ถลฏฺเฐ ฉินฺนรุกฺขานํ อวสิฏฺโฐ หริตขาณุ นาม โหติ, ตตฺถ กกุธกรญฺชปิยงฺคุปนสาทีนํ ขาณุ อุทฺธํ วฑฺฒติ, โส ภูตคาเมน สงฺคหิโต. ตาลนาฬิเกราทีนํ ขาณุ อุทฺธํ น วฑฺฒติ, โส พีชคาเมน สงฺคหิโต. กทลิยา ปน อผลิตาย ขาณุ ภูตคาเมน สงฺคหิโต, ผลิตาย พีชคาเมน. กทลี ปน ผลิตา ยาว นีลปณฺณา, ตาว ภูตคาเมเนว สงฺคหิตา, ตถา ผลิโต เวฬุ. ยทา ปน อคฺคโต ปฏฺฐาย สุสฺสติ, ตทา พีชคาเมน สงฺคหํ คจฺฉติ. กตรพีชคาเมน? ผฬุพีชคาเมน. กึ ตโต นิพฺพตฺตติ? น กิญฺจิ. ยทิ หิ นิพฺพตฺเตยฺย, ภูตคาเมน สงฺคหํ คจฺเฉยฺย. อินฺทสาลาทิรุกฺเข ฉินฺทิตฺวา ราสึ กโรนฺติ, กิญฺจาปิ ราสิกตทณฺฑเกหิ รตนปฺปมาณาปิ สาขา นิกฺขมนฺติ, พีชคาเมเนว ปน สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. มณฺฑปตฺถาย วา วติอตฺถาย วา วลฺลิอาโรปนตฺถาย วา ภูมิยํ นิขณนฺติ, มูเลสุ เจว ปณฺเณสุ จ นิคฺคเตสุ ปุน ภูตคามสงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ, มูลมตฺเตสุ ปน ปณฺณมตฺเตสุ วา นิคฺคเตสุปิ พีชคาเมน สงฺคหิตา เอว.

Đối với loại sống trên cạn, phần còn lại của các cây đã bị đốn được gọi là gốc cây tươi. Trong ấy, gốc của các loại cây như kakudha, karañja, piyaṅgu, mít, ... có thể mọc lên, nó được xếp vào loại thực vật sinh trưởng. Gốc của các loại cây như thốt nốt, dừa, ... không thể mọc lên, nó được xếp vào loại chủng tử thực vật. Còn gốc của cây chuối chưa có trái thì được xếp vào loại thực vật sinh trưởng, (gốc của cây chuối) đã có trái thì (được xếp) vào loại chủng tử thực vật. Còn cây chuối đã có trái, chừng nào lá còn xanh thì chừng ấy vẫn được xếp vào loại thực vật sinh trưởng; cây tre đã trổ hoa cũng tương tự như thế. Nhưng khi nó bắt đầu khô từ ngọn trở xuống thì được xếp vào loại chủng tử thực vật. (Được xếp) vào loại chủng tử thực vật nào? (Được xếp) vào loại chủng tử quả. Có gì sinh ra từ đó không? Không có gì cả. Vì nếu có sinh ra thì đã được xếp vào loại thực vật sinh trưởng. Người ta đốn các cây sala, ... rồi chất thành đống; cho dù từ các khúc cây được chất thành đống ấy có các cành dài bằng một cubit mọc ra đi nữa thì chúng vẫn chỉ được xếp vào loại chủng tử thực vật. (Khi) người ta đem trồng xuống đất để làm rạp, hoặc để làm hàng rào, hoặc để làm giàn cho dây leo, lúc rễ và lá đều mọc ra thì chúng lại được kể là thực vật sinh trưởng; nhưng khi chỉ có rễ hoặc chỉ có lá mọc ra thì chúng vẫn chỉ được xếp vào loại chủng tử thực vật.

ยานิ กานิจิ พีชานิ ปถวิยํ วา อุทเกน สิญฺจิตฺวา ฐปิตานิ, กปาลาทีสุ วา อลฺลปํสุํ ปกฺขิปิตฺวา นิกฺขิตฺตานิ โหนฺติ, สพฺพานิ มูลมตฺเต วา ปณฺณมตฺเต วา นิคฺคเตปิ พีชานิเยว. สเจปิ มูลานิ จ อุปริ องฺกุโร จ นิคฺคจฺฉติ, ยาว องฺกุโร หริโต น โหติ, ตาว พีชานิเยว. มุคฺคาทีนํ ปน ปณฺเณสุ อุฏฺฐิเตสุ, วีหิอาทีนํ วา องฺกุเร หริเต นีลวณฺเณ ชาเต ภูตคามสงฺคหํ คจฺฉนฺติ. ตาลฏฺฐีนํ ปฐมํ สูกรทาฐา วิย มูลํ นิคฺคจฺฉติ, นิคฺคเตปิ ยาว อุปริ ปตฺตวฏฺฏิ น นิคฺคจฺฉติ, ตาว พีชคาโม นามเยว. นาฬิเกรสฺส ตจํ ภินฺทิตฺวา ทนฺตสูจิ วิย องฺกุโร นิคฺคจฺฉติ, ยาว มิคสิงฺคสทิสา [Pg.80] นีลปตฺตวฏฺฏิ น โหติ, ตาว พีชคาโมเยว. มูเล อนิคฺคเตปิ ตาทิสาย ปตฺตวฏฺฏิยา ชาตาย อมูลกภูตคาเม สงฺคหํ คจฺฉติ.

Bất cứ hạt giống nào được đặt trên mặt đất rồi tưới nước, hoặc được đặt trong các mảnh sành ... sau khi đã cho đất ẩm vào, tất cả chúng, cho dù chỉ có rễ hoặc chỉ có lá mọc ra, vẫn chỉ là chủng tử thực vật. Và nếu rễ và mầm ở trên mọc ra, chừng nào mầm chưa có màu xanh thì chừng ấy vẫn chỉ là chủng tử thực vật. Nhưng đối với các loại đậu ..., khi lá đã mọc lên, hoặc đối với các loại lúa ..., khi mầm đã có màu xanh, màu biếc thì chúng được xếp vào loại thực vật sinh trưởng. Đối với hạt thốt nốt, trước tiên rễ mọc ra giống như nanh heo; cho dù đã mọc ra, chừng nào búp lá ở trên chưa mọc ra thì chừng ấy vẫn chỉ được gọi là chủng tử thực vật. Đối với trái dừa, mầm mọc ra xuyên qua vỏ, giống như ngà voi; chừng nào chưa có búp lá màu biếc giống như sừng nai thì chừng ấy vẫn chỉ là chủng tử thực vật. Cho dù rễ chưa mọc ra, khi búp lá như thế đã phát sinh thì nó được xếp vào loại thực vật sinh trưởng không có rễ.

อมฺพฏฺฐิอาทีนิ วีหิอาทีหิ วินิจฺฉินิตพฺพานิ. วนฺทากา วา อญฺญา วา ยา กาจิ รุกฺเข ชายิตฺวา รุกฺขํ โอตฺถรติ, รุกฺโขว ตสฺสา ฐานํ, ตํ วิโกเปนฺตสฺส วา ตโต อุทฺธรนฺตสฺส วา ปาจิตฺติยํ. เอกา อมูลิกา ลตา โหติ, องฺคุลิเวฐโก วิย วนปฺปคุมฺพทณฺฑเก เวเฐติ, ตสฺสาปิ อยเมว วินิจฺฉโย. เคหปมุขปาการเวทิกา เจติยาทีสุ นีลวณฺโณ เสวาโล โหติ, ยาว ทฺเว ตีณิ ปตฺตานิ น สญฺชายนฺติ, ตาว อคฺคพีชสงฺคหํ คจฺฉติ. ปตฺเตสุ ชาเตสุ ปาจิตฺติยวตฺถุ, ตสฺมา ตาทิเสสุ ฐาเนสุ สุธาเลปมฺปิ ทาตุํ น วฏฺฏติ, อนุปสมฺปนฺเนน ลิตฺตสฺส อุปริ สิเนหเลโป ทาตุํ วฏฺฏติ. สเจ นิทาฆสมเย สุกฺขเสวาโล ติฏฺฐติ, ตํ สมฺมุญฺชนีอาทีหิ ฆํสิตฺวา อปเนตุํ วฏฺฏติ. ปานียฆฏาทีนํ พหิ เสวาโล ทุกฺกฏวตฺถุ, อนฺโต อพฺโพหาริโก, ทนฺตกฏฺฐปูวาทีสุ กณฺณกมฺปิ อพฺโพหาริกเมว. วุตฺตญฺเหตํ ‘‘สเจ เครุกปริกมฺมกตา ภิตฺติ กณฺณกิตา โหติ, โจฬกํ เตเมตฺวา ปีเฬตฺวา ปมชฺชิตพฺพา’’ติ (มหาว. ๖๖).

Các loại như hột xoài v.v... nên được quyết định (xử lý) như các loại lúa v.v... Hoặc là cây tầm gửi, hoặc là loại dây leo nào khác mọc trên cây rồi bao trùm cây ấy, thì chính cây đó là nơi nương tựa của nó. Vị tỳ khưu làm hư hoại cây ấy hoặc nhổ nó ra khỏi cây ấy thì phạm pācittiya. Có một loại dây leo không có rễ, nó quấn vào thân cây bụi trong rừng giống như chiếc nhẫn đeo ngón tay, trường hợp của nó cũng được quyết định như vậy. Ở hiên chùa, tường rào, lan can, bảo tháp v.v... có loại rêu màu xanh, chừng nào hai ba lá chưa mọc ra thì chừng đó nó được kể là hạt giống ở ngọn. Khi lá đã mọc ra thì là vật pācittiya. Do đó, ở những nơi như vậy, không được phép tô vôi vữa. Được phép dùng tay trét hồ lên lớp vôi vữa đã được người chưa thọ cụ túc giới trét. Nếu vào mùa nóng, có rêu khô, được phép dùng chổi v.v... cạo sạch nó đi. Rêu ở bên ngoài các vật dụng như bình nước uống v.v... là vật dukkaṭa, ở bên trong thì không phải là đối tượng phạm tội. Nấm mốc ở trên các vật dụng như que xỉa răng, bánh v.v... cũng không phải là đối tượng phạm tội. Điều này đã được nói: “Nếu bức tường được trát bằng đất sét bị mốc, nên thấm ướt miếng vải, vắt khô rồi lau chùi.”

๗๗. ปาสาณชาติ ปาสาณททฺทุเสวาลเสเลยฺยกาทีนิ อหริตวณฺณานิ อปตฺตกานิ จ ทุกฺกฏวตฺถุกานิ. อหิจฺฉตฺตกํ ยาว มกุฏํ โหติ, ตาว ทุกฺกฏวตฺถุ, ปุปฺผิตกาลโต ปฏฺฐาย อพฺโพหาริกํ, อลฺลรุกฺขโต ปน อหิจฺฉตฺตกํ คณฺหนฺโต รุกฺขตจํ วิโกเปติ, ตสฺมา ตตฺถ ปาจิตฺติยํ. รุกฺขปปฏิกายปิ เอเสว นโย. ยา ปน อินฺทสาลกกุธาทีนํ ปปฏิกา รุกฺขโต มุจฺจิตฺวา ติฏฺฐติ, ตํ คณฺหนฺตสฺส อนาปตฺติ. นิยฺยาสมฺปิ รุกฺขโต มุจฺจิตฺวา ฐิตํ สุกฺขรุกฺเข วา ลคฺคํ คณฺหิตุํ วฏฺฏติ, อลฺลรุกฺขโต น วฏฺฏติ. ลาขายปิ เอเสว นโย. รุกฺขํ จาเลตฺวา ปณฺฑุปลาสํ วา ปริณตกณิการาทิปุปฺผํ วา ปาเตนฺตสฺส ปาจิตฺติยเมว. หตฺถกุกฺกุจฺเจน มุทุเกสุ อินฺทสาลนุหีขนฺธาทีสุ วา ตตฺถชาตกตาลปณฺณาทีสุ วา อกฺขรํ ฉินฺทนฺตสฺสปิ เอเสว นโย. สามเณรานํ ปุปฺผํ โอจินนฺตานํ สาขํ โอนาเมตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. เตหิ ปน ปุปฺเผหิ ปานียํ น วาเสตพฺพํ, ปานียวาสตฺถิเกน สามเณรํ อุกฺขิปิตฺวา โอจินาเปตพฺพานิ. ผลสาขาปิ อตฺตนา [Pg.81] ขาทิตุกาเมน น โอนาเมตพฺพา, สามเณรํ อุกฺขิปิตฺวา ผลํ คาหาเปตพฺพํ. กิญฺจิ คจฺฉํ วาลตํ วา อุปฺปาเฏนฺเตหิ สามเณเรหิ สทฺธึ คเหตฺวา อากฑฺฒิตุํ น วฏฺฏติ, เตสํ ปน อุสฺสาหชนนตฺถํ อนากฑฺฒนฺเตน กฑฺฒนาการํ ทสฺเสนฺเตน วิย อคฺเค คเหตุํ วฏฺฏติ. เยสํ รุกฺขานํ สาขา รุหติ, เตสํ สาขํ มกฺขิกพีชนาทีนํ อตฺถาย กปฺปิยํ อการาเปตฺวา คหิตํ, ตเจ วา ปตฺเต วา อนฺตมโส นเขนปิ วิเลขนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. อลฺลสิงฺคิเวราทีสุปิ เอเสว นโย. สเจ ปน กปฺปิยํ การาเปตฺวา สีตเล ปเทเส ฐปิตสฺส มูลํ สญฺชายติ, อุปริภาเค ฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ. สเจ องฺกุโร ชายติ, เหฏฺฐาภาเค ฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ, มูเล จ องฺกุเร จ ชาเต น วฏฺฏติ.

77. Các loại như địa y, mốc đá, rêu đá, phèn đá v.v... không có màu xanh và không có lá là những vật dukkaṭa. Nấm chừng nào còn là búp thì chừng đó là vật dukkaṭa, kể từ khi nở ra thì không phải là đối tượng phạm tội. Nhưng người lấy nấm từ cây tươi làm hư hoại vỏ cây, do đó trong trường hợp ấy phạm pācittiya. Đối với vỏ cây cũng theo cách này. Còn vỏ cây của các loại cây như indasāla, kakudha v.v... đã tróc ra khỏi cây, người lấy nó thì không phạm tội. Được phép lấy mủ cây đã chảy ra khỏi cây hoặc dính trên cây khô, không được phép lấy từ cây tươi. Đối với cánh kiến cũng theo cách này. Vị tỳ khưu rung cây làm rụng lá vàng hoặc hoa đã chín muồi của cây kaṇikāra v.v... thì phạm pācittiya. Vị tỳ khưu do ngứa tay mà khắc chữ trên thân cây mềm như cây indasāla, cây xương rồng v.v... hoặc trên lá thốt nốt v.v... mọc ở đó cũng theo cách này. Được phép kéo cành cây xuống cho các vị sa di đang hái hoa. Nhưng không được dùng những hoa ấy để ướp hương nước uống. Vị tỳ khưu muốn ướp hương nước uống nên đỡ vị sa di lên để hái. Cành cây có quả, vị tỳ khưu muốn ăn cũng không được tự mình kéo xuống, nên đỡ vị sa di lên để hái quả. Không được phép cùng với các vị sa di đang nhổ cây bụi hoặc dây leo nào đó mà nắm lấy rồi kéo. Nhưng để khuyến khích họ, người không kéo có thể nắm ở ngọn giống như đang chỉ cách kéo. Đối với cành của những cây có thể mọc lại, nếu chưa cho làm kappiya, vị tỳ khưu cào trên vỏ hoặc trên lá của cành ấy, cho đến bằng móng tay, thì phạm dukkaṭa. Đối với các loại như gừng tươi v.v... cũng theo cách này. Nhưng nếu đã cho làm kappiya rồi đặt ở nơi mát mẻ mà rễ mọc ra, được phép cắt phần trên. Nếu mầm mọc ra, được phép cắt phần dưới. Nếu cả rễ và mầm đều mọc ra thì không được phép.

‘‘สมฺมุญฺชนีสลากายปิ ติณานิ ฉินฺทิสฺสามี’’ติ ภูมิยํ สมฺมชฺชนฺโต สยํ วา ฉินฺทติ, อญฺเญน วา เฉทาเปติ, น วฏฺฏติ. จงฺกมนฺโตปิ ‘‘ฉิชฺชนกํ ฉิชฺชตุ, ภิชฺชนกํ ภิชฺชตุ, จงฺกมิตฏฺฐานํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ สญฺจิจฺจ ปาเทหิ อกฺกมนฺโต ติณวลฺลิอาทีนิ สยํ วา ฉินฺทติ, อญฺเญน วา เฉทาเปติ, น วฏฺฏติ. สเจปิ หิ ติณํ วา ลตํ วา คนฺถึ กโรนฺตสฺส ภิชฺชติ, คนฺถิมฺปิ กาตุํ น วฏฺฏติ. ตาลรุกฺขาทีสุ ปน โจรานํ อนารุหณตฺถาย ทารุมกฺกฏกํ อาโกเฏนฺติ, กณฺฏเก พนฺธนฺติ, ภิกฺขุสฺส เอวํ กาตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ทารุมกฺกฏโก รุกฺเข อลฺลีนมตฺโตว โหติ, รุกฺขํ น ปีเฬติ, วฏฺฏติ. ‘‘รุกฺขํ ฉินฺท, ลตํ ฉินฺท, กนฺทํ วา มูลํ วา อุปฺปาเฏหี’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ อนิยมิตตฺตา. นิยเมตฺวา ปน ‘‘อิมํ รุกฺขํ ฉินฺทา’’ติอาทิ วตฺตุํ น วฏฺฏติ. นามํ คเหตฺวาปิ ‘‘อมฺพรุกฺขํ จตุรํสวลฺลึ อาลุวกนฺทํ มุญฺชติณํ อสุกรุกฺขจฺฉลฺลึ ฉินฺท ภินฺท อุปฺปาเฏหี’’ติอาทิวจนมฺปิ อนิยมิตเมว โหติ. ‘‘อิมํ อมฺพรุกฺข’’นฺติอาทิวจนเมว หิ นิยมิตํ นาม, ตํ น วฏฺฏติ. ปตฺตมฺปิ ปจิตุกาโม ติณาทีนํ อุปริ สญฺจิจฺจ อคฺคึ กโรนฺโต สยํ วา ปจติ, อญฺเญน วา ปจาเปติ, น วฏฺฏติ. อนิยเมตฺวา ปน ‘‘มุคฺเค ปจ, มาเส ปจา’’ติอาทิ วตฺตุํ วฏฺฏติ, ‘‘อิเม มุคฺเค ปจา’’ติ เอวํ วตฺตุํ น วฏฺฏติ. ‘‘อิมํ มูลเภสชฺชํ ชาน, อิมํ มูลํ วา ปณฺณํ วา เทหิ, อิมํ รุกฺขํ วา ลตํ วา อาหร, อิมินา ปุปฺเผน ผเลน วา อตฺโถ, อิมํ รุกฺขํ วา ลตํ วา ผลํ วา กปฺปิยํ กโรหี’’ติ เอวํ ปน วตฺตุํ วฏฺฏติ. เอตฺตาวตา ภูตคามปริโมจิตํ กตํ โหติ.

Không được phép quét đất với ý nghĩ: “Ta sẽ cắt cỏ bằng chổi” rồi tự mình cắt hoặc bảo người khác cắt. Ngay cả khi đi kinh hành, không được phép cố ý dẫm chân lên cỏ, dây leo v.v... với ý nghĩ: “Cái gì có thể cắt được hãy để nó cắt, cái gì có thể gãy được hãy để nó gãy, ta sẽ làm cho nơi kinh hành được sạch sẽ” rồi tự mình cắt hoặc bảo người khác cắt. Nếu khi đang thắt nút cỏ hoặc dây leo mà nó bị đứt, thì cũng không được phép thắt nút. Trên các cây như cây thốt nốt, người ta đóng cọc gỗ, buộc gai để trộm không thể leo lên, tỳ khưu không được phép làm như vậy. Nếu cọc gỗ chỉ dính vào cây mà không làm hại cây thì được phép. Được phép nói: “Hãy chặt cây, hãy cắt dây leo, hãy nhổ củ hoặc rễ” vì không có sự chỉ định. Nhưng không được phép nói chỉ định như: “Hãy chặt cây này.” Ngay cả khi gọi tên mà nói: “Hãy chặt cây xoài, dây leo bốn cạnh, củ khoai sọ, cỏ muñja, vỏ cây kia; hãy đập, hãy nhổ” thì lời nói như vậy cũng là không chỉ định. Chỉ có lời nói như: “Cây xoài này” mới gọi là chỉ định, lời nói đó không được phép. Vị tỳ khưu muốn nướng lá, không được phép cố ý đốt lửa trên cỏ v.v... rồi tự mình nướng hoặc bảo người khác nướng. Nhưng được phép nói không chỉ định như: “Hãy nấu đậu xanh, hãy nấu đậu đen.” Không được phép nói như vầy: “Hãy nấu những hạt đậu xanh này.” Nhưng được phép nói như vầy: “Hãy biết rễ thuốc này, hãy cho rễ này hoặc lá này, hãy mang cây này hoặc dây leo này đến, tôi cần hoa này hoặc quả này, hãy làm cho cây này, dây leo này hoặc quả này thành kappiya.” Bằng chừng ấy lời nói kappiya, việc giải trừ bhūtagāma được xem là đã thực hiện.

๗๘. ปริภุญฺชนฺเตน [Pg.82] ปน พีชคามปริโมจนตฺถํ ปุน กปฺปิยํ การาเปตพฺพํ. กปฺปิยกรณญฺเจตฺถ อิมินา สุตฺตานุสาเรน เวทิตพฺพํ –

78. Nhưng vị tỳ khưu khi sử dụng, để giải trừ bījagāma, cần phải cho làm kappiya một lần nữa. Và ở đây, việc làm kappiya nên được hiểu theo kinh văn này:

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ สมณกปฺเปหิ ผลํ ปริภุญฺชิตุํ อคฺคิปริชิตํ สตฺถปริชิตํ นขปริชิตํ อพีชํ นิพฺพฏฺฏพีชญฺเญว ปญฺจม’’นฺติ (จูฬว. ๒๕๐).

“Này các tỳ khưu, Ta cho phép thọ dụng trái cây theo năm cách làm cho hợp lệ của sa-môn: được làm cho hợp lệ bằng lửa, được làm cho hợp lệ bằng dao, được làm cho hợp lệ bằng móng tay, không có hạt giống, và thứ năm là đã được loại bỏ hạt giống.”

ตตฺถ อคฺคิปริชิตนฺติ อคฺคินา ปริชิตํ อธิภูตํ ทฑฺฒํ ผุฏฺฐนฺติ อตฺโถ. สตฺถปริชิตนฺติ สตฺเถน ปริชิตํ อธิภูตํ ฉินฺนํ วิทฺธํ วาติ อตฺโถ. เอส นโย นขปริชิเต. อพีชนิพฺพฏฺฏพีชานิ สยเมว กปฺปิยานิ. อคฺคินา กปฺปิยํ กโรนฺเตน กฏฺฐคฺคิโคมยคฺคิอาทีสุ เยน เกนจิ อนฺตมโส โลหขณฺเฑนปิ อาทิตฺเตน กปฺปิยํ กาตพฺพํ, ตญฺจ โข เอกเทเส ผุสนฺเตน ‘‘กปฺปิย’’นฺติ วตฺวาว กาตพฺพํ. สตฺเถน กโรนฺเตน ยสฺส กสฺสจิ โลหมยสตฺถสฺส อนฺตมโส สูจินขจฺเฉทนานมฺปิ ตุณฺเฑน วา ธาราย วา เฉทํ วา เวธํ วา ทสฺเสนฺเตน ‘‘กปฺปิย’’นฺติ วตฺวาว กาตพฺพํ. นเขน กปฺปิยํ กโรนฺเตน ปูตินเขน น กาตพฺพํ, มนุสฺสานํ ปน สีหพฺยคฺฆทีปิมกฺกฏานํ สกุนฺตานญฺจ นขา ติขิณา โหนฺติ, เตหิ กาตพฺพํ. อสฺสมหึสสูกรมิคโครูปาทีนํ ขุรา อติขิณา, เตหิ น กาตพฺพํ, กตมฺปิ อกตํ โหติ. หตฺถินขา ปน ขุรา น โหนฺติ, เตหิ จ วฏฺฏติ. เยหิ ปน กาตุํ วฏฺฏติ, เตหิ ตตฺถชาตเกหิปิ อุทฺธริตฺวา คหิตเกปิ เฉทํ วา เวธํ วา ทสฺเสนฺเตน ‘‘กปฺปิย’’นฺติ วตฺวาว กาตพฺพํ.

Ở đây, ‘được làm cho hợp lệ bằng lửa’ có nghĩa là được lửa chạm đến, tác động, đốt cháy, tiếp xúc. ‘Được làm cho hợp lệ bằng dao’ có nghĩa là được dao chạm đến, tác động, cắt, hoặc đâm. Phương pháp này cũng tương tự đối với ‘được làm cho hợp lệ bằng móng tay’. Các loại (trái cây) không có hạt giống và đã được loại bỏ hạt giống thì tự nó đã hợp lệ. Vị làm cho hợp lệ bằng lửa thì nên thực hiện việc làm cho hợp lệ bằng bất cứ loại lửa nào trong các loại lửa củi, lửa phân bò, v.v..., cho đến cả miếng sắt được nung nóng; và việc ấy chỉ nên được thực hiện sau khi nói ‘kappiyaṃ’ (đây là vật hợp lệ) trong lúc chạm vào một phần (của vật ấy). Vị làm cho hợp lệ bằng dao thì chỉ nên thực hiện sau khi nói ‘kappiyaṃ’ trong lúc thể hiện việc cắt hoặc đâm bằng mũi hay bằng cạnh của bất cứ loại dao bằng sắt nào, cho đến cả kim hay đồ cắt móng tay. Vị làm cho hợp lệ bằng móng tay thì không nên thực hiện bằng móng tay bị thối; tuy nhiên, móng của người, sư tử, cọp, beo, khỉ, và chim thì sắc bén, nên thực hiện bằng các móng ấy. Móng guốc của ngựa, trâu, heo, nai, bò, v.v... thì không sắc bén, không nên thực hiện bằng các móng ấy; dù đã làm cũng xem như chưa làm. Tuy nhiên, móng của voi không phải là móng guốc, và (làm bằng móng voi) thì được phép. Hơn nữa, đối với những loại móng được phép dùng để làm, dù là móng còn dính liền (trên cơ thể) hay đã được cắt ra và cầm lấy, việc làm cho hợp lệ chỉ nên được thực hiện sau khi nói ‘kappiyaṃ’ trong lúc thể hiện việc cắt hoặc đâm.

ตตฺถ สเจปิ พีชานํ ปพฺพตมตฺโต ราสิ, รุกฺขสหสฺสํ วา ฉินฺทิตฺวา เอกาพทฺธํ กตฺวา อุจฺฉูนํ วา มหาภาโร พนฺธิตฺวา ฐปิโต โหติ, เอกสฺมึ พีเช วา รุกฺขสาขาย วา อุจฺฉุมฺหิ วา กปฺปิเย กเต สพฺพํ กตํ โหติ. อุจฺฉู จ ทารูนิ จ เอกโต พทฺธานิ โหนฺติ, ‘‘อุจฺฉุํ กปฺปิยํ กริสฺสามี’’ติ ทารุํ วิชฺฌติ, วฏฺฏติเยว. สเจ ปน ยาย รชฺชุยา วา วลฺลิยา วา พทฺธานิ, ตํ วิชฺฌติ, น วฏฺฏติ. อุจฺฉุขณฺฑานํ ปจฺฉึ ปูเรตฺวา อาหรนฺติ, เอกสฺมึ ขณฺเฑ กปฺปิเย กเต สพฺพํ กตเมว. มรีจปกฺกาทีหิ จ มิสฺเสตฺวา ภตฺตํ อาหรนฺติ, ‘‘กปฺปิยํ กโรหี’’ติ วุตฺเต สเจปิ ภตฺตสิตฺเถ วิชฺฌติ, วฏฺฏติเยว. ติลตณฺฑุลาทีสุปิ เอเสว นโย. ยาคุยา ปกฺขิตฺตานิ ปน เอกาพทฺธานิ [Pg.83] หุตฺวา น สนฺติฏฺฐนฺติ, ตตฺถ เอกเมกํ วิชฺฌิตฺวา กปฺปิยํ กาตพฺพเมว. กปิตฺถผลาทีนํ อนฺโต มิญฺชํ กฏาหํ มุญฺจิตฺวา สญฺจรติ, ภินฺทาเปตฺวา กปฺปิยํ การาเปตพฺพํ, เอกาพทฺธํ โหติ, กฏาเหปิ กาตุํ วฏฺฏติ.

Trong trường hợp này, cho dù có một đống hạt giống lớn bằng quả núi, hay một ngàn cây bị đốn và bó lại thành một khối, hay một bó mía lớn được buộc lại và đặt ở đó, khi một hạt giống, hoặc một cành cây, hoặc một cây mía được làm cho hợp lệ thì tất cả đều được xem là đã làm xong. Mía và củi được buộc chung với nhau, (vị tỳ khưu) nghĩ rằng: ‘Ta sẽ làm cho mía trở nên hợp lệ’ rồi đâm vào khúc củi, thì vẫn được phép. Nhưng nếu chúng được buộc bằng dây thừng hay dây leo nào đó, mà (vị ấy) đâm vào vật ấy (dây thừng, dây leo) thì không được phép. Người ta mang đến một cái giỏ chứa đầy các khúc mía, khi một khúc được làm cho hợp lệ thì tất cả đều được xem là đã làm xong. Và người ta mang đến vật thực đã được trộn lẫn với ớt chín, v.v..., khi được yêu cầu: ‘Xin hãy làm cho hợp lệ,’ cho dù vị ấy đâm vào một vắt cơm thì vẫn được phép. Phương pháp này cũng tương tự đối với gạo trộn mè, v.v... Tuy nhiên, những thứ được cho vào cháo thì không dính liền thành một khối và không ở yên một chỗ, trong trường hợp đó, cần phải đâm vào từng thứ một để làm cho hợp lệ. Đối với trái quách, v.v..., nếu phần ruột bên trong tách rời khỏi vỏ và di chuyển được, nên nhờ người đập vỡ ra rồi làm cho hợp lệ. Nếu nó dính liền thành một khối (với vỏ), thì được phép thực hiện (việc làm cho hợp lệ) ngay trên vỏ.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Trong Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha

ภูตคามวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Phần luận giải về các loại thảo mộc đến đây là kết thúc.

๑๖. สหเสยฺยวินิจฺฉยกถา

16. Phần luận giải về việc ngủ chung

๗๙. ทุวิธํ สหเสยฺยกนฺติ ‘‘โย ปน ภิกฺขุ อนุปสมฺปนฺเนน อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ (ปาจิ. ๔๙). โย ปน ภิกฺขุ มาตุคาเมน สหเสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติย’’นฺติ (ปาจิ. ๕๖) เอวํ วุตฺตํ สหเสยฺยสิกฺขาปททฺวยํ สนฺธาย วุตฺตํ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย (ปาจิ. อฏฺฐ. ๕๐-๕๑) – อนุปสมฺปนฺเนน สทฺธึ ติณฺณํ รตฺตีนํ อุปริ จตุตฺถทิวเส อตฺถงฺคเต สูริเย สพฺพจฺฉนฺนสพฺพปริจฺฉนฺเน เยภุยฺยจฺฉนฺนเยภุยฺยปริจฺฉนฺเน วา เสนาสเน ปุพฺพาปริเยน วา เอกกฺขเณ วา นิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. ตตฺถ ฉทนํ อนาหจฺจ ทิยฑฺฒหตฺถุพฺเพเธน ปาการาทินา เยน เกนจิ ปริจฺฉนฺนมฺปิ สพฺพปริจฺฉนฺนมิจฺเจว เวทิตพฺพํ. ยํ เสนาสนํ อุปริ ปญฺจหิ ฉทเนหิ อญฺเญน วา เกนจิ สพฺพเมว ปริจฺฉนฺนํ, อิทํ สพฺพจฺฉนฺนํ นาม เสนาสนํ. อฏฺฐกถาสุ ปน ปากฏโวหารํ คเหตฺวา วาจุคฺคตวเสน ‘‘สพฺพจฺฉนฺนํ นาม ปญฺจหิ ฉทเนหิ ฉนฺน’’นฺติ วุตฺตํ. กิญฺจาปิ วุตฺตํ, อถ โข ทุสฺสกุฏิยํ สยนฺตสฺสปิ น สกฺกา อนาปตฺติ กาตุํ, ตสฺมา ยํ กิญฺจิ ปฏิจฺฉาทนสมตฺถํ อิธ ฉทนญฺจ ปริจฺฉนฺนญฺจ เวทิตพฺพํ. ปญฺจวิธจฺฉทเนเยว หิ คยฺหมาเน ปทรจฺฉนฺเนปิ สหเสยฺยา น ภเวยฺย, ตสฺมา ยํ เสนาสนํ ภูมิโต ปฏฺฐาย ยาวฉทนํ อาหจฺจ ปากาเรน วา อญฺเญน วา เกนจิ อนฺตมโส วตฺเถนปิ ปริกฺขิตฺตํ, อิทํ สพฺพปริจฺฉนฺนํ นาม เสนาสนํ. ฉทนํ อนาหจฺจ สพฺพนฺติเมน ปริยาเยน ทิยฑฺฒหตฺถุพฺเพเธน ปาการาทินา ปริกฺขิตฺตมฺปิ สพฺพปริจฺฉนฺนเมว. ยสฺส ปน อุปริ พหุตรํ ฐานํ ฉนฺนํ, อปฺปํ อจฺฉนฺนํ, สมนฺตโต วา พหุตรํ ปริกฺขิตฺตํ, อปฺปํ อปริกฺขิตฺตํ, อิทํ เยภุยฺเยนฉนฺนํ เยภุยฺเยนปริจฺฉนฺนํ นาม.

79. Cụm từ ‘việc ngủ chung có hai loại’ được nói đến là nhắm đến hai điều học về việc ngủ chung đã được trình bày như sau: ‘Vị tỳ khưu nào ngủ chung với người chưa thọ cụ túc giới quá hai hoặc ba đêm, phạm tội pācittiya.’ và ‘Vị tỳ khưu nào ngủ chung với người nữ, phạm tội pācittiya.’ Ở đây, đây là phần luận giải: Đối với việc (ngủ chung) với người chưa thọ cụ túc giới, sau ba đêm, vào ngày thứ tư, sau khi mặt trời đã lặn, vị tỳ khưu nằm xuống trong một chỗ ở được lợp mái hoàn toàn và được che chắn hoàn toàn, hoặc được lợp mái phần lớn và được che chắn phần lớn, dù là trước sau hay cùng một lúc, thì phạm tội pācittiya. Ở đây, một nơi dù được che chắn bằng tường vách, v.v... có chiều cao một cubit rưỡi mà không chạm đến mái che, cũng nên được hiểu là ‘được che chắn hoàn toàn.’ Chỗ ở nào được che phủ hoàn toàn ở phía trên bằng năm loại mái che hoặc bằng bất cứ thứ gì khác, chỗ ở này được gọi là ‘được lợp mái hoàn toàn.’ Tuy nhiên, trong các sách Chú giải, do lấy theo cách nói thông thường và để cho dễ thuộc lòng, nên đã nói rằng: ‘Được lợp mái hoàn toàn nghĩa là được lợp bằng năm loại mái che.’ Mặc dù đã nói như vậy, nhưng thực ra đối với vị ngủ trong một cái lều vải cũng không thể không phạm tội; do đó, ở đây, ‘mái che’ và ‘sự che chắn’ nên được hiểu là bất cứ thứ gì có khả năng che đậy. Bởi vì nếu chỉ chấp nhận năm loại mái che, thì việc ngủ chung trong một chỗ ở được lợp bằng ván gỗ cũng sẽ không phạm tội. Do đó, chỗ ở nào được bao bọc từ mặt đất lên đến mái che bằng tường vách hoặc bằng bất cứ thứ gì khác, cho đến cả bằng vải, chỗ ở này được gọi là ‘được che chắn hoàn toàn.’ Một nơi dù được bao bọc bằng tường vách, v.v... có chiều cao một cubit rưỡi mà không chạm đến mái che, cũng là ‘được che chắn hoàn toàn.’ Hơn nữa, chỗ ở nào mà phần lớn diện tích phía trên được lợp mái, phần nhỏ không được lợp mái; hoặc phần lớn xung quanh được che chắn, phần nhỏ không được che chắn, thì chỗ ở này được gọi là ‘được lợp mái phần lớn và được che chắn phần lớn.’

อิมินา [Pg.84] ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจปิ สตฺตภูมิโก ปาสาโท เอกูปจาโร โหติ, สตคพฺภํ วา จตุสาลํ, เอกํ เสนาสนมิจฺเจว สงฺขํ คจฺฉติ. เอวรูเป เสนาสเน อนุปสมฺปนฺเนน สทฺธึ จตุตฺถทิวเส อตฺถงฺคเต สูริเย นิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ วุตฺตํ. สเจ ปน สมฺพหุลา สามเณรา, เอโก ภิกฺขุ, สามเณรคณนาย ปาจิตฺติยา. เต เจ อุฏฺฐายุฏฺฐาย นิปชฺชนฺติ, เตสํ ปโยเค ปโยเค ภิกฺขุสฺส อาปตฺติ, ภิกฺขุสฺส อุฏฺฐายุฏฺฐาย นิปชฺชเน ปน ภิกฺขุสฺเสว ปโยเคน ภิกฺขุสฺส อาปตฺติ. สเจ สมฺพหุลา ภิกฺขู, เอโก สามเณโร, เอโกปิ สพฺเพสํ อาปตฺตึ กโรติ. ตสฺส อุฏฺฐายุฏฺฐาย นิปชฺชเนนปิ ภิกฺขูนํ อาปตฺติเยว. อุภเยสํ สมฺพหุลภาเวปิ เอเสว นโย.

Nếu trú xứ được hội đủ đặc điểm này, cho dù là tòa nhà bảy tầng cũng có một upacāra, hoặc là ngôi nhà bốn sảnh có một trăm phòng, cũng chỉ được kể là một trú xứ. Trong trú xứ như vậy, vị tỳ khưu nằm nghỉ cùng với người chưa thọ cụ túc giới vào ngày thứ tư sau khi mặt trời lặn đã được nói là phạm pācittiya. Lại nữa, nếu có nhiều vị sa di, một vị tỳ khưu, thì có các tội pācittiya theo số lượng sa di. Nếu các vị ấy cứ đứng dậy rồi nằm xuống, mỗi hành động của họ, vị tỳ khưu phạm tội; còn về việc vị tỳ khưu đứng dậy rồi nằm xuống, vị tỳ khưu phạm tội do chính hành động của vị tỳ khưu. Nếu có nhiều vị tỳ khưu, một vị sa di, thì một vị sa di ấy cũng làm cho tất cả các vị tỳ khưu phạm tội. Do vị sa di ấy cứ đứng dậy rồi nằm xuống, các vị tỳ khưu vẫn phạm tội. Trường hợp cả hai bên đều đông, phương pháp cũng tương tự.

๘๐. อปิเจตฺถ เอกาวาสาทิกมฺปิ จตุกฺกํ เวทิตพฺพํ. โย หิ เอกสฺมึ อาวาเส เอเกเนว อนุปสมฺปนฺเนน สทฺธึ ติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปติ, ตสฺส จตุตฺถทิวสโต ปฏฺฐาย เทวสิกา อาปตฺติ. โยปิ เอกสฺมึเยว อาวาเส นานาอนุปสมฺปนฺเนหิ สทฺธึ ติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปติ, ตสฺสปิ. โยปิ นานาอาวาเสสุ เอเกเนว อนุปสมฺปนฺเนน สทฺธึ ติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปติ, ตสฺสปิ. โยปิ นานาอาวาเสสุ นานาอนุปสมฺปนฺเนหิ สทฺธึ โยชนสตมฺปิ คนฺตฺวา สหเสยฺยํ กปฺเปติ, ตสฺสปิ จตุตฺถทิวสโต ปฏฺฐาย เทวสิกา อาปตฺติ.

80. Hơn nữa, ở đây trong học giới này, bốn trường hợp bắt đầu bằng ‘một trú sở’ cũng cần được biết. Vị tỳ khưu nào ở trong một trú sở cùng với chỉ một người chưa thọ cụ túc giới sắp xếp việc nằm chung trong ba đêm, vị ấy kể từ ngày thứ tư trở đi, mỗi ngày đều phạm tội. Vị tỳ khưu nào ở trong cùng một trú sở cùng với nhiều người chưa thọ cụ túc giới sắp xếp việc nằm chung trong ba đêm, vị ấy cũng vậy. Vị tỳ khưu nào ở trong nhiều trú sở khác nhau cùng với chỉ một người chưa thọ cụ túc giới sắp xếp việc nằm chung trong ba đêm, vị ấy cũng vậy. Vị tỳ khưu nào ở trong nhiều trú sở khác nhau cùng với nhiều người chưa thọ cụ túc giới, dù đi xa cả trăm do tuần, sắp xếp việc nằm chung, vị ấy cũng kể từ ngày thứ tư trở đi, mỗi ngày đều phạm tội.

อยญฺจ สหเสยฺยาปตฺติ นาม ‘‘ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา อวเสโส อนุปสมฺปนฺโน นามา’’ติ วจนโต อนฺตมโส ปาราชิกวตฺถุภูเตน ติรจฺฉานคเตนปิ สทฺธึ โหติ, ตสฺมา สเจปิ โคธาพิฬาลมงฺคุสาทีสุ โกจิ ปวิสิตฺวา ภิกฺขุโน วสนเสนาสเน เอกูปจารฏฺฐาเน สยติ, สหเสยฺยาว โหติ. ยทิ ปน ถมฺภานํ อุปริ กตปาสาทสฺส อุปริมตเลน สทฺธึ อสมฺพทฺธภิตฺติกสฺส ภิตฺติยา อุปริฐิตสุสิรตุลาสีสสฺส สุสิเรน ปวิสิตฺวา ตุลาย อพฺภนฺตเร สยิตฺวา เตเนว สุสิเรน นิกฺขมิตฺวา คจฺฉติ, เหฏฺฐาปาสาเท สยิตภิกฺขุสฺส อนาปตฺติ. สเจ ฉทเน ฉิทฺทํ โหติ, เตน ปวิสิตฺวา อนฺโตฉทเน วสิตฺวา เตเนว ปกฺกมติ, นานูปจาเร อุปริมตเล ฉทนพฺภนฺตเร สยิตสฺส อาปตฺติ, เหฏฺฐิมตเล สยิตสฺส อนาปตฺติ. สเจ อนฺโตปาสาเทเนว อาโรหิตฺวา สพฺพตลานิ ปริภุญฺชนฺติ, เอกูปจารานิ โหนฺติ, เตสุ ยตฺถ กตฺถจิ [Pg.85] สยิตสฺส อาปตฺติ, สภาสงฺเขเปน กเต อฑฺฒกุฏฺฏเก เสนาสเน สยิตสฺส ตุลาวาฬสฆาฏาทีสุ กโปตาทโย สยนฺติ, อาปตฺติเยว. ปริกฺเขปสฺส พหิคเต นิพฺพโกสพฺภนฺตเร สยนฺติ, อนาปตฺติ. ปริมณฺฑลํ วา จตุรสฺสํ วา เอกจฺฉทนาย คพฺภมาลาย สตคพฺภํ เจปิ เสนาสนํ โหติ, ตตฺร เจ เอเกน สาธารณทฺวาเรน ปวิสิตฺวา วิสุํ ปากาเรน อปริจฺฉินฺนคพฺภูปจาเร สพฺพคพฺเภปิ ปวิสนฺติ, เอกคพฺเภปิ อนุปสมฺปนฺเน นิปนฺเน สพฺพคพฺเภสุ นิปนฺนานํ อาปตฺติ. สเจ สปมุขา คพฺภา โหนฺติ, ปมุขญฺจ อุปริ อจฺฉนฺนํ, ปมุเข สยิโต คพฺเภ สยิตานํ อาปตฺตึ น กโรติ. สเจ ปน คพฺภจฺฉทเนเนว สทฺธึ สมฺพนฺธฉทนํ, ตตฺร สยิโต สพฺเพสํ อาปตฺตึ กโรติ. กสฺมา? สพฺพจฺฉนฺนตฺตา จ สพฺพปริจฺฉนฺนตฺตา จ. คพฺภปริกฺเขโปเยว หิสฺส ปริกฺเขโป.

Và tội nằm chung này, do theo câu “ngoại trừ tỳ khưu, còn lại được gọi là người chưa thọ cụ túc giới,” nên xảy ra cho đến cả với loài bàng sanh là đối tượng của tội pārājika. Do đó, nếu một trong các loài như kỳ đà, mèo, chồn... đi vào và nằm trong trú xứ của vị tỳ khưu, ở nơi có cùng upacāra, thì đó chính là nằm chung. Nhưng nếu, đối với một tòa nhà được xây trên các cột, một con vật đi vào qua một lỗ hổng trên đầu xà nhà vốn không dính liền với tường của tầng trên, rồi nằm bên trong xà nhà, sau đó thoát ra bằng chính lỗ hổng đó, thì vị tỳ khưu nằm ở tầng dưới không phạm tội. Nếu trên mái nhà có một lỗ thủng, con vật đi vào qua lỗ đó, ở bên trong mái nhà rồi đi ra bằng chính lỗ đó, thì người nằm ở tầng trên có upacāra riêng biệt, bên trong mái nhà, phạm tội; người nằm ở tầng dưới không phạm tội. Nếu người ta đi lên bằng lối bên trong tòa nhà và sử dụng tất cả các tầng, thì chúng có cùng upacāra; người nằm ở bất cứ nơi nào trong đó đều phạm tội. Người nằm trong một trú xứ có một nửa vách được xây dựng theo kiểu hội trường, hoặc các loài chim bồ câu... nằm ở các nơi như xà nhà, rui, mè..., thì vẫn phạm tội. Nếu chúng nằm bên trong hàng rào nhỏ bên ngoài khuôn viên, thì không phạm tội. Dù trú xứ có hình tròn hay hình vuông, có một trăm phòng với một dãy phòng dưới một mái nhà chung, nếu ở đó người ta đi vào bằng một cửa chung và đi đến tất cả các phòng có upacāra không được ngăn cách bởi vách tường riêng, thì khi một người chưa thọ cụ túc giới nằm trong một phòng, các vị tỳ khưu nằm trong tất cả các phòng đều phạm tội. Nếu các phòng có hiên trước, và hiên trước không có mái che ở trên, thì người nằm ở hiên trước không làm cho các vị tỳ khưu nằm trong phòng phạm tội. Nhưng nếu mái hiên nối liền với mái của phòng, thì người nằm ở đó làm cho tất cả các vị tỳ khưu phạm tội. Tại sao? Vì tất cả đều được che và tất cả đều được bao bọc. Vì hàng rào của phòng chính là hàng rào của hiên trước.

๘๑. เยปิ เอกสาลทฺวิสาลติสาลจตุสาลสนฺนิเวสา มหาปาสาทา เอกสฺมึ โอกาเส ปาเท โธวิตฺวา ปวิฏฺเฐน สกฺกา โหนฺติ สพฺพตฺถ อนุปริคนฺตุํ, เตสุปิ สหเสยฺยาปตฺติยา น มุจฺจติ. สเจ ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน อุปจารํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา กตา โหนฺติ, เอกูปจารฏฺฐาเนเยว อาปตฺติ. ทฺวีหิ ทฺวาเรหิ ยุตฺตสฺส สุธาฉทนมณฺฑปสฺส มชฺเฌ ปาการํ กโรนฺติ, เอเกน ทฺวาเรน ปวิสิตฺวา เอกสฺมึ ปริจฺเฉเท อนุปสมฺปนฺโน สยติ, เอกสฺมึ ภิกฺขุ, อนาปตฺติ. ปากาเร โคธาทีนํ ปวิสนมตฺตํ ฉิทฺทํ โหติ, เอกสฺมิญฺจ ปริจฺเฉเท โคธา สยนฺติ, อนาปตฺติเยว. น หิ ฉิทฺเทน เคหํ เอกูปจารํ นาม โหติ. สเจ ปาการมชฺเฌ ฉินฺทิตฺวา ทฺวารํ โยเชนฺติ, เอกูปจารตาย อาปตฺติ. ตํ ทฺวารํ กวาเฏน ปิทหิตฺวา สยนฺติ, อาปตฺติเยว. น หิ ทฺวารปิทหเนน เคหํ นานูปจารํ นาม โหติ, ทฺวารํ วา อทฺวารํ. กวาฏญฺหิ สํวรณวิวรเณหิ ยถาสุขํ วฬญฺชนตฺถาย กตํ, น วฬญฺชุปจฺเฉทนตฺถาย. สเจ ตํ ทฺวารํ ปุน อิฏฺฐกาหิ ปิทหนฺติ, อทฺวารํ โหติ, ปุริเม นานูปจารภาเวเยว ติฏฺฐติ. ทีฆปมุขํ เจติยฆรํ โหติ, เอกํ กวาฏํ อนฺโต, เอกํ พหิ, ทฺวินฺนํ กวาฏานํ อนฺตเร อนุปสมฺปนฺโน อนฺโตเจติยฆเร สยนฺตสฺส อาปตฺตึ กโรติ เอกูปจารตฺตา.

81. Ngay cả những tòa nhà lớn có cấu trúc một, hai, ba, hoặc bốn sảnh, nơi mà người ta có thể đi vào sau khi rửa chân ở một chỗ rồi đi vòng quanh khắp nơi, thì ở đó cũng không thoát khỏi tội nằm chung. Nếu ở mỗi nơi, upacāra được phân định và xây dựng, thì chỉ phạm tội ở nơi có cùng upacāra. Nếu người ta xây một bức tường ở giữa một gian nhà có mái trát vữa và có hai cửa, một người chưa thọ cụ túc giới nằm ở một khu vực đã được ngăn ra sau khi đi vào bằng một cửa, và một vị tỳ khưu nằm ở khu vực kia, thì không phạm tội. Nếu trên tường có một lỗ thủng chỉ đủ cho loài kỳ đà... đi vào, và một con kỳ đà nằm ở một khu vực, thì vẫn không phạm tội. Vì một ngôi nhà không được gọi là có cùng upacāra chỉ vì một lỗ thủng. Nếu người ta khoét một lỗ ở giữa tường và lắp một cánh cửa, thì phạm tội do có cùng upacāra. Nếu họ đóng cánh cửa đó lại rồi nằm, thì vẫn phạm tội. Vì một ngôi nhà không được gọi là có upacāra riêng biệt chỉ bằng việc đóng cửa, và cửa cũng không phải là không phải cửa. Cánh cửa được làm ra để sử dụng thuận tiện bằng cách đóng và mở, chứ không phải để cắt đứt việc sử dụng. Nếu người ta lại dùng gạch bít cánh cửa đó lại, thì nó trở thành không phải cửa, và vẫn ở trong tình trạng có upacāra riêng biệt như trước. Nếu có một điện thờ tháp có hiên dài, một cánh cửa ở bên trong, một cánh cửa ở bên ngoài, người chưa thọ cụ túc giới nằm ở khoảng giữa hai cánh cửa làm cho vị tỳ khưu nằm bên trong điện thờ tháp phạm tội, vì có cùng upacāra.

อยญฺเหตฺถ สงฺเขโป – เสนาสนํ ขุทฺทกํ วา โหตุ มหนฺตํ วา, อญฺเญน สทฺธึ สมฺพนฺธํ วา อสมฺพนฺธํ วา, ทีฆํ วา วฏฺฏํ วา จตุรสฺสํ วา, เอกภูมิกํ [Pg.86] วา อเนกภูมิกํ วา, ยํ ยํ เอกูปจารํ, สพฺพตฺถ สหเสยฺยาปตฺติ โหตีติ. เอตฺถ จ เยน เกนจิ ปฏิจฺฉทเนน สพฺพจฺฉนฺเน สพฺพปริจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, เยภุยฺเยนฉนฺเน เยภุยฺเยนปริจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, สพฺพจฺฉนฺเน เยภุยฺเยนปริจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, สพฺพจฺฉนฺเน อุปฑฺฒปริจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, เยภุยฺเยนฉนฺเน อุปฑฺฒปริจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, สพฺพปริจฺฉนฺเน เยภุยฺเยนฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, สพฺพปริจฺฉนฺเน อุปฑฺฒจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยํ, เยภุยฺเยนปริจฺฉนฺเน อุปฑฺฒจฺฉนฺเน ปาจิตฺติยนฺติ อฏฺฐ ปาจิตฺติยานิ. อุปฑฺฒจฺฉนฺเน อุปฑฺฒปริจฺฉนฺเน ทุกฺกฏํ, สพฺพจฺฉนฺเน จูฬกปริจฺฉนฺเน ทุกฺกฏํ, เยภุยฺเยนฉนฺเน จูฬกปริจฺฉนฺเน ทุกฺกฏํ, สพฺพปริจฺฉนฺเน จูฬกจฺฉนฺเน ทุกฺกฏํ, เยภุยฺเยนปริจฺฉนฺเน จูฬกจฺฉนฺเน ทุกฺกฏนฺติ ปญฺจ ทุกฺกฏานิ เวทิตพฺพานิ. สพฺพจฺฉนฺเน สพฺพอปริจฺฉนฺเน, สพฺพปริจฺฉนฺเน สพฺพอจฺฉนฺเน, เยภุยฺเยนอจฺฉนฺเน เยภุยฺเยนอปริจฺฉนฺเน, อุปฑฺฒจฺฉนฺเน จูฬกปริจฺฉนฺเน, อุปฑฺฒปริจฺฉนฺเน จูฬกจฺฉนฺเน จูฬกปริจฺฉนฺเน จ อนาปตฺติ. มาตุคาเมน สห นิปชฺชนฺตสฺสปิ อยเมว วินิจฺฉโย. อยญฺเหตฺถ วิเสโส – อนุปสมฺปนฺเนน สทฺธึ นิปชฺชนฺตสฺส จตุตฺถทิวเส อาปตฺติ, มาตุคาเมน สทฺธึ ปฐมทิวเสติ. ยกฺขิเปตีหิ ปน ทิสฺสมานกรูปาหิ ติรจฺฉานคติตฺถิยา จ เมถุนธมฺมวตฺถุภูตาย เอว ทุกฺกฏํ, เสสาหิ อนาปตฺติ.

