུང་ལས་བྱུང་བས' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'ཟག་པ་ཀུན་འབྱུང་བས་མ་རིག་པ་ཀུན་འབྱུང་ངོ' ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ལས་ཀྱིས་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སྲིད་པ་གསུམ་ཉིད་ནི་ཤིང་རྟ་ཡིན་ལ། སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་ཤིང་རྟ་དེ་ལའོ།། 'འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ' ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚོགས་སོ།། ‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca; Abbocchinnaṃ vattamānā, ‘saṃsāro’ti pavuccatī’’ti. (visuddhi. 2.618; dī. ni. aṭṭha. 2.95 apasādanāvaṇṇanā; saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.60; a. ni. aṭṭha. 2.4.199; dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; vibha. aṭṭha. 226 saṅkhārapadaniddesa; su. ni. aṭṭha. 2.523; udā. aṭṭha. 39; itivu. aṭṭha. 14, 58; theragā. aṭṭha. 1.67, 99; bu. vaṃ. aṭṭha. 58; paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.117; cūḷani. aṭṭha. 6) – ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་དང་ནི། །ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཡང་། །རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འཇུག་པ་ལ། །འཁོར་བ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་བྱ།། Evaṃ vutto saṃsārova cakkaṃ viya paribbhamanato cakkaṃ, tassa cakkassa sabbe arā hatāti sambandho. Anenāti bhagavatā. Bodhīti ñāṇaṃ, taṃ [Pg.45] ettha maṇḍaṃ pasannaṃ jātanti bodhimaṇḍo. Kammakkhayakaraṃ ñāṇapharasunti arahattamaggañāṇaṃ vuttaṃ, taṃ chinditabbaṃ abhisaṅkhārasaṅkhātaṃ kammaṃ paricchindatīti dassetuṃ kammakkhayakaravisesanavisiṭṭhaṃ vuttanti veditabbaṃ. དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་འཁོར་བ་ཉིད་ནི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་ཕྱིར་འཁོར་ལོ་ཡིན་ལ། འཁོར་ལོ་དེའི་རྩིབས་ཐམས་ཅད་བཅོམ་མོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་འབྲེལ་ལོ།། 'འདིས' ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སོ།། 'བྱང་ཆུབ' ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། དེ་ཉིད་འདིར་དྭངས་ཤིང་གསལ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ 'བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ' ཞེས་བྱའོ།། 'ལས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟ་རེ' ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ལ་བཤད་དེ། དེས་གཅད་པར་བྱ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དུ་བགྲང་བའི་ལས་གཅོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'ལས་ཟད་པར་བྱེད་པ' ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།། Evaṃ katipayaṅgehi saṃsāracakkaṃ tadavasesaṅgehi phalabhūtanāmarūpadhammehi tibhavarathañca tasmiṃ rathe yojitasaṃsāracakkārānaṃ hananappakārañca dassetvā idāni sabbehipi dvādasahi paṭiccasamuppādaṅgehi rathavirahitameva kevalaṃ saṃsāracakkaṃ, tassa araghātanappakārabhedañca dassetuṃ athavātiādi vuttaṃ. Tattha anamatagganti anu anu amataggaṃ, sabbathā anugacchantehipi aviññātakoṭikanti attho. Avijjāmūlakattā jarāmaraṇapariyosānattāti idaṃ saṅkhārādīnaṃ dasannaṃ arabhāvena ekattaṃ samāropetvāti vuttaṃ. Na hi tesaṃ paccekaṃ avijjāmūlakatā jarāmaraṇapariyosānatā ca atthi tathā paṭiccasamuppādapāḷiyaṃ avuttattā. Atha vā tesampi yathārahaṃ atthato avijjāmūlakattaṃ, attano attano lakkhaṇabhūtakhaṇikajarāmaraṇavasena tappariyosānatañca sandhāyetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Evañca tesaṃ paccekaṃ arabhāvo siddho hoti. དེ་ལྟར་ཡན་ལག་འགའ་ཞིག་གིས་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཡན་ལག་སྟེ་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་ཤིང་རྟ་དང་། ཤིང་རྟ་དེ་ལ་སྦྱར་བའི་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོའི་རྩིབས་རྣམས་འཇོམས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། ཤིང་རྟ་དང་བྲལ་བའི་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་རྐྱང་པ་ཉིད་དང་། དེའི་རྩིབས་རྣམས་འཇོམས་པའི་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'ཡང་ན' (athavā) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ 'ཐོག་མ་མེད་པ' (anamatagga) ཞེས་པ་ནི། རྗེས་སུ་རྗེས་སུ་བཙལ་ཀྱང་ཐོག་མའི་མཐའ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀྱང་མཐའ་མ་རྟོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'མ་རིག་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་དང་། རྒ་ཤི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད' ཞེས་པ་འདི་ནི། འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་པོ་རྣམས་རྩིབས་ཀྱི་དངོས་པོར་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར། དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་མ་རིག་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་དང་། རྒ་ཤི་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མདོ་ལས་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཡང་ན། དེ་དག་ལའང་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་མ་རིག་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་ཉིད་དང་། རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་རྒ་ཤིའི་དབང་གིས་དེ་མཐར་ཐུག་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་འདི་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་རྩིབས་ཀྱི་དངོས་པོར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།། Evaṃ sabbākāraṃ saṃsāracakkameva dassetvā idāni yena ñāṇena imassa saṃsāracakkassa arānaṃ chedo bhagavato siddho, tassa dhammaṭṭhitiñāṇassa ‘‘paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti (paṭi. ma. 4; 1.45) mātikā vuttattā bhavacakkāvayavesu avijjādīsu paccayapaccayuppannattā pariggahavasena pavattiākāraṃ dassetvā parato tassa atthassa nigamanavasena vuttena evamayaṃ avijjāhetūtiādikena paṭisambhidāpāḷisahitena (paṭi. ma. 1.45) pāṭhena sarūpato dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, tassa ca tesuyeva avijjādīsu catusaṅkhepādivasena pavattivibhāgañca dassetvā tato paraṃ iti bhagavātiādipāṭhena bhagavato tena dhammaṭṭhitiñāṇena paṭiccasamuppādassa sabbākārato paṭividdhabhāvaṃ dassetvā puna iminā dhammaṭṭhitiñāṇenātiādinā bhagavato tena ñāṇena saṃsāracakkārānaṃ viddhaṃsitabhāvaṃ dassetuṃ tattha dukkhādīsu aññāṇaṃ avijjātiādi vuttaṃ. Tattha tiṇṇaṃ āyatanānanti cakkhusotamanāyatanānaṃ tiṇṇaṃ. Esa nayo tiṇṇaṃ phassānantiādīsupi. Rūpataṇhādivasena cha taṇhākāyā eva veditabbā. དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་ཉིད་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཡེ་ཤེས་གང་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་འདིའི་རྩིབས་རྣམས་གཅོད་པ་གྲུབ་པར་གྱུར་པ། ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ཀྱི། 'རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ' ཞེས་པའི་མ་དཔེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏེ། ཕྱིས་སུ་དེའི་དོན་མཇུག་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་པ། 'དེ་ལྟར་འདི་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་གཞུང་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གིས་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དེའི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་བསྡུ་བ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་དབྱེ་བ་བསྟན་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་ 'འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏེ། སླར་ཡང་ 'ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་འདིས' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་དེས་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོའི་རྩིབས་རྣམས་བཅོམ་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ 'སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ཤེས་པ་ནི་མ་རིག་པའོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ 'སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་གྱི' ཞེས་པ་ནི། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་མོ།། 'རེག་པ་གསུམ་གྱི' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་སྲེད་པའི་ཚོགས་དྲུག་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། Saggasampattinti [Pg.46] kāmasugatīsu sampattiṃ. Tathevāti kāmupādānapaccayā eva. Brahmalokasampattinti rūpībrahmalokasampattiṃ. Tebhūmakadhammavisayassa sabbassāpi rāgassa kilesakāmabhāvato bhavarāgopi kāmupādānamevāti āha ‘‘kāmupādānapaccayāyeva mettaṃ bhāvetī’’ti. Sesupādānamūlikāsupīti diṭṭhupādānasīlabbatupādānaattavādupādānamūlikāsupi yojanāsu. Tatrāyaṃ yojanānayo – idhekacco ‘‘natthi paraloko ucchijjati attā’’ti (dī. ni. 1.85-86 atthato samānaṃ) diṭṭhiṃ gaṇhāti, so diṭṭhupādānapaccayā kāyena duccaritaṃ caratītiādinā, aparo ‘‘asukasmiṃ bhave attā ucchijjatī’’ti diṭṭhiṃ gahetvā kāmarūpārūpabhavūpapattiyā taṃ taṃ kusalaṃ karotītiādinā ca diṭṭhupādānamūlikā yojanā, imināva nayena attavādupādānamūlikā yojanā veditabbā. Aparo ‘‘sīlena suddhi vatena suddhī’’ti asuddhimaggaṃ ‘‘suddhimaggo’’ti parāmasanto sīlabbatupādānapaccayā kāyena duccaritaṃ caratītiādinā sabbabhavesu sīlabbatupādānamūlikā yojanā veditabbā. 'མཐོ་རིས་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ' ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་བདེ་འགྲོ་རྣམས་སུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།། 'དེ་བཞིན་དུ' ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིད་དོ།། 'ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ' ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།། ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་གྱི་འདོད་ཆགས་མཐའ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱང་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ 'འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིད་བྱམས་པ་སྒོམ་མོ' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'ཉེ་བར་ལེན་པ་ལྷག་མ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་རྣམས་ལའང' ཞེས་པ་ནི། ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལའོ།། དེ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདིར་ལ་ལ་ཞིག་གིས 'འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད། བདག་ནི་ཆད་པར་འགྱུར་རོ' ཞེས་ལྟ་བ་འཛིན་ཏེ། དེ་ནི་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གཞན་ཞིག་གིས 'སྲིད་པ་འདི་དང་འདིར་བདག་ཆད་པར་འགྱུར་རོ' ཞེས་ལྟ་བ་བཟུང་ནས། འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྲིད་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་དེ་དང་དེ་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་སྦྱོར་བའོ།། ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་སྦྱོར་བའང་རིག་པར་བྱའོ།། གཞན་ཞིག་གིས 'ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་དག་པར་འགྱུར། བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་དག་པར་འགྱུར' ཞེས་དག་པའི་ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ 'དག་པའི་ལམ' མོ་ཞེས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལུས་ཀྱིས་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས། སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་སྦྱོར་བ་རིག་པར་བྱའོ།། Idāni yassa saṃsāracakkārānaṃ ghātanasamatthassa dhammaṭṭhitiñāṇassa avijjādipaccayapaaggahākāraṃ dassetuṃ kāmabhave ca avijjā kāmabhave saṅkhārānaṃ paccayo hotītiādinā avijjādīnaṃ paccayapaccayuppannabhāvo dassito, tameva ñāṇaṃ avijjādīsu pavattiākārena saddhiṃ paṭisambhidāmaggapāḷiṃ ānetvā nigamanavasena dassento evamayantiādimāha. Visuddhimaggaṭīkāyaṃ pana ‘‘idāni yvāyaṃ saṃsāracakkaṃ dassentena kāmabhave avijjā kāmabhave saṅkhārānaṃ paccayo hotītiādinā avijjādīnaṃ paccayabhāvo saṅkhārādīnaṃ paccayuppannabhāvo dassito, tameva paṭisambhidāmaggapāḷiṃ ānetvā nigamanavasena dassento evamayantiādimāhā’’ti vuttaṃ. Sāratthadīpaniyā vinayaṭīkāyapi ayameva pāṭho likhito. Tattha ca kāmabhave ca avijjātiādinā avijjādīnaṃ paccayapaccayuppannabhāvo saṃsāracakkaṃ dassentena vutto na hoti tassa ca avijjā nābhi, mūlattātiādinā pubbeva dassitattā upari cakkarūpato payogattena upasaṃhārābhāvā ca. ‘‘Api ca tameva paccayapaccayuppannabhāvaṃ nigamanavasena dassento’’ti ca vuttaṃ, na cettha paccayapaccayuppannabhāvo nigamanavasena padhānattena dassito, atha kho paccayapariggahavasappavattaṃ dhammaṭṭhitiñāṇameva [Pg.47] yathāvuttapaccayapariggahākārassa nigamanavasena dassitaṃ. Tathā hi ‘‘evamayaṃ avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā, ubhopete dhammā hetusamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ. Anāgatampi addhānaṃ avijjā hetu…pe… dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti (paṭi. ma. 1.46) dhammaṭṭhitiñāṇameva padhānattena dassitaṃ. ‘‘Avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā’’tiādi pana paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇanti (paṭi. ma. mātikā 4; 1.45) vuccamānattā tassa paccayapariggahākāraparidīpanatthaṃ visayattena vuttaṃ, na padhānattena. ད་ལྟ་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོའི་རྩིབས་རྣམས་གཅོད་པར་ནུས་པའི་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཞིག མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འཛིན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདོད་པའི་སྲིད་པར་མ་རིག་པ། འདོད་པའི་སྲིད་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་ཏོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སོར་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ལམ་གྱི་ལུང་དྲངས་ནས་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་མཛད་པས་“འདི་ལྟར་འདི”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྣམ་དག་ལམ་གྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི་“ད་ལྟ་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་སྟོན་པར་མཛད་པས་འདོད་པའི་སྲིད་པར་མ་རིག་པ། འདོད་པའི་སྲིད་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་སོར་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ལམ་གྱི་ལུང་དྲངས་ནས་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་མཛད་པས་འདི་ལྟར་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ”ཞེས་བཤད་དོ། །སྙིང་པོ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ལུང་འདི་ཉིད་བྲིས་སོ། །དེ་ལ་“འདོད་པའི་སྲིད་པར་མ་རིག་པ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ནི་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་སྟོན་པར་མཛད་པས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་མ་རིག་པ་ནི་ལྟེ་བ་དང་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྔོན་ཉིད་དུ་བསྟན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྟེང་དུ་འཁོར་ལོའི་རྣམ་པ་དང་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“གཞན་ཡང་རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར”ཞེས་ཀྱང་བཤད་དོ། །འདིར་རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྐྱེན་འཛིན་པའི་ཚུལ་གྱི་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་“འདི་ལྟར་མ་རིག་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ཆོས་འདི་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །འདས་པའི་དུས་ཀྱང་། མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱང་མ་རིག་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན། །ལ། །ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས”ཞེས་བྱ་བས་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །“མ་རིག་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན། འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་“རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ཤེས་རབ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ”ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཚུལ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡུལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། ། Ayañhettha attho – evanti anantare vuttanayena ayaṃ avijjā saṅkhārānaṃ hetu, saṅkhārā ca tena hetunā samuppannā. Ubhopeteti yasmā ayaṃ avijjā paraparikappitapakatiissarādi viya ahetukā niccā dhuvā na hoti, atha kho ‘‘āsavasamudayā avijjāsamudayo’’ti (ma. ni. 1.103) vacanato sayampi sahetukā saṅkhatā aniccāyeva hoti, tasmā ubhopete avijjāsaṅkhārā hetusamuppannāyeva. Itīti evaṃ yathāvuttanayena paccayapariggaṇhane yā paññā, taṃ dhammānaṃ ṭhitisaṅkhāte kāraṇe yāthāvato pavattattā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ nāmāti. འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “འདི་ལྟར”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚམས་མེད་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མ་རིག་པ་འདི་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་རྒྱུ་དེས་ཀུན་ནས་བྱུང་བའོ། །“གཉིས་ཀའང་འདི”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་འདི་ནི་གཞན་གྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྟག་པ་དང་། བརྟན་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་“ཟག་པ་ཀུན་འབྱུང་བས་མ་རིག་པ་ཀུན་འབྱུང་ངོ”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་འདི་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དོ། །“འདི་ལྟར”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ཤེས་རབ་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་ལ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Ettha hi ñāṇassa visayavibhāvanavaseneva avijjādīnaṃ paccayādibhāvo vutto, na padhānattena, ñāṇameva panettha padhānato vuttaṃ, tasmā etassa ñāṇassa paccayapariggahākāradassanatthameva heṭṭhāpi kāmabhave ca avijjātiādinā avijjādīnaṃ paccayādibhāvo vutto, idhāpi nigamanavasena upasaṃhaṭo, na bhavacakkadassanatthanti ayamettha attano mati. འདིར་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ཁོ་ནར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་གཙོ་བོར་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་འདིའི་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར། འོག་ཏུ་ཡང་“འདོད་པའི་སྲིད་པར་མ་རིག་པ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་གསུངས་པ་དེ། འདིར་ཡང་མཇུག་བསྡུ་བའི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་ཡིན་གྱི། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འདིར་རང་གི་བསམ་པའོ། ། Tattha ca paccayuppannadhammesu adiṭṭhesu hetūnaṃ paccayabhāvopi na sakkā daṭṭhunti ‘‘saṅkhārā hetusamuppannā’’ti paccayapariggahañāṇaniddese (paṭi. ma. 1.45) paccayuppannadhammānampi gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ. Etena nayenāti avijjāyaṃ vuttanayena saṅkhārā hetu, viññāṇaṃ hetusamuppannantiādinā sabbāni jātipariyosānāni padāni vitthāretabbāni. དེ་ལ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་མ་མཐོང་ན་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོའང་མཐོང་བར་མི་ནུས་པས། “འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ”ཞེས་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པ་ལས་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བཟུང་བར་བྱས་སོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །“ཚུལ་འདིས”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་ལ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་“འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྐྱེ་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིག་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། Evaṃ paṭisambhidāmaggapāḷiyā dhammaṭṭhitiñāṇassa avijjādīsu pavattiākāraṃ dassetvā idāni tassa tesu paccayesu aññehipi ākārehi pavattiākāraṃ [Pg.48] dassetuṃ tatthātiādi vuttaṃ. Tattha tatthāti tesu paṭiccasamuppādaṅgesu. Saṅkhippanti ettha avijjādayo hetusāmaññena phalasāmaññena vāti saṅkhepo, saṅgaho, koṭṭhāso rāsīti attho. So pana jātito duvidhopi kālabhedavasena catubbidho jāto. Paccuppanno addhāti anuvattati. Taṇhupādānabhavā gahitā kilesakammasāmaññato tadavinābhāvato ca. Avijjādikilesavaṭṭampi vipākadhammadhammatāsarikkhatāya idha kammavaṭṭamevāti āha ime pañca dhammātiādi. Vipākā dhammātiādīsu kammajaarūpakkhandhānameva vipākasaddavacanīyattepi nāmarūpādipadesu rūpamissampi phalapañcakaṃ arūpappadhānatāya ca tabbahulatāya ca ‘‘vipākavaṭṭa’’nti vuttaṃ. Vipākappadhānaṃ vaṭṭaṃ, vipākabahulaṃ vā vaṭṭanti attho. Kammajapariyāyo vā ettha vipāka-saddo daṭṭhabbo. Jātijarāmaraṇāpadesenāti paramatthadhammavinimuttajātijarāmaraṇaṃ nāma natthīti tadapadesena tesaṃ kathanena taṃmukhenāti attho. Ākirīyanti pakāsīyantīti ākārā, avijjādisarūpā, tato paccayākāratoti attho. Eko sandhīti avicchedappavattihetubhūto hetuphalasandhi, dutiyo phalahetusandhi, tatiyo hetuphalasandhīti daṭṭhabbaṃ. དེ་ལྟར་སོར་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ལམ་གྱི་ལུང་གིས་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་ཡེ་ཤེས་དེའི་རྐྱེན་དེ་དག་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“དེ་ལ”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་དེ་དག་ལའོ། །“བསྡུའོ”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྒྱུ་མཚུངས་པ་ཉིད་དམ། འབྲས་བུ་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུ་བས་ན། བསྡུས་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། བགོ་བཤའ་དང་། ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཡང་། དུས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་བཞིར་གྱུར་ཏོ། །“ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ། །སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་མེད་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་བཟུང་ངོ། །མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་ལོའང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་འདིར་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཉིད་དོ་ཞེས་“ཆོས་འདི་ལྔ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆོས”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས། ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་ངེས་ཀྱང་། མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལས་གཟུགས་དང་འདྲེས་པའི་འབྲས་བུ་ལྔའི་ཚོགས་ནི། གཟུགས་མེད་པ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་མང་བའི་ཕྱིར་“རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་ལོ”ཞེས་བཤད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་འཁོར་ལོའམ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མང་བའི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་འདིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲ་ནི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་གྲངས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །“སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤིའི་མིང་གིས”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ལས་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པས། དེའི་མིང་གིས་དེ་དག་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་དེའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“འཐོར་བར་བྱེད་དོ། །གསལ་བར་བྱེད་དོ”ཞེས་བྱ་བས་རྣམ་པ་རྣམས་ཏེ། མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པ་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“མཚམས་སྦྱོར་གཅིག”ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་མཚམས་སྦྱོར་ཏེ། གཉིས་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུའི་མཚམས་སྦྱོར། གསུམ་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་མཚམས་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Evaṃ dhammaṭṭhitiñāṇassa avijjādīsu anekehi pakārehi pavattiākāraṃ dassetvā idāni tehi, avuttehi ca sabbehi ākārehi bhagavato paṭiccasamuppādassa paṭividdhabhāvaṃ, tassa ca ñāṇassa dhammaṭṭhitiñāṇasaddappavattinimittataṃ paṭisambhidāpāḷinayena dassetuṃ upasaṃhāravasena iti bhagavātiādi vuttaṃ. Tattha itīti vuttappakāraparāmasanaṃ, tenāha catusaṅkhepantiādi. Sabbākāratoti idha kāmabhave ca avijjā kāmabhave saṅkhārānaṃ paccayotiādinā idha vuttehi ca avuttehi ca paṭiccasamuppādavibhaṅgādīsu (vibha. 225 ādayo) āgatehi sabbehi pakārehi paṭivijjhati. Tanti yena ñāṇena bhagavā evaṃ jānāti, taṃ ñāṇaṃ. Ñātaṭṭhenāti jānanaṭṭhena. Pajānanaṭṭhenāti paṭivijjhanaṭṭhena. དེ་ལྟར་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་དུ་མས་འཇུག་པའི་ཚུལ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་དེ་དག་དང་མ་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་རྟོགས་པའི་དངོས་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་སོར་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ལུང་གི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་དབང་གིས་“འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“འདི་ལྟར”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་“བསྡུས་པ་བཞི”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་“འདོད་པའི་སྲིད་པར་མ་རིག་པ། འདོད་པའི་སྲིད་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ནོ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདིར་བཤད་པ་རྣམས་དང་མ་བཤད་པ་རྣམས་ཏེ། རྟེན་འབྲེལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟོགས་སོ། །“དེ”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་གང་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་མཁྱེན་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་དེའོ། །“ཤེས་པའི་དོན་གྱིས”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིག་པའི་དོན་གྱིས། །“རབ་ཏུ་ཤེས་པའི་དོན་གྱིས”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་གྱིས་སོ། ། Idāni yamidaṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ paccayapariggahākārabhedehi saddhiṃ papañcato dassitaṃ, tasmiṃ araghāte etassa upayogitaṃ dassetuṃ iminā dhammaṭṭhitiñāṇenātiādi vuttaṃ. Tattha dhammaṭṭhitiñāṇena are hanīti sambandho. Kathanti? Āha ‘‘te dhamme’’tiādi. Te avijjādike dhamme mahāvajirañāṇāvudhena [Pg.49] tena dhammaṭṭhitiñāṇena yathābhūtaṃ ñatvā tena balavavipassanāvudhena nibbindanto ariyamaggāvudhena virajjanto vimuccanto are hanīti yojanā. Ariyamaggañāṇampi hi kiccato samudayasaccādibodhato ‘‘dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti vuccati. ད་ལྟ་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཞིག་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་འདི། རྩིབས་གཅོད་པ་དེ་ལ་འདིའི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་འདིས”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྩིབས་རྣམས་བཅོམ་མོ”ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “ཆོས་དེ་དག”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོའི་མཚོན་ཆ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནས། སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་མཚོན་ཆ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དེས་སྐྱོ་ཞིང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་མཚོན་ཆ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་དེས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་རྩིབས་རྣམས་བཅོམ་མོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་“ཆོས་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས”ཞེས་བྱའོ། ། Ekekaṃ dhammakkhandhaṃ ekekavihārena pūjemīti dhammakkhandhaṃ ārabbha pavattāpi vihārakaraṇapūjā bhagavati pemeneva pavattattā sadhātukādicetiyapaṭimaṇḍitattā ca bhagavatova pūjāti āha bhagavantaṃ uddissātiādi. Kilesārīna so munīti ettha niggahītalopo, kilesārīnaṃ hatattāti attho. Paccayādīna cārahoti etthāpi niggahītalopo daṭṭhabbo. “ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་རེ་རེས་མཆོད་པར་བྱའོ”ཞེས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་དམིགས་ནས་བརྩམས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་མཆོད་པའང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་དང་། རིང་བསྲེལ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པའི་མཆོད་རྟེན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་མཆོད་པ་ཡིན་པས། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དམིགས་ནས”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་རྣམས་བཅོམ་པའི་ཐུབ་པ་དེ”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཀླད་ཀོར་གྱི་ཐིག་ལེ་ཆད་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་དགྲ་རྣམས་བསད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་འོས་པ”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་ཀླད་ཀོར་གྱི་ཐིག་ལེ་ཆད་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Sammāsambuddhoti ettha saṃ-saddo sayanti atthe pavattatīti āha ‘‘sāma’’nti, aparaneyyo hutvāti attho. Sabbadhammānanti idaṃ kassaci visayavisesassa aggahitattā siddhaṃ. Padesaggahaṇe hi asati gahetabbassa nippadesatāva viññāyati, yathā dikkhito na dadātīti. Evañca katvā atthavisesānapekkhā kattariyeva buddha-saddasiddhi veditabbā kammavacanicchāya abhāvato. ‘‘Sammā sāmaṃ buddhattā sammāsambuddho’’ti ettakameva hi idha saddato labbhati. Sabbadhammānanti idaṃ pana atthato labbhamānaṃ gahetvā vuttaṃ, na hi bujjhanakiriyā avisayā yujjati. Abhiññeyyeti lakkhaṇādito aniccādito ca abhivisiṭṭhena lokiyalokuttarañāṇena jānitabbe catusaccadhamme. Pariññeyyeti aniccādivasena paricchinditvā jānitabbaṃ dukkhaṃ ariyasaccamāha. Pahātabbeti samudayasaccaṃ. Sacchikātabbeti nirodhasaccaṃ. Bahuvacananiddeso panettha sopādisesādikaṃ pariyāyasiddhaṃ bhedaṃ apekkhitvā kato. “ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་“སམ”ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། “རང་ཉིད”ཅེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་གྱིས་བཀྲི་བར་མི་ནུས་པར་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གང་ཡང་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་གཅིག་འཛིན་པ་མེད་ན་བཟུང་བར་བྱ་བའི་ལྷག་མ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་“རབ་ཏུ་བྱུང་བས་མི་སྦྱིན་ནོ”ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བྱས་ནས་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་མ་ལྟོས་པར་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲ་གྲུབ་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལས་ཀྱི་ཚིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཡང་དག་པར་རང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཙམ་ཞིག་འདིར་སྒྲའི་སྒོ་ནས་ཐོབ་བོ། །“ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཐོབ་པ་བཟུང་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་མེད་པར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལ”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །“ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལ”ཞེས་བྱ་བས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་བཅད་ནས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་གསུངས་སོ། །“སྤང་བར་བྱ་བ་ལ”ཞེས་བྱ་བས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །“མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ལ”ཞེས་བྱ་བས་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །འདིར་མང་ཚིག་གི་བསྟན་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་དབྱེ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་མཛད་དོ། ། Abhiññeyyanti gāthāya pahātabbabhāvetabbānaṃ samudayamaggasaccānaṃ hetudhammānaṃ gahaṇeneva tapphalānaṃ dukkhasaccanirodhasaccānampi siddhito pariññātabbañca pariññātaṃ sacchikātabbañca sacchikatanti idampettha saṅgahitamevāti daṭṭhabbaṃ, tenāha ‘‘tasmā buddhosmī’’ti. Yasmā cattāripi saccāni mayā buddhāni, tasmā sabbampi ñeyyaṃ buddhosmi, abbhaññāsinti attho. “མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཀུན་འབྱུང་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་རྣམས་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས། དེའི་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་འགོག་པའི་བདེན་པ་དག་ཀྱང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའང་ཡོངས་སུ་ཤེས་ལ། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་འདིར་བསྡུས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་“དེའི་ཕྱིར་ང་ནི་སངས་རྒྱས་ཡིན”ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་ག་བདག་གིས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Vicittavisayapatthanākārappavattiyā taṇhā dukkhavicittatāya padhānakāraṇanti āha ‘‘mūlakāraṇabhāvenā’’ti. Ubhinnanti cakkhussa taṃsamudayassa ca. Appavattīti appavattinimittaṃ, na abhāvamattaṃ. Tassa avatthuttā [Pg.50] sappaccayattādianekabhedā sabbasaṅgahitā. Nirodhappajānanāti sacchikiriyābhisamayavasena nirodhassa paṭivijjhanā. Ekekapaduddhārenāpīti cakkhu cakkhusamudayotiādinā ekekakoṭṭhāsaniddhāraṇenāpi, na dukkhasaccādisāmaññato evāti adhippāyo. Taṇhāyapi saṅkhāradukkhapariyāpannatāya pariññeyyattā dukkhasaccabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘cha taṇhākāyā’’ti vuttaṃ. Yasmiṃ pana attabhāve sā uppajjati, tassa mūlakāraṇabhāvena samuṭṭhāpikā purimabhavasiddhā taṇhā samudayasaccanti gahetabbā. Kasiṇānīti kasiṇārammaṇāni jhānāni. Dvattiṃsākārāti kesādayo tadārammaṇajjhānāni ca. Nava bhavāti kāmabhavādayo tayo saññībhavādayo tayo ekavokārabhavādayo tayo cāti nava bhavā. Cattāri jhānānīti ārammaṇavisesaṃ anapekkhitvā sāmaññato cattāri jhānāni vuttāni. Vipākakiriyānampi yathārahaṃ sabbattha saṅgaho daṭṭhabbo. Ettha ca kusaladhammānaṃ upanissayabhūtā taṇhāsamuṭṭhāpikāti veditabbā, kiriyadhammānaṃ pana tassa attabhāvassa kāraṇabhūtā taṇhā. Anulomatoti ettha avijjā dukkhasaccaṃ, taṃsamuṭṭhāpikā purimataṇhā āsavā samudayasaccanti yojetabbaṃ. Saṅkhārādīsu pana avijjādayova samudayasaccabhāvena yojetabbā. Tenāti tasmā. ཡུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་རེ་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། སྲེད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ན། "རྩ་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་"ཞེས་གསུངས། "གཉིས་ཀ་"ཞེས་པ་ནི་མིག་དང་དེའི་ཀུན་འབྱུང་གཉིས་ཀའོ། "མི་འཇུག་པ་"ཞེས་པ་ནི་མི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ། མེད་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྐྱེན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་མ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། "འགོག་པ་རབ་ཏུ་ཤེས་པ་"ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་འགོག་པ་རྟོགས་པའོ། "ཚིག་རེ་རེ་ནས་ཕྱུང་བས་ཀྱང་"ཞེས་པ་ནི། མིག་དང་མིག་གི་ཀུན་འབྱུང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚན་པ་རེ་རེ་ནས་ཕྱུང་བས་ཀྱང་ཡིན་གྱི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་ཙམ་ནས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། སྲེད་པ་ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དུ་གཏོགས་པས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "སྲེད་པའི་ཚོགས་དྲུག་"ཅེས་གསུངས། ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་ལ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེའི་རྩ་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ། སྔོན་གྱི་སྐྱེ་བར་གྲུབ་པའི་སྲེད་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། "ཟད་པར་"ཞེས་པ་ནི་ཟད་པར་གྱི་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ། "རྣམ་པ་སོ་གཉིས་"ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་དང་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ། "སྲིད་པ་དགུ་"ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། འདུ་ཤེས་ཅན་གྱི་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་པའི་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་སྟེ་སྲིད་པ་དགུའོ། "བསམ་གཏན་བཞི་"ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་གསུངས་པའོ། རྣམ་སྨིན་དང་བྱེད་པའི་སེམས་དག་ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་ཐམས་ཅད་དུ་བསྡུ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། འདིར་ཡང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་སྲེད་པ་ནི་ཀུན་ནས་སློང་བྱེད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནི་ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་སྲེད་པའོ། "མཐུན་པའི་ལུགས་སུ་"ཞེས་པ་འདིར་མ་རིག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སྔོན་གྱི་སྲེད་པ་དང་ཟག་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའི་དངོས་པོར་སྦྱར་བར་བྱའོ། "དེས་ན་"ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཕྱིར་རོ། Vijjāti attano visayaṃ viditaṃ karotīti vijjā. Sampannattāti samannāgatattā, sampuṇṇattā vā. Tatrāti ambaṭṭhasutte. Manomayiddhiyāti ettha ‘‘idha bhikkhu imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimminātī’’ti (dī. ni. 1.236) vuttattā sarīrabbhantarajhānamanena aññassa sarīrassa nibbattivasena pavattā manomayiddhi nāma, sā atthato jhānasampayuttā paññāyeva. Satta saddhammā nāma saddhā hirī ottappaṃ bāhusaccaṃ vīriyaṃ sati paññā ca. Gacchati amataṃ disanti dukkhanittharaṇatthikehi daṭṭhabbato amataṃ nibbānameva disaṃ gacchati, iminā ca caraṇānaṃ sikkhattayasaṅgahitaariyamaggabhāvato nibbānatthikehi ekaṃsena icchitabbataṃ dasseti. Idānissā vijjācaraṇasampadāya sāvakādiasādhāraṇataṃ dassetuṃ tattha vijjāsampadātiādi vuttaṃ. Tattha āsavakkhayavijjāvasena sabbaññutā sijjhati, caraṇadhammabhūtesu jhānesu [Pg.51] antogadhāya mahākaruṇāsamāpattiyā vasena mahākāruṇikatā sijjhatīti āha ‘‘vijjā…pe… mahākāruṇikata’’nti. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ, yathā aññopi vijjācaraṇasampanno buddho niyojeti, tathā ayampīti attho. Tenāti anatthaparivajjanaatthaniyojanena. Attantapādayoti ādi-saddena parantapaubhayantapā gahitā. Asajjamāno bhavesu apaccāgacchantoti pahīnānaṃ punānuppattito na puna upagacchanto. "རིག་པ་"ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཡུལ་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་རིག་པའོ། "ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། "དེ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་ཨམྦཊྛའི་མདོ་ལས་སོ། "ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་"ཞེས་པ་འདིར། "འདི་ན་དགེ་སློང་ལུས་འདི་ལས་ལུས་གཞན་ཞིག་མངོན་པར་སྤྲུལ་ཏོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་ནང་ནས་བསམ་གཏན་གྱི་ཡིད་ཀྱིས་ལུས་གཞན་ཞིག་འགྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་ནི་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ནི་དོན་དམ་པར་བསམ་གཏན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཉིད་དོ། "དམ་པའི་ཆོས་བདུན་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དད་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། མང་དུ་ཐོས་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཤེས་རབ་བོ། "འཆི་མེད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་"ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་འཆི་མེད་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དུ་འགྲོ་བའོ། འདིས་ནི་སྤྱོད་པ་རྣམས་བསླབ་པ་གསum་གྱིས་བསྡུས་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་པར་འདོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། ད་ནི་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་འདི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "དེ་ལ་རིག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། དེ་ལ་ཟག་པ་ཟད་པའི་རིག་པའི་དབང་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འགྲུབ་ལ། སྤྱོད་པའི་ཆོས་སུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དབང་གིས་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་འགྲུབ་པས་ན། "རིག་པ་...ཏེ... ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་"ཅེས་གསུངས། "ཇི་ལྟར་དེ་"ཞེས་པ་འདིར། "དེ་"ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མོ། ཇི་ལྟར་རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པའི་སངས་རྒྱས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་སྦྱོར་བར་མཛད་པ་ལྟར། འདིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "དེས་ན་"ཞེས་པ་ནི་དོན་མེད་པ་སྤོང་བ་དང་དོན་ལ་སྦྱོར་བར་མཛད་པས་སོ། "བདག་ཉིད་གདུང་བར་བྱེད་པ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་"སོགས་"སྒྲས་གཞན་གདུང་བར་བྱེད་པ་དང་གཉིས་ཀ་གདུང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ། "སྲིད་པ་རྣམས་ལ་མ་ཆགས་ཤིང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་"ཞེས་པ་ནི། སྤངས་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་སླར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཡང་ཕྱིར་མི་འོང་བའོ། Tatrāti yuttavācābhāsane sādhetabbe cetaṃ bhummaṃ. Abhūtanti abhūtatthaṃ. Atacchanti tasseva vevacanaṃ. Anatthasaṃhitanti pisuṇādidosayuttaṃ. Sammāgadattāti sundaravacanattā, gadanaṃ gado, kathananti attho. Sundaro gado vacanamassāti ‘‘sugado’’ti vattabbe niruttinayena da-kārassa ta-kāraṃ katvā ‘‘sugato’’ti vuttaṃ. "དེ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་རིགས་པའི་ཚིག་སྨྲ་བ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་གནས་གཞིའི་སྒྲའོ། "མ་བྱུང་བ་"ཞེས་པ་ནི་དོན་མ་ཡིན་པའོ། "མི་བདེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་གྲངས་སོ། "དོན་དང་མི་ལྡན་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཕྲ་མ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པའོ། "ཡང་དག་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་སྨྲས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། སྨྲ་བ་ནི་གསུང་བའམ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ལེགས་པའི་གསུང་ངམ་ཚིག་མངའ་བས་ན། "སུ་གཱ་དཱ་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། སྒྲ་རིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ "དཱ་" ཡིག་ "ཏཱ་" ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས། "བདེ་བར་གཤེགས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། Sabhāvatoti dukkhasabhāvato. Lokanti khandhādilokaṃ. Yathāvuttamatthaṃ suttato āha yatthātiādi. Tattha yatthāti yasmiṃ lokantasaṅkhāte nibbāne. Tanti lokassantaṃ, okāsaloke kāyagamanena ñātabbaṃ pattabbanti nāhaṃ vadāmīti yojanā. Idañca rohitadevaputtena lokassa kāyagativasena antagamanassa pucchitattā vuttaṃ. Appatvā lokassantanti khandhādilokaṃ sandhāya vuttaṃ. "རང་བཞིན་གྱིས་"ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། "འཇིག་རྟེན་"ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནོ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི། "གང་དུ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེ་ལ་ "གང་དུ་"ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བའི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ལའོ། "དེ་"ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་སྟེ། གོ་སྐབས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་ལུས་ཀྱིས་འགྲོ་བས་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངས་མི་སྨྲའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། འདི་ནི་ལྷའི་བུ་རོ་ཧི་ཏས་ལུས་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྐོར་དྲིས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། "འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐར་མ་ཕྱིན་པར་"ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། Kinte padasā okāsalokaparibbhamanena, parimitaṭṭhāne eva taṃ ñāṇagamanena gacchantānaṃ dassemīti dassento api cātiādimāha. Tattha byāmamatte kaḷevareti sarīre. Tena rūpakkhandhaṃ dasseti. Sasaññimhīti saññāsīsena vedanādayo tayo khandhe. Samanaketi viññāṇakkhandhaṃ. Lokanti khandhādilokaṃ, dukkhanti attho. Lokanirodhanti nibbānena lokassa nirujjhanaṃ, nibbānameva vā. Adesampi hi nibbānaṃ yesaṃ nirodhāya hoti, upacārato tannissitaṃ viya hotīti ‘‘byāmamatte kaḷevare lokanirodhampi paññapemī’’ti vuttaṃ, cakkhu loke piyarūpaṃ, sātarūpaṃ, etthesā taṇhā nirujjhamānā nirujjhatītiādīsu (dī. ni. 2.401; vibha. 204) viya. Kudācananti kadācipi. Appatvāti aggamaggena anadhigantvā. Tasmāti yasmā taṃ gamanena pattuṃ na sakkā, tasmā. Haveti nipātamattaṃ, ekaṃsatthe vā[Pg.52]. Lokavidūti sabhāvādito khandhādijānanako. Catusaccadhammānaṃ abhisamitattā samitāvī, samitakilesoti vā attho. Nāsīsati na pattheti appaṭisandhikattā. ཁྱོད་ལ་རྐང་པས་གོ་སྐབས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་བསྐོར་བ་བྱས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། ཚད་ཡོད་པའི་གནས་ཉིད་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་དེ་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་པར་མཛད་ནས། "ཡང་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། དེ་ལ་ "འདོམ་གང་ཙམ་གྱི་ལུས་ལ་"ཞེས་པ་ནི་ལུས་ལའོ། དེས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོན་ཏོ། "འདུ་ཤེས་དང་བཅས་པ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་མོ། "ཡིད་དང་བཅས་པ་ལ་"ཞེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། "འཇིག་རྟེན་"ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། "འཇིག་རྟེན་འགོག་པ་"ཞེས་པ་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པས་འཇིག་རྟེན་འགག་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དོ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཡང་། གང་དག་འགག་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་གི་འགོག་པའི་ཕྱིར་ཡིན་པས། ཉེ་བར་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། "འདོམ་གང་ཙམ་གྱི་ལུས་འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་འགོག་པ་ཡང་ཉེ་བར་འཇོག་གོ་"ཞེས་གསུངས་ཏེ། "འཇིག་རྟེན་དུ་མིག་ནི་སྡུག་པའི་གཟུགས་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་ཏེ། འདི་ལ་སྲེད་པ་འདི་འགག་བཞིན་དུ་འགག་གོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། "ནམ་ཡང་"ཞེས་པ་ནི་ནམ་ཞིག་ཀྱང་ངོ་། "མ་ཕྱིན་པར་"ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གི་ལམ་གྱིས་མ་རྟོགས་པར་རོ། "དེའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལ་འགྲོ་བས་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་པ་དེའི་ཕྱིར་རོ། "ཧ་ཝེ་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མམ། ཡང་ན་ངེས་པའི་དོན་ནོ། "འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པའོ། བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ "ཞི་བར་བྱེད་པ་" ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཞི་བར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རེ་བ་མེད་ཅིང་དོན་དུ་མི་གཉེར་རོ། Evaṃ saṅkhepato lokaṃ dassetvā idāni vitthārato taṃ dassetuṃ api ca tayo lokātiādi vuttaṃ. Tattha indriyabaddhānaṃ khandhānaṃ samūhasantānabhūto sattaloko. So hi rūpādīsu sattavisattatāya ‘‘satto’’ti ca, lokiyanti ettha kammakilesā tabbipākā cāti ‘‘loko’’ti ca vuccati. Anindriyabaddhānaṃ utujarūpānaṃ samūhasantānabhūto okāsaloko. So hi sattasaṅkhārānaṃ ādhārato ‘‘okāso’’ti ca, lokiyanti ettha tassādhārā ca ādheyyabhūtāti ‘‘loko’’ti ca pavuccati. Indriyānindriyabaddhā pana sabbeva upādānakkhandhā paccayehi saṅkhataṭṭhena lujjanapalujjanaṭṭhena ca ‘‘saṅkhāraloko’’ti ca vuccati. Āharati attano phalanti āhāro, paccayo. Tena tiṭṭhanasīlā uppajjitvā yāva bhaṅgā pavattanasīlāti āhāraṭṭhitikā, sabbe saṅkhatadhammā. Sabbe sattāti ca imināpi veneyyānurūpato puggalādhiṭṭhānattā desanāya saṅkhārāva gahitā. དེ་ལྟར་མདོར་བསྡུས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྒྱས་པར་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། དེ་ལ་དབང་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པ་དང་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ། དེ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷག་པར་ชགས་ཤིང་ཞེན་པའི་ཕྱིར་ "སེམས་ཅན་"ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ལ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་དེའི་རྣམ་སྨིན་རྣམས་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "འཇིག་རྟེན་"ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། དབང་པོ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་དྲོད་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པ་དང་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ། དེ་ནི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "གོ་སྐབས་" ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ལ་དེའི་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་གྱུར་པ་རྣམས་བལྟ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "འཇིག་རྟེན་"ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། དབང་པོ་དང་མ་འབྲེལ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི། རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་ཅིང་རབ་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ "འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་"ཞེས་བྱའོ། རང་གི་འབྲས་བུ་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ཟས་ཏེ། རྐྱེན་ནོ། དེས་ན་གནས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན། སྐྱེས་ནས་འཇིག་པའི་བར་དུ་འཇུག་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "ཟས་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པ་"ཞེས་བྱ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། "སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་"ཞེས་པ་འདིས་ཀྱང་། གདུལ་བྱ་དང་མཐུན་པར་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ། Yāvatā candimasūriyā pariharantīti yattake ṭhāne candimasūriyā parivattanti pavattanti. Virocanāti tesaṃ virocanahetu obhāsanahetūti hetumhi nissakkavacanaṃ. Disā bhantīti sabbā disā yāvatā vigatandhakārā paññāyanti. Atha vā disāti upayogabahuvacanaṃ. Tasmā virocamānā candimasūriyā yattakā disā bhanti obhāsentīti attho. Tāva sahassadhā lokoti tattakena pamāṇena sahassappakāro okāsaloko, sahassacakkavāḷānīti attho. Etthāti sahassacakkavāḷe. Vasoti iddhisaṅkhāto vaso vattatīti attho. "ཇི་ཙམ་དུ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་འཁོར་བ་"ཞེས་པ་ནི་གནས་ཇི་ཙམ་དུ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་བསྐོར་ཞིང་འཇུག་པའོ། "གསལ་བར་བྱེད་པ་"ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་སྣང་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱུའི་དོན་ལ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲའོ། "ཕྱོགས་རྣམས་གསལ་བར་བྱེད་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཇི་ཙམ་དུ་མུན་པ་དང་བྲལ་ཏེ་སྣང་བའོ། ཡང་ན། "ཕྱོགས་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཚིག་མང་ཚིག་གོ། དེའི་ཕྱིར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་གིས་ཕྱོགས་ཇི་ཙམ་དུ་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་སྣང་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། "དེ་ཙམ་གྱི་སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་"ཞེས་པ་ནི་ཚད་དེ་ཙམ་གྱིས་སྟོང་གི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། "འདིར་"ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་གི་ནང་དུའོ། "དབང་"ཞེས་པ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དུ་བགྲང་བའི་དབང་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Tampīti tividhampi lokaṃ. Assāti anena bhagavatā saṅkhāralokopi sabbathā viditoti sambandho. Eko lokoti yvāyaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbasaṅkhatānaṃ paccayāyattavuttito tena sāmaññena saṅkhāraloko eko ekavidho, esa nayo sesesupi. Sabbatthāpi lokiyadhammāva lokoti adhippetā lokuttarānaṃ pariññeyyattābhāvā. Upādānānaṃ ārammaṇabhūtā khandhā upādānakkhandhā. Satta viññāṇaṭṭhitiyoti [Pg.53] tathā tathā samuppannā pajāyeva vuccanti. Nānattakāyā nānattasaññino, nānattakāyā ekattasaññino, ekattakāyā nānattasaññino, ekattakāyā ekattasaññino, heṭṭhimā ca tayo āruppāti imā sattavidhā pajāyeva viññāṇaṃ tiṭṭhati etthāti viññāṇaṭṭhitiyo nāma. Tattha nānattaṃ kāyo etesamatthīti nānattakāyā. Nānattaṃ saññā etesanti nānattasaññino. Saññāsīsenettha paṭisandhiviññāṇaṃ gahitaṃ, esa nayo sesesupi. "དེ་ཡང་"ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་ངོ་། "འདི་ལ་"ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདིས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། "འཇིག་རྟེན་གཅིག་"ཞེས་པ་ནི། གང་འདི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་རྐྱེན་ལ་རག་ལས་ཏེ་འཇུག་པའི་སྤྱི་དེས་ན། འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གཅིག་སྟེ་རྣམ་པ་གཅིག་པའོ། ཚུལ་འདི་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ངོ་། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དེ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོའོ། "རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་"ཞེས་པ་ནི་དེ་དང་དེ་ལྟར་ཀུན་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ། ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དང་། ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དང་། ལུས་གཅིག་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་དང་། ལུས་གཅིག་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་དང་། འོག་མའི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་སྟེ། འདི་ལྟར་རྣམ་པ་བདུན་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདི་ལ་གནས་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། དེ་ལ་དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པ་ཡོད་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པའོ། དེ་དག་གི་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཡོད་པས་ན་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པའོ། འདིར་འདུ་ཤེས་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཟུང་བར་བྱ་སཏེ། ཚུལ་འདི་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ངོ་། Tattha sabbamanussā ca cha kāmāvacaradevā ca nānattakāyā nānattasaññino nāma. Tesañhi aññamaññaṃ visadisatāya nānā kāyo, paṭisandhisaññā ca navavidhatāya nānā. Tīsu paṭhamajjhānabhūmīsu brahmakāyikā ceva catūsu apāyesu sattā ca nānattakāyā ekattasaññino nāma. Tesu hi brahmapārisajjādīnaṃ tiṇṇampi sarīraṃ aññamaññaṃ visadisaṃ, paṭisandhisaññā pana paṭhamajjhānavipākavasena ekāva, tathā āpāyikānampi, tesaṃ pana sabbesaṃ akusalavipākāhetukāva paṭisandhisaññā. Dutiyajjhānabhūmikā ca parittābha appamāṇābha ābhassarā ekattakāyā nānattasaññino nāma. Tesañhi sabbesaṃ ekappamāṇova kāyo, paṭisandhisaññā pana dutiyatatiyajjhānavipākavasena nānā hoti. Tatiyajjhānabhūmiyaṃ parittasubhādayo tayo, catutthajjhānabhūmiyaṃ asaññasattavajjitā vehapphalā, pañca ca suddhāvāsāti navasu bhūmīsu sattā ekattakāyā ekattasaññino nāma. Ābhānānattena pana sabbattha kāyanānattaṃ na gayhati, saṇṭhānanānatteneva gayhatīti. Asaññasattā viññāṇābhāvena viññāṇaṭṭhitisaṅkhyaṃ na gacchanti. Nevasaññā nāsaññāyatanaṃ pana yathā saññāya, evaṃ viññāṇassāpi sukhumattā nevaviññāṇaṃ nāviññāṇaṃ, tasmā paribyattaviññāṇakiccavantesu viññāṇaṭṭhitīsu na gayhati. Tasmā sesāni ākāsānañcāyatanādīni tīṇiyeva gahitāni, tehi saddhiṃ imā satta viññāṇaṭṭhitiyoti veditabbā. དེ་དག་གི་ནང་ནས་མི་ཐམས་ཅད་དང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིགས་དྲུག་པོ་དག་ནི་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ལུས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ལ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱང་རྣམ་པ་དགུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་དོ།། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་གསུམ་གྱི་ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ངན་སོང་བཞིའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་དག་ལས་ཚངས་འཁོར་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱི་ལུས་ནི་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་ལ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་གིས་གཅིག་ཉིད་དོ།། ངན་སོང་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་མི་དགེ་བའི་རྣམ་སྨིན་རྒྱུ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།། བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་པའི་འོད་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ནི་ལུས་གཅིག་ཅིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་ནི་ཚད་གཅིག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་གིས་ཐ་དད་དུ་འགྱུར་རོ།། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ས་ལ་དགེ་ཆུང་ལ་སོགས་པ་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། གནས་གཙང་མ་ལྔ་སྟེ། ས་དགུ་པོ་དེ་དག་གི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ལུས་གཅིག་ཅིང་འདུ་ཤེས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དུ་འོད་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་ལུས་ཐ་དད་པར་མི་འཛིན་གྱི། དབྱིབས་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་ཁོ་ནར་འཛིན་ཏོ།། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་གནས་པའི་གྲངས་སུ་མི་གཏོགས་སོ།། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཇི་ལྟར་འདུ་ཤེས་ཕྲ་བ་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའང་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་ཤེས་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་གསལ་བའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་རྣམས་སུ་མི་འཛིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་བཟུང་ལ། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདི་དག་ནི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་བདུན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Aṭṭha lokadhammāti lābho alābho yaso ayaso nindā pasaṃsā sukhaṃ dukkhanti ime aṭṭha lokassa sabhāvattā lokadhammā. Lābhālābhādipaccayā uppajjanakā panettha anurodhavirodhā vā lābhādisaddehi vuttāti veditabbā. Nava sattāvāsāti heṭṭhā vuttā satta viññāṇaṭṭhitiyo [Pg.54] eva asaññasattacatutthāruppehi saddhiṃ ‘‘nava sattāvāsā’’ti vuccanti. Sattā āvasanti etthāti sattāvāsā, sattanikāyo, atthato tathā pavattā pajā eva idha saṅkhāralokabhāvena gayhantīti veditabbā. Dasāyatanānīti dhammāyatanamanāyatanavajjitāni dasa. འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། རྙེད་པ་དང་། མ་རྙེད་པ་དང་། སྙན་གྲགས་དང་། མ་གྲགས་པ་དང་། སྨད་པ་དང་། བསྟོད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ། འདི་བརྒྱད་པོ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།། འདིར་རྙེད་པ་དང་མ་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་འགལ་བ་དག་ཉིད་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། སེམས་ཅན་གྱི་གནས་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་བདུན་པོ་ཉིད་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་གཟུགས་མེད་བཞི་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་“སེམས་ཅན་གྱི་གནས་དགུ་”ཞེས་བྱའོ།། སེམས་ཅན་རྣམས་འདིར་གནས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་སོ།། དོན་དམ་པར་དེ་ལྟར་གནས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་འདིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚུལ་དུ་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་མ་གཏོགས་པའི་བཅུ་པོའོ།། Ettha ca tīsu bhavesu assādadassanavasena tisso vedanāva lokabhāvena vuttā, tathā paccayadassanavasena cattārova āhārā. Attaggāhanimittadassanavasena cha ajjhattikāneva āyatanāni. Thūlasaññībhavadassanavasena satta viññāṇaṭṭhitiyova, anurodhavirodhadassanavasena aṭṭha lokadhammā vā, thūlāyatanadassanavasena dasāyatanāneva lokabhāvena vuttāni. Tesaṃ gahaṇeneva tannissayatappaṭibaddhā tadārammaṇā sabbe tebhūmakā nāmarūpadhammā atthato gahitā eva honti. Sesehi pana ekavidhādikoṭṭhāsehi sarūpeneva te gahitāti veditabbaṃ. འདིར་ཡང་སྲིད་པ་གསུམ་དུ་རོ་མྱོང་བ་བསྟན་པའི་དབང་གིས་ཚོར་བ་གསུམ་པོ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ངོ་བོར་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་རྐྱེན་བསྟན་པའི་དབང་གིས་ཟས་བཞི་པོ་ཁོ་ནའོ།། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྟན་པའི་དབང་གིས་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་ཁོ་ནའོ།། འདུ་ཤེས་རགས་པ་དང་ལྡན་པའི་སྲིད་པ་བསྟན་པའི་དབང་གིས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གནས་བདུན་པོ་ཁོ་ན་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་འགལ་བ་བསྟན་པའི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་དང་། རགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་པའི་དབང་གིས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ངོ་བོར་གསུངས་སོ།། དེ་དག་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། དེ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ས་གསུམ་པའི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་གྱིས་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ལྷག་མ་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་ཚན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Āsayaṃ jānātītiādīsu āhacca cittaṃ ettha setīti āsayo, aññasmiṃ visaye pavattitvāpi cittaṃ yattha sarasena pavisitvā tiṭṭhati, so vaṭṭāsayo vivaṭṭāsayoti duvidho. Tattha vaṭṭāsayopi sassatucchedadiṭṭhivasena duvidho. Vivaṭṭāsayo pana vipassanāsaṅkhātā anulomikā khanti, maggasaṅkhātaṃ yathābhūtañāṇañcāti duvidho. Yathāha – “བག་ལ་ཉལ་བ་ཤེས་སོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། སེམས་འདིར་བརྟེན་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར་བག་ལ་ཉལ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཡུལ་གཞན་ལ་འཇུག་པར་གྱུར་ཀྱང་སེམས་རང་གི་ངང་གིས་གང་དུ་ཞུགས་ནས་གནས་པའི་གནས་དེ་ནི། འཁོར་བའི་བསམ་པ་དང་འཁོར་བ་ལས་བཟློག་པའི་བསམ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། དེ་ལ་འཁོར་བའི་བསམ་པའང་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་ལྟ་བའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། འཁོར་བ་ལས་བཟློག་པའི་བསམ་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་དུ་བགྲང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་དུ་བགྲང་བའི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། ཇི་སྐད་དུ། ‘‘Sassatucchedadiṭṭhi ca, khanti cevānulomikaṃ; Yathābhūtañca yaṃ ñāṇaṃ, etaṃ āsayasaddita’’nti. (sārattha. ṭī. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā); “རྟག་ལྟ་དང་ནི་ཆད་ལྟ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཡང་དག་ཇི་བཞིན་ཡེ་ཤེས་གང་། འདི་ནི་བསམ་པ་ཞེས་སུ་བརྗོད།།” Etaṃ duvidhampi āsayaṃ sattānaṃ appavattikkhaṇeyeva bhagavā sabbathā jānāti. Anusayanti kāmarāgānusayādivasena sattavidhaṃ anusayaṃ. Caritanti ‘‘sucaritaduccarita’’nti niddese vuttaṃ. Atha vā caritanti cariyā, te rāgādayo cha mūlacariyā, saṃsaggasannipātavasena anekavidhā honti. Adhimuttinti ajjhāsayadhātuṃ, tattha tattha cittassa abhirucivasena ninnatā, sā duvidhā hīnādhimutti paṇītādhimuttīti. Yāya dussīlādike hīnādhimuttike [Pg.55] sevanti, sā hīnādhimutti. Yāya paṇītādhimuttike sevanti, sā paṇītādhimutti. Taṃ duvidhampi adhimuttiṃ bhagavā sabbākārato jānāti. Appaṃ rāgādirajaṃ etesanti apparajakkhā, anussadarāgādidosā. Ussadarāgādidosā mahārajakkhā. Upanissayabhūtehi tikkhehi saddhādiindriyehi mudukehi ca samannāgatā tikkhindriyā mudindriyā ca. Heṭṭhā vuttehi āsayādīhi sundarehi asundarehi ca samannāgatā svākārā dvākārā ca veditabbā. Sammattaniyāmaṃ viññāpetuṃ sukarā suviññāpayā, viparītā duviññāpayā. Maggaphalapaṭivedhāya upanissayasampannā bhabbā, viparītā abhabbā. Evaṃ sattasantānagatadhammavisesajānaneneva sattalokopi vidito dhammavinimuttassa sattassa abhāvāti veditabbaṃ. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདི་ཉིད་མ་མངོན་པར་གྱུར་པའི་སྐབས་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་ཏོ།། བག་ལ་ཉལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་བག་ལ་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་བདུན་ནོ།། སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ངེས་ཚིག་ཏུ་“ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དང་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན་སྤྱོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱོད་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྩ་བའི་སྤྱོད་པ་དྲུག་པོ་དག་འདྲེས་པ་དང་འདུས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་མང་པོར་འགྱུར་རོ།། མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསམ་པའི་ཁམས་ཏེ། དེ་དང་དེ་ལ་སེམས་མངོན་པར་དགའ་བའི་དབང་གིས་གཞོལ་བའོ།། དེ་ལ་དམན་པའི་མོས་པ་དང་གྱ་ནོམ་པའི་མོས་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། གང་གིས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ལ་སོགས་པ་དམན་པའི་མོས་པ་ཅན་ལ་བསྟེན་པ་ནི་དམན་པའི་མོས་པའོ།། གང་གིས་གྱ་ནོམ་པའི་མོས་པ་ཅན་ལ་བསྟེན་པ་ནི་གྱ་ནོམ་པའི་མོས་པའོ།། མོས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་དེའང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་ཏོ།། དེ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་རྡུལ་ཆུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རྡུལ་ཆུང་ངུ་ཅན་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་མི་རྒྱས་པའོ།། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྒྱས་པ་ནི་རྡུལ་ཆེན་པོ་ཅན་ནོ།། བརྟེན་པར་གྱུར་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། རྟུལ་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོའོ།། གོང་དུ་བཤད་པའི་བཟང་པོ་དང་བཟང་པོ་མ་ཡིན་པའི་བསམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་རྣམ་པ་བཟང་པོ་དང་རྣམ་པ་ངན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཡང་དག་པ་ཉིད་ཀྱི་ངེས་པར་འཇུག་པ་རྟོགས་པར་བྱ་སླ་བ་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་སླ་བ་དང་། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་དཀའ་བའོ།། ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྟོགས་པའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་ལྡན་པ་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་སྐལ་བ་མེད་པའོ།། དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཡང་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Ekaṃ cakkavāḷaṃ…pe… paññāsañca yojanānīti ettha hotīti seso. Parikkhepato pamāṇaṃ vuccatīti seso. Cakkavāḷassa sabbaṃ parimaṇḍalaṃ chattiṃsa satasahassāni…pe… satāni ca hontīti yojetabbaṃ. Tatthāti cakkavāḷe, dve satasahassāni cattāri nahutāni ca yojanāni yāni ettakaṃ ettakappamāṇaṃ bahalattena ayaṃ vasundharā saṅkhātāti yojanā. Tattha ettakanti kiriyāvisesanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sandhārakaṃ jalaṃ ettakaṃ ettakappamāṇaṃ hutvā patiṭṭhitanti yojanā. Etthāti cakkavāḷe. Ajjhogāḷhuggatāti ajjhogāḷhā ca uggatā ca. Brahāti mahantā. Yojanānaṃ satānucco, himavā pañcāti yojanānaṃ pañcasatāni ucco ubbedho. Tipañcayojanakkhandhaparikkhepāti pannarasayojanappamāṇakkhandhapariṇāhā. Nagavhayāti rukkhābhidhānā jambūti yojanā. Samantatoti sabbasobhāgena, āyāmato ca vitthārato ca satayojanavitthārāti attho. Yassānubhāvenāti yassā mahantatākappaṭṭhāyikādippakārena pabhāvena. Parikkhipitvā taṃ sabbaṃ, lokadhātumayaṃ ṭhitoti heṭṭhā vuttaṃ sabbampi taṃ parikkhipitvā cakkavāḷasiluccayo ṭhito, ayaṃ ekā lokadhātu nāmāti attho, ma-kāro padasandhivasena vutto. Atha vā taṃ sabbaṃ lokadhātuṃ parikkhipitvā ayaṃ cakkavāḷasiluccayo ṭhitoti yojetabbaṃ. “འཁོར་ཡུག་གཅིག་...ལ་སོགས་པ་...དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་“འགྱུར་རོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་ལྷག་མའོ།། མཐའ་སྐོར་གྱི་ཚད་བཤད་པ་ནི་ཚིག་ལྷག་མའོ།། འཁོར་ཡུག་གི་མཐའ་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་ནི་ས་ཡ་གསུམ་དང་འབུམ་དྲུག་...ལ་སོགས་པ་...བརྒྱ་ཕྲག་དག་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་འཁོར་ཡུག་གི་ནང་དུའོ།། དཔག་ཚད་འབུམ་གཉིས་དང་ཁྲི་བཞི་གང་ཡིན་པ་འདི་ཙམ་གྱི་མཐུག་ཚད་ཀྱིས་ས་གཞི་འདི་བགྲང་ངོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། དེ་ལ་“འདི་ཙམ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། འདེགས་བྱེད་ཀྱི་ཆུ་ནི་འདི་ཙམ་གྱི་ཚད་དུ་གྱུར་ནས་གནས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། “འདིར་”ཞེས་པ་ནི་འཁོར་ཡུག་གི་ནང་དུའོ།། “ནུབ་ཅིང་འཕགས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནུབ་པ་དང་འཕགས་པའོ།། “ཚངས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེན་པོའོ།། “དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་གི་མཐོ་ཚད་ཡོད་པ་གངས་ཅན་ལྔ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱའི་མཐོ་ཚད་དོ།། “དཔག་ཚད་གསུམ་ལྔའི་སྡོང་པོའི་མཐའ་སྐོར་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔག་ཚད་བཅོ་ལྔའི་ཚད་ཀྱི་སྡོང་པོའི་སྦོམ་ཚད་དོ།། “རིའི་མིང་ཅན་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིང་གི་མིང་སྟེ་ཛམྦུའི་ཤིང་ངོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། “ཀུན་ནས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་ཏེ། སྲིད་དང་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། “གང་གི་མཐུ་ཡིས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཆེ་བ་དང་བསྐལ་པར་གནས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས་སོ།། “དེ་ཐམས་ཅད་བསྐོར་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་གནས་སོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་དེ་ཐམས་ཅད་བསྐོར་ནས་འཁོར་ཡུག་གི་རི་བོ་གནས་ཏེ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། མ་ཡིག་ནི་ཚིག་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ཐམས་ཅད་བསྐོར་ནས་འཁོར་ཡུག་གི་རི་བོ་འདི་གནས་སོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Tatthāti [Pg.56] tassaṃ lokadhātuyaṃ. Tāvatiṃsabhavananti tidasapuraṃ. Asurabhavananti asurapuraṃ. Avīcimahānirayo ca tathā dasasahassayojano, so pana catunnaṃ lohabhittīnamantarā yojanasatāyāmavitthāropi samantā soḷasahi ussadanirayehi saddhiṃ dasasahassayojano vuttoti veditabbo. Tadanantaresūti tesaṃ cakkavāḷānaṃ antaresu. Lokānaṃ cakkavāḷānaṃ antare vivare bhavattā lokantarikā. Tiṇṇañhi sakaṭacakkānaṃ pattānaṃ vā āsannaṭṭhapitānaṃ antarasadise tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ cakkavāḷānaṃ antaresu ekeko lokantarikanirayo aṭṭhayojanasahassappamāṇo sītanarako sattānaṃ akusalavipākena nibbattati. Anantānīti tiriyaṃ aṭṭhasu disāsu cakkavāḷāni ākāso viya anantāni. Uddhaṃ pana adho ca antāneva. Anantena buddhañāṇenāti ettha anantañeyyapaṭivedhasāmatthiyayogatova ñāṇaṃ ‘‘ananta’’nti veditabbaṃ. “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་ཉིད་ལའོ།། “སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་ཡུལ་ལོ།། “ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་གནས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་རོ།། མནར་མེད་པའི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོའང་དེ་བཞིན་དུ་དཔག་ཚད་ཁྲི་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ལྕགས་ཀྱི་རྩིག་པ་བཞིའི་བར་ན་དཔག་ཚད་བརྒྱའི་སྲིད་དང་ཞེང་ཡོད་ཀྱང་། མཐའ་སྐོར་དུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་དམྱལ་བ་བཅུ་དྲུག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དཔག་ཚད་ཁྲི་ཡོད་པར་གསུངས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “དེ་དག་གི་བར་དག་ཏུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་ཡུག་དེ་དག་གི་བར་དག་ཏུའོ།། འཇིག་རྟེན་གྱི་འཁོར་ཡུག་གི་བར་གྱི་སྟོང་ཆར་གནས་པའི་ཕྱིར་འཁོར་ཡུག་གི་བར་གྱི་དམྱལ་བའོ།། ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་གསུམ་མམ་ལྷུང་བཟེད་གསུམ་ཉེ་བར་བཞག་པའི་བར་དང་འདྲ་བར། འཁོར་ཡུག་གསུམ་གསུམ་གྱི་བར་དག་ཏུ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་སྟོང་གི་ཚད་ཡོད་པའི་གྲང་བའི་དམྱལ་བ་རེ་རེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མི་དགེ་བའི་རྣམ་སྨིན་གྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།། “མཐའ་ཡས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཐད་ཀར་ཕྱོགས་བརྒྱད་དུ་འཁོར་ཡུག་རྣམས་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་པའོ།། གོང་དང་འོག་ཏུ་ནི་མཐའ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ།། “མཐའ་ཡས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཤེས་བྱ་མཐའ་ཡས་པ་རྟོགས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ནི་“མཐའ་ཡས་པ་”ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Attanoti nissakke sāmivacanametaṃ, attatoti attho. Guṇehi attano visiṭṭhatarassāti sambandho, taraggahaṇañcettha anuttaroti padassa atthaniddesavasena kataṃ, na visiṭṭhassa kassaci atthitāya. Sadevake hi loke sadisakappopi nāma koci tathāgatassa natthi, kuto sadiso, tenāha sīlaguṇenāpi asamotiādi. Tattha asamehi sammāsambuddhehi samo asamasamo. Natthi paṭimā etassāti appaṭimo. Esa nayo sesesupi. Tattha upamāmattaṃ paṭimā, sadisūpamā paṭibhāgo. Yugaggāhavasena ṭhito paṭimo puggaloti veditabbo. Attanāti attato. Purisadammetiādīsu damitabbā dammā, ‘‘dammapurisā’’ti vattabbe visesanassa paranipātaṃ katvā ‘‘purisadammā’’ti vuttaṃ, purisaggahaṇañcettha ukkaṭṭhavasena itthīnampi dametabbato. Nibbisā katā dosavisassa vinodanena. Atthapadanti atthābhibyañjanakaṃ padaṃ, vākyanti attho. Ekapadabhāvena ca anaññasādhāraṇo satthu purisadammasārathibhāvo dassito hoti, tenāha bhagavā hītiādi. Aṭṭha disāti aṭṭha samāpattiyo. Asajjamānāti vasībhāvappattiyā nissaṅgacārā. “བདག་གི་”ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་དོན་ཅན་གྱི་འབྲེལ་སྒྲ་སྟེ། བདག་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཡོན་ཏན་གྱིས་བདག་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། འདིར་ཁྱད་པར་གྱི་སྒྲ་བཟུང་བ་ནི་“བླ་ན་མེད་པ་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་བཤད་པའི་དབང་གིས་བྱས་པ་ཡིན་གྱི། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གཞན་ཞིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ།། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་འདྲ་བར་རྟོག་པ་ཙམ་ཡང་གང་ཡང་མེད་ན། མཚུངས་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཀྱང་མི་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་མི་མཚུངས་པའི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་མི་མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་པའོ།། འདི་ལ་ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟླ་མེད་པའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་བཞིན་ནོ།། དེ་ལ་དཔེ་ཙམ་ནི་ཟླ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་མཚུངས་པའི་དཔེ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ནོ།། ཟུང་དུ་བཟུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའི་གང་ཟག་ནི་འགྲན་ཟླ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “བདག་གིས་”ཞེས་པ་ནི་བདག་ལས་སོ།། “གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གདུལ་བར་བྱ་བ་ནི་གདུལ་བྱ་སྟེ། “གདུལ་བྱའི་སྐྱེས་བུ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཕྱི་མར་བཞག་ནས་“སྐྱེས་བུ་གདུལ་བྱ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་སྐྱེས་བུ་བཟུང་བ་ནི་གཙོ་ཆེ་བའི་དབང་གིས་ཡིན་ཏེ། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱང་གདུལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཞེ་སྡང་གི་དུག་བསལ་བའི་སྒོ་ནས་དུག་མེད་པར་བྱས་པའོ།། “དོན་གྱི་ཚིག་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ། ངག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཚིག་གཅིག་གི་དངོས་པོས་སྟོན་པའི་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྐྱེས་བུ་གདུལ་བྱའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བའི་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “ཕྱོགས་བརྒྱད་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་དོ།། “མི་ཆགས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་འབྱོར་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པ་མེད་པར་སྤྱོད་པའོ།། Diṭṭhadhammo vuccati paccakkho attabhāvo, tattha niyuttoti diṭṭhadhammiko, idhalokattho. Kammakilesavasena samparetabbato samāgantabbato samparāyo[Pg.57], paraloko, tattha niyuttoti samparāyiko, paralokattho. Paramo uttamo attho paramattho, nibbānaṃ. Saha atthena vattatīti sattho, bhaṇḍamūlena vāṇijjāya desantaraṃ gacchanto janasamūho. So assa atthīti satthā, satthavāhoti niruttinayena. So viya bhagavāti āha ‘‘satthā, bhagavā satthavāho’’ti. Idāni tamatthaṃ niddesapāḷinayena dassetuṃ yathā satthavāhotiādi vuttaṃ. Tattha sattheti satthike jane. Kaṃ udakaṃ tārenti etthāti kantāro, nirudako araññappadeso. Corādīhi adhiṭṭhitaaraññappadesāpi duggamanaṭṭhena taṃsadisatāya kantārātveva niruḷhāti sāmaññato ‘‘kantāraṃ tāretī’’ti vatvā taṃ vivaranto corakantārantiādimāha. ཚེ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ལུས་ལ་བརྗོད་དོ། དེ་ལ་སྦྱོར་བས་ན་ཚེ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་འདིའི་དོན་ཏོ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་འགྲོ་བར་བྱ་ཞིང་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྱི་མའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ལོ། དེ་ལ་སྦྱོར་བས་ན་ཕྱི་མ་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་གྱི་དོན་ཏོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དོན་ནི་དོན་དམ་པའི་དོན་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། དོན་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པས་ན་ཚོང་པའི་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཚོང་ཟོག་གི་མ་རྩ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོང་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་པའོ། ཚོགས་པ་དེ་ཁོང་ལ་ཡོད་པས་ན་སྟོན་པའམ་དེད་དཔོན་ཏེ། དེད་དཔོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་སོ། དེ་དང་འདྲ་བར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡིན་པས་ན། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེད་དཔོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ད་ནི་དོན་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ལུང་གི་ཚུལ་གྱིས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་དེད་དཔོན་ནི་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ཚོང་པའི་ཚོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཚོང་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལའོ། ཆུ་འདི་རུ་བརྒལ་བར་བྱེད་པས་ན་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆུ་མེད་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་གནས་སོ། ཇག་པ་སོགས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ནགས་ཚལ་གྱི་གནས་ཀྱང་བགྲོད་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་འདྲ་བས་ན། མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཞེས་བྱ་བར་ཉིད་དུ་གྲགས་སོ། དེ་བས་ན་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ལས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ནས། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཇག་པའི་མྱ་ངམ་གྱི་ཐང་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། Bhagavatoti nissakke sāmivacanaṃ, bhagavantato dhammassavanenāti attho. Yathā ‘‘upajjhāyato ajjhetī’’ti, bhagavato santiketi vā attho. Sare nimittaṃ aggahesīti pubbabuddhuppādesu saddhammassavanaparicayena ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti sare ākāraṃ gaṇhi. Pubbābhiyogavaseneva hi īdisānaṃ tiracchānānaṃ dhammassavanādīsu pasādo uppajjati vagguliādīnaṃ viya. Itarathā sabbatiracchānānampi tathā pasāduppattippasaṅgato. Yadi hi uppajjeyya, bhagavā anantacakkavāḷesu sabbasattānampi ekakkhaṇe sappāṭihāriyadhammaṃ sāvetuṃ sakkotīti sabbasattānampi ito pubbeva vimuttippasaṅgo siyā. Ye pana devamanussanāgasupaṇṇādayo pakatiyāva kammassakataññāṇādiyuttā honti, teyeva pubbe anupanissayāpi bhagavato saddhammassavanādinā paṭhamaṃ vivaṭṭūpanissayaṃ pasādaṃ uppādetuṃ sakkonti, na itareti gahetabbaṃ. Are ahampi nāmāti ettha ‘‘kutohaṃ idha nibbattoti oloketvā maṇḍūkabhāvatoti ñatvā’’ti idaṃ ettakampi are ahampi nāmāti vimhayavacaneneva sijjhatīti avuttanti veditabbaṃ. Jalanti jalanto vijjotamāno. Maṇḍūkohanti gāthāya udaketi sañjātaṭṭhānadassanaṃ, tena thalamaṇḍūkatā nivattanaṃ kataṃ hoti. Udake jātānampi kacchapādīnaṃ thalagocaratāpi atthīti taṃ nivattanatthaṃ ‘‘vārigocaro’’ti vuttaṃ, udakasañcārīti attho. བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་དོན་ལ་འབྲེལ་སྒྲ་སྦྱར་བ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལས་ཆོས་ཐོས་པས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཇི་ལྟར་མཁན་པོ་ལས་སློབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། ཡང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། སྒྲ་ལ་མཚན་མར་བཟུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་དམ་པའི་ཆོས་ཐོས་པར་གོམས་པའི་དབང་གིས། ཆོས་ནི་འདི་ཉིད་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྒྲ་ལ་རྣམ་པ་བཟུང་བའོ། འདི་ལྟར་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་ནི། འདི་ལྟ་བུའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ལའང་ཆོས་ཉན་པ་སོགས་ལ་དད་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཕ་ཝང་ལྔ་བརྒྱ་སོགས་ལ་བཞིན་ནོ། གཞན་དུ་ན་དུད་འགྲོ་ཐམས་ཅད་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་དད་པ་སྐྱེ་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མཐའ་ཡས་པའི་འཁོར་ཡུག་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྣམས་སུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལའང་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཆོ་འཕྲུལ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐོས་པར་བྱེད་པར་ནུས་པས་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལའང་འདི་ལས་སྔོན་ཉིད་ནས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། གང་དག་ཡང་ལྷ་དང་། མི་དང་། ཀླུ་དང་། མཁའ་ལྡིང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་ཉིད་ནས་ལས་བདག་གིར་བྱ་བའི་ཡེ་ཤེས་སོགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས། དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་སུ་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་སྐལ་བ་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོག་མར་འཁོར་བ་ལས་བཟློག་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་དད་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་ནུས་ཀྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། ཀྱེ་མ་བདག་ཀྱང་ངོ་ཞེས་པ་འདི་ལ། བདག་གང་ལས་འདིར་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བལྟས་ནས། སྦལ་པའི་དངོས་པོར་ཤེས་ཏེ་ཞེས་པ་འདི་ནི་འདི་ཙམ་ཡང་། ཀྱེ་མ་བདག་ཀྱང་ངོ་ཞེས་པའི་ངོ་མཚར་བའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པས་ན། མ་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། འབར་བ་ཞེས་པ་ནི་འབར་ཞིང་གསལ་བར་བྱེད་པའོ། བདག་ནི་སྦལ་པའོ་ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ། ཆུ་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་སྟོན་པ་སྟེ། དེས་ནི་སྐམ་སའི་སྦལ་པ་ཉིད་བཟློག་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། ཆུ་ལ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལའང་རུས་སྦལ་སོགས་ཀྱི་སྐམ་ས་ལ་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པས་ན། དེ་ཉིད་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཆུ་ལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཆུ་ལ་རྒྱུ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Vimokkhantikañāṇavasenāti ettha sabbaso kilesehi vimuccatīti vimokkho, aggamaggo, tassa anto, aggaphalaṃ, tattha bhavaṃ vimokkhantikaṃ, sabbaññutaññāṇena saddhiṃ sabbampi buddhañāṇaṃ. Idāni sammāsambuddhapadato buddhapadassa [Pg.58] visesaṃ dassetuṃ yasmā vātiādi vuttaṃ. Sammāsambuddhapadena hi satthu paṭivedhañāṇānubhāvo vutto, iminā pana buddhapadena desanāñāṇānubhāvopi, tenāha aññepi satte bodhesītiādi. རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་ཞེས་པ་འདི་ལ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བས་ན་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྟེ། ལམ་གྱི་མཆོག་གོ། དེའི་མཐའ་ནི་འབྲས་བུའི་མཆོག་སྟེ། དེ་ལ་གནས་པས་ན་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཐར་ཐུག་པ་ཞེས་བྱའོ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སོ། ད་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚིག་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚིག་གི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་གི་ཕྱིར་ཡང་ན་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚིག་གིས་ནི་སྟོན་པའི་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐུ་ཉིད་གསུངས་ལ། འདི་ཉིད་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཐུ་ཡང་བསྟན་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། གཞན་དག་ཀྱང་སེམས་ཅན་རྣམས་སངས་རྒྱས་པར་མཛད་དོ་ཞེས་སོགས་སོ། Guṇavisiṭṭhasattuttamagarugāravādhivacananti sabbehi sīlādiguṇehi visiṭṭhassa tato eva sabbasattehi uttamassa garuno gāravavasena vuccamānavacanamidaṃ bhagavāti. Seṭṭhanti seṭṭhavācakaṃ vacanaṃ seṭṭhaguṇasahacaraṇato. Atha vā vuccatīti vacanaṃ, attho, so seṭṭhoti attho. Uttamanti etthāpi eseva nayo. Garugāravayuttoti ettha garubhāvo gāravaṃ, garuguṇayogato garukaraṇaṃ vā gāravaṃ, tena sāvakādīnaṃ asādhāraṇatāya garubhūtena mahantena gāravena yuttoti garugāravayutto. Atha vā garu ca sabbalokassa sikkhakattā teneva gāravayutto cātipi yojetabbaṃ. ཡོན་ཏན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བླ་མ་ལ་གུས་པའི་སྒོ་ནས་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཅེས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ཤིང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བླ་མ་ལ། གུས་པའི་དབང་གིས་བརྗོད་པའི་ཚིག་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱའོ། མཆོག་ཅེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་བརྗོད་པའི་ཚིག་སྟེ། མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡང་ན་བརྗོད་པར་བྱ་བས་ན་ཚིག་སྟེ། དོན་ཏོ། དོན་དེ་མཆོག་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་པ་འདི་ལའང་འདི་ཉིད་ཚུལ་ལོ། བླ་མ་ལ་གུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་འདི་ལ། བླ་མའི་དངོས་པོ་ནི་གུས་པ་སྟེ། བླ་མའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་ཉིད་ཡང་ན་གུས་པའོ། དེ་དང་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བླ་མར་གྱུར་པའི་ཆེན་པོའི་གུས་པ་དང་ལྡན་པས་ན་བླ་མ་ལ་གུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། ཡང་ན་བླ་མ་ཡང་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་གུས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། Avatthāya viditaṃ āvatthikaṃ. Evaṃ liṅgikaṃ. Nimittato āgataṃ nemittikaṃ. Adhicca yaṃkiñci nimittaṃ adhivacanavasena anapekkhitvā pavattaṃ adhiccasamuppannaṃ, tenāha ‘‘vacanatthamanapekkhitvā’’ti. Yadicchāya āgataṃ yādicchakaṃ. Ettha ca bāhiraṃ daṇḍādi liṅgaṃ, abbhantaraṃ tevijjādi nimittaṃ. Pacurajanavisayaṃ vā dissamānaṃ liṅgaṃ, tabbiparītaṃ nimittanti veditabbaṃ. Sacchikāpaññattīti sabbadhammānaṃ sacchikiriyānimittā paññatti. Atha vā sacchikāpaññattīti paccakkhasiddhā paññatti. Yaṃguṇanimittā hi sā, te guṇā satthu paccakkhabhūtāti guṇā viya sāpi sacchikatā eva nāma hoti, na paresaṃ, vohāramattenāti adhippāyo. Yaṃguṇanemittikanti yehi guṇehi nimittabhūtehi etaṃ nāmaṃ nemittikañca jātaṃ. Vadantīti dhammasenāpatissa garubhāvato bahuvacanenāha, saṅgītikārehi vā katamanuvādaṃ sandhāya. གནས་སྐབས་ཀྱིས་རིག་པས་ན་གནས་སྐབས་ཀྱིས་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། དེ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་ལས་རིག་པའོ། རྒྱུ་མཚན་ལས་བྱུང་བས་ན་རྒྱུ་མཚན་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། གློ་བུར་དུ་གང་ཡང་རུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་མིང་གི་དབང་གིས་མ་ལྟོས་པར་འཇུག་པ་ནི་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ཚིག་གི་དོན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཞེས་སོ། འདོད་རྒྱལ་དུ་བྱུང་བས་ན་འདོད་རྒྱལ་དུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། འདི་ལའང་ཕྱིའི་དབྱུག་པ་སོགས་ནི་མཚན་མ་ཡིན་ལ། ནང་གི་རིག་པ་གསུམ་སོགས་ནི་རྒྱུ་མཚན་ནོ། ཡང་ན་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མཐོང་བར་གྱུར་པ་ནི་མཚན་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་བཏགས་པ་ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པའི་བཏགས་པའོ། ཡང་ན་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་བཏགས་པ་ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པའི་བཏགས་པའོ། ཡོན་ཏན་གང་དག་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པ་འདི་ལྟར་བཏགས་པ་དེ་ཉིད་དེ། ཡོན་ཏན་དེ་དག་ནི་སྟོན་པའི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་ན། ཡོན་ཏན་བཞིན་དུ་མིང་དེ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དག་གི་ཐ་སྙད་ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། ཡོན་ཏན་གང་གི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་གང་དག་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་མིང་འདི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་དུ་གྱུར་པའོ། གསུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དམག་དཔོན་ལ་བཀུར་སྟི་བྱ་བའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་གིས་གསུངས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ན་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལ་དགོངས་ནས་སོ། Issariyādibhedo bhago assa atthīti bhagī. Maggaphalādiariyaguṇaṃ araññādivivekaṭṭhānañca bhaji sevi sīlenāti bhajī. Cīvarādipaccayānaṃ attharasādīnañca sīlādiguṇānañca bhāgī, dāyādoti attho. Vibhaji uddesaniddesādippakārehi dhammaratanaṃ pavibhajīti vibhattavā. Rāgādipāpadhammaṃ bhaggaṃ akāsīti bhagavāti vuccatīti sabbattha sambandho. Garupi loke bhagavāti vuccatīti āha ‘‘garū’’ti, yasmā garu, tasmāpi bhagavāti attho. Pāramitāsaṅkhātaṃ [Pg.59] bhagyamassa atthīti bhagyavā. Bahūhi ñāyehīti kāyabhāvanādikehi anekehi bhāvanākkamehi. Subhāvitattanoti paccatte etaṃ sāmivacanaṃ, tena subhāvitasabhāvoti attho. Bhavānaṃ antaṃ nibbānaṃ gatoti bhavantago. Tattha tattha bhagavāti saddasiddhi niruttinayeneva veditabbā. དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སྐལ་བ་ནི་ཁོང་ལ་ཡོད་པས་ན་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། ལམ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ནགས་ཚལ་ལ་སོགས་པའི་དབེན་པའི་གནས་ལ་བསྟེན་ཅིང་བསྟེན་པར་མཛད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་བསྟེན་པར་མཛད་པ་ཞེས་བྱའོ། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་དང་དོན་གྱི་རོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་ཅན་ཏེ། སྐལ་བ་འཛིན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞིང་མདོར་བསྟན་པ་དང་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་དཀོན་མཆོག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་ན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པའི་ཆོས་རྣམས་བཅོམ་པར་མཛད་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། བླ་མ་ལའང་འཇིག་རྟེན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བརྗོད་པས་ན་གསུངས་པ། བླ་མའོ་ཞེས་སོ། གང་གི་ཕྱིར་བླ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསོད་ནམས་ནི་ཡོད་པས་ན་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། ཚུལ་མང་པོ་དག་གིས་ཞེས་པ་ནི་ལུས་བསྒོམ་པ་ལ་སོགས་པ་དུ་མའི་སྒོམ་པའི་རིམ་པ་དག་གིས་སོ། བདག་ཉིད་ལེགས་པར་བསྒོམས་པ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་དོན་ཏེ་དང་པོའི་དོན་ལ་འདི་ནི་འབྲེལ་སྒྲ་སྦྱར་བ་སྟེ། དེས་ནི་ལེགས་པར་བསྒོམས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། སྲིད་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཤེགས་པས་ན་སྲིད་པའི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། དེ་དང་དེ་དག་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་གྲུབ་པ་ནི་ངེས་ཚིག་གི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། Idāni bhagī bhajīti niddesagāthāya navahi padehi dassitamatthaṃ bhagyavāti gāthāya chahi padehi saṅgahetvā padasiddhiṃ atthayojanānayabhedehi saddhiṃ dassetuṃ ayaṃ pana aparo nayotiādi vuttaṃ. Tattha vaṇṇavipariyayoti ettha iti-saddo ādiattho, teneva vaṇṇavikāro vaṇṇalopo dhātuatthena niyojanañcāti imaṃ tividhaṃ lakkhaṇaṃ saṅgaṇhāti. Saddanayenāti saddalakkhaṇanayena. Pisodarādīnaṃ saddānaṃ ākatigaṇabhāvato vuttaṃ ‘‘pisodarādipakkhepalakkhaṇaṃ gahetvā’’ti. Pakkhipanameva lakkhaṇaṃ. Tappariyāpannatākaraṇañhi pakkhipanaṃ. Bhagyanti kusalaṃ. ད་ནི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་བསྟེན་པར་མཛད་པ་ཞེས་པའི་བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་ཚིག་དགུ་པོ་དག་གིས་བསྟན་པའི་དོན་ཉིད། སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་ཚིག་དྲུག་པོ་དག་གིས་བསྡུས་ནས། སྒྲ་གྲུབ་པ་དང་དོན་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ཡང་ཚུལ་གཞན་ཞིག་གོ་ཞེས་ོགས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ཡི་གེ་གོ་ལྡོག་པ་ཞེས་པ་འདི་ལ་ཨི་ཏི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ཡི་གེ་འགྱུར་བ་དང་། ཡི་གེ་ཕྱིས་པ་དང་། བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའོ། ཞེས་པ་འདི་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དེ་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། སྒྲའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ། པི་སོ་ད་ར་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འདུས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། པི་སོ་ད་ར་ལ་སོགས་པ་བཅུག་པའི་མཚན་ཉིད་བཟུང་ནས་ཞེས་སོ། བཅུག་པ་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་དོ། འདི་ལྟར་དེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་བཅུག་པ་ཞེས་བྱའོ། སྐལ་བ་ཞེས་པ་ནི་དགེ་བའོ། Lobhādayo cattāro dosā ekakavasena gahitā. Ahirikādayo dukavasena. Akkocchimantiādinā (dha. pa. 3-4) punappunaṃ kujjhanavasena cittapariyonandhano kodhova upanāho. Paresaṃ pubbakāritālakkhaṇassa guṇassa nipuñchano makkho nāma. Bahussutādīhi saddhiṃ yugaggāho attano samakaraṇaṃ palāso. Attano vijjamānadosapaṭicchādanā māyā. Avijjamānaguṇappakāsanaṃ sāṭheyyaṃ. Garūsupi thaddhatā anonatatā thambho. Taduttarikaraṇalakkhaṇo sārambho. Jātiādiṃ nissāya unnatilakkhaṇo māno. Abbhunnatilakkhaṇo atimāno. Jātiādiṃ nissāya majjanākārappatto mānova mado nāma. So sattavīsatividho. Kāmaguṇesu cittassa vossaggo pamādo. Kāyaduccaritādīni tividhaduccaritāni. Taṇhādiṭṭhiduccaritavasena tividhasaṃkilesā. Rāgadosamohāva malāni. Teyeva kāyaduccaritādayo ca tividhavisamāni. Kāmabyāpādavihiṃsāsaññā tividhasaññā nāma. Teyeva vitakkā. Taṇhādiṭṭhimānā papañcā. Subhasukhaniccaattavipariyesā catubbidhavipariyesā. Chandādayo agati. Cīvarādīsu paccayesu lobhā cattāro taṇhupādā. Buddhadhammasaṅghasikkhāsu kaṅkhā, sabrahmacārīsu kopo ca [Pg.60] pañca cetokhīlā. Kāme kāye rūpe ca avītarāgatā, yāvadatthaṃ bhuñjitvā seyyasukhādianuyogo, aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyacaraṇañca pañca cetovinibandhā. Rūpābhinandanādayo pañca abhinandanā. Kodhamakkhaissāsāṭheyyapāpicchatāsandiṭṭhiparāmāsā cha vivādamūlāni. Rūpataṇhādayo cha taṇhākāyā. Micchādiṭṭhiādayo aṭṭhamaggaṅgapaṭipakkhā micchattā. Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, taṃ paṭicca chandarāgo, taṃ paṭicca ajjhosānaṃ, taṃ paṭicca pariggaho, taṃ paṭicca macchariyaṃ, taṃ paṭicca ārakkhā, ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānādianekākusalarāsīti nava taṇhāmūlakā dhammā. Pāṇātipātādayo dasa akusalakammapathā. Cattāro sassatavādā tathā ekaccasassatavādā antānantikā amarāvikkhepikā dve adhiccasamuppannikā soḷasa saññīvādā aṭṭha asaññīvādā aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā satta ucchedavādā pañca diṭṭhadhammanibbānavādāti etāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni. Rūpataṇhādichataṇhā eva paccekaṃ kāmataṇhābhavataṇhāvibhavataṇhāvasena aṭṭhārasa honti, tā ajjhattabahiddharūpādīsu pavattivasena chattiṃsa, puna kālattayavasena aṭṭhasatataṇhāvicaritāni honti. Pabheda-saddaṃ paccekaṃ sambandhitvā lobhappabhedotiādinā yojetabbaṃ. Sabbadarathapariḷāhakilesasatasahassānīti sabbāni sattānaṃ darathasaṅkhātapariḷāhakarāni kilesānaṃ anekāni satasahassāni, ārammaṇādivibhāgato pavattiākāravibhāgato ca nesaṃ evaṃ pabhedo veditabbo. Pañca māre abhañjīti sambandho. Parissayānanti upaddavānaṃ. ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་བཞི་ནི་གཅིག་པུའི་ཚུལ་གྱིས་བཟུང་བའོ།། ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་ཚན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ།། "ང་ལ་གཤེ་བར་བྱས་སོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཁྲོ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་ཀུན་ནས་དཀྲི་བར་བྱེད་པའི་ཁྲོ་བ་ཉིད་ནི་འཁོན་དུ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ།། གཞན་དག་གི་སྔོན་དུ་བྱས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་བསུབ་པ་ནི་འཆབ་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཐོས་པ་མང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲན་ཟླ་བྱེད་ཅིང་རང་ཉིད་དང་མཉམ་པར་བྱེད་པ་ནི་འཚིག་པ་ཡིན་ནོ།། རང་གི་ཡོད་བཞིན་པའི་ཉེས་པ་གསང་བར་བྱེད་པ་ནི་སྒྱུ་ཡིན་ནོ།། མེད་པའི་ཡོན་ཏན་སྒྲོག་པར་བྱེད་པ་ནི་གཡོ་ཡིན་ནོ།། བླ་མ་རྣམས་ལའང་རེངས་པར་གྱུར་པ་དང་མི་འདུད་པ་ནི་རེངས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།། དེ་ལས་ལྷག་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་ཀུན་ཏུ་འཁྲུག་པ་ཡིན་ནོ།། རིགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་ང་རྒྱལ་ཡིན་ནོ།། ལྷག་པར་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ཡིན་ནོ།། རིགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མྱོས་པའི་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་ང་རྒྱལ་ཉིད་ནི་རྒྱགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་རྣམ་པ་ཡོད་དོ།། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་སེམས་གཏོང་བ་ནི་བག་མེད་པ་ཡིན་ནོ།། ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་གསུམ་མོ།། སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་མོ།། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཉིད་ནི་དྲི་མ་རྣམས་ཡིན་ནོ།། དེ་དག་ཉིད་དང་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་མཐུན་པ་གསུམ་མོ།། འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་འདུ་ཤེས་གསུམ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་དག་ཉིད་ནི་རྟོག་པ་གསུམ་ཡང་ཡིན་ནོ།། སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་ནི་སྤྲོས་པ་རྣམས་སོ།། གཙང་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། རྟག་པ་དང་། བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞིའོ།། འདུན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལམ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་བཞིའོ།། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་ནི་སྲེད་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་བཞིའོ།། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་དང་། བསླབ་པ་རྣམས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ཁྲོ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཕུར་པ་ལྔའོ།། འདོད་པ་དང་། ལུས་དང་། གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་དང་། ཇི་ཙམ་འདོད་པ་བཟས་ནས་ཉལ་བའི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་དང་། ལྷའི་ཚོགས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་སྨོན་ནས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཆིང་བ་ལྔའོ།། གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མངོན་པར་དགའ་བ་ལྔའོ།། ཁྲོ་བ་དང་། འཆབ་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། གཡོ་དང་། འདོད་པ་ངན་པ་དང་། རང་གི་ལྟ་བ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་རྩོད་པའི་རྩ་བ་དྲུག་གོ། གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྲེད་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ནི་ལོག་པ་ཉིད་བརྒྱད་དོ།། སྲེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོལ་བ་འབྱུང་། ཚོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རྙེད་པ་འབྱུང་། རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ངེས་པ་འབྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་འབྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷག་པར་ཞེན་པ་འབྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་འབྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེར་སྣ་འབྱུང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲུང་བ་འབྱུང་། སྲུང་བའི་རྒྱུ་ལས་དབྱུག་པ་ཐོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་དུ་མ་འབྱུང་བས་ན། འདི་དག་ནི་སྲེད་པ་རྩ་བར་གྱུར་པའི་ཆོས་དགུའོ།། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུའོ།། རྟག་པར་སྨྲ་བ་བཞི་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཆ་ཤས་རྟག་པར་སྨྲ་བ་བཞི་དང་། མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་དུ་སྨྲ་བ་བཞི་དང་། གཡོ་འགྱིང་དུ་སྨྲ་བ་བཞི་དང་། རྒྱུ་མེད་པར་སྐྱེ་བར་སྨྲ་བ་གཉིས་དང་། འདུ་ཤེས་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་བཅུ་དྲུག་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པར་སྨྲ་བ་བརྒྱད་དང་། འདུ་ཤེས་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་མེད་པའང་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་བརྒྱད་དང་། ཆད་པར་སྨྲ་བ་བདུན་དང་། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སྨྲ་བ་ལྔ་སྟེ། འདི་དག་ནི་ལྟ་བར་གྱུར་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ།། གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲེད་པ་དྲུག་པོ་ཉིད་རེ་རེ་བཞིན་འདོད་པའི་སྲེད་པ་དང་། སྲིད་པའི་སྲེད་པ་དང་། འཇིག་པའི་སྲེད་པའི་དབང་གིས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ནང་དང་ཕྱིའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་དབང་གིས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་། ཡང་དུས་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་སྲེད་པའི་སྤྱོད་པ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ།། "རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་སྦྱར་ཏེ། "ཆགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ།། "ཀུན་ནས་གདུང་བ་དང་ཚ་བར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འབུམ་ཕྲག་" ཅེས་པ་ནི། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འབུམ་ཕྲག་དུ་མ་རྣམས་ཏེ། དམིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པའི་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་གི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ།། "བདུད་ལྔ་བཅོམ་མོ་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འབྲེལ་ལོ།། "ཉེ་བར་འཚེ་བ་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི་གནོད་པ་རྣམས་སོ།། Evaṃ bhagyavā bhaggavāti dvinnaṃ padānaṃ atthaṃ vibhajitvā idāni tehi dvīhi gahitamatthaṃ dassetuṃ bhagyavantatāya cassātiādi vuttaṃ. Tattha satapuññajalakkhaṇadharassāti anekasatapuññanibbattamahāpurisalakkhaṇadharassa bhagavato. Sakacitte issariyaṃ nāma paṭikkūlādīsu appaṭikkūlasaññitādivasappavattiyā ceva cetosamādhivasena ca attano cittassa vasībhāvāpādanameva. Aṇimā laghimādikanti ādi-saddena mahimā patti pākammaṃ īsitā vasitā yatthakāmāvasāyitāti ime chapi saṅgahitā. Tattha kāyassa aṇubhāvakaraṇaṃ aṇimā. Ākāse padasā [Pg.61] gamanādiarahabhāvena lahubhāvo laghimā. Kāyassa mahantatāpādanaṃ mahimā. Iṭṭhadesassa pāpuṇanaṃ patti. Adhiṭṭhānādivasena icchitatthanipphādanaṃ pākammaṃ. Sayaṃvasitā issarabhāvo īsitā. Iddhividhe vasībhāvo vasitā. Ākāsena vā gacchato, aññaṃ vā kiñci karoto yattha katthaci vosānappatti yatthakāmāvasāyitā, ‘‘kumārakarūpādidassana’’ntipi vadanti. Sabbaṅgapaccaṅgasirīti sabbesaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ sobhā. Atthīti anuvattati. Lahusādhanaṃ taṃ taṃ kālikaṃ icchitaṃ, garusādhanaṃ cirakālikaṃ buddhattādipatthitaṃ. Bhagā assa santīti bhagavāti idaṃ saddasatthanayena siddhaṃ, sesaṃ sabbaṃ niruttinayena siddhanti veditabbaṃ. དེ་ལྟར་ “བྷགྱཝཱ” (སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ) དང་ “བྷགྒཝཱ” (བཅོམ་པ་དང་ལྡན་པ) ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། ད་ལྟ་ཚིག་གཉིས་པོ་དེས་བཟུང་བའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “བྷགྱཝནྟཏཱཡ ཙསྶ” (སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “བསོད་ནམས་བརྒྱ་ལས་སྐྱེས་པའི་མཚན་འཛིན་པ” ཞེས་པ་ནི། བསོད་ནམས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་ལས་གྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་དང་ལྡན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིའོ། །རང་གི་སེམས་ལ་དབང་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་སྡུག་པར་མི་འཛིན་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པ་ཉིད་དང་། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་རང་གི་སེམས་དབང་དུ་འདུ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །“ཕྲ་བ་དང་ཡང་བ་ལ་སོགས་པ” ཞེས་པའི་ “ལ་སོགས་པ” འི་སྒྲས་ནི། ཆེ་བ་ཉིད་དང་། ཐོབ་པ་ཉིད་དང་། བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་དང་། དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་དང་། དབང་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དང་། གང་དུ་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཉིད་དེ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཀྱང་བསྡུས་སོ། །དེ་ལ་ལུས་ཕྲ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཕྲ་བ་ཉིད་དོ། །ནམ་མཁའ་ལ་རྐང་པས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པར་འོས་པའི་དངོས་པོས་ཡང་བའི་རང་བཞིན་ནི་ཡང་བ་ཉིད་དོ། །ལུས་ཆེན་པོར་བྱེད་པ་ནི་ཆེ་བ་ཉིད་དོ། །འདོད་པའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཐོབ་པ་ཉིད་དོ། །བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་པ་ནི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །རང་ཉིད་དབང་བའི་དབང་ཕྱུག་གི་དངོས་པོ་ནི་དབང་འབྱོར་པ་ཉིད་དོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལ་དབང་བ་ནི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའམ། གཞན་ཅི་ཡང་རུང་བ་བྱེད་པའི་ཚེ་གང་དུ་ཡང་རུང་བར་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི་གང་དུ་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཉིད་དེ། “གཞོན་ནུའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ” ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །“ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔལ” ཞེས་པ་ནི། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཛེས་པ་ཉིད་དོ། །“ཡོད” ཅེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །མྱུར་དུ་འགྲུབ་པ་དང་དུས་དེ་དང་དེ་ལ་འབབ་པ་ནི་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། །དཀའ་བས་འགྲུབ་པ་དང་དུས་ཡུན་རིང་པོར་གནས་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ནི་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་དོན་ཏོ། །“བཅོམ་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས” ཞེས་པའི་ “བཅོམ་ལྡན་འདས” ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ནི་ངེས་ཚིག་གི་ལུགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། Pīḷanasaṅkhatasantāpavipariṇāmaṭṭhenātiādīsu pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭhotiādinā attha-saddo paccekaṃ yojetabbo. Tattha attano sabhāvena pīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ. Tassa yo pīḷanameva attho ‘‘pīḷanaṭṭho’’ti vuccati, so sabhāvo. Yasmā pana taṃsamudayena saṅkhataṃ, tasmā saṅkhataṭṭho samudayadassanena āvibhūto. Yasmā ca maggo kilesasantāpaharattā susītalo, tasmāssa maggadassanena santāpaṭṭho āvibhūto tappaṭiyogattā. Avipariṇāmadhammassa pana nirodhassa dassanena vipariṇāmaṭṭho āvibhūtoti. Ekasseva sabhāvadhammassa sakabhāvato itarasaccattayanivattito ca parikappetabbattā cattāro atthā vuttā. Samudayassa pana rāsikaraṇato āyūhanaṭṭho sabhāvo, tasseva dukkhadassanena nidānaṭṭho āvibhūto. Visaṃyogabhūtassa nirodhassa dassanena saṃyogaṭṭho. Niyyānabhūtassa maggassa dassanena palibodhaṭṭho āvibhūto. “གནོད་པ་དང་འདུས་བྱས་དང་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་འགྱུར་བའི་དོན་གྱིས” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “གནོད་པའི་དོན་དང་འདུས་བྱས་ཀྱི་དོན” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ “དོན” ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་རང་གི་ངོ་བོས་གནོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །དེའི་གནོད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའི་དོན་དེ་ལ་ “གནོད་པའི་དོན” ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རང་བཞིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གིས་འདུས་བྱས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་འདུས་བྱས་ཀྱི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ལམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གདུང་བ་སེལ་བས་ཤིན་ཏུ་བསིལ་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ལམ་མཐོང་བས་དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གདུང་བའི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །མི་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་འགོག་པ་མཐོང་བས་ནི་འགྱུར་བའི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་གཅིག་ཉིད་ལ་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་ཀྱང་། བདེན་པ་གཞན་གསུམ་ལས་ལྡོག་པ་ལས་ཀྱང་བརྟག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་བཞི་གསུངས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་གི་ནི་སྤུངས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་དོན་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་རྒྱུའི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །མི་ལྡན་པར་གྱུར་པའི་འགོག་པ་མཐོང་བས་ནི་སྦྱོར་བའི་དོན་ཏོ། །ངེས་པར་འབྱུང་བར་གྱུར་པའི་ལམ་མཐོང་བས་ནི་བར་དུ་གཅོད་པའི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། ། Nirodhassa pana nissaraṇaṭṭho sabhāvo, tasseva samudayadassanena vivekaṭṭho āvibhūto. Saṅkhatassa maggassa dassanena asaṅkhataṭṭho, visayabhūtassa maraṇadhammassa vā dukkhassa dassanena amataṭṭho. Maggassa pana niyyānaṭṭho sabhāvo, tasseva samudayadassanena dukkhassevāyaṃ hetu, nibbānappattiyā pana ayameva hetūti hetvaṭṭho, atisukhumanirodhadassanena idhameva dassananti dassanaṭṭho, adhikapaṇassa dukkhassa dassanena adhipateyyaṭṭho āvibhūto. Ete eva ca pīḷanādayo soḷasa ākārāti vuccanti. འགོག་པའི་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ལ་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་དབེན་པའི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་བས་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་དོན་དང་། ཡུལ་དུ་གྱུར་པའམ་ཤི་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་ནི་འཆི་བ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །ལམ་གྱི་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དོན་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ལ་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ནི་འདི་ཉིད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱུའི་དོན་དང་། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་འགོག་པ་མཐོང་བས་འདི་ཉིད་ནི་མཐོང་བའོ་ཞེས་མཐོང་བའི་དོན་དང་། ལྷག་པར་དབུལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་དབང་ཕྱུག་གི་དོན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །གནོད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། ། Kāmehi [Pg.62] vivekaṭṭhakāyatā kāyaviveko. Nīvaraṇādīhi vivittā aṭṭha samāpattiyo cittaviveko. Upadhīyanti ettha yathāsakaṃ phalānīti upadhayo, pañcakāmaguṇasaṅkhātakāmakhandhakilesaabhisaṅkhārā, tehi catūhi vivittaṃ nibbānaṃ upadhiviveko nāma. འདོད་པ་རྣམས་ལས་ལུས་དབེན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབེན་པའོ། །སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དབེན་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བརྒྱད་ནི་སེམས་ཀྱི་དབེན་པའོ། །འདི་ལ་རང་རང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་ཉེ་བར་འཇོག་པས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ཏེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔར་བགྲང་བའི་འདོད་པ་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་བཞི་ལས་དབེན་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པའི་དབེན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། Anattānupassanāya paṭiladdho dukkhāniccānupassanāhi ca paṭiladdho ariyamaggo āgamanavasena yathākkamaṃ suññataappaṇihitaanimittavimokkhasaññaṃ paṭilabhati, kilesehi vimuttattā hi esa vimokkhoti. བདག་མེད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་ཐོབ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་མི་རྟག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་ཐོབ་པའི་འཕགས་པའི་ལམ་ནི། འོངས་པའི་དབང་གིས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱའོ། ། Yathā loke ekekapadato ekekamakkharaṃ gahetvā ‘‘mekhalā’’ti vuttaṃ, evamidhāpīti attho. Mehanassāti guyhappadesassa. Khassāti okāsassa. ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་ཚིག་རེ་རེ་ལས་ཡི་གེ་རེ་རེ་བཟུང་ནས་ “མེ་ཁ་ལཱ” ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“མེ་ཧ་ནསྶ” ཞེས་པ་ནི་གསང་བའི་གནས་ཀྱིའོ། །“ཁསྶ” ཞེས་པ་ནི་གནས་ཀྱིའོ། ། Saha devehītiādīsu saha devehi vattatīti sadevako loko. Taṃ sadevakantiādinā yojanā veditabbā. Sadevakavacanenāti sadevaka-sadde visesanabhāvena ṭhitadevavacanena. Tassāpi sadevakapade antobhūtattā avayave samudāyopacāravasena vohāro kato. Itarathā tena devavisiṭṭhalokasseva gahaṇato pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ na siyā, evaṃ uparipi. Samārakavacanena mārasaddena tena sahacaritā sabbe vasavattidevā ca gahitāti āha ‘‘chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇa’’nti. Brahmakāyikā nāma paṭhamajjhānabhūmikā. Te ādi yesaṃ āruppapariyantānaṃ brahmānaṃ tesaṃ brahmānaṃ gahaṇaṃ brahmakāyikādibrahmaggahaṇaṃ. Loka-saddassa okāsalokādīnampi sādhāraṇattā sattalokāveṇikameva pajāgahaṇaṃ katanti āha ‘‘pajāvacanena sattalokaggahaṇa’’nti. Sadevakādivacanena upapattidevānaṃ, sassamaṇavacanena visuddhidevānañca gahitattā āha ‘‘sadevamanussavacanena sammutidevaavasesamanussaggahaṇa’’nti. Tattha sammutidevā rājāno, avasesamanussā sammutidevasamaṇabrāhmaṇehi avasiṭṭhā. Sattalokāveṇikassa pajāsaddassa visuṃ gahitattā sadevakaṃ lokanti ettha lokasaddaggahaṇaṃ okāsalokameva niyametīti āha ‘‘tīhi padehi okāsaloko’’ti. Idañca sadevakādipadattayavacanīyassa padhānatthassa vasena vuttaṃ. Okāsalokavisesanassa panettha devamārādisattalokassāpi gahaṇaṃ veditabbaṃ [Pg.63] sāmatthiyato gamyamānattā saputto āgatotiādīsu puttādīnaṃ viya. Imasmiñca naye sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ okāsalokaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ sadevamanussaṃ pajañcāti ca-kāraṃ ānetvā yojetabbaṃ, okāsasattalokānaṃ gahaṇena cettha tadubhayasammutinimittabhūto saṅkhāralokopi tadavinābhāvato gahito evāti daṭṭhabbo. Apare pana ‘‘sadevakantiādīhi pañcahi padehi sattalokova attano avayavabhūtadevādivisesanehi visesetvā gahito, taggahaṇena tadādhāro okāsaloko, tadubhayapaññattivisayo saṅkhāraloko ca gahitā eva hontī’’ti vadanti. Tesañca pajanti idaṃ lokasaddassa visesanaṃ katvā sadevakaṃ pajaṃ lokaṃ…pe… sadevamanussaṃ pajaṃ lokanti yojetabbaṃ. ལྷ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལྷ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པས་ན་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །དེ་ལ་ལྷ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལྷ་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷ་དང་བཅས་པའི་སྒྲ་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར་གནས་པའི་ལྷའི་ཚིག་གིས་སོ། །དེ་ཡང་ལྷ་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར། ཆ་ཤས་ལ་སྤྱི་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་དབང་གིས་ཐ་སྙད་བྱས་སོ། །གཞན་དུ་ན་དེས་ལྷས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རིས་ལྔ་པོ་འཛིན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་མ་ལའང་རིག་པར་བྱའོ། །བདུད་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གི་བདུད་ཀྱི་སྒྲ་དེས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བའི་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཟུང་བའི་ཕྱིར། “འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རིས་དྲུག་པ་འཛིན་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚངས་རིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའོ། །དེ་དག་ཐོག་མ་ཡིན་པ་གཟུགས་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཚངས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་པ་ནི། ཚངས་རིས་ལ་སོགས་པའི་ཚངས་པ་འཛིན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན་ལ་མ་འདྲེས་པར་སྐྱེ་དགུ་འཛིན་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་དགུའི་ཚིག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འཛིན་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་སྐྱེ་བ་ལྷ་རྣམས་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་བཟུང་བའི་ཕྱིར། “ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་དང་ལྷག་མ་མི་རྣམས་འཛིན་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་ནི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་མི་རྣམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་དང་དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་མ་འདྲེས་པའི་སྐྱེ་དགུའི་སྒྲ་སོ་སོར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འདིར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲ་འཛིན་པ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཚིག་གསུམ་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་ལྷ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུམ་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་གཙོ་བོའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ལྷ་དང་བདུད་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཀྱང་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། མཐུ་ལས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། བུ་དང་བཅས་པ་འོངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བུ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཚུལ་འདི་ལ་ནི་ལྷ་དང་བཅས་པ། བདུད་དང་བཅས་པ། ཚངས་པ་དང་བཅས་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་དང་བཅས་པ། ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ཞེས་“དང་”གི་སྒྲ་དྲངས་ཏེ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདིར་སྣོད་དང་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གཉིས་བཟུང་བས་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཀྱང་དེ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར། བཟུང་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཞན་དག་ནི་“ལྷ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ལྔ་པོ་དག་གིས་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཁོ་ན། རང་གི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཏེ་བཟུང་ལ། དེ་བཟུང་བས་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱི་བཏགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཀྱང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་དག་གི་ལུགས་ལའང་སྐྱེ་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲའི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས། ལྷ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུའི་འཇིག་རྟེན་…པེ་… ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Arūpāvacaraloko gahito pārisesañāyena itaresaṃ padantarehi gahitattā. Māraggahaṇena tappadhānā taṃsadisā ca upapattidevā saṅgayhantīti āha ‘‘chakāmāvacaradevaloko’’ti. Khattiyaparisā brāhmaṇagahapatisamaṇacātumahārājikatāvatiṃsamārabrahmaparisāti imāsu aṭṭhasu parisāsu cātumahārājikādīnaṃ catunnaṃ parisānaṃ sadevakādipadehi saṅgahitattā idha sassamaṇabrāhmaṇinti iminā samaṇaparisā brāhmaṇaparisā ca, sadevamanussanti iminā khattiyaparisā gahapatiparisā ca vuttāti āha ‘‘catuparisavasenā’’ti. Tassa manussaloko gahitoti iminā sambandho. Tattha manussalokoti manussasamūho, tenāha ‘‘avasesasabbasattaloko vā’’ti. གཟུགས་མེད་པར་སྤྱོད་པའི་འཇིག་རྟེན་ནི་ལྷག་མ་ལུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཟུང་སྟེ། གཞན་དག་ཚིག་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། བདུད་འཛིན་པས་དེ་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་དང་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྐྱེ་བ་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་སྡུད་པའི་ཕྱིར། “འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རིས་དྲུག་གོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་འཁོར་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཁྱིམ་བདག་དང་། དགེ་སྦྱོང་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་དང་། བདུད་ཀྱི་འཁོར་དང་། ཚངས་པའི་འཁོར་ཏེ། འཁོར་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ལས། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་བཞི་པོ་དག་ལྷ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། འདིར་དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་དགེ་སྦྱོང་གི་འཁོར་དང་བྲམ་ཟེའི་འཁོར་གཉིས་དང་། ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་འཁོར་དང་ཁྱིམ་བདག་གི་འཁོར་གཉིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “འཁོར་བཞིའི་དབང་གིས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་འབྲེལ་བ་ནི་མིའི་འཇིག་རྟེན་བཟུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་མིའི་འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིའི་ཚོགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཡང་ན་ལྷག་མ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Vikappantaraṃ dassento āha ‘‘sammutidevehi vā saha manussaloko’’ti. Devapadena sammutidevā, samaṇabrāhmaṇamanussapadehi sesamanussā ca gahitāti evaṃ vikappadvayepi manussaṃ pajaṃ manussiṃ pajanti pajā-saddaṃ manussa-saddena visesetvā taṃ puna saha devehi vattatīti sadevā, pajā. Sadevā ca sā manussā cāti sadevamanussā, taṃ sadevamanussaṃ pajaṃ. Puna kiṃ bhūtaṃ sassamaṇabrāhmaṇinti evaṃ yathā pajāsaddena manussānaññeva gahaṇaṃ siyā, tathā nibbacanaṃ kātabbaṃ, itarathā manussānaññeva gahaṇaṃ na sampajjati sabbamanussānaṃ visesanabhāvena gahitattā aññapadatthabhūtassa kassaci manussassa abhāvā. Idāni pajanti iminā [Pg.64] avasesanāgādisattepi saṅgahetvā dassetukāmo āha ‘‘avasesasabbasattaloko vā’’ti. Etthāpi catuparisavasena avasesasabbasattaloko sammutidevamanussehi vā saha avasesasabbasattalokoti yojetabbaṃ. རྣམ་གྲངས་གཞན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་མིའི་འཇིག་རྟེན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷའི་ཚིག་གིས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་མིའི་ཚིག་གིས་ལྷག་མ་མི་རྣམས་ཀྱང་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀ་ལའང་མིའི་སྐྱེ་དགུ་ཞེས་སྐྱེ་དགུའི་སྒྲ་མིའི་སྒྲས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས། དེ་ཡང་ལྷ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པས་ན་ལྷ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུའོ། །ལྷ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་མི་ཡང་ཡིན་པས་ན་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའོ། །དེ་ལྷ་དང་མི་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་དགུ་ལའོ། །ཡང་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་སྐྱེ་དགུའི་སྒྲས་མི་རྣམས་ཁོ་ན་འཛིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ངེས་ཚིག་བྱ་དགོས་སོ། །གཞན་དུ་ན་མི་རྣམས་ཁོ་ན་འཛིན་པར་མི་འགྲུབ་སྟེ། མི་ཐམས་ཅད་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་མི་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། དེང་སྐབས་སྐྱེ་དགུ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ལྷག་མ་ཀླུ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་པར་འདོད་ནས། “ཡང་ན་ལྷག་མ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་འཁོར་བཞིའི་དབང་གིས་ལྷག་མ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དམ། ཡང་ན་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་དང་མི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལྷག་མ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཅེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Ettāvatā bhāgaso lokaṃ gahetvā yojanaṃ dassetvā idāni ekekapadena abhāgaso sabbalokānaṃ gahaṇapakkhepi tassa tassa visesanassa sapphalataṃ dassetuṃ api cetthātiādi vuttaṃ. Ukkaṭṭhaparicchedatoti ukkaṭṭhānaṃ devagatipariyāpannānaṃ paricchinnavasena jānanavasena kittisaddo sayaṃ attano avayavabhūtena sadevakavacanena taṃ suṇantānaṃ sāvento abbhuggatoti yojanā. Anusandhikkamoti atthānañceva padānañca anusandhānakkamo, jānanakkamoti attho. འདི་ཙམ་གྱིས་ཆ་ཤས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་བཟུང་སྟེ་སྦྱོར་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཚིག་རེ་རེས་ཆ་ཤས་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་ལའང་། ཁྱད་པར་དེ་དང་དེའི་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འོན་ཀྱང་འདིར་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མཆོག་གི་མཚམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ལྷའི་འགྲོ་བར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་དབང་གིས་སམ། ཤེས་པའི་དབང་གིས་གྲགས་པའི་སྒྲ་ནི། རང་ཉིད་རང་གི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ལྷ་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གིས་དེ་ཉན་པ་རྣམས་ལ་ཐོས་སུ་འཇུག་བཞིན་དུ་ཀུན་ཏུ་འཕགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བའོ། །མཚམས་སྦྱོར་བའི་གོ་རིམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དོན་རྣམས་དང་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་གོ་རིམ་མམ། ཤེས་པའི་གོ་རིམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Abhiññāti ya-kāralopena niddesoti āha ‘‘abhiññāyā’’ti. Samantabhadrakattāti sabbabhāgehi sundarattā. Sāsanadhammoti paṭipattipaṭivedhasāsanassa pakāsako pariyattidhammo. Buddhasubodhitatāyāti idaṃ tikaṃ dhammassa hetusarūpaphalavasena vuttaṃ, tathā nāthapabhavattikampi. Majjhe tikadvayaṃ phalavaseneva vuttanti veditabbaṃ. Kiccasuddhiyāti dhammaṃ sutvā yathāsutavasena paṭipajjantānaṃ suppaṭipattisaṅkhātakiccasuddhiyā. མངོན་པར་ཤེས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡ་ཡིག་བསྡུས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀུན་ནས་བཟང་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆ་ཐམས་ཅད་ནས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྒྲུབ་པ་དང་རྟོགས་པའི་བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ལུང་གི་ཆོས་སོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཚན་པ་གསུམ་པོ་འདི་ནི། ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། རང་བཞིན་དང་། འབྲས་བུའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་མགོན་པོ་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚན་པ་གསུམ་པོའང་དེ་བཞིན་ནོ། །དབུས་ཀྱི་ཚན་པ་གཉིས་པོ་ནི་འབྲས་བུའི་དབང་ཁོ་ནས་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཐོས་ནས་ཇི་ལྟར་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱི། ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Idāni ādikalyāṇādippakārameva dhammaṃ desento bhagavā sotūnaṃ yaṃ sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca pakāseti, tappakāsakassa brahmacariyapadassa sātthantiādīni padāni visesanabhāvena vuttāni, na dhammapadassāti dassanamukhena nānappakārato atthaṃ vivaritukāmo sātthaṃ sabyañjananti evamādīsu panātiādimāha. Tattha tisso sikkhā sakalo ca tantidhammo sāsanabrahmacariyaṃ nāma. Bhagavā hi dhammaṃ desento sīlādike viya tappakāsakaṃ tantidhammampi pakāseti eva saddatthasamudāyattā pariyattidhammassa. Yathānurūpanti yathārahaṃ. Sikkhattayasaṅgahitañhi sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca atthasampattiyā sampannatthatāya, uparūpari adhigantabbavisesasaṅkhātaatthasampattiyā ca saha atthena payojanena vattatīti sātthameva, na tu sabyañjanaṃ, tantidhammasaṅkhātaṃ sāsanabrahmacariyaṃ yathāvuttena atthena sātthaṃ sabyañjanañca. Kirātādimilakkhavacanānampi sātthasabyañjanatte samānepi visiṭṭhatthabyañjanayogaṃ sandhāya sahattho [Pg.65] devadatto savittotiādi viya ‘‘sātthaṃ sabyañjana’’nti vuttanti āha ‘‘atthasampattiyā sātthaṃ, byañjanasampattiyā sabyañjana’’nti. Tattha yaṃ atthaṃ sutvā tathā paṭipajjantā sabbadukkhakkhayaṃ pāpuṇanti, tassa tādisasampatti atthasampatti nāma, sampannatthatāti attho. Byañjanasampatti nāma sithiladhanitādibyañjanaparipuṇṇāya māgadhikāya sabhāvaniruttiyā gambhīrampi atthaṃ uttānaṃ katvā dassanasamatthatā sampannabyañjanatāti attho. ད་ནི་ཐོག་མར་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་པར་མཛད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཉན་པ་པོ་རྣམས་ལ་བསྟན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གང་ཞིག་གསལ་བར་མཛད་པ་དེ། དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཚིག་གི་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར། དོན་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་གསུངས་ཀྱི། ཆོས་ཀྱི་ཚིག་གི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས། རྣམ་པ་དུ་མའི་སྒོ་ནས་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་འདོད་དེ། “དོན་དང་བཅས་པ་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བསླབ་པ་གསུམ་དང་ལུང་གི་ཆོས་མཐའ་དག་ནི་བསྟན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་སྟོན་པའི་ཚེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་གསལ་བར་མཛད་པ་བཞིན། དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ལུང་གི་ཆོས་ཀྱང་གསལ་བར་མཛད་པ་ཉིད་དེ། ལུང་གི་ཆོས་ནི་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་མཐུན་པ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་ནོ། །བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་བསྟན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི། དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་དུ་བརྗོད་པའི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་ཏེ་དགོས་པ་དང་བཅས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར། དོན་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལུང་གི་ཆོས་སུ་བརྗོད་པའི་བསྟན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་དོན་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཀློ་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་འཁོབ་པའི་ཚིག་རྣམས་ལའང་དོན་དང་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་ཉིད་མཚུངས་ཀྱང་། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་དོན་དང་ཚིག་འབྲུའི་སྦྱོར་བ་ལ་དགོངས་ནས། ལྷས་བྱིན་ནི་ལག་པ་དང་བཅས་པའོ། །སེམས་དང་བཅས་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན། “དོན་དང་བཅས་པ་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་དོན་དང་བཅས་པའོ། །ཚིག་འབྲུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པའོ། །”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་དོན་གང་ཞིག་ཐོས་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དེའི། དེ་ལྟ་བུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཚིག་འབྲུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཀློད་པ་དང་སྒྲིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་འབྲུ་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མ་ག་དྷཱའི་རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ཀྱིས། ཟབ་མོའི་དོན་ཀྱང་གསལ་བར་བྱས་ནས་སྟོན་ནུས་པ་ཉིད་དེ། ཚིག་འབྲུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Idāni nettippakaraṇanayenāpi (netti 4 dvādasapada) atthaṃ dassetuṃ saṅkāsanātiādi vuttaṃ. Tattha saṅkhepato kāsīyati dīpīyatīti saṅkāsananti kammasādhanavasena attho daṭṭhabbo, evaṃ sesesupi. Paṭhamaṃ kāsanaṃ pakāsanaṃ. Ubhayampetaṃ uddesatthavacanasaṅkhātassa vitthāravacanaṃ. Sakiṃ vuttassa puna vacanañca vivaraṇavibhajanāni. Ubhayampetaṃ niddesatthavacanaṃ. Vivaṭassa vitthāratarābhidhānaṃ vibhattassa ca pakārehi ñāpanaṃ uttānīkaraṇapaññattiyo. Ubhayampetaṃ paṭiniddesatthavacanasaṅkhātassa vitthāravacanaṃ. Atthapadasamāyogatoti yathāvuttāni eva cha padāni pariyattiyā atthavibhāgattā atthapadāni, tehi sahitatāya atthakoṭṭhāsayuttattāti attho. Apariyosite pade ādimajjhagatavaṇṇo akkharaṃ, ekakkharaṃ, padaṃ vā akkharaṃ. Vibhattiyantaṃ padaṃ. Padābhihitaṃ atthaṃ byañjetīti byañjanaṃ, vākyaṃ. Kathitassevatthassa anekavidhena vibhāgakaraṇaṃ ākāro nāma. Ākārābhihitassa nibbacanaṃ nirutti. Nibbacanatthavitthāro niddeso. Atha vā ‘‘akkharehi saṅkāseti, padehi pakāseti, byañjanehi vivarati, ākārehi vibhajati, niruttīhi uttāniṃ karoti, niddesehi paññapetī’’ti vacanato saṅkāsanapakāsanasaṅkhaātauddesatthavācakāni vacanāni akkharapadāni nāma. Vivaraṇavibhajanasaṅkhātaniddesatthavācakāni vacanāni byañjanākārā nāma. Uttānīkaraṇapaññattisaṅkhātapaṭiniddesatthavācakāni vacanāni niruttiniddesā nāma, tesaṃ sampattiyā sabyañjananti attho. ད་ནི་གདགས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་མདོར་བསྡུས་ཏེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའམ་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལས་ཀྱི་སྒྲུབ་པའི་དབང་གིས་དོན་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཐོག་མར་སྟོན་པ་ནི་རབ་ཏུ་སྟོན་པའོ། །འདི་གཉིས་ཀ་ནི་མདོར་བསྟན་པའི་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པའི་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚིག་གོ། །ལན་ཅིག་བཤད་པ་ཉིད་ཡང་བཤད་པ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །འདི་གཉིས་ཀ་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཚིག་གོ། །ཕྱེ་བ་ཉིད་རྒྱས་པར་བརྗོད་པ་དང་། བགོས་པ་ཉིད་རྣམ་པ་དུ་མས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་གདགས་པའོ། །འདི་གཉིས་ཀ་ནི་སོ་སོར་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པའི་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚིག་གོ། །དོན་གྱི་ཚིག་དང་འདུ་བ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་དྲུག་པོ་དག་ནི་ལུང་གི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ཚིག་རྣམས་སོ། །དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ཚན་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཚིག་མ་རྫོགས་པའི་ཚེ་ཐོག་མ་དང་དབུས་སུ་གཏོགས་པའི་ཡི་གེ་ནི་ཡི་གེའོ། །ཡང་ན་ཡི་གེ་གཅིག་པའི་ཚིག་ནི་ཡི་གེའོ། །རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་ནི་ཚིག་གོ། །ཚིག་གིས་བརྗོད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚིག་འབྲུ་སྟེ་ངག་གོ། །བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་རྣམ་པ་དུ་མས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པས་བརྗོད་པའི་ངེས་ཚིག་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་གོ། །ངེས་ཚིག་གི་དོན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ནི་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན། “ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད། ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད། ཚིག་འབྲུ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་འབྱེད། རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ། ངེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད། བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདགས་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ཏུ་སྟོན་པ་དང་རབ་ཏུ་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོར་བསྟན་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་དང་ཚིག་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་ཚིག་འབྲུ་དང་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་གདགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སོ་སོར་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་དང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་ཞ་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Atthagambhīratātiādīsu attho nāma tantiattho, hetuphalaṃ vā. Dhammo nāma tanti, hetu vā. Desanā nāma yathādhammaṃ dhammābhilāpo. Paṭivedho nāma yathāvuttaatthādīnaṃ aviparītāvabodho. Te panete atthādayo yasmā sasādīhi viya mahāsamuddo mandabuddhīhi dukkhogāhā alabbhaneyyapatiṭṭhā ca, tasmā gambhīrā. Tesu paṭivedhassāpi atthasannissitattā [Pg.66] atthasabhāgattā ca vuttaṃ ‘‘atthagambhīratāpaṭivedhagambhīratāhi sāttha’’nti. Dhammadesanānaṃ atthasannissitattepi sayaṃ byañjanarūpattā vuttaṃ ‘‘dhammagambhīratādesanāgambhīratāhi sabyañjana’’nti. Yathāvuttaatthādīsu pabhedagatāni ñāṇāni atthapaṭisambhidādayo. Tattha niruttīti tantipadānaṃ niddhāretvā vacanaṃ, nibbacananti attho. Tīsu paṭisambhidāsu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Lokiyā saddheyyavacanamukheneva atthesu pasīdanti, na atthamukhenāti āha saddheyyatotiādi. Kevalasaddo sakalādhivacananti āha ‘‘sakalaparipuṇṇabhāvenā’’ti. Brahmacariya-saddo idha sikkhattayasaṅgahaṃ sakalaṃ sāsanaṃ dīpetīti āha sikkhattayapariggahitattātiādi. དོན་ཟབ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལ། དོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་གི་དོན་ཏམ། ཡང་ན་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ལའོ།། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་ངམ། ཡང་ན་རྒྱུ་ལའོ།། བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དང་མཐུན་པར་ཆོས་བརྗོད་པ་ལའོ།། རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པ་ལའོ།། དོན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི། དཔེར་ན་རི་བོང་ལ་སོགས་པས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་བགྲོད་དཀའ་བ་བཞིན། བློ་གྲོས་རྟུལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཏིང་དཔག་དཀའ་ཞིང་གནས་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཟབ་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྟོགས་པ་ནི་དོན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་དོན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དོན་ཟབ་པ་ཉིད་དང་རྟོགས་པ་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དང་བཅས་པའོ” ཞེས་གསུངས་སོ།། ཆོས་དང་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དོན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་། རང་ཉིད་ཚིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཆོས་ཟབ་པ་ཉིད་དང་བསྟན་པ་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པའོ” ཞེས་གསུངས་སོ།། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ནི་དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ལ་སོགས་པའོ།། དེ་ལ་ངེས་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་གི་ཚིག་རྣམས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བརྗོད་པ་སྟེ། ངེས་ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་ཤེས་པ་ནི་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ།། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ནི་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ཁོ་ནར་དོན་རྣམས་ལ་དད་པར་བྱེད་ཀྱི། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་དད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལས་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། མ་ལུས་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མཐའ་དག་པའི་ཚིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་བསྟན་པ་མཐའ་དག་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Yathāvuttamevatthaṃ aparenāpi pariyāyena dassetuṃ api cātiādi vuttaṃ. Tattha sanidānanti desakālādidīpakena nidānavacanena sanidānaṃ. Sauppattikanti aṭṭhuppattiādiyuttiyuttaṃ. Tatrāyaṃ pāḷiyojanākkamo – ‘‘verañjo brāhmaṇo samaṇo khalu bho…pe… viharatī’’ti ca, ‘‘taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ ‘itipi so…pe… pavedetī’ti evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato’’ti ca, ‘‘so dhammaṃ deseti…pe… pariyosānakalyāṇaṃ, desento ca sātthasabyañjanādiguṇasaṃyuttaṃ brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti ca, ‘‘sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti ca assosi, sutvā ca atha kho verañjo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkamīti. ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ནའང་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “གླེང་གཞི་དང་བཅས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་གླེང་གཞིའི་ཚིག་དང་བཅས་པའོ།། “བྱུང་བ་དང་བཅས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱུང་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པའོ།། དེ་ལ་འདི་ནི་གཞུང་སྦྱོར་བའི་རིམ་པ་སྟེ། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མ་ནི་... པེ་... བཞུགས་སོ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། “ཡང་ཚེ་ལྡན་གོའུ་ཏ་མ་དེ་ཉིད་ལ། ‘འདི་ལྟར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་... པེ་... རབ་ཏུ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་འདི་ལྟར་སྙན་པའི་གྲགས་པ་བཟང་པོ་མངོན་པར་འཕགས་སོ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། “ཁོང་ནི་ཆོས་སྟོན་ཏེ། ... པེ་... མཐའ་མར་དགེ་བ་དང་། སྟོན་བཞིན་དུ་དོན་དང་བཅས་ཤིང་ཚིག་འབྲུ་དང་བཅས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་། “དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་” ཞེས་བྱ་བ་ཐོས་སོ།། ཐོས་ནས་དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་བེ་རཉྫ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་ཞེས་བྱའོ།། Aṭṭhakathāyaṃ pana kiñcāpi ‘‘dassanamattampi sādhu hotīti evaṃ ajjhāsayaṃ katvā atha kho verañjo…pe… upasaṅkamī’’ti evaṃ sādhu kho panātiādipāṭhassa brāhmaṇassa parivitakkanabhāvena vuttattā brahmacariyaṃ pakāsetīti padānantarameva assosīti padaṃ sambandhitabbaṃ viya paññāyati, tathāpi ‘‘sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti evaṃ yathāvuttanidassanatthena iti-saddena paricchinditvā vuttattā pana aññattha iti-saddassa adassanato ca atha kho verañjotiādinā kattabbantaradassanamukhena pāḷiyā pakārantare pavattito ca yathāvuttavaseneva ‘‘sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti vacanānantarameva assosīti padaṃ ānetvā sambandhanaṃ yuttaṃ. Aṭṭhakathācariyena hi brāhmaṇassa attanā sutavaseneva ajjhāsayo uppajjatīti [Pg.67] upasaṅkamanahetudassanamukhena dassanamattampi sādhu hotīti evaṃ ajjhāsayaṃ katvātiādi vuttanti gahetabbaṃ. འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི། གལ་ཏེ་ “མཇལ་བ་ཙམ་ཡང་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ལྟར་བསམ་པ་བྱས་ནས་དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་བེ་རཉྫ་... པེ་... ཉེ་བར་སོང་ངོ་” ཞེས་འདི་ལྟར། “ལེགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་” ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ནི་བྲམ་ཟེའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་དོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་ཐོག་ཉིད་དུ་ “ཐོས་སོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་སྦྱར་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་ཡང་། དེ་ལྟ་ནའང་ “དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་” ཞེས་བྱ་བ། ཇི་སྐད་བཤད་པ་སྟོན་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ “ཞེས་” བྱ་བའི་སྒྲས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དུ་ “ཞེས་” བྱ་བའི་སྒྲ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། “དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་བེ་རཉྫ་” ལ་སོགས་པས་བྱ་བ་གཞན་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་གཞུང་གི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁོ་ནར། “དེ་ལྟ་བུའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་མཇལ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་ཐོག་ཉིད་དུ་ “ཐོས་སོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་བཀུག་ནས་སྦྱོར་བ་ནི་རིགས་སོ།། འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོས་ཀྱང་བྲམ་ཟེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཐོས་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་བསམ་པ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་ཉེ་བར་སོང་བའི་རྒྱུ་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས། “མཇལ་བ་ཙམ་ཡང་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ལྟར་བསམ་པ་བྱས་ནས་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། 2. Sītodakaṃ viya uṇhodakenāti idaṃ ukkamena mukhāruḷhavasena vuttaṃ, anupasantasabhāvatāya brāhmaṇasseva uṇhodakaṃ viya sītodakenāti attho gahetabbo, ñāṇatejayuttatāya vā bhagavā uṇhodakopamoti katvā tabbirahitaṃ brāhmaṇaṃ sītodakaṃ viya katvā tathā vuttanti gahetabbaṃ. Ekībhāvanti sammodanakiriyāya ekarūpataṃ. Yāyātiādīsu yāya kathāya sammodi brāhmaṇo, taṃ sammodanīyaṃ kathanti yojanā. Tattha khamanīyanti dukkhabahulaṃ idaṃ sarīraṃ, kacci khamituṃ sakkuṇeyyaṃ. Yāpanīyanti cirappabandhasaṅkhātāya yāpanāya yāpetuṃ sakkuṇeyyaṃ. Rogābhāvena appābādhaṃ. Dukkhajīvitābhāvena appātaṅkaṃ. Taṃtaṃkiccakaraṇatthāya lahuṃ akicchena uṭṭhātuṃ yoggatāya lahuṭṭhānaṃ. Balanti sarīrassa sabbakiccakkhamaṃ balaṃ kacci atthīti pucchati. Phāsuvihāroti sukhavihāro. Saraṇīyameva dīghaṃ katvā ‘‘sāraṇīya’’nti vuttanti āha ‘‘saritabbabhāvato ca sāraṇīya’’nti. Pariyāyehīti kāraṇehi. ༢. ཆུ་གྲང་མོ་བཞིན་དུ་ཆུ་ཚན་གྱིས་ཞེས་པ་འདི་ནི་གོ་རིམ་ལྡོག་སྟེ་ངག་རྒྱུན་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་པའོ།། མ་ཞི་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་ཉིད་ལ་ཆུ་ཚན་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་འཐད་པས། ཆུ་ཚན་ནི་ཆུ་གྲང་མོ་དང་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་གཟུང་བར་བྱའོ།། ཡང་ན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཆུ་ཚན་དང་འདྲ་བར་བྱས་ནས། དེ་ལས་བཟློག་པའི་བྲམ་ཟེ་ནི་ཆུ་གྲང་མོ་བཞིན་དུ་བྱས་ཏེ་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་པ་ནི་དགའ་བར་བྱེད་པའི་བྱ་བས་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ།། གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གཏམ་གང་གིས་བྲམ་ཟེ་མགུ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དགའ་བར་བྱེད་པའི་གཏམ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱོར་བའོ།། དེ་ལ་བཟོད་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་མང་བའི་ལུས་འདི་ནི་ཅི་ཞིག་བཟོད་པར་ནུས་སམ། གནས་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི། ཡུན་རིང་དུ་རྒྱུན་ཆགས་པར་བརྗོད་པའི་འཚོ་བར་བྱ་བས་འཚོ་བར་བྱེད་པར་ནུས་སམ། ནད་མེད་པའི་ཕྱིར་གནོད་པ་ཉུང་བའམ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་འཚོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉམ་ང་བ་ཉུང་བའམ། བྱ་བ་དེ་དང་དེ་དག་བྱ་བའི་ཕྱིར་མྱུར་དུ་དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་ལྡང་བར་རུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་བར་ལྡང་བ་ཉིད་དམ། སྟོབས་ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བཟོད་པའི་སྟོབས་ནི་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེས་འདྲིའོ།། བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བར་གནས་པའོ།། རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་རིང་པོར་བྱས་ནས་དྲན་པར་བྱ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དྲན་པར་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡང་དྲན་པར་བྱ་བའོ།། ཞེས་སོ།། རྣམ་གྲངས་དག་གིས་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དག་གིས་སོ།། Bhāvoti kiriyā, tasmiṃ vattamāno napuṃsaka-saddo bhāvanapuṃsakaniddeso nāma, kiriyāvisesanasaddoti attho. Ekamante ekasmiṃ ante yuttappadeseti attho. Khaṇḍiccādibhāvanti khaṇḍitadantapalitakesādibhāvaṃ. Rājaparivaṭṭeti rājūnaṃ parivattanaṃ, paṭipāṭiyoti attho. Purātanuccakulappasutatāya jiṇṇatā, na vayasāti āha ‘‘cirakālappavattakulanvaye’’ti. Vibhavānaṃ mahantattaṃ lāti gaṇhātīti mahallakoti āha ‘‘vibhavamahattatāya samannāgate’’ti. Vibhāvane nāma attheti pakativibhāvanasaṅkhāte atthe. Na abhivādeti vāti abhivādetabbanti na sallakkheti, evaṃ asallakkhaṇapakatikoti vuttaṃ hoti. Rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vāti etthāpi niccapakatikaṃ aniccapakatikaṃ vāti attho. Aniccaṃ vāti ettha vā-saddo avadhāraṇattho. དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའོ།། བྱ་བ་དེ་ལ་འཇུག་པའི་མ་ནིང་གི་སྒྲ་ནི་བྱ་བ་མ་ནིང་གི་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྒྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་མཐའ་གཅིག་གམ། འཚམ་པའི་གནས་སུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། སོ་ཆག་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་སོ་ཆག་པ་དང་སྐྲ་དཀར་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའོ།། རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་ལ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་བརྒྱུད་པའམ། རིམ་པ་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། སྔོན་གྱི་རིགས་མཐོན་པོར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རྒན་པ་ཉིད་དེ། ལོ་ཚོད་ཀྱིས་རྒས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པར། ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་རིགས་ཀྱི་བརྒྱུད་པ་ལའོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱི་ཆེན་པོ་ཉིད་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་ནམ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ལའོ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལ་ནི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱེད་པར་བརྗོད་པའི་དོན་ལའོ།། ཕྱག་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཕྱག་བྱ་བར་འོས་སོ་ཞེས་མི་འཛིན་ཏེ། དེ་ལྟར་མི་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། གཟུགས་རྟག་གམ་འོན་ཏེ་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་། རྟག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནམ། མི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། མི་རྟག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཝཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏོ།། Sampatijātoti muhuttajāto, jātasamanantaramevāti attho. Sattapadavītihārena gantvā…pe… olokesīti ettha dvāraṃ pidhāya nikkhantotiādīsu viya gamanato pure katampi olokanaṃ pacchā kataṃ [Pg.68] viya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Olokesinti ca lokavivaraṇapāṭihāriye jāte maṃsacakkhunā volokesīti attho. Seṭṭhoti pasatthataro. Patimānesīti pūjesi. Āsabhinti uttamaṃ. བཙས་མ་ཐག་པ་ཞེས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སྐྱེས་པའམ། སྐྱེས་མ་ཐག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། གོམ་པ་བདུན་བོར་ནས་གཤེགས་ཏེ་...པེ...གཟིགས་སོ་ཞེས་པ་འདིར། སྒོ་བཅད་ནས་བྱུང་ངོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ། གཤེགས་པ་ལས་སྔོན་དུ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱང་གཟིགས་པ་ནི་ཕྱིས་སུ་བྱས་པ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ།། གཟིགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་བྱུང་བ་ན། ཤའི་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། མཆོག་ཅེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བསྔགས་པའོ།། མཆོད་པར་བྱས་སོ་ཞེས་པ་ནི་མཆོད་པའོ།། ཁྱུ་མཆོག་ཅེས་པ་ནི་དམ་པའོ།། 3. Taṃ vacananti nāhaṃ taṃ brāhmaṇātiādivacanaṃ. Aññāya saṇṭhaheyyāti arahatte patiṭṭhaheyya. Jātivasenāti khattiyādijātivasena. Upapattivasenāti devesu upapattivasena. Āviñchantīti ākaḍḍhanti. Yassa abhivādādikaraṇasaṅkhātassa sāmaggirasassa bhagavati abhāvaṃ maññamāno brāhmaṇo ‘‘arasarūpo’’ti āha, tabbidhurassa rūpataṇhādikasseva sāmaggirasassa abhāvena bhagavā ‘‘arasarūpo’’ti dassetuṃ sāmaggirasasaddassa rūparasādīsu vattanappakāraṃ dassento āha vatthārammaṇādītiādi. ༣. ཚིག་དེ་ཞེས་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ང་ནི་དེ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གོ། ཤེས་ནས་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ།། སྐྱེ་བའི་དབང་གིས་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བའི་དབང་གིས་སོ།། སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་དབང་གིས་ཞེས་པ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་དབང་གིས་སོ།། འཐེན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ།། གང་གི་ཕྱག་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱ་བར་བརྗོད་པའི་མཐུན་པའི་རོ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མེད་པར་སེམས་ཤིང་བྲམ་ཟེས་རོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་མཐུན་པའི་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མཐུན་པའི་རོའི་སྒྲ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རོ་ལ་སོགས་པ་དག་ལའང་འཇུག་པའི་ཚུལ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། གཞི་དང་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Tālāvatthukatāti ucchinnamūlānaṃ tālānaṃ vatthu viya nesaṃ rūparasādīnaṃ vatthu cittasantānaṃ katanti imasmiṃ atthe majjhepadalopaṃ dīghañca katvā niddesoti āha tālavatthu viyātiādi. Tālavatthu viya yesaṃ vatthu kataṃ te tālāvatthukatāti visesanassa paranipāto daṭṭhabbo, katatālavatthukāti attho. Matthakacchinnatāloyeva pattaphalādīnaṃ akāraṇatāya avatthūti tālāvatthu, taṃ viya yesaṃ vatthu kataṃ te rūparasādayo tālāvatthukatā, ayaṃ aññapadatthavasena atthaggāho heṭṭhā vuttanayena sugamoti visesamatthaṃ dassento āha ‘‘matthakacchinnatālo viya katā’’ti. Evañca matthakasadisesu rūparasādīsu rāgesu chinnesupi tabbatthubhūtassa tālāvatthusadisassa cittasantānassa yāva parinibbānaṭṭhānaṃ upapannameva hoti. Yathārutato pana visesanasamāsavasena atthe gayhamāne rūparasādīnaṃ tālāvatthusadisatāya ṭhānaṃ āpajjati. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 1.3) etaṃ dosaṃ pariharituṃ rūparasādīnaṃ kusalākusalattaṃ vuttaṃ, taṃ te tathāgatassa pahīnātiādipāḷiyā, kāmasukhassādasaṅkhātā rūparasātiādiaṭṭhakathāya ca na sameti, khīṇāsavānampi yāva parinibbānā kusalākusalānaṃ phaluppattito tesaṃ matthakacchinnatālasadisatāpi na yuttāti gahetabbaṃ. Atha vā matthakacchinnatālassa ṭhitaṃ aṭṭhitañca amanasikatvā puna anuppattidhammatāsadisamattaṃ upametvā tālāvatthu viya katāti visesanasamāsavasena [Pg.69] atthaggahaṇepi na koci doso. Anu-saddo pacchāti atthe vattatīti āha pacchābhāvo na hotītiādi. Anu abhāvaṃ gatāti pacchā anuppattidhammatāvasena abhāvaṃ gatā. Anacchariyāti anu anu uparūpari vimhayakatāti attho. Yañca kho tvaṃ vadesīti yaṃ vandanādisāmaggīrasābhāvasaṅkhātaṃ kāraṇaṃ arasarūpatāya vadesi, taṃ kāraṇaṃ na vijjatīti attho. “ཏཱལཱཝཏྠུཀཏཱ”ཞེས་པ་ནི། རྩ་བ་ཆད་པའི་ཏཱ་ལའི་ཤིང་གི་གཞི་བཞིན་དུ། དེ་དག་གི་གཟུགས་དང་རོ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ལ། བར་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པ་དང་རིང་པོར་བྱས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པས། “ཏཱ་ལའི་གཞི་བཞིན”ཞེས་སོགས་གསུངས། ཏཱ་ལའི་གཞི་བཞིན་དུ་གང་གི་གཞི་བྱས་པ་དེ་དག་ནི་“ཏཱལཱཝཏྠུཀཏཱ”ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མར་བསྣུར་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཏཱ་ལའི་གཞི་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མགོ་བཅད་པའི་ཏཱ་ལའི་ཤིང་ཉིད་ལོ་མ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞི་མ་ཡིན་པ་ནི་ཏཱ་ལའི་གཞི་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གང་གི་གཞི་བྱས་པ་དེ་དག་གཟུགས་དང་རོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཏཱ་ལའི་གཞི་མེད་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་དབང་གིས་དོན་བཟུང་བ་སྟེ། འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་སླ་བས། ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཙམ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “མགོ་བཅད་པའི་ཏཱ་ལའི་ཤིང་བཞིན་དུ་བྱས་པ”ཞེས་གསུངས། འདི་ལྟར་མགོ་དང་འདྲ་བའི་གཟུགས་དང་རོ་ལ་སོགས་པའི་འདོད་ཆགས་རྣམས་བཅད་ཀྱང་། དེའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཏཱ་ལའི་གཞི་མེད་པ་དང་འདྲ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་ལས་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་དོན་བཟུང་ན། གཟུགས་དང་རོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏཱ་ལའི་གཞི་མེད་པ་དང་འདྲ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཡང་སཱ་རཏྠདཱི་པནཱི་ལས། སྐྱོན་འདི་སྤང་བའི་ཕྱིར། གཟུགས་དང་རོ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་གསུངས་པ་དེ་ནི། “དེ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤངས་པའོ”ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་དང་། “འདོད་པའི་བདེ་བའི་རོ་མྱང་བར་བགྲང་བའི་གཟུགས་དང་རོ”ཞེས་བྱ་བའི་འགྲེལ་བཤད་དང་མི་མཐུན་ལ། ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ལའང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་བར་དུ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་མགོ་བཅད་པའི་ཏཱ་ལའི་ཤིང་དང་འདྲ་བ་ཉིད་ཀྱང་མི་རིགས་པར་བཟུང་བར་བྱའོ། །ཡང་ན། མགོ་བཅད་པའི་ཏཱ་ལའི་ཤིང་གནས་པ་དང་མི་གནས་པ་ལ་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར། ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང་འདྲ་བ་ཙམ་ལ་དཔེར་བྱས་ནས། “ཏཱ་ལའི་གཞི་བཞིན་དུ་བྱས་པ”ཞེས་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་དོན་བཟུང་ནའང་སྐྱོན་ཅིང་མེད་དོ། །“ཨནུ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པས། “ཕྱིས་འབྱུང་བ་མེད་པ”ཞེས་སོགས་གསུངས། “ཨནུ ཨབྷཱཝཾ གཏཱ”ཞེས་པ་ནི། ཕྱིས་སུ་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་མེད་པར་གྱུར་པའོ། །“ཨནཙྪརིཡཱ”ཞེས་པ་ནི། རིམ་པ་བཞིན་གོང་ནས་གོང་དུ་ངོ་མཚར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“གང་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་སྨྲས་པ”ཞེས་པ་ནི། ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་པའི་རོ་མེད་པར་བགྲང་བའི་རྒྱུ་གང་ཞིག་རོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ་དེ། རྒྱུ་དེ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 4. Sandhāya bhāsitamatthanti yaṃ atthaṃ sandhāya brāhmaṇo nibbhogo bhavaṃ gotamotiādimāha, bhagavā ca yaṃ sandhāya nibbhogatādiṃ attani anujānāti, taṃ sandhāya bhāsitamatthaṃ. ༤. “ལྡེམ་པོར་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་དོན”ཞེས་པ་ནི། བྲམ་ཟེས་དོན་གང་ལ་དགོངས་ནས། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཽ་ཏ་མ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་མེད་པའོ”ཞེས་སོགས་སྨྲས་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གང་ལ་དགོངས་ནས་རང་ཉིད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། ། 5. Kulasamudācārakammanti kulācārakammaṃ. Kāyato kāyadvārato pavattaṃ duccaritaṃ kāyaduccaritaṃ. Anekavihitāti anekappakārā. ༥. “རིགས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ལས”ཞེས་པ་ནི། རིགས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ལས་སོ། །ལུས་སམ་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བྱུང་བའི་ཉེས་སྤྱོད་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དོ། །“རྣམ་པ་མང་པོ”ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། ། 6. Pañcakāmaguṇikarāgassāti rūpādīsu pañcasu kāmakoṭṭhāsesu ativiya saṅgavasena niyuttassa kāmarāgassa, etena anāgāmīnaṃ vatthābharaṇādīsu saṅganikantivasena uppajjanakāmarāgassa kāmarāgatābhāvaṃ dasseti tassa rūparāgādīsu saṅgahato. Avasesānanti ettha sakkāyadiṭṭhivicikicchānaṃ paṭhamena maggena, sesānaṃ catūhipi ucchedaṃ vadati, tenāha ‘‘yathānurūpa’’nti. ༦. “འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་ཆགས་པའི”ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་ཆ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའི་དབང་གིས་འབྲེལ་བའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྟེ། འདིས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམས་ལ་གོས་དང་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལ་ཆགས་ཤིང་དགའ་བའི་དབང་གིས་སྐྱེ་བའི་འདོད་ཆགས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི”ཞེས་པ་འདི་ལ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་ནི་ལམ་དང་པོས་སྤོང་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ལམ་བཞི་ཆར་གྱིས་གཅོད་པར་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་“ཇི་ལྟར་མཐུན་པར”ཞེས་གསུངས། ། 7. Jigucchati maññeti jigucchati viya, ‘‘jigucchatī’’ti vā sallakkhemi. Akosallasambhūtaṭṭhenāti aññāṇasambhūtaṭṭhena. ༧. “སྐྱུག་བྲོ་བར་སེམས་སོ”ཞེས་པ་ནི། སྐྱུག་བྲོ་བ་བཞིན་ནམ། ཡང་ན། “སྐྱུག་བྲོ་བར་བྱེད”ཅེས་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། །“མི་མཁས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་གྱིས”ཞེས་པ་ནི། མི་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་དོན་གྱིས་སོ། ། 8-10. Tatrāti yathāvuttesu dvīsu atthavikappesu. Paṭisandhipariyāyopi idha gabbhasaddoti āha ‘‘devalokapaṭisandhipaṭilābhāyā’’ti. Apunabbhavabhūtāti khaṇe khaṇe uppajjamānānaṃ dhammānaṃ abhinibbatti. ༨-༡༠. “དེ་ལ”ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་སོ། །འདིར་“མངལ་གྱི་སྒྲ”ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་ཡིན་པས། “ལྷའི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར”ཞེས་གསུངས། །“ཡང་སྲིད་མི་འབྱུང་བར་གྱུར་པ”ཞེས་པ་ནི། སྐད་ཅིག་རེ་རེ་བཞིན་སྐྱེ་བཞིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་གྲུབ་པའོ། ། 11. Dhammadhātunti sabbaññutaññāṇaṃ. Tañhi dhamme yāthāvato dhāreti upadhāretīti ‘‘dhammadhātū’’ti vuccati. Desanāvilāsappattoti abhirucivasena parivattetvā desetuṃ samatthatā desanāvilāso, taṃ patto. Karuṇāvipphāranti sabbasattesu mahākaruṇāya pharaṇaṃ. Tādiguṇalakkhaṇameva upamāya vibhāvento āha ‘‘pathavīsamacittata’’nti. Tatoyeva [Pg.70] akujjhanasabhāvato akuppadhammatā. Jātiyā anugatanti jātiyā anubaddhaṃ. Jarāya anusaṭanti jarāya paliveṭhitaṃ. Vaṭṭakhāṇubhūtanti vaṭṭato uddharituṃ asakkuṇeyyatāya vaṭṭe niccalabhāvena ṭhitaṃ khāṇu viya bhūtaṃ. Jātānaṃ maccānaṃ niccaṃ maraṇato bhayanti āha ajja maritvātiādi. Appaṭisamaṃ purejātabhāvanti asadisaṃ ariyāya jātiyā paṭhamajātabhāvaṃ, sabbajeṭṭhabhāvanti attho. ༡༡. “ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འཛིན་ཅིང་ཉེ་བར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། “ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་” ཞེས་བྱའོ། །“ཆོས་བསྟན་པའི་སྒེག་རྩལ་ལ་ཕྱིན་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། མོས་པའི་དབང་གིས་བསྒྱུར་ཏེ་བསྟན་པར་བྱ་བ་ལ་ནུས་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒེག་རྩལ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཕྱིན་པའོ། །“སྙིང་རྗེའི་ཁྱབ་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ཁྱབ་པའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཉིད་དཔེས་གསལ་བར་བྱེད་པར། “ས་དང་མཚུངས་པའི་སེམས་ཉིད་” ཅེས་གསུངས། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འཁྲུགས་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ། །“སྐྱེ་བས་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བས་རྗེས་སུ་བཅིངས་པའོ། །“རྒ་བས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒ་བས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའོ། །“འཁོར་བའི་སྡོང་དུམ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཁོར་བ་ལས་འབྱིན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། འཁོར་བའི་ནང་དུ་མི་གཡོ་བར་གནས་པའི་སྡོང་དུམ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའོ། །སྐྱེས་པའི་འཆི་བདག་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་འཆི་བ་ལས་འཇིགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “དེ་རིང་ཤི་ཡང་རུང་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །“མཚུངས་པ་མེད་པར་སྔོན་དུ་སྐྱེས་པ་ཉིད་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། མི་མཚུངས་པའི་འཕགས་པའི་སྐྱེ་བས་ཐོག་མར་སྐྱེས་པ་ཉིད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ‘‘Apī’’ti avatvā ‘‘pī’’ti vadanto pi-saddo visuṃ atthi nipātoti dasseti. Sammā adhisayitānīti pādādīhi upaghātaṃ akarontiyā sammadeva upari sayitāni, akammakassāpi sayatidhātuno adhipubbatāya sakammakatā daṭṭhabbā. Nakhasikhāti nakhaggāni. Sakuṇānaṃ pakkhā hatthapādaṭṭhāniyāti āha ‘‘saṅkuṭitahatthapādā’’ti. Etthāti ālokaṭṭhāne. Nikkhamantānanti nikkhamantesu, niddhāraṇe hetaṃ sāmivacanaṃ. Aṇḍakosanti aṇḍakapālaṃ. “api” ཞེས་མ་གསུངས་པར། “pi” ཞེས་གསུངས་པའི་འགྲེལ་བྱེད་ཀྱིས། “pi” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཚིག་ཕྲད་ཅིག་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ། །“ལེགས་པར་ཉལ་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྐང་པ་ལ་སོགས་པས་གནོད་པ་མ་བྱས་པར་སྟེང་དུ་ལེགས་པར་ཉལ་བའོ། །བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཉལ་བའི་དབྱིངས་ཉིད་ཀྱང་། སྔོན་དུ་ “adhi” སྦྱར་བའི་ཕྱིར། བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོར་བལྟ་བར་བྱའོ། །“སེན་མོའི་རྩེ་མོ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེན་མོའི་རྩེ་མོ་རྣམས་སོ། །བྱ་རྣམས་ཀྱི་གཤོག་པ་ནི་ལག་པ་དང་རྐང་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། “ལག་པ་དང་རྐང་པ་བསྐུམ་པ་” ཞེས་གསུངས། །“འདི་ལ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བའི་གནས་སུའོ། །“ཕྱིར་འཐོན་པ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་འཐོན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཏེ། འདིར་འབྲེལ་སྒྲ་ནི་དབྱེ་གསལ་གྱི་དོན་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །“སྒོང་སྐོགས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོང་སྐོགས་སོ། ། Lokoyeva lokasannivāso. Abujjhi etthāti rukkho bodhi, sayaṃ bujjhati, bujjhanti vā tenāti maggopi sabbaññutaññāṇampi bodhi. Bujjhīyatīti nibbānaṃ bodhi. Antarā ca bodhinti dutiyamudāharaṇaṃ vināpi rukkha-saddena bodhi-saddassa rukkhappavattidassanatthaṃ. Varabhūrimedhasoti mahāpathavī viya patthaṭapaññoti attho. Tisso vijjāti arahattamaggo attanā saha vattamānaṃ sammādiṭṭhisaṅkhātaṃ āsavakkhayañāṇañceva itarā dve mahaggatavijjā ca tabbinibandhakakilesaviddhaṃsanavasena uppādanato ‘‘tisso vijjā’’ti vuccati. Cha abhiññāti etthāpi eseva nayo. Sāvakapāramīñāṇanti aggasāvakehi paṭilabhitabbaṃ sabbameva lokiyalokuttarañāṇaṃ. Paccekabodhiñāṇanti etthāpi eseva nayo. འཇིག་རྟེན་ཉིད་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་སོ། །འདི་ལ་རྟོགས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཤིང་ནི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ། །རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པའམ། ཡང་ན་འདིས་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ལམ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ། །རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མྱང་ངན་ལས་འདས་པའང་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ། །“antarā ca bodhiṃ” ཞེས་པའི་དཔེ་བརྗོད་གཉིས་པ་ནི། ཤིང་གི་སྒྲ་མེད་པར་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྒྲ་འདི་ཤིང་ལ་འཇུག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ས་ཆེན་པོ་ལྟར་ཡངས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། ས་ཆེན་པོ་ལྟར་ཡངས་པའི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“རིག་པ་གསུམ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་རང་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་། དེ་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་པའི་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་རིག་པ་གཉིས་པོ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། “རིག་པ་གསum” ཞེས་བྱའོ། །“མངོན་ཤེས་དྲུག་” ཅེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡེ་ཤེས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉན་ཐོས་མཆོག་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་མཐའ་དག་གོ། །“རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། ། Opammasampaṭipādananti opammatthassa upameyyena samaṃ paṭipādanaṃ. Atthenāti upameyyatthena. Tikkhakharavippasannasūrabhāvoti iminā saṅkhārupekkhāpattataṃ vipassanāya dasseti. Pariṇāmakāloti iminā vuṭṭhānagāminibhāvāpattiṃ. Tadā ca sā maggañāṇagabbhaṃ dhārentī viya hotīti āha ‘‘gabbhaggahaṇakālo’’ti. Anupubbādhigatenāti paṭhamamaggādipaṭipāṭiyā adhigatena. Caturaṅgasamannāgatanti ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu [Pg.71] (ma. ni. 2.184; saṃ. ni. 2.22; a. ni. 2.5; mahāni. 196), sarīre upasussatu maṃsalohita’’nti evaṃ vuttacaturaṅgasamannāgataṃ vīriyaṃ. “དཔེ་སྦྱོར་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེའི་དོན་དེ་དཔེ་ཅན་དང་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བའོ། །“དོན་གྱིས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེ་ཅན་གྱི་དོན་གྱིས་སོ། །“རྣོ་ཞིང་རྩུབ་ལ་རབ་ཏུ་དང་བའི་དཔའ་བའི་དངོས་པོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ལྷག་མཐོང་གིས་འདུ་བྱེད་བཏང་སྙོམས་ལ་ཕྱིན་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །“ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་དུས་” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ལྡང་བར་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་དུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཚེ་ལྷག་མཐོང་དེ་ནི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མངལ་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། “མངལ་འཛིན་པའི་དུས་” ཞེས་གསུངས། །“རིམ་གྱིས་ཐོབ་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་གྱིས་ཐོབ་པའོ། །“ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། “ལུས་ལ་པགས་པ་དང་། ཆུ་རྒྱུས་དང་། རུས་པ་རྣམས་ལུས་པར་གྱུར་ཅིག ལུས་ལ་ཤ་དང་ཁྲག་རྣམས་བསྐམས་པར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་འདི་ལྟར་གསུངས་པའི་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ། ། Chando kāmotiādīsu patthanākārena pavatto dubbalo lobho icchanaṭṭhena chando. Tato balavā rañjanaṭṭhena rāgo. Tatopi balavataro chandarāgo. Nimittānubyañjanasaṅkappavasena pavatto saṅkappo. Tatopi balavasaṅkappavaseneva pavatto rāgo. Tatopi balavataro saṅkapparāgo. Svāyaṃ pabhedo ekasseva lobhassa pavattiākārabhedena avatthābhedena ca vutto. “འདུན་པ་ནི་འདོད་པའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། རེ་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པའི་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཆགས་པ་ནི། འདོད་པའི་དོན་གྱིས་འདུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ནི། ཆགས་པའི་དོན་གྱིས་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་ཀྱང་སྟོབས་ཆེ་བ་ནི་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །མཚན་མ་དང་བྱེ་བྲག་ལ་རྟོག་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་ཆགས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་ཀྱང་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་འཇུག་པའི་ཆགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་སོ། །དེ་ལས་ཀྱང་སྟོབས་ཆེ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །དབྱེ་བ་འདི་ནི་ཆགས་པ་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་འཇུག་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པའོ། ། Paṭhamajjhānakathāvaṇṇanā བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། Seyyathidanti taṃ kathanti attho. Etanti pubbapadeyeva avadhāraṇakaraṇaṃ, etaṃ atthajātaṃ vā. Tannissaraṇatoti tesaṃ kāmānaṃ nissaraṇattā. Esāti eva-kāro. Kāmadhātu nāma kāmabhavo, nekkhammanti paṭhamajjhānaṃ. Esāti niyamo. Tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇavivekā tadaṅgavivekādayo. Kāyacittaupadhivivekā kāyavivekādayo, tayo eva idha jhānakathāya, samucchedavivekādīnaṃ asambhavā. Niddeseti mahāniddese. Tatthevāti mahāniddese eva. Vibhaṅgeti jhānavibhaṅge. Evañhi satīti ubhayesampi kāmānaṃ saṅgahe sati. འདི་ལྟ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་སྔ་མ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་འཛིན་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་དོན་གྱི་རྣམ་པ་འདི་ཉིད་དོ། དེ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་དེ་དག་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྒྲའོ། འདོད་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའོ། འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པའོ། ཡན་ལག་དེའི་དབེན་པ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པའི་དབེན་པ་དང་། ཀུན་གཅོད་པའི་དབེན་པ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བའི་དབེན་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་དབེན་པ་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་དེའི་དབེན་པ་ལ་སོགས་པའོ། ལུས་དང་། སེམས་དང་། ཕུང་པོ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དབེན་པ་རྣམས་ནི་ལུས་ཀྱི་དབེན་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིར་བསམ་གཏན་གྱི་གཏམ་ལས་ནི་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཁོ་ན་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཀུན་གཅོད་པའི་དབེན་པ་ལ་སོགས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ནིདྡེས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནིདྡེས་ཆེན་པོ་ལའོ། དེ་ཉིད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནིདྡེས་ཆེན་པོ་ཉིད་དུའོ། རྣམ་འབྱེད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་རྣམ་འབྱེད་ལའོ། འདི་ལྟར་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་གཉིས་ཀ་བསྡུས་པ་ཡོད་ནའོ། Purimenāti kāyavivekena. Etthāti etasmiṃ kāyacittavivekadvaye. Dutiyenāti cittavivekena. Etesanti yathāvuttanayena vatthukāmakilesakāmavivekadvayassa vācakabhūtānaṃ vivicceva kāmehi vivicca akusalehīti imesaṃ padānaṃ, niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ. Bālabhāvassa hetupariccāgoti anuvattati. Akusaladhammo hi bālabhāvassa hetu. Āsayaposananti āsayassa visodhanaṃ vaḍḍhanañca. Vibhaṅge nīvaraṇāneva vuttānīti sambandho. Tattha kāraṇamāha ‘‘uparijhānaṅgapaccanīkapaṭipakkhabhāvadassanato’’ti. Tattha upari savitakkantiādinā vuccamānāni jhānaṅgāni, tesaṃ attano paccanīkānaṃ paṭipakkhabhāvadassanatoti attho. Uparijhānaṅgānaṃ paccanīkapaṭipakkhabhāvassa dassanatotipi pāṭho. Tattha ‘‘upari vuccamānajhānaṅgānaṃ ujuvipaccanīkavasena paṭipakkhabhāvadassanato’’ti ‘‘nīvaraṇānaṃ tāneva vibhaṅge vuttānī’’tipi atthaṃ vadanti[Pg.72]. Peṭaketi mahākaccāyanattherena kataṃ nettippakaraṇanayānusāripakaraṇaṃ, taṃ pana piṭakānaṃ vaṇṇanābhūtattā ‘‘peṭaka’’nti vuttaṃ, tasminti attho. སྔ་མས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབེན་པས་སོ། འདིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་དབེན་པ་གཉིས་པོ་འདི་ལའོ། གཉིས་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་དབེན་པས་སོ། འདི་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དངོས་པོའི་འདོད་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་འདོད་པ་གཉིས་ཀྱི་དབེན་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་“འདོད་པ་དག་ལས་དབེན་ཞིང་མི་དགེ་བའི་ชོས་རྣམས་ལས་དབེན་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་དག་གི་སྟེ། འདི་ནི་དབྱེ་བའི་དོན་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་ཡིན་ནོ། བྱིས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། མི་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་བྱིས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། བསམ་པ་གསོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པ་དག་པར་བྱེད་པ་དང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། རྣམ་འབྱེད་ལས་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཁོ་ན་གསུངས་སོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། “གོང་མའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོའི་དངོས་པོ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་གོང་མ་ནི་ “རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་” ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་རང་གི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཡང་ན། “གོང་མའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་པོའི་དངོས་པོ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་རྒྱུ་ཡོད་དོ། དེ་ལ་ “གོང་དུ་གསུངས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ཐད་ཀའི་མི་མཐུན་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཉེན་པོའི་དངོས་པོ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། རྣམ་འབྱེད་ལས་སྒྲིབ་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་གསུངས་སོ་” ཞེས་ཀྱང་དོན་བཤད་དོ། པེ་ཊ་ཀ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནས་མཛད་པའི་ནེཏྟིཔྤཀརཎའི་ཚུལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བསྟན་བཅོས་ཏེ། དེ་ནི་སྡེ་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “པེ་ཊ་ཀ་” ཞེས་བྱའོ། དེ་ལའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Vitakkanaṃ nāma ārammaṇaparikappananti āha ‘‘ūhana’’nti. Rūpaṃ rūpantiādinā visaye ākoṭentassa visayappavattiāhananaṃ upari āhanananti veditabbaṃ. Ārammaṇe cittassa ānayanaṃ nāma ārammaṇābhimukhakaraṇaṃ. Anusañcaraṇanti anuparibbhamanaṃ, tañca khaṇantarassa tathākārena uppādanameva, na hi paramatthato ekassa sañcaraṇamatthi, evamaññatthāpi īdisesu. Anumajjananti parimajjanaṃ. Tatthāti ārammaṇe. Sahajātānuyojanaṃ sakiccānuvattitākaraṇena. Katthacīti dutiyajjhānavirahitesu savicāracittesu sabbatthāti attho. Vicārena saha uppajjamānopi vitakko ārammaṇe abhiniropanākārena pavattiṃ sandhāya ‘‘paṭhamābhinipāto’’ti vutto. Vipphāravāti avūpasantasabhāvatāya vegavā, tenevesa dutiyajjhāne pahānaṅgaṃ jātaṃ. Paṭhamadutiyajjhānesūti pañcakanayaṃ sandhāya vuttaṃ. Aṅgavinimuttassa jhānassa abhāvaṃ dassento rukkho viyātiādimāha. རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ཡིན་པས། “ཉེ་བར་རྟོག་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ། “གཟུགས་སོ་གཟུགས་སོ་” ལ་སོགས་པས་ཡུལ་ལ་བརྡུང་བར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ། ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ནི་བརྡུང་བ་ཡིན་ལ། དེའི་སྟེང་དུ་བརྡུང་བ་ནི་ཉེ་བར་བརྡུང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཁྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པའོ། རྗེས་སུ་རྒྱུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་འཁྱམ་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པས་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་པར་ནི་གཅིག་པུ་རྒྱུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་གཞན་དུའང་འདི་འདྲ་བ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་ནོ། རྗེས་སུ་བྱུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བྱུག་པའོ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་ལའོ། རང་གི་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའོ། ལ་ལར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་སྤངས་པའི་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དཔྱོད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བཞིན་པའི་རྟོག་པ་ཡང་དམིགས་པ་ལ་གཏོད་པའི་རྣམ་པས་འཇུག་པ་ལ་དགོངས་ནས། “ཐོག་མར་འཇུག་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ཁྱབ་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཞི་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་ཤུགས་དྲག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འདི་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སྤང་བྱའི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྔའི་ཚུལ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། ཡན་ལག་ལས་གྲོལ་བའི་བསམ་གཏན་མེད་པར་སྟོན་པར། “ཤིང་བཞིན་དུ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། Viveka-saddassa bhāvasādhanapakkhe ‘‘tasmā vivekā’’ti vuttaṃ, itarapakkhe ‘‘tasmiṃ viveke’’ti. Pinayatīti tappeti, vaḍḍheti vā. Pharaṇarasāti paṇītarūpehi kāye byāpanarasā. Sātalakkhaṇanti iṭṭhasabhāvaṃ, madhuranti attho. Sampayuttānaṃ pīḷanajjhupekkhanaṃ akatvā anu anu gaṇhanaṃ upakāritā vā anuggaho. Vanameva vanantaṃ. Udakameva udakantaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ samaye pākaṭabhāvatoti iminā iṭṭhārammaṇādipaṭilābhasamayepi sukhaṃ vijjamānampi apākaṭaṃ, pītiyeva tattha pākaṭā, paṭiladdharasānubhavanasamaye ca vijjamānapītitopi sukhameva pākaṭataranti dasseti. Ettha ca cetasikasukhavaseneva paṭiladdharasānubhavanaṃ veditabbaṃ, na kāyikasukhavasena tassa pītisampayogasseva abhāvena idhānadhippetattā. Ayañca pītītiādi aññapadatthasamaāsadassanaṃ, assatthipakkhe taddhitapaccayadassanaṃ vā. Dutiyavikappena aññapadatthasamāsavaseneva ‘‘vivekajaṃ pītisukha’’nti idaṃ ekaṃ padanti dasseti, vibhattiyā ca alopaṃ. Gaṇanānupubbatāti [Pg.73] desanākkamaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭhamaṃ samāpajjatīti idaṃ ādikammikavasena vuttaṃ, ciṇṇavasīnaṃ pana yogīnaṃ uppaṭipāṭiyāpi jhānaṃ uppajjateva. Jhāpetīti dahati. Aniccādilakkhaṇavisayāya vipassanāya upanijjhāyanaṃ kathaṃ nibbānālambanassa maggassa hotīti āha vipassanāyātiādi. Tattha maggena sijjhatīti niccādivipallāsappahāyakena saha maggeneva taṃ lakkhaṇūpanijjhānaṃ asammohato attano sijjhati. Atha vā maggenāti maggakiccena, vipallāsappahānenāti attho. གྲངས་ཀྱི་གོ་རིམ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་བསྟན་པའི་གོ་རིམ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །དང་པོར་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ལས་དང་པོ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །གོམས་ཤིང་དབང་འབྱོར་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ལ་ནི་གོ་རིམ་ལས་བཟློག་སྟེ་ཡང་བསམ་གཏན་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ། །སྲེག་གོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གོ། །མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ལྷག་མཐོང་གི་ཉེ་བར་ངེས་པར་སེམས་པ་ནི། མྱང་འདས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་ལམ་ལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། ལྷག་མཐོང་གིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ལམ་གྱིས་འགྲུབ་ཅེས་པ་ནི། རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་རང་གི་ལམ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། མཚན་ཉིད་དེ་ལ་ཉེ་བར་ངེས་པར་སེམས་པ་ནི་མ་རྨོངས་པར་རང་ཉིད་ལ་འགྲུབ་པའོ། །ཡང་ན། ལམ་གྱིས་ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་བྱ་བས་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་བས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Aññoti satto. Avuttattāti ‘‘sacittekaggata’’nti jhānapāḷiyaṃ (vibha. 508 ādayo) avuttattā. Vuttattāti tassā jhānapāḷiyā vibhaṅge vuttattā. གཞན་ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། རང་གི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཅེས་བསམ་གཏན་གྱི་ལུང་ལས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་ལུང་དེའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། Dutiyajjhānakathāvaṇṇanā བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། Ajjhattanti jhānavisesanattā vuttaṃ ‘‘idha niyakajjhattamadhippeta’’nti. Jhānañhi ajjhattajjhattaṃ na hoti chaḷindriyānameva tabbhāvato. Khuddakā ūmiyo vīciyo. Mahatiyo taraṅgā. Santā honti samitātiādīni aññamaññavevacanāni, jhānabalena samatikkantāti adhippāyo. Appitāti gamitā vināsaṃ pāpitā. Pariyāyoti jhānaparikkhāre jhānavohārattā aparamatthato. ནང་གི་ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདིར་རང་གི་ནང་གི་ཉིད་དུ་འདོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བསམ་གཏན་ནི་ནང་གི་ནང་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་དེའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རླབས་ཆུང་ངུ་རྣམས་ནི་རྦ་རླབས་སོ། །ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་རླབས་ཆེན་ནོ། །ཞི་བར་གྱུར་ཅིང་ཉེ་བར་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་སོ། །བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་འདས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། །གཏད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པར་བྱས་ཤིང་ཞིག་པར་བཅུག་པའོ། །རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡོ་བྱད་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་ཐ་སྙད་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། Tatiyajjhānakathāvaṇṇanā བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། Tadadhigamāyāti tatiyamaggādhigamāya. Upapattito ikkhatīti paññāya sahacaraṇaparicayena yathā samavāhibhāvo hoti, evaṃ yuttito passati. Vipulāyāti mahaggatabhāvappattāya. Thāmagatāyāti vitakkavicārapītivigamena thirabhāvappattiyā, teneva vakkhati ‘‘vitakkavicārapītīhi anabhibhūtattā’’tiādi. (Pārā. aṭṭha. 1.11 tatiyajjhānakathā). Upekkhābhedaṃ dassetvā idhādhippetaṃ upekkhaṃ pakāsetuṃ upekkhā panātiādi vuttaṃ. Tattha tatramajjhattatāva khīṇāsavānaṃ iṭṭhāniṭṭhachaḷārammaṇāpāthe parisuddhapakatibhāvāvijahanākārena ajjhupekkhanato ‘‘chaḷaṅgupekkhā’’ti ca, sattesu majjhattākārappavattattā ‘‘brahmavihārupekkhā’’ti ca, sahajātadhammānaṃ majjhattākārabhūtā ‘‘bojjhaṅgupekkhā’’ti ca, kevalā ‘‘tatramajjhattupekkhā’’ti [Pg.74] ca, tatiyajjhānasahagatā aggasukhepi tasmiṃ apakkhapātabhūtā ‘‘jhānupekkhā’’ti ca, catutthajjhānasahagatā sabbapaccanīkaparisuddhitāya ‘‘pārisuddhupekkhā’’ti ca tena tena avatthābhedena chadhā vuttā. དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་ལམ་གསུམ་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རིགས་པ་ལས་ལྟའོ་ཞེས་པ་ནི། ཤེས་རབ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་གོམས་པས་ཇི་ལྟར་མཉམ་པར་འཛིན་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་རིགས་པ་ལས་ལྟའོ། །ཡངས་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་སོང་བ་ལའོ། །མཐུ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་བྲལ་བས་བརྟན་པའི་དངོས་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་ནས། འདིར་འདོད་པའི་བཏང་སྙོམས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བཏང་སྙོམས་ཉིད་ནི། ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཡུལ་དྲུག་སྣང་བའི་ཚེ། ཡོངས་སུ་དག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོ་མི་གཏོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་པའི་ཕྱིར། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྐྱང་པ་ལ། དེ་དབུས་གནས་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ། མཆོག་གི་བདེ་བ་དེ་ལའང་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་གྱི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར། ཡོངས་སུ་དག་པའི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དེ་དང་དེས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་གསུངས་སོ། Vīriyameva pana anaccāraddhaanatisithilesu sahajātesu saṅkhāresu upekkhanākārena pavattaṃ ‘‘vīriyupekkhā’’ti vuttaṃ. Aṭṭhannaṃ rūpārūpajjhānānaṃ paṭilābhato pubbabhāge eva nīvaraṇavitakkavicārādīnaṃ pahānābhimukhībhūtattā tesaṃ pahānepi abyāpārabhāvūpagamanena majjhattākārappavattā samādhivasena uppannā aṭṭha paññā ceva upādānakkhandhabhūtesu saṅkhāresu ajjhupekkhanākārappavattā vipassanāvasena uppannā catunnaṃ maggānaṃ pubbabhāge tassa tassa adhigamāya catasso catunnaṃ phalasamāpattīnaṃ pubbabhāge tassa tassa adhigamāya appaṇihitavimokkhavasena pavattā catasso suññataanimittavimokkhavasena dveti dasa paññā cāti ime aṭṭhārasa paññā saṅkhārupekkhā nāma. Yathāvuttavipassanāpaññāva lakkhaṇavicinanepi majjhattabhūtā vipassanupekkhā nāma. Adukkhamasukhavedanā vedanupekkhā nāma. Imāsaṃ pana dasannampi upekkhānaṃ ‘‘tattha tattha āgatanayato vibhāgo dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbo’’ti dassento āha evamayaṃ dasavidhāpītiādi. Tattha tattha āgatanayatoti idampi hi tāsaṃ vibhāgadassanassa bhūmipuggalādipadaṃ viya visuṃ mātikāpadavasena vuttaṃ, na pana bhūmipuggalādivasena vibhāgadassanassa āgataṭṭhānaparāmasanaṃ āgataṭṭhānassa aṭṭhasāliniyātiādinā vuttattā, tasmā sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 1.11 tatiyajjhānakathā) yaṃ vuttaṃ ‘‘imāsaṃ pana dasannampi upekkhānaṃ bhūmipuggalādivasena vibhāgo tattha tattha vuttanayeneva veditabboti dassento āha evamayaṃ dasavidhātiādī’’ti, taṃ amanasikatvā vuttanti gahetabbaṃ. Tattha tattha āgatanayatoti ‘‘idha (khīṇāsavo) bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti, na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno’’tiādinā (dī. ni. 3.348; a. ni. 6.1) chaḷaṅgupekkhā āgatā, ‘‘upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’ti (dī. ni. 3.308; ma. ni. 1.77; 2.309; 3.230) evaṃ brahmavihārupekkhā āgatāti iminā nayena [Pg.75] dasannampi upekkhānaṃ tattha tattha vuttapadesesu āgatanayadassanato ca ayaṃ dasavidhāpi upekkhā dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbāti sambandho. བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འདུ་བྱེད་ཧ་ཅང་བརྩམས་པ་མ་ཡིན་ཞིང་ཧ་ཅང་ལྷོད་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་ལ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་བསམ་གཏན་བརྒྱད་པོ་ཐོབ་པའི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཉིད་དུ། སྒྲིབ་པ་དང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་སྤོང་བ་ལའང་བྱ་བ་མེད་པའི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་སོང་བས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་བརྒྱད་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ། ལྷག་མཐོང་གི་དབང་གིས་སྐྱེས་པ། ལམ་བཞི་པོའི་སྔོན་གྱི་ཆ་རུ་དེ་དང་དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཞི་དང་། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་བཞི་པོའི་སྔོན་གྱི་ཆ་རུ་དེ་དང་དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པ་བཞི་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་དབང་གིས་གཉིས་ཏེ། ཤེས་རབ་བཅུ་པོ་འདི་དག་དང་། ཤེས་རབ་བཅོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ཉིད་མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལའང་བཏང་སྙོམས་སུ་གྱུར་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བའི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། །བཏང་སྙོམས་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་ཡང་། དེ་དང་དེར་བྱུང་བའི་ཚུལ་ལས་དབྱེ་བ་ནི་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། འདི་ལྟར་འདི་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་དང་དེར་བྱུང་བའི་ཚུལ་ལས་ཞེས་པ་འདི་ཡང་། དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་སྟོན་པ་ལ། ས་དང་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཞིན་དུ་སོ་སོར་མ་དྲས་པའི་ཚིག་གི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །ས་དང་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དབྱེ་བ་སྟོན་པའི་བྱུང་བའི་གནས་ལ་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བྱུང་བའི་གནས་ནི་ཀུན་ལས་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལ་སོགས་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། བཏང་སྙོམས་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་ཡང་ས་དང་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དབྱེ་བ་ནི་དེ་དང་དེར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། འདི་ལྟར་འདི་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི། ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར་གསུངས་པ་ཞིག་ཏུ་གཟུང་བར་བྱའོ། །དེ་དང་དེར་བྱུང་བའི་ཚུལ་ལས་ཞེས་པ་ནི། འདིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་དགེ་སློང་ནི་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ནས་ཡིད་བདེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར། ཡིད་མི་བདེ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་དང་ལྡན་པས་བཏང་སྙོམས་སུ་གནས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་བྱུང་ངོ་། །བཏང་སྙོམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་པ་འདི་ལྟར་ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་བྱུང་ངོ་ཞེས་པ། ཚུལ་འདིས་བཏང་སྙོམས་བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་དང་དེར་གསུངས་པའི་མདོ་སྡེའི་ཚིག་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་ཡང་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། Bhūmītiādīsu pana chaḷaṅgupekkhā kāmāvacarā, brahmavihārupekkhā rūpāvacarātiādinā bhūmito ca, chaḷaṅgupekkhā asekkhānameva, brahmavihārupekkhā puthujjanādīnaṃ tiṇṇampi puggalānantiādinā puggalato ca, chaḷaṅgupekkhā somanassupekkhāsahagatacittasampayuttātiādinā cittato ca, chaḷaṅgupekkhā chaḷārammaṇātiādinā ārammaṇato ca, ‘‘vedanupekkhā vedanākkhandhena saṅgahitā, itarā nava saṅkhārakkhandhenā’’ti khandhasaṅgahavasena ca, ‘‘chaḷaṅgupekkhā brahmavihārabojjhaṅgajhāna pārisuddhitatramajjhattupekkhā ca atthato ekā. Tasmā ekakkhaṇe ca tāsu ekāya sati itarā na uppajjanti, tathā saṅkhārupekkhā vipassanupekkhāpi veditabbā. Vedanāvīriyupekkhānamekakkhaṇe siyā uppattī’’ti ekakkhaṇavasena ca, ‘‘chaḷaṅgupekkhā abyākatā brahmavihārupekkhā kusalābyākatā, tathā sesā. Vedanupekkhā pana siyā akusalāpī’’ti evaṃ kusalattikavasena ca, ‘‘saṅkhepato cattāro ca dhammā vīriyavedanātatramajjhattatāñāṇavasenā’’ti evaṃ saṅkhepavasena ca ayaṃ dasavidhāpi upekkhā dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbāti yojanā. ས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཡིན། ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་ནི་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ས་ལས་ཀྱང་། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ནི་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་སྐྱེའོ། ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པ་གང་ཟག་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གང་ཟག་ལས་ཀྱང་། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ལས་ཀྱང་། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ནི་ཡུལ་དྲུག་གི་དམིགས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དམིགས་པ་ལས་ཀྱང་། ཚོར་བའི་བཏང་སྙོམས་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོས་བསྡུས་ལ། གཞན་དགུ་པོ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ་ཞེས་ཕུང་པོའི་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་ཀྱང་། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་བཏང་སྙོམས་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་། དེ་དབུས་གནས་བཏང་སྙོམས་རྣམས་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་གཅིག་གོ། དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་དེ་དག་ལས་གཅིག་ཡོད་ན་གཞན་རྣམས་མི་སྐྱེའོ། དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། ཚོར་བ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་རྣམས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྐད་ཅིག་མའི་དབང་གིས་ཀྱང་། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན། ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་ནི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། ཚོར་བའི་བཏང་སྙོམས་ནི་མི་དགེ་བའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགེ་བའི་སྤྱི་སྐོར་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་། མདོར་བསྡུས་ན་བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཚོར་བ་དང་། དེ་དབུས་གནས་ཉིད་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆོས་བཞི་པོ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་མདོར་བསྡུས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་། བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་འདི་ཡང་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱོར་བའོ། Ettha cetā kiñcāpi aṭṭhasāliniyaṃ bhūmipuggalādivasena sarūpato uddharitvā na vuttā, tathāpi tattha vuttappakāreheva tāsaṃ bhūmipuggalādivibhāgo nayato uddharitvā sakkā ñātunti tattha sarūpato vuttañca avuttañca ekato saṅgahetvā tattha tattha āgatanayatotiādīhi navahi pakārehi atideso kato, teneva ‘‘dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ vuttavasenā’’ti avatvā ‘‘vuttanayenevā’’ti vuttaṃ. Tathāhi khīṇāsavo bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvāti ādimhi vutte chaḷaṅgupekkhā rūpādiārammaṇatāya bhūmito kāmāvacarā ca puggalato asekkhānameva ca uppajjati, cittato somanassupekkhācittasampayuttā, ārammaṇato chaḷārammaṇā, kusalattikato abyākatā cāti paṇḍitehi sakkā [Pg.76] ñātuṃ, tathā chaḷaṅgupekkhā ca brahmavihārupekkhā ca tatramajjhattupekkhā ca jhānupekkhā ca pārisuddhupekkhā ca atthato ekātiādimhi vutte panassa saṅkhārakkhandhasaṅgahitattā brahmavihārupekkhādīhi saha ekakkhaṇe anuppattiādayo ca sakkā ñātuṃ, yathā ca chaḷaṅgupekkhā, evaṃ sesānampi yathārahaṃ aṭṭhasāliniyaṃ vuttanayato bhūmiādivibhāguddhāranayo ñātabbo. Anābhogarasāti paṇītasukhepi tasmiṃ avanatipaṭipakkhakiccāti attho. འདིར་བཏང་སྙོམས་འདི་དག་ནི་ཀུན་ལས་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ས་དང་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་རང་གི་ངོ་བོ་ནས་ཕྱུང་སྟེ་མ་གསུངས་པ་ཡིན་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་དེར་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་གི་ས་དང་གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ནི་ཚུལ་ལས་ཕྱུང་སྟེ་ཤེས་པར་ནུས་སོ་ཞེས་པས། དེར་རང་གི་ངོ་བོ་ནས་གསུངས་པ་དང་མ་གསུངས་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས། དེ་དང་དེར་བྱུང་བའི་ཚུལ་ལས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་དབང་གིས་ཞེས་མ་གསུངས་པར། གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགེ་སློང་ནི་མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཚེ། ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ས་ལས་འདོད་པར་གཏོགས་པ་དང་། གང་ཟག་ལས་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། སེམས་ལས་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། དམིགས་པ་ལས་ཡུལ་དྲུག་གི་དམིགས་པ་ཅན་དང་། དགེ་བའི་སྤྱི་སྐོར་གསུམ་ལས་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་ནུས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་དང་། དེ་དབུས་གནས་བཏང་སྙོམས་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་བཏང་སྙོམས་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པའི་བཏང་སྙོམས་རྣམས་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་གཅིག་གོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཚེ་ནི། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་མི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཤེས་པར་ནུས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་དྲུག་གི་བཏང་སྙོམས་བཞིན་དུ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་ཀུན་ལས་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ལས་ས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པའི་བྱ་བ་ཅན་ཞེས་པ་ནི། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བདེ་བ་དེ་ལའང་གཞོལ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Puggalenāti puggalādhiṭṭhānena. Kilesehi sampayuttānaṃ ārakkhā. Tīraṇaṃ kiccassa pāragamanaṃ. Pavicayo vīmaṃsā. Idanti satisampajaññaṃ. Yasmā tassa nāmakāyena sampayuttaṃ sukhanti imassa tasmā etamatthantiādinā sambandho. Tassāti jhānasamaṅgino. Taṃsamuṭṭhānenāti taṃ yathāvuttanāmakāyasampayuttaṃ sukhaṃ samuṭṭhānaṃ kāraṇaṃ yassa rūpassa tena taṃsamuṭṭhānena rūpena. Assāti yogino. Yassāti rūpakāyassa. Phuṭattāti atipaṇītena rūpena phuṭattā. Etamatthaṃ dassentoti kāyikasukhahetubhūtarūpasamuṭṭhāpakanāmakāyasukhaṃ paṭisaṃvediyamāno eva jhānasamaṅgitākaraṇe kāriyopacārato ‘‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī’’ti vuccatīti imamatthaṃ dassentoti attho. Yanti hetuatthe nipātoti āha ‘‘yaṃjhānahetū’’ti. Sukhapāramippatteti sukhassa ukkaṃsapariyantaṃ patte. Evametesaṃ pahānaṃ veditabbanti sambandho. Atha kasmā jhānesveva nirodho vuttoti sambandho. གང་ཟག་གིས་ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་གི་གཞི་བཟུང་བས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་སྲུང་བ་ནི་བསྲུང་བའོ། །རྟོགས་པ་ནི་བྱ་བའི་མཐར་ཕྱིན་པའོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་དཔྱོད་པའོ། །འདི་ཞེས་པ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེའི་མིང་གི་ལུས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བདེ་བ་ཞེས་པ་འདིའི་ཚིག་ནི། དེའི་ཕྱིར་དོན་འདི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་རོ། །དེའི་ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་གིའོ། །དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མིང་གི་ལུས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བདེ་བ་དེ་ཉིད་ཀུན་ནས་སློང་བའི་རྒྱུ་གང་ལ་ཡོད་པའི་གཟུགས་དེས་ཏེ། དེ་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་གཟུགས་དེས་སོ། །འདི་ལ་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པའོ། །གང་གི་ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ལུས་ཀྱིའོ། །རེག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱིས་རེག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་འདི་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་བདེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་མིང་གི་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་མྱོང་བཞིན་པ་ཉིད་དུ། བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ། འབྲས་བུ་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས། ལུས་ཀྱིས་བདེ་བ་ཡང་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གང་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་གང་གི་རྒྱུ་ལས་ཞེས་གསུངས་སོ། །བདེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བདེ་བའི་མཆོག་གི་མཐར་ཐུག་པ་ཐོབ་པ་ལའོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་སྤོང་བ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །འོ་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་འགོག་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། Catutthajjhānakathāvaṇṇanā བསམ་གཏན་བཞི་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། Kattha cuppannanti ettha katthāti hetumhi bhummaṃ, kasmiṃ hetumhi satīti attho. Nānāvajjaneti appanāvīthiāvajjanato nānā bhinnaṃ purimavīthīsu āvajjanaṃ yassa upacārassa, tasmiṃ nānāvajjane. Visamanisajjāya uppannakilamatho visamāsanupatāpo. Upacāre vātiādi pakkhantaradassanaṃ ekāvajjanūpacārepi vāti attho. Pītipharaṇenāti iminā appanāvīthiyā viya ekavīthiyampi kāmāvacarapītiyā pharaṇamattassa abhāvaṃ dasseti. Domanassindriyassa assa siyā uppattīti sambandho. Etanti domanassindriyaṃ uppajjatīti sambandho. Vitakkavicārappaccayepīti pi-saddo aṭṭhānappayutto. So ‘‘pahīnassā’’ti heṭṭhā vuttapadānantaraṃ yojetabbo [Pg.77] ‘‘pahīnassāpi domanassindriyassā’’ti. Vitakkavicārabhāveti ettha ‘‘uppajjati domanassindriya’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ. Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ, vitakkavicārabhāvahetūti attho. Vitakkavicārāti ettha iti-saddo tasmāti etasmiṃ atthe daṭṭhabbo, tena yasmā etaṃ domanassindriyaṃ vitakkavicārapaccaye…pe… neva uppajjati, yattha pana uppajjati, tattha vitakkavicārabhāveyeva uppajjati. Yasmā ca appahīnāyeva dutiyajjhānūpacāre vitakkavicārā, tasmā tatthassa siyā uppattīti evamettha yojanā veditabbā. གང་དུ་སྐྱེས་པ་ཞེ་ན། འདིར་ 'གང་དུ་' ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལ་བདུན་པ་སྟེ། རྒྱུ་གང་ཞིག་ཡོད་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'སྣ་ཚོགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་' ཞེས་པ་ནི། འཇུག་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་ཐ་དད་ཅིང་སྔོན་གྱི་རྒྱུད་རྣམས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཞིག་ཉེ་བར་འཁོར་བ་ལ་ཡོད་པ་དེའི་སྣ་ཚོགས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་འཁོར་བ་དེ་ལའོ།། མི་མཉམ་པར་འདུག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ངལ་བ་ནི་མི་མཉམ་པའི་སྟན་གྱི་གདུང་བའོ།། 'ཉེ་བར་འཁོར་བ་ལ་ཡང་ན་' ཞེས་པ་སོགས་ནི་ཕྱོགས་གཞན་སྟོན་པ་སྟེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གཅིག་པའི་ཉེ་བར་འཁོར་བ་ལ་ཡང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'དགའ་བ་རྒྱས་པས་' ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་འཇུག་པའི་རྒྱུད་བཞིན་དུ་རྒྱུད་གཅིག་ལ་ཡང་འདོད་པའི་དགའ་བས་ཁྱབ་པ་ཙམ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་ཡིད་མི་བདེའི་དབང་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། འདི་ནི་ཡིད་མི་བདེའི་དབང་པོ་སྐྱེའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། 'རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཀྱང་' ཞེས་པའི་ཀྱང་གི་སྒྲ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་སྦྱར་བའོ།། དེ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ 'སྤངས་པ་ལའང་' ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། 'སྤངས་པ་ལའང་ཡིད་མི་བདེའི་དབང་པོའོ་' ཞེས་སོ།། 'རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཡོད་པ་ལ་' ཞེས་པ་འདིར་ 'ཡིད་མི་བདེའི་དབང་པོ་སྐྱེའོ་' ཞེས་པ་བཀུག་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། འདི་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་བདུན་པ་སྟེ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་' ཞེས་པ་འདིར་ 'ཞེས་པ་' ནི་ 'དེའི་ཕྱིར་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེས་ན་གང་གི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེའི་དབང་པོ་འདི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་རྐྱེན་ལས་...སོགས་... མི་སྐྱེ་ལ། གང་དུ་སྐྱེ་བ་དེར་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སྐྱེའོ།། གང་གི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེ་བར་འཁོར་བ་ལ་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མ་སྤངས་པ་ཉིད་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དེའི་སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདིར་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tatthāti dutiyajjhānūpacāre. Assāti domanassindriyassa. Siyā uppattīti idañca paccayamattadassanena sambhāvanamattato vuttaṃ. Domanassuppattisambhāvanāpi hi upacārakkhaṇeyeva kātuṃ yuttā, vitakkavicārarahite pana dutiyajjhānakkhaṇe taduppattisambhāvanāpi na yuttā kātunti. Itarathā kusalacittakkhaṇe akusaladomanassuppattiyā asambhavato ‘‘tatthassa siyā uppattī’’ti na vattabbaṃ siyā. Samīpatthe vā etaṃ bhummaṃ, upacārajjhānānantaravīthīsūti attho. Dutiyajjhāneti etthāpi anantaravīthīsupi na tveva uppajjatīti attho, evaṃ upari sukhindriyepi. Somanassindriyassa uppattīti sambandho. Pahīnāti vuttāti idaṃ ‘‘pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā’’ti vuttattā vuttaṃ. Dukkhābhāvenāti dukkhatābhāvena. Evaṃ sukhābhāvenāti etthāpi. Etenāti dukkhasukhapaṭikkhepavacanena. Iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇāti atiiṭṭhaatianiṭṭhānaṃ viparītassa majjhattārammaṇassa anubhavanalakkhaṇā, majjhattārammaṇampi hi iṭṭhāniṭṭhesu eva paviṭṭhaṃ tabbinimuttassa abhāvā. 'དེ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེ་བར་འཁོར་བ་ལའོ།། 'དེ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་ཡིད་མི་བདེའི་དབང་པོའོ།། 'སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་འདི་ཡང་རྐྱེན་ཙམ་སྟོན་པའི་སྒོ་ནས་སྲིད་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པའོ།། ཡིད་མི་བདེ་སྐྱེ་བར་སྲིད་པ་ཉིད་ཀྱང་ཉེ་བར་འཁོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཁོ་ནར་བྱ་བར་རིགས་ལ། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བྲལ་བའི་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་དེ་སྐྱེ་བར་སྲིད་པ་ཉིད་ཀྱང་བྱ་བར་མི་རིགས་སོ།། གཞན་དུ་ན་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མི་དགེ་བའི་ཡིད་མི་བདེ་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། 'དེ་ལ་དེའི་སྐྱེ་བ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་' ཞེས་མི་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་འདི་ནི་ཉེ་བའི་དོན་ལ་བདུན་པ་སྟེ། ཉེ་བར་འཁོར་བའི་བསམ་གཏན་གྱི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྒྱུད་རྣམས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་' ཞེས་པ་འདིར་ཡང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྒྱུད་རྣམས་སུ་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་གི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལའང་ངོ་།། ཡིད་བདེའི་དབང་པོ་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། 'སྤངས་སོ་' ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ 'ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་' ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། 'སྡུག་བསྔལ་མེད་པས་' ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་མེད་པས་སོ།། 'བདེ་བ་མེད་པས་' ཞེས་པ་འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། 'འདིས་' ཞེས་པ་ནི་བདེ་སྡུག་བཀག་པའི་ཚིག་གིས་སོ།། 'ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ལས་བཟློག་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་' ཅེས་པ་ནི། ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ལས་བཟློག་པའི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལས་གྲོལ་བའི་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Jhānacatukkakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. བསམ་གཏན་བཞི་པའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Pubbenivāsakathāvaṇṇanā སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 12. Arūpajjhānānampi aṅgasamatāya catutthajjhāne saṅgahoti āha kesañci abhiññāpādakānītiādi, teneva vakkhati ‘‘aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā’’tiādi (pārā. aṭṭha. 1.12). Tesu ca catutthajjhānameva abhiññāpādakaṃ nirodhapādakaṃ [Pg.78] hoti, na itarāni. Dūrakāraṇataṃ pana sandhāya ‘‘cattāri jhānānī’’ti nesampi ekato gahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Cittekaggatatthānīti idaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sandhāya vuttanti āha khīṇāsavānantiādi. Sabbakiccasādhakanti dibbavihārādisabbabuddhakiccasādhakaṃ. Sabbalokiyalokuttaraguṇadāyakanti iminā yathāvuttaṃ vipassanāpādakattādisabbaṃ sampiṇḍeti. Idañhi jhānaṃ bhagavato sabbabuddhaguṇadāyakassa maggañāṇassa padaṭṭhānattā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Yathayidanti yathā idaṃ. Abhinīhārakkhamanti iddhividhādiatthaṃ tadabhimukhaṃ nīharaṇayoggaṃ. ༡༢. གཟུགས་མེད་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱང་ཡན་ལག་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ནང་དུ་འདུ་བའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། 'ཁ་ཅིག་གི་མངོན་ཤེས་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པ་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ 'སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་བསྐྱེད་ནས་' ཞེས་སོགས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ན་མངོན་ཤེས་ཀྱི་གཞི་དང་འགོག་པའི་གཞིར་འགྱུར་གྱི། གཞན་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། རྒྱང་རིང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་ 'བསམ་གཏན་བཞི་' ཞེས་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་བཟུང་བར་རིག་པར་བྱའོ།། 'སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་' ཅེས་པ་འདི་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ 'ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱི་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'བྱ་བ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པ་' ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་གནས་པ་སོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་མཐའ་དག་སྒྲུབ་པའོ།། 'འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པ་' ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་གཞི་ཉིད་སོགས་མཐའ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་སོ།། བསམ་གཏན་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐའ་དག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ།། 'འདི་ལྟ་སྟེ་' ཞེས་པ་ནི་འདི་བཞིན་ནོ།། 'མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བཟོད་པ་' ཞེས་པ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་དུ་དེ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་སྒྲུབ་པར་འོས་པའོ།། Jhānappaṭilābhapaccayānanti jhānappaṭilābhahetukānaṃ jhānappaṭilābhaṃ nissāya uppajjanakānaṃ. Pāpakānanti lāmakānaṃ. Icchāvacarānanti icchāya vasena otiṇṇānaṃ nīvaraṇabhāvaṃ tadekaṭṭhatañca appattānaṃ attukkaṃsanādivasappavattānaṃ aho vata mameva satthā paṭipucchitvā bhikkhūnaṃ evarūpaṃ dhammaṃ deseyyātiādinayappavattānaṃ mānādīnaṃ. Potthakesu pana ‘‘jhānappaṭilābhapaccanīkāna’’ntipi pāṭhaṃ likhanti, so pamādapāṭhoti gahetabbo ‘‘jhānappaṭilābhapaccanīkānaṃ nīvaraṇānaṃ abhāvassa nīvaraṇadūrībhāvena parisuddho’’ti evaṃ pubbe parisuddhapadeyeva vuttattā. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 1.12) pana ‘‘icchāvacarānanti icchāya avacarānaṃ icchāvasena otiṇṇānaṃ pavattānaṃ nānappakārānaṃ kopaappaccayānanti atthoti ayampi pāṭho ayutto evāti gahetabbaṃ. Tato eva ca visuddhimagge ayaṃ pāṭho sabbena sabbaṃ na dassito’’ti vuttaṃ. Tattha ca nānappakārānaṃ kopaappaccayānanti evaṃ nīvaraṇabhāvappattadosānaṃ parāmaṭṭhattā ayaṃ pāṭho paṭikkhittoti veditabbo. 'བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་' ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའོ།། 'སྡིག་པ་རྣམས་ཀྱི་' ཞེས་པ་ནི་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། 'འདོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་' ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་ཤིང་སྒྲིབ་པའི་དངོས་པོ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པར་གནས་པ་ཉིད་ལ་མ་སླེབས་པ། བདག་ཉིད་ཆེ་བར་འཛིན་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་འཇུག་པ་སྟེ། 'ཀྱེ་མ་སྟོན་པས་བདག་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་ཡང་ཡང་དྲིས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་སྟོན་པར་གྱུར་ཅིག་' ཅེས་པ་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པའོ།། ཕྱག་དཔེ་རྣམས་སུ་ནི་ 'བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་རྣམས་ཀྱི་' ཞེས་ཀྱང་ཀློག་རྒྱུན་འབྲི་བར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་ཡིག་ནོར་གྱི་ཀློག་རྒྱུན་ཡིན་པར་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། 'བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བས་ཡོངས་སུ་དག་པའོ་' ཞེས་སྔོན་གྱི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚིག་ཉིད་ལ་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་ནི་ 'འདོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པས་སྤྱོད་པ་སྟེ། འདོད་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་ཤིང་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དང་མི་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ་' ཞེས་གསུངས་པ་འདིའང་ཀློག་རྒྱུན་མི་རིགས་པ་ཁོ་ནར་བཟུང་བར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་གཞུང་ལས་ཀློག་རྒྱུན་འདི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དང་མི་དགའ་བ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྒྲིབ་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་སྐྱོན་རྣམས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། ཀློག་རྒྱུན་འདི་ནི་བཀག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Abhijjhādīnanti ettha abhijjhā-saddena ca anīvaraṇasabhāvasseva lobhassa mānādīnañca gahaṇaṃ jhānappaṭilābhapaccayānanti anuvattamānattā. Ubhayampīti anaṅgaṇattaṃ vigatūpakkilesattañcāti etaṃ ubhayampi yathākkamaṃ anaṅgaṇasuttavatthasuttānusāreneva veditabbaṃ. Tesu ca suttesu kiñcāpi nīvaraṇasabhāvappattā thūladosāpi vuttā, tathāpi adhigatacatautthajjhānassa vasena vuttattā idha sukhumā eva te gahitā. Aṅgaṇupakkilesasāmaññena panettha suttānaṃ apadisanaṃ. Tathā hi ‘‘suttānusārenā’’ti vuttaṃ, na pana suttavasenāti. 'བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་' ཞེས་པ་འདིར་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་སྒྲས་སྒྲིབ་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆགས་པ་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཟུང་བ་སྟེ། 'བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་' ཞེས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ།། 'གཉིས་ཀ་ཡང་' ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཉིད་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དེ། འདི་གཉིས་ཀ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་མེད་པའི་མདོ་དང་གོས་ཀྱི་མདོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། མདོ་དེ་དག་ཏུ་སྒྲིབ་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་རགས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་ཀྱང་གསུངས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་ནི་ཕྲ་བ་རྣམས་ཁོ་ན་བཟུང་བའོ།། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཙམ་དུ་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་འདིར་མདོ་རྣམས་ལུང་དུ་དྲངས་པའོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ 'མདོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་' ཞེས་གསུངས་ཀྱི། 'མདོའི་དབང་གིས་' ཞེས་ནི་མ་གསུངས་སོ།། Pubbenivāsānussatiyaṃ [Pg.79] ñāṇaṃ pubbenivāsānussatiñāṇanti nibbacanaṃ dassento āha pubbenivāsānussatimhītiādi. Idāni pubbenivāsaṃ pubbenivāsānussatiṃ tattha ñāṇañca vibhāgato dassetuṃ tatthātiādi vuttaṃ. Pubba-saddo atītabhavavisayo, nivāsa-saddo ca kammasādhanoti āha ‘‘pubbe atītajātīsu nivutthakkhandhā’’ti. Nivutthatā cettha sakasantāne pavattatā, tenāha anubhūtātiādi. Idāni saparasantānasādhanavasena nivāsa-saddassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘nivutthadhammā vā nivutthā’’ti vatvā taṃ vivarituṃ gocaranivāsenātiādi vuttaṃ. Gocarabhūtāpi hi dhammā ñāṇena nivutthā nāma honti, te pana saparaviññāṇagocaratāya duvidhāti dassetuṃ attanotiādi vuttaṃ. Paraviññāṇaviññātāpi vā nivutthāti sambandho. Idhāpi paricchinnāti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Anamataggepi hi saṃsāre attanā aviññātapubbānaṃ sattānaṃ khandhā pareheva kehici viññātattā paraviññāṇaviññātā nāma vuttā, tesaṃ anussaraṇaṃ purimato dukkaraṃ yehi parehi viññātatāya te paraviññāṇaviññātā nāma jātā, tesaṃ vattamānasantānānusārena viññātabbato. Te ca paraviññāṇaviññātā duvidhā parinibbutā aparinibbutāti. Tesu ca parinibbutānussaraṇaṃ dukkaraṃ sabbaso susamucchinnasantānattā. Taṃ pana sikhāppattaparaviññātaṃ pubbenivāsaṃ dassetuṃ ‘‘chinnavaṭumakānussaraṇādīsū’’ti vuttaṃ. Tattha chinnavaṭumakā atīte parinibbutā khīṇāsavā chinnasaṃsāramaggattā. Ādi-saddena aparinibbutānaṃ paraviññāṇaviññātānampi sīhokkantikavasaena anussaraṇaṃ gahitaṃ. Yāya satiyā pubbenivāsaṃ anussarati, sā pubbenivāsānussatīti ānetvā sambandhitabbaṃ. སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་ཡེ་ཤེས་ནི་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ་ཞེས་ངེས་ཚིག་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། 'སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ད་ནི་སྔོན་གྱི་གནས་དང་། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཉིད་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། 'དེ་ལ་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། སྔོན་གྱི་སྒྲ་ནི་འདས་པའི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ལ། གནས་པའི་སྒྲ་ནི་ལས་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'སྔོན་གྱི་འདས་པའི་སྐྱེ་བ་རྣམས་སུ་གནས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་གནས་པ་ཉིད་ནི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་བྱུང་བ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ 'ཉམས་སུ་མྱོང་བ་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ད་ནི་རང་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཐུན་མོང་དུ་འཇུག་པའི་དབང་གིས་གནས་པའི་སྒྲའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། 'ཡང་ན་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་གནས་པའོ་' ཞེས་གསུངས་ནས། དེ་ཉིད་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི། 'སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གནས་པས་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་རང་དང་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། 'བདག་གི་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་གནས་པའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། འདིར་ཡང་ 'ཡོངས་སུ་ཆད་པ་' ཞེས་པའི་ཚིག་བཀུག་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བ་ལ་ཡང་བདག་གིས་སྔོན་མ་ཤེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི། གཞན་འགའ་ཞིག་གིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར། 'གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་' ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་སྔ་མ་ལས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གང་དག་གིས་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་ནི་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ལ། དེ་དག་གི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པའོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི་དཀའ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུད་ལེགས་པར་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ།། རྩེ་མོར་ཕྱིན་པའི་གཞན་གྱིས་ཤེས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། 'ལམ་ཆད་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སོགས་ལ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ལམ་ཆད་པ་རྣམས་ནི་འདས་པའི་དུས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཏེ། འཁོར་བའི་ལམ་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ།། སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མ་འདས་པའི་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་སེང་གེ་རྣམ་པར་བསྒྱིངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་བཟུང་བའོ།། དྲན་པ་གང་གིས་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དེ་ནི་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ་ཞེས་བཀུག་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Vihita-saddo vidha-saddapariyāyoti āha ‘‘anekavidha’’nti, bhavayoniādivasena bahuvidhanti attho. Vihitanti vā payuttaṃ vaṇṇitanti atthaṃ gahetvā ‘‘anekehi pakārehi vihita’’nti vattabbe majjhepadalopaṃ katvā niddiṭṭhanti āha ‘‘anekehi…pe… saṃvaṇṇita’’nti. Pakārehīti nāmagottādipakārehi. Saṃvaṇṇitanti buddhādīhi kathitaṃ. Anu-saddo anantaratthadīpakoti āha ‘‘abhininnāmitamatte evā’’ti, etena ca parikammassa āraddhataṃ dasseti. Pūritapāramīnañhītiādinā parikammaṃ vināpi siddhiṃ dasseti. བཀོད་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'རྣམ་པ་དུ་མ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན་བཀོད་པ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱར་བ་དང་བཤད་པ་ཞེས་པའི་དོན་བཟུང་ནས། 'རྣམ་པ་དུ་མས་བཀོད་པ་' ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། བར་གྱི་ཚིག་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་སྟེ། 'རྣམ་པ་དུ་མས་...སོགས་... བཤད་པ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་' ཞེས་པ་ནི་མིང་དང་རུས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། 'བཤད་པ་' ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པའོ།། རྗེས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་བར་མ་ཆོད་པའི་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'མངོན་པར་གཞོལ་ཙམ་ཉིད་ལ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་སྦྱོར་བའི་བར་མ་ཆོད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། 'ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་' ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་མེད་པར་ཡང་གྲུབ་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། Āraddhappakāradassanattheti [Pg.80] anussarituṃ āraddhānaṃ pubbe nivutthakkhandhānaṃ dassanatthe. Jāyatīti jāti, bhavo. So ekakammamūlako ādānanikkhepaparicchinno khandhappabandho idha ‘‘jātī’’ti adhippetoti āha ekampītiādi. Kappoti asaṅkhyeyyakappo, so pana atthato kālo tathāpavattadhammamupādāya paññatto, tesaṃ vasenassa parihāni ca vaḍḍhi ca veditabbā. Saṃvaṭṭo saṃvaṭṭanaṃ vināso assa atthīti saṃvaṭṭo, asaṅkhyeyyakappo. Saṃvaṭṭena vināsena saha tiṭṭhati sīlenāti saṃvaṭṭaṭṭhāyī. Evaṃ vivaṭṭotiādīsupi. Tattha vivaṭṭanaṃ vivaṭṭo, uppatti, vaḍḍhi vā. Tejena vināso tejosaṃvaṭṭo. Vitthārato panāti puthulato pana saṃvaṭṭasīmābhedo natthi, tenāha ‘‘sadāpī’’ti. Ekanagariyā viya assa jātakkhaṇe vikārāpajjanato jātikkhettavohāroti dassetuṃ ‘‘paṭisandhiādīsu kampatī’’ti vuttaṃ. Ānubhāvo pavattatīti tadantogadhānaṃ sabbesaṃ sattānaṃ rogādiupaddavo vūpasammatīti adhippāyo. Yaṃ yāvatā vā pana ākaṅkheyyāti vuttanti yaṃ visayakkhettaṃ sandhāya ekasmiṃ eva khaṇe sabbattha sarena abhiviññāpanaṃ, attano rūpakāyadassanañca paṭijānantena bhagavatā ‘‘yāvatā vā pana ākaṅkheyyā’’ti vuttaṃ. བརྩམས་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི། རྗེས་སུ་དྲན་པར་བརྩམས་པའི་སྔོན་གྱི་གནས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་དོན་དུའོ།། སྐྱེ་བས་ན་སྐྱེ་བ་སྟེ་སྲིད་པའོ།། ལས་གཅིག་པུའི་རྩ་བ་ཅན། ལེན་པ་དང་འདོར་བས་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་དེ་ཉིད་འདིར་ "སྐྱེ་བ་" ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "གཅིག་ཀྱང་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། བསྐལ་པ་ཞེས་པ་ནི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་དམ་པར་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་དུས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་དབང་གིས་དེའི་ཉམས་པ་དང་འཕེལ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། འཇིག་པ་ནི་འཇིག་པ་སྟེ་ཞིག་པ་ཡོད་པས་ན་འཇིག་བསྐལ་ཏེ། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པའོ།། འཇིག་པ་དང་བཅས་ཏེ་གནས་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་ན་འཇིག་པར་གནས་པའོ།། འཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་ནོ།། དེ་ལ་འཆགས་པ་ནི་འཆགས་བསྐལ་ཏེ། སྐྱེ་བ་འམ་འཕེལ་བའོ།། མེས་འཇིག་པ་ནི་མེའི་འཇིག་བསྐལ་ལོ།། རྒྱས་པར་ན་ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་འཇིག་པའི་མཚམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ "རྟག་ཏུའང་" ཞེས་གསུངས་སོ།། གྲོང་ཁྱེར་གཅིག་པའི་མི་བཞིན་དུ། དེའི་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་རྣམ་འགྱུར་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བའི་ཞིང་གི་ཐ་སྙད་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་རུང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། མཐུ་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་ནི། དེའི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནད་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "གང་ཇི་ཙམ་དུ་འདོད་པ་" ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ཡུལ་གྱི་ཞིང་གང་ལ་དམིགས་ནས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཉིད་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་སྒྲས་གོ་བར་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་སྟོན་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "ཇི་ཙམ་དུ་འདོད་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། Etesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Pavattaphalabhojanoti sayaṃpatitaphalāhāro, idañca tāpasakālaṃ sandhāya vuttaṃ. Idhūpapattiyāti idha carimabhave upapattiyā. Ekagottoti tusitagottena ekagotto. Itareti vaṇṇādayo. Titthiyāti kammaphalavādino. Abhinīhāroti abhinīhāropalakkhito puññañāṇasambharaṇakālo vutto. Cutipaṭisandhivasenāti attano parassa vā tasmiṃ tasmiṃ attabhāve cutiṃ disvā antarā kiñci anāmasitvā paṭisandhiyā eva gahaṇavasena evaṃ jānanaṃ icchitappadesokkamananti āha tesañhītiādi. Ubhayathāpīti khandhapaṭipāṭiyāpi cutipaṭisandhivasenapi. Sīhokkantavasenapīti sīhanipātavasenapi. Kilesānaṃ ātāpanaparitāpanaṭṭhena vīriyaṃ ātāpoti āha ‘‘vīriyātāpenā’’ti. "འདི་དག་ལས་" ཞེས་པ་ནི་དབྱེ་བའི་དོན་གྱི་བདུན་པའོ།། "རང་བྱུང་གི་ཤིང་ཏོག་ཟ་བ་" ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ལྷུང་བའི་ཤིང་ཏོག་གི་ཟས་ཅན་ཏེ། འདི་ནི་དཀའ་ཐུབ་པའི་དུས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། "འདིར་སྐྱེ་བས་" ཞེས་པ་ནི་འདིའི་མཐའ་མའི་སྲིད་པ་ལ་སྐྱེ་བས་སོ།། "རིགས་གཅིག་པ་" ཞེས་པ་ནི་དགའ་ལྡན་གྱི་རིགས་དང་རིགས་གཅིག་པའོ།། "གཞན་དག་" ཞེས་པ་ནི་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པའོ།། "མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུར་སྨྲ་བ་རྣམས་སོ།། "མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་" ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་སྒྲུབ་པས་མཚོན་པའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གསོག་པའི་དུས་ལ་གསུངས་སོ།། "འཆི་འཕོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་དམ་གཞན་གྱི་ལུས་དེ་དང་དེ་ལ་འཆི་འཕོ་བ་མཐོང་ནས། བར་དུ་གང་ལའང་མ་རེག་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཉིད་བཟུང་བའི་དབང་གིས་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པའི་གནས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། "དེ་དག་གི་ཕྱིར་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་" ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་དང་། འཆི་འཕོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་ཀྱང་ངོ་།། "སེང་གེ་ལྟར་འཇུག་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་" ཞེས་པ་ནི་སེང་གེ་ལྷུང་བའི་ཚུལ་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་ངོ་།། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གདུང་བར་བྱེད་པ་དང་ཀུན་ཏུ་གདུང་བར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ནི་གདུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། "བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་གདུང་བས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། Dibbacakkhuñāṇakathāvaṇṇanā ལྷའི་མིག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 13. Divi [Pg.81] bhavattā dibbanti devānaṃ pasādacakkhu vuccatīti āha ‘‘dibbasadisattā’’ti. Dūrepīti pi-saddena sukhumassāpi ārammaṇassa gahaṇaṃ. Vīriyārambhavasena ijjhanato sabbāpi bhāvanā, padhānasaṅkhārasamannāgato vā iddhipādabhāvanāvisesato vīriyabhāvanāti āha ‘‘vīriyabhāvanābalanibbatta’’nti. Dibbavihāravasenāti kasiṇādijjhānacataukkavasena. Iminā dūrakāraṇatthe assa dibbabhāvamāha. Dibbavihārasannissitattāti iminā āsannakāraṇabhūtapādakajjhānato nibbattanti dibbavihārasannissitattāti imassa dibbavihārapaayāpannaṃ attanā sampayuttaṃ rūpāvacaracatutthajjhānaṃ nissayapaccayabhūtaṃ nissāya dibbacakkhuñāṇassa pavattattātipi attho. Divudhātussa jutigatiyogaṃ sandhāya ālokapaaggahenātiādi vuttaṃ. Tattha ālokapariggahenāti kasiṇālokapariggahavasena. Dassanaṭṭhenāti rūpadassanabhāvena, iminā ‘‘cakkhati rūpaṃ vibhāvetī’’ti nibbacanato cakkhuttaṃ dasseti. Cakkhukiccakaraṇenāti idaṃ cakkhumiva cakkhūti upamāya sadisanimittadassanaṃ, samavisamādidassanasaṅkhātassa cakkhukiccassa karaṇatoti attho. ༡༣. མཁའ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལྷ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དང་བའི་མིག་ལ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། "ལྷ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "ཐག་རིང་ནའང་" ཞེས་པའི་ "ཀྱང་" སྒྲས་ནི་ཕྲ་བའི་དམིགས་པའང་འཛིན་པའོ།། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་དབང་གིས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། སྒོམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཡང་ན་སྤོང་བའི་འདུ་བྱེད་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་སྒོམ་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྒོམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྒོམ་པའི་སྟོབས་ལས་བྱུང་བ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "ལྷའི་གནས་པའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི་ཟད་པར་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་བཞིའི་དབང་གིས་སོ།། འདིས་ནི་རྒྱང་རིང་བའི་རྒྱུའི་དོན་དུ་དེའི་ལྷའི་རང་བཞིན་ཉིད་གསུངས་སོ།། "ལྷའི་གནས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པས་ནི་ཉེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། "ལྷའི་གནས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་དོན་ནི། ལྷའི་གནས་པར་གཏོགས་ཤིང་རང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྟེན་གྱི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷའི་མིག་གི་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའང་དོན་ཏོ།། དིཝུ་ཞེས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་གསལ་བ་དང་འགྲོ་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་དམིགས་ནས། "སྣང་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "སྣང་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་" ཞེས་པ་ནི་ཟད་པར་གྱི་སྣང་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་དབང་གིས་སོ།། "མཐོང་བའི་དོན་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་མཐོང་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཏེ། འདིས་ནི་ "མིག་གིས་གཟུགས་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་གི་ཕྱིར་མིག་གི་དངོས་པོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། "མིག་གི་བྱ་བ་བྱེད་པས་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ "མིག་བཞིན་དུ་མིག་གོ་" ཞེས་པའི་དཔེ་ལ་མཚུངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པ་སྟེ། མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བར་བརྗོད་པའི་མིག་གི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Yathāhāti upakkilesasuttappadesaṃ (ma. ni. 3.242) nidasseti. Tattha vicikicchātiādīsu bhagavato bodhimūle anabhisambuddhasseva dibbacakkhunā nānāvidhāni rūpāni passantassa ‘‘idaṃ nu kho kiṃ, idaṃ nu kho ki’’nti vicikicchā uppannā, tato pana vicikicchānivattanatthaṃ tāni rūpāni amanasikaroto amanasikarontassa thinamiddhaṃ uppannaṃ, tato nivattanatthaṃ puna sabbarūpāni manasikaroto rakkhasādīsu chambhitattaṃ uppannaṃ, ‘‘kimettha bhāyitabba’’nti bhayavinodanavasena manasikaroto attano manasikārakosallaṃ paṭicca uppilasaṅkhātā samādhidūsikā gehasitapīti uppannā, tannisedhāya manasikāravīriyaṃ sithilaṃ karontassa kāyālasiyasaṅkhātaṃ duṭṭhullaṃ, tannisedhāya puna vīriyaṃ paggaṇhato accāraddhavīriyaṃ, puna tannisedhāya vīriyaṃ sithilayato atilīnavīriyaṃ uppannaṃ, tannisedhetvā dibbarūpāni passato abhijappāsaṅkhātā taṇhā uppannā, tannisedhāya hīnādinānārūpāni manasikaroto nānārammaṇavikkhepasaṅkhātā nānattasaññā uppannā. Puna taṃ vihāya ekameva manasikaroto atinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ ativiya [Pg.82] cintanaṃ uppannaṃ. Obhāsanti parikammasamuṭṭhitaṃ obhāsaṃ. Na ca rūpāni passāmīti ‘‘parikammobhāsamanasikārapasutatāya dibbacakkhunā rūpāni na passāmī’’ti evaṃ uppattikkamasahito attho veditabbo, manussānaṃ idanti mānusakaṃ mānusakacakkhugocaraṃ thūlarūpaṃ vuccati. Tadeva manussānaṃ dassanūpacārattā manussūpacāroti āha ‘‘manussūpacāraṃ atikkamitvā’’ti. Rūpadassanenāti dūrasukhumādirūpadassanena. "ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་" ཞེས་པས་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་མདོའི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་ "ཐེ་ཚོམ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་མ་སངས་རྒྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ། ལྷའི་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལ་གཟིགས་བཞིན་པར། "འདི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་" ཞེས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་སོ།། དེ་ནི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་དོན་དུ་གཟུགས་དེ་དག་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ལ། ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་སྐྱེས་སོ།། དེ་ལས་བཟློག་པའི་དོན་དུ་ཡང་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ། སྲིན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བག་ཚ་བ་སྐྱེས་སོ།། "འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྲག་པར་བྱ་" ཞེས་འཇིགས་པ་བསལ་བའི་དབང་གིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ། རང་གི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་མཁས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འཕྱོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་དགའ་བ་སྐྱེས་སོ།། དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་ལ། ལུས་ཀྱི་ལེ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་གནས་ངན་ལེན་སྐྱེས་སོ།། དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཡང་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ལ། ལྷག་པར་བརྩམས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སྐྱེས་སོ།། ཡང་དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ལྷོད་པར་བྱེད་པ་ལ། ལྷག་པར་ཞུམ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སྐྱེས་སོ།། དེ་བཀག་ནས་ལྷའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལ། མངོན་པར་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྲེད་པ་སྐྱེས་ོ།། དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་དམན་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ། དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྣ་ཚོགས་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེས་སོ།། ཡང་དེ་སྤངས་ནས་གཅིག་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ། གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་ངེས་པར་སེམས་པ་སྟེ་ཤིན་ཏུ་བསམ་པ་སྐྱེས་སོ།། "སྣང་བ་" ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྣང་བའོ།། "གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མི་མཐོང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི། "སྦྱོར་བའི་སྣང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྩོན་པའི་ཕྱིར། ལྷའི་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མི་མཐོང་ངོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་དང་བཅས་པའི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། "མི་རྣམས་ཀྱི་འདི་" ཞེས་པ་ནི་མིའི་སྟེ། མིའི་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་རགས་པ་ལ་བརྗོད་དོ།། དེ་ཉིད་མི་རྣམས་ཀྱི་མཐོང་བའི་ཉེ་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིའི་ཉེ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བས། "མིའི་ཉེ་འཁོར་ལས་འདས་ཏེ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "གཟུགས་མཐོང་བས་" ཞེས་པ་ནི་རྒྱང་རིང་བ་དང་ཕྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་མཐོང་བས་སོ།། Yasmā niyamena purejātaṭṭhitarūpārammaṇaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ āvajjanaparikammehi vinā na uppajjati, na ca uppajjamānaṃ bhijjamānaṃ rūpamassa ārammaṇaṃ hoti dubbalattā, cuticittañca kammajarūpassa bhaṅgakkhaṇe eva uppajjati, paṭisandhicittañca upapattikkhaṇe, tasmā āha cutikkhaṇetiādi. Rūpadassanamevettha sattadassananti cavamānetiādinā puggalādhiṭṭhānena vuttaṃ. Abhirūpe virūpetipīti idaṃ vaṇṇa-saddassa saṇṭhānavācakataṃ sandhāya vuttaṃ mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvātiādīsu (saṃ. ni. 1.138) viya. Sundaraṃ gatiṃ gatā sugatāti āha ‘‘sugatigate’’ti. Iminā pana padenāti yathākammupageti iminā padena. གང་གི་ཕྱིར་ངེས་པར་སྔོན་དུ་སྐྱེས་ཤིང་གནས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་ལྷའི་མིག་གི་ཡེ་ཤེས་ནི། སེམས་གཏད་པ་དང་སྦྱོར་བ་མེད་པར་མི་སྐྱེ་ལ། སྐྱེ་བཞིན་པ་དང་འཇིག་བཞིན་པའི་གཟུགས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་དེའི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། འཆི་འཕོའི་སེམས་ཀྱང་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་འཇིག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་སྐྱེ་ལ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "འཆི་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། འདིར་གཟུགས་མཐོང་བ་ཉིད་སེམས་ཅན་མཐོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "འཆི་འཕོ་བ་" ཞེས་སོགས་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ།། "གཟུགས་བཟང་པོ་དང་གཟུགས་ངན་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ "ཁ་དོག་" གི་སྒྲ་དབྱིབས་སྟོན་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་ཏེ། "གླང་པོའི་དབང་པོ་ཆེན་པོའི་གཟུགས་མངོན་པར་སྤྲུལ་ནས་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། བཟང་པོའི་འགྲོ་བར་སོང་བས་ན་བདེ་འགྲོར་སོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། "བདེ་འགྲོར་སོང་བ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "ཚིག་འདིས་ནི་" ཞེས་པ་ནི་ "ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བ་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིས་སོ།། Nerayikānaṃ aggijālasatthanipātādīhi vibhinnasarīravaṇṇaṃ disvā tadanantarehi kāmāvacarajavaneheva ñātaṃ tesaṃ dukkhānubhavanampi dassanaphalāyattatāya ‘‘dibbacakkhukiccamevā’’ti vuttaṃ. Evaṃ manasikarotīti tesaṃ kammassa ñātukāmatāvasena pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya parikammavasena kinnu khotiādinā manasikaroti. Athassa taṃ kammaṃ ārammaṇaṃ katvā āvajjanaparikammādīnaṃ upari uppannena rūpāvacaracatutthajjhānena sampayuttaṃ yaṃ ñāṇaṃ uppajjati, idaṃ yathākammupagañāṇaṃ nāmāti yojanā. Devānaṃ dassanepi eseva nayo. Visuṃ parikammanti pubbenivāsādīnaṃ viya dibbacakkhuñāṇaparikammaṃ vinā visuṃ parikammaṃ natthi. Keci panettha ‘‘pādakajjhānasamāpajjanaparikammehi kiccaṃ natthi, kinnu kho kammantiādimanasikārānantarameva kammaṃ. Kammasīsena taṃsampayutte ca dhamme ārammaṇaṃ katvā appanāvīthi uppajjati. Evamanāgataṃsañāṇepi, teneva visuṃ parikammaṃ nāma natthi…pe… dibbacakkhunā saheva ijjhantīti vutta’’nti vadanti. Taṃ na gahetabbaṃ vasībhūtānampi abhiññānaṃ pādakajjhānādiparikammaṃ vinā anuppattito. Pādakajjhānādimattena ca visuṃ parikammaṃ nāma na hotīti dibbacakkhunāva etāni ñāṇāni [Pg.83] siddhānīti gahetabbaṃ. Evaṃ anāgataṃsañāṇassāpīti dibbacakkhunā diṭṭhassa sattassa anāgate pavattiṃ ñātukāmatāya pādakajjhānādīnamanantaraṃ ñāṇabalānurūpaṃ anāgatesu anekakappesu uppajjanārahe pubbe attabhāvapariyāpanne pañcakkhandhe tappaṭibaddhe tadārammaṇe ca sabbe lokiyalokuttaradhamme sammutiñca ekakkhaṇe ālambitvā uppajjanakassa catutthajjhānasampayuttassa anāgataṃsañaāṇassāpi visuṃ parikammaṃ nāma natthīti yojanā. སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་པ་རྣམས་ཀྱི་མེ་ལྕེ་དང་མཚོན་ཆ་ལྷུང་བ་ལ་སོགས་པས་ལུས་ཀྱི་ཁ་དོག་རྣམ་པར་ཞིག་པ་མཐོང་ནས། དེའི་མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་རྒྱུག་པའི་སེམས་ཁོ་ནས་ཤེས་པའི་དེ་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའང་མཐོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར། "ལྷའི་མིག་གི་བྱ་བ་ཉིད་དོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ་" ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གི་ལས་ཤེས་པར་འདོད་པའི་དབང་གིས་རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ལངས་ཏེ། སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་ "ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ།། དེ་ནས་དེའི་ལས་དེ་དམིགས་པར་བྱས་ནས། སེམས་གཏད་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྟེང་དུ་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་སྐྱེ་བ་འདི་ནི། ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ལྷ་རྣམས་མཐོང་བ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། "སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་" ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ། ལྷའི་མིག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་མ་གཏོགས་པར་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་མེད་དོ།། འདིར་ཁ་ཅིག་ནི་ "རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བ་མེད་དེ། ལས་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་ལས། ལས་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པར་བྱས་ཏེ་མཉམ་པར་འཇོག་པའི་འཇུག་པ་སྐྱེའོ།། མ་འོངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལའང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་...