Đây là phần tóm tắt ở đây: Chỗ ở dù nhỏ hay lớn, dù có liên kết với chỗ khác hay không liên kết, dù dài, dù tròn, hay dù vuông, dù một tầng hay nhiều tầng, bất cứ chỗ ở nào có chung một upacāra (phạm vi chung quanh), ở tất cả những nơi ấy, đều phạm tội ngủ chung. Và ở đây, (chỗ ở) được lợp hoàn toàn, được che chắn hoàn toàn với bất cứ vật gì che đậy, phạm pācittiya; được lợp phần lớn, được che chắn phần lớn, phạm pācittiya; được lợp hoàn toàn, được che chắn phần lớn, phạm pācittiya; được lợp hoàn toàn, được che chắn một nửa, phạm pācittiya; được lợp phần lớn, được che chắn một nửa, phạm pācittiya; được che chắn hoàn toàn, được lợp phần lớn, phạm pācittiya; được che chắn hoàn toàn, được lợp một nửa, phạm pācittiya; được che chắn phần lớn, được lợp một nửa, phạm pācittiya; đó là tám tội pācittiya. Được lợp một nửa, được che chắn một nửa, phạm dukkaṭa; được lợp hoàn toàn, được che chắn chút ít, phạm dukkaṭa; được lợp phần lớn, được che chắn chút ít, phạm dukkaṭa; được che chắn hoàn toàn, được lợp chút ít, phạm dukkaṭa; được che chắn phần lớn, được lợp chút ít, phạm dukkaṭa; nên biết có năm tội dukkaṭa như vậy. (Chỗ ở) được lợp hoàn toàn, hoàn toàn không được che chắn; được che chắn hoàn toàn, hoàn toàn không được lợp; không được lợp phần lớn, không được che chắn phần lớn; được lợp một nửa, được che chắn chút ít; được che chắn một nửa, được lợp chút ít và được che chắn chút ít thì không phạm tội. Đối với người ngủ chung với người nữ, sự phân xử cũng chính là như vậy. Đây là điểm đặc biệt ở đây: Đối với người ngủ chung với người chưa thọ cụ túc, đến ngày thứ tư thì phạm tội; (ngủ chung) với người nữ, phạm tội ngay ngày đầu tiên. Còn đối với dạ-xoa nữ, ngạ-quỷ nữ có hình tướng có thể thấy được và với con vật cái, chỉ khi chúng là đối tượng của pháp dâm dục thì mới phạm dukkaṭa, đối với các trường hợp còn lại thì không phạm.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Như vậy, trong bộ Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha,

สหเสยฺยวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Lời phân xử về việc ngủ chung đã kết thúc.

๑๗. มญฺจปีฐาทิสงฺฆิกเสนาสเนสุ ปฏิปชฺชิตพฺพวินิจฺฉยกถา

17. Lời phân xử về những điều cần phải thực hành trong các chỗ ở của Tăng như giường, ghế, v.v.

๘๒. วิหาเร สงฺฆิเก เสยฺยํ, สนฺถริตฺวาน ปกฺกโมติ สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวาน อญฺญตฺถ วสิตุกามตาย วิหารโต ปกฺกมนํ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย –

82. Câu “Trải dọn chỗ nằm trong trú xứ của Tăng rồi ra đi” có nghĩa là: sau khi đã trải dọn chỗ nằm trong trú xứ của Tăng, vì muốn ở nơi khác nên đã ra đi khỏi trú xứ. Ở đó, đây là sự phân xử:

‘‘โย ปน ภิกฺขุ สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺย น อุทฺธราเปยฺย อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติย’’นฺติ (ปาจิ. ๑๑๕) –

“Vị tỳ khưu nào, trong trú xứ của Tăng, tự mình trải dọn chỗ nằm hoặc nhờ người khác trải dọn, khi ra đi khỏi chỗ nằm ấy, không tự mình dọn dẹp cũng không nhờ người khác dọn dẹp, hoặc ra đi mà không xin phép, thì phạm pācittiya.” (pāci. 115) –

วจนโต [Pg.87] สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สยํ สนฺถริตฺวา อญฺเญน วา สนฺถราเปตฺวา อุทฺธรณาทีนิ อกตฺวา ปริกฺขิตฺตสฺส อารามสฺส ปริกฺเขปํ, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ อติกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ.

Do lời dạy ấy, vị tỳ khưu nào trong trú xứ của Tăng, tự mình trải dọn chỗ nằm hoặc nhờ người khác trải dọn, không làm các việc như dọn dẹp v.v., rồi vượt qua hàng rào của ngôi chùa có hàng rào, hoặc (vượt qua) upacāra của ngôi chùa không có hàng rào, thì phạm pācittiya.

ตตฺถ เสยฺยา นาม ภิสิ จิมิลิกา อุตฺตรตฺถรณํ ภูมตฺถรณํ ตฏฺฏิกา จมฺมขณฺโฑ นิสีทนํ ปจฺจตฺถรณํ ติณสนฺถาโร ปณฺณสนฺถาโรติ ทสวิธา. ตตฺถ ภิสีติ มญฺจกภิสิ วา ปีฐกภิสิ วา. จิมิลิกา นาม สุธาทิปริกมฺมกตาย ภูมิยา วณฺณานุรกฺขณตฺถํ กตา, ตํ เหฏฺฐา ปตฺถริตฺวา อุปริ กฏสารกํ ปตฺถรนฺติ. อุตฺตรตฺถรณํ นาม มญฺจปีฐานํ อุปริ อตฺถริตพฺพกปจฺจตฺถรณํ. ภูมตฺถรณํ นาม ภูมิยํ อตฺถริตพฺพา กฏสารกาทิวิกติ. ตฏฺฏิกา นาม ตาลปณฺเณหิ วา วาเกหิ วา กตตฏฺฏิกา. จมฺมขณฺโฑ นาม สีหพฺยคฺฆทีปิตรจฺฉจมฺมาทีสุปิ ยํ กิญฺจิ จมฺมํ. อฏฺฐกถาสุ หิ เสนาสนปริโภเค ปฏิกฺขิตฺตจมฺมํ น ทิสฺสติ, ตสฺมา สีหพฺยคฺฆจมฺมาทีนํ ปริหรเณเยว ปฏิกฺเขโป เวทิตพฺโพ. นิสีทนนฺติ สทสํ เวทิตพฺพํ. ปจฺจตฺถรณนฺติ ปาวาโร โกชโวติ เอตฺตกเมว วุตฺตํ. ติณสนฺถาโรติ เยสํ เกสญฺจิ ติณานํ สนฺถาโร. เอส นโย ปณฺณสนฺถาเรปิ. เอวํ ปน อิมํ ทสวิธํ เสยฺยํ สงฺฆิเก วิหาเร สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ปกฺกมนฺเตน อาปุจฺฉิตฺวา ปกฺกมิตพฺพํ, อาปุจฺฉนฺเตน จ ภิกฺขุมฺหิ สติ ภิกฺขุ อาปุจฺฉิตพฺโพ, ตสฺมึ อสติ สามเณโร, ตสฺมึ อสติ อารามิโก, ตสฺมึ อสติ เยน วิหาโร การิโต, โส วิหารสามิโก, ตสฺส วา กุเล โย โกจิ อาปุจฺฉิตพฺโพ, ตสฺมิมฺปิ อสติ จตูสุ ปาสาเณสุ มญฺจํ ฐเปตฺวา มญฺเจ อวเสสมญฺจปีฐานิ อาโรเปตฺวา อุปริ ภิสิอาทิกํ ทสวิธมฺปิ เสยฺยํ ราสึ กตฺวา ทารุภณฺฑํ มตฺติกาภณฺฑํ ปฏิสาเมตฺวา ทฺวารวาตปานานิ ปิทหิตฺวา คมิยวตฺตํ ปูเรตฺวา คนฺตพฺพํ.

Ở đây, chỗ nằm (seyyā) có mười loại: bhisi (nệm), cimilikā (tấm lót bằng vải thô), uttarattharaṇa (tấm trải bên trên), bhūmattharaṇa (tấm trải sàn), taṭṭikā (chiếu), cammakhaṇḍo (mảnh da), nisīdana (tọa cụ), paccattharaṇa (vải trải giường), tiṇasanthāro (tấm lót bằng cỏ), paṇṇasanthāro (tấm lót bằng lá). Trong đó, bhisi là nệm giường hoặc nệm ghế. Cimilikā là tấm lót được làm ra để bảo vệ màu sắc của sàn nhà đã được trát vữa v.v., người ta trải tấm lót ấy ở dưới rồi trải chiếu kaṭasāraka ở trên. Uttarattharaṇa là tấm vải trải giường được trải ở trên giường và ghế. Bhūmattharaṇa là các loại tấm trải được trang trí như chiếu kaṭasāraka v.v. được trải trên sàn nhà. Taṭṭikā là chiếu được làm bằng lá cọ hoặc bằng vỏ cây. Cammakhaṇḍo là bất cứ loại da nào trong số các loại da của sư tử, cọp, beo, linh dương v.v. Vì trong các bộ Chú giải, không thấy có loại da nào bị cấm dùng làm đồ dùng trong chỗ ở, do đó nên hiểu rằng việc cấm đoán các loại da của sư tử, cọp v.v. chỉ áp dụng trong việc mang đi mà thôi. Nisīdana nên được hiểu là loại có tua. Paccattharaṇa chỉ được nói đến là pāvāra (khăn choàng len) và kojavā (thảm len). Tiṇasanthāro là tấm lót bằng bất cứ loại cỏ nào. Cách này cũng áp dụng cho paṇṇasanthāra (tấm lót bằng lá). Như vậy, vị tỳ khưu khi ra đi sau khi đã tự mình trải dọn hoặc nhờ người khác trải dọn mười loại chỗ nằm này trong trú xứ của Tăng thì phải xin phép rồi mới được ra đi. Và khi xin phép, nếu có tỳ khưu thì phải xin phép vị tỳ khưu. Nếu không có vị ấy, (phải xin phép) sa-di. Nếu không có vị ấy, (phải xin phép) người giữ vườn. Nếu không có vị ấy, phải xin phép vị thí chủ đã cho xây dựng trú xứ, vị ấy là chủ của trú xứ, hoặc bất cứ ai trong gia đình của vị ấy. Nếu cũng không có người ấy, thì phải đặt giường lên bốn tảng đá, chất các giường ghế còn lại lên trên giường, gom mười loại chỗ nằm như nệm v.v. thành một đống ở trên, cất dọn đồ gỗ và đồ đất, đóng các cửa chính và cửa sổ, làm tròn phận sự của người đi đường rồi mới được đi.

สเจ ปน เสนาสนํ โอวสฺสติ, ฉทนตฺถญฺจ ติณํ วา อิฏฺฐกา วา อานีตา โหนฺติ, สเจ อุสฺสหติ, ฉาเทตพฺพํ. โน เจ สกฺโกติ, โย โอกาโส อโนวสฺสโก, ตตฺถ มญฺจปีฐาทีนิ นิกฺขิปิตฺวา คนฺตพฺพํ. สเจ สพฺพมฺปิ โอวสฺสติ, อุสฺสหนฺเตน อนฺโตคาเม อุปาสกานํ ฆเร ฐเปตพฺพํ. สเจ เตปิ ‘‘สงฺฆิกํ นาม, ภนฺเต, ภาริยํ, อคฺคิทาหาทีนํ ภายามา’’ติ น สมฺปฏิจฺฉนฺติ, อพฺโภกาเสปิ ปาสาณานํ อุปริ มญฺจํ ฐเปตฺวา เสสํ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว นิกฺขิปิตฺวา ติเณหิ จ ปณฺเณหิ จ ปฏิจฺฉาเทตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. ยญฺหิ ตตฺถ องฺคมตฺตมฺปิ อวสิสฺสติ, ตํ อญฺเญสํ ตตฺถ [Pg.88] อาคตภิกฺขูนํ อุปการํ ภวิสฺสตีติ. อุทฺธริตฺวา คจฺฉนฺเตน ปน มญฺจปีฐกวาฏํ สพฺพํ อปเนตฺวา สํหริตฺวา จีวรวํเส ลคฺเคตฺวาว คนฺตพฺพํ. ปจฺฉา อาคนฺตฺวา วสนกภิกฺขุนาปิ ปุน มญฺจปีฐํ ฐปยิตฺวา คจฺฉนฺเตน ตเถว กาตพฺพํ. อนฺโตกุฏฺฏโต เสยฺยํ พหิกุฏฺเฏ ปญฺญเปตฺวา วสนฺเตน คมนกาเล ปุน คหิตฏฺฐาเนเยว ปฏิสาเมตพฺพํ. อุปริปาสาทโต โอโรเปตฺวา เหฏฺฐาปาสาเท วสนฺตสฺสปิ เอเสว นโย. รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐาเนสุ มญฺจปีฐํ ปญฺญเปตฺวา พหิคมนกาเล ปุน คหิตฏฺฐาเนเยว ฐเปตพฺพํ.

Nếu sàng tọa bị dột, và cỏ tranh hoặc ngói đã được mang đến để lợp, nếu có thể thì nên lợp lại. Nếu không thể, nên cất giường ghế v.v... vào chỗ nào không bị dột rồi đi. Nếu tất cả đều bị dột, vị tỳ khưu có khả năng nên đem cất giữ trong nhà của các vị cận sự nam trong làng. Nếu họ không nhận và nói rằng: "Thưa ngài, đồ của tăng chúng là vật nặng nề, chúng con sợ hỏa hoạn v.v...", thì nên đặt giường lên trên các tảng đá ở ngoài trời, cất giữ phần còn lại theo cách đã nói trước đây, rồi che đậy bằng cỏ và lá cây rồi đi thì được phép. Vì rằng, bất cứ phần nào còn sót lại ở đó, phần đó sẽ hữu ích cho các vị tỳ khưu khác đến đó. Còn vị tỳ khưu khi đi mà dọn dẹp cất đi, nên tháo dỡ tất cả giường, ghế, cửa, gom lại và treo lên sào phơi y rồi mới đi. Vị tỳ khưu đến ở sau đó, khi đi, sau khi đã đặt lại giường ghế, cũng phải làm như vậy. Vị tỳ khưu lấy giường ngủ từ trong phòng ra trải ở bên ngoài phòng để ở, khi đi, phải cất lại đúng nơi đã lấy. Đối với vị tỳ khưu mang (giường ghế) từ lầu trên xuống ở lầu dưới, cũng theo cách này. Trải giường ghế ở nơi nghỉ ban đêm và nơi nghỉ ban ngày, khi đi ra ngoài, phải đặt lại đúng nơi đã lấy.

๘๓. เสนาสเนสุ ปน อยํ อาปุจฺฉิตพฺพานาปุจฺฉิตพฺพวินิจฺฉโย – ยา ตาว ภูมิยํ ทีฆสาลา วา ปณฺณสาลา วา โหติ, ยํ วา รุกฺขตฺถมฺเภสุ กตเคหํ อุปจิกานํ อุฏฺฐานฏฺฐานํ โหติ, ตโต ปกฺกมนฺเตน ตาว อาปุจฺฉิตฺวาว ปกฺกมิตพฺพํ. ตสฺมิญฺหิ กติปยานิ ทิวสานิ อชคฺคิยมาเน วมฺมิกาว สนฺติฏฺฐนฺติ. ยํ ปน ปาสาณปิฏฺฐิยํ วา ปาสาณตฺถมฺเภสุ วา กตเสนาสนํ สิลุจฺจยเลณํ วา สุธาลิตฺตเสนาสนํ วา, ยตฺถ ยตฺถ อุปจิกาสงฺกา นตฺถิ, ตโต ปกฺกมนฺตสฺส อาปุจฺฉิตฺวาปิ อนาปุจฺฉิตฺวาปิ คนฺตุํ วฏฺฏติ, อาปุจฺฉนํ ปน วตฺตํ. สเจ ตาทิเสปิ เสนาสเน เอเกน ปสฺเสน อุปจิกา อาโรหนฺติ, อาปุจฺฉิตฺวาว คนฺตพฺพํ. โย ปน อาคนฺตุโก ภิกฺขุ สงฺฆิกเสนาสนํ คเหตฺวาว สนฺตํ ภิกฺขุํ อนุวตฺตนฺโต อตฺตโน เสนาสนํ อคฺคเหตฺวา วสติ, ยาว โส น คณฺหาติ, ตาว ตํ เสนาสนํ ปุริมภิกฺขุสฺเสว ปลิโพโธ. ยทา ปน โส เสนาสนํ คเหตฺวา อตฺตโน อิสฺสริเยน วสติ, ตโต ปฏฺฐาย อาคนฺตุกสฺเสว ปลิโพโธ. สเจ อุโภปิ วิภชิตฺวา คณฺหนฺติ, อุภินฺนมฺปิ ปลิโพโธ.

83. Về các sàng tọa, đây là sự phân định về việc phải xin phép và không phải xin phép. Trước hết, đối với nhà dài hoặc nhà lợp lá ở trên mặt đất, hoặc ngôi nhà làm trên các cột cây là nơi mối có thể leo lên, vị tỳ khưu muốn rời khỏi nơi đó, trước tiên phải xin phép rồi mới đi. Vì rằng, ở nơi đó, nếu không được trông nom trong vài ngày, mối sẽ làm tổ. Còn đối với sàng tọa được làm trên nền đá hoặc trên các cột đá, hoặc hang động trong núi đá, hoặc sàng tọa được trát vữa, bất cứ nơi nào không có nguy cơ bị mối, vị tỳ khưu rời khỏi nơi đó, dù xin phép hay không xin phép, đều được phép đi. Tuy nhiên, việc xin phép là phận sự. Nếu ở một sàng tọa như vậy, mối leo lên từ một phía, thì phải xin phép rồi mới đi. Còn vị tỳ khưu khách, trong khi theo hầu vị tỳ khưu đang ở (trước) đã nhận sàng tọa của tăng chúng, mà không nhận sàng tọa cho riêng mình, chừng nào vị ấy chưa nhận, chừng đó sàng tọa ấy là trách nhiệm của vị tỳ khưu ở trước. Nhưng khi vị ấy đã nhận sàng tọa và ở theo quyền của mình, kể từ đó, trách nhiệm thuộc về vị tỳ khưu khách. Nếu cả hai cùng chia nhau và nhận, trách nhiệm thuộc về cả hai.

มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ – สเจ ทฺเว ตโย เอกโต หุตฺวา ปญฺญเปนฺติ, คมนกาเล สพฺเพหิ อาปุจฺฉิตพฺพํ. เตสุ เจ ปฐมํ คจฺฉนฺโต ‘‘ปจฺฉิโม ชคฺคิสฺสตี’’ติ อาโภคํ กตฺวา คจฺฉติ, วฏฺฏติ, ปจฺฉิมสฺส อาโภเคน มุตฺติ นตฺถิ. พหู เอกํ เปเสตฺวา สนฺถราเปนฺติ, คมนกาเล สพฺเพหิ วา อาปุจฺฉิตพฺพํ, เอกํ วา เปเสตฺวา อาปุจฺฉิตพฺพํ. อญฺญโต มญฺจปีฐาทีนิ อาเนตฺวา อญฺญตฺร วสิตฺวา คมนกาเล ตตฺเถว เนตพฺพานิ. สเจ อญฺญโต อาเนตฺวา วสมานสฺส อญฺโญ วุฑฺฒตโร อาคจฺฉติ, น ปฏิพาหิตพฺโพ[Pg.89], ‘‘มยา, ภนฺเต, อญฺญาวาสโต อานีตํ, ปากติกํ กเรยฺยาถา’’ติ วตฺตพฺพํ. เตน ‘‘เอวํ กริสฺสามี’’ติ สมฺปฏิจฺฉิเต อิตรสฺส คนฺตุํ วฏฺฏติ. เอวํ อญฺญตฺถ หริตฺวาปิ สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส หิ นฏฺฐํ วา ชิณฺณํ วา โจเรหิ วา หฏํ คีวา เนว โหติ, ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส ปน คีวา โหติ. อญฺญสฺส มญฺจปีฐํ ปน สงฺฆิกปริโภเคน วา ปุคฺคลิกปริโภเคน วา ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ คีวาเยว. อนฺโตวิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา ‘‘อชฺเชว อาคนฺตฺวา ปฏิชคฺคิสฺสามี’’ติ เอวํ สาเปกฺโข นทีปารํ คามนฺตรํ วา คนฺตฺวา ยตฺถสฺส คมนจิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, ตตฺเถว ฐิโต กญฺจิ เปเสตฺวา อาปุจฺฉติ, นทีปูรราชโจราทีสุ วา เกนจิ ปลิโพโธ โหติ อุปทฺทุโต, น สกฺโกติ ปจฺจาคนฺตุํ, เอวํภูตสฺส อนาปตฺติ.

Trong Mahāpaccarī có nói rằng: Nếu hai, ba vị cùng nhau trải (giường), khi đi, tất cả phải xin phép. Nếu trong số họ, vị đi trước nghĩ rằng "vị ở lại sau sẽ trông nom" rồi đi, thì được phép; vị ở lại sau không được miễn trừ (trách nhiệm) nhờ sự suy nghĩ (của người kia). Nhiều vị sai một người đi trải (giường), khi đi, hoặc tất cả phải xin phép, hoặc sai một người đi xin phép. Mang giường ghế v.v... từ nơi khác đến ở một nơi khác, khi đi, phải mang trả về đúng nơi đó. Nếu trong khi đang ở (với đồ đạc) mang từ nơi khác đến, có một vị trưởng lão khác đến, không nên ngăn cản; nên nói rằng: "Thưa ngài, con đã mang (đồ này) từ trú xứ khác đến, xin ngài hãy giữ gìn như thường lệ". Khi vị ấy đã nhận lời "Được, tôi sẽ làm vậy", vị kia được phép đi. Vì rằng, đối với người mang đi nơi khác và sử dụng như vật dụng của tăng chúng, nếu bị mất, hoặc bị hư hỏng, hoặc bị trộm lấy đi, thì không phải bồi thường. Nhưng đối với người sử dụng như vật dụng cá nhân, thì phải bồi thường. Còn giường ghế của người khác, dù sử dụng như vật dụng của tăng chúng hay vật dụng cá nhân, nếu bị mất thì đều phải bồi thường. Trải giường ngủ trong tịnh xá, với ý định rằng "hôm nay tôi sẽ quay lại và dọn dẹp", rồi đi sang bờ sông bên kia hoặc làng khác, tại nơi mà tâm muốn đi khởi lên, đứng ngay tại đó sai người đi xin phép; hoặc bị trở ngại, quấy nhiễu bởi một trong các chướng ngại như nước sông dâng, vua, trộm cướp v.v..., không thể quay về, vị tỳ khưu trong trường hợp như vậy thì không có tội.

วิหารสฺส อุปจาเร ปน อุปฏฺฐานสาลาย วา มณฺฑเป วา รุกฺขมูเล วา เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธรติ น อุทฺธราเปติ อนาปุจฺฉํ วา คจฺฉติ, ทุกฺกฏํ. วุตฺตปฺปการญฺหิ ทสวิธํ เสยฺยํ อนฺโตคพฺภาทิมฺหิ คุตฺตฏฺฐาเน ปญฺญเปตฺวา คจฺฉนฺตสฺส ยสฺมา เสยฺยาปิ เสนาสนมฺปิ อุปจิกาหิ ปลุชฺชติ, วมฺมิกราสิเยว โหติ, ตสฺมา ปาจิตฺติยํ วุตฺตํ. พหิ ปน อุปฏฺฐานสาลาทีสุ ปญฺญเปตฺวา คจฺฉนฺตสฺส เสยฺยามตฺตเมว นสฺเสยฺย ฐานสฺส อคุตฺตตาย, น เสนาสนํ, ตสฺมา เอตฺถ ทุกฺกฏํ วุตฺตํ. มญฺจปีฐํ ปน ยสฺมา น สกฺกา สหสา อุปจิกาหิ ขายิตุํ, ตสฺมา ตํ วิหาเรปิ สนฺถริตฺวา คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. วิหารสฺสูปจาเร อุปฏฺฐานสาลายํ มณฺฑเป รุกฺขมูเลปิ สนฺถริตฺวา ปกฺกมนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว.

Còn trong khu vực phụ cận của tịnh xá, hoặc trong nhà hội, hoặc trong nhà lều, hoặc dưới gốc cây, sau khi tự mình trải hoặc sai người trải giường ngủ, khi rời đi mà không dọn dẹp, không sai người dọn dẹp, hoặc đi mà không xin phép, thì phạm tội dukkaṭa (tác ác). Vì rằng, đối với người trải mười loại giường ngủ đã được nói đến ở nơi kín đáo như trong phòng v.v... rồi đi, vì cả giường ngủ và sàng tọa đều bị mối phá hoại, chỉ còn lại đống mối, do đó, tội pācittiya (ưng đối trị) được quy định. Còn đối với người trải ở bên ngoài như trong nhà hội v.v... rồi đi, chỉ có giường ngủ bị hư hỏng do nơi đó không an toàn, chứ không phải sàng tọa, do đó, ở đây tội dukkaṭa được quy định. Còn giường ghế, vì mối không thể ăn ngay lập tức, do đó, đối với người trải chúng ngay cả trong tịnh xá rồi đi, cũng phạm tội dukkaṭa. Đối với người trải (giường) trong khu vực phụ cận của tịnh xá, trong nhà hội, trong nhà lều, hoặc dưới gốc cây rồi rời đi, cũng phạm tội dukkaṭa.

๘๔. ‘‘โย ปน ภิกฺขุ สงฺฆิกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา ภิสึ วา โกจฺฉํ วา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺย น อุทฺธราเปยฺย อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติย’’นฺติ (ปาจิ. ๑๐๙) วจนโต สงฺฆิกานิ ปน มญฺจปีฐาทีนิ จตฺตาริ อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา อุทฺธรณาทีนิ อกตฺวา ‘‘อชฺเชว อาคมิสฺสามี’’ติ คจฺฉนฺตสฺสปิ ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม ปาจิตฺติยํ. เอตฺถ โกจฺฉํ นาม วากมยํ วา อุสีรมยํ วา มุญฺชมยํ วา ปพฺพชมยํ วา เหฏฺฐา จ อุปริ จ วิตฺถตํ มชฺเฌ สํขิตฺตํ ปณวสณฺฐานํ กตฺวา พทฺธํ. ตํ กิร มชฺเฌ สีหพฺยคฺฆจมฺมปริกฺขิตฺตมฺปิ กโรนฺติ, อกปฺปิยจมฺมํ นาเมตฺถ นตฺถิ. เสนาสนญฺหิ โสวณฺณมยมฺปิ วฏฺฏติ, ตสฺมา ตํ มหคฺฆํ โหติ.

84. “Vị tỳ khưu nào, sau khi đã tự mình trải ra hoặc đã nhờ người khác trải ra giường, ghế, nệm, hoặc chiếu koccha của tăng-già ở ngoài trời, lúc ra đi lại không tự mình dọn dẹp, không nhờ người khác dọn dẹp, hoặc ra đi mà không hỏi han, vị ấy phạm tội pācittiya.” Do đó, đối với bốn món giường ghế v.v... của tăng-già, sau khi đã tự mình trải ra hoặc đã nhờ người khác trải ra ở ngoài trời, nếu không thực hiện việc dọn dẹp v.v... mà ra đi với ý nghĩ: “Hôm nay ta sẽ trở về,” thì đối với người có sức lực trung bình, khi đi quá tầm ném một viên sỏi, vị ấy phạm tội pācittiya. Ở đây, koccha là loại chiếu được làm bằng vỏ cây, hoặc bằng cỏ hương bài, hoặc bằng cỏ muñja, hoặc bằng cỏ pabba. Nó rộng ở hai đầu trên dưới, hẹp ở giữa, được bện lại thành hình cái trống paṇava. Người ta nói rằng, đôi khi ở giữa nó còn được bọc bằng da sư tử hoặc da cọp. Ở đây, không có cái gọi là da không thích hợp. Bởi vì sàng tọa, cho dù được làm bằng vàng, cũng vẫn thích hợp. Do đó, sàng tọa ấy trở nên có giá trị lớn.

‘‘อนุชานามิ, [Pg.90] ภิกฺขเว, อฏฺฐ มาเส อวสฺสิกสงฺเกเต มณฺฑเป วา รุกฺขมูเล วา ยตฺถ กากา วา กุลลา วา น อูหทนฺติ, ตตฺถ เสนาสนํ นิกฺขิปิตุ’’นฺติ (ปาจิ. ๑๑๐) วจนโต ปน วสฺสิกวสฺสานมาสาติ เอวํ อปญฺญาเต จตฺตาโร เหมนฺติเก, จตฺตาโร คิมฺหิเกติ อฏฺฐ มาเส สาขามณฺฑเป วา ปทรมณฺฑเป วา รุกฺขมูเล วา นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ. ยสฺมึ ปน กากา วา กุลลา วา อญฺเญ วา สกุนฺตา ธุวนิวาเสน กุลาวเก กตฺวา วสนฺติ, ตสฺส รุกฺขสฺส มูเล น นิกฺขิปิตพฺพํ. ‘‘อฏฺฐ มาเส’’ติ วจนโต เยสุ ชนปเทสุ วสฺสกาเล น วสฺสติ, เตสุ จตฺตาโร มาเส นิกฺขิปิตุํ น วฏฺฏติเยว. ‘‘อวสฺสิกสงฺเกเต’’ติ วจนโต ยตฺถ เหมนฺเต เทโว วสฺสติ, ตตฺถ เหมนฺเตปิ อชฺโฌกาเส นิกฺขิปิตุํ น วฏฺฏติ. คิมฺเห ปน สพฺพตฺถ วิคตวลาหกํ วิสุทฺธํ นตํ โหติ, เอวรูเป กาเล เกนจิเทว กรณีเยน อชฺโฌกาเส มญฺจปีฐํ นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ.

“Này các tỳ khưu, Ta cho phép cất giữ sàng tọa trong tám tháng, tại một cái lều hoặc dưới gốc cây được xem là nơi không có mưa, nơi mà quạ hoặc diều hâu không phóng uế.” Do đó, trong tám tháng không được xác định là các tháng mùa mưa, tức là bốn tháng mùa đông và bốn tháng mùa hè, thì được phép cất giữ (sàng tọa) trong lều lợp bằng cành cây, lều lợp bằng ván, hoặc dưới gốc cây. Tuy nhiên, không được cất giữ dưới gốc cây nào mà quạ, diều hâu, hoặc các loài chim khác làm tổ và thường trú ở đó. Do câu “trong tám tháng,” ở những xứ sở nào mà không có mưa vào mùa mưa, thì cũng không được phép cất giữ (sàng tọa) trong bốn tháng ấy. Do câu “được xem là nơi không có mưa,” ở xứ sở nào mà trời mưa vào mùa đông, thì cũng không được phép cất giữ (sàng tọa) ngoài trời ngay cả trong mùa đông. Còn vào mùa hè, ở khắp mọi nơi, bầu trời không có mây và trong sáng. Vào thời điểm như vậy, nếu có việc cần làm nào đó, thì được phép cất giữ giường ghế ở ngoài trời.

๘๕. อพฺโภกาสิเกนปิ วตฺตํ ชานิตพฺพํ. ตสฺส หิ สเจ ปุคฺคลิกมญฺจโก อตฺถิ, ตตฺเถว สยิตพฺพํ. สงฺฆิกํ คณฺหนฺเตน เวตฺเตน วา วาเกน วา วีตมญฺจโก คเหตพฺโพ, ตสฺมึ อสติ ปุราณมญฺจโก คเหตพฺโพ, ตสฺมึ อสติ นววายิโม วา โอนทฺธโก วา คเหตพฺโพ. คเหตฺวา ปน ‘‘อหํ อุกฺกฏฺฐรุกฺขมูลิโก อุกฺกฏฺฐอพฺโภกาสิโก’’ติ จีวรกุฏิมฺปิ อกตฺวา อสมเย อชฺโฌกาเส วา รุกฺขมูเล วา ปญฺญเปตฺวา นิปชฺชิตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ปน จตุคฺคุเณนปิ จีวเรน กตา กุฏิ อเตเมนฺตํ รกฺขิตุํ น สกฺโกติ, สตฺตาหวทฺทลิกาทีนิ ภวนฺติ, ภิกฺขุโน กายานุคติกตฺตา วฏฺฏติ. อรญฺเญ ปณฺณกุฏีสุ วสนฺตานํ สีลสมฺปทาย ปสนฺนจิตฺตา มนุสฺสา นวํ มญฺจปีฐํ เทนฺติ ‘‘สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชถา’’ติ, วสิตฺวา คจฺฉนฺเตหิ สามนฺตวิหาเร สภาคภิกฺขูนํ เปเสตฺวา คนฺตพฺพํ, สภาคานํ อภาเวน อโนวสฺสเก นิกฺขิปิตฺวา คนฺตพฺพํ, อโนวสฺสเก อสติ รุกฺเข ลคฺเคตฺวา คนฺตพฺพํ. เจติยงฺคเณ สมฺมชฺชนึ คเหตฺวา โภชนสาลงฺคณํ วา อุโปสถาคารงฺคณํ วา ปริเวณทิวาฏฺฐานอคฺคิสาลาทีสุ วา อญฺญตรํ สมฺมชฺชิตฺวา โธวิตฺวา ปุน สมฺมชฺชนิมาฬเกเยว ฐเปตพฺพา. อุโปสถาคาราทีสุ อญฺญตรสฺมึ คเหตฺวา อวเสสานิ สมฺมชฺชนฺตสฺสปิ เอเสว นโย.

85. Vị tỳ khưu thực hành hạnh ở ngoài trời cũng nên biết phận sự. Nếu vị ấy có giường cá nhân thì nên nằm trên giường đó. Khi lấy giường của tăng-già, nên lấy loại giường được đan bằng mây hoặc bằng vỏ cây. Nếu không có loại đó, nên lấy giường cũ. Nếu không có giường cũ, nên lấy loại giường mới đan hoặc loại được bọc da. Sau khi đã lấy, không được nghĩ rằng: “Ta là người thực hành hạnh ở gốc cây bậc cao, là người thực hành hạnh ở ngoài trời bậc cao,” rồi không làm cả lều bằng y, mà vào lúc không hợp thời lại cho trải ra ở ngoài trời hoặc dưới gốc cây để nằm. Tuy nhiên, nếu cái lều được làm bằng y bốn lớp cũng không thể bảo vệ khỏi bị ướt, và có những trận mưa kéo dài bảy ngày v.v..., thì được phép (sử dụng sàng tọa của tăng-già) vì nó tương tự như thân thể của tỳ khưu. Đối với các vị sống trong các lều lá trong rừng, những người có tâm hoan hỷ do sự thành tựu về giới hạnh của các vị ấy, cúng dường giường ghế mới và nói rằng: “Xin quý ngài hãy sử dụng như vật dụng của tăng-già.” Khi đã ở xong và ra đi, các vị ấy nên gửi đến cho các vị tỳ khưu đồng pháp ở một ngôi tự viện gần đó rồi mới đi. Nếu không có các vị đồng pháp, nên cất giữ ở nơi không bị mưa rồi đi. Nếu không có nơi không bị mưa, nên treo lên cây rồi đi. Nên lấy chổi ở sân tháp, quét dọn và lau chùi một trong những nơi như sân nhà ăn, sân nhà bố-tát, hoặc các nơi như khuôn viên, nơi nghỉ ban ngày, nhà bếp v.v..., rồi sau đó phải đặt lại chổi ở đúng nơi để chổi. Đối với vị tỳ khưu lấy chổi ở một trong những nơi như nhà bố-tát v.v... rồi quét dọn những nơi còn lại, phương pháp cũng tương tự như vậy.

โย [Pg.91] ปน ภิกฺขาจารมคฺคํ สมฺมชฺชนฺโต คนฺตุกาโม โหติ, เตน สมฺมชฺชิตฺวา สเจ อนฺตรามคฺเค สาลา อตฺถิ, ตตฺถ ฐเปตพฺพา. สเจ นตฺถิ, วลาหกานํ อนุฏฺฐิตภาวํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘ยาวาหํ คามโต นิกฺขมามิ, ตาว น วสฺสิสฺสตี’’ติ ชานนฺเตน ยตฺถ กตฺถจิ นิกฺขิปิตฺวา ปุน ปจฺจาคจฺฉนฺเตน ปากติกฏฺฐาเน ฐเปตพฺพา. ‘‘สเจ วสฺสิสฺสตีติ ชานนฺโต อชฺโฌกาเส ฐเปติ, ทุกฺกฏ’’นฺติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. สเจ ปน ตตฺร ตตฺเรว สมฺมชฺชนตฺถาย สมฺมชฺชนี นิกฺขิตฺตา โหติ, ตํ ตํ ฐานํ สมฺมชฺชิตฺวา ตตฺร ตตฺเรว นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ, อาสนสาลํ สมฺมชฺชนฺเตน วตฺตํ ชานิตพฺพํ. ตตฺริทํ วตฺตํ – มชฺฌโต ปฏฺฐาย ปาทฏฺฐานาภิมุขา วาลิกา หริตพฺพา, กจวรํ หตฺเถหิ คเหตฺวา พหิ ฉฑฺเฑตพฺพํ.

Vị tỳ khưu nào muốn đi trong khi đang quét dọn con đường khất thực, vị ấy sau khi quét dọn, nếu có một cái sālā ở dọc đường thì nên đặt (chổi) ở đó. Nếu không có, sau khi nhận thấy rằng mây chưa kéo lên và biết rằng: “Trời sẽ chưa mưa cho đến khi ta ra khỏi làng,” vị ấy có thể cất giữ (chổi) ở bất cứ nơi nào, và khi trở về, phải đặt lại ở nơi cũ. Trong Mahāpaccarī có nói rằng: “Nếu biết rằng trời sẽ mưa mà vẫn đặt (chổi) ở ngoài trời thì phạm tội dukkaṭa.” Tuy nhiên, nếu chổi được đặt ở những nơi khác nhau để quét dọn chính những nơi đó, thì sau khi quét dọn nơi nào, được phép cất giữ (chổi) ngay tại nơi đó. Vị tỳ khưu quét dọn nhà nghỉ nên biết phận sự. Đây là phận sự trong trường hợp đó – nên vun cát từ giữa hướng về phía chỗ để chân, còn rác thì nên dùng tay nhặt lấy và vứt ra ngoài.

๘๖. สเจ วุตฺตปฺปการํ จตุพฺพิธมฺปิ สงฺฆิกํ เสนาสนํ อชฺโฌกาเส วา รุกฺขมูเล วา มณฺฑเป วา อนุปสมฺปนฺเนน สนฺถราเปติ, เยน สนฺถราปิตํ, ตสฺส ปลิโพโธ. สเจ ปน อุปสมฺปนฺเนน สนฺถราเปติ, เยน สนฺถตํ, ตสฺส ปลิโพโธ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย (ปาจิ. อฏฺฐ. ๑๑๑) – เถโร โภชนสาลายํ ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ทหรํ อาณาเปติ ‘‘คจฺฉ ทิวาฏฺฐาเน มญฺจปีฐํ ปญฺญเปหี’’ติ. โส ตถา กตฺวา นิสินฺโน, เถโร ยถารุจิ วิจริตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา ถวิกํ วา อุตฺตราสงฺคํ วา ฐเปติ, ตโต ปฏฺฐาย เถรสฺส ปลิโพโธ. นิสีทิตฺวา สยํ คจฺฉนฺโต เนว อุทฺธรติ น อุทฺธราเปติ, เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม ปาจิตฺติยํ. สเจ ปน เถโร ตตฺถ ถวิกํ วา อุตฺตราสงฺคํ วา อฏฺฐเปตฺวา จงฺกมนฺโตว ทหรํ ‘‘คจฺฉ ตฺว’’นฺติ ภณติ, เตน ‘‘อิทํ, ภนฺเต, มญฺจปีฐ’’นฺติ อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ เถโร วตฺตํ ชานาติ, ‘‘ตฺวํ คจฺฉ, อหํ ปากติกํ กริสฺสามี’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ พาโล โหติ อนุคฺคหิตวตฺโต, ‘‘คจฺฉ, มา อิธ ติฏฺฐ, เนว นิสีทิตุํ น นิปชฺชิตุํ เทมี’’ติ ทหรํ ตชฺเชติเยว. ทหเรน ‘‘ภนฺเต, สุขํ สยถา’’ติ กปฺปํ ลภิตฺวา วนฺทิตฺวา คนฺตพฺพํ. ตสฺมึ คเต เถรสฺเสว ปลิโพโธ, ปุริมนเยเนว จสฺส อาปตฺติ เวทิตพฺพา.

86. Nếu cho người chưa thọ cụ túc dọn dẹp bốn loại sàng tọa thuộc về Tăng chúng đã được nói đến, hoặc ở ngoài trời, hoặc ở dưới gốc cây, hoặc ở trong nhà lều, thì trách nhiệm thuộc về vị đã sai bảo. Còn nếu cho người đã thọ cụ túc dọn dẹp, thì trách nhiệm thuộc về vị đã dọn dẹp. Ở đây, có sự quyết đoán này: Vị trưởng lão sau khi làm xong phận sự về vật thực ở nhà ăn, đã ra lệnh cho vị tỳ khưu trẻ: “Này hiền giả, hãy đi dọn dẹp giường ghế ở nơi nghỉ ban ngày.” Vị ấy sau khi làm như vậy rồi ngồi xuống. Vị trưởng lão sau khi đi lại tùy thích, đến nơi ấy đặt xuống cái túi hoặc y vai trái, kể từ đó trách nhiệm thuộc về vị trưởng lão. Sau khi đã ngồi, vị ấy tự mình ra đi mà không dọn dẹp cũng không sai người dọn dẹp, khi đi quá tầm ném một cục đất thì phạm tội Pācittiya. Còn nếu vị trưởng lão không đặt xuống cái túi hoặc y vai trái ở nơi ấy, trong khi đang đi kinh hành, nói với vị tỳ khưu trẻ rằng: “Này hiền giả, hãy đi đi,” vị tỳ khưu trẻ ấy nên trình rằng: “Bạch Đại đức, giường ghế này (đã được dọn dẹp).” Nếu vị trưởng lão biết phận sự, nên nói rằng: “Hiền giả hãy đi đi, tôi sẽ làm cho nó trở lại như cũ.” Nếu là người khờ dại, chưa học phận sự, thì nên dọa nạt vị tỳ khưu trẻ rằng: “Hãy đi đi, đừng đứng ở đây, ta không cho ngồi cũng không cho nằm.” Vị tỳ khưu trẻ sau khi được phép, nên nói: “Bạch Đại đức, xin ngài an nghỉ,” rồi đảnh lễ và ra đi. Khi vị ấy đã đi, trách nhiệm chỉ thuộc về vị trưởng lão, và nên biết tội của vị ấy cũng theo cách thức trước.

อถ ปน อาณตฺติกฺขเณเยว ทหโร ‘‘มยฺหํ ภณฺเฑ ภณฺฑโธวนาทิ กิญฺจิ กรณียํ อตฺถี’’ติ วทติ, เถโร ปน ตํ ‘‘ปญฺญเปตฺวา คจฺฉาหี’’ติ วตฺวา โภชนสาลโต นิกฺขมิตฺวา อญฺญตฺถ คจฺฉติ, ปาทุทฺธาเรน กาเรตพฺโพ[Pg.92]. สเจ ตตฺเถว คนฺตฺวา นิสีทติ, ปุริมนเยเนว จสฺส เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม อาปตฺติ. สเจ ปน เถโร สามเณรํ อาณาเปติ, สามเณเร ตตฺถ มญฺจปีฐํ ปญฺญเปตฺวา นิสินฺเนปิ โภชนสาลโต อญฺญตฺถ คจฺฉนฺโต ปาทุทฺธาเรน กาเรตพฺโพ. คนฺตฺวา นิสินฺโน ปุน คมนกาเล เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม อาปตฺติยา กาเรตพฺโพ. สเจ ปน อาณาเปนฺโต ‘‘มญฺจปีฐํ ปญฺญเปตฺวา ตตฺเถว นิสีทา’’ติ อาณาเปติ, ยตฺริจฺฉติ, ตตฺร คนฺตฺวา อาคนฺตุํ ลภติ. สยํ ปน ปากติกํ อกตฺวา คจฺฉนฺตสฺส เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม ปาจิตฺติยํ. อนฺตรสนฺนิปาเต มญฺจปีฐาทีนิ ปญฺญเปตฺวา นิสินฺเนหิ คมนกาเล อารามิกานํ ‘‘อิทํ ปฏิสาเมถา’’ติ วตฺตพฺพํ, อวตฺวา คจฺฉนฺตานํ เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม อาปตฺติ.

Lại nữa, ngay lúc được ra lệnh, vị tỳ khưu trẻ nói: “Con có việc phải làm liên quan đến đồ dùng của con như giặt y, v.v.” Vị trưởng lão lại nói với vị ấy: “Hãy dọn dẹp rồi đi,” rồi rời khỏi nhà ăn và đi nơi khác, vị ấy nên bị xử tội (dukkata) khi nhấc chân lên. Nếu vị ấy đến chính nơi đó và ngồi xuống, thì khi đi quá tầm ném một cục đất, vị ấy phạm tội theo cách thức trước. Còn nếu vị trưởng lão ra lệnh cho một vị sa-di, dù vị sa-di đã dọn dẹp giường ghế ở đó và đang ngồi, vị trưởng lão đi đến nơi khác từ nhà ăn, nên bị xử tội (dukkata) khi nhấc chân lên. Sau khi đến và ngồi, lúc ra đi lần nữa, khi đi quá tầm ném một cục đất, vị ấy nên bị xử tội (pācittiya). Còn nếu khi ra lệnh, vị ấy ra lệnh rằng: “Hãy dọn dẹp giường ghế rồi ngồi ngay tại đó,” thì vị ấy được phép đi đến nơi mình muốn rồi quay lại. Nhưng nếu tự mình không làm cho nó trở lại như cũ mà ra đi, khi đi quá tầm ném một cục đất thì phạm tội Pācittiya. Trong cuộc họp giữa chừng, những vị đã dọn dẹp giường ghế v.v. và ngồi, lúc ra đi nên nói với những người phục vụ trong tu viện rằng: “Hãy cất dọn cái này,” những vị ra đi mà không nói, khi đi quá tầm ném một cục đất thì phạm tội.

๘๗. มหาธมฺมสฺสวนํ นาม โหติ, ตตฺถ อุโปสถาคารโตปิ โภชนสาลโตปิ อาหริตฺวา มญฺจปีฐานิ ปญฺญเปนฺติ, อาวาสิกานํเยว ปลิโพโธ. สเจ อาคนฺตุกา ‘‘อิทํ อมฺหากํ อุปชฺฌายสฺส, อิทํ อาจริยสฺสา’’ติ คณฺหนฺติ, ตโต ปฏฺฐาย เตสํ ปลิโพโธ. คมนกาเล ปากติกํ อกตฺวา เลฑฺฑุปาตํ อติกฺกมนฺตานํ อาปตฺติ. มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ ‘‘ยาว อญฺเญ น นิสีทนฺติ, ตาว เยหิ ปญฺญตฺตํ, เตสํ ภาโร, อญฺเญสุ อาคนฺตฺวา นิสินฺเนสุ นิสินฺนกานํ ภาโร. สเจ เต อนุทฺธริตฺวา วา อนุทฺธราเปตฺวา วา คจฺฉนฺติ, ทุกฺกฏํ. กสฺมา? อนาณตฺติยา ปญฺญปิตตฺตา’’ติ. ธมฺมาสเน ปญฺญตฺเต ยาว อุสฺสารโก วา ธมฺมกถิโก วา นาคจฺฉติ, ตาว ปญฺญาปกานํ ปลิโพโธ. ตสฺมึ อาคนฺตฺวา นิสินฺเน ตสฺส ปลิโพโธ. สกลํ อโหรตฺตํ ธมฺมสฺสวนํ โหติ, อญฺโญ อุสฺสารโก วา ธมฺมกถิโก วา อุฏฺฐาติ, อญฺโญ นิสีทติ, โย โย อาคนฺตฺวา นิสีทติ, ตสฺส ตสฺเสว ภาโร. อุฏฺฐหนฺเตน ปน ‘‘อิทมาสนํ ตุมฺหากํ ภาโร’’ติ วตฺวา คนฺตพฺพํ. สเจปิ อิตรสฺมึ อนาคเต ปฐมํ นิสินฺโน อุฏฺฐาย คจฺฉติ, ตสฺมิญฺจ อนฺโตอุปจารฏฺเฐเยว อิตโร อาคนฺตฺวา นิสีทติ, อุฏฺฐาย คโต อาปตฺติยา น กาเรตพฺโพ. สเจ ปน อิตรสฺมึ อนาคเตเยว ปฐมํ นิสินฺโน อุฏฺฐายาสนา เลฑฺฑุปาตํ อติกฺกมติ, อาปตฺติยา กาเรตพฺโพ. ‘‘สพฺพตฺถ เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติยปาเท ปาจิตฺติย’’นฺติ อยํ นโย มหาปจฺจริยํ วุตฺโตติ.

87. Có một buổi nghe pháp lớn. Ở đó, người ta mang giường ghế từ nhà Bố-tát và nhà ăn đến để dọn dẹp, trách nhiệm chỉ thuộc về các vị tỳ khưu trú tại đó. Nếu các vị khách tăng lấy và nói: “Cái này dành cho thầy tế độ của chúng tôi, cái này dành cho thầy giáo thọ,” thì kể từ đó, trách nhiệm thuộc về họ. Khi ra đi, những vị không làm cho nó trở lại như cũ mà đi quá tầm ném một cục đất thì phạm tội. Còn trong sách Mahāpaccarī có nói: “Chừng nào các vị tỳ khưu khác chưa ngồi, chừng đó gánh nặng thuộc về những vị đã dọn dẹp. Khi những vị khác đến và ngồi, gánh nặng thuộc về những vị đang ngồi. Nếu những vị ấy ra đi mà không dọn dẹp hoặc không sai người dọn dẹp, thì phạm tội Dukkaṭa. Tại sao? Vì đã dọn dẹp mà không có lệnh.” Trên pháp tòa đã được dọn dẹp, chừng nào người xướng kệ hoặc vị giảng sư chưa đến, chừng đó trách nhiệm thuộc về những người đã dọn dẹp. Khi vị ấy đến và ngồi, trách nhiệm thuộc về vị ấy. Buổi nghe pháp diễn ra suốt cả ngày đêm, một người xướng kệ hoặc vị giảng sư khác đứng dậy, một vị khác ngồi xuống, vị nào đến và ngồi thì gánh nặng thuộc về chính vị đó. Còn vị đứng dậy nên nói: “Chỗ ngồi này là gánh nặng của các ngài,” rồi ra đi. Ngay cả khi vị khác chưa đến, vị ngồi trước đứng dậy và ra đi, và trong khi vị ấy vẫn còn ở trong nội vi, vị khác đến và ngồi, thì vị đã đứng dậy ra đi không nên bị xử tội. Còn nếu khi vị khác chưa đến, vị ngồi trước đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi quá tầm ném một cục đất, thì nên bị xử tội. “Trong mọi trường hợp, khi đi quá tầm ném một cục đất, bước chân đầu tiên phạm tội Dukkaṭa, bước chân thứ hai phạm tội Pācittiya,” phương pháp này được nói trong sách Mahāpaccarī.

๘๘. สเจ [Pg.93] ปน วุตฺตปฺปการเสนาสนโต อญฺญํ สงฺฆิกํ จิมิลิกํ วา อุตฺตรตฺถรณํ วา ภูมตฺถรณํ วา ตฏฺฏิกํ วา จมฺมขณฺฑํ วา ปาทปุญฺฉนึ วา ผลกปีฐํ วา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธรติ น อุทฺธราเปติ อนาปุจฺฉํ วา คจฺฉติ, ทุกฺกฏํ. อาธารกํ ปตฺตปิธานกํ ปาทกฐลิกํ ตาลวณฺฏํ พีชนิปตฺตกํ ยํ กิญฺจิ ทารุภณฺฑํ อนฺตมโส ปานียอุฬุงฺกํ ปานียสงฺขํ อชฺโฌกาเส นิกฺขิปิตฺวา คจฺฉนฺตสฺสปิ ทุกฺกฏํ. อชฺโฌกาเส รชนํ ปจิตฺวา รชนภาชนํ รชนอุฬุงฺโก รชนโทณิกาติ สพฺพํ อคฺคิสาลาย ปฏิสาเมตพฺพํ. สเจ อคฺคิสาลา นตฺถิ, อโนวสฺสเก ปพฺภาเร นิกฺขิปิตพฺพํ. ตสฺมิมฺปิ อสติ ยตฺถ โอโลเกนฺตา ภิกฺขู ปสฺสนฺติ, ตาทิเส ฐาเน ฐเปตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. อญฺญปุคฺคลิเก ปน มญฺจปีฐาทิเสนาสเนปิ ทุกฺกฏเมว. เอตฺถ ปน ‘‘ยสฺมึ วิสฺสาสคฺคาโห น รุหติ, ตสฺส สนฺตเก ทุกฺกฏํ. ยสฺมึ ปน วิสฺสาสคฺคาโห รุหติ, ตสฺส สนฺตกํ อตฺตโน ปุคฺคลิกเมว โหตี’’ติ มหาปจฺจริยาทีสุ วุตฺตํ. อตฺตโน ปุคฺคลิเก ปน อนาปตฺติเยว. โย ภิกฺขุ วา สามเณโร วา อารามิโก วา ลชฺชี โหติ, อตฺตโน ปลิโพธํ วิย มญฺญติ, ตถารูปํ อนาปุจฺฉิตฺวา คจฺฉนฺตสฺสปิ อนาปตฺติ. โย ปน อาตเป โอตาเปนฺโต ‘‘อาคนฺตฺวา อุทฺธริสฺสามี’’ติ คจฺฉติ, ตสฺสปิ อนาปตฺติ.

88. Nếu vị tỳ khưu trải ra hoặc cho người trải ra ở ngoài trời vật của tăng-già khác với sàng tọa đã được đề cập, hoặc là tấm nỉ, hoặc là tấm trải bên trên, hoặc là tấm trải dưới đất, hoặc là tấm chiếu, hoặc là mảnh da, hoặc là vật chùi chân, hoặc là ghế nhỏ bằng ván, rồi khi ra đi không dẹp cất, không cho người dẹp cất, hoặc đi mà không hỏi han, phạm tội dukkaṭa (tác ác). Vị tỳ khưu đặt để ngoài trời rồi ra đi cũng phạm tội dukkaṭa (tác ác) đối với cái giá đỡ, nắp đậy bát, mảnh sành chà chân, quạt lá thốt nốt, quạt bẹ lá, bất cứ vật dụng nào bằng gỗ, cho đến cái gáo múc nước, vỏ ốc múc nước. Sau khi nấu thuốc nhuộm ở ngoài trời, tất cả nồi nhuộm, gáo múc thuốc nhuộm, máng nhuộm nên được dọn dẹp ở nhà lửa. Nếu không có nhà lửa, nên đặt để ở hang núi không bị mưa tạt. Khi nơi ấy cũng không có, được phép ra đi sau khi đã đặt để ở nơi mà các vị tỳ khưu nhìn quanh có thể trông thấy. Hơn nữa, đối với sàng tọa ... thuộc về cá nhân khác cũng là tội dukkaṭa (tác ác). Về điểm này, trong Mahāpaccarī ... có nói rằng: “Đối với người mà sự thân thiết không được tạo lập, (sử dụng) vật sở hữu của người ấy là tội dukkaṭa (tác ác). Còn đối với người mà sự thân thiết được tạo lập, vật sở hữu của người ấy cũng giống như là vật cá nhân của mình.” Hơn nữa, đối với vật cá nhân của mình thì không phạm tội. Vị tỳ khưu, hoặc vị sa-di, hoặc người giữ vườn nào có lòng hổ thẹn, xem như là sự ràng buộc của mình, vị tỳ khưu ra đi mà không hỏi han người như vậy cũng không phạm tội. Hơn nữa, vị tỳ khưu đang phơi nắng rồi ra đi với ý nghĩ: “Sau khi trở lại, tôi sẽ dẹp cất,” vị ấy cũng không phạm tội.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Trong Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha (Tập Yếu Quyết Định Về Luật Ngoài Chánh Tạng)

มญฺจปีฐาทิสงฺฆิกเสนาสเนสุ

liên quan đến các sàng tọa của tăng-già như là giường, ghế ...

ปฏิปชฺชิตพฺพวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Phần trình bày về quyết định những điều nên thực hành đến đây là kết thúc.

๑๘. กาลิกวินิจฺฉยกถา

18. Phần trình bày về quyết định các vật dụng theo thời hạn

๘๙. กาลิกานิปิ จตฺตารีติ เอตฺถ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๒๕๕-๒๕๖) ยาวกาลิกํ ยามกาลิกํ สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกนฺติ อิมานิ จตฺตาริ กาลิกานิ เวทิตพฺพานิ. ตตฺถ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ ยํ กิญฺจิ ขาทนียโภชนียํ ยาว มชฺฌนฺหิกสงฺขโต กาโล, ตาว ปริภุญฺชิตพฺพโต ยาวกาลิกํ. สทฺธึ อนุโลมปาเนหิ อฏฺฐวิธํ ปานํ ยาว รตฺติยา ปจฺฉิมยามสงฺขาโต [Pg.94] ยาโม, ตาว ปริภุญฺชิตพฺพโต ยาโม กาโล อสฺสาติ ยามกาลิกํ. สปฺปิอาทิ ปญฺจวิธํ เภสชฺชํ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ นิเธตพฺพโต สตฺตาโห กาโล อสฺสาติ สตฺตาหกาลิกํ. ฐเปตฺวา อุทกํ อวเสสํ สพฺพมฺปิ ปฏิคฺคหิตํ ยาวชีวํ ปริหริตฺวา สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชิตพฺพโต ยาวชีวิกนฺติ วุจฺจติ.

89. Ở đây, trong câu “cũng có bốn loại vật dụng theo thời hạn,” nên biết rằng có bốn loại vật dụng theo thời hạn này là: yāvakālika (vật dụng ngắn hạn), yāmakālika (vật dụng theo canh), sattāhakālika (vật dụng bảy ngày), và yāvajīvika (vật dụng trọn đời). Trong ấy, bất cứ vật thực nào loại cứng và loại mềm được thọ nhận và được dùng vào buổi sáng, do được dùng trong khoảng thời gian được gọi là buổi trưa, nên được gọi là yāvakālika. Tám loại thức uống cùng với các loại nước trái cây hợp lệ, do được dùng trong khoảng thời gian là canh được gọi là canh cuối của đêm, nên được gọi là yāmakālika bởi vì có canh là thời hạn của nó. Năm loại dược phẩm là bơ lỏng ... sau khi thọ nhận, do được cất giữ trong bảy ngày, nên được gọi là sattāhakālika bởi vì có bảy ngày là thời hạn của nó. Ngoại trừ nước, tất cả vật còn lại đã được thọ nhận, do được giữ gìn trọn đời và được dùng khi có duyên cớ, nên được gọi là yāvajīvika.

๙๐. ตตฺถ ยาวกาลิเกสุ โภชนียํ นาม โอทโน กุมฺมาโส สตฺตุ มจฺโฉ มํสนฺติ. ปญฺจ โภชนานิ ยามกาลิกํ สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ ขาทนียํ นาม. เอตฺถ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๒๔๘-๙) ปน ยํ ตาว สกฺขลิโมทกาทิ ปุพฺพณฺณาปรณฺณมยํ ขาทนียํ, ตตฺถ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ยมฺปิ วนมูลาทิปฺปเภทํ อามิสคติกํ โหติ. เสยฺยถิทํ – มูลขาทนียํ กนฺทขาทนียํ มุฬาลขาทนียํ มตฺถกขาทนียํ ขนฺธขาทนียํ ตจขาทนียํ ปตฺตขาทนียํ ปุปฺผขาทนียํ ผลขาทนียํ อฏฺฐิขาทนียํ ปิฏฺฐขาทนียํ นิยฺยาสขาทนียนฺติ, อิทมฺปิ ขาทนียสงฺขฺยเมว คจฺฉติ.

90. Trong các vật dụng ngắn hạn ấy, vật thực loại mềm (bhojanīya) là cơm, cháo, bột, cá, thịt. Ngoại trừ năm loại vật thực loại mềm, vật dụng theo canh, vật dụng bảy ngày, và vật dụng trọn đời, phần còn lại được gọi là vật thực loại cứng (khādanīya). Về điểm này, trước tiên đối với vật thực loại cứng được làm từ các loại hột cốc như là bánh ngọt ..., không cần phải nói đến. Và các loại khác nhau như là rễ cây rừng ... được xem như là vật thực. Ví như là: vật thực là rễ cây, vật thực là củ, vật thực là ngó sen, vật thực là đọt cây, vật thực là thân cây, vật thực là vỏ cây, vật thực là lá cây, vật thực là hoa, vật thực là quả, vật thực là hột, vật thực là bột, vật thực là nhựa cây; những thứ này cũng được kể là vật thực loại cứng.

ตตฺถ ปน อามิสคติกสลฺลกฺขณตฺถํ อิทํ มุขมตฺตนิทสฺสนํ – มูลขาทนีเย ตาว มูลกมูลํ ขารกมูลํ จจฺจุมูลํ ตมฺพกมูลํ ตณฺฑุเลยฺยกมูลํ วตฺถุเลยฺยกมูลํ วชกลิมูลํ ชชฺฌริมูลนฺติ เอวมาทีนิ สูเปยฺยปณฺณมูลานิ อามิสคติกานิ. เอตฺถ จ วชกลิมูเล ชรฏฺฐํ ฉินฺทิตฺวา ฉฑฺเฑนฺติ, ตํ ยาวชีวิกํ โหติ. อญฺญมฺปิ เอวรูปํ เอเตเนว นเยน เวทิตพฺพํ. มูลกขารกชชฺฌริมูลานํ ปน ชรฏฺฐานิปิ อามิสคติกาเนวาติ วุตฺตํ. ยานิ ปน ปาฬิยํ –

Hơn nữa, ở đây để ghi nhận về vật thực, đây là sự chỉ dẫn sơ lược: Trước tiên, về vật thực là rễ cây, các loại rễ của cây có lá dùng làm canh như là rễ củ cải, rễ khāraka, rễ caccu, rễ tambaka, rễ taṇḍuleyyaka, rễ vatthuleyyaka, rễ vajakali, rễ jajjhari ... được xem là vật thực. Và ở đây, đối với rễ vajakali, người ta cắt bỏ phần già, phần ấy là vật dụng trọn đời. Theo phương pháp này, nên biết về các trường hợp tương tự khác nữa. Hơn nữa, đã được nói rằng cả những phần già của rễ củ cải, rễ khāraka, và rễ jajjhari cũng vẫn được xem là vật thực. Còn những gì trong Pāḷi –

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, มูลานิ เภสชฺชานิ หลิทฺทึ สิงฺคิเวรํ วจํ วจตฺตํ อติวิสํ กฏุกโรหิณึ อุสีรํ ภทฺทมุตฺตกํ, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ อตฺถิ มูลานิ เภสชฺชานิ เนว ขาทนีเย ขาทนียตฺถํ ผรนฺติ, น โภชนีเย โภชนียตฺถํ ผรนฺตี’’ติ (มหาว. ๒๖๓) –

“Này các tỳ khưu, Như Lai cho phép các loại rễ cây làm dược phẩm là: nghệ, gừng, vaca, vacatta, ativisa, kaṭukarohiṇī, usīra, bhaddamuttaka; hoặc là có những loại rễ cây làm dược phẩm nào khác mà không dùng làm vật thực loại cứng trong các vật thực loại cứng, không dùng làm vật thực loại mềm trong các vật thực loại mềm.”

วุตฺตานิ, ตานิ ยาวชีวิกานิ. เตสํ จูฬปญฺจมูลํ มหาปญฺจมูลนฺติอาทินา นเยน คณิยมานานํ คณนาย อนฺโต นตฺถิ, ขาทนียตฺถญฺจ โภชนียตฺถญฺจ อผรณภาโวเยว ปเนเตสํ ลกฺขณํ. ตสฺมา ยํ กิญฺจิ มูลํ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรติ, ตํ ยาวกาลิกํ, อิตรํ ยาวชีวิกนฺติ เวทิตพฺพํ[Pg.95]. สุพหุํ วตฺวาปิ หิ อิมสฺมึเยว ลกฺขเณ ฐาตพฺพํ. นามสญฺญาสุ ปน วุจฺจมานาสุ ตํ ตํ นามํ อชานนฺตานํ สมฺโมโหเยว โหติ, ตสฺมา นามสญฺญาย อาทรํ อกตฺวา ลกฺขณเมว ทสฺสิตํ. ยถา จ มูเล, เอวํ กนฺทาทีสุปิ ลกฺขณํ ทสฺสยิสฺสาม, ตสฺเสว วเสน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. ยญฺจ ตํ ปาฬิยํ หลิทฺทาทิ อฏฺฐวิธํ วุตฺตํ, ตสฺส ขนฺธตจปุปฺผผลาทิ สพฺพํ ยาวชีวิกนฺติ วุตฺตํ.

Những loại rễ cây đã được nói đến ấy là vật dụng trọn đời. Theo phương pháp “năm loại rễ nhỏ, năm loại rễ lớn” ..., khi được đếm, số lượng của chúng là vô tận. Hơn nữa, đặc điểm của chúng chính là bản chất không dùng làm vật thực loại cứng và vật thực loại mềm. Do đó, bất cứ rễ cây nào ở các địa phương khác nhau, theo thói quen ẩm thực của con người, được dùng làm vật thực loại cứng và vật thực loại mềm, rễ cây ấy là vật dụng ngắn hạn; loại khác là vật dụng trọn đời, nên được hiểu như vậy. Thật vậy, cho dù nói rất nhiều cũng phải y theo đặc điểm này. Hơn nữa, khi các tên gọi được nói đến, đối với những người không biết tên gọi này kia, chỉ có sự hoang mang mà thôi. Do đó, không chú trọng đến tên gọi, chỉ có đặc điểm được chỉ ra. Và cũng giống như ở phần rễ cây, chúng tôi sẽ chỉ ra đặc điểm ở phần củ ...; theo đó, sự quyết định nên được hiểu. Và tám loại bắt đầu bằng nghệ đã được nói đến trong Pāḷi, đã được nói rằng tất cả các phần như thân, vỏ, hoa, quả ... của nó là vật dụng trọn đời.

กนฺทขาทนีเย ทุวิโธ กนฺโท ทีโฆ จ ภิสกึสุกกนฺทาทิ, วฏฺโฏ จ อุปฺปลกเสรุกกนฺทาทิ, ยํ คณฺฐีติปิ วทนฺติ. ตตฺถ สพฺเพสํ กนฺทานํ ชิณฺณชรฏฺฐฏฺฐานญฺจ ฉลฺลิ จ สุขุมมูลานิ จ ยาวชีวิกานิ, ตรุโณ ปน สุขขาทนีโย สาลกลฺยาณิโปตกกนฺโท กึสุกโปตกกนฺโท อมฺพาฏกกนฺโท เกตกกนฺโท มาลุวกนฺโท ภิสสงฺขาโต ปทุมปุณฺฑรีกกนฺโท ปิณฺฑาลุมสาลุอาทโย จ ขีรวลฺลิกนฺโท อาลุวกนฺโท สิคฺคุกนฺโท ตาลกนฺโท นีลุปฺปลรตฺตุปฺปลกุมุทโสคนฺธิกานํ กนฺทา กทลิกนฺโท เวฬุกนฺโท กเสรุกกนฺโทติ เอวมาทโย เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถญฺจ โภชนียตฺถญฺจ ผรณกกนฺทา ยาวกาลิกา. ขีรวลฺลิกนฺโท อโธโต ยาวชีวิโก, โธโต ยาวกาลิโก. ขีรกาโกลิชีวิกอุสภกลสุณาทิกนฺทา ปน ยาวชีวิกา. เต ปาฬิยํ ‘‘ยานิ วา ปนญฺญานิปิ อตฺถิ มูลานิ เภสชฺชานี’’ติ เอวํ (มหาว. ๒๖๓) มูลเภสชฺชสงฺคเหเนว สงฺคหิตา.

Về vật thực là củ: Củ có hai loại là loại dài như củ sen, củ cây gièng gièng (kiṃsuka), v.v... và loại tròn như củ súng, củ năn (kaseruka), v.v... cũng được gọi là mấu (gaṇṭhi). Trong đó, phần già cỗi, vỏ, và các rễ con của tất cả các loại củ là vật yāvajīvika. Nhưng phần non, dễ ăn như củ cây sāla non, củ cây gièng gièng non, củ cây cóc, củ cây dứa dại, củ cây māluva, củ sen hồng và sen trắng được gọi là bhisa, các loại củ khoai mỡ, khoai từ, v.v..., củ dây sữa, củ khoai môn, củ chùm ngây, củ cây thốt nốt non, củ của các loại hoa súng xanh, súng đỏ, hoa kumuda, hoa sogandhika, củ chuối, măng tre, củ năn, và các loại tương tự mà ở các địa phương được người đời dùng làm thực phẩm thông thường để làm vật thực cứng và vật thực mềm, thì các loại củ ấy là vật yāvakālika. Củ dây sữa nếu chưa luộc là vật yāvajīvika, nếu đã luộc là vật yāvakālika. Còn các loại củ như khīrakākoli, jīvika, usabhaka, tỏi, v.v... là vật yāvajīvika. Các loại củ ấy được kể vào trong nhóm dược phẩm là rễ cây trong Pāli qua câu "lại nữa, những loại rễ cây nào khác là dược phẩm...".

มุฬาลขาทนีเย ปทุมมุฬาลํ ปุณฺฑรีกมุฬาลํ มูลสทิสํเยว. เอรกมุฬาลํ กนฺทุลมุฬาลนฺติ เอวมาทิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรณกมุฬาลํ ยาวกาลิกํ, หลิทฺทิสิงฺคิเวรมกจิจตุรสฺสวลฺลิเกตกตาลหินฺตาลกุนฺตาลนาฬิเกรปูครุกฺขาทิมุฬาลํ ปน ยาวชีวิกํ. ตํ สพฺพมฺปิ ปาฬิยํ ‘‘ยานิ วา ปนญฺญานิปิ อตฺถิ มูลานิ เภสชฺชานี’’ติ เอวํ มูลเภสชฺชสงฺคเหเนว สงฺคหิตํ.

Về vật thực là ngó: Ngó sen hồng, ngó sen trắng cũng giống như rễ. Ngó cỏ lau, ngó cây gòn, và các loại tương tự mà ở các địa phương được người đời dùng làm thực phẩm thông thường để làm vật thực cứng và vật thực mềm, thì các loại ngó ấy là vật yāvakālika. Còn ngó của các cây như nghệ, gừng, makaci, caturassavalli, dứa dại, thốt nốt, chà là gai, kuntāla, dừa, cau, v.v... là vật yāvajīvika. Tất cả những thứ ấy cũng được kể vào trong nhóm dược phẩm là rễ cây trong Pāli qua câu "lại nữa, những loại rễ cây nào khác là dược phẩm...".

มตฺถกขาทนีเย ตาลหินฺตาลกุนฺตาลเกตกนาฬิเกรปูครุกฺขขชฺชูริเวตฺตเอรกกทลีนํ กฬีรสงฺขาตา มตฺถกา, เวณุกฬีโร นฬกฬีโร อุจฺฉุกฬีโร [Pg.96] มูลกกฬีโร สาสปกฬีโร สตาวริกฬีโร สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ กฬีราติ เอวมาทิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรณโก รุกฺขวลฺลิอาทีนํ มตฺถโก ยาวกาลิโก, หลิทฺทิสิงฺคิเวรวจมกจิลสุณานํ กฬีรา, ตาลหินฺตาลกุนฺตาลนาฬิเกรกฬีรานญฺจ ฉินฺทิตฺวา ปาติโต ชรฏฺฐพุนฺโท ยาวชีวิโก.

Về vật thực là đọt: Các đọt được gọi là măng (kaḷīra) của cây thốt nốt, chà là gai, kuntāla, dứa dại, dừa, cau, chà là, mây, cỏ lau, chuối; măng tre, măng sậy, mầm mía, mầm củ cải, mầm cải, măng tây, mầm của bảy loại cốc, và các loại tương tự mà ở các địa phương được người đời dùng làm thực phẩm thông thường để làm vật thực cứng và vật thực mềm, thì các đọt của cây thân gỗ, cây dây leo, v.v... ấy là vật yāvakālika. Mầm của nghệ, gừng, ngải dại, makaci, tỏi, và phần gốc già của măng cây thốt nốt, chà là gai, kuntāla, dừa bị rơi xuống sau khi cắt là vật yāvajīvika.

ขนฺธขาทนีเย อนฺโตปถวีคโต สาลกลฺยาณีขนฺโธ อุจฺฉุขนฺโธ นีลุปฺปลรตฺตุปฺปลกุมุทโสคนฺธิกานํ ทณฺฑกขนฺธาติ เอวมาทิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรณโก ขนฺโธ ยาวกาลิโก, อุปฺปลชาตีนํ ปณฺณทณฺฑโก ปทุมชาตีนํ สพฺโพปิ ทณฺฑโก กรวินฺททณฺฑาทโย จ อวเสสสพฺพขนฺธา ยาวชีวิกา.

Về vật thực là thân cây: Thân cây sāla non mọc trong lòng đất, thân cây mía, thân (cọng) của các loại hoa súng xanh, súng đỏ, hoa kumuda, hoa sogandhika, và các loại tương tự mà ở các địa phương được người đời dùng làm thực phẩm thông thường để làm vật thực cứng và vật thực mềm, thì các loại thân cây ấy là vật yāvakālika. Cọng lá của các loài súng, tất cả các cọng của các loài sen, cọng rau karavinda, v.v... và tất cả các loại thân cây còn lại là vật yāvajīvika.

ตจขาทนีเย อุจฺฉุตโจว เอโก ยาวกาลิโก, โสปิ สรโส, เสโส สพฺโพ ยาวชีวิโก. เตสํ ปน มตฺถกขนฺธตจานํ ติณฺณมฺปิ ปาฬิยํ กสาวเภสชฺเชน สงฺคโห เวทิตพฺโพ. วุตฺตญฺเหตํ –

Về vật thực là vỏ cây: Chỉ có một loại là vỏ mía là vật yāvakālika, mà cũng phải là loại có nước. Tất cả các loại vỏ cây còn lại là vật yāvajīvika. Cả ba loại là đọt, thân, và vỏ cây ấy nên được hiểu là được bao gồm trong nhóm dược phẩm có vị chát trong Pāli. Điều này đã được nói rằng:

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, กสาวานิ เภสชฺชานิ นิมฺพกสาวํ กุฏชกสาวํ ปโฏลกสาวํ ผคฺควกสาวํ นตฺตมาลกสาวํ, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ อตฺถิ กสาวานิ เภสชฺชานิ เนว ขาทนีเย ขาทนียตฺถํ ผรนฺติ, น โภชนีเย โภชนียตฺถํ ผรนฺตี’’ติ (มหาว. ๒๖๓).

“Này các Tỳ khưu, Ta cho phép các dược phẩm có vị chát: vị chát của cây neem, vị chát của cây mộc hoa trắng, vị chát của cây mướp đắng, vị chát của cây phaggava, vị chát của cây nattamāla, và những dược phẩm có vị chát nào khác mà không dùng làm vật thực cứng, cũng không dùng làm vật thực mềm.”

เอตฺถ หิ เอเตสมฺปิ สงฺคโห สิชฺฌติ. วุตฺตกสาวานิ จ สพฺพกปฺปิยานีติ เวทิตพฺพานิ.

Trong đoạn Pāli này, sự bao gồm cả những thứ ấy cũng được thành tựu. Và nên hiểu rằng các vị chát đã được nói đến là hoàn toàn thích hợp.

ปตฺตขาทนีเย มูลกํ ขารโก จจฺจุ ตมฺพโก ตณฺฑุเลยฺยโก ปปุนฺนาโค วตฺถุเลยฺยโก วชกลิ ชชฺฌริ เสลฺลุ สิคฺคุ กาสมทฺทโก อุมฺมาจีนมุคฺโค มาโส ราชมาโส ฐเปตฺวา มหานิปฺผาวํ อวเสสนิปฺผาโว อคฺคิมนฺโถ สุนิสนฺนโก เสตวรโณ นาฬิกา ภูมิยํ ชาตโลณีติ เอเตสํ ปตฺตานิ, อญฺญานิ จ เอวรูปานิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถญฺจ โภชนียตฺถญฺจ ผรณกานิ ปตฺตานิ เอกํเสน ยาวกาลิกานิ, ยา ปนญฺญา [Pg.97] มหานขปิฏฺฐิมตฺตปณฺณา โลณิรุกฺเข จ คจฺเฉ จ อาโรหติ, ตสฺสา ปตฺตํ ยาวชีวิกํ. พฺรหฺมิปตฺตญฺจ ยาวกาลิกนฺติ ทีปวาสิโน วทนฺติ. อมฺพปลฺลวํ ยาวกาลิกํ, อโสกปลฺลวํ ปน ยาวชีวิกํ. ยานิ จญฺญานิ ปาฬิยํ –

Về vật thực là lá: Lá của các cây như củ cải, khāraka, caccu, tambaka, rau dền, papunnāga, vatthuleyyaka, vajakali, jajjhari, sellu, chùm ngây, muồng, đậu xanh Trung Quốc, đậu đen, đậu nành, các loại đậu khác ngoại trừ đậu rồng lớn, aggimantha, sunisannaka, bún trắng, rau muống, rau sam mọc trên đất; và các loại lá tương tự khác mà ở các địa phương được người đời dùng làm thực phẩm thông thường để làm vật thực cứng và vật thực mềm, thì các loại lá ấy chắc chắn là vật yāvakālika. Còn loại rau sam khác có lá to bằng móng tay, leo trên cây và bụi rậm, thì lá của nó là vật yāvajīvika. Các vị ở Tích Lan nói rằng lá rau má cũng là vật yāvakālika. Lá xoài non là vật yāvakālika, nhưng lá cây vô ưu non là vật yāvajīvika. Và những loại lá khác trong Pāli:

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปณฺณานิ เภสชฺชานิ นิมฺพปณฺณํ กุฏชปณฺณํ ปโฏลปณฺณํ สุลสิปณฺณํ กปฺปาสปณฺณํ, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ อตฺถิ ปณฺณานิ เภสชฺชานิ เนว ขาทนีเย ขาทนียตฺถํ ผรนฺติ, น โภชนีเย โภชนียตฺถํ ผรนฺตี’’ติ (มหาว. ๒๖๓) –

“Này các Tỳ khưu, Ta cho phép các dược phẩm là lá: lá neem, lá mộc hoa trắng, lá mướp đắng, lá húng quế, lá bông gòn, và những dược phẩm là lá nào khác mà không dùng làm vật thực cứng, cũng không dùng làm vật thực mềm.”

วุตฺตานิ, ตานิ ยาวชีวิกานิ. น เกวลญฺจ ปณฺณานิ, เตสํ ปุปฺผผลานิปิ. ยาวชีวิกปณฺณานํ ปน ผคฺควปณฺณํ อชฺชุกปณฺณํ ผณิชฺชกปณฺณํ ตมฺพูลปณฺณํ ปทุมินิปณฺณนฺติ เอวํ คณนวเสน อนฺโต นตฺถิ.

(Những lá) đã được nói đến ấy là vật yāvajīvika. Không chỉ lá, mà cả hoa và quả của chúng cũng vậy. Về các loại lá yāvajīvika, như lá phaggava, lá ajjukā, lá phaṇijjaka, lá trầu, lá sen, cứ như thế mà kể thì không có giới hạn.

ปุปฺผขาทนีเย มูลกปุปฺผํ ขารกปุปฺผํ จจฺจุปุปฺผํ ตมฺพกปุปฺผํ วชกลิปุปฺผํ ชชฺฌริปุปฺผํ จูฬนิปฺผาวปุปฺผํ มหานิปฺผาวปุปฺผํ กเสรุกปุปฺผํ นาฬิเกรตาลเกตกานํ ตรุณปุปฺผานิ เสตวรณปุปฺผํ สิคฺคุปุปฺผํ อุปฺปลปทุมชาติกานํ ปุปฺผานํ กณฺณิกามตฺตํ อคนฺธิปุปฺผํ กรีรปุปฺผํ ชีวนฺตี ปุปฺผนฺติ เอวมาทิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรณปุปฺผํ ยาวกาลิกํ, อโสกพกุลกุยฺยกปุนฺนาคจมฺปกชาติกรวีรกณิการกุนฺทนวมาลิกมลฺลิกาทีนํ ปน ปุปฺผํ ยาวชีวิกํ, ตสฺส คณนาย อนฺโต นตฺถิ. ปาฬิยํ ปนสฺส กสาวเภสชฺเชน สงฺคโห เวทิตพฺโพ.

Về vật thực là hoa: hoa củ cải, hoa khāraka, hoa caccu, hoa tambaka, hoa vajakali, hoa jajjhari, hoa đậu rồng nhỏ, hoa đậu rồng lớn, hoa củ năng, hoa non của dừa, thốt nốt, dứa dại, hoa vừng trắng, hoa chùm ngây, phần đài hoa của các loại hoa sen xanh, sen hồng, hoa gạo, hoa karīra, hoa jīvantī, v.v... những loại hoa mà ở các địa phương đó đó, theo cách thức thực phẩm thông thường của loài người, được dùng làm vật thực cứng và vật thực mềm, là vật thực thời hạn (yāvakālika). Còn hoa của các loại cây như vô ưu, bakula, kuyyaka, mù u, ngọc lan, lài, trúc đào, kaṇikāra, lài tây, lài thơm, lài, v.v... là vật thực trọn đời (yāvajīvika). Việc đếm số lượng của chúng không có giới hạn. Tuy nhiên, trong Pāli, nên hiểu rằng nó được bao gồm trong dược phẩm có vị chát.

ผลขาทนีเย ปนสลพุชตาลนาฬิเกรอมฺพชมฺพุอมฺพาฏกตินฺติณิกมาตุลุงฺคกปิตฺถลาพุกุมฺภณฺฑปุสฺสผลติมฺพรูสกติปุสวาติงฺคณโจจโมจมธุกาทีนํ ผลานิ, ยานิ โลเก เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรนฺติ, สพฺพานิ ตานิ ยาวกาลิกานิ, นามคณนวเสน เตสํ น สกฺกา ปริยนฺตํ ทสฺเสตุํ. ยานิ ปน ปาฬิยํ –

Về vật thực là quả: quả của các loại cây như mít, mít tố nữ, thốt nốt, dừa, xoài, trâm, cóc, me, thanh yên, thị, bầu, bí, dưa chuột, hồng, dưa leo, cà, chuối có hột, chuối không hột, mahua, v.v... những quả nào mà ở thế gian, tại các địa phương đó đó, theo cách thức thực phẩm thông thường của loài người, được dùng làm vật thực cứng và vật thực mềm, tất cả những quả ấy là vật thực thời hạn (yāvakālika). Không thể chỉ ra giới hạn của chúng bằng cách đếm tên. Còn những quả nào trong Pāli –

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ผลานิ เภสชฺชานิ พิลงฺคํ ปิปฺปลึ มรีจํ หรีตกํ วิภีตกํ อามลกํ โคฏฺฐผลํ, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ [Pg.98] อตฺถิ ผลานิ เภสชฺชานิ เนว ขาทนีเย ขาทนียตฺถํ ผรนฺติ, น โภชนีเย โภชนียตฺถํ ผรนฺตี’’ติ (มหาว. ๒๖๓) –

“Này các Tỳ khưu, Ta cho phép các loại quả làm thuốc: quả bilaṅga, quả tiêu lốt, quả tiêu, quả kha tử, quả bàng hôi, quả me rừng, quả goṭṭha, và những loại quả làm thuốc nào khác có mặt, mà không được dùng làm vật thực cứng trong các vật thực cứng, không được dùng làm vật thực mềm trong các vật thực mềm.”

วุตฺตานิ, ตานิ ยาวชีวิกานิ. เตสมฺปิ อปริปกฺกานิ อจฺฉิวพิมฺพวรณเกตกกาสฺมรีอาทีนํ ผลานิ ชาติผลํ กฏุกผลํ เอฬา ตกฺโกลนฺติ เอวํ นามวเสน น สกฺกา ปริยนฺตํ ทสฺเสตุํ.

(Những quả) đã được nói đến, những quả ấy là vật thực trọn đời (yāvajīvika). Cả những quả chưa chín của chúng, quả của các loại cây như acchiva, bimba, varaṇa, ketaka, kāsmarī, v.v..., quả nhục đậu khấu, quả kaṭuka, bạch đậu khấu, quả takkola, như vậy, không thể chỉ ra giới hạn bằng cách kể tên.

อฏฺฐิขาทนีเย ลพุชฏฺฐิ ปนสฏฺฐิ อมฺพาฏกฏฺฐิ สาลฏฺฐิ ขชฺชูรีเกตกติมฺพรูสกานํ ตรุณผลฏฺฐิ ตินฺติณิกฏฺฐิ พิมฺพผลฏฺฐิ อุปฺปลปทุมชาตีนํ โปกฺขรฏฺฐีติ เอวมาทีนิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ มนุสฺสานํ ปกติอาหารวเสน ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรณกานิ อฏฺฐีนิ ยาวกาลิกานิ, มธุกฏฺฐิ ปุนฺนาคฏฺฐิ หรีตกาทีนํ อฏฺฐีนิ สิทฺธตฺถกฏฺฐิ ราชิกฏฺฐีติ เอวมาทีนิ อฏฺฐีนิ ยาวชีวิกานิ. เตสํ ปาฬิยํ ผลเภสชฺเชเนว สงฺคโห เวทิตพฺโพ.

Về vật thực là hạt: hạt mít tố nữ, hạt mít, hạt cóc, hạt sala, hạt chà là, hạt non của dứa dại và hồng, hạt me, hạt bimba, hạt sen của các loại sen xanh, sen hồng, v.v... những hạt mà ở các địa phương đó đó, theo cách thức thực phẩm thông thường của loài người, được dùng làm vật thực cứng và vật thực mềm, là vật thực thời hạn (yāvakālika). Hạt mahua, hạt mù u, hạt của kha tử v.v..., hạt cải đỏ, hạt cải trắng, v.v... những hạt như vậy là vật thực trọn đời (yāvajīvika). Nên hiểu rằng trong Pāli, chúng được bao gồm trong dược phẩm là quả.

ปิฏฺฐขาทนีเย สตฺตนฺนํ ตาว ธญฺญานํ ธญฺญานุโลมานํ อปรณฺณานญฺจ ปิฏฺฐํ ปนสปิฏฺฐํ ลพุชปิฏฺฐํ อมฺพาฏกปิฏฺฐํ สาลปิฏฺฐํ โธตกตาลปิฏฺฐํ ขีรวลฺลิปิฏฺฐญฺจาติ เอวมาทีนิ เตสุ เตสุ ชนปเทสุ ปกติอาหารวเสน มนุสฺสานํ ขาทนียตฺถํ โภชนียตฺถญฺจ ผรณกานิ ปิฏฺฐานิ ยาวกาลิกานิ, อโธตกํ ตาลปิฏฺฐํ ขีรวลฺลิปิฏฺฐํ อสฺสคนฺธาทิปิฏฺฐานิ จ ยาวชีวิกานิ. เตสํ ปาฬิยํ กสาเวหิ มูลผเลหิ จ สงฺคโห เวทิตพฺโพ.

Về vật thực là bột: trước hết là bột của bảy loại ngũ cốc, các loại tương tự ngũ cốc, và các loại đậu; bột mít, bột mít tố nữ, bột cóc, bột sala, bột thốt nốt đã luộc, bột củ khīravalli, v.v... những loại bột mà ở các địa phương đó đó, theo cách thức thực phẩm thông thường của loài người, được dùng làm vật thực cứng và vật thực mềm, là vật thực thời hạn (yāvakālika). Bột thốt nốt chưa luộc, bột củ khīravalli, và bột của cây sâm Ấn Độ, v.v... là vật thực trọn đời (yāvajīvika). Nên hiểu rằng trong Pāli, chúng được bao gồm trong các dược phẩm có vị chát, dược phẩm là rễ và dược phẩm là quả.

นิยฺยาสขาทนีเย – เอโก อุจฺฉุนิยฺยาโสว สตฺตาหกาลิโก, เสสา –

Về vật thực là nhựa cây – chỉ có một loại nhựa mía là vật thực bảy ngày (sattāhakālika), các loại còn lại –

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ชตูนิ เภสชฺชานิ หิงฺคุํ หิงฺคุชตุํ หิงฺคุสิปาฏิกํ ตกํ ตกปตฺตึ ตกปณฺณึ สชฺชุลสํ, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ อตฺถิ ชตูนิ เภสชฺชานี’’ติ (มหาว. ๒๖๓) –

“Này các Tỳ khưu, Ta cho phép các loại nhựa cây làm thuốc: nhựa cây a ngùy, nhựa nấu từ thân và lá cây a ngùy, nhựa nấu chỉ từ lá cây a ngùy, nhựa chảy ra từ ngọn cây a ngùy, nhựa chảy ra từ lá cây a ngùy, nhựa làm bằng cách hấp lá cây a ngùy, nhựa thông, và những loại nhựa cây làm thuốc nào khác có mặt.”

เอวํ ปาฬิยํ วุตฺตา นิยฺยาสา ยาวชีวิกา. ตตฺถ เยวาปนกวเสน สงฺคหิตานํ อมฺพนิยฺยาโส กณิการนิยฺยาโสติ เอวํ นามวเสน น สกฺกา ปริยนฺตํ ทสฺเสตุํ. เอวํ อิเมสุ มูลขาทนียาทีสุ ยํ กิญฺจิ ยาวกาลิกํ, สพฺพมฺปิ อิมสฺมึ อตฺเถ อวเสสํ ขาทนียํ นามาติ สงฺคหิตํ.

Các loại nhựa cây được nói đến trong Pāli như vậy là vật thực trọn đời (yāvajīvika). Trong đó, đối với các loại nhựa cây được bao gồm bằng cụm từ tổng quát, như nhựa xoài, nhựa kaṇikāra, như vậy, không thể chỉ ra giới hạn bằng cách kể tên. Như vậy, trong các loại vật thực là rễ, v.v... này, bất cứ thứ gì là vật thực thời hạn (yāvakālika), tất cả đều được bao gồm trong ý nghĩa này là "vật thực còn lại".

๙๑. ยามกาลิเกสุ [Pg.99] ปน อฏฺฐ ปานานิ นาม อมฺพปานํ ชมฺพุปานํ โจจปานํ โมจปานํ มธุกปานํ มุทฺทิกปานํ สาลูกปานํ ผารุสกปานนฺติ อิมานิ อฏฺฐ ปานานิ. ตตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๐๐) อมฺพปานนฺติ อาเมหิ วา ปกฺเกหิ วา อมฺเพหิ กตปานํ. ตตฺถ อาเมหิ กโรนฺเตน อมฺพตรุณานิ ภินฺทิตฺวา อุทเก ปกฺขิปิตฺวา อาตเป อาทิจฺจปาเกน ปจิตฺวา ปริสฺสาเวตฺวา ตทหุปฏิคฺคหิตเกหิ มธุสกฺการกปฺปูราทีหิ โยเชตฺวา กาตพฺพํ, เอวํ กตํ ปุเรภตฺตเมว กปฺปติ. อนุปสมฺปนฺเนหิ กตํ ลภิตฺวา ปน ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสปริโภเคนปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตํ นิรามิสปริโภเคน ยาว อรุณุคฺคมนา วฏฺฏติ. เอส นโย สพฺพปาเนสุ. ชมฺพุปานนฺติ ชมฺพุผเลหิ กตปานํ. โจจปานนฺติ อฏฺฐิกกทลิผเลหิ กตปานํ. โมจปานนฺติ อนฏฺฐิเกหิ กทลิผเลหิ กตปานํ. มธุกปานนฺติ มธุกานํ ชาติรเสน กตปานํ. ตํ ปน อุทกสมฺภินฺนํ วฏฺฏติ, สุทฺธํ น วฏฺฏติ. มุทฺทิกปานนฺติ มุทฺทิกา อุทเก มทฺทิตฺวา อมฺพปานํ วิย กตปานํ. สาลูกปานนฺติ รตฺตุปฺปลนีลุปฺปลาทีนํ สาลูเก มทฺทิตฺวา กตปานํ. ผารุสกปานนฺติ ผารุสกผเลหิ อมฺพปานํ วิย กตปานํ. อิมานิ อฏฺฐ ปานานิ สีตานิปิ อาทิจฺจปากานิปิ วฏฺฏนฺติ, อคฺคิปากานิ น วฏฺฏนฺติ.

91. Về các vật thực theo canh (yāmakālika), có tám loại nước giải khát là: nước xoài, nước trâm, nước chuối hột, nước chuối không hột, nước mahua, nước nho, nước củ sen, và nước phārusaka, đây là tám loại nước giải khát. Trong đó, nước xoài là nước làm từ xoài sống hoặc xoài chín. Khi làm từ xoài sống, nên chẻ những quả xoài non, cho vào nước, phơi nắng cho chín bằng sức nóng mặt trời, lọc lấy nước, rồi pha với mật ong, đường, long não, v.v... đã được thọ nhận trong ngày. Nước làm như vậy chỉ hợp lệ trước buổi trưa. Tuy nhiên, khi nhận được nước do người chưa thọ cụ túc giới làm, nếu đã thọ nhận trước buổi trưa thì được dùng chung với vật thực trước buổi trưa; sau buổi trưa thì được dùng riêng không có vật thực cho đến khi rạng đông. Phương pháp này áp dụng cho tất cả các loại nước giải khát. Nước trâm là nước làm từ quả trâm. Nước chuối hột là nước làm từ quả chuối có hột. Nước chuối không hột là nước làm từ quả chuối không có hột. Nước mahua là nước làm từ nước cốt tự nhiên của quả mahua. Nước đó nếu pha với nước thì hợp lệ, còn nguyên chất thì không hợp lệ. Nước nho là nước làm bằng cách vò nát quả nho trong nước, giống như nước xoài. Nước củ sen là nước làm bằng cách nghiền nát củ của các loại sen đỏ, sen xanh, v.v... Nước phārusaka là nước làm từ quả phārusaka, giống như nước xoài. Tám loại nước giải khát này, dù lạnh hay được làm chín bằng sức nóng mặt trời đều hợp lệ; nếu được làm chín bằng lửa thì không hợp lệ.

อวเสสานิ เวตฺตตินฺติณิกมาตุลุงฺคกปิตฺถโกสมฺพกรมนฺทาทิขุทฺทกผลปานานิ อฏฺฐปานคอกาเนว. ตานิ กิญฺจาปิ ปาฬิยํ น วุตฺตานิ, อถ โข กปฺปิยํ อนุโลเมนฺติ, ตสฺมา กปฺปนฺติ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สพฺพํ ผลรสํ ฐเปตฺวา ธญฺญผลรส’’นฺติ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๐๐) วุตฺตตฺตา ฐเปตฺวา สานุโลมธญฺญผลรสํ อญฺญํ ผลปานํ นาม อกปฺปิยํ นตฺถิ, สพฺพํ ยามกาลิกเมว. ตตฺถ สานุโลมธญฺญผลรโส นาม สตฺตนฺนญฺเจว ธญฺญานํ ตาลนาฬิเกรปนสลพุชอลาพุกุมฺภณฺฑปุสฺสผลติปุสเอฬาลุกาติ นวนฺนญฺจ มหาผลานํ สพฺเพสญฺจ ปุพฺพณฺณาปรณฺณานํ อนุโลมธญฺญานํ รโส ยาวกาลิโก, ตสฺมา ปจฺฉาภตฺตํ น วฏฺฏติ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สพฺพํ ปตฺตรสํ ฐเปตฺวา ฑากรส’’นฺติ (มหาว. ๓๐๐) วุตฺตตฺตา ปกฺกฑากรสํ ฐเปตฺวา ยาวกาลิกปตฺตานมฺปิ สีโตทเกน มทฺทิตฺวา กตรโส วา อาทิจฺจปาโก วา วฏฺฏติ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สพฺพํ ปุปฺผรสํ ฐเปตฺวา มธุกปุปฺผรส’’นฺติ วุตฺตตฺตา มธุกปุปฺผรสํ ฐเปตฺวา สพฺโพปิ ปุปฺผรโส วฏฺฏติ.

Các loại nước trái cây nhỏ còn lại như nước trái mây, me, thanh yên, quách, kosamba, karamanda, v.v... thì cũng tương tự như tám loại nước trái cây. Mặc dù các loại nước ấy không được nói đến trong Pāḷi, nhưng vì chúng tương ứng với những gì hợp lệ, do đó chúng hợp lệ. Do đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép tất cả các loại nước trái cây, ngoại trừ nước từ quả cốc loại,” nên ngoại trừ nước từ quả cốc loại và những thứ tương tự, không có loại nước trái cây nào gọi là không hợp lệ; tất cả đều là vật dụng thời hạn (yāmakālika). Ở đây, nước từ quả cốc loại và những thứ tương tự có nghĩa là nước ép của bảy loại ngũ cốc, của chín loại quả lớn là: thốt nốt, dừa, mít, sa-kê, bầu, bí, dưa chuột (pussaphala, tipusa, eḷāluka), và của tất cả các loại đậu và hạt thuộc nhóm cốc loại. Nước ép của chúng là vật dụng thời thực (yāvakālika), do đó không được phép dùng sau bữa ăn (sau giờ ngọ). Do đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép tất cả các loại nước lá, ngoại trừ nước rau đã nấu chín,” nên ngoại trừ nước rau đã nấu chín, ngay cả đối với các loại lá thuộc vật dụng thời thực (yāvakālika), nước ép được làm bằng cách vò với nước lạnh hoặc được làm chín bằng ánh nắng mặt trời thì được phép dùng. Do đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép tất cả các loại nước hoa, ngoại trừ nước hoa cam thảo (madhuka),” nên ngoại trừ nước hoa cam thảo, tất cả các loại nước hoa khác đều được phép dùng.

๙๒. สตฺตาหกาลิกํ [Pg.100] นาม สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตนฺติ อิมานิ ปญฺจ เภสชฺชานิ. ตตฺถ สปฺปิ นาม โคสปฺปิ วา อชิกาสปฺปิ วา มหึสสปฺปิ วา เยสํ มํสํ กปฺปติ, เตสํ สปฺปิ. นวนีตํ นาม เตสํเยว นวนีตํ. เตลํ นาม ติลเตลํ สาสปเตลํ มธุกเตลํ เอรณฺฑเตลํ วสาเตลํ. มธุ นาม มกฺขิกามธุ. ผาณิตํ นาม อุจฺฉุมฺหา นิพฺพตฺตํ (ปจิ. ๒๖๐). ยาวชีวิกํ ปน เหฏฺฐา ยาวกาลิเก มูลขาทนียาทีสุ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

92. Vật dụng thất nhật (sattāhakālika) là năm loại dược phẩm này: bơ sữa tinh luyện (sappi), bơ tươi (navanītaṃ), dầu (telaṃ), mật ong (madhu), và đường phèn/mật mía (phāṇitaṃ). Trong đó, bơ sữa tinh luyện (sappi) có nghĩa là bơ sữa tinh luyện từ bò, hoặc từ dê, hoặc từ trâu; bơ sữa tinh luyện của những loài vật mà thịt của chúng hợp lệ thì cũng hợp lệ. Bơ tươi (navanītaṃ) có nghĩa là bơ tươi của chính những loài vật ấy. Dầu (telaṃ) có nghĩa là dầu mè, dầu hạt cải, dầu cam thảo, dầu thầu dầu, và mỡ động vật. Mật ong (madhu) có nghĩa là mật do ong làm ra. Đường phèn/mật mía (phāṇitaṃ) có nghĩa là sản phẩm được làm từ cây mía. Còn về vật dụng trọn đời (yāvajīvika), nên được hiểu theo cách đã được giải thích ở phần dưới về vật dụng thời thực (yāvakālika), trong mục các loại củ ăn được, v.v...

๙๓. ตตฺถ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๒๕๖) อรุโณทเย ปฏิคฺคหิตํ ยาวกาลิกํ สตกฺขตฺตุมฺปิ นิทหิตฺวา ยาว กาโล นาติกฺกมติ, ตาว ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, ยามกาลิกํ เอกํ อโหรตฺตํ, สตฺตาหกาลิกํ สตฺตรตฺตํ, อิตรํ สติ ปจฺจเย ยาวชีวมฺปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ปฏิคฺคเหตฺวา เอกรตฺตํ วีตินามิตํ ปน ยํ กิญฺจิ ยาวกาลิกํ วา ยามกาลิกํ วา อชฺโฌหริตุกามตาย คณฺหนฺตสฺส ปฏิคฺคหเณ ตาว ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหรโต ปน เอกเมกสฺมึ อชฺโฌหาเร สนฺนิธิปจฺจยา ปาจิตฺติยํ. สเจปิ ปตฺโต ทุทฺโธโต โหติ, ยํ องฺคุลิยา ฆํสนฺตสฺส เลขา ปญฺญายติ, คณฺฐิกปตฺตสฺส วา คณฺฐิกนฺตเร สฺเนโห ปวิฏฺโฐ โหติ, โส อุณฺเห โอตาเปนฺตสฺส ปคฺฆรติ, อุณฺหยาคุยา วา คหิตาย สนฺทิสฺสติ, ตาทิเส ปตฺเตปิ ปุนทิวเส ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, ตสฺมา ปตฺตํ โธวิตฺวา ปุน ตตฺถ อจฺโฉทกํ วา อาสิญฺจิตฺวา องฺคุลิยา วา ฆํสิตฺวา นิสฺเนหภาโว ชานิตพฺโพ. สเจ หิ อุทเก วา สฺเนหภาโว, ปตฺเต วา องฺคุลิเลขา ปญฺญายติ, ทุทฺโธโต โหติ, เตลวณฺณปตฺเต ปน องฺคุลิเลขา ปญฺญายติ, สา อพฺโพหาริกา. ยมฺปิ ภิกฺขู นิรเปกฺขา สามเณรานํ ปริจฺจชนฺติ, ตญฺเจ สามเณรา นิทหิตฺวา เทนฺติ, สพฺพํ วฏฺฏติ. สยํ ปฏิคฺคเหตฺวา อปริจฺจตฺตเมว หิ ทุติยทิวเส น วฏฺฏติ. ตโต หิ เอกสิตฺถมฺปิ อชฺโฌหรโต ปาจิตฺติยเมว. อกปฺปิยมํเสสุ มนุสฺสมํเส ถุลฺลจฺจเยน สทฺธึ ปาจิตฺติยํ, อวเสเสสุ ทุกฺกเฏน สทฺธึ.

93. Trong các loại vật dụng có thời hạn ấy, vật dụng thời thực (yāvakālika) đã được thọ nhận vào lúc rạng đông, dù cất giữ lại một trăm lần, vẫn được phép dùng cho đến khi thời gian (giờ ngọ) chưa trôi qua. Vật dụng thời hạn (yāmakālika) được dùng trong một ngày một đêm. Vật dụng thất nhật (sattāhakālika) được dùng trong bảy ngày đêm. Loại còn lại (vật dụng trọn đời), khi có duyên cớ (bệnh tật), được phép dùng cho đến trọn đời. Tuy nhiên, đối với bất kỳ vật dụng thời thực (yāvakālika) hay vật dụng thời hạn (yāmakālika) nào đã được thọ nhận và để qua một đêm, vị tỳ khưu cầm lấy với ý định muốn dùng, trước hết phạm tội đột-cát-la (dukkaṭa) trong lúc cầm lấy. Rồi khi dùng, trong mỗi một miếng nuốt vào, do duyên cất giữ, phạm tội ba-dật-đề (pācittiya). Ngay cả khi bình bát được rửa không kỹ, đến nỗi khi dùng ngón tay chà xát thì thấy có vệt; hoặc trường hợp bình bát có vết nứt, chất dầu mỡ đã thấm vào kẽ nứt, chất dầu mỡ ấy chảy ra khi phơi nắng, hoặc hiện ra khi nhận cháo nóng; ngay cả trong bình bát như vậy, vị nào dùng vào ngày hôm sau cũng phạm tội ba-dật-đề. Do đó, sau khi rửa bát, nên đổ nước trong vào lại rồi dùng ngón tay chà xát để biết chắc rằng không còn chất dầu mỡ. Thật vậy, nếu trong nước hiện ra chất dầu mỡ, hoặc trên bát hiện ra vệt ngón tay, thì đó là rửa không kỹ. Tuy nhiên, đối với bình bát có màu dầu, vệt ngón tay có thể hiện ra, nhưng điều đó không phải là yếu tố cấu thành tội. Bất kỳ vật thực nào mà các tỳ khưu từ bỏ không luyến tiếc cho các vị sa-di, nếu các vị sa-di ấy cất giữ rồi dâng lại, tất cả đều hợp lệ. Thật vậy, chỉ có vật thực do chính mình thọ nhận và chưa từ bỏ mới không hợp lệ vào ngày thứ hai. Do đó, việc dùng dù chỉ một vắt cơm từ (vật thực đã cất giữ) cũng phạm tội ba-dật-đề. Trong các loại thịt không hợp lệ, đối với thịt người, phạm tội ba-dật-đề cùng với tội thâu-lan-giá (thullaccaya). Đối với các loại thịt còn lại, phạm tội (ba-dật-đề) cùng với tội đột-cát-la (dukkaṭa).

ยามกาลิกํ สติ ปจฺจเย อชฺโฌหรโต ปาจิตฺติยํ, อาหารตฺถาย อชฺโฌหรโต ทุกฺกเฏน สทฺธึ ปาจิตฺติยํ. สเจ ปวาริโต หุตฺวา อนติริตฺตกตํ อชฺโฌหรติ, ปกติอามิเส ทฺเว ปาจิตฺติยานิ, มนุสฺสมํเส ถุลฺลจฺจเยน สทฺธึ ทฺเว, เสสอกปฺปิยมํเส ทุกฺกเฏน สทฺธึ. ยามกาลิกํ สติ [Pg.101] ปจฺจเย สามิเสน มุเขน อชฺโฌหรโต ทฺเว, นิรามิเสน เอกเมว. อาหารตฺถาย อชฺโฌหรโต วิกปฺปทฺวเยปิ ทุกฺกฏํ วฑฺฒติ. สเจ วิกาเล อชฺโฌหรติ, ปกติโภชเน สนฺนิธิปจฺจยา จ วิกาลโภชนปจฺจยา จ ทฺเว ปาจิตฺติยานิ, อกปฺปิยมํเส ถุลฺลจฺจยํ ทุกฺกฏญฺจ วฑฺฒติ. ยามกาลิเก วิกาลปจฺจยา อนาปตฺติ. อนติริตฺตปจฺจยา ปน วิกาเล สพฺพวิกปฺเปสุ อนาปตฺติ.

Dùng vật dụng thời hạn (yāmakālika) khi có duyên cớ (làm thuốc) thì phạm tội ba-dật-đề. Dùng vì mục đích ăn uống thì phạm tội ba-dật-đề cùng với tội đột-cát-la. Nếu sau khi đã thỏa mãn (pavārito) mà dùng vật thực chưa được làm cho thành vật dư thừa (anatiritta), đối với vật thực thông thường, phạm hai tội ba-dật-đề. Đối với thịt người, phạm hai tội (ba-dật-đề) cùng với tội thâu-lan-giá. Đối với các loại thịt không hợp lệ còn lại, phạm hai tội (ba-dật-đề) cùng với tội đột-cát-la. Dùng vật dụng thời hạn (yāmakālika) khi có duyên cớ (làm thuốc), nếu trong miệng có vật thực, phạm hai tội (ba-dật-đề). Nếu trong miệng không có vật thực, chỉ phạm một tội. Nếu dùng vì mục đích ăn uống, trong cả hai trường hợp, tội đột-cát-la được thêm vào. Nếu dùng vào phi thời (sau giờ ngọ), đối với vật thực thông thường, phạm hai tội ba-dật-đề: một do duyên cất giữ và một do duyên ăn vào phi thời. Đối với thịt không hợp lệ, tội thâu-lan-giá và tội đột-cát-la được thêm vào. Đối với vật dụng thời hạn (yāmakālika), không phạm tội do duyên (ăn vào) phi thời. Tuy nhiên, do duyên (dùng vật thực) chưa được làm cho thành vật dư thừa, vào phi thời, trong mọi trường hợp, đều không phạm tội.

สตฺตาหกาลิกํ ปน ยาวชีวิกญฺจ อาหารตฺถาย ปฏิคฺคณฺหโต ปฏิคฺคณฺหนปจฺจยา ตาว ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหรโต ปน สเจ นิรามิสํ โหติ, อชฺโฌหาเร ทุกฺกฏํ. อถ อามิสสํสฏฺฐํ ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ โหติ, ยถาวตฺถุกํ ปาจิตฺติยเมว.

Còn đối với vật dụng thất nhật (sattāhakālika) và vật dụng trọn đời (yāvajīvika), vị tỳ khưu nào thọ nhận chúng vì mục đích ăn uống, trước hết phạm tội đột-cát-la do duyên thọ nhận. Rồi khi dùng, nếu dùng riêng không có vật thực khác (nirāmisa), thì phạm tội đột-cát-la trong mỗi miếng nuốt. Còn nếu chúng được thọ nhận và cất giữ khi đã trộn lẫn với vật thực khác, thì phạm tội ba-dật-đề tùy theo loại vật thực đó.

๙๔. สตฺตาหกาลิเกสุ ปน สปฺปิอาทีสุ อยํ วินิจฺฉโย (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๖๒๒) – สปฺปิ ตาว ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ตทหุปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ นิรามิสมฺปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสํ ปริภุญฺชิตพฺพํ. สตฺตาหาติกฺกเม สเจ เอกภาชเน ฐปิตํ, เอกํ นิสฺสคฺคิยํ. สเจ พหูสุ, วตฺถุคณนาย นิสฺสคฺคิยานิ. ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ, ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา อุคฺคหิตกํ กตฺวา นิกฺขิตฺตํ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏติ, อพฺภญฺชนาทีสุ อุปเนตพฺพํ. สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ อนชฺโฌหรณียตํ อาปนฺนตฺตา. สเจ อนุปสมฺปนฺโน ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตนวนีเตน สปฺปึ กตฺวา เทติ, ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, สเจ สยํ กโรติ, สตฺตาหมฺปิ นิรามิสเมว วฏฺฏติ. ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตนวนีเตน เยน เกนจิ กตสปฺปิ สตฺตาหมฺปิ นิรามิสเมว วฏฺฏติ, อุคฺคหิตเกน กเต ปุพฺเพ วุตฺตสุทฺธสปฺปินเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตขีเรน วา ทธินา วา กตสปฺปิ อนุปสมฺปนฺเนน กตํ สามิสมฺปิ ตทหุปุเรภตฺตํ วฏฺฏติ, สยํกตํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ.

94. Đối với các dược phẩm bảy ngày như bơ lỏng v.v... đây là sự quyết trạch (pārā. aṭṭha. 2.622) – Trước tiên, bơ lỏng đã được thọ nhận vào buổi sáng thì được phép dùng có vật thực đi kèm hoặc không có vật thực đi kèm trong buổi sáng của ngày hôm ấy; kể từ sau buổi trưa, trong vòng bảy ngày nên dùng không có vật thực đi kèm. Khi quá bảy ngày, nếu được đặt trong một vật chứa thì có một vật cần phải xả. Nếu ở trong nhiều vật chứa thì có các vật cần phải xả theo số lượng vật chứa. Bơ lỏng đã được thọ nhận vào buổi chiều thì chỉ hợp lệ khi không có vật thực đi kèm. Bơ lỏng đã được làm cho mất sự thọ nhận rồi cất giữ, dù là buổi sáng hay buổi chiều, thì không được phép dùng; nên được sử dụng vào việc thoa xức v.v... Dù quá bảy ngày cũng vô tội, vì đã trở thành vật không thể nuốt dùng. Nếu người chưa thọ Cụ túc giới làm bơ lỏng bằng bơ tươi đã được thọ nhận vào buổi sáng rồi dâng cúng thì được phép dùng có vật thực đi kèm vào buổi sáng. Nếu vị tỳ khưu tự làm thì trong vòng bảy ngày cũng chỉ hợp lệ khi không có vật thực đi kèm. Bơ lỏng được làm bởi bất cứ ai bằng bơ tươi đã được thọ nhận vào buổi chiều thì trong vòng bảy ngày cũng chỉ hợp lệ khi không có vật thực đi kèm. Trường hợp được làm bằng bơ tươi đã mất sự thọ nhận thì sự quyết trạch nên được hiểu theo phương cách về bơ lỏng tinh khiết đã được nói ở trước. Bơ lỏng được làm bằng sữa hoặc sữa chua đã được thọ nhận vào buổi sáng, nếu do người chưa thọ Cụ túc giới làm thì được phép dùng có vật thực đi kèm trong buổi sáng của ngày hôm ấy; nếu do vị ấy tự làm thì chỉ hợp lệ khi không có vật thực đi kèm.

๙๕. นวนีตํ ตาเปนฺตสฺส หิ สามํปาโก น โหติ, สามํปกฺเกน ปน เตน สทฺธึ อามิสํ น วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย จ น วฏฺฏติเยว. สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ สวตฺถุกสฺส ปฏิคฺคหิตตฺตา. ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตเกหิ กตํ ปน อพฺภญฺชนาทีสุ อุปเนตพฺพํ. ปุเรภตฺตมฺปิ จ อุคฺคหิตเกหิ กตํ, อุภเยสมฺปิ สตฺตาหาติกฺกเม อนาปตฺติ. เอส [Pg.102] นโย อกปฺปิยมํสสปฺปิมฺหิ. อยํ ปน วิเสโส – ยตฺถ ปาฬิยํ อาคตสปฺปินา นิสฺสคฺคิยํ, ตตฺถ อิมินา ทุกฺกฏํ. อนฺธกฏฺฐกถายํ การณปติรูปกํ วตฺวา มนุสฺสสปฺปิ จ นวนีตญฺจ ปฏิกฺขิตฺตํ, ตํ ทุปฺปฏิกฺขิตฺตํ สพฺพอฏฺฐกถาสุ อนุญฺญาตตฺตา. ปรโต จสฺส วินิจฺฉโยปิ อาคจฺฉิสฺสติ. ปาฬิยํ อาคตนวนีตมฺปิ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ตทหุปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย นิรามิสเมว. สตฺตาหาติกฺกเม นานาภาชเนสุ ฐปิเต ภาชนคณนาย, เอกภาชเนปิ อมิสฺเสตฺวา ปิณฺฑปิณฺฑวเสน ฐปิเต ปิณฺฑคณนาย นิสฺสคฺคิยานิ. ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ สปฺปินเยน เวทิตพฺพํ. เอตฺถ ปน ทธิคุฬิกาโยปิ ตกฺกพินฺทูนิปิ โหนฺติ, ตสฺมา โธตํ วฏฺฏตีติ อุปฑฺฒตฺเถรา อาหํสุ. มหาสิวตฺเถโร ปน ‘‘ภควตา อนุญฺญาตกาลโต ปฏฺฐาย ตกฺกโต อุทฺธฏมตฺตเมว ขาทึสู’’ติ อาห. ตสฺมา นวนีตํ ปริภุญฺชนฺเตน โธวิตฺวา ทธิตกฺกมกฺขิกากิปิลฺลิกาทีนิ อปเนตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. ปจิตฺวา สปฺปึ กตฺวา ปริภุญฺชิตุกาเมน อโธตมฺปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ยํ ตตฺถ ทธิคตํ วา ตกฺกคตํ วา, ตํ ขยํ คมิสฺสติ. เอตฺตาวตา หิ สวตฺถุกปฏิคฺคหิตํ นาม น โหตีติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย. อามิเสน สทฺธึ ปกฺกตฺตา ปน ตสฺมิมฺปิ กุกฺกุจฺจายนฺติ กุกฺกุจฺจกา. อิทานิ อุคฺคเหตฺวา ฐปิตนวนีเต จ ปุเรภตฺตํ ขีรทธีนิ ปฏิคฺคเหตฺวา กตนวนีเต จ ปจฺฉาภตฺตํ ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวา กตนวนีเต จ อุคฺคหิตเกหิ กตนวนีเต จ อกปฺปิยมํสนวนีเต จ สพฺโพ อาปตฺตานาปตฺติปริโภคาปริโภคนโย สปฺปิมฺหิ วุตฺตกฺกเมเนว คเหตพฺโพ. เตลภิกฺขาย ปวิฏฺฐานํ ปน ภิกฺขูนํ ตตฺเถว สปฺปิมฺปิ นวนีตมฺปิ ปกฺกเตลมฺปิ อปกฺกเตลมฺปิ อากิรนฺติ. ตตฺถ ตกฺกทธิพินฺทูนิปิ ภตฺตสิตฺถานิปิ ตณฺฑุลกณาปิ มกฺขิกาทโยปิ โหนฺติ, อาทิจฺจปากํ กตฺวา ปริสฺสาเวตฺวา คหิตํ สตฺตาหกาลิกํ โหติ. ปฏิคฺคเหตฺวา จ ฐปิตเภสชฺเชหิ สทฺธึ ปจิตฺวา นตฺถุปานมฺปิ กาตุํ วฏฺฏติ. สเจ วทฺทลิสมเย ลชฺชี สามเณโร ยถา ตตฺถ ปติตตณฺฑุลกณาทโย น ปจฺจนฺติ, เอวํ อคฺคิมฺหิ วิลียาเปตฺวา ปริสฺสาเวตฺวา ปุน ปจิตฺวา เทติ, ปุริมนเยเนว สตฺตาหํ วฏฺฏติ.

95. Đối với vị tỳ khưu đun bơ tươi thì không phải là tự nấu. Tuy nhiên, vật thực đi kèm thì không hợp lệ dùng chung với bơ lỏng đã được tự nấu ấy; và kể từ sau buổi trưa thì lại càng không hợp lệ. Dù quá bảy ngày cũng vô tội, vì đã được thọ nhận cùng với vật gốc của nó. Hơn nữa, bơ lỏng được làm bằng (sữa, sữa chua) đã được thọ nhận vào buổi chiều thì nên được sử dụng vào việc thoa xức v.v... Và cả trường hợp được làm bằng (sữa, sữa chua) đã mất sự thọ nhận vào buổi sáng cũng vậy; đối với cả hai trường hợp, khi quá bảy ngày là vô tội. Đây là phương cách trong trường hợp bơ lỏng làm từ thịt không thích hợp. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt – ở chỗ nào trong Pāḷi, bơ lỏng được đề cập đến phải bị xả thì đối với loại bơ lỏng này (làm từ thịt không thích hợp) là tội tác ác. Trong Andhakaṭṭhakathā, sau khi nói lên lý do tương xứng, bơ lỏng của người và bơ tươi của người đã bị bác bỏ; sự bác bỏ ấy là không đúng đắn, vì đã được cho phép trong tất cả các Chú giải. Và sự quyết trạch về điều này cũng sẽ được đề cập ở sau. Cả bơ tươi được đề cập trong Pāḷi, nếu được thọ nhận vào buổi sáng thì được phép dùng có vật thực đi kèm trong buổi sáng của ngày hôm ấy; kể từ sau buổi trưa thì chỉ không có vật thực đi kèm. Khi quá bảy ngày, nếu được đặt trong nhiều vật chứa khác nhau thì (phải xả) theo số lượng vật chứa; dù ở trong một vật chứa, nếu được đặt thành từng tảng riêng không trộn lẫn thì có các vật cần phải xả theo số lượng tảng. Bơ tươi được thọ nhận vào buổi chiều thì nên được hiểu theo phương cách của bơ lỏng. Tuy nhiên, ở đây cũng có những cục sữa chua nhỏ và những giọt sữa bơ, vì thế, một nửa số Trưởng lão đã nói rằng: “Được phép dùng nếu đã rửa sạch.” Nhưng Trưởng lão Mahāsiva đã nói rằng: “Kể từ thời điểm được Đức Thế Tôn cho phép, các vị chỉ ăn phần vừa được vớt lên từ sữa bơ.” Do đó, vị tỳ khưu dùng bơ tươi nên dùng sau khi đã rửa sạch và loại bỏ sữa chua, sữa bơ, ruồi, kiến v.v... Vị muốn dùng sau khi nấu thành bơ lỏng thì được phép dùng cả khi chưa rửa sạch. Những gì thuộc về sữa chua hay sữa bơ ở trong đó, chúng sẽ bị tiêu hủy. Ý nghĩa ở đây là: Bấy nhiêu đó không được gọi là sự thọ nhận cùng với vật gốc. Tuy nhiên, vì được nấu chung với vật thực nên các vị có lòng tàm quý cũng áy náy về trường hợp ấy. Bây giờ, đối với bơ tươi đã được làm cho mất sự thọ nhận rồi cất giữ, đối với bơ tươi được làm sau khi đã thọ nhận sữa và sữa chua vào buổi sáng, đối với bơ tươi được làm sau khi đã thọ nhận các thứ ấy vào buổi chiều, đối với bơ tươi được làm bằng (sữa, sữa chua) đã mất sự thọ nhận, và đối với bơ tươi làm từ thịt không thích hợp, tất cả phương cách về phạm tội, không phạm tội, được phép dùng, không được phép dùng nên được hiểu theo thứ tự đã được nói trong trường hợp bơ lỏng. Hơn nữa, đối với các vị tỳ khưu đi khất thực dầu, người ta đổ cả bơ lỏng, bơ tươi, dầu đã nấu, và dầu chưa nấu vào ngay trong bình bát. Ở đó, cũng có những giọt sữa bơ, sữa chua, những hạt cơm, những mảnh gạo, ruồi v.v...; sau khi được phơi nắng cho chín và lọc lại, phần được lấy trở thành dược phẩm bảy ngày. Và sau khi thọ nhận, được phép nấu chung với các dược phẩm đã cất giữ để làm thuốc nhỏ mũi. Nếu vào mùa mưa, một vị sa di có lòng tàm quý làm cho nó tan chảy trên lửa, lọc lại, rồi nấu lại sao cho các mảnh gạo v.v... đã rơi vào đó không bị chín theo, rồi dâng cúng thì hợp lệ trong bảy ngày theo phương cách trước.

๙๖. เตเลสุ ติลเตลํ ตาว ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย นิรามิสเมว วฏฺฏติ. สตฺตาหาติกฺกเม [Pg.103] ตสฺส ภาชนคณนาย นิสฺสคฺคิยภาโว เวทิตพฺโพ. ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ สตฺตาหํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ, อุคฺคหิตกํ กตฺวา นิกฺขิตฺตํ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏติ, สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. ปุเรภตฺตํ ติเล ปฏิคฺคเหตฺวา กตเตลํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย อนชฺโฌหรณียํ โหติ, สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. ปจฺฉาภตฺตํ ติเล ปฏิคฺคเหตฺวา กตเตลํ อนชฺโฌหรณียเมว สวตฺถุกปฏิคฺคหิตตฺตา. สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ, สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ. ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา อุคฺคหิตกติเลหิ กตเตเลปิ เอเสว นโย. ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตติเล ภชฺชิตฺวา วา ติลปิฏฺฐํ วา เสเทตฺวา อุณฺโหทเกน วา เตเมตฺวา กตเตลํ สเจ อนุปสมฺปนฺเนน กตํ, ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, อตฺตนา กตํ นิพฺพฏฺฏิตตฺตา ปุเรภตฺตํ นิรามิสํ วฏฺฏติ, สามํปกฺกตฺตา สามิสํ น วฏฺฏติ. สวตฺถุกปฏิคฺคหิตตฺตา ปน ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย อุภยมฺปิ อนชฺโฌหรณียํ, สีสมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. ยทิ ปน อปฺปํ อุณฺโหทกํ โหติ อพฺภุกฺกิรณมตฺตํ, อพฺโพหาริกํ โหติ สามํปากคณนํ น คจฺฉติ. สาสปเตลาทีสุปิ อวตฺถุกปฏิคฺคหิเตสุ อวตฺถุกติลเตเล วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย.

96. Trong các loại dầu, trước tiên là dầu mè, nếu được thọ nhận vào buổi sáng thì được phép dùng chung với vật thực vào buổi sáng; kể từ sau buổi trưa trở đi thì chỉ được phép dùng không chung với vật thực. Khi quá bảy ngày, nên biết là trở thành vật phải xả theo số lượng vật chứa của nó. Dầu được thọ nhận sau buổi trưa thì trong bảy ngày chỉ được phép dùng không chung với vật thực; nếu đã làm cho mất sự thọ nhận rồi cất giữ thì không được phép nuốt vào, nên được dùng để thoa đầu v.v., dù quá bảy ngày cũng vô tội. Dầu được làm ra sau khi đã thọ nhận hạt mè vào buổi sáng thì được phép dùng chung với vật thực vào buổi sáng; kể từ sau buổi trưa trở đi thì trở thành vật không được nuốt vào, nên được dùng để thoa đầu v.v., dù quá bảy ngày cũng vô tội. Dầu được làm ra sau khi đã thọ nhận hạt mè sau buổi trưa thì chỉ là vật không được nuốt vào vì đã được thọ nhận cùng với vật gốc. Dù quá bảy ngày cũng vô tội, nên được dùng để thoa đầu v.v. Đối với dầu được làm từ hạt mè đã mất sự thọ nhận, dù là vào buổi sáng hay sau buổi trưa, cũng cùng một phương pháp này. Đối với hạt mè đã được thọ nhận vào buổi sáng, sau khi rang lên, hoặc hấp bột mè, hoặc ngâm với nước nóng rồi làm thành dầu, nếu được làm bởi người chưa thọ cụ túc giới thì được phép dùng chung với vật thực vào buổi sáng; nếu tự mình làm, vì đã được chế biến từ vật yavakālika, thì được phép dùng không chung với vật thực vào buổi sáng; vì tự mình nấu nên không được phép dùng chung với vật thực. Nhưng vì đã được thọ nhận cùng với vật gốc, kể từ sau buổi trưa trở đi, cả hai trường hợp đều không được nuốt vào, nên được dùng để thoa đầu v.v., dù quá bảy ngày cũng vô tội. Nhưng nếu chỉ có một ít nước nóng, chỉ vừa đủ để rưới lên, thì không được xem là vật thực, không được tính là tự mình nấu. Đối với dầu hạt cải v.v. khi được thọ nhận không có vật gốc, sự quyết định cũng tương tự như đã nói về dầu mè không có vật gốc.

สเจ ปน ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตานํ สาสปาทีนํ จุณฺเณหิ อาทิจฺจปาเกน สกฺกา เตลํ กาตุํ, ตํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย นิรามิสเมว วฏฺฏติ, สตฺตาหาติกฺกเม นิสฺสคฺคิยํ. ยสฺมา ปน สาสปมธุกจุณฺณานิ เสเทตฺวา เอรณฺฑกฏฺฐีนิ จ ภชฺชิตฺวา เอว เตลํ กโรนฺติ, ตสฺมา เอเตสํ เตลํ อนุปสมฺปนฺเนหิ กตํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, วตฺถูนํ ยาวชีวิกตฺตา ปน สวตฺถุกปฏิคฺคหเณ โทโส นตฺถิ. อตฺตนา กตํ สตฺตาหํ นิรามิสปริโภเคเนว ปริภุญฺชิตพฺพํ. อุคฺคหิตเกหิ กตํ อนชฺโฌหรณียํ, พาหิรปริโภเค วฏฺฏติ, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. เตลกรณตฺถาย สาสปมธุกเอรณฺฑกฏฺฐีนิ ปฏิคฺคเหตฺวา กตเตลํ สตฺตาหกาลิกํ, ทุติยทิวเส กตํ ฉาหํ วฏฺฏติ, ตติยทิวเส กตํ ปญฺจาหํ วฏฺฏติ, จตุตฺถ, ปญฺจม, ฉฏฺฐ, สตฺตมทิวเส กตํ ตทเหว วฏฺฏติ. สเจ ยาว อรุณสฺส อุคฺคมนา ติฏฺฐติ, นิสฺสคฺคิยํ, อฏฺฐมทิวเส กตํ อนชฺโฌหรณียํ, อนิสฺสคฺคิยตฺตา ปน พาหิรปริโภเค [Pg.104] วฏฺฏติ. สเจปิ น กโรติ, เตลตฺถาย คหิตสาสปาทีนํ สตฺตาหาติกฺกเม ทุกฺกฏเมว. ปาฬิยํ ปน อนาคตานิ อญฺญานิปิ นาฬิเกรนิมฺพโกสมฺพกรมนฺทาทีนํ เตลานิ อตฺถิ, ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกามยโต ทุกฺกฏํ โหติ. อยเมเตสุ วิเสโส – เสสํ ยาวกาลิกวตฺถุํ ยาวชีวิกวตฺถุญฺจ สลฺลกฺเขตฺวา สามํปากสวตฺถุกปุเรภตฺตปจฺฉาภตฺตปฏิคฺคหิตอุคฺคหิตวตฺถุวิธานํ สพฺพํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

Nhưng nếu có thể làm ra dầu từ bột của hạt cải v.v. đã được thọ nhận vào buổi sáng bằng cách phơi nắng, thì dầu đó được phép dùng chung với vật thực vào buổi sáng; kể từ sau buổi trưa trở đi thì chỉ được phép dùng không chung với vật thực, khi quá bảy ngày thì là vật phải xả. Nhưng vì người ta làm ra dầu bằng cách hấp bột hạt cải, bột hạt madhuka và chỉ rang hạt thầu dầu, do đó dầu của những thứ này nếu được làm bởi người chưa thọ cụ túc giới thì được phép dùng chung với vật thực vào buổi sáng; nhưng vì các vật gốc là yāvajīvika nên không có lỗi trong việc thọ nhận cùng với vật gốc. Nếu tự mình làm thì nên được dùng trong bảy ngày chỉ không chung với vật thực. Dầu được làm từ vật liệu đã mất sự thọ nhận thì không được nuốt vào, được phép dùng bên ngoài, dù quá bảy ngày cũng vô tội. Dầu được làm ra sau khi đã thọ nhận hạt cải, hạt madhuka, hạt thầu dầu vì mục đích làm dầu là vật sattāhakālika; nếu làm vào ngày thứ hai thì được phép dùng trong sáu ngày; nếu làm vào ngày thứ ba thì được phép dùng trong năm ngày; nếu làm vào ngày thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy thì chỉ được phép dùng trong chính ngày đó. Nếu còn lại cho đến khi bình minh ló dạng thì là vật phải xả; nếu làm vào ngày thứ tám thì không được nuốt vào, nhưng vì không phải là vật phải xả nên được phép dùng bên ngoài. Dù nếu không làm dầu, đối với hạt cải v.v. đã được nhận vì mục đích làm dầu, khi quá bảy ngày thì chỉ phạm tội dukkaṭa. Nhưng trong Pāli, cũng có các loại dầu khác không được đề cập như dầu dừa, dầu neem, dầu kosamba, dầu karamanda v.v.; người để chúng quá bảy ngày sau khi thọ nhận thì phạm tội dukkaṭa. Đây là sự khác biệt giữa chúng – phần còn lại, sau khi xem xét vật yāvakālika và vật yāvajīvika, tất cả các quy định về việc tự nấu, thọ nhận cùng vật gốc, thọ nhận vào buổi sáng, thọ nhận sau buổi trưa, và vật đã mất sự thọ nhận, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.

วสาเตลํ นาม ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปญฺจ วสานิ อจฺฉวสํ มจฺฉวสํ สุสุกาวสํ สูกรวสํ คทฺรภวส’’นฺติ (มหาว. ๒๖๒) เอวํ อนุญฺญาตวสานํ เตลํ. เอตฺถ จ ‘‘อจฺฉวส’’นฺติ วจเนน ฐเปตฺวา มนุสฺสวสํ สพฺเพสํ อกปฺปิยมํสานํ วสา อนุญฺญาตา. มจฺฉคฺคหเณน จ สุสุกาปิ คหิตา โหนฺติ, วาฬมจฺฉตฺตา ปน วิสุํ วุตฺตํ. มจฺฉาทิคฺคหเณน เจตฺถ สพฺเพสมฺปิ กปฺปิยมํสานํ วสา อนุญฺญาตา. มํเสสุ หิ ทส มนุสฺสหตฺถิอสฺสสุนขอหิสีหพฺยคฺฆทีปิอจฺฉตรจฺฉานํ มํสานิ อกปฺปิยานิ, วสาสุ เอกา มนุสฺสวสา. ขีราทีสุ อกปฺปิยํ นาม นตฺถิ. อนุปสมฺปนฺเนหิ กตํ นิพฺพฏฺฏิตํ วสาเตลํ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ. ยํ ปน ตตฺถ สุขุมรชสทิสํ มํสํ วา นฺหารุ วา อฏฺฐิ วา โลหิตํ วา โหติ, ตํ อพฺโพหาริกํ. สเจ ปน วสํ ปฏิคฺคเหตฺวา สยํ กโรติ, ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปจิตฺวา ปริสฺสาเวตฺวา สตฺตาหํ นิรามิสปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพํ. นิรามิสปริโภคญฺหิ สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ ‘‘กาเล ปฏิคฺคหิตํ กาเล นิปฺปกฺกํ กาเล สํสฏฺฐํ เตลปริโภเคน ปริภุญฺชิตุ’’นฺติ (มหาว. ๒๖๒). ตตฺราปิ อพฺโพหาริกํ อพฺโพหาริกเมว, ปจฺฉาภตฺตํ ปน ปฏิคฺคเหตุํ วา กาตุํ วา น วฏฺฏติเยว. วุตฺตญฺเหตํ –

Dầu mỡ (vasātela) là dầu từ các loại mỡ được cho phép như sau: “Này các Tỳ khưu, Ta cho phép năm loại mỡ: mỡ gấu, mỡ cá, mỡ cá sấu, mỡ heo, mỡ lừa” (Đại Phẩm, 262). Và ở đây, bằng từ “mỡ gấu”, ngoại trừ mỡ người, mỡ của tất cả các loài có thịt không hợp lệ đều được cho phép. Và bằng việc dùng từ “cá”, cá sấu cũng được bao gồm; nhưng vì là loài cá hung dữ nên được nói riêng. Và ở đây, bằng việc dùng từ “cá” v.v., mỡ của tất cả các loài có thịt hợp lệ cũng được cho phép. Vì trong các loại thịt, mười loại thịt không hợp lệ là: thịt người, voi, ngựa, chó, rắn, sư tử, cọp, báo, gấu, linh cẩu; trong các loại mỡ, một loại là mỡ người không hợp lệ. Trong sữa v.v. không có loại nào gọi là không hợp lệ. Dầu mỡ đã được chế biến, được làm bởi người chưa thọ cụ túc giới, nếu được thọ nhận vào buổi sáng thì được phép dùng chung với vật thực vào buổi sáng; kể từ sau buổi trưa trở đi, trong bảy ngày chỉ được phép dùng không chung với vật thực. Nhưng những gì ở trong đó giống như bụi mịn, là thịt, hoặc gân, hoặc xương, hoặc máu, thì cái đó không được xem là vật thực. Nhưng nếu tự mình làm sau khi đã thọ nhận mỡ, thì sau khi thọ nhận vào buổi sáng, nấu lên, lọc đi, nên được dùng trong bảy ngày không chung với vật thực. Vì liên quan đến việc dùng không chung với vật thực, điều này đã được nói: “được thọ nhận đúng thời, được nấu đúng thời, được trộn lẫn đúng thời, (Ta cho phép) dùng như cách dùng dầu” (Đại Phẩm, 262). Ở đó cũng vậy, cái không phải vật thực thì vẫn là không phải vật thực; nhưng không được phép thọ nhận hay làm vào sau buổi trưa. Điều này đã được nói –

‘‘วิกาเล เจ, ภิกฺขเว, ปฏิคฺคหิตํ วิกาเล นิปฺปกฺกํ วิกาเล สํสฏฺฐํ, ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย, อาปตฺติ ติณฺณํ ทุกฺกฏานํ. กาเล เจ, ภิกฺขเว, ปฏิคฺคหิตํ วิกาเล นิปฺปกฺกํ วิกาเล สํสฏฺฐํ, ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย, อาปตฺติ ทฺวินฺนํ ทุกฺกฏานํ. กาเล เจ, ภิกฺขเว, ปฏิคฺคหิตํ กาเล นิปฺปกฺกํ วิกาเล สํสฏฺฐํ, ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. กาเล เจ, ภิกฺขเว, ปฏิคฺคหิตํ กาเล นิปฺปกฺกํ กาเล สํสฏฺฐํ, ตํ เจ ปริภุญฺเชยฺย, อนาปตฺตี’’ติ (มหาว. ๒๖๒).

“Này các Tỳ khưu, nếu đã nhận trong phi thời, đã nấu trong phi thời, đã trộn lẫn trong phi thời, nếu vị ấy thọ dụng vật ấy thì phạm ba tội tác ác. Này các Tỳ khưu, nếu đã nhận trong thời, đã nấu trong phi thời, đã trộn lẫn trong phi thời, nếu vị ấy thọ dụng vật ấy thì phạm hai tội tác ác. Này các Tỳ khưu, nếu đã nhận trong thời, đã nấu trong thời, đã trộn lẫn trong phi thời, nếu vị ấy thọ dụng vật ấy thì phạm tội tác ác. Này các Tỳ khưu, nếu đã nhận trong thời, đã nấu trong thời, đã trộn lẫn trong thời, nếu vị ấy thọ dụng vật ấy thì không phạm tội.”

อุปติสฺสตฺเถรํ [Pg.105] ปน อนฺเตวาสิกา ปุจฺฉึสุ ‘‘ภนฺเต, สปฺปินวนีตวสานิ เอกโต ปจิตฺวา นิพฺพฏฺฏิตานิ วฏฺฏนฺติ, น วฏฺฏนฺตี’’ติ? ‘‘น วฏฺฏนฺติ, อาวุโส’’ติ. เถโร กิเรตฺถ ปกฺกเตลกสเฏ วิย กุกฺกุจฺจายติ. ตโต นํ อุตฺตริ ปุจฺฉึสุ ‘‘ภนฺเต, นวนีเต ทธิคุฬิกา วา ตกฺกพินฺทุ วา โหติ, เอตํ วฏฺฏตี’’ติ? ‘‘เอตมฺปิ, อาวุโส, น วฏฺฏตี’’ติ. ตโต นํ อาหํสุ ‘‘ภนฺเต, เอกโต ปจิตฺวา เอกโต สํสฏฺฐานิ เตชวนฺตานิ โหนฺติ, โรคํ นิคฺคณฺหนฺตี’’ติ. ‘‘สาธาวุโส’’ติ เถโร สมฺปฏิจฺฉิ. มหาสุมตฺเถโร ปนาห ‘‘กปฺปิยมํสวสาว สามิสปริโภเค วฏฺฏติ, อิตรา นิรามิสปริโภเค วฏฺฏตี’’ติ. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘อิทํ กิ’’นฺติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ‘‘นนุ วาตาพาธิกา ภิกฺขู ปญฺจมูลกสาวยาคุยํ อจฺฉสูกรเตลาทีนิ ปกฺขิปิตฺวา ยาคุํ ปิวนฺติ, สา เตชุสฺสทตฺตา โรคํ นิคฺคณฺหาตี’’ติ วตฺวา ‘‘วฏฺฏตี’’ติ อาห.

Lại nữa, các vị đệ tử đã hỏi Trưởng lão Upatissa rằng: ‘Kính bạch ngài, bơ, bơ tươi, và mỡ được nấu chung và chế biến có hợp lệ hay không hợp lệ?’ – ‘Này chư hiền, không hợp lệ.’ Nghe nói, vị Trưởng lão có sự áy náy về điều này giống như về cặn dầu đã nấu. Sau đó, họ lại hỏi ngài thêm rằng: ‘Kính bạch ngài, trong bơ tươi có cục sữa đông hoặc giọt sữa bơ, điều đó có hợp lệ không?’ – ‘Này chư hiền, điều đó cũng không hợp lệ.’ Sau đó, họ nói với ngài rằng: ‘Kính bạch ngài, khi được nấu chung và trộn lẫn với nhau, chúng trở nên có hiệu lực mạnh, có thể trị bệnh.’ Vị Trưởng lão đã chấp thuận: ‘Lành thay, chư hiền.’ Lại nữa, Trưởng lão Mahāsumatthera nói rằng: ‘Mỡ từ thịt hợp lệ thì chỉ hợp lệ khi dùng chung với vật thực, loại còn lại thì hợp lệ khi dùng riêng.’ Nhưng Trưởng lão Mahāpaduma đã bác bỏ, nói rằng: ‘Điều này là gì?’ rồi nói: ‘Chẳng phải các Tỳ khưu bị bệnh gió đã thêm dầu gấu, dầu heo, v.v... vào cháo thuốc ngũ căn và uống hay sao? Do có hiệu lực mạnh, nó trị được bệnh,’ rồi ngài nói: ‘Hợp lệ.’

๙๗. มธุ นาม มธุกรีหิ มธุมกฺขิกาหิ ขุทฺทกมกฺขิกาหิ ภมรมกฺขิกาหิ จ กตํ มธุ. ตํ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสปริโภคมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสปริโภคเมว วฏฺฏติ, สตฺตาหาติกฺกเม นิสฺสคฺคิยํ. สเจ สิเลสสทิสํ มหามธุํ ขณฺฑํ กตฺวา ฐปิตํ, อิตรํ วา นานาภาชเนสุ, วตฺถุคณนาย นิสฺสคฺคิยานิ. สเจ เอกเมว ขณฺฑํ, เอกภาชเน วา อิตรํ, เอกเมว นิสฺสคฺคิยํ. อุคฺคหิตกํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, อรุมกฺขนาทีสุ อุปเนตพฺพํ. มธุปฏลํ วา มธุสิตฺถกํ วา สเจ มธุนา อมกฺขิตํ ปริสุทฺธํ, ยาวชีวิกํ, มธุมกฺขิตํ ปน มธุคติกเมว. จีริกา นาม สปกฺขา ทีฆมกฺขิกา ตุมฺพฬนามิกา จ อฏฺฐิปกฺขิกา กาฬมหาภมรา โหนฺติ, เตสํ อาสเยสุ นิยฺยาสสทิสํ มธุ โหติ, ตํ ยาวชีวิกํ.

97. Được gọi là mật ong là mật được làm bởi ong madhukarī, ong madhumakkhikā, ong nhỏ, và ong bắp cày. Mật ong ấy, được nhận trước buổi ăn, thì hợp lệ dùng chung với vật thực trong buổi ăn đó; kể từ sau buổi ăn, chỉ hợp lệ dùng riêng trong bảy ngày; quá bảy ngày thì phải xả bỏ. Nếu mật ong lớn giống như nhựa cây được cắt thành từng miếng và cất giữ, hoặc loại mật khác được giữ trong nhiều vật chứa khác nhau, thì phải xả bỏ theo số lượng vật. Nếu chỉ có một miếng, hoặc loại mật khác chỉ trong một vật chứa, thì chỉ phải xả bỏ một vật. Trường hợp mất sự thọ nhận nên được hiểu theo cách đã nói; nên được dùng để thoa vết thương, v.v... Tàng ong hoặc sáp ong, nếu tinh khiết không dính mật, thì được dùng trọn đời; nhưng nếu có dính mật thì chỉ theo quy định của mật ong. Có các loài ong tên là cīrikā có cánh, ong dài tên là tumbaḷa, và ong vò vẽ lớn màu đen có cánh cứng như xương; trong tổ của chúng có loại mật giống như nhựa cây, loại mật đó được dùng trọn đời.

๙๘. ผาณิตํ นาม อุจฺฉุรสํ อุปาทาย อปกฺกา วา อวตฺถุกปกฺกา วา สพฺพาปิ อวตฺถุกา อุจฺฉุวิกติ. ตํ ผาณิตํ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ, สตฺตาหาติกฺกเม วตฺถุคณนาย นิสฺสคฺคิยํ. พหู ปิณฺฑา จุณฺเณ กตฺวา เอกภาชเน ปกฺขิตฺตา โหนฺติ ฆนสนฺนิเวสา, เอกเมว นิสฺสคฺคิยํ. อุคฺคหิตกํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, ฆรธูปนาทีสุ อุปเนตพฺพํ. ปุเรภตฺตํ [Pg.106] ปฏิคฺคหิเตน อปริสฺสาวิตอุจฺฉุรเสน กตผาณิตํ สเจ อนุปสมฺปนฺเนน กตํ, สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, สยํกตํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย ปน สวตฺถุกปฏิคฺคหิตตฺตา อนชฺโฌหรณียํ, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. ปจฺฉาภตฺตํ อปริสฺสาวิตปฏิคฺคหิเตน กตมฺปิ อนชฺโฌหรณียเมว, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. เอส นโย อุจฺฉุํ ปฏิคฺคเหตฺวา กตผาณิเตปิ. ปุเรภตฺตํ ปน ปริสฺสาวิตปฏิคฺคหิเตน กตํ สเจ อนุปสมฺปนฺเนน กตํ, ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว. สยํกตํ ปุเรภตฺตมฺปิ นิรามิสเมว, ปจฺฉาภตฺตํ ปริสฺสาวิตปฏิคฺคหิเตน กตํ ปน นิรามิสเมว สตฺตาหํ วฏฺฏติ. อุคฺคหิตกตํ วุตฺตนยเมว. ‘‘ฌามอุจฺฉุผาณิตํ วา โกฏฺฏิตอุจฺฉุผาณิตํ วา ปุเรภตฺตเมว วฏฺฏตี’’ติ มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘เอตํ สวตฺถุกปกฺกํ วฏฺฏติ, โน วฏฺฏตี’’ติ ปุจฺฉํ กตฺวา ‘‘อุจฺฉุผาณิตํ ปจฺฉาภตฺตํ โน วฏฺฏนกํ นาม นตฺถี’’ติ วุตฺตํ, ตํ ยุตฺตํ. สีโตทเกน กตํ มธุกปุปฺผผาณิตํ ปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สตฺตาหํ นิรามิสเมว วฏฺฏติ, สตฺตาหาติกฺกเม วตฺถุคณนาย ทุกฺกฏํ, ขีรํ ปกฺขิปิตฺวา กตํ มธุกผาณิตํ ยาวกาลิกํ. ขณฺฑสกฺขรํ ปน ขีรชลฺลิกํ อปเนตฺวา โสเธนฺติ, ตสฺมา วฏฺฏติ.

98. Được gọi là đường mật là tất cả các chế phẩm từ mía, bắt đầu từ nước mía, dù chưa nấu hoặc đã nấu nhưng không có bã mía. Đường mật ấy, được nhận trước buổi ăn, thì hợp lệ dùng chung với vật thực trong buổi ăn đó; kể từ sau buổi ăn, chỉ hợp lệ dùng riêng trong bảy ngày; quá bảy ngày thì phải xả bỏ theo số lượng vật. Nhiều viên đường được nghiền thành bột, cho vào một vật chứa và đông đặc lại, thì chỉ phải xả bỏ một vật. Trường hợp mất sự thọ nhận nên được hiểu theo cách đã nói; nên được dùng để xông nhà, v.v... Đường mật làm từ nước mía chưa lọc được nhận trước buổi ăn, nếu do người chưa thọ Cụ túc giới làm thì hợp lệ dùng chung với vật thực; nếu tự mình làm thì chỉ hợp lệ dùng riêng. Nhưng kể từ sau buổi ăn, do đã nhận cùng với bã mía nên không được thọ dụng; dù quá bảy ngày cũng không phạm tội. Đường mật làm từ (nước mía) chưa lọc được nhận sau buổi ăn cũng không được thọ dụng; dù quá bảy ngày cũng không phạm tội. Cách này cũng áp dụng cho đường mật làm sau khi đã nhận cây mía. Lại nữa, đường mật làm từ (nước mía) đã lọc được nhận trước buổi ăn, nếu do người chưa thọ Cụ túc giới làm, thì hợp lệ dùng chung với vật thực trong buổi ăn đó; kể từ sau buổi ăn, chỉ hợp lệ dùng riêng trong bảy ngày. Nếu tự mình làm, thì ngay cả trong buổi ăn cũng chỉ hợp lệ dùng riêng. Lại nữa, đường mật làm từ (nước mía) đã lọc được nhận sau buổi ăn thì chỉ hợp lệ dùng riêng trong bảy ngày. Trường hợp mất sự thọ nhận thì theo cách đã nói. Trong Đại Chú giải có nói: ‘Đường mật làm từ mía cháy hoặc đường mật làm từ mía giã thì chỉ hợp lệ trước buổi ăn.’ Nhưng trong (Chú giải) Mahāpaccarī, sau khi đặt câu hỏi: ‘Loại này được nấu cùng với bã mía có hợp lệ hay không?’ đã nói rằng: ‘Không có loại đường mật nào gọi là không hợp lệ sau buổi ăn,’ điều đó là hợp lý. Đường mật làm từ hoa madhuka với nước lạnh, hợp lệ dùng chung với vật thực trước buổi ăn; kể từ sau buổi ăn, chỉ hợp lệ dùng riêng trong bảy ngày; quá bảy ngày thì phạm tội tác ác theo số lượng vật. Đường mật madhuka được làm bằng cách thêm sữa vào thì là vật thực yāvakālika. Lại nữa, người ta làm sạch đường cát bằng cách loại bỏ váng sữa, do đó nó hợp lệ.

๙๙. มธุกปุปฺผํ ปน ปุเรภตฺตมฺปิ อลฺลํ วฏฺฏติ. ภชฺชิตมฺปิ วฏฺฏติ, ภชฺชิตฺวา ติลาทีหิ มิสฺสํ วา อมิสฺสํ วา กตฺวา โกฏฺฏิตํ วฏฺฏติ. ยทิ ปน ตํ คเหตฺวา เมรยตฺถาย โยเชนฺติ, โยชิตํ พีชโต ปฏฺฐาย น วฏฺฏติ. กทลีขชฺชูรีอมฺพลพุชปนสจิญฺจาทีนํ สพฺเพสํ ยาวกาลิกผลานํ ผาณิตํ ยาวกาลิกเมว. มริจปกฺเกหิ ผาณิตํ กโรนฺติ, ตํ ยาวชีวิกํ. เอวํ ยถาวุตฺตานิ สตฺตาหกาลิกานิ สปฺปิอาทีนิ ปญฺจ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปญฺจ เภสชฺชานี’’ติ (มหาว. ๒๖๐) เภสชฺชนาเมน อนุญฺญาตตฺตา เภสชฺชกิจฺจํ กโรนฺตุ วา มา วา, อาหารตฺถํ ผริตุํ สมตฺถานิปิ ปฏิคฺคเหตฺวา ตทหุปุเรภตฺตํ ยถาสุขํ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย สติ ปจฺจเย วุตฺตนเยน สตฺตาหํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ, สตฺตาหาติกฺกเม ปน เภสชฺชสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. สเจปิ สาสปมตฺตํ โหติ, สกึ วา องฺคุลิยา คเหตฺวา ชิวฺหาย สายนมตฺตํ, นิสฺสชฺชิตพฺพเมว ปาจิตฺติยญฺจ เทเสตพฺพํ. นิสฺสฏฺฐํ ปฏิลภิตฺวา น อชฺโฌหริตพฺพํ, น กายิเกน ปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพํ[Pg.107], กาโย วา กาเย อรุ วา น มกฺเขตพฺพํ. เตหิ มกฺขิตานิ กาสาวกตฺตรยฏฺฐิอุปาหนปาทกฐลิกมญฺจปีฐาทีนิปิ อปริโภคานิ. ‘‘ทฺวารวาตปานกวาเฏสุปิ หตฺเถน คหณฏฺฐานํ น มกฺเขตพฺพ’’นฺติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. ‘‘กสาเว ปน ปกฺขิปิตฺวา ทฺวารวาตปานกวาฏานิ มกฺเขตพฺพานี’’ติ มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ. ปทีเป วา กาฬวณฺเณ วา อุปเนตุํ วฏฺฏติ. อญฺเญน ปน ภิกฺขุนา กายิเกน ปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพํ, น อชฺโฌหริตพฺพํ. ‘‘อนาปตฺติ อนฺโตสตฺตาหํ อธิฏฺเฐตี’’ติ (ปารา. ๖๒๕) วจนโต ปน สตฺตาหพฺภนฺตเร สปฺปิญฺจ เตลญฺจ วสญฺจ มุทฺธนิ เตลํ วา อพฺภญฺชนํ วา มธุํ อรุมกฺขนํ ผาณิตํ ฆรธูปนํ อธิฏฺเฐติ อนาปตฺติ, เนว นิสฺสคฺคิยํ โหติ. สเจ อธิฏฺฐิตเตลํ อนธิฏฺฐิตเตลภาชเน อากิริตุกาโม โหติ, ภาชเน เจ สุขุมํ ฉิทฺทํ, ปวิฏฺฐํ ปวิฏฺฐํ เตลํ ปุราณเตเลน อชฺโฌตฺถรียติ, ปุน อธิฏฺฐาตพฺพํ. อถ มหามุขํ โหติ, สหสาว พหุ เตลํ ปวิสิตฺวา ปุราณเตลํ อชฺโฌตฺถรติ, ปุน อธิฏฺฐานกิจฺจํ นตฺถิ. อธิฏฺฐิตคติกเมว หิ ตํ โหติ. เอเตน นเยน อธิฏฺฐิตเตลภาชเน อนธิฏฺฐิตเตลอากิรณมฺปิ เวทิตพฺพํ.

99. Còn hoa mahua, dù còn tươi cũng được phép dùng trước giờ ngọ. Dù đã rang cũng được phép dùng, sau khi rang, dù có trộn hay không trộn với mè v.v... rồi giã nát cũng được phép dùng. Nhưng nếu lấy thứ ấy để pha chế rượu, kể từ khi bỏ men vào thì không được phép dùng. Nước mật của tất cả các loại trái cây yāvakālika như chuối, chà là, xoài, mít tố nữ, mít, me v.v... chính là yāvakālika. Họ làm mật với tiêu chín, thứ đó là yāvajīvika. Như vậy, năm loại sattāhakālika đã được nói đến như bơ sữa v.v... vì đã được cho phép với tên gọi là dược phẩm qua câu: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép năm loại dược phẩm,” nên dù có dùng để chữa bệnh hay không, dù có khả năng dùng làm thực phẩm, sau khi thọ nhận, nên dùng tùy thích trước giờ ngọ của ngày hôm đó; kể từ sau giờ ngọ, khi có duyên cớ, nên dùng trong vòng bảy ngày theo cách đã nói. Nhưng khi quá bảy ngày thì phạm tội nissaggiya pācittiya theo học giới về dược phẩm. Dù chỉ bằng hạt cải, hoặc một lần lấy bằng ngón tay chỉ nếm bằng lưỡi, cũng phải xả bỏ và phải sám hối tội pācittiya. Sau khi nhận lại vật đã xả bỏ, không được nuốt, không được dùng cho thân thể, không được thoa lên thân hoặc vết thương trên thân. Cả y phục, gậy, giày dép, đồ chùi chân, giường, ghế v.v... được thoa bởi những thứ ấy cũng không được dùng. Trong Mahāpaccarī có nói: “Cũng không được thoa lên chỗ cầm bằng tay trên cửa ra vào, cửa sổ, cánh cửa.” Trong Mahā-aṭṭhakathā có nói: “Nhưng sau khi bỏ thuốc nhuộm vào, nên thoa lên cửa ra vào, cửa sổ, cánh cửa.” Được phép dùng trong đèn hoặc trong màu đen (mực). Nhưng vị tỳ khưu khác nên dùng cho thân thể, không được nuốt. Do lời dạy: “Không phạm tội nếu chú nguyện trong vòng bảy ngày,” nên trong vòng bảy ngày, nếu chú nguyện bơ, dầu, mỡ là dầu thoa đầu hoặc dầu xoa bóp, mật ong là thuốc thoa vết thương, mật mía là thuốc xông nhà thì không phạm tội, không trở thành vật phải xả. Nếu muốn đổ dầu đã chú nguyện vào vật chứa dầu chưa chú nguyện, nếu vật chứa có lỗ nhỏ, dầu chảy vào từng chút bị dầu cũ bao phủ thì phải chú nguyện lại. Nếu miệng (vật chứa) lớn, nhiều dầu lập tức chảy vào bao phủ dầu cũ thì không cần phải chú nguyện lại. Vì nó đã trở thành như dầu đã chú nguyện. Theo cách này, cũng nên hiểu về việc đổ dầu chưa chú nguyện vào vật chứa dầu đã chú nguyện.

สเจ ปน สตฺตาหาติกฺกนฺตํ อนุปสมฺปนฺนสฺส ปริจฺจชิตฺวา เทติ, ปุน เตน อตฺตโน สนฺตกํ กตฺวา ทินฺนํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ หิ โส อภิสงฺขริตฺวา วา อนภิสงฺขริตฺวา วา ตสฺส ภิกฺขุโน นตฺถุกมฺมตฺถํ ทเทยฺย, คเหตฺวา นตฺถุกมฺมํ กาตพฺพํ. สเจ พาโล โหติ, ทาตุํ น ชานาติ, อญฺเญน ภิกฺขุนา วตฺตพฺโพ ‘‘อตฺถิ เต สามเณร เตล’’นฺติ? ‘‘อาม, ภนฺเต, อตฺถี’’ติ. อาหร เถรสฺส เภสชฺชํ กริสฺสามาติ. เอวมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ ทฺวินฺนํ สนฺตกํ เอเกน ปฏิคฺคหิตํ อวิภตฺตํ โหติ, สตฺตาหาติกฺกเม ทฺวินฺนมฺปิ อนาปตฺติ, ปริภุญฺชิตุํ ปน น วฏฺฏติ. สเจ เยน ปฏิคฺคหิตํ, โส อิตรํ ภณติ ‘‘อาวุโส, อิมํ เตลํ สตฺตาหมตฺตํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ, โส จ ปริโภคํ น กโรติ, กสฺส อาปตฺติ? น กสฺสจิ. กสฺมา? เยน ปฏิคฺคหิตํ, เตน วิสฺสชฺชิตตฺตา, อิตรสฺส อปฺปฏิคฺคหิตตฺตา.

Nhưng nếu sau khi xả bỏ vật đã quá bảy ngày cho người chưa thọ cụ túc giới, rồi người ấy làm thành của mình và dâng lại, thì được phép dùng. Quả thật, nếu người ấy, dù có chế biến hay không, dâng cho vị tỳ khưu ấy để nhỏ mũi, thì nên nhận lấy và làm việc nhỏ mũi. Nếu người ấy là người khờ dại, không biết cách dâng, thì vị tỳ khưu khác nên nói: “Này sa di, thầy có dầu không?” (Nếu sa di trả lời:) “Bạch ngài, vâng, con có.” (Vị tỳ khưu nên nói:) “Hãy mang đến đây, chúng ta sẽ làm thuốc cho vị trưởng lão.” Như vậy cũng được phép. Nếu tài sản của hai vị được một vị thọ nhận và chưa được phân chia, khi quá bảy ngày, cả hai đều không phạm tội, nhưng không được phép dùng. Nếu vị đã thọ nhận nói với vị kia: “Này hiền giả, dầu này được phép dùng trong bảy ngày,” và vị kia không dùng, thì ai phạm tội? Không ai cả. Tại sao? Vì vị đã thọ nhận đã xả bỏ, còn vị kia thì chưa thọ nhận.

๑๐๐. อิเมสุ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๐๕) ปน จตูสุ กาลิเกสุ ยาวกาลิกํ ยามกาลิกนฺติ อิทเมว ทฺวยํ อนฺโตวุตฺถกญฺเจว สนฺนิธิการกญฺจ โหติ, สตฺตาหกาลิกญฺจ ยาวชีวิกญฺจ อกปฺปิยกุฏิยํ นิกฺขิปิตุมฺปิ วฏฺฏติ, สนฺนิธิมฺปิ น [Pg.108] ชเนติ. ยาวกาลิกํ ปน อตฺตนา สทฺธึ สมฺภินฺนรสานิ ตีณิปิ ยามกาลิกาทีนิ อตฺตโน สภาวํ อุปเนติ. ยามกาลิกํ ทฺเวปิ สตฺตาหกาลิกาทีนิ อตฺตโน สภาวํ อุปเนติ, สตฺตาหกาลิกมฺปิ อตฺตนา สทฺธึ สํสฏฺฐํ ยาวชีวิกํ อตฺตโน สภาวญฺเญว อุปเนติ, ตสฺมา ยาวกาลิเกน ตทหุปฏิคฺคหิเตน สทฺธึ สํสฏฺฐํ สมฺภินฺนรสํ เสสกาลิกตฺตยํ ตทหุปุเรภตฺตเมว วฏฺฏติ. ยามกาลิเกน สํสฏฺฐํ ปน อิตรทฺวยํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยาว อรุณุคฺคมนา วฏฺฏติ. สตฺตาหกาลิเกน ปน ตทหุปฏิคฺคหิเตน สทฺธึ สํสฏฺฐํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ วา ปุเรปฏิคฺคหิตํ วา ยาวชีวิกํ สตฺตาหํ กปฺปติ. ทฺวีหปฏิคฺคหิเตน ฉาหํ. ตีหปฏิคฺคหิเตน ปญฺจาหํ…เป… สตฺตาหปฏิคฺคหิเตน ตทเหว กปฺปตีติ เวทิตพฺพํ. กาลยามสตฺตาหาติกฺกเมสุ เจตฺถ วิกาลโภชนสนฺนิธิเภสชฺชสิกฺขาปทานํ วเสน อาปตฺติโย เวทิตพฺพา.

100. Trong bốn loại kālika này, chỉ có hai loại là yāvakālika và yāmakālika mới gây ra tội antovuttha và sannidhikāraka; còn sattāhakālika và yāvajīvika thì được phép cất giữ cả trong am thất không hợp lệ, và cũng không gây ra tội sannidhi. Còn yāvakālika, khi được trộn lẫn với nó, cả ba loại bắt đầu bằng yāmakālika có vị hòa trộn đều biến thành bản chất của nó. Yāmakālika biến cả hai loại bắt đầu bằng sattāhakālika thành bản chất của nó. Cả sattāhakālika cũng biến vật yāvajīvika được trộn lẫn với nó thành chính bản chất của nó. Do đó, ba loại kālika còn lại, khi được trộn lẫn và có vị hòa trộn với vật yāvakālika được thọ nhận trong ngày, chỉ được phép dùng trước giờ ngọ của ngày hôm đó. Còn hai loại kia, khi được trộn lẫn với yāmakālika được thọ nhận trong ngày, thì được phép dùng cho đến khi rạng đông. Còn vật yāvajīvika, dù được thọ nhận trong ngày hay đã được thọ nhận trước đó, khi được trộn lẫn với vật sattāhakālika được thọ nhận trong ngày, thì được phép dùng trong bảy ngày. (Khi trộn) với vật đã thọ nhận hai ngày, (được dùng) sáu ngày. (Khi trộn) với vật đã thọ nhận ba ngày, (được dùng) năm ngày... v.v... (Khi trộn) với vật đã thọ nhận bảy ngày, chỉ được phép dùng trong ngày hôm đó, nên được hiểu như vậy. Ở đây, trong các trường hợp quá thời gian, quá canh, quá bảy ngày, nên hiểu về các tội phạm tùy theo các học giới về ăn phi thời, cất giữ, và dược phẩm.

สเจ ปน เอกโต ปฏิคฺคหิตานิปิ จตฺตาริ กาลิกานิ สมฺภินฺนรสานิ น โหนฺติ, ตสฺส ตสฺเสว กาลสฺส วเสน ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏนฺติ. สเจ หิ ฉลฺลิมฺปิ อนปเนตฺวา สกเลเนว นาฬิเกรผเลน สทฺธึ อมฺพปานาทิปานกํ ปฏิคฺคหิตํ โหติ, นาฬิเกรํ อปเนตฺวา ตํ วิกาเลปิ กปฺปติ. อุปริ สปฺปิปิณฺฑํ ฐเปตฺวา สีตลปายาสํ เทนฺติ, ยํ ปายาเสน อสํสฏฺฐํ สปฺปิ, ตํ อปเนตฺวา สตฺตาหํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ถทฺธมธุผาณิตาทีสุปิ เอเสว นโย. ตกฺโกลชาติผลาทีหิ อลงฺกริตฺวา ปิณฺฑปาตํ เทนฺติ, ตานิ อุทฺธริตฺวา โธวิตฺวา ยาวชีวํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ. ยาคุยํ ปกฺขิปิตฺวา ทินฺนสิงฺคิเวราทีสุปิ เตลาทีสุ ปกฺขิปิตฺวา ทินฺนลฏฺฐิมธุกาทีสุปิ เอเสว นโย. เอวํ ยํ ยํ อสมฺภินฺนรสํ โหติ, ตํ ตํ เอกโต ปฏิคฺคหิตมฺปิ ยถา สุทฺธํ โหติ, ตถา โธวิตฺวา ตจฺเฉตฺวา วา ตสฺส ตสฺส กาลสฺส วเสน ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ สมฺภินฺนรสํ โหติ สํสฏฺฐํ, น วฏฺฏติ.

Nếu bốn loại kālika dù được thọ nhận chung với nhau mà không bị trộn lẫn hương vị, thì được phép dùng theo thời hạn của mỗi loại ấy. Thật vậy, nếu nước uống như nước xoài ... được thọ nhận cùng với nguyên cả trái dừa chưa lột vỏ, thì sau khi bỏ trái dừa ra, nước uống ấy được phép dùng trong phi thời. (Nếu) họ dâng cúng cháo sữa nguội có đặt một cục bơ sữa ở trên, phần bơ sữa nào không bị trộn lẫn với cháo sữa, sau khi lấy phần đó ra, được phép dùng trong bảy ngày. Đối với mật ong, đường phèn ... đã đông cứng cũng tương tự như vậy. (Nếu) họ dâng cúng vật thực khất thực được trang trí bằng các loại quả như takkola, jātiphala..., thì sau khi nhặt những thứ ấy ra và rửa sạch, được phép dùng trọn đời. Đối với gừng ... được cho vào trong cháo và dâng cúng, đối với cam thảo ... được cho vào trong dầu ... và dâng cúng cũng tương tự như vậy. Như vậy, vật nào không bị trộn lẫn hương vị, vật ấy dù được thọ nhận chung với nhau, sau khi rửa sạch hoặc gọt bỏ sao cho được tinh khiết, thì được phép dùng theo thời hạn của mỗi loại ấy. Nếu bị trộn lẫn hương vị, bị hòa lẫn thì không được phép.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Trong bộ Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha.

กาลิกวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Phần luận về sự quyết đoán các loại kālika đã kết thúc.

๑๙. กปฺปิยภูมิวินิจฺฉยกถา

19. Phần luận về sự quyết đoán các trú xứ hợp lệ.

๑๐๑. กปฺปิยาจตุภูมิโยติ [Pg.109] เอตฺถ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จตสฺโส กปฺปิยภูมิโย อุสฺสาวนนฺติกํ โคนิสาทิกํ คหปตึ สมฺมุติ’’นฺติ (มหาว. ๒๙๕) วจนโต อุสฺสาวนนฺติกา โคนิสาทิกา คหปติ สมฺมุตีติ อิมา จตสฺโส กปฺปิยภูมิโย เวทิตพฺพา. ตตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๒๙๕) อุสฺสาวนนฺติกา ตาว เอวํ กาตพฺพา – โย ถมฺภานํ วา อุปริ ภิตฺติปาเท วา นิขนิตฺวา วิหาโร กรียติ, ตสฺส เหฏฺฐา ถมฺภปฏิจฺฉกา ปาสาณา ภูมิคติกา เอว. ปฐมตฺถมฺภํ ปน ปฐมภิตฺติปาทํ วา ปติฏฺฐาเปนฺเตหิ พหูหิ สมฺปริวาเรตฺวา ‘‘กปฺปิยกุฏึ กโรม, กปฺปิยกุฏึ กโรมา’’ติ วาจํ นิจฺฉาเรนฺเตหิ มนุสฺเสสุ อุกฺขิปิตฺวา ปติฏฺฐาเปนฺเตสุ อามสิตฺวา วา สยํ อุกฺขิปิตฺวา วา ถมฺโภ วา ภิตฺติปาโท วา ปติฏฺฐาเปตพฺโพ. กุรุนฺทิมหาปจฺจรีสุ ปน ‘‘กปฺปิยกุฏิ กปฺปิยกุฏีติ วตฺวา ปติฏฺฐาเปตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. อนฺธกฏฺฐกถายํ ‘‘สงฺฆสฺส กปฺปิยกุฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ วุตฺตํ, ตํ ปน อวตฺวาปิ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตนเยน วุตฺเต โทโส นตฺถิ. อิทํ ปเนตฺถ สาธารณลกฺขณํ ‘‘ถมฺภปติฏฺฐาปนญฺจ วจนปริโยสานญฺจ สมกาลํ วฏฺฏตี’’ติ. สเจ หิ อนิฏฺฐิเต วจเน ถมฺโภ ปติฏฺฐาติ, อปฺปติฏฺฐิเต วา ตสฺมึ วจนํ นิฏฺฐาติ, อกตา โหติ กปฺปิยกุฏิ. เตเนว มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ ‘‘พหูหิ สมฺปริวาเรตฺวา วตฺตพฺพํ, อวสฺสญฺหิ เอตฺถ เอกสฺสปิ วจนนิฏฺฐานญฺจ ถมฺภปติฏฺฐานญฺจ เอกโต ภวิสฺสตี’’ติ. อิฏฺฐกาสิลามตฺติกากุฏฺฏกาสุ ปน กุฏีสุ เหฏฺฐา จยํ พนฺธิตฺวา วา อพนฺธิตฺวา วา กโรนฺตุ, ยโต ปฏฺฐาย ภิตฺตึ อุฏฺฐาเปตุกามา โหนฺติ, ตํ สพฺพปฐมํ อิฏฺฐกํ วา สิลํ วา มตฺติกาปิณฺฑํ วา คเหตฺวา วุตฺตนเยเนว กปฺปิยกุฏิ กาตพฺพา, อิฏฺฐกาทโย ภิตฺติยํ ปฐมิฏฺฐกาทีนํ เหฏฺฐา น วฏฺฏนฺติ, ถมฺภา ปน อุปริ อุคฺคจฺฉนฺติ, ตสฺมา วฏฺฏนฺติ. อนฺธกฏฺฐกถายํ ‘‘ถมฺเภหิ กริยมาเน จตูสุ โกเณสุ จตฺตาโร ถมฺภา, อิฏฺฐกาทิกุฏฺเฏ จตูสุ โกเณสุ ทฺเว ติสฺโส อิฏฺฐกา อธิฏฺฐาตพฺพา’’ติ วุตฺตํ. ตถา ปน อกตายปิ โทโส นตฺถิ, อฏฺฐกถาสุ หิ วุตฺตเมว ปมาณํ.

101. Ở đây, trong câu kệ cú "bốn trú xứ hợp lệ", theo như lời dạy (trong Đại Phẩm, 295) rằng: "Này các tỳ khưu, Ta cho phép bốn trú xứ hợp lệ là: ussāvanantika, gonisādika, gahapati, và sammuti", nên biết rằng bốn trú xứ hợp lệ này là: ussāvanantika, gonisādikā, gahapati, và sammuti. Trong số ấy, trước tiên, trú xứ ussāvanantika nên được làm như vầy: Đối với ngôi tịnh xá được làm ở trên các cột trụ hoặc bằng cách chôn các móng tường, những tảng đá chống đỡ cột trụ ở bên dưới của nó chỉ ngang bằng mặt đất. Khi dựng cột trụ đầu tiên hoặc đặt móng tường đầu tiên, nhiều vị (tỳ khưu) vây quanh, trong khi những người cư sĩ đang nâng lên và dựng lên, các vị ấy vừa nói lên lời: "Chúng tôi làm tịnh xá hợp lệ, chúng tôi làm tịnh xá hợp lệ" vừa chạm tay vào hoặc tự mình nâng lên, cột trụ hoặc móng tường ấy nên được dựng lên. Tuy nhiên, trong Chú giải Kurundi và Mahāpaccarī có nói rằng: "Nên dựng lên sau khi nói: 'Tịnh xá hợp lệ, tịnh xá hợp lệ'". Trong Chú giải Andhaka có nói rằng: "Tôi quyết định tịnh xá hợp lệ cho Tăng chúng", tuy nhiên, dù không nói lời ấy mà nói theo cách đã được trình bày trong các bộ Chú giải thì cũng không có lỗi. Ở đây, đặc điểm chung này là: "Việc dựng cột trụ và việc kết thúc lời nói phải đồng thời thì mới hợp lệ". Thật vậy, nếu cột trụ được dựng lên khi lời nói chưa kết thúc, hoặc lời nói kết thúc khi cột trụ ấy chưa được dựng lên, thì tịnh xá hợp lệ ấy xem như chưa được làm. Chính vì thế, trong Chú giải Mahāpaccarī có nói rằng: "Nhiều vị nên vây quanh và nói, vì chắc chắn rằng trong số này, việc kết thúc lời nói và việc dựng cột trụ của một vị nào đó sẽ xảy ra đồng thời". Còn đối với các tịnh xá bằng gạch, đá, đất, dù họ làm bằng cách xây nền móng ở dưới hay không, khi họ muốn bắt đầu xây tường lên từ đâu, thì trước hết, nên lấy viên gạch ấy, hoặc tảng đá ấy, hoặc cục đất ấy và làm thành tịnh xá hợp lệ theo cách đã được trình bày. Gạch... ở dưới những viên gạch đầu tiên... trên tường thì không hợp lệ, nhưng các cột trụ thì vươn lên trên, do đó chúng hợp lệ. Trong Chú giải Andhaka có nói rằng: "Khi làm bằng các cột trụ, (nên đặt) bốn cột trụ ở bốn góc; đối với tịnh xá bằng gạch..., nên quyết định hai hoặc ba viên gạch ở bốn góc". Tuy nhiên, dù không làm như vậy cũng không có lỗi, vì điều được nói trong các bộ Chú giải mới là tiêu chuẩn.

โคนิสาทิกา ทุวิธา อารามโคนิสาทิกา วิหารโคนิสาทิกาติ. ตาสุ ยตฺถ เนว อาราโม, น เสนาสนานิ ปริกฺขิตฺตานิ โหนฺติ, อยํ อารามโคนิสาทิกา นาม. ยตฺถ เสนาสนานิ สพฺพานิ [Pg.110] วา เอกจฺจานิ วา ปริกฺขิตฺตานิ, อาราโม อปริกฺขิตฺโต, อยํ วิหารโคนิสาทิกา นาม. อิติ อุภยตฺราปิ อารามสฺส อปริกฺขิตฺตภาโวเยว ปมาณํ. ‘‘อาราโม ปน อุปฑฺฒปริกฺขิตฺโตปิ พหุตรํ ปริกฺขิตฺโตปิ ปริกฺขิตฺโตเยว นามา’’ติ กุรุนฺทิมหาปจฺจรีสุ วุตฺตํ, เอตฺถ กปฺปิยกุฏึ ลทฺธุํ วฏฺฏติ.

Trú xứ gonisādikā có hai loại là: ārāma-gonisādikā và vihāra-gonisādikā. Trong số đó, nơi nào mà cả khuôn viên và các sàng tọa đều không được rào quanh, nơi đó được gọi là ārāma-gonisādikā. Nơi nào mà tất cả hoặc một số sàng tọa được rào quanh, nhưng khuôn viên không được rào quanh, nơi đó được gọi là vihāra-gonisādikā. Như vậy, trong cả hai trường hợp, tình trạng không được rào quanh của khuôn viên chính là tiêu chuẩn. Trong Chú giải Kurundi và Mahāpaccarī có nói rằng: "Tuy nhiên, một khuôn viên dù được rào quanh một nửa hay được rào quanh phần lớn cũng đều được gọi là đã được rào quanh". Ở đây, được phép có được tịnh xá hợp lệ.

คหปตีติ มนุสฺสา อาวาสํ กตฺวา ‘‘กปฺปิยกุฏึ เทม, ปริภุญฺชถา’’ติ วทนฺติ, เอสา คหปติ นาม, ‘‘กปฺปิยกุฏึ กาตุํ เทมา’’ติ วุตฺเตปิ วฏฺฏติเยว. อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘ยสฺมา ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา เสสสหธมฺมิกานํ สพฺเพสญฺจ เทวมนุสฺสานํ หตฺถโต ปฏิคฺคโห จ สนฺนิธิ จ อนฺโตวุตฺถญฺจ เตสํ สนฺตกํ ภิกฺขุสฺส วฏฺฏติ, ตสฺมา เตสํ เคหานิ วา เตหิ ทินฺนกปฺปิยกุฏิ วา คหปตีติ วุจฺจตี’’ติ วุตฺตํ, ปุนปิ วุตฺตํ ‘‘ภิกฺขุสงฺฆสฺส วิหารํ ฐเปตฺวา ภิกฺขุนุปสฺสโย วา อารามิกานํ วา ติตฺถิยานํ วา เทวตานํ วา นาคานํ วา อปิ พฺรหฺมานํ วิมานํ กปฺปิยกุฏิ โหตี’’ติ, ตํ สุวุตฺตํ. สงฺฆสนฺตกเมว หิ ภิกฺขุสนฺตกํ วา เคหํ คหปติกุฏิกา น โหติ.

Về trú xứ gahapati, (khi) những người cư sĩ xây dựng một trú xứ và nói rằng: "Chúng con xin dâng cúng tịnh xá hợp lệ, xin quý ngài hãy sử dụng", đó được gọi là trú xứ gahapati. Ngay cả khi họ nói: "Chúng con xin dâng cúng để làm tịnh xá hợp lệ" cũng vẫn được phép. Tuy nhiên, trong Chú giải Andhaka có nói rằng: "Bởi vì, ngoại trừ tỳ khưu, việc thọ nhận từ tay, việc cất giữ, và vật để qua đêm thuộc sở hữu của những người đồng phạm hạnh còn lại và của tất cả chư thiên và nhân loại đều hợp lệ đối với tỳ khưu, do đó, nhà của họ hoặc tịnh xá hợp lệ do họ dâng cúng được gọi là gahapati". Lại có nói rằng: "Ngoại trừ tịnh xá của Tăng chúng tỳ khưu, trú xứ của tỳ khưu ni, hoặc nhà của những người phục vụ trong tu viện, hoặc nhà của các ngoại đạo, hoặc của chư thiên, hoặc của loài rồng, ngay cả cung điện của Phạm thiên cũng là tịnh xá hợp lệ". Lời nói ấy là khéo nói. Thật vậy, chỉ có trú xứ thuộc sở hữu của Tăng chúng hoặc thuộc sở hữu của tỳ khưu mới không phải là tịnh xá gahapati.

สมฺมุติ นาม ญตฺติทุติยกมฺมวาจาย สาเวตฺวา สมฺมตา. เอวญฺจ ปน, ภิกฺขเว, สมฺมนฺนิตพฺพา, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ –

Trú xứ sammuti là trú xứ được chỉ định bằng cách tuyên đọc nghiệp sự bạch nhị. Này các tỳ khưu, nên chỉ định như vầy: Một vị tỳ khưu có năng lực, có khả năng nên trình cho Tăng chúng biết –

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ อิตฺถนฺนามํ วิหารํ กปฺปิยภูมึ สมฺมนฺเนยฺย, เอสา ญตฺติ.

“Kính bạch chư Đại đức Tăng, xin Tăng chúng lắng nghe con. Nếu Tăng chúng đã đến thời điểm thích hợp, Tăng chúng nên chỉ định ngôi tự viện tên là... làm tịnh địa. Đây là lời tác bạch.”

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ. สงฺโฆ อิตฺถนฺนามํ วิหารํ กปฺปิยภูมึ สมฺมนฺนติ. ยสฺสายสฺมโต ขมติ อิตฺถนฺนามสฺส วิหารสฺส กปฺปิยภูมิยา สมฺมุติ, โส ตุณฺหสฺส. ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺย.

“Kính bạch chư Đại đức Tăng, xin Tăng chúng lắng nghe con. Tăng chúng chỉ định ngôi tự viện tên là... làm tịnh địa. Vị trưởng lão nào chấp thuận việc chỉ định ngôi tự viện tên là... làm tịnh địa, vị ấy nên im lặng. Vị nào không chấp thuận, vị ấy nên nói lên.”

‘‘สมฺมโต สงฺเฆน อิตฺถนฺนาโม วิหาโร กปฺปิยภูมิ ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ (มหาว. ๒๙๕).

“Ngôi tự viện tên là... đã được Tăng chúng chỉ định làm tịnh địa. Việc này được Tăng chúng chấp thuận, vì thế nên im lặng. Con xin ghi nhận sự chấp thuận này như vậy.”

กมฺมวาจํ อวตฺวา อปโลกนกมฺมวเสน สาเวตฺวา กตาปิ สมฺมตา เอว.

Việc chỉ định được thực hiện bằng cách thông báo qua phương thức biểu quyết công khai (apalokanakamma) mà không cần đọc tuyên ngôn (kammavācā) cũng được xem là hợp lệ.

๑๐๒. ยํ [Pg.111] (มหาว. อฏฺฐ. ๒๙๕) อิมาสุ จตูสุ กปฺปิยภูมีสุ วุตฺตํ อามิสํ, ตํ สพฺพํ อนฺโตวุตฺถสงฺขฺยํ น คจฺฉติ. ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ อนฺโตวุตฺถอนฺโตปกฺกโมจนตฺถญฺหิ กปฺปิยกุฏิโย อนุญฺญาตา. ยํ ปน อกปฺปิยภูมิยํ สหเสยฺยปฺปโหนเก เคเห วุตฺตํ สงฺฆิกํ วา ปุคฺคลิกํ วา ภิกฺขุสฺส ภิกฺขุนิยา วา สนฺตกํ เอกรตฺตมฺปิ ฐปิตํ, ตํ อนฺโตวุตฺถํ, ตตฺถ ปกฺกญฺจ อนฺโตปกฺกํ นาม โหติ, เอตํ น กปฺปติ. สตฺตาหกาลิกํ ปน ยาวชีวิกญฺจ วฏฺฏติ.

102. Bất cứ vật thực nào được cất giữ trong bốn loại tịnh địa này, tất cả đều không bị kể là vật thực lưu giữ qua đêm (antovuttha). Quả vậy, các tịnh xá (kappiyakuṭi) được cho phép nhằm giải trừ (lỗi) vật thực lưu giữ qua đêm (antovuttha) và vật thực nấu trong trú xứ (antopakka) cho các tỳ-khưu và tỳ-khưu-ni. Tuy nhiên, bất cứ vật gì thuộc về Tăng chúng hay cá nhân, là sở hữu của tỳ-khưu hay tỳ-khưu-ni, được cất giữ dù chỉ một đêm trong một ngôi nhà có thể ngủ chung tại một nơi không phải tịnh địa, vật ấy trở thành vật thực lưu giữ qua đêm (antovuttha); và vật thực được nấu ở đó được gọi là vật thực nấu trong trú xứ (antopakka). Điều này không hợp lệ. Tuy nhiên, các dược phẩm bảy ngày (sattāhakālika) và dược phẩm trọn đời (yāvajīvika) thì được phép.

ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – สามเณโร ภิกฺขุสฺส ตณฺฑุลาทิกํ อามิสํ อาหริตฺวา กปฺปิยกุฏิยํ นิกฺขิปิตฺวา ปุนทิวเส ปจิตฺวา เทติ, อนฺโตวุตฺถํ น โหติ. ตตฺถ อกปฺปิยกุฏิยํ นิกฺขิตฺตสปฺปิอาทีสุ กิญฺจิ ปกฺขิปิตฺวา เทติ. มุขสนฺนิธิ นาม โหติ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘อนฺโตวุตฺถํ โหตี’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ นามมตฺตเมว นานากรณํ, ภิกฺขุ อกปฺปิยกุฏิยํ ฐปิตสปฺปิญฺจ ยาวชีวิกปณฺณญฺจ เอกโต ปจิตฺวา ปริภุญฺชติ, สตฺตาหํ นิรามิสํ วฏฺฏติ. สเจ อามิสสํสฏฺฐํ กตฺวา ปริภุญฺชติ, อนฺโตวุตฺถญฺเจว สามํปกฺกญฺจ โหติ. เอเตนุปาเยน สพฺพสํสคฺคา เวทิตพฺพา. ยํ กิญฺจิ อามิสํ ภิกฺขุโน ปจิตุํ น วฏฺฏติ. สเจปิสฺส อุณฺหยาคุยา สุลสิปณฺณานิ วา สิงฺคิเวรํ วา โลณํ วา ปกฺขิปนฺติ, ตมฺปิ จาเลตุํ น วฏฺฏติ, ‘‘ยาคุํ นิพฺพาเปมี’’ติ ปน จาเลตุํ วฏฺฏติ. อุตฺตณฺฑุลภตฺตํ ลภิตฺวา ปิทหิตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ปน มนุสฺสา ปิทหิตฺวา เทนฺติ, วฏฺฏติ. ‘‘ภตฺตํ มา นิพฺพายตู’’ติ ปิทหิตุํ วฏฺฏติ, ขีรตกฺกาทีสุ ปน สกึ กุถิเตสุ อคฺคึ กาตุํ วฏฺฏติ ปุนปากสฺส อนุญฺญาตตฺตา.

Đây là sự phân định trong trường hợp này: Một vị sa-di mang vật thực như gạo v.v... của một tỳ-khưu, cất giữ trong tịnh xá, rồi ngày hôm sau nấu và dâng lên, thì không phải là vật thực lưu giữ qua đêm. Trong trường hợp đó, nếu vị ấy thêm vào một chút gì đó như bơ lỏng v.v... đã được cất giữ ở nơi không phải tịnh địa rồi dâng lên, thì được gọi là (nguyên nhân của) việc cất giữ trong miệng (mukhasannidhi). Tuy nhiên, trong bộ Mahāpaccarī, có nói rằng: “trở thành vật thực lưu giữ qua đêm.” Ở đây, sự khác biệt chỉ là về tên gọi. Một tỳ-khưu nấu chung bơ lỏng đã cất giữ ở nơi không phải tịnh địa và lá cây dùng trọn đời rồi thọ dụng, thì được phép dùng trong bảy ngày nếu không có vật thực khác. Nếu vị ấy làm thành món ăn trộn lẫn với vật thực khác rồi thọ dụng, thì vừa phạm lỗi vật thực lưu giữ qua đêm, vừa phạm lỗi tự mình nấu. Theo phương pháp này, cần hiểu tất cả các trường hợp trộn lẫn. Tỳ-khưu không được phép tự mình nấu bất kỳ loại vật thực nào. Nếu người ta bỏ lá é, hoặc gừng, hoặc muối vào cháo nóng của vị ấy, vị ấy cũng không được phép khuấy lên. Tuy nhiên, được phép khuấy với ý nghĩ: “Tôi sẽ làm nguội cháo.” Khi nhận được cơm chưa chín kỹ, không được phép đậy lại (để cơm chín). Nhưng nếu người ta đậy lại rồi dâng lên, thì được phép. Được phép đậy lại với ý nghĩ: “Mong rằng cơm không bị nguội.” Còn đối với sữa, sữa chua v.v..., sau khi đã sôi một lần, được phép đặt lên lửa, vì việc hâm lại đã được cho phép.

อิมา ปน กปฺปิยกุฏิโย กทา ชหิตวตฺถุกา โหนฺติ? อุสฺสาวนนฺติกา ตาว ยา ถมฺภานํ อุปริ ภิตฺติปาเท วา นิขนิตฺวา กตา, สา สพฺเพสุ ถมฺเภสุ จ ภิตฺติปาเทสุ จ อปนีเตสุ ชหิตวตฺถุกา โหติ. สเจ ปน ถมฺเภ วา ภิตฺติปาเท วา ปริวตฺเตนฺติ, โย โย ฐิโต, ตตฺถ ตตฺถ ปติฏฺฐาติ, สพฺเพสุปิ ปริวตฺติเตสุ อชหิตวตฺถุกาว โหติ. อิฏฺฐกาทีหิ กตา จยสฺส อุปริ ภิตฺติอตฺถาย ฐปิตํ อิฏฺฐกํ วา สิลํ วา มตฺติกาปิณฺฑํ วา อาทึ กตฺวา วินาสิตกาเล ชหิตวตฺถุกาว โหติ. เยหิ ปน อิฏฺฐกาทีหิ อธิฏฺฐิตา, เตสุ อปนีเตสุปิ ตทญฺเญสุ ปติฏฺฐาตีติ อชหิตวตฺถุกาว โหติ. โคนิสาทิกา [Pg.112] ปาการาทีหิ ปริกฺเขเป กเต ชหิตวตฺถุกาว โหติ. ปุน ตสฺมึ อาราเม กปฺปิยกุฏึ ลทฺธุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน ปุนปิ ปาการาทโย ตตฺถ ตตฺถ ขณฺฑา โหนฺติ, ตโต ตโต คาโว ปวิสนฺติ, ปุน กปฺปิยกุฏิ โหติ. อิตรา ปน ทฺเว โคปานสีมตฺตํ ฐเปตฺวา สพฺพสฺมึ ฉทเน วินฏฺเฐ ชหิตวตฺถุกาว โหนฺติ. สเจ โคปานสีนํ อุปริ เอกมฺปิ ปกฺขปาสกมณฺฑลํ อตฺถิ, รกฺขติ.

Vậy khi nào những tịnh xá này bị xem là đã mất tư cách (jahitavatthukā)? Trước hết, đối với tịnh xá loại ussāvanantikā, là loại được xây trên các cột hoặc có móng tường được đào xuống, nó bị mất tư cách khi tất cả các cột và móng tường bị dỡ bỏ. Nhưng nếu người ta thay đổi các cột hoặc móng tường, và nó được dựng lại trên bất cứ cột hay móng nào còn lại, thì dù tất cả (các bộ phận khác) có bị thay đổi, nó vẫn không mất tư cách. Tịnh xá được xây bằng gạch v.v..., khi bị phá hủy, bắt đầu từ viên gạch, phiến đá, hoặc cục đất sét được đặt trên nền móng để làm tường, thì nó bị mất tư cách. Nhưng nếu nó vẫn đứng trên những viên gạch khác v.v... ngay cả khi những viên gạch mà nó được xây trên đó đã bị dỡ bỏ, thì nó không bị mất tư cách. Tịnh xá loại gonisādikā bị mất tư cách khi hàng rào v.v... được dựng lên bao quanh. Khi đó, được phép có một tịnh xá khác trong tu viện ấy. Nhưng nếu hàng rào v.v... lại bị hư hỏng ở chỗ này chỗ kia, và bò có thể đi vào từ những chỗ đó, thì nó lại trở thành tịnh xá. Còn hai loại kia, chúng bị mất tư cách khi toàn bộ mái nhà bị hư hỏng, chỉ trừ lại phần rui mè. Nếu còn lại dù chỉ một tấm ngói trên rui mè, nó vẫn bảo toàn (tư cách).

๑๐๓. ยตฺร ปนิมา จตสฺโสปิ กปฺปิยภูมิโย นตฺถิ, ตตฺถ กึ กาตพฺพนฺติ? อนุปสมฺปนฺนสฺส ทตฺวา ตสฺส สนฺตกํ กตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. ตตฺริทํ วตฺถุ – กรวิกติสฺสตฺเถโร กิร วินยธรปาโมกฺโข มหาสีวตฺเถรสฺส สนฺติกํ อคมาสิ. โส ทีปาโลเกน สปฺปิกุมฺภํ ปสฺสิตฺวา ‘‘ภนฺเต, กิเมต’’นฺติ ปุจฺฉิ. เถโร ‘‘อาวุโส, คามโต สปฺปิกุมฺโภ อาภโต ลูขทิวเส สปฺปินา ภุญฺชนตฺถายา’’ติ อาห. ตโต นํ ติสฺสตฺเถโร ‘‘น วฏฺฏติ, ภนฺเต’’ติ อาห. เถโร ปุนทิวเส ปมุเข นิกฺขิปาเปสิ. ติสฺสตฺเถโร ปุน เอกทิวสํ อาคโต ตํ ทิสฺวา ตเถว ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ภนฺเต, สหเสยฺยปฺปโหนกฏฺฐาเน ฐเปตุํ น วฏฺฏตี’’ติ อาห. เถโร ปุนทิวเส พหิ นีหราเปตฺวา นิกฺขิปาเปสิ, ตํ โจรา หรึสุ. โส ปุน เอกทิวสํ อาคตํ ติสฺสตฺเถรมาห ‘‘อาวุโส, ตยา ‘น วฏฺฏตี’ติ วุตฺเต โส กุมฺโภ พหิ นิกฺขิตฺโต โจเรหิ หโฏ’’ติ. ตโต นํ ติสฺสตฺเถโร อาห ‘‘นนุ, ภนฺเต, อนุปสมฺปนฺนสฺส ทาตพฺโพ อสฺส, อนุปสมฺปนฺนสฺส หิ ทตฺวา ตสฺส สนฺตกํ กตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ.

103. Vậy ở nơi nào không có cả bốn loại tịnh địa này, phải làm thế nào? Phải cho một người chưa thọ cụ túc giới, biến nó thành sở hữu của người ấy, rồi mới được thọ dụng. Đây là câu chuyện về việc này: Tương truyền, trưởng lão Karavikatissa, một vị uyên thâm về Luật tạng, đã đến thăm trưởng lão Mahāsīva. Vị ấy thấy một hũ bơ lỏng dưới ánh đèn và hỏi: “Kính bạch ngài, đây là gì vậy?” Trưởng lão (Mahāsīva) trả lời: “Thưa hiền giả, hũ bơ lỏng này được mang từ làng về để dùng với bơ lỏng vào những ngày thức ăn khô khan.” Bấy giờ, trưởng lão Tissa nói với ngài: “Kính bạch ngài, điều đó không hợp lệ.” Ngày hôm sau, trưởng lão (Mahāsīva) cho đặt hũ bơ ở ngoài hiên. Trưởng lão Tissa một hôm khác lại đến, thấy hũ bơ, hỏi như trước rồi nói: “Kính bạch ngài, không được phép để ở nơi có thể ngủ chung.” Ngày hôm sau, trưởng lão (Mahāsīva) cho mang ra ngoài và đặt ở đó, rồi hũ bơ ấy bị kẻ trộm lấy mất. Một hôm khác, khi trưởng lão Tissa đến, ngài (Mahāsīva) nói: “Thưa hiền giả, vì hiền giả nói ‘không hợp lệ’ nên hũ bơ đó được đặt ở ngoài và đã bị kẻ trộm lấy mất.” Bấy giờ, trưởng lão Tissa nói với ngài: “Kính bạch ngài, chẳng phải nên cho một người chưa thọ cụ túc giới sao? Quả vậy, sau khi cho một người chưa thọ cụ túc giới và biến nó thành sở hữu của người ấy, thì được phép thọ dụng.”

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Như vậy, trong bộ Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha

กปฺปิยภูมิวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Phần phân định về tịnh địa đến đây là kết thúc.

๒๐. ปฏิคฺคหณวินิจฺฉยกถา

20. Phần phân định về sự thọ nhận

๑๐๔. ขาทนียาทิปฏิคฺคาโหติ อชฺโฌหริตพฺพสฺส ยสฺส กสฺสจิ ขาทนียสฺส วา โภชนียสฺส วา ปฏิคฺคหณํ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – ปญฺจหิ องฺเคหิ ปฏิคฺคหณํ รุหติ, ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส อุจฺจารณมตฺตํ โหติ, หตฺถปาโส ปญฺญายติ, อภิหาโร ปญฺญายติ, เทโว วา มนุสฺโส [Pg.113] วา ติรจฺฉานคโต วา กาเยน กายปฏิพทฺเธน นิสฺสคฺคิเยน วา เทติ, ตญฺเจ ภิกฺขุ กาเยน วา กายปฏิพทฺเธน วา ปฏิคฺคณฺหาติ. เอวํ ปญฺจหงฺเคหิ ปฏิคฺคหณํ รุหติ.

104. Sự thọ nhận vật thực cứng v.v... là sự thọ nhận bất cứ vật thực cứng hay vật thực mềm nào có thể nuốt vào được. Ở đây, sự quyết đoán là như vầy: Sự thọ nhận được thành tựu do năm chi phần: (1) (vật dâng cúng) chỉ vừa đủ sức một người đàn ông có sức khỏe trung bình nhấc lên, (2) ở trong tầm tay (hatthapāsa), (3) có sự mang đến (dâng cúng), (4) người dâng cúng là chư thiên, hoặc người, hoặc loài bàng sanh, dâng cúng bằng thân, hoặc bằng vật liên hệ với thân, hoặc bằng cách buông ra (ném), (5) và vị tỳ khưu ấy thọ nhận bằng thân hoặc bằng vật liên hệ với thân. Như vậy, sự thọ nhận được thành tựu do năm chi phần.

ตตฺถ ฐิตนิสินฺนนิปนฺนานํ วเสน เอวํ หตฺถปาโส เวทิตพฺโพ – สเจ ภิกฺขุ นิสินฺโน โหติ, อาสนสฺส ปจฺฉิมนฺตโต ปฏฺฐาย, สเจ ฐิโต, ปณฺหิอนฺตโต ปฏฺฐาย, สเจ นิปนฺโน, เยน ปสฺเสน นิปนฺโน, ตสฺส ปาริมนฺตโต ปฏฺฐาย, ทายกสฺส นิสินฺนสฺส วา ฐิตสฺส วา นิปนฺนสฺส วา ฐเปตฺวา ปสาริตหตฺถํ ยํ อาสนฺนตรํ องฺคํ, ตสฺส โอริมนฺเตน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อฑฺฒเตยฺยหตฺโถ หตฺถปาโส นาม.

Trong đó, tầm tay (hatthapāsa) nên được hiểu như vầy tùy theo (tư thế) đứng, ngồi, nằm: Nếu vị tỳ khưu đang ngồi, (tính) bắt đầu từ mép sau của chỗ ngồi; nếu đang đứng, (tính) bắt đầu từ gót chân; nếu đang nằm, nằm nghiêng về bên nào thì (tính) bắt đầu từ mép sau của bên đó. Đối với người thí chủ đang ngồi, hoặc đang đứng, hoặc đang nằm, không tính cánh tay duỗi ra, bộ phận nào gần nhất, xác định bằng mép bên này của bộ phận đó, (khoảng cách) hai cùi tay rưỡi được gọi là tầm tay (hatthapāsa).

สเจ ปน ทายกปฏิคฺคาหเกสุ เอโก อากาเส โหติ, เอโก ภูมิยํ, ภูมฏฺฐสฺส จ สีเสน, อากาสฏฺฐสฺส จ ฐเปตฺวา ทาตุํ วา คเหตุํ วา ปสาริตหตฺถํ ยํ อาสนฺนตรํ องฺคํ, ตสฺส โอริมนฺเตน หตฺถปาสปมาณํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ. สเจปิ เอโก กูเป โหติ, เอโก กูปตเฏ, เอโก วา ปน รุกฺเข, เอโก ปถวิยํ, วุตฺตนเยเนว หตฺถปาสปมาณํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ. เอวรูเป หตฺถปาเส ฐตฺวา สเจปิ ปกฺขี มุขตุณฺฑเกน วา หตฺถี วา โสณฺฑาย คเหตฺวา ปุปฺผํ วา ผลํ วา เทติ, ปฏิคฺคหณํ รุหติ. สเจ ปน อฑฺฒฏฺฐมรตนสฺสปิ หตฺถิโน ขนฺเธ นิสินฺโน เตน โสณฺฑาย ทียมานํ คณฺหาติ, วฏฺฏติเยว. หตฺถาทีสุ เยน เกนจิ สรีราวยเวน อนฺตมโส ปาทงฺคุลิยาปิ ทียมานํ กาเยน ทินฺนํ นาม โหติ. ปฏิคฺคหเณปิ เอเสว นโย. เยน เกนจิ หิ สรีราวยเวน คหิตํ กาเยน คหิตเมว โหติ. สเจปิ นตฺถุกรณิยํ ทียมานํ นาสาปุเฏน อกลฺลโก วา มุเขน ปฏิคฺคณฺหาติ, อาโภคเมว เหตฺถ ปมาณํ.

Còn nếu trong số người dâng và người nhận, một người ở trên không, một người ở dưới đất, thì khoảng cách tầm tay nên được xác định bằng mép bên này của bộ phận nào gần nhất, không tính cánh tay duỗi ra để cho hoặc để nhận, (tính) từ đầu của người đứng trên mặt đất và (bộ phận gần nhất của) người ở trên không. Cũng vậy, nếu một người ở trong giếng, một người ở trên bờ giếng, hoặc một người ở trên cây, một người ở dưới đất, khoảng cách tầm tay nên được xác định theo phương pháp đã nói. Đứng trong tầm tay như vậy, nếu chim dùng mỏ hoặc voi dùng vòi ngậm lấy hoa hoặc quả để dâng, sự thọ nhận được thành tựu. Còn nếu (vị tỳ khưu) ngồi trên lưng con voi cao bảy cùi tay rưỡi mà thọ nhận vật được dâng bằng vòi của con voi ấy thì vẫn hợp lệ. Trong trường hợp voi v.v., vật được dâng bằng bất cứ bộ phận nào của cơ thể, cho đến cả bằng ngón chân, được gọi là dâng bằng thân. Về việc thọ nhận cũng theo phương pháp này. Vì rằng vật được nhận bằng bất cứ bộ phận nào của cơ thể chính là được nhận bằng thân. Nếu (vị tỳ khưu) thọ nhận thuốc nhỏ mũi được dâng bằng lỗ mũi, hoặc vị tỳ khưu bệnh thọ nhận bằng miệng, ở đây sự tác ý chính là yếu tố quyết định.

๑๐๕. กฏจฺฉุอาทีสุ ปน เยน เกนจิ อุปกรเณน ทินฺนํ กายปฏิพทฺเธน ทินฺนํ นาม โหติ. ปฏิคฺคหเณปิ เอเสว นโย. เยน เกนจิ หิ สรีรสมฺพทฺเธน ปตฺตถาลกาทินา คหิตํ กายปฏิพทฺเธน คหิตเมว โหติ. กายโต ปน กายปฏิพทฺธโต จ โมเจตฺวา หตฺถปาเส ฐิตสฺส กาเย วา กายปฏิพทฺเธ วา ปาติยมานมฺปิ นิสฺสคฺคิเยน ปโยเคน ทินฺนํ นาม โหติ. เอโก พหูนิ ภตฺตพฺยญฺชนภาชนานิ สีเส กตฺวา [Pg.114] ภิกฺขุสฺส สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ฐิตโกว ‘‘คณฺหถา’’ติ วทติ, น ตาว อภิหาโร ปญฺญายติ, ตสฺมา น คเหตพฺพํ. สเจ ปน อีสกมฺปิ โอนมติ, ภิกฺขุนา หตฺถํ ปสาเรตฺวา เหฏฺฐิมภาชนํ เอกเทเสนปิ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. เอตฺตาวตา สพฺพภาชนานิ ปฏิคฺคหิตานิ โหนฺติ. ตโต ปฏฺฐาย โอโรเปตฺวา อุคฺฆาเฏตฺวา วา ยํ อิจฺฉติ, ตํ คเหตุํ วฏฺฏติ. ภตฺตปจฺฉิอาทิมฺหิ ปน เอกภาชเน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ.

105. Còn trong trường hợp cái vá v.v..., vật được dâng bằng bất cứ dụng cụ nào được gọi là dâng bằng vật liên hệ với thân. Về việc thọ nhận cũng theo phương pháp này. Vì rằng vật được nhận bằng bất cứ vật gì liên hệ với thân như bình bát, đĩa, v.v... chính là được nhận bằng vật liên hệ với thân. Còn vật được buông ra từ thân hoặc từ vật liên hệ với thân và rơi vào thân hoặc vật liên hệ với thân của vị tỳ khưu đang đứng trong tầm tay, cũng được gọi là dâng bằng sự cố gắng buông ra (ném). Một người đội nhiều vật đựng cơm và thức ăn trên đầu, đến gần vị tỳ khưu và cứ đứng yên nói rằng: 'Xin ngài hãy thọ nhận', sự mang đến (dâng cúng) vẫn chưa biểu hiện, vì vậy, không nên thọ nhận. Nhưng nếu người ấy cúi xuống một chút, vị tỳ khưu nên duỗi tay ra và chạm vào dù chỉ một phần của vật đựng ở dưới cùng. Chỉ với chừng ấy, tất cả các vật đựng đều trở thành đã được thọ nhận. Kể từ đó, sau khi bảo người ấy đặt xuống hoặc mở ra, vị tỳ khưu muốn món nào thì được phép lấy món đó. Còn trong trường hợp một vật đựng duy nhất như giỏ cơm v.v..., không cần phải nói gì thêm.

กาเชน ภตฺตํ หรนฺโตปิ สเจ กาชํ โอนเมตฺวา เทติ, วฏฺฏติ. ตึสหตฺโถ เวณุ โหติ, เอกสฺมึ อนฺเต คุฬกุมฺโภ พทฺโธ, เอกสฺมึ สปฺปิกุมฺโภ, ตญฺเจ ปฏิคฺคณฺหาติ, สพฺพํ ปฏิคฺคหิตเมว. อุจฺฉุยนฺตโทณิโต ปคฺฆรนฺตเมว ‘‘รสํ คณฺหถา’’ติ วทติ, อภิหาโร น ปญฺญายตีติ น คเหตพฺโพ. สเจ ปน กสฏํ ฉฑฺเฑตฺวา หตฺเถน อุสฺสิญฺจิตฺวา เทติ, วฏฺฏติ. พหู ปตฺตา มญฺเจ วา ปีเฐ วา กฏสาเร วา โทณิยํ วา ผลเก วา ฐปิตา โหนฺติ, ยตฺถ ฐิตสฺส ทายโก หตฺถปาเส โหติ, ตตฺถ ฐตฺวา ปฏิคฺคหณสญฺญาย มญฺจาทีนิ องฺคุลิยาปิ ผุสิตฺวา ฐิเตน วา นิสินฺเนน วา นิปนฺเนน วา ยํ เตสุ ปตฺเตสุ ทียติ, ตํ สพฺพํ ปฏิคฺคหิตํ โหติ. สเจปิ ‘‘ปฏิคฺคเหสฺสามี’’ติ มญฺจาทีนิ อภิรุหิตฺวา นิสีทติ, วฏฺฏติเยว.

Ngay cả người mang cơm bằng đòn gánh, nếu cúi đòn gánh xuống và dâng thì hợp lệ. Có một cây tre dài ba mươi cùi tay, một đầu buộc một hũ đường mật, một đầu (buộc) một hũ bơ lỏng; nếu (vị tỳ khưu) thọ nhận hũ bơ lỏng đó, tất cả đều đã được thọ nhận. (Đối với) nước mía đang chảy ra từ máng ép mía, (nếu người dâng) nói: 'Xin ngài hãy thọ nhận', sự mang đến (dâng cúng) không biểu hiện, vì vậy không nên nhận. Nhưng nếu sau khi vứt bã mía đi, người ấy dùng tay múc lên và dâng thì hợp lệ. Nhiều bình bát được đặt trên giường, hoặc ghế, hoặc chiếu, hoặc máng gỗ, hoặc tấm ván; khi người thí chủ ở trong tầm tay của vị tỳ khưu, vị tỳ khưu ấy, dù đang đứng, đang ngồi, hay đang nằm tại đó, với ý thức thọ nhận, chạm vào giường v.v... dù chỉ bằng ngón tay, thì bất cứ vật gì được dâng vào những bình bát đó, tất cả đều trở thành đã được thọ nhận. Cũng vậy, nếu vị tỳ khưu với ý nghĩ 'Ta sẽ thọ nhận' mà leo lên giường v.v... và ngồi xuống, thì vẫn hợp lệ.

ปถวิยํ ปน สเจปิ กุจฺฉิยา กุจฺฉึ อาหจฺจ ฐิตา โหนฺติ, ยํ ยํ องฺคุลิยา วา สูจิยา วา ผุสิตฺวา นิสินฺโน โหติ, ตตฺถ ตตฺถ ทียมานเมว ปฏิคฺคหิตํ โหติ. ยตฺถ กตฺถจิ มหากฏสารหตฺถตฺถรณาทีสุ ฐปิตปตฺเต ปฏิคฺคหณํ น รุหตีติ วุตฺตํ, ตํ หตฺถปาสาติกฺกมํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ, หตฺถปาเส ปน สติ ยตฺถ กตฺถจิ วฏฺฏติ อญฺญตฺร ตตฺถชาตกา. ตตฺถชาตเก ปน ปทุมินิปณฺเณ วา กึสุกปณฺณาทิมฺหิ วา น วฏฺฏติ. น หิ ตํ กายปฏิพทฺธสงฺขฺยํ คจฺฉติ. ยถา จ ตตฺถชาตเก, เอวํ ขาณุเก พนฺธิตฺวา ฐปิตมญฺจาทิมฺหิ อสํหาริเม ผลเก วา ปาสาเณ วา น รุหติเยว. เตปิ หิ ตตฺถชาตกสงฺขฺยุปคา โหนฺติ. ภูมิยํ อตฺถเตสุ สุขุเมสุ ตินฺติณิกาทิปณฺเณสุ ปฏิคฺคหณํ น รุหติ. น หิ ตานิ สนฺธาเรตุํ สมตฺถานีติ. มหนฺเตสุ ปน ปทุมินิปณฺณาทีสุ รุหติ. สเจ หตฺถปาสํ อติกฺกมฺมฐิโต ทีฆทณฺฑเกน อุฬุงฺเกน เทติ, ‘‘อาคนฺตฺวา เทหี’’ติ วตฺตพฺโพ. วจนํ อสุตฺวา วา อนาทิยิตฺวา วา ปตฺเต อากิรติเยว, ปุน ปฏิคฺคเหตพฺพํ. ทูเร ฐตฺวา ภตฺตปิณฺฑํ ขิปนฺเตปิ เอเสว นโย.

Còn ở trên mặt đất, nếu các bình bát được đặt chạm bụng vào nhau, vị tỳ khưu ngồi chạm vào bình bát nào bằng ngón tay hoặc bằng cây kim, chỉ khi vật thực được dâng vào bình bát ấy thì mới được xem là đã thọ nhận. Có lời nói rằng việc thọ nhận không thành tựu đối với bình bát được đặt trên bất cứ vật gì như chiếu lớn, bành voi v.v..., nên biết rằng lời nói ấy là nhắm đến trường hợp vượt quá tầm tay; nhưng nếu ở trong tầm tay thì được phép (thọ nhận) trên bất cứ vật gì, ngoại trừ vật mọc tại chỗ. Còn đối với vật mọc tại chỗ như lá sen hoặc lá cây gièng gièng v.v... thì không được phép. Vì vật ấy không được kể là vật nối liền với thân. Và cũng như đối với vật mọc tại chỗ, việc thọ nhận cũng không thành tựu trên giường v.v... được cột vào gốc cây, trên tấm ván hoặc tảng đá không thể di chuyển. Vì những vật ấy cũng được kể là vật mọc tại chỗ. Việc thọ nhận không thành tựu trên những lá nhỏ như lá me v.v... được trải trên mặt đất. Vì chúng không có khả năng chống đỡ. Nhưng trên những lá lớn như lá sen v.v... thì thành tựu. Nếu người đứng ngoài tầm tay dâng cúng bằng cái vá có cán dài, nên nói rằng: “Hãy lại gần và dâng cúng.” Nếu người ấy không nghe hoặc không để ý đến lời nói mà cứ bỏ (vật thực) vào bát, phải được thọ nhận lại. Trường hợp người đứng xa ném vắt cơm vào cũng tương tự như vậy.

๑๐๖. สเจ [Pg.115] ปตฺตถวิกโต นีหริยมาเน ปตฺเต รชนจุณฺณานิ โหนฺติ, สติ อุทเก โธวิตพฺโพ, อสติ รชนจุณฺณํ ปุญฺฉิตฺวา ปฏิคฺคเหตฺวา วา ปิณฺฑาย จริตพฺพํ. สเจ ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส ปตฺเต รชํ ปตติ, ปฏิคฺคเหตฺวา ภิกฺขา คณฺหิตพฺพา, อปฺปฏิคฺคเหตฺวา คณฺหโต วินยทุกฺกฏํ, ตํ ปน ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชโต อนาปตฺติ. สเจ ปน ‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา เทถา’’ติ วุตฺเต วจนํ อสุตฺวา วา อนาทิยิตฺวา วา ภิกฺขํ เทนฺติเยว, วินยทุกฺกฏํ นตฺถิ, ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา อญฺญา ภิกฺขา คเหตพฺพา. สเจ มหาวาโต ตโต ตโต รชํ ปาเตติ, น สกฺกา โหติ ภิกฺขํ คเหตุํ, ‘‘อนุปสมฺปนฺนสฺส ทสฺสามี’’ติ สุทฺธจิตฺเตน อาโภคํ กตฺวา คณฺหิตุํ วฏฺฏติ. เอวํ ปิณฺฑาย จริตฺวา วิหารํ วา อาสนสาลํ วา คนฺตฺวา ตํ อนุปสมฺปนฺนสฺส ทตฺวา ปุน เตน ทินฺนํ วา ตสฺส วิสฺสาเสน วา ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ภิกฺขาจาเร สรชํ ปตฺตํ ภิกฺขุสฺส เทติ, โส วตฺตพฺโพ ‘‘อิมํ ปฏิคฺคเหตฺวา ภิกฺขํ วา คณฺเหยฺยาสิ ปริภุญฺเชยฺยาสิ วา’’ติ, เตน ตถา กาตพฺพํ. สเจ รชํ อุปริ อุปฺปิลวติ, กญฺชิกํ ปวาเหตฺวา เสสํ ภุญฺชิตพฺพํ. สเจ อนฺโตปวิฏฺฐํ โหติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ. อนุปสมฺปนฺเน อสติ หตฺถโต อโมเจนฺเตเนว ยตฺถ อนุปสมฺปนฺโน อตฺถิ, ตตฺถ เนตฺวา ปฏิคฺคเหตพฺพํ. สุกฺขภตฺเต ปติตรชํ อปเนตฺวา ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ อติสุขุมํ โหติ, อุปริ ภตฺเตน สทฺธึ อปเนตพฺพํ, ปฏิคฺคเหตฺวา วา ภุญฺชิตพฺพํ. ยาคุํ วา สูปํ วา ปุรโต ฐเปตฺวา อาลุเฬนฺตานํ ภาชนโต ผุสิตานิ อุคฺคนฺตฺวา ปตฺเต ปตนฺติ, ปตฺโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ.

106. Nếu khi lấy bát ra khỏi túi, trong bát có bụi thuốc nhuộm, nếu có nước, nên rửa sạch; nếu không có nước, nên lau sạch bụi thuốc nhuộm rồi thọ nhận hoặc đi khất thực. Nếu bụi rơi vào bát của vị tỳ khưu đang đi khất thực, nên thọ nhận (bụi) rồi nhận vật thực; vị nào nhận mà không thọ nhận (bụi) thì phạm tội Tác ác về luật; nhưng vị nào thọ nhận lại (bụi) rồi dùng thì không phạm tội. Nhưng nếu khi đã nói: “Hãy thọ nhận rồi dâng cúng,” mà họ không nghe hoặc không để ý đến lời nói mà cứ dâng vật thực, thì không phạm tội Tác ác về luật; nên thọ nhận lại rồi nhận vật thực khác. Nếu gió lớn làm bụi bay vào từ khắp nơi, không thể nhận vật thực, được phép nhận với tâm trong sạch tác ý rằng: “Ta sẽ cho người chưa thọ cụ túc giới.” Sau khi đi khất thực như vậy, về đến tu viện hoặc nhà nghỉ, đưa vật thực ấy cho người chưa thọ cụ túc giới, rồi được phép thọ nhận lại vật thực do người ấy dâng hoặc do thân quen với người ấy mà thọ nhận rồi dùng. Nếu trong lúc khất thực, vị ấy đưa bình bát có bụi cho một vị tỳ khưu (khác), nên nói với vị tỳ khưu ấy rằng: “Hãy thọ nhận (bụi trong) bình bát này rồi nhận vật thực hoặc dùng,” vị ấy nên làm như vậy. Nếu bụi nổi lên trên, nên dùng nước cháo làm cho (bụi) trôi đi rồi dùng phần còn lại. Nếu (bụi) đã chìm vào trong, phải được thọ nhận. Khi không có người chưa thọ cụ túc giới, không được rời tay khỏi (bát), phải mang đến nơi có người chưa thọ cụ túc giới rồi thọ nhận. Đối với cơm khô, được phép loại bỏ bụi rơi vào rồi dùng. Nếu (bụi) rất mịn, nên loại bỏ cùng với lớp cơm trên, hoặc nên thọ nhận rồi dùng. Khi cháo hoặc canh được đặt phía trước và đang được khuấy, những giọt bắn từ trong vật đựng bay lên rồi rơi vào bát, bình bát phải được thọ nhận.

๑๐๗. อุฬุงฺเกน อาหริตฺวา เทนฺตานํ ปฐมตรํ อุฬุงฺกโต เถวา ปตฺเต ปตนฺติ, สุปติตา, อภิหฏตฺตา โทโส นตฺถิ. สเจปิ จรุเกน ภตฺเต อากิริยมาเน จรุกโต มสิ วา ฉาริกา วา ปตติ, อภิหฏตฺตา เนวตฺถิ โทโส. อนนฺตรสฺส ภิกฺขุโน ทียมานํ ปตฺตโต อุปฺปติตฺวา อิตรสฺส ปตฺเต ปตติ, สุปติตํ. ปฏิคฺคหิตเมว หิ ตํ โหติ. สเจ ชชฺฌริสาขาทึ ผาเลตฺวา เอกสฺส ภิกฺขุโน เทนฺตานํ สาขโต ผุสิตานิ อญฺญสฺส ปตฺเต ปตนฺติ, ปตฺโต ปฏิคฺคเหตพฺโพ, ยสฺส ปตฺตสฺส อุปริ ผาเลนฺติ, ตสฺส ปตฺเต ปติเตสุ ทาตุกามตาย อภิหฏตฺตา โทโส นตฺถิ. ปายาสสฺส ปูเรตฺวา ปตฺตํ เทนฺติ, อุณฺหตฺตา เหฏฺฐา คเหตุํ น สกฺโกติ, มุขวฏฺฏิยาปิ คเหตุํ วฏฺฏติ. สเจ [Pg.116] ตถาปิ น สกฺโกติ, อาธารเกน คเหตพฺโพ. อาสนสาลาย ปตฺตํ คเหตฺวา นิสินฺโน ภิกฺขุ นิทฺทํ โอกฺกนฺโต โหติ, เนว อาหริยมานํ, น ทียมานํ ชานาติ, อปฺปฏิคฺคหิตํ โหติ. สเจ ปน อาโภคํ กตฺวา นิสินฺโน โหติ, วฏฺฏติ. สเจปิ โส หตฺเถน อาธารกํ มุญฺจิตฺวา ปาเทน เปลฺเลตฺวา นิทฺทายติ, วฏฺฏติเยว. ปาเทน อาธารกํ อกฺกมิตฺวา ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ปน ชาครนฺตสฺสปิ อนาทรปฏิคฺคหณํ โหติ, ตสฺมา น กตฺตพฺพํ. เกจิ ‘‘เอวํ อาธารเกน ปฏิคฺคหณํ กายปฏิพทฺธปฏิพทฺเธน ปฏิคฺคหณํ นาม โหติ, ตสฺมา น วฏฺฏตี’’ติ วทนฺติ, ตํ วจนมตฺตเมว, อตฺถโต ปน สพฺพมฺเปตํ กายปฏิพทฺธเมว โหติ. กายสํสคฺเคปิ เจส นโย ทสฺสิโต. ยมฺปิ ภิกฺขุสฺส ทียมานํ ปตติ, ตมฺปิ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ.

107. Khi những người dâng cúng múc (thức ăn) bằng vá, những giọt (thức ăn) từ vá rơi vào bát trước, (được xem là) đã rơi tốt đẹp; không có tội vì đã được mang đến để dâng. Nếu khi cơm đang được bỏ vào bằng nồi nhỏ, lọ nghẹ hoặc tro từ nồi rơi vào, không có tội vì đã được mang đến. Vật thực đang được dâng cho vị tỳ khưu kế bên văng ra khỏi bát rồi rơi vào bát của vị khác, (được xem là) đã rơi tốt đẹp. Vì vật ấy đã được thọ nhận rồi. Nếu khi những người dâng cúng bẻ cành cây chùm ngây đắng v.v... cho một vị tỳ khưu, những giọt nhựa từ cành cây rơi vào bát của vị khác, bình bát phải được thọ nhận; vị nào mà họ bẻ (cành cây) phía trên bát, khi (nhựa) rơi vào bát của vị ấy, không có tội vì đã được mang đến với ý muốn dâng cúng. Họ dâng bình bát đã được đổ đầy cháo sữa, vì nóng, vị ấy không thể cầm ở phía dưới, được phép cầm ở vành miệng bát. Nếu vẫn không thể, nên nhận bằng cái kiềng bát. Vị tỳ khưu ngồi cầm bát trong nhà nghỉ rồi ngủ gật, không biết vật thực đang được mang đến, cũng không biết đang được dâng cúng, (vật thực ấy) trở thành chưa được thọ nhận. Nhưng nếu vị ấy ngồi có tác ý, thì được phép. Nếu vị ấy buông kiềng bát ra khỏi tay, dùng chân kẹp lại rồi ngủ, vẫn được phép. Nhưng đối với vị nào dùng chân đạp lên kiềng bát mà thọ nhận, dù đang thức, cũng là sự thọ nhận thiếu tôn trọng; vì vậy, không nên làm. Một số vị nói rằng: “Việc thọ nhận bằng kiềng bát như vậy được gọi là thọ nhận bằng vật nối liền với vật nối liền với thân, vì vậy không được phép.” Đó chỉ là lời nói suông của họ; nhưng về mặt ý nghĩa, tất cả những thứ này đều là vật nối liền với thân. Phương pháp này cũng đã được chỉ ra trong trường hợp tiếp xúc với thân. Và vật thực nào đang được dâng cho vị tỳ khưu mà bị rơi xuống, cũng được phép tự mình nhặt lên rồi dùng.

ตตฺริทํ สุตฺตํ –

Về vấn đề đó, đây là kinh văn –

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ยํ ทียมานํ ปตติ, ตํ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ, ปริจฺจตฺตํ ตํ, ภิกฺขเว, ทายเกหี’’ติ (จูฬว. ๒๗๓).

“Này các tỳ khưu, Ta cho phép, vật thực nào đang được dâng cúng mà bị rơi xuống, hãy tự mình nhặt lên rồi dùng. Này các tỳ khưu, vì vật dâng cúng ấy đã được các thí chủ từ bỏ.”

อิทญฺจ ปน สุตฺตํ เนยฺยตฺถํ, ตสฺมา เอวเมตฺถ อธิปฺปาโย เวทิตพฺโพ – ยํ ทียมานํ ทายกสฺส หตฺถโต ปริคฬิตฺวา สุทฺธาย วา ภูมิยา ปทุมินิปณฺเณ วา วตฺถกฏสารกาทีสุ วา ปตติ, ตํ สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ยํ ปน สรชาย ภูมิยํ ปตติ, ตํ รชํ ปุญฺฉิตฺวา วา โธวิตฺวา วา ปฏิคฺคเหตฺวา วา ปริภุญฺชิตพฺพํ. สเจ ปวฏฺฏนฺตํ อญฺญสฺส ภิกฺขุโน สนฺติกํ คจฺฉติ, เตน อาหราเปตุมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ ตํ ภิกฺขุํ วทติ ‘‘ตฺวํเยว ขาทา’’ติ, ตสฺสปิ ขาทิตุํ วฏฺฏติ, อนาณตฺเตน ปน เตน น คเหตพฺพํ. ‘‘อนาณตฺเตนปิ อิตรสฺส ทสฺสามีติ คเหตุํ วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. กสฺมา ปเนตํ อิตรสฺส ภิกฺขุโน คเหตุํ น วฏฺฏตีติ? ภควตา อนนุญฺญาตตฺตา. ภควตา หิ ‘‘สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุ’’นฺติ วทนฺเตน ยสฺเสว ตํ ทียมานํ ปตติ, ตสฺส อปฺปฏิคฺคหิตกมฺปิ ตํ คเหตฺวา ปริโภโค อนุญฺญาโต. ‘‘ปริจฺจตฺตํ ตํ, ภิกฺขเว, ทายเกหี’’ติ วจเนน ปเนตฺถ ปรสนฺตกภาโว ทีปิโต, ตสฺมา อญฺญสฺส สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏติ, ตสฺส ปน อาณตฺติยา วฏฺฏตีติ อยํ กิเรตฺถ อธิปฺปาโย. ยสฺมา จ เอตํ อปฺปฏิคฺคหิตกตฺตา [Pg.117] อนุญฺญาตํ, ตสฺมา ยถาฐิตํเยว อนามสิตฺวา เกนจิ ปิทหิตฺวา ฐปิตํ ทุติยทิวเสปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, สนฺนิธิปจฺจยา อนาปตฺติ, ปฏิคฺคเหตฺวา ปน ปริภุญฺชิตพฺพํ. ตํ ทิวสํเยว หิ ตสฺส สามํ คเหตฺวา ปริโภโค อนุญฺญาโต, น ตโต ปรนฺติ อยมฺปิ กิเรตฺถ อธิปฺปาโย.

Lại nữa, kinh này có ý nghĩa cần được suy diễn, do đó, ở đây nên được hiểu ý nghĩa như vầy: Vật thực đang được dâng cúng, bị tuột khỏi tay của người thí chủ rồi rơi xuống đất sạch, hoặc trên lá sen, hoặc trên vải, chiếu, v.v... thì được phép tự mình lượm lấy và dùng. Còn vật thực nào rơi trên đất có bụi bặm thì nên phủi bụi, hoặc rửa sạch, hoặc thọ nhận lại rồi mới nên dùng. Nếu vật thực ấy lăn đến gần vị tỳ khưu khác thì vị tỳ khưu (được dâng cúng) cũng được phép bảo người đem lại. Nếu vị ấy bảo vị tỳ khưu kia rằng: ‘Chính đại đức hãy dùng đi’ thì vị tỳ khưu kia cũng được phép dùng. Tuy nhiên, nếu không được bảo thì vị tỳ khưu kia không nên lấy. Trong sớ Kurundī có nói: ‘Dù không được bảo, cũng được phép lượm lấy với ý nghĩ ‘tôi sẽ đưa cho vị kia.’’ Nhưng tại sao vị tỳ khưu kia lại không được phép lượm lấy vật thực ấy? Vì không được đức Thế Tôn cho phép. Thật vậy, khi đức Thế Tôn nói: ‘Hãy tự mình lượm lấy và dùng,’ Ngài đã cho phép việc thọ dụng vật thực ấy, dù chưa được thọ nhận, chỉ đối với vị tỳ khưu nào mà vật thực đang được dâng cúng bị rơi xuống. Với lời dạy: ‘Này các tỳ khưu, vật thực ấy đã được các thí chủ từ bỏ,’ ở đây, tính chất là tài sản của người khác đã được chỉ rõ. Do đó, vị tỳ khưu khác không được phép tự mình lượm lấy và dùng, nhưng nếu có sự chỉ bảo của vị tỳ khưu kia thì được phép. Đây được cho là ý nghĩa ở đây. Và bởi vì vật thực này được cho phép do chưa được thọ nhận, cho nên, nếu để nguyên như vậy, không chạm đến, dùng vật gì đó đậy lại, thì đến ngày thứ hai cũng được phép dùng, không có tội do việc cất giữ. Tuy nhiên, nên thọ nhận lại rồi mới dùng. Thật vậy, việc tự mình lượm lấy và dùng chỉ được cho phép đối với vị ấy trong ngày hôm đó, không phải sau đó. Đây cũng được cho là ý nghĩa ở đây.

๑๐๘. อิทานิ อพฺโพหาริกนโย วุจฺจติ. ภุญฺชนฺตานญฺหิ ทนฺตา ขียนฺติ, นขา ขียนฺติ, ปตฺตสฺส วณฺโณ ขียติ, สพฺพํ อพฺโพหาริกํ. สตฺถเกน อุจฺฉุอาทีสุ ผาลิเตสุ มลํ ปญฺญายติ, เอตํ นวสมุฏฺฐิตํ นาม, ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. สตฺถกํ โธวิตฺวา ผาลิเตสุ มลํ น ปญฺญายติ, โลหคนฺธมตฺตํ โหติ, ตํ อพฺโพหาริกํ. ยมฺปิ สตฺถกํ คเหตฺวา ปริหรนฺติ, เตน ผาลิเตปิ เอเสว นโย. น หิ ตํ ปริโภคตฺถาย ปริหรนฺตีติ. มูลเภสชฺชาทีนิ ปิสนฺตานํ วา โกฏฺเฏนฺตานํ วา นิสทนิสทโปตกอุทุกฺขลมุสลาทีนิ ขียนฺติ, ปริหรณกวาสึ ตาเปตฺวา เภสชฺชตฺถาย ตกฺเก วา ขีเร วา ปกฺขิปนฺติ, ตตฺถ นีลิกา ปญฺญายติ, สตฺถเก วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย. อามกตกฺกาทีสุ ปน สยํ น ปกฺขิปิตพฺพา, ปกฺขิปติ เจ, สามํปากโต น มุจฺจติ. เทเว วสฺสนฺเต ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส สรีรโต วา จีวรโต วา กิลิฏฺฐอุทกํ ปตฺเต ปตติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ. รุกฺขมูลาทีสุ ภุญฺชนฺตสฺส ปติเตปิ เอเสว นโย. สเจ ปน สตฺตาหํ วสฺสนฺเต เทเว สุทฺธํ อุทกํ โหติ, อพฺโภกาสโต วา ปตติ, วฏฺฏติ.

108. Bây giờ, phương pháp về những trường hợp không cấu thành tội được nói đến. Khi các vị đang dùng bữa, răng bị mòn, móng tay bị mòn, màu sắc của bát bị phai, tất cả đều không cấu thành tội. Khi dùng dao nhỏ để chẻ mía, v.v..., nếu có rỉ sét hiện ra, đây được gọi là mới phát sinh, nên thọ nhận lại rồi mới dùng. Nếu rửa sạch dao nhỏ rồi chẻ thì không thấy rỉ sét, chỉ có mùi kim loại, trường hợp này không cấu thành tội. Cả trường hợp dùng dao nhỏ mang theo bên mình để chẻ cũng tương tự như vậy. Vì rằng vị ấy không mang theo dao với mục đích sử dụng (vào việc ăn uống). Khi nghiền hoặc giã các loại dược thảo là rễ cây, v.v..., cối, chày, thớt đá, v.v... bị mòn đi. Khi hơ nóng chiếc rìu nhỏ mang theo bên mình rồi nhúng vào sữa chua hoặc sữa tươi vì mục đích chữa bệnh, nếu có màu xanh lam hiện ra, quyết định cũng tương tự như đã nói về trường hợp dao nhỏ. Tuy nhiên, không nên tự mình nhúng vào sữa chua sống, v.v... Nếu nhúng vào thì không thoát khỏi tội tự mình nấu nướng. Khi trời mưa, trong lúc đi khất thực, nước bẩn từ thân thể hoặc từ y rơi vào trong bát thì nên thọ nhận lại. Khi đang dùng bữa ở dưới gốc cây, v.v..., nếu có vật gì rơi vào thì cũng tương tự như vậy. Tuy nhiên, nếu trời mưa suốt bảy ngày mà nước trong sạch, hoặc nước từ trên trời rơi xuống thì được phép.

๑๐๙. สามเณรสฺส โอทนํ เทนฺเตน ตสฺส ปตฺตคตํ อจฺฉุปนฺเตเนว ทาตพฺโพ, ปตฺโต วาสฺส ปฏิคฺคเหตพฺโพ. อปฺปฏิคฺคหิเต โอทนํ ฉุปิตฺวา ปุน อตฺตโน ปตฺเต โอทนํ คณฺหนฺตสฺส อุคฺคหิตโก โหติ. สเจ ปน ทาตุกาโม หุตฺวา ‘‘อาหร, สามเณร, ปตฺตํ, โอทนํ คณฺหาหี’’ติ วทติ, อิตโร ‘‘อลํ มยฺห’’นฺติ ปฏิกฺขิปติ, ปุน ‘‘ตเวตํ มยา ปริจฺจตฺต’’นฺติ จ วุตฺเต ‘‘น มยฺหํ เอเตนตฺโถ’’ติ วทติ, สตกฺขตฺตุมฺปิ ปริจฺจชตุ, ยาว อตฺตโน หตฺถคตํ, ตาว ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. สเจ ปน อาธารเก ฐิตํ นิรเปกฺโข ‘‘คณฺหาหี’’ติ วทติ, ปุน ปฏิคฺคเหตพฺพํ. สาเปกฺโข อาธารเก ปตฺตํ ฐเปตฺวา ‘‘เอตฺโต ปูวํ วา ภตฺตํ วา คณฺหาหี’’ติ สามเณรํ วทติ, สามเณโร หตฺถํ โธวิตฺวา สเจปิ สตกฺขตฺตุํ คเหตฺวา อตฺตโน ปตฺตคตํ อผุสนฺโตว อตฺตโน ปตฺเต [Pg.118] ปกฺขิปติ, ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. ยทิ ปน อตฺตโน ปตฺตคตํ ผุสิตฺวา ตโต คณฺหาติ, สามเณรสนฺตเกน สํสฏฺฐํ โหติ, ปุน ปฏิคฺคเหตพฺพํ. เกจิ ปน ‘‘สเจปิ คยฺหมานํ ฉิชฺชิตฺวา ตตฺถ ปตติ, ปุน ปฏิคฺคเหตพฺพ’’นฺติ วทนฺติ. ตํ ‘‘เอกํ ภตฺตปิณฺฑํ คณฺห, เอกํ ปูวํ คณฺห, อิมสฺส คุฬปิณฺฑสฺส เอตฺตกํ ปเทสํ คณฺหา’’ติ เอวํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา วุตฺเต เวทิตพฺพํ, อิธ ปน ปริจฺเฉโท นตฺถิ, ตสฺมา ยํ สามเณรสฺส ปตฺเต ปตติ, ตเทว ปฏิคฺคหณํ วิชหติ, หตฺถคตํ ปน ยาว สามเณโร วา ‘‘อล’’นฺติ น โอรมติ, ภิกฺขุ วา น วาเรติ, ตาว ภิกฺขุสฺเสว สนฺตกํ, ตสฺมา ปฏิคฺคหณํ น วิชหติ. สเจ อตฺตโน วา ภิกฺขูนํ วา ยาคุปจนกภาชเน เกสญฺจิ อตฺถาย ภตฺตํ ปกฺขิปติ, ‘‘สามเณร, ภาชนสฺส อุปริ หตฺถํ กโรหี’’ติ วตฺวา ตสฺส หตฺเถ ปกฺขิปิตพฺพํ. ตสฺส หตฺถโต ภาชเน ปติตญฺหิ ทุติยทิวเส ภาชนสฺส อกปฺปิยภาวํ น กโรติ ปริจฺจตฺตตฺตา. สเจ เอวํ อกตฺวา ปกฺขิปติ, ปตฺตมิว ภาชนํ นิรามิสํ กตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ.

109. Khi cho cơm một vị sa di, vị tỳ khưu nên cho mà không chạm vào vật thực có trong bát của vị sa di ấy, hoặc nên thọ nhận bát của vị ấy. Nếu chạm vào cơm trong bát chưa được thọ nhận rồi lại lấy cơm trong bát của mình thì việc thọ nhận bị hủy bỏ. Tuy nhiên, nếu có ý muốn cho và nói rằng: ‘Này sa di, hãy mang bát lại đây, hãy lấy cơm đi,’ nhưng vị kia từ chối: ‘Đối với con đã đủ rồi,’ và khi được nói lại rằng: ‘Cái này ta đã từ bỏ cho ngươi rồi,’ vị ấy vẫn nói: ‘Con không cần đến cái này,’ thì dù có từ bỏ một trăm lần, chừng nào vật thực còn trong tay mình thì chừng đó vẫn được xem là đã thọ nhận. Tuy nhiên, nếu vị tỳ khưu không còn luyến tiếc, nói ‘hãy lấy đi’ trong khi bát đang đặt trên giá đỡ thì phải thọ nhận lại. Nếu còn luyến tiếc, đặt bát trên giá đỡ và bảo vị sa di: ‘Hãy lấy bánh hoặc cơm từ đây,’ vị sa di rửa tay, dù có lấy một trăm lần và bỏ vào bát của mình mà không chạm vào vật thực đã có trong bát của mình thì không cần phải thọ nhận lại. Nhưng nếu sau khi chạm vào vật thực trong bát của mình rồi mới lấy từ bát kia thì vật thực ấy đã bị trộn lẫn với vật sở hữu của sa di, nên phải thọ nhận lại. Một số vị thầy lại nói: ‘Nếu vật thực đang được lấy bị đứt và rơi vào đó (bát của tỳ khưu) thì phải thọ nhận lại.’ Điều đó nên được hiểu là trong trường hợp đã được nói với sự giới hạn như: ‘Hãy lấy một vắt cơm,’ ‘hãy lấy một cái bánh,’ ‘hãy lấy chừng này của cục đường mật này.’ Nhưng ở đây không có sự giới hạn, do đó, vật thực nào rơi vào bát của sa di thì chỉ vật thực đó mới mất đi sự thọ nhận. Còn vật thực trong tay (của tỳ khưu), chừng nào vị sa di chưa dừng lại và nói ‘đủ rồi,’ hoặc vị tỳ khưu chưa ngăn lại, thì chừng đó vẫn là sở hữu của vị tỳ khưu, do đó không mất đi sự thọ nhận. Nếu vị tỳ khưu bỏ cơm vào nồi nấu cháo cho mình hoặc cho các vị tỳ khưu khác vì lợi ích của ai đó, nên nói: ‘Này sa di, hãy đặt tay con lên trên nồi,’ rồi bỏ vào tay của vị ấy. Vì rằng vật thực rơi từ tay vị ấy vào nồi sẽ không làm cho cái nồi trở thành vật không hợp lệ vào ngày hôm sau, do đã được từ bỏ (cho sa di). Nếu không làm như vậy mà bỏ vào thì cái nồi, cũng giống như cái bát, phải được làm cho không còn dính thức ăn rồi mới được dùng.

๑๑๐. ทายกา ยาคุกุฏํ ฐเปตฺวา คตา, ตํ ทหรสามเณโร ปฏิคฺคณฺหาเปตุํ น สกฺโกติ, ภิกฺขุ ปตฺตํ อุปนาเมติ, สามเณโร กุฏสฺส คีวํ ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏิยํ ฐเปตฺวา อาวชฺเชติ, ปตฺตคตา ยาคุ ปฏิคฺคหิตาว โหติ. อถ วา ภิกฺขุ ภูมิยํ หตฺถํ ฐเปติ, สามเณโร ปวฏฺเฏตฺวา หตฺถํ อาโรเปติ, วฏฺฏติ. ปูวปจฺฉิภตฺตปจฺฉิอุจฺฉุภาราทีสุปิ เอเสว นโย. สเจ ปฏิคฺคหณูปคํ ภารํ ทฺเว ตโย สามเณรา เทนฺติ, เอเกน วา พลวตา อุกฺขิตฺตํ ทฺเว ตโย ภิกฺขู คณฺหนฺติ, วฏฺฏติ. มญฺจสฺส วา ปีฐสฺส วา ปาเท เตลฆฏํ วา ผาณิตฆฏํ วา ลคฺเคนฺติ, ภิกฺขุสฺส มญฺเจปิ ปีเฐปิ นิสีทิตุํ วฏฺฏติ, อุคฺคหิตกํ นาม น โหติ.

110. Các thí chủ đặt nồi cháo xuống rồi đi, vị sa-di nhỏ không thể dâng cúng nồi cháo ấy, vị tỳ-khưu đưa bình bát đến gần, vị sa-di đặt cổ nồi vào miệng bát rồi nghiêng đổ, cháo đã vào trong bát được xem là đã thọ nhận. Hoặc là, vị tỳ-khưu đặt tay trên đất, vị sa-di lăn (vật) rồi đặt lên tay, được phép. Trong các trường hợp giỏ bánh, giỏ cơm, bó mía nặng v.v... cũng cùng phương pháp này. Nếu hai ba vị sa-di dâng một vật nặng vừa sức một người dâng cúng, hoặc hai ba vị tỳ-khưu nhận lấy vật được một sa-di khỏe mạnh nâng lên, được phép. Họ treo hũ dầu hoặc hũ đường phèn vào chân giường hoặc chân ghế, vị tỳ-khưu được phép ngồi trên giường hoặc trên ghế, không gọi là vật đã mất sự dâng cúng.

นาคทนฺตเก วา องฺกุสเก วา ทฺเว เตลฆฏา ลคฺคิตา โหนฺติ อุปริ ปฏิคฺคหิตโก, เหฏฺฐา อปฺปฏิคฺคหิตโก. อุปริมํ คเหตุํ วฏฺฏติ, เหฏฺฐา ปฏิคฺคหิตโก, อุปริ อปฺปฏิคฺคหิตโก, อุปริมํ คเหตฺวา อิตรํ คณฺหโต อุปริโม อุคฺคหิตโก โหติ. เหฏฺฐามญฺเจ อปฺปฏิคฺคหิตกํ เตลถาลกํ โหติ, ตญฺเจ สมฺมชฺชนฺโต สมฺมุญฺชนิยา ฆฏฺเฏติ, อุคฺคหิตกํ น โหติ, ‘‘ปฏิคฺคหิตกํ คณฺหิสฺสามี’’ติ อปฺปฏิคฺคหิตกํ คเหตฺวา ญตฺวา ปุน ฐเปติ, อุคฺคหิตกํ น โหติ, พหิ นีหริตฺวา สญฺชานาติ, พหิ อฏฺฐเปตฺวา หริตฺวา ตตฺเถว ฐเปตพฺพํ, นตฺถิ โทโส. สเจ [Pg.119] ปน ปุพฺเพ วิวริตฺวา ฐปิตํ, น ปิทหิตพฺพํ. ยถา ปุพฺเพ ฐิตํ, ตเถว ฐเปตพฺพํ. สเจ พหิ ฐเปติ, ปุน น ฉุปิตพฺพํ.

Trên móc ngà voi hoặc trên móc câu có hai hũ dầu được treo, hũ trên đã được thọ nhận, hũ dưới chưa được thọ nhận. Được phép lấy hũ trên. Nếu hũ dưới đã được thọ nhận, hũ trên chưa được thọ nhận, khi cầm lấy hũ trên để lấy hũ kia (hũ dưới), hũ trên trở thành vật đã mất sự dâng cúng. Dưới gầm giường có một chén dầu chưa được thọ nhận, nếu vị tỳ-khưu đang quét dùng chổi chạm vào nó, nó không trở thành vật đã mất sự dâng cúng. Với ý định "tôi sẽ lấy vật đã thọ nhận" lại cầm nhầm vật chưa thọ nhận, sau khi biết thì đặt lại, nó không trở thành vật đã mất sự dâng cúng. Nếu mang ra ngoài rồi mới nhận ra, không được đặt ở bên ngoài mà phải mang về đặt lại đúng chỗ cũ, không có lỗi. Nhưng nếu trước đó nó được đặt ở trạng thái mở, thì không được đậy lại. Phải được đặt lại y như trạng thái đã được đặt trước đây. Nếu đặt nó ở bên ngoài, không được chạm vào lần nữa.

๑๑๑. ปฏิคฺคหิตเก เตลาทิมฺหิ กณฺณิกา อุฏฺเฐติ, สิงฺคิเวราทิมฺหิ ฆนจุณฺณํ, ตํสมุฏฺฐานเมว นาม ตํ, ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. ตาลํ วา นาฬิเกรํ วา อารุฬฺโห โยตฺเตน ผลปิณฺฑึ โอตาเรตฺวา อุปริ ฐิโตว ‘‘คณฺหถา’’ติ วทติ, น คเหตพฺพํ. สเจ อญฺโญ ภูมิยํ ฐิโต โยตฺตปาสเก คเหตฺวา อุกฺขิปิตฺวา เทติ, วฏฺฏติ. สผลํ มหาสาขํ กปฺปิยํ กาเรตฺวา ปฏิคฺคณฺหาติ, ผลานิ ปฏิคฺคหิตาเนว โหนฺติ, ยถาสุขํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. อนฺโตวติยํ ฐตฺวา วตึ ฉินฺทิตฺวา อุจฺฉุํ วา ติมฺพรูสกํ วา เทนฺติ, หตฺถปาเส สติ วฏฺฏติ. ทณฺฑเกสุ อปหริตฺวา นิคฺคตํ คณฺหนฺตสฺส วฏฺฏติ, ปหริตฺวา นิคฺคเต อฏฺฐกถาสุ โทโส น ทสฺสิโต. มยํ ปน ‘‘ยํ ฐานํ ปหฏํ, ตโต สยํปติตมิว โหตี’’ติ ตกฺกยาม, ตมฺปิ ฐตฺวา คจฺฉนฺเต ยุชฺชติ สุงฺกฆาตโต ปวฏฺเฏตฺวา พหิปติตภณฺฑํ วิย. วตึ วา ปาการํ วา ลงฺฆาเปตฺวา เทนฺติ, สเจ ปน อปุถุโล ปากาโร, อนฺโตปากาเร พหิปากาเร จ ฐิตสฺส หตฺถปาโส ปโหติ, หตฺถสตมฺปิ อุทฺธํ คนฺตฺวา สมฺปตฺตํ คเหตุํ วฏฺฏติ.

111. Trong dầu v.v... đã được thọ nhận, nấm mốc nổi lên, trong gừng v.v... có bột đông đặc, nó được gọi là thứ sinh khởi từ chính vật đó, không cần phải thọ nhận lại. Người leo lên cây thốt nốt hoặc cây dừa, dùng dây thừng hạ buồng quả xuống, trong khi vẫn còn ở trên cây nói rằng "Hãy nhận lấy", không được nhận. Nếu một người khác đứng trên mặt đất cầm vào vòng dây, nâng lên và dâng, thì được phép. Thọ nhận một cành cây lớn có quả sau khi đã làm cho hợp lệ, các quả ấy được xem là đã thọ nhận, được phép dùng tùy thích. Họ đứng bên trong hàng rào, chặt hàng rào rồi dâng mía hoặc quả thị, được phép nếu ở trong tầm tay. Được phép nhận vật rơi ra mà không va vào các thanh rào. Về trường hợp rơi ra do va chạm, trong các sách Chú giải không chỉ ra lỗi. Còn chúng tôi thì suy xét rằng: "nơi nào bị va chạm, từ đó nó giống như tự rơi xuống", điều đó cũng hợp lý khi nó đi qua, giống như hàng hóa bị đánh bật ra khỏi trạm thuế quan và rơi ra ngoài. Họ dâng bằng cách cho vượt qua hàng rào hoặc tường thành. Nhưng nếu tường thành không dày, tầm tay của người đứng bên trong và bên ngoài tường thành có thể vươn tới, thì được phép nhận vật dù nó đi lên cao cả trăm tay và đến nơi.

ภิกฺขุ คิลานํ สามเณรํ ขนฺเธน วหติ, โส ผลาผลํ ทิสฺวา คเหตฺวา ขนฺเธ นิสินฺโนว เทติ, วฏฺฏติ. อปโร ภิกฺขุํ วหนฺโต ขนฺเธ นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน เทติ, วฏฺฏติเยว. ภิกฺขุ ผลินึ สาขํ ฉายตฺถาย คเหตฺวา คจฺฉติ, ผลานิ ขาทิตุํ จิตฺเต อุปฺปนฺเน ปฏิคฺคหาเปตฺวา ขาทิตุํ วฏฺฏติ. มจฺฉิกวารณตฺถํ กปฺปิยํ กาเรตฺวา ปฏิคฺคณฺหาติ, ขาทิตุกาโม เจ โหติ, มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ, ขาทนฺตสฺส นตฺถิ โทโส. ภิกฺขุ ปฏิคฺคหณารหํ ภณฺฑํ มนุสฺสานํ ยาเน ฐเปตฺวา มคฺคํ คจฺฉติ, ยานํ กทฺทเม ลคฺคติ, ทหโร จกฺกํ คเหตฺวา อุกฺขิปติ, วฏฺฏติ, อุคฺคหิตกํ นาม น โหติ. นาวาย ฐเปตฺวา นาวํ อริตฺเตน วา ปาเชติ, หตฺเถน วา กฑฺฒติ, วฏฺฏติ. อุฬุมฺเปปิ เอเสว นโย. จาฏิยํ วา กุณฺฑเก วา ฐเปตฺวาปิ ตํ อนุปสมฺปนฺเนน คาหาเปตฺวา อนุปสมฺปนฺนํ พาหายํ คเหตฺวา ตริตุํ วฏฺฏติ. ตสฺมิมฺปิ อสติ อนุปสมฺปนฺนํ คาหาเปตฺวา ตํ พาหายํ คเหตฺวา ตริตุํ วฏฺฏติ.

Vị tỳ-khưu cõng vị sa-di bị bệnh trên vai, vị sa-di ấy thấy trái cây, hái lấy rồi dâng trong khi vẫn ngồi trên vai, được phép. Một người khác (sa-di) đang cõng tỳ-khưu, dâng (vật thực) cho vị tỳ-khưu đang ngồi trên vai, cũng được phép. Vị tỳ-khưu cầm một cành cây có quả để che bóng mát đi, khi tâm khởi lên muốn ăn quả, cho người dâng lại rồi ăn thì được phép. Thọ nhận (cành cây) sau khi làm cho hợp lệ để xua ruồi, nếu muốn ăn, việc thọ nhận ban đầu là đủ, người ăn không có lỗi. Vị tỳ-khưu đặt vật đáng được thọ nhận trên xe của người thế tục rồi đi trên đường, chiếc xe bị kẹt trong bùn, người nhỏ (sa-di) cầm bánh xe nâng lên, được phép, không gọi là vật đã mất sự dâng cúng. Đặt (vật thực) trên thuyền rồi chèo thuyền bằng sào hoặc kéo bằng tay, được phép. Trên bè cũng cùng phương pháp này. Hoặc đặt (vật thực) trong vại hoặc trong chậu, rồi cho người chưa thọ cụ túc giới cầm vật đó, sau đó nắm cánh tay người chưa thọ cụ túc giới để vượt qua (sông), được phép. Khi không có những vật đó (vại, chậu), cho người chưa thọ cụ túc giới cầm (vật thực), rồi nắm cánh tay người đó để vượt qua, được phép.

อุปาสกา [Pg.120] คมิกภิกฺขูนํ ปาเถยฺยตณฺฑุเล เทนฺติ, สามเณรา ภิกฺขูนํ ตณฺฑุเล คเหตฺวา อตฺตโน ตณฺฑุเล คเหตุํ น สกฺโกนฺติ, ภิกฺขู เตสํ ตณฺฑุเล คณฺหนฺติ, สามเณรา อตฺตนา คหิตตณฺฑุเลสุ ขีเณสุ อิตเรหิ ตณฺฑุเลหิ ยาคุํ ปจิตฺวา สพฺเพสํ ปตฺตานิ ปฏิปาฏิยา ฐเปตฺวา ยาคุํ อากิรนฺติ, ปณฺฑิโต สามเณโร อตฺตโน ปตฺตํ คเหตฺวา เถรสฺส เทติ, เถรสฺส ปตฺตํ ทุติยตฺเถรสฺสาติ เอวํ สพฺพานิปิ ปริวตฺเตติ, สพฺเพหิ สามเณรสฺส สนฺตกํ ภุตฺตํ โหติ, วฏฺฏติ. สเจปิ สามเณโร อปณฺฑิโต โหติ, อตฺตโน ปตฺเต ยาคุํ สยเมว ปาตุํ อารภติ, ‘‘อาวุโส, ตุยฺหํ ยาคุํ มยฺหํ เทหี’’ติ เถเรหิ ปฏิปาฏิยา ยาจิตฺวาปิ ปิวิตุํ วฏฺฏติ, สพฺเพหิ สามเณรสฺส สนฺตกเมว ภุตฺตํ โหติ, เนว อุคฺคหิตปจฺจยา, น สนฺนิธิปจฺจยา วชฺชํ ผุสนฺติ. เอตฺถ ปน มาตาปิตูนํ เตลาทีนิ, ฉายาทีนํ อตฺถาย สาขาทีนิ จ หรนฺตานํ อิเมสญฺจ วิเสโส น ทิสฺสติ, ตสฺมา การณํ อุปปริกฺขิตพฺพํ.

Các cận sự nam dâng gạo làm lương thực cho các tỳ-khưu đi đường. Các sa-di cầm gạo của các tỳ-khưu và không thể cầm gạo của mình, các tỳ-khưu cầm gạo của họ (các sa-di). Khi gạo mà các sa-di cầm đã hết, họ dùng số gạo còn lại (của các tỳ-khưu) để nấu cháo, đặt bát của tất cả mọi người theo thứ tự rồi múc cháo vào. Vị sa-di trí tuệ cầm bát của mình đưa cho vị trưởng lão, lấy bát của vị trưởng lão đưa cho vị trưởng lão thứ hai, cứ như vậy đổi tất cả các bát. Như vậy, tất cả (các tỳ-khưu) đã dùng vật sở hữu của sa-di, được phép. Nếu vị sa-di không có trí tuệ, bắt đầu tự mình uống cháo trong bát của mình, các vị trưởng lão lần lượt xin: "Này hiền giả, hãy cho tôi cháo của bạn", rồi uống thì cũng được phép. Như vậy, tất cả đã dùng chính vật sở hữu của sa-di, không phạm lỗi do duyên mất sự dâng cúng, cũng không do duyên cất giữ. Tuy nhiên, ở đây, không thấy có sự khác biệt giữa trường hợp những vị mang dầu v.v... của cha mẹ, và mang cành cây v.v... để che bóng mát, với trường hợp những vị này (dùng vật thực của sa-di). Vì vậy, cần phải xem xét lý do.

๑๑๒. สามเณโร ภตฺตํ ปจิตุกาโม ตณฺฑุเล โธวิตฺวา นิจฺจาเลตุํ น สกฺโกติ, ภิกฺขุนา ตณฺฑุเล จ ภาชนญฺจ ปฏิคฺคเหตฺวา ตณฺฑุเล โธวิตฺวา นิจฺจาเลตฺวา ภาชนํ อุทฺธนํ อาโรเปตพฺพํ, อคฺคิ น กาตพฺโพ, ปกฺกกาเล วิวริตฺวา ปกฺกภาโว ชานิตพฺโพ. สเจ ทุปฺปกฺกํ โหติ, ปากตฺถาย ปิทหิตุํ น วฏฺฏติ, รชสฺส วา ฉาริกาย วา อปตนตฺถาย วฏฺฏติ, ปกฺกกาเล โอโรปิตุํ ภุญฺชิตุมฺปิ วฏฺฏติ, ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. สามเณโร ปฏิพโล ปจิตุํ, ขโณ ปนสฺส นตฺถิ กตฺถจิ คนฺตุกาโม, ภิกฺขุนา สตณฺฑุโลทกํ ภาชนํ ปฏิคฺคเหตฺวา อุทฺธนํ อาโรเปตฺวา ‘‘อคฺคึ ชาเลตฺวา คจฺฉา’’ติ วตฺตพฺโพ. ตโต ปรํ ปุริมนเยเนว สพฺพํ กาตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขุ ยาคุอตฺถาย สุทฺธภาชนํ อาโรเปตฺวา อุทกํ ตาเปติ, วฏฺฏติ. ตตฺเต อุทเก สามเณโร ตณฺฑุเล ปกฺขิปติ, ตโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา อคฺคิ น กาตพฺโพ, ปกฺกยาคุํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปาตุํ วฏฺฏติ. สามเณโร ยาคุํ ปจติ, หตฺถกุกฺกุจฺจโก ภิกฺขุ กีฬนฺโต ภาชนํ อามสติ, ปิธานํ อามสติ, อุคฺคตํ เผณํ ฉินฺทิตฺวา ปหรติ, ตสฺเสว ปาตุํ น วฏฺฏติ, ทุรุปจิณฺณํ นาม โหติ. สเจ ปน ทพฺพึ วา อุฬุงฺกํ วา คเหตฺวา อนุกฺขิปนฺโต [Pg.121] อาโลเฬติ, สพฺเพสํ น วฏฺฏติ, สามํปากญฺเจว โหติ ทุรุปจิณฺณญฺจ. สเจ อุกฺขิปติ, อุคฺคหิตกมฺปิ โหติ.

112. Vị sa-di muốn nấu cơm, sau khi vo gạo không thể làm ráo nước, vị tỳ-khưu nên nhận lấy gạo và vật đựng, vo gạo, làm ráo nước rồi đặt vật đựng lên bếp, không được nhóm lửa, khi cơm chín nên mở nắp ra để biết tình trạng chín. Nếu cơm bị sượng, không được đậy nắp lại để cho chín, nhưng được phép đậy lại để cho bụi hoặc tro không rơi vào. Khi cơm đã chín, được phép nhấc xuống và thọ dụng, không cần phải nhận lại lần nữa. Vị sa-di có khả năng nấu, nhưng vị ấy không có thời gian rảnh vì muốn đi đến nơi nào đó, vị tỳ-khưu nên nhận lấy vật đựng có cả gạo và nước, đặt lên bếp rồi nói rằng: “Con hãy nhóm lửa rồi đi đi.” Sau đó, được phép làm tất cả theo cách thức trước. Vị tỳ-khưu vì mục đích nấu cháo, đặt nồi sạch lên bếp rồi nấu nước thì được phép. Khi nước đã nóng, vị sa-di bỏ gạo vào, kể từ đó vị tỳ-khưu không được nhóm lửa, nên nhận cháo đã nấu chín rồi được phép dùng. Vị sa-di nấu cháo, vị tỳ-khưu táy máy tay chân trong lúc đùa giỡn chạm vào vật đựng, chạm vào nắp, vớt bọt đang trào lên rồi bỏ đi, thì chỉ riêng vị ấy không được dùng, (hành vi ấy) gọi là hành vi không đúng cách. Còn nếu cầm lấy vá hoặc muỗng khuấy mà không nhấc lên, thì tất cả đều không được dùng, vừa là tự nấu vừa là hành vi không đúng cách. Nếu nhấc lên, cũng là làm mất sự dâng cúng.

๑๑๓. ภิกฺขุนา ปิณฺฑาย จริตฺวา อาธารเก ปตฺโต ฐปิโต โหติ. ตตฺร เจ อญฺโญ โลลภิกฺขุ กีฬนฺโต ปตฺตํ อามสติ, ปตฺตปิธานํ อามสติ, ตสฺเสว ตโต ลทฺธภตฺตํ น วฏฺฏติ. สเจ น ปตฺตํ อุกฺขิปิตฺวา ฐเปติ, สพฺเพสํ น วฏฺฏติ. ตตฺถชาตกผลินิสาขาย วา วลฺลิยา วา คเหตฺวา จาเลติ, ตสฺเสว ตโต ลทฺธผลํ น วฏฺฏติ, ทุรุปจิณฺณทุกฺกฏญฺจ อาปชฺชติ. ‘‘ผลรุกฺขํ ปน อปสฺสยิตุํ วา ตตฺถ กณฺฏกํ วา พนฺธิตุํ วฏฺฏติ, ทุรุปจิณฺณํ น โหตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. อรญฺเญ ปติตํ ปน อมฺพผลาทึ ทิสฺวา ‘‘สามเณรสฺส ทสฺสามี’’ติ อาหริตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. สีหวิฆาสาทึ ทิสฺวาปิ ‘‘สามเณรสฺส ทสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคเหตฺวา วา อปฺปฏิคฺคเหตฺวา วา อาหริตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน สกฺโกติ วิตกฺกํ โสเธตุํ, ตโต ลทฺธํ ขาทิตุมฺปิ วฏฺฏติ, เนว อามกมํสปฏิคฺคหณปจฺจยา, น อุคฺคหิตกปจฺจยา วชฺชํ ผุสติ. มาตาปิตูนํ อตฺถาย เตลาทีนิ คเหตฺวา คจฺฉโต อนฺตรามคฺเค พฺยาธิ อุปฺปชฺชติ, ตโต ยํ อิจฺฉติ, ตํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน มูเลปิ ปฏิคฺคหิตํ โหติ, ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. มาตาปิตูนํ ตณฺฑุเล อาหริตฺวา เทติ, เต ตโตเยว ยาคุอาทีนิ สมฺปาเทตฺวา ตสฺส เทนฺติ, วฏฺฏติ, สนฺนิธิปจฺจยา อุคฺคหิตปจฺจยา วา โทโส นตฺถิ.

113. Vị tỳ-khưu sau khi đi khất thực về, đặt bát trên cái kê bát. Nếu ở đó có một vị tỳ-khưu phóng dật khác trong lúc đùa giỡn chạm vào bát, chạm vào nắp bát, thì chỉ riêng vị ấy không được dùng vật thực đã nhận được từ trong bát đó. Nếu vị ấy nhấc bát lên rồi không đặt lại, thì tất cả đều không được dùng. Nắm lấy cành hoặc dây leo có trái mọc ở đó mà rung lắc, thì chỉ riêng vị ấy không được dùng trái cây nhận được từ đó, và phạm tội dukkata về hành vi không đúng cách. Trong Đại Sớ Giải có nói: “Còn đối với cây có trái, được phép dựa vào hoặc buộc gai vào đó, không phải là hành vi không đúng cách.” Còn đối với trái xoài v.v. rơi rụng trong rừng, thấy rồi nghĩ rằng “Ta sẽ cho vị sa-di” thì được phép mang về cho. Thấy thức ăn thừa của sư tử v.v., nghĩ rằng “Ta sẽ cho vị sa-di” thì dù nhận hay không nhận, cũng được phép mang về cho. Nhưng nếu có thể làm trong sạch ý nghĩ, cũng được phép ăn thịt nhận được từ đó, không phạm tội do duyên nhận thịt sống, không phạm tội do duyên làm mất sự dâng cúng. Vị tỳ-khưu vì lợi ích của cha mẹ mang dầu v.v. đi, giữa đường bị bệnh phát sinh, vị ấy muốn vật gì từ đó, thì được phép nhận vật ấy và thọ dụng. Nhưng nếu vật ấy đã được nhận ngay từ đầu, thì không cần phải nhận lại lần nữa. Vị ấy mang gạo về cho cha mẹ, họ từ chính số gạo đó chuẩn bị cháo v.v. rồi dâng cho vị ấy, thì được phép, không có lỗi do duyên cất giữ hay do duyên làm mất sự dâng cúng.

๑๑๔. ภิกฺขุ ปิทหิตฺวา อุทกํ ตาเปติ, ยาว ปริกฺขยา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปเนตฺถ ฉาริกา ปตติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ. ทีฆสณฺฑาเสน ถาลกํ คเหตฺวา เตลํ ปจนฺตสฺส ฉาริกา ปตติ, หตฺเถน อมุญฺจนฺเตเนว ปจิตฺวา โอตาเรตฺวา ปฏิคฺคเหตพฺพํ. สเจ องฺคาราปิ ทารูนิปิ ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตานิ, มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ. ภิกฺขุ อุจฺฉุํ ขาทติ, สามเณโร ‘‘มยฺหมฺปิ เทถา’’ติ วทติ, ‘‘อิโต ฉินฺทิตฺวา คณฺหา’’ติ วุตฺโต คณฺหาติ, อวเสเส ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. คุฬปิณฺฑํ ขาทนฺตสฺสปิ เอเสว นโย. วุตฺโตกาสโต ฉินฺทิตฺวา คหิตาวเสสญฺหิ อชหิตปฏิคฺคหณเมว โหติ. ภิกฺขุ คุฬํ ภาเชนฺโต ปฏิคฺคเหตฺวา โกฏฺฐาเส กโรติ, ภิกฺขูปิ สามเณราปิ อาคนฺตฺวา เอกคฺคหเณเนว เอกเมกํ โกฏฺฐาสํ คณฺหนฺติ, คหิตาวเสสํ ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. สเจ โลลสามเณโร [Pg.122] คณฺหิตฺวา คณฺหิตฺวา ปุน ฐเปติ, ตสฺส คหิตาวเสสํ อปฺปฏิคฺคหิตกเมว โหติ.

114. Vị tỳ-khưu đậy nắp rồi nấu nước, được phép thọ dụng cho đến khi dùng hết. Nếu tro rơi vào trong đó, phải được nhận lại. Trong khi dùng kẹp dài cầm cái chảo để thắng dầu, nếu tro rơi vào, thì tay vẫn không buông ra, nấu xong rồi nhấc xuống, phải được nhận lại. Nếu than và củi đã được nhận và cất giữ, thì sự nhận ban đầu là đủ. Vị tỳ-khưu ăn mía, vị sa-di nói: “Xin hãy cho con nữa.” Vị tỳ-khưu bảo rằng: “Con hãy bẻ từ đây mà lấy,” rồi vị sa-di bẻ lấy, thì phần còn lại không cần phải nhận lại lần nữa. Đối với người đang ăn đường phèn cũng theo cách thức này. Vì rằng phần còn lại sau khi đã bẻ lấy từ chỗ được chỉ vẫn là vật đã được nhận chưa bị từ bỏ. Vị tỳ-khưu trong khi chia đường phèn, nhận rồi chia thành các phần, các vị tỳ-khưu và sa-di đến, chỉ bằng một lần cầm lấy mỗi người một phần, thì phần còn lại sau khi lấy vẫn là vật đã được nhận. Nếu vị sa-di phóng dật cứ lấy đi lấy lại rồi đặt xuống, thì phần còn lại sau khi vị ấy lấy trở thành vật chưa được nhận.

ภิกฺขุ ธูมวฏฺฏึ ปฏิคฺคเหตฺวา ธูมํ ปิวติ, มุขญฺจ กณฺโฐ จ มโนสิลาย ลิตฺโต วิย โหติ, ยาวกาลิกํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, ยาวกาลิเกน ยาวชีวิกสํสคฺเค โทโส นตฺถิ. ปตฺตํ วา รชนํ วา ปจนฺตสฺส กณฺณนาสจฺฉิทฺเทหิ ธูโม ปวิสติ, พฺยาธิปจฺจยา ปุปฺผํ วา ผลํ วา อุปสิงฺฆติ, อพฺโพหาริกตฺตา วฏฺฏติ. ภตฺตุคฺคาโร ตาลุํ อาหจฺจ อนฺโตเยว ปวิสติ, อวิสยตฺตา วฏฺฏติ, มุขํ ปวิฏฺฐํ ปน อชฺโฌหรโต วิกาเล อาปตฺติ. ทนฺตนฺตเร ลคฺคสฺส อามิสสฺส รโส ปวิสติ, อาปตฺติเยว. สเจ สุขุมํ อามิสํ โหติ, รโส น ปญฺญายติ, อพฺโพหาริกปกฺขํ ภชติ. อุปกฏฺเฐ กาเล นิรุทกฏฺฐาเน ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา กกฺขาเรตฺวา ทฺเว ตโย เขฬปิณฺเฑ ปาเตตฺวา อุทกฏฺฐานํ คนฺตฺวา มุขํ วิกฺขาเลตพฺพํ. ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตสิงฺคิเวราทีนํ องฺกุรา นิกฺขมนฺติ, ปุน ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. โลเณ อสติ สมุทฺโททเกน โลณกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ, ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตโลโณทกํ โลณํ โหติ, โลณํ วา อุทกํ โหติ, รโส วา ผาณิตํ โหติ, ผาณิตํ วา รโส โหติ, มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ.

Vị tỳ khưu sau khi đã thọ nhận điếu thuốc, hút khói, miệng và cổ họng giống như được thoa hùng hoàng, được phép dùng vật yāvakālika (dùng trong buổi sáng), không có lỗi trong việc trộn lẫn vật yāvakālika với vật yāvajīvika (dùng trọn đời). Khói đi vào các lỗ tai, lỗ mũi của vị đang nung bát hoặc đang nấu thuốc nhuộm; do duyên bệnh tật, vị ấy ngửi hoa hoặc quả, được phép vì là vật abbohārika (không phải vật thực). Cơn ợ cơm chạm vào vòm miệng rồi đi vào bên trong, được phép vì không phải là đối tượng của tội. Nhưng vật đã đi vào miệng, nếu nuốt vào trong phi thời thì phạm tội. Vị nước của vật thực dính ở kẽ răng đi vào (bên trong), vẫn phạm tội. Nếu là vật thực nhỏ nhặt, vị không thể nhận biết được thì thuộc về phần abbohārika. Vào lúc gần đúng ngọ, ở nơi không có nước, sau khi đã dùng cơm, nên khạc nhổ hai ba miếng đàm rồi đi đến nơi có nước để súc miệng. Các mầm non mọc ra từ gừng v.v... đã được thọ nhận và cất giữ, không cần phải thọ nhận lại. Khi không có muối, được phép làm công việc của muối bằng nước biển; nước muối đã được thọ nhận và cất giữ trở thành muối, hoặc muối trở thành nước, hoặc nước (mía) trở thành đường phèn, hoặc đường phèn trở thành nước (mía), chỉ sự thọ nhận ban đầu là được phép.

หิมกรกา อุทกคติกา เอว. ปาริหาริเกน กตกฏฺฐินา อุทกํ ปสาเทนฺติ, ตํ อพฺโพหาริกํ, อามิเสน สทฺธึ วฏฺฏติ. อามิสคติเกหิ กปิตฺถผลาทีหิ ปสาทิตํ ปุเรภตฺตเมว วฏฺฏติ. โปกฺขรณีอาทีสุ อุทกํ พหลํ โหติ, วฏฺฏติ. สเจ ปน มุเข หตฺเถ จ ลคฺคติ, น วฏฺฏติ, ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. เขตฺเตสุ กสิตฏฺฐาเน พหลํ อุทกํ โหติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ. สเจ สนฺทิตฺวา กนฺทราทีนิ ปวิสิตฺวา นทึ ปูเรติ, วฏฺฏติ. กกุธโสพฺภาทโย โหนฺติ รุกฺขโต ปติเตหิ ปุปฺเผหิ สญฺฉนฺโนทกา. สเจ ปุปฺผรโส น ปญฺญายติ, ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ. ปริตฺตํ อุทกํ โหติ, รโส ปญฺญายติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ. ปพฺพตกนฺทราทีสุ กาฬวณฺณปณฺณจฺฉนฺนอุทเกปิ เอเสว นโย.

Mưa đá và tuyết chỉ được xem như nước. Người ta làm trong nước bằng hạt cây lọc nước (katakaṭṭhina) mang theo bên mình, nước ấy là vật abbohārika, được phép dùng chung với vật thực. Nước được làm trong bằng trái quách v.v... là những thứ được xem như vật thực thì chỉ được phép dùng trước ngọ. Nước ở trong hồ sen v.v... bị đặc, được phép dùng. Nhưng nếu nó dính vào miệng và tay thì không được phép, nên thọ nhận rồi dùng. Nước bị đặc ở nơi cày bừa trong các thửa ruộng, nên được thọ nhận. Nếu nó chảy vào khe núi v.v... rồi làm đầy sông, được phép dùng. Đối với nước bị bao phủ bởi hoa rơi từ các cây như kakudha, sobbha, v.v..., nếu vị của hoa không thể nhận biết được thì không cần phải thọ nhận. Nước có ít, vị có thể nhận biết được, nên được thọ nhận. Đối với nước bị bao phủ bởi lá cây màu đen ở trong hang núi, khe núi v.v... cũng có cùng phương thức này.

ปานียฆเฏ สเรณุกานิ วา สวณฺฏขีรานิ วา ปุปฺผานิ ปกฺขิตฺตานิ โหนฺติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ปุปฺผานิ วา ปฏิคฺคเหตฺวา ปกฺขิปิตพฺพานิ. ปาฏลิมลฺลิกา ปกฺขิตฺตา โหนฺติ, วาสมตฺตํ ติฏฺฐติ, ตํ อพฺโพหาริกํ. ทุภิยทิวเสปิ [Pg.123] อามิเสน สทฺธึ วฏฺฏติ. ภิกฺขุนา ฐปิตปุปฺผวาสิตกปานียโต สามเณโร ปานียํ คเหตฺวา ปีตาวเสสกํ ตตฺเถว อากิรติ, ปฏิคฺคเหตพฺพํ. ปทุมสราทีสุ อุทกํ สนฺถริตฺวา ฐิตํ ปุปฺผเรณุํ ฆเฏน วิกฺขมฺเภตฺวา อุทกํ คเหตุํ วฏฺฏติ. กปฺปิยํ การาเปตฺวา ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ ทนฺตกฏฺฐํ โหติ, สเจ ตสฺส รสํ ปิวิตุกาโม, มูลปฏิคฺคหณเมว วฏฺฏติ, อปฺปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ. อชานนฺตสฺส รเส ปวิฏฺเฐปิ อาปตฺติเยว. อจิตฺตกญฺหิ อิทํ สิกฺขาปทํ.

Các loại hoa có phấn hoặc hoa có nhựa ở cuống được bỏ vào trong bình nước uống, nên được thọ nhận; hoặc nên thọ nhận hoa rồi bỏ vào. Hoa pāṭali và hoa lài được bỏ vào, chỉ còn lại mùi hương, nước ấy là vật abbohārika. Vào ngày thứ hai, cũng được phép dùng chung với vật thực. Vị sa-di lấy nước từ bình nước uống đã được tỳ khưu ướp hương hoa và cất giữ, rồi đổ phần còn lại sau khi uống vào lại trong đó, nên được thọ nhận. Được phép dùng bình gạt phấn hoa đang phủ trên mặt nước trong hồ sen v.v... để lấy nước. Cây tăm xỉa răng đã được làm cho hợp lệ, đã được thọ nhận và cất giữ, nếu muốn uống vị của nó thì chỉ sự thọ nhận ban đầu là được phép; cây tăm xỉa răng được cất giữ mà chưa thọ nhận thì nên được thọ nhận. Vị không biết (giới luật), dù vị (của tăm xỉa răng) đi vào (bên trong) vẫn phạm tội. Vì học giới này là loại acittaka (không phụ thuộc vào tác ý).

๑๑๕. มหาภูเตสุ กึ วฏฺฏติ, กึ น วฏฺฏตีติ? ขีรํ ตาว วฏฺฏติ, กปฺปิยมํสขีรํ วา โหตุ อกปฺปิยมํสขีรํ วา, ปิวนฺตสฺส อนาปตฺติ. อสฺสุ เขโฬ สิงฺฆาณิกา มุตฺตํ กรีสํ เสมฺหํ ทนฺตมลํ อกฺขิคูถโก กณฺณคูถโก สรีเร อุฏฺฐิตโลณนฺติ อิทํ สพฺพํ วฏฺฏติ. ยํ ปเนตฺถ ฐานโต จวิตฺวา ปตฺเต วา หตฺเถ วา ปตติ, ตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, องฺคลคฺคํ ปฏิคฺคหิตกเมว. อุณฺหปายาสํ ภุญฺชนฺตสฺส เสโท องฺคุลิอนุสาเรน เอกาพทฺโธว หุตฺวา ปายาเส สนฺติฏฺฐติ, ปิณฺฑาย วา จรนฺตสฺส หตฺถโต ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏิโต วา ปตฺตตลํ โอโรหติ, เอตฺถ ปฏิคฺคหณกิจฺจํ นตฺถิ, ฌามมหาภูเต อิทํ นาม น วฏฺฏตีติ นตฺถิ, ทุชฺฌาปิตํ ปน น วฏฺฏติ. สุชฺฌาปิตํ ปน มนุสฺสฏฺฐิมฺปิ จุณฺณํ กตฺวา เลเห อุปเนตุํ วฏฺฏติ. จตฺตาริ มหาวิกฏานิ อสติ กปฺปิยการเก สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏนฺติ. เอตฺถ จ ทุพฺพโจปิ อสมตฺโถปิ กปฺปิยการโก อสนฺตปกฺเขเยว ติฏฺฐติ. ฉาริกาย อสติ สุกฺขทารุํ ฌาเปตฺวา ฉาริกา คเหตพฺพา. สุกฺขทารุมฺหิ อสติ อลฺลทารุํ รุกฺขโต ฉินฺทิตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏติ. อิทํ ปน จตุพฺพิธมฺปิ มหาวิกฏํ กาโลทิสฺสํ นาม, สปฺปทฏฺฐกฺขเณเยว วฏฺฏติ.

115. Trong các đại chủng, cái gì được phép, cái gì không được phép? Trước hết, sữa được phép, dù là sữa của loài có thịt hợp lệ hay sữa của loài có thịt không hợp lệ, người uống không phạm tội. Nước mắt, nước bọt, nước mũi, nước tiểu, phân, đàm, bựa răng, ghèn mắt, ráy tai, muối nổi lên trên thân, tất cả những thứ này đều được phép. Bất cứ thứ gì trong số này rơi ra khỏi vị trí của nó và rớt vào bát hoặc tay, nên được thọ nhận; vật dính vào thân được xem như đã thọ nhận. Mồ hôi của người đang ăn cháo nóng chảy theo ngón tay thành một dòng liên tục rồi đọng lại trong cháo; hoặc (mồ hôi) từ tay hay từ vành miệng của vị đang đi khất thực nhỏ xuống đáy bát, ở đây không cần phải thọ nhận. Đối với đại chủng đã bị đốt, không có loại nào gọi là không được phép; nhưng vật bị đốt không kỹ thì không được phép. Nhưng vật được đốt kỹ, dù là xương người, cũng được phép tán thành bột rồi dùng để liếm. Bốn loại dược phẩm chính, khi không có người làm cho hợp lệ, được phép tự tay lấy và dùng. Ở đây, người làm cho hợp lệ dù khó bảo hay không có khả năng cũng được xem là thuộc trường hợp không có mặt. Khi không có tro, nên đốt củi khô để lấy tro. Khi không có củi khô, cũng được phép chặt cây tươi từ trên cây để làm. Bốn loại dược phẩm chính này được gọi là kālodissa (chỉ định theo thời gian), chỉ được phép dùng vào khoảnh khắc bị rắn cắn.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Như vậy, trong Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha

ปฏิคฺคหณวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Phần quyết định về sự thọ nhận đã kết thúc.

๒๑. ปวารณาวินิจฺฉยกถา

21. Phần quyết định về lễ Pavāraṇā

๑๑๖. ปฏิกฺเขปปวารณาติ ปญฺจนฺนํ โภชนานํ อญฺญตรํ ภุญฺชมาเนน ยสฺส กสฺสจิ อภิหฏโภชนสฺส ปฏิกฺเขปสงฺขาตา ปวารณา. สา จ น เกวลํ ปฏิกฺเขปมตฺเตน โหติ, อถ โข ปญฺจงฺควเสน. ตตฺริมานิ [Pg.124] ปญฺจงฺคานิ – อสนํ, โภชนํ, ทายกสฺส หตฺถปาเส ฐานํ, อภิหาโร, อภิหฏสฺส ปฏิกฺเขโปติ. ตตฺถ อสนนฺติ วิปฺปกตโภชนํ, ภุญฺชมาโน เจส ปุคฺคโล โหตีติ อตฺโถ. โภชนนฺติ ปวารณปฺปโหนกํ โภชนํ, โอทนาทีนญฺจ อญฺญตรํ ปฏิกฺขิปิตพฺพํ โภชนํ โหตีติ อตฺโถ. ทายกสฺส หตฺถปาเส ฐานนฺติ ปวารณปฺปโหนกํ โภชนํ คณฺหิตฺวา ทายกสฺส อฑฺฒเตยฺยหตฺถปฺปมาเณ โอกาเส อวฏฺฐานํ. อภิหาโรติ หตฺถปาเส ฐิตสฺส ทายกสฺส กาเยน อภิหาโร. อภิหฏสฺส ปฏิกฺเขโปติ เอวํ อภิหฏสฺส กาเยน วา วาจาย วา ปฏิกฺเขโป. อิติ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ องฺคานํ วเสน ปวารณา โหติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

116. Paṭikkhepapavāraṇā (sự ngăn cản bằng cách từ chối) là sự ngăn cản được gọi là sự từ chối đối với vật thực được bất cứ ai mang đến, bởi người đang dùng một trong năm loại vật thực. Và sự ngăn cản ấy không phải chỉ xảy ra bằng sự từ chối, mà thật ra là do năm chi phần. Trong đó, đây là năm chi phần: đang ăn, vật thực, thí chủ đứng trong tầm tay, sự mang đến, sự từ chối vật được mang đến. Trong đó, đang ăn có nghĩa là việc ăn chưa xong, nghĩa là ‘vị ấy đang ăn.’ Vật thực có nghĩa là vật thực thích hợp cho việc pavāraṇā, nghĩa là là một trong các loại vật thực cần được từ chối, bắt đầu bằng cơm. Thí chủ đứng trong tầm tay là việc thí chủ đứng ở một nơi trong khoảng cách hai cùi tay rưỡi sau khi đã lấy vật thực thích hợp cho việc pavāraṇā. Sự mang đến là sự mang đến bằng thân của người thí chủ đang đứng trong tầm tay. Sự từ chối vật được mang đến là sự từ chối vật được mang đến như vậy bằng thân hoặc bằng lời nói. Như vậy, do năm chi phần này mà sự pavāraṇā xảy ra. Điều này cũng đã được nói rằng:

‘‘ปญฺจหิ, อุปาลิ, อากาเรหิ ปวารณา ปญฺญายติ, อสนํ ปญฺญายติ, โภชนํ ปญฺญายติ, หตฺถปาเส ฐิโต, อภิหรติ, ปฏิกฺเขโป ปญฺญายตี’’ติ (ปริ. ๔๒๘).

“Này Upāli, sự pavāraṇā được biết đến do năm cách thức: việc đang ăn được biết đến, vật thực được biết đến, (thí chủ) đứng trong tầm tay, (thí chủ) mang đến, sự từ chối được biết đến.”

๑๑๗. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย (ปาจิ. อฏฺฐ. ๒๓๘-๙) – ‘‘อสน’’นฺติอาทีสุ ตาว ยํ อสฺนาติ, ยญฺจ โภชนํ หตฺถปาเส ฐิเตน อภิหฏํ ปฏิกฺขิปติ, ตํ โอทโน กุมฺมาโส สตฺตุ มจฺโฉ มํสนฺติ อิเมสํ อญฺญตรเมว เวทิตพฺพํ. ตตฺถ โอทโน นาม สาลิ วีหิ ยโว โคธุโม กงฺคุ วรโก กุทฺรูสโกติ สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ ตณฺฑุเลหิ นิพฺพตฺโต. ตตฺร สาลีติ อนฺตมโส นีวารํ อุปาทาย สพฺพาปิ สาลิชาติ. วีหีติ สพฺพาปิ วีหิชาติ. ยวโคธุเมสุ เภโท นตฺถิ. กงฺคูติ เสตรตฺตกาฬเภทา สพฺพาปิ กงฺคุชาติ. วรโกติ อนฺตมโส วรกโจรกํ อุปาทาย สพฺพาปิ เสตวณฺณา วรกชาติ. กุทฺรูสโกติ กาฬกุทฺรูสโก เจว สามากาทิเภทา จ สพฺพาปิ ติณธญฺญชาติ. นีวารวรกโจรกา เจตฺถ ธญฺญานุโลมาติ วทนฺติ, ธญฺญานิ โหนฺตุ ธญฺญานุโลมานิ วา, เอเตสํ วุตฺตปฺปเภทานํ สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ ตณฺฑุเล คเหตฺวา ‘‘ภตฺตํ ปจิสฺสามา’’ติ วา ‘‘ยาคุํ ปจิสฺสามา’’ติ วา ‘‘อมฺพิลปายาสาทีสุ อญฺญตรํ ปจิสฺสามา’’ติ วา ยํ กิญฺจิ สนฺธาย ปจนฺตุ, สเจ อุณฺหํ สีตลํ วา ภุญฺชนฺตานํ โภชนกาเล คหิตคหิตฏฺฐาเน โอธิ ปญฺญายติ, โอทนสงฺคหเมว คจฺฉติ, ปวารณํ ชเนติ. สเจ โอธิ น ปญฺญายติ, ยาคุสงฺคหํ คจฺฉติ, ปวารณํ น ชเนติ.

117. Trong đó, đây là sự phân định: Trước hết, về các từ ‘đang ăn’ v.v... vật mà vị ấy ăn, và vật thực được người đứng trong tầm tay mang đến mà vị ấy từ chối, vật ấy nên được biết là một trong những thứ này: cơm, bột lúa mạch, bánh bột, cá, thịt. Trong đó, cơm là vật được làm từ gạo của bảy loại ngũ cốc: lúa sāli, lúa vīhi, lúa mạch, lúa mì, kê, lúa varaka, lúa kudrūsaka. Trong đó, lúa sāli là tất cả các loại lúa sāli, kể cả lúa hoang. Lúa vīhi là tất cả các loại lúa vīhi. Không có sự khác biệt giữa lúa mạch và lúa mì. Kê là tất cả các loại kê, có các loại trắng, đỏ, đen. Lúa varaka là tất cả các loại lúa varaka màu trắng, kể cả lúa varakacoraka. Lúa kudrūsaka là lúa kudrūsaka đen và các loại khác như sāmāka, tất cả các loại ngũ cốc họ cỏ. Ở đây, họ nói rằng lúa hoang và lúa varakacoraka tương tự như ngũ cốc. Dù là ngũ cốc hay tương tự ngũ cốc, sau khi lấy gạo của bảy loại ngũ cốc đã được đề cập này, họ hãy nấu với bất kỳ ý định nào, dù là “chúng tôi sẽ nấu cơm,” hay “chúng tôi sẽ nấu cháo,” hay “chúng tôi sẽ nấu một trong các món như cháo chua, cháo sữa,” nếu trong lúc ăn, dù nóng hay nguội, vào lúc thọ thực, ở chỗ lấy lên mà thấy có ranh giới (tức là vón cục), thì được xếp vào loại cơm, và phát sinh pavāraṇā. Nếu không thấy có ranh giới, thì được xếp vào loại cháo, và không phát sinh pavāraṇā.

โยปิ [Pg.125] ปายาโส วา ปณฺณผลกฬีรมิสฺสกา อมฺพิลยาคุ วา อุทฺธนโต โอตาริตมตฺตา อพฺภุณฺหา โหติ อาวชฺชิตฺวา ปิวิตุํ สกฺกา, หตฺเถน คหิโตกาเสปิ โอธึ น ทสฺเสติ, ปวารณํ น ชเนติ. สเจ ปน อุสุมาย วิคตาย สีตลภูตา ฆนภาวํ คจฺฉติ, โอธึ ทสฺเสติ, ปุน ปวารณํ ชเนติ, ปุพฺเพ ตนุภาโว น รกฺขติ. สเจปิ ทธิตกฺกาทีนิ อาโรเปตฺวา พหู ปณฺณผลกฬีเร ปกฺขิปิตฺวา มุฏฺฐิมตฺตาปิ ตณฺฑุลา ปกฺขิตฺตา โหนฺติ, โภชนกาเล เจ โอธิ ปญฺญายติ, ปวารณํ ชเนติ. อยาคุเก นิมนฺตเน ‘‘ยาคุํ ทสฺสามา’’ติ ภตฺเต อุทกกญฺชิกขีราทีนิ อากิริตฺวา ‘‘ยาคุํ คณฺหถา’’ติ เทนฺติ. กิญฺจาปิ ตนุโก โหติ, ปวารณํ ชเนติเยว. สเจ ปน ปกฺกุถิเตสุ อุทกาทีสุ ปกฺขิปิตฺวา ปจิตฺวา เทนฺติ, ยาคุสงฺคหเมว คจฺฉติ. ยาคุสงฺคหํ คเตปิ ตสฺมึ วา อญฺญสฺมึ วา ยตฺถ มจฺฉมํสํ ปกฺขิปนฺติ, สเจ สาสปมตฺตมฺปิ มจฺฉมํสขณฺฑํ วา นฺหารุ วา ปญฺญายติ, ปวารณํ ชเนติ, สุทฺธรสโก ปน รสกยาคุ วา น ชเนติ. ฐเปตฺวา วุตฺตธญฺญตณฺฑุเล อญฺเญหิ เวณุตณฺฑุลาทีหิ วา กณฺฑมูลผเลหิ วา เยหิ เกหิจิ กตํ ภตฺตมฺปิ ปวารณํ น ชเนติ, ปเคว ฆนยาคุ. สเจ ปเนตฺถ มจฺฉมํสํ ปกฺขิปนฺติ, ชเนติ. มหาปจฺจริยํ ‘‘ปุปฺผิอตฺถาย ภตฺตมฺปิ ปวารณํ ชเนตี’’ติ วุตฺตํ. ปุปฺผิอตฺถาย ภตฺตํ นาม ปุปฺผิขชฺชกตฺถาย กุถิตุทเก ปกฺขิปิตฺวา เสทิตตณฺฑุลา วุจฺจนฺติ. สเจ ปน เต ตณฺฑุเล สุกฺขาเปตฺวา ขาทนฺติ, วฏฺฏติ, เนว สตฺตุสงฺขฺยํ, น ภตฺตสงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. ปุน เตหิ กตภตฺตํ ปวาเรติเยว. เต ตณฺฑุเล สปฺปิเตลาทีสุ วา ปจนฺติ, ปูวํ วา กโรนฺติ, น ปวาเรนฺติ. ปุถุกา วา ตาหิ กตสตฺตุภตฺตาทีนิ วา น ปวาเรนฺติ.

Cũng vậy, cháo sữa hay cháo chua trộn với lá, quả, măng, vừa mới nhắc xuống khỏi bếp, còn rất nóng, có thể nghiêng bát để húp, ngay cả ở chỗ lấy bằng tay cũng không thấy có ranh giới, thì không phát sinh pavāraṇā. Nhưng nếu khi hơi đã bay hết, nó nguội đi và trở nên đặc lại, nó cho thấy ranh giới, thì lại phát sinh pavāraṇā; trạng thái lỏng trước đó không có tác dụng. Ngay cả nếu, sau khi cho sữa chua, sữa bơ, v.v., và cho nhiều lá, quả, măng vào, dù chỉ một nắm gạo được cho vào, nếu vào lúc thọ thực mà thấy có ranh giới, nó phát sinh pavāraṇā. Trong một lời mời không có cháo, họ nói “chúng tôi sẽ dâng cháo” rồi đổ nước, nước cơm, sữa, v.v., vào cơm và dâng cúng với lời nói “xin các ngài hãy dùng cháo.” Mặc dù nó lỏng, nó vẫn phát sinh pavāraṇā. Nhưng nếu họ cho vào nước đang sôi, v.v., nấu rồi dâng, nó được xếp vào loại cháo. Ngay cả khi được xếp vào loại cháo, trong món đó hoặc trong món khác, nơi nào họ cho cá hoặc thịt vào, nếu thấy dù chỉ một miếng cá hoặc thịt nhỏ bằng hạt cải, hoặc một sợi gân, nó phát sinh pavāraṇā; nhưng nước canh thuần túy hoặc cháo-canh thì không phát sinh. Ngoại trừ gạo của các loại ngũ cốc đã nói, ngay cả cơm làm từ những thứ khác như hạt tre, hoặc từ củ, rễ, quả, bất kể là gì, cũng không phát sinh pavāraṇā, huống chi là cháo đặc. Nếu họ cho cá hoặc thịt vào đó, nó phát sinh. Trong Mahāpaccarī, có nói rằng: “ngay cả cơm để làm bỏng cũng phát sinh pavāraṇā.” Cơm để làm bỏng là gạo được hấp bằng cách cho vào nước sôi với mục đích làm món ăn vặt bằng bỏng. Nhưng nếu họ phơi khô những hạt gạo đó rồi ăn, thì được phép; chúng không được xếp vào loại bánh bột, cũng không được xếp vào loại cơm. Một lần nữa, cơm làm từ chúng vẫn phát sinh pavāraṇā. Họ nấu những hạt gạo đó trong bơ lỏng, dầu, v.v., hoặc làm bánh, chúng không phát sinh pavāraṇā. Cốm, hoặc bánh bột, cơm, v.v., làm từ chúng, không phát sinh pavāraṇā.

กุมฺมาโส นาม ยเวหิ กตกุมฺมาโส. อญฺเญหิ ปน มุคฺคาทีหิ กตกุมฺมาโส ปวารณํ น ชเนติ.

Bột lúa mạch là bột lúa mạch làm từ lúa mạch. Nhưng bột làm từ những thứ khác như đậu xanh, v.v., không phát sinh pavāraṇā.

สตฺตุ นาม สาลิวีหิยเวหิ กตสตฺตุ. กงฺคุวรกกุทฺรูสกสีสานิปิ ภชฺชิตฺวา อีสกํ โกฏฺเฏตฺวา ถุเส ปลาเปตฺวา ปุน ทฬฺหํ โกฏฺเฏตฺวา จุณฺณํ กโรนฺติ. สเจปิ ตํ อลฺลตฺตา เอกพทฺธํ โหติ, สตฺตุสงฺคหเมว คจฺฉติ. ขรปากภชฺชิตานํ วีหีนํ ตณฺฑุเล โกฏฺเฏตฺวา เทนฺติ, ตมฺปิ จุณฺณํ สตฺตุสงฺคหเมว คจฺฉติ. สมปากภชฺชิตานํ ปน วีหีนํ วา วีหิปลาสานํ วา ตณฺฑุลา ภชฺชิตตณฺฑุลา เอว วา น ปวาเรนฺติ. เตสํ [Pg.126] ปน ตณฺฑุลานํ จุณฺณํ ปวาเรติ, ขรปากภชฺชิตานํ วีหีนํ กุณฺฑกมฺปิ ปวาเรติ. สมปากภชฺชิตานํ ปน อาตปสุกฺขานํ วา กุณฺฑกํ น ปวาเรติ. ลาชา วา เตหิ กตภตฺตสตฺตุอาทีนิ วา น ปวาเรนฺติ, ภชฺชิตปิฏฺฐํ วา ยํ กิญฺจิ สุทฺธขชฺชกํ วา น ปวาเรติ. มจฺฉมํสปูริตขชฺชกํ ปน สตฺตุโมทโก วา ปวาเรติ. มจฺโฉ มํสญฺจ ปากฏเมว.

Sattu được gọi là bột sattu được làm bằng lúa Sāli, lúa, và lúa mạch. Kê, đậu varaka, lúa kudrūsaka, và lúa sīsā cũng được rang lên, giã sơ, sàng sảy trấu, rồi lại giã kỹ để làm thành bột. Nếu bột ấy bị dính lại do còn ẩm ướt thì vẫn được kể là sattu. Gạo của lúa được rang kỹ, khi được giã và dâng cúng, bột ấy cũng được kể là sattu. Còn gạo của lúa hoặc trấu lúa được rang sơ, hoặc chính các hạt gạo rang thì không làm cho (tỳ khưu) thỏa mãn (pavāraṇā). Tuy nhiên, bột của các loại gạo ấy thì làm cho thỏa mãn, cả tấm của lúa được rang kỹ cũng làm cho thỏa mãn. Còn tấm của (lúa) được rang sơ hoặc được phơi nắng thì không làm cho thỏa mãn. Cốm, hoặc cơm, bột sattu, v.v... được làm từ các thứ ấy cũng không làm cho thỏa mãn; bột mè rang hoặc bất cứ vật thực cứng thuần túy nào cũng không làm cho thỏa mãn. Tuy nhiên, vật thực cứng có nhồi cá hoặc thịt, hoặc bánh bột sattu thì làm cho thỏa mãn. Cá và thịt thì đã rõ ràng.

อยํ ปน วิเสโส – สเจ ยาคุํ ปิวนฺตสฺส ยาคุสิตฺถมตฺตาเนว ทฺเว มจฺฉขณฺฑานิ วา มํสขณฺฑานิ วา เอกภาชเน วา นานาภาชเน วา เทนฺติ, ตานิ เจ อขาทนฺโต อญฺญํ ยํ กิญฺจิ ปวารณปฺปโหนกํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. ตโต เอกํ ขาทิตํ, เอกํ หตฺเถ วา ปตฺเต วา โหติ, โส เจ อญฺญํ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. ทฺเวปิ ขาทิตานิ โหนฺติ, มุเข สาสปมตฺตมฺปิ อวสิฏฺฐํ นตฺถิ, สเจปิ อญฺญํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. กปฺปิยมํสํ ขาทนฺโต กปฺปิยมํสํ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. กปฺปิยมํสํ ขาทนฺโต อกปฺปิยมํสํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. กสฺมา? อวตฺถุตาย. ยญฺหิ ภิกฺขุโน ขาทิตุํ วฏฺฏติ, ตํเยว ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ. อิทํ ปน ชานนฺโต อกปฺปิยตฺตา ปฏิกฺขิปติ, อชานนฺโตปิ ปฏิกฺขิปิตพฺพฏฺฐาเน ฐิตเมว ปฏิกฺขิปติ นาม, ตสฺมา น ปวาเรติ. สเจ ปน อกปฺปิยมํสํ ขาทนฺโต กปฺปิยมํสํ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. กสฺมา? วตฺถุตาย. ยญฺหิ เตน ปฏิกฺขิตฺตํ, ตํ ปวารณาย วตฺถุ, ยํ ปน ขาทติ, ตํ กิญฺจาปิ ปฏิกฺขิปิตพฺพฏฺฐาเน ฐิตํ, ขาทิยมานํ ปน มํสภาวํ น ชหติ, ตสฺมา ปวาเรติ. อกปฺปิยมํสํ วา ขาทนฺโต อกปฺปิยมํสํ ปฏิกฺขิปติ, ปุริมนเยเนว น ปวาเรติ. กปฺปิยมํสํ วา อกปฺปิยมํสํ วา ขาทนฺโต ปญฺจนฺนํ โภชนานํ ยํ กิญฺจิ กปฺปิยโภชนํ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. กุลทูสกเวชฺชกมฺมอุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนสาทิตรูปิยาทีหิ นิพฺพตฺตํ พุทฺธปฏิกุฏฺฐํ อเนสนาย อุปฺปนฺนํ อกปฺปิยโภชนํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. กปฺปิยโภชนํ วา อกปฺปิยโภชนํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. กปฺปิยโภชนํ วา อกปฺปิยโภชนํ วา ภุญฺชนฺโตปิ กปฺปิยโภชนํ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. อกปฺปิยโภชนํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรตีติ สพฺพตฺถ วุตฺตนเยเนว การณํ เวทิตพฺพํ.

Đây là điểm đặc biệt: Nếu trong khi (vị tỳ khưu) đang húp cháo, người ta dâng chỉ có hạt cơm trong cháo cùng với hai miếng cá hoặc hai miếng thịt, trong một vật đựng hoặc trong nhiều vật đựng khác nhau, nếu vị ấy chưa ăn chúng mà từ chối một vật thực khác nào đó có thể làm cho thỏa mãn, thì không thành thỏa mãn. Trong số đó, một miếng đã được ăn, một miếng còn ở trên tay hoặc trong bát, nếu vị ấy từ chối vật thực khác, thì thành thỏa mãn. Cả hai miếng đều đã được ăn, trong miệng không còn sót lại dù chỉ bằng hạt cải, nếu vị ấy từ chối vật thực khác, thì không thành thỏa mãn. Đang ăn thịt hợp thức mà từ chối thịt hợp thức, thì thành thỏa mãn. Đang ăn thịt hợp thức mà từ chối thịt không hợp thức, thì không thành thỏa mãn. Vì sao? Vì không phải là đối tượng (của sự thỏa mãn). Bởi vì, khi từ chối vật thực mà vị tỳ khưu được phép ăn, thì mới thành sự thỏa mãn. Còn vật này, vị ấy biết là không hợp thức nên từ chối; dù không biết, vị ấy cũng từ chối vật vốn ở trong trường hợp phải từ chối, vì thế không thành thỏa mãn. Còn nếu đang ăn thịt không hợp thức mà từ chối thịt hợp thức, thì thành thỏa mãn. Vì sao? Vì là đối tượng (của sự thỏa mãn). Bởi vì vật mà vị ấy đã từ chối là đối tượng của sự thỏa mãn; còn vật mà vị ấy đang ăn, tuy ở trong trường hợp phải từ chối, nhưng khi đang được ăn thì nó không mất đi bản chất là thịt, vì thế thành thỏa mãn. Hoặc đang ăn thịt không hợp thức mà từ chối thịt không hợp thức, thì không thành thỏa mãn theo như phương pháp đã nêu trước. Đang ăn thịt hợp thức hoặc thịt không hợp thức mà từ chối bất cứ vật thực hợp thức nào trong năm loại vật thực, thì thành thỏa mãn. Từ chối vật thực không hợp thức, đã được tạo ra do làm hư hỏng gia đình, hành nghề y, tuyên bố có pháp thượng nhân, ưa thích vàng bạc v.v..., bị đức Phật quở trách, phát sinh do sự tìm kiếm không chơn chánh, thì không thành thỏa mãn. Đang ăn vật thực hợp thức hoặc vật thực không hợp thức, nếu từ chối vật thực hợp thức, thì thành thỏa mãn. Nếu từ chối vật thực không hợp thức, thì không thành thỏa mãn. Như vậy, ở khắp mọi nơi, nguyên nhân cần được hiểu theo phương pháp đã được nói đến.

๑๑๘. เอวํ ‘‘อสน’’นฺติอาทีสุ ยญฺจ อสฺนาติ, ยญฺจ โภชนํ หตฺถปาเส ฐิเตน อภิหฏํ ปฏิกฺขิปนฺโต ปวารณํ อาปชฺชติ, ตํ อุตฺวา อิทานิ ยถา อาปชฺชติ, ตสฺส ชานนตฺถํ อยํ วินิจฺฉโย – อสนํ โภชนนฺติ เอตฺถ ตาว เยน เอกสิตฺถมฺปิ อชฺโฌหฏํ โหติ โส [Pg.127] สเจ ปตฺตมุขหตฺถานํ ยตฺถ กตฺถจิ ปญฺจสุ โภชเนสุ เอกสฺมิมฺปิ สติ อญฺญํ ปญฺจสุ โภชเนสุ เอกมฺปิ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. กตฺถจิ โภชนํ นตฺถิ, อามิสคนฺธมตฺตํ ปญฺญายติ, น ปวาเรติ. มุเข จ หตฺเถ จ โภชนํ นตฺถิ, ปตฺเต อตฺถิ, ตสฺมึ ปน อาสเน อภุญฺชิตุกาโม, วิหารํ วา ปวิสิตฺวา ภุญฺชิตุกาโม, อญฺญสฺส วา ทาตุกาโม ตสฺมึ เจ อนฺตเร โภชนํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. กสฺมา? วิปฺปกตโภชนภาวสฺส อุปจฺฉินฺนตฺตา. ‘‘โยปิ อญฺญตฺร คนฺตฺวา ภุญฺชิตุกาโม มุเข ภตฺตํ คิลิตฺวา เสสํ อาทาย คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค อญฺญํ โภชนํ ปฏิกฺขิปติ, ตสฺสปิ ปวารณา น โหตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. ยถา จ ปตฺเต, เอวํ หตฺเถปิ. มุเขปิ วา วิชฺชมานํ โภชนํ สเจ อนชฺโฌหริตุกาโม โหติ, ตสฺมิญฺจ ขเณ อญฺญํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. เอกสฺมิญฺหิ ปเท วุตฺตํ ลกฺขณํ สพฺพตฺถ เวทิตพฺพํ โหติ. อปิจ กุรุนฺทิยํ เอส นโย ทสฺสิโตเยว. วุตฺตญฺหิ ตตฺถ ‘‘มุเข ภตฺตํ คิลิตํ, หตฺเถ ภตฺตํ วิฆาสาทสฺส ทาตุกาโม, ปตฺเต ภตฺตํ ภิกฺขุสฺส ทาตุกาโม, สเจ ตสฺมึ ขเณ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรตี’’ติ.

118. Như vậy, trong các trường hợp như ‘đang ăn’ v.v..., vị ấy đang ăn vật thực nào, và khi từ chối vật thực được người đứng trong tầm tay mang đến thì phạm vào sự thỏa mãn. Sau khi biết điều đó, bây giờ để biết được phạm vào như thế nào, đây là sự quyết định: Trước hết, ở đây về việc ‘đang ăn vật thực’: Vị tỳ khưu nào đã nuốt dù chỉ một hạt cơm, nếu trong bát, trong miệng, hoặc trên tay, ở bất cứ nơi nào, đang có một trong năm loại vật thực, mà vị ấy từ chối một vật thực khác trong năm loại vật thực, thì thành thỏa mãn. Nếu không có vật thực ở nơi nào cả, chỉ nhận biết được mùi vật thực, thì không thành thỏa mãn. Trong miệng và trên tay không có vật thực, nhưng trong bát có; tuy nhiên, vị ấy không muốn ăn tại chỗ ngồi đó, hoặc muốn vào trong tịnh xá rồi mới ăn, hoặc muốn cho người khác, nếu trong khoảng thời gian đó mà từ chối vật thực, thì không thành thỏa mãn. Vì sao? Vì tình trạng đang ăn liên tục đã bị gián đoạn. Trong Chú giải Mahāpaccarī có nói: ‘Vị tỳ khưu nào muốn đi nơi khác để ăn, đã nuốt vật thực trong miệng, mang theo phần còn lại, trong khi đang đi, nếu từ chối vật thực khác ở giữa đường, vị ấy cũng không thành thỏa mãn.’ Như trường hợp trong bát, cũng vậy đối với trên tay. Hoặc nếu có vật thực trong miệng mà vị ấy không muốn nuốt, và trong lúc đó từ chối vật thực khác, thì không thành thỏa mãn. Bởi vì đặc điểm được nói trong một trường hợp cần được hiểu cho tất cả mọi nơi. Hơn nữa, trong Chú giải Kurundī, phương pháp này cũng đã được chỉ ra. Thật vậy, ở đó có nói: ‘Vật thực trong miệng đã được nuốt, vật thực trên tay muốn cho người ăn đồ thừa, vật thực trong bát muốn cho vị tỳ khưu (khác), nếu trong lúc đó mà từ chối, thì không thành thỏa mãn.’

หตฺถปาเส ฐิโตติ เอตฺถ ปน สเจ ภิกฺขุ นิสินฺโน โหติ, อาสนสฺส ปจฺฉิมนฺตโต ปฏฺฐาย, สเจ ฐิโต, ปณฺหิอนฺตโต ปฏฺฐาย, สเจ นิปนฺโน, เยน ปสฺเสน นิปนฺโน, ตสฺส ปาริมนฺตโต ปฏฺฐาย, ทายกสฺส นิสินฺนสฺส วา ฐิตสฺส วา นิปนฺนสฺส วา ฐเปตฺวา ปสาริตหตฺถํ ยํ อาสนฺนตรํ องฺคํ, ตสฺส โอริมนฺเตน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อฑฺฒเตยฺยหตฺโถ ‘‘หตฺถปาโส’’ติ เวทิตพฺโพ. ตสฺมึ ฐตฺวา อภิหฏํ ปฏิกฺขิปนฺตสฺเสว ปวารณา โหติ, น ตโต ปรํ.

Về cụm từ “đứng trong tầm tay” (hatthapāse ṭhito), nếu vị tỳ khưu đang ngồi thì (tính) bắt đầu từ mép sau của chỗ ngồi; nếu đang đứng thì (tính) bắt đầu từ gót chân; nếu đang nằm thì nằm nghiêng về bên nào, (tính) bắt đầu từ mép ngoài của bên đó. Đối với người thí chủ đang ngồi, hoặc đang đứng, hoặc đang nằm, không tính cánh tay duỗi ra, bộ phận nào gần hơn thì xác định bằng mép trong của bộ phận đó, khoảng cách hai cùi tay rưỡi nên được hiểu là “tầm tay” (hatthapāso). Chỉ khi (người thí chủ) đứng trong tầm tay đó và dâng vật thực thì sự từ chối của vị tỳ khưu mới thành sự thỉnh mời (pavāraṇā), ngoài khoảng cách đó thì không thành.

อภิหรตีติ หตฺถปาสพฺภนฺตเร ฐิโต คหณตฺถํ อุปนาเมติ. สเจ ปน อนนฺตรนิสินฺโนปิ ภิกฺขุ หตฺเถ วา อูรูสุ วา อาธารเก วา ฐิตํ ปตฺตํ อนภิหริตฺวา ‘‘ภตฺตํ คณฺหาหี’’ติ วทติ, ตํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา นตฺถิ. ภตฺตปจฺฉึ อาเนตฺวา ปุรโต ภูมิยํ ฐเปตฺวา ‘‘คณฺหาหี’’ติ วุตฺเตปิ เอเสว นโย. อีสกํ ปน อุทฺธริตฺวา วา อปนาเมตฺวา วา ‘‘คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ. เถราสเน นิสินฺโน เถโร ทูเร นิสินฺนสฺส ทหรภิกฺขุสฺส ปตฺตํ เปเสตฺวา ‘‘อิโต โอทนํ คณฺหาหี’’ติ วทติ, คณฺหิตฺวา ปน คโต ตุณฺหี ติฏฺฐติ, ทหโร ‘‘อลํ มยฺห’’นฺติ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. กสฺมา? เถรสฺส ทูรภาวโต ทูตสฺส [Pg.128] จ อนภิหรณโต. สเจ ปน คเหตฺวา อาคโต ภิกฺขุ ‘‘อิทํ ภตฺตํ คณฺหา’’ติ วทติ, ตํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ. ปริเวสนายเอโก เอเกน หตฺเถน โอทนปจฺฉึ, เอเกน กฏจฺฉุํ คเหตฺวา ภิกฺขุํ ปริวิสติ, ตตฺร เจ อญฺโญ อาคนฺตฺวา ‘‘อหํ ปจฺฉึ ธาเรสฺสามิ, ตฺวํ โอทนํ เทหี’’ติ วตฺวา คหิตมตฺตเมว กโรติ, ปริเวสโก เอว ปน ตํ ธาเรติ, ตสฺมา สา อภิหฏาว โหติ, ตโต ทาตุกามตาย คณฺหนฺตํ ปฏิกฺขิปนฺตสฺส ปวารณา โหติ. สเจ ปน ปริเวสเกน ผุฏฺฐมตฺตาว โหติ, อิตโรว นํ ธาเรติ, ตโต ทาตุกามตาย คณฺหนฺตํ ปฏิกฺขิปนฺตสฺส ปวารณา น โหติ, กฏจฺฉุนา อุทฺธฏภตฺเต ปน โหติ. กฏจฺฉุนา อภิหาโรเยว หิ ตสฺส อภิหาโร. ‘‘ทฺวินฺนํ สมภาเรปิ ปฏิกฺขิปนฺโต ปวาเรติเยวา’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. อนนฺตรสฺส ภิกฺขุโน ภตฺเต ทียมาเน อิตโร ปตฺตํ หตฺเถน ปิทหติ, ปวารณา นตฺถิ. กสฺมา? อญฺญสฺส อภิหเฏ ปฏิกฺขิตฺตตฺตา.

“Dâng đến” (abhiharati) có nghĩa là người (thí chủ) đứng trong tầm tay đưa đến gần để (vị tỳ khưu) nhận. Tuy nhiên, nếu có vị tỳ khưu ngồi ngay bên cạnh, mà không nhấc bình bát đang đặt trên tay, hoặc trên đùi, hoặc trên cái kê bát lên (để dâng đến) mà chỉ nói: “Xin ngài hãy nhận vật thực,” thì người từ chối (vật thực đó) không thành sự thỉnh mời (pavāraṇā). Trường hợp đem giỏ cơm đến đặt trước mặt trên đất rồi nói: “Xin ngài hãy nhận,” cũng tương tự như vậy. Tuy nhiên, nếu nhấc lên một chút hoặc nghiêng (giỏ) qua rồi nói: “Xin các ngài hãy nhận,” thì người từ chối thành sự thỉnh mời. Vị trưởng lão ngồi ở ghế trưởng lão sai người mang bát đến cho vị tỳ khưu trẻ ngồi ở xa và nói: “Hãy lấy cơm từ đây,” nhưng người mang bát đi lại đứng im lặng, vị tỳ khưu trẻ từ chối: “Đối với tôi đã đủ,” thì không thành sự thỉnh mời. Tại sao? Vì vị trưởng lão ở xa và người đưa tin không dâng đến. Tuy nhiên, nếu vị tỳ khưu mang (bát) đến và nói: “Xin ngài hãy nhận vật thực này,” thì người từ chối (vật thực đó) thành sự thỉnh mời. Để phục vụ, một người một tay cầm giỏ cơm, một tay cầm vá để phục vụ vị tỳ khưu; nếu có người khác đến đó và nói: “Tôi sẽ giữ giỏ, anh hãy múc cơm đi,” mà chỉ mới cầm lấy, nhưng người phục vụ (chính) vẫn là người giữ giỏ đó, do đó, giỏ đó được xem là đã được dâng đến (bởi người phục vụ); người từ chối vật thực được lấy từ đó với ý muốn cho thì thành sự thỉnh mời. Tuy nhiên, nếu người phục vụ chỉ chạm vào, và người kia mới là người giữ giỏ đó, thì người từ chối vật thực được lấy từ đó với ý muốn cho thì không thành sự thỉnh mời; nhưng đối với vật thực được múc bằng vá thì thành. Vì sự dâng đến bằng vá chính là sự dâng đến của người đó. Trong sách Mahāpaccarī có nói: “Ngay cả khi hai người cùng mang vật nặng như nhau, người từ chối vẫn thành sự thỉnh mời.” Khi vật thực đang được dâng cho vị tỳ khưu ngồi kế bên, vị tỳ khưu khác dùng tay che bát lại, thì không thành sự thỉnh mời. Tại sao? Vì đã từ chối khi vật thực được dâng đến cho người khác.

ปฏิกฺเขโป ปญฺญายตีติ เอตฺถ วาจาย อภิหฏํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา นตฺถิ, กาเยน อภิหฏํ ปน เยน เกนจิ อากาเรน กาเยน วา วาจาย วา ปฏิกฺขิปนฺตสฺส ปวารณา โหตีติ เวทิตพฺโพ. ตตฺร กาเยน ปฏิกฺเขโป นาม องฺคุลึ วา หตฺถํ วา มกฺขิกาพีชนึ วา จีวรกณฺณํ วา จาเลติ, ภมุกาย วา อาการํ กโรติ, กุทฺโธ วา โอโลเกติ. วาจาย ปฏิกฺเขโป นาม ‘‘อล’’นฺติ วา ‘‘น คณฺหามี’’ติ วา ‘‘มา อากิรา’’ติ วา ‘‘อปคจฺฉา’’ติ วา วทติ. เอวํ เยน เกนจิ อากาเรน กาเยน วา วาจาย วา ปฏิกฺขิตฺเต ปวารณา โหติ.

Về câu “sự từ chối được biết đến” (paṭikkhepo paññāyati), người từ chối vật thực được dâng đến chỉ bằng lời nói thì không thành sự thỉnh mời; nhưng đối với vật thực được dâng đến bằng thân, người từ chối bằng bất kỳ cách nào, bằng thân hoặc bằng lời nói, thì nên được hiểu là thành sự thỉnh mời. Trong đó, sự từ chối bằng thân là: cử động ngón tay, hoặc bàn tay, hoặc quạt đuổi ruồi, hoặc góc y; hoặc nhíu mày; hoặc nhìn với vẻ giận dữ. Sự từ chối bằng lời nói là: nói “Đủ rồi,” hoặc “Tôi không nhận,” hoặc “Đừng bỏ vào,” hoặc “Hãy đi đi.” Như vậy, khi từ chối bằng bất kỳ cách nào, bằng thân hoặc bằng lời nói, thì thành sự thỉnh mời.

๑๑๙. เอโก อภิหเฏ ภตฺเต ปวารณาย ภีโต หตฺเถ อปเนตฺวา ปุนปฺปุนํ ปตฺเต โอทนํ อากิรนฺตํ ‘‘อากิร อากิร, โกฏฺเฏตฺวา โกฏฺเฏตฺวา ปูเรหี’’ติ วทติ, เอตฺถ กถนฺติ? มหาสุมตฺเถโร ตาว ‘‘อนากิรณตฺถาย วุตฺตตฺตา ปวารณา โหตี’’ติ อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘อากิร ปูเรหีติ วทนฺตสฺส นาม กสฺสจิ ปวารณา อตฺถี’’ติ วตฺวา ‘‘น ปวาเรตี’’ติ อาห.

119. Một vị tỳ khưu, khi vật thực được dâng đến, vì sợ sự thỉnh mời (pavāraṇā) nên rút tay lại và nói với người đang liên tục bỏ cơm vào bát: “Cứ bỏ vào, cứ bỏ vào, hãy nén xuống, nén xuống cho đầy.” Ở đây thì thế nào? Trước hết, ngài Đại Trưởng lão Suma đã nói: “Vì lời nói có ý nghĩa là ‘đừng bỏ vào’ nên thành sự thỉnh mời.” Còn ngài Đại Trưởng lão Paduma, sau khi nói: “Làm gì có ai nói ‘cứ bỏ vào, hãy làm cho đầy’ mà lại thành sự thỉnh mời?” đã nói rằng: “Không thành sự thỉnh mời.”

อปโร ภตฺตํ อภิหรนฺตํ ภิกฺขุํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘กึ, อาวุโส, อิโตปิ กิญฺจิ คณฺหิสฺสสิ, ทมฺมิ เต กิญฺจี’’ติ อาห, ตตฺราปิ ‘‘เอวํ นาคมิสฺสตีติ วุตฺตตฺตา ปวารณา โหตี’’ติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร [Pg.129] ปน ‘‘คณฺหิสฺสสีติ วทนฺตสฺส นาม กสฺสจิ ปวารณา อตฺถี’’ติ วตฺวา ‘‘น ปวาเรตี’’ติ อาห.

Một vị khác, thấy một vị tỳ khưu đang mang vật thực đến, liền nói: “Này hiền giả, hiền giả có nhận thêm chút gì từ đây không? Tôi sẽ cho hiền giả một ít.” Ở trường hợp đó cũng vậy, ngài Đại Trưởng lão Suma đã nói: “Vì lời nói có ý nghĩa là ‘để người kia không đến’ nên thành sự thỉnh mời.” Còn ngài Đại Trưởng lão Paduma, sau khi nói: “Làm gì có ai nói ‘hiền giả có nhận không’ mà lại thành sự thỉnh mời?” đã nói rằng: “Không thành sự thỉnh mời.”

เอโก สมํสกํ รสํ อภิหริตฺวา ‘‘รสํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ตํ สุตฺวา ปฏิกฺขิปโต ปวารณา นตฺถิ. ‘‘มจฺฉมํสรส’’นฺติ วุตฺเต ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ, ‘‘อิทํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเตปิ โหติเยว. มํสํ วิสุํ กตฺวา ‘‘มํสรสํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ‘‘ตตฺถ เจ สาสปมตฺตมฺปิ มํสขณฺฑํ อตฺถิ, ตํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ. สเจ ปน ปริสฺสาวิโต โหติ, วฏฺฏตี’’ติ อภยตฺเถโร อาห.

Một người dâng đến nước canh có lẫn thịt và nói: “Xin các ngài hãy nhận nước canh.” Người nghe vậy mà từ chối thì không thành sự thỉnh mời. Khi nói là “nước canh cá, nước canh thịt,” người từ chối thì thành sự thỉnh mời; ngay cả khi nói “xin các ngài hãy nhận món này” cũng thành. (Nếu) tách riêng thịt ra và nói: “Xin các ngài hãy nhận nước canh thịt,” nếu trong đó có một miếng thịt dù chỉ bằng hạt cải, người từ chối món đó thì thành sự thỉnh mời. Tuy nhiên, nếu đã được lọc, thì được phép (tức không thành pavāraṇā). Ngài Trưởng lão Abhaya đã nói như vậy.

มํสรเสน อาปุจฺฉนฺตํ มหาเถโร ‘‘มุหุตฺตํ อาคเมหี’’ติ วตฺวา ‘‘ถาลกํ, อาวุโส, อาหรา’’ติ อาห, เอตฺถ กถนฺติ? มหาสุมตฺเถโร ตาว ‘‘อภิหารกสฺส คมนํ อุปจฺฉินฺนํ, ตสฺมา ปวาเรตี’’ติ อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘อยํ กุหึ คจฺฉติ, กีทิสํ เอตสฺส คมนํ, คณฺหนฺตสฺสปิ นาม กสฺสจิ ปวารณา อตฺถี’’ติ วตฺวา ‘‘น ปวาเรตี’’ติ อาห.

Khi có người đang mời dùng nước canh thịt, vị Đại Trưởng lão sau khi nói “hãy đợi một lát” liền nói rằng: “Này hiền giả, hãy mang cái đĩa lại đây.” Ở đây thì thế nào? Trước hết, ngài Đại Trưởng lão Suma đã nói: “Sự đi tới của người dâng đã bị gián đoạn, do đó, thành sự thỉnh mời.” Còn ngài Đại Trưởng lão Paduma, sau khi nói: “Người này đi đâu? Sự đi tới của người này là như thế nào? Làm gì có ai đang nhận mà lại thành sự thỉnh mời?” đã nói rằng: “Không thành sự thỉnh mời.”

กฬีรปนสาทีหิ มิสฺเสตฺวา มํสํ ปจนฺติ, ตํ คเหตฺวา ‘‘กฬีรสูปํ คณฺหถ, ปนสพฺยญฺชนํ คณฺหถา’’ติ วทนฺติ, เอวมฺปิ น ปวาเรติ. กสฺมา? อปวารณารหสฺส นาเมน วุตฺตตฺตา. สเจ ปน ‘‘มจฺฉสูปํ มํสสูป’’นฺติ วา ‘‘อิทํ คณฺหถา’’ติ วา วทนฺติ, ปวาเรติ, มํสกรมฺพโก นาม โหติ. ตํ ทาตุกาโมปิ ‘‘กรมฺพกํ คณฺหถา’’ติ วทติ, วฏฺฏติ, น ปวาเรติ, ‘‘มํสกรมฺพก’’นฺติ วา ‘‘อิท’’นฺติ วา วุตฺเต ปน ปวาเรติ. เอส นโย สพฺเพสุ มจฺฉมํสมิสฺสเกสุ.

Người ta nấu thịt trộn lẫn với măng tre, mít, v.v... rồi lấy món ấy và nói rằng: ‘Xin hãy dùng canh măng tre, xin hãy dùng món mít,’ dù như vậy vẫn không phải là đã từ chối (pavārita). Tại sao? Vì đã được nói đến bằng tên gọi của vật không phải là đối tượng của sự từ chối. Nhưng nếu họ nói: ‘Canh cá, canh thịt’ hoặc ‘Xin hãy dùng món này,’ thì đó là đã từ chối. Có món gọi là thịt trộn (maṃsakarambaka). Ngay cả người muốn dâng cúng món ấy mà nói rằng: ‘Xin hãy dùng món trộn (karambaka),’ thì vẫn được phép (dùng thêm), không phải là đã từ chối. Nhưng khi được nói là: ‘Món thịt trộn’ hoặc ‘Món này,’ thì đó là đã từ chối. Đây là phương pháp áp dụng cho tất cả các món có cá và thịt trộn lẫn.

๑๒๐. ‘‘โย ปน นิมนฺตเน ภุญฺชมาโน มํสํ อภิหฏํ ‘อุทฺทิสฺสกต’นฺติ มญฺญมาโน ปฏิกฺขิปติ, ปวาริโตว โหตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. มิสฺสกกถา ปน กุรุนฺทิยํ สุฏฺฐุ วุตฺตา. เอวญฺหิ ตตฺถ วุตฺตํ – ปิณฺฑจาริโก ภิกฺขุ ภตฺตมิสฺสกํ ยาคุํ อาหริตฺวา ‘‘ยาคุํ คณฺหถา’’ติ วทติ, น ปวาเรติ, ‘‘ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ปวาเรติ. กสฺมา? เยนาปุจฺฉิโต, ตสฺส อตฺถิตาย. อยเมตฺถ อธิปฺปาโย – ‘‘ยาคุมิสฺสกํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ตตฺร เจ ยาคุ พหุตรา วา โหติ สมสมา วา, น ปวาเรติ. ยาคุ มนฺทา, ภตฺตํ พหุตรํ, ปวาเรติ. อิทญฺจ สพฺพอฏฺฐกถาสุ วุตฺตตฺตา น สกฺกา ปฏิกฺขิปิตุํ, การณํ ปเนตฺถ ทุทฺทสํ. ‘‘ภตฺตมิสฺสกํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ภตฺตํ พหุตรํ วา สมํ วา อปฺปตรํ วา โหติ, ปวาเรติเยว[Pg.130]. ภตฺตํ วา ยาคุํ วา อนามสิตฺวา ‘‘มิสฺสกํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ตตฺร เจ ภตฺตํ พหุตรํ วา สมกํ วา โหติ, ปวาเรติ, อปฺปตรํ น ปวาเรติ, อิทญฺจ กรมฺพเกน น สมาเนตพฺพํ. กรมฺพโก หิ มํสมิสฺสโกปิ โหติ อมํสมิสฺสโกปิ, ตสฺมา กรมฺพกนฺติ วุตฺเต ปวารณา นตฺถิ, อิทํ ปน ภตฺตมิสฺสกเมว. เอตฺถ วุตฺตนเยเนว ปวารณา โหติ. พหุรเส ภตฺเต รสํ, พหุขีเร ขีรํ, พหุสปฺปิมฺหิ จ ปายาเส สปฺปึ คณฺหถาติ วิสุํ กตฺวา เทติ, ตํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา นตฺถิ.

120. Trong sách Mahāpaccarī có nói rằng: ‘Vị tỳ khưu nào đang thọ thực trong buổi trai tăng, khi cho rằng thịt được dâng đến là loại thịt cố ý giết (uddissakata) rồi từ chối, vị ấy được xem là đã từ chối (pavārita).’ Tuy nhiên, vấn đề về vật trộn lẫn (missaka) đã được giải thích rõ trong sách Kurundī. Thật vậy, ở đó có nói như sau: Vị tỳ khưu đi khất thực mang về cháo có trộn cơm rồi nói: ‘Xin hãy dùng cháo,’ thì không phải là đã từ chối. Khi được nói: ‘Xin hãy dùng cơm,’ thì đó là đã từ chối. Tại sao? Vì vật được hỏi đến có hiện hữu ở đó. Ý nghĩa ở đây là thế này: Vị ấy nói: ‘Xin hãy dùng cháo trộn,’ nếu trong đó cháo nhiều hơn hoặc bằng nhau, thì không phải là đã từ chối. Nếu cháo ít, cơm nhiều hơn, thì đó là đã từ chối. Và điều này, vì đã được nói đến trong tất cả các sách Chú giải, nên không thể bác bỏ được, nhưng lý do ở đây thì khó thấy. Vị ấy nói: ‘Xin hãy dùng cơm trộn,’ dù cơm nhiều hơn, bằng nhau, hay ít hơn, thì vẫn là đã từ chối. Không đề cập đến cơm hay cháo mà nói: ‘Xin hãy dùng món trộn,’ nếu trong đó cơm nhiều hơn hoặc bằng nhau, thì đó là đã từ chối; nếu ít hơn thì không phải là đã từ chối. Và điều này không nên được xem tương đồng với món trộn (karambaka). Vì món trộn (karambaka) có khi được trộn với thịt, có khi không được trộn với thịt; do đó, khi nói ‘món trộn,’ thì không có sự từ chối. Nhưng món này chỉ là món trộn với cơm. Sự từ chối xảy ra theo phương pháp đã được nêu ở đây. Trong cơm có nhiều nước canh, nếu người ta tách riêng ra và dâng rằng: ‘Xin hãy dùng nước canh;’ trong cơm có nhiều sữa, (dâng rằng) ‘sữa;’ và trong cơm sữa có nhiều bơ lỏng, (dâng rằng) ‘xin hãy dùng bơ lỏng,’ thì đối với người từ chối món đó, không có sự từ chối.

โย ปน คจฺฉนฺโต ปวาเรติ, โส คจฺฉนฺโตว ภุญฺชิตุํ ลภติ. กทฺทมํ วา อุทกํ วา ปตฺวา ฐิเตน อติริตฺตํ กาเรตพฺพํ. สเจ อนฺตรา นที ปูรา โหติ, นทีตีเร คุมฺพํ อนุปริยายนฺเตน ภุญฺชิตพฺพํ. อถ นาวา วา เสตุ วา อตฺถิ, ตํ อภิรุหิตฺวาปิ จงฺกมนฺเตเนว ภุญฺชิตพฺพํ, คมนํ น อุปจฺฉินฺทิตพฺพํ. ยาเน วา หตฺถิอสฺสปิฏฺเฐ วา จนฺทมณฺฑเล วา สูริยมณฺฑเล วา นิสีทิตฺวา ปวาริเตน ยาว มชฺฌนฺหิกํ, ตาว เตสุ คจฺฉนฺเตสุปิ นิสินฺเนเนว ภุญฺชิตพฺพํ. โย ฐิโต ปวาเรติ, ฐิเตเนว, โย นิสินฺโน ปวาเรติ, นิสินฺเนเนว ปริภุญฺชิตพฺพํ, ตํ ตํ อิริยาปถํ วิโกเปนฺเตน อติริตฺตํ กาเรตพฺพํ. โย อุกฺกุฏิโก นิสีทิตฺวา ปวาเรติ, เตน อุกฺกุฏิเกเนว ภุญฺชิตพฺพํ. ตสฺส ปน เหฏฺฐา ปลาลปีฐํ วา กิญฺจิ วา นิสีทนกํ ทาตพฺพํ. ปีฐเก นิสีทิตฺวา ปวาริเตน อาสนํ อจาเลตฺวาว จตสฺโส ทิสา ปริวตฺตนฺเตน ภุญฺชิตุํ ลพฺภติ. มญฺเจ นิสีทิตฺวา ปวาริเตน อิโต วา เอตฺโต วา สญฺจริตุํ น ลพฺภติ. สเจ ปน นํ สห มญฺเจน อุกฺขิปิตฺวา อญฺญตฺร เนนฺติ, วฏฺฏติ. นิปชฺชิตฺวา ปวาริเตน นิปนฺเนเนว ปริภุญฺชิตพฺพํ. ปริวตฺตนฺเตน เยน ปสฺเสน นิปนฺโน, ตสฺส ฐานํ นาติกฺกเมตพฺพํ.

Vị nào từ chối trong khi đang đi, vị ấy được phép thọ thực trong khi vẫn đang đi. Khi đến chỗ bùn lầy hoặc chỗ có nước mà phải dừng lại, vị ấy cần phải làm phép dư thực (atiritta). Nếu giữa đường có sông nước đầy, vị ấy nên thọ thực trong khi đi vòng quanh một bụi cây ở bờ sông. Hoặc nếu có thuyền hay có cầu, sau khi đã lên thuyền hoặc cầu, vị ấy cũng phải thọ thực trong khi đang đi kinh hành, không được gián đoạn việc đi. Vị nào đã từ chối trong khi đang ngồi trên xe, trên lưng voi, trên nguyệt luân, hay trên nhật luân, thì cho đến khi đến ngọ, vị ấy phải thọ thực trong tư thế ngồi ngay cả khi các phương tiện ấy đang di chuyển. Vị nào từ chối trong khi đang đứng, phải thọ thực trong tư thế đứng; vị nào từ chối trong khi đang ngồi, phải thọ thực trong tư thế ngồi. Vị nào thay đổi oai nghi tương ứng ấy (mà muốn thọ thực) thì cần phải làm phép dư thực. Vị nào từ chối trong khi đang ngồi xổm, vị ấy phải thọ thực trong tư thế ngồi xổm. Tuy nhiên, nên đặt một cái ghế bằng rơm hoặc một vật gì để ngồi ở bên dưới vị ấy. Vị nào đã từ chối trong khi đang ngồi trên ghế thấp (pīṭhaka), vị ấy được phép thọ thực trong khi xoay người về bốn hướng mà không di chuyển chỗ ngồi. Vị nào đã từ chối trong khi đang ngồi trên giường (mañce), vị ấy không được phép di chuyển từ chỗ này sang chỗ kia. Nhưng nếu người ta khiêng vị ấy cùng với giường đến nơi khác thì được phép. Vị nào đã từ chối trong khi đang nằm, vị ấy phải thọ thực trong tư thế nằm. Khi trở mình, vị ấy không được vượt qua khỏi vị trí của bên thân mà mình đã nằm.

๑๒๑. ปวาริเตน ปน กึกาตพฺพนฺติ? เยน อิริยาปเถน ปวาริโต โหติ, ตํ วิโกเปตฺวา อญฺเญน อิริยาปเถน เจ ภุญฺชติ, อติริตฺตํ การาเปตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. อนติริตฺตํ ปน ยํ กิญฺจิ ยาวกาลิกสงฺคหิตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาทติ วา ภุญฺชติ วา, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

121. Vậy, người đã từ chối (pavārita) thì phải làm gì? Nếu vị ấy đã từ chối trong oai nghi nào, mà lại thay đổi oai nghi đó để thọ thực trong một oai nghi khác, thì cần phải cho làm phép dư thực (atiritta) rồi mới được thọ thực. Còn nếu (thọ thực) vật không phải là dư thực (anatiritta), tức là bất cứ vật thực cứng hay vật thực mềm nào thuộc loại được dùng trong thời hạn (yāvakālika), khi nhai hoặc ăn, thì mỗi một miếng nuốt vào đều phạm tội Ưng Đối Trị (pācittiya).

ตตฺถ อนติริตฺตํ นาม นาติริตฺตํ, น อธิกนฺติ อตฺโถ. ตํ ปน ยสฺมา กปฺปิยกตาทีหิ สตฺตหิ วินยกมฺมากาเรหิ อกตํ วา คิลานสฺส อนธิกํ วา โหติ, ตสฺมา ปทภาชเน วุตฺตํ –

Trong đó, ‘không phải là dư thực’ (anatirittaṃ) có nghĩa là không phải là vật dư thừa (nātirittaṃ), không phải là vật còn lại (na adhikaṃ). Nhưng vì vật ấy hoặc là đã không được thực hiện theo bảy cách thức của hành vi Luật tạng bắt đầu bằng việc làm cho hợp lệ (kappiyakata), hoặc không phải là vật dư thừa của người bệnh, do đó trong phần Phân tích từ ngữ (Padabhājana) có nói rằng:

‘‘อนติริตฺตํ [Pg.131] นาม อกปฺปิยกตํ โหติ, อปฺปฏิคฺคหิตกตํ โหติ, อนุจฺจาริตกตํ โหติ, อหตฺถปาเส กตํ โหติ, อภุตฺตาวินา กตํ โหติ, ภุตฺตาวินา จ ปวาริเตน อาสนา วุฏฺฐิเตน กตํ โหติ, ‘อลเมตํ สพฺพ’นฺติ อวุตฺตํ โหติ, น คิลานาติริตฺตํ โหติ, เอตํ อนติริตฺตํ นามา’’ติ (ปาจิ. ๒๓๙).

‘Không phải là dư thực (anatirittaṃ) có nghĩa là: là vật được làm cho không hợp lệ (akappiyakata); là vật được làm từ món chưa được nhận lấy (appaṭiggahitakata); là vật được làm mà không được xướng lên (anuccāritakataṃ); là vật được làm ở ngoài tầm tay (ahatthapāse); là vật được làm bởi người chưa thọ thực; là vật được làm bởi người đã thọ thực, đã từ chối, và đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi; là vật mà (khi làm phép) đã không nói lên câu ‘tất cả cái này là đủ;’ không phải là vật dư thừa của người bệnh. Đây được gọi là không phải là dư thực.’

ตตฺถ อกปฺปิยกตนฺติ ยํ ตตฺถ ผลํ วา กนฺทมูลาทึ วา ปญฺจหิ สมณกปฺเปหิ กปฺปิยํ อกตํ, ยญฺจ อกปฺปิยมํสํ วา อกปฺปิยโภชนํ วา, เอตํ อกปฺปิยํ นาม. ตํ อกปฺปิยํ ‘‘อลเมตํ สพฺพ’’นฺติ เอวํ อติริตฺตํ กตมฺปิ ‘‘อกปฺปิยกต’’นฺติ เวทิตพฺพํ. อปฺปฏิคฺคหิตกตนฺติ ภิกฺขุนา อปฺปฏิคฺคหิตํเยว ปุริมนเยน อติริตฺตํ กตํ. อนุจฺจาริตกตนฺติ กปฺปิยํ กาเรตุํ อาคเตน ภิกฺขุนา อีสกมฺปิ อนุกฺขิตฺตํ วา อนปนามิตํ วา กตํ. อหตฺถปาเส กตนฺติ กปฺปิยํ กาเรตุํ อาคตสฺส หตฺถปาสโต พหิ ฐิเตน กตํ. อภุตฺตาวินา กตนฺติ โย ‘‘อลเมตํ สพฺพ’’นฺติ อติริตฺตํ กโรติ, เตน ปวารณปฺปโหนกโภชนํ อภุตฺเตน กตํ. ภุตฺตาวินา ปวาริเตน อาสนา วุฏฺฐิเตน กตนฺติ อิทํ อุตฺตานเมว. ‘‘อลเมตํ สพฺพ’’นฺติ อวุตฺตนฺติ วจีเภทํ กตฺวา เอวํ อวุตฺตํ โหติ. อิติ อิเมหิ สตฺตหิ วินยกมฺมากาเรหิ ยํ อติริตฺตํ กปฺปิยํ อกตํ, ยญฺจ น คิลานาติริตฺตํ, ตทุภยมฺปิ ‘‘อนติริตฺต’’นฺติ เวทิตพฺพํ.

Trong đó, (trường hợp) được gọi là akappiyakataṃ (chưa được làm cho hợp lệ) là: Bất cứ vật thực nào là trái cây hoặc củ rễ v.v... ở tại nơi ấy chưa được làm cho hợp lệ (kappiya) bằng năm cách làm cho hợp lệ của sa-môn; và bất cứ vật thực nào là thịt không hợp lệ hoặc vật thực không hợp lệ, vật thực ấy được gọi là akappiya (không hợp lệ). Vật thực không hợp lệ ấy, dầu đã được làm thành vật dư thừa (atiritta) bằng cách nói rằng: “Bao nhiêu đây là đủ rồi,” cũng nên được biết là “akappiyakata” (chưa được làm cho hợp lệ). (Trường hợp) được gọi là appaṭiggahitakataṃ (làm khi chưa thọ nhận) là: Vị tỳ-khưu đã làm thành vật dư thừa theo cách thức trước đó trong khi vật thực ấy vẫn chưa được thọ nhận. (Trường hợp) được gọi là anuccāritakataṃ (làm khi chưa được dời đi) là: Vị tỳ-khưu đến để làm cho hợp lệ đã thực hiện (việc ấy) trong khi vật thực chưa được nâng lên hoặc chưa được dời đi dù chỉ một chút. (Trường hợp) được gọi là ahatthapāse kataṃ (làm ở ngoài tầm tay) là: Được thực hiện bởi người đang đứng ở bên ngoài tầm tay của vị (tỳ-khưu) đã đến để làm cho hợp lệ. (Trường hợp) được gọi là abhuttāvinā kataṃ (làm bởi người chưa ăn) là: Vị nào làm thành vật dư thừa bằng cách nói: “Bao nhiêu đây là đủ rồi,” vị ấy đã làm (việc ấy) trong khi chưa dùng vật thực đủ để pavāraṇā. (Trường hợp) được gọi là bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ (làm bởi người đã ăn, đã pavāraṇā, và đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi) thì câu này đã rõ ràng. (Trường hợp) được gọi là “alametaṃ sabba’nti avuttaṃ” (không nói ‘bao nhiêu đây là đủ rồi’) là: Đã không nói ra lời như vậy. Do đó, bằng bảy cách thức của nghiệp sự Luật này, vật thực nào đã được làm thành vật dư thừa (atiritta) nhưng chưa được làm cho hợp lệ (kappiya), và vật thực nào không phải là vật dư thừa của người bệnh, cả hai trường hợp ấy nên được biết là “anatiritta” (không phải vật dư thừa).

๑๒๒. อติริตฺตํ ปน ตสฺเสว ปฏิปกฺขนเยน เวทิตพฺพํ. เตเนว วุตฺตํ ปทภาชเน –

122. Còn về atiritta (vật dư thừa) thì nên được hiểu theo phương pháp đối lập của chính điều ấy (tức anatiritta). Do đó, trong phần Phân tích từ ngữ (Padabhājana) đã nói rằng:

‘‘อติริตฺตํ นาม กปฺปิยกตํ โหติ, ปฏิคฺคหิตกตํ โหติ, อุจฺจาริตกตํ โหติ, หตฺถปาเส กตํ โหติ, ภุตฺตาวินา กตํ โหติ, ภุตฺตาวินา ปวาริเตน อาสนา อวุฏฺฐิเตน กตํ โหติ, ‘อลเมตํ สพฺพ’นฺติ วุตฺตํ โหติ, คิลานาติริตฺตํ โหติ, เอตํ อติริตฺตํ นามา’’ติ (ปาจิ. ๒๓๙).

“Được gọi là atiritta (vật dư thừa) là: (Vật thực) đã được làm cho hợp lệ (kappiyakata), đã được làm sau khi thọ nhận (paṭiggahitakata), đã được làm sau khi dời đi (uccāritakata), đã được làm trong tầm tay (hatthapāse kata), đã được làm bởi người đã ăn (bhuttāvinā kata), đã được làm bởi người đã ăn, đã pavāraṇā, và chưa đứng dậy khỏi chỗ ngồi (bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kata), đã được nói rằng: ‘Bao nhiêu đây là đủ rồi,’ hoặc là vật dư thừa của người bệnh (gilānātiritta). Đây được gọi là atiritta.”

อปิเจตฺถ ภุตฺตาวินา กตํ โหตีติ อนนฺตรนิสินฺนสฺส สภาคสฺส ภิกฺขุโน ปตฺตโต เอกมฺปิ สิตฺถํ วา มํสหีรํ วา ขาทิตฺวา กตมฺปิ ‘‘ภุตฺตาวินาว กตํ โหตี’’ติ เวทิตพฺพํ. อาสนา อวุฏฺฐิเตนาติ เอตฺถ ปน อสมฺโมหตฺถํ [Pg.132] อยํ วินิจฺฉโย – ทฺเว ภิกฺขู ปาโตเยว ภุญฺชมานา ปวาริตา โหนฺติ, เอเกน ตตฺเถว นิสีทิตพฺพํ, อิตเรน นิจฺจภตฺตํ วา สลากภตฺตํ วา อาเนตฺวา อุปฑฺฒํ ตสฺส ภิกฺขุโน ปตฺเต อากิริตฺวา หตฺถํ โธวิตฺวา เสสํ เตน ภิกฺขุนา กปฺปิยํ การาเปตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. กสฺมา? ยญฺหิ ตสฺส หตฺเถ ลคฺคํ, ตํ อกปฺปิยํ โหติ. สเจ ปน ปฐมํ นิสินฺโน ภิกฺขุ สยเมว ตสฺส ปตฺตโต หตฺเถน คณฺหาติ, หตฺถโธวนกิจฺจํ นตฺถิ. สเจ ปน เอวํ ‘กปฺปิยํ กาเรตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส ปุน กิญฺจิ พฺยญฺชนํ วา ขาทนียํ วา ปตฺเต อากิร’นฺติ เยน ปฐมํ กปฺปิยํ กตํ โหติ, โส ปุน กาตุํ น ลภติ. เยน อกตํ, เตน กาตพฺพํ, ยญฺจ อกตํ, ตํ กาตพฺพํ. เยน อกตนฺติ อญฺเญน ภิกฺขุนา เยน ปฐมํ น กตํ, เตน กาตพฺพํ. ยญฺจ อกตนฺติ เยน ปฐมํ กปฺปิยํ กตํ, เตนปิ ยํ อกตํ, ตํ กาตพฺพํ. ปฐมภาชเน ปน กาตุํ น ลพฺภติ. ตตฺถ หิ กริยมาเน ปฐมํ กเตน สทฺธึ กตํ โหติ, ตสฺมา อญฺญสฺมึ ภาชเน กาตุํ วฏฺฏตีติ อธิปฺปาโย. เอวํ กตํ ปน เตน ภิกฺขุนา ปฐมํ กเตน สทฺธึ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ.

Hơn nữa, ở đây, về câu “đã được làm bởi người đã ăn,” nên được hiểu rằng: Dầu chỉ ăn một vắt cơm hoặc một miếng thịt từ bát của vị tỳ-khưu đồng phạm hạnh đang ngồi kế bên rồi thực hiện (việc làm cho hợp lệ), thì cũng được xem là “đã được làm bởi người đã ăn.” Còn ở đây, về câu “chưa đứng dậy khỏi chỗ ngồi,” để tránh nhầm lẫn, đây là lời quyết trạch: Hai vị tỳ-khưu đang dùng bữa vào buổi sáng và đã pavāraṇā, một vị nên ngồi lại ngay tại chỗ ấy, vị kia sau khi mang về vật thực thường nhật hoặc vật thực theo thẻ, đổ một nửa vào bát của vị tỳ-khưu kia, rửa tay, rồi nhờ vị tỳ-khưu ấy làm cho phần còn lại trở nên hợp lệ rồi mới dùng. Tại sao? Vì bất cứ thứ gì dính trên tay của vị ấy đều không hợp lệ. Nhưng nếu vị tỳ-khưu ngồi trước tự mình dùng tay lấy (vật thực) từ bát của vị kia, thì không cần phải rửa tay. Nhưng nếu trong khi (vị tỳ-khưu) đang dùng bữa sau khi đã nhờ làm cho hợp lệ, người ta lại đổ thêm món canh hoặc vật thực cứng nào đó vào bát, thì vị nào đã làm cho hợp lệ lần đầu, vị ấy không được làm lại lần nữa. Phải do vị chưa làm thực hiện, và vật thực nào chưa được làm thì phải được làm. “Do vị chưa làm” nghĩa là: Phải do một vị tỳ-khưu khác, người chưa làm lần đầu, thực hiện. “Và vật thực nào chưa được làm” nghĩa là: Dầu là vị đã làm cho hợp lệ lần đầu, vị ấy cũng phải làm cho vật thực nào chưa được làm (trở nên hợp lệ). Tuy nhiên, không được phép làm trong vật đựng ban đầu. Vì nếu làm ở đó, thì sẽ thành ra làm chung với vật thực đã được làm lần đầu. Do đó, ý nghĩa là: Được phép làm trong một vật đựng khác. Nhưng khi đã được làm như vậy, thì vị tỳ-khưu ấy được phép dùng chung với vị đã làm lần đầu.

กปฺปิยํ กโรนฺเตน จ น เกวลํ ปตฺเตเยว, กุณฺเฑปิ ปจฺฉิยมฺปิ ยตฺถ กตฺถจิ ปุรโต ฐเปตฺวา โอนามิตภาชเน กาตพฺพํ. ตํ สเจ ภิกฺขุสตํ ปวาริตํ โหติ, สพฺเพสํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, อปฺปวาริตานมฺปิ วฏฺฏติ. เยน ปน กปฺปิยํ กตํ, ตสฺส น วฏฺฏติ. สเจปิ ปวาเรตฺวา ปิณฺฑาย ปวิฏฺฐํ ภิกฺขุํ ปตฺตํ คเหตฺวา อวสฺสํ ภุญฺชนเก มงฺคลนิมนฺตเน นิสีทาเปนฺติ, อติริตฺตํ การาเปตฺวาว ภุญฺชิตพฺพํ. สเจ ตตฺถ อญฺโญ ภิกฺขุ นตฺถิ, อาสนสาลํ วา วิหารํ วา ปตฺตํ เปเสตฺวา กาเรตพฺพํ, กปฺปิยํ กโรนฺเตน ปน อนุปสมฺปนฺนสฺส หตฺเถ ฐิตํ น กาตพฺพํ. สเจ อาสนสาลายํ อพฺยตฺโต ภิกฺขุ โหติ, สยํ คนฺตฺวา กปฺปิยํ การาเปตฺวา อาเนตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ.

Và người làm cho hợp lệ không chỉ làm trong bát mà thôi, mà có thể làm trong nồi, trong giỏ, hoặc bất cứ vật đựng nào được đặt phía trước và nghiêng xuống. Nếu một trăm vị tỳ-khưu đã pavāraṇā, tất cả các vị ấy đều được phép dùng vật thực ấy, và cả những vị chưa pavāraṇā cũng được phép dùng. Nhưng vị nào đã làm cho hợp lệ thì không được phép dùng. Nếu một vị tỳ-khưu đã pavāraṇā và đi vào (làng) để khất thực, người ta lấy bát của vị ấy và mời ngồi tại một buổi lễ cúng dường mà vị ấy bắt buộc phải dùng, thì vị ấy phải nhờ làm thành vật dư thừa rồi mới được dùng. Nếu ở đó không có vị tỳ-khưu nào khác, phải gửi bát đến nhà hội hoặc tu viện để nhờ làm. Tuy nhiên, người làm cho hợp lệ không được làm đối với (vật thực) đang ở trong tay của người chưa thọ cụ túc giới. Nếu ở nhà hội có vị tỳ-khưu không rành rẽ, vị ấy phải tự mình đi đến, nhờ làm cho hợp lệ, mang về rồi dùng.

คิลานาติริตฺตนฺติ เอตฺถ น เกวลํ ยํ คิลานสฺส ภุตฺตาวเสสํ โหติ, ตํ คิลานาติริตฺตํ, อถ โข ยํ กิญฺจิ คิลานํ อุทฺทิสฺส ‘‘อชฺช วา ยทา วา อิจฺฉติ, ตทา ขาทิสฺสตี’’ติ อาหฏํ, ตํ สพฺพํ คิลานาติริตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. ยามกาลิกํ ปน สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกํ วา ยํ [Pg.133] กิญฺจิ อนติริตฺตํ อาหารตฺถาย ปริภุญฺชนฺตสฺส อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ทุกฺกฏํ. สเจ ปน ยามกาลิกาทีนิ อามิสสํสฏฺฐานิ โหนฺติ, อาหารตฺถายปิ อนาหารตฺถายปิ ปฏิคฺคเหตฺวา อชฺโฌหรนฺตสฺส ปาจิตฺติยเมว, อสํสฏฺฐานิ ปน สติ ปจฺจเย ภุญฺชนฺตสฺส อนาปตฺติ.

Ở đây, về “vật dư thừa của người bệnh” (gilānātiritta), không chỉ những gì là phần còn lại sau khi người bệnh đã dùng mới là vật dư thừa của người bệnh; mà đúng hơn, bất cứ thứ gì được mang đến với mục đích dành cho người bệnh rằng: “Hôm nay hoặc khi nào vị ấy muốn, khi đó vị ấy sẽ dùng,” tất cả những thứ đó nên được biết là vật dư thừa của người bệnh. Còn đối với các loại dược phẩm được phép dùng trong một canh (yāmakālika), trong bảy ngày (sattāhakālika), hoặc trọn đời (yāvajīvika), bất cứ thứ gì không phải là vật dư thừa (anatiritta), nếu dùng với mục đích làm vật thực, thì mỗi khi nuốt vào đều phạm tội đột-cát-la (dukkaṭa). Nhưng nếu các loại dược phẩm yāmakālika v.v... có lẫn với vật thực (āmisa), thì dù thọ nhận và nuốt vào với mục đích làm vật thực hay không với mục đích làm vật thực, đều phạm tội ba-dật-đề (pācittiya). Còn đối với những loại không lẫn (với vật thực), nếu có duyên sự mà dùng thì không phạm tội.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Như vậy, trong tập Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha (Tổng hợp các quyết trạch về Luật ngoài Pāḷi),

ปวารณาวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Chương quyết trạch về Pavāraṇā đã kết thúc.

๒๒. ปพฺพชฺชาวินิจฺฉยกถา

22. Chương quyết trạch về Xuất gia

๑๒๓. ปพฺพชฺชาติ เอตฺถ ปน ปพฺพชฺชาเปกฺขํ กุลปุตฺตํ ปพฺพาเชนฺเตน เย ปาฬิยํ ‘‘น ภิกฺขเว ปญฺจหิ อาพาเธหิ ผุฏฺโฐ ปพฺพาเชตพฺโพ’’ติอาทินา (มหาว. ๘๙) ปฏิกฺขิตฺตา ปุคฺคลา, เต วชฺเชตฺวา ปพฺพชฺชาโทสวิรหิโต ปุคฺคโล ปพฺพาเชตพฺโพ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย (มหาว. อฏฺฐ. ๘๘) – กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส โสโส อปมาโรติ อิเมหิ ปญฺจหิ อาพาเธหิ ผุฏฺโฐ น ปพฺพาเชตพฺโพ, ปพฺพาเชนฺโต ปน ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ‘‘โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา. ตตฺถ กุฏฺฐนฺติ รตฺตกุฏฺฐํ วา โหตุ กาฬกุฏฺฐํ วา, ยํ กิญฺจิ กิฏิภททฺทอุกจฺฉุอาทิปฺปเภทมฺปิ สพฺพํ กุฏฺฐเมวาติ วุตฺตํ. ตญฺเจ นขปิฏฺฐิปฺปมาณมฺปิ วฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ โหติ, น ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ ปน นิวาสนปาวุรเณหิ ปกติปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นขปิฏฺฐิปฺปมาณํ อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ โหติ, วฏฺฏติ. ‘‘มุเข ปน หตฺถปาทปิฏฺฐีสุ วา สเจปิ อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิตํ, นขปิฏฺฐิโต จ ขุทฺทกตรมฺปิ น วฏฺฏติเยวา’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ติกิจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชนฺเตนปิ ปกติวณฺเณ ชาเตเยว ปพฺพาเชตพฺโพ, โคธาปิฏฺฐิสทิสจุณฺณโอกิรณสรีรมฺปิ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ.

123. Ở đây, trong vấn đề xuất gia, vị tế độ cho thiện nam tử muốn xuất gia, sau khi loại trừ những người bị cấm trong Pāḷi qua câu v.v... ‘này các tỳ khưu, người bị nhiễm năm chứng bệnh không được cho xuất gia,’ chỉ nên cho xuất gia người không có các lỗi lầm về xuất gia. Ở đây, quyết nghị này là: người bị nhiễm năm chứng bệnh này: bệnh cùi, ung nhọt, bạch biến, lao phổi, động kinh, thì không được cho xuất gia. Vị nào cho xuất gia thì phạm tội tác ác (dukkaṭa), vì đã được nói rằng: ‘vị nào cho xuất gia, phạm tội tác ác.’ Ở đây, bệnh cùi (kuṭṭha) được nói là dù cùi đỏ hay cùi đen, bất cứ loại nào có các dạng khác nhau như ghẻ lở, hắc lào, v.v... tất cả đều là bệnh cùi. Nếu bệnh ấy dù chỉ bằng móng tay mà đang trong giai đoạn phát triển, thì không được cho xuất gia. Nhưng nếu bệnh bằng móng tay ở nơi thường được che kín bởi y nội và y vai, và đang trong giai đoạn không phát triển, thì được phép. Trong sách Kurundī có nói: ‘Nhưng ở trên mặt hoặc trên mu bàn tay, mu bàn chân, dù đang trong giai đoạn không phát triển, và dù nhỏ hơn móng tay, cũng không được phép.’ Vị nào cho xuất gia sau khi đã chữa trị, cũng chỉ nên cho xuất gia khi màu da tự nhiên đã trở lại. Người có thân mình rắc bột giống như lưng con kỳ đà cũng không được phép cho xuất gia.

คณฺโฑติ เมทคณฺโฑ วา โหตุ อญฺโญ วา, โย โกจิ โกลฏฺฐิมตฺตโกปิ เจ วฑฺฒนกปกฺเข ฐิโต คณฺโฑ โหติ, น ปพฺพาเชตพฺโพ. ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน ปน โกลฏฺฐิมตฺเต อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิเต วฏฺฏติ, มุขาทิเก อปฺปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน อวฑฺฒนกปกฺเข ฐิเตปิ น วฏฺฏติ. ติกิจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชนฺเตนปิ สรีรํ สจฺฉวึ การาเปตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. อุณฺณิคณฺฑา นาม [Pg.134] โหนฺติ โคถนกา วิย องฺคุลิกา วิย จ ตตฺถ ตตฺถ ลมฺพนฺติ, เอเตปิ คณฺฑาเยว, เตสุ สติ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ. ทหรกาเล ขีรปีฬกา โยพฺพนฺนกาเล จ มุเข ขรปีฬกา นาม โหนฺติ, มหลฺลกกาเล นสฺสนฺติ, น ตา คณฺฑสงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ, ตาสุ สติ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. อญฺญา ปน สรีเร ขรปีฬกา นาม, อปรา ปทุมกณฺณิกา นาม โหนฺติ, อญฺญา สาสปพีชกา นาม สาสปมตฺตาเยว สกลสรีรํ ผรนฺติ, สพฺพา กุฏฺฐชาติกาว, ตาสุ สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ.

Ung nhọt (gaṇḍa) là dù bướu mỡ hay loại khác, bất cứ ung nhọt nào dù chỉ bằng hạt táo ta mà đang trong giai đoạn phát triển, thì không được cho xuất gia. Nhưng ở nơi che kín, nếu bằng hạt táo ta và trong giai đoạn không phát triển thì được phép. Ở nơi không che kín như mặt v.v..., dù trong giai đoạn không phát triển cũng không được phép. Vị nào cho xuất gia sau khi đã chữa trị, cũng phải làm cho thân thể có lại da bình thường rồi mới cho xuất gia. Có những thứ gọi là mụn cóc (uṇṇigaṇḍā), chúng lủng lẳng đây đó như vú bò hay như ngón tay, những thứ này cũng là ung nhọt, khi có chúng thì không được phép cho xuất gia. Lúc nhỏ có mụn sữa, lúc thanh niên có mụn trứng cá trên mặt, đến tuổi già thì chúng biến mất, chúng không được kể là ung nhọt, khi có chúng thì được phép cho xuất gia. Lại nữa, có những thứ trên thân gọi là mụn cóc (kharapīḷakā), có loại khác gọi là lang ben (padumakaṇṇikā), có loại khác gọi là ban hạt cải (sāsapabījakā) chỉ bằng hạt cải lan khắp toàn thân, tất cả đều thuộc loại bệnh cùi, khi có chúng thì không được cho xuất gia.

กิลาโสติ น ภิชฺชนกํ น ปคฺฆรณกํ ปทุมปุณฺฑรีกปตฺตวณฺณํ กุฏฺฐํ. เยน คุนฺนํ วิย สพลํ สรีรํ โหติ, ตสฺมึ กุฏฺเฐ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. โสโสติ โสสพฺยาธิ. ตสฺมึ สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ. อปมาโรติ ปิตฺตุมฺมาโท วา ยกฺขุมฺมาโท วา. ตตฺถ ปุพฺพเวริเกน อมนุสฺเสน คหิโต ทุตฺติกิจฺโฉ โหติ, อปฺปมตฺตเกปิ ปน อปมาเร สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ.

Bệnh bạch biến (kilāsa) là một loại bệnh cùi không vỡ, không chảy mủ, có màu như cánh sen hồng, sen trắng. Do bệnh này mà thân thể trở nên lốm đốm như thân bò. Đối với bệnh cùi này, quyết nghị cần được hiểu theo phương cách đã nói. Bệnh lao phổi (sosa) là bệnh ho lao. Khi có bệnh này, không được cho xuất gia. Bệnh động kinh (apamāra) là chứng điên do mật hoặc chứng điên do dạ xoa. Trong đó, người bị phi nhân từng là kẻ thù trong quá khứ ám nhập thì khó chữa trị. Nhưng dù chỉ bị bệnh động kinh nhẹ, cũng không được cho xuất gia.

๑๒๔. ‘‘น, ภิกฺขเว, ราชภโฏ ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๐) วจนโต ราชภโฏปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ. เอตฺถ จ อมจฺโจ วา โหตุ มหามตฺโต วา เสวโก วา กิญฺจิ ฐานนฺตรํ ปตฺโต วา อปฺปตฺโต วา, โย โกจิ รญฺโญ ภตฺตเวตนภโฏ, สพฺโพ ราชภโฏติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ, โส น ปพฺพาเชตพฺโพ. ตสฺส ปน ปุตฺตนตฺตภาตุกา เย ราชโต ภตฺตเวตนํ น คณฺหนฺติ, เต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. โย ปน ราชโต ลทฺธํ นิพทฺธโภคํ วา มาสสํวจฺฉรปริพฺพยํ วา รญฺโญเยว นิยฺยาเทติ, ปุตฺตภาตุเก วา ตํ ฐานํ สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา ราชานํ ‘‘น ทานาหํ เทวสฺส ภโฏ’’ติ อาปุจฺฉติ, เยน วา ยํการณา เวตนํ คหิตํ, ตํ กมฺมํ กตํ โหติ, โย วา ‘‘ปพฺพชสฺสู’’ติ รญฺญา อนุญฺญาโต โหติ, ตมฺปิ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ.

124. Theo lời dạy: ‘này các tỳ khưu, không được cho người phục vụ vua xuất gia, vị nào cho xuất gia, phạm tội tác ác,’ người phục vụ vua cũng không được cho xuất gia. Ở đây, dù là quan, đại thần, hay người hầu, dù đã đạt được chức vụ nào đó hay chưa, bất cứ ai là người làm thuê nhận lương thực và bổng lộc của vua, tất cả đều được kể là người phục vụ vua, người ấy không được cho xuất gia. Nhưng con, cháu, anh em của người ấy, những người không nhận lương thực và bổng lộc từ vua, thì được phép cho xuất gia. Còn người nào trả lại cho chính nhà vua tài sản thường xuyên hay chi phí hàng tháng, hàng năm đã nhận từ vua, hoặc sau khi để con cái, anh em kế thừa chức vụ ấy rồi xin phép vua rằng: ‘bây giờ thần không còn là người phục vụ của bệ hạ nữa,’ hoặc người nào đã hoàn thành công việc mà vì lý do đó đã nhận bổng lộc, hoặc người nào được vua cho phép rằng: ‘hãy xuất gia đi,’ thì cũng được phép cho người ấy xuất gia.

๑๒๕. โจโรปิ ธชพนฺโธ น ปพฺพาเชตพฺโพ ‘‘น, ภิกฺขเว, ธชพนฺโธ โจโร ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๑) วุตฺตตฺตา. ตตฺถ ธชํ พนฺธิตฺวา วิย วิจรตีติ ธชพนฺโธ, มูลเทวาทโย วิย โลเก ปากโฏติ วุตฺตํ โหติ. ตสฺมา โย คามฆาตํ วา ปนฺถทุหนํ วา นคเร สนฺธิจฺเฉทาทิกมฺมํ วา กโรนฺโต วิจรติ, ปญฺญายติ [Pg.135] จ ‘‘อสุโก นาม อิทํ อิทํ กโรตี’’ติ, โส น ปพฺพาเชตพฺโพ. โย ปน ราชปุตฺโต รชฺชํ ปตฺเถนฺโต คามฆาตาทีนิ กโรติ, โส ปพฺพาเชตพฺโพ. ราชาโน หิ ตสฺมึ ปพฺพชิเต ตุสฺสนฺติ, สเจ ปน น ตุสฺสนฺติ, น ปพฺพาเชตพฺโพ. ปุพฺเพ มหาชเน ปากโฏ โจโร ปจฺฉา โจรกมฺมํ ปหาย ปญฺจ สีลานิ สมาทิยติ, ตญฺเจ มนุสฺสา เอวํ ชานนฺติ, ปพฺพาเชตพฺโพ. เย ปน อมฺพลพุชาทิโจรกา สนฺธิจฺเฉทาทิโจรา เอว วา อทิสฺสมานา เถยฺยํ กโรนฺติ, ปจฺฉาปิ ‘‘อิมินา นาม อิทํ กต’’นฺติ น ปญฺญายนฺติ, เตปิ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ.

125. Tên trộm cướp khét tiếng (dhajabandha) cũng không được cho xuất gia, vì đã được nói rằng: ‘này các tỳ khưu, không được cho tên trộm cướp khét tiếng xuất gia, vị nào cho xuất gia, phạm tội tác ác.’ Ở đây, ‘khét tiếng’ (dhajabandha) có nghĩa là đi lại như thể giương cờ, tức là nổi danh trong đời như Mūladeva v.v... Do đó, người nào đi lại, thực hiện việc cướp phá làng mạc, chặn đường cướp của, hoặc khoét vách v.v... trong thành phố, và bị nhận diện là ‘người tên là... đã làm việc này, việc này,’ thì người ấy không được cho xuất gia. Nhưng vị hoàng tử nào mong muốn vương quốc mà thực hiện việc cướp phá làng mạc v.v..., thì được cho xuất gia. Vì các vị vua sẽ hài lòng khi người ấy xuất gia. Nhưng nếu họ không hài lòng, thì không được cho xuất gia. Tên trộm trước đây nổi tiếng trong dân chúng, sau này từ bỏ việc trộm cắp và thọ trì năm giới, nếu mọi người biết người ấy như vậy, thì được cho xuất gia. Còn những kẻ trộm xoài, mít v.v... hoặc những kẻ khoét vách v.v... mà trộm cắp một cách kín đáo, và sau đó cũng không bị nhận diện là ‘việc này do người tên là... làm,’ thì cũng được phép cho họ xuất gia.

๑๒๖. การเภทโก ปน โจโร น ปพฺพาเชตพฺโพ ‘‘น, ภิกฺขเว, การเภทโก โจโร ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๒) วุตฺตตฺตา. ตตฺถ กาโร วุจฺจติ พนฺธนาคารํ. อิธ ปน อนฺทุพนฺธนํ วา โหตุ สงฺขลิกพนฺธนํ วา รชฺชุพนฺธนํ วา คามพนฺธนํ วา นิคมพนฺธนํ วา นครพนฺธนํ วา ปุริสคุตฺติ วา ชนปทพนฺธนํ วา ทีปพนฺธนํ วา, โย เอเตสุ ยํ กิญฺจิ พนฺธนํ ภินฺทิตฺวา วา ฉินฺทิตฺวา วา มุญฺจิตฺวา วา วิวริตฺวา วา อปสฺสมานานํ วา ปลายติ, โส การเภทโกติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ. ตสฺมา อีทิโส การเภทโก โจโร ทีปพนฺธนํ ภินฺทิตฺวา ทีปนฺตรํ คโตปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ. โย ปน น โจโร, เกวลํ หตฺถกมฺมํ อกโรนฺโต ‘‘เอวํ โน อปลายนฺโต กริสฺสตี’’ติ ราชยุตฺตาทีหิ พทฺโธ, โส การํ ภินฺทิตฺวา ปลาโตปิ ปพฺพาเชตพฺโพ. โย ปน คามนิคมปฏฺฏนาทีนิ เกณิยา คเหตฺวา ตํ อสมฺปาเทนฺโต พนฺธนาคารํ ปเวสิโต โหติ, โสปิ ปลายิตฺวา อาคโต น ปพฺพาเชตพฺโพ. โยปิ กสิกมฺมาทีหิ ธนํ สมฺปาเทตฺวา ชีวนฺโต ‘‘นิธานํ อิมินา ลทฺธ’’นฺติ เปสุญฺญํ อุปสํหริตฺวา เกนจิ พนฺธาปิโต โหติ, ตํ ตตฺเถว ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ, ปลายิตฺวา คตํ ปน คตฏฺฐาเน ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ.

126. Kẻ trộm phá ngục không được phép xuất gia, vì đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, kẻ trộm phá ngục không được phép xuất gia. Vị nào cho xuất gia thì phạm tội tác ác.” (Đại Phẩm, 92). Ở đây, ‘kāra’ được gọi là nhà giam. Còn ở đây, dù là bị cùm chân, hoặc bị xiềng xích, hoặc bị trói bằng dây, hoặc bị quản thúc trong làng, hoặc bị quản thúc trong thị trấn, hoặc bị quản thúc trong thành phố, hoặc bị người canh giữ, hoặc bị quản thúc trong xứ, hoặc bị quản thúc trên đảo; người nào trong những trường hợp này mà phá vỡ, hoặc cắt đứt, hoặc cởi trói, hoặc mở ra, hoặc trốn đi trong lúc không ai thấy, người ấy được kể là kẻ phá ngục. Do đó, kẻ trộm phá ngục như vậy, dù đã phá sự quản thúc trên đảo để đi đến đảo khác, cũng không được phép xuất gia. Còn người nào không phải là kẻ trộm, chỉ vì không làm công việc tay chân mà bị các quan chức của vua bắt giữ với ý nghĩ rằng: “Như thế này, nó sẽ không trốn đi mà làm việc cho chúng ta,” người ấy dù có phá ngục trốn đi cũng được phép xuất gia. Còn người nào đã thuê làng, thị trấn, bến cảng, v.v., rồi không trả được tiền thuê nên bị đưa vào nhà giam, người ấy sau khi trốn thoát trở về cũng không được phép xuất gia. Cả người nào đang sinh sống bằng cách làm ra tài sản qua việc nông nghiệp, v.v., rồi bị ai đó vu khống rằng: “Người này đã tìm thấy kho báu” và bị bắt giữ, người ấy không được phép xuất gia ngay tại nơi đó; nhưng nếu đã trốn đi nơi khác thì được phép xuất gia tại nơi đã đến.

๑๒๗. ‘‘น, ภิกฺขเว, ลิขิตโก โจโร ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๓) วจนโต ปน ลิขิตโก โจโร น ปพฺพาเชตพฺโพ. ตตฺถ ลิขิตโก นาม โย โกจิ โจริกํ วา อญฺญํ วา ครุํ ราชาปราธํ กตฺวา ปลาโต, ราชา จ นํ [Pg.136] ปณฺเณ วา โปตฺถเก วา ‘‘อิตฺถนฺนาโม ยตฺถ ทิสฺสติ, ตตฺถ คเหตฺวา มาเรตพฺโพ’’ติ วา ‘‘หตฺถปาทาทีนิ อสฺส ฉินฺทิตพฺพานี’’ติ วา ‘‘เอตฺตกํ นาม ทณฺฑํ อาหราเปตพฺโพ’’ติ วา ลิขาเปติ, อยํ ลิขิตโก นาม, โส น ปพฺพาเชตพฺโพ.

127. Kẻ trộm bị truy nã không được phép xuất gia, vì đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, kẻ trộm bị truy nã không được phép xuất gia. Vị nào cho xuất gia thì phạm tội tác ác.” (Đại Phẩm, 93). Ở đây, ‘kẻ bị truy nã’ (likhitako) là người nào đó đã phạm tội trộm cắp hoặc một tội trọng khác chống lại nhà vua rồi bỏ trốn, và nhà vua đã cho ghi trên lá cây hoặc trong sách rằng: “Người tên như thế này, thấy ở đâu thì bắt và giết ở đó,” hoặc “Hãy chặt tay chân, v.v., của người ấy,” hoặc “Hãy bắt người ấy nộp phạt số tiền bao nhiêu đó.” Đây gọi là kẻ bị truy nã, người ấy không được phép xuất gia.

๑๒๘. กสาหโต กตทณฺฑกมฺโมปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ ‘‘น, ภิกฺขเว, กสาหโต กตทณฺฑกมฺโม ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๔) วจนโต. เอตฺถ ปน โย วจนเปสนาทีนิ อกโรนฺโต หญฺญติ, น โส กตทณฺฑกมฺโม. โย ปน เกณิยา วา อญฺญถา วา กิญฺจิ คเหตฺวา ขาทิตฺวา ปุน ทาตุํ อสกฺโกนฺโต ‘‘อยเมว เต ทณฺโฑ โหตู’’ติ กสาหิ หญฺญติ, อยเมว กสาหโต กตทณฺฑกมฺโม. โส จ กสาหิ วา หโต โหตุ อฑฺฒทณฺฑกาทีนํ วา อญฺญตเรน, ยาว อลฺลวโณ โหติ, น ตาว ปพฺพาเชตพฺโพ, วเณ ปน ปากติเก กตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ ปน ชาณูหิ วา กปฺปเรหิ วา นาฬิเกรปาสาณาทีหิ วา ฆาเตตฺวา มุตฺโต โหติ, สรีเร จสฺส คณฺฐิโย ปญฺญายนฺติ, น ปพฺพาเชตพฺโพ, ผาสุกํ กตฺวา เอว คณฺฐีสุ สนฺนิสินฺนาสุ ปพฺพาเชตพฺโพ.

128. Người bị đánh bằng roi và đã chịu hình phạt cũng không được phép xuất gia, vì đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, người bị đánh bằng roi và đã chịu hình phạt không được phép xuất gia. Vị nào cho xuất gia thì phạm tội tác ác.” (Đại Phẩm, 94). Ở đây, người nào bị đánh vì không tuân theo lời nói, mệnh lệnh, v.v., người ấy không phải là người đã chịu hình phạt. Còn người nào đã thuê mướn hoặc bằng cách khác đã lấy và sử dụng thứ gì đó rồi không thể trả lại, và bị đánh bằng roi với lời nói: “Đây chính là hình phạt cho ngươi,” đây mới chính là người bị đánh bằng roi và đã chịu hình phạt. Và người ấy dù bị đánh bằng roi hay bằng một trong các loại gậy ngắn, v.v., chừng nào vết thương còn ướt thì chừng đó không được phép xuất gia; nhưng sau khi các vết thương đã trở lại bình thường thì được phép xuất gia. Còn nếu người ấy bị đánh bằng đầu gối, hoặc cùi chỏ, hoặc trái dừa, đá, v.v., rồi được thả ra, và trên cơ thể của người ấy vẫn còn thấy các khối u, thì không được phép xuất gia; chỉ sau khi đã chữa trị cho dễ chịu và các khối u đã lặn xuống thì mới được phép xuất gia.

๑๒๙. ลกฺขณาหโต ปน กตทณฺฑกมฺโม น ปพฺพาเชตพฺโพ ‘‘น, ภิกฺขเว, ลกฺขณหโต กตทณฺฑกมฺโม ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๕) วจนโต. เอตฺถปิ กตทณฺฑกมฺมภาโว ปุริมนเยเนว เวทิตพฺโพ. ยสฺส ปน นลาเฏ วา อูรุอาทีสุ วา ตตฺเตน โลเหน ลกฺขณํ อาหตํ โหติ, โส สเจ ภุชิสฺโส, ยาว อลฺลวโณ โหติ, ตาว น ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจปิสฺส วณา รุฬฺหา โหนฺติ ฉวิยา สมปริจฺเฉทา, ลกฺขณํ น ปญฺญายติ, ติมณฺฑลํ นิวตฺถสฺส อุตฺตราสงฺเค กเต ปฏิจฺฉนฺโนกาเส เจ โหติ, ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ, อปฺปฏิจฺฉนฺโนกาเส เจ, น วฏฺฏติ.

129. Người bị đóng dấu và đã chịu hình phạt cũng không được phép xuất gia, vì đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, người bị đóng dấu và đã chịu hình phạt không được phép xuất gia. Vị nào cho xuất gia thì phạm tội tác ác.” (Đại Phẩm, 95). Ở đây cũng vậy, việc là người đã chịu hình phạt nên được hiểu theo cách đã nói trước. Còn người nào bị đóng một dấu hiệu bằng sắt nung nóng trên trán hoặc trên đùi, v.v., nếu người ấy là người tự do, chừng nào vết thương còn ướt thì chừng đó không được phép xuất gia. Nếu các vết thương của người ấy đã lành, ngang bằng với da, và dấu