ལྷའི་མིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་གསུངས་སོ་" ཞེས་སྨྲའོ།། དེ་ནི་གཟུང་བར་མི་བྱ་སྟེ། དབང་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་ཤེས་ཀྱང་རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་མེད་པར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འགྱུར་བས། ལྷའི་མིག་ཉིད་ཀྱིས་ཡེ་ཤེས་འདི་དག་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། "དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལའང་" ཞེས་པ་ནི། ལྷའི་མིག་གིས་མཐོང་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་མ་འོངས་པའི་འཇུག་པ་ཤེས་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར། མ་འོངས་པའི་བསྐལ་པ་དུ་མ་ལ་སྐྱེ་བར་འོས་པ། སྔོན་གྱི་ལུས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། དེ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་། ཀུན་རྫོབ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མ་འོངས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལའང་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། Keci panettha ‘‘pubbenivāsānussatiyaṃ viya nāmagottādigahaṇampi attheva, tañca na abhiññākkhaṇe, atha kho tadanantaresu kāmāvacarajavanakkhaṇesu eva hoti nāmaparikappakāle itaraparikappāsambhavā kammenuppattiyañca pariyantābhāvā. Sabbaparikammanimittesu pana dhammesu atthesupi ekakkhaṇe abhiññāya diṭṭhesu yathārucivasena pacchā evaṃnāmotiādinā kāmāvacaracittena vikappo uppajjati cakkhunā diṭṭhesu bahūsu rūpesu thambhakumbhādivikappo viya. Yañca kattha avikappitaṃ, tampi vikappanārahanti sabbaṃ nāmagottādito vikappitameva hoti. Yathā cettha, evaṃ pubbenivāsānussatiyampi parikappārahatampi sandhāya pāḷiyaṃ evaṃnāmotiādinā apadesasahitameva vutta’’nti vadanti. Aññe pana ‘‘nāmagottādikaṃ sabbampi ekakkhaṇe paññāyati, abhirucitaṃ pana vacasā voharantī’’ti vadanti, tepi atthato purimehi sadisā eva, pubbe diṭṭhassa puna vohārakālepi parikappetabbato parikappārahadhammadassanameva tehipi atthato upagataṃ. Eke pana ‘‘so tato cuto amutra udapādintiādivacanato kameneva atītānāgatadhammajānanena nāmagottādīhi saddhiṃ gahaṇaṃ sukara’’nti vadanti, taṃ ayuttameva buddhānampi sabbaṃ ñātuṃ asakkuṇeyyatāya sabbaññutāhānippasaṅgato. Pāḷiyaṃ ime vata bhontotiādi yathākammupagañāṇassa pavattiākāradassanaṃ. Kāyavācādi cettha kāyavacīviññattiyo. འདིར་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ན་རེ། “སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་བཞིན་དུ་མིང་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པའང་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་མངོན་ཤེས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མི་འབྱུང་གི །འོན་ཀྱང་དེའི་མཇུག་ཐོག་གི་འདོད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་ཁོ་ནར་འབྱུང་སྟེ། མིང་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་ཚེ་ན་གཞན་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་བ་ན། ཕྱིས་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ ‘འདི་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་ནོ་’ ཞེས་སོགས་འདོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེ་སྟེ། མིག་གིས་གཟུགས་མང་པོ་མཐོང་བ་ན་ཀ་བ་དང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཞིན་ནོ། །གང་ཡང་གནས་གང་དུ་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་བརྟག་རུང་བ་ཉིད་ཡིན་པས། ཐམས་ཅད་མིང་དང་རུས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལའང་རྣམ་པར་བརྟག་རུང་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། ལུང་ལས་ ‘འདི་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་ནོ་’ ཞེས་སོགས་མཚོན་བྱེད་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནར་གསུངས་སོ་” ཞེས་ཟེར་རོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ནི་ “མིང་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་གསལ་བར་འགྱུར་ལ། མངོན་པར་འདོད་པ་ཁོ་ན་ཚིག་གིས་ཐ་སྙད་འདོགས་སོ་” ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་སྔ་མ་རྣམས་དང་མཚུངས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། སྔར་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་ཕྱིས་ཐ་སྙད་འདོགས་པའི་ཚེའང་ཀུན་ཏུ་བརྟག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་དག་གིས་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟག་རུང་བའི་ཆོས་མཐོང་བ་ཉིད་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། “ ‘ཁོ་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་སོ་’ ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་ལས་རིམ་གྱིས་ཁོ་ནར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་མིང་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཛིན་པ་ནི་སླ་བ་ཉིད་དོ་” ཞེས་ཟེར་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མི་ནུས་པར་འགྱུར་བས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཉམས་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་ལས་ “ཀྱེ་མ་ཀྱི་ཧུད་གྲོགས་པོ་དག་” ཅེས་སོགས་ནི་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འཇུག་ཚུལ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ལུས་དང་ངག་ལ་སོགས་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རིག་བྱེད་དོ། ། Bhāriyanti ānantariyasadisattā vuttaṃ. Khamāpane hi asati ānantariyameva. Tassāti bhāriyasabhāvassa upavādassa. Mahallakoti kevalaṃ vayasāva mahallako, na ñāṇena, ‘‘nāyaṃ kiñci lokavohāramattampi jānāti, parisadūsako eva amhākaṃ lajjitabbassa karaṇato’’ti adhippāyena hīḷetvā vuttattā guṇaparidhaṃsanena upavadatīti veditabbaṃ. Āvusotiādinā [Pg.84] thero uparimagguppattimassa ākaṅkhanto karuṇāya attānamāvikāsi. Pākatikaṃ ahosīti maggāvaraṇaṃ nāhosīti adhippāyo. Attanā vuḍḍhataroti sayampi vuḍḍho. Etthāpi ‘‘ukkuṭikaṃ nisīditvā’’ti visuddhimagge vuttaṃ. Anāgāmī arahā ca āyatiṃ saṃvaratthāya na khameyyuṃ, sesā dosenapīti āha ‘‘sace so na khamatī’’ti. ‘ལྕི་བ་’ ཞེས་པ་ནི་མཚམས་མེད་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །བཟོད་པར་མ་གསོལ་ན་མཚམས་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །‘དེའི་’ ཞེས་པ་ནི་ལྕི་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྐུར་འདེབས་ཀྱིའོ། །‘གནས་བརྟན་’ ཞེས་པ་ནི་ལོ་ན་ཁོ་ནས་རྒན་པ་ཡིན་གྱི། ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་ཡིན་ཏེ། “འདིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཙམ་ཡང་མི་ཤེས་ལ། ངེད་ཚོའི་ངོ་ཚ་བའི་གནས་བྱེད་པས་འཁོར་འཁྲུག་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ནའོ་” ཞེས་པའི་བསམ་པས་སྨད་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་བཤིག་པའི་སྒོ་ནས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་’ ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་གྱིས་ཁོ་ལ་གོང་མའི་ལམ་སྐྱེ་བར་འདོད་ནས་སྙིང་རྗེས་བདག་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་སོ། །‘རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ་’ ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་གེགས་སུ་མ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘བདག་ཉིད་ལས་རྒན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱང་རྒན་པའོ། །འདིར་ཡང་ “ཙོག་པུར་འདུག་ནས་” ཞེས་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་སོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ནི་མ་འོངས་པར་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པར་མི་བཞེས་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཞེ་སྡང་གི་สྒོ་ནས་ཀྱང་བཟོད་པར་མི་བྱེད་པས། “གལ་ཏེ་ཁོ་བཟོད་པར་མི་བྱེད་ནའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Ye ca…pe… samādapenti, tepi micchādiṭṭhikammasamādānāti yojetabbaṃ. Sīlasampannotiādīsu nippariyāyato aggamaggaṭṭho adhippeto tasseva aññārādhanā niyamato, sesāpi vā pacchimabhavikā sīlādīsu ṭhitā tesampi aññuppattiniyamato. Aññanti arahattaphalaṃ. Evaṃ sampadanti evaṃ nibbattikaṃ. Yathā taṃ avirajjhanakanibbattikaṃ, evamidampi etassa niraye nibbattananti attho. Yaṃ sandhāya ‘‘evaṃsampadamida’’nti niddiṭṭhaṃ, taṃ dassetuṃ taṃ vācantiādi vuttaṃ. Taṃ vācanti ariyūpavādaṃ. Cittanti ariyūpavādakacittaṃ. Diṭṭhinti ariyūpavāde dosābhāvadassanadiṭṭhiṃ. ‘‘Sabbametaṃ pajahissāmī’’ti cittena accayaṃ desetvā khamāpanavasena appahāya appaṭinissajjitvā. Yathābhataṃ nikkhitto evaṃ nirayeti yathā nirayapālehi āharitvā niraye ṭhapito, evaṃ niraye ṭhapito eva, ariyūpavādenevassa idaṃ niyamena niraye nibbattanaṃ yathā maggena phalaṃ sampajjati, evaṃ sampajjanakanti adhippāyo. “གང་དག་...པེ་...ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཡང་དག་པར་བླངས་པའོ་” ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །‘ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་’ ཞེས་ོགས་ལ་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་ལམ་མཆོག་ལ་གནས་པ་ཉིད་བསྟན་ཏེ། དེ་ཁོ་ན་ལ་ཀུན་ཤེས་པ་འགྲུབ་པ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པའི་སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་ཏེ། དེ་དག་ལའང་ཀུན་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘ཀུན་ཤེས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའོ། །‘འདི་ལྟར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཅན་ནོ། །ཇི་ལྟར་དེ་ཉིད་མི་འཆུགས་པར་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ། འདིའི་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གང་ལ་དམིགས་ནས་ “འདི་ལྟར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི་” ཞེས་བསྟན་པ་དེའི་ལས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཚིག་དེ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །‘ཚིག་དེ་’ ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་ཚིག་གོ །‘སེམས་’ ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་སེམས་སོ། །‘ལྟ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་པར་ལྟ་བའི་ལྟ་བའོ། །“འདི་ཐམས་ཅད་སྤང་ངོ་” ཞེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཉེས་པ་བཤགས་ནས་བཟོད་པར་གསོལ་བའི་སྒོ་ནས་མ་སྤངས་ཤིང་མ་བཏང་བར། །‘ཇི་ལྟར་བསྐྱལ་བ་བཞིན་དུ་དམྱལ་བར་ལྷུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་དམྱལ་བའི་སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་ནས་དམྱལ་བར་བཞག་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་དམྱལ་བར་བཞག་པ་ཁོ་ནའོ། །འཕགས་པ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོ་ངེས་པར་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པ་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Micchādiṭṭhi sabbapāpamūlattā paramā padhānā yesaṃ vajjānaṃ tāni micchādiṭṭhiparamāni vajjāni, sabbavajjehi micchādiṭṭhiyeva paramaṃ vajjanti attho. Avītarāgassa maraṇato paraṃ nāma bhavantarupādānamevāti āha ‘‘paraṃ maraṇāti tadanantaraṃ abhinibbattakkhandhaggahaṇe’’ti. Yena tiṭṭhati, tassa upacchedeneva kāyo bhijjatīti āha ‘‘kāyassa bhedāti jīvitindriyassupacchedā’’ti. Eti etasmā sukhanti ayo, puññaṃ. Āyassāti āgamanassa, hetussa vā. Ayati iṭṭhārammaṇādīhi pavattatīti āyo, assādo. Asurasadisanti petāsurasadisaṃ. ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་དང་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། ཉེས་པ་གང་དག་ལོག་ལྟ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ནི་ ‘ལོག་ལྟ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཉེས་པ་’ ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་ཉེས་པ་ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ལ་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་གཞན་གྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་འཛིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། “ཤི་བའི་འོག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕུང་པོ་འཛིན་པ་ལ་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་གི་སྒོ་ནས་གནས་པ་དེ་ཉིད་ཆད་པས་ལུས་འཇིག་པར་འགྱུར་བས། “ལུས་ཞིག་ནས་ཞེས་པ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལས་བདེ་བ་འབྱུང་བས་ན་ ‘ཨ་ཡོ་’ སྟེ་བསོད་ནམས་སོ། །‘ཨཱ་ཡ་སཱ་’ ཞེས་པ་ནི་འོང་བའམ། རྒྱུའོ། །ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པས་ན་ ‘ཨཱ་ཡོ་’ སྟེ་རོ་མྱང་བའོ། །‘ལྷ་མ་ཡིན་དང་འདྲ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཡིད་དྭགས་ལྷ་མ་ཡིན་དང་འདྲ་བའོ། ། Āsavakkhayañāṇakathāvaṇṇanā ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་པའོ། ། 14. Sarasalakkhaṇapaṭivedhenāti [Pg.85] sabhāvasaṅkhātassa lakkhaṇassa asammohato paṭivijjhanena. Nibbattikanti nipphādanaṃ. Yaṃ ṭhānaṃ patvāti yaṃ nibbānaṃ maggassa ārammaṇapaccayaṭṭhena ṭhānaṃ kāraṇabhūtaṃ āgamma. Appavattinti appavattihetuṃ. Kilesavasenāti yesaṃ āsavānaṃ khepanena idaṃ ñāṇaṃ āsavakkhayañāṇaṃ jātaṃ, tesaṃ kilesānaṃ vasena, tesaṃ āsavānaṃ vasena sabbakilesānaṃ saṅgahaṇato pariyāyato pakārantaratoti attho. Pāḷiyaṃ atītakālavasena ‘‘abbhaññāsi’’nti vatvāpi abhisamayakāle tassa tassa jānanassa paccuppannataṃ upādāya ‘‘evaṃ jānato evaṃ passato’’ti vattamānakālena niddeso kato. Kāmāsavādīnaṃ vimuccaneneva tadavinābhāvato diṭṭhāsavassāpi vimutti veditabbā. ༡༤. ‘རང་གི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པས་’ ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་དུ་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་མ་རྨོངས་པར་རྟོགས་པས་སོ། །‘མངོན་པར་གྲུབ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་བསྐྲུན་པའོ། །‘གནས་གང་དུ་ཕྱིན་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གནས་སམ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མྱང་འདས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །‘མི་འཇུག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་མི་འཇུག་པའི་རྒྱུའོ། །‘ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་’ ཞེས་པ་ནི་ཟག་པ་གང་དག་ཟད་པས་ཡེ་ཤེས་འདི་ཉིད་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་གི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས། ཟག་པ་དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སམ་རྣམ་པ་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལུང་ལས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་ “མངོན་པར་ཤེས་སོ་” ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དུས་སུ་ཤེས་པ་དེ་དང་དེའི་ད་ལྟར་བ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས། “འདི་ལྟར་ཤེས་ཤིང་འདི་ལྟར་མཐོང་བ་” ཞེས་ད་ལྟར་བའི་དུས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །འདོད་པའི་ཟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར། ལྟ་བའི་ཟག་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་རིག་པར་བྱའོ། ། ‘‘Khīṇā jātī’’ti jānanaṃ kilesakkhayapaccavekkhaṇavasena, vusitaṃ brahmacariyantiādijānanaṃ maggaphalanibbānapaccavekkhaṇavasena hotīti āha ‘‘khīṇā jātītiādīhi tassa bhūmi’’nti. Tattha bhūminti visayaṃ, tīsu kālesupi jātikkhayaṃ pati ujukameva vāyāmāsambhavepi taṃ pati vāyāmakaraṇassa sātthakataṃ, tassa anāgatakkhandhānuppattiphalatañca dassetuṃ yā panātiādi vuttaṃ. Yā pana maggassa abhāvitattātiādinā hi maggenāvihatakileseheva āyatiṃ khandhānaṃ jāti hessati, tesañca kilesānaṃ maggena vināse sati khandhā na jāyissanti, kilesānañca tekālikatāya jātiyaṃ vuttanayena kenaci paccayena vināsayogepi cittasantāne kilesaviruddhaariyamaggakkhaṇuppādanameva tabbināso viruddhapaccayopanipātena āyatiṃ anuppajjanato bījasantāne aggikkhandhopanipātena āyatiṃ bījattānuppatti viya, iti maggakkhaṇuppattisaṅkhātakilesābhāvena kilesaphalānaṃ khandhānaṃ āyatiṃ anuppattiyeva jātikkhayoti ayamattho vibhāvīyati, tenāha ‘‘maggassa bhāvitattā anuppādadhammataṃ āpajjanena khīṇā’’ti. Ettha cāyamattho kilesābhāvasaṅkhātassa maggassa bhāvitattā uppāditattā paccayābhāvena anuppajjantī khandhānaṃ jāti tena āyatiṃ anuppajjanasaṅkhātena anuppādadhammataṃ āpajjanena vohārato khīṇā me jātīti. Na hi saṅkhatadhammānaṃ paccayantarena vināso sambhavati, sambhave ca [Pg.86] tassa paccayantaratādippasaṅgato. Tabbiruddhakkhaṇuppādanameva tabbināsuppādanaṃ. Tanti khīṇajātiṃ abbhaññāsinti sambandho. Itthattāyāti ime pakārā itthaṃ, tabbhāvo itthattaṃ, tadatthāya. Dassentoti nigamanavasena dassentoti. “སྐྱེ་བ་ཟད་དོ་” ཞེས་ཤེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ལ། “ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ་” ཞེས་སོགས་ཤེས་པ་ནི་ལམ་དང་འབྲས་བུ་མྱང་འདས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བས། “ ‘སྐྱེ་བ་ཟད་དོ་’ ཞེས་སོགས་ནི་དེའི་ས་ཡིན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ས་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ལོ། །དུས་གསུམ་ཆར་དུ་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་ལ་ཐད་ཀར་བརྩོན་པ་མི་སྲིད་ཀྱང་། དེ་ལ་བརྩོན་པ་བྱེད་པ་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གང་ཡང་...” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“གང་ཡང་ལམ་མ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ནི་ལམ་གྱིས་མ་བཅོམ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ནར་མ་འོངས་པ་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ལམ་གྱིས་བཅོམ་པ་ན་ཕུང་པོ་རྣམས་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དུས་གསུམ་པ་ཉིད་ཡིན་པས་སྐྱེ་བ་ལ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྐྱེན་གང་གིས་ཀྱང་འཇིག་པ་དང་མི་ལྡན་ཡང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་འགལ་བའི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ་དག་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་པས་མ་འོངས་པ་ན་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་ས་བོན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མེ་དཔུང་དང་ཕྲད་པས་མ་འོངས་པ་ན་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་སྐྱེས་པས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་གྱུར་པས། ཉོན་མོངས་པའི་འབྲས་བུ་ཕུང་པོ་རྣམས་མ་འོངས་པ་ན་མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ “ལམ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བའི་ชོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཟད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་བརྗོད་པའི་ལམ་བསྒོམས་ཤིང་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། རྐྱེན་མེད་པས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དེ། མ་འོངས་པ་ན་མི་སྐྱེ་བར་བརྗོད་པའི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཐ་སྙད་དུ་ “བདག་གི་སྐྱེ་བ་ཟད་དོ་” ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྐྱེན་གཞན་གྱིས་འཇིག་པ་མི་སྲིད་དེ། སྲིད་ན་དེ་ལ་རྐྱེན་གཞན་ཉིད་དུ་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་འགལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་བསྐྱེད་པ་ཉིད་དེ་འཇིག་པ་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །‘དེ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་ཟད་པ་ལ་ ‘མངོན་པར་ཤེས་སོ་’ ཞེས་སྦྱར་རོ། །‘འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་འདི་དག་ནི་འདི་ལྟ་བུ་སཏེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ། །དེའི་དོན་དུའོ། །‘སྟོན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྟོན་པའོ། ། Vijjāttayakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. རིག་པ་གསུམ་གྱི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā དགེ་བསྙེན་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པའི་གཏམ་བཤད་པའོ། ། 15. Aññāṇanti dhi-saddayogena sāmiatthe upayogavacanaṃ. Pādānīti pāde. Yasasāti parivārena. Kotūhalacchareti kotūhale acchare ca. Ayanti amikkanta-saddo. Nayidaṃ āmeḍitavasena dvikkhattuṃ, atha kho atthadvayavasenāti dassento atha vātiādimāha. Avisesena atthasāmaññena nipphanno abhikkantanti bhāvanapuṃsakaniddeso, desanāpasādādivisesāpekkhāyapi tatheva tiṭṭhati pubbe nipphannattāti āha ‘‘abhikkantaṃ…pe… pasādo’’ti. Adhomukhaṭhapitaṃ kenaci. Heṭṭhāmukhajātaṃ sayameva. Pariyāyehīti pakārehi, arasarūpattādipaṭipādakakāraṇehi vā. ༡༥. ‘མི་ཤེས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘དྷཱིཿ’ ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བས་འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་ལས་ཀྱི་ཚིག་གོ །‘ཞབས་རྣམས་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ཞབས་ལའོ། །‘གྲགས་པས་’ ཞེས་པ་ནི་འཁོར་གྱིས་སོ། །‘མཚར་འཛིན་དང་ངོ་མཚར་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་མཚར་འཛིན་དང་ངོ་མཚར་ཉིད་ལའོ། །‘འདི་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨ་བྷིཀྐནྟ་’ ཞེས་པའི་སྒྲའོ། །“འདི་ནི་ཟློས་པའི་དབང་གིས་ལན་གཉིས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་དོན་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་སོ་” ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་...” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཁྱད་པར་མེད་པར་སྤྱིའི་དོན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ ‘ཨ་བྷིཀྐནྟཾ’ ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་མ་ནིང་གི་བསྟན་པ་སྟེ། ཆོས་བསྟན་པ་ལ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་ནའང་དེ་བཞིན་དུ་གནས་ཏེ། སྔར་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་...པེ་...དད་པའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །‘ཁ་སྦུབ་ཏུ་བཞག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་གང་ཞིག་གིས་ཁ་འོག་ཏུ་ཕྱོགས་ཏེ་བཞག་པའོ། །‘ཁ་འོག་ཏུ་ཕྱོགས་པར་གྱུར་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། །‘རྣམ་གྲངས་དག་གིས་’ ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སམ། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། Gamudhātussa dvikammakattābhāvā gotamaṃ saraṇanti idaṃ padadvayampi na upayogavacanaṃ. Api ca kho purimameva, pacchimaṃ pana paccattavacananti dassetuṃ ‘‘gotamaṃ saraṇanti gacchāmī’’ti vuttaṃ. Tena ca iti-saddo luttaniddiṭṭhoti dasseti. Aghassāti aghato pāpato. Tātāti hi padaṃ apekkhitvā nissakkasseva yuttattā. Adhigatamagge sacchikatanirodheti padadvayenāpi phalaṭṭhā eva dassitā, na maggaṭṭhāti dassento ‘‘yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne cā’’ti āha. Vitthāroti iminā ‘‘yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā, virāgo tesaṃ aggamakkhāyatī’’ti (itivu. 90; a. ni. 4.34) vuttapadaṃ saṅgaṇhāti. Anejanti nittaṇhaṃ. Appaṭikūlanti avirodhatthadīpanato aviruddhasuciṃ paṇītaṃ vā. Vācāya paguṇīkattabbato, pakaṭṭhehi saddatthaguṇehi yogato vā paguṇaṃ. Saṃhatoti ghaṭito sameto[Pg.87]. Yatthāti yesu purisayugesūti sambandho. Aṭṭha ca puggaladhammadasā teti te aṭṭha puggalā ariyadhammassa diṭṭhattā dhammadasā. ‘གམ་’ བྱ་བའི་ཚིག་ལ་ལས་གཉིས་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། ‘གཽ་ཏ་མཾ་ ས་ར་ཎཾ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀ་ལས་ཀྱི་ཚིག་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྔ་མ་ཁོ་ན་ལས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “གཽ་ཏ་མཾ་ ས་ར་ཎན་ཏི་ གཙྪཱ་མི” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་ན་ ‘ཨི་ཏི་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བསྡུས་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །‘སྡིག་པ་ལས་’ ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པ་ལས་སམ་སྡིག་པ་ལས་སོ། །‘ཏཱ་ཏ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ལྟོས་ནས་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲ་ཁོ་ན་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘ལམ་ཐོབ་པ་དང་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཁོ་ན་བསྟན་གྱི། ལམ་ལ་གནས་པ་མ་བསྟན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཇི་ལྟར་གདམས་པ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་པ་ལའང་” ཞེས་གསུངས་སོ། །‘རྒྱས་པར་’ ཞེས་པས་ནི་ “དགེ་སློང་དག་ཆོས་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་མཆོག་ཏུ་བཤད་དོ་” ཞེས་པའི་མདོའི་ཚིག་བསྡུས་སོ། །‘སྲེད་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་བྲལ་བའོ། །‘མི་མཐུན་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་འགལ་བའི་དོན་མི་སྟོན་པའི་ཕྱིར་མི་འགལ་ཞིང་གཙང་བ་འམ་གྱ་ནོམ་པའོ། །ངག་གིས་གོམས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ ‘གོམས་པའོ’། །‘འདུས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྦྱར་བའམ་འཛོམས་པའོ། །‘གང་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུའི་ཟུང་གང་དག་ལ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །‘སྐྱེས་བུ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་ཆོས་མཐོང་བ་རྣམས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གིས་འཕགས་པའི་ཆོས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་མཐོང་བ་རྣམས་སོ། ། Saraṇantiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – bhayahiṃsanādiatthena ratanattayaṃ saraṇaṃ nāma, tadeva me ratanattayaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti buddhasubuddhatādiguṇavasena tapparāyaṇatākārappavatto cittuppādo saraṇagamanaṃ nāma. Yathāvuttena iminā cittuppādena samannāgato saraṇaṃ gacchati nāma. Etassa ca saraṇagamanassa lokiyalokuttaravasena duvidho pabhedo. Tattha lokuttaraṃ saraṇagamanūpakkilesasamucchedena maggakkhaṇeyeva sijjhati. Lokiyasaraṇagamanaṃ catudhā pavattati ahaṃ attānaṃ buddhassa pariccajāmītiādinā attaniyyātanena, yathāvuttatapparāyaṇatāya, sissabhāvūpagamanena, paṇipātena cāti. Sabbatthāpi cettha seṭṭhadakkhiṇeyyabhāvavaseneva saraṇagamanaṃ hoti, na ñātibhayācariyādivasenāti veditabbaṃ. Evaṃ ñātiādivasena titthiyaṃ vandato saraṇaṃ na bhijjati, dakkhiṇeyyabhāvena aññaṃ vandato saraṇaṃ bhijjati. Lokiyassa saraṇagamanassa nibbānappattiniyamaṃ sadisaphalaṃ saraṇagatassa anāgate nibbānappattiniyamato. Sabbalokiyasampattisamadhigamo pana apāyadukkhādisamatikkamo ca ānisaṃsaphalaṃ. Tīsu vatthūsu cassa saṃsayamicchāñāṇādi saṃkileso. Bhedopissa sāvajjānavajjavasena duvidho. Tattha paṭhamo micchādiṭṭhipubbakehi titthiyapaṇipātādīhi hoti, so ca aniṭṭhaphalattā sāvajjo. Anavajjo pana kālakiriyāya hoti. Lokuttarasaraṇagamanassa sabbathā saṃkileso vā bhedo vā natthīti veditabbaṃ. “སྐྱབས་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལས་འདི་ནི་བསྡུས་པའི་དོན་ཏེ། འཇིགས་པ་དང་གནོད་པ་སོགས་སེལ་བའི་དོན་གྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་ཞེས་བྱའོ། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་པོ་དེ་ཉིད་བདག་གི་སྐྱོབ་པ་དང་། གནས་དང་། རྟེན་ནོ་ཞེས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལེགས་པར་རྟོགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཐུས་དེ་ལ་རྟེན་པའི་རྣམ་པས་ཞུགས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་འདི་དང་ལྡན་པ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྐྱབས་འགྲོ་ནི་སྐྱབས་འགྲོའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་བཅད་པས་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་འགྲུབ་བོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་སྐྱབས་འགྲོ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་འཇུག་སྟེ། “བདག་གིས་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ལ་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བདག་ཉིད་འབུལ་བ་དང་། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དེ་ལ་རྟེན་པ་ཉིད་དང་། སློབ་མའི་དངོས་པོར་ཁས་ལེན་པ་དང་། ཕྱག་འཚལ་བ་བཅས་སོ། །འདི་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་སྦྱིན་གནས་སུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཁོ་ནར་སྐྱབས་འགྲོ་འགྱུར་གྱི། གཉེན་དང་འཇིགས་པ་དང་སློབ་དཔོན་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཉེན་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མུ་སྟེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་དགེ་སློང་གི་སྐྱབས་འགྲོ་ནི་མི་ཞིག་ལ། སྦྱིན་གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་མུ་སྟེགས་པ་གཞན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱབས་འགྲོ་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་སྐྱབས་འགྲོའི་འབྲས་བུ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་ངེས་པ་དང་མཚུངས་པ་སྟེ། སྐྱབས་སུ་སོང་བ་དེ་ལ་མ་འོངས་པ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པ་དང་། ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདའ་བ་ནི་ཕན་ཡོན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་ལོག་པར་ཤེས་པ་སོགས་ནི་སྐྱབས་འགྲོ་དེའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཞིག་པ་ལ་ཡང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་གཉིས་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་མུ་སྟེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་ཀྱིས་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་མི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་པས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཞིག་པ་ནི་འཆི་བའི་དུས་བྱས་པས་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྐྱབས་འགྲོ་ལ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཞིག་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Ko upāsakotiādi upāsakattasarūpakāraṇādipucchā. Tattha yo gahaṭṭho manusso vā amanusso vā vuttanayena tisaraṇaṃ gato, ayaṃ upāsako. Yo ca saraṇagamanādikiriyāya ratanattayaṃ upāsanato ‘‘upāsako’’ti vuccati. Pañca veramaṇiyo cassa sīlaṃ. Pañcamicchāvāṇijjādipāpājīvaṃ pahāya dhammena samena jīvitakappanamassa ājīvo. Assaddhiyadussīlatādayo upāsakattassa vipatti, tadabhāvo sampattīti veditabbā. “དགེ་བསྙེན་གང་ཡིན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། རང་བཞིན་དང་། རྒྱུ་སོགས་འདྲི་བའི་དྲི་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཁྱིམ་པ་མིའམ་མི་མ་ཡིན་པ་གང་ཞིག་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱབས་གསུམ་ལ་སོང་བ་འདི་ནི་དགེ་བསྙེན་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པས་“དགེ་བསྙེན་”ཞེས་བྱའོ། །སྤོང་བ་ལྔ་པོ་ནི་དེའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །ལོག་པའི་ཚོང་ལྔ་སོགས་སྡིག་པའི་འཚོ་བ་སྤངས་ཏེ། ཆོས་དང་མཐུན་པར་འཚོ་བ་སྐྱོང་བ་ནི་དེའི་འཚོ་བ་ཡིན་ནོ། །མ་དད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་སོགས་ནི་དགེ་བསྙེན་གྱི་དངོས་པོ་ཉམས་པ་ཡིན་ལ། དེ་མེད་པ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Vihāraggenāti [Pg.88] ovarakādivasanaṭṭhānakoṭṭhāsena. Ajjabhāvanti asmiṃ ahani pavattaṃ pasādādiṃ. Kāyaviññattihetuko sarīrāvayavo kāyaṅgaṃ. Vacīviññattihetukaṃ oṭṭhajivhādi vācaṅgaṃ. Acopetvāti acāletvā. Etena ca vacīpavattiyā pubbabhāge ṭhānakaraṇānaṃ calanapaccayo vāyodhātuyā vikārākāro visuṃ kāyaviññatti na hoti, tena visuṃ viññāpetabbassa adhippāyassa abhāvā vacīviññattiyameva saṅgayhati tadupakārattā. Yathā kāyena kāyakaṇḍuyanādīsu sadduppattihetubhūto pathavīdhātuyā ākāravikāro visuṃ adhippāyassa aviññāpanato vacīviññatti na hoti, evamayampīti dasseti. Adhippāyaviññāpanato hetā viññattiyo nāma jātā, na kevalaṃ vāyupathavīnaṃ calanasadduppattipaccayabhūtavikārākāramattatāya. Evañca bahiddhā rukkhādīsu calanasadduppattipaccayānaṃ yathāvuttappakārānaṃ vikārākārānaṃ aviññattitā samatthitā hotīti veditabbā. Keci vācaṅganti ‘‘hotu sādhū’’ti evamādivācāya avayavantiādiṃ vadanti, taṃ acopetvāti iminā na sameti. Khantiṃ cāretvāti anumatiṃ pavattetvā. ‘‘Khantiṃ dhāretvā’’tipi pāṭho, bahi anikkhamanavasena gaṇhitvāti attho. Paṭimukhoti bhagavati paṭinivattamukho, tenāha ‘‘apakkamitvā’’ti. “གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྩེ་མོས་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་སོགས་ཀྱི་གནས་མལ་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་སོ། །“དེང་གི་དངོས་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ཉིན་འདི་ལ་བྱུང་བའི་དྭང་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་གོ །ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མཆུ་དང་ལྕེ་སོགས་ནི་ངག་གི་ཡན་ལག་གོ །“མ་བསྐྱོད་པར་”ཞེས་པ་ནི་མ་གཡོ་བར་རོ། །འདིས་ཀྱང་ངག་འཇུག་པའི་སྔོན་རོལ་དུ་གནས་དང་བྱེད་པ་བསྐྱོད་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ནི་སོ་སོར་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེས་སོ་སོར་རིག་པར་བྱ་བའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཉིད་དུ་འདུ་སྟེ། དེ་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ལུས་ཀྱིས་ལུས་འཕྲུག་པ་སོགས་ལ་སྒྲ་འབྱུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་སའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པའི་འགྱུར་བ་ནི་སོ་སོར་བསམ་པ་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །བསམ་པ་རིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་གྱི། རླུང་དང་ས་བསྐྱོད་པ་དང་སྒྲ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ཙམ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཤིང་སོགས་ལ་བསྐྱོད་པ་དང་སྒྲ་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ངག་གི་ཡན་ལག་ཅེས་པ་ནི་“དེ་ལྟར་གྱུར་ཅིག་ལེགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་སོ་ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་“མ་བསྐྱོད་པར་”ཞེས་པ་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ། །“བཟོད་པ་སྤྱད་དེ་”ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་གནང་བ་བསྐྱེད་དེའོ། །“བཟོད་པ་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་རྒྱུན་ཡོད་དེ། ཕྱི་རོལ་དུ་མི་འབྱུང་བའི་སྒོ་ནས་བཟུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞལ་བསྟན་པ་སྟེ། དེས་ན་“མ་གཤེགས་པར་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 16. Yācadhātussa dvikammakattā ‘‘bhagavā vassāvāsaṃ yācito’’ti vuttaṃ. Susassakālepīti vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘atisamagghepī’’ti vuttaṃ. Ativiya appagghepi yadā kiñcideva datvā bahuṃ pubbaṇṇāparaṇṇaṃ gaṇhanti, tādise kālepīti attho. Bhikkhamānāti yācamānā. Vuttasassanti vapitasassaṃ. Tatthāti verañjāyaṃ, etena ‘‘vuttaṃ salākā eva hoti etthāti salākāvuttā’’ti visesanassa paranipātena nibbacanaṃ dasseti. Atha vā ‘‘sabbaṃ sassaṃ salākāmattameva vuttaṃ nibbattaṃ sampannaṃ etthāti salākāvuttā’’tipi nibbacanaṃ daṭṭhabbaṃ, tenāha ‘‘salākā eva sampajjatī’’ti. ‘‘Salākāya vuttaṃ jīvikā etissanti salākāvuttā’’tipi nibbacanaṃ dassetuṃ salākāya vātiādi vuttaṃ. Dhaññakaraṇaṭṭhāneti dhaññaminanaṭṭhāne. Vaṇṇajjhakkhanti kahāpaṇaparikkhakaṃ. ༡༦. “གསོལ་བ་གདབ་པ་” (yāc) ཡི་དབྱིངས་ལ་ལས་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དབྱར་གནས་པར་གསོལ་བ་བཏབ་བོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ལོ་ཏོག་ལེགས་པའི་དུས་སུ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་བཤད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གོང་ཚད་ཤིན་ཏུ་དམའ་བའི་དུས་སུ་ཡང་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཤིན་ཏུ་གོང་ཚད་ཆུང་བའི་དུས་སུ་ཡང་། གང་གི་ཚེ་ཅུང་ཟད་ཙམ་བྱིན་ཏེ་འབྲུ་སྣ་མང་པོ་ལེན་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དུས་སུ་ཡང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“སློང་བ་”ཞེས་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའོ། །“ལོ་ཏོག་བཏབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་བཏབ་པའི་ལོ་ཏོག་གོ །“དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་བེ་རཉྫ་ (Verañjā) རུའོ། །འདིས་ནི་“ལོ་ཏོག་བཏབ་པ་དེ་འདི་ན་ཐུར་མ་ཙམ་དུ་འགྱུར་བས་ན་ཐུར་མས་འཚོ་བའོ།”ཞེས་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་རྗེས་སུ་སྦྱར་བས་ངེས་ཚིག་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན། “ལོ་ཏོག་ཐམས་ཅད་ཐུར་མ་ཙམ་ཁོ་ན་བཏབ་ཅིང་སྐྱེས་ལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བས་ན་ཐུར་མས་འཚོ་བའོ།”ཞེས་ཀྱང་ངེས་ཚིག་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེས་ན་“ཐུར་མ་ཁོ་ན་འགྲུབ་བོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཐུར་མ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་བཏབ་པས་ན་ཐུར་མས་འཚོ་བའོ།”ཞེས་ཀྱང་ངེས་ཚིག་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཐུར་མས་སམ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“འབྲུ་བཟོ་བའི་གནས་སུ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲུ་འཇལ་བའི་གནས་སུའོ། །“ཁ་དོག་ལ་རྟོག་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་ (kahāpaṇa) ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་མཁན་ནོ། ། Uñchena paggahenāti ettha paggahenāti pattena, taṃ gahetvāti attho. Paggayhati etena bhikkhāti hi paggaho, patto. Tenāha paggahena [Pg.89] yo uñchotiādi. Atha vā paggahenāti gahaṇena, uñchatthāya gahetabbo pattoti sijjhatīti āha ‘‘pattaṃ gahetvā’’ti. “ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ཟས་སློང་བས་”ཞེས་པ་ལ། འདི་ལ་“paggahena”ཞེས་པ་ནི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱིས་ཏེ། དེ་བཟུང་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་བསོད་སྙོམས་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་“paggaha”ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷུང་བཟེད་དོ། །དེས་ན་“ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་སློང་བ་གང་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། “paggahena”ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པས་ཏེ། སློང་བའི་དོན་དུ་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་འགྲུབ་པས། “ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Gaṅgāya uttaradisāpadeso uttarāpatho, so nivāso etesaṃ, tato vā āgatāti uttarāpathakā, tenāha uttarāpathavāsikātiādi. ‘‘Uttarāhakā’’tipi pāṭho, so eva attho niruttinayena. Mandiranti assasālaṃ. ‘‘Mandara’’ntipi likhanti, taṃ na sundaraṃ. Sā ca mandirā yasmā parimaṇḍalākārena bahuvidhā ca katā, tasmā ‘‘assamaṇḍalikāyo’’ti vuttā. གངྒཱའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་ནི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་ (Uttarāpatha) ཡིན་ལ། དེ་ནི་དེ་དག་གི་གནས་ས་ཡིན་པས་སམ། དེ་ནས་འོངས་པས་ན་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་པ་ (Uttarāpathaka) ཞེས་བྱ་འོ། །དེས་ན་“བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་ན་གནས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“Uttarāhaka”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་རྒྱུན་ཡོད་དེ། སྒྲ་རིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་དེ་ཉིད་གྲུབ་བོ། །“mandira”ཞེས་པ་ནི་རྟ་རའོ། །“mandara”ཞེས་ཀྱང་འབྲི་བར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་མི་ལེགས་སོ། །རྟ་ར་དེ་ཡང་ཟླུམ་པོའི་རྣམ་པ་དང་རྣམ་པ་མང་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་“རྟ་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Gaṅgāya dakkhiṇāya disāya deso dakkhiṇāpatho, tattha jātā manussā dakkhiṇāpathamanussā. Buddhaṃ mamāyanti mamevāyanti gaṇhanasīlā buddhamāmakā, evaṃ sesesupi. Evanti pacchā vuttanayena atthe gayhamāne. Paṭivīsanti koṭṭhāsaṃ. Tadupiyanti tadanurūpaṃ tappahonakaṃ. Laddhāti labhitvā no hotīti sambandho. ‘‘Laddho’’ti vā pāṭho, upaṭṭhākaṭṭhānaṃ neva labhinti attho. Ñāti ca pasatthatamaguṇayogato seṭṭho cāti ñātiseṭṭho. Evarūpesu ṭhānesu ayameva patirūpoti āmisassa dullabhakālesu parikathobhāsādiṃ akatvā paramasallekhavuttiyā ājīvasuddhiyaṃ ṭhatvā bhagavato adhippāyānuguṇaṃ āmisaṃ vicārentena nāma ñātisinehayuttena ariyasāvakeneva kātuṃ yuttanti adhippāyo. གངྒཱའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་ནི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་ (Dakkhiṇāpatha) ཡིན་ལ། དེ་ན་སྐྱེས་པའི་མི་རྣམས་ནི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་མི་རྣམས་སོ། །སངས་རྒྱས་ལ་བདག་གིའོ་ཞེས་“སངས་རྒྱས་འདི་ནི་བདག་ཁོ་ནའི་སངས་རྒྱས་སོ་”ཞེས་འཛིན་པའི་གཤིས་ཅན་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་ཞེན་པ་ (Buddhamāmaka) ཞེས་བྱ་འོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །“དེ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་ལེན་པ་ནའོ། །“paṭivīsa”ཞེས་པ་ནི་ཆ་ཤས་སོ། །“tadupiya”ཞེས་པ་ནི་དེ་དང་མthུན་པ་དང་དེ་ལ་ལྡན་པའོ། །“laddhā”ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་ནས་ཞེས་པ་སྟེ། “མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“laddho”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་རྒྱུན་ཡོད་དེ། རིམ་གྲོ་བའི་གནས་མ་ཐོབ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གཉེན་ཡང་ཡིན་ལ་མཆོག་ཏུ་བསྔགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པས་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་གཉེན་གྱི་མཆོག་གོ །“དེ་ལྟ་བུའི་གནས་རྣམས་སུ་འདི་ཉིད་མཐུན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི། ཟང་ཟིང་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་དུས་སུ་གཏམ་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱེད་པ་དང་རྣམ་པར་མཚོན་པ་སོགས་མི་བྱེད་པར། ཤིན་ཏུ་སྲབ་པའི་འཚོ་བས་འཚོ་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གནས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པར་ཟང་ཟིང་ལ་རྟོག་དཔྱད་བྱེད་པ་སྟེ། གཉེན་ལ་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཁོ་ནས་བྱ་བར་རིགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། Mārāvaṭṭanāyāti mārena katacittaparivaṭṭanena, cittasammohanenāti attho. Tampīti uttarakuruṃ vā tidasapuraṃ vā āvaṭṭeyya. “བདུད་ཀྱིས་བསྐོར་བས་”ཞེས་པ་ནི་བདུད་ཀྱིས་སེམས་རྣམ་པར་བསྐོར་བ་དང་། སེམས་རྣམ་པར་རྨོངས་པར་བྱས་པས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དེ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་ (Uttarakuru) ཏམ། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གནས་ (Tidasapura) སམ། བསྐོར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། ། ‘‘Phussassāhaṃ pāvacane, sāvake paribhāsayiṃ; Yavaṃ khādatha bhuñjatha, mā ca bhuñjatha sālayo’’ti. (apa. thera 1.39.88) – “བདག་གིས་སངས་རྒྱས་རྒྱལ་བ་ (Phussa) ཡི་བསྟན་པ་ལ། ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་ནས་ (yava) ཟོས་ཤིག་དང་བསྟེན་ཅིག །འབྲས་ས་ལུ་ (sāli) ནི་མ་བསྟེན་ཅིག་ཅེས་སྨད་པར་བགྱིས་སོ། །” Apadāne vuttassa akusalassa tadā okāsakatattā. Nibaddhadānassāti ‘‘dassāmā’’ti vācāya niyamitadānassa. Appitavattassāti kāyena atiharitvā dinnavatthunopi. Visahatīti sakkoti. Saṅkhepenāti nīhārena. Byāmappabhāyāti samantato heṭṭhā ca upari ca asītihatthamatte ṭhāne ghanībhūtāya chabbaṇṇāya pabhāya, yato chabbaṇṇaraṃsiyo taḷākato mātikāyo viya nikkhamitvā dasasu disāsu [Pg.90] dhāvanti, sā yasmā byāmamattā viya khāyati, tasmā ‘‘byāmappabhā’’ti vuccati. Yasmā anubyañjanāni ca paccekaṃ bhagavato sarīre pabhāsampattiyuttā ākāse candasūriyādayo viya vibhātā virocanti, tasmā tāni byāmappabhāya saha kenaci anabhibhavanīyāni vuttāni. སྔོན་གྱི་རབས་ (Apadāna) ལས་གསུངས་པའི་མི་དགེ་བ་དེ་ལ་དེའི་ཚེ་གོ་སྐབས་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“རྒྱུན་གྱི་སྦྱིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་“བདག་ཅག་གིས་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་ངག་གིས་ངེས་པར་བྱས་པའི་སྦྱིན་པའོ། །“བྱིན་པའི་ཆོ་ག་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་མདུན་དུ་བདར་ནས་བྱིན་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་ངོ་། །“ནུས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་ནུས་པའོ། །“བསྡུས་པས་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱུང་བའི་སྒོ་ནས་སོ། །“འདོམ་གང་གི་འོད་”ཞེས་པ་ནི་མཐའ་སྐོར་དང་འོག་དང་སྟེང་གི་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་ཚད་ཀྱི་གནས་སུ་སྟུག་པོར་གྱུར་པའི་ཁ་དོག་དྲུག་གི་འོད་ཀྱིས་ཏེ། གང་ལས་ཁ་དོག་དྲུག་གི་འོད་ཟེར་རྣམས་མཚོ་ལས་ཡུར་བ་བཞིན་དུ་བྱུང་ནས་ཕྱོགས་བཅུར་རྒྱུག་པར་འགྱུར་ལ། འོད་དེ་ནི་འདོམ་གང་ཙམ་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་“འདོམ་གང་གི་འོད་” (byāmappabhā) ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་རྣམས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་ལུས་ལ་སོ་སོར་འོད་ཀྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་། མཁའ་ལ་ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་སོགས་བཞིན་དུ་གསལ་བར་མཛེས་པར་འགྱུར་བས། དེས་ན་དེ་དག་ནི་འདོམ་གང་གི་འོད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སུས་ཀྱང་ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། Anatthasañhiteti ghātāpekkhaṃ sāmiatthe bhummavacanaṃ, tenāha ‘‘tādisassa vacanassa ghāto’’ti. Attho dhammadesanāya hetu uppajjati ettha, dhammadesanādiko vā attho uppajjati etāyāti aṭṭhuppatti, paccuppannavatthu. “དོན་དང་མི་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ལ། “ghāta” (བཅོམ་པ་) ལ་ལྟོས་ཏེ་འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་སྦྱར་བ་ཡིན་པས། དེས་ན་“དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་བཅོམ་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལ་ཆོས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་སྟེ་དོན་འབྱུང་བའམ། ཡང་ན་འདིས་ཆོས་བསྟན་པ་སོགས་ཀྱི་དོན་འབྱུང་བས་ན། “དོན་བྱུང་བ་” (aṭṭhuppatti) ཞེས་བྱ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ (paccuppannavatthu) དོ། ། Ekaṃ gahetvāti dhammadesanāsikkhāpadapaññattisaṅkhātesu dvīsu dhammadesanākāraṇaṃ gahetvā. Ratticchedo vāti sattāhakaraṇīyavasena gantvā bahi aruṇuṭṭhāpanavasena vutto, na vassacchedavasena tassa visuṃ vuccamānattā. Etena ca vassacchedapaccaye sattāhakaraṇīyena gamanaṃ anuññātanti veditabbaṃ. Na kismiñcīti kismiñci guṇe sambhāvanāvasena na maññanti. Pacchā sīlaṃ adhiṭṭhaheyyāmāti ājīvahetu santaguṇappakāsanena ājīvavipattiṃ sandhāya vuttaṃ. Atimaññissatīti avamaññissati. “གཅིག་བཟུང་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་བསྟན་པ་དང་བསླབ་པའི་གཞི་བཅའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་ཆོས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་བཟུང་ནས་སོ། །“མཚན་མོ་ཞིག་པའམ་”ཞེས་པ་ནི་ཞག་བདུན་གྱི་བྱ་བས་སོང་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་སྐྱ་རེངས་ཤར་བའི་སྒོ་ནས་གསུངས་ཀྱི། དབྱར་གནས་ཞིག་པའི་སྒོ་ནས་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སོ་སོར་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིས་ཀྱང་དབྱར་གནས་ཞིག་པའི་རྐྱེན་ལ་ཞག་བདུན་གྱི་བྱ་བས་འགྲོ་བར་རྗེས་སུ་གནང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཅི་ལ་ཡང་མ་ཡིན་”ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གང་ལ་ཡང་བསྔགས་པའི་སྒོ་ནས་མི་སེམས་སོ། །“ཕྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་སྨོན་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་འཚོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཡོད་པའི་ཡོན་ཏན་གསལ་བར་བྱས་པས་འཚོ་བ་ཉམས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“བརྙས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་བརྙས་པར་བྱེད་པའོ། ། 17. ‘‘Āyasmāti piyavacanameta’’nti uccanīcajanasāmaññavasena vatvā puna uccajanāveṇikavaseneva dassento ‘‘garugāravasappatissādhivacana’’nti āha. Tattha saha patissayena nissayenāti sappatisso, sanissayo, tassa garuguṇayuttesu gāravavacananti attho. Idha pana vacanameva adhivacanaṃ. Pappaṭakojanti ādikappe udakūpari paṭhamaṃ pathavībhāvena sañjātaṃ navanītapiṇḍasadisaṃ udakepi uppilanasabhāvaṃ avilīyanakaṃ atisiniddhamadhuraṃ anekayojanasahassabahalaṃ rasātalasaṅkhātaṃ pathavojaṃ. Yaṃ ādikappikehi manussehi rasataṇhāya gahetvā bhuñjamānaṃ tesaṃ kammabalena uparibhāge kakkhaḷabhāvaṃ āpajjitvā heṭṭhā purimākāreneva ṭhitaṃ, yassa ca balena ayaṃ mahāpathavī sapabbatasamuddakānanā heṭṭhāudake animujjamānā avikiriyamānā kullupari viya niccalā tiṭṭhati, taṃ pathavīsāramaṇḍanti attho, tenāha pathavīmaṇḍotiādi. Sampannanti madhurarasena upetaṃ, tenāha ‘‘sādurasa’’nti. Upapannaphaloti [Pg.91] bahuphalo. ‘‘Nimmakkhika’’nti vatvā puna ‘‘nimmakkhikaṇḍa’’nti makkhikaṇḍānampi abhāvaṃ dasseti. Ye pathavīnissitā pāṇā, te tattha saṅkāmessāmīti ettha manussāmanussatiracchānagatitthīnampi hatthasaṅkāmane kiṃ anāmāsadoso na hotīti? Na hoti, kasmā? ‘‘Anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’ti (pārā. 159) vacanato, teneva bhagavāpi anāmāsadosaṃ adassetvā ‘‘vipallāsampi sattā paṭilabheyyu’’nti āha, khuddako gāmo. Mahanto sāpaṇo nigamo. Padavītihārenāti padanikkhepena. ༡༧. “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་གཅེས་པའི་ཚིག་གོ” ཞེས་མཐོ་དམན་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཐུན་མོང་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་ཏེ། ཡང་མཐོ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཁོ་ནའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དབང་གིས་སྟོན་པར། “བླ་མ་དང་། གུས་པ། ཞེ་ས་དང་བཅས་པའི་ཚིག་གོ” ཞེས་གསུངས། དེ་ལ་གུས་ཞབས་དང་རྟེན་དང་བཅས་པ་ནི་གུས་ཞབས་དང་བཅས་པའམ་རྟེན་དང་བཅས་པའོ། དེའི་དོན་ནི་ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་བླ་མ་རྣམས་ལ་གུས་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། འདིར་ནི་ཚིག་ཉིད་ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། “ས་ཞག་” ཅེས་པ་ནི་བསྐལ་པ་དང་པོའི་དུས་སུ་ཆུའི་སྟེང་དུ་ཐོག་མར་ས་གཞིའི་དངོས་པོར་གྲུབ་པ། མར་གསར་གྱི་གོང་བུ་ལྟ་བུ། ཆུའི་ནང་དུའང་ལྡིང་བའི་རང་བཞིན་ཅན། མི་བཞུ་བ། ཤིན་ཏུ་སྣུམ་ཞིང་མངར་བ། དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་མཐུག་ཚད་ཅན། རོ་འཛིན་གྱི་ས་ཞེས་བྱ་བའི་སའི་བཅུད་དོ།། གང་ཞིག་བསྐལ་པ་ཐོག་མའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རོའི་སྲེད་པས་བླངས་ཏེ་ཟོས་པ་ན། དེ་དག་གི་ལས་ཀྱི་མཐུས་སྟེང་གི་ཆ་རུ་རྩུབ་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ། འོག་ཏུ་ནི་སྔར་གྱི་རྣམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པའོ།། གང་གི་མཐུ་ལས་རི་དང་རྒྱ་མཚོ་ནགས་ཚལ་དང་བཅས་པའི་ས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་འོག་གི་ཆུའི་ནང་དུ་མི་ནུབ་ཅིང་མི་འཐོར་བར། གཟིངས་ཀྱི་སྟེང་ལྟར་མི་གཡོ་བར་གནས་པའོ། དེ་ནི་སའི་སྙིང་པོའི་དྭངས་མ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ “སའི་དཀྱིལ་འཁོར་” ཞེས་སོགས་གསུངས། “ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་རོ་མངར་བས་ཕྱུག་པའོ། དེའི་ཕྱིར་ “རོ་ཞིམ་པོ་” ཞེས་གསུངས། “འབྲས་བུ་ཆགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་མང་པོ་ཡོད་པའོ།། “སྦྲང་མ་མེད་པ་” ཞེས་གསུངས་ནས་ཡང་ “སྦྲང་སྒོ་ང་མེད་པ་” ཞེས་སྦྲང་མའི་སྒོ་ང་ཡང་མེད་པར་སྟོན་ཏོ།། “ས་ལ་བརྟེན་པའི་སྲོག་ཆགས་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་དེར་སྤོ་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་འདིར། མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་དང་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱང་ལག་པས་སྤོ་བ་ལ་རེག་པའི་ཉེས་པ་མི་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། མི་འབྱུང་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “དགེ་སློང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པ་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་རེག་པའི་ཉེས་པ་མ་བསྟན་པར། “སེམས་ཅན་རྣམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུའང་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། གྲོང་ཆུང་བ་ནི་གྲོང་ངོ་། ཚོང་ཁང་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ནི་གྲོང་རྡལ་ལོ།། “གོམ་པ་སྤོ་བ་” ཞེས་པ་ནི་རྐང་པ་འཛུགས་པས་སོ།། Vinayapaññattiyācanakathāvaṇṇanā འདུལ་བའི་བཅས་པ་གསོལ་བའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 18. Vinayapaññattiyā mūlato pabhutīti pārājikādigarukānaṃ, tadaññesañca sikkhāpadānaṃ pātimokkhuddesakkamena yebhuyyena apaññattataṃ sandhāya vuttaṃ, na sabbena sabbaṃ apaññattatāya. Teneva thero bhagavantaṃ ‘‘sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya uddiseyya pātimokkha’’nti pātimokkhuddesena saha sikkhāpadapaññattiṃ yāci. Khandhake hi ānandattherādīnaṃ pabbajjato puretarameva rāhulabhaddassa pabbajjāya ‘‘na, bhikkhave, ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo, yo pabbājeyya āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 105) paññattasikkhāpadaṃ dissati. Idheva aṭṭhakathāyampi ‘‘sāmampi pacanaṃ…pe… na vaṭṭatī’’ti ca, ‘‘ratticchedo vassacchedo vā na kato’’ti ca vuttattā pubbeva sāmapākādipaṭikkhepo atthīti paññāyati. Evaṃ katipayasikkhāpadānaṃ paññattisabbhāvepi apaññattapārājikādike sandhāya ‘‘na tāva, sāriputta, satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetī’’ti vuttanti gahetabbaṃ. Puthuttārammaṇato paṭinivattitvā sammadeva ekārammaṇe cittena līno paṭisallīno nāmāti āha ‘‘ekībhāvaṃ gatassā’’ti, cittavivekaṃ gatassāti attho. Ciranti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. ༡༨. “འདུལ་བའི་བཅས་པ་ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་” ཞེས་པ་ནི། ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བ་ལྕི་བ་རྣམས་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པའི་གོ་རིམ་གྱིས་ཕལ་ཆེར་མ་བཅས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་ཀྱི། ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་མ་བཅས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ། “ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པར་མཛད་ཅིང་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པར་མཛད་དུ་གསོལ།” ཞེས་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པར་གསོལ་བ་བཏབ་བོ།། འདུལ་བ་ལས་ཀྱི་གཞི་ལས་གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ། སྒྲ་གཅན་འཛིན་བཟང་པོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཚེ། “དགེ་སློང་དག ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་མ་གནང་བའི་བུ་རབ་ཏུ་མི་དབྱུང་ངོ་། གང་ཞིག་རབ་ཏུ་དབྱུང་ན་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ།། འགྲེལ་བཤད་འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་། “རང་ཉིད་ཀྱིས་བཙོ་བ་...པེ་...མི་རུང་ངོ་” ཞེས་དང་། “མཚན་མོ་ཆད་པ་འམ་དབྱར་ཆད་པ་མ་བྱས་སོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྔོན་ཉིད་ནས་རང་གིས་བཙོ་བ་ལ་སོགས་པ་བཀག་པ་ཡོད་པར་ཤེས་སོ།། དེ་ལྟར་བསླབ་པའི་གཞི་འགའ་ཞིག་བཅས་ཟིན་པ་ཡོད་ཀྱང་། མ་བཅས་པའི་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས། “ཤཱ་རིའི་བུ་ད་དུང་སྟོན་པས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་མི་འཆའོ་” ཞེས་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ།། དམིགས་པ་དུ་མ་ལས་ཕྱིར་ལོག་སྟེ། དམིགས་པ་གཅིག་ལ་སེམས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་གནས་པ་ནི་ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གཅིག་པུའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ལ་” ཞེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་དབེན་པར་གྱུར་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “ཡུན་རིང་པོ་” ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལ་ལས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་གོ། Soḷasavidhāya paññāyāti majjhimanikāye anupadasuttantadesanāyaṃ ‘‘mahāpañño, bhikkhave, sāriputto puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño’’ti āgatā cha paññā ca navānupubbavihārasamāpattipaññā ca arahattamaggapaññā cāti evaṃ soḷasavidhena āgatāya paññāya. Yesaṃ buddhānaṃ sāvakā suddhāvāsesu sandissanti, teyeva [Pg.92] loke pākaṭāti vipassīādayova idha uddhaṭā, na itare pubbabuddhā. Teneva āṭānāṭiyasutte (dī. ni. 3.275 ādayo) devāpi attano pākaṭānaṃ tesaññeva gahaṇaṃ akaṃsu, nāññesanti veditabbaṃ. “ཤེས་རབ་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གིས་” ཞེས་པ་ནི། དབུས་མའི་ལུང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མདོའི་བཤད་པ་ལས། “དགེ་སློང་དག ཤཱ་རིའི་བུ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེ་བའོ། ཤེས་རབ་ཡངས་པའོ། ཤེས་རབ་དགོད་པའམ་སྤྲོ་བའོ། ཤེས་རབ་མྱུར་བའོ། ཤེས་རབ་རྣོ་བའོ། ཤེས་རབ་ངེས་པར་འབྱེད་པའོ།” ཞེས་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་དྲུག་དང་། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་འཇུག་དགུའི་ཤེས་རབ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་འབྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ།། སངས་རྒྱས་གང་དག་གི་ཉན་ཐོས་རྣམས་གནས་གཙང་མའི་རིས་སུ་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར། འདིར་རྣམ་གཟིགས་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ཕྱུང་གི། སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ལྕང་ལོ་ཅན་གྱི་མདོ་ལས། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་རང་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་དག་ཉིད་བཟུང་བར་བྱས་ཀྱི། གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། 19. Kilāsunoti appossukkā payojanābhāvena nirussāhā ahesuṃ, na ālasiyena, tenāha na ālasiyakilāsunotiādi. Niddosatāyāti kāyavacīvītikkamasamuṭṭhāpakadosābhāvā. Pāṇaṃ na hane na cādinnamādiyetiādinā (su. ni. 402) ovādasikkhāpadānaṃ vijjamānattā vuttaṃ sattāpattikkhandhavasenātiādi. Channaṃ channaṃ vassānaṃ osānadivasaṃ apekkhitvā ‘‘sakiṃ saki’’nti vuttattā tadapekkhamettha sāmivacanaṃ. Sakalajambudīpe sabbopi bhikkhusaṅgho uposathaṃ akāsīti sambandho. ༡༩. “སྙོམས་ལས་ཅན་” ཞེས་པ་ནི། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྤྲོ་བ་མེད་ཅིང་བརྩོན་འགྲུས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། ལེ་ལོའི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ལེ་ལོ་དང་སྙོམ་ལས་མེད་པ་” ཞེས་སོགས་གསུངས། “ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་གི་འགལ་བ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “སྲོག་ཆགས་མི་གསོད་ཅིང་མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གདམས་ངག་གི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “ལྟུང་བའི་ཕུང་པོ་བདུན་གྱི་དབང་གིས་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ལོ་དྲུག་ལོ་དྲུག་གི་མཐའི་ཉིན་མོ་ལ་ལྟོས་ནས། “ལན་རེ་ལན་རེ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་དེ་ལ་ལྟོས་པའི་འབྲེལ་སྒྲ་འཇུག་གོ། འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ཏུ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གསོ་སྦྱོང་མཛད་དོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Khantī paramantiādīsu titikkhāsaṅkhātā khanti sattasaṅkhārehi nibbattāniṭṭhākhamanakilesatapanato paramaṃ tapo nāma. Vānasaṅkhātāya taṇhāya nikkhantattā nibbānaṃ sabbadhammehi paramaṃ uttamanti buddhā vadanti. Yathāvuttakhantiyā abhāvena pāṇavadhaṃ vā chedanatāḷanādiṃ vā karonto parūpaghātī parassaharaṇaparadārātikkamanādīhi musāpesuññapharusādīhi ca paraṃ viheṭhayanto ca bāhitapāpatāya abhāvena pabbajito vā samitapāpatāya abhāvena samaṇo vā na hotīti attho. Sīlasaṃvarena sabbapāpassa anuppādanaṃ lokiyasamādhivipassanāhi kusalassa upasampādanaṃ nipphādanaṃ sabbehi maggaphalehi attano cittassa parisodhanaṃ pabhassarabhāvakaraṇaṃ yaṃ, tametaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ anusiṭṭhi. Anupavādoti vācāya kassaci anupavadanaṃ. Anupaghātoti kāyena kassaci upaghātākaraṇaṃ vuttāvasese ca pātimokkhasaṅkhāte sīle attānaṃ saṃvaraṇaṃ. Bhattasmiṃ mattaññutāsaṅkhātaājīvapārisuddhipaccayasannissitasīlasamāyogo tammukhena indriyasaṃvaro pantasenāsanasaṅkhātaṃ araññavāsaṃ tammukhena pakāsite catupaccayasantosabhāvanārāmatāsaṅkhātamahāariyavaṃse patiṭṭhānañca adhicittasaṅkhāte lokiyalokuttarasamādhimhi taduppādanavasena āyogo anuyogo ca yaṃ, tametaṃ buddhānaṃ anusiṭṭhīti yojanā. “བཟོད་པ་ནི་དཀའ་ཐུབ་མཆོག་” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་མི་འདོད་པ་ལ་བཟོད་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་སྲེག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དཀའ་ཐུབ་མཆོག་ཅེས་བྱའོ།། སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཆིང་བ་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བའི་ཕྱིར། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སངས་རྒྱས་རྣམས་གསུངས་སོ།། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བཟོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། གཅོད་པ་དང་། བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་ཅིང་གཞན་ལ་གནོད་པ་སྐྱེལ་བ་དང་། གཞན་གྱི་ནོར་འཕྲོག་པ་དང་། ལོག་གཡེམ་ལ་སོགས་པ་དང་། རྫུན་དང་། ཕྲ་མ། ཚིག་རྩུབ་ལ་སོགས་པས་གཞན་ལ་འཚེ་བར་བྱེད་པ་ནི། སྡིག་པ་བསལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ལ། སྡིག་པ་ཞི་བར་བྱས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པས་སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་མི་སྐྱེ་བར་བྱ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷག་མཐོང་གིས་དགེ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱ་ཞིང་བསྒྲུབ་པ་དང་། ལམ་དང་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱེད་ཅིང་འོད་གསལ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྟེ་གདམས་ངག་གོ། “སྐུར་བ་མི་གདབ་པ་” ཞེས་པ་ནི་ངག་གིས་སུ་ལའང་སྐུར་བ་མི་གདབ་པའོ།། “གནོད་པ་མི་བྱ་བ་” ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་སུ་ལའང་གནོད་པ་མི་བྱེད་པའོ།། ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལས་ལྷག་པའི་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་རང་ཉིད་སྡོམ་པར་བྱེད་པའོ།། ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཚོ་བ་རྣམ་དག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། དེའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་སྡོམ་པ་དང་། དབེན་པའི་གནས་མལ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོན་པ་ལ་གནས་པ་དང་། དེའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཡོ་བྱད་བཞི་ལ་ཆོག་ཤེས་པ་དང་། སྒོམ་པ་ལ་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་འཕགས་པའི་རིགས་ཆེན་པོ་ལ་གནས་པ་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་བསྐྱེད་པའི་དབང་གིས་བརྩོན་པ་དང་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ‘‘Yāva [Pg.93] sāsanapariyantā’’ti āṇāpātimokkhassa abhāvato vuttaṃ. Parinibbānato pana uddhaṃ ovādapātimokkhuddesopi nattheva, buddhā eva hi taṃ uddisanti, na sāvakā. Paṭhamabodhiyanti bodhito vīsativassaparicchinne kāle, ācariyadhammapālattherena pana ‘‘pañcacattālīsāya vassesu ādito pannarasa vassāni paṭhamabodhī’’ti vuttaṃ, sikkhāpadapaññattikaālato pana pabhuti āṇāpātimokkhameva uddisantīti idaṃ pātimokkhuddesakkameneva paripuṇṇaṃ katvā sikkhāpadapaññattikālaṃ sandhāya vuttaṃ. Aṭṭhānaṃ anavakāsoti yathākkamaṃ hetupaccayapaṭikkhepavasena kāraṇapaṭikkhepo. Yanti yena kāraṇena. Aparisuddhāya parisāyāti alajjīpuggalehi vomissatāya asuddhāya parisāya, na kevalaṃ buddhānaññeva aparisuddhāya parisāya pātimokkhuddeso ayutto, atha kho sāvakānampi. Codanāsāraṇādivasena pana sodhetvā saṃvāsakaraṇaṃ sāvakānaññeva bhāro, buddhā pana sikkhāpadāni paññapetvā uposathādikaraṇavidhānaṃ sikkhāpetvā vissajjenti, codanāsāraṇādīni na karonti, teneva bhagavā asuddhāya parisāya pātimokkhaṃ anuddisitvā sakalarattiṃ tuṇhībhūto nisīdi. Bhikkhū ca bhagavato adhippāyaṃ ñatvā asuddhapuggalaṃ bahi nīhariṃsu. Tasmā sāvakānampi asuddhāya parisāya ñatvā uposathādisaṅghakammakaraṇaṃ brahmacariyantarāyakaraṇaṃ vinā na vaṭṭatīti veditabbaṃ. “བསྟན་པའི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་” ཞེས་པ་ནི་བཀའི་སོ་སོར་ཐར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ནི་གདམས་ངག་གི་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པའང་མེད་དེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ནས་དེ་འདོན་གྱི། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་འདོན་པའི་ཕྱིར་རོ།། “བྱང་ཆུབ་ཐོག་མའི་དུས་སུ་” ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནས་ལོ་ཉི་ཤུས་བཅད་པའི་དུས་ལའོ།། སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོང་གནས་བརྟན་གྱིས་ནི། “ལོ་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔའི་ནང་ནས་ཐོག་མའི་ལོ་བཅོ་ལྔ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཐོག་མའོ།” ཞེས་གསུངས་སོ།། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་བཀའི་སོ་སོར་ཐར་པ་ཁོ་ན་འདོན་པས་ན། འདི་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པའི་གོ་རིམ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པའི་དུས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “གནས་མ་ཡིན་ཞིང་སྐབས་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འགོག་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་མཚན་འགོག་པའོ།། “གང་” ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གང་གིས་སོ།། “མ་དག་པའི་འཁོར་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་དང་འདྲེས་པས་མ་དག་པའི་འཁོར་ལའོ།། མ་དག་པའི་འཁོར་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལའང་མི་རིགས་སོ།། སྐུལ་བ་དང་དྲན་གསོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་དག་པར་བྱས་ཏེ་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཁུར་ཡིན་ནོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་བཅས་ཤིང་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་བསླབས་ནས་གཏོང་གི། སྐུལ་བ་དང་དྲན་གསོ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་མཛད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་དག་པའི་འཁོར་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་མ་བཏོན་པར། མཚན་མོ་ཐོག་ཐག་ཏུ་ཅང་མི་གསུང་བར་བཞུགས་སོ།། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཤེས་ནས་གང་ཟག་མ་དག་པ་དེ་ཕྱིར་བསྐྲད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མ་དག་པའི་འཁོར་ཡིན་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ནི། ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་པར་མི་རུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Sammukhasāvakānanti buddhānaṃ sammukhe dharamānakāle pabbajitānaṃ sabbantimānaṃ sāvakānaṃ. Uḷārātisayajotanatthaṃ ‘‘uḷāruḷārabhogādikulavasena vā’’ti puna uḷārasaddaggahaṇaṃ kataṃ. Ādi-saddena uḷāramajjhattaanuḷārādīnaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Te pacchimā sāvakā antaradhāpesunti sambandho. “མངོན་སུམ་གྱི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཞུགས་པའི་དུས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཉན་ཐོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་ཆེས་ཆེ་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་” ཞེས་ཡང་བསྐྱར་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་བཟུང་བར་མཛད་དོ།། “ལ་སོགས་པ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ཕྱི་མའི་ཉན་ཐོས་དེ་དག་ནུབ་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྦྱར་བའོ།། Apaññattepi sikkhāpade yadi sāvakā samānajātiādikā siyuṃ, attano kulānugataganthaṃ viya bhagavato vacanaṃ na nāseyyuṃ. Yasmā pana sikkhāpadañca na paññattaṃ, ime ca bhikkhū na samānajātiādikā, tasmā vināsesunti imamatthaṃ dassetuṃ yasmā ekanāmā…pe… tasmā aññamaññaṃ viheṭhentātiādi vuttaṃ. Ciraṭṭhitikavāre pana sāvakānaṃ nānājaccādibhāve samānepi sikkhāpadapaññattiyā paripuṇṇatāya sāsanassa cirappavatti veditabbā. Yadi evaṃ kasmā sabbepi buddhā sikkhāpadāni na paññapentīti? Yasmā [Pg.94] ca sāsanassa cirappavattiyā na kevalaṃ sikkhāpadapaññattiyeva hetu, atha kho āyatiṃ dhammavinayaṃ gahetvā sāvakehi vinetabbapuggalānaṃ sambhavopi, tasmā tesaṃ sambhave sati buddhā sikkhāpadaṃ paññapenti, nāsatīti paripuṇṇāpaññattiyeva veneyyasambhavassāpi sūcanato sāsanassa cirappavattiyā hetu vuttāti veditabbā. Pāḷiyaṃ sahassaṃ bhikkhusaṅghaṃ…pe… ovadatīti ettha sahassasaṅkhyāparicchinno saṅgho sahasso sahassilokadhātūtiādīsu (dī. ni. 2.18) viya. Taṃ sahassaṃ bhikkhusaṅghanti yojanā. Sahassasaddassa ekavacanantatāya ‘‘bhikkhusahassassā’’ti vatvā avayavāpekkhāya ‘‘ovadiyamānāna’’nti bahuvacananiddeso katoti daṭṭhabbo. བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་ཀྱང་གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་རྣམས་རིགས་མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན། རང་རང་གི་རིགས་རྒྱུད་ལས་བརྒྱུད་པའི་གཞུང་ལུགས་བཞིན་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་མི་ཉམས་པར་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར་བསླབ་པའི་གཞི་ཡང་མ་བཅས་ལ། དགེ་སློང་འདི་དག་ཀྱང་རིགས་མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཉམས་པར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་གི་ཕྱིར་མིང་གཅིག་པ་...ལྷག་མ་...དེའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་གནོད་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་སྐབས་སུ་ནི། ཉན་ཐོས་རྣམས་རིགས་མི་འདྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ།། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་མི་བཅས་སམ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་རྒྱུ་ནི། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་མ་འོངས་པ་ན་ཆོས་དང་འདུལ་བ་བཟུང་ནས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་གང་ཟག་རྣམས་འབྱུང་བ་ཡང་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཡོད་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པར་མཛད་ལ། མེད་ན་མི་མཛད་དོ།། དེ་ལྟར་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་འབྱུང་བ་ཡང་མཚོན་པའི་ཕྱིར། བསྟན་པ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་རྒྱུ་ཞེས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ།། གཞུང་ལས་ "དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ལ་...ལྷག་མ་...གདམས་ངག་སྟེར་རོ་" ཞེས་བྱ་བ་འདིར། སྟོང་གི་གྲངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དགེ་འདུན་ནི་ "སྟོང་" ཞེས་བྱ་སྟེ། "སྟོང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། "དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་དེ་ལ་" ཞེས་སྦྱོར་རོ།། སྟོང་གི་སྒྲ་ནི་ཚིག་གཅིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "དགེ་སློང་སྟོང་གི་" ཞེས་གསུངས་ནས། ཆ་ཤས་ལ་ལྟོས་ཏེ་ "གདམས་ངག་སྟེར་བཞིན་པ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་ཚིག་མང་པོའི་མཚོན་པ་མཛད་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། Anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti ettha āsavehīti kattuatthe karaṇavacanaṃ. Cittānīti paccattabahuvacanaṃ. Vimucciṃsūti kammasādhanaṃ. Tasmā āsavehi kattubhūtehi anupādāya ārammaṇakaraṇavasena aggahetvā cittāni vimocitānīti evamettha attho gahetabboti āha tesañhi cittānītiādi. Yehi āsavehīti etthāpi kattuatthe eva karaṇavacanaṃ. Vimucciṃsūti kammasādhanaṃ. Teti āsavā. Tānīti cittāni, upayogabahuvacanañcetaṃ. Vimucciṃsūti kattusādhanaṃ, vimocesunti attho. Aggahetvā vimucciṃsūti ārammaṇavasena tāni cittāni aggahetvā āsavā tehi cittehi muttavanto ahesunti attho. Atha vā āsavehīti nissakkavacanaṃ, vimucciṃsūti kattusādhanaṃ. Tasmā kañci saṅkhatadhammaṃ taṇhādivasena anupādiyitvā cittāni vimuttavantāni ahesunti attho gahetabbo. Purimavacanāpekkhanti aññatarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍeti vuttavacanassa apekkhanaṃ tasmiṃ purimavacaneti evaṃ apekkhananti attho, tenāha yaṃ vuttantiādi. Bhiṃsanassa bhayassa kataṃ karaṇaṃ kiriyā bhiṃsanakataṃ, tasmiṃ bhiṃsanakiriyāyāti atthaṃ dassento āha ‘‘bhiṃsanakiriyāyā’’ti. Bhiṃsayatīti bhiṃsano, sova bhiṃsanako, tassa bhāvo ‘‘bhiṃsanakatta’’nti vattabbe ta-kārassa lopaṃ katvā vuttanti pakārantarena atthaṃ dassento āha ‘‘atha vā’’tiādi. Bahutarānaṃ sattānaṃ vāti yebhuyyenāti padassa atthadassanaṃ. Tena ca yo kocīti padassāpi yo yo [Pg.95] pavisatīti vicchāvasena nānatthena attho gahetabboti dasseti, yo yo pavisati, tesu bahutarānanti atthasambhavato. "ཉེ་བར་མ་བཟུང་བར་ཟག་པ་རྣམས་ལས་སེམས་རྣམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་" ཞེས་བྱ་བ་འདིར། "ཟག་པ་རྣམས་ལས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་དོན་དུ་བྱེད་པའི་སྒྲའོ།། "སེམས་རྣམས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་ཚིག་མང་པོའོ།། "རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲུབ་པའོ།། དེའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའི་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཉེ་བར་མ་བཟུང་བར་སེམས་རྣམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་འདིར་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། "དེ་དག་གི་སེམས་ནི་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "གང་དག་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ཁོ་ན་ལ་བྱེད་པའི་สྒྲའོ།། "རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲུབ་པའོ།། "དེ་དག་" ནི་ཟག་པ་རྣམས་སོ།། "དེ་དག་" ནི་སེམས་རྣམས་ཏེ། འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ཚིག་མང་པོའོ།། "རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲུབ་པ་སྟེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "མ་བཟུང་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པའི་དབང་གིས་སེམས་དེ་དག་མ་བཟུང་བར་ཟག་པ་རྣམས་སེམས་དེ་དག་ལས་གྲོལ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཡང་ན། "ཟག་པ་རྣམས་ལས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲ་སྟེ། "རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲུབ་པའོ།། དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་གང་ཡང་རུང་བ་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཉེ་བར་མ་བཟུང་བར་སེམས་རྣམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ།། "སྔ་མའི་ཚིག་ལ་ལྟོས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། "འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ནགས་ཚལ་ཞིག་ཏུ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་ལ་ལྟོས་པ་སྟེ། སྔ་མའི་ཚིག་དེ་ལ་འདི་ལྟར་ལྟོས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ "གང་གསུངས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འཇིགས་པ་སྐྲག་པ་བྱེད་པ་ནི་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "འཇིགས་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ལ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། སྐྲག་པར་བྱེད་པས་ན་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་འཇིགས་པར་བྱེད་པ་ཅན་ནོ།། དེའི་དངོས་པོ་ལ་ "འཇིགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་" ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཏ་ཡིག་བསྡུས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་ན།" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "སེམས་ཅན་མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ན་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། "ཕལ་ཆེར་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་སྟོན་པ་ཉིད་དོ།། དེས་ན། "གང་སུ་ཡང་རུང་བ་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ཡང་། "གང་དང་གང་འཇུག་པ་" ཞེས་ཟློས་པའི་དབང་གིས་དོན་སོ་སོ་བས་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། གང་དང་གང་འཇུག་པ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་མང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།། Nigamananti pakate atthe yathāvuttassa atthassa upasaṃhāro. Ayañhettha nigamanakkamo – yā hi, sāriputta, vipassīādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ attano parinibbānato upari pariyattivasena vinetabbānaṃ puggalānaṃ abhāvena tesaṃ atthāya vitthārato sikkhāpadapaññattiyaṃ kilāsutā appossukkatā, yā ca upanissayasampannānaṃ veneyyānaṃ cetasā ceto paricca bhiṃsanakavanasaṇḍepi gantvā ovadantānaṃ tesaṃ maggaphaluppādanatthāya dhammadesanāya eva akilāsutā saussāhatā, na vitthārato dhammavinayadesanāya, ayaṃ kho, sāriputta, hetu, ayaṃ paccayo, yena vipassīādīnaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosīti. Purisayugavasenāti purisānaṃ yugaṃ pavattikālo, tassa vasena, purisavasenāti attho. Sabbapacchimakoti parinibbānadivase pabbajito subhaddasadiso. Satasahassaṃ saṭṭhimattāni ca vassasahassānīti idaṃ bhagavato jātito paṭṭhāya vuttaṃ, bodhito paṭṭhāya pana gaṇiyamānaṃ ūnaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Dveyevāti dharamāne bhagavati ekaṃ, parinibbute ekanti dve eva purisayugāni. "མཇུག་བསྡུ་བ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་དོན་ལ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའོ།། འདིར་མཇུག་བསྡུ་བའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། "ཤཱ་རིའི་བུ་... གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་གཟིགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་གསུམ་པོ་རྣམས་རང་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འོག་ཏུ། ལུང་གི་སྒོ་ནས་གདུལ་བར་བྱ་བའི་གང་ཟག་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་དོན་དུ་རྒྱས་པར་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ལ་སྙོམ་ལས་པ་དང་འབད་རྩོལ་མེད་པ་ཉིད་དང་། གང་ཡང་སྐྱབས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རང་གི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ། ཤིན་ཏུ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ནགས་ཚལ་དུ་ཡང་གཤེགས་ནས་གདམས་ངག་སྟེར་བར་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་དག་གི། ལམ་དང་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་ནུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཁོ་ན་ལ་སྙོམ་ལས་མེད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་། རྒྱས་པར་ཆོས་དང་འདུལ་བ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་འདི་ནི། ཤཱ་རིའི་བུ་... རྒྱུ་འདི་ཡིན་ལ། རྐྱེན་འདི་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་གཟིགས་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡུན་རིང་དུ་མི་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་བྱ་བའོ།། "སྐྱེས་བུའི་ཟུང་གི་དབང་གིས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱི་ཟུང་བྱུང་བའི་དུས་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་སྐྱེས་བུའི་དབང་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་མ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཉིན་མོར་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་རབ་བཟང་ལྟ་བུའོ།། "ལོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་ཙམ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་བལྟམས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བགྲང་ན་ནི་ཉུང་བར་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱའོ།། "གཉིས་ཁོ་ན་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་བཞུགས་བཞིན་པའི་ཚེ་གཅིག་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཚེ་གཅིག་སྟེ་སྐྱེས་བུའི་ཟུང་གཉིས་ཁོ་ནའོ།། 20-1. Asambhuṇantenāti apāpuṇantena. Ko anusandhīti purimakathāya imassa ko sambandhoti attho. Yaṃ vuttanti yaṃ yācitanti attho. Yesūti vītikkamadhammesu. Nesanti diṭṭhadhammikādiāsavānaṃ. Teti vītikkamadhammā. Ñātiyeva pitāmahapituputtādivasena parivaṭṭanato parivaṭṭoti ñātiparivaṭṭo. Lokāmisabhūtanti lokapariyāpannaṃ hutvā kilesehi āmasitabbato lokāmisabhūtaṃ. Pabbajjāsaṅkhepenevāti dasasikkhāpadadānādipabbajjāmukhena. Etanti methunādīnaṃ akaraṇaṃ. Thāmanti sikkhāpadapaññāpanasāmatthiyaṃ. Sañchavinti sukkacchaviṃ pakaticchaviṃ, sundaracchaviṃ vā. Sesanti sesapadayojanadassanaṃ. Idāni atthayojanaṃ dassento āha ayaṃ vā hetthātiādi. Tattha vā-saddo avadhāraṇe. Hi-saddo pasiddhiyaṃ, ayameva hetthāti attho. Atha satthāti padassa atthaṃ dasseti ‘‘tadā satthā’’ti. Ropetvāti phālitaṭṭhāne [Pg.96] ninnaṃ maṃsaṃ samaṃ vaḍḍhetvā. Sake ācariyaketi attano ācariyabhāve, ācariyakamme vā. ༢༠-༡. "མ་ཐོབ་པས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་སླེབས་པས་སོ།། "མཚམས་སྦྱོར་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་གྱི་གཏམ་དང་འདིའི་འབྲེལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "གང་གསུངས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "གང་དག་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགལ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལའོ།། "དེ་དག་ལ་མེད་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་འདིའི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟག་པ་རྣམས་སོ།། "དེ་དག་" ནི་འགལ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ།། མེས་པོ་དང་ཕ་དང་བུ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཉེ་དུ་ཉིད་འཁོར་བའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ནི་ཉེ་དུའི་འཁོར་བ་ཞེས་བྱའོ།། "འཇིག་རྟེན་གྱི་ཟང་ཟིང་དུ་གྱུར་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་བསྡུས་པར་གྱུར་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རེག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཟང་ཟིང་དུ་གྱུར་པའོ།། "རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་བཅུ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་སྒོ་ནས་སོ།། "འདི་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་བྱེད་པའོ།། "མཐུ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པར་ནུས་པ་ཉིད་དོ།། "ཤ་མདོག་བཟང་པོ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤ་མདོག་དཀར་པོའམ། རང་བཞིན་གྱི་ཤ་མདོག་གམ། ཡང་ན་མཛེས་པའི་ཤ་མདོག་གོ། "ལྷག་མ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའི་ཚིག་སྦྱོར་བ་བསྟན་པའོ།། ད་ནི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་ན་འདིར་འདི་ཉིད་" ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ "ཝཱ་" ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་དུའོ།། "ཧི" ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་གྲགས་པའི་དོན་དུ་སྟེ། འདིར་འདི་ཉིད་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ།། དེ་ནས་ "སྟོན་པ་" ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། "དེའི་ཚེ་སྟོན་པ་" ཞེས་བྱ་བའོ།། "བསྐྱེད་ནས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཤགས་པའི་གནས་སུ་དམའ་བའི་ཤ་མཉམ་པར་འཕེལ་བར་བྱས་ནས་སོ།། "རང་གི་སློབ་དཔོན་ཉིད་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་སློབ་དཔོན་གྱི་དངོས་པོ་ལའམ། ཡང་ན་སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བ་ལའོ།། Vipulabhāvenāti bahubhāvena. Ayoniso ummujjamānāti anupāyena abhinivisamānā, viparītato jānamānāti attho. Rasena rasaṃ saṃsanditvāti anavajjasabhāvena sāvajjasabhāvaṃ sammissetvā. Uddhammaṃ ubbinayanti uggatadhammaṃ uggatavinayañca, yathā dhammo ca vinayo ca vinassissati, evaṃ katvāti attho. Imasmiṃ attheti imasmiṃ saṅghādhikāre. Pabhassaroti pabhāsanasīlo. Evaṃnāmo evaṃgottoti soyamāyasmā sotāpannotināmagottena samannāgato, ayaṃ vuccati sotāpannoti pakatena sambandho. Avinipātadhammoti ettha dhamma-saddo sabhāvavācī, so ca atthato apāyesu khipanako diṭṭhiādiakusaladhammo evāti āha ‘‘ye dhammā’’tiādi. Idāni sabhāvavaseneva atthaṃ dassetuṃ vinipatanaṃ vātiādi vuttaṃ. Niyatoti sattabhavabbhantare niyatakkhandhaparinibbāno. Tassa kāraṇamāha ‘‘sambodhiparāyaṇo’’ti. "ཡངས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མང་པོའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། "ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་མངོན་པར་འཕགས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་མ་ཡིན་པས་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཤེས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "རོ་དང་རོ་བསྲེས་ནས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་རང་བཞིན་བསྲེས་ནས་སོ།། "ཆོས་ལྷག་པ་དང་འདུལ་བ་ལྷག་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ལས་འདས་པ་དང་འདུལ་བ་ལས་འདས་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཆོས་དང་འདུལ་བ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "དོན་འདི་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབང་འདི་ལའོ།། "འོད་གསལ་བ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ།། "འདི་ལྟ་བུའི་མིང་དང་འདི་ལྟ་བུའི་རུས་ཅན་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དང་རུས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་རྒྱང་རིང་གི་ཚིག་དང་སྦྱོར་རོ།། "ལོག་པར་ལྷུང་བའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་" ཞེས་བྱ་བ་འདིར། "ཆོས་" ཀྱི་སྒྲ་ནི་རང་བཞིན་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ངན་སོང་རྣམས་སུ་སྐྱུར་བར་བྱེད་པའི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "ཆོས་གང་དག་" ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ད་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་ན་ལོག་པར་ལྷུང་བ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "ངེས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་ཐོགས་པར་སྐྱེ་བ་བདུན་གྱི་ནང་དུ་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་ངེས་པའོ།། དེའི་རྒྱུ་ནི་ "བྱང་ཆུབ་ལ་གཞོལ་བ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། 22. Anudhammatāti lokuttaradhammānugato sabhāvo. Pavāraṇāsaṅgahaṃ datvāti ‘‘āgāminiyā puṇṇamiyā pavāressāmā’’ti anumatidānavasena datvā, pavāraṇaṃ ukkaḍḍhitvāti attho, etena nayena kenaci paccayena pavāraṇukkaḍḍhanaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti. Māgasirassa paṭhamadivaseti candamāsavasena vuttaṃ, aparakattikapuṇṇamāya anantare pāṭipadadivaseti attho. Phussamāsassa paṭhamadivaseti etthāpi eseva nayo. Idañca nidassanamattaṃ veneyyānaṃ aparipākaṃ paṭicca phussamāsato parañca ekadviticatumāsampi tattheva vasitvā sesamāsehi cārikāya pariyosāpanato. Dasasahassacakkavāḷeti idaṃ devabrahmānaṃ vasena vuttaṃ. Manussā pana imasmiṃyeva cakkavāḷe bodhaneyyā honti. Itaracakkavāḷesu pana manussānaṃ imasmiṃ cakkavāḷe uppattiyā chanduppādanatthaṃ anantampi cakkavāḷaṃ oloketvā tadanuguṇānusāsanī pāṭihāriyaṃ karontiyeva. ༢༢. "ཆོས་དང་མཐུན་པ་ཉིད་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། "དགག་དབྱེའི་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་བྱིན་ནས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི། "མ་འོངས་པའི་ཟླ་བ་ཉ་བའི་ཉིན་མོར་དགག་དབྱེ་བྱའོ་" ཞེས་གནང་བ་སྦྱིན་པའི་དབང་གིས་བྱིན་ནས། དགག་དབྱེ་ཕྱིར་བཤོལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། ཚུལ་འདིས་རྐྱེན་འགའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་དགག་དབྱེ་ཕྱིར་བཤོལ་བར་བྱ་བ་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། "མགོ་ཟླ་བའི་ཉིན་དང་པོ་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟླ་བའི་བགྲོད་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་སྟེ། སྨིན་དྲུག་ཟླ་བའི་ཉ་བའི་འོག་ཏུ་ཚེས་གཅིག་གི་ཉིན་མོ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "རྒྱལ་ཟླ་བའི་ཉིན་དང་པོ་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། འདི་ནི་དཔེ་མཚོན་ཙམ་སྟེ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་མ་སྨིན་པར་ལྟོས་ནས། རྒྱལ་ཟླ་བ་ལས་གཞན་ཡང་ཟླ་བ་གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་བཞིའི་བར་དུ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་ནས། ལྷག་མའི་ཟླ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ།། "འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ལྷ་དང་ཚངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། མི་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གཞན་དག་ན་ཡོད་པའི་མི་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིར་སྐྱེ་བའི་འདུན་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར། མཐའ་ཡས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་ཡང་གཟིགས་ནས། དེ་དང་མཐུན་པའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་མཛད་པ་ཁོ་ནའོ།། Āyāmāti [Pg.97] ettha ā-saddo āgacchāti iminā samānatthoti āha ‘‘āgaccha yāmā’’ti, ehi gacchāmāti attho. Suvaṇṇarasapiñjarāhīti vilīnasuvaṇṇajalaṃ viya piñjarāhi suvaṇṇavaṇṇāhīti attho. Pāḷiyaṃ nimantitamhātiādīsu ‘‘nimantitā vassaṃvutthā amhā’’ti ca, ‘‘nimantitā vassaṃvutthā atthā’’ti ca sambandho. "ཚུར་བྱོན་" ཞེས་བྱ་བ་འདིར། "ཨཱ" ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ "ཚུར་ཤོག་" ཅེས་བྱ་བ་འདི་དང་དོན་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། "ཚུར་ཤོག་འགྲོའོ་" ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཚུར་ཤོག་འགྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "གསེར་གྱི་ཁུ་བས་སེར་པོར་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞུས་པའི་གསེར་གྱི་ཆུ་བཞིན་དུ་སེར་པོ་སྟེ་གསེར་གྱི་མདོག་ལྟ་བུའི་མདོག་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། གཞུང་ལས་ "གདན་དྲངས་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། "གདན་དྲངས་ཏེ་དབྱར་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་བྱ་བ་དང་། "གདན་དྲངས་ཏེ་དབྱར་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱོར་རོ།། Yanti deyyadhammajātaṃ, yaṃ kiñcīti attho. No natthīti amhākaṃ natthi, noti vā etassa vivaraṇaṃ natthīti. Etthāti gharāvāse. Tanti taṃ kāraṇaṃ, kiccaṃ vā. Kutoti katarahetuto. Yanti yena kāraṇena, kiccena vā. Dutiye atthavikappe etthāti imassa vivaraṇaṃ imasmiṃ temāsabbhantareti. Tanti taṃ deyyadhammaṃ. "གང་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ཏེ། གང་ཡང་རུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ངེད་ལ་མེད་པ་མ་ཡིན་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེད་ལ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན། "མེད་" ཅེས་བྱ་བ་ནི་ "ནོ" ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་འགྲེལ་བའོ།། "འདིར་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་གྱི་གནས་ལའོ།། "དེ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་དེའམ། ཡང་ན་བྱ་བའོ།། "གང་ལས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་གང་ལས་སོ།། "གང་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་གང་གིས་སམ། ཡང་ན་བྱ་བ་གང་གིས་སོ།། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལ་ "འདིར་" ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་འགྲེལ་བ་ནི་ "ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་འདིར་" ཞེས་བྱ་བའོ།། "དེ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དེའོ།། Tattha cāti kusale. Tikkhavisadabhāvāpādanena samuttejetvā. Vassetvāti āyatiṃ vāsanābhāgiyaṃ dhammaratanavassaṃ otāretvā. Yaṃ divasanti yasmiṃ divase. "དེ་ལ་ཡང་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ལའོ།། "རྣོ་ཞིང་གསལ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་ཡང་དག་པར་གཟེངས་བསྟོད་དེ།" "ཆར་ཕབ་ནས་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་འོངས་པ་ན་བག་ཆགས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཆོས་རིན་པོ་ཆེའི་ཆར་ཕབ་ནས་སོ།། "ཉིན་མོ་གང་ལ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉིན་མོ་གང་གི་ཚེའོ།། 23. Pattuṇṇapattapaṭe cāti pattuṇṇapaṭe cīnapaṭe ca. Tumbānīti cammamayatelabhājanāni. Anubandhitvāti anupagamanaṃ katvā. Abhiranta-saddo idha abhirucipariyāyoti āha ‘‘yathājjhāsaya’’ntiādi. Soreyyādīni mahāmaṇḍalacārikāya maggabhūtāni soreyyanagarādīni. Payāgapatiṭṭhānanti gaṅgāya ekassa titthavisesassāpi, taṃsamīpe gāmassāpi nāmaṃ. Samantapāsādikāyāti samantato sabbaso pasādaṃ janetīti samantapāsādikā, tassā. ༢༣. “པཏྟུཎྞཔཏྟཔཊེ ཅ”ཞེས་པ་ནི། པཏྟུཎྞའི་ཡུལ་གྱི་རས་དང་རྒྱ་ནག་གི་དར་གོས་ལའོ།། “ཏུམྦནཱི”ཞེས་པ་ནི། ཀོ་བས་བཟོས་པའི་མར་ཁུའི་སྣོད་རྣམས་སོ།། “ཨནུབནྡྷིཏྭཱ”ཞེས་པ་ནི། རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སོ།། འདིར་“ཨབྷིརནྟ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མངོན་པར་དགའ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པས། “ཡཐཱཛྫྷཱསཡ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སོརེཡྻཱདཱིནི”ཞེས་པ་ནི། ཡུལ་འཁོར་ཆེན་པོར་རྒྱུ་བའི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་སོརེཡྻ་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སོགས་པའོ།། “པཡཱགཔཏིཊྛཱན”ཞེས་པ་ནི། གངྒཱའི་ཆུ་ཁའི་འབབ་སྟེགས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་དང་། དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གྲོང་གི་མིང་ཡང་ཡིན་ནོ།། “སམནྟཔཱསཱདིཀཱཡ”ཞེས་པ་ནི། ཀུན་ནས་རྣམ་པར་ཐམས་ཅད་དུ་དད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན། ཀུན་ནས་མཛེས་པ་སྟེ། དེའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། Ye pana pakāre sandhāya ‘‘samantato’’ti vuccati, te pakāre vitthāretvā dassetuṃ tatridantiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘samantapāsādikā’’ti yā saṃvaṇṇanā vuttā, tatra tassaṃ samantapāsādikāyaṃ samantapasādikabhāve idaṃ vakkhamānagāthāvacanaṃ hotīti yojanā. Bāhiranidānaabbhantaranidānasikkhāpadanidānānaṃ vasena nidānappabhedadīpanaṃ veditabbaṃ. ‘‘Theravādappakāsanaṃ vatthuppabhedadīpana’’ntipi vadanti. ‘‘Sikkhāpadānaṃ paccuppannavatthuppabhedadīpana’’ntipi vattuṃ vaṭṭati. Sikkhāpadanidānanti pana vesālīādi sikkhāpadapaññattiyā [Pg.98] kāraṇabhūtadesaviseso veditabbo. Etthāti samantapāsādikāya. Sampassataṃ viññūnanti sambandho, tasmā ayaṃ samantapāsādikātveva pavattāti yojetabbā. རྣམ་པ་གང་དག་ལ་དགོངས་ནས་“ཀུན་ནས”ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ན། རྣམ་པ་དེ་དག་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཏཏྲིདམ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“སམནྟཔཱསཱདིཀཱ”ཞེས་གང་གསུངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དེར། སམནྟཔཱསཱདིཀཱ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་དངོས་པོ་ལ། འཆད་འགྱུར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཚིག་འདི་ཡོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ཕྱིའི་གླེང་གཞི་དང་། ནང་གི་གླེང་གཞི་དང་། བསླབ་པའི་གཞིའི་གླེང་གཞི་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས། གླེང་གཞིའི་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “གནས་བརྟན་གྱི་བཤད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། གཞིའི་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ”ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ།། “བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཀྱི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་གཞིའི་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ”ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་རུང་ངོ།། “བསླབ་པའི་གཞིའི་གླེང་གཞི”ཞེས་པ་ནི། ཡངས་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “འདིར”ཞེས་པ་ནི་སམནྟཔཱསཱདིཀཱ་ལའོ།། “མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་མཐོང་བ”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། དེས་ན་འདི་ནི་“སམནྟཔཱསཱདིཀཱ”ཞེས་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་གོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ནི་ཀུན་ནས་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཡིད་གཉིས་རྣམ་སེལ་ལས། ནང་གི་གླེང་གཞིའི་གཏམ་རྫོགས་སོ།། Verañjakaṇḍavaṇṇanānayo niṭṭhito. བེརཉྫའི་ཚན་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། 1. Pārājikakaṇḍo ༡. ཕམ་པའི་ཚན་པའོ།། 1. Paṭhamapārājikaṃ ༡. ཕམ་པ་དང་པོའོ།། Sudinnabhāṇavāravaṇṇanā སུདིནྣའི་བཀླག་པའི་ཐེངས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 24. Vikkāyikabhaṇḍassa [Pg.99] vikkiṇanaṃ iṇadānañca bhaṇḍappayojanaṃ nāma. Evaṃ payojitassa mūlassa saha vaḍḍhiyā gahaṇavāyāmo uddhāro nāma. Asukadivase dinnantiādinā pamuṭṭhassa satuppādanādi sāraṇaṃ nāma. Catubbidhāyāti khattiyabrāhmaṇagahapatisamaṇānaṃ vasena, bhikkhuādīnaṃ vā vasena catubbidhāya. Disvānassa etadahosīti hetuatthe ayaṃ disvāna-saddo asamānakattukattā, yathā ghataṃ pivitvā balaṃ hotīti, evamaññatthāpi evarūpesu. Bhabbakulaputtoti upanissayamattasabhāvena vuttaṃ, na pacchimabhavikatāya. Tenevassa mātādiakalyāṇamittasamāyogena katavītikkamanaṃ nissāya uppannavippaṭisārena adhigamantarāyo jāto. Pacchimabhavikānaṃ pubbabuddhuppādesu laddhabyākaraṇānaṃ na sakkā kenaci antarāyaṃ kātuṃ. Teneva aṅgulimālattherādayo akusalaṃ katvāpi adhigamasampannā eva ahesunti. Carimakacittanti cuticittaṃ. Saṅkhaṃ viya likhitaṃ ghaṃsitvā dhovitaṃ saṅkhalikhitanti āha dhotaiccādi. Ajjhāvasatāti adhi-saddayogena agāranti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘agāramajjhe’’ti. Kasāyarasarattāni kāsāyānīti āha ‘‘kasāyarasapītatāyā’’ti. Kasāyato nibbattatāya ca hi rasopi ‘‘kasāyaraso’’ti vuccati. ༢༤. བཙོང་བྱའི་ཅ་ལག་འཚོང་བ་དང་བུ་ལོན་གཏོང་བ་ནི་“ཅ་ལག་གི་བྱ་བ”ཞེས་བྱའོ།། དེ་ལྟར་བཏང་བའི་མ་རྩ་སྐྱེད་ཀ་དང་བཅས་པ་ལེན་པའི་འབད་རྩོལ་ནི་“བུ་ལོན་ལེན་པ”ཞེས་བྱའོ།། ཉིན་མོ་འདི་དང་འདི་ལ་བྱིན་ནོ་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བརྗེད་པ་རྣམས་དྲན་གསོ་བར་བྱེད་པ་ནི་“དྲན་གསོབ”ཞེས་བྱའོ།། “རྣམ་པ་བཞི”ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཁྱིམ་བདག་དང་། དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས། ཡང་ན་དགེ་སློང་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་བཞིའོ།། “དེ་མཐོང་ནས་འདི་སྙམ་དུ་བསམས”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར། “མཐོང་ནས”ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དཔེར་ན། “མར་བཏུངས་ནས་སྟོབས་སྐྱེའོ”ཞེས་པ་ལྟར། གཞན་དུའང་འདི་འདྲ་བའི་གནས་རྣམས་སུ་དེ་བཞིན་ནོ།། “སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ”ཞེས་པ་ནི། བག་ཆགས་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། སྲིད་པ་ཐ་མ་པའི་དངོས་པོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ལ་མ་ལ་སོགས་པའི་གྲོགས་ངན་པ་དང་འགྲོགས་པས་བྱས་པའི་འགལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་འགྱོད་པས། རྟོགས་པ་ལ་བར་ཆད་དུ་གྱུར་ཏོ།། སྔོན་གྱི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལུང་བསྟན་ཐོབ་པའི་སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་རྣམས་ལ། སུས་ཀྱང་བར་ཆད་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་སོར་ཕྲེང་གི་བུ་ལ་སོགས་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བ་བྱས་ཀྱང་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ།། “ཐ་མའི་སེམས”ཞེས་པ་ནི་འཆི་སེམས་སོ།། དུང་ཕོར་ཕྱིས་ཤིང་བརྡར་ནས་བཀྲུས་པ་ལྟར་དཀར་བས་ན། “དུང་ལྟར་ཕྱིས་པ”ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ན་“བཀྲུས་པ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “གནས་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར། “ཨདྷི”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བས། “ཁྱིམ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གནས་ཀྱི་དོན་དུ་ལས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་པས། “ཁྱིམ་གྱི་དབུས་སུ”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཕྱེ་མའི་རྩི་ཡིས་བསྒྱུར་བའི་གོས་ནི་ངུར་སྨྲིག་གི་གོས་ཡིན་པས། “ཕྱེ་མའི་རྩི་ཡིས་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཕྱེ་མ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ན། ཁུ་བ་ལའང་“ཕྱེ་མའི་ཁུ་བ”ཞེས་བརྗོད་དོ།། 26. Yadā jānāti-saddo bodhanattho na hoti, tadā tassa payoge sappino jānāti madhuno jānātītiādīsu viya karaṇatthe sāmivacanaṃ saddasatthavidū icchantīti āha ‘‘kiñci dukkhena nānubhosī’’ti. Kenaci dukkhena nānubhosīti attho, kiñcīti etthāpi hi karaṇatthe sāmivacanassa lopo kato, teneva vakkhati ‘‘vikappadvayepi purimapadassa uttarapadena samānavibhattilopo daṭṭhabbo’’ti. Yadā pana jānāti-saddo saraṇattho hoti, tadā mātu saratītiādīsu viya upayogatthe sāmivacanaṃ [Pg.100] saddasatthavidū vadantīti āha ‘‘atha vā kiñci dukkhaṃ nassaratīti attho’’ti, kassaci dukkhassa ananubhūtatāya nassaratīti attho. Vikappadvayepīti anubhavanasaraṇatthavasena vutte dutiyatatiyavikappadvaye. Purimapadassāti kiñcīti padassa. Uttarapadenāti dukkhassātipadena. Samānāya sāmivacanabhūtāya vibhattiyā ‘‘kassaci dukkhassā’’ti vattabbe ‘‘kiñci dukkhassā’’ti lopoti daṭṭhabbo. Maraṇenapi mayaṃ teti ettha teti padassa sahatthe karaṇavasenapi atthaṃ dassetuṃ tayā viyogaṃ vā pāpuṇissāmāti atthantaraṃ vuttaṃ. ༢༦. ནམ་ཞིག་“ཛཱནཱཏི”ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་མི་འཇུག་པའི་ཚེ། དེའི་སྦྱོར་བ་ལ། “མར་གྱི་རོ་མྱོང་བ། སྦྲང་རྩིའི་རོ་མྱོང་བ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར། བྱེད་པའི་དོན་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་སྒྲ་རིག་པ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པས། “ཟུག་རྔུ་གང་གིས་ཀྱང་མི་མྱོང་བ”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཟུག་རྔུ་གང་གིས་ཀྱང་ཉམས་སུ་མི་མྱོང་བ་ནི་དོན་ཏོ།། འདིར་“ཀིཉྩི”ཞེས་པ་ལའང་བྱེད་པའི་དོན་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་“རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀ་ལའང་སྔ་མའི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་ཕྱི་མའི་ཚིག་དང་མཚུངས་པར་བསྡུས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ”ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།། ནམ་ཞིག་“ཛཱནཱཏི”ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་དྲན་པའི་དོན་དུ་འཇུག་པའི་ཚེ། “མ་དྲན་པ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར། ལས་ཀྱི་དོན་དུ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་སྒྲ་རིག་པ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པས། “ཡང་ན་ཟུག་རྔུ་གང་ཡང་མི་དྲན་པ་ནི་དོན་ཏོ”ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཟུག་རྔུ་གང་ཡང་ཉམས་སུ་མ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་མི་དྲན་པ་ནི་དོན་ཏོ།། “རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཀ་ལའང”ཞེས་པ་ནི། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དང་དྲན་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པའི་ཚོགས་ལའོ།། “སྔ་མའི་ཚིག་གི”ཞེས་པ་ནི་“ཀིཉྩི”ཞེས་པའི་ཚིག་གིའོ།། “ཕྱི་མའི་ཚིག་གིས”ཞེས་པ་ནི་“དུཀྑས྿”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། མཚུངས་པའི་འབྲེལ་བའི་སྒྲར་གྱུར་པའི་རྣམ་དབྱེ་ལ། “ཀས྿ཅི དུཀྑས྿”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། “ཀིཉྩི དུཀྑས྿”ཞེས་བསྡུས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “འཆི་བས་ཀྱང་བདག་ཅག་ཁྱོད”ཅེས་པ་འདིར། “ཏེ”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་དུ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་ཁྱོད་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་དོན་གཞན་ཞིག་གསུངས་སོ།། 28. Gandhabbā nāma gāyanakā. Naṭā nāma raṅganaṭā. Nāṭakā laṅghanakādayo. Sukhūpakaraṇehi attano paricaraṇaṃ karonto yasmā laḷanto kīḷanto nāma hoti, tasmā dutiye atthavikappe laḷātiādi vuttaṃ. Dānappadānādīnīti ettha niccadānaṃ dānaṃ nāma, visesadānaṃ padānaṃ nāma, ādi-saddena sīlādīni saṅgaṇhāti. ༢༨. གླུ་མཁན་རྣམས་ནི་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱའོ།། གར་མཁན་རྣམས་ནི་ཟློས་གར་བ་ཞེས་བྱའོ།། མཆོང་མཁན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྩེད་མོ་བ་ཞེས་བྱའོ།། བདེ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་ནི། རྩེ་ཞིང་རོལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལ། “ལལཱ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སྦྱིན་པ་དང་ཉེ་བར་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས”ཞེས་པ་འདིར། རྒྱུན་དུ་སྦྱིན་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཁྱད་པར་དུ་སྦྱིན་པ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།། “ལ་སོགས”ཞེས་པའི་སྒྲས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ།། 30. Cuddasa bhattānīti saṅghabhattaṃ uddesabhattaṃ nimantanaṃ salākaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikaṃ āgantukaṃ gamikaṃ gilānaṃ gilānupaṭṭhākaṃ vihāra-dhura-vārabhattanti imāni cuddasa bhattāni. Ettha ca senāsanādipaccayattayanissitesu āraññakaṅgādipadhānaṅgānaṃ gahaṇavasena sesadhutaṅgānipi gahitāneva hontīti veditabbaṃ. Vajjīnanti vajjīrājūnaṃ. Vajjīsūti janapadāpekkhaṃ bahuvacanaṃ, vajjīnāmake janapadeti attho. Pañcakāmaguṇāyeva upabhuñjitabbato paribhuñjitabbato ca upabhogaparibhogā, itthivatthādīni ca tadupakaraṇānīti āha ‘‘yehi tesa’’ntiādi. Ukkaṭṭhapiṇḍapātikattāti sesadhutaṅgaparivāritena ukkaṭṭhapiṇḍapātikadhutaṅgena samannāgatattā, tenāha ‘‘sapadānacāraṃ caritukāmo’’ti. ༣༠. “ཟས་བཅུ་བཞི”ཞེས་པ་ནི། དགེ་འདུན་གྱི་ཟས་དང་། ཆེད་དུ་བསྔོས་པའི་ཟས་དང་། མགྲོན་དུ་བོས་པའི་ཟས་དང་། ཚགས་ཟས་དང་། ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་ཟས་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ཟས་དང་། ཚེས་གཅིག་གི་ཟས་དང་། གློ་བུར་བའི་ཟས་དང་། འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཟས་དང་། ནད་པའི་ཟས་དང་། ནད་གཡོག་གི་ཟས་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཟས་དང་། རྟག་པར་གཏོང་བའི་ཟས་དང་། རེས་མོས་ཀྱི་ཟས་ཏེ། ཟས་བཅུ་བཞིཔ་ོ་འདི་དག་གོ། འདིར་གནས་མལ་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་གསུམ་ལ་བརྟེན་པའི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། དགོན་པ་པ་ལ་སོགས་པ་གཙོ་བོའི་ཡན་ལག་རྣམས་བླངས་པའི་དབང་གིས། ལྷག་མའི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་བླངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “བཛྫཱིནམ”ཞེས་པ་ནི། བཛྫཱིའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིའོ།། “བཛྫཱིསུ”ཞེས་པ་ནི། ཡུལ་ལ་ལྟོས་ནས་མང་ཚིག་སྟེ། བཛྫཱི་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་ཉིད་ནི་བཀོལ་སྤྱོད་དང་ལོངས་སྤྱོད་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཀོལ་སྤྱོད་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་ལ། བུད་མེད་དང་རས་གོས་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཡིན་པས། “གང་དག་གིས་དེ་དག”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “མཆོག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི། ལྷག་མའི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་བསྐོར་བའི་མཆོག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་པའི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“མཐར་ཆགས་སུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བར་འདོད་པ”ཞེས་གསུངས་སོ།། 31. Dosāti ratti. Tattha abhivutthaṃ parivusitaṃ ābhidosikaṃ, abhidosaṃ vā paccūsakālaṃ gato patto atikkanto ābhidosiko, tenāha ekarattātikkantassa vātiādi. ༣༡. “དོས”ཞེས་པ་ནི་མཚན་མོའོ།། དེར་ཞག་ལོན་པར་གནས་པ་ནི་“ཨཱབྷིདོསིཀ”ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན། ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་སླེབས་པའམ་འདས་པ་ནི་“ཨཱབྷིདོསིཀ”ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་“ཞག་གཅིག་འདས་པའམ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 32. Udakakañjiyanti pānīyaparibhojanīyaudakañca yāgu ca. Tathāti samuccayatthe.Anokappanaṃ asaddahanaṃ, amarisanaṃ asahanaṃ. ༣༢. “ཆུ་སྐྱུར”ཞེས་པ་ནི། བཏུང་བ་དང་བཀོལ་བའི་ཆུ་དང་ཐུག་པའོ།། “དེ་བཞིན”ཞེས་པ་ནི་སྡུད་པའི་དོན་ཏོ།། “ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ”ནི་མ་དད་པ་དང་། “མི་བཟོད་པ”ནི་མི་བཟོད་པའོ།། 34. Taddhitalopanti [Pg.101] pitāmahato āgataṃ ‘‘petāmaha’’nti vattabbe taddhitapaccayanimittassa e-kārassa lopaṃ katvāti attho. Yesaṃ santakaṃ dhanaṃ gahitaṃ, te iṇāyikā. Palibuddhoti ‘mā gaccha mā bhuñjā’tiādinā katāvaraṇo, pīḷitoti attho. ༣༤. “ཏདྡྷིཏ་བསྡུས་པ”ཞེས་པ་ནི། མེས་པོ་ལས་འོངས་པ་ལ། “པེཏཱམཧ”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཏདྡྷིཏའི་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཨེ་ཡིག་བསྡུས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། གང་དག་གི་ནོར་བླངས་པ་དེ་དག་ནི་བུ་ལོན་གྱི་བདག་པོའོ།། “བཀག་པ”ཞེས་པ་ནི། “མ་འགྲོ། མ་ཟོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཀག་སྟེ། གཙེས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 35. Attanāti sayaṃ. Sapatino dhanasāmino idaṃ sāpateyyaṃ, dhanaṃ. Tadeva vibhavo. ༣༥. “བདག་ཉིད་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། ནོར་གྱི་བདག་པོའི་ནོར་འདི་ནི་“རང་གི་ནོར”ཏེ། ནོར་རོ།། དེ་ཉིད་ནི་འབྱོར་པའོ།། 36. Bhijjantīti agahitapubbā eva bhijjanti. Dinnāpi paṭisandhīti pitarā dinnaṃ sukkaṃ nissāya uppannassa sattassa paṭisandhipi tena dinnā nāma hotīti vuttaṃ. Sukkameva vā idha paṭisandhinissayattā ‘‘paṭisandhī’’ti vuttaṃ, tenāha ‘‘khippaṃ patiṭṭhātī’’ti. Na hi pitu saṃyogakkhaṇeyeva sattassa uppattiniyamo atthi sukkameva tathā patiṭṭhānaniyamato. Sukke pana patiṭṭhite yāva satta divasāni, aḍḍhamāsamattaṃ vā, taṃ gabbhasaṇṭhānassa khettameva hoti mātu maṃsassa lohitalesassa sabbadāpi vijjamānattā. Pubbepi paññattasikkhāpadānaṃ sabbhāvato apaññatte sikkhāpadeti imassa paṭhamapārājikasikkhāpade aṭṭhapiteti attho vutto. Evarūpanti evaṃ garukasabhāvaṃ, pārājikasaṅghādisesavatthubhūtanti attho, tenāha ‘‘avasese pañcakhuddakāpattikkhandhe eva paññapesī’’ti. Yaṃ ādīnavanti sambandho. Kāyaviññatticopanatoti kāyaviññattiyā nibbattacalanato. ༣༦. “འཇིག་པ”ཞེས་པ་ནི། སྔར་མ་བླངས་པ་ཉིད་འཇིག་པའོ།། “ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བྱིན་པའང་”ཞེས་པ་ནི། ཕས་བྱིན་པའི་ཁུ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའང་དེས་བྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་ན། འདིར་ཁུ་བ་ཉིད་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ”ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“མྱུར་དུ་གནས་པར་འགྱུར”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཕ་འདུས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བའི་ངེས་པ་ནི་མེད་དེ། ཁུ་བ་ཉིད་དེ་ལྟར་གནས་པའི་ངེས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཁུ་བ་གནས་པ་ན། ཞག་བདུན་ནམ་ཟླ་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་བར་དུ། མའི་ཤ་དང་ཁྲག་གི་ཆ་ཤས་རྟག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་མངལ་ཆགས་པའི་ཞིང་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། སྔོན་དུའང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པ་ལ”ཞེས་པའི་དོན་ནི། ཕམ་པ་དང་པོའི་བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཞག་པ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་གསུངས་སོ།། “འདི་འདྲ་བ”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་ལྕི་བའི་རང་བཞིན་ཅན། ཕམ་པ་དང་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་སོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“ལྷག་མ་ལྟུང་བའི་སྡེ་ཚན་ཆུང་ངུ་ལྔ་པོ་ཉིད་བཅས་སོ”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཉེས་དམིགས་གང”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། “ལུས་ཀྱི་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཡོ་བ་ལས”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་གཡོ་བ་ལས་སོ།། Tenevāti avadhāraṇena yāni gabbhaggahaṇakāraṇāni nivattitāni, tānipi dassetuṃ kiṃ panātiādi vuttaṃ. Tattha ubhayesaṃ chandarāgavasena kāyasaṃsaggo vutto. Itthiyā eva chandarāgavasena nābhiparāmasanaṃ visuṃ vuttaṃ. Sāmapaṇḍitassa hi mātā puttuppattiyā sañjātādarā nābhiparāmasanakāle kāmarāgasamākulacittā ahosi, itarathā puttuppattiyā eva asambhavato. ‘‘Sakko cassā kāmarāgasamuppattinimittāni akāsī’’tipi vadanti, vatthuvasena vā etaṃ nābhiparāmasanaṃ kāyasaṃsaggato visuṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Mātaṅgapaṇḍitassa diṭṭhamaṅgalikāya nābhiparāmasanena maṇḍabyassa nibbatti ahosi. Caṇḍapajjotamātu nābhiyaṃ vicchikā pharitvā [Pg.102] gatā, tena caṇḍapajjotassa nibbatti ahosīti āha eteneva nayenātiādi. “དེའི་ཕྱིར་ཉིད”ཞེས་པའི་ངེས་གཟུང་གིས། མངལ་ཆགས་པའི་རྒྱུ་གང་དག་བཟློག་པ་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཅི་སྟེ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་གཉིས་ཀའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ལུས་འབྲེལ་བ་གསུངས་སོ།། བུད་མེད་ཁོ་ནའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ལྟེ་བ་ལ་རེག་པ་ནི་ལོགས་སུ་གསུངས་སོ།། མཁས་པ་སཱམའི་མ་ནི་བུ་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་དྲག་པོ་སྐྱེས་ཏེ། ལྟེ་བ་ལ་རེག་པའི་ཚེ། འདོད་པའི་ཆགས་པས་རྙོག་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ།། གཞན་དུ་ན་བུ་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཀྱང་མོ་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རྣམས་བྱས”ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ།། ཡང་ན། གཞིའི་དབང་གིས་ལྟེ་བ་ལ་རེག་པ་འདི་ནི་ལུས་འབྲེལ་བ་ལས་ལོགས་སུ་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། མཁས་པ་མཱཏངྒས་དིཊྛམངྒལིཀཱའི་ལྟེ་བ་ལ་རེག་པས་མཎྜབྱ་སྐྱེས་སོ།། ཙཎྜཔཛྫོཏའི་མའི་ལྟེ་བར་སྡིག་པ་ཞིག་གིས་རེག་ནས་སོང་བས། དེས་ཙཎྜཔཛྫོཏ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་པས། “ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Ayanti sudinnassa purāṇadutiyikā. Yaṃ sandhāyāti yaṃ ajjhācāraṃ sandhāya. Mātāpitaro ca sannipatitā hontīti iminā sukkassa sambhavaṃ dīpeti, mātā ca utunī hotīti iminā soṇitassa. Gandhabboti tatrupago satto adhippeto, gantabboti vuttaṃ hoti, ta-kārassa cettha dha-kāro kato. Atha vā gandhabbā nāma raṅganaṭā, te viya tatra tatra bhavesu nānāvesaggahaṇato ayampi ‘‘gandhabbo’’ti vutto, so mātāpitūnaṃ sannipātakkhaṇato pacchāpi sattāhabbhantare tatra upapanno ‘‘paccupaṭṭhito’’ti vutto. Gabbhassāti kalalarūpasahitassa paṭisandhiviññāṇassa. Tañhi idha ‘‘gabbho’’ti adhippetaṃ sā tena gabbhaṃ gaṇhītiādīsu (pārā. 36) viya. Assa taṃ ajjhācāranti sambandho. Pāḷiyaṃ nirabbudo vata bho bhikkhusaṅgho nirādīnavoti imassa anantaraṃ tasmiṃ bhikkhusaṅgheti ajjhāharitvā sudinnena…pe… ādīnavo uppāditoti yojanā veditabbā. Itihāti nipātasamudāyassa evanti idaṃ atthabhavanaṃ. Muhuttenāti idaṃ khaṇenāti padassa vevacanaṃ. Yāva brahmalokā abbhuggatopi devānaṃ tāvamahanto saddo tesaṃ rūpaṃ viya manussānaṃ gocaro na hoti. Tasmā pacchā sudinnena vutte eva jāniṃsūti daṭṭhabbaṃ. འདི་ནི་བཟང་བྱིན་གྱི་ཆུང་མ་རྙིང་པ་ཡིན་ནོ།། གང་ལ་དགོངས་ནས་ཞེས་པ་ནི་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་སྤྱོད་པ་གང་ལ་དགོངས་ནས་སོ།། ཕ་མ་གཉིས་འདུས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པས་ཁུ་བའི་འབྱུང་བ་སྟོན་ལ། མ་ཡང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པས་ཁྲག་གི་འབྱུང་བ་སྟོན་ཏོ།། དྲི་ཟ་ཞེས་པ་ནི་དེར་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་སེམས་ཅན་ལ་དགོངས་ཏེ། འགྲོ་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ཡིན་ལ། འདིར་ཏ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་དྷ་ཡིག་བཀོད་པའོ།། ཡང་ན། དྲི་ཟ་ཞེས་པ་ནི་ཟློས་གར་མཁན་ཏེ། དེ་དག་བཞིན་དུ་སྐྱེ་གནས་དེ་དང་དེར་ཆ་ལུགས་སྣ་ཚོགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལའང་ “དྲི་ཟ་” ཞེས་བརྗོད་དོ།། དེ་ནི་ཕ་མ་གཉིས་འདུས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ནས་ཕྱིས་ཀྱང་ཞག་ལྔའམ་བདུན་གྱི་ཁོངས་སུ་དེར་ཉེ་བར་སྐྱེས་པས་ “མངོན་དུ་གནས་པ་” ཞེས་བརྗོད་དོ།། མངལ་གྱི་ཞེས་པ་ནི་ནུར་ནུར་པོའི་གཟུགས་དང་བཅས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།། འདིར་ “མངལ་” ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ཏེ། “མོ་དེས་མངལ་ཆགས་པར་གྱུར་ཏོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། འདིའི་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་སྤྱོད་པ་དེ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ལུང་ལས། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དགེ་འདུན་ནི་ཉེས་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། གནོད་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ།།” ཞེས་པའི་མཚམས་སུ། “དགེ་འདུན་དེ་ལ་” ཞེས་ལྷག་མ་བསྣན་ནས། “བཟང་བྱིན་གྱིས་... པེ། ... ཉེས་པ་བསྐྱེད་དོ།།” ཞེས་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ཨི་ཏི་ཧ་” ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་འདུས་པ་འདིའི་དོན་ནི་ “འདི་ལྟར་” ཞེས་པ་འདི་ཉིད་དོ།། “ཡུད་ཙམ་གྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ “སྐད་ཅིག་གིས་” ཞེས་པའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་ཁྱབ་པར་གྲགས་ཀྱང་། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་བཞིན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མི་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཕྱིས་སུ་བཟང་བྱིན་གྱིས་སྨྲས་པ་ཉིད་ལས་ཤེས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། 37. Maggabrahmacariyanti maggapadaṭṭhānaṃ sikkhattayameva upacārato vuttaṃ tasseva yāvajīvaṃ caritabbattā. Avipphārikoti uddesādīsu abyāvaṭo. Vahacchinnoti chinnapādo, chinnakhandho vā. Cintayīti iminā pajjhāyīti padassa kiriyāpadattaṃ dasseti. Tena ‘‘kiso ahosi…pe… pajjhāyi cā’’ti ca-kāraṃ ānetvā pāḷiyojanā kātabbā. ༣༧. ལམ་གྱི་ཚངས་སྤྱོད་ཅེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཚེ་གང་པོར་སྤྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། མི་གསལ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཁ་ཏོན་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩོན་པ་མ་བྱས་པའོ།། རྐང་པ་ཆད་པ་འམ། ཕྲག་པ་ཆད་པའོ།། “བསམས་སོ་” ཞེས་པས་ “སེམས་ཁྲལ་བྱེད་དོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་གི་བྱ་ཚིག་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ “རིད་པར་གྱུར་ཏོ། །པེ། །སེམས་ཁྲལ་ཡང་བྱེད་དོ།།” ཞེས་ “ཀྱང་” ཞེས་པའི་སྒྲ་དྲངས་ནས་ལུང་གི་སྦྱོར་བ་བྱའོ།། 38. Gaṇe janasamāgame sannipātanaṃ gaṇasaṅgaṇikā, sāva papañcā, tena gaṇasaṅgaṇikāpapañcena. Yassāti ye assa. Kathāphāsukāti vissāsikabhāvena phāsukakathā, sukhasambhāsāti attho. Upādārūpaṃ bhūtarūpamukheneva mandanaṃ pīnanañca hotīti āha pasādaiccādi. Dānīti nipāto idha pana-saddatthe vattati takkālavācino etarahi-padassa visuṃ vuccamānattāti āha ‘‘so pana tva’’nti. No-saddopi nu-saddo viya [Pg.103] pucchanatthoti āha ‘‘kacci nu tva’’nti. Tamevāti gihibhāvapatthanālakkhaṇameva. Anabhiratimevāti eva-kārena nivattitāya pana tadaññāya anabhiratiyā vijjamānattaṃ dassetuṃ adhikusalānantiādi vuttaṃ, samathavipassanā adhikusalā nāma. Idaṃ panātiādi upari vattabbavisesadassanaṃ. Pariyāyavacanamattanti saddatthakathanamattaṃ. ༣༨. ཚོགས་པའམ་སྐྱེ་བོའི་འདུ་ལོང་ལ་འདུ་བ་ནི་ཚོགས་པར་འདུ་བ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་ནི་སྤྲོས་པ་ཡིན་པས། ཚོགས་པར་འདུ་བའི་སྤྲོས་པ་དེས་སོ།། “གང་གི་” ཞེས་པ་ནི་ “གང་དག་དེའི་” ཞེས་པའོ།། “གཏམ་བདེ་བ་” ཞེས་པ་ནི་བློ་གཏད་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གཏམ་བདེ་བར་གྱུར་པ། བདེ་བར་གླེང་མོ་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ནི་འབྱུང་བའི་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱན་པ་དང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “དང་བ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “ད་ལྟ་” ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་འདི་ནི་འདིར་ “འོན་ཀྱང་” ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ལ་འཇུག་སྟེ། དུས་དེ་ཉིད་སྟོན་པའི་ “ད་ལྟ་” ཞེས་པའི་ཚིག་ལོགས་སུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཁྱོད་ནི་འོན་ཀྱང་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “ནོ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་ “ནུ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་བཞིན་དུ་འདྲི་བའི་དོན་ཡིན་པས། “ཅི་ཁྱོད་” ཅེས་གསུངས་སོ།། “དེ་ཉིད་” ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་རེ་བའི་མཚན་ཉིད་ཁོ་ནའོ།། “མི་དགའ་བ་ཉིད་” ཞེས་པའི་ “ཉིད་” ཀྱི་སྒྲས་བཟློག་པར་བྱས་པའི་དེ་ལས་གཞན་པའི་མི་དགའ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ལྷག་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་ལྷག་པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། “འདི་ནི་འོན་ཀྱང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་སྟོན་པའོ།། “རྣམས་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཙམ་” ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་དོན་བཤད་པ་ཙམ་མོ།། Tasminti dhamme, evaṃ virāgāya desite satīti attho. Nāmāti garahāyaṃ. Lokuttaranibbānanti virāgāyātiādinā vuttakilesakkhayanibbānato viseseti. Jātiṃ nissāya uppajjanakamāno eva madajananaṭṭhena madoti mānamado. ‘‘Ahaṃ puriso’’ti pavatto māno purisamado. ‘‘Asaddhammasevanāsamatthataṃ nissāya māno, rāgo eva vā purisamado’’ti keci. Ādi-saddena balamadādiṃ saṅgaṇhāti. Tebhūmakavaṭṭanti tīsu bhūmīsu kammakilesavipākā pavattanaṭṭhena vaṭṭaṃ. Virajjatīti vigacchati. Yoniyoti aṇḍajādayo, tā pana yavanti tāhi sattā amissitāpi samānajātitāya missitā hontīti ‘‘yoniyo’’ti vuttā. “དེ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དེ་ལ་འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ནའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཞེས་བྱ་བ་” ཞེས་པ་ནི་སྨད་པའི་དོན་ཏོ།། “འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་མྱང་འདས་” ཞེས་པ་ནི། “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པའི་མྱང་འདས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའོ།། རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཉིད་མྱོས་པ་བསྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་མྱོས་པ་ཡིན་པས། ང་རྒྱལ་གྱི་མྱོས་པའོ།། “ང་ནི་སྐྱེས་པའོ་” ཞེས་འཇུག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་སྐྱེས་པའི་མྱོས་པའོ།། “དམ་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་བསྟེན་པའི་ནུས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་ལམ། ཡང་ན་འདོད་ཆགས་ཉིད་སྐྱེས་པའི་མྱོས་པའོ་” ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། “ལ་སོགས་པ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་སྟོབས་ཀྱི་མྱོས་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ།། “ས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བ་” ཞེས་པ་ནི། ས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམས་འཁོར་བའི་དོན་གྱིས་འཁོར་བའོ།། “ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲལ་བའོ།། “སྐྱེ་གནས་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་སྒོང་སྐྱེས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་མ་འདྲེས་ཀྱང་རིགས་མཐན་པའི་ཕྱིར་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་པས། “སྐྱེ་གནས་རྣམས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། Ñātatīraṇapahānavasenāti ettha lakkhaṇādivasena sappaccayanāmarūpapariggaho ñātapariññā nāma. Kalāpasammasanādivasena pavattā lokiyavipassanā tīraṇapariññā nāma. Ariyamaggo pahānapariññā nāma. Idha pana ñātatīraṇakiccānampi asammohato maggakkhaṇe sijjhanato ariyamaggameva sandhāya tividhāpi pariññā vuttā, teneva ‘‘lokuttaramaggova kathito’’ti vuttaṃ. Kāmesu pātabyatānanti vatthukāmesu pātabyatāsaṅkhātānaṃ subhādiākārānaṃ tadākāragāhikānaṃ taṇhānanti attho. Visayamukhena hettha visayino gahitā. Tīsu ṭhānesūti ‘‘virāgāya dhammo desito…pe… no saupādānāyā’’ti evaṃ vuttesu. “ཤེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དང་། སྤོང་བའི་དབང་གིས་” ཞེས་པ་འདིར། མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་ཤེས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷག་མཐོང་ནི་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་རྟོག་པའི་བྱ་བ་དག་ཀྱང་མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་པོ་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ “འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཁོ་ན་གསུངས་སོ་” ཞེས་བཤད་དོ།། “འདོད་པ་དག་ལ་ལྷུང་བ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི། ཟང་ཟིང་གི་འདོད་པ་དག་ལ་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྡུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་། རྣམ་པ་དེ་དག་འཛིན་པའི་སྲེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདིར་ནི་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཡུལ་ཅན་རྣམས་བཟུང་བའོ།། “གནས་གསུམ་དག་ཏུ་” ཞེས་པ་ནི། “འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །པེ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་འདི་ལྟར་གསུངས་པ་རྣམས་ལའོ།། 39. Kalisāsanāropanatthāyāti dosāropanatthāya. Kalīti kodhassa nāmaṃ, tassa sāsanaṃ kalisāsanaṃ, kodhavasena vuccamānā garahā. Ajjhācārova vītikkamo. Samaṇakaraṇānaṃ dhammānanti samaṇabhāvakarānaṃ hirottappādidhammānaṃ. Pāḷiyaṃ kathaṃ-saddayogena na sakkhissasīti anāgatavacanaṃ kataṃ, ‘‘nāma-saddayogenā’’tipi vadanti. Ativiya dukkhavipākanti [Pg.104] gahaṭṭhānaṃ nātisāvajjampi kammaṃ pabbajitānaṃ bhagavato āṇāvītikkamato ceva samādinnasikkhattayavināsanato ca mahāsāvajjaṃ hotīti vuttaṃ. Udake bhavaṃ odakaṃ, dhovanakiccanti āha udakakiccantiādi. Samāpajjissasīti anāgatavacanaṃ nāma-saddayogena katanti āha ‘‘nāma-saddena yojetabba’’nti. Dubbharatādīnaṃ hetubhūto asaṃvaro idha dubbharatādi-saddena vutto kāraṇe kāriyopacārenāti āha ‘‘dubbharatādīnaṃ vatthubhūtassa asaṃvarassā’’ti. Attāti attabhāvo. Dubbharatanti attanā upaṭṭhākehi ca dukkhena bharitabbataṃ. Sattehi kilesehi ca saṅgaṇanaṃ samodhānaṃ saṅgaṇikāti āha gaṇasaṅgaṇikāyātiādi. Aṭṭhakusītavatthupāripūriyāti ettha kammaṃ kātabbanti ekaṃ, tathā akāsinti, maggo gantabboti agamāsinti, nālatthaṃ bhojanassa pāripūrinti, alatthanti, uppanno me ābādhoti, aciravuṭṭhito gelaññāti ekanti imāni aṭṭha kusītavatthūni nāma. Ettha ca kosajjaṃ kusīta-saddena vuttaṃ. Vināpi hi bhāvajotanapaccayaṃ bhāvattho viññāyati yathā paṭassa sukkanti. Sabbakilesāpacayabhūtāya vivaṭṭāyāti rāgādisabbakilesānaṃ apacayahetubhūtāya nibbānāya, nibbānatthanti attho. Saṃvarappahānapaṭisaṃyuttanti sīlasaṃvarādīhi pañcahi saṃvarehi ceva tadaṅgappahānādīhi pañcahi pahānehi ca upetaṃ. Asuttanta vinibaddhanti tīsu piṭakesu pāḷisaṅkhātasuttantavasena aracitaṃ, saṅgītikārehi ca anāropitaṃ, tenāha ‘‘pāḷivinimutta’’nti. Tena ca aṭṭhakathāsu yathānurūpaṃ saṅgahitanti dasseti. Evarūpā hi pakiṇṇakadesanā aṭṭhakathāya mūlaṃ. Okkantikadhammadesanā nāma tasmiṃ tasmiṃ pasaṅge otāretvā otāretvā nānānayehi kathiyamānā dhammadesanā, tenāha bhagavā kirātiādi. Paṭikkhipanādhippāyāti paññattampi sikkhāpadaṃ ‘‘kimetenā’’ti maddanacittā. ༣༩. “རྩོད་པའི་བསྒོ་བ་ལ་འགོད་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པ་འགོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “ཀ་ལི་” ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོའི་མིང་སྟེ། དེའི་བསྒོ་བ་ནི་ཀ་ལིའི་བསྒོ་བ་སྟེ། ཁོང་ཁྲོའི་དབང་གིས་བརྗོད་པའི་སྨད་པའོ།། ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ཉིད་ནི་འདས་པའོ།། “དགེ་སྦྱོང་དུ་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་བྱེད་པའི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ།། ལུང་ལས། “ཇི་ལྟར་” ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བས་ “ནུས་པར་མི་འགྱུར་རོ་” ཞེས་མ་འོངས་པའི་ཚིག་ཏུ་བྱས་ལ། ““ཞེས་བྱ་བ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བས་སོ་” ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ།། “ཤིན་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བའི་རྣམ་སྨིན་ཅན་” ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་ཆེར་མེད་པའི་ལས་ཀྱང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་དང་། བླངས་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། ཆུ་ལ་བྱུང་བ་ནི་ཆུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། བཀྲུ་བའི་བྱ་བ་ལ་དགོངས་ནས་ “ཆུའི་བྱ་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པའི་མ་འོངས་པའི་ཚིག་ནི་ “ཞེས་བྱ་བ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བས་བྱས་པ་ཡིན་པས། ““ཞེས་བྱ་བ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། གསོ་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མ་སྡོམ་པ་ནི། འདིར་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་ “གསོ་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་གསུངས་པས། “གསོ་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་མ་སྡོམ་པ་ཉིད་ཀྱིའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “བདག་” ཞེས་པ་ནི་ལུས་སོ།། “གསོ་དཀའ་བ་” ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་དང་རིམ་གྲོ་པ་དག་གིས་དཀའ་བས་གསོ་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ།། སེམས་ཅན་རྣམས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་འདུ་བ་འཛོམ་པ་ནི་འདུ་འཛི་ཞེས་བྱ་བས། “ཚོགས་པར་འདུ་བ་ཉིད་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “ལེ་ལོའི་གཞི་བརྒྱད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་འདིར། ལས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་གཅིག་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ལས་བྱས་སོ་ཞེས་པ་དང་། ལམ་དུ་འགྲོ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་དང་། ལམ་དུ་སོང་ངོ་ཞེས་པ་དང་། ཟས་ཀྱི་ཁ་ཟས་མ་རྙེད་དོ་ཞེས་པ་དང་། རྙེད་དོ་ཞེས་པ་དང་། ང་ལ་ནད་བྱུང་ངོ་ཞེས་པ་དང་། ནད་ལས་ལངས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་ནོ་ཞེས་པ་གཅིག་སྟེ། འདི་དག་ནི་ལེ་ལོའི་གཞི་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ།། འདིར་ཡང་ལེ་ལོ་ཉིད་ “ལེ་ལོ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་གསུངས་སོ།། དངོས་པོ་སྟོན་པའི་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་དངོས་པོའི་དོན་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་རས་ཀྱི་དཀར་པོ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། “ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགྲིབ་པར་གྱུར་པའི་འཁོར་བ་ལས་བཟློག་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགྲིབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ལའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་དུའོ།། “སྡོམ་པ་དང་སྤོང་བ་དང་འབྲེལ་བ་” ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པ་སྡོམ་པ་ལྔ་དང་། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བ་ལྔ་དང་ལྡན་པའོ།། “མདོ་སྡེ་དང་མ་འབྲེལ་བ་” ཞེས་པ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དག་ཏུ་ལུང་དུ་བརྗོད་པའི་མདོ་སྡེའི་དབང་གིས་མ་བསྒྲིགས་པ་དང་། སྡུད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མ་བཀོད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ “ལུང་ལས་གྲོལ་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། དེས་ན་འགྲེལ་བཤད་དག་ཏུ་ཇི་ལྟར་འོས་པར་བསྡུས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། འདི་ལྟ་བུའི་འཐོར་བུ་བསྟན་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ།། “གོ་རིམ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྐབས་དེ་དང་དེར་བབས་ནས་བབས་ནས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གྲགས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “བཟློག་པའི་བསམ་པ་ཅན་” ཞེས་པ་ནི་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལའང་ “འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་” ཞེས་བརྫི་བར་འདོད་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའོ།། Vuttatthavasenāti patiṭṭhāadhigamupāyavasena. Sikkhāpadavibhaṅge yā tasmiṃ samaye kāmesumicchācārā ārati viratītiādinā (vibha. 706) niddiṭṭhaviratiyo ceva, yā tasmiṃ samaye cetanā sañcetanātiādinā (vibha. 704) niddiṭṭhacetanā ca, kāmesumicchācārā viramantassa phasso…pe… avikkhepotiādinā (vibha. 705) niddiṭṭhaphassādidhammā ca sikkhāpadanti dassetuṃ ‘‘ayañca attho [Pg.105] sikkhāpadavibhaṅge vuttanayeneva veditabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Yo tattha nāmakāyo padakāyoti idaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vadanti. Nāmakāyoti nāmasamūho nāmapaññattiyeva, sesānipi tasseva vevacanāni. Sikkhākoṭṭhāsoti viratiādayo vuttā tappakāsakañca vacanaṃ. “བཤད་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་” ཞེས་པ་ནི་གནས་དང་ཐོབ་པའི་ཐབས་ཀྱི་དོན་གྱི་དབང་གིས་སོ།། བསླབ་པའི་གཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། “གང་དེའི་ཚེ་འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་ངེས་པར་ལྡོག་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའི་ངེས་པར་ལྡོག་པ་རྣམས་དང་། “གང་དེའི་ཚེ་སེམས་པ་དང་ཀུན་ཏུ་སེམས་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའི་སེམས་པ་རྣམས་དང་། “འདོད་པ་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ལས་ལྡོག་པ་དེའི་རེག་པ་... པེ། ... མི་གཡེང་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའི་རེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བསླབ་པའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདིའི་དོན་ཡང་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “དེ་ལ་མིང་གི་ཚོགས་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་ལས་གསུངས་སོ་” ཞེས་སྨྲའོ།། “མིང་གི་ཚོགས་” ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་འདུས་པ་སྟེ་མིང་གི་བཏགས་པ་ཉིད་དོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། “བསླབ་པའི་ཆ་ཤས་” ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་དེ་སྟོན་པའི་ཚིག་ཀྱང་གསུངས་སོ།། Atthavaseti hitavisese ānisaṃsavisese, te ca sikkhāpadapaññattiyā hetūti āha ‘‘kāraṇavase’’ti. Sukhavihārābhāve sahajīvanassa abhāvato sahajīvitāti sukhavihārova vutto. Dussīlapuggalāti nissīlā dūsitasīlā ca. Pārājikasikkhāpadappasaṅge hi nissīlā adhippetā, sesasikkhāpadapasaṅge tehi tehi vītikkamehi khaṇḍachiddādibhāvappattiyā dūsitasīlā adhippetā. Ubhayenapi alajjinova idha ‘‘dussīlā’’ti vuttāti veditabbā. Sabbasikkhāpadānampi dasa atthavase paṭicceva paññattattā upari dussīlapuggale nissāyāti etthāpi eseva nayo, teneva ‘‘ye maṅkutaṃ…pe… niggahessatī’’ti sabbasikkhāpadasādhāraṇavasena attho vutto. Tattha maṅkutanti nittejataṃ adhomukhataṃ. Dhammenātiādīsu dhammoti bhūtaṃ vatthu. Vinayoti codanā ceva sāraṇā ca. Satthusāsananti ñattisampadā ceva anusāvanasampadā ca. Sandiṭṭhamānāti saṃsayaṃ āpajjamānā. Ubbāḷhāti pīḷitā. Dussīlapuggale nissāya hi uposatho na tiṭṭhati, pavāraṇā na tiṭṭhati, saṅghakammāni nappavattanti, sāmaggī na hotīti iminā alajjīhi saddhiṃ uposathādisakalasaṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati dhammaparibhogattāti dasseti. Uposathapavāraṇānaṃ niyatakālikatāya ca avassaṃ kattabbattā saṅghakammato visuṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Akitti garahā. Ayaso parivārahāni. “དགོས་པའི་དབང་གིས་” ཞེས་པ་ནི་ཕན་པའི་ཁྱད་པར་དང་ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་དག་ལའོ།། དེ་དག་ཀྱང་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “རྒྱུའི་དབང་གིས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། བདེ་བར་གནས་པ་མེད་ན་ལྷན་ཅིག་འཚོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། “ལྷན་ཅིག་འཚོ་བ་” ཞེས་པ་ནི་བདེ་བར་གནས་པ་ཉིད་ལ་གསུངས་སོ།། “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་གང་ཟག་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་དག་གོ། ཕམ་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་སྐབས་སུ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པ་དག་ལ་དགོངས་ལ། ལྷག་མའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་སྐབས་སུ་ནི་འདས་པ་དེ་དང་དེས་དུམ་བུར་ཆད་པ་དང་བུ་ག་རྡོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་དག་ལ་དགོངས་སོ།། གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དག་ཁོ་ན་ལ་འདིར་ “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་” ཞེས་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དགོས་པ་བཅུ་པོ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གོང་དུ་ “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ “གང་དག་ངོ་ཚ་མེད་པ་... པེ། ... ཚར་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་གི་དབང་གིས་དོན་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ངོ་ཚ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་གཟི་བརྗིད་མེད་པ་དང་མགོ་བོ་སྨད་པའོ།། “ཆོས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “ཆོས་” ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་གཞིའོ།། “འདུལ་བ་” ཞེས་པ་ནི་སྐུལ་བ་དང་དྲན་གསོ་བ་ཉིད་དོ།། “སྟོན་པའི་བསྟན་པ་” ཞེས་པ་ནི་གསོལ་བའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལས་ཀྱི་ཆོ་ག་བརྗོད་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་དོ།། “མཐོང་བ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་སོ།། “གཙེས་པ་” ཞེས་པ་ནི་གནོད་པར་བྱས་པ་རྣམས་སོ།། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་གསོ་སྦྱོང་མི་གནས་ལ། དགག་དབྱེ་མི་གནས་ཤིང་། དགེ་འདུན་གྱི་ལས་རྣམས་མི་འཇུག་ལ། མཐུན་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ངོ་ཚ་མེད་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་མཐའ་དག་བྱ་བར་མི་རུང་སྟེ། ཆོས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། གསོ་སྦྱོང་དང་དགག་དབྱེ་དག་ནི་དུས་ངེས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ངེས་པར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་གྱི་ལས་ལས་ལོགས་སུ་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “གྲགས་པ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྨད་པའོ།། “མི་སྙན་པ་” ཞེས་པ་ནི་འཁོར་ཉམས་པའོ།། Cuddasa khandhakavattāni nāma vattakkhandhake (cūḷava. 356 ādayo) vuttāni āgantukavattaṃ āvāsikagamikaanumodanabhattaggapiṇḍacārikaāraññakasenāsanajantāgharavaccakuṭiupajjhāyasaddhivihārikaācariyaantevāsikavattanti imāni cuddasa vattāni, etāni ca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sabbadā ca yathārahaṃ caritabbāni. Dve asīti mahāvattāni pana tajjanīyakammakatādikāleyeva caritabbāni, na sabbadā. Tasmā visuṃ gaṇitāni. Tāni pana ‘‘pārivāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vattaṃ paññapessāmī’’ti (cūḷava. 75) ārabhitvā ‘‘na upasampādetabbaṃ…pe… na chamāya caṅkamante [Pg.106] caṅkame caṅkamitabba’’nti vuttāvasānāni chasaṭṭhi, tato paraṃ ‘‘na, bhikkhave, pārivāsikena bhikkhunā pārivāsikena vuḍḍhatarena bhikkhunā saddhiṃ, mūlāyapaṭikassanārahena, mānattacārikena, mānattārahena, abbhānārahena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne āvāse vatthabba’’ntiādinā (cūḷava. 82) vuttavattāni pakatattena caritabbehi anaññattā visuṃ agaṇetvā pārivāsikavuḍḍhatarādīsu puggalantaresu caritabbattā tesaṃ vasena sampiṇḍetvā ekekaṃ katvā gaṇitāni pañcāti ekasattativattāni ca ukkhepanīyakammakatavattesu ca vuttaṃ ‘‘na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ…pe… nahāne piṭṭhiparikammaṃ sāditabba’’nti (cūḷava. 86) idaṃ abhivādanādīnaṃ asādiyanaṃ ekaṃ, ‘‘na pakatatto bhikkhu sīlavipattiyā anuddhaṃsetabbo’’tiādīni (cūḷava. 51) ca dasāti evaṃ dvāsīti vattāni honti, etesveva pana kānici tajjanīyakammādivattāni kānici pārivāsikādivattānīti aggahitaggahaṇena dvāsītiyeva. Aññattha pana aṭṭhakathāpadese appakaṃ ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti asītikhandhakavattānīti āgataṃ. Atha vā purimehi cuddasavattehi asaṅgahitāni vinayāgatāni sabbāni vattāni yathā dvāsīti vattāni, asīti vattāni eva vā honti, tathā saṅgahetvā ñātabbāni. ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཆོས་ཚན་ལས་གསུངས་པའི་འདུལ་བའི་འོས་འགན་བཅུ་བཞི་ནི། གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པའི་འོས་འགན་དང་། གནས་གཞི་པའི་འོས་འགན། འགྲོ་བར་ཆས་པའི་འོས་འགན། རྗེས་སུ་ཡི་རང་གི་འོས་འགན། ཟས་ཀྱི་འོས་འགན། བསོད་སྙོམས་པའི་འོས་འགན། དགོན་པ་པའི་འོས་འགན། གནས་མལ་གྱི་འོས་འགན། རླངས་ཁང་གི་འོས་འགན། གཅིན་སྐྱག་ཁང་གི་འོས་འགན། མཁན་པོའི་འོས་འགན། སློབ་མའི་འོས་འགན། སློབ་དཔོན་གྱི་འོས་འགན། ཉེ་གནས་ཀྱི་འོས་འགན་ཏེ་འདི་དག་བཅུ་བཞི་ཡིན་ལ། འདི་དག་ནི་དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དུས་རྟག་ཏུ་ཅི་རིགས་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འོས་འགན་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་བསྡིགས་པའི་ལས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའི་སྐབས་ཁོ་ནར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། དུས་རྟག་ཏུ་མ་ཡིན་པས། དེ་དག་སོ་སོར་བགྲངས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་ "སྤོ་དབྱིག་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་འོས་འགན་བཅའ་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། "བསྙེན་པར་མི་རྫོགས་པར་བྱ་... འཆག་ས་ལ་འཆག་པར་མི་བྱའོ་" ཞེས་པའི་བར་དུ་གསུངས་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་། དེའི་འོག་ཏུ་ "དགེ་སློང་དག་སྤོ་དབྱིག་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་གིས་སྤོ་དབྱིག་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་གནས་བརྟན་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པར་བྱའོ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་འོས་འགན་རྣམས་ནི། ཕལ་པའི་དགེ་སློང་གིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་འོས་འགན་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པས་སོ་སོར་མ་བགྲངས་པར། སྤོ་དབྱིག་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ན། དེ་དག་གི་དབང་གིས་བསྡུས་ཏེ་རེ་རེ་ནས་བགྲངས་པས་ལྔ་སྟེ། ཁྱོན་བདུན་ཅུ་རྩ་གཅིག་གོ། །གནས་ནས་བསྐྲད་པའི་ལས་བྱས་པའི་འོས་འགན་རྣམས་ལས། "ཕལ་པའི་དགེ་སློང་གི་ཕྱག་དང་ལྡང་བ་... ཁྲུས་བྱེད་པའི་ཚེ་རྒྱབ་བསྐུ་བ་ལ་མི་རུང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱག་ལ་སོགས་པ་མི་རུང་བ་འདི་གཅིག་དང་། "ཕལ་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པས་མི་བསྐྲད་པར་བྱའོ་" ཞེས་སོགས་བཅུ་སྟེ། འདི་ལྟར་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདི་དག་ལས་ཁ་ཅིག་ནི་བསྡིགས་པའི་ལས་སོགས་ཀྱི་འོས་འགན་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་སྤོ་དབྱིག་སོགས་ཀྱི་འོས་འགན་ཡིན་པས། མ་བཟུང་བ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །འོན་ཀྱང་གཞན་དུ་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་ཉུང་ངུའམ་མང་དུ་སོང་བས་གྲངས་སུ་མི་རྩི་བར། "ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་འོས་འགན་བརྒྱད་ཅུ་" ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་ན། སྔོན་གྱི་འོས་འགན་བཅུ་བཞི་པོ་དེས་མ་བསྡུས་པའི་འདུལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོས་འགན་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ན། བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་སམ། ཡང་ན་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་དེ་ལྟར་བསྡུས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Saṃvaravinayoti sīlasaṃvaro satisaṃvaro ñāṇasaṃvaro khantisaṃvaro vīriyasaṃvaroti pañcavidhopi saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato saṃvaro, vinayanato vinayoti vuccati. Pahānavinayoti tadaṅgappahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ samucchedappahānaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nissaraṇappahānanti pañcavidhampi pahānaṃ, yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayanaṭṭhena vinayo, tasmā ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Samathavinayoti satta adhikaraṇasamathā. Paññattivinayoti sikkhāpadameva. Tampi hi bhagavato sikkhāpadapaññattiyāva anuggahitaṃ hoti tabbhāve eva bhāvato. Saṅkhalikanayaṃ katvā dasakkhattuṃ yojanañca katvā yaṃ vuttanti sambandho. Tattha purimapurimapadassa anantarapadeneva yojitattā ayosaṅkhalikasadisanti ‘‘saṅkhalikanaya’’nti vuttaṃ. Dasasu padesu ekamekaṃ padaṃ tadavasesehi navanavapadehi yojitattā ‘‘ekekapadamūlika’’nti vuttaṃ. སྡོམ་པའི་འདུལ་བ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། དྲན་པའི་སྡོམ་པ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྡོམ་པ། བཟོད་པའི་སྡོམ་པ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྟེ། སྡོམ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་རང་རང་གི་སྡོམ་པར་བྱ་བ་དང་གཞིལ་བར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ན་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་འདུལ་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སྤོང་བའི་འདུལ་བ་ནི། དེ་དག་གི་ཡན་ལག་སྤོང་བ་དང་། རྣམ་པར་གནོན་པའི་སྤོང་བ། ཀུན་ཏུ་གཅོད་པའི་སྤོང་བ། ཉེ་བར་ཞི་བའི་སྤོང་བ། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་སྤོང་བ་སྟེ་སྤོང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་གཏོང་བའི་དོན་གྱིས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། གཞིལ་བའི་དོན་གྱིས་འདུལ་བ་ཞེས་བྱ་བས་ན། "སྤོང་བའི་འདུལ་བ་" ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་ཞི་བའི་འདུལ་བ་ནི། རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་བདུན་ནོ། །བཅས་པའི་འདུལ་བ་ནི། བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསླབ་པ་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བཟུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡོད་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ལྕགས་སྒྲོག་གི་ཚུལ་བྱས་ནས་ལན་བཅུར་སྦྱར་ཏེ་གསུངས་པ་" ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །དེ་ལ་སྔ་མ་སྔ་མའི་ཚིག་ནི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཚིག་ཉིད་དང་སྦྱར་བའི་ཕྱིར། ལྕགས་སྒྲོག་དང་འདྲ་བས་ན་ "ལྕགས་སྒྲོག་གི་ཚུལ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚིག་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་ཚིག་རེ་རེ་ནི་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཚིག་དགུ་དགུ་དང་སྦྱར་བའི་ཕྱིར། "ཚིག་རེ་རེ་ནས་རྩ་བར་བྱས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Atthasataṃ [Pg.107] dhammasatanti ettha yo hi so parivāre (pari. 334) yaṃ saṅghasuṭṭhu, taṃ saṅghaphāsūti ādiṃkatvā yaṃ saddhammaṭṭhitiyā, taṃ vinayānuggahāyāti pariyosānaṃ khaṇḍacakkavaseneva saṅkhalikanayo vutto, tasmiṃ ekamūlakanaye āgatabaddhacakkanayena yaṃ vinayānuggahāya, taṃ saṅghasuṭṭhūti idampi yojetvā baddhacakke kate purimapurimāni dasa dhammapadāni, pacchimapacchimāni dasa atthapadāni cāti vīsati padāni honti. Ekamūlakanaye pana ekasmiṃ vāre naveva atthapadāni labbhanti. Evaṃ dasahi vārehi navuti atthapadāni navuti dhammapadāni ca honti, tāni saṅkhalikanaye vuttehi dasahi atthapadehi dasahi dhammapadehi ca saddhiṃ yojitāni yathāvuttaṃ atthasataṃ dhammasatañca hontīti veditabbaṃ. Yaṃ panettha sāratthadīpaniyaṃ (sārattha ṭī. pārājikakaṇḍa 2.39) saṅkhalikanayepi ekamūlakanayepi paccekaṃ atthasatassa dhammasatassa yojanāmukhaṃ vuttaṃ, taṃ tathā siddhepi atthasataṃ dhammasatanti (pari. 334) gāthāya na sameti dve atthasatāni dve dhammasatāni cattāri niruttisatāni aṭṭha ñāṇasatānīti vattabbato. Tasmā idha vuttanayeneva atthasataṃ dhammasatanti vuttanti gahetabbaṃ. Dve ca niruttisatānīti atthajotikānaṃ niruttīnaṃ vasena niruttisataṃ, dhammabhūtānaṃ niruttīnañca vasena niruttisatanti dve niruttisatāni. Cattāri ca ñāṇasatānīti atthasate ñāṇasataṃ, dhammasate ñāṇasataṃ, dvīsu niruttisatesu dve ñāṇasatānīti cattāri ñāṇasatāni. Atirekānayanatthoti avuttasamuccayattho. "དོན་བརྒྱ་དང་ཆོས་བརྒྱ" ཞེས་པ་འདི་ལ། ལྷག་མའི་ཚན་པ་ལས། "གང་དགེ་འདུན་ལ་ལེགས་པ་དེ་དགེ་འདུན་ལ་བདེ་བ་" ཞེས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། "གང་དམ་པའི་ཆོས་གནས་པར་བྱེད་པ་དེ་འདུལ་བའི་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་" ཞེས་པའི་བར་དུ་དུམ་བུའི་འཁོར་ལོའི་དབང་གིས་ལྕགས་སྒྲོག་གི་ཚུལ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེར། རྩ་བ་གཅིག་པའི་ཚུལ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲེལ་བའི་འཁོར་ལོའི་ཚུལ་གྱིས། "གང་འདུལ་བའི་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་དེ་དགེ་འདུན་ལ་ལེགས་པ་" ཞེས་པ་འདི་ཡང་སྦྱར་ནས་འབྲེལ་བའི་འཁོར་ལོ་བྱས་པ་ན། སྔ་མ་སྔ་མའི་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་བཅུ་དང་། ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་དོན་གྱི་ཚིག་བཅུ་སྟེ་ཚིག་ཉི་ཤུ་འགྱུར་རོ། །རྩ་བ་གཅིག་པའི་ཚུལ་ལ་ནི་ཐེངས་གཅིག་ལ་དོན་གྱི་ཚིག་དགུ་ཁོ་ན་ཐོབ་བོ། །དེ་ལྟར་ཐེངས་བཅུ་ལ་དོན་གྱི་ཚིག་དགུ་བཅུ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་དགུ་བཅུ་འབྱུང་ལ། དེ་དག་ལྕགས་སྒྲོག་གི་ཚུལ་ལས་གསུངས་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་བཅུ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཚིག་བཅུ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་བརྒྱ་དང་ཆོས་བརྒྱར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལ་སྙིང་པོ་གསལ་བྱེད་ལས། ལྕགས་སྒྲོག་གི་ཚུལ་དང་རྩ་བ་གཅིག་པའི་ཚུལ་གཉིས་ཀ་ལའང་སོ་སོར་དོན་བརྒྱ་དང་ཆོས་བརྒྱའི་སྦྱོར་ཚུལ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། དེ་ལྟར་གྲུབ་ཀྱང་ "དོན་བརྒྱ་དང་ཆོས་བརྒྱ" ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་དང་མི་མཐུན་ཏེ། "དོན་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས། ཆོས་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས། ངེས་ཚིག་བརྒྱ་ཕྲག་བཞི། ཡེ་ཤེས་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒྱད་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་འདིར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ "དོན་བརྒྱ་དང་ཆོས་བརྒྱ" ཞེས་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །"ངེས་ཚིག་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་" ཞེས་པ་ནི། དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ངེས་ཚིག་གི་དབང་གིས་ངེས་ཚིག་བརྒྱ་དང་། ཆོས་སུ་གྱུར་པའི་ངེས་ཚིག་གི་དབང་གིས་ངེས་ཚིག་བརྒྱ་སྟེ་ངེས་ཚིག་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་སོ། །"ཡེ་ཤེས་བརྒྱ་ཕྲག་བཞི་" ཞེས་པ་ནི། དོན་བརྒྱ་ལ་ཡེ་ཤེས་བརྒྱ་དང་། ཆོས་བརྒྱ་ལ་ཡེ་ཤེས་བརྒྱ། ངེས་ཚིག་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་ལ་ཡེ་ཤེས་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་ཏེ་ཡེ་ཤེས་བརྒྱ་ཕྲག་བཞིའོ། །"ལྷག་པར་འདྲེན་པའི་དོན་" ཞེས་པ་ནི། མ་གསུངས་པ་རྣམས་སྡུད་པའི་དོན་ཏོ། ། Paṭhamapaññattikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. བཅས་པ་དང་པོའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Sudinnabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā. བཟང་བྱིན་གྱི་བམ་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā སྤྲེའུའི་གཞིའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 40. Pacuratthe hi vattamānavacananti ekadā paṭisevitvā pacchā anoramitvā divase divase sevanicchāya vattamānattā sevanāya abhāvakkhaṇepi iha mallā yujjhantītiādīsu viya abbocchinnataṃ bāhullavuttitañca upādāya paṭisevatīti vattamānavacanaṃ katanti attho. Āhiṇḍantāti vicarantā. ༤༠. "མང་བའི་དོན་ལ་ད་ལྟ་བའི་ཚིག་" ཞེས་པ་ནི། ལན་ཅིག་བསྟེན་ནས་ཕྱིས་མ་བཟློག་པར་ཉིན་རེ་བཞིན་བསྟེན་པར་འདོད་པ་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བསྟེན་པ་མེད་པའི་སྐབས་སུའང་ "འདིར་གྱད་རྣམས་འཐབ་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན། རྒྱུན་མ་ཆད་པ་དང་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ "བསྟེན་ཏོ་" ཞེས་ད་ལྟ་བའི་ཚིག་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"རྒྱུ་ཞིང་" ཞེས་པ་ནི། ཉུལ་ཞིང་ངོ་། ། 41. Sahoḍḍhaggahitoti [Pg.108] sabhaṇḍaggahito, ayameva vā pāṭho. Taṃ sikkhāpadaṃ tatheva hotīti manussāmanussādipuggalavisesaṃ kiñci anupādiyitvā sāmaññato ‘‘yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti (pārā. 39) vuttattā manussāmanussatiracchānagatānaṃ itthipurisapaṇḍakaubhatobyañjanānaṃ tiṃsavidhepi magge methunaṃ sevantassa taṃ sikkhāpadaṃ mūlacchejjakaraṃ hoti evāti adhippāyo. Etena yaṃ anupaññattimūlapaññattiyā eva adhippāyappakāsanavasena subodhatthāya vatthuvasena pavattānaṃ visesatthajotakavasenāti dassitaṃ hoti. Āmasanaṃ āmaṭṭhamattaṃ. Tato daḷhataraṃ phusanaṃ. Ghaṭṭanaṃ pana tato daḷhataraṃ katvā sarīrena sarīrassa saṅghaṭṭanaṃ. Taṃ sabbampīti anurāgena pavattitaṃ dassanādisabbampi. ༤༡. "རྐུ་རྫས་དང་བཅས་ཏེ་བཟུང་བ་" ནི། ནོར་དང་བཅས་ཏེ་བཟུང་བའམ། ཡང་ན་འདི་ཉིད་ཀློག་ཚུལ་ལོ། །"བསླབ་པའི་གཞི་དེ་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ནི། མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བཟུང་བར། སྤྱིར་ "དགེ་སློང་གང་ཞིག་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་བསྟེན་པར་བྱེད་ན། །" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མི་དང་མི་མ་ཡིན་པ་དང་དུད་འགྲོར་གྱུར་པའི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་དང་མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་སུམ་ཅུ་པོ་དག་ལའང་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་པའི་དགེ་སློང་ལ། བསླབ་པའི་གཞི་དེས་རྩ་བ་ནས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདིས་ནི་རྗེས་སུ་བཅས་པ་འདི་ནི་རྩ་བའི་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གོ་སླ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཞིའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །"རེག་པ་" ནི། རེག་ཙམ་མོ། །དེ་ལས་དྲག་པ་ནི་ "ཕྲད་པ་" འོ། །"བརྡེག་པ་" ནི། དེ་ལས་ཀྱང་དྲག་པར་བྱས་ཏེ། རང་གི་ལུས་ཀྱིས་མོ་གཤེགས་ཀྱི་ལུས་ལ་གཏུག་པའོ། །"དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་" ཞེས་པ་ནི། ཆགས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་བལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ་། ། 42. Pāṇātipātādisacittakasikkhāpadānaṃ surāpānādiacittakasikkhāpadānañca (pāci. 326 ādayo) ekeneva lakkhaṇavacanena lokavajjataṃ dassetuṃ ‘‘yassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, taṃ lokavajjaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Tattha sacittakapakkheti idaṃ kiñcāpi acittakasikkhāpadaṃ sandhāyeva vattuṃ yuttaṃ tasseva sacittakapakkhasambhavato, tathāpi sacittakasikkhāpadānampi asañcicca caṅkamanādīsu loke pāṇaghātavohārasambhavena acittakapakkhaṃ parikappetvā ubhinnampi sacittakācittakasikkhāpadānaṃ sādhāraṇavasena ‘‘sacittakapakkhe’’ti vuttaṃ. Itarathā sacittakasikkhāpadānaṃ imasmiṃ vākye lokavajjatālakkhaṇaṃ na vuttaṃ siyā. ‘‘Sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevā’’ti vutte pana sacittakasikkhāpadānaṃ cittaṃ akusalameva, itaresaṃ sacittakapakkheyeva akusalaniyamo, na acittakapakkhe. Tattha pana yathāsambhavaṃ kusalaṃ vā siyā, akusalaṃ vā, abyākataṃ vāti ayamattho sāmatthiyato sijjhatīti veditabbaṃ. Sacittakapakkheti vatthuvītikkamavijānanacittena sacittakapakkheti gahetabbaṃ, na paṇṇattivijānanacittena tathā sati sabbasikkhāpadānampi lokavajjatāpasaṅgato. ‘‘Paṭikkhittamidaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti jānantassa hi paṇṇattivajjepi anādariyavasena paṭighacittameva uppajjati, tasmā idaṃ vākyaṃ niratthakameva siyā sabbasikkhāpadānipi lokavajjānīti ettakamattasseva vattabbatāpasaṅgato. ༤༢. སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་དང་། ཆང་འཐུང་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་མེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་གཅིག་ཁོ་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་ཞིག་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལ་" ཞེས་པ་འདི་ནི། སེམས་མེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་རྩིས་ཏེ་བརྗོད་པར་ིགས་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་ནའང་སེམས་མེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལའང་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་འཆག་ས་ལ་འཆག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་ན་སྲོག་བཅད་པའི་ཐ་སྙད་སྲིད་པས། སེམས་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟགས་ནས། སེམས་དང་བཅས་པ་དང་སེམས་མེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་ཀའི་ཐུན་མོང་གི་དབང་གིས་ "སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་དུ་ན་སེམས་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་འདི་ཚིག་འདིར་མ་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །"སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ན། སེམས་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གཞན་རྣམས་ལ་ནི་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་མི་དགེ་བར་ངེས་ཀྱི། སེམས་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་མ་ངེས་སོ། །དེ་ལ་ནི་ཇི་ལྟར་སྲིད་པ་བཞིན་དགེ་བའམ། ཡང་ན་མི་དགེ་བའམ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ནི་ཤུགས་ཀྱིས་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །"སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ལ་" ཞེས་པ་ནི། གཞི་ལས་འདས་པ་ཤེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། བཅས་པ་ཤེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གཟུང་བར་མི་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ "འདི་ནི་བཀག་པ་ཡིན་པས་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་" ཞེས་ཤེས་བཞིན་དུ། བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལའང་མ་གུས་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་སེམས་ཁོ་ན་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་ཚིག་འདི་ནི་དོན་མེད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Ettha [Pg.109] ca sacittakapakkheyeva cittaṃ akusalanti niyamassa akatattā surāpānādīsu acittakapakkhe cittaṃ akusalaṃ na hotevāti na sakkā niyametuṃ, kevalaṃ pana sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva, na kusalādīti evamettha niyamo sijjhati, evañca surāti ajānitvā pivantānampi akusalacitteneva pānaṃ gandhavaṇṇakādibhāvaṃ ajānitvā limpantīnaṃ bhikkhunīnaṃ vināpi akusalacittena limpanañca, ubhayatthāpi āpattisambhavo ca samatthito hoti. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) ‘‘sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti vacanato acittakassa vatthuajānanavasena acittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti ayaṃ niyamo natthīti viññāyatī’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ. Acittakesu hi terasasu lokavajjesu surāpānasseva acittakapakkhepi akusalacittaniyamo, na itaresaṃ dvādasannaṃ akusalādicittenāpi āpajjitabbato. Yaṃ pana evaṃ kenaci anicchamānaṃ saddatopi apatīyamānamimaṃ niyamaṃ parādhippāyaṃ katvā dassetuṃ ‘‘yadi hi acittakassa acittakapakkhepi cittaṃ akusalameva siyā, sacittakapakkheti idaṃ visesanaṃ niratthakaṃ siyā’’tiādi vuttaṃ, taṃ niratthakameva evaṃ niyamassa kenaci anadhippetattā. Na hi koci saddasatthavidū niyamaṃ icchati, yena sacittakapakkheti idaṃ visesanaṃ niratthakaṃ siyātiādi vuttaṃ bhaveyya, kintu sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva, acittakapakkhe pana cittaṃ aniyataṃ akusalameva vā siyā, kusalādīsu vā aññataranti evameva icchati. Tena sacittakapakkheti visesanampi sātthakaṃ siyā. Acittakasikkhāpadānaṃ sacittakapakkhesu akusalaniyamena lokavajjatā ca sijjhati. Tesu ca surāpānasseva acittakapakkhepi lokavajjatā akusalacittatā ca, itaresaṃ pana sacittakapakkhe evāti vādopi na virujjhatīti na kiñcettha anupapannaṃ nāma. འདིར་ཡང་ ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་དུ་སེམས་མི་དགེ་བའོ་’ ཞེས་པའི་ངེས་པ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཆང་འཐུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་མི་དགེ་བ་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་མི་ནུས་ཏེ། འོན་ཀྱང་བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདིར་ངེས་པ་འགྲུབ་བོ། །འདི་ལྟར་གྲུབ་པ་ན། ཆང་ཡིན་པར་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་རྣམས་ལའང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཁོ་ནས་འཐུང་བ་དང་། དྲི་དང་ཚོན་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཤེས་པར་བྱུག་པར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ལ་མི་དགེ་བའི་སེམས་མེད་པར་ཡང་བྱུག་པ་སྟེ། གནས་གཉིས་ཀར་ཡང་ལྟུང་བ་འབྱུང་བ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་དངོས་པོ་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་པའི་ངེས་པ་འདི་མེད་པར་ཤེས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། །འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཅན་གྱི་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་བཅུ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས། ཆང་འཐུང་བ་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་ངེས་པ་ཡོད་དེ། གཞན་བཅུ་གཉིས་པོ་ནི་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀྱང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཡང་འདི་ལྟར་སུས་ཀྱང་མི་འདོད་པ་དང་། སྒྲའི་མཐུ་ལས་ཀྱང་མི་རྟོགས་པའི་ངེས་པ་འདི་ལ། གཞན་གྱི་བསམ་པ་བྱས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘གལ་ཏེ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ན། “བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་འདི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དེ་ནི་དོན་མེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། འདི་ལྟ་བུའི་ངེས་པ་ནི་སུས་ཀྱང་མ་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྲ་རིག་པ་སུས་ཀྱང་ངེས་པ་འདི་མི་འདོད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་ ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་འདི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། འོན་ཀྱང་བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་ནི་སེམས་མ་ངེས་ཏེ། མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའང་འགྱུར་སྲིད་ལ། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའང་འགྱུར་སྲིད་དོ་ཞེས་འདི་ལྟར་ཁོ་ན་འདོད་དོ། །དེས་ན་ ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་’ ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱང་དོན་དང་བཅས་པ་འགྱུར་རོ། །བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མི་དགེ་བའི་ངེས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་འགྲུབ་བོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཆང་འཐུང་བ་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་ཡིན་ལ། གཞན་རྣམས་ལ་ནི་བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་སྨྲ་བ་དེའང་མི་འགལ་བས། འདིར་མི་རིགས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། Yaṃ panettha ‘‘surāti ajānitvā pivantassa…pe… vināpi akusalacittena āpattisambhavato…pe… surāpānādiacittakasikkhāpadānaṃ lokavajjatā na siyā’’tiādi vuttaṃ. Yañca tamatthaṃ sādhetuṃ gaṇṭhipadesu āgatavacanaṃ dassetvā bahuṃ papañcitaṃ, taṃ na sārato paccetabbaṃ aṭṭhakathāhi viruddhattā. Tathā hi ‘‘vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti vuttaṃ. Yañcetassa ‘‘sacittakapakkhe [Pg.110] akusaleneva pātabbato lokavajjatā’’ti vuttaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevā’’ti sabbesaṃ lokavajjānaṃ idheva pārājikaṭṭhakathāya sāmaññato vatvā surāpānasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘akusaleneva pātabbatāyā’’ti evaṃ acittakapakkhepi akusalacittatāya visesetvā vuttattā. Na hi ‘‘sāmaññato idha vuttova attho puna surāpānaṭṭhakathāyampi vutto’’ti sakkā vattuṃ vuttasseva puna vacane payojanābhāvā, tadaññesupi acittakalokavajjesu vattabbatāpasaṅgato ca, nāpi ekattha vutto nayo tadaññesupi ekalakkhaṇatāya vutto eva hotīti ‘‘surāpānasikkhāpadeyeva (pāci. 326 ādayo) vutto’’ti sakkā vattuṃ acittakalokavajjānaṃ sabbapaṭhame uyyuttasikkhāpadeyeva (pāci. 311 ādayo) vattabbato, surāpānasikkhāpadeyeva vā vatvā eseva nayo sesesu acittakalokavajjesupīti atidisitabbato ca. གང་ཡང་འདིར་ ‘ཆང་ཡིན་པར་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལ། །པེ་། མི་དགེ་བའི་སེམས་མེད་པར་ཡང་ལྟུང་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། །པེ་། ཆང་འཐུང་བ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་མི་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་དང་། དོན་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དཀའ་འགྲེལ་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་བསྟན་ནས་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་པར་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྙིང་པོར་བཟུང་ནས་ཡིད་ཆེས་པར་མི་བྱ་སྟེ། འགྲེལ་བཤད་རྣམས་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ ‘འདིར་དངོས་པོ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་ལ། མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་ཡང་འདིའི་དོན་ལ། ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་གསུངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་དེ་ནི་ལེགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་’ ཞེས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་འདི་ཉིད་དུ་ཕམ་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་སྤྱིར་གསུངས་ཟིན་པ་ལ། ཆང་འཐུང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ‘མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་འདི་ལྟར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ ‘སྤྱིར་འདིར་གསུངས་ཟིན་པའི་དོན་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་ཆང་འཐུང་བའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་གསུངས་སོ་’ ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། གསུངས་ཟིན་པ་ཉིད་སླར་ཡང་བརྗོད་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམས་ལའང་བརྗོད་དགོས་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་གནས་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཚུལ་དེ་གཞན་དག་ལའང་མཚན་ཉིད་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ ‘ཆང་འཐུང་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ་’ ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་དམག་ལ་ཆས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་ན་ཆང་འཐུང་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་དུ་གསུངས་ནས། ‘ཚུལ་འདི་ཉིད་ལྷག་མ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམས་ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ་’ ཞེས་མཚོན་པར་བྱ་བའི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Apica vuttamevatthaṃ vadantena ‘‘sacittakapakkhe akusaleneva pātabbatāyā’’ti pubbe vuttakkameneva vattabbaṃ sandehādivigamatthattā puna vacanassa. Sikkhāpadavisaye ca visesitabbaṃ visesetvāva vuccati, itarathā āpattānāpattādibhedassa duviññeyyattā. Tathā hi bhikkhunīvibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ ‘‘vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cā’’ti giraggasamajjādīnaṃ sacittakapakkhe eva lokavajjatā akusalacittatā ca visesetvā vuttā, na evaṃ surāpānassa. Tassa pana pakkhadvayassāpi sādhāraṇavasena ‘‘akusaleneva pātabbatāyā’’ti vuttaṃ, na pana ‘‘sacittakapakkhe’’ti visesetvā. Tasmā idaṃ surāpānaṃ sacittakācittakapakkhadvayepi lokavajjaṃ akusalacittañcāti dassetumeva ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti visuṃ vuttanti suṭṭhu sijjhati. Eteneva yaṃ sāratthadīpaniyaṃ ‘‘sacittakapakkhe akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti vuttassa imasseva adhippāyassa paṭipādakametanti saññāya iminā eva hi adhippāyena aññesupi lokavajjesu acittakasikkhāpadesu akusalacittatā eva vuttā, na pana ticittatā. Teneva bhikkhunīvibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ [Pg.111] vuttaṃ ‘‘giraggasamajjaṃ cittāgārasikkhāpadaṃ saṅghāṇi itthālaṅkāro gandhavaṇṇako vāsitakapiññāko bhikkhunīādīhi ummaddanaparimaddanānīti imāni dasa sikkhāpadāni acittakāni akusalacittāni, ayaṃ panettha adhippāyo vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cā’’ti vuttaṃ, tampi paṭisiddhaṃ hoti tabbiparītasseva atthassa yathāvuttanayena sādhanato. Tasmā surāpānassa acittakapakkhepi cittaṃ akusalamevāti imaṃ visesaṃ dassetumeva idaṃ vacanaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Ayañhettha attho vatthuajānanatāya cetthāti ettha ca-kāro visesatthajotako apicāti iminā samānattho. Tasmā yadidaṃ aññesu acittakalokavajjesu vināpi cittena āpajjitabbattā acittakāni, citte pana sati akusaleneva āpajjitabbattā lokavajjāni ceva akusalacittāni cāti lokavajjatāya akusalacittatāya ca lakkhaṇaṃ vuccati, taṃ ettha surāpānasikkhāpade nāgacchati, idha pana viseso atthīti vuttaṃ hoti. So kataroti ce? Vatthuajānanatāya eva vatthujānanacittena vināpi āpajjitabbatāya eva acittakatā veditabbā, natthettha acittakatāya viseso. Kintu vatthuajānanasaṅkhātaacittakapakkhepi akusalacitteneva surāmerayassa ajjhoharitabbatāyāti imassa sikkhāpadassa sacittakapakkhepi acittakapakkhepi lokavajjatā akusalacittatā ca veditabbāti ayamettha viseso. Idha hi ‘‘citte pana satī’’ti avisesetvā ‘‘akusalenevā’’ti sāmaññato vuttattā ubhayapakkhepi lokavajjatā akusalacittatā ca siddhāti veditabbā. Teneva paramatthajotikāya (khu. pā. aṭṭha. 2.pacchimapañcasikkhāpadavaṇṇanā) khuddakaṭṭhakathāya sikkhāpadavaṇṇanāya ‘‘surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ kāyato ca kāyacittato cāti dvisamuṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Surāti jānanacittābhāveneva hettha cittaṅgavirahito kevalopi kāyo ekasamuṭṭhānaṃ vutto, tasmiñca ekasamuṭṭhānakkhaṇepi yāya cetanāya pivati, sā ekantaakusalā eva hoti. Teneva tattheva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘paṭhamā cettha pañca ekantaakusalacittasamuṭṭhānattā pāṇātipātādīnaṃ pakativajjato veramaṇiyo, sesā paṇṇattivajjato’’ti evaṃ pañcannampi sāmaññato akusalacittatā lokavajjatāsaṅkhātā pakativajjatā ca vuttā. Aṅgesu ca jānanaṅgaṃ na vuttaṃ. Tathā hi ‘‘surāmerayamajjapamādaṭṭhānassa [Pg.112] pana surādīnaṃ aññataraṃ hoti madanīyaṃ, pātukāmatācittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, tajjañca vāyāmaṃ āpajjati, pīte ca pavisatīti imāni cattāri aṅgānī’’ti vuttaṃ, na pana surāti jānanaṅgena saddhiṃ pañcāti. Yadi hi surāti jānanampi aṅgaṃ siyā, avassameva taṃ vattabbaṃ siyā, na ca vuttaṃ. Yathā cettha, evaṃ aññāsupi suttapiṭakādiaṭṭhakathāsu katthaci jānanaṅgaṃ na vuttaṃ. Tasmā ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti imassa aṭṭhakathāpāṭhassa acittakapakkhepi ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti evameva atthoti niṭṭhamettha gantabbaṃ. གཞན་ཡང་ དོན་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱེད་པས་ ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བའི་ཕྱིར་’ ཞེས་སྔར་བཤད་པའི་གོ་རིམ་བཞིན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སླར་ཡང་བརྗོད་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ལ་སོགས་པ་སེལ་བའི་ཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསླབ་པའི་གཞིའི་སྐབས་སུ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་རྣམས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ལྟུང་བ་དང་ལྟུང་བ་མེད་པའི་དབྱེ་བ་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་དགེ་སློང་མའི་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ‘སེམས་མེད་པར་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། སེམས་ཡོད་ན་ནི་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་རི་རྩེའི་འདུ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་ཉིད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་དུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གསུངས་ཀྱི། ཆང་འཐུང་བ་ལ་ནི་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཡང་ཐུན་མོང་དུ་འཇུག་པའི་དབང་གིས། ‘མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་ཀྱི། ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་’ ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་གསུངས་སོ། །དེས་ན་ཆང་འཐུང་བ་འདི་ནི་བསམ་བཞིན་པ་དང་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར། ‘མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་ལོགས་སུ་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤིན་ཏུ་འགྲུབ་བོ། །འདི་ཉིད་ཀྱིས་ན། གང་ཡང་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། ‘བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་བསམ་པ་འདི་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས། བསམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་རྣམས་ལའང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་ཁོ་ན་གསུངས་ཀྱི། སེམས་གསུམ་གྱི་ཉིད་ནི་མ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་མའི་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ‘རི་རྩེའི་འདུ་ཚོགས་དང་། རི་མོའི་ཁང་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་། སྐེ་རགས་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱན་དང་། དྲི་དང་ཚོན་དང་། སྤོས་ཕྱེ་དང་། དགེ་སློང་མ་ལ་སོགས་པས་བསྐུ་མཉེ་བྱེད་པ་སྟེ། བསླབ་པའི་གཞི་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ནོ། །འདིར་བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སེམས་མེད་པར་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། སེམས་ཡོད་ན་ནི་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་གསུངས་པ་དེའང་བཀག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་བཟློག་པའི་དོན་ཉིད་སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ཆང་འཐུང་བ་ལ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་སེམས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་བྱེ་བྲག་འདི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ཚིག་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ‘འདིར་དངོས་པོ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཡང་’ ཞེས་པའི་འདིར་ ‘ཡང་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ‘གཞན་ཡང་’ ཞེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་སོ། །དེས་ན་གང་ཡང་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་གཞན་རྣམས་ལ། ‘སེམས་མེད་པར་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། སེམས་ཡོད་ན་ནི་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པ་དེ་ནི། འདིར་ཆང་འཐུང་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་མི་འཇུག་གི། འདིར་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་དེ་གང་ཞེ་ན། དངོས་པོ་མ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཤེས་པའི་སེམས་མེད་པར་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོ་ནར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་མ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཁོ་ནས་ཆང་དང་བཅོས་པའི་སྐྱུར་རྩི་མིད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བསླབ་པའི་གཞི་འདིའི་བསམ་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་འདིར་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་ ‘སེམས་ཡོད་ན་ནི་’ ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་བྱས་པར། ‘མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་’ ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་གྲུབ་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དོན་དམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཁུདྡཀ་པཱ་ཋའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་ལས། ‘ཆང་དང་བཅོས་པའི་སྐྱུར་རྩི་མྱོས་པའི་གནས་ནི་ལུས་ལས་དང་ལུས་སེམས་ལས་ཏེ་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཉིས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཆང་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་བྲལ་བའི་ལུས་རྐྱང་པ་ལའང་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཅིག་པོ་ཞེས་གསུངས་ལ། ཀུན་ནས་སློང་བ་གཅིག་པོའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ལའང་སེམས་པ་གང་གིས་འཐུང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་དེ་ནི་གཏན་ནས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་དེ་ཉིད་ལས། ‘འདིར་ཐོག་མའི་ལྔ་པོ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་གཏན་ནས་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་སྒོ་ནས་སྤོང་བ་རྣམས་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་སྒོ་ནས་སོ། །’ ཞེས་འདི་ལྟར་ལྔ་ཆར་ལའང་སྤྱིར་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་དང་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་གསུངས་སོ། །ཡན་ལག་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་ནི་མ་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་ ‘ཆང་དང་བཅོས་པའི་སྐྱུར་རྩི་མྱོས་པའི་གནས་ལ་ནི་ཆང་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་མྱོས་པར་བྱེད་པ་ཡོད་པ་དང་། འཐུང་བར་འདོད་པའི་སེམས་ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། དེ་དང་མཐུན་པའི་རྩོལ་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། འཐུངས་པ་ན་མིད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཡན་ལག་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད་དོ་’ ཞེས་གསུངས་ཀྱི། ཆང་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་དང་བཅས་པས་ལྔའོ་ཞེས་མ་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་ཆང་ཡིན་པར་ཤེས་པའང་ཡན་ལག་ཅིག་ཡིན་ན། ངེས་པར་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ན། མ་བརྗོད་དོ། །ཇི་ལྟར་འདིར་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་གཞན་རྣམས་ལའང་གནས་གང་དུའང་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་མ་གསུངས་སོ། །དེས་ན་ ‘མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་འདིའི་དོན་ནི། བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུའང་ ‘མི་དགེ་བ་ཁོ་ནས་འཐུང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདིར་ངེས་པར་བྱའོ། ། Apica yaṃ gaṇṭhipadesu ‘‘etaṃ sattaṃ māressāmīti tasmiṃyeva padese nipannaṃ aññaṃ mārentassa pāṇasāmaññassa atthitāya yathā pāṇātipāto hoti, evaṃ etaṃ majjaṃ pivissāmīti aññaṃ majjaṃ pivantassa majjasāmaññassa atthitāya akusalameva hoti, yathā pana kaṭṭhasaññāya sappaṃ ghātentassa pāṇātipāto na hoti, evaṃ nāḷikerapānasaññāya majjaṃ pivantassa akusalaṃ na hotī’’ti pāṇātipātena saddhiṃ sabbathā samānattena upametvā vuttaṃ, taṃ ativiya ayuttaṃ sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ pāṇātipātādiakusalānañca aññamaññaṃ samānatāya niyamābhāvā. Pāṇātipāto hi pariyāyenāpi sijjhati, na tathā adinnādānaṃ. Taṃ pana āṇattiyāpi sijjhati, na ca methunādīsu. Tasmā payogaṅgādīhipi bhinnānameva saṃsaṭṭhaṃ sabbathā samīkaraṇaṃ ayuttameva. ‘‘Pāṇātipāto viya adinnādānamethunādīnipi pariyāyakathādīhi sijjhantī’’ti kenaci vutte taṃ kinti na gayhati tathā vacanābhāvāti ce? Idhāpi ‘‘tathā pāṇātipātasadisaṃ surāpāna’’nti vacanābhāvā idampi na gahetabbameva. Kiñci aṭṭhakathāvacaneneva siddhamevatthaṃ paṭibāhantena vinayaññunā suttasuttānulomādīhi tassa virodhaṃ dassetvā paṭibāhetabbaṃ, na pana payogaṅgādīhi accantavibhinnena sikkhāpadantarena saha samīkaraṇamattena. Na hi ‘‘surāti ajānitvā pivantassāpi akusalamevā’’ti ettha suttādivirodho atthi, vinayapiṭake tāva etassa atthassa viruddhaṃ suttādikaṃ na dissati, nāpi suttapiṭakādīsu. གཞན་ཡང་དཀའ་འགྲེལ་རྣམས་སུ་“སེམས་ཅན་འདི་གསོད་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཉལ་བའི་སེམས་ཅན་གཞན་ཞིག་གསོད་པ་ན། སེམས་ཅན་གྱི་ཆོས་མཚུངས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་སྲོག་གཅོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། མྱོས་བྱེད་འདི་འཐུང་བར་བྱའོ་སྙམ་ནས་མྱོས་བྱེད་གཞན་ཞིག་འཐུང་བ་ན། མྱོས་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་མཚུངས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཤིང་དུམ་བུར་འདུ་ཤེས་ནས་སྦྲུལ་གསོད་པ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ནཱ་ལི་ཀེ་རའི་བཏུང་བར་འདུ་ཤེས་ནས་མྱོས་བྱེད་འཐུང་བ་ལ་མི་དགེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཚུངས་པར་ཉེ་བར་སྦྱར་ནས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་རིགས་ཏེ། བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་དང་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པའི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། སྲོག་གཅོད་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཀྱང་འགྲུབ་ལ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། ཡང་དེ་ནི་བཀའ་བསྒོ་བས་ཀྱང་འགྲུབ་ལ། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་དང་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་གནས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཚུངས་པར་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་པ་ཉིད་དོ། “སྲོག་གཅོད་པ་བཞིན་དུ་མ་བྱིན་ལེན་དང་མི་ཚངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པའང་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་གཏམ་ལ་སོགས་པས་འགྲུབ་བོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འཛིན་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་“དེ་བཞིན་དུ་མྱོས་བྱེད་འཐུང་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་དང་འདྲའོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར་འདི་ཡང་མི་བཟུང་བ་ཉིད་དོ། འདུལ་བ་རིག་པ་པོས་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་དོན་ལ་འགོག་པར་བྱེད་པ་ན། མདོ་དང་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འགལ་བ་བསྟན་ནས་དགག་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། སྦྱོར་བ་དང་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་དང་མཚུངས་པར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། “མྱོས་བྱེད་དོ་ཞེས་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལའང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་མདོ་ལ་སོགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་དེ། འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དུ་རེ་ཞིག་དོན་འདི་དང་འགལ་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་མི་སྣང་ལ། མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུའང་མི་སྣང་ངོ། Yaṃ panettha keci vadanti ‘‘manopubbaṅgamā dhammāti (dha. pa. 1, 2) vuttattā sabbāni akusalāni pubbe vītikkamavatthuṃ jānantasseva hontī’’ti. Taṃ tesaṃ suttādhippāyānabhiññātameva [Pg.113] pakāseti. Na hi ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti idaṃ vacanaṃ pubbe vītikkamavatthuṃ jānantasseva akusalā dhammā uppajjantīti imamatthaṃ dīpeti, atha kho kusalākusalā dhammā uppajjamānā uppādapaccayaṭṭhena pubbaṅgamabhūtaṃ sahajātacittaṃ nissāyeva uppajjanti, na vinā cittenāti imamatthaṃ dīpeti. Na hettha ‘‘surāti ajānitvā pivantassa akusalamevā’’ti vutte sahajātacittaṃ vināpi lobhādiakusalacetasikā dhammā uppajjantīti ayamattho āpajjati. Yena taṃ nisedhāya idaṃ suttaṃ āharaṇīyaṃ siyā, abhidhammavirodhopettha natthi pubbe nāmajātiādivasena ajānantasseva pañcaviññāṇavīthiyaṃ kusalākusalajavanuppattivacanato. འདིར་ཁ་ཅིག་གིས་“‘ཆོས་རྣམས་ཡིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ་’ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་སྔོན་དུ་འགལ་བའི་གཞི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས། ཁོང་ཚོས་མདོའི་དགོངས་པ་མ་རྟོགས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “ཆོས་རྣམས་ཡིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིས་སྔོན་དུ་འགལ་བའི་གཞི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་སྟོན་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བ་ན། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱིས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བར་གྱུར་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོ་ན་སྐྱེ་ཡི། སེམས་མེད་པར་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཉིད་སྟོན་ཏོ། འདིར་“མྱོས་བྱེད་དོ་ཞེས་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལའང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སེམས་མེད་པར་ཡང་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་མི་འགྱུར་རོ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་མདོ་འདི་ལུང་དུ་དྲངས་པར་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འདིར་ཆོས་མངོན་པ་དང་འགལ་བའང་མེད་དེ། སྔོན་དུ་མིང་དང་རིགས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་མ་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་ཤེས་སྒོ་ལྔའི་འཇུག་པ་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་མྱུར་བའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། Apica bālaputhujjanānaṃ chasu dvāresu uppajjamānāni javanāni yebhuyyena akusalāneva uppajjanti. Kusalāni pana tesaṃ kalyāṇamittādiupanissayabalena appakāneva uppajjanti, tuṇhībhūtānampi niddāyitvā supinaṃ passantānampi uddhaccādiakusalajavanasseva yebhuyyappavattito kusalākusalavirahitassa javanassa tesaṃ abhāvā. Akusalā hi visayānuguṇaṃ vāsanānuguṇañca yathāpaccayaṃ samuppajjanti, tattha kiṃ pubbe jānanājānananibaddhena. Ye pana jānanādiaṅgasampannā pāṇātipātādayo, ye ca jānanādiṃ vināpi sijjhamānā surāpānamicchādiṭṭhiādayo, te te tathā tathā yāthāvato ñatvā sammāsambuddhena niddiṭṭhā, tesañca yathāniddiṭṭhavasena gahaṇe ko nāma abhidhammavirodho. Evaṃ suttādivirodhābhāvato, aṭṭhakathāya ca vuttattā yathāvuttavasenevettha attho gahetabbo. Yadi evaṃ kasmā ‘‘sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanti? Nāyaṃ doso sīlabhedassa bhagavato āṇāyattattā ukkhittānuvattikādīnaṃ sīlabhedo viya. Na hi tāsaṃ akusaluppattiyā eva sīlabhedo hoti saṅghāyattasamanubhāsanānantareyeva vihitattā. Evamidhāpi jānitvā pivane eva vihito, na ajānitvā pivane. Añño hi sikkhāpadavisayo, añño akusalavisayo. Teneva sāmaṇerānaṃ purimesu pañcasu sikkhāpadesu ekasmiṃ bhinne sabbānipi sikkhāpadāni bhijjanti. Akusalaṃ pana yaṃ bhinnaṃ, tena ekeneva hoti, nāññehi. Tasmā sāmaṇerassa [Pg.114] ajānitvā pivantassa sīlabhedābhāvepi kammapathappattaṃ akusalamevāti gahetabbaṃ. གཞན་ཡང་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་དྲུག་ཏུ་སྐྱེ་བའི་མྱུར་བའི་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེར་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་སྐྱེའོ། དགེ་བ་རྣམས་ནི་ཁོང་ཚོར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་སོགས་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་མཐུ་ལས་ཉུང་ངུ་ཁོ་ན་སྐྱེ་སྟེ། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གནས་པ་རྣམས་དང་གཉིད་ལོག་ནས་རྨི་ལམ་ལྟ་བ་རྣམས་ལའང་རྒོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་མྱུར་བའི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཕལ་ཆེར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་མི་དགེ་དང་བྲལ་བའི་མྱུར་བའི་ཤེས་པ་ནི་ཁོང་ཚོ་ལ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་ཡུལ་དང་མཐུན་པར་དང་བག་ཆགས་དང་མཐུན་པར་རྐྱེན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་སྔོན་དུ་ཤེས་པ་དང་མ་ཤེས་པ་ལ་འབྲེལ་བས་ཅི་ཞིག་བྱ། འོན་ཀྱང་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་ལྡན་པའི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དང་། ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ཡང་འགྲུབ་པའི་མྱོས་བྱེད་འཐུང་བ་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དེ་དང་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ནས་བསྟན་ཏོ། དེ་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བསྟན་པའི་དབང་གིས་འཛིན་པ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་དང་འགལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེ་ལྟར་མདོ་ལ་སོགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འགྲེལ་བཤད་དུའང་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་དོན་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ན་བཟུང་བར་བྱའོ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་དུ་“དགེ་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་བཞིན་དུ་འཐུང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བར་འགྱུར་གྱི། མ་ཤེས་པར་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དེ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བསྐྲད་པ་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་བཞིན་ནོ། དེ་དག་ལ་མི་དགེ་བ་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དགེ་འདུན་ལ་རག་ལས་པའི་གསོལ་བཞིའི་ལས་ཀྱི་རྗེས་ཐོག་ཉིད་དུ་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཤེས་བཞིན་དུ་འཐུང་བ་ལ་ཁོ་ན་བཅས་པ་ཡིན་གྱི། མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། བསླབ་པའི་གཞིའི་ཡུལ་ནི་གཞན་ཡིན་ལ། མི་དགེ་བའི་ཡུལ་ནི་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱི་སྔ་མའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་ལས་གཅིག་ཞིག་པ་ན། བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཞིག་པར་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་མི་དགེ་བ་ནི་གང་ཞིག་པ་དེ་གཅིག་པུ་ཁོ་ནས་འགྱུར་གྱི། གཞན་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་དགེ་ཚུལ་གྱིས་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་མེད་ཀྱང་། ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) ‘‘sāmaṇerassa surāti ajānitvā pivantassa pārājikaṃ natthi, akusalaṃ pana hotī’’ti kehici vuttavacanaṃ ‘‘taṃ tesaṃ matimatta’’nti paṭikkhipitvā ‘‘bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ. Sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvāti ettakameva hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, akusalaṃ pana hotīti na vutta’’nti tattha kāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ akāraṇaṃ. Na hi aṭṭhakathāyaṃ sāmaṇerānaṃ jānitvā pivane eva sīlabhedo, na ajānitvāti sīlabhedakathanaṭṭhāne akusalaṃ pana hotīti avacanaṃ ajānanapakkhe akusalābhāvassa kāraṇaṃ hoti, tattha pasaṅgābhāvā, vattabbaṭṭhāne eva ‘‘akusaleneva pātabbatāya lokavajjatā’’ti vuttattā ca. Na ca te ‘‘akusalaṃ pana hotī’’ti vadantā ācariyā imaṃ sāmaṇerānaṃ sīlabhedappakāsakaṃ khandhakaṭṭhakathāpāṭhameva gahetvā avocuṃ, yena ‘‘ettakameva aṭṭhakathāyaṃ vutta’’nti vattabbaṃ siyā, atha kho surāpānaṭṭhakathāgataṃ suttapiṭakaṭṭhakathāgatañca anekavidhaṃ vacanaṃ, mahāvihāravāsīnaṃ paramparopadesañca gahetvā avocuṃ. Bhinnaladdhikānaṃ abhayagirikādīnaṃ matañhetaṃ, yadidaṃ jānitvā pivantasseva akusalanti gahaṇaṃ. Tasmā yaṃ vuttaṃ kehici ‘‘sāmaṇerassa surāti ajānitvā pivantassa pārājikaṃ natthi, akusalaṃ pana hotī’’ti, taṃ suvuttanti gahetabbaṃ. ཡང་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། “དགེ་ཚུལ་གྱིས་མྱོས་བྱེད་དོ་ཞེས་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལ་ཕམ་པ་མེད་ཀྱང་། མི་དགེ་བ་ནི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་པའི་ཚིག་ལ། “དེ་ནི་ཁོང་ཚོའི་རང་བཟོ་ཙམ་མོ་”ཞེས་བཀག་ནས། “དགེ་སློང་གིས་མ་ཤེས་པར་ཡང་ས་བོན་ནས་བཟུང་སྟེ་མྱོས་བྱེད་འཐུང་བ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ། དགེ་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་བཞིན་དུ་འཐུང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བར་འགྱུར་གྱི། མ་ཤེས་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་དུ་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་གསུངས་ཀྱི། མི་དགེ་བ་ནི་འགྱུར་རོ་ཞེས་མ་གསུངས་སོ་”ཞེས་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མ་ཡིན་ནོ། འགྲེལ་བཤད་དུ་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་བཞིན་དུ་འཐུང་བ་ལ་ཁོ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་ལ། མ་ཤེས་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་བཤད་པའི་གནས་སུ། མི་དགེ་བ་ནི་འགྱུར་རོ་ཞེས་མ་གསུངས་པ་དེས་མ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ལ་མི་དགེ་བ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བཤད་པར་བྱ་བའི་གནས་ཉིད་དུ་“མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་འཐུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའོ་”ཞེས་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡང་“མི་དགེ་བ་ནི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲ་བའི་སློབ་དཔོན་དེ་དག་གིས་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕུང་པོའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ཁོ་ན་བཟུང་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་པས། གང་གི་ཕྱིར་“འགྲེལ་བཤད་དུ་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་གསུངས་སོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ། འོན་ཀྱང་མྱོས་བྱེད་འཐུང་བའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་བྱུང་བ་དང་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་དུ་བྱུང་བའི་ཚིག་རྣམ་པ་མང་པོ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་བཟུང་ནས་གསུངས་སོ། ཤེས་བཞིན་དུ་འཐུང་བ་ཁོ་ན་ལ་མི་དགེ་བའོ་ཞེས་འཛིན་པ་འདི་ནི་གྲུབ་མཐའ་ཐ་དད་པའི་འཇིགས་མེད་རི་གཙུག་ལག་ཁང་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུགས་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ཁ་ཅིག་གིས་“དགེ་ཚུལ་གྱིས་མྱོས་བྱེད་དོ་ཞེས་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བ་ལ་ཕམ་པ་མེད་ཀྱང་། མི་དགེ་བ་ནི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། Yañca sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) ‘‘ajānitvā pivantassāpi sotāpannassa mukhaṃ surā na pavisati kammapathappattaakusalacitteneva pātabbato’’ti kehici vuttavacanaṃ ‘‘na sundara’’nti paṭikkhipitvā ‘‘bodhisatte kucchigate bodhisattamātu sīlaṃ viya hi idampi ariyasāvakānaṃ dhammatāsiddhanti veditabba’’nti vatvā dhammatāsiddhattaṃyeva samatthetuṃ ‘‘bhavantarepi hi ariyasāvako jīvitahetupi neva pāṇaṃ hanati, na suraṃ pivati. Sace pissa surañca khīrañca missetvā mukhe pakkhipanti, khīrameva pavisati, na surā. Yathā kiṃ? Yathā koñcasakuṇānaṃ khīramissake udake khīrameva pavisati, na udakaṃ. Idaṃ yonisiddhanti ce, idampi dhammatāsiddhanti veditabba’’nti idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ dassitaṃ, tampi na yuttameva. Yathā hi bodhisattamātu sīlaṃ viya ariyasāvakānaṃ dhammatāsiddhanti ettha [Pg.115] bodhisattamātu dhammatā nāma bodhisattassa ca attano ca pāramitānubhāvena akusalānuppattiniyamo eva. Tathā ariyasāvakānampi bhavantare pāṇātipātādīnaṃ dasannaṃ kammapathānaṃ aññesañca apāyahetukānaṃ akusalānaṃ accantappahāyakassa maggassa ānubhāvena taṃtaṃsīlavītikkamahetukassa akusalassa anuppattiniyamo eva dhammatā. Na hi sabhāvavādīnaṃ dhammatā viya ahetukatā idha dhammatā nāma. Yathā vā evaṃdhammatānaye kāraṇassa bhāve abhāve ca kāriyassa bhāvo abhāvo ca dhammatā, na ahetuappaccayābhāvābhāvo, evamidhāpi pāṇātipātādikammapathānaṃ hetubhūtassa kilesassa accantābhāvena tesaṃ abhāvo, tadavasesānaṃ akusalānaṃ hetuno bhāvena bhāvo ca dhammatā, na ahetukatā. Tasmā apāyahetuno rāgassa abhāveneva ariyānaṃ ajānitvāpi surāya anajjhoharaṇanti suvuttamevidaṃ kehici ‘‘ajānitvā pivantassāpi sotāpannassa mukhaṃ surā na pavisati kammapathappattaakusalacitteneva pātabbato’’ti, taṃ kena hetunā na sundaraṃ jātanti na ñāyati, dhammatāsiddhanti vā kathanena kathaṃ taṃ paṭikkhittanti. ཡང་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། “མ་ཤེས་པར་འཐུང་ཡང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཁར་མྱོས་བྱེད་མི་འཇུག་སྟེ། ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཁོ་ནས་འཐུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་གིས་སྨྲས་པའི་ཚིག་ལ། “མི་ལེགས་སོ་”ཞེས་བཀག་ནས། “བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མངལ་དུ་ཞུགས་པ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞིན་དུ། འདི་ཡང་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་རིག་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་ནས་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་བ་གཞན་དུའང་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྲོག་མི་གཅོད་ལ། མྱོས་བྱེད་ཀྱང་མི་འཐུང་ངོ། གལ་ཏེ་ཁོང་གི་ཁར་མྱོས་བྱེད་དང་འོ་མ་བསྲེས་ནས་བླུགས་ནའང་། འོ་མ་ཁོ་ན་འཇུག་གི་མྱོས་བྱེད་མི་འཇུག་གོ། དཔེར་ན་ཅི་འདྲ་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཁྲུང་ཁྲུང་རྣམས་ལ་འོ་མ་དང་བསྲེས་པའི་ཆུ་བཏུང་དུ་བཅུག་པ་ན། འོ་མ་ཁོ་ན་འཇུག་གི་ཆུ་མི་འཇུག་པ་བཞིན་ནོ། འདི་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་ཞེ་ན། འདི་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་རིག་པར་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་འདི་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་པ་ཉིད་དོ། ཇི་ལྟར་“བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་པ་འདི་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཐུ་ལས་མི་དགེ་བ་མི་སྐྱེ་བའི་ངེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལའང་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་དང་། ངན་སོང་གི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བ་གཞན་རྣམས་གཏན་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་ལམ་གྱི་མཐུ་ལས། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བ་དེ་དང་དེ་མི་སྐྱེ་བའི་ངེས་པ་ཁོ་ན་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ། འདིར་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་བཞིན་དུ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ཡང་ན། དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ལས། རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མེད་པར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་གཏན་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་མེད་པ་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ངན་སོང་གི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཆགས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པར་ཡང་མྱོས་བྱེད་མི་མིད་དོ་ཞེས་བྱ་བས། ཁ་ཅིག་གིས་“མ་ཤེས་པར་འཐུང་ཡང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཁར་མྱོས་བྱེད་མི་འཇུག་སྟེ། ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཁོ་ནས་འཐུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ལེགས་པར་གྱུར་པ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ལ། “ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་བརྗོད་པས་ཀྱང་དེ་ཇི་ལྟར་བཀག་པ་ཡིན་ནོ། Yampi dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.352) ‘‘surañca khīrañca missetvā…pe… idaṃ dhammatāsiddha’’nti vacanaṃ, tampi surāpānassa acittakapakkhepi akusalacittaññeva sādheti. Tathā hi ‘‘bhavantarepi hi ariyasāvako jīvitahetupi pāṇaṃ na hanati, nādinnaṃ ādiyati…pe… na suraṃ pivatī’’ti vutte ‘‘purimānaṃ tāva catunnaṃ kammapathānaṃ sacittakattā viramaṇaṃ sukaraṃ, pacchimassa pana surāpānassa acittakattā kathaṃ viramaṇaṃ bhaveyyā’’ti codanāsambhavaṃ manasikatvā vatthuajānanavasena acittakattepi yasmā kammapathappattaakusaleneva surā ajjhoharitabbā, tādisī ca akusalappavatti ariyasāvakassa maggeneva hatā, tasmāssa paragalaṃ surāya pavisanaṃ natthīti atthato gamyamānatthaṃ parihāravacanaṃ vadatā ‘‘sace pissa surañca khīrañcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha khīrameva pavisati, na surāti idaṃ surāya sabbathāpi paragalappavesābhāvadassanaparaṃ, na pana surāmissakhīrassa surāya viyojanasāmatthiyadassanaparaṃ. Ayañhettha adhippāyo – yadi hi surāmisse khīre kiñci paviseyya, khīrameva paviseyya, na surā. Khīre pana surāya aviyutte na kiñci pavisatīti[Pg.116]. Idaṃ yonisiddhanti udakassa mukhe appavisanaṃ yonisiddhaṃ. Yonīti cettha jāti adhippetā. Tasmā koñcajātikānaṃ mukhatuṇḍasaṅkhātānaṃ rūpadhammānaṃ khīramissaudakajjhoharaṇahetuttābhāvena taṃ appavisanaṃ siddhanti attho. Idampi hi khīramissāya surāya khīre pavisantepi paragalāpavisananti. Dhammatāsiddhanti ariyasāvakassa arūpadhammānaṃ surāpivanahetubhūtakilesasahitattābhāvasaṅkhātāya dhammatāya siddhaṃ. Evamettha acittakapakkhepi surāya akusalacitteneva pātabbato ariyasāvakānaṃ apivanaṃ samatthitanti veditabbaṃ. Athāpi siyā ajānanapakkhe akusalacittena vināva pātabbattepi surāya apivanaṃ ariyānaṃ dhammatāti samatthanaparametanti, taṃ na, aṭṭhakathāvacanantarehi virujjhanato. Yathā hi vacanantarehi na virujjhati, tathāyeva attho gahetabbo. རིང་མོའི་སྡེའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ‘ཆང་དང་འོ་མ་བསྲེས་ཏེ། །ལ། །འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་’ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་། ཆང་འཐུང་བ་ལ་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ལྟར་‘སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ནི་སྲོག་གི་ཕྱིར་ཡང་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད། མ་བྱིན་པར་མི་ལེན། །ལ། །ཆང་མི་འཐུང་ངོ་’ཞེས་གསུངས་པ་ན། ‘སྔ་མ་ལས་ཀྱི་ལམ་བཞི་པོ་དག་ནི་བསམ་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་པས་སྤོང་བ་སླ་ལ། ཕྱི་མ་ཆང་འཐུང་བ་ནི་བསམ་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར་རམ་’ཞེས་རྒོལ་བ་འབྱུང་བ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས། གཞི་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་བསམ་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱང་། གང་གི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་གཏོགས་པའི་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཆང་ནི་མིད་པར་བྱ་དགོས་ལ། དེ་འདྲ་བའི་མི་དགེ་བའི་འཇུག་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་ལམ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ཟིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེའི་མིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཆང་འཇུག་པ་མེད་དོ་ཞེས་དོན་གྱིས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལན་གྱི་ཚིག་སྨྲ་བས། ‘གལ་ཏེ་དེའི་ཆང་དང་འོ་མ་ཡང་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་‘འོ་མ་ཉིད་འཇུག་གི་ཆང་ནི་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་པ་འདི་ནི་ཆང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་མི་འཇུག་པར་སྟོན་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་གྱི། ཆང་དང་འདྲེས་པའི་འོ་མས་ཆང་སོ་སོར་འབྱེད་པའི་ནུས་པ་སྟོན་པ་གཙོ་བོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཆང་དང་འདྲེས་པའི་འོ་མ་ལས་ཅུང་ཟད་ཅིག་འཇུག་ན། འོ་མ་ཉིད་འཇུག་པར་འགྱུར་གྱི་ཆང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་མ་ལས་ཆང་མ་ཕྱེ་བ་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འཇུག་གོ་ཞེས་པའོ། །‘འདི་ནི་རིགས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་’ཞེས་པ་ནི་ཆུ་ཁར་མི་འཇུག་པ་རིགས་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ། །འདིར་‘རིགས་’ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་གནས་ལ་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྲུང་ཁྲུང་གི་རིགས་ཀྱི་མཆུ་ཏོར་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འོ་མ་དང་འདྲེས་པའི་ཆུ་མིད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་མི་འཇུག་པ་གྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ཡང་ཆང་དང་འདྲེས་པའི་འོ་མ་ལས་འོ་མ་འཇུག་ཀྱང་ཆང་མིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་མི་འཇུག་པ་ཉིད་དོ། །‘ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ་’ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཆང་འཐུང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་མེད་པར་བརྗོད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟར་འདིར་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་ཆང་ནི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་འཐུང་དགོས་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཐུང་བ་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་སུ་མི་དགེ་བའི་སེམས་མེད་པར་འཐུང་དུ་རུང་ཡང་། ཆང་མི་འཐུང་བ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་སྒྲུབ་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་གཞན་དག་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཚིག་གཞན་དག་དང་མི་འགལ་བ་དེ་ལྟ་ཉིད་དུ་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ། ། Apica pāṇātipātādīnaṃ pañcannaṃ kammapathānaṃ bhavantarepi akaraṇaṃ ariyānaṃ dhammatāsīlameva, tesañca yadi sacittakataṃ samānaṃ. Surāpānaṃ viya itarānipi cattāri ajānantenāpi ariyasāvakena na kattabbāni siyuṃ, tathā ca ajānantānaṃ ariyānaṃ kusalābyākatacittehipi viramaṇaparamāraṇaparasantakagahaṇādīsu kāyavacīpavatti na sampajjeyya, no ce sampajjati, cakkhupālattherassa caṅkamanena pāṇaviyogassa, uppalavaṇṇattheriyā balakkārena maggenamaggaphusanassa ca pavattattā. Tasmā surāpānassa acittakapakkhepi akusaleneva pātabbatāya surā ariyānaṃ paragalaṃ na pavisatīti visesetvā vuttanti veditabbaṃ. གཞན་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱི་ལམ་ལྔ་པོ་དག་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ཡང་མི་བྱེད་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་དེ་དག་ལ་བསམ་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་མཚུངས་ན། ཆང་འཐུང་བ་བཞིན་དུ་གཞན་ལས་ཀྱི་ལམ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་མ་ཤེས་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་མི་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་མ་ཤེས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་དག་གིས་ཀྱང་། སྤོང་བ་དང་། གཞན་གསོད་པ་དང་། གཞན་གྱི་ནོར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལུས་དང་ངག་གི་འཇུག་པ་མི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་མི་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གནས་བརྟན་དམིགས་པ་སྐྱོང་གིས་འཆག་པ་བྱེད་པ་ན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྲོག་དང་བྲལ་བ་དང་། གནས་བརྟན་མ་ཨུཏྤལའི་མདོག་ལ་བཙན་ཐབས་ཀྱིས་ལམ་གྱིས་ལམ་ལ་རེག་པ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆང་འཐུང་བ་ལ་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་འཐུང་དགོས་པས། ཆང་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་མི་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Nanu vatthuṃ jānantasseva sabbe kammapathā vuttāti? Na, micchādiṭṭhiyā viparītaggahaṇeneva pavattattā. Kathañhi nāma asabbaññuṃ sabbaññuto, aniccādiṃ niccādito ca gahaṇantī diṭṭhi vatthuṃ vijānāti. Yadi hi jāneyya, micchādiṭṭhiyeva na siyā. Sā ca kammapathesu gaṇitāti kuto jānantasseva kammapathappavattiniyamo. Atha sabbaññuṃ sabbaññūti gaṇhantīpi ‘‘ayaṃ satto’’ti tassa sarūpaggahaṇato diṭṭhipi vatthuṃ vijānātīti ce? Na, surāpānassapi ‘‘ayaṃ na surā’’ti sarūpaggahaṇassa samānattā. ‘‘Aya’’nti ca vatthuparāmasanepi ‘‘surā’’ti visesavijānanābhāvā na jānātīti ce? ‘‘Aya’’nti puggalattaṃ jānantīpi ‘‘asabbaññū’’tipi visesajānanābhāvā diṭṭhipi vatthuṃ na jānātīti samānameva. Evañhi tesaṃ [Pg.117] buddhāti ahitoti ahitaṃ vā pūraṇakassapādiṃ hito paṭighassa vā anunayassa vā uppādanepi eseva nayo. Vipallāsapubbakañhi sabbaṃ akusalaṃ. ཅི་གཞི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཐམས་ཅད་མkhྱེན་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐམས་ཅད་མkhྱེན་པར་འཛིན་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པའི་ལྟ་བས་གཞི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཤེས་ན་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་བགྲངས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་པ་ཁོ་ན་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་འཇུག་པའི་ངེས་པ་གང་ལས་འབྱུང་། འོ་ན་ཐམས་ཅད་མkhྱེན་པ་ལ་ཐམས་ཅད་མkhྱེན་པར་འཛིན་པ་ཡང་‘འདི་ནི་སེམས་ཅན་ནོ་’ཞེས་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བས་ཀྱང་གཞི་ཤེས་སོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ཆང་འཐུང་བ་ལ་ཡང་‘འདི་ནི་ཆང་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་རང་གི་ངོ་བོ་འཛིན་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘འདི་’ཞེས་གཞི་ལ་དམིགས་ཀྱང་‘ཆང་’ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་མི་ཤེས་སོ་ཞེ་ན། ‘འདི་’ཞེས་གང་ཟག་ཉིད་དུ་ཤེས་ཀྱང་‘ཐམས་ཅད་མkhྱེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བས་ཀྱང་གཞི་མི་ཤེས་པ་ནི་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་གིས་སངས་རྒྱས་ལ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པར་འཛིན་པ་དང་། ཕན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་ཏུ་འཚོ་བྱེད་རྫོགས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕན་པར་འཛིན་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའམ་རྗེས་སུ་ཆགས་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Apica surāya pīyamānāya niyamena akusaluppādanaṃ sabhāvo pītāya viya. Khīrādisaññāya pītasurassa puggalassa mātubhaginiādīsupi rāgadosādiakusalappabandho vatthusabhāveneva uppajjati, evaṃ pīyamānakkhaṇepi tikhiṇo rāgo uppajjateva, teneva sāgatattherassa ajānitvā pivanakāle pañcābhiññādijhānaparihāni, pacchā ca buddhādīsu agāravādiakusalappabandho yāva surāvigamā pavattittha. Teneva bhagavāpi tassa agāravādiakausalappavattidassanamukhena surādosaṃ pakāsetvā sikkhāpadaṃ paññapesi. Na hi pañcanīvaraṇuppattiṃ vinā jhānaparihāni hoti. Tasmā ajānantassāpi surā pīyamānā pītā ca attano sabhāveneva akusaluppādikāti ayamattho sāgatattherassa jhānaparihāniyā anvayatopi, ariyānaṃ kilesābhāvena mukhena surāya appavesasaṅkhātabyatirekatopi sijjhatīti niṭṭhamettha gantabbaṃ, evaṃ gahaṇameva hi vibhajjavādīmatānusāraṃ. གཞན་ཡང་ཆང་འཐུང་བཞིན་པ་ན་ངེས་པར་མི་དགེ་བ་སྐྱེད་པ་ནི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། འཐུངས་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ། །འོ་མ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཆང་འཐུངས་པའི་གང་ཟག་ལ། མ་དང་སྲིང་མོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཆགས་པ་དང་སྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྒྱུན་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཐུང་བཞིན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཡང་ཆགས་པ་དྲག་པོ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་ལེགས་འོངས་ཀྱིས་མ་ཤེས་པར་འཐུང་བའི་ཚེ། མངོན་ཤེས་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་ལས་ཉམས་པ་དང་། ཕྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་གུས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྒྱུན་ཆང་གི་ནུས་པ་མ་དྭངས་ཀྱི་བར་དུ་བྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་མ་གུས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས། ཆང་གི་ཉེས་པ་གསལ་བར་མཛད་དེ་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པར་མཛད་དོ། །འདི་ལྟར་སྒྲིབ་པ་ལྔ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བསམ་གཏན་ལས་ཉམས་པ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མ་ཤེས་པ་ལ་ཡང་ཆང་འཐུང་བཞིན་པ་དང་འཐུངས་ཟིན་པ་ནི་རང་གི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་སྐྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ནི། གནས་བརྟན་ལེགས་འོངས་བསམ་གཏན་ལས་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལས་ཀྱང་གྲུབ་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁར་ཆང་མི་འཇུག་པར་བརྗོད་པའི་ལྡོག་པ་ལས་ཀྱང་གྲུབ་པས། འདིར་ངེས་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འཛིན་པ་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བའི་སྡེའི་འདོད་པ་དང་མཐུན་པའོ། ། Yaṃ pana ‘‘jānitvā pivantasseva akusala’’nti gahaṇaṃ, taṃ bhinnaladdhikānaṃ abhayagirikādīnameva mataṃ, taṃ pana gaṇṭhipadakārakādīhi ‘‘paravādo’’ti ajānantehi attano matiyā saṃsanditvā likhitaṃ vibhajjavādīmaṇḍalampi pavisitvā yāvajjatanā sāsanaṃ dūseti, purāpi kira imasmimpi damiḷaraṭṭhe koci bhinnaladdhiko nāgaseno nāma thero kuṇḍalakesīvatthuṃ paravādamathananayadassanatthaṃ damiḷakabbarūpena kārento ‘‘imaṃ surāpānassa jānitvāva pivane akusalanayaṃ, aññañca desakālādibhedena anantampi ñeyyaṃ sabbaññutaññāṇaṃ salakkhaṇavaseneva ñātuṃ na sakkoti ñāṇena paricchinnattena ñeyyassa anantattahānippasaṅgato. Aniccādisāmaññalakkhaṇavaseneva pana ñātuṃ sakkotī’’ti ca, ‘‘paramatthadhammesu nāmarūpantiādibhedo viya puggalādisammutipi visuṃ vatthubhedo evā’’ti ca evamādikaṃ bahuṃ viparītatthanayaṃ kabbākārassa kavino upadisitvā tasmiṃ pabandhe kāraṇābhāsehi satiṃ sammohetvā pabandhāpesi, tañca kabbaṃ nissāya imaṃ bhinnaladdhikamataṃ idha vibhajjavādīmate [Pg.118] sammissaṃ ciraṃ pavattittha. Taṃ pana pacchā ācariyabuddhappiyamahātherena bāhirabbharikaṃ diṭṭhijālaṃ vighāṭetvā idha parisuddhaṃ sāsanaṃ patiṭṭhāpentena sodhitampi sāratthadīpaniyā (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.42) vinayaṭīkāya surāpānassa sacittakapakkheyeva cittaṃ akusalanti samatthanavacanaṃ nissāya kehici vipallattacittehi puna ukkhittasiraṃ jātaṃ, tañca mahātherehi vinicchinitvā gārayhavādaṃ katvā madditvā laddhigāhake ca bhikkhū viyojetvā dhammena vinayena satthusāsanena cireneva vūpasamitaṃ. Tenevettha mayaṃ evaṃ vitthārato idaṃ paṭikkhipimha ‘‘mā aññepi vibhajjavādino ayaṃ laddhi dūsesī’’ti. Tasmā idha vuttāni avuttāni ca kāraṇāni suṭṭhu sallakkhetvā yathā āgamavirodho na hoti, tathā attho gahetabbo. གང་ཡང་‘ཤེས་ནས་འཐུང་བ་ཁོ་ན་ལ་མི་དགེ་བའོ་’ཞེས་འཛིན་པ་དེ་ནི། གྲུབ་མཐའ་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་འཇིགས་མེད་རི་གླིང་པ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ནའི་འདོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་དཀའ་འགྲེལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་‘གཞན་གྱི་འདོད་པའོ་’ཞེས་མ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་བློས་བསྡུར་ཏེ་བྲིས་པས། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཡང་ཞུགས་ནས་དེ་རིང་གི་བར་དུ་བསྟན་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ། །སྔོན་ཡང་འདི་སྐད་དུ། དམིལ་གྱི་ཡུལ་འདིར་ཡང་གྲུབ་མཐའ་ཉམས་པའི་གནས་བརྟན་ཀླུའི་སྡེ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་གིས། སྐྲ་འཁྱིལ་མའི་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་གྱི་འདོད་པ་འཇོམས་པའི་ཚུལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དམིལ་གྱི་སྙན་ངག་གི་གཟུགས་སུ་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ། ‘ཆང་འཐུང་བ་འདི་ནི་ཤེས་ནས་འཐུང་བ་ཁོ་ན་ལ་མི་དགེ་བའི་ཚུལ་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་མཐའ་ཡས་པའི་ཤེས་བྱ་ཡང་། ཐམས་ཅད་མkhྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཁོ་ན་ཤེས་མི་ནུས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་བྱ་མཐའ་ཡས་པ་ཉིད་ཉམས་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཁོ་ན་ཤེས་ནུས་སོ་’ཞེས་པ་དང་། ‘དོན་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་བཞིན་དུ། གང་ཟག་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱང་སོ་སོར་དངོས་པོའི་དབྱེ་བ་ཉིད་དོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དོན་གྱི་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག སྙན་ངག་མkhན་ལ་བསྟན་ནས་རྩོམ་པ་དེ་ལ་རྒྱུ་ལྟར་སྣང་བ་རྣམས་ཀྱིས་དྲན་པ་རྨོངས་པར་བྱས་ཏེ་རྩོམ་དུ་བཅུག་གོ། །སྙན་ངག་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་མཐའ་ཉམས་པ་འདིའི་འདོད་པ་ནི་འདིར་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ལ་འདྲེས་ནས་ཡུན་རིང་དུ་གནས་སོ། །དེ་ནི་ཕྱིས་སུ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བྱམས་པ་གནས་བརྟན་ཆེན་པོས་ཕྱི་དང་ནང་གི་ལྟ་བའི་དྲ་བ་དེ་བཤིགས་ནས། འདིར་རྣམ་པར་དག་པའི་བསྟན་པ་གཏན་ལ་འབེབས་པར་མཛད་པས་སྦྱངས་པར་གྱུར་ཀྱང་། སྙིང་པོའི་དོན་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་ཊཱི་ཀཱ་ལས། ཆང་འཐུང་བ་ལ་བསམ་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་སེམས་མི་དགེ་བའོ་ཞེས་སྒྲུབ་པའི་ཚིག་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཁ་ཅིག་གིས་སླར་ཡང་མགོ་བོ་བཏེགས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ཡང་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དཔྱད་དེ། སྨད་པའི་བརྗོད་པ་བྱས་ནས་བཅོམ་ཞིང་། གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཕྱིར་བསྐྲད་དེ། ཆོས་དང་འདུལ་བ་དང་སྟོན་པའི་བསྟན་པས་རིང་པོ་མ་ལོན་པར་ཉེ་བར་ཞི་བར་མཛད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་བདག་ཅག་གིས་འདི་ལྟར་རྒྱས་པར་བཀག་པ་ནི། ‘རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་གྲུབ་མཐའ་འདིས་མ་བསླད་པར་གྱུར་ཅིག་’སྙམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་བཤད་པ་དང་མ་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ལེགས་པར་མཚོན་ཏེ། ལུང་དང་མི་འགལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ། ། Sesanti yassa vatthuvijānanacittena sacittakapakkhepi cittaṃ akusalamevāti niyamo natthi, taṃ sabbanti attho. Rundhantīti ‘‘tiracchānagatitthiyā doso natthī’’tiādinā anāpattiyā lesaggahaṇaṃ nivārentī. Dvāraṃ pidahantīti ‘‘tañca kho manussitthiyā’’tiādinā (pārā. 41) lesaggahaṇassa kāraṇasaṅkhātaṃ dvāraṃ pidahantī. Sotaṃ pacchindamānāti tadubhayalesaggahaṇadvārānaṃ vasena avicchinnaṃ vītikkamasotaṃ pacchindamānā. Gāḷhataraṃ karontīti yathāvuttehi kāraṇehi paṭhamapaññattisiddhaṃ āpattiññeva daḷhaṃ karontī, anāpattiyā okāsaṃ adadamānāti attho. Sā ca yasmā vītikkamābhāve, avisayatāya abbohārike vītikkame ca lokavajjepi sithilaṃ karontī uppajjati, tasmā tathā uppattiṃ uppattikāraṇañca dassento āha aññatra adhimānātiādi. Aññatra adhimānāti imissā anupaññattiyā ‘‘vītikkamābhāvā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Aññatra supinantāti imissā ‘‘abbohārikattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. Tattha vītikkamābhāvāti pāpicchāya avijjamānassa uttarimanussadhammassa vijjamānato pakāsanavasappavattavisaṃvādanādhippāyasaṅkhātassa vītikkamassa abhāvato. Adhimānikassa hi anadhigate adhigatasaññitāya yathāvuttavītikkamo natthi. Abbohārikattāti ‘‘atthesā, bhikkhave, cetanā, sā ca kho abbohārikā’’ti (pārā. 235) vacanato mocanassādacetanāya upakkamanassa ca vijjamānattepi thinamiddhena abhibhūtatāya [Pg.119] avasattena abbohārikattā, āpattikāraṇavohārābhāvāti attho. Vā-saddo cettha samuccayattho daṭṭhabbo, ‘‘abbohārikattā cā’’ti vā pāṭho. Vuttāti duvidhāpi cesā anupaññatti anāpattikarā vuttāti adhippāyo. ལྷག་མ་ནི། གང་གི་གཞི་ཤེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་རང་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཕྱོགས་སུའང་སེམས་ནི་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ངེས་པ་མེད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ‘རུནྡྷནྟི’ (འགོག་པར་བྱེད་པ་) ཞེས་པ་ནི། ‘དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་བུད་མེད་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལྟུང་བ་མེད་པའི་གོ་སྐབས་འཚོལ་བ་འགོག་པའོ། ‘སྒོ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། ‘དེ་ཡང་མིའི་བུད་མེད་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གོ་སྐབས་འཚོལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་སྒོ་གཅོད་པའོ། ‘རྒྱུན་གཅོད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། དེ་གཉིས་ཀྱི་གོ་སྐབས་འཚོལ་བའི་སྒོའི་དབང་གིས་མ་ཆད་པའི་འགལ་བའི་རྒྱུན་གཅོད་པའོ། ‘ཤིན་ཏུ་དམ་པར་བྱེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཀྱིས་དང་པོའི་བཅས་པས་གྲུབ་པའི་ལྟུང་བ་ཉིད་བརྟན་པོར་བྱེད་ཅིང་། ལྟུང་བ་མེད་པའི་གོ་སྐབས་མི་སྟེར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། རྗེས་སུ་བཅས་པ་དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའི་འགལ་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལའང་ལྷོད་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པར་མཛད་ནས། ‘མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་པའི་རྗེས་སུ་བཅས་པ་འདིའི་རྒྱུ་ནི། ‘འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘རྨི་ལམ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་པའི་རྗེས་སུ་བཅས་པ་འདིའི་རྒྱུ་ནི། ‘ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ ‘འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི། འདོད་པ་ངན་པས་མེད་པའི་མིའི་ཆོས་བླ་མ་ཡོད་པར་སྒྲོག་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་བསམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན་ལ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ལ་ཐོབ་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འགལ་བ་མེད་དོ། ‘ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི། ‘དགེ་སློང་དག་སེམས་པ་འདི་ནི་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའོ།’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གཏོང་བར་འདོད་པའི་སེམས་པ་དང་རྩོལ་བ་ཡོད་ཀྱང་། གཉིད་དང་རྨུགས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པས་ལྟུང་བའི་རྒྱུའི་ཐ་སྙད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། འདིར་ ‘ཝཱ་’ (ཡང་ན་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྡུད་པའི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། ཡང་ན། ‘ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་’ ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དོ། ‘གསུངས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པ་གཉིས་ཀར་ཡང་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་བཅས་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། Akate vītikkameti āpadāsupi bhikkhūhi sikkhāpadavītikkame akate, kukkuccā na bhuñjiṃsūtiādīsu viya vītikkamaṃ akatvā bhikkhūhi attano dukkhuppattiyā ārocitāyāti attho. Sithilaṃ karontīti paṭhamaṃ sāmaññato baddhasikkhāpadaṃ mocetvā attano visaye anāpattikaraṇavasena sithilaṃ karontī. Dvāraṃ dadamānāti anāpattiyā dvāraṃ dadamānā. Aparāparampi anāpattiṃ kurumānāti dinnena tena dvārena uparūpari anāpattibhāvaṃ dīpentī. Paññattepi sikkhāpade udāyinā ‘‘muhuttikāya vesiyā na doso’’ti lesena vītikkamitvā sañcarittāpajjanavatthusmiṃ (pārā. 296 ādayo) paññattattā ‘‘kate vītikkame’’ti vuttaṃ. Paññattigatikāti atthato mūlapaññattiyevāti adhippāyo. ‘འགལ་བ་མ་བྱས་པ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི། ཕོངས་པ་རྣམས་ལའང་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འགལ་བ་མ་བྱས་པར། ‘འགྱོད་པས་མ་ཟོས་སོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འགལ་བ་མ་བྱས་པར་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེས་པ་བསྒྲགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ‘ལྷོད་པར་བྱེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། དང་པོར་སྤྱིར་བཅིངས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་བཀྲོལ་ནས། རང་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ལྷོད་པར་བྱེད་པའོ། ‘སྒོ་སྟེར་བ་’ ཞེས་པ་ནི། ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྒོ་སྟེར་བའོ། ‘ཡང་དང་ཡང་དུ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི། བྱིན་པའི་སྒོ་དེས་གོང་ནས་གོང་དུ་ལྟུང་བ་མེད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པའོ། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་ཟིན་ཀྱང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་འཆར་བྱེད་ཀྱིས་ ‘ཡུད་ཙམ་འགྲོགས་པའི་སྨད་འཚོང་མ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ་’ ཞེས་པའི་གོ་སྐབས་ཀྱིས་འགལ་བར་བྱས་ཏེ། སྨན་བྱེད་པའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་གཞི་ལ་བཅས་པའི་ཕྱིར། ‘འགལ་བ་བྱས་པ་ལ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘བཅས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་’ ཞེས་པ་ནི། དོན་གྱི་དབང་གིས་རྩ་བའི་བཅས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. སྤྲེའུའི་གཞིའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། Santhatabhāṇavāro གདིང་བའི་བརྗོད་པའི་ཚན་པའོ། Vajjiputtakavatthukathāvaṇṇanā བྲི་ཛིའི་བུ་རྣམས་ཀྱི་གཞིའི་གཏམ་བཤད་པའོ། 43-44. Vajjiputtakavatthukathāya pāḷiyaṃ ‘‘vesālikā…pe… methunaṃ dhammaṃ paṭiseviṃsū’’ti ettha te ñātikulaṃ gantvā gihiliṅgaṃ gahetvā ‘‘gihibhūtā maya’’nti saññāya methunaṃ paṭiseviṃsūti gahetabbaṃ, tenāha ñātibyasanenapi phuṭṭhātiādi. Ñātīnaṃ vināso rājadaṇḍādikāraṇena hotīti āha rājadaṇḍaiccādi. Dhaññahiraññadāsidāsagomahiṃsādidhanāni bhogā nāma, tesampi rājadaṇḍādināva vināsoti āha ‘‘esa nayo dutiyapadepī’’ti. Na sabbaññubuddhotiādinā tīsu vatthūsu appasannāva sāsane abhabbāti saññāya attano bhabbataṃ pakāsentā na mayantiādimāhaṃsūti veditabbaṃ. ‘‘Aṭṭhatiṃsārammaṇesū’’ti pāḷiyaṃ anāgate ālokākāsakasiṇe vajjetvā vuttaṃ, tehi pana [Pg.120] saddhiṃ cattālīsa honti. Vibhattā kusalā dhammāti ‘‘imasmiṃ ārammaṇe idaṃ hotī’’ti vibhāgaso dassitā saupacārajjhānā mahaggatakusalā dhammā. Gihipalibodhanti sahasokitādivasena gihīsu byāvaṭataṃ. Āvāsapalibodhanti senāsanesu navakammādivasena niccabyāvaṭataṃ. Duppariccāgānaṃ imesaṃ dvinnaṃ palibodhānaṃ vasena sabbepi palibodhā saṅgahitā evāti veditabbaṃ. ༤༣-༤༤. བྲི་ཛིའི་བུ་རྣམས་ཀྱི་གཞིའི་གཏམ་གྱི་གཞུང་ལས། ‘ཡངས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱིས་...པེ་...མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་བསྟེན་ཏོ།’ ཞེས་པ་འདིར་དེ་དག་གཉེན་འདུན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་སོང་ནས་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་བླངས་ཏེ། ‘བདག་ཅག་ཁྱིམ་པར་གྱུར་ཏོ།’ ཞེས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། དེའི་ཕྱིར་ ‘གཉེན་ཉམས་པས་རེག་པའང་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། གཉེན་རྣམས་ཉམས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ‘རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འབྲུ་དང་། གསེར། བྲན་མོ། བྲན་ཕོ། བ། མ་ཧེ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་རྣམས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རྒྱལ་པོའི་ཆད་པ་ལ་སོགས་པས་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ‘ཚུལ་འདི་ནི་ཚིག་གཉིས་པ་ལའང་ངོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘སངས་རྒྱས་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གཞི་གསུམ་ལ་མ་དད་པ་ཉིད་བསྟན་པ་ལ་མི་སྐལ་བར་འདུ་ཤེས་ནས། རང་གི་སྐལ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། ‘བདག་ཅག་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ‘དམིགས་པ་སོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་གཞུང་ལས་མ་འོངས་པའི་སྣང་བ་དང་ནམ་མཁའི་ཟིལ་གནོན་གཉིས་མ་གཏོགས་པར་གསུངས་སོ། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ནི་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ་འགྱུར་རོ། ‘རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་’ ཞེས་པ་ནི། ‘དམིགས་པ་འདི་ལ་འདི་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་རྣམ་པ་སོ་སོར་བསྟན་པའི་ཉེ་བར་གནས་པའི་བསམ་གཏན་དང་བཅས་པའི་རྒྱ་ཆེ་བའི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། ‘ཁྱིམ་པའི་བྲེལ་བ་’ ཞེས་པ་ནི། མྱ་ངན་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་བྲེལ་བའོ། ‘གནས་ཀྱི་བྲེལ་བ་’ ཞེས་པ་ནི། གནས་མལ་རྣམས་སུ་ལས་གསར་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྟག་ཏུ་བྲེལ་བའོ། སྤང་བར་དཀའ་བའི་བྲེལ་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་བྲེལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། Yenāti kāraṇena. Asaṃvāsoti idaṃ tasmiṃ attabhāve kenacipi pariyāyena bhikkhu hutvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāsaṃ nārahatīti imamatthaṃ sandhāya vuttanti āha ‘‘asaṃvāso’’ti. Paññattaṃ samūhaneyyāti ‘‘so āgato na pabbājetabbo’’ti avatvā ‘‘na upasampādetabbo’’ti ettakasseva vuttattā pārājikassa sāmaṇerabhūmi anuññātāti viññāyati, tenāha sāmaṇerabhūmiyaṃ pana ṭhitotiādi. ‘‘Yo pana bhikkhū’’ti vuttattā (pārā. 39) paccakkhātasikkho yasmā bhikkhu na hoti, methunasevane ca pārājikaṃ nāpajjati, tasmāssa ‘‘āgato upasampādetabbo’’ti upasampadaṃ anujānanto pārājikaṃ na samūhanati nāma, tenāha ‘‘bhikkhubhāve ṭhatvā avipannasīlatāyā’’ti. Uttamatthaṃ arahattaṃ, nibbānameva vā. ‘གང་གིས་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སོ། ‘གནས་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི། ལུས་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་གྲངས་གང་ཡང་རུང་བས་དགེ་སློང་དུ་གྱུར་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་མི་འོས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ‘གནས་པ་མེད་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘བཅས་པ་བསལ་བར་བྱའོ་’ ཞེས་པ་ནི། ‘དེ་འོངས་པ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མི་བྱའོ་’ ཞེས་མ་གསུངས་པར། ‘བསྙེན་པར་མི་རྫོགས་པར་བྱའོ་’ ཞེས་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཕམ་པ་བྱུང་བ་ལ་དགེ་ཚུལ་གྱི་ས་གནང་བར་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་ཚུལ་གྱི་ས་ལ་གནས་པ་ནི་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘གང་ཡང་དགེ་སློང་’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བསླབ་པ་ཕུལ་བའི་གང་ཟག་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དགེ་སློང་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་པས་ཀྱང་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ ‘འོངས་པ་ལ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱའོ་’ ཞེས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་གནང་བཞིན་དུ་ཕམ་པ་བསལ་བ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སློང་གི་དངོས་པོར་གནས་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཉམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘དོན་དམ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དོ། Catubbidhavinayādikathāvaṇṇanā རྣམ་པ་བཞིའི་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་བཤད་པའོ། 45. Nīharitvāti pāḷito uddharitvā, tathā hi ‘‘pañcahupāli, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā nānuyuñjitabbaṃ. Katamehi pañcahi? Suttaṃ na jānāti, suttānulomaṃ na jānātī’’tiādipāḷito suttaṃ suttānulomañca nīhariṃsu. ‘‘Anāpatti evaṃ amhākaṃ ācariyānaṃ uggaho paripucchāti bhaṇatī’’ti evamādito ācariyavādaṃ. ‘‘Āyasmā upāli evamāha – ‘anāpatti, āvuso, supinantenā’ti’’ evamādito attano matiṃ nīhariṃsu, sā ca therassa attanomati suttena saṅgahitattā suttaṃ jātaṃ, evamaññāpi suttādīhi saṅgahitāva gahetabbā, netarāti veditabbaṃ. Atha vā nīharitvāti vibhajitvā sāṭṭhakathaṃ sakalaṃ vinayapiṭakaṃ suttādīsu catūsu padesesu pakkhipitvā catudhā vibhajitvā vinayaṃ pakāsesuṃ [Pg.121] tabbinimuttassa abhāvāti adhippāyo. Vuttanti nāgasenattherena milindapañhe vuttaṃ. Kaṇṭhādivaṇṇuppattiṭṭhānakaraṇādīhi āharitvā attano vacīviññattiyāva bhāsitavacanaṃ āhaccapadaṃ. Rasoti sāro ‘‘pattaraso’’tiādīsu (dha. sa. 628-630) viya, paṭikkhittaanuññātasuttasāroti attho, rasoti vā lakkhaṇaṃ paṭivatthukaṃ anuddharitvā lakkhaṇānulomena vuttattā. Dhammasaṅgāhakādiācariyavaṃsena ābhatā aṭṭhakathā ācariyavaṃsoti āha ‘‘ācariyavaṃsoti ācariyavādo’’ti. ༤༥. ‘ཕྱུང་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་གཞུང་ལས་ཕྱུང་སྟེ། འདི་ལྟར་ ‘ཉེ་བར་འཁོར་ཆོས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་གིས་མི་དྲི་བར་བྱའོ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། མདོ་མི་ཤེས། མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་མི་ཤེས་སོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་ལས་མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཕྱུང་ངོ་། ‘ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་བདག་ཅག་གི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་འཛིན་པ་དང་ཡོངས་སུ་དྲི་བའོ་ཞེས་སྨྲའོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་ཕྱུང་ངོ་། ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཉེ་བར་འཁོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་རྨི་ལམ་གྱིས་ནི་ལྟུང་བ་མེད་དོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་རང་གི་བློ་གྲོས་ཕྱུང་ངོ་། གནས་བརྟན་གྱི་རང་གི་བློ་གྲོས་དེ་ཡང་མདོ་དང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་མདོར་གྱུར་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་མདོ་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་གཟུང་བར་བྱ་ལ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ཡང་ན། ‘ཕྱུང་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་པའི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་མཐའ་དག་མདོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་བཞི་པོ་རྣམས་སུ་བཅུག་སྟེ། རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་ནས་འདུལ་བ་གསལ་བར་མཛད་དེ། དེ་ལས་མ་གཏོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། ‘གསུངས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་ཀླུའི་སྡེས་མི་ལིནྡའི་དྲི་བ་ལས་གསུངས་སོ། མགྲིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་སྐྱེ་བའི་གནས་དང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པས་བརྡེགས་ཏེ། རང་གི་ངག་གི་རིག་བྱེད་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚིག་ནི་ ‘ཨཱཧཙྩཔདཾ’ (ཐོག་བབས་ཀྱི་ཚིག་) ཅེས་བྱའོ། ‘རོ་’ ཞེས་པ་ནི་སྙིང་པོ་སྟེ། ‘ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་རོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། བཀག་པ་དང་གནང་བའི་མདོའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ཡང་ན་ ‘རོ་’ ཞེས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དེ། གཞི་མཐུན་པ་མ་ཕྱུང་བར་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ཆོས་སྡུད་པ་ལ་སོགས་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པས་བསྐྱལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བའོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། Vinayapiṭake pāḷīti idha adhikāravasena vuttaṃ. Sesapiṭakesupi suttādicatunayā yathānurūpaṃ labbhanteva. Mahāpadesāti mahāokāsā mahāvisayā, te atthato ‘‘yaṃ, bhikkhave’’tiādipāḷivasena akappiyānulomato kappiyānulomato ca puggalehi nayato tathā tathā gayhamānā atthanayā eva. Te hi bhagavatā sarūpato avuttesupi paṭikkhittānulomesu, anuññātānulomesu ca sesesu kiccesu nivattipavattihetutāya mahāgocarāti ‘‘mahāpadesā’’ti vuttā, na pana ‘‘yaṃ, bhikkhave, mayā idaṃ na kappatī’’tiādinā vuttā sādhippāyā pāḷiyeva tassā sutte paviṭṭhattā. ‘‘Suttānulomampi sutte otāretabbaṃ…pe… suttameva balavatara’’nti (pārā. aṭṭha. 1.45) hi vuttaṃ, na hesā sādhippāyā pāḷi sutte otāretabbā, na gahetabbā vā hoti, yenāyaṃ suttānulomaṃ siyā. Tasmā imaṃ pāḷiadhippāyaṃ nissāya puggalehi gahitā yathāvuttaatthāva suttānulomaṃ. Tappakāsakattā pana ayaṃ pāḷipi suttānulomanti gahetabbaṃ, tenāha ye bhagavatā evaṃ vuttātiādi. Yaṃ bhikkhavetiādipāḷinayena hi puggalehi gahetabbā ye akappiyānulomādayo atthā vuttā, te mahāpadesāti attho. ‘འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་གཞུང་’ ཞེས་པ་ནི་འདིར་སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། སྡེ་སྣོད་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་བཞི་པོ་རྣམས་ཇི་ལྟར་མཐུན་པར་ཐོབ་པ་ཁོ་ནའོ། ‘གནས་ཆེན་པོ་རྣམས་’ ཞེས་པ་ནི་གོ་སྐབས་ཆེན་པོ་དང་ཡུལ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ ‘དགེ་སློང་དག་གང་ཞིག་...’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གི་དབང་གིས་མི་རུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་རུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་བཞིན་དུ་དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ཁོ་ནའོ། དེ་དག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དངོས་སུ་མ་གསུངས་ཀྱང་། བཀག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་གནང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བྱ་བ་ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་ལྡོག་གི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་ཡུལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས། ‘གནས་ཆེན་པོ་རྣམས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། འོན་ཀྱང་ ‘དགེ་སློང་དག་གང་ཞིག་ངས་འདི་མི་རུང་ངོ་ཞེས་...’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མདོའི་ནང་དུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ‘མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའང་མདོ་ལ་གཞུག་པར་བྱའོ་...པེ་...མདོ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ་’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དགོངས་པ་དང་བཅས་པའི་གཞུང་འདི་ནི་མདོ་ལ་གཞུག་པར་མི་བྱ་ཞིང་གཟུང་བར་ཡང་མི་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ནི་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་གཞུང་གི་དགོངས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། དེ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ན་གཞུང་འདི་ཡང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། དེའི་ཕྱིར་ ‘གང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་གསུངས་པ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘དགེ་སློང་དག་གང་ཞིག་...’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གི་ཚུལ་གྱིས་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་མི་རུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གང་དག་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་གནས་ཆེན་པོ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Bhagavato pakiṇṇakadesanābhūtā ca suttānulomabhūtā ca aṭṭhakathā. Yasmā dhammasaṅgāhakattherehi pāḷivaṇṇanākkamena saṅgahetvā vuttā, tasmā ‘‘ācariyavādo’’ti vuttā, etena ca aṭṭhakathā suttasuttānulomesu atthato saṅgayhatīti veditabbā. Yathā ca esā, evaṃ attanomatipi pamāṇabhūtā. Na hi bhagavato vacanaṃ vacanānulomañca anissāya aggasāvakādayopi attano ñāṇabalena suttābhidhammavinayesu [Pg.122] kañci sammutiparamatthabhedaṃ atthaṃ vattuṃ sakkonti, tasmā sabbampi vacanaṃ sutte suttānulome ca saṅgayhati. Visuṃ pana aṭṭhakathādīnaṃ saṅgahitattā tadavasesaṃ suttasuttānulomato gahetvā catudhā vinayo niddiṭṭho. Suttādayo nissāyeva pavattāpi attanomati tesu sarūpena anāgatattā vuttaṃ ‘‘suttasuttānulomaācariyavāde muñcitvā’’ti, tenāha ‘‘anubuddhiyā nayaggāhenā’’ti. Tattha suttādīni anugatāya eva buddhiyā tehi laddhanayaggāhena cāti attho. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ཐོར་བུར་གྱུར་པ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་དོ། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་སྡུད་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་གཞུང་འགྲེལ་བའི་རིམ་པས་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ‘སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། འདིས་ནི་འགྲེལ་བཤད་དེ་མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་འདུ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ཇི་ལྟར་འདི་བཞིན་དུ། རང་གི་བློ་གྲོས་ཚད་མར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་དེ་ལྟར་རོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་དང་གསུང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་མ་བརྟེན་པར། ཉན་ཐོས་མཆོག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མདོ་དང་ཆོས་མངོན་པ་དང་འདུལ་བ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བའི་དོན་གང་ཡང་སྨྲ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་གསུང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་འདུ་བར་བྱའོ། འོན་ཀྱང་འགྲེལ་བཤད་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། དེ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་བཟུང་སྟེ། འདུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་ཏོ། མདོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞུགས་པ་ཡིན་ཡང་། རང་གི་བློ་གྲོས་ནི་དེ་དག་ཏུ་དངོས་སུ་མ་འོངས་པའི་ཕྱིར། ‘མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་རྣམས་བཏང་ནས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ ‘རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་བློས་ཚུལ་བཟུང་བས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་བློ་ཉིད་དང་། དེ་དག་ལས་ཐོབ་པའི་ཚུལ་འཛིན་པ་དང་བཅས་པས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Theravādoti mahāsumattherādīnaṃ gāho. Suttādiṃ nissāyeva viparītatopi attanomati uppajjatīti āha taṃ panātiādi. Atthenāti attanā nayaggahitena atthena. Pāḷinti attano gāhassa nissayabhūtaṃ sāṭṭhakathaṃ pāḷiṃ. Pāḷiyāti tappaṭikkhepatthaṃ parenāhaṭāya sāṭṭhakathāya pāḷiyā, attanā gahitaṃ atthaṃ nissāya pāḷiñca saṃsanditvāti attho. Ācariyavādeti attanā parena ca samuddhaṭaaṭṭhakathāya. Otarati ceva sameti cāti attanā uddhaṭehi saṃsandanavasena otarati, parena uddhaṭena sameti. Sabbadubbalāti asabbaññupuggalassa dosavāsanāya yāthāvato atthasampaṭipattiabhāvato vuttaṃ. Pamādapāṭhavasena ācariyavādassa suttānulomena asaṃsandanāpi siyāti āha ‘‘itaro na gahetabbo’’ti. གནས་བརྟན་པའི་སྨྲ་བ་ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་འོད་སྲུང་ལ་སོགས་པའི་བཟུང་བའོ། །མདོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རང་གི་བློ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པས། "ཏཾ་པན" (taṃ pana) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"དོན་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཚུལ་གྱིས་བཟུང་བའི་དོན་གྱིས། །"གཞུང་" ཞེས་པ་ནི་རང་གི་བཟུང་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ལའོ། །"གཞུང་གིས་" ཞེས་པ་ནི་དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་པས་དྲངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དང་བཅས་པའི་གཞུང་གིས། རང་གིས་བཟུང་བའི་དོན་དང་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་གཞུང་གཉིས་བསྡུར་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་རང་དང་གཞན་གྱིས་ཕྱུང་བའི་འགྲེལ་བཤད་ལའོ། །"འཇུག་པ་དང་མཐུན་པ་" ཞེས་པ་ནི་རང་གིས་ཕྱུང་བ་རྣམས་དང་བསྡུར་བའི་སྒོ་ནས་འཇུག་ཅིང་། གཞན་གྱིས་ཕྱུང་བ་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་བའོ། །"ཐམས་ཅད་ལས་ཉམ་ཆུང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མ་ཡིན་པའི་གང་ཟག་གི་སྐྱོན་གྱི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དོན་རྟོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །བརྗེད་ངས་པའི་ཀློག་ཚུལ་གྱི་དབང་གིས་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་དེ་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའང་སྲིད་པས། "གཞན་དེ་བཟུང་བར་མི་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། Samentameva gahetabbanti ye suttena saṃsandanti, evarūpāva atthā mahāpadesato uddharitabbāti dasseti tathā tathā uddhaṭaatthānameva suttānulomattā, tenāha ‘‘suttānulomato hi suttameva balavatara’’nti. Appaṭivattiyanti appaṭibāhiyaṃ. Kārakasaṅghasadisanti pamāṇattā saṅgītikārakasaṅghasadisaṃ. Buddhānaṃ ṭhitakālasadisanti dharamānakabuddhasadisanti attho. Sakavādī suttaṃ gahetvā kathetītiādīsu yo yathābhūtamatthaṃ gahetvā kathanasīlo, so sakavādī. Suttanti saṅgītittayāruḷhaṃ pāḷivacanaṃ. Paravādīti mahāvihāravāsī vā hotu aññanikāyavāsī vā, yo viparītato atthaṃ gahetvā kathanasīlo, sova idha ‘‘paravādī’’ti vutto. Suttānulomanti saṅgītittayāruḷhaṃ vā anāruḷhaṃ vā yaṃkiñci vipallāsato vā vañcanāya vā ‘‘saṅgītittayāgatamida’’nti dassiyamānaṃ suttānulomaṃ. Keci ‘‘aññanikāye suttānuloma’’nti [Pg.123] vadanti, taṃ na yuttaṃ sakavādīparavādīnaṃ ubhinnampi saṅgītittayāruḷhasuttādīnaṃ eva gahetabbato. Tathā hi vakkhati ‘‘tisso saṅgītiyo āruḷhaṃ pāḷiāgataṃ paññāyati, gahetabba’’ntiādi. Na hi sakavādī aññanikāyasuttādiṃ pamāṇato gaṇhāti, yena tesu suttādīsu dassitesu tattha ṭhātabbaṃ bhaveyya, vakkhati ca ‘‘paro tassa akappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti…pe… ‘sādhū’ti sampaṭicchitvā akappiyeyeva ṭhātabba’’nti (pārā. aṭṭha. 1.45). Tasmā paravādināpi saṅgītittaye anāruḷhampi anāruḷhamicceva dassīyati, kevalaṃ tassa tassa suttādino saṅgītittaye anāgatassa kūṭatā, āgatassa ca byañjanacchāyāya aññathā adhippāyayojanā ca viseso. Tattha ca yaṃ kūṭaṃ, taṃ apanīyati. Yaṃ aññathā yojitaṃ, tassa viparītatāsandassanatthaṃ tadaññena suttādinā saṃsandanā karīyati. Yo pana paravādinā gahito adhippāyo suttantādinā saṃsandati, so sakavādināpi attano gāhaṃ vissajjetvā gahetabboti ubhinnampi saṅgītittayāgatameva suttādipamāṇanti veditabbaṃ. Teneva kathāvatthuppakaraṇe sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; kathā. aṭṭha. nidānakathā) suttasahassampi adhippāyaggahaṇanānattena saṅgītittayāgatameva gahitaṃ, na nikāyantare kiñcīti. "མཐུན་པ་ཉིད་བཙལ་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། གང་དག་མདོ་དང་མཐུན་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་རྣམས་ཁོ་ན་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཆེན་པོ་ལས་ཕྱུང་བར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་དེ་ལྟར་ཕྱུང་བའི་དོན་རྣམས་ཁོ་ན་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས་མདོ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"བཟློག་ཏུ་མེད་པ་" ཞེས་པ་ནི་དགག་ཏུ་མེད་པའོ། །"བྱེད་པོའི་དགེ་འདུན་དང་འདྲ་བ་" ཞེས་པ་ནི་ཚད་མར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བསྡུ་བ་བྱེད་པའི་དགེ་འདུན་དང་འདྲ་བའོ། །"སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་དུས་དང་འདྲ་བ་" ཞེས་པ་ནི་བཞུགས་བཞིན་པའི་སངས་རྒྱས་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"རང་གི་སྨྲ་བས་མདོ་བཟུང་ནས་སྨྲའོ་" ལ་སོགས་པ་ལ། གང་ཞིག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་དོན་བཟུང་ནས་སྨྲ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ནི་རང་གི་སྨྲ་བ་པོའོ། །"མདོ་" ཞེས་པ་ནི་བསྡུ་བ་གསུམ་ལ་བཀོད་པའི་གཞུང་གི་ཚིག་གོ། །"གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་" ཞེས་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་པ་ཡིན་ནའང་རུང་། སྡེ་པ་གཞན་པ་ཡིན་ནའང་རུང་། གང་ཞིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་དོན་བཟུང་ནས་སྨྲ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ཉིད་འདིར་ "གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་པོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་" ཞེས་པ་ནི་བསྡུ་བ་གསུམ་ལ་བཀོད་པའམ་མ་བཀོད་པ་གང་ཡང་རུང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གམ། བསླུ་བའི་ཕྱིར་ "འདི་ནི་བསྡུ་བ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའོ་" ཞེས་སྟོན་པ་ནི་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ "སྡེ་པ་གཞན་གྱི་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ་" ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། རང་གི་སྨྲ་བ་པོ་དང་གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་པོ་གཉིས་ཀས་ཀྱང་བསྡུ་བ་གསུམ་ལ་བཀོད་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་བཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ "བསྡུ་བ་གསུམ་ལ་བཀོད་ཅིང་གཞུང་ལས་བྱུང་བར་ཤེས་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ་" ལ་སོགས་པ་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །རང་གི་སྨྲ་བ་པོས་སྡེ་པ་གཞན་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མར་མི་འཛིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་མདོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་བསྟན་པ་ན་དེ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ "གཞན་གྱིས་དེའི་མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་མདོ་ལས་རྒྱུ་དང་རྣམ་པར་ངེས་པ་མང་པོ་སྟོན་ཏོ། །ལེགས་སོ་ཞེས་དང་དུ་བླངས་ནས་མི་རུང་བ་ཉིད་ལ་གནས་པར་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་པོས་ཀྱང་བསྡུ་བ་གསུམ་ལ་མ་བཀོད་པ་ལའང་མ་བཀོད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་བསྡུ་བ་གསུམ་ལ་མ་འཁོད་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དང་དེའི་རྫུན་མ་ཉིད་དང་། འཁོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་གི་ཟུར་གྱིས་དོན་གཞན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། །དེ་ལ་གང་ཞིག་རྫུན་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསལ་བར་བྱའོ། །གང་ཞིག་དོན་གཞན་དུ་སྦྱར་བ་དེའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕིར། དེ་ལས་གཞན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་དང་བསྡུར་བར་བྱའོ། །གང་ཞིག་གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་པོས་བཟུང་བའི་བསམ་པ་དེ་མདོ་ལ་སོགས་པ་དང་མཐུན་ན། དེ་ནི་རང་གི་སྨྲ་བ་པོས་ཀྱང་རང་གི་འཛིན་པ་བཏང་ནས་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། གཉིས་ཀས་ཀྱང་བསྡུ་བ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་ཚད་མར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒོལ་བ་དང་ཕྱིར་རྒོལ་བའི་གཞི་ལས། རང་གི་སྨྲ་བ་ལ་མདོ་ལྔ་བརྒྱ་དང་། གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་ལ་ལྔ་བརྒྱ་སྟེ། མདོ་སྟོང་པོའང་བསམ་པ་འཛིན་ཚུལ་གྱི་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་བསྡུ་བ་གསུམ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་བཟུང་གི སྡེ་པ་གཞན་གྱི་ཅི་ཡང་མ་བཟུང་ངོ་། Khepanti ‘‘kiṃ iminā’’ti paṭikkhepaṃ chaḍḍanaṃ. Garahanti ‘‘kimesa bālo jānātī’’ti nindanaṃ. Sutte otāretabbanti yassa suttassa anulomanato idaṃ suttānulomaṃ akāsi, tasmiṃ, tadanurūpe vā aññatarasmiṃ sutte attanā gahitaṃ suttānulomaṃ atthato saṃsandanavasena otāretabbaṃ, ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇena imasmiṃ sutte saṃsandatī’’ti saṃsanditvā dassetabbanti attho. Ayanti sakavādī. Paroti paravādī. Ācariyavādo sutte otāretabboti yassa suttassa vaṇṇanāvasena ayaṃ ācariyavādo pavatto, tasmiṃ, tādise ca aññatarasmiṃ sutte pubbāparaatthasaṃsandanavasena otāretabbaṃ. Gārayhācariyavādoti pamādalikhito, bhinnaladdhikehi vā ṭhapito, esa nayo sabbattha. "སྤང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ "འདིས་ཅི་བྱ་" ཞེས་དགག་པ་དང་དོར་བའོ། །"སྨད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ "བྱིས་པ་འདིས་ཅི་ཤེས་" ཞེས་སྐུར་བ་འདེབས་པའོ། །"མདོ་ལ་གཞུག་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། མདོ་གང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་མདོའི་རྗེས་མཐུན་འདི་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལའམ། དེ་དང་མཐུན་པའི་མདོ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་རང་གིས་བཟུང་བའི་མདོའི་རྗེས་མཐུན་དེ་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྡུར་ཏེ་གཞུག་པར་བྱའོ། །"རྒྱུ་འདི་དང་འདིས་མདོ་འདི་དང་མཐུན་ནོ་" ཞེས་བསྡུར་ནས་བསྟན་པར་བྱ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"འདི་" ཞེས་པ་ནི་རང་གི་སྨྲ་བ་པོའོ། །"གཞན་" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་སྨྲ་བ་པོའོ། །"སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་མདོ་ལ་གཞུག་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། མདོ་གང་གི་བཤད་པའི་དབང་གིས་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་འདི་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་ལའམ། དེ་ལྟ་བུའི་མདོ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་སྔ་ཕྱིའི་དོན་བསྡུར་བའི་སྒོ་ནས་གཞུག་པར་བྱའོ། །"སྨད་པར་བྱ་བའི་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་" ཞེས་པ་ནི་བརྗེད་ངས་པས་བྲིས་པའམ། གྲུབ་མཐའ་ཐ་དད་པས་བཞག་པ་སྟེ། ཚུལ་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ། Yaṃ kiñci kūṭasuttaṃ bāhirakasuttādivacanaṃ na gahetabbanti dassetuṃ suttaṃ suttānulome otāretabbantiādi vuttaṃ. Guḷhavessantarādīni mahāsaṅghikādibhinnaladdhikānaṃ pakaraṇāni. Ādi-saddena guḷhaummaggādīnaṃ gahaṇaṃ[Pg.124]. Sakavādī suttaṃ gahetvā katheti, paravādīpi suttantiādinā aññepi vādālambanā vuttanayena sakkā ñātunti idha na vuttā. རྫུན་མའི་མདོ་དང་ཕྱི་རོལ་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གང་ཡང་རུང་བ་མི་བཟུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་གཞུག་པར་བྱའོ་" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"གསང་བའི་ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་གྱི་སྐྱེས་རབས་" ལ་སོགས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པ་ལ་སོགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཐ་དད་པའི་གཞུང་རྣམས་སོ། །"ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སྒྲས་ "གསང་བའི་སྨྱུག་མའི་སྐྱེས་རབས་" ལ་སོགས་པ་བསྡུའོ། །"རང་གི་སྨྲ་བས་མདོ་བཟུང་ནས་སྨྲའོ། །གཞན་གྱི་སྨྲ་བས་ཀྱང་མདོ་" ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྩོད་པའི་གཞི་གཞན་དག་ཀྱང་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་ནུས་པའི་ཕྱིར། འདིར་མ་གསུངས་སོ། Evaṃ suttasuttānulomādimukhena sāmaññato vivādaṃ dassetvā idāni visesato vivādavatthuṃ tabbinicchayamukhena suttādīnañca dassetuṃ atha panāyaṃ kappiyantiādi vuttaṃ. Sutte ca suttānulome cāti ettha ca-kāro vikappattho, tena ācariyavādādīnampi saṅgaho, tenāha ‘‘kāraṇañca vinicchayañca dassetī’’ti. Tattha kāraṇanti suttādinayaṃ nissāya attanomatiyā uddhaṭaṃ hetuṃ. Vinicchayanti aṭṭhakathāvinicchayaṃ. Kāraṇacchāyāti suttādīsu ‘‘kappiya’’nti gāhassa, ‘‘akappiya’’nti gāhassa ca nimittabhūtaṃ kicchena paṭipādanīyaṃ avibhūtakāraṇaṃ kāraṇacchāyā, kāraṇapatirūpakanti attho. Vinayañhi patvāti imassa vivaraṇaṃ kappiyākappiyavicāraṇamāgammāti. Rundhitabbanti kappiyasaññāya vītikkamakaraṇaṃ rundhitabbaṃ, taṃnivāraṇacittaṃ daḷhataraṃ kātabbaṃ. Sotaṃ pacchinditabbanti tattha vītikkamappavatti pacchinditabbā. Garukabhāveti akappiyabhāve. Suttavinicchayakāraṇehīti suttena aṭṭhakathāvinicchayena ca laddhakāraṇehi. Evantiādi yathāvuttassa atthassa nigamanavacanaṃ. Atirekakāraṇanti suttādīsu purimaṃ purimaṃ atirekakāraṇaṃ nāma, bahukāraṇaṃ vā. དེ་ལྟར་མདོ་དང་མདོའི་རྗེས་མཐུན་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྤྱིར་རྩོད་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཁྱད་པར་དུ་རྩོད་པའི་གཞི་དང་དེའི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་སྒོ་ནས་མདོ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "འོན་ཀྱང་འདི་ནི་རུང་བའོ་" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"མདོ་ལ་ཡང་མདོའི་རྗེས་མཐུན་ལ་ཡང་" ཞེས་པ་འདིར་ "ཡང་" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཏེ། དེས་སློབ་དཔོན་གྱི་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའང་བསྡུའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "རྒྱུ་དང་རྣམ་པར་ངེས་པའང་སྟོན་ཏོ" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "རྒྱུ་" ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་བློས་ཕྱུང་བའི་གཏན་ཚིགས་སོ། །"རྣམ་པར་ངེས་པ་" ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་ངེས་པའོ། །"རྒྱུའི་གྲིབ་མ་" ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས། "རུང་བའོ་" ཞེས་འཛིན་པ་དང་། "མི་རུང་བའོ་" ཞེས་འཛིན་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། དཀའ་བས་སྒྲུབ་པར་བྱ་བ། མི་གསལ་བའི་རྒྱུ་སྟེ། རྒྱུའི་གྲིབ་མའམ་རྒྱུ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"འདུལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་" ཞེས་པའི་བཤད་པ་ནི་ "རུང་བ་དང་མི་རུང་བ་བརྟག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་" ཞེས་པའོ། །"དགག་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི་རུང་བར་འདུ་ཤེས་པས་འདས་པ་བྱེད་པ་དགག་པར་བྱ་ཞིང་། དེ་བཟློག་པའི་སེམས་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པར་བྱའོ། །"རྒྱུན་གཅད་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་འདས་པའི་འཇུག་པ་གཅད་པར་བྱའོ། །"ལྕི་བའི་དངོས་པོ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ལའོ། །"མདོ་དང་རྣམ་པར་ངེས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་པ་ནི་མདོ་དང་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ལས་རྙེད་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །"དེ་ལྟར་" ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཚིག་གོ། །"ལྷག་པའི་རྒྱུ་" ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྔ་མ་སྔ་མ་ནི་ལྷག་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་ན་རྒྱུ་མང་པོའོ། Vācuggatanti vācāya uggataṃ, tattha nirantaraṃ ṭhitanti attho. ‘‘Suttaṃ nāma sakalaṃ vinayapiṭaka’’nti vuttattā puna suttatoti tadatthapaṭipādakaṃ suttābhidhammapāḷivacanaṃ adhippetaṃ. Anubyañjanatoti imassa vivaraṇaṃ paripucchato ca aṭṭhakathāto cāti. Tattha paripucchāti ācariyassa santikā pāḷiyā atthasavanaṃ. Aṭṭhakathāti pāḷimuttakavinicchayo. Tadubhayampi hi pāḷiṃ anugantvā atthassa byañjanato ‘‘anubyañjana’’nti vuttaṃ. Vinayeti vinayācāre, teneva vakkhati vinayaṃ avijahanto avokkamantotiādi. Tattha patiṭṭhānaṃ nāma sañcicca āpattiyā anāpajjanādi hotīti āha ‘‘lajjībhāvena patiṭṭhito’’ti, tena lajjī hotīti vuttaṃ hoti. Vinayadharassa lakkhaṇe vattabbe kiṃ iminā lajjībhāvenāti āha alajjī hītiādi. Tattha bahussutopīti iminā paṭhamalakkhaṇasamannāgamaṃ dasseti. Lābhagarutāyātiādinā vinaye ṭhitatāya abhāve paṭhamalakkhaṇayogo kiccakaro na hoti, atha [Pg.125] kho akiccakaro anatthakaro evāti dasseti. Saṅghabhedassa pubbabhāgo kalaho saṅgharāji. "ངག་ཏུ་བྱང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ངག་ལས་ཐོན་པ། དེ་ལ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་གནས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མདོ་ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་མཐའ་དག་གོ་" ཞེས་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ཡང་ "མདོ་ལས་" ཞེས་པས་དེའི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་མདོ་དང་ཆོས་མངོན་པའི་གཞུང་གི་ཚིག་ལ་འདོད་དོ། །"རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡི་གེ་ལས་" ཞེས་པའི་བཤད་པ་ནི་ "ཡོངས་སུ་འདྲི་བ་དང་འགྲེལ་བཤད་ལས་" ཞེས་པོ། །དེ་ལ་ "ཡོངས་སུ་འདྲི་བ་" ཞེས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་ནས་གཞུང་གི་དོན་ཐོས་པའོ། །"འགྲེལ་བཤད་" ཞེས་པ་ནི་གཞུང་ལས་གྲོལ་བའི་རྣམ་པར་ངེས་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀའང་གཞུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། "རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡི་གེ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"འདུལ་བ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་འདུལ་བའི་སྤྱོད་པ་ལའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "འདུལ་བ་མི་གཏོང་ཞིང་མི་འདོར་བར་" ལ་སོགས་པ་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ "གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་ལྟུང་བ་ལ་མི་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པས། "ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དངོས་པོས་གནས་པའོ་" ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེས་ན་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །འདུལ་བ་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དངོས་པོ་འདིས་ཅི་བྱ་ཞེ་ན། "ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ "ཐོས་པ་མང་པོ་ཡིན་ནའང་" ཞེས་པས་དང་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །"རྙེད་པ་ལ་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་" ལ་སོགས་པས་འདུལ་བ་ལ་གནས་པ་མེད་ན། དང་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའང་བྱ་བ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་བྱ་བ་མི་བྱེད་ཅིང་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་འཐབ་རྩོད་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་གས་ཆའོ། Vitthunatīti vitthambhati, nitthunati vā santiṭṭhituṃ na sakkoti, tenāha yaṃ yantiādi. Ācariyaparamparāti ācariyānaṃ vinicchayaparamparā, teneva vakkhati ‘‘attano matiṃ pahāya…pe… yathā ācariyo ca ācariyācariyo ca pāḷiñca paripucchañca vadanti, tathā ñātuṃ vaṭṭatī’’ti. Na hi ācariyānaṃ nāmamattato paramparājānane payojanamatthi. Pubbāparānusandhitoti pubbavacanassa aparavacanena saha atthasambandhajānanato. Atthatoti padatthapiṇḍatthaadhippetatthādito. Kāraṇatoti tadatthupapattito. Theravādaṅganti theravādapaṭipāṭiṃ, tesaṃ vinicchayapaṭipāṭinti attho. "འཐོར་བར་བྱེད་པ་" ཞེས་པ་ནི་བརྟན་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་འཁུན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གནས་པར་མི་ནུས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "གང་དང་གང་" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་" ཞེས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་བརྒྱུད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "རང་གི་བློ་དོར་ནས། །ཇི་ལྟར་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཀྱིས་གཞུང་དང་ཡོངས་སུ་འདྲི་བ་སྨྲ་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་རིགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་བརྒྱུད་པ་ཤེས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །"སྔ་ཕྱིའི་མཚམས་སྦྱོར་ལས་" ཞེས་པ་ནི་སྔ་མའི་ཚིག་དང་ཕྱི་མའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཤེས་པ་ལས་སོ། །"དོན་གྱི་སྒོ་ནས་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་དོན་དང་། བསྡུས་པའི་དོན་དང་། འདོད་པའི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། །"རྒྱུའི་སྒོ་ནས་" ཞེས་པ་ནི་དེའི་དོན་འཐད་པ་ལས་སོ། །"གནས་བརྟན་པའི་སྨྲ་བའི་ཡན་ལག་" ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་པའི་སྨྲ་བའི་རིམ་པའམ། དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་རིམ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Imehi ca pana tīhi lakkhaṇehīti ettha paṭhamena lakkhaṇena vinayassa suṭṭhu uggahitabhāvo vutto. Dutiyenassa lajjībhāvena ceva acalatāya ca patiṭṭhitatā. Tatiyena pāḷiaṭṭhakathāsu anurūpena anāgatampi tadanulomato ācariyehi dinnanayato vinicchinituṃ samatthatā. Otiṇṇe vatthusminti codanāvasena vītikkamavatthusmiṃ saṅghamajjhe otiṇṇe. Codakena cuditakena ca vutte vattabbeti evaṃ otiṇṇe vatthuṃ nissāya codakena ‘‘diṭṭhaṃ suta’’ntiādinā cuditakena ‘‘atthi natthī’’tiādinā ca yaṃ vattabbaṃ, tasmiṃ vattabbe vutteti attho. Thullaccayadubbhāsitānaṃ mātikāya anāgatattā ‘‘pañcannaṃ āpattīna’’nti vuttaṃ. Tikadukkaṭanti ‘‘anupasampanne upasampannasaññī ujjhāyati vā khīyati vā āpatti dukkaṭassā’’tiādinā (pāci. 106 thokaṃ visadisaṃ) āgataṃ tikadukkaṭaṃ. Aññataraṃ vā āpattinti ‘‘kāle vikālasaññī āpatti dukkaṭassa, kāle vematiko āpatti dukkaṭassā’’tiādikaṃ (pāci. 250) dukadukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ. Antarāpattinti tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade āgatavatthuvītikkamaṃ vinā aññasmiṃ vatthuvītikkame nidānato pabhuti vinītavatthupariyosānā antarantarā vuttaṃ āpattiṃ. Idha pana ‘‘vatthuṃ oloketī’’ti visuṃ gahitattā tadavasesā antarāpattīti gahitā. Paṭilātaṃ ukkhipatīti idaṃ visibbanasikkhāpade (pāci. 350-351) āgataṃ. Tattha ḍayhamānaṃ alātaṃ aggikapālādito bahi patitaṃ avijjhātameva paṭiukkhipati[Pg.126], puna yathāṭhāne ṭhapetīti attho. Vijjhātaṃ pana pakkhipantassa pācittiyameva. Anāpattinti ettha antarantarā vuttā anāpattipi atthi, ‘‘anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’tiādi (pārā. 159) viya sāpi saṅgayhati. “འདི་ལས་ ‘མཚན་ཉིད་འདི་གསུམ་གྱིས་’ ཞེས་པ་ལ། དང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་འདུལ་བ་ལེགས་པར་བཟུང་བ་ཉིད་གསུངས། གཉིས་པས་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མི་གཡོ་བར་གནས་པ་ཉིད་དོ། གསུམ་པས་ནི་ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་དག་ལས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་མ་བྱུང་ཡང་། དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གནང་བའི་ཚུལ་ལས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་ནུས་པ་ཉིད་དོ། །‘གཞི་ལ་བབས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐུར་འདེབས་ཀྱི་དབང་གིས་འགལ་བའི་གཞི་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་བབས་པ་ལའོ། །‘གཤེ་བ་པོ་དང་གཤེ་བར་བྱ་བ་དག་གིས་སྨྲས་པ་ལ་སྨྲ་བར་བྱ་བ་’ ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་བབས་པའི་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་གཤེ་བ་པོས་ ‘མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་’ ལ་སོགས་པ་དང་། གཤེ་བར་བྱ་བས་ ‘ཡོད་པ་དང་མེད་པ་’ ལ་སོགས་པས་གང་ཞིག་སྨྲ་བར་བྱ་བ་དེ། སྨྲ་བར་བྱ་བ་དེ་སྨྲས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །སྦོམ་པོ་དང་ཉེས་སྨྲས་དག་མ་ཏྲི་ཀ་ལས་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར། ‘ལྟུང་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་གསུངས། །‘ཏྲི་ཀ་ཉེས་བྱས་’ ཞེས་པ་ནི། ‘བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་ལ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་འདུ་ཤེས་ཏེ་འཕྱ་བའམ་སྨོད་ན་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཏྲི་ཀ་ཉེས་བྱས་སོ། །‘གཞན་ཡང་ལྟུང་བ་ཞིག་’ ཞེས་པ་ནི། ‘དུས་སུ་དུས་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་ཏེ་ལྟུང་བ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ། དུས་སུ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་སྟེ་ལྟུང་བ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུ་ཀ་ཉེས་བྱས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། །‘བར་གྱི་ལྟུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི། བསླབ་པའི་གཞི་དེ་དང་དེ་དག་ལས་བྱུང་བའི་གཞི་ལས་འགལ་བ་མ་གཏོགས། གཞན་པའི་གཞི་ལས་འགལ་བ་ལ་གླེང་གཞི་ནས་བཟུང་སྟེ་རྣམ་པར་ཞི་བའི་གཞིའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་སྐབས་སུ་གསུངས་པའི་ལྟུང་བའོ། །འདིར་ནི་ ‘གཞི་ལ་བལྟའོ་’ ཞེས་སོ་སོར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་བར་གྱི་ལྟུང་བར་བཟུང་བའོ། །‘མེ་མགལ་ཕྱིར་འདེགས་པ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་འཚེམ་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་འབར་བཞིན་པའི་མེ་མགལ་མེ་ཕོར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱིར་ལྷུང་བ་མ་ཤི་བ་ཉིད་ཕྱིར་འདེགས་ཤིང་། སླར་ཡང་གནས་སུ་འཇོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཤི་བ་ནི་འཇུག་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་ཉིད་དོ། །‘ལྟུང་བ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་འདིར་བར་སྐབས་སུ་གསུངས་པའི་ལྟུང་བ་མེད་པའང་ཡོད་དེ། ‘དགེ་སློང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དེའང་འདིར་འདུ་བའོ།། Pārājikāpattīti na tāva vattabbanti idaṃ āpannapuggalena lajjīdhamme ṭhatvā yathābhūtaṃ āvikaraṇepi dubbinicchayaṃ adinnādānādiṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana methunādīsu vijānanaṃ, taṃ vattabbameva, tenāha methunadhammavītikkamo hītiādi. Yo pana alajjitāya paṭiññaṃ adatvā vikkhepaṃ karoti, tassa āpatti na sakkā oḷārikāpi vinicchinituṃ, yāva so yathābhūtaṃ nāvi karoti, saṅghassa ca āpattisandeho na vigacchati, tāva nāsitakova bhavissati. Sukhumāti cittaparivattiyā sukhumatāya sukhumā. Tenāha ‘‘cittalahukā’’ti, cittaṃ tassa lahukanti attho. Teti vītikkame. Taṃvatthukanti adinnādānādimūlakaṃ. Yaṃ ācariyo bhaṇati, taṃ karohītiādi sabbaṃ lajjīpesalaṃ kukkuccakameva sandhāya vuttaṃ. Yo yāthāvato pakāsetvā suddhimeva gavesati, tenāpi, pārājikosīti na vattabboti anāpattikoṭiyāpi saṅkiyamānattā vuttaṃ, teneva ‘‘pārājikacchāyā’’ti vuttaṃ. Sīlāni sodhetvāti yasmiṃ vītikkame pārājikāsaṅkā vattati, tattha pārājikābhāvapakkhaṃ gahetvā desanāvuṭṭhānagāminīnaṃ āpattīnaṃ sodhanavasena sīlāni sodhetvā. Dvattiṃsākāranti pākaṭabhāvato upalakkhaṇavasena vuttaṃ, yaṃ kiñci abhirucitaṃ manasikātuṃ vaṭṭateva. Kammaṭṭhānaṃ ghaṭiyatīti vippaṭisāramūlakena vikkhepena antarantarā khaṇḍaṃ adassetvā pabandhavasena cittena saṅghaṭiyati. Saṅkhārāti vipassanākammaṭṭhānavasena vuttaṃ. Sāpattikassa hi paguṇampi kammaṭṭhānaṃ na suṭṭhu upaṭṭhāti, pageva pārājikassa. Tassa hi vippaṭisāraninnatāya cittaṃ ekaggaṃ na hoti. Ekassa pana vitakkavikkhepādibahulassa suddhasīlassapi cittaṃ na samādhiyati, taṃ idha pārājikamūlakanti na gahetabbaṃ. Katapāpamūlakena vippaṭisārenevettha cittassa asamādhiyanaṃ sandhāya ‘‘kammaṭṭhānaṃ na ghaṭiyatī’’ti vuttaṃ, tenāha vippaṭisāragginātiādi. Attanāti cittena karaṇabhūtena puggalo kattā jānāti, paccatte vā karaṇavacanaṃ, attā sayaṃ pajānātīti attho. “‘ཕམ་པའི་ལྟུང་བའོ་ཞེས་རེ་ཞིག་མི་སྨྲའོ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི། ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་གིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཆོས་ལ་གནས་ཏེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་བྱས་ཀྱང་། རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་དཀའ་བའི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། །མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་སླ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ལས་འགལ་བ་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །གང་ཞིག་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁས་མ་བླངས་པར་རྣམ་པར་གཡེང་བར་བྱེད་པ་དེའི་ལྟུང་བ་ནི་རགས་པའང་རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཁོས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་མ་བྱས་ཤིང་། དགེ་འདུན་གྱི་ལྟུང་བའི་ཐེ་ཚོམ་མ་བསལ་བའི་བར་དུ་དེ་ནི་བཅོམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །‘ཕྲ་མོ་’ ཞེས་པ་ནི་སེམས་འགྱུར་བ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར་ཕྲ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘སེམས་ཡང་བ་’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་སེམས་ཡང་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །‘དེ་དག་’ ཅེས་པ་ནི་འགལ་བ་རྣམས་ལའོ། །‘དེའི་གཞི་ཅན་’ ཞེས་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩ་བ་ཅན་ནོ། །‘སློབ་དཔོན་གྱིས་གང་སྨྲས་པ་དེ་བྱོས་ཤིག་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་ཤིང་མཛེས་པའི་འགྱོད་པ་ཅན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། །གང་ཞིག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་བྱས་ཏེ་དག་པ་ཉིད་འཚོལ་བ་དེ་ལའང་། ‘ཁྱོད་ཕམ་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་མི་སྨྲའོ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་མཐའང་དོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་ ‘ཕམ་པའི་གྲིབ་མ་’ ཞེས་གསུངས། །‘ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་དག་པར་བྱས་ཏེ་’ ཞེས་པ་ནི། འགལ་བ་གང་ལ་ཕམ་པའི་དོགས་པ་འཇུག་པ་དེ་ལ། ཕམ་པ་མེད་པའི་ཕྱོགས་བཟུང་ནས་བཤགས་པ་དང་ལྡང་བར་འགྱུར་བའི་ལྟུང་བ་རྣམས་སྦྱོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་སྦྱངས་ཏེའོ། །‘རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་’ ཞེས་པ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པ་སྟེ། གང་ཡང་རུང་བ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལས་ཀྱི་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་རུང་བ་ཉིད་དོ། །‘ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཞི་སྦྱོར་བ་’ ཞེས་པ་ནི་འགྱོད་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་རྣམ་པར་གཡེང་བས་བར་སྐབས་སུ་ཆད་པ་མི་སྟོན་པར་རྒྱུན་ཆགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སེམས་དང་སྦྱོར་བའོ། །‘འདུ་བྱེད་རྣམས་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་གིས་གསུངས། །ལྟུང་བ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་གོམས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཞིའང་ལེགས་པར་མི་གསལ་ན། ཕམ་པ་བྱུང་བ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས། དེ་ལ་ནི་འགྱོད་པ་ལ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་མི་འགྱུར་རོ། །རྣམ་རྟོག་དང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་སོགས་པ་མང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པ་འགའ་ཞིག་ལའང་སེམས་མི་མཉམ་པར་འཇོག་པ་དེ། འདིར་ཕམ་པའི་རྩ་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་མི་བཟུང་ངོ་། །བྱས་པའི་སྡིག་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་འགྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདིར་སེམས་མི་མཉམ་པར་འཇོག་པ་ལ་དགོངས་ནས་ ‘ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཞི་མི་སྦྱོར་རོ་’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘འགྱོད་པའི་མེས་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །‘བདག་ཉིད་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ཟག་བྱེད་པ་པོས་ཤེས་པའམ། ཡང་ན་རང་གི་དོན་དུ་བྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ ། Catubbidhavinayādikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. “འདུལ་བ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།།” Padabhājanīyavaṇṇanā “ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པ།” Yo [Pg.127] viya dissatīti yādiso, yaṃ-saddatthe yathā-saddo vattatīti āha ‘‘yena vā tena vā yutto’’ti. Yena tenāti hi padadvayena aniyamato yaṃ-saddatthova dassito. Vāsadhurayuttoti vipassanādhurayutto. Yā jāti assāti yaṃjāti, puggalo, sova yaṃjacco sakatthe yapaccayaṃ katvā. Gottavasena yena vā tena vā gottena yathāgotto vā tathāgotto vā hotūti sambandho. Sīlesūti pakatīsu. Atha khoti idaṃ kintūti imasmiṃ atthe. Kiṃ vuttaṃ hotīti attho. Imasmiṃ attheti imasmiṃ pārājikavisaye. Esoti yathāvuttehi pakārehi yutto. Ariyāyāti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyānaṃ yācanā’’ti evaṃ vuttāya, na, ‘‘dehi me’’ti kapaṇāya. Liṅgasampaṭicchanenāti ‘‘bhikkhaṃ carissāmī’’ti cittābhāvepi bhikkhāhāranissitapabbajjāliṅgassa sampaṭicchanena. Kājabhattanti kājehi ānītabhattaṃ. Adhammikāyāti adhisīlasikkhādibhikkhuguṇābhāvato vuttaṃ, tenāha ‘‘abhūtāyā’’ti. ‘‘Mayaṃ bhikkhū’’ti vadantā paṭiññāmatteneva bhikkhū, na atthatoti attho. Idañca ‘‘mayaṃ bhikkhū’’ti paṭijānanassāpi sambhavato vuttaṃ. ‘‘Mayaṃ bhikkhū’’ti appaṭijānantāpi hi bhikkhuvohāranimittassa liṅgassa gahaṇena ceva bhikkhūnaṃ dinnapaccayabhāgaggahaṇādinā ca bhikkhupaṭiññā eva nāma honti. Tathā hi vuttaṃ puggalapaññattiaṭṭhakathāyaṃ – “‘གང་དང་འདྲ་བར་མཐོང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟ་བུའོ། །‘གང་’ ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ལ་ ‘ཇི་ལྟར་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ‘གང་གིས་སམ་དེས་སྦྱོར་བ་’ ཞེས་གསུངས། །‘གང་གིས་དེས་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོས་མ་ངེས་པའི་སྒོ་ནས་ ‘གང་’ ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །‘གནས་ཀྱི་ཁུར་དང་ལྡན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཁུར་དང་ལྡན་པའོ། །‘རིགས་གང་ཞིག་འདི་ལ་ཡོད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རིགས་གང་ཞིག་སྟེ། གང་ཟག་གོ །དེ་ཉིད་རང་གི་དོན་ལ་ཡ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་ ‘རིགས་གང་བ་’ ཞེས་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་རིགས་གང་གིས་སམ་དེས་རིགས་ཇི་ལྟ་བུའམ་དེ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྦྱོར་རོ། །‘ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་རྣམས་ལའོ། །‘འོན་ཀྱང་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་ ‘འོན་ཏེ་’ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ལའོ། །‘ཅི་ཞིག་སྨྲས་པར་འགྱུར་རམ་’ ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །‘དོན་འདི་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ཕམ་པའི་ཡུལ་འདི་ལའོ། །‘འདི་ནི་’ ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་དང་ལྡན་པའོ། །‘འཕགས་པས་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘འཕགས་པ་རྣམས་ནི་དམིགས་ཏེ་བཞུགས་སོ། །འདི་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སློང་བའོ་’ ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་སློང་བས་ཏེ། ‘བདག་ལ་བྱིན་ཅིག་’ ཞེས་པའི་ཉམ་ཐག་པའི་སློང་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །‘རྟགས་ཁས་ལེན་པས་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བར་བྱའོ་’ ཞེས་པའི་སེམས་མེད་ཀྱང་། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཟས་ལ་བརྟེན་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྟགས་ཁས་ལེན་པས་སོ། །‘ཁུར་གྱིས་བསྐྱལ་བའི་ཟས་’ ཞེས་པ་ནི་གཉའ་ཤིང་གིས་བསྐྱལ་བའི་ཟས་སོ། །‘ཆོས་མ་ཡིན་པས་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་སློང་གི་ཡོན་ཏན་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས་’ ཞེས་གསུངས། །‘བདག་ཅག་ནི་དགེ་སློང་དག་གོ་’ ཞེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཙམ་གྱིས་དགེ་སློང་ཡིན་གྱི། དོན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འདི་ནི་ ‘བདག་ཅག་ནི་དགེ་སློང་དག་གོ་’ ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ལའང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་གསུངས། །‘བདག་ཅག་ནི་དགེ་སློང་དག་གོ་’ ཞེས་ཁས་མི་ལེན་པའང་དགེ་སློང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་རྟགས་འཛིན་པ་ཉིད་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བྱིན་པའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཆ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པས་དགེ་སློང་དུ་ཁས་བླངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་གང་ཟག་གི་བཏགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་ཏེ། ‘‘‘Abrahmacārī brahmacāripaṭiñño’ti aññe brahmacārino sunivatthe supārute sumbhakapattadhare gāmanigamajanapadarājadhānīsu piṇḍāya caritvā jīvikaṃ kappente disvā sayampi tādisena ākārena tathā paṭipajjanato ‘ahaṃ brahmacārī’ti paṭiññaṃ dento viya hoti. ‘Ahaṃ bhikkhū’ti vatvā uposathaggādīni pavisanto pana brahmacāripaṭiñño hotiyeva, tathā saṅghikaṃ lābhaṃ gaṇhanto’’ti (pu. pa. aṭṭha. 91). “‘ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པར་ཁས་ཆེ་བ་’ ཞེས་པ་ནི། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་གཞན་དག་ལེགས་པར་བགོས་ཤིང་ལེགས་པར་གྱོན་པ། ལྷུང་བཟེད་མཛེས་པ་འཛིན་པ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་འཁོར་དང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་ཏེ་འཚོ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་མཐོང་ནས། རང་ཉིད་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པས་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ‘བདག་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ་’ ཞེས་ཁས་ལེན་པ་སྦྱིན་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །‘བདག་ནི་དགེ་སློང་ངོ་’ ཞེས་སྨྲས་ཏེ་གསོ་སྦྱོང་གི་ཁང་པ་ལ་སོགས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པར་ཁས་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་འདུན་གྱི་རྙེད་པ་ལེན་པའང་དེ་བཞིན་ནོ།། Tasmā evarūpehi paṭiññāya bhikkhūhi gotrabhupariyosānehi saddhiṃ sambhogaparibhogo na vaṭṭati, alajjīparibhogova hoti. Sañcicca āpattiāpajjanādialajjīlakkhaṇaṃ pana ukkaṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ vasena vuttaṃ sāmaṇerādīnampi [Pg.128] alajjīvohāradassanato. ‘‘Alajjīsāmaṇerehi hatthakammampi na kāretabba’’nti hi vuttaṃ. Yathāvihitapaṭipattiyaṃ atiṭṭhanañhi sabbasādhāraṇaṃ alajjīlakkhaṇaṃ. Dussīlā liṅgaggahaṇato paṭṭhāya yathāvihitapaṭipattiyā abhāvato ekantā lajjinova mahāsaṅghikādinikāyantarikā viya, liṅgatthenakādayo viya, ca. Yāva 11 ca tesaṃ bhikkhupaṭiññā anuvattati, tāva bhikkhu eva, tehi ca paribhogo alajjipaabhogova, tesañca bhikkhusaṅghasaññāya dinnaṃ saṅghe dinnaṃ nāma hoti. Vuttañhi bhagavatā – “དེའི་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུའི་ཁས་ལེན་པའི་དགེ་སློང་རིགས་ཙམ་དུ་གྱུར་པའི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ནི་མི་རུང་སྟེ། ངོ་ཚ་མེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཤེས་བཞིན་དུ་ལྟུང་བ་ལ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དགེ་སློང་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཐ་སྙད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །‘ངོ་ཚ་མེད་པའི་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་ལག་གི་ལས་ཀྱང་མི་བྱའོ་’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་བཅས་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་མི་གནས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་བའི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ནི་རྟགས་བཟུང་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཇི་ལྟར་བཅས་པའི་སྒྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་ཕལ་ཆེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་པ་གཞན་པ་རྣམས་བཞིན་དང་། རྟགས་རྐུ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་གཏན་ནས་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཤ་སྟག་གོ །ཇི་སྲིད་དུ་དེ་དག་གི་དགེ་སློང་གི་ཁས་ལེན་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དེ་སྲིད་དུ་དགེ་སློང་ཉིད་དེ། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ལོངས་སྤྱོད་པའང་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་དག་ལ་དགེ་སློང་དགེ་འདུན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བྱིན་པ་ནི་དགེ་འདུན་ལ་བྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Bhavissanti kho panānanda, anāgatamaddhānaṃ gotrabhuno kāsāvakaṇṭhā dussīlā pāpadhammā, tesu dussīlesu saṅghaṃ uddissa dānaṃ dassanti, tadāpāhaṃ, ānanda, saṅghagataṃ dakkhiṇaṃ asaṅkhyeyyaṃ appameyyaṃ vadāmī’’ti (ma. ni. 3.380). “‘ཀུན་དགའ་བོ་། མ་འོངས་པའི་དུས་ན་རིགས་ཙམ་འཛིན་པ། ངུར་སྨྲིག་སྐེ་ལ་ཐོགས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ། སྡིག་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་དགེ་སློང་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་དེ་དག་ལ་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ཏེ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་དགའ་བོ་། དེའི་ཚེའང་དགེ་འདུན་ལ་ཕུལ་བའི་ཡོན་ནི་གྲངས་མེད་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའོ་ཞེས་ངས་སྨྲའོ་’ ཞེས་སོ།། Bhagavato saṅghaṃ uddissa dinnattā dakkhiṇā asaṅkhyeyyā appameyyā jātā. Dussīlānaṃ dinnattā nāti ce? Na, tesu saṅghaṃ uddissāti gotrabhūnaṃ paṭiggāhakattena parāmaṭṭhattā, itarathā ‘‘yesu kesuci gahaṭṭhesu vā pabbajitesu vā saṅghaṃ uddissā’’ti vattabbatāpasaṅgato, tathā ca ‘‘tadāpāhaṃ, ānandā’’ti heṭṭhimakoṭidassanassa payojanaṃ na siyā. Tasmā gotrabhūnampi abhāve saṅghaṃ uddissa dānaṃ natthi, heṭṭhimakoṭiyā tesupi dinnā saṅghagatā dakkhiṇā asaṅkhyeyyā, na tato paraṃ sijjhatīti tepi paṭiññāya bhikkhu evāti gahetabbaṃ. “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ཏེ་བྱིན་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ནི་གྲངས་མེད་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་གྱུར་གྱི། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ལ་བྱིན་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ‘དེ་དག་ལ་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ཏེ་’ ཞེས་རིགས་ཙམ་པ་རྣམས་ལེན་པ་པོ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དུ་ནི་ ‘ཁྱིམ་པའམ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གང་ཡང་རུང་བ་དག་ལ་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་ཏེ་’ ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལྟ་ནའང་ ‘ཀུན་དགའ་བོ་དེའི་ཚེའང་ངས་’ ཞེས་མཐའི་མཚམས་བསྟན་པའི་དགོས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རིགས་ཙམ་པ་རྣམས་ཀྱང་མེད་ན་དགེ་འདུན་ལ་དམིགས་པའི་སྦྱིན་པ་མེད་དེ། མཐའི་མཚམས་ཀྱིས་དེ་དག་ལའང་བྱིན་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ཕུལ་བའི་ཡོན་ནི་གྲངས་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་དུ་ནི་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཀྱང་ཁས་ལེན་པས་དགེ་སློང་ཉིད་དོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། Brahmaghosanti uttamaghosaṃ, brahmuno ghosasadisaṃ vā ghosaṃ. Ehi bhikkhūti ‘‘bhikkhū’’tisambodhanaṃ. Saṃsāre bhayaikkhaka tassa bhayassa sabbaso vināsanatthaṃ tisaraṇaṃ, sāsanaṃ vā ehi manasā ‘‘tāṇaṃ leṇa’’nti pavisa upagaccha. Upagantvāpi cara brahmacariyanti sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca carassu. Bhaṇḍūti muṇḍitakeso. Vāsīti dantakaṭṭhādicchedanavāsi. Bandhananti kāyabandhanaṃ. Yutto yogo samādhipaññāvasena so yuttayogo, tassa aṭṭhete parikkhārāti seso. Sarīre paṭimukkehiyeva upalakkhitoti seso. ‘‘Tīṇi satānī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘tīṇi sata’’nti vuttaṃ. “‘ཚངས་པའི་དབྱངས་’ ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གི་དབྱངས་སམ། ཚངས་པའི་དབྱངས་དང་འདྲ་བའི་དབྱངས་སོ། །‘དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག་’ ཞེས་པའི་ ‘དགེ་སློང་’ ཞེས་པ་ནི་བོད་པའོ། །འཁོར་བ་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་པོ། འཇིགས་པ་དེ་གཏན་ནས་གཞོམ་པའི་ཕྱིར། སྐྱབས་གསུམ་མམ་བསྟན་པ་ལ་ཚུར་ཤོག་ཅིག །ཡིད་ཀྱིས་ ‘སྐྱོབ་པ་དང་སྐྱབས་སོ་’ ཞེས་ཞུགས་ཤིག་ཉེ་བར་སོང་ཞིག །ཉེ་བར་སོང་ནས་ཀྱང་ ‘ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤྱོད་ཅིག་’ ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པའི་ཚངས་སྤྱོད་དང་ལམ་གྱི་ཚངས་སྤྱོད་སྤྱོད་ཅིག་པའོ། །‘བྷཎྜུ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་བྲེགས་པའོ། །‘ཝཱ་སཱི་’ ཞེས་པ་ནི་སོ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པའི་སྟེའུའོ། །‘བཅིངས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐེ་རགས་སོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་གིས་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་དེ་ནི་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པའོ། །དེའི་འདི་དག་བརྒྱད་ནི་ཡོ་བྱད་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། །ལུས་ལ་བཏགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། །‘སུམ་བརྒྱ་’ ཞེས་སྨྲ་བར་བྱ་བ་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བདེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ‘སུམ་བརྒྱ་’ ཞེས་གསུངས།། Tasmāti [Pg.129] bhagavā heṭṭhā vuttaṃ parāmasati. Heṭṭhā hi ‘‘ahaṃ kho pana, kassapa, jānaññeva vadāmi ‘jānāmī’ti, passaññeva vadāmi ‘passāmī’’’ti (saṃ. ni. 2.154) vuttaṃ, taṃ parāmasati, yasmā ahaṃ jānaṃ vadāmi, tasmāti attho. Ihāti imasmiṃ sāsane. Tibbanti mahantaṃ. Paccupaṭṭhitaṃ bhavissatīti therādiupasaṅkamanato puretarameva tesu yaṃnūna me hirottappaṃ upaṭṭhitaṃ bhavissatīti attho. Kusalūpasaṃhitanti anavajjadhammanissitaṃ. Aṭṭhiṃ katvāti attānaṃ tena dhammena aṭṭhikaṃ katvā, taṃ vā dhammaṃ ‘‘esa me attho’’ti atthaṃ katvā. Ohitasototi dhamme nihitasoto. Evañhi te, kassapa, sikkhitabbanti ñāṇasotañca pasādasotañca odahitvā ‘‘dhammaṃ sakkaccameva suṇissāmī’’ti evameva tayā sikkhitabbaṃ. Sātasahagatā ca me kāyagatāsatīti asubhesu ceva ānāpāne ca paṭhamajjhānavasena sukhasampayuttakāyagatāsati. Yaṃ panetassa ovādassa sakkaccapaṭiggahaṇaṃ, ayameva therassa pabbajjā ca upasampadā ca ahosi (saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.154). དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འོག་ཏུ་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་གླེང་བར་མཛད་དོ། འོག་ཏུ་ནི། "ཀཱཤྱཔ། ང་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་ 'ཤེས་སོ་' ཞེས་སྨྲ་ཞིང་། མཐོང་བཞིན་དུ་ 'མཐོང་ངོ་' ཞེས་སྨྲའོ་" ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ་དམིགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ང་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་སྨྲ་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། "འདིར་" ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལ་འོ། "དྲག་པོ་" ཞེས་པ་ནི་ཆེན་པོའོ། "མངོན་དུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་མ་ཕྱིན་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ། དེ་དག་གི་ཐོག་ཏུ་བདག་གི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་མངོན་དུ་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ། "དགེ་བ་དང་ལྡན་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་པའོ། "རུས་པར་བྱས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི། བདག་ཉིད་ཆོས་དེས་དགོས་པ་དང་ལྡན་པར་བྱས་པའམ། ཡང་ན་ཆོས་དེ་ལ། "འདི་ནི་བདག་གི་དོན་ཏོ་" ཞེས་དོན་དུ་གཉེར་བར་བྱས་ནས་སོ། "རྣ་བ་གཏད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ལ་རྣ་བ་བཞག་པའོ། "ཀཱཤྱཔ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣ་བ་དང་དད་པའི་རྣ་བ་གཉིས་གཏད་དེ། "ཆོས་ལ་གུས་པ་ཆེན་པོས་ཉན་པར་བྱའོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་ཉིད་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསླབ་པར་བྱའོ། "བདག་གི་ལུས་གཏོགས་པའི་དྲན་པ་བདེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་ནི། མི་སྡུག་པ་དང་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་གཉིས་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དབང་གིས་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལུས་གཏོགས་པའི་དྲན་པའོ། གདམས་ངག་འདི་ལ་གུས་པས་དང་ལེན་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ཉིད་ནི། གནས་བརྟན་ཆེན་པོའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ། Uddhumātakapaṭibhāgārammaṇaṃ jhānaṃ uddhumātakasaññā. Kasiṇārammaṇaṃ rūpāvacarajjhānaṃ rūpasaññā. Imeti saññāsīsena niddiṭṭhā ime dve jhānadhammā. Sopāko ca bhagavatā puṭṭho ‘‘rūpāvacarabhāvena ekatthā, byañjanameva nāna’’nti āha. Āraddhacittoti ārādhitacitto. Garudhammapaṭiggahaṇādiupasampadā upari sayameva āvi bhavissati. རྣམ་པར་སྦོས་པའི་མཚན་མ་མཚུངས་པའི་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་ནི་རྣམ་པར་སྦོས་པའི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། འདི་དག་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཆོས་འདི་གཉིས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲི་བ་མཛད་པ་ན། སོ་པཱ་ཀས་ཀྱང་ "གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་དོན་གཅིག་ལ། ཚིག་འབྲུ་ཙམ་ཞིག་ཐ་དད་དོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "སེམས་མགུ་བར་བྱས་པ་" ཞེས་པ་ནི་མཉེས་པར་བྱས་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའོ། ལྕི་བའི་ཆོས་དང་ལེན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ནི། འོག་ནས་རང་ཉིད་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། Sabbantimena pariyāyenāti sabbantimena paricchedena. Ñatticatutthā kammavācā upasampadākammassa kāraṇattā ṭhānaṃ, tassa ṭhānassa arahaṃ anucchavikanti vatthudosādivinimuttakammaṃ ‘‘ṭhānāraha’’nti vuttaṃ vatthādidosayuttassa kammassa sabhāvato kammavācārahattābhāvā. Atha vā ṭhānanti nibbānappattihetuto sikkhattayasaṅgahaṃ sāsanaṃ vuccati, tassa anucchavikaṃ kammaṃ ṭhānārahaṃ. Yathāvihitalakkhaṇena hi kammena upasampannova sakalaṃ sāsanaṃ samādāya paripūretumarahati. Tasmā parisuddhakammavācāpariyosānaṃ sabbaṃ saṅghakiccaṃ ṭhānārahaṃ nāma, tenāha ‘‘satthusāsanārahenā’’ti, sīlādisakalasāsanaparipuṇṇassa anucchavikenāti attho. Ayaṃ imasmiṃ attheti ñatticatutthakammena upasampannasseva sabbasikkhāpadesu vuttattā kiñcāpi ehibhikkhūpasampadādīhi upasampannānaṃ suddhasattānaṃ paṇṇattivajjasikkhāpadavītikkamepi abhabbatā vā dosābhāvo vā [Pg.130] saddato paññāyati, tathāpi atthato tesampi paṇṇattivajjesu, lokavajjesupi vā surāpānādilahukesu magguppattito pubbe asañciccādinā āpattiāpajjanaṃ sijjhatiyeva. Tathā hi ‘‘dve puggalā abhabbā āpattiṃ āpajjituṃ buddhā ca paccekabuddhā ca. Dve puggalā bhabbā āpattiṃ āpajjituṃ bhikkhū ca bhikkhuniyo cā’’ti (pari. 322) vuttaṃ. Ñatticatutthena kammena upasampannoti idaṃ pana sabbasikkhāpadavītikkamārahe sabbakālike ca bhikkhū gahetvā yebhuyyavasena vuttaṃ. Niruttivasenāti nibbacanavasena. Abhilāpavasenāti vohāravasena. Guṇavasenāti bhikkhuvohāranimittānaṃ guṇānaṃ vasena. "མཐར་ཐུག་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་" ཞེས་པ་ནི་མཐར་ཐུག་པའི་མཚམས་འཛིན་པས་སོ། གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱི་ཆོ་ག་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "གནས་" ཞེས་བྱ་ལ། གནས་དེ་དང་འཚམ་ཞིང་མཐུན་པ་ནི། གཞི་དང་ཆོ་གའི་སྐྱོན་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲོལ་བའི་ལས་ལ་ "གནས་དང་འཚམ་པ་" ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞི་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པའི་ལས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ལས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་མི་འཚམ་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡང་ན། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བསླབ་པ་གསུམ་འདུས་པའི་བསྟན་པ་ལ་ "གནས་" ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དང་མཐུན་པའི་ལས་ནི་གནས་དང་འཚམ་པའོ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཁོ་ནས། བསྟན་པ་མཐའ་དག་དང་ལེན་བྱས་ཏེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་འོས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ལས་ཀྱི་ཆོ་གའི་མཐར་ཐུག་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་གནས་དང་འཚམ་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་ཕྱིར་ "སྟོན་པའི་བསྟན་པ་དང་འཚམ་པས་" ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་མཐུན་པས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། "འདི་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ་" ཞེས་པ་ནི། གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "ཚུར་ཤོག་དགེ་སློང་" གི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་སེམས་ཅན་དག་པ་རྣམས་ལ། བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་པར་མི་རུང་བ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཉེས་པ་མེད་པ་ཉིད་སྒྲའི་སྒོ་ནས་སྣང་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ནའང་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། དེ་དག་ལའང་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ཆང་འཐུང་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཡང་བ་རྣམས་ལ། ལམ་མ་སྐྱེས་པའི་སྔོན་རོལ་དུ་བསམ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྟུང་བ་འབྱུང་བ་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། དེ་ལྟར་ཡང་། "གང་ཟག་གཉིས་ནི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་མི་སྲིད་དེ། སངས་རྒྱས་དང་རང་སངས་རྒྱས་སོ། གང་ཟག་གཉིས་ནི་ལྟུང་བ་འབྱུང་སྲིད་དེ། དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་རྣམས་སོ།" ཞེས་གསུངས་སོ། "གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི། བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་རུང་བ་དང་དུས་ཐམས་ཅད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་བཟུང་ནས་ཕལ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པའོ། "སྒྲ་བཤད་པའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི་ངེས་ཚིག་གི་དབང་གིས་སོ། "བརྗོད་པའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་སོ། "ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་སོ། Sājīvapadabhājanīyavaṇṇanā ཚུལ་མཐུན་པར་འཚོ་བའི་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བཤད་པའོ། Vivaṭṭūpanissayā sīlādayo lokiyehi abhivisiṭṭhattā adhisīlādivohārena vuttāti dassetuṃ katamaṃ panātiādi āraddhaṃ. Tattha pañcaṅgadasaṅgasīlanti abuddhuppādakāle sīlaṃ sandhāya vuttaṃ tassa vivaṭṭūpanissayattābhāvā. Yaṃ pana buddhuppāde ratanattayaguṇaṃ tathato ñatvā sāsane suniviṭṭhasaddhāhi upāsakopāsikāhi ceva sāmaṇerasikkhamānāhi ca rakkhiyamānaṃ pañcaṅgaaṭṭhaṅgadasaṅgasīlaṃ, tampi adhisīlameva magguppattihetuto. Vipassanāmagguppattinimittatāya hi pātimokkhasaṃvarasīlaṃ lokiyānaṃ sīlehi adhisīlaṃ jātaṃ adhicittaṃ viya. Na hi vipassanāmagganimittataṃ muñcitvā lokiyacittato adhicittassa añño koci viseso upalabbhati, tadubhayañca anādimato saṃsāravaṭṭassa attādisāravirahitatāya tilakkhaṇabbhāhatattaṃ, ‘‘ahaṃ mamā’’ti ākārena pavattaavijjātaṇhādidosamūlakattañca, taṃdosamūlaviddhaṃsanasamatthāya sīlacittabalopatthaddhāya vipassanāya ukkaṃseneva tassa saṃsāravaṭṭassa vigamañca, tadupadesakassa sammāsambuddhassa sabbaññutādiaparimitaguṇagaṇayogena aviparītasaddhammadesakattañca yāthāvato ñatvā paṭipannena samādāya sikkhitabbatāya vivaṭṭūpanissayaṃ jātaṃ, na aññena kāraṇena, tañca vivaṭṭūpanissayattaṃ yadi sāsane pañcasīlādissāpi samānaṃ, kimidaṃ adhisīlaṃ na siyā. Pañcasīlādimatte ṭhitānañhi anāthapiṇḍikādīnaṃ gahaṭṭhānampi maggo uppajjati. Na hi adhisīlādhicittaṃ vinā magguppatti hoti, tañca kiñcāpi kesañci [Pg.131] anupanissayatāya tasmiṃ attabhāve magguppattiyā hetu na hoti, tathāpi bhavantare avassaṃ hotevāti adhisīlameva kālaṃ karontānaṃ kalyāṇaputhujjanānaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ viya, tenāha buddhuppādeyeva ca pavattatītiādi. Vivaṭṭaṃ patthetvā rakkhiyamānampi pañcasīlādi buddhuppādeyeva pavattati. Na hi taṃ paññattintiādi pana ukkaṭṭhavasena sabbaṃ pātimokkhaṃ sandhāya vuttaṃ. Tadekadesabhūtampi hi pāṇātipātādinnādānādigahaṭṭhasīlampi. Buddhāyeva vinaye pārājikasuttavibhaṅgādīsu āgatavasena sabbaso kāyavacīdvāresu magguppattiyā vibandhakaajjhācārasotaṃ vicchinditvā magguppattiyā padaṭṭhānabhāvena paññapetuṃ sakkonti, na aññe. Magguppattiṃ sandhāya hissa adhisīlatā vuttā. Tenāha ‘‘pātimokkhasaṃvaratopi ca maggaphalasampayuttameva sīlaṃ adhisīla’’nti. Tasseva hi adhisīlanti abyavadhānena maggādhiṭṭhānāti. Idha anadhippetanti imasmiṃ paṭhamapārājikavisaye ‘‘sikkhā’’ti anadhippetaṃ. འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར། "ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་" ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་ཞིག་ཅེ་ན།" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་སོ། དེ་ལ་ "བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་དང་བཅུའི་ཚུལ་ཁྲིམས་" ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་མ་བྱོན་པའི་དུས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། འོན་ཀྱང་སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་དུས་སུ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནས། བསྟན་པ་ལ་དད་པ་བརྟན་པོ་ཐོབ་པའི་དགེ་བསྙེན་དང་དགེ་བསྙེན་མ་རྣམས་དང་། དགེ་ཚུལ་དང་སློབ་དཔོན་མ་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུངས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་དང་། བརྒྱད་དང་། བཅུའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་། ལམ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་དོ། ལྷག་པའི་སེམས་བཞིན་དུ། ལྷག་མཐོང་དང་ལམ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ལས་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་གྱུར་ཏོ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷག་མཐོང་དང་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་མ་གཏོགས་པར། འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་ལས་ལྷག་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཞན་གང་ཡང་མི་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སེམས་དེ་གཉིས་ཀའང་། ཐོག་མ་མེད་པའི་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་འདི་ཉིད་བདག་ལ་སོགས་པའི་སྙིང་པོ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱིས་གནོད་པ་དང་། "བདག་དང་བདག་གི་འོ་" སྙམ་པའི་རྣམ་པས་ཞུགས་པའི་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པའི་རྩ་བ་ཅན་ཉིད་དུ་ཤེས་ཤིང་། ཉེས་པའི་རྩ་བ་དེ་འཇོམས་པར་ནུས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སེམས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བརྟེན་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཁོར་བའི་འཁོར་ལོ་དེ་ལས་བྲལ་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་སྟོན་པར་མཛད་པའི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚད་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚོགས་དང་ལྡན་པས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དམ་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་ནས། སྒྲུབ་པ་པོས་དང་ལེན་བྱས་ཏེ་བསླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། རྒྱུ་གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དེ་གལ་ཏེ་བསྟན་པ་འདི་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་མཚུངས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་མི་འགྱུར་རམ། བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་ཙམ་ལ་གནས་པའི་མགོན་མེད་ཟས་སྦྱིན་ལ་སོགས་པའི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལའང་ལམ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྷག་པའི་སེམས་མེད་པར་ལམ་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་དོ། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ནི་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་ཚེ་འདི་ལ་ལམ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རུ་མི་འགྱུར་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ནའང་སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་ངེས་པར་རྒྱུ་རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་པས། འཆི་བའི་དུས་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བོ་དགེ་བའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞིན་དུ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ "སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་དུས་ཁོ་ནར་འབྱུང་ངོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་འདོད་དེ་བསྲུངས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་ལ་སོགས་པའང་སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་དུས་ཁོ་ནར་འབྱུང་ངོ་། "དེ་ནི་བཅས་པ་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། མཆོག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སོ་སོར་ཐར་པ་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། དེའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་སྲོག་གཅོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བའི་ཁྱིམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་ངོ་། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཁོ་ནས་འདུལ་བ་ལས་ཕམ་པའི་སྡེ་དང་མདོ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་པའི་དབང་གིས། ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་ཐམས་ཅད་དུ་ལམ་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་འདས་པའི་ཆུ་རྒྱུན་བཅད་དེ། ལམ་སྐྱེ་བའི་ཉེ་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་བཅས་པར་མཛད་ནུས་ཀྱི། གཞན་དག་གིས་མི་ནུས་སོ། ལམ་སྐྱེ་བ་ལ་དམིགས་ནས་ནི་འདིའི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་གསུངས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ "སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལས་ཀྱང་ལམ་དང་འབྲས་བུ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་ནི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ཉིད་ལ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བར་མ་ཆོད་པར་ལམ་གྱི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། "འདིར་མི་འདོད་པ་" ཞེས་པ་ནི། ཕམ་པ་དང་པོའི་སྐབས་འདི་ལ་ "བསླབ་པ་" ཞེས་པ་ནི་མི་འདོད་པའོ། Lokiyaaṭṭhasamāpatticittānīti sāsanasabhāvaṃ ajānantehi lokiyajanehi samāpajjitabbāni aṭṭha rūpārūpajjhānasampayuttacittāni sandhāya vuttaṃ. Na hi mahaggatesu lokiyalokuttarabhedo atthi, yena lokiyavisesanaṃ lokuttaranivattanaṃ siyā. Tasmā sāsanikehi samāpajjitabbamahaggatajjhānanivattanameva lokiyavisesanaṃ kataṃ. Yathā cettha, evaṃ kāmāvacarāni pana aṭṭha kusalacittānīti etthāpi lokiyavisesanaṃ kātabbameva. Ayameva hi adhicittato cittassa bhedo, yaṃ sāsanaṃ ajānantassa puggalassa samuppajjanaṃ. Evañca abuddhuppādepi sāsanasabhāvaṃ jānantānaṃ paccekabuddhādīnampi sīlacittānaṃ adhisīlādhicittatā samatthitā hoti. Na vinā buddhuppādāti idaṃ pana aññesaṃ abhisamayahetubhāvena paccekabuddhabodhisattādīnaṃ desanāsāmatthiyābhāvato vuttaṃ. Āyatiṃ vāsanāhetuṃ pana sīlacittaṃ tepi desentiyeva, tañca maggahetutāya adhisīlādhicittampi hontaṃ appakatāya vipphārikatābāhujaññattābhāvena abbohārikanti ‘‘buddhuppādeyevā’’ti avadhāraṇaṃ katanti veditabbaṃ. Na hi taṃsamāpannotiādiaṭṭhakathāvacanehi idha adhicittaniddese, upari adhipaññāniddese ca maggaphalasampayuttaadhicittaadhipaññānameva paṭikkhepato lokiyādhicittādhipaññānaṃ [Pg.132] idha adhippetatā, taṃ dvayaṃ samāpannassāpi methunadhammasamāpajjanasabhāvo ca viññāyati, pāḷiyaṃ pana ‘‘yāyaṃ adhisīlasikkhā, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā sikkhā’’ti vuttattā lokiyāpi adhicittādhipaññā anadhippetāti viññāyati. Tasmā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca evamadhippāyo veditabbo – ‘‘methunaṃ dhammaṃ paṭisevissāmī’’ti citte uppannamatte lokiyaṃ adhicittaṃ adhipaññā ca parihāyati, adhisīlaṃ pana cittuppādamattena na parihāyatīti pāḷiyaṃ adhisīlasikkhāva vuttā. Aṭṭhakathāyaṃ pana paṭiladdhalokuttaramaggassa bhikkhuno ‘‘methunaṃ paṭisevissāmī’’ti cittampi na uppajjati sabbaso akuppadhammattā, puthujjanānaṃ samāpattilābhīnampi kenaci kāraṇena uppajjati kuppadhammattāti imaṃ visesaṃ dassetuṃ ‘‘na hi taṃsamāpanno’’ti lokuttarāva paṭikkhittāti veditabbaṃ. "འཇིག་རྟེན་པའི་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་སེམས་" ཞེས་པ་ནི། བསྟན་པའི་རང་བཞིན་མི་ཤེས་པའི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བརྒྱད་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་སེམས་རྣམས་ལ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དབྱེ་བ་མེད་པས། འཇིག་རྟེན་པ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་བཟློག་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་བསམ་གཏན་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར། "འཇིག་རྟེན་པའི་" ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་སྦྱར་རོ། འདིར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། "འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བའི་སེམས་བརྒྱད་" ཅེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཁྱད་པར་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། འདི་ཉིད་ནི་ལྷག་པའི་སེམས་ལས་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏེ། བསྟན་པ་མི་ཤེས་པའི་གང་ཟག་ལ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། དེ་ལྟར་ན། སངས་རྒྱས་མ་བྱོན་པའི་དུས་སུའང་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཤེས་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སེམས་ལའང་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྷག་པའི་སེམས་ཉིད་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། "སངས་རྒྱས་བྱོན་པ་མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པ་འདི་ནི། གཞན་དག་ལ་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པའི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ཕྱི་མར་བག་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སེམས་ནི་དེ་དག་གིས་ཀྱང་སྟོན་པ་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྷག་པའི་སེམས་སུ་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ཉུང་ངུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱ་ཆེར་སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ཤེས་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བས། "སངས་རྒྱས་བྱོན་པའི་དུས་ཁོ་ནར་" ཞེས་ངེས་གཟུང་མཛད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། "དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས། འདིར་ལྷག་པའི་སེམས་བསྟན་པ་དང་། འོག་ནས་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། ལམ་དང་འབྲས་བུ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ལྷག་པའི་སེམས་དང་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཁོ་ན་བཀག་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷག་པའི་སེམས་དང་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ནི་འདིར་འདོད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ལ། དེ་གཉིས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ལའང་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྲིད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། གཞུང་གི་ཚིག་ལས་ནི། "གང་འདི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡིན་པ་འདི་ནི་སྐབས་འདིར་འདོད་པའི་བསླབ་པའོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷག་པའི་སེམས་དང་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་མི་འདོད་པར་ཤེས་སོ། དེའི་ཕྱིར་གཞུང་དང་འགྲེལ་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། "མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ལ་བསྟེན་པར་བྱའོ་" སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷག་པའི་སེམས་དང་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སེམས་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར། གཞུང་ལས་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཁོ་ན་གསུངས་སོ། འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་ལ། "མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་བསྟེན་པར་བྱའོ་" སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་སྟེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་འགའ་ཞིག་གིས་སྐྱེ་སྲིད་དེ། ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ཁྱད་པར་འདི་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཁོ་ན་བཀག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། Atthi dinnanti ettha dinnanti dānacetanā adhippetā, tassa dinnassa phalaṃ atthīti attho. Esa nayo atthi yiṭṭhanti etthāpi. Ādi-saddena hutādīnaṃ saṅgaho. Tattha yiṭṭhanti mahāyāgo sabbasādhāraṇaṃ mahādānameva. Hutanti pahonakasakkāro, attano vā hotu, paresaṃ vā dasa akusalakammapathā, sabbepi vā akusalā dhammā anatthuppādanato na sakaṃ kammaṃ nāma, tabbiparītā kusalā dhammā sakaṃ nāma, tadubhayampi vā kusalākusalaṃ kammassakomhītiādivacanato sati saṃsārappavattiyaṃ adhimuccanaṭṭhena sattānaṃ sakanti evaṃ kammassakatāya sakabhāve attano santakatāya uppajjanakañāṇaṃ kammassakataññāṇaṃ, upalakkhaṇamattañcetaṃ. Sāsananissitā pana sabbāpi vaṭṭagāminikusalapaññā kammassakataññāṇe paviṭṭhā. Sāsananissitā hi vivaṭṭagāminī sabbāpi paññā ‘‘saccānulomikañāṇa’’nti vuccati. Sā eva ca adhipaññā tadavasesaṃ sabbaṃ kammassakataññāṇanti veditabbaṃ, teneva bhagavā ‘‘kammassakataññāṇaṃ saccānulomikañāṇaṃ maggasamaṅgissa ñāṇaṃ phalasamaṅgissa ñāṇa’’nti sabbampi ñāṇacatukkeyeva saṅgahesi. Tilakkhaṇākāraparicchedakaṃ pana vipassanāñāṇanti idaṃ pana maggassa āsannapaccayatāya ukkaṭṭhavasena vuttaṃ. Taditarāsañhi ratanattayānussaraṇādipaññānampi maggahetutāya adhipaññatā samānāvāti gahetabbaṃ. "སྦྱིན་པ་ཡོད་དོ" (atthi dinnaṃ) ཞེས་པ་འདིར། "སྦྱིན་པ" (dinna) ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་སེམས་པ་ (dānacetanā) ལ་འདོད་དེ། སྦྱིན་པ་དེའི་འབྲས་བུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "མཆོད་སྦྱིན་ཡོད་དོ" (atthi yiṭṭhaṃ) ཞེས་པ་འདི་ལའང་ཚུལ་དེ་བཞིན་ནོ།། སོགས་ཁོངས་ནས་སྦྱིན་སྲེག་ (huta) སོགས་བསྡུས་སོ།། དེ་ལ་ "མཆོད་སྦྱིན" (yiṭṭha) ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ལ་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པའི་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ།། "སྦྱིན་སྲེག" (huta) ཅེས་པ་ནི་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པའི་མགྲོན་པོ་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་སྟེ། རང་གི་འམ་གཞན་གྱི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ལས་ཞེས་མི་བྱའོ།། དེ་ལས་བཟློག་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རང་གི་ལས་ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་དེ་གཉིས་ཀ་སྟེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ནི། "བདག་ནི་ལས་རང་གིར་བྱས་པའོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་གི་ཕྱིར། འཁོར་བའི་འཇུག་པ་ཡོད་པ་ན། མི་གཏོང་བའི་དོན་གྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ཡིན་པས། འདི་ལྟར་ལས་རང་གིར་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་གི་དངོས་པོ་སྟེ་རང་གི་བདག་དབང་དུ་གྱུར་པ་ལ་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་ "ལས་རང་གིར་བྱས་པའི་ཡེ་ཤེས" (kammassakataññāṇa) ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་མོ།། བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་འཁོར་བར་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་དགེ་བའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་རང་གིར་བྱས་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་འདུས་སོ།། བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་འཁོར་བ་ལས་བཟློག་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་ནི་ "བདེན་པ་རྗེས་མཐུན་གྱི་ཡེ་ཤེས" (saccānulomikañāṇa) ཞེས་བྱའོ།། དེ་ཉིད་ནི་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་ནི་ལས་རང་གིར་བྱས་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། "ལས་རང་གིར་བྱས་པའི་ཡེ་ཤེས། བདེན་པ་རྗེས་མཐུན་གྱི་ཡེ་ཤེས། ལམ་དང་ལྡན་པའི་ཡེ་ཤེས། འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པའི་ཡེ་ཤེས" ཞེས་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་ཉིད་དུ་བསྡུས་སོ།། "མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་འབྱེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡེ་ཤེས" ཞེས་པ་འདི་ནི་ལམ་གྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཆོག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ལས་གཞན་པའི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཤེས་རབ་རྣམས་ཀྱང་ལམ་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པར་བཟུང་བར་བྱའོ།། Sājīvapadabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. འཚོ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Paccakkhānavibhaṅgavaṇṇanā སྤོང་བའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བཤད་པ། Dubbalye [Pg.133] āvikateti yaṃnūnāhaṃ buddhaṃ paccakkheyyantiādinā dubbalabhāve pakāsite. Mukhāruḷhatāti lokajanānaṃ sattaṭṭhātiādīsu mukhāruḷhañāyenāti adhippāyo. Dirattatirattanti (pāci. 52) ettha yathā antarantarā sahaseyyāvasena tirattaṃ aggahetvā nirantarameva tisso rattiyo anupasampannena saddhiṃ sahaseyyāya aruṇuṭṭhāpanavasena tirattaggahaṇatthaṃ ‘‘dirattatiratta’’nti abyavadhānena vuttanti dirattaggahaṇassa payojanampi sakkā gahetuṃ, evamidhāpi dubbalyaṃ anāvikatvāti imassāpi gahaṇassa payojanamatthevāti dassetuṃ yasmā vā sikkhāpaccakkhānassātiādi vuttaṃ. "ཉམ་ཆུང་བ་གསལ་བར་བྱས་པ་ན" (dubbalye āvikate) ཞེས་པ་ནི། "བདག་གིས་སངས་རྒྱས་སྤང་བར་བྱའོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཉམ་ཆུང་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ནའོ།། "ཁར་ཆུད་པ་ཉིད" (mukhāruḷhatā) ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ "བདུན་ནམ་བརྒྱད" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་ཁར་ཆུད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། "ཞག་གཉིས་སམ་གསུམ" (dirattatiratta) ཞེས་པ་འདིར། ཇི་ལྟར་བར་བར་དུ་ལྷན་ཅིག་ཉལ་བའི་དབང་གིས་ཞག་གསུམ་དུ་མ་བཟུང་བར། བར་མ་ཆད་པར་ཞག་གསུམ་གྱི་རིང་དུ་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉལ་ཞིང་སྐྱ་རེངས་ཤར་བའི་དབང་གིས་ཞག་གསུམ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། "ཞག་གཉིས་སམ་གསུམ" ཞེས་བར་མ་ཆད་པར་གསུངས་པས། ཞག་གཉིས་བཟུང་བའི་དགོས་པའང་བཟུང་དུ་རུང་བ་ལྟར། འདིར་ཡང་ "ཉམ་ཆུང་བ་གསལ་བར་མ་བྱས་པར" ཞེས་པ་འདི་འཛིན་པའི་དགོས་པའང་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་གི་ཕྱིར་རམ་བསླབ་པ་སྤོང་བའི" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Idāni dubbalyaṃ anāvikatvāti imassa purimapadasseva vivaraṇabhāvaṃ vināpi visuṃ atthasabbhāvaṃ dassetuṃ apicātiādi vuttaṃ. Visesāvisesanti ettha yena vākyena dubbalyāvikammameva hoti, na sikkhāpaccakkhānaṃ, tattha sikkhāpaccakkhānadubbalyāvikammānaṃ aññamaññaṃ viseso hoti. Yena pana vacanena tadubhayampi hoti, tattha nevatthi viseso avisesopi, taṃ visesāvisesaṃ. ‘‘Kaṭha kicchajīvane’’ti dhātūsu paṭhitattā vuttaṃ ‘‘kicchajīvikappatto’’ti. Ukkaṇṭhanañhi ukkaṇṭhā, taṃ ito gatoti ukkaṇṭhito, kicchajīvikaṃ pattoti attho. Uddhaṃ gato kaṇṭho etissāti ukkaṇṭhā, anabhiratiyā vaje niruddhagogaṇo viya gamanamaggaṃ gavesanto puggalo ukkaṇṭho hoti, taṃ ukkaṇṭhaṃ. Anabhiratiṃ itotipi ukkaṇṭhitoti atthaṃ dassento āha – ‘‘uddhaṃ kaṇṭhaṃ katvā viharamāno’’ti. Sā ca ukkaṇṭhatā vikkhepenevāti vikkhittotiādi vuttaṃ. ད་ནི་ "ཉམ་ཆུང་བ་གསལ་བར་མ་བྱས་པར" ཞེས་པ་འདི། སྔ་མའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱི་བཤད་པ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པར། སོ་སོར་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་ན" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་མེད་པ" (visesāvisesa) ཞེས་པ་འདིར། ཚིག་གང་གིས་ཉམ་ཆུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། བསླབ་པ་སྤོང་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ། བསླབ་པ་སྤོང་བ་དང་ཉམ་ཆུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ།། ཚིག་གང་གིས་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་འགྱུར་བ་དེ་ལ། ཁྱད་པར་ནི་གཏན་ནས་མེད་དེ་ཁྱད་པར་མེད་པའང་ཡིན་པས། དེ་ནི་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་མེད་པའོ།། "ཀཋ་ནི་དཀའ་ཚེགས་ཀྱིས་འཚོ་བ་ལའོ" ཞེས་བྱེ་བྲག་གི་བྱིངས་རྣམས་སུ་བཤད་པའི་ཕྱིར། "དཀའ་ཚེགས་ཀྱིས་འཚོ་བར་གྱུར་པ" ཞེས་གསུངས་སོ།། སྐྱོ་བ་ཉིད་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྟེ། དེ་ལ་སོང་བས་ན་ "ཡིད་སྐྱོ་བ" (ukkaṇṭhita) སྟེ། དཀའ་ཚེགས་ཀྱིས་འཚོ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། མགུལ་པ་གྱེན་དུ་སོང་བས་ན་ "ཡིད་སྐྱོ་བ" (ukkaṇṭhā) སྟེ། མི་དགའ་བས་ལྷས་སུ་བཀག་པའི་བ་ལང་གི་ཚོགས་བཞིན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་འཚོལ་བའི་གང་ཟག་ནི་མགུལ་པ་གྱེན་དུ་བསྒྲེང་བར་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་བུའི་མགུལ་པ་གྱེན་དུ་བསྒྲེང་བ་སྟེ། མི་དགའ་བ་དེ་ལ་སོང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ "ཡིད་སྐྱོ་བ" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "མགུལ་པ་གྱེན་དུ་བསྒྲེངས་ཏེ་གནས་པ" ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡིད་སྐྱོ་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཉིད་ཀྱིས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། "རྣམ་པར་གཡེངས་པ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Samaṇabhāvatoti upasampadato. Bhāvavikappākārenāti bhikkhubhāvato cavitvā yaṃ yaṃ gihiādibhāvaṃ pattukāmo ‘‘ahaṃ assa’’nti attano bhavanaṃ vikappeti, tena tena gihiādiākārena, attano bhavanassa vikappanākārenāti adhippāyo. "དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོ་ལས" (samaṇabhāvatoti) ཞེས་པ་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལས་སོ།། "དངོས་པོ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པས" (bhāvavikappākārena) ཞེས་པ་ནི། དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ལས་ཉམས་ཏེ་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་གང་དང་གང་ཐོབ་པར་འདོད་བཞིན། "བདག་ནི་འདི་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་རང་གི་གནས་སྐབས་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས། རང་གི་གནས་སྐབས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། 46. Pāḷiyaṃ yadi panāhanti ahaṃ yadi buddhaṃ paccakkheyyaṃ, sādhu vatassāti attho. Apāhaṃ, handāhanti etthāpi vuttanayeneva attho gahetabbo. ‘‘Hoti me buddhaṃ paccakkheyya’’nti mama cittaṃ uppajjatīti vadati. ༤༦. ལུང་ལས། "གལ་ཏེ་བདག་གིས" (yadi panāhaṃ) ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་བདག་གིས་སངས་རྒྱས་སྤོང་ན། ཀྱེ་མ་ལེགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "བདག་ནི་འདི་ལྟར" (apāhaṃ, handāhaṃ) ཞེས་པ་འདི་ལའང་བཤད་མ་ཐག་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ།། "བདག་གིས་སངས་རྒྱས་སྤང་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་སྐྱེའོ" (hoti me...) ཞེས་པ་ནི། བདག་གི་སེམས་སྐྱེའོ་ཞེས་སྨྲ་བའོ།། 50. Na [Pg.134] ramāmīti pabbajjāya dukkhabahulatāya sukhābhāvaṃ dasseti. Nābhiramāmīti pabbajjāya vijjamānepi anavajjasukhe attano abhiratiabhāvaṃ dasseti. ༥༠. "མི་དགའོ" (na ramāmi) ཞེས་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མང་བའི་ཕྱིར་བདེ་བ་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ།། "མངོན་པར་མི་དགའོ" (nābhiramāmi) ཞེས་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཡོད་ཀྱང་། རང་ཉིད་མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ།། 51. Teneva vacībhedenāti vacībhedaṃ katvāpi aññena kāyappayogena viññāpanaṃ nivatteti. Ayaṃ sāsanaṃ jahitukāmotiādinā bhāsākosallābhāvena sabbaso padatthāvabodhābhāvepi ‘‘ayaṃ attano pabbajitabhāvaṃ jahitukāmo imaṃ vākyabhedaṃ karotī’’ti ettakaṃ adhippetatthamattaṃ cepi so tāva jānāti, paccakkhānameva hotīti dasseti. Tenāha ‘‘ettakamattampi jānātī’’ti. Padapacchābhaṭṭhanti padaparāvatti, māgadhabhāsato avasiṭṭhā sabbāpi bhāsā ‘‘milakkhabhāsā’’ti veditabbā. Khettameva otiṇṇanti sikkhāpaccakkhānassa ruhanaṭṭhānabhūtaṃ khettameva otiṇṇaṃ. ༥༡. "ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དེ་ཉིད་ཀྱིས" (teneva vacībhedena) ཞེས་པས་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བྱས་ཀྱང་། ལུས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་གཞན་གྱིས་གོ་བར་བྱེད་པ་བཟློག་གོ། "འདི་ནི་བསྟན་པ་འདོར་བར་འདོད་དོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྐད་ལ་མི་མཁས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་གི་དོན་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ཀྱང་། "འདི་ནི་རང་གི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་འདོར་བར་འདོད་ནས་ཚིག་གི་རྣམ་པ་འདི་བྱེད་དོ" ཞེས་འདོད་པའི་དོན་ཙམ་འདི་ཙམ་ཞིག་གལ་ཏེ་ཁོས་ཤེས་ན། སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ "འདི་ཙམ་ཡང་ཤེས་སོ" ཞེས་གསུངས་སོ།། "ཚིག་ཕྱི་མ་ཕྱིར་བསྣུར་བ" (padapacchābhaṭṭha) ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གོ་བཟློག་པ་སྟེ། ཡུལ་དབུས་ཀྱི་སྐད་ (māgadhabhāsā) ལས་གཞན་པའི་སྐད་ཐམས་ཅད་ནི་ "མཐའ་འཁོབ་པའི་སྐད" (milakkhabhāsā) ཅེས་རིག་པར་བྱའོ།། "ཞིང་ཉིད་དུ་བབས་པ" (khettameva otiṇṇaṃ) ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པ་སྤོང་བའི་སྐྱེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཞིང་ཉིད་དུ་བབས་པའོ།། Dūtanti mukhasāsanaṃ. Sāsananti paṇṇasāsanaṃ, bhittithambhādīsu akkharaṃ vā chinditvā dasseti. Paccakkhātukāmatācitte dharanteyeva vacībhedasamuppattiṃ sandhāya ‘‘cittasampayutta’’nti vuttaṃ, cittasamuṭṭhānanti attho. Niyamitāniyamitavasena vijānanabhedaṃ dassetumāha yadi ayameva jānātūtiādi. Ayañca vibhāgo vadati viññāpetīti ettha yassa vadati, tasseva vijānanaṃ adhippetanti iminā vuttanayena laddhoti daṭṭhabbaṃ, na hettha ekassa vadati aññassa viññāpetīti ayamattho sambhavati. ‘‘Tesu ekasmiṃ jānantepī’’ti vuttattā ‘‘dveyeva jānantu eko mā jānātū’’ti evaṃ dvinnampi janānaṃ niyametvā ārocitepi tesu ekasmimpi jānante paccakkhānaṃ hotiyevāti gahetabbaṃ. Parisaṅkamānoti ‘‘vāressantī’’ti āsaṅkamāno. Samayaññūti sāsanasaṅketaññū, idha pana adhippāyamattajānanenāpi samayaññū nāma hoti, tenāha ukkaṇṭhitotiādi. Tasmā buddhaṃ paccakkhāmītiādikhettapadānaṃ sabbaso atthaṃ ñatvāpi sace ‘‘bhikkhubhāvato cavitukāmatāya esa vadatī’’ti adhippāyaṃ na jānāti, appaccakkhātāva hoti sikkhā. Atthaṃ pana ajānitvāpi ‘‘ukkaṇṭhito vadatī’’ti taṃ jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Sotaviññāṇavīthiyā saddamattaggahaṇameva, atthaggahaṇaṃ pana manoviññāṇavīthiparamparāyāti āha taṅkhaṇaññevātiādi. "ཕོ་ཉ" (dūta) ཞེས་པ་ནི་ཁའི་འཕྲིན་ནོ།། "འཕྲིན" (sāsana) ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེའི་འཕྲིན་ཏེ། རྩིག་པ་དང་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡི་གེ་བརྐོས་ཏེ་སྟོན་པའོ།། སྤང་བར་འདོད་པའི་སེམས་ཡོད་བཞིན་དུ་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བྱུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་ "སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ" (cittasampayutta) ཞེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པའི་དབང་གིས་གོ་བའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འདི་ཡང་ "སྨྲ་ཞིང་གོ་བར་བྱེད་དོ" ཞེས་པ་འདིར། གང་ལ་སྨྲ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གོ་བར་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚུལ་འདིས་ཐོབ་པར་ལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འདིར་གཅིག་ལ་སྨྲ་ཞིང་གཞན་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་མི་སྲིད་དོ།། "དེ་དག་ལས་གཅིག་གིས་ཤེས་ནའང" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "གཉིས་ཁོ་ནས་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག གཅིག་གིས་ནི་མ་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་འདི་ལྟར་མི་གཉིས་ཀྱི་གོ་བ་ལ་ངེས་པར་བྱས་ཏེ་བསྒྲགས་ཀྱང་། དེ་དག་ལས་གཅིག་གིས་ཤེས་ནའང་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། "དོགས་པ་ཟ་བ" (parisaṅkamāno) ཞེས་པ་ནི་ "བཟློག་པར་འགྱུར་རོ" ཞེས་དོགས་པའོ།། "བརྡ་ཤེས་པ" (samayaññū) ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པའི་བརྡ་ཆད་ཤེས་པ་སྟེ། འདིར་ནི་བསམ་པ་ཙམ་ཤེས་པས་ཀྱང་བརྡ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་ "ཡིད་སྐྱོ་བ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "སངས་རྒྱས་སྤོང་ངོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཞིང་གི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ "འདི་ནི་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ལས་ཉམས་པར་འདོད་པས་སྨྲའོ" ཞེས་བསམ་པ་མ་ཤེས་ན། བསླབ་པ་མ་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། དོན་མ་ཤེས་ཀྱང་ "ཡིད་སྐྱོ་ནས་སྨྲའོ" ཞེས་དེ་ཤེས་ན། བསླབ་པ་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་གྱིས་ནི་སྒྲ་ཙམ་འཛིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། དོན་འཛིན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་རིམ་པར་སྐྱེ་བ་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 53. Vaṇṇapaṭṭhānanti [Pg.135] satthuguṇavaṇṇappakāsakaṃ pakaraṇaṃ. Upāligāthāsūti upālisutte upāligahapatinā dhīrassa vigatamohassātiādinā vuttagāthāsu. Yathārutanti pāḷiyaṃ vuttamevāti attho. Anantabuddhītiādīni vaṇṇapaṭṭhāne āgatanāmāni. Dhīrantiādīni (ma. ni. 2.76) pana upāligāthāsu. Tattha bodhi vuccati sabbaññutaññāṇaṃ, sā jānanahetuttā paññāṇaṃ etassāti bodhipaññāṇo. Svākkhātaṃ dhammantiādīsu dhamma-saddo svākkhātādipadānaṃ dhammavevacanabhāvaṃ dassetuṃ vutto. Tasmā svākkhātaṃ paccakkhāmītiādinā vutteyeva vevacanena paccakkhānaṃ nāma hoti. Dhamma-saddena saha yojetvā vutte pana yathārutavasena paccakkhānanti veditabbaṃ. Suppaṭipannaṃ saṅghantiādīsupi eseva nayo. Kusalaṃ dhammantiādīnipi kusalā dhammā akusalā dhammātiādidhammameva (dha. sa. tikamātikā 1) sandhāya vuttanāmāni, itarathā akusaladhammapaccakkhāne dosābhāvappasaṅgatoti, tenāha caturāsītidhammakkhandhasahassesūtiādi. Paṭhamapārājikantiādinā sikkhāpadānaṃyeva gahaṇaṃ veditabbaṃ, na āpattīnaṃ. ༥༣. "ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་གཞུང་" (vaṇṇapaṭṭhāna) ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་སོ།། "ཉེ་བར་འཁོར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལ" (upāligāthāsu) ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འཁོར་གྱི་མདོ་ལས། ཁྱིམ་བདག་ཉེ་བར་འཁོར་གྱིས་ "བརྟན་པོ་གཏི་མུག་མེད་པ་ལ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལའོ།། "སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ" (yathāruta) ཞེས་པ་ནི་ལུང་ལས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "བློ་མཐའ་ཡས་པ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་གཞུང་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་རྣམས་སོ།། "བརྟན་པོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉེ་བར་འཁོར་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚིག་རྣམས་སོ།། དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ (bodhi) ཅེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་ནི་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤེས་པ་ཡིན་པས་ན། དེ་ལ་ "བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤེས་པ" (bodhipaññāṇa) ཞེས་བྱའོ།། "ལེགས་པར་གསུངས་པའི་ཆོས" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། "ཆོས" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "ལེགས་པར་གསུངས་པ་སྤོང་ངོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་ཏེ་སྨྲས་ན་ནི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་དབང་གིས་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།། "ལེགས་པར་ཞུགས་པའི་དགེ་འདུན" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། "དགེ་བའི་ཆོས" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའང་ "དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའི་མཚན་རྣམས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བ་ལ་ཉེས་པ་མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ "ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་རྣམས་ལ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "ཕམ་པ་དང་པོ" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཉིད་བཟུང་བར་རིག་པར་བྱ་ཡི། ལྟུང་བ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། Yassa mūlenāti yassa santike. Ācariyavevacanesu yo upajjhaṃ adatvā ācariyova hutvā pabbājesi, taṃ sandhāya ‘‘yo maṃ pabbājesī’’ti vuttaṃ. Tassa mūlenāti tassa santike. Okallakoti khuppipāsādidukkhāturānaṃ kisalūkhasarīravesānaṃ gahaṭṭhamanussānaṃ adhivacanaṃ. Moḷibaddhoti baddhakesakalāpo gahaṭṭho. Kumārakoti kumārāvattho ativiya daharo sāmaṇero. Cellakoti tato kiñci mahanto. Ceṭakoti majjhimo. Moḷigalloti mahāsāmaṇero. Samaṇuddesoti avisesato sāmaṇerādhivacanaṃ. Asucisaṅkassarasamācāroti asuci hutvā ‘‘mayā kataṃ pare jānanti nu kho, na nu kho’’ti attanā, ‘‘asukena nu kho idaṃ kata’’nti parehi ca saṅkāya saritabbena anussaritabbena samācārena yutto. Sañjātarāgādikacavarattā kasambujāto. Koṇṭhoti dussīlādhivacanametaṃ. "གང་གི་དྲུང་དུ" (yassa mūlena) ཞེས་པ་ནི་གང་གི་གམ་དུའོ།། སློབ་དཔོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་རྣམས་ལས། གང་ཞིག་གིས་མཁན་པོ་མ་བྱས་པར་སློབ་དཔོན་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱས་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས། "གང་གིས་བདག་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱས" ཞེས་གསུངས་སོ།། "དེའི་དྲུང་དུ" (tassa mūlena) ཞེས་པ་ནི་དེའི་གམ་དུའོ།། "ཉམ་ཐག་པ" (okallako) ཞེས་པ་ནི་བཀྲེས་སྐོམ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་ཞིང་ལུས་རིད་ལ་ངན་པ་ཁྱིམ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ།། "གཙུག་ཕུད་བཅིངས་པ" (moḷibaddho) ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་བཅིངས་པའི་ཁྱིམ་པའོ།། "གཞོན་ནུ" (kumārako) ཞེས་པ་ནི་བྱིས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པའི་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བའི་དགེ་ཚུལ་ལོ།། "གཞོན་ནུ་འབྲིང་པོ" (cellako) ཞེས་པ་ནི་དེ་ལས་ཅུང་ཟད་ཆེ་བའོ།། "གཞོན་ནུ་འབྲིང་ཆེན" (ceṭako) ཞེས་པ་ནི་བར་མའོ།། "དགེ་ཚུལ་ཆེན་པོ" (moḷigallo) ཞེས་པ་ནི་དགེ་ཚུལ་ཆེན་པོའོ།། "དགེ་ཚུལ་གྱི་མིང" (samaṇuddeso) ཞེས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དགེ་ཚུལ་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།། "མི་གཙང་ཞིང་དོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཀུན་སྤྱོད" (asucisaṅkassarasamācāro) ཞེས་པ་ནི་མི་གཙང་བར་གྱུར་ཏེ། "བདག་གིས་བྱས་པ་འདི་གཞན་གྱིས་ཤེས་སམ་མི་ཤེས" ཞེས་རང་ཉིད་དང་། "ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གིས་འདི་བྱས་སམ" ཞེས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་དོགས་པས་དྲན་པར་བྱ་བའི་ཀུན་སྤྱོད་དང་ལྡན་པའོ།། ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱག་དར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ "ཕྱག་དར་ལྟ་བུར་སྐྱེས་པ" (kasambujāto) ཞེས་བྱའོ།། "ཀོཎྛ" (koṇṭho) ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་མིང་ངོ།། 54. Tihetukapaṭisandhikāti atikhippaṃ jānanasamatthe sandhāya vuttaṃ, na duhetukānaṃ tattha asambhavato. Sabhāgassāti purisassa. Visabhāgassāti mātugāmassa. Potthakarūpasadisassāti mattikādīhi katarūpasadisassa[Pg.136]. Garumedhassāti ārammaṇesu lahuppavattiyā abhāvato dandhagatikatāya garupaññassa, mandapaññassāti vuttaṃ hoti. ༥༤. "རྒྱུ་གསུམ་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ" (tihetukapaṭisandhikā) ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བར་ཤེས་ནུས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི། རྒྱུ་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་དེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ།། "སྐལ་བ་མཚུངས་པ་ལ" (sabhāgassa) ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ལའོ།། "སྐལ་བ་མི་མཚུངས་པ་ལ" (visabhāgassa) ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་ལའོ།། "གཟུགས་བརྙན་དང་འདྲ་བ་ལ" (potthakarūpasadisassa) ཞེས་པ་ནི་འདག་པ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་འདྲ་བ་ལའོ།། "ཤེས་རབ་ལྕི་བ་ལ" (garumedhassa) ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པ་རྣམས་ལ་མྱུར་དུ་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བུལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་རབ་ལྕི་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་བླུན་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Idānettha sikkhāpaccakkhānavārassa pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca vuttanayānaṃ sampiṇḍanatthavasena evaṃ vinicchayo veditabbo – tattha hi sāmaññā cavitukāmotiādīhi padehi cittaniyamaṃ dasseti. Buddhantiādīhi padehi khettaniyamaṃ, paccakkhāmi dhāretīti etena kālaniyamaṃ, vadatīti iminā payoganiyamaṃ, alaṃ me buddhena, kiṃ nu me, na mamattho, sumuttāhantiādīhi anāmaṭṭhakālavasenapi paccakkhānaṃ hotīti dasseti, viññāpetīti iminā vijānananiyamaṃ, ummattako sikkhaṃ paccakkhāti ummattakassa santiketiādīhi puggalaniyamaṃ, so ca nappaṭivijānātītiādīhi vijānananiyamābhāvena paccakkhānābhāvaṃ dasseti, davāyātiādīhi cittaniyamābhāvena, sāvetukāmo na sāvetīti iminā payoganiyamābhāvena, aviññussa sāveti viññussa na sāvetīti etehi yaṃ puggalaṃ uddissa sāveti, tasseva savane sīsaṃ eti, nāññassāti. Sabbaso vā pana na sāveti appaccakkhātā hoti sikkhāti idaṃ pana cittādiniyameneva sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na aññathāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tasmā cittakhettakālapayogapuggalavijānanavasena sikkhāya paccakkhānaṃ ñatvā tadabhāvena appaccakkhānaṃ veditabbaṃ. ད་ནི་འདིར་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བའི་སྐབས་ཀྱི་མདོ་དང་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་རྣམས་བསྡུས་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་“ཚངས་སྤྱོད་ལས་ཉམས་པར་འདོད་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ངེས་པ་སྟོན། “སངས་རྒྱས་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་གྱི་ངེས་པ་སྟོན། “ཕྱིར་འབུལ་ལོ་འཛིན་པར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་པས་དུས་ཀྱི་ངེས་པ་སྟོན། “སྨྲའོ་”ཞེས་པས་སྦྱོར་བའི་ངེས་པ་སྟོན། “བདག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། བདག་ལ་ཅི་ཞིག་ཡོད། བདག་ལ་དགོས་པ་མེད། བདག་ལེགས་པར་ཐར་ཏོ།”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དུས་མ་བཟུང་བའི་དབང་གིས་ཀྱང་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་བར་སྟོན། “རིག་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པས་རིག་པའི་ངེས་པ་སྟོན། “སྨྱོན་པས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་ལོ། སྨྱོན་པའི་དྲུང་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གང་ཟག་གི་ངེས་པ་སྟོན། “ཁོ་བོས་རིག་པར་མ་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རིག་པའི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་འབུལ་བ་མེད་པར་སྟོན། “རྩེད་མོའི་ཕྱིར་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཀྱི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། “ཐོས་པར་འདོད་ཀྱང་ཐོས་པར་མི་བྱེད། ཤེས་ལྡན་ལ་ཐོས་པར་མི་བྱེད་”ཅེས་པས་གང་ཟག་གང་ལ་དམིགས་ཏེ་ཐོས་པར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོས་པ་ཁོ་ནས་འགྲུབ་ཀྱི་གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །“རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཐོས་པར་མི་བྱེད་ན་བསླབ་པ་ཕྱིར་མ་ཕུལ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སེམས་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་དང་། ཡུལ་དང་། དུས་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། གང་ཟག་དང་། རིག་པའི་དབང་གིས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་ཤེས་པར་བྱས་ནས། དེ་དག་མེད་པས་ཕྱིར་མ་ཕུལ་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Kathaṃ? Upasampannabhāvato cavitukāmatācitteneva hi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na davā vā ravā vā bhaṇantassa. Evaṃ cittavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Tathā buddhaṃ paccakkhāmītiādinā vuttānaṃ buddhādīnaṃ sabrahmacāripariyosānānaṃ catuddasannañceva gihīti maṃ dhārehītiādinā vuttānaṃ gihiādīnaṃ asakyaputtiyapariyosānānaṃ aṭṭhannañcāti imesaṃ dvāvīsatiyā khettapadānaṃ yassa kassaci savevacanassa vasena tesu yaṃ kiñci vattukāmassa yaṃ kiñci vadatopi sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Evaṃ khettavasena sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Tattha yadetaṃ ‘‘paccakkhāmīti ca maṃ dhārehīti cā’’ti vuttaṃ vattamānakālavacanaṃ, yāni ca ‘‘alaṃ me buddhena, kiṃ nu me buddhena, na mamattho buddhena, sumuttāhaṃ buddhenā’’tiādinā nayena ākhyātavasena kālaṃ anāmasitvā purimehi cuddasahi padehi saddhiṃ yojetvā vuttāni alaṃ metiādīni cattāri padāni, tesaṃyeva ca savevacanānaṃ vasena [Pg.137] paccakkhānaṃ hoti, na pana ‘‘paccakkhāsi’’nti vā, ‘‘paccakkhissa’’nti vā, ‘‘maṃ dhāresī’’ti vā, ‘‘maṃ dhāressasī’’ti vā, ‘‘yaṃnūna paccakkheyya’’nti vātiādīni atītānāgataparikappavacanāni bhaṇantassa. Evaṃ vattamānakālavasena ceva anāmaṭṭhakālavasena ca paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Payogo pana duvidho kāyiko vācasiko, tattha buddhaṃ paccakkhāmītiādinā nayena yāya kāyaci bhāsāya vacībhedaṃ katvā vācasikapayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na akkharalikhanaṃ vā hatthamuddādidassanaṃ vā kāyapayogaṃ karontassa. Evaṃ vācasikapayogeneva paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དངོས་པོ་ལས་ཉམས་པར་འདོད་པའི་སེམས་ཁོ་ནས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། རྩེད་མོ་དང་ཀུ་རེས་སྨྲ་བ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པས་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་“སངས་རྒྱས་ཕྱིར་འབུལ་ལོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིག་བཅུ་བཞི་པོ་རྣམས་དང་། “ཁྱིམ་པ་ཞེས་བདག་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པ་ཤཱཀྱའི་བུ་མ་ཡིན་པ་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིག་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཡུལ་གྱི་ཚིག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་དང་བཅས་པ་གང་ཡང་རུང་བའི་དབང་གིས་དེ་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་སྨྲ་བར་འདོད་པས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་སྨྲས་ཀྱང་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པས་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་“ཕྱིར་འབུལ་ལོ་”ཞེས་བྱ་བ་དང་“བདག་ལ་ཟུངས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། “བདག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། བདག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཅི་ཞིག་ཡོད། བདག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དགོས་པ་མེད། བདག་སངས་རྒྱས་ལས་ལེགས་པར་ཐར་ཏོ།”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱ་ཚིག་གི་དབང་གིས་དུས་མ་བཟུང་བར་སྔ་མའི་ཚིག་བཅུ་བཞི་པོ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་ནས་གསུངས་པའི་“བདག་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བཞི་པོ་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་། རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། “ཕྱིར་ཕུལ་ཏོ་”ཞེས་བྱ་བའམ། “ཕྱིར་འབུལ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བྱ་བའམ། “བདག་ལ་བཟུང་ངོ་”ཞེས་བྱ་བའམ། “བདག་ལ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བྱ་བའམ། “ཅི་སྟེ་ཕྱིར་འབུལ་ལམ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། རྟོག་པའི་ཚིག་རྣམས་སྨྲ་བ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་དང་། དུས་མ་བཟུང་བའི་དབང་གིས་ཀྱང་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པས་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །སྦྱོར་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་“སངས་རྒྱས་ཕྱིར་འབུལ་ལོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐད་རིགས་གང་ཡང་རུང་བས་ངག་གི་སྒོ་ནས་སྨྲས་ཏེ་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནས་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། ཡི་གེ་འབྲི་བའམ། ལག་པའི་བརྡ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པའི་ལུས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནས་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པས་ནི་མི་འགྱུར་རོ། ། Puggalo pana duvidho yo ca paccakkhāti, yassa ca paccakkhāti, tattha yo paccakkhāti, so sace ummattakakhittacittavedanaṭṭānaṃ aññataro na hoti, yassa pana paccakkhāti, so sace manussajātiko hoti, na ca ummattakādīnaṃ aññataro sammukhībhūto ca, sikkhāpaccakkhānaṃ hoti. Na hi asammukhībhūtassa dūtena vā paṇṇena vā ārocanaṃ ruhati. Evaṃ yathāvuttapuggalavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Vijānanampi niyamitāniyamitavasena duvidhaṃ. Tattha yassa yesaṃ vā niyametvā imassa imesaṃ vā ārocemīti vadati, sace te yathā pakatiyā loke manussā vacanaṃ sutvā āvajjanasamaye jānanti, evaṃ tassa vacanānantarameva ‘‘ayaṃ ukkaṇṭhito’’ti vā, ‘‘gihibhāvaṃ patthayatī’’ti vā yena kenaci ākārena manussajātiko vacanatthaṃ jānāti, paccakkhātāva hoti sikkhā. Atha aparabhāge ‘‘kiṃ iminā vutta’’nti cintetvā jānanti, aññe vā jānanti, appaccakkhātāva hoti. Aniyametvā ārocentassa pana sace vuttanayena yo koci manussajātiko vacanatthaṃ jānāti, paccakkhātā hoti sikkhā, evaṃ jānanavasena paccakkhānaṃ hoti, na tadabhāvena. Iti imesaṃ vuttappakārānaṃ cittādīnaṃ vaseneva sikkhāpaccakkhānaṃ hoti, na aññathāti daṭṭhabbaṃ. གང་ཟག་ནི་གཉིས་ཏེ། གང་ཞིག་ཕྱིར་འབུལ་བ་དང་། གང་གི་དྲུང་དུ་ཕྱིར་འབུལ་བའོ། །དེ་ལ་གང་ཞིག་ཕྱིར་འབུལ་བ་དེ་ནི་གལ་ཏེ་སྨྱོན་པ་དང་། སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་། ཟུག་རྔུས་གཟིར་བ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་ཡིན་ལ། གང་གི་དྲུང་དུ་ཕྱིར་འབུལ་བ་དེ་ནི་གལ་ཏེ་མི་ཡིན་ཞིང་། སྨྱོན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་རོ། །མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་ལ་ནི་ཕོ་ཉའམ། ཡི་གེ་བསྐུར་བས་བརྗོད་པས་མི་འགྲུབ་བོ། །དེ་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པས་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །རིག་པའང་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་གང་ངམ། གང་དག་ལ་ངེས་པར་བྱས་ཏེ། “འདི་ལའམ། འདི་དག་ལ་བརྗོད་པར་བྱའོ་”ཞེས་སྨྲ་ན། གལ་ཏེ་དེ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕལ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་ཐོས་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་བའི་ཚེ་ཤེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་དེའི་ཚིག་སྨྲས་མ་ཐག་ཏུ་“འདི་ནི་ཡིད་སྐྱོ་བར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་བྱ་བའམ། “ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་འདོད་དོ་”ཞེས་བྱ་བའམ། རྣམ་པ་གང་ཡང་རུང་བས་མིའི་སྐྱེ་གནས་པས་ཚིག་གི་དོན་རིག་པར་གྱུར་ན་བསླབ་པ་ཕྱིར་ཕུལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཕྱིས་ཀྱི་དུས་སུ་“འདིས་ཅི་ཞིག་སྨྲས་”ཞེས་བསམས་ནས་ཤེས་པའམ། གཞན་དག་གིས་ཤེས་ན་ནི་ཕྱིར་མ་ཕུལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །མ་ངེས་པར་བརྗོད་པ་ལ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མིའི་སྐྱེ་གནས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་ཚིག་གི་དོན་རིག་པར་གྱུར་ན་བསླབ་པ་ཕྱིར་ཕུལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་རིག་པའི་དབང་གིས་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པས་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་དབང་ཁོ་ནས་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Sikkhāpaccakkhānavaṇṇanānayo niṭṭhito. བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Mūlapaññattivaṇṇanā རྩ་བའི་བཅས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 55. Ito [Pg.138] paṭṭhāyāti duṭṭhullapadato paṭṭhāya. Methunadhammo yathā sarūpeneva duṭṭhullaṃ, evaṃ dassanādiduṭṭhulladhammaparivārattāpi duṭṭhullanti dassetuṃ yasmātiādi vuttaṃ. Avassutānanti methunarāgena tintānaṃ. Pariyuṭṭhitānanti methunarāgena abhibhūtacittānaṃ. Methuna-saddassa sadisasaddapaayāyattā vuttaṃ ‘‘sadisāna’’nti, rattatādīhi sadisānanti attho. Idañca yebhuyyato vuttaṃ ubhosu aññatarassa rāgābhāvepi itarassa methunasevanasaṃsiddhito. Methuna-saddo vā ubhayasaddapaayāyo, methunaṃ yugaḷaṃ yamakaṃ ubhayanti hi atthato ekaṃ, tenāha ‘‘ubhinnaṃ rattāna’’nti. ‘‘Dvayaṃdvayasamāpattī’’ti hi pāḷiyampi vuttaṃ. Nimittenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ, itthinimitte attano nimittaṃ pavesetīti attho. Nimittaṃ aṅgajātanti atthato ekaṃ. Tilaphalanti sāsapamattaṃ tilabījaṃ adhippetaṃ, na kosasahitaṃ phalanti āha ‘‘tilabījamattampī’’ti. Allokāseti sabhāvena pihitassa nimittassa pakativātena asamphuṭṭhe tintappadese. Tādiso padeso sacepi kenaci vātādivikārena sukkhati, tathāpi anallokāsoti upakkamato pārājikameva. ༥༥. “འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་ནས་བཟུང་སྟེའོ། །མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གནས་ངན་ལེན་ཡིན་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡང་གནས་ངན་ལེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གང་གི་ཕྱིར་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཆགས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་བརླན་པ་རྣམས་ལའོ། །“ཀུན་ནས་ལྡང་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་སེམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་རྣམས་ལའོ། །མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་སྒྲ་ནི་མཚུངས་པའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་“མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་མཚུངས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་ཏེ། གཉིས་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ལ་འདོད་ཆགས་མེད་ཀྱང་གཅིག་ཤོས་ཀྱིས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་མི་ཚངས་པའི་སྒྲ་ནི་གཉིས་ཀའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། ཟུང་དང་། ཆ་དང་། གཉིས་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བཞི་ནི་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཆགས་པ་གཉིས་ཀྱི་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“གཉིས་གཉིས་འཁྲིག་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོ་ལས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །“མཚན་མ་ལ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ཀྱི་དོན་དུ་བྱེད་པའི་སྒྲ་སྟེ། བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་རང་གི་མཚན་མ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མཚན་མ་དང་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དོན་གཅིག་གོ །“ཏིལ་གྱི་འབྲས་བུ་”ཞེས་པས་ཡུངས་ཀར་ཙམ་གྱི་ཏིལ་གྱི་ས་བོན་ཉིད་འདོད་ཀྱི། ཤུབས་དང་བཅས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་“ཏིལ་གྱི་ས་བོན་ཙམ་ཡང་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བརླན་པའི་གནས་སུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་བཀབ་པའི་མཚན་མའི་རང་བཞིན་གྱི་རླུང་གིས་མ་རེག་པའི་བརླན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའི་གནས་ནི་གལ་ཏེ་རླུང་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གང་ཡང་རུང་བས་སྐམ་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་མ་བརླན་པའི་གནས་མ་ཡིན་པས་རྩོལ་བ་བྱེད་པ་ལ་ཕམ་པ་ཉིད་དོ། ། Vemajjhanti yathā cattāri passāni aphusanto paveseti, evaṃ katavivarassa itthinimittassa abbhantaratalaṃ vuccati. Purisanimitte pana majjhanti aggakoṭiṃ sandhāya vadati. Uparīti majjhimapabbena samiñjitvā pavesiyamānassa aṅgajātassa samiñjitaṅguliyā majjhimapabbapiṭṭhisadisaaggakoṭiyeva. Heṭṭhā pavesentoti itthinimittassa heṭṭhābhāgena chupiyamānaṃ pavesento, yathā itthinimittassa allokāsaṃ heṭṭhimatalaṃ tilabījamattampi attano nimittena chupati, evaṃ pavesentoti attho. Chupanameva hettha pavesanaṃ, evaṃ sesesupi. Majjhena pavesentoti abbhantaratalena chupiyamānaṃ pavesento, yathā abbhantaratalaṃ chupati, evaṃ pavesentoti attho. Katthaci acchupantaṃ pavesetvā ākāsagatameva nīharantassa natthi pārājikaṃ, dukkaṭaṃ pana hoti chinnasīsavatthusmiṃ (pārā. 73) viya. Majjheneva chupantaṃ pavesentoti aggakoṭiyā chupantaṃ pavesento. Majjhimapabbapiṭṭhiyā saṅkocetvāti nimittaṃ attano majjhimapabbapiṭṭhiyā [Pg.139] samiñjitvā uparibhāgena chupantaṃ pavesentopi. Kiṃ viya? Samiñjitaṅguli viyāti yojanā. Atha vā majjhimapabbapiṭṭhiyā samiñjitaṅguli viyāti sambandho, samiñjitaṅguliṃ vā majjhimapabbapiṭṭhiyā pavesento viyātipi yojetabbaṃ. Uparibhāgenāti saṅkocitassa nimittassa uparikoṭiyā. “དབུས་སུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་ལོགས་བཞི་ལ་མ་རེག་པར་འཇུག་པ་ལྟར། དེ་ལྟར་ཁ་ཕྱེ་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མའི་ནང་གི་ངོས་ལ་བརྗོད་དོ། །སྐྱེས་པའི་མཚན་མ་ལ་ནི་“དབུས་”ཞེས་རྩེ་མོའི་མཐའ་ལ་དམིགས་ཏེ་གསུངས་སོ། །“སྟེང་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིགས་བར་མས་བཀུག་སྟེ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོའི་ལག་པའི་སོར་མོ་བཀུག་པའི་ཚིགས་བར་མའི་རྒྱབ་དང་མཚུངས་པའི་རྩེ་མོའི་མཐའ་ཉིད་དོ། །“འོག་ནས་འཇུག་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མའི་འོག་གི་ཆས་རེག་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མའི་བརླན་པའི་གནས་འོག་གི་ངོས་ལ་ཏིལ་གྱི་ས་བོན་ཙམ་ཡང་རང་གི་མཚན་མས་རེག་པ་དེ་ལྟར་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདིར་རེག་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །“དབུས་ནས་འཇུག་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་ངོས་ཀྱིས་རེག་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ནང་གི་ངོས་ལ་རེག་པ་དེ་ལྟར་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གནས་གང་དུའང་མ་རེག་པར་བཅུག་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཕྱིར་འབྱིན་པ་ལ་ནི་ཕམ་པ་མེད་དེ། མགོ་བཅད་པའི་གཞི་ལ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་ཉེས་བྱས་སུ་ནི་འགྱུར་རོ། །“དབུས་ཉིད་ནས་རེག་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩེ་མོའི་མཐས་རེག་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །“ཚིགས་བར་མའི་རྒྱབ་ཀྱིས་བསྐུམ་སྟེ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་གི་མཚན་མ་ཚིགས་བར་མའི་རྒྱབ་ཀྱིས་བཀུག་སྟེ་སྟེང་གི་ཆས་རེག་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སོར་མོ་བཀུག་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཡང་ན་ཚིགས་བར་མའི་རྒྱབ་ཀྱིས་སོར་མོ་བཀུག་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། །ཡང་ན་སོར་མོ་བཀུག་པ་ཚིགས་བར་མའི་རྒྱབ་ཀྱིས་འཇུག་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“སྟེང་གི་ཆས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐུམས་པའི་མཚན་མའི་སྟེང་གི་རྩེ་མོས་སོ། ། Idāni purisanimittassa heṭṭhā vuttesu chasu ‘‘uparī’’ti vuttassa chaṭṭhassa ṭhānassa vasena visuṃ cattāri passāni gahetvā purisanimitte dasaṭṭhānabhedaṃ dassento tatthātiādimāha. Heṭṭhā pana agahitaggahaṇavasena cha ṭhānāni vuttāni. Tulādaṇḍasadisaṃ pavesentassāpīti asamiñjitvā ujukaṃ pavesentassa. Cammakhīlanti eḷakādīnaṃ gīvāya viya nimitte jātaṃ cammaṅkuraṃ, ‘‘uṇṇigaṇḍo’’tipi vadanti. ‘‘Upahatakāyappasāda’’nti avatvā naṭṭhakāyappasādanti vacanena upādinnabhāve sati kenaci paccayena upahatepi kāyappasāde upahatindriyavatthusmiṃ (pārā. 73) viya pārājikamevāti dasseti. Itthinimittassa pana naṭṭhepi upādinnabhāve sati matasarīre viya pārājikakkhettatā na vijahatīti veditabbā. Methunassādenāti idaṃ kāyasaṃsaggarāge sati saṅghādiseso hotīti vuttaṃ. Bījānīti aṇḍāni. ད་ནི་སྐྱེས་པའི་མཚན་མའི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་གནས་དྲུག་པོ་རྣམས་ལས་“སྟེང་དུ་”ཞེས་གསུངས་པའི་གནས་དྲུག་པའི་དབང་གིས་ལོགས་བཞི་པོ་སོ་སོར་བཟུང་ནས་སྐྱེས་པའི་མཚན་མ་ལ་གནས་བཅུའི་དབྱེ་བ་སྟོན་པར་འདོད་ནས་“དེ་ལ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འོག་ཏུ་ནི་མ་བཟུང་བ་འཛིན་པའི་དབང་གིས་གནས་དྲུག་གསུངས་སོ། །“སྲང་མདའ་ལྟ་བུར་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་བཀུག་པར་དྲང་པོར་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལའོ། །“ཤ་སྐྲན་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུག་ལ་སོགས་པའི་སྐེ་ལ་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་མཚན་མ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཤའི་མྱུ་གུ་སྟེ། “བལ་གྱི་སྐྲན་”ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །“ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉམས་པ་”ཞེས་མ་གསུངས་པར་“ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཞིག་པ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་གིས་ཉེར་ལེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་བཞིན་དུ་རྒྱུ་གང་ཡང་རུང་བས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉམས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དབང་པོ་ཉམས་པའི་གཞི་ལ་བཞིན་དུ་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་ནི་ཉེར་ལེན་གྱི་དངོས་པོ་ཞིག་པར་གྱུར་ཀྱང་། རོ་ལ་བཞིན་དུ་ཕམ་པའི་ཡུལ་ཉིད་ལས་མི་ཉམས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་རོ་མྱོང་བས་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་ཡོད་ན་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“ས་བོན་རྣམས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླིག་རིལ་རྣམས་སོ། ། Mukhaṃ apidhāyāti pamādena samuppannampi hāsaṃ bījaniyā paṭicchādanampi akatvā nisīdanaṃ agāravanti vuttaṃ. Atha vā apidhāyāti pidahitvā, bījaniyā mukhaṃ paṭicchādetvā hasamānena na nisīditabbanti attho. Dantavidaṃsakanti dante dassetvā. Gabbhitenāti ‘‘ayuttakathā’’ti saṅkocaṃ anāpajjantena, niravasesādhippāyakathane sañjātussāhenāti attho. “ཁ་མ་བཀབ་པར་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བག་མེད་པས་བྱུང་བའི་གད་མོ་ཡང་བསིལ་ཡབ་ཀྱིས་གཡོགས་པར་མ་བྱས་པར་འདུག་པ་ནི་མ་གུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་“མ་བཀབ་པར་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཀབ་ནས་ཏེ། བསིལ་ཡབ་ཀྱིས་ཁ་བཀབ་སྟེ་དགོད་བཞིན་དུ་མི་འདུག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“སོ་བསྟན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་རྣམས་བསྟན་ནས་སོ། །“བག་ཚ་བ་དང་བཅས་པས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་“མི་རིགས་པའི་གཏམ་མོ་”ཞེས་བསྐུམ་པར་མི་འགྱུར་བས། མ་ལུས་པའི་བསམ་པ་བརྗོད་པ་ལ་སྤྲོ་བ་སྐྱེས་པ་དང་བཅས་པས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Anupaññattivaṇṇanā རྗེས་སུ་བཅས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། Pārājikavatthubhūtāti yesaṃ tīsu maggesu tilabījamattampi nimittassa pavesokāso hoti, te itthipurisādibhedā sabbe saṅgayhanti, na itare. Idha pana tiracchānagatāyāti-pāḷipadānurūpato na sabbātiādinā itthiliṅgavasena vuttaṃ. Gonasāti sappavisesā, yesaṃ piṭṭhīsu mahantamahantāni maṇḍalāni honti. Kacchapamaṇḍūkānaṃ catuppadattepi odakatāsāmaññena [Pg.140] apadehi saha gahaṇaṃ. Mukhasaṇṭhānanti oṭṭhacammasaṇṭhānaṃ. Vaṇasaṅkhepanti vaṇasaṅgahaṃ. Vaṇe thullaccayañca ‘‘amaggena amaggaṃ paveseti, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 66) imassa suttassa vasena veditabbaṃ. Maṅgusāti nakulā. Etameva hi atthanti yo naṃ ajjhāpajjati, taṃ parājetīti imamatthaṃ vuttānaṃyeva pārājikādisaddānaṃ nibbacanappasaṅge imissā parivāragāthāya pavattattā. Bhaṭṭhoti sāsanato parihīno. Niraṅkatoti nirākato. Etanti āpattirūpaṃ pārājikaṃ. Chinnoti antarākhaṇḍito. ཕམ་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་ཞེས་པ་ནི། གང་དག་གི་ལམ་གསུམ་པོ་ལ་ཏིལ་གྱི་འབྲུ་ཙམ་ཡང་དབང་པོ་འཇུག་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་དེ་དག་སྟེ། མོ་དང་ཕོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འདིར་བསྡུས་པ་ཡིན། གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། འདིར་ནི་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གཏོགས་པ་ཞེས་པའི་ལུང་གི་ཚིག་དང་མཐུན་པར། ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་མོ་རྟགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མ་གསུངས་སོ།། གོ་ན་ས་ཞེས་པ་ནི་སྦྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ། གང་དག་གི་རྒྱབ་ཏུ་ཐིག་ལེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་རྣམས་ཡོད་པའོ།། རུས་སྦལ་དང་སྦལ་པ་རྣམས་རྐང་བཞི་པ་ཡིན་ནའང་། ཆུ་ལ་གནས་པའི་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར། རྐང་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡུས་སོ།། ཁའི་དབྱིབས་ཞེས་པ་ནི་མཆུའི་པགས་པའི་དབྱིབས་སོ།། རྨ་བསྡུས་པ་ཞེས་པ་ནི་རྨ་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའོ།། རྨ་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་འགྱུར་བ་ནི། "ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་མ་ཡིན་པར་འཇུག་པར་བྱེད་ན། ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་པའི་མདོ་འདིའི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། མང་གུ་ས་ཞེས་པ་ནི་ནེའུ་ལེའོ།། དོན་འདི་ཉིད་ཅེས་པ་ནི། གང་ཞིག་དེ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཕམ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་གི་སྐབས་སུ། ལྷག་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། བྷཊྛོ་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་ལས་ཉམས་པའོ།། ནི་རང་ཀ་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་བསལ་བའོ།། འདི་ཞེས་པ་ནི་ལྟུང་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕམ་པའོ།། ཆིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་བར་དུ་ཆད་པའོ།། Pakatattehi bhikkhūhīti ettha pakatattā nāma pārājikaṃ anāpannā anukkhittā ca. Keci pana ‘‘pakatattehi bhikkhūhi ekato kattabbattāti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā pakatattabhūtehi alajjīhipi saddhiṃ uposathādisaṅghakammakaraṇe doso natthī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ, iminā vacanena tassa atthassa asijjhanato. Yadi hi saṅghakammaṃ karīyati, pakatatteheva karīyati, na apakatattehīti evaṃ apakatattehi sahasaṃvāsapaṭikkhepaparaṃ idaṃ vacanaṃ, na pana pakatattehi sabbehi alajjīādīhi ekato saṅghakammaṃ kattabbamevāti. Evaṃ saṃvāsavidhānaparaṃ pakatattesupi sabhāgāpattiṃ āpannehi aññamaññañca alajjīhi ca saddhiṃ ekato kammakaraṇassa paṭikkhittattā. Vuttañhi ‘‘sace sabbo saṅgho sabhāgāpattiyā sati vuttavidhiṃ akatvā uposathaṃ karoti, vuttanayeneva sabbo saṅgho āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā). ‘‘Yattha āmisaparibhogo vaṭṭati, dhammaparibhogopi tattha vaṭṭatī’’ti alajjīhi saha paribhogo ca aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhitto ekato kammakaraṇassāpi dhammaparibhogattā. Tasmā yathā hi pāḷiyaṃ pārājikāpattiāpajjanakapuggalaniyamatthaṃ yvāyaṃ ñatticatutthena kammena…pe… upasampanno, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti imasmiṃ vacane sabbepi ñatticatutthakammena upasampannā pārājikāpajjanakapuggalāyevāti niyamo na sijjhati pārājikānāpajjanakānampi sekkhādīnaṃ sambhavā, atha kho ñatticatutthakammena upasampannesuyeva pārājikāpattiāpajjanakā alajjī bālaputhujjanā labbhanti, na pana ehibhikkhuādīsūti evaṃ niyamo sijjhati, evamidhāpi pakatattesuyeva ekato kammakaraṇārahā anāpattikā lajjī kukkuccakā sikkhākāmā upalabbhanti[Pg.141], na apakatattesūti evameva niyamo sijjhati apakatattānaṃ gaṇapūraṇattābhāvena asaṃvāsikattaniyamato. Alajjino pana gaṇapūrakā hutvā kammassa sādhanato asaṃvāsikesu na gahitā kattabbavidhiṃ akatvā tehi saha madditvā kammaṃ karontānaṃ āpatti alajjitā ca na vigacchatīti veditabbaṃ. ‘‘Eko alajjī alajjīsatampi karotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.585) hi vuttaṃ, teneva vakkhati ‘‘sabbepi lajjino etesu kammādīsu saha vasantī’’tiādi. Ayañcattho upari vitthārato āvi bhavissati. རང་བཞིན་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པ་ལ། འདིར་རང་བཞིན་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མ་བྱུང་བ་དང་། གནས་ནས་མ་ཕྱུང་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་སོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ "རང་བཞིན་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར། ཞེས་འགྲེལ་བཤད་དུ་གསུངས་པས། རང་བཞིན་གནས་པར་གྱུར་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ་" ཞེས་སྨྲ་མོད་ཀྱང་། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཚིག་འདིས་དོན་དེ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་བྱེད་ན། རང་བཞིན་གནས་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་བྱ་དགོས་ཀྱི། རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་བྱའོ་ཞེས་པས། འདི་ནི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་བཀག་པ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཚིག་ཡིན་གྱི། རང་བཞིན་གནས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་བྱ་དགོས་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་གནས་པའི་ཆོ་ག་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ནི། རང་བཞིན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཡང་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ལྟུང་བ་བྱུང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལས་བྱེད་པ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ།། གསུངས་པ་ཉིད་དེ། "གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ལ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ལྟུང་བ་ཡོད་བཞིན་དུ། གསུངས་པའི་ཆོ་ག་མ་བྱས་པར་གསོ་སྦྱོང་བྱེད་ན། གསུངས་པའི་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། "གང་དུ་ཟང་ཟིང་ལོངས་སྤྱོད་པ་རུང་ན། དེར་ཆོས་ལོངས་སྤྱོད་པའང་རུང་ངོ་" ཞེས་པས། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་དུ་བཀག་སཏེ། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལས་བྱེད་པའང་ཆོས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་ཇི་ལྟར་ལུང་དུ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བའི་གང་ཟག་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གང་འདི་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་...པེ་...བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་འདི་ནི་དོན་འདིར་དགེ་སློང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ལ། གསོལ་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བའི་གང་ཟག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ངེས་པ་མི་འགྲུབ་སཏེ། ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མི་འབྱུང་བའི་སློབ་པ་ལ་སོགས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་གསོལ་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁོ་ནར། ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བའི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་རྙེད་པར་འགྱུར་གྱི། ཚུར་ཤོག་དགེ་སློང་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ངེས་པ་འགྲུབ་བོ།། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་རང་བཞིན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁོ་ནར། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལས་བྱ་བར་འོས་པ་ལྟུང་བ་མེད་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། འགྱོད་པ་ཟ་བ་དང་། བསླབ་པ་ལ་འདུན་པ་རྣམས་རྙེད་པར་འགྱུར་གྱི། རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟ་བུ་ཁོ་ནར་ངེས་པ་འགྲུབ་སཏེ། རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་ཚོགས་ཁ་སྐོང་བའི་དངོས་པོ་མེད་པས་མི་གནས་པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཚོགས་ཁ་སྐོང་བ་པོ་གྱུར་ནས་ལས་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། མི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་མ་བསྡུས་སོ།། བྱ་བའི་ཆོ་ག་མ་བྱས་པར་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བརྫིས་ནས་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ལྟུང་བ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པའི་རང་བཞིན་མི་འདོར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། "ངོ་ཚ་མེད་པ་གཅིག་གིས་ངོ་ཚ་མེད་པ་བརྒྱའང་བྱེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། "ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདི་དག་ལ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་སོ་" ཞེས་ལ་སོགས་པ་མདུན་དུ་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། དོན་འདི་ནི་འོག་ཏུ་རྒྱས་པར་གསལ་བར་འགྱུར་རོ།། Tathāti sīmāparicchinnehītiādiṃ parāmasati. Ekato vandanabhuñjanagāmappavesanavattāpaṭivattakaraṇauggahaparipucchāsajjhāyakaraṇādisāmaggikiriyāvasena bhagavatā paññattasikkhāpadasikkhanaṃ samasikkhatā nāma, tañca lajjīheva samaṃ sikkhitabbaṃ, na alajjīhīti dassetuṃ ‘‘paññattaṃ pana…pe… samasikkhatā nāmā’’ti vuttaṃ. Tattha anatikkamanavasena uggahaparipucchādivasena ca lajjīpuggalehi samaṃ ekato sikkhitabbā samasikkhāti sikkhāpadāni vuttāni, tāsaṃ samasikkhanaṃ yathāvuttanayena lajjīhi sikkhitabbabhāvo samasikkhatā nāmāti adhippāyo. Yathāvuttesu ekakammādīsu alajjīnaṃ lajjidhamme anokkante lajjīhi saha saṃvāso natthi, tato bahiyeva te sandissantīti āha sabbepi lajjinotiādi. དེ་བཞིན་ཞེས་པ་ནི་མཚམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གོ་བའོ།། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྱག་བྱ་བ་དང་། ཟས་ཟ་བ་དང་། གྲོང་དུ་འཇུག་པ་དང་། ལས་ཆུང་ངུ་དང་ལས་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་དང་། འཛིན་པ་དང་། འདྲི་བ་དང་། ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་མཐུན་པའི་བྱ་བའི་དབང་གིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་སློབ་པ་ནི་བསླབ་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།། དེ་ཡང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཁོ་ནར་བསླབ་པར་བྱ་ཡི། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "བཅས་པ་ནི་...པེ་...བསླབ་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་མི་འདའ་བའི་དབང་གིས་དང་། འཛིན་པ་དང་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་བསླབ་པ་མཉམ་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་སུ་གསུངས་སོ།། དེ་དག་ལ་མཉམ་པར་སློབ་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསླབ་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པས་བསླབ་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ།། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཆོས་ལ་མ་ཞུགས་པར། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་མེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རོལ་ཁོ་ནར་དེ་དག་སྣང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པས། "ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 56. Yaṃ taṃ vuttanti sambandho. Vatthumeva na hotīti suvaṇṇādīhi kataitthirūpānaṃ aṅgajātesupi nimittavohāradassanato tattha pārājikāsaṅkānivattanatthaṃ vuttaṃ. Teneva vinītavatthūsu lepacittādivatthūsu sañjātakukkuccassa pārājikena anāpatti vuttā. ༥༦. གང་དེ་གསུངས་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། དངོས་པོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། གསེར་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་མཚན་མའི་ཐ་སྙད་མཐོང་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཕམ་པའི་དོགས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལས། རྩིག་རིས་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེས་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མེད་པར་གསུངས་སོ།། Paṭhamacatukkavaṇṇanā བཞི་ཚན་དང་པོའི་བཤད་པའོ།། 57. Assāti ākhyātapadanti tassa atthaṃ dassento ‘‘hotī’’ti āha, bhaveyyāti attho, hotīti vuttaṃ hoti. Dutiye atthavikappe ‘‘hotī’’ti idaṃ vacanaseso. ༥༧. ཨསྶ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་ཚིག་གི་ཚིག་སྟེ། དེའི་དོན་སྟོན་པར། "འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལ། "འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།། 58. Sādiyantassevāti ettha sādiyanaṃ nāma sevetukāmatācittassa uppādanamevāti āha ‘‘paṭisevanacittasamaṅgissā’’ti. Paṭipakkhanti aniṭṭhaṃ [Pg.142] ahitaṃ. ‘‘Bhikkhūnaṃ paccatthikā bhikkhupaccatthikā’’ti vutte upari vuccamānā rājapaccatthikādayopi idheva pavisantīti taṃ nivattanatthaṃ bhikkhū eva paccatthikāti rājapaccatthikānurūpena attho dassito. Tasmiṃ khaṇeti pavesanakkhaṇe. Aggato hi yāva mūlā pavesanakiriyāya vattamānakālo pavesanakkhaṇo nāma. Paviṭṭhakāleti aṅgajātassa yattakaṃ ṭhānaṃ pavesanārahaṃ, tattakaṃ anavasesato paviṭṭhakāle, pavesanakiriyāya niṭṭhitakkhaṇeti attho. Evaṃ paviṭṭhassa uddharaṇārambhato antarā ṭhitakāle ṭhitaṃ aṅgajātaṃ, tassa ṭhiti vā ṭhitaṃ nāma, aṭṭhakathāyaṃ pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyāmato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti vuttaṃ, tadubhayampi ṭhitamevāti gahetabbaṃ. Uddharaṇaṃ nāma yāva aggā nīharaṇakiriyāya vattamānakāloti āha ‘‘nīharaṇakāle paṭisevanacittaṃ upaṭṭhāpetī’’ti. ༥༨. དང་དུ་ལེན་པ་ཉིད་ལ་ཞེས་པ་ལ། འདིར་དང་དུ་ལེན་པ་ཞེས་པ་ནི་བསྟེན་པར་འདོད་པའི་སེམས་སྐྱེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། "ཀུན་ཏུ་བསྟེན་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ལ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། གཤེད་མ་ཞེས་པ་ནི་མི་འདོད་པ་དང་ཕན་པ་མ་ཡིན་པའོ།། "དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གཤེད་མ་ནི་དགེ་སློང་གི་གཤེད་མའོ་" ཞེས་བརྗོད་ན། འོག་ཏུ་གསུང་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་གཤེད་མ་ལ་སོགས་པའང་འདིར་འདུ་བར་འགྱུར་བས། དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། "དགེ་སློང་ཉིད་གཤེད་མའོ་" ཞེས་རྒྱལ་པོའི་གཤེད་མ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་མཐུན་པར་དོན་བསྟན་ཏོ།། སྐབས་དེར་ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པའི་དུས་སོ།། རྩེ་མོ་ནས་རྩ་བའི་བར་དུ་འཇུག་པའི་བྱ་བ་བྱེད་བཞིན་པའི་དུས་ནི་འཇུག་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ།། ཞུགས་པའི་ཚེ་ཞེས་པ་ནི། དབང་པོའི་གནས་གང་ཙམ་ཞིག་འཇུག་པར་འོས་པ་དེ་ཙམ་ཞིག་མ་ལུས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ། འཇུག་པའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་དུས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་དེ་ཕྱིར་འབྱིན་པ་མ་བརྩམས་པའི་བར་གྱི་གནས་པའི་དུས་སུ་གནས་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེའི་གནས་པ་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འགྲེལ་བཤད་དུ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ཁུ་བ་འཛག་པར་གྱུར་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྩོལ་བ་ལས་ལྡོག་སྟེ་གནས་པའི་དུས་ལ་དགོངས་ནས། "ཁུ་བ་འཛག་པའི་དུས་སུ་" ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་གཉིས་ཀའང་གནས་པ་ཉིད་དུ་གཟུང་བར་བྱའོ།། ཕྱིར་འབྱིན་པ་ཞེས་པ་ནི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་ཕྱིར་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་བཞིན་པའི་དུས་ཡིན་པས། "ཕྱིར་འབྱིན་པའི་དུས་སུ་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་པའི་སེམས་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། Ettha ca yasmā parehi upakkamiyamānassa aṅgajātādikāyacalanassa vijjamānattā sevanacitte upaṭṭhitamatte tasmiṃ khaṇe cittajarūpena sañjāyamānaṃ aṅgajātādicalanaṃ iminā sevanacittena uppāditameva hoti. Apica sevanacitte uppanne parehi anupakkamiyamānassāpi aṅgajāte calanaṃ hoteva, tañca tena kataṃ nāma hoti, tasmā kāyacittato samuṭṭhitaṃ pārājikāpattiṃ so āpajjatiyeva ubbhajāṇumaṇḍalikā (pāci. 657-658) viya. Tatthāpi hi ‘‘adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ āmasanaṃ vā…pe… paṭipīḷanaṃ vā sādiyeyyā’’ti (pāci. 657) sādiyanamatteyeva āpatti vuttā, bhikkhuno kāyasaṃsagge pana ‘‘kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti (pārā. 270) attano upakkamassa āpattinimittabhāvena vuttattā itthiyā phusiyamānassa kāyasaṃsaggarāge ca itthiyā sañjanitakāyacalane ca vijjamānepi attano payogābhāvena anāpattiyeva vuttāti gahetabbaṃ. Keci pana ‘‘paṭhamasaṅghādisesavisayepi parehi balakkārena hatthādīhi upakkamiyamānassa mocanassādo ca uppajjati, tena ca asucimhi mutte saṅghādiseso, amutte thullaccayaṃ evā’’ti vadanti. Aṅgārakāsunti aṅgārarāsiṃ, aṅgārapuṇṇāvāṭaṃ vā. Itthiyā upakkamiyamāne asādiyanaṃ nāma na sabbesaṃ visayoti [Pg.143] āha imañhītiādi. Ekādasahi aggīhīti rāgadosamohajātijarāmaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṅkhātehi ekādasaggīhi. Assāti asādiyantassa. Catukkaṃ nīharitvā ṭhapesīti ettha ekapuggalavisayatāya ekopi anāpattivāro pavesanapaviṭṭhaṭhitauddharaṇasaṅkhaātānaṃ catunnaṃ padānaṃ vasena ‘‘catukka’’nti vutto. Paṭhamacatukkakathāti ettha pana anāpattivārena saddhiṃ pañcannaṃ vārānaṃ vuttanayena ‘‘pañca catukkā’’ti vattabbepi ekamaggavisayatāya tesaṃ ekattaṃ āropetvā paṭhamacatukkatā vuttā. Teneva vakkhati tiṇṇaṃ maggānaṃ vasena tīṇi suddhikacatukkānītiādi. འདིར་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱིས་རྩོལ་བ་བྱས་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་ཡོད་པས། བསྟེན་པའི་སེམས་སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་སྐབས་དེར། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཡོ་བ་ནི། བསྟེན་པའི་སེམས་འདིས་བསྐྱེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།། གཞན་ཡང་བསྟེན་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། གཞན་གྱིས་རྩོལ་བ་མ་བྱས་ནའང་དབང་པོ་གཡོ་བ་ནི་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། དེ་ཡང་དེས་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེས་ན་ལུས་དང་སེམས་ལས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་ལ་ཁོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། པུས་མོའི་ལྷ་ང་ཡན་ཆད་ཀྱི་སྐབས་བཞིན་ནོ།། དེར་ཡང་ "སྒྲོག་རུས་ཀྱི་འོག་དང་པུས་མོའི་ལྷ་ང་ཡན་ཆད་ལ་རེག་པ་...པེ་...གནོན་པ་ལ་དང་དུ་ལེན་ནའོ་" ཞེས་དང་དུ་ལེན་པ་ཙམ་ལ་ལྟུང་བ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དགེ་སློང་གི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པ་ལ་ནི། "ལུས་ཀྱིས་རེག་པར་འགྱུར་ནའོ་" ཞེས་རང་གི་རྩོལ་བ་ལྟུང་བའི་རྒྱུར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བུད་མེད་ཀྱིས་རེག་པར་བྱེད་པ་ལ། ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བུད་མེད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་ཡོད་ནའང་། རང་གི་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ "དགེ་འདུན་ལྷག་མ་དང་པོའི་སྐབས་སུ་ཡང་། གཞན་གྱིས་བཙན་ཐབས་སུ་ལག་པ་ལ་སོགས་པས་རྩོལ་བ་བྱེད་པ་ལ། གཏོང་བ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་སྐྱེ་ཞིང་། དེས་ཁུ་བ་འཛག་ན་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་དང་། མ་འཛག་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཁོ་ནའོ་" ཞེས་སྨྲའོ།། མེ་མདག་གི་དོང་ཞེས་པ་ནི་མེ་མདག་གི་ཕུང་པོའམ། མེ་མདག་གིས་གང་བའི་དོང་ངོ་།། བུད་མེད་ཀྱིས་རྩོལ་བ་བྱེད་པ་ལ། དང་དུ་མི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས། "འདི་ནི་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། མེ་བཅུ་གཅིག་གིས་ཞེས་པ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། འཆི་བ་དང་། མྱ་ངན་དང་། སྨྲེ་ངག་འདོན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། འཁྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མེ་བཅུ་གཅིག་གིས་སོ།། ཨསྶ་ཞེས་པ་ནི་དང་དུ་མི་ལེན་པ་ལའོ།། བཞི་ཚན་ཕྱིར་ཕྱུང་ནས་བཞག་གོ་ཞེས་པ་ལ། འདིར་གང་ཟག་གཅིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལྟུང་བ་མེད་པའི་ཐེངས་གཅིག་པུ་ཡིན་ནའང་། འཇུག་པ་དང་། ཞུགས་པ་དང་། གནས་པ་དང་། ཕྱིར་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་བཞིའི་དབང་གིས་ "བཞི་ཚན་" ཞེས་གསུངས་སོ།། བཞི་ཚན་དང་པོའི་བཤད་པ་ཞེས་པ་ལ། འདིར་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་ཐེངས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཐེངས་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ། གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ "བཞི་ཚན་ལྔ་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནའང་། ལམ་གཅིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གཅིག་ཉིད་དུ་བཞག་ནས་བཞི་ཚན་དང་པོ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། "ལམ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་དག་པའི་བཞི་ཚན་གསུམ་མོ་" ཞེས་ལ་སོགས་པ་མདུན་དུ་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā བཞི་ཚན་ཉིས་བརྒྱ་རེ་དགུའི་བཤད་པའོ།། 59-60. Mattanti surādīhi mattaṃ. Akkhāyitanimittā idha uttarapadalopena akkhāyitasaddena vuttāti āha ‘‘akkhāyitanimitta’’nti. Jāgarantintiādi visesanarahitattā ‘‘suddhikacatukkānī’’ti vuttaṃ. Samānācariyakātherāti ekācariyassa uddesantevāsikā. Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ. Vatareti garahatthe nipāto. Evaṃ vinayagarukānanti iminā upari upatissattherena vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ. Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakhettaṃ anavasesato gahetvā. Yadi hi sāvasesaṃ katvā paññapeyya, alajjīnaṃ tattha lesena ajjhācārasoto pavattatīti āha ‘‘sotaṃ chinditvā’’ti. Sahaseyyādipaṇṇattivajjasikkhāpadesuyeva (pāci. 49-51) sāvasesaṃ katvāpi paññāpanaṃ sambhavati, na lokavajjesūti āha idañhītiādi. Sahaseyyasikkhāpade hi (pāci. 49 ādayo) kiñcāpi yebhuyyacchanne yebhuyyaparicchanne heṭṭhimaparicchedato pācittiyaṃ dassitaṃ, upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne dukkaṭaṃ, tathāpi sāvasesattā paññattiyā yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchannādīsupi aṭṭhakathāyaṃ pācittiyameva dassitaṃ. Idha pana niravasesattā paññattiyā bhagavatā dassitaṃ yebhuyyena akkhāyitanimittato heṭṭhā pārājikakkhettaṃ natthi, thullaccayādimeva tattha labbhati. ༥༩-༦༠. མྱོས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཆང་ལ་སོགས་པས་མྱོས་པའོ།། འདིར་མ་ཟོས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་བསྡུས་པའི་སྒོ་ནས་མ་ཟོས་པའི་སྒྲས་གསུངས་པས་ན། "མ་ཟོས་པའི་མཚན་མ་"ཞེས་གསུངས་སོ།། སད་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁྱད་པར་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། "དག་པའི་བཞི་ཚན་རྣམས་"ཞེས་གསུངས་སོ།། སློབ་དཔོན་མཚུངས་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གཅིག་གི་ཉེ་གནས་སློབ་མ་རྣམས་སོ།། གངྒཱའི་ཕྱོགས་གཞན་ནི་གངྒཱའི་ཕ་རོལ་ཞེས་བྱའོ།། ཝ་ཏ་རེ་ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་སྨད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། "འདི་ལྟར་འདུལ་བ་ལ་གུས་པ་རྣམས་ཀྱི་"ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། གོང་དུ་གནས་བརྟན་ཉེ་རྒྱལ་གྱིས་གསུང་བར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ལྕི་བར་བྱ་བའི་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་སོ།། ཐမས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་ཞེས་པ་ནི་མཐའ་དག་ཕམ་པའི་གནས་རྣམས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་བཟུང་ནས་སོ།། གལ་ཏེ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པར་བྱས་ཏེ་བཅས་པ་མཛད་ན། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ལ་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་རྒྱུན་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པས། "རྒྱུན་བཅད་དེ་"ཞེས་གསུངས་སོ།། ལྷན་ཅིག་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པ་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཁོ་ན་ལ། ལྷག་མ་དང་བཅས་པར་བྱས་ནས་ཀྱང་བཅས་པ་མཛད་པ་སྲིད་ཀྱི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས། "འདི་ནི་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ལྷན་ཅིག་ཉལ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་ནི་ཅི་སྟེ་ཡང་ཕལ་ཆེར་བཀབ་པ་དང་ཕལ་ཆེར་བསྐོར་བའི་གནས་ལ་ཐ་མའི་ཚད་ཀྱིས་ལྟུང་བྱེད་དུ་བསྟན་ཅིང་། ཕྱེད་བཀབ་ཕྱེད་བསྐོར་བ་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་བསྟན་ཏོ།། དེ་ལྟ་ནའང་བཅས་པ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས། ཕལ་ཆེར་བཀབ་ཅིང་ཕྱེད་བསྐོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཀུན་བཏུས་འགྲེལ་པ་ལས་ལྟུང་བྱེད་ཁོ་ནར་བསྟན་ཏོ།། འདིར་ནི་བཅས་པ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ།། ཕལ་ཆེར་མ་ཟོས་པའི་མཚན་མའི་འོག་ཏུ་ཕམ་པའི་གནས་ནི་མེད་དོ།། དེ་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་འགྱུར་རོ།། Upatissattherena vuttasseva vinicchayassa aññampi upatthambhakāraṇaṃ dassento apicātiādimāha. Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhā [Pg.144] hoti, taṃ yebhuyyakkhāyitameva hoti, tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘tato paraṃ thullaccayaṃ natthī’’ti. Keci panettha vaccamaggādiṃ cattāro koṭṭhāse katvā ‘‘tesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ yebhuyyakkhāyitaṃ nāma, tato paraṃ thullaccayaṃ natthi, yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ, tampi dukkaṭavatthuyevā’’ti ca vadanti, taṃ na yuttaṃ. Matasarīrasmiṃyeva veditabbanti mataṃ yebhuyyena akkhāyitantiādivacanato vuttaṃ. Yadipi nimittantiādi jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttaṃ tasseva adhikatattā. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) ‘‘jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne’’tiādi vuttaṃ. Sabbaso khāyitanti nimittamaṃsaṃ sabbaṃ chinnanti attho. Nimittasaṇṭhānanti chinnamaṃsassa anto yāva muttavatthikosā chiddākāro abbhantarachavicammamatto itthinimittākāro, tenāha ‘‘pavesanaṃ jāyatī’’ti. Nimittasaṇṭhānaṃ pana anavasesetvāti pavesanārahachiddākārena ṭhitaabbhantaramaṃsādiṃ anavasesetvā. Etena yāva paveso labbhati, tāva maggoyevāti dasseti. Nimittato patitāya maṃsapesiyāti idaṃ nimittasaṇṭhānavirahitaṃ abbhantaramaṃsakhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ. Nimittasaṇṭhānaṃ akopetvā samantato chinditvā uddhaṭamaṃsapesiyā pana matasarīre yebhuyyena akkhāyitanimitte viya upakkamantassa pārājikameva. གནས་བརྟན་ཉེ་རྒྱལ་གྱིས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཉིད་ལ་གཞན་ཡང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པར། "གཞན་ཡང་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། མཚན་མ་ལ་ཆུང་ངུ་ཙམ་ཡང་ཤའི་རི་མོ་གལ་ཏེ་ལྷག་མ་ལུས་ན། དེ་ཕལ་ཆེར་མ་ཟོས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། དེའི་འོག་ཏུ་ནི་རྣམ་པ་ཐမས་ཅད་དུ་ཟོས་པའི་མཚན་མ་ལ་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པར། "དེའི་འོག་ཏུ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་མེད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་ཁ་ཅིག་ནི་བཤང་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཆ་བཞིར་བྱས་ནས། "དེ་དག་ལས་ཆ་གཉིས་ལས་འདས་ཏེ་ཆ་གསུམ་པའི་མཐར་ཐུག་གི་བར་ཟོས་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་ཟོས་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེའི་འོག་ཏུ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་མེད་དོ།། ཆ་བཞི་པའི་མཐར་ཐུག་གི་བར་ཟོས་པ་ནི་དེ་ཡང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་གཞི་ཁོ་ནའོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། དེ་ནི་མི་རིགས་སོ།། "རོ་ལ་ཁོ་ནར་ཤེས་པར་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི། "ཤི་བའི་རོ་ཕལ་ཆེར་མ་ཟོས་པ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། "གལ་ཏེ་མཚན་མ་"ཞེས་སོགས་ནི་གསོན་པོའི་ལུས་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་མ་མོའི་འགྲེལ་པ་ལས། "གསོན་པོའི་ལུས་ཀྱི་བཤད་པའི་ལམ་ལ་གལ་ཏེ་པགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་རྣམ་པ་ཐမས་ཅད་དུ་བཅད་པ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། རྣམ་པ་ཐမས་ཅད་དུ་ཟོས་པ་ཞེས་པ་ནི་མཚན་མའི་ཤ་མཐའ་དག་བཅད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། མཚན་མའི་དབྱིབས་ཞེས་པ་ནི་བཅད་པའི་ཤའི་ནང་རོལ་དུ་གཅིན་ལམ་གྱི་སྣོད་ཀྱི་བར་དུ་བུ་གའི་རྣམ་པ་སྟེ། ནང་གི་པགས་པ་ཙམ་གྱི་བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མའི་དབྱིབས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། "འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་སོ།། མཚན་མའི་དབྱིབས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་བྱས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི་བཅུག་པར་འོས་པའི་བུ་གའི་རྣམ་པས་གནས་པའི་ནང་གི་ཤ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་བྱས་ནས་སོ།། འདིས། ཇི་སྲིད་དུ་བཅུག་པ་ཉིད་འགྱུར་བ་དེ་སྲིད་དུ་ལམ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། "མཚན་མ་ལས་ལྷུང་བའི་ཤ་དུམ་བུ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚན་မའི་དབྱིབས་དང་བྲལ་བའི་ནང་གི་ཤ་དུམ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། མཚན་မའི་དབྱིབས་མ་ཉམས་པར་བྱས་ཏེ་ཀུན་ནས་བཅད་ནས་ཕྱུང་བའི་ཤ་དུམ་བུ་ལ་ནི། ཤི་བའི་རོ་ལ་ཕལ་ཆེར་མ་ཟོས་པའི་མཚན་མ་ལ་བཞིན་དུ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ལ་ཕམ་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ།། Evaṃ jīvamānakamanussasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre dassetuṃ matasarīre panātiādimāha. Vatthikosesūti purisānaṃ aṅgajātakosacammesu. ‘‘Navadvāro mahāvaṇo’’tiādi (mi. pa. 2.6.1) vacanato manussānaṃ akkhināsādīni vaṇasaṅkhepena thullaccayakkhettānīti tesupi thullaccayaṃ vuttaṃ, evaṃ manussānaṃ matasarīrepi, tenāha mate allasarīretiādi. Tattha allasarīreti akuthitaṃ sandhāya vuttaṃ. Pārājikakkhetteti yebhuyyena akkhāyitampi sandhāya vuttaṃ. Thullaccayakkhetteti upaḍḍhakkhāyitādimpi sandhāya vuttaṃ. Ettha ca akkhināsādithullaccayakkhettesu yebhuyyena akkhāyitesupi thullaccayaṃ, upaḍḍhakkhāyitādīsu dukkaṭanti veditabbaṃ. Sabbesampīti yathāvuttahatthiādīhi aññesaṃ tiracchānānaṃ [Pg.145] saṅgaṇhanatthaṃ vuttaṃ. Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ, ‘‘amaggena amaggaṃ paveseti, āpatti thullaccayassā’’ti (pārā. 66) hi sāmaññato vuttaṃ, na pana manussānanti visesetvā. Yadi hi manussānaññeva vaṇesu thullaccayaṃ siyā, hatthiassādīnaṃ nāsavatthikosesupi paṭaṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhānepi ca vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ siyā, vuttañca. Tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ. Matānaṃ tiracchānagatānanti matakena sambandho. དེ་ལྟར་གསོན་པོའི་མིའི་ལུས་ལ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་ཤི་བའི་རོ་ལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཤི་བའི་རོ་ལ་ནི་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ལྒང་པའི་སྣོད་རྣམས་སུ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕོ་དབང་གི་ཤུབས་པགས་ལའོ།། "སྒོ་དགུ་ཡོད་པའི་རྨ་ཆེན་པོ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མི་རྣམས་ཀྱི་མིག་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྨའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་པས། ཉེས་པ་སྦོམ་པོའི་གནས་རྣམས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལའང་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་གསུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཤི་བའི་རོ་ལའང་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། "ཤི་བའི་ལུས་རློན་པ་ལ་"ཞེས་སོགས་སོ།། དེ་ལ་"ལུས་རློན་པ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་མ་རུལ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། "ཕམ་པའི་གནས་སུ་"ཞེས་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་མ་ཟོས་པ་ལའང་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། "ཉེས་པ་སྦོམ་པོའི་གནས་སུ་"ཞེས་པ་ནི་ཕྱེད་ཙམ་ཟོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། འདིར་ནི་མིག་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོའི་གནས་རྣམས་སུ། ཕལ་ཆེར་མ་ཟོས་པ་ཡིན་ནའང་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་ལ། ཕྱེད་ཙམ་ཟོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཉེས་བྱས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "ཐမས་ཅད་ལའང་"ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་མིག་དང་རྣ་བའི་རྨ་ལ་ཉེས་བྱས་ནི་ཀུན་བཏུས་འགྲེལ་པའི་ཚད་མས་བཟུང་བར་བྱའོ།། འདི་ལྟར། "ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་མ་ཡིན་པར་བཅུག་ན། ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་སྤྱིར་བཏང་དུ་གསུངས་ཀྱི། "མི་རྣམས་ཀྱི་"ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་མ་གསུངས་སོ།། གལ་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁོ་ནའི་རྨ་རྨས་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་ན། གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པའི་སྣ་དང་ལྒང་པའི་ཤུབས་ལའང་། སྦལ་པ་ཁ་ཆེན་གྱི་ཁའི་དབྱིབས་ལའང་རྨའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་པས་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་མི་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། བཤད་ཀྱང་བཤད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་བཏུས་འགྲེལ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཉིད་འདིར་ཚད་མའོ།། "ཤི་བའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་"ཞེས་པ་ནི་ཤི་བའི་སྒྲ་དང་འབྲེལ་ལོ།། Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘vatthikosaṃ appavesento’’ti. Methunarāgo ca nāma kāyasaṃsaggarāgaṃ mocanassādañca muñcitvā visuṃ dvayaṃdvayasamāpattiyā rāgo, so ca purisādīsupi uppajjati, tena ca apārājikakkhette itthisarīrepi upakkamantassa asucimhi muttepi saṅghādiseso na hoti, khettānurūpaṃ thullaccayadukkaṭameva hotīti veditabbaṃ. Appavesentoti iminā tīsu maggesu pavesanādhippāye asatipi methunarāgena bahi ghaṭṭanaṃ sambhavatīti dasseti, teneva thullaccayaṃ vuttaṃ, itarathā pavesanādhippāyena bahi chupantassa methunassa pubbapayogattā dukkaṭameva vattabbaṃ siyā. Nimittena nimittaṃ chupati thullaccayanti idañca ‘‘na ca, bhikkhave, rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ, yo chupeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (mahāva. 252) imassa cammakkhandhake āgatassa suttassa vasena vuttaṃ. Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa bījaṃ dassento mahāaṭṭhakathāyaṃ panātiādimāha. Mukheneva chupanaṃ sandhāyāti oṭṭhajivhādimukhāvayavena chupanaṃ sandhāya. Oḷārikattāti ajjhācārassa thullattā. Taṃ sandhāyabhāsitanti taṃ yathāvuttasuttaṃ. Suttañhi ajjhācāraṃ sandhāya paṭicca vuttattā ‘‘sandhāyabhāsita’’nti vuccati. Suṭṭhusallakkhetvāti piṭṭhiṃ abhiruhantānaṃ aṅgajātamukheneva nimittachupanassa sambhavaṃ methunarāgīnañca aṅgajātena chupanasseva anurūpatañca sutte ca ‘‘mukhenā’’ti avuttatañca aññañca nayaṃ yathābalaṃ suṭṭhu sallakkhetvāti attho. Saṅghādisesoti manussitthiṃ sandhāya vuttaṃ. Passāvamagganti idaṃ cammakkhandhake nidānavasena vuttaṃ. Itaramaggadvayaṃ pana nimittamukhena chupantassa vaṇasaṅkhepena thullaccayameva. Vuttanayenevāti methunarāgeneva. Nimittamukhena pana vinā methunarāgena manussitthiyā vā tiracchānagatitthiyā vā passāvamaggaṃ [Pg.146] pakatimukhena chupantassa dukkaṭameva pakatimukhena pakatimukhachupane viya, itarathā tatthāpi thullaccayena bhavitabbaṃ, tañca na yuttaṃ khandhakasuttepi tathā avuttattā. Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭanti nimittamukhena vā pakatimukhādiṃ itarakāyena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva. འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ལྒང་པའི་ཤུབས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་"ལྒང་པའི་ཤུབས་སུ་མ་བཅུག་པར་"ཞེས་གསུངས་སོ།། འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་འབྲེལ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་ཁུ་བ་འབྱིན་པའི་རོ་མྱང་བ་ལ་བཏང་ནས་སོ་སོར་གཉིས་གཉིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འདོད་ཆགས་སོ།། འདོད་ཆགས་དེ་ཡང་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་སྐྱེའོ།། འཁྲིག་ཆགས་དེས་ཀྱང་ཕམ་པའི་གནས་མ་ཡིན་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ལའང་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ལ། ཁུ་བ་ཤོར་ནའང་དགེ་འདུན་ལྷག་མར་མི་འགྱུར་རོ།། གནས་དང་མཐུན་པར་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། "མ་བཅུག་པར་"ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། ལམ་གསུམ་པོ་ལ་བཅུག་པའི་བསམ་པ་མེད་ནའང་འཁྲིག་ཆགས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་བརྡེག་པར་བྱེད་པ་ནི་སྲིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་གསུངས་སོ།། གཞན་དུ་ནི་བཅུག་པའི་བསམ་པས་ཕྱི་རོལ་དུ་རེག་པ་ལ་འཁྲིག་པའི་སྦྱོར་བ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། "མཚན་མས་མཚན་མ་ལ་རེག་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོའོ་"ཞེས་པ་འདི་ཡང་། "དགེ་སློང་དག་ཆགས་སེམས་ཀྱིས་ཕོ་དབང་ལ་རེག་པར་མི་བྱའོ། གང་རེག་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོའོ་"ཞེས་པའི་ཀོ་ལྤགས་ཀྱི་ཚོམས་ལས་བྱུང་བའི་མདོ་འདིའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། དེ་ལའང་ཁ་ཅིག་གི་གཞན་དུ་ཡང་དོན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ས་བོན་ནམ་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པར། "འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་ལས་ནི་"ཞེས་ོགས་གསུངས་སོ།། ཁས་ཁོ་ནས་རེག་པ་ལ་དགོངས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི་མཆུ་དང་ལྕེ་ལ་སོགས་པ་ཁའི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་རེག་པ་ལ་དགོངས་ནས་སོ།། རགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་སྤྱོད་པའི་སྦོམ་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། དེ་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མདོ་དེ་ལའོ།། མདོ་ནི་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ལ་དགོངས་ཤིང་བརྟེན་ནས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་"ཞེས་བརྗོད་དོ།། ལེགས་པར་བརྟག་སྟེ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱབ་ལ་ཞོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕོ་དབང་གི་ཁ་ཁོ་ནས་མཚན་མ་ལ་རེག་པའི་སྲིད་པ་ཉིད་དང་། འཁྲིག་ཆགས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཕོ་དབང་གིས་རེག་པ་ཉིད་ལ་འོས་པ་ཉིད་དང་། མདོ་ལས་"ཁས་"ཞེས་མ་གསུངས་པ་ཉིད་དང་། གཞན་པའི་ཚུལ་ལའང་མཐུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ལེགས་པར་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཞེས་པ་ནི་མིའི་བུད་མེད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། གཅིན་ལམ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཀོ་ལྤགས་ཀྱི་ཚོམས་ལས་གླེང་གཞིའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། ལམ་གཞན་གཉིས་པོ་ལ་ནི་མཚན་མའི་ཁས་རེག་པ་ལ་རྨའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་པས་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཁོ་ནའོ།། བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་འཁྲིག་ཆགས་ཁོ་ནས་སོ།། མཚན་མའི་ཁ་མ་གཏོགས་པར་འཁྲིག་ཆགས་ཀྱིས་མིའི་བུད་མེད་ཀྱི་འམ། དུད་འགྲོ་མོའི་འམ་གཅིན་ལམ་ལ་རང་གི་ཁས་རེག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ།། རང་གི་ཁས་རང་གི་ཁ་ལ་རེག་པ་བཞིན་ནོ།། གཞན་དུ་ནི་དེ་ལའང་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་དགོས་ལ། དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ་ཚོམས་ཀྱི་མདོ་ལའང་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། "ལུས་འབྲེལ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཉེས་བྱས་སོ་"ཞེས་པ་ནི་མཚན་མའི་ཁས་སམ། རང་གི་ཁ་ལ་སོགས་པ་ལུས་གཞན་གྱིས་སམ། ལུས་འབྲེལ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་རེག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ།། Ettha ca kāyasaṃsaggarāgena bahinimitte upakkamato ajānantasseva aṅgajātaṃ yadi pārājikakkhettaṃ chupati, tattha kiṃ hotīti? Keci tāva ‘‘methunarāgassa abhāvā manussitthiyā saṅghādiseso, sesesu vatthuvasena thullaccayadukkaṭānī’’ti vadanti. Aññe pana ‘‘pavesanakkhaṇe phassassa sādiyanasambhavato balakkārena upakkamanakkhaṇe viya pārājikamevā’’ti vadanti, idameva yuttataraṃ. Maggattayato hi aññasmiṃ padeseyeva kāyasaṃsaggādirāgabhedato āpattibhedo labbhati, na maggattaye. Tattha pana yena kenaci ākārena phassassa sādiyanakkhaṇe pārājikameva, teneva paropakkamena pavesanādīsu rāgabhedaṃ anuddharitvā sādiyanamattena pārājikaṃ vuttaṃ. འདིར་ནི་ལུས་འབྲེལ་གྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མཚན་མའི་ཕྱི་རོལ་དུ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ལ། མ་ཤེས་བཞིན་དུ་ཉིད་དུ་ཕོ་དབང་ནི་གལ་ཏེ་ཕམ་པའི་གནས་ལ་རེག་པར་གྱུར་ན། དེ་ལ་ཅི་ཞིག་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒོལ་བ་སྟེ། རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་ནི་"འཁྲིག་ཆགས་မེད་པའི་ཕྱིར་མིའི་བུད་མེད་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ནི་གཞིའི་དབང་གིས་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་ཉེས་བྱས་རྣམས་སོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། གཞན་དག་ནི་"བཅུག་པའི་སྐབས་སུ་རེག་པ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། བཙན་ཐབས་ཀྱིས་བརྩོན་པར་བྱེད་པའི་སྐབས་བཞིན་དུ་ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། འདི་ཉིད་ནི་ཆེས་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར། ལམ་གསུམ་པོ་ལས་གཞན་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ། ལུས་འབྲེལ་ལ་སོགས་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་ལྟུང་བའི་དབྱེ་བ་འགྱུར་གྱི། ལམ་གསུམ་པོ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་ནི་རྣམ་པ་གང་ཡང་རུང་བས་རེག་པ་ལ་དང་དུ་ལེན་པའི་སྐབས་སུ་ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་གཞན་གྱིས་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ལ་བཅུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མ་ཕྱུང་བར་དང་དུ་ལེན་པ་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་གསུངས་སོ།། Santhatacatukkabhedakathāvaṇṇanā གདིང་བ་བཞི་ཚན་གྱི་དབྱེ་བའི་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ།། 61-2. Paṭipannakassāti āraddhavipassakassa. Upādinnakanti kāyindriyaṃ sandhāya vuttaṃ. Upādinnakena phusatīti upādinnakasarīrena phusīyatīti kammasādhanena attho daṭṭhabbo. Atha vā evaṃ karonto bhikkhu kiñci upādinnakaṃ upādinnakena na phusatīti attho. Lesaṃ oḍḍessantīti lesaṃ ṭhapessanti, parikappessantīti attho. Santhatādibhedehi bhinditvāti santhatādivisesanehi visesetvā. Santhatāyāti samudāye ekadesavohāro daḍḍhassa paṭassa chiddantiādīsu viya. Yathā hi paṭassa ekadesova vatthato daḍḍhoti vuccati, taṃ ekadesavohāraṃ samudāye paṭe upacārato āropetvā puna taṃ samudāyaṃ daḍḍhappadesasaṅkhātachiddasambandhībhāvena ‘‘daḍḍhassa paṭassa chidda’’nti voharanti, evamidhāpi itthiyā maggappadesavohāraṃ samudāyabhūtāya itthiyā āropetvā puna taṃ itthiṃ santhatamaggasambandhiniṃ katvā santhatāya itthiyā vaccamaggenātiādi vuttaṃ. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.61-62) panettha ‘‘ekadese samudāyavohāro’’ti vuttaṃ, taṃ na [Pg.147] yuttaṃ avayavavohārena samudāyasseva patīyamānattā. Itarathā hi santhatāya vaccamaggenāti itthiliṅgatā maggasambandhitā ca na siyā, ekadese samudāyopacārassa pana ekadesova attho sākhāya chijjamānāya rukkho chijjatītiādīsu viya. ༦༡-༢. “ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ལ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པའི་དགེ་སློང་ལའོ།། “ཟིན་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའོ།། “ཟིན་པས་རེག་གོ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟིན་པའི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ལས་ཀྱི་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་དོན་རྟོགས་པར་བྱའོ།། ཡང་ན། དེ་ལྟར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཟིན་པའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་ཟིན་པའི་དངོས་པོས་མི་རེག་པ་ནི་དོན་ཏོ།། “ཉེ་བར་འཇོག་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་དོ། རྟོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “གདིང་བ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་ནས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་གདིང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་སོ།། “གདིང་བ་ལ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚོགས་པ་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བཏགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན། གོས་ཚིག་པའི་བུ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། ཇི་ལྟར་གོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་དངོས་སུ་ཚིག་པ་ལ་ཚིག་གོ་ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། ཆ་ཤས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དེ་ཚོགས་པ་གོས་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས། སླར་ཡང་ཚོགས་པ་དེ་ལ་ཚིག་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་བུ་ག་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་ “གོས་ཚིག་པའི་བུ་གའོ་” ཞེས་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ལྟར། འདིར་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་ལམ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དེ་ཚོགས་པར་གྱུར་པའི་བུད་མེད་ལ་བཏགས་ནས། སླར་ཡང་བུད་མེད་དེ་གདིང་བའི་ལམ་དང་འབྲེལ་བར་བྱས་ཏེ། “གདིང་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་བཤང་ལམ་གྱིས་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འདི་ལ་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། “ཆ་ཤས་ལ་ཚོགས་པའི་ཐ་སྙད་དོ་” ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཆ་ཤས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཚོགས་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། གཞན་དུ་ན། “གདིང་བའི་བཤང་ལམ་གྱིས་” ཞེས་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཉིད་དང་ལམ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཉིད་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཆ་ཤས་ལ་ཚོགས་པའི་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ནི་ཆ་ཤས་ཉིད་དོན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཡལ་ག་གཅོད་པ་ལ་ཤིང་གཅོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། Vatthādīni maggassa anto appavesetvā bahiyeva veṭhanaṃ sandhāya ‘‘paliveṭhetvā’’ti vuttaṃ. Samudāye avayavūpacāreneva bhikkhupi santhato nāmātiādi vuttaṃ. Yattake paviṭṭheti tilabījamatte paviṭṭhe. Akkhināsādīnaṃ santhatattepi yathāvatthukamevāti āha thullaccayakkhette thullaccayantiādi. Khāṇuṃ ghaṭṭentassa dukkaṭanti itthinimittassa anto khāṇuṃ pavesetvā samatalaṃ, atirittaṃ vā ṭhitaṃ khāṇuṃ sace ghaṭṭeti, ghaṭṭentassa dukkaṭaṃ pavesābhāvato. Sace pana īsakaṃ anto allokāse pavesetvā ṭhitaṃ anupādinnameva khāṇusīsaṃ aṅgajātena chupati, pārājikameva. Tassa talanti veḷunaḷādikassa antotalaṃ. Bahiddhā khāṇuketi anto pavesitaveḷupabbādikassa bahi nikkhantasīsaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathā ca itthinimittetiādīsu yathā itthiyā passāvamagge khāṇuṃ katvā ghaṭṭanādikaṃ vuttaṃ, evaṃ sabbattha vaccamaggādīsupi lakkhaṇaṃ veditabbanti attho. གོས་ལ་སོགས་པ་ལམ་གྱི་ནང་དུ་མ་བཅུག་པར་ཕྱི་རོལ་ཁོ་ནར་དཀྲི་བ་ལ་དགོངས་ནས་ “ཀུན་ཏུ་དཀྲིས་ཏེ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། ཚོགས་པ་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་ “གདིང་བ་ཞེས་བྱ་བ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “ཇི་ཙམ་ཞིག་ཞུགས་པ་ལ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིལ་གྱི་འབྲུ་ཙམ་ཞིག་ཞུགས་པ་ལའོ།། མིག་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་གདིང་བར་གྱུར་ཀྱང་དངོས་པའི་གནས་ཚོད་བཞིན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཉེས་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ་ཉེས་བྱེད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སྡོང་དུམ་ལ་བརྡེག་པ་ལ་ཉེས་བྱེད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མའི་ནང་དུ་སྡོང་དུམ་བཅུག་ནས་མཉམ་པར་རམ། ལྷག་པར་གནས་པའི་སྡོང་དུམ་ལ་གལ་ཏེ་བརྡེག་ན། བརྡེག་པའི་གང་ཟག་ལ་བཅུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱེད་དོ།། གལ་ཏེ་ཅུང་ཟད་ནང་གི་རླན་གཤེར་གྱི་གནས་སུ་བཅུག་ནས་གནས་པའི་མ་བཟུང་བའི་སྡོང་དུམ་གྱི་རྩེ་མོ་ལ་དབང་པོས་རེག་ན། ཕམ་པ་ཉིད་དོ།། “དེའི་མཐིལ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨྱུག་མ་དང་འདམ་རྩྭ་ལ་སོགས་པའི་ནང་གི་མཐིལ་ལོ།། “ཕྱི་རོལ་གྱི་སྡོང་དུམ་ལ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནང་དུ་བཅུག་པའི་སྨྱུག་ཚིགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཐོན་པའི་རྩེ་མོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “ཇི་ལྟར་བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཇི་ལྟར་བུད་མེད་ཀྱི་གཅིན་ལམ་དུ་སྡོང་དུམ་བཙུགས་ནས་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་བཤང་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ།། Rājapaccatthikādicatukkabhedakathāvaṇṇanā རྒྱལ་པོའི་དགྲ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་བཞིའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 65. Kerāṭikāti vañcakā. Paṭhamaṃ itthidhuttameva dassetvā idāni itaradhuttepi saṅgahetvā dassetuṃ ‘‘itthidhuttasurādhuttādayo vā’’ti vuttaṃ. ༦༥. “ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཱ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་ནོ།། ཐོག་མར་བུད་མེད་ལ་ཆགས་པའི་གཡོན་ཅན་ཉིད་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་གཡོན་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་དང་ཆང་ལ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་” ཞེས་གསུངས་སོ།། Āpattānāpattivāravaṇṇanā ལྟུང་བ་དང་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 66. Paṭiññātakaraṇaṃ natthi sevetukāmatā maggena maggappaṭipattīti dvinnaṃ aṅgānaṃ siddhattā. Dūsitassa pana maggena maggappaṭipatti evamekaṃ aṅgaṃ siddhaṃ, sevetukāmatāsaṅkhātaṃ sādiyanaṃ asiddhaṃ. Tasmā so pucchitvā ‘‘sādiyi’’nti vuttapaṭiññāya nāsetabbo. Tatthevāti vesāliyaṃ mahāvane eva. Sabbaṅgagatanti sabbakāyagataṃ. ‘‘Lohitaṃ viyā’’ti vuttattā kesādīnaṃ vinimuttaṭṭhāne sabbatthāti gahetabbaṃ. Niccameva ummattako hotīti [Pg.148] yassa pittakosato pittaṃ calitvā sabbadā bahi nikkhantaṃ hoti, taṃ sandhāya vuttaṃ. Yassa pana pittaṃ calitvā pittakoseyeva ṭhitaṃ hoti, kadāci vā nikkhantaṃ puna nikkhamati, sopi antarantarā saññaṃ paṭilabhati bhesajjena ca pakatiārogyaṃ paṭilabhatīti veditabbaṃ. ༦༦. ཁས་བླངས་པར་བྱ་བ་མེད་དེ། སྤྱོད་འདོད་པའི་བསམ་པ་དང་ལམ་གྱིས་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡན་ལག་གཉིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཉམས་པར་བྱས་པའི་དགེ་ཚུལ་ལ་ནི་ལམ་གྱིས་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡན་ལག་གཅིག་པུ་འདི་གྲུབ་ལ། སྤྱོད་འདོད་པའི་བསམ་པར་གཏོགས་པའི་དང་དུ་ལེན་པ་ནི་མ་གྲུབ་བོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དྲིས་ནས། “དང་དུ་བླངས་སོ་” ཞེས་བཤད་པའི་ཁས་ལེན་གྱིས་གནས་དབྱུང་བར་བྱའོ།། “དེ་ཉིད་དུ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་ཚལ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུའོ།། “ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཐམས་ཅད་དུ་སོང་བའོ།། “ཁྲག་བཞིན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྐྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲོལ་བའི་གནས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། “རྟག་ཏུ་སྨྱོན་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་གི་མཁྲིས་པའི་སྣོད་ལས་མཁྲིས་པ་གཡོས་ཏེ་རྟག་ཏུ་ཕྱིར་ཐོན་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། གང་གི་མཁྲིས་པ་གཡོས་ཀྱང་མཁྲིས་པའི་སྣོད་ཉིད་དུ་གནས་པའམ། ཡང་ན་རེས་འགའ་ཕྱིར་ཐོན་ལ་སླར་ཡང་འཇུག་པ་དེ་ནི། བར་བར་དུ་འདུ་ཤེས་རྙེད་ཅིང་སྨན་གྱིས་རང་བཞིན་གྱི་ནད་མེད་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā སྤེལ་མའི་གཏམ་གྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། Pakiṇṇakanti vomissakanayaṃ. Samuṭṭhānanti uppattikāraṇaṃ. Kiriyātiādi nidassanamattaṃ akiriyādīnampi saṅgahato. Vedanāya saha kusalañca veditabbanti yojetabbaṃ. Sabbasaṅgāhakavasenāti sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ saṅgāhakavasena ‘‘kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācitta’’nti evaṃ vuttāni cha āpattisamuṭṭhānāni. Samuṭṭhānādayo hi āpattiyā eva honti, na sikkhāpadassa. Taṃtaṃsikkhāpadassa niyataāpattiyā eva gahaṇatthaṃ pana sikkhāpadasīsena samuṭṭhānādīnaṃ kathanaṃ. Evañhi āpattiviseso paññāyati āpatti-saddassa sabbāpattisādhāraṇattā, imesu pana chasu samuṭṭhānesu purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni. Samāsato taṃ imaṃ pakiṇṇakaṃ viditvā veditabbanti sambandho. Cha samuṭṭhānāni etassāti chasamuṭṭhānaṃ. Evaṃ sesesupi. “སྤེལ་མ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲེས་པའི་ཚུལ་ལོ།། “ཀུན་ནས་སློང་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའོ།། “བྱ་བ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའང་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཚོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་དགེ་བའང་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། “ཐམས་ཅད་སྡུད་པའི་དབང་གིས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་སྡུད་པའི་དབང་གིས། “ལུས། ངག ལུས་ངག ལུས་སེམས། ངག་སེམས། ལུས་ངག་སེམས་” ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ལྟུང་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་དྲུག་པོ་དག་གོ། ཀུན་ནས་སློང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྟུང་བ་ཉིད་ལ་ཡོད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་མེད་དོ།། འོན་ཀྱང་བསླབ་པའི་གཞི་སོ་སོའི་ངེས་པའི་ལྟུང་བ་ཉིད་བཟུང་བའི་ཕྱིར། བསླབ་པའི་གཞིའི་མགོ་བོས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འདི་ལྟར་བཤད་ན་ལྟུང་བའི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྟུང་བའི་སྒྲ་ནི་ལྟུང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཀུན་ནས་སློང་བ་དྲུག་པོ་དག་ལས་སྔ་མ་གསུམ་ནི་སེམས་མེད་པ་དང་། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་སེམས་དང་བཅས་པའོ།། མདོར་བསྡུས་ནས་སྤེལ་མ་འདི་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། འདི་ལ་ཀུན་ནས་སློང་བ་དྲུག་ཡོད་པས་ན་ “ཀུན་ནས་སློང་བ་དྲུག་པ་” ཞེས་བྱའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། Atthi kathinasamuṭṭhānantiādi samuṭṭhānasīsavasena dvisamuṭṭhānaekasamuṭṭhānānaṃ dassanaṃ. Terasa hi samuṭṭhānasīsāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sañcarittasamuṭṭhānaṃ samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ dhammadesanāsamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamauṭṭhānanti. Tattha atthi chasamuṭṭhānanti iminā sañcarittasamuṭṭhānaṃ vuttaṃ, pañcasamuṭṭhānassa abhāvato ‘‘atthi pañcasamuṭṭhāna’’nti avatvā ‘‘atthi catusamuṭṭhāna’’nti vuttaṃ, iminā ca addhānasamuṭṭhānaṃ ananuññātasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi samuṭṭhānehi samuṭṭhāti[Pg.149], idaṃ addhānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ ananuññātasamuṭṭhānaṃ. Atthi tisamuṭṭhānanti iminā adinnādānasamuṭṭhānaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānañca saṅgahitaṃ. Yañhi sacittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pana acittakehi tīhi samuṭṭhāti, idaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānaṃ. Atthi kathinasamuṭṭhānantiādinā pana avasesasamauṭṭhānasīsavasena dvisamuṭṭhānaṃ ekasamuṭṭhānañca saṅgaṇhāti. Tattha hi yaṃ tatiyachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Yaṃ pana paṭhamacatutthehi samuṭṭhāti, idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ chaṭṭheneva samuṭṭhāti, idaṃ dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ, ‘‘samanubhāsanasamauṭṭhāna’’ntipi tasseva nāmaṃ. Iti sarūpena aṭṭha āpattisīsāni dassitāni. Ādisaddena panettha avasesāni paṭhamapārājikasamuṭṭhānapadasodhammatheyyasatthadhammadesanācorīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānāni pañcapi samuṭṭhānasīsāni saṅgahitāni. Tattha yaṃ kāyacittato samuṭṭhāti, idaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ dutiyapañcamehi samuṭṭhāti, idaṃ padasodhammasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ catutthachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcameneva samuṭṭhāti, idaṃ dhammadesanāsamauṭṭhānaṃ. Yaṃ pañcamachaṭṭhehi samuṭṭhāti, idaṃ corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ. Ettha ca pacchimesu tīsu sacittakasamuṭṭhānesu ekekasamuṭṭhānavasena ekasamuṭṭhānāni tividhāni. Dvisamuṭṭhānāni pana paṭhamacatutthehi vā dutiyapañcamehi vā tatiyachaṭṭhehi vā catutthachaṭṭhehi vā pañcamachaṭṭhehi vā samuṭṭhānavasena pañcavidhānīti veditabbāni. “སྲ་བརྐྱང་གི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཡོད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཀུན་ནས་སློང་བའི་མགོ་བོའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཉིས་པ་དང་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཅིག་པ་དག་བསྟན་པའོ།། ཀུན་ནས་སློང་བའི་མགོ་བོ་ནི་བཅུ་གསུམ་སྟེ། ཕམ་པ་དང་པོའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། སྨན་བྱེད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། སྲ་བརྐྱང་གི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ལུག་བལ་གྱི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ཚིག་མཐུན་པར་ཆོས་སྨྲ་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། རྐུ་སེམས་ཀྱི་སྐྱེལ་མའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ཆོས་བཤད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ཡང་དག་པར་སྒྲོག་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། རྐུན་མོ་རབ་ཏུ་འབྱིན་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། མ་གནང་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཞེས་བྱ་བའོ།། དེ་དག་ལས་ “ཀུན་ནས་སློང་བ་དྲུག་པ་ཡོད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་འདིས་སྨན་བྱེད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་གསུངས་སོ།། ཀུན་ནས་སློང་བ་ལྔ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། “ཀུན་ནས་སློང་བ་ལྔ་པ་ཡོད་དོ་” ཞེས་མ་གསུངས་པར། “ཀུན་ནས་སློང་བ་བཞི་པ་ཡོད་དོ་” ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ལམ་གྱི་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་མ་གནང་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཉིས་བསྡུས་སོ།། གང་ཞིག་དང་པོ། གསུམ་པ། བཞི་པ། དྲུག་པ་སྟེ་ཀུན་ནས་སློང་བ་འདི་དག་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ལམ་གྱི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་གཉིས་པ། གསུམ་པ། ལྔ་པ། དྲུག་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་མ་གནང་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། “ཀུན་ནས་སློང་བ་གསུམ་པ་ཡོད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་འདིས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་ཡང་དག་པར་སྒྲོག་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཉིས་བསྡུས་སོ།། གང་ཞིག་སེམས་དང་བཅས་པ་གསུམ་གྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་སེམས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ཡང་དག་པར་སྒྲོག་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། “སྲ་བརྐྱང་གི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཡོད་དོ་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ལྷག་མའི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་མགོ་བོའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཉིས་པ་དང་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཅིག་པ་དག་སྡུད་དོ།། དེ་ལ་གང་ཞིག་གསུམ་པ་དང་དྲུག་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་སྲ་བརྐྱང་གི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཞེས་བྱའོ།། གང་ཞིག་དང་པོ་དང་བཞི་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ལུག་བལ་གྱི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་དྲུག་པ་ཁོ་ནས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ཁུར་འདོར་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་སྟེ། “རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་” ཞེས་བྱ་བའང་དེ་ཉིད་ཀྱི་མིང་ངོ།། དེ་ལྟར་དངོས་སུ་ལྟུང་བའི་མགོ་བོ་བརྒྱད་བསྟན་ཏོ།། འདིར་སོགས་སྒྲས་ནི་ལྷག་མ་ཕམ་པ་དང་པོའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ཚིག་མཐུན་པར་ཆོས་སྨྲ་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། རྐུ་སེམས་ཀྱི་སྐྱེལ་མའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། ཆོས་བཤད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ། རྐུན་མོ་རབ་ཏུ་འབྱིན་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་སྟེ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་མགོ་བོ་ལྔ་པོ་དག་ཀྱང་བསྡུས་སོ།། དེ་ལ་གང་ཞིག་ལུས་སེམས་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ཕམ་པ་དང་པོའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་གཉིས་པ་དང་ལྔ་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ཚིག་མཐུན་པར་ཆོས་སྨྲ་བའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་བཞི་པ་དང་དྲུག་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་རྐུ་སེམས་ཀྱི་སྐྱེལ་མའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་ལྔ་པ་ཁོ་ནས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་ཆོས་བཤད་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། གང་ཞིག་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་རྐུན་མོ་རབ་ཏུ་འབྱིན་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།། འདི་ལ་ཕྱི་མའི་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་གསུམ་ལས། རེ་རེའི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བ་གཅིག་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།། ཀུན་ནས་སློང་བ་གཉིས་པ་རྣམས་ནི་དང་པོ་དང་བཞི་པས་སམ། གཉིས་པ་དང་ལྔ་པས་སམ། གསུམ་པ་དང་དྲུག་པས་སམ། བཞི་པ་དང་དྲུག་པས་སམ། ལྔ་པ་དང་དྲུག་པས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Evaṃ samuṭṭhānavasena sabbasikkhāpadāni terasadhā dassetvā idāni kiriyāvasena pañcadhā dassetuṃ tatrāpītiādi vuttaṃ. Kiñcīti sikkhāpadaṃ. Kiriyatoti pathavīkhaṇanādi (pāci. 84-85) viya kāyavacīviññattijanitakammato. Akiriyatoti paṭhamakathinādi (pārā. 459 ādayo) viya kattabbassa akaraṇeneva. Kiriyākiriyatoti aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvarapaṭiggahaṇādi (pārā. 508 ādayo) viya. Siyā kiriyato, siyā akiriyato rūpiyapaṭiggahaṇādi (pārā. 582 ādayo) viya, siyā kiriyato, siyā kiriyākiriyato kuṭikārādi (pārā. 342) viya. Vītikkamasaññāya abhāvena vimokkho assāti saññāvimokkhanti majjhepadalopīsamāso daṭṭhabbo. Cittaṅgaṃ labhati sacittakasamuṭṭhāneheva [Pg.150] samuṭṭhahanato. Itaranti yassa cittaṅganiyamo natthi, taṃ, anāpattimukhena cetaṃ saññādukaṃ vuttaṃ, āpattimukhena sacittakadukanti ettakameva viseso, atthato samānāva. དེ་ལྟར་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་གིས་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་བཅུ་གསུམ་དུ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་བྱ་བའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་ལྔར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལའང་” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “འགའ་ཞིག་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསླབ་པའི་གཞིའོ།། “བྱ་བ་ལས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་རྐོ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ལུས་དང་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལས་སྐྱེས་པའི་ལས་ལས་སོ།། “བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲ་བརྐྱང་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་བྱ་བར་འོས་པ་མ་བྱས་པ་ཉིད་ལས་སོ།། “བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པའི་དགེ་སློང་མའི་ལག་ནས་ཆོས་གོས་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། ལ་ལར་བྱ་བ་ལས་དང་། ལ་ལར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་གསེར་དངུལ་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། ལ་ལར་བྱ་བ་ལས་དང་། ལ་ལར་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། འདས་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པས་ཐར་བར་འགྱུར་བ་ནི་ “འདུ་ཤེས་ལས་ཐར་བ་” ཞེས་བྱ་སྟེ། བར་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། སེམས་དང་བཅས་པའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཁོ་ན་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཐོབ་བོ།། “གཞན་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ལ་སེམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་ངེས་པ་མེད་པ་དེ་སྟེ། འདི་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཟུང་འདི་གསུངས་ལ། ལྟུང་བའི་སྒོ་ནས་སེམས་དང་བཅས་པའི་ཟུང་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ།། Kāyavacīdvārehi āpajjitabbampi kāyakamme vā vacīkamme vā saṅgayhati. Tattha bāhullavuttito adinnādānamusāvādādayo viyāti atthi sikkhāpadaṃ kāyakammantiādinā kāyakammaṃ vacīkammañcāti dukameva vuttaṃ, vibhāgato pana kāyavacīkammena saddhiṃ tikameva hoti. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘sabbā ca kāyakammavacīkammatadubhayavasena tividhā hontī’’ti. Tatoyeva idhāpi adinnādānādīsu (pārā. 89) kāyakammavacīkammanti tadubhayavasena dassitaṃ. Atthi pana sikkhāpadaṃ kusalantiādi āpattisamuṭṭhāpakacittavasena kāriye kāraṇopacārena vuttaṃ, na pana āpattiyā kusalādiparamatthadhammatāvasena āpattiyā sammutisabhāvattā. Kusalākusalādiparamatthadhamme upādāya hi bhagavatā āpattisammuti paññattā. Vakkhati hi ‘‘yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusala’’ntiādi (pārā. aṭṭha. 1.66 pakaṇṇakakathā). Na hi bhagavato āṇāyattā āpatti kusalādiparamatthasabhāvā hoti anupasampannānaṃ ādikammikānañca āpattippasaṅgato, tassā desanādīhi visuddhiabhāvappasaṅgato ca. Na hi kāraṇabalena uppajjamānā kusalādisabhāvā āpatti anupasampannādīsu nivattati, uppannāya ca tassā kenaci vināso na sambhavati. Sarasavināsato desanādinā ca āpatti vigacchatīti vacanamatthi, na pana tena akusalādi vigacchati. Pitughātādikammena hi pārājikaṃ āpannassa bhikkhuno gihiliṅgaṃ gahetvā bhikkhubhāvapariccāgena pārājikāpatti vigacchati, na pāṇātipātādiakusalaṃ ānantariyādibhāvato. Tasmā dummaṅkūnaṃ niggahādidasaatthavase (pārā. 39; pari. 2) paṭicca bhagavatā yathāpaccayaṃ samuppajjamāne kusalākusalādināmarūpadhamme upādāya paññattā sammutiyeva āpatti, sā ca yathāvidhipaṭikammakaraṇena vigatā nāma hotīti veditabbaṃ, tenāha dvattiṃseva hi āpattisamuṭṭhāpakacittānītiādi. Āpattisamuṭṭhāpakatteneva hettha kusalādīnaṃ āpattito bhedo siddho. Na [Pg.151] hi taṃsamuṭṭhitassa tato abhedo yutto samuṭṭhānasamuṭṭhitabhedabyavahārupacchedappasaṅgato. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā) pana āpattiyā paramatthato kusalattameva na sambhavati ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti vacanato, ‘‘akusalattaṃ pana abyākatattañca āpattiyā sambhavatī’’ti saññāya kusalacittasamuṭṭhānakkhaṇepi rūpābyākatattaṃ āpattiyā samatthetuṃ yaṃ kusalacittena āpajjati, taṃ kusalaṃ, itarehi itaranti (pārā. aṭṭha. 1.66 pakiṇṇakakathā) imaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ nissāya vuttaṃ ‘‘yaṃ kusalacittena āpajjatīti yaṃ sikkhāpadasīse gahitaṃ āpattiṃ kusalacittasamaṅgī āpajjati, iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyato, na paramatthatoti dasseti. Kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto saviññattikaṃ aviññattikaṃ vā sikkhāpadavītikkamākārappavattaṃ rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjatī’’ti. Tattha yaṃ kusalacittena āpajjatīti imaṃ vacanaṃ uddissa ‘‘iminā pana vacanena taṃ kusalanti āpattiyā vuccamāno kusalabhāvo pariyāyato, na paramatthatoti dassetī’’ti vuttaṃ, evaṃ itarehi itaranti vacanena ‘‘yaṃ akusalacittena āpajjahi, taṃ akusalaṃ, yaṃ abyākatacittena āpajjati, taṃ abyākata’’nti imassa atthassa vuttattā itarehīti vacanaṃ uddissa ‘‘imināpi vacanena itaranti āpattiyā vuccamāno akusalabhāvo abyākatabhāvo ca pariyāyato dassetī’’ti vattabbaṃ. Evaṃ avatvā kusalapakkhe eva kathanassa kāraṇaṃ na passāma. Yaṃ pana āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalantiādivacanaṃ kāraṇattena vuttaṃ, tampi akāraṇaṃ yaṃ akusalacittena āpajjati, taṃ akusalantiādinā heṭṭhā vuttanayena akusalādibhāvassa pariyāyadesitattā, āpattiyā kusalavohārassa ayuttatāya natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalanti vuttattā ca. Āpattiyā hi kusalacittasamuṭṭhitattepi bhagavatā paṭikkhittabhāvena sāvajjadhammattā kāraṇūpacārenāpi anavajjakusalavohāro na yutto sāvajjānavajjānaṃ aññamaññaviruddhattā. Yathā ākāsādisammutisaccānaṃ uppannatādivohāro viya jātijarābhaṅgānaṃ uppannatādivohāro anavaṭṭhānādidesato ayutto, evamidhāpi kusalavohāro ayutto viruddhattā. Akusalādivohāro pana yutto[Pg.152], kāraṇūpacārena pana akusalādisabhāvatā yathāvuttadosānativattanato. Suttassāpi hi yathā suttasuttānulomādīhi virodho na hoti, tatheva attho gahetabbo. ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ལས་སམ་ངག་གི་ལས་སུ་འདུ་བར་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་མང་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། “ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ཡོད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་ཞེས་ཟུང་ཁོ་ན་གསུངས་ལ། དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་ལྷན་ཅིག་གསུམ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། “ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་དང་དེ་གཉིས་ཀའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འདིར་ཡང་མ་བྱིན་ལེན་ལ་སོགས་པ་ལ། “ལུས་ཀྱི་ལས་དང་ངག་གི་ལས་”ཞེས་དེ་གཉིས་ཀའི་དབང་གིས་བསྟན་ཏོ། “དགེ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཡོད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ལྟུང་བ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས། འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུའི་མིང་གིས་བཏགས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། ལྟུང་བ་ཉིད་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལྟུང་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྟུང་བའི་ཐ་སྙད་བཅས་པར་མཛད་པའི་ཕྱིར་རོ། གང་གི་ཕྱིར་ “དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དགེ་བའོ་”ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་རག་ལས་པའི་ལྟུང་བ་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་དང་ཐོག་མ་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཉིད་ཕྱིར་བཅོས་པ་ལ་སོགས་པས་དག་པ་མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ལྟུང་བ་ནི་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེས་ཟིན་པའི་ལྟུང་བ་དེ་ཡང་རྒྱུ་གང་གིས་ཀྱང་འཇིག་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། རང་གི་ངང་གིས་འཇིག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱིར་བཅོས་པ་ལ་སོགས་པས་ལྟུང་བ་འབྲལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཡོད་ཀྱང་། དེས་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་འབྲལ་ལོ། ཕ་གསོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱིས་ཕམ་པར་གྱུར་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་བཟུང་སྟེ་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་བཏང་བས་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྲལ་བར་འགྱུར་གྱི། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་ནི་མཚམས་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་འབྲལ་ལོ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ཚར་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དགོས་པ་བཅུ་ལ་བརྟེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་བཅས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་ནི་ལྟུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཆོ་ག་བཞིན་དུ་ཕྱིར་བཅོས་པ་བྱས་པས་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། དེའི་ཕྱིར་ “ལྟུང་བ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདིར་ལྟུང་བ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོ་ནས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལྟུང་བ་ལས་ཐ་དད་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། དེས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་དེ་དང་དེ་ལས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། ཀུན་ནས་སློང་བྱེད་དང་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཐ་དད་པའི་ཐ་སྙད་ཆད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་ནི་ལྟུང་བ་ལ་དོན་དམ་པར་དགེ་བ་ཉིད་མི་སྲིད་དེ། “ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་ནི་མི་དགེ་བར་ཡང་འགྱུར། ལུང་མ་བསྟན་དུ་ཡང་འགྱུར་ལ། ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་དགེ་བ་ནི་མེད་དོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ཕྱིར་རོ། “ལྟུང་བ་ལ་མི་དགེ་བ་ཉིད་དང་ལུང་མ་བསན་ཉིད་ནི་སྲིད་དོ་”ཞེས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས། དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཡང་གཟུགས་ལུང་མ་བསྟན་ཉིད་ལྟུང་བར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དགེ་བའོ། གཞན་དག་གིས་ནི་གཞན་ནོ་”ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་ཏེ། “དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་ནི། བསླབ་པའི་གཞིའི་མགོར་བཟུང་བའི་ལྟུང་བ་ལ་དགེ་བའི་སེམས་དང་ལྡན་པས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། ཚིག་འདིས་ནི་དེ་དགེ་བའོ་ཞེས་ལྟུང་བའི་དགེ་བའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་རིག་བྱེད་དང་བཅས་པའམ་རིག་བྱེད་མེད་པ་ཡང་རུང་། བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པས་འཇུག་པ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སོ། དེ་ལ་ “དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ལ་དམིགས་ནས། “ཚིག་འདིས་ནི་དེ་དགེ་བའོ་ཞེས་ལྟུང་བའི་དགེ་བའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ “གཞན་དག་གིས་ནི་གཞན་ནོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། “མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་དགེ་བའོ། ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ནོ་”ཞེས་པའི་དོན་འདི་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “གཞན་དག་གིས་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་དམིགས་ནས། “ཚིག་འདིས་ཀྱང་གཞན་ནོ་ཞེས་ལྟུང་བའི་མི་དགེ་བའི་དངོས་པོ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟར་མ་བཤད་པར་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་བདག་ཅག་གིས་མི་མཐོང་ངོ་། གང་ཡང་ “ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་ནི་མི་དགེ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྒྱུ་མཚན་དུ་གསུངས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། “མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་གང་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་དགེ་བའོ་”ཞེས་ལ་སོགས་པས་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྟུང་བ་ལ་དགེ་བའི་ཐ་སྙད་བྱ་བ་མི་རིགས་པས་ “ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་དགེ་བ་ནི་མེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ལྟུང་བ་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀག་པའི་ཕྱིར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས། རྒྱུའི་མིང་གིས་བཏགས་ཏེ་ཀྱང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པའི་དགེ་བའི་ཐ་སྙད་བྱ་བ་མི་རིགས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་བཞིན་དུ། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་མི་གནས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་གྱི་ཕྱིར་མི་རིགས་པ་ལྟར། འདིར་ཡང་དགེ་བའི་ཐ་སྙད་ནི་འགལ་བའི་ཕྱིར་མི་རིགས་སོ། མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་རིགས་ཏེ། རྒྱུའི་མིང་གིས་བཏགས་པས་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྐྱོན་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་མི་རིགས་སོ། མདོ་སྡེའི་དོན་ཡང་མདོ་སྡེ་དང་མདོ་སྡེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མི་འགལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ། Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘kusalacittena hi āpattiṃ āpajjanto…pe… rūpakkhandhasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjatī’’ti, taṃ ayuttameva rūpakkhandhassa khaṇikatāya āpattiyāpi desanādipaṭikammaṃ vināva paṭipassaddhippasaṅgato. Rūpaparamparā āpattīti ce? Tanna, paṭikammenāpi avigamappasaṅgato. Na hi rūpasantatidesanādīhi vigacchati sakāraṇāyattattā, iti sabbathā āpattiyā paramatthatā ayuttā, eteneva yaṃ vuttaṃ ‘‘nipajjitvā nirodhasamāpannassa sahaseyyavasena tathākārappavattarūpadhammasseva āpattibhāvato’’tiādi, tampi paṭisiddhanti veditabbaṃ. Idha pana nirodhasamāpannānaṃ rūpadhammameva paṭicca uppannattā āpatti acittā avedanā, aññattha pana sacittā savedanāva, sabbatthāpi paññattisabhāvāti veditabbā. Teneva duṭṭhadosasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ āpattiyā akusalādisabhāvaṃ paraparikappitaṃ nisedhetuṃ ‘‘ādikammikassa anāpattivacanato…pe… paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva vakkhati, tasmā ‘‘taṃtaṃkusalādidhammasamuppattiyā bhagavatā paññattā āpattisammuti samuṭṭhitā’’ti ca, ‘‘yāva paṭippassaddhikāraṇā tiṭṭhatī’’ti ca, ‘‘paṭippassaddhikāraṇehi vinassatī’’ti ca voharīyati. Āpattiyā ca sammutisabhāvattepi hi sañcicca taṃ āpajjantassa, paṭikiriyaṃ akarontassa ca anādare akusalarāsi ceva saggamaggantarāyo ca hotīti lajjino yathāvidhiṃ nātikkamanti, anatikkamanappaccayā ca tesaṃ anantappabhedā sīlādayo dhammā parivaḍḍhantīti gahetabbaṃ. Dvattiṃsevāti niyamo āpattinimittānaṃ kāyavacīviññattīnaṃ eteheva samuppajjanato kato, na pana sabbāpattīnampi eteheva samuppajjanato. Nipajjitvā niddāyantānañhi jhānanirodhasamāpannānañca aviññattijanakehi vipākaappanācittehi ceva rūpadhammehi ca sahaseyyādiāpatti sambhavati. གང་ཡང་ “དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་... གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལྟུང་བ་ཡང་ཕྱིར་བཅོས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ཉེ་བར་ཞི་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་ལྟུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིར་བཅོས་བྱས་ཀྱང་མི་འབྲལ་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་རང་གི་རྒྱུ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་བཅོས་པ་ལ་སོགས་པས་མི་འབྲལ་བས། དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བའི་དོན་དམ་པ་ཉིད་ནི་མི་རིགས་སོ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ “ཉལ་ནས་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་ཉལ་བའི་དབང་གིས་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པས་འཇུག་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ན་ལྟུང་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བཀག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། འདིར་ནི་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་ནི་སེམས་མེད་པ་དང་ཚོར་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དུ་ནི་སེམས་དང་བཅས་པ་དང་ཚོར་བ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་བཏགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་སྡང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། གཞན་གྱིས་བརྟགས་པའི་ལྟུང་བའི་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དགག་པའི་ཕྱིར། “ཐོག་མ་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་... བཏགས་པ་ཙམ་ཉིད་ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ “དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་དང་དེ་དག་སྐྱེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཅས་པའི་ལྟུང་བའི་ཐ་སྙད་ནི་ཀུན་ནས་བསླངས་པའོ་”ཞེས་པ་དང་། “ཉེ་བར་ཞི་བའི་རྒྱུའི་བར་དུ་གནས་སོ་”ཞེས་པ་དང་། “ཉེ་བར་ཞི་བའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་གོ་”ཞེས་ཐ་སྙད་བྱའོ། ལྟུང་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ཤེས་བཞིན་དུ་དེ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཕྱིར་བཅོས་མི་བྱེད་པ་ལ་མ་གུས་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ཉིད་དང་མཐོ་རིས་དང་ལམ་གྱི་བར་ཆད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོ་ག་བཞིན་དུ་མི་འདའ་ལ། མི་འདའ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དེ་དག་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། “སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་པའི་ངེས་པ་ནི། ལྟུང་བའི་རྒྱུ་ལུས་དང་ངག་གི་རིག་བྱེད་རྣམས་འདི་དག་ཁོ་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མཛད་པ་ཡིན་གྱི། ལྟུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་དག་ཁོ་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ཉལ་ནས་གཉིད་ལོག་པ་རྣམས་དང་བསམ་གཏན་དང་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ལ་རིག་བྱེད་མི་སྐྱེད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་སེམས་རྣམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ལྷན་ཅིག་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། Dasāti kiriyāhetukamanoviññāṇadhātudvayena saha aṭṭha mahākiriyacittāni. Paññattiṃ ajānitvā iddhivikubbanādīsu abhiññānaṃ āpattisamuṭṭhāpakattaṃ veditabbaṃ. Ettha ca kiñci sikkhāpadaṃ akusalacittameva, kiñci [Pg.153] kusalābyākatavasena dvicittaṃ, kiñci ticittanti ayameva bhedo labbhati, nāññoti veditabbaṃ. Kiriyāsamuṭṭhānanti parūpakkamena jāyamānaṃ aṅgajātādicalanaṃ sādiyanacittasaṅkhāte sevanacitte uppanne tena cittena samuppāditameva hotīti vuttaṃ itarathā ‘‘siyā kiriyasamuṭṭhānaṃ, siyā akiriyasamuṭṭhāna’’nti vattabbato. བཅུ་ནི་བྱེད་པ་རྒྱུ་མེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་བྱེད་སེམས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་དོ། བཅས་པ་མ་ཤེས་པར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་མངོན་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས་ལྟུང་བ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། འདི་ལ་ཡང་བསླབ་པའི་གཞི་ཁ་ཅིག་ནི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཁོ་ནས་སོ། ཁ་ཅིག་ནི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་དབང་གིས་སེམས་གཉིས་དང་ལྡན་པའོ། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་གསུམ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་འདི་ལྟ་བུའི་དབྱེ་བ་ཁོ་ན་ཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། “བྱེད་པ་ཀུན་ནས་སློང་བ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱི་རྩོལ་བས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཡོ་བ་ལ། དང་དུ་ལེན་པའི་སེམས་སུ་བགྲང་བའི་བསྟེན་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། སེམས་དེས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གཞན་དུ་ན། “བྱེད་པ་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཡང་སྲིད། བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཡང་སྲིད་དོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘kiriyasamuṭṭhānanti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvato’’tiādi, taṃ na gahetabbaṃ paṭhamapārājikassa akiriyasamuṭṭhānatāya pāḷiaṭṭhakathāsu avuttattā. ‘‘Manodvāre āpatti nāma natthī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā; pārā. aṭṭha. 2.583-4) hi vuttaṃ. Kathañhi nāma parūpakkamena methunaṃ sādiyanto attano aṅgajātādikāyacalanaṃ na sādiyeyya, sādiyanacittānuguṇameva pana sakalasarīre cittajarūpasamuppattiyā viññattipi sukhumā samuppannā eva hotīti daṭṭhabbaṃ, tenāha kāyadvāreneva samuṭṭhānato kāyakammantiādi. Cittaṃ panettha aṅgamattaṃ hotīti kāyaviññatti eva kāyakammabhāve kāraṇaṃ, na cittaṃ. Taṃ panettha kāyasaṅkhātāya viññattiyāyeva aṅgamattaṃ, na kāyakammabhāvassa, itarathā methunassa ‘‘manokamma’’nti vattabbato, tenāha ‘‘na tassa vasena kammabhāvo labbhatī’’ti. Kammabhāvoti kāyakammabhāvo. Sabbañcetanti etaṃ samuṭṭhānādikaṃ. Sikkhāpadasīsenāti taṃtaṃsikkhāpadaniyataāpattiyā eva gahaṇatthaṃ sikkhāpadamukhena. ཡང་ན་སཱ་རཏྠདཱི་པནཱི་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་སྟེ། "བྱ་བ་མེད་པའི་ཀུན་སློང་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། གཞན་གྱི་རྩོལ་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་དང་ལེན་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཀུན་སློང་གི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་གཟུང་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཕམ་པ་དང་པོ་ལ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཀུན་སློང་ཉིད་དུ་ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ལ་ལྟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་རྩོལ་བས་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་དང་ལེན་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་ལ་ཅི་ཕྱིར་དང་ལེན་མི་བྱེད་དེ། འོན་ཀྱང་དང་ལེན་བྱེད་པའི་སེམས་དང་མཐུན་པར་ལུས་མཐའ་དག་ལ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ཕྲ་བའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། "ལུས་ཀྱི་སྒོ་ཉིད་ནས་ཀུན་ནས་ལངས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ལས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འདིར་སེམས་ནི་ཡན་ལག་ཙམ་དུ་འགྱུར་བས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཉིད་ལུས་ཀྱི་ལས་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི། སེམས་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ལུས་སུ་བགྲང་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཉིད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཙམ་ཡིན་གྱི། ལུས་ཀྱི་ལས་ཉིད་ཀྱི་ཡན་ལག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དུ་ན་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་ "ཡིད་ཀྱི་ལས་" ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། "དེའི་དབང་གིས་ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་མི་ཐོབ་བོ་" ཞེས་སོ། །"ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་" ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དངོས་པོའོ། །"འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་" ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ལངས་པ་འདི་ལ་སོགས་པའོ། །"བསླབ་པའི་གཞིའི་མགོ་བོས་" ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་དེ་དང་དེ་ལ་ངེས་པའི་ལྟུང་བ་ཉིད་གཟུང་བའི་ཕྱིར་བསླབ་པའི་གཞིའི་སྒོ་ནས་སོ། ། Pakiṇṇakakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. སྣ་ཚོགས་པའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Vinītavatthuvaṇṇanā བཏུལ་བའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། Idaṃ kinti kathetukāmatāpucchā. Imātiādi vissajjanaṃ. Vinītāni āpattiṃ tvaṃ bhikkhu āpannotiādinā (pārā. 67) bhagavatā vinicchinitāni vatthūni vinītavatthūni. Taṃ taṃ vatthuṃ uddharitvā dānato dassanato uddānabhūtā gāthā uddānagāthā, saṅgahagāthā, uddesagāthāti vuttaṃ hoti. Vatthu gāthāti tena kho pana samayena aññataro bhikkhūtiādikā vinītavatthupāḷiyeva tesaṃ tesaṃ vinītavatthūnaṃ ganthanato ‘‘vatthugāthā’’ti vuttā[Pg.154], na chandovicitilakkhaṇena. Uddānagāthānaṃ vatthu vatthugāthāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Etthāti vinītavatthūsu. Dutiyādīnanti dutiyapārājikādīnaṃ. Yaṃ passitvā cittakārādayo sippikā cittakammādīni sikkhanti, taṃ paṭicchannakarūpaṃ, paṭimārūpanti attho. "འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་" ཞེས་པ་ནི་བཤད་པར་འདོད་པའི་དྲི་བའོ། །"འདི་དག་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལན་ནོ། །"དགེ་སློང་ཁྱོད་ལྟུང་བ་ལ་ལྷུང་ངོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐག་བཅད་པའི་གཞི་རྣམས་ནི་བཏུལ་བའི་གཞི་རྣམས་སོ། །གཞི་དེ་དང་དེ་ཕྱུང་ནས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་དུ་གྱུར་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་སྡོམ་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའམ། བསྡུས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའམ། བསྟན་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། "གཞིའི་ཚིགས་བཅད་" ཅེས་པ་ནི། "དེའི་ཚེ་ན་ཡང་དགེ་སློང་གཞན་ཞིག་" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བཏུལ་བའི་གཞིའི་ལུང་ཉིད་གཞི་དེ་དང་དེ་དག་སྡུད་པའི་ཕྱིར་ "གཞིའི་ཚིགས་བཅད་" ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་སྡོམ་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་གཞི་ནི་གཞིའི་ཚིགས་བཅད་དོ་ཞེས་འདིར་དོན་བལྟ་བར་བྱའོ། །"འདིར་" ཞེས་པ་ནི་བཏུལ་བའི་གཞི་རྣམས་ལས་སོ། །"གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི་ཕམ་པ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །གང་ལ་བལྟས་ནས་རི་མོ་མཁན་ལ་སོགས་པའི་བཟོ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རི་མོའི་ལས་ལ་སོགས་པ་སློབ་པ་དེ་ནི་ "སྦས་པའི་གཟུགས་" སམ་ "འདྲ་གཟུགས་" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 67. Purimāni dveti makkaṭīvajjiputtakavatthūni dve. Tānipi bhagavatā vinītabhāvena puna vinītavatthūsu pakkhittāni. Tattha tassa kukkuccaṃ ahosītiādi pana kiñcāpi tesaṃ paṭhamaṃ kukkuccaṃ na uppannaṃ, bhikkhūhi pana bhagavatā ca garahitvā vuttavacanaṃ sandhāya pacchā uppannattaṃ sandhāya vuttaṃ. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuntiādi ca bhikkhūhi ānandattherena ca paṭhamaṃ bhagavato ārocite, bhagavatā ca tesaṃ pārājikatte pakāsite bhītā te sayampi gantvā attano kukkuccaṃ pacchā ārocenti eva. ‘‘Saccaṃ kira tva’’ntiādinā bhagavatā puṭṭhā pana ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti paṭijānanavasenāpi ārocenti. Bhagavāpi āpattiṃ tvantiādinā tesaṃ pārājikattaṃ vinicchinoti eva. Anupaññattikathāyaṃ pana taṃ sabbaṃ avatvā anupaññattiyā anuguṇameva kiñcimattaṃ vuttaṃ, idhāpi tesaṃ vatthūnaṃ bhagavatā vinītabhāvadassanatthaṃ evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Keci imaṃ adhippāyaṃ amanasikatvā ‘‘aññānevetāni vatthūnī’’ti vadanti. Kuseti kusatiṇāni. Kesehīti manussakesehi. ༦༧. "སྔ་མ་གཉིས་" ཞེས་པ་ནི་སྤྲེའུའི་གཞི་དང་ཝཱ་ཛཱི་པུཏྟ་ཀའི་གཞི་གཉིས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐག་བཅད་པའི་ཕྱིར་སླར་ཡང་བཏུལ་བའི་གཞི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་བཅུག་གོ །དེ་ལ་ "ཁོ་བོ་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེས་སོ་" ཞེས་པ་ནི། ཅི་སྟེ་ཐོག་མར་ཁོང་ཚོ་ལ་འགྱོད་པ་མ་སྐྱེས་ཀྱང་། དགེ་སློང་རྣམས་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྨད་ནས་གསུངས་པའི་ཚིག་ལ་དམིགས་ཏེ། ཕྱིས་སུ་སྐྱེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། །"བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དོན་འདི་གསོལ་ཏོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། དགེ་སློང་རྣམས་དང་གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོས་ཐོག་མར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་བ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོའི་ཕམ་པའི་དངོས་པོ་བསྒྲགས་པའི་ཚེ། སྐྲག་པར་གྱུར་ཏེ་ཁོང་ཚོ་རང་ཉིད་ཀྱང་སོང་ནས་རང་གི་འགྱོད་པ་ཕྱིས་སུ་གསོལ་བ་ཉིད་དོ། །"ཁྱོད་ཀྱིས་བདེན་པར་བྱས་སམ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དྲིས་པ་ན། "བཅོམ་ལྡན་འདས་བདེན་ནོ་" ཞེས་ཁས་ལེན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་གསོལ་ལོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ "ཁྱོད་ལྟུང་བ་ལ་ལྷུང་ངོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཁོང་ཚོའི་ཕམ་པ་ཉིད་ཐག་གཅོད་པར་མཛད་དོ། །རྗེས་སུ་བཅས་པའི་གཏམ་ལས་ནི་དེ་ཐམས་ཅད་མ་གསུངས་པར། རྗེས་སུ་བཅས་པ་དང་མཐུན་པ་ཙམ་ཞིག་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་གཞི་དེ་དག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐག་བཅད་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་བསམ་པ་འདི་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར། "གཞི་འདི་དག་ནི་གཞན་ཉིད་དོ་" ཞེས་སྨྲའོ། །"ཀུ་ཤ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་ཀུ་ཤའི་རྩྭ་རྣམས་ལའོ། །"སྐྲ་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་པ་ནི་མིའི་སྐྲ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། 68. Vaṇṇapokkharatāyāti ettha pokkhalaṃ nāma samiddhaṃ sundarañca, tassa bhāvo ‘‘pokkharatā’’ti ra-kāraṃ katvā vutto, samiddhatā sundaratāti attho. Padhaṃsesīti abhibhavi. Na limpatīti na allīyati. ༦༨. "ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལེགས་པ་ཉིད་" ཅེས་པ་འདིར་ "པོཀྑལ" ཞེས་པ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་མཛེས་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ "པོཀྑརཏཱ" ཅེས་ "ལ" ཡིག་ "ར" ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་གསུངས་སོ། །ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་མཛེས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"བཅོམ་མོ་" ཞེས་པ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའོ། །"མི་གོས་སོ་" ཞེས་པ་ནི་མི་ཆགས་པའོ། ། 69. Evarūpā parivattaliṅgā bhikkhuniyo atthato ekato upasampannāpi ubhatosaṅghe upasampannāsuyeva saṅgayhanti bhikkhūpasampadāya bhikkhunīupasampadatopi ukkaṭṭhattā. Pāḷiyaṃ ‘‘tāhi āpattīhi anāpatti’’nti upayogavacanaṃ katvā anujānāmīti padena sambandhitabbaṃ. Itthiliṅganti thanādikaṃ itthisaṇṭhānaṃ vuttanti āha – ‘‘purisa…pe… itthisaṇṭhānaṃ uppanna’’nti. Taṃ nānantarikato pana ‘‘purisindriyampi antarahitaṃ, itthindriyañca uppanna’’nti vuttameva hoti, evaṃ uparipi liṅgaggahaṇeneva itthindriyādiggahaṇaṃ veditabbaṃ. Tāti āpattiyo, tassa vuṭṭhātunti iminā sambandho, tāhi āpattīhi vuṭṭhāpetunti [Pg.155] attho. Kathanti āha tā sabbāpi bhikkhunīhi kātabbantiādi. Tena paṭicchannāyapi appaṭicchannāyapi garukāpattiyā pakkhamānattacaraṇādikaṃ vidhiṃ dasseti. ༦༩. འདི་ལྟ་བུའི་མཚན་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ནི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཡིན་ཡང་། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་བགྲང་བར་བྱ་སྟེ། དགེ་སློང་གི་བསྙེན་རྫོགས་ནི་དགེ་སློང་མའི་བསྙེན་རྫོགས་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་ལས་ "ལྟུང་བ་དེ་དག་གིས་ལྟུང་བ་མེད་པ་" ཞེས་ལས་ཀྱི་སྒྲ་བྱས་ནས་ "རྗེས་སུ་གནང་ངོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །"བུད་མེད་ཀྱི་མཚན་" ཞེས་པ་ནི་ནུ་མ་ལ་སོགས་པ་བུད་མེད་ཀྱི་དབྱིབས་ལ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "སྐྱེས་པ་...ལྷག་མ་...བུད་མེད་ཀྱི་དབྱིབས་སྐྱེས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་ "སྐྱེས་པའི་དབང་པོའང་མི་སྣང་བར་གྱུར་ཅིང་། བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོའང་སྐྱེས་སོ་" ཞེས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་མཚན་གཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །"དེ་དག་" ཞེས་པ་ནི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་ནི་ "ལྡང་བར་བྱ་" ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱ་ཞིང་། ལྟུང་བ་དེ་དག་ལས་ལྡང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། "དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བའོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེས་སྦས་པ་དང་མ་སྦས་པའི་ལྕི་བའི་ལྟུང་བ་ལ་ཡང་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་མགུ་བ་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ชོ་ག་སྟོན་ཏོ། ། Okkantikavinicchayoti pasaṅgānuguṇaṃ otaraṇakavinicchayo. Balavaakusalenāti paradārikakammādinā. Dubbalakusalenāti yathāvuttabalavākusalopahatasattinā tato eva dubbalabhūtena kusalena. Dubbalaakusalenāti purisabhāvuppādakabrahmacariyādibalavakusalopahatasattinā tato eva dubbalabhūtena paradārikādiakusalena. Sugatiyaṃ bhāvadvayassa kusalakammajattā akusaleneva vināso kusaleneva uppattīti āha ubhayampītiādi. Duggatiyaṃ pana akusaleneva ubhinnampi uppatti ca vināso ca, tattha dubbalabalavabhāvova viseso. "འཇུག་པའི་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་དཔྱད་པའོ། །"སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་མི་དགེ་བས་" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པས་སོ། །"སྟོབས་ཆུང་བའི་དགེ་བས་" ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྟོབས་ཆེན་མི་དགེ་བས་མཐུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཆུང་བར་གྱུར་པའི་དགེ་བས་སོ། །"སྟོབས་ཆུང་བའི་མི་དགེ་བས་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཆེན་དགེ་བས་མཐུ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་སྟོབས་ཆུང་བར་གྱུར་པའི་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བས་སོ། །བདེ་འགྲོ་ན་དངོས་པོ་གཉིས་པོ་དགེ་བའི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་ཅིང་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། "གཉིས་ཀའང་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ངན་འགྲོ་ན་ནི་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་ཀ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ཡང་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། ‘‘Ehi mayaṃ gamissāmā’’ti bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānagamane pācittiyāpattiparihāratthaṃ vuttaṃ ‘‘saṃvidahanaṃ parimocetvā’’ti. Tena ekagāmakkhettepi bahigāmato antaragharaṃ saṃvidhāya gamanampi āpattikaramevāti dasseti. Parimocanavidhiṃ dassento āha mayantiādi. Bahigāmeti gāmantare. Dutiyikā bhikkhunī pakkantā vā hotītiādinā (pāci. 693) vuttaanāpattilakkhaṇaṃ anulometīti vuttaṃ ‘‘gāmantara…pe… anāpattī’’ti. Kopetvāti pariccajitvā. Lajjiniyo…pe… labbhatīti liṅgaparivattanadukkhapīḷitassa saṅgahepi asati hīnāyāvattanampi bhaveyyāti ‘‘āpadāsū’’ti vuttaanāpattianulomena vuttaṃ. Tāya dutiyikaṃ gahetvāva gantabbaṃ. Alajjiniyo…pe… labbhatīti alajjinīhi saddhiṃ ekakammādisaṃvāse āpattisambhavato tā asantapakkhaṃ bhajantīti vuttaṃ, imināpetaṃ veditabbaṃ ‘‘alajjinīhi saddhiṃ paribhogo na vaṭṭatī’’ti. Yadi hi vaṭṭeyya, tatopi dutiyikaṃ vinā gāmantaragamanādīsu āpatti eva siyā saṅgāhikattā tāsaṃ saṅgāhikalajjinigaṇato viya. Ñātikā na honti…pe… vaṭṭatīti vadantīti iminā aṭṭhakathāsu anāgatabhāvaṃ dīpeti. Tatthāpi vissāsikañātikabhikkhuniyo vinā bhikkhunibhāve aramantassa mānapakatikassa āpadāṭṭhānasambhavena taṃ vacanaṃ appaṭikkhittampi tadaññesaṃ na vaṭṭatiyevāti gahetabbaṃ. Bhikkhubhāvepīti bhikkhukālepi[Pg.156]. Taṃ nissāyāti taṃ nissayācariyaṃ katvā. Upajjhā gahetabbāti upasampadāgahaṇatthaṃ upajjhā gahetabbā. "ཚུར་ཤོག ངེད་ཅག་འགྲོའོ་" ཞེས་དགེ་སློང་མ་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོས་བྱས་ཏེ་ལམ་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལ་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་ལྟུང་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར། "གྲོས་བྱེད་པ་ལས་ཐར་བར་བྱས་ནས་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེས་གྲོང་གཅིག་གི་ས་གཞིར་ཡང་གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་ནས་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་གྲོས་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བའང་ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཐར་བའི་ཆོ་ག་སྟོན་པར་མཛད་པ་ནི། "ངེད་ཅག་" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་" ཞེས་པ་ནི་གྲོང་གཞན་དུའོ། །"གྲོགས་མོ་དགེ་སློང་མ་སོང་བའམ་གྱུར་པ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། "གྲོང་གཞན་...ལྷག་མ་...ལྟུང་བ་མེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"བཤིག་ནས་" ཞེས་པ་ནི་བཏང་ནས་སོ། །"ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་...ལྷག་མ་...ཐོབ་བོ་" ཞེས་པ་ནི་མཚན་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་གཟིར་བའི་དགེ་སློང་ལ་བསྡུ་བ་བྱེད་པ་ཡང་མེད་ན། དམན་པར་ལྡོག་པ་ཡང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། "ཕོངས་པའི་སྐབས་རྣམས་སུ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ལྟུང་བ་མེད་པ་དང་མཐུན་པར་གསུངས་སོ། །དེས་གྲོགས་མོ་གཉིས་པ་བཟུང་ནས་ཉིད་དུ་འགྲོ་བར་བྱའོ། །"ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་...ལྷག་མ་...ཐོབ་བོ་" ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་མལ་ལ་ལྟུང་བ་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ནི་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིས་ཀྱང་འདི་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། "ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ལོངས་སྤྱོད་པ་མི་རུང་ངོ་" ཞེས་སོ། །གལ་ཏེ་རུང་ན་ནི། དེ་ལས་ཀྱང་གྲོགས་མོ་མེད་པར་གྲོང་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་བསྡུ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་སློང་མའི་ཚོགས་ལས་འགྲོ་བ་བཞིན་ནོ། །"གཉེན་མིན་པ་རྣམས་...ལྷག་མ་...རུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ་" ཞེས་པས་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ། །དེར་ཡང་ཡིད་ཆེས་པའི་གཉེན་གྱི་དགེ་སློང་མ་རྣམས་མ་གཏོགས། དགེ་སློང་མའི་དངོས་པོ་ལ་མི་དགའ་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་ལ་ཕོངས་པའི་གནས་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཚིག་དེ་མ་བཀག་ཀྱང་དེ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ལ་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །"དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ལའང་" ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་གི་དུས་སུའང་ངོ། །"དེ་ལ་བརྟེན་ནས་" ཞེས་པ་ནི་དེ་གནས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་དུ་བྱས་ནས་སོ། །"མཁན་པོ་གཟུང་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་མཁན་པོ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། Vinayakammanti vikappanaṃ sandhāya vuttaṃ. Puna kātabbanti puna vikappetabbaṃ. Puna paṭiggahetvā sattāhaṃ vaṭṭatīti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhikkhunīnaṃ sannidhiṃ bhikkhūhi, bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi ca paṭiggāhāpetvā paribhuñjitu’’nti (cūḷava. 421) vacanato puna paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Sattame divaseti idañca nissaggiyaṃ anāpajjitvāva punapi sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Pakatattoti aparivattaliṅgo. Rakkhatīti taṃ paṭiggahaṇavijahanato rakkhati, avibhattatāya paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti adhippāyo. "འདུལ་བའི་ལས་" ཞེས་པ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། །"སླར་བྱ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་སླར་ཡང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ། །"སླར་བྱིན་ལེན་བྱས་ནས་ཞག་བདུན་དུ་རུང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི། "དགེ་སློང་དག་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱི་གསོག་འཇོག་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གསོག་འཇོག་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་ལེན་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་རྗེས་སུ་གནང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སླར་ཡང་བྱིན་ལེན་བྱས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །"ཉིན་ཞག་བདུན་པ་ལ་" ཞེས་པ་འདི་ཡང་སྤང་བའི་ལྟུང་བ་ལ་མ་ལྷུང་བར་ཉིད་དུ་སླར་ཡང་ཞག་བདུན་དུ་ལོངས་སྤྱོད་པ་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །"རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི་མཚན་མ་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་ངོ། །"སྲུང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་བྱིན་ལེན་བཏང་བ་ལས་སྲུང་བའོ། །མ་བགོས་པའི་ཕྱིར་བྱིན་ལེན་མི་གཏོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པའོ། ། Sāmaṃ gahetvāna nikkhipeyyāti sahatthena paṭiggahetvāna nikkhipeyya. Paribhuñjantassa āpattīti liṅgaparivatte jāte puna appaṭiggahetvā paribhuñjantassa āpatti. "བདག་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་ནས་བཞག་གོ་" ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལག་པས་བྱིན་ལེན་བྱས་ནས་བཞག་གོ །"ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་ལྟུང་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་མཚན་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་ཚེ། སླར་ཡང་བྱིན་ལེན་མ་བྱས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་ལྟུང་བའོ། ། Hīnāyāvattanenāti ettha keci ‘‘pakatattassa bhikkhuno sikkhaṃ appaccakkhāya ‘gihī bhavissāmī’ti gihiliṅgaggahaṇaṃ hīnāyāvattana’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ tattakena bhikkhubhāvassa avijahanato. Aññe pana ‘‘pārājikaṃ āpannassa bhikkhupaṭiññaṃ pahāya gihiliṅgabhāvūpagamanampi hīnāyāvattana’’nti vadanti, taṃ yuttameva. Pārājikaṃ āpanno hi taṃ paṭicchādetvā yāva bhikkhupaṭiñño hoti, tāva bhikkhu eva hoti bhikkhūnameva pārājikassa paññattattā. ‘‘Yo pana bhikkhū’’ti hi vuttaṃ. Tathā hi so saṃvāsaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti, sahaseyyādiāpattiñca na janeti, attānaṃ omasantassa pācittiyañca janeti. Vuttañhi – "དམན་པར་ལྡོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་པ་འདིར་ཁ་ཅིག་གིས། "རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་དགེ་སློང་གིས་བསླབ་པ་མ་ཕུལ་བར། ཁྱིམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་འཛིན་པ་ནི་དམན་པར་ལྡོག་པའོ་" ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ཙམ་གྱིས་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ནི་ "ཕམ་པ་ལྷུང་བའི་དགེ་སློང་གིས་དགེ་སློང་གི་ཁས་ལེན་པ་བཏང་ནས་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་འགྲོ་བའང་དམན་པར་ལྡོག་པའོ་" ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་རིགས་པ་ཉིད་དོ། །ཕམ་པ་ལྷུང་བ་དེས་དེ་ཉིད་སྦས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་དགེ་སློང་དུ་ཁས་ལེན་པ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་དགེ་སློང་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཁོ་ནར་ཕམ་པ་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"གང་ཡང་དགེ་སློང་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཁོ་པས་གནས་མལ་ལ་དང་ལེན་བྱེད་ཀྱང་རྐུ་ཐབས་སུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ལ། ལྷན་ཅིག་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བའང་མི་བསྐྱེད་ཅིང་། རང་ལ་གཤེ་བའི་དགེ་སློང་ལ་ལྟུང་བྱེད་ཀྱང་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ‘‘Asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno, tañce suddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadeti, āpatti omasavādassā’’ti (pārā. 389). "གང་ཟག་གང་ཞིག་ཕམ་པའི་ཆོས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལས་འདས་པར་གྱུར་པས་མི་གཙང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གཙང་བར་ལྟ་བ་ཞིག་གིས་གླེང་བའི་སྐབས་བྱས་ནས་གཤེ་བར་འདོད་པས་སྨྲ་ན། གཤེ་ཚིག་སྨྲ་བ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སོ། ། Eke pana ‘‘pārājikaṃ āpannānaṃ dosaṃ paṭijānitvā gihiliṅgaggahaṇaṃ nāma sikkhāpaccakkhāne samodhānaṃ gacchati tenāpi paṭiññāya bhikkhubhāvassa vijahanato. Teneva vinayavinicchayādīsu hīnāyāvattanaṃ sikkhāpaccakkhāne samodhānetvā [Pg.157] visuṃ taṃ na vuttaṃ. Tasmā bhikkhunīnaṃ vibbhamitukāmatāya gihiliṅgaggahaṇaṃ idha hīnāyāvattanaṃ tāsaṃ sikkhāpaccakkhānassa abhāvato. Tāsaṃ paṭiggahaṇavijahanassāpi sabbaso vattabbattā’’ti vadanti, tampi appaṭibāhiyameva. Tasmā pārājikānaṃ bhikkhunīnañca ‘‘uppabbajissāmī’’ti gihiliṅgaggahaṇaṃ hīnāyāvattananti gahetabbaṃ. Vibbhamotipi etasseva nāmaṃ, teneva taṃ khuddasikkhāyaṃ ‘‘acchedavissajjanagāhavibbhamā’’ti adhiṭṭhānavijahane vibbhamanāmena vuttaṃ. ཁ་ཅིག་ནི་ཕམ་པ་བྱུང་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཁས་བླངས་ཏེ་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བའི་ནང་དུ་འདུ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ཀྱང་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་པ་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདུལ་བ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། མཐར་ཟད་པར་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ནི་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བའི་ནང་དུ་བསྡུས་ནས་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ། དེའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཁྱིམ་དུ་ལྡོག་པར་འདོད་པས་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་ལེན་པ་ནི་འདིར་མཐར་ཟད་པར་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ལ་བསླབ་པ་ཕྱིར་འབུལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་གི་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཏོང་བ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ། དེ་ཡང་དགག་པར་མི་ནུས་པ་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ཕམ་པ་བྱུང་བ་རྣམས་དང་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱིས། "བདག་ཕྱིར་འབྱུང་བར་བྱའོ་"ཞེས་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་ལེན་པ་ནི་མཐར་ཟད་པར་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། འཁྱམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སློབ་པ་ཆུང་ངུ་ལས། "འཕྲོག་པ་དང་། གཏོང་བ་དང་། འཛིན་པ་དང་། འཁྱམ་པ་"ཞེས་བྱ་བས་སྨོན་ལམ་གཏོང་བ་ལ་འཁྱམ་པའི་མིང་གིས་བཤད་དོ། Anapekkhavissajjanenāti aññassa adatvāva anatthikasseva paṭiggahitavatthūnaṃ bahi chaḍḍanena. Keci ‘‘paṭiggahitavatthūsu sāpekkhassa pure paṭiggahitabhāvato parimocanatthaṃ tattha paṭiggahamattassa vissajjanampi anapekkhavissajjanameva cīvarādiadhiṭṭhānapaccuddhāro viyā’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ tathāvacanābhāvā. Yatheva hi cīvarādīsu anapekkhavissajjanena adhiṭṭhānavijahanaṃ vatvāpi visuṃ paccuddhāro ca vutto, evamidhāpi vattabbaṃ, yathā ca cīvarādīsu kāyapaṭibaddhesupi paccuddhārena adhiṭṭhānaṃ vigacchati, na evamidha. Idha pana paṭiggahitavatthusmiṃ anapekkhassāpi kāyato mutteyeva tasmiṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati. Tathā hi vuttaṃ ‘‘satakkhattumpi pariccajatu, yāva attano hatthagataṃ paṭiggahitamevā’’ti. Anapekkhavissajjanenāti ettha ca ‘‘anapekkhāyā’’ti ettakameva vattabbaṃ anapekkhataṃ muñcitvā idha visuṃ vissajjanassa abhāvā. Na hettha paccuddhāre viya vissajjanavidhānamatthi. Apica paṭiggahaṇamattavissajjane sati pure paṭiggahitopi āhāro bhuñjitukamyatāya uppannāya paṭiggahaṇamattaṃ vissajjetvā puna paṭiggahetvā yathāsukhaṃ bhuñjitabbo siyāti, tathā ca sannidhikārakasikkhāpade vuttā sabbāpi vinicchayabhedā niratthakā eva siyuṃ. Vuttañhi tattha – "ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ལ་མ་བྱིན་པར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་འདོད་པ་མེད་པར་ཕྱི་རོལ་དུ་གཏོར་བའོ། ཁ་ཅིག་ནི་"ཉེ་བར་བླངས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས། སྔོན་ཉེ་བར་བླངས་པའི་དངོས་པོ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཙམ་གཏོང་བ་ཡང་ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བ་ཉིད་དེ། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་བྱིན་རླབས་ཕྱིར་བསྡུ་བ་བཞིན་ནོ་"ཞེས་སྨྲའོ། དེ་ནི་མི་ལེགས་ཏེ། དེ་ལྟར་བཤད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བས་བྱིན་རླབས་གཏོང་བར་བཤད་ཀྱང་། བྱིན་རླབས་ཕྱིར་བསྡུ་བ་ལོགས་སུ་བཤད་པ་བཞིན། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་བྱའོ། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ལུས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡིན་ཡང་བྱིན་རླབས་ཕྱིར་བསྡུ་བས་བྱིན་རླབས་འཇིག་པ་བཞིན། འདིར་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། འདིར་ནི་ཉེ་བར་བླངས་པའི་དངོས་པོ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་ཀྱང་། ལུས་ལས་ཐར་བ་ཉིད་ན་དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། "ལན་བརྒྱར་བཏང་ཡང་། ཇི་སྲིད་རང་གི་ལག་ཏུ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཉེ་བར་བླངས་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། "ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བས་"ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་། ལྟོས་པ་མེད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་འདིར་ལོགས་སུ་གཏོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། "ལྟོས་པ་མེད་པས་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱའོ། འདིར་ནི་བྱིན་རླབས་ཕྱིར་བསྡུ་བ་བཞིན་དུ་གཏོང་བའི་ཆོ་ག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། གཞན་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཙམ་བཏང་བ་ཡོད་ན། སྔོན་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཟས་ཀྱང་བཟའ་བར་འདོད་པ་སྐྱེས་ཚེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཙམ་བཏང་ནས་སླར་ཡང་ཉེ་བར་བླངས་ཏེ་ཇི་བདེར་བཟའ་བར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟ་ན་ནི་གསོག་འཇོག་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་འདི་སྐད་བཤད་དེ། ‘‘Gaṇṭhikapattassa vā gaṇṭhikantare sneho paviṭṭho hoti…pe… tādise pattepi punadivase bhuñjantassa pācittiya’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 253). "ལྷན་པ་ཅན་གྱི་ལྷུང་བཟེད་དམ། ལྷན་པའི་བར་དུ་སྣུམ་ཞུགས་པ་ཡོད་དེ། བྱ་བ་ནས། དེ་ལྟ་བུའི་ལྷུང་བཟེད་ལས་ཀྱང་ཕྱི་ཉིན་བཟའ་བར་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ་"ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། Tattha pana ‘‘paṭiggahaṇaṃ anapekkhacittena vissajjetvā bhuñjitabba’’nti ettakameva vattabbaṃ, na ca vuttaṃ. Katthaci īdisesu ca gaṇṭhikapattādīsu paṭiggahaṇe apekkhā kassacipi nattheva tappahānāya vāyāmato, tathāpi tatthagataāmise paṭiggahaṇaṃ na vigacchati. Kasmā? Bhikkhussa patte puna bhuñjitukāmatāpekkhāya [Pg.158] vijjamānattā pattagatike āhārepi tassā vattanato. Na hi pattaṃ avissajjetvā taggatikaṃ āhāraṃ vissajjetuṃ sakkā, nāpi āhāraṃ avissajjetvā taggatikaṃ paṭiggahaṇaṃ vissajjetuṃ. Tasmā vatthuno vissajjanameva anapekkhavissajjanaṃ, na paṭiggahaṇassāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Teneva sannidhisikkhāpadassa anāpattivāre – དེ་ལ་ནི། "ཉེ་བར་ལེན་པ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་བཏང་ནས་བཟའ་བར་བྱའོ་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས། གང་དུ་ཡང་མ་བཤད་དོ། འདི་ལྟ་བུའི་ལྷན་པ་ཅན་གྱི་ལྷུང་བཟེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་ལྟོས་པ་ནི་སུ་ལ་ཡང་མེད་དེ། དེ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ལྟ་ནའང་དེར་གནས་པའི་ཟས་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་མི་འཇིག་གོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་སློང་གི་ལྷུང་བཟེད་ལ་སླར་ཡང་བཟའ་བར་འདོད་པའི་ལྟོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷུང་བཟེད་དུ་གནས་པའི་ཟས་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ལྷུང་བཟེད་མ་བཏང་བར་དེར་གནས་པའི་ཟས་གཏོང་མི་ནུས་ལ། ཟས་མ་བཏང་བར་དེར་གནས་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཏོང་ཡང་མི་ནུས་སོ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་གཏོང་བ་ཉིད་ནི་ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བ་ཡིན་གྱི། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཙམ་གཏོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདིར་ངེས་པར་བྱའོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསོག་འཇོག་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་ལས། ‘‘Antosattāhaṃ adhiṭṭheti, vissajjeti, nassati, vinassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhanti, vissāsaṃ gaṇhanti, anupasampannassa cattena vantena muttena anapekkho datvā paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti – "ཞག་བདུན་གྱི་ནང་དུ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའམ། གཏོང་བའམ། བརླག་པའམ། འཇིག་པའམ། ཚིག་པའམ། འཕྲོག་སྟེ་ལེན་པའམ། སྙིང་ཉེ་བས་ལེན་པའམ། བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་ལ་བཏང་བ་དང་། སྐྱུགས་པ་དང་། གཏོང་བས་ལྟོས་པ་མེད་པར་བྱིན་ནས་སླར་ཐོབ་སྟེ་ལོངས་སྤྱོད་པའོ།" Evaṃ sabbattha vatthuvissajjanameva vuttaṃ. Ettha ca ‘‘antosattāhaṃ adhiṭṭhetī’’ti bāhiraparibhogāya adhiṭṭhānavacanato vatthuṃ avissajjetvāpi kevalaṃ anajjhoharitukāmatāya suddhacittena bāhiraparibhogatthāya niyamanampi visuṃ ekaṃ paṭiggahaṇavijahanakāraṇameva, idañca sandhāya paṭiggahaṇamattavissajjanaṃ vuttaṃ siyā, suvuttameva siyā, tathā ca ‘‘puna paṭiggahetvā paribhuñjissāmī’’ti paṭiggahaṇavissajjanaṃ na vattabbaṃ siyā bāhiraparibhogādhiṭṭhānassa idhādhippetattā. དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་དངོས་པོ་གཏོང་བ་ཉིད་བཤད་དོ། འདིར་ཡང་"ཞག་བདུན་གྱི་ནང་དུ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའོ་"ཞེས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱིན་གྱིས་རློབ་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་མ་བཏང་ཡང་། མི་མིད་པར་འདོད་པ་ཙམ་གྱིས་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕྱིར་ངེས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ལོགས་སུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུ་གཅིག་ཉིད་དོ། འདི་ལ་དགོངས་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཙམ་གཏོང་བར་བཤད་པ་ཡིན་ན། ལེགས་པར་བཤད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟ་ནའང་"སླར་ཡང་ཉེ་བར་བླངས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ་"ཞེས་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཏོང་བ་ནི་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། འདིར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱིན་རླབས་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། Sāratthadīpaniyañhi (sārattha. dī. pārājikakaṇḍa 2.69) ‘‘anapekkhavissajjanenāti ettha aññassa adatvāva anatthikatāya ‘natthi iminā kammaṃ na dāni naṃ paribhuñjissāmī’ti vatthūsu vā, ‘puna paṭiggahetvā paṭibhuñjissāmī’ti paṭiggahaṇe vā anapekkhavissajjanenā’’ti evaṃ paribhuñjitukāmasseva paṭiggahaṇamattavissajjanampi paṭiggahaṇavijahanakāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Purimameva pana bāhiraparibhogādhiṭṭhānaṃ gahetabbaṃ. Idaṃ pana aṭṭhakathāsu ‘‘anapekkhavissajjanasaṅkhāte vissajjetī’’ti vuttapāḷipadatthe saṅgahetvā visuṃ na vuttaṃ. Nassati, vinassati, ḍayhati, vissāsaṃ vā gaṇhantīti imāni pana padāni acchinditvā gaṇhantīti imasmiṃ pade saṅgahitānīti veditabbaṃ. སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་ནི་"‘ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བས་’ཞེས་བྱ་བ་འདིར། གཞན་ལ་མ་བྱིན་པར་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར། ‘འདིས་བྱ་བ་མེད། ད་ནི་འདི་ལ་ལོངས་མི་སྤྱོད་དོ་’ཞེས་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བའམ། ‘སླར་ཡང་ཉེ་བར་བླངས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ་’ཞེས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བས་སོ།" ཞེས་དེ་ལྟར་ལོངས་སྤྱོད་པར་འདོད་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཙམ་གཏོང་བ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུར་བཤད་དོ། དེ་ནི་གཟུང་བར་མི་བྱའོ། སྔ་མ་ཉིད་དེ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་བྱིན་རླབས་ཉིད་གཟུང་བར་བྱའོ། འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་"ལྟོས་པ་མེད་པར་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་དུ་གཏོང་བའོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ལུང་གི་ཚིག་གི་དོན་དུ་བསྡུས་ནས་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ། བརླག་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། ཚིག་པ་དང་། སྙིང་ཉེ་བས་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་དག་ནི་"འཕྲོག་སྟེ་ལེན་པ་"ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདིའི་ནང་དུ་བསྡུས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། Acchinditvā gahaṇenāti anupasampannānaṃ balakkārādinā acchinditvā gahaṇena. Upasampannānañhi acchindanavissāsaggāhesu paṭiggahaṇaṃ na vijahati. Etthāti bhikkhuvihāre. Uparopakāti tena ropitā rukkhagacchā. Terasasu [Pg.159] sammutīsūti bhattuddesakasenāsanapaññāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasādiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutisaṅkhātāsu terasasu sammutīsu. "འཕྲོག་སྟེ་ལེན་པས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབང་ཤེད་ལ་སོགས་པས་འཕྲོག་སྟེ་ལེན་པས་སོ། བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཕྲོག་པ་དང་སྙིང་ཉེ་བས་ལེན་པ་ལ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། "འདིར་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་སློང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་ལའོ། "སྟེང་དུ་འཛུགས་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེས་བཙུགས་པའི་ཤིང་དང་ཤིང་ཕྲན་རྣམས་སོ། "གསོལ་བ་བཅུ་གསུམ་ལ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟས་ལ་དབང་བ་དང་། གནས་མལ་བཤམ་པ་དང་། མཛོད་འཛིན་པ་དང་། ཆོས་གོས་ལེན་པ་དང་། ཆོས་གོས་བགོ་བ་དང་། སྐྱོ་མ་བགོ་བ་དང་། ཤིང་ཏོག་བགོ་བ་དང་། བཟའ་བ་བགོ་བ་དང་། ཕྲན་ཚེགས་གཏོང་བ་དང་། སྣོད་ལེན་དུ་འཇུག་པ་དང་། ལྷུང་བཟེད་ལེན་དུ་འཇུག་པ་དང་། ཀུན་དགའ་ར་བ་པ་བསྐོ་བ་དང་། དགེ་ཚུལ་བསྐོ་བའི་གསོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གསོལ་བ་བཅུ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་སོ། Pacchimikāya senāsanaggāhe paṭippassaddhepi appaṭippassaddhepi kathinatthārassa, tammūlakānaṃ pañcānisaṃsānañca abhāvassa samānattā tattha vijjamānampi senāsanaggāhapaṭippassaddhiṃ adassetvā tattha bhikkhūhi kattabbaṃ saṅgahameva dassetuṃ sace pacchimikāyātiādi vuttaṃ. Sace akusalavipāke …pe… chārattaṃ mānattameva dātabbanti idaṃ paṭicchannāya sādhāraṇāpattiyā parivasantassa asamādinnaparivāsassa vā liṅge parivatte pakkhamānattaṃ carantassa vasena vuttaṃ. Sace panassa pakkhamānatte asamādinne eva puna liṅgaṃ parivattati, parivāsaṃ datvā parivutthaparivāsasseva chārattaṃ mānattaṃ dātabbaṃ. Parivāsadānaṃ natthi bhikkhukāle appaṭicchannabhāvato. Sace pana bhikkhukālepi sañcicca nāroceti, āpatti paṭicchannāva hoti, āpattipaṭicchannabhāvato parivāso ca dātabboti vadanti. Pārājikaṃ āpannānaṃ itthipurisānaṃ liṅge parivattepi pārājikattassa ekasmiṃ attabhāve avijahanato puna upasampadā na dātabbāti gahetabbaṃ. Teneva tesaṃ sīsacchinnapurisādayo nidassitā. ཕྱི་མའི་དབྱར་གནས་ལ་གནས་མལ་འཛིན་པ་ཞི་བའམ། མ་ཞི་ཡང་། སྲ་བརྐྱང་གདིང་བ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕན་ཡོན་ལྔ་པོ་མེད་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དེར་ཡོད་པའི་གནས་མལ་འཛིན་པ་ཞི་བ་ཉིད་མ་བསྟན་པར། དེར་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བའི་ཕན་གདགས་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གལ་ཏེ་ཕྱི་མ་ལ་"ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། "གལ་ཏེ་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་... བྱ་བ་ནས། ཞག་དྲུག་གི་མགུ་བར་བྱ་བ་ཉིད་སྦྱིན་པར་བྱའོ་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི། གསང་བའི་ཐུན་མོང་གི་ལྟུང་བས་སྤོ་མཐིང་ལ་གནས་པའམ། སྤོ་མཐིང་མ་བླངས་པ་ལ་རྟགས་འགྱུར་བའི་ཚེ། ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་མགུ་བར་བྱ་བ་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། གལ་ཏེ་དེའི་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་མགུ་བར་བྱ་བ་མ་བླངས་པ་ཉིད་ལ་སླར་ཡང་རྟགས་འགྱུར་ན། སྤོ་མཐིང་བྱིན་ཏེ་སྤོ་མཐིང་ལ་གནས་ཟིན་པ་ཉིད་ལ་ཞག་དྲུག་གི་མགུ་བར་བྱ་བ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། དགེ་སློང་གི་དུས་སུ་མ་གསང་བའི་ཕྱིར་སྤོ་མཐིང་སྦྱིན་པ་མེད་དོ། གལ་ཏེ་དགེ་སློང་གི་དུས་སུ་ཡང་ཤེས་བཞིན་དུ་མ་བཤད་ན། ལྟུང་བ་ནི་གསང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ལྟུང་བ་གསང་བའི་ཕྱིར་སྤོ་མཐིང་ཡང་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲའོ། ཕམ་པ་བྱུང་བའི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་རྟགས་འགྱུར་ཡང་། ཚེ་འདི་ལ་ཕམ་པའི་དངོས་པོ་མི་གཏོང་བའི་ཕྱིར། སླར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་མི་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་མགོ་བཅད་པའི་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་དཔེར་བསྟན་ཏོ། 71. Tathevāti muccatu vā mā vāti imamatthaṃ atidisati. Aññesanti puthujjane sandhāya vuttaṃ. Tesañhi īdise ṭhāne asādiyanaṃ dukkaraṃ sotāpannādiariyānaṃ tattha dukkarattābhāvā. Na hi ariyā pārājikādilokavajjāpattiṃ āpajjanti. ༧༡. "དེ་བཞིན་དུ་"ཞེས་བྱ་བས་ནི་"ཐར་རུང་མ་ཐར་རུང་"ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་མཚོན་ནོ། "གཞན་དག་གི་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། དེ་དག་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་ལ་མི་དང་བར་བྱེད་པ་ནི་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་དེར་དཀའ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་ལྟུང་བ་ལ་མི་ལྟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། 73. Suphusitāti uparimāya dantapantiyā heṭṭhimā dantapanti āhacca ṭhitā, avivaṭāti attho. Tenāha ‘‘antomukhe okāso natthī’’ti. Uppāṭite pana oṭṭhamaṃse dante suyeva upakkamantassa thullaccayanti nimittena bahinimitte chupanattā vuttaṃ. Bahinikkhantadantajivhāsupi eseva nayo. Nijjhāmataṇhikā nāma lomakūpehi samuṭṭhitaaggijālāhi daḍḍhasarīratāya ativiya tasitarūpā. Ādi-saddena khuppipāsāsurā aṭṭhicammāvasiṭṭhā bhayānakasarīrā petiyo saṅgahitā. Visaññaṃ katvāti yathā so katampi [Pg.160] upakkamaṃ na jānāti, evaṃ katvā. Tena ca visaññī ahutvā sādiyantassa pārājikamevāti dasseti. Upahatakāyappasādoti vātapittādidosehi kāyaviññāṇānuppādakabhāvena dūsitakāyappasādo, na pana vinaṭṭhakāyappasādo. Sīse patteti maggena maggappaṭipādane jāte. Appavesetukāmatāya eva nimittena nimittachupane thullaccayaṃ vuttaṃ, sevetukāmassa pana tatthāpi dukkaṭamevāti āha ‘‘dukkhaṭameva sāmanta’’nti. ༧༣. "ལེགས་པར་རེག་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟེང་གི་སོ་ཕྲེང་ལ་འོག་གི་སོ་ཕྲེང་ཐུག་སྟེ་གནས་པ། མ་བྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་"ཁའི་ནང་དུ་གོ་སྐབས་མེད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། མཆུ་ཤ་བཀོག་སྟེ་སོ་ལ་རེག་པར་བྱེད་པ་ལ་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཚན་མས་མཚན་མའི་ཕྱི་རོལ་ལ་རེག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ཕྱིར་ཐོན་པའི་སོ་དང་ལྕེ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། "མེ་ལྕེས་བསྲེགས་པའི་ཡི་དྭགས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ནས་བྱུང་བའི་མེ་ལྕེས་ལུས་བསྲེགས་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་སྐྲག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཡི་དྭགས་རྣམས་སོ། སོགས་ཁོངས་ནས་བཀྲེས་སྐོམ་གྱིས་མནར་བ་དང་། རུས་པ་དང་པགས་པ་ཙམ་ལུས་པ་དང་། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ལུས་ཅན་གྱི་ཡི་དྭགས་མོ་རྣམས་བསྡུས་སོ། "བརྒྱལ་བར་བྱས་ཏེ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་ལྟར་དེས་བྱས་པའི་རྩོལ་བ་ཡང་མི་ཤེས་པ་དེ་ལྟར་བྱས་ནས་སོ། དེས་ཀྱང་བརྒྱལ་བར་མ་གྱུར་པར་དང་ལེན་བྱེད་པ་ལ་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། "ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉམས་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉམས་པར་བྱས་པ་ཡིན་གྱི། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཞིག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། "མགོ་ལ་ལྷུང་བ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱིས་ལམ་དུ་བཅུག་པར་གྱུར་ཚེ། མི་བཅུག་པར་འདོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་མས་མཚན་མ་ལ་རེག་པ་ལ་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་གསུངས་སོ། སྤྱོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི་དེར་ཡང་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ་ཞེས་"ཉེ་འཁོར་ལ་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། 74. Jāti-saddena sumanapupphapariyāyena tannissayo gumbo adhippetoti āha ‘‘jātipupphagumbāna’’nti. Tena ca jātiyā upalakkhitaṃ vanaṃ jātiyāvananti aluttasamāsoti dasseti. Ekarasanti vīthicittehi asammissaṃ. ༧༤. སྣ་མའི་མེ་ཏོག་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཛཱ་ཏི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཚལ་ཉིད་འདོད་པའི་ཕྱིར། "སྣ་མའི་མེ་ཏོག་གི་ཚལ་རྣམས་ཀྱི་"ཞེས་གསུངས་སོ། དེས་ཀྱང་ཛཱ་ཏིས་མཚོན་པའི་ཚལ་ནི་ཛཱ་ཏིའི་ཚལ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་དབྱེ་མ་ཕྱེ་བའི་ཚིག་སྡུད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། "རོ་གཅིག་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལམ་གྱི་སེམས་རྣམས་དང་མ་འདྲེས་པའོ། 77. Uppanne vatthumhīti itthīhi kataajjhācāravatthusmiṃ. Rukkhasūcikaṇṭakadvāranti rukkhasūcidvāraṃ kaṇṭakadvāraṃ, evameva vā pāṭho. Tattha yaṃ ubhosu passesu rukkhathambhe nikhanitvā tattha majjhe vijjhitvā dve tisso rukkhasūciyo pavesetvā karonti, taṃ rukkhasūcidvāraṃ nāma. Pavesananikkhamanakāle pana apanetvā thakanakayoggena kaṇṭakasākhāpaṭalena yuttaṃ dvāraṃ kaṇṭakadvāraṃ nāma. Gāmadvārassa pidhānatthaṃ padarena kaṇṭakasākhādīhi vā katassa kavāṭassa udukkhalapāsarahitatāya ekena saṃvarituṃ vivarituñca asakkuṇeyyassa heṭṭhā ekaṃ cakkaṃ yojenti, yena parivattamānena taṃ kavāṭaṃ sukhathakanaṃ hoti, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘cakkalakayuttadvāra’’nti. Cakkameva hi lātabbaṭṭhena saṃvaraṇavivaraṇatthāya gahetabbaṭṭhena cakkalakaṃ, tena yuttampi kavāṭaṃ cakkalakaṃ nāma, tena yuttaṃ dvāraṃ cakkalakayuttadvāraṃ. Mahādvāresu pana dve tīṇipi cakkalakāni yojentīti āha phalakesūtiādi. Kiṭikāsūti veḷupesikāhi kaṇṭakasākhādīhi ca katathakanakesu. Saṃsaraṇakiṭikadvāranti cakkalakayantena saṃsaraṇakiṭikāyuttamahādvāraṃ. Gopphetvāti āvuṇitvā, rajjūhi ganthetvā vā. Ekaṃ dussasāṇidvāramevāti ettha kilañjasāṇidvārampi saṅgahaṃ gacchati taggatikattā. Atha bhikkhū…pe… nisinnā hontīti idaṃ bhikkhūnaṃ sannihitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Nipannepi ābhogaṃ kātuṃ vaṭṭati, nipajjitvā niddāyante pana ābhogaṃ kātuṃ na vaṭṭati asantapakkhe ṭhitattā. Raho [Pg.161] nisajjāya viya dvārasaṃvaraṇaṃ nāma mātugāmānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ anuññātanti āha bhikkhuniṃ vātiādi. Nisseṇiṃ āropetvāti idaṃ heṭṭhimatalassa sadvārabandhatāya vuttaṃ. Catūsu disāsu parikkhittassa kuṭṭassa ekābaddhatāya ‘‘ekakuṭṭake’’ti vuttaṃ. Pacchimānaṃ bhāroti pāḷiyā āgacchante sandhāya vuttaṃ. Yena kenaci parikkhitteti ettha parikkhepassa ubbedhato pamāṇaṃ sahaseyyappahonake vuttasadisameva. ༧༧. “བྱུང་བའི་གཞི་ལ་”ཞེས་པ་ནི། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པའི་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་གཞི་ལའོ།། “ཤིང་གཟེར་དང་ཚེར་མའི་སྒོ་”ཞེས་པ་ནི། ཤིང་གཟེར་གྱི་སྒོ་དང་ཚེར་མའི་སྒོའོ།། ཡང་ན་འདི་བཞིན་དུ་ཀློག་པར་བྱའོ།། དེ་གཉིས་ལས་གང་ཞིག་ལོགས་གཉིས་སུ་ཤིང་གི་ཀ་བ་བཙུགས་ཏེ། དེའི་དབུས་སུ་ཕུག་ནས་ཤིང་གཟེར་གཉིས་སམ་གསུམ་བཅུག་སྟེ་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཤིང་གཟེར་གྱི་སྒོ་ཞེས་བྱའོ།། འཇུག་པ་དང་འཐོན་པའི་ཚེ་བསལ་ནས་བསྡམ་པར་འོས་པའི་ཚེར་མའི་ཡལ་གའི་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནི་ཚེར་མའི་སྒོ་ཞེས་བྱའོ།། གྲོང་གི་སྒོ་གཏན་པའི་ཕྱིར་པང་ལེབ་བམ། ཚེར་མའི་ཡལ་ག་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་སྒོ་གླེགས་ནི། གཏན་པའི་ཨ་ལོང་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གཅིག་པུས་བསྡམ་པ་དང་འབྱེད་པར་མི་ནུས་པ་ལ། འོག་ཏུ་འཁོར་ལོ་གཅིག་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ། གང་ཞིག་འཁོར་བ་ན་སྒོ་གླེགས་དེ་བདེ་བླག་ཏུ་གཏན་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་དགོངས་ནས་“འཁོར་ལོ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འཁོར་ལོ་ཉིད་ནི་བསྡམ་པ་དང་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་བཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་འཁོར་ལོ་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་གླེགས་ཀྱང་འཁོར་ལོ་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནི་འཁོར་ལོ་དང་ལྡན་པའི་སྒོའོ།། སྒོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ནི་འཁོར་ལོ་ཆུང་ངུ་གཉིས་སམ་གསུམ་ཡང་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་“པང་ལེབ་རྣམས་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “སེང་མའི་སྒོ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། སྨྱུག་མའི་དུམ་བུ་རྣམས་དང་ཚེར་མའི་ཡལ་ག་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་སྒོ་གཏན་རྣམས་ལའོ།། “འགྲུད་པའི་སེང་མའི་སྒོ་”ཞེས་པ་ནི། འཁོར་ལོའི་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས་འགྲུད་པའི་སེང་མ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ཆེན་པོའོ།། “བརྒྱུས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། བརྒྱུས་ནས་སམ། ཐག་པས་བཅིངས་ཏེའོ།། “རས་ཀྱི་ཡོལ་བའི་སྒོ་གཅིག་ཉིད་”ཞེས་པའི་འདིར་རྩྭ་གདན་གྱི་ཡོལ་བའི་སྒོ་ཡང་དེའི་ཁོངས་སུ་འདུ་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། “དེ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་...པེ་...བཞུགས་པར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་དགེ་སློང་རྣམས་ཉེ་བར་གནས་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། ཉལ་བའི་ཚེ་ཡང་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་རུང་ལ། ཉལ་ནས་གཉིད་ལོག་པའི་ཚེ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་མི་རུང་སྟེ། མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དབེན་པར་འདུག་པ་བཞིན་དུ་སྒོ་བསྡམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེ་བོ་མོ་རྣམས་འཇུག་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གནང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་“དགེ་སློང་མ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “སྐས་བཙུགས་ཏེ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་འོག་རིམ་སྒོ་དང་བཅས་ཏེ་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། ཕྱོགས་བཞིར་བསྐོར་བའི་རྩིག་པ་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་“རྩིག་པ་གཅིག་པ་ལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཁུར་”ཞེས་པ་ནི་རིམ་གྱིས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “གང་ཡང་རུང་བས་བསྐོར་བ་ལ་”ཞེས་པའི་འདིར་བསྐོར་བའི་སྲིད་དུ་ཚད་ནི། ལྷན་ཅིག་ཉལ་བར་འོས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གསུངས་པ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ།། Mahāpariveṇanti mahantaṃ aṅgaṇaṃ, tena ca bahujanasañcāraṃ dasseti, tenāha mahābodhītiādi. Aruṇe uggate vuṭṭhahati, anāpatti anāpattikhettabhūtāya rattiyā suddhacittena nipannattā. Pabujjhitvā puna supati āpattīti aruṇe uggate pabujjhitvā aruṇuggamanaṃ ñatvā vā añatvā vā anuṭṭhahitvā sayitasantānena supati uṭṭhahitvā kattabbassa dvārasaṃvaraṇādino akatattā akiriyasamuṭṭhānā āpatti hoti anāpattikhette katanipajjanakiriyāya anaṅgattā. Ayañhi āpatti īdise ṭhāne akiriyā, divā asaṃvaritvā nipajjanakkhaṇe kiriyā ca acittakā cāti veditabbā. Purāruṇā pabujjhitvāpi yāva aruṇuggamanā sayantassāpi purimanayena āpattiyeva. Aruṇe uggate vuṭṭhahissāmīti…pe… āpattiyevāti ettha kadā tassa āpattīti? Vuccate – na tāva rattiyaṃ ‘‘divā āpajjati no ratti’’nti (pari. 323) vuttattā. ‘‘Anādariyadukkaṭā na muccatī’’ti vuttadukkaṭaṃ pana divāsayanadukkaṭameva na hoti anādariyadukkaṭattā. Evaṃ aruṇuggamane pana acittakaṃ akiriyasamuṭṭhānaṃ āpattiṃ āpajjatīti veditabbaṃ. So sace dvāraṃ saṃvaritvā ‘‘aruṇe uggate vuṭṭhahissāmī’’ti nipajjati, dvāre ca aññehi aruṇuggamanakāle vivaṭepi tassa anāpattiyeva dvārapidahanassa rattidivābhāgesu visesābhāvā. Āpattiāpajjanasseva kālaviseso icchitabbo, na tapparihārassāti gahetabbaṃ, ‘‘dvāraṃ asaṃvaritvā rattiṃ nipajjatī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.77) hi vuttaṃ. Divā saṃvaritvā nipannassa kenaci vivaṭepi dvāre anāpattiyeva. Attanāpi anuṭṭhahitvāva sati paccaye vivaṭepi anāpattīti vadanti. Yathāparicchedameva ca na vuṭṭhātīti aruṇe uggateyeva uṭṭhāti. Āpattiyevāti mūlāpattiṃyeva sandhāya vuttaṃ, anādariyaāpatti pana purāruṇā uṭṭhitassāpi tassa hoteva ‘‘dukkaṭā [Pg.162] na muccatī’’ti vuttattā, dukkaṭā na muccatīti ca purāruṇā uṭṭhahitvā mūlāpattiyā muttopi anādariyadukkaṭā na muccatīti adhippāyo. “ཁྱམས་ཆེན་པོ་”ཞེས་པ་ནི། ར་སྐོར་ཆེན་པོའོ།། དེས་ཀྱང་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་རྒྱུ་བ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་ལྡང་བས་ལྟུང་བ་མེད་དེ། ལྟུང་བའི་གནས་མ་ཡིན་པའི་མཚན་མོར་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་ཉལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། “སད་ནས་སླར་ཉལ་བས་ལྟུང་བར་འགྱུར་”ཞེས་པ་ནི། སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་སད་དེ། སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ཤེས་སམ་མ་ཤེས་ཀྱང་མ་ལངས་པར་ཉལ་བའི་རྒྱུན་གྱིས་ཉལ་ན། ལངས་ཏེ་བྱ་བར་འོས་པའི་སྒོ་བསྡམ་པ་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། བྱ་བ་མ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྟུང་བའི་གནས་མ་ཡིན་པའི་དུས་སུ་བྱས་པའི་ཉལ་བའི་བྱ་བ་ནི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་ལྟུང་བ་འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་གནས་སུ་བྱ་བ་མ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཉིན་མོ་མ་བསྡམས་པར་ཉལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བ་དང་སེམས་མེད་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། སྐྱ་རེངས་མ་ཤར་གོང་དུ་སད་ཀྱང་སྐྱ་རེངས་ཤར་གྱི་བར་དུ་ཉལ་བའི་དགེ་སློང་ལའང་སྔ་མའི་ཚུལ་གྱིས་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ།། “སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་ལྡང་བར་བྱའོ་...པེ་...ལྟུང་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པའི་འདིར། ནམ་གྱི་ཚེ་དེ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། མཚན་མོ་ནི་རེ་ཞིག་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། “ཉིན་མོ་ལྟུང་བར་འགྱུར་གྱི་མཚན་མོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། “མ་གུས་པའི་ཉེས་བྱས་ལས་མི་ཐར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཉེས་བྱས་ནི་ཉིན་མོ་ཉལ་བའི་ཉེས་བྱས་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། མ་གུས་པའི་ཉེས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་ནི་སེམས་མེད་པ་བྱ་བ་མ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལྟུང་བ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། གལ་ཏེ་དེ་སྒོ་བསྡམས་ནས་“སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་ལྡང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཉལ་ལ། སྐྱ་རེངས་ཤར་བའི་ཚེ་གཞན་དག་གིས་སྒོ་ཕྱེ་ཡང་དེ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དེ། སྒོ་གཏན་པ་ལ་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོའི་ཆ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ལྟུང་བ་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་འདོད་པར་བྱ་ལ། དེ་སྤོང་བའི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་འདོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། “སྒོ་མ་བསྡམས་པར་མཚན་མོ་ཉལ་ལོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཉིན་མོ་བསྡམས་ནས་ཉལ་བ་ལ་གང་ཞིག་གིས་སྒོ་ཕྱེ་ཡང་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། རང་ཉིད་ཀྱང་མ་ལངས་པར་རྒྱུ་ཡོད་ན་ཕྱེ་ཡང་ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཚད་བཅས་པ་བཞིན་དུ་མི་ལྡང་”ཞེས་པ་ནི། སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ཉིད་ན་ལྡང་བའོ།། “ལྟུང་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་རྩ་བའི་ལྟུང་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། མ་གུས་པའི་ལྟུང་བ་ནི་སྐྱ་རེངས་མ་ཤར་གོང་དུ་ལངས་ཀྱང་དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། “ཉེས་བྱས་ལས་མི་ཐར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། “ཉེས་བྱས་ལས་མི་ཐར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱ་རེངས་མ་ཤར་གོང་དུ་ལངས་ནས་རྩ་བའི་ལྟུང་བ་ལས་ཐར་ཡང་མ་གུས་པའི་ཉེས་བྱས་ལས་མི་ཐར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Niddāvasena nipajjatīti vohāravasena vuttaṃ, pādānaṃ pana bhūmito amocitattā ayaṃ nipanno nāma na hoti, teneva anāpatti vuttā. Apassāya supantassāti kaṭiṭṭhito uddhaṃ piṭṭhikaṇṭake appamattakampi padesaṃ bhūmiṃ aphusāpetvā thambhādiṃ apassāya supantassa. Kaṭiṭṭhiṃ pana bhūmiṃ phusāpentassa sayanaṃ nāma hoti. Piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā hi seyyā. Dīghavandanādīsupi tiriyaṃ piṭṭhikaṇṭakānaṃ pasāritattā nipajjanamevāti āpatti pariharitabbāva ‘‘vandāmīti pādamūle nipajjī’’tiādīsu nipajjanasseva vuttattā. Tassāpi anāpatti patanakkhaṇe avisayattā, visaye jāte sahasā vuṭṭhitattā ca. Yassa pana visaññitāya pacchāpi avisayo, etassa anāpattiyeva patitakkhaṇe viya. Tattheva sayati na vuṭṭhātīti iminā visayepi akaraṇaṃ dasseti, teneva ‘‘tassa āpattī’’ti vuttaṃ. “གཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཉལ་ལོ་”ཞེས་པ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། དོན་དུ་ནི་རྐང་པ་ས་ལས་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཉལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་མེད་པར་གསུངས་སོ།། “བརྟེན་ནས་ཉལ་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། རྐེད་པ་ནས་ཡར་རྒྱབ་ཀྱི་རུས་པ་ཆུང་ངུའི་ཕྱོགས་ཀྱང་ས་ལ་མ་རེག་པར་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉལ་བ་ལའོ།། རྐེད་པ་ས་ལ་རེག་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཉལ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཉལ་བ་ནི་རྒྱབ་བརྐྱང་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། རིང་དུ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འཕྲེད་དུ་རྒྱབ་ཀྱི་རུས་པ་བརྐྱངས་པའི་ཕྱིར་ཉལ་བ་ཉིད་ཡིན་པས་ལྟུང་བ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དེ། “ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་ཞབས་དྲུང་དུ་ཉལ་ལོ་”ཞེས་སོགས་སུ་ཉལ་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། འགྱེལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ན་མྱུར་དུ་ལངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལའང་ལྟུང་བ་མེད་དོ།། གང་ཞིག་བརྒྱལ་བའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱང་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་འགྱེལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་བཞིན་དུ་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། “དེ་ཉིད་དུ་ཉལ་གྱི་མི་ལྡང་ངོ་”ཞེས་པའི་འདིས་ནི་ཡུལ་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་བྱས་པ་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“དེ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Ekabhaṅgenāti ubho pāde bhūmito amocetvāva ekapassena sarīraṃ bhañjitvā nipanno. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpadumattherena vuttanti sambandho, tena ‘‘mahāaṭṭhakathāya likhitamahāpadumattheravādo aya’’nti dasseti. Tattha supantassāpi avisayattamatthīti mahāpadumattherena ‘‘avisayattā pana āpatti na dissatī’’ti vuttaṃ. Ācariyā pana supantassa visaññattābhāvena visayattā anāpattiṃ na kathayanti. Visaññatte sati anāpattiyeva. Dve pana janātiādipi mahāaṭṭhakathāyameva vacanaṃ, tadeva pacchā vuttattā pamāṇaṃ. Yakkhagahitaggahaṇeneva cettha visaññībhūtopi saṅgahito. Ekabhaṅgena nipanno pana anipannattā āpattito muccatiyevāti gahetabbaṃ. “ལུས་ཕྱེད་བཅག་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི། རྐང་པ་གཉིས་ས་ལས་མ་ཕྲལ་བར་ལོགས་གཅིག་ཏུ་ལུས་བཅག་སྟེ་ཉལ་བའོ།། འགྲེལ་བཤད་ཆེན་པོ་ལས་ནི་གནས་བརྟན་པདྨ་ཆེན་པོས་གསུངས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། དེས་ནི་“འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་པོར་བྲིས་པའི་གནས་བརྟན་པདྨ་ཆེན་པོའི་ལུགས་སོ་”ཞེས་སྟོན་ཏོ།། དེ་ལ་གཉིད་ལོག་པ་ལའང་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་པདྨ་ཆེན་པོས་“ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་མི་སྣང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། སློབ་དཔོན་རྣམས་ནི་གཉིད་ལོག་པ་ལ་བརྒྱལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཡོད་པས་ལྟུང་བ་མེད་པར་མི་གསུངས་སོ།། བརྒྱལ་བ་ཡོད་ན་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། “སྐྱེ་བོ་གཉིས་ནི་”ཞེས་སོགས་ཀྱང་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཕྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཚད་མ་ཡིན་ནོ།། འདིར་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་བཟུང་བ་ཉིད་བཟུང་བས་བརྒྱལ་བར་གྱུར་པའང་འདུས་སོ།། ལུས་ཕྱེད་བཅག་སྟེ་ཉལ་བ་ནི་ཉལ་བར་མ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་ལས་ཐར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། 78. Apadeti ākāse. Padanti padavaḷañjaṃ, tenāha ‘‘ākāse pada’’nti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. Sesaṃ uttānameva. ༧༨. “རྐང་རྗེས་མེད་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ནམ་མཁའ་ལའོ།། “རྐང་རྗེས་”ཞེས་པ་ནི། རྐང་པའི་རྗེས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་“ནམ་མཁའ་ལ་རྐང་རྗེས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདི་ནི་མཆོག་གོ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ནི་མཆོག་གོ། “འདི་ལྟ་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི། གང་འདི་འོ།། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་བཤད་ཡིད་ཀྱི་གདུང་སེལ་ལས། Paṭhamapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཕམ་པ་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། 2. Dutiyapārājikaṃ ༢. ཕམ་པ་གཉིས་པའོ།། Adutiyenāti [Pg.163] asadisena jinena yaṃ dutiyaṃ pārājikaṃ pakāsitaṃ, tassa idāni yasmā saṃvaṇṇanākkamo patto, tasmā assa dutiyassa ayaṃ saṃvaṇṇanā hotīti yojanā. “ཟླ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། མཚུངས་པ་མེད་པའི་རྒྱལ་བས་གང་ཞིག་ཕམ་པ་གཉིས་པ་བསྟན་པ་དེའི། ད་ལྟ་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཤད་པའི་རིམ་པ་ལ་བབས་པས། དེའི་ཕྱིར་ཕམ་པ་གཉིས་པ་དེའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་འདི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། Dhaniyavatthuvaṇṇanā དྷ་ནི་ཡའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 84. Rājūhi gahitanti rājagahanti āha ‘‘mandhātū’’ti. Rājapurohitena pariggahitampi rājapariggahitamevāti mahāgovindaggahaṇaṃ, nagarasaddāpekkhāya cettha ‘‘rājagaha’’nti napuṃsakaniddeso. Aññepettha pakāreti susaṃvihitārakkhattā rājūnaṃ gahaṃ gehabhūtanti rājagahantiādike pakāre. Vasantavananti kīḷāvanaṃ, vasantakāle kīḷāya yebhuyyattā pana vasantavananti vuttaṃ. ༨༤. “རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་”ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་“མན་དྷ་ཏུ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། རྒྱལ་པོའི་མདུན་ན་འདོན་གྱིས་བཟུང་ཡང་རྒྱལ་པོས་བཟུང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མགོན་པོ་ཆེན་པོ་བཟུང་བའོ།། འདིར་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་ནས་“རྒྱལ་པོའི་ཁབ་”ཅེས་མ་ནིང་གི་མཚན་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ།། འདིར་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་སྟོན་ཏེ། སྲུང་སྐྱོབ་ལེགས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་དུ་གྱུར་པས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའོ།། “དཔྱིད་ཀྱི་ཚལ་”ཞེས་པ་ནི། རྩེད་མོའི་ཚལ་ལོ།། དཔྱིད་ཀྱི་དུས་སུ་རྩེད་མོ་རྩེ་བ་མང་བའི་ཕྱིར་“དཔྱིད་ཀྱི་ཚལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Sadvārabandhāti vassūpagamanayoggatādassanaṃ. Nālakapaṭipadanti suttanipāte (su. ni. 684 ādayo) nālakattherassa desitaṃ moneyyapaṭipadaṃ. Pañcannaṃ chadanānanti tiṇapaṇṇaiṭṭhakasilāsudhāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ. No ce labhati…pe… sāmampi kātabbanti iminā nāvāsatthavaje ṭhapetvā aññattha ‘‘asenāsaniko aha’’nti ālayakaraṇamattena upagamanaṃ na vaṭṭati. Senāsanaṃ pariyesitvā vacībhedaṃ katvā vassaṃ upagantabbamevāti dasseti. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikenā’’tiādinā (mahāva. 204) hi pāḷiyaṃ ‘‘nālakapaṭipadaṃ paṭipannenāpī’’ti aṭṭhakathāyañca avisesena daḷhaṃ katvā vuttaṃ, nāvāsatthavajesuyeva ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, nāvāya vassaṃ upagantu’’ntiādinā (mahāva. 203) asatipi senāsane ālayakaraṇavasena vassūpagamanaṃ anuññātaṃ, nāññatthāti gahetabbaṃ. Ayamanudhammatāti sāmīcivattaṃ. Katikavattānīti bhassārāmatādiṃ vihāya sabbadā appamattehi bhavitabbantiādikatikavattāni. Khandhakavattānīti ‘‘āgantukādikhandhakavattaṃ pūretabba’’nti evaṃ khandhakavattāni ca adhiṭṭhahitvā. “སྒོ་གཏན་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དབྱར་གནས་པར་འོས་པ་ཉིད་བསྟན་པའོ།། “ནཱ་ལ་ཀའི་བརྟུལ་ཞུགས་”ཞེས་པ་ནི། མདོ་སྡེ་བསྡུས་པ་ལས་གནས་བརྟན་ནཱ་ལ་ཀ་ལ་བསྟན་པའི་ཐུབ་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་སོ།། “ཐོག་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། རྩྭ་དང་། ལོ་མ། སོ་ཕག རྡོ། ས་དཀར་ཏེ་ལྔ་པོའོ།། “གལ་ཏེ་མི་རྙེད་ན་...པེ་...རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བྱའོ་”ཞེས་པའི་འདིས་ནི། གྲུ་དང་། ཚོང་འདུས། ལྷས་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་གནས་གཞན་དུ་“བདག་ནི་གནས་མེད་པའོ་”ཞེས་གནས་ལ་ཆགས་པ་ཙམ་གྱིས་དབྱར་གནས་པར་མི་རུང་ངོ་།། གནས་བཙལ་ཏེ། ངག་གི་སྒོ་ནས་དམ་བཅས་ཏེ་དབྱར་གནས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། འདི་ལྟར་“དགེ་སློང་དག་གནས་མེད་པས་ནི་...”ཞེས་སོགས་ལུང་ལས་ཀྱང་། “ནཱ་ལ་ཀའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་གནས་པས་ཀྱང་...”ཞེས་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བརྟན་པོར་བྱས་ཏེ་གསུངས་ལ། གྲུ་དང་ཚོང་འདུས་ལྷས་རྣམས་ཉིད་ལ་ནི་“དགེ་སློང་དག་གྲུ་ལ་དབྱར་གནས་པར་གནང་ངོ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གནས་མེད་ཀྱང་ཆགས་པའི་དབང་གིས་དབྱར་གནས་པར་གནང་གི། གཞན་དུ་ནི་མ་གནང་ངོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། “འདི་ནི་ཆོས་དང་མཐུན་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། མཐུན་པའི་ལས་སོ།། “ཁས་བླངས་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི། འཆལ་གཏམ་ལ་དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ཏེ་དུས་རྟག་ཏུ་བག་ཡོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཁས་བླངས་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་སོ།། “ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཆོ་ག་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི། “གློ་བུར་དུ་འོངས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཆོ་ག་རྣམས་རྫོགས་པར་བྱའོ་”ཞེས་འདི་ལྟར་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཆོ་ག་རྣམས་ཀྱང་སྨོན་ལམ་བཏབ་སྟེའོ།། Vassaṃvutthāti padassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘purimikāya upagatā mahāpavāraṇāya pavāritā pāṭipadadivasato paṭṭhāya ‘vutthavassā’ti vuccantī’’ti vuttattā mahāpavāraṇādivase pavāretvā vā appavāretvā vā aññattha gacchantehi [Pg.164] sattāhakaraṇīyanimitte sati eva gantabbaṃ, nāsati, itarathā vassacchedo dukkaṭañca hotīti veditabbaṃ. ‘‘Imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī’’ti hi ‘‘na, bhikkhave, vassaṃ upagantvā purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā cārikā pakkamitabbā’’ti (mahāva. 185) ca vuttaṃ. Idheva ca vassaṃvutthā temāsaccayena…pe… pakkamiṃsūti vuttaṃ. Pavāraṇādivasopi temāsapariyāpannova. Keci pana ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvutthānaṃ bhikkhūnaṃ tīhi ṭhānehi pavāretunti (mahāva. 209) pavāraṇākammassa pubbeyeva vassaṃvutthānanti vutthavassatāya vuttattā mahāpavāraṇādivase sattāhakaraṇīyanimittaṃ vināpi yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ, vutthavassānañhi pavāraṇānujānanaṃ anupagatachinnavassādīnaṃ nivattanatthaṃ kataṃ, na pana pavāraṇādivase avasitvā pakkamitabbanti dassanatthaṃ tadatthassa idha pasaṅgābhāvā, pavāraṇaṃ kātuṃ anucchavikānaṃ pavāraṇā idha vidhīyati, ye ca vassaṃ upagantvā vassacchedañca akatvā yāva pavāraṇādivasā vasiṃsu, te tattakena pavāraṇākammaṃ pati pariyāyato vutthavassāti vuccanti, appakaṃ ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti ñāyato, na kathinakammaṃ pati temāsassa aparipuṇṇattā, itarathā tasmiṃ mahāpavāraṇādivasepi kathinatthārappasaṅgato. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vassaṃvutthānaṃ bhikkhūnaṃ kathinaṃ attharitu’’nti (mahāva. 306) idaṃ pana ‘‘na, bhikkhave, vassaṃ upagantvā purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ avasitvā cārikā pakkamitabbā’’tiādi (mahāva. 185) ca nippariyāyato mahāpavāraṇāya anantarapāṭipadadivasato paṭṭhāya kathinatthāraṃ pakkamanañca sandhāya vuttaṃ, parivāre ca ‘‘kathinassa atthāramāso jānitabbo’’ti (pari. 412) vatvā ‘‘vassānassa pacchimo māso jānitabbo’’ti (pari. 412) vuttaṃ. Yo hi kathinatthārassa kālo, tato paṭṭhāyeva cārikāpakkamanassāpi kālo, na tato pure vassaṃvutthānaṃyeva kathinatthārārahattā. Yadaggena hi pavāraṇādivase kathinatthāro na vaṭṭati, tadaggena bhikkhūpi vutthavassā na honti pavāraṇādivasassa avutthattā. ལོ་གནས་པ་ ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི། འགྲེལ་བཤད་ལས། "སྔ་མའི་དབྱར་གནས་སུ་ཞུགས་ཤིང་དགག་དབྱེ་ཆེན་པོས་དགག་དབྱེ་བྱས་ཏེ། དགག་དབྱེའི་ཕྱི་ཉིན་དགའ་བ་དང་པོའི་ཉིན་མོ་ནས་བཟུང་ 'དབྱར་གནས་ཟིན་པ་' ཞེས་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་ཉིན་མོར་དགག་དབྱེ་བྱས་ཏེ་འམ་མ་བྱས་པར་ཡང་རུང་སྟེ། ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཞག་བདུན་གྱི་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་ན་ཉིད་དུ་འགྲོ་བར་བྱ་ཞིང་། མེད་ན་མི་འགྲོ་བར་བྱའོ། །གཞན་དུ་ན་དབྱར་གནས་ཉམས་ཤིང་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ "བདག་གིས་ཟླ་བ་གསུམ་པོ་འདིར་དབྱར་གནས་པར་བགྱིའོ་" ཞེས་དང་། "དགེ་སློང་དག་དབྱར་གནས་སུ་ཞུགས་ནས་སྔ་མའི་ཟླ་བ་གསུམ་མམ་ཕྱི་མའི་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་མ་གནས་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་གཤེགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་དུ་ཡང་ "དབྱར་གནས་ཟིན་ནས་ཟླ་བ་གསུམ་འདས་པ་ན་... གཤེགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དགག་དབྱེའི་ཉིན་མོ་ཡང་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ "དགེ་སློང་དག་དབྱར་གནས་ཟིན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གནས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དགག་དབྱེ་བྱ་བར་རྗེས་སུ་གནང་ངོ་" ཞེས་དགག་དབྱེའི་ལས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་ "དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་" ཞེས་དབྱར་གནས་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་ཉིན་མོར་ཞག་བདུན་གྱི་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་ཡང་བདེ་བར་འགྲོ་རུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ། །ཚིག་དེ་ནི་དེ་དག་གི་རང་བཟོ་ཙམ་མོ། །འདི་ལྟར་དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་དགག་དབྱེ་རྗེས་སུ་གནང་བ་ནི། དབྱར་གནས་སུ་མ་ཞུགས་པ་དང་དབྱར་གནས་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཡིན་གྱི། དགག་དབྱེའི་ཉིན་མོར་མ་གནས་པར་གཤེགས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་དོན་འདིར་སྐབས་སུ་མ་བབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་དགག་དབྱེ་བྱ་བར་འོས་པ་རྣམས་ཀྱི་དགག་དབྱེ་བཅས་པ་ཡིན་ལ། གང་དག་དབྱར་གནས་སུ་ཞུགས་ཤིང་དབྱར་གནས་ཉམས་པར་མ་བྱས་པར་དགག་དབྱེའི་ཉིན་མོའི་བར་དུ་གནས་པ་དེ་དག་ནི། དེས་ན་དགག་དབྱེའི་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ "དབྱར་གནས་ཟིན་པ་" ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉུང་ཟད་ཅིག་ཆད་པའམ་ལྷག་པ་ནི་གྲངས་སུ་མི་རུང་བའི་རིགས་པ་ལས་སོ། །སྲ་བརྐྱང་གི་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་དེ་ལྟར་མི་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟླ་བ་གསུམ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་དུ་ན་དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལའང་སྲ་བརྐྱང་འདིང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །"དགེ་སློང་དག་དབྱར་གནས་ཟིན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་སྲ་བརྐྱང་གདིང་བར་རྗེས་སུ་གནང་ངོ་" ཞེས་པ་འདི་དང་། "དགེ་སློང་དག་དབྱར་གནས་སུ་ཞུགས་ནས་སྔ་མའི་ཟླ་བ་གསུམ་མམ་ཕྱི་མའི་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་མ་གནས་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་གཤེགས་སོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་དགག་དབྱེ་ཆེན་པོའི་ཕྱི་ཉིན་དགའ་བ་དང་པོའི་ཉིན་མོ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲ་བརྐྱང་འདིང་བ་དང་གཤེགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ལྷག་མའི་སྐབས་སུ་ཡང་ "སྲ་བརྐྱང་གདིང་བའི་ཟླ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་ནས། "དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་ཐ་མ་ཤེས་པར་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་སྲ་བརྐྱང་གདིང་བའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཡུལ་གཞན་དུ་གཤེགས་པའི་དུས་ཀྱང་ཡིན་ལ། དེའི་སྔོན་རོལ་ནི་དུས་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་སྲ་བརྐྱང་གདིང་བར་འོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་དགག་དབྱེའི་ཉིན་མོར་སྲ་བརྐྱང་གདིང་དུ་མི་རུང་བའི་ཚོད་ཀྱིས། དེའི་ཚོད་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱང་དབྱར་གནས་ཟིན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དགག་དབྱེའི་ཉིན་མོ་དེར་མ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.84) ‘‘ekadesena avutthampi taṃ divasaṃ vutthabhāgāpekkhāya vutthameva hotī’’tiādi vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ, taṃdivasapariyosāne aruṇuggamanakāle vasantova hi taṃ divasaṃ vuttho nāma hoti [Pg.165] parivāsaaraññavāsādīsu viya, ayañca vicāraṇā upari vassūpanāyikakkhandhake āvi bhavissatīti tattheva taṃ pākaṭaṃ karissāma. འོན་ཀྱང་སྙིང་པོ་གསལ་བྱེད་ལས། "ཆ་ཤས་ཤིག་གིས་མ་གནས་ཀྱང་། ཉིན་མོ་དེ་ནི་གནས་ཟིན་པའི་ཆ་ལ་ལྟོས་ནས་གནས་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་" ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཉིན་མོ་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་སྐྱ་རེངས་འཆར་བའི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉིན་མོ་དེར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོ་བ་དང་དགོན་པར་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དཔྱད་པ་འདི་ནི་འོག་ནས་དབྱར་གནས་ཀྱི་སྐབས་སུ་གསལ་བར་འགྱུར་བས། དེ་ཉིད་དུ་དེ་གསལ་བར་བྱའོ། ། Mahāpavāraṇāya pavāritāti purimikāya vassaṃ upagantvā acchinnavassatādassanaparaṃ etaṃ kenaci antarāyena appavāritānampi vutthavassattā. Na ovassiyatīti anovassakanti kammasādhanaṃ daṭṭhabbaṃ, yathā na temiyati, tathā katvāti attho. Anavayoti ettha anusaddo vicchāyaṃ vattatīti āha anu anu avayotiādi. Ācariyassa kammaṃ ācariyakanti āha ‘‘ācariyakamme’’ti. Kaṭṭhakammaṃ thambhādi. Telatambamattikāyāti telamissāya tambamattikāya. "དགག་དབྱེ་ཆེན་པོས་དགག་དབྱེ་བྱས་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི། སྔ་མའི་དབྱར་གནས་སུ་ཞུགས་ཤིང་དབྱར་གནས་མ་ཉམས་པར་སྟོན་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། བར་ཆད་ཅིག་གིས་དགག་དབྱེ་མ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱང་དབྱར་གནས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ཆར་མི་འབབ་པ་" ཞེས་པ་ནི། "ཆར་མི་ཕོག་པ་" ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཀྱི་སྒྲུབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་མི་སྦང་བ་དེ་ལྟར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"མ་ཆད་པ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར་ "རྗེས་སུ་" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཟློས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། "རྗེས་སུ་རྗེས་སུ་མ་ཆད་པ་" ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ལས་ཏེ། དེ་ལྟར་བསན་པའི་ཕྱིར་ "སློབ་དཔོན་གྱི་ལས་ལ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིང་གི་ལས་སོ། །"ཏིལ་མར་དང་ས་དམར་" ཞེས་པ་ནི། ཏིལ་མར་དང་འདྲེས་པའི་ས་དམར་གྱིས་སོ། ། 85. Kuṭikāya karaṇabhāvanti kuṭiyā katabhāvaṃ. Kiṃ-saddappayoge anāgatappaccayavidhānaṃ sandhāya tassa lakkhaṇantiādi vuttaṃ. Kiñcāpi therassa pāṇaghātādhippāyo natthi, anupaparikkhitvā karaṇena pana bahūnaṃ pāṇānaṃ maraṇattā pāṇe byābādhentassātiādi vuttaṃ. Pātabyabhāvanti vināsetabbataṃ. Pāṇātipātaṃ karontānanti therena akatepi pāṇātipāte pāṇakānaṃ maraṇamattena pacchimānaṃ lesena gahaṇākāraṃ dasseti, tena ca ‘‘mama tādisaṃ akusalaṃ natthī’’ti pacchimānaṃ vipallāsalesaggahaṇanimittakiccaṃ na kattabbanti dīpitaṃ hoti. Diṭṭhānugatinti diṭṭhassa kammassa anupagamanaṃ anukiriyaṃ, diṭṭhiyā vā laddhiyā anugamanaṃ gāhaṃ. Ghaṃsitabbeti madditabbe, vināsitabbeti attho. Kataṃ labhitvā tattha vasantānampi dukkaṭamevāti idaṃ bhagavatā kuṭiyā bhedāpanavacanena siddhaṃ, sāpi tiṇadabbasambhārehi tulāthambhādīhi amissā suddhamattikāmayāpi iṭṭhakāhi katā vaṭṭati. Keci hi iṭṭhakāhiyeva thambhe cinitvā tadupari iṭṭhakāhiyeva vitānādisaṇṭhānena tulādidārusambhāravirahitaṃ chadanampi bandhitvā iṭṭhakāmayameva āvasathaṃ karonti, tādisaṃ vaṭṭati. Giñjakāvasathasaṅkhepena katāti ettha giñjakā vuccanti iṭṭhakā, tāhiyeva kato āvasatho giñjakāvasatho. Vayakammampīti mattikuddhāraṇaiṭṭhakadārucchedanādikārakānaṃ dinnabhattavettanādivatthubbayena nipphannakammampi atthi, etena kuṭibhedakānaṃ gīvādibhāvaṃ parisaṅkati. Titthiyadhajoti titthiyānameva saññāṇabhūtattā vuttaṃ. Te hi īdisesu cāṭiādīsu vasanti. Aññānipīti pi-saddena attanā vuttakāraṇadvayampi mahāaṭṭhakathāyameva vuttanti dasseti. Yasmā sabbamattikāmayā [Pg.166] kuṭi sītakāle atisītā uṇhakāle ca uṇhā sukarā ca hoti corehi bhindituṃ, tasmā tattha ṭhapitapattacīvarādikaṃ sītuṇhacorādīhi vinassatīti vuttaṃ ‘‘pattacīvaraguttatthāyā’’ti. Chindāpeyya vā bhindāpeyya vā anupavajjoti idaṃ ayaṃ kuṭi viya sabbathā anupayogārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana pañcavaṇṇasuttehi vinaddhachattādikaṃ, tattha akappiyabhāgova chinditabbo, na tadavaseso tassa kappiyattā, taṃ chindanto upavajjova hoti. Teneva vakkhati ‘‘ghaṭakampi vāḷarūpampi bhinditvā dhāretabba’’ntiādi. ༨༥. "སྤྱིལ་བུ་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་" ཞེས་པ་ནི། སྤྱིལ་བུ་བྱས་པའི་དངོས་པོའོ། །"ཅི་" ཞེས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ་མ་འོངས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་ལ་དགོངས་ནས། "དེའི་མཚན་ཉིད་" ཅེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གནས་བརྟན་ལ་སྲོག་གཅོད་པའི་བསམ་པ་ཅི་ཡང་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་མ་བརྟག་པར་བྱས་པས་སྲོག་ཆགས་མང་པོ་ཤི་བའི་ཕྱིར། "སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་" ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"གཞིག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་" ཞེས་པ་ནི། བཤིག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། །"སྲོག་གཅོད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། གནས་བརྟན་གྱིས་སྲོག་གཅོད་པའི་ལས་མ་བྱས་ཀྱང་། སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཤི་བ་ཙམ་གྱིས་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁ་གཡར་ནས་འཛིན་པའི་ཚུལ་སྟོན་ཏོ། །དེས་ན། "བདག་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་མི་དགེ་བ་མེད་དོ་" ཞེས་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཁ་གཡར་ནས་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་བྱ་བ་མི་བྱའོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །"མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་" ཞེས་པ་ནི། མཐོང་བའི་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའམ་རྗེས་སུ་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་ལྟ་བ་དང་གྲུབ་མཐའི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་འཛིན་པའོ། །"བརྡར་བར་བྱ་བ་" ཞེས་པ་ནི། གཞོམ་པར་བྱ་བའམ་བཤིག་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །"བྱས་པ་ཐོབ་ནས་དེར་གནས་པ་རྣམས་ལའང་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ་" ཞེས་པ་འདི་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྱིལ་བུ་བཤིག་ཏུ་བཅུག་པའི་བཀའ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་བོ། །"དེ་ཡང་" ཞེས་པ་ནི། རྩྭ་དང་ཤིང་གི་རྒྱུ་གདུང་མ་དང་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མ་འདྲེས་པར། ས་འདམ་རྐྱང་པ་ལས་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་རུང་། སོ་ཕག་གིས་བྱས་པའི་སྤྱིལ་བུ་ནི་རུང་ངོ་། །འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་ནི་སོ་ཕག་ཁོ་ནས་ཀ་བ་བརྩིགས་ཏེ། དེའི་སྟེང་དུ་སོ་ཕག་ཁོ་ནས་བླ་རེ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་སུ་གདུང་མ་ལ་སོགས་པའི་ཤིང་གི་རྒྱུ་དང་བྲལ་བའི་ཐོག་ཀྱང་བཀབ་ནས། སོ་ཕག་ལས་གྲུབ་པ་ཁོ་ནའི་གནས་ཁང་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་རུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་དགོངས་ནས་ "སོ་ཕག་གི་ཁང་པའི་ཚུལ་དུ་བྱས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེར་སོ་ཕག་ལ་ "གིཉྫ་ཀ་" ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དག་ཁོ་ནས་བྱས་པའི་གནས་ཁང་ནི་ "སོ་ཕག་གི་ཁང་པ་" ཞེས་བྱའོ། །"ཟད་སྒོའི་ལས་ཀྱང་" ཞེས་པ་ནི། ས་འདམ་འདོན་པ་དང་སོ་ཕག་དང་ཤིང་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་བྱིན་པའི་ཟས་དང་གླ་ཆ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཟད་གྲོན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདིས་སྤྱིལ་བུ་བཤིག་པ་རྣམས་ལ་གུན་གསབ་འཇལ་བར་འོས་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དོགས་པ་ཟའོ། །"མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་མཚན་" ཞེས་པ་ནི། མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་ཁོ་ནའི་མཚན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་རྫ་མ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"གཞན་དག་ཀྱང་" ཞེས་པའི་ "ཀྱང་" གི་སྒྲས་རང་གིས་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱང་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་ཉིད་ལས་གསུངས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ས་འདམ་རྐྱང་པ་ལས་གྲུབ་པའི་སྤྱིལ་བུ་ནི། གྲང་བའི་དུས་སུ་ཤིན་ཏུ་གྲང་ལ། ཚ་བའི་དུས་སུ་ཡང་ཚ་ཞིང་། རྐུན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བཤིག་པའང་སླ་བའི་ཕྱིར། དེར་བཞག་པའི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་དང་རྐུན་པོ་ལ་སོགས་པས་འཇིག་པར་འགྱུར་བས། "ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"གཅོད་དུ་འཇུག་གམ་གཞིག་ཏུ་འཇུག་ཀྱང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་དོ་" ཞེས་པ་འདི་ནི། སྤྱིལ་བུ་འདི་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་དུ་མི་རུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཚོན་སྣ་ལྔའི་སྐུད་པས་དཀྲིས་པའི་གདུགས་ལ་སོགས་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ལ། མི་རུང་བའི་ཆ་ཤས་ཁོ་ན་གཅད་པར་བྱ་ཞིང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་རུང་བའི་ཆ་ཤས་ནི་མི་གཅད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཅོད་པའི་དགེ་སློང་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ "བུམ་པ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་གཟུགས་ཀྱང་བཅད་དེ་བཅང་བར་བྱའོ་" ཞེས་ལ་སོགས་པ་འོག་ནས་གསུངས་སོ། ། Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā ལུང་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་བཤད་པའོ། ། Chattadaṇḍaggāhakaṃ salākapañjaranti ettha yo pañjarasalākānaṃ majjhaṭṭho bunde puthulo ahicchattakasadiso agge sachiddo yattha daṇḍantaraṃ pavesetvā chattaṃ gaṇhanti, yo vā sayameva dīghatāya gahaṇadaṇḍo hoti, ayaṃ chattadaṇḍo nāma, tassa aparigaḷanatthāya chattasalākānaṃ mūlappadesadaṇḍassa samantato daḷhapañjaraṃ katvā suttehi vinandhanti, so padeso chattadaṇḍagāhakasalākapañjaraṃ nāma, taṃ vinandhituṃ vaṭṭati. Na vaṇṇamaṭṭhatthāyāti iminā thirakaraṇatthameva ekavaṇṇasuttena vinandhiyamānaṃ yadi vaṇṇamaṭṭhaṃ hoti, na tattha dosoti dasseti. Āraggenāti nikhādanamukhena. Daṇḍabundeti daṇḍamūle koṭiyaṃ. Chattamaṇḍalikanti chattapañjare maṇḍalākārena baddhadaṇḍavalayaṃ. Ukkiritvāti ninnaṃ, unnataṃ vā katvā. "གདུགས་ཀྱི་ཡུ་བ་འཛིན་པའི་རྩིབས་མའི་དྲ་བ་" ཞེས་པ་འདིར། རྩིབས་མའི་དྲ་བའི་དབུས་སུ་གནས་ཤིང་། རྩ་བར་ཆེ་ལ་ཤ་མོའི་ཟླུམ་པོ་དང་འདྲ་བ། རྩེ་མོར་བུ་ག་དང་བཅས་པ་གང་ཞིག་ཡོད་དེ། གང་དུ་ཡུ་བ་གཞན་བཅུག་ནས་གདུགས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་འམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་རིང་བའི་ཕྱིར་འཛིན་པའི་ཡུ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི། "གདུགས་ཀྱི་ཡུ་བ་" ཞེས་བྱའོ། །གདུགས་ཀྱི་རྩིབས་མའི་རྩ་བའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུ་བ་དེ་མི་ལྷུང་བའི་ཕྱིར། མཐའ་སྐོར་ཀུན་ཏུ་དྲ་བ་བརྟན་པོ་བྱས་ཏེ་སྐུད་པས་དཀྲི་བར་བྱེད་དེ། ཕྱོགས་དེ་ནི་ "གདུགས་ཀྱི་ཡུ་བ་འཛིན་པའི་རྩིབས་མའི་དྲ་བ་" ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དཀྲི་བར་བྱ་བ་ནི་རུང་ངོ་། །"ཁ་དོག་མཛེས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ཁ་དོག་གཅིག་པའི་སྐུད་པས་དཀྲིས་པ་ན། གལ་ཏེ་ཁ་དོག་མཛེས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"གཟོང་གི་རྩེ་མོས་" ཞེས་པ་ནི། གཟོང་གི་ཁས་སོ། །"ཡུ་བའི་རྩ་བར་" ཞེས་པ་ནི། ཡུ་བའི་རྩ་བའི་མཐའ་ལའོ། །"གདུགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་" ཞེས་པ་ནི། གདུགས་ཀྱི་རྩིབས་མའི་དྲ་བ་ལ་ཟླུམ་པོའི་དབྱིབས་སུ་བཅིངས་པའི་ཡུ་བའི་གདུབ་བུའོ། །"བརྐོས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི། གཤོང་བུའམ་མཐོ་བར་བྱས་ནས་སོ། ། Nānāsuttakehīti nānāvaṇṇehi suttehi. Idañca tathā karontānaṃ vasena vuttaṃ, ekavaṇṇasuttakenāpi na vaṭṭatiyeva, ‘‘pakatisūcikammameva vaṭṭatī’’ti hi vuttaṃ. Paṭṭamukheti dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Pariyanteti cīvarapariyante, anuvātaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Veṇinti varakasīsākārena sibbanaṃ. Saṅkhalikanti diguṇasaṅkhalikākārena sibbanaṃ, veṇiṃ vā saṅkhalikaṃ vā karontīti pakatena sambandho. Agghiyaṃ nāma cetiyasaṇṭhānaṃ, yaṃ agghiyatthambhoti vadanti. Ukkirantīti uṭṭhapenti. Catukoṇameva vaṭṭatīti gaṇṭhikapāsakapaṭṭāni sandhāya vuttaṃ. Koṇasuttapiḷakāti gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇehi bahi niggatasuttānaṃ [Pg.167] piḷakākārena ṭhapitakoṭiyoti keci vadanti, te piḷake chinditvā duviññeyyā kātabbāti tesaṃ adhippāyo. Keci pana ‘‘koṇasuttā ca piḷakāti dveyevā’’ti vadanti, tesaṃ matena gaṇṭhikapāsakapaṭṭānaṃ koṇato koṇehi nīhatasuttā koṇasuttā nāma. Samantato pana pariyantena katā caturassasuttā piḷakā nāma. Taṃ duvidhampi keci cīvarato visuṃ paññāyanatthāya vikārayuttaṃ karonti, taṃ nisedhāya ‘‘duviññeyyarūpā vaṭṭantī’’ti vuttaṃ, na pana sabbathā acakkhugocarabhāvena sibbanatthāya tathāsibbanassa asakkuṇeyyattā. Yathā pakaticīvarato vikāro na paññāyati, evaṃ sibbitabbanti adhippāyo. Rajanakammato pubbe paññāyamānopi viseso cīvare ratte ekavaṇṇatāya na paññāyatīti āha ‘‘cīvare ratte’’ti. Maṇināti nīlamaṇiādimaṭṭhapāsāṇena, aṃsavaddhakakāyabandhanādikaṃ pana acīvarattā saṅkhādīhi ghaṃsituṃ vaṭṭatīti vadanti. Kaṇṇasuttakanti cīvarassa dīghato tiriyañca sibbitānaṃ catūsu kaṇṇesu koṇesu ca nikkhantānaṃ suttasīsānametaṃ nāmaṃ, taṃ chinditvāva pārupitabbaṃ, tenāha ‘‘rajitakāle chinditabba’’nti. Bhagavatā anuññātaṃ ekaṃ kaṇṇasuttampi atthi, taṃ pana nāmena sadisampi ito aññamevāti dassetuṃ yaṃ panātiādi vuttaṃ. Lagganatthāyāti cīvararajjuyaṃ cīvarabandhanatthāya. Gaṇṭhiketi dantādimaye. Pīḷakāti binduṃ binduṃ katvā uṭṭhāpetabbapīḷakā. སྐུད་པ་སྣ་ཚོགས་པས་ཏེ། ཚོན་མདོག་མི་འདྲ་བའི་སྐུད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། འདི་ཡང་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ།། ཚོན་མདོག་གཅིག་པའི་སྐུད་པས་ཀྱང་མི་རུང་བ་ཉིད་དེ། “ཕལ་པའི་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཉིད་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ལྷན་པའི་ཁ་ཞེས་པ་ནི་ལྷན་པ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་མཚམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། མཐའ་མ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་མཐའ་མའི་མཐའ་སྐོར་གྱི་ལྷན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ལྷས་མ་ཞེས་པ་ནི་ནས་ཀྱི་སྙེ་མའི་རྣམ་པས་བཙེམས་པའོ།། ལྕགས་སྒྲོག་ཅེས་པ་ནི་ལྕགས་སྒྲོག་ཉིས་རིམ་གྱི་རྣམ་པས་བཙེམས་པའོ།། ལྷས་མ་འམ། ཡང་ན་ལྕགས་སྒྲོག་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་རྩ་བའི་ཚིག་དང་སྦྱོར་རོ།། མཆོད་རྟེན་གྱི་དབྱིབས་ལ་ཨགྒྷིཡ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཨགྒྷིཡ་ཀ་བ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ།། ཕྱིར་འདོན་པའོ།། ཟུར་བཞི་པ་ཉིད་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་མདུད་པ་དང་ལུང་པའི་ལྷན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ཟུར་གྱི་སྐུད་པའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་པ་ནི། མདུད་པ་དང་ལུང་པའི་ལྷན་པའི་ཟུར་རྣམས་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པའི་སྐུད་པ་རྣམས་ཐིག་ལེའི་རྣམ་པས་བཞག་པའི་རྩེ་མོ་རྣམས་སོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། ཐིག་ལེ་དེ་དག་བཅད་ནས་ཤེས་དཀའ་བར་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་བསམ་པའོ།། གཞན་དག་ནི་“ཟུར་གྱི་སྐུད་པ་དང་ཐིག་ལེ་གཉིས་ཉིད་དོ་”ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་དག་གི་འདོད་པས་ན། མདུད་པ་དང་ལུང་པའི་ལྷན་པའི་ཟུར་གཅིག་ནས་ཟུར་གཞན་དུ་དྲངས་པའི་སྐུད་པ་རྣམས་ལ་ཟུར་གྱི་སྐུད་པ་ཞེས་བྱའོ།། མཐའ་སྐོར་ཀུན་ནས་གྲུ་བཞིར་བྱས་པའི་སྐུད་པ་རྣམས་ལ་ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་ཆོས་གོས་ལས་སོ་སོར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་འགྱུར་དང་བཅས་པར་བྱེད་དེ། དེ་བཀག་པའི་ཕྱིར་“ཤེས་དཀའ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཀུན་ནས་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་བཙེམ་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་བཙེམ་པ་ནི་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཕལ་པའི་ཆོས་གོས་ལས་རྣམ་འགྱུར་མི་མངོན་པ་དེ་ལྟར་བཙེམ་དགོས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། ཚོས་མ་བརྒྱབ་པའི་སྔོན་དུ་ཁྱད་པར་མངོན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ཆོས་གོས་ལ་ཚོས་བརྒྱབ་པ་ན་མདོག་གཅིག་པས་མི་མངོན་ནོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་“ཆོས་གོས་ལ་ཚོས་བརྒྱབ་པ་ན་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ནོར་བུས་ཞེས་པ་ནི་མཐིང་ཀ་ལ་སོགས་པའི་རྡོ་འཇམ་པོས་སོ།། ཕྲག་པའི་ལུང་པ་དང་སྐེད་ཆིངས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་གོས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉ་ཕྱིས་ལ་སོགས་པས་བརྡར་བར་རུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ།། གྲྭ་སྐུད་ཅེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཞེང་དང་སྲིད་དུ་བཙེམས་པ་ལས་གྲྭ་བཞི་དང་ཟུར་རྣམས་སུ་ཕྱིར་ཐོན་པའི་སྐུད་པའི་རྩེ་མོ་རྣམས་ཀྱི་མིང་སྟེ། དེ་བཅད་ནས་ཉིད་དུ་གྱོན་དགོས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་“ཚོས་རྒྱག་པའི་དུས་སུ་གཅོད་དགོས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བའི་གྲྭ་སྐུད་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་ནི་མིང་མཚུངས་ཀྱང་འདི་ལས་གཞན་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གང་ཡང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། གདགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་གདུང་སྐུད་ལ་ཆོས་གོས་འཆིང་བའི་ཕྱིར་རོ།། མདུད་པ་ནི་སོ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའོ།། ཐིག་ལེ་ཞེས་པ་ནི་ཐིག་ལེ་ཐིག་ལེར་བྱས་ནས་ཕྱིར་འདོན་པའི་ཐིག་ལེའོ།། Thālake vāti tambādimaye puggalike tividhepi kappiyathālake. Na vaṭṭatīti maṇivaṇṇakaraṇappayogo na vaṭṭati, telavaṇṇakaraṇatthaṃ pana vaṭṭati. Pattamaṇḍaleti tipusīsādimaye. ‘‘Na, bhikkhave, cittāni pattamaṇḍalāni dhāretabbāni rūpakākiṇṇāni bhittikammakatānī’’ti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘bhittikammaṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, makaradantakaṃ chinditu’’nti (cūḷava. 253) vuttattā ‘‘makaradantakaṃ pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, idaṃ pana pāḷiyā laddhampi idha pāḷiyā muttattā pāḷimuttakanaye vuttaṃ. Evamaññampi īdisaṃ. གཞོང་པ་ལ་ཡང་ཞེས་པ་ནི་ཟངས་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའི་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་རུང་བའི་གཞོང་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ལའོ།། མི་རུང་ཞེས་པ་ནི་ནོར་བུའི་མདོག་ལྟར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་མི་རུང་ལ། འབྲུ་མར་གྱི་མདོག་ལྟར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ནི་རུང་ངོ་།། ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཞ་ཉེ་དཀར་པོ་དང་ཞ་ཉེ་ནག་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའོ།། “དགེ་སློང་དག ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་རི་མོ་བྲིས་པ་དང་། གཟུགས་བརྙན་གྱིས་གང་བ་དང་། རྩིག་པའི་ལས་བྱས་པ་རྣམས་མི་བཅང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་“རྩིག་པའི་ལས་མི་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “དགེ་སློང་དག ཆུ་སྲིན་གྱི་སོ་རིས་གཅོད་པར་གནང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་“ཆུ་སྲིན་གྱི་སོ་རིས་ནི་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འདི་ནི་ལུང་ལས་ཐོབ་ཀྱང་། འདིར་ལུང་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ལུང་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་དུ་གསུངས་སོ།། འདི་ལྟ་བུའི་གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། Lekhā na vaṭṭatīti āraggena dinnalekhāva na vaṭṭati, jātihiṅgulikādivaṇṇehi katalekhā vaṭṭati. Chattamukhavaṭṭiyanti dhamakaraṇassa hatthena gahaṇachattākārassa [Pg.168] mukhavaṭṭiyaṃ, ‘‘parissāvanacoḷabandhanaṭṭhāne’’ti keci. རི་མོ་མི་རུང་ཞེས་པ་ནི་གཟོང་རྩེས་བྲིས་པའི་རི་མོ་ཉིད་མི་རུང་གི མཚལ་དང་ལྡོང་རོས་ལ་སོགས་པའི་ཚོན་གྱིས་བྲིས་པའི་རི་མོ་ནི་རུང་ངོ་།། གདུགས་ཀྱི་ཁའི་མཐའ་སྐོར་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཆུ་ཚགས་ཀྱི་ལག་པས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་གདུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཁའི་མཐའ་སྐོར་ལའོ།། “ཆུ་ཚགས་ཀྱི་རས་འཆིང་བའི་གནས་སོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། Deḍḍubhasīsanti udakasappasīsaṃ. Acchīnīti kuñjaracchisaṇṭhānāni. Ekameva vaṭṭatīti ettha ekarajjukaṃ diguṇaṃ tiguṇaṃ katvāpi bandhituṃ na vaṭṭati, ekameva pana satavārampi sarīraṃ parikkhipitvā bandhituṃ vaṭṭati, bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘‘bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ ‘‘vaṭṭatī’’ti vuttattā, taṃ murajasaṅkhaṃ na gacchatīti veditabbaṃ. Murajañhi nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ, idaṃ pana murajaṃ maddavīṇasaṅkhātaṃ pāmaṅgasaṇṭhānañca dasāsu vaṭṭati ‘‘kāyabandhanassa dasā jīranti; anujānāmi, bhikkhave, murajaṃ maddavīṇa’’nti (cūḷava. 278) vuttattā. ཆུ་སྲིན་གྱི་མགོ་ཞེས་པ་ནི་ཆུ་སྦྲུལ་གྱི་མགོ་ལྟ་བུའོ།། མིག་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་མིག་གི་དབྱིབས་ལྟ་བུ་རྣམས་སོ།། གཅིག་ཉིད་རུང་ངོ་ཞེས་པ་འདིར་ཐག་པ་གཅིག་ཉིས་ལྡབ་སུམ་ལྡབ་བྱས་ནས་ཀྱང་འཆིང་བར་མི་རུང་ངོ་།། འོན་ཀྱང་གཅིག་ཉིད་ལན་བརྒྱར་ཡང་ལུས་ལ་བསྐོར་ནས་འཆིང་བར་རུང་ངོ་།། ཐག་པ་མང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་གཅིག་གིས་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་དཀྲིས་ཏེ་བྱས་པ་ལ་“ཐག་པ་མང་པོ་ཅན་”ཞེས་མི་བརྗོད་དེ། “རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་རྔ་ཆེན་གྱི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། རྔ་ཆེན་ནི་ཚོན་མདོག་སྣ་ཚོགས་པའི་སྐུད་པས་རྔ་ཆེན་གྱི་མཐའ་སྐོར་གྱི་དབྱིབས་སུ་དཀྲིས་ནས་བྱས་པའོ།། རྔ་ཆེན་འདི་དང་མདྡ་ཝཱི་ཎ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱན་གྱི་དབྱིབས་ནི་ཁུག་མ་རུང་སྟེ། “སྐེད་ཆིངས་ཀྱི་ཁུག་མ་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་བས། དགེ་སློང་དག རྔ་ཆེན་དང་མདྡ་ཝཱི་ཎ་གནང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Vidheti dasāpariyosāne thirabhāvāya dantavisāṇasuttādīhi kattabbe vidhe. Aṭṭha maṅgalāni nāma saṅkho cakkaṃ puṇṇakumbho gayā sirīvaccho aṅkuso dhajaṃ sovattikanti vadanti. Macchayugaḷachattanandiyāvaṭṭādivasenapi vadanti. Paricchedalekhāmattanti dantādīhi katavidhassa ubhosu koṭīsu kataparicchedarājimattaṃ. བུ་ག་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཁུག་མའི་མཐར་བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བ་སོ་དང་རྭ་དང་སྐུད་པ་ལ་སོགས་པས་བྱ་བའི་བུ་ག་ལའོ།། བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས་བརྒྱད་ནི་དུང་དང་། འཁོར་ལོ་དང་། བུམ་པ་བཟང་པོ་དང་། མདུང་དང་། དཔལ་གྱི་བེའུ་དང་། ལྕགས་ཀྱུ་དང་། རྒྱལ་མཚན་དང་། གཡུང་དྲུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ།། གསེར་ཉ་ཟུང་དང་། གདུགས་དང་། དགའ་འཁྱིལ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་སྨྲའོ།། མཚམས་ཀྱི་རི་མོ་ཙམ་ཞེས་པ་ནི་བ་སོ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་བུ་གའི་མཐའ་གཉིས་སུ་བྱས་པའི་མཚམས་ཀྱི་ཐིག་རིས་ཙམ་མོ།། ‘‘Ujukamevā’’ti vuttattā caturassādisaṇṭhānāpi añjanī vaṅkagatikā na vaṭṭati. Sipāṭikāyāti vāsiādibhaṇḍanikkhipanapasibbake. Ārakaṇṭakaṃ nāma potthakādiaasaṅkhāraṇatthaṃ katadīghamukhasatthakanti vadanti. ‘‘Bhamakārānaṃ dāruādilikhanasatthaka’’nti keci. Vaṭṭamaṇikanti vaṭṭaṃ katvā uṭṭhapetabbaṃ pupphuḷakaṃ. Aññanti iminā piḷakādiṃ saṅgaṇhāti. Pipphaliketi yaṃ kiñci chedanake khuddakasatthe. Valitakanti nakhacchedanakāle daḷhaggahaṇatthaṃ valīhi yuttameva karonti. Tasmā taṃ vaṭṭatīti iminā yaṃ aññampi vikāraṃ daḷhīkammādiatthāya karonti, na vaṇṇamaṭṭhatthāya, taṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ, tena ca kattaradaṇḍakoṭiyaṃ aññamaññampi ghaṭṭanena saddaniccharaṇatthāya kataṃ ayovalayādikaṃ saṃyuttampi kappiyato upapannaṃ hoti. Maṇḍalanti uttarāraṇiyā pavesanatthaṃ āvāṭamaṇḍalaṃ hoti. Ujukameva bandhitunti sambandho, ubhosu vā passesu ekapasse vāti vacanaseso. Vāsidaṇḍassa ubhosu passesu daṇḍakoṭīnaṃ acalanatthaṃ bandhitunti attho. “དྲང་པོ་ཉིད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གྲུ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་དབྱིབས་ཅན་ཡིན་ཀྱང་། མིག་སྨན་གྱི་སྣོད་གྱ་གྱུ་ཅན་ནི་མི་རུང་ངོ་།། སྣོད་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྟ་རེ་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་བླུག་པའི་ཁུག་མ་ལའོ།། ཨཱ་ར་ཀཎྚ་ཀ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་གླེགས་བམ་ལ་སོགས་པ་བཟོ་བའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་ཁ་རིང་བའི་མཚོན་ཆུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ།། “ཕྱྭ་མཁན་རྣམས་ཀྱི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་འབྲུ་བའི་གཟོང་ངོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། ཟླུམ་པོའི་ནོར་བུ་ཞེས་པ་ནི་ཟླུམ་པོར་བྱས་ནས་ཕྱིར་འབུར་དུ་བཏོན་པའི་ཆུ་བུར་ལྟ་བུའོ།། གཞན་ཞེས་པས་འདིས་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ།། པིཔྥ་ལི་ཀ་ཞེས་པ་ནི་གང་ཡང་རུང་བ་གཅོད་བྱེད་ཀྱི་མཚོན་ཆུང་ལའོ།། གཉེར་མ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་སེན་མོ་གཏུབ་པའི་ཚེ་དམ་པོར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་གཉེར་མ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་རུང་ངོ་ཞེས་པ་འདིས་གཞན་ཡང་རྣམ་འགྱུར་གང་ཞིག་དམ་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱེད་ཀྱི། ཁ་དོག་མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་པ་དེ་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།། དེས་ན་འཁར་གསིལ་གྱི་རྩེ་མོར་ཕན་ཚུན་བརྡེགས་པ་ལས་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་ལྕགས་ཀྱི་གདུ་བུ་ལ་སོགས་པ་སྦྱར་བ་ཡང་རུང་བའི་སྒོ་ནས་འཐད་པ་ཉིད་དོ།། དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་པ་ནི་གཙུབ་གཏན་གྱི་གཙུབ་ཤིང་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བྲུས་པའི་དོང་ཟླུམ་པོའོ།། དྲང་པོར་ཉིད་བཅིང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་རམ། ཡང་ན་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ།། སྟ་རེའི་ཡུ་བའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཡུ་བའི་རྩེ་མོ་རྣམས་མི་གཡོ་བའི་ཕྱིར་བཅིང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Āmaṇḍasāraketi [Pg.169] āmalakaphalāni pisitvā tena kakkena katatelabhājane. Tattha kira pakkhittaṃ telaṃ sītalaṃ hoti. Bhūmattharaṇeti kaṭasārādimaye parikammakatāya bhūmiyā attharitabbaattharaṇe. Pānīyaghaṭeti sabbaṃ bhājanavikatiṃ saṅgaṇhāti. Sabbaṃ…pe… vaṭṭatīti yathāvuttesu mañcādīsu itthipurisarūpampi vaṭṭati telabhājanesuyeva itthipurisarūpānaṃ paṭikkhittattā, telabhājanena saha agaṇetvā visuṃ mañcādīnaṃ gahitattā cāti vadanti, kiñcāpi vadanti, etesaṃ pana mañcādīnaṃ hatthena āmasitabbabhaṇḍattā itthirūpamevettha na vaṭṭatīti gahetabbaṃ. Aññesanti sīmasāmikānaṃ. Rājavallabhehīti lajjīpesalādīnaṃ uposathādiantarāyakarā alajjino bhinnaladdhikā ca bhikkhū adhippetā tehi saha uposathādikaraṇāyogā, teneva ‘‘sīmāyā’’ti vuttaṃ. Tesaṃ lajjīparisāti tesaṃ sīmāsāmikānaṃ anubalaṃ dātuṃ samatthā lajjīparisā. Bhikkhūhi katanti yaṃ alajjīnaṃ senāsanabhedanādikaṃ lajjībhikkhūhi kataṃ, sabbañcetaṃ sukatameva alajjīniggahatthāya pavattitabbato. སྐྱུ་རུ་རའི་སྙིང་པོ་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱུ་རུ་རའི་འབྲས་བུ་བཏགས་ནས་དེའི་ཕྱེ་མས་བྱས་པའི་འབྲུ་མར་གྱི་སྣོད་ལའོ།། དེར་བླུག་པའི་འབྲུ་མར་ནི་བསིལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གྲགས་སོ།། ས་གདན་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྦ་འདམ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའི་ལས་སུ་རུང་བར་བྱས་པའི་ས་ལ་གདིང་བར་བྱ་བའི་གདན་ལའོ།། བཏུང་བའི་བུམ་པ་ཞེས་པས་སྣོད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཐམས་ཅད་སྡུད་དོ།། ཐམས་ཅད་...པེ་...རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཁྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱང་རུང་སྟེ། འབྲུ་མར་གྱི་སྣོད་རྣམས་ཉིད་ལ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་བཀག་པའི་ཕྱིར་དང་། འབྲུ་མར་གྱི་སྣོད་དང་ལྷན་ཅིག་མ་བརྩིས་པར་སོ་སོར་ཁྲི་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ།། དེ་ལྟར་སྨྲ་ནའང་། ཁྲི་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་ལག་པས་རེག་པར་བྱ་བའི་ཡོ་བྱད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ཉིད་མི་རུང་ངོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། གཞན་དག་གི་ཞེས་པ་ནི་མཚམས་ཀྱི་བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིའོ།། རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་ཕྱིར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པས་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་སྲེད་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་གྲུབ་མཐའ་ཐ་དད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་དགོངས་ཏེ། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པ་བྱེད་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་“མཚམས་ཀྱི་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་དག་གི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་འཁོར་ཞེས་པ་ནི་མཚམས་ཀྱི་བདག་པོ་དེ་དག་ལ་གྲོགས་བྱེད་པར་ནུས་པའི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་འཁོར་རོ།། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པ་ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་མལ་གཏོར་བ་ལ་སོགས་པ་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ལེགས་པར་བྱས་པ་ཉིད་དེ། ངོ་ཚ་མེད་པ་ཚར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། 88. Avajjhāyantīti nīcato cintenti. Ujjhāyanatthoti bhikkhuno theyyakammanindanattho ‘‘kathañhi nāma adinnaṃ ādiyissatī’’ti, na pana dāru-saddavisesanattho tassa bahuvacanattā. Vacanabhedeti ekavacanabahuvacanānaṃ bhede. Sabbāvantanti bhikkhubhikkhunīādisabbāvayavavantaṃ. Bimbisāroti tassa nāmanti ettha bimbīti suvaṇṇaṃ. Tasmā sārasuvaṇṇasadisavaṇṇatāya ‘‘bimbisāro’’ti vuccatīti veditabbaṃ. Porāṇasatthānurūpaṃ uppādito vīsatimāsappamāṇauttamasuvaṇṇagghanako lakkhaṇasampanno nīlakahāpaṇoti veditabbo. Rudradāmena nāma kenaci uppādito rudradāmako. So kira nīlakahāpaṇassa tibhāgaṃ agghati. Yasmiṃ pana dese nīlakahāpaṇā na santi, tatthāpi kāḷakavirahitassa niddhantasuvaṇṇassa pañcamāsagghanakena bhaṇḍena pādaparicchedo kātabbo. Tenāti nīlakahāpaṇassa catutthabhāgabhūtena. Pārājikavatthumhi vātiādi pārājikānaṃ sabbabuddhehi paññattabhāvena vuttaṃ, saṅghādisesādīsu pana itarāpattīsupi tabbatthūsu ca nānattaṃ nattheva, kevalaṃ keci sabbākārena paññapenti, keci ekadesenāti ettakameva viseso. Na hi kadācipi sammāsambuddhā yathāparādhaṃ atikkamma ūnamadhikaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapenti. ༨༨. བརྙས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་དམའ་བར་སེམས་པའོ།། འཕྱ་བའི་དོན་ནི་དགེ་སློང་གི་བརྐུ་བའི་ལས་ལ་སྨོད་པའི་དོན་ཏེ། “ཅི་ལྟར་ན་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་འགྱུར་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཤིང་གི་སྒྲ་ལ་ཁྱད་པར་སྦྱོར་བའི་དོན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཚིག་མང་པོའི་ཕྱིར་རོ།། ཚིག་གི་དབྱེ་བ་ལ་ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཚིག་དང་མང་ཚིག་གི་དབྱེ་བ་ལའོ།། ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པའོ།། གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་ཞེས་པ་དེའི་མིང་འདིར་གཟུགས་ཅན་ཞེས་པ་ནི་གསེར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་གསེར་བཟང་པོ་དང་མཚུངས་པའི་མདོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་“གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། སྔོན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དང་མཐུན་པར་བསྐྲུན་པ། མ་ཤ་ཉི་ཤུའི་ཚད་ཅན་གྱི་གསེར་བཟང་པོའི་རིན་ཐང་དང་ལྡན་པ། མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ནི་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྔོན་པོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། རུ་དྲ་དཱ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་གིས་བསྐྲུན་པ་ནི་རུ་དྲ་དཱ་མ་ཀའོ།། དེ་ནི་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྔོན་པོའི་གསུམ་ཆ་གཅིག་གི་རིན་ཐང་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གྲགས་སོ།། ཡུལ་གང་ན་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྔོན་པོ་མེད་པ་དེར་ཡང་། ནག་ནོག་མེད་པར་ལེགས་པར་བཞུས་པའི་གསེར་མ་ཤ་ལྔའི་རིན་ཐང་དང་ལྡན་པའི་དངོས་པོས་མ་ཤ་བཞི་པའི་ཚད་གཟུང་བར་བྱའོ།། དེས་ན་ཞེས་པ་ནི་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་སྔོན་པོའི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་མ་ཤ་བཞི་པས་སོ།། ཕམ་པའི་གཞི་ལ་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕམ་པ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷག་མའི་ལྟུང་བ་རྣམས་དང་དེའི་གཞི་རྣམས་ལ་ཡང་ཁྱད་པར་མེད་པ་ཉིད་དེ། འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་གིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འཆོས་ལ། ཁ་ཅིག་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་འཆོས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་ནི་ཁྱད་པར་རོ།། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ནམ་ཡང་ཉེས་པ་ལས་འདས་ཏེ་ཉུང་བ་འམ། ཡང་ན་ལྷག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་མི་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Padabhājanīyavaṇṇanā ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 92. Punapi [Pg.170] ‘‘āgantukāmā’’ti vuttattā ca sabbathā manussehi anivutthapubbe abhinavamāpite, ‘‘puna na pavisissāmā’’ti nirālayehi pariccatte ca gāme gāmavohārābhāvā gāmappavesanāpucchanādikiccaṃ natthīti veditabbaṃ. Araññaparicchedadassanatthanti gāmagāmūpacāresu dassitesu tadaññaṃ araññanti araññaparicchedo sakkā ñātunti vuttaṃ. Mātikāyaṃ pana gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti daṭṭhabbo. Indakhīleti ummāre. Araññasaṅkhepaṃ gacchati tathā abhidhamme vuttattā. Asatipi indakhīle indakhīlaṭṭhāniyattā ‘‘vemajjhameva indakhīloti vuccatī’’ti vuttaṃ. Yattha pana dvārabāhāpi natthi, tattha pākāravemajjhameva indakhīloti gahetabbaṃ. Luṭhitvāti pavaṭṭitvā. ༩༢. ཡང་ "འོང་བར་འདོད་པ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྔར་མ་གནས་པར་གསར་དུ་བསྐྲུན་པའི་གྲོང་གསེབ་དང་། "ཕྱིར་མི་འཇུག་གོ་" ཞེས་ཆགས་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་གྲོང་གསེབ་ལའང་གྲོང་གསེབ་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་མེད་པའི་ཕྱིར། གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་པ་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། "དགོན་པའི་ས་མཚམས་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་" ཞེས་པ་ནི། གྲོང་གསེབ་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་རྣམས་བསྟན་པ་ན། དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་དགོན་པའོ་ཞེས་དགོན་པའི་ས་མཚམས་ཤེས་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། མ་དཔེ་ལས་ནི་གྲོང་གསེབ་ཅེས་པའི་སྒྲ་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ཡང་བཟུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ།། "དབང་པོའི་ཀ་བ་" ཞེས་པ་ནི་སྒོ་ཐེམ་ལའོ།། ཆོས་མངོན་པ་ལས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དགོན་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ།། དབང་པོའི་ཀ་བ་མེད་ཀྱང་དབང་པོའི་ཀ་བའི་གནས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར། "དབུས་ཉིད་ལ་དབང་པོའི་ཀ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། གང་དུ་སྒོ་ལྕིབས་ཀྱང་མེད་པ་དེ་ལ། དེར་ར་བའི་དབུས་ཉིད་ལ་དབང་པོའི་ཀ་བ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། "འགྲེ་ལོག་རྒྱག་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཁོར་ནས་སོ།། Majjhimassa purisassa suppapāto vātiādi mātugāmassa kākuṭṭhāpanavasena gahetabbaṃ, na baladassanavasena ‘‘mātugāmo bhājanadhovanaudakaṃ chaḍḍetī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92) upari vuccamānattā, teneva ‘‘leḍḍupāto’’ti avatvā suppapātotiādi vuttaṃ. Kurundaṭṭhakathāyaṃ mahāpaccariyañca gharūpacārova gāmoti adhippāyena ‘‘gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāro’’ti vuttaṃ. Kataparikkhepoti iminā parikkhepato bahi upacāro na gahetabboti dasseti. Suppamusalapātopi aparikkhittagehasseva, so ca yato pahoti, tattheva gahetabbo, appahonaṭṭhāne pana vijjamānaṭṭhānameva gahetabbaṃ. Yassa pana gharassa samantato pākārādīhi parikkhepo kato hoti, tattha sova parikkhepo gharūpacāroti gahetabbaṃ. "སྐྱེས་པ་འབྲིང་པོའི་བསེ་གཞོང་ལྷུང་བའི་ས་མཚམས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། བུད་མེད་ཀྱིས་བྱ་རོག་སྐྲོད་པའི་དབང་གིས་བཟུང་བར་བྱ་ཡི། སྟོབས་ངོམ་པའི་དབང་གིས་བཟུང་བར་མི་བྱ་སྟེ། "བུད་མེད་ཀྱིས་སྣོད་བཀྲུས་པའི་ཆུ་འཐོར་རོ་" ཞེས་འོག་ནས་གསུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ "གོང་བུ་ལྷུང་ས་" ཞེས་མ་གསུངས་པར། "བསེ་གཞོང་ལྷུང་ས་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཀུ་རུནྡཱི་འགྲེལ་པ་དང་མ་ཧཱ་པཙྩ་རཱི་ལས་ཀྱང་། ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་ཉིད་གྲོང་གསེབ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས། "ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་པ་ལ་གོང་བུ་ལྷུང་བའི་ས་ནི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་རོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "ར་བ་བསྐོར་བ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། ར་བའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་བཟུང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། བསེ་གཞོང་དང་གཏུན་ཤིང་ལྷུང་བའི་ས་ཡང་ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་ཁྱིམ་ཉིད་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གང་ནས་འགྲུབ་པ་དེར་ཉིད་དུ་བཟུང་བར་བྱའོ།། མ་འགྲུབ་པའི་གནས་སུ་ནི་ཡོད་པའི་གནས་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ།། གང་གི་ཁྱིམ་ལ་མཐའ་སྐོར་དུ་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས་ར་བ་བསྐོར་བ་ཡོད་ན། དེར་ར་བ་དེ་ཉིད་ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་རོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། Pubbe vuttanayenāti parikkhittagāme vuttanayena. Saṅkarīyatīti missīyati. Vikāle gāmappavesane ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa. Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 513) vuttattā gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkaratā icchitabbāti āha asaṅkarato cātiādi. Keci panettha pāḷiyaṃ ‘‘aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassāti idaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, na tato paraṃ ekaleḍḍupātaparicchinnaṃ upacāraṃ[Pg.171]. Tasmā parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhātaṃ gāmaṃ okkamantasseva āpatti, na upacāra’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ ‘‘gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātabbhantaraṃ gāmo nāma. Tato aññassa leḍḍupātassa abbhantaraṃ gāmūpacāro nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.92) idheva aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. Vikāle gāmappavesanasikkhāpadaṭṭhakathāyañhi aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabboti (pāci. aṭṭha. 512) ayameva nayo atidisito. Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ‘‘yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito, tassa vasena vikāle gāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā) vuttaṃ, tasmā parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa gāmassa gharūpacārato paṭṭhāya dutiyaleḍḍupātasaṅkhātaṃ gāmūpacāraṃ okkamantassa vikāle gāmappavesanāpatti hoti, mātikāyañca vikāle gāmaṃ paviseyyāti gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti veditabbaṃ. Vikāle gāmappavesanādīsūti ādi-saddena gharagharūpacārādīsu ṭhitānaṃ uppannalābhabhājanādiṃ saṅgaṇhāti. "སྔར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི་ར་བ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ།། "འདྲེས་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པའོ།། དུས་མ་ཡིན་པར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ལྟུང་བྱེད་ལས། "ར་བ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ར་བ་ལས་འདས་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ། ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཞུགས་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ།" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གྲོང་གསེབ་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་རྣམས་མ་འདྲེས་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ "མ་འདྲེས་པར་ཡང་" ཞེས་ོགས་གསུངས་སོ།། འདི་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་ལུང་ལས། "ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཞུགས་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ར་བ་བསྐོར་བར་འོས་པའི་གནས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ལས་གཞན་པའི་གོང་བུ་གཅིག་ལྷུང་བའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ལ་དགོངས་ནས་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ར་བ་བསྐོར་བར་འོས་པའི་གནས་སུ་གཏོགས་པའི་གྲོང་གསེབ་ཏུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་འགྱུར་གྱི། ཉེ་འཁོར་དུ་ཞུགས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ།། དེ་ནི་བཟུང་བར་མི་བྱ་སྟེ། "ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་པའི་སྐྱེས་པ་འབྲིང་པོའི་གོང་བུ་ལྷུང་བའི་ནང་ནི་གྲོང་གསེབ་ཅེས་བྱའོ། དེ་ལས་གཞན་པའི་གོང་བུ་ལྷུང་བའི་ནང་ནི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ཞེས་བྱའོ།" ཞེས་འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དུས་མ་ཡིན་པར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཚུལ་འདི་ཉིད་མཚོན་པར་བྱས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་མ་དཔེའི་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། "གང་ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་བསྟན་པ་དེའི་དབང་གིས་དུས་མ་ཡིན་པར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟུང་བ་རྣམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ར་བ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ར་བ་ལས་འདས་པ་ལའང་། ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་ནས་བཟུང་སྟེ་གོང་བུ་ལྷུང་ཐེངས་གཉིས་པ་རུ་གཏོགས་པའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཞུགས་པ་ལའང་དུས་མ་ཡིན་པར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་ངོ།། མ་དཔེ་ལས་ཀྱང་ "དུས་མ་ཡིན་པར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་གོ་" ཞེས་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སྒྲ་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ཡང་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། "དུས་མ་ཡིན་པར་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སོགས་ཁོངས་ཀྱིས་ཁྱིམ་དང་ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་ལ་སོགས་པར་གནས་པ་རྣམས་ལ་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་བགོ་བཤའ་རྒྱག་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་དོ།། Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvā ṭhitaṃ yaṃ ṭhānaṃ sabbametaṃ araññanti yojanā. Ācariyadhanu nāma pakatihatthena navavidatthipamāṇaṃ, jiyāya pana āropitāya sattaṭṭhavidatthimattanti vadanti. "དབང་པོའི་ཀ་བའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བྱུང་ནས་" ཞེས་པ་ནི། དབང་པོའི་ཀ་བ་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བྱུང་ནས་གནས་པའི་ས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་དགོན་པའོ་ཞེས་སྦྱོར་བའོ།། སློབ་དཔོན་གྱི་གཞུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕལ་པའི་ལག་པས་མཐོ་དགུའི་ཚད་ཡིན་ལ། རྒྱུད་བཀང་བ་ན་མཐོ་བདུན་ནམ་བརྒྱད་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ།། Kappiyanti anurūpavasena vuttaṃ akappiyassāpi appaṭiggahitassa paribhoge pācittiyattā. Pariccāgādimhi akate ‘‘idaṃ mayhaṃ santaka’’nti vatthusāminā aviditampi pariggahitameva bālummattādīnaṃ santakaṃ viya, tādisaṃ avaharantopi ñātakādīhi pacchā ñatvā vatthusāminā ca anubandhitabbato pārājikova hoti. Yassa vasena puriso theno hoti, taṃ theyyanti āha ‘‘avaharaṇacittassetaṃ adhivacana’’nti. Papañcasaṅkhāti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātā papañcakoṭṭhāsā. Eko cittakoṭṭhāsoti ṭhānācāvanapayogasamuṭṭhāpako eko cittakoṭṭhāsoti attho. "རུང་བ་" ཞེས་པ་ནི་མཐུན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། མི་རུང་བ་དང་མ་བླངས་པའི་དངོས་པོ་ལའང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ན་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། གཏོང་བ་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་པ་ན། "འདི་ནི་བདག་གི་ནོར་རོ་" ཞེས་བདག་པོས་མ་ཤེས་ཀྱང་། བྱིས་པ་དང་སྨྱོན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནོར་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཉིད་དོ།། དེ་ལྟ་བུའི་ནོར་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའང་། གཉེན་ཚན་ལ་སོགས་པས་ཕྱིས་སུ་ཤེས་ནས་བདག་པོས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕམ་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། གང་གི་དབང་གིས་སྐྱེས་བུ་རྐུན་མ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་བརྐུ་བའི་སེམས་ཏེ། "འདི་ནི་འཕྲོག་པའི་སེམས་ཀྱི་མིང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "སྤྲོས་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྲོས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་སོ།། "སེམས་ཀྱི་ཚོགས་གཅིག་" ཞེས་པ་ནི་གནས་ལས་གཡོ་བར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ཀྱི་ཚོགས་གཅིག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Abhiyogavasenāti aṭṭakaraṇavasena. Saviññāṇakenevāti idaṃ saviññāṇakānaññeva āveṇikavinicchayaṃ sandhāya vuttaṃ. Pāṇo apadantiādīsu hi ‘‘padasā nessāmī’’ti paṭhamaṃ pādaṃ saṅkāmeti, āpatti thullaccayassātiādinā pāḷiyaṃ (pārā. 111), bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvā [Pg.172] vā apucchitvā vā ‘‘gaccha, palāyitvā sukhaṃ jīvā’’ti vadati, so ce palāyati, dutiyapadavāre pārājikantiādinā (pārā. aṭṭha. 1.114) aṭṭhakathāyañca yo saviññāṇakānaññeva āveṇiko vinicchayo vutto, so ārāmādiaviññāṇakesu na labbhatīti tādisaṃ sandhāya ‘‘saviññāṇakenevā’’ti vuttaṃ. Yo pana vinicchayo ārāmādiaviññāṇakesu labbhati, so yasmā saviññāṇakesu alabbhanako nāma natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘nānābhaṇḍavasena saviññāṇakāviññāṇakamissakenā’’ti. Saviññāṇakena ca aviññāṇakena cāti attho. Yasmā cettha aviññāṇakeneva ādiyanādīni chapi padāni na sakkā yojetuṃ iriyāpathavikopanassa saviññāṇakavaseneva yojetabbato, tasmā ‘‘aviññāṇakenevā’’ti tatiyaṃ pakāraṃ na vuttanti daṭṭhabbaṃ. "ཁ་མཆུ་འཛུགས་པའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི་ཁྲིམས་ས་གཏུག་པའི་དབང་གིས་སོ།། "སེམས་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་པ་འདི་ནི་སེམས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐག་གཅོད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། "སྲོག་ཆགས་རྐང་མེད་" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི། "རྐང་པས་དྲང་བར་བྱའོ་སྙམ་ནས་རྐང་པ་དང་པོ་སྤོ་བ་ན་ཉེས་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སོགས་ལུང་ལས་ཀྱང་། "དགེ་སློང་གིས་བྲན་གཡོག་མཐོང་ནས་བདེ་སྡུག་དྲིས་སམ་མ་དྲིས་ཀྱང་ 'སོང་ཞིག་ བྲོས་ལ་བདེ་བར་འཚོ་བར་གྱིས་ཤིག་' ཅེས་སྨྲས་པ་ན། གལ་ཏེ་དེ་བྲོས་ན་ གོམ་པ་གཉིས་པ་སྤོ་བའི་ཐེངས་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སོགས་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་། གང་སེམས་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐག་གཅོད་གསུངས་པ་དེ། ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྙེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བུ་ལ་དགོངས་ནས་ "སེམས་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། གང་ཐག་གཅོད་པ་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྙེད་པ་དེ་ནི། དེ་ནི་སེམས་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་མི་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "བཅོལ་བའི་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་ཡོད་པ་དང་སེམས་མེད་པ་འདྲེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། སེམས་ཡོད་པ་དང་སེམས་མེད་པ་གཉིས་ཀས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདི་ལ་སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དྲུག་པོ་རྣམས་སྦྱོར་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྤྱོད་ལམ་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཡོད་པའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་པ་ནི་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། Ārāmanti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ dāsādisaviññāṇakassāpi idha saṅgahetabbato, nānābhaṇḍavasena hettha yojanā dassiyati. Parikappitaṭṭhānanti parikappitokāsaṃ. Suṅkaghātanti ettha maggaṃ gacchantehi satthikehi attanā nīyamānabhaṇḍato rañño dātabbabhāgo suṅko nāma, so ettha haññati adatvā gacchantehi avaharīyati, taṃ vā hanti ettha rājapurisā adadantānaṃ santakaṃ balakkārenāti suṅkaghāto, ‘‘ettha paviṭṭhehi suṅko dātabbo’’ti rukkhapabbatādisaññāṇena niyamitappadesassetaṃ adhivacanaṃ. "ཀུན་དགའ་ར་བ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། བྲན་གཡོག་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཡང་འདིར་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདིར་ནི་བཅོལ་བའི་དངོས་པོ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དབང་གིས་སྦྱོར་བ་སྟོན་ཏོ།། "བརྟགས་པའི་གནས་" ཞེས་པ་ནི་བརྟགས་པའི་ས་ཆའོ།། "ཤོ་གམ་གྱི་གནས་" ཞེས་པ་ནི། འདིར་ལམ་དུ་འགྲོ་བའི་ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས། རང་གིས་ཁྱེར་བའི་ཚོང་ཟོག་ལས་རྒྱལ་པོ་ལ་སྤྲད་པར་བྱ་བའི་ཆ་ཤས་ནི་ཤོ་གམ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ནི་འདིར་མ་བྱིན་པར་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཕྲོག་པར་བྱེད་དོ།། ཡང་ན་འཕྲོག་པར་བྱེད་དོ།། འདིར་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་བྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་དབང་ཤེད་ཀྱིས་འཕྲོག་པའི་ཕྱིར་ཤོ་གམ་གྱི་གནས་སོ།། "འདིར་ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤོ་གམ་སྤྲད་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ། ཤིང་དང་རི་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མས་ངེས་པར་བྱས་པའི་ས་ཆའི་མིང་ངོ།། Pañcavīsatiavahārakathāvaṇṇanā བརྐུ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ།། Katthacīti ekissā aṭṭhakathāyaṃ. Ekaṃ pañcakaṃ dassitanti ‘‘parapariggahitañca hoti, parapariggahitasaññī ca, garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, ṭhānā cāvetī’’ti (pārā. 122) vuttapañcaavahāraṅgāni ekaṃ pañcakanti dassitaṃ. Dve pañcakāni dassitānīti ‘‘chahi ākārehi adinnaṃ ādiyantassa āpatti pārājikassa. Na ca sakasaññī, na ca vissāsaggāhī, na ca tāvakālikaṃ, garuko ca hoti parikkhāro pañcamāsako vā atirekapañcamāsako vā, theyyacittañca paccupaṭṭhitaṃ hoti, ṭhānā cāveti, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 125) evaṃ vuttesu chasu padesu ekaṃ apanetvā sesāni [Pg.173] pañca padāni ekaṃ pañcakaṃ katvā heṭṭhā vuttapañcakañca gahetvā dve pañcakāni dassitāni. Ettha panāti pañcahākārehītiādīsu. Sabbehipi padehīti parapariggahitañca hotītiādīhi sabbehi pañcahi padehi. "ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་" ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་པ་གཅིག་ལས་སོ།། "ལྔ་ཚན་གཅིག་བསྟན་ཏོ་" ཞེས་པ་ནི། "གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཡང་ཡིན། གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བར་འདུ་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན། ཡོ་བྱད་ཀྱང་ལྕི་བ་ཡིན་ཏེ་མ་ཤ་ཀ་ལྔའམ་མ་ཤ་ཀ་ལྔ་ལས་ལྷག་པ་ཡིན། བརྐུ་བའི་སེམས་ཀྱང་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན། གནས་ལས་ཀྱང་གཡོ་བར་བྱེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་བརྐུ་བའི་ཡན་ལག་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་ལྔ་ཚན་གཅིག་གོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།། "ལྔ་ཚན་གཉིས་བསྟན་ཏོ་" ཞེས་པ་ནི། "རྣམ་པ་དྲུག་གིས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རང་གི་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། ཀུན་གཤིན་པས་ལེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཙམ་དུ་ལེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡོ་བྱད་ཀྱང་ལྕི་བ་ཡིན་ཏེ་མ་ཤ་ཀ་ལྔའམ་མ་ཤ་ཀ་ལྔ་ལས་ལྷག་པ་ཡིན། བརྐུ་བའི་སེམས་ཀྱང་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིན། གནས་ལས་ཀྱང་གཡོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟུང་བ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཚིག་དྲུག་པོ་རྣམས་ལས། གཅིག་བོར་ནས་ལྷག་མ་ཚིག་ལྔ་པོ་རྣམས་ལྔ་ཚན་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ། འོག་ཏུ་གསུངས་པའི་ལྔ་ཚན་ཡང་བཟུང་ནས་ལྔ་ཚན་གཉིས་བསྟན་ཏོ།། "འདི་ལ་ནི་" ཞེས་པ་ནི་ "རྣམ་པ་ལྔས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། "ཚིག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་" ཞེས་པ་ནི་ "གཞན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་ཡང་ཡིན" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སོ།། Pañcannaṃ avahārānaṃ samūho pañcakaṃ. Sako hattho sahattho, tena nibbatto, tassa vā sambandhīti sāhatthiko, avahāro. Sāhatthikādi pañcakaṃ sāhatthikapañcakantiādipadavasena nāmalābho daṭṭhabbo. Evaṃ sesesupi. Tatiyapañcamesu pañcakesūti sāhatthikapañcakatheyyāvahārapañcakesu. Labbhamānapadavasenāti sāhatthikapañcake labbhamānassa nissaggiyāvahārapadassa vasena, theyyāvahārapañcake labbhamānassa parikappāvahārapadassa ca vasena yojetabbanti attho. བརྐུ་བ་ལྔའི་ཚོགས་ནི་ལྔ་ཚན་ནོ།། རང་གི་ལག་པ་ནི་རང་ལག་གོ། དེས་གྲུབ་པའམ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་རང་གི་ལག་པས་བྱས་པའི་བརྐུ་བའོ།། རང་གི་ལག་པས་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྔ་ཚན་ལ་ "རང་ལག་གི་ལྔ་ཚན་" ཞེས་ཐོག་མའི་ཚིག་གི་དབང་གིས་མིང་ཐོབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་རིག་པར་བྱའོ།། "གསུམ་པ་དང་ལྔ་པའི་ལྔ་ཚན་རྣམས་ལས་" ཞེས་པ་ནི་རང་ལག་གི་ལྔ་ཚན་དང་བརྐུ་བའི་སེམས་ཀྱིས་འཕྲོག་པའི་ལྔ་ཚན་རྣམས་ལའོ།། "ཐོབ་པའི་ཚིག་གི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི། རང་ལག་གི་ལྔ་ཚན་ལས་ཐོབ་པའི་སྤང་བའི་བརྐུ་བའི་ཚིག་གི་དབང་གིས་དང་། བརྐུ་བའི་སེམས་ཀྱིས་འཕྲོག་པའི་ལྔ་ཚན་ལས་ཐོབ་པའི་བརྟགས་པའི་བརྐུ་བའི་ཚིག་གི་དབང་གིས་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Nissaggiyo nāma…pe… pārājikassāti iminā bahisuṅkaghātapātanaṃ nissaggiyapayogoti dasseti. ‘‘Hatthe bhāraṃ theyyacitto bhūmiyaṃ nikkhipati, āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 101) vuttattā pana suddhacittena gahitaparabhaṇḍassa theyyacittena gumbādipaṭicchannaṭṭhāne khipanampi imasmiṃ nissaggiyapayoge saṅgayhatīti daṭṭhabbaṃ. Kiriyāsiddhito puretarameva pārājikāpattisaṅkhātaṃ atthaṃ sādhetīti atthasādhako. Atha vā attano vattamānakkhaṇe avijjamānampi kiriyāsiddhisaṅkhātaṃ atthaṃ avassaṃ āpattiṃ sādhetītipi atthasādhako. Asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosīti idaṃ nidassanamattaṃ parassa telakumbhiyā upāhanādīnaṃ nikkhepapayogassāpi atthasādhakattā. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ – "སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་... ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། ཤོ་གམ་གྱི་གནས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་སྐྱུར་བ་ནི་སྤང་བའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། "ལག་ཏུ་ཁུར་ཁྱེར་ནས་བརྐུ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ས་ལ་འཇོག་ན་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ནི། བསམ་པ་དག་པས་བཟུང་བའི་གཞན་གྱི་ནོར་ལ། བརྐུ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཚལ་མ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སུ་སྐྱུར་བ་ཡང་། སྤང་བའི་སྦྱོར་བ་འདི་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱའོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། བྱ་བ་མ་གྲུབ་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ། ཕམ་པའི་ལྟུང་བར་གཏོགས་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ "དོན་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་" ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་རང་གི་ད་ལྟ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མེད་ཀྱང་། བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལྟུང་བ་ནི་མ་ནོར་བར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་ "དོན་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་" ཞེས་བྱའོ།། "ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གང་གི་ཚེ་ནུས་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་དཔེར་བརྗོད་པ་ཙམ་སྟེ། གཞན་གྱི་ཏིལ་མར་གྱི་བུམ་པའི་ནང་དུ་ལྷམ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡང་དོན་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟར་ཉིད་དུ་མ་དཔེའི་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་ཏེ། ‘‘Atthasādhako nāma ‘asukassa bhaṇḍaṃ yadā sakkoti, tadā taṃ avaharā’ti aññaṃ āṇāpeti. Tattha sace paro anantarāyiko hutvā taṃ avaharati, āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ. Parassa vā pana telakumbhiyā pādagghanakatelaṃ avassaṃ pivanakāni upāhanādīni pakkhipati, hatthato muttamatteyeva pārājika’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā). “དོན་སྒྲུབ་པ་བྱེད་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི། “ཆེ་གེ་མོའི་ནོར་རྫས་གང་གི་ཚེ་ནུས་པ་དེའི་ཚེ་དེ་ཕྲོགས་ཤིག” ཅེས་གཞན་ལ་བཀོད་པའོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་གཞན་དེས་བར་ཆད་མེད་པར་བྱས་ཏེ་དེ་ཕྲོགས་ན། བཀོད་པ་པོ་ལ་བཀོད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན། གཞན་གྱི་མར་ཁུའི་བུམ་པའི་ནང་དུ་མ་ཤ་ཀ་བཞིའི་རིན་ཐང་ཅན་གྱི་མར་ཁུ་གདོན་མི་ཟ་བར་འཐུང་བར་བྱེད་པའི་ལྷམ་ལ་སོགས་པ་འཕེན་ན། ལག་པ་ནས་བཏང་མ་ཐག་ཏུ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། ། Imassa [Pg.174] atthasādhakassa āṇattiyā ca ko visesoti? Taṅkhaṇaññeva gahaṇe niyuñjanaṃ āṇattikapayogo, kālantarena gahaṇatthaṃ niyogo atthasādhakoti ayaṃ nesaṃ viseso. Tenevāha ‘‘asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ yadā sakkosī’’tiādi. Dhuranikkhepo pana upanikkhittabhaṇḍavasena veditabboti idaṃ nidassanamattaṃ, ārāmābhiyuñjanādīsupi tāvakālikabhaṇḍadeyyānaṃ adānepi eseva nayo. Bhaṇḍaggahaṇappayogato āṇattiyā pubbattā āha ‘‘āṇattivasena pubbapayogo veditabbo’’ti. Payogena saha vattamāno avahāro sahapayogoti āha ‘‘ṭhānācāvanavasenā’’ti, idañca nidassanamattaṃ khīlasaṅkamanādīsupi asati ṭhānācāvane sahapayogattā. Vuttañhi mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ṭhānācāvanavasena khīlādīni saṅkāmetvā khettādiggahaṇavasena ca sahapayogo veditabbo’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. dutiyapārājikavaṇṇanā). འདི་ཉིད་དོན་སྒྲུབ་པ་བྱེད་པ་དང་བཀོད་པ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅི་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ལེན་པ་ལ་བསྐུལ་བ་ནི་བཀོད་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དུས་གཞན་དུ་ལེན་པའི་ཕྱིར་བསྐུལ་བ་ནི་དོན་སྒྲུབ་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ནོར་རྫས་གང་གི་ཚེ་ནུས་པ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཁུར་འདོར་བ་ནི་བཅོལ་བའི་ནོར་རྫས་ཀྱི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་དགའ་ར་བ་རྩོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་ནོར་རྫས་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་མི་སྦྱིན་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །ནོར་རྫས་ལེན་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་བཀོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། “བཀོད་པའི་དབང་གིས་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །སྦྱོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་འཕྲོག་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པས། “གནས་ནས་སྤོ་བའི་དབང་གིས་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ཡང་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། ས་མཚམས་ཀྱི་ཕུར་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ནས་སྤོ་བ་མེད་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། “གནས་ནས་སྤོ་བའི་དབང་གིས་ཕུར་པ་ལ་སོགས་པ་སྤོ་བ་དང་། ཞིང་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པའི་དབང་གིས་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Tulayitvāti upaparikkhitvā. Sāmīcīti vattaṃ. Sakasaññāya adentassa āpatti natthīti vadanti. Sammaddoti nividdhatāsaṅkhobho. Bhaṭṭhe janakāyeti apagate janasamūhe. Attano santakaṃ katvā etasseva bhikkhuno dehīti idaṃ ubhinnampi kukkuccavinodanatthaṃ vuttaṃ. Avahārakassa hi ‘‘mayā sahatthena na dinnaṃ, bhaṇḍadeyyaṃ eta’’nti kukkuccaṃ uppajjeyya, itarassa ca ‘‘mayā paṭhamaṃ dhuranikkhepaṃ katvā pacchā adinnaṃ gahita’’nti kukkuccaṃ uppajjeyyāti. “བཅལ་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེའོ། །“མཐུན་པའི་ཆོས་”ཞེས་པ་ནི་ཆོ་གའོ། །རང་གི་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མི་སྦྱིན་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བཤད་དོ། །“འཚང་ཁ་”ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་འཁྲུག་པའོ། །“སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་བྱེར་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་བྲལ་བའོ། །“རང་གི་ནོར་དུ་བྱས་ཏེ་དགེ་སློང་འདི་ཉིད་ལ་བྱིན་ཅིག་” ཅེས་པ་འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་འགྱོད་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །འཕྲོག་པ་པོ་ལ་ནི། “ངས་རང་གི་ལག་པས་མ་བྱིན་པས། འདི་ནི་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ནོར་རྫས་སོ་” ཞེས་འགྱོད་པ་སྐྱེ་སྲིད་ལ། ཅིག་ཤོས་ལ་ཡང་། “ངས་ཐོག་མར་ཁུར་བོར་ནས་ཕྱིས་མ་བྱིན་པར་བླངས་སོ་” ཞེས་འགྱོད་པ་སྐྱེ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Samagghanti appagghaṃ. Dāruatthaṃ pharatīti dārūhi kattabbakiccaṃ sādheti. Ekadivasaṃ dantakaṭṭhacchedanādinā yā ayaṃ agghahāni vuttā, sā sabbā bhaṇḍasāminā kiṇitvā gahitameva sandhāya vuttā. Sabbaṃ panetaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena veditabbaṃ. Pāsāṇañca sakkharañca pāsāṇasakkharaṃ. “རིན་ཐང་མཉམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་རིན་ཐང་ཆུང་བའོ། །“ཤིང་གི་དོན་ལ་ཁྱབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གིས་བྱ་བའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའོ། །ཉིན་གཅིག་ལ་སོ་ཤིང་གཏུབ་པ་ལ་སོགས་པས་རིན་ཐང་ཉམས་པ་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི། བདག་པོས་ཉོས་ཏེ་བཟུང་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །འདི་ཐམས་ཅད་ནི་འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོའི་ཚད་མས་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྡོ་དང་བྱེ་མ་ནི་རྡོ་བྱེའོ། ། Akkhadassāti ettha akkha-saddena kira vinicchayasālā vuccati, tattha nisīditvā vajjāvajjaṃ nirūpayantīti ‘‘akkhadassā’’ti vuccanti dhammavinicchanakā. Hananaṃ nāma hatthapādādīhi pothanañceva hatthanāsādicchedanañca hotīti āha ‘‘haneyyunti potheyyuñceva chindeyyuñcā’’ti. “ཁྲིམས་དཔོན་”ཞེས་པ་འདིར་“ཨཀྵ་”ཞེས་པའི་སྒྲས་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་པའི་ས་ཁང་ལ་བརྗོད་དེ། དེར་འཁོད་ནས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡོད་མེད་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ན། ཆོས་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་པ་པོ་རྣམས་ལ་“ཁྲིམས་དཔོན་”ཞེས་བརྗོད་དོ། །“བརྡེག་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པས་བརྡུང་བ་དང་། ལག་པ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པ་ཡིན་པས། “བརྡེག་གམ་བརྡུང་ཞིང་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Padabhājanīyañca ‘‘hatthena vā pādena vā kasāya vā vettena vā aḍḍhadaṇḍakena vā chajjāya vā haneyyu’’nti (pārā. 92) vuttaṃ. Tattha aḍḍhadaṇḍakenāti dvihatthappamāṇena [Pg.175] rassamuggarena, veḷupesikāya vā. Chejjāya vāti hatthādīnaṃ chedanena. Chindanti etāya hatthapādādīnīti chejjā, satthaṃ, tena satthenātipi attho. Nīhareyyunti raṭṭhato nīhareyyuṃ. ‘‘Corosi…pe… thenosī’’ti ettha paribhāseyyunti padaṃ ajjhāharitvā attho veditabboti āha ‘‘corosi…pe… paribhāseyyu’’nti. Yaṃ taṃ bhaṇḍaṃ dassitanti sambandho. ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། “ལག་པས་སམ། རྐང་པས་སམ། ལྕག་གིས་སམ། འཁར་བས་སམ། དབྱུག་པ་ཕྱེད་པས་སམ། མཚོན་ཆས་བརྡེག་གོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“དབྱུག་པ་ཕྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁྲུ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་ཅན་གྱི་དབྱུག་ཐུང་ངམ། སྨྱུག་མའི་གཤགས་མའོ། །“མཚོན་ཆས་”ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པས་སོ། །འདིས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པས་ན་མཚོན་ཆ་སྟེ། མཚོན་ཆ་དེས་ཞེས་པའང་དོན་ཏོ། །“ཕྱིར་འབྱིན་པར་འགྱུར་”ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ནས་ཕྱིར་སྐྲོད་པའོ། །“ཁྱོད་ནི་ཆོམ་རྐུན་ནོ་...པེ་...རྐུན་མ་འོ་” ཞེས་པ་འདིར་“སྤྱོ་བར་འགྱུར་”ཞེས་པའི་ཚིག་བསྣན་ཏེ་དོན་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཁྱོད་ནི་ཆོམ་རྐུན་ནོ་...པེ་...སྤྱོ་བར་འགྱུར་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“གང་དེ་ནོར་རྫས་བསྟན་པ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། 93. Yattha yattha ṭhitanti bhūmiyādīsu yattha yattha ṭhitaṃ. Yathā yathā ādānaṃ gacchatīti yena yena ākārena gahaṇaṃ upagacchati. ༩༣. “གང་དང་གང་དུ་གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ས་གཞི་ལ་སོགས་པ་གང་དང་གང་དུ་གནས་པའོ། །“ཇི་ལྟར་ལེན་པར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གང་དང་གང་གིས་ལེན་པར་འགྱུར་བའོ། ། Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanā ས་གཞིའི་སྐབས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 94. Vācāya vācāyāti ekekatthadīpikāya vācāya vācāya. Upaladdhoti ñāto. Pāḷiyaṃ sesaaṭṭhakathāsu ca kudālaṃ vā piṭakaṃ vāti idameva dvayaṃ vatvā vāsipharasūnaṃ avuttattā tesampi saṅkhepaṭṭhakathādīsu āgatabhāvaṃ dassetuṃ saṅkhepaṭṭhakathāyantiādi vuttaṃ. Theyyacittena katattā ‘‘dukkaṭehi saddhiṃ pācittiyānī’’ti vuttaṃ. ༩༤. “ཚིག་དང་ཚིག་གིས་”ཞེས་པ་ནི་དོན་རེ་རེ་སྟོན་པའི་ཚིག་དང་ཚིག་གིས་སོ། །“དམིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་པའོ། །ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་གཞན་དག་ལས། “འཇོར་རམ་སླེལ་པོ་” ཞེས་འདི་གཉིས་ཁོ་ན་གསུངས་ལ། སྟ་རེ་དང་སྟ་རེ་ཆུང་བ་མ་གསུངས་པས། དེ་དག་ཀྱང་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཕྱིར། “ཉེས་བྱས་དང་ལྷན་ཅིག་ལྟུང་བྱེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། Aṭṭhavidhaṃ hetantiādīsu etaṃ dukkaṭaṃ nāma therehi dhammasaṅgāhakehi imasmiṃ ṭhāne samodhānetvā aṭṭhavidhanti dassitanti yojanā. Sabbesampi dukkaṭānaṃ imesuyeva aṭṭhasu saṅgahetabbabhāvato pana itarehi sattahi dukkaṭehi vinimuttaṃ vinayadukkaṭeyeva saṅgahetabbaṃ. Dasavidhaṃ ratananti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragalla’’nti evamāgataṃ dasavidhaṃ ratanaṃ. “འདི་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ་”ཞེས་སོགས་ལ་འདི་ལྟར། ཉེས་བྱས་འདི་ནི་ཆོས་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་གནས་འདིར་བསྡུས་ཏེ་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཉེས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདི་ཉིད་བརྒྱད་པོ་ལ་བསྡུ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཉེས་བྱས་བདུན་ལས་གྲོལ་བ་ནི་འདུལ་བའི་ཉེས་བྱས་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱའོ། །“རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་བཅུ་”ཞེས་པ་ནི། “མུ་ཏིག ནོར་བུ། བཻ་ཌཱུརྱ། དུང་། མཆོང་། བྱུ་རུ། དངུལ། གསེར། པདྨ་རཱ་ག རྡོའི་སྙིང་པོ་” ཞེས་འདི་ལྟར་འབྱུང་བའི་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། ‘‘Muttā maṇi veḷuriyo ca saṅkho,Silā pavāḷaṃ rajatañca hemaṃ; Lohitakañca masāragallaṃ,Dasete dhīro ratanāni jaññā’’ti. – “མུ་ཏིག་ནོར་བུ་བཻ་ཌཱུརྱ་དང་དུང་། །མཆོང་དང་བྱུ་རུ་དངུལ་དང་གསེར་ཉིད་དང་། །པདྨ་རཱ་ག་རྡོའི་སྙིང་པོ་སྟེ། །མཁས་པས་རིན་ཆེན་བཅུ་རུ་ཤེས་པར་བྱ། །” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Hi vuttaṃ. Sattavidhaṃ dhaññanti sāli vīhi yavo kaṅgu kudrūsaṃ varako godhumoti imaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ. Āvudhabhaṇḍādinti ādi-saddena turiyabhaṇḍaitthirūpādiṃ saṅgaṇhāti. Anāmasitabbe vatthumhi dukkaṭaṃ anāmāsadukkaṭaṃ. Durūpaciṇṇadukkaṭanti ‘‘akattabba’’nti vāritassa katattā duṭṭhu [Pg.176] upaciṇṇaṃ caritanti durūpaciṇṇaṃ, tasmiṃ dukkaṭaṃ durūpaciṇṇadukkaṭaṃ. Vinaye paññattaṃ avasesaṃ dukkaṭaṃ vinayadukkaṭaṃ. Ekādasa samanubhāsanā nāma bhikkhupātimokkhe cattāro yāvatatiyakā saṅghādisesā ariṭṭhasikkhāpadanti pañca, bhikkhunīpātimokkhe ekaṃ yāvatatiyakapārājikaṃ cattāro saṅghādisesā caṇḍakāḷīsikkhāpadanti cha. “འབྲུ་རྣམ་པ་བདུན་”ཞེས་པ་ནི། འབྲས་སཱ་ལི། འབྲས་ཁྲེ། ནས། ཅི་ཙེ། ཀུ་དྲཱུ་ས། བ་ར་ཀ གྲོ་སྟེ་འབྲུ་རྣམ་པ་བདུན་པོ་འདིའོ། །“མཚོན་ཆའི་ནོར་རྫས་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སོགས་སྒྲས་རོལ་མོའི་ཆ་བྱད་དང་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ། །རེག་པར་མི་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལ་ཉེས་བྱས་ནི་རེག་པའི་ཉེས་བྱས་སོ། །“ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ཉེས་བྱས་”ཞེས་པ་ནི། “མི་བྱའོ་” ཞེས་བཀག་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པ་ངན་པ་སྟེ་ཉེས་པར་སྤྱད་པའོ། །དེ་ལ་ཉེས་བྱས་ནི་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ཉེས་བྱས་སོ། །འདུལ་བ་ལས་བཅས་པའི་ལྷག་མའི་ཉེས་བྱས་ནི་འདུལ་བའི་ཉེས་བྱས་སོ། །“རྗེས་སུ་བསྒྲག་པ་བཅུ་གཅིག་”ཅེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་སློང་གི་སོ་སོར་ཐར་པ་ལས་ལན་གསུམ་གྱི་མཐར་འགྱུར་བའི་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་བཞི་དང་། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཨ་རི་ཊྛའི་བསླབ་པའི་གཞི་སྟེ་ལྔ་དང་། དགེ་སློང་མའི་སོ་སོར་ཐར་པ་ལས་ལན་གསུམ་གྱི་མཐར་འགྱུར་བའི་ཕམ་པ་གཅིག་དང་། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་བཞི་དང་། གཏུམ་མོ་ཀཱ་ལཱིའི་བསླབ་པའི་གཞི་སྟེ་དྲུག་གོ ། Sahapayogato paṭṭhāya cettha purimapurimā āpattiyo paṭippassambhantīti āha atha dhuranikkhepaṃ akatvātiādi. ‘‘Dhuranikkhepaṃ akatvā’’ti vuttattā dhuranikkhepaṃ katvā puna khaṇantassa purimāpattiyo na paṭippassambhantīti vadanti. ‘‘Chedanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccatī’’ti vatvā pubbapayoge āpattīnaṃ desetabbatāya avuttattā sahapayoge patte pubbapayoge āpattiyo paṭippassambhantīti veditabbaṃ. འདིར་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྔ་མ་སྔ་མའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “དེ་ནས་ཁུར་མ་བོར་བར་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཁུར་མ་བོར་བར་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཁུར་བོར་ནས་སླར་ཡང་རྐོ་བ་པོ་ལ་སྔོན་གྱི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཉེ་བར་མི་ཞི་བར་བཤད་དོ། །“གཅོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་བྱས་བཤགས་ཏེ་ཐར་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསུངས་ནས། སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ལྟུང་བ་བཤགས་དགོས་པ་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་སླེབས་པ་ན། སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Aparaddhaṃ viraddhaṃ khalitanti sabbametaṃ yañca dukkaṭanti ettha vuttassa dukkaṭassa pariyāyavacanaṃ, yaṃ manusso karetiādi panettha opammanidassanaṃ. Saṃyogabhāvoti dvittaṃ sandhāya vuttaṃ, tena rassattassāpi nimittaṃ dassitanti veditabbaṃ. Ekassa mūleti ekassa santike. Sabbatthāpi āmasane dukkaṭaṃ, phandāpane thullaccayañca visuṃ visuṃ āmasanaphandāpanapayogaṃ karontasseva hoti, ekapayogena gaṇhantassa pana uddhāre pārājikameva, na dukkaṭathullaccayānīti vadanti, ekapayogena gaṇhantassāpi āmasanaphandāpanānampi labbhamānattā taṃ na gahetabbaṃ. Na hi sakkā anāmasitvā aphandāpetvā ca kiñci gahetuṃ. ‘‘Ekameva desetvā muccatī’’ti paṃsukhaṇanādisamānapayogepi purimā āpatti uttaramuttaraṃ āpattiṃ patvā paṭippassambhantīti saññāya kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, itaraṭṭhakathāsu pana khaṇanapayogabhedehi payoge payoge āpannā āpattiyo uttaramuttaraṃ patvā na paṭippassambhanti aññamaññaṃ sadisattā viyūhanaṃ patvā tā sabbāpi paṭippassambhanti visadisapayogattāti iminā adhippāyena paṭippassaddhividhānaṃ vuttanti veditabbaṃ. Iminā hi avahārakassa āsannaṃ orimantaṃ parāmasati. “ཉེས་པར་བྱས་པ། འཁྲུལ་བར་བྱས་པ། འཆོལ་བར་བྱས་པ་”ཞེས་པ་འདི་ཐམས་ཅད་ནི། “ཉེས་བྱས་གང་ཡིན་པ་” ཞེས་པ་འདིར་གསུངས་པའི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་གོ །“མི་གང་གིས་བྱེད་པ་” ཞེས་སོགས་ནི་འདིར་དཔེས་མཚོན་པའོ། །“འདུས་པའི་དངོས་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ལྡབ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་ཏེ། དེས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཡང་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གཅིག་གི་རྩ་བར་”ཞེས་པ་ནི་གཅིག་གི་དྲུང་དུའོ། །གནས་ཐམས་ཅད་དུ་རེག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་དང་། བསྐྱོད་པ་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ནི། རེག་པ་དང་བསྐྱོད་པའི་སྦྱོར་བ་སོ་སོ་སོ་སོར་བྱེད་པ་པོ་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ། །སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་ལེན་པ་པོ་ལ་ནི་བཏེགས་པ་ན་ཕམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། ཉེས་བྱས་དང་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་ལེན་པ་པོ་ལ་ཡང་རེག་པ་དང་བསྐྱོད་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། བཤད་པ་དེ་བཟུང་བར་མི་བྱའོ། །རེག་པ་དང་བསྐྱོད་པ་མེད་པར་གང་ཡང་ལེན་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“གཅིག་ཁོ་ན་བཤགས་པས་ཐར་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི། ས་རྐོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་མཚུངས་པ་ལ་ཡང་། སྔོན་གྱི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་ལྟུང་བ་ལ་སླེབས་ཏེ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཀུ་རུན་དཱིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་སོ། །འགྲེལ་བཤད་གཞན་དག་ལས་ནི། རྐོ་བའི་སྦྱོར་བའི་དབྱེ་བས་སྦྱོར་བ་རེ་རེ་ལ་ལྟུང་བར་གྱུར་པའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ལ་སླེབས་ཀྱང་ཉེ་བར་མི་ཞི་སྟེ། ཕན་ཚུན་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིར་བསལ་བ་ལ་སླེབས་པ་ན་སྦྱོར་བ་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པ་འདིས་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཆོ་ག་གསུངས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིས་ནི་འཕྲོག་པ་པོའི་ཉེ་བའི་ཚུར་མཐའ་ལ་རེག་པར་བྱེད་དོ། ། Tatthevāti mukhavaṭṭiyameva. Bundenāti kumbhiyā heṭṭhimatalena. Ekaṭṭhāne ṭhitāya kumbhiyā ṭhānā cāvanaṃ chahi ākārehi veditabbanti sambandho. Ekaṭṭhāneti ca saṅkhalikabaddhabhāvena ekasmiṃ patiṭṭhitokāsaṭṭhāneti [Pg.177] attho. Khāṇukaṃ kesaggamattampi ṭhānā cāvetīti khāṇukaṃ attano patiṭṭhitaṭṭhānato pañcahi ākārehi ṭhānā cāveti. Chinnamatte pārājikanti avassaṃ ce patati, chinnamatte pārājikaṃ. Paricchedoti pañcamāsakādigarubhāvaparicchedo. Apabyūhantoti ṭhitaṭṭhānato apanayanavasena viyūhanto rāsiṃ karonto. Evaṃ katvāti bhājanamukhavaṭṭiyā kumbhigatena bhājanagatassa ekābaddhabhāvaṃ viyojetvāti attho. Upaḍḍhakumbhīyanti upaḍḍhapuṇṇāya kumbhiyā. Vinayadhammatāti adhikakāraṇālābhe vinayavinicchayadhammatāti adhippāyo. Na kevalañcettha garukatāva, suttānugamanampi atthīti dassento apicātiādimāha. Kaṇṭhena pana paricchinnakāleti mukhagataṃ ajjhohaṭakāleti attho. Ajjhoharaṇameva hettha paricchindanaṃ, na kaṇṭhapidahanaṃ. Cikkananti thaddhaṃ, bahalaṃ ghananti attho. “དེ་ཉིད་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ཁའི་མཐའ་སྐོར་ཉིད་དུའོ། །“ཞབས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་བུམ་པའི་ཞབས་ཀྱིས་སོ། །གནས་གཅིག་ཏུ་གནས་པའི་བུམ་པ་གནས་ནས་སྤོ་བ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“གནས་གཅིག་ཏུ་”ཞེས་པ་ནི་ལྕགས་ཐག་གིས་མ་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་གནས་གཅིག་ཏུ་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གནས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“སྡོང་དུམ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ཡང་གནས་ནས་སྤོ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། སྡོང་དུམ་དེ་རང་གི་གནས་ས་ནས་རྣམ་པ་ལྔས་གནས་ནས་སྤོ་བར་བྱེད་དོ། །“བཅད་མ་ཐག་ཏུ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། གདོན་མི་ཟ་བར་ལྷུང་ན། བཅད་མ་ཐག་ཏུ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ། །“ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཤ་ཀ་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །“ཕྱིར་སྤུངས་པ་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ས་ནས་ཕྱིར་འདོན་པའི་དབང་གིས་སྤུངས་ཏེ་ཕུང་པོར་བྱེད་པའོ། །“དེ་ལྟར་བྱས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། སྣོད་ཀྱི་ཁའི་མཐའ་སྐོར་གྱིས་བུམ་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པ་དང་སྣོད་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོ་སོ་སོར་ཕྲལ་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“བུམ་པ་ཕྱེད་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱེད་གང་བའི་བུམ་པ་ལའོ། །“འདུལ་བའི་ཆོས་ཉིད་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལྷག་པོ་མ་རྙེད་པ་ན། འདུལ་བའི་ཞལ་ལྕེ་གཅོད་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པའོ། །འདིར་ལྕི་བ་ཉིད་ཁོ་ན་མ་ཟད། མདོ་དང་མཐུན་པའང་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན།” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“མིད་པས་ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་ཚེ་”ཞེས་པ་ནི་ཁའི་ནང་དུ་ཡོད་པ་མིད་པའི་ཚེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་མིད་པ་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཡིན་གྱི། མིད་པ་བཀག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །“འབྱར་བག་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་མཁྲེགས་པ། གར་བ། མཐུག་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Yopi theyyacittena parassa kumbhiyā pādagghanakaṃ sappiṃ vā telaṃ vā avassaṃ pivanakaṃ yaṃ kiñci dukūlasāṭakaṃ vā cammakhaṇḍādīnaṃ vā aññataraṃ pakkhipati, hatthato muttamatte pārājikanti ettha avahāro vīmaṃsitabbo. Yadi ca dukūlādīsu sappitelānaṃ pavisanaṃ sandhāya pārājikaṃ bhaveyya, tattha paviṭṭhatelādino kumbhigatena ekābaddhatāya na tāva avahāro bhājanantaraṃ pavesetvā gahaṇakāle viya. Tathā hi vuttaṃ – ‘‘bhājanaṃ pana nimujjāpetvā gaṇhantassa yāva ekābaddhaṃ hoti, tāva rakkhatī’’tiādi. Atha telādivināsena pārājikaṃ bhaveyya, tadāpi tiṇajjhāpanādīsu viya avahāro natthi, dukkaṭena saddhiṃ bhaṇḍadeyyameva hoti, tathā ca pādagghanakaṃ telādiṃ pītaṃ dukūlādiṃ uddharantassāpi pārājikaṃ na siyā tattha paviṭṭhassa telādino vinaṭṭhaṭṭhena gahaṇakkhaṇe avijjamānattā, vijjamānattena ca uddhāreyeva pārājikaṃ vattabbaṃ, na hatthato muttamatteti. Sabbaaṭṭhakathāsu ca dukūlādīnaṃ pakkhipane hatthato muttamatte pārājikassa vuttattā na taṃ paṭikkhipituṃ sakkā. Aṭṭhakathāppamāṇena panetaṃ gahetabbaṃ, yutti panettha paṇḍitehi pubbāparaṃ saṃsanditvā uddhāretabbā. གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་ཀྱང་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་བུམ་པའི་ནང་དུ་པཱ་དའི་རིན་ཐང་དང་མཉམ་པའི་མར་རམ་འབྲུ་མར་ངེས་པར་དུ་འཐུང་བར་བྱེད་པའི་དུ་ཀཱུ་ལའི་རས་གོས་གང་རུང་ངམ། པགས་ཚལ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་རུང་ཞིག་འཇུག་པར་བྱེད་ན། ལག་པ་ནས་ཐར་མ་ཐག་ཏུ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདིར་རྐུ་བའི་བྱ་བ་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱ་དགོས་སོ།། གལ་ཏེ་དུ་ཀཱུ་ལའི་རས་གོས་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་མར་དང་འབྲུ་མར་ཞུགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་ཕམ་པར་འགྱུར་ན། དེར་ཞུགས་པའི་འབྲུ་མར་ལ་སོགས་པ་དེ་བུམ་པའི་ནང་གི་འབྲུ་མར་དང་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། སྣོད་གཞན་བཅུག་ནས་ལེན་པའི་དུས་བཞིན་དུ་ད་དུང་རྐུ་བར་མི་འགྱུར་རོ།། འདི་ལྟར་ཡང་གསུངས་ཏེ། 'སྣོད་བྱིང་བར་བྱས་ནས་ལེན་པ་པོ་ལ་ཇི་སྲིད་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་དེ་སྲིད་དུ་སྲུང་ངོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། ཅི་སྟེ་འབྲུ་མར་ལ་སོགས་པ་ཉམས་པར་བྱས་པས་ཕམ་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ནའང་རྩྭ་སྲེག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྐུ་བ་མེད་དེ། ཉེས་བྱས་དང་བཅས་ཏེ་དངོས་པོ་ཕྱིར་སྤྲོད་དགོས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་པཱ་དའི་རིན་ཐང་དང་མཉམ་པའི་འབྲུ་མར་ལ་སོགས་པ་འཐུངས་པའི་དུ་ཀཱུ་ལའི་རས་གོས་ལ་སོགས་པ་འདོན་པའི་དགེ་སློང་ལའང་ཕམ་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེར་ཞུགས་པའི་འབྲུ་མར་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉམས་པའི་དོན་གྱིས་ལེན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་འདོན་པ་ཉིད་ལ་ཕམ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་ཀྱི། ལག་པ་ནས་ཐར་མ་ཐག་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། འགྲེལ་བཤད་ཐམས་ཅད་དུ་དུ་ཀཱུ་ལའི་རས་གོས་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པ་ན་ལག་པ་ནས་ཐར་མ་ཐག་ཏུ་ཕམ་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་དགག་པར་མི་ནུས་སོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚད་མས་གཟུང་བར་བྱ་ཞིང་། འདིར་རིགས་པ་ནི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་ཕྱི་བསྡུར་ནས་དབྱུང་བར་བྱའོ།། Palibujjhissatīti nivāressati. Vuttanayena pārājikanti hatthato muttamatteyeva pārājikaṃ. Neva avahāro, na gīvāti attano bhājanattā [Pg.178] vuttaṃ, anāpattimattameva vuttaṃ, na pana evaṃ vicāritanti adhippāyo. Bahigataṃ nāma hotīti tato paṭṭhāya telassa aṭṭhānato adhomukhabhāvato ca bahigataṃ nāma hoti. Anto paṭṭhāya chidde kariyamāne telassa nikkhamitvā gatagataṭṭhānaṃ bhājanasaṅkhyameva gacchatīti āha ‘‘bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājika’’nti. Yathā tathā vā katassāti bāhirantato vā abbhantarantato vā paṭṭhāya katassa. Majjhe ṭhapetvā katachiddeti majjhe thokaṃ kapālaṃ ṭhapetvā pacchā taṃ chindantena katachidde. ‘པལི་བུཛ྄ཛྷིས྄སཏི’ ཞེས་པ་ནི་བཀག་པར་འགྱུར་རོ།། ‘བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཕམ་པའོ་’ ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་ནས་ཐར་མ་ཐག་པ་ཉིད་ལ་ཕམ་པའོ།། ‘རྐུ་བའང་མ་ཡིན་ལ། སྐེ་ལའང་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་གི་སྣོད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། ལྟུང་བ་མེད་པ་ཙམ་ཉིད་གསུངས་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། ‘ཕྱི་རོལ་ཏུ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་འབྲུ་མར་གྱི་གནས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་ཁ་ཐུར་དུ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་ཏུ་སོང་བ་ཞེས་བྱའོ།། ནང་ནས་བཟུང་སྟེ་བུ་ག་བྱེད་པ་ན། འབྲུ་མར་ཕྱིར་ཐོན་ནས་སོང་སོང་བའི་གནས་དེ་སྣོད་ཀྱི་གྲངས་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། ‘ཕྱི་རོལ་གྱི་མཐའ་ནས་པཱ་དའི་རིན་ཐང་དང་མཉམ་པ་ཟགས་ན་ཕམ་པའོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ།། ‘ཇི་ལྟར་ཡང་བྱས་པ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཐའ་ནས་སམ། ནང་གི་མཐའ་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱས་པ་ལའོ།། ‘དབུས་སུ་བཞག་ནས་བུ་ག་བྱས་པ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་དབུས་སུ་གྱོ་དུམ་ཉུང་ཟད་ཅིག་བཞག་ནས། ཕྱིས་སུ་དེ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་བུ་ག་བྱས་པ་ལའོ།། Patthīnassa khādanaṃ itarassa pānañca sappiādīnaṃ paribhogoti āha ‘‘akhāditabbaṃ vā apātabbaṃ vā karotī’’ti. Kasmā panettha dukkaṭaṃ vuttanti āha ‘‘ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭa’’nti. Purimadvayanti bhedanaṃ chaḍḍanañca. Kumbhijajjarakaraṇenāti puṇṇakumbhiyā jajjarakaraṇena. Mātikāujukaraṇenāti udakapuṇṇāya mātikāya ujukaraṇena. Ekalakkhaṇanti bhedanaṃ kumbhiyā jajjarakaraṇena, chaḍḍanaṃ mātikāya ujukaraṇena ca saddhiṃ ekasabhāvaṃ. Pacchimaṃ pana dvayanti jhāpanaṃ aparibhogakaraṇañca. Ettha evaṃ vinicchayaṃ vadantīti etasmiṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vutte atthe eke ācariyā evaṃ vinicchayaṃ vadanti. Pacchimadvayaṃ sandhāya vuttanti ettha purimapadadvaye vinicchayo heṭṭhā vuttānusārena sakkā viññātunti tattha kiñci avatvā pacchimapadadvayaṃ sandhāya ‘‘ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭa’’nti idaṃ vuttanti adhippāyo. Theyyacittenāti attano vā parassa vā kātukāmatāvasena uppannatheyyacittena. Vināsetukāmatāyāti hatthapādādīni chindanto viya kevalaṃ vināsetukāmatāya. Vuttanayena bhindantassa vā chaḍḍentassa vāti muggarena pothetvā bhindantassa vā udakaṃ vā vālikaṃ vā ākiritvā uttarāpentassa vāti attho. Ayuttanti ceti pāḷiyaṃ purimadvayepi dukkaṭasseva vuttattā ‘‘purimadvaye pārājika’’nti idaṃ ayuttanti yadi tumhākaṃ siyāti attho. Nāti ayuttabhāvaṃ nisedhetvā tattha kāraṇamāha ‘‘aññathā gahetabbatthato’’ti. མགྱོགས་པོར་གྱུར་པ་ཟ་བ་དང་གཞན་པ་འཐུང་བ་ནི་མར་ལ་སོགས་པ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘ཟར་མི་རུང་བ་འམ་འཐུང་དུ་མི་རུང་བར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ།། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་ཉེས་བྱས་གསུངས་སམ་ཞེ་ན། ‘གནས་ནས་མ་བསྐྱོད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ།། ‘སྔ་མ་གཉིས་’ ཞེས་པ་ནི་གཅོག་པ་དང་འདོར་བའོ།། ‘བུམ་པ་ཧྲུལ་པོར་བྱེད་པས་’ ཞེས་པ་ནི་གང་བའི་བུམ་པ་མི་བརྟན་པར་བྱེད་པས་སོ།། ‘ཡུར་བ་སྲོང་བས་’ ཞེས་པ་ནི་ཆུས་གང་བའི་ཡུར་བ་དྲང་པོར་བྱེད་པས་སོ།། ‘མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་གཅོག་པ་ནི་བུམ་པ་ཧྲུལ་པོར་བྱེད་པ་དང་། འདོར་བ་ནི་ཡུར་བ་སྲོང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་རང་བཞིན་གཅིག་པའོ།། ‘ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་’ ཞེས་པ་ནི་སྲེག་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་དུ་མི་རུང་བར་བྱེད་པའོ།། ‘འདིར་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ངེས་པ་སྨྲའོ་’ ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོར་གསུངས་པའི་དོན་འདི་ལ། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ངེས་པ་སྨྲའོ།། ‘ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་’ ཞེས་པ་འདིར། ཚིག་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཤེས་ནུས་པའི་ཕྱིར། དེར་ཅིའང་མ་བཤད་པར། ཚིག་ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་དགོངས་ནས་ ‘གནས་ནས་མ་བསྐྱོད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སོ་’ ཞེས་པ་འདི་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། ‘རྐུ་སེམས་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཆེད་དམ། གཞན་གྱི་ཆེད་དུ་བྱེད་འདོད་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་སོ།། ‘བཅོམ་པར་འདོད་པས་’ ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པ་བཞིན་དུ་རྐང་གཅིག་བཅོམ་པར་འདོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། ‘བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཅོག་པ་པོའམ་འདོར་བ་པོ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ཐོ་བས་བརྡུངས་ནས་གཅོག་པ་པོའམ། ཆུའམ་བྱེ་མ་བླུགས་ནས་ཕྱིར་ལུད་པར་བྱེད་པ་པོ་ལའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ‘མི་རིགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་’ ཞེས་པ་ནི་ལུང་གི་ཚིག་ཏུ་སྔ་མ་གཉིས་ལའང་ཉེས་བྱས་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ‘སྔ་མ་གཉིས་ལ་ཕམ་པའོ་’ ཞེས་པ་འདི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་གལ་ཏེ་ཁྱེད་རྣམས་ལ་སྙམ་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ‘མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པས་མི་རིགས་པ་ཉིད་བཀག་ནས། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ ‘གཞན་དུ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་པའོ།། Evameke vadantīti heṭṭhā vuttassa atthanayassa attanā anabhimatabhāvaṃ dassetvā sayaṃ aññathāpi pāḷiṃ aṭṭhakathañca saṃsanditvā atthaṃ dassetukāmo [Pg.179] ayaṃ panettha sārotiādimāha. Acāvetukāmovāti theyyacittena ṭhānā acāvetukāmova. Achaḍḍetukāmoyevāti etthāpi theyyacittenāti sambandhitabbaṃ. Idañhi theyyacittapakkhaṃ sandhāya vuttaṃ nāsetukāmatāpakkhassa vakkhamānattā. Tenevāha nāsetukāmatāpakkhe panātiādi. Itarathāpi yujjatīti theyyacittābhāvā ṭhānā cāvetukāmassāpi dukkaṭaṃ yujjatīti vuttaṃ hoti. ‘འདི་ལྟར་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ་’ ཞེས་པ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་དོན་གྱི་ཚུལ་ལ། རང་ཉིད་མི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་ནས། རང་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དུའང་ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་བསྡུར་ནས་དོན་སྟོན་པར་འདོད་པས། ‘འདིར་སྙིང་པོ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ‘མི་བསྐྱོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་གནས་ནས་མི་བསྐྱོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ།། ‘མི་འདོར་བར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ ‘རྐུ་སེམས་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། འདི་ནི་རྐུ་སེམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཏེ། བཅོམ་པར་འདོད་པའི་ཕྱོགས་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ ‘བཅོམ་པར་འདོད་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ‘གཞན་དུའང་རིགས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་རྐུ་སེམས་མེད་པའི་ཕྱིར་གནས་ནས་བསྐྱོད་པར་འདོད་པ་ལའང་ཉེས་བྱས་རིགས་སོ་ཞེས་པ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།། Bhūmaṭṭhakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. ས་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Ākāsaṭṭhakathāvaṇṇanā ནམ་མཁའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 96. Ākāsaṭṭhakathāyaṃ antovatthumhīti parikkhittassa vatthussa anto. Antogāmeti parikkhittassa gāmassa anto. Aparikkhitte pana vatthumhi gāme vā ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ. Aṭavimukhaṃ karoti…pe… rakkhatīti tena payogena tassa icchitaṭṭhānaṃ āgatattā rakkhati. Gāmato nikkhantassāti parikkhittagāmato nikkhantassa. Kapiñjaro nāma aññamaññaṃ yujjhāpanatthāya bālajanehi posāvaniyapakkhijāti. ༩༦. ནམ་མཁའི་འགྲེལ་བཤད་དུ། ‘ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་’ ཞེས་པ་ནི་ར་བས་བསྐོར་བའི་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུའོ།། ‘གྲོང་གི་ནང་དུ་’ ཞེས་པ་ནི་ར་བས་བསྐོར་བའི་གྲོང་གི་ནང་དུའོ།། ར་བས་མ་བསྐོར་བའི་ཁྱིམ་མམ་གྲོང་གི་ནང་དུ་ནི་གནས་པའི་ས་ཆ་ཉིད་གནས་ཡིན་ནོ།། ‘འབྲོག་གི་ཁར་བྱེད་དོ་...ལ།...སྲུང་ངོ་’ ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་དེས་དེའི་འདོད་པའི་གནས་སུ་མ་སོང་བའི་ཕྱིར་སྲུང་ངོ་།། ‘གྲོང་ནས་བྱུང་བ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ར་བས་བསྐོར་བའི་གྲོང་ནས་བྱུང་བ་ལའོ།། སྲེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་འཐབ་མོ་བཀྱེ་བའི་ཆེད་དུ་བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་གསོ་བར་བྱ་བའི་བྱའི་བྱེ་བྲག་གོ། Vehāsaṭṭhakathāvaṇṇanā བར་སྣང་གི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 97. Vehāsaṭṭhakathāyaṃ chinnamatte muttamatteti yathā chinnaṃ muttañca pakatiṭṭhāne na tiṭṭhati, tathā chedanaṃ mocanañca sandhāya vuttaṃ. ༩༧. བར་སྣང་གི་འགྲེལ་བཤད་དུ། ‘བཅད་མ་ཐག་པ་དང་ཐར་མ་ཐག་པ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་བཅད་པ་དང་ཐར་བ་དེ་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སུ་མི་གནས་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་གཅོད་པ་དང་གློད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། Udakaṭṭhakathāvaṇṇanā ཆུའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 98. Udakaṭṭhakathāyaṃ sandamānaudake nikkhittaṃ na tiṭṭhatīti āha ‘‘asandanake udake’’ti. Anāpattīti hatthavārapadavāresu dukkaṭāpattiyā abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Kaḍḍhatīti heṭṭhato osāreti. Sakalamudakanti daṇḍena phuṭṭhokāsagataṃ sakalamudakaṃ. Na udakaṃ ṭhānanti attanā kataṭṭhānassa aṭṭhānattā. Paduminiyanti padumagacche. Kalāpabandhanti hatthakavasena khuddakaṃ katvā baddhaṃ kalāpabaddhaṃ. Bhārabaddhaṃ nāma sīsabhārādivasena baddhaṃ. Muḷālanti kandaṃ. Pattaṃ vā pupphaṃ vāti idaṃ kaddamassa anto [Pg.180] pavisitvā ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Niddhamanatumbanti vāpiyā udakassa nikkhamananāḷaṃ. Udakavāhakanti mahāmātikaṃ. Avahārena so na kāretabboti iminā pāṇaṃ jīvitā voropane āpattiyā sabbattha na muccatīti dīpeti. Mātikaṃ āropetvāti khuddakamātikaṃ āropetvā. Maritvā…pe… tiṭṭhantīti ettha matamacchānaṃyeva tesaṃ santakattā amate gaṇhantassa natthi avahāro. ༩༨. ཆུའི་འགྲེལ་བཤད་དུ། འབབ་པའི་ཆུ་ལ་བཞག་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། ‘མི་འབབ་པའི་ཆུ་ལ་’ ཞེས་གསུངས་སོ།། ‘ལྟུང་བ་མེད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་ལག་པའི་ཐེངས་དང་རྐང་པའི་ཐེངས་རྣམས་སུ་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ‘འཐེན་ནོ་’ ཞེས་པ་ནི་འོག་ཏུ་བྱིང་བར་བྱེད་དོ།། ‘ཆུ་ཐམས་ཅད་’ ཞེས་པ་ནི་དབྱུག་པས་རེག་པའི་གནས་སུ་ཡོད་པའི་ཆུ་ཐམས་ཅད་དོ།། ‘ཆུ་ནི་གནས་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་གིས་བྱས་པའི་གནས་དེ་གནས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། ‘པདྨའི་ཚལ་དུ་’ ཞེས་པ་ནི་པདྨའི་ཤིང་ཚལ་ལའོ།། ‘ཆུན་པོར་བཅིངས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལག་པའི་ཚད་ཀྱིས་ชུང་ངུར་བྱས་ནས་བཅིངས་པའི་ཆུན་པོའོ།། ‘ཁུར་དུ་བཅིངས་པ་’ ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོའི་ཁུར་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་བཅིངས་པའོ།། ‘མུ་ལཱ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་པདྨའི་རྩ་བའོ།། ‘ལོ་མའམ་མེ་ཏོག་གོ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་འདམ་གྱི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས་གནས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ‘ཆུ་འབབ་པའི་སྦུ་གུ་’ ཞེས་པ་ནི་རྫིང་བུའི་ཆུ་འབབ་པའི་སྦུ་གུའོ།། ‘ཆུ་འདྲེན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ཡུར་བ་ཆེན་པོའོ།། ‘རྐུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་མི་བྱའོ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི་སྲོག་ཆགས་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱས་པའི་ལྟུང་བ་ལས་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་ཐར་བར་སྟོན་ཏོ།། ‘ཡུར་བ་ལ་བཀོད་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་ཡུར་བ་ཆུང་ངུ་ལ་བཀོད་ནས་སོ།། ‘ཤི་ནས་...ལ།...གནས་སོ་’ ཞེས་པ་འདིར། ཤི་བའི་ཉ་རྣམས་ཁོ་ན་དེ་དག་གི་ནོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མ་ཤི་བའི་ཉ་ལེན་པ་ལ་རྐུ་བ་མེད་དོ།། Nāvaṭṭhakathāvaṇṇanā གྲུའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 99. Nāvaṭṭhakathāyaṃ thullaccayampi pārājikampi hotīti ettha paṭhamaṃ ṭhānā acāvetvā mutte thullaccayaṃ, paṭhamaṃ pana ṭhānā cāvetvā mutte pārājikanti veditabbaṃ. Pāse baddhasūkaro viyātiādinā vuttaṃ sandhāyāha ‘‘tattha yutti pubbe vuttāevā’’ti. Vipannaṭṭhanāvāti visamavātehi desantaraṃ palātā, bhijjitvā vā vināsaṃ patvā udake nimujjitvā heṭṭhā bhūmitalaṃ appatvā sāmikehi ca apariccattālayā vuccati. Balavā ca vāto āgammāti iminā asati vāte ayaṃ payogo katoti dasseti. Puggalassa natthi avahāroti sukkhamātikāyaṃ ujukaraṇanayena vuttaṃ. Taṃ attano pādena anakkamitvā hatthena ca anukkhipitvā aññasmiṃ daṇḍādīsu bandhitvā ṭhapite yujjati, attano pādena akkamitvā hatthena ca ukkhipitvā ṭhitassa pana balavavātena chattacīvarādīsu pahaṭesu pakatiṃ vijahitvā daḷhataraṃ akkamanagahaṇādipayogo abhinavo kātabbo siyā. Itarathā chattacīvarādīni vā vigacchanti, avahārako vā sayaṃ patissati, nāvā ca tadā na gamissati. Tasmā īdise abhinavappayoge sati avahārena bhavitabbaṃ. Sukkhamātikāyaṃ ujukatāya udakāgamanakāle kātabbakiccaṃ natthīti taṃ idha nidassanaṃ na hoti. Dāsaṃ pana pakatiyā palāyantaṃ ‘‘sīghaṃ yāhī’’ti vatvā pakatigamanato turitagamanuppādanādinā idha nidassanena bhavitabbanti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Vāte āgatepi yattha atilahukattā nāvāya kañci payogaṃ akatvā pakatiyā avahārako tiṭṭhati, tatthidaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanti gahetabbaṃ. ༩༩. གྲུའི་འགྲེལ་བཤད་དུ། ‘ལྟུང་བ་སྦོམ་པོའང་འགྱུར་ལ་ཕམ་པའང་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་འདིར། ཐོག་མར་གནས་ནས་མ་བསྐྱོད་པར་གློད་ན་ལྟུང་བ་སྦོམ་པོའོ།། ཐོག་མར་གནས་ནས་བསྐྱོད་དེ་གློད་ན་ཕམ་པའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། ‘ཞགས་པས་བཅིངས་པའི་ཕག་པ་བཞིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཏེ། ‘དེ་ལ་རིགས་པ་ནི་སྔོན་བཤད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་སོ།། ‘བརླག་པའི་གྲུ་’ ཞེས་པ་ནི་རླུང་མི་མཐུན་པས་ཡུལ་གཞན་དུ་བསྐྱོད་པའམ། ཞིག་ནས་ཉམས་པར་གྱུར་ཏེ། ཆུར་བྱིང་ནས་འོག་གི་ས་གཞིར་མ་སླེབས་པ། བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆགས་པ་མ་བཏང་བའི་གྲུ་ལ་བརྗོད་དོ།། ‘རླུང་དྲག་པོ་འོངས་ནས་’ ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི་རླུང་མེད་ན་སྦྱོར་བ་འདི་བྱས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། ‘གང་ཟག་ལ་རྐུ་བ་མེད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཡུར་བ་སྐམ་པོ་སྲོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་སོ།། དེ་ནི་རང་གི་རྐང་པས་མ་མནན་ཅིང་ལག་པས་ཀྱང་མ་བཏེགས་པར། གཞན་གྱིས་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཏགས་ནས་བཞག་པ་ལ་རིགས་སོ།། འོན་ཀྱང་རང་གི་རྐང་པས་མནན་ཅིང་ལག་པས་བཏེགས་ནས་གནས་པ་ལ་ནི། རླུང་དྲག་པོས་གདུགས་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྡེག་པ་ན། རང་བཞིན་བཏང་ནས་དམ་པོར་མནན་པ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་གསར་པ་བྱ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ།། གཞན་དུ་ན་གདུགས་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་འཐོར་བར་འགྱུར་རམ། རྐུ་བ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱང་འགྱེལ་བར་འགྱུར་རམ། གྲུ་དེའང་དེའི་ཚེ་མི་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ལྟ་བུའི་སྦྱོར་བ་གསར་པ་ཡོད་ན་རྐུ་བར་འགྱུར་རོ།། ‘ཡུར་བ་སྐམ་པོ་དྲང་པོར་བྱས་པས་ཆུ་འོངས་པའི་དུས་སུ་བྱ་བའི་བྱ་བ་མེད་དོ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ནི་འདིར་དཔེ་མ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་བྲོས་པའི་བྲན་གཡོག་ལ་ ‘མྱུར་དུ་སོང་ཞིག་’ ཞེས་སྨྲས་ནས། རང་བཞིན་གྱི་འགྲོས་ལས་མྱུར་བའི་འགྲོས་སྐྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས། འདིར་དཔེ་རུ་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་པ་ནི་བདག་ཅག་གི་འདོད་པ་ཡིན་པས། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་གཟུང་བར་བྱའོ།། རླུང་འོངས་ནའང་གྲུ་ཤིན་ཏུ་ཡང་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་གང་ཡང་མི་བྱེད་པར་རང་བཞིན་གྱིས་རྐུ་བ་པོ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེར། དེར་འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། Yānaṭṭhakathāvaṇṇanā བཞོན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 100. Yānaṭṭhakathāyaṃ [Pg.181] ubhosu passesūti catunnaṃ thambhānaṃ upari caturassaṃ dārusaṅghāṭaṃ āropetvā tassa vāmadakkhiṇapassesu ubhosu vātātapādiparissayavinodanatthaṃ garuḷapakkhino ubho pakkhā viya katā sandamānikā. Dukayuttassāti dvīhi goṇehi yuttassa. Ayuttakanti goṇehi ayuttaṃ. Kappakatāti dvinnaṃ sikhānaṃ sandhiṭṭhāne gosiṅgāni viya dve koṭiyo ṭhapetvā upatthambhanī kappakatā nāma, sā dvīhipi koṭīhi bhūmiyaṃ patiṭṭhāti, tenāha ‘‘cha ṭhānānī’’ti. Tīṇi vā cattāri vā ṭhānānīti akappakatāya upatthambhaniyā ca dvinnaṃ cakkānañca vasena tīṇi ṭhānāni, kappakatāya vasena cattāri ṭhānāni, tathā pathaviyaṃ ṭhapitassa tīṇi ṭhānānīti sambandho. Akkhasīsehīti akkhadāruno dvīhi koṭīhi. Akkhuddhīhīti akkhadārunā sampaṭicchakā heṭṭhimabhāge kappakatā dve dārukhaṇḍā akkhuddhiyo nāma, tāsaṃ kappakatānaṃ dvinnaṃ kappasīsāni cattāri idha ‘‘akkhuddhiyo’’ti vuccanti, tenāha ‘‘catūhi ca akkhuddhīhī’’ti. Tāhi patiṭṭhitāhi patiṭṭhitaṭṭhānāni cattāri dhurena patiṭṭhitaṭṭhānaṃ ekanti pañca ṭhānāni honti. Uddhiyova ‘‘uddhikhāṇukā’’ti vuttā, uddhikhāṇukānaṃ abhāve akkhasīsānaṃ patiṭṭhānokāsaṃ dassento āha samameva bāhaṃ katvātiādi. Tattha samamevāti uddhiyo heṭṭhā anolambetvā bāhuno heṭṭhimabhāgaṃ samaṃ katvā dvinnaṃ bāhudārūnaṃ majjhe akkhasīsappamāṇena chiddaṃ katvā tattha akkhasīsāni pavesitāni honti, tena bāhānaṃ heṭṭhābhāgaṃ sabbaṃ bhūmiṃ phusitvā tiṭṭhati, tenāha ‘‘sabbaṃ pathaviṃ phusitvā tiṭṭhatī’’ti. Sesaṃ nāvāyaṃ vuttasadisanti iminā yadi pana taṃ evaṃ gacchantaṃ pakatigamanaṃ pacchinditvā aññaṃ disābhāgaṃ neti, pārājikaṃ. Sayameva yaṃ kiñci ṭhānaṃ sampattaṃ ṭhānā acālentova vikkiṇitvā gacchati, nevatthi avahāro, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotīti imaṃ nayaṃ atidisati. ༡༠༠. ཤིང་རྟའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཕྱོགས་གཉིས་པོ་ལའོ་"ཞེས་པ་ནི། ཀ་བ་བཞིའི་སྟེང་དུ་གྲུ་བཞིའི་ཤིང་གདུང་བཞག་སྟེ། དེའི་གཡོན་གཡས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་རླུང་དང་ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་ཉེར་འཚེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། མཁའ་ལྡིང་གི་གཤོག་པ་གཉིས་ལྟར་བྱས་པའི་ཁྱོགས་ཤིང་ཡིན། "ཟུང་གིས་སྦྱར་བ་ལའོ་"ཞེས་པ་ནི། གླང་གཉིས་ཀྱིས་སྦྱར་བ་ལའོ།། "མ་སྦྱར་བ་"ཞེས་པ་ནི། གླང་གིས་མ་སྦྱར་བའོ།། "རུང་བར་བྱས་པ་"ཞེས་པ་ནི། ཤིང་གཉིས་ཀྱི་མཐུད་མཚམས་སུ་བ་ལང་གི་རྭ་ལྟར་རྩེ་མོ་གཉིས་བཞག་ནས་བཏེགས་པའི་ཤིང་རྟའི་རྟེན་ཡོངས་སུ་རུང་བར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་རྩེ་མོ་གཉིས་ཀས་ས་ལ་གནས་པས། དེའི་ཕྱིར་ "གནས་དྲུག་གོ་"ཞེས་གསུངས། "གནས་གསུམ་མམ་བཞིའོ་"ཞེས་པ་ནི། རུང་བར་མ་བྱས་པའི་རྟེན་ཤིང་དང་འཁོར་ལོ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་གསུམ་དང་། རུང་བར་བྱས་པའི་དབང་གིས་གནས་བཞི་སྟེ། དེ་བཞིན་ས་ལ་བཞག་པའི་ཤིང་རྟའི་གནས་གསུམ་མོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། "སྲོག་ཤིང་གི་མགོ་བོ་དག་གིས་"ཞེས་པ་ནི། སྲོག་ཤིང་གི་རྩེ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་སོ།། "སྲོག་ཤིང་འདེགས་བྱེད་དག་གིས་"ཞེས་པ་ནི། སྲོག་ཤིང་འདེགས་བྱེད་དེ་འོག་གི་ཆར་རུང་བར་བྱས་པའི་ཤིང་དུམ་གཉིས་ལ་སྲོག་ཤིང་འདེགས་བྱེད་ཅེས་བྱ་ལ། རུང་བར་བྱས་པའི་དེ་གཉིས་ཀྱི་རུང་བའི་མགོ་བོ་བཞི་པོ་འདིར་ "སྲོག་ཤིང་འདེགས་བྱེད་"ཅེས་བརྗོད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ "སྲོག་ཤིང་འདེགས་བྱེད་བཞི་དག་གིས་ཀྱང་"ཞེས་གསུངས། དེ་དག་ས་ལ་གནས་པས་གནས་ས་བཞི་དང་། གཉའ་ཤིང་གིས་གནས་ས་གཅིག་སྟེ་གནས་ལྔ་འགྱུར་རོ།། སྲོག་ཤིང་འདེགས་བྱེད་ཉིད་ལ་ "འདེགས་བྱེད་ཀྱི་ཕུར་པ་"ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདེགས་བྱེད་ཀྱི་ཕུར་པ་མེད་པའི་ཚེ་སྲོག་ཤིང་གི་མགོ་བོ་གནས་པའི་གོ་སྐབས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ "གཤོག་པ་མཉམ་པར་བྱས་ཏེ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། དེ་ལ་ "མཉམ་པ་ཉིད་"ཅེས་པ་ནི། འདེགས་བྱེད་རྣམས་འོག་ཏུ་མ་དཔྱངས་པར་གཤོག་པའི་འོག་གི་ཆ་མཉམ་པར་བྱས་ནས། གཤོག་ཤིང་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་སྲོག་ཤིང་གི་མགོ་བོའི་ཚད་དང་མཐུན་པའི་བུ་ག་བྱས་ཏེ། དེར་སྲོག་ཤིང་གི་མགོ་བོ་རྣམས་བཅུག་པ་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་གཤོག་པའི་འོག་གི་ཆ་ཐམས་ཅད་ས་ལ་རེག་སྟེ་གནས་པས། དེའི་ཕྱིར་ "ས་ཐམས་ཅད་ལ་རེག་སྟེ་གནས་སོ་"ཞེས་གསུངས། "ལྷག་མ་ནི་གྲུ་ལ་བཤད་པ་དང་འདྲའོ་"ཞེས་པས་ནི། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་འགྲོ་བཞིན་པ་དེའི་རང་བཞིན་གྱི་འགྲོ་བ་བཅད་དེ་ཕྱོགས་གཞན་དུ་ཁྲིད་ན་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ།། རང་ཉིད་གནས་གང་ཡང་རུང་བར་སླེབས་པ་ན་གནས་དེ་ལས་མ་གཡོས་པར་བཙོངས་ཏེ་འགྲོ་ན། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་མེད་ཀྱང་། བཅོལ་བའི་རྫས་འཇལ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཚུལ་འདི་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། Bhāraṭṭhakathāvaṇṇanā ཁུར་གྱི་འགྲེལ་བཤད་བཤད་པ། 101. Bhāraṭṭhakathāyaṃ bhāraṭṭhanti mātikāpadassa bhāro nāmāti idaṃ atthadassananti āha ‘‘bhāroyeva bhāraṭṭha’’nti. Purimagaleti galassa purimabhāge. Galavāṭakoti gīvāya uparimagalavāṭako. Uraparicchedamajjheti [Pg.182] urapariyantassa majjhe. Sāmikehi anāṇattoti idaṃ yadi sāmikehi ‘‘imaṃ bhāraṃ netvā asukaṭṭhāne dehī’’ti āṇatto bhaveyya, tadā tena gahitabhaṇḍaṃ upanikkhittaṃ siyā, tañca theyyacittena sīsādito oropentassāpi avahāro na siyā, sāmikānaṃ pana dhuranikkhepe eva siyāti tato upanikkhittabhaṇḍabhāvato viyojetuṃ vuttaṃ, teneva vakkhati ‘‘tehi pana anāṇattattā pārājika’’nti. Ghaṃsantoti sīsato anukkhipanto, yadi ukkhipeyya, ukkhittamatte pārājikaṃ, tenāha sīsato kesaggamattampītiādi. Yo cāyanti yo ayaṃ vinicchayo. ༡༠༡. ཁུར་གྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཁུར་གྱི་དོན་"ཞེས་པའི་མ་མོའི་ཚིག་གི་དོན་ནི། "ཁུར་ཞེས་བྱ་བ་"འདི་ཉིད་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་པས་ "ཁུར་ཉིད་ཁུར་གྱི་དོན་ཏོ་"ཞེས་གསུངས། "མགྲིན་པའི་མདུན་དུ་"ཞེས་པ་ནི། མགྲིན་པའི་མདུན་གྱི་ཆར། "མགྲིན་པའི་ལྷིང་བུ་"ཞེས་པ་ནི། སྐེའི་སྟེང་གི་མགྲིན་པའི་ལྷིང་བུའོ།། "བྲང་གི་མཚམས་ཀྱི་དབུས་སུ་"ཞེས་པ་ནི། བྲང་གི་མཐའི་དབུས་སུའོ།། "བདག་པོས་མ་བསྒོ་བ་"ཞེས་པ་འདི་ནི། གལ་ཏེ་བདག་པོ་དག་གིས་ "ཁུར་འདི་ཁྱེར་ཏེ་ཡུལ་འདི་ཞིག་ཏུ་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་བསྒོས་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་དེས་བླངས་པའི་རྫས་ནི་བཅོལ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་མགོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕབ་ཀྱང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། བདག་པོ་དག་གིས་ཁུར་བོར་བའི་ཚེ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེས་ན་བཅོལ་བའི་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ་ལས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། "དེ་དག་གིས་མ་བསྒོ་བའི་ཕྱིར་ཕམ་པའོ་"ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།། "བརྡར་བ་"ཞེས་པ་ནི། མགོ་བོ་ལས་ཡར་མ་བཏེགས་པར། གལ་ཏེ་ཡར་བཏེགས་ན། བཏེགས་མ་ཐག་ཏུ་ཕམ་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ "མགོ་བོ་ལས་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ཡང་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། "གང་ཡང་འདི་"ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པར་དཔྱད་པ་གང་ཡིན་པ་འདིའོ།། Ārāmaṭṭhakathāvaṇṇanā ཀུན་དགའ་རྭ་བའི་འགྲེལ་བཤད་བཤད་པ། 102. Ārāmaṭṭhakathāyaṃ ārāmaṃ abhiyuñjatīti idaṃ abhiyogakaraṇaṃ paresaṃ bhūmaṭṭhabhaṇḍādīsupi kātuṃ vaṭṭatiyeva. Ārāmādithāvaresu pana yebhuyyena abhiyogavaseneva gahaṇasambhavato ettheva pāḷiyaṃ abhiyogo vutto, iti iminā nayena sabbatthāpi sakkā ñātunti gahetabbaṃ. Adinnādānassa payogattāti sahapayogamāha. Vatthumhiyeva katapayogattā sahapayogavasena hetaṃ dukkaṭaṃ. Sayampīti abhiyuñjakopi. ‘‘Kiṃ karomi kiṃ karomī’’ti evaṃ kiṅkārameva paṭissuṇanto viya caratīti kiṅkārapaṭissāvī, tassa bhāvo kiṅkārapaṭissāvibhāvo, tasmiṃ, attano vasavattibhāveti vuttaṃ hoti. Ukkocanti lañjaṃ. Sabbesaṃ pārājikanti kūṭavinicchayikādīnaṃ. Ayaṃ vatthusāmītiādikassa ubhinnaṃ dhuranikkhepakaraṇahetuno payogassa karaṇakkhaṇeva pārājikaṃ hotīti veditabbaṃ. Sace pana sāmikassa vimati ca dhuranikkhepo ca kamena uppajjanti, payogasamuṭṭhāpakacittakkhaṇe pārājikameva hoti, na thullaccayaṃ. Yadi vimatiyeva uppajjati, tadā thullaccayamevāti veditabbaṃ, ayaṃ nayo sabbattha yathānurūpaṃ gahetabbo. Dhuranikkhepavaseneva parājayoti sāmiko ‘‘ahaṃ na muccāmī’’ti dhuraṃ anikkhipanto aṭṭo parājito nāma na hotīti dasseti. ༡༠༢. ཀུན་དགའ་རྭ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཀུན་དགའ་རྭ་བ་ལ་རྩོད་པ་བྱེད་པ་"ཞེས་པ་འདིར། རྩོད་པ་བྱེད་པ་འདི་ནི་གཞན་གྱི་ས་ལ་གནས་པའི་རྫས་ལ་སོགས་པ་ལའང་བྱ་བར་རུང་བ་ཉིད་དོ།། ཀུན་དགའ་རྭ་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྟན་པའི་རྫས་རྣམས་ལ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྩོད་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་ལེན་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་དུ་ལུང་ལས་རྩོད་པ་གསུངས་ཏེ། ཚུལ་འདིས་ཐམས་ཅད་དུའང་ཤེས་པར་ནུས་སོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། "མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་"ཞེས་པས་ནི། ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་གསུངས། དངོས་པོ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་འདི་ནི་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ།། "རང་ཉིད་ཀྱང་"ཞེས་པ་ནི། རྩོད་པ་བྱེད་པའང་། "ཅི་བྱ། ཅི་བྱ་"ཞེས་འདི་ལྟར་ཅི་བྱ་བ་ཁས་ལེན་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པས་ན། ཅི་བྱ་བ་ཁས་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཅི་བྱ་བ་ཁས་ལེན་པའི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་ལ་རང་གི་དབང་དུ་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། "ཕྱག་རྒྱ་"ནི་ལྐོག་རྔན་ནོ།། "ཐམས་ཅད་ལ་ཕམ་པའོ་"ཞེས་པ་ནི། གཡོ་སྒྱུས་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ།། "འདི་ནི་དངོས་པོའི་བདག་པོའོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ཀས་ཁུར་འདོར་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་སྦྱོར་བ་བྱེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། གལ་ཏེ་བདག་པོའི་ཐེ་ཚོམ་དང་ཁུར་འདོར་བ་གཉིས་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་ན། སྦྱོར་བ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཕམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་མི་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་ཐེ་ཚོམ་ཁོ་ན་སྐྱེ་ན། དེའི་ཚེ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཚུལ་འདི་ཐམས་ཅད་དུ་ཅི་རིགས་པར་བཟུང་བར་བྱའོ།། "ཁུར་འདོར་བའི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་ཕམ་པའོ་"ཞེས་པས་ནི། བདག་པོས་ "བདག་མི་གཏོང་ངོ་"ཞེས་ཁུར་མ་བོར་བར་རྩོད་པ་བྱས་ན། ཕམ་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། Vihāraṭṭhakathāvaṇṇanā གཙུག་ལག་ཁང་གི་འགྲེལ་བཤད་བཤད་པ། 103. Vihāraṭṭhakathāyaṃ [Pg.183] vihāranti upacārasīmāsaṅkhātaṃ sakalaṃ vihāraṃ. Pariveṇanti tassa vihārassa abbhantare visuṃ visuṃ pākārādiparicchinnaṭṭhānaṃ. Āvāsanti ekaṃ āvasathamattaṃ. Gaṇasantake paricchinnasāmikattā sakkā dhuraṃ nikkhipāpetunti āha ‘‘dīghabhāṇakādibhedassa pana gaṇassā’’ti. Idhāpi sace ekopi dhuraṃ na nikkhipati, rakkhatiyeva. Esa nayo bahūnaṃ santake sabbattha. ༡༠༣. གཙུག་ལག་ཁང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "གཙུག་ལག་ཁང་"ཞེས་པ་ནི། ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚམས་སུ་བགྲང་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་མཐའ་དག་གོ། "ཀུན་དགའ་རྭ་བ་"ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་དེའི་ནང་དུ་སོ་སོར་ར་བ་ལ་སོགས་པས་བཅད་པའི་གནས་སོ།། "གནས་ཁང་"ཞེས་པ་ནི། གནས་ཁང་གཅིག་ཙམ་མོ།། དགེ་འདུན་གྱི་རྫས་ལ་བདག་པོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཁུར་འདོར་དུ་བཅུག་པར་ནུས་སོ་ཞེས་པས། "མདོ་སྡེ་རིང་པོ་སྒྲོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་ཚོགས་ཀྱི་ནི་"ཞེས་གསུངས། འདིར་ཡང་གལ་ཏེ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཁུར་མ་བོར་ན། སྲུང་བ་ཉིད་དོ།། ཚུལ་འདི་ནི་མང་པོའི་རྫས་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Khettaṭṭhakathāvaṇṇanā ཞིང་གི་འགྲེལ་བཤད་བཤད་པ། 104. Khettaṭṭhakathāyaṃ nirumbhitvā vātiādīsu gaṇhantassāti paccekaṃ yojetabbaṃ, tattha nirumbhitvā gahaṇaṃ nāma vīhisīsaṃ acchinditvā yathāṭhitameva hatthena gahetvā ākaḍḍhitvā bījamattasseva gahaṇaṃ. Ekamekanti ekaṃ vīhisīsaṃ. Yasmiṃ bīje vātiādi nirumbhitvā gahaṇādīsu yathākkamaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Tasmiṃ bandhanā mocitamatte’’ti vacanato tasmiṃ bījādimhi bandhanā mutte sati tato anapanītepi ṭhānantarassa abhāvā pārājikameva. Yassa pana sīsādikassa santarādinā saha saṃsibbanaṃ vā ekābaddhatā vā hoti, tassa bandhanā mocite thullaccayaṃ, itaraṭṭhānato mocite pārājikanti gahetabbaṃ, tenāha vīhināḷantiādi. Sabhusanti palālasahitaṃ. Khīlenāti khāṇukena. Ettha ca khīlasaṅkamanādīsu sahapayogo dhuranikkhepo cāti ubhayaṃ sambhavati. Khīlasaṅkamanādi ettha sahapayogo. Tasmiñca kate yadi sāmikā dhuraṃ na nikkhipanti puna gaṇhitukāmāva honti, na tāva avahāro, ‘‘khīlaṃ saṅkāmetvā khettādiṃ asuko rājavallabho bhikkhu gaṇhitukāmo’’ti ñatvā tassa balaṃ kakkhaḷādibhāvañca nissāya khīlasaṅkamanādikiriyāniṭṭhānato paṭhamameva sāmikā dhuraṃ nikkhipanti, na avahāro etassa payoganiṭṭhānato puretarameva dhurassa nikkhittattā. Yadā pana khīlasaṅkamanādipayogeneva dhuranikkhepo hoti, tadāyeva avahāro, tenevettha ‘‘tañca kho sāmikānaṃ dhuranikkhepenā’’ti vuttaṃ. Khīlādīnaṃ saṅkamitabhāvaṃ ajānitvā sāmikānaṃ sampaṭicchanampettha dhuranikkhepoti veditabbo. Evaṃ sabbatthāti yathāvuttamatthaṃ rajjusaṅkamanādīsupi atidisati. Yaṭṭhinti mānadaṇḍaṃ. Ekasmiṃ anāgate thullaccayaṃ, tasmiṃ āgate pārājikanti [Pg.184] sace dārūni nikhaṇitvā tattakeneva gaṇhitukāmo hoti, avasāne dārumhi pārājikaṃ. Sace tattha kaṇṭakasākhādīhi pādānaṃ antaraṃ paṭicchādetvā kassaci appavesārahaṃ katvā gahetukāmo hoti, avasānasākhāya pārājikaṃ, tenāha ‘‘sākhāparivāreneva attano kātuṃ sakkotī’’ti, dārūni ca nikhaṇitvā sākhāparivārañca katvā eva attano santakaṃ kātuṃ sakkotīti attho. Khettamariyādanti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘kedārapāḷi’’nti vuttaṃ. Idañca khīlasaṅkamanādinā gahaṇaṃ ārāmādīsupi labbhateva. ༡༠༤. ཞིང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "བཀག་སྟེ་འཛིན་པའམ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། "འཛིན་པ་པོ་ལའོ་"ཞེས་སོ་སོར་སྦྱར་བར་བྱའོ།། དེ་ལ་བཀག་སྟེ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འབྲས་ཀྱི་སྙེ་མ་མ་བཅད་པར་གནས་པ་དེ་ཉིད་ལག་པས་བཟུང་སྟེ་འཐེན་ནས་ས་བོན་ཙམ་ལེན་པའོ།། "རེ་རེ་"ཞེས་པ་ནི། འབྲས་ཀྱི་སྙེ་མ་རེ་རེའོ།། "ས་བོན་གང་ལ་ཡང་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། བཀག་སྟེ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།། "དེ་ཉིད་བཅིངས་པ་ལས་གྲོལ་མ་ཐག་ཏུ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ས་བོན་དེ་ཉིད་བཅིངས་པ་ལས་གྲོལ་བར་གྱུར་ཚེ། དེ་ལས་གཞན་དུ་མ་བསལ་ཡང་གནས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕམ་པ་ཉིད་དོ།། གང་གི་སྙེ་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་འདྲེས་པའམ་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ན། དེ་ཉིད་བཅིངས་པ་ལས་གྲོལ་བར་བྱས་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་། གནས་གཞན་ལས་གྲོལ་བར་བྱས་ན་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ "འབྲས་ཀྱི་སྦུ་གུ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། "ཕུབ་མ་དང་བཅས་པ་"ཞེས་པ་ནི། སོག་མ་དང་ལྷན་ཅིག་པའོ།། "ཕུར་པས་"ཞེས་པ་ནི། ཤིང་ཕུར་གྱིས་སོ།། འདིར་ཡང་ཕུར་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་དང་ཁུར་འདོར་བ་གཉིས་ཀ་སྲིད་དོ།། འདིར་ཕུར་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བའོ།། དེ་བྱས་པ་ན་གལ་ཏེ་བདག་པོ་དག་གིས་ཁུར་མ་བོར་བར་སླར་ཡང་ལེན་འདོད་པ་ཁོ་ནར་གྱུར་ན། དེ་སྲིད་དུ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།། "ཕུར་པ་སྤོས་ཏེ་ཞིང་ལ་སོགས་པ་འདི་ཞེ་སྡང་ཅན་ནམ་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་ཕྱི་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་འདིས་ལེན་པར་འདོད་དོ་"ཞེས་ཤེས་ནས། དེའི་མཐུ་དང་གཏུམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཕུར་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མ་རྫོགས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་བདག་པོ་དག་གིས་ཁུར་འདོར་ན། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདིའི་སྦྱོར་བ་མ་རྫོགས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་ཁུར་བོར་བའི་ཕྱིར། གང་གི་ཚེ་ཕུར་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཁུར་འདོར་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་ཁོ་ནར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ "དེ་ཡང་བདག་པོ་དག་གིས་ཁུར་བོར་བས་སོ་"ཞེས་གསུངས། ཕུར་པ་ལ་སོགས་པ་སྤོས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཤེས་པར་བདག་པོ་དག་གིས་ཁས་ལེན་པའང་འདིར་ཁུར་འདོར་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་"ཞེས་པས་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་དེ་ཐག་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། "དབྱུག་པ་"ཞེས་པ་ནི། འཇལ་བྱེད་ཀྱི་དབྱུག་པའོ།། གཅིག་མ་འོངས་པར་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་། དེ་འོངས་པ་ན་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་ཤིང་རྣམས་བཙུགས་ཏེ་དེ་ཙམ་གྱིས་ལེན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ན། མཐར་ཤིང་བཙུགས་པ་ན་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་དེར་ཚེར་མའི་ཡལ་ག་ལ་སོགས་པས་རྐང་པའི་བར་བཀབ་སྟེ། སུ་ཡང་འཇུག་མི་རུང་བར་བྱས་ནས་ལེན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ན། མཐའི་ཡལ་ག་བཙུགས་པ་ན་ཕམ་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ "ཡལ་གའི་ར་བས་ཁོ་ནར་རང་གི་བྱེད་པར་ནུས་སོ་"ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཤིང་རྣམས་ཀྱང་བཙུགས་ནས་ཡལ་གའི་ར་བའང་བྱས་ཏེ་ཁོ་ནར་རང་གི་རྫས་སུ་བྱེད་པར་ནུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "ཞིང་གི་མཚམས་"ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "ཞིང་གི་ཡུར་མ་"ཞེས་གསུངས། ཕུར་པ་སྤོ་བ་ལ་སོགས་པས་ལེན་པ་འདི་ནི་ཀུན་དགའ་རྭ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཐོབ་པ་ཉིད་དོ།། Vatthuṭṭhakathāvaṇṇanā གཞི་སའི་འགྲེལ་བཤད་བཤད་པ། 105. Vatthuṭṭhakathāyaṃ tiṇṇaṃ pākārānanti iṭṭhakasilādārūnaṃ vasena tiṇṇaṃ pākārānaṃ. ༡༠༥. གཞི་སའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ར་བ་གསུམ་པོ་དག་གི་"ཞེས་པ་ནི། སོ་ཕག་དང་། རྡོ་དང་། ཤིང་གི་དབང་གིས་ར་བ་གསུམ་པོ་དག་གིའོ།། 106. Gāmaṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāmo nāmā’’ti pāḷiyaṃ na vuttaṃ sabbaso gāmalakkhaṇassa pubbe vuttattā. ༡༠༦. གྲོང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "གྲོང་ཞེས་བྱ་བ་"ཞེས་པ་ལུང་ལས་མ་གསུངས་ཏེ། གྲོང་གི་མཚན་ཉིད་མཐའ་དག་སྔོན་དུ་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā དགོན་པའི་འགྲེལ་བཤད་བཤད་པ། 107. Araññaṭṭhakathāyaṃ vinivijjhitvāti ujukameva vinivijjhitvā. Lakkhaṇacchinnassāti araññasāmikānaṃ hatthato kiṇitvā gaṇhantehi kataakkharādisaññāṇassa. Challiyā pariyonaddhanti iminā sāmikānaṃ nirāpekkhatāya cirachaḍḍitabhāvaṃ dīpeti, tenāha ‘‘gahetuṃ vaṭṭatī’’ti. Yadi sāmikānaṃ sāpekkhatā atthi, na vaṭṭati. Tāni katāni ajjhāvutthāni ca hontīti tāni gehādīni katāni pariniṭṭhitāni manussehi ca ajjhāvutthāni ca honti. Dārūnīti gehādīnaṃ katattā avasiṭṭhadārūni. Gahetuṃ vaṭṭatīti sāmikānaṃ anālayattā vuttaṃ, te ca yadi gahaṇakāle disvā sālayā hutvā vārenti, gahetuṃ na vaṭṭatiyeva. ‘‘Dehī’’ti vutte dātabbamevāti ‘‘dehī’’ti vutte ‘‘dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā gacchantassa ‘‘dehī’’ti avutte adatvā gamane āpatti natthi. Pacchāpi tehi codite dātabbameva. ༡༠༧. དགོན་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཕུག་ནས་"ཞེས་པ་ནི། དྲང་པོར་ཕུག་ནས་སོ།། "མཚན་མ་བཅད་པ་"ཞེས་པ་ནི། ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོ་དག་གི་ལག་ནས་ཉོས་ཏེ་ལེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མའོ།། "ཤུན་པས་གཡོགས་པ་"ཞེས་པས་ནི། བདག་པོ་དག་གིས་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཡུན་རིང་དུ་བོར་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ "བླང་བར་རུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས། གལ་ཏེ་བདག་པོ་དག་གི་ལྟོས་པ་ཡོད་ན། མི་རུང་ངོ་།། "དེ་དག་བྱས་ཤིང་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་"ཞེས་པ་ནི། ཁང་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་བྱས་ཤིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱས་པའོ།། "ཤིང་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི། ཁང་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མར་ལུས་པའི་ཤིང་རྣམས་སོ།། "བླང་བར་རུང་ངོ་"ཞེས་པ་ནི། བདག་པོ་དག་གི་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་གལ་ཏེ་ལེན་པའི་ཚེ་མཐོང་ནས་ཆགས་པ་དང་བཅས་ཏེ་འགོག་ན། བླང་བར་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ།། "བྱིན་ཅིག་ཅེས་བྱས་ཚེ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི། "བྱིན་ཅིག་"ཅེས་བྱས་ཚེ་ "སྦྱིན་ནོ་"ཞེས་ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ་འགྲོ་བ་ལ། "བྱིན་ཅིག་"ཅེས་མ་བཤད་པས་མ་བྱིན་པར་འགྲོ་བ་ན་ལྟུང་བ་མེད་དོ།། ཕྱིས་ཀྱང་དེ་དག་གིས་བསྐུལ་ཚེ་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ།། Adisvā gacchati, bhaṇḍadeyyanti suddhacittena gatassa bhaṇḍadeyyaṃ. Ārakkhaṭṭhānampi suddhacittena atikkamitvā theyyacitte uppannepi avahāro natthi [Pg.185] ārakkhaṭṭhānassa atikkantattā. Keci pana ‘‘yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati, pārājikamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘ārakkhaṭṭhānaṃ patvā…pe… assatiyā atikkamatī’’ti, sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamatītiādinā (pārā. aṭṭha. 1.107) ca ārakkhaṭṭhānātikkameyeva āpattiyā vuccamānattā, ārakkhaṭṭhānātikkamameva sandhāya ‘‘idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikamevā’’ti vuttaṃ. Yañca ‘‘yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi ārakkhaṭṭhānato bahi pārājikāpajjanassa kāraṇaṃ na hoti bhaṇḍadeyyabhāvasseva kāraṇattā. Tesaṃ santakatteneva hi bahi katassāpi bhaṇḍadeyyaṃ jātaṃ, itarathā ca bhaṇḍadeyyampi na siyā suṅkaghātātikkame viya. Addhikehi dinnameva suṅkikānaṃ santakaṃ hoti, nādinnaṃ, tena taṃ ṭhānaṃ yato kutoci paccayato suddhacittena atikkantassa bhaṇḍadeyyampi na hoti. Idha pana araññasāmikānaṃ santakattā sabbatthāpi bhaṇḍadeyyameva hoti, tenevetaṃ araññe ārakkhaṭṭhānaṃ suṅkaghātatopi garutaraṃ jātaṃ. Yadi hi ārakkhaṭṭhānato bahipi theyyacitte sati avahāro bhaveyya, ārakkhaṭṭhānaṃ patvātiādinā ṭhānaniyamo niratthako siyā yattha katthaci theyyacitte uppanne pārājikanti vattabbato. Tasmā ārakkhaṭṭhānato bahi theyyacittena gacchantassa avahāro na bhavati evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Idaṃ pana theyyacittena pariharantassāti yasmiṃ padese atikkante tesaṃ araññaṃ ārakkhaṭṭhānañca atikkanto nāma hoti, taṃ padesaṃ ākāsenāpi atikkamanavasena gacchantassāpīti attho. “མ་མཐོང་བར་འགྲོ་བ། བྷཎྜདེཡྻ་ (བཅོལ་བའི་ནོར་རམ་བདག་པོར་སྤྲོད་བྱའི་དངོས་པོ་) ཞེས་པ་ནི་བསམ་པ་དག་པས་སོང་བའི་དགེ་སློང་ལ་བྷཎྜདེཡྻ་ (བདག་པོར་སྤྲོད་བྱའི་དངོས་པོ་) ཉིད་དོ། །སྲུང་བའི་གནས་ལའང་བསམ་པ་དག་པས་འདས་ནས་རྐུ་སེམས་སྐྱེས་ཀྱང་། སྲུང་བའི་གནས་ལས་འདས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རྐུ་བ་མེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གང་ཡང་རུང་བའི་གནས་སུ་ཁྱེར་བའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོ་ཁོ་ནའི་དབང་བའི་ཕྱིར། སླར་ཡང་རྐུ་སེམས་སྐྱེད་དེ་འགྲོ་ན། ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་སྨྲ་མོད། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། “སྲུང་བའི་གནས་སུ་སླེབས་ནས། །ལས་…པེ…། དྲན་པ་མེད་པར་འདའོ། །” ཞེས་དང་། “བཙན་ཐབས་སུ་གནས་དེ་ལས་འདའོ། །” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྲུང་བའི་གནས་ལས་འདའ་བ་ཁོ་ན་ལ་ལྟུང་བ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲུང་བའི་གནས་ལས་འདའ་བ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས། “འདི་ནི་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་གཡོལ་ཏེ་ནམ་མཁའ་ལས་འགྲོ་བའང་ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཡང་“གང་ཡང་རུང་བའི་གནས་སུ་ཁྱེར་བའི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོ་ཁོ་ནའི་དབང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་དེའང་། སྲུང་བའི་གནས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཕམ་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་མི་འགྱུར་ཏེ། བྷཎྜདེཡྻའི་དངོས་པོ་ཉིད་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་དབང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་དུ་སོང་བའང་བྷཎྜདེཡྻར་འགྱུར་ལ། གཞན་དུ་ནི་ཤོ་གམ་གྱི་གནས་ལས་འདས་པ་བཞིན་དུ་བྷཎྜདེཡྻའང་མི་འགྱུར་རོ། །ལམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་པ་ཁོ་ན་ཤོ་གམ་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་བར་འགྱུར་གྱི། མ་བྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་གནས་དེ་ལས་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཡང་རུང་བས་བསམ་པ་དག་པས་འདས་པ་ལ་བྷཎྜདེཡྻའང་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་ནི་ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོའི་དབང་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དུའང་བྷཎྜདེཡྻ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ནགས་ཚལ་གྱི་སྲུང་བའི་གནས་འདི་ནི་ཤོ་གམ་གྱི་གནས་ལས་ཀྱང་ལྕི་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་སྲུང་བའི་གནས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུའང་རྐུ་སེམས་ཡོད་ན་རྐུ་བར་འགྱུར་ན། “སྲུང་བའི་གནས་སུ་སླེབས་ནས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ངེས་པ་ནི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གང་དུའང་རྐུ་སེམས་སྐྱེས་ན་ཕམ་པའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་སྲུང་བའི་གནས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལ་རྐུ་བ་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འདིར་ངེས་པར་བྱའོ། །“འདི་ནི་རྐུ་སེམས་ཀྱིས་གཡོལ་བའོ་”ཞེས་པ་ནི། ས་ཕྱོགས་གང་ལས་འདས་ན་དེ་དག་གི་ནགས་ཚལ་དང་སྲུང་བའི་གནས་ལས་འདས་པར་འགྱུར་བ་དེར། ནམ་མཁའ་ལས་འདའ་བའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲོ་བའང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Udakakathāvaṇṇanā “ཆུའི་གཏམ་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ། །” 108. Udakakathāyaṃ mahākucchikā udakacāṭi udakamaṇiko, ‘‘samekhalā cāṭi udakamaṇiko’’tipi vadanti. Tatthāti tesu bhājanesu. Bhūtagāmena saddhimpīti pi-saddena akappiyapathavimpi saṅgaṇhāti. Taḷākarakkhaṇatthāyāti ‘‘mahodakaṃ āgantvā taḷākamariyādaṃ mā chindī’’ti taḷākarakkhaṇatthaṃ. Nibbahanaudakanti ettha taḷākassa ekena unnatena passena adhikajalaṃ nibbahati nigacchati etenāti ‘‘nibbahana’’nti adhikajalanikkhamanamātikā [Pg.186] vuccati. Tattha gacchamānaṃ udakaṃ nibbahanaudakaṃ nāma. Niddhamanatumbanti sassādīnaṃ atthāya iṭṭhakādīhi kataṃ udakanikkhamanapanāḷi. Mariyādaṃ dubbalaṃ katvāti ettha dubbalaṃ akatvāpi yathāvuttappayoge kate mariyādaṃ chinditvā nikkhantaudakagghānurūpena avahārena kattabbameva. Yattakaṃ tappaccayā sassaṃ uppajjatīti bījakasikammādibbayaṃ ṭhapetvā yaṃ adhikalābhaṃ uppajjati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi tehi kātabbaṃ vayakaraṇampi etassa dātabbaṃ. Idañca taruṇasasse jāte udakaṃ vināsentassa yujjati, sasse pana sabbathā akateyeva udakaṃ vināsentena ca udakagghameva dātabbaṃ, na tappaccayā sakalaṃ sassaṃ tena vināsitabhaṇḍasseva bhaṇḍadeyyattā, itarathā vāṇijjādiatthāya parehi ṭhapitabhaṇḍaṃ avaharantassa tadubhayampi gahetvā bhaṇḍagghaṃ kātabbaṃ siyā, tañca na yuttanti amhākaṃ khanti. Sāmikānaṃ dhuranikkhepenāti ettha ekassa santake taḷāke khette ca jāte tasseva dhuranikkhepena pārājikaṃ, yadi pana taṃ taḷākaṃ sabbasādhāraṇaṃ, khettāni pāṭipuggalikāni, tassa tassa puggalasseva dhuranikkhepe avahāro, atha khettānipi sabbasādhāraṇāni, sabbesaṃ dhuranikkhepeyeva pārājikaṃ, nāsatīti daṭṭhabbaṃ. ༡༠༨. “ཆུའི་གཏམ་ལས། ལྟོ་བ་ཆེ་བའི་ཆུ་སྣོད་ནི་ཆུ་རྫིའོ། །“སྐེད་རིས་ཡོད་པའི་རྫིའུ་ནི་ཆུ་རྫིའོ་”ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །“དེ་དག་ལས་”ཞེས་པ་ནི་སྣོད་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ། །“སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་”ཞེས་པའི་“ཀྱང་”སྒྲས་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ས་ལའང་སྡུད་དོ། །“རྫིང་བུ་སྲུང་བའི་ཆེད་དུ་”ཞེས་པ་ནི། “ཆུ་ཆེན་པོ་འོངས་ནས་རྫིང་བུའི་རགས་མ་ཆོག་ཅིག་”ཅེས་རྫིང་བུ་སྲུང་བའི་ཆེད་དུའོ། །“ཕྱིར་འདྲེན་པའི་ཆུ་”ཞེས་པ་འདིར། རྫིང་བུའི་མཐོ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཆུ་ལྷག་མ་ཕྱིར་འདྲེན་ཞིང་འབབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཕྱིར་འདྲེན་པ་”ཞེས་ཆུ་ལྷག་མ་འབབ་པའི་ཡུར་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །དེར་འབབ་བཞིན་པའི་ཆུ་ལ་ཕྱིར་འདྲེན་པའི་ཆུ་ཞེས་བྱའོ། །“ཆུ་འབབ་པའི་སྦུ་གུ་”ཞེས་པ་ནི་ལོ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་སོ་ཕག་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་ཆུ་འབབ་པའི་ཡུར་བའོ། །“རགས་མ་ཉམས་ཆུང་བར་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་འདིར། ཉམས་ཆུང་བར་མ་བྱས་ཀྱང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ན། རགས་བཤིགས་ཏེ་ཕྱིར་ཐོན་པའི་ཆུའི་རིན་ཐང་དང་མཐུན་པའི་རྐུ་བས་བྱ་བ་ཁོ་ནའོ། །“དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ལོ་ཏོག་ཇི་ཙམ་སྐྱེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ས་བོན་དང་ཞིང་ལས་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་སོང་བཞག་ནས། ཁེ་སྤོགས་ལྷག་མ་གང་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གིས་བྱ་བའི་འགྲོ་སོང་ཡང་འདི་ལ་སྤྲོད་མི་དགོས་སོ། །འདི་ནི་ལོ་ཏོག་གཞོན་ནུ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ཆུ་མེད་པར་བྱེད་པ་ལ་རིགས་ཀྱི། ལོ་ཏོག་གཏན་ནས་མ་བྱས་པར་ཆུ་མེད་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཆུའི་རིན་ཐང་ཁོ་ན་སྤྲོད་པར་བྱ་བའི། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ལོ་ཏོག་ཐམས་ཅད་སྤྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁོས་བཅོམ་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་བྷཎྜདེཡྻ་ (བདག་པོར་སྤྲོད་བྱའི་དངོས་པོ་) ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དུ་ནི་ཚོང་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་གཞན་གྱིས་བཞག་པའི་དངོས་པོ་རྐུ་བ་ལ་གཉིས་ཀ་བཟུང་ནས་དངོས་པོའི་རིན་ཐང་བྱ་བར་འགྱུར་ན། དེ་ནི་མི་རིགས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ང་ཚོའི་བཞེད་པའོ། །“བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁུར་བོར་བ་”ཞེས་པ་འདིར། གང་ཟག་གཅིག་གི་དབང་བའི་རྫིང་བུ་དང་ཞིང་ལས་བྱུང་བ་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཁུར་བོར་བས་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྫིང་བུ་དེ་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ལ། ཞིང་རྣམས་སོ་སོའི་གང་ཟག་གི་ཡིན་ན། གང་ཟག་དེ་དང་དེས་ཁུར་བོར་བ་ལ་རྐུ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཞིང་རྣམས་ཀྱང་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁུར་བོར་བ་ཁོ་ན་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་གྱི། མ་བོར་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Aniggateti anikkhante, taḷākeyeva ṭhiteti attho. Paresaṃ mātikāmukhanti khuddakamātikāmukhaṃ. Asampattevāti taḷākato nikkhamitvā mahāmātikāyaṃ eva ṭhite. Anikkhante baddhā subaddhāti taḷākato anikkhante bhaṇḍadeyyampi na hoti sabbasādhāraṇattā udakassāti adhippāyo. Nikkhante pana pāṭipuggalikaṃ hotīti āha ‘‘nikkhante baddhā bhaṇḍadeyya’’nti. Idha pana khuddakamātikāyaṃ appaviṭṭhattā avahāro na jāto, ‘‘taḷākato aniggate paresaṃ mātikāmukhaṃ asampattevā’’ti heṭṭhā vuttassa vikappadvayassa ‘‘anikkhante baddhā subaddhā, nikkhante baddhā bhaṇḍadeyya’’nti idaṃ dvayaṃ yathākkamena yojanatthaṃ vuttaṃ. Natthi avahāroti ettha ‘‘avahāro natthi, bhaṇḍadeyyaṃ pana hotī’’ti keci vadanti, taṃ na yuttaṃ. Vatthuṃ…pe… na sametīti ettha taḷākagataudakassa sabbasādhāraṇattā parasantakavatthu na hotīti adhippāyo. ““མ་ཐོན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱིར་མ་བྱུང་བ། རྫིང་བུ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཞན་གྱི་ཡུར་བའི་ཁ་”ཞེས་པ་ནི་ཡུར་བ་ཆུང་ངུའི་ཁའོ། །“མ་སླེབས་པར་ཉིད་”ཞེས་པ་ནི་རྫིང་བུ་ལས་བྱུང་སྟེ་ཡུར་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ཚེའོ། །“མ་ཐོན་པར་བཅིངས་པ་ནི་ལེགས་པར་བཅིངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། རྫིང་བུ་ལས་མ་ཐོན་པར་བྷཎྜདེཡྻའང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཆུ་ནི་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་པའི་དགོངས་པའོ། །ཐོན་པ་ན་ནི་སོ་སོའི་གང་ཟག་གི་དབང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “ཐོན་པ་ན་བཅིངས་པ་ནི་བྷཎྜདེཡྻའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་ཡུར་བ་ཆུང་ངུར་མ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རྐུ་བ་མ་བྱུང་ལ། “རྫིང་བུ་ལས་མ་ཐོན་པར་གཞན་གྱི་ཡུར་བའི་ཁར་མ་སླེབས་པར་ཉིད་”ཅེས་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པོ་དེ། “མ་ཐོན་པར་བཅིངས་པ་ནི་ལེགས་པར་བཅིངས་པ། ཐོན་པ་ན་བཅིངས་པ་ནི་བྷཎྜདེཡྻའོ་”ཞེས་པའི་ཟུང་འདི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“རྐུ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར། “རྐུ་བ་མེད་ཀྱང་བྷཎྜདེཡྻ་ནི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲ་མོད། དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། །“དངོས་པོ་…པེ… མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་པ་འདིར། རྫིང་བུར་གནས་པའི་ཆུ་ནི་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་དབང་བའི་དངོས་པོར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དགོངས་པའོ། ། Dantaponakathāvaṇṇanā “སོ་ཤིང་གི་གཏམ་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ། །” 109. Dantakaṭṭhakathāyaṃ [Pg.187] tato paṭṭhāya avahāro natthīti ‘‘yathāsukhaṃ bhikkhusaṅgho paribhuñjatū’’ti abhājetvāva yāvadicchakaṃ gahaṇatthameva ṭhapitattā arakkhitattā sabbasādhāraṇattā ca aññaṃ saṅghikaṃ viya na hotīti theyyacittena gaṇhantassāpi natthi avahāro. Khādantu, puna sāmaṇerā āharissantīti keci therā vadeyyunti yojetabbaṃ. ༡༠༩. “སོ་ཤིང་གི་གཏམ་ལས། “དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་རྐུ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། “དགེ་འདུན་གྱིས་ཇི་བདེར་སྤྱོད་ཅིག་”ཅེས་མ་བགོས་པར་འདོད་དགུར་བླང་བའི་ཕྱིར་བཞག་པ་ཉིད་དང་། མ་བསྲུངས་པ་དང་། ཐུན་མོང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་གྱི་དངོས་པོ་གཞན་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་བས། རྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པ་ལའང་རྐུ་བ་མེད་དོ། །“ཟོ་ཞིག སླར་ཡང་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱེར་འོང་ངོ་”ཞེས་གནས་བརྟན་ཁ་ཅིག་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Vanappatikathāvaṇṇanā “ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོའི་གཏམ་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ། །” 110. Vanappatikathāyaṃ sandhāritattāti chinnassa rukkhassa patituṃ āraddhassa sandhāraṇamattena vuttaṃ, na pana maricavalliādīhi pubbe veṭhetvā ṭhitabhāvena. Tādise hi chinnepi avahāro natthi araññaṭṭhakathāyaṃ veṭhitavalliyaṃ viya. Ujukameva tiṭṭhatīti iminā sabbaso chindanameva valliādīhi asambaddhassa rukkhassa ṭhānācāvanaṃ pubbe viya ākāsādīsu phuṭṭhasakalapadesato mocananti āveṇikamidha ṭhānācāvanaṃ dasseti. Keci pana ‘‘rukkhabhārena kiñcideva bhassitvā ṭhitattā hotiyeva ṭhānācāvana’’nti vadanti, tanna, rukkhena phuṭṭhassa sakalassa ākāsapadesassa pañcahi chahi vā ākārehi anatikkamitattā. Vātamukhaṃ sodhetīti yathā vāto āgantvā rukkhaṃ pāteti, evaṃ vātassa āgamanamaggaṃ rundhitvā ṭhitāni sākhāgumbādīni chinditvā apanento sodheti. Maṇḍūkakaṇṭakaṃ vāti maṇḍūkānaṃ naṅguṭṭhe aggakoṭiyaṃ ṭhitakaṇṭakanti vadanti, eke ‘‘visamacchakaṇṭaka’’ntipi vadanti. ༡༡༠. “ནགས་ཚལ་གྱི་བདག་པོའི་གཏམ་ལས། “བཏེགས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་བཅད་པའི་ཤིང་འགྱེལ་ལ་ཉེ་བ་དེ་བཏེགས་པ་ཙམ་ལ་གསུངས་ཀྱི། སྔོན་ནས་ཕོ་བ་རིལ་གྱི་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པས་དཀྲིས་ཏེ་གནས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུ་ནི་བཅད་ཀྱང་རྐུ་བ་མེད་དེ། ནགས་ཚལ་གྱི་བཤད་པ་ལས་དཀྲིས་པའི་འཁྲི་ཤིང་བཞིན་ནོ། །“དྲང་པོར་གནས་སོ་”ཞེས་པས་ནི་གཏན་ནས་གཅོད་པ་ཉིད་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཤིང་གནས་ནས་སྤོ་བ་ཡིན་ལ། སྔོན་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པར་རེག་པའི་ས་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ལས་ཐར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདིར་གནས་ནས་སྤོ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“ཤིང་གི་ལྗིད་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་ལྷུང་སྟེ་གནས་པའི་ཕྱིར་གནས་ནས་སྤོ་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་སྨྲ་མོད། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཤིང་གིས་རེག་པའི་ནམ་མཁའི་ས་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ལས་རྣམ་པ་ལྔའམ་དྲུག་གིས་མ་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“རླུང་སྒོ་འབྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རླུང་འོངས་ནས་ཤིང་འགྱེལ་བར་བྱེད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་རླུང་གི་འོང་བའི་ལམ་བཀག་སྟེ་གནས་པའི་ཡལ་ག་དང་ཚལ་ལ་སོགས་པ་བཅད་དེ་སེལ་ཞིང་འབྱེད་པའོ། །“སྦལ་པའི་ཚེར་མ་”ཞེས་པ་ནི་སྦལ་པ་རྣམས་ཀྱི་མཇུག་མའི་རྩེ་མོར་གནས་པའི་ཚེར་མའོ་ཞེས་སྨྲ་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་“ཉ་དུག་ཅན་གྱི་ཚེར་མའོ་”ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། ། Haraṇakakathāvaṇṇanā “ཁྱེར་བའི་གཏམ་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ། །” 111. Haraṇakakathāyaṃ haraṇakanti vatthusāminā hariyamānaṃ. So ca pādaṃ agghati, pārājikamevāti ‘‘antaṃ na gaṇhissāmī’’ti asallakkhitattā sāmaññato ‘‘gaṇhissāmi eta’’nti sallakkhitasseva paṭassa ekadesatāya tampi gaṇhitukāmovāti pārājikaṃ vuttaṃ. Sabhaṇḍahārakanti sahabhaṇḍahārakaṃ, sakārādesassa vikappattā saha saddova ṭhito, bhaṇḍahārakena saha taṃ bhaṇḍanti attho. Sāsaṅkoti ‘‘yadi upasaṅkamitvā [Pg.188] bhaṇḍaṃ gaṇhissāmi, āvudhena maṃ pahareyyā’’ti bhayena sañjātāsaṅko. Ekamantaṃ paṭikkammāti bhayeneva anupagantvā maggato sayaṃ paṭikkamma. Santajjetvāti pharusavācāya ceva āvudhaparivattanādikāyavikārena ca santajjetvā. Anajjhāvutthakanti apariggahitakaṃ. Ālayena anadhimuttampi bhaṇḍaṃ anajjhāvutthakaṃ nāma hotīti āha ‘‘āharāpente dātabba’’nti, iminā paṭhamaṃ pariccattālayānampi yadi pacchāpi sakasaññā uppajjati, tesaññeva taṃ bhaṇḍaṃ hoti, balakkārenāpi sakasaññāya tassa gahaṇe doso natthi, adadantasseva avahāroti dasseti. Yadi pana sāmino ‘‘pariccattaṃ mayā paṭhamaṃ, idāni mama santakaṃ vā etaṃ, no’’ti āsaṅkā hoti, balakkārena gahetuṃ na vaṭṭati sakasaññābaleneva puna gahetabbabhāvassa āpannattā. ‘‘Adentassa pārājika’’nti vacanato corassa sakasaññāya vijjamānāyapi sāmikesu sālayesu adātuṃ na vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti. Aññesūti mahāpaccariyādīsu. Vicāraṇāyeva natthīti iminā tatthāpi paṭikkhepābhāvato ayameva atthoti dasseti. ༡༡༡. “ཁྱེར་བའི་གཏམ་ལས། “ཁྱེར་བ་”ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོའི་བདག་པོས་ཁྱེར་བཞིན་པའོ། །“དེ་ནི་མ་ཤ་ཀ་བཞིའི་རིན་ཐང་དང་མཉམ་ན། ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་པ་ནི། “མཐའ་མ་བཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་མ་དམིགས་པར། སྤྱིར་“འདི་བཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱི་རས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའང་བཟུང་བར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཕམ་པ་གསུངས་སོ། །“བྷཎྜ་ཁྱེར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་བྷཎྜ་ཁྱེར་བའི་གང་ཟག་དང་ལྷན་ཅིག་སྟེ། “ས”་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “སཧ་” (ལྷན་ཅིག་) སྒྲ་ཉིད་གནས་ལ། བྷཎྜ་ཁྱེར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་དངོས་པོ་དེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དོགས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “གལ་ཏེ་ཉེ་བར་སོང་ནས་དངོས་པོ་བཟུང་ན། མཚོན་ཆས་ང་ལ་བརྡེག་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་འཇིགས་པས་དོགས་པ་སྐྱེས་པའོ། །“ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཕྱིར་བསྣུར་ནས་”ཞེས་པ་ནི་འཇིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་མ་སོང་བར། ལམ་ལས་རང་ཉིད་ཕྱིར་བསྣུར་བའོ། །“སྡིགས་མོ་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོས་དང་། མཚོན་ཆ་གཡུག་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་སྡིགས་མོ་བྱས་ནས་སོ། །“བདག་གིར་མ་བྱས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བའོ། །ཆགས་པས་མ་བཟུང་བའི་དངོས་པོའང་བདག་གིར་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “ལེན་དུ་འཇུག་པ་ན་སྤྲོད་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིས། ཐོག་མར་ཆགས་པ་བཏང་ཟིན་པ་རྣམས་ལའང་གལ་ཏེ་ཕྱིས་སུ་རང་གི་སྙམ་པའི་ཤེས་པ་སྐྱེ་ན། བདག་པོ་དེ་དག་ཁོ་ནའི་དངོས་པོ་དེ་འགྱུར་ལ། བཙན་ཐབས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་སྙམ་པའི་ཤེས་པས་དེ་ལེན་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དེ། མ་བྱིན་པ་ཁོ་ན་ལ་རྐུ་བའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་བདག་པོ་ལ། “ཐོག་མར་ངས་བཏང་ཟིན་ཏོ། །ད་ལྟ་འདི་ངའི་དངོས་པོ་ཡིན་ནམ་མིན་”ཞེས་དོགས་པ་སྐྱེ་ན། བཙན་ཐབས་ཀྱིས་ལེན་པར་མི་རིགས་ཏེ། རང་གི་སྙམ་པའི་ཤེས་པའི་མཐུས་སླར་ཡང་བླང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །“མ་བྱིན་ན་ཕམ་པའོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། རྐུན་པོ་ལ་རང་གི་སྙམ་པའི་ཤེས་པ་ཡོད་ཀྱང་། བདག་པོ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་མ་བྱིན་པར་གནས་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །“གཞན་དག་ལས་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཧཱ་པཙྩ་རི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། །“དཔྱད་པ་ཉིད་མེད་དོ་”ཞེས་པས་ནི་དེར་ཡང་དགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་དོན་ཏོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། Upanidhikathāvaṇṇanā “བཅོལ་བའི་ནོར་གྱི་གཏམ་བཤད་པའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པའོ། །” 112. Upanidhikathāyaṃ saṅgopanatthāya attano hatthe nikkhittassa bhaṇḍassa guttaṭṭhāne paṭisāmanappayogaṃ vinā nāhaṃ gaṇhāmītiādinā aññasmiṃ payoge akate rajjasaṅkhobhādikāle ‘‘na dāni tassa dassāmi, na mayhaṃ dāni dassatī’’ti ubhohipi sakasakaṭṭhāne nisīditvā dhuranikkhepe katepi avahāro natthi. Keci panettha ‘‘pārājikameva paṭisāmanappayogassa katattā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ, na sārato paccetabbaṃ. Paṭisāmanakāle hissa theyyacittaṃ natthi, ‘‘na dāni tassa dassāmī’’ti theyyacittuppattikkhaṇe pana sāmino dhuranikkhepacittuppattiyā hetubhūto kāyavacīpayogo natthi, yena so āpattiṃ āpajjeyya. Na hi akiriyasamuṭṭhānāyaṃ āpattīti. Dāne saussāho, rakkhati tāvāti avahāraṃ sandhāya avuttattā nāhaṃ gaṇhāmītiādinā musāvādakaraṇe pācittiyameva hoti, na dukkaṭaṃ theyyacittābhāvena sahapayogassāpi abhāvatoti gahetabbaṃ. Yadipi mukhena dassāmīti vadati…pe… pārājikanti ettha katarapayogena āpatti, na tāva paṭhamena bhaṇḍapaṭisāmanappayogena tadā theyyacittābhāvā, nāpi ‘‘dassāmī’’ti [Pg.189] kathanappayogena tadā theyyacitte vijjamānepi payogassa kappiyattāti? Vuccate – sāminā ‘‘dehī’’ti bahuso yāciyamānopi adatvā yena payogena attano adātukāmataṃ sāmikassa ñāpeti, yena ca so ‘‘adātukāmo ayaṃ vikkhipatī’’ti ñatvā dhuraṃ nikkhipati, teneva payogenassa āpatti. Na hettha upanikkhittabhaṇḍe pariyāyena mutti atthi. Adātukāmatāya hi kadā te dinnaṃ, kattha te dinnantiādipariyāyavacanenāpi sāmikassa dhure nikkhipāpite āpattiyeva. Teneva aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ – ‘‘kiṃ tumhe bhaṇatha…pe… evaṃ ubhinnaṃ dhuranikkhepena bhikkhuno pārājika’’nti (pārā. aṭṭha. 1.111). Parasantakassa parehi gaṇhāpane eva pariyāyato mutti, na sabbatthāti gahetabbaṃ. Attano hatthe nikkhittattāti ettha attano hatthe sāminā dinnatāya bhaṇḍāgārikaṭṭhāne ṭhitattā ca ṭhānācāvanepi natthi avahāro, theyyacittena pana gahaṇe dukkaṭato na muccatīti veditabbaṃ. ༡༡༢. ཉེ་བར་བཞག་པའི་གཏམ་ལས། བསྲུང་བའི་ཕྱིར་རང་གི་ལག་ཏུ་བཞག་པའི་ནོར་རྫས་ལ། སྦས་པའི་གནས་སུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་གཏོགས། "ངས་མི་ལེན།" ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་གཞན་མ་བྱས་པར། རྒྱལ་ཁབ་འཁྲུག་པ་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ། "ད་ནི་ཁོ་ལ་མི་སྤྲོད། ད་ནི་ང་ལ་མི་སྤྲོད།" ཅེས་གཉིས་ཀས་རང་རང་གི་གནས་སུ་འདུག་ནས་ཁུར་བོར་བར་བྱས་ཀྱང་བརྐུ་བ་མེད། འདིར་ཁ་ཅིག་ནི་ "ཉར་ཚགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཕམ་པ་ཉིད་དོ།" ཞེས་སྨྲའོ། དེ་ནི་ཁོ་ཚོའི་འདོད་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་གྱི། སྙིང་པོར་བཟུང་ནས་ཡིད་ཆེས་པར་མི་བྱའོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་དུས་སུ་ཁོ་ལ་བརྐུ་སེམས་མེད། "ད་ནི་ཁོ་ལ་མི་སྤྲོད།" ཅེས་བརྐུ་སེམས་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི། བདག་པོས་ཁུར་འདོར་བའི་སེམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལུས་ངག་གི་སྦྱོར་བ་མེད་པས། གང་གིས་ཁོ་རང་ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་སྦྱོར་བ་དེ་མེད་དོ། ལྟུང་བ་འདི་ནི་བྱ་བ་མ་བྱས་པ་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། "སྤྲོད་པ་ལ་བརྩོན་པ་དང་། དེ་སྲིད་དུ་བསྲུང་བའོ།" ཞེས་པ་ནི་བརྐུ་བ་ལ་དམིགས་ནས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "ངས་མི་ལེན།" ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་རྫུན་སྨྲས་པས་ལྟུང་བྱེད་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། བརྐུ་སེམས་མེད་པས་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། "གལ་ཏེ་ཁས་སྤྲོད་པར་སྨྲས་ཀྱང་། །པེ་། ཕམ་པའོ།" ཞེས་པ་འདིར། སྦྱོར་བ་གང་གིས་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཐོག་མར་ནོར་རྫས་ཉར་ཚགས་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བས་ནི་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཚེ་བརྐུ་སེམས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། "སྤྲོད་དོ།" ཞེས་སྨྲ་བའི་སྦྱོར་བས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་བརྐུ་སེམས་ཡོད་ཀྱང་སྦྱོར་བ་དེ་རུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བདག་པོས་ "བྱིན་ཅིག" ཅེས་ལན་མང་དུ་བསླངས་ཀྱང་མ་བྱིན་པར། སྦྱོར་བ་གང་གིས་རང་ཉིད་སྤྲོད་མི་འདོད་པའི་ཚུལ་བདག་པོ་ལ་ཤེས་སུ་འཇུག་པ་དང་། གང་གིས་བདག་པོ་དེས་ "འདི་ནི་སྤྲོད་མི་འདོད་པར་གཡོལ་བར་བྱེད་དོ།" ཞེས་ཤེས་ནས་ཁུར་འདོར་བར་བྱེད་ན། སྦྱོར་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོ་ལ་ལྟུང་བ་འབྱུང་ངོ། འདིར་ཉེ་བར་བཞག་པའི་ནོར་རྫས་ལ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཐར་པ་མེད་དོ། སྤྲོད་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར། "ཁྱོད་ཀྱིས་ནམ་བྱིན། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་དུ་བྱིན།" ཞེས་པ་སོགས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་གིས་ཀྱང་བདག་པོ་ལ་ཁུར་འདོར་དུ་བཅུག་ན་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཁྱོད་ཅི་སྨྲ་བ། །པེ་། དེ་ལྟར་གཉིས་ཀས་ཁུར་བོར་བས་དགེ་སློང་ལ་ཕམ་པའོ།" ཞེས་གསུངས་སོ། གཞན་གྱི་ནོར་རྫས་གཞན་གྱིས་ལེན་དུ་འཇུག་པ་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཐར་པ་ཡོད་ཀྱི། ཐམས་ཅད་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། "རང་གི་ལག་ཏུ་བཞག་པའི་ཕྱིར།" ཞེས་པ་འདིར། བདག་པོས་རང་གི་ལག་ཏུ་བྱིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མཛོད་འཛིན་གྱི་གནས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཡང་། གནས་ལས་བསྐྱོད་ཀྱང་བརྐུ་བ་མེད་དོ། འོན་ཀྱང་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་བཟུང་ན་ཉེས་བྱས་ལས་མི་ཐར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། Eseva nayoti uddhāreyeva corassa pārājikaṃ, kasmā? Aññehi sādhāraṇassa abhiññāṇassa vuttattā. Aññaṃ tādisameva gaṇhante yujjatīti saññāṇato okāsato ca tena sadisameva aññaṃ gaṇhante yujjati, corena sallakkhitappadesato taṃ apanetvā kehici tattha tādise aññasmiṃ patte ṭhapite taṃ gaṇhanteyeva yujjatīti adhippāyo, tena corena divā sallakkhitapattaṃ aññattha apanetvā tadaññe tādise patte tattha ṭhapitepi corassa pacchā rattibhāge uppajjamānaṃ theyyacittaṃ divā sallakkhitappadese ṭhapitaṃ aññaṃ tādisaṃ pattameva ālambitvā uppajjatīti dassitaṃ hoti. Padavārenāti therena nīharitvā dinnaṃ pattaṃ gahetvā gacchato corassa padavārena. Atādisameva gaṇhante yujjatīti atādisassa therena gahaṇakkhaṇe avahārābhāvato pacchā hatthapattaṃ ‘‘ta’’nti vā ‘‘añña’’nti vā saññāya ‘‘idaṃ gahetvā gacchāmī’’ti gamane padavāreneva avahāro yujjatīti adhippāyo. "ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།" ཞེས་པ་ནི། བཏེགས་པ་ཁོ་ན་ལ་རྐུན་པོ་ལ་ཕམ་པ་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་དང་ཐུན་མོང་བའི་མཚན་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། "དེ་འདྲ་བའི་གཞན་ཉིད་ལེན་པ་ལ་རུང་ངོ་།" ཞེས་པ་ནི། མཚན་མ་དང་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་གཞན་ཞིག་ལེན་པ་ལ་རུང་སྟེ། རྐུན་པོས་མཚན་མ་བྱས་པའི་གནས་ནས་དེ་བསལ་ཏེ། འགའ་ཞིག་གིས་དེར་དེ་འདྲ་བའི་ལྷུང་བཟེད་གཞན་ཞིག་བཞག་པ་ན། དེ་ལེན་པ་ཉིད་ལ་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། དེས་ན་རྐུན་པོས་ཉིན་མོ་མཚན་མ་བྱས་པའི་ལྷུང་བཟེད་དེ་གནས་གཞན་དུ་བསལ་ནས། དེ་ལས་གཞན་པའི་དེ་འདྲ་བའི་ལྷུང་བཟེད་ཅིག་དེར་བཞག་ཀྱང་། རྐུན་པོ་ལ་ཕྱིས་མཚན་མོའི་ཆ་ལ་སྐྱེ་བའི་བརྐུ་སེམས་ནི། ཉིན་མོ་མཚན་མ་བྱས་པའི་གནས་སུ་བཞག་པའི་དེ་འདྲ་བའི་ལྷུང་བཟེད་གཞན་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། "གོམ་པའི་དབང་གིས་སོ།" ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་གྱིས་ཕྱིར་བཏོན་ནས་བྱིན་པའི་ལྷུང་བཟེད་དེ་བཟུང་ནས་འགྲོ་བའི་རྐུན་པོའི་གོམ་པའི་དབང་གིས་སོ། "དེ་འདྲ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལེན་པ་ལ་རུང་ངོ་།" ཞེས་པ་ནི། དེ་འདྲ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་བརྟན་གྱིས་བཟུང་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་བརྐུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕྱིས་ལག་ཏུ་ཐོབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་དེ་ "འདིའོ།" འམ་ "གཞན་ནོ།" ཞེས་འདུ་ཤེས་ནས། "འདི་བཟུང་ནས་འགྲོའོ།" ཞེས་འགྲོ་བ་ན་གོམ་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ནས་བརྐུ་བ་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Pārājikaṃ natthīti padavārepi pārājikaṃ natthi upanidhibhaṇḍe viyāti gahetabbaṃ. Gāmadvāranti bahigāme vihārassa patiṭṭhitattā gāmappavesassa ārambhappadesadassanavasena vuttaṃ, antogāmanti attho. Dvinnampi uddhāreyeva [Pg.190] pārājikanti therassa abhaṇḍāgārikattā vuttaṃ. Yadi hi so bhaṇḍāgāriko bhaveyya, sabbampi upanikkhittameva siyā, upanikkhittabhaṇḍe ca theyyacittena gaṇhatopi na tāva therassa avahāro hoti, corasseva avahāro. Ubhinnampi dukkaṭanti therassa attano santakatāya corassa sāmikena dinnattā avahāro na jāto, ubhinnampi asuddhacittena gahitattā dukkaṭanti attho. "ཕམ་པ་མེད་དོ།" ཞེས་པ་ནི། གོམ་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་ཉེ་བར་བཞག་པའི་ནོར་རྫས་བཞིན་དུ་ཕམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། "གྲོང་གི་སྒོ།" ཞེས་པ་ནི། གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཆགས་པའི་ཕྱིར། གྲོང་དུ་འཇུག་པའི་འགོ་རྩོམ་པའི་གནས་བསྟན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་ཏེ། གྲོང་གི་ནང་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། "གཉིས་ཀ་ལ་བཏེགས་པ་ཁོ་ན་ལ་ཕམ་པའོ།" ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་དེ་མཛོད་འཛིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། གལ་ཏེ་ཁོ་རང་མཛོད་འཛིན་ཡིན་ན་ནི། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉེ་བར་བཞག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། ཉེ་བར་བཞག་པའི་ནོར་རྫས་ལ་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་བཟུང་ཡང་གནས་བརྟན་ལ་བརྐུ་བ་མི་འགྱུར་གྱི། རྐུན་པོ་ཁོ་ན་ལ་བརྐུ་བ་འགྱུར་རོ། "གཉིས་ཀ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ།" ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་ལ་རང་གི་ནོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྐུན་པོ་ལ་བདག་པོས་བྱིན་པའི་ཕྱིར་བརྐུ་བ་མ་བྱུང་ལ། གཉིས་ཀས་མ་དག་པའི་སེམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Āṇattiyā gahitattāti ‘‘pattacīvaraṃ gaṇhā’’ti evaṃ therena kataāṇattiyā gahitattā. Aṭaviṃ pavisati, padavārena kāretabboti ‘‘pattacīvaraṃ gaṇha, asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā piṇḍāya carissāmā’’ti therena vihārato paṭṭhāya gāmamaggepi sakalepi gāme vicaraṇassa niyamitattā maggato okkamma gacchantasseva padavārena āpatti vuttā. Vihārassa hi parabhāge upacārato paṭṭhāya yāva tassa gāmassa parato upacāro, tāva sabbaṃ daharassa therāṇattiyā sañcaraṇūpacārova hoti, na pana tato paraṃ. Teneva ‘‘upacārātikkame pārājikaṃ. Gāmūpacārātikkame pārājika’’nti ca vuttaṃ. Paṭinivattane cīvaradhovanādiatthāya pesanepi eseva nayo. Aṭṭhatvā anisīditvāti ettha vihāraṃ pavisitvā sīsādīsu bhāraṃ bhūmiyaṃ anikkhipitvā tiṭṭhanto vā nisīdanto vā vissamitvā theyyacitte vūpasante puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati ce, pāduddhārena kāretabbo. Sace bhūmiyaṃ nikkhipitvā puna taṃ gahetvā gacchati, uddhārena kāretabbo. Kasmā? Āṇāpakassa āṇattiyā yaṃ kattabbaṃ, tassa tāvatā pariniṭṭhitattā. ‘‘Asukaṃ nāma gāma’’nti aniyametvā ‘‘antogāmaṃ gamissāmā’’ti avisesena vutte vihārasāmantā pubbe piṇḍāya paviṭṭhapubbā sabbe gocaragāmāpi khettamevāti vadanti. Sesanti maggukkamanavihārābhimukhagamanādi sabbaṃ. Purimasadisamevāti anāṇattiyā gahitepi sāmikassa kathetvā gahitattā heṭṭhā vuttavihārūpacārādi sabbaṃ khettamevāti katvā vuttaṃ. Eseva nayoti antarāmagge theyyacittaṃ uppādetvātiādinā (pārā. aṭṭha. 1.112) vuttaṃ nayaṃ atidisati. "བཀའ་ལུང་གིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར།" ཞེས་པ་ནི། "ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལོངས་ཤིག" ཅེས་དེ་ལྟར་གནས་བརྟན་གྱིས་བྱས་པའི་བཀའ་ལུང་གིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། "ཚལ་དུ་འཇུག་ན། གོམ་པའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅད་པར་བྱའོ།" ཞེས་པ་ནི། "ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལོངས་ཤིག ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་དུ་སོང་ནས་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བར་བྱའོ།" ཞེས་གནས་བརྟན་གྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་བཟུང་སྟེ་གྲོང་གི་ལམ་དང་གྲོང་ཧྲིལ་པོ་ལ་རྒྱུ་བར་ངེས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར། ལམ་ལས་གོལ་ནས་འགྲོ་བ་པོ་ཁོ་ན་ལ་གོམ་པའི་སྒོ་ནས་ལྟུང་བ་གསུངས་སོ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་ཉེ་འཁོར་ནས་བཟུང་སྟེ་གྲོང་དེའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་གྱི་བར་དུ། དེ་སྲིད་དུ་ཐམས་ཅད་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་ལ་གནས་བརྟན་གྱི་བཀའ་ལུང་གིས་རྒྱུ་བའི་ཉེ་འཁོར་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། དེ་ལས་ལྷག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ "ཉེ་འཁོར་ལས་འདས་ན་ཕམ་པའོ། གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་ལས་འདས་ན་ཕམ་པའོ།" ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་ཆོས་གོས་འཁྲུ་བ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་གཏོང་བ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། "མ་ལངས་མ་འདུག་པར།" ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཞུགས་ནས་མགོ་ལ་སོགས་པའི་ཁུར་པོ་ས་ལ་མ་བཞག་པར། ལངས་ཏེ་འམ་འདུག་སྟེ་ངལ་གསོ་ཞིང་། བརྐུ་སེམས་ཞི་ནས་སླར་ཡང་བརྐུ་སེམས་སྐྱེད་དེ་འགྲོ་ན། རྐང་པ་འདེགས་པའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅད་པར་བྱའོ། གལ་ཏེ་ས་ལ་བཞག་ནས་སླར་དེ་བཟུང་སྟེ་འགྲོ་ན། བཏེགས་པའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅད་པར་བྱའོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཀོད་པ་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས་གང་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་ནི་དེ་ཙམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། "ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་དུ།" ཞེས་མ་ངེས་པར། "གྲོང་གི་ནང་དུ་འགྲོའོ།" ཞེས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སྨྲས་ན། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་སྔོན་བསོད་སྙོམས་ལ་ཞུགས་མྱོང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གྲོང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ས་གོ་ཁོངས་ཉིད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ། "ལྷག་མ།" ཞེས་པ་ནི་ལམ་ལས་གོལ་བ་དང་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འགྲོ་བ་སོགས་ཐམས་ཅད་དོ། "སྔ་མ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ།" ཞེས་པ་ནི། བཀའ་ལུང་མེད་པར་བཟུང་ཡང་བདག་པོ་ལ་བཤད་ནས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འོག་ཏུ་གསུངས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཉེ་འཁོར་སོགས་ཐམས་ཅད་ས་གོ་ཁོངས་ཉིད་དོ་ཞེས་བསམས་ནས་གསུངས་སོ། "ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས། "ལམ་བར་དུ་བརྐུ་སེམས་སྐྱེད་དེ།" ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཚུལ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། Nimitte vā kateti cīvaraṃ me kiliṭṭhaṃ, ko nu kho rajitvā dassatītiādinā nimitte kate. Vuttanayenevāti anāṇattassa therena [Pg.191] saddhiṃ pattacīvaraṃ gahetvā gamanavāre vuttanayeneva. Ekapasseti vihārassa mahantatāya attānaṃ adassetvā ekasmiṃ passe. Theyyacittena paribhuñjanto jīrāpetīti theyyacitte uppanne ṭhānācāvanaṃ akatvā nivatthapārutanīhāreneva paribhuñjanto jīrāpeti, ṭhānā cāventassa pana theyyacitte sati pārājikameva sīse bhāraṃ khandhe karaṇādīsu viya (pārā. 101). Yathā vā tathā vā nassatīti aggiādinā nassati, añño vā kocīti iminā yena ṭhapitaṃ, sopi saṅgahitoti veditabbaṃ. "མཚན་མ་བྱས་པ་ན།" ཞེས་པ་ནི། "ངའི་ཆོས་གོས་ནི་དྲི་མ་ཅན་ནོ། སུས་ཚོས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ནས་སྤྲོད་པར་འགྱུར་རམ།" ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚན་མ་བྱས་པ་ནའོ། "གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།" ཞེས་པ་ནི། བཀའ་ལུང་མ་བྱས་པར་གནས་བརྟན་དང་ལྷན་ཅིག་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས་འགྲོ་བའི་ཐེངས་ལ་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། "ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ།" ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་མི་སྟོན་པར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུའོ། "བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཟད་པར་བྱེད་དོ།" ཞེས་པ་ནི། བརྐུ་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་གནས་ལས་བསྐྱོད་པ་མ་བྱས་པར། བགོ་བ་དང་གྱོན་པའི་ཚུལ་ཁོ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་ཅིང་ཟད་པར་བྱེད་པའོ། འོན་ཀྱང་གནས་ལས་བསྐྱོད་པ་ལ་བརྐུ་སེམས་ཡོད་ན་ཕམ་པ་ཉིད་དོ། མགོ་བོའི་ཁུར་པོ་ཕྲག་པ་ལ་འཇོག་པ་སོགས་དང་མཚུངས་སོ། "ཇི་ལྟར་ཡང་རུང་སཏེ་བརླག་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་པ་ནི། མེ་སོགས་ཀྱིས་བརླག་པར་འགྱུར་བའོ། "གཞན་ཡང་རུང་སྟེ་འགའ་ཞིག་གོ།" ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། གང་གིས་བཞག་པ་དེ་ཡང་བསྡུས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། Itarassāti corassa. Itaraṃ gaṇhato uddhāre pārājikanti ettha ‘‘pavisitvā tava sāṭakaṃ gaṇhāhī’’ti imināva upanidhibhāvato mocitattā, sāmikassa itaraṃ gaṇhato attano sāṭake ālayassa sabbhāvato ca ‘‘uddhāre pārājika’’nti vuttaṃ. Sāmiko ce ‘‘mama santakaṃ idaṃ vā hotu, aññaṃ vā, kiṃ tena, alaṃ mayhaṃ iminā’’ti evaṃ suṭṭhu nirālayo hoti, corassa pārājikaṃ natthīti gahetabbaṃ. Na jānantīti tena vuttavacanaṃ asuṇantā na jānanti. Eseva nayoti ettha sace jānitvāpi cittena na sampaṭicchanti, eseva nayoti daṭṭhabbaṃ. Paṭikkhipantīti ettha cittena paṭikkhepopi saṅgahitovāti veditabbaṃ. Upacāre vijjamāneti bhaṇḍāgārassa samīpe uccārapassāvaṭṭhāne vijjamāne. Mayi ca mate saṅghassa ca senāsane vinaṭṭheti ettha ‘‘taṃ māressāmā’’ti ettake vuttepi vivarituṃ vaṭṭati gilānapakkhe ṭhitattā avisayoti vuttattā. Maraṇato hi paraṃ gelaññaṃ avisayattañca natthi. ‘‘Dvāraṃ chinditvā parikkhāraṃ harissāmā’’ti ettake vuttepi vivarituṃ vaṭṭatiyeva. Sahāyehi bhavitabbanti tehipi bhikkhācārādīhi pariyesitvā attano santakepi kiñci kiñci dātabbanti vuttaṃ hoti. Ayaṃ sāmīcīti bhaṇḍāgāre vasantānaṃ idaṃ vattaṃ. "གཞན་ལ་ནི།" ཞེས་པ་ནི་རྐུན་པོ་ལའོ། "གཞན་ལེན་པ་ལ་བཏེགས་ན་ཕམ་པའོ།" ཞེས་པ་འདིར། "ཞུགས་ནས་ཁྱོད་ཀྱི་རས་ཡུག་ལོངས་ཤིག" ཅེས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་བཞག་པའི་དངོས་པོ་ལས་ཐར་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། བདག་པོས་གཞན་ལེན་པ་ན་རང་གི་རས་ཡུག་ལ་ཆགས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་། "བཏེགས་ན་ཕམ་པའོ།" ཞེས་གསུངས་སོ། གལ་ཏེ་བདག་པོ་དེས་ "ངའི་ནོར་འདི་ཡིན་ཀྱང་རུང་། གཞན་ཡིན་ཀྱང་རུང་། དེས་ཅི་བྱ། ང་ལ་འདིས་ชོག" ཅེས་དེ་ལྟར་ལེགས་པར་ཆགས་པ་མེད་པར་གྱུར་ན། རྐུན་པོ་ལ་ཕམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། "མི་ཤེས་སོ།" ཞེས་པ་ནི། དེས་སྨྲས་པའི་ཚིག་མ་ཐོས་པས་མི་ཤེས་པའོ། "ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།" ཞེས་པ་འདིར། གལ་ཏེ་ཤེས་ཀྱང་སེམས་ཀྱིས་དང་དུ་མི་ལེན་ན། ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། "ཕྱིར་ཟློག་གོ།" ཞེས་པ་འདིར། སེམས་ཀྱིས་ཕྱིར་ཟློག་པ་ཡང་བསྡུས་པ་ཉིད་དོ། "ཉེ་འཁོར་ཡོད་བཞིན་དུ།" ཞེས་པ་ནི། མཛོད་ཁང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་བཤང་གཅི་འདོར་བའི་གནས་ཡོད་བཞིན་དུའོ། "ང་ཤི་བ་དང་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་མལ་བརླག་པ་ན།" ཞེས་པ་འདིར། "ཁྱོད་གསོད་པར་བྱའོ།" ཞེས་དེ་ཙམ་སྨྲས་ཀྱང་སྒོ་འབྱེད་པར་རུང་སཏེ། ནད་པའི་ཕྱོགས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཆི་བ་ལས་ལྷག་པའི་ནད་དང་མི་ནུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། "སྒོ་བཅད་ནས་ཡོ་བྱད་འཕྲོག་པར་བྱའོ།" ཞེས་དེ་ཙམ་སྨྲས་ཀྱང་སྒོ་འབྱེད་པར་རུང་བ་ཉིད་དོ། "གྲོགས་དང་བཅས་པར་འགྱུར་བར་བྱའོ།" ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གིས་ཀྱང་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ་སོགས་ཀྱིས་བཙལ་ནས། རང་གི་ནོར་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། "འདི་ནི་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ།" ཞེས་པ་ནི། མཛོད་ཁང་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་འདི་ཉིད་དོ། Lolamahātheroti mando momūho ākiṇṇavihārī. Itarehīti tasmiṃyeva gabbhe vasantehi itarabhikkhūhi. Vihārarakkhaṇavāre niyutto vihāravāriko, vuḍḍhapaṭipāṭiyā attano vāre vihārarakkhaṇako. Nivāpanti bhattavetanaṃ. Corānaṃ paṭipathaṃ gatesūti corānaṃ āgamanaṃ ñatvā ‘‘paṭhamataraññeva gantvā saddaṃ karissāmā’’ti corānaṃ abhimukhaṃ [Pg.192] gatesu, ‘‘corehi haṭabhaṇḍaṃ āharissāmā’’ti tadanupathaṃ gatesupi eseva nayo. Nibaddhaṃ katvāti ‘‘asukakule yāgubhattaṃ vihāravārikānaññevā’’ti evaṃ niyamanaṃ katvā. Dve tisso yāgusalākā cattāri pañca salākabhattāni ca labhamānovāti idaṃ nidassanamattaṃ, tato ūnaṃ vā hotu adhikaṃ vā attano veyyāvaccakarassa ca yāpanamattaṃ labhanameva pamāṇanti gahetabbaṃ. Nissitake jaggentīti tehi vihāraṃ jaggāpentīti attho. Asahāyakassāti sahāyarahitassa. Attadutiyassāti appicchassa attā sarīrameva dutiyo assa nāññoti attadutiyo. Tadubhayassāpi atthassa vibhāvanaṃ yassātiādi, etena sabbena ekekassa vāro na pāpetabboti dassitanti veditabbaṃ. Pākavattatthāyāti niccaṃ pacitabbayāgubhattasaṅkhātavattatthāya. Ṭhapentīti dāyakā ṭhapenti. Taṃ gahetvāti taṃ ārāmikādīhi diyyamānaṃ bhāgaṃ gahetvā. Na gāhāpetabboti ettha abbhokāsikassāpi attano adhikaparikkhāro vā ṭhapito atthi, cīvarādisaṅghikabhāgepi ālayo vā atthi, sopi gāhāpetabbova. Diguṇanti aññehi labbhamānato diguṇaṃ. Pakkhavārenāti aḍḍhamāsavārena. གནས་བརྟན་ལོ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བླུན་པོ་རྨོངས་པ་འདུ་འཛིས་གནས་པའོ།། གཞན་དག་གིས་ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་དེ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་དགེ་སློང་གཞན་དག་གིས་སོ།། གཙུག་ལག་ཁང་སྲུང་བའི་རེས་ལ་བསྐོས་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་སྲུང་བའི་རེས་མོས་ཏེ། རྒན་རིམ་བཞིན་རང་གི་རེས་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་སྲུང་བའོ།། ཟས་ཀྱི་གླ་ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བཏུང་གི་གླའོ།། ཇག་པའི་ལམ་དུ་སོང་བ་ན་ཞེས་པ་ནི་ཇག་པ་འོང་བ་ཤེས་ནས་“ཐོག་མར་སོང་སྟེ་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱའོ་”ཞེས་ཇག་པའི་མདུན་དུ་སོང་བ་ནའོ།། “ཇག་པས་ཕྲོགས་པའི་ནོར་ཕྱིར་ལེན་པར་བྱའོ་”ཞེས་དེའི་རྗེས་སུ་སོང་བ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་ཞེས་པ་ནི་“ཆེ་གེ་མོའི་ཁྱིམ་དུ་ཐུག་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་སྲུང་བ་རྣམས་ཁོ་ནའི་འོ”ཞེས་འདི་ལྟར་ངེས་པར་བྱས་ཏེའོ།། ཐུག་པའི་ཟན་བྱང་གཉིས་གསུམ་མམ། ཟན་བྱང་གི་ཟས་བཞི་ལྔ་ཐོབ་པ་ཞེས་པ་ནི་དཔེ་མཚོན་ཙམ་སྟེ། དེ་ལས་ཉུང་ངམ་མང་ཡང་རུང་། རང་ཉིད་དང་རིམ་གྲོ་པའི་འཚོ་བ་ཙམ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཚད་མར་གཟུང་བར་བྱའོ།། གནས་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གིས་གཙུག་ལག་ཁང་སྲུང་དུ་འཇུག་པའི་དོན་ཏོ།། གྲོགས་མེད་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་གྲོགས་དང་བྲལ་བ་ལའོ།། རང་ཉིད་གཉིས་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆུང་བས་རང་གི་ལུས་ཉིད་གྲོགས་གཉིས་པ་ཡིན་ཞིང་གཞན་མེད་པས་རང་ཉིད་གཉིས་པའོ།། དེ་གཉིས་ཀའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་“གང་གི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེ་རེ་བཞིན་རེས་མོས་མི་གཏད་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ།། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཞེས་པ་ནི་རྟག་ཏུ་བསྐོལ་བར་བྱ་བའི་ཐུག་པ་དང་ཟས་སུ་བགྲང་བའི་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུའོ།། འཇོག་གོ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་འཇོག་པའོ།། དེ་བླངས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་ལ་སོགས་པས་བྱིན་པའི་སྐལ་བ་དེ་བླངས་ཏེའོ།། བླང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་པ་འདིར་བླ་གབ་མེད་པའི་གནས་པ་ལའང་རང་གི་ལྷག་པའི་ཡོ་བྱད་བཞག་པ་ཡོད་དམ། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་དགེ་འདུན་གྱི་ཆ་ཤས་ལའང་ཆགས་པ་ཡོད་ན། དེས་ཀྱང་བླང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ།། ཉིས་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་ཐོབ་པ་ལས་ཉིས་འགྱུར་རོ།། ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་རེས་མོས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་རེས་མོས་ཀྱིས་སོ།། Suṅkaghātakathāvaṇṇanā ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 113. Suṅkaghātakathāyaṃ suṅkaṃ yattha rājapurisā hananti adadantānaṃ santakaṃ acchinditvāpi gaṇhanti, taṃ ṭhānaṃ suṅkaghātanti evampi attho daṭṭhabbo. Vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ tañhītiādi vuttaṃ. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmetīti ettha paṭhamapādaṃ paricchedato bahi ṭhapetvā dutiyapāde uddhaṭamatte pārājikaṃ. Uddharitvā bahi aṭṭhapitepi bahi ṭhito eva nāma hotīti katvā evaṃ sabbattha padavāresupīti daṭṭhabbaṃ. Parivattitvā abbhantarimaṃ bahi ṭhapeti, pārājikanti idaṃ sayaṃ bahi ṭhatvā paṭhamaṃ abbhantarimaṃ ukkhipitvā vā samakaṃ ukkhipitvā vā parivattanaṃ sandhāya vuttaṃ. Bahi ṭhatvā ukkhittamatte hi sabbaṃ bahigatameva hotīti. Sace pana so bahi ṭhatvāpi bāhirapuṭakaṃ paṭhamaṃ anto ṭhapetvā pacchā abbhantarimaṃ ukkhipitvā bahi ṭhapeti, tadāpi ekābaddhatāya avijahitattā avahāro na dissati. Keci pana ‘‘bhūmiyaṃ patitvā vattantaṃ puna anto pavisati, pārājikamevāti (pārā. aṭṭha. 1.113) vuttattā bāhirapuṭake [Pg.193] antopaviṭṭhepi bahigatabhāvato na muccati, antogataṃ pana puṭakaṃ paṭhamaṃ, pacchā eva vā bahi ṭhapitamatte vā pārājikamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ. Bahi bhūmiyaṃ pātitassa kenaci saddhiṃ ekābaddhatāya abhāvena antopaviṭṭhepi pārājikamevāti vattuṃ yuttaṃ, idaṃ pana ekābaddhattā tena saddhiṃ na sameti. Tasmā yathā antobhūmigatena ekābaddhatā na hoti, evaṃ ubhayassāpi bahigatabhāve sādhiteyeva avahāroti viññāyati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Ye pana parivattitvāti imassa nivattitvāti atthaṃ vadanti, tehi pana abbhantarimaṃ bahi ṭhapetīti ayamattho gahito hotīti tattha saṅkāyeva natthi. Ekābaddhanti kājakoṭiyaṃ rajjuyā bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ. Abandhitvā kājakoṭiyaṃ ṭhapitamattameva hoti, pārājikanti bahi gahitakājakoṭiyaṃ ṭhapitaṃ yadi pādaṃ agghati, pārājikameva, antoṭhapitena ekābaddhatāya abhāvāti adhippāyo. Gacchante yāne vā…pe… ṭhapetīti suṅkaghātaṃ pavisitvā appavisitvā vā ṭhapeti. Suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitanti yānādīhi nīhaṭattā bahi ṭhitaṃ. Keci pana ‘‘bahi ṭhapita’’nti pāṭhaṃ vikappetvā suṅkaṭṭhānato pubbeva bahi ṭhapitanti atthaṃ vadanti, taṃ na sundaraṃ; suṅkaṭṭhāne pavisitvā yāne ṭhapitepi pavattitvā gate viya dosābhāvato. Yo pana suṅkaṭṭhānassa antova pavisitvā ‘‘suṅkaṭṭhāna’’nti ñatvā theyyacittena āgatamaggena paṭinivattitvā gacchati, tassāpi yadi tena disābhāgena gacchantānampi hatthato suṅkaṃ gaṇhanti, pārājikameva. Imasmiṃ ṭhāneti yānādīhi nīharaṇe. Tatrāti tasmiṃ eḷakalomasikkhāpade (pārā. 571 ādayo). ༡༡༣. ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་གཏམ་ལས། གང་དུ་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤོ་གམ་མི་སྤྲོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་ཕྲོགས་ཏེ་གཅོད་པའམ་ལེན་པའི་གནས་དེ་ལ་ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་ས་ཞེས་བྱ་བར་དོན་འདི་ལྟར་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ།། བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“དེ་ཉིད་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “རྐང་པ་གཉིས་པ་བརྒལ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར་རྐང་པ་དང་པོ་མཚམས་ལས་ཕྱིར་བཞག་སྟེ། རྐང་པ་གཉིས་པ་བཏེགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ།། བཏེགས་ནས་ཕྱིར་མ་བཞག་ཀྱང་ཕྱིར་གནས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་ན། འདི་ལྟར་གོམ་པ་སྤོ་བའི་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུའང་ཤེས་པར་བྱའོ།། “བསྒྱུར་ཏེ་ནང་གི་ཁུར་ཕྱིར་འཇོག་ན་ཕམ་པའོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་རང་ཉིད་ཕྱིར་ལངས་ཏེ་ཐོག་མར་ནང་གི་ཁུར་བཏེགས་པའམ། ཡང་ན་མཉམ་དུ་བཏེགས་ཏེ་བསྒྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ཕྱིར་ལངས་ཏེ་བཏེགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་ཕྱིར་སོང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། གལ་ཏེ་ཁོང་ཕྱིར་ལངས་ཏེ་གནས་ཀྱང་། ཐོག་མར་ཕྱིའི་ཐུམ་བུ་ནང་དུ་བཞག་ནས་རྗེས་སུ་ནང་གི་ཐུམ་བུ་བཏེགས་ཏེ་ཕྱིར་འཇོག་ན། དེའི་ཚེའང་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་རང་བཞིན་མ་བཏང་བས་བརྐུ་བ་མི་མངོན་ནོ།། ཁ་ཅིག་ནི་“ས་ལ་ལྷུང་སྟེ་འགྲིལ་བཞིན་པ་སླར་ནང་དུ་ཞུགས་ནའང་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཕྱིའི་ཐུམ་བུ་ནང་དུ་ཞུགས་ཀྱང་ཕྱིར་སོང་བའི་དངོས་པོ་ལས་མི་ཐར་ལ། ནང་གི་ཐུམ་བུ་ཐོག་མར་རམ། ཡང་ན་རྗེས་སུ་ཕྱིར་བཞག་པ་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཕྱིར་ས་ལ་ལྷུང་བ་ནི་གང་དང་ཡང་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ནང་དུ་ཞུགས་ཀྱང་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་རིགས་མོད། འདི་ནི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དེ་དང་མི་མཚུངས་སོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་ནང་གི་ས་ལ་གནས་པ་དང་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་མེད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་ཀ་ཕྱིར་སོང་བའི་དངོས་པོ་གྲུབ་པ་ན་གཞི་ནས་བརྐུ་བ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བརྟགས་ནས་བླང་བར་བྱའོ།། གང་དག་“བསྒྱུར་ཏེ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་“ཕྱིར་བཟློག་སྟེ་”ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གིས་ནི། ནང་གི་ཁུར་ཕྱིར་འཇོག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་བཟུང་བ་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཉིད་མེད་དོ།། “གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཁུར་ཤིང་གི་རྩེ་མོར་ཐག་པས་བཅིངས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “མ་བཅིངས་པར་ཁུར་ཤིང་གི་རྩེ་མོར་བཞག་པ་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། ཕྱིར་བཟུང་བའི་ཁུར་ཤིང་གི་རྩེ་མོར་བཞག་པའི་ནོར་དེའི་རིན་ཐང་མ་ཤ་ཀ་གཅིག་ལོན་ན། ནང་དུ་བཞག་པ་དང་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འགྲོ་བཞིན་པའི་ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇོག་གོ་”ཞེས་པ་ནི། ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་སར་ཞུགས་སམ་མ་ཞུགས་ཀྱང་裝རུང་སྟེ་འཇོག་པའོ།། “ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི། བཞོན་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིར་བཏོན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིར་གནས་པའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་“ཕྱིར་བཞག་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་བརྟགས་ནས། ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་གནས་ལས་སྔ་རོལ་ཉིད་དུ་ཕྱིར་བཞག་པ་ཞེས་དོན་སྨྲ་བ་དེ་ནི་མི་ལེགས་ཏེ། ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་སར་ཞུགས་ཏེ་བཞོན་པ་ལ་བཞག་ཀྱང་། འགྲིལ་ཏེ་སོང་བ་བཞིན་དུ་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། གང་ཞིག་ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་སའི་ནང་དུ་ཞུགས་ནས། “འདི་ནི་ཤོ་གམ་གཅོད་པའི་སའོ་”ཞེས་ཤེས་ཏེ་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་འོངས་པའི་ལམ་ནས་ཕྱིར་ལོག་སྟེ་འགྲོ་ན། གལ་ཏེ་ཕྱོགས་དེ་ནས་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ནས་ཀྱང་ཤོ་གམ་ལེན་པ་ཡིན་ན། དེའང་ཕམ་པ་ཉིད་དོ།། “གནས་འདིར་”ཞེས་པ་ནི་བཞོན་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིར་འདོན་པའི་སྐབས་སོ།། “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ལུག་བལ་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་དེར། Pāṇakathāvaṇṇanā སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 114. Pāṇakathāyaṃ āṭhapitoti mātāpitūhi iṇaṃ gaṇhantehi ‘‘yāva iṇadānā ayaṃ tumhākaṃ santike hotū’’ti iṇadāyakānaṃ niyyātito. Avahāro natthīti mātāpitūhi puttassa apariccattattā mātāpitūnañca asantakattā avahāro natthi. Dhanaṃ pana gataṭṭhāne vaḍḍhatīti iminā āṭhapetvā gahitadhanaṃ vaḍḍhiyā saha āṭhapitaputtahārakassa gīvāti dassitanti vadanti. Dāsassa jātoti ukkaṭṭhalakkhaṇaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Dāsikucchiyaṃ pana adāsassa jātopi ettheva saṅgahito[Pg.194]. Paradesato paharitvāti paradesavilumpakehi rājacorādīhi paharitvā. Sukhaṃ jīvāti vadatīti theyyacittena sāmikānaṃ santikato palāpetukāmatāya vadati, tathā pana acintetvā kāruññena ‘‘sukhaṃ gantvā jīvā’’ti vadantassa natthi avahāro, gīvā pana hoti. Dutiyapadavāreti yadi dutiyapadaṃ avassaṃ uddharissati, bhikkhussa ‘‘palāyitvā sukhaṃ jīvā’’ti vacanakkhaṇeyeva pārājikaṃ. Anāpatti pārājikassāti tassa vacanena vegavaḍḍhane akatepi dukkaṭā na muccatīti dasseti. ‘‘Adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyeyyā’’ti (pārā. 89, 91) ādānasseva vuttattā vuttapariyāyena muccatīti. ༡༡༤. སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཏམ་ལས། “གཏའ་མར་བཞག་པ་”ཞེས་པ་ནི། བུ་ལོན་ལེན་པའི་ཕ་མས་“བུ་ལོན་མ་སྤྲད་ཀྱི་བར་དུ་འདི་ཁྱེད་ཀྱི་དྲུང་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་བུ་ལོན་སྤྲོད་པ་པོ་རྣམས་ལ་གཏད་པའོ།། “བརྐུ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ཕ་མས་བུ་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕ་མའི་ནོར་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བརྐུ་བ་མེད་དོ།། “ནོར་ནི་སོང་བའི་གནས་སུ་འཕེལ་ལོ་”ཞེས་པས་གཏའ་མར་བཞག་སྟེ་བླངས་པའི་ནོར་དེ་སྐྱེད་ཀ་དང་བཅས་ཏེ། གཏའ་མར་བཞག་པའི་བུ་འཁྱེར་བའི་དགེ་སློང་གི་གླའོ་ཞེས་བསྟན་པར་སྨྲའོ།། “བྲན་ལས་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། བྲན་མོའི་མངལ་ལས་བྲན་མ་ཡིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའང་འདི་ཉིད་དུ་འདུས་སོ།། “ཡུལ་གཞན་ནས་ཕྲོགས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། ཡུལ་གཞན་འཕྲོག་པ་པོ་རྒྱལ་པོ་དང་ཇག་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྲོགས་ཏེའོ།། “བདེ་བར་འཚོ་ཞིག་ཅེས་སྨྲའོ་”ཞེས་པ་ནི། བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་བདག་པོའི་དྲུང་ནས་བྲོས་པར་འདོད་པས་སྨྲ་བའོ།། དེ་ལྟར་མ་བསམས་པར་སྙིང་རྗེས་“བདེ་བར་སོང་ལ་འཚོ་ཞིག་”ཅེས་སྨྲ་བ་ལ་ནི་བརྐུ་བ་མེད་དེ། འོན་ཀྱང་གླ་ནི་ཡོད་དོ།། “རྐང་པ་གཉིས་པའི་ཐེངས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་རྐང་པ་གཉིས་པ་ངེས་པར་འདེགས་པར་འགྱུར་ན། དགེ་སློང་གིས་“བྲོས་ཏེ་བདེ་བར་འཚོ་ཞིག་”ཅེས་སྨྲས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཕམ་པའོ།། “ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པས་ནི། དེའི་ཚིག་གིས་བྲོས་པའི་ཤུགས་མ་བསྐྱེད་ཀྱང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་ལས་མི་ཐར་བར་བསྟན་ཏོ།། “མ་བྱིན་པ་བརྐུ་བའི་བསམ་པས་ལེན་ཏོ་”ཞེས་ལེན་པ་ཉིད་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཐར་རོ་ཞེས་སོ།། Catuppadakathāvaṇṇanā རྐང་བཞིའི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 117. Catuppadakathāyaṃ pāḷiyaṃ āgatāvasesāti pāḷiyaṃ āgatehi hatthi ādīhi aññe pasu-saddassa sabbasādhāraṇattā. Bhiṅkacchāpanti ‘‘bhiṅkā bhiṅkā’’ti saddāyanato evaṃ laddhanāmaṃ hatthipotakaṃ. Antovatthumhīti parikkhitte. Bahinagare ṭhitassāti parikkhittanagaraṃ sandhāya vuttaṃ, aparikkhittanagare pana antonagare ṭhitassāpi ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ. Khaṇḍadvāranti attanā khaṇḍitadvāraṃ. Eko nipannoti etthāpi bandhoti ānetvā sambandhitabbaṃ, tenāha ‘‘nipannassa dve’’ti. Ghātetīti ettha theyyacittena vināsentassa sahapayogattā dukkaṭamevāti vadanti. ༡༡༧. རྐང་བཞིའི་གཏམ་ལས། “ལུང་ལས་བྱུང་བ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི། ལུང་ལས་བྱུང་བའི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཕྱུགས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། “བྷིངྐ་ཆ་པ་”ཞེས་པ་ནི། “བྷིངྐཱ་བྷིངྐཱ་”ཞེས་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིང་དུ་བཏགས་པའི་གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུའོ།། “ར་བའི་ནང་དུ་”ཞེས་པ་ནི། ར་བས་བསྐོར་བའི་ནང་དུའོ།། “གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱིར་གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ར་བས་བསྐོར་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ལ། ར་བས་མ་བསྐོར་བའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ནང་དུ་གནས་ཀྱང་གནས་པའི་ས་ཉིད་གནས་སོ།། “སྒོ་ཆག་པ་”ཞེས་པ་ནི། རང་གིས་བཅག་པའི་སྒོའོ།། “གཅིག་ཉལ་བ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་“འཆིང་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་བཀུག་སཏེ་སྦྱར་བར་བྱ་བས་ན། “ཉལ་བ་ལ་གཉིས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “གསོད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་འཇིག་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་སྦྱོར་བ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ།། Ocarakakathāvaṇṇanā ཉུལ་མའི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 118. Ocarakakathāyaṃ pariyāyena hi adinnādānato muccatīti idaṃ āṇattikapayogaṃ sandhāya vuttaṃ, sayameva pana abhiyuñjanādīsu pariyāyenapi mokkho natthi. ༡༡༨. ཉུལ་མའི་གཏམ་ལས། “རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཐར་རོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་མངག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། རང་ཉིད་ཀྱིས་གཏུག་བཤེར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐར་པ་མེད་དོ།། Oṇirakkhakathāvaṇṇanā གཏའ་མ་སྲུང་བའི་གཏམ་བཤད་པའོ།། Oṇirakkhakathāyaṃ oṇinti oṇītaṃ, ānītanti attho. Oṇirakkhassa santike ṭhapitabhaṇḍaṃ upanidhi (pārā. 112) viya guttaṭṭhāne ṭhapetvā saṅgopanatthāya anikkhipitvā yathāṭhapitaṭṭhāne eva muhuttamattaṃ olokanatthāya ṭhapitattā tassa bhaṇḍassa ṭhānācāvanamattena oṇirakkhakassa pārājikaṃ hoti. གཏའ་མ་སྲུང་བའི་གཏམ་ལས། “ཨོ་ཎི་”ཞེས་པ་ནི་བླངས་པའམ་བསྐྱལ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། གཏའ་མ་སྲུང་བའི་དྲུང་དུ་བཞག་པའི་ནོར་ནི་བཅོལ་བའི་ནོར་བཞིན་དུ་སྦས་པའི་གནས་སུ་བཞག་སྟེ་སྲུང་བའི་ཕྱིར་མ་བཅུག་པར། བཞག་པའི་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཡུད་ཙམ་ཞིག་བལྟ་བའི་ཕྱིར་བཞག་པའི་ཕྱིར། ནོར་དེ་གནས་ལས་བསྐྱོད་པ་ཙམ་གྱིས་གཏའ་མ་སྲུང་བ་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ།། Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā གྲོས་བྱས་ཏེ་བརྐུ་བའི་གཏམ་བཤད་པའོ།། Saṃvidāvahārakathāyaṃ [Pg.195] saṃvidhāyāti saṃvidahitvā. Tena nesaṃ dukkaṭāpattiyoti āṇattivasena pārājikāpattiyā asambhave satīti vuttaṃ. Yadi hi tena āṇattā yathāṇattivasena haranti, āṇattikkhaṇe eva pārājikāpattiṃ āpajjanti. Pāḷiyaṃ ‘‘sambahulā saṃvidahitvā eko bhaṇḍaṃ avaharati, āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’ti (pārā. 118) etthāpi āṇāpakānaṃ āṇattikkhaṇeyeva āpatti, avahārakassa uddhāreti gahetabbo. Sambahulā bhikkhū ekaṃ āṇāpenti ‘gacchetaṃ āharā’ti, tassuddhāre sabbesaṃ pārājikantiādīsupi evameva attho gahetabbo. Sāhatthikaṃ vā āṇattikassa āṇattikaṃ vā sāhatthikassa aṅgaṃ na hotīti bhinnakālikattā aññamaññassa aṅgaṃ na hoti. Tathā hi sahatthā avaharantassa ṭhānācāvanakkhaṇe āpatti, āṇattiyā pana āṇattikkhaṇeyevāti bhinnakālikattā āpattiyoti. གྲོས་བྱས་ཏེ་བརྐུ་བའི་གཏམ་ལས། “གྲོས་བྱས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཏེའོ།། “དེས་ན་དེ་དག་ལ་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བའོ་”ཞེས་པ་ནི། མངག་པའི་དབང་གིས་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མི་འབྱུང་བ་ལ་གསུངས་སོ།། གལ་ཏེ་དེས་མངགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མངགས་པ་བཞིན་དུ་བརྐུས་ན། མངགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་ངོ།། ལུང་ལས་“མང་པོས་གྲོས་བྱས་ཏེ་གཅིག་གིས་ནོར་བརྐུས་ན། ཐམས་ཅད་ལ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བའོ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་། མངག་པ་པོ་རྣམས་ལ་མངགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་འབྱུང་ལ། བརྐུ་བ་པོ་ལ་ནི་བཏེགས་པའི་ཚེ་ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་གཟུང་བར་བྱའོ།། དགེ་སློང་མང་པོས་གཅིག་ལ་“སོང་ལ་འདི་ཁྱེར་ཤོག་”ཅེས་མངགས་ཏེ། དེ་བཏེགས་པ་ན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕམ་པའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འདི་ལྟར་ཉིད་དུ་དོན་གཟུང་བར་བྱའོ།། རང་གི་ལག་པས་བྱས་པ་ནི་མངགས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་མི་འགྱུར་ལ། མངགས་པ་ནི་རང་གི་ལག་པས་བྱས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དུས་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ།། འདི་ལྟར་རང་གི་ལག་པས་བརྐུ་བ་ལ་ནི་གནས་ལས་བསྐྱོད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ལྟུང་བ་འབྱུང་ཞིང་། མངགས་པ་ལ་ནི་མངགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་འབྱུང་བས་ན། དུས་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་འབྱུང་བའོ།། Saṅketakammakathāvaṇṇanā བརྡ་སྦྱོར་བའི་ལས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 119. Saṅketakammakathāyaṃ ocarake vuttanayenevāti ettha avassaṃ hāriye bhaṇḍetiādinā (pārā. aṭṭha. 1.118) vuttanayeneva. Pāḷiyaṃ ‘‘taṃ saṅketaṃ pure vā pacchā vā’’ti tassa saṅketassa pure vā pacchā vāti attho. ‘‘Taṃ nimittaṃ pure vā pacchā vā’’ti etthāpi eseva nayo. ༡༡༩. བརྡ་སྦྱོར་བའི་ལས་ཀྱི་གཏམ་ལས། “ཉུལ་མའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་འདིར་“ངེས་པར་དབྲོག་པར་བྱ་བའི་ནོར་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། ལུང་ལས་“བརྡ་དེ་སྔོན་ནམ་རྗེས་སུ་”ཞེས་པ་ནི་བརྡ་དེའི་སྔོན་ནམ་རྗེས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “མཚན་མ་དེ་སྔོན་ནམ་རྗེས་སུ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། Nimittakammakathāvaṇṇanā མཚན་མའི་ལས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་པའོ།། 120. Nimittakammakathāyaṃ akkhinikhaṇanādinimittakammaṃ pana lahukaṃ ittarakālaṃ, tasmā taṅkhaṇeyeva taṃ bhaṇḍaṃ avaharituṃ na sakkā. Nimittakammānantarameva gaṇhituṃ āraddhattā teneva nimittena avaharatīti vuccati. Yadi evaṃ purebhattappayogova esoti vādo pamāṇabhāvaṃ āpajjatīti? Nāpajjati. Na hi saṅketakammaṃ (pārā. 119) viya nimittakammaṃ kālaparicchedayuttaṃ. Kālavasena hi saṅketakammaṃ vuttaṃ, kiriyāvasena nimittakammanti ayameva tesaṃ viseso. ‘‘Taṃ nimittaṃ pure vā pacchā vā taṃ bhaṇḍaṃ avaharati, mūlaṭṭhassa anāpattī’’ti idaṃ pana nimittakaraṇato pure [Pg.196] gaṇhantassa ceva nimittakamme ca katepi gaṇhituṃ anārabhitvā pacchā sayameva gaṇhantassa ca vasena vuttaṃ. ༡༢༠. མཚན་མའི་ལས་ཀྱི་གཏམ་ལས། མིག་བཙུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མའི་ལས་ནི་མགྱོགས་ཤིང་དུས་ཐུང་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཅ་ལག་དེ་བརྐུ་བར་མི་ནུས་སོ།། མཚན་མ་བྱས་པའི་མཚམས་ཐོག་དེ་ཉིད་དུ་ལེན་པར་བརྩམས་པའི་ཕྱིར། “མཚན་མ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བརྐུའོ་”ཞེས་བརྗོད་དོ།། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། “འདི་ནི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་པའི་འདོད་པ་དེ་ཚད་མར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། དུས་བཏབ་པའི་ལས་བཞིན་དུ་མཚན་མའི་ལས་ནི་དུས་ཀྱི་ས་མཚམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དུས་ཀྱི་དབང་གིས་དུས་བཏབ་པའི་ལས་གསུངས་ལ། བྱ་བའི་དབང་གིས་མཚན་མའི་ལས་གསུངས་པས། འདི་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་རོ།། “མཚན་མ་དེའི་སྔོན་ནམ་རྗེས་སུ་ཅ་ལག་དེ་བརྐུས་ན་རྩ་བའི་གནས་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། མཚན་མ་མ་བྱས་པའི་སྔོན་དུ་ལེན་པ་དང་། མཚན་མ་བྱས་ཀྱང་ལེན་པར་མ་བརྩམས་པར་ཕྱིས་སུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ།། Āṇattikathāvaṇṇanā མངག་པའི་གཏམ་བཤད་པ། 121. Āṇattikathāyaṃ asammohatthanti yasmā saṅketakammanimittakammāni karonto na kevalaṃ purebhattādikālasaṅketakammaṃ akkhinikhaṇanādinimittakammameva vā karoti, atha kho evaṃvaṇṇasaṇṭhānabhaṇḍaṃ gaṇhāti, bhaṇḍaniyamampi karoti, tvaṃ itthannāmassa pāvada, so aññassa pāvadatūtiādinā puggalapaṭipāṭiyā ca āṇāpeti, tasmā pubbaṇhādikālavasena akkhinikhaṇanādikiriyāvasena bhaṇḍapuggalapaṭipāṭivasena ca āṇatte etesu saṅketakammanimittakammesu visaṅketā visaṅketabhāve sammoho jāyati, tadapagamena asammohatthaṃ. Yaṃ āṇāpakena nimittasaññaṃ katvā vuttanti pubbaṇhādīsu akkhinikhaṇanādīsu vā gahaṇatthaṃ āṇāpentena īdisavaṇṇasaṇṭhānādiyuttaṃ gaṇhāti evaṃ gahaṇassa nimittabhūtasaññāṇaṃ katvā yaṃ bhaṇḍaṃ vuttaṃ. Ayaṃ yutti sabbatthāti heṭṭhā vuttesu upari vakkhamānesu ca sabbattha āṇattippasaṅgesu āṇattikkhaṇeyeva pārājikādīnaṃ bhāvasaṅkhātā vinayayutti, sā ca āṇattassa kiriyāniṭṭhāpanakkhaṇe āṇāpakassa payoge theyyacittānaṃ abhāvā āṇattikkhaṇe ekā eva āpatti hotīti evaṃ upapattiyā pavattattā yuttīti vuttā. ‘‘Mūlaṭṭhassa thullaccaya’’nti vuttattā saṅgharakkhitena paṭiggahitepi buddharakkhitadhammarakkhitānaṃ dukkaṭameva, kasmā panettha ācariyassa thullaccayanti āha ‘‘mahājano hī’’tiādi. Mahājanoti ca buddharakkhitadhammarakkhitasaṅgharakkhite sandhāya vuttaṃ. Mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti buddharakkhitassa dukkaṭaṃ. Idañca mūlaṭṭhassa thullaccayābhāvadassanatthaṃ paṭhamaṃ āṇattikkhaṇe dukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ, na pana saṅgharakkhitassa paṭiggahaṇapaccayā puna dukkaṭasambhavaṃ sandhāya. Na hi so ekapayogena dukkaṭadvayaṃ āpajjati. Keci pana ‘‘visaṅketattā pāḷiyaṃ ‘mūlaṭṭhassā’ti avatvā ‘paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’ti sāmaññena vuttattā idaṃ saṅgharakkhitassa dukkaṭaṃ sandhāya vutta’’nti vadanti, taṃ kiñcāpi aṭṭhakathāya na sameti, pāḷito pana yuttaṃ viya dissati. Na hi tassa paṭiggahaṇappayoge anāpatti hotīti. Imināva heṭṭhā āgatavāresupi paṭiggaṇhantānaṃ [Pg.197] dukkaṭaṃ veditabbaṃ. ‘‘Paṇṇe vā silādīsu vā ‘coriyaṃ kātabba’nti likhitvā ṭhapite pārājikamevā’’ti keci vadanti, taṃ pana ‘‘asukassa gehe bhaṇḍa’’nti evaṃ niyametvā likhite yujjati, na aniyametvā likhiteti vīmaṃsitabbaṃ. Maggānantaraphalasadisāti iminā yathā ariyapuggalānaṃ maggānantare phale uppanne kilesapaṭippassaddhipariyosānaṃ bhāvanākiccaṃ nipphannaṃ nāma hoti, evametissā atthasādhakacetanāya uppannāya āṇattikiccaṃ nipphannamevāti dasseti, tenāha ‘‘tasmā ayaṃ āṇattikkhaṇeyeva pārājiko’’ti, āṇattivacīpayogasamuṭṭhāpakacetanākkhaṇeyeva pārājiko hotīti attho. ༡༢༡. མངག་པའི་གཏམ་ལས་“རྨོངས་པ་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་དུས་བཏབ་པ་དང་མཚན་མའི་ལས་བྱེད་པ་ན། ཟས་ཀྱི་སྔོན་ལ་སོགས་པའི་དུས་བཏབ་པའི་ལས་ཁོ་ནའམ། ཡང་ན་མིག་བཙུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མའི་ལས་ཁོ་ན་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པར། འོན་ཀྱང་“འདི་འདྲ་བའི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་ལྡན་པའི་ཅ་ལག་ལོངས་ཤིག་”ཅེས་ཅ་ལག་གི་ངེས་པ་ཡང་བྱེད་ལ། “ཁྱོད་ཀྱིས་ཆེ་གེ་མོ་ལ་ཤོད་ཅིག དེས་གཞན་ལ་ཤོད་ཅིག་”ཅེས་ལ་སོགས་པས་གང་ཟག་གི་རིམ་པས་ཀྱང་མངག་པར་བྱེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་སྔ་དྲོ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་དང་། མིག་བཙུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་དབང་གིས་དང་། ཅ་ལག་དང་གང་ཟག་གི་རིམ་པའི་དབང་གིས་མངག་པ་ན། དུས་བཏབ་པ་དང་མཚན་མའི་ལས་འདི་དག་ལ་དུས་བཏབ་པ་ལས་འདས་པ་དང་མ་འདས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ལ་རྨོངས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས། དེ་བསལ་བའི་སྒོ་ནས་རྨོངས་པ་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། “མངག་པ་པོས་མཚན་མའི་འདུ་ཤེས་བྱས་ཏེ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྔ་དྲོ་ལ་སོགས་པ་འམ། ཡང་ན་མིག་བཙུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེན་པའི་ཕྱིར་མངག་པ་ན། “འདི་འདྲ་བའི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལོངས་ཤིག་”ཅེས་དེ་ལྟར་ལེན་པའི་མཚན་མར་གྱུར་པའི་མཚན་མ་བྱས་ནས་ཅ་ལག་གང་གསུངས་པ་དེའོ།། “རིགས་པ་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་གོ་”ཞེས་པ་ནི། འོག་ཏུ་བཤད་ཟིན་པ་དང་གོང་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་དུ། མངག་པ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐབས་ཐམས་ཅད་ལ། མངག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོར་བརྗོད་པའི་འདུལ་བའི་རིགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མངག་པ་བྱས་པའི་བྱ་བ་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ། མངག་པ་པོ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་བརྐུ་སེམས་མེད་པའི་ཕྱིར། མངག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ལྟུང་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཐད་པས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་“རིགས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “རྩ་བའི་གནས་པ་ལ་ཉེས་བྱེད་སྦོམ་པོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་སྐྱོང་གིས་བླངས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་སྐྱོང་དང་ཆོས་སྐྱོང་དག་ལ་ཉེས་བྱེད་ཁོ་ནའོ།། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་སློབ་དཔོན་ལ་ཉེས་བྱེད་སྦོམ་པོ་འགྱུར་ཞེ་ན། “སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་ནི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོ་”ཞེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་སྐྱོང་དང་། ཆོས་སྐྱོང་། དགེ་འདུན་སྐྱོང་དག་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “རྩ་བའི་གནས་པ་ཉིད་ལ་ཉེས་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་སྐྱོང་ལ་ཉེས་བྱེད་དོ།། འདི་ཡང་རྩ་བའི་གནས་པ་ལ་ཉེས་བྱེད་སྦོམ་པོ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་མངག་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཉེས་བྱེད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི། དགེ་འདུན་སྐྱོང་གིས་བླངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡང་བསྐྱར་ཉེས་བྱེད་འབྱུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁོ་རང་སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་ཉེས་བྱེད་གཉིས་ལ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཁ་ཅིག་ནི་“དུས་བཏབ་པ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། ལུང་ལས་ ‘རྩ་བའི་གནས་པ་ལ་’ ཞེས་མ་གསུངས་པར། ‘ལེན་ན་ལྟུང་བ་ཉེས་བྱེད་དོ་’ ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ནི་དགེ་འདུན་སྐྱོང་གི་ཉེས་བྱེད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་”ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་འགྲེལ་བཤད་དང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་མཐུན་མོད་ཀྱི། ལུང་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་རིགས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེས་ལེན་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་ཀྱིས་འོག་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཐེངས་རྣམས་སུ་ཡང་ལེན་པ་པོ་རྣམས་ལ་ཉེས་བྱེད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ལོ་མ་འམ་རྡོ་ལ་སོགས་པ་ལ། ‘བརྐུ་བར་བྱའོ་’ ཞེས་བྲིས་ཏེ་བཞག་པ་ན། ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་“ཆེ་གེ་མོའི་ཁྱིམ་གྱི་ཅ་ལག་གོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་ངེས་བཟུང་ནས་བྲིས་ན་རིགས་ལ། མ་ངེས་པར་བྲིས་ན་མི་རིགས་པས་དཔྱད་པར་བྱའོ།། “ལམ་གྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་འབྲས་བུ་དང་འདྲ་བ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། ཇི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ལམ་གྱི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་མཐར་ཐུག་པའི་སྒོམ་པའི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། དོན་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་འདི་སྐྱེས་པ་ན། མངག་པའི་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་“དེས་ན་འདི་ནི་མངག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཕམ་པའོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། མངག་པའི་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Āṇattikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. མངག་པའི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Āpattibhedavaṇṇanā ལྟུང་བའི་རྣམ་དབྱེ་བཤད་པ། 122. Tattha tatthāti bhūmaṭṭhathalaṭṭhādīsu. Pāḷiyaṃ manussapariggahitaṃ sandhāya ‘‘parapariggahita’’nti vuttaṃ. Āmasati phandāpeti ṭhānā cāvetīti imehi tīhi padehi pubbapayogasahitaṃ pañcamaṃ avahāraṅgaṃ vuttaṃ, ṭhānā cāvetīti ca idaṃ upalakkhaṇamattaṃ. Āṇattikādayo sabbepi payogā dhuranikkhepo ca idha saṅgahetabbāvāti daṭṭhabbaṃ. ༡༢༢. “དེ་དང་དེ་དག་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ས་ལ་གནས་པ་དང་སྐམ་ས་ལ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའོ།། ལུང་ལས་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་“གཞན་གྱིས་བཟུང་བ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “རེག་པ་དང་། གཡོ་བར་བྱེད་པ་དང་། གནས་ནས་སྤོ་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས། སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པའི་བརྐུ་བའི་ཡན་ལག་ལྔ་པ་གསུངས་ལ། “གནས་ནས་སྤོ་བ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་མོ།། མངག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་དང་ཁུར་འདོར་བ་ཡང་འདིར་བསྡུ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། 125. Ṭhānācāvananti idaṃ pāḷianusārato vuttaṃ dhuranikkhepassāpi saṅgahetabbato. Esa nayo uparipi sabbattha. Tattha hi na ca sakasaññīti iminā parapariggahitatā vuttā, na ca vissāsaggāhī na ca tāvakālikanti imehi parapariggahitasaññitā, tīhi vā etehi parapariggahitatā parapariggahitasaññitā ca vuttāti veditabbā. Anajjhāvutthakanti ‘‘mameda’’nti pariggahavasena anajjhāvutthakaṃ araññe dārutiṇapaṇṇādi. Chaḍḍitanti paṭhamaṃ pariggahetvā pacchā anatthikatāya chaḍḍitaṃ yaṃ kiñci. Chinnamūlakanti naṭṭhaṃ pariyesitvā ālayasaṅkhātassa mūlassa chinnattā chinnamūlakaṃ. Assāmikanti anajjhāvutthakādīhi tīhi ākārehi dassitaṃ assāmikavatthu. Ubhayampīti assāmikaṃ attano santakañca. ༡༢༥. “གནས་ནས་སྤོ་བ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་ལུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གསུངས་ཏེ། ཁུར་འདོར་བ་ཡང་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཚུལ་འདི་ནི་གོང་གི་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་མཚུངས་སོ།། དེ་ལ་“རང་གི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་”ཞེས་པས་གཞན་གྱིས་བཟུང་བ་ཉིད་གསུངས་ལ། “ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ལེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གནས་སྐབས་ཀྱི་ལེན་པ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པའི་ཡན་ལག་འདི་དག་གིས་གཞན་གྱིས་བཟུང་བར་འདུ་ཤེས་པ་ཉིད་གསུངས་སོ།། ཡང་ན་ཡན་ལག་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་གཞན་གྱིས་བཟུང་བ་ཉིད་དང་གཞན་གྱིས་བཟུང་བར་འདུ་ཤེས་པ་ཉིད་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “བདག་གིར་མ་བྱས་པ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་ནི་བདག་གིའོ་”ཞེས་བཟུང་བའི་དབང་གིས་བདག་གིར་མ་བྱས་པའི་ནགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཤིང་དང་རྩྭ་དང་ལོ་མ་ལ་སོགས་པའོ།། “བོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་བཟུང་ནས་ཕྱིས་སུ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བོར་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་རུང་བའོ།། “རྩ་བ་ཆད་པ་”ཞེས་པ་ནི་བརླག་པ་བཙལ་ནས་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པའི་ཕྱིར་རྩ་བ་ཆད་པའོ།། “བདག་པོ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་བདག་གིར་མ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པའི་བདག་པོ་མེད་པའི་དངོས་པོའོ།། “གཉིས་ཀ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་མེད་པ་དང་རང་གི་དབང་བའི་དངོས་པོའོ།། Anāpattibhedavaṇṇanā ལྟུང་བ་མེད་པའི་རྣམ་དབྱེ་བཤད་པ། 131. Tasmiṃyeva [Pg.198] attabhāve nibbattāti tasmiṃyeva matasarīre petattabhāvena nibbattā. Rukkhādīsu laggitasāṭake vattabbameva natthīti manussehi agopitaṃ sandhāya vuttaṃ, sace panetaṃ devālayacetiyarukkhādīsu niyuttehi purisehi rakkhitagopitaṃ hoti, gahetuṃ na vaṭṭati. Thoke khāyite…pe… gahetuṃ vaṭṭatīti idaṃ adinnādānābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Jighacchitapāṇinā khādiyamānamaṃsassa acchinditvā khādanaṃ nāma kāruññahānito lolabhāvato ca asāruppameva. Teneva hi ariyavaṃsikā attano patte bhattaṃ khādantampi sunakhādiṃ tajjetvā na vārenti, tiracchānānaṃ āmisadāne kusalaṃ viya tesaṃ āmisassa acchindanepi akusalamevāti gahetabbaṃ, teneva vakkhati ‘‘parānuddayatāya ca na gahetabba’’nti (pārā. aṭṭha. 1.140). ༡༣༡. “ལུས་དེ་ཉིད་ལ་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རོ་དེ་ཉིད་ལ་ཡི་དྭགས་ཀྱི་ལུས་སུ་སྐྱེས་པའོ།། “ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་བཏགས་པའི་གོས་ལ་ནི་སྨྲ་དགོས་པ་ཉིད་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྲུངས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ནི་ལྷ་ཁང་དང་མཆོད་རྟེན་དང་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྐོས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུངས་ཤིང་བསྐྱངས་པ་ཡིན་ན། ལེན་པར་མི་རུང་ངོ་།། “ཉུང་ཟད་ཟོས་པ་ལ་...སོགས་པ་...ལེན་དུ་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། བཀྲེས་པའི་སེམས་ཅན་གྱིས་ཟ་བཞིན་པའི་ཤ་ཕྲོགས་ཏེ་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྙིང་རྗེ་ཉམས་པ་དང་ཧམ་སེམས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་མི་འཚམ་པ་ཁོ་ནའོ།། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་རིགས་རྒྱུད་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་ལྷུང་བཟེད་ལས་ཟས་ཟ་བཞིན་དུ་ཡང་ཁྱི་ལ་སོགས་པ་བསྐྲད་དེ་མི་བཟློག་གོ། དུད་འགྲོ་རྣམས་ལ་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་བྱས་ན་དགེ་བ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། དེ་དག་གི་ཟང་ཟིང་འཕྲོག་པ་ལ་ཡང་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་“གཞན་ལ་སྙིང་བརྩེ་བའི་ཕྱིར་ཡང་མི་བཟུང་ངོ་”ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།། Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā སིལ་བུའི་གཏམ་བཤད་པ། Bahu ekato dāruādibhāriyassa ekassa bhaṇḍassa ukkhipanakāle ‘‘gaṇhatha ukkhipathā’’ti vacīpayogena saddhiṃ kāyapayogasabbhāvaṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘sāhatthikāṇattika’’nti vuttaṃ. ‘‘Tvaṃ etaṃ vatthuṃ gaṇha, ahaṃ añña’’nti evaṃ pavatte pana avahāre attanā gahitaṃ sāhatthikameva, parena gāhāpitaṃ āṇattikameva, teneva tadubhayagghena pañcamāsepi pārājikaṃ na hoti, ekekabhaṇḍagghavasena thullaccayādimeva hoti. Vuttañhi ‘‘sāhatthikaṃ vā āṇattikassa aṅgaṃ na hotī’’tiādi. Upanikkhittabhaṇḍaṃ bhaṇḍadeyyañca adātukāmatāya ‘‘demi dammī’’ti vikkhipanto tuṇhībhāvena viheṭhentopi tena tena kāyavikārādikiriyāya parassa dhuraṃ nikkhipāpesīti ‘‘kiriyāsamuṭṭhānañcā’’ti vuttaṃ. མང་པོ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་ལྗིད་ཁུར་ཆེ་བའི་ཅ་ལག་གཅིག་འདེགས་པའི་ཚེ་ན། “ཟུངས་ཤིག་འདེགས་ཤིག་”ཅེས་ངག་གི་སྦྱོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ལུས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡོད་པའི་གནས་ལ་དགོངས་ནས་“རང་གི་ལག་པས་མངག་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཁྱོད་ཀྱིས་དངོས་པོ་འདི་ལོངས། ངས་ནི་གཞན་ཞིག་ལེན་ནོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་བརྐུ་བ་བྱས་པ་ན། རང་གིས་བླངས་པ་ནི་རང་གི་ལག་པས་བྱས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གཞན་ལ་ལེན་དུ་བཅུག་པ་ནི་མངག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀའི་རིན་ཐང་གིས་མཱ་ཤ་ལྔ་ལོན་ཡང་ཕམ་པར་མི་འགྱུར་གྱི། ཅ་ལག་རེ་རེའི་རིན་ཐང་གི་དབང་གིས་ཉེས་བྱེད་སྦོམ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “རང་གི་ལག་པས་བྱས་པའམ་མངག་པ་ནི་ཡན་ལག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བཅོལ་བའི་ཅ་ལག་དང་ཅ་ལག་གི་ཚབ་མ་སྤྲོད་པར་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར། “སྤྲོད་དོ་སྤྲོད་དོ་”ཞེས་ཕྱིར་བཤོལ་བྱེད་པ་དང་། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དེ་དང་དེས་གཞན་གྱི་ཁུར་འདོར་དུ་བཅུག་པའི་ཕྱིར། “བྱ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལངས་པ་ཡང་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Vinītavatthuvaṇṇanā གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གཞི་བཤད་པ། 135. Vinītavatthūsu [Pg.199] niruttiyeva taṃtaṃatthaggahaṇassa upāyatāya pathoti niruttipatho, tenevāha ‘‘vohāravacanamatte’’ti. Yathākammaṃ gatoti tato petattabhāvato matabhāvaṃ dasseti. Abbhuṇheti āsannamaraṇatāya sarīrassa uṇhasamaṅgitaṃ dasseti, tenevāha ‘‘allasarīre’’ti. Kuṇapabhāvaṃ upagatampi bhinnameva allabhāvato bhinnattā. Visabhāgasarīreti itthisarīre. Sīse vātiādi adhakkhake ubbhajāṇumaṇḍale padese cittavikārappattiṃ sandhāya vuttaṃ, yattha katthaci anāmasantena kataṃ sukatameva. Matasarīrampi hi yena kenaci ākārena sañcicca phusantassa anāmāsadukkaṭamevāti vadanti, taṃ yuttameva. Na hi apārājikavatthukepi cittādiitthirūpe bhavantaṃ dukkaṭaṃ pārājikavatthubhūte matitthisarīre nivattati. ༡༣༥. གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལས། སྒྲ་བཤད་པ་ཉིད་དོན་དེ་དང་དེ་རྟོགས་པའི་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་“སྒྲ་བཤད་པའི་ལམ་”ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་ཕྱིར་“ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་ཙམ་ལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བ་”ཞེས་པས་ནི་ཡི་དྭགས་ཀྱི་ལུས་དེ་ལས་ཤི་བའི་དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ།། “དྲོད་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པས་ནི་འཆི་བ་ལ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ལུས་ལ་དྲོད་དང་ལྡན་པ་ཉིད་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“ལུས་རློན་པ་ལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། རོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཡང་རློན་པའི་དངོས་པོ་ལས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ཉམས་པ་ཉིད་དོ།། “མི་མཐུན་པའི་ལུས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ལའོ།། “མགོ་ལ་འམ”་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒྲོག་རུས་ཀྱི་འོག་དང་པུས་མོའི་ལྷ་ང་ལས་གོང་གི་ཕྱོགས་སུ་སེམས་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ཐོབ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཏེ། གང་ཡང་རུང་བའི་གནས་ལ་མ་རེག་པར་བྱས་ན་ལེགས་པར་བྱས་པ་ཉིད་དོ།། རོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གང་ཡང་རུང་བས་ཆེད་དུ་བསམས་ཏེ་རེག་པའི་དགེ་སློང་ལ་མ་རེག་པའི་ཉེས་བྱེད་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ནི་རིགས་པ་ཉིད་དོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕམ་པའི་གཞི་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་འབྱུང་བའི་ཉེས་བྱེད་ནི། ཕམ་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་རོ་ལ་མི་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་རོ།། Kusasaṅkāmanavatthukathāvaṇṇanā རྩྭ་ཀུ་ཤ་སྤོ་བའི་གཞིའི་གཏམ་བཤད་པ། 138. Balasāti balena. Sāṭako bhavissati, gaṇhissāmīti anāgatavacanaṃ pasibbakaggahaṇato puretaraṃ samuppannaparikappadassanavasena vuttaṃ. Gahaṇakkhaṇe pana ‘‘sāṭako ce, gaṇhāmī’’ti pasibbakaṃ gaṇhātīti evamettha adhippāyo gahetabbo, na pana bahi nīharitvā sāṭakabhāvaṃ ñatvā gahessāmīti, tenāha ‘‘uddhāreyeva pārājika’’nti. Itarathā ‘‘idāni na gaṇhāmi, pacchā andhakāre jāte vijānanakāle vā gaṇhissāmi, idāni olokento viya hatthagataṃ karomī’’ti gaṇhantassāpi gahaṇakkhaṇe avahāro bhaveyya, na ca taṃ yuttaṃ tadā gahaṇe sanniṭṭhānābhāvā. Sanniṭṭhāpakacetanāya eva hi pāṇātipātādiakusalaṃ viya. Na hi ‘‘pacchā vadhissāmī’’ti pāṇaṃ gaṇhantassa tadeva tasmiṃ matepi pāṇātipāto hoti vadhakacetanāya payogassa akatattā, evamidhāpi atthaṅgate sūriye avaharissāmītiādinā kālaparikappanavasena ṭhānā cāvitepi tadāpi avahāro na hoti okāsaparikappe (pārā. aṭṭha. 1.138) viya, tasmiṃ pana yathāparikappitaṭṭhāne kāle āgate bhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ anikkhipitvāpi theyyacittena gacchato padavārena avahāroti khāyati. Tasmā bhaṇḍaparikappo okāsaparikappo kālaparikappoti tividhopi parikappo [Pg.200] gahetabbo. Aṭṭhakathāyaṃ pana okāsaparikappe samodhānetvā kālaparikappo visuṃ na vuttoti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Padavārena kāretabboti bhūmiyaṃ anikkhipitvā vīmaṃsitattā vuttaṃ. Pariyuṭṭhitoti anubaddho. ༡༣༨. སྟོབས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་སོ། །"གོས་སུ་འགྱུར་བས་བླང་བར་བྱའོ་"ཞེས་མ་འོངས་པའི་ཚིག་ནི་སྣོད་མ་བཟུང་བའི་སྔོན་རོལ་དུ་བྱུང་བའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་སྟོན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །འཛིན་པའི་སྐབས་སུ་ནི་"གལ་ཏེ་གོས་ཡིན་ན་ལེན་ཏོ་"ཞེས་སྣོད་འཛིན་པས་འདིར་དོན་དེ་ལྟར་གཟུང་བར་བྱ་ཞིང་། ཕྱིར་ཕྱུང་ནས་གོས་སུ་ཤེས་ཏེ་ལེན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་"བཏེགས་པ་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་དུ་ནི་"ད་ལྟ་མི་ལེན་གྱི། ཕྱིས་མུན་པ་བྱུང་བའམ་ཤེས་པའི་དུས་སུ་བླང་བར་བྱའོ། །ད་ལྟ་ནི་བལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལག་ཏུ་འོངས་པར་བྱའོ་"ཞེས་འཛིན་པ་ལའང་འཛིན་པའི་སྐབས་སུ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེའི་ཚེ་འཛིན་པ་ལ་ཐག་གཅོད་པའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐག་གཅོད་པའི་སེམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་མི་དགེ་བ་བཞིན་ནོ། །"ཕྱིས་གསོད་པར་བྱའོ་"ཞེས་སྲོག་ཆགས་འཛིན་པ་ལ་དེའི་ཚེ་དེ་ཤི་ཡང་གསོད་པའི་བསམ་པས་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་ཉི་མ་ནུབ་པ་ན་བརྐུ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཀྱི་ཀུན་རྟོག་གི་དབང་གིས་གནས་ནས་བསྐྱོད་ཀྱང་། དེའི་ཚེ་ཡང་ཡུལ་གྱི་ཀུན་རྟོག་བཞིན་དུ་མ་བྱིན་ལེན་མི་འགྱུར་ལ། ཀུན་བརྟགས་པའི་ཡུལ་དང་དུས་དེར་སླེབས་པ་ན། དངོས་པོ་ས་ལ་མ་བཞག་པར་ཡང་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་གོམ་པའི་དབང་གིས་མ་བྱིན་ལེན་དུ་འགྱུར་བར་མངོན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་ཀུན་རྟོག ཡུལ་གྱི་ཀུན་རྟོག དུས་ཀྱི་ཀུན་རྟོག་སྟེ་ཀུན་རྟོག་གསུམ་ག་གཟུང་བར་བྱའོ། །འགྲེལ་བཤད་དུ་ནི་ཡུལ་གྱི་ཀུན་རྟོག་གི་ནང་དུ་བསྡུས་ནས་དུས་ཀྱི་ཀུན་རྟོག་སོ་སོར་མ་གསུངས་པ་ནི་ངེད་ཀྱི་བཞེད་པ་ཡིན་པས་བརྟགས་ཏེ་གཟུང་བར་བྱའོ། །"གོམ་པའི་དབང་གིས་བྱ་བར་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི་ས་ལ་མ་བཞག་པར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའོ། ། Parikappo dissatīti gahaṇakkhaṇe parikappo dissati, na tadā tesaṃ matena avahāroti dasseti. Disvā haṭattā parikappāvahāro na dissatīti pacchā pana bahi vīmaṃsitvā sāṭakabhāvaṃ ñatvā tato pacchā theyyacittena haṭattā pubbe katassa parikappassa avahārānaṅgattā ‘‘sutta’’nti ñatvā haraṇe viya theyyāvahāro eva siyā. Tasmā parikappāvahāro na dissati. Sāṭako ce bhavissatītiādikassa parikappassa tadā avijjamānattā kevalaṃ avahāro eva, na parikappāvahāroti adhippāyo, tena bhaṇḍaparikappāvahārassa ‘‘sāṭako ce bhavissati, gahessāmī’’ti evaṃ bhaṇḍasanniṭṭhānābhāvakkhaṇeyeva pavattiṃ dasseti, tenāha ‘‘yaṃ parikappitaṃ, taṃ adiṭṭhaṃ parikappitabhāve ṭhitaṃyeva uddharantassa avahāro’’ti. Yadi evaṃ kasmā okāsapaappāvahāro bhaṇḍaṃ disvā avaharantassa parikappāvahāro siyāti? Nāyaṃ doso abhaṇḍavisayattā tassa parikappassa, pubbeva disvā ñātabhaṇḍasseva hi okāsaparikappo vutto. Taṃ maññamāno taṃ avaharīti idaṃ suttaṃ kiñcāpi ‘‘taññeveta’’nti niyametvā gaṇhantassa vasena vuttaṃ, tathāpi ‘‘tañce gaṇhissāmī’’ti evaṃ pavatte imasmiṃ parikappepi ‘‘gaṇhissāmī’’ti gahaṇe niyamasabbhāvā avahāratthasādhakaṃ hotīti uddhaṭaṃ, teneva ‘‘sametī’’ti vuttaṃ. ཀུན་རྟོག་སྣང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པའི་སྐབས་སུ་ཀུན་རྟོག་སྣང་བས་དེའི་ཚེ་དེ་དག་གི་འདོད་པས་མ་བྱིན་ལེན་དུ་མི་འགྱུར་བར་སྟོན་ཏོ། །"མཐོང་ནས་ཁྱེར་བས་ཀུན་རྟོག་གི་མ་བྱིན་ལེན་མི་སྣང་ངོ་"ཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་ཕྱིར་བརྟགས་ཏེ་གོས་སུ་ཤེས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ཁྱེར་བའི་ཕྱིར། སྔོན་དུ་བྱས་པའི་ཀུན་རྟོག་ནི་མ་བྱིན་ལེན་གྱི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པས། "སྐུད་པ་"ཞེས་ཤེས་ནས་ཁྱེར་བ་བཞིན་དུ་བརྐུ་བའི་མ་བྱིན་ལེན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཀུན་རྟོག་གི་མ་བྱིན་ལེན་མི་སྣང་ངོ་། །"གལ་ཏེ་གོས་སུ་འགྱུར་ན་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་རྟོག་ནི་དེའི་ཚེ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་བྱིན་ལེན་རྐྱང་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། ཀུན་རྟོག་གི་མ་བྱིན་ལེན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་དངོས་པོའི་ཀུན་རྟོག་གི་མ་བྱིན་ལེན་ནི་"གལ་ཏེ་གོས་སུ་འགྱུར་ན་ལེན་ཏོ་"ཞེས་དངོས་པོ་ལ་ཐག་མ་བཅད་པའི་སྐབས་ཉིད་དུ་འཇུག་པར་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་"གང་ཀུན་བརྟགས་པ་དེ་མ་མཐོང་བར་ཀུན་བརྟགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གནས་བཞིན་དུ་འདེགས་པ་ལ་མ་བྱིན་ལེན་ནོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡུལ་གྱི་ཀུན་རྟོག་གི་མ་བྱིན་ལེན་ནི་དངོས་པོ་མཐོང་ནས་བརྐུ་བ་ལ་ཀུན་རྟོག་གི་མ་བྱིན་ལེན་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཉེས་པ་མེད་དེ། ཀུན་རྟོག་དེ་ནི་དངོས་པོའི་ཡུལ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་ཉིད་དུ་མཐོང་ནས་ཤེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཉིད་དུ་ཡུལ་གྱི་ཀུན་རྟོག་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"དེར་སེམས་ཤིང་དེ་བརྐུས་སོ་"ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ནི་"འདི་ཉིད་དོ་"ཞེས་ངེས་བཟུང་ནས་འཛིན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནའང་། འོན་ཀྱང་"གལ་ཏེ་དེ་ཡིན་ན་ལེན་ཏོ་"ཞེས་འདི་ལྟར་འཇུག་པའི་ཀུན་རྟོག་འདི་ལའང་"ལེན་ཏོ་"ཞེས་འཛིན་པ་ལ་ངེས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མ་བྱིན་ལེན་གྱི་དོན་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ཕྱུང་ལ། དེའི་ཕྱིར་"མཐུན་ནོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Kecīti mahāaṭṭhakathāyameva ekacce ācariyā. Mahāpaccariyaṃ panātiādināpi kecivādo gārayho, mahāaṭṭhakathāvādova yuttataroti dasseti. ཁ་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་པོ་ཉིད་ལས་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་གོ །"མཧཱ་པཙྩརཱི་ལས་ནི་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་གི་སྨྲ་བ་ནི་གནོད་བྱ་ཡིན་ལ། འགྲེལ་བཤད་ཆེན་པོའི་སྨྲ་བ་ཉིད་ཆེས་རིགས་པ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། Alaṅkārabhaṇḍanti aṅgulimuddikādi. Kusaṃ pātetvāti vilīvamayaṃ vā tālapaṇṇādimayaṃ vā katasaññāṇaṃ pātetvā. Parakoṭṭhāsato kuse uddhaṭepi na tāva kusassa parivattanaṃ jātanti vuttaṃ ‘‘uddhāre rakkhatī’’ti. Hatthato muttamatte pārājikanti iminā ṭhānācāvanaṃ dhuranikkhepañca vinā kusasaṅkāmanaṃ nāma visuṃ ekoyaṃ avahāroti dasseti. Sabbepi hi avahārā [Pg.201] sāhatthikāṇattikādhippāyayogehi nipphādiyamānā atthato ṭhānācāvanadhuranikkhepakusasaṅkāmanesu tīsu samosarantīti daṭṭhabbaṃ. Itaro tassa bhāgaṃ uddharati, uddhāre pārājikanti purimassa attano koṭṭhāse ālayassa avigatattā vuttaṃ, ālaye pana sabbathā asati avahāro na hoti, tenāha ‘‘vicinitāvasesaṃ gaṇhantassāpi avahāro natthevā’’ti. རྒྱན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་སོར་གདུབ་ལ་སོགས་པའོ། །"རྟགས་བཏབ་སྟེ་"ཞེས་པ་ནི་སྨྱུག་མ་ལས་བྱས་པའམ་ཏཱ་ལའི་ལོ་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའི་མཚན་མ་བྱས་པ་བཏང་ནས། གཞན་གྱི་ཆ་ལས་རྟགས་བཏེགས་ཀྱང་། རྟགས་ཀྱི་བརྗེ་བ་ནི་ད་དུང་མ་བྱུང་བས་"བཏེགས་པ་ལ་སྲུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །"ལག་པ་ལས་ཐར་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པའོ་"ཞེས་པས་ནི་གནས་ནས་བསྐྱོད་པ་དང་ཁུར་བོར་བ་མ་གཏོགས་པར་རྟགས་བརྗེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མ་བྱིན་ལེན་གཅིག་པུ་འདི་སོ་སོར་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ། །མ་བྱིན་ལེན་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་ལག་པས་བྱས་པ་དང་། གཞན་ལ་བསྒོ་བ་དང་། བསམ་པ་དང་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། གནས་ནས་བསྐྱོད་པ་དང་། ཁུར་བོར་བ་དང་། རྟགས་བརྗེ་བ་སྟེ་གསུམ་དུ་འདུ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །"གཞན་གྱིས་དེའི་ཆ་འདེགས་ཤིང་། བཏེགས་པ་ལ་ཕམ་པའོ་"ཞེས་པ་ནི་སྔ་མའི་རང་གི་ཆ་ལ་ཆགས་པ་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །ཆགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་ན་ནི་མ་བྱིན་ལེན་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་"བཙལ་བའི་ལྷག་མ་ལེན་པ་ལའང་མ་བྱིན་ལེན་མེད་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Nāyaṃ mamāti jānantopīti ettha pi-saddena tattha vematikopi hutvā theyyacittena gaṇhantopi saṅgayhati. Siveyyakanti siviraṭṭhe jātaṃ. འདི་ནི་བདག་གི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་བཞིན་དུའང་ཞེས་པ་འདིར་'ཀྱང་'གི་སྒྲས་ནི་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་གྱུར་ནས་ཀྱང་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པ་པོ་ཡང་བསྡུས་སོ། །སི་ཝེ་ཡ་ཀ་ཞེས་པ་ནི་སི་བིའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པའོ། ། 140-1. Kappiyaṃ kārāpetvāti pacāpetvā. Tasmiṃ pācittiyanti adinnādānabhāvena sahapayogassāpi abhāvā dukkaṭaṃ na vuttanti veditabbaṃ. Āṇattehīti sammatena āṇattehi. Āṇattenāti sāmikehi āṇattena. Bhaṇḍadeyyanti sammatādīhi dinnattā na parājikaṃ jātaṃ, asantaṃ puggalaṃ vatvā gahitattā pana bhaṇḍadeyyaṃ vuttaṃ. Aññena diyyamānanti sammatādīhi catūhi aññena diyyamānaṃ. Gaṇhantoti ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti vatvā gaṇhanto. Aparassāti asantaṃ puggalaṃ adassetvā pana ‘‘aparaṃ bhāgaṃ dehī’’ti vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhato gihisantake sāminā ca ‘‘imassa dehī’’ti evaṃ āṇattena ca dinne bhaṇḍadeyyampi na hoti, saṅghasantake pana hotīti imaṃ visesaṃ dassetuṃ asammatena vā anāṇattena vātiādi puna vuttaṃ. Itarehi diyyamānanti sammatena āṇattena vā diyyamānaṃ. Evaṃ gaṇhatoti ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vatvā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhato. Sāmikena panāti ettha pana-saddo visesatthajotako, tena ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhante sāmikena sayaṃ dente vā dāpente vā viseso atthīti vuttaṃ hoti. Sudinnanti bhaṇḍadeyyaṃ na hotīti adhippāyo. Heṭṭhā pana sāmikena tena āṇattena vā diyyamānaṃ gihisantakaṃ ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti vatvā gaṇhato aparassa abhāvato sāmisantakameva hotīti bhaṇḍadeyyaṃ jātaṃ, idha pana tehiyeva diyyamānaṃ ‘‘aparampi bhāgaṃ dehī’’ti vatvā vā kūṭavassāni gaṇetvā vā gaṇhato ‘‘dehī’’ti vuttattā [Pg.202] aññātakaviññattimattaṃ ṭhapetvā bhaṇḍadeyyaṃ na hotīti sudinnamevāti vuttaṃ. Assāmikena pana āṇattena dinnaṃ bhaṇḍaṃ gaṇhato bhaṇḍadeyyamevāti vadanti, pattacatukke viya avahāratāvettha yuttā, saṅghasantake pana ‘‘dehī’’ti vuttepi sāmikassa kassaci abhāvā sammatena dinnepi bhaṇḍadeyyaṃ vuttanti gahetabbaṃ. ༡༤༠-༡. རུང་བར་བྱས་ནས་ཞེས་པ་ནི་བཙོས་སུ་བཅུག་ནས་སོ། །"དེ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ་"ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་མ་བྱིན་ལེན་གྱི་དངོས་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་མ་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །"བསྒོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་"ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱིས་བསྐོས་པས་བསྒོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །"བསྒོས་པས་"ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒོས་པས་སོ། །"བཅས་དངོས་སུ་འགྱུར་བ་"ཞེས་པ་ནི་བསྐོས་པ་ལ་སོགས་པས་བྱིན་པའི་ཕྱིར་ཕམ་པར་མ་གྱུར་ལ། མེད་པའི་གང་ཟག་སྨྲས་ཏེ་བླངས་པའི་ཕྱིར་ན་བཅས་དངོས་སུ་འགྱུར་བར་གསུངས་སོ། །"གཞན་གྱིས་སྦྱིན་པ་"ཞེས་པ་ནི་བསྐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་བཞི་ལས་གཞན་གྱིས་སྦྱིན་པའོ། །"ལེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་"གཞན་གྱི་ཆ་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་ཏེ་ལེན་པའོ། །"གཞན་གྱི་"ཞེས་པ་ནི་མེད་པའི་གང་ཟག་མ་བསྟན་པར་"གཞན་གྱི་ཆ་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་པའམ། ལོ་ལོག་པར་བགྲངས་ཏེ་ལེན་པ་ལ་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་བདག་པོས་དང་། དེ་ལྟར་བསྒོས་པས་བྱིན་པ་ན་བཅས་དངོས་ཀྱང་མི་འགྱུར་ལ། དགེ་འདུན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ནི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་འདི་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "མ་བསྐོས་པའམ་མ་བསྒོས་པས་སོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྐྱར་ཏེ་གསུངས་སོ། །"གཞན་དག་གིས་སྦྱིན་པ་"ཞེས་པ་ནི་བསྐོས་པའམ་བསྒོས་པས་སྦྱིན་པའོ། །"དེ་ལྟར་ལེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་"གཞན་གྱི་ཆ་ཡང་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་པའམ། ལོ་ལོག་པར་བགྲངས་ཏེ་ལེན་པའོ། །"བདག་པོས་ནི་"ཞེས་པ་འདིར་'ནི་'ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་སྟོན་པ་ཡིན་པས། དེས་"གཞན་གྱི་ཆ་ཡང་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་པའམ། ལོ་ལོག་པར་བགྲངས་ཏེ་ལེན་པ་ལ། བདག་པོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་པའམ་སྦྱིན་དུ་བཅུག་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །"ལེགས་པར་བྱིན་པ་"ཞེས་པ་ནི་བཅས་དངོས་སུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོག་ཏུ་ནི་བདག་པོའམ་དེས་བསྒོས་པས་བྱིན་པའི་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་ལ། "གཞན་གྱི་ཆ་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་ཏེ་ལེན་པ་ལ། གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་བཅས་དངོས་སུ་གྱུར་ལ། འདིར་ནི་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བྱིན་པའི་དངོས་པོ་ལ། "གཞན་གྱི་ཆ་ཡང་བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་པའམ། ལོ་ལོག་པར་བགྲངས་ཏེ་ལེན་པ་ལ། "བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་མ་ཤེས་པར་སློང་བ་ཙམ་མ་གཏོགས་པར་བཅས་དངོས་སུ་མི་འགྱུར་བས། "ལེགས་པར་བྱིན་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །བདག་པོ་མ་ཡིན་པས་བསྒོས་ཏེ་བྱིན་པའི་དངོས་པོ་ལེན་པ་ལ་བཅས་དངོས་ཉིད་དོ་ཞེས་སྨྲ་ལ། ལྷུང་བཟེད་བཞི་པ་བཞིན་དུ་འདིར་མ་བྱིན་ལེན་ཉིད་དུ་རིགས་སོ། །དགེ་འདུན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ནི་"བྱིན་ཅིག་"ཅེས་སྨྲས་ཀྱང་བདག་པོ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། བསྐོས་པས་བྱིན་ཀྱང་བཅས་དངོས་སུ་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། ། 146-9. Āharāpentesu bhaṇḍadeyyanti ‘‘gahite attamano hotī’’ti vacanato anattamanassa santakaṃ gahitampi puna dātabbamevāti vuttaṃ. ‘‘Sammukhībhūtehi bhājetabba’’nti vacanato bhājanīyabhaṇḍaṃ upacārasīmaṭṭhānameva pāpuṇātīti āha ‘‘antoupacārasīmāyaṃ ṭhitasseva gahetuṃ vaṭṭatī’’ti. Bhaṇḍadeyyanti ubhinnaṃ sālayabhāvepi corassa adatvā sāmikasseva dātabbaṃ corenāpi sāmikasseva dātabbato. Eseva nayoti paṃsukūlasaññāya gahite bhaṇḍadeyyaṃ, theyyacittena pārājikanti attho. ༡༤༦-༩. སྐྱེལ་དུ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་བཅས་དངོས་སོ་ཞེས་པ་ནི་"བླངས་པ་ན་ཡིད་རངས་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཡིད་མ་རངས་པའི་དངོས་པོ་བླངས་ཀྱང་སླར་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྦྱར་ནས་གསུངས་སོ། །"མངོན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགོ་བར་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བགོ་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚམས་སུ་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཁོ་ནར་ཐོབ་པས། "ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚམས་ཀྱི་ནང་དུ་གནས་པ་ཁོ་ནས་བླང་བར་རུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །"བཅས་དངོས་"ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་ཆགས་པ་ཡོད་ཀྱང་། གཤེད་མ་ལ་མི་སྦྱིན་པར་བདག་པོ་ཉིད་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ་སྟེ། གཤེད་མས་ཀྱང་བདག་པོ་ཉིད་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཚུལ་འདི་ཉིད་ནི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བླངས་པ་ན་བཅས་དངོས་དང་། བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་བླངས་ན་ཕམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Vuṭṭhahantesūti gāmaṃ chaḍḍetvā palāyantesu. Avisesenāti saussāhatādivisesaṃ aparāmasitvā sāmaññato. Saussāhamattameva āpattibhāvassa pamāṇaṃ sāmikānaṃ paricchinnabhāvato. Tatoti gaṇasantakādito. Kulasaṅgahaṇatthāya detīti paṃsukūlavissāsikādisaññāya gahetvā deti, tadā kulasaṅgahapaccayā ca dukkaṭaṃ bhaṇḍadeyyañca, theyyacitte pana sati kulasaṅgahaṇatthāya gaṇhatopi pārājikameva. Ūnapañcamāsakādīsu kuladūsakadukkaṭena saddhiṃ thullaccayadukkaṭāni. Senāsanatthāya niyamitanti idaṃ issaravatāya dadato thullaccayadassanatthaṃ vuttaṃ. Itarapaccayatthāya dinnampi atheyyacittena issaravatāya kulasaṅgahaṇatthāya vā ñātakādīnaṃ vā dadato dukkaṭaṃ bhaṇḍadeyyañca hoteva. Issaravatāyāti ‘‘mayi dente ko nivāressati, ahamevettha pamāṇa’’nti evaṃ attano issariyabhāvena. Thullaccayanti kulasaṅgahaṇatthāya vā aññathā vā kāraṇena dadato senāsanatthāya niyamitassa garubhaṇḍatāya thullaccayaṃ bhaṇḍadeyyañca. Gīvāti ettha senāsanatthāya niyamite thullaccayena saddhiṃ gīvā, itarasmiṃ dukkaṭena saddhinti veditabbaṃ. Sukhāditamevāti antoupacārasīmāyaṃ ṭhatvā bhājetvā attano santakaṃ katvā khāditattā vuttaṃ. Saṅghikañhi vihārapaṭibaddhaṃ [Pg.203] vebhaṅgiyaṃ bahiupacārasīmaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ antoupacāraṭṭhehi bhikkhūhi eva bhājetabbaṃ, na bahi ṭhitehi upacārasīmāya bhājetabbanti. ལྡང་བ་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ནི་གྲོང་བཏང་ནས་འབྲོས་པ་རྣམས་ལའོ། །"བྱེ་བྲག་མེད་པར་"ཞེས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ལ་མ་རེག་པར་སྤྱིར་རོ། །བདག་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་འགྲུས་ཙམ་ཉིད་ནི་ལྟུང་བའི་ཚད་དོ། །"དེ་ལས་"ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། །"རིགས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་ནོ་"ཞེས་པ་ནི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་དམ་འདྲིས་པའི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པས་བླངས་ཏེ་སྦྱིན་ན། དེའི་ཚེ་རིགས་བསྡུ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་བྱས་དང་བཅས་དངོས་སུ་འགྱུར་ལ། བརྐུ་སེམས་ཡོད་ན་ནི་རིགས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ལའང་ཕམ་པ་ཉིད་དོ། །མཱ་ཤ་ཀ་ལྔ་མ་ཚང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་རིགས་ལྷད་པའི་ཉེས་བྱས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་ཉེས་བྱས་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། །"གནས་མལ་གྱི་ཕྱིར་ངེས་པའོ་"ཞེས་པ་འདི་ཡང་དབང་ཆེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྦྱིན་པ་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །ཡོ་བྱད་གཞན་གྱི་ཕྱིར་བྱིན་པ་ལའང་བརྐུ་སེམས་མེད་པར་དབང་ཆེ་བའི་ཚུལ་ལམ། རིགས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རམ། ཉེ་དུ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་ཉེས་བྱས་དང་བཅས་དངོས་སུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །"དབང་ཆེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་"ཞེས་པ་ནི་"བདག་གིས་བྱིན་པ་ན་སུས་བཟློག་པར་བྱེད། འདིར་བདག་ཉིད་ཚད་དོ་"ཞེས་འདི་ལྟར་རང་གི་དབང་གིས་སོ། །"ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་"ཞེས་པ་ནི་རིགས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རམ། གཞན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སྦྱིན་པ་ལ། གནས་མལ་གྱི་ཕྱིར་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ནི་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་བཅས་དངོས་སུ་འགྱུར་རོ། །"མགྲིན་པ་"ཞེས་པ་འདིར་གནས་མལ་གྱི་ཕྱིར་ངེས་པ་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མགྲིན་པ་སྟེ་ཚབ་བོ། །གཞན་ལ་ནི་ཉེས་བྱས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མགྲིན་པ་སྟེ་ཚབ་བོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །"བདེ་བར་ཟོས་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་པ་ནི་ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚམས་ཀྱི་ནང་དུ་གནས་ཏེ་བགོས་ནས་རང་གི་དངོས་པོར་བྱས་ཏེ་ཟོས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དགེ་འདུན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་འབྲེལ་བའི་བགོ་བར་བྱ་བ། ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚམས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་གནས་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ནར་བགོ་བར་བྱ་ཞིང་། ཕྱི་རོལ་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགོ་བར་མི་བྱ་སྟེ། ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚམས་སུ་བགོ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 150. ‘‘Vutto vajjemī’’ti vuttabhikkhusmiṃ ‘‘vutto vajjehī’’ti vuttassa pacchā uppajjanakapārājikādidosāropanato, gahaṭṭhānaṃ vā ‘‘bhadantā aparicchedaṃ katvā vadantī’’ti evaṃ dosāropanato. ༡༥༠. "བསྒོས་པས་སྨྲའོ་"ཞེས་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ལ། "བསྒོས་པས་སྨྲོས་ཤིག་"ཅེས་བསྒོས་པ་ལ་ཕྱིས་འབྱུང་བའི་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་སྐུར་བ་ལས་སམ། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་"བཙུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པར་བྱས་ཏེ་སྨྲའོ་"ཞེས་འདི་ལྟར་ཉེས་པ་སྐུར་བ་ལས་སོ། ། 153-5. Chātajjhattanti tena chātena jighacchāya udaragginā jhattaṃ, daḍḍhaṃ pīḷitanti attho. Dhanukanti khuddakadhanusaṇṭhānaṃ lagganakadaṇḍaṃ. Maddanto gacchati, bhaṇḍadeyyanti ettha ekasūkaragghanakabhaṇḍaṃ dātabbaṃ ekasmiṃ bandhe aññesaṃ tattha abajjhanato. Adūhalanti yantapāsāṇo, yena ajjhotthaṭattā migā palāyituṃ na sakkonti. Pacchā gacchatīti tena katapayogena agantvā pacchā sayameva gacchati, heṭṭhā vuttesupi īdisesu ṭhānesu eseva nayo. Rakkhaṃ yācitvāti rājapurisānaṃ santikaṃ gantvā anuddissa rakkhaṃ yācitvā. Kumīnamukhanti kumīnassa anto macchānaṃ pavisanamukhaṃ. ༡༥༣-༥. “chātajjhatta”ཞེས་པ་ནི། བཀྲེས་པའི་ལྟོ་བའི་མེ་ཡིས་ཚིག་ཅིང་གཟིར་བར་གྱུར་པ་ལ་བྱའོ།། “dhanuka”ཞེས་པ་ནི། གཞུ་ཆུང་ངུའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་དབྱུག་པའོ།། “maddanto gacchati, bhaṇḍadeyya”ཞེས་པ་འདིར། ཕག་པ་གཅིག་བཟུང་བའི་ཚེ་གཞན་རྣམས་དེར་མ་བཅིངས་པའི་ཕྱིར། ཕག་པ་གཅིག་གི་རིན་ཐང་དང་མཉམ་པའི་དངོས་པོ་སྤྲད་པར་བྱའོ།། “adūhala”ཞེས་པ་ནི། འཕྲུལ་འཁོར་གྱི་རྡོ་སྟེ། གང་གིས་མནན་པས་རི་དྭགས་རྣམས་བྲོས་པར་མི་ནུས་པའོ།། “pacchā gacchati”ཞེས་པ་ནི། དེས་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལས་མ་སོང་བར། ཕྱིས་སུ་རང་ཉིད་འགྲོ་བའོ།། འོག་ཏུ་བཤད་པའི་འདི་འདྲའི་གནས་རྣམས་སུའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། “rakkhaṃ yācitvā”ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། དམིགས་སུ་མ་བཟུང་བར་སྲུང་སྐྱོབ་གསོལ་བའོ།། “kumīnamukha”ཞེས་པ་ནི། ཉ་འཛིན་སྨྱུག་ཟེའུའི་ནང་དུ་ཉ་རྣམས་འཇུག་པའི་ཁའོ།། 156. Therānanti āgantukattherānaṃ. Tesampīti āvāsikabhikkhūnampi. Paribhogatthāyāti saṅghike kattabbavidhiṃ katvā paribhuñjanatthāya. Gahaṇeti pāṭhaseso daṭṭhabbo. Yatthāti yasmiṃ āvāse. Aññesanti aññesaṃ āgantukānaṃ. Tesupi āgantukā anissarāti senāsane nirantaraṃ vasantānaṃ cīvaratthāya dāyakehi bhikkhūhi vā niyametvā dinnattā bhājetvā khādituṃ anissarā, āgantukehipi icchantehi tasmiṃ vihāre vassānādīsu pavisitvā cīvaratthāya gahetabbaṃ. Tesaṃ katikāya ṭhātabbanti sabbāni phalāphalāni abhājetvā ‘‘ettakesu rukkhesu phalāni bhājetvā paribhuñjissāma, aññesu phalāphalehi senāsanāni paṭijaggissāmā’’ti vā, ‘‘piṇḍapātādipaccayaṃ sampādessāmā’’ti vā, ‘‘kiñcipi abhājetvā catupaccayatthāyeva upanemā’’ti vā evaṃ sammā upanentānaṃ āvāsikānaṃ katikāya āgantukehi ṭhātabbaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘anissarā’’ti vacanena dīpito eva attho, mahāpaccariyaṃ catunnaṃ paccayānantiādinā vitthāretvā dassito. Paribhogavasenevāti ettha eva-saddo aṭṭhānappayutto, paribhogavasena tameva bhājetvāti yojetabbaṃ. Etthāti etasmiṃ vihāre, raṭṭhe vā. ༡༥༦. “therānaṃ”ཞེས་པ་ནི། གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིའོ།། “tesampi”ཞེས་པ་ནི། གཞི་གནས་ཀྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ལའང་ངོ།། “paribhogatthāya”ཞེས་པ་ནི། དགེ་འདུན་གྱི་སྤྱི་རྫས་ལ་བྱ་བའི་ཆོ་ག་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “gahaṇe”ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷག་མ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “yattha”ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་གང་དུའོ།། “aññesaṃ”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། “tesupi āgantukā anissarā”ཞེས་པ་ནི། གནས་མལ་དུ་རྒྱུན་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཕྱིར། སྦྱིན་བདག་གམ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་ཀྱིས་བཀར་ཏེ་བྱིན་པའི་ཕྱིར། བགོས་ཏེ་ཟ་བར་དབང་མི་ཐོབ་པའོ།། གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཙུག་ལག་ཁང་དེར་དབྱར་གནས་ལ་སོགས་པར་ཞུགས་ཏེ་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཕྱིར་བླང་བར་བྱའོ།། “tesaṃ katikāya ṭhātabbaṃ”ཞེས་པ་ནི། ཤིང་ཏོག་ཆེ་ཆུང་ཐམས་ཅད་མ་བགོས་པར། "ཤིང་སྡོང་འདི་ཙམ་གྱི་ཤིང་ཏོག་བགོས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ།། གཞན་པའི་ཤིང་ཏོག་ཆེ་ཆུང་གིས་གནས་མལ་རྣམས་གསོ་བར་བྱའོ།།" ཞེས་པའམ། "བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ།།" ཞེས་པའམ། "ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བགོས་པར་ཡོ་བྱད་བཞིའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ཉེ་བར་གཏད་དོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པར་ཉེ་བར་གཏོད་པའི་གཞི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆིངས་ཡིག་ལ་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱའོ།། འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོར་ “anissarā”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་དོན་ཉིད་མཧཱ་པཙྩརཱི་ལས། “catunnaṃ paccayānaṃ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱས་པར་བཤད་དོ།། “paribhogavaseneva”ཞེས་པ་འདིར། “eva”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པར་སྦྱར་བ་སྟེ། ལོངས་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་དེ་ཉིད་བགོས་ཏེ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། “ettha”ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་འདིའམ། ཡུལ་འདིའོ།། Senāsanapaccayanti [Pg.204] senāsanañca tadatthāya niyametvā ṭhapitañca. Ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvāti vuttamevatthaṃ puna byatirekamukhena dassetuṃ ‘‘mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabba’’nti vuttaṃ, senāsanasaṅkhātavatthuno mūlacchedaṃ katvā sabbāni senāsanāni na vissajjetabbānīti attho. Keci panettha ‘‘ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā lāmakato paṭṭhāya vissajjentehipi senāsanabhūmiyo na vissajjetabbāti ayamattho vutto’’ti vadanti, tampi yuttameva imassāpi atthassa avassaṃ vattabbato, itarathā keci saha vatthunāpi vissajjetabbaṃ maññeyyuṃ. “senāsanapaccaya”ཞེས་པ་ནི། གནས་མལ་དང་། དེའི་ཕྱིར་དུ་དམིགས་ཀྱིས་བཀར་ཏེ་བཞག་པའི་དངོས་པོའོ།། “ekaṃ vā dve vā varasenāsanāni ṭhapetvā”ཞེས་བཤད་མ་ཐག་པའི་དོན་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “mūlavatthucchedaṃ pana katvā na upanetabbaṃ”ཞེས་གསུངས་ཏེ། གནས་མལ་དུ་བགྲང་བའི་དངོས་པོའི་རྩ་བ་བཅད་དེ་གནས་མལ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདིར་ཁ་ཅིག་ནི། "གནས་མལ་མཆོག་གཅིག་གམ་གཉིས་བཞག་སྟེ། ངན་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་གཏོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གནས་མལ་གྱི་ས་གཞི་རྣམས་གཏོང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་དོན་འདི་བཤད་དོ།།" ཞེས་སྨྲའོ།། དེ་ཡང་རིགས་པ་ཉིད་དེ། དོན་འདི་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་བརྗོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ།། གཞན་དུ་ན། ཁ་ཅིག་གིས་ས་གཞི་དང་བཅས་ཏེ་གཏོང་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་རོ།། Paṇṇaṃ āropetvāti ‘‘ettake rukkhe rakkhitvā tato ettakaṃ gahetabba’’nti paṇṇaṃ āropetvā. Nimittasaññaṃ katvāti saṅketaṃ katvā. Dārakāti tesaṃ puttanattādayo ye keci gopenti, te sabbepi idha ‘‘dārakā’’ti vuttā. Tatoti yathāvuttadārusambhārato. Āpucchitvāti kārakasaṅghaṃ āpucchitvā. Taṃ sabbampi āharitvāti anāpucchitvāpi tāvakālikaṃ āharitvā. Ayameva bhikkhu issarotiādito paṭṭhāya attano santakehi dārusambhārādīhi ca kārāpitattā paṭijaggitattā ca saṅghikasenāsane bhāgitāya ca ayameva issaro, na ca so tato vuṭṭhāpetabboti vuttaṃ hoti. Udakapūjanti cetiyaṅgaṇe siñcanādipūjaṃ. Vattasīsenāti kevalaṃ saddhāya, na vetanādiatthāya. Savatthukanti saha bhūmiyā. Kuṭṭanti gehabhittiṃ. Pākāranti parikkhepapākāraṃ. Tatoti chaḍḍitavihārato. Tato āharitvā senāsanaṃ kataṃ hotīti sāmantagāmavāsīhi bhikkhūhi chaḍḍitavihārato dārusambhārādiṃ āharitvā senāsanaṃ kataṃ hoti. “paṇṇaṃ āropetvā”ཞེས་པ་ནི། "ཤིང་སྡོང་འདི་ཙམ་བསྲུངས་ཏེ་དེ་ལས་འདི་ཙམ་བླང་བར་བྱའོ།།" ཞེས་ཡི་གེར་བྲིས་པའོ།། “nimittasaññaṃ katvā”ཞེས་པ་ནི། བརྡ་མཚོན་བྱས་པའོ།། “dārakā”ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གི་བུ་དང་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པ་སྲུང་མཁན་གང་སུ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་འདིར་“dārakā”ཞེས་གསུངས་སོ།། “tato”ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཤིང་གི་རྒྱུ་ཆ་ལས་སོ།། “āpucchitvā”ཞེས་པ་ནི། ལས་བྱེད་པའི་དགེ་འདུན་ལ་གནང་བ་ཞུས་པའོ།། “taṃ sabbampi āharitvā”ཞེས་པ་ནི། གནང་བ་མ་ཞུས་པར་ཡང་གནས་སྐབས་སུ་བླངས་པའོ།། “ayameva bhikkhu issaro”ཞེས་པ་ནི། ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་རང་གི་དབང་བའི་ཤིང་གི་རྒྱུ་ཆ་ལ་སོགས་པས་བསྐྲུན་པ་དང་། བདག་གཉེར་བྱས་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་གནས་མལ་ལ་སྐལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་འདི་ཉིད་དབང་བ་སྟེ། དེ་གནས་དེ་ལས་ཕྱིར་དབྱུང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།། “udakapūja”ཞེས་པ་ནི། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་ཆུ་འཐོར་བ་ལ་སོགས་པའི་མཆོད་པའོ།། “vattasīsena”ཞེས་པ་ནི། དད་པ་ཁོ་ནས་ཏེ། གླ་ཆ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་པའོ།། “savatthuka”ཞེས་པ་ནི། ས་གཞི་དང་བཅས་པའོ།། “kuṭṭa”ཞེས་པ་ནི། ཁང་པའི་རྩིག་པའོ།། “pākāra”ཞེས་པ་ནི། མཐའ་སྐོར་གྱི་ར་བའོ།། “tato”ཞེས་པ་ནི། བོར་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལས་སོ།། “tato āharitvā senāsanaṃ kataṃ hoti”ཞེས་པ་ནི། ཉེ་འཁོར་གྱི་གྲོང་གནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བོར་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལས་ཤིང་གི་རྒྱུ་ཆ་ལ་སོགས་པ་བླངས་ཏེ་གནས་མལ་བཟོས་པའོ།། 157. ‘‘Puggalikaparibhogena paribhuñjatī’’ti vuttamatthaṃyeva pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ na detī’’ti vuttaṃ. Catubhāgaudakasambhinneti catutthabhāgena sambhinne. Pāḷiyaṃ ‘‘anāpatti, bhikkhave, pārājikassā’’ti (pārā. 157) sāmikehi thullanandaṃ uddissa etissā hatthe dinnattā, atheyyacittena paribhuñjitattā ca vuttaṃ. Theyyacittena paribhuttepi cassā bhaṇḍadeyyameva upanikkhittabhaṇḍaṭṭhāniyattā. Odanabhājanīyavatthusminti ‘‘aparassa bhāgaṃ dehī’’ti āgatavatthusmiṃ (pārā. 141). ༡༥༧. “puggalikaparibhogena paribhuñjati”ཞེས་བཤད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “āgatāgatānaṃ vuḍḍhatarānaṃ na deti”ཞེས་གསུངས་སོ།། “catubhāgaudakasabhinne”ཞེས་པ་ནི། བཞི་ཆ་གཅིག་གི་ཆུས་བསྲེས་པའོ།། ལུང་ལས། “དགེ་སློང་དག་ཕམ་པར་མི་འགྱུར་རོ།།”ཞེས་གསུངས་པ་ནི། བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཐུལླནནྡཱ་ལ་དམིགས་ཏེ་མོའི་ལག་ཏུ་བྱིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྐུ་སེམས་མེད་པར་ལོངས་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱད་ནའང་། མོ་ལ་བཅོལ་བའི་དངོས་པོའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་སྤྲོད་དགོས་པ་ཉིད་དོ།། “odanabhājanīyavatthusmiṃ”ཞེས་པ་ནི། "གཞན་ལ་སྐལ་བ་བྱིན་ཅིག" ཅེས་བྱུང་བའི་གཞི་ལའོ།། 159. Tassa [Pg.205] kulassa anukampāya pasādānurakkhaṇatthāyātiādinā kulasaṅgahatthaṃ nākāsīti dasseti. ‘‘Yāva dārakā pāsādaṃ ārohanti, tāva pāsādo tesaṃ santike hotū’’ti pubbe kālaparicchedaṃ katvā adhiṭṭhitattā eva yathākālaparicchedameva tattha tiṭṭhati, tato paraṃ pāsādo sayameva yathāṭhānaṃ gacchati, tathāgamanañca iddhivissajjanena sañjātaṃ viya hotīti vuttaṃ ‘‘thero iddhiṃ paṭisaṃharī’’ti. Yasmā evaṃ iddhividhañāṇena karontassa kāyavacīpayogā na santi theyyacittañca natthi pāsādasseva vicāritattā, tasmā ‘‘ettha avahāro natthī’’ti thero evamakāsīti daṭṭhabbaṃ. Atha vā dārakesu anukampāya ānayanatthameva pāsāde upanīte pāse baddhasūkarādīnaṃ āmisaṃ dassetvā ṭhānācāvanaṃ viya karamarānītesu dārakesu pāsādaṃ āruḷhesupi puna paṭisaṃharaṇe ca idha avahāro natthi kāruññādhippāyattā, bhaṇḍadeyyampi na hoti kāyavacīpayogābhāvā. Kāyavacīpayoge satiyeva hi āpatti bhaṇḍadeyyaṃ vā hoti, teneva bhagavā ‘‘anāpatti, bhikkhave, atheyyacittassā’’tiādiṃ avatvā ‘‘anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’ti (pārā. 159) ettakameva avoca. Iddhivisayeti cettha parabhaṇḍādāyakakāyavacīpayogāsamuṭṭhāpakassa kevalaṃ manodvārikassa atheyyacittabhūtassa iddhicittassa visaye āpatti nāma natthīti adhippāyo gahetabbo. Kiṃ pana paṭikkhittaṃ iddhipāṭihāriyaṃ kātuṃ vaṭṭatīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘īdisāya adhiṭṭhāniddhiyā anāpattī’’ti. ‘‘Anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’ti hi imināyeva suttena adhiṭṭhāniddhiyā appaṭikkhittabhāvo sijjhati. Attano pakativaṇṇaṃ avijahitvā bahiddhā hatthiādidassanaṃ, ‘‘ekopi hutvā bahudhā hotī’’ti (dī. ni. 1.238, 239; ma. ni. 1.147; paṭi. ma. 1.102) āgatañca adhiṭṭhānavasena nipphannattā adhiṭṭhāniddhi nāma, ‘‘so pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti, nāgavaṇṇaṃ…pe… vividhampi senābyūhaṃ dassetī’’ti (paṭi. ma. 3.13) evaṃ āgatā iddhi pakativaṇṇavijahanavikāravasena pavattattā vikubbaniddhi nāma. Attano pana pakatirūpaṃ yathāsabhāvena ṭhapetvāva bahi hatthiādidassanaṃ vikubbaniddhi nāma na hoti, attano rūpameva hatthiādirūpena nimmānaṃ vikubbaniddhīti veditabbaṃ. ༡༥༩. “tassa kulassa anukampāya pasādānurakkhaṇatthāya”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཁྱིམ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་མ་བྱས་པར་སྟོན་ཏོ།། "ཇི་སྲིད་བྱིས་པ་རྣམས་ཁང་ཆེན་ལ་འཛེག་པའི་བར་དུ། དེ་སྲིད་དུ་ཁང་ཆེན་དེ་དག་གི་དྲུང་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག" ཅེས་སྔོན་དུ་དུས་ཀྱི་ས་མཚམས་བཅད་དེ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་དུས་ཀྱི་ས་མཚམས་བཅད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེར་གནས་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ཁང་ཆེན་རང་ཉིད་རང་གི་གནས་སུ་འགྲོ་ཞིང་། དེ་ལྟར་འགྲོ་བ་ཡང་རྫུ་འཕྲུལ་བཏང་བ་ལས་བྱུང་བ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “གནས་བརྟན་གྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་བསྡུས་སོ།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བྱེད་པ་པོ་ལ། ལུས་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་མེད་ཅིང་། ཁང་ཆེན་ཁོ་ན་བཀོད་པའི་ཕྱིར་བརྐུ་སེམས་ཀྱང་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ "འདིར་བརྐུ་བ་མེད་དོ།།" ཞེས་གནས་བརྟན་གྱིས་འདི་ལྟར་མཛད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཡང་ན། བྱིས་པ་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་བས་དྲང་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ཁང་ཆེན་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ལ། རྒྱས་བཏགས་པའི་ཕག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཟས་བསྟན་ཏེ་གནས་ནས་སྤོ་བ་བཞིན་དུ། བཟུང་བའི་བྱིས་པ་རྣམས་ཁང་ཆེན་ལ་ཞུགས་ནའང་སླར་ཡང་བསྡུ་བའི་ཚེ། འདིར་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བརྐུ་བ་མེད་ལ། ལུས་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་སྤྲོད་དགོས་པའང་མི་འགྱུར་རོ།། ལུས་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཡོད་ན་ཉིད་དུ་ལྟུང་བའམ་དངོས་པོ་སྤྲོད་དགོས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "དགེ་སློང་དག་བརྐུ་སེམས་མེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་གསུངས་པར། "དགེ་སློང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།།" ཞེས་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་གསུངས་སོ།། “iddhivisaye”ཞེས་པ་འདིར། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལེན་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཀུན་ནས་མི་སློང་བར། ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བའི་བརྐུ་སེམས་མ་ཡིན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ལ། ལྟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པ་བླང་བར་བྱའོ།། "འོ་ན། བཀག་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་བྱེད་དུ་རུང་ངམ།" ཞེས་པའི་རྩོད་པ་ལ་དམིགས་ནས། “འདི་འདྲའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། "དགེ་སློང་དག་རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།།" ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་མ་བཀག་པའི་དངོས་པོ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། རང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཁ་དོག་མ་བོར་བར་ཕྱི་རོལ་དུ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་དང་། “གཅིག་པུར་གྱུར་ནས་ཀྱང་མང་པོར་འགྱུར་རོ།།”ཞེས་བྱུང་བ་ནི། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་དབང་གིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ།། "དེས་རང་གི་རང་བཞིན་གྱི་ཁ་དོག་བོར་ནས་བྱིས་པའི་ཁ་དོག་གམ། ཀླུའི་ཁ་དོག་གམ། བྱེ་བྲག་དུ་མའི་དམག་གི་ཚོགས་སྟོན་ཏོ།།" ཞེས་འདི་ལྟར་བྱུང་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་ནི། རང་བཞིན་གྱི་ཁ་དོག་བོར་བའི་འགྱུར་བའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་འཕྲུལ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱའོ།། རང་གི་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་རང་གི་ངོ་བོ་བཞིན་དུ་བཞག་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ནི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་གི་གཟུགས་ཉིད་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་སྤྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ལོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Parājitakilesenāti [Pg.206] vijitakilesena, nikkilesenāti attho. Idhāti imasmiṃ sāsane, tena dutiyapārājikasikkhāpadena samaṃ aññaṃ anekanayavokiṇṇaṃ gambhīratthavinicchayaṃ kiñci sikkhāpadaṃ na vijjatīti yojanā. Tattha attho nāma pāḷiattho, vinicchayo pāḷimuttakavinicchayo, te gambhīrā yasmiṃ, taṃ gambhīratthavinicchayaṃ. Vatthumhi otiṇṇeti codanāvasena vā attanāva attano vītikkamārocanavasena vā saṅghamajjhe adinnādānavatthusmiṃ otiṇṇe. Etthāti otiṇṇavatthumhi. Vinicchayoti āpattānāpattiniyamanaṃ. Kappiyepi ca vatthusminti attanā gahetuṃ yutte mātāpitādīnaṃ santakepi. “parājitakilesena”ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “idha”ཞེས་པ་ནི། བསྟན་པ་འདི་ལའོ།། ཕམ་པ་གཉིས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་དེ་དང་མཚུངས་པར། ཚུལ་དུ་མ་འདྲེས་ཤིང་ཟབ་མོའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཅན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། དེ་ལ། “དོན”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞུང་གི་དོན་ཏོ།། “རྣམ་པར་ངེས་པ”ནི་གཞུང་ལས་གྲོལ་བའི་རྣམ་པར་ངེས་པའོ།། དེ་དག་གང་ལ་ཟབ་པ་དེ་ནི་ཟབ་མོའི་དོན་གྱི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཅན་ནོ།། “vatthumhi otiṇṇe”ཞེས་པ་ནི། སྐུར་བ་བཏབ་པའི་དབང་གིས་སམ། རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་འགལ་བ་བརྗོད་པའི་དབང་གིས་སམ། དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་གཞི་ལ་བབས་པའོ།། “ettha”ཞེས་པ་ནི། བབས་པའི་གཞི་ལའོ།། “vinicchayo”ཞེས་པ་ནི། ལྟུང་བ་དང་ལྟུང་བ་མེད་པ་གཏན་ལ་དབབ་པའོ།། “kappiyepi ca vatthusmiṃ”ཞེས་པ་ནི། རང་གིས་བླང་བར་རུང་བའི་ཕ་མ་ལ་སོགས་པའི་དབང་བའི་དངོས་པོ་ལའང་ངོ།། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ནི་ཀུན་ནས་མཛེས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཊཱིཀཱ་བི་མ་ཏི་བི་ནོ་ད་ནཱི་ལས་སོ།། Dutiyapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཕམ་པ་གཉིས་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། 3. Tatiyapārājikaṃ ༣. ཕམ་པ་གསུམ་པའོ།། Tīhīti kāyavacīmanodvārehi. “tīhi”ཞེས་པ་ནི། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། Paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā བཅས་པ་དང་པོའི་གླེང་གཞིའི་བཤད་པའོ།། 162. Yā ayaṃ heṭṭhā taṃ panetaṃ buddhakāle ca cakkavattikāle ca nagaraṃ hotītiādinā (pārā. aṭṭha. 1.84) rājagahassa buddhuppādeyeva vepullappatti vuttā, sā etthāpi samānāti dassetuṃ ‘‘idampi ca nagara’’nti vuttaṃ, tena ca na kevalaṃ rājagahādayo evāti dasseti. Mahāvanaṃ nāmātiādi majjhimabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānaṃ matena vuttaṃ, dīghabhāṇakā pana ‘‘himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ mahāvana’’nti vadanti. Haṃsavaṭṭakacchadanenāti haṃsavaṭṭakapaṭicchannena, haṃsamaṇḍalākārenāti attho. Kāyavicchandaniyakathanti karajakāye virāguppādanakathaṃ. Chandoti dubbalarāgo. Rāgoti balavarāgo. ‘‘Kesalomādi’’nti saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhāgena dassetuṃ yepi hītiādi vuttaṃ. Pañcapañcappabhedenāti ettha pañca pañca pabhedā etassa pariyāyassāti pañcapañcappabhedo[Pg.207], tena pañcapañcappabhedenāti evaṃ bāhiratthasamāsavasena pariyāyavisesanatā daṭṭhabbā. ༡༦༢. རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བའི་དུས་ཉིད་དུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཞིག་འོག་ཏུ་ "སངས་རྒྱས་ཀྱི་དུས་དང་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་དུས་སུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པ་དེ། འདིར་ཡང་མཚུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "འདི་ཡང་གྲོང་ཁྱེར་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། དེས་ན་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་སོགས་པ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། "ཚལ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་" ལ་སོགས་པ་ནི་བར་མའི་སྡེ་འཛིན་པ་དང་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་སྡེ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་པས་གསུངས་སོ། ལུང་རིང་མོ་འཛིན་པ་རྣམས་ནི་ "གངས་ཅན་དང་འབྲེལ་ཞིང་གནས་པའི་ནགས་ཚལ་ཆེན་པོ་" ཞེས་སྨྲའོ། "ངང་པའི་གཤོག་པས་བཀབ་པ་ལྟ་བུ་" ཞེས་པ་ནི་ངང་པའི་གཤོག་པས་བཀབ་པ་སྟེ། ངང་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། "ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའི་གཏམ་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ལུས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་གཏམ་མོ། འདུན་པ་ནི་ཉམ་ཆུང་བའི་འདོད་ཆགས་སོ། འདོད་ཆགས་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། "སྐྲ་དང་སྤུ་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་པའི་དོན་དེ་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "གང་དག་ཀྱང་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། "ལྔ་ལྔའི་དབྱེ་བས་" ཞེས་པ་འདིར། རྣམ་གྲངས་འདི་ལ་ལྔ་ལྔའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པས་ན་ལྔ་ལྔའི་དབྱེ་བ་ཅན་ནོ། དེས་ན་ལྔ་ལྔའི་དབྱེ་བ་ཅན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་འདི་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། Asubhāyāti asubhamātikāya. Vaṇṇetabbamātikañhi apekkhitvā itthiliṅge sāmivacanaṃ, tenāha mātikaṃ nikkhipitvātiādi. Taṃ vibhajantoti mātikaṃ vibhajanto. Phātikammanti nipphattikaraṇaṃ. Pañcaṅgavippahīnanti kāmacchandādipañcanīvaraṇaṅgavigamena pañcaṅgavippahīnatā, appanāppattavitakkādijjhānaṅgānaṃ uppattivasena pañcaṅgasamannāgatatā ca veditabbā. Tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannanti ettha pana jhānassa ādimajjhapariyosānānaṃ vasena tividhakalyāṇatā, tesaṃyeva ādimajjhapariyosānānaṃ lakkhaṇavasena dasalakkhaṇasampannatā ca veditabbā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘dasalakkhaṇavibhāvaneneva tannissayabhūtā tividhakalyāṇatāpi jhānassa pākaṭā hotīti tatrimānītiādi vuttaṃ. "མི་སྡུག་པ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་མི་སྡུག་པའི་མ་ཏྲི་ཀ་ལའོ། བཤད་པར་བྱ་བའི་མ་ཏྲི་ཀ་ལ་ལྟོས་ནས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་སུ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ "མ་ཏྲི་ཀ་བཞག་ནས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། "དེ་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་" ཞེས་པ་ནི་མ་ཏྲི་ཀ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། "འཕེལ་བར་བྱེད་པ་" ཞེས་པ་ནི་འགྲུབ་པར་བྱེད་པའོ། "ཡན་ལག་ལྔ་དང་བྲལ་བ་" ཞེས་པ་ནི། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲིབ་པ་ལྔའི་ཡན་ལག་དང་བྲལ་བས་ཡན་ལག་ལྔ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སྐྱེས་པའི་དབང་གིས་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། "དགེ་བ་གསུམ་དང་ལྡན་ཞིང་མཚན་ཉིད་བཅུ་དང་ལྡན་པ་" ཞེས་པ་འདིར་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་ཐོག་མ་དང་། བར་དང་། མཐའ་མའི་དབང་གིས་དགེ་བ་གསུམ་ཉིད་དང་། ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་མཚན་ཉིད་བཅུ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི་ "མཚན་ཉིད་བཅུ་རྣམ་པར་གསལ་བར་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དགེ་བ་གསུམ་ཉིད་ཀྱང་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པའི་ཕྱིར། "དེ་ལ་འདི་དག་ནི་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། Tatrāyaṃ pāḷīti tasmiṃ dasalakkhaṇavibhāvanavisaye ayaṃ pāḷi. Paṭipadāvisuddhīti gotrabhupariyosānāya pubbabhāgapaṭipadāya jhānassa nīvaraṇādiparibandhato visuddhi, sāyaṃ yasmā upekkhānubrūhanādīnampi paccayattena padhānā purimakāraṇasiddhā ca, tasmā vuttaṃ ‘‘paṭipadāvisuddhi ādī’’ti. Upekkhānubrūhanāti visodhetabbatādīnaṃ abhāvato tatramajjhattupekkhāya kiccanipphattiyā anubrūhanā, sā pana paribandhavisuddhisamakālavibhāvinīpi tabbisuddhiyāva nipphannāti dīpanatthamāha ‘‘upekkhānubrūhanā majjhe’’ti. Sampahaṃsanāti vatthudhammādīnaṃ anativattanādisādhakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena pariyodapanā, sā pana yasmā kattabbassa sabbakiccassa nipphattiyāva siddhā nāma hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘sampahaṃsanā pariyosāna’’nti. Tīṇipi cetāni kalyāṇāni ekakkhaṇe labbhamānānipi paccayapaccayuppannatādivasena pavattantīti dassanatthaṃ ādimajjhapariyosānabhāvena vuttāni, na pana jhānassa uppādādikkhaṇattaye yathākkamaṃ labbhamānattāti daṭṭhabbaṃ. Majjhimaṃ samādhinimittaṃ paṭipajjatītiādīsu majjhimaṃ samādhinimittaṃ nāma samappavatto appanāsamādhiyeva. So hi līnuddhaccasaṅkhātānaṃ ubhinnaṃ antānaṃ anupagamanena majjhimo, savisesaṃ cittassa ekattārammaṇe ṭhapanato samādhiyeva uparivisesānaṃ kāraṇabhāvato ‘‘samādhinimitta’’nti vuccati, taṃ paṭipajjati paṭilabbhatīti attho. Evaṃ [Pg.208] paṭipannattā majjhimena samādhinimittena tattha ekattārammaṇe appanāgocare pakkhandati upatiṭṭhati, evaṃ visuddhassa pana tassa cittassa puna visodhetabbābhāvato visodhane byāpāraṃ akaronto puggalo visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati nāma. Samathabhāvūpagamanena samathapaṭipannassa puna samādhāne byāpāraṃ akaronto samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, samathapaṭipannabhāvato evamassa kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekattena upaṭṭhitassa puna ekattupaṭṭhāne byāpāraṃ akaronto ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati nāma. "དེ་ལ་འདི་ནི་གཞུང་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པ་ནི། མཚན་ཉིད་བཅུ་པོ་དེ་རྣམ་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཡུལ་ལ་འདི་ནི་གཞུང་ཡིན་ནོ། "ལམ་གྱི་རྣམ་པར་དག་པ་" ཞེས་པ་ནི། རིགས་འགྱུར་གྱི་མཐར་ཐུག་པའི་སྔོན་གྱི་ཆའི་ལམ་གྱིས་བསམ་གཏན་གྱི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པའི་བར་ཆད་ལས་རྣམ་པར་དག་པའོ། དག་པ་དེ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་སྤེལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དང་། སྔོན་གྱི་རྒྱུས་གྲུབ་པ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "ལམ་གྱི་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "བཏང་སྙོམས་སྤེལ་བ་" ཞེས་པ་ནི། སྦྱང་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དབུས་གནས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་བྱ་བ་གྲུབ་པས་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྤེལ་བའོ། བཏང་སྙོམས་སྤེལ་བ་དེ་ནི་བར་ཆད་སྦྱོང་བ་དང་དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ནའང་། བར་ཆད་སྦྱོང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "བཏང་སྙོམས་སྤེལ་བ་ནི་བར་དུའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་" ཞེས་པ་ནི། གཞི་དང་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལས་མི་འདའ་བ་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་བྱང་བའོ། དེ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་བྱ་བར་འོས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ནི་མཐར་ཐུག་པའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། དགེ་བ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནའང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་གོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མའི་དངོས་པོར་གསུངས་ཀྱི། བསམ་གཏན་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། "དབུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མ་ལ་འཇུག་གོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། དབུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉམ་པར་ཞུགས་པའི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་དོ། དེ་ནི་བྱིང་བ་དང་རྒོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐའ་གཉིས་སུ་མ་སོང་བས་ན་དབུས་མའོ། ཁྱད་པར་དང་བཅས་ཏེ་སེམས་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་འཇོག་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་དེ། གོང་མའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། "ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མ་" ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་འཇུག་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར། དབུས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཚན་མས་དེ་ལ་དམིགས་པ་གཅིག་པའི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་འཇུག་ཅིང་གནས་སོ། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་དེ་ལ་ཡང་བསྐྱར་སྦྱང་བར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྦྱོང་བ་ལ་བརྩོན་པ་མི་བྱེད་པའི་གང་ཟག་དེས་རྣམ་པར་དག་པའི་སེམས་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་པ་ཞེས་བྱའོ། ཞི་གནས་ཀྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པས་ཞི་གནས་ལ་ཞུགས་པ་ལ་ཡང་བསྐྱར་མཉམ་པར་འཇོག་པ་ལ་བརྩོན་པ་མི་བྱེད་པར། ཞི་གནས་ལ་ཞུགས་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་གོ། ཞི་གནས་ལ་ཞུགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལས་འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དང་འདྲེས་པ་སྤངས་ཏེ། གཅིག་པུའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པ་དེ་ལ་ཡང་བསྐྱར་གཅིག་པུར་གནས་པ་ལ་བརྩོན་པ་མི་བྱེད་པར། གཅིག་པུར་གནས་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་པ་ཞེས་བྱའོ། Tattha jātānantiādīsu ye pana te evaṃ upekkhānubrūhite tasmiṃ jhānacitte jātā samādhipaññāsaṅkhātā yuganaddhadhammā, tesaṃ aññamaññaṃ anativattanasabhāvena sampahaṃsanā visodhanā pariyodapanā ca, saddhādīnaṃ indriyānaṃ kilesehi vimuttattā vimuttirasena ekarasatāya sampahaṃsanā ca, yañcetaṃ tadupagaṃ tesaṃ anativattanaekarasabhāvānaṃ anucchavikaṃ vīriyaṃ, tassa tadupagavīriyassa vāhanaṭṭhena pavattanaṭṭhena sampahaṃsanā ca, tasmiṃ khaṇe yathāvuttadhammānaṃ āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā ca, pariyodapanā ca pariyodapanakassa ñāṇassa kiccanipphattivaseneva ijjhatīti veditabbaṃ. Evaṃ tividhattagataṃ cittantiādīni tasseva cittassa thomanavacanāni. Vitakkasampannanti vitakkaṅgena sundarabhāvamupagataṃ. Cittassa adhiṭṭhānasampannanti tasmiññeva ārammaṇe cittassa nirantarappavattisaṅkhātena samādhinā sampannaṃ, idaṃ jhānaṅgavasena vuttaṃ. Samādhisampannanti idaṃ pana indriyavasenāti veditabbaṃ. "དེ་ལ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདི་ལྟར་བཏང་སྙོམས་སྤེལ་བའི་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཏུ་བགྲང་བའི་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་ཆོས་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ། དེ་དག་ཕན་ཚུན་མི་འདའ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་དང་། ཡོངས་སུ་བྱང་བ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོས་རོ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། མི་འདའ་བ་དང་རོ་གཅིག་པའི་རང་བཞིན་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་གང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བརྩོན་འགྲུས་དེའི་འཁུར་བའི་དོན་དང་འཇུག་པའི་དོན་གྱིས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། སྐབས་དེར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྟེན་པའི་དོན་གྱིས་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་བྱང་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་དབང་གིས་ཡོངས་སུ་བྱང་བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་རིག་པར་བྱའོ། "དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གྱུར་པའི་སེམས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སེམས་དེ་ཉིད་ལ་བསྟོད་པའི་ཚིག་གོ། "རྟོག་པ་དང་ལྡན་པ་" ཞེས་པ་ནི་རྟོག་པའི་ཡན་ལག་གིས་བཟང་པོའི་དངོས་པོར་གྱུར་པའོ། "སེམས་ཀྱི་གནས་པ་དང་ལྡན་པ་" ཞེས་པ་ནི། དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་སེམས་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པ་སྟེ། འདི་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་གི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། "ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་དབང་པོའི་དབང་གིས་སོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། Paṭikuṭatīti saṅkucati. Paṭivaṭṭatīti paṭinivaṭṭati. Nhārudaddulanti nhārukhaṇḍaṃ. Payuttavācanti paccayapariyesane niyuttavācaṃ. Daṇḍavāgurāhīti daṇḍapaṭibaddhāhi dīghajālasaṅkhātāhi vāgurāhi. "ཕྱིར་ལྡོག་པ་" ཞེས་པ་ནི་འཁུམ་པའོ། "ཕྱིར་ལོག་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཕྱིར་བཟློག་པའོ། "ཆུ་རྒྱུས་ཀྱི་དུམ་བུ་" ཞེས་པ་ནི་ཆུ་རྒྱུས་ཀྱི་དུམ་བུའོ། "སྦྱོར་བའི་ཚིག་" ཞེས་པ་ནི་ཡོ་བྱད་ཚོལ་བ་ལ་སྦྱར་བའི་ཚིག་གོ། "དབྱུག་པའི་རྒྱ་" ཞེས་པ་ནི། དབྱུག་པ་ལ་གཏམས་པའི་དྲ་བ་རིང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། Samaṇakuttakoti kāsāyanivāsanādisamaṇakiccako. Vaggumudāti ettha ‘‘vaggumatā’’ti vattabbe lokikā ‘‘mudā’’ti vohariṃsūti dassento āha ‘‘vaggumatā’’ti. ‘‘Vaggū’’ti matā, suddhasammatāti attho, tenāha ‘‘puññasammatā’’ti. Sattānaṃ pāpunanena sodhanena sā puññasammatā. "དགེ་སྦྱོང་གི་ཆས་ཅན་" ཞེས་པ་ནི། ངུར་སྨྲིག་གྱོན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་བྱ་བ་ཅན་ནོ། "བག་མུ་དཱ་" ཞེས་པ་འདིར། "བག་གུ་མ་ཏཱ་" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ "མུ་དཱ་" ཞེས་ཐ་སྙད་བྱས་སོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། "བག་གུ་མ་ཏཱ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "བག་གུ་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་དག་པར་གྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ "བསོད་ནམས་སུ་གྲགས་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡིག་པ་སྦྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་བསོད་ནམས་སུ་གྲགས་པའོ། 163. Mārassa dheyyaṃ ṭhānaṃ, vatthu vā nivāso māradheyyaṃ, so atthato tebhūmakadhammā eva, idha pana pañca kāmaguṇā adhippetā, taṃ māradheyyaṃ[Pg.209]. ‘‘Ayaṃ samaṇakuttako yathāsamuppannasaṃvegamūlakena samaṇabhāvūpagamanena atikkamituṃ sakkhissatī’’ti cintetvā avoca, na pana ‘‘arahattappattiyā tīsu bhavesu appaṭisandhikatāya taṃ atikkamituṃ sakkhissatī’’ti maraṇeneva sattānaṃ saṃsāramocanaladdhikattā devatāya. Na hi matānaṃ katthaci paṭisandhi gacchati. Iminā atthena evameva bhavitabbanti iminā paresaṃ jīvitā voropanatthena evameva saṃsāramocanasabhāveneva bhavitabbaṃ. ‘‘Attanāpi attānaṃ jīvitā voropenti, aññamaññampi jīvitā voropentī’’ti (pārā. 162) vuttattā sabbānipi tāni pañcabhikkhusatāni jīvitā voropesīti idaṃ yebhuyyavasena vuttanti gahetabbaṃ. Tasmā ye attanāpi attānaṃ aññamaññañca jīvitā voropesuṃ, te puthujjanabhikkhū ṭhapetvā tadavasese ca puthujjanabhikkhū, sabbe ca ariye ayaṃ jīvitā voropesīti veditabbaṃ. ༡༦༣. བདུད་ཀྱི་གནས་སམ་གཞི་འམ་གནས་ཁང་ནི་བདུད་ཀྱི་གནས་སོ། དེ་ནི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཉིད་ཡིན་ནའང་། འདིར་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་འདོད་དེ། དེ་ནི་བདུད་ཀྱི་གནས་སོ། "དགེ་སྦྱོང་གི་ཆས་ཅན་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་སྐྱོ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོར་ཞུགས་པས་འདའ་བར་ནུས་སོ་" ཞེས་བསམས་ནས་གསུངས་སོ། ལྷ་དེས་ནི་ཤི་བ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར། "དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པས་ཁམས་གསུམ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་པས་དེ་ལས་འདའ་བར་ནུས་སོ་" ཞེས་བསམས་ནས་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ཤི་བ་རྣམས་ནི་གང་དུ་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། དོན་འདིས་འདི་ལྟར་ཁོ་ནར་གགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། གཞན་དག་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་འདིས་འདི་ལྟར་ཁོ་ནར་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། "བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བདག་ཉིད་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱེད། ཕན་ཚུན་ཡང་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱས་སོ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། དེའི་ཕྱིར་གང་དག་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བདག་ཉིད་དང་ཕན་ཚུན་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་སློང་དེ་དག་མ་གཏོགས་པར། དེ་ལས་ལྷག་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དགེ་སློང་རྣམས་དང་། འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་འདིས་སྲོག་དང་བྲལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། 164. Ekībhāvatoti pavivekato. Uddesaṃ paripucchaṃ gaṇhantīti attano attano ācariyānaṃ santike gaṇhanti, gahetvā ca ācariyehi saddhiṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahanti. Tadā pana uddesādidāyakā tanubhūtehi bhikkhūhi bhagavantaṃ upagatā, taṃ sandhāya bhagavā pucchati. ༡༦༤. "གཅིག་པུར་གྱུར་པ་ལས་" ཞེས་པ་ནི་དབེན་པ་ལས་སོ། "ལུང་ནོད་པ་དང་འདྲི་བ་འཛིན་ཏོ་" ཞེས་པ་ནི། རང་རང་གི་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་ནས་འཛིན་ཅིང་། བཟུང་ནས་སློབ་དཔོན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་དོ། དེའི་ཚེ་ན་ལུང་ལ་སོགས་པ་སྟེར་བར་བྱེད་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ནི་དགེ་སློང་ཉུང་ངུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ལྷགས་པ་ལ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདྲི་བར་མཛད་དོ། Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanā དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཏམ་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 165. Dasānussatīsu antogadhāpi ānāpānassati tadā bhikkhūnaṃ bahūnaṃ sappāyataṃ dassetuṃ puna gahitā. Tathā hi taṃ bhagavā tesaṃ desesi. Āhāre paṭikkūlasaññā asubhakammaṭṭhānasadisā, cattāro pana āruppā ādikammikānaṃ ananurūpāti tesaṃ idha aggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Aññaṃ pariyāyanti arahattādhigamatthāya aññaṃ kāraṇaṃ. Atthayojanākkamanti atthañca yojanākkamañca. Assāsavasenāti assāsaṃ ārammaṇaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Upaṭṭhānaṃ satīti appamussanatāya tameva assāsaṃ passāsañca upagantvā ṭhānaṃ, tathā tiṭṭhanakadhammo sati nāmāti attho. Idāni sativaseneva puggalaṃ niddisitukāmena yo assasatītiādi vuttaṃ. Tattha yo assasati, tassa sati assāsaṃ upagantvā tiṭṭhatītiādinā attho gahetabbo. Akosallasambhūteti avijjāsambhūte[Pg.210]. Khaṇenevāti attano pavattikkhaṇeneva. Ariyamaggassa pādakabhūto ayaṃ samādhi anukkamena vaḍḍhitvā ariyamaggabhāvaṃ upagato viya hotīti āha ‘‘ariyamaggavuḍḍhippatto’’ti. Opammanidassananti ettha upamāva opammaṃ, tassa nidassanaṃ. ༡༦༥. རྗེས་སུ་དྲན་པ་བཅུའི་ནང་དུ་འདུས་པ་ཡིན་ནའང་། དེའི་ཚེ་དགེ་སློང་མང་པོ་རྣམས་ལ་འཚམ་པ་ཉིད་དུ་Bསྟན་པའི་ཕྱིར། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པ་ཡང་བསྐྱར་བཟུང་ངོ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་དེ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ཟས་ལ་མི་སྡུག་པར་འདུ་ཤེས་པ་ནི་མི་སྡུག་པའི་ལས་ཀྱི་ས་དང་མཚུངས་ལ། གཟུགས་མེད་པ་བཞི་ནི་ལས་དང་པོ་པ་རྣམས་ལ་མི་འཚམ་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་འདིར་མ་བཟུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། "རྣམ་གྲངས་གཞན་" ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་གཞན་ནོ། "དོན་དང་སྦྱོར་བའི་གོ་རིམ་" ཞེས་པ་ནི་དོན་དང་སྦྱོར་བའི་གོ་རིམ་མོ། "དབུགས་འབྱུང་བའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི། དབུགས་འབྱུང་བ་དམིགས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། "དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་" ཞེས་པ་ནི། མི་བརྗེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གྱུར་ཏེ་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་གནས་པའི་ཆོས་ནི་དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ད་ནི་དྲན་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་གང་ཟག་བསྟན་པར་འདོད་པས། "གང་ཞིག་དབུགས་འབྱུང་བ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་གང་ཞིག་དབུགས་འབྱུང་བ་དེའི་དྲན་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་ལ་ཉེ་བར་གྱུར་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དོན་གཟུང་བར་བྱའོ། "མི་མཁས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་ནི་མ་རིག་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། "སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་པ་ནི་རང་གི་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ནི་རིམ་གྱིས་འཕེལ་ཏེ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་འཕེལ་བ་ཐོབ་པ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "དཔེར་བརྗོད་པ་" ཞེས་པ་འདིར། དཔེ་ཉིད་ནི་དཔེར་བརྗོད་པ་སྟེ། དེའི་མཚོན་བྱེད་དོ། Bāhirakā ānāpānassatiṃ jānantā ādito catuppakārameva jānanti, na sabbaṃ soḷasappakāranti āha sabbappakāraiccādi. Evamassetaṃ senāsananti ettha evanti bhāvanāsatiyā yathāvuttanayena ārammaṇe cittassa nibandhane satiyeva, nāsatīti attho, tena muṭṭhassatissa araññavāso niratthako ananurūpoti dasseti. Avasesasattavidhasenāsananti ‘‘pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñja’’nti (vibha. 508) evaṃ vuttaṃ. Ututtayānukūlaṃ dhātucariyānukūlanti gimhānādiututtayassa semhādidhātuttayassa mohādicariyattayassa ca anukūlaṃ. Nisajjāya daḷhabhāvaṃ pallaṅkābhujanena, assāsapassāsānaṃ pavattanasukhataṃ uparimakāyassa ujukaṃ ṭhapanena, ārammaṇapariggahūpāyaṃ parimukhaṃ satiyā ṭhapanena upadisanto. Na paṇamantīti na oṇamanti. Pariggahitaniyyānaṃ satinti sabbathā gahitaṃ sammosapaṭipakkhato niggamanasaṅkhātaṃ satiṃ katvā, paramaṃ satinepakkaṃ upaṭṭhapetvāti attho. phyi rol pa rnams kyis dbugs dbyung rngub kyi dran pa shes kyang thog ma nas rnam pa bzhi kho na shes kyi, rnam pa bcu drug thams cad ni mi shes so zhes rnam pa thams cad la sogs pa gsungs so། །'de ltar gnas mal de nyid' ces pa la, 'de ltar' zhes pa ni sgom pa'i dran pas ji skad bshad pa'i tshul gyis dmigs pa la sems 'ching ba yod na kho nar 'gyur gyi, med na mi 'gyur ba'i don to། །des na dran pa nyams pa'i dgon par gnas pa ni don med cing mi mthun pa yin par ston to། །'lhag ma gnas mal rnam pa bdun' zhes pa ni 'ri dang, ri sul dang, brag phug dang, dur khrod dang, nags khrod dang, bla gab med pa dang, sbyar phung' zhes de ltar gsungs pa'i gnas mal lo། །'dus gsum dang mthun pa dang, khams dang spyod pa dang mthun pa' zhes pa ni tsha ba'i dus la sogs pa'i dus gsum dang, bad kan la sogs pa'i khams gsum dang, gti mug la sogs pa'i spyod pa gsum dang mthun pa'o། །skyil mo krung bcas pas 'dug pa brtan por 'gyur ba dang, lus kyi stod drang por bzhag pas dbugs dbyung rngub bde blag tu 'byung ba dang, dmigs pa 'dzin pa'i thabs su mngon sum du dran pa bzhag par ston cing། །'mi dgye' zhes pa ni mi dgyur ba'o། །'yongs su bzung ba'i nges par 'byung ba'i dran pa' zhes pa ni rnam pa thams cad du bzung ba, brjed ngas kyi gnyen po yin pas nges par 'byung ba zhes bgrang ba'i dran pa byas te, mchog tu gyur pa'i dran pa dang shes bzhin nye bar bzhag pa'i don to། ། Satovāti satiyā samannāgato eva. Bāttiṃsāya ākārehīti catūsu catukkesu āgatāni dīgharassādīni soḷasa padāni assāsapassāsavasena dvidhā vibhajitvā vuttehi dvattiṃsākārehi. Dīghaṃassāsavasenāti dīghaassāsavasena, vibhattialopaṃ katvā niddeso, dīghanti vā bhagavatā vuttaassāsavasena. Cittassa ekaggataṃ avikkhepanti vikkhepapaṭipakkhabhāvato ‘‘avikkhepo’’ti laddhanāmaṃ cittassa ekaggabhāvaṃ pajānato. Paṭinissaggānupassī assāsavasenāti paṭinissaggānupassī hutvā assāsavasena, ‘‘paṭinissaggānupassiassāsanavasenā’’ti vā pāṭho, tassa paṭinissaggānupassino assāsavasenāti attho. Ā paṭhamaṃ bahimukhaṃ sasanaṃ assāso, tato antomukhaṃ paṭisasanaṃ passāsoti āha assāsoti bahinikkhamanavātotiādi, suttantaṭṭhakathāsu pana ākaḍḍhanavasena anto sasanaṃ assāso, bahi paṭisasanaṃ passāsoti katvā uppaṭipāṭiyā vuttaṃ. 'dran pa dang ldan pa' zhes pa ni dran pa dang ldan pa kho na'o། །'rnam pa sum cu rtsa gnyis kyis' zhes pa ni tshan pa bzhi la byung ba'i ring thung la sogs pa'i tshig bcu drug po rnams dbugs dbyung rngub kyi dbang gis gnyis su phye ste gsungs pa'i rnam pa sum cu rtsa gnyis kyis so། །'dbugs dbyung ba ring ba'i dbang gis' zhes pa ni dbugs dbyung ba ring ba'i dbang gis te, rnam dbye ma bdor bar bstan pa'o, yang na bcom ldan 'das kyis gsungs pa'i dbugs dbyung ba ring ba'i dbang gis so། །'sems kyi rtse gcig pa rnam par mi g-yeng ba' zhes pa ni rnam par g-yeng ba'i gnyen po yin pas 'rnam par mi g-yeng ba' zhes pa'i ming thob pa'i sems kyi rtse gcig pa nyid shes pa'o། །'nges par spong bar rjes su lta ba'i dbugs dbyung ba'i dbang gis' zhes pa ni nges par spong bar rjes su lta bar gyur te dbugs dbyung ba'i dbang gis so, yang na 'paṭinissaggānupassiassāsanavasenā' zhes kyang klog ste, de ni nges par spong bar rjes su lta ba de'i dbugs dbyung ba'i dbang gis zhes pa'i don to། །thog mar phyi rol tu dbugs dbyung ba ni dbugs dbyung ba (assāsa) yin la, de nas nang du dbugs rngub pa ni dbugs rngub pa (passāsa) yin no zhes gsungs te, 'dbugs dbyung ba ni phyi rol tu 'byung ba'i rlung ngo' la sogs pa gsungs so། །mdo sde'i 'grel bshad rnams su ni nang du 'dren pa'i dbang gis nang du dbugs rngub pa la assāsa dang, phyi rol tu dbugs dbyung ba la passāsa zhes go ldog ste gsungs so། ། Tatthāti [Pg.211] bahinikkhamanaantopavisanavātesu, tassa ca paṭhamaṃ abbhantaravāto nikkhamatīti iminā sambandho. ‘‘Sabbesampi gabbhaseyyakānantiādinā dārakānaṃ pavattikkamena assāso bahinikkhamanavātoti gahetabbanti dīpetī’’ti keci vadanti. Suttanayo eva cettha ‘‘assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhā vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā cā’’ti imāya pāḷiyā sametīti gahetabbaṃ. Addhānavasenāti kāladdhānavasena. Ayañhi addhāna-saddo kālassa desassa ca vācako. Tattha yathā hītiādinā desaddhānaṃ upamāvasena dassitaṃ. Idāni tabbisiṭṭhakāladdhānavasena assāsapassāsānaṃ dīgharassataṃ upameyyavasena vibhāvetuṃ evantiādi vuttaṃ. Cuṇṇavicuṇṇā anekakalāpabhāvena. Ettha ca hatthiādisarīre sunakhādisarīre ca assāsapassāsānaṃ desaddhānavisiṭṭhakāladdhānavaseneva dīgharassatā vuttāti veditabbā attabhāvasaṅkhātaṃ dīghaṃ addhānaṃ saṇikaṃ pūretvātiādivacanato. Tesanti sattānaṃ. Teti assāsapassāsā. Ittaramaddhānanti appakaṃ kālaṃ. Navahākārehīti bhāvanamanuyuñjantassa pubbenāparaṃ aladdhavisesassa kevalaṃ addhānavasena ādito vuttā tayo ākārā, te ca kassaci assāsova, kassaci passāsova, kassaci tadubhayampi upaṭṭhātīti tiṇṇaṃ puggalānaṃ vasena vuttā, tathā chandavasena tayo, tathā pāmojjavasenāti imehi navahi ākārehi. Ekenākārenāti dīghaṃ assāsādīsu ekenākārena. 'de la' zhes pa ni phyi rol tu 'byung ba dang nang du 'jug pa'i rlung rnams kyi nang nas so། །de dang 'thog mar nang gi rlung phyi rol tu 'byung ngo' zhes pa dang sbyar ro། །'mngal na gnas pa thams cad kyi yang' la sogs pas byis pa rnams kyi 'byung rim gyis dbugs dbyung ba ni phyi rol tu 'byung ba'i rlung yin par gzung bar ston to zhes cig smra'o། །dir mdo sde'i lugs kho na 'dbugs dbyung ba'i thog ma dang, bar dang, mtha' ma la dran pas rjes su 'brang ba la nang du rnam par g-yeng bar gyur pa'i sems kyis lus kyang sems kyang tsha zhing g-yo la 'dar bar 'gyur ro། །dbugs rngub pa'i thog ma dang, bar dang, mtha' ma la dran pas rjes su 'brang ba la phyi rol tu rnam par g-yeng bar gyur pa'i sems kyis lus kyang sems kyang tsha zhing g-yo la 'dar bar 'gyur ro' zhes pa'i lung 'di dang mthun par gzung bar bya'o། །'dus kyi rgyun gyi dbang gis' zhes pa ni dus kyi rgyun gyi dbang gis so། །addhāna zhes pa'i sgra 'di ni dus dang yul gnyis ka'i brjod byed yin pas so། །de gnyis kyi nang nas 'ji ltar na' la sogs pas yul gyi rgyun dpe'i sgo nas bstan to། །da ni de las khyad par du gyur pa'i dus kyi rgyun gyi dbang gis dbugs dbyung rngub kyi ring thung nyid dpe can gyi sgo nas gsal bar bya ba'i phyir 'de ltar' la sogs pa gsungs so། །'phye ma zhib mor gyur pa' zhes pa ni gzugs kyi bam po du ma'i rang bzhin yin pas so། །dir yang glang po che la sogs pa'i lus dang khyi la sogs pa'i lus la dbugs dbyung rngub kyi ring thung nyid yul gyi rgyun las khyad par du gyur pa'i dus kyi rgyun gyi dbang kho nas gsungs par rig par bya'o, 'lus su bgrang ba'i dus kyi rgyun ring po dal gyis gang bar byas te' la sogs pa gsungs pa'i phyir ro། །'de dag gi' zhes pa ni sems can de dag gi'o། །'de dag' zhes pa ni dbugs dbyung rngub de dag go། །'dus nyung ngu'i bar du' zhes pa ni dus nyung ngu'i bar du'o། །'rnam pa dgu po de dag gis' zhes pa ni, sgom pa la brtson pa'i snga ma las phyi mar khyad par ma thob pa'i gang zag la, dus kyi rgyun gyi dbang kho nas thog ma nas rnam pa gsum gsungs te, de yang kha cig la dbugs dbyung ba kho na, kha cig la dbugs rngub pa kho na, kha cig la de gnyis ka snang bar 'gyur bas gang zag gsum gyi dbang gis gsungs so། །de bzhin du 'dun pa'i dbang gis gsum dang, de bzhin du mgu ba'i dbang gis gsum gsungs pas rnam pa dgu po 'di dag gis so། །'rnam pa gcig gis' zhes pa ni ring ba'i dbugs dbyung ba la sogs pa'i nang nas rnam pa gcig gis so། ། Addhānasaṅkhāteti dīghe okāsaddhānasaṅkhāte attabhāve kāladdhānepi vā, evaṃ upari ittarasaṅkhāteti etthāpi. Chando uppajjatīti bhāvanāya pubbenāparaṃ visesaṃ āvahantiyā laddhassādattā tattha sātisayo kattukāmatālakkhaṇo kusalacchando uppajjati. Chandavasenāti tathāpavattachandassa vasena. Pāmojjaṃ uppajjatīti assāsapassāsānaṃ sukhumatarabhāve ārammaṇassa santataratāya, kammaṭṭhānassa ca vīthipaṭipannatāya bhāvanācittasahagato pamodo khuddakādibhedā taruṇā pīti uppajjati. Cittaṃ vivattatīti paṭibhāganimitte uppanne [Pg.212] pakatiassāsapassāsato cittaṃ nivattati. Upekkhā saṇṭhātīti tasmiṃ paṭibhāganimitte upacārappanābhede samādhimhi uppanne puna jhānanibbattanatthaṃ byāpārābhāvato ajjhupekkhanaṃ hoti, sā panāyaṃ upekkhā tatramajjhattupekkhāti veditabbā. Anupassanāñāṇanti samathavasena nimittassa anupassanā, vipassanāvasena assāsapassāsamukhena tannissayanāmarūpassa anupassanā ca ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānanti assāsapassāsasaṅkhāto kāyo upagantvā tiṭṭhati ettha satīti upaṭṭhānaṃ, no sati, sati pana sarasato upatiṭṭhanaṭṭhena saraṇaṭṭhena ca upaṭṭhānañceva sati ca. Tena vuccatītiādīsu yā ayaṃ yathāvuttaassāsapassāsakāye, tannissayabhūte karajakāye ca kāyasseva anupassanā niccādibhāvaṃ vā itthipurisasattajīvādibhāvaṃ vā ananupassitvā assāsapassāsakāyamattasseva aniccādibhāvassa ca anupassanā, tāya kāyānupassanāya satisaṅkhātassa paṭṭhānassa bhāvanā vaḍḍhanā kāye kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti ayaṃ saṅkhepattho. 'dus kyi rgyun du bgrang ba la' zhes pa ni ring ba'i go skabs kyi rgyun du bgrang ba'i lus la'am, yang na dus kyi rgyun ring po la'o, de bzhin du 'og nas 'nyung ngu'i rgyun du bgrang ba la' zhes pa la'ang de bzhin no། །'dun pa skye'o' zhes pa ni snga ma las phyi mar khyad par 'dren pa'i sgom pas bde ba thob pas na, de la byed par 'dod pa'i mtshan nyid can gyi dge ba'i 'dun pa lhag par skye'o། །'dun pa'i dbang gis' zhes pa ni de ltar byung ba'i 'dun pa de'i dbang gis so། །'mgu ba skye'o' zhes pa ni dbugs dbyung rngub shin tu phra bar gyur pa na dmigs pa rab tu zhi ba nyid dang, las kyi gnas lam du zhugs pas sgom pa'i sems dang lhan cig skyes pa'i dga' ba chung ngu la sogs pa'i dbye ba can gyi dga' ba gsar pa skye'o། །'sems ldog go' zhes pa ni mthun pa'i rtags skyes pa na, rgyun ldan gyi dbugs dbyung rngub las sems ldog par 'gyur ro། །'btang snyoms su gnas so' zhes pa ni mthun pa'i rtags de la nye 'khor dang nges par 'dzin pa'i dbye ba can gyi ting nge 'dzin skyes pa na, slar yang bsam gtan mngon par sgrub pa'i phyir rtsol ba med pas btang snyoms su 'gyur te, btang snyoms de ni yul dbus su gnas pa'i btang snyoms (tatramajjhattupekkhā) yin par rig par bya'o། །'rjes su lta ba'i ye shes' zhes pa ni zhi gnas kyi dbang gis rtags la rjes su lta ba dang, lhag mthong gi dbang gis dbugs dbyung rngub sgo byas te de'i rten du gyur pa'i ming dang gzugs la rjes su lta ba'i ye shes so། །'lus ni nye bar gnas pa' zhes pa ni dbugs dbyung rngub tu bgrang ba'i lus 'di la dran pa nye bar gnas te gnas pas na nye bar gnas pa zhes bya'i dran pa ni ma yin no, dran pa ni rang gi mtshan nyid kyis nye bar gnas pa'i don dang dran pa'i don gyis nye bar gnas pa yang yin la dran pa yang yin no། །'des na gsungs so' la sogs pa la, ji skad bshad pa'i dbugs dbyung rngub kyi lus dang, de'i rten du gyur pa'i skye mched kyi lus la rtag pa la sogs pa'i dngos po'am, bud med dang skyes pa dang sems can dang srog la sogs pa'i dngos por mi lta bar, dbugs dbyung rngub kyi lus tsam kho na dang mi rtag pa la sogs pa'i dngos po kho na la rjes su lta ba gang yin pa, lus la rjes su lta ba de nyid kyis dran par bgrang ba'i gnas pa sgom zhing spel ba ni 'lus la lus kyi rjes su lta ba dran pa nye bar gzhag pa sgom pa' zhes bya ste, 'di ni bsdus pa'i don to། ། Ittaravasenāti parittakālavasena. Tādisoti dīgho rasso ca. Vaṇṇāti dīghādiākārā. Nāsikaggeva bhikkhunoti nāsikagge vā, vā-saddena uttaroṭṭhe vāti attho. Tasmāti yasmā ‘‘ādimajjhapariyosānavasena sabbaṃ assāsapassāsakāyaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karissāmī’’ti pubbe pavattaābhogavasena pacchā tathā samuppannena ñāṇasampayuttacittena taṃ assāsapassāsakāyaṃ evaṃ viditaṃ pākaṭaṃ karonto assasati ceva passasati ca, tasmā evaṃbhūto sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmi passasissāmīti sikkhati nāma, na pana ‘‘anāgate evaṃ karissāmī’’ti cintanamattena so evaṃ vuccatīti adhippāyo. Tathābhūtassāti ādimajjhapariyosānaṃ viditaṃ karontassa. Saṃvaroti sati vīriyampi vā. Na aññaṃ kiñcīti sabbakāyaṃ viditaṃ karissāmītiādikaṃ pubbābhogaṃ sandhāya vadati. Ñāṇuppādanādīsūti ādi-saddena kāyasaṅkhārapassambhanapītipaṭisaṃvedanādiṃ saṅgaṇhāti. Kāyasaṅkhāranti assāsapassāsaṃ. So hi cittasamuṭṭhānopi samāno karajakāyapaṭibaddhavuttitāya tena saṅkharīyatīti kāyasaṅkhāroti vuccati. Apariggahitakāleti kammaṭṭhānassa anāraddhakāle, tadārambhatthāya kāyacittānampi apariggahitakāleti attho. Nisīdati pallaṅkaṃ [Pg.213] ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti hi iminā kāyapariggaho, parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti iminā cittapariggaho vutto. Adhimattanti balavaṃ oḷārikaṃ, liṅgavipallāsena vuttaṃ. Kāyasaṅkhāro hi adhippeto. Adhimattaṃ hutvā pavattatīti kiriyāvisesanaṃ vā etaṃ. Sabbesaṃyevāti ubhayesampi. 'dus nyung ngu'i dbang gis' zhes pa ni dus nyung ngu'i dbang gis so། །'de lta bu' zhes pa ni ring ba dang thung ba de lta bu'o། །'rnam pa' zhes pa ni ring ba la sogs pa'i rnam pa rnams so། །'sna rtse kho na la' zhes pa ni sna rtse'am, yang na 'wa' sgra las mchu'i stod la zhes pa'i don to། །'des na' zhes pa ni, gang gi phyir 'thog ma dang bar dang mtha' ma'i dbang gis dbugs dbyung rngub kyi lus thams cad shes shing gsal bar bya'o' zhes sngon du bskyed pa'i yid la byed pa'i dbang gis, phyis de ltar skyes pa'i ye shes dang ldan pa'i sems kyis dbugs dbyung rngub kyi lus de de ltar shes shing gsal bar byed bzhin du dbugs dbyung ba dang rngub par byed pas na, de'i phyir de ltar gyur pa de ni 'lus thams cad rig par byed bzhin du dbugs dbyung bar bya'o rngub par bya'o' zhes slob pa zhes bya'i, ma 'ongs pa la 'di ltar bya'o zhes bsam pa tsam gyis de ltar brjod pa ni ma yin no snyam pa'i bsam pa'o། །'de ltar gyur pa la' zhes pa ni thog ma dang bar dang mtha' ma gsal bar byed pa la'o། །'sdom pa' zhes pa ni dran pa'am brtson 'grus kyang rung ste། །'gzhan ci yang ma yin no' zhes pa ni 'lus thams cad gsal bar bya'o' la sogs pa'i sngon gyi yid la byed pa la dgongs te gsungs so། །'ye shes bskyed pa la sogs pa la' zhes pa'i sogs sgra las lus kyi 'du byed zhi ba dang dga' ba rig par byed pa la sogs pa sdud do། །'lus kyi 'du byed' zhes pa ni dbugs dbyung rngub bo། །de ni sems las byung ba yin yang skye mched kyi lus dang 'brel bar 'jug pas na, des mngon par 'du byed pas 'lus kyi 'du byed' ces bya'o། །'yongs su ma bzung ba'i dus la' zhes pa ni las kyi gnas ma brtsams pa'i dus te, de brtsam pa'i phyir lus dang sems kyang yongs su ma bzung ba'i dus la'o zhes pa'i don to། །'skyil mo krung bcas te lus drang por bzhag nas 'dug go' zhes pas ni lus yongs su 'dzin pa dang, 'mngon sum du dran pa nye bar bzhag nas' zhes pas ni sems yongs su 'dzin pa gsungs so། །'lhag par' zhes pa ni stobs dang ldan pa'am rags pa ste, rtags go ldog nas 'adhimattaṃ' zhes gsungs so། །lus kyi 'du byed la dgongs pa'i phyir ro། །yang na 'lhag par gyur te 'jug go' zhes pa'i bya ba'i khyad par ro། །'thams cad kyi kho na' zhes pa ni slob dpon gnyis ka'i yang ngo། ། Mahābhūtapariggahe sukhumoti catudhātumukhena vipassanābhinivesaṃ sandhāya vuttaṃ. Lakkhaṇārammaṇikavipassanāyāti kalāpasammasanamāha. Nibbidānupassanato paṭṭhāya balavavipassanā, tato oraṃ dubbalavipassanā. Pubbe vuttanayenāti apariggahitakāletiādinā samathanaye vuttanayena. 'byung ba chen po yongs su 'dzin pa la phra'o' zhes pa ni khams bzhi sgo byas te lhag mthong la 'jug pa la dgongs te gsungs so། །'mtshan nyid la dmigs pa'i lhag mthong' zhes pa ni gzugs kyi bam po la rtog par gsungs so། །skyo bar rjes su lta ba nas brtsams te stobs dang ldan pa'i lhag mthong zhes bya la, de las dman pa ni stobs chung ba'i lhag mthong ngo། །'sngon bshad pa'i tshul gyis' zhes pa ni 'yongs su ma bzung ba'i dus la' la sogs pas zhi gnas kyi lugs la bshad pa'i tshul gyis so། ། Codanāsodhanāhīti anuyogaparihārehi. Kathantiādi paṭisambhidāpāḷi, tattha kathaṃ sikkhatīti sambandho. Iti kirātiādi codakavacanaṃ. Iti kirāti evañceti attho. Assāsapassāso sabbathā abhāvaṃ upaneti ceti codakassa adhippāyo. Vātūpaladdhiyāti assāsapassāsavātassa abhāvena tabbisayāya upaladdhiyā bhāvanācittassa uppādo vaḍḍhi ca na hotīti attho. Na ca nanti ettha nanti nipātamattaṃ. Puna iti kirātiādi yathāvuttāya codanāya vissajjanā, tattha iti kira sikkhatīti mayā vuttākārena yadi sikkhatīti attho. Pabhāvanā hotīti yadipi oḷārikā kāyasaṅkhārā paṭippassambhanti, sukhumā pana atthevāti bhāvanāyapi vaḍḍhi hotevāti adhippāyo. Kaṃseti kaṃsabhājane. Nimittanti nimittassa, tesaṃ saddānaṃ pavattiākārassāti attho. Sukhumakā saddāti anurave āha. Sukhumasaddanimittārammaṇatāpīti sukhumo saddova nimittaṃ tadārammaṇatāyapi. “རྒོལ་བ་དང་ལན་གྱིས་སོ”ཞེས་པ་ནི་དྲི་བ་དང་ལན་གྱིས་སོ། “ཇི་ལྟར་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ལམ་གྱི་གཞུང་ཡིན་ལ། དེ་ལ་“ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་”ཞེས་སྦྱར་རོ། “འདི་ལྟར་གྲགས་སོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒོལ་བའི་ཚིག་གོ། “འདི་ལྟར་གྲགས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་“གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་ཡིན་ནའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་རྒོལ་བའི་བསམ་པའོ། “རླུང་དམིགས་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་དམིགས་པའི་སྒོམ་པའི་སེམས་སྐྱེ་བ་དང་འཕེལ་བ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “ནཱ་ཅ་ནཾ་”ཞེས་པ་འདིར་“ནཾ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། ཡང་“འདི་ལྟར་གྲགས་སོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྒོལ་བའི་ལན་ནོ། དེ་ལ་“འདི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི་བདག་གིས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གལ་ཏེ་སློབ་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “སྒོམ་པ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་རགས་པའི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་ཡང་། ཕྲ་བ་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེས་ན་སྒོམ་པ་ཡང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། “ཀཱཾ་སེ་”ཞེས་པ་ནི་འཁར་གཞོང་ལའོ། “མཚན་མ་”ཞེས་པ་ནི་མཚན་མའམ། སྒྲ་དེ་དག་གི་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “སྒྲ་ཕྲ་མོ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་བརྙན་ལ་གསུངས་སོ། “སྒྲ་ཕྲ་མོའི་མཚན་མའི་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་ཕྲ་བའི་སྒྲ་ཉིད་མཚན་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་ངོ་། Ābhisamācārikasīlanti ettha abhisamācāroti uttamasamācāro, tadeva ābhisamācārikaṃ sīlaṃ, khandhakavattapariyāpannassa sīlassetaṃ adhivacanaṃ. Ahaṃ sīlaṃ rakkhāmīti ubhatovibhaṅgapariyāpannaṃ sīlaṃ sandhāya vuttaṃ. Āvāsoti āvāsapalibodho. Kulantiādīsupi eseva nayo. Kammanti navakammaṃ. Iddhīti pothujjanikā iddhi, sā vipassanāya palibodho. So upacchinditabboti visuddhimagge (visuddhi. 1.41) vuttena tassa [Pg.214] tassa palibodhassa upacchedappakārena upacchinditabbo. Yogānuyogoti yogassa bhāvanāya anuyuñjanaṃ. Aṭṭhatiṃsārammaṇesūti ālokākāsakasiṇadvayaṃ vajjetvā pāḷiyaṃ āgatānaṃ aṭṭhannaṃ kasiṇānaṃ vasena vuttaṃ, cattārīsaññeva pana kammaṭṭhānāni. Yathāvutteneva nayenāti yogānuyogakammassa padaṭṭhānattāti imamatthaṃ atidisati. Imināva kammaṭṭhānenāti iminā ānāpānassatikammaṭṭhānena. Mahāhatthipathaṃ nīharanto viyāti kammaṭṭhānavīthiṃ mahāhatthimaggaṃ katvā dassento viya. “མངོན་པར་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་”ཞེས་པ་འདིར། “མངོན་པར་སྤྱོད་པ་”ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་སྤྱོད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་མངོན་པར་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། འདི་ནི་ཕུང་པོའི་ཆོ་ག་ལ་གཏོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། “བདག་གིས་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྲུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་འབྱེད་གཉིས་སུ་གཏོགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། “གནས་”ཞེས་པ་ནི་གནས་ཀྱི་བར་ཆད་དོ། “རིགས་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། “ལས་”ཞེས་པ་ནི་ལས་གསར་པའོ། “རྫུ་འཕྲུལ་”ཞེས་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཏེ། དེ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་བར་ཆད་དོ། “དེ་གཅད་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བར་ཆད་དེ་དང་དེའི་གཅོད་ཐབས་ཀྱིས་གཅད་པར་བྱའོ། “རྣལ་འབྱོར་རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་”ནི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་སྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པའོ། “དམིགས་པ་སོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སྣང་བ་དང་ནམ་མཁའི་ཟིལ་གནོན་གཉིས་མ་གཏོགས་པར། ལུང་ལས་བྱུང་བའི་ཟིལ་གནོན་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། འོན་ཀྱང་ལས་ཀྱི་གནས་ནི་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ་ཉིད་དོ། “ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པས་ནི་རྣལ་འབྱོར་རྗེས་སུ་བརྩོན་པའི་ལས་ཀྱི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་མཚོན་ནོ། “ལས་ཀྱི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་དབུགས་དྲན་པའི་ལས་ཀྱི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སོ། “གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་ལམ་ཕྱུང་བ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ལམ་འདི་གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་ལམ་དུ་བྱས་ནས་སྟོན་པ་བཞིན་ནོ། Vuttappakāramācariyanti ‘‘imināva kammaṭṭhānena catutthajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassā’’tiādinā heṭṭhā vuttappakāraṃ ācariyaṃ. ‘‘Piyo garu bhāvanīyo’’tiādinā (a. ni. 7.37; netti. 113; mi. pa. 6.1.10) visuddhimagge (visuddhi. 1.42) vuttappakāramācariyantipi vadanti. Pañcasandhikanti pañcapabbaṃ, pañcabhāganti attho. Kammaṭṭhānassa uggaṇhananti kammaṭṭhānaganthassa uggaṇhanaṃ. Tadatthaparipucchā kammaṭṭhānassa paripucchā, tattha saṃsayaparipucchā vā. Kammaṭṭhānassa upaṭṭhānanti evaṃ bhāvanamanuyuñjantassa evamidha nimittaṃ upatiṭṭhatīti upadhāraṇaṃ. Tathā kammaṭṭhānappanā evaṃ jhānamappetīti. Kammaṭṭhānassa lakkhaṇanti gaṇanānubandhanāphusanānaṃ vasena bhāvanaṃ ussukkāpetvā ṭhapanāvasena matthakappatti idha bhāvanāti kammaṭṭhānasabhāvassa sallakkhaṇaṃ, tenāha ‘‘kammaṭṭhānasabhāvūpadhāraṇanti vuttaṃ hotī’’ti. “ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སློབ་དཔོན་”ཞེས་པ་ནི། “ལས་ཀྱི་གནས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བསྐྱེད་དེ། ལྷག་མཐོང་འཕེལ་བར་བྱས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའོ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སློབ་དཔོན་ནོ། “བྱམས་པ་དང་། བཀུར་བར་འོས་པ་དང་། བསྔགས་པར་འོས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་དག་པའི་ལམ་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སློབ་དཔོན་ལའང་ཟེར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། “མཚམས་ལྔ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིགས་ལྔ་པའམ་ཆ་ཤས་ལྔ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “ལས་ཀྱི་གནས་འཛིན་པ་”ནི་ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་གཞུང་འཛིན་པའོ། “དེའི་དོན་དྲི་བ་”ནི་ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་དོན་དྲི་བ་སྟེ། ཡང་ན་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒོ་ནས་དྲི་བའོ། “ལས་ཀྱི་གནས་ཉེ་བར་གནས་པ་”ནི་འདི་ལྟར་སྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པ་ལ་འདི་ལྟར་འདིར་མཚན་མ་ཉེ་བར་གནས་སོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། “དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་གནས་འཇུག་པ་”ནི་འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་པའོ། “ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་”ནི་གྲངས་དང་། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། རེག་པའི་དབང་གིས་སྒོམ་པ་ལ་བརྩོན་པར་བྱས་ནས། གནས་པའི་དབང་གིས་མཐར་ཕྱིན་པ་ནི་འདིར་སྒོམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའོ། དེའི་ཕྱིར་“ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་རང་བཞིན་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Aṭṭhārasasenāsanadosavivajjitanti mahattaṃ navattaṃ jiṇṇattaṃ panthanissitattaṃ soṇḍipaṇṇapupphaphalayuttatā patthanīyatā nagaradārukhettasannissitatā visabhāgānaṃ puggalānaṃ atthitā paṭṭanasannissitatā paccantasannissitatā rajjasīmasannissitatā asappāyatā kalyāṇamittānaṃ alābhoti imehi aṭṭhārasahi senāsanadosehi vivajjitaṃ. Pañcasenāsanaṅgasamannāgatanti – “གནས་མལ་གྱི་སྐྱོན་བཅོ་བརྒྱད་དང་བྲལ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཆེ་བའི་ཉིད་དང་། གསར་པའི་ཉིད་དང་། རྙིང་པའི་ཉིད་དང་། ལམ་སྲང་ལ་གནས་པའི་ཉིད་དང་། རྫིང་བུ་དང་། ལོ་མ། མེ་ཏོག འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་། སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་གནས་ཉིད་དང་། གྲོང་ཁྱེར་དང་། ཤིང་ནགས། ཞིང་ས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་། མི་མཐུན་པའི་གང་ཟག་ཡོད་པ་ཉིད་དང་། གྲུ་ཤན་གྱི་འབབ་ཚུགས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་། མཐའ་འཁོབ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ས་མཚམས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་། མི་མཐུན་པ་ཉིད་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེས་མི་རྙེད་པ་ཉིད་དེ། འདི་དག་ནི་གནས་མལ་གྱི་སྐྱོན་བཅོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་དང་བྲལ་བའོ། “གནས་མལ་གྱི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི། ‘‘Idha, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, tasmiṃ kho pana senāsane [Pg.215] therā bhikkhū viharanti …pe… evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) – “དགེ་སློང་དག འདི་ན་གནས་མལ་ནི་ཐག་མི་རིང་བ་ཉིད་དང་། ཧ་ཅང་མི་ཉེ་བ། འགྲོ་འོང་བདེ་བ། ཉིན་མོ་མི་ཚོགས་མེད་པ། མཚན་མོ་སྒྲ་ཉུང་བ། སྐད་ཅོར་མེད་པ། ཤ་སྦྲང་དང་། དུག་སྦྲང་དང་། རླུང་དང་། ཉི་མ་དང་། སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་རེག་པ་ཉུང་བ། གནས་མལ་དེར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཚེགས་མེད་པར་ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། གནས་མལ་དང་། ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་འབྱུང་བ། གནས་མལ་དེར་གནས་པའི་དགེ་སློང་གནས་བརྟན་རྣམས་བཞུགས་པ་... དགེ་སློང་དག འདི་ལྟར་གནས་མལ་ནི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Evaṃ bhagavatā vuttehi pañcahi senāsanaṅgehi samannāgataṃ, ettha ca nātidūratādi ekaṃ, divā appākiṇṇatādi ekaṃ, appaḍaṃsāditā ekaṃ, cīvarādilābho ekaṃ, therānaṃ bhikkhūnaṃ nivāso ekanti evaṃ pañcaṅgāni veditabbāni. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་གནས་མལ་གྱི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པ་ལ། འདིར་ཐག་མི་རིང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅིག་དང་། ཉིན་མོ་མི་ཚོགས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཅིག་དང་། ཤ་སྦྲང་ལ་སོགས་པ་ཉུང་བ་ནི་གཅིག་དང་། ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་རྙེད་པ་ནི་གཅིག་དང་། དགེ་སློང་གནས་བརྟན་རྣམས་གནས་པ་ནི་གཅིག་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡན་ལག་ལྔ་པོ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ། Upacchinnakhuddakapalibodhenāti dīghānaṃ kesādīnaṃ haraṇena pattacīvarādīnaṃ pacanatunnakaraṇarajanādikaraṇehi ca upacchinnā khuddakā palibodhā yena, tena. Bhattasammadanti bhojananimittaṃ parissamaṃ. Ācariyato uggaho ācariyuggaho, sabbopi kammaṭṭhānavidhi, na pubbe vuttauggahamattaṃ, tato. Ekapadampīti ekakoṭṭhāsampi. “བར་ཆད་ཕྲ་མོ་བཅད་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྐྲ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་བྲེགས་པ་དང་། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་བསྲེག་པ་དང་། འཚེམ་པ་དང་། ཚོས་རྒྱག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས། གང་གིས་བར་ཆད་ཕྲ་མོ་རྣམས་བཅད་པར་གྱུར་པ་དེས་སོ། “ཟས་ཀྱིས་ངལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བཏུང་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ངལ་བའོ། “སློབ་དཔོན་ལས་འཛིན་པ་”ནི་སློབ་དཔོན་ལས་ལེན་པ་སྟེ། ལས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཐམས་ཅད་དེ། སྔོན་དུ་བཤད་པའི་འཛིན་པ་ཙམ་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར། “ཚིག་གཅིག་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་ཆ་ཤས་གཅིག་ཀྱང་ངོ་། Anuvahanāti assāsapassāsānaṃ anugamanavasena satiyā nirantaraṃ anuppavattanā. Yasmā pana gaṇanādivasena viya phusanāvasena visuṃ manasikāro natthi, phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāne eva gaṇanādi kātabbanti dassetuṃ idha phusanāgahaṇanti dīpento ‘‘phusanāti phuṭṭhaṭṭhāna’’nti āha. Ṭhapanāti samādhānaṃ, samādhippadhānā pana appanāti āha ‘‘ṭhapanāti appanā’’ti. Aniccatādīnaṃ lakkhaṇato sallakkhaṇā vipassanā. Pavattato nimittato ca vinivaṭṭanato vinivaṭṭanā maggo. Kilesapaṭippassaddhibhāvato pārisuddhi phalaṃ. Tesanti vinivaṭṭanāpārisuddhīnaṃ. Khaṇḍanti ‘‘ekaṃ tīṇi pañcā’’ti ekantarikādibhāvena gaṇanāya khaṇḍanaṃ. Atha vā khaṇḍanti antarantarā katipayakālaṃ agaṇetvā puna gaṇanavasena antarā odhiparicchedo na dassetabbo. Tathā khaṇḍaṃ dassentassa hi ‘‘kammaṭṭhānaninnaṃ pavattati nu kho me cittaṃ, no’’ti vīmaṃsuppattiyā vikkhepo hoti, tenāha sikhāppattaṃ nu kho metiādi, idañca evaṃ khaṇḍaṃ dassetvā cirataraṃ gaṇanāya manasikarontassa vasena vuttaṃ. So hi tathā laddhaṃ avikkhepamattaṃ nissāya evaṃ maññeyya. Yo upaṭṭhāti, taṃ gahetvāti idaṃ assāsapassāsesu yassa ekova paṭhamaṃ upaṭṭhāti, taṃ sandhāya vuttaṃ, yassa pana ubhopi upaṭṭhahanti, tena ubhayampi gahetvā gaṇitabbaṃ. Yo upaṭṭhātīti imināva dvīsu nāsāpuṭavātesu yo pākaṭo hoti, so gahetabboti [Pg.216] ayampi attho dīpitoti gahetabbaṃ. Paṭhamaṃ ekekasmiṃ upaṭṭhitepi upalakkhetvā gaṇantasseva kamena ubhopi pākaṭā hontīti āha ‘‘assāsapassāsā pākaṭā hontī’’ti. Evaṃ sīghaṃ sīghaṃ gaṇetabbamevāti sambandho. Evaṃ sīghagaṇanārambhassa okāsaṃ dassetuṃ imassāpi purimanayena gaṇayatotiādi vuttaṃ. Tattha purimanayenāti dandhagaṇanāya, pākaṭā hutvāti iminā dandhagaṇanāya āraddhakāle cittassa avisadatāya sukhumassāsādīnaṃ apākaṭataṃ, pacchā visadakāle pākaṭatañca tesu ca pākaṭesu dandhagaṇanaṃ pahāya sīghagaṇanā kātabbāti dasseti. Sīghagaṇanāya nippariyāyato nirantarappavatti appanāvīthiyameva, na kāmāvacare bhavaṅgantarikattāti āha ‘‘nirantarappavattaṃ viyā’’ti. Purimanayenevāti sīghagaṇanāya. Anto pavisantaṃ vātaṃ manasikaronto anto cittaṃ paveseti nāma. “རྗེས་སུ་འཇུག་པ་”ཞེས་པ་ནི། དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་དབང་གིས་དྲན་པས་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་རྗེས་སུ་འཇུག་པའོ། གང་གི་ཕྱིར་གྲངས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་བཞིན་དུ་རེག་པའི་དབང་གིས་སོ་སོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་ལ། རེག་པའི་གནས་ཉིད་དུ་གྲངས་ལ་སོགས་པ་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདིར་རེག་པ་འཛིན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། “རེག་པ་ནི་རེག་པའི་གནས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “གནས་པ་”ནི་མཉམ་པར་འཇོག་པ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་འཇུག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “གནས་པ་ནི་འཇུག་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་ངོ་། འཇུག་པ་དང་མཚན་མ་ལས་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ནི་ལམ་མོ། ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་འབྲས་བུའོ། “དེ་དག་གི་”ཞེས་པ་ནི་ལྡོག་པ་དང་ཡོངས་སུ་དག་པ་དག་གིའོ། “ཆ་ཤས་”ཞེས་པ་ནི་“གཅིག་དང་། གསུམ་དང་། ལྔ་”ཞེས་གཅིག་བར་དུ་ཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གྲངས་གཅོད་པའོ། ཡང་ན། “ཆ་ཤས་”ཞེས་པ་ནི་བར་དང་བར་དུ་དུས་ཅུང་ཟད་ཅིག་མ་བགྲངས་པར། ཡང་བགྲང་བའི་དབང་གིས་བར་གྱི་མཚམས་གཅོད་པ་མི་བསྟན་པའོ། དེ་ལྟར་ཆ་ཤས་སྟོན་པ་ལ་ནི། “བདག་གི་སེམས་འདི་ལས་ཀྱི་གནས་ལ་གཞོལ་བར་འཇུག་གམ་མི་འཇུག་”ཅེས་རྟོག་པ་སྐྱེས་ནས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་“བདག་གི་རྩེ་མོར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདི་ནི་དེ་ལྟར་ཆ་ཤས་བསྟན་ནས་ཡུན་རིང་དུ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། གང་ཟག་དེ་ནི་དེ་ལྟར་ཐོབ་པའི་རྣམ་པར་མི་གཡེང་བ་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་འདི་ལྟར་སེམས་སོ། “གང་སྣང་བ་དེ་བཟུང་ནས་”ཞེས་པ་འདི་ནི་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་ལས་གང་ཟག་གང་ལ་གཅིག་ཉིད་ཐོག་མར་སྣང་བ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། གང་ལ་གཉིས་ཀ་སྣང་བ་དེས་ནི་གཉིས་ཀ་བཟུང་ནས་བགྲང་བར་བྱའོ། “གང་སྣང་བ་”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སྣའི་བུ་ག་གཉིས་ཀྱི་རླུང་ལས་གང་ཞིག་གསལ་བར་གྱུར་པ་དེ་བཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཡང་གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ཐོག་མར་རེ་རེ་སྣང་ཡང་། མཚོན་ནས་བགྲང་བ་ཉིད་ལ་རིམ་གྱིས་གཉིས་ཀ་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་རྣམས་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “དེ་ལྟར་མྱུར་དུ་མྱུར་དུ་བགྲང་བར་བྱའོ་”ཞེས་སྦྱར་རོ། དེ་ལྟར་མྱུར་དུ་བགྲང་བ་རྩོམ་པའི་སྐབས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདི་ལའང་སྔ་མའི་ཚུལ་གྱིས་བགྲང་བ་ལ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་“སྔ་མའི་ཚུལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི་བུལ་བར་བགྲང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། “གསལ་བར་གྱུར་ནས་”ཞེས་པ་འདིས་ནི་བུལ་བར་བགྲང་བ་བརྩམས་པའི་ཚེ་སེམས་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་དབུགས་ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་མི་གསལ་བ་ཉིད་དང་། ཕྱིས་གསལ་བའི་ཚེ་གསལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་དག་གསལ་བར་གྱུར་པ་ན་བུལ་བར་བགྲང་བ་སྤངས་ནས་མྱུར་དུ་བགྲང་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། མྱུར་དུ་བགྲང་བའི་དངོས་གཞིའི་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པ་ནི་འཇུག་པའི་ལམ་ཉིད་དུ་ཡིན་གྱི། འདོད་པའི་ས་ལ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་སེམས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པ་བཞིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་མྱུར་དུ་བགྲང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། ནང་དུ་འཇུག་པའི་རླུང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་ནང་དུ་སེམས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། Etanti etaṃ assāsapassāsajātaṃ. Anugamananti phuṭṭhaṭṭhāne manasikaraṇameva, na assāsapassāsānaṃ anuvattanaṃ, tenāha – ‘‘tañca kho na ādimajjhapariyosānānugamanavasenā’’ti. Phusanāṭhapanāvasena visuṃ manasikāro natthīti iminā yathā gaṇanāya phusanāya ca manasikaroti, evaṃ anubandhanaṃ vinā kevalaṃ ṭhapanāya ca phusanāya ca manasikāropi natthīti dassentena gaṇanaṃ paṭisaṃharitvā yāva appanā uppajjati, tāva anubandhanāya ca phusanāya ca manasikaroti, appanāya pana uppannāya anubandhanāya ṭhapanāya ca manasikaroti nāmāti dīpitaṃ hoti, aṭṭhakathāyaṃ pana anubandhanāya vinā ṭhapanāya manasikāro natthīti dassanatthaṃ ‘‘anubandhanāya ca phusanāya ca ṭhapanāya ca manasikarotīti vuccatī’’ti ettakameva vuttanti gahetabbaṃ. Yā accantāya na minoti na vinicchanati, sā mānassa samīpeti upamānaṃ siddhasādisena sādhyasādhanaṃ yathā go viya gavayoti. Paṅguḷoti pīṭhasappī. Dolāti peṅkholo. Kīḷatanti kīḷantānaṃ. Upanibandhanatthambhamūleti nāsikaggaṃ mukhanimittañca sandhāya vuttaṃ. Ādito pabhutīti upameyyatthadassanato paṭṭhāya. Nimittanti upanibandhananimittaṃ nāsikaggaṃ, mukhanimittaṃ vā. Anārammaṇamekacittassāti assāsapassāsānaṃ ekakkhaṇe appavattanato ekassa cittassa tayopi ārammaṇaṃ na honti, nimittena saha assāso passāso vāti dveyeva ekakkhaṇe ārammaṇaṃ [Pg.217] hontīti attho. Ajānato ca tayo dhammeti nimittaṃ assāso passāsoti ime tayo dhamme ārammaṇakaraṇavasena avindantassa, ca-saddo byatireko, tena evañca sati ayaṃ aniṭṭhappasaṅgoti byatirekaṃ dasseti. Bhāvanāti ānāpānassatibhāvanā. “འདི་”ཞེས་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ཀྱི་ཚོགས་འདི་ལའོ།། “རྗེས་སུ་འབྲང་བ་”ཞེས་པ་ནི་རེག་པའི་གནས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “དེ་ཡང་ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་མའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ནོ།།” ཞེས་སོ།། “རེག་པ་དང་འཇོག་པའི་དབང་གིས་སོ་སོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་དོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཇི་ལྟར་བགྲང་བ་དང་རེག་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་མེད་པར་འཇོག་པ་ཙམ་དང་རེག་པ་ཙམ་གྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པའང་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པས། བགྲང་བ་བོར་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་རེག་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ།། འཇུག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པ་ན་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་འཇོག་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།། འགྲེལ་བཤད་དུ་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་མེད་པར་འཇོག་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་རེག་པ་དང་འཇོག་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ།། གང་ཞིག་གཏན་དུ་མི་འཇལ་ཞིང་མི་གཅོད་པ་དེ་ནི་འཇལ་བའི་ཉེ་འཁོར་ན་ཡོད་པས་“ཉེ་བར་འཇལ་བ་” (དཔེ་) ཞེས་བྱ་སྟེ། གྲུབ་པའི་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པ་ནི་དཔེར་ན་བ་ལང་བཞིན་དུ་བ་མེན་ནོ།། “ཞ་བོ་”ཞེས་པ་ནི་རྐང་རྡུམ་མོ།། “དཔྱང་ཐག་”ཞེས་པ་ནི་འཕྲུལ་འཁོར་རམ་དཔྱང་བཅོས་སོ།། “རྩེ་བ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་རྩེ་བཞིན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། “ཉེ་བར་གཏགས་པའི་ཀ་བའི་རྩ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྣ་རྩེ་དང་མཆུ་ཡི་མཚན་མ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་དོན་སྟོན་པ་ནས་བཟུང་བའོ།། “མཚན་མ་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་གཏགས་པའི་མཚན་མ་སྟེ་སྣ་རྩེའམ་མཆུ་ཡི་མཚན་མའོ།། “སེམས་གཅིག་ལ་དམིགས་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དག་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར། སེམས་གཅིག་ལ་གསུམ་པོ་དག་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། མཚན་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དབུགས་འབྱུང་བའམ་རྔུབ་པ་སྟེ་གཉིས་པོ་ཉིད་དུས་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “ཆོས་གསུམ་པོ་མི་ཤེས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མཚན་མ་དང་དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་སྟེ་ཆོས་གསུམ་པོ་འདི་དག་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་མི་རྙེད་པ་ལའོ།། “ca” (དང་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ལྡོག་པ་སྟེ། དེས་འདི་ལྟར་ཡིན་ན་མི་འདོད་པའི་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལྡོག་པ་སྟོན་ཏོ།། “བསྒོམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པ་བསྒོམ་པའོ།། Kathaṃ ime…pe… visesamadhigacchatīti idaṃ parihāragāthāya vuttamevatthaṃ kakacopamāya (ma. ni. 1.222 ādayo) vivarituṃ pucchāṭhapanaṃ. Tattha kathaṃ-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘kathamime aviditā…pe… kathaṃ visesamadhigacchatī’’ti. Padhānanti bhāvanānipphādakaṃ vīriyaṃ. Payoganti nīvaraṇavikkhambhakaṃ bhāvanānuyogaṃ. Visesanti arahattapariyosānavisesaṃ. Padhānanti rukkhassa chedanavīriyaṃ. Payoganti tasseva chedanakakiriyaṃ. Kiñcāpettha ‘‘visesamadhigacchatī’’ti upamāyaṃ na vuttaṃ, tathāpi atthato yojetabbameva. Yathā rukkhotiādi upamāsaṃsandanaṃ. Nāsikagge vā mukhanimitte vāti dīghanāsiko nāsikagge, itaro mukhaṃ nimiyati chādiyati etenāti mukhanimittanti laddhanāme uttaroṭṭhe. “ཇི་ལྟར་འདི་དག་...པེ་...ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་ལན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་གསུངས་པའི་དོན་ཉིད་སོག་ལེའི་དཔེས་འགྲེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དྲི་བ་བཞག་པའོ།། དེ་ལ་ “ཇི་ལྟར་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། “ཇི་ལྟར་འདི་དག་མ་ཤེས་པ་...པེ་...ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་པའོ།། “གཙོ་བོ་”ཞེས་པ་ནི་བསྒོམ་པ་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ།། “སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམ་པར་སེལ་བའི་བསྒོམ་པ་ལ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བའོ།། “ཁྱད་པར་”ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཁྱད་པར་རོ།། “གཙོ་བོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གཅོད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་སོ།། “སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་གཅོད་པའི་བྱ་བའོ།། འདིར་དཔེ་ལ་ “ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་མ་གསུངས་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་དོན་གྱིས་སྦྱར་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ།། “ཇི་ལྟར་ཤིང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དཔེ་སྦྱོར་བའོ།། “སྣ་རྩེའམ་མཆུ་ཡི་མཚན་མ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། སྣ་རིང་པོ་ཅན་ནི་སྣ་རྩེ་ལའོ།། ཅིག་ཤོས་ནི་འདིས་ཁ་འགེབས་པར་བྱེད་པས་ན་མཆུ་ཡི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་པ་སྟེ་ཡ་མཆུ་ལའོ།། Idaṃ padhānanti yena vīriyārambhena kāyopi cittampi bhāvanākammassa arahaṃ idha padhānanti phalena hetuṃ dasseti. Upakkilesāti nīvaraṇā. Vitakkāti kāmavitakkādimicchāvitakkā, nīvaraṇappahānena vā paṭhamajjhānādhigamaṃ dassetvā vitakkūpasamāpadesena dutiyajjhānādīnamadhigamamāha. Ayaṃ payogoti ayaṃ jhānādhigamassa hetubhūto kammaṭṭhānānuyogasaṅkhāto payogo. Saṃyojanā pahīyantīti dasapi saṃyojanāni maggapaapāṭiyā samucchedavasena pahīyanti. Byantī hontīti tathā sattapi anusayā bhaṅgamattassapi anavasesato vigatantā honti. Ayaṃ visesoti imaṃ samādhiṃ nissāya anukkamena labbhamāno ayaṃ saṃyojanappahānādiko imassa samādhissa visesoti attho. Evaṃ ime tayo dhammātiādi nigamanavacanaṃ. Paripuṇṇāti soḷasannaṃ vatthūnaṃ pāripūriyā sabbaso puṇṇā. Anupubbanti anukkamena. Paricitāti pariciṇṇā. Imaṃ lokanti khandhādilokaṃ paññāpabhāsena pabhāseti. “འདི་ནི་གཙོ་བོའོ་”ཞེས་པ་ནི། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་གང་གིས་ལུས་ཀྱང་རུང་སེམས་ཀྱང་རུང་བསྒོམ་པའི་ལས་སུ་རུང་བར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་གཙོ་བོ་སྟེ། འབྲས་བུས་རྒྱུ་སྟོན་པའོ།། “ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་སོ།། “རྟོག་པ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལོག་པའི་རྟོག་པ་རྣམས་སོ།། ཡང་ན་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཐོབ་པ་བསྟན་ནས། རྟོག་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པ་གསུངས་སོ།། “སྦྱོར་བ་འདི་ནི་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་ཐོབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ལས་ཀྱི་གནས་ལ་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྦྱོར་བའོ།། “ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སྤོང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་བཅུ་པོ་དག་ལམ་གྱི་རིམ་པས་ཀུན་ནས་གཅོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བའོ།། “མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་བཞིན་དུ་བག་ལ་ཉལ་བདུན་པོའང་འཇིག་པ་ཙམ་དུའང་ལྷག་མ་མེད་པར་བྲལ་བར་འགྱུར་བའོ།། “ཁྱད་པར་འདི་ནི་”ཞེས་པ་ནི། ཏིང་ངེ་འཛིན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་གྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིའི་ཁྱད་པར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “འདི་ལྟར་ཆོས་གསum་པོ་འདི་དག་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཚིག་གོ། “ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་གཞི་བཅུ་དྲུག་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གང་བའོ།། “རིམ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ།། “གོམས་པར་བྱས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་པའོ།། “འཇིག་རྟེན་འདི་”ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཤེས་རབ་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱེད་པའོ།། Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Assāti upamābhūtassa kakacassa. Ānayane payojananti yojetabbaṃ. Nimittanti paṭibhāganimittaṃ. Avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitāti vitakkādiavasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitāti vadanti. Vicārādīhīti [Pg.218] pana vattabbaṃ nippariyāyena vitakkassa appanābhāvato. So hi ‘‘appanā byappanā’’ti niddiṭṭho. Evañhi sati avasesa-saddo upapanno hoti, vitakkasampayogato vā jhānaṅgesu padhānabhūto samādhi appanāti katvā ‘‘avasesajhānaṅgapaṭimaṇḍitā appanāsaṅkhātā ṭhapanā ca sampajjatī’’ti vuttaṃ. Kassaci pana gaṇanāvaseneva manasikārakālato pabhutīti ettha ‘‘anukkamato…pe… pattaṃ viya hotī’’ti upari vakkhamāno gantho purāṇapotthakesu dissati, tasmā ayaṃ pāṭho etthāpi likhitabbo, lekhakānaṃ pana dosena gaḷitoti veditabbo. “འདིར་”ཞེས་པ་ནི་གནས་འདི་ལའོ།། “འདིའི་”ཞེས་པ་ནི་དཔེར་གྱུར་པའི་སོག་ལེའོ།། སྦྱར་བར་བྱ་བ་ནི་སྤྱན་དྲངས་པའི་དགོས་པའོ།། “མཚན་མ་”ཞེས་པ་ནི་མཚུངས་པའི་མཚན་མའོ།། “བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ལྷག་མས་བརྒྱན་པ་”ཞེས་པ་ནི། རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ལྷག་མས་བརྒྱན་པ་ཞེས་སྨྲའོ།། འོན་ཀྱང་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པར་འཇུག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།། དེ་ཉིད་ནི་ “འཇུག་པ་དང་ཉེ་བར་འཇུག་པ་”ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་ཡིན་ན་ “ལྷག་མ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འཐད་པར་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་འཇུག་པ་ཡིན་པས་ན། “བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ལྷག་མས་བརྒྱན་པའི་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འཇོག་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་གི་བགྲང་བའི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཞེས་པ་འདིར། “རིམ་གྱིས་...པེ་...ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གོང་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་གཞུང་ནི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་སྣང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཀློག་ཚུལ་འདི་འདིར་ཡང་བྲི་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། ཡི་གེ་འབྲི་བ་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱོན་གྱིས་ལྷུང་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Oḷārike assāsapassāse niruddhetiādi heṭṭhā vuttanayampi vicetabbākārappattassa kāyasaṅkhārassa vicayanavidhiṃ dassetuṃ ānītaṃ. Desatoti pubbe phusanavasena gahitaṭṭhānato. Nimittaṃ paṭṭhapetabbanti pubbe gahitākāranimittaggāhikā saññā phusanaṭṭhāne paṭṭhapetabbā. Imameva hi atthavasanti imaṃ anupaṭṭhahantassa ārammaṇassa upaṭṭhānavidhisaṅkhātaṃ kāraṇaṃ paṭicca. Itoti ānāpānakammaṭṭhānato. Garukatā ca bhāvanādukkaratāyāti āha ‘‘garukabhāvana’’nti. Caritvāti gocaraṃ gahetvā. Nimittanti uggahanimittaṃ, paṭibhāganimittaṃ vā. Ubhayampi hi idha ekajjhaṃ vuttaṃ. Tathā hi tūlapicuādiupamattayaṃ uggahe yujjati, sesaṃ ubhayattha. “རགས་པའི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་འགགས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། འོག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཡིན་ནའང་། རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་རྣམ་པར་གྱུར་པའི་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་ཆོ་ག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྤྱན་དྲངས་པའོ།། “ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་རེག་པའི་དབང་གིས་བཟུང་བའི་གནས་ནས་སོ།། “མཚན་མ་གཞག་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི། སྔོན་བཟུང་བའི་རྣམ་པའི་མཚན་མ་འཛིན་པའི་འདུ་ཤེས་དེ་རེག་པའི་གནས་སུ་གཞག་པར་བྱའོ།། “དོན་གྱི་དབང་འདི་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ནི། མི་གསལ་བའི་དམིགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་སོ།། “འདི་ལས་”ཞེས་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ཀྱི་ལས་ཀྱི་གནས་ལས་སོ།། བསྒོམ་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ལྕི་བར་བྱས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ “ལྕི་བའི་བསྒོམ་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “སྤྱད་ནས་”ཞེས་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་བཟུང་ནས་སོ།། “མཚན་མ་”ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པའི་མཚན་མའམ་མཚུངས་པའི་མཚན་མའོ།། འདིར་གཉིས་ཀ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་ཤིང་བལ་དང་བལ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་གསུམ་པོ་ནི་འཛིན་པ་ལ་འཐད་ཅིང་། ལྷག་མ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་འཐད་དོ།། Tārakarūpaṃ viyāti tārakāya sarūpaṃ viya. Saññānānatāyāti nimittupaṭṭhānato pubbe pavattasaññānaṃ nānatāya. Saññajanti bhāvanāsaññāya parikappitaṃ, na uppāditaṃ avijjamānattā, tenāha ‘‘nānato upaṭṭhātī’’ti. Evaṃ hotīti bhāvanamanuyuttassa evaṃ upaṭṭhāti. Evanti evaṃ sati, yathāvuttanayena nimitte eva cittassa ṭhapane satīti attho. Ito pabhutīti ito paṭibhāganimittuppattito paṭṭhāya. Nimitteti paṭibhāganimitte. Ṭhapayanti ṭhapanāvasena cittaṃ ṭhapanto. Nānākāranti ‘‘cattāro vaṇṇā’’ti evaṃ vuttaṃ nānākāraṃ. Vibhāvayanti vibhāvento antaradhāpento. Nimittuppattito paṭṭhāya hi te ākārā amanasikaroto antarahitā viya honti. Assāsapassāseti assāse passāse ca yo nānākāro, taṃ vibhāvayaṃ assāsapassāsasambhūte vā nimitte cittaṃ ṭhapayaṃ sakaṃ cittaṃ nibandhati nāmāti [Pg.219] yojanā. Keci pana vibhāvayanti etassa vibhāvento viditaṃ pākaṭaṃ karontoti atthaṃ vadanti, taṃ pubbabhāgavasena yujjeyya. Ayañhettha attho – assāsapassāse nānākāraṃ vibhāvento pajānanto tattha yaṃ laddhaṃ nimittaṃ, tasmiṃ cittaṃ ṭhapento anukkamena sakaṃ cittaṃ nibandhati appetīti. “སྐར་མའི་གཟུགས་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་ནི་སྐར་མའི་རང་གི་གཟུགས་བཞིན་ནོ།། “འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་མཚན་མ་མ་ཤར་བའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་རྣམས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “འདུ་ཤེས་ལས་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བསྒོམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་སྟེ། མེད་པའི་ཕྱིར་བསྐྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཐ་དད་པར་སྣང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདི་ལྟར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་བསྒོམ་པ་ལ་རྗེས་སུ་བརྩོན་པ་ལ་འདི་ལྟར་སྣང་བའོ།། “འདི་ལྟར་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན་ན། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མཚན་མ་ཉིད་ལ་སེམས་འཇོག་པ་ཡོད་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་མཚུངས་པའི་མཚན་མ་སྐྱེས་པ་ནས་བཟུང་བའོ།། “མཚན་མ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མཚུངས་པའི་མཚན་མ་ལའོ།། “འཇོག་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཇོག་པའི་དབང་གིས་སེམས་འཇོག་པའོ།། “རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་”ཞེས་པ་ནི་ “ཁ་དོག་བཞི་”ཞེས་འདི་ལྟར་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའོ།། “རྣམ་པར་སེལ་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སེལ་ཞིང་མི་སྣང་བར་བྱེད་པའོ།། མཚན་མ་སྐྱེས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ལ་རྣམ་པ་དེ་དག་ནི་མི་སྣང་བར་གྱུར་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། “དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། དབུགས་འབྱུང་བ་དང་རྔུབ་པ་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་གང་ཡོད་པ་དེ་རྣམ་པར་སེལ་ཞིང་། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལས་བྱུང་བའི་མཚན་མ་ལ་སེམས་འཇོག་བཞིན་དུ་རང་གི་སེམས་འཆིང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བའོ།། འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ནི་ “རྣམ་པར་སེལ་བ་”ཞེས་པ་འདིའི་དོན་ནི་རྣམ་པར་གསལ་ཞིང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པའོ་ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཡི་དབང་གིས་འཐད་པར་འགྱུར་རོ།། འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་གསལ་ཞིང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ན། དེ་ལ་མཚན་མ་གང་ཞིག་ཐོབ་པ་དེ་ལ་སེམས་འཇོག་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་རང་གི་སེམས་འཆིང་ཞིང་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའོ།། Kilesāti avasesakilesā. Sannisinnāyevāti aladdhanīvaraṇasahāyā olīnāyeva. Upacārabhūmiyanti upacārāvatthāyaṃ. Lakkhaṇatoti vikkhambhanādisabhāvato vā aniccādisabhāvato vā. Gocaroti bhikkhācāragāmo. Yattha dullabhā sappāyabhikkhā, so asappāyo, itaro sappāyo. Bhassanti dasakathāvatthunissitaṃ bhassaṃ, taṃ sappāyaṃ, itaramasappāyaṃ. Sesesu āvāsādīsu yattha yattha asamāhitaṃ cittaṃ samādhiyati, taṃ taṃ sappāyaṃ, itaramasappāyanti gahetabbaṃ. Yassa pana evaṃ sattavidhaṃ asappāyaṃ vajjetvā sappāyameva sevantassapi appanā na hoti, tena sampādetabbaṃ dasavidhaṃ appanākosallaṃ dassento vatthuvisadakiriyātiādimāha. Tattha vatthuvisadakiriyā nāma kesanakhacchedanādīhi ajjhattikassa sarīravatthussa, cīvarasenāsanādidhovanaparikammādīhi bāhiravatthussa ca visadabhāvakaraṇaṃ. Evañhi ñāṇampi visadakiccanipphattikaraṃ hoti. Indriyasamattapaṭipādanatā nāma saddhādīnaṃ indriyānaṃ samabhāvakaraṇaṃ. Nimittakusalatā nāma bhāvanāya laddhanimittassa rakkhaṇakosallaṃ. Yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbantiādīsu yasmiṃ samaye cittaṃ accāraddhatādīhi kāraṇehi uddhatatāya niggahetabbaṃ, tadā dhammavicayasambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā passaddhādīnaṃ tiṇṇaṃ bhāvanena cittassa niggaṇhanā hoti. Yadāssa cittaṃ atisithilavīriyatādīhi līnatāya paggahetabbaṃ, tadā passaddhisambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā dhammavicayādīnaṃ tiṇṇaṃ bhāvanena cittassa paggaṇhanaṃ hoti. Yadāssa paññāpayogamandatādīhi nirassādaṃ cittaṃ hoti, tadā tassa cittassa aṭṭhasaṃvegavatthupaccavekkhaṇādinā (a. ni. aṭṭha. 1.1.418) sampahaṃsanasaṅkhātā saṃvejanā hoti. Yadā panassa evaṃ paṭipajjanato alīnaṃ anuddhataṃ anirassādaṃ ārammaṇe samappavattaṃ samathavīthipaṭipannañca cittaṃ hoti, tadā tassa paggahaniggahasampahaṃsanesu abyāpāratāsamāpajjanena ajjhupekkhanā hoti. ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །གནས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་སྒྲིབ་པའི་གྲོགས་མ་རྙེད་པས་ཞུམ་པ་ཉིད་དོ། །ཉེ་འཁོར་གྱི་ས་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གནས་སྐབས་སུའོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གནོན་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་རུང་། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཀྱང་རུང་ངོ་། །སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི་བསོད་སྙོམས་སྤྱོད་པའི་གྲོང་ངོ་། །གང་དུ་མཐུན་པའི་བསོད་སྙོམས་རྙེད་དཀའ་བ་དེ་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ལ། གཞན་དེ་ནི་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །གཏམ་ཞེས་པ་ནི་གཏམ་གྱི་གཞི་བཅུ་ལ་བརྟེན་པའི་གཏམ་མོ། །དེ་ནི་མཐུན་པ་ཡིན་ལ། གཞན་ནི་མི་མཐུན་པའོ། །ལྷག་མའི་གནས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་གང་དང་གང་དུ་མ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་སེམས་མཉམ་པར་འཇོག་པར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེ་ནི་མཐུན་པ་ཡིན་ལ། གཞན་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་གང་ཞིག་འདི་ལྟར་མི་མཐུན་པ་རྣམ་པ་བདུན་སྤངས་ཏེ་མཐུན་པ་ཉིད་བསྟེན་ཀྱང་འཇུག་པ་མི་འབྱུང་བ་དེས། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་འཇུག་པའི་མཁས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། གཞི་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་གཞི་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྲ་དང་སེན་མོ་འབྲེག་པ་ལ་སོགས་པས་ནང་གི་ལུས་ཀྱི་གཞི་དང་། ཆོས་གོས་དང་གནས་མལ་ལ་སོགས་པ་བཀྲུ་བ་དང་ཕྱག་དར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིའི་གཞི་རྣམ་པར་དག་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་བྱས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་ཅིང་བྱ་བ་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དབང་པོ་རྣམས་མཉམ་པར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་མཉམ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །མཚན་མ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསྒོམས་པས་ཐོབ་པའི་མཚན་མ་བསྲུང་བ་ལ་མཁས་པ་ཉིད་དོ། །གང་གི་ཚེ་སེམས་ཚར་གཅོད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གང་གི་ཚེ་བརྩོན་འགྲུས་ཧ་ཅང་བརྩམས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་ཀྱིས་རྒོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཚར་གཅོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མ་བསྒོམས་པར། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་བསྒོམས་པས་སེམས་ཚར་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་དེའི་སེམས་བརྩོན་འགྲུས་ཧ་ཅང་ལྷོད་པ་ལ་སོགས་པས་ཞུམ་པའི་ཕྱིར་གཟེངས་བསྟོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མ་བསྒོམས་པར། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་བསྒོམས་པས་སེམས་གཟེངས་བསྟོད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་དེའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཞན་པ་ལ་སོགས་པས་སེམས་ལ་རོ་མྱོང་བ་མེད་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་སེམས་དེ་ལ་སྐྱོ་བའི་དངོས་པོ་བརྒྱད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པས་རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱོ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་པ་པོ་དེའི་སེམས་ནི་མ་ཞུམ་པ། མ་རྒོད་པ། རོ་མྱོང་བ་དང་བཅས་པ། དམིགས་པ་ལ་མཉམ་པར་འཇུག་པ། ཞི་གནས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ལ་གཟེངས་བསྟོད་པ་དང་། ཚར་གཅོད་པ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་བྱ་བ་མེད་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བ་ཉིད་དོ། Tadadhimuttatā [Pg.220] nāma samādhiadhimuttatā, samādhininnapoṇapabbhāratāti attho. Etthāti etissaṃ kāyānupassanāyaṃ. དེ་ལ་མོས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མོས་པ་ཉིད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གཞོལ་བ་དང་། འབབ་པ་དང་། བབས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལ་ཞེས་པ་ནི་ལུས་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་འདི་ལའོ། Pārisuddhiṃ pattukāmoti phalaṃ adhigantukāmo samāpajjitukāmo ca. Tattha sallakkhaṇāvivaṭṭanāvasena paṭhamaṃ maggānantaraphalaṃ adhigantukāmo. Tato paraṃ sallakkhaṇavasena phalasamāpattiṃ samāpajjitukāmopīti evamattho gahetabbo. Āvajjanasamāpajjana…pe… vasippattanti ettha paṭiladdhajhānato vuṭṭhāya vitakkādīsu jhānaṅgesu ekekaṃ āvajjayato bhavaṅgaṃ upacchinditvā uppannāvajjanānantaraṃ vitakkādīsu yathāvajjitajhānaṅgārammaṇāni kāmāvacarajavanāni bhavaṅgantaritāni yadā nirantaraṃ pavattanti, athassa āvajjanavasī siddhā hoti. Taṃ pana jhānaṃ samāpajjitukāmatānantaraṃ sīghaṃ samāpajjanasamatthatā samāpajjanavasī nāma. Accharāmattaṃ vā dasaccharāmattaṃ vā khaṇaṃ jhānaṃ ṭhapetuṃ samatthatā adhiṭṭhānavasī nāma. Tatheva lahuṃ khaṇaṃ jhānasamaṅgī hutvā jhānato bhavaṅguppattivasena vuṭṭhātuṃ samatthatā vuṭṭhānavasī nāma. ‘‘Ettakameva khaṇaṃ samāpajjissāmī’’ti, ‘‘ettakameva khaṇaṃ jhānasamaṅgī hutvā jhānato vuṭṭhahissāmī’’ti ca pavattapubbaparikammabhedenettha adhiṭṭhānavuṭṭhānavasiyo bhinnā, na sarūpabhedena, yā ‘‘samāpattikusalatā, vuṭṭhānakusalatā’’ti vuccanti. Paccavekkhaṇavasī pana āvajjanavasiyā eva vuttā. Paccavekkhaṇavīthiyañhi sīghaṃ āvajjanuppattiyā āvajjanavasī tadanantarānaṃ javanānaṃ samuppattiyā paccavekkhaṇavasīti āvajjanavasīsiddhiyāva paccavekkhaṇavasī siddhā eva hotīti veditabbā. Jhānaṅgāni pariggahetvāti jhānacittasampayuttāni jhānaṅgāni lakkhaṇādivasena pariggahetvā. Tesañca nissayanti tesaṃ vatthunissayānaṃ bhūtānaṃ nissayaṃ. Idañca karajakāyassa vatthudasakassa bhūtanissayattā suttantanayena vuttaṃ, na paṭṭhānanayena. Na hi kalāpantaragatāni bhūtāni kalāpantaragatānaṃ bhūtānaṃ nissayapaccayā honti, suttantanayena pana upanissayapaccayoti veditabbāni. Paṭṭhāne hi asaṅgahitā sabbe paccayā suttantikanayena upanissayapaccaye saṅgayhantīti veditabbaṃ. Taṃnissitarūpānīti upādārūpāni. Yathāpariggahitarūpavatthudvārārammaṇaṃ vāti ettha yathāpariggahitakesādirūpārammaṇaṃ tato pubbe vuttanayavatthārammaṇañca tannissayakarajakāyapaaggahamukhena [Pg.221] upaṭṭhitacakkhādidvārañca sasampayuttadhammaviññāṇaṃ vāti yojetabbaṃ. Kammāragaggarīti kammārānaṃ aggidhamanabhastā. Tajjanti tadanurūpaṃ. Tassāti nāmarūpassa. Taṃ disvāti avijjātaṇhādipaccayaṃ disvā. Kaṅkhaṃ vitaratīti ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānantiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) soḷasavatthukaṃ vicikicchaṃ atikkamati. Kalāpasammasanavasenāti yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannantiādinā (ma. ni. 1.361; 3.86, 89; a. ni. 4.181) pañcasu khandhesu atītādikoṭṭhāsaṃ ekekakalāpato gahetvā aniccādivasena sammasanaṃ kalāpasammasanaṃ, tassa vasena. Pubbabhāgeti paṭipadāñāṇadassanavisuddhipariyāpannāya udayabbayānupassanāya pubbabhāge. Obhāsādayoti obhāso ñāṇaṃ pīti passaddhi sukhaṃ adhimokkho paggaho upekkhā upaṭṭhānaṃ nikanti ca. Tattha adhimokkhoti saddhā. Upaṭṭhānanti sati. Upekkhāti tatramajjhattatā. Ettha ca obhāsādayo nava nikantisaṅkhātataṇhupakkilesavatthutāya upakkilesā vuttā, nikanti pana upakkilesatāya tabbatthutāya ca. Nibbindanto ādīnavānupassanāpubbaṅgamāya nibbidānupassanāya nibbindanto. Muñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsaṅkhārupekkhānulomañāṇānaṃ ciṇṇapariyante uppannagotrabhuñāṇānantaraṃ uppannena maggañāṇena sabbasaṅkhāresu virajjanto vimuccanto. Phalakkhaṇe hi vimutto nāma vuccati, maggakkhaṇe vimuccantoti. Ekūnavīsatibhedassāti catunnaṃ maggavīthīnaṃ anantaraṃ paccekaṃ uppajjantassa maggaphalanibbānapahīnāvasiṭṭhakilesānaṃ pañcannaṃ paccavekkhitabbānaṃ vasena ekūnavīsatibhedassa. Arahato hi avasiṭṭhakilesābhāvena ekūnavīsatitā. Assāti ānāpānakammaṭṭhānikassa. ཡོངས་སུ་དག་པ་ཐོབ་པར་འདོད་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འདོད་པ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པའི་དབང་གིས་ཐོག་མར་ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འདོད་དོ། །དེའི་འོག་ཏུ་མཚན་ཉིད་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དབང་གིས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདིའི་དོན་གཟུང་བར་བྱའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་...ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ། ཐོབ་པའི་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་ཏེ། རྟོག་པ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལས་ཡན་ལག་རེ་རེ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན། ཀུན་གཞིའི་རྒྱུན་བཅད་ནས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་གི་དམིགས་པ་ཅན་གྱི་འདོད་པའི་སྤྱོད་པའི་རྒྱུག་པ་རྣམས་ཀུན་གཞིས་བར་དུ་ཆོད་པ་རྣམས་གང་གི་ཚེ་རྒྱུན་མི་ชད་པར་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དབང་འབྱོར་བ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དེ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འདོད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་མྱུར་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་ནུས་པ་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །སེ་གོལ་གཏོགས་པ་ཙམ་མམ། སེ་གོལ་གཏོགས་པ་བཅུ་ཙམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མར་བསམ་གཏན་གནས་པར་བྱེད་ནུས་པ་ནི་གནས་པའི་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མྱུར་བའི་སྐད་ཅིག་མར་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། བསམ་གཏན་ལས་ཀུན་གཞི་སྐྱེ་བའི་དབང་གིས་ལྡང་བར་བྱེད་ནུས་པ་ནི་ལྡང་བའི་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །“སྐད་ཅིག་མ་འདི་ཙམ་ཞིག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱའོ་”ཞེས་དང་། “སྐད་ཅིག་མ་འདི་ཙམ་ཞིག་ལ་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པར་བྱས་ནས་བསམ་གཏན་ལས་ལྡང་བར་བྱའོ་”ཞེས་འཇུག་པའི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བའི་དབྱེ་བས་འདིར་གནས་པ་དང་ལྡང་བའི་དབང་འབྱོར་བ་རྣམས་ཐ་དད་པ་ཡིན་གྱི། རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་ལ་“སྙོམས་འཇུག་ལ་མཁས་པ་དང་། ལྡང་བ་ལ་མཁས་པ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། །སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་འབྱོར་བ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དབང་འབྱོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། །སོ་སོར་རྟོག་པའི་ལམ་དུ་མྱུར་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྐྱེ་བས་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དབང་འབྱོར་བ་དང་། དེའི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་རྒྱུག་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བས། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་དབང་འབྱོར་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་འབྱོར་བ་ཡང་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་སོ། །དེ་དག་གི་རྟེན་ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གི་གཞིའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ནོ། །འདི་ནི་སྐྱེ་བའི་ལུས་ཀྱི་གཞི་བཅུ་པའི་འབྱུང་བའི་རྟེན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མདོ་སྡེའི་ལུགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་བསྟན་པའི་ལུགས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །བམ་པོ་གཞན་དུ་གཏོགས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་ནི་བམ་པོ་གཞན་དུ་གཏོགས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་གྱི་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་མདོ་སྡེའི་ལུགས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་བསྟན་པ་རུ་མ་འདུས་པའི་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་ནི་མདོ་སྡེའི་ལུགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྐྱེན་དུ་འདུ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཞེས་པ་ནི། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་སོ། །“ཇི་ལྟར་བཟུང་བའི་གཟུགས་ཀྱི་གཞི་དང་སྒོ་དང་དམིགས་པ་ཡང་རུང་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ། ཇི་ལྟར་བཟུང་བའི་སྐྲ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་། དེའི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཞིའི་དམིགས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྱེ་བའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རུང་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མགར་བའི་སྦུད་པ་ཞེས་པ་ནི། མགར་བ་རྣམས་ཀྱི་མེ་གསོ་བའི་སྦུད་པའོ། །དེ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་པའོ། །དེའི་ཞེས་པ་ནི། མིང་དང་གཟུགས་ཀྱིའོ། །དེ་མཐོང་ནས་ཞེས་པ་ནི། མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མཐོང་ནས་སོ། །ཐེ་ཚོམ་ལས་བརྒལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི། “བདག་འདས་པའི་དུས་སུ་བྱུང་ངམ་ཅི་”ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་གཞི་བཅུ་དྲུག་གི་ཐེ་ཚོམ་ལས་འདའ་བའོ། །བམ་པོར་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་ཞེས་པ་ནི། “གཟུགས་གང་ཅི་ཡང་རུང་སྟེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་”ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལས་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་རྣམས་བམ་པོ་རེ་རེ་ནས་བཟུང་སྟེ། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནི་བམ་པོར་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡིན་ལ། དེའི་དབང་གིས་སོ། །སྔོན་གྱི་ཆ་ལ་ཞེས་པ་ནི། ལམ་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་འཇིག་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་སྔོན་གྱི་ཆ་ལའོ། །འོད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཞེས་པ་ནི། འོད་དང་། ཡེ་ཤེས་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། མོས་པ་དང་། གཟེངས་བསྟོད་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། མངོན་པར་དགའ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་མོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དད་པའོ། །ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དྲན་པའོ། །བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བཏང་སྙོམས་ཉིད་དོ། །འདིར་འོད་ལ་སོགས་པ་དགུ་ནི་མངོན་པར་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་སྲེད་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་གསུངས་ལ། མངོན་པར་དགའ་བ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དང་དེའི་གཞི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱོ་བར་འགྱུར་བ་ནི། ཉེས་དམིགས་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་སྐྱོ་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་སྐྱོ་བར་འགྱུར་བའོ། །ཐར་བར་འདོད་པའི་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་ཤེས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་གོམས་པའི་མཐར་སྐྱེས་པའི་རིགས་འགྱུར་གྱི་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེས་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་ལ། ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅུ་དགུའི་དབྱེ་བ་ཅན་ཞེས་པ་ནི། ལམ་བཞིའི་རྒྱུན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སོ་སོར་སྐྱེ་བའི་ལམ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། སྤངས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལྷག་མའི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ་སོ་སོར་རྟོག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་བཅུ་དགུའི་དབྱེ་བ་ཅན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ནི་ལྷག་མའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཅུ་དགུ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཞེས་པ་ནི། དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་གཏོང་བའི་ལས་དང་པོ་པ་ལའོ། Sappītike dve jhāneti pītisahagatāni catukkanaye dve paṭhamadutiyajjhānāni. Tassāti tena yoginā. Samāpattikkhaṇeti samāpannakkhaṇe. Ārammaṇatoti paṭibhāgārammaṇaggahaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, ārammaṇassa paṭisaṃviditattā. Ārammaṇe hi vidite tabbisayā cittacetasikā dhammā sayaṃ attano paṭisaṃviditā nāma hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca pacchā gahaṇe sandehābhāvato. Vipassanākkhaṇeti vipassanāpaññāya visayato dassanakkhaṇe. Evaṃ pītiṃ aniccādivasena gahaṇameva asammohato pītipaṭisaṃvedanaṃ nāma. དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་གཉིས་ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བཞི་ཚན་གྱི་ལུགས་ཀྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་གཉིས་སོ། །དེའི་ཞེས་པ་ནི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་སོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལའོ། །དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཞེས་པ་ནི་མཚན་མའི་དམིགས་པ་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་དགའ་བ་ནི་རིག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པ་རིག་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་རིག་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་རིག་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཕྱིས་འཛིན་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མཐོང་གི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་ལྟ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལའོ། །འདི་ལྟར་དགའ་བ་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཛིན་པ་ཉིད་ནི་མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་དགའ་བ་རིག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། Dīghaṃ [Pg.222] assāsavasenāti dīghassa assāsassa ārammaṇabhūtassa vasena, pajānato sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānatoti jhānapariyāpannaṃ avikkhepāpannaṃ nāma cittassekaggataṃ taṃsampayuttāya paññāya pajānato. Yatheva hi ārammaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, evaṃ taṃsampayuttadhammāpi paṭisaṃviditā eva hontīti. Sati upaṭṭhitā hotīti dīghaṃ assāsavasena jhānasampayuttā sati tassa ārammaṇe upaṭṭhitā tadārammaṇajjhānepi upaṭṭhitā nāma hotīti. Dīghaṃ passāsavasenātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Evaṃ dassitaṃ pītipaṭisaṃvedanaṃ ārammaṇato asammohato ca vibhāgato dassetuṃ āvajjatotiādi vuttaṃ. Tattha āvajjatoti jhānaṃ āvajjantassa. Sā pītīti sā jhānapariyāpannā pīti. Jānatoti samāpannakkhaṇe ārammaṇamukhena jānato, tassa sā pīti paṭisaṃviditā hotīti sambandho. Passatoti dassanabhūtena ñāṇena jhānato vuṭṭhāya passantassa. Paccavekkhatoti jhānaṃ paccavekkhantassa. Cittaṃ adhiṭṭhahatoti ‘‘ettakaṃ velaṃ jhānasamaṅgī bhavissāmī’’ti jhānacittaṃ adhiṭṭhahantassa. Evaṃ pañcannaṃ vasibhāvānaṃ vasena jhānassa pajānanamukhena ārammaṇato pītiyā paṭisaṃvedanā dassitā. Adhimuccatoti saddahantassa, samathavipassanāvasenāti adhippāyo. Vīriyaṃ paggaṇhatotiādīsupi eseva nayo. Abhiññeyyanti visiṭṭhāya paññāya jānitabbaṃ catusaccaṃ vipassanāpaññāpubbaṅgamāya maggapaññāya abhijānatotiādi yojanā. Evaṃ pariññeyyantiādīsupi parijānatotiādinā yojanā veditabbā. Tattha pariññeyyanti dukkhasaccaṃ. Avasesapadānīti sukhapaṭisaṃvedī cittasaṅkhārapaṭisaṃvedīti padāni. “དབུགས་རིང་པོ་རྔུབ་པའི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་ནི། དམིགས་པར་གྱུར་པའི་དབུགས་རིང་པོ་རྔུབ་པའི་དབང་གིས། ཤེས་བཞིན་པ་ལ་དགའ་བ་དེ་ཉིད་རིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པ་ཤེས་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་དུ་གཏོགས་ཤིང་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་པ་ལའོ། །ཇི་ལྟར་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་དགའ་བ་རིག་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་རིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། །“དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། དབུགས་རིང་པོ་རྔུབ་པའི་དབང་གིས་བསམ་གཏན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་དྲན་པ་དེ། དེའི་དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་གནས་ཤིང་། དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ལ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའོ། །“དབུགས་རིང་པོ་གཏོང་བའི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བསྟན་པའི་དགའ་བ་མྱོང་བ་དེ། དམིགས་པ་དང་རྨོངས་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡིད་ལ་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“ཡིད་ལ་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལའོ། །“དགའ་བ་དེ་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་དུ་གཏོགས་པའི་དགའ་བ་དེའོ། །“ཤེས་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་དགའ་བ་དེ་ཉིད་རིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“མཐོང་བ་”ཞེས་པ་ནི། མཐོང་བར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་ཏེ་ལྟ་བ་ལའོ། །“སོ་སོར་རྟོག་པ་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལའོ། །“སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་ཙམ་གྱི་དུས་སུ་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་ལའོ། །དེ་ལྟར་དབང་ལྔའི་སྒོ་ནས་བསམ་གཏན་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་དམིགས་པ་ལས་དགའ་བ་མྱོང་བར་བསྟན་ཏོ། །“མོས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་དབང་གིས་དད་པ་བྱེད་པ་ལ་སྟེ་འདི་ནི་དགོངས་པའོ། །“བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་བདེན་པ་བཞི་ལ། ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་“ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་“ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་“ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །“ལྷག་མའི་ཚིག་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི། བདེ་བ་མྱོང་བ་དང་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་མྱོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་རྣམས་སོ། ། Vedanādayoti ādi-saddena saññā gahitā, tenāha ‘‘dve khandhā’’ti. Vipassanābhūmidassanatthanti kāyikasukhādisīsena pakiṇṇakasaṅkhāradassanato vuttaṃ samathe kāyikasukhābhāvato. Soti passambhanapariyāyena vutto nirodho. Vuttanayenāti imassa hi bhikkhuno pubbe apariggahitakāletiādinā (pārā. aṭṭha. 2.165) kāyasaṅkhāre vuttanayena. Pītisīsena vedanā vuttāti pītiapadesena vedanā vuttā, sukhaggahaṇato [Pg.223] vedanānupassanāpasaṅgatoti adhippāyo. Dvīsu cittasaṅkhārapadesūti ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāra’’nti imesu dvīsu koṭṭhāsesu. Saññāsampayuttā vedanāti vedanānupassanābhāvato vuttaṃ. Cittapaṭisaṃveditā veditabbāti ārammaṇato asammohatotiādinā vuttanayaṃ sandhāya vuttaṃ. Cittanti jhānasampayuttaṃ vipassanāsampayuttañca cittaṃ. Āmodetīti sampayuttāya pītiyā jhānavisayāya modeti. Vipassanākkhaṇetiādinā vuttabhaṅgānupassanakkhaṇe. “ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སོགས་ཁོངས་ནས་འདུ་ཤེས་བཟུང་བས། དེའི་ཕྱིར་“ཕུང་པོ་གཉིས་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ལྷག་མཐོང་གི་ས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་ཐོར་བུའི་འདུ་བྱེད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། ཞི་གནས་ལ་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་”ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་ཞི་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་འགོག་པའོ། །“གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། “དགེ་སློང་འདིའི་སྔོན་མ་བཟུང་བའི་དུས་སུ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ལ་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །“དགའ་བ་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་ཚོར་བ་གསུངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དགའ་བའི་མིང་གིས་ཚོར་བ་གསུངས་པ་སྟེ། བདེ་བ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །“སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་གཉིས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། “སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་མྱོང་ཞིང་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བར་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚན་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལའོ། །“འདུ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་”ཞེས་པ་ནི། ཚོར་བ་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“སེམས་རིག་པར་བྱ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི། དམིགས་པ་དང་རྨོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་สྒོ་ནས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“སེམས་”ཞེས་པ་ནི། བསམ་གཏན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ལྷག་མཐོང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་སོ། །“མགུ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དགའ་བས་མགུ་བར་བྱེད་པའོ། །“ལྷག་མཐོང་གི་སྐད་ཅིག་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། གསུངས་པའི་འཇིག་པ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་སྐད་ཅིག་ལའོ། ། Ānāpānassatisamādhikathāvaṇṇanānayo niṭṭhito. དབུགས་རྔུབ་པ་དང་གཏོང་བ་དྲན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཏམ་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། 167. Yadipi ariyā neva attanāva attānaṃ aññamaññaṃ vā jīvitā voropenti, nāpi parehi samādapenti, tathāpi yathāvuttehi tīhi pakārehi matānaṃ puthujjanānaṃ antare migalaṇḍikena māritānaṃ ariyapuggalānampi atthitāya ‘‘ariyapuggalamissakattā’’ti vuttaṃ. Atha vā puthujjanakāle attanāva attānaṃ ghātetvā maraṇasamaye vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyamaggaṃ paṭilabhitvā matānampi sabbhāvato evaṃ vuttanti gahetabbaṃ. ༡༦༧. འཕགས་པ་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་སྲོག་གམ། གཞན་གྱི་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། གཞན་དག་ལ་ཡང་སྲོག་གཅོད་དུ་མི་འཇུག་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ཤི་བའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ། མི་ག་ལཎྜི་ཀས་བསད་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “འཕགས་པའི་གང་ཟག་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དུས་སུ་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་བསད་དེ། འཆི་བའི་དུས་སུ་ལྷག་མཐོང་བསྐྱེད་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་སྟེ་ཤི་བ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། ། Padabhājanīyavaṇṇanā ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བཤད་པའོ། ། 172. Byañjane ādaraṃ akatvāti jānitvā sañjānitvātiādinā byañjanānurūpaṃ avuttattā vuttaṃ. Pāṇoti jānantoti idaṃ manussoti ajānitvāpi kevalaṃ sattasaññāya eva pārājikabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Vadhakacetanāvasena cetetvāti ‘‘imaṃ māremī’’ti vadhakacetanāya cintetvā. Pakappetvāti ‘‘vadhāmi na’’nti evaṃ cittena paricchinditvā. Abhivitaritvāti sanniṭṭhānaṃ katvā, tenāha ‘‘nirāsaṅkacittaṃ pesetvā’’ti. Sikhāppatto atthoti sañciccāti pubbakālakiriyāvasena vuttassapi vītikkamabhūtassa aparakālakiriyāyuttadassanena koṭippatto attho. Jātiuṇṇā nāma tadahujātaeḷakassa lomaṃ. Evaṃ vaṇṇappaṭibhāganti evaṃ vaṇṇasaṇṭhānaṃ. Tato vā uddhanti dutiyasattāhādīsu abbudādibhāvappattaṃ sandhāya vuttaṃ. Parihīnavegassa santānassa paccayo hotīti [Pg.224] sahakārīpaccayo hoti, na janako. Kammameva hi khaṇe khaṇe uppajjamānānaṃ kammajarūpānaṃ janakapaccayo, tañca pavattiyaṃ pubbe uppajjitvā ṭhitaṃ anupahataṃ catusantatirūpaṃ sahakārīpaccayaṃ labhitvāva kātuṃ sakkoti, na aññathā, yena kenaci virodhipaccayena niruddhacakkhādippasādānaṃ puggalānaṃ vijjamānampi kammaṃ cakkhādikaṃ janetuṃ na sakkotīti siddhameva hoti. ༡༧༢. “ཚིག་འབྲུ་ལ་གུས་པ་མ་བྱས་པར་”ཞེས་པ་ནི། “ཤེས་ནས་ཀུན་ཏུ་ཤེས་ནས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཚིག་འབྲུ་དང་མཐུན་པར་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“སྲོག་ཆགས་སོ་ཞེས་ཤེས་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། མི་ཡིན་པར་མ་ཤེས་ཀྱང་། སེམས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“གསོད་པའི་སེམས་པའི་དབང་གིས་བསམས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་གསད་དོ་”ཞེས་གསོད་པའི་སེམས་པས་བསམས་པའོ། །“རྣམ་པར་བརྟགས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། “འདི་གསད་དོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་པའོ། །“ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བྱས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། ཐག་བཅད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་“ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་སེམས་བཏང་སྟེ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“རྩེ་མོར་ཕྱིན་པའི་དོན་”ཞེས་པ་ནི། “ཆེད་དུ་བསམས་ཏེ་”ཞེས་སྔོན་གྱི་བྱ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཉིད་ཀྱང་། འདས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིའི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པར་བསྟན་པས་རྩེ་མོར་ཕྱིན་པའི་དོན་ཏོ། །“སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་བལ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉིན་དེ་ཉིད་ལ་སྐྱེས་པའི་ལུག་གི་སྤུའོ། །“དེ་ལྟར་ཁ་དོག་མཚུངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་མཚུངས་པའོ། །“དེ་ལས་ཡར་”ཞེས་པ་ནི། བདུན་ཕྲག་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཤུགས་ཉམས་པའི་རྒྱུན་གྱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་གྱི། སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལས་ཉིད་ནི་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་སྐྱེ་བཞིན་པའི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་འཇུག་པའི་དུས་སུ་སྔོན་དུ་སྐྱེས་ནས་གནས་ཤིང་མ་ཉམས་པའི་རྒྱུན་བཞིའི་གཟུགས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཐོབ་ནས་ཁོ་ནར་བྱེད་ནུས་ཀྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །འགལ་ཟླའི་རྐྱེན་གང་ཡང་རུང་བས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དྭངས་པ་འགགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ལས་ཡོད་ཀྱང་མིག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ། Atipātentoti atipātento vināsento. Vuttapakāramevāti jīvitindriyātipātanavidhānaṃ vuttappakārameva. Saraseneva patanasabhāvassa saṇikaṃ patituṃ adatvā atīva pātanaṃ sīghapātanaṃ atipāto, pāṇassa atipāto pāṇātipāto. Āthabbaṇikāti athabbaṇavedino. Athabbaṇanti athabbaṇavedavihitaṃ. Mantaṃ payojentīti aloṇabhojanadabbasayanasusānagamanādīhi payogehi mantaṃ parivattenti, tena yathicchitapāṇavadhādiphalaṃ upapajjati, tasmā taṃ kāyavacīkammesu paviṭṭhaṃ. Ītinti pīḷaṃ. Upaddavanti tato adhikataraṃ pīḷaṃ. Pajjarakanti visamajjaraṃ. Sūcikanti sūcīhi viya vijjhamānaṃ sūlaṃ. Visūcikanti sasūlaṃ āmātisāraṃ. Pakkhandiyanti rattātisāraṃ. Vijjaṃ parivattetvāti gandhāravijjādikaṃ attano vijjaṃ katūpacāraṃ mantapaṭhanakkamena parijappitvā. Tehīti tehi vatthūhi. Payojananti pavattanaṃ. Aho vatāyanti ayaṃ taṃ kucchigataṃ. Gabbhanti idaṃ kucchigataṃ gabbhaṃ. Kulumbassāti gabbhassa, kulasseva vā, kuṭumbassāti vuttaṃ hoti. Bhāvanāmayiddhiyāti adhiṭṭhāniddhiṃ sandhāya vuttaṃ. Taṃ tesaṃ icchāmattanti suttatthato na sametīti adhippāyo. Athabbaṇiddhivaseneva hi sutte ‘‘iddhimā cetovasippatto’’ti vuttaṃ, na bhāvanāmayiddhivasenāti daṭṭhabbaṃ. “སྲོག་གཅོད་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྲོག་གཅོད་ཅིང་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ། །“གསུངས་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། སྲོག་གི་དབང་པོ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ནི་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དོ། །རང་གི་ངང་གིས་ལྷུང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ལ་དལ་གྱིས་ལྷུང་དུ་མ་བཅུག་པར། ཤིན་ཏུ་ལྷུང་བར་བྱེད་པ་སྟེ་མྱུར་དུ་ལྷུང་བར་བྱེད་པ་ནི་“ལྷུང་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་བྱའོ། །སྲོག་ལྷུང་བར་བྱེད་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པའོ། །“ཨ་ཐརྦ་ཎི་ཀ་”ཞེས་པ་ནི། ཨ་ཐརྦའི་རིག་བྱེད་སྨྲ་བའོ། །“ཨ་ཐརྦ་ཎ་”ཞེས་པ་ནི། ཨ་ཐརྦའི་རིག་བྱེད་ཀྱིས་བསྟན་པའོ། །“གསང་སྔགས་སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི། ལན་ཚྭ་མེད་པའི་ཟས་ཟ་བ་དང་། རྩྭ་དུརྦའི་སྟན་ལ་ཉལ་བ་དང་། དུར་ཁྲོད་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསང་སྔགས་བཟླས་བརྗོད་བྱེད་དེ། དེས་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སུ་གཏོགས་སོ། །“ཡམས་ནད་”ཞེས་པ་ནི། གནོད་པའོ། །“ཉེ་བར་འཚེ་བ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་ལས་ལྷག་པའི་གནོད་པའོ། །“ཚད་པ་”ཞེས་པ་ནི། རིམས་ནད་དོ། །“ཟུག་རྔུ་”ཞེས་པ་ནི། ཁབ་ཀྱིས་བཙགས་པ་ལྟར་ཟུག་གཟེར་ལྡང་བའོ། །“གཟེར་ཟུག་ཅན་གྱི་ནད་”ཞེས་པ་ནི། ཟུག་གཟེར་དང་བཅས་པའི་མ་ཞུ་བའི་འཁྲུ་ནད་དོ། །“ཁྲག་འཁྲུ་བ་”ཞེས་པ་ནི། དམར་འཁྲུའོ། །“རིག་སྔགས་བཟླས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། དྲི་ཟའི་རིག་སྔགས་ལ་སོགས་པ་རང་གི་རིག་སྔགས་བྱ་བ་བྱས་པ་རྣམས་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཀློག་རིམ་གྱིས་བཟླས་བརྗོད་བྱས་ཏེའོ། །“དེ་དག་གིས་”ཞེས་པ་ནི། དངོས་པོ་དེ་དག་གིས་སོ། །“དགོས་པ་”ཞེས་པ་ནི། འཇུག་པའོ། །“ཀྱེ་མ་འདི་”ཞེས་པ་ནི། མངལ་དུ་གནས་པ་འདིའོ། །“མངལ་”ཞེས་པ་ནི། མངལ་དུ་གནས་པའི་མངལ་ལོ། །“རིགས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། མངལ་གྱི་འམ། རིགས་ཁོ་ནའི་འམ། ཁྱིམ་གྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“སྒོམ་བྱུང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། མོས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“དེ་ནི་དེ་དག་གི་འདོད་པ་ཙམ་མོ་”ཞེས་པ་ནི། མདོའི་དོན་དང་མི་མཐུན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། །མདོ་ལས་“རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་ཞིང་སེམས་ལ་དབང་ཐོབ་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ཨ་ཐརྦའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་དབང་གིས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། སྒོམ་བྱུང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Itarathāti pariyeseyyāti padassa gavesanamattameva yathārutavasena attho siyā, tadā pariyiṭṭhamattena pariyesitvā satthādīnaṃ laddhamattenāti attho. Sasanti hiṃsanti etenāti satthanti vadhopakaraṇassa pāsāṇarajjuādino sabbassāpi nāmanti āha laguḷātiādi. Laguḷanti muggarassetaṃ adhivacanaṃ. Satthasaṅgahoti mātikāyaṃ satthahārakanti ettha vuttasatthasaṅgaho. Parato vuttanayattāti parato [Pg.225] nigamanavasena vuttassa dutiyapadassa padabhājane vuttanayattā. Cittasaddassa atthadīpanatthaṃ vuttoti citta-saddassa vicittādianekatthavisayattā itarehi nivattetvā viññāṇatthaṃ niyametuṃ vutto. “གཞན་དུ་ན།”ཞེས་པ་ནི། “ཚོལ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པའི་དབང་གིས་བཙལ་བ་ཙམ་ཉིད་དོན་དུ་འགྱུར་ལ། དེའི་ཚེ་བཙལ་བ་ཙམ་གྱིས་བཙལ་ནས་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“འདིས་གནོད་པར་བྱེད་ཅིང་གསོད་པར་བྱེད་པས་མཚོན་ཆའོ་”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པའི་ཡོ་བྱད་རྡོ་དང་ཐག་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དབྱུག་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“དབྱུག་པ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། ཐོ་བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“མཚོན་ཆ་བསྡུ་བ་”ཞེས་པ་ནི། མ་དྲ་མ་ལས་“མཚོན་ཆ་ལེན་པ་”ཞེས་གསུངས་པའི་མཚོན་ཆ་བསྡུ་བའོ། །“འོག་ནས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། འོག་ནས་མཇུག་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་པའི་ཚིག་གཉིས་པ་དེ། ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །“སེམས་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། སེམས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། གཞན་དག་བཟློག་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་ལ་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། 174. Kammunā bajjhatīti pāṇātipātakammunā bajjhati, taṃ kammamassa siddhanti attho. Ubhayathāpīti uddisakānuddisakavasena. Pacchā vā tena rogenāti etena anāgatampi jīvitindriyaṃ ārabbha pāṇātipātassa pavattiṃ dasseti. Evañca ‘‘yadā sakkoti, tadā taṃ jīvitā voropehī’’ti āṇattiyā cirena samiddhiyampi āṇattikkhaṇeyeva pāṇātipāto. Opātakhaṇanādithāvarapayogesu payogakaraṇato pacchā gahitapaṭisandhikassāpi sattassa maraṇe pāṇātipāto ca anāgatārammaṇo upapanno hoti. Yaṃ pana sikkhāpadavibhaṅge ‘‘pañca sikkhāpadāni paccuppannārammaṇāyevā’’ti vuttaṃ, taṃ pāṇātipātādito viratiṃ sandhāya vuttaṃ, na pāṇātipātādinti gahetabbaṃ. Aññacittenāti amāretukāmatācittena. Dutiyappahārena maratīti paṭhamappahāraṃ vinā dutiyeneva maratīti attho. Paṭhamappahārenevāti paṭhamappahārasamuṭṭhāpakacetanākkhaṇeyevāti attho. Kiñcāpi paṭhamappahāro sayameva na sakkoti māretuṃ, dutiyaṃ pana labhitvā sakkonto jīvitavināsahetu hoti, tasmā paṭhamappahāraṃ vinā maraṇassa asiddhattā ‘‘payogo tena ca maraṇa’’nti iminā saṃsandanato paṭhamappahāreneva kammabaddho yutto, na dutiyena tassa aññacittena dinnattā. Yathā cettha, evaṃ aññena puggalena dutiyappahāradānādīsu viya. Yadi pana dutiyappahāradāyakassāpi puggalassa vadhakacetanā atthi, tassāpi attano payogenāpi matattā payogakkhaṇe pāṇātipātoti veditabbaṃ. ༡༧༤. “ལས་ཀྱིས་འཆིང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། སྲོག་གཅོད་པའི་ལས་ཀྱིས་འཆིང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ལས་དེ་གྲུབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི། ཆེད་དུ་དམིགས་པ་དང་ཆེད་དུ་མ་དམིགས་པའི་དབང་གིས་སོ། །“ཕྱིས་སམ་ནད་དེས་”ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི། མ་འོངས་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་ཡང་དམིགས་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་འབྱུང་བར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་པས་“ནམ་ནུས་པའི་ཚེ་དེ་སྲོག་དང་ཕྲལ་ཞིག་”ཅེས་བཀའ་བསྒོས་པས་དུས་རིང་པོ་ཞིག་ནས་གྲུབ་ཀྱང་། བཀའ་བསྒོས་པའི་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྲོག་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། །གཡང་ས་རྐོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྟན་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ། སྦྱོར་བ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བཟུང་བའི་སེམས་ཅན་ཤི་ཡང་། སྲོག་གཅོད་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་དམིགས་པ་ཅན་དུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །བསླབ་པའི་གཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས། “བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ་པོ་དག་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དམིགས་པ་ཅན་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྤོང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །“སེམས་གཞན་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པར་མི་འདོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ། །“བརྡེག་པ་གཉིས་པས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། བརྡེག་པ་དང་པོ་མ་གཏོགས་པར་གཉིས་པ་ཁོ་ནས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“བརྡེག་པ་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། བརྡེག་པ་དང་པོ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་པའི་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བརྡེག་པ་དང་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རང་སྟོབས་ཀྱིས་གསོད་པར་མི་ནུས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་གཉིས་པ་ཐོབ་ནས་ནུས་པར་འགྱུར་བས་སྲོག་འཇིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བརྡེག་པ་དང་པོ་མེད་པར་འཆི་བ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། “སྦྱོར་བ་དང་དེས་འཆི་བའོ་”ཞེས་པ་འདི་དང་བསྟུན་པའི་ཕྱིར་ཡང་། བརྡེག་པ་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ཀྱིས་འཆིང་བར་རིགས་ཀྱི། གཉིས་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སེམས་གཞན་གྱིས་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ཇི་ལྟར་བ་དེ་བཞིན་དུ། གང་ཟག་གཞན་གྱིས་བརྡེག་པ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བརྡེག་པ་གཉིས་པ་སྦྱིན་པའི་གང་ཟག་ལ་ཡང་གསོད་པའི་སེམས་པ་ཡོད་ན། དེ་ལ་ཡང་རང་གི་སྦྱོར་བས་ཀྱང་ཤི་བའི་ཕྱིར། སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་ལ་སྲོག་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Kammāpattibyattibhāvatthanti ānantariyādikammavibhāgassa pārājikādiāpattivibhāgassa ca pākaṭabhāvatthaṃ. ‘‘Eḷakaṃ māremī’’ti viparītaggahaṇepi ‘‘ima’’nti yathānipannasseva paramatthato gahitattā yathāvatthukaṃ kammabaddho hotiyevāti āha imaṃ vatthuntiādi. Ghātako ca hotīti pāṇātipātakammena baddhoti attho. Mātādiguṇamahante ārabbha pavattavadhakacetanāya [Pg.226] mahāsāvajjatāya vuttaṃ ‘‘idha pana cetanā dāruṇā hotī’’ti. ལས་དང་ལྟུང་བའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། མཚམས་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །‘ར་མ་གསོད་དོ་’ཞེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡོད་ཀྱང་། ‘འདི་’ཞེས་ཉལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཉིད་དོན་དམ་པར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ‘འདི་ནི་དངོས་པོའོ་’ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘གསོད་པ་པོར་ཡང་འགྱུར་རོ་’ཞེས་པ་ནི། སྲོག་གཅོད་པའི་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །མ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་བྱུང་བའི་གསོད་སེམས་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཆེ་བའི་ཕྱིར། ‘འདིར་ནི་སེམས་པ་དྲག་པོ་འགྱུར་རོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། ། Lohitakanti lohitamakkhitaṃ. Kammaṃ karonteti yuddhakammaṃ karonte. Yathādhippāyaṃ gateti yodhaṃ vijjhitvā pitari viddhe, yodhaṃ pana avijjhitvā kevalaṃ pitari viddhepi visaṅketo natthiyeva pitaripi vadhakacittassa atthitāya, kevalaṃ yodhe viddhepi eseva nayo. Ānantariyaṃ pana natthīti pituvisayaṃ pāṇātipātakammaṃ natthīti attho. ‘ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་’ཞེས་པ་ནི་ཁྲག་གིས་བྱུགས་པའོ། །‘ལས་བྱེད་པ་’ཞེས་པ་ནི་གཡུལ་འགྱེད་པའི་ལས་བྱེད་པའོ། །‘བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སོང་བ་’ཞེས་པ་ནི། དམག་མི་ལ་འཕངས་ཏེ་ཕ་ལ་ཕོག་པའམ། ཡང་ན་དམག་མི་ལ་མ་ཕོག་པར་ཕ་ཁོ་ན་ལ་ཕོག་ཀྱང་། ཕ་ལ་ཡང་གསོད་སེམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འཁྲུལ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དམག་མི་ཁོ་ན་ལ་ཕོག་པའི་ཚེ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །‘མཚམས་མེད་པ་ནི་མེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི། ཕ་ལ་དམིགས་པའི་སྲོག་གཅོད་པའི་ལས་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ ། Evaṃ vijjhāti evaṃ pādehi bhūmiyaṃ ṭhatvā evaṃ dhanuṃ gahetvā ākaḍḍhitvātiādinā vijjhanappakārasikkhāpanamukhena āṇāpetīti attho. Evaṃ paharāti daḷhaṃ asiṃ gahetvā evaṃ pahara. Evaṃ ghātehīti evaṃ kammakāraṇaṃ katvā mārehi. Tattakā ubhinnaṃ pāṇātipātāti anuddisitvā yesaṃ kesañci māraṇatthāya ubhohi payogassa katattā vuttaṃ. Sace hi āṇāpako ‘‘evaṃ viddhe asuko evaṃ maratī’’ti saññāya ‘‘evaṃ vijjhā’’ti āṇāpeti, niyamitasseva maraṇe āṇāpakassa kammabaddhoti vadanti. Sace āṇatto ‘‘asuka’’nti niyametvā uddissa saraṃ khipati, āṇāpako aniyametvā āṇāpeti, āṇāpakassa yesaṃ kesañci maraṇepi kammabaddho, āṇattassa pana niyamitamaraṇeyevāti veditabbaṃ. Majjheti hatthino piṭṭhino majjhe. Etenāti adhiṭṭhahitvā āṇāpetītiādipāḷivacanena. Tatthāti āṇattikapayoge. ‘འདི་ལྟར་འཕོངས་ཤིག་’ཅེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་རྐང་པ་ས་ལ་བཙུགས་ཏེ། འདི་ལྟར་གཞུ་བཟུང་ནས་བཀང་སྟེ་འཕོངས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས། འཕེན་པའི་ཚུལ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་སྐུལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །‘འདི་ལྟར་བརྡེག་པར་གྱིས་ཤིག་’ཅེས་པ་ནི། རལ་གྲི་བརྟན་པོར་བཟུང་ནས་འདི་ལྟར་རྡེག་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པའོ། །‘འདི་ལྟར་གསོད་ཅིག་’ཅེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་ཆད་པ་བཅད་དེ་གསོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །‘དེ་ཙམ་གྱིས་གཉིས་ཀའི་སྲོག་གཅོད་པ་’ཞེས་པ་ནི། བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་བསྟན་པར་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གསོད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀས་སྦྱོར་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་སྐུལ་བ་པོས་ ‘འདི་ལྟར་འཕངས་ན་ཆེ་གེ་མོ་འདི་ལྟར་འཆིའོ་’སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ ‘འདི་ལྟར་འཕོངས་ཤིག་’ཅེས་སྐུལ་ན། ངེས་པར་བཟུང་བ་དེ་ཉིད་ཤི་ན་སྐུལ་བ་པོ་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་དེས་ ‘ཆེ་གེ་མོ་’ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་སཏེ་དམིགས་ནས་མདའ་འཕེན་ལ། སྐུལ་བ་པོས་ནི་མ་ངེས་པར་སྐུལ་ན། སྐུལ་བ་པོ་ནི་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཤི་ཡང་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པར་འགྱུར་ལ། བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་བཟུང་བ་དེ་ཉིད་ཤི་ན་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །‘དབུས་སུ་’ཞེས་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་རྒྱབ་ཀྱི་དབུས་སུའོ། །‘འདིས་’ཞེས་པ་ནི་ ‘མངོན་པར་བརྟན་ཏེ་སྐུལ་ལོ་’ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུང་གི་ཚིག་གིས་སོ། །‘དེ་ལ་’ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བའི་སྦྱོར་བ་ལའོ། ། Kiñcāpi kiriyāviseso aṭṭhakathāsu anāgato, pāḷiyaṃ pana ‘‘evaṃ vijjha, evaṃ pahara, evaṃ ghātehī’’ti (pārā. 174) kiriyāvisesassa parāmaṭṭhattā ācariyaparamparā āgataṃ kiriyāvisesampi pāḷisaṃsandanato gahetvā dassento aparo nayotiādimāha. Vijjhananti ususattiādīhi vijjhanaṃ. Chedananti asiādīhi hatthapādādicchedanaṃ. Bhedananti muggarādīhi sīsādibhedanaṃ dvidhākaraṇaṃ. Saṅkhamuṇḍakanti sīsakaṭāhe cammaṃ saha kesehi uppāṭetvā thūlasakkharāhi sīsakaṭāhaṃ ghaṃsitvā saṅkhavaṇṇakaraṇavasena saṅkhamuṇḍakammakaraṇaṃ. Evamādīti ādi-saddena biḷaṅgathālikādiṃ saṅgaṇhāti. Ure paharitvā piṭṭhiyaṃ paharitvā gīvāyaṃ paharitvātiādinā sarīrāvayavappadesesu paharaṇavijjhanādiniyamopi kiriyāviseseyeva saṅgayhati aṭṭhakathāsu saṅkhamuṇḍakādisarīrappadesavisayāyapi ghātanāya tattha [Pg.227] pavesitattā, yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pārājikakaṇḍa 2.174 payogakathāvaṇṇanā) purato paharitvā mārehītiādikassa aṭṭhakathāpāṭhassa ‘‘purimapassādīnampi vatthusabhāgato vatthuggahaṇeneva gahaṇanti āha purato paharitvātiādī’’ti evamadhippāyakathanaṃ, taṃ saṅkhamuṇḍakādikassa sarīrappadese kammakāraṇākaraṇassa aṭṭhakathāya kiriyāvisesavisaye vuttattā na yujjati. Yathāṇattaṃ muñcitvā puggalantaramāraṇameva hi vatthuvisaṃvādo, na paharituṃ āṇattaṃ sarīrappadesavisaṃvādanaṃ, tenāha ‘‘vatthuṃ visaṃ vādetvā…pe… tato aññaṃ māreti. Purato paharitvā mārehīti vā…pe… natthi kammabaddho’’ti, idaṃ pana yathāṇattavatthusmimpi kiriyāvisesavisaṅketena kammabaddhābhāvaṃ dassetuṃ vuttanti paññāyati. Tena ‘‘vatthuṃ avisaṃvādetvā mārentī’’ti ettakameva avatvā ‘‘yathāṇattiyā’’ti kiriyāvisesaniyamopi dassito, itarathā yathāṇattiyāti vacanassa niratthakatāpattito. Vatthuniddese ca ‘‘vatthūti māretabbo satto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.174) ettakameva vuttaṃ, na pana ‘‘yathāṇattassa paharitabbasarīrappadesopī’’ti vuttaṃ. Tasmā purato paharaṇādipi kiriyāvisese eva saṅgayhatīti amhākaṃ khanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Vatthuvisesenāti mātuādimatasattavisesena. Kammavisesoti ānantariyādikammaviseso. Āpattivisesoti pārājikādiāpattiviseso. བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ནི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་མ་བྱུང་ཡང་། ལུང་ལས་ ‘འདི་ལྟར་འཕོངས་ཤིག འདི་ལྟར་བརྡེག་པར་གྱིས་ཤིག འདི་ལྟར་གསོད་ཅིག་’ཅེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། བླ་མ་བརྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱུང་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཡང་ལུང་དང་བསྟུན་ཏེ་བཟུང་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘ལུགས་གཞན་ཞིག་ནི་’ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘འཕེན་པ་’ཞེས་པ་ནི་མདའ་དང་མདུང་ལ་སོགས་པས་འཕེན་པའོ། །‘གཅོད་པ་’ཞེས་པ་ནི་རལ་གྲི་ལ་སོགས་པས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པའོ། །‘འཇིག་པ་’ཞེས་པ་ནི་གཏུན་ཤིང་ལ་སོགས་པས་མགོ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་ཅིང་གཉིས་སུ་བྱེད་པའོ། །‘དུང་གི་མགོ་’ཞེས་པ་ནི་མགོའི་ཐོད་པ་ལས་པགས་པ་སྐྲ་དང་ལྷན་ཅིག་བཤུས་ཏེ། རྡོ་ཧྲུག་རྩུབ་པོ་ལ་སོགས་པས་མགོའི་ཐོད་པ་བརྡར་ནས་དུང་གི་མདོག་ལྟར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་དུང་གི་མགོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆད་པ་གཅོད་པའོ། །‘འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་’ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སྐྱུར་མོའི་ཁྲོན་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ། །‘བྲང་ལ་བརྡེགས་ཏེ། རྒྱབ་ལ་བརྡེགས་ཏེ། མགུལ་ལ་བརྡེགས་ཏེ་’ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་གནས་རྣམས་ལ་བརྡེག་པ་དང་འཕེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པ་ཡང་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཁོ་ནར་སྡུད་དེ། འགྲེལ་པ་རྣམས་སུ་དུང་གི་མགོ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་གྱི་གསོད་པ་ཡང་དེར་བཅུག་པའི་ཕྱིར། གང་ཡང་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། ‘མདུན་ནས་བརྡེགས་ཏེ་གསོད་ཅིག་’ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པའི་ཚིག་གི ‘མདུན་གྱི་ངོས་ལ་སོགས་པ་ཡང་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ མདུན་ནས་བརྡེགས་ཏེ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་’ཞེས་དེ་ལྟར་བསམ་པ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དུང་གི་མགོ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་གནས་ལ་ཆད་པ་གཅོད་པ་ནི་འགྲེལ་པ་ལས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཡུལ་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་མི་རིགས་སོ། །བསྐུལ་བ་ལས་བཏང་སྟེ་གང་ཟག་གཞན་གསོད་པ་ཁོ་ན་ནི་དངོས་པོ་འཁྲུལ་བ་ཡིན་གྱི། བརྡེག་པར་བསྐུལ་བའི་ལུས་ཀྱི་གནས་འཁྲུལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘དངོས་པོ་འཁྲུལ་ཏེ་... དེ་ལས་གཞན་པ་གསོད་དོ། །མདུན་ནས་བརྡེགས་ཏེ་གསོད་ཅིག་ཅེས་པའམ།... ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་མེད་དོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་བསྐུལ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་ཡང་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་འཁྲུལ་བས་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པར་མངོན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘དངོས་པོ་མ་འཁྲུལ་བར་གསོད་དོ་’ཞེས་དེ་ཙམ་ཞིག་མ་གསུངས་པར། ‘བསྐུལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་’ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ངེས་པ་ཡང་བསྟན་ཏོ། །གཞན་དུ་ན་ ‘བསྐུལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་’ཞེས་པའི་ཚིག་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་ ‘དངོས་པོ་ནི་བསད་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་ནོ་’ཞེས་དེ་ཙམ་ཞིག་གསུངས་ཀྱི། ‘བསྐུལ་བ་ཇི་ལྟ་བུའི་བརྡེག་པར་བྱ་བའི་ལུས་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ངོ་’ཞེས་མ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མདུན་ནས་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཁོ་ནར་སྡུད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཅག་གི་འདོད་པ་ཡིན་པས། བརྟགས་ཏེ་བཟུང་བར་བྱའོ། །‘དངོས་པོའི་ཁྱད་པར་གྱིས་’ཞེས་པ་ནི་མ་ལ་སོགས་པའི་བསད་པར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་སོ། །‘ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་’ཞེས་པ་ནི་མཚམས་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །‘ལྟུང་བའི་ཁྱད་པར་’ཞེས་པ་ནི་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བའི་ཁྱད་པར་རོ། ། Yadā kadāci pubbaṇheti āṇattadivasato aññassapi yassa kassaci divasassa pubbaṇhe. Etaṃ gāme ṭhitanti gāmo puggalaniyamanatthaṃ vutto, na okāsaniyamanatthaṃ, tasmā ‘‘yattha katthaci māreti, natthi visaṅketo’’ti vuttaṃ, etena kālokāsaāvudhaiayāpathakiriyāvisesānaṃ niyamicchāya asati yena kenaci pakārena maraṇameva icchantassa āṇāpakassa mukhāruḷhavasena vuttassa desakālādiniyamassa visaṅketepi kammabaddhoyevāti ñāpitaṃ hoti. Yo pana cittena yattha katthaci yadā kadāci yena kenaci pakārena maraṇameva icchantopi kālādivisaṅketena akusalato codanato vā muccitukāmo lesena kālādiniyamaṃ karoti, tassa manussaviggahapārājikato pariyāyena amuccanato kālādivisaṅketepi kammabaddhovāti gahetvā vicāraṇato gahetabbaṃ, keci panetaṃ na icchanti, vīmaṃsitabbaṃ. Tuṇḍenāti [Pg.228] aggakoṭiyā. Tharunāti khaggamuṭṭhinā. Etaṃ gacchantanti gamanena puggalova niyamito, na iriyāpatho, tenāha ‘‘natthi visaṅketa’’nti. ‘ནམ་ཡང་རུང་བའི་སྔ་དྲོ་ལ་’ཞེས་པ་ནི། བསྐུལ་བའི་ཉིན་མོ་ལས་གཞན་པའི་ཉིན་མོ་གང་ཡང་རུང་བའི་སྔ་དྲོ་ལའོ། །‘གྲོང་ན་གནས་པ་འདི་’ཞེས་པའི་ཚིག་ལས། གྲོང་ནི་གང་ཟག་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཀྱི། གནས་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘གང་དུ་ཡང་རུང་བར་གསོད་ན་འཁྲུལ་བ་མེད་དོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིས་ནི་དུས་དང་། གནས་དང་། མཚོན་ཆ་དང་། སྤྱོད་ལམ་དང་། བྱ་བའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ངེས་པར་འདོད་པ་མེད་པར། ཚུལ་གང་ཡང་རུང་བས་ཤི་བ་ཁོ་ན་འདོད་པའི་སྐུལ་བ་པོས། ཁ་ནས་ཤོར་བའི་དབང་གིས་གསུངས་པའི་ཡུལ་དང་དུས་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པ་འཁྲུལ་ཡང་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་བསམ་པས་གང་དུ་ཡང་རུང་བར། ནམ་ཡང་རུང་བར། ཚུལ་གང་ཡང་རུང་བས་ཤི་བ་ཁོ་ན་འདོད་བཞིན་དུའང་། དུས་ལ་སོགས་པ་འཁྲུལ་བས་མི་དགེ་བ་ལས་སམ། ཡང་ན་སྐྱོན་བརྗོད་པ་ལས་ཐར་བར་འདོད་དེ། གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་དུས་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པ་བྱེད་ན། དེ་ནི་མི་གསོད་པའི་ཕམ་པ་ལས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་མི་ཐར་བའི་ཕྱིར། དུས་ལ་སོགས་པ་འཁྲུལ་ཡང་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཟུང་སྟེ་དཔྱད་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་མི་འདོད་པས་དཔྱད་པར་བྱའོ། །‘རྩེ་མོས་’ཞེས་པ་ནི་མཐའི་རྩེ་མོས་སོ། །‘ཡུ་བས་’ཞེས་པ་ནི་རལ་གྲིའི་ཡུ་བས་སོ། །‘འགྲོ་བ་འདི་’ཞེས་པའི་ཚིག་ལས། འགྲོ་བས་གང་ཟག་ཁོ་ན་ངེས་པར་བྱས་ཀྱི། སྤྱོད་ལམ་ངེས་པར་མ་བྱས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘འཁྲུལ་བ་མེད་དོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། ། ‘‘Dīghaṃ mārehī’’ti vuttepi dīghasaṇṭhānānaṃ bahubhāvato ‘‘itthannāmaṃ evarūpañca dīgha’’nti aññesaṃ asādhāraṇalakkhaṇena aniddiṭṭhattā ‘‘aniyametvā āṇāpetī’’ti vuttaṃ, tenevāha ‘‘yaṃ kiñci tādisaṃ māremī’’ti. Ettha ca cittena bahūsu dīghasaṇṭhānesu ekaṃ niyametvā vuttepi vācāya aniyamitattā aññasmiṃ tādise mārite natthi visaṅketoti vadanti. Attānaṃ muñcitvā parapāṇimhi pāṇasaññitālakkhaṇassa aṅgassa abhāvato nevatthi pāṇātipātoti āha ‘‘āṇāpako muccatī’’ti. Attānaṃ uddissa ‘‘asukaṭṭhāne nisinna’’nti okāsaniyame tasmiṃ padese nisinnassa yassa kassaci jīvitindriyaṃ ārabbha vadhakacittaṃ uppajjatīti vuttaṃ ‘‘neva vadhako muccati na āṇāpako’’ti. Okāsañhi niyametvā niddisanto tasmiṃ okāse nisinnaṃ māretukāmo hoti, sayaṃ pana tadā tattha natthi, tasmā okāsena saha tattha nisinnasseva jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ hoti, na attanoti gahetabbaṃ. Sace pana sayaṃ tattheva nisīditvā attano nisinnaṭṭhānameva niyametvā ‘‘mārehī’’ti vuttepi añño tattha nisinno māriyati, tassāpi attanopi jīvitaṃ ārabbha vadhakacetanā pavattati, parasmiṃ tattha mārite āṇāpakassa kammabaddhoti gahetabbaṃ. Evarūpe ṭhāne cittappavattiniyamo buddhavisayo, na aññesaṃ visayoti āha ‘‘tasmā ettha na anādariyaṃ kātabba’’nti. ‘སྐྱེས་བུ་རིང་པོ་དེ་གསོད་ཅིག་’ཅེས་བཤད་ཀྱང་། རིང་པོའི་གཟུགས་ཅན་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ‘ཆེ་གེ་མོ་འདི་ལྟ་བུའི་རིང་པོ་དེ་’ཞེས་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘མ་ངེས་པར་སྐུལ་ལོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་ ‘དེ་འདྲ་བ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གསོད་དོ’ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་བསམ་པས་རིང་པོའི་གཟུགས་ཅན་མང་པོའི་ནང་ནས་གཅིག་ངེས་པར་བྱས་ཏེ་བཤད་ཀྱང་། ངག་གིས་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར། དེ་འདྲ་བའི་གཞན་ཞིག་བསད་ན་འཁྲུལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བདག་ཉིད་བཏང་སྟེ་གཞན་གྱི་སྲོག་ལ། སེམས་ཅན་དུ་འདུ་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡན་ལག་མེད་པའི་ཕྱིར། སྲོག་གཅོད་པ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། ‘སྐུལ་བ་པོ་ཐར་རོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །བདག་ཉིད་ལ་དམིགས་ཏེ། ‘ཆེ་གེ་མོའི་གནས་སུ་འཁོད་པ་’ཞེས་གནས་ངེས་པར་བྱས་ཚེ། གནས་དེར་འཁོད་པའི་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གི་སྲོག་དབང་ལ་དམིགས་ནས་གསོད་སེམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། ‘གསོད་པ་པོ་ཡང་མི་ཐར་ལ། སྐུལ་བ་པོ་ཡང་མི་ཐར་རོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །གནས་ངེས་པར་བྱས་ཏེ་སྟོན་པ་ནི། གནས་དེར་འཁོད་པ་དེ་གསོད་པར་འདོད་པ་ཡིན་ལ། བདག་ཉིད་ནི་དེའི་ཚེ་དེར་མེད་པའི་ཕྱིར། གནས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེར་འཁོད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་དབང་ནི་དམིགས་པ་ཡིན་གྱི། བདག་གི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་ཀྱང་དེར་འཁོད་དེ་བདག་གི་འཁོད་པའི་གནས་ཉིད་ངེས་པར་བྱས་ནས། ‘གསོད་ཅིག་’ཅེས་བཤད་ཀྱང་། གཞན་ཞིག་དེར་འཁོད་པ་བསད་ན། དེའི་སྲོག་དང་བདག་གི་སྲོག་གཉིས་ཀ་ལ་དམིགས་ནས་གསོད་སེམས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དེར་གཞན་པ་བསད་ན་སྐུལ་བ་པོ་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་བུའི་གནས་སུ་སེམས་འཇུག་པའི་ངེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ‘དེའི་ཕྱིར་འདིར་མ་གུས་པར་མི་བྱའོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། ། Evaṃ āṇāpentassa ācariyassa tāva dukkaṭanti sace āṇattiko yathādhippāyaṃ na gacchati, ācariyassa āṇattikkhaṇe dukkaṭaṃ. Sace pana so yathādhippāyaṃ gacchati, yaṃ parato thullaccayaṃ vuttaṃ, āṇattikkhaṇe tadeva hoti. Atha so avassaṃ ghāteti, yaṃ parato ‘‘āpatti sabbesaṃ pārājikassā’’ti (pārā. 174) vuttaṃ, tato imassa āṇattikkhaṇeyeva pārājikaṃ hoti, na dukkaṭathullaccayānīti gahetabbaṃ. Tesampi dukkaṭanti buddharakkhitādīnampi ārocanapaccayā dukkaṭaṃ, idañca yathāṇattivasena saṅgharakkhitassa jīvitā voropane asati yujjati, voropane sati tesampi ārocanakkhaṇeyeva pārājikaṃ. Paṭiggahitamatteti idaṃ avassaṃ paṭiggahaṇasabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ, na paṭiggahitakkhaṇeyeva thullaccayanti [Pg.229] dassanatthaṃ. Sace hi so avassaṃ paṭiggahessati, kammaṃ pana na nipphādessati, tadā ācariyassa āṇattikkhaṇeyeva thullaccayaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. ‘དེ་ལྟར་སྐུལ་བའི་སློབ་དཔོན་ལ་རེ་ཞིག་ཉེས་བྱས་སོ་’ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་དེ་བསམ་པ་བཞིན་དུ་མ་སོང་ན། སློབ་དཔོན་ལ་སྐུལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་བསམ་པ་བཞིན་དུ་སོང་ན། གང་ཕྱིས་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་སྐུལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་དེས་ངེས་པར་གསོད་ན། གང་ཕྱིས་ ‘ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལྟུང་བ་ནི་ཕམ་པའོ་’ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་འདི་ལ་སྐུལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ཕམ་པར་འགྱུར་གྱི། ཉེས་བྱས་དང་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། །‘དེ་དག་ལ་ཡང་ཉེས་བྱས་སོ་’ཞེས་པ་ནི། སངས་རྒྱས་སྐྱབས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་བརྗོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་བྱས་སོ། །འདི་ཡང་བསྐུལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དགེ་འདུན་སྐྱབས་ཀྱི་སྲོག་དང་མ་ཕྲལ་ན་རིགས་ལ། སྲོག་དང་ཕྲལ་ན་ནི་དེ་དག་ལ་ཡང་བརྗོད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ཕམ་པའོ། །‘དང་དུ་བླངས་པ་ཙམ་གྱིས་’ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི། ངེས་པར་དང་དུ་ལེན་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིརགསུངས་ཀྱི། དང་དུ་བླངས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དེས་ངེས་པར་དང་དུ་ལེན་པར་འགྱུར་ལ། ལས་ནི་མཐར་མི་ཕྱིན་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་སློབ་དཔོན་ལ་སྐུལ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Mūlaṭṭhasseva dukkaṭanti idaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ āgatanayadassanamattaṃ, na panetaṃ attanā adhippetaṃ, tenāha evaṃ santetiādi, evaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena atthe satīti attho. Paṭiggahaṇe āpattiyeva na siyāti vadhakassa ‘‘sādhu suṭṭhū’’ti maraṇapaṭiggahaṇe dukkaṭāpatti neva siyā, evaṃ anoḷārikavisayepi tāva dukkaṭaṃ, kimaṅgaṃ pana maraṇapaṭiggahaṇeti dassanatthaṃ sañcarittapaṭiggahaṇādi nidassitaṃ. ‘‘Aho vata itthannāmo hato assā’’ti evaṃ maraṇābhinandanadassanatthaṃ sañcarittapaṭiggahaṇādibhinandane dukkaṭe sati pageva ‘‘ahaṃ taṃ māressāmī’’ti maraṇapaṭiggahaṇeti adhippāyo. Paṭiggaṇhantassevetaṃ dukkaṭanti avadhāraṇena saṅgharakkhitassa paṭiggahaṇapaccayā mūlaṭṭhassa nattheva āpattīti dasseti, visaṅketattā paṭhamaṃ āṇattadukkaṭamevassa hoti. Keci pana ‘‘mūlaṭṭhassāpi dukkaṭamevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ekena payogena dvinnaṃ dukkaṭānaṃ asambhavā. Purimanayeti samanantarātīte avisakkiyadūtaniddese. Etanti dukkaṭaṃ. Okāsābhāvenāti mūlaṭṭhassa thullaccayassa vuccamānattā paṭiggaṇhantassa dukkaṭaṃ na vuttaṃ okāsābhāvena, na pana āpattiabhāvatoti adhippāyo. “རྩ་བར་གནས་པ་ཉིད་ལ་ཉེས་བྱས་སོ”ཞེས་པ་འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོར་བྱུང་བའི་ཚུལ་སྟོན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི། རང་གི་བཞེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་“འདི་ལྟར་ཡོད་ན”ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོར་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་ཡོད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །“ཁས་ལེན་པ་ལ་ལྟུང་བ་ཉིད་མི་འགྱུར”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པ་པོ་ལ་“ལེགས་སོ་ལེགས་སོ”ཞེས་འཆི་བ་ཁས་ལེན་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་རགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལའང་རེ་ཞིག་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་ན། འཆི་བ་ཁས་ལེན་པ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་ཁས་ལེན་པ་སོགས་བསྟན་ཏོ། །“ཀྱེ་མ་ཆེ་གེ་མོ་འདི་ཤི་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་འདི་ལྟར་འཆི་བ་དང་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་ཁས་ལེན་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བས་ཉེས་བྱས་ཡོད་ན། “ངས་དེ་གསོད་པར་བྱའོ”ཞེས་འཆི་བ་ཁས་ལེན་པ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སྙམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །“ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ལ་འདི་ནི་ཉེས་བྱས་སོ”ཞེས་ངེས་གཟུང་གི་སྒྲས་དགེ་འདུན་སྲུང་བས་ཁས་བླངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྩ་བར་གནས་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ། བརྡ་འཆོལ་བའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་བཀོད་པའི་ཉེས་བྱས་ཙམ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“རྩ་བར་གནས་པ་ལའང་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ”ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་ཉེས་བྱས་གཉིས་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། །“སྔ་མའི་ཚུལ་ལ”ཞེས་པ་ནི་དེ་མ་ཐག་འདས་པའི་མ་འཆོལ་བའི་ཕོ་ཉ་བསྟན་པ་ལའོ། །“འདི”ཞེས་པ་ནི་ཉེས་བྱས་སོ། །“གོ་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི། རྩ་བར་གནས་པ་ལ་སྦོམ་པོ་གསུངས་བཞིན་པས། ཁས་ལེན་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ནི་གོ་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། ལྟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། 175. Sayaṃ saṅghattherattā ‘‘upaṭṭhānakāle’’ti vuttaṃ. Vācāya vācāya dukkaṭanti ‘‘yo koci mama vacanaṃ sutvā imaṃ māretū’’ti iminā adhippāyena avatvā kevalaṃ maraṇābhinandanavaseneva vuttattā corāpi nāma taṃ na hanantītiādivācāyapi dukkaṭameva vuttaṃ. Dvinnaṃ uddissāti dve uddissa, dvinnaṃ vā maraṇaṃ uddissa. Ubho uddissa maraṇaṃ saṃvaṇṇentassa payogasamuṭṭhāpikāya cetanāya ekattepi ‘‘dve pāṇātipātā’’ti vattabbatāsaṅkhātaṃ balavabhāvaṃ āpajjitvā paṭisandhipavattīsu mahāvipākattā ‘‘akusalarāsī’’ti vuttaṃ, bahū uddissa maraṇasaṃvaṇṇanepi eseva nayo. Tattakā pāṇātipātāti yattakā saṃvaṇṇanaṃ sutvā marissanti, tattakānampi vattamānaṃ anāgatañca jīvitindriyaṃ sabbaṃ ālambitvāva cetanāya pavattanato [Pg.230] tattakā pāṇātipātā honti, tattakāhi cetanāhi dātabbaṃ pavattivipākaṃ ekāva sā cetanā dātuṃ sakkotīti attho, paṭisandhivipākaṃ pana sayañca pubbāparacetanā ca ekekameva dātuṃ sakkotīti gahetabbaṃ. ༡༧༥. རང་ཉིད་དགེ་འདུན་གྱི་གནས་བརྟན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་དུས་སུ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཚིག་རེ་རེ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ”ཞེས་པ་ནི། “སུ་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་ངའི་ཚིག་ཐོས་ནས་འདི་གསོད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པའི་བསམ་པ་འདིས་མ་སྨྲས་པར། ཤི་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར། “ཆོམ་པོ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་མི་གསོད་དོ”ཞེས་ོགས་ཀྱི་ཚིག་ལའང་ཉེས་བྱས་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། །“གཉིས་ལ་དམིགས་ཏེ”ཞེས་པ་ནི། གཉིས་ལ་དམིགས་པའམ། ཡང་ན་གཉིས་ཀྱི་འཆི་བ་ལ་དམིགས་པའོ། །གཉིས་ཀ་ལ་དམིགས་ཏེ་འཆི་བ་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་སྦྱོར་བ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་སེམས་པ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། “སྲོག་གཅོད་པ་གཉིས”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་འཇུག་པའི་དུས་སུ་རྣམ་སྨིན་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །མང་པོ་ལ་དམིགས་ཏེ་འཆི་བ་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“དེ་སྙེད་ཀྱི་སྲོག་གཅོད་པ”ཞེས་པ་ནི། ཇི་ཙམ་གྱིས་བསྔགས་པ་ཐོས་ནས་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་སྙེད་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་དག་གི་ད་ལྟར་བ་དང་མ་འོངས་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དེ་སྙེད་ཀྱི་སྲོག་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྙེད་ཀྱི་སེམས་པ་དག་གིས་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་འཇུག་པའི་རྣམ་སྨིན་ནི། སེམས་པ་གཅིག་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་མི་ནུས་ལ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་སྨིན་ནི་རང་ཉིད་དང་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་སེམས་པ་རེ་རེ་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱིན་ནུས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 176. Yesaṃ hatthatoti yesaṃ ñātakapavāritādīnaṃ hatthato, idañca bhikkhuno rūpiyamūlassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, attanova dhanañce, sayameva mūlaṃ gahetvā muñcati, mūlaṃ pana aggahetvāpi potthakassa potthakasāmino santakattāpādanamevettha pamāṇanti gahetabbaṃ. Lekhādassanakotūhalakāti sundarakkharaṃ disvā vā ‘‘kīdisaṃ nu kho potthaka’’nti vā oloketukāmā. ༡༧༦. “གང་དག་གི་ལག་ནས”ཞེས་པ་ནི། གཉེན་འདུན་དང་གདན་དྲངས་པ་སོགས་གང་དག་གི་ལག་ནས་སོ། །འདི་ནི་དགེ་སློང་ལ་དངུལ་གྱི་རིན་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་རང་གི་ནོར་ཡིན་ན། རང་ཉིད་ཀྱིས་རིན་བླངས་ནས་གཏོང་བར་བྱེད་དོ། །རིན་མ་བླངས་ཀྱང་གླེགས་བམ་དེ་གླེགས་བམ་གྱི་བདག་པོའི་ནོར་དུ་བསྒྲུབ་པ་ཉིད་འདིར་ཚད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཡི་གེ་ལྟ་བར་འདོད་པ་དག”ཅེས་པ་ནི། ཡི་གེ་བཟང་པོ་མཐོང་ནས་སམ། “གླེགས་བམ་འདི་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ”ཞེས་ལྟ་བར་འདོད་པ་དག་གོ། ། Pāṇātipātassa payogattāti sarīrato pāṇaviyojanassa niṭṭhāpakapayogattā. Opātakhaṇanatthaṃ pana kudālādiatthāya ayobījasamuṭṭhāpanatthaṃ akappiyapathaviṃ vā kudāladaṇḍādīnaṃ atthāya bhūtagāmaṃ vikopentassa pācittiyameva. Pāṇātipātapayogattābhāvā adinnādānapubbapayaoge viya dutiyapariyesanādīsupi ettha dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ, musāvādādipācittiyaṭṭhāne pācittiyamevāti gahetabbaṃ. Pamāṇeti attanā sallakkhite pamāṇe. Tacchetvāti unnatappadesaṃ tacchetvā. Paṃsupacchinti sabbantimaṃ paṃsupacchiṃ. Ettakaṃ alanti niṭṭhāpetukāmatāya sabbantimapayaogasādhikā cetanā sanniṭṭhāpakacetanā, mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekasmiṃ divase avūpasanteneva payogena khaṇitvā niṭṭhāpentaṃ sandhāya sabbantimā sanniṭṭhāpakacetanā vuttā, itarāsu pana aṭṭhakathāsu ‘‘imasmiṃ patitvā marantū’’ti adhippāyena ekasmiṃ divase kiñci khaṇitvā aparasmimpi divase tato kiñci kiñci khaṇitvā niṭṭhāpentaṃ sandhāya vuttanti evaṃ aṭṭhakathānaṃ aññamaññavirodho ñātabbo. Attano dhammatāyāti ajānitvā, pakkhalitvā vā. Arahantāpi saṅgahaṃ gacchantīti aññehi pātiyamānānaṃ amaritukāmānampi arahantānaṃ maraṇaṃ sambhavatīti vuttaṃ. Purimanayeti ‘‘maritukāmā idha marissantī’’ti vuttanaye. Visaṅketoti maritukāmānaṃ māretukāmānañca uddissa khatattā amaritukāmānaṃ maraṇe kammabaddho natthīti attho. “སྲོག་གཅོད་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི། ལུས་ལས་སྲོག་གི་དབང་པོ་འབྲལ་བར་བྱེད་པའི་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་དོང་འབྲུ་བའི་ཕྱིར་རམ། གཤོལ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ལྕགས་རྡོ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ས་འཇིག་པའམ། གཤོལ་ཡུ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་འཇིག་པའི་དགེ་སློང་ལ། སྲོག་གཅོད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མ་བྱིན་པར་ལེན་པའི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་བཞིན་དུ་ལྟུང་བྱེད་ཉིད་དོ། །འདིར་གྲོགས་འཚོལ་བ་སོགས་ལའང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་གནས་སུ་ཉེས་བྱས་དང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སོགས་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ་ལྟུང་བྱེད་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཚད”ཅེས་པ་ནི། རང་གིས་མཚན་མར་བྱས་པའི་ཚད་ལའོ། །“གཞོགས་ཏེ”ཞེས་པ་ནི། མཐོ་བའི་ཕྱོགས་གཞོགས་ནས་སོ། །“ས་གཞོང”ཞེས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་མའི་ས་གཞོང་ངོ། །“འདི་ཙམ་གྱིས་ཆོག”ཅེས་མཐར་ཕྱིན་པར་འདོད་པས་མཐའ་མའི་སྦྱོར་བ་སྒྲུབ་པའི་སེམས་པ་ནི་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོར་ནི། “ཉིན་གཅིག་ལ་མ་ཞི་བའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་བྲུས་ནས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ”ལ་དགོངས་ནས། མཐའ་མའི་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་གསུངས་སོ། །འགྲེལ་བཤད་གཞན་དག་ཏུ་ནི། “འདིར་ལྷུང་ནས་ཤི་བར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པའི་བསམ་པས་ཉིན་གཅིག་ལ་ཅུང་ཟད་བྲུས་ནས། ཉིན་གཞན་ལའང་དེ་ལས་ཅུང་ཟད་ཅུང་ཟད་བྲུས་ནས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །“རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི། མ་ཤེས་པའམ། ཡང་ན་འདྲེད་ནས་སོ། །“དགྲ་བཅོམ་པ་དག་ཀྱང་སྡུད་པར་འགྱུར”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱིས་སྐྱུར་བར་བྱས་ཤིང་ཤི་བར་མི་འདོད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་དག་ཀྱང་འཆི་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“སྔ་མའི་ཚུལ་ལ”ཞེས་པ་ནི། “ཤི་བར་འདོད་པ་དག་འདིར་འཆི་བར་འགྱུར”ཞེས་གསུངས་པའི་ཚུལ་ལའོ། །“བརྡ་འཆོལ་བ”ཞེས་པ་ནི། ཤི་བར་འདོད་པ་དང་གསོད་པར་འདོད་པ་དག་ལ་དམིགས་ནས་བྲུས་པའི་ཕྱིར། ཤི་བར་མི་འདོད་པ་དག་གི་འཆི་བ་ལ་ལས་ཀྱི་འཆིང་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Tattha [Pg.231] patitaṃ bahi nīharitvāti idaṃ tattha patanapaccayā maraṇassa pavattattā vuttaṃ. Āvāṭe patitvā thokaṃ cirāyitvā gacchantaṃ gahetvā mārite tattha patitarogena pīḷitassa gacchato pakkhalitvā pāsāṇādīsu patanenāpi maraṇepi opātakhaṇako na muccatīti veditabbaṃ. Amaritukāmā vāti adhippāyassa sambhavato opapātike uttarituṃ asakkuṇitvā matepi pārājikaṃ vuttaṃ. ‘‘Nibbattitvā’’ti vuttattā patanaṃ na dissatīti ce? Tatthassa nibbattiyeva patananti natthi virodho. Yasmā mātuyā patitvā parivattitaliṅgāya matāya so mātughātako hoti, na kevalaṃ manussapurisaghātako, tasmā patitasseva vasena āpattīti adhippāyena ‘‘patanarūpaṃ pamāṇa’’nti vuttaṃ, idaṃ pana akāraṇaṃ ‘‘liṅge parivattepi ekasantānattassa avigatattā. Manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā api parivattaliṅgaṃ jīvitā voropentassa kammaṃ ānantariya’’nti hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yena pana sabhāvena sattā jāyanti, teneva maranti, sova tesaṃ rūpantaraggahaṇepi sabhāvoti ‘‘maraṇarūpameva pamāṇaṃ, tasmā pācittiya’’nti vutto. Pacchimo vādo pamāṇaṃ, evaṃ sante pāḷiyaṃ ‘‘yakkho vā peto vā tiracchānagatamanussaviggaho vā tasmiṃ patati, āpatti dukkaṭassa. Patite dukkhā vedanā uppajjati, āpatti dukkaṭassa. Marati, āpatti thullaccayassā’’ti kasmā vuttanti ce? Nāyaṃ doso. ‘‘Yakkho vā peto vā’’ti hi paṭhamaṃ sakarūpaṃ dassetvā rūpantaraṃ gahetvāpi ṭhiteyeva yakkhapete dassetuṃ ‘‘tiracchānagatamanussaviggaho vā’’ti vuttaṃ. Tasmā tiracchānagataviggaho manussaviggaho vā yakkho vā peto vāti evamettha yojanā kātabbā. Keci pana ‘‘manussaviggahena ṭhitatiracchānagatānaṃ āveṇikaṃ katvā thullaccayaṃ vuttaṃ viya dissatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ tiracchāno vā manussaviggahoti vattabbato, aṭṭhakathāsu ca imassa visesassa avuttattā. Yakkhapetarūpena matepi eseva nayoti iminā maraṇarūpasseva pamāṇattā thullaccayaṃ atidisati. “དེར་ལྷུང་བ་ཕྱིར་ཕྱུང་ནས”ཞེས་པ་འདི་ནི། དེར་ལྷུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འཆི་བ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དོང་དུ་ལྷུང་ནས་ཅུང་ཟད་འགོར་ཏེ་འགྲོ་བ་ལ་བཟུང་ནས་བསད་ཀྱང་རུང་། དེར་ལྷུང་བའི་ནད་ཀྱིས་གཟིར་ཏེ་འགྲོ་བ་ལ་འདྲེད་ནས་རྡོ་སོགས་ལ་བརྡེགས་ཏེ་ཤི་ཡང་རུང་། དོང་འབྲུ་བ་པོ་ནི་མི་ཐར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཤི་བར་མི་འདོད་པའམ”ཞེས་པའི་བསམ་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། རྫུས་སྐྱེས་དག་ཕྱིར་ཐོན་མ་ནུས་པར་ཤི་ཡང་ཕམ་པར་གསུངས་སོ། །“སྐྱེས་ནས”ཞེས་འགྲེལ་བཤད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལྷུང་བ་མི་སྣང་ངོ་ཞེ་ན། དེར་སྐྱེ་བ་ཉིད་ལྷུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགལ་བ་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་མ་ལྷུང་ནས་མཚན་འགྱུར་ཏེ་ཤི་ན། དོང་འབྲུ་བའི་དགེ་སློང་དེ་མ་གསོད་པར་འགྱུར་གྱི། སྐྱེས་པ་ཙམ་གསོད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ལྷུང་བ་པོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས། “ལྷུང་བའི་གཟུགས་ནི་ཚད་མའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ནི་རྒྱུ་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། མཚན་འགྱུར་ཡང་རྒྱུད་གཅིག་པ་ཉིད་མ་བྲལ་བའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་“མིར་གྱུར་པའི་མ་ལ། སོགས། མཚམས་མེད་པའོ”ཞེས་འགྲེལ་བཤད་དུ་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་རང་བཞིན་གང་གིས་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཆི་ལ། དེ་ཉིད་དེ་དག་གི་གཟུགས་གཞན་འཛིན་པའི་དུས་ཀྱང་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཤི་བའི་གཟུགས་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ལྟུང་བྱེད་དོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །ལུགས་ཕྱི་མ་ནི་ཚད་མའོ། །འདི་ལྟར་ཡིན་ན། ལུང་ལས། “གནོད་སྦྱིན་ནམ། སོགས། སྦོམ་པོའོ”ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། སྐྱོན་འདི་མི་འགྱུར་ཏེ། “གནོད་སྦྱིན་ནམ་ཡི་དྭགས་སམ”ཞེས་ཐོག་མར་རང་གི་གཟུགས་བསྟན་ནས། གཟུགས་གཞན་བཟུང་སྟེ་གནས་པའི་གནོད་སྦྱིན་དང་ཡི་དྭགས་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གཏོགས་པའི་མིའི་གཟུགས་ཅན་ནམ”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གཏོགས་པའི་མིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་གནོད་སྦྱིན་ནམ་ཡི་དྭགས་སོ་ཞེས་འདིར་སྦྱོར་བ་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“མིའི་གཟུགས་ཀྱིས་གནས་པའི་དུད་འགྲོ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བྱས་ནས། སྦོམ་པོའི་དངོས་པོར་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ”ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། “དུད་འགྲོའམ་མིའི་གཟུགས་ཅན”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་ཁྱད་པར་འདི་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“གནོད་སྦྱིན་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱིས་ཤི་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཤི་བའི་གཟུགས་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྦོམ་པོ་ལ་མཚོན་ནོ། ། Mudhāti amūlena. So niddosoti tena tattha katapayogassa abhāvato, yadi pana sopi tattha kiñci karoti, na muccati evāti dassento evaṃ patitātiādimāha. Tattha evanti evaṃ mayā kateti attho[Pg.232]. Na nassissantīti adassanaṃ na gamissanti, na palāyissantīti adhippāyo. Suuddharā vā bhavissantīti idaṃ gambhīrassa opātassa pūraṇe payojanadassanaṃ. Uttāne kate opāte sīghaṃ amhehi gahetvā māretuṃ suuddharā bhavissantīti adhippāyo. Vippaṭisāre uppanneti mūlaṭṭhaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi pana pacchimopi labhitvā tattha vuttappakāraṃ kiñci katvā puna vippaṭisāre uppanne evaṃ karoti, tassāpi eseva nayo. Jātapathavī jātāti īdise puna aññena opāte khate tadā muccatīti dassanatthaṃ vuttaṃ, jātapathavīsadisaṃ katvā puna suṭṭhu koṭṭetvā daḷhataraṃ pūritepi muccatiyevāti gahetabbaṃ. “རིན་མེད་པར”ཞེས་པ་ནི་རིན་མ་བྱིན་པར། “དེ་ནི་ཉེས་པ་མེད་པའོ”ཞེས་པ་ནི། དེས་དེར་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་དེས་ཀྱང་དེར་ཅུང་ཟད་བྱེད་ན། མི་ཐར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “འདི་ལྟར་ལྷུང་བ”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེར་“འདི་ལྟར”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་ངས་བྱས་ནའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“མི་བརླག་པར་འགྱུར”ཞེས་པ་ནི། མི་སྣང་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་། བྲོས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །“ཕྱུང་སླ་བར་འགྱུར”ཞེས་པ་འདི་ནི། དོང་ཟབ་མོ་འགེངས་པ་ལ་དགོས་པ་སྟོན་པ་སྟེ། དོང་གཤོལ་བར་བྱས་ན། བདག་ཅག་གིས་མྱུར་དུ་བཟུང་ནས་གསོད་པའི་ཕྱིར། ཕྱུང་སླ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །“འགྱོད་པ་སྐྱེས་ན”ཞེས་པ་ནི། རྩ་བར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་ཕྱི་མས་ཀྱང་རྙེད་ནས་དེར་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་ཅུང་ཟད་བྱས་ཏེ། སླར་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ནས་འདི་ལྟར་བྱེད་ན། དེ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“ས་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པ”ཞེས་པ་ནི། སླར་གཞན་གྱིས་འདི་འདྲ་བའི་དོང་བྲུས་ན། དེའི་ཚེ་ས་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པའི་དུས་སུ་ཐར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །ས་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པ་དང་མཚུངས་པར་བྱས་ཏེ། ལེགས་པར་བརྡུངས་ནས་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པོར་བཀང་ཡང་ཐར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Thaddhataranti thirakaraṇatthaṃ aparāparāya pāsayaṭṭhiyā saddhiṃ bandhitvā vā tameva vā sithilabhūtapāsaṃ thaddhataraṃ bandhitvā ṭhapeti. Khāṇukanti pāsayaṭṭhibandhanakhāṇukaṃ. Tatthajātakayaṭṭhiṃ chinditvā muccatīti idaṃ araññe yathāṭhitameva daṇḍaṃ mūle acchinditvā pāsabandhanayoggaṃ katvā ṭhapitattā tattha aññopi koci pāsaṃ bandheyya, mūlaṭṭho na muccati, taṃ pana mūlepi chinditvā khaṇḍākhaṇḍaṃ katvā muccatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Rajjuketi vākehi ekavāraṃ vaṭṭitarajjuke. Sayaṃ vaṭṭitanti tanukavaṭṭitaṃ diguṇatiguṇatāpādanena attanā vaṭṭitaṃ. Ubbaṭṭetvāti pākatikaṃ katvā. Gopentopīti hīraṃ hīraṃ katvā gopentopi. “ཤིན་ཏུ་དམ་པར”ཞེས་པ་ནི། བརྟན་པོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞགས་པའི་ཤིང་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་བཅིངས་པའམ། ཡང་ན་ལྷོད་པོར་གྱུར་པའི་ཞགས་པ་དེ་ཉིད་ཤིན་ཏུ་དམ་པར་བཅིངས་ཏེ་འཇོག་གོ། །“ཕུར་པ”ཞེས་པ་ནི། ཞགས་པའི་ཤིང་འཆིང་བའི་ཕུར་པའོ། །“དེར་སྐྱེས་པའི་ཤིང་བཅད་ནས་ཐར”ཞེས་པ་འདི་ནི། ནགས་སུ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་གྱི་ཤིང་ཐུར་རྩ་བ་ནས་མ་བཅད་པར། ཞགས་པ་འཆིང་བར་འོས་པར་བྱས་ཏེ་བཞག་པའི་ཕྱིར། དེར་གཞན་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཞགས་པ་བཅིངས་ན། རྩ་བར་གནས་པའི་དགེ་སློང་མི་ཐར་ལ། ཤིང་ཐུར་དེ་ནི་རྩ་བ་ནས་ཀྱང་བཅད་དེ་དུམ་བུར་བྱས་ནས་ཐར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“ཐག་པ་ལ”ཞེས་པ་ནི། ཤིང་ལྤགས་ཀྱི་རྒྱུས་པས་ལན་གཅིག་བསྒྲིལ་བའི་ཐག་པ་ལའོ། །“རང་གིས་བསྒྲིལ་བ”ཞེས་པ་ནི། ཕྲ་མོར་བསྒྲིལ་བ་དེ་ཉིད་ཉིས་ལྡབ་སུམ་ལྡབ་ཏུ་བྱས་ཏེ་རང་གིས་བསྒྲིལ་བའོ། །“བཤིག་ནས”ཞེས་པ་ནི། སྔར་བཞིན་བྱས་ནས་སོ། །“སྦེད་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི། ཉག་མ་ཉག་མ་བྱས་ཏེ་སྦེད་ཀྱང་ངོ་། ། 177. Ālambanarukkho vāti tatthajātakaṃ sandhāya vuttaṃ. Tadatthameva katvāti māraṇatthameva ayobījasamuṭṭhāpanādinā vāsiādiṃ satthaṃ kāretvā. Pākatikanti aññehi kataṃ pakatisatthameva labhitvā mūlaṭṭhena ṭhapitaṃ hotīti attho. Muccatīti mūlaṭṭho muccati. Visamaṇḍalanti mañcapīṭhādīsu ālittaṃ visamaṇḍalaṃ. ༡༧༧. “རྟེན་པའི་ཤིང་ངམ”ཞེས་པ་ནི། དེར་སྐྱེས་པའི་ཤིང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“དེའི་ཆེད་ཉིད་དུ་བྱས་ཏེ”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པའི་ཆེད་ཉིད་དུ་ལྕགས་ས་བོན་བསྒྲུབ་པ་སོགས་ཀྱིས་སྟ་རེ་སོགས་ཀྱི་མཚོན་ཆ་བཟོ་རུ་བཅུག་ནས་སོ། །“ཕལ་པ་ལ”ཞེས་པ་ནི། གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་མཚོན་ཆ་ཕལ་པ་ཉིད་རྙེད་ནས་རྩ་བར་གནས་པས་བཞག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཐར”ཞེས་པ་ནི། རྩ་བར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ཐར་བའོ། །“དུག་གི་དཀྱིལ་འཁོར”ཞེས་པ་ནི། ཁྲི་སྟེགས་སོགས་ལ་བྱུགས་པའི་དུག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། ། Vatvā asiṃ upanikkhipatīti ettha mukhena avatvā manasāva cintetvā upanikkhipanepi eseva nayo. Purimanayenāti yesaṃ hatthato mūlaṃ gahitantiādinā. Visabhāgarogo nāma kuṭṭhādivirūpabhāvato, gaṇḍapīḷakādi vā jīvitappavattiyā paccanīkattā. “སྨྲས་ཏེ་མཚོན་ཆ་ཉེ་བར་འཇོག་གོ་”ཞེས་པ་འདི་ལ། ཁས་མ་སྨྲས་པར་ཡིད་ཁོ་ནས་བསམས་ཏེ་ཉེ་བར་འཇོག་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“སྔ་མའི་ཚུལ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི། “གང་དག་གི་ལག་ནས་རྩ་བ་བླངས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ནད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། མཛེ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འབྲས་དང་ཕོལ་མིག་ལ་སོགས་པ་སྲོག་གནས་པ་ལ་གནོད་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 178. Manāpiyepi eseva nayoti etena manāpiyaṃ rūpaṃ upasaṃharatīti ettha yaṃ vā manāparūpaṃ, tassa samīpe ṭhapeti, attanā vā manāpiyena rūpena [Pg.233] samannāgato tiṭṭhatītiādi yojetabbanti dasseti. Alaṅkaritvā upasaṃharatīti ‘‘alābhakena sussitvā maratū’’ti iminā adhippāyena upasaṃharati, teneva ‘‘sace uttasitvā marati, visaṅketo’’ti vuttaṃ. Alābhakena sussitvā maratīti ettha pārājikoti pāṭhaseso daṭṭhabbo. Mahākacchu nāma valliphalaviseso, yassa majjārapādasseva saṇṭhānaṃ dukkhasamphassāni sukhumalomāni ca honti. Haṃsapupphanti haṃsādīnaṃ pakkhalomaṃ sandhāya vadanti. Attano dhammatāya marati, anāpattīti pārājikaṃ sandhāya vuttaṃ dukkaṭā na muccanato. ༡༧༨. “ཡིད་དུ་འོང་བ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་”ཞེས་པས་ནི། “ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར། ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དེའི་ཉེ་འཁོར་དུ་འཇོག་པའམ། ཡང་ན་རང་ཉིད་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་དང་ལྡན་པར་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“བརྒྱན་ཏེ་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། “མ་རྙེད་པས་བསྐམས་ཏེ་ཤི་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པའི་བསམ་པ་འདིས་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། “གལ་ཏེ་སྐྲག་ནས་ཤི་ན་ཁས་བླངས་པ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“མ་རྙེད་པས་བསྐམས་ཏེ་ཤི་བར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་པ་འདིར། “ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷག་མ་ཡོད་པར་ལྟ་བར་བྱའོ། །མ་ཧཱ་ཀ་ཆུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁྲི་ཤིང་གི་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ། གང་གི་དབྱིབས་ནི་ཞུམ་བུའི་རྐང་པ་ལྟ་བུ་དང་། རེག་ན་མི་བདེ་བའི་སྤུ་ཕྲ་མོ་ཡོད་པ་ཞིག་གོ། །“ཧཾ་ས་པུཔྥ་”ཞེས་པ་ནི་ངང་པ་ལ་སོགས་པའི་གཤོག་སྒྲོའི་སྤུ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཤི་ན་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་ལས་ཐར་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 179. Asañciccāti idaṃ maraṇasaṃvattanikaupakkamassa asallakkhaṇaṃ sandhāya vuttanti āha iminā upakkamenātiādi. Ajānantassāti idaṃ pana maraṇasaṃvattanikavisādiupakkamakaraṇassa ajānanaṃ sandhāya vuttanti āha iminā ayaṃ marissatītiādi. Na maraṇādhippāyassāti idaṃ dukkhuppādakaṃ upakkamanti jānantassāpi maraṇādhippāyassa abhāvaṃ sandhāya vuttanti āha maraṇaṃ anicchantassātiādi. Anuppabandhābhāvāti domanassavīthīnaṃ nirantarappavattiabhāvā. ༡༧༩. “ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་”ཞེས་པ་འདི་ནི། འཆི་བར་འགྱུར་བའི་རྩོལ་བ་ལ་མ་བརྟགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། “སྦྱོར་བ་འདིས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“མི་ཤེས་པ་ལ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་འཆི་བར་འགྱུར་བའི་དུག་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་མི་ཤེས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། “འདིས་འདི་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“འཆི་བའི་བསམ་པ་མེད་པ་ལ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པར་ཤེས་བཞིན་དུའང་འཆི་བར་འདོད་པའི་བསམ་པ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། “འཆི་བ་མི་འདོད་པ་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“རྒྱུན་མི་མཐུད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཡིད་མི་བདེ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་བར་མ་ཆད་པར་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། Vinītavatthuvaṇṇanā བཏུལ་བའི་གཞིའི་བཤད་པ། 180. Vohāravasenāti pubbabhāgavohāravasena, maraṇādhippāyassa sanniṭṭhāpakacetanākkhaṇe karuṇāya abhāvato kāruññena pāse baddhasūkaramocanaṃ (pārā. 153) viya na hotīti adhippāyo. ‘‘Yathāyunā’’ti vuttamevatthaṃ ‘‘yathānusandhinā’’ti pariyāyantarena vuttaṃ. Heṭṭhā kismiñci vijjamāne sāṭakaṃ valiṃ gaṇhātīti āha ‘‘yasmiṃ vali na paññāyatī’’ti. Paṭivekkhaṇañcetaṃ gihīnaṃ santake evāti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ musale ussiteti aññamaññaṃ upatthambhetvā dvīsu musalesu bhittiṃ apassāya ṭhapitesūti attho. Udukkhalabhaṇḍikanti udukkhalatthāya ānītaṃ dārubhaṇḍaṃ. Paribandhanti bhojanaparibandhaṃ, bhojanantarāyanti vuttaṃ hoti. ༡༨༠. “ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་ཆའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་ཏེ། འཆི་བར་འདོད་པའི་བསམ་པ་ཐག་གཅོད་པའི་སེམས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྙིང་རྗེས་ཞགས་པས་བཅིངས་པའི་ཕག་པ་ཐར་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཇི་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཉིད་ལ། “མཚམས་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་”ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་གསུངས་སོ། །འོག་ཏུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ན་གོས་ལ་གཉེར་མ་ཆགས་པར་འགྱུར་བས། “གང་ལ་གཉེར་མ་མི་མངོན་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །སོ་སོར་རྟོག་པ་འདི་ནི་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་ལ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལུང་ལས། “གཏུན་ཤིང་བསླངས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གཏུན་ཤིང་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ཏེ་རྩིག་པ་ལ་གཏད་ནས་བཞག་པ་ལ་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཏུན་གྱི་སྣོད་”ཅེས་པ་ནི། གཏུན་གྱི་ཆེད་དུ་བླངས་པའི་ཤིང་གི་སྣོད་དོ། །“བར་ཆད་”ཅེས་པ་ནི། ཟས་ཀྱི་བར་ཆད་དམ། ཟས་ཀྱི་གེགས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། 181. Aggakārikanti [Pg.234] ettha kārika-saddassa bhāvavacanattā ‘‘aggakiriya’’nti atthaṃ vatvāpi yasmā kiriyaṃ dātuṃ na sakkā, tasmā dānasaṅkhātāya aggakiriyāya yuttapiṇḍapātameva idha upacārayuttiyā aggakiriyāti gahetabbanti āha paṭhamaṃ laddhapiṇḍapātantiādi. ༡༨༡. “ཕུད་དུ་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་འདིར། ཀཱ་རི་ཀ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དངོས་པོ་བརྗོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཕུད་ཀྱི་བྱ་བ་”ཞེས་དོན་བཤད་ནའང་། བྱ་བ་ཉིད་སྦྱིན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕུད་ཀྱི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པའི་བསོད་སྙོམས་ཁོ་ན། འདིར་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་ “ཕུད་ཀྱི་བྱ་བ་”ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པས། “ཐོག་མར་རྙེད་པའི་བསོད་སྙོམས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 182-3. Daṇḍamuggaranikhādanavemādīnaṃ vasenāti ettha daṇḍo nāma dīghadaṇḍo. Muggaro nāma rasso. Vemaṃ nāma tantavāyānaṃ vatthavāyanaupakaraṇaṃ, yena vītaṃ tantaṃ ghaṭṭenti. Vibhattibyattayenāti vibhattivipariṇāmena. Visesādhigamoti samādhi vipassanā ca. Visesādhigamanti lokuttaradhammapaṭilābhaṃ. Byākaritvāti ārocetvā, idañca visesassa adhigatabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Adhigatavisesā hi diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ lajjībhikkhūnaṃ avassaṃ adhigamaṃ byākaronti, adhigatavisesena pana abyākaritvāpi āhāraṃ upacchindituṃ na vaṭṭati, adhigamantarāyavinodanatthameva āhārūpacchedassa anuññātattā tadadhigame so na kātabbova. Kiṃ panādhigamaṃ ārocetuṃ vaṭṭatīti āha sabhāgānantiādi. Bhaṇḍakaṃ vā dhovantāti cīvaraṃ vā dhovantā. Dhovanadaṇḍakanti cīvaradhovanadaṇḍaṃ. ༡༨༢-༣. “དབྱུག་པ་དང་། ཐོ་བ། གཟོང་དང་། ཐགས་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་འདིར། དབྱུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབྱུག་པ་རིང་པོའོ། །ཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུང་ངུའོ། །ཐགས་ཁྲི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐགས་མཁན་རྣམས་ཀྱི་གོས་འཐག་པའི་ལག་ཆ་སྟེ། གང་གིས་བཏགས་པའི་ཐགས་སྐུད་རྣམས་གཅིག་ཏུ་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། །“རྣམ་དབྱེ་བརྗེ་བས་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་བས་སོ། །ཁྱད་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྷག་མཐོང་ངོ་། །“ཁྱད་པར་རྟོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐོབ་པའོ། །“ལུང་བསྟན་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་གསོལ་ཏེའམ། བརྗོད་དེ་ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་གསུངས་སོ། །ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི། མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་ཆོས་ལུང་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཐོབ་པས་ནི་མ་བརྗོད་པར་ཡང་ཟས་གཅོད་པར་མི་རུང་སྟེ། རྟོགས་པའི་བར་ཆད་སེལ་བའི་ཆེད་ཁོ་ནར་ཟས་གཅོད་པ་གནང་བའི་ཕྱིར། རྟོགས་པ་དེ་ཐོབ་པའི་ཚེ་ན་ཟས་གཅོད་པ་དེ་མི་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྟོགས་པའི་ཆོས་བརྗོད་པར་མི་རུང་ཞེ་ན། “སྐལ་བ་མཉམ་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“སྣོད་སྤྱད་དམ། གོས་འཁྲུ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་འཁྲུ་བའོ། །“འཁྲུ་བའི་དབྱུག་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་འཁྲུ་བའི་དབྱུག་པའོ། ། 185. Maddāpetvā pāteti, visaṅketoti yathāṇattiyā akatattā vuttaṃ, yadi pana āṇāpako maddanampi maddāpanampi sandhāya vohāravasena ‘‘madditvā pātehī’’ti vadati, visaṅketo natthīti veditabbaṃ. ‘‘Maraṇavaṇṇaṃ vā saṃvaṇṇeyyā’’ti (pārā. 171) vuttattā āha ‘‘pariyāyo nāma natthī’’ti, pariyāyena āpattimokkho na hotīti adhippāyo. Avijāyanatthāya gabbhaggahaṇato puretarameva bhesajjaṃ dentassa kucchiyaṃ uppajjitvā gabbho vinassatīti iminā adhippāyena dinne tathāmarantānaṃ vasena kammabaddho, kucchiyaṃ na uppajjissatīti iminā adhippāyena dinne uppajjitvā maratu vā mā vā, nevatthi kammabaddho. ༡༨༥. “མཉེ་རུ་བཅུག་སྟེ་ལྷུང་བར་བྱེད་ན། ཁས་བླངས་པ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བས་ཉེས་པ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། བཀའ་བསྒོས་པ་བཞིན་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་བཀའ་སྒོ་མཁན་གྱིས་མཉེ་བ་དང་མཉེ་རུ་འཇུག་པ་གཉིས་ཀ་ལ་དགོངས་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས། “མཉེས་ཏེ་ལྷུང་བར་གྱིས་ཤིག་”ཅེས་སྨྲས་ན། ཁས་བླངས་པ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཡང་ན་འཆི་བའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལྟུང་བ་ལས་ཐར་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །བུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆེད་དུ་མངལ་མ་ཆགས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ་སྨན་སྦྱིན་པ་ལ། མངལ་དུ་ཆགས་ནས་མངལ་གྱི་བུ་ཞིག་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་བསམ་པ་འདིས་བྱིན་ན། དེ་ལྟར་ཤི་བ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པར་འགྱུར་རོ། །མངལ་དུ་མི་ཆགས་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་བསམ་པ་འདིས་བྱིན་ན། ཆགས་ནས་ཤི་ཡང་རུང་མ་ཤི་ཡང་རུང་། ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ནི་གཏན་ནས་མེད་དོ། ། Sahadhammikānanti ekassa satthu sāsane sahasikkhamānadhammānaṃ, sahadhamme vā sikkhāpade sikkhanabhāvena niyuttānaṃ. Samasīlasaddhānantiādinā dussīlānaṃ bhinnaladdhikānañca akātumpi labbhatīti dasseti. Ñātakapavāritaṭṭhānatoti [Pg.235] attano tesaṃ vā ñātakapavāritaṭṭhānato. Ariyehi akatā ayuttavasena akatapubbā viññatti akataviññatti. “ཆོས་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། སྟོན་པ་གཅིག་གི་བསྟན་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསླབ་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སམ། ཡང་ན་ཆོས་མཐུན་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་སློབ་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་སོ། །“ཚུལ་ཁྲིམས་དང་དད་པ་མཚུངས་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་དང་གྲུབ་མཐའ་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་གསོ་དཔྱད་མི་བྱེད་པའང་ཐོབ་པར་སྟོན་ཏོ། །“གཉེན་འབྲེལ་དང་གདན་དྲངས་པའི་གནས་ནས་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་འམ། ཡང་ན་དེ་དག་གི་གཉེན་འབྲེལ་དང་གདན་དྲངས་པའི་གནས་ནས་སོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་མཛད་པ། མི་རིགས་པའི་དབང་གིས་སྔོན་ཆད་མ་བྱས་པའི་རིག་བྱེད་ནི་མ་བྱས་པའི་རིག་བྱེད་དོ། ། Paṭiyādiyatīti sampādiyati. Akātuṃ na vaṭṭatīti ettha dukkaṭaṃ vadanti, ayuttatāvaseneva panettha akaraṇapaṭikkhepo yutto, na āpattivasenāti gahetabbaṃ. Yāva ñātakā passantīti yāva tassa ñātakā passanti. “གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་དོ། །“མི་བྱེད་པར་མི་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་འདིར། ཉེས་བྱས་སུ་སྨྲ་སྟེ། འོན་ཀྱང་འདིར་མི་རིགས་པའི་དབང་ཁོ་ནས་མི་བྱེད་པ་བཀག་པ་ནི་རིགས་ཀྱི། ལྟུང་བའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །“ཇི་སྲིད་དུ་གཉེན་འབྲེལ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་བར་དུ་”ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྲིད་དུ་དེའི་གཉེན་འབྲེལ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་བར་དུའོ། ། Pitubhaginī pitucchā. Mātubhātā mātulo. Nappahontīti kātuṃ na sakkonti. Na yācantīti lajjāya na yācanti. ‘‘Ābhogaṃ katvā’’ti vuttattā aññathā dentassa āpattiyeva. Keci pana ‘‘ābhogaṃ akatvāpi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ bhesajjakaraṇassa pāḷiyaṃ ‘‘anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 187) evaṃ antarāpattidassanavasena sāmaññato paṭikkhittattā, aṭṭhakathāyaṃ avuttappakārena karontassa sutteneva āpatti siddhāti daṭṭhabbā, teneva aṭṭhakathāyampi ‘‘tesaññeva santaka’’ntiādi vuttaṃ. Aññesanti asālohitānaṃ, tenāha etesaṃ puttaparamparāyātiādi. Kulaparivaṭṭoti kulasmiṃ ñātiparamparā. Bhesajjaṃ karontassāti yathāvuttavidhinā karontassa, ‘‘tāvakālikaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ akatvā dentassāpi pana antarāpatti dukkaṭaṃ vinā micchājīvaṃ vā kuladūsanaṃ vā na hotiyeva, tenāha – ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotī’’ti. Ñātakānañhi santakaṃ yācitvāpi gahetuṃ vaṭṭati, tasmā tattha kuladūsanādi na siyā. Sabbapadesūti ‘‘cūḷamātuyā’’tiādīsu sabbapadesu. ཕའི་སྲིང་མོ་ནི་ཨ་ནེའོ། །མའི་སྤུན་ཟླ་ནི་ཞང་པོའོ། །“མི་ནུས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་མི་ནུས་པའོ། །“མི་སློང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་བས་མི་སློང་བའོ། །“ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གཞན་དུ་སྦྱིན་པ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར་ཡང་སྦྱིན་པར་རུང་ངོ་”ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། གསོ་དཔྱད་བྱེད་པ་ནི་ལུང་ལས། “དགེ་སློང་ཕམ་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ། །ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བའོ་”ཞེས་འདི་ལྟར་བར་གྱི་ལྟུང་བ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྤྱིར་བཀག་པའི་ཕྱིར་དང་། འགྲེལ་བཤད་ལས་མ་གསུངས་པའི་རྣམ་པས་བྱེད་པ་ལ་ནི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟུང་བ་གྲུབ་པར་བལྟ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འགྲེལ་བཤད་ལའང་ “དེ་དག་གི་ནོར་ཁོ་ན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“གཞན་དག་གི་”ཞེས་པ་ནི་ཤ་ཉེ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ “དེ་དག་གི་བུ་རྒྱུད་རིམ་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རིགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་ནང་དུ་གཉེན་གྱི་རྒྱུད་དོ། །སྨན་བྱེད་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོ་ག་བཞིན་བྱེད་པ་ལའོ། །“གནས་སྐབས་ཀྱི་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར་སྦྱིན་པ་ལའང་བར་གྱི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་མ་གཏོགས། ལོག་པའི་འཚོ་བ་འམ། རིགས་སུན་འབྱིན་པའི་ལྟུང་བ་ནི་གཏན་ནས་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “སྨན་པའི་ལས་སམ། རིགས་སུན་འབྱིན་པའི་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉེན་འབྲེལ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་ནི་བསླངས་ཏེ་བླང་བར་ཡང་རུང་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་རིགས་སུན་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འགྱུར་རོ། །“ཚིག་ཐམས་ཅད་ལ་”ཞེས་པ་ནི། “སྲུ་མོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཐམས་ཅད་ལའོ། ། Upajjhāyassa āharāmāti idaṃ upajjhāyena ‘‘mama ñātakānaṃ bhesajjaṃ āharathā’’ti āṇattehi kattabbavidhidassanatthaṃ vuttaṃ, iminā ca sāmaṇerādīnaṃ apaccāsāyapi parajanassa bhesajjakaraṇaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Vuttanayena pariyesitvāti iminā ‘‘bhikkhācāravattena vā’’ti iminā, ‘‘ñātisāmaṇerehī’’ti iminā ca vuttamatthaṃ atidisati. Apaccāsīsantenāti āgantukacorādīnaṃ karontenāpi ‘‘manussā nāma upakārakā hontī’’ti attano tehi lābhaṃ apatthayantena. Paccāsāya karontassa pana vejjakammakuladūsanādidoso hotīti adhippāyo. ‘‘Evaṃ upakāre kate sāsanaguṇaṃ [Pg.236] ñatvā pasīdanti, saṅghassa vā upakārakā hontī’’ti karaṇe pana doso natthi. Keci pana ‘‘apaccāsīsantena āgantukādīnaṃ paṭikkhittapuggalādīnampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ kattabbākattabbaṭṭhānavibhāgassaniratthakattappasaṅgato ‘‘apaccāsīsantena sabbesaṃ dātuṃ kātuñca vaṭṭatī’’ti ettakamattasseva vattabbato. Apaccāsīsanañca micchājīvakuladūsanādidosanisedhanatthameva vuttaṃ bhesajjakaraṇasaṅkhatāya imissā antarāpattiyā muccanatthaṃ āgantukacorādīnaṃ anuññātānaṃ dāneneva tāya āpattiyā muccanatoti gahetabbaṃ. Teneva apaccāsīsantenāpi akātabbaṭṭhānaṃ dassetuṃ saddhaṃ kulantiādi vuttaṃ. Pucchantīti iminā diṭṭhadiṭṭharogīnaṃ pariyāyenāpi vatvā vicaraṇaṃ ayuttanti dasseti. Pucchitassāpi pana paccāsīsantassa pariyāyakathāpi na vaṭṭatīti vadanti. “མཁན་པོའི་ཆེད་དུ་ལེན་ཏོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི། མཁན་པོས་ “བདག་གི་གཉེན་རྣམས་ལ་སྨན་ལོངས་ཤིག་”ཅེས་བཀའ་བསྒོས་པའི་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བའི་ཆོ་ག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །འདིས་ནི་དགེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྙེད་པ་ལ་རེ་བ་མེད་པར་ཡང་ཕ་རོལ་གྱི་སྐྱེ་བོ་ལ་སྨན་བྱེད་པ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཙལ་ཏེ་”ཞེས་པ་འདི་དང་། “བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཆོ་གས་སམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། “གཉེན་གྱི་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་འདིས་སྔར་བཤད་པའི་དོན་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །“རེ་བ་མེད་པས་”ཞེས་པ་ནི། གློ་བུར་དུ་འོངས་པའི་ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྨན་བྱེད་པས་ཀྱང་། “མི་རྣམས་ནི་ཕན་འདོགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་རང་གི་ཆེད་དུ་དེ་དག་ལས་རྙེད་པ་མི་འདོད་པས་སོ། །རྙེད་པ་ལ་རེ་བས་བྱེད་པ་ལ་ནི་སྨན་པའི་ལས་དང་རིགས་སུན་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“འདི་ལྟར་ཕན་བཏགས་པའི་ཚེ་བསྟན་པའི་ཡོན་ཏན་ཤེས་ནས་དད་པར་འགྱུར་རམ། ཡང་ན་དགེ་འདུན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་དུ་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “རེ་བ་མེད་པས་གློ་བུར་བ་ལ་སོགས་པ་བཀག་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལའང་སྦྱིན་པར་རུང་ངོ་”ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་གནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། “རེ་བ་མེད་པས་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱིན་པ་དང་བྱེད་པར་རུང་ངོ་”ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་སྨྲ་དགོས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའང་ལོག་པའི་འཚོ་བ་དང་རིགས་སུན་འབྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་དགག་པའི་ชེད་ཁོ་ནར་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། སྨན་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་ལྟུང་བ་འདི་ལས་ཐར་བའི་ཆེད་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། གློ་བུར་དུ་འོངས་པའི་ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པ་གནང་བའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟུང་བ་དེ་ལས་ཐར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་རེ་བ་མེད་པས་ཀྱང་མི་བྱ་བའི་གནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དད་པའི་རིགས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“འདྲི་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པས་ནི། མཐོང་ཚད་ཀྱི་ནད་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཀྱང་སྨྲས་ཏེ་རྒྱུ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དྲིས་ནའང་རྙེད་པ་ལ་རེ་བ་ཡོད་པ་ལ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་གཏམ་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ། ། Samullapesīti apaccāsīsanto evaṃ aññamaññaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesi. Ācariyabhāgoti vinayācāraṃ akopetvā bhesajjācikkhaṇena vejjācariyabhāgoti attho. Pupphapūjanatthāya sampaṭicchiyamānaṃ rūpiyaṃ attano santakattabhajanena nissaggiyamevāti āha ‘‘kappiyavasena gāhāpetvā’’ti, ‘‘amhākaṃ rūpiyaṃ na vaṭṭati, pupphapūjanatthaṃ pupphaṃ vaṭṭatī’’tiādinā paṭikkhipitvā kappiyena kammena gāhāpetvāti attho. “ཀུན་ཏུ་གླེང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། རེ་བ་མེད་པར་འདི་ལྟར་ཕན་ཚུན་གཏམ་སློང་བར་བྱེད་པའོ། །“སློབ་དཔོན་གྱི་ཆ་”ཞེས་པ་ནི། འདུལ་བའི་སྤྱོད་པ་མ་ཉམས་པར་སྨན་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྨན་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཆ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །མེ་ཏོག་གི་མཆོད་པའི་ཆེད་དུ་བླངས་པའི་དངུལ་དེ་རང་གི་ནོར་དུ་གྱུར་ན་སྤང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “རུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ལེན་དུ་བཅུག་སྟེ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བདག་ཅག་ལ་དངུལ་མི་རུང་ངོ་། །མེ་ཏོག་གི་མཆོད་པའི་ཆེད་དུ་མེ་ཏོག་ནི་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཀག་སྟེ། རུང་བའི་བྱ་བས་ལེན་དུ་བཅུག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Yadi ‘‘parittaṃ karothā’’ti vutte karonti, bhesajjakaraṇaṃ viya gihikammaṃ viya hotīti ‘‘na kātabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte pana dhammajjhesanattā anajjhiṭṭhenapi bhaṇitabbo dhammo, pageva ajjhiṭṭhenāpīti ‘‘kātabba’’nti vuttaṃ. Cāletvā suttaṃ parimajjitvāti idaṃ ‘‘parittāṇaṃ ettha pavesemī’’ti cittena evaṃ kate parittāṇā tattha pavesitā nāma hotīti vuttaṃ. Vihārato…pe… dukkaṭanti idaṃ aññātakagahaṭṭhe sandhāya vuttanti vadanti. Pādesu udakaṃ ākiritvāti idaṃ tasmiṃ dese cārittavasena vuttaṃ. Vuttañhi ‘‘tattha pāḷiyā nisinnānaṃ bhikkhūnaṃ pādesu rogavūpasamanādiatthāya udakaṃ siñcitvā parittaṃ kātuṃ suttañca ṭhapetvā ‘parittaṃ bhaṇathā’ti vatvā gacchanti. Evañhi kariyamāne yadi pāde apanenti, manussā taṃ avamaṅgalanti maññanti, rogo vā na vūpasamissatī’’ti. Tenāha ‘‘na pādā apanetabbā’’ti. Matasarīradassane viya kevalaṃ susānadassanepi ‘‘idaṃ jātānaṃ sattānaṃ khayagamanaṭṭhāna’’nti maraṇasaññā uppajjatīti [Pg.237] āha ‘‘sīvathikadassane…pe… ‘maraṇassatiṃ paṭilabhissāmā’ti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Lesakappaṃ akatvā samuppannasuddhacittena ‘‘parivāratthāya āgacchantū’’ti vuttepi gantuṃ vaṭṭati. གལ་ཏེ་ “སྲུང་སྐྱོབ་གྱིས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་པ་ན་བྱེད་ན། སྨན་བཅོས་བྱེད་པ་བཞིན་དང་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བས། “མི་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་ “སྲུང་སྐྱོབ་སྒྲོགས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་པ་ན། ཆོས་ལ་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། མ་བསྐུལ་བའི་དགེ་སློང་གིས་ཀྱང་ཆོས་སྒྲོག་པར་བྱ་ན། བསྐུལ་བ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། དེའི་ཕྱིར་ “བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “སྲུང་སྐུད་གཡོ་ཞིང་བྱུག་སྟེ་” ཞེས་པ་ནི། “སྲུང་བའི་མཐུ་འདི་ལ་བཅུག་གོ་” སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བྱས་ན། སྲུང་བའི་མཐུ་དེ་ལ་བཅུག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “གཙུག་ལག་ཁང་ལས་... ཉེས་བྱས་སོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི། གཉེན་ཚན་མ་ཡིན་པའི་ཁྱིམ་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ།། “རྐང་པ་ལ་ཆུ་བླུགས་ཏེ་” ཞེས་པ་འདི་ནི། ཡུལ་དེའི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། “ཡུལ་དེར་གྲལ་ལ་བཞུགས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་རྐང་པ་ལ། ནད་ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཆུ་བླུགས་ནས། སྲུང་སྐུད་ཀྱང་བཞག་སྟེ། ‘སྲུང་བ་སྒྲོགས་ཤིག་’ ཅེས་སྨྲས་ནས་འགྲོའོ།། དེ་ལྟར་བྱེད་པ་ན། གལ་ཏེ་རྐང་པ་ཕྱིར་བསྡུ་ན། མི་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པ་ཞིག་ཏུ་འཛིན་ཅིང་། ནད་ཀྱང་ཞི་བར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་མོ།།” དེའི་ཕྱིར་ “རྐང་པ་ཕྱིར་མི་བསྡུ་འོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། རོ་མཐོང་བ་བཞིན་དུ། དུར་ཁྲོད་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ “འདི་ནི་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་གནས་སོ་” ཞེས་འཆི་བ་དྲན་པའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། “དུར་ཁྲོད་མཐོང་བ་ན་... ‘འཆི་བ་དྲན་པ་ཐོབ་པར་བྱའོ་’ སྙམ་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་ནས་འགྲོ་བར་རིགས་སོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། གཡོ་སྒྱུའི་རྣམ་པ་མ་བྱས་པར། ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས། “འཁོར་གྱི་ཆེད་དུ་གཤེགས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་ན་ཡང་འགྲོ་བར་རིགས་སོ།། Anāmaṭṭhapiṇḍapātoti aggahitaaggo, aparibhuttoti attho. Kahāpaṇagghanako hotīti iminā dāyakehi bahubyañjanena sampādetvā sakkaccaṃ dinnabhāvaṃ dīpeti. Thālaketi saṅghike kaṃsādimaye thālake, pattopi ettha saṅgayhati. Na vaṭṭatīti iminā dukkaṭanti dasseti. Dāmarikacorassāti rajjaṃ patthentassa pākaṭacorassa. Adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti kujjhantīti sambandho. Āmisassa dhammassa ca alābhena attano parassa ca antare sambhavantassa chiddassa ca vivarassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ paṭisanthāro, so pana dhammāmisavasena duvidho. Tattha āmisapaṭisanthāraṃ sandhāya ‘‘kassa kātabbo, kassa na kātabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Āgantukassa vā…pe… kattabbo yevā’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ āgantukaṃ tāvātiādimāha. Khīṇaparibbayanti iminā agatibhāvaṃ kāruññabhājanatañca dasseti, tena ca tabbidhurānaṃ samiddhānaṃ dāyakādīnaṃ āgantukattepi dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ hoti. Taṇḍulādimhi dātabbe sati ‘‘avelāyaṃ…pe… na vattabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Apaccāsīsantenā’’ti vatvā paccāsīsanappakāraṃ dassetuṃ manussā nāmātiādi vuttaṃ. Ananuññātānaṃ pana apaccāsīsantenāpi dātuṃ na vaṭṭati saddhādeyyavinipātattā, paccāsīsāya pana sati kuladūsanampi hoti. “མ་རེག་པའི་བསོད་སྙོམས་” ཞེས་པ་ནི། ཕུད་མ་བླངས་པ་དང་། མ་སྤྱད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཀཱརྵཱཔཎ་གྱི་རིན་ཐང་དང་ལྡན་པ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པས་ནི། སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་ཚོད་མ་མང་པོ་དང་བཅས་ཏེ་ལེགས་པར་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ནས་གུས་པས་ཕུལ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།། “གཞོང་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི། དགེ་འདུན་གྱི་འཁར་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གཞོང་པ་ལའོ།། འདིར་ལྷུང་བཟེད་ཀྱང་བསྡུ་བར་བྱའོ།། “མི་རིགས་སོ་” ཞེས་པས་ནི་ཉེས་བྱས་སུ་སྟོན་ཏོ།། “ཇག་པ་ཆེན་པོ་ལ་” ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་སྲིད་འདོད་པའི་མངོན་གསལ་ཅན་གྱི་ཇག་པ་ལའོ།། མ་བྱིན་ན་ཡང་ “མི་སྦྱིན་ནོ་” ཞེས་ཁྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ཟང་ཟིང་དང་ཆོས་མ་ཐོབ་པས། བདག་དང་གཞན་གྱི་བར་དུ་བྱུང་བའི་བུ་ག་དང་གསེང་ཁ་གསོ་ཞིང་འགེགས་པ་ནི་སོ་སོར་སྐྱོང་བ་ (paṭisanthāra) ཞེས་བྱའོ།། དེ་ནི་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། དེ་ལ་ཟང་ཟིང་གི་སོ་སོར་སྐྱོང་བ་ལ་དམིགས་ནས། “སུ་ལ་བྱ་བར་འོས་པ་དང་། སུ་ལ་བྱ་བར་མི་འོས་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པ་ལ་... བྱ་བ་ཉིད་དོ་” ཞེས་མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པ་རེ་ཞིག་” ཅེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “རྒྱགས་ཕྱེ་ཟད་པ་” ཞེས་པས་ནི། ཕྱོགས་རིས་མེད་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེའི་སྣོད་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།། དེས་ན། དེ་ལས་ལྡོག་པའི་འབྱོར་ལྡན་གྱི་སྦྱིན་བདག་སོགས་ནི། གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པ་ཡིན་ན་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།། འབྲས་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ཡོད་བཞིན་དུ། “དུས་མ་ཡིན་པ་ལ་... མི་སྨྲའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “རེ་བ་མེད་པས་སོ་” ཞེས་གསུངས་ནས། རེ་བ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “མི་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་གནང་བ་མ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་ནི། རེ་བ་མེད་པར་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། དད་པས་ཕུལ་བའི་དངོས་པོ་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ།། རེ་བ་ཡོད་ན་ནི་ཁྱིམ་སུན་འབྱིན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ།། Ubbāsetvāti samantato tiyojanaṃ vilumpante manusse palāpetvā. Varapotthakacittattharaṇanti anekappakāraitthipurisādiuttamarūpavicittaṃ attharaṇaṃ. “སྐྲོད་དེ་” ཞེས་པ་ནི། མཐའ་སྐོར་དུ་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་ས་ཆར་འཕྲོག་བཅོམ་བྱེད་པའི་མི་རྣམས་བྲོས་སུ་བཅུག་སྟེའོ།། “རི་མོ་བྲིས་པའི་གདན་ཁྱད་པར་ཅན་” ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པ་དུ་མའི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་མཆོག་གིས་བཀྲ་བའི་གདན་ནོ།། 187. Sattarasavaggiyesu pubbe ekassa aṅgulipatodakena māritattā sesesu soḷasajanesu udaraṃ āruhitvā nisinnamekaṃ ṭhapetvā ‘‘sesāpi pannarasa janā’’ti vuttaṃ. Adūhalapāsāṇā viyāti adūhale āropitapāsāṇā viya. Kammādhippāyāti tajjanīyādikammakaraṇādhippāyā. ༡༨༧. བཅུ་བདུན་སྡེ་རྣམས་ལས། སྔོན་དུ་གཅིག་ནི་མཛུབ་མོས་ཀྱི་ལི་བཏབ་པས་བསད་པའི་ཕྱིར། ལྷག་མ་བཅུ་དྲུག་པོ་ལས། དགེ་སློང་གི་ལྟོ་བར་བཞོན་ནས་འདུག་པ་གཅིག་མ་གཏོགས་པར། “ལྷག་མ་བཅོ་ལྔ་པོ་ཡང་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “སྒྱོགས་རྡོ་བཞིན་དུ་” ཞེས་པ་ནི། སྒྱོགས་ལ་བཞག་པའི་རྡོ་བཞིན་ནོ།། “ལས་ཀྱི་བསམ་པ་ཅན་” ཞེས་པ་ནི། བསྡིགས་པའི་ལས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའི་བསམ་པ་ཅན་ནོ།། Āvāhetvāti [Pg.238] āvisāpetvā. Rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindantīti tasmiṃ piṭṭhādimaye rūpe amanussaṃ āvāhetvā tassa hatthapādādīni chindanti. Sakkaṃ devarājānaṃ māreyyāti idaṃ sambhāvanavasena vuttaṃ. Na hi tādisā mahānubhāvā yakkhā satthaghātārahā honti devāsurayuddhepi tesaṃ satthappahārena maraṇābhāvā. “བཀུག་སྟེ་” ཞེས་པ་ནི། ཞུགས་སུ་བཅུག་སྟེའོ།། “གཟུགས་བྱས་ཏེ་རྐང་防སོགས་གཅོད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། ཕྱེ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གཟུགས་དེ་ལ་མི་མ་ཡིན་པ་བཀུག་ནས། དེའི་རྐང་ལག་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ།། “ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ཡང་གསོད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་打འདི་ནི། ཆེ་བར་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར་དེ་ལྟ་བུའི་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བའི་གནོད་སྦྱིན་རྣམས་ནི། མཚོན་ཆས་བསད་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་གཡུལ་སྤྲོད་པ་ན་ཡང་། དེ་དག་ལ་མཚོན་ཆས་བསྣུན་པས་འཆི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 188. Pahāro na dātabboti sambandho. Amanussaṃ kodhacittena paharantassa dukkaṭameva. Cikicchādhippāyena paharantassa anācāroti gahetabbo. Tālapaṇṇaṃ…pe… bandhitabbanti amanussā tālapaṇṇabandhanena palāyantīti katvā vuttaṃ, idañca gihīnaṃ vejjakammavasena kātuṃ na vaṭṭati. ༡༨༨. “བརྡེག་པར་མི་བྱའོ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། མི་མ་ཡིན་པ་ལ་ཁྲོ་བའི་སེམས་ཀྱིས་བརྡེག་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ།། གསོ་བའི་བསམ་པས་བརྡེག་པ་ལ་ནི་སྤྱོད་པ་ངན་པ་ (anācāra) ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། “ཏཱ་ལའི་ལོ་མ་... བཅིང་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ནི། མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཏཱ་ལའི་ལོ་མ་བཅིངས་པས་འབྲོས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས་གསུངས་སོ།། འདི་ཡང་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྱེད་པར་མི་རིགས་སོ།། 189. Yo rukkhena otthatopi na maratītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ bhūtagāmasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ sayameva vakkhati, taṃ tattheva gahetabbaṃ. ༡༨༩. “ཤིང་གིས་གནོན་ཀྱང་མི་འཆི་བ་གང་ཡིན་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གང་ཡོད་པ་དེ། འགྲོ་བ་ས་བོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་པ་ (Bhūtagāmasikkhāpada-aṭṭhakathā) རུ་འགྲེལ་པ་མཁན་ཉིད་ཀྱིས་གསུང་བར་འགྱུར་བས། དེ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བཟུང་བར་བྱའོ།། 190. Dabbūpakaraṇānīti kehici chinditvā ṭhapitāni sapariggahitāni sandhāya vuttaṃ. Tattha hi ṭhānācāvanābhāvena vināsādhippāyassa dukkaṭaṃ vuttaṃ. Khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti sukkhatiṇādīsu aggikaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, allesu pana kīḷādhippāyenapi karontassa pācittiyameva. Paṭipakkhabhūto, paṭimukhaṃ gacchanto vā aggi paṭaggi, tassa allatiṇādīsupi dānaṃ anuññātaṃ, taṃ dentena dūrato āgacchantaṃ dāvaggiṃ disvā vihārassa samantato ekakkhaṇe adatvā ekadesato paṭṭhāya vihārassa samantato saṇikaṃ jhāpetvā yathā mahantopi aggi vihāraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti, evaṃ vihārassa samantā abbhokāsaṃ katvā paṭaggi dātabbo, so dāvaggino paṭipathaṃ gantvā ekato hutvā tena saha nibbāti. Parittakaraṇanti samantā rukkhatiṇādicchedanaparikhākhaṇanādiārakkhakaraṇaṃ, tenāha tiṇakuṭikānaṃ samantā bhūmitacchanantiādi. ༡༩༠. “རྒྱུ་དང་ཡོ་བྱད་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི། ཁ་ཅིག་གིས་བཅད་དེ་བཞག་པའི་བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ནི་གནས་ལས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། འཇིག་པར་འདོད་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་གསུངས་སོ།། “རྩེད་མོའི་བསམ་པས་ཀྱང་ཉེས་བྱས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། རྩྭ་སྐམ་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེ་གཏོང་བ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། རྩྭ་རློན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་རྩེད་མོའི་བསམ་པས་ཀྱང་མེ་གཏོང་བའི་དགེ་སློང་ལ་ལྟུང་བྱེད་ (pācittiya) ཉིད་དོ།། ཕྱོགས་ལྷག་གམ་ཁ་གཏད་དུ་འགྲོ་བའི་མེ་ནི་ “མེ་བསུ་” (paṭaggi) ཞེས་བྱའོ།། དེ་ནི་རྩྭ་རློན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་གཏོང་བར་གནང་ངོ་།། མེ་བསུ་དེ་གཏོང་བའི་དགེ་སློང་གིས་ནི། རྒྱང་རིང་པོ་ནས་འོང་བའི་ནགས་ཚལ་གྱི་མེ་མཐོང་ནས། གཙུག་ལག་ཁང་གི་མཐའ་སྐོར་ཀུན་ཏུ་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་གཏོང་བར། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བརྩམས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་དལ་གྱིས་བསྲེགས་ནས། ནགས་ཚལ་གྱི་མེ་ཆེན་པོ་ཡིན་ན་ཡང་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་མི་སླེབས་པ་ལྟར། དེ་ལྟར་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་ས་སྟོང་བྱས་ནས་མེ་བསུ་གཏོང་བར་བྱའོ།། མེ་བསུ་དེ་ནི་ནགས་ཚལ་གྱི་མེའི་ལམ་དུ་སོང་ནས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་ཏེ། ནགས་མེ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཞི་བར་འགྱུར་རོ།། “སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་” ཞེས་པ་ནི། མཐའ་སྐོར་གྱི་ཤིང་དང་རྩྭ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པ་དང་། འོབས་དོང་འབྲུ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ལའོ།། དེའི་ཕྱིར་ “རྩྭའི་སྤྱིལ་བུའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ས་གཞི་འབྲད་པ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 191. Khettameva otiṇṇattā pārājikanti dvīsu ekassāpi antogadhattā ‘‘dvīhī’’ti vuttakhette ekassāpi otiṇṇattā pārājikaṃ, ‘‘dvīhi eva mārehi na ekenā’’ti niyamite pana ekeneva mārite natthi pārājikanti vadanti, evaṃ dve eva purisātiādīsupi. Pubbe katasīsacchedapayogato añño payogo jīvitindriyupacchedako na upalabbhati, paṭhamena payogenassa [Pg.239] jīvitindriyaṃ upacchijjatīti ‘‘sīsacchedakassā’’ti vuttaṃ, yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ ‘‘jīvitindriyassa avijjamānattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, taṃ akāraṇaṃ jīvitindriyasannissitacittasantatiṃ vinā ukkhipanasannirujjhanādivasappavattassa gamanassa asambhavato. Na hi vāyuvegena paṇṇapaṭādayo viya kāyo gacchati, na ca ukkhipane pavattāva cittajaviññattiādayova nikkhipanādinopi hetubhūtāti sakkā vattuṃ vicchinditvā pavattanato. Pubbe anāhitavegāpi hi kāci sarīsapajāti dvidhā chinnā chedanamattā dvīhi vibhāgehi katipayakkhaṇaṃ dvīsu disāsu gacchati, tattha ca yasmiṃ bhāge hadayavatthu tiṭṭhati, tatraṭṭhaṃ pañcadvārāvajjanacittaṃ dvīsupi bhāgesu kāyappasāde ghaṭṭitaṃ phoṭṭhabbaṃ ālambitvā uppajjati, tato tadārammaṇameva yathārahamekasmiṃ bhāge ekadā aññasmiṃ aññadāti evaṃ pariyāyena kāyaviññāṇaṃ uppajjati, tato hadayavatthusmiṃyeva sampaṭicchanādivīthicittāni bhavaṅgantaritāni manodvāravīthiviññāṇāni ca viññattijanakāni uppajjanti, ye hi ubhayabhāgā gacchanti vā calanti vā phandanti vā. Cittassa pana lahuparivattiyā ekakkhaṇe ubhayabhāgāpi calantā viya upaṭṭhahanti, seyyathāpi nāma kukkuḷādinarakesu nimuggasakalasarīrassa sattassa ekasmiṃ khaṇe sakalasarīrepi kāyaviññāṇadukkhaṃ uppajjamānaṃ viya upaṭṭhāti, evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ, tato pana yasmiṃ bhāge jīvitindriyaṃ sasesakammajarūpaṃ nirujjhati, tattha kāyaviññāṇaṃ nappavattati, hadayavatthusahitabhāgeyeva yāva jīvitindriyanirodhā pavattati. ༡༩༡. “ཡུལ་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕམ་པའོ་” ཞེས་པ་ནི། གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་གཅིག་ཀྱང་འདུས་པའི་ཕྱིར། “གཉིས་ཀྱིས་སོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཡུལ་དུ། གཅིག་གིས་བརྡེག་པས་ཤི་ཡང་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ།། “གཉིས་ཀྱིས་ཁོ་ནས་གསོད་ཅིག གཅིག་གིས་མ་གསོད་ཅིག་” ཅེས་ངེས་པར་བྱས་པ་ན། གཅིག་ཁོ་ནས་བསད་ན་ཕམ་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ།། “སྐྱེས་པ་གཉིས་ཁོ་ན་” ཞེས་སོགས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། སྔོན་དུ་བྱས་པའི་མགོ་བོ་གཅོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལས་གཞན་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་རྙེད་དེ། སྦྱོར་བ་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཆད་པའི་ཕྱིར། “མགོ་བོ་གཅོད་པ་པོ་ལའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་སཱ་རཏྠདཱི་པནཱི་ལས། “སྲོག་གི་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་རྒྱུ་མཚན་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་མེད་པར། རྐང་པ་འདེགས་པ་དང་འཇོག་པ་དང་གོམ་པ་སྤོ་བ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་རླུང་གི་ཤུགས་ཀྱིས་ལོ་མ་དང་རས་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ལུས་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ནོ།། རྐང་པ་འདེགས་པ་ལ་བྱུང་བའི་སེམས་ལས་སྐྱེས་པའི་རིག་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་རྐང་པ་འཇོག་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲ་མི་ནུས་ཏེ། ཆད་ཅིང་ཆད་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་སྔོན་དུ་ཤུགས་མ་བླངས་པ་ཡིན་ན་ཡང་། ལྕེ་གཉིས་པའི་རིགས་ (སྦྲུལ་གྱི་རིགས་) ཁ་ཅིག་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བཅད་པ་ན། བཅད་མ་ཐག་ཏུ་དུམ་བུ་གཉིས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་མ་འགའ་ཞིག་གི་རིང་ལ་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་འགྲོའོ།། དེ་ལ་ཡང་དུམ་བུ་གང་ལ་སྙིང་གི་གཞི་ (hadayavatthu) གནས་པ་དེར། དུམ་བུ་གཉིས་ཀའི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་རེག་པའི་རེག་བྱ་ལ་དམིགས་ནས། སྒོ་ལྔ་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སེམས་སྐྱེའོ།། དེའི་རྗེས་སུ་རེག་བྱ་དེ་ཉིད་དམིགས་ཡུལ་དུ་བྱས་པའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ། རེས་འགའ་དུམ་བུ་གཅིག་ལ། རེས་འགའ་དུམ་བུ་གཞན་ལ་ཞེས་དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་སྐྱེའོ།། དེའི་རྗེས་སུ་སྙིང་གི་གཞི་ཉིད་ལ་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པའི་སེམས་རྣམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྒོའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རིག་བྱེད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སྐྱེའོ།། གང་གི་ཕྱིར་དུམ་བུ་གཉིས་ཀ་འགྲོ་བའམ། གཡོ་བའམ། འགུལ་བར་བྱེད་དོ།། སེམས་མྱུར་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་དུམ་བུ་གཉིས་ཀ་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་ངོ་།། དཔེར་ན། ཐལ་ཚན་གྱི་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་ལུས་ཐམས་ཅད་བྱིང་བའི་སེམས་ཅན་ལ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དཔེ་འདི་གྲུབ་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། དེའི་རྗེས་སུ་དུམ་བུ་གང་ལ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྲོག་གི་དབང་པོ་འགག་པ་ན། དེར་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འཇུག་གོ། སྙིང་གི་གཞི་དང་བཅས་པའི་དུམ་བུ་ཉིད་ལ་ནི། སྲོག་གི་དབང་པོ་མ་འགགས་ཀྱི་བར་དུ་འཇུག་གོ། Nanu narakādīsu ekābaddhe sarīre sabbattha pariyāyena kāyaviññāṇasamuppatti yuttā hotu, dvidhā hutvā vicchinne pana bhāgadvaye kathanti? Nāyaṃ doso. Sarīre hi ekābaddhatā nāma paramatthadhammabyatirittā kāci natthi paravādīnaṃ avayavīādi viya, kammādiekakāraṇapuñjāyattatāya bahūnaṃ sahuppattiyeva ekābaddhatā. Tattha ca satthappahārādiviruddhapaccayopanipātena vibhinnānampi kammādiekakāraṇānaṃ puñjāyattatā na vigacchati, yāva sā na vigacchati, tāva avicchinnāva tattha viññāṇappavatti. Vibhinnānaṃ pana kammajarūpānaṃ aññesañca sesatisantatirūpānañca upatthambhanabhāvena ciraṃ pavattituṃ na sakkonti, yāva ca dharanti, tāva viññāṇapaccayā honti, viññāṇena ca tesaṃ [Pg.240] calanagamanādidesantaruppatti. Tasmā kabandhassapi dhāvakkhaṇe saviññāṇajīvitindriyaṃ attheva, tañca sīsacchedakappayogeneva sīghaṃ patati, tato aññappayogassa sarīre visesuppādanato puretarameva paṭhameneva kiccanipphattito sīsacchedakasseva kammabaddhoti gahetabbo. Evarūpānīti kabandhavatthusadisāni. Imassa vatthussāti āghātanavatthussa. Atthadīpaneti ekena purisena payogena vā māritatāsaṅkhātassa atthassa dīpane. གལ་ཏེ་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་འབྲེལ་བ་གཅིག་པའི་ལུས་ལ་ནི། ཐམས་ཅད་དུ་རིམ་གྱིས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་རིགས་པར་འགྱུར་ན། དུམ་བུ་གཉིས་སུ་ཆད་དེ་སོ་སོར་སོང་བ་ལ་ནི་ཇི་ལྟར་རིགས་ཤེ་ན། སྐྱོན་འདི་མེད་དོ།། འདི་ལྟར་ལུས་ལ་འབྲེལ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དོན་དམ་པའི་ཆོས་ལས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དེ། ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་ (avayavī) ལ་སོགས་པ་མེད་པ་བཞིན་ནོ།། ལས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པའི་ཚོགས་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མང་པོ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཉིད་ནི་འབྲེལ་བ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ལ་མཚོན་ཆས་བསྣུན་པ་སོགས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཕྲད་པས་དུམ་བུར་བཅད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་། ལས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པའི་ཚོགས་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་མི་འདོར་རོ།། ཇི་སྲིད་དེ་མི་འདོར་བ་དེ་སྲིད་དུ། དེ་ལ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་གོ། འོན་ཀྱང་སོ་སོར་སོང་བའི་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་རྣམས་དང་། གཞན་པའི་ལྷག་མ་རྒྱུན་གསུམ་གྱི་གཟུགས་རྣམས་ནི། ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་རྒྱབ་རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་མི་ནུས་སོ།། ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ།། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབང་གིས་དེ་དག་གཡོ་བ་དང་འགྲོ་བ་སོགས་ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་མགོ་བོ་ཆད་པའི་རོ་ལའང་བྲོས་པའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།། དེ་ཡང་མགོ་བོ་གཅོད་པའི་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་མྱུར་དུ་འགག་པར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་གཞན་གྱིས་ལུས་ལ་ཁྱད་པར་མ་བསྐྱེད་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་དུ། སྦྱོར་བ་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། མགོ་བོ་གཅོད་པ་པོ་ཉིད་ལ་ལས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། “འདི་ལྟ་བུ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི། མགོ་བོ་ཆད་པའི་གནས་སྐབས་དང་མཚུངས་པ་རྣམས་སོ།། “གཞི་འདིའི་” ཞེས་པ་ནི། གསོད་པའི་གཞིའོ།། “དོན་སྟོན་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་པ་གཅིག་གམ་སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་བསད་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པའི་དོན་སྟོན་པ་ལའོ།། 192. Pānaparibhogena vaṭṭatīti sambandho. Evaṃ pana vuttattā ‘‘loṇasovīrakaṃ yāmakālika’’nti keci vadanti, keci pana ‘‘gilānānaṃ pākatikameva, agilānānaṃ pana udakasambhinna’’nti vuttattā ‘‘guḷaṃ viya sattāhakālika’’nti. ༡༩༢. “བཏུང་བའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཁ་ཅིག་ནི་“ཚྭ་དང་སྐྱུར་རྩི་ནི་ཐུན་ཚོད་ཀྱི་དུས་ཅན་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་“ནད་པ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་རུང་ལ། ནད་མེད་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཆུ་དང་བསྲེས་ཏེ་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “བུ་རམ་བཞིན་དུ་ཞག་བདུན་གྱི་དུས་ཅན་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲའོ། ། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ནི་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཊཱི་ཀཱ་ཐེ་ཚོམ་རྣམ་སེལ་ལས་སོ། ། Tatiyapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཕམ་པ་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། 4. Catutthapārājikaṃ ༤. ཕམ་པ་བཞི་པའོ། ། Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā ཆུ་བོ་བགྒུ་མུ་དཱའི་འགྲམ་གྱི་དགེ་སློང་གི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 193. Adhiṭṭhemāti saṃvidahāma. Iriyāpathaṃ saṇṭhapetvāti padhānānurūpaṃ katvā. Anāgatasambandhe pana asatīti bhāsito bhavissatīti pāṭhasesaṃ katvā anāgatasambandhe asati. Bhāsitoti atītavacanaṃ kathaṃ anāgatavacanena sambandhamupagacchatīti āha lakkhaṇaṃ panātiādi. Īdise hi ṭhāne dhātusambandhe paccayāti iminā lakkhaṇena dhātvatthasambandhe sati ayathākālavihitāpi paccayā sādhavo bhavantīti saddasatthavidū vadanti. ༡༩༣. “ལྷག་པར་གནས་སོ”ཞེས་པ་ནི་བཤམ་མོ། །“སྤྱོད་ལམ་བརྟན་པོར་བྱས་ཏེ”ཞེས་པ་ནི་སྤོང་བ་དང་མཐུན་པར་བྱས་ནས་སོ། །“མ་འོངས་པའི་འབྲེལ་བ་མེད་ན་ནི”ཞེས་པ་ནི། “བཤད་པར་འགྱུར་རོ”ཞེས་ཚིག་ལྷག་མ་བསྣན་ནས། མ་འོངས་པའི་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཚེ། “བཤད་ཟིན”ཞེས་པའི་འདས་ཚིག་ནི་ཇི་ལྟར་མ་འོངས་པའི་ཚིག་དང་འབྲེལ་བར་འགྱུར་རམ་སྙམ་ནས། “མཚན་ཉིད་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟ་བུའི་གནས་སུ་ནི། “བྱ་བའི་ཚིག་གི་འབྲེལ་བ་ལ་རྐྱེན་རྣམས་སོ”ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་འདིས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚེ། དུས་དང་མི་མཐུན་པར་སྦྱར་བའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྒྲ་རིག་པ་རྣམས་སྨྲའོ། ། 194. Vaṇṇavāti iminā abhinavuppannavaṇṇatā vuttā. Pasannamukhavaṇṇāti iminā mukhavaṇṇassa atipaṇītatā vuttā. Vippasannacchavivaṇṇāti iminā pakatisarīravaṇṇasseva yathāvuttanayena vippasannatā vuttā. Yasmā indriyānaṃ upādārūpattā nissayavaseneva pīṇananti āha ‘‘abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā’’ti. Pañcappasādānaṃ viya hadayarūpassāpi paripuṇṇatā vuttāyevāti [Pg.241] āha ‘‘manacchaṭṭhānaṃ indriyāna’’nti. Uddesaṃ paripucchaṃ anuyuñjantā imaṃ sarīrasobhaṃ neva pāpuṇiṃsūti sambandho. Yathā tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Catucakkanti ettha pavattanaṭṭhena iriyāpathova cakkanti vutto. ༡༩༤. “མདོག་བཟང་པོ”ཞེས་པས་ནི་གསར་དུ་སྐྱེས་པའི་མདོག་ཉིད་གསུངས་སོ། །“བཞིན་གྱི་མདོག་དང་ལྡན་པ”ཞེས་པས་ནི་བཞིན་གྱི་མདོག་ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། །“པགས་པའི་མདོག་ཤིན་ཏུ་དང་བ”ཞེས་པས་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་ཀྱི་མདོག་ཉིད་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤིན་ཏུ་དང་བ་ཉིད་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམས་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཡིན་པས་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་ཁེངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “གནས་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར”ཞེས་གསུངས་སོ། །དང་བ་ལྔ་པོ་བཞིན་དུ་སྙིང་གི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་གསུངས་ཟིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། “ཡིད་དྲུག་པ་ཅན་གྱི་དབང་པོ་རྣམས”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཁ་ཏོན་དང་ཡོངས་སུ་འདྲི་བ་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་མཛེས་པ་འདི་ནི་མ་ཐོབ་བོ”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“ཇི་ལྟར་དེ་”ཞེས་པ་འདིར་“ཏཾ”ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མོ། །“འཁོར་ལོ་བཞི”ཞེས་པ་འདིར་འཇུག་པའི་དོན་གྱིས་སྤྱོད་ལམ་ཉིད་ལ་འཁོར་ལོ་ཞེས་བཤད་དོ། ། 195. Upalabbhantīti dissanti, ñāyantīti attho. Pacantoti pīḷento, gehādīni vā sayaṃ ḍahanto, aññehi vā pācento. Uddhateti uddhaccapakatike. Unnaḷeti uggatanaḷasadisena uggatatucchamānena sahite. Capaleti pattacīvaramaṇḍanādinā cāpallena yutte. Mukhareti kharavacane. Pākatindriyeti asaṃvutattā gihikāle viya pakatiyaṃ ṭhitindriye. Iriyāpathasaṇṭhapanādīnīti ādi-saddena paccayapaṭisevanasāmantajappānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Paramasallekhavuttīhi mahāariyavaṃsehi bhikkhūhi nivutthasenāsanāni lokasammatasenāsanāni nāma. Paripācetunti vimhāpanavasena pariṇāmetuṃ. Bhikkhācāre asampajjamāneti idaṃ janapadacārikaṃ carantīti iminā sambandhitabbaṃ, na pana pāḷiṃ vācentotiādīhi, tāni pana padāni attano nirantaravāsaṭṭhānepi janapadesupi kattabbakiccadassanavasena vuttāni, tāni ca te vattasīsena karonti, na lābhanimittaṃ, tenāha tantītiādi. Kicchenāti imasseva vevacanaṃ kasirenāti. Tadubhayampi pāramīpūraṇavāyāmaṃ sandhāya vuttaṃ. Sādhāraṇaparikkhārabhāvenāti saṅghikaparikkhārabhāvena. Tathābhāvato thenetvāti avissajjiyaavebhaṅgiyabhāvato thenetvā, na ṭhānācāvanavasenāti adhippāyo, tenāha ‘‘kuladūsakadukkaṭaṃ āpajjatī’’ti. Asantanti imassa abhūtanti idaṃ kāraṇavacanaṃ, anuppannattā avijjamānanti attho. Kitavassevāti kitavassa sakuṇagahaṇamiva. Kerāṭikassāti saṭhassa. Samaṇoti gottamattaṃ anubhonti dhārentīti gotrabhuno, nāmamattasamaṇāti attho. Dujjānaparicchedanti anantadukkhattā ‘‘ettakaṃ dukkha’’nti saṅkhyāvasena paricchinditvā ñātuṃ sabbaññutaññāṇenāpi dukkaraṃ, na pana sarūpavasena ñātuṃ buddhañāṇassa avisayabhāvā. ༡༩༥. “དམིགས་སོ”ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བའམ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“སྲེག་པ”ཞེས་པ་ནི་གཙེས་པའམ། ཡང་ན་ခང་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྲེག་པའམ། གཞན་གྱིས་སྲེག་ཏུ་འཇུག་པའོ། །“རྒོད་པ”ཞེས་པ་ནི་རྒོད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམས་ལའོ། །“འདམ་བུ་ལྟར་གྱེན་དུ་འགྲེང་བ”ཞེས་པ་ནི་གྱེན་དུ་འགྲེང་བའི་འདམ་བུ་དང་མཚུངས་པའི་གྱེན་དུ་འཕྱུར་བའི་ང་རྒྱལ་གསོབ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལའོ། །“གཡོ་བ”ཞེས་པ་ནི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་རྒྱན་པར་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་གཡོ་བ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལའོ། །“ཁ་དྲག་པ”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་རྣམས་ལའོ། །“དབང་པོ་མ་བསྡམས་པ”ཞེས་པ་ནི་མ་བསྡམས་པའི་ཕྱིར་ཁྱིམ་པའི་དུས་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་དབང་པོ་ཅན་རྣམས་ལའོ། །“སྤྱོད་ལམ་བརྟན་པོར་བྱེད་པ་ལ་སོགས”ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སོགས་པས་ནི་ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་པ་དང་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་དུ་སྨྲ་བ་རྣམས་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་འཚོ་བ་ཅན་གྱི་འཕགས་པའི་རིགས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པའི་གནས་མལ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་བཀུར་བའི་གནས་མལ་ཞེས་བྱའོ། །“ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི་ངོ་མཚར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གཞོལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“བསོད་སྙོམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མ་འགྲུབ་པའི་ཚེ”ཞེས་པ་འདི་ནི་“ཡུལ་འཁོར་དུ་རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ”ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱ་ཞིང་། “ལུང་ཀློག་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་པ་སོགས་དང་ནི་མི་སྦྱར་རོ། །ཚིག་དེ་དག་ནི་རང་གི་རྟག་ཏུ་གནས་པའི་ས་ཆ་དང་ཡུལ་འཁོར་རྣམས་སུ་བྱ་བའི་ལས་བསྟན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། རྙེད་པའི་ཕྱིར་དུ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་“རྒྱུད་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཚེགས་ཀྱིས”ཞེས་པ་འདིའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་“དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱིས”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་དོ། །དེ་གཉིས་ཀའང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཐུན་མོང་གི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས། “དེ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་ལས་བརྐུས་ནས”ཞེས་པ་ནི་གཏོང་དུ་མི་རུང་བ་དང་བགོ་བཤའ་རྒྱག་ཏུ་མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ལས་བརྐུས་ནས་ཏེ། གནས་ནས་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཁྱིམ་སུན་འབྱིན་པའི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་ཕོག་གོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“མེད་པ”ཞེས་པ་འདིའི་རྒྱུ་ཚིག་ནི་“མ་བྱུང་བ”ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལ། མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མི་གནས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཡོ་ཅན་བཞིན་དུ”ཞེས་པ་ནི་གཡོ་ཅན་གྱིས་བྱ་འཛིན་པ་བཞིན་ནོ། །“ཟོལ་སྦྱོར་ཅན་གྱི”ཞེས་པ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་གྱིའོ། །“དགེ་སློང་”ཞེས་པའི་རིགས་ཙམ་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞིང་འཛིན་པའི་ཕྱིར་“རིགས་ཙམ་འཛིན་པ”ཞེས་བྱ་ལ། མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སློང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཤེས་དཀའ་བའི་མཚམས་ཅན”ཞེས་པ་ནི་མཐའ་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། “སྡུག་བསྔལ་ནི་འདི་ཙམ་མོ”ཞེས་གྲངས་ཀྱི་དབང་གིས་བཅད་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་པར་དཀའ་ལ། རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དཀའ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། Adhimānavatthuvaṇṇanā མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 196. Arahatteti aggaphale. Ñāṇacakkhunāti paccavekkhaṇañāṇasaṅkhātena cakkhunā, atha vā phalacittasampayutteneva ñāṇacakkhunā. Attanā sampayuttenāpi [Pg.242] hi ñāṇena asammohato sayaṃ diṭṭhaṃ nāma hoti, tathā tasmiṃ adiṭṭheti attho. Sabbesaṃ kilesānaṃ pahāyakavasena ājānāti, samantato sabbena vā pakārena jānātīti ‘‘aññā’’ti aggamaggo vuccati, tadupacārena pana tapphalampīti āha ‘‘aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsū’’ti. Antarā ṭhapetīti sekhabhūmiyaṃ adhimāno ṭhapeti. Kilesasamudācāraṃ apassantoti purimamaggattayavajjhānaṃyeva kilesānaṃ vasena vuttaṃ, na bhavarāgādīnaṃ. ༡༩༦. “དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ”ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་མཆོག་ལའོ། །“ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས”ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་བགྲང་བའི་སྤྱན་གྱིས་སམ། ཡང་ན་འབྲས་བུའི་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་སོ། །རང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀྱང་མ་རྨོངས་པའི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་མ་མཐོང་བཞིན་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པའམ། ཀུན་ནས་སམ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ལམ་མཆོག་ལ་“ཀུན་ཤེས”ཞེས་བྱ་ལ། དེའི་ཉེ་བར་བཏགས་པས་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ལའང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཀུན་ཤེས་པ་ལུང་བསྟན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལུང་བསྟན་ཏོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བར་དུ་འཇོག་གོ”ཞེས་པ་ནི་སློབ་པའི་ས་ལ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་འཇོག་གོ། །“ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་མ་མཐོང་བ”ཞེས་པ་ནི་སྔ་མའི་ལམ་གསུམ་གྱིས་གཞོམ་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། སྲེད་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་མ་གསུངས་སོ། ། Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā རྣམ་འབྱེད་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 197. Pakatimanussehi uttaritarānaṃ buddhādiuttamapurisānaṃ adhigamadhammo uttarimanussadhammoti āha uttarimanussānantiādi. Pāḷiyaṃ (pārā. 198) ‘‘atthi ca me ete dhammā mayī’’ti ettha meti idaṃ padapūraṇamattaṃ. Adhigantabbato adhigamasaṅkhātassa jhānādino pucchā adhigamapucchā, sā ca jhānādīsu sāmaññato pavattāti idāni tattha paṭhamajjhānaṃ vā dutiyādīsu aññataraṃ vā tatthāpi kasiṇādiārammaṇesu kataramārammaṇaṃ jhānaṃ vā lokuttaresu ca sotāpattimaggaṃ vā sakadāgāmimaggādīsu aññataraṃ vā tatthāpi suññatavimokkhaṃ vā appaṇihitavimokkhādīsu aññataraṃ vāti evaṃ paccekaṃ bhedaniddhāraṇavasena pucchanākāraṃ dassetuṃ pāḷiyaṃ (pārā. 198) ‘‘puna katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti ayaṃ pucchā dassitāti daṭṭhabbā, tenāha paṭhamamaggādīsūtiādi. Yāya anukkamapaṭipattiyā lokuttaro adhigamo āgacchati, sā pubbabhāgapaṭipatti āgamanapaṭipadā. Na sujjhatīti pucchiyamāno paṭipattikkamaṃ ullaṅghitvā katheti. Apanetabboti tayā vuttakkamenāyaṃ na sakkā adhigantunti adhigatamānato apanetabbo. Sannihitesu kappiyesupi catūsu paccayesu alaggattā ‘‘ākāse pāṇisamena cetasā’’ti vuttaṃ. Vuttasadisaṃ byākaraṇaṃ hotīti yojanā. Khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti suvikkhambhitakilesattā. Idañca arahattaṃ paṭijānantassa vasena vuttaṃ, tenāha khīṇāsavassa nāmātiādi. Evaṃ suvikkhambhitakilesassa vattanasekkhadhammapaṭijānanaṃ iminā bhayuppādanena, ambilādidassane kheḷuppādādinā ca na sakkā vīmaṃsituṃ, tasmā tassa vacaneneva taṃ saddhātabbaṃ. Ayaṃ bhikkhu sampannabyākaraṇoti [Pg.243] idaṃ na kevalaṃ abhāyanakameva sandhāya vuttaṃ ekaccassa sūrajātikassa puthujjanassāpi abhāyanato, rajjanīyārammaṇānaṃ badarasāḷavādiambilamaddanādīnaṃ upanayanepi kheḷuppādāditaṇhāpavattarahitaṃ sabbathā susodhitameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. ༡༩༧. ཕལ་པའི་མི་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ཆོས་ནི་མིའི་ཆོས་བླ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “མིའི་ཆོས་བླ་མ་རྣམས”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ལུང་ལས། “ང་ལ་ཆོས་འདི་དག་ཡོད་དོ”ཞེས་པ་འདིར་“མེ”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཁ་སྐོང་བ་ཙམ་མོ། །རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྟོགས་པ་རུ་བགྲང་བའི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་འདྲི་བ་ནི་རྟོགས་པ་འདྲི་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་འཇུག་གོ། །ད་ནི་དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོའམ། གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བའམ། དེར་ཡང་ཟད་པར་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་རྣམས་ལས་དམིགས་པ་གང་གི་བསམ་གཏན་ནམ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ལས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་མམ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བའམ། དེར་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པའམ། སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བ་ཐོབ་བམ་ཞེས་དེ་ལྟར་སོ་སོར་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་སྒོ་ནས་འདྲི་བའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལུང་ལས། “ཡང་ཁྱོད་ཆོས་གང་དག་ཐོབ་པ་ཡིན”ཞེས་པའི་དྲི་བ་འདི་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་“ལམ་དང་པོ་ལ་སོགས”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །རིམ་གྱིས་བགྲོད་པའི་སྒྲུབ་པ་གང་གིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྟོགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་ནི་འབྱུང་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །“མི་དག་གོ”ཞེས་པ་ནི་དྲིས་པའི་ཚེ་སྒྲུབ་པའི་རིམ་པ་ལས་བརྒལ་ཏེ་སྨྲ་བའོ། །“བསལ་བར་བྱའོ”ཞེས་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་བཤད་པའི་རིམ་པ་འདིས་ཆོས་འདི་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པས། རྟོགས་པའི་ང་རྒྱལ་ལས་བསལ་བར་བྱའོ། །ཉེ་བར་གནས་པའི་རུང་བའི་ཡོ་བྱད་བཞི་པོ་རྣམས་ལའང་མ་ཆགས་པའི་ཕྱིར། “ནམ་མཁའ་ལ་ལག་པ་དང་མཚུངས་པའི་སེམས་ཀྱིས”ཞེས་གསུངས་སོ། །གསུངས་པ་དང་མཚུངས་པའི་ལུང་སྟོན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལེགས་པར་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་ཟད་པའི་སྒྲུབ་པ་དང་མཚུངས་པའི་སྒྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བ”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་ལེགས་པར་བསལ་བའི་དགེ་སློང་གི་སློབ་པའི་ཆོས་སུ་ཁས་ལེན་པ་ནི། འཇིགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་འདི་དང་། སྐྱུར་རྩི་སོགས་མཐོང་བའི་ཚེ་མཆིལ་མ་འདུ་བ་སོགས་ཀྱིས་བརྟག་པར་མི་ནུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ། །“དགེ་སློང་འདི་ནི་ལུང་བསྟན་པ་དང་ལྡན་པའོ”ཞེས་པ་འདི་ནི་འཇིགས་པ་མེད་པ་ཙམ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔའ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་མི་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆགས་པར་བྱེད་པའི་དམིགས་པ་སྟེ་སྐྱུ་རུ་ར་དང་སྐྱུར་རྩི་སོགས་བཏེགས་པའི་ཚེའང་མཆིལ་མ་འདུ་བ་སོགས་ཀྱི་སྲེད་པའི་འཇུག་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤིན་ཏུ་དག་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། ། Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇā pāpicchāti āha yā sā idhekaccotiādi. Ādi-saddena assaddhotiādipāṭhaṃ saṅgaṇhāti. Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhanti samaṇadhammasaṅkhātaṃ sāmaññaṃ khaṇḍasīlāditāya dupparāmaṭṭhaṃ duṭṭhu gahitaṃ nirayāya nirayadukkhāya taṃ puggalaṃ tattha niraye upakaḍḍhati nibbattāpetīti attho. Sithiloti olīyitvā karaṇena sithilagāhena kato, sathena vā sāṭheyyena ādiṇṇo sithilo. Paribbajoti samaṇabhāvo. Bhiyyoti pubbe vijjamānānaṃ rāgarajādīnaṃ upari aparampi rajaṃ ākiratīti attho. Bhikkhubhāvoti adhammikapaṭiññāmattasiddho bhikkhubhāvo. Ajānamevāti ettha eva-saddo avadhāraṇe ajānanto evāti, ‘‘ajānameva’’ntipi pāṭho, tattha pana evaṃ jānāmi evaṃ passāmīti yojetabbaṃ. མེད་པའི་ཡོན་ཏན་སྒྲོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནི་འདོད་པ་ངན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “འདི་ན་ཁ་ཅིག”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །སྒྲ་ལས་སོགས་པས་ནི་“དད་པ་མེད་པ”ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་བསྡུས་སོ། །“དགེ་སྦྱོང་ཉིད་ལ་ལོག་པར་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ”ཞེས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་སུ་བགྲང་བའི་དགེ་སྦྱོང་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་ལོག་པར་མཆོག་ཏུ་བཟུང་བ་སྟེ། དམྱལ་བ་དང་དམྱལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕྱིར་གང་ཟག་དེ་དམྱལ་བ་དེར་འདྲེན་ཞིང་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ལྷོད་པ”ཞེས་པ་ནི་ལྷོད་པར་བྱས་ནས་འཛིན་པ་ལྷོད་པོས་བྱས་པའམ། ཡང་ན་གཡོ་སྒྱུས་བཟུང་བའི་ལྷོད་པའོ། །“ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ”ཞེས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་དངོས་པོའོ། །“ཕྱིར་ཞིང”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་ཡོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྡུལ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རྡུལ་གཞན་ཡང་གཏོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་དམ་བཅའ་ཙམ་གྱིས་གྲུབ་པའི་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོའོ། །“མ་ཤེས་བཞིན་དུ་ཉིད”ཞེས་པ་འདིར་“ཉིད”ཀྱི་སྒྲ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏེ། མ་ཤེས་བཞིན་དུ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“མ་ཤེས་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར”ཞེས་པའང་ཀློག་ཚུལ་ཡོད་དེ། དེར་ནི་“འདི་ལྟར་ཤེས་སོ། །འདི་ལྟར་མཐོང་ངོ”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Padabhājanīyavaṇṇanā ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 199. Evanti ca paṭhamajjhānādiparāmasanaṃ paṭhamajjhānaṃ jānāmi dutiyādijhānanti. Asubhajjhānādīnīti ādi-saddena kāyagatāsatijjhānaṃ kasiṇajjhānaṃ kasiṇamūlakāni āruppajjhānāni ca saṅgaṇhāti. Vimokkhoti catubbidho maggo, tassa saguṇato suññatādināmaṃ dassento āha so panāyantiādi. Maggo hi nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā. Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti, maggo animittavimokkhena vimuccati. Sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti, appaṇihitavimokkhena vimuccati. Sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti, suññatavimokkhena vimuccati, idaṃ sarasato nāmaṃ nāma. Yasmā panesa saṅkhāresu aniccānupassanāya niccanimittaṃ pajahanto āgato, tasmā animitto. Dukkhānupassanāya sukhasaññaṃ paṇidhiṃ patthanaṃ pahāya āgatattā appaṇihito. Anattānupassanāya attasaññaṃ pahāya attasuññatādassanavasena suññatā hoti, idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāma. Rāgādīhi [Pg.244] panesa suññatattā suññato, rūpanimittādīnaṃ, rāganimittādīnaṃ eva vā abhāvena animitto, rāgapaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti vuccati, idaṃ assa saguṇato nāmaṃ. Rāgādisuññaṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotīti suññato animitto appaṇihitoti vuccati, idamassa ārammaṇato nāmaṃ. Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca. Tattha magge vipassanāgamanameva, phale pana maggānantare maggāgamanaṃ, phalasamāpattiyaṃ vipassanāgamanampi. Anattānupassanāvasena maggo suññato aniccadukkhānupassanāhi animitto appaṇihitoti evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti, maggo phalassāti idaṃ āgamanato nāmaṃ. ༡༩༩. “དེ་ལྟར་”ཞེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ། “བསམ་གཏན་དང་པོ་ཤེས་སོ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་སོ།”ཞེས་པའོ།། “མི་སྡུག་པའི་བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་“སོགས་པ་”ཞེས་པས་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའི་བསམ་གཏན་དང་། ཟད་པར་གྱི་བསམ་གཏན་དང་། ཟད་པར་གཞིར་བྱས་པའི་གཟུགས་མེད་པའི་བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱང་སྡུད་པར་བྱེད་དོ།། “རྣམ་པར་ཐར་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལམ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དེའི་རང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་མིང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ལྔའི་སྒོ་ནས་མིང་འཐོབ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་སམ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སམ། རང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་སམ། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། འོང་བའི་སྒོ་ནས་སོ།། གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱིས་མི་རྟག་པའི་སྒོ་ནས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་སྟེ་ལྡང་ན། ལམ་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་རྟོག་སྟེ་ལྡང་ན། སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།། གལ་ཏེ་བདག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་རྟོག་སྟེ་ལྡང་ན། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་ལོ།། འདི་ནི་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའི་མིང་ངོ་།། འོན་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར་འདི་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་རྟག་པའི་མཚན་མ་སྤངས་ཏེ་འོངས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་“མཚན་མ་མེད་པ་”ཞེས་བྱའོ།། སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། མངོན་པར་འདོད་པ་དང་། སྨོན་པ་སྤངས་ཏེ་འོངས་པའི་ཕྱིར་“སྨོན་པ་མེད་པ་”ཞེས་བྱའོ།། བདག་མེད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་བདག་གི་འདུ་ཤེས་སྤངས་ཏེ། བདག་གིས་སྟོང་པར་ལྟ་བའི་དབང་གིས་“སྟོང་པ་ཉིད་”ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའི་མིང་ངོ་།། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་“སྟོང་པ་ཉིད་”དང་། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའམ། ཡང་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་“མཚན་མ་མེད་པ་”དང་། འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྨོན་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་“སྨོན་པ་མེད་པ་”ཞེས་བརྗོད་དེ། འདི་ནི་དེའི་རང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའི་མིང་ངོ་།། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་སྟོང་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “སྟོང་པ་ཉིད་”དང་། “མཚན་མ་མེད་པ་”དང་། “སྨོན་པ་མེད་པ་”ཞེས་བརྗོད་དེ། འདི་ནི་དེའི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའི་མིང་ངོ་།། འོང་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་ནས་འོང་བ་དང་། ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་འོང་བའོ།། དེ་ལ་ལམ་གྱི་སྐབས་སུ་ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་ནས་འོང་བ་ཁོ་ན་དང་། འབྲས་བུའི་སྐབས་སུ་ནི་ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་འོང་བ་དང་། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་ནི་ལྷག་མཐོང་གི་སྒོ་ནས་འོང་བའང་ཡོད་དོ།། བདག་མེད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ལམ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བས་མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ལྷག་མཐོང་གིས་རང་གི་མིང་ལམ་ལ་སྦྱིན་ཞིང་། ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་ལ་སྦྱིན་པ་ནི་འོང་བའི་སྒོ་ནས་བཏགས་པའི་མིང་ངོ་།། Suññattāti vivittattā. Rāgādayova patiṭṭhānaṭṭhena paṇidhīti āha ‘‘rāgadosamohapaṇidhīna’’nti. Imissā vijjāyāti dibbacakkhuvijjāyātiādinā ekekavijjaṃ sandhāya vadanti. Evaṃ ekissāpi nāmaṃ aggahetvāpi tā eva sandhāya ‘‘vijjānaṃ lābhimhī’’ti bhaṇantopi pārājiko hotīti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ adhippāyo. Vatthuvijjādīni pana sandhāya vadanto na hoti. Ekekakoṭṭhāsavasenāti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena lokuttaravisesaṃ akatvā kevalaṃ ‘‘satipaṭṭhānānaṃ lābhī’’ti ekekakoṭṭhāsavasenāti adhippāyo. Tatthāti tesu koṭṭhāsesu. Kilesānaṃ pahānaṃ nāma abhāvamattampi lokuttarakiccattā lokuttaranti samatthetuṃ taṃ panātiādi vuttaṃ. Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatāti rāgato cittassa vinīvaraṇatā, tato rāgato vimuttattā eva vītarāganīvaraṇatāti attho, yā ca pañca vijjāti yojetabbaṃ. Na āgatāti idha padabhājane ‘‘ñāṇanti tisso vijjā’’ti (pārā. 199) vuttattā sesā pañca vijjā na āgatāti attho. Nibbattitalokuttarattāti lokiyadhammasādhāraṇasaṅkhatassāpi abhāvā lokiyehi sabbathā asammissalokuttarattā. Aññanti saṅkhepaṭṭhakathādiṃ vadanti, tampi tattheva paṭikkhittanti sambandho. “སྟོང་པ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་དབེན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་མངོན་པར་ཞེན་པའི་དོན་གྱིས་སྨོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་སྨོན་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “རིག་པ་འདིའི་”ཞེས་པ་ནི་ལྷའི་མིག་གི་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རིག་པ་རེ་རེ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་རིག་པ་གཅིག་གི་མིང་ཡང་མ་བཟུང་བར། དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ཏེ། “བདག་ནི་རིག་པ་རྣམས་ཐོབ་པའོ་”ཞེས་སྨྲ་ནའང་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་དགོངས་པའོ།། ས་དཔྱད་ཀྱི་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ་སྨྲ་ན་ནི་མི་འགྱུར་རོ།། “ཚན་པ་རེ་རེའི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོར་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་མ་བྱས་པར། འབའ་ཞིག་ཏུ་“དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་རྣམས་ཐོབ་པའོ་”ཞེས་ཚན་པ་རེ་རེའི་དབང་གིས་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ།། “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཚན་པ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ།། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞེས་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “འོན་ཀྱང་དེ་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “འདོད་ཆགས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་འདོད་ཆགས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཉིད་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏེ། རིག་པ་ལྔ་གང་ཡིན་པ་དེ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། “མ་འོངས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདིར་ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས། “ཤེས་རབ་ནི་རིག་པ་གསུམ་མོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལྷག་མ་རིག་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་མ་འོངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་དང་ཐུན་མོང་བའི་འདུས་བྱས་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་དང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་འདྲེས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཉིད་དོ།། “གཞན་”ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལ་སོགས་པ་ལ་ཟེར་ཏེ། དེའང་དེ་ཉིད་དུ་བཀག་གོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། 200. Puna ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitanti ettha ‘‘paṭhamajjhānenāti pāṭho’’ti keci vadanti, taṃ yuttameva ādi-saddena gahetabbassa [Pg.245] jhānassa abhāvā. Paṭhamajjhānamūlakañhi ekameva khaṇḍacakkaṃ. Kattusādhanopi bhaṇita-saddo hotīti āha atha vātiādi. Yena cittena musā bhaṇati, teneva cittena na sakkā ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānituṃ, antarantarā pana aññāhi manodvāravīthīhi ‘‘musā bhaṇāmī’’ti jānātīti vuttaṃ ‘‘bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmī’’ti. Ayamettha attho dassitoti tīhi aṅgehi samannāgato musāvādoti ayamattho dassito. Davāti sahasā. Ravāti aññaṃ vattukāmassa khalitvā aññabhaṇanaṃ. Taṃ jānātīti taṃñāṇaṃ, tassa bhāvo taṃñāṇatā, ñāṇassa visayavisayībhāvena attasaṃvedananti attho. Ñāṇasamodhānanti bahūnaṃ ñāṇānaṃ ekasmiṃ khaṇe samodhānaṃ, sahuppattīti attho. Yena cittena ‘‘musā bhaṇissa’’nti jānātīti idaṃ pubbabhāgacetanañca sanniṭṭhānacetanañca ekato katvā vuttaṃ. Yena cittena pubbabhāgacetanābhūtena sanniṭṭhānacetanābhūtena ca visaṃvāditabbasattasaṅkhāre jānāti, yena cittena musā bhaṇissanti attho. Teneva…pe… pariccajitabbāti teneva cittena ‘‘evaṃ ahaṃ musā bhaṇāmī’’ti vā ‘‘bhaṇita’’nti vā tadeva musāvādacittamārammaṇaṃ katvā bhikkhu jānātīti evaṃ pubbāparasanniṭṭhānacetanākkhaṇesu tīsu ekeneva cittena ñāṇavisayañca ñāṇañcāti ubhayampi ekakkhaṇe puggalo jānātīti ayaṃ taṃñāṇatā pariccajitabbā visayasseva tadā pakāsanatoti adhippāyo, tenāha na hītiādi. Yadi ñāṇassa attano sarūpaṃ na ñāyati, kathaṃ pacchimaṃ cittaṃ jānātīti āha purimaṃ purimantiādi. Tattha bhaṇissāmītiādinā tīsu kālesu uppannaṃ purimapurimacittaṃ attānaṃ visayaṃ katvā uppajjamānassa pacchimassa pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hotīti attho. Tenāti yena kāraṇena tīsu khaṇesu cittāni tadaññeheva cittehi jānitabbāni, tāni ca purimapurimacitteneva avassaṃ uppajjanti, tena kāraṇenāti attho. Tasmiṃ satīti bhaṇissāmīti pubbabhāge sati. Sesadvayanti bhaṇāmi, bhaṇitanti idaṃ dvayaṃ na hessatīti etaṃ natthīti yojanā hotiyevāti attho. Ekaṃ viya pakāsatīti bhinnakkhaṇānampi nirantaruppattiyā ‘‘tadeveda’’nti gahetabbataṃ sandhāya vadati. ༢༠༠. “སླར་ཡང་བཀུག་སྟེ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་མ་སྦྱར་བ་”ཞེས་པ་འདིར། “བསམ་གཏན་དང་པོས་ཞེས་པ་ནི་ཀློག་ཚུལ་ལོ་”ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་རིགས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། “སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲས་གཟུང་བར་བྱ་བའི་བསམ་གཏན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བསམ་གཏན་དང་པོ་གཞིར་བྱས་པའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བྱེད་པ་པོ་སྒྲུབ་པའི་“བརྗོད་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། སེམས་གང་གིས་རྫུན་སྨྲ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་“བདག་གིས་རྫུན་སྨྲའོ་”ཞེས་ཤེས་པར་མི་ནུས་ཀྱང་། བར་བར་དུ་ཡིད་ཀྱི་སྒོའི་འཇུག་པ་གཞན་དག་གིས་“བདག་གིས་རྫུན་སྨྲའོ་”ཞེས་ཤེས་པའི་ཕྱིར། “སྨྲ་བཞིན་པ་ལ་བདག་གིས་རྫུན་སྨྲའོ་སྙམ་པ་ཡོད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདིར་དོན་འདི་བསྟན་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི་ཡན་ལག་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་རྫུན་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་བསྟན་ཏོ།། “རྩེད་མོ་”ཞེས་པ་ནི་མྱུར་དུའོ།། “སྒྲ་”ཞེས་པ་ནི་གཞན་སྨྲ་བར་འདོད་པ་ལས་འཁྲུལ་ཏེ་གཞན་སྨྲས་པའོ།། “དེ་ཤེས་པ་”ནི་དེ་ཤེས་པའི་བློ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཤེས་པ་ཉིད་དོ།། ཤེས་པའི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་རང་གིས་རིག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཤེས་པ་འདུ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཤེས་པ་མང་པོ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་འདུ་བ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། སེམས་གང་གིས་“བདག་གིས་རྫུན་སྨྲའོ་”ཞེས་ཤེས་པ་འདི་ནི་སྔོན་གྱི་ཆའི་སེམས་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་སེམས་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ་གསུངས་སོ།། སྔོན་གྱི་ཆའི་སེམས་པར་གྱུར་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་སེམས་པར་གྱུར་པའི་སེམས་གང་གིས་བསླུ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཤེས་ཤིང་། སེམས་གང་གིས་རྫུན་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དེ་ཉིད་ཀྱིས་...སྤང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་“དེ་ལྟར་བདག་གིས་རྫུན་སྨྲའོ་”འམ། “སྨྲས་སོ་”ཞེས་རྫུན་སྨྲ་བའི་སེམས་དེ་ཉིད་དམིགས་པར་བྱས་ནས་དགེ་སློང་གིས་ཤེས་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་སྔ་ཕྱི་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་སེམས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་སེམས་གཅིག་ཁོ་ནས་ཤེས་པའི་ཡུལ་དང་ཤེས་པ་གཉིས་ཀ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་གང་ཟག་གིས་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དེ་ཤེས་པ་ཉིད་འདི་ནི་སྤང་བར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཡུལ་ཁོ་ན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་“མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། གལ་ཏེ་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མི་ཤེས་ན། ཕྱི་མའི་སེམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “སྔ་མ་སྔ་མ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“སྨྲའོ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དུས་གསུམ་དུ་སྐྱེས་པའི་སྔ་མ་སྔ་མའི་སེམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་སྐྱེ་བཞིན་པའི་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་སེམས་ལ་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དེས་ན་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་གང་གིས་སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་སེམས་རྣམས་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་སྔ་མ་སྔ་མའི་སེམས་ཁོ་ནས་ངེས་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དེ་ཡོད་ན་”ཞེས་པ་ནི་“སྨྲའོ་”ཞེས་སྔོན་གྱི་ཆ་ཡོད་ན། “སྨྲ་བཞིན་པ་”དང་“སྨྲས་ཟིན་པ་”ཞེས་བྱ་བའི་གཉིས་པོ་འདི་མི་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “གཅིག་ལྟར་གསལ་ལོ་”ཞེས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱང་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་དེ་ཉིད་དོ་”ཞེས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། Balavadhammavinidhānavasenāti [Pg.246] balavagāhassa vinidhānavasena. Dubbaladubbalānanti dubbaladubbalānaṃ gāhānaṃ. Sakabhāvapariccajanavasenāti attano santakabhāvassa pariccajanavasena. “སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཉེ་བར་འཇོག་པའི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་འཛིན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པའི་དབང་གིས་སོ།། “ཉམ་ཆུང་ཞིང་ཉམ་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་ཉམ་ཆུང་ཞིང་ཉམ་ཆུང་བའི་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་འོ།། “རང་གི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་དབང་གིས་”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་བདག་གིར་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བའི་དབང་གིས་སོ།། 207. Uttāsitattāti bhayaṃ janetvā viya palāpitattā. Evaṃ palāpito na puna taṃ ṭhānaṃ āgacchatīti āha ‘‘puna anallīyanabhāvadassanavasenā’’ti. Kheṭa-saddaṃ saddatthavidū uttāsatthe paṭhantīti āha svāyamatthotiādi. Aṇu eva aṇusahagataṃ, aṇuttena vā yuttanti attho. ༢༠༧. “སྐྲག་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་འཇིགས་པ་བསྐྱེད་དེ་བྲོས་པར་བྱས་པ་བཞིན་དུ་བྲོས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟར་བྲོས་པ་ནི་སླར་གནས་དེར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར། “སླར་མི་གནས་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་དབང་གིས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། སྒྲ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་“ཁེཊ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྐྲག་པའི་དོན་ལ་ཀློག་པའི་ཕྱིར། “འདི་ནི་དོན་ཏོ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཕྲ་མོ་ཉིད་ནི་ཕྲ་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་སྟེ། ཕྲ་མོ་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Vattukāmavārakathāvaṇṇanā སྨྲ་བར་འདོད་པའི་སྐབས་ཀྱི་བཤད་པའོ།། 215. Kevalañhiyanti kevalañhi ayaṃ vāroti ajjhāharitabbaṃ. Taṅkhaṇaññeva jānātīti pakatiyā vacanānantaraṃ vijānanaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ pana vacībhedaṃ akatvā ‘‘yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissati, naṃ mayaṃ ‘arahā’ti jānissāmā’’ti evaṃ katasaṅketā vihārā paṭhamaṃ pakkamanena tasmiṃ khaṇe avītivattepi nikkhantamattepi pārājikaṃ aññataro bhikkhu ‘‘maṃ ‘arahā’ti jānantū’’ti tamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkāmīti āgatavatthumhi (pārā. 227) viya. Viññattipatheti kāyavacīviññattīnaṃ gahaṇayogge padese, tena viññattipathaṃ atikkamitvā ṭhito koci dibbena cakkhunā kāyavikāraṃ disvā dibbāya sotadhātuyā vacībhedañca sutvā jānāti, na pārājikanti dīpeti. Pāḷiyaṃ ‘‘paṭivijānantassa āpatti pārājikassā’’ti (pārā. 215) imasmiṃ paṭivijānanavāre yasmiṃ akkhare vā uccārite kāyappayoge vā kateyeva ayaṃ paṭhamajjhānaṃ samāpannotiādiatthaṃ paro vijānāti, tato purimesu akkharuccāraṇādippayogesu thullaccayaṃ āpajjitvā pacchimeva paṭivijānanapayogakkhaṇe pārājikaṃ āpajjatīti veditabbaṃ thullaccayassevettha sāmantattā, teneva buddhadattācariyena – ༢༡༥. “འབའ་ཞིག་ཏུ་”ཞེས་པ་ནི་འབའ་ཞིག་ཏུ་སྐབས་འདི་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཁ་སྐོང་བར་བྱའོ།། “སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་ཤེས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྨྲས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་མ་བྱས་པར། “གང་ཞིག་གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ལས་ཐོག་མར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་དེ། བདག་ཅག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་བརྡ་བྱས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་ལས་ཐོག་མར་སོང་བས། སྐད་ཅིག་མ་དེ་ལ་མ་ཤེས་ཀྱང་། ཕྱིར་སོང་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་འགྱུར་ཏེ། དགེ་སློང་གཞན་ཞིག་གིས་“བདག་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའོ་ཞེས་ཤེས་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་གནས་དེ་ལས་ཐོག་མར་སོང་བའི་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ།། “རྣམ་པར་རིག་པའི་ལམ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་འཛིན་པར་འོས་པའི་གནས་སུ་སྟེ། དེས་ན་རྣམ་པར་རིག་པའི་ལམ་ལས་འདས་ཏེ་གནས་པའི་གང་ཟག་གང་ཡང་རུང་བས་ལྷའི་མིག་གིས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་མཐོང་ཞིང་། ལྷའི་རྣའི་ཁམས་ཀྱིས་ངག་གི་སྒྲ་ཐོས་ཏེ་ཤེས་ན། ཕམ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། ལུང་ལས། “རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བའོ་”ཞེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྐབས་འདིར། ཡི་གེ་གང་ཞིག་བརྗོད་པའམ། ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་གང་ཞིག་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་འདི་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་ན། དེའི་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ་ཉེས་བྱེད་དམ། སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་བྱུང་ནས། ཕྱི་མའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདིར་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་ཉིད་ཉེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བྱིན་གྱིས་— ‘‘Dukkaṭaṃ paṭhamasseva, sāmantamiti vaṇṇitaṃ; Sesānaṃ pana tiṇṇampi, thullaccayamudīrita’’nti – “དང་པོ་ཁོ་ནའི་ཉེ་འཁོར་ལ།། ཉེས་བྱེད་ཡིན་པར་བཤད་པ་སྟེ།། ལྷག་མ་གསུམ་པོ་རྣམས་ལ་ནི།། སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བར་བཤད་པ་ཡིན།།”ཞེས་— Vuttaṃ[Pg.247], ayañcattho ‘‘na paṭivijānantassa āpatti thullaccayassā’’ti iminā suttena saṅgahitoti daṭṭhabbo. Uggahaparipucchādivasenātiādinā jhānasamādhiādisaddānamatthesu pubbe akataparicayattā sutvā ‘‘atthaṃ īdisa’’nti ajānitvā kevalaṃ ‘‘visiṭṭho koci samaṇaguṇo anena laddho’’ti parena ñātepi pārājikamevāti dasseti. གསུངས་སོ།། དོན་འདིའང་“རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་ལ་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བའོ་”ཞེས་པའི་མདོ་འདིས་བསྡུས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། “འཛིན་པ་དང་འདྲི་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ་སྔོན་མ་གོམས་པའི་ཕྱིར། ཐོས་ནས་“དོན་འདི་ལྟ་བུའོ་”ཞེས་མ་ཤེས་པར། འབའ་ཞིག་ཏུ་“འདིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཡོན་ཏན་ཞིག་ཐོབ་བོ་”ཞེས་གཞན་གྱིས་ཤེས་ནའང་ཕམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། Anāpattibhedakathāvaṇṇanā ལྟུང་བ་མེད་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བཤད་པའོ།། 220. Anullapanādhippāyassāti ‘‘evaṃ vutte uttarimanussadhammo mayā pakāsito hotī’’ti amanasikatvā ‘‘nāhaṃ, āvuso, maccuno bhāyāmī’’tiādikaṃ kathentassa. Evaṃ kathento ca vohārato aññaṃ byākaronto nāma hotīti vuttaṃ ‘‘aññaṃ byākarontassā’’ti. Bhāyantoti ‘‘ñatvā garahanti nu kho’’ti bhāyanto. ༢༢༠. “མངོན་པར་བརྗོད་པའི་བསམ་པ་མེད་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་“དེ་ལྟར་སྨྲས་ན་བདག་གིས་མིའི་ཆོས་བླ་མ་གསལ་བར་བྱས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག བདག་ནི་འཆི་བ་ལ་མི་འཇིགས་སོ་”ཞེས་སོགས་སྨྲ་བ་ལའོ།། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞན་ལུང་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “གཞན་ལུང་སྟོན་པ་ལ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འཇིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་“ཤེས་ནས་སྨོད་པར་འགྱུར་རམ་སྙམ་དུ་”འཇིགས་པའོ།། Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། Vinītavatthuvaṇṇanā འདུལ་བའི་གཞིའི་བཤད་པའོ།། 223. Sekkhabhūmiyanti iminā jhānabhūmimpi saṅgaṇhāti. Tiṇṇaṃ vivekānanti kāyacittaupadhivivekānaṃ. Piṇḍāya caraṇassa bhojanapariyosānatāya vuttaṃ ‘‘yāva bhojanapaayosāna’’nti. Antaraghare bhutvā āgacchantassāpi vuttanayeneva sambhāvanicchāya cīvarasaṇṭhāpanādīni karontassa dukkaṭameva, pāḷiyaṃ pana dukkarādivatthūsu ‘‘anāpatti anullapanādhippāyassā’’ti idaṃ thullaccayenāpi anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Ullapanādhippāyassāpi hi ‘‘nāvuso, dukkaraṃ aññaṃ byākātu’’nti vutte thullaccayameva attupanāyikattābhāvatoti daṭṭhabbaṃ. ༢༢༣. “སློབ་པའི་ས་”ཞེས་པ་འདིས་བསམ་གཏན་གྱི་ས་ཡང་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །“དབེན་པ་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་དང་ཕུང་པོའི་དབེན་པ་རྣམས་ཀྱི་འོ། །བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ་ནི་ཟས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་ཕྱིར་“ཟས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་ཟོས་ནས་འོངས་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཡང་བཤད་མ་ཐག་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟོད་པར་འདོད་པས་ཆོས་གོས་བཅོས་སྒྲིག་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ལུང་ལས་ནི་དཀའ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་“སྨྲ་བར་མི་འདོད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་འདི་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །སྨྲ་བར་འདོད་པ་ལ་ཡང་“ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་དཀའ་བ་གཞན་བཤད་པར་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་སྨྲས་པ་ན། རང་ལ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྦོམ་པོའི་ལྟུང་བ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། 227. Na dānāhaṃ tattha gamissāmīti puna tattha vasitaṭṭhāne na gamissāmi, evaṃ sati paṭhamaṃ gato ayaṃ puna ca nāgato, tasmā arahāti maññissantīti adhippāyo. Taṃ ṭhānanti āvāsaṃ vātiādinā pubbe paricchinnaṭṭhānaṃ. Padasā gamanaṃ sandhāya katikāya katattā yānenātiādi vuttaṃ. Vijjāmayiddhiṃ sandhāya ‘‘iddhiyā’’ti vuttaṃ ullapanādhippāyassa abhiññiddhiyā asambhavato. Aññamaññaṃ rakkhantīti ullapanādhippāye [Pg.248] satipi ekassāpi paṭhamagamanābhāvā rakkhanti. Sace pana katikaṃ katvā nisinnesu ekaṃ dve ṭhapetvā avasesā ullapanādhippāyena ekato gacchanti, gatānaṃ sabbesaṃ pārājikameva. Tesu yassa ullapanādhippāyo natthi, tassa anāpatti. Etanti heṭṭhā vuttaṃ sabbaṃ katikavattaṃ. Nānāverajjakāti nānājanapadavāsino. Saṅghalābhoti yathāvuḍḍhaṃ pāpuṇanakakoṭṭhāso. Ayañca paṭikkhepo avisesetvā karaṇaṃ sandhāya kato, visesetvā pana ‘‘ettako asukassā’’ti paricchinditvā apaloketvā dātuṃ vaṭṭati. ༢༢༧. “ད་ནི་བདག་དེར་མི་འགྲོ་”ཞེས་པ་ནི་སླར་ཡང་གནས་དེར་མི་འགྲོ་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་སྔོན་ལ་སོང་བའི་དགེ་སློང་འདི་སླར་མི་འོང་བས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གནས་དེ་”ཞེས་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་པས་སྔོན་དུ་ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་གནས་སོ། །རྐང་པས་འགྲོ་བ་ལ་དགོངས་ནས་བཅའ་ཡིག་བྱས་པའི་ཕྱིར་“བཞོན་པ་ལ་སོགས་པས་”ཞེས་གསུངས་སོ། །རིག་པ་ལས་གྲུབ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་དགོངས་ནས་“རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྨྲ་བར་འདོད་པ་ལ་མངོན་ཤེས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“གཅིག་གིས་གཅིག་སྲུང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་སྨྲ་བར་འདོད་པ་ཡོད་ཀྱང་གཅིག་ཀྱང་སྔོན་ལ་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་བཅའ་ཡིག་བྱས་ནས་འཁོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཅིག་གམ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་སྨྲ་བར་འདོད་པས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོ་ན། སོང་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་ལ་སྨྲ་བར་འདོད་པ་མེད་པ་དེ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་མེད་དོ། །“འདི་”ཞེས་པ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་བཅའ་ཡིག་གི་ཆོ་ག་མཐའ་དག་གོ། །“ཡུལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་”ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ཁམས་ཐ་དད་པར་གནས་པ་རྣམས་སོ། །“དགེ་འདུན་གྱི་རྙེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྒན་རིམ་བཞིན་ཐོབ་པའི་སྐལ་བའོ། །དགག་པ་འདི་ཡང་བྱེ་བྲག་མ་ཕྱེ་བར་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་མཛད་པ་ཡིན་ལ། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་ནས་“འདི་ཙམ་ནི་ཆེ་གེ་མོ་ལ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་”ཞེས་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་སྦྱིན་པར་རུང་ངོ་། ། 228. Dhammadhātūti sabbaññutaññāṇaṃ, dhammānaṃ sabhāvo vā. Upapattīti attabhāvaṃ sandhāya vadati. Dussaddhāpayā hontīti puthujjane sandhāya vuttaṃ, na lakkhaṇattherādike ariyapuggale. Vituḍentīti vinivijjhitvā ḍenti gacchanti, phāsuḷantarikāyo chiddāvachiddaṃ katvā tāhi gacchantīti nissakkavasena attho. Vitudentīti pāṭhe phāsuḷantarikāhīti ādhāratthe nissakkavacanaṃ. Lohatuṇḍehīti kāḷalohamayehi tuṇḍehi. Acchariyaṃ vatāti garahitabbatāya accharaṃ paharituṃ yuttarūpaṃ. Cakkhubhūtāti lokassa cakkhu viya bhūtā sañjātā, cakkhusadisātipi attho. Tasseva kammassāti yena goghātakakammeneva niraye nibbatto, tassevāti atthe gayhamāne ekāya cetanāya bahupaṭisandhiyo hontīti āpajjati, na cetaṃ yuttaṃ ekassa ambādibījassa anekaṅkuruppatti viyāti taṃ pariharanto āha tassa nānācetanāhi āyūhitassātiādi, tena goghātakakammakkhaṇe pubbacetanā aparacetanā sanniṭṭhāpakacetanāti ekasmimpi pāṇātipāte bahū cetanā honti, nānāpāṇātipātesu vattabbameva natthi. Tattha ekāya cetanāya narake pacitvā tadaññacetanāsu ekāya aparāpariyacetanāya imasmiṃ petattabhāve nibbattoti dasseti, tenāha ‘‘avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā’’ti. Ettha ca kammasarikkhavipākuppattiṃ sandhāya kammakammanimittānameva gahaṇaṃ kataṃ, na gatinimittassa, tenāha ‘‘aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosī’’ti. Pāḷiyaṃ vitacchentīti tuṇḍehi tacchento viya luñcanti. Virājentīti vilikhanti. ༢༢༨. “ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་”ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་སམ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །“སྐྱེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཡིད་ཆེས་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི་གནས་བརྟན་ལཀྵཎ་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །“འབིགས་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ཕུག་ནས་འགྲོ་བ་སྟེ། རྩིབ་མའི་བར་རྣམས་བུ་ག་དང་བུ་གར་བྱས་ནས་དེ་དག་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲའི་སྒོ་ནས་དོན་ཏོ། །“ཝི་ཏུ་དེནྟི་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལ་“རྩིབ་མའི་བར་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་ལ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱར་བའོ། །“ལྕགས་ཀྱི་མཆུ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ལྕགས་ནག་ལས་གྲུབ་པའི་མཆུ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །“ངོ་མཚར་ཆེ་འོ་”ཞེས་པ་ནི་སྨད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སེ་གོལ་གཏེབ་པར་འོས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །“མིག་ཏུ་གྱུར་པ་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མིག་བཞིན་དུ་གྱུར་ཅིང་སྐྱེས་པ་སྟེ། མིག་དང་འདྲ་བ་ཞེས་ཀྱང་དོན་ཏོ། །“ལས་དེ་ཉིད་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་གསོད་པའི་ལས་གང་གིས་དམྱལ་བར་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་དུ་བཟུང་ན། སེམས་པ་གཅིག་གིས་མཚམས་སྦྱོར་མང་པོ་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཉེས་པ་འབབ་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་མི་རུང་སྟེ་ཨམ་རའི་ས་བོན་གཅིག་ལས་མྱུ་གུ་མང་པོ་སྐྱེ་བ་མི་རུང་བ་བཞིན་ནོ་སྙམ་ནས་དེ་སྤང་བའི་ཕྱིར་“སེམས་པ་དུ་མས་བསགས་པའི་ལས་དེའི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དེས་ན་བ་ལང་གསོད་པའི་ལས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ལ་སྔོན་གྱི་སེམས་པ་དང་། ཕྱི་མའི་སེམས་པ། མཐར་ཐུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་ཞེས་སྲོག་གཅོད་པ་གཅིག་ལ་ཡང་སེམས་པ་མང་པོ་ཡོད་ན། སྲོག་གཅོད་པ་དུ་མ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་སེམས་པ་གཅིག་གིས་དམྱལ་བར་བཙོས་ནས། སེམས་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྐྱེ་བ་གཞན་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སེམས་པ་གཅིག་གིས་ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་འདིར་སྐྱེས་པར་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་“ལྷག་མའི་ལས་སམ་ལས་ཀྱི་མཚན་མ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་ལས་དང་འདྲ་བའི་རྣམ་སྨིན་སྐྱེ་བ་ལ་དགོངས་ནས་ལས་དང་ལས་ཀྱི་མཚན་མ་ཉིད་བཟུང་གི འགྲོ་བའི་མཚན་མ་མ་བཟུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་“རུས་པའི་ཕུང་པོ་ཉིད་མཚན་མར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ལུང་ལས་“གཤོག་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་མཆུ་རྣམས་ཀྱིས་གཤོག་པ་བཞིན་དུ་འབལ་བར་བྱེད་དོ། །“གཙང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲད་པར་བྱེད་དོ། ། 229. Vallūravikkayenāti [Pg.249] sukkhāpitamaṃsavikkayena. Nippakkhacammeti vigatapakkhalomacamme. Ekaṃ miganti dīpakamigaṃ. Kāraṇāhīti ghātanāhi. Ñatvāti kammaṭṭhānaṃ ñatvā. ༢༢༩. “ཤ་བསྐམས་བཙོངས་པས་”ཞེས་པ་ནི་ཤ་བསྐམས་པ་བཙོངས་པས་སོ། །“པགས་པ་བཤུས་པ་”ཞེས་པ་ནི་གཤོག་པ་དང་སྤུ་དང་པགས་པ་བྲལ་བའོ། །“རི་དྭགས་གཅིག་”ཞེས་པ་ནི་གཟིག་གམ་རི་དྭགས་སོ། །“བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་གསོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །“ཤེས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་གནས་ཤེས་ནས་སོ། ། 230. Maṅganavasena ulatīti maṅguli, virūpabībhacchabhāvena pavattatīti attho. Cittakeḷinti cittaruciyaṃ anācārakīḷaṃ. ༢༣༠. མི་སྡུག་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲོ་བས་ན་“མངྒུ་ལི་”ཞེས་བྱ་སྟེ། གཟུགས་མི་སྡུག་ཅིང་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཡིད་ཀྱི་རྩེ་མོ་”ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པའི་རྩེ་མོའོ། ། 231. Nissevālapaṇakakaddamoti tilabījakādisevālena nīlamaṇḍūkapiṭṭhivaṇṇena udakapiṭṭhe udakaṃ nīlavaṇṇaṃ kurumānena paṇakena kaddamena ca virahito. Uṇhabhāvena tapanato tapaṃ udakaṃ assāti tapodakāti vattabbe ka-kāralopaṃ katvā ‘‘tapodā’’ti vuccati. Petalokoti pakaṭṭhena akusalakammena sugatito duggatiṃ itānaṃ gatānaṃ loko samūho, nivāsaṭṭhānaṃ vā. Katahatthāti dhanusippe suṭṭhu sikkhitahatthā, avirajjhanalakkhavedhāti attho. Sippadassanavasena rājakulādīsu rājasamūhaṃ upecca kataṃ asanaṃ sarakkhepo etesanti katupāsanā, sabbattha dassitasippāti attho. Pabhaggoti pabhañjito, parājitoti attho. ༢༣༡. “ཉོག་མ་དང་ཆུ་རྩྭ་དང་འདམ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཏིལ་གྱི་ས་བོན་ཙམ་གྱི་ཆུ་རྩྭ་དང་སྦལ་པ་སྔོན་པོའི་རྒྱབ་ཀྱི་མདོག་ལྟ་བུས་ཆུའི་ཁ་ལ་ཆུ་སྔོན་པོར་བྱེད་པའི་ཉོག་མ་དང་འདམ་རྙོག་དང་བྲལ་བའོ། །ཚ་བའི་དངོས་པོས་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་ཚ་བའི་ཆུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་“ཏ་པོ་ད་ཀ་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཀ་ཡིག་བསྡུས་ནས་“ཏ་པོ་དཱ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། །“ཡི་དྭགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་”ཞེས་པ་ནི་དྲག་པོའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བདེ་འགྲོ་ནས་ངན་འགྲོ་ལ་སོང་བའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏེ་ཚོགས་སམ་གནས་སོ། །“ལག་རྩལ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་མདའ་རྩལ་ལ་ལེགས་པར་སྦྱངས་པའི་ལག་པ་ཅན་ཏེ། མི་འཆུག་པར་འབེན་ལ་ཕོག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །བཟོ་རྩལ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ལ་སོགས་པར་རྒྱལ་པོའི་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་མདའ་འཕེན་པ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ན་“མདའ་རྩལ་ཅན་”ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་དུ་བཟོ་རྩལ་བསྟན་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“བཅོམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་བཤིག་པ་སྟེ། ཕམ་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 232. Āneñjasamādhinti arūpasamāpattiyaṃ niruddhe satipi saddakaṇṭakena uṭṭhānāraho rūpāvacarasamādhiyeva idha vattabboti āha anejaṃ acalantiādi. Samādhiparipanthaketi vitakkādike sandhāya vadati, idaṃ pana paṭhamabodhiyaṃ uppannampi vatthuṃ anācāramattavasena bhikkhūhi coditepi bhagavatā ‘‘anāpatti, bhikkhave, moggallānassā’’ti (pārā. 228) evaṃ āyatiṃ attanā paññapiyamānapārājikānuguṇaṃ tadā eva vinītanti dhammasaṅgāhakattherehi pacchā paññattassa imassa sikkhāpadassa vinītavatthubhāvena saṅgahamāropitanti daṭṭhabbaṃ. Sāvakānaṃ uppaṭipāṭiyā anussaraṇābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘na uppaṭipāṭiyā’’ti vuttaṃ. Dukkaraṃ katanti anantare pañcakappasatike kāle viññāṇasantatiṃ adisvāpi asammuyhitvā parato tatiyattabhāve diṭṭhacuticittena saddhiṃ vattamānabhavapaṭisandhiyā anumānenāpi kāriyakāraṇābhāvagahaṇaṃ nāma sāvakānaṃ dukkarattā vuttaṃ. Paṭividdhāti [Pg.250] paṭividdhasadisā. Yathā nāma sattadhā phālitassa cāmaravālalomassa ekāya aggakoṭiyā aparassa vālalomaṃsuno koṭiṃ dūre ṭhatvā vijjheyya āvunanto viya paṭipādeyya, evameva imināpi dukkaraṃ katanti vuttaṃ hoti. Etadagganti eso aggo. Yadidanti yo ayaṃ. ༢༣༢. “མི་གཡོ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་”ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ལ་སྒྲའི་ཚལ་གྱིས་དགག་པ་ཡོད་ཀྱང་ལྡང་བར་འོས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་འདིར་བརྗོད་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས་“མི་གཡོ་བ་མི་བསྐྱོད་པ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་དུ་གཅོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སྔོན་མ་ལ་བྱུང་བའི་གཞི་འདི་ཡང་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུལ་ཡང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དགེ་སློང་དག མཽདྒལ་གྱི་བུ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་མ་འོངས་པ་ན་རང་གིས་བཅས་པར་འགྱུར་བའི་ཕམ་པའི་རྗེས་སུ་མthུན་པར་དེའི་ཚེ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་བཅད་པར་མཛད་པས། ཆོས་བསྡུད་པར་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིས་སུ་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་འདིའི་རྣམ་པར་བཅད་པའི་གཞི་ཉིད་དུ་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་གོ་རིམ་མ་འཆོལ་བར་རྗེས་སུ་དྲན་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གོ་རིམ་མ་འཆོལ་བར་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“དཀའ་བ་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ལྔ་བརྒྱའི་དུས་སུ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་མ་མཐོང་ཡང་མ་རྨོངས་པར། ཕྱིར་སུ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པར་མཐོང་བའི་འཆི་སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ད་ལྟའི་སྐྱེ་བའི་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྗེས་སུ་དཔག་པས་ཀྱང་རགྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“འབིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཕུག་པ་དང་འདྲ་བའོ། །དཔེར་ན་ཚར་བདུན་དུ་གཤགས་པའི་རྔ་མའི་སྤུའི་རྩེ་མོ་གཅིག་གིས་རྔ་མའི་སྤུ་གཞན་གྱི་རྩེ་མོ་ལ་རྒྱང་རིང་པོར་གནས་ནས་ཕུག་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྒྱུད་ལ་བརྒྱུས་པ་བཞིན་དུ་འབབ་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་དཀའ་བ་བྱས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །“འདི་ནི་མཆོག་གོ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ནི་མཆོག་གོ། །“འདི་ལྟ་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་གང་འདིའོ། ། Nigamanavaṇṇanā མཇུག་བསྡུས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། ། 233. Idhāti bhikkhuvibhaṅge. Uddiṭṭhapārājikaparidīpananti sikkhāpadesu pātimokkhuddesavasena uddiṭṭhapārājikaparidīpanaṃ, na pana sabbasmiṃ pārājikavibhaṅge āgataāpattiparidīpanaṃ tattha thullaccayādīnampi āgatattā teneva uddiṭṭha-saddena vuttavibhaṅgassa niddesattā. Bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti ubbhajāṇumaṇḍalikā (pāci. 658) vajjappaṭicchādikā (pāci. 665) ukkhittānuvattikā (pāci. 669) aṭṭhavatthukāti (pāci. 675) imāni bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ eva paññattāni pārājikānīti attho. Vatthuvipannāti pabbajjupasampadānaṃ vatthubhāvo vatthu nāma, tena vatthumattena vipannā, vipannavatthukāti attho. Ahetukapaṭisandhikāti maggānuppattikāraṇamāha. Kiñcāpi duhetukānampi maggo nuppajjati, te pana pabbajjupasampadāsu ṭhatvā āyatiṃ maggahetuṃ sampādetuṃ sakkonti, ahetukā pana parisuddhe catupārisuddhisīle ṭhatvā sampādetuṃ na sakkonti, tasmā te tampi paṭicca vatthuvipannāvāti veditabbā. Pārājikāti kammavipattiyā paṭisandhikkhaṇeyeva parājayaṃ āpannā. Theyyasaṃvāsakādīnaṃ gihibhāve ṭhatvā vipassanāya vāyamantānampi tasmiṃ attabhāve magguppattiabhāvato ‘‘maggo pana vārito’’ti vuttaṃ. Dīghatāya lambamānaṃ aṅgajātaṃ lambaṃ nāma, taṃ yassa atthi so lambī. So ettāvatā na pārājiko, taṃ pana dīghaṃ aṅgajātaṃ attano mukhe vā vaccamagge vā sevanādhippāyena pavesentova pārājiko, idha pana vaccamagge pavesentova adhippeto mudupiṭṭhikeneva mukhe pavesanassa vuttattā. Sopi hi kataparikammatāya mudubhūtāya piṭṭhiyā onamitvā attano aṅgajātaṃ mukhena gaṇhantova pārājiko hoti, na kevalo. Yo pana mukhena attano vaccamaggaṃ vā paresaṃ vaccamaggamukhaṃ vā itthīnaṃ passāvamaggaṃ vā gaṇhāti, tassa ca purisanimittena purisanimittaṃ chupantassa ca maggena maggapaṭipādanepi pārājikaṃ na hoti purisanimittena taditaramaggasampaṭipādaneneva methunadhammavohārato[Pg.251]. Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti parassa uttānaṃ sayantassa kammaniye aṅgajāte attano vaccamaggaṃ pavesento tassūpari nisīdati, idañca upalakkhaṇamattaṃ paresaṃ aṅgajātaṃ vaccamagge pavesento sādiyantopi pārājikova, balakkārena pana vaccamagge vā mukhe vā parena pavesiyamāno yadi na sādiyati, anāpattikova. Ettha asādiyanaṃ nāma dukkaraṃ virajjitabbato. Ettha ca anupasampannabhāve ṭhatvā mātupituarahantesu aññataraṃ ghātento bhikkhuniṃ dūsento ca sāmaṇerapabbajjampi na labhatīti dassanatthaṃ visuṃ gahitattā mātughātakādīnaṃ catunnaṃ tatiyapaṭhamapārājikesu antogadhatā veditabbā. Yathā ettha, evaṃ gihibhāve ṭhatvā lohituppādaṃ karonto lohituppādakovāti gahetabbaṃ. Etena pariyāyenāti ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena. Dutiyavikappe kacci atthāti padacchedo veditabbo. ༢༣༣. འདིར་ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་གི་རྣམ་འབྱེད་ལའོ། བསྟན་པའི་ཕམ་པར་འགྱུར་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་སྟོན་པའི་དབང་གིས་བསྟན་པའི་ཕམ་པར་འགྱུར་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། ཕམ་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་འབྱེད་མཐའ་དག་ལ་བྱུང་བའི་ལྟུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེར་ཉེས་བྱས་ལ་སོགས་པ་ཡང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། བསྟན་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་ཟིན་པའི་རྣམ་འབྱེད་ལ་གོ་བའི་ཕྱིར་རོ། དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བཞི་ཞེས་པ་ནི། པུས་མོའི་སྟེང་དུ་ཆུ་རིས་ལྟ་བུའི་ཕམ་པ་དང་། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་འཆབ་པའི་ཕམ་པ་དང་། བསྐྲད་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕམ་པ་དང་། གཞི་བརྒྱད་པའི་ཕམ་པ་སྟེ། འདི་རྣམས་ནི་དགེ་སློང་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་བཅས་པའི་ཕམ་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། གཞི་ཉམས་པ་ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་གཞིའི་དངོས་པོ་ལ་གཞི་ཞེས་བྱ་ལ། གཞི་ཙམ་དེས་ཉམས་པའམ་གཞི་ཉམས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། རྒྱུ་མེད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་པ་ནི་ལམ་མི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པའོ། རྒྱུ་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ལམ་མི་སྐྱེ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་གནས་ནས་མ་འོངས་པ་ན་ལམ་གྱི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པར་ནུས་ལ། རྒྱུ་མེད་པ་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཞི་ལ་གནས་ནས་ཀྱང་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་སོ། དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་དག་ནི་དེ་ལ་ཡང་བརྟེན་ནས་གཞི་ཉམས་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ཕམ་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ཕམ་པར་གྱུར་པའོ། ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་གནས་ནས་ལྷག་མཐོང་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཡང་། རྐུ་ཐབས་སུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་ལམ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། 'ལམ་ནི་བཀག་གོ' ཞེས་གསུངས་སོ། རིང་བའི་ཕྱིར་འཕྱང་བའི་དབང་པོ་ལ་འཕྱང་བ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འཕྱང་བ་ཅན་ནོ། དེ་ནི་དེ་ཙམ་གྱིས་ཕམ་པར་མི་འགྱུར་གྱི། རིང་བའི་དབང་པོ་དེ་རང་གི་ཁའམ་བཤང་ལམ་དུ་སྤྱོད་པའི་བསམ་པས་འཇུག་པར་བྱེད་ན་ཉིད་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ། འདིར་ནི་བཤང་ལམ་དུ་འཇུག་པ་ཁོ་ན་འདོད་དེ། སྒལ་པ་མཉེན་པོ་ཅན་ཁོ་ནས་ཁར་འཇུག་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ཡང་སྦྱོར་བ་བྱས་པས་མཉེན་པར་གྱུར་པའི་སྒལ་པ་བཏུད་དེ། རང་གི་དབང་པོ་ཁས་འཛིན་པར་བྱེད་ན་ཉིད་ཕམ་པར་འགྱུར་གྱི། ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། གང་ཡང་རང་གི་བཤང་ལམ་མམ། གཞན་གྱི་བཤང་ལམ་མམ་ཁའམ། བུད་མེད་ཀྱི་གཅིན་ལམ་ཁས་འཛིན་པ་དང་། སྐྱེས་པའི་མཚན་མས་སྐྱེས་པའི་མཚན་མ་ལ་རེག་པ་དང་། ལམ་གྱིས་ལམ་དུ་བཅུག་པ་ཡོད་ཀྱང་ཕམ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་པའི་མཚན་མས་དེ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་དུ་བཅུག་པ་ཁོ་ན་ལ་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། གཞན་གྱི་དབང་པོ་ལ་སྟེང་ནས་འདུག་པ་ཞེས་པ་ནི། གཞན་གན་རྐྱལ་དུ་ཉལ་བའི་ལས་སུ་རུང་བའི་དབང་པོ་ལ་རང་གི་བཤང་ལམ་བཅུག་སྟེ་དེའི་སྟེང་དུ་འདུག་པ་སྟེ། འདི་ནི་མཚོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། གཞན་གྱི་དབང་པོ་བཤང་ལམ་དུ་འཇུག་པ་ལ་དང་དུ་ལེན་ན་ཡང་ཕམ་པ་ཁོ་ནའོ། བཙན་ཐབས་ཀྱིས་བཤང་ལམ་མམ་ཁར་གཞན་གྱིས་བཅུག་པ་ན་གལ་ཏེ་དང་དུ་མི་ལེན་ན་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། འདིར་དང་དུ་མི་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་བྱེད་དཀའ་བའོ། འདིར་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་གནས་ནས་མ་དང་ཕ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལས་གང་རུང་གཅིག་གསོད་པ་དང་། དགེ་སློང་མ་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་དགེ་ཚུལ་གྱི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡང་མི་ཐོབ་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོར་བཟུང་བས་མ་གསོད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་ཕམ་པ་གསུམ་པ་དང་དང་པོའི་ནང་དུ་འདུས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ཇི་ལྟར་འདིར་དེ་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་ལ་གནས་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལས་ཁྲག་འབྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཁྲག་འབྱིན་པ་ཡང་བཟུང་བར་བྱའོ། ཐབས་འདིས་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སོ། རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལ་ 'ཅི་ཡོད་དམ་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རིག་པར་བྱའོ། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སེལ་བ་ལས། Catutthapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito. ཕམ་པར་འགྱུར་བ་བཞི་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། Niṭṭhito ca pārājikakaṇḍavaṇṇanānayo. ཕམ་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་ཀྱི་བཤད་པའི་ཚུལ་ཡང་རྫོགས་སོ། 2. Saṅghādisesakaṇḍo ༢. དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་སྐབས། 1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā ༡. ཁུ་བ་འབྱིན་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 234. Terasakassāti [Pg.252] terasa sikkhāpadāni parimāṇāni assāti terasako, kaṇḍo, tassa. Samathe vipassanāya vā abhiratirahito idha anabhirato, na pabbajjāyāti āha ‘‘vikkhittacitto’’ti. Vikkhittatāya kāraṇamāha kāmarāgāiccādi. ༢༣༤. བཅུ་གསུམ་པོ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་བཅུ་གསུམ་གྱི་ཚད་ཡོད་པས་བཅུ་གསུམ་པ་སྟེ། སྐབས་དེའོ། ཞི་གནས་སམ་ལྷག་མཐོང་ལ་དགའ་བ་དང་བྲལ་བ་ནི་འདིར་མི་དགའ་བ་ཡིན་གྱི། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་མི་དགའ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་ 'སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་' ཞེས་གསུངས་སོ། རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་རྒྱུ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 235. Abbohārikāti sīlavipattivohāraṃ nārahatīti katvā vuttaṃ. Akusalabhāve panassā abbohāratā natthi. ༢༣༥. ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བ་ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའི་ཐ་སྙད་བྱར་མི་རུང་བས་གསུངས་སོ། མི་དགེ་བའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་དེའི་ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་མེད་དོ། 236-7. Cetanā-saddato visuṃ saṃ-saddassa atthābhāvaṃ ika-paccayassa ca atthavantataṃ dassetuṃ sañcetanā vātiādi dutiyavikappo vutto. Sikhāppatto atthoti adhippetatthaṃ sandhāya vuttaṃ. Āsayabhedatoti pittasemhapubbalohitānaṃ catunnaṃ āsayānaṃ bhedena. Dhātunānattatoti rasaruhirādīnaṃ sattannaṃ, pathavādīnaṃ vā catunnaṃ dhātūnaṃ nānattena. Vatthisīsanti muttavatthito matthakapassaṃ. Hatthimadacalanaṃ nāmañca sambhavoti āha ‘‘sambhavo nikkhamatī’’ti. Sambhavaveganti sambhavassa ṭhānato cavitvā dakasotābhimukhaṃ otaraṇena sañjātasarīrakkhobhavegaṃ. Bāhusīsanti khandhappadesaṃ. Dassesīti ettha iti-saddo hetuttho, tena yasmā kaṇṇacūḷikāhi sambhavo nikkhamati…pe… sambhavañca dassesi, tasmā tatiyassa bhāsitaṃ subhāsitanti evaṃ yojanā veditabbā. Dakasotanti muttassa vatthito nikkhamanamaggaṃ, aṅgajātappadesanti vuttaṃ hoti. Sukkañca nāmetaṃ rasaruhirādisattadehadhātūsu majjhimadhātucatujaṃ aṭṭhimiñjādi viya pathavīdhātusaṅgahitaṃ āhārūpajīvīnaṃ sakalakāyagataṃ atidaharadārakānampi attheva, taṃ pana pannarasasoḷasavassuddesato paṭṭhāya sattānaṃ samuppajjanakakāmarāgeheva ṭhānato calati, calitañca āpodhātubhāvena cittajameva hutvā dakasotaṃ otarati, dakasotato pana paṭṭhāya cittapaccayautujaṃ hoti matthaluṅgato calitasiṅghāṇikā viya. Yesaṃ pana samucchedanavikkhambhanādīhi rāgapariyuṭṭhānaṃ natthi[Pg.253], tesaṃ sukkavissaṭṭhi na siyā. Iti yathāṭhānato sukkassa vissaṭṭhiyeva rāgacittasamuṭṭhānā, na pakatirūpaṃ, teneva kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 307) ‘‘sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hotī’’ti sukkassa vissaṭṭhi eva rāgasamuṭṭhānā vuttā, na pakatirūpaṃ. Channaṃ pana kāmāvacaradevānaṃ vijjamānāpi sukkadhātu dvayaṃdvayasamāpattivasena pariyuṭṭhitarāgenāpi ṭhānato na gaḷati, yathāṭhāne eva ṭhatvā kiñci vikāraṃ āpajjamānā taṅkhaṇikapariḷāhavūpasamāvahā methunakiccaniṭṭhāpitā hotīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘kāyasamphassasukhameva tesaṃ kāmakicca’’nti vadanti. Khīṇāsavānaṃ pana anāgāmīnañca sabbaso kāmarāgābhāvena sukkadhātuvikārampi nāpajjatīti veditabbaṃ. Rūpībrahmānaṃ pana vikkhambhitakāmarāgena janitattā anāhārūpajīvitattā ca sabbathā sukkadhātupi nattheva. Tathevāti mocanassādena nimitte upakkamatotiādiṃ atidisati. ‘‘Vissaṭṭhīti ṭhānācāvanā vuccatī’’ti padabhājane (pārā. 237) vuttattā ‘‘dakasotaṃ otiṇṇamatte’’ti kasmā vuttanti āha dakasotorohaṇañcetthātiādi. Etthāti tīsupi vādesu. Adhivāsetvāti nimitte upakkamitvā puna vippaṭisāre uppanne mocanassādaṃ vinodetvā. Antarā nivāretunti attano nimitte katūpakkamena ṭhānā cutaṃ dakasotaṃ otarituṃ adatvā antarā nivāretuṃ. Mocanassādena hatthaparikammādiṃ karontassa muttepi dukkaṭameva, nimitte upakkamābhāvato pana saṅghādiseso na hotīti āha ‘‘hattha…pe… anāpattī’’ti. Dakasotorohaṇañcetthātiādinā vuttavinicchayaṃ sandhāya ‘‘ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayo’’ti vuttaṃ. ༢༣༦-༧. སེམས་པའི་སྒྲ་ལས་སོ་སོར་ 'སཾ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་དོན་མེད་པ་དང་། 'ཨི་ཀ་' རྐྱེན་ལ་དོན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར། 'ཀུན་ནས་སེམས་པ་འམ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་གསུངས་སོ། རྩེ་མོར་ཕྱིན་པའི་དོན་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། གནས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་མཁྲིས་པ་དང་། བད་ཀན། རྣག ཁྲག་སྟེ་གནས་བཞི་པོ་རྣམས་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་སོ། ཁམས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་རྩ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་བདུན་ནམ། ས་ལ་སོགས་པ་ཁམས་བཞི་པོ་རྣམས་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་སོ། ལྒང་པའི་མགོ་ཞེས་པ་ནི་གཅིན་གྱི་ལྒང་པའི་སྟེང་གི་ཆ་ལའོ། གླང་པོ་ཆེའི་མྱོས་ཆུ་འབབ་པ་དང་ཁུ་བ་ནི་གཅིག་པས་ 'ཁུ་བ་འབྱུང་ངོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། ཁུ་བའི་ཤུགས་ཞེས་པ་ནི་ཁུ་བ་རང་གི་གནས་ལས་གཡོས་ཏེ་གཅིན་ལམ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ནས་འབབ་པས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཀྱི་འཁྲུག་པའི་ཤུགས་སོ། ལག་པའི་མགོ་ཞེས་པ་ནི་དཔུང་པའི་ཕྱོགས་སོ། སྟོན་ཏོ་ཞེས་པ་འདིར་ 'ཨི་ཏི་' སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གང་གི་ཕྱིར་རྣ་བའི་རྩེ་མོ་དག་ལས་ཁུ་བ་འབྱུང་ཞིང་... ཁུ་བ་ཡང་སྟོན་ཏོ། དེ་ལྟ་བས་ན་སློབ་དཔོན་གསུམ་པས་གསུངས་པའི་ཚིག་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འདིར་སྦྱོར་བ་རིག་པར་བྱའོ། ཆུའི་རྒྱུན་ཞེས་པ་ནི་གཅིན་ལྒང་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ལམ་སྟེ། དབང་པོའི་ཕྱོགས་ལ་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན། ཁུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་རྩ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་གྱི་ནང་ནས་དབུས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། རྒྱུ་བཞི་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྐང་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ས་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། ཟས་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་གནས་པ་སྟེ། བྱིས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། དེ་ནི་ལོ་བཅོ་ལྔ་བཅུ་དྲུག་གི་ལོ་ཚད་ནས་བཟུང་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་འདོད་ཆགས་ཁོ་ནས་རང་གི་གནས་ལས་གཡོ་བར་བྱེད་དོ། གཡོས་པ་དེ་ཡང་ཆུ་ཁམས་ཀྱི་དངོས་པོས་སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ནས་གཅིན་ལམ་དུ་འབབ་ལ། གཅིན་ལམ་ནས་བཟུང་སྟེ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའི་དུས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཀླད་པ་ལས་གཡོས་པའི་སྣབས་བཞིན་ནོ། གང་དག་ལ་ནི་ཀུན་ཏུ་གཅོད་པ་དང་རྣམ་པར་གནོན་པ་ལ་སོགས་པས་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་མེད་པ་དེ་དག་ལ་ཁུ་བ་འབྱིན་པ་མི་འགྱུར་རོ། འདི་ལྟར་རང་གི་གནས་ལས་ཁུ་བ་འབྱིན་པ་ཉིད་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་ཡིན་གྱི། རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། དེ་ཉིར་ཀྱི་ཕྱིར་གཞི་ཆེན་པོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། 'ཁུ་བ་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་ཁུ་བ་འབྱིན་པ་ཁོ་ན་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པར་གསུངས་ཀྱི། རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་ནི་མ་གསུངས་སོ། འདོད་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་རིགས་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་ཡོད་ཀྱང་ཁུ་བའི་ཁམས་ནི་གཉིས་གཉིས་འཁྱུད་པའི་དབང་གིས་ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་གནས་ལས་མི་འབབ་སྟེ། རང་གི་གནས་ཉིད་ལ་གནས་ནས་འགྱུར་བ་ཅུང་ཟད་ལ་རེག་པར་གྱུར་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་དེའི་གདུང་བ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་ཅིང་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། ཁ་ཅིག་ནི་ 'ལུས་ཀྱི་རེག་པའི་བདེ་བ་ཁོ་ན་དེ་དག་གི་འདོད་པའི་བྱ་བའོ་' ཞེས་ཟེར་རོ། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམས་ལ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁུ་བའི་ཁམས་འགྱུར་བ་ལ་ཡང་མི་རེག་པར་རིག་པར་བྱའོ། གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་ཚངས་པ་རྣམས་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་རྣམ་པར་གནོན་པས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཟས་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁུ་བའི་ཁམས་ཀྱང་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། 'དེ་བཞིན་དུ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འབྱིན་པའི་རོ་མྱོང་བས་དབང་པོ་ལ་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཚོན་ནོ། 'འབྱིན་པ་ཞེས་པ་ནི་གནས་ལས་གཡོ་བ་ལ་བརྗོད་དོ་' ཞེས་ཚིག་གི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། 'གཅིན་ལམ་དུ་བབས་ཙམ་ལ་' ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། 'གཅིན་ལམ་དུ་འབབ་པ་དང་འདིར་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདིར་ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་མཐའ་གསུམ་ཆར་ལ་འོ། དང་དུ་བླངས་ནས་ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་སླར་ཡང་འགྱོད་པ་སྐྱེས་པ་ན་འབྱིན་པའི་རོ་མྱོང་བ་བསལ་ཏེ། བར་དུ་དགག་པ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་དབང་པོ་ལ་བྱས་པའི་སྦྱོར་བས་གནས་ལས་གཡོས་པའི་ཁུ་བ་གཅིན་ལམ་དུ་འབབ་ཏུ་མི་སྟེར་བར་བར་དུ་དགག་པའོ། འབྱིན་པའི་རོ་མྱོང་བས་ལག་པས་འཕུར་འཕུར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཁུ་བ་ཐོན་ན་ཡང་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ། དབང་པོ་ལ་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་མི་འགྱུར་བས་ 'ལག་པས་... ལྟུང་བ་མེད་དོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། 'གཅིན་ལམ་དུ་འབབ་པ་དང་འདིར་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་ངེས་པ་ལ་དགོངས་ནས། 'འདི་ནི་སློབ་དཔོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་རྣམ་པར་ངེས་པའོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། Khobhakaraṇapaccayo nāma visabhāgabhesajjasenāsanāhārādipaccayo. Nānāvidhaṃ supinanti khubhitavātādidhātūnaṃ anuguṇaṃ. Anubhūtapubbanti pubbe bhūtapubbaṃ manasā parikappitapubbañca. Sagganarakadesantarādīnampi hi saṅgahetvā vuttaṃ. Atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vāti idaṃ devatānaṃ hitāhitādhippāyataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Atthāya vā anatthāya vāti sabhāvato bhavitabbaṃ hitāhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Nanu devatāhi upasaṃhariyamānāni ārammaṇāni paramatthato natthi, kathaṃ tāni puriso passati, devatā vā tāni avijjamānāni upasaṃharantīti codanaṃ manasi katvā [Pg.254] āha so tāsantiādi. Tena ‘‘evameso parikappatū’’ti devatāhi cintitamattena supantassa cittaṃ bhavaṅgasantatito nipatitvā devatāhi cintitaniyāmeneva parikappamānaṃ pavattati, evaṃ tena parikappamānāni ārammaṇāni devatāhi upasaṃhaṭāni nāma honti, tāni ca so devatānubhāvena passati nāmāti dasseti. Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittantiādīsu bodhisattassa gabbhokkantidivase mahāmāyādeviyā attano dakkhiṇapassena ekassa setavaravāraṇassa antokucchipaviṭṭhabhāvadassanaṃ puttapaṭilābhanimittaṃ supinaṃ nāma. Amhākaṃ pana bodhisattassa ‘‘sve buddho bhavissatī’’ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle himavantaṃ bibbohanaṃ katvā puratthimapacchimasamuddesu vāmadakkhiṇahatthe dakkhiṇasamudde pāde ca odahitvā mahāpathaviyā sayanaṃ eko, dabbatiṇasaṅkhātāya tiriyā nāma tiṇajātiyā naṅgalamattarattadaṇḍāya nābhito uggatāya khaṇena anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhānaṃ eko, setānaṃ kaṇhasīsānaṃ kimīnaṃ pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalaṃ āhacca ṭhānaṃ eko, nānāvaṇṇānaṃ catunnaṃ sakuṇānaṃ catūhi disāhi āgantvā pādamūle setavaṇṇatāpajjanaṃ eko, bodhisattassa mahato mīḷhapabbatassa upari alimpamānassa caṅkamanaṃ ekoti ime pañca mahāsupinā nāma, ime ca yathākkamaṃ sambodhiyā, devamanussesu ariyamaggappakāsanassa, gihīnañca saraṇūpagamanassa, khattiyādicatuvaṇṇānaṃ pabbajitvā arahattapaṭilābhassa, catunnaṃ paccayānaṃ lābhe alittabhāvassa ca pubbanimittānīti veditabbaṃ. Soḷasa supinā pākaṭā eva. Ekantasaccamevāti phalaniyamuppattito vuttaṃ. Dassanaṃ pana sabbattha vipallatthameva. Dhātukkhobhādīsu catūsu mūlakāraṇesu dvīhi tīhipi kāraṇehi kadāci supinaṃ passantīti āha ‘‘saṃsaggabhedato’’ti. Supinabhedoti saccāsaccatthatābhedo. ཁམས་འཁྲུག་པར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་མཐུན་པའི་སྨན་དང་། གནས་མལ། ཟས་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ནོ།། "རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་རྨི་ལམ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁྲུག་པར་གྱུར་པའི་རླུང་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་རྣམས་དང་མཐུན་པའོ།། "སྔོན་མྱོང་བར་གྱུར་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་བྱུང་མྱོང་བ་དང་ཡིད་ཀྱིས་སྔོན་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ཉིད་དོ།། འདི་ནི་མཐོ་རིས་དང་། དམྱལ་བ། ཡུལ་གཞན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་ནས་གསུངས་པའོ།། "ཕན་པར་འདོད་པས་སམ། གནོད་པར་འདོད་པས་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་གནོད་ཀྱི་བསམ་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པའོ།། "ཕན་པའི་ཕྱིར་རམ། གནོད་པའི་ཕྱིར་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕན་གནོད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའོ།། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པའི་དམིགས་པ་རྣམས་དོན་དམ་པར་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ། གང་ཟག་གིས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་དང་། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མེད་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། རྒོལ་བ་འདི་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་ "དེ་དག་གི་སྒྲ་"ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེས་ནི་ "འདི་ལྟར་འདིས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ཅིག་"ཅེས་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་གཉིད་ལོག་པའི་སེམས་དེ་ཉིད་ཀུན་གཞིའི་རྒྱུན་ལས་ཉམས་ཏེ། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བསམས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་བཞིན་དུ་འཇུག་ལ། དེ་ལྟར་དེས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་དམིགས་པ་རྣམས་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཟག་དེས་ལྷའི་མཐུ་ལས་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ།། "བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཡུམ་བཞིན་དུ་བུ་རྙེད་པའི་ལྟས་"ལ་སོགས་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལྷུམས་སུ་ཞུགས་པའི་ཉིན་མོར། ལྷ་མོ་སྒྱུ་འཕྲུལ་ཆེན་མོས་རང་གི་གློ་གཡས་པ་ནས་གླང་པོ་ཆེ་ཐལ་དཀར་མཆོག་ཅིག་མངལ་གྱི་ནང་དུ་ཞུགས་པར་མཐོང་བ་ནི་བུ་རྙེད་པའི་ལྟས་ཀྱི་རྨི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའོ།། བདག་ཅག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་ནི་ "སང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་"ཞེས་ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་བཅུ་བཞིའི་ཉིན་མོའི་མཚན་མོ་གསལ་བའི་དུས་སུ། གངས་རི་སྔས་སུ་བྱས་ཏེ། ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དག་ཏུ་ལག་པ་གཡོན་པ་དང་གཡས་པ་དང་། ལྷོའི་རྒྱ་མཚོར་ཞབས་གཉིས་བཞག་ནས་ས་ཆེན་པོ་ལ་གཟིམས་པ་ནི་གཅིག་གོ། དུརྦཱའི་རྩྭ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏི་རི་ཡ་ཞེས་བྱ་བའི་རྩྭའི་བྱེ་བྲག ཐོང་གཤོལ་ཙམ་གྱི་ཡུ་བ་དམར་པོ་ཅན། ལྟེ་བ་ནས་སྐྱེས་ཏེ་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་མཁའ་ལ་རེག་ཅིང་གནས་པ་ནི་གཅིག་གོ། དཀར་པོ་མགོ་ནག་པོའི་སྲིན་བུ་རྣམས་ཞབས་ནས་ཡར་འཛེགས་ཏེ་པུས་མོའི་ལྷ་ང་ལ་རེག་པའི་བར་དུ་གནས་པ་ནི་གཅིག་གོ། ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་བྱ་བཞི་ཕྱོགས་བཞི་ནས་འོངས་ཏེ་ཞབས་དྲུང་དུ་དཀར་པོའི་མདོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་གཅིག་གོ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མི་གཙང་བའི་རི་ཆེན་པོའི་སྟེང་དུ་མ་གོས་པར་འཆག་པར་མཛད་པ་ནི་གཅིག་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྨི་ལམ་ཆེན་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བའོ།། འདི་དག་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་དང་། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་རབ་ཏུ་བསྟན་པ་དང་། ཁྱིམ་པ་རྣམས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་བཞི་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་དང་། ཡོ་བྱད་བཞི་རྙེད་པ་ལ་མ་ཆགས་པའི་སྔོན་གྱི་ལྟས་རྣམས་སུ་རིག་པར་བྱའོ།། རྨི་ལམ་བཅུ་དྲུག་ནི་ཤིན་ཏུ་གསལ་བའོ།། "གདོན་མི་ཟ་བར་བདེན་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པའོ།། རྨི་ལམ་མཐོང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་ཉིད་དོ།། ཁམས་འཁྲུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩ་བའི་རྒྱུ་བཞི་ལས། རྒྱུ་གཉིས་སམ་གསུམ་གྱིས་ཀྱང་རེས་འགའ་རྨི་ལམ་མཐོང་བར་འགྱུར་བས་ན། "འདྲེས་པའི་དབྱེ་བ་ལས་"ཞེས་གསུངས་སོ།། "རྨི་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པ་དང་མི་བདེན་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བའོ།། Rūpanimittādiārammaṇanti ettha kammanimittagatinimittato aññarūpameva viññāṇassa nimittanti rūpanimittaṃ, taṃ ādi yesaṃ sattanimittādīnaṃ tāni rūpanimittādīni ārammaṇāni yassa bhavaṅgacittassa taṃ rūpanimittādiārammaṇaṃ. Īdisānīti rūpanimittādiārammaṇāni rāgādisampayuttāni ca. Sabbohārikacittenāti paṭibuddhassa pakativīthicittena. Ko nāma passatīti suttapaṭibuddhabhāvaviyuttāya [Pg.255] cittappavattiyā abhāvato supinaṃ passanto nāma na siyāti adhippāyo, tenāha ‘‘supinassa abhāvova āpajjatī’’ti. Kapimiddhaparetoti iminā niddāvasena pavattamānabhavaṅgasantatibyavahitāya kusalākusalāya manodvāravīthiyā ca passatīti dasseti, tenāha yā niddātiādi. Dvīhi antehi muttoti kusalākusalasaṅkhātehi dvīhi antehi mutto. Āvajjanatadārammaṇakkhaṇeti supine pañcadvāravīthiyā abhāvato manodvāre uppajjanārahaṃ gahetvā vuttaṃ. "གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་"ཞེས་བྱ་བ་འདིར། ལས་ཀྱི་མཚན་མ་དང་འགྲོ་བའི་མཚན་མ་ལས་གཞན་པའི་གཟུགས་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་མ་ཡིན་པས་ན། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་ཐོག་མ་ཡོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའོ།། དམིགས་པ་གང་ལ་ཡོད་པའི་ཀུན་གཞིའི་སེམས་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་ཅན་ནོ།། "འདི་ལྟ་བུ་རྣམས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་ཅན་དང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་སོ།། "ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་པའི་སེམས་ཀྱིས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་སད་པའི་གང་ཟག་གི་ཐ་མལ་པའི་འཇུག་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ།། "སུ་ཞིག་གིས་མཐོང་བར་འགྱུར་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིད་ལོག་པ་དང་སད་པའི་གནས་སྐབས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྨི་ལམ་མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མི་སྲིད་དོ་སྙམ་པའི་བསམ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ "རྨི་ལམ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་"ཞེས་གསུངས་སོ།། "སྤྲེའུའི་གཉིད་ཀྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་"ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་གཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་ཀུན་གཞིའི་རྒྱུན་གྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཡིད་ཀྱི་སྒོའི་འཇུག་པས་མཐོང་བར་སྟོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ "གཉིད་གང་ཡིན་པ་"ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "མཐའ་གཉིས་ལས་གྲོལ་བ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་བགྲང་བའི་མཐའ་གཉིས་ལས་གྲོལ་བའོ།། "སེམས་གཏད་པ་དང་དེའི་དམིགས་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་སྐབས་སུ་སྒོ་ལྔའི་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ལ་སྐྱེ་བར་འོས་པ་བཟུང་ནས་གསུངས་པའོ།། Ettha ca supinantepi tadārammaṇavacanato anubhūtesu sutapubbesu vā rūpādīsu purāpattibhāvena parikappetvā vipallāsato pavattamānāpi kāmāvacaravipākadhammā parittadhamme nissāya parikappetvā pavattattā parittārammaṇā vuttā, na pana sarūpato parittadhamme gahetvā pavattattā evāti gahetabbaṃ. Evañca itthipurisādiākāraṃ āropetvā pavattamānānaṃ rāgādisavipākadhammānampi tesaṃ ārammaṇaṃ gahetvā uppannānaṃ paṭisandhādivipākānampi parittārammaṇatā kammanimittārammaṇatā ca upapannā eva hoti. Vatthudhammavinimuttaṃ pana sammutibhūtaṃ kasiṇādipaṭibhāgārammaṇaṃ gahetvā uppannā upacārappanādivasappavattā cittacetasikadhammā eva parittattike (dha. sa. tikamātikā 12) na vattabbārammaṇāti gahetabbā. འདིར་ཡང་རྨི་ལམ་གྱི་ནང་དུ་ཡང་དེའི་དམིགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྔོན་མྱོང་བའམ་ཐོས་མྱོང་བའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྔོན་བྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་ནས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཇུག་པ་ཡིན་ཡང་། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཆོས་ཆུང་ངུ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་ཏེ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། "དམིགས་པ་ཆུང་ངུ་"ཞེས་གསུངས་ཀྱི། རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཆུང་ངུ་རྣམས་བཟུང་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ན་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་བཏགས་ནས་འཇུག་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡང་། དེ་དག་གི་དམིགས་པ་བཟུང་ནས་སྐྱེས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དམིགས་པ་ཆུང་ངུ་ཉིད་དང་ལས་ཀྱི་མཚན་མའི་དམིགས་པ་ཉིད་འཐད་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ།། དངོས་པོའི་ཆོས་ལས་གྲོལ་ཞིང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་གྱུར་པའི་ཟད་པར་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མའི་དམིགས་པ་བཟུང་ནས་སྐྱེས་པ། ཉེ་འཁོར་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་ཁོ་ན། ཆུང་ངུའི་གསུམ་ཚན་ལས། "བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དམིགས་པ་ཅན་"ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། Svāyanti supino. Vipallāsena parikappitaparittārammaṇattā ‘‘dubbalavatthukattā’’ti vuttaṃ, avijjamānārammaṇe avasavattitoti adhippāyo, tenāha avisaye uppannattātiādi. "དེ་འདི་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨི་ལམ་མོ།། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་དམིགས་པ་ཆུང་ངུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། "རྟེན་ཉམས་ཆུང་བ་ཉིད་"ཅེས་གསུངས་ཏེ། མེད་པའི་དམིགས་པ་ལ་རང་དབང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་པའི་བསམ་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ "ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་"ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Āpattinikāyassāti idaṃ saṅghādisesoti pulliṅga-saddassa anurūpavasena vuttaṃ. Assāti assa āpattinikāyassa, vuṭṭhāpetuṃ icchitassāti attho, tenāha kiṃ vuttantiādi. Ruḷhisaddenāti ettha samudāye nipphannassāpi saddassa tadekadesepi pasiddhi idha ruḷhī nāma, tāya ruḷhiyā yutto saddo ruḷhīsaddo, tena. Ruḷhiyā kāraṇamāha avayaveiccādinā. "ལྟུང་བའི་ཚོགས་ཀྱི་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ "དགེ་འདུན་ལྷག་མ་"ཞེས་པའི་ཕོའི་རྟགས་ཀྱི་སྒྲ་དང་མཐུན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པའོ།། "འདིའི་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟུང་བའི་ཚོགས་འདིའི་སྟེ། ཕྱིར་བཅོས་པར་འདོད་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ "ཅི་ཞིག་གསུངས་པ་"ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། "གྲགས་པའི་སྒྲས་"ཞེས་བྱ་བ་འདིར། ཚོགས་པ་ལ་གྲུབ་པའི་སྒྲ་དེ་ཉིད་དེའི་ཆ་ཤས་གཅིག་ལའང་གྲགས་པ་ནི་འདིར་གྲགས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གྲགས་པ་དེ་དང་ལྡན་པའི་སྒྲ་ནི་གྲགས་པའི་སྒྲའོ།། དེས་ནི་གྲགས་པའི་རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་ "ཆ་ཤས་ལ་"ལ་སོགས་པའོ།། Kālañcāti ‘‘rāgūpatthambhe’’tiādinā dassitakālañca, ‘‘rāgūpatthambhe’’ti vutte rāgūpatthambhe jāte tasmiṃ kāle mocetīti atthato [Pg.256] kālo gammati. Navamassa adhippāyassāti vīmaṃsādhippāyassa. Vatthūti visayaṃ. "དུས་ཀྱང་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ "འདོད་ཆགས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པ་"ལ་སོགས་པས་བསཏན་པའི་དུས་ཀྱང་སྟེ། "འདོད་ཆགས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པ་"ཞེས་གསུངས་པ་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པ་སྐྱེས་པའི་དུས་དེར་གཏོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་དོན་གྱིས་དུས་ཤེས་པར་བྱའོ།། "དགུ་པའི་བསམ་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྟག་པར་འདོད་པའི་བསམ་པའོ།། "དངོས་པོ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ལོ།། 238. Lomā etesaṃ santīti lomasā, bahulomapāṇakā. ༢༣༨. "འདི་དག་ལ་སྤུ་ཡོད་པས་ན་སྤུ་ཅན་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤུ་མང་པོ་ཡོད་པའི་སྲིན་བུ་རྣམས་སོ།། 239. Mocanenāti mocanappayogena. Mocanassādasampayuttāyāti ettha mocanicchāva mocanassādo, tena sampayuttā cetanā mocanassādacetanāti attho, na pana mocane assādaṃ sukhaṃ patthentiyā cetanāyāti evaṃ attho gahetabbo, itarathā sukhatthāya mocentasseva āpatti, na ārogyādiatthāyāti āpajjati. Tasmā ārogyādīsu yena kenaci adhippāyena mocanicchāya cetanāyāti atthova gahetabbo. ༢༣༩. "གཏོང་བས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏོང་བའི་སྦྱོར་བས་སོ།། "གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་"ཞེས་བྱ་བ་འདིར། གཏོང་བར་འདོད་པ་ཉིད་ནི་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བ་ཡིན་ལ། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་པ་ནི་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བའི་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། གཏོང་བ་ལ་རོ་མྱང་བའི་བདེ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འདི་ལྟར་དོན་བཟུང་བར་མི་བྱའོ།། གཞན་དུ་ན་བདེ་བའི་ཕྱིར་གཏོང་བར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་གྱི། ནད་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་གཏོང་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསམ་པ་གང་ཡང་རུང་བས་གཏོང་བར་འདོད་པའི་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཁོ་ན་བཟུང་བར་བྱའོ།། 240. Vāyamatoti aṅgajāte kāyena upakkamato. Dve āpattisahassānīti khaṇḍacakkādīni anāmasitvāva vuttaṃ, icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenāpi gaṇanā kātabbā. Ekena padenāti gehasitapemapadena. Tathevāti mocanassādacetanāya eva gāḷhaṃ pīḷanādippayogaṃ avijahitvā supanena saṅghādisesoti vuttaṃ. Suddhacittoti mocanassādassa nimitte ūruādīhi kataupakkamassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ. Tena asubhamanasikārābhāvepi payogābhāveneva mocanepi anāpatti dīpitāti veditabbā. ༢༤༠. "བརྩོན་པ་ལས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོ་ལ་ལུས་ཀྱིས་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ལས་སོ།། "ལྟུང་བ་ཉིས་སྟོང་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་རེག་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། འདོད་པ་དག་གིས་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཀྱང་བགྲང་བར་བྱའོ།། "ཚིག་གཅིག་གིས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱིམ་ལ་བརྟེན་པའི་བྱམས་པའི་ཚིག་གིས་སོ།། "དེ་བཞིན་དུ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དྲག་པོར་གཟིར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་མ་བཏང་བར་ཉལ་བས་དགེ་འདུན་ལྷག་མར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའོ།། "སེམས་དག་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བའི་མཚན་མ་ལ་བརླ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་སྤོང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའོ།། དེས་ནི་མི་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡང་། སྦྱོར་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཏོང་བ་ལའང་ལྟུང་བ་མེད་པར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ།། Tena upakkamena mutteti muccamānaṃ vinā aññasmimpi sukke ṭhānato mutte. Yadi pana upakkame katepi muccamānameva dakasotaṃ otarati, thullaccayameva payogena muttassa abhāvā. Jagganatthāyāti cīvarādīsu limpanaparihārāya hatthena aṅgajātaggahaṇaṃ vaṭṭati, tappayogo na hotīti adhippāyo. Anokāsanti aṅgajātappadesaṃ. "ཉེ་བར་འཚེ་བ་དེས་ཐར་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཏོང་བཞིན་པ་མ་གཏོགས་པར་གཞན་པའི་ཁུ་བ་ཡང་གནས་ལས་ཐར་པ་ལའོ།། གལ་ཏེ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བྱས་ཀྱང་གཏོང་བཞིན་པ་ཉིད་གཅིན་ལམ་དུ་འབབ་ན། སྦྱོར་བས་བཏང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱེད་ཆེན་པོ་ཉིད་དོ།། "བསྲུང་བའི་ཕྱིར་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་ལ་འགོ་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ལག་པས་དབང་པོ་བཟུང་བ་ནི་རུང་ལ། དེའི་སྦྱོར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ།། "གནས་མ་ཡིན་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོའི་ཕྱོགས་སོ།། 262. Supinantena kāraṇenāti supinante pavattaupakkamahetunā. Āpattiṭṭhāneyeva hi ayaṃ anāpatti avisayattā vuttā. Tenāha ‘‘sacassa visayo hoti niccalena bhavitabba’’ntiādi. ༢༦༢. "རྨི་ལམ་གྱི་རྒྱུས་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་ཉེ་བར་འཚེ་བའི་རྒྱུ་ལས་སོ།། ལྟུང་བའི་གནས་ཉིད་དུ་ནི་འདི་ལྟར་ལྟུང་བ་མེད་པ་ནི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "གལ་ཏེ་འདིའི་ཡུལ་ཡིན་ན་མི་གཡོ་བར་གནས་པར་བྱའོ་"ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 263. Vinītavatthupāḷiyaṃ [Pg.257] aṇḍakaṇḍuvanavatthusmiṃ mocanādhippāyena aṇḍacalanena aṅgajātassāpi calanato nimitte upakkamo hotīti saṅghādiseso vutto. Yathā pana aṅgajātaṃ na calati, evaṃ aṇḍameva kaṇḍuvanena phusantassa muttepi anāpatti aṇḍassa anaṅgajātattā. ༢༦༣. འདུལ་བ་གཏན་ལ་དབབ་པའི་གཞུང་ལས། རླིག་པ་གཡའ་བ་སེལ་བའི་གཞི་ལ། གཏོང་བར་འདོད་པས་རླིག་པ་བསྐྱོད་པས་དབང་པོ་ཡང་གཡོ་བའི་ཕྱིར། མཚན་མ་ལ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ཡོད་པས་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་གསུངས་སོ།། ཇི་ལྟར་དབང་པོ་མི་གཡོ་བ་དེ་ལྟར་རླིག་པ་ཁོ་ན་གཡའ་བ་སེལ་བའི་ཕྱིར་རེག་པ་ལ། ཁུ་བ་ཐར་ཡང་ལྟུང་བ་མེད་དེ། རླིག་པ་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 264. Vatthinti aṅgajātasīsacchādakacammaṃ. Udaraṃ tāpentassa…pe… anāpattiyevāti udaratāpanena aṅgajātepi tatte tāvattakena nimitte upakkamo kato nāma na hotīti vuttaṃ. ༢༦༤. "ལྒང་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་པོའི་རྩེ་མོ་འགེབས་པའི་པགས་པའོ།། "ལྟོ་བ་དྲོ་བར་བྱེད་པ་ལ། ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟོ་བ་དྲོ་བར་བྱས་པས་དབང་པོ་ཡང་ཚ་བར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ཙམ་གྱིས་མཚན་མ་ལ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། 265. Ehi me tvaṃ, āvuso, sāmaṇerāti vatthusmiṃ aññaṃ āṇāpetu, tena kariyamānassa aṅgajātacalanassa mocanassādena sādiyanato taṃ calanaṃ bhikkhussa sādiyanacittasamuṭṭhitampi hotīti sukkavissaṭṭhipaccayassa aṅgajātacalanassa hetubhūtā assādacetanāva āpattiyā aṅgaṃ hoti, na āṇāpanavācā tassā pavattikkhaṇe saṅghādisesassa asijjhanato. Evaṃ āṇāpetvāpi yonisomanasikārena mocanassādaṃ paṭivinodentassa āpattiasambhavato idaṃ sikkhāpadaṃ anāṇattikaṃ, kāyakammaṃ, kiriyasamuṭṭhānañca jātanti gahetabbaṃ, āṇāpanavācāya pana dukkaṭaṃ āpajjati. Yo pana parena anāṇattena balakkārenāpi kariyamānappayogaṃ mocanassādena sādiyati, tassāpi mutte paṭhamapārājike viya saṅghādisesova, amutte thullaccayaṃ. Mocanassāde cetanāya pana asati kāyasaṃsaggarāgena sādiyantassāpi muttepi saṅghādisesena anāpattīti ācariyā vadanti, tañca yuttameva. ༢༦༥. "ཚུར་ཤོག་བདག་གི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དགེ་ཚུལ་"ཞེས་བྱ་བའི་གཞི་ལ། གཞན་ལ་བསྒོ་བར་བྱེད་ཅིང་། དེས་བྱས་པའི་དབང་པོ་བསྐྱོད་པ་ལ་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བས་དང་དུ་ལེན་པའི་ཕྱིར། བསྐྱོད་པ་དེ་ནི་དགེ་སློང་གི་དང་དུ་ལེན་པའི་སེམས་ལས་ཀུན་ཏུ་ལངས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན། ཁུ་བ་འབྱིན་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་དབང་པོ་བསྐྱོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རོ་མྱང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ལྟུང་བའི་ཡན་ལག་ཡིན་གྱི། བསྒོ་བའི་ཚིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ཉིད་འཇུག་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟར་བསྒོས་ཀྱང་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་བསྒོ་བ་མེད་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། བྱེད་པ་ལས་ཀུན་ཏུ་ལངས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། བསྒོ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་ཉེས་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ།། གང་ཡང་གཞན་གྱིས་མ་བསྒོས་པར་དབང་ཤེད་ཀྱིས་ཀྱང་བྱས་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བས་དང་དུ་ལེན་ན། དེ་ལའང་ཁུ་བ་ཐར་ན་ཕམ་པ་དང་པོ་བཞིན་དུ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཉིད་དོ།། མ་ཐར་ན་ཉེས་བྱེད་ཆེན་པོའོ།། གཏོང་བའི་རོ་མྱང་བའི་སེམས་པ་མེད་ན་ནི། ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་དང་དུ་ལེན་པ་ལའང་། ཁུ་བ་ཐར་ཡང་དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་རྣམས་གསུང་ལ། དེ་ནི་རིགས་པ་ཉིད་དོ།། 266. Kāyatthambhanavatthusmiṃ calanavasena yathā aṅgajāte upakkamo sambhavati, tathā vijambhitattā āpatti vuttā. ༢༦༦. ལུས་རེངས་པར་བྱེད་པའི་གཞི་ལ། གཡོ་བའི་དབང་གིས་དབང་པོ་ལ་བརྩོན་པ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་བསྒྱིངས་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་གསུངས་སོ།། Upanijjhāyanavatthusmiṃ aṅgajātanti jīvamānaitthīnaṃ passāvamaggova adhippeto, netaro. ཅེར་རེར་ལྟ་བའི་གཞི་ལ། “དབང་པོ་” ཞེས་པ་ནི་གསོན་པོའི་བུད་མེད་ཀྱི་གཅིན་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ཀྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། 267. Pupphāvalīti kīḷāviseso. Taṃ kira kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā patanti[Pg.258], ‘‘pupphāvaliya’’ntipi pāṭho. Pavesentassāti payojakattena dvikammikattā ‘‘vālikaṃ aṅgajāta’’nti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ. Cetanā, upakkamo, muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni. ༢༦༧. “མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་” ཞེས་པ་ནི་རྩེད་མོའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སཏེ། རྩེད་མོ་དེ་རྩེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པའི་ངོགས་གཟར་པོ་ཆུས་འདྲེད་པར་བྱས་ནས། དེར་རྐང་པ་གཉིས་བརྐྱངས་ཏེ་བསྡད་ནས་འདྲེད་དེ་འབབ་པའོ།། “པུཔྥཱཝལིཡཾ” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། “བཅུག་པ་” ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་བྱེད་པ་པོའི་དབང་གིས་ལས་གཉིས་ལྡན་ཉིད་ཀྱིས། “བྱེ་མ་” དང་ “དབང་པོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀར་ཡང་ལས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱར་རོ།། བསམ་པ་དང་། བརྩོན་པ་དང་། གཏོང་བ་སྟེ་འདིར་ཡན་ལག་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཤེས་པར་བྱའོ།། Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཁུ་བ་འབྱིན་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 2. Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā ༢. ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 269. Dutiye kesuci vātapānesu vivaṭesu bahipi andhakārattā āloko na pavisati, vivaṭakavāṭena aññato āgacchantassa ālokassa nivāraṇato kavāṭassa piṭṭhipasse ghanandhakārova hoti, tādisāni sandhāya ‘‘yesu vivaṭesu andhakāro hotī’’tiādi vuttaṃ. ༢༦༩. གཉིས་པ་ལ། རླུང་སྒོ་ཁ་ཤས་ཕྱེ་ཡང་ཕྱི་རོལ་དུ་མུན་ནག་པའི་ཕྱིར་འོད་མི་འཇུག་ལ། སྒོ་གླེགས་ཕྱེ་བས་གཞན་ནས་འོང་བའི་འོད་བཀག་པའི་ཕྱིར། སྒོ་གླེགས་ཀྱི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་མུན་ནག་སྟུག་པོ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་བུ་ལ་དགོངས་ནས་ “གང་དག་ཕྱེ་བས་མུན་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། Brāhmaṇī attano aṅgamaṅgānaṃ parāmasanakkhaṇe anācārānukūlā hutvā na kiñci vatvā bhikkhuno vaṇṇabhaṇanakkhaṇe vuttattā āha ‘‘pabbajitukāmo maññeti sallakkhetvā’’ti, pabbajitukāmo viyāti sallakkhetvāti attho. Kulitthīnaṃ evaṃ parehi abhibhavanaṃ nāma accantāvamānoti āha ‘‘attano vippakāra’’nti. བྲམ་ཟེའི་མོ་ནི་རང་གི་ཡན་ལག་ཆེ་ཆུང་ལ་རེག་པའི་ཚེ་ཚུལ་མིན་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ་ཅི་ཡང་མི་སྨྲ་ལ། དགེ་སློང་གི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་ཚེ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་པ་སྙམ་དུ་བསམས་ནས་” ཞེས་གསུངས་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་བསམས་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། རིགས་ཀྱི་བུད་མེད་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་གཞན་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་བརྙས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “རང་གི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། 270. Otiṇṇasaddassa kammasādhanapakkhaṃ sandhāya ‘‘yakkhādīhī’’tiādi vuttaṃ, kattusādhanapakkhaṃ sandhāya ‘‘kūpādīnī’’tiādi vuttaṃ. Tasmiṃ vatthusminti itthisarīrasaṅkhāte vatthusmiṃ. ༢༧༠. “ཨོ་ཏིཎྞ་” ཞེས་པའི་སྒྲའི་ལས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ལ་དགོངས་ནས་ “གནོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ལ། བྱེད་པ་པོ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱོགས་ལ་དགོངས་ནས་ “ཁྲོན་པ་ལ་སོགས་པ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “གཞི་དེ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་སུ་བགྲང་བའི་གཞི་ལའོ།། 271. Assāti hatthaggāhādikassa sabbassa. ༢༧༡. “འདི་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་ནས་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ།། 273. Etesaṃ padānanti āmasanādipadānaṃ. Itthisaññīti manussitthisaññī. Naṃ-saddassa kāyavisesanabhāvena etaṃ kāyanti atthaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Omasanto…pe… ekāva āpattīti anivatthaṃ sandhāya vuttaṃ, na nivatthaṃ. Sanivatthāya pana matthakato paṭṭhāya hatthaṃ otārentassa nivatthasāṭakopari hatthe āruḷhe thullaccayaṃ. Sāṭakato hatthaṃ otārāpetvā jaṅghato paṭṭhāya omasantassa puna saṅghādiseso. ༢༧༣. “ཚིག་འདི་དག་གི་” ཞེས་པ་ནི་རེག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིའོ།། “བུད་མེད་དུ་འདུ་ཤེས་པ་” ཞེས་པ་ནི་མིའི་བུད་མེད་དུ་འདུ་ཤེས་པའོ།། “ནཾ” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་ “ལུས་འདི་ལ་” ཞེས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “རེག་པ་...བྱས་ན་...ལྟུང་བ་གཅིག་ཁོ་ནའོ་” ཞེས་པ་ནི་གོས་མ་གྱོན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི། གོས་གྱོན་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། གོས་གྱོན་པ་ལ་ནི་མགོ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ལག་པ་མར་བཏང་ནས་གྱོན་པའི་གོས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ལག་པ་བཞག་ན་ཉེས་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ།། གོས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ལག་པ་ཕབ་སྟེ་བྱིན་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་རེག་ན་ཡང་བསྐྱར་དགེ་འདུན་ལྷག་མར་འགྱུར་རོ།། Yathāniddiṭṭhaniddeseti [Pg.259] yathāvuttakāyasaṃsagganiddese. Tenāti yena kāraṇena vatthusaññādayo honti, tena kāraṇena. Yathāvuttasikkhāpadaniddese vuttaṃ garukaṃ bhikkhuno kareyya pakāseyyāti yojanā. “ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་བཤད་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་བཤད་པ་ལའོ།། “དེས་” ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་གང་གིས་གཞིའི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་အབྱུང་བའི་རྒྱུ་དེས་སོ།། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་ལས་གསུངས་པའི་ལྕི་བའི་ལྟུང་བ་དེ་དགེ་སློང་ལ་བྱའོ་འམ་བསྒྲག་གོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། Saññāya virāgitamhīti saññāya viraddhāya. Idaṃ nāma vatthunti imasmiṃ sikkhāpade āgataṃ, anāgatañca yaṃ kiñci saviññāṇakāviññāṇakaṃ phusantassa anāpattiabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. “འདུ་ཤེས་བྲལ་བ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་འཁྲུལ་བ་ལའོ།། “འདི་ལྟ་བུའི་གཞི་” ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་འདིར་གསུངས་པ་དང་མ་གསུངས་པའི་སེམས་ལྡན་སེམས་མེད་ཀྱི་གཞི་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་རེག་པའི་དགེ་སློང་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། Sārattanti kāyasaṃsaggarāgeneva sārattaṃ. Virattanti kāyasaṃsaggarāgarahitaṃ mātuādiṃ sandhāya vadati. Dukkaṭanti mātupemādivasena gaṇhantassa vasena vuttaṃ, virattampi itthiṃ kāyasaṃsaggarāgena gaṇhantassa pana saṅghādiseso eva. Imāya pāḷiyā sametīti sambandho. Kathaṃ sametīti ce? Yadi hi ‘‘itthiyā kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmī’’ti citte uppanne itthisaññā virāgitā bhaveyya. Kāyappaṭibaddhaggahaṇepi thullaccayenāpi na bhavitabbaṃ itthisaññāya eva pāḷiyaṃ (pārā. 276) thullaccayassa vuttattā, tasmā ‘‘itthiyā kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhantassa itthisaññā virāgitā nāma na hotīti kāyappaṭibaddhaṃ gaṇhissāmīti kāyaṃ gaṇhato itthisaññāya ceva kāyasaṃsaggarāgassa ca kāyaggahaṇassa ca sambhavā yathāvatthukaṃ saṅghādisesameva āpajjatī’’ti mahāsumattherena vuttavādova imāya pāḷiyā sameti. Aṭṭhakathāyañhi ‘‘sambahulā itthiyo bāhāhi parikkhipitvā gaṇhāmī’’ti saññāya parikkhipato majjhagatānaṃ vasena thullaccayaṃ vuttaṃ. Na hi tassa ‘‘majjhagatā itthiyo kāyappaṭibaddhena gaṇhāmī’’ti saññā atthi, tasmā aṭṭhakathāyapi sametīti gahetabbaṃ. Nīlena duviññeyyabhāvato kāḷitthī vuttā. “ཆགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་ཁོ་ནས་ཆགས་པའོ།། “ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་” ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “ཉེས་བྱེད་” ཞེས་པ་ནི་མའི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཛིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ལ། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་བུད་མེད་ལའང་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་འཛིན་པ་ལ་ནི་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཁོ་ནའོ།། “ལུང་འདི་དང་མཐུན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། ཇི་ལྟར་མཐུན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ “བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་འཛིན་ཏོ” སྙམ་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན། བུད་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བྲལ་བར་གྱུར་ན། ལུས་དང་འབྲེལ་བ་འཛིན་པ་ལའང་ཉེས་བྱེད་ཕྲ་མོའང་མི་འབྱུང་སྟེ། ལུང་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ལ་ཉེས་བྱེད་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ “བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་འཛིན་ཏོ་སྙམ་ནས་ལུས་ལ་འཛིན་པ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འགྱུར་བས། ལུས་དང་འབྲེལ་བ་འཛིན་ཏོ་སྙམ་ནས་ལུས་ལ་འཛིན་པ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ལུས་ལ་འཛིན་པ་རྣམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གཞི་དང་མཐུན་པར་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་སུ་མས་གསུངས་པའི་བཞེད་པ་ཉིད་ལུང་འདི་དང་མཐུན་ནོ།། འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ “བུད་མེད་မང་པོ་ལག་པས་བསྐོར་ཏེ་འཛིན་ཏོ་” སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་ལ། དཀྱིལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་ཉེས་བྱེད་གསུངས་ཏེ། ཁོ་ལ་ “དཀྱིལ་ན་གནས་པའི་བུད་མེད་རྣམས་ལུས་དང་འབྲེལ་བས་འཛིན་ཏོ་” སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་དང་ཡང་མཐུན་པར་གཟུང་བར་བྱའོ།། གོས་སྔོན་པོ་གྱོན་པས་ངོས་ཟིན་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ “བུད་མེད་နག་མོ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། 279. Sevanādhippāyoti phassasukhasevanādhippāyo. Kāyappaṭibaddhāmasanavāre kāyappaṭibaddhavasena phassapaṭivijānanaṃ veditabbaṃ. Cittuppādamatte āpattiyābhāvato anāpattīti idaṃ kāyasaṃsaggarāgamattena kāyacalanassa anuppattito itthiyā kariyamānakāyacalanaṃ sādiyatopi payogābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭhamapārājike pana parehi upakkamiyamānassa abhāvato sevanādhippāye uppanne tena adhippāyena aṅgajātakkhobho [Pg.260] sayameva avassaṃ sañjāyati, so ca tena kato nāma hotīti pārājikaṃ vuttaṃ, teneva nayena paṭhamasaṅghādisesepi parena kariyamānapayogasādiyamānepi aṅgajātakkhobhasambhavena āpatti hotīti veditabbaṃ. Catuttheti ‘‘na ca kāyena vāyamati, na ca phassaṃ paṭivijānātī’’ti imasmiṃ vāre. Phassapaṭivijānanampīti api-saddena tatiyavāre viya vāyāmopi natthīti dasseti. Nissaggiyena nissaggiyāmasane viyāti idaṃ pana phassapaṭivijānanābhāvamattasseva nidassanaṃ, na payogābhāvassāti daṭṭhabbaṃ. Mokkhādhippāyoti ettha cittassa lahuparivattitāya antarantarā kāyasaṃsaggarāge samuppannepi mokkhādhippāyassa avicchinnatāya anāpattiyeva, vicchinne pana tasmiṃ āpatti eva. ༢༧༩. “བསྟེན་པའི་བསམ་པ་” ཞེས་པ་ནི་རེག་བྱའི་བདེ་བ་བསྟེན་པའི་བསམ་པའོ།། ལུས་དང་འབྲེལ་བ་ལ་རེག་པའི་སྐབས་སུ་ལུས་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་རེག་བྱ་མྱོང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “སེམས་སྐྱེས་པ་ཙམ་གྱིས་ལྟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་ཙམ་གྱིས་ལུས་གཡོ་བ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། བུད་མེད་ཀྱིས་བྱས་པའི་ལུས་གཡོ་བ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་ལའང་སྦྱོར་བ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ཕམ་པ་དང་པོ་ལ་ནི་གཞན་གྱིས་བརྩོན་པ་བྱེད་པ་မེད་པའི་ཕྱིར། བསྟེན་པའི་བསམ་པ་སྐྱེས་པ་ན་བསམ་པ་དེས་དབང་པོ་རེངས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ངེས་པར་འབྱུང་ལ། དེ་ནི་ཁོས་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཕམ་པར་གསུངས་སོ།། ཚུལ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་དང་པོ་ལའང་གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་ལའང་དབང་པོ་རེངས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “བཞི་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ “ལུས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་རྩོལ་ལ། རེག་བྱའང་མི་མྱོང་བའོ་” ཞེས་པའི་སྐབས་འདི་ལའོ།། “རེག་བྱ་མྱོང་བའང་” ཞེས་པའི་ “ཀྱང་” སྒྲས་ནི་སྐབས་གསུམ་པ་བཞིན་དུ་རྩོལ་བའང་མེད་པར་སྟོན་ཏོ།། “སྤང་བའི་རེག་པ་བཞིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི་རེག་བྱ་མྱོང་བ་མེད་པ་ཙམ་གྱི་དཔེ་ཡིན་གྱི། སྦྱོར་བ་མེད་པའི་དཔེ་མ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། “ཐར་བར་འདོད་པའི་བསམ་པ་” ཞེས་པ་འདིར་སེམས་མྱུར་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། བར་བར་དུ་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་ཀྱང་། ཐར་བར་འདོད་པའི་བསམ་པ་མ་ཆད་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ།། བསམ་པ་དེ་ཆད་ན་ནི་ལྟུང་བ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ།། Padabhājanīyavaṇṇanānayo. ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་བཤད་པའི་ཚུལ་ལོ།། 281. Ettha gaṇhāhīti na vattabbāti gehasitapemena kāyappaṭibaddhena phusane dukkaṭaṃ sandhāya vuttaṃ, kāruññena pana vatthādiṃ gahetuṃ asakkontiṃ ‘‘gaṇhā’’ti vadantassāpi avasasabhāvappattaṃ udake nimujjantiṃ kāruññena sahasā anāmāsanti acintetvā kesādīsu gahetvā mokkhādhippāyena ākaḍḍhatopi anāpattiyeva. Na hi mīyamānaṃ mātaraṃ ukkhipituṃ na vaṭṭati. Aññātikāya itthiyāpi eseva nayo. Ukkaṭṭhāya mātuyāpi āmāso na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘mātara’’nti vuttaṃ. Tassā kātabbaṃ pana aññāsampi itthīnaṃ karontassāpi anāpattiyeva anāmāsatte visesābhāvā. ༢༨༡. “འདིར་ཟུངས་ཤིག་ཅེས་མི་བརྗོད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་བྱམས་པས་ལུས་དང་འབྲེལ་བས་རེག་པ་ལ་ཉེས་བྱེད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། སྙིང་རྗེས་ནི་གོས་ལ་སོགས་པ་འཛིན་མི་ནུས་པའི་བུད་མེད་ལ་ “ཟུངས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ལའམ། ཆུར་བྱིང་བའི་ཉམ་ཐག་པའི་བུད་མེད་ལ་སྙིང་རྗེས་ “རེག་ཏུ་མི་རུང་བ་” སྙམ་དུ་མ་བསམས་པར་མྱུར་དུ་སྐྲ་ལ་སོགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཐར་བར་འདོད་པའི་བསམ་པས་འཐེན་པ་ལའང་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ།། འཆི་ལ་ཉེ་བའི་མ་ལ་སྐྱོབ་པར་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།། གཉེན་མ་ཡིན་པའི་བུད་མེད་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། ལྷག་པར་དུ་མ་ལའང་རེག་ཏུ་མི་རུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “མ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། མོ་ལ་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་ནི་བུད་མེད་གཞན་དག་ལ་བྱེད་པ་ལའང་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། རེག་ཏུ་མི་རུང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། Tiṇaṇḍupakanti hiriverādimūlehi kesālaṅkāratthāya katacumbaṭakaṃ. Parivattetvāti attano nivāsanādibhāvato apanetvā. Pūjādiatthaṃ pana tāvakālikampi āmasituṃ vaṭṭati. Sīsapasādhanakadantasūciādīti idaṃ sīsālaṅkāratthāya paṭapilotikādīhi kataṃ sīsapasādhanakañceva dantasūciādi cāti dvidhā yojetvā sīsapasādhanaṃ sipāṭikopakaraṇatthāya ceva dantasūciupakaraṇatthāya ca gahetabbanti yathākkamaṃ atthaṃ dasseti. Kesakalāpaṃ bandhitvā tattha tiriyaṃ pavesanatthāya katā dantasūci eva sīsapasādhanakadantasūcīti ekameva katvā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharitabbasūciyeva tassa tassa kiccassa upakaraṇanti sipāṭikāsūciupakaraṇanti evaṃ vā yojanā kātabbā[Pg.261]. Potthakarūpanti sudhādīhi kataṃ, pārājikavatthubhūtānaṃ tiracchānagatitthīnaṃ saṇṭhānena katampi anāmāsameva. Itthirūpādīni dassetvā kataṃ, vatthabhittiādiñca itthirūpaṃ anāmasitvā vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Evarūpehi anāmāse kāyasaṃsaggarāge asati kāyappaṭibaddhena āmasato doso natthi. Bhinditvāti ettha anāmāsampi daṇḍapāsāṇādīhi bhedanassa aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, pāḷiyampi āpadāsu mokkhādhippāyassa āmasanepi anāpattiyā vuttattā ca. Sappinīādīhi vāḷamigīhi ca gahitapāṇakānaṃ mocanatthāya taṃ sappinīādiṃ vatthadaṇḍādīhi parikkhipitvā gahetuṃ, mātuādiṃ udake mīyamānaṃ vatthādīhi gahetuṃ, asakkontiṃ kesādīsu gahetvā kāruññena ukkhipituṃ vaṭṭatīti ayamattho gahetabbova. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘na tveva āmasitabbā’’ti idaṃ pana vacanaṃ amīyamānavatthuṃ sandhāya vuttanti ayaṃ amhākaṃ khanti. “རྩྭའི་སྐྲ་གདན་” ཞེས་པ་ནི་སྐྲའི་རྒྱན་གྱི་ཕྱིར་དྲི་ལྡན་རྩྭའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་མགོ་གདན་ནོ།། “བསྒྱུར་ནས་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་གྱོན་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལས་བསལ་ནས་སོ།། མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་ནི་གནས་སྐབས་ཙམ་དུའང་རེག་པར་རུང་ངོ།། “མགོའི་རྒྱན་དང་སོ་སྦྲགས་ཀྱི་ཁབ་ལ་སོགས་པ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་མགོའི་རྒྱན་གྱི་ཕྱིར་རས་དུམ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་མགོའི་རྒྱན་དང་སོ་སྦྲགས་ཀྱི་ཁབ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་གཉིས་སུ་སྦྱར་ནས། མགོའི་རྒྱན་ནི་སྤུ་གྲིའི་ཤུབས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་སོ་སྦྲགས་ཀྱི་ཁབ་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་དོན་སྟོན་ཏོ།། ཡང་ན། སྐྲ་ཚོགས་བཅིངས་ཏེ་དེར་འཕྲེད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་སོ་སྦྲགས་ཀྱི་ཁབ་ཉིད་ལ་ “མགོའི་རྒྱན་གྱི་སོ་སྦྲགས་ཀྱི་ཁབ་” ཅེས་བྱ་སྟེ། གཅིག་ཁོ་ནར་བྱས་ནས་སྤུ་གྲིའི་ཤུབས་སུ་བཅུག་སྟེ་ཉར་བར་བྱ་བའི་ཁབ་ཉིད་བྱ་བ་དེ་དང་དེའི་ཉེར་སྤྱོད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “སྤུ་གྲིའི་ཤུབས་ཀྱི་ཁབ་ཀྱི་ཉེར་སྤྱོད་” ཅེས་དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་བྱའོ།། “འཇིམ་གཟུགས་” ཞེས་པ་ནི་ས་དཀར་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ནོ།། ཕམ་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་དུད་འགྲོ་མོའི་གཟུགས་སུ་བྱས་པའང་རེག་ཏུ་མི་རུང་བ་ཁོ་ནའོ།། བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ནས་བྱས་པའི་གོས་དང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་མ་རེག་པར་སྤྱད་པར་རུང་ངོ།། འདི་ལྟ་བུའི་རེག་ཏུ་མི་རུང་བ་ལ་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་མེད་ན། ལུས་དང་འབྲེལ་བས་རེག་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ།། “བཅག་ནས་” ཞེས་པ་འདིར་རེག་ཏུ་མི་རུང་བའང་དབྱུག་པ་དང་རྡོ་ལ་སོགས་པས་གཅོག་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལུང་ལས་ཀྱང་གནོད་པ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཐར་བར་འདོད་པ་ལ་རེག་པའང་ལྟུང་བ་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། སྦྲུལ་མོ་དང་གཅན་གཟན་མོ་ལ་སོགས་པས་བཟུང་བའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྦྲུལ་མོ་དེ་དག་ལ་གོས་དང་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་བསྐོར་ཏེ་འཛིན་པ་དང་། མ་ལ་སོགས་པ་ཆུར་འཆི་ལ་ཉེ་བ་ལ་གོས་ལ་སོགས་པས་འཛིན་མི་ནུས་པ་ལ། སྐྲ་ལ་སོགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྙིང་རྗེས་འདོན་པ་ནི་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཉིད་གཟུང་བར་བྱའོ།། འགྲེལ་བཤད་ལས་ “འོན་ཀྱང་རེག་པར་མི་བྱའོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་མི་အཆི་བའི་གནས་སྐབས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ངེད་ཀྱི་བཞེད་པའོ།། Maggaṃ adhiṭṭhāyāti ‘‘maggo aya’’nti maggasaññaṃ uppādetvāti attho. Paññapetvā dentīti idaṃ sāmīcivasena vuttaṃ, tehi pana āsanaṃ apaññapetvāva nisīdathāti vutte sayameva paññapetvā nisīditumpi vaṭṭati. Tatthajātakānīti acchinditvā bhūtagāmabhāveneva ṭhitāni. Kīḷantenāti vuttattā sati paccaye āmasantassa anāpatti. Bhikkhusantakaṃ pana paribhogārahaṃ sabbathā āmasituṃ na vaṭṭati durupaciṇṇattā. Anupasampannānaṃ dassāmīti idaṃ appaṭiggahetvā gahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Attanopi atthāya paṭiggahetvā gahaṇe doso natthi anāmāsattābhāvā. “ལམ་ལ་གནས་ནས་” ཞེས་པ་ནི་ “འདི་ནི་ལམ་མོ་” སྙམ་དུ་ལམ་གྱི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “བཤམས་ཏེ་སྦྱིན་ནོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་ལ། ཁོ་ཚོས་གདན་མ་བཤམས་པར་ “བཞུགས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་ན། རང་ཉིད་ཀྱིས་བཤམས་ཏེ་བཞུགས་པའང་རུང་ངོ།། “དེར་སྐྱེས་པ་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་མ་བཅད་པར་ས་བོན་གྱི་གནས་སྐབས་ཉིད་དུ་གནས་པའོ།། “རྩེ་བས་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། རྒྱུ་ཡོད་ན་རེག་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།། དགེ་སློང་གི་དབང་བའི་སྤྱད་པར་འོས་པ་ལ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རེག་པར་མི་རིགས་སོ།། “བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་རྣམས་ལ་སྦྱིན་ནོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་མ་ཕུལ་བར་ལེན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། རང་གི་དོན་དུའང་ཕུལ་ནས་ལེན་པ་ལ་ནི་རེག་ཏུ་མི་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ།། Maṇīti veḷuriyādito añño jotirasādibhedo sabbopi maṇi. Veḷuriyoti allaveḷuvaṇṇomaṇi, ‘‘majjārakkhi maṇḍalavaṇṇo’’tipi vadanti. Silāti muggamāsavaṇṇā atisiniddhā kāḷasilā, maṇivohāraṃ āgatā rattasetādivaṇṇā sumaṭṭhāpi silā anāmāsā evāti vadanti. Rajatanti kahāpaṇamāsādibhedaṃ jatumāsādiṃ upādāya sabbaṃ vuttāvasesaṃ rūpiyaṃ gahitaṃ. Lohitaṅkoti rattamaṇi. Masāragallanti kabaravaṇṇo maṇi, ‘‘marakata’’ntipi vadanti. Bhesajjatthāya pisitvā yojitānaṃ muttānaṃ ratanabhāvavirahato gahaṇakkhaṇepi ratanākārena apekkhitābhāvā ‘‘bhesajjatthāya pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Yāva pana [Pg.262] tā muttā ratanarūpena tiṭṭhanti, tāva āmasituṃ na vaṭṭati eva. Evaṃ aññampi ratanapāsāṇaṃ pisitvā bhesajje yojanatthāya gahetuṃ vaṭṭati eva, jātarūparajataṃ pana pisitvā yojanabhesajjatthāyapi sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, gahaṭṭhehi yojetvā dinnampi yadi bhesajje suvaṇṇādirūpena tiṭṭhati, viyojetuñca sakkā, tādisaṃ bhesajjampi na vaṭṭati. Taṃ abbohārikattaṃ gataṃ ce, vaṭṭati. ‘‘Jātiphalikaṃ upādāyā’’ti vuttattā, sūriyakantacandakantādikaṃ jātipāsāṇaṃ maṇimhi eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Dhamanasaṅkho ca dhotaviddho ca ratanamisso cāti yojetabbaṃ. Viddhoti maṇiādibhāvena katachiddo. ནོར་བུ་ཞེས་པ་ནི་བཻ་ཌཱུརྱ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་འོད་འབར་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པའི་ནོར་བུ་ཐམས་ཅད་ལའོ།། བཻ་ཌཱུརྱ་ཞེས་པ་ནི་སྨྱུག་གསར་གྱི་མདོག་ལྟ་བུའི་ནོར་བུ་སྟེ། “ཞུམ་བུའི་མིག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མདོག་ལྟ་བུ་”ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ།། རྡོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་སྲན་སྔོན་པོའི་མདོག་ལྟ་བུ་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པའི་རྡོ་སྔོན་པོ་དང་། ནོར་བུའི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་དམར་པོ་དང་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་མདོག་ཅན་གྱི་ཤིན་ཏུ་འཇམ་པའི་རྡོ་ཡང་རེག་པར་མི་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།། དངུལ་ཞེས་པ་ནི་ཀཱརྵཱཔཎ་དང་མཱ་ཥ་ཀ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པའི་ལ་ཆས་བཟོས་པའི་མཱ་ཥ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། བཤད་མ་ཐག་པ་ལས་ལྷག་པའི་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་བཟུང་བར་བྱའོ།། ལོ་ཧི་ཏངྐ་ཞེས་པ་ནི་ནོར་བུ་དམར་པོའོ།། མ་སཱ་ར་གལླ་ཞེས་པ་ནི་ཁྲ་བོའི་མདོག་ཅན་གྱི་ནོར་བུ་སྟེ། “མརྒད་”ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ།། སྨན་གྱི་ཆེད་དུ་བཏགས་ནས་སྦྱར་བའི་མུ་ཏིག་རྣམས་ནི་རིན་པོ་ཆེའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལག་ཏུ་ལེན་པའི་ཚེ་ནའང་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པས་རེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། “སྨན་གྱི་ཆེད་དུ་ནི་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཇི་སྲིད་དུ་མུ་ཏིག་དེ་དག་རིན་པོ་ཆེའི་གཟུགས་སུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རེག་པར་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ།། དེ་བཞིན་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་རྡོ་གཞན་དག་ཀྱང་བཏགས་ནས་སྨན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཆེད་དུ་ལེན་པ་ནི་རུང་བ་ཉིད་དོ།། འོན་ཀྱང་གསེར་དངུལ་ནི་བཏགས་ནས་སྨན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཆེད་དུ་ཡང་ལེན་པར་མི་རུང་ངོ་།། ཁྱིམ་པས་སྦྱར་ཏེ་ཕུལ་བ་ཡིན་ནའང་། གལ་ཏེ་སྨན་དེའི་ནང་དུ་གསེར་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་གནས་ཤིང་སོ་སོར་དབྱེ་བར་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་བུའི་སྨན་ཡང་མི་རུང་ངོ་།། གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མི་རུང་བའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར་ན་ནི་རུང་ངོ་།། “རང་བཞིན་གྱི་ཤེལ་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཉི་མ་སྐྱེལ་གྱི་རྡོ་དང་ཟླ་བ་སྐྱེལ་གྱི་རྡོ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྡོ་རྣམས་ནི་ནོར་བུའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བར་ལྟ་བར་བྱའོ།། བུས་པའི་དུང་དང་། བཀྲུས་ཤིང་ཕུག་པའི་དུང་དང་། རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲེས་པའི་དུང་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ཕུག་པ་ཞེས་པ་ནི་ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་བཟོ་བའི་ཕྱིར་བུ་ག་བཏོད་པའོ།། Ratanamissoti kañcanalatādivicitto, muttādiratanakhacito ca, etena dhamanasaṅkhato añño ratanamissova anāmāsoti dasseti. Silāyampi eseva nayo. Pānīyasaṅkhoti imināva thālakādiākārena katasaṅkhamayabhājanāni bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Sesāti ratanasaṃyuttaṃ ṭhapetvā avasesā. རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲེས་པ་ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པ་དང་། མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་སྤྲས་པའོ།། འདིས་བུས་པའི་དུང་ལས་གཞན་པའི་དུང་ནི་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲེས་པ་ཁོ་ན་རེག་པར་མི་བྱ་བ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ།། རྡོ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། “སྐྱེམས་ཀྱི་དུང་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཕོར་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་བཟོས་པའི་དུང་གི་སྣོད་རྣམས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཞེས་སུ་རུང་བར་གྲུབ་བོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་རིན་པོ་ཆེ་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་བཞག་ནས་ལྷག་མ་རྣམས་སོ།། Bījato paṭṭhāyāti dhātupāsāṇato paṭṭhāya. Paṭikkhipīti suvaṇṇamayadhātukaraṇḍakassa, buddharūpādissa ca attano santakakaraṇe nissaggiyattā vuttaṃ. ‘‘Rūpiyachaḍḍakaṭṭhāne’’ti vuttattā rūpiyachaḍḍakassa jātarūparajataṃ āmasitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Keḷāpayitunti āmasitvā ito cito ca sañcāretuṃ. Vuttanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Kacavarameva harituṃ vaṭṭatīti gopakā vā hontu aññe vā, hatthena puñchitvā kacavaraṃ apanetuṃ vaṭṭati, malampi pamajjituṃ vaṭṭati evāti vadanti, taṃ aṭṭhakathāya na sameti keḷāyanasadisattā. Ārakūṭalohanti suvaṇṇavaṇṇo kittimalohaviseso. Tividhañhi kittimalohaṃ kaṃsalohaṃ vaṭṭalohaṃ hārakūṭalohanti. Tattha tiputambe missetvā kataṃ kaṃsalohaṃ nāma. Sīsatambe missetvā kataṃ vaṭṭalohaṃ. Rasatambe missetvā kataṃ hārakūṭalohaṃ nāma. Taṃ pana ‘‘jātarūpagatika’’nti vuttattā uggaṇhato nissaggiyampi hotīti keci vadanti. Rūpiyesu pana agaṇitattā nissaggiyaṃ na hoti, āmasane, sampaṭicchane ca dukkaṭamevāti veditabbaṃ. Sabbakappiyoti yathāvuttasuvaṇṇādimayānaṃ [Pg.263] senāsanaparikkhārānaṃ āmasanagopanādivasena paribhogo sabbathā kappiyoti adhippāyo. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi. ‘‘Bhikkhūnaṃ dhammavinayavaṇṇanaṭṭhāne’’ti vuttattā saṅghikameva suvaṇṇādimayaṃ senāsanaṃ, senāsanaparikkhārā ca vaṭṭanti, na puggalikānīti gahetabbaṃ. “ས་བོན་ནས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་རྡོ་ལས་ལྕགས་རིགས་བཞུ་བ་ནས་བཟུང་སྟེའོ།། “ཕྱིར་བཟློག་གོ་”ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱིས་བཟོས་པའི་རིང་བསྲེལ་གྱི་ཟ་མ་ཏོག་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རང་གི་བདག་ཐོབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། “དངུལ་སྐྱུར་བའི་གནས་སུ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དངུལ་སྐྱུར་བར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་གིས་གསེར་དངུལ་ལ་རེག་ནས་སྐྱུར་བར་རུང་བར་གྲུབ་བོ།། “རྩེད་མོ་རྩེ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་རེག་ནས་ཕར་ཚུར་སྤོ་བར་བྱེད་པའོ།། “གསུངས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་ལས་གསུངས་སོ།། “ཕྱགས་དར་ཁོ་ན་བསལ་བར་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་སྲུང་མ་རྣམས་ཡིན་ནའང་འདྲ། གཞན་དག་ཡིན་ནའང་འདྲ། ལག་པས་ཕྱིས་ནས་ཕྱགས་དར་བསལ་བར་རུང་ཞིང་། དྲེག་པའང་ཕྱིས་པར་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།། དེ་ནི་རྩེད་མོ་རྩེ་བ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་དང་མི་མཐུན་ནོ།། ཨཱ་ར་ཀཱུ་ཊ་ལྕགས་ཞེས་པ་ནི་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་བཅོས་མའི་ལྕགས་རིགས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་གོ། བཅོས་མའི་ལྕགས་རིགས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། འཁར་བ་དང་། ལྕགས་ནག་དང་། ཨཱ་ར་ཀཱུ་ཊ་ལྕགས་སོ།། དེ་དག་ལས་ཞ་ཉེ་དཀར་པོ་དང་ཟངས་བསྲེས་ནས་བཟོས་པ་ནི་འཁར་བ་ཞེས་བྱའོ།། ཞ་ཉེ་ནག་པོ་དང་ཟངས་བསྲེས་ནས་བཟོས་པ་ནི་ལྕགས་ནག་གོ། དངུལ་ཆུ་དང་ཟངས་བསྲེས་ནས་བཟོས་པ་ནི་ཨཱ་ར་ཀཱུ་ཊ་ལྕགས་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ཉིད་ནི་ “གསེར་གྱི་རང་བཞིན་ཅན་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལེན་པ་པོ་ལ་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། འོན་ཀྱང་དངུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་མ་བགྲངས་པའི་ཕྱིར་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། རེག་པ་དང་ལེན་པ་ལ་ནི་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཐམས་ཅད་རུང་བ་ཞེས་པ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་གསེར་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གནས་མལ་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་རེག་པ་དང་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ “དེ་ལྟ་བས་ན་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་བཤད་པའི་གནས་སུ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་གྱི་དབང་བའི་གསེར་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གནས་མལ་དང་གནས་མལ་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ནི་རུང་ལ། གང་ཟག་སྒེར་གྱི་དབང་བ་རྣམས་ནི་མི་རུང་བར་བཟུང་བར་བྱའོ།། Bhinditvāti paṭhamameva anāmasitvā pāsāṇādinā kiñcimattaṃ bhedaṃ katvā pacchā kappiyabhaṇḍatthāya adhiṭṭhahitvā hatthena gahetuṃ vaṭṭati. Tenāha ‘‘kappiyabhaṇḍaṃ karissāmīti sabbampi sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’’ti. Etthāpi kiñci bhinditvā, viyojetvā vā āmasitabba. “བཅག་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་མ་རེག་པར། རྡོ་ལ་སོགས་པས་ཅུང་ཟད་བཅག་སྟེ། ཕྱིས་སུ་རུང་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ལག་པས་བཟུང་བར་རུང་ངོ་།། དེའི་ཕྱིར་ “རུང་བའི་ཡོ་བྱད་དུ་བྱའོ་སྙམ་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཞེས་སུ་རུང་ངོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་ཡང་ཅུང་ཟད་བཅག་པའམ། ཡང་ན་སོ་སོར་ཕྲལ་ནས་རེག་པར་བྱའོ།། Phalakajālikādīnīti ettha saraparittāṇāya hatthena gahetabbaṃ kiṭikāphalakaṃ akkhirakkhaṇatthāya ayalohādīhi jālākārena katvā sīsādīsu paṭimuñcitabbaṃ jālikaṃ nāma. Ādi-saddena kavacādiṃ saṅgaṇhāti. Anāmāsānīti macchajālādiparūparodhakaṃ sandhāya vuttaṃ, na saraparittāṇaṃ tassa āvudhabhaṇḍattābhāvā. Teneva vakkhati ‘‘parūparodhanivāraṇaṃ hī’’tiādi. Āsanassāti cetiyassa samantā kataparibhaṇḍassa. Bandhissāmīti kākādīhi adūsanatthāya bandhissāmi. “ཕུབ་དང་དྲ་བ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པ་འདིར། མདའ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ལག་པས་བཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕུབ་དང་། མིག་སྲུང་བའི་ཕྱིར་ལྕགས་དང་ཟངས་ལ་སོགས་པས་དྲ་བའི་རྣམ་པར་བཟོས་ཏེ་མགོ་ལ་སོགས་པ་ལ་གྱོན་པར་བྱ་བའི་དྲ་བ་ཞེས་བྱའོ།། སོགས་པ་ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ཁྲབ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ།། “རེག་པར་མི་བྱ་བ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་ཉ་རྒྱ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི། མདའ་བཟློག་པའི་ཕུབ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མཚོན་ཆའི་ཡོ་བྱད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ “གཞན་ལ་གནོད་པ་བཟློག་པ་ནི་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་ལྡོར་པར་འགྱུར་རོ།། “ཁྲིའི་”ཞེས་པ་ནི་མཆོད་རྟེན་གྱི་མཐའ་སྐོར་དུ་བཟོས་པའི་སྐོར་ལམ་མམ། ཡང་ན་སྟེགས་བུའོ།། “བཅིང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་བྱ་རོག་ལ་སོགས་པས་མི་བཤིག་པའི་ཕྱིར་བཅིང་བར་བྱའོ།། ‘‘Bherisaṅghāṭoti saṅghaṭitacammabherī. Vīṇāsaṅghāṭoti saṅghaṭitacammavīṇā’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.281) vuttaṃ. ‘‘Cammavinaddhāni vīṇābheriādīnī’’ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanato visesābhāvā, ‘‘kurundiyaṃ panā’’tiādinā tato visesassa vattumāraddhattā ca bheriādīnaṃ vinaddhanopakaraṇasamūho bherivīṇāsaṅghāṭoti veditabbaṃ saṅghaṭitabboti saṅghāṭoti katvā. Tucchapokkharanti avinaddhacammabherivīṇānaṃ pokkharaṃ. Āropitacammanti pubbe āropitaṃ hutvā pacchā tato apanetvā visuṃ ṭhapitamukhacammamattaṃ, na sesopakaraṇasahitaṃ. Sahitaṃ pana saṅghāṭoti ayaṃ viseso. Onahitunti bheripokkharādīni cammaṃ āropetvā cammavaṭṭiādīhi sabbehi upakaraṇehi vinandhituṃ. “རྔ་ཡི་ཚོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཀོ་བས་གཡོགས་པའི་རྔའོ།། པི་ཝང་གི་ཚོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཀོ་བས་གཡོགས་པའི་པི་ཝང་ངོ་།།”ཞེས་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་གསུངས་སོ།། “ཀོ་བས་གཡོགས་པའི་པི་ཝང་དང་རྔ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་ལས་གསུངས་པའི་ཚིག་ལས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། “ཀུ་རུནྡཱི་ལས་ནི་”ལ་སོགས་པས་དེ་ལས་ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་བརྩམས་པའི་ཕྱིར་ན། རྔ་ལ་སོགས་པ་གཡོགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་རྔ་དང་པི་ཝང་གི་ཚོགས་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྦྱོར་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། “རྔ་སྦུབས་སྟོང་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཀོ་བ་མ་གཡོགས་པའི་རྔ་དང་པི་ཝང་གི་ཁོག་པའོ།། “བཀལ་བའི་ཀོ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བཀལ་ནས་ཕྱིས་སུ་རྔ་དེ་ལས་བཀོག་སྟེ་སོ་སོར་བཞག་པའི་ཁའི་ཀོ་བ་ཙམ་ལ་བྱ་གི། ཡོ་བྱད་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། ཡོ་བྱད་དང་བཅས་པ་ནི་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་རོ།། “གཡོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྔ་སྦུབས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀོ་བ་བཀལ་ཏེ། ཀོ་ཐག་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་གཏོར་བར་བྱ་བའོ།། Pāḷiyaṃ paṇḍakassāti paṇḍakena. Pārājikappahonakakāleti akuthitakāle. Kāyasaṃsaggarāgādibhāve sabbāvatthāyapi itthiyā saṇṭhāne [Pg.264] paññāyamāne anāmāsadukkaṭaṃ na vigacchatīti daṭṭhabbaṃ. Saṅkamādīnaṃ ṭhānācāvanavasena acāletabbatāya na kāyappaṭibaddhavohāroti dukkaṭaṃ vuttaṃ. གཞུང་ལས་ “མ་ནིང་གི་”ཞེས་པ་ནི་མ་ནིང་གིས་སོ།། ཕམ་པར་འགྱུར་བར་ནུས་པའི་དུས་སུ་ཞེས་པ་ནི་མ་རུལ་བའི་དུས་སུའོ།། ལུས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ན། གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུའང་བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་མངོན་པར་གསལ་བའི་ཚེ། རེག་པའི་ཉེས་བྱས་མི་འདོར་བར་ལྟ་བར་བྱའོ།། ཟམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གནས་ནས་སྤོ་བའི་སྒོ་ནས་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། ལུས་དང་འབྲེལ་བའི་ཐ་སྙད་དུ་མི་འགྱུར་བས་ཉེས་བྱས་སུ་གསུངས་སོ།། 282. Ekapadikasaṅkamoti tanukasetu. ‘‘Āviñchanto’’ti vuttattā cāletuṃ yuttāya eva rajjuyā thullaccayaṃ, na itarāya bhittithambhādigatikattāti āha ‘‘yā mahārajju hotī’’tiādi. Tena cāletuṃ yutte tanukarajjudaṇḍake acāletvā phusantassāpi thullaccayamevāti dīpitanti veditabbaṃ. Paṭicchādetabbāti chādanādivasena gūhitabbā. Manussitthī, manussitthisaññitā, kāyasaṃsaggarāgo, vāyāmo, tena hatthādīsu phusananti imānettha pañca aṅgāni. ༢༨༢. “རྐང་ལམ་ཟམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཟམ་པ་ཆུང་ངུའོ།། “འཐེན་པ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བསྐྱོད་པར་རུང་བའི་ཐག་པ་ཁོ་ན་ལ་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་འགྱུར་གྱི། གཞན་རྩིག་པ་དང་ཀ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཐག་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “ཐག་པ་ཆེན་པོ་གང་ཡིན་པ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེས་ན་བསྐྱོད་པར་རུང་བའི་ཐག་པ་ཆུང་ངུ་དང་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་མ་བསྐྱོད་པར་རེག་པ་ཙམ་བྱེད་པ་ལའང་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “སྦས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི་གཡོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གསང་བར་བྱའོ།། མི་མོ་ཡིན་པ་དང་། མི་མོར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། ལུས་རེག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། རྩོལ་བ་དང་། དེས་ལག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རེག་པ་སྟེ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ།། Kāyasaṃsaggasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ལུས་རེག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā ༣. ཚིག་རྩུབ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 285. Tatiye asaddhammapaṭisaññuttanti methunadhammapaṭisaṃyuttaṃ. Bālāti subhāsitadubbhāsitaṃ ajānantī, surāmadamattatāya ummattakādibhāvena ca ajānantīpi ettheva saṅgayhati. Na tāva sīsaṃ etīti saṅghādisesapaccayattasaṅkhātaṃ matthakaṃ pāripūri na hoti, maggamethunehi aghaṭitattā dukkaṭaṃ pana hoti eva. ༢༨༥. གསུམ་པ་ལ་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའོ།། “བྱིས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་བཤད་པ་དང་ཉེས་པར་བཤད་པ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཆང་གིས་མྱོས་པའི་ཕྱིར་དང་སྨྱོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་མི་ཤེས་པ་ཡང་འདི་ཉིད་དུ་འདུ་བར་བྱའོ།། “ད་དུང་མགོ་བོར་མི་སླེབས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བགྲང་བའི་མཐར་ཕྱིན་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། ལམ་དང་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་ཉེས་བྱས་ནི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། Apasādetīti apasādakaravacanaṃ karoti. Dosaṃ detīti dosaṃ patiṭṭhāpeti. Tīhīti animittāsītiādīnaṃ padānaṃ aduṭṭhullabhāvenāpi atthayojanārahattā passāvamaggādipaṭisaññuttatāniyamo natthīti vuttaṃ, tehi pana aṭṭhahi padehi paribbājikāvatthusmiṃ (pārā. 289) viya thullaccayanti veditabbaṃ. “སྨོད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་མི་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྨྲའོ།། “ཉེས་པ་སྟེར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ།། “གསུམ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ “ཁྱོད་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་”ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་མི་རྩུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་དོན་སྦྱར་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར། གཅིན་ལམ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཚིག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གིས་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མོའི་གཞི་ལྟར་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Kuñcikapanāḷimattanti kuñcikāchiddamattaṃ. Sukkhasotāti dakasotassa sukkhatāya lohitavaṇṇavigamo hotīti vuttaṃ. “ལྡེ་མིག་གི་སྦུ་གུ་ཙམ་”ཞེས་པ་ནི་ལྡེ་མིག་གི་བུ་ག་ཙམ་མོ།། “ཆུ་ལམ་སྐམ་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ཆུ་ལམ་སྐམ་པའི་ཕྱིར་ཁྲག་གི་མདོག་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། Suddhānīti methunādipadehi ayojitānipi. Methunadhammena ghaṭitānevāti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ, vaccamaggapassāvamaggehipi animitte ‘‘tava [Pg.265] vaccamaggo, passāvamaggo vā īdiso’’tiādinā ghaṭitepi āpattikarāneva. “དག་པ་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་མ་སྦྱར་བ་རྣམས་སོ།། “མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚོན་བྱེད་ཙམ་མོ།། བཤང་ལམ་དང་གཅིན་ལམ་ལ་སོགས་པ་མཚན་མ་མ་ཡིན་པ་ལའང་ “ཁྱོད་ཀྱི་བཤང་ལམ་མམ་གཅིན་ལམ་ནི་འདི་ལྟ་བུའོ་”ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱར་ནའང་ལྟུང་བ་སྐྱེད་པ་ཉིད་དོ།། 286. Garukāpattinti bhikkhuniyā ubbhajāṇumaṇḍalikāya pārājikāpattiṃ sandhāya vadati. ༢༨༦. “ལྟུང་བ་ལྕི་མོ་”ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་མའི་པུས་མོའི་ལྷ་ང་ནས་ཡན་ཆད་ལ་རེག་པའི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། 287. Hasanto hasantoti upalakkhaṇamattaṃ, ahasantopi yena kenaci ākārena attano vipariṇatacittataṃ itthiyā pakāsento vadati, āpattiyeva. ༢༨༧. “དགོད་ཅིང་དགོད་ཅིང་”ཞེས་པ་ནི་མཚོན་བྱེད་ཙམ་མོ།། མ་དགོད་པར་ཡང་རྣམ་པ་གང་ཡང་རུང་བས་རང་གི་སེམས་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་བུད་མེད་ལ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་སྨྲ་ན། ལྟུང་བ་ཉིད་དོ།། Kāyacittatoti hatthamuddāya obhāsentassa kāyacittato samuṭṭhāti. “ལུས་དང་སེམས་ལས་”ཞེས་པ་ནི་ལག་པའི་ཕྱག་རྒྱས་བཞད་གད་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ལ་ལུས་དང་སེམས་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་བའོ།། 288. Tasmā dukkaṭanti appaṭivijānanato dukkaṭaṃ, paṭivijānane pana sati thullaccayameva paribbājikāvatthusmiṃ (pārā. 289) viya akhettapadattā. Khettapade hi paṭivijānantiyā saṅghādisesova siyā methunadhammayācanavatthudvaye (pārā. 289) viya, taṃ pana vatthudvayaṃ methunayācanato catutthasaṅghādisese vattabbampi duṭṭhullavācassādamattena pavattattā idha vuttanti veditabbaṃ. Evaṃ khettapadena vadantassa itthiyā appaṭivijānantiyā kiṃ hotīti? Kiñcāpi ayaṃ nāma āpattīti pāḷiaṭṭhakathāsu na vuttaṃ, atha kho thullaccayenevettha bhavitabbaṃ. Tathā hi akhettapade appaṭivijānantiyā dukkaṭaṃ, paṭivijānantiyā thullaccayaṃ vuttaṃ. Khettapade pana paṭivijānane saṅghādisesova vutto, appaṭivijānane thullaccayameva bhavituṃ yuttaṃ, na dukkaṭaṃ, akhettapadato visesābhāvappasaṅgoti gahetabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ catutthasikkhāpadepi akhettapade paṭivijānantiyā thullaccayaṃ, appaṭivijānantiyā dukkaṭaṃ, khettapade pana appaṭivijānantiyā thullaccayanti veditabbaṃ. Pāḷiyaṃ navāvutanti navavītaṃ. ༢༨༨. “དེའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སོ།། རྟོགས་པ་ཡོད་ན་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མོའི་གཞི་ལྟར་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཉིད་དོ།། ཡུལ་གྱི་ཚིག་ལ་རྟོགས་པ་ཡོད་ན་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སློང་བའི་གཞི་གཉིས་ལྟར་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། གཞི་གཉིས་པོ་དེ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སློང་བའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་བཞི་པ་ལས་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནའང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཙམ་གྱིས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་འདིར་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ཡུལ་གྱི་ཚིག་གིས་སྨྲ་བའི་ཚེ་བུད་མེད་ཀྱིས་མ་རྟོགས་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་ལས་འདི་ལྟ་བུའི་ལྟུང་བའོ་ཞེས་མ་གསུངས་ནའང་། འོན་ཀྱང་འདིར་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ལ་མ་རྟོགས་ན་ཉེས་བྱས་དང་། རྟོགས་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་གསུངས་སོ།། ཡུལ་གྱི་ཚིག་ལ་ནི་རྟོགས་ན་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཉིད་དུ་གསུངས་ལ། མ་རྟོགས་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་རིགས་ཀྱི། ཉེས་བྱས་སུ་མི་རིགས་ཏེ། ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ལས་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། འདིར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསླབ་པའི་གཞི་བཞི་པ་ལའང་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ལ་རྟོགས་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་། མ་རྟོགས་ན་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་ལ། ཡུལ་གྱི་ཚིག་ལ་ནི་མ་རྟོགས་ན་ཉེས་པ་སྦོམ་པོར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། གཞུང་ལས་ “ནཝཱཝུཏཾ” ཞེས་པ་ནི་ཐགས་གསར་དུ་བཏགས་པའོ།། 288. Asaddhammaṃ sandhāyāti methunaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi puttasamuppattiyā bījanikkhepato vappapariyāyaṃ labhatīti. ༢༨༨. ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་ཞེས་པ་ནི་འཁྲིག་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། གང་ལགས་ཤེ་ན། དེ་ནི་བུ་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ས་བོན་འདེབས་པ་ལས་འདེབས་འཛུགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། Saṃsīdatīti vahati, saṃsarīyatīti vā attho. Manussitthī, tathāsaññitā, duṭṭhullavācassādarāgo, tena obhāsanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. བྱིང་བར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་འཁྱེར་བའམ་ཡང་ན་འཁོར་བའི་དོན་ཏོ། མིའི་བུད་མེད་དང་། དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་ཆགས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། དེས་ཀུན་ནས་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། དེ་མ་ཐག་ཏུ་རིག་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ། Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཚིག་རྩུབ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā ༤. བདག་གི་འདོད་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 290. Catutthe [Pg.266] parehi patte pātiyamānānaṃ bhikkhāpiṇḍānaṃ pāto sannipātoti piṇḍapātoti bhikkhāhāro vuccati, taṃsadisatāya aññopi yo koci bhikkhācariyaṃ vinā bhikkhūhi laddho piṇḍapātotveva vuccati. Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘patikaraṇaṭṭhena paccayo’’ti. Rogadukkhānaṃ vā paṭipakkhabhāvena ayati pavattatīti paccayo. Sappāyassāti hitassa. Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi. Rājūnaṃ gehaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho aṭṭoti ime satta nagaraparikkhārāti vadanti. Setaparikkhāroti visuddhisīlālaṅkāro. Ariyamaggo hi idha ‘‘ratho’’ti adhippeto, tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘parikkhārā’’ti vuttā. Cakkavīriyoti vīriyacakko. Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni. Samudānetabbāti sammā uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā. ༢༩༠. བཞི་པ་ལ་གཞན་དག་གིས་ལྷུང་བཟེད་དུ་བླུགས་པའི་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཟས་རྣམས་ལྷུང་ཞིང་འདུ་བ་ནི་བསོད་སྙོམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཟས་ལ་བརྗོད་དོ། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བསོད་སྙོམས་ལ་མ་གཤེགས་པར་ཐོབ་པའི་ཟས་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ལའང་བསོད་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ། འདི་ལས་ཕྱིར་འོང་བས་ན་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། 'ཕྱིར་བཅོས་པའི་དོན་གྱིས་རྐྱེན་ནོ་'ཞེས་གསུངས་སོ། ཡང་ན་ནད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོའི་དངོས་པོས་འཇུག་པས་ན་རྐྱེན་ནོ། འཚམ་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཕན་པ་ལའོ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་ནས་སྲུང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ར་བ། འོབས། འཛིང་རགས། རྩིག་པ། སྒོ་གཏན། གླེགས་བུ། ལྟ་མཁར་ཏེ་འདི་བདུན་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཡོ་བྱད་ཅེས་བརྗོད་དོ། དཀར་པོའི་ཡོ་བྱད་ཅེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱན་ནོ། འདིར་འཕགས་པའི་ལམ་ནི་ 'ཤིང་རྟ་' རུ་བཟུང་ལ། དེའི་ཡང་དག་པའི་ངག་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱན་གྱི་དོན་གྱིས་ 'ཡོ་བྱད་' ཅེས་གསུངས་སོ། འཁོར་ལོའི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཅེས་པ་ནི་སྲོག་གནས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་སོ། ཀུན་ནས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་གོང་དུ་བླང་བར་བྱ་ཞིང་བཙལ་བར་བྱའོ། 291. Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti, tādise ṭhāne. Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca atthoti pāḷiyaṃ ‘‘attano kāmaṃ, attano hetuṃ, attano adhippāyaṃ, attano pāricariya’’nti (pārā. 292) vuttesu imesu catūsu padesu kāmo, hetu, pāricariyā ca aṭṭhakathāyaṃ vutte paṭhame atthavikappe viggahavākyādhippāyasūcanato attho. Sesanti adhippāyapadamekaṃ. Byañjananti byañjanamattaṃ, paṭhamavikappānupayogitāya vacanamattanti attho. Dutiye atthavikappepi eseva nayo. ༢༩༡. ཉེ་འཁོར་དུ་ཞེས་པ་ནི་གང་དུ་གནས་ཏེ་གོ་བར་བྱེད་ནུས་པའི་གནས་དེ་ལྟ་བུ་ལའོ། འདོད་པ་དང་རྒྱུ་དང་བསྙེན་བཀུར་ནི་དོན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི། ལུང་ལས། 'བདག་གི་འདོད་པ། བདག་གི་རྒྱུ། བདག་གི་བསམ་པ། བདག་གི་བསྙེན་བཀུར་'ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་བཞི་པོ་འདི་དག་ལས། འདོད་པ་དང་། རྒྱུ་དང་། བསྙེན་བཀུར་ནི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ལ། ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བསམ་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དོན་ཡིན་ནོ། ལྷག་མ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གཅིག་པོའོ། ཡི་གེ་ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཙམ་སྟེ། རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ལ་ཉེ་བར་མ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཙམ་མོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། Yathāvuttameva atthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā’’tiādi āraddhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘attano hetu’’nti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati, ‘‘attano kāmaṃ attano pāricariya’’nti vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati. Tasmā imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti imaṃ atthavikappaṃ viññū jānissanti. ‘‘Attano [Pg.267] adhippāya’’nti vutte pana adhippāya-saddassa kāmita-saddena samānatthabhāvato attanā adhippetakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti imamatthaṃ vikappaṃ viññū jānissanti. གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་སྦྱར་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'བདག་གི་འདོད་པ། བདག་གི་རྒྱུ། བདག་གི་བསྙེན་བཀུར་ཞེས་གསུངས་ན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་སོགས་བརྩམས་སོ། འདི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། 'བདག་གི་རྒྱུ་'ཞེས་གསུངས་ཚེ་བདག་གི་དོན་དུ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། 'བདག་གི་འདོད་པ། བདག་གི་བསྙེན་བཀུར་'ཞེས་གསུངས་ཚེ་འདོད་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་གསུམ་པོ་འདི་དག་གིས་བདག་གི་དོན་དུ་འདོད་པས་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ནི་བདག་གི་འདོད་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། 'བདག་གི་བསམ་པ་'ཞེས་གསུངས་ཚེ་ནི། བསམ་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་འདོད་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར། བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདོད་ཅིང་བསམ་པའི་དོན་གྱིས་བདག་གི་འདོད་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། Etadagganti esā aggā. Duṭṭhullavācāsikkhāpadepi (pārā. 285) kāmaṃ ‘‘yācatipi āyācatipī’’ti evaṃ methunayācanaṃ āgataṃ, taṃ pana duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ, idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso. འདི་ནི་མཆོག་གོ་ཞེས་པ་ནི་འདི་ནི་མཆོག་ཡིན་ནོ། ཚིག་རྩུབ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལའང་འདོད་པ་ལ། 'སློང་བའམ་ཡང་དག་པར་སློང་བ་'ཞེས་འཁྲིག་པ་སློང་བ་འདི་ལྟར་འབྱུང་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན། འདིར་ནི་བདག་གི་འཁྲིག་པ་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཁྱད་པར་རོ། Vinītavatthūsu ‘‘aggadānaṃ dehī’’ti idaṃ attano atthāya vuttaṃ, duṭṭhullavācāsikkhāpade pana paratthāyapi vutte sīsaṃ etīti veditabbaṃ. Subhagāti issariyādīhi sundarehi bhagehi samannāgatā. Manussitthī, tathāsaññitā, attakāmapāricariyāya rāgo, tena kāmapāricariyayācanaṃ, taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གཞི་རྣམས་སུ། 'མཆོག་གི་སྦྱིན་པ་བྱིན་ཅིག་'ཅེས་པ་འདི་ནི་བདག་གི་དོན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན། ཚིག་རྩུབ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་དུ་གསུངས་ནའང་རྩ་བར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། སྐལ་བ་བཟང་མོ་ཞེས་པ་ནི་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པའོ། མིའི་བུད་མེད་དང་། དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། བདག་གི་འདོད་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་། དེས་འདོད་པའི་བསྙེན་བཀུར་ལ་སློང་བ་དང་། དེ་མ་ཐག་ཏུ་རིག་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ། Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བདག་གི་འདོད་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā ༥. ཕོ་ཉ་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 296. Pañcame paṇḍiccenāti sabhāvañāṇena. Gatimantāti sabhāvañāṇagatiyuttā. Veyyattiyenāti itthikattabbesu sikkhitañāṇena. Medhāyāti asikkhitesupi taṃitthikattabbesu ṭhānuppattiyā paññāya. Chekāti kāyena pacanādikusalā. ༢༩༦. ལྔ་པ་ལ་མཁས་པས་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཇུག་པ་དང་ལྡན་པའོ། བྱང་ཆ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱིས་བྱ་བའི་ལས་རྣམས་ལ་བསླབས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། བློ་གྲོས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་མ་བསླབས་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་བྱ་བའི་ལས་དེ་དག་ལའང་གནས་སྐབས་སུ་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ། མཁས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་བཙོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པའོ། Āvahanaṃ āvāho, dārikāya gahaṇaṃ. Vidhinā parakule vahanaṃ pesanaṃ vivāho, dārikāya dānaṃ. གཉེན་དུ་ལེན་པ་ནི་བུ་མོ་ལེན་པའོ། ཆོ་ག་བཞིན་དུ་གཞན་གྱི་ཁྱིམ་དུ་སྐྱེལ་ཞིང་གཏོང་བ་ནི་གཉེན་དུ་གཏོང་བ་སྟེ། བུ་མོ་སྦྱིན་པའོ། 297. Randhāpanaṃ bhattapacāpanaṃ. Byañjanādisampādanaṃ pacāpanaṃ. Na upāhaṭanti na dinnaṃ. Kayo nāma gahaṇaṃ. Vikkayo nāma dānaṃ. Tadubhayaṃ saṅgahetvā ‘‘vohāro’’ti vuttaṃ. ༢༩༧. འཚོད་དུ་འཇུག་པ་ནི་འབྲས་ཆན་འཚོད་དུ་འཇུག་པའོ། ཚོད་མ་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་སྐོལ་དུ་འཇུག་པའོ། ཉེ་བར་མ་བསྒྲུབས་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་བྱིན་པའོ། ཉོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེན་པའོ། འཚོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱིན་པའོ། དེ་གཉིས་ཀ་བསྡུས་ནས་ 'ཐ་སྙད་' ཅེས་གསུངས་སོ། 300. ‘‘Abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti. ‘‘Parājitena dātabba’’nti vuttattā adento dhuranikkhepena kāretabbo. Acirakāle [Pg.268] adhikāro etassa atthīti acirakālādhikārikaṃ, sañcarittaṃ. ‘‘Acirakālācārika’’nti vā pāṭho. Acirakāle ācāro ajjhācāro etassāti yojanā. ༣༠༠. 'ངོ་མཚར་བར་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་'ཞེས་པས་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་བར་སྟོན་ཏོ། 'ཕམ་པས་སྦྱིན་པར་བྱའོ་'ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མི་སྦྱིན་པ་ལ་ཁུར་འདོར་བའི་སྒོ་ནས་བྱེད་དུ་བཅུག་པར་བྱའོ། དུས་ཐུང་ངུའི་ནང་དུ་འདི་ལ་དབང་ཆ་ཡོད་པས་ན་དུས་ཐུང་ངུའི་དབང་ཆ་ཅན་ཏེ། ཕོ་ཉ་བྱེད་པའོ། ཡང་ན་ 'དུས་ཐུང་ངུའི་སྤྱོད་པ་ཅན་' ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད། དུས་ཐུང་ངུའི་ནང་དུ་འདི་ལ་སྤྱོད་པའམ་ལྷག་པར་སྤྱོད་པ་ཡོད་པས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། 301. Kiñcāpi ehibhikkhuādikāpi sañcarittādipaṇṇattivajjaṃ āpattiṃ āpajjanti, tesaṃ pana asabbakālikattā, appakattā ca idhāpi ñatticatuttheneva kammena upasampannaṃ sandhāya ‘‘yvāya’’ntiādipadabhājanamāha. Sañcaraṇaṃ sañcaro, so etassa atthīti sañcarī, tassa bhāvo sañcarittaṃ. Tenāha ‘‘sañcaraṇabhāva’’nti. Sañcaratīti sañcaraṇo, puggalo, tassa bhāvo sañcaraṇabhāvo, taṃ itthipurisānaṃ antare sañcaraṇabhāvanti attho. ༣༠༡. ཚུར་ཤོག་དགེ་སློང་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་ལྟུང་བ་བྱུང་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་ཉུང་ངུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་ཡང་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཉིད་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས། 'གང་ཡང་རུང་བ་'ཞེས་སོགས་ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསུངས་སོ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་ནི་རྒྱུ་བ་སྟེ། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་རྒྱུ་བ་པོའོ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ 'རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་'ཞེས་གསུངས་སོ། རྒྱུ་བས་ན་རྒྱུ་བ་པོ་སྟེ་གང་ཟག་གོ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་སྟེ། དེ་ནི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་རྒྱུ་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Jāyābhāveti bhariyabhāvāya. Jārabhāveti sāmibhāvāya, taṃnimittanti attho. Nimittatthe hi etaṃ bhummavacanaṃ. Kiñcāpi ‘‘jārattane’’ti padassa padabhājane ‘‘jārī bhavissasī’’ti (pārā. 302) itthiliṅgavasena padabhājanaṃ vuttaṃ, ‘‘sañcarittaṃ samāpajjeyyā’’ti padassa pana niddese ‘‘itthiyā vā pahito purisassa santike gacchati, purisena vā pahito itthiyā santike gacchatī’’ti vuttattā purisassāpi santike vattabbākāraṃ dassetuṃ ‘‘jārattane’’ti niddesassa itthipurisasādhāraṇattā ‘‘itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane ārocetī’’ti vuttaṃ. Pāḷiyaṃ pana purisassa matiṃ itthiyā ārocanavaseneva padadvayepi yojanā katā, tadanusārena itthiyā matiṃ purisassa ārocanākāropi sakkā viññātunti. ཆུང་མའི་དངོས་པོ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཆུང་མའི་དངོས་པོའི་ཕྱིར་རོ། གཟུས་མོའི་དངོས་པོ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱོ་གའི་དངོས་པོའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གང་ལགས་ཤེ་ན། བདུན་པ་འདི་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། 'གཟུས་མོ་ཉིད་ལ་'ཞེས་པའི་ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས། 'ཁྱོད་ནི་གཟུས་མོར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསུངས་མོད་ཀྱི། 'ཕོ་ཉ་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་པའི་ཚིག་གི་བཤད་པ་ལས། 'བུད་མེད་ཀྱིས་བཏང་ནས་སྐྱེས་པའི་གམ་དུ་འགྲོའམ། ཡང་ན་སྐྱེས་པས་བཏང་ནས་བུད་མེད་ཀྱི་གམ་དུ་འགྲོ་འོ་'ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་པའི་གམ་དུའང་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'གཟུས་མོ་ཉིད་ལ་'ཞེས་པའི་བཤད་པ་ནི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་གཉིས་ཀ་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པས། 'བུད་མེད་ཀྱི་བསམ་པ་སྐྱེས་པ་ལ་བརྗོད་བཞིན་དུ་གཟུས་མོ་ཉིད་ལ་བརྗོད་དོ་'ཞེས་གསུངས་སོ། ལུང་ལས་ནི་སྐྱེས་པའི་བསམ་པ་བུད་མེད་ལ་བརྗོད་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ནས་ཚིག་གཉིས་ཀ་ལ་སྦྱོར་བ་མཛད་དེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བུད་མེད་ཀྱི་བསམ་པ་སྐྱེས་པ་ལ་བརྗོད་པའི་རྣམ་པའང་ཤེས་པར་ནུས་སོ། Idāni pāḷiyaṃ vuttanayenāpi atthaṃ dassento ‘‘apicā’’tiādimāha. ‘‘Pati bhavissasī’’ti idaṃ jāyāsaddassa itthiliṅganiyamato purisapariyāyena vuttaṃ, nibaddhasāmiko bhavissasīti attho. Jāro bhavissasīti micchācārabhāvena upagacchanako bhavissasīti adhippāyo. ད་ནི་ལུང་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དོན་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། 'གཞན་ཡང་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 'ཁྱོ་གར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་པ་འདི་ནི་ཆུང་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་སུ་ངེས་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟག་ཏུ་ཁྱོ་གར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 'གཟུས་པོར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་པ་ནི་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་དངོས་པོས་ཉེ་བར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། 303. Serivihāranti sacchandacāraṃ. Attano vasanti attano āṇaṃ. Gottavantesu gotta-saddo, dhammacārīsu ca dhamma-saddo vattatīti āha ‘‘sagottehī’’tiādi. Tattha sagottehīti samānagottehi. Sahadhammikehīti ekassa satthu sāsane sahacaritabbadhammehi, samānakuladhammehi [Pg.269] vā. Tenevāha ‘‘ekaṃ satthāra’’ntiādi. Ekagaṇapariyāpannehīti mālākārādiekagaṇapariyāpannehi. ༣༠༣. རང་དགར་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་འདོད་པ་བཞིན་སྤྱོད་པའོ། བདག་གི་དབང་དུ་ཞེས་པ་ནི་བདག་གི་བཀའོ། རིགས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་དང་། ཆོས་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། 'རིགས་མཐུན་པ་རྣམས་དང་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་རིགས་མཐུན་པ་རྣམས་དང་ཞེས་པ་ནི་རིགས་མཚུངས་པ་རྣམས་དང་ངོ་། ཆོས་མཐུན་པ་རྣམས་དང་ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པ་གཅིག་གི་བསྟན་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྤྱད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། ཡང་ན་རིགས་ཀྱི་ཆོས་མཚུངས་པ་རྣམས་དང་ངོ་། དེའི་ཕྱིར་ 'སྟོན་པ་གཅིག་'ཅེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཚོགས་པ་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་རྣམས་དང་ཞེས་པ་ནི་མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་རྣམས་དང་ངོ་། Sassāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Pacchimānaṃ dvinnanti sārakkhasaparidaṇḍānaṃ. Micchācāro hotīti tāsu gatapurisānaṃ viya tāsampi micchācāro hoti sassāmikabhāvato. Na itarāsanti māturakkhitādīnaṃ aṭṭhannaṃ micchācāro natthi assāmikattā, tāsu gatānaṃ purisānameva micchācāro hoti mātādīhi rakkhitattā. Purisā hi parehi yehi kehici gopitaṃ itthiṃ gantuṃ na labhanti, itthiyo pana kenaci purisena bhariyābhāvena gahitāva purisantaraṃ gantuṃ na labhanti, na itarā attano phassassa sayaṃ sāmikattā. Na hi mātādayo sayaṃ tāsaṃ phassānubhavanatthaṃ tā rakkhanti, kevalaṃ purisagamanameva tāsaṃ vārenti. Tasmā kenaci apariggahitaphassattā, attano phassattā ca itthīnaṃ na micchācāro, purisānaṃ pana parehi vārite attano asantakaṭṭhāne paviṭṭhattā micchācāroti veditabbo. ཁྱོ་ག་དང་བཅས་པ་ནི་སྲུང་བ་དང་བཅས་པའོ། གང་ཞིག་འགྲོ་བ་ལ་རྒྱལ་པོས་ཆད་པ་བཅད་པ་དེ་ནི་ཆད་པ་དང་བཅས་པའོ། ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་སྲུང་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཆད་པ་དང་བཅས་པ་གཉིས་ཀྱིའོ། ལོག་པར་གཡེམ་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་སོང་བའི་སྐྱེས་པ་རྣམས་བཞིན་དུ། དེ་དག་ལའང་ཁྱོ་ག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་གཡེམ་པར་འགྱུར་རོ། གཞན་རྣམས་ལ་མ་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་མས་བསྲུངས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་ཁྱོ་ག་མེད་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་གཡེམ་པ་མེད་དེ། དེ་དག་ལ་སོང་བའི་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་མས་བསྲུངས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་གཡེམ་པར་འགྱུར་རོ། གང་ལགས་ཤེ་ན། སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་གཞན་གང་ཡང་རུང་བས་བསྲུངས་པའི་བུད་མེད་ལ་འགྲོ་བར་མི་དབང་ལ། བུད་མེད་རྣམས་ནི་སྐྱེས་པ་གང་ཞིག་གིས་ཆུང་མའི་དངོས་པོར་བཟུང་བ་ཁོ་ནས་སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་འགྲོ་བར་མི་དབང་གི། གཞན་དག་ནི་རང་གི་རེག་བྱ་ལ་རང་ཉིད་དབང་བའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ། མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རང་ཉིད་དེ་དག་གི་རེག་བྱ་མྱོང་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྲུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་པ་འགྲོ་བ་ཙམ་ཁོ་ན་དེ་དག་ལ་འགོག་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱིས་མ་བཟུང་བའི་རེག་བྱ་ཉིད་དང་། རང་གི་རེག་བྱ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བུད་མེད་རྣམས་ལ་ལོག་པར་གཡེམ་པ་མི་འགྱུར་ལ། སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ནི་གཞན་གྱིས་བཀག་བཞིན་དུ་བདག་གི་མ་ཡིན་པའི་གནས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། Bhogenāti bhogahetu. Udapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Dhaja-saddena senā eva upalakkhitāti āha ‘‘ussitaddhajāyā’’tiādi. ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སོ། ཆུའི་སྣོད་ལ་རེག་ནས་བཟུང་བ་ནི་ཆུ་སྣོད་ཅན་ནོ། རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྒྲས་དམག་དཔུང་ཉིད་མཚོན་པའི་ཕྱིར། 'རྒྱལ་མཚན་བསྒྲེངས་པའི་ཆུང་མ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 305. Bahiddhā vimaṭṭhanti aññattha ārocitaṃ. Taṃ kiriyaṃ sampādessatīti tassā ārocetvā taṃ kiccaṃ sampādetu vā mā vā, taṃ kiriyaṃ sampādane sāmatthiyaṃ sandhāya vuttaṃ. Dārakaṃ, dārikañca ajānāpetvā mātāpituādīhi mātāpituādīnaññeva santikaṃ sāsane pesitepi paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hoti evāti daṭṭhabbaṃ. ༣༠༥. ཕྱི་རོལ་ཏུ་དཔྱད་པ་ཞེས་པ་ནི་གཞན་དུ་བརྗོད་པའོ། བྱ་བ་དེ་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་བརྗོད་ནས་བྱ་བ་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་ཀྱང་རུང་། བྱ་བ་དེ་སྒྲུབ་པའི་ནུས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། བུ་དང་བུ་མོ་ལ་མ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། ཕ་མ་ལ་སོགས་པས་ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་གམ་དུ་ཕྲིན་བཏང་ནའང་། དང་ལེན་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། ཕྱིར་སྐྱེལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡན་ལག་གསུམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་ལྟ་བར་བྱའོ། Yaṃ uddissa sāsanaṃ pesitaṃ, taṃ eva sandhāya tassā mātuādīnaṃ ārocitepi khettameva otiṇṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādi udāhaṭaṃ, idañca vacanabyattayahetubyattayānaṃ bhedepi byattayasāmaññato udāhaṭanti daṭṭhabbaṃ. Tampi udāharaṇadosaṃ pariharitvā suttānulomataṃ dassetuṃ ‘‘taṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Iminā sametīti etthāyamadhippāyo [Pg.270] – yathā sayaṃ anārocetvā aññesaṃ antevāsikādīnaṃ vatvā vīmaṃsāpetvā paccāharantassa natthi visaṅketo, evaṃ tassā sayaṃ anārocetvā ārocanatthaṃ mātuādīnaṃ vadantassāpi mātuādayo taṃ kiriyaṃ sampādentu vā mā vā. Yadi hi tesaṃ mātuādīnaṃ tuṇhībhūtabhāvampi paccāharati, visaṅketo natthīti. གང་ལ་དམིགས་ཏེ་འཕྲིན་བསྐུར་བ་དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། མོ་རང་གི་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྒྲགས་ཀྱང་། ས་ཕྱོགས་ཉིད་དུ་བབས་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "སངས་རྒྱས་སྤོང་ངོ་" ཞེས་སོགས་དྲངས་སོ། །འདི་ཡང་ཚིག་འཁྲུལ་བའི་རྒྱུ་ལས་འཁྲུལ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱང་། འཁྲུལ་བ་སྤྱི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དྲངས་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དཔེ་བརྗོད་ཀྱི་སྐྱོན་དེ་ཡང་སྤངས་ནས། མདོ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "དེ་ནི་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"འདི་དང་མཐུན་ནོ་" ཞེས་པ་འདིར་དགོངས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་རང་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྒྲགས་པར། གཞན་སློབ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཤད་དེ་བརྟག་ཏུ་བཅུག་ནས་ཕྱིར་སྐྱེལ་བ་ལ་ནི་ནོར་བ་མེད་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་མོ་རང་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྒྲགས་པར། བསྒྲག་པའི་ཕྱིར་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ལའང་། མ་ལ་སོགས་པས་བྱ་བ་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དམ་མི་བྱེད་ཀྱང་རུང་། གལ་ཏེ་མ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་མི་སྨྲ་བར་གནས་པའི་དངོས་པོ་ཉིང་ཀྱང་ཕྱིར་སྐྱེལ་ན། ནོར་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། Gharakiccaṃ netīti gharaṇī. Aññataraṃ vadantassa visaṅketaṃ adinnādānādīsu āṇattiyaṃ vatthusaṅketo viyāti adhippāyo. Mūlaṭṭhānañca vasenāti ettha purisassa mātuādayo sāsanapesane mūlabhūtattā ‘‘mūlaṭṭhā’’ti vuttā. ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པས་ན་ཁྱིམ་བདག་མོའོ། །གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་སྨྲ་བ་ལ་ནོར་བ་ནི། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་མངག་པ་ལ་གཞི་ནོར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །"རྩ་བའི་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་འདིར། སྐྱེས་པའི་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཕྲིན་བསྐུར་བ་ལ་རྩ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "རྩ་བའི་གནས་" ཞེས་གསུངས་སོ། 322. Pāḷiyaṃ māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatīti ettha attano vā dhītu santikaṃ ‘‘itthannāmassa bhariyā hotū’’ti bhikkhuṃ pahiṇati, purisassa vā tassa ñātakānaṃ vā santikaṃ ‘‘mama dhītā itthannāmassa bhariyā hotū’’ti pahiṇatīti gahetabbaṃ. Eseva nayo sesesupi. Pubbe vuttanayattāti paṭhamasaṅghādisese vuttanayattā. ༣༢༢. གཞུང་ལས། "མས་བསྲུངས་མ་ལ་མས་དགེ་སློང་གཏོང་ངོ་" ཞེས་པ་འདིར། རང་གི་བུ་མོའི་དྲུང་དུ། "ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆུང་མར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་དགེ་སློང་གཏོང་བའམ། ཡང་ན་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་དམ། དེའི་གཉེན་འབྲེལ་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ། "བདག་གི་བུ་མོ་འདི་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆུང་མར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་གཏོང་བ་ཡིན་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །"སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་དང་པོ་ལ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། 338. Ante ekenāti ekena padena. Ettova pakkamatīti apaccāharitvā tatova pakkamati. ‘‘Anabhinanditvā’’ti idaṃ tathā paṭipajjamānaṃ sandhāya vuttaṃ. Satipi abhinandane sāsanaṃ anārocento pana na vīmaṃsati nāma. Tatiyapade vuttanayenāti ‘‘so tassā vacanaṃ anabhinanditvā’’tiādinā vuttanayena. Pāḷiyaṃ antevāsiṃ vīmaṃsāpetvāti ‘‘ayaṃ tesaṃ vattuṃ samattho’’ti antevāsinā vīmaṃsāpetvā. Sace pana so antevāsiko taṃ vacanaṃ ādiyitvā tuṇhī hoti, tassāpi taṃ pavattiṃ paccāharantassa ācariyassa saṅghādisesova mātuādīsu tuṇhībhūtesu tesaṃ tuṇhibhāvaṃ paccāharantassa viyāti daṭṭhabbaṃ. ༣༣༨. "མཐར་གཅིག་གིས་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གཅིག་གིས་སོ། །"འདི་ཉིད་ནས་འགྲོའོ་" ཞེས་པ་ནི་ཕྱིར་མ་སྐྱེལ་བར་དེ་ཉིད་ནས་འགྲོ་བའོ། །"མངོན་པར་མ་དགའ་བར་" ཞེས་པ་འདི་ནི་དེ་ལྟར་སྒྲུབ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །མངོན་པར་དགའ་བ་ཡོད་ཀྱང་འཕྲིན་མི་སྒྲོག་པ་ནི་བརྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །"རྐང་པ་གསུམ་པ་ལ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི། "ཁོ་མོས་དེའི་ཚིག་ལ་མངོན་པར་མ་དགའ་བར་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །གཞུང་ལས། "ཉེ་གནས་ལ་བརྟག་ཏུ་བཅུག་ནས་" ཞེས་པ་ནི། "འདིས་དེ་དག་ལ་སྨྲ་ནུས་སོ་" ཞེས་ཉེ་གནས་ལ་བརྟག་ཏུ་བཅུག་པའོ། །གལ་ཏེ་ཉེ་གནས་དེས་ཚིག་དེ་ཁས་མ་བླངས་པར་མི་སྨྲ་བར་འདུག་ན། དེའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཕྱིར་སྐྱེལ་བའི་སློབ་དཔོན་ལའང་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། མ་ལ་སོགས་པ་མི་སྨྲ་བར་གནས་པ་ལ་དེ་དག་གི་མི་སྨྲ་བའི་དངོས་པོ་ཕྱིར་སྐྱེལ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། Pāḷiyaṃ catutthavāre asatipi gacchanto sampādeti, āgacchanto visaṃvādeti anāpattīti atthato āpannamevātikatvā vuttaṃ ‘‘catutthe anāpattī’’ti. གཞུང་ལས་ཐེངས་བཞི་པ་མེད་ཀྱང་། འགྲོ་བས་སྒྲུབ་པར་བྱེད། ཕྱིར་འོང་བས་འགལ་བར་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི། དོན་གྱིས་ཐོབ་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "བཞི་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། 340. Kārukānanti [Pg.271] vaḍḍhakīādīnaṃ tacchakaayokāratantavāyarajakanhāpitakā pañca kāravo ‘‘kārukā’’ti vuccanti. Evarūpena…pe… anāpattīti tādisaṃ gihiveyyāvaccampi na hotīti katvā vuttaṃ. ༣༤༠. "བཟོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི་ཤིང་མཁན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཚགས་མཁན། ལྕགས་མཁན། ཐགས་མཁན། གོས་འཁྲུ་མཁན། སྐྲ་བཞར་མཁན་ཏེ་བཟོ་བོ་ལྔ་པོ་ལ་ "བཟོ་བོ་" ཞེས་བྱའོ། །"འདི་ལྟ་བུས་... ལྟུང་བ་མེད་དོ་" ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་པའི་ཞབས་ཏོག་ཀྱང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། Kāyato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā tadubhayaṃ vā ajānantassa kāyato samuṭṭhāti. Esa nayo itaradvayepi. Alaṃvacanīyā hontīti itthī vā puriso vā ubhopi vā jāyābhāve, sāmikabhāve ca nikkhittachandatāya accantaviyuttattā puna aññamaññaṃ samāgamatthaṃ ‘‘mā evaṃ akaritthā’’tiādinā vacanīyatāya vattabbatāya alaṃ arahāti alaṃvacanīyā, alaṃ vā kattuṃ arahaṃ sandhānavacanametesu itthipurisesūti alaṃvacanīyā, sandhānakārassa vacanaṃ vinā asaṅgacchanakā pariccattāyevāti adhippāyo. "ལུས་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི། བཅས་པ་འམ། ཁ་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་འམ། དེ་གཉིས་ཀ་མི་ཤེས་པ་ལ་ལུས་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་ངོ་། །ཚུལ་འདི་ནི་གཞན་གཉིས་ལའང་ངོ་། །"ཁ་བྲལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་" ཞེས་པ་ནི། བུད་མེད་དམ། སྐྱེས་པའམ། གཉིས་ཀ་ཡང་ཆུང་མའི་དངོས་པོ་དང་། ཁྱོ་གའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་བོར་བའི་ཕྱིར། གཏན་དུ་བྲལ་བས་སླར་ཡང་ཕན་ཚུན་འདུ་བའི་ཕྱིར། "འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་" ཞེས་སོགས་སྨྲ་བར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན་ "ཁ་བྲལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་" ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་འདི་དག་ལ་འདུམ་པའི་ཚིག་སྨྲ་བར་འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་ཕྱིར་ "སྨྲ་བར་འོས་པ་" ཞེས་བྱའོ། །འདུམ་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་མེད་པར་མི་འགྲོགས་ཤིང་བརྩེ་བ་བོར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། Paṇṇattiṃ pana jānitvāti ettha alaṃvacanīyabhāvaṃ vāti vattabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyañca ‘‘tadubhayaṃ pana jānitvā’’tiādi vuttaṃ. Bhikkhuṃ ajānāpetvā attano adhippāyaṃ paṇṇe likhitvā ‘‘imaṃ paṇṇaṃ asukassa dehī’’ti dinnaṃ harantassa sañcarittaṃ na hoti. Paṇṇattialaṃvacanīyabhāvaajānanavaseneva hi imaṃ sikkhāpadaṃ acittakaṃ, na sabbena sabbaṃ sañcaraṇabhāvampi ajānanavasena, pāḷiyañca aṭṭhakathāyañca ārocanameva dassitaṃ. Tasmā sandassanatthaṃ ñatvā paṇṇasandassanavasenāpi kāyena vā vācāya vā ārocentasseva āpatti hotīti gahetabbaṃ. "བཅས་པ་ཤེས་ནས་ནི་" ཞེས་པ་འདིར། "ཁ་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་འམ" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་། "དེ་གཉིས་ཀ་ཤེས་ནས་ནི་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དགེ་སློང་ལ་མི་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། རང་གི་བསམ་པ་ཡི་གེ་ལ་བྲིས་ནས། "ཡི་གེ་འདི་ཆེ་གེ་མོ་ལ་བྱིན་ཅིག་" ཅེས་བྱིན་པ་སྐྱེལ་བའི་དགེ་སློང་ལ་བར་མི་བྱེད་པ་མི་འགྱུར་རོ། །བཅས་པ་དང་ཁ་བྲལ་བའི་དངོས་པོ་མི་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཉིད་དུ་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་སེམས་མེད་པ་ཡིན་གྱི། ཐམས་ཅད་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་བར་མི་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ཡང་མི་ཤེས་པའི་དབང་གིས་སེམས་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞུང་དང་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་བསྒྲགས་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་མཚོན་པའི་དོན་ཤེས་ནས། ཡི་གེ་བསྟན་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་ལུས་སམ་ངག་གིས་བསྒྲགས་པ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་འགྱུར་བར་གཟུང་བར་བྱའོ། 341. Yathā yathā yesu yesu janapadesūti pariccattabhāvappakāsanatthaṃ kattabbaṃ paṇṇadānañātijanissarādijānāpanāditaṃtaṃdesaniyataṃ pakāraṃ dasseti, idañca nibaddhabhariyābhāvena gahitaṃ sandhāya vuttaṃ. Attano ruciyā saṅgatānaṃ pana itthīnaṃ, muhuttikāya ca purise cittassa virajjanameva alaṃvacanīyabhāve kāraṇanti daṭṭhabbaṃ. Duṭṭhullādīsupīti ādi-saddena attakāmasañcarittāni saṅgaṇhāti, ettha pana pāḷiyaṃ kiñcāpi ‘‘itthī nāma manussitthī na yakkhī’’tiādinā manussitthipurisā na dassitā, tathāpi ‘‘dasa itthiyo māturakkhitā’’tiādinā manussitthīnaññeva dassitattā purisānampi tadanuguṇānameva gahetabbato manussajātikāva [Pg.272] itthipurisā idhādhippetā. Tasmā yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhana, vīmaṃsana, paccāharaṇānīti imānettha pañca aṅgāni. ༣༤༡. "ཇི་ལྟར་ཇི་ལྟར་ཡུལ་གང་དང་གང་དག་ཏུ་" ཞེས་པས་ནི། བོར་བའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱ་བར་འོས་པ། ཡི་གེ་སྤྲོད་པ་དང་། གཉེན་འབྲེལ་དང་དབང་ཕྱུག་སོགས་ལ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ། ཡུལ་དེ་དང་དེར་ངེས་པའི་རྣམ་པ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ཡང་གཏན་གྱི་ཆུང་མའི་དངོས་པོས་བཟུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །རང་གི་འདོད་པས་འདུས་པའི་བུད་མེད་རྣམས་དང་། སྨད་འཚོང་མ་ལ་ནི། སྐྱེས་པ་ལ་སེམས་ཆགས་པ་བྲལ་བ་ཉིད་ཁ་བྲལ་བའི་དངོས་པོའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །"གནས་ངན་ལེན་ལ་སོགས་པ་ལའང་" ཞེས་པའི་སོགས་ཁོངས་ཀྱིས་རང་གི་འདོད་པས་བར་མི་བྱེད་པ་རྣམས་སྡུད་དོ། །འདིར་ནི་གཞུང་ལས། "བུད་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིའི་བུད་མེད་ཡིན་གྱི་གནོད་སྦྱིན་མོ་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མིའི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་རྣམས་མ་བསྟན་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་ "མ་བསྲུངས་པའི་བུད་མེད་བཅུ་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མིའི་བུད་མེད་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་གཟུང་བར་བྱ་བས་ན། མིའི་སྐྱེ་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་རྣམས་འདིར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་དག་ལ་བར་མི་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་གི་མིའི་སྐྱེ་གནས་པ་ཉིད་དང་། ཁ་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཁས་ལེན་པ་དང་། བརྟག་པ་དང་། ཕྱིར་སྐྱེལ་བ་སྟེ། འདི་ལྔ་ནི་འདིར་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བར་མི་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā ༦. གཙུག་ལག་ཁང་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādipamāṇāyo. Mūlacchejjāyāti parasantakabhāvato mocetvā attano eva santakakaraṇavasenāti attho. Evaṃ yācato aññātakaviññattidukkaṭañceva dāsapaṭiggahaṇadukkaṭañca hoti ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanaṃ nissāya aṭṭhakathāsu paṭikkhittattā. Sakakammanti pāṇavadhakammaṃ. Idañca pāṇātipātadosaparihārāya dukkaṭaṃ vuttaṃ, na viññattiparihārāya. Aniyametvāpi na yācitabbāti sāmīcidassanatthaṃ vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi. Yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭatīti ‘‘hatthakammaṃ yācāmi, dethā’’tiādinā ayācitvāpi vaṭṭati. Sakiccapasutampi evaṃ kārāpentassa viññatti natthi eva, sāmīcidassanatthaṃ pana vibhajitvā vuttaṃ. ༣༤༢. དྲུག་པ་ལས། "འདི་ཙམ་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི་འདི་ཙམ་གྱི་ཤིང་ལ་སོགས་པས་སོ། །"ཚད་མ་བཅད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་ཚད་མ་བཅད་པའོ། །"རྩ་བ་གཅོད་པ་" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོའི་ཉིད་ལས་ཐར་བར་བྱས་ཏེ། རང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་སློང་བའི་དགེ་སློང་ལ་མི་ཤེས་པའི་སློང་བའི་ཉེས་བྱས་དང་། བྲན་ཕོ་བྲན་མོ་ལེན་པའི་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ། "བྲན་ཕོ་བྲན་མོ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པའི་གསུང་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་ལས་བཀག་པའི་ཕྱིར། "རང་གི་ལས་" ཞེས་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པའི་ལས་སོ། །འདི་ཡང་སྲོག་གཅོད་པའི་སྐྱོན་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཉེས་བྱས་སུ་གསུངས་ཀྱི། སློང་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་མ་གསུངས་སོ། །"ངེས་པར་མ་བྱས་པར་ཡང་མི་བསླང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི་མཐུན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །སེམས་དག་པས་ལག་ལས་སློང་བའི་དགེ་སློང་ལ་ལྟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །"ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བྱེད་དུ་རུང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི། "ལག་ལས་སློང་ངོ་། །བྱིན་ཅིག་" ཅེས་སོགས་མ་བསླངས་པར་ཡང་རུང་ངོ་། །རང་གི་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པ་ལའང་དེ་ལྟར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ལ་སློང་བ་ཉིད་མེད་དོ། །མཐུན་པའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་གསུངས་སོ། Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti ‘‘mūlaṃ dassāmā’’ti paṭhamaṃ vuttattā viññatti vā mūlanti vacanassa kappiyākappiyavatthusāmaññavacanattepi niṭṭhitabhatikiccānaṃ dāpanato akappiyavatthusādiyanaṃ vā na hotīti katvā vuttaṃ. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ. "ཐམས་ཅད་རུང་བའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རུང་བའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །"རིན་པ་བྱིན་ཅིག་" ཅེས་བརྗོད་དུ་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི། "རིན་པ་སྤྲོད་དོ་" ཞེས་ཐོག་མར་བཤད་པའི་ཕྱིར། སློང་བའམ། "རིན་པ་" ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་རུང་བ་དང་མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་སྤྱི་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་ཀྱང་། གླ་རྔན་གྱི་བྱ་བ་ཚར་བ་རྣམས་ལ་སྤྲོད་པའི་ཕྱིར། མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་དང་དུ་ལེན་པ་ཉིད་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །"མ་བཟུང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བའོ། Mañca…pe… cīvarādīni kārāpetukāmenāpītiādīsu cīvaraṃ kārāpetukāmassa aññātakaappavāritatantavāyehi hatthakammayācanavasena vāyāpane viññattipaccayā dukkaṭābhāvepi cīvaravāyāpanasikkhāpadena yathārahaṃ pācittiyadukkaṭāni hontīti veditabbaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kappiyamukhena laddhampi hatthakammakaraṇatthāya imassa [Pg.273] kahāpaṇaṃ dehīti vatvā dānaṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ. Pubbe katakammassa dāpane kiñcāpi doso na dissati, tathāpi asāruppamevāti vadanti. Katakammatthāyapi kātabbakammatthāyapi kappiyavohārena pariyāyato bhatiṃ dāpentassa natthi doso. Vattanti cārittaṃ, āpatti na hotīti adhippāyo. "ཁྲི་དང་... ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཀྱང་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཆོས་གོས་བྱེད་པར་འདོད་པ་ལ་གཉེན་མ་ཡིན་པ་དང་མ་གདན་པའི་ཐགས་མཁན་རྣམས་ལས་ལག་ལས་སློང་བའི་དབང་གིས་འཐག་ཏུ་བཅུག་པ་ལ། སློང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་བྱས་མེད་ཀྱང་། ཆོས་གོས་འཐག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་ཇི་ལྟར་འོས་པར་ལྟུང་བྱེད་དང་ཉེས་བྱས་རྣམས་སུ་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །"མི་རུང་བའི་ཀཱརྵཱཔཎ་ལ་སོགས་པ་མི་སྤྲོད་དོ་" ཞེས་པ་ནི། རུང་བའི་སྒོ་ནས་ཐོབ་ཀྱང་། ལག་ལས་བྱ་བའི་ཕྱིར། "འདི་ལ་ཀཱརྵཱཔཎ་བྱིན་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་ཏེ་སྤྲོད་པ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྔོན་དུ་བྱས་པའི་ལས་ལ་སྤྲོད་པ་ལ་སྐྱོན་ཅི་ཡང་མི་སྣང་ཡང་། འོན་ཀྱང་མི་འཚམ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱས་ཟིན་པའི་ལས་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། བྱ་བར་འོས་པའི་ལས་ཀྱི་ཕྱིར་ཡང་། རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གླ་རྔན་སྤྲོད་དུ་འཇུག་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ། །"སྤྱོད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཆོ་གའོ། །ལྟུང་བ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya makkhikabījanena paṇṇādicchede bījagāmakopanassa ceva tattha laggarajādiappaṭiggahitassa ca parihāratthāya vuttaṃ. Tadubhayāsaṅkāya asati tathā akaraṇe doso natthi. Nadīyādīsu udakassa apariggahitatāya ‘‘āharāti vattuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Na āhaṭaṃ paribhuñjitu’’nti vacanato viññattiyā āpannaṃ dukkaṭaṃ desetvāpi taṃ vatthuṃ paribhuñjantassa puna paribhoge dukkaṭameva, pañcannampi sahadhammikānaṃ na vaṭṭati. ‘‘Alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabba’’nti sāmaññato vuttattā attano atthāya yaṃkiñci hatthakammaṃ kāretuṃ na vaṭṭati. Yaṃ pana alajjī nivāriyamānopi bījanādiṃ karoti, tattha doso natthi. Cetiyakammādīni pana tehi kārāpetuṃ vaṭṭati. Ettha ca ‘‘alajjīhi sāmaṇerehī’’ti vuttattā ‘‘sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) alajjīlakkhaṇaṃ ukkaṭṭhavasena upasampanne paṭicca upalakkhaṇato vuttanti taṃlakkhaṇavirahitānaṃ sāmaṇerādīnaṃ liṅgatthenakagotrabhupariyosānānaṃ bhikkhupaṭiññānaṃ dussīlānampi sādhāraṇavasena alajjitālakkhaṇaṃ yathāvihitapaṭipattiyaṃ sañcicca atiṭṭhanamevāti gahetabbaṃ. "རུང་བར་བྱས་ཏེ་གཟུང་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི། ཡལ་གས་སྦྲང་བུ་བསལ་བ་དང་། ལོ་མ་ལ་སོགས་པ་གཅོད་པ་ལ་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་འཇིག་པ་དང་། དེ་ལ་ཆགས་པའི་རྡུལ་ལ་སོགས་པ་མ་བཟུང་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀའི་དྭོགས་པ་མེད་ན་དེ་ལྟར་མི་བྱེད་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ། །གཙང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བའི་ཕིར། "ཁྱེར་ཤོག་ཅེས་བརྗོད་དུ་རུང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"བསྐྱལ་བ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་མི་བྱའོ་" ཞེས་པའི་གསུང་ལས་སློང་བས་ཐོབ་པའི་ཉེས་བྱས་བཤགས་ཀྱང་། དངོས་པོ་དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་སླར་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཉིད་དེ། ཆོས་མཐུན་པ་ལྔ་པོ་ལའང་མི་རུང་ངོ་། །"ངོ་ཚ་མེད་པའི་དགེ་སློང་ངམ་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་ལག་ལས་མི་བྱའོ་" ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། རང་གི་དོན་དུ་ལག་ལས་གང་ཡང་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་མི་རུང་ངོ་། །གང་ཡང་ངོ་ཚ་མེད་པས་བཀག་ཀྱང་སྦྲང་ཡབ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་ན། དེ་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ། །མཆོད་རྟེན་གྱི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་དག་གིས་བྱེད་དུ་བཅུག་ཏུ་རུང་ངོ་། །འདིར་ཡང་ "ངོ་ཚ་མེད་པའི་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "ཤེས་བཞིན་དུ་ལྟུང་བ་བྱེད་དོ་" ཞེས་སོགས་ངོ་ཚ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་མཆོག་གི་སྒོ་ནས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པས། མཚན་ཉིད་དེ་དང་བྲལ་བའི་དགེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་རྟགས་རྐུ་བ་དང་། རིགས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའི་དགེ་སློང་དུ་ཁས་ལེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ལའང་ཐུན་མོང་གི་དབང་གིས་ངོ་ཚ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། ཇི་ལྟར་བཅས་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་ཤེས་བཞིན་དུ་མི་གནས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། Āharāpentassa dukkaṭanti viññattikkhaṇe viññattipaccayā, paṭilābhakkhaṇe goṇānaṃ sādiyanapaccayā ca dukkaṭaṃ. Goṇañhi attano atthāya aviññattiyā laddhampi sādituṃ na vaṭṭati ‘‘hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātipavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Ettha ca viññattidukkaṭābhāvepi akappiyavatthuyācanepi paṭiggahaṇepi dukkaṭameva. Rakkhitvāti corādiupaddavato rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi posetvā. སྐྱེལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ་ཞེས་པ་ནི། སློང་བའི་སྐབས་སུ་སློང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དང་། ཐོབ་པའི་སྐབས་སུ་བ་ལང་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་བྱས་སོ། བ་ལང་ནི་རང་གི་ཆེད་དུ་མ་བསླངས་པར་ཐོབ་ཀྱང་མངོན་པར་དགའ་བར་མི་རུང་སྟེ། "གླང་པོ་ཆེ་དང་། བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། རྒོད་མ་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "གཉེན་འབྲེལ་གྱིས་སྤྲད་པའི་གནས་ནས་ཀྱང་རྩ་བ་གཅོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སློང་བར་མི་རུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། འདིར་ནི་སློང་བའི་ཉེས་བྱས་མེད་ཀྱང་། མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་སློང་བ་དང་ལེན་པ་ལའང་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ། "བསྲུངས་ཏེ་"ཞེས་པ་ནི་རྐུན་མ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ལས་བསྲུངས་ཏེའོ། "གསོས་ཏེ་"ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་གསོས་ཏེའོ། Ñātipavāritaṭṭhāne pana vaṭṭatīti sakaṭassa sampaṭicchitabbattā mūlacchejjavasena yācituṃ vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti ubhayatthāpi vaṭṭatīti attho[Pg.274]. Vāsiādīni puggalikānipi vaṭṭantīti āha ‘‘esa nayo vāsī’’tiādi. Valliādīsu ca parapariggahitesu ca eseva nayoti yojetabbaṃ. ‘‘Garubhaṇḍappahonakesuyevā’’ti idaṃ viññattiṃ sandhāya vuttaṃ. Adinnādāne pana tiṇasalākaṃ upādāya parapariggahitaṃ theyyacittena gaṇhato avahāro eva, bhaṇḍagghena kāretabbo. Valliādīsūti ettha ādi-saddena pāḷiāgatānaṃ (pārā. 349) veḷuādīnaṃ saṅgaho. Tattha yasmiṃ padese haritālajātihiṅgulādi appakampi mahagghaṃ hoti, tattha taṃ tālapakkapamāṇato ūnampi garubhaṇḍameva, viññāpetuñca na vaṭṭati. "གཉེན་འབྲེལ་གྱིས་སྤྲད་པའི་གནས་སུ་ནི་རུང་ངོ་"ཞེས་པ་ནི། ཤིང་རྟ་ནི་དང་དུ་བླང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྩ་བ་གཅོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སློང་བར་རུང་ངོ་། "གནས་སྐབས་ཙམ་དུ་རུང་ངོ་"ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀའི་གནས་སུ་རུང་བའི་དོན་ཏོ། སྟ་རེ་ལ་སོགས་པ་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ནའང་རུང་བའི་ཕྱིར། "སྟ་རེའི་ཚུལ་འདི་བཞིན་ནོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་སྦྱར་བར་བྱའོ། "ལྕི་བའི་དངོས་པོར་གཏོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་སློང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་ནི་རྩྭ་དང་ཐུར་མ་ནས་བཟུང་སྟེ། གཞན་གྱིས་བཟུང་བ་ལ་བརྐུ་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པ་ལ་བརྐུས་པ་ཉིད་དེ། དངོས་པོའི་རིན་ཐང་གིས་བཅོས་པར་བྱའོ། "འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལ་"ཞེས་པ་འདིར་སོགས་སྒྲས་ལུང་ལས་བྱུང་བའི་སྨྱུག་མ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་སོ། དེ་ལ་ཡུལ་གང་དུ་བ་བླ་དང་། ལྡོང་རོས་དང་། མཚལ་ལ་སོགས་པ་ཉུང་ངུ་ཡིན་ནའང་རིན་ཐང་ཆེ་བར་འགྱུར་བ་དེར། དེ་ནི་ཏཱ་ལའི་འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་ཚད་ལས་ཆུང་ནའང་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་པས། སློང་བར་ཡང་མི་རུང་ངོ་། Sāti viññatti. Parikathādīsu ‘‘senāsanaṃ sambādha’’ntiādinā (visuddhi. 1.19) pariyāyena kathanaṃ parikathā nāma. Ujukameva akathetvā ‘‘bhikkhūnaṃ kiṃ pāsādo na vaṭṭatī’’tiādinā (visuddhi. 1.19) adhippāyo yathāvibhūto hoti, evaṃ bhāsanaṃ obhāso nāma. Senāsanādiatthaṃ bhūmiparikammādikaraṇavasena paccayuppādāya nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ nāma. Ukkamantīti apagacchanti. "དེ་ནི་"ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། ཉེ་བར་གཏམ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས། "གནས་མལ་ནི་དོག་པོའོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་བཤད་པ་ནི་ཉེ་བར་གཏམ་ཞེས་བྱའོ། དྲང་པོར་མ་བཤད་པར། "དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཁང་བཟང་མི་རུང་ངམ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གསལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་ནི་གོ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། གནས་མལ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་ས་གཞི་ཕྱག་དར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོ་བྱད་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྟགས་བྱེད་པ་ནི་རྟགས་སུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། "ཕྱིར་དེང་ངོ་"ཞེས་པ་ནི་གཤེགས་སོ། 344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ. ༣༤༤. མགུལ་ན་ནོར་བུ་ཡོད་པས་ན་མགུལ་ནོར་ཅན་ནོ། "ལྷའི་མདོག་"ཅེས་པ་ནི་ལྷའི་ལུས་སོ། 345. Pāḷiyaṃ pattena me atthoti (pārā. 345) anatthikampi pattena bhikkhuṃ evaṃ vadāpento bhagavā sotthiyā mantapadavasena vadāpesi. Sopi bhikkhu bhagavatā āṇattavacanaṃ vademīti avoca, tenassa musā na hoti. Atha vā ‘‘pattena me attho’’ti idaṃ ‘‘pattaṃ dadantū’’ti iminā samānatthanti daṭṭhabbaṃ. Esa nayo maṇinā me atthoti etthāpi. Tasmā aññesampi evarūpaṃ kathentassa, kathāpentassa ca vacanadoso natthīti gahetabbaṃ. ༣༤༥. ལུང་ལས། "ང་ལ་གཤོག་པས་དགོས་སོ་"ཞེས་པ་ནི། གཤོག་པ་ལ་མི་དགོས་བཞིན་དུའང་དགེ་སློང་ལ་དེ་ལྟར་སྨྲར་བཅུག་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཕྱིར་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཚིག་གི་དབང་གིས་སྨྲར་བཅུག་གོ། དགེ་སློང་དེས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་བའི་ཚིག་སྨྲའོ་སྙམ་ནས་སྨྲས་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རྫུན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། ཡང་ན། "ང་ལ་གཤོག་པས་དགོས་སོ་"ཞེས་པ་འདི་ནི། "གཤོག་པ་བྱིནཅིག་"ཅེས་པ་འདི་དང་དོན་མཚུངས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། "ང་ལ་ནོར་བུས་དགོས་སོ་"ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལའང་འདི་འདྲ་བ་སྨྲ་བ་དང་སྨྲར་འཇུག་པ་ལ་ཚིག་གི་ཉེས་པ་མེད་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། 349. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, chadanassa anto limpantā hi yebhuyyena uddhaṃmukhā limpanti. Tenāha ‘‘antolittā’’ti. Adhomukhaṃ littā avalittā. Bahi limpantā hi yebhuyyena adhomukhā limpanti. Tenāha ‘‘bahilittā’’ti. ༣༤༩. གྱེན་དུ་བལྟས་ཏེ་བྱུགས་པ་ནི་སྟེང་བྱུགས་སོ། ཐོག་གི་ནང་རོལ་དུ་བྱུག་པ་ན་ཕལ་ཆེར་གྱེན་དུ་བལྟས་ཏེ་བྱུག་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "ནང་བྱུགས་"ཞེས་གསུངས་སོ། ཐུར་དུ་བལྟས་ཏེ་བྱུགས་པ་ནི་འོག་བྱུགས་སོ། ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུག་པ་ན་ཕལ་ཆེར་ཐུར་དུ་བལྟས་ཏེ་བྱུག་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "ཕྱི་བྱུགས་"ཞེས་གསུངས་སོ། Byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa hetukattuvacanassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ suddhakattuvacanaṃ pariyāyavacanaṃ na [Pg.275] hoti, tasmā ‘‘karontena vā kārāpentena vā’’ti kārayamānenāti bahuuddesapadānuguṇaṃ karaṇavacaneneva padatthaṃ katvā niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyya, tathā pana padatthavasena adassetvā sāmatthiyato siddhamevatthaṃ dassetuṃ paccattavasena ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti padabhājanaṃ vuttanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atthamattamevā’’tiādi. Padatthato, sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattamevāti attho. Yañhi kārayamānena paṭipajjitabbaṃ, taṃ karontenāpi paṭipajjitabbamevāti idamettha sāmatthiyaṃ daṭṭhabbaṃ. "ཚིག་འཁྲུག་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ "བྱེད་དུ་འཇུག་པ་"ཞེས་པའི་གཉིས་འགྱུར་གྱི་སྒྲ་འདིའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ "བྱེད་པ་"ཞེས་པ་འདི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "བྱེད་པས་སམ། བྱེད་དུ་འཇུག་པས་སོ་"ཞེས་ "བྱེད་དུ་འཇུག་པ་"ཞེས་པའི་མདོའི་ཚིག་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་གི་དོན་བྱས་ཏེ་ངེས་པར་བསྟན་པ་ན། ཚིག་འགལ་བར་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཚིག་གི་དོན་གྱི་དབང་གིས་མ་བསྟན་པར། མཐུ་ལས་གྲུབ་པའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཙོ་བོའི་སྒྲའི་དབང་གིས་ "བྱེད་པ་པོའམ། བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོའོ་"ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསུངས་སོ་སྙམ་པ་ནི་བསམ་པའོ། དེའི་ཕྱིར་ "དོན་ཙམ་ཁོ་ནའོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཚིག་གི་དོན་དང་མཐུ་ལས་ཐོབ་པའི་དོན་ཙམ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གང་གི་ཕྱིར་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིར་མཐུ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། Uddesoti sāmibhāvena uddisitabbo. Setakammanti setavaṇṇakaraṇatthaṃ setavaṇṇamattikāya vā sudhāya vā katatanukalepo, tena pana saha miniyamāne pamāṇātikkantaṃ hotīti saṅkānivāraṇatthaṃ āha ‘‘abbohārika’’nti. Tena pamāṇātikkantavohāraṃ na gacchati kuṭiyā anaṅgattāti adhippāyo. "བསྟན་པ་"ཞེས་པ་ནི་བདག་པོའི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པར་བྱ་བའོ། "དཀར་རྩི་གཏོང་བ་"ཞེས་པ་ནི་མདོག་དཀར་པོ་བྱ་བའི་ཕྱིར། ས་དཀར་རམ། ས་ཞལ་གྱིས་སྲབ་མོར་བྱུགས་པའོ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇལ་བ་ན་ཚད་ལས་འདས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། "ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བ་"ཞེས་གསུངས་སོ། དེས་ན་གཙང་ཁང་གི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཚད་ལས་འདས་པའི་ཐ་སྙད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ནི་བསམ་པའོ། Yathāvuttassa atthassa vuttanayaṃ dassentena ‘‘vuttañheta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā ‘‘āyāmato vā vitthārato vā’’ti vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāge vaḍḍhitepi āpattīti pakāsitanti adhippāyo. Tihatthāti pakatihatthena tihatthā, ‘‘vaḍḍhakīhatthenā’’tipi (sārattha. ṭī. 2.348-349) vadanti, taṃ ‘‘yattha…pe… ayaṃ kuṭīti saṅkhyaṃ na gacchatī’’ti iminā virujjhati vaḍḍhakīhatthena tihatthāyapi kuṭiyā pamāṇayuttassa mañcassa sukhena parivattanato. ‘‘Ūnakacatuhatthā vā’’ti idañca pacchimappamāṇayuttassa mañcassa aparivattanārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi hi pakatihatthena catuhatthāyapi kuṭiyā pamāṇayutto mañco na parivattati, sā akuṭīyeva, tasmā mañcaparivattanamatteneva pamāṇanti gahetabbaṃ. Pamāṇayutto mañcoti sabbapacchimappamāṇayutto mañco. So hi pakatividatthiyā navavidatthiko, aṭṭhavidatthiko vā hoti, tato khuddako mañco sīsūpadhānaṃ ṭhapetvā pādaṃ pasāretvā nipajjituṃ na pahoti. Pamāṇato ūnatarampīti ukkaṭṭhappamāṇato ūnatarampi, idañca heṭṭhimappamāṇayuttāyapi vatthudesanā kātabbā, na vāti sandehanivattanatthaṃ vuttaṃ. ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱི་བཤད་པའི་ཚུལ་སྟོན་པས། "འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་ "སྲིད་དུ་དང་ཞེང་དུ་ཡང་"ཞེས་མ་གསུངས་པར། "སྲིད་དུ་འམ། ཡང་ན་ཞེང་དུ་"ཞེས་རྣམ་པར་བརྟག་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ "ཡང་ནའམ་ཡང་"གི་སྒྲ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་གཅིག་འཕེལ་བར་བྱས་ནའང་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱས་སོ་སྙམ་པ་ནི་བསམ་པའོ། "ཁྲུ་གསུམ་"ཞེས་པ་ནི་ཕལ་པའི་ཁྲུ་གསུམ་མོ། "ཤིང་བཟོ་བའི་ཁྲུ་"ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། དེ་ནི་ "གང་དུ་...པེ་... འདི་ནི་གཙང་ཁང་ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོའོ་"ཞེས་པ་འདི་དང་འགལ་ཏེ། ཤིང་བཟོ་བའི་ཁྲུ་གསུམ་ཡོད་པའི་གཙང་ཁང་དུའང་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཁྲི་བདེ་བླག་ཏུ་བསྐོར་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར། "ཁྲུ་བཞི་ལས་ཆུང་བའམ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་མཐའ་མའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཁྲི་བསྐོར་དུ་མི་རུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། གལ་ཏེ་ཕལ་པའི་ཁྲུ་བཞི་ཡོད་པའི་གཙང་ཁང་དུའང་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཁྲི་བསྐོར་དུ་མི་རུང་ན། དེ་ནི་གཙང་ཁང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ཁྲི་བསྐོར་དུ་རུང་བ་ཙམ་ཉིད་ཚད་ཡིན་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། "ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཁྲི་"ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཁྲིའོ། དེ་ནི་ཕལ་པའི་མཐོ་གཉིས་ཀྱིས་མཐོ་དགུ་པའམ། ཡང་ན་མཐོ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་ཆུང་བའི་ཁྲི་ལ་ནི་སྔས་བཞག་ཅིང་རྐང་པ་བརྐྱངས་ཏེ་ཉལ་བར་མི་ནུས་སོ། "ཚད་ལས་ཆུང་བའང་"ཞེས་པ་ནི་མཆོག་གི་ཚད་ལས་ཆུང་བའང་སྟེ། འདི་ནི་འོག་མའི་ཚད་དང་ལྡན་པ་ལའང་གཞི་བསྟན་པར་བྱ་འམ་མི་བྱ་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། གསུངས་སོ། Kalalalepoti [Pg.276] kenaci silesena katalepo, setarattādivaṇṇakaraṇatthaṃ katatambamattikādikalalalepo vā. Tenāha ‘‘alepo evā’’ti. Tena taḷākādīsu ghanena kalalena katabahalalepo mattikālepane eva pavisati lepavohāragamanatoti dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭo nāma dvārabāhasaṅkhāto caturassadārusaṅghāṭo, yattha sauttarapāsaṃ kavāṭaṃ apassāya dvāraṃ pidahanti. "འདམ་བྱུགས་"ཞེས་པ་ནི་སྤྲ་ཚིལ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་བྱུགས་པའམ། དཀར་དམར་ལ་སོགས་པའི་མདོག་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཟངས་ས་ལ་སོགས་པའི་འདམ་གྱིས་བྱུགས་པའོ། དེའི་ཕྱིར་ "བྱུག་པ་ཉིད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། དེས་ན་པང་ལེབ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདམ་པ་མཐུག་པོས་བྱུགས་པ་མཐུག་པོ་ནི། བྱུག་པའི་ཐ་སྙད་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། ས་འདམ་གྱིས་བྱུག་པ་ཉིད་དུ་འདུ་བར་སྟོན་ཏོ། "རྒྱབ་ཀྱི་སྒྲོམ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒོ་སྐྱོར་དུ་བགྲང་བའི་ཤིང་གི་སྒྲོམ་བཞི་གླིང་པ་སྟེ། གང་དུ་སྟེང་གི་ཨ་ལོང་དང་བཅས་པའི་སྒོ་ལེབ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒོ་གཅོད་པའོ། Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenāpīti attho, apasaddassāpi oādeso katoti daṭṭhabbo. "བལྟས་ཏེའང་"ཞེས་པ་ནི་གནང་བ་ཞུས་ཏེའང་སྟེ། གནང་བ་ཞུ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཀྱང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཨ་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལའང་ཨོ་ཡི་འགྱུར་བ་བྱས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། 353. Nibaddhagocaraṭṭhānampīti ettha gocarāya pakkamantānaṃ hatthīnaṃ nibaddhagamanamaggopi saṅgayhati. Etesanti sīhādīnaṃ. Gocarabhūmīti āmisaggahaṇaṭṭhānaṃ. Na gahitāti paṭikkhipitabbabhāvena na gahitā, na vāritāti attho. Sīhādīnañhi gocaraggahaṇaṭṭhānaṃ hatthīnaṃ viya nibaddhaṃ na hoti, yattha pana gomahiṃsādipāṇakā santi, dūrampi taṃ ṭhānaṃ sīghaṃ gantvā gocaraṃ gaṇhanti. Tasmā tesaṃ taṃ na vāritaṃ, nibaddhagamanamaggova vārito āsayato gamanamaggassa nibaddhattā. Aññesampi vāḷānanti araññamahiṃsādīnaṃ. Ārogyatthāyāti nirupaddavāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni soḷasa. Tāni ca janasammaddamahāsammaddakuṭivilopasarīrapīḷādiupaddavehi saupaddavānīti veditabbāni. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ. ༣༥༣. "རྒྱུན་དུ་རྒྱུ་བའི་གནས་ཀྱང་"ཞེས་པ་འདིར་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཤེགས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཡང་བསྡུས་སོ། "འདི་དག་གི་"ཞེས་པ་ནི་སེང་གེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། "རྒྱུ་བའི་ས་"ཞེས་པ་ནི་ཟས་ལེན་པའི་གནས་སོ། "མ་བཟུང་བ་"ཞེས་པ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོར་མ་བཟུང་བ་སྟེ། མ་བཀག་པའི་དོན་ཏོ། སེང་གེ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་ལེན་པའི་གནས་ནི་གླང་པོ་ཆེ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་ཆགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འོན་ཀྱང་གང་དུ་བ་ལང་དང་མ་ཧེ་ལ་སོགས་པའི་སྲོག་ཆགས་ཡོད་པ་དེར། ཐག་རིང་ནའང་གནས་དེར་མྱུར་དུ་སོང་སྟེ་ཟས་ལེན་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གནས་དེ་ནི་མ་བཀག་ལ། གནས་ནས་འགྲོ་བའི་ལམ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྒྱུན་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་ཁོ་ན་བཀག་གོ། "གཞན་ཡང་གཅན་གཟན་རྣམས་ཀྱི་"ཞེས་པ་ནི་ནགས་ཀྱི་མ་ཧེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། "ནད་མེད་པའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། "ལྷག་མ་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི་སྔ་མའི་ལོ་ཏོག་ལ་བརྟེན་པ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་དྲུག་གོ། དེ་དག་ཀྱང་སྐྱེ་བོ་ཚོགས་པ་དང་། ཚོགས་པ་ཆེན་པོ་དང་། གཙང་ཁང་འཇིག་པ་དང་། ལུས་ལ་གནོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། "འདིར་གསོད་པར་བྱེད་པས་ན་གསོད་སའོ།" "དགྲ་ཁང་"ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "རྐུན་མ་རྣམས་གསོད་པའི་ཆེད་དུ་བྱས་པའོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། Dhammagandhikāti dhammena daṇḍanītiyā hatthapādādicchindanagandhikā. Gandhikāti ca yassa upari hatthādiṃ ṭhapetvā chindanti, tādisaṃ dārukhaṇḍaphalakāti vuccati, tena ca upalakkhitaṃ ṭhānaṃ. Pāḷiyaṃ racchānissitanti rathikānissitaṃ. Caccaranissitanti catunnaṃ rathikānaṃ sandhinissitaṃ. Sakaṭenāti iṭṭhakasudhādibhaṇḍāharaṇasakaṭena. "ཆོས་ཀྱི་གཏུབ་གཏན་"ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཏེ་ཆད་པའི་ལུགས་ཀྱིས་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་གཏུབ་པའི་གཏུབ་གཏན་ནོ། "གཏུབ་གཏན་"ཞེས་པ་ནི་གང་གི་སྟེང་དུ་ལག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞག་སྟེ་གཏུབ་པར་བྱེད་པ། དེ་འདྲ་བའི་ཤིང་དུམ་མམ་པང་ལེབ་ལ་བྱ་ཞིང་། དེས་མཚོན་པའི་གནས་སོ། ལུང་ལས། "ལམ་སྲང་ལ་བརྟེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་ལམ་ཆེན་ལ་བརྟེན་པའོ། "བཞི་མདོ་ལ་བརྟེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་ལམ་ཆེན་བཞིའི་འདུས་མདོ་ལ་བརྟེན་པའོ། "ཤིང་རྟས་"ཞེས་པ་ནི་སོ་ཕག་དང་ས་ཞལ་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་སྐྱེལ་བའི་ཤིང་རྟས་སོ། Pācinanti senāsanassa bhūmito paṭṭhāya yāva talāvasānaṃ cinitabbavatthukaṃ adhiṭṭhānaṃ, yassa upari bhittithambhādīni ca patiṭṭhapenti. Tenāha ‘‘tato paṭṭhāyā’’tiādi. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ [Pg.277] bhinditvā vā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedena paricchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Paṇṇasālanti paṇṇakuṭiyā tiṇapaṇṇacuṇṇassa aparipatanatthāya anto ca bahi ca limpanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘paṇṇasālaṃ limpatī’’ti. "རྩིག་རྨང་"ཞེས་པ་ནི་གནས་མལ་གྱི་ས་གཞི་ནས་བཟུང་སྟེ་རྨང་གི་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་བརྩིག་པར་བྱ་བའི་གཞི་སྟེ། གང་གི་སྟེང་དུ་རྩིག་པ་དང་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་འཛུགས་པའོ། དེའི་ཕྱིར་ "དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདིར་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡང་མེད་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ནའང་དེ་དག་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པ་ནི། "བཤིགས་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་བྱའོ་"ཞེས་པ་འདིར་གཙང་ཁང་ཞིག་པའི་སྒོ་ནས་མཚམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བྱས་སོ། "དེའི་ཆེད་དུ་"ཞེས་པ་ནི་གཞོག་པའི་ཆེད་དུའོ། "དེ་ལྟར་བྱས་པ་"ཞེས་པ་ནི་མ་བསྟན་པའི་གཞི་ཅན་ནམ། ཚད་ལས་འདས་པར་བྱས་པའོ། "ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་"ཞེས་པ་ནི་ལོ་མའི་གཙང་ཁང་ལས་རྩྭ་དང་ལོ་མའི་རྡུལ་མི་ལྷུང་བའི་ཕྱིར། ནང་དང་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུག་པ་སཏེ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་གསུངས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ "ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ལ་བྱུག་གོ་"ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasminti dvārabandhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabandhādissa okāsabhūtaṃ chiddaṃ. Puna vaḍḍhetvāti pubbe ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, taṃ dvāravātapānacchiddabhedanena puna vaḍḍhetvā. Ṭhapiteti dvārabandhe vā gavakkhasaṅghāṭe vā ānetvā tasmiṃ vaḍḍhite vā avaḍḍhite vā chidde patiṭṭhāpite. Lepo na ghaṭīyatīti samantato dinno lepo tathā ṭhapitena dvārabandhanena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭīyati, ekābaddhaṃ na hotīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabandhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti tesaṃ samantato pubbeva lepassa ghaṭetvā niṭṭhāpitattā dvārabandhavātapānānaṃ ṭhapanato pubbe eva saṅghādiseso. “ནང་དུ་བྱུག་པས་” ཞེས་པ་ནི་ནང་དུ་བྱུག་པ་ཙམ་གྱིས་ཚར་བར་འདོད་པ་ལ་དགོངས་ནས་ “ནང་དུ་བྱུག་པའམ།” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཕྱི་རུ་བྱུག་པའམ།” ཞེས་པའི་སྐབས་སུའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“དེ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་སྒོ་ཐེམ་མམ། ཡང་ན་སྐར་ཁུང་བཞག་པ་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“དེའི་གོ་སྐབས་” ཞེས་པ་ནི་སྒོ་ཐེམ་ལ་སོགས་པའི་གོ་སྐབས་སུ་གྱུར་པའི་བུ་གའོ། །“སླར་ཡང་བསྐྱེད་དེ་” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་བཞག་པའི་གོ་སྐབས་དེ་ཆུང་ངུ་ཡིན་ན། སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་གི་བུ་ག་བཤིགས་ཏེ་སླར་ཡང་བསྐྱེད་པའོ། །“བཞག་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་སྒོ་ཐེམ་མམ། ཡང་ན་སྐར་ཁུང་གི་སྒྲོམ་བཀུག་སྟེ། དེ་ཉིད་ཆེ་རུ་བསྐྱེད་པའམ་མ་བསྐྱེད་པའི་བུ་ག་དེར་བཙུགས་པ་ལའོ། །“བྱུག་པ་མི་འབྱར་བ་” ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་བྱུག་པའི་བྱུག་པ་དེ། དེ་ལྟར་བཞག་པའི་སྒོ་ཐེམ་མམ། ཡང་ན་སྐར་ཁུང་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱར་ཞིང་། གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བར་མི་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། །“དེ་” ཞེས་པ་ནི་སྒོ་ཐེམ་མམ། ཡང་ན་སྐར་ཁུང་ངོ། །“ཐོག་མ་ཉིད་དུ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་” ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་སྔོན་ནས་བྱུག་པ་སྦྱར་ཏེ་ཚར་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར། སྒོ་ཐེམ་དང་སྐར་ཁུང་མ་བཞག་པའི་སྔོན་ཉིད་དུ་དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་ལྟུང་བ་འགྱུར་བའོ། ། Lepaghaṭanenevāti iṭṭhakāhi katavātapānādīni vinā samantā lepaghaṭaneneva āpatti vātapānādīnaṃ alepokāsattā, iṭṭhakāhi katattā vā, vātapānādīsupi lepassa bhittilepena saddhiṃ ghaṭanenevātipi atthaṃ vadanti. Tatthāti paṇṇasālāyaṃ. Ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpatīti dārukuṭṭassa dārūnamantarā aṭṭhaṅgulamattaṃ vivaraṃ yāva limpati, tāva ālokatthāya ṭhapetvā avasesaṃ sakuṭṭacchadanaṃ limpati, pacchā etaṃ vivaraṃ limpissāmīti evaṃ ṭhapane anāpattīti adhippāyo. Sace pana evaṃ akatvā sabbadāpi ālokatthāya vātapānavasena ṭhapeti, vātapānadvārasaṅghāṭe ghaṭite lepo ca ghaṭīyati, paṭhamameva saṅghādisesoti dassento āha ‘‘sace’’tiādi. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāya asambhavato. “བྱུག་པ་སྦྱར་བ་ཉིད་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་སོ་ཕག་གིས་བྱས་པའི་སྐར་ཁུང་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པར། མཐའ་སྐོར་དུ་བྱུག་པ་སྦྱར་བ་ཙམ་གྱིས་ལྟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྐར་ཁུང་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱུག་པ་བྱུག་པའི་གནས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་སོ་ཕག་གིས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐར་ཁུང་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུའང་བྱུག་པ་དེ་རྩིག་པའི་བྱུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་ཀྱང་དོན་བཤད་དོ། །“དེ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ལའོ། །“གསལ་བའི་ཆེད་དུ་སོར་བརྒྱད་ཙམ་བཞག་སྟེ་བྱུག་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཤིང་རྩིག་གི་ཤིང་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་སོར་བརྒྱད་ཙམ་གྱི་བུ་ག་དེ། ཇི་སྲིད་བྱུག་པ་མ་བྱས་པའི་བར་དུ་གསལ་བའི་ཆེད་དུ་བཞག་ནས། ལྷག་མ་རྩིག་པ་དང་ཐོག་ཕུབ་དང་བཅས་པ་ལ་བྱུག་པ་བྱེད་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་བུ་ག་འདི་ལ་བྱུག་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་འཇོག་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་མ་བྱས་པར་རྟག་ཏུ་གསལ་བའི་ཆེད་དུ་སྐར་ཁུང་གི་ཚུལ་དུ་འཇོག་ལ། སྐར་ཁུང་དང་སྒོ་སྒྲོམ་སྦྱར་བའི་ཚེ་བྱུག་པའང་སྦྱར་ན། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་དགེ་འདུན་ལྷག་མར་འགྱུར་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ “གལ་ཏེ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདམ་རྩིག་ཉིད་འདམ་པའི་བྱུག་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། “གལ་ཏེ་འདམ་པས་རྩིག་པ་བྱེད་ཅིང་། ཐོག་གི་བྱུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱར་ན་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“གཉིས་ཀ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་ལ་བྱུག་པ་མ་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱི་མ་ལ་རང་གི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 354. Āpattibhedadassanatthanti [Pg.278] tattha ‘‘sārambhe ca aparikkamane ca dukkaṭaṃ adesitavatthukatāya, pamāṇātikkantatāya ca saṅghādiseso’’ti evaṃ āpattiyeva vibhāgadassanatthaṃ. ༣༥༤. “ལྟུང་བའི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ། “གནོད་པ་ཡོད་པ་དང་། མཐའ་སྐོར་དུ་འཁོར་ས་མེད་པའི་གནས་སུ་ཉེས་བྱས་སོ། །གནས་མ་བསྟན་པ་དང་། ཚད་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ལྷག་མའོ་” ཞེས་པ་ལྟར་ལྟུང་བ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་འོ། ། 361. Aniṭṭhite kuṭikammeti lepapariyosāne kuṭikamme ekapiṇḍamattenapi aniṭṭhite. ‘‘Aññassa puggalassa vā’’ti idaṃ mūlaṭṭhassa anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Yena pana laddhaṃ, tassāpi taṃ niṭṭhāpentassa ‘‘parehi vippakataṃ attanā pariyosāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’tiādivacanato (pārā. 363) āpattiyeva. Pubbe katakammampi laddhakālato paṭṭhāya attano atthāyeva kataṃ nāma hoti, tasmā tenāpi saṅghassa vā sāmaṇerādīnaṃ vā datvā niṭṭhāpetabbaṃ. ‘‘Aññassa vā’’ti idaṃ anupasampannaṃyeva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, keci pana ‘‘parato laddhāya kuṭiyā niṭṭhāpane anāpattiādito paṭṭhāya attano atthāya akatattā’’ti vadanti. Apacinitabbāti yāva pācinā viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti pācinatalāvasānaṃ katvā. ༣༦༡. “སྤྱིལ་བུའི་ལས་མ་ཚར་བ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་བྱུག་པ་བྱུག་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་སྤྱིལ་བུའི་ལས་དེ། འདམ་གོང་གཅིག་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་མ་ཚར་བ་ལའོ། །“གཞན་གྱི་གང་ཟག་གམ།” ཞེས་པ་အདི་ནི་གཞི་အཛིན་པའི་དགེ་སློང་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཆེད་དུ་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་གང་གིས་ཐོབ་པ་དེས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཚར་བར་བྱེད་ན། “གཞན་གྱིས་བྱས་འཕྲོ་རང་གིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ན། དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ། །སྔོན་བྱས་པའི་ལས་ཡིན་ཡང་། ཐོབ་པའི་དུས་ནས་བཟུང་རང་གི་ཆེད་དུ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བས། དེས་ཀྱང་དགེ་འདུན་ནམ། ཡང་ན་དགེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱིན་ནས་ཚར་བར་བྱའོ། །“གཞན་ལ་ཡང་” ཞེས་པ་འདི་ནི་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “གཞན་ལས་ཐོབ་པའི་སྤྱིལ་བུ་ཚར་བར་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དེ། ཐོག་མ་ནས་རང་གི་ཆེད་དུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་སྨྲའོ། །“བཤིག་པར་བྱ་བ་” ཞེས་པ་ནི་རྨང་གཞིའི་བར་དུ་བཤིག་པར་བྱའོ། །“ས་དང་མཉམ་པར་བྱས་ཏེ་” ཞེས་པ་ནི་རྨང་གཞིའི་མཐའ་མ་དང་མཉམ་པར་བྱས་པའོ། ། 364. Leṇanti pabbataleṇaṃ. Na hettha lepo ghaṭīyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃ eva vā anuññātattā. Sace leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, ullittakuṭisaṅkhyaṃ na gacchati, vaṭṭati eva. Iṭṭhakādīhi kataṃ caturassakūṭāgārasaṇṭhānaṃ ekakaṇṇikābaddhaṃ nātiuccaṃ paṭissayavisesaṃ ‘‘guhā’’ti vadanti, tādisaṃ mahantampi ullittāvalittaṃ karontassa anāpatti. Bhūmiguhanti umaṅgaguhaṃ. ༣༦༤. “ཕུག་པ་” ཞེས་པ་ནི་རི་ཕུག་གོ། །“འདི་ལ་བྱུག་པ་སྦྱར་བ་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་ཐོག་ལ་བྱུག་པ་བྱུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སམ། ཡང་ན་སོ་སོ་ཁོ་ནར་གནང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕུག་པའི་ནང་གི་སྟེང་ཕྱོགས་སུ་རི་མོ་ལ་སོགས་པ་འབྲི་བའི་ཆེད་དུ་བྱུག་པ་བྱེད་ན། ནང་དུ་བྱུག་པའི་སྤྱིལ་བུའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བས་རུང་བ་ཉིད་དོ། །སོ་ཕག་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་གྲུ་བཞི་པའི་ཁང་པ་ཟླུམ་པོའི་དབྱིབས་ཅན། གདུང་མ་གཅིག་གིས་སྦྲེལ་ཞིང་ཧ་ཅང་མི་མཐོ་བའི་གནས་ཁང་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་ “ཕུག་པ་” ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཆེ་ནའང་ནང་དང་ཕྱི་རུ་བྱུག་པ་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ། །“ས་ཕུག་” ཞེས་པ་ནི་ས་འོག་གི་ཕུག་པའོ། ། Aṭṭhakathāsūti kukkuṭacchikagehantiādīsu aṭṭhakathāsu tiṇakuṭikā kukkuṭacchikagehanti vatvā puna taṃ vivarantehi aṭṭhakathācariyehi chadanaṃ daṇḍakehi…pe… vuttāti yojanā daṭṭhabbā. Tattha daṇḍakehi jālabaddhaṃ katvāti dīghato, tiriyato ca ṭhapetvā valliyādīhi baddhadaṇḍakehi jālaṃ viya katvā. So cāti ullittādibhāvo. Chadanameva sandhāya vuttoti chadanassa anto ca bahi ca limpanameva sandhāya vutto. Mattikākuṭṭe bhittilepaṃ vināpi bhittiyā saddhiṃ [Pg.279] chadanalepassa ghaṭanamattenāpi āpattisambhavato chadanalepova padhānanti veditabbaṃ. Kiñcāpi evaṃ, atha kho ‘‘upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭīyati nāma, anāpattiyevā’’tiādivacanato pana chadanalepaghaṭanatthaṃ sakalāyapi bhittiyā lepo avassaṃ icchitabbova tassā ekadesassa alepepi chadanalepassa aghaṭanato. Tenāha ‘‘lepo na ghaṭīyatī’’ti. Etthāti tiṇakuṭikāyaṃ. Na kevalañca tiṇakuṭikāyaṃ eva, leṇaguhādīsupi sārambhāparikkamanapaccayāpi anāpatti eva, iminā pana nayena aññassatthāya kuṭiṃ karontassāpi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassito eva hotīti. “འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་” ཞེས་པ་ནི་བྱ་མ་ནེའི་ཚང་ལྟ་བུའི་ཁང་པ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ། རྩྭའི་སྤྱིལ་བུ་ནི་བྱ་མ་ནེའི་ཚང་ལྟ་བུའི་ཁང་པའོ་ཞེས་གསུངས་ནས། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས། ཐོག་ནི་དབྱུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་... ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ “དབྱུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲ་བར་སྦྲེལ་ཏེ་” ཞེས་པ་ནི་སྲིད་དང་ཞེང་དུ་བཞག་ནས། འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པས་བཅིངས་པའི་དབྱུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྲ་བ་ལྟར་བྱས་པའོ། །“དེ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་ནང་དང་ཕྱི་རུ་བྱུག་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའོ། །“ཐོག་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཐོག་གི་ནང་དང་ཕྱི་གཉིས་ཀར་བྱུག་པ་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའོ། །འདམ་རྩིག་གི་སྐབས་སུ་རྩིག་པའི་བྱུག་པ་མེད་པར་ཡང་། རྩིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཐོག་གི་བྱུག་པ་སྦྱར་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ལྟུང་བ་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཐོག་གི་བྱུག་པ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་ནའང་། “གྲོག་མ་ལས་སྐྱོབ་པའི་ཆེད་ཁོ་ནར། འོག་ཏུ་རྡོ་རྩིག་བྱས་ཏེ་དེ་ལ་བྱུག་པ་མ་བྱས་པར། སྟེང་དུ་བྱུག་པ་བྱེད་ན། བྱུག་པ་མ་སྦྱར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཐོག་གི་བྱུག་པ་སྦྱར་བའི་ཆེད་དུ་རྩིག་པ་མཐའ་དག་ལ་བྱུག་པ་བྱེད་པ་ནི་ངེས་པར་དགོས་པ་ཉིད་དེ། རྩིག་པ་དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བྱུག་པ་མ་བྱས་ནའང་ཐོག་གི་བྱུག་པ་མི་འབྱར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “བྱུག་པ་མི་འབྱར་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“འདི་ལ་” ཞེས་པ་ནི་རྩྭའི་སྤྱིལ་བུ་ལའོ། །རྩྭའི་སྤྱིལ་བུ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། རི་ཕུག་དང་ས་ཕུག་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུའང་གནོད་པ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་སྐོར་དུ་འཁོར་ས་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཀྱང་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཚུལ་འདིས་ནི་གཞན་གྱི་ཆེད་དུ་སྤྱིལ་བུ་བྱེད་པ་ལའང་གནོད་པ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལྟུང་བ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་དོན་གྱིས་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། ། Tattha pāḷivirodhaṃ pariharituṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassa upajjhāyādino atthāya karontassa sārambhādipaccayāpi anāpatti eva, yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘āpattikārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’ntiādivacanaṃ, taṃ aññassatthāya karontassa, na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya kuṭiyā akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Tattha yathāsamādiṭṭhāyāti ‘‘bhikkhu samādisitvā pakkamati, ‘kuṭiṃ me karothā’ti samādisati ca, desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cā’’ti evaṃ kārāpakena āṇattikkamaṃ muñcitvā karaṇapaccayāti adhippāyo. Katthaci pana potthake ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ aññassa…pe… karontassa anāpattī’’ti imassa pāṭhassa anantaraṃ ‘‘yaṃ pana āpatti kārukāna’’ntiādipāṭho dissati, sova yuttataro. Evañhi sati tattha adhippāyo pākaṭo hoti. དེ་ལ་ལུང་གི་འགལ་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ “གང་ཡང་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདི་ལ་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གཞན་མཁན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་བྱེད་པ་ལ་གནོད་པ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཀྱང་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །གང་ཡང་ལུང་ལས། “ལྟུང་བ་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་ཉེས་བྱས་གསུམ་མོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་དེ་ནི། གཞན་གྱི་ཆེད་དུ་བྱེད་པ་ལ་གནོད་པ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལྟུང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་བཀོད་པ་བཞིན་དུ་སྤྱིལ་བུ་མ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལྟུང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ “ཇི་ལྟར་བཀོད་པ་བཞིན་དུ་” ཞེས་པ་ནི། “དགེ་སློང་གིས་བཀོད་པ་བྱས་ཏེ་འགྲོ་ཞིང་། ‘ངའི་ཆེད་དུ་སྤྱིལ་བུ་གྱིས་ཤིག་’ ཅེས་བཀོད་པ་བྱེད་ལ། གནས་བསྟན་པ་དང་། གནོད་པ་མེད་པ་དང་། མཐའ་སྐོར་དུ་འཁོར་ས་ཡོད་པ་ཞིག་གྱིས་ཤིག་” ཅེས་དེ་ལྟར་བཟོ་བཅོལ་བས་བཀོད་པའི་རིམ་པ་དོར་ཏེ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །དཔེ་ཆ་ཁ་ཅིག་ཏུ་ནི་ “སྤྱིལ་བུའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་སྤྱིལ་བུ་ཡང་གཞན་གྱི་... བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་” ཞེས་པའི་གཞུང་འདིའི་འོག་ཏུ། “གང་ཡང་ལྟུང་བ་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་གཞུང་སྣང་བས། དེ་ཉིད་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དེའི་དགོངས་པ་ནི་གསལ་པོར་འགྱུར་རོ། ། Anāpattīti vatvāti vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā. Adesāpetvā karototi pamāṇayuttampi karoto. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthukatā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭanāti satta vā pamāṇayuttaṅgādīsu cha vā aṅgāni. “ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ནས་” ཞེས་པ་ནི་གནས་ཁང་གི་ཆེད་ཁོ་ན་ལ་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་ནས། །“མ་བསྟན་པར་བྱེད་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཚད་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་ལའོ། །“བསམ་པ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་བཅས་པ་མ་ཤེས་པའི་བསམ་པས་བསམ་པ་མེད་པའོ། །ནང་དུ་བྱུག་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་རུང་ཉིད་དང་། འོག་གི་ཚད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་དང་། གནས་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དང་། ཚད་ལས་འདས་པ་ཉིད་དང་། རང་གི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་ཉིད་དང་། གནས་ཁང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་དང་། བྱུག་པ་སྦྱར་བ་ཉིད་དེ་བདུན་ནམ། ཡང་ན་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཡན་ལག་ལ་སོགས་པ་ལ་དྲུག་ནི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། ། Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྤྱིལ་བུ་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā ༧. གཙུག་ལག་ཁང་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 365. Sattame [Pg.280] pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti vuttaṃ. Rūpindriyesu vijjamānaṃ sandhāya ekindriyatā vuccatīti āha ‘‘kāyindriyaṃ sandhāyā’’ti. Te hi manindriyampi bhūtagāmānaṃ icchanti. ༣༦༥. བདུན་པ་ལ་མཆོད་པའི་ཚིག་སྦྱོར་བའི་སྐབས་སུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་འབྲེལ་སྒྲའང་འདོད་པའི་ཕྱིར། “གྲོང་གིས་མཆོད་པའམ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཡོད་པ་ལ་དགོངས་ནས་དབང་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། “ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་དགོངས་ནས་སོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གིས་ནི་འབྱུང་པོའི་ཚོགས་རྣམས་ལ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའང་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 366. Kiriyato samuṭṭhānābhāvoti vatthuno adesanāsaṅkhātaṃ akiriyaṃ vinā na kevalaṃ kiriyāya samuṭṭhānabhāvo. Kiriyākiriyato hi idaṃ samuṭṭhāti. Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vā anabhineyyāti ettha vā-saddo samuccayattho, tena ‘‘mahallakañca vihāraṃ kareyya, bhikkhū ca anabhineyyā’’ti kiriyañca akiriyañca samuccinoti. ༣༦༦. “བྱ་བ་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་གནས་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པར། བྱ་བ་ཁོ་ན་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་མེད་པའོ། །བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མེད་པ་ལས་འདི་ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ལ། “དགེ་སློང་རྣམས་སམ། མི་ཁྲིད་པ་” ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་ “ཡང་ན་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྡུད་པའི་དོན་ཏེ། དེས་ “གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱང་མི་ཁྲིད་པ་” ཞེས་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མེད་པ་གཉིས་ཀ་སྡུད་པའོ། ། Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. གཙུག་ལག་ཁང་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā ༨. སྡང་སེམས་ཀྱི་ལྟུང་བ་དང་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 380. Aṭṭhame pākārena ca parikkhittanti sambandho. Gopuraṭṭālakayuttanti ettha pākāresu yuddhatthāya kato vaṅkasaṇṭhāno sarakkhepachiddasahito patissayaviseso aṭṭālako nāma. ༣༨༠. བརྒྱད་པ་ལ་ “ར་བས་བསྐོར་བ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“སྒོ་ཁང་དང་ལྡན་པ་” ཞེས་པའི་སྐབས་အདིར་ར་བ་རྣམས་སུ་གཡུལ་འགྱེད་པའི་ཆེད་དུ་བྱས་པའི་གྱ་གྱུའི་དབྱིབས་ཅན། མདའ་འཕེན་པའི་བུ་ག་དང་བཅས་པའི་གནས་ཁང་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་ལྕོག་ཅེས་བྱའོ། ། Soḷasavidhassāti catūhi maggehi paccekaṃ catūsu saccesu kattabbassa pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāsaṅkhātassa soḷasavidhassa. Te gāravenāti te kilantarūpā bhikkhū bhattuddesakaṭṭhāne sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ purato attano kilantasarīraṃ dassetvā uddisāpane gāravena, lajjāyāti attho. Terasapīti bhattuddesakasenāsanagāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīnaṃ vasena terasapi. “བཅུ་དྲུག་རྣམ་པ་” ཞེས་པ་ནི་ལམ་བཞི་པོ་རེ་རེས་བདེན་པ་བཞི་ལ་བྱ་བར་འོས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། སྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བ་བཅུ་དྲུག་རྣམ་པའོ། །“དེ་དག་གུས་པས་” ཞེས་པ་ནི་ངལ་བར་གྱུར་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་གིས། ཟས་སྐལ་བགོ་བའི་གནས་སུ་འདུས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་རང་གི་ལུས་ངལ་བ་བསྟན་ནས་བགོ་བར་བྱེད་པ་ལ་གུས་པས་ཏེ། ངོ་ཚ་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“བཅུ་གསུམ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་ཟས་སྐལ་བགོ་བ་པོ་དང་། གནས་མལ་འཛིན་པ་པོ་དང་། མཛོད་འཛིན་པ་པོ་དང་། ཆོས་གོས་ལེན་པ་པོ་དང་། ཆོས་གོས་བགོ་བ་པོ་དང་། སྐྱོ་མ་བགོ་བ་པོ་དང་། ཤིང་ཏོག་བགོ་བ་པོ་དང་། བཟའ་བ་བགོ་བ་པོ་དང་། ཉུང་ངུ་གཏོང་བ་པོ་དང་། གཟན་གོས་ལེན་པ་པོ་དང་། ལྷུང་བཟེད་ལེན་པ་པོ་དང་། ཀུན་དགའ་ར་བ་བཀོད་པ་པོ་དང་། དགེ་ཚུལ་བཀོད་པ་པོའི་དབང་གིས་བཅུ་གསུམ་མོ། ། Pāḷiyaṃ ‘‘apisū’’ti idaṃ ‘‘apicā’’ti iminā samānattho nipāto. Evaṃ sabbapadesūti pīṭhādīsu senāsanasādhāraṇesu, katikasaṇṭhānapavesanikkhamanakālādīsu pana visuṃ visuṃ adhiṭṭhahitvā kathāpetīti veditabbaṃ[Pg.281]. Ayañhi nimmitānaṃ dhammatāti aniyametvā nimmitānaṃ vasena vuttaṃ, niyametvā pana ‘‘ettakā idañcidañca kathentu, ettakā tuṇhī bhavantu, nānāppakāraṃ iriyāpathaṃ, kiriyañca kappentu, nānāvaṇṇasaṇṭhānavayoniyamā ca hontū’’ti parikammaṃ katvā samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhite icchiticchitappakārā aññamaññampi visadisāva honti. Avatthukavacananti niratthakavacanaṃ. ལུང་ལས་ “ཡང་” ཞེས་པ་འདི་ནི་ “གཞན་ཡང་” ཞེས་པ་དང་དོན་གཅིག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །“དེ་ལྟར་ཚིག་ཐམས་ཅད་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་གནས་མལ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་དང་། ཁྲིམས་སུ་བཅས་པའི་གནས་དང་། འཇུག་པ་དང་། ལྡང་བའི་དུས་ལ་སོགས་པ་ལ་སོ་སོ་སོ་སོར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་སྨྲར་འཇུག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“འདི་ནི་སྤྲུལ་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་སྤྲུལ་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་ལ། ངེས་པར་བྱས་ནས་ནི་ “འདི་སྙེད་ཅིག་གིས་འདི་དང་འདི་སྨྲོས་ཤིག འདི་སྙེད་ཅིག་ཅང་མི་སྨྲ་བར་སྡོད་ཅིག སྤྱོད་ལམ་དང་བྱ་བ་སྣ་ཚོགས་པ་བྱོས་ཤིག ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་ལོ་ཚད་སྣ་ཚོགས་པར་ངེས་པར་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་སྔོན་འགྲོ་བྱས་ཏེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ལངས་ཏེ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཕན་ཚུན་མི་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །“གཞི་མེད་པའི་ཚིག་” ཞེས་པ་ནི་དོན་མེད་པའི་ཚིག་གོ། ། 383. Ekacārikabhattanti atimanāpattā sabbesampi paṭilābhatthāya visuṃ ṭhitikāya pāpetabbabhattaṃ. Taddhitavohārenāti cattāri pamāṇamassa catukkanti evaṃ taddhitavohārena. Bhavoti bhavitabbo. Atītaṃ divasabhāganti tasmiññeva divase salākadānakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Hiyyoti imassa ajja icceva attho. Tenevāhaṃsu ‘‘sve amhe’’tiādi. Padhūpāyantāti punappunaṃ uppajjanakodhavasena padhūpāyantā. Pāḷiyaṃ kissa manti kena kāraṇena mayāti attho. ༣༨༣. “གཅིག་པུར་རྒྱུ་བའི་ཟས”ཞེས་པ་ནི། ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སོ་སོར་གནས་པའི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་ཟས་སོ།། “ཏདྡྷིཏའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི། བཞི་ནི་འདིའི་ཚད་ཡིན་པས་བཞི་ཚན་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཏདྡྷིཏའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་སོ།། “བྷ་ཝོ”ཞེས་པ་ནི་བྱུང་བར་འགྱུར་བའོ།། “ཉིན་མོའི་ཆ་འདས་པ”ཞེས་པ་ནི། ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཐུར་མ་གཏོང་བའི་དུས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “ཁ་སང”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་དོན་ནི་དེ་རིང་ཉིད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་“སང་ཉིན་བདག་ཅག”ཅེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “དུ་བ་འཐུལ་བ”ཞེས་པ་ནི། ཡང་དང་ཡང་དུ་སྐྱེ་བའི་ཁོང་ཁྲོའི་དབང་གིས་གདུང་བར་བྱེད་པའོ།། གཞུང་ལས། “ཅིའི་ཕྱིར་བདག་ལ”ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་མཚན་གང་གིས་བདག་གིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 384. ‘‘Sarasi tva’’nti idaṃ ekaṃ vākyaṃ katvā, ‘‘kattā’’ti idañca kattari ritupaccayantaṃ katvā, ‘‘asī’’ti ajjhāhārapadena saha ekavākyaṃ katvā, ‘‘evarūpa’’nti idaṃ, ‘‘yathāyaṃ bhikkhunī āhā’’ti idañca dvīsu vākyesu paccekaṃ yojetabbanti dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādimāha. Ujukamevāti tvā-paccayantavasena paṭhamaṃ atthaggahaṇaṃ ujukanti adhippāyo. ༣༨༤. “ཁྱོད་ཀྱིས་དྲན་ནམ”ཞེས་པ་འདི་ཚིག་གྲོགས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས། “བྱེད་པོ”ཞེས་པ་འདི་ཡང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་དུ་རི་ཏུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དུ་བྱས་ཏེ། “ཡིན”ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷག་བསྣན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་གྲོགས་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས། “འདི་ལྟ་བུ”ཞེས་པ་འདི་དང་། “དགེ་སློང་མ་འདིས་ཇི་སྐད་སྨྲས་པ་བཞིན”ཞེས་པ་འདི་གཉིས་ཚིག་གྲོགས་གཉིས་པོ་སོ་སོར་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “དྲང་པོ་ཉིད”ཞེས་པ་ནི། ཏྭཱ་རྐྱེན་གྱི་མཐའི་དབང་གིས་ཐོག་མར་དོན་འཛིན་པ་ནི་དྲང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Dutiyo dabba-saddo paṇḍitādivacanoti āha ‘‘na kho dabba dabbā paṇḍitā’’ti. Nibbeṭhentīti dosato mocenti. Vinayalakkhaṇe tantinti vinayavinicchayalakkhaṇavisaye āgamaṃ ṭhapento. Pāḷiyaṃ yato ahantiādīsu yasmiṃ kāle ahaṃ jāto, tato pabhuti supinantenapi methunaṃ dhammaṃ nābhijānāmi, na ca tassa methunadhammassa paṭisevitā ahosinti attho daṭṭhabbo. Tenāha ‘‘supinantenapī’’tiādi. Idāni ekavākyavasena yojanaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Na ghaṭatīti yasmā khīṇāsavassa vacanena etissā vacanaṃ na sameti, tañca na ghaṭanaṃ yasmā pubbe bhikkhūsu pasiddhāya eva accantadussīlatāya eva ahosi, tasmā mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti adhippāyo. སྒྲ་གཉིས་པ་“དབྦ”ཞེས་པ་ནི་མཁས་པ་སོགས་ཀྱི་རིགས་ཡིན་པས། “ཀྱེ་དབྦ། དབྦ་རྣམས་ནི་མཁས་པ་མ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འགྲོལ་བར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་པའོ།། “འདུལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུད”ཞེས་པ་ནི། འདུལ་བའི་རྣམ་པར་ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ལུང་འཇོག་པའོ།། གཞུང་ལས། “བདག་གང་ནས”ཞེས་སོགས་ལ། བདག་སྐྱེས་པའི་དུས་གང་ནས་བཟུང་སྟེ། རྨི་ལམ་གྱི་མཐའ་ཡིས་ཀྱང་འཁྲིག་པའི་ཆོས་མ་ཤེས་ཤིང་། འཁྲིག་པའི་ཆོས་དེ་ལ་སྤྱོད་པ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་“རྨི་ལམ་གྱིས་ཀྱང”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེང་སྐབས་ཚིག་གྲོགས་གཅིག་གི་དབང་གིས་སྦྱོར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “མི་མཐུན”ཞེས་པ་ནི། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཚིག་དང་བུད་མེད་འདིའི་ཚིག་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་མཐུན་པ་དེ་ཡང་སྔོན་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཤིན་ཏུ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་“མེཏྟིཡཱ་དགེ་སློང་མ་སུན་ཕྱུངས་ཤིག”ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། Cara pireti cara gaccha pire para amāmaka tvaṃ. Vinassāti adassanaṃ gaccha. Akārikāti amūlakena codanāya na kārikā. Kārako hotīti [Pg.282] ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti imāya paṭiññāya yadi nāsitā, tadā thero bhikkhunīdūsakattasiddhito tassa dosassa kārako hoti. Akārako hotīti tāya katapaṭiññaṃ anapekkhitvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti bhagavatā vuttattā akārako hoti. Yadi hi thero kārako bhaveyya, avassaṃ tameva dosaṃ apadisitvā iminā nāma kāraṇena ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti vattabbaṃ siyā, tathā avuttattā, ‘‘dabbañca anuyuñjathā’’ti avatvā ‘‘ime ca bhikkhū anuyuñjathā’’ti vuttattā ca sāmatthiyato mettiyāya bhikkhuniyā aññena dosena nāsanārahatā, vatthussa ca amūlakabhāvo, therassa akārakabhāvo ca siddho hotīti adhippāyo. “ཀྱེ་ཕ་རོལ་པོ་སོང་ཞིག”ཅེས་པ་ནི། ཀྱེ་བདག་གིར་མི་འཛིན་པའི་ཕ་རོལ་པོ་ཁྱོད་སོང་ཞིག་ཅེས་པའོ།། “མེད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་མི་མཐོང་བའི་སར་སོང་ཞིག་ཅེས་པའོ།། “བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པ”ཞེས་པ་ནི་གཞི་མེད་པའི་སྐུར་འདེབས་ཀྱིས་བྱེད་པར་མི་ནུས་པའོ།། “བྱེད་པ་པོ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི། “འཕགས་པས་བདག་སུན་ཕྱུངས་སོ”ཞེས་པའི་ཁས་ལེན་འདིས་གལ་ཏེ་སུན་ཕྱུངས་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་གནས་བརྟན་དེ་དགེ་སློང་མ་སུན་འབྱིན་པ་པོ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཉེས་པ་དེའི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནོ།། “བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི། མོས་བྱས་པའི་ཁས་ལེན་ལ་མ་ལྟོས་པར། སྤྱིར་བཏང་དུ་“མེཏྟིཡཱ་དགེ་སློང་མ་སུན་ཕྱུངས་ཤིག”ཅེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་ནོ།། གལ་ཏེ་གནས་བརྟན་དེ་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ན། ངེས་པར་ཉེས་པ་དེ་ཉིད་བརྗོད་དེ་རྒྱུ་མཚན་འདི་ལྟ་བུས་“མེཏྟིཡཱ་དགེ་སློང་མ་སུན་ཕྱུངས་ཤིག”ཅེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། “དབྦ་ལ་དྲིས་ཤིག”ཅེས་མ་གསུངས་པར། “དགེ་སློང་འདི་དག་ལ་དྲིས་ཤིག”ཅེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ན། ཤུགས་ཀྱིས་མེཏྟིཡཱ་དགེ་སློང་མ་ནི་ཉེས་པ་གཞན་གྱིས་སུན་ཕྱུང་བར་འོས་པ་ཉིད་དང་། གཞི་དེ་གཞི་མེད་པ་ཉིད་དང་། གནས་བརྟན་དེ་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Attano suttanti ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti iminā pakkhepavacanena sahitaṃ kūṭasuttaṃ. Thero kārako hotīti ettha ayamadhippāyo – ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti avatvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitāti tumhākaṃ vāde thero kārako hoti, ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti pana vutte pubbeyeva siddhassa pārājikassa sucikāya assā sakāya paṭiññāya nāsethāti sijjhanato amhākaṃ vāde thero akārako hotīti. Mahāvihāravāsīnampi pana ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti vutte otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitā hoti, na sāmaññatoti adhippāyo. Etthāti imesu dvīsu vādesu, suttesu vā. Yaṃ pacchā vuttanti mahāvihāravāsīhi yaṃ vuttaṃ, taṃ yuttanti attho. Vicāritaṃ hetanti etaṃ pacchimassa yuttattaṃ vicāritaṃ, ‘‘tatra saṅghādiseso vuṭṭhānagāminī…pe… asuddhatāyeva nāsesī’’ti vakkhamānanayena vinicchitanti attho. ‘‘Bhikkhuniṃ anuddhaṃseti dukkaṭa’’nti iminā mahāaṭṭhakathāvādo dassito. “རང་གི་མདོ”ཞེས་པ་ནི། “རང་གི་ཁས་ལེན་གྱིས”ཞེས་པའི་བཅུག་པའི་ཚིག་འདི་དང་བཅས་པའི་མདོ་རྫུན་མའོ།། “གནས་བརྟན་བྱེད་པ་པོ་ཡིན”ཞེས་པའི་འདིའི་དོན་ནི། “རང་གི་ཁས་ལེན་གྱིས”ཞེས་མ་གསུངས་པར། སྤྱིར་བཏང་དུ་“མེཏྟིཡཱ་དགེ་སློང་མ་སུན་ཕྱུངས་ཤིག”ཅེས་གསུངས་པས། བྱུང་བའི་གཞི་དེ་ཉིད་ལ་མོ་སུན་ཕྱུང་བར་བཅས་པའི་ཕྱིར། ཁྱོད་ཀྱི་ལུགས་ལ་གནས་བརྟན་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནོ།། “རང་གི་ཁས་ལེན་གྱིས”ཞེས་གསུངས་ན་ནི། སྔོན་ཉིད་ནས་གྲུབ་པའི་ཕམ་པའི་ཉེས་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་མོའི་རང་གི་ཁས་ལེན་གྱིས་སུན་ཕྱུངས་ཤིག་ཅེས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། བདག་ཅག་གི་ལུགས་ལ་གནས་བརྟན་ནི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པོ།། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ལའང་། “རང་གི་ཁས་ལེན་གྱིས”ཞེས་གསུངས་ན་བྱུང་བའི་གཞི་དེ་ཉིད་ལ་མོ་སུན་ཕྱུང་བར་བཅས་པ་ཡིན་གྱི། སྤྱིར་བཏང་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འདིར”ཞེས་པ་ནི་ལུགས་གཉིས་པོ་འདི་དག་གམ། མདོ་འདི་དག་གི་ནང་ནས་སོ།། “གང་ཕྱིས་གསུངས་པ”ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གང་གསུངས་པ་དེ་རིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འདི་ནི་དཔྱད་ཟིན་ཏོ”ཞེས་པ་ནི། ཕྱི་མའི་རིགས་པ་ཉིད་འདི་དཔྱད་ཟིན་ཏེ། “དེ་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་བ... མི་གཙང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སུན་ཕྱུངས་སོ”ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དགེ་སློང་མ་ལ་སྐུར་བ་བཏབ་ན་ཉེས་བྱས”ཞེས་པའི་འདིས་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོའི་ལུགས་བསྟན་ཏོ།། Tatrāti tesu dukkaṭapācittiyesu. Dukkaṭanti vuttamahāaṭṭhakathāvādassa adhippāyaṃ dassetvā ‘‘pācittiya’’nti pavattassa kurundivādassa adhippāyaṃ dassetuṃ ‘‘pacchimanayepī’’tiādi vuttaṃ. Vacanappamāṇatoti visaṃvādanādhippāye samānepi anuddhaṃsanādivisese saṅghādisesādino vidhāyakavacanabalenāti attho. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭanti bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa bhikkhussa dukkaṭaṃ. “དེ་ལ”ཞེས་པ་ནི་ཉེས་བྱས་དང་ལྟུང་བྱེད་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ།། “ཉེས་བྱས”ཞེས་གསུངས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོའི་ལུགས་ཀྱི་དོན་བསྟན་ནས། “ལྟུང་བྱེད”ཞེས་བྱུང་བའི་ཀུ་རུནྡཱིའི་ལུགས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཕྱི་མའི་ཚུལ་ལའང”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “ཚིག་གི་ཚད་མ་ལས”ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པར་སྨྲ་བའི་བསམ་པ་མཚུངས་ཀྱང་། སྐུར་འདེབས་སོགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་སོགས་འགོད་པའི་ཚིག་གི་མཐུ་ལས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དགེ་སློང་གིས་དགེ་སློང་མ་ལ་ནི་ཉེས་བྱས”ཞེས་པ་ནི། དགེ་སློང་མ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་དགེ་སློང་ལ་ཉེས་བྱས་སོ།། Evaṃ [Pg.283] dvīsupi aṭṭhakathāvacanesu adhippāyaṃ vibhāvetvā idāni pacchime pācittiyavāde dosaṃ dassetvā purimadukkaṭavādameva patiṭṭhāpetuṃ ‘‘tatra panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha visunti sampajānamusāvāde pācittiyato (pāci. 1) visuṃ pācittiyaṃ vuttaṃ, tattha anantogadhabhāvāti adhippāyo. Tasmāti yasmā amūlakānuddhaṃsane visuññeva pācittiyaṃ paññattaṃ, tasmā purimanayoti dukkaṭavādo. Evaṃ antarā paviṭṭhaṃ dukkaṭapācittiyavādaṃ dassetvā idāni pākaṭameva atthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tathā bhikkhunī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tathāti yathā bhikkhussa bhikkhuṃ, bhikkhuniñca anuddhaṃsentassa saṅghādisesadukkaṭāni vuttāni, tathāti attho. Etehi nāsanā natthīti sāmaññato vuttaṃ, dukkaṭena imissā pana nāsanā natthīti adhippāyo. Dussīlāti pārājikā. དེ་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་གཉིས་པོ་ལའང་དོན་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། དེང་སྐབས་ཕྱི་མའི་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་ལུགས་ལ་ཉེས་པ་བསྟན་ཏེ། སྔོན་གྱི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལུགས་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལ་ནི”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“སོ་སོར”ཞེས་པ་ནི། ཤེས་བཞིན་དུ་རྫུན་དུ་སྨྲ་བའི་ལྟུང་བྱེད་ལས་སོ་སོར་ལྟུང་བྱེད་གསུངས་པས། དེའི་ནང་དུ་མ་འདུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དེའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི། གཞི་མེད་པའི་སྐུར་འདེབས་ལ་སོ་སོར་ཉིད་དུ་ལྟུང་བྱེད་བཅས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་“སྔོན་གྱི་ཚུལ”ཞེས་པ་ནི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལུགས་སོ།། དེ་ལྟར་བར་དུ་ཞུགས་པའི་ཉེས་བྱས་དང་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་ལུགས་བསྟན་ནས། དེང་སྐབས་གསལ་བའི་དོན་ཉིད་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། “དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་མ”ཞེས་ོགས་བརྩམས་སོ།། དེ་ལ་“དེ་བཞིན་དུ”ཞེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་དགེ་སློང་གིས་དགེ་སློང་དང་དགེ་སློང་མ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ལ། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་དང་ཉེས་བྱས་རྣམས་གསུངས་པ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འདི་དག་གིས་སུན་ཕྱུང་བ་མེད”ཅེས་པ་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་གསུངས་པ་སྟེ། ཉེས་བྱས་ཀྱིས་མོ་འདི་སུན་ཕྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ”ཞེས་པ་ནི་ཕམ་པ་བྱུང་བའོ།། 386. Ākāranānattenāti dūsitākārassa, dūsakākārassa ca nānattena. Anabhiraddhoti atuṭṭho. Tenāha ‘‘na sukhito’’ti. Na pasāditoti anuppāditappasādo. Khīla-saddo thaddhabhāvavacano, kacavarapariyāyo ca hotīti āha ‘‘citta…pe… khīla’’nti. Nappatītoti pītisukhādīhi na abhigato na upagato. Tenāha ‘‘na abhisaṭo’’ti. ༣༨༦. “རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས”ཞེས་པ་ནི། སུན་ཕྱུང་བའི་རྣམ་པ་དང་། སུན་འབྱིན་པའི་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ།། “མི་དགའ་བ”ཞེས་པ་ནི་མ་ཚིམ་པའོ།། དེའི་ཕྱིར་“བདེ་བ་མ་ཡིན”ཞེས་གསུངས་སོ།། “མ་དང་བར་བྱས་པ”ཞེས་པ་ནི་དང་བ་མ་སྐྱེས་པའོ།། ཕུར་པའི་སྒྲ་ནི་རེངས་པའི་དོན་སྟོན་པ་དང་། ཕྱག་དར་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “སེམས་...པེ་...ཕུར་པ”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཡིད་མ་ཆེས་པ”ཞེས་པ་ནི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སོགས་ཀྱིས་མ་བསྟེན་པ་དང་མ་ཉེ་བའོ།། དེའི་ཕྱིར་“མངོན་དུ་མ་ཕྱོགས་པ”ཞེས་གསུངས་སོ།། Yena duṭṭhoti ca kupitoti ca vuttoti ettha yena duṭṭhoti ca vutto yena kupitoti ca vutto, taṃ mātikāyañca padabhājane (pārā. 386) ca vuttaṃ ubhayampetanti yojetabbaṃ. Dvīhīti ‘‘tena ca kopena, tena ca dosenā’’ti vuttakopadosapadehi dvīhi, atthato pana dvīhipi dosova dassitoti āha ‘‘saṅkhārakkhandhameva dassetī’’ti. Yāyāti anattamanatāya. “གང་གིས་སྡང་བ་དང་ཁྲོས་པ་ཞེས་གསུངས་པ”ཞེས་པའི་འདིར། གང་གིས་སྡང་བ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། གང་གིས་ཁྲོས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་སྟེ། མ་དཔེ་དང་ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གཉིས་ཀར་གསུངས་པའི་གཉིས་པོ་འདི་སྦྱར་བར་བྱའོ།། “གཉིས་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི། “ཁོང་ཁྲོ་དེ་དང་། ཞེ་སྡང་དེས་ཀྱང”ཞེས་གསུངས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཞེ་སྡང་གི་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་དག་གིས། དོན་གྱི་དབང་དུ་ནི་གཉིས་ཀས་ཞེ་སྡང་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཉིད་སྟོན་ཏོ”ཞེས་གསུངས་སོ།། “གང་གིས”ཞེས་པ་ནི་ཡིད་མ་རངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། Na cuditakavasenāti yadi cuditakavasenāpi amūlakaṃ adhippetaṃ siyā, amūlakaṃ nāma anajjhāpannanti padabhājanaṃ vadeyyāti adhippāyo. Yaṃ pārājikanti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññataraṃ. Padabhājane (pārā. 386) pana bhikkhuvibhaṅge āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Etaṃ idha appamāṇanti etaṃ āpannānāpannataṃ idhānuddhaṃsane [Pg.284] āpattiyā anaṅgaṃ, āpattiṃ pana āpanne vā anāpanne vā puggale ‘‘anāpanno eso suddho’’ti suddhasaññāya vā vimatiyā vā cāvanādhippāyova idha aṅganti adhippāyo. “བསྐུར་བ་བཏབ་པའི་དབང་གིས་མ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་བསྐུར་བ་བཏབ་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་གཞི་མེད་པ་འདོད་པ་ཡིན་ན། “གཞི་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་འདས་པའོ”ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཕམ་པ་གང་ཡིན”ཞེས་པ་ནི། དགེ་སློང་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕམ་པ་བཅུ་དགུའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བའོ།། ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི། དགེ་སློང་མའི་རྣམ་འབྱེད་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་བཟུང་ནས། “བཞིའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བས”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདི་ནི་འདིར་ཚད་མ་མ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི། ལྟུང་བ་བྱུང་མ་བྱུང་གི་ཚུལ་འདི་ནི། འདིར་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ལ་ལྟུང་བའི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་ཏེ། ལྟུང་བ་བྱུང་བའམ་མ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་ལ། “འདི་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པ་སྟེ་དག་པའོ”ཞེས་དག་པའི་འདུ་ཤེས་སམ། ཡང་ན་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་གནས་ནས་དབྱུང་བར་འདོད་པ་ཉིད་འདིར་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Tathevāti pasādasotena, dibbasotena vāti imamatthaṃ atidisati. Diṭṭhānusāreneva samuppannā parisaṅkāva diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma. Evaṃ sesesupi. ‘‘Adisvā vā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, disvā pakkantesupi doso natthiyeva. Imesanti imehi. Karissantīti tasmiṃ khaṇe uppajjanākāradassanaṃ, pacchā pana ettakena kālena kataṃ vāti saṅkāya codeti. Na hi karissantīti codanā atthi. ‘‘Ariṭṭhaṃ pīta’’nti idaṃ mukhe surāgandhavāyananimittadassanaṃ. Ariṭṭhañhi surāsadisavaṇṇagandhaṃ kappiyabhesajjaṃ. “དེ་བཞིན་དུ”ཞེས་པས་ནི། དང་བའི་རྣ་བ་དང་། ལྷའི་རྣ་བས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། མཐོང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སྐྱེས་པའི་དྭོགས་པ་ཉིད་ལ་མཐོང་བའི་དྭོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། “མ་མཐོང་བར་ཡང་རུང”ཞེས་པ་འདི་ནི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། མཐོང་ནས་སོང་བ་རྣམས་ལའང་ཉེས་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ།། “འདི་དག་གི”ཞེས་པ་ནི་འདི་དག་གིས་སོ།། “བྱེད་པར་འགྱུར”ཞེས་པ་ནི་དུས་དེ་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བའི་རྣམ་པ་སྟོན་པ་སྟེ། ཕྱིས་ནི་དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་བྱས་སམ་སྙམ་པའི་དྭོགས་པས་སྐུར་བ་འདེབས་སོ།། འདི་ལྟར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་སྐུར་འདེབས་ནི་མེད་དོ།། “ཨ་རི་ཊྛ་འཐུངས་སོ”ཞེས་པ་འདི་ནི་ཁ་ལས་ชང་གི་དྲི་ལྡང་བའི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པ་སྟེ། ཨ་རི་ཊྛ་ནི་ཆང་དང་འདྲ་བའི་ཁ་དོག་དང་དྲི་ལྡན་པའི་རུང་བའི་སྨན་ནོ།། Diṭṭhaṃ atthi samūlakantiādīsu ajjhācārassa sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Atthi saññāsamūlakantiādi pana diṭṭhasaññāya sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Disvāva diṭṭhasaññī hutvā codetīti ettha yaṃ codeti, tato aññaṃ puggalaṃ vītikkamantaṃ, paṭicchannokāsato nikkhamantaṃ vā disvā ‘‘ayaṃ so’’ti saññāya codentopi saṅgayhati. Esa nayo sutādīsupi. Samūlakena vā saññāsamūlakena vāti ettha pārājikamāpannaṃ diṭṭhādimūlakena ca ‘‘ayaṃ āpanno’’ti asuddhasaññāya codento samūlakena codeti nāma. Saññāsamūlakatte eva anāpattisambhavato āpanne vā anāpanne vā puggale āpannasaññī diṭṭhādīsu, adiṭṭhādīsu vā mūlesu diṭṭhasutādisaññī tena diṭṭhādimūlakena taṃ puggalaṃ codento saññāsamūlakena codeti nāma. Imesaṃ anāpatti, vuttavipariyāyena āpattivāre attho veditabbo. “མཐོང་བ་གཞི་དང་བཅས་པ་ཡོད”ཅེས་སོགས་ལ། འདས་པར་བྱེད་པ་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པའི་གཞི་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཚུལ་སྟོན་པའོ།། “འདུ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་དང་བཅས་པ་ཡོད”ཅེས་སོགས་ནི། མཐོང་བའི་འདུ་ཤེས་སྲིད་པ་དང་མི་སྲིད་པའི་གཞི་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཚུལ་སྟོན་པའོ།། “མཐོང་ནས་མཐོང་བའི་འདུ་ཤེས་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ་སྐུར་བ་འདེབས་པ”ཞེས་པའི་འདིར། གང་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་གང་ཟག་ཅིག་འདས་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་དབེན་པའི་གནས་ནས་ཕྱིར་འཐོན་པ་མཐོང་ནས། “འདི་ནི་ཁོ་ཉིད་དོ”ཞེས་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་པོ་ཡང་འདུས་སོ།། ཐོས་པ་སོགས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། “གཞི་དང་བཅས་པའམ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་དང་བཅས་པས”ཞེས་པའི་འདིར། ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་ལ། མཐོང་བ་སོགས་ཀྱི་གཞི་དང་བཅས་པས། “འདི་ནི་ལྟུང་བ་བྱུང་བའོ”ཞེས་མི་གཙང་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ནི། གཞི་དང་བཅས་པས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འདུ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་དང་བཅས་པ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་འགྱུར་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ལྟུང་བ་བྱུང་བའམ་མ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་ལ། ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། མཐོང་བ་སོགས་ཀྱི་གཞི་ལའམ། ཡང་ན་མ་མཐོང་བ་སོགས་ཀྱི་གཞི་ལ། མཐོང་ཐོས་སོགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཅན་དུ་གྱུར་ནས། མཐོང་བ་སོགས་ཀྱི་གཞི་དེས་གང་ཟག་དེ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ནི། འདུ་ཤེས་ཀྱི་གཞི་དང་བཅས་པས་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ཞེས་བྱའོ།། འདི་དག་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དེ། གསུངས་པ་ལས་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་ལྟུང་བའི་སྐབས་ཀྱི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། Samīpe ṭhatvāti hatthavikāravacīghosānaṃ codanāvasena pavattiyamānānaṃ dassanasavanūpacāre ṭhatvāti attho. Keci pana ‘‘dvādasahatthabbhantare ṭhatvā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) vadanti, taṃ na yuttaṃ. Parato byatirekato anāpattiṃ dassentena ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā’’ti ettakameva vuttaṃ, na pana ‘‘dvādasahatthaṃ muñcitvā codentassa sīsaṃ na etī’’ti vuttaṃ. Vācāya vācāyāti sakiṃ āṇattassa sakalampi divasaṃ vadato vācāya [Pg.285] vācāya codāpakasseva āpatti. Sopīti āṇattopi. Tassa ca ‘‘mayāpi diṭṭha’’ntiādiṃ avatvāpi ‘‘amūlaka’’nti saññāya cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti idameva vācaṃ parassa vacanaṃ viya akatvā sāmaññato vadantassāpi saṅghādiseso eva. Satipi pana anuddhaṃsanādhippāye ‘‘asukena evaṃ vutta’’nti parena vuttameva vadantassa natthi saṅghādiseso. Sace pana parena avuttampi vuttanti vadati, āpatti eva. "ཉེ་བར་གནས་ཏེ་"ཞེས་པ་ནི། སྐུལ་བར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བའི་ལག་པའི་རྣམ་འགྱུར་དང་ངག་གི་སྒྲ་རྣམས་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པའི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་ཏེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ "ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་གནས་ཏེ་"ཞེས་སྨྲ་མོད་ཀྱང་། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཕྱིས་ནས་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་ལྟུང་བ་མེད་པར་སྟོན་པས། "ཕོ་ཉའམ། འཕྲིན་ཡིག་གམ། སྐད་ཆ་བཏང་སྟེ་"ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་གསུངས་ཀྱི། "ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་སྤངས་ཏེ་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་ལ་མགོ་བོ་མི་འོང་"ཞེས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ཚིག་རེ་རེ་ཞིང་"ཞེས་པ་ནི། ལན་ཅིག་བསྒོ་བ་ལས་ཉིན་གང་པོར་སྨྲ་བའི་ཚིག་རེ་རེ་ཞིང་སྐུལ་དུ་འཇུག་པ་པོ་ཁོ་ན་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ། །"དེ་ཡང་"ཞེས་པ་ནི། བསྒོ་བ་དེ་ཡང་ངོ་། །དེ་ལ་ཡང་ "ངས་ཀྱང་མཐོང་ངོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མ་སྨྲས་ཀྱང་། "གཞི་མེད་པ་"སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གནས་ནས་དབྱུང་བར་འདོད་པས། "ཁྱོད་ནི་ཕམ་པའི་ཆོས་ལ་ལྟུང་བར་གྱུར་ཏོ་"ཞེས་ཚིག་འདི་ཉིད་གཞན་གྱི་ཚིག་ལྟ་བུར་མ་བྱས་པར་སྤྱིར་བཏང་དུ་སྨྲ་བ་ལའང་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ཁོ་ནའོ། །སྐུར་བ་འདེབས་པའི་བསམ་པ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། "ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་"ཞེས་གཞན་གྱིས་སྨྲས་པ་ཉིད་སྨྲ་བ་ལ་ནི་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་མ་སྨྲས་པ་ལའང་སྨྲས་སོ་ཞེས་སྨྲ་ན། ལྟུང་བ་ཉིད་དོ། ། Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhīti ettha sambahuleti cuditakabahuttaniddesena purimesu tīsu vāresu cuditakabahuttenāpi vārabhedasabbhāvaṃ ñāpeti. Ekasmiñhi cuditakavatthucodakabhedena idaṃ catukkaṃ vuttaṃ, cuditakabahuttenāpi catukkantaraṃ labbhatīti aṭṭhakaṃ hoti eva. "མང་པོ་དག་གིས་མང་པོ་ལ་གཞི་མང་པོ་དག་གིས་"ཞེས་པ་འདིར། "མང་པོ་ལ་"ཞེས་བསྐུལ་བྱ་མང་པོའི་དངོས་པོ་བསྟན་པས། སྔ་མའི་ཐེངས་གསུམ་པོ་དག་ཏུའང་བསྐུལ་བྱ་མང་པོའི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་ཐེངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གཅིག་ལ་ནི་བསྐུལ་བྱ་དང་། གཞི་དང་། སྐུལ་བྱེད་ཀྱི་དབྱེ་བས་ཚན་པ་བཞི་འདི་གསུངས་ལ། བསྐུལ་བྱ་མང་པོའི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཚན་པ་བཞི་གཞན་ཐོབ་པས་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། Amūlakacodanāpasaṅgena samūlakacodanālakkhaṇādiṃ dassetuṃ ‘‘codetuṃ pana ko labhatī’’tiādi āraddhaṃ. Bhikkhussa sutvā codetītiādi suttaṃ yasmā ye codakassa aññesaṃ vipattiṃ pakāsenti, tepi tasmiṃ khaṇe codakabhāve ṭhatvāva pakāsenti, tesañca vacanaṃ gahetvā itaropi yasmā codetuñca asampaṭicchantaṃ tehi titthiyasāvakapariyosānehi paṭhamacodakehi sampaṭicchāpetuñca labhati, tasmā idha sāvakabhāvena uddhaṭanti veditabbaṃ. གཞི་མེད་པའི་སྐུར་འདེབས་ཀྱི་སྐབས་དང་འབྲེལ་བར། གཞི་དང་བཅས་པའི་སྐུར་འདེབས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "སྐུལ་བར་བྱེད་པ་ལ་ནི་སུ་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་སོ། །"དགེ་སློང་གིས་ཐོས་ནས་སྐུལ་བར་བྱེད་དོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་སྐུལ་བྱེད་ལ་གཞན་དག་གི་ཉམས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། སྐབས་དེར་སྐུལ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་གནས་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་ལ། དེ་དག་གི་ཚིག་བཟུང་ནས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཁས་མི་ལེན་པ་ལ་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་མཐར་ཐུག་པའི་ཐོག་མའི་སྐུལ་བྱེད་དེ་དག་གིས་ཁས་ལེན་དུ་འཇུག་པར་ཡང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་ཕྱུང་བ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Dūtaṃ vātiādīsu ‘‘tvaṃ evaṃ gantvā codehī’’ti dūtaṃ vā pesetvā yo codetuṃ sakkoti, tassa paṇṇaṃ, mūlasāsanaṃ vā pesetvā. Samayenāti pakatiyā jānanakkhaṇe. "ཕོ་ཉའམ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། "ཁྱོད་རང་སོང་སྟེ་སྐུལ་ཅིག་"ཅེས་ཕོ་ཉ་བཏང་ནས་གང་ཞིག་སྐུལ་བར་ནུས་པ་དེ་ལ། འཕྲིན་ཡིག་གམ། ངག་གི་འཕྲིན་བཏང་སྟེའོ། །"དུས་སུ་"ཞེས་པ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་པའི་སྐབས་སུའོ། ། Garukānaṃ dvinnanti pārājikasaṅghādisesānaṃ. Micchādiṭṭhi nāma ‘‘natthi dinna’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 1.445; 2.94, 95, 225; 3.91, 116, 136; saṃ. ni. 3.210) dasavatthukā diṭṭhi, sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhāpakadiṭṭhi antaggāhikā nāma. Ājīvahetu paññattānaṃ channanti ājīvahetupi āpajjitabbānaṃ uttarimanussadhammapārājikaṃ (pārā. 195), sañcaritte (pārā. 301, 302) saṅghādiseso, ‘‘yo te vihāre vasati, so arahā’’ti (pārā. 220) pariyāyena thullaccayaṃ, bhikkhussa paṇītabhojanaviññattiyā pācittiyaṃ (pāci. 257), bhikkhuniyāpaṇītabhojanaviññattiyā [Pg.286] pāṭidesanīyaṃ (pāci. 1236), sūpodanaviññattiyā (pāci. 612-613) dukkaṭanti imesaṃ parivāre (pari. 287) vuttānaṃ channaṃ. Na hetā āpattiyo ājīvahetu eva paññattā sañcarittādīnaṃ aññathāpi āpajjitabbato. Ājīvahetupi etāsaṃ āpajjanaṃ sandhāya evaṃ vuttaṃ, ājīvahetupi paññattānanti attho. Na kevalañca etā eva, aññāpi adinnādānakuladūsanapāṇavadhavejjakammādivasena ājīvahetu āpajjitabbāpi santi, tā pana āpattisabhaāgatāya pārājikādīsu chasu eva saṅgayhantīti visuṃ na vuttāti veditabbā. "ལྕི་བ་གཉིས་ཀྱི་"ཞེས་པ་ནི་ཕམ་པ་དང་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་གཉིས་ཀྱིའོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་པ་ནི། "སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་མེད་དོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པའི་གཞི་བཅུ་པའི་ལྟ་བའོ། །རྟག་པ་དང་ཆད་པར་འཛིན་པའི་མཐའ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ལྟ་བ་ནི་མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །"འཚོ་བའི་རྒྱུ་ལས་བཅས་པ་དྲུག་གི་"ཞེས་པ་ནི། འཚོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་མིའི་ཆོས་བླ་མའི་ཕམ་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་དང་། "ཁྱོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ན་གང་གནས་པ་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའོ་"ཞེས་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་དང་། དགེ་སློང་གིས་ཟས་གྱ་ནོམ་པ་སློང་བས་ལྟུང་བྱེད་དང་། དགེ་སློང་མས་ཟས་གྱ་ནོམ་པ་སློང་བས་སོར་བཤགས་དང་། ཚོད་མ་དང་འབྲས་སློང་བས་ཉེས་བྱས་ཏེ། འདི་དག་ནི་ལྷག་མའི་གཞུང་ལས་གསུངས་པའི་དྲུག་པོའོ། །ལྟུང་བ་འདི་དག་ནི་འཚོ་བའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལས་བཅས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ལྟུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཚོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་འདི་དག་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། འཚོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་དག་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། གཞན་ཡང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། ཁྱིམ་སུན་འབྱིན་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། སྨན་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཚོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་ལྟུང་བའི་རང་བཞིན་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པོ་ཉིད་དུ་འདུ་བས། སོ་སོར་མ་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Ettāvatā pana sīsaṃ na etīti saṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ, codanā pana katā eva hoti. Tiṃsānīti tiṃsaṃ etesamatthīti tiṃsāni, tiṃsādhikānīti vuttaṃ hoti. Navutānīti etthāpi eseva nayo. "འདི་ཙམ་གྱིས་ནི་མགོ་བོ་མི་འོང་"ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ལ། སྐུར་འདེབས་ནི་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །"སུམ་ཅུ་པ་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི། འདི་དག་ལ་སུམ་ཅུ་ཡོད་པས་སུམ་ཅུ་པ་རྣམས་ཏེ། སུམ་ཅུ་ལྷག་པ་རྣམས་ཞེས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། །"དགུ་བཅུ་པ་རྣམས་"ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། ། Attādānaṃ ādātukāmenāti ettha attanā ādātabbato diṭṭhādimūlakehi gahetabbato parassa vipphandituṃ adatvā paggaṇhanato attādānanti codanā vuccati, taṃ ādātukāmena, codanaṃ kattukāmenāti attho. "བདག་གིས་བླང་བར་འདོད་པས་"ཞེས་པ་འདིར། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བླང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ལས་བཟུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཞན་ལ་འགུལ་བའི་གོ་སྐབས་མ་བྱིན་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར། "བདག་གིས་བླང་བ་"ཞེས་སྐུར་འདེབས་ལ་བརྗོད་དོ། །དེ་བླང་བར་འདོད་པས་ཏེ། སྐུར་འདེབས་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Ubbāhikāyāti ubbahanti viyojenti etāya alajjīnaṃ tajjaniṃ vā kalahaṃ vāti ubbāhikā, saṅghasammuti, tāya. Vinicchinanaṃ nāma tāya sammatabhikkhūhi vinicchananameva. Alajjussannāya hi parisāya samathakkhandhake (cūḷava. 227) āgatehi dasaṅgehi samannāgatā dve tayo bhikkhū tattheva vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammannitabbā, tehi ca sammatehi visuṃ vā nisīditvā, tassā eva vā parisāya ‘‘aññehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitabbaṃ. "བསྐོ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་"ཞེས་པ་ནི། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྡིགས་པའམ་རྩོད་པ་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་བསྐོ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགེ་འདུན་གྱི་མངགས་པ་དེས་སོ། །ཐག་གཅོད་པ་ཞེས་པ་ནི། དེས་མངགས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཐག་གཅོད་པ་ཉིད་དོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་མང་བའི་འཁོར་གྱི་ནང་དུ། ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཆོས་ལས་གསུངས་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་དང་ལྡན་པའི་དགེ་སློང་གཉིས་སམ་གསུམ་ཞིག །དེ་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་གསོལ་བ་དང་གཉིས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ཆོ་གས་བསྐོ་བར་བྱའོ། །དེས་མངགས་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་གིས་ཀྱང་ལོགས་སུ་འཁོད་དམ། ཡང་ན་འཁོར་དེ་ཉིད་དུ་ "གཞན་དག་གིས་ཅི་ཡང་མི་སྨྲའོ་"ཞེས་བསྒྲགས་ཏེ་རྩོད་པ་དེ་ཉིད་ཐག་གཅད་པར་བྱའོ། ། Kimhīti kismiṃ vatthusmiṃ, kataravipattiyanti attho. ‘‘Kimhi naṃ nāmā’’ti idaṃ ‘‘katarāya vipattiyā etaṃ codesī’’ti yāya kāyaci viññāyamānāya bhāsāya vuttepi codakassa vinaye apakataññutāya ‘‘sīlācāradiṭṭhiājīvavipattīsu katarāyāti maṃ pucchatī’’ti ñātuṃ asakkontassa pucchā, na pana kimhītiādipadatthamattaṃ ajānantassa. Na hi anuvijjako codakaṃ bālaṃ aparicitabhāsāya ‘‘kimhi na’’nti pucchati. ‘‘Kimhi nampi na jānāsī’’ti idampi vacanamattaṃ sandhāya vuttaṃ na hoti, ‘‘kataravipattiyā’’ti [Pg.287] vutte ‘‘asukāya vipattiyā’’ti vattumpi na jānāsīti vacanassa adhippāyameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘bālassa lajjissa nayo dātabbo’’ti vatvā ca ‘‘kimhi naṃ codesīti sīlavipattiyā’’tiādi adhippāyappakāsanameva nayadānaṃ vuttaṃ, na pana kimhi-naṃ-padānaṃ pariyāyamattadassanaṃ. Na hi bālo ‘‘kataravipattiyaṃ naṃ codesī’’ti imassa vacanassa atthe ñātepi vipattippabhedanaṃ, attanā codiyamānaṃ vipattisarūpañca jānituṃ sakkoti, tasmā teneva ajānanena alajjī apasādetabbo. ‘‘Kimhi na’’nti idampi upalakkhaṇamattaṃ, aññena vā yena kenaci ākārena aviññutaṃ pakāsetvā vissajjetabbova. "ཅི་ཞིག་ལ་"ཞེས་པ་ནི། གཞི་གང་ལ་ལྟུང་བ་གང་གི་སྒོ་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ཅི་ཞིག་ལ་དེ་"ཞེས་པ་འདི་ནི། "ལྟུང་བ་གང་གི་སྒོ་ནས་འདི་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་སམ་"ཞེས་གང་ཡང་རུང་བའི་གོ་སླ་བའི་སྐད་ཀྱིས་སྨྲས་ཀྱང་། སྐུར་འདེབས་པ་པོ་འདུལ་བ་ལ་མི་མཁས་པའི་ཕྱིར། "ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཆོ་གདང་། ལྟ་བ་དང་། འཚོ་བ་ཉམས་པ་རྣམས་ལས་གང་གི་སྒོ་ནས་ཞེས་ང་ལ་འདྲིའོ་"ཞེས་ཤེས་པར་མི་ནུས་པ་ལ་འདྲི་བ་ཡིན་གྱི། "ཅི་ཞིག་ལ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ཙམ་མི་ཤེས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་པོས་སྐུར་འདེབས་པ་པོ་བླུན་པོ་ལ་མ་གོམས་པའི་སྐད་ཀྱིས་ "ཅི་ཞིག་ལ་དེ་"ཞེས་མི་འདྲིའོ། །"ཅི་ཞིག་ལ་དེ་ཞེས་པའང་མི་ཤེས་སམ་"ཞེས་པ་འདི་ཡང་ཚིག་ཙམ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། "ལྟུང་བ་གང་གི་སྒོ་ནས་"ཞེས་སྨྲས་ཚེ། "ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་"ཞེས་སྨྲ་བར་ཡང་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དགོངས་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བླུན་པོ་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ལ་ནི་ཚུལ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་ལ། གསུངས་ནས་ཀྱང་ "ཅི་ཞིག་ལ་དེ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་སམ་ཞེ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་སོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དགོངས་པ་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་སྦྱིན་པ་གསུངས་ཀྱི། "ཅི་ཞིག་ལ་དེ་"ཞེས་པའི་ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་ཙམ་སྟོན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བླུན་པོའི་སྐུར་འདེབས་པ་པོས་ "ལྟུང་བ་གང་གི་སྒོ་ནས་དེ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་སམ་"ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་དོན་ཤེས་ཀྱང་། ལྟུང་བའི་དབྱེ་བ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་ལྟུང་བའི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ངོ་ཚ་མེད་པ་དབྱུང་བར་བྱའོ། །"ཅི་ཞིག་ལ་དེ་"ཞེས་པ་འདི་ཡང་མཚོན་པ་ཙམ་སྟེ། གཞན་ཡང་རུང་བའི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་མི་མཁས་པ་ཉིད་བསྟན་ནས་གཏང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། ། ‘‘Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’tiādivacanato (pārā. 39; pari. 2) ‘‘alajjīniggahatthāya…pe… paññatta’’nti vuttaṃ. Ehitīti hi-kāro ettha āgamo daṭṭhabbo, āgamissatīti attho. Diṭṭhasantānenāti diṭṭhaniyāmena. Alajjissa paṭiññāya eva kātabbanti vacanapaṭivacanakkameneva dose āvibhūtepi alajjissa ‘‘asuddhoha’’nti dosasampaṭicchanapaaññāya eva āpattiyā kātabbanti attho. Keci pana ‘‘alajjissa etaṃ natthīti suddhapaṭiññāya eva anāpattiyā kātabbanti ayamettha attho saṅgahito’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ anuvijjakasseva niratthakattāpattito codakeneva alajjipaṭiññāya ṭhātabbato. Dosāpagamapaṭiññā eva hi idha paṭiññāti adhippetā. Teneva vakkhati ‘‘etampi natthīti paṭiññaṃ na detī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.385-386). "ངོ་ཚ་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཚར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་ལས། "ངོ་ཚ་མེད་པ་ཚར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་...ལས་བཅས་སོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །"འོང་བར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པ་འདིར། "ཧི་"ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ནི་འདིར་བྱུང་བར་ལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མཐོང་བའི་རྒྱུན་གྱིས་"ཞེས་པ་ནི། མཐོང་བའི་ངེས་པས་སོ། །"ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི། སྨྲ་བ་དང་ལན་གྱི་རིམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེས་པ་གསལ་བར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཀྱང་། ངོ་ཚ་མེད་པའི་ "བདག་ནི་མི་གཙང་བའོ་"ཞེས་ཉེས་པ་ཁས་ལེན་པའི་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ "ངོ་ཚ་མེད་པའི་འདི་མེད་དོ་ཞེས་གཙང་བའི་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་འདིར་འདུས་སོ་"ཞེས་སྨྲ་མོད་ཀྱང་། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་པོ་ཉིད་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐུར་འདེབས་པ་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཁས་ལེན་པ་ལ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་པ་ཁས་ལེན་པའི་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་འདིར་ཁས་ལེན་པ་ཞེས་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ "འདི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་དོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Tadatthadīpanatthanti alajjissa dose āvibhūtepi tassa dosāpagamapaṭiññāya eva kātabbatādīpanatthaṃ. Vivādavatthusaṅkhāte atthe paccatthikā atthapaccatthikā. Saññaṃ datvāti nesaṃ kathāpacchedatthaṃ, abhimukhakaraṇatthañca saddaṃ katvā. Vinicchinituṃ ananucchavikoti ‘‘asuddho’’ti saññāya codakapakkhe paviṭṭhattā anuvijjakabhāvato bahibhūtattā anuvijjituṃ asakkuṇeyyataṃ sandhāya vuttaṃ. Sandehe eva hi sati anuvijjituṃ sakkā, asuddhadiṭṭhiyā pana sati cuditakena vuttaṃ sabbaṃ asaccatopi paṭibhāti, kathaṃ tattha anuvijjanā siyāti. "དེའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི། ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་ཉེས་པ་གསལ་བར་གྱུར་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དེའི་ཉེས་པ་ཁས་ལེན་པའི་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྩོད་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་དོན་ལ་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ནི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རྒོལ་བའོ། །"བརྡ་བྱས་ཏེ་"ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གི་གཏམ་གཅད་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྒྲ་བྱས་ཏེའོ། །"ཐག་གཅོད་པ་ལ་མི་འོས་པ་"ཞེས་པ་ནི། "མི་གཙང་བའོ་"སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སྐུར་འདེབས་པའི་ཕྱོགས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར། ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ་ལས་ཕྱིར་རོལ་དུ་གྱུར་པས་ཞིབ་མོར་འབྱེད་མི་ནུས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཐེ་ཚོམ་ཡོད་ན་ཁོ་ནར་ཞིབ་མོར་འབྱེད་ནུས་ཀྱི། མི་གཙང་བར་ལྟ་བ་ཡོད་ན་ནི་བསྐུལ་བྱས་སྨྲས་པ་ཐམས་ཅད་མི་བདེན་པར་ཡང་སྣང་བས། དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པའོ། ། ‘‘Tathā [Pg.288] nāsitakova bhavissatī’’ti iminā vinicchayaṃ adatvā saṅghato viyojanaṃ nāma liṅganāsanā viya ayampi eko nāsanappakāroti dasseti. Viraddhaṃ hotīti sañcicca āpattiṃ sahasā āpanno hoti. ‘‘Ādito paṭṭhāya alajjī nāma natthī’’ti idaṃ ‘‘pakkhānurakkhaṇatthāya paṭiññaṃ na detī’’ti imassa alajjilakkhaṇasambhavassa kāraṇavacanaṃ. Paṭicchāditakālato paṭṭhāya alajjī nāma eva, purimo lajjibhāvo na rakkhatīti attho. Paṭiññaṃ na detīti sace mayā katadosaṃ vakkhāmi, mayhaṃ anuvattakā bhijjissantīti paṭiññaṃ na deti. Ṭhāne na tiṭṭhatīti lajjiṭṭhāne na tiṭṭhati, kāyavācāsu vītikkamo hoti evāti adhippāyo. Tenāha ‘‘vinicchayo na dātabbo’’ti, pubbe pakkhikānaṃ paṭiññāya vūpasamitassāpi adhikaraṇassa duvūpasantatāya ayampi tathā nāsitakova bhavissatīti adhippāyo. "དེ་ལྟར་བསྣུབས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པས་ནི། ཐག་གཅོད་མ་བྱས་པར་དགེ་འདུན་ལས་དབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་། རྟགས་ནས་དབྱུང་བ་བཞིན་དུ་བསྣུབ་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །"འགལ་བར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པ་ནི། ཤེས་བཞིན་དུ་ལྟུང་བ་ལ་མྱུར་དུ་ལྷུང་བར་འགྱུར་རོ། །"ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་"ཞེས་པ་打འདི་ནི། "ཕྱོགས་སྐྱོང་བའི་ཕྱིར་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་དོ་"ཞེས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཚིག་གོ །གསང་བའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཉིད་དེ། སྔོན་གྱི་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དངོས་པོས་མི་སྐྱོབ་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །"ཁས་ལེན་མི་བྱེད་དོ་"ཞེས་པ་ནི། "གལ་ཏེ་ངས་བྱས་པའི་ཉེས་པ་སྨྲས་ན། ངའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་འབྱེད་པར་འགྱུར་རོ་"སྙམ་ནས་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་དོ། །"གནས་ལ་མི་གནས་སོ་"ཞེས་པ་ནི། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གནས་ལ་མི་གནས་ཏེ། ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་འགལ་བ་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ཐག་གཅོད་མི་སྦྱིན་ནོ་"ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྔོན་ཆད་ཕྱོགས་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁས་ལེན་པས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱས་ཀྱང་། རྩོད་པ་དེ་ཉིད་ལེགས་པར་མ་ཞི་བའི་ཕྱིར། འདི་ཡང་དེ་ལྟར་བསྣུབས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། ། Cuditakacodakesu paṭipattiṃ ñatvāti ‘‘tumhe amhākaṃ vinicchayena tuṭṭhā bhavissathā’’tiādinā vuttaṃ cuditakacodakesu anuvijjakena paṭipajjitabbakammaṃ ñatvā. Vinicchayo majjheti āpattīti vā anāpattīti vā vinicchayapariyosānaanuvijjanānaṃ majjhaṃ nāmāti attho. "བསྐུལ་བྱ་དང་སྐུལ་བྱེད་ལ་འཇུག་པ་ཤེས་ནས་"ཞེས་པ་ནི། "ཁྱོད་ཅག་ངེད་ཀྱི་ཐག་གཅོད་པས་ཚིམ་པར་འགྱུར་རམ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་བསྐུལ་བྱ་དང་སྐུལ་བྱེད་དག་ལ། ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ལས་ཤེས་ནས་སོ། །"ཐག་གཅོད་པའི་དབུས་སུ་"ཞེས་པ་ནི། "ལྟུང་བ་ཡོད་དོ་"ཞེས་པའམ། "ལྟུང་བ་མེད་དོ་"ཞེས་པའི་ཐག་གཅོད་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཞིབ་མོར་འབྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Amūlakampi samūlakaṃ katvā vadantīti āha ‘‘dve mūlānī’’ti. Kālena vakkhāmītiādīsu okāsaṃ kārāpetvā vadanto kālena vadati nāma. Salākaggayāguaggabhikkhācāraṭṭhānādīsu codento akālena vadati nāma. Dosato vuṭṭhāpetukāmatāya vadanto atthasaṃhitena vadati nāma. Dosantaroti dosacitto. Pannarasasu dhammesūti ‘‘parisuddhakāyasamaācāratā, tathā vacīsamācāratā, sabrahmacārīsu mettacittatā, bahussutatā, ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ svāgatāditā, kālena vakkhāmī’’tiādinā (pari. 362) vuttapañcadhammā ca kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratāti (cūḷava. 401) imesu pannarasasu. Tattha ‘‘kāruññatā’’ti iminā karuṇā dassitā. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampatāti tena hitena saṃyojanatā, imehi dvīhipi mettā dassitā. Āpattivuṭṭhānatāti suddhante patiṭṭhāpanatā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma. གཞི་མེད་པ་ལའང་གཞི་ཡོད་པར་བྱས་ཏེ་སྨྲའོ་ཞེས་པས་ “རྩ་བ་གཉིས་” ཞེས་གསུངས། “དུས་སུ་སྨྲ་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐབས་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ནི་དུས་སུ་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཐུར་མ་གཏོང་ས་དང་། སྐྱོ་མ་གཏོང་ས། བསོད་སྙོམས་རྒྱུ་བའི་གནས་ལ་སོགས་པར་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་ནི་དུས་མ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེས་པ་ལས་ལྡང་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་སྨྲ་བ་ནི་དོན་དང་ལྡན་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །“ཞེ་སྡང་གི་བསམ་པ་ཅན་” ནི་ཞེ་སྡང་གི་སེམས་དང་ལྡན་པའོ། །“ཆོས་བཅོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་” ཞེས་པ་ནི། “ལུས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་དང་། ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་དང་། མང་དུ་ཐོས་པ་ཉིད་དང་། སོ་སོར་ཐར་པ་གཉིས་པོ་ལེགས་པར་འོངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དུས་སུ་སྨྲ་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་ཆོས་ལྔ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཉིད་དང་། ཕན་པར་འདོད་པ་ཉིད་དང་། རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ཉིད་དང་། ལྟུང་བ་ལས་ལྡང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། འདུལ་བ་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ནི་ཆོས་བཅོ་ལྔའོ། །དེ་ལ་ “སྙིང་རྗེ་ཉིད་” ཅེས་པས་ནི་སྙིང་རྗེ་བསྟན་ཏོ། །“ཕན་པར་འདོད་པ་ཉིད་” ནི་ཕན་པ་ཚོལ་བ་ཉིད་དོ། །“རྗེས་སུ་བརྩེ་བ་ཉིད་” ནི་ཕན་པ་དེ་དང་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། འདི་གཉིས་ཀྱིས་ནི་བྱམས་པ་བསྟན་ཏོ། །“ལྟུང་བ་ལས་ལྡང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་” ནི་རྣམ་པར་དག་པའི་མཐའ་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་པ་ཉིད་དོ། །གཞི་ལ་བསྐུལ་ཞིང་དྲན་པར་བྱས་ཏེ། དམ་བཅའ་བ་ལ་བཀོད་ནས་དམ་བཅས་པ་བཞིན་དུ་ལས་བྱེད་པ་ནི་འདུལ་བ་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱའོ།། Adhikaraṇaṭṭhenāti [Pg.289] adhikātabbaṭṭhena, samathehi vūpasametabbaṭṭhenāti attho. Taṃ nānattaṃ dassetunti idha anadhippetampi atthuddhāravasena taṃ nānattaṃ dassetunti adhippāyo. Teneva vakkhati ‘‘sesāni atthuddhāravasena vuttānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386). Yaṃ adhikiccātiādinā adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā. “རྩོད་པའི་དོན་གྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ། ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“ཐ་དད་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི། འདིར་མ་འདོད་པ་ཡིན་ནའང་དོན་འདོན་པའི་དབང་གིས་ཐ་དད་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ “ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དོན་འདོན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ་” ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །“གང་ལ་བརྟེན་ནས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྩོད་པའི་སྒྲ་ལས་བྱ་བའི་སྒྲུབ་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ།། Gāhanti ‘‘asukaṃ codessāmī’’ti manasā codanākārassa gahaṇaṃ. Cetananti ‘‘codessāmī’’ti uppannacittabyāpārasaṅkhātaṃ cittakammaṃ. Akkhantinti cuditakassa vipattiṃ disvā uppannaṃ kodhaṃ asahanaṃ, tathā pavattaṃ vā yaṃ kiñci cittacetasikarāsiṃ. Vohāranti codanāvasappavattavacanaṃ. Paṇṇattinti codanāvasappavattaṃ manasā parikappitaṃ nāmapaṇṇattiṃ. Attādānaṃ gahetvāti codanaṃ manasā gahetvā. Taṃ adhikaraṇanti taṃ gāhalakkhaṇaṃ adhikaraṇaṃ. Nirujjhati cetanāya khaṇikattā, sā ca samathappattā hotīti evamettha aniṭṭhappasaṅgo veditabbo. Evaṃ uparipi ‘‘tuṇhī hotī’’ti iminā vohāravacanassa nirodhaṃ dasseti. Tenāha ‘‘taṃ adhikaraṇaṃ samathappattaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Tasmā paṇṇatti adhikaraṇa’’nti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tassāpi ekaccehi paṭikkhittabhāvaṃ dassetvā puna tampi paṭisedhetvā aṭṭhakathāsu vuttapaṇṇattiyā eva adhikaraṇataṃ samatthetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Tattha taṃ panetanti paṇṇatti adhikaraṇanti etaṃ gahaṇaṃ virujjhatīti sambandho. Pārājikādiāpatti ekantaakusalasabhāvā vā abyākatasabhāvā vā hotīti saññāya ‘‘methunadhammapārājikāpattī’’tiādikaṃ suttaṃ paṇṇattiadhikaraṇavādena virujjhatīti dassetuṃ uddhaṭaṃ. Tenāha ‘‘na hi te…pe… accantaakusalattā’’tiādi. Teti aṭṭhakathācariyā. “འཛིན་པ་” ཞེས་པ་ནི་ “ཆེ་གེ་མོ་ལ་སྐུལ་བར་བྱའོ་” ཞེས་ཡིད་ཀྱིས་སྐུལ་བའི་རྣམ་པ་འཛིན་པའོ། །“སེམས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ “སྐུལ་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཀྱི་བྱ་བ་སྟེ་སེམས་ཀྱི་ལས་སོ། །“མི་བཟོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བར་བྱ་བའི་གང་ཟག་གི་ཉམས་པ་མཐོང་ནས་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་མི་བཟོད་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་ཚོགས་གང་ཡང་རུང་བའོ། །“ཐ་སྙད་” ཞེས་པ་ནི་སྐུལ་བའི་དབང་གིས་ཞུགས་པའི་ཚིག་གོ། །“བཏགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྐུལ་བའི་དབང་གིས་ཞུགས་ཤིང་ཡིད་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མིང་གི་བཏགས་པའོ། །“བདག་གིར་བཟུང་ནས་” ཞེས་པ་ནི་སྐུལ་བ་ཡིད་ཀྱིས་བཟུང་ནས་སོ། །“རྩོད་པ་དེ་” ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྩོད་པ་དེའོ། །སེམས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགག་ལ། དེ་ཡང་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདིར་མི་འདོད་པའི་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ “ཅང་མི་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པས་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་འགག་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ “རྩོད་པ་དེ་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསུངས། །“དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པ་ནི་རྩོད་པའོ།།” ཞེས་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་བྱས་པའི་ཐག་གཅོད་པ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་དེ་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་བཀག་པ་ཉིད་བསྟན་ཏེ། སླར་ཡང་དེ་ཉིད་བཀག་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གསུངས་པའི་བཏགས་པ་ཉིད་རྩོད་པ་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ “འོན་ཀྱང་དེ་ནི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །དེ་ལ་ “འོན་ཀྱང་དེ་ནི་” ཞེས་པ་ནི། བཏགས་པ་ནི་རྩོད་པའོ་ཞེས་འཛིན་པ་འདི་འགལ་ལོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཕམ་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བ་ནི་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས། “མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ནི་བཏགས་པ་རྩོད་པར་སྨྲ་བ་དང་འགལ་ལོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཕྱུང་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ “འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་... གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །“དེ་དག་” ཅེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོ་རྣམས་སོ།། Amūlakañceva taṃ adhikaraṇanti ettha amūlakapārājikameva adhikaraṇa-saddena adhippetanti dassetuṃ ‘‘yañceta’’ntiādi vuttaṃ. Yasmā panātiādi pana idhādhippetāya amūlakapārājikāpattiyā eva paṇṇattibhāvo yujjatīti dassetuṃ āraddhaṃ. Tattha yāya paṇṇattiyāti sabhāvato parisuddhepi puggale ‘‘pārājiko’’tiādinā codakena pavattitaṃ nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vadati. Paññattoti kathito. Adhikaraṇe pavattattāti avijjamānepi [Pg.290] manasā āropitamatte āpattādhikaraṇe vācakabhāvena pavattattā. “རྩ་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་རྩོད་པ་དེ་” ཞེས་པ་འདིར་རྩ་བ་མེད་པའི་ཕམ་པ་ཉིད་རྩོད་པའི་སྒྲས་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “གང་ཡང་འདི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །“གང་གི་ཕྱིར་ན་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། འདིར་འདོད་པའི་རྩ་བ་མེད་པའི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་ཉིད་བཏགས་པའི་དངོས་པོར་རིགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་སོ། །དེ་ལ་ “བཏགས་པ་གང་གིས་” ཞེས་པ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་གང་ཟག་ལའང་ “ཕམ་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྐུལ་བར་བྱེད་པས་བཏགས་པའི་མིང་གི་བཏགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། །“བཏགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་བཤད་པའོ། །“རྩོད་པ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི། མེད་བཞིན་དུ་ཡང་ཡིད་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཙམ་གྱི་ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་ལ་རྗོད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོས་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Evaṃ nāmapaṇṇattivasena imasmiṃ sikkhāpade āpattādhikaraṇassa paññattibhāvaṃ dassetvā idāni atthapaṇṇattivasenāpi dassetuṃ ‘‘yasmā vāya’’ntiādi vuttaṃ. Paññattimattamevāti avijjamānassa vijjamānākārena manasā āropitaatthapaṇṇattimattamevāti attho. Tañca kho idhevāti tañca yathāvuttapariyāyena paṇṇattiyā adhikaraṇattaṃ idheva imasmiṃ eva sikkhāpade. Eketi keci. Taṃ na yuttanti yaṃ ekaccehi aṭṭhakathāsu vuttaṃ, adhikaraṇassa paṇṇattibhāvaṃ nisedhetvā kusalādiparamatthabhāvaṃ sādhetuṃ ‘‘taṃ panetaṃ methunadhammapārājikāpattī’’tiādinā papañcato dassito, taṃ na yuttanti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘ādikammikassā’’tiādinā, tena ca tasmiṃ vāde yadi āpatti nāma akusalā vā abyākatā vā bhaveyya, kathaṃ ādikammikassa anāpatti bhaveyya? Tassāpi akusalādīnaṃ uppannattā bhagavato sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya yāva āpattītipi na sakkā vattuṃ, methunādīsu akusalādīnaṃ sikkhāpadapaññattito pubbepi samuppattito. Tato eva anupasampannānampi āpattippasaṅgo, gilānādīnaṃ uppannattā anupaññattiyāpi anāpattiabhāvappasaṅgo ca siyā. Atha mataṃ ‘‘na kevalaṃ akusalādi eva, atha kho bhagavatā paṭikkhittabhāvaṃ jānantassa samuppajjamānā eva akusalādayo āpattī’’ti, tampi asāraṃ, sikkhāpadapaññattiṃ ajānitvā vītikkamantassa methunādīsu anāpattippasaṅgato, akusalādisabhāvāya ca āpattiyā ekapayogādīsu ekattādipi na siyā. Na hi sakalampi divasaṃ itthiṃ kāyato amocetvā phusantassa ekamevākusalaṃ uppajjati, bahū vā itthiyo phusitvā apagacchantassa bahūni, yenāpattiyā ekattaṃ, bahuttaṃ vā siyāti evamādikaṃ ayuttiṃ saṅgahetvā dassitanti veditabbaṃ. དེ་ལྟར་མིང་གི་བཏགས་པའི་དབང་གིས་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ལ་ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་བཏགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་དོན་གྱི་བཏགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “གང་གི་ཕྱིར་ཡང་འདི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས། །“བཏགས་པ་ཙམ་ཉིད་” ཅེས་པ་ནི། མེད་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་པས་ཡིད་ཀྱིས་བཏགས་པའི་དོན་གྱི་བཏགས་པ་ཙམ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“དེ་ཡང་འདི་ཉིད་དུ་” ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཉིད་རྩོད་པ་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འདི་ཉིད་དེ་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ། །“ཁ་ཅིག་” ཅེས་པ་ནི་ལ་ལའོ། །“དེ་མི་རིགས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། ཁ་ཅིག་གིས་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་གསུངས་པའི་རྩོད་པ་བཏགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་བཀག་ནས། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དོན་དམ་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ “འོན་ཀྱང་དེ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ནི་ “ཐོག་མར་བྱེད་པ་པོ་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས། དེས་ཀྱང་གྲུབ་མཐའ་དེ་ལ་གལ་ཏེ་ལྟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་དགེ་བའམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ཐོག་མར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་འགྱུར། དེ་ལའང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ལྟུང་བའོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ཏེ། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པའི་སྔོན་རོལ་དུའང་ཀུན་ཏུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་རྣམས་ལའང་ལྟུང་བར་ཐལ་བ་དང་། ན་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་བཅས་པ་ཡོད་ཀྱང་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ “མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཙམ་ནི་ལྟུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀག་པ་ཉིད་ཤེས་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་སྐྱེ་བའི་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལྟུང་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་འདོད་ན། དེ་ཡང་སྙིང་པོ་མེད་དེ། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་མ་ཤེས་པར་འདས་པར་བྱེད་པ་ལ་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ལྟུང་བ་ནི་སྦྱོར་བ་གཅིག་ལ་སོགས་པ་ལ་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཉིན་གང་པོར་ཡང་བུད་མེད་ལུས་ལས་མ་བཏང་བར་རེག་པར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་ལ་མི་དགེ་བ་གཅིག་ཉིད་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ལ། བུད་མེད་མང་པོ་ལ་རེག་སྟེ་འགྲོ་བའི་དགེ་སློང་ལ་མང་པོ་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་པས། གང་གིས་ལྟུང་བ་གཅིག་ཉིད་དམ་མང་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་རིགས་པ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tattha vatthuñcāti vītikkamo. Tañhi āpattisammutipaññāpanassa okāsaṭṭhena ‘‘vatthū’’ti vuccati. Gottanti adinnādānādito buddhisaddanivattanaṭṭhena parikappitasāmaññākāro gottaṃ. Nāmanti avijjamānanāmapaññatti. Tassa pana pārājikanti nāmassa atthabhūtā āpatti atthapaññatti evāti daṭṭhabbaṃ[Pg.291]. Yaṃ pana ‘‘vivādādhikaraṇaṃ siyā kusala’’ntiādi (cūḷava. 220; pari. 303), ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusala’’ntiādi (cūḷava. 222) ca suttaṃ tehi samuddhaṭaṃ, tampi na vivādādīnaṃ kusalādibhāvassa pariyāyadesitattāti yaṃ ettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā paṭhamapārājikasamuṭṭhānādivaṇṇanāya sāratthadīpaniyaṃ viraddhaṭṭhānasodhanatthaṃ vitthārato vuttanti tattheva taṃ gahetabbaṃ, sāratthadīpanīkārakassa akusalādirūpāva āpattīti laddhi, teneva so idhāpi ‘‘tasmā paṇṇattiadhikaraṇanti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tampi na yuttanti dassetuṃ ‘taṃ paneta’ntiādimāhā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) evaṃ attano laddhiṃ aṭṭhakathācariyassapi laddhiṃ katvā ganthavirodhampi anoloketvā dassesi. Na hettha buddhaghosācariyo aṭṭhakathāvādaṃ ayuttanti dassetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimārabhi ‘‘paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva upari kathanato, atha kho dulladdhikānaṃ ekaccānaṃ tattha vippaṭipattiṃ dassetvā puna taṃ paṭisedhetukāmo ārabhi, teneva ante ‘‘eke’’ti vuttanti veditabbaṃ. Vivādādīnaṃ kusalādikatte taṃsamathānampi tabbhāvo āpajjati paramatthesu paṇṇattiyā samathāyogāti āha ‘‘kusalādisamathehī’’ti. Paññattisabhāvānameva catunnaṃ adhikaraṇānaṃ samathehi adhikaraṇīyatā, na pana kusalādiparamattharūpānaṃ tesaṃ tesaṃ khaṇikatāya sayameva samathappattitoti heṭṭhā samatthitamatthaṃ nigamanavasena dassentena ‘‘iti iminā adhikaraṇaṭṭhenā’’ti vuttaṃ, tassa yathāvuttanayena samathehi adhikaraṇīyatāyāti attho. ‘‘Idhekacco’’ti iminā idhādhippetaṃ vivādaṃ nivatteti. དེ་ལ་ “གཞི་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་འདས་པའོ། །འདི་ལྟར་དེ་ནི་ལྟུང་བར་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་གནས་ཀྱི་དོན་གྱིས་ “གཞི་” ཞེས་བྱའོ། །“རིགས་” ཞེས་པ་ནི་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བློའི་སྒྲ་ལྡོག་པའི་དོན་གྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་སྤྱིའི་རྣམ་པ་ནི་རིགས་སོ། །“མིང་” ཞེས་པ་ནི་མེད་པའི་མིང་གི་བཏགས་པའོ། །ཕམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དེའི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ལྟུང་བ་ནི་དོན་གྱི་བཏགས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །གང་ཡང་ “རྩོད་པའི་རྩོད་པ་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། “ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་དེ་དག་གིས་ཕྱུང་བ་དེ་ཡང་། རྩོད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ། འོག་ཏུ་ཕམ་པ་དང་པོའི་ཀུན་ལྡང་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ་ལས་སྙིང་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་རུ་འགལ་བའི་གནས་སྦྱོང་བའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་བཤད་པས་དེ་ཉིད་ལས་བཟུང་བར་བྱའོ། །སྙིང་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་པོའི་གྲུབ་མཐའ་ནི་ལྟུང་བ་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གིས་འདིར་ཡང་ “དེའི་ཕྱིར་བཏགས་པའི་རྩོད་པའོ་ཞེས་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་བྱས་པའི་ཐག་གཅོད་པ་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘འོན་ཀྱང་དེ་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས།” ཞེས་དེ་ལྟར་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་དེ་འགྲེལ་བཤད་མཁན་པོའི་གྲུབ་མཐའ་ཡང་བྱས་ཏེ། གཞུང་གི་འགལ་བ་ལའང་མ་བལྟས་པར་བསྟན་ཏོ། །འདིར་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དབྱངས་ཀྱིས་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་སྨྲ་བ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “འོན་ཀྱང་དེ་ནི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། “བཏགས་པ་ཙམ་ཉིད་ལྟུང་བའི་རྩོད་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གོང་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ལྟ་བ་ངན་པ་ཅན་ཁ་ཅིག་གི་དེ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་བསྟན་ནས། སླར་ཡང་དེ་དགག་པར་འདོད་པས་བརྩམས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མཐར་ “ཁ་ཅིག་” ཅེས་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྩོད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ལའང་དེའི་དངོས་པོར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དོན་དམ་པ་རྣམས་ལ་བཏགས་པས་ཉེ་བར་ཞི་བར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ “དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་ཞི་བ་རྣམས་ཀྱིས་” ཞེས་གསུངས། བཏགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་རྩོད་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གགྱུར་གྱི། དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་རྣམས་ནི་དེ་དང་དེའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཞི་བར་འགྱུར་བས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་འོག་ཏུ་གྲུབ་པའི་དོན་ཉིད་མཇུག་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ “འདི་ལྟར་རྩོད་པའི་དོན་འདིས་” ཞེས་གསུངས། དེའི་དོན་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་ཞི་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །“འདིར་ཁ་ཅིག་” ཞེས་པས་ནི་འདིར་མ་འདོད་པའི་རྩོད་པ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ།། Anuvādoti vipattīhi upavadanā ceva codanā ca. Tattha upavadanā nāma garahā, akkoso ca. Pañcapīti mātikāpariyāpannāpattiyo sandhāya vuttaṃ. Kiccayatāti kattabbatā. Sapadānukkamaniddesassāti ettha padānukkamaniddesoti padabhājanaṃ vuccati, tena sahitassa sikkhāpadassāti attho. “སྐུར་བ་འདེབས་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཉིད་དང་སྐུལ་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་སྨད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨོད་པ་དང་གཤེ་བའོ། །“ལྔ་པོའང་” ཞེས་པ་ནི་མ་དྲས་པའི་ནང་དུ་གཏོགས་པའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། །“བྱ་བ་ཉིད་” ཅེས་པ་ནི་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དོ། །“ཚིག་གི་གོ་རིམ་བཤད་པ་དང་བཅས་པ་” ཞེས་པ་འདིར་ཚིག་གི་གོ་རིམ་བཤད་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། 387. Assāti kattuatthe sāmivacananti āha ‘‘etena codakenā’’tiādi. Diṭṭhamūlake panāti ‘‘diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādi [Pg.292] (pārā. 387) pāḷivāraṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha itthiyā saddhiṃ rahonisajjādidassanamattavasena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto puggalo tena diṭṭho, na pana maggena maggappaṭipādanādidassanavasena. Yadi hi tena so tathā diṭṭho bhaveyya, asuddhasaññī evāyaṃ tasmiṃ puggale siyā, asuddhasaññāya ca suddhaṃ vā asuddhaṃ vā codentassa saṅghādiseso na siyā ‘‘anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa, asuddhe asuddhadiṭṭhissā’’tiādivacanato (pārā. 390). Tasmā itthiyā saddhiṃ rahonisajjādimattameva disvāpi ‘‘saddho kulaputto, nāyaṃ pārājikaṃ āpajjatī’’ti tasmiṃ suddhasaññissa vā vematikassa vā ‘‘suto mayā pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādinā niyametvā codentasseva saṅghādiseso, na asuddhasaññissa, tassa pana diṭṭhaṃ sutanti musāvādādipaccayā lahukāpatti evāti veditabbaṃ. Yadi pana so tasmiṃ suddhadiṭṭhicāvanādhippāyopi diṭṭhaṃ rahonisajjādimattameva vadati, adiṭṭhaṃ pana maggenamaggappaṭipādanādipārājikavatthuṃ vā ‘‘assamaṇosī’’tiādikaṃ vā na vadati, tassa anāpatti. Adhikaṃ vadantassa pana āpattiyeva ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭha’’nti (pārā. 386-387) vuttattā. Yo pana diṭṭhena rahonisajjādinā paṭhamapārājikena asuddhasaññī hutvā cāvanādhippāyo adinnādānaṃ ajjhāpajjanto ‘‘diṭṭho’’ti vā ‘‘suto’’ti vā ādiṃ vadati, tassāpi na saṅghādiseso asuddhe asuddhadiṭṭhitāyāti keci vadanti. Aññe pana ‘‘yena pārājikena codeti, tena suddhasaññābhāvā āpattiyevā’’ti vadanti, idaṃ yuttaṃ. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘yena pārājikena codeti, taṃ ‘ayaṃ anajjhāpanno’ti ñatvā cāvanādhippāyena…pe… saṅghādiseso’’ti. Iminā nayena sutādimūlakesupi vinicchayo veditabbo. Aññatra āgatesūti omasavādādīsu āgatesu. Avassutoti tīhipi dvārehi pārājikavatthubhūtaduccaritānuvassanena tinto. Kasambujātoti kacavarabhūto, nissāroti attho. ༣༨༧. "assā" ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ་གནས་པའི་འབྲེལ་སྒྲ་ཡིན་པས། "སྐྱོན་འཛུགས་པ་པོ་འདིས" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "མཐོང་བ་ལ་གཞི་བྱས་པ་" ཞེས་པ་ནི། "མཐོང་བའི་གང་ཟག་གིས་ཕམ་པའི་ཆོས་ལ་ལྷུང་བར་འགྱུར་བ་" ཞེས་སོགས་ཀྱི་ལུང་གི་ཚན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེའི་ནང་དུ་བུད་མེད་དང་ལྷན་ཅིག་དབེན་པར་འདུག་པ་སོགས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཕམ་པའི་ཆོས་ལ་ལྷུང་བའི་གང་ཟག་དེ་ནི་སྐྱོན་འཛུགས་པ་དེས་མཐོང་བ་ཡིན་གྱི། ལམ་གྱིས་ལམ་ལ་འཇུག་པ་སོགས་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་མཐོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། གལ་ཏེ་ཁོས་གང་ཟག་དེ་དེ་ལྟར་མཐོང་བ་ཡིན་ན། གང་ཟག་དེའི་སྟེང་དུ་ཁོ་རང་མི་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ལ། མི་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་བཞིན་དུ་གཙང་བ་ལ་འམ། ཡང་ན་མི་གཙང་བ་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་པ་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་མི་འགྱུར་ཏེ། "གཙང་བ་ལ་མི་གཙང་བར་ལྟ་བ་ལ་ལྟུང་བ་མེད། མི་གཙང་བ་ལ་མི་གཙང་བར་ལྟ་བ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་" ཅེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་བུད་མེད་དང་ལྷན་ཅིག་དབེན་པར་འདུག་པ་ཙམ་མཐོང་ཡང་། "འདི་ནི་དད་པ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་པས་ཕམ་པར་མི་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གང་ཟག་དེ་ལ་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་པ་འམ། ཡང་ན་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བཞིན་དུ། "ངས་ཁོ་ཕམ་པའི་ཆོས་ལ་ལྷུང་བ་ཐོས་སོ་" ཞེས་སོགས་ངེས་བཟུང་ནས་སྐྱོན་འཛུགས་པ་ཁོ་ན་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་འགྱུར་གྱི། མི་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་པ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ།། འོན་ཀྱང་མི་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་པ་དེ་ལ་ནི། "མཐོང་ངོ་ཐོས་སོ་" ཞེས་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ཡང་བའི་ལྟུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། གལ་ཏེ་ཁོས་གང་ཟག་དེ་ལ་གཙང་བར་ལྟ་བཞིན་དུ་གནས་ནས་དབྱུང་བར་འདོད་ཀྱང་། མཐོང་བའི་དབེན་པར་འདུག་པ་ཙམ་སྨྲ་ལ། མ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ལམ་ལ་འཇུག་པ་སོགས་ཀྱི་ཕམ་པའི་གཞི་འམ། "ཁྱོད་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་སོགས་མི་སྨྲ་ན། དེ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།། འོན་ཀྱང་ལྷག་པར་སྨྲ་བ་ལ་ནི། "མ་མཐོང་བ་ལ་མཐོང་ངོ་" ཞེས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ།། གང་ཟག་གང་ཞིག་མཐོང་བའི་དབེན་པར་འདུག་པ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕམ་པ་དང་པོས་མི་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་ཤིང་། གནས་ནས་དབྱུང་བར་འདོད་དེ་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་ལྷུང་བར། "མཐོང་ངོ་" འམ "ཐོས་སོ་" ཞེས་སོགས་སྨྲ་ན། དེ་ལའང་མི་གཙང་བ་ལ་མི་གཙང་བར་ལྟ་བའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། གཞན་དག་ནི་ "ཕམ་པ་གང་གིས་སྐྱོན་འཛུགས་པ་དེ་ལ་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་སྨྲ་སྟེ། འདི་ནི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་ཡང་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཕམ་པ་གང་གིས་སྐྱོན་འཛུགས་པ་དེར། 'འདི་ནི་མ་ལྷུང་བ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་ཤེས་བཞིན་དུ་གནས་ནས་དབྱུང་བར་འདོད་པས་... དགེ་འདུན་ལྷག་མའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ཚུལ་འདིས་ཐོས་པ་སོགས་ལ་གཞི་བྱས་པ་རྣམས་ལའང་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། "གཞན་དུ་བྱུང་བ་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱོན་བརྗོད་པ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའོ།། "ཟགས་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྒོ་གསུམ་ཆར་གྱིས་ཕམ་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་ཆར་གྱིས་བརླན་པའོ།། "ཕྱག་དར་ཁྲོད་ལྟ་བུར་སྐྱེས་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཕྱག་དར་ལྟ་བུར་གྱུར་པ། སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Koṇṭhoti coro, dussīloti attho. Jeṭṭhabbatikoti kāḷakaṇṇidevīvate niyutto titthiyoti vadati, sā kira kāḷakaṇṇisirideviyā jeṭṭhāti vuttā. Yadaggenāti yena kāraṇena, yattakenāti attho[Pg.293]. Tadaggenāti etthāpi eseva nayo. No kappetītiādi vematikabhāvadīpanatthameva vuttanti mahāpadumattherassa adhippāyo. "ཀོཎྛ་" ཞེས་པ་ནི་ཆོམ་རྐུན། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "ཇེཊྛབྦཏི་ཀ་" ཞེས་པ་ནི་ལྷ་མོ་ནག་མོའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་ཞུགས་པའི་མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་ཟེར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། ལྷ་མོ་ནག་མོ་དེ་ནི་ལྷ་མོ་དཔལ་གྱི་གཅེན་མོ་ཡིན་པར་གྲགས་སོ།། "གང་གི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་གང་གིས། ཇི་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "དེའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། "མི་རུང་ངོ་" ཞེས་སོགས་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་སྐབས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་པདྨ་ཆེན་པོའི་དགོངས་པའོ།། 389. Etthāti codanāyaṃ. Tajjanīyādikammaṃ karissāmītiāpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo nāma. Parivāsadānādikkamena āpattito vuṭṭhāpetuṃ āpattiyā codentassa adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo. Uposathaṃ, pavāraṇaṃ vā saṅghe kātuṃ adānatthāya āpattiyā codayato adhippāyo uposathapavāraṇaṭṭhapanādhippāyo. Asammukhā…pe… dukkaṭanti anuddhaṃsentassapi akkosantassapi dukkaṭaṃ. ༣༨༩. "འདི་ལ་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱོན་འཛུགས་པ་ལའོ།། "བསྡིགས་པའི་ལས་སོགས་བྱའོ་" ཞེས་ལྟུང་བས་སྐྱོན་འཛུགས་པའི་བསམ་པ་ལ་ལས་ཀྱི་བསམ་པ་ཞེས་བྱའོ།། སྤོ་མགུ་སྦྱིན་པ་སོགས་ཀྱི་རིམ་པས་ལྟུང་བ་ལས་ལྡང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ལྟུང་བས་སྐྱོན་འཛུགས་པའི་བསམ་པ་ལ་ལྡང་བའི་བསམ་པ་ཞེས་བྱའོ།། དགེ་འདུན་གྱི་ནང་དུ་གསོ་སྦྱོང་ངམ་དགག་དབྱེ་བྱེད་དུ་མི་སྟེར་བའི་ཕྱིར་ལྟུང་བས་སྐྱོན་འཛུགས་པའི་བསམ་པ་ལ་གསོ་སྦྱོང་དང་དགག་དབྱེ་བཞག་པའི་བསམ་པ་ཞེས་བྱའོ།། "མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པར་... ཉེས་བྱས་སོ་" ཞེས་པ་ནི་སྐུར་བ་འདེབས་པ་ལ་འམ། སྤྱོ་བར་བྱེད་པ་ལའང་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ།། Sabbatthevāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Uposathapavāraṇānaṃ ñattikammabhāvato ñattiyā vattamānāya eva uposathapavāraṇaṭṭhapanaṃ hoti, na niṭṭhitāya, sā ca yya-kāre patte niṭṭhitā nāma hotīti āha ‘‘yya-kāre patte na labbhatī’’ti. "ཐམས་ཅད་དུ་" ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཐམས་ཅད་དུའོ།། གསོ་སྦྱོང་དང་དགག་དབྱེ་ནི་གསོལ་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གསོལ་བ་བརྗོད་བཞིན་པའི་སྐབས་ཁོ་ནར་གསོ་སྦྱོང་དང་དགག་དབྱེ་འཇོག་པ་ཡོད་ཀྱི། གྲུབ་ཟིན་པ་ལ་ནི་མེད་དོ།། གསོལ་བ་དེ་ཡང་ "ཡྱ" (yya) ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ལ་སླེབས་པ་ན་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བས་ན། "ཡྱ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ལ་སླེབས་ན་མི་ཐོབ་བོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། Anupāsakoti upāsakopi so bhikkhu na hoti saraṇagamanassāpi paṭippassaddhattāti vadanti. ‘‘Anodissa dhammaṃ kathentassā’’ti iminā odissa kathentena okāsaṃ kāretabbanti dasseti. Āpattiṃ desetvāti okāsākārāpanāpattiṃ desetvā. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyupagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā vematikatā vā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājiko’’tiādinā niyametvā sammukhā codanā codāpanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni. "དགེ་བསྙེན་མ་ཡིན་པ་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱབས་འགྲོ་ཡང་ཉམས་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དེ་ནི་དགེ་བསྙེན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ།། "མ་དམིགས་པར་ཆོས་སྟོན་པ་ལ་" ཞེས་པས་ནི། དམིགས་ནས་སྟོན་པ་ཡིན་ན་སྐབས་དབྱེ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། "ལྟུང་བ་བཤགས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི་སྐབས་མ་ཕྱེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བའི་ལྟུང་བ་བཤགས་ནས་སོ།། གང་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་པ་དེ་ཉིད་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། དེ་ལ་གཙང་བར་འདུ་ཤེས་པ་འམ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ཕམ་པ་གང་གིས་སྐྱོན་འཛུགས་པ་དེ་མཐོང་བ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞི་མེད་པ་དང་། གནས་ནས་དབྱུང་བར་འདོད་པས་ "ཁྱོད་ཕམ་པར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་སོགས་ངེས་བཟུང་ནས་མངོན་སུམ་དུ་སྐྱོན་འཛུགས་པའམ་འཛུགས་སུ་འཇུག་པ་དང་། སྐྱོན་བཙུགས་པའི་དགེ་སློང་དེས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཤེས་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ།། Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྡང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā ༩. སྡང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 391. Navame mettiyaṃ bhikkhuninti liṅganāsanāya nāsitāyapi tassā bhūtapubbavohāraṃ gahetvā vuttaṃ. Aññabhāgassāti therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassa. Idanti sāmaññato napuṃsakaliṅgena vuttaṃ, ayaṃ [Pg.294] chagalakoti attho. Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto añño koṭṭhāso, aññabhāgassa idanti aññabhāgiyanti paṭhamaviggahassa attho, aññabhāgamatthīti dutiyaviggahassa, dvīhipi chagalakova vutto. Idāni dvīhipi viggahehi vuttamevatthaṃ vitthārato dassento ‘‘yo hi so’’tiādimāha. Tattha yo hi so chagalako vutto, so aññassa bhāgassa hotīti ca aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhatīti ca yojanā. Dutiyaviggahassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘so vā’’tiādi vuttaṃ. Adhikaraṇanti veditabboti etthāpi yo hi so ‘‘dabbo mallaputto nāmā’’ti chagalako vutto, soti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tañhi sandhāyāti ‘‘dabbo’’ti nāmakaraṇassa adhiṭṭhānabhūtaṃ chagalakaṃ sandhāya. Te bhikkhūti te anuyuñjantā bhikkhū. Āpattiyāpi puggalādhiṭṭhānattā ‘‘puggalānaṃyeva lesā’’ti vuttaṃ. ༣༩༡. དགུ་པ་ལས། "དགེ་སློང་མ་མཻ་ཏྲི་ཡཱ་" ཞེས་པ་ནི་རྟགས་བཤིག་པའི་སྒོ་ནས་བསྐྲད་ཟིན་ཀྱང་། མོ་ལ་སྔོན་གྱི་དགེ་སློང་མའི་མིང་ཐོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ།། "ཆ་ཤས་གཞན་གྱི་" ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་གྱི་མིའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ལས་གཞན་པ། དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ར་ཕོའི་དངོས་པོར་གཏོགས་པའི་ཆ་ཤས་ཀྱིའོ།། "འདི་" ཞེས་པ་ནི་སྤྱིར་བཏང་དུ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་སྟེ། "ར་ཕོ་འདི་" ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "ཆ་ཤས་གཞན་" ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་གྱུར་པའི་ར་ཕོའི་དངོས་པོར་གཏོགས་པའི་ཆ་ཤས་གཞན་ཏེ། ཆ་ཤས་གཞན་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ "ཆ་ཤས་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་" ཞེས་པ་ཚིག་སྒྲུབ་དང་པོའི་དོན་ཡིན་ལ། "ཆ་ཤས་གཞན་ཡོད་པ་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྒྲུབ་གཉིས་པའི་དོན་ཏེ། གཉིས་ཀས་ཀྱང་ར་ཕོ་ཁོ་ན་ལ་བསྟན་ཏོ།། ད་ནི་ཚིག་སྒྲུབ་གཉིས་ཀས་བསྟན་པའི་དོན་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། "གང་ཞིག་དེ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེའི་ནང་དུ་གང་ཞིག་ར་ཕོ་དེ་གསུངས་པ་ནི། ཆ་ཤས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས། "ཆ་ཤས་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་" ཞེས་པའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ཚིག་སྒྲུབ་གཉིས་པའི་དོན་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "ཡང་ན་དེ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "རྩོད་པ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་འདིར་ཡང་། "མལླའི་བུ་དབྦ་ཞེས་བྱ་བ་" ཞེས་གང་ཞིག་ར་ཕོ་དེ་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་འདིར་སྦྱར་བར་བྱའོ།། "དེ་ལ་དགོངས་ནས་" ཞེས་པ་ནི། "དབྦ་" ཞེས་མིང་འདོགས་པའི་གཞིར་གྱུར་པའི་ར་ཕོ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་སོ།། "དགེ་སློང་དེ་དག་" ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འདྲི་བའི་དགེ་སློང་དེ་དག་གོ། ལྟུང་བ་ཡང་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར། "གང་ཟག་གི་རྟགས་ཁོ་ནའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། 393. Yā ca sā avasāne…pe… codanā vuttāti ‘‘bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhi hoti, tañce pārājikena codetī’’tiādiṃ (pārā. 407) codanābhedaṃ sandhāya vadati. Sattannampi āpattīnaṃ paccekaṃ pārājikattādisāmaññepi methunādinnādānādivatthuto, rāgadosattādisabhāvato ca visabhāgatāpi atthīti āha ‘‘yasmā pana…pe… na hotī’’ti. ༣༩༣. "མཐར་གསུངས་པའི་... སྐྱོན་འཛུགས་པ་" ཞེས་པ་ནི། "དགེ་སློང་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་ལྷུང་བ་མཐོང་ཞིང་། དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་དགེ་འདུན་ལྷག་མར་ལྟ་བ་ལ། གལ་ཏེ་ཕམ་པས་སྐྱོན་འཛུགས་ན།" ཞེས་སོགས་སྐྱོན་འཛུགས་པའི་དབྱེ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ལྟུང་བ་སྡེ་བདུན་པོ་སོ་སོར་ཕམ་པ་ཉིད་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཡོད་ཀྱང་། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་སོགས་ཀྱི་གཞིའི་སྒོ་ནས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་སེམས་ཅན་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྒོ་ནས་མི་མཐུན་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། "གང་གི་ཕྱིར་ན་... མི་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། Vuttanayenevāti ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.393) vuttanayena. Kammalakkhaṇaṃ, taṃmanasikāro ca avipannakammassa nimittato phalūpacārena kammanti vuccatīti āha ‘‘taṃ nissāya uppajjanato’’ti. Parivāsādiṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ‘‘purimaṃ purima’’ntiādi vuttaṃ. "བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་པ་ནི། "མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་གཞི་ལས་" ཞེས་སོགས་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ།། ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཉམས་པའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་ "ལས་" ཞེས་བརྗོད་པས། "དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་གསུངས་སོ།། སྤོ་མགུ་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་མགུ་བར་བྱ་བ་སོགས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། "སྔ་མ་སྔ་མ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 395. Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā. Dīghādinoti dīgharassādiliṅgassa. Diṭṭhādinoti diṭṭhapubbādino. ༣༩༥. "གཞི་དང་བཅས་པར་བྱས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་སོ།། "རིང་པོ་སོགས་" ཞེས་པ་ནི་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་སོགས་ཀྱི་རྟགས་ཀྱིའོ།། "མཐོང་བ་སོགས་" ཞེས་པ་ནི་སྔོན་མཐོང་བ་སོགས་ཀྱིའོ།། 408. Evaṃ tathāsaññīti aññassa methunādikiriyaṃ disvā ‘‘ayaṃ so’’ti evaṃ tathāsaññī. Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni, idha pana kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā. ༤༠༨. "དེ་ལྟར་དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་པ་" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་མཐོང་ནས། "འདི་ནི་དེ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་པའོ།། ཡན་ལག་རྣམས་ནི་སྡང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོར་བཤད་པ་དང་འདྲ་ལ། འདིར་ནི་རྟགས་ཙམ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་འཛིན་པ་ལྷག་པའོ།། Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྡང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā ༡༠. དགེ་འདུན་དབྱེན་བྱེད་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 410. Dasame [Pg.295] bahūnanti dubbalatāya araññādisevāya cittaṃ samāhitaṃ kātuṃ asakkontānaṃ. Dukkhassantakiriyāya tasmiṃ attabhāve buddhavacanaggahaṇadhāraṇādisaṅkhātaṃ byañjanapadameva paramaṃ assa, na maggalābhoti padaparamo. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Paṭikkhittamevāti ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato vuttaṃ, idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse’’tiādi (pārā. 409) vuttaṃ. ༤༡༠. བཅུ་པ་ལས། "མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་དགོན་པ་སོགས་བསྟེན་ནས་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་པར་མི་ནུས་པ་རྣམས་ལའོ།། སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་བྱེད་པ་ལ་ལུས་འདི་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་འཛིན་པ་དང་ཉར་བ་སོགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ཙམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡོད་ཀྱི། ལམ་ཐོབ་པ་མེད་པས་ན་ཚིག་ཙམ་ལ་གཞོལ་བའོ།། "མངོན་པར་བསྒྲུབས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་པར་བྱས་ནས་སོ།། ཆོས་ལས་བྲལ་བ་ནི་ཆོས་མ་ཡིན་པའོ།། "བཀག་པ་ཁོ་ནའོ་" ཞེས་པ་ནི། "དགེ་སློང་དག། གནས་མལ་མེད་པས་དབྱར་གནས་པར་མི་བྱའོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཚིག་འདི་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་ལུང་ལས་ཀྱང་ "ཟླ་བ་བརྒྱད་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། Tīhi koṭīhīti asuddhamūlehi. Ettha ca bhikkhūnaṃ catūsu kulesu pakkapiṇḍiyālopabhojananissitatāya, macchamaṃsabhojanavirahitassa ca kulassa dullabhatāya tattha laddhesu bhattabyañjanesu macchamaṃsasaṃsaggasaṅkāya, dunnivāraṇatāya ca bhikkhūnaṃ sarīrayāpanampi na siyāti bhagavatā macchamaṃsaṃ sabbathā appaṭikkhipitvā tīhi koṭīhi aparisuddhameva paṭikkhittaṃ. Yadi hi taṃ bhagavā sabbathā paṭikkhipeyya, bhikkhū maramānāpi macchādisaṃsaggasaṅkitaṃ bhattaṃ na bhuñjeyyuṃ, tato taṇḍuladhaññādiṃ paṭiggahetvā nidahitvā sayaṃ pacitvā bhuñjituṃ tadupakaraṇabhūtaṃ dāsidāsaṃ, udukkhalamusalādikañca bhikkhūnaṃ pattādi viya avassaṃ gahetuṃ anujānitabbaṃ siyāti titthiyānaṃ viya gahaṭṭhāvāso eva siyā, na bhikkhuāvāsoti veditabbaṃ. Jālaṃ macchabandhanaṃ. Vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena saṅkā na vattati, vaṭṭati, na taṃ vacanaṃ lesakappaṃ kātuṃ vaṭṭati. Teneva vakkhati ‘‘yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappatī’’ti. "མཐའ་གསུམ་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི་མི་གཙང་བའི་རྩ་བ་གསུམ་གྱིས་སོ།། འདིར་ཡང་དགེ་སློང་རྣམས་རིགས་བཞི་ལས་བཙོས་པའི་ཟས་ཀྱི་དུམ་བུ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉ་ཤ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་ཤ་ཟ་བ་ལས་བྲལ་བའི་རིགས་ཀྱང་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེར་རྙེད་པའི་ཟས་དང་སྐྱོ་ཚལ་རྣམས་ལ་ཉ་ཤ་དང་འདྲེས་སྙམ་པའི་དོགས་པ་བཟློག་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ལུས་འཚོ་བའང་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉ་ཤ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་བཀག་པར། མཐའ་གསུམ་གྱིས་མི་གཙང་བ་ཁོ་ན་བཀག་གོ། གལ་ཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཀག་པར་གྱུར་ན། དགེ་སློང་རྣམས་ཤི་ཡང་ཉ་ཤ་སོགས་དང་འདྲེས་པར་དོགས་པའི་ཟས་མི་ཟ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནས་འབྲས་དང་ནས་སོགས་བླངས་ཏེ་བསགས་ནས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཙོས་ཏེ་ཟ་བ་དང་། དེའི་ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར་པའི་བྲན་ཕོ་བྲན་མོ་དང་། གཏུན་དང་གཏུན་བུ་སོགས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་སོགས་བཞིན་དུ་ངེས་པར་འཛིན་པར་གནང་དགོས་པར་འགྱུར་བས། མུ་སྟེགས་ཅན་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པའི་གནས་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། དགེ་སློང་གི་གནས་སུ་མི་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། "དྲ་བ་" ཞེས་པ་ནི་ཉ་འཛིན་བྱེད་དོ།། "རྒྱ་" ཞེས་པ་ནི་རི་དྭགས་འཛིན་བྱེད་དོ།། "རུང་ངོ་" ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་ཁོ་ཚོའི་ཚིག་གིས་དོགས་པ་མི་སྐྱེ་ན་རུང་གི། ཚིག་དེ་ཉིད་རྟགས་སུ་བྱས་ནས་རུང་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་རུང་ངོ་།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ "གང་ལ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ཐམས་ཅད་རུང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། Pavattamaṃsanti āpaṇādīsu pavattaṃ vikkāyikaṃ matamaṃsaṃ. Bhikkhūnaṃyeva atthāya akatanti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ, tasmā bhikkhūnañca maṅgalādīnañcāti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana yathāṭhitavasena avadhāraṇaṃ gahetvā ‘‘vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Vatta’’nti iminā āpatti natthīti dasseti. “པཝཏྟམཾསཾ”ཞེས་པ་ནི་ཁྲོམ་ལ་སོགས་པར་ཡོད་པའི་བཙོང་བྱའི་ཤི་བའི་ཤའོ། །“དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་ཁོ་ནར་མ་བྱས་པའོ”ཞེས་པ་འདིར་“ཁོ་ན”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་པས། “དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་མ་བྱས་པ་ཁོ་ནའོ”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་རྣམས་དང་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆོ་ག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ཀའི་ཆེད་དུ་བསྲེས་ཏེ་བྱས་པའི་ཤ་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཚིག་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་དབང་གིས་ངེས་གཟུང་བཟུང་ནས་“རུང་ངོ་”ཞེས་སྨྲ་མོད་ཀྱང་། ཚིག་དེ་ནི་ལེགས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །“ཝཏྟཾ”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ལྟུང་བ་མེད་པར་སྟོན་ཏོ། ། Kappanti asaṅkheyyakappaṃ, ‘‘āyukappa’’ntipi (sārattha. ṭī. 2.410) keci. Mahākappassa hi catutthabhāgo asaṅkheyyakappo, tato vīsatimo bhāgo saṅghabhedakassa [Pg.296] āyukappanti vadanti, taṃ aṭṭhakathāsu kappaṭṭhakathāya na sameti ‘‘kappavināse eva muccatī’’tiādi (vibha. aṭṭha. 809) vacanato. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhīti ettha paṭisandhiparamparāya kappaṭṭhatā veditabbā. “ཀཔྤཾ”ཞེས་པ་ནི་གྲངས་མེད་པའི་བསྐལ་པ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་“ཚེའི་བསྐལ་པའོ”ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །འདི་ལྟར་བསྐལ་ཆེན་གྱི་བཞི་ཆ་གཅིག་ནི་གྲངས་མེད་བསྐལ་པ་ཡིན་ལ། གྲངས་མེད་བསྐལ་པ་དེ་ལས་ཉི་ཤུའི་ཆ་གཅིག་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པ་པོའི་ཚེའི་བསྐལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་མོད་ཀྱང་། ཚིག་དེ་ནི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་བསྐལ་པར་གནས་པའི་བཤད་པ་དང་མི་མཐུན་ཏེ། “བསྐལ་པ་འཇིག་པ་ན་ཁོ་ནར་ཐར་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“བྲཧྨཾ པུཉྙཾ”ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བསོད་ནམས་སོ། །“ཀཔྤཾ སགྒམྷི”ཞེས་པ་འདིར་སྐྱེ་བ་རྒྱུན་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་བསྐལ་པར་གནས་པའི་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 411. Laddhinānāsaṃvāsakenāti ukkhittānuvattakabhāvena bhāvappadhānattā niddesassa. Kammanānāsaṃvāsakenāti ukkhittabhāvena. ‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhanato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Yopi cāyaṃ saṅghabhedo hotīti sambandho. ༤༡༡. “ལདྡྷིནཱནཱསཾཝཱསཀེན”ཞེས་པ་ནི་གནས་ནས་བསྐྲད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། མཚོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་དངོས་པོ་གཙོ་བོར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །“ཀམྨནཱནཱསཾཝཱསཀེན”ཞེས་པ་ནི་གནས་ནས་བསྐྲད་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །“དབྱེན་གྱི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱའོ”ཞེས་སོ་སོར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དབྱེན་དུ་འགྱུར་བའི་རྩོད་གཞི་བླངས་ཏེ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། སྔོན་ཡང་ཕྱོགས་འཚོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དགེ་འདུན་དབྱེན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་ལ་རྗེས་སུ་བསྒོ་བའི་ལས་བྱེད་པ་ནི་རུང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གང་ཡིན་པ་འདི་ཡང་འགྱུར་རོ”ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Kammenāti apalokanādinā. Uddesenāti pātimokkhuddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādinā (a. ni. 3.10-39, 42; cūḷava. 352) vohārena, paresaṃ paññāpanenāti attho. Anusāvanāyāti attano laddhiyā gahaṇatthameva anu punappunaṃ kaṇṇamūle mantasāvanāya, kathanenāti attho. Salākaggāhenāti evaṃ anusāvanāya tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā attano pakkhe paviṭṭhabhāvassa saññāṇatthaṃ ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Ettha ca kammameva, uddeso vā saṅghabhede padhānaṃ kāraṇaṃ, vohārādayo pana saṅghabhedassa pubbabhāgāti veditabbā. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya. “ལས ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི་གསོལ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །“མདོ་འདོན་པས”ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་མདོ་འདོན་པས་སོ། །“ཐ་སྙད་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི་རིགས་པ་དེ་དང་དེ་དག་གིས་“ཆོས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཆོས་སོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་གཞན་དག་ལ་གོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“རྗེས་སུ་སྒྲོག་པས”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལྟ་བ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣ་བའི་རྩར་གྲོས་ཐོས་པར་བྱེད་པ་སྟེ་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཐུར་མ་ལེན་དུ་བཅུག་པས”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་སྒྲོག་པས་དེ་དག་གི་སེམས་བཏེགས་ཏེ་རང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཞུགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་མཚོན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཐུར་མ་འདི་ལོངས་ཤིག”ཅེས་ཐུར་མ་ལེན་དུ་བཅུག་པས་སོ། །འདིར་ཡང་ལས་ཁོ་ནའམ། ཡང་ན་མདོ་འདོན་པ་ཉིད་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ལ་གཙོར་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། ཐ་སྙད་ལ་སོགས་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཨབྦྷུསྶིཏཾ”ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་འཕགས་པའོ། །“ཨཙྪེཡྶ”ཞེས་པ་ནི་གནས་པར་བྱའོ། ། ‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti (visuddhi. 1.42; pārā. aṭṭha. 1.45) vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃ eva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti, alajjissapi anārocentassa āpattiyeva. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena, icchantenāti attho. Āpatti pana aḍḍhayojanabbhantareneva agilānassa vasena veditabbā. “ངོ་ཚ་ཤེས་པས་བསྲུང་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལྟུང་བའི་འཇིགས་པས་སྨྲ་བ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁུར་ཁོ་ན་ཡིན་པས། “ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས”ཞེས་གསུངས་སོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་མ་སྨྲས་ན་ལྟུང་བ་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །“མ་བཏང་ན་ཉེས་བྱས་སོ”ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་ཀྱིས་ཉེས་བྱས་འབྱུང་བའོ། །“ནུས་པ་དང་ལྡན་པས”ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བར་ནུས་ཤིང་འདོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལྟུང་བ་ནི་ནད་པ་མ་ཡིན་པའི་དགེ་སློང་གི་དབང་གིས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ཀྱི་ནང་ཁོ་ནར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 416. Ñattiyādīhi dukkaṭādisabbhāvaṃ sandhāya ‘‘saṅghādisesena anāpattī’’ti vuttaṃ. Assāti devadattassa. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ [Pg.297] (cūḷava. 273) uddissānuññātaṃ sandhāya vadati. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti samanubhāsanāya pācittiyaāpattiṃ ropetabbo. Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātā eva. ༤༡༦. གསོལ་བ་ལ་སོགས་པས་ཉེས་བྱས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། “དགེ་འདུན་ལྷག་མས་ལྟུང་བ་མེད་དོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཨསྶ”ཞེས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་གྱི་སྟེ། བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པའི་སྔོན་རོལ་དུ་རྗེས་སུ་བསྒོ་བའི་ལས་ཁོ་ན་မེད་པའི་ཕྱིར། “བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁོ་ནར་རྗེས་སུ་བསྒོ་བའི་ལས་གནང་བ་ཡིན་ནོ། །“ཆེད་དུ་བྱས་ཏེ་གནང་བའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི། “དགེ་སློང་དག ལྡད་པར་བྱེད་པའི་དགེ་སློང་ལ་ལྡད་པར་བྱ་བར་རྗེས་སུ་གནང་ངོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཆེད་དུ་བྱས་ཏེ་གནང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཨནཱཔཏྟིཡཾ”ཞེས་པ་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་འོ། །“ལྟུང་བ་བཀལ་བར་བྱ་བོ”ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་བསྒོ་བས་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་ལྟུང་བ་བཀལ་བར་བྱའོ། །“ལྟུང་བ་ཉིད་མ་བྱུང་བ”ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་ལྟུང་བ་མ་བྱུང་བ་ཉིད་དོ། ། ‘‘Na paṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘na paṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Yo visaññī vā bhīto vā vikkhitto vā ‘‘paṭinissajjitabba’’ntipi, ‘‘kammaṃ karissatī’’ti vā na jānāti, tassa anāpatti. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, na paṭinissajjāmīti cittena appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni. “མི་གཏོང་ངོ”སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་မེད་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར། “འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གྲོལ་བ”ཞེས་བྱའོ། །“སེམས་དང་བཅས་པ”ཞེས་པ་ནི། “མི་གཏོང་ངོ”སྙམ་དུ་ཤེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སློང་གང་ཞིག་སེམས་མེད་པར་གྱུར་པའམ། སྐྲག་པར་གྱུར་པའམ། རྣམ་པར་གཡེང་བར་གྱུར་པས། “བཏང་བར་བྱའོ”ཞེས་པའམ། “ལས་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ”ཞེས་ཀྱང་མི་ཤེས་པ་དེ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ། །དབྱེན་གྱི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ལས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བསྒོ་བ་དང་། ལས་ཀྱི་བརྗོད་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་དང་། “མི་གཏོང་ངོ”སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་མ་བཏང་བ་སྟེ། འདི་བཞི་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་འདིའི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། ། Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā ༡༡. དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་བཤད་པ། 418. Ekādasame yasmā ubbāhikādisammutikammaṃ bahūnampi kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotī’’ti idaṃ niggahavasena kattabbakammaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Aṅgāni panettha bhedāya parakkamanaṃ pahāya anuvattanaṃ pakkhipitvā heṭṭhā vuttasadisāneva gahetabbāni. ༤༡༨. བཅུ་གཅིག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་གང་གི་ཕྱིར་ཨུབྦྷཱཧིཀ་ལ་སོགས་པའི་བསྐོས་པའི་ལས་ནི་དགེ་སློང་མང་པོ་ལ་ཡང་བྱེད་པ་རུང་བའི་ཕྱིར། “དགེ་འདུན་གྱིས་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་མི་བྱེད་དོ”ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚར་གཅོད་པའི་དབང་གིས་བྱ་བར་འོས་པའི་ལས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་ཡང་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་དབྱེན་གྱི་ཕྱིར་བརྩོན་པ་དོར་ནས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བཅུག་སྟེ། འོག་གི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ལས་བཤད་པ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ན་གཟུང་བར་བྱའོ། ། Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā ༡༢. བཀའ་བློ་མི་བདེ་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 424. Dvādasame vambhanavacananti garahavacanaṃ. Saṭa-saddo patitasaddena samānattho, tassa ca visesanassa paranipātoti āha ‘‘tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇa’’nti. Kenāpīti vātādisadisena upajjhāyādinā. ༤༢༤. བཅུ་གཉིས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་“ཝམྦྷནཝཙནཾ”ཞེས་པ་ནི་སྨད་པའི་ཚིག་གོ །“སཊ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་“པཏིཏ”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་དོན་མཚུངས་ལ། ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་“སཊ”ཞེས་པའི་ཚིག་དེའི་ཡང་རྗེས་སུ་སྦྱར་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “དེ་དང་དེར་ལྷུང་བའི་རྩྭ་དང་ཤིང་དང་ལོ་མའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཀེནཱཔི”ཞེས་པ་ནི་རླུང་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པའི་མཁན་པོ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། 426. Cittapariyonāho daḷhakodhova upanāho. Tatopi balavataro dummocanīyo kodhābhisaṅgo. Codakaṃ paṭippharaṇatāti codakassa [Pg.298] paṭiviruddho hutvā avaṭṭhānaṃ. Codakaṃ apasādanāti vācāya ghaṭṭanā. Paccāropanāti ‘‘tvampi sāpattiko’’ti codakassa āpattiāropanā. Paṭicaraṇatāti paṭicchādanatā. Apadānenāti attano cariyāya. Na sampāyanatāti ‘‘yaṃ tvaṃ codako vadesi ‘mayā esa āpattiṃ āpanno diṭṭho’ti, tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi, ayaṃ kiṃ karoti, kattha ca tvaṃ ahosi, kattha aya’’ntiādinā nayena cariyaṃ puṭṭhena sampādetvā akathanaṃ. ༤༢༦. སེམས་ཀུན་ནས་དཀྲིགས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བརྟན་པོ་ཁོ་ན་ནི་“འཁོན་དུ་འཛིན་པ”འོ། །དེ་ལས་ཀྱང་མཐུ་སྟོབས་ชེ་ཞིང་གློད་པར་དཀའ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་ནི་“མངོན་པར་ཞེན་པ”འོ། །“གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་ལ་ཕྱིར་རྒོལ་བ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་དང་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ་གནས་པའོ། །“གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་ལ་སྨོད་པ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་ངག་གིས་བརྡེག་པའོ། །“ཕྱིར་སྐུར་བ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་“ཁྱོད་ཀྱང་ལྟུང་བ་དང་བཅས་པའོ”ཞེས་གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་ལ་ལྟུང་བ་བཀལ་བའོ། །“མགོ་བསྐོར་བ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་གསང་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །“སྤྱོད་པས”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་སྤྱོད་པས་སོ། །“མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི། “གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་སྨྲས་པ་སྟེ། 'ངས་འདི་ལྟུང་བ་བྱུང་བ་མཐོང་ངོ' ཞེས་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་དེའི་ཚེ་ཅི་བྱས། འདིས་ཅི་བྱས། ཁྱོད་གང་དུ་ཡོད། འདི་གང་དུ་ཡོད”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤྱོད་པ་དྲིས་པ་ན། མཐུན་པར་མི་སྨྲ་བར་གནས་པའོ། ། ‘‘Yassa siyā āpattī’’ti (mahāva. 134) iminā nidānavacanena sabbāpi āpattiyo saṅgahitāti āha ‘‘yassa siyā’’tiādi. Aṅgāni cettha paṭhamasaṅghabhedasadisāni, ayaṃ pana viseso yathā tattha bhedāya parakkamanaṃ, idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbā. “གང་ལ་ལྟུང་བ་ཡོད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པའི་གླེང་གཞིའི་ཚིག་འདིས་ལྟུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། “གང་ལ་ཡོད་པར་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་དང་པོ་དང་མཚུངས་ལ། འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། དེ་ལ་དབྱེན་གྱི་ཕྱིར་བརྩོན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན། འདིར་ནི་བཀའ་བློ་མི་བདེ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བཀའ་བློ་མི་བདེ་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā ༡༣. ཁྱིམ་སུན་འབྱིན་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ. Tañhi sandhāya parato ‘‘na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabba’’nti vuttaṃ, gāmanigamato ca pabbājanaṃ, na janapadato. Tena pana yogato janapadopi ‘‘kīṭāgiri’’icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘evaṃnāmake janapade’’ti. ༤༣༡. བཅུ་གསུམ་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་“ཀཱི་ཊཱ་གི་རི”ཞེས་པ་ནི་གྲོང་རྡལ་དེའི་མིང་ངོ་། །འདི་ལྟར་གྲོང་རྡལ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་ཕྱིས་སུ་“སྐབས་བཟང་དང་སྔོ་ཉེ་གཉིས་ཀྱིས་ཀཱི་ཊཱ་གི་རིར་མི་གནས་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་ལ། གྲོང་དང་གྲོང་རྡལ་ལས་བསྐྲད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། ཡུལ་འཁོར་ལས་བསྐྲད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཡུལ་འཁོར་དེ་ཡང་“ཀཱི་ཊཱ་གི་རི”ཞེས་ཁོ་ནར་གྲངས་སུ་སོང་བས། “མིང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་འཁོར་དུ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tatrāti sāvatthiyaṃ. Dhuraṭṭhāneti abhimukhaṭṭhāne, jetavanadvārasamīpeti attho. Dvīhi meghehīti vassikena, hemantikena cāti dvīhi meghehi. Gaṇācariyehi chahi adhikatāya ‘‘samadhika’’nti vuttaṃ. “ཏཏྲ”ཞེས་པ་ནི་མཉན་ཡོད་དུའོ། །“དྷུརཊྛཱནེ”ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་གནས་ཏེ། རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་སྒོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དྭཱིཧི མེགྷེཧི”ཞེས་པ་ནི་དབྱར་གྱི་ཆར་སྤྲིན་དང་དགུན་གྱི་ཆར་སྤྲིན་ཏེ་ཆར་སྤྲིན་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་དྲུག་གིས་ལྷག་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར། “ལྷག་དང་བཅས་པ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Udakassāti akappiyaudakassa ‘‘kappiyaudakasiñcana’’nti visuṃ vakkhamānattā, tañca ‘‘ārāmādiatthāya rukkharopane akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī’’ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi [Pg.299] visuṃ dassitaṃ. Yathā koṭṭanakhaṇanādikāyikakiriyāpi akappiyavohāre saṅgahitā, evaṃ mātikāujukaraṇādikappiyavohārepīti āha ‘‘sukkhamātikāya ujukaraṇa’’nti. Ettha purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgayhati. Mahāpaccariyavādova pamāṇattā pacchā vutto. Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘na kevalañca sesa’’ntiādimāha. Yaṃkiñci mātikanti sukkhaṃ vā asukkhaṃ vā. Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane. Tathāti kappiyavohārapariyāyādīhi ganthāpanaṃ sandhāya vuttaṃ. Iminā ca kulasaṅgahatthāya ganthāpanādipi na vaṭṭatīti dasseti. “ཨུདཀསྶ”ཞེས་པ་ནི་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆུ་ལ་སྟེ། “རུང་བའི་ཆུ་དབྱུག་པ”ཞེས་སོ་སོར་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་“ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཤིང་འཛུགས་པ་ལ་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་རྣམས་སུ་ཡང་རུང་བའི་ཆུ་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་རུང་ངོ”ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འདིར་ཡང་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་རུང་བའི་ཆུ་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བསྟན་ཏོ། །བརྡུང་བ་དང་རྐོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་དུ་བསྡུས་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་ཡུར་བ་དྲང་པོར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རུང་བའི་ཐ་སྙད་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། “ཡུར་བ་བསྐམས་པ་དྲང་པོར་བྱེད་པའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ལོ་མ་རྙིང་པ་ལ་སོགས་པ་བསལ་བ་ཡང་བསྡུས་སོ། །མཧཱ་པཙྩརཱི་ཡི་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཚད་མར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་སུ་བཤད་དོ། །རུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་ལ་ཡང་ལ་ལ་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ལྷག་མ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཡཾཀིཉྩི མཱཏིཀཾ”ཞེས་པ་ནི་བསྐམས་པའམ་མ་བསྐམས་པའོ། །“ཏཏྲ”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཤིང་འཛུགས་པ་ལའོ། །“ཏཐཱ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལ་སོགས་པས་རྒྱུད་དུ་བཅུག་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཚིག་འདིས་ཀྱང་ཁྱིམ་གྱི་བསྡུ་བའི་ཆེད་དུ་རྒྱུད་དུ་བཅུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མི་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། Vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanaṃ kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘nanu cā’’tiādimāha. Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo. Vuttantiādi parihāro. Atha ‘‘na pana mahāaṭṭhakathāya’’nti kasmā vadati? Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho, mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttassa sayaṃ ropanassa tattheva vuttena udakasiñcanena saha saṃsandananayadassanamukhena pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā. ‘‘Maññeyyāsī’’ti padaṃ ‘‘taṃ katha’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Tatthāyaṃ adhippāyo – kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ, kappiyaudakassa sayaṃ āsiñcanaṃ vuttameva, tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati, tathā vatthupūjanatthāya ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti. Tampi na virujjhatīti yadetaṃ vatthupūjanatthāyapi ganthanādiṃ paṭikkhipitvā ārāmādiatthāya sayaṃ ropanasiñcanaṃ vuttaṃ, tampi pāḷiyā saṃsandanato pubbāparaṃ na virujjhati. “མཆོད་པའི་གཞི་མཆོད་པའི་ཕྱིར་རང་གིས་རྒྱུད་དུ་བཅུག་པ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་རུང་ངམ”ཞེས་རྒོལ་བར་འདོད་པས། “ནནུ ཙ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་རུང་བའི་ས་ལ་རང་གིས་འཛུགས་པ་ཡང་རུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་པའི་གཞི་མཆོད་པའི་ཕྱིར་རང་གིས་རྒྱུད་དུ་བཅུག་པ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་རུང་བར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པ་ནི་རྒོལ་བ་པོའི་བསམ་པའོ། །“ཝུཏྟཾ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། “འོན་ཀྱང་མཧཱ་ཨཊྛཀཐཱ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ”ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲ་ཞེ་ན། མཧཱ་པཙྩརཱི་ལ་སོགས་པ་ལས་བཤད་པ་ཡང་ཚད་མ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་རྒོལ་བ་ལ། འགལ་བ་འདི་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། མཧཱ་ཨཊྛཀཐཱ་ལས་མ་བཤད་པའི་རང་གིས་འཛུགས་པ་དེ། དེ་ཉིད་ལས་བཤད་པའི་ཆུ་དབྱུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མཐུན་པར་སྦྱར་བའི་ཚུལ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཚད་མ་ཁོ་ན་འོ་ཞེས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“མཉྙེཡྶཱི”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་“ཏཾ ཀཐཾ”ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལ་བསམ་པ་ནི། ཅི་སྟེ་མཧཱ་ཨཊྛཀཐཱ་ལས་རང་གིས་འཛུགས་པ་མ་བཤད་ཀྱང་། རུང་བའི་ཆུ་རང་གིས་དབྱུག་པ་ནི་བཤད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་རུང་བའི་ཆུ་རང་གིས་དབྱུག་པ་ཡང་རུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་པའི་གཞི་མཆོད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུད་དུ་བཅུག་པ་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་རུང་ངམ་ཞེས་པའོ། །“དེ་ཡང་མི་འགལ་ལོ”ཞེས་པ་ནི། མཆོད་པའི་གཞི་མཆོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་རྒྱུད་དུ་བཅུག་པ་ལ་སོགས་པ་བཀག་ནས། ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་རང་གིས་འཛུགས་པ་དང་ཆུ་དབྱུག་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་གསུངས་པ་ནི། དེ་ཡང་ལུང་དང་མཐུན་པར་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་སྔ་ཕྱི་མི་འགལ་ལོ། ། Taṃ kathaṃ na virujjhatīti āha ‘‘tatra hī’’tiādi. Tatrāti ropanasiñcanavisaye. Pupphādīhi kulasaṅgahappasaṅge ‘‘mālāvaccha’’nti visesitattā kulasaṅgahatthameva ropanaṃ adhippetanti viññāyatīti āha ‘‘mālāvacchanti vadanto’’tiādi. Etaṃ vuttanti ‘‘mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi, siñcantipi siñcāpentipī’’ti etaṃ vuttaṃ. Aññatra panāti ārāmādiatthāya mālāvacchādīnaṃ ropane pana. Pariyāyoti sayaṃkaraṇakārāpanasaṅkhāto pariyāyo vohāro atthavisesoti attho atthi upalabbhati[Pg.300], kulasaṅgahatthattābhāvāti adhippāyo. Evamettha pariyāyasaddassa karaṇakārāpanavasena atthe gayhamāne ‘‘ganthentipi ganthāpentipī’’ti pāḷiyaṃ paṭikkhittaganthanaganthāpanaṃ ṭhapetvā yaṃ parato ‘‘evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyyā’’tiādikappiyavacanehi ganthāpanaṃ vuttaṃ, tattha dosābhāvo samatthito hoti, ‘‘ganthehī’’ti āṇattiyā kārāpanasseva ganthāpananti adhippetattā. Tattha pariyāyaṃ idha ca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘mālāvacchaṃ ropentī’’tiādīsu ‘‘mālāvaccha’’nti kulasaṅgahatthatāsūcanakassa visesanassa sabbhāvato karaṇakārāpanasaṅkhātapariyāyasabbhāvaṃ. Idha ‘‘ganthentī’’tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato tassa pariyāyassa abhāvañca ñatvā. Taṃ suvuttamevāti veditabbanti yojanā. ཚིག་དེ་ཇི་ལྟར་མི་འགལ་ཞེ་ན། "དེ་ལ་ནི"་ཞེས་སོགས་གསུངས། "དེ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་འདེབས་པ་དང་ཆུ་དབྲི་བའི་ཡུལ་ལའོ། མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་ཁྱིམ་ལ་བསྡུ་བའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚེ་ "མེ་ཏོག་གི་ཤིང་"ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་བསྡུ་བའི་དོན་ཁོ་ནར་འདེབས་པ་འདོད་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་ "མེ་ཏོག་གི་ཤིང་ཞེས་སྨྲ་བ་"ཞེས་སོགས་གསུངས། "འདི་གསུངས་པ་"ཞེས་པ་ནི། "མེ་ཏོག་གི་ཤིང་འདེབས་པའམ་འདེབས་སུ་འཇུག་པ། ཆུ་འཐོར་བའམ་འཐོར་དུ་འཇུག་པ་"ཞེས་པ་འདི་གསུངས་པའོ། "གཞན་དུ་ནི་"ཞེས་པ་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མེ་ཏོག་གི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་འདེབས་པ་ལའོ། "རྣམ་གྲངས་"ཞེས་པ་ནི་རང་གིས་བྱེད་པ་དང་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ་རྙེད་དོ། ཁྱིམ་བསྡུ་བའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། དེ་ལྟར་འདིར་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་བྱེད་པ་དང་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་དབང་གིས་དོན་དུ་བཟུང་ཚེ། "བརྒྱུ་བའམ་བརྒྱུ་རུ་འཇུག་པ་"ཞེས་ལུང་ལས་བཀག་པའི་བརྒྱུ་བ་དང་བརྒྱུ་རུ་འཇུག་པ་བཞག་ནས། ཕྱིས་སུ་ "འདི་ལྟར་ཤེས་པར་གྱིས། འདི་ལྟར་བྱས་ན་མཛེས་པར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་སོགས་རུང་བའི་ཚིག་གིས་བརྒྱུ་རུ་འཇུག་པ་གང་གསུངས་པ་དེ་ལ། ཉེས་པ་མེད་པ་གྲུབ་པ་ཡིན། "བརྒྱུས་ཤིག་"ཅེས་བཀའ་བསྒོ་བས་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ཁོ་ནར་བརྒྱུ་རུ་འཇུག་པ་འདོད་པའི་ཕྱིར། "དེ་ལ་རྣམ་གྲངས་དང་འདིར་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་ཤེས་ནས་"ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་ "མེ་ཏོག་གི་ཤིང་འདེབས་སོ་"ཞེས་སོགས་ལ། "མེ་ཏོག་གི་ཤིང་"ཞེས་ཁྱིམ་བསྡུ་བའི་དོན་ཡོད་པར་མཚོན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བྱེད་པ་དང་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཡོད་པ་དང་། འདིར་ "བརྒྱུའོ་"ཞེས་སོགས་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་དེ་མེད་པར་ཤེས་ནས། དེ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་རིག་པར་བྱ་སྟེ་སྦྱོར་བའོ། Sabbaṃ vuttanayeneva veditabbanti aṭṭhakathāsu āgatanayeneva ropanādi, ganthāpanādi ca sabbaṃ veditabbaṃ. Na hettha sandeho kātabboti nigameti. "ཐམས་ཅད་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པར་བྱ་"ཞེས་པ་ནི། འགྲེལ་བཤད་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱུ་རུ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་རིག་པར་བྱའོ། འདི་ལ་ཐེ་ཚོམ་མི་བྱའོ་ཞེས་མཇུག་བསྡུ་བའོ། Haraṇādīsūti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu. Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇasseva visesetvā paṭikkhittattāti adhippāyo. Tenāha ‘‘haraṇādhikāre hī’’tiādi. Mañjarīti pupphagocchaṃ. Vaṭaṃsakoti kaṇṇassa upari piḷandhanatthaṃ katapupphavikati, so ca ‘‘vaṭaṃso’’ti vuccati. Kaṇṇikāti bahūnaṃ pupphānaṃ vā mālānaṃ vā ekato bandhitassa nāmaṃ, ‘‘kaṇṇābharaṇa’’ntipi vadanti. Hārasadisanti muttāhārasadisaṃ. "སྐྱེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པའི་དོན་དུ་སྐྱེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའོ། "རིགས་ཀྱི་བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་སྐྱེལ་བའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི། རིགས་ཀྱི་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་སྐྱེལ་བ་ཁོ་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། དེའི་ཕྱིར་ "སྐྱེལ་བའི་སྐབས་སུ་ནི་"ཞེས་སོགས་གསུངས། "མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོ་" ནི་མེ་ཏོག་གི་ཚོམ་བུའོ། "རྣ་རྒྱན་" ནི་རྣ་བའི་སྟེང་དུ་གདགས་པའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་མེ་ཏོག་གི་བྱེ་བྲག་སྟེ། དེ་ལ་ "རྣ་རྒྱན་"ཞེས་ཀྱང་བརྗོད། "མེ་ཏོག་གི་རྣ་ཆ་" ནི་མེ་ཏོག་མང་པོའམ་ཕྲེང་བ་མང་པོ་གཅིག་ཏུ་བཅིངས་པའི་མིང་སྟེ། "རྣ་བའི་རྒྱན་"ཞེས་ཀྱང་བརྗོད། "མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་དང་འདྲ་བ་"ཞེས་པ་ནི་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་དང་མཚུངས་པའོ། Kappiyenāti kappiyaudakena. Tesaṃyeva dvinnanti kuladūsanaparibhogānaṃ dvinnaṃ. Dukkaṭanti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane, kappiyavohārena vā akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ, paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane, akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ. Payogabahulatāyāti sayaṃ karaṇe, kāyapayogassa kārāpane ca vacīpayogassa ca bahuttena. "རུང་བས་"ཞེས་པ་ནི་རུང་བའི་ཆུས་སོ། "དེ་གཉིས་ཉིད་ཀྱི་"ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་དབྱུང་བ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཀྱིའོ། "ཉེས་བྱས་"ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་བསྡུ་བའི་དོན་དུ་རང་གིས་ཆུ་འཐོར་བ་དང་། རུང་བའི་ཐ་སྙད་དམ། མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཆུ་འཐོར་དུ་འཇུག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ། ལོངས་སྤྱོད་པའི་དོན་དུ་རང་གིས་ཆུ་འཐོར་བ་དང་། མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཆུ་འཐོར་དུ་འཇུག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ། "སྦྱོར་བ་མང་བའི་ཕྱིར་"ཞེས་པ་ནི་རང་གིས་བྱེད་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་། བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ལ་ངག་གི་སྦྱོར་བ་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། Ganthena nibbattaṃ dāmaṃ ganthimaṃ. Eseva nayo sesesupi. Na vaṭṭatīti vatthupūjanatthāyapi na vaṭṭati, dukkaṭanti attho. Vaṭṭatīti vatthupūjanatthāya vaṭṭati, kulasaṅgahatthāya pana kappiyavohārena kārāpentassāpi dukkaṭameva. བརྒྱུས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྲེང་བ་ནི་བརྒྱུས་པའོ། ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། "མི་རུང་"ཞེས་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པའི་དོན་དུའང་མི་རུང་སྟེ། ཉེས་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "རུང་"ཞེས་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་རུང་ངོ་། ཁྱིམ་བསྡུ་བའི་དོན་དུ་ནི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ལའང་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ། Nīpapupphaṃ [Pg.301] nāma kadambapupphaṃ. Purimanayenevāti ‘‘bhikkhussa vā’’tiādinā vuttanayena. ནཱི་པའི་མེ་ཏོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཀ་དམ་པའི་མེ་ཏོག་གོ། "སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་"ཞེས་པ་ནི་ "དགེ་སློང་གི་འམ"་ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། Kadalikkhandhamhītiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘taṃ atioḷārikamevā’’ti vuttaṃ, sabbattha karaṇe, akappiyavacanena kārāpane ca dukkaṭamevāti attho. ‘‘Pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakaṃ bandhitumpi na vaṭṭatī’’ti imassa upalakkhaṇattā pupphadāmolambanādiatthāya rajjubandhanādipi na vaṭṭatīti keci vadanti, aññe pana ‘‘pupphavijjhanatthaṃ kaṇṭakanti visesitattā tadatthaṃ kaṇṭakameva bandhituṃ na vaṭṭati, tañca aṭṭhakathāpamāṇenā’’ti vadanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Pupphapaṭicchakaṃ nāma daṇḍādīhi kataṃ pupphādhānaṃ, etampi nāgadantakampi sachiddakameva gahetabbaṃ. Asokapiṇḍiyāti asokasākhānaṃ, pupphānaṃ vā samūhe. Dhammarajju nāma cetiyādīni parikkhipitvā tesañca rajjuyā ca antarā pupphappavesanatthāya bandharajju. ‘‘Sithilavaṭṭitā vā rajjuvaṭṭiantare pupphappavesanatthāya evaṃ bandhā’’tipi vadanti. "ཆུ་ཤིང་གི་སྡོང་པོ་ལ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་དགོངས་ནས། "དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་རགས་པ་ཁོ་ནའོ་"ཞེས་གསུངས། ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་དང་། མི་རུང་བའི་ཚིག་གིས་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "མེ་ཏོག་འབིགས་པའི་དོན་དུ་ཚེར་མ་འཆིང་བའང་མི་རུང་"ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་འཕྱང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་ཐག་པ་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པའང་མི་རུང་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ། གཞན་དག་ནི་ "མེ་ཏོག་འབིགས་པའི་དོན་དུ་ཚེར་མ་"ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། དེའི་དོན་དུ་ཚེར་མ་ཁོ་ན་འཆིང་བ་མི་རུང་ལ། དེ་ཡང་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚད་མས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྨྲ་བས། བརྟགས་ཏེ་བཟུང་བར་བྱའོ། "མེ་ཏོག་སྣོད་"ཅེས་བྱ་བ་ནི་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་མེ་ཏོག་གི་སྣོད་དེ། འདི་དང་གླང་པོ་ཆེའི་མཆེ་བའི་གཟེར་ཡང་བུ་ག་ཡོད་པ་ཁོ་ན་བླང་བར་བྱའོ། "མྱ་ངན་མེད་པའི་ཚོམ་བུ་"ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་མེད་པའི་ཡལ་གའམ། མེ་ཏོག་གི་ཚོགས་ལའོ། "ཆོས་ཀྱི་ཐག་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པ་བསྐོར་ནས། དེ་དག་དང་ཐག་པའི་བར་དུ་མེ་ཏོག་གཞུག་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པའི་ཐག་པའོ། "ཡང་ན་ལྷོད་པོར་བསྒྲིལ་བའི་ཐག་པའི་གསེང་དུ་མེ་ཏོག་གཞུག་པའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་བཅིངས་པའོ"་ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། Matthakadāmanti dhammāsanādimatthakalambakadāmaṃ. Tesaṃyevāti uppalādīnaṃ eva. Vākena vā daṇḍakena vāti pupphanāḷaṃ phāletvā pupphena ekābaddhaṃ ṭhitavākena, daṇḍakena ca ekabandhaneneva, etena pupphaṃ bījagāme saṅgahaṃ na gacchati pañcasu bījesu appaviṭṭhattā paṇṇaṃ viya, tasmā kappiyaṃ akārāpetvāpi kopane doso natthi. Yañca chinnassāpi makuḷassa vikasanaṃ, tampi atitaruṇassa abhāvā vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pariṇatassa pana makuḷassa pattānaṃ sinehe pariyādānaṃ gate visuṃbhāvo eva vikāso, teneva chinnamakuḷavikāso acchinnamakuḷavikāsato parihīno, milātayutto vā dissati. Yañca milātassa udakasaññoge amilānatāpajjanaṃ, tampi tambulapaṇṇādīsu samānanti vuḍḍhilakkhaṇaṃ na hoti, pāḷiaṭṭhakathādīsu ca na katthaci pupphānaṃ kappiyakaraṇaṃ āgataṃ, tasmā pupphaṃ sabbathā abījamevāti viññāyati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. ‘‘Pasibbake viyā’’ti vuttattā pupphapasibbake vā pasibbakasadisabandhe vā yattha katthaci cīvare vā pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ. Bandhituṃ na vaṭṭatīti rajjuādīhi bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ, pupphasseva pana acchinnadaṇḍavākehi bandhituṃ vaṭṭati eva. "སྤྱི་བོའི་ཕྲེང་བ་"ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་སྟེང་དུ་འཕྱང་བའི་ཕྲེང་བའོ། "དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་"ཞེས་པ་ནི་ཨུཏྤལ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ནའོ། "ཤིང་ཤུན་ནམ། ཡུ་བ་ཉིད་ཀྱིས་"ཞེས་པ་ནི་མེ་ཏོག་གི་སྦུ་གུ་གཤགས་ནས། མེ་ཏོག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བར་གནས་པའི་ཤུན་པ་དང་། ཡུ་བ་གཅིག་པུས་བཅིངས་པ་སྟེ། འདིས་མེ་ཏོག་ནི་ས་བོན་ལྔའི་ནང་དུ་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར་ལོ་མ་བཞིན་དུ་ས་བོན་གྱི་ཚོགས་སུ་མི་གཏོགས་སོ། དེའི་ཕྱིར་རུང་བར་མ་བྱས་པར་ཡང་བཅག་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། བཏོགས་པའི་མེ་ཏོག་གི་ཟེའུ་འབྲུ་ཁ་བྱེ་བའང་། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ནུ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། སྨིན་པའི་ཟེའུ་འབྲུའི་འདབ་མའི་བཅུད་ཟད་པར་གྱུར་ཚེ་སོ་སོར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཁ་བྱེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བཏོགས་པའི་ཟེའུ་འབྲུ་ཁ་བྱེ་བ་ནི་མ་བཏོགས་པའི་ཟེའུ་འབྲུ་ཁ་བྱེ་བ་ལས་དམན་པའམ། རྙིད་པ་དང་ལྡན་པར་སྣང་ངོ་། རྙིད་པ་ལ་ཆུ་དང་ཕྲད་པས་མི་རྙིད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སོ་ལོའི་ལོ་མ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་ལ་སོགས་པ་གང་དུའང་མེ་ཏོག་ལ་རུང་བར་བྱེད་པ་མ་བྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ས་བོན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བརྟགས་ཏེ་བཟུང་བར་བྱའོ། "ཁུག་མ་བཞིན་དུ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མེ་ཏོག་གི་ཁུག་མའམ། ཁུག་མ་དང་འདྲ་བར་བཅིངས་པའམ། གང་ཡང་རུང་བའི་ཆོས་གོས་སུ་གཞུག་པ་རུང་ངོ་ཞེས་གྲུབ་བོ། "བཅིང་བ་མི་རུང་"ཞེས་པ་ནི་ཐག་པ་ལ་སོགས་པས་བཅིང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ལ། མེ་ཏོག་ཉིད་ཀྱི་མ་བཅད་པའི་ཡུ་བ་དང་ཤུན་པས་བཅིང་བ་ནི་རུང་བ་ཉིད་དོ། Pupphapaṭe [Pg.302] ca daṭṭhabbanti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti, na pūrimaṃ. ‘‘Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī’’ti sāmaññato vuttattā purimaṃ pupphakoṭiṃ phusāpetvā vā aphusāpetvā vā parikkhipanavasena pana atikkamantassa āpattiyeva. Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttavākakoṭiyā bandhituṃ vaṭṭati. ‘‘Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vā’’ti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ, pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ. "མེ་ཏོག་གི་རས་ལ་ཡང་བལྟ་བར་བྱ་"ཞེས་པ་ནི། མེ་ཏོག་གི་རས་བྱེད་པ་པོའི་སྲིད་དུ་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་སྐྱེལ་བ་དང་ཕྱིར་སྐྱེལ་བའི་དབང་གིས་གང་བར་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ལ། ཞེང་དུ་སྐྱེལ་བ་ནི་བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། བཀང་བ་མ་ཡིན་ནོ། "སྔོན་གྱི་གནས་ལས་འདས་སོ་"ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྔོན་གྱི་མེ་ཏོག་གི་མཐའ་རེག་པར་བྱས་ཏེའམ། མ་རེག་པར་བྱས་ཏེ་བསྐོར་བའི་དབང་གིས་འདས་པ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ། "བཅིང་བ་རུང་"ཞེས་པ་ནི་མེ་ཏོག་མེད་པའི་སྐུད་པའམ། ཤུན་པའི་མཐའ་ལ་བཅིང་བ་རུང་ངོ་། "ལན་ཅིག་བསྐྱལ་ལམ། བསྐོར་ནས་"ཞེས་པ་འདི་ནི་སྔོན་དུ་གསུངས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པ་བསྐོར་བ་དང་། མེ་ཏོག་གི་རས་བྱེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། Parehi pūritanti dīghato pasāritaṃ. Vāyitunti tiriyato harituṃ, taṃ pana ekavārampi na labbhati. Pupphāni ṭhapentenāti aganthitapupphāni aññamaññaṃ phusāpetvāpi ṭhapentena. Ghaṭikadāmaolambakoti heṭṭhābhāge ghaṭikākārayutto, dārughaṭikākāro vā olambako. Suttamayaṃ geṇḍukaṃ nāma. Sabbatthāti ganthimādīsu sabbattha. "གཞན་གྱིས་བཀང་བ་"ཞེས་པ་ནི་སྲིད་དུ་བརྐྱངས་པའོ། "འཐག་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཞེང་དུ་སྐྱེལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ལན་ཅིག་ཀྱང་མི་རྙེད་དོ། "མེ་ཏོག་རྣམས་འཇོག་པ་པོས་"ཞེས་པ་ནི་མ་བརྒྱུས་པའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཕན་ཚུན་རེག་པར་བྱས་ཏེ་འཇོག་པ་པོའོ། "བུམ་པའི་ཕྲེང་བ་འཕྱང་བ་"ཞེས་པ་ནི་འོག་གི་ཆ་ལ་བུམ་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའམ། ཤིང་གི་བུམ་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་འཕྱང་བའོ། "སྐུད་པས་བྱས་པའི་ཕོ་ལོང་"ཞེས་བྱའོ། "ཐམས་ཅད་དུ་"ཞེས་པ་ནི་བརྒྱུས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལའོ། Recakanti abhinayaṃ, ‘‘evaṃ naccāhī’’ti naṭanākāradassananti attho, ‘‘cakkaṃ viya attānaṃ bhamāpana’’ntipi keci. Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā’’ti evaṃ mukheneva ubhopi vadantā kīḷanti. Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale. Pāsakakīḷāyāti dvinnaṃ tivaṅgulappamāṇānaṃ dārudantādimayānaṃ pāsakānaṃ catūsu passesu ekakādivasena bindūni katvā phalake khipitvā uparibhāge diṭṭhabindūnaṃ vasena sāriyo apanetvā kīḷanakajūtakīḷāya. "ཟློས་གར་" ཞེས་པ་ནི་མཚོན་པ་སྟེ། "འདི་ལྟར་གར་བྱོས་ཤིག་"ཅེས་གར་གྱི་རྣམ་པ་སྟོན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་རང་ཉིད་སྐོར་བ་"ཞེས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ། "ནམ་མཁའ་ཉིད་ལ་རྩེ་བ་"ཞེས་པ་ནི། "ཤོ་འདི་ནི་ངས་གནས་འདི་ལ་བསྐྱལ་ཏོ"་ཞེས་འདི་ལྟར་ཁ་ཁོ་ནས་གཉིས་ཀས་སྨྲ་ཞིང་རྩེ་བའོ། "ཤོ་གཞོང་ལ་"ཞེས་པ་ནི་ཤོའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལའོ། "ཆོ་ལོས་རྩེ་བ་"ཞེས་པ་ནི་སོར་གསུམ་གྱི་ཚད་དང་ལྡན་པ། ཤིང་དང་བ་སོ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ཆོ་ལོ་གཉིས་ཀྱི་ངོས་བཞི་ལ་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཐིག་ལེ་བྱས་ཏེ། གཞོང་པ་ལ་འཕངས་ནས་སྟེང་གི་ཆ་ལ་མཐོང་བའི་ཐིག་ལེའི་དབང་གིས་ཤོ་རྣམས་སྤོ་ཞིང་རྩེ་བའི་ཆོ་ལོའི་རྩེད་མོ་ལའོ། Mañjaṭṭhi nāma mañjaṭṭharukkhasārakasāvaṃ. Salākahatthanti nāḷikerahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ nāmaṃ. Pāḷiyaṃ tharusminti khagge. Usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti, mahantaṃ abyattasaddaṃ pavattentīti attho. Apphoṭentīti dviguṇitavāmahatthe dakkhiṇahatthena tāḷetvā saddaṃ karonti. Mukhaḍiṇḍimanti mukhabherī. "བཙོད་" ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཙོད་ཤིང་གི་སྙིང་པོའི་ཁུ་བའོ། "ཐུར་མའི་ལག་པ་"ཞེས་པ་ནི་ནཱ་ལི་ཀེ་རའི་ཚལ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མིང་འདིའོ། ལུང་ལས་ "ཡུ་བ་ལ་"ཞེས་པ་ནི་རལ་གྲི་ལའོ། "ཤུ་སྒྲ་འབྱིན་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཁས་ཤུ་སྒྲ་འབྱིན་པ་སྟེ། ཆེན་པོར་བྱས་ཏེ་མི་གསལ་བའི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "ཐལ་མོ་རྡེབ་པ་"ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་གཡོན་པ་བལྟབས་པ་ལ་ལག་པ་གཡས་པས་བརྡེགས་ཏེ་སྒྲ་འབྱིན་པའོ། "ཁའི་རྔ་ཆུང་"ཞེས་པ་ནི་ཁས་རྔ་རྡེབ་པའོ། 432. Tesanti samāse guṇībhūtāni pabbānipi parāmasati. Bondoti lolo, mandadhātukoti attho. Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā. Nelāti niddosā. ༤༣༢. "དེ་དག་གི་"ཞེས་པའི་སྒྲས་ཚིག་སྡུད་པའི་ནང་དུ་ཕལ་པར་གྱུར་པའི་ཚིགས་རྣམས་ལའང་གོ་བར་བྱེད་དོ། "བོནྡོ་"ཞེས་པ་ནི་གཡེང་བ་སྟེ། དབང་པོ་རྟུལ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "ཁྲོ་གཉེར་བྱས་ནས་"ཞེས་པ་ནི་སྨིན་མ་བསྡུས་ནས་སོ། "ནེ་ལཱ་" ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པ་མེད་པའོ། 433. Pāḷiyaṃ [Pg.303] ‘‘sāriputtā’’ti idaṃ ekasesanayena sāriputtamoggallānānaṃ ubhinnaṃ ālapanaṃ, teneva bahuvacananiddeso kato. ༤༣༣. ལུང་ལས་ "ཤཱ་རིའི་བུ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་ལྷག་མ་གཅིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་གཉིས་ཀའི་བོས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་གི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱས་སོ། 435. Aṭṭhārasa vattānīti ‘‘na upasampādetabba’’ntiādīni ‘‘na bhikkhūhi sampayojetabba’’nti pariyosānāni kammakkhandhake (cūḷava. 7) āgatāni aṭṭhārasa vattāni. Na pannalomāti na patitamānalomā, ananukūlavattinoti attho. ༤༣༥. "ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་"ཞེས་པ་ནི་ "བསྙེན་པར་མི་བྱ་"ཞེས་སོགས་ནས། "དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་མི་སྦྱོར་"ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པ། ལས་ཀྱི་ཚན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་དོ། "སྤུ་མ་བབས་པ་"ཞེས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་སྤུ་མ་བབས་པ་སྟེ། མཐུན་པར་མི་གནས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 437. Parasantakaṃ deti dukkaṭamevāti vissāsagāhena dānaṃ sandhāya vuttaṃ. Thullaccayanti ettha bhaṇḍadeyyampi hoti eva. ༤༣༧. "གཞན་གྱི་ནོར་སྦྱིན་ན་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ་"ཞེས་པ་ནི་སྙིང་ཉེ་བས་ལེན་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས། "ཉེས་པ་སྦོམ་པོ་"ཞེས་པ་འདིར་དངོས་པོ་སྦྱིན་པའང་ཡོད་པ་ཉིད་དོ། Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi pupphaṃ dentena vatthupūjanatthāyeva dātabbanti dasseti. Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā ‘‘imaṃ vikkiṇitvā jīvissantī’’ti mātāpitūnaṃ dātuṃ vaṭṭati, sesañātīnaṃ pana tāvakālikameva dātuṃ vaṭṭati. Ñātisāmaṇerehevāti tesaṃ gihikammaparimocanatthaṃ vuttaṃ. Itareti aññātakā, tehipi sāmaṇerehi ācariyupajjhāyānaṃ vattasīsena haritabbaṃ. Cūḷakanti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ. "དེ་ཡང་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པའི་དོན་དུ་"ཞེས་པས་ཕ་མ་ལའང་མེ་ཏོག་སྦྱིན་པ་ན་དཀོན་མཆོག་མཆོད་པའི་དོན་ཁོ་ནར་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། "བརྒྱན་པའི་དོན་དུའམ། དབང་ཕྱུག་གི་ལིངྒ་ལ་སོགས་པ་མཆོད་པའི་དོན་དུ་"ཞེས་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "འདི་བཙོངས་ནས་འཚོ་བར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་ཕ་མ་ལ་སྦྱིན་པ་རུང་ངོ་། ལྷག་མའི་གཉེན་འདུན་རྣམས་ལ་ནི་གནས་སྐབས་ཙམ་དུ་སྦྱིན་པ་རུང་ངོ་། "གཉེན་གྱི་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཁོ་ནས་"ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱིམ་པའི་བྱ་བ་ལས་ཐར་བའི་དོན་དུ་གསུངས། གཞན་དག་ནི་མ་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱལ་བར་བྱའོ། "ཆུང་ངུ་"ཞེས་པ་ནི་ཕྱེད་ཀྱི་ཆ་ལས་ཀྱང་ཕྱེད་དོ། Sāmaṇerā…pe… ṭhapentīti arakkhitāgopitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha tatthāti magge vā cetiyaṅgaṇe vā. ‘‘Sāmaṇerehi dāpetuṃ na labhantī’’ti idaṃ sāmaṇerehi gihīnaṃ kammaṃ kāritaṃ viya hotīti vuttaṃ, na pana pupphadānaṃ hotīti sāmaṇerānampi na vaṭṭanato. Vuttañca ‘‘sayamevā’’tiādi. ‘‘Avisesena vutta’’nti iminā sabbesampi na vaṭṭatīti dasseti. "དགེ་ཚུལ་རྣམས་...སོགས་...འཇོག་གོ་"ཞེས་པ་ནི་མ་བསྲུངས་མ་བསྐྱངས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །"དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་"ཞེས་པ་ནི་ལམ་དུ་འམ་མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བར་རོ། །"དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་སྦྱིན་དུ་མི་རུང་"ཞེས་པ་འདི་ནི་དགེ་ཚུལ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་པའི་ལས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ལྟ་བུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཀྱི། མེ་ཏོག་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་རྣམས་ལའང་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །"བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་"ཞེས་སོགས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །"བྱེ་བྲག་མེད་པར་གསུངས་པ་"ཞེས་པས་ནི་ཐམས་ཅད་ལའང་མི་རུང་བར་སྟོན་ཏོ། ། Khīṇaparibbayānanti āgantuke sandhāya vuttaṃ. Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘idha phalāni sundarānī’’tiādiṃ vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana na vattabba’’nti. "ཟད་པའི་ལམ་རྒྱགས་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་"ཞེས་པ་ནི་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པའི་མགྲོན་པོ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཡོངས་སུ་བཅད་པའི་ཤིང་རྣམས་ལའང་ "འདི་ན་ཤིང་ཏོག་རྣམས་བཟང་པོ་འདུག་"ཅེས་སོགས་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་གིས་ཁྱིམ་གྱི་བསོད་ནམས་འཕྲོག་པ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། "འདི་ལྟར་ནི་མི་སྨྲའོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Rukkhacchallīti rukkhattaco. Abhājanīyattā garubhaṇḍaṃ vuttaṃ. Vuttanayenāti paṇṇadānampi pupphaphalādīsu vuttanayena kulasaṅgaho hotīti dasseti. "ཤིང་གི་པགས་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གི་ཤུན་པའོ། །བགོ་བཤའ་བྱར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ལྕི་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །"གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་"ཞེས་པས་ནི་ལོ་མ་སྦྱིན་པའང་མེ་ཏོག་དང་ཤིང་ཏོག་སོགས་ལ་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁྱིམ་ལ་ངོ་དགའ་བྱེད་པར་འགྱུར་བར་སྟོན་ཏོ། ། Pubbe vuttappakāranti mama vacanena bhagavato pāde vandathātiādinā vuttappakārasikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ. ‘‘Pakkamatāyasmā’’ti idaṃ pabbājanīyakammavasena [Pg.304] vuttaṃ. Puna ‘‘pakkamatāyasmā’’ti idampi pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ. Ettha ca assajipunabbasukehi ācariyesu anekavidhesu anācāresu paññapetabbā āpattiyo sikkhāpadantaresu paññattā evāti tā idha apaññapetvā kuladūsakānaṃ pabbājanīyakammavasena niggahaṃ kātuṃ tattheva sammā avattitvā kārakasaṅghaṃ chandagāmitādīhi pāpentānaṃ samanubhāsanāya saṅghādisesaṃ āropitañca idaṃ sikkhāpadaṃ paññattanti veditabbaṃ. Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ, evamidha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ tādisamevāti. "སྔོན་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་"ཞེས་པ་ནི་ "བདག་གི་ཚིག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚོལ་ཅིག་"ཅེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་ཐོག་མར་གསུངས་སོ། །"ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཤེགས་པར་མཛོད་"ཅེས་པ་འདི་ནི་སྐྲད་པའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །ཡང་ "ཚེ་དང་ལྡན་པ་གཤེགས་པར་མཛོད་"ཅེས་པ་འདི་ནི་སྐྲད་པའི་ལས་བྱས་པའི་དགེ་སློང་གི་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་ཀུན་དགའ་བོ་དང་ཉེ་དགའ་བོ་དག་གིས་སྤྱད་པའི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་མང་པོ་ལ་བཅས་པར་བྱ་བའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་དག་ཏུ་བཅས་ཟིན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། དེ་དག་འདིར་མ་བཅས་པར་ཁྱིམ་གྱི་བསོད་ནམས་འཕྲོག་པ་རྣམས་ལ་སྐྲད་པའི་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཚར་གཅོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཉིད་དུ་ལེགས་པར་མི་སྤྱོད་པར་ལས་བྱེད་པའི་དགེ་འདུན་ལ་འདུན་པས་འགྲོ་བ་སོགས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་བསྒྲགས་ནས་བསྐུལ་བའི་སྒོ་ནས་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་བཅས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །"དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་དང་པོ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ན་"ཞེས་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ལའང་། ཇི་ལྟར་དེར་བརྩོན་པ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་འདུན་པ་སོགས་ཀྱིས་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་དེ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ནའོ། ། Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཁྱིམ་གྱི་བསོད་ནམས་འཕྲོག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Nigamanavaṇṇanā མཇུག་བསྡུའི་བཤད་པའོ། ། 442. Itare pana yāvatatiyakāti veditabbāti sambandho. Yo hi jaro ekasmiṃ divase āgantvāpi gato anantaresu dvīsu divasesu anuppajjitvā tatiye divase uppajjati, so tatiyako. Yo pana tatiyepi anuppajjitvā catutthe eva divase uppajjati, so catutthako cāti vuccati. Taṃ sandhāyāha ‘‘yathā tatiye’’tiādi. ‘‘Akāmena avasenā’’ti iminā appaṭikammakaraṇaṃ nāma yasmā alajjilakkhaṇaṃ, saggamokkhāvaraṇañca, tasmā āpanno puggalo ‘‘pacchā parivasissāmī’’ti vikkhipituṃ na labhati, saṅghena ca anicchantasseva parivāso dātabboti dasseti. Pāḷiyaṃ ciṇṇamānatto bhikkhu…pe… abbhetabboti ettha yo bhikkhu ciṇṇamānatto, so bhikkhu abbhetabboti evaṃ bhikkhusaddadvayassa yojanā veditabbā. Te ca bhikkhū gārayhāti ūnabhāvaṃ ñatvā abbhenti, dukkaṭāpajjanena garahitabbā. Sāmīcīti vattaṃ. ༤༤༢. "གཞན་དག་ནི་ལན་གསུམ་གྱི་བར་དུ་"ཞེས་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །གང་ཞིག་ཉིན་གཅིག་ལ་འོངས་ནས་སོང་ཡང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ཉིན་གཉིས་ལ་མ་འོངས་པར་ཉིན་གསུམ་པར་འོངས་ན། དེ་ནི་གསུམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཞིག་ཉིན་གསུམ་པར་ཡང་མ་འོངས་པར་ཉིན་བཞི་པ་ཁོ་ནར་འོངས་ན། དེ་ནི་བཞི་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དགོངས་ནས་ "ཇི་ལྟར་གསུམ་པ་ལ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"མི་འདོད་བཞིན་དུ་དབང་མེད་པར་"ཞེས་པས་ནི་ཕྱིར་བཅོས་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། མཐོ་རིས་དང་ཐར་པའི་གེགས་སུ་འགྱུར་བ་ཡང་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་གིས་ "ཕྱིས་སུ་སྤོ་བ་སྤྱད་དོ་"ཞེས་ཕྱིར་བཤོལ་བྱེད་མི་ཆོག་ལ། དགེ་འདུན་གྱིས་ཀྱང་མི་འདོད་བཞིན་དུ་སྤོ་བ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ལུང་ལས། "མགུ་བ་སྤྱད་ཟིན་པའི་དགེ་སློང་...སོགས་...དབྱུང་བར་བྱའོ་"ཞེས་པ་འདིར། གང་དགེ་སློང་མགུ་བ་སྤྱད་ཟིན་པ་དེ། དགེ་སློང་དེ་དབྱུང་བར་བྱའོ་ཞེས་འདི་ལྟར་དགེ་སློང་གི་སྒྲ་གཉིས་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །"དགེ་སློང་དེ་དག་ཀྱང་སྨད་པར་བྱ་བ་"ཞེས་པ་ནི་མ་ཚང་བའི་གནས་སྐབས་ཤེས་བཞིན་དུ་དབྱུང་བར་བྱེད་པས། ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་འབྱུང་བས་སྨད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །"མཐུན་པའི་ཆོས་"ཞེས་པ་ནི་ཆོས་སྤྱོད་དོ། ། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ལྟར་ཀུན་ཏུ་མཛེས་པའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སེལ་བ་ལས། Terasakavaṇṇanānayo niṭṭhito. ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་གྱི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། ། 3. Aniyatakaṇḍo ༣. མ་ངེས་པའི་སྡེའོ། ། 1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā ༡. མ་ངེས་པ་དང་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པའོ། ། 443. Puttasaddena [Pg.305] sāmaññaniddesato, ekasesanayena vā puttīpi gahitāti āha ‘‘bahū dhītaro cā’’ti. Tadanantaranti bhikkhūnaṃ bhojanānantaraṃ. ༤༤༣. "བུ་"ཞེས་པའི་སྒྲས་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། ལྷག་མ་གཅིག་པའི་ཚུལ་གྱིས་བུ་མོའང་བཟུང་བའི་ཕྱིར། "བུ་མོ་མང་པོ་དག་ཀྱང་"ཞེས་གསུངས་སོ། །"དེའི་འོག་ཏུ་"ཞེས་པ་ནི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཟའ་བཏུང་བྱིན་པའི་འོག་ཏུའོ། ། 444-5. Taṃ kammanti taṃ methunādiajjhācārakammaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘sotassa raho’’ti idaṃ atthuddhāravasena vuttaṃ, upari sikkhāpade ‘‘na heva kho pana paṭicchanna’’ntiādinā (pārā. 454) etassa sikkhāpadassa visayaṃ paṭikkhipitvā ‘‘alañca kho hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsitu’’nti visayantarabhūtasotarahassa visuṃ vakkhamānattā, idha pana cakkhurahova adhippeto ‘‘paṭicchanne āsane’’tiādivacanato, ‘‘sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’’nti vuttattā ca. Tenāha ‘‘kiñcāpī’’tiādi. Paricchedoti rahonisajjāpattiyā vavatthānaṃ. ༤༤༤-༥. "ལས་དེ་"ཞེས་པ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སོགས་ཀྱི་འཁྲིག་པའི་ལས་དེའོ། །ལུང་ལས། "རྣ་བའི་དབེན་པ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་དོན་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། "གཡོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བསླབ་པའི་གཞི་འདིའི་ཡུལ་བཀག་ནས། "བུད་མེད་ལ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གིས་སྨྲ་བར་རུང་བ་"ཞེས་ཡུལ་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་རྣ་བའི་དབེན་པ་སོ་སོར་གསུངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་མིག་གི་དབེན་པ་ཁོ་ན་དགོངས་པ་ཡིན་ཏེ། "དབེན་པའི་སྟན་ལ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། "མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཆོས་བསྟེན་པར་ནུས་སོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ཅི་སྟེ་ཡང་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་དབེན་པར་འདུག་པའི་ལྟུང་བའི་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། ། Idāni cakkhuraheneva āpattiṃ paricchinditvā dassento ‘‘sacepi hī’’tiādimāha. ‘‘Pihitakavāṭassā’’ti iminā paṭicchannabhāvato cakkhussa rahova adhippeto, na sotassa rahoti dasseti. Tenāha ‘‘apihitakavāṭassa…pe… anāpatti’’nti. Na hi kavāṭapidahanena sotassa raho vigacchati, cakkhussa raho eva pana vigacchati. ‘‘Antodvādasahatthepī’’ti idaṃ dutiyasikkhāpade āgatasotassa rahena āpajjitabbaduṭṭhullavācāpattiyā sabbathā anāpattibhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Dvādasahatthato bahi nisinno hi tattha sotassa rahasabbhāvato duṭṭhullavācāpattiyā anāpattiṃ na karoti, tathā ca ‘‘anāpattiṃ na karotī’’ti sāmaññato na vattabbaṃ siyā, ‘‘methunakāyasaṃsaggāpattīhi anāpattiṃ karotī’’ti visesetvā vattabbaṃ bhaveyya. Tasmā tathā taṃ avatvā sabbathā anāpattiṃ dassetumeva ‘‘dvādasahatthe’’ti vuttanti gahetabbaṃ. Yadi hi cakkhusseva rahabhāvaṃ sandhāya vadeyya, ‘‘antodvādasahatthe’’ti na vadeyya appaṭicchanne tato dūre nisinnepi cakkhussa rahāsambhavato[Pg.306]. Yasmā nisīditvā niddāyanto kapimiddhapareto kiñci kālaṃ cakkhūni ummīleti, kiñci kālaṃ nimmīleti. Tasmā ‘‘niddāyantopi anāpattiṃ karotī’’ti vuttaṃ. ད་ནི་མིག་གི་དབེན་པ་ཁོ་ནས་ལྟུང་བ་ཡོངས་སུ་བཅད་དེ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། "གལ་ཏེ་ཡང་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"སྒོ་བརྒྱབ་པའི་"ཞེས་པས་ནི་གཡོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མིག་གི་དབེན་པ་ཁོ་ན་འདིར་དགོངས་ཀྱི། རྣ་བའི་དབེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ "སྒོ་མ་བརྒྱབ་པའི་...སོགས་...ལྟུང་བ་མེད་པ་"ཞེས་གསུངས་སོ། །སྒོ་བརྒྱབ་པས་རྣ་བའི་དབེན་པ་མི་འགྱུར་ལ། མིག་གི་དབེན་པ་ཁོ་ན་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །"ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུའང་"ཞེས་པ་འདི་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་རྣ་བའི་དབེན་པས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གི་ལྟུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བ་མེད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་འདུག་པ་ནི་དེར་རྣ་བའི་དབེན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གི་ལྟུང་བ་ལས་ལྟུང་བ་མེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ "ལྟུང་བ་མེད་པར་མི་བྱེད་དོ་"ཞེས་སྤྱིར་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་གྱི། "མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལུས་འབྲེལ་བའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ལས་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་དོ་"ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར། "ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་སུ་"ཞེས་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མིག་གི་དབེན་པ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ན། "ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་"ཞེས་མི་གསུངས་ཏེ། མ་གཡོགས་པའི་གནས་སུ་དེ་ལས་ཐག་རིང་བར་འདུག་ཀྱང་མིག་གི་དབེན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་འདུག་ནས་གཉིད་བྲོ་ཞིང་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་པ་ནི་རེས་འགའ་མིག་འབྱེད་ལ། རེས་འགའ་མིག་ཟུམ་པར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ "གཉིད་ལོག་ཀྱང་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་དོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Paṭiladdhasotāpattiphalāti antimaparicchedato vuttaṃ. Nisajjaṃ paṭijānamānoti methunakāyasaṃsaggādivasena raho nisajjaṃ paṭijānamānoti attho. Tenāha ‘‘pārājikena vā’’tiādi. Na appaṭijānamānoti alajjīpi appaṭijānamāno āpattiyā na kāretabbova. So hi yāva dosaṃ na paṭijānāti, tāva ‘‘neva suddho, nāsuddho’’ti vā vattabbo, vattānusandhinā pana kāretabbo. Vuttañhetaṃ – "རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་"ཞེས་པ་ནི་མཐའ་མའི་ཚད་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །"འདུག་པར་ཁས་ལེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལུས་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབེན་པར་འདུག་པར་ཁས་ལེན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ཕམ་པས་སམ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"ཁས་མི་ལེན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པའང་ཁས་མི་ལེན་ན་ལྟུང་བས་བཅོས་སུ་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་ཉེས་པ་ཁས་མི་ལེན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ "དག་པའོ་"ཞེས་སམ། "མ་དག་པའོ་"ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ལ། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་གྱིས་ནི་བཅོས་པར་བྱའོ། །འདི་ཉིད་གསུངས་ཏེ། ‘‘Paṭiññā lajjīsu katā, alajjīsu evaṃ na vijjati; Bahumpi alajjī bhāseyya, vattānusandhitena kāraye’’ti. (pari. 359); "ཁས་ལེན་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་བྱས་པ་ཡིན། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་མི་འགྱུར། ངོ་ཚ་མེད་པས་མང་པོ་སྨྲས་ཀྱང་། ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་གྱིས་བཅོས་པར་བྱའོ། །" Nisajjādīsu…pe… paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabboti ettha paṭijānamānoti pāḷiyaṃ anāgatampi adhikārato āgatamevāti katvā vuttaṃ. "འདུག་པ་སོགས་ལ་...སོགས་...ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་བཅོས་པར་བྱའོ་"ཞེས་པ་འདིར། "ཁས་ལེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་ལུང་ལས་མ་བྱུང་ཡང་སྐབས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འོངས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསམས་ནས་གསུངས་སོ། ། Vadāpethāti tassa iddhiyā vigatāsaṅkopi taṃ ovadanto āha, anupaparikkhitvā adese nisinnā ‘‘mātugāmena saddhiṃ ekāsane thero raho nisinno’’ti evaṃ mādisehipi tumhe tumhākaṃ avaṇṇaṃ vadāpetha kathāpayittha, mā puna evaṃ karitthāti adhippāyo. Evamakāsinti nigūhitabbampi imaṃ visesādhigamaṃ pakāsento taṃ saddhāpetumeva evamakāsinti attho. Rakkheyyāsimanti imaṃ uttarimanussadhammaṃ aññesaṃ mā pakāsayi. "སྨྲར་བཅུག་གོ་"ཞེས་པ་ནི་ཁོང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ཐེ་ཚོམ་དང་བྲལ་ཡང་། ཁོང་ལ་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་ཏེ། མ་བརྟག་པར་མི་འོས་པའི་གནས་སུ་བསྡད་པའི་ཕྱིར། "བུད་མེད་དང་ལྷན་ཅིག་སྟན་གཅིག་ལ་གནས་བརྟན་དབེན་པར་བཞུགས་སོ་"ཞེས་འདི་ལྟར་བདག་ལྟ་བུ་དག་གིས་ཀྱང་ཁྱེད་ཅག་གི་མི་སྙན་པ་སྨྲར་བཅུག་གོ །ཡང་འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །"འདི་ལྟར་བྱས་སོ་"ཞེས་པ་ནི་གསང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཡང་ཁྱད་པར་གྱི་རྟོགས་པ་འདི་མངོན་པར་བྱེད་ཅིང་། ཁྱེད་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་འདི་ལྟར་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"འདི་སྲུངས་ཤིག་"ཞེས་པ་ནི་མིའི་ཆོས་བླ་མ་འདི་གཞན་དག་ལ་མ་བསྒྲགས་ཤིག ། 451. Nisajjāya pācittiyanti rahonisajjassāde vattamāne pācittiyaṃ. Sace pana so rahonisajjassādaṃ paṭivinodetvā kammaṭṭhānamanasikārādinā aññavihito, niddūpagato vā anāpatti eva. Tenāha ‘‘assāde uppanne’’ti. ‘‘Nisinnāya itthiyā’’ti iminā nisīdanakkhaṇe assādābhāvaṃ dasseti. Yadi hi nisīdanakkhaṇe assādo uppajjeyya, tena uṭṭhātabbaṃ. Itarathā āpatti eva itthiyā uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdane viya, tatthāpi bhikkhussa [Pg.307] uṭṭhahato anāpatti, tena rahonisajjāpatti akiriyasamuṭṭhānāpi hotīti vadanti. Idaṃ pana aniyatasikkhāpadaṃ, anantarañcāti dvepi visuṃ āpattipaññāpanavasena paññattāni na honti rahonisajjādīsu āpattiyā sikkhāpadantaresu paññattattā. Pārājikādiāpattīhi pana kenaci coditassa anuvijjakehi vinicchayakāraṇanayadassanatthaṃ evaṃ vatthuvasena dvidhā vibhajitvā paññattāni, imāneva ca yasmā bhikkhunīnampi vinicchayanayaggahaṇāya alaṃ, tasmā tāsaṃ visuṃ na vuttānīti veditabbaṃ. Yaṃ pana āpattiṃ paṭijānāti, tassa vasenettha aṅgabhedo veditabbo. Teneva ‘‘ayaṃ dhammo aniyato’’ti vuttaṃ. ༤༥༡. "འདུག་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་"ཞེས་པ་ནི་དབེན་པར་འདུག་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་ལྟུང་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཁོང་གིས་དབེན་པར་འདུག་པའི་མངོན་པར་དགའ་བ་དེ་བསལ་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱིས་གཞན་ལ་གཡེང་བའམ། གཉིད་ལོག་པ་ཡིན་ན་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "མངོན་པར་དགའ་བ་སྐྱེས་པ་ན་"ཞེས་གསུངས་སོ། །"བུད་མེད་འདུག་པ་ན་"ཞེས་པས་ནི་འདུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་འདུག་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་སྐྱེས་ན། ཁོང་ལངས་དགོས་སོ། །གཞན་དུ་ན་བུད་མེད་ལངས་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདུག་པ་ལྟར་ལྟུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །དེར་ཡང་དགེ་སློང་ལངས་ན་ལྟུང་བ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དབེན་པར་འདུག་པའི་ལྟུང་བ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ཅན་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ། །"འདི་ནི་མ་ངེས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཡིན་ལ། དེའི་འོག་མ་ཡང་"ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀའང་སོ་སོར་ལྟུང་བ་བཅས་པའི་དབང་གིས་བཅས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དབེན་པར་འདུག་པ་སོགས་ཀྱི་ལྟུང་བ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་དག་ཏུ་བཅས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཕམ་པ་སོགས་ཀྱི་ལྟུང་བས་སུ་ཞིག་གིས་བསྐུལ་བ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཅོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཚུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་གཞིའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་བཅས་པ་ཡིན་ལ། འདི་དག་ཉིད་དགེ་སློང་མ་རྣམས་ལའང་གཅོད་པའི་ཚུལ་འཛིན་པར་འོས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་སོ་སོར་མ་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་ལྟུང་བ་ཁས་ལེན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་འདིར་ཡན་ལག་གི་དབྱེ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ "ཆོས་འདི་ནི་མ་ངེས་པའོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Idha aniyatavasena vuttānaṃ pārājikasaṅghādisesapācittiyānaṃ tiṇṇampi aññamaññaṃ sadisasamuṭṭhānāditāya vuttaṃ ‘‘samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevā’’ti. འདིར་མ་ངེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ཕམ་པ་དང་། དགེ་འདུན་ལྷག་མ། ལྟུང་བྱེད་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་སོགས་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། "ཀུན་ནས་ལྡང་བ་སོགས་ནི་ཕམ་པ་དང་པོ་དང་མཚུངས་པ་ཁོ་ནའོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། ། Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. མ་ངེས་པ་དང་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā ༢. མ་ངེས་པ་གཉིས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པའོ། ། 452. ‘‘Na labhati mātugāmena saddhiṃ eko ekāya…pe… nisajjaṃ kappetu’’nti avatvā ‘‘paṭikkhittaṃ mātugāmenā’’tiādinā vuttattā ‘‘eko’’ti paccattapadaṃ paṭikkhittapadena na sameti, ‘‘ekassā’’ti vattabboti sādhento āha ‘‘itarathā hī’’tiādi. ༤༥༢. "བུད་མེད་དང་ལྷན་ཅིག་གཅིག་པུས་གཅིག་པུ་...སོགས་...འདུག་པར་མི་རུང་ངོ་"ཞེས་མ་གསུངས་པར། "བུད་མེད་དང་ལྷན་ཅིག་བཀག་པ་"ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "གཅིག་པུ་"ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་ཚིག་འདི་ནི་ "བཀག་པ་"ཞེས་པའི་ཚིག་དང་མི་མཐུན་པས། "གཅིག་པུའི་"ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་སྒྲུབ་པར་བཞེད་ནས། "གཞན་དུ་ན་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། 453. Pariveṇaṅgaṇādīti pariveṇassa māḷakaṃ. Ādi-saddena pākārādiparikkhittaṃ cetiyamāḷakādiṃ saṅgaṇhāti. Antogadhanti appaṭicchannaṭṭhāne eva pariyāpannaṃ. Idha itthīpi anāpattiṃ karotīti sambandho. Kasmā pana itthī idheva anāpattiṃ karoti, na purimasikkhāpadeti? Imassa sikkhāpadassa methunaṃ vinā duṭṭhullavācāya vasena āgatattā. Methunameva hi itthiyo aññamaññaṃ paṭicchādenti mahāvane dvāraṃ vivaritvā niddūpagatamhi bhikkhumhi viya. Duṭṭhullaṃ pana na paṭicchādenti, teneva duṭṭhullavācāsikkhāpade ‘‘yā tā itthiyo hirimanā, tā nikkhamitvā bhikkhū ujjhāpesu’’nti (pārā. 283) vuttaṃ, tasmā [Pg.308] ‘‘itthīpi anāpattiṃ karotī’’ti vuttaṃ, ‘‘appaṭicchannaṭṭhānattā’’tipi kāraṇaṃ vadanti. ༤༥༣. ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཁྱམས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་དགའ་ར་བའི་སྟེགས་བུ་ལའོ། །སོགས་ཁོངས་ཀྱི་སྒྲ་ལས་ར་བ་ལ་སོགས་པས་བསྐོར་བའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་སྟེགས་བུ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །ནང་དུ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་བཀབ་པའི་གནས་ཁོ་ནར་གཏོགས་པའོ། །འདིར་བུད་མེད་ཀྱང་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བུད་མེད་ཀྱིས་འདི་ཉིད་དུ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་ལ། སྔོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ལ་མ་ཡིན་ནམ། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་འཁྲིག་པ་མེད་པར་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གི་དབང་གིས་འོངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁྲིག་པ་ཉིད་ནི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་གསང་བར་བྱེད་དེ། ཚལ་ཆེན་པོར་སྒོ་ཕྱེ་ནས་གཉིད་ལོག་པའི་དགེ་སློང་ལ་བཞིན་ནོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་ནི་མི་གསང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། “གང་དག་བུད་མེད་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དེ་དག་ཕྱིར་བྱུང་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་“བུད་མེད་ཀྱང་ལྟུང་བ་མེད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“མ་བཀབ་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་དུ་སྨྲའོ།། Kāyenāpi duṭṭhullobhāsasambhavato imasmiṃ sikkhāpade cakkhussa raho, sotassa raho ca adhippetoti āha ‘‘anandho abadhiro’’tiādi. Keci pana vibhaṅge ‘‘nālaṃ kammaniyanti na sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitu’nti (pārā. 454) ettakameva vatvā ‘na sakkā hoti kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitu’nti avuttattā appaṭicchannepi ṭhāne raho aññesaṃ abhāvaṃ disvā ekāya itthiyā kāyasaṃsaggopi sakkā āpajjitunti antodvādasahatthe savanūpacāre ṭhito abadhiropi andho kāyasaṃsaggassāpi sabbhāvābhāvaṃ na jānātīti kāyena duṭṭhullobhāsanasabbhāvaṃ amanasikatvāpi kāyasaṃsaggāpattiyāpi parihārāya anandho abadhirotiādi vutta’’nti vadanti. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ ‘‘kāyasaṃsaggavasena anandho vutto’’ti (sārattha. ṭī. 2.453) vuttaṃ, taṃ pana kāyena duṭṭhullobhāsanasambhavaṃ amanasikatvā vuttaṃ, kāyasaṃsaggavasenāpīti gahetabbaṃ. Teneva ‘‘imasmiṃ sikkhāpade sotassa raho eva adhippeto…pe… kenaci pana ‘dvepi rahā idha adhippetā’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabba’’nti vuttaṃ. Yaṃ pana cakkhussa rahābhāvasādhanatthaṃ ‘‘na hi appaṭicchanne okāse cakkhussa raho sambhavatī’’tiādi vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ atidūratare ṭhitassa kāyena obhāsanampi hatthaggāhādīnipi sallakkhetuṃ asakkuṇeyyattā. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘cakkhussa raho’’ti vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ appaṭikkhittaṃ. Na kevalañca appaṭikkhittaṃ, atha kho ‘‘anandho badhiroti ca andho vā abadhiropi na karotī’’ti ca vuttaṃ, tasmā dvepi rahā idha gahetabbā. ‘‘Antodvādasahatthe’’tiiminā sotassa raho dvādasahatthena paricchinnoti idaṃ dasseti. Cakkhussa raho pana yattha ṭhitassa kāyavikārādayo na paññāyanti, tena paricchinditabboti daṭṭhabbaṃ. Badhiro pana cakkhumāpīti duṭṭhullavācāsaṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ. Duṭṭhullāpatti vuttāti purimasikkhāpade vuttehi adhikavasena duṭṭhullāpatti ca vuttāti evamattho gahetabbo, na pana duṭṭhullāpatti evāti kāyasaṃsaggassāpi idha gahetabbato. Teneva ‘‘pārājikāpattiñca parihāpetvā’’ti [Pg.309] ettakameva vuttaṃ, itarathā ‘‘kāyasaṃsaggañcā’’ti vattabbaṃ bhaveyya. ལུས་ཀྱིས་ཀྱང་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། བསླབ་པའི་གཞི་འདིར་མིག་གི་དབེན་པ་དང་རྣ་བའི་དབེན་པ་གཉིས་ཀ་འདོད་པའོ་ཞེས་“མིག་མི་ལོང་བ་རྣ་མི་འོན་པ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་འབྱེད་ལས། “ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཞེས་པ་ནི་འཁྲིག་པའི་ཆོས་བསྟེན་མི་ནུས་པའོ་”ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་གསུངས་ནས། “ལུས་ཀྱིས་རེག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མ་བཀབ་པའི་གནས་སུའང་དབེན་པར་གཞན་དག་མེད་པ་མཐོང་ནས། བུད་མེད་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའང་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་རོལ་ཐོས་པའི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་པའི་རྣ་མི་འོན་ཀྱང་མིག་ལོང་བ་དེས་ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་ཡང་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་པས། ལུས་ཀྱིས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་མ་བྱས་ཀྱང་། ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་ལྟུང་བ་ལས་ཀྱང་བཟློག་པའི་ཕྱིར། “མིག་མི་ལོང་བ་རྣ་མི་འོན་པ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་སྨྲའོ། །གང་ཡང་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། “ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་དབང་གིས་མིག་མི་ལོང་བ་ཞེས་གསུངས་སོ་”ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནི། ལུས་ཀྱིས་གནས་ངན་ལེན་གྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པ་སྲིད་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པར་བཤད་པ་ཡིན་པས། ལུས་ཀྱིས་རེག་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། “བསླབ་པའི་གཞི་འདིར་རྣ་བའི་དབེན་པ་ཁོ་ན་འདོད་དོ། །པེ། །ཁ་ཅིག་གིས་ནི་‘འདིར་དབེན་པ་གཉིས་ཀ་འདོད་དོ་’ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནི་གཟུང་བར་མི་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་ཡང་མིག་གི་དབེན་པ་མེད་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “མ་བཀབ་པའི་གནས་སུ་མིག་གི་དབེན་པ་མི་སྲིད་དོ་”ལ་སོགས་པ་བཤད་པ་དེ་ནི། དེ་མི་རིགས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་བར་གནས་པ་ལ་ལུས་ཀྱིས་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པའམ། ལག་པ་ནས་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའང་མཐོང་བར་བྱ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་གཞུང་ལས། “མིག་གི་དབེན་པ་”ཞེས་གསུངས་ལ། འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་མ་བཀག་གོ། །མ་བཀག་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། འོན་ཀྱང་། “མིག་མི་ལོང་བ་རྣ་མི་འོན་པ་ཞེས་དང་། ཡང་ན་མིག་ལོང་བ་རྣ་མི་འོན་པས་ཀྱང་མི་བྱེད་དོ་”ཞེས་ཀྱང་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་དབེན་པ་གཉིས་ཀ་འདིར་གཟུང་བར་བྱའོ། །“ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་རོལ་དུ་”ཞེས་པས་ནི། རྣ་བའི་དབེན་པ་ནི་ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་མཚམས་བཅད་པའོ་ཞེས་འདི་སྟོན་ཏོ། །མིག་གི་དབེན་པ་ནི་གང་དུ་གནས་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ལ་སོགས་པ་མི་མཐོང་བ་དེས་མཚམས་གཅད་པར་བྱའོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །རྣ་འོན་ཀྱང་མིག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གི་དགེ་འདུན་ལྷག་མ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལྟུང་བ་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། གསུངས་པ་རྣམས་ལས། ལྷག་པའི་དབང་གིས། གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལྟུང་བའང་གསུངས་སོ་ཞེས་འདི་ལྟ་བུའི་དོན་ཉིད་གཟུང་བར་བྱ་ཞིང་། འོན་ཀྱང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་ལྟུང་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཀྱིས་རེག་པའང་འདིར་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། “ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་གསུངས་སོ། །གཞན་དུ་ན། “ལུས་ཀྱིས་རེག་པ་དང་”ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། Tisamuṭṭhānantiādi pana purimasikkhāpade āgatehi adhikassa duṭṭhullavācāsaṅghādisesassa vasena vuttaṃ kāyasaṃsaggādīnampi purimasikkhāpade eva vuttattā, idha pana na vuttantipi vadanti, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. ཀུན་ནས་ལྡང་བ་གསུམ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། བྱུང་བ་རྣམས་ལས། ལྷག་པའི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་ཚིག་གི་དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །ལུས་ཀྱིས་རེག་པ་ལ་སོགས་པའང་སྔོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་དུ་གསུངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་ནི་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲ་བས། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་གཟུང་བར་བྱའོ།། Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. མ་ངེས་པ་གཉིས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། Niṭṭhito aniyatavaṇṇanānayo. མ་ངེས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ།། 4. Nissaggiyakaṇḍo ༤. སྤང་བའི་སྐབས་སོ།། 1. Cīvaravaggo ༡. ཆོས་གོས་ཀྱི་ཚན་པའོ།། 1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā ༡. སྲ་བརྐྱང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 459. Samitāvināti [Pg.310] samitapāpena. Gotamakacetiyaṃ nāma gotamayakkhassa cetiyaṭṭhāne katavihāro vuccati. ༤༥༩. ”ས་མི་ཏཱ་བཱི་“ཞེས་པ་ནི་སྡིག་པ་ཞི་བར་བྱས་པའོ། །གོ་ཏ་མ་ཀའི་མཆོད་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གནོད་སྦྱིན་གོ་ཏ་མ་ཀའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་གནས་སུ་བྱས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་བརྗོད་དོ།། 461. Navamaṃ vā dasamaṃ vāti bhummatthe upayogavacanaṃ. Sace bhaveyyāti sace kassaci kaṅkhā bhaveyya. Vuttasadisanti dasamaṃ vāti vuttasadisaṃ paricchedasadisaṃ, ‘‘vuttasadisamevā’’tipi likhanti. Dhāretunti ettha āhāti pāṭhaseso daṭṭhabbo. ༤༦༡. ”དགུ་པའམ་བཅུ་པ་ལ་“ཞེས་པ་ནི་རྟེན་གནས་ཀྱི་དོན་དུ་ལས་སུ་བྱ་བའི་སྒྲ་སྦྱར་བའོ། །”གལ་ཏེ་ཡོད་ན་“ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་གང་ཟག་འགའ་ཞིག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་ན་ཞེས་པའོ། །”གསུངས་པ་དང་འདྲ་བ་“ཞེས་པ་ནི། ”བཅུ་པ་ལ་“ཞེས་གསུངས་པ་དང་འདྲ་བའི་དུས་མཚམས་དང་འདྲ་བའོ། །”གསུངས་པའི་ཉིན་མོ་ཉིད་དོ་“ཞེས་ཀྱང་འབྲིའོ། །”འཆང་བར་བྱ་བ་“ཞེས་པ་འདིར་”གསུངས་སོ་“ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷག་མ་ཡོད་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། 463. Sūciyā paṭisāmananti sūcighare saṃgopanaṃ, idañca sūcikammassa sabbassa pariniṭṭhitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Etanti naṭṭhacīvaraṃ. Etesampīti naṭṭhacīvarādīni parāmasati, tena cīvarapalibodhābhāvaṃ dasseti. Dutiyassa palibodhassāti āvāsapalibodhassa. Ettha ca niṭṭhitacīvarasmiṃ, ubbhatasmiṃ kathineti dvīhi padehi dvinnaṃ palibodhānaṃ abhāvadassanena atthatakathinassa pañcamāsabbhantare yāva cīvarapalibodhaāvāsapalibodhesu aññataraṃ na upacchijjati, tāva atirekacīvaraṃ dhāretuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Pakkamanaṃ anto assāti pakkamanantikā, evaṃ sesāpi veditabbā. Vitthāro panettha āgataṭṭhāne āvi bhavissati. ༤༦༣. ”ཁབ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་“ཞེས་པ་ནི། ཁབ་སྣོད་དུ་ལེགས་པར་ཉར་བའོ། །འདི་ནི་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །”འདི་“ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་བརླག་པའོ། །”འདི་དག་ལའང་“ཞེས་པས་ནི། ཆོས་གོས་བརླག་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་བྱེད་དོ། །དེས་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་འཆིང་བ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །”འཆིང་བ་གཉིས་པ་“ཞེས་པ་ནི། གནས་མལ་གྱི་འཆིང་བའོ། །འདིར་ཡང་”ཆོས་གོས་གྲུབ་པ་དང་། སྲ་བརྐྱང་བཏིང་ཟིན་པ་“ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ་འདིས་འཆིང་བ་གཉིས་པོ་མེད་པར་བསྟན་པས། སྲ་བརྐྱང་བཏིང་བའི་དགེ་སློང་གིས། ཟླ་བ་ལྔའི་ནང་རོལ་དུ། ཇི་སྲིད་དུ་ཆོས་གོས་ཀྱི་འཆིང་བ་དང་གནས་མལ་གྱི་འཆིང་བ་གཉིས་ལས། གང་རུང་གཅིག་མ་ཆད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་འཆང་བར་རུང་ངོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །གཤེགས་པ་ནི་དེའི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ”གཤེགས་པ་མཐར་ཐུག་པ་“ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིའི་རྒྱས་བཤད་ནི་འབྱུང་བའི་གནས་སུ་གསལ་བར་འགྱུར་རོ།། Dasāhaparamaṃ kālanti accantasaṃyogavacanaṃ. Idañhi vuttaṃ hoti…pe… dasāhaparamabhāvoti idaṃ dasāhaparamatāpadassa atthamattadassanaṃ, dasāhaparamabhāvoti idañhi vuttaṃ hotīti evamettha yojanā veditabbā. Ayamatthotiādi dasāhaparamapadasseva adhippetatthadassanavasena vuttaṃ. Tattha ettako kāloti ‘‘dasāhaparamatā’’ti vutto yo kālo, so ettako kāloti attho. ”ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པའི་དུས་“ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་སྒྲའོ། །”འདི་ནི་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། །པེ། །ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པའི་དངོས་པོ་“ཞེས་པ་འདི་ནི་ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ཙམ་སྟོན་པ་ཡིན་ལ། ”ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་“ཞེས་འདིར་འདི་ལྟར་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །”འདི་ནི་དོན་ཏོ་“ལ་སོགས་པ་ནི། ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཁོ་ནའི། འདོད་པའི་དོན་སྟོན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ། ”འདི་ཙམ་གྱི་དུས་“ཞེས་པ་ནི། ”ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པ་“ཞེས་གསུངས་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདི་ཙམ་གྱི་དུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Khomanti khomasuttehi vāyitaṃ khomapaṭacīvaraṃ, taṃ vākamayanti vadanti. Kappāsasuttehi vāyitaṃ kappāsikaṃ, evaṃ sesānipi. Kambalanti eḷakādīnaṃ lomamayasuttena vāyitapaṭaṃ. Bhaṅganti khomasuttādīni sabbāni, ekaccāni vā missetvā vāyitaṃ cīvaraṃ. Bhaṅgampi vākamayamevāti keci. Dukūlaṃ pattuṇṇaṃ somārapaṭaṃ cīnapaṭaṃ iddhijaṃ devadinnanti imāni pana cha cīvarāni etesaññeva [Pg.311] anulomānīti visuṃ na vuttāni. Dukūlañhi sāṇassa anulomaṃ vākamayattā. ‘‘Pattuṇṇaṃ koseyyaviseso’’ti abhidhānakose vuttaṃ. Somāradese, cīnadese ca jātavatthāni somāracīnapaṭāni. Pattuṇṇādīni tīṇi koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā. Iddhijanti ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā nibbattacīvaraṃ. Kapparukkhe nibbattaṃ, devadinnañca khomādīnaṃ aññataraṃ hotīti tesaṃ sabbesaṃ anulomāni. Manussānaṃ pakatividatthiṃ sandhāya ‘‘dve vidatthiyo’’tiādi vuttaṃ. Iminā dīghato vaḍḍhakīhatthappamāṇaṃ vitthārato tato upaḍḍhappamāṇaṃ vikappanupaganti dasseti. Tathā hi ‘‘sugatavidatthi nāma idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo, vaḍḍhakīhatthena diyaḍḍho hattho hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.348-349) kuṭikārasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, tasmā sugataṅgulena dvādasaṅgulā sugatavidatthi vaḍḍhakīhatthena diyaḍḍho hatthoti siddhaṃ. Evañca katvā ‘‘sugataṅgulena aṭṭhaṅgulaṃ vaḍḍhakīhatthappamāṇa’’nti āgataṭṭhānehi ca sameti. ”ཟར་མའི་གོས་“ཞེས་པ་ནི། ཟར་མའི་སྐུད་པས་བཏགས་པའི་ཟར་མའི་རས་ཀྱི་ཆོས་གོས་ཏེ། དེ་ནི་ཤིང་ཤུན་ལས་གྲུབ་པའོ་ཞེས་སྨྲའོ། །རས་སྐུད་ཀྱིས་བཏགས་པ་ནི་རས་གོས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །”ལ་བ་“ཞེས་པ་ནི། ལུག་ལ་སོགས་པའི་བལ་སྐུད་ཀྱིས་བཏགས་པའི་གོས་སོ། །”བྷངྒ་“ཞེས་པ་ནི། ཟར་མའི་སྐུད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དམ། ཡང་ན་འགའ་ཞིག་འདྲེས་ནས་བཏགས་པའི་ཆོས་གོས་སོ། །བྷངྒའི་གོས་ཀྱང་ཤིང་ཤུན་ལས་གྲུབ་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ། །དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་དང་། པཏྟུཎྞའི་གོས་དང་། སོ་མཱ་རའི་གོས་དང་། རྒྱ་ནག་གི་གོས་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་ལས་བྱུང་བའི་གོས་དང་། ལྷས་བྱིན་པའི་གོས་ཞེས་བྱ་བ་ཆོས་གོས་དྲུག་པོ་འདི་དག་ནི། འདི་དག་ཉིད་ཀྱི་མཐུན་པའི་གོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོར་མ་གསུངས་སོ། །དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་ནི་སོ་རས་ཀྱི་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ། ཤིང་ཤུན་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །“པཏྟུཎྞ་ནི་དར་གོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ་”ཞེས་མངོན་བརྗོད་ཀྱི་མཛོད་ལས་བཤད་དོ། །སོ་མཱ་རའི་ཡུལ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པའི་གོས་རྣམས་ནི་སོ་མཱ་ར་དང་རྒྱ་ནག་གི་གོས་ཞེས་བྱའོ། །པཏྟུཎྞ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་དར་གོས་ཀྱི་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ། སྲིན་བུ་ལས་བྱས་པའི་སྐུད་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །”རྫུ་འཕྲུལ་ལས་བྱུང་བ་“ཞེས་པ་ནི། ཚུར་ཤོག་གི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་སོ། །དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ལས་བྱུང་བ་དང་། ལྷས་བྱིན་པའི་གོས་ཀྱང་། ཟར་མའི་གོས་ལ་སོགས་པའི་གང་རུང་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐུན་པའོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་ཕལ་པའི་མཐོ་ལ་དགོངས་ནས། ”མཐོ་གཉིས་“ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིས་ནི་སྲིད་དུ་ཤིང་མཁན་གྱི་ཁྲུ་ཚད་དང་། ཞེང་དུ་དེ་ལས་ཕྱེད་ཀྱི་ཚད་ཡོད་པ་ནི། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་“བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མཐོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ད་ལྟ་སྐྱེས་བུ་འབྲིང་པོའི་མཐོ་གསུམ་ཡིན་ལ། ཤིང་མཁན་གྱི་ཁྲུས་ནི་ཁྲུ་གང་དང་ཕྱེད་དོ།།”ཞེས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སོར་མོས་སོར་བཅུ་གཉིས་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མཐོ་ཡིན་ལ། ཤིང་མཁན་གྱི་ཁྲུས་ནི་ཁྲུ་གང་དང་ཕྱེད་དོ་ཞེས་པ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་པས། “བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སོར་མོས་སོར་བརྒྱད་ནི་ཤིང་མཁན་གྱི་ཁྲུ་ཚད་དོ་”ཞེས་བྱུང་བའི་གནས་རྣམས་དང་ཡང་མཐུན་ནོ།། Taṃ atikkāmayatoti ettha tanti cīvaraṃ, kālaṃ vā parāmasati. Tassa yo aruṇoti cīvaruppādadivasassa yo atikkanto aruṇo. Cīvaruppādadivasena saddhinti cīvaruppādadivasassa ādibhūtena atikkantaaruṇena saddhinti attho, idañca bhagavatā ‘‘dasāhaparama’’nti vatvā puna ‘‘ekādase aruṇuggamane’’ti vuttattā pubbāparasaṃsandanatthaṃ saddato gammamānampi ‘‘cīvaruppādadivasena saddhi’’nti evaṃ vuttaṃ. ‘‘Dasame aruṇe’’ti vutte eva hi dasāhaparamena saddhiṃ sameti. Divasapariyosānassa avadhibhūtaanāgatāruṇavasena hi divasaṃ atikkantaṃ nāma hoti, na pana divasassa ādibhūtāruṇavasena parivāsādīsu tathā aggahaṇato, idha pana bhagavatā divasassa ādiantaparicchedadassanavasena ‘‘ekādase aruṇuggamane’’ti vuttaṃ, tasmā aṭṭhakathāyaṃ divasassa ādibhūtaṃ taṃdivasanissitampi aruṇaṃ gahetvā ‘‘ekādase aruṇuggamane nissaggiyaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Aruṇoti cettha sūriyuggamanassa purecaro vaḍḍhanaghanaratto pabhāvisesoti daṭṭhabbo. ”དེ་ལས་འདས་ན་“ཞེས་པ་འདིར་”དེ་“ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ཆོས་གོས་སམ། དུས་ལ་གཟུང་བར་བྱེད་དོ། །”དེའི་སྐྱ་རེངས་གང་ཡིན་པ་“ཞེས་པ་ནི། ཆོས་གོས་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོའི་འདས་པའི་སྐྱ་རེངས་གང་ཡིན་པའོ། །”ཆོས་གོས་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་“ཞེས་པ་ནི། ཆོས་གོས་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོའི་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་འདས་པའི་སྐྱ་རེངས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པ་”ཞེས་གསུངས་ནས། ཡང་“བཅུ་གཅིག་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྔ་ཕྱི་བསྡུར་བའི་ཕྱིར། སྒྲ་ལས་རྟོགས་པ་ཡིན་ནའང་། “ཆོས་གོས་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོ་དང་ལྷན་ཅིག་”ཞེས་དེ་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་ལས་བཤད་དོ། །“བཅུ་པའི་སྐྱ་རེངས་ལ་”ཞེས་གསུངས་ན་ཁོ་ནར། ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་མཐུན་ནོ། །ཉིན་མོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚམས་སུ་གྱུར་པའི་མ་འོངས་པའི་སྐྱ་རེངས་ཀྱི་དབང་གིས་ནི། ཉིན་མོ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་གྱི། འོན་ཀྱང་། ཉིན་མོའི་ཐོག་མའི་སྐྱ་རེངས་ཀྱི་དབང་གིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྤོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས། དེ་ལྟར་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉིན་མོའི་ཐོག་མ་དང་མཐའི་མཚམས་སྟོན་པའི་དབང་གིས། “བཅུ་གཅིག་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་ལས། ཉིན་མོའི་ཐོག་མ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི། ཉིན་མོ་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྱ་རེངས་བཟུང་ནས། “བཅུ་གཅིག་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་སྐྱ་རེངས་ཞེས་པ་ནི། ཉི་མ་མ་ཤར་བའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི། ཇེ་དམར་དུ་འགྲོ་བའི་འོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། Vacanīyoti saṅghāpekkho. Vacanabhedoti ‘‘ñattiyaṃ dve āpattiyo saratī’’tiādinā vattabbanti adhippāyo. ”བརྗོད་པར་བྱ་བ་“ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་ལ་ལྟོས་པའོ། །”ཚིག་གི་དབྱེ་བ་“ཞེས་པ་ནི། ”གསོལ་བ་ལ་ལྟུང་བ་གཉིས་དྲན་ནོ་“ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ།། 468. ‘‘Na [Pg.312] idha saññā rakkhatī’’ti idaṃ vematikañca anatikkantasaññañca sandhāya vuttaṃ. Yopi evaṃsaññī tassapīti yo anatikkantasaññī, vematiko vā, tassapīti attho. Anaṭṭhato aviluttassa visesamāha ‘‘pasayhāvahāravasenā’’ti. Theyyāvahāravasena gahitampi idha naṭṭhaṃ. ༤༦༨. ”འདིར་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མི་སྐྱོབ་བོ་“ཞེས་པ་འདི་ནི། ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། མ་འདས་པར་འདུ་ཤེས་པ་གཉིས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །”འདུ་ཤེས་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལའང་“ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་མ་འདས་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དེ་ལའང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །མ་བརླག་པ་དང་། མ་ཕྲོགས་པ་ལས། ཁྱད་པར་གསུངས་པ་ནི། ”བཙན་གྱིས་འཕྲོག་པའི་དབང་གིས་སོ་“ཞེས་པའོ། །བརྐུས་ཏེ་བླངས་པའང་འདིར་བརླག་པ་ཉིད་དོ།། Anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvātiādi nisīdanasanthataṃ sandhāya vuttaṃ. Yena hi purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṃ anādiyitvā navaṃ nisīdanasanthataṃ kataṃ, tassa taṃ nissaggiyampi tato aññassa paṭilabhitvā paribhuñjantassa anāpattikaranti sijjhanato ayamattho sabbanissaggiyesupi sijjhati. "གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཕྱིར་ཐོབ་ནས་ལྟུང་བ་མེད་པ་"ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ནི་གདན་འདིང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། གང་ཕྱིར་དགེ་སློང་གང་གིས་གདན་རྙིང་པའི་མཐའ་སྐོར་ནས་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མཐོ་ཚད་མ་བླངས་པར་གདན་གསར་པ་བྱས་པ་ན། དེའི་གདན་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནའང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཕྱིར་ཐོབ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ན་ལྟུང་བ་མེད་པར་འགྱུར་བར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དོན་འདི་ནི་སྤང་བའི་ལྟུང་བ་ཐམས་ཅད་ལའང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། 469. Ticīvaraṃ adhiṭṭhātunti saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhātuṃ. ‘‘Na vikappetu’’nti iminā nāmena na vikappetuṃ, etena vikappitaticīvaro tecīvariko na hoti. Tassa tasmiṃ adhiṭṭhitaticīvare viya avippavāsādinā kattabbavidhi na kātabboti dasseti, na pana vikappane dosoti. Tato paranti catumāsato paraṃ vikappetvā paribhuñjituṃ anuññātanti keci vadanti, aññe pana ‘‘vikappetvā yāva āgāmivassānaṃ, tāva ṭhapetumeva vaṭṭatī’’ti vadanti, apare pana ‘‘vikappane na doso, tathā vikappitaṃ parikkhārādināmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabba’’nti vadanti. ༤༦༩. "ཆོས་གོས་གསུམ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་"ཞེས་པ་ནི་སྣམ་སྦྱར་ལ་སོགས་པའི་མིང་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ།། "བགོ་བཤའ་མི་བྱ་བ་"ཞེས་པ་ནི་མིང་འདིས་བགོ་བཤའ་མི་བྱ་བའོ།། འདིས་ཆོས་གོས་གསུམ་བགོ་བཤའ་བྱས་པའི་དགེ་སློང་ནི་ཆོས་གོས་གསུམ་འཆང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཆོས་གོས་གསུམ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་བཞིན་དུ་མཚན་མོ་མི་འབྲལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཆོ་ག་བྱེད་མི་དགོས་པར་སྟོན་ཏོ།། བགོ་བཤའ་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་པ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། "དེ་ལས་གཞན་པ་"ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བ་བཞིའི་རྗེས་སུ་བགོ་བཤའ་བྱས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་གནང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། གཞན་དག་ནི་ "བགོ་བཤའ་བྱས་ནས་འོངས་རྒྱུའི་དབྱར་གནས་ཀྱི་བར་དུ་འཇོག་པ་ཙམ་དུ་རུང་ངོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། ཡང་གཞན་དག་ནི་ "བགོ་བཤའ་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད། དེ་ལྟར་བགོ་བཤའ་བྱས་པའི་ཆོས་གོས་ནི་ཡོ་བྱད་ལ་སོགས་པའི་མིང་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱའོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། Muṭṭhipañcakanti muṭṭhiyā upalakkhitaṃ pañcakaṃ, catuhatthe minitvā pañcamaṃ hatthaṃ muṭṭhiṃ katvā minitabbanti adhippāyo. Keci pana ‘‘muṭṭhihatthānaṃ pañcakaṃ muṭṭhipañcakaṃ, tasmā pañcapi hatthe muṭṭhiṃ katvāva minitabbā’’ti vadanti. Muṭṭhittikanti etthāpi eseva nayo. Dvihatthena antaravāsakena timaṇḍalaṃ paṭicchādetuṃ sakkāti āha ‘‘pārupanenā’’tiādi. Atirekanti sugatacīvarappamāṇato adhikaṃ. Ūnakanti muṭṭhipañcakādito ūnakaṃ, tena ca tesu ticīvarādhiṭṭhānaṃ na ruhatīti dasseti. "ཁུ་ཚུར་ལྔ་"ཞེས་པ་ནི་ཁུ་ཚུར་གྱིས་མཚོན་པའི་ལྔ་སཏེ། ཁྲུ་བཞི་བཅལ་ནས་ལྔ་པ་ནི་ཁུ་ཚུར་བཅངས་ཏེ་བཅལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ "ཁུ་ཚུར་བཅངས་པའི་ཁྲུ་ལྔའི་ཚོགས་པ་ནི་ཁུ་ཚུར་ལྔ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁྲུ་ལྔ་ཆར་ཡང་ཁུ་ཚུར་བཅངས་ཏེ་བཅལ་བར་བྱའོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། "ཁུ་ཚུར་གསུམ་"ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། ཁྲུ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཤམ་ཐབས་ཀྱིས་འཁོར་གསུམ་འགེབས་མི་ནུས་པས། "གྱོན་པ་ལ་སོགས་པས་"ཞེས་གསུངས་སོ།། "ལྷག་པ་"ཞེས་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཚད་ལས་ལྷག་པའོ།། "ཆུང་བ་"ཞེས་པ་ནི་ཁུ་ཚུར་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་བའོ།། དེས་ནི་དེ་དག་ལ་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་མི་ཆགས་པར་སྟོན་ཏོ།། Imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmīti imaṃ saṅghāṭiadhiṭṭhānaṃ ukkhipāmi pariccajāmīti attho. Kāyavikāraṃ karontenāti hatthena cīvaraṃ parāmasantena, cālentena vā. Vācāya adhiṭṭhātabbāti ettha kāyenapi cāletvā vācampi bhinditvā kāyavācāhi adhiṭṭhānampi saṅgahitanti veditabbaṃ ‘‘kāyena aphusitvā’’ti vuttattā. Duvidhanti ahatthapāsahatthapāsavasena duvidhaṃ. Tattha hatthapāso nāma aḍḍhateyyahattho vuccati. Dvādasahatthanti keci vadanti[Pg.313], taṃ idha na sameti. ‘‘Sāmantavihāre’’ti idaṃ ṭhapitaṭṭhānasallakkhaṇayogge ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ. Tato dūre ṭhitampi ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhentena adhiṭṭhātabbameva. Tatthapi cīvarassa ṭhapitabhāvasallakkhaṇameva pamāṇaṃ. Na hi sakkā sabbathā ṭhānaṃ sallakkhetuṃ. Ekasmiṃ vihāre ṭhapetvā tato aññasmiṃ ṭhapitanti adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭati. Keci pana ‘‘tathāpi adhiṭṭhite na doso’’ti vadanti, taṃ aṭṭhakathāya na sameti, vīmaṃsitabbaṃ. Adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehīti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi, teneva ‘‘imaṃ paccuddharāmī’’ti parikkhāracoḷassa paccuddhāraṃ dasseti. Etena ca tecīvaradhutaṅgaṃ pariharantena paṃsukūlādivasena laddhaṃ vatthaṃ dasāhabbhantare katvā rajitvā pārupituṃ asakkontena parikkhāracoḷavasena adhiṭṭhahitvāva dasāhaṃ atikkametabbaṃ, itarathā nissaggiyaṃ hotīti dasseti. Teneva ‘‘rajitakālato pana paṭṭhāya nikkhipituṃ na vaṭṭati, dhutaṅgacoro nāma hotī’’ti (visuddhi. 1.25) visuddhimagge vuttaṃ. ‘‘Puna adhiṭṭhātabbānī’’ti idañca saṅghāṭiāditicīvaranāmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitukāmassa vasena vuttaṃ, itarassa pana purimādhiṭṭhānameva alanti veditabbaṃ. ‘‘Puna adhiṭṭhātabba’’nti iminā kappabindupi dātabbanti dasseti. "སྣམ་སྦྱར་འདི་ཕྱིར་དབྱུང་བར་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི་སྣམ་སྦྱར་འདིའི་བྱིན་རླབས་འདོར་བའམ་གཏོང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བྱེད་བཞིན་པས་"ཞེས་པ་ནི་ལག་པས་ཆོས་གོས་ལ་རེག་པའམ་གཡོ་བར་བྱེད་པའོ།། "ངག་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་"ཞེས་པ་འདིར་ལུས་ཀྱིས་ཀྱང་གཡོ་བར་བྱས་ཤིང་ངག་གི་ཚིག་ཀྱང་སྨྲས་ཏེ་ལུས་ངག་གཉིས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའང་འདུས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། "ལུས་ཀྱིས་མ་རེག་པར་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "རྣམ་པ་གཉིས་"ཞེས་པ་ནི་འདོམ་གང་གི་ནང་དང་འདོམ་གང་གི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། དེ་ལ་འདོམ་གང་ཞེས་པ་ནི་ཁྲུ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ལ་བརྗོད་དོ།། "ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་"ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་འདིར་མི་མཐུན་ནོ།། "ཉེ་འཁོར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་"ཞེས་པ་འདི་ནི་བཞག་པའི་གནས་ངོས་ཟིན་རུང་བའི་ས་ལ་གནས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ལས་ཐག་རིང་བར་གནས་པ་ཡིན་ནའང་བཞག་པའི་གནས་ངོས་ཟིན་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ།། དེར་ཡང་ཆོས་གོས་བཞག་པའི་གནས་ངོས་ཟིན་པ་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་ནོ།། གནས་ཐམས་ཅད་ནས་ངོས་ཟིན་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། གཙུག་ལག་ཁང་གཅིག་ཏུ་བཞག་ནས་དེ་ལས་གཞན་པའི་གནས་སུ་བཞག་གོ་ཞེས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་མི་རུང་ངོ་།། ཁ་ཅིག་ནི་ "དེ་ལྟར་ཡང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ་"ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་འགྲེལ་བཤད་དང་མི་མཐུན་པས་བརྟག་པར་བྱའོ།། "བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་བཞག་པའི་གོས་དག་གིས་"ཞེས་པ་ནི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་གོས་ཀྱི་མིང་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་བཞག་པའི་གོས་དག་གིས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "འདི་ཕྱིར་དབྱུང་བར་བྱའོ་"ཞེས་པས་ཡོ་བྱད་ཀྱི་གོས་ཕྱིར་དབྱུང་བ་ཉིད་སྟོན་ཏོ།། འདིས་ནི་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་འཛིན་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཐོབ་པའི་གོས་དེ་ཞག་བཅུའི་ནང་དུ་བཟོ་བ་དང་བཙོ་བ་དང་གྱོན་པ་མ་ནུས་ན་ཡོ་བྱད་ཀྱི་གོས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ཞག་བཅུ་འདས་པར་བྱ་དགོས་ལ། གཞན་དུ་ན་སྤང་བའི་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ "བཙོས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་འཇོག་པར་མི་རུང་། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོམ་རྐུན་ཞེས་བྱའོ་"ཞེས་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་དག་པ་ལས་གསུངས་སོ།། "ཡང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་"ཞེས་པ་འདི་ནི་སྣམ་སྦྱར་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་མིང་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་འདོད་པ་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན། གཞན་ལ་ནི་སྔོན་གྱི་བྱིན་རླབས་ཉིད་ཀྱིས་ཆོག་པར་རིག་པར་བྱའོ།། "ཡང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་"ཞེས་པས་རུང་བའི་ཐིག་ལེ་ཡང་གདབ་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། Baddhasīmāyaṃ avippavāsasīmāsammutisambhavato na tattha dupparihāratāti āha ‘‘abaddhasīmāyaṃ dupparihāra’’nti. བཅིངས་པའི་ས་མཚམས་སུ་མི་འབྲལ་བའི་ས་མཚམས་གསོལ་བ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེར་བསྲུང་དཀའ་བ་ཉིད་མེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ "མ་བཅིངས་པའི་ས་མཚམས་སུ་བསྲུང་དཀའོ"ཞེས་གསུངས་སོ།། Atirittappamāṇāya chedanakaṃ pācittiyanti āha ‘‘anatirittappamāṇā’’ti. Tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbāti vassikamāsato paraṃ adhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā vikappetabbā, iminā catunnaṃ vassikamāsānaṃ upari adhiṭṭhānaṃ tiṭṭhatīti viññāyati tato paccuddharāyogā. Yañca mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi, kaṇḍupaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, taṃ samantapāsādikāyaṃ natthi. Parivāraṭṭhakathāyañca ‘‘atthāpatti hemante āpajjati, no gimhe’’ti ettha idaṃ vuttaṃ ‘‘kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati, kurundiyaṃ pana ‘kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī’ti vuttaṃ, tampi suvuttaṃ, ‘catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetu’nti [Pg.314] hi vutta’’nti (pari. aṭṭha. 323). Tattha mahāaṭṭhakathāyaṃ nivāsanapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ, kurundaṭṭhakathāyaṃ pana apaccuddhārapaccayā, tasmā kurundiyaṃ vuttanayenāpi vassikasāṭikā vassānamāsātikkamepi adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti paññāyati. Adhiṭṭhānavijahanesu ca vassānamāsaābādhānaṃ vigamena vijahanaṃ mātikāṭṭhakathāyampi na uddhaṭaṃ, tasmā samantapāsādikāyaṃ āgatanayena yāva paccuddhārā adhiṭṭhānaṃ tiṭṭhatīti gahetabbaṃ. Nahānatthāya anuññātattā ‘‘vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Dve pana na vaṭṭantī’’ti iminā saṅghāṭiādīsu viya dutiye adhiṭṭhānaṃ na ruhati, atirekacīvaraṃ hotīti dasseti. Mahāpaccariyaṃ cīvaravasena paribhogakiccassa abhāvaṃ sandhāya anāpatti vuttā senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe viya. Yaṃ pana ‘‘paccattharaṇampi adhiṭṭhātabba’’nti vuttaṃ, taṃ senāsanatthāyevāti niyamitaṃ na hoti navasu cīvaresu gahitattā, tasmā attano nāmena adhiṭṭhahitvā nidahitvā parikkhāracoḷaṃ viya yathā tathā viniyujjitabbamevāti gahetabbaṃ. Pāvāro kojavoti imesampi paccattharaṇādīnaṃ lokepi voharaṇato senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇato visuṃ gahaṇaṃ kataṃ. ཚད་ལས་ལྷག་ན་གཏུབ་པར་བྱ་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་བས། "ཚད་ལས་མ་ལྷག་པ་"ཞེས་གསུངས་སོ།། "དེ་ལས་གཞན་པ་ཕྱིར་དབྱུང་ནས་བགོ་བཤའ་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་ལས་གཞན་པའི་དུས་སུ་བྱིན་རླབས་ཕྱིར་དབྱུང་ནས་བགོ་བཤའ་བྱའོ།། འདིས་ནི་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་སྟེང་དུ་བྱིན་རླབས་གནས་པར་ཤེས་ཏེ། དེ་ལས་ཕྱིར་དབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར། མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ "དབྱར་གྱི་ཆུ་རས་ནི་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་འདས་པས་ཀྱང་། གཡན་པ་འགེབས་པའི་རས་ནི་ནད་ཞི་བས་ཀྱང་བྱིན་རླབས་འདོར་རོ་"ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་མི་སྣང་ངོ་།། ལྷག་མའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ "དགུན་གྱི་དུས་སུ་ལྟུང་བ་འབྱུང་གི་ཚ་བའི་དུས་སུ་མ་ཡིན་ནོ་"ཞེས་པ་འདིར་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། "སྨིན་དྲུག་ཟླ་བའི་ཉིན་མོ་རྫོགས་པའི་རྗེས་ཀྱི་ཚེས་གཅིག་ཉིན་བགོ་བཤའ་བྱས་ནས་བཞག་པའི་དབྱར་གྱི་ཆུ་རས་དེ་གྱོན་པའི་དགེ་སློང་ནི་དགུན་གྱི་དུས་སུ་ལྟུང་བ་འབྱུང་ངོ་།། ཀུ་རུན་དཱི་ལས་ནི་ 'སྨིན་དྲུག་ཟླ་བའི་ཉིན་མོ་རྫོགས་པའི་ཉིན་ཕྱིར་མ་དབྱུང་བས་དགུན་གྱི་དུས་སུ་ལྟུང་བ་འབྱུང་ངོ་'ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དོ།། 'ཟླ་བ་བཞིར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་ཞིང་དེ་ལས་གཞན་དུ་བགོ་བཤའ་བྱའོ་'ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར།" དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཆེན་མོ་ལས་ནི་གྱོན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉེས་བྱས་གསུངས་ལ། ཀུ་རུན་དཱིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི་ཕྱིར་མ་དབྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཀུ་རུན་དཱི་ལས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་དབྱར་གྱི་ཆུ་རས་ནི་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་འདས་ནའང་བྱིན་རླབས་མི་འདོར་བར་གསལ་ལོ།། བྱིན་རླབས་འདོར་བ་དག་ལས་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་དང་ནད་བྲལ་བས་འདོར་བ་ནི་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་མ་ཕྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་ནས་མཛེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་མ་དབྱུང་བའི་བར་དུ་བྱིན་རླབས་གནས་པར་བཟུང་བར་བྱའོ།། ཁྲུས་བྱ་བའི་ཕྱིར་གནང་བའི་ཕྱིར། "ཁ་དོག་བསྒྱུར་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་འདི་ནི་རུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས་སོ།། "གཉིས་ནི་མི་རུང་ངོ་"ཞེས་པས་སྣམ་སྦྱར་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་ལ་བྱིན་རླབས་མི་ཆགས་ཤིང་། ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། མ་ཧཱ་པད་ཙ་རི་ལས་ཆོས་གོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པའི་བྱ་བ་མེད་པ་ལ་དགོངས་ནས་ལྟུང་བ་མེད་པར་གསུངས་ཏེ། གནས་མལ་གྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱིན་པའི་གདན་བཏིང་བ་བཞིན་ནོ།། གང་ཡང་ "གདན་ཡང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་གནས་མལ་གྱི་ཕྱིར་ཁོ་ན་ཞེས་ངེས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་གོས་དགུའི་ནང་དུ་བླངས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་མིང་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་བཞག་སྟེ་ཡོ་བྱད་ཀྱི་གོས་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་ཡང་བཀོལ་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། བླ་གོས་དང་ས་གདན་ཞེས་པ་འདི་དག་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ན་ཐ་སྙད་བྱེད་པའི་ཕྱིར། གནས་མལ་གྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱིན་པའི་གདན་ལས་སོ་སོར་བཟུང་བར་བྱས་སོ།། ‘‘Hīnāyāvattanenā’’ti idaṃ antimavatthuṃ ajjhāpajjitvā bhikkhupaṭiññāya ṭhitassa ceva titthiyapakkantassa ca bhikkhuniyā ca bhikkhunibhāve nirapekkhatāya gihiliṅgatitthiyaliṅgaggahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Sikkhaṃ apaccakkhāya gihibhāvūpagamanaṃ sandhāya vuttanti keci vadanti, taṃ na yuttaṃ tadāpissa upasampannattā, cīvarassa ca tassa santakattāvijahanato. Pamāṇacīvarassāti pacchimappamāṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Dve cīvarāni pārupantassāti gāmappavese diguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupanaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Esa nayo’’ti iminā pamāṇayuttesu yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatītiādiatthaṃ saṅgaṇhāti. "དམན་པར་ལོག་པས་"ཞེས་པ་འདི་ནི་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་བྱུང་ནས་དགེ་སློང་དུ་ཁས་བླངས་ཏེ་གནས་པ་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་དུ་སོང་བ་དང་། དགེ་སློང་མའང་དགེ་སློང་མའི་དངོས་པོ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་པའི་རྟགས་དང་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་རྟགས་འཛིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། བསླབ་པ་མ་ཕུལ་བར་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེའི་ཚེ་ནའང་དེ་ནི་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་གོས་ཀྱང་དེའི་བདག་དབང་མ་དོར་བའི་ཕྱིར། "ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་"ཞེས་པ་ནི་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་ཚད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། "ཆོས་གོས་གཉིས་གྱོན་པ་"ཞེས་པ་ནི་གྲོང་དུ་འཇུག་པ་ན་ཉིས་ལྟེབ་བྱས་ནས་སྣམ་སྦྱར་གྱོན་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། "ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་"ཞེས་པས་ཚད་དང་ལྡན་པ་དག་ལ་གང་ཡང་རུང་བའི་ས་ལ་བུག་པ་བྱུང་ན་བྱིན་རླབས་འདོར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་སྡུད་དོ།། Aññaṃ pacchimappamāṇaṃ nāma natthīti sutte āgataṃ natthīti adhippāyo. Idāni tameva vibhāvetuṃ ‘‘yañhī’’tiādi vuttaṃ, taṃ na sameti, saṅghāṭiādīnaṃ muṭṭhipañcakādiheṭṭhimappamāṇassa sutte anāgatattāti adhippāyo. "གཞན་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་ཚད་ཅེས་བྱ་བ་མེད་དོ་"ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལས་བྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ད་ནི་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ "གང་ཕྱིར་"ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ནི་མི་མཐུན་ཏེ། སྣམ་སྦྱར་ལ་སོགས་པའི་ཁུ་ཚུར་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་འོག་མའི་ཚད་ནི་མདོ་ལས་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Mahantaṃ vā khuddakaṃ karotīti ettha atimahantaṃ cīvaraṃ muṭṭhipañcakādipacchimappamāṇayuttaṃ katvā samantato chindanenāpi vicchindanakāle chijjamānaṭṭhānaṃ chiddasaṅkhyaṃ [Pg.315] na gacchati adhiṭṭhānaṃ na vijahati evāti sijjhati, ‘‘ghaṭetvā chindati, na bhijjatī’’ti vacanena ca sameti. Parikkhāracoḷaṃ pana vikappanupagapacchimappamāṇato ūnaṃ katvā chinnaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati adhiṭṭhānassa anissayattā. Tāni puna baddhāni ghaṭitāni adhiṭṭhātabbamevāti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘vassikasāṭikacīvare dvidhā chinne yadipi ekekaṃ khaṇḍaṃ pacchimapacchimappamāṇaṃ pahoti, ekasmiṃyeva khaṇḍe adhiṭṭhānaṃ tiṭṭhati, na itare, ‘‘dve pana na vaṭṭantī’’ti vuttattā. Nisīdanakaṇḍuppaṭicchādīsupi eseva nayoti vadanti. "ཆེན་པོ་འམ་ཆུང་ངུར་བྱེད་དོ་"ཞེས་པ་འདིར། ཆོས་གོས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དེ་ཁུ་ཚུར་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་ཚད་དང་ལྡན་པར་བྱས་ཏེ་མཐའ་སྐོར་ནས་གཏུབ་པར་བྱས་ནའང་། གཏུབ་པའི་ཚེ་གཏུབ་པའི་ས་དེ་བུག་པའི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བས། བྱིན་རླབས་མི་འདོར་བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་སྟེ། "སྦྲེལ་ནས་གཏུབ་པ་ནི་མི་འཇིག་གོ་"ཞེས་པའི་ཚིག་དང་ཡང་མཐུན་ནོ།། ཡོ་བྱད་ཀྱི་གོས་ནི་བགོ་བཤའ་བྱ་བའི་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་ཚད་ལས་ཆུང་བར་བྱས་ཏེ་བཏུབ་ན་བྱིན་རླབས་འདོར་ཏེ། བྱིན་རླབས་ཀྱི་རྟེན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཡང་བསྡམས་ཤིང་སྦྲེལ་ན་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ "དབྱར་གྱི་ཆུ་རས་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་བཏུབ་པ་ན། གལ་ཏེ་དུམ་བུ་རེ་རེ་ཡང་ཆུང་ཤོས་ཀྱི་ཚད་ལ་ལྡང་ནའང་། དུམ་བུ་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་བྱིན་རླབས་གནས་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། 'གཉིས་ནི་མི་རུང་ངོ་'ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གདན་དང་གཡན་པ་འགེབས་པའི་རས་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་"ཞེས་སྨྲའོ།། Sammukhe pavattā sammukhāti paccattavacanaṃ, tañca vikappanavisesanaṃ, tasmā ‘‘sammukhe’’ti bhummatthe nissakkavacanaṃ katvāpi atthaṃ vadanti, abhimukheti attho. Atha vā sammukhena attano vācāya eva vikappanā sammukhāvikappanā. Parammukhena vikappanā parammukhāvikappanāti karaṇatthenāpi attho daṭṭhabbo, ayameva pāḷiyā sameti. Sannihitāsannihitabhāvanti āsannadūrabhāvaṃ. Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭatīti ettakeneva vikappanākiccassa niṭṭhitattā, atirekacīvaraṃ na hotīti dasāhātikkame na nissaggiyaṃ janetīti adhippāyo. Paribhuñjituṃ…pe… na vaṭṭatīti sayaṃ apaccuddharaṇaṃ paribhuñjane pācittiyaṃ, adhiṭṭhāne paresaṃ vissajjane dukkaṭañca sandhāya vuttaṃ. མངོན་སུམ་དུ་བྱུང་བ་ནི་མངོན་སུམ་ཞེས་པ་རང་གི་ཚིག་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ "མངོན་སུམ་དུ་" ཞེས་པ་གནས་ཀྱི་དོན་ལ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲ་བྱས་ནས་ཀྱང་དོན་བཤད་དེ། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། མངོན་སུམ་གྱིས་ཏེ་རང་གི་ངག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྤེལ་བ་ནི་མངོན་སུམ་རྣམ་སྤེལ་ལོ། །ལྐོག་ཏུ་རྣམ་པར་སྤེལ་བ་ནི་ལྐོག་ཏུ་རྣམ་སྤེལ་ལོ་ཞེས་བྱེད་པའི་སྒྲའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་དོན་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ཉིད་ལུང་དང་མཐུན་ནོ། །ཉེ་བར་གནས་པ་དང་ཉེ་བར་མ་གནས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་རིང་གི་དངོས་པོའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་བཞག་པར་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི། འདི་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་སུ་མི་འགྱུར་བས། ཞག་བཅུ་འདས་ཀྱང་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་མི་བསྐྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། །ལོངས་སྤྱོད་པ་...ལྟ་བུ་མི་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི། རང་གིས་ཕྱིར་མ་བླངས་པར་ལོངས་སྤྱོད་ན་ལྟུང་བྱེད་དང་། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དང་གཞན་ལ་གཏོང་བ་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། ། Paribhogādayopi vaṭṭantīti paribhogavissajjanaadhiṭṭhānānipi. Api-saddena nidhetumpi vaṭṭatīti attho, etena ca paccuddhārepi kate cīvarampi vikappitacīvarameva hoti, na atirekacīvaraṃ. Taṃ pana ticīvarādināmena adhiṭṭhātukāmena adhiṭṭhahitabbaṃ, itarena vikappitacīvarameva katvā paribhuñjitabbanti dasseti. Keci pana ‘‘yaṃ vikappitacīvaraṃ, taṃ yāva aparibhogakālā apaccuddharāpetvāva nidahitabbaṃ, paribhogakāle pana sampatte paccuddharāpetvā adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbaṃ. Yadi hi tato purepi paccuddharāpeyya, paccuddhāreneva vikappanāya vigatattā atirekacīvaraṃ nāma hoti, dasāhātikkame ca nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tasmā yaṃ aparibhuñjitvāva ṭhapetabbaṃ, tadeva vikappetabbaṃ, paccuddhāre ca kate antodasāheyeva adhiṭṭhātabbaṃ. Yañca aṭṭhakathāyaṃ ‘tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭantī’tiādi vuttaṃ, taṃ pāḷiyā virujjhatī’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattameva. Pāḷiyañhi [Pg.316] ‘‘antodasāhaṃ adhiṭṭheti, vikappetī’’ti (pārā. 469) ca ‘‘sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā apaccuddhāraṇaṃ paribhuñjeyya pācittiya’’nti (pāci. 373) ca ‘‘anāpatti so vā deti, tassa vā vissāsanto paribhuñjatī’’ti (pāci. 374) ca sāmaññato vuttattā, aṭṭhakathāyañca ‘‘imaṃ cīvaraṃ vā vikappanaṃ vā paccuddharāmī’’tiādinā paccuddhāraṃ adassetvā ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñja vā vissajjehi vā’’ti evaṃ attano santakattaṃ amocetvāva paribhogādivaseneva paccuddhārassa vuttattā, ‘‘tato pabhuti paribhogādayopi vaṭṭantī’’ti adhiṭṭhānaṃ vināpi visuṃ paribhogassa, nidahanassa ca vuttattā vikappanānantarameva paccuddharāpetvā anadhiṭṭhahitvā eva ticīvaravirahitaṃ vikappanārahaṃ cīvaraṃ paribhuñjituṃ, nidahituñca idaṃ pāṭekkaṃ vinayakammanti khāyati. Apica bahūnaṃ pattānaṃ vikappetuṃ, paccuddhāretuñca vuttattā paccuddhārena tesaṃ atirekapattatā dassitāti sijjhati tesu ekasseva adhiṭṭhātabbato. Tasmā aṭṭhakathāyaṃ āgatanayeneva gahetabbaṃ. ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའང་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། གཏོང་བ་དང་། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་རྣམས་ཀྱང་རུང་ངོ་། །"ཀྱང་" ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་སྦེད་པའང་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་ཕྱིར་བླངས་པར་བྱས་ཀྱང་། ཆོས་གོས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་ཆོས་གོས་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་སུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཆོས་གོས་དེ་ནི་ཆོས་གོས་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་འདོད་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ། །གཞན་པས་ནི་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་ཆོས་གོས་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་བགོ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ། "རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་ཆོས་གོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ལོངས་མ་སྤྱད་པའི་བར་དུ་ཕྱིར་མ་བླངས་པར་སྦེད་པར་བྱའོ། །ལོངས་སྤྱོད་པའི་དུས་ལ་བབས་པ་ན། ཕྱིར་ལེན་དུ་བཅུག་ནས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་བགོ་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེའི་སྔོན་དུ་ཕྱིར་ལེན་དུ་བཅུག་ན། ཕྱིར་བླངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྤེལ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་ལ། ཞག་བཅུ་འདས་ན་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ལོངས་མ་སྤྱད་པར་བཞག་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་བྱའོ། །ཕྱིར་བླངས་པར་བྱས་ན་ཞག་བཅུའི་ནང་ཉིད་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ། །འགྲེལ་བཤད་ལས་ 'དེ་ནས་བཟུང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའང་རུང་ངོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུང་དང་འགལ་ལོ་" ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་གི་རང་དགའི་རྟོག་པ་ཙམ་མོ། །ལུང་ལས་ "ཞག་བཅུའི་ནང་དུ་བྱིན་གྱིས་བརློབ་པའམ་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་བྱའོ་" ཞེས་དང་། "རང་གིས་ཆོས་གོས་རྣམ་པར་སྤེལ་ནས་ཕྱིར་མ་བླངས་པར་ལོངས་སྤྱོད་ན་ལྟུང་བྱེད་དོ། །" ཞེས་དང་། "ལྟུང་བ་མེད་པ་ནི་ཁོ་རང་གིས་སྟེར་བའམ། ཡང་ན་དེ་ལ་དད་པས་ལོངས་སྤྱོད་པའོ། །" ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ "ཆོས་གོས་འདིའམ་རྣམ་པར་སྤེལ་བ་འདི་ཕྱིར་ལེན་ནོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིར་ལེན་པ་མ་བསྟན་པར། "ངའི་དངོས་པོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དམ་ཐོང་ཞིག་" ཅེས་འདི་ལྟར་རང་གི་དངོས་པོའི་ཉིད་མ་བཏང་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱིར་ལེན་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། "དེ་ནས་བཟུང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའང་རུང་ངོ་" ཞེས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་མེད་པར་ཡང་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་སྦེད་པ་སོ་སོར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་ཕྱིར་ལེན་དུ་བཅུག་ནས་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པར་ཆོས་གོས་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་སྤེལ་རུང་གི་ཆོས་གོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་སྦེད་པ་ནི་འདི་སོ་སོའི་འདུལ་བའི་ལས་ཡིན་པར་སྣང་ངོ་། །གཞན་ཡང་ལྷུང་བཟེད་མང་པོ་རྣམ་པར་སྤེལ་བ་དང་ཕྱིར་ལེན་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཕྱིར་བླངས་པས་དེ་དག་ལྷག་པའི་ལྷུང་བཟེད་དུ་མི་འགྱུར་བར་གྲུབ་སྟེ། དེ་དག་ལས་གཅིག་ཉིད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བར་བྱའོ། ། Paññattikovido na hotīti evaṃ vikappite ‘‘anantarameva evaṃ paccuddharitabba’’nti vinayakammaṃ na jānāti. Tenāha ‘‘na jānāti paccuddharitu’’nti, imināpi cetaṃ veditabbaṃ ‘‘vikappanānantarameva paccuddhāro kātabbo’’ti. བཅས་པ་ལ་མཁས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་སྤེལ་བ་ན། "མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་འདི་ལྟར་ཕྱིར་བླང་བར་བྱའོ་" ཞེས་འདུལ་བའི་ལས་མི་ཤེས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ཕྱིར་ལེན་པ་མི་ཤེས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིས་ཀྱང་ "རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་ཕྱིར་ལེན་པར་བྱའོ་" ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Avisesena vuttavacananti ticīvarādīnaṃ sādhāraṇavacanena vuttavacanaṃ. Yaṃ panettha ‘‘viruddhaṃ viya dissatī’’ti vatvā taṃ virodhāsaṅkaṃ nivattetuṃ ‘‘ticīvarasaṅkhepena…pe… vikappanāya okāso dinno hotī’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘adhiṭṭheti vikappetī’’ti sāmaññato vuttepi ticīvarampi vikappetīti ayamattho na sijjhati, ‘‘ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’nti (mahāva. 358) visesetvā vuttattā. Yaṃ pana adhiṭṭhātabbaṃ, taṃ adhiṭṭhāti. Yaṃ ticīvaravirahitaṃ, taṃ vikappetabbaṃ, taṃ vikappetīti evamattho sijjhatīti. Tasmā ettha pubbāparavirodho na dissati sāmaññavacanassa vuttāvaseseyeva avatiṭṭhanato. Yaṃ panettha ticīvarassāpi vikappanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ticīvarasaṅkhepena parihariyamānesu ekampi paccuddharitvā vikappetuṃ na vaṭṭati, ticīvarato pana ekaṃ vā sakalameva vā apanetvā aparaṃ ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepena pariharitukāmassa vā ticīvarādhiṭṭhānaṃ muñcitvā parikkhāracoḷavaseneva sabbacīvaraṃ paribhuñjitukāmassa [Pg.317] vā purimaṃ adhiṭṭhitacīvaraṃ paccuddharitvā vikappetuṃ vaṭṭatīti evamadhippāyena ‘‘ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hotī’’tiādi vuttaṃ siyā, iccetaṃ pāḷiyā saddhiṃ sameti. Atha punapi tadeva ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātukāmo hutvā vippavāsasukhatthaṃ paccuddharitvā vikappetīti iminā adhippāyena vuttaṃ siyā, taṃ ‘‘ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’nti (mahāva. 358) iminā vacanena na sameti. Yadi hi sesacīvarāni viya ticīvarampi paccuddharitvā vikappetabbaṃ siyā, ‘‘ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetu’’nti idaṃ vacanameva niratthakaṃ siyā sesacīvarehi ticīvarassa visesābhāvā. Tasmā ‘‘vikappetī’’ti idaṃ ticīvaravirahitameva sandhāya vuttaṃ. Ticīvaraṃ pana vikappetuṃ na vaṭṭatīti viññāyati, teneva dutiyakathinasikkhāpadassa anāpattivāre ‘‘vikappetī’’ti idaṃ na vuttaṃ, vīmaṃsitvā yathā pāḷiyā saddhiṃ na virujjhati, tathā ettha adhippāyo gahetabbo. བྱེ་བྲག་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཚིག་ཅེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་གསུམ་ལ་སོགས་པ་དང་ཐུན་མོང་བའི་ཚིག་གིས་གསུངས་པའི་ཚིག་གོ །འདིར་ "འགལ་བ་ལྟར་སྣང་ངོ་" ཞེས་གསུངས་ནས། འགལ་བའི་དོགས་པ་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། "ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་སྡོམ་གྱིས་...རྣམ་པར་སྤེལ་བ་ལ་སྐབས་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེར། "བྱིན་གྱིས་བརློབ་པའམ་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་བྱའོ་" ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་ཀྱང་། ཆོས་གོས་གསུམ་ཡང་རྣམ་པར་སྤེལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་མི་འགྲུབ་སྟེ། "ཆོས་གོས་གསུམ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་མི་བྱའོ་" ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརློབ་ལ། ཆོས་གོས་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྤེལ་ལོ་ཞེས་འདི་ལྟར་དོན་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྔ་ཕྱི་འགལ་བ་མི་སྣང་སྟེ། སྤྱིའི་སྒྲ་ནི་གསུངས་པ་ལས་ལྷག་མ་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར། འདིར་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་རྣམ་པར་སྤེལ་བའི་ཆོ་ག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ "ཆོས་གོས་གསུམ་ནི་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་སྡོམ་གྱིས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེར། དེ་ལ་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་སྡོམ་གྱིས་འཆང་བ་ལས་གཅིག་ཀྱང་ཕྱིར་བླངས་ནས་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་མི་རུང་ངོ་། །ཆོས་གོས་གསུམ་ལས་གཅིག་གམ་ཐམས་ཅད་དོར་ནས་ཆོས་གོས་གསུམ་གཞན་ཞིག་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་སྡོམ་གྱིས་འཆང་བར་འདོད་པའམ། ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་བཏང་ནས་ཡོ་བྱད་ཀྱི་རས་ཀྱི་དབང་གིས་ཆོས་གོས་ཐམས་ཅད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་འདོད་པ་ལ། སྔོན་གྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་ཆོས་གོས་ཕྱིར་བླངས་ནས་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པ་འདིས། "ཆོས་གོས་གསུམ་ལས་ཆོས་གོས་གཅིག་དང་བྲལ་བར་གནས་པར་འདོད་པ་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་སྲིད་དེ། འདི་ནི་ལུང་དང་མཐུན་ནོ། །ཡང་ན་ཡང་བསྐྱར་དེ་ཉིད་ཆོས་གོས་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་འདོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ནས། བྲལ་ཏེ་གནས་པའི་བདེ་བའི་ཕྱིར་ཕྱིར་བླངས་ནས་རྣམ་པར་སྤེལ་ལོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པ་འདིས་གསུངས་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་ "ཆོས་གོས་གསུམ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་མི་བྱའོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་དང་མི་མཐུན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་གོས་ལྷག་མ་རྣམས་བཞིན་དུ་ཆོས་གོས་གསུམ་ཡང་ཕྱིར་བླངས་ནས་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ན། "ཆོས་གོས་གསུམ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་མི་བྱའོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ཉིད་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་གོས་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་ཆོས་གོས་གསུམ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ "རྣམ་པར་སྤེལ་ལོ་" ཞེས་པ་འདི་ཆོས་གོས་གསུམ་དང་བྲལ་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཆོས་གོས་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་སྤེལ་བར་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་སྲ་བརྐྱང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་ "རྣམ་པར་སྤེལ་ལོ་" ཞེས་པ་འདི་མ་གསུངས་སོ། །བརྟགས་ནས་ལུང་དང་མི་འགལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་འདིར་དགོངས་པ་བཟུང་བར་བྱའོ། ། Tuyhaṃ demītiādīsu pariccattattā manasā asampaṭicchantepi sampadānabhūtasseva santakaṃ hoti, so icchitakkhaṇe gahetuṃ labhati. Itthannāmassāti parammukhe ṭhitaṃ sandhāya vadati. Yassa pana ruccatītiādi ubhohipi pariccattatāya assāmikataṃ sandhāya vuttaṃ. ཁྱོད་ལ་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། བཏང་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱིས་མ་དང་དུ་བླངས་ཀྱང་། སྦྱིན་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དེའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེས་ནི་འདོད་པའི་སྐད་ཅིག་ལ་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །"ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་" ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་ལྐོག་ཏུ་གནས་པའི་དགེ་སློང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །"གང་ལ་རུང་བ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གཉིས་ཀས་བཏང་བའི་ཕྱིར་བདག་པོ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། ། ‘‘Taṃ na yujjatī’’ti idaṃ antodasāhe eva vissāsaggahaṇaṃ sandhāya anāpattivārassa āgatattā, idha nissaggiyacīvarassa kappiyabhāvakaraṇatthaṃ lesena gahitattā ca vuttaṃ, keci pana ‘‘parehi sabhāgena acchinne, vissāsaggahite ca puna laddhe doso na dissatī’’ti vadanti. Anadhiṭṭhānenāti kāyavācāhi kattabbassa akaraṇenāti adhippāyo. Cīvarassa attano santakatā, jātipamāṇayuttatā, chinnapalibodhabhāvo, atirekacīvaratā, dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni. "དེ་མི་རིགས་སོ་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ཞག་བཅུའི་ནང་ཉིད་དུ་དད་པས་ལེན་པ་ལ་དགོངས་ནས་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འདིར་སྤང་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་ཙམ་གྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ། "གཞན་གྱིས་སྐལ་བ་མཉམ་པར་ཕྲོགས་པའམ། དད་པས་བླངས་པ་ལས་ཡང་བསྐྱར་ཐོབ་ན་ཉེས་པ་མི་སྣང་ངོ་" ཞེས་སྨྲའོ། །"བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པས་" ཞེས་པ་ནི་ལུས་ངག་གིས་བྱ་བའི་བྱིན་རླབས་མ་བྱས་པས་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། །ཆོས་གོས་རང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། རིགས་དང་ཚད་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་། འཆིང་བ་ཆད་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དང་། ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་ཉིད་དང་། ཞག་བཅུ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ། ། Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྲ་བརྐྱང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā ༢. བང་མཛོད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 473. Dutiye avippavāseti avippavāse nipphādetabbe, vippavāsadosābhāve sādhetabbe kattabbā sammutīti attho. ༤༧༣. བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པ་ལ། "མི་བྲལ་བར་" ཞེས་པ་ནི་མི་བྲལ་བ་གྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ། བྲལ་བའི་ཉེས་པ་མེད་པ་སྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ། བྱ་བའི་གནང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 475. Paṭisiddhapariyāpannenāti [Pg.318] vippavasituṃ paṭisiddhesu tīsu cīvaresu antogadhena, ekena ca avayave samudāyopacāraṃ dasseti. ༤༧༥. "བཀག་པ་ལ་གཏོགས་པས་" ཞེས་པ་ནི་བྲལ་བར་གནས་པ་བཀག་པའི་ཆོས་གོས་གསུམ་ལས། ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཆ་ཤས་ལ་སྤྱི་མིང་གིས་བཏགས་པ་སྟོན་ཏོ། ། 478-9. Ettāvatāti ‘‘parikkhitto’’ti iminā. ‘‘Sabhāyeti liṅgabyattayena sabhā vuttā’’ti vatvā puna sayampi ‘‘sabhāye’’ti iminā voharanto sabhā-saddassa pariyāyo sabhāya-saddo napuṃsakaliṅgayutto atthīti dasseti. ‘‘Sabhāyanti liṅgabyattayena sabhā vuttā’’ti vā pāṭho. Liṅgabyattayena sabhāti ca liṅgantarayutto sabhāsaddapariyāyo sabhāyasaddoti attho. ༤༧༨-༩. "འདི་ཙམ་གྱིས་" ཞེས་པ་ནི་ "བསྐོར་བ་" ཞེས་པ་འདིས་སོ། །"སབྷཱཡེ་ཞེས་པ་ནི་རྟགས་ནོར་བས་སབྷཱ་ལ་གསུངས་སོ་" ཞེས་གསུངས་ནས། ཡང་རང་ཉིད་ཀྱང་ "སབྷཱཡེ་" ཞེས་པའི་སྒྲ་འདིས་ཐ་སྙད་བྱེད་པས། སབྷཱ་ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་སབྷཱཡ་ཞེས་པའི་སྒྲ་མ་ནིང་གི་རྟགས་དང་ལྡན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན། "སབྷཱཡཾ་ཞེས་པ་ནི་རྟགས་ནོར་བས་སབྷཱ་ལ་གསུངས་སོ་" ཞེས་པའང་ཀློག་ཚུལ་ལོ། །"རྟགས་ནོར་བས་སབྷཱ་" ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ཡང་། རྟགས་གཞན་དང་ལྡན་པའི་སབྷཱ་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་སབྷཱཡ་སྒྲའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Sabhāyaṃ gacchatīti sabhaṃ gacchati. Vasitabbaṃ natthīti cīvarahatthapāseyeva vasitabbaṃ natthīti attho. Tassāti vīthiyā. Sabhāyassa ca dvārassa ca hatthapāsā na vijahitabbanti ettha sabhāyadvārānamantare vīthi gehāpi gahitā eva honti ādipariyosānānaṃ gahitattā. Ettha ca dvāravīthigharesu vasantena gāmappavesanasahaseyyādidosaṃ pariharitvā supaṭicchannatādiyutteneva bhavitabbaṃ, sabhā pana yadi sabbesaṃ vasanatthāya sālāsadisā katā, antarārāme viya yathāsukhaṃ vasituṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Parikkhittatāya ca ekūpacārataṃ, aparikkhittatāya nānūpacāratañca nivesanādīsupi atidisanto āha ‘‘etenevūpāyenā’’tiādi. Nivesanādīni bahigāmato sanniviṭṭhāni gahitāni antogāme ṭhitānaṃ gāmaggahaṇeneva gahitattā. Sabbatthāti gāmanigamanivesanādīsu pannarasasu. Parikkhepādīti ādi-saddena aparikkhepasseva gahaṇaṃ, na ekakulādīnampi tesaṃ ekūpacāratānānūpacāratānimittatābhāvā. Ettha ca satthassa katipāhaṃ katthaci niviṭṭhasseva parikkhepo hoti, na gacchantassa. "ཚོགས་校ཁང་དུ་འགྲོའོ་" ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ཁང་དུ་འགྲོའོ། །"གནས་པར་བྱ་བ་མེད་དོ་" ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་འདོམ་གང་ཉིད་དུ་གནས་པར་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"དེའི་" ཞེས་པ་ནི་ལམ་གྱིའོ། །"ཚོགས་ཁང་དང་སྒོའི་འདོམ་གང་མི་གཏང་ངོ་" ཞེས་པ་འདིར། ཚོགས་ཁང་དང་སྒོའི་བར་གྱི་ལམ་དང་ཁྱིམ་རྣམས་ཀྱང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འདིར་སྒོ་དང་ལམ་དང་ཁྱིམ་དེ་དག་ཏུ་གནས་པས། གྲོང་དུ་འཇུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་སྤངས་ནས། ལེགས་པར་བཀབ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་བྱའོ། །ཚོགས་ཁང་ནི་གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་གནས་པའི་ཕྱིར་བསིལ་ཁང་ལྟ་བུར་བྱས་ན། ཀུན་དགའ་ར་བའི་ནང་བཞིན་དུ་ཇི་བདེར་གནས་པར་རུང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །བསྐོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་འཁོར་གཅིག་པ་ཉིད་དང་། མ་བསྐོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་འཁོར་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱང་། ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མཚོན་ནས་ "ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཆགས་པ་རྣམས་བཟུང་སྟེ། གྲོང་གི་ནང་དུ་གནས་པ་རྣམས་ནི་གྲོང་གི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། "ཐམས་ཅད་དུ་" ཞེས་པ་ནི་གྲོང་དང་། གྲོང་རྡལ་དང་། ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་བཅོ་ལྔ་པོ་རྣམས་སུའོ། །"བསྐོར་བ་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་འདིར། སོགས་པའི་སྒྲས་མ་བསྐོར་བ་ཉིད་བཟུང་གི། ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཉེ་འཁོར་གཅིག་པ་དང་ཉེ་འཁོར་ཐ་དད་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་ཡང་མགྲོན་པོ་ཞག་ཤས་ཤིག་ཏུ་གནས་པ་ཉིད་ལ་བསྐོར་བ་ཡོད་ཀྱི། འགྲོ་བཞིན་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། 482-7. Gāmato bahi issarānaṃ samuddatīrādīsu katabhaṇḍasālā udositoti āha ‘‘yānādīna’’ntiādi. Muṇḍacchadanapāsādoti nātiucco candikaṅgaṇayutto sikharakūṭamālādivirahito pāsādo. ༤༨༢-༧. གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་ལ་སོགས་པར་བྱས་པའི་ནོར་གྱི་བང་མཛོད་ནི་ཨུ་དོ་སི་ཏ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། "བཞོན་པ་ལ་སོགས་པའི་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"ཐོག་ལེབ་ཀྱི་ཁང་བཟང་" ཞེས་པ་ནི་ཧ་ཅང་མི་མཐོ་བ། ཟླ་བའི་བསིལ་ཁང་དང་ལྡན་པ། རྩེ་མོའི་ཏོག་དང་ཁང་བརྩེགས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཁང་བཟང་ངོ་། ། 489. Pariyādiyitvāti ajjhottharitvā. Nadīparihāroti visuṃgāmādīnaṃ viya nadīparihārassa avuttattā cīvarahatthapāso evāti vadanti, aññe pana ‘‘iminā aṭṭhakathāvacanena nadīparihāropi visuṃ siddho, nadiyā [Pg.319] hatthapāso na vijahitabbo’’ti vadanti. Vihārasīmanti avippavāsasīmaṃ sandhāyāha. Ettha ca vihārassa nānākulasantakabhāvepi avippavāsasīmāparicchedabbhantare sabbattha cīvaraavippavāsasambhavato tassā padhānattā tattha satthaparihāro na labbhatīti ‘‘vihāraṃ gantvā vasitabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Satthasamīpe’’ti idaṃ yathāvuttaṃ abbhantaraparicchedavasena vuttaṃ. Pāḷiyaṃ nānākulassa sattho hoti, satthe cīvaraṃ nikkhipitvā hatthapāsā na vijahitabbanti ettha satthahatthapāso gahito. ༤༨༩. “ཡོངས་སུ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའམ་གཡོགས་པའོ།། “ཆུ་བོའི་སྲུང་སྐྱོབ་”ཞེས་པ་ནི། གྲོང་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་བ་བཞིན་དུ་ཆུ་བོའི་སྲུང་སྐྱོབ་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་གོས་ཀྱི་ལག་གཏོགས་ཉིད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ།། གཞན་དག་ནི་སྨྲ་བ། “འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་འདིས་ནི་ཆུ་བོའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱང་སོ་སོར་གྲུབ་པས། ཆུ་བོའི་ལག་གཏོགས་མི་གཏང་ངོ་”ཞེས་སྨྲའོ།། “གཙུག་ལག་ཁང་གི་ས་མཚམས་”ཞེས་པ་ནི་མི་འབྲལ་བའི་ས་མཚམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། འདི་ལ་ཡང་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་ཁྱིམ་ཚང་དུ་མ་ལ་དབང་བར་གྱུར་ཀྱང་། མི་འབྲལ་བའི་ས་མཚམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་གོས་དང་མི་འབྲལ་བར་གནས་ཐུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ན། དེར་ཚོང་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་མི་ཐོབ་པས། “གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ནས་གནས་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཚོང་པའི་ཉེ་འཁོར་དུ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ནང་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། ལུང་ལས། “ཁྱིམ་ཚང་དུ་མའི་ཚོང་པ་ཡོད་ན། ཚོང་པའི་ནང་དུ་ཆོས་གོས་བཞག་ནས་ལག་གཏོགས་མི་གཏང་ངོ་”ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར། ཚོང་པའི་ལག་གཏོགས་བཟུང་བར་བྱའོ།། 490. Ekakulassa khetteti aparikkhittaṃ sandhāya vadati. ༤༩༠. “ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ཞིང་ས་”ཞེས་པ་ནི་ར་བ་མ་བསྐོར་བའི་ཞིང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། 491-4. Vihāro nāma upacārasīmā. Tattha yasmiṃ vihāreti tassa antopariveṇādiṃ sandhāya vuttaṃ, ekakulādisantakatā cettha kārāpakānaṃ vasena. Chāyāya phuṭṭhokāsassāti ujukaṃ avakkhittaleḍḍupātabbhantaraṃ sandhāya vadati. ༤༩༡-༤. “གཙུག་ལག་ཁང་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ས་མཚམས་སོ།། དེར་“གང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་དེའི་ཁོར་ཡུག་གི་ནང་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། འདིར་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་བར་གྱུར་པ་ནི་བསྐྲུན་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་སོ།། “གྲིབ་མས་ཕོག་པའི་གནས་”ཞེས་པ་ནི་ཐད་ཀར་གཏོར་བའི་རྡོ་བའི་འཕེན་ཚད་ཀྱི་ནང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། Agamanapatheti tadaheva gantvā nivattetuṃ na sakkuṇeyyake samuddamajjhe ye dīpakā, tesūti yojanā. Itarasminti puratthimadisāya cīvare. ‘‘Uposathakāle…pe… vaḍḍhatī’’ti iminā cīvaravippavāsasattabbhantarato samānasaṃvāsāya sattabbhantarasīmāya accantavisadisataṃ dasseti. Tathā hi bahūsu bhikkhūsu ekato nisīditvā samantā sattabbhantaraparicchedesu yathāsakaṃ cīvaraṃ ṭhapetvā pariharantesu ekekassa bhikkhuno nisinnokāsato paṭṭhāya paccekaṃ sattabbhantarassa paricchedo aññamaññavisadiso anekavidho hoti, na eko parisapariyantato paṭṭhāya animitabbattā. Teneva tattha parisavasena vuḍḍhi, hāni vā na hoti, na evaṃ sattabbhantarasīmāya. Sā hi yojanikāyapi parisapariyantatova paṭṭhāya samantā sattabbhantarapaacchinnā ekāva hoti. Teneva sā parisavasena vaḍḍhati, hāyati ca, tasmā aññāva sattabbhantarasīmā añño sattabbhantarato paricchinno cīvaravippavāsaparihāro abbhokāsoti veditabbaṃ. Yañcettha vattabbaṃ, taṃ khandhake sīmākathāyameva (mahāva. 143) vakkhāma. “བགྲོད་པར་མི་ནུས་པའི་ལམ་”ཞེས་པ་ནི། ཉིན་དེ་ཉིད་ལ་སོང་ནས་ཕྱིར་ལྡོག་མི་ནུས་པའི་རྒྱ་མཚོའི་དབུས་ཀྱི་གླིང་ཕྲན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། “གཞན་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་གོས་ལའོ།། “གསོ་སྦྱོང་གི་དུས་སུ་... འཕེལ་ལོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། ཆོས་གོས་དང་བྲལ་བའི་ 495. Nadiṃ [Pg.320] otaratīti hatthapāsaṃ muñcitvā otarati. Bahigāme ṭhapetvāti apārupitabbatāya vuttaṃ. Vinayakammaṃ kātabbanti uttarāsaṅge ca bahigāme ṭhapitasaṅghāṭiyañca paṭhamaṃ vinayakammaṃ katvā pacchā uttarāsaṅgaṃ nivāsetvā antaravāsake kātabbaṃ. Ettha ca bahigāme ṭhapitassāpi vinayakammavacanato parammukhāpi ṭhitaṃ vissajjituṃ, nissaṭṭhaṃ dātuñca vaṭṭatīti veditabbaṃ. Daharānaṃ gamane saussāhattā ‘‘nissayo pana na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Muhuttaṃ…pe… paṭippassambhatīti saussāhatte gamanassa upacchinnattā vuttaṃ. Tesaṃ pana purāruṇāva uṭṭhahitvā saussāhena gacchantānaṃ aruṇe antarā uṭṭhitepi na paṭippassambhati ‘‘yāva aruṇuggamanā sayantī’’ti vuttattā. Teneva ‘‘gāmaṃ pavisitvā…pe… na paṭippassambhatī’’ti vuttaṃ. Aññamaññassa vacanaṃ aggahetvātiādimhi saussāhattā gamanakkhaṇe paṭippassaddhi na vuttā. Dhenubhayenāti taruṇavacchagāvīnaṃ abhidhāvitvā siṅgena paharaṇabhayena. Nissayo ca paṭippassambhatīti ettha dhenubhayādīhi ṭhitānaṃ yāva bhayavūpasamā ṭhātabbato ‘‘antoaruṇeyeva gamissāmī’’ti niyametuṃ asakkuṇeyyattā vuttaṃ. Yattha pana evaṃ niyametuṃ sakkā, tattha antarāruṇe uggatepi nissayo na paṭippassambhati bhesajjatthāya gāmappaviṭṭhadaharānaṃ viya. Antosīmāyaṃ gāmanti avippavāsasīmāsammutito pacchā patiṭṭhāpitagāmaṃ sandhāya vadati gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā sammannitabbato. Paviṭṭhānanti ācariyantevāsikānaṃ visuṃ visuṃ gatānaṃ avippavāsasīmattā neva cīvarāni nissaggiyāni honti, saussāhatāya nissayo na paṭippassambhati. Antarāmaggeti dhammaṃ sutvā āgacchantānaṃ antarāmagge. ༤༩༥. “ཆུ་བོར་འབབ་པ་”ཞེས་པ་ནི། ལག་གཏོགས་བཏང་ནས་འབབ་པའོ།། “གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་བཞག་ནས་”ཞེས་པ་ནི། གྱོན་པར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། “འདུལ་བའི་ལས་བྱ་དགོས་པ་”ཞེས་པ་ནི། བླ་གོས་དང་གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་བཞག་པའི་སྣམ་སྦྱར་ལ་ཐོག་མར་འདུལ་བའི་ལས་བྱས་ཏེ། ཕྱིས་སུ་བླ་གོས་གྱོན་ནས་མཐང་གོས་ལ་བྱ་དགོས་སོ།། འདི་ལ་ཡང་གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་བཞག་པ་ལ་ཡང་འདུལ་བའི་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པར་གནས་པ་ཡང་གཏང་བ་དང་། བཏང་ཟིན་པ་སྦྱིན་པར་ཡང་རུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་རྣམས་འགྲོ་བ་ལ་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། “གནས་ནི་མི་ཉམས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཡུད་ཙམ་... ཉམས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་ཀྱང་འགྲོ་བ་ཆད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེ་དག་ནི་སྐྱ་རེངས་མ་ཤར་བར་ལངས་ཏེ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ན། བར་སྐབས་སུ་སྐྱ་རེངས་ཤར་ཡང་མི་ཉམས་ཏེ། “སྐྱ་རེངས་མ་ཤར་གྱི་བར་དུ་ཉལ་ལོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། “གྲོང་དུ་ཞུགས་ནས་... མི་ཉམས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཕན་ཚུན་གྱི་ཚིག་མ་བཟུང་བར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་པས་འགྲོ་བའི་སྐབས་སུ་ཉམས་པ་མ་གསུངས་སོ།། “བ་མོའི་འཇིགས་པ་”ཞེས་པ་ནི། བེའུ་གཞོན་ནུ་དང་ལྡན་པའི་བ་མོ་རྣམས་མངོན་དུ་རྒྱུག་ནས་རྭ་ཅོས་རྡེག་པར་དོགས་པའི་འཇིགས་པས་སོ།། “གནས་ཀྱང་ཉམས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། འདིར་བ་མོའི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པས་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ། འཇིགས་པ་མ་ཞི་བའི་བར་དུ་གནས་དགོས་པའི་ཕྱིར། “སྐྱ་རེངས་ཀྱི་ནང་དུ་འགྲོའོ་”ཞེས་ངེས་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། གང་དུ་དེ་ལྟར་ངེས་པར་བྱེད་ནུས་པ་དེར་ནི། བར་སྐབས་སུ་སྐྱ་རེངས་ཤར་ཡང་གནས་མི་ཉམས་ཏེ། སྨན་གྱི་ཆེད་དུ་གྲོང་དུ་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་རྣམས་བཞིན་ནོ།། “ས་མཚམས་ཀྱི་ནང་གི་གྲོང་”ཞེས་པ་ནི། མི་འབྲལ་བའི་ས་མཚམས་བསྐོས་པའི་རྗེས་སུ་བཏབ་པའི་གྲོང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། གྲོང་དང་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་བཞག་ནས་བསྐོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། “ཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་སོ་སོར་སོང་བ་རྣམས་ལ། མི་འབྲལ་བའི་ས་མཚམས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་གོས་རྣམས་ལྟུང་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གནས་མི་ཉམས་སོ།། “ལམ་བར་དུ་”ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ཐོས་ནས་འོང་བ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་བར་དུའོ།། ‘‘Idha apaccuddharaṇa’’nti iminā adhiṭṭhānavikappanāni viya paccuddharaṇampi kāyena vā vācāya vā kattabbanti dasseti. Kāyavācāhi kattabbassa akaraṇatoti idaṃ kāyavācāsamuṭṭhānaṃ vuttaṃ. Adhiṭṭhitaticīvaratā, anatthatakathinatā, aladdhasammutitā, rattivippavāsoti imānettha cattāri aṅgāni. “འདིར་ཕྱིར་མ་བསྡུ་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། བྱིན་རླབས་དང་སྤེལ་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་བསྡུ་བ་ཡང་ལུས་སམ་ངག་གིས་བྱ་དགོས་པར་སྟོན་ཏོ།། ལུས་ངག་གིས་བྱ་བར་འོས་པ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ལུས་ངག་གི་ཀུན་སློང་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་སོ།། ཆོས་གོས་གསུམ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཉིད་དང་། སྲ་བརྐྱང་མ་བཏིང་བ་ཉིད་དང་། གནང་བ་མ་ཐོབ་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མོ་བྲལ་བ་ཉིད་དེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་བཞིའོ།། Udositasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བྲེས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā ༣. སྲ་བརྐྱང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 497. Tatiye [Pg.321] pāḷiyaṃ cīvarapaccāsā nikkhipitunti cīvarapaccāsāya satiyā nikkhipitunti attho. Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunāti ettha dutiyakathine viya sāmivaseneva karaṇavacanassa attho veditabbo. ༤༩༧. གསུམ་པ་ལ། ལུང་ལས་“ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་བཞག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་བཞག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདིར་“དགེ་སློང་གིས་ཆོས་གོས་ཟིན་པ་ན་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། སྲ་བརྐྱང་གཉིས་པ་བཞིན་དུ་བདག་པོའི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་བྱེད་སྒྲའི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། 499-500. Tuyhaṃ dammīti dinnanti ‘‘tuyhaṃ, bhante, akālacīvaraṃ dammī’’ti evaṃ dinnaṃ, etampi kāle ādissa dinnaṃ nāma hotīti adhippāyo. Idaṃ pana aṭṭhakathāvacanaṃ, pāḷiyaṃ ‘‘kālepi ādissa dinna’’nti idañca ‘‘akālacīvara’’nti vacanasāmaññato labbhamānaṃ sabbampi dassetuṃ atthuddhāravasena vuttaṃ paṭhamaaniyate sotassa raho viya. Saṅghassa hi kālepi ādissa dinnaṃ akāle uppannacīvaraṃ viya sammukhībhūtehi vutthavassehi, avutthavassehi ca sabbehipi bhājetabbatāsāmaññena akālacīvaraṃ nāma hotīti dassanatthaṃ atthuddhāravasena pāḷiyaṃ ‘‘kālepi ādissa dinna’’nti vuttaṃ, na pana ‘‘tato bhājetvā laddhacīvarampi akāle laddhacīvarampi vutthavassānaṃ ekamāsaparihāraṃ, pañcamāsaparihāraṃ vā na labhati, paccāsācīvare asati dasāhaparihārameva labhatī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ, aṭṭhakathāyampi ‘‘ādissa dinna’’nti vacanasāmaññato labbhamānaṃ sabbaṃ atthuddhāravasena dassetuṃ ‘‘ekapuggalassa vā idaṃ tuyhaṃ dammīti dinna’’nti vuttaṃ, na pana tathāladdhaṃ vā akāle laddhaṃ vā anatthatakathinānaṃ dasāhabbhantare adhiṭṭhātabbanti dassetunti veditabbaṃ itarathā pāḷiaṭṭhakathāhi virujjhanato. Tathā hi accekacīvarasikkhāpade akāle uppannampi accekacīvaraṃ ‘‘yāvacīvarakālasamayaṃ nikkhipitabba’’nti (pārā. 648) vuttaṃ, tassa aṭṭhakathāyañca ‘‘pavāraṇamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ uppannassa accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā ca parihāro vutto, tameva parihāraṃ sandhāya ‘chaṭṭhito paṭṭhāya pana uppannaṃ anaccekacīvarampi paccuddharitvā ṭhapitacīvarampi etaṃ parihāraṃ labhatiyevā’ti (pārā. aṭṭha. 2.646-649) vuttaṃ. Tasmā kālepi akālepi ca yathātathā laddhaṃ atirekacīvaraṃ vutthavassānaṃ ekamāsaṃ, pañcamāsaṃ vā yathārahaṃ parihāraṃ labhati evāti gahetabbaṃ. ༤༩༩-༥༠༠. “ཁྱོད་ལ་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་བྱིན་པ་ནི། “བཙུན་པ་ཉིད་ལ། དུས་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་གོས་འདི་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་བྱིན་པའོ།། འདི་ཡང་དུས་སུ་དམིགས་ནས་བྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། ལུང་ལས་“དུས་སུ་ཡང་དམིགས་ནས་བྱིན་པ་”ཞེས་པ་འདི་ཡང་། “དུས་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་གོས་”ཞེས་པའི་སྒྲ་མཚུངས་པ་ལས་ཐོབ་པའི་ཆོས་གོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དོན་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། མ་ངེས་པ་དང་པོ་ལས་ཉན་པ་པོ་དབེན་པ་བཞིན་ནོ།། དགེ་འདུན་ལ་དུས་སུ་ཡང་དམིགས་ནས་བྱིན་པ་ནི། དུས་མ་ཡིན་པར་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་བཞིན་དུ། མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་དབྱར་གནས་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་དགེ་སློང་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བགོ་བཤའ་བྱ་བར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དུས་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་གོས་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དོན་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་ལུང་ལས་“དུས་སུ་ཡང་དམིགས་ནས་བྱིན་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལས་བགོ་བཤའ་བྱས་ཏེ་ཐོབ་པའི་ཆོས་གོས་སམ། དུས་མ་ཡིན་པར་ཐོབ་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱང་དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་ཟླ་བ་གཅིག་གི་སྲུང་སྐྱོབ་བམ། ཟླ་བ་ལྔའི་སྲུང་སྐྱོབ་མི་ཐོབ་ལ། ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་མེད་ན་ཞག་བཅུའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཁོ་ན་ཐོབ་བོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། འགྲེལ་བཤད་དུ་ཡང་“དམིགས་ནས་བྱིན་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་མཚུངས་པ་ལས་ཐོབ་པའི་ཆོས་གོས་ཐམས་ཅད་དོན་ཕྱུང་བའི་དབང་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གང་ཟག་གཅིག་ལ་འདི་ཁྱོད་ལ་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་བྱིན་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་ཐོབ་པའམ་དུས་མ་ཡིན་པར་ཐོབ་པ་དེ་སྲ་བརྐྱང་མ་བཏིང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཞག་བཅུའི་ནང་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། གཞན་དུ་ན་ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་ན་ཆོས་གོས་བྲེལ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། དུས་མ་ཡིན་པར་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་བྲེལ་བ་ཡང་“ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་བཞག་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་ཡང་། “དགག་དབྱེའི་ཟླ་བའི་ཡར་ངོའི་ཚེས་ལྔ་ལ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་བྲེལ་བ་ལ། སྲ་བརྐྱང་མ་བཏིང་ན་ཞག་བཅུ་གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་ཟླ་བ་གཅིག་དང་། སྲ་བརྐྱང་བཏིང་ན་ཞག་བཅུ་གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་ཟླ་བ་ལྔའི་སྲུང་སྐྱོབ་གསུངས་སོ།། སྲུང་སྐྱོབ་དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས། ‘ཟླ་བ་དྲུག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་བྲེལ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཕྱིར་བསྡུས་ཏེ་བཞག་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱང་སྲུང་སྐྱོབ་འདི་ཉིད་ཐོབ་པ་ཁོ་ནའོ་’ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར། དུས་སུའམ་དུས་མ་ཡིན་པར་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པའི་ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་ནི། དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་ལ་ཟླ་བ་གཅིག་གམ་ཟླ་བ་ལྔའི་སྲུང་སྐྱོབ་ཇི་ལྟར་འོས་པ་ཐོབ་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། Evaṃ pana avatvā padabhājanaṃ vuttanti sambandho. Tattha evanti yaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tato ce uttarī’’ti imassa māsaparamato uttarīti [Pg.322] attho vutto, taṃ parāmasati. Padabhājaniyaṃ evamatthaṃ avatvā aññathā attho vuttoti adhippāyo. Tāva uppannaṃ paccāsācīvaranti paccattavacanaṃ. ‘‘Mūlacīvara’’nti idaṃ upayogavacanaṃ. Attano gatikaṃ karotīti anantarā dutiyadivasādīsu uppannaṃ paccāsācīvaraṃ māsaparamaṃ mūlacīvaraṃ ṭhapetuṃ adatvā attano dasāhaparamatāya eva patiṭṭhāpetīti attano gatikaṃ karotīti. Tato uddhaṃ mūlacīvaranti ettha pana mūlacīvaranti paccattavacanaṃ. Tañhi vīsatimadivasato uddhaṃ dvāvīsatimadivasādīsu uppannaṃ paccāsācīvaraṃ attanā saddhiṃ ekato sibbetvā ghaṭitaṃ dasāhaparamaṃ gantuṃ adatvā navāhaparamatādivasena attano gatikaṃ karoti, ekato asibbetvā visuṃ ṭhapitaṃ pana paccāsācīvaraṃ dasāhaparamameva. “དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པར་ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་གསུངས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། དེར་“དེ་ལྟར་”ཞེས་པ་ནི། འགྲེལ་བཤད་དུ་“དེ་ལས་གལ་ཏེ་ལྷག་ན་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་“ཟླ་བ་གཅིག་གི་མཐའ་ལས་ལྷག་པའོ་”ཞེས་པའི་དོན་གང་གསུངས་པ་དེ། དེ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ།། ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་མ་གསུངས་པར། གཞན་དུ་དོན་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། “དེ་སྲིད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའོ།། “རྩ་བའི་ཆོས་གོས་”ཞེས་པ་འདི་ནི་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའོ།། “རང་གི་འགྲོས་སུ་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། དེའི་རྗེས་སུ་ཉིན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་དེ། ཟླ་བ་གཅིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྩ་བའི་ཆོས་གོས་འཇོག་ཏུ་མི་སྟེར་བར། རང་གི་ཞག་བཅུའི་མཐའ་ཉིད་ལ་གནས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། རང་གི་འགྲོས་སུ་བྱེད་དོ་ཞེས་པའོ།། འདིར་“དེ་ལས་གོང་གི་རྩ་བའི་ཆོས་གོས་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ནི། “རྩ་བའི་ཆོས་གོས་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའོ།། དེ་ནི་ཞག་ཉི་ཤུ་པ་ལས་གོང་དུ་ཞག་ཉེར་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་དེ། རང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཅིག་ཏུ་བཙེམས་ཏེ་སྦྱར་བ་ནི། ཞག་བཅུའི་མཐའ་ལ་འགྲོ་རུ་མི་སྟེར་བར། ཞག་བཅུའི་མཐའ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས། རང་གི་འགྲོས་སུ་བྱེད་དོ།། ལྷན་ཅིག་ཏུ་མ་བཙེམས་པར་སོ་སོར་བཞག་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རེ་བ་ནི་ཞག་བཅུའི་མཐའ་ཅན་ཁོ་ནའོ།། Pāḷiyaṃ dasāhāti dasāhena. Ekādase uppannetiādīsu ekādasāhe uppannetiādinā attho, ayameva vā pāṭho gahetabbo. Ekavīse uppanne…pe… navāhā kāretabbantiādi paccāsācīvarassa uppannadivasaṃ ṭhapetvā vuttaṃ. Teneva ‘‘tiṃse…pe… tadaheva adhiṭṭhātabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Aññaṃ paccāsācīvaraṃ…pe… kāretabba’’nti idaṃ satiyā eva paccāsāya vuttaṃ. Sace pana ‘‘ito paṭṭhāya cīvaraṃ na labhissāmī’’ti icchitaṭṭhānato paccāsāya upacchinnāya aññatthāpi yena kenaci upāyena paccāsaṃ uppādeti, mūlacīvaraṃ na adhiṭṭhātabbaṃ, sabbathā paccāsāya upacchinnāya dasāhātikkantaṃ mūlacīvaraṃ tadaheva adhiṭṭhātabbaṃ. Paccāsācīvarampi parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbanti paṭhamataraṃ uppannaṃ visabhāgaṃ sandhāya vadati. Aññamaññanti aññaṃ aññaṃ, ayameva vā pāṭho. Aṅgaṃ panettha paṭhamakathine vuttasadisameva. Kevalañhi tattha dasāhātikkamo, idha māsātikkamoti ayaṃ viseso. གཞུང་ལས་“ཞག་བཅུ་”ཞེས་པ་ནི་ཞག་བཅུ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །“བཅུ་གཅིག་པ་ལ་བྱུང་ན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞག་བཅུ་གཅིག་པ་ལ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། ཡང་ན་ཀློག་ཚུལ་འདི་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ། །“ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ལ་བྱུང་ན་...ལྷག་མ་...ཞག་དགུའི་ནང་དུ་བྱ་དགོས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རེ་བའི་ཆོས་གོས་བྱུང་བའི་ཉིན་མོ་དེ་ཕུད་ནས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་“སུམ་ཅུ་པ་ལ་...ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“གཞན་རེ་བའི་ཆོས་གོས་...བྱ་དགོས་སོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་རེ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་“འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་ཆོས་གོས་མི་ཐོབ་བོ་”ཞེས་འདོད་པའི་གནས་ནས་རེ་བ་ཆད་དེ། གནས་གཞན་དུ་ཐབས་གང་ཡང་རུང་བས་རེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། རྩ་བའི་ཆོས་གོས་དེ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་མི་བྱའོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རེ་བ་ཆད་པ་ན་ཞག་བཅུ་ལས་འདས་པའི་རྩ་བའི་ཆོས་གོས་དེ་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ། །“རེ་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱང་ཡོ་བྱད་ཀྱི་རས་སུ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་གོས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཕན་ཚུན་”ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་གམ། ཡང་ན་ཀློག་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །འདིའི་ཡན་ལག་ནི་སྲ་བརྐྱང་དང་པོར་གསུངས་པ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེར་ཞག་བཅུ་ལས་འདས་པ་དང་། འདིར་ཟླ་བ་གཅིག་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་རོ། Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྲ་བརྐྱང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་གསུམ་པའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 4. Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā ༤. ཆོས་གོས་རྙིང་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 503-5. Catutthe pāḷiyaṃ bhattavissagganti bhattassa udare vissajjanaṃ, pavesanaṃ ajjhoharaṇaṃ bhattakiccanti attho, bhojanapariyosānena bhattassa vissajjanantipi [Pg.323] vadanti. Tattha nāma tvanti so nāma tvaṃ, tāya nāma tvanti vā attho. Pitā ca mātā ca pitaro, pitūnaṃ pitā ca mātā ca pitāmahā, te eva yugaḷaṭṭhena yugo, tasmā yāva sattamā pitāmahayugā pitāmahāvaṭṭāti evamettha attho daṭṭhabbo. Evañhi pitāmahaggahaṇena mātāmaho ca pitāmahī mātāmahī ca gahitāva honti. Sattamayugato paraṃ ‘‘aññātakā’’ti veditabbaṃ. Yāti bhikkhunī. Pitu mātā pitāmahī, mātu pitā mātāmaho. ༥༠༣-༥. བཞི་པ་ལ་གཞུང་ལས་“ཟས་གློད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཟས་ལྟོ་བར་གཏོང་བའམ། འཇུག་པའམ། མིད་པའམ། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། བཟའ་བཏུང་ཟིན་པས་ཟས་གློད་པ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །“དེ་ལ་ཁྱོད་ཅེས་བྱ་བ་”ནི་ཁྱོད་དེ་ལྟ་བུ་ཞེས་པའམ། ཡང་ན་ཁྱོད་ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པའི་དགེ་སློང་མ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཕ་དང་མ་ནི་ཕ་མ་དག་གོ །ཕ་མའི་ཕ་དང་མ་ནི་སྤོ་བོ་དང་རྨོ་བོ་དག་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ཟུང་གི་དོན་གྱིས་ཟུང་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་མྱེས་པོའི་ཟུང་བདུན་པའི་བར་དུ་མྱེས་པོའི་རྒྱུད་ཅེས་འདིར་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་མྱེས་པོ་བཟུང་བས་མ་ཡི་ཕ་དང་། ཕ་ཡི་མ་དང་། མ་ཡི་མ་དག་ཀྱང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཟུང་བདུན་པ་ལས་འདས་པ་ནི་“ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཡཱ་”ནི་དགེ་སློང་མའོ། །ཕའི་མ་ནི་ཕྱི་མོ་དང་། མའི་ཕ་ནི་མྱེས་པོའོ། Payoge payoge bhikkhussa dukkaṭanti ‘‘dhovā’’ti āṇāpanavācāya ekāya eva tadanuguṇassa sabbassāpi payogassa āṇattattā vuttaṃ. “སྦྱོར་བ་རེ་རེ་བཞིན་དགེ་སློང་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། “འཁྲུད་ཅིག་”ཅེས་བཀོད་པའི་ཚིག་གཅིག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དང་མཐུན་པའི་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ལ་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། 506. Tadavinābhāvato dhovanassa ‘‘kāyavikāraṃ katvā’’ti ca ‘‘antodvādasahatthe’’ti ca vuttattā kāyena dhovāpetukāmataṃ appakāsetvā dānakhipanapesanādiṃ karontassa ca dvādasahatthaṃ upacāraṃ muñcitvā bahi ṭhatvā kāyavācāhi āṇāpetvā khipanapesanādiṃ karontassa ca anāpatti eva. ༥༠༦. འཁྲུད་པ་ནི་དེ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། “ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བྱས་ཏེ་”ཞེས་དང་། “ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱིས་འཁྲུད་པར་འདོད་པ་གསལ་བར་མ་བྱས་པར་སྦྱིན་པ་དང་། གཏོར་བ་དང་། སྐུར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་དང་། ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་བཏང་སྟེ་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གནས་ནས་ལུས་ངག་གིས་བསྐུལ་ཏེ་གཏོར་བ་དང་སྐུར་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ། Ekena vatthunāti paṭhamakatena. Pañcasatāni pamāṇaṃ etāsanti pañcasatā. Bhikkhubhāvato parivattaliṅgāpi bhikkhunī bhikkhūnaṃ santike ekatoupasampannā eva. “གཞི་གཅིག་གིས་”ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་བྱས་པའི་གཞི་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །“ལྔ་བརྒྱ་ནི་དེ་དག་གི་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ལྔ་བརྒྱའོ། །དགེ་སློང་གི་དངོས་པོ་ལས་རྟགས་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་མ་ཡང་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཉིད་དོ། 507. Tāvakālikaṃ gahetvāti attanā katipāhaṃ pārupanādiatthāya tāvakālikaṃ yācitvā. Purāṇacīvaratā, upacāre ṭhatvā aññātikāya bhikkhuniyā āṇāpanaṃ, tassā dhovāpanādīni cāti imānettha tīṇi aṅgāni. ༥༠༧. “གནས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་འགའ་ཞིག་གྱོན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་གནས་སྐབས་སུ་བསླངས་ནས་སོ། །ཆོས་གོས་རྙིང་པ་ཉིད་དང་། ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་ཏེ་ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པའི་དགེ་སློང་མ་ལ་བསྐུལ་བ་དང་། མོ་ལ་འཁྲུད་དུ་བཅུག་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་གསུམ་མོ། Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཆོས་གོས་རྙིང་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 5. Cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā ༥. ཆོས་གོས་ལེན་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 508. Pañcame [Pg.324] apaññatte sikkhāpadeti gaṇamhā ohīyanasikkhāpade (pāci. 691-692) apaññatte. Koṭṭhāsasampattīti kesādipañcakoṭṭhāsānaṃ kalyāṇatā. Hatthataleyeva dassetvāti hatthatalato sesakāyassa adassanaṃ dīpeti. ༥༠༨. ལྔ་པ་ལ་“བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ལས་འབྲལ་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་མ་བཅས་པའི་སྔོན་ལའོ། །“ཆ་ཤས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྲ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་ལྔ་པོ་ལེགས་པར་གནས་པ་ཉིད་དོ། །“ལག་མཐིལ་ཉིད་བསྟན་ཏེ་”ཞེས་པས་ལག་མཐིལ་ལས་གཞན་པའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་མི་མངོན་པར་བྱེད་པ་མཚོན་ནོ། 510. Vihatthatāyāti vihatatāya, amissitatāya apaṭisaraṇatāyāti attho. Tenāha ‘‘samabhitunnattā’’ti, byadhitattāti attho. Parivattetabbaṃ parivattaṃ, tadeva pārivattakaṃ, parivattetvā diyyamānanti attho. ༥༡༠. “ལག་པ་བྲལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་བྲལ་བའམ། མ་འདྲེས་པའམ། སྐྱབས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཀུན་ནས་གཙེས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། ནད་ཀྱིས་གཟིར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བརྗེ་བར་བྱ་བ་ནི་བརྗེ་བའོ། །དེ་ཉིད་ནི་བརྗེ་བྱ་སྟེ། བརྗེས་ནས་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། Purimasikkhāpade viya idha dvādasahattho upacāraniyamo natthīti āha ‘‘upacāraṃ muñcitvā’’ti. Aññatra pārivattakāti yaṃ antamaso harīṭakakhaṇḍampi datvā vā ‘‘dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā vā parivattakaṃ gaṇhāti, taṃ ṭhapetvā. ‘‘Taṃ acittakabhāvena na sametī’’ti iminā ñātibhāvājānanādīsu viya bhikkhunībhāvājānanādivasenāpi acittakataṃ pakāseti. སྔོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་བཞིན་དུ་འདིར་ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། “ཉེ་འཁོར་བཏང་སྟེ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བརྗེ་བ་མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཐ་ན་སྐྱུ་རུ་རའི་དུམ་བུ་ཞིག་བྱིན་ནམ། ཡང་ན་“སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་ཡིད་ལ་བྱས་ཏེ་བརྗེ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞག་ནས་སོ། །“དེ་ནི་སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོ་དང་མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་པས་ཉེ་དུ་ཉིད་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ། དགེ་སློང་མའི་དངོས་པོ་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་སེམས་མེད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། 513-4. Tikañca taṃ pācittiyañcāti tikapācittiyaṃ, pācittiyatikanti attho. Pattatthavikādīti anadhiṭṭhānupagaṃ sandhāya vadati. Ko pana vādo pattatthavikādīsūti mahatiyāpi tāva bhisicchaviyā anadhiṭṭhānupagattā anāpatti, vikappanupagapacchimappamāṇavirahitatāya anadhiṭṭhātabbesu kimeva vattabbanti dasseti. Pattatthavikādīni pana vikappanupagapacchimāni gaṇhituṃ na vaṭṭati eva. Paṭiggahaṇaṃ kiriyā, aparivattanaṃ akiriyā. Vikappanupagacīvaratā, pārivattakābhāvo, aññātikāya hatthato gahaṇanti imānettha tīṇi aṅgāni. ༥༡༣-༤. གསུམ་ཚན་དེ་ཡང་ལྟུང་བྱེད་ཡིན་པས་ན་“གསུམ་ཚན་ལྟུང་བྱེད་”དེ། ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་གསུམ་ཚན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་མི་རུང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་”ཞེས་པས་ནི་ཆེན་པོ་སྟན་གྱི་ཤུབས་ལྟ་བུ་ཡང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་མེད་ལ། བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་མི་རུང་བའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་ལ་སོགས་པ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཚད་ལས་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་ལ་སོགས་པ་ལེན་པ་ནི་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ། །ལེན་པ་ནི་བྱ་བའོ། །མི་བརྗེ་བ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཆོས་གོས་ཉིད་དང་། བརྗེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དང་། ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པའི་ལག་ནས་ལེན་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་གསུམ་མོ། Cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཆོས་གོས་ལེན་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 6. Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā ༦. ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་ལ་སློང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 515. Chaṭṭhe [Pg.325] paṭu eva paṭṭo. Pāḷiyaṃ dhammanimantanāti samaṇesu vattabbācāradhammamattavasena nimantanā, dātukāmatāya katanimantanā na hotīti attho. Teneva ‘‘viññāpessatī’’ti vuttaṃ. Aññātakaappavāritato hi viññatti nāma hoti. ༥༡༥. དྲུག་པ་ལ་མཁས་པ་ཉིད་ནི་“པཊྚ་”ཞེས་བྱའོ། །གཞུང་ལས་“ཆོས་ཀྱི་གདན་འདྲེན་”ཞེས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་སྤྱོད་ལམ་གྱི་ཆོས་ཙམ་གྱི་དབང་གིས་གདན་འདྲེན་པ་སྟེ། སྦྱིན་པར་འདོད་པས་བྱས་པའི་གདན་འདྲེན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་“སློང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་དང་གདན་མ་དྲངས་པ་ལས་སློང་བ་ནི་སློང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་དོ། 517. ‘‘Tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabba’’nti iminā bhūtagāmavikopanaṃ anuññātanti āha ‘‘neva bhūtagāmapātabyatāyā’’tiādi. Paṭhamaṃ suddhacittena liṅgaṃ gahetvā pacchā laddhiṃ gaṇhantopi titthiyapakkantako evāti āha ‘‘nivāsetvāpi laddhi na gahetabbā’’ti. ༥༡༧. “རྩྭའམ་ལོ་མས་བཀབ་སྟེ་འོང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པས་ས་བོན་དང་སྐྱེ་བ་འཇིག་པ་ལ་གནང་བ་བསྩལ་ཏོ་ཞེས་“ས་བོན་དང་སྐྱེ་བ་མི་གཞིག་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཐོག་མར་བསམ་པ་དག་པས་རྟགས་བཟུང་སྟེ། ཕྱིས་ལྟ་བ་འཛིན་པ་ཡང་མུ་སྟེགས་ཅན་དུ་སོང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “གྱོན་ནས་ཀྱང་ལྟ་བ་བཟུང་བར་མི་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། Yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ upagacchatīti etthāpi vihāracīvarādiatthāya pavisantenapi tiṇādīhi paṭicchādetvāva gantabbaṃ, na tveva naggena āgantabbanti sāmaññato dukkaṭassa vuttattā. Cimilikāhīti paṭapilotikāhi. Paribhogenevāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā paribhuñjanena. Paribhogajiṇṇanti yathā taṃ cīvaraṃ paribhuñjiyamānaṃ obhaggavibhaggatāya asāruppaṃ hoti, evaṃ jiṇṇaṃ. “གནས་གང་དུ་ཐོག་མར་འགྲོ་བ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་ན། རྩྭ་ལ་སོགས་པས་བཀབ་སྟེ་འགྲོ་བར་བྱ་སྟེ། གཅེར་བུར་མི་འོང་བར་བྱ་ཞེས་སྤྱིར་བཏང་དུ་ཉེས་བྱས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “ཙི་མི་ལི་ཀཱ་”ཞེས་པ་ནི་རས་ཧྲུལ་གྱིས་སོ། །“ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་གཞན་མ་ཐོབ་པར་ལོངས་སྤྱོད་པས་སོ། །“ལོངས་སྤྱོད་པས་ཟད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་དེ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ན་རལ་ཞིང་ཞིག་པས་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཟད་པའོ། 521. Aññassatthāyāti etthāpi ‘‘ñātakānaṃ pavāritāna’’nti idaṃ anuvattati evāti āha ‘‘attano ñātakapavārite’’tiādi. Idha pana aññassa acchinnanaṭṭhacīvarassa atthāya aññātakaappavārite viññāpentassa nissaggiyena anāpattīti attho gahetabbo, itarathā ‘‘ñātakānaṃ pavāritāna’’nti iminā viseso na bhaveyya. Teneva anantarasikkhāpade vakkhati ‘‘aṭṭhakathāsu pana ñātakaparivātaṭṭhāne…pe… pamāṇameva vaṭṭatīti vuttaṃ, taṃ pāḷiyā na sametī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.526) ca ‘‘yasmā panidaṃ sikkhāpadaṃ aññassatthāya viññāpanavatthusmiṃyeva paññattaṃ, tasmā idha ‘aññassatthāyā’ti na vutta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.526) ca. Vikappanupagacīvaratā, samayābhāvo, aññātakaviññatti, tāya paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. ༥༢༡. “གཞན་གྱི་དོན་དུ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་“ཉེ་དུ་དང་གདན་དྲངས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་འདི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་“རང་གི་ཉེ་དུ་དང་གདན་དྲངས་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་གཞན་ཆོས་གོས་ཕྲོགས་པའམ་བརླག་པའི་དོན་དུ་ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་དང་གདན་མ་དྲངས་པ་རྣམས་ལ་སློང་བ་ན། སྤང་བའི་ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་དོན་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་“ཉེ་དུ་དང་གདན་དྲངས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པས་ཁྱད་པར་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བསླབ་པའི་གཞི་གཞན་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། “འགྲེལ་བཤད་རྣམས་སུ་ནི་ཉེ་དུ་དང་གདན་དྲངས་པའི་གནས་སུ་...ཚད་ཉིད་རུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་གཞུང་དང་མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་དང་། “བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་གཞན་གྱི་དོན་དུ་སློང་བའི་གཞི་ཉིད་ལ་བཅས་པའི་ཕྱིར། འདིར་‘གཞན་གྱི་དོན་དུ་’ཞེས་མ་གསུངས་སོ་”ཞེས་སོ། །ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཆོས་གོས་ཉིད་དང་། དུས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་ལ་སློང་བ་དང་། དེས་ཐོབ་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་བཞིའོ། Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་ལ་སློང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 7. Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā ༧. དེ་ལས་ལྷག་པ་སློང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 522-524. Sattame [Pg.326] pāḷiyaṃ paggāhikasālanti dussāpaṇaṃ. Tañhi vāṇijakehi dussāni paggahetvā dassanaṭṭhānatāya ‘‘paggāhikasālā’’ti vuccati. Assa cīvarassāti sāditabbacīvarassa. ‘‘Ticīvarikenā’’ti iminā acchinnaticīvarato aññassa vihārādīsu nihitassa cīvarassa abhāvaṃ dasseti. Yadi bhaveyya, viññāpetuṃ na vaṭṭeyya. Tāvakālikaṃ nivāsetvā attano cīvaraṃ gāhetabbaṃ, tāvakālikampi alabhantassa bhūtagāmavikopanaṃ katvā tiṇapaṇṇehi chadanaṃ viya viññāpanampi vaṭṭati eva. Aññenāti acchinnaasabbacīvarena. Dve naṭṭhānīti adhikārato vuttaṃ ‘‘dve sāditabbānī’’ti. ༥༢༢-༥༢༤. བདུན་པ་ལ་གཞུང་ལས་“རས་ཚོང་ཁང་”ཞེས་པ་ནི་རས་ཀྱི་ཚོང་ཁང་སྟེ། དེ་ནི་ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་རས་བཏེགས་ཏེ་སྟོན་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་“རས་ཚོང་ཁང་”ཞེས་བྱའོ། །“དེའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་དང་དུ་བླང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱིའོ། །“ཆོས་གོས་གསུམ་འཆང་བས་”ཞེས་པས་ཆོས་གོས་གསུམ་མ་ཕྲོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་པར་བཞག་པའི་ཆོས་གོས་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ཡོད་ན་སློང་བར་མི་རུང་ངོ་། །གནས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་གོས་གྱོན་ནས་རང་གི་ཆོས་གོས་བཟུང་བར་བྱའོ། །གནས་སྐབས་ཀྱི་ཆོས་གོས་ཀྱང་མི་ཐོབ་པ་ལ་ནི་ས་བོན་དང་སྐྱེ་བ་འཇིག་པ་བྱས་ཏེ་རྩྭ་དང་ལོ་མས་འགེབས་པ་བཞིན་དུ་སློང་བ་ཡང་རུང་བ་ཉིད་དོ། །“གཞན་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཐམས་ཅད་མ་ཕྲོགས་པའི་དགེ་སློང་གིས་སོ། །“གཉིས་བརླག་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་“གཉིས་དང་དུ་བླང་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། 526. Pāḷiyā na sametīti ‘‘anāpatti ñātakānaṃ pavāritāna’’nti imāya pāḷiyā na sameti tatuttariviññāpanaāpattippasaṅge eva vuttattā. ‘‘Aññassatthāyāti na vutta’’nti idaṃ aññassatthāya tatuttari viññāpane nissaggiyaṃ pācittiyaṃ hotīti imamatthaṃ dīpeti, tañca pācittiyaṃ yesaṃ atthāya viññāpeti, tesaṃ vā siyā, viññāpakasseva vā, na tāva tesaṃ tehi aviññāpitattā, nāpi viññāpakassa attānaṃ uddissa aviññāpitattā. Tasmā aññassatthāya viññāpentassāpi nissaggiyaṃ pācittiyaṃ na dissati. Pāḷiyaṃ pana imassa sikkhāpadassa attano sādiyanapaṭibaddhatāvasena pavattattā ‘‘aññassatthāyā’’ti anāpattivāre na vuttanti vadanti, tañca yuttaṃ viya dissati, vīmaṃsitvā gahetabbaṃ. Tatuttaricīvaratā, acchinnādikāraṇatā, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. ༥༢༦. “གཞུང་དང་མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི། “ཉེ་དུ་དང་གདན་དྲངས་པ་རྣམས་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པའི་གཞུང་འདི་དང་མི་མཐུན་ཏེ། དེ་ལས་ལྷག་པ་སློང་བའི་ལྟུང་བའི་སྐབས་ཉིད་ལ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “གཞན་གྱི་དོན་དུ་ཞེས་མ་གསུངས་སོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་གཞན་གྱི་དོན་དུ་དེ་ལས་ལྷག་པ་སློང་བ་ན་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་མཚོན་ཏེ། ལྟུང་བྱེད་དེ་ཡང་གང་གི་དོན་དུ་སློང་བའི་མི་དེ་དག་ལ་འགྱུར་རམ། ཡང་ན་སློང་བ་པོ་ཉིད་ལ་འགྱུར་ཞེ་ན། ཐོག་མར་དེ་དག་གིས་མ་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་མི་འགྱུར་ལ། སློང་བ་པོས་ཀྱང་རང་གི་ཆེད་དུ་མ་བསླངས་པའི་ཕྱིར་སློང་བ་པོ་ལའང་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དོན་དུ་སློང་བ་ལའང་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་མི་སྣང་ངོ་། །འོན་ཀྱང་གཞུང་ལས་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་རང་གི་དང་དུ་ལེན་པ་དང་འབྲེལ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་“གཞན་གྱི་དོན་དུ་”ཞེས་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་ནི་རིགས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་བས་བརྟགས་ཏེ་བཟུང་བར་བྱའོ། །དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་ཉིད་དང་། ཕྲོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དང་། ཉེ་དུ་མ་ཡིན་པ་ལ་སློང་བ་དང་། དེས་ཐོབ་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་བཞིའོ། Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. དེ་ལས་ལྷག་པ་སློང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā ༨. ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པ་དང་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 528-531. Aṭṭhame yo kattāti dāyakaṃ sandhāya vuttaṃ. Paṭo eva paṭako. ‘‘Appagghaṃ cetāpetī’’ti idaṃ nissaggiyapācittiyā anāpattiṃ sandhāya vuttaṃ, viññattipaccayā pana dukkaṭameva. ‘‘Pubbe appavārito’’ti hi sutte [Pg.327] viññattikāraṇaṃ vuttaṃ. Mātikāṭṭhakathāyampi ‘‘cīvare bhiyyokamyatā, aññātakaviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgānī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. upakkhaṭasikkhāpada) aññātakaviññattitā pakāsitā, keci pana ‘‘dāyakena dātukāmomhīti attano santike avuttepi yadagghanakaṃ so dātukāmo, tadagghanakaṃ āharāpetuṃ vaṭṭati evā’’ti vadanti, taṃ rājasikkhāpadaṭṭhakathāyapi na sameti, dūtena vā dāyakena vā ‘‘āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhata’’nti ārocitepi mukhavevaṭiyakappiyakārakādīnaṃ santikā āharāpanassa tattha paṭikkhittattā. Vuttañhi tattha ‘‘ime dve aniddiṭṭhakappiyakārakā nāma, etesu aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabbaṃ…pe… na kiñci vattabbā. Desanāmattameva cetaṃ ‘dūtena cīvaracetāpannaṃ pahiṇeyyā’ti sayaṃ āharitvāpi piṇḍapātādīnaṃ atthāya dadantesupi eseva nayo’’ti. Mukhavevaṭiyakappiyakārakādayo hi dāyakena pariccattepi vatthumhi ‘‘asukassa santike cīvarapiṇḍapātādiṃ gaṇhathā’’ti aniddiṭṭhattā eva ‘‘na kiñci vattabbā’’ti vuttaṃ, na pana tassa vatthuno mukhavevaṭiyādīnaṃ santakattā, tasmā idhāpi dāyakena vā dūtena vā ‘‘yaṃ icchatha, taṃ vadathā’’ti appavāritassa vadato dukkaṭameva. Agghavaḍḍhanakanti cīvare agghavaḍḍhanakaṃ nissāya pavattaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ, na piṇḍapātādīsu tesu agghavaḍḍhanassa dukkaṭamattattā, paṇītapiṇḍapāte suddhikapācittiyattā cāti gahetabbaṃ. Teneva ‘‘cīvare bhiyyokamyatā’’ti aṅgaṃ vuttaṃ. ༥༢༨-༥༣༡. སྐབས་བརྒྱད་པ་ལས། 'yo kattā' (གང་གིས་བྱེད་པ་པོ་) ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་བདག་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། རས་ཡུག་ཉིད་ལ་རས་ཕྲན་ (paṭaka) ཞེས་བྱའོ།། 'རིན་ཐང་ཆུང་བ་ཉོ་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་འདི་ནི་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་ལྟུང་བ་མེད་པར་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། སློང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་ཉེས་བྱས་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། མདོ་ལས་ 'སྔོན་མ་གདན་དྲངས་པ་' ཞེས་གསུངས་པས་སློང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་སོ།། མ་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ 'ཆོས་གོས་ལ་ལྷག་པར་འདོད་པ་དང་། མ་འབྲེལ་བར་སློང་བ་དང་། དེས་ཐོབ་པ་སྟེ་འདི་ལ་ཡན་ལག་གསུམ་མོ་' ཞེས་མ་འབྲེལ་བར་སློང་བའི་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་སོ།། ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ 'སྦྱིན་བདག་གིས་རང་གི་དྲུང་དུ་སྦྱིན་པར་འདོད་དོ་ཞེས་མ་སྨྲས་ཀྱང་། ཁོས་རིན་ཐང་ཇི་ཙམ་སྦྱིན་པར་འདོད་པ་དེ་ཙམ་གྱི་རིན་ཐང་ཅན་གྱི་ཆོས་གོས་ལེན་དུ་འཇུག་པ་ནི་རུང་བ་ཉིད་དོ་' ཞེས་སྨྲའོ།། དེ་ནི་རྒྱལ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་དང་མི་མཐུན་ཏེ། ཕོ་ཉས་སམ། ཡང་ན་སྦྱིན་བདག་གིས་ 'ཚེ་དང་ལྡན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་བསྐྱལ་ཏོ་' ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་། ཁ་གཡར་བའི་རུང་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་དྲུང་ནས་ལེན་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་དུ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེར་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། 'འདི་གཉིས་ནི་མ་བསྟན་པའི་རུང་བྱེད་ཅེས་བྱ་ལ། འདི་དག་ལ་མ་འབྲེལ་ཞིང་མ་གདན་དྲངས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ།། །།ཅིའང་མི་སྨྲའོ།། འདི་ནི་བསྟན་པ་ཙམ་སྟེ། ཕོ་ཉས་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་བསྐུར་རོ་ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་སྦྱིན་པ་དག་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་' ཞེས་སོ།། ཁ་གཡར་བའི་རུང་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ནི་སྦྱིན་བདག་གིས་དངོས་པོ་བཏང་ཡང་ 'ཆེ་གེ་མོའི་དྲུང་ནས་ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་ལོངས་ཤིག་' ཅེས་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། 'ཅིའང་མི་སྨྲའོ་' ཞེས་གསུངས་ཀྱི། དངོས་པོ་དེ་ཁ་གཡར་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་ཡང་སྦྱིན་བདག་གམ། ཡང་ན་ཕོ་ཉས་ 'གང་འདོད་པ་དེ་སྨྲོས་ཤིག་' ཅེས་མ་གདན་དྲངས་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ལ་ཉེས་བྱས་ཉིད་དོ།། 'རིན་གོང་སྤེལ་བ་' ཞེས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་གོང་སྤེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་རིན་གོང་སྤེལ་བ་ནི་ཉེས་བྱས་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་དང་། བཟའ་བཅའ་བཟང་པོ་ལ་ནི་ལྟུང་བྱེད་འབའ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ 'ཆོས་གོས་ལ་ལྷག་པར་འདོད་པ་' ཞེས་པའི་ཡན་ལག་གསུངས་སོ།། Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 9. Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā ༩. ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 533. Navame pāḷiyaṃ paccekacīvaracetāpannāti paccekaṃ niyametvā cīvaracetāpannā, ekekena visuṃ visuṃ niyamitā cīvaracetāpannāti attho. Ubhova santā ekenāti ubho ekatova santā, ubho ekato hutvāti attho. ༥༣༣. སྐབས་དགུ་པ་ལས། གཞུང་གི་ 'paccekacīvaracetāpannā' (སོ་སོའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་) ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་ངེས་པར་བྱས་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་སྟེ། རེ་རེ་ནས་སོ་སོ་སོ་སོར་ངེས་པར་བྱས་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། 'Ubhova santā ekenā' (གཉིས་ཀ་གཅིག་གིས་ཡོད་པ་) ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་སྟེ། གཉིས་ཀ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Dutiyaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā ༡༠. རྒྱལ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 537. Dasame [Pg.328] ‘‘ajjaṇho’’ti ‘‘ajja no’’ti vattabbe ha-kārāgamaṃ, na-kārassa ca ṇa-kāraṃ katvā vuttoti āha ‘‘ajja ekadivasaṃ amhāka’’nti. ༥༣༧. སྐབས་བཅུ་པ་ལས། 'ajjaṇho' ཞེས་པ་ནི་ 'ajja no' ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཧ་ཡིག་གི་ཕྲད་བྱུང་ཞིང་། ན་ཡིག་ནི་ཎ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་པས། 'དེ་རིང་ཉིན་གཅིག་ནི་ངེད་ཅག་གི་འོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། 538-9. Yaṃ vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. rājasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘iminā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādehīti idaṃ āgamanasuddhiṃ dassetuṃ vuttaṃ, sace hi ‘idaṃ itthannāmassa bhikkhuno dehī’ti peseyya, āgamanassa asuddhattā akappiyavatthuṃ ārabbha bhikkhunā kappiyakārakopi niddisitabbo na bhaveyyā’’ti, taṃ nissaggiyavatthudukkaṭavatthubhūtaṃ akappiyacīvaracetāpannaṃ ‘‘asukassa bhikkhuno dehī’’ti evaṃ āgamanasuddhiyā asati, sikkhāpade āgatanayena dūtavacane ca asuddhe sabbathā paṭikkhepo eva kātuṃ vaṭṭati, na pana ‘‘cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāmā’’ti vattuṃ, tadanusārena na veyyāvaccakarañca niddisituṃ āgamanadūtavacanānaṃ ubhinnaṃ asuddhattā. Pāḷiyaṃ āgatanayena pana āgamanasuddhiyā sati dūtavacane asuddhepi sikkhāpade āgatanayena sabbaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tena ca yathā dūtavacanāsuddhiyampi āgamane suddhe veyyāvaccakarampi niddisituṃ vaṭṭati, evaṃ āgamanāsuddhiyampi dūtavacane suddhe vaṭṭati evāti ayamattho atthato siddhova hoti, ubhayasuddhiyaṃ vattabbameva natthīti ubhayāsuddhipakkhameva sandhāya mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. rājasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘kappiyakārakopi niddisitabbo na bhaveyyā’’ti vuttanti veditabbaṃ. ༥༣༨-༩. མ་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། 'ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་འདིས་ཆོས་གོས་ཉོས་ཏེ་དགེ་སློང་ཆེ་གེ་མོ་ལ་ཆོས་གོས་ཀྱིས་གཡོགས་ཤིག་ཅེས་པ་འདི་ནི་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ འདི་དགེ་སློང་ཆེ་གེ་མོ་ལ་སྦྱིན་ཅིག་ ཅེས་བསྐུར་ན། འབྱུང་ཁུངས་མ་དག་པའི་ཕྱིར་མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་སློང་གིས་རུང་བྱེད་ཀྱང་བསྟན་པར་མི་བྱའོ་' ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི། སྤང་བའི་དངོས་པོ་དང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་མི་རུང་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་ 'དགེ་སློང་ཆེ་གེ་མོ་ལ་སྦྱིན་ཅིག་' ཅེས་པ་ལྟར་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་མེད་པ་དང་། བསླབ་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཕོ་ཉའི་ཚིག་ཀྱང་མ་དག་པ་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དགག་པ་ཉིད་བྱ་བར་རུང་གི། 'ངེད་ཅག་ནི་ཆོས་གོས་ཉིད་ལེན་ཏོ་' ཞེས་བརྗོད་པར་མི་རུང་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཞལ་ཏ་བྱེད་པ་པོ་ཡང་བསྟན་པར་མི་རུང་སྟེ། འབྱུང་ཁུངས་དང་ཕོ་ཉའི་ཚིག་གཉིས་ཀ་མ་དག་པའི་ཕྱིར་རོ།། གཞུང་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་ཡོད་ན། ཕོ་ཉའི་ཚིག་མ་དག་ཀྱང་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཐམས་ཅད་བྱ་བར་རུང་ངོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེས་ན་ཇི་ལྟར་ཕོ་ཉའི་ཚིག་མ་དག་ཀྱང་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་ཡོད་ན་ཞལ་ཏ་བྱེད་པ་པོ་ཡང་བསྟན་པར་རུང་བ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་ཁུངས་མ་དག་ཀྱང་ཕོ་ཉའི་ཚིག་དག་པ་ཡོད་ན་ཡང་རུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་དོན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། གཉིས་ཀ་དག་པ་ལ་ནི་ྨྲ་དགོས་པ་ཉིད་མེད་པས། གཉིས་ཀ་མ་དག་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས་མ་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། 'རུང་བྱེད་ཀྱང་བསྟན་པར་མི་བྱའོ་' ཞེས་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ།། Yaṃ panettha sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.537-539) ‘‘āgamanassa suddhiyā vā asuddhiyā vā visesappayojanaṃ na dissatī’’tiādi vuttaṃ, taṃ mātikāṭṭhakathāvacanassa adhippāyaṃ asallakkhetvā vuttaṃ yathāvuttanayena āgamanasuddhiādinā sappayojanattā. Yo panettha ‘‘mūlasāmikena kappiyavohāravasena, pesitassa dūtassa akappiyavohāravasena ca vadatopi kappiyakārako niddisitabbo bhaveyyā’’ti aniṭṭhappasaṅgo vutto, so aniṭṭhappasaṅgo eva na hoti abhimatattā. Tathā hi sikkhāpade eva ‘‘paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti akappiyavohārena vadato dūtassa kappiyena [Pg.329] kammena veyyāvaccakaro niddisitabbo vutto āgamanassa suddhattā, āgamanassāpi asuddhiyaṃ pana kappiyenāpi kammena veyyāvaccakaro na niddisitabboti attheva āgamanassa suddhiasuddhīsu payojanaṃ. Kathaṃ pana dūtavacanena āgamanasuddhi viññāyatīti? Nāyaṃ bhāro. Dūtena hi akappiyavohāreneva vutte eva āgamanasuddhi gavesitabbā, na itarathā, tattha ca tassa vacanakkamena pucchitvā ca yuttiādīhi ca sakkā viññātuṃ. Idhāpi hi sikkhāpade ‘‘cīvaracetāpannaṃ ābhata’’nti dūtavacaneneva cīvaraṃ kiṇitvā dātuṃ pesitabhāvo viññāyati. Yadi hi sabbathā āgamanasuddhi na viññāyati, paṭikkhepo eva kattabboti. འདིར་སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། 'འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་འམ། ཡང་ན་མ་དག་པས་ཁྱད་པར་གྱི་དགོས་པ་མི་སྣང་ངོ་' ཞེས་ལ་སོགས་པ་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི། མ་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་གི་དགོངས་པ་མ་རྟོགས་པར་གསུངས་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདིར་གང་ 'བདག་པོ་རྩ་བ་པས་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་བསྐུར་བ་ལ། ཕོ་ཉས་མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་སྨྲས་ཀྱང་རུང་བྱེད་བསྟན་པར་བྱའོ་' ཞེས་མི་འདོད་པའི་ཐལ་འགྱུར་གང་གསུངས་པ་དེ་ནི། མི་འདོད་པའི་ཐལ་འགྱུར་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་ལས། 'ཚེ་དང་ལྡན་པས་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་བཞེས་ཤིག་' ཅེས་མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་སྨྲ་བའི་ཕོ་ཉ་ལ། རུང་བའི་ལས་ཀྱིས་ཞལ་ཏ་བྱེད་པ་པོ་བསྟན་པར་གསུངས་ཏེ། འབྱུང་ཁུངས་དག་པའི་ཕྱིར་རོ།། འབྱུང་ཁུངས་ཀྱང་མ་དག་པ་ན་ནི་རུང་བའི་ལས་ཀྱིས་ཀྱང་ཞལ་ཏ་བྱེད་པ་པོ་བསྟན་པར་མི་བྱ་བས། འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་དང་མ་དག་པ་ལ་དགོས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།། འོ་ན་ཕོ་ཉའི་ཚིག་གིས་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། འདི་ནི་ཁུར་ལྕི་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཕོ་ཉས་མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཁོ་ནས་སྨྲས་པ་ན་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་བཙལ་བར་བྱ་ལ། གཞན་དུ་ནི་མི་བཙལ་ལོ།། དེར་ཡང་ཁོའི་ཚིག་གི་རིམ་པས་དྲིས་པ་དང་། རིགས་པ་ལ་སོགས་པས་ཤེས་པར་ནུས་སོ།། འདིར་ཡང་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། 'ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་བསྐྱལ་ཏོ་' ཞེས་ཕོ་ཉའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་གོས་ཉོས་ཏེ་སྦྱིན་པར་བསྐུར་བའི་དངོས་པོ་ཤེས་སོ།། གལ་ཏེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་མ་ཤེས་ན། དགག་པ་ཉིད་བྱ་བར་ཟད་དོ།། Pāḷiyañca ‘‘cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāmā’’tiādi dūtavacanassa akappiyattepi āgamanasuddhiyā sati paṭipajjanavidhidassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Eso kho…pe… na vattabbo ‘tassa dehī’’’tiādi akappiyavatthusādiyanaparimocanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Saññatto’’tiādi ‘‘evaṃ dūtena puna vutte eva codetuṃ vaṭṭati, na itarathā’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Na vattabbo ‘dehi me cīvaraṃ…pe… cetāpehi me cīvara’’’nti idaṃ dūtenābhatarūpiyaṃ paṭiggahetuṃ attanā niddiṭṭhakappiyakārakattāva ‘‘dehi me cīvaraṃ…pe… cetāpehi me cīvara’’nti vadanto rūpiyassa pakatattā tena rūpiyena parivattetvā ‘‘dehi cetāpehī’’ti rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjanto nāma hotīti taṃ dosaṃ dūrato parivajjetuṃ vuttaṃ rūpiyapaṭiggahaṇena saṅghamajjhe nissaṭṭharūpiye viya. Vuttañhi tattha ‘‘na vattabbo imaṃ vā imaṃ vā āharā’’ti. Tasmā na idaṃ viññattidosaṃ parivajjetuṃ vuttanti veditabbaṃ, ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’tipi avattabbatāpasaṅgato, teneva dūtaniddiṭṭhesu rūpiyasaṃvohārasaṅkābhāvato aññaṃ kappiyakārakaṃ ṭhapetvāpi āharāpetabbanti vuttaṃ. Tatthāpi ‘‘dūtena ṭhapitarūpiyena cetāpetvā cīvaraṃ āharāpehī’’ti avatvā kevalaṃ ‘‘cīvaraṃ āharāpehī’’ti evaṃ āharāpetabbanti adhippāyo gahetabbo. Ṭhānaṃ bhañjatīti ettha ṭhānanti ṭhitiyā ca kāraṇassa ca nāmaṃ, tasmā āsane nisīdanena ṭhānampi kuppati, āgatakāraṇampi tesaṃ na viññāyati. Ṭhitaṃ pana akopetvā āmisapaṭiggahaṇādīsu āgatakāraṇameva bhañjati, na ṭhānaṃ. Tenāha ‘‘āgatakāraṇaṃ bhañjatī’’ti. Keci pana ‘‘āmisapaṭiggahaṇādinā ṭhānampi bhañjatī’’ti vadanti, taṃ aṭṭhakathāya na sameti. གཞུང་ལས་ཀྱང་ 'ངེད་ཅག་ནི་ཆོས་གོས་ཉིད་ལེན་ཏོ་' ཞེས་ལ་སོགས་པ་ནི། ཕོ་ཉའི་ཚིག་མི་རུང་བ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱང་འབྱུང་ཁུངས་དག་པ་ཡོད་ན་བསྒྲུབ་པའི་ཆོ་ག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། 'འདི་ནི་... །།དེ་ལ་སྦྱིན་ཅིག་ ཅེས་མི་སྨྲའོ་' ཞེས་ལ་སོགས་པ་ནི། མི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དང་དུ་ལེན་པ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། 'བསྐུལ་བར་བྱས་སོ་' ཞེས་ལ་སོགས་པ་ནི། 'འདི་ལྟར་ཕོ་ཉས་ཡང་བསྐྱར་སྨྲས་པ་ན་ཁོ་ནར་བསྐུལ་བར་རུང་གི། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། 'ང་ལ་ཆོས་གོས་སྦྱིན་ཅིག... །།ང་ལ་ཆོས་གོས་ཉོས་ཤིག་ ཅེས་མི་སྨྲའོ་' ཞེས་པ་འདི་ནི། ཕོ་ཉས་བསྐྱལ་བའི་གསེར་དངུལ་ལེན་པའི་ཕྱིར་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་རུང་བྱེད་ཉིད་ལ། 'ང་ལ་ཆོས་གོས་སྦྱིན་ཅིག... །།ང་ལ་ཆོས་གོས་ཉོས་ཤིག་' ཅེས་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ནི། གསེར་དངུལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསེར་དངུལ་དེས་བརྗེས་ཏེ། 'སྦྱིན་ཅིག་ཉོས་ཤིག་' ཅེས་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བས། ཉེས་པ་དེ་རྒྱང་རིང་དུ་སྤང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། གསེར་དངུལ་བླངས་པས་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་གསེར་དངུལ་བཏང་བ་བཞིན་ནོ།། དེར་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། 'འདི་འམ་འདི་ཁྱེར་ལ་ཤོག་ཅེས་མི་སྨྲའོ་' ཞེས་ོ།། དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ནི་སློང་བའི་ཉེས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ 'ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ང་ལ་ཆོས་གོས་ཀྱིས་དགོས་སོ་' ཞེས་ཀྱང་མི་སྨྲ་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ཕོ་ཉས་བསྟན་པ་དག་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་དོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རུང་བྱེད་གཞན་བཞག་ནས་ཀྱང་ལེན་དུ་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། དེར་ཡང་ 'ཕོ་ཉས་བཞག་པའི་གསེར་དངུལ་གྱིས་ཉོས་ཏེ་ཆོས་གོས་ཁྱེར་ལ་ཤོག་' ཅེས་མ་སྨྲས་པར། འབའ་ཞིག་ཏུ་ 'ཆོས་གོས་ཁྱེར་ལ་ཤོག་' ཅེས་འདི་ལྟར་ལེན་དུ་འཇུག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པ་གཟུང་བར་བྱའོ།། 'གནས་འཇིག་གོ་' ཞེས་པ་འདིར་ 'གནས་' ཞེས་པ་ནི་གནས་པ་དང་རྒྱུ་མཚན་གྱི་མིང་ཡིན་པས། སྟན་ལ་འདུག་པས་གནས་པའང་ཉམས་ལ། འོངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དེ་དག་ལ་མི་ཤེས་སོ།། གནས་པ་ནི་མ་ཉམས་པར་ཟང་ཟིང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་འོངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཁོ་ན་འཇིག་གི། གནས་པ་ནི་མི་འཇིག་གོ། དེའི་ཕྱིར་ 'འོངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འཇིག་གོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ 'ཟང་ཟིང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པས་གནས་ཀྱང་འཇིག་གོ་' ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་འགྲེལ་བཤད་དང་མི་མཐུན་ནོ།། Yatassa [Pg.330] cīvaracetāpannantiādi yena attanā veyyāvaccakaro niddiṭṭho, cīvarañca anipphāditaṃ, tassa kattabbavidhidassanaṃ. Evaṃ bhikkhunā vatthusāmikānaṃ vutte te codetvā denti, vaṭṭati ‘‘sāmikā codetvā dentī’’ti anāpattiyaṃ vuttattā. Tena ca yo sayaṃ acodetvā upāsakādīhi pariyāyena vatvā codāpeti, tesu sattakkhattumpi codetvā cīvaraṃ dāpentesu tassa anāpatti siddhā hoti sikkhāpadassa anāṇattikattā. 'Yatassa cīvaracetāpannaṃ' (གང་གི་ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་པ་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། རང་ཉིད་གང་གིས་ཞལ་ཏ་བྱེད་པ་པོ་བསྟན་ཅིང་། ཆོས་གོས་ཀྱང་མ་གྲུབ་པ་ན། དེས་བྱ་བའི་ཆོ་ག་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་དགེ་སློང་གིས་དངོས་པོའི་བདག་པོ་དག་ལ་སྨྲས་པ་ན། དེ་དག་གིས་བསྐུལ་ཏེ་སྦྱིན་ན་རུང་སྟེ། 'བདག་པོ་དག་གིས་བསྐུལ་ཏེ་སྦྱིན་ནོ་' ཞེས་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྐུལ་བར་དགེ་བསྙེན་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྨྲས་ཏེ་བསྐུལ་དུ་འཇུག་པ་ལ། དེ་དག་གིས་ལན་བརྒྱར་བསྐུལ་ཏེ་ཆོས་གོས་སྦྱིན་དུ་བཅུག་ཀྱང་། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་མངག་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་གྲུབ་བོ།། Kenaci aniddiṭṭho attano mukheneva byāvaṭabhāvaṃ veyyāvaccakarattaṃ patto mukhavevaṭiko. ‘‘Avicāretukāmatāyā’’ti iminā vijjamānampi dātuṃ anicchantā ariyāpi vañcanādhippāyaṃ vinā vohārato natthīti vadantīti dasseti. Bhesajjakkhandhake meṇḍakaseṭṭhivatthumhi (mahāva. 299) vuttaṃ ‘‘santi, bhikkhave’’tiādivacanameva (mahāva. 299) meṇḍakasikkhāpadaṃ nāma. Kappiyakārakānaṃ hattheti dūtena niddiṭṭhakappiyakārake sandhāya vuttaṃ, na pana bhikkhunā niddiṭṭhe, aniddiṭṭhe vāti. Tenāha ‘‘ettha ca codanāya pamāṇaṃ natthī’’tiādi. སུས་ཀྱང་མ་བསྟན་པར་རང་གི་ཁ་ནས་ཉིད་དུ་འབད་པ་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞལ་ཏ་བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་ནི་ཁ་གཡར་བ་ (mukhavevaṭika) ཞེས་བྱའོ།། 'མ་དཔྱོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་' ཞེས་པས་ནི། ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་འདོད་པའི་འཕགས་པ་དག་ཀྱང་། གཡོ་སྒྱུའི་བསམ་པ་མེད་པར་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་ 'མེད་དོ་' ཞེས་སྨྲའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།། སྨན་གྱི་ཚན་པ་ལས་མེཎྜཀ་ཁྱིམ་བདག་གི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་གསུངས་པའི་ 'དགེ་སློང་དག་ཡོད་དོ་' ཞེས་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཉིད་ནི་མེཎྜཀའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཞེས་བྱའོ།། 'རུང་བྱེད་དག་གི་ལག་ཏུ་' ཞེས་པ་ནི་ཕོ་ཉས་བསྟན་པའི་རུང་བྱེད་དག་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་ཀྱི། དགེ་སློང་གིས་བསྟན་པ་དང་མ་བསྟན་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ 'འདིར་བསྐུལ་བའི་ཚད་མེད་དོ་' ཞེས་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Sayaṃ āharitvā dadantesūti sambandho. ‘‘Piṇḍapātādīnaṃ atthāyā’’ti iminā cīvaratthāyeva na hotīti dasseti. ‘‘Eseva nayo’’ti iminā vatthusāminā niddiṭṭhakappiyakārakabhedesupi piṇḍapātādīnampi atthāya dinne ca ṭhānacodanādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva kātabbanti dasseti. 'རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱེར་ནས་སྦྱིན་པ་དག་ལ་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་འབྲེལ་ལོ།། 'བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་' ཞེས་པས་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཆེད་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།། 'ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་' ཞེས་པས་ནི་དངོས་པོའི་བདག་པོས་བསྟན་པའི་རུང་བྱེད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་དག་ལའང་། བསོད་སྙོམས་ལ་སོགས་པའི་ཆེད་དུ་བྱིན་པ་ན། གནས་པ་དང་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ།། ‘‘Saṅghaṃ vā…pe… anāmasitvā’’ti vuttattā ‘‘saṅghassa vihāratthāya demā’’tiādinā āmasitvā vadantesu paṭikkhipitabbameva. ‘‘Saṅgho sampaṭicchatī’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, gaṇādīsupi saṅghassatthāya sampaṭicchantesupi paṭiggahaṇepi paribhogepi dukkaṭameva. Sāratthadīpaniyaṃ ‘‘paṭiggahaṇe pācittiya’’nti (sārattha. ṭī. 2.537-539) vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ saṅghacetiyādīnaṃ atthāya dukkaṭassa vuttattā. Codetīti tassa dosābhāvaṃ ñatvāpi kodhena vā lobhena vā bhaṇḍadeyyanti codeti. So eva hi musāvādādipaccayā pācittiyadukkaṭādiāpattīhi sāpattiko hoti, gīvātisaññāya pana vatvā niddosabhāvaṃ ñatvā viramantassa natthi āpatti. “དགེ་འདུན་ནམ། བྱ་བྲལ་... མ་རེག་པར།” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “དགེ་འདུན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཆེད་དུ་འབུལ་ལོ།” ཞེས་སོགས་རེག་ནས་སྨྲ་བ་ན། དགག་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །“དགེ་འདུན་གྱིས་དང་དུ་ལེན་ཏོ།” ཞེས་པ་འདི་ནི་མཆོག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། །ཚོགས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་འདུན་གྱི་ཆེད་དུ་དང་དུ་ལེན་ནའང་། ལེན་པ་དང་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཀར་ཉེས་བྱེད་ཉིད་དོ། །སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས། “ལེན་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ།” ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དགེ་འདུན་དང་མཆོད་རྟེན་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཉེས་བྱེད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྐུར་འདེབས་པ་ཞེས་པ་ནི། ཁོང་གི་ཉེས་པ་མེད་པར་ཤེས་བཞིན་དུའང་། ཁོང་ཁྲོ་བའམ་ཆགས་པས་ “རྫས་འཇལ་དགོས་སོ།” ཞེས་སྐུར་འདེབས་པའོ། །ཁོང་ཉིད་ནི་རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་ལྟུང་བྱེད་དང་ཉེས་བྱེད་སོགས་ཀྱི་ལྟུང་བ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ “ཟ་བར་འོས་སོ།” སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སྨྲས་ནས། ཉེས་པ་མེད་པར་ཤེས་ཏེ་མཚམས་འཇོག་པ་ལ་ནི་ལྟུང་བ་མེད་དོ། ། Taḷākaṃ [Pg.331] khette paviṭṭhattā ‘‘na sampaṭicchitabba’’nti vuttaṃ. Cattāro paccaye saṅgho paribhuñjatūti deti, vaṭṭatīti ettha ‘‘bhikkhusaṅghassa catupaccayaparibhogatthāya taḷākaṃ dammī’’ti vā ‘‘bhikkhusaṅgho cattāro paccaye paribhuñjituṃ taḷākaṃ dammī’’ti vā ‘‘ito taḷākato uppanne cattāro paccaye dammī’’ti vā vattumpi vaṭṭati, idañca saṅghassa paribhogatthāya diyyamānaññeva sandhāya vuttaṃ, puggalassa pana evampi dinnaṃ taḷākakhettādi na vaṭṭati. Suddhacittassa pana udakaparibhogatthaṃ kūpapokkharaṇīādayo vaṭṭanti. ‘‘Saṅghassa taḷākaṃ atthi, taṃ katha’’nti hi ādinā sabbattha saṅghavaseneva vuttaṃ. Hattheti vase. རྫིང་བུ་ནི་ཞིང་ས་ལ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར། “དང་དུ་མི་བླང་ངོ་།” ཞེས་གསུངས་སོ། །“དགེ་འདུན་གྱིས་མཐུན་པའི་རྐྱེན་བཞི་སྤྱོད་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་འབུལ་ན། རུང་ངོ་།” ཞེས་པ་འདིར། “དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་མཐུན་པའི་རྐྱེན་བཞི་སྤྱོད་པའི་ཆེད་དུ་རྫིང་བུ་འབུལ་ལོ།” ཞེས་སམ། “དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་མཐུན་པའི་རྐྱེན་བཞི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རྫིང་བུ་འབུལ་ལོ།” ཞེས་སམ། “རྫིང་བུ་འདི་ལས་བྱུང་བའི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་བཞི་འབུལ་ལོ།” ཞེས་སྨྲ་བའང་རུང་ངོ་། །འདི་ནི་དགེ་འདུན་གྱིས་སྤྱོད་པའི་ཆེད་དུ་འབུལ་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །གང་ཟག་སྒེར་ལ་ནི་འདི་ལྟར་ཕུལ་བའི་རྫིང་བུ་དང་ཞིང་ས་སོགས་མི་རུང་ངོ་། །སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ནི་ཆུ་སྤྱོད་པའི་ཆེད་དུ་ཁྲོན་པ་དང་རྫིང་བུ་སོགས་རུང་ངོ་། །“དགེ་འདུན་ལ་རྫིང་བུ་ཡོད་ན། དེ་ཇི་ལྟར་བྱའོ།” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་དུ་དགེ་འདུན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། །ལག་པ་ཞེས་པ་ནི་དབང་དུའོ། ། ‘‘Ṭhapethāti vutte’’ti idaṃ sāmīcivasena vuttaṃ, avuttepi ṭhapentassa doso natthi. Tenāha ‘‘udakaṃ vāretuṃ labbhatī’’ti. Sassakālepi tāsetvā muñcituṃ vaṭṭati, amuñcato pana bhaṇḍadeyyaṃ. Puna detīti acchinditvā puna deti, evampi vaṭṭatīti sambandho. Iminā ‘‘yena kenaci issarena ‘pariccattamidaṃ bhikkhūhi, assāmika’ntisaññāya attanā gahetvā dinnaṃ vaṭṭatī’’ti dasseti. Kappiyavohārepi vinicchayaṃ vakkhāmāti pāṭhaseso. “ཞོག་ཅིག་ཅེས་སྨྲས་པ་ན།” ཞེས་པ་འདི་ནི་གུས་ཞབས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། །མ་སྨྲས་ནའང་འཇོག་པ་པོ་ལ་ཉེས་པ་མེད། དེའི་ཕྱིར་ “ཆུ་འགོག་པར་ལོངས་སོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །ལོ་ཏོག་གི་དུས་སུའང་སྐྲག་པར་བྱས་ནས་གློད་པ་རུང་ངོ་། །མ་གློད་པ་ལ་ནི་རྫས་འཇལ་དགོས་སོ། །“ཡང་སྐྱར་འབུལ་ལོ།” ཞེས་པ་ནི་အཕྲོག་ནས་ཡང་སྐྱར་འབུལ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཡང་རུང་ངོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །འདིས་ “དབང་འཛིན་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་ ‘འདི་ནི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཏང་ཟིན་པས་བདག་པོ་མེད་པའོ།’ སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་ནས་ཕུལ་བ་ནི་རུང་ངོ་།” ཞེས་སྟོན་ཏོ། །རུང་བའི་ཐ་སྙད་ལ་ཡང་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ལྷག་མའོ། ། Udakavasenāti udakaparibhogatthaṃ. ‘‘Suddhacittāna’’nti idaṃ sahatthena ca akappiyavohārena ca karonte sandhāya vuttaṃ. Sassasampādanatthanti evaṃ asuddhacittānampi pana sayaṃ akatvā kappiyavohārena āṇāpetuṃ vaṭṭati eva. ‘‘Kappiyakārakaṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatī’’ti idaṃ sahatthādinā katataḷākattā ‘‘asāruppa’’nti vuttaṃ, ṭhapentassa, pana taṃ paccayaṃ paribhuñjantassapi vā saṅghassa āpatti na viññāyati, aṭṭhakathāpamāṇena vā ettha āpatti gahetabbā. Lajjibhikkhunāti lajjināpi, pageva alajjinā mattikuddharaṇādīsu kārāpitesūti adhippāyo. Navasasseti akatapubbe kedāre. ‘‘Kahāpaṇe’’ti iminā dhaññuṭṭhāpane tasseva akappiyanti dasseti, dhaññuṭṭhāpane cassa payogepi dukkaṭameva, na kahāpaṇuṭṭhāpane viya. ཆུའི་དབང་གིས་ཞེས་པ་ནི་ཆུ་སྤྱོད་པའི་ཆེད་དོ། །“སེམས་རྣམ་པར་དག་པ་རྣམས་ལའོ།” ཞེས་པ་འདི་ནི་རང་གི་ལག་པས་དང་མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ལོ་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་སེམས་རྣམ་པར་མ་དག་པ་རྣམས་ལའང་རང་ཉིད་ཀྱིས་མ་བྱས་པར་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ནི་རུང་བ་ཉིད་དོ། །“རུང་བྱེད་འཇོག་པ་མི་རུང་ངོ་།” ཞེས་པ་འདི་ནི་རང་གི་ལག་པ་སོགས་ཀྱིས་བྱས་པའི་རྫིང་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “མི་འཚམ་པའོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འཇོག་པ་པོའམ། ཡང་ན་རྐྱེན་དེ་སྤྱོད་པའི་དགེ་འདུན་ལ་ལྟུང་བ་ཡོད་པར་མི་ཤེས་ཏེ། ཡང་ན་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚད་མས་འདིར་ལྟུང་བ་བཟུང་བར་བྱའོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་སློང་གིས་ཞེས་པ་ནི། ངོ་ཚ་ཤེས་པས་ཀྱང་ཡིན་ན། ངོ་ཚ་མེད་པས་འདམ་བཏོན་པ་སོགས་བགྱིད་དུ་བཅུག་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལོ་ཏོག་གསར་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྔར་མ་བྱས་པའི་ཞིང་ས་ལའོ། །“ཀཱརྵཱཔཎ།” ཞེས་པ་འདིས་འབྲུ་སྐྱེད་པ་ལ་ཁོང་ཉིད་ལ་མི་རུང་བར་སྟོན་ཏེ། འབྲུ་སྐྱེད་པ་ལ་ཁོང་གི་བརྩོན་པ་ལའང་ཉེས་བྱེད་ཉིད་དེ། ཀཱརྵཱཔཎ་སྐྱེད་པ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། ། ‘‘Kasatha vapathā’’ti vacane sabbesampi akappiyaṃ siyāti āha ‘‘avatvā’’ti. Ettako nāma bhāgoti ettha ettako kahāpaṇoti idampi sandhāya vadati. Tathā vuttepi hi tadā kahāpaṇānaṃ avijjamānattā [Pg.332] āyatiṃ uppannaṃ aññesaṃ vaṭṭati eva. Tenāha ‘‘tasseva taṃ akappiya’’nti. Tassa pana sabbapayogesu, paribhogesupi dukkaṭaṃ. Keci pana ‘‘dhaññaparibhoge eva āpatti, na pubbapayoge’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ, yena minanarakkhaṇādipayogena pacchā dhaññaparibhoge āpatti hoti, tassa payogassa karaṇe anāpattiyā ayuttattā. Pariyāyakathāya pana sabbattha anāpatti. Teneva ‘‘ettakehi vīhīhi idañcidañca āharathā’’ti niyamavacane akappiyaṃ vuttaṃ, kahāpaṇavicāraṇepi eseva nayo. Vatthu ca evarūpaṃ nāma saṃvijjati, kappiyakārako natthīti vattabbantiādivacanañcettha sādhakaṃ. “རྨོས་ཤིག་ཟོར་ཅིག” ཅེས་སྨྲས་ན་ཐམས་ཅད་ལའང་མི་རུང་བར་အགྱུར་བའི་ཕྱིར། “མ་སྨྲས་པར།” ཞེས་གསུངས་སོ། །“འདི་ཙམ་གྱི་ཆ་ཤས་སོ།” ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་འདིར་འདི་ཙམ་གྱི་ཀཱརྵཱཔཎ་ཞེས་པ་འདི་ལའང་དགོངས་ནས་སྨྲའོ། །དེ་ལྟར་སྨྲས་ནའང་དེའི་ཚེ་ཀཱརྵཱཔཎ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བ་ནི་གཞན་རྣམས་ལ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ “ཁོང་ཉིད་ལ་དེ་མི་རུང་ངོ་།” ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁོང་ལ་ནི་བརྩོན་པ་ཐམས་ཅད་དང་སྤྱོད་པ་ལའང་ཉེས་བྱེད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “འབྲུ་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་ཡོད་ཀྱི། སྔོན་གྱི་བརྩོན་པ་ལ་མིན།” ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཞིང་སྲུང་བ་སོགས་ཀྱི་བརྩོན་པ་གང་གིས་ཕྱིས་སུ་འབྲུ་སྤྱོད་པ་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་ན། བརྩོན་པ་དེ་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་འགྱུར་བ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟུང་བ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ “འབྲས་འདི་ཙམ་གྱིས་འདི་དང་འདི་ཁྱེར་ཤོག” ཅེས་ངེས་པའི་ཚིག་ལ་མི་རུང་བར་གསུངས་སོ། །ཀཱརྵཱཔཎ་ལ་དཔྱོད་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“དངོས་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་ཀྱང་རུང་བྱེད་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་ཀྱང་འདིར་སྒྲུབ་བྱེད་དོ། ། Vanaṃ dammi…pe… vaṭṭatīti ettha nivāsaṭṭhānattā puggalassāpi suddhacittena gahetuṃ vaṭṭati. Sīmaṃ demāti vihārasīmādisādhāraṇavacanena vuttattā ‘‘vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. “ནགས་ཚལ་འབུལ་ལོ། བྱ་བྲལ་... རུང་ངོ་།” ཞེས་པ་འདིར་གནས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གང་ཟག་སྒེར་གྱིས་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་ལེན་པ་རུང་ངོ་། །“ས་མཚམས་འབུལ་ལོ།” ཞེས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ས་མཚམས་སོགས་ཐུན་མོང་གི་ཚིག་གིས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར། “རུང་ངོ་།” ཞེས་གསུངས་སོ། ། ‘‘Veyyāvaccakara’’ntiādinā vuttepi puggalassapi dāsaṃ gahetuṃ vaṭṭati ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ārāmika’’nti (pārā. 619; mahāva. 270) visesetvā anuññātattā, tañca kho pilindavacchena gahitaparibhuttakkamena, na gahaṭṭhānaṃ dāsaparibhogakkamena. Khettādayo pana sabbe saṅghasseva vaṭṭanti pāḷiyaṃ puggalikavasena gahetuṃ ananuññātattāti daṭṭhabbaṃ. Vihārassa demāti saṅghikavihāraṃ sandhāya vuttaṃ, ‘‘khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’tiādinā (dī. ni. 1.10, 194) suttantesu āgatapaṭikkhepo bhagavatā āpattiyāpi hetubhāvena katoti bhagavato adhippāyaṃ jānantehi saṅgītimahātherehi khettapaṭiggahaṇādinissito ayaṃ sabbopi pāḷimuttavinicchayo vuttoti gahetabbo. Kappiyakārakassa niddiṭṭhabhāvo, dūtena appitatā, tatuttari vāyāmo, tena paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. “ཞབས་ཏོག་བྱེད་པ་པོའོ།” ཞེས་སོགས་སྨྲས་ནའང་། གང་ཟག་སྒེར་གྱིས་ཀྱང་བྲན་གཡོག་ལེན་པ་རུང་སྟེ། “དགེ་སློང་དག་ཀུན་དགའ་ར་བ་པ་རྗེས་སུ་གནང་ངོ་།” ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྗེས་སུ་གནང་བའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་འཕགས་པ་པི་ལིནྡ་བཙྪས་བཟུང་ཞིང་སྤྱད་པའི་རིམ་པ་ལྟར་རུང་གི །ཁྱིམ་པས་བྲན་གཡོག་སྤྱོད་པའི་རིམ་པ་ལྟར་ནི་མི་རུང་ངོ་། །ཞིང་ས་སོགས་ཐམས་ཅད་ནི་དགེ་འདུན་ཁོ་ན་ལ་རུང་སྟེ། ལུང་ལས་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ལེན་པར་མ་གནང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །“གཙུག་ལག་ཁང་ལ་འབུལ་ལོ།” ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཞིང་དང་ས་གཞི་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་པར་གྱུར་ཏོ།” ཞེས་སོགས་མདོ་སྡེ་རྣམས་སུ་འབྱུང་བའི་དགག་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལྟུང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུའང་མཛད་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་མཁྱེན་པའི་བཀའ་བསྡུ་མཛད་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་ལེན་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་པའི་ལུང་ལས་འདས་པའི་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་འདི་ཐམས་ཅད་གསུངས་སོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། །རུང་བྱེད་བསྟན་པ་ཉིད་དང་། ཕོ་ཉས་གཏད་པ་ཉིད་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པའི་བརྩོན་པ་དང་། དེས་ཐོབ་པ་ཉིད་དེ་འདིར་ཡན་ལག་བཞི་འོ། ། Rājasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. རྒྱལ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Niṭṭhito cīvaravaggo paṭhamo. ཆོས་གོས་ཀྱི་ཚན་པ་དང་པོ་རྫོགས་སོ། ། 2. Kosiyavaggo ༢. དར་སྐུད་ཀྱི་ཚན་པའོ། ། 1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā ༡. དར་སྐུད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པའོ། ། 542. Dutiyassa [Pg.333] paṭhame pāḷiyaṃ kosiyakāraketi kosakārakapāṇānaṃ kosato nibbattattā kosiyena suttena vatthādiṃ karonte. Saṅghātanti vināsaṃ. ༥༤༢. ཚན་པ་གཉིས་པའི་དང་པོ་ལ། ལུང་ལས་ “དར་སྐུད་བྱེད་པ་པོ་ལ།” ཞེས་པ་ནི་དར་སྲིན་གྱི་ཚང་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། དར་སྐུད་ཀྱིས་གོས་སོགས་བྱེད་པ་རྣམས་ལའོ། །“སཾགྷཱཏ།” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པའོ། ། 544. ‘‘Avāyima’’nti vuttattā vāyitvā karaṇe anāpatti. Missetvāti eḷakalomehi missetvā. Paṭilābhenāti pariniṭṭhānena ‘‘pariyosāpeti, nissaggiya’’nti (pārā. 545) vuttattā, kosiyamissakatā, attano atthāya santhatassa karaṇakārāpanaṃ, paṭilābho cāti imānettha tīṇi aṅgāni. ༥༤༤. “མ་བཏགས་པའོ།” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བཏགས་ནས་བྱས་ན་ལྟུང་བ་མེད། “བསྲེས་ནས།” ཞེས་པ་ནི་ལུག་བལ་དང་བསྲེས་ནས་སོ། །“ཐོབ་པས།” ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཏེ། “མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ན་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དོ།” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དར་སྐུད་བསྲེས་པ་ཉིད་དང་། རང་གི་ཆེད་དུ་གདིང་བ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དང་། ཐོབ་པ་ཉིད་དེ་འདིར་ཡན་ལག་གསུམ་མོ། ། Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. དར་སྐུད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 547-552. Dutiyañca tatiyañca uttānameva. Tattha pana odātādimissakasaññāya suddhakāḷakānaññeva santhatassa karaṇavasena cettha dvebhāgato adhikesu suddhakāḷakesu anadhikasaññāya santhatassa karaṇavasena ca acittakatā veditabbā. ༥༤༧-༥༥༢. གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་དཀར་པོ་སོགས་བསྲེས་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ནག་པོ་རྐྱང་པས་གདིང་བ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་དང་། འདིར་ཆ་གཉིས་ལས་ལྷག་པའི་ནག་པོ་རྐྱང་པ་ལ་ལྷག་པ་མེད་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གདིང་བ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་བསམ་པ་མེད་པའི་ལྟུང་མེད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 4. Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā ༤. ལོ་དྲུག་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པའོ། ། 557. Catutthe hada karīsussagge, miha secaneti dhātuatthaṃ sandhāyāha ‘‘vaccampi passāvampi karontī’’ti. Ūnakachabbassesu atirekachabbassasaṅkitādivasenettha acittakatā veditabbā. ༥༥༧. བཞི་པ་ལ། “ཧད།” ནི་བཤང་བ་འདོར་བ་ལ། “མིཧ།” ནི་གཏོར་བ་ལ་འཇུག་པའི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་དགོངས་ནས། “བཤང་གཅི་བྱེད་དོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །ལོ་དྲུག་མ་ལོན་པ་ལ་ལོ་དྲུག་ལས་ལྷག་པར་དྭོགས་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་འདིར་བསམ་པ་མེད་པའི་ལྟུང་མེད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Chabbassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ལོ་དྲུག་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 5. Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā ༥. གདིང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པའོ། ། 565. Pañcame [Pg.334] tattha sandississatīti sakāya katikāya ayuttakāritāvasena viññūhi sandississatīti attho. Araññakaṅgādīni tīṇi pāḷiyaṃ senāsanādipaccayattayassa ādiaṅgavasena vuttāni, sesānipi te samādiyiṃsu evāti veditabbaṃ. ༥༦༥. ལྔ་པ་ལ། “དེར་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཁས་བླངས་པ་ལས་མི་རིགས་པར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དགོན་པ་པ་ཉིད་སོགས་ཡན་ལག་གསུམ་ནི་ལུང་ལས་གནས་མལ་སོགས་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་ཐོག་མའི་ཡན་ལག་གི་དབང་གིས་གསུངས་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཁོང་ཚོས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 566. Pihayantāti patthayantā. Santhatassa avāyimattā, senāsanaparikkhārattā ca cīvaratā, adhiṭṭhātabbatā ca natthīti āha ‘‘catutthacīvarasaññitāyā’’ti, vipallāsasaññāyāti attho. Keci pana ‘‘idaṃ nisīdanasanthataṃ nāma navasu cīvaresu nisīdanacīvarameva, nāññaṃ. Nisīdanasikkhāpadepi (pāci. 531 ādayo) imasmiṃ sikkhāpade viya ‘nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī’ti ca aṭṭhakathāyañcassa ‘santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante sugatavidatthiyā vidatthimatte padese dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā karīyanti, tāhi dasāhi sadasaṃ nāma vuccatī’ti (pāci. aṭṭha. 531) ca vuttattā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ idha pamāṇaniyamassa avuttattā, santhatassa ca avāyimacīvarattā, adhiṭṭhānupagattābhāvā aṭṭhakathāyaṃ avuttattā ca. Nisīdanacīvaraṃ pana channaṃ cīvarānaṃ khaṇḍapilotikāni pamāṇayuttameva santharitvā santhataṃ viya karonti. Teneva ‘‘santhatasadisa’’nti sadisaggahaṇaṃ kataṃ, tasmā tadeva cīvaraṃ adhiṭṭhānupagañca, na idanti gahetabbaṃ. ༥༦༦. “རེ་བ་བྱེད་དོ།” ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའོ། །གདིང་བ་ནི་མ་བཏགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གནས་མལ་གྱི་ཡོ་བྱད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་། ཆོས་གོས་ཉིད་དང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་རུང་བ་ཉིད་མེད་པས། “ཆོས་གོས་བཞི་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས།” ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “གདིང་བ་འདི་ནི་ཆོས་གོས་དགུའི་ནང་ནས་གདིང་བའི་ཆོས་གོས་ཉིད་དེ། གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །གདིང་བའི་བསླབ་པའི་གཞི་ལའང་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་བཞིན་དུ་ ‘གདིང་བ་ཞེས་པ་ནི་མཐའ་ཆགས་དང་བཅས་པ་ལ་བརྗོད་དོ།’ ཞེས་དང་། དེའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་ ‘གདིང་བ་དང་འདྲ་བར་བཏིང་ནས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མཐོ་ཚད་ཀྱིས་མཐོ་གང་ཙམ་གྱི་ས་ལ་གནས་གཉིས་སུ་གཤགས་ཏེ་མཐའ་ཆགས་གསུམ་བྱེད་དོ། དེ་ལྟ་བུའི་མཐའ་ཆགས་ལ་མཐའ་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། འདིར་ཚད་ཀྱི་ངེས་པ་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། གདིང་བ་ནི་མ་བཏགས་པའི་ཆོས་གོས་ཡིན་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གདིང་བའི་ཆོས་གོས་ནི་ཆོས་གོས་དྲུག་གི་གོས་ཧྲུལ་རྣམས་ཚད་དང་མཐུན་པར་བཏིང་ནས་གདིང་བ་ལྟར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ “གདིང་བ་དང་འདྲ་བ།” ཞེས་འདྲ་བའི་སྒྲ་སྦྱར་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཆོས་གོས་དང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་རུང་བ་ཡིན་གྱི། འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ། ། 567. Sugatavidatthikaṃ anādāya ādiyantisaññāya, sugatavidatthiūne anūnantisaññāya ca vasenettha acittakatā veditabbā. Vitānādīnaññeva atthāya karaṇe anāpattivacanato nipajjanatthāya karotopi āpatti eva. Paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti kosiyesu suddhakāḷakānañca vatthūnaṃ akappiyattā vuttaṃ. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 545, 550) tattha tattha vuttaṃ, itaresu pana dvīsu ‘‘anāpattī’’ti vuttaṃ. Tattha catutthe aññassatthāya karaṇepi anāpatti, pañcame tattha dukkaṭanti daṭṭhabbaṃ. Nissaṭṭhadānavacanato pana gahaṇe doso natthi, paribhuñjane ca vijaṭetvā kappiyavasena kate na doso. ༥༦༧. བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མཐོ་ཚད་མ་བཟུང་བར་བཟུང་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་མཐོ་ཚད་ལས་ཆུང་བ་ལ་མ་ཆུང་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་འདིར་བསམ་པ་མེད་པའི་ལྟུང་མེད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །བླ་རེ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བྱས་ན་ལྟུང་བ་མེད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཉལ་བའི་ཆེད་དུ་བྱེད་པ་ལའང་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ། །“སྤྱད་དུ་མི་རུང་ངོ་།” ཞེས་པ་ནི་དར་སྐུད་དང་ནག་པོ་རྐྱང་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ལུང་ལས། “གཞན་གྱིས་བྱས་པ་ཐོབ་ནས་སྤྱོད་ན། ཉེས་བྱེད་ཀྱི་ལྟུང་བའོ།” ཞེས་དེ་དང་དེར་གསུངས་ལ། གཞན་གཉིས་ལ་ནི་ “ལྟུང་བ་མེད།” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བཞི་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཆེད་དུ་བྱས་ནའང་ལྟུང་བ་མེད་ལ། ལྔ་པ་ལ་ནི་དེར་ཉེས་བྱེད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །བཏང་ནས་སྦྱིན་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ལེན་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་ཅིང་། སྤྱོད་པ་ལའང་བཤིགས་ནས་རུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་བྱས་ན་ཉེས་པ་མེད། Nisīdanasanthatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. གདིང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā ༦. ལུག་བལ་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པའོ། ། 572. Chaṭṭhe [Pg.335] pāḷiyaṃ ‘‘addhānamaggappaṭipannassā’’ti idaṃ vatthuvasena vuttaṃ. Nivāsaṭṭhāne laddhānipi tiyojanato paraṃ harituṃ na vaṭṭati eva. Asante hāraketi anurūpato vuttaṃ. Santepi hārake harato natthi doso. Āpattiyevāti anāṇattena haṭattā. Pakkhadvayassapi kāraṇamāha ‘‘saussāhattā’’ti, anuparatagamanicchattāti attho. Suddhacittapakkhasseva kāraṇamāha ‘‘acittakattā’’ti. Na sametīti ‘‘anāpatti, aññaṃ harāpetī’’ti ettakasseva pariharaṇe vuttattā. Agacchanteti ṭhite. Heṭṭhāti bhūmiyā. ༥༧༢. དྲུག་པ་ལས། “ལམ་དུ་ཞུགས་པ་ལ།” ཞེས་པ་འདི་ནི་གཞིའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །གནས་སའི་ཡུལ་དུ་རྙེད་པའི་བལ་རྣམས་ཀྱང་དཔག་ཚད་གསུམ་ལས་ལྷག་པར་སྐྱེལ་བར་མི་རུང་ངོ་། །“སྐྱེལ་མཁན་མེད་ན།” ཞེས་པ་འདི་ནི་འཚམ་པའི་སྒོ་ནས་གསུངས་སོ། །སྐྱེལ་མཁན་ཡོད་ཀྱང་སྐྱེལ་བའི་དགེ་སློང་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ། །“ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།” ཞེས་པ་ནི་མ་བསྐུལ་བར་བསྐྱལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། “བརྩོན་འགྲུས་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་གསུངས་ཏེ། འགྲོ་འདོད་ཀྱི་བསམ་པ་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །སེམས་དག་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ནའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། “བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་གསུངས་སོ། །“མི་མཐུན་ནོ།” ཞེས་པ་ནི། “ལྟུང་བ་མེད་དེ། གཞན་ལ་སྐྱེལ་དུ་འཇུག་གོ།” ཞེས་འདི་ཙམ་ཁོ་ན་སྐྱེལ་བའི་སྐབས་སུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“འོང་བ་ལ།” ཞེས་པ་ནི་གནས་པ་ལའོ། །“འོག་ཏུ།” ཞེས་པ་ནི་ས་ལའོ། ། 575. Taṃ harantassāti paṭhamaṃ paṭilābhaṭṭhānato paṭṭhāya tiyojanato uddhaṃ harantassāti attho. Tathā harantassa hi corehi acchinditvā puna dinnaṭṭhānato tiyojanaṃ harituṃ vaṭṭati. Keci pana ‘‘mātikāṭṭhakathāyaṃ aṅgesu ‘paṭhamappaṭilābho’ti vuttattā dutiyapaṭilābhaṭṭhānato tiyojanātikkamepi anāpattī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ, dutiyapaṭilābhassāpi paṭilābhaṭṭhāne pavisanato vāsatthāya gamanaṭṭhānato puna gamane viya. Kāyabandhanādīnanti dvipaṭalakāyabandhanādīnaṃ antare pakkhittaṃ pasibbake pakkhittasadisaṃ, na katabhaṇḍanti vuttaṃ, tathā nidhānamukhanti. Akatabhaṇḍatā, paṭhamappaṭilābho, tiyojanātikkamanaṃ, āharaṇapaccāharaṇaṃ, avāsādhippāyatāti imānettha pañca aṅgāni. ༥༧༥. “དེ་སྐྱེལ་བ་ལ།” ཞེས་པ་ནི། ཐོག་མར་རྙེད་པའི་གནས་ནས་བཟུང་སྟེ་དཔག་ཚད་གསུམ་ལས་ལྷག་པར་སྐྱེལ་བའི་དགེ་སློང་ལའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེལ་བ་ན། ཇག་པས་ཕྲོགས་ཏེ་སླར་བྱིན་པའི་གནས་ནས་དཔག་ཚད་གསུམ་གྱི་བར་དུ་སྐྱེལ་བར་རུང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ནི། “མ་མོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ ‘ཐོག་མར་རྙེད་པ།’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཐེངས་གཉིས་པ་རྙེད་པའི་གནས་ནས་དཔག་ཚད་གསུམ་ལས་བརྒལ་ཡང་ལྟུང་བ་མེད་དོ།” ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཐེངས་གཉིས་པ་རྙེད་པའང་རྙེད་པའི་གནས་སུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་བཅའ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་གནས་ནས་སླར་འགྲོ་བ་བཞིན་ནོ། །“སྐེ་རགས་ལ་སོགས་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི། སྐེ་རགས་ཉིས་རིམ་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་བཅུག་པ་ནི། སྣོད་དུ་བཅུག་པ་དང་འདྲ་བས། “བཅོས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བཅིངས་པའི་ཁ་ཡང་ངོ་། །བཅོས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཐོག་མར་རྙེད་པ་དང་། དཔག་ཚད་གསུམ་ལས་བརྒལ་བ་དང་། སྐྱེལ་བ་དང་ཕྱིར་སྐྱེལ་བ་དང་། གནས་པའི་བསམ་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ། ། Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བལ་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 7. Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā ༧. བལ་འཁྲུར་འཇུག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 581. Sattame pāḷiyaṃ anāpattivāre aparibhuttaṃ katabhaṇḍaṃ dhovāpetīti ettha paribhuttassa kambalādikatabhaṇḍassa dhovāpanaṃ purāṇacīvaradhovāpanasikkhāpadena āpattikaranti tannivattanatthaṃ ‘‘aparibhuttaṃ katabhaṇḍa’’nti vuttaṃ. Sesamettha uttānatthameva. ༥༨༡. བདུན་པ་ལས། ལུང་གི་ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་སུ། “མ་སྤྱད་པའི་བཅོས་པའི་དངོས་པོ་འཁྲུར་འཇུག་ན།” ཞེས་པ་འདིར། སྤྱད་ཟིན་པའི་ལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཅོས་པའི་དངོས་པོ་འཁྲུར་འཇུག་པ་ནི། ཆོས་གོས་རྙིང་པ་འཁྲུར་འཇུག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིས་ལྟུང་བ་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པས། དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། “མ་སྤྱད་པའི་བཅོས་པའི་དངོས་པོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། Eḷakalomadhovāpanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བལ་འཁྲུར་འཇུག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 8. Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā ༨. གསེར་དངུལ་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 583-4. Aṭṭhame [Pg.336] suvaṇṇamayakahāpaṇena kahāpaṇopi rajate eva saṅgayhatīti āha ‘‘sovaṇṇamayo vā’’ti. Rūpiyamayo vāti rajatena rūpaṃ samuṭṭhapetvā katakahāpaṇo. Pākatiko nāma etarahi pakatikahāpaṇo. ༥༨༣-༤. བརྒྱད་པ་ལས། གསེར་ལས་བྱས་པའི་ཀཱརྵཱཔཎ་གྱིས་ཀཱརྵཱཔཎ་ཡང་དངུལ་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར། “གསེར་ལས་བྱས་པ་ཉིད་དམ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །“དངུལ་ལས་བྱས་པ་ཉིད་དམ།” ཞེས་པ་ནི། དངུལ་གྱིས་གཟུགས་བརྙན་བཏོད་དེ་བཟོས་པའི་ཀཱརྵཱཔཎ་ཏོ། །ཕལ་པ་ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་ཀྱི་ཕལ་པའི་ཀཱརྵཱཔཎ་ཏོ། ། Iccetaṃ sabbampīti sikkhāpadena, vibhaṅgena ca vuttaṃ sabbampi nidasseti. Tassa catubbidhaṃ nissaggiyavatthūti imināva sambandho, na pana anantarena ‘‘rajata’’nti padena. Idāni taṃ catubbidhaṃ nissaggiyavatthuṃ sarūpato dassento ‘‘rajata’’ntiādimāha. Tattha kiñcāpi heṭṭhā rajatamāsakova vutto, na kevalaṃ rajataṃ, tathāpi sikkhāpade ‘‘jātarūparajata’’nti padeneva vuttanti tampi dassetuṃ ‘‘rajata’’nti idaṃ visuṃ vuttaṃ. Padabhājane pana mātikāpadeneva siddhattā taṃ avatvā tena saha saṅgayhamānameva dassetuṃ ‘‘rajataṃ nāma kahāpaṇo’’tiādi vuttanti veditabbaṃ. Jātarūpamāsakoti suvaṇṇamayakahāpaṇo. Vuttappabhedoti ‘‘rūpiyamayo vā pākatiko vā’’tiādinā vuttappabhedo. Paṭova paṭako, vatthaṃ. Dukkaṭamevāti paṭiggāhakasseva paṭiggahaṇapaccayā dukkaṭaṃ, paribhoge pana pañcasahadhammikehi paṭiggahitānaṃ dhaññavirahitamuttādīnaṃ kāraṇā uppannapaccayaṃ paribhuñjantānaṃ sabbesampi dukkaṭameva. Keci pana ‘‘dhaññampi pañcasahadhammikehi paṭiggahitaṃ muttādikhettādi viya sabbesampi paribhuñjituṃ na vaṭṭati, kevalaṃ saṅghikabhūmiyaṃ kappiyavohārena ca uppannassa dhaññassa vicāraṇameva sandhāya ‘tassevetaṃ akappiya’nti vutta’’nti vadanti. “འདི་ལྟ་བུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་།” ཞེས་པས་ནི། བསླབ་པའི་གཞི་དང་རྣམ་འབྱེད་ལས་གསུངས་པའི་སྤང་བའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོན་ཏོ། །དེའི་འབྲེལ་བ་ནི་ “སྤང་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི།” ཞེས་པ་འདི་ཁོ་ན་དང་ཡོད་དེ། ཉེ་བར་གནས་པའི་ “དངུལ།” ཞེས་པའི་ཚིག་དང་འབྲེལ་བ་མེད་དོ། །ད་ནི་སྤང་བའི་དངོས་པོ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་བཞེད་དེ། “དངུལ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེར་འོག་ཏུ་དངུལ་གྱི་མ་ཤ་ཀ་ཁོ་ན་གསུངས་ཀྱི། དངུལ་རྐྱང་པ་མ་གསུངས་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་བསླབ་པའི་གཞི་ལས། “གསེར་དངུལ།” ཞེས་པའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དངུལ།” ཞེས་པ་འདི་སོ་སོར་གསུངས་སོ། །ཚིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས་ནི་མ་མོའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་མ་གསུངས་པར། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དངུལ་ཞེས་པ་ནི་ཀཱརྵཱཔཎ་ཏོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །“གསེར་གྱི་མ་ཤ་ཀ” ཞེས་པ་ནི་གསེར་ལས་བྱས་པའི་ཀཱརྵཱཔཎ་ཏོ། །“གསུངས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན།” ཞེས་པ་ནི། “དངུལ་ལས་བྱས་པ་ཉིད་དམ། ཕལ་པ་ཉིད་དམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་ནོ། །རས་ཉིད་ལ་རས་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གོས་སོ། །“ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ།” ཞེས་པ་ནི། ལེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེན་མཁན་ཁོ་ན་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་རོ། །ལོངས་སྤྱོད་པའི་སྐབས་སུ་ནི། མཐུན་པའི་ชོས་ཅན་ལྔས་བླངས་པའི་འབྲུ་མ་གཏོགས་པའི་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོ་བྱད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་ཐམས་ཅད་ལའང་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ། །ཁ་ཅིག་ནི། “མཐུན་པའི་ཆོས་ཅན་ལྔས་བླངས་པའི་འབྲུ་ཡང་། མུ་ཏིག་དང་ཞིང་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པར་མི་རུང་ངོ་། །དགེ་འདུན་གྱི་ས་གཞིར་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་བྱུང་བའི་འབྲུ་ལ་བགོ་བཤའ་བྱེད་པ་ཁོ་ན་ལ་དགོངས་ནས། ‘དེ་ལ་འདི་ནི་མི་རུང་ངོ་།’ ཞེས་གསུངས་སོ།” ཞེས་སྨྲའོ། ། Eko sataṃ vā sahassaṃ vātiādi rūpiye heṭṭhimakoṭiyā pavattanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ, na pana ‘‘evaṃ paṭipajjitabbamevā’’ti dassetuṃ. ‘‘Idha nikkhipāhī’’ti vutte uggaṇhāpanaṃ hotīti āha ‘‘idha nikkhipāhīti na vattabba’’nti. Kappiyañca…pe… hotīti yasmā asāditattā tato uppannapaccayā vaṭṭanti, tasmā kappiyaṃ nissāya ṭhitaṃ. Yasmā pana dubbicāraṇāya sati tato uppannampi na kappati, tasmā akappiyaṃ nissāya ṭhitanti veditabbaṃ. “གཅིག་གམ། བརྒྱའམ། སྟོང་ངམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། གསེར་དངུལ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་དམའ་ཤོས་ཀྱི་མཐའི་ཚུལ་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཀྱི། “འདི་ལྟར་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་” ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ། །“འདིར་ཞོག་ཅིག” ཞེས་སྨྲས་ན་ལེན་དུ་བཅུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “འདིར་ཞོག་ཅིག་ཅེས་མི་བརྗོད་དོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །“རུང་བ་ཉིད་དུ་...པེ་... འགྱུར་རོ།” ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་རུང་བས། དེའི་ཕྱིར་རུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་བགོ་བཤའ་བྱས་ན་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོ་བྱད་ཀྱང་མི་རུང་བས། དེའི་ཕྱིར་མི་རུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ‘‘Na tena kiñci kappiyabhaṇḍaṃ cetāpita’’nti iminā cetāpitaṃ ce, natthi paribhogūpāyo uggahetvā anissaṭṭharūpiyena cetāpitattā. Īdisañhi saṅghamajjhe nissajjanaṃ katvāva chaḍḍetvā pācittiyaṃ desetabbanti dasseti. Keci [Pg.337] pana ‘‘yasmā nissaggiyavatthuṃ paṭiggahetvāpi cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍaṃ saṅghe nissaṭṭhaṃ kappiyakārakehi nissaṭṭharūpiyaṃ parivattetvā ānītakappiyabhaṇḍasadisaṃ hoti, tasmā vināva upāyaṃ bhājetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ pattacatukkādikathāya (pārā. aṭṭha. 2.589) na sameti. Tattha rūpiyena parivattitapattassa aparibhogova dassito, na nissajjanavidhānanti. Upanikkhepaṃ ṭhapetvāti kappiyakārakehi vaḍḍhiyā payojanaṃ sandhāya vuttaṃ. Akappiyanti tena vatthunā gahitattā vuttaṃ. “དེས་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཉོས་པ་མ་ཡིན།” ཞེས་པས་ནི། གལ་ཏེ་ཉོས་ན་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཐབས་མེད་དེ། བླངས་ནས་དགེ་འདུན་ལ་མ་བཏང་བའི་གསེར་དངུལ་གྱིས་ཉོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་སྤང་བ་མ་བྱས་པར་བོར་ཏེ། ལྟུང་བྱེད་བཤགས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི། “གང་གི་ཕྱིར་སྤང་བའི་དངོས་པོ་བླངས་ནས་ཉོས་པའི་རུང་བའི་དངོས་པོ་དེ། དགེ་འདུན་ལ་བཏང་བའི་གསེར་དངུལ་དེ་རུང་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་བརྗེས་ཏེ་བསྐྱལ་བའི་རུང་བའི་དངོས་པོ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཐབས་གཞན་ལ་མ་ལྟོས་པར་བགོ་བཤའ་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པར་རུང་ངོ་།” ཞེས་སྨྲའོ། །དེ་ནི་ལྷུང་བཟེད་བཞི་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་དང་མི་མཐུན་ཏེ། དེར་གསེར་དངུལ་གྱིས་བརྗེས་པའི་ལྷུང་བཟེད་ལ་ལོངས་མི་སྤྱོད་པ་ཁོ་ན་བསྟན་གྱི། སྤང་བའི་ཆོ་ག་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“བཅོལ་བ་མ་གཏོགས་པ།” ཞེས་པ་ནི། རུང་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེད་དང་བཅས་ཏེ་བུན་གཏོང་བའི་དགོས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“མི་རུང་བ།” ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་དེས་བླངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། 585. ‘‘Patitokāsaṃ asamannāharantenā’’ti idaṃ nirapekkhabhāvadassanaparanti veditabbaṃ. Asantasambhāvanāyāti pariyāyādinā abhūtārocanaṃ sandhāya vuttaṃ. Theyyaparibhogoti paccayasāminā bhagavatā ananuññātattā vuttaṃ. Iṇaparibhogoti bhagavatā anuññātampi kattabbaṃ akatvā paribhuñjanato vuttaṃ, tena ca paccayasannissitasīlaṃ vipajjatīti dasseti. Paribhoge paribhogeti kāyato mocetvā mocetvā paribhoge. Pacchimayāmesu paccavekkhitabbanti yojanā. Iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhatīti ettha ‘‘hiyyo yaṃ mayā cīvaraṃ paribhutta’’ntiādināpi atītapaccavekkhaṇā vaṭṭatīti vadanti. Paribhoge paribhogeti udakapatanaṭṭhānato antopavesanesu, nisīdanasayanesu ca. Satipaccayatā vaṭṭatīti paccavekkhaṇasatiyā paccayattaṃ laddhuṃ vaṭṭati. Paṭiggahaṇe ca paribhoge ca paccavekkhaṇāsati avassaṃ laddhabbāti dasseti. Tenāha ‘‘satiṃ katvā’’tiādi. Keci pana ‘‘satipaccayatā paccaye sati bhesajjaparibhogassa kāraṇe satī’’ti evampi atthaṃ vadanti, tesampi paccaye satīti paccayasabbhāvasallakkhaṇe satīti evamattho gahetabbo paccayasabbhāvamattena sīlassa asujjhanato. ‘‘Paribhoge akarontasseva āpattī’’ti iminā pātimokkhasaṃvarasīlassa bhedo dassito, na paccayasannisssisīlassa, tassa atītapaccavekkhaṇāya visujjhanato. Etasmiṃ, pana sesapaccayesu ca iṇaparibhogādivacanena paccayasannissitasīlasseva bhedoti evamimesaṃ nānākaraṇaṃ veditabbaṃ. ༥༨༥. “ལྷུང་བའི་གནས་ལ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས།” ཞེས་པ་འདི་ནི་ལྟོས་པ་མེད་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་པའི་ཚིག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །“མེད་པ་ལ་མངོན་པར་རློམ་པས།” ཞེས་པ་ནི། རྣམ་གྲངས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་མེད་པའི་མི་ཆོས་བླ་མའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“བརྐུས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པ།” ཞེས་པ་ནི། ཡོ་བྱད་ཀྱི་བདག་པོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་གནང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“བུ་ལོན་དུ་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པ།” ཞེས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གནང་བའི་ཡོ་བྱད་ཡིན་ཡང་། བྱ་བར་འོས་པའི་སོ་སོར་རྟོག་པ་མ་བྱས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེས་ནི་ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི། ལུས་ལས་ཕྲལ་ཞིང་ཕྲལ་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལའོ། །ཐུན་ཐ་མ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“བུ་ལོན་དུ་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་གནས་སུ་གནས་སོ།” ཞེས་པ་འདིར། “ཁ་སང་བདག་གིས་ཆོས་གོས་གང་ཞིག་སྤྱད་པ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འདས་པའི་སོ་སོར་རྟོག་པའང་རུང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ། །“ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ།” ཞེས་པ་ནི། ཆུ་ཐིགས་འབབ་པའི་གནས་ནས་ནང་དུ་འཇུག་པ་རྣམས་དང་། འདུག་པ་དང་ཉལ་བ་རྣམས་ལའོ། །“དྲན་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དུ་རུང་ངོ་།” ཞེས་པ་ནི། སོ་སོར་རྟོག་པའི་དྲན་པའི་རྐྱེན་ཉིད་ཐོབ་པར་རུང་ངོ་། །ལེན་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཀའི་སྐབས་སུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དྲན་པ་ངེས་པར་ཐོབ་པར་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ “དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་སྟེ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི། “དྲན་པའི་རྐྱེན་ཉིད་ནི། རྐྱེན་ཡོད་ན། སྨན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ཡོད་ནའོ།” ཞེས་འདི་ལྟར་ཡང་དོན་སྨྲའོ། །དེ་དག་གི་ལུགས་ལའང་ “རྐྱེན་ཡོད་ན།” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཡོད་པར་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡོད་ནའོ་ཞེས་དོན་འདི་ལྟར་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། རྐྱེན་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །“ལོངས་སྤྱོད་པ་མ་བྱས་པ་ཁོ་ན་ལ་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་པས་ནི། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་བསྟན་གྱི། ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་མ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་འདས་པའི་སོ་སོར་རྟོག་པས་དག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དང་ལྷག་མའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ལ་ནི། བུ་ལོན་དུ་བྱས་ཏེ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདི་ལྟར་འདི་དག་གི་ཁྱད་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། Evaṃ paccayasannissitasīlassa visuddhiṃ dassetvā teneva pasaṅgena sabbāpi visuddhiyo dassetuṃ ‘‘catubbidhā hi suddhī’’tiādimāha. Tattha sujjhati [Pg.338] desanādīhi, sodhīyatīti vā suddhi, catubbidhasīlaṃ. Tenāha ‘‘desanāya sujjhanato’’tiādi. Ettha desanāggahaṇena vuṭṭhānampi chinnamūlānaṃ abhikkhutāpaṭiññāpi saṅgahitā. Chinnamūlānampi hi pārājikāpattivuṭṭhānena heṭṭhā parirakkhitaṃ bhikkhusīlaṃ visuddhaṃ nāma hoti, tena tesaṃ maggapaṭilābhopi sampajjati. དེ་ལྟར་ཡོ་བྱད་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་ནས། སྐབས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དག་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེར་བཤགས་པ་ལ་སོགས་པས་དག་པར་འགྱུར་བའམ། བཤགས་པ་ལ་སོགས་པས་སྦྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་དག་པ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེའི་ཕྱིར་ “བཤགས་པས་དག་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་བཤགས་པ་བཟུང་བས་ལྡང་བའི་ལས་ཀྱང་། རྩ་བ་ཆད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་སློང་མ་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པའང་བསྡུས་སོ། །རྩ་བ་ཆད་པ་རྣམས་ཀྱང་ཕམ་པའི་ལྟུང་བ་ལས་ལྡང་བའི་སྒོ་ནས། སྔོན་ཆད་བསྲུངས་པའི་དགེ་སློང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་དེ་དག་ལ་ལམ་ཐོབ་པའང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། Dātabbaṭṭhena dāyaṃ, taṃ ādiyantīti dāyādā. Sattannaṃ sekkhānanti ettha kalyāṇaputhujjanāpi saṅgahitā tesaṃ āṇaṇyaparibhogassa dāyajjaparibhoge saṅgahitattāti veditabbaṃ. Dhammadāyādasuttanti ‘‘dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavatha, mā āmisadāyādā’’tiādinā (ma. ni. 1.29) pavattaṃ suttaṃ. Tattha mā me āmisadāyādāti evaṃ me-saddaṃ ānetvā attho gahetabbo. Evañhi tathā vuttatthasādhakaṃ hoti. སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ན་སྐལ་བ་སྟེ། སྐལ་བ་དེ་ལེན་པས་ན་བགོ་སྐལ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །“སློབ་པ་བདུན་ལ།” ཞེས་པ་འདིར་དགེ་བའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱང་བསྡུས་ཏེ། དེ་དག་གི་བུ་ལོན་མེད་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་བགོ་སྐལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ནང་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །“ཆོས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་སྤྱོད་པའི་མདོ།” ཞེས་པ་ནི། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་རྣམས་ང་ཡི་ཆོས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་སྤྱོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག ཟང་ཟིང་གི་བགོ་སྐལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འཇུག་པའི་མདོ་ཉིད་དོ། །དེར་ “ང་ཡི་ཟང་ཟིང་གི་བགོ་སྐལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་འདི་ལྟར་ “ང་ཡི།” ཞེས་པའི་སྒྲ་དྲངས་ཏེ་དོན་བཟུང་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ན་གསུངས་ཟིན་པའི་དོན་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Lajjinā saddhiṃ paribhogoti dhammāmisavasena missabhāvo. Alajjinā saddhinti etthāpi eseva nayo. ‘‘Ādito paṭṭhāya hi alajjī nāma natthī’’ti iminā diṭṭhadiṭṭhesu āsaṅkā nāma na kātabbā, diṭṭhasutādikāraṇe sati eva kātabbāti dasseti. Attano bhārabhūtā saddhivihārikādayo. Sace na oramatīti agatigamanena dhammāmisaparibhogato na oramati. ‘‘Āpatti nāma natthī’’ti idaṃ alajjīnaṃ dhammena uppannapaccayaṃ, dhammakammañca sandhāya vuttaṃ. Tesampi hi kuladūsanādisamuppannapaccayaṃ paribhuñjantānaṃ, vaggakammādiṃ karontānañca āpatti eva. “ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ལོངས་སྤྱོད་པ།” ཞེས་པ་ནི། ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་དབང་གིས་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །“ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ།” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ།” ཞེས་པས་ནི། མཐོང་ཚད་ཀྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་དོགས་པ་མི་བྱ་ཞིང་། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཡོད་ན་ཁོ་ན་བྱའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །རང་གི་ཁུར་དུ་གྱུར་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །“གལ་ཏེ་མི་ལྡོག་ན།” ཞེས་པ་ནི། མ་རུང་བར་འགྲོ་བས་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་མི་ལྡོག་ནའོ། །“ལྟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ།” ཞེས་པ་འདི་ནི། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་བཞིན་དུ་བྱུང་བའི་ཡོ་བྱད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ལས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ལའང་ཁྱིམ་གཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་བྱུང་བའི་ཡོ་བྱད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། ཕྱོགས་རིས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ལྟུང་བ་ཁོ་ནའོ། ། ‘‘Dhammiyādhammiyaparibhogo paccayavasena veditabbo’’ti vuttattā heṭṭhā lajjiparibhogo paccayavasena ca ekakammādivasena ca vutto evāti veditabbaṃ. Teneva duṭṭhadosasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ codakacuditakabhāve ṭhitā dve alajjino dhammaparibhogampi sandhāya ‘‘ekasambhogaparibhogā hutvā jīvathā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386) vuttā tesaṃ aññamaññaṃ dhammāmisaparibhoge virodhābhāvā. Lajjīnameva hi alajjinā saha tadubhayaparibhogā na vaṭṭantīti. "ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འོག་ཏུ་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་དང་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དབང་གིས་ཀྱང་། ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་བཤད་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་སྡང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། སྐྱོན་བརྗོད་པ་དང་སྐྱོན་བརྗོད་བྱ་བའི་གནས་བབ་ལ་གནས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་གཉིས་པོ་ལ། ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཡང་དགོངས་ནས། "ལོངས་སྤྱོད་གཅིག་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ་འཚོ་བར་གྱིས་ཤིག་"ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་པ་ནི་མི་རུང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། Dhammaparibhogoti ‘‘ekakammaṃ ekuddeso’’tiādinā (pārā. 55, 92, 172) vuttasaṃvāso ceva nissayaggahaṇadānādiko sabbo nirāmisaparibhogo ca veditabbo[Pg.339]. ‘‘Na so āpattiyā kāretabbo’’ti vuttattā lajjino alajjipaggahe āpattīti veditabbaṃ. Itaropīti lajjīpi. Tassāpi attānaṃ paggaṇhantassa alajjino, iminā ca lajjino vaṇṇabhaṇanādilābhaṃ paṭicca āmisagarukatāya vā gehasitapemena vā taṃ alajjiṃ paggaṇhanto lajjī sāsanaṃ antaradhāpeti nāmāti dasseti. Evaṃ gahaṭṭhādīsu upatthambhito alajjī balaṃ labhitvā pesale abhibhavitvā nacirasseva sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ karotīti. "ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་"ཅེས་པ་ནི། "ལས་གཅིག་པ་དང་འདོན་པ་གཅིག་པ་"ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པའི་གཙང་གཤིན་པ་ཉིད་དང་། གནས་འཆའ་བ་ལེན་པ་དང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཟང་ཟིང་མེད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་མཐའ་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། "དེ་ནི་ལྟུང་བས་བསྒྲུབ་པར་མི་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་གིས་ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱས་ན། ལྟུང་བ་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། "གཞན་ཡང་"ཞེས་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཡང་ངོ་། "དེའི་"ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་དེའོ། འདི་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་གིས་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཟང་ཟིང་ལ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཁྱིམ་ལ་ཆགས་པའི་བྱམས་པས་སམ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དེ་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པའི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དེས་བསྟན་པ་ནུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། དེ་ལྟར་ཁྱིམ་པ་ལ་སོགས་པས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་དེས། སྟོབས་ཐོབ་ནས། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ། རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་བསྟན་པ་འདི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་འདུལ་བ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ‘‘Dhammaparibhogopi tattha vaṭṭatī’’ti iminā āmisaparibhogato dhammaparibhogova garuko, tasmā ativiya alajjivivekena kātabboti dasseti. ‘‘Dhammānuggahena uggaṇhituṃ vaṭṭatī’’ti vuttattā alajjussannatāya sāsane osakkante, lajjīsu ca appahontesu alajjimpi pakatattaṃ gaṇapūrakaṃ gahetvā upasampadādikaraṇena ceva keci alajjino dhammāmisaparibhogena saṅgahetvā sesālajjigaṇassa niggahena ca sāsanaṃ paggaṇhituṃ vaṭṭati eva. "དེར་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་རུང་ངོ་"ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལས་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཉིད་ལྕི་བར་སྟོན་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཤིན་ཏུ་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། "ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཛིན་པས་བསྡུ་བར་རུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་མེད་པ་ཤིན་ཏུ་མང་བས་བསྟན་པ་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་མི་ལྡང་བའི་ཚེ། རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཡང་ཚོགས་གྲངས་ཁ་སྐོང་བའི་ཕྱིར་དུ་བླངས་ནས། བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་ཁ་ཅིག་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་བསྡུས་ནས། ལྷག་མའི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཚར་གཅོད་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་། བསྟན་པ་གཟེངས་བསྟོད་པར་བྱ་བ་ནི་རུང་བ་ཉིད་དོ། Keci pana ‘‘koṭiyaṃ ṭhito ganthoti vuttattā ganthapariyāpuṇanameva dhammaparibhogo, na ekakammādi. Tasmā alajjīhipi saddhiṃ uposathādikaṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭati, āpatti natthī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ, ekakammādīsu bahūsu dhammaparibhogesu alajjināpi saddhiṃ kattabbāvatthāyuttaṃ dhammaparibhogaṃ dassetuṃ idha nidassanavasena ganthasseva samuddhaṭattā. Na hi ekakammādiko vidhi dhammaparibhogo na hotīti sakkā vattuṃ anāmisattā dhammāmisesu apariyāpannassa kassaci abhāvā. Teneva aṭṭhasāliniyaṃ dhammapaṭisandhārakathāyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1351)‘‘kammaṭṭhānaṃ kathetabbaṃ, dhammo vācetabbo…pe… abbhānavuṭṭhānamānattaparivāsā dātabbā, pabbajjāraho pabbājetabbo, upasampadāraho upasampādetabbo…pe… ayaṃ dhammapaṭisandhāro nāmā’’ti evaṃ saṅghakammādipi dhammakoṭṭhāse dassitaṃ. Tesu pana dhammakoṭṭhāsesu yaṃ gaṇapūraṇādivasena alajjino apekkhitvā uposathādi vā tesaṃ santikā dhammuggahaṇanissayaggahaṇādi vā karīyati, taṃ dhammo ceva paribhogo cāti dhammaparibhogoti vuccati, etaṃ tathārūpapaccayaṃ vinā kātuṃ na vaṭṭati, karontassa alajjiparibhogo ca hoti dukkaṭañca. Yaṃ pana alajjisataṃ anapekkhitvā tajjanīyādiniggahakammaṃ [Pg.340] vā parivāsādiupakārakammaṃ vā uggahaparipucchādānādi vā karīyati, taṃ dhammo eva, no paribhogo. Etaṃ anurūpānaṃ kātuṃ vaṭṭati, āmisadānaṃ viya āpatti natthi. Nissayadānampi terasasammutidānādi ca vattapaṭivattasādiyanādiparibhogassāpi hetuttā na vaṭṭati. སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ནི་ "མཐར་ཐུག་པར་གནས་པ་ནི་གཞུང་ལུགས་སོ་"ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གཞུང་ལུགས་འཛིན་པ་ཁོ་ན་ནི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན་གྱི། ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པ་ནི་རུང་ཞིང་། ལྟུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ། ཚིག་དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་ནས། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱ་བའི་སྐབས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་སྟོན་པའི་ཕྱིར། འདིར་དཔེའི་ཚུལ་དུ་གཞུང་ལུགས་ཁོ་ན་ཕྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར། ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ནི་ཟང་ཟིང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གཉིས་སུ་མ་འདུས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་གང་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ཨཊྛསཱལིནཱིའམ་ཆོས་བསྡུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཆོས་ཀྱི་སོ་སོར་བསྡུ་བའི་གཏམ་ལས། "ལས་ཀྱི་གནས་བཤད་པར་བྱའོ། ཆོས་ཀློག་པར་བྱའོ། ... ཕྱིར་དབྱུང་བ་དང་། མགུ་བར་བྱ་བ་དང་། སྤོ་བ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འོས་པ་རབ་ཏུ་དབྱུང་བར་བྱའོ། བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་འོས་པ་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱའོ། ... འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སོ་སོར་བསྡུ་བ་ཞེས་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལྟར་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་བསྟན་ཏོ། ཆོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་དེ་དག་གི་ནང་ནས། ཚོགས་གྲངས་ཁ་སྐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་དག་གི་དྲུང་ནས་ཆོས་སློབ་པ་དང་གནས་འཆའ་བ་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། དེ་ནི་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱང་ཡིན་པས་ "ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་"ཅེས་བྱའོ། འདི་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རྐྱེན་མེད་པར་བྱེད་པ་མི་རུང་ངོ་། བྱེད་པའི་དགེ་སློང་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཡང་འགྱུར་ལ། ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་ཡང་འགྱུར་ངོ་། འོན་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་མི་ལྟོས་པར། བསྡིགས་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་ཚར་གཅོད་པའི་ལས་སམ། སྤོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕན་གདགས་པའི་ལས་སམ། ལུང་ནོད་པ་དང་འདྲི་བ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། དེ་ནི་ཆོས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ལོངས་སྤྱོད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། འདི་ནི་མཐུན་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ལ་བྱེད་པ་རུང་ངོ་། ཟང་ཟིང་སྦྱིན་པ་བཞིན་དུ་ལྟུང་བ་མེད་དོ། གནས་སྦྱིན་པ་དང་། བསྐོས་པ་བཅུ་གསུམ་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པ་ཡང་། ལས་ཆེ་ཆུང་གི་བྱ་བ་ལ་མགུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རུང་ངོ་། Yo pana mahāalajjī uddhammaṃ ubbinayaṃ satthu sāsanaṃ karoti, tassa saddhivihārikādīnaṃ upasampadādiupakārakammampi uggahaparipucchādānādi ca kātuṃ na vaṭṭati, āpatti eva hoti, niggahakammameva kātabbaṃ. Teneva alajjipaggahopi paṭikkhitto. Dhammāmisaparibhogavivajjanenāpi hi dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho adhippeto, so ca pesalānaṃ phāsuvihārasaddhammaṭṭhitivinayānuggahādiatthāya etadatthattā sikkhāpadapaññattiyā. Tasmā yaṃ yaṃ dummaṅkūnaṃ upatthambhāya pesalānaṃ aphāsuvihārāya saddhammaparihānādiatthāya hoti, taṃ sabbampi paribhogo vā hotu aparibhogo vā kātuṃ na vaṭṭati, evaṃ karontā sāsanaṃ antaradhāpenti, āpattiñca āpajjanti. Dhammāmisaparibhogesu cettha alajjīhi ekakammādidhammaparibhogo eva pesalānaṃ aphāsuvihārasaddhammaparihānādiatthāya hoti, na tathā āmisaparibhogo. Na hi alajjīnaṃ paccayaparibhogamattena pesalānaṃ aphāsuvihārādi hoti, yathāvuttadhammaparibhogena pana hoti, tapparivajjanena ca phāsuvihārādayo. Tathā hi katasikkhāpadavītikkamā alajjipuggalā uposathādīsu paviṭṭhā ‘‘tumhe kāyadvāre, vacīdvāre ca vītikkamaṃ karothā’’tiādinā bhikkhūhi vattabbā honti, yathā vinayañca atiṭṭhantā saṅghato bahikaraṇādivasena suṭṭhu niggahetabbā, tathā akatvā tehi saha saṃvasantāpi alajjinova honti ‘‘ekopi alajjī alajjisatampi karotī’’tiādivacanato (pārā. aṭṭha. 2.585). Yadi hi te evaṃ na niggahitā siyuṃ, saṅghe kalahādiṃ vaḍḍhetvā uposathādisāmaggīkammapaṭibāhanādinā pesalānaṃ aphāsuṃ katvā kamena te devadattavajjiputtakādayo viya parisaṃ vaḍḍhetvā attano vippaṭipattiṃ dhammato vinayato dīpentā saṅghabhedādimpi katvā nacirasseva sāsanaṃ antaradhāpeyyuṃ, tesu pana saṅghato bahikaraṇādivasena niggahitesu sabbopāyaṃ upaddavo na hoti. Vuttañhi – གང་ཟག་གང་ཞིག་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་འདི་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་འདུལ་བ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་དོ། ངོ་ཚ་མེད་པ་ཆེན་པོ་དེའི་ཉེ་གནས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕན་གདགས་པའི་ལས་ཀྱང་། ལུང་ནོད་པ་དང་འདྲི་བ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་བྱེད་པ་མི་རུང་ངོ་། ལྟུང་བ་ཁོ་ན་འབྱུང་ངོ་། ཚར་གཅོད་པའི་ལས་ཁོ་ན་བྱ་དགོས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ངོ་ཚ་མེད་པ་ལ་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་པ་ཡང་བཀག་གོ། འདི་ལྟར། ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་། ངོ་ཚ་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཚར་གཅོད་པ་ཁོ་ན་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། ཚར་གཅོད་པ་དེ་ཡང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་བདེ་བར་གནས་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་དང་། འདུལ་བའི་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསླབ་པའི་གཞི་བཅས་པ་ནི་དོན་འདིའི་ཕྱིར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར། བྱ་བ་གང་དང་གང་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་མི་བདེ་བར་གནས་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་བ་དེ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན་ནའང་རུང་། ལོངས་སྤྱོད་མ་ཡིན་ནའང་རུང་བྱེད་པ་མི་རུང་ངོ་། དེ་ལྟར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ནུབ་པར་བྱེད་ལ། ལྟུང་བ་ལ་ཡང་ལྟུང་བར་འགྱུར་རོ། འདིར་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་དག་གི་ནང་ནས། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཁོ་ནས། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་མི་བདེ་བར་གནས་པ་དང་དམ་པའི་ཆོས་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ། ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ནོ། འདི་ལྟར། ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཡོ་བྱད་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཙམ་གྱིས། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་མི་བདེ་བར་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ནི་འགྱུར་རོ། དེ་སྤངས་པས་ནི་བདེ་བར་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དེ། བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འདས་པ་བྱས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས། གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ། "ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ཀྱི་སྒོ་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་འགལ་བ་བྱས་སོ་"ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། འདུལ་བ་དང་མཐུན་པར་མི་གནས་པའི་ཚེ། དགེ་འདུན་གྱི་ཕྱིར་དབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལེགས་པར་ཚར་གཅོད་པར་བྱའོ། དེ་ལྟར་མི་བྱེད་པར། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། "ངོ་ཚ་མེད་པ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པ་བརྒྱ་ཕྲག་བྱེད་དོ་"ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གསུང་གི་ཕྱིར་རོ། གལ་ཏེ་དེ་དག་དེ་ལྟར་ཚར་མ་བཅད་པར་གྱུར་ན། དགེ་འདུན་གྱི་ནང་དུ་འཐབ་རྩོད་ལ་སོགས་པ་འཕེལ་བར་བྱས་ནས། གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པའི་མཐུན་པའི་ལས་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་མི་བདེ་བར་བྱས་ཏེ། རིམ་གྱིས་དེ་དག་ལྷས་བྱིན་དང་གདོང་མཛེས་ཀྱི་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འཁོར་འཕེལ་བར་བྱས་ནས། རང་གི་ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་དེ་ཆོས་དང་འདུལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་བཞིན་དུ། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ལ་སོགས་པ་ཡང་བྱས་ནས། རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་བསྟན་པ་ནུབ་པར་བྱེད་དོ། འོན་ཀྱང་དེ་དག་དགེ་འདུན་གྱི་ཕྱིར་དབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཚར་བཅད་པའི་ཚེ། ཉེ་བར་འཚེ་བ་འདི་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་ངོ་། འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། ‘‘Dussīlapuggale [Pg.341] nissāya uposatho na tiṭṭhati, pavāraṇā na tiṭṭhati, saṅghakammāni nappavattanti, sāmaggī na hoti…pe… dussīlesu pana niggahitesu sabbopi ayaṃ upaddavo na hoti, tato pesalā bhikkhū phāsu viharantī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.39). "ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་གང་ཟག་ལ་བརྟེན་ནས་གསོ་སྦྱོང་མི་གནས་སོ། དགག་དབྱེ་མི་གནས་སོ། དགེ་འདུན་གྱི་ལས་རྣམས་མི་འཇུག་གོ། མཐུན་པ་མི་འགྱུར་རོ། ... ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་རྣམས་ཚར་བཅད་པའི་ཚེ། ཉེ་བར་འཚེ་བ་འདི་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་ངོ་། དེ་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་བདེ་བར་གནས་སོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། Tasmā ekakammādidhammaparibhogova āmisaparibhogatopi ativiya alajjivivekena kātabbo, āpattikaro ca saddhammaparihānihetuttāti veditabbaṃ. དེའི་ཕྱིར། ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཁོ་ན། ཟང་ཟིང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་བྱ་དགོས་སོ། དེ་ནི་ལྟུང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ལ། དམ་པའི་ཆོས་ཉམས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། Apica uposatho na tiṭṭhati, pavāraṇā na tiṭṭhati, saṅghakammāni nappavattantīti evaṃ alajjīhi saddhiṃ saṅghakammākaraṇassa aṭṭhakathāyaṃ pakāsitattāpi cetaṃ sijjhati, tathā parivattaliṅgassa bhikkhuno bhikkhunupassayaṃ gacchantassa paṭipattikathāyaṃ ‘‘ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo, tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ. Gacchati ce, gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇaohīyanāpattīhi na muccati…pe… alajjiniyo honti, saṅgahaṃ pana karonti, tāpi pariccajitvā aññattha gantuṃ labbhatī’’ti evaṃ alajjinīsu dutiyikāgahaṇādīsu saṃvāsāpattiparihārāya nadīpāragamanādigarukāpattiṭṭhānānaṃ anuññātattā tatopi alajjisaṃvāsāpatti eva saddhammaparihānihetuto garukatarāti viññāyati. Na hi lahukāpattiṭṭhānaṃ, anāpattiṭṭhānaṃ vā pariharituṃ garukāpattiṭṭhānavītikkamaṃ ācariyā anujānanti, tathā asaṃvāsapadassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbehipi lajjipuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato samasikkhātā nāma. Ettha yasmā sabbepi lajjino etesu kammādīsu saha vasanti, na ekopi tato bahiddhā sandissati, tasmā tāni sabbānipi gahetvā eso saṃvāso nāmā’’ti evaṃ lajjīheva ekakammādisaṃvāso vaṭṭatīti pakāsito. གཞན་ཡང་། "གསོ་སྦྱོང་མི་གནས་སོ། དགག་དབྱེ་མི་གནས་སོ། དགེ་འདུན་གྱི་ལས་རྣམས་མི་འཇུག་གོ་"ཞེས་དེ་ལྟར་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་མི་བྱ་བར་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་ནི་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། དེ་བཞིན་དུ། རྟགས་འགྱུར་བའི་དགེ་སློང་གིས་དགེ་སློང་མའི་ཀུན་དགའ་ར་བར་འགྲོ་བའི་ཚེ། སྒྲུབ་པའི་གཏམ་ལས། "གལ་ཏེ་དགེ་སློང་མ་རྣམས་མགུ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ན། དེ་དག་ཁྲོ་བར་བྱས་ཏེ་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་གཤེགས་སོ། གལ་ཏེ་གཤེགས་ན། གྲོང་གཞན་དུ་འགྲོ་བའི་ལྟུང་བ་དང་། ཆུ་བོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལྟུང་བ་དང་། མཚན་མོ་བྲལ་བའི་ལྟུང་བ་དང་། ཚོགས་ལས་ཉམས་པའི་ལྟུང་བ་རྣམས་ལས་མི་ཐར་རོ། ... གལ་ཏེ་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཡང་། སྡུད་པར་བྱེད་ན། དེ་དག་ཀྱང་བོར་ཏེ་ཡུལ་གཞན་དུ་གཤེགས་པར་རུང་ངོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལྟར་ངོ་ཚ་མེད་པའི་དགེ་སློང་མ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲོགས་སུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་གཙང་གཤིན་པའི་ལྟུང་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར། ཆུ་བོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བ་ལྕི་བའི་གནས་རྣམས་གནང་བའི་ཕྱིར། དེ་ལས་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གཙང་གཤིན་པའི་ལྟུང་བ་ཉིད་དམ་པའི་ཆོས་ཉམས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བར་ཤེས་སོ། འདི་ལྟར། ལྟུང་བ་ཡང་བའི་གནས་སམ། ལྟུང་བ་མེད་པའི་གནས་སྤང་བའི་ཕྱིར། ལྟུང་བ་ལྕི་བའི་གནས་ལས་འདས་པར་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་མི་གནང་ངོ་། དེ་བཞིན་དུ་གཙང་གཤིན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསླབ་པ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། འདིར་གང་གི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་ཤིང་། གཅིག་ཀྱང་དེའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བཟུང་ནས་འདི་ནི་གཙང་གཤིན་པ་ཞེས་བྱའོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ལྟར་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་ཁོ་ནར་ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་གཙང་གཤིན་པ་རུང་ངོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱས་སོ། Yadi evaṃ, kasmā asaṃvāsikesu alajjī na gaṇitoti? Nāyaṃ virodho, ye gaṇapūrake katvā kataṃ kammaṃ kuppati, tesaṃ pārājikādiapakatattānaññeva asaṃvāsikatte gahitattā. Alajjino pana pakatattabhūtāpi santi, te ce gaṇapūraṇā hutvā kammaṃ sādhenti, kevalaṃ katvā agatigamanena karontānaṃ āpattikarā honti sabhāgāpattiāpannā [Pg.342] viya aññamaññaṃ. Yasmā alajjitañca lajjitañca puthujjanānaṃ cittakkhaṇapaṭibaddhaṃ, na sabbakālikaṃ. Sañcicca hi vītikkamacitte uppanne alajjino ‘‘na puna īdisaṃ karissāmī’’ti cittena lajjino ca honti, tesu ca ye pesalehi ovadiyamānāpi na oramanti, punappunaṃ vītikkamanti, te eva asaṃvasitabbā, na itare lajjidhamme okkantattā. Tasmāpi alajjino asaṃvāsikesu agaṇetvā tapparivajjanatthaṃ sodhetvāva uposathādikaraṇaṃ anuññātaṃ. Tathā hi ‘‘pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha, pātimokkhaṃ uddisissāmī’’tiādinā (mahāva. 134) aparisuddhāya parisāya uposathakaraṇassa ayuttatā pakāsitā, ‘‘yassa siyā āpatti so āvikareyya…pe… phāsu hotī’’ti (mahāva. 134) evaṃ alajjimpi lajjidhamme patiṭṭhāpetvā uposathakaraṇappakāro ca vutto, ‘‘kaccittha parisuddhā…pe… parisuddhetthāyasmanto’’ti (pārā. 442, 458, 662; pāci. 551, 575, 655) ca pārisuddhiuposathe ‘‘parisuddho ahaṃ bhante, parisuddhoti maṃ dhārethā’’ti (mahāva. 168) ca evaṃ uposathaṃ karontānaṃ parisuddhatā ca pakāsitā, vacanamattena anoramantānañca uposathapavaāraṇaṭṭhapanavidhi ca vuttā, sabbathā lajjidhammaṃ anokkamantehi saṃvāsassa ayuttatāya nissayadānaggahaṇapaṭikkhepo, tajjanīyādiniggahakammakaraṇañca ukkhepanīyakammakaraṇena sānuvattakaparisassa alajjissa asaṃvāsikattapāpanavidhi ca vuttā. Tasmā yathāvuttehi suttanayehi, aṭṭhakathāvacanehi ca pakatattehipi apakatattehipi sabbehi alajjīhi ekakammādisaṃvāso na vaṭṭati, karontānaṃ āpatti eva dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahatthāyeva sabbasikkhāpadānaṃ paññattattāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Teneva dutiyasaṅgītiyaṃ pakatattāpi alajjino vajjiputtakā yasattherādīhi mahantena vāyāmena saṅghato viyojitā. Na hi tesu pārājikādiasaṃvāsikā atthi tehi dīpitānaṃ dasannaṃ vatthūnaṃ (cūḷava. 452) lahukāpattivisayattā. གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་གནས་པར་མི་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་མ་བགྲངས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། གང་དག་ཚོགས་ཁ་སྐོང་བར་བྱས་ནས་བྱས་པའི་ལས་འཁྲུག་པར་འགྱུར་བ། ཕམ་པ་ལ་སོགས་པ་བྱུང་བས་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གནས་པར་མི་བྱ་བའི་དངོས་པོར་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ངོ་ཚ་མེད་པ་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་ཚོགས་ཁ་སྐོང་བར་བྱས་ནས་ལས་གྲུབ་པར་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་ཆགས་སྡང་གི་དབང་གིས་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ལྟུང་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། དཔེར་ན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ལྟུང་བ་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལྟུང་བ་སྐྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་གྱི། དུས་ཐམས་ཅད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཆེད་དུ་བསམས་ནས་འདས་པའི་སེམས་སྐྱེས་པ་ན་ངོ་ཚ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། “སླར་འདི་ལྟ་བུ་མི་བྱའོ་”སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཀྱང་གང་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གདམས་ངག་བྱས་ཀྱང་མི་ལྡོག་པར་ཡང་དང་ཡང་དུ་འདས་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཉིད་ལྷན་ཅིག་མི་གནས་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། གཞན་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་གནས་པར་མི་བྱ་བའི་ནང་དུ་མ་བགྲངས་པར། དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པར་བྱས་ནས་ཉིད་གསོ་སྦྱོང་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པར་གནང་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་རྣམ་པར་དག་པ་བརྗོད་ཅིག ངས་སོ་སོར་ཐར་པ་འདོན་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མི་གཙང་བའི་འཁོར་གྱིས་གསོ་སྦྱོང་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་པར་བསྟན་ཏོ། །“གང་ལ་ལྟུང་བ་ཡོད་པ་དེས་མངོན་པར་སྒྲོགས་ཤིག །... བདེ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་འདི་ལྟར་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཡང་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཆོས་ལ་བཀོད་ནས་གསོ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་ཚུལ་གསུངས་ལ། “ཅི་འདིར་རྣམ་པར་དག་གམ། ... ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདིར་རྣམ་པར་དག་གོ་”ཞེས་དང་། རྣམ་པར་དག་པའི་གསོ་སྦྱོང་ལ། “བཙུན་པ་བདག་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ལགས་ན། བདག་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་འཛིན་པར་མཛོད།” ཅེས་པ་འདི་ལྟར་གསོ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་ཏོ། །ཚིག་ཙམ་གྱིས་མི་ལྡོག་པ་རྣམས་ལ་ནི་གསོ་སྦྱོང་དང་དགག་དབྱེ་བཞག་པའི་ཆོ་ག་ཡང་གསུངས་ལ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་ཆོས་ལ་མི་འཇུག་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། གནས་སྦྱིན་པ་དང་ལེན་པ་བཀག་པ་དང་། བསྡིགས་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་ཚར་གཅོད་པའི་ལས་བྱེད་པ་དང་། བསྐྲད་པའི་ལས་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་འཁོར་དང་བཅས་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་དེ་གནས་པར་མི་བྱ་བའི་དངོས་པོར་སྒྲུབ་པའི་ཆོ་ག་ཡང་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མདོའི་ཚུལ་དང་། ཨཊྛཀཐཱའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་དང་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་དང་ལྷན་ཅིག་ལས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ལྟུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངོ་ཚ་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཚར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་བསླབ་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་འདིར་ངེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ཡང་བཀའ་བསྡུ་གཉིས་པ་ལ། རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཡིན་ཡང་ངོ་ཚ་མེད་པའི་བཛྫཱིའི་བུ་རྣམས་གནས་བརྟན་ཡ་ས་ལ་སོགས་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོས་དགེ་འདུན་གྱི་ནང་ནས་ཕྱིར་ཕྱུང་བར་མཛད་དོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་ལ་ཕམ་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་པར་མི་བྱ་བའི་ཆོས་མེད་དེ། དེ་དག་གིས་བསྟན་པའི་གཞི་བཅུ་པོ་དག་ནི་ལྟུང་བ་ཡང་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Tassa pana santiketi mahārakkhitattherassa santike. Kharapattanti kharasaṅkhātaṃ suvaṇṇapatirūpakaṃ vatthu. Dāyakehi asatiyā dinnaṃ rūpiyaṃ tehi puna sakasaññāya gaṇhante adātuṃ, nissaggiyavatthuṃ gaṇhāhīti dātuñca [Pg.343] na vaṭṭatīti āha ‘‘tava coḷakaṃ passāhī’’ti. Evaṃ vatvāpi pana naṭṭhavatthusmiṃ viya nissajjitabbābhāvepi āpatti desetabbāva. Asatiyāpi hi taṃ vatthuṃ vatthādinā sahatthena gahetvā ‘‘idaṃ demī’’ti dinnaṃ, tadā pariccāgasabbhāvato dānameva hoti ‘‘appagghaṃ dassāmī’’ti mahagghassa dāne viya. Paṭiggaṇhantassa ca asatiyā diyyamānatte ñātepi adinnādānaṃ na hoti dāyakehi dinnattā, tasmā rūpiyaṃ nissaggiyameva hoti. Keci pana ‘‘īdisaṃ nāma na hoti, teneva cettha ‘tava coḷakaṃ passā’ti vutta’’nti vadanti, taṃ no nakkhamati, vīmaṃsitabbaṃ. “དེའི་དྲུང་དུ་”ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་རཀྑི་ཏའི་དྲུང་དུའོ། །“ཁ་ར་པཏྟ་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་ར་ཞེས་བྱ་བའི་གསེར་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ལྟ་བུའི་དངོས་པོའོ། །སྦྱིན་བདག་རྣམས་ཀྱིས་དྲན་པ་ཉམས་པས་བྱིན་པའི་གསེར་དངུལ་དེ། དེ་དག་གིས་སླར་རང་གི་སྙམ་པའི་བློས་ལེན་པ་ན། མི་སྦྱིན་པར་སྡོད་པ་ཡང་མི་རིགས་ལ། “སྤང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་འདི་ལོངས་ཤིག་”ཅེས་སྦྱིན་པ་ཡང་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། “ཁྱོད་ཀྱི་རས་ལ་ལྟོས་ཤིག་”ཅེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་བཤད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དངོས་པོ་བརླག་པ་བཞིན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་། ལྟུང་བ་ནི་ཕྱིར་བཅོས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་དྲན་པ་ཉམས་པས་ཀྱང་དངོས་པོ་དེ་རས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རང་གི་ལག་པས་བཟུང་ནས། “འདི་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་བྱིན་པ་ན། དེའི་ཚེ་གཏོང་བའི་བསམ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ “རིན་ཐང་ཆུང་བ་ཞིག་སྦྱིན་ནོ་”སྙམ་ནས་རིན་ཐང་ཆེ་བ་སྦྱིན་པ་བཞིན་ནོ། །ལེན་པ་པོ་ལ་ཡང་དྲན་པ་ཉམས་པས་སྦྱིན་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡང་། སྦྱིན་བདག་གིས་བྱིན་པའི་ཕྱིར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ནི་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གསེར་དངུལ་སྤང་བའི་ལྟུང་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ནི་ “འདི་ལྟ་བུ་ནི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ ‘ཁྱོད་ཀྱི་རས་ལ་ལྟོས་ཤིག་’ ཅེས་གསུངས་སོ་”ཞེས་སྨྲ་བ། དེ་ནི་བདག་ཅག་མི་འདོད་པས་བརྟག་པར་བྱའོ། ། 586. Ekaparicchedānīti siyā kiriyattaṃ, siyā akiriyattañca sandhāya vuttaṃ. Jātarūparajatabhāvo, attuddesikatā, gahaṇādīsu aññatarabhāvoti imānettha tīṇi aṅgāni. ༥༨༦. “མཚམས་གཅིག་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལ་ལར་བྱ་བ་ཉིད་དང་། ལ་ལར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །གསེར་དངུལ་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དང་། བདག་གི་ཆེད་དུ་བྱས་པ་ཉིད་དང་། ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་རུང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་དེ་འདི་གསུམ་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། ། Rūpiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. གསེར་དངུལ་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā ༩. གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 587. Navame jātarūpādicatubbidhanissaggiyavatthu idha rūpiyaggahaṇeneva gahitanti āha ‘‘jātarūparajataparivattana’’nti. Paṭiggahitaparivattaneti kappiyavohārena, akappiyavohārena vā paṭiggahitassa rūpiyassa parivattane. ༥༨༧. དགུ་པ་ལ་གསེར་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་སྤང་བའི་དངོས་པོ་ནི་འདིར་གསེར་དངུལ་གྱི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། “གསེར་དངུལ་བརྗེ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བླངས་ནས་བརྗེ་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་དམ། མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་བླངས་པའི་གསེར་དངུལ་བརྗེ་བ་ལའོ། ། 589. Pāḷiyaṃ ghanakatanti iṭṭhakādi. Rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇotiādīsu kiñcāpi kevalaṃ rajataṃ na gahitaṃ, tathāpi rūpiyapadeneva taṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ. Suddho rūpiyasaṃvohāro eva vuttoti ajjhāharitabbaṃ. Rūpiye rūpiyasaññītiādimhi vinicchayaṃ vakkhāmāti pāṭhaseso. ༥༨༩. ལུང་ལས་ “མཁྲེགས་པར་བྱས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ས་ཕག་ལ་སོགས་པའོ། །“གསེར་དངུལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དངུལ་གྱི་མདོག་གོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དངུལ་རྐྱང་པ་མ་བཟུང་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་གསེར་དངུལ་གྱི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཟུང་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་རྐྱང་པ་ཁོ་ན་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་ཁ་སྐོང་བར་བྱའོ། །“གསེར་དངུལ་ལ་གསེར་དངུལ་དུ་འདུ་ཤེས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཏན་ལ་དབབ་པ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ། 591. Pāḷiyaṃ rūpiye rūpiyasaññīti attanā diyyamānaṃ sakasantakaṃ sandhāya vuttaṃ. Rūpiyaṃ cetāpetīti parasantakaṃ. Esa nayo sesesupi. Tattha arūpiya-saddena dukkaṭavatthumpi saṅgaṇhāti. Pacchime pana tike ‘‘arūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpeti, āpatti dukkaṭassā’’ti iminā nayena sabbattha yojanā veditabbā. Imasmiñca tike arūpiya-saddena kappiyavatthuyeva gahitaṃ, na muttādidukkaṭavatthu ante ‘‘pañcannaṃ saha anāpattī’’ti [Pg.344] vuttattā. Kiñcāpi dukkaṭavatthu na gahitaṃ, tathāpi dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthuṃ, kappiyavatthunā dukkaṭavatthuñca parivattayato dukkaṭaṃ, nayato siddhameva hoti. Tañca dukkaṭavatthumhi tathasaññāya vā atathasaññāya vā vimatiyā vā parivattentassapi hotiyeva acittakattā imassa sikkhāpadassa. Pañcannaṃ sahāti pañcahi sahadhammikehi saha. ༥༩༡. ལུང་ལས་ “གསེར་དངུལ་ལ་གསེར་དངུལ་དུ་འདུ་ཤེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རང་གིས་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་རང་གི་དངོས་པོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“གསེར་དངུལ་ཉོ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོའོ། །ཚུལ་འདི་ནི་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ངོ་། །དེ་ལ་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲས་ནི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡང་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །ཕྱི་མའི་ཚན་པ་གསུམ་པ་ལ་ནི་ “གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་གསེར་དངུལ་དུ་འདུ་ཤེས་པས་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ཉོ་བར་བྱེད་ན། ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བའོ་”ཞེས་ཚུལ་འདིས་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཚན་པ་གསུམ་པ་འདི་ལ་ཡང་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲས་ནི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་བཟུང་གི མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཐར་ “ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་ལྷན་ཅིག་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་མ་བཟུང་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོས་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོའམ། རུང་བའི་དངོས་པོས་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗེ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་དེ་ལྟར་འདུ་ཤེས་པས་སམ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པས་སམ། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་བརྗེ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ནི་སེམས་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་ལྷན་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་ཆོས་མཐུན་པའི་གྲོགས་པོ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ ། Idāni ‘‘nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā’’tiādinā vuttassa atthassa pāḷiyaṃ sarūpena anāgatattepi nayato labbhamānataṃ dassetuṃ ‘‘yo hi aya’’ntiādi vuttaṃ. Ettha ca yasmā rūpiyena parivattitaṃ arūpiyaṃ nissaṭṭhampi sabbesampi akappiyattā nissaggiyameva na hoti nissajjitvā paribhuñjitabbasseva nissajjitabbato, kevalaṃ pana idaṃ chaḍḍetvā pācittiyameva parivattakena desetabbaṃ, tasmā ‘‘rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’ntiādi tiko bhagavatā na vutto, tīsupi padesu parivattiyamānassa arūpiyattena nissaggiyavacanāyogā rūpiyasseva nissajjitabbato. Rūpiyasseva hi nissaṭṭhassa ārāmikādīhi paṭipajjanavidhi pāḷiyaṃ dassito, na arūpiyassa. Tasmā pācittiyamattasambhavadassanatthameva panettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘avuttopi ayaṃ…pe… tiko veditabbo’’ti vuttaṃ, na pana tassa vatthuno nissaggiyatādassanatthaṃ. Teneva pattacatukke ‘‘na sakkā kenaci upāyena kappiyaṃ kātu’’ntiādi vuttaṃ. Ayaṃ amhākaṃ khanti. Attano vā hītiādi dutiyatikānulomeneva tatiyattikassa sijjhanappakāraṃ samatthetuṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – yasmā hi yathā attano arūpiyena parassa rūpiyaṃ cetāpentassa ekasmiṃ ante rūpiyasambhavato ‘‘rūpiyasaṃvohāro kato eva hotī’’ti dutiyattiko vutto, evaṃ attano rūpiyena parassa arūpiyaṃ cetāpentassāpi hotīti tatiyo tiko vattabbo bhaveyya, so pana dutiyattikeneva ekato rūpiyapakkhasāmaññena sijjhatīti pāḷiyaṃ na vuttoti. Tattha ekantena rūpiyapakkheti ekena antena rūpiyapakkhe, ‘‘ekato rūpiyapakkhe’’ti vā pāṭho. ད་ནི་ “སྤང་བའི་དངོས་པོས་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོའམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་དོན་ནི་ལུང་ལས་དངོས་སུ་མ་བྱུང་ཡང་རིགས་པས་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གང་འདི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་གསེར་དངུལ་གྱིས་བརྗེས་པའི་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྤངས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། སྤངས་ནས་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱ་བ་ཉིད་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་བོར་ནས་བརྗེ་བར་བྱེད་པས་ལྟུང་བྱེད་ཁོ་ན་ཕྱིར་བཅོས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ “གསེར་དངུལ་ལ་གསེར་དངུལ་དུ་འདུ་ཤེས་པས་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ཉོ་བར་བྱེད་ན། སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚན་པ་གསུམ་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་གསུངས་ཏེ། ཚིག་གསུམ་ཆར་ལ་བརྗེ་བར་བྱ་བ་ནི་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་པས་སྤང་བའི་ཚིག་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དང་། གསེར་དངུལ་ཉིད་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་སྤངས་པའི་གསེར་དངུལ་ཉིད་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་ལ་སོགས་པས་སྒྲུབ་པའི་ཆོ་ག་ནི་ལུང་ལས་བསྟན་གྱི། གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ལྟུང་བྱེད་ཙམ་འབྱུང་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་འདིར་ཨཊྛཀཐཱ་ལས། “མ་གསུངས་ཀྱང་འདི་... ཚན་པ་གསུམ་པ་ཤེས་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་ཀྱི། དངོས་པོ་དེའི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་ཚན་པ་བཞི་པ་ལས། “ཐབས་གང་གིས་ཀྱང་རུང་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་བདག་ཅག་གི་བཟོད་པའོ། །“རང་གི་འམ། འདི་ལྟར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚན་པ་གཉིས་པ་དང་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཚན་པ་གསུམ་པ་འགྲུབ་པའི་ཚུལ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་འདི་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་རང་གི་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པས་གཞན་གྱི་གསེར་དངུལ་ཉོ་བར་བྱེད་པ་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གསེར་དངུལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཚན་པ་གཉིས་པ་གསུངས་པ་བཞིན། དེ་ལྟར་རང་གི་གསེར་དངུལ་གྱིས་གཞན་གྱི་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པ་ཉོ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཚན་པ་གསུམ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་མོད། དེ་ནི་ཚན་པ་གཉིས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་གསེར་དངུལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་འགྲུབ་པས་ལུང་ལས་མ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “ངེས་པར་གསེར་དངུལ་གྱི་ཕྱོགས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་གསེར་དངུལ་གྱི་ཕྱོགས་ལའོ། །ཡང་ན་ “ཕྱོགས་གཅིག་གསེར་དངུལ་གྱི་ཕྱོགས་ལ་”ཞེས་ཀྱང་ཀློག་གོ ། Idāni dutiyattike arūpiyapadassa atthabhūtesu dukkaṭavatthukappiyavatthūsu dukkaṭavatthunā rūpiyādiparivattane āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘dukkaṭavatthunā’’tiādi [Pg.345] āraddhaṃ. Dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthuntiādi pana dukkaṭavatthunā parivattanappasaṅge pāḷiyaṃ avuttassāpi atthassa nayato labbhamānataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Tattha imināti rūpiyasaṃvohārasikkhāpadena, tena ca dukkaṭassa acittakatampi dasseti. Aññatra sahadhammikehīti ‘‘pañcannaṃ saha anāpattī’’ti vacanato vuttaṃ, tenāpi kayavikkayasikkhāpadassa kappiyavatthunissitataṃ eva sādheti. Imaṃ…pe… rūpiyacetāpanañca sandhāya vuttanti pakatena sambandho. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Tatthāti kayavikkayasikkhāpade (pārā. 593). ད་ནི་ཚན་པ་གཉིས་པ་ལ་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་རུང་བའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོས་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པ་བརྗེ་བ་ལ་ལྟུང་བའི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་སོ། །“ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོས་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོས་བརྗེ་བའི་སྐབས་སུ་ལུང་ལས་མ་གསུངས་པའི་དོན་ཡང་རིགས་པས་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “འདིས་”ཞེས་པ་ནི་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་འདིས་ཏེ། དེས་ཀྱང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་ཏོ། །“ཆོས་མཐུན་པའི་གྲོགས་པོ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་ “ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་ལྷན་ཅིག་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། དེས་ཀྱང་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ནི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །“འདི་... གསེར་དངུལ་ཉོ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པ་དང་སྦྱོར་བའོ། །“འདིར་”ཞེས་པ་ནི་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ལའོ། །“དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ལའོ། ། Evaṃ dukkaṭavatthunā rūpiyādiparivattane āpattibhedaṃ dassetvā idāni kappiyavatthunāpi dassetuṃ ‘‘kappiyavatthunā panā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tenevāti kappiyavatthunā eva. ‘‘Rūpiyaṃ uggaṇhitvā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ. Muttādidukkaṭavatthumpi uggahetvā kāritampi pañcannampi na vaṭṭati eva. Samuṭṭhāpetīti sayaṃ gantvā, ‘‘imaṃ kahāpaṇādiṃ kammakārānaṃ datvā bījaṃ samuṭṭhāpehī’’ti evaṃ aññaṃ āṇāpetvā vā samuṭṭhāpeti. Mahāakappiyoti attanāva bījato paṭṭhāya dūsitattā aññassa mūlasāmikassa abhāvato vuttaṃ. So hi corehi acchinnopi puna laddho jānantassa kassacipi na vaṭṭati. Yadi hi vaṭṭeyya, taḷākādīsu viya acchinno vaṭṭatīti ācariyā vadeyyuṃ. Na sakkā kenaci upāyenāti saṅghe nissajjanena, corādiacchindanādinā ca kappiyaṃ kātuṃ na sakkā, idañca tena rūpena ṭhitaṃ, tammūlikena vatthumuttādirūpena ṭhitañca sandhāya vuttaṃ. Dukkaṭavatthumpi hi tammūlikakappiyavatthuñca na sakkā kenaci upāyena tena rūpena kappiyaṃ kātuṃ. Yadi pana so bhikkhu tena kappiyavatthudukkaṭavatthunā puna rūpiyaṃ cetāpeyya, taṃ rūpiyaṃ nissajjāpetvā aññesaṃ kappiyaṃ kātumpi sakkā bhaveyyāti daṭṭhabbaṃ. དེ་ལྟར་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོས་གསེར་དངུལ་སོགས་བརྗེ་ལེན་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བའི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་ནས། ད་ལྟ་རུང་བའི་དངོས་པོས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "kappiyavatthunā pana" ཞེས་སོགས་བརྩམས་སོ།། དེ་ལ་ "teneva" ཞེས་པ་ནི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། "གསེར་དངུལ་བླངས་ནས་" ཞེས་པ་འདི་ནི་ལྷག་པར་ཆེ་བའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། མུ་ཏིག་སོགས་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡང་བླངས་ནས་བཟོས་པའི་ལྷུང་བཟེད་ནི་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་མི་རུང་བ་ཉིད་དོ།། "ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་" ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་སོང་ནས་སམ། "ཀཱརྵཱཔཎ་སོགས་འདི་ལས་མི་རྣམས་ལ་བྱིན་ནས་ལྕགས་ས་བོན་ཀུན་ནས་སློངས་ཤིག་" ཅེས་དེ་ལྟར་གཞན་ལ་བསྒོ་ནས་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའོ།། "ཤིན་ཏུ་མི་རུང་བ་" ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ས་བོན་ནས་བཟུང་སྟེ་བཅོས་ཉེས་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་གྱི་རྩ་བའི་བདག་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེ་ཉིད་ཇག་པས་འཕྲོག་པར་བྱས་ཀྱང་སླར་ཐོབ་པའི་ཚེ། ཤེས་བཞིན་པའི་དགེ་སློང་སུ་ལ་ཡང་མི་རུང་ངོ།། གལ་ཏེ་རུང་བར་གྱུར་ན། རྫིང་བུ་སོགས་བཞིན་དུ་ "མ་འཕྲོག་པར་རུང་ངོ་" ཞེས་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། "ཐབས་གང་གིས་ཀྱང་མི་ནུས་པ་" ཞེས་པ་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་གཏོང་བ་དང་། ཇག་པ་སོགས་ཀྱིས་འཕྲོག་པ་སོགས་ཀྱིས་རུང་བར་བྱེད་མི་ནུས་པའོ།། འདི་ནི་དངོས་པོ་དེའི་གཟུགས་སུ་གནས་པ་དང་། དེའི་རིན་གྱིས་ཉོས་པའི་རས་དང་མུ་ཏིག་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་གནས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་དེའི་རིན་གྱིས་ཉོས་པའི་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཡང་ཐབས་གང་གིས་ཀྱང་གཟུགས་དེས་རུང་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། གལ་ཏེ་དགེ་སློང་དེས་རུང་བའི་དངོས་པོ་དང་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེས་སླར་གསེར་དངུལ་བརྗེ་ལེན་བྱེད་ན། གསེར་དངུལ་དེ་བཏང་བཅུག་ནས་གཞན་རྣམས་ལ་རུང་བར་བྱེད་ཀྱང་ནུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། Pattaṃ kiṇātīti ettha ‘‘iminā kahāpaṇādinā kammārakulato pattaṃ kiṇitvā ehī’’ti ārāmikādīhi kiṇāpanampi saṅgahitanti veditabbaṃ. Teneva rājasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ettakehi kahāpaṇehi sāṭake āhara, ettakehi yāguādīni sampādehīti vadati, yaṃ te āharanti, sabbesaṃ akappiyaṃ. Kasmā? Kahāpaṇānaṃ vicāritattā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539) vuttaṃ[Pg.346]. Iminā pana vacanena yaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ ‘‘anāṇattika’’nti vuttaṃ, taṃ na sameti. Na kevalañca iminā, pāḷiyāpi taṃ na sameti. Pāḷiyañhi nissaṭṭharūpiyena ārāmikādīhi sappiyādiṃ parivattāpetuṃ ‘‘so vattabbo ‘āvuso, imaṃ jānāhī’ti. Sace so bhaṇati ‘iminā kiṃ āharīyatū’ti, na vattabbo ‘imaṃ vā imaṃ vā āharā’ti. Kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ ‘sappi vā’’’tiādinā rūpiyasaṃvohāraṃ parimocetvāva vuttaṃ. ‘‘Iminā rūpiyena kiṃ āharīyatū’’ti pucchanto ‘‘imaṃ āharā’’ti vuttepi adhikārato ‘‘iminā rūpiyena imaṃ āharā’’ti bhikkhūhi āṇatto eva hotīti taṃ rūpiyasaṃvohāraṃ parivajjetuṃ ‘‘na vattabbo ‘imaṃ vā imaṃ vā āharā’’’ti paṭikkhepo kato, anāpattivārepi ‘‘kappiyakārakassa ācikkhatī’’ti na vuttaṃ. Kayavikkayasikkhāpade (pārā. 595) pana tathā vuttaṃ, tasmā idaṃ sāṇattikaṃ kayavikkayameva anāṇattikanti gahetabbaṃ. "ལྷུང་བཟེད་ཉོ་བར་བྱེད་པ་" ཞེས་པ་འདིར། "ཀཱརྵཱཔཎ་སོགས་འདི་ཡིས་མགར་བའི་ཁྱིམ་ནས་ལྷུང་བཟེད་ཉོས་ཏེ་ཤོག་ཅིག་" ཅེས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་སོགས་ལ་ཉོ་བཅུག་པ་ཡང་བསྡུས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "ཀཱརྵཱཔཎ་འདི་ཙམ་གྱིས་རས་འདི་ཁྱེར་ཤོག འདི་ཙམ་གྱིས་ཐུག་པ་སོགས་གྲ་སྒྲིག་གྱིས་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་ན། ཁོ་ཚོས་གང་ཁྱེར་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་རུང་ངོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀཱརྵཱཔཎ་རྣམས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། འོན་ཀྱང་གསུང་འདི་དང་། མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ནི་ "བཀའ་མ་བསྒོས་པ་" ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མི་མཐུན་ནོ།། གསུང་འདི་ཁོ་ན་དང་མི་མཐུན་པ་མ་ཟད། ལུང་དང་ཡང་དེ་མི་མཐུན་ནོ།། ལུང་ལས་ནི་བཏང་ཟིན་པའི་གསེར་དངུལ་གྱིས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་སོགས་ལ་མར་གསར་སོགས་བརྗེ་ལེན་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། "ཁོ་ལ་ ‘ཚེ་དང་ལྡན་པ་འདི་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་’ ཅེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།། གལ་ཏེ་ཁོས་ ‘འདི་ཡིས་ཅི་ཞིག་ཁྱེར་བར་བྱ་’ ཞེས་སྨྲས་ན། ‘འདི་འམ་འདི་ཁྱེར་ཤོག་’ ཅེས་མི་བརྗོད་པར་ ‘མར་གསར་རམ་’ ཞེས་སོགས་རུང་བ་བསྟན་པར་བྱའོ།།" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་ལས་ཐར་བར་བྱས་ནས་གསུངས་སོ།། "གསེར་དངུལ་འདི་ཡིས་ཅི་ཞིག་ཁྱེར་བར་བྱ་" ཞེས་འདྲི་བ་ལ་ "འདི་ཁྱེར་ཤོག་" ཅེས་སྨྲས་ནའང་། སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་ "གསེར་དངུལ་འདི་ཡིས་འདི་ཁྱེར་ཤོག་" ཅེས་དགེ་སློང་གིས་བསྒོས་པ་ཉིད་དུ་གགྱུར་བས། གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་དེ་སྤོང་བའི་ཕྱིར། "‘འདི་འམ་འདི་ཁྱེར་ཤོག་’ ཅེས་མི་བརྗོད་པར་བྱའོ།།" ཞེས་བཀག་པ་མཛད་དོ།། ལྟུང་བ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ "རུང་བྱེད་ལ་བསྟན་པར་བྱའོ།།" ཞེས་མ་གསུངས་སོ།། ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་བཀའ་བསྒོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། ཉོ་ཚོང་ཉིད་ནི་བཀའ་བསྒོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བཟུང་བར་བྱའོ།། Mūlassa anissaṭṭhattāti yena uggahitamūlena patto kīto, tassa mūlassa saṅghamajjhe anissaṭṭhattā, etena rūpiyameva nissajjitabbaṃ, na tammūlikaṃ arūpiyanti dasseti. Yadi hi tena rūpiyena aññaṃ rūpiyaṃ cetāpeyya, taṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpade āgatanayeneva nissajjāpetvā sesehi paribhuñjitabbaṃ bhaveyyāti. ‘‘Mūlassa asampaṭicchitattā’’ti iminā mūlassa gihisantakattaṃ, teneva pattassa rūpiyasaṃvohārānuppannatañca dasseti. Pañcasahadhammikasantakeneva hi rūpiyasaṃvohāradoso. Tattha ca attano santake pācittiyaṃ, itarattha dukkaṭaṃ. "རིན་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་བླངས་པའི་རིན་གང་གིས་ལྷུང་བཟེད་ཉོས་པ། རིན་དེ་དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ཡིས་གསེར་དངུལ་ཉིད་གཏང་བར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། དེའི་རིན་གྱིས་ཉོས་པའི་གསེར་དངུལ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་གཏང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། གལ་ཏེ་གསེར་དངུལ་དེས་གསེར་དངུལ་གཞན་བརྗེ་ལེན་བྱེད་ན། དེ་ནི་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་གཏང་བཅུག་ནས། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱད་པར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། "རིན་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་འདི་ཡིས་རིན་དེ་ཁྱིམ་པའི་དབང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེའི་ཕྱིར་ལྷུང་བཟེད་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་ཉེས་པ་མ་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།། ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་ལྔའི་དབང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་ཉེས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་ཡང་རང་གི་དབང་བའི་དངོས་པོ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་བའི་དངོས་པོ་ལ་ཉེས་བྱས་སོ།། Nissajjīti dānavasena vuttaṃ, na vinayakammavasena. Teneva ‘‘sappissa pūretvā’’ti vuttaṃ. Yaṃ attano dhanena parivatteti, tassa vā dhanassa rūpiyabhāvo, parivattanaparivattāpanesu aññatarabhāvo cāti imānettha dve aṅgāni. "བཏང་བར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། འདུལ་བའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་མ་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "མར་གསར་གྱིས་བཀང་ནས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། རང་གི་ནོར་གྱིས་གང་ཞིག་བརྗེ་ལེན་བྱེད་པ། དངོས་པོ་དེ་འམ་ནོར་དེ་གསེར་དངུལ་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་པ་དང་། བརྗེ་བ་དང་བརྗེ་རུ་འཇུག་པ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་པ་འདི་གཉིས་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་གོ།། Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། 10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā ༡༠. ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད། 593-5. Dasame [Pg.347] pāḷiyaṃ jānāhīti idāneva upadhārehi, idaṃ pacchā chaḍḍetuṃ na sakkāti adhippāyo. Imināti bhikkhunā diyyamānaṃ vuttaṃ. Imanti parena paṭidiyyamānaṃ. Sesañātakesu saddhādeyyavinipātasambhavato tadabhāvaṭṭhānampi dassetuṃ ‘‘mātaraṃ pana pitaraṃ vā’’ti vuttaṃ. Na sakkā taṃ paṭikkhipitunti ettha yathā rūpiyaṃ bhatakānaṃ datvā assāmikabhūmiyaṃ ayobījasamuṭṭhāpane bhatiyā khaṇantānaṃ santikā gahitabhaṇḍakabhāvepi pācittiyaṃ hoti, evamidhāpīti keci vadanti, taṃ na yuttaṃ. Yañhi assāmikabhūmiṃ khaṇitvā samuṭṭhāpitaṃ ayobījaṃ, taṃ bhatakānaṃ santakaṃ nāma hoti, tadatthañca tesaṃ rūpiyaṃ dentassa rūpiyasaṃvohārova hoti akappiyavohārena rajanacchalliādīnaṃ āharāpane kayavikkayo viya, tādisampi parabhaṇḍaṃ idha vatthadhovanādīsu natthi, tasmā aṭṭhakathāpamāṇenevettha pācittiyaṃ gahetabbaṃ. ༥༩༣-༥. བཅུ་པ་ལུང་ལས་ "ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་" ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་བརྟག་དཔྱད་གྱིས་ཤིག འདི་ནི་ཕྱིས་སུ་འདོར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "འདི་ཡིས་" ཞེས་པས་དགེ་སློང་གིས་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུངས་སོ།། "འདི་" ཞེས་པས་གཞན་གྱིས་ཕྱིར་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུངས་སོ།། གཉེན་གཞན་རྣམས་ལ་དད་པས་བྱིན་པ་ཆུད་ཟོས་སུ་འགྱུར་བའི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཆུད་ཟོས་སུ་མི་འགྱུར་བའི་གནས་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "མ་འམ་ཡང་ན་ཕ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "དེ་དོར་བར་མི་ནུས་སོ་" ཞེས་པ་འདིར། ཇི་ལྟར་གསེར་དངུལ་གླ་པ་རྣམས་ལ་བྱིན་ནས་བདག་པོ་མེད་པའི་ས་ལ་ལྕགས་ས་བོན་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལ། གླ་རྔན་གྱིས་རྐོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལག་ནས་བླངས་པའི་དངོས་པོའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཀྱང་ལྟུང་བྱེད་དུ་འགྱུར་བ་བཞིན། འདིར་ཡང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲ་བ་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ།། བདག་པོ་མེད་པའི་ས་བརྐོས་ནས་བསྐྲུན་པའི་ལྕགས་ས་བོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གླ་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་བའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ཚོ་ལ་གསེར་དངུལ་སྦྱིན་པ་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་ཉོ་ཚོང་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། མི་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཚོས་རྩི་དང་ཤིང་པགས་སོགས་ལེན་དུ་འཇུག་པ་ལ་ཉོ་ཚོང་དུ་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ།། དེ་ལྟ་བུའི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་འདིར་གོས་འཁྲུ་བ་སོགས་ལ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བཤད་ཚད་མར་བྱས་ནས་འདིར་ལྟུང་བྱེད་བཟུང་བར་བྱའོ།། 597. Puññaṃ bhavissatīti detīti ettha sace bhikkhu attano bhaṇḍassa appagghataṃ ñatvāpi akathetvā ‘‘idāneva upaparikkhitvā gaṇha, mā pacchā vippaṭisārī hohī’’ti vadati, itaro ca attano diyyamānassa mahagghataṃ ajānanto ‘‘ūnaṃ vā adhikaṃ vā tumhākamevā’’ti datvā gacchati, bhikkhussa anāpatti upanandassa viya paribbājakavatthuggahaṇe. Vippaṭisārissa puna sakasaññāya āgatassa yaṃ adhikaṃ gahitaṃ, taṃ dātabbaṃ. Yena yaṃ parivatteti, tesaṃ ubhinnaṃ kappiyavatthutā, asahadhammikatā, kayavikkayāpajjanañcāti imānettha tīṇi aṅgāni. ༥༩༧. "བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱིན་ནོ་" ཞེས་པ་འདིར། གལ་ཏེ་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་དངོས་པོའི་རིན་གོང་ཆུང་བ་ཉིད་ཤེས་བཞིན་དུ་མ་སྨྲས་པར། "ད་ལྟ་ཉིད་དུ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་ལོངས་ཤིག ཕྱིས་སུ་འགྱོད་པ་ཅན་དུ་མ་འགྱུར་ཞིག་" ཅེས་སྨྲས་ན། གཞན་དེས་ཀྱང་རང་གིས་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའི་རིན་གོང་ཆེ་བ་ཉིད་མ་ཤེས་པར། "ཉུང་ངམ་མང་ཡང་ཁྱེད་ཉིད་ཀྱི་ཁོ་ནར་གྱུར་ཅིག་" ཅེས་བྱིན་ནས་འགྲོ་ན། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའི་གོས་ལེན་པ་ལ་ཉེ་དགའ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།། འགྱོད་པ་སྐྱེས་ནས་སླར་རང་གི་སྙམ་པའི་བློས་འོངས་པ་ལ་ལྷག་པར་བླངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྦྱིན་པར་བྱའོ།། གང་གིས་གང་ཞིག་བརྗེ་ལེན་བྱེད་པ། དེ་གཉིས་ཀ་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཆོས་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། ཉོ་ཚོང་གི་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་འདི་གསུམ་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་གོ།། Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཉོ་ཚོང་གི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། Niṭṭhito kosiyavaggo dutiyo. བལ་གོས་ཀྱི་སྡེ་སྟེ་གཉིས་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Pattavaggo ༣. ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྡེ། 1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā ༡. ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད། 602. Tatiyavaggassa paṭhame aḍḍhaterasapalāti māgadhikāya mānatulāya aḍḍhaterasapalaparimitaṃ udakaṃ gaṇhantaṃ sandhāya vuttaṃ, tathā [Pg.348] parimitaṃ yavamāsādiṃ gaṇhantiṃ sandhāyāti keci. Ācariyadhammapālattherena pana ‘‘pakaticatumuṭṭhikaṃ kuḍuvaṃ, catukuḍuvaṃ nāḷi, tāya nāḷiyā soḷasa nāḷiyo doṇaṃ, taṃ pana magadhanāḷiyā dvādasa nāḷiyo hontīti vadantī’’ti vuttaṃ. Damiḷanāḷīti purāṇanāḷiṃ sandhāya vuttaṃ. Sā ca catumuṭṭhikehi kuḍuvehi aṭṭha kuḍuvā, tāya nāḷiyā dve nāḷiyo magadhanāḷiṃ gaṇhāti. Purāṇā pana ‘‘sīhaḷanāḷi tisso nāḷiyo gaṇhātī’’ti vadanti, tesaṃ matena magadhanāḷi idāni pavattamānāya catukuḍuvāya damiḷanāḷiyā catunāḷikā hoti, tato magadhanāḷito upaḍḍhañca purāṇadamiḷanāḷisaṅkhātaṃ patthaṃ nāma hoti, etena ca ‘‘omako nāma patto patthodanaṃ gaṇhātī’’ti pāḷivacanañca sameti, lokiyehipi – ༦༠༢. སྡེ་ཚན་གསུམ་པའི་ཐོག་མ་ལས། "སྲང་བཅུ་གཉིས་དང་ཕྱེད་" ཞེས་པ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་སྲང་གིས་སྲང་བཅུ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ཆུ་ཤོང་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ལྟར་ཚད་བཅས་པའི་ནས་དང་སྲན་མ་སོགས་ཤོང་བ་ལ་དགོངས་སོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། སློབ་དཔོན་དྷརྨ་པཱ་ལ་གནས་བརྟན་གྱིས་ནི། "ཕྱག་སྦར་བཞི་ནི་ཀུ་ཌུ་བ་གཅིག་ཡིན། ཀུ་ཌུ་བ་བཞི་ནི་ནཱ་ལཱི་གཅིག་ཡིན། ནཱ་ལཱི་དེས་ནཱ་ལཱི་བཅུ་དྲུག་ནི་དྲོ་ཎ་གཅིག་ཡིན། དེ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་ནཱ་ལཱི་ཡིས་ནཱ་ལཱི་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ།། "ད་མི་ལའི་ནཱ་ལཱི་" ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ནཱ་ལཱི་རྙིང་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་ཡང་ཕྱག་སྦར་བཞི་ཡོད་པའི་ཀུ་ཌུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུ་ཌུ་བ་བརྒྱད་ཡོད་ལ། ནཱ་ལཱི་དེས་ནཱ་ལཱི་གཉིས་ནི་མ་ག་དྷཱའི་ནཱ་ལཱི་གཅིག་གིས་ཤོང་ངོ།། སྔོན་གྱི་སིངྷ་ལའི་ནཱ་ལཱི་ནི་ནཱ་ལཱི་གསུམ་ཤོང་ངོ་ཞེས་སྨྲའོ།། ཁོ་ཚོའི་འདོད་པ་ལྟར་ན། མ་ག་དྷཱའི་ནཱ་ལཱི་ནི་ད་ལྟ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཀུ་ཌུ་བ་བཞི་ཤོང་བའི་ད་མི་ལའི་ནཱ་ལཱི་ཡིས་ནཱ་ལཱི་བཞི་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ།། མ་ག་དྷཱའི་ནཱ་ལཱི་དེ་ལས་ཕྱེད་ཀྱིས་ཆུང་བ་ནི་ད་མི་ལའི་ནཱ་ལཱི་རྙིང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་པཏྠ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ།། འདི་ཡིས་ "ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷུང་བཟེད་ནི་ཟས་པཏྠ་གཅིག་ཤོང་ངོ་" ཞེས་པའི་ལུང་གི་ཚིག་དང་ཡང་མཐུན་ལ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཚིག་རྣམས་དང་ཡང་མཐུན་ཏེ། ‘‘Lokiyaṃ magadhañceti, patthadvayamudāhaṭaṃ; Lokiyaṃ soḷasapalaṃ, māgadhaṃ diguṇaṃ mata’’nti. – "འཇིག་རྟེན་པ་དང་མ་ག་དྷཱ། པཏྠ་གཉིས་པོ་བསྟན་པ་ཡིན། འཇིག་རྟེན་པ་ནི་སྲང་བཅུ་དྲུག མ་ག་དྷཱ་ནི་ཉིས་འགྱུར་འདོད།" ཅེས་སོ།། Evaṃ loke nāḷiyā magadhanāḷi diguṇāti dassitā, evañca gayhamāne omakapattassa ca yāpanamattodanagāhikā ca siddhā hoti. Na hi sakkā aṭṭhakuḍuvato ūnodanagāhinā pattena athūpīkataṃ piṇḍapātaṃ pariyesitvā yāpetuṃ. Teneva verañjakaṇḍaṭṭhakathāyaṃ ‘‘pattho nāma nāḷimattaṃ hoti ekassa purisassa alaṃ yāpanāya. Vuttampi hetaṃ ‘patthodano nālamayaṃ duvinna’’’nti (jā. 2.21.192) vuttaṃ, ‘‘ekekassa dvinnaṃ tiṇṇaṃ pahotī’’ti ca āgahaṃ, tasmā idha vuttanayānusāreneva gahetabbaṃ. དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ནཱ་ལཱི་ལས་མ་ག་དྷཱའི་ནཱ་ལཱི་ནི་ཉིས་འགྱུར་གྱིས་ཆེ་བར་བསྟན་ཏོ།། དེ་ལྟར་བཟུང་བའི་ཚེ། ལྷུང་བཟེད་ཆུང་ངུ་ལ་ཡང་འཚོ་བ་ཙམ་གྱི་ཟས་ཤོང་བ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། ཀུ་ཌུ་བ་བརྒྱད་ལས་ཉུང་བའི་ཟས་ཤོང་བའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱིས་ནི་རྩེ་མོ་མ་སྤུངས་པའི་བསོད་སྙོམས་བཙལ་ནས་འཚོ་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་བེ་རཉྫའི་སྐབས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལས། "པཏྠ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནཱ་ལཱི་ཙམ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་བུ་གཅིག་གི་འཚོ་བ་ལ་འགྲང་ངོ།། འདི་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘པཏྠ་གཅིག་གི་ཟས་ནི་མི་གཉིས་ལ་མི་འདང་ངོ་’" ཞེས་གསུངས་སོ།། "རེ་རེ་ནི་གཉིས་སམ་གསུམ་ལ་འདང་ངོ་" ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་བཟུང་བར་བྱའོ།། Ālopassa anurūpanti ettha ‘‘byañjanassa mattā nāma odanato catutthabhāgo’’ti (ma. ni. aṭṭha. 2.387) brahmāyusuttaṭṭhakathāyaṃ vuttattā ālopassa catutthabhāgameva byañjanaṃ anurūpanti daṭṭhabbaṃ. Odanagatikānevāti odanassa anto eva pavisanasīlāni siyuṃ, attano okāsaṃ na gavesantīti attho. Nāmamatteti ‘‘majjhimo patto majjhimomako’’tiādināmamatte. "ཟས་ལུད་དང་མཐུན་པ་" ཞེས་པ་འདིར། "ཚོད་མའི་ཚད་ནི་ཟས་ཀྱི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བྲཧྨཱཡུ་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཟས་ལུད་ཀྱི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་ཚོད་མ་ནི་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། "ཟས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཉིད་" ཞེས་པ་ནི་ཟས་ཀྱི་ནང་དུ་ཁོ་ནར་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས། རང་གི་གནས་མི་ཚོལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "མིང་ཙམ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་ "ལྷུང་བཟེད་འབྲིང་པོ་ནི་འབྲིང་པོ་ལས་ཆུང་བ་" ཞེས་སོགས་མིང་ཙམ་ལའོ།། 607-8. Evaṃ payoge payogeti pariyosānālopajjhoharaṇapayoge payoge, ālope ālopeti attho. Katvāti pākapariyosānaṃ katvā. Pacitvā ṭhapessāmīti kāḷavaṇṇapākaṃ sandhāya [Pg.349] vuttaṃ. Chiddanti mukhavaṭṭito dvaṅgulassa heṭṭhāchiddaṃ vuttaṃ. Sesaṃ paṭhamakathine vuttanayameva. ༦༠༧-༨. "དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་རེ་རེ་ལ་" ཞེས་པ་ནི་མཐར་ཐུག་གི་ཟས་ལུད་མིད་པའི་སྦྱོར་བ་རེ་རེ་ལ། ཟས་ལུད་རེ་རེ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "བྱས་ནས་" ཞེས་པ་ནི་བསྲེགས་པའི་མཐར་ཐུག་པར་བྱས་ནས་སོ།། "བཙོས་ནས་བཞག་གོ་" ཞེས་པ་ནི་མདོག་ནག་པོར་བསྲེག་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། "བུ་ག་" ཞེས་པ་ནི་ཁ་འཁོར་ནས་སོར་གཉིས་ཀྱི་འོག་གི་བུ་ག་ལ་གསུངས་སོ།། ལྷག་མ་ནི་སྲ་བརྐྱང་དང་པོའི་སྐབས་སུ་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ།། Pattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། 2. Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā ༢. ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་ཚལ་བུ་ལྔ་ལས་ཉུང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད། 609-613. Dutiye pāḷiyaṃ ahaṃ pattena te bhikkhū santapessāmīti seso. ‘‘Apatto’’ti iminā adhiṭṭhānavijahanampi dasseti. Pañcabandhanepi patte aparipuṇṇapāke patte viya adhiṭṭhānaṃ na ruhati. ‘‘Tipupaṭṭakena vā’’ti vuttattā tambalohādīhi kappiyalohehi ayopattassa chiddaṃ chādetuṃ vaṭṭati. Teneva ‘‘lohamaṇḍalakenā’’ti vuttaṃ. Imasmiṃ sikkhāpade akāḷavaṇṇampi kappiyapattaṃ viññāpentassa āpatti evāti daṭṭhabbaṃ. Adhiṭṭhānupagapattassa ūnapañcabandhanatā, attuddesikatā, akataviññatti, tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. ༦༠༩-༦༡༣. གཉིས་པ་ལུང་ལས། "ང་ནི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱིས་དགེ་སློང་དེ་དག་ཚིམ་པར་བྱའོ་" ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ།། "ལྷུང་བཟེད་མ་ཡིན་པ་" ཞེས་པ་འདི་ཡིས་བྱིན་རླབས་གཏོང་བ་ཡང་སྟོན་ཏོ།། ཚལ་བུ་ལྔ་ཡོད་པའི་ལྷུང་བཟེད་ལ་ཡང་བསྲེག་པ་མ་རྫོགས་པའི་ལྷུང་བཟེད་བཞིན་དུ་བྱིན་རླབས་མི་ཆགས་སོ།། "ཞ་ཉེའི་ལྷེབ་མས་སམ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཟངས་དང་ལྕགས་སོགས་རུང་བའི་ལྕགས་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ལྕགས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་བུ་ག་དགག་པར་རུང་ངོ།། དེའི་ཕྱིར་ "ལྕགས་ཀྱི་ལྷེབ་མས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། བསླབ་པའི་གཞི་འདིར། མདོག་མ་ནག་པར་ཡང་རུང་བའི་ལྷུང་བཟེད་སློང་བ་ལ་ལྟུང་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། བྱིན་རླབས་ཆགས་པའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་ཚལ་བུ་ལྔ་ལས་ཉུང་བ་ཉིད་དང་། རང་གི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་ཉིད་དང་། མ་བསྒོས་པར་སློང་བ་དང་། དེ་ལས་ཐོབ་པ་ཞེས་པ་འདི་བཞི་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་གོ།། Ūnapañcabandhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. འཆིང་བ་ལྔ་ལས་ཉུང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā ༣. སྨན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 618-621. Tatiye pāḷiyaṃ pilindavacchattherena ‘‘na kho, mahārāja, bhagavatā ārāmiko anuññāto’’ti paṭhamaṃ paṭikkhipitvā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ārāmika’’nti puggalānampi ārāmikanāmena dāsaggahaṇe anuññāte eva ārāmikānaṃ gahitattā khettavatthādīni kappiyavohārenapi puggalānaṃ gahetuṃ na vaṭṭati, tathā ananuññātattāti viññāyati. ‘‘Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’tiādinā (dī. ni. 1.10, 194) hi paṭikkhittesu ekasseva puggalikavasena gahaṇe anuññāte itarītarānaṃ tathā na gahetabbatā siddhāva hoti. Yañca pilindavacchattherena dāyakakulassa dārikāya suvaṇṇamālāvasena tiṇaṇḍupakassa nimmānaṃ, taṃ ‘‘anāpatti, bhikkhave, iddhimassa iddhivisaye’’ti (pārā. 159) vacanato kulasaṅgahādi na hotīti katanti daṭṭhabbaṃ, keci pana ‘‘khīṇāsavānaṃ lābhicchāya abhāvato kulasaṅgahepi [Pg.350] ājīvakopo natthī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ khīṇāsavānampi ājīvavipattihetūnaṃ piṇḍapātādīnaṃ parivajjetabbato. Vuttañhi dhammasenāpatinā ‘‘neva bhindeyyamājīvaṃ, cajamānopi jīvita’’nti (mi. pa. 6.1.5). Bhagavatā ca ‘‘gāthābhigītaṃ me abhojanīya’’ntiādi vuttaṃ (su. ni. 81, 484; mi. pa. 4.5.9; saṃ. ni. 1.197). ༦༡༨-༦༢༡. གསུམ་པ་ལས་ལུང་གི་ཚིག་ལ། གནས་བརྟན་པི་ལིནྡ་བཙས་ཐོག་མར། “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་མ་གནང་ངོ་།།”ཞེས་བཀག་ནས། “དགེ་སློང་དག ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་གནང་ངོ་།།”ཞེས་གང་ཟག་རྣམས་ལའང་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བའི་མིང་གིས་བྲན་གཟུང་བར་གནང་བ་ཉིད་ལས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། ཞིང་དང་ཁང་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རུང་བའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཀྱང་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང་བར་མི་རུང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་མ་གནང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ཞིང་དང་ཁང་ཁྱིམ་འཛིན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ནོ།།”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བཀག་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། གཅིག་པུ་ཉིད་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་གཟུང་བར་གནང་བ་ན། གཞན་དང་གཞན་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་གཟུང་བར་མི་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།། གནས་བརྟན་པི་ལིནྡ་བཙས་སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱིམ་གྱི་བུ་མོའི་ཕྱིར་དུ་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བའི་ཚུལ་གྱིས་རྩྭའི་ཆུན་པོ་སྤྲུལ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། “དགེ་སློང་དག རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ།།”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ཕྱིར་ཁྱིམ་འདྲིས་ལ་སོགས་པར་མི་འགྱུར་བར་བྱས་སོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་“ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ལ་རྙེད་པ་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་འདྲིས་ཡོད་ཀྱང་འཚོ་བ་ཉམས་པ་མེད་དོ།།”ཞེས་སྨྲ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཚོ་བ་ཉམས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་བསོད་སྙོམས་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིར་གྱི་ཕྱིར་རོ།། ཆོས་ཀྱི་དམག་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་། “སྲོག་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཀྱང་ནི། །འཚོ་བ་ནམ་ཡང་གཞིག་མི་བྱ།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། “ང་ལ་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་བསྔགས་པ་ནི་བཟའ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 622. Uggahitakanti paribhogatthāya sayaṃ gahitaṃ. Sayaṃ karotīti pacitvā karoti. Purebhattanti tadahupurebhattameva vaṭṭati savatthukapaṭiggahitattā. Sayaṃkatanti khīranavanītaṃ pacitvā kataṃ. Nirāmisamevāti tadahupurebhattaṃ sandhāya vuttaṃ. Ajja sayaṃkataṃ nirāmisameva bhuñjantassa kasmā sāmapāko na hotīti āha ‘‘navanītaṃ tāpentassā’’tiādi. Paṭiggahitehīti khīradadhīni sandhāya vuttaṃ. Uggahitakehi kataṃ abbhañjanādīsu upanetabbanti yojanā. Eseva nayoti nissaggiyāpattiṃ sandhāya vuttaṃ. Akappiyamaṃsasappimhīti hatthiādīnaṃ sappimhi. ༦༢༢. “བཟུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རང་གིས་བཟུང་བའོ།། “རང་གིས་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་བཙོས་ནས་བྱེད་པའོ།། “ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་དུ་”ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པའི་ཕྱིར་ཉིན་དེའི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ཁོ་ནར་རུང་ངོ་།། “རང་གིས་བྱས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འོ་མའི་མར་གསར་བཙོས་ནས་བྱས་པའོ།། “ཟས་མེད་པ་ཉིད་”ཞེས་པ་ནི་ཉིན་དེའི་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེ་རིང་རང་གིས་བྱས་པའི་ཟས་མེད་པ་ཉིད་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རང་གིས་བཙོས་པའི་ཉེས་པ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། “མར་གསར་གདུ་བར་བྱེད་པ་ལ།།”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “བླངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་འོ་མ་དང་ཞོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། བཟུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པ་ནི་བྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཀོལ་བར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། “ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “མི་རུང་བའི་ཤ་ལས་བྱུང་བའི་མར་ལ།”ཞེས་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་མར་ལའོ།། Ettha panāti navanīte viseso atthīti attho. Dhotaṃ vaṭṭatīti dhotameva paṭiggahitumpi na vaṭṭati, itarathā savatthukapaṭiggahitaṃ hotīti therānaṃ adhippāyo. “འདི་ལ་ནི་”ཞེས་པ་ནི་མར་གསར་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “བཀྲུས་པ་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་བཀྲུས་པ་ཁོ་ན་ལེན་པར་ཡང་རུང་གི གཞན་དུ་ན་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པའོ།། Mahāsivattherassa pana vatthuno viyojitattā dadhiguḷikādīhi yuttatāmattena savatthukapaṭiggahitaṃ nāma na hoti, tasmā takkato uddhaṭamattameva paṭiggahetvā dhovitvā, pacitvā vā nirāmisameva katvā paribhuñjiṃsūti adhippāyo, na pana dadhiguḷikādīhi saha vikāle bhuñjiṃsu. Tenāha ‘‘tasmā navanītaṃ paribhuñjantena…pe… savatthukapaṭiggahitaṃ nāma na hotī’’ti. Tattha adhotaṃ paṭiggahetvāpi taṃ navanītaṃ paribhuñjantena dadhiādīni apanetvā paribhuñjitabbanti attho. Khayaṃ gamissatīti nirāmisaṃ hoti, tasmā vikālepi vaṭṭatīti attho. Ettāvatāti navanīte laggamattena visuṃ dadhiādivohāraṃ aladdhena appamattena dadhiādināti attho, etena visuṃ paṭiggahitadadhiādīhi saha pakkaṃ savatthukapaṭiggahitasaṅkhyameva gacchatīti dasseti. Tasmimpīti nirāmisabhūtepi. Kukkuccakānaṃ pana ayaṃ adhippāyo – paṭiggahaṇe tāva dadhiādīhi asambhinnarasattā bhattena sahitena guḷapiṇḍādi viya savatthukapaṭiggahitaṃ nāma na hoti, taṃ [Pg.351] pana pacantena dhovitvāva pacitabbaṃ, itarathā pacanakkhaṇe paccamānadadhiguḷikādīhi sambhinnarasatāya sāmaṃpakkaṃ jātaṃ, tesu khīṇesu sāmaṃpakkameva hoti, tasmā nirāmisameva pacitabbanti. Teneva ‘‘āmisena saha pakkattā’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ. གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་སཱི་བའི་དགོངས་པ་ནི། རྟེན་གྱི་འོ་མ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ཞོའི་རྡོག་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲེས་པ་ཙམ་གྱིས་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་དར་བ་ལས་བཏོན་མ་ཐག་པ་ཉིད་བླངས་ཏེ། བཀྲུས་ནས་སམ། ཡང་ན་བཙོས་ཏེ་ཟས་མེད་པ་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་ལོངས་སྤྱད་དོ་ཞེས་པ་ཡིན་གྱི། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཞོའི་རྡོག་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ལོངས་སྤྱད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་“དེས་ན་མར་གསར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ། །པེ། །དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་མ་བཀྲུས་པར་བླངས་ཀྱང་མར་གསར་དེ་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ། ཞོ་ལ་སོགས་པ་བསལ་ནས་ལོངས་སྤྱད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཟད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་ཟས་མེད་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུའང་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འདི་ཙམ་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི་མར་གསར་ལ་འབྱར་ཙམ་གྱིས་སོ་སོར་ཞོ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་མ་ཐོབ་པའི་ཉུང་ངུ་ཙམ་གྱི་ཞོ་ལ་སོགས་པས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འདིས་སོ་སོར་བླངས་པའི་ཞོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་བཙོས་པའི་མར་ནི་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པའི་གྲངས་སུ་ཉིད་དུ་འགྲོ་བར་སྟོན་ཏོ།། “དེ་ལའང་”ཞེས་པ་ནི་ཟས་མེད་པར་གྱུར་པའི་མར་ལའང་ངོ་།། འགྱོད་པ་ཟ་བ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ལེན་པའི་ཚེ་རེ་ཞིག་ཞོ་ལ་སོགས་པ་དང་རོ་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར། ཟས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་བུ་རམ་གྱི་གོང་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་ཡང་། དེ་ཉིད་གདུ་བར་བྱེད་པ་ན་བཀྲུས་ནས་ཁོ་ནར་གདུ་བར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་གདུ་བའི་སྐབས་སུ་གདུ་བཞིན་པའི་ཞོའི་རྡོག་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་རོ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རང་གིས་བཙོས་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་ཟད་པར་གྱུར་ཀྱང་རང་གིས་བཙོས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཟས་མེད་པ་ཉིད་དུ་གདུ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་“ཟས་དང་ལྷན་ཅིག་བཙོས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་སོ།། Ettha cāyaṃ vicāraṇā – savatthukapaṭiggahitattābhāve āmisena saha bhikkhunā pakkassa sayaṃpākadoso vā parisaṅkīyati yāvakālikatā vā, tattha na tāva sayaṃpākadoso ettha sambhavati sattāhakālikattā. Yañhi tattha dadhiādi āmisagataṃ, taṃ parikkhīṇanti. Atha paṭiggahitadadhiguḷikādinā saha attanā pakkattā savatthukapakkaṃ viya bhaveyyāti parisaṅkīyati, tadā āmisena saha paṭiggahitattāti kāraṇaṃ vattabbaṃ, na pana pakkattāti. Tathā ca upaḍḍhattherānaṃ matameva aṅgī kataṃ siyā. Tattha ca sāmaṇerādīhi pakkampi yāvakālikameva siyā paṭiggahitakhīrādiṃ pacitvā anupasampannehi katasappiādi viya ca, na ca taṃ yuttaṃ, bhikkhācārena laddhanavanītādīnaṃ takkādiāmisasaṃsaggasambhavena aparibhuñjitabbatāpasaṅgato. Na hi gahaṭṭhā dhovitvā, sodhetvā vā patte ākirantīti niyamo atthi, aṭṭhakathāyañca ‘‘yathā tattha patitataṇḍulakaṇādayo na paccanti, evaṃ…pe… puna pacitvā deti, purimanayeneva sattāhaṃ vaṭṭatī’’ti iminā vacanenapetaṃ virujjhati, tasmā idha kukkuccakānaṃ kukkuccuppattiyā nimittameva na dissati. Yathā cettha, evaṃ ‘‘lajjī sāmaṇero yathā tattha patitataṇḍulakaṇādayo na paccanti, evaṃ sāmisapākaṃ mocento aggimhi vilīyāpetvā…pe… vaṭṭatī’’ti vacanassāpi nimittaṃ na dissati. Yadi hi etaṃ yāvakālikasaṃsaggaparihārāya vuttaṃ siyā, attanāpi tathā kātabbaṃ bhaveyya. Gahaṭṭhehi dinnasappiādīsu ca āmisasaṃsaggasaṅkā na vigaccheyya. Na hi gahaṭṭhā evaṃ vilīyāpetvā pana taṇḍulādiṃ apanetvā puna pacanti, apica bhesajjehi saddhiṃ khīrādiṃ pakkhipitvā yathā khīrādi khayaṃ gacchati, evaṃ parehi pakkabhesajjatelādipi yāvakālikameva siyā, na ca tampi yuttaṃ dadhiādikhayakaraṇatthaṃ ‘‘puna pacitvā detī’’ti vuttattā. Tasmā mahāsivattheravāde kukkuccaṃ akatvā adhotampi navanītaṃ tadahupi punadivasādīsupi pacituṃ, taṇḍulādimissaṃ sappiādiṃ attanāpi aggimhi vilīyāpetvā parissāvetvā puna takkādikhayatthaṃ pacituñca vaṭṭati. འདི་ལ་དཔྱད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པ་ཉིད་མེད་པར་ཟས་དང་ལྷན་ཅིག་དགེ་སློང་གིས་བཙོས་པ་ལ། རང་གིས་བཙོས་པའི་ཉེས་པ་འམ། ཡང་ན་དུས་ཚོད་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་དྭོགས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རང་གིས་བཙོས་པའི་ཉེས་པ་ནི་འདིར་མི་སྲིད་དེ། ཞག་བདུན་པའི་དུས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལ་ཞོ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་སུ་གྱུར་པ་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཟད་པར་གྱུར་ཏོ།། འོ་ན་བླངས་པའི་ཞོའི་རྡོག་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རང་གིས་བཙོས་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བཙོས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དྭོགས་ན། དེའི་ཚེ་“ཟས་དང་ལྷན་ཅིག་བླངས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བརྗོད་པར་བྱ་ཡི། “བཙོས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་ནི་མི་བརྗོད་དོ།། དེ་ལྟ་ནའང་གནས་བརྟན་ཕྱེད་ཀྱི་འདོད་པ་ཉིད་ཁས་བླངས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལའང་དགེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པས་བཙོས་པའང་དུས་ཚོད་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། བླངས་པའི་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་བཙོས་ནས་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པའི་མར་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་རྙེད་པའི་མར་གསར་ལ་སོགས་པ་དར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་དང་འདྲེས་པ་སྲིད་པས། ལོངས་སྤྱད་དུ་མི་རུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཀྲུས་ནས་སམ། ཡང་ན་གཙང་མར་བྱས་ནས་ལྷུང་བཟེད་དུ་བླུགས་སོ་ཞེས་པའི་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འགྲེལ་བཤད་ལས་ཀྱང་། “ཇི་ལྟར་དེ་ལ་ལྷུང་བའི་འབྲས་ཀྱི་ཟན་རྡོག་ལ་སོགས་པ་མི་འཚེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། །པེ། །ཡང་བཙོས་ནས་བྱིན་ན། སྔ་མའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་བདུན་དུ་རུང་ངོ་།།”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་དང་ཡང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་འདིར་འགྱོད་པ་ཟ་བ་རྣམས་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་མི་སྣང་ངོ་།། ཇི་ལྟར་འདིར་མི་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ། “ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་དགེ་ཚུལ་གྱིས་ཇི་ལྟར་དེ་ལ་ལྷུང་བའི་འབྲས་ཀྱི་ཟན་རྡོག་ལ་སོགས་པ་མི་འཚེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཟས་དང་བཅས་པའི་བཙོས་པ་ལས་ཐར་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་མེ་ལ་བཞུ་བར་བྱས་ནས། །པེ། །རུང་ངོ་།།”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་མི་སྣང་ངོ་།། གལ་ཏེ་འདི་ནི་དུས་ཚོད་ཅན་གྱི་འདྲེས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ན། རང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱ་བར་འགྱུར་རོ།། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་པའི་མར་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཟས་དང་འདྲེས་པའི་དྭོགས་པ་མི་བཟློག་པར་འགྱུར་རོ།། ཁྱིམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདི་ལྟར་བཞུས་ནས་འབྲས་ལ་སོགས་པ་བསལ་ཏེ་ཡང་བཙོ་བར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། གཞན་ཡང་སྨན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་བླུགས་ནས་ཇི་ལྟར་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། གཞན་དག་གིས་བཙོས་པའི་སྨན་མར་ལ་སོགས་པའང་དུས་ཚོད་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ན། དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། ཞོ་ལ་སོགས་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཡང་བཙོས་ནས་བྱིན་ནོ།།”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་སཱི་བའི་ལུགས་ལ། འགྱོད་པ་མི་བྱ་བར་མ་བཀྲུས་པའི་མར་གསར་ཡང་ཉིན་དེ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཕྱི་ཉིན་ལ་སོགས་པར་ཡང་གདུ་བར་བྱ་བ་དང་། འབྲས་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲེས་པའི་མར་ལ་སོགས་པ་རང་གིས་ཀྱང་མེ་ལ་བཞུས་ནས་བཙགས་ཏེ། ཡང་དར་བ་ལ་སོགས་པ་ཟད་པའི་ཕྱིར་གདུ་བར་བྱ་བའང་རུང་ངོ་།། Tattha [Pg.352] vijjamānassapi paccamānakkhaṇe sambhinnarasassa yāvakālikassa abbohārikattena savatthukapaṭiggahitapurepaṭiggahitānampi abbohārikatoti niṭṭhamettha gantabbanti. Teneva ‘‘ettāvatā savatthukapaṭiggahitaṃ nāma na hotī’’ti vuttaṃ. Visuṃ paṭiggahitena pana khīrādiāmisena navanītādiṃ missetvā bhikkhunā vā aññehi vā pakkatelādibhesajjaṃ savatthukapaṭiggahitasaṅkhyameva gacchati, tattha paviṭṭhayāvakālikassa abbohārikattābhāvā. Yaṃ pana purepariggahitabhesajjehi appaṭiggahitaṃ khīrādiṃ pakkhipitvā pakkatelādikaṃ anupasampanneheva pakkampi savatthukapaṭiggahitampi sannidhipi na hoti, tattha pakkhittakhīrādikassapi tasmiṃ khaṇe sambhinnarasatāya purepaṭiggahitattāpattito. Sace pana appaṭiggahiteheva, aññehi vā pakkatelādīsupi sace āmisaraso paññāyati, taṃ yāvakālikameva hotīti veditabbaṃ. Uggahetvāti sayameva gahetvā. དེ་ལ་ཡོད་ཀྱང་གདུ་བའི་སྐབས་སུ་རོ་འདྲེས་པའི་དུས་ཚོད་ཅན་ནི་ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པ་དང་སྔོན་རོལ་དུ་བླངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འདིར་ངེས་པར་བྱའོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་“འདི་ཙམ་གྱིས་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། སོ་སོར་བླངས་པའི་འོ་མ་ལ་སོགས་པའི་ཟས་དང་མར་གསར་ལ་སོགས་པ་བསྲེས་ནས། དགེ་སློང་གིས་སམ། ཡང་ན་གཞན་དག་གིས་བཙོས་པའི་སྨན་མར་ལ་སོགས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པའི་གྲངས་སུ་ཉིད་དུ་འགྲོ་སྟེ། དེ་ལ་ཞུགས་པའི་དུས་ཚོད་ཅན་ནི་ཐ་སྙད་དུ་མི་རུང་བ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། སྔོན་རོལ་དུ་བླངས་པའི་སྨན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་མ་བླངས་པའི་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་བླུགས་ནས་བཙོས་པའི་སྨན་མར་ལ་སོགས་པ་ནི། བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཙོས་ཀྱང་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པར་འགྱུར་ལ། གསོག་འཇོག་ཀྱང་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་བླུགས་པའི་འོ་མ་ལ་སོགས་པའང་སྐབས་དེར་རོ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་སྔོན་རོལ་དུ་བླངས་པའི་ཉེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། གལ་ཏེ་མ་བླངས་པ་རྣམས་ཁོ་ནས་སམ། ཡང་ན་གཞན་དག་གིས་བཙོས་པའི་སྨན་མར་ལ་སོགས་པ་ལའང་གལ་ཏེ་ཟས་ཀྱི་རོ་སྣང་ན། དེ་ནི་དུས་ཚོད་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “བཟུང་ནས་”ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་ནས་སོ།། Parissāvetvā gahitanti taṇḍulādivigamatthaṃ parissāvetvā, takkādivigamatthaṃ puna pacitvā gahitanti attho. Paṭiggahetvā ṭhapitabhesajjehīti atirekasattāhapaṭiggahitehi, etena tehi yuttampi sappiādi atirekasattāhapaṭiggahitaṃ na hotīti dasseti. Vaddalisamayeti vassakālasamaye, anātapakāleti attho. “བཙགས་ནས་བཟུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲས་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བཙགས་ནས། དར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་བཙོས་ནས་བཟུང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “བླངས་ནས་བཞག་པའི་སྨན་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ཞག་བདུན་ལྷག་པར་བླངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། འདིས་དེ་དག་དང་འདྲེས་ཀྱང་མར་ལ་སོགས་པ་ནི་ཞག་བདུན་ལྷག་པར་བླངས་པར་མི་འགྱུར་བར་སྟོན་ཏོ།། “ཆར་དུས་ཀྱི་ཚེ་”ཞེས་པ་ནི་ཆར་པའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་སྟེ། ཉི་མ་མི་ཚ་བའི་དུས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Nibbaṭṭitattāti yāvakālikavatthuto vivecitattā, etena tele sabhāvato yāvakālikattābhāvaṃ, bhikkhuno savatthukapaṭiggahaṇena yāvakālikattupagamanañca dasseti. Ubhayampīti attanā, aññehi ca kataṃ. “བྱུང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་དུས་ཚོད་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་དབེན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདིས་ཏིལ་མར་གྱི་རང་བཞིན་ལས་དུས་ཚོད་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དང་། དགེ་སློང་གིས་དངོས་པོ་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པས་དུས་ཚོད་ཅན་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་བའང་སྟོན་ཏོ།། “གཉིས་ཀའང་”ཞེས་པ་ནི་རང་ཉིད་དང་གཞན་དག་གིས་བྱས་པའོ།། 623. Acchavasanti dukkaṭavatthūnaññeva upalakkhaṇanti āha ‘‘ṭhapetvā manussavasa’’nti. Saṃsaṭṭhanti parissāvitaṃ. Tiṇṇaṃ dukkaṭānanti ajjhohāre ajjhohāre tīṇi dukkaṭāni sandhāya vuttaṃ. Kiñcāpi paribhogatthāya vikāle paṭiggahaṇapacanaparissāvanādīsu pubbapayogesu pāḷiyaṃ, aṭṭhakathāyañca āpatti na vuttā, tathāpi ettha āpattiyā eva bhavitabbaṃ paṭikkhittassa karaṇato āhāratthāya vikāle yāmakālikādīnaṃ paṭiggahaṇe viya. Yasmā khīrādiṃ pakkhipitvā pakkabhesajjatele kasaṭaṃ āmisagatikaṃ, tena saha telaṃ paṭiggahetuṃ, pacituṃ vā bhikkhuno na vaṭṭati. Tasmā vuttaṃ ‘‘pakkatelakasaṭe viya kukkuccāyatī’’ti. Sace vasāya saha pakkattā na vaṭṭati, idaṃ kasmā na vaṭṭatīti pucchantā ‘‘bhante [Pg.353] …pe… vaṭṭatī’’ti āhaṃsu. Thero atikukkuccatāya ca ‘‘etampi, āvuso, na vaṭṭatī’’ti āha. Roganiggahatthāya eva vasāya anuññātattaṃ sallakkhetvā pacchā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. ༦༢༣. “དོམ་གྱི་ཚིལ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་ཉེས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཁོ་ནའི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “མིའི་ཚིལ་མ་གཏོགས་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “འདྲེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བཙགས་པའོ།། “ཉེས་བྱས་གསུམ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་མིད་པ་རེ་རེ་ལ་ཉེས་བྱས་གསུམ་རེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ལེན་པ་དང་། གདུ་བ་དང་། བཙག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ། ལུང་དང་འགྲེལ་བཤད་ལས་ལྟུང་བ་མ་གསུངས་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་འདིར་ལྟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། བཀག་པ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ཐུན་ཚོད་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལེན་པ་ལ་ལྟུང་བ་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ།། འོ་མ་ལ་སོགས་པ་བླུགས་ནས་བཙོས་པའི་སྨན་མར་གྱི་སྙིགས་མ་ནི་ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་མར་ལེན་པའམ། ཡང་ན་གདུ་བར་བྱ་བ་ནི་དགེ་སློང་ལ་མི་རུང་ངོ་།། དེའི་ཕྱིར་“བཙོས་པའི་སྨན་མར་གྱི་སྙིགས་མ་བཞིན་དུ་འགྱོད་པ་ཟའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། གལ་ཏེ་ཚིལ་དང་ལྷན་ཅིག་བཙོས་པའི་ཕྱིར་མི་རུང་ན། འདི་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་མི་རུང་ཞེས་འདྲི་བར་འདོད་དེ། “བཙུན་པ། །པེ། །རུང་ངོ་།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། གནས་བརྟན་གྱིས་ཤིན་ཏུ་འགྱོད་པ་ཟ་བ་ཉིད་ཀྱིས། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག འདི་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།”ཞེས་གསུངས་སོ།། ནད་གསོ་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་ཚིལ་གནང་བ་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཤེས་ནས། ཕྱིས་སུ་“ལེགས་སོ་”ཞེས་དང་དུ་བླངས་སོ།། ‘‘Madhukarīhi nāma madhumakkhikāhī’’ti idaṃ khuddakabhamarānaṃ dvinnaṃ eva visesananti keci vadanti, aññe pana ‘‘daṇḍakesu madhukārikā madhukarīmakkhikā nāma, tāhi saha tisso madhumakkhikājātiyo’’ti vadanti. Bhamaramakkhikāti mahāpaṭalakārikā. Silesasadisanti sukkhatāya vā pakkatāya vā ghanībhūtaṃ. Itaranti tanukamadhu. “madhukarīhi nāma madhumakkhikāhī” (སྦྲང་རྩི་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་སྦྲང་མ་རྣམས་སོ།།) ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ་འདི་ནི་སྦྲང་མ་ཆུང་ངུ་གཉིས་པོ་ཁོ་ནའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། གཞན་དག་ནི་“ཤིང་ཐུར་རྣམས་ལ་སྦྲང་ཚང་བཅའ་བའི་སྦྲང་མ་རྣམས་ལ་མ་དྷུ་ཀ་རཱི་སྦྲང་མ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྲང་མའི་སྐྱེ་གནས་རིགས་གསུམ་ཡོད་དོ་”ཞེས་སྨྲའོ།། བྷ་མ་ར་སྦྲང་མ་ཞེས་པ་ནི་སྦྲང་ཚང་ཆེན་པོ་བཅའ་བར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ།། སྦྲང་རྩི་ཆགས་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་པ་ནི་སྐམ་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་བསྐོལ་བའི་ཕྱིར་འཁྱགས་པར་གྱུར་པའོ།། ཅིག་ཤོས་ཞེས་པ་ནི་སྦྲང་ཚང་ཆུང་ངུའོ།། Ucchurasaṃ upādāyāti nikkasaṭarasassapi sattāhakālikataṃ dasseti ‘‘ucchumhā nibbatta’’nti pāḷiyaṃ sāmaññato vuttattā. Yaṃ pana suttantaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ucchu ce, yāvakāliko. Ucchuraso ce, yāmakāliko. Phāṇitaṃ ce, sattāhakālikaṃ. Taco ce, yāvajīvako’’ti vuttaṃ, taṃ ambaphalarasādimissatāya yāmakālikattaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, avinayavacanattā taṃ appamāṇanti. Teneva ‘‘purebhattaṃ paṭiggahitena aparissāvitaucchurasenā’’tiādi vuttaṃ. Nirāmisameva vaṭṭati tattha paviṭṭhayāvakālikassa abbohārikattāti idaṃ guḷe kate tattha vijjamānampi kasaṭaṃ pākena sukkhatāya yāvajīvikattaṃ bhajatīti vuttaṃ. Tassa yāvakālikatte hi sāmaṃpākena purebhattepi anajjhoharaṇīyaṃ siyāti. ‘‘Savatthukapaṭiggahitattā’’ti idaṃ ucchurase cuṇṇavicuṇṇaṃ hutvā ṭhitakasaṭaṃ sandhāya vuttaṃ, tena ca aparissāvitena appaṭiggahitena anupasampannehi kataṃ sattāhaṃ vaṭṭatīti dasseti. Jhāmaucchuphāṇitanti aggimhi ucchuṃ tāpetvā kataṃ. Koṭṭitaucchuphāṇitanti khuddānukhuddakaṃ chinditvā koṭṭetvā nippīḷetvā pakkaṃ. “བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་”ཞེས་པ་ནི་སྙིགས་མ་མེད་པའི་ཁུ་བ་ལའང་ཞག་བདུན་པའི་དུས་ཅན་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ། ལུང་ལས་“བུ་རམ་ཤིང་ལས་བྱུང་བ་”ཞེས་སྤྱིར་བཏང་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མདོ་སྡེའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་“གལ་ཏེ་བུ་རམ་ཤིང་ཡིན་ན་དུས་སྦྱོར་གྱི་དུས་ཅན། གལ་ཏེ་བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བ་ཡིན་ན་ཐུན་གཅིག་གི་དུས་ཅན། གལ་ཏེ་བུ་རམ་གྱི་ལྡེ་གུ་ཡིན་ན་ཞག་བདུན་པའི་དུས་ཅན། གལ་ཏེ་པགས་པ་ཡིན་ན་འཚོ་བའི་བར་གྱི་དུས་ཅན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཨམ་རའི་འབྲས་བུའི་ཁུ་བ་སོགས་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་ཐུན་གཅིག་གི་དུས་ཅན་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པར་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། འདུལ་བའི་ཚིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཚད་མར་མི་རུང་ངོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་“ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་དུ་བླངས་ཤིང་མ་བཙགས་པའི་བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བས་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “ཟས་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ན་རུང་སྟེ། དེར་ཞུགས་པའི་དུས་སྦྱོར་གྱི་དུས་ཅན་ནི་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་བུ་རམ་བྱས་པ་ན་དེར་ཡོད་པའི་སྙིགས་མ་ཡང་བསྐོལ་བས་སྐམ་པའི་ཕྱིར་འཚོ་བའི་བར་གྱི་དུས་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའོ།། དེ་དུས་སྦྱོར་གྱི་དུས་ཅན་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྐོལ་བའི་ཕྱིར་ཟས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་དུའང་བཟའ་བར་མི་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “གཞི་དང་བཅས་ཏེ་བླངས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་འདི་ནི་བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བའི་ནང་དུ་ཕྱེ་མ་ཞིབ་མོར་གྱུར་ནས་གནས་པའི་སྙིགས་མ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། དེས་ཀྱང་མ་བཙགས་ཤིང་མ་ཕུལ་བའི་བུ་རམ་ཤིང་གི་ཁུ་བས་བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བྱས་པའི་བུ་རམ་ནི་ཞག་བདུན་དུ་རུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། བུ་རམ་ཤིང་བསྲེགས་པའི་ལྡེ་གུ་ཞེས་པ་ནི་མེ་ལ་བུ་རམ་ཤིང་བསྲོས་ནས་བྱས་པའོ།། བུ་རམ་ཤིང་བརྡུངས་པའི་ལྡེ་གུ་ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོར་བཅད་དེ་བརྡུངས་ཤིང་བཙིར་ནས་བསྐོལ་བའོ།། Taṃ tattha vijjamānampi kasaṭaṃ pakkakāle yāvakālikattaṃ vijahatīti āha ‘‘taṃ yutta’’nti. Sītodakena katanti madhukapupphāni sītodakena madditvā parissāvetvā pacitvā kataṃ, amadditvā katanti keci, tattha kāraṇaṃ na dissati. Khīrajallikanti khīrapheṇaṃ. Madhukapupphaṃ panātiādi yāvakālikarūpena ṭhitassapi avaṭṭanakamerayabījavatthuṃ dassetuṃ āraddhaṃ. དེར་ཡོད་པའི་སྙིགས་མ་དེ་ནི་བསྐོལ་བའི་ཚེ་དུས་སྦྱོར་གྱི་དུས་ཅན་ཉིད་སྤོང་བའི་ཕྱིར་“དེ་ནི་རིགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཆུ་བསིལ་གྱིས་བྱས་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་དྷུ་ཀའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ཆུ་བསིལ་གྱིས་བརྫིས་ཤིང་བཙགས་ཏེ་བསྐོལ་ནས་བྱས་པའོ།། མ་བརྫིས་པར་བྱས་པ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲ་སྟེ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མི་སྣང་ངོ།། འོ་མའི་སྤྲིས་མ་ཞེས་པ་ནི་འོ་མའི་ལྦུ་བའོ།། “མ་དྷུ་ཀའི་མེ་ཏོག་ནི་”ཞེས་པ་སོགས་ནི་དུས་སྦྱོར་གྱི་དུས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའང་མི་རུང་བའི་ཆང་གི་ས་བོན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་པའོ།། Sabbānipīti [Pg.354] sappiādīni pañcapi. Āhārakiccaṃ karontāni etāni kasmā evaṃ paribhuñjitabbānīti codanāparihārāya bhesajjodissaṃ dassentena tappasaṅgena sabbānipi odissakāni ekato dassetuṃ ‘‘sattavidhaṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Apakatibhesajjattā vikaṭāni virūpāni visaharaṇato mahāvisayattā mahantāni cāti mahāvikaṭāni. Upasampadādīnīti ādi-saddena gaṇaṅgaṇūpāhanādiṃ saṅgaṇhāti. “ཐམས་ཅད་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་མར་གྱི་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ཆར་རོ།། ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་བཞིན་དུ་འདི་དག་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་སྤྱད་པར་བྱ་ཞེ་ན། རྒོལ་བ་དེ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྨན་དུ་དམིགས་པ་སྟོན་པའི་འགྲེལ་བྱེད་པས་དེའི་འབྲེལ་ལས་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“རྣམ་པ་བདུན་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཕལ་པའི་སྨན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་དང་མི་སྡུག་པ་ཉིད་དང། དུག་སེལ་བའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན་སྨན་ཆེན་པོ་བཞིའོ།། “བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སོགས་ཁོངས་ནས་ལྷམ་མཐུག་པོ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ།། Adhiṭṭhetīti bāhiraparibhogatthametanti cittaṃ uppādeti, evaṃ paribhoge anapekkhatāya paṭiggahaṇaṃ vijahatīti adhippāyo. Evaṃ aññesupi kālikesu anajjhoharitukāmatāya suddhacittena bāhiraparibhogatthāya niyamepi paṭiggahaṇaṃ vijahatīti idampi visuṃ ekaṃ paṭiggahaṇavijahanakāraṇanti daṭṭhabbaṃ. “བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ནི་ཕྱིའི་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་ཆེད་དོ་ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཉེར་སྤྱོད་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཛིན་པ་འདོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ།། དེ་ལྟར་དུས་ཅན་གཞན་དག་ལའང་མི་ཟ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་ཕྱིའི་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ངེས་པ་བྱས་པས་ཀྱང་འཛིན་པ་འདོར་བའི་ཕྱིར། འདི་ཡང་འཛིན་པ་འདོར་བའི་རྒྱུ་ལོགས་ཤིག་པ་གཅིག་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། 625. Sace dvinnaṃ…pe… na vaṭṭatīti ettha pāṭho gaḷito, evaṃ panettha pāṭho veditabbo ‘‘sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti, sattāhātikkame dvinnampi anāpatti, paribhuñjituṃ pana na vaṭṭatī’’ti. Aññathā hi saddappayogopi na saṅgahaṃ gacchati. ‘‘Gaṇṭhipadepi ca ayameva pāṭho dassito’’ti (sārattha. ṭī. 2.625) sāratthadīpaniyaṃ vuttaṃ. Dvinnampi anāpattīti avibhattattā vuttaṃ. ‘‘Paribhuñjituṃ pana na vaṭṭatī’’ti idaṃ ‘‘sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabba’’nti vacanato vuttaṃ. ‘‘Yena paṭiggahitaṃ, tena vissajjitattā’’ti iminā upasampannassa dānampi sandhāya ‘‘vissajjetī’’ti idaṃ vuttanti dasseti. Upasampannassa nirapekkhadinnavatthumhi paṭiggahaṇassa avigatattepi sakasantakatā vigatāva hoti, tena nissaggiyaṃ na hoti. Attanāva paṭiggahitattaṃ, sakasantakattañcāti imehi dvīhi kāraṇehi nissaggiyaṃ hoti, na ekena. Anupasampannassa nirapekkhadāne pana tadubhayampi vijahati, paribhogopettha vaṭṭati, na sāpekkhadāne dānalakkhaṇābhāvato. ‘‘Vissajjetī’’ti etasmiñca pāḷipade kassaci adatvā anapekkhatāya chaḍḍanampi saṅgahitanti veditabbaṃ. ‘‘Anapekkho datvā’’ti idañca paṭiggahaṇavijahanavidhidassanatthameva vuttaṃ. Paṭiggahaṇe hi vijahite puna paṭiggahetvā paribhogo sayameva vaṭṭissati, tabbijahanañca vatthuno sakasantakatāpariccāgena hotīti, etena ca vatthumhi ajjhoharaṇāpekkhāya sati paṭiggahaṇavissajjanaṃ nāma visuṃ na labbhatīti sijjhati. Itarathā hi ‘‘paṭiggahaṇe anapekkhova [Pg.355] paṭiggahaṇaṃ vissajjetvā puna paṭiggahetvā bhuñjatī’’ti vattabbaṃ siyā. ‘‘Appaṭiggahitattā’’ti iminā ekassa santakaṃ aññena paṭiggahitampi nissaggiyaṃ hotīti dasseti. ༦༢༥. “གལ་ཏེ་གཉིས་ཀྱི་…པེ་…མི་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་འདིར་ཚིག་ལྷག་པར་གྱུར་ཏེ། འདིར་ཚིག་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “གལ་ཏེ་གཉིས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཅིག་གིས་བཟུང་ཞིང་མ་བགོས་པར་གྱུར་ན། ཞག་བདུན་འདས་པ་ན་གཉིས་ཀ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དེ། སྤྱད་པར་ནི་མི་རུང་ངོ་”ཞེས་པའོ།། གཞན་དུ་ན་སྒྲ་སྦྱོར་བའང་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ།། “གནྡྷི་པཱ་དཱ་ལའང་ཚིག་འདི་ཉིད་བསྟན་ཏོ་”ཞེས་สཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ལས་གསུངས་སོ།། “གཉིས་ཀ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་མ་བགོས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། “སྤྱད་པར་ནི་མི་རུང་ངོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་“ཞག་བདུན་གྱི་མཐར་ཐུག་པར་གསོག་འཇོག་བྱས་པ་སྤྱད་པར་བྱའོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། “གང་གིས་བཟུང་བ་དེས་བཏང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པའང་དགོངས་ནས་“གཏོང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པར་སྟོན་ཏོ།། བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་བྱིན་པའི་དངོས་པོ་ལ་འཛིན་པ་མ་བྲལ་ཡང་རང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་བྲལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་ནི་སྤང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ།། རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟུང་བ་ཉིད་དང་རང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་རྒྱུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གིས་སྤང་བར་འགྱུར་གྱི་གཅིག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། བསྙེན་པར་མ་རྫོགས་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་བྱིན་པ་ལ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་འདོར་ལ། འདིར་སྤྱོད་པའང་རུང་ངོ།། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་སྦྱིན་པ་ལ་ནི་སྦྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀ་མི་འདོར་ཞིང་སྤྱོད་པའང་མི་རུང་ངོ།། “གཏོང་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པའི་ལུང་གི་ཚིག་འདིར་སུ་ལའང་མ་བྱིན་པར་ལྟོས་པ་མེད་པར་སྐྱུར་བའང་འདུས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ལྟོས་པ་མེད་པར་བྱིན་ནས་”ཞེས་པ་འདི་ཡང་འཛིན་པ་འདོར་བའི་ཆོ་ག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་གསུངས་སོ།། འཛིན་པ་བཏང་བ་ན་སླར་ཡང་བཟུང་ནས་སྤྱོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་རུང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་འདོར་བ་ནི་དངོས་པོའི་རང་གི་བདག་དབང་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདིས་ནི་དངོས་པོ་ལ་ཟ་བའི་ལྟོས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལོགས་སུ་མི་རྙེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་གྲུབ་བོ།། གཞན་དུ་ན་“འཛིན་པ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་འཛིན་པ་བཏང་ནས་སླར་ཡང་བཟུང་སྟེ་ཟའོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། “མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པས་གཅིག་གི་དངོས་པོ་གཞན་གྱིས་བཟུང་ཡང་སྤང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། Evanti ‘‘puna gahessāmī’’ti apekkhaṃ akatvā suddhacittena pariccattataṃ parāmasati. Paribhuñjantassa anāpattidassanatthanti nissaggiyamūlikāhi pācittiyādiāpattīhi anāpattidassanatthanti adhippāyo. Paribhoge anāpattidassanatthanti ettha pana nissaṭṭhapaṭiladdhassa kāyikaparibhogādīsu yā dukkaṭāpatti vuttā, tāya anāpattidassanatthanti adhippāyo. Sappiādīnaṃ paṭiggahitabhāvo, attano santakatā, sattāhātikkamoti imānettha tīṇi aṅgāni. “དེ་ལྟར་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་“སླར་ཡང་བཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ལྟོས་པ་མི་བྱེད་པར་སེམས་རྣམ་པར་དག་པས་ཡོངས་སུ་བཏང་བ་ཉིད་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ།། “སྤྱོད་པ་པོ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་སྤང་བའི་གཞི་ཅན་གྱི་ལྟུང་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་ལྟུང་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ།། “ཉེར་སྤྱོད་ལ་ལྟུང་བ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་འདིར་ནི་བཏང་ནས་སླར་རྙེད་པ་ལུས་ཀྱི་ཉེར་སྤྱོད་སོགས་ལ་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་གང་གསུངས་པ་དེ་མི་འབྱུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ།། མར་གྱི་མཆོག་སོགས་རང་གིས་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དང། རང་གི་བདག་དབང་ཉིད་དང། ཞག་བདུན་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གསུམ་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ།། Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྨན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། 4. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā ༤. དབྱར་གྱི་གོས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་འགྲེལ་བཤད། 628. Catutthe jeṭṭhamūlapuṇṇamāsiyā…pe… karaṇakkhettañcāti paṭhamaddhamāsampi karaṇakkhettaṃ vuttaṃ. Taṃ ‘‘katvā nivāsetabba’’nti imassa purimaddhamāse vā pacchimaddhamāse vā katvā pacchimamāseva nivāsetabbanti evamatthaṃ gahetvā vuttaṃ nivāsaneyeva āpattiyā vuttattāti. Yaṃ pana mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘gimhānaṃ pacchimo māso pariyesanakkhettaṃ, pacchimo addhamāso karaṇanivāsanakkhettampī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, taṃ tasmiṃyeva addhamāse katvā nivāsetabbanti evamatthaṃ gahetvā vuttaṃ. Idha vuttanayeneva atthe gahite virodho natthi. ༦༢༨. བཞི་པ་ལ་“ས་ག་ཟླ་བའི་ཉིན་མོ་…པེ་…བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ་”ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་སྔ་མའང་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་གསུངས་སོ།། དེ་ནི་“བྱས་ནས་བགོ་བར་བྱའོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་དོན་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་སྔ་མ་ལ་འཚེམ་པའམ། ཡང་ན་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཕྱི་མ་ལ་འཚེམ་པར་བྱས་ནས་ཟླ་བ་ཕྱི་མ་ཁོ་ན་ལ་བགོ་བར་བྱའོ་ཞེས་དོན་འདི་ལྟར་བཟུང་ནས་གསུངས་ཏེ། བགོ་བ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། མ་ཏྲི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས་“སོ་གའི་ཟླ་བ་ཕྱི་མ་ནི་འཚོལ་བའི་ཡུལ་ཡིན་ལ། ཟླ་བ་ཕྱེད་ཕྱི་མ་ནི་བྱ་བ་དང་བགོ་བའི་ཡུལ་ཡང་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་དེ་ཉིད་ལ་བྱས་ནས་བགོ་བར་བྱའོ་ཞེས་དོན་འདི་ལྟར་བཟུང་ནས་གསུངས་སོ།། འདིར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་བཟུང་ན་འགལ་བ་མེད་དོ།། ‘‘Vattabhede dukkaṭa’’nti idaṃ vassikasāṭikaadinnapubbe sandhāya vuttaṃ. Tenāha ‘‘ye manussā’’tiādi. Pakatiyā vassikasāṭikadāyakā nāma saṅghaṃ vā attānaṃ vā appavāretvāva anusaṃvaccharaṃ dāyakā. “ཆོ་ག་ལས་འགལ་ན་ཉེས་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་སྔོན་ཆད་དབྱར་གྱི་གོས་མ་བྱིན་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་“མི་གང་དག་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། རང་བཞིན་གྱིས་དབྱར་གྱི་གོས་སྦྱིན་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་འདུན་ནམ་རང་ཉིད་ལ་མ་གསོལ་བར་ལོ་རེ་བཞིན་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ།། 630. ‘‘Cha māse parihāraṃ labhatī’’ti etena antovassepi yāva vassānassa pacchimadivasā akatā parihāraṃ labhatīti dīpitaṃ hoti. Ekamāsanti hemantassa pacchimuposathena saha gaṇetvā vuttaṃ. Tasmiṃ uposathadivase [Pg.356] eva hi taṃ mūlacīvaraṃ kātabbaṃ, itarathā hi nissaggiyato. Ekāhadvīhādivasena…pe… laddhā ceva niṭṭhitā cāti ettha ekāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā ca dvīhānāgatāya…pe… dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā ca, antovasse vā laddhā ceva niṭṭhitā cāti evamattho daṭṭhabbo. Tattha āsaḷhīmāsassa juṇhapakkhapuṇṇamiyaṃ laddhā, tadaheva rajanakappapariyosānehi niṭṭhitā ca vassikasāṭikā ‘‘ekāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā cā’’ti vuccati. Eteneva nayena juṇhapakkhassa chaṭṭhiyaṃ laddhā, niṭṭhitā ca ‘‘dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā cā’’ti vuccati. Yāva paṭhamakattikatemāsipuṇṇamā, tāva laddhā, niṭṭhitā ca ‘‘antovasse laddhā ceva niṭṭhitā cā’’ti vuccati. Paṭhamakattikatemāsipuṇṇamito paraṃ laddhā ceva niṭṭhitā ca yāva cīvarakālo nātikkamati, tāva anadhiṭṭhahitvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo. ༦༣༠. “ཟླ་བ་དྲུག་གི་བར་དུ་གནང་བ་ཐོབ་བོ་”ཞེས་པས་དབྱར་གྱི་ནང་དུའང་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་མཐའ་མའི་ཉིན་མོའི་བར་དུ་མ་བྱས་པ་ནི་གནང་བ་ཐོབ་བོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།། “ཟླ་བ་གཅིག་”ཞེས་པ་ནི་དགུན་གྱི་གསོ་སྦྱོང་མཐའ་མ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བགྲངས་ནས་གསུངས་སོ།། གསོ་སྦྱོང་གི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་གོས་དེ་ཉིད་བྱ་བར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་སྤང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། “ཉིན་གཅིག་གམ་ཉིན་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་…པེ་…རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་པ་འདིར་དབྱར་གནས་པ་ལ་ཉིན་གཅིག་གིས་མ་བསླེབས་པར་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པ་དང། ཉིན་གཉིས་ཀྱིས་མ་བསླེབས་པར་…པེ་…ཞག་བཅུས་མ་བསླེབས་པར་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པ་དང། དབྱར་གྱི་ནང་དུ་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལྟར་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེ་ལ་ཆུ་སྟོད་ཟླ་བའི་ཡར་ངོའི་ཉིན་མོ་ལ་རྙེད་ཅིང་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་ཚོས་རྒྱག་པ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་དབྱར་གྱི་གོས་ནི་“དབྱར་གནས་པ་ལ་ཉིན་གཅིག་གིས་མ་བསླེབས་པར་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་བྱའོ།། ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཡར་ངོའི་ཚེས་དྲུག་ལ་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པ་ནི་“དབྱར་གནས་པ་ལ་ཞག་བཅུས་མ་བསླེབས་པར་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་བྱའོ།། ཇི་སྲིད་དབྱར་ཟླ་ཐ་མའི་ཉིན་མོ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པ་ནི་“དབྱར་གྱི་ནང་དུ་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་བྱའོ།། དབྱར་ཟླ་ཐ་མའི་ཉིན་མོ་ལས་ཕྱིན་ཆད་རྙེད་ཅིང་གྲུབ་པ་ནི་ཇི་སྲིད་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་མ་འདས་པ་དེ་སྲིད་དུ་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པར་ཡང་བཞག་ཏུ་རུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ།། Ettha ca ‘‘tasmiṃyeva antodasāhe adhiṭṭhātabbā’’ti avisesena vuttepi vassānato pubbe ekāhadvīhādivasena anāgatāya vassūpanāyikāya laddhā tehi divasehi dasāhaṃ anatikkamantena vassūpanāyikadivasato paṭṭhāya adhiṭṭhānakkhettaṃ sampattā eva adhiṭṭhātabbā, tato pana pubbe dasāhātikkamena niṭṭhitāpi na adhiṭṭhātabbā adhiṭṭhānassa akhettattā. Tādisā pana vassūpanāyikadivase eva adhiṭṭhātabbā, anadhiṭṭhahato aruṇuggamanena nissaggiyaṃ hoti. Yadi evaṃ ‘‘dasāhānāgatāyā’’ti iminā kiṃ payojananti ce? Vassānato pubbe eva dasāhe atikkante niṭṭhitā vassūpanāyikadivase eva adhiṭṭhātabbāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tenevāha ‘‘dasāhātikkame niṭṭhitā tadaheva adhiṭṭhātabbā’’ti. འདིར་ཡང་“ཞག་བཅུ་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་བྱའོ་”ཞེས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་གསུངས་ཀྱང། དབྱར་གྱི་སྔོན་རོལ་དུ་ཉིན་གཅིག་གམ་ཉིན་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དབྱར་གནས་པ་ལ་མ་བསླེབས་པར་རྙེད་པ་དེ་ནི་ཉིན་མོ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཞག་བཅུ་མ་འདས་པར་དབྱར་གནས་པའི་ཉིན་མོ་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཡུལ་དུ་བསླེབས་པ་ན་ཁོ་ནར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་ལ། དེའི་སྔོན་རོལ་དུ་ཞག་བཅུ་འདས་ནས་གྲུབ་པའང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་མི་བྱ་སྟེ། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟ་བུ་ནི་དབྱར་གནས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་ལ། བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པ་ལ་ནི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བ་ན་སྤང་བར་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་“ཞག་བཅུས་མ་བསླེབས་པར་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། དབྱར་གྱི་སྔོན་རོལ་ཁོ་ནར་ཞག་བཅུ་འདས་ནས་གྲུབ་པའི་གོས་ནི་དབྱར་གནས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་“ཞག་བཅུ་འདས་ནས་གྲུབ་པ་ནི་ཉིན་མོ་དེ་ཉིད་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkametabbāti temāsabbhantare dasāhe appahonte navāhānāgatāya kattikatemāsipuṇṇamāya sattamito paṭṭhāya laddhā, niṭṭhitā ca cīvarakālaṃ nātikkametabbāti attho. Tathā hi ‘‘māso seso gimhānanti bhikkhunā vassikasāṭikacīvaraṃ pariyesitabba’’nti pariyesanakkhettaṃ vatvā ‘‘vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātu’’nti (mahāva. 358) vuttattā katāyapi akatāyapi [Pg.357] māsamattaṃ anadhiṭṭhātabbatā siddhā. Yasmā ca akatā vassikasāṭikasaṅkhyaṃ na gacchati, akaraṇañca kenaci vekallena, na anādarena, tasmā cātumāsaṃ akatattā eva parihāraṃ labhati, katā pana adhiṭṭhānakkhette, akatā ca cīvarakāle dasāhaparamasikkhāpadeneva parihāraṃ labhatīti ayamattho labbhati. Kasmāti attano matiyā kāraṇapucchā. Tasmāti vassāneyeva vassikasāṭikāya adhiṭṭhātabbatāvacanato. ‘‘Ticīvaraṃ adhiṭṭhātu’’nti suttaṃ panettha sesacīvarānaṃ evaṃ kālaniyamābhāvaṃ sādhetuṃ uddhaṭaṃ. Na hi tenettha aññaṃ payojanaṃ atthi. ཉིན་བཅུ་མ་ཚང་བར་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ལས་མི་འདའ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི། ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་ཉིན་བཅུ་མ་ཚང་བར། སྨིན་དྲུག་ཟླ་བའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཉིན་མཚན་ཕྱེད་པ་ལ་ཞག་དགུ་མ་བབས་པའི་སྔོན་རོལ་ཏེ། ཚེས་བདུན་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཐོབ་པ་དང་གྲུབ་པའི་དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་དེ་ཉིད་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ལས་མི་འདའ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ “དགུན་གྱི་ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་མ་ཡོད་པ་ན་དགེ་སློང་གིས་དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་བཙལ་བར་བྱའོ་” ཞེས་ཚོལ་བའི་ཡུལ་གསུངས་ནས། “དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བྱས་པ་འམ་མ་བྱས་པ་ཡང་ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་བྱིན་གྱིས་མི་བརླབ་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་བོ། །གང་གི་ཕྱིར་མ་བྱས་པ་ནི་དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་ཀྱི་གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་ལ། མ་བྱེད་པ་ནི་ཆོལ་ཁ་འགའ་ཞིག་གི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་གྱི། མ་གུས་པས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཟླ་བ་བཞིའི་རིང་མ་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོབ་ལ། བྱས་པ་ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་ཡུལ་དུ་དང་། མ་བྱས་པ་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་སུ་ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་ཉིད་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོབ་བོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཐོབ་བོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་བསམ་པས་རྒྱུ་མཚན་དྲི་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབྱར་གྱི་དུས་ཉིད་དུ་དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཆོས་གོས་གསུམ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་” ཞེས་པའི་མདོ་ནི་འདིར་ཆོས་གོས་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་དུས་ངེས་པ་མེད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཕྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་དེས་གཞན་གྱི་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Kadā adhiṭṭhātabbātiādikurundivacanenāpi ‘‘yadā vā tadā vā adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti idaṃ paṭikkhipitvā dasāhabbhantare eva katāya adhiṭṭhātabbataṃ dasseti. “ནམ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་ཞེ་ན” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཀུ་རུནྡཱིའི་ཚིག་གིས་ཀྱང་། “གང་གི་ཚེ་ཡང་རུང་སྟེ་དེའི་ཚེ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་རུང་ངོ་” ཞེས་པའི་ཕྱོགས་འདི་བཀག་ནས། ཞག་བཅུའི་ནང་ཁོངས་སུ་བྱས་པ་ཉིད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ། ། Pāḷiyaṃ acchinnacīvarassātiādīsu acchinnasesacīvarassa naṭṭhasesacīvarassa. Etesañhi asamaye pariyesananivāsanāpattiyā eva anāpatti vuttā. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘acchinnacīvarassa vā naṭṭhacīvarassa vā anivatthaṃ corā harantīti evaṃ āpadāsu vā nivāsayato ummattakādīnañca anāpattī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, idha pana samantapāsādikāyaṃ ayaṃ nissaggiyā anāpatti pāḷito sayameva sijjhatīti imaṃ adassetvā asijjhamānaṃ naggassa nhāyato dukkaṭāpattiyā eva anāpattiṃ dassetuṃ ‘‘acchinnacīvarassā’’tiādi vuttanti gahetabbaṃ. Na hi esā anāpatti avutte sijjhatīti. Vassikasāṭikāya attuddesikatā, asamaye pariyesanatā, tāya ca paṭilābhoti imāni tāva pariyesanāpattiyā tīṇi aṅgāni. Nivāsanāpattiyā pana sacīvaratā, āpadābhāvo, vassikasāṭikāya sakabhāvo, asamaye nivāsananti cattāri aṅgāni. ལུང་ལས་ “ཆོས་གོས་འཕྲོག་པ་ལའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཆོས་གོས་ལྷག་མ་འཕྲོག་པ་དང་ཆོས་གོས་ལྷག་མ་བརླག་པ་རྣམས་ལའོ། །འདི་དག་ནི་དུས་མ་ཡིན་པར་ཚོལ་བ་དང་བགོ་བའི་ལྟུང་བ་མི་འབྱུང་བར་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། “ཆོས་གོས་འཕྲོག་པ་འམ་ཆོས་གོས་བརླག་པ་འམ། མ་བགོས་པར་ཆོམ་རྐུན་གྱིས་ཁྱེར་བ་ལྟ་བུའི་ཉེན་ཁའི་སྐབས་སུ་བགོ་བ་དང་། སྨྱོན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ (སམནྟཔཱསཱདིཀཱ) ལས། སྤང་བའི་ལྟུང་བ་མེད་པ་འདི་ནི་ལུང་ལས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པས། འདི་མ་བསྟན་པར། མ་གྲུབ་པའི་གཅེར་བུར་ཁྲུས་བྱེད་པ་ལ་ཉེས་བྱས་ཀྱི་ལྟུང་བ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཆོས་གོས་འཕྲོག་པ་ལའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། །མ་གསུངས་ན་ལྟུང་བ་མེད་པ་འདི་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་ཀྱི་རང་དོན་དུ་དམིགས་པ་ཉིད་དང་། དུས་མ་ཡིན་པར་ཚོལ་བ་ཉིད་དང་། དེས་ཐོབ་པ་ཉིད་དེ་འདི་གསུམ་ནི་རེ་ཞིག་ཚོལ་བའི་ལྟུང་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་སོ། །བགོ་བའི་ལྟུང་བའི་ཡན་ལག་ནི་ཆོས་གོས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་། ཉེན་ཁ་མེད་པ་ཉིད་དང་། དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་རང་གི་དངོས་པོ་ཉིད་དང་། དུས་མ་ཡིན་པར་བགོ་བ་ཉིད་དེ་ཡན་ལག་བཞིའོ། ། Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. དབྱར་གྱི་ཆར་ཆུ་སྒྲིབ་པའི་གོས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 5. Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā ༥. ཆོས་གོས་འཕྲོག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 631. Pañcame [Pg.358] yampi…pe… acchindīti ettha yaṃ te ahaṃ cīvaraṃ adāsiṃ, taṃ ‘‘mayā saddhiṃ pakkamissatī’’ti saññāya adāsiṃ, na aññathāti kupito acchindīti evaṃ ajjhāharitvā yojetabbaṃ. ༦༣༡. ལྔ་པ་ “གང་ཡང་... འཕྲོག་གོ་” ཞེས་པ་ལ། ངས་ཁྱོད་ལ་ཆོས་གོས་གང་ཞིག་བྱིན་པ་དེ། “ང་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་” སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་བྱིན་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁྲོས་ཏེ་འཕྲོག་གོ་ཞེས་འདི་ལྟར་ཚིག་ཁ་སྐོང་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། 633. Ekaṃ dukkaṭanti yadi āṇatto avassaṃ acchindati, āṇattikkhaṇe pācittiyameva. Yadi na acchindati, tadā eva dukkaṭanti daṭṭhabbaṃ. Ekavācāya sambahulā āpattiyoti yadi āṇatto anantarāyena acchindati, āṇattikkhaṇeyeva vatthugaṇanāya pācittiyaāpattiyo payogakaraṇakkhaṇeyeva āpattiyā āpajjitabbato, cīvaraṃ pana acchinneyeva nissaggiyaṃ hoti. Yadi so na acchindati, āṇattikkhaṇe ekameva dukkaṭanti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ aññatthāpi īdisesu nayo ñātabbo. ༦༣༣. “ཉེས་བྱས་གཅིག་གོ་” ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་བསྒོ་བ་དེས་ངེས་པར་འཕྲོག་ན། བསྒོ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བྱེད་ཁོ་ནའོ། །གལ་ཏེ་མི་འཕྲོག་ན། དེའི་ཚེ་ཉེས་བྱས་སུ་ལྟ་བར་བྱའོ། །“ཚིག་གཅིག་གིས་ལྟུང་བ་མང་པོའོ་” ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་བསྒོ་བ་དེས་བར་ཆད་མེད་པར་འཕྲོག་ན། བསྒོ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་དངོས་པོའི་གྲངས་ཀྱིས་ལྟུང་བྱེད་ཀྱི་ལྟུང་བ་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། སྦྱོར་བ་བྱེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ལྟུང་བ་ལ་ལྟུང་བར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་གོས་ནི་འཕྲོག་ཟིན་པ་ཉིད་ན་སྤང་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཁོ་མི་འཕྲོག་ན། བསྒོ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཉེས་བྱས་གཅིག་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་འདི་ལྟ་བུའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 635. Upajjhaṃ gaṇhissatīti sāmaṇerassa dānaṃ dīpeti, tena ca sāmaṇerakāle datvā upasampannakāle acchindatopi pācittiyaṃ dīpeti. ‘‘Bhikkhussa sāmaṃ cīvaraṃ datvā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ. Āharāpetuṃ pana vaṭṭatīti kamme akate bhatisadisattā vuttaṃ. Vikappanupagapacchimacīvaratā, sāmaṃ dinnatā, sakasaññitā, upasampannatā, kodhavasena acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imānettha pañca aṅgāni. ༦༣༥. “མཁན་པོར་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པས་དགེ་ཚུལ་ལ་སྦྱིན་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །དེས་ཀྱང་དགེ་ཚུལ་གྱི་དུས་སུ་བྱིན་ནས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་དུས་སུ་འཕྲོག་པ་ལའང་ལྟུང་བྱེད་སྟོན་ཏོ། །“དགེ་སློང་ལ་རང་གིས་ཆོས་གོས་བྱིན་ནས་” ཞེས་པ་འདི་ནི་མཆོག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། །“ཕྱིར་ལེན་དུ་རུང་ངོ་” ཞེས་པ་ནི་ལས་མ་བྱས་པའི་ཚེ་གླ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །རུང་བ་བྱེད་པའི་ཆོས་གོས་མཐའ་མ་ཉིད་དང་། རང་གིས་བྱིན་པ་ཉིད་དང་། རང་གི་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཉིད་དང་། བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཉིད་དང་། ཁྲོ་བའི་དབང་གིས་རང་གིས་འཕྲོག་པ་འམ་གཞན་གྱིས་འཕྲོག་ཏུ་འཇུག་པ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་ལྔའོ། ། Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཆོས་གོས་འཕྲོག་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 6. Suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā ༦. སྐུད་པ་སློང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 636. Chaṭṭhe vītavītaṭṭhānaṃ yasmiṃ caturassadārumhi paliveṭhenti, tassa turīti nāmaṃ. Vāyantā tiriyaṃ suttaṃ pavesetvā yena ākoṭentā vatthe ghanabhāvaṃ āpādenti, taṃ ‘‘vema’’nti vuccati. ༦༣༦. དྲུག་པ་ལ། བཏགས་ཟིན་པའི་གནས་གང་ཞིག་ཤིང་གྲུ་བཞི་ལ་དཀྲི་བར་བྱེད་པ་དེ་ལ་ “ཐགས་སྐུད་དཀྲི་ཤིང་” (ཏུ་རཱི) ཞེས་བྱའོ། །འཐག་པ་ན་སྐུད་པ་འཕྲེད་དུ་བཅུག་ནས་གང་གིས་བརྡུངས་ཏེ་གོས་ལ་མཐུག་པོའི་རང་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་དེ་ལ་ “ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་” (ཝེ་མ) ཞེས་བྱའོ། ། ‘‘Itarasmiṃ tatheva dukkaṭa’’nti iminā vāyituṃ āraddhakālato paṭṭhāya yathāvuttaparicchedaniṭṭhiteyeva dukkaṭampi hoti, na tato pubbe vāyanapayogesūti dasseti. “གཞན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་ཉེས་བྱས་སོ་” ཞེས་པས་འཐག་པར་བརྩམས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚད་གྲུབ་པ་ཉིད་ན་ཉེས་བྱས་སུ་འགྱུར་གྱི། དེའི་སྔོན་རོལ་གྱི་འཐག་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ལ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། Tante [Pg.359] ṭhitaṃyeva adhiṭṭhātabbanti ettha ekavāraṃ adhiṭṭhite pacchā vītaṃ adhiṭṭhitagatikameva hoti, puna adhiṭṭhānakiccaṃ natthi. Sace pana antarantarā dasā ṭhapetvā visuṃ visuṃ saparicchedaṃ vītaṃ hoti, paccekaṃ adhiṭṭhātabbamevāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca kappiyasuttaṃ gahetvā aññātakaappavāritenāpi akappiyatantavāyena ‘‘suttamatthi, vāyanto natthī’’tiādipariyāyamukhena vāyāpentassa anāpatti. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘vāyāpeyyā’’ti padassa ‘‘cīvaraṃ me, āvuso, vāyathāti akappiyaviññattiyā vāyāpeyyā’’ti attho vutto, evaṃ vadanto akappiyatantavāyena vāyāpeti nāma, nāññathā. “ཐགས་ལ་གནས་པ་ཉིད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱའོ་” ཞེས་པ་འདིར་ལན་ཅིག་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན་ཕྱིས་བཏགས་པ་རྣམས་ཀྱང་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། ཡང་བསྐྱར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་བྱ་བ་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་བར་བར་དུ་མཐའ་ཆགས་བཞག་ནས་སོ་སོར་ཚད་དང་བཅས་ཏེ་བཏགས་པ་ཡིན་ན། སོ་སོར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ལྟ་བར་བྱའོ། །འདིར་ཡང་རུང་བའི་སྐུད་པ་བཟུང་ནས། གཉེན་མ་ཡིན་པ་དང་མ་གདམས་པ་ཡིན་ཀྱང་མི་རུང་བའི་ཐགས་མཁན་ལ། “སྐུད་པ་ནི་ཡོད་དོ། །འཐག་པ་པོ་ནི་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཐག་ཏུ་འཇུག་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། “འཐག་ཏུ་འཇུག་གོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ལ། “ཚེ་ལྡན་དག་ཁོ་བོའི་ཆོས་གོས་ཐོགས་ཤིག་ཅེས་མི་རུང་བར་སློང་བས་འཐག་ཏུ་འཇུག་གོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་ནི་མི་རུང་བའི་ཐགས་མཁན་གྱིས་འཐག་ཏུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་ཡི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། ། 640. Anāpatti cīvaraṃ sibbetuntiādīsu iminā sikkhāpadeneva anāpatti, akataviññattipaccayā pana dukkaṭamevāti vadanti. Akappiyasuttatā, attuddesikatā, akappiyatantavāyena akappiyaviññattiyā vāyāpananti imānettha tīṇi aṅgāni. ༦༤༠. “ཆོས་གོས་འཚེམ་པ་ལ་ལྟུང་བ་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལྟུང་བ་མེད་པ་ཡིན་གྱི། མ་བྱས་པའི་སློང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ནི་ཉེས་བྱས་ཁོ་ནའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མི་རུང་བའི་སྐུད་པ་ཉིད་དང་། རང་དོན་དུ་དམིགས་པ་ཉིད་དང་། མི་རུང་བའི་ཐགས་མཁན་ལ་མི་རུང་བར་སློང་བས་འཐག་ཏུ་འཇུག་པ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་གསུམ་མོ། ། Suttaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐུད་པ་སློང་བའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 7. Mahāpesakārasikkhāpadavaṇṇanā ༧. ཐགས་མཁན་ཆེན་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 642. Sattame ‘‘kiñcimattaṃ anupadajjeyyā’’ti idaṃ payogabhedadassanaṃ, dānaṃ panettha aṅgaṃ na hoti. Teneva tassa vibhaṅge ‘‘antamaso dhammampi bhaṇatī’’ti vuttaṃ. Sesamettha uttānameva. Aññātakaappavāritānaṃ tantavāye upasaṅkamitvā vikappamāpajjanatā, cīvarassa attuddesikatā, tassa vacanena suttavaḍḍhanaṃ, cīvarapaṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni. ༦༤༢. བདུན་པ་ལ། “ཅུང་ཟད་ཅིག་བྱིན་ནོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་སྦྱོར་བའི་བྱེ་བྲག་སྟོན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི། སྦྱིན་པ་ནི་འདིར་ཡན་ལག་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་རྣམ་འབྱེད་ལས། “ཐ་ན་ཆོས་ཀྱང་སྨྲའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་དོ། །གཉེན་མ་ཡིན་པ་དང་མ་གདམས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐགས་མཁན་གྱི་གནས་སུ་སོང་ནས་བྱེ་བྲག་བྱེད་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་གོས་རང་དོན་དུ་དམིགས་པ་ཉིད་དང་། དེའི་ཚིག་གིས་སྐུད་པ་སྤེལ་བ་ཉིད་དང་། ཆོས་གོས་ཐོབ་པ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་བཞིའོ། ། Mahāpesakārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. ཐགས་མཁན་ཆེན་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 8. Accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā ༨. གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 646. Aṭṭhame [Pg.360] chaṭṭhiyaṃ uppannacīvarassa ekādasamāruṇo cīvarakāle uṭṭhātīti āha ‘‘chaṭṭhito paṭṭhāyā’’tiādi, tena ca ‘‘dasāhānāgata’’nti vuttattā pañcamito paṭṭhāya puṇṇamito pubbe dasasu aruṇesu uṭṭhitesupi cīvaraṃ nissaggiyaṃ na hoti. Puṇṇamiyā saha ekādasa divasā labbhantīti ettakameva iminā sikkhāpadena laddhaṃ, chaṭṭhito paṭṭhāya uppannaṃ sabbacīvaraṃ paṭhamakathinasikkhāpadavaseneva yāva cīvarakālaṃ nissaggiyaṃ na hotīti dasseti. ༦༤༦. བརྒྱད་པ་ལ། ཚེས་དྲུག་གི་ཉིན་ཐོབ་པའི་ཆོས་གོས་ལ། བཅུ་གཅིག་པའི་སྐྱ་རེངས་ནི་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་སུ་འཆར་རོ་ཞེས་ “ཚེས་དྲུག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེས་ཀྱང་ “ཞག་བཅུ་མ་བབས་པར་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཚེས་ལྔ་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཟླ་བ་ཉ་བའི་སྔོན་རོལ་དུ་སྐྱ་རེངས་བཅུ་ཤར་ཡང་ཆོས་གོས་སྤང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཟླ་བ་ཉ་བའི་ཉིན་དང་ལྷན་ཅིག་ཞག་བཅུ་གཅིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་བསླབ་པའི་གཞི་འདིས་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། ཚེས་དྲུག་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྲན་ཕུང་དང་པོའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་དབང་གིས་ཉིད་ནས་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་སྤང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། 650. Idāni paṭhamakathinādisikkhāpadehi tassa tassa cīvarassa labbhamānaṃ parihāraṃ idheva ekato sampiṇḍetvā dassento ‘‘atirekacīvarassā’’tiādimāha. ‘‘Anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā’’ti ayameva pāṭho pāḷiyā sameti. Keci pana ‘‘dasadivasādhiko māso, dasadivasādhikā pañca māsāti pāṭhena bhavitabba’’nti vadanti, taṃ na yuttaṃ, aññathā ‘‘navāhānāgata’’nti vattabbato. Yaṃ panettha mātikāṭṭhakathāyañca ‘‘kāmañcesa ‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabba’nti imināva siddho, aṭṭhuppattivasena pana apubbaṃ viya atthaṃ dassetvā sikkhāpadaṃ ṭhapita’’nti (kaṅkhā. aṭṭha. accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā) likhanti, taṃ pamādalikhitaṃ ‘‘pavāraṇamāsassa juṇhapakkhapañcamito paṭṭhāya uppannassa cīvarassa nidhānakālo dassito hotī’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā) vuttattā. Imameva ca pamādalikhitaṃ gahetvā bhadantabuddhadattācariyena ca ‘‘parihārekamāsova, dasāhaparamo mato’’tiādi vuttanti gahetabbaṃ. ༦༥༠. ད་ནི་སྲན་ཕུང་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་གོས་དེ་དང་དེ་ལ་ཐོབ་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་འདི་ཉིད་དུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་སྟོན་པར། “ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་ལའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“སྲན་ཕུང་མ་བཏིང་བའི་ཚེ་ཞག་བཅུ་གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་ཟླ་བ་གཅིག སྲན་ཕུང་བཏིང་བའི་ཚེ་ཞག་བཅུ་གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་ཟླ་བ་ལྔའོ་” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་འདི་ཉིད་ལུང་དང་མཐུན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ “ཞག་བཅུས་ལྷག་པའི་ཟླ་བ་གཅིག ཞག་བཅུས་ལྷག་པའི་ཟླ་བ་ལྔའོ་ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་དུ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་ “ཞག་དགུ་མ་བབས་པར་” ཞེས་བརྗོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་མ་ཏི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། “འདི་ནི་ ‘ཞག་བཅུ་མཐར་ཐུག་པར་ལྷག་པའི་ཆོས་གོས་བཅང་བར་བྱའོ་’ ཞེས་པས་གྲུབ་མོད་ཀྱི། བྱུང་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་སྔར་མ་བྱུང་བ་ལྟ་བུའི་དོན་བསྟན་ནས་བསླབ་པའི་གཞི་བཞག་གོ་” ཞེས་འབྲི་བ་ནི། ནོར་ནས་བྲིས་པ་ཡིན་ཏེ། “དགག་དབྱེའི་ཟླ་བའི་ཡར་ངོའི་ཚེས་ལྔ་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱུང་བའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་འཇོག་པའི་དུས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནོར་ནས་བྲིས་པ་འདི་ཉིད་བཟུང་ནས། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བྱིན་གྱིས་ཀྱང་ “སྲུང་སྐྱོབ་ནི་ཟླ་བ་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །ཞག་བཅུ་ནི་མཐར་ཐུག་པར་འདོད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ། ། Accekacīvarasadise aññasminti pubbe adhiṭṭhite uppannakālākārādi sādisena accekacīvarasadise aññasmiṃ cīvare accekacīvarasaññāya cīvarakālaṃ atikkametīti attho. Tenevettha dukkaṭaṃ, anāpatti ca vuttā, itarathā tīsupi padesu pācittiyasseva vattabbato. Anaccekacīvarampi hi cīvarakālaṃ atikkamayato pācittiyameva accekacīvarattike viyāti daṭṭhabbaṃ. Vikappanupagapacchimappamāṇassa accekacīvarassa attano santakatā[Pg.361], dasāhānāgatāya kattikatemāsipuṇṇamāya uppannabhāvo, anadhiṭṭhitaavikappitatā, cīvarakālātikkamoti imānettha cattāri aṅgāni. “གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་དང་འདྲ་བའི་གཞན་ལ་” ཞེས་པ་ནི། སྔོན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཟིན་པའི་བྱུང་བའི་དུས་དང་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་མཚུངས་པས། གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་གོས་གཞན་ལ་གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་སུ་འདུ་ཤེས་པས་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ལས་འདའ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཉེས་བྱས་དང་ལྟུང་བ་མེད་པ་གསུངས་སོ། །གཞན་དུ་ན་སྐབས་གསུམ་པོར་ལྟུང་བྱེད་ཁོ་ན་བརྗོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ལས་འདའ་བར་བྱེད་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་ཁོ་ན་སྟེ། གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་ཀྱི་སྐབས་གསུམ་པ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ལྟ་བར་བྱའོ། །རུང་བ་བྱེད་པའི་ཆོས་གོས་མཐའ་མའི་ཚད་ཅན་གྱི་གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་རང་གི་བདག་ཐོབ་ཉིད་དང་། ཞག་བཅུ་མ་བབས་པའི་སྨིན་དྲུག་ཟླ་བའི་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཉིན་མཚན་ཕྱེད་པ་ལ་བྱུང་བ་ཉིད་དང་། བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པ་དང་རུང་བ་མ་བྱས་པ་ཉིད་དང་། ཆོས་གོས་ཀྱི་དུས་ལས་འདའ་བ་ཉིད་དེ་འདི་དག་ནི་འདིར་ཡན་ལག་བཞིའོ། ། Accekacīvarasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. གློ་བུར་གྱི་ཆོས་གོས་ཀྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 9. Sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā ༩. དོགས་པ་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 652-3. Navame antarantarā gharametthāti antaragharanti gāmo vuttoti āha ‘‘antogāme’’ti. ‘‘Paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī’’ti (vibha. 624) imassa vibhaṅge ‘‘upasampajja’’nti sānusāraṃ uddhaṭaṃ. Taṃ sandhāyāha ‘‘upasampajjantiādīsu viyā’’ti. Tassāpīti ‘‘vutthavassāna’’nti vibhaṅgapadassapi. Vutthavassānanti ca niddhāraṇe sāmivacanaṃ, etena ca purimasikkhāpade anatthatakathinānaṃ kathinamāsepi asamādānacāro na labbhatīti siddhaṃ hoti, itarathā sikkhāpadasseva niratthakattāti daṭṭhabbaṃ. ༦༥༢-༣. དགུ་པ་ལ། འདི་ན་བར་བར་དུ་ཁྱིམ་ཡོད་པས་ན་གྲོང་ལ་ཁྱིམ་གྱི་བར་ཞེས་བརྗོད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ "གྲོང་གི་ནང་དུ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "བསམ་གཏན་དང་པོ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་སོ་" ཞེས་པའི་རྣམ་འབྱེད་ལས། "ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་" ཞེས་པ་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་བཅས་ཏེ་ཕྱུང་བའོ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་ "ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "དེའི་ཡང་" ཞེས་པ་ནི་ "དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པའི་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཚིག་གི་ཡང་ངོ། "དབྱར་གནས་ཟིན་པ་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་ཡིན་ནོ། འདིས་ནི་སྔོན་གྱི་བསླབ་པའི་གཞི་ལས་སྲན་ཆེན་མ་བཏིང་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྲན་ཆེན་གྱི་ཟླ་བ་ལའང་ཆོས་གོས་མ་བཟུང་བར་རྒྱུ་བར་མི་འཐོབ་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། གཞན་དུ་ན་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ཉིད་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། Parikkhepārahaṭṭhānatoti ettha gāmapariyante ṭhitagharūpacārato paṭṭhāya eko leḍḍupāto parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma. Visuddhimaggepi ‘‘aparikkhittassa paṭhamaleḍḍupātato paṭṭhāyā’’ti (visuddhi. 1.31) vuttaṃ. Tanti taṃ paṭhamasenāsanādiṃ. Majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana vihārassapi gāmasseva upacāraṃ nīharitvā ubhinnaṃ leḍḍupātānaṃ antarā minitabbanti vuttaṃ. "ར་བས་བསྐོར་བར་འོས་པའི་གནས་ལས་" ཞེས་པ་འདི་ལ། གྲོང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་ནས་བཟུང་སྟེ་རྡོ་བཅོས་གཅིག་འཕངས་པའི་ས་ནི་ར་བས་བསྐོར་བར་འོས་པའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བགྲོད་པ་ལས་ཀྱང་ "ར་བས་མ་བསྐོར་བ་ལ་ནི་རྡོ་བཅོས་དང་པོ་འཕངས་པའི་ས་ནས་བཟུང་སྟེ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "དེ་" ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མའི་གནས་མལ་ལ་སོགས་པ་དེའོ། དབུས་མའི་ལུང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས་ནི་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་བཞིན་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཉེ་འཁོར་ཡང་ཕྱུང་སྟེ། གཉིས་ཀའི་རྡོ་བཅོས་འཕངས་པའི་བར་དུ་གཞལ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ‘‘Kosambiyaṃ aññataro bhikkhu gilāno hotī’’ti āgatattā ‘‘kosambakasammuti anuññātā’’ti vuttaṃ. ‘‘Ayañca pacchimadisaṃ gato hotī’’ti iminā antaraghare cīvaraṃ nikkhipitvā tasmiṃ vihāre vasantassa sakalampi cīvaramāsaṃ vippavasituṃ vaṭṭati, tato aññattha gamanakicce sati vihārato bahi chārattaṃ vippavāso anuññātoti dīpeti. Tenāha ‘‘senāsanaṃ āgantvā sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpetu’’ntiādi. Vasitvāti aruṇaṃ uṭṭhāpetvā. Tatthevāti tasmiññeva gataṭṭhāne. Aṅgāni panettha aṭṭhakathāyameva vuttāni. "ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ན་དགེ་སློང་གཞན་ཞིག་ན་བར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། "ཀཽ་ཤཱམྦཱིའི་གནང་བ་བསྩལ་ཏོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། "འདི་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སོང་བར་གྱུར་ཏོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། གྲོང་གི་ནང་དུ་ཆོས་གོས་བཞག་སྟེ་གཙུག་ལག་ཁང་དེར་གནས་པའི་དགེ་སློང་ལ། ཆོས་གོས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཧྲིལ་པོར་བྲལ་ཏེ་གནས་པར་རུང་ངོ། དེ་ལས་གཞན་དུ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ཡོད་ཚེ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཞག་དྲུག་གི་བར་དུ་བྲལ་ཏེ་གནས་པར་གནང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ "གནས་མལ་དུ་འོངས་ཏེ་ཞག་བདུན་པའི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། "གནས་ནས་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱ་རེངས་ཤར་བར་བྱས་ཏེའོ། "དེ་ཉིད་དུ་" ཞེས་པ་ནི་སོང་བའི་གནས་དེ་ཉིད་དུའོ། འདིའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཉིད་ལས་གསུངས་སོ། Sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. དོགས་པ་དང་བཅས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། 10. Pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā ༡༠. བསྔོས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ། 660. Dasame [Pg.362] ropitamālavacchatoti kenaci niyametvā ropitaṃ sandhāya vuttaṃ. Anocitaṃ milāyamānaṃ ocinitvā yattha katthaci pūjetuṃ vaṭṭati. Ṭhitaṃ disvāti sesakaṃ gahetvā ṭhitaṃ disvā. Yattha icchatha, tattha dethāti ettha niyametvā ‘‘asukassa dehī’’ti vuttepi doso natthi ‘‘tumhākaṃ ruciyā’’ti vuttattā. Saṅghe pariṇatabhāvo, taṃ ñatvā attano pariṇāmanaṃ, paṭilābhoti imānettha tīṇi aṅgāni. ༦༦༠. བཅུ་པ་ལ། "བཙུགས་པའི་མེ་ཏོག་གི་ཤིང་ལས་" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་ཞིག་གིས་ངེས་པར་བཟུང་སྟེ་བཙུགས་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། མ་བཏོགས་པར་རྙིང་པར་གྱུར་པའི་མེ་ཏོག་ནི་བཏོགས་ཏེ་གང་ཡང་རུང་བར་མཆོད་པར་བྱ་རུང་ངོ། "གནས་པ་མཐོང་ནས་" ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་བཟུང་སྟེ་གནས་པ་མཐོང་ནས་སོ། "གང་དུ་འདོད་པ་དེར་བྱིན་ཅིག་" ཞེས་པ་འདི་ལ། ངེས་པར་བཟུང་སྟེ་ "ཆེ་གེ་མོ་ལ་བྱིན་ཅིག་" ཅེས་སྨྲས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དེ། "ཁྱེད་རང་གི་འདོད་པ་བཞིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། དགེ་འདུན་ལ་བསྔོས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང། དེ་ཤེས་བཞིན་དུ་བདག་གི་ཕྱིར་བསྔོ་བ་དང། ཐོབ་པ་སྟེ་འདི་གསུམ་ནི་འདིའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ། Pariṇatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā. བསྔོས་པའི་བསླབ་པའི་གཞིའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། Niṭṭhito pattavaggo tatiyo. ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྡེ་སྟེ་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ འདི་ལྟར་ཀུན་ནས་མཛེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདུལ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་སེལ་བྱེད་ལས། Tiṃsakavaṇṇanānayo niṭṭhito. སྤང་བའི་ལྟུང་བྱེད་སུམ་ཅུའི་བཤད་པའི་ཚུལ་རྫོགས་སོ། Paṭhamo bhāgo niṭṭhito. ཆ་ཤས་དང་པོ་རྫོགས་སོ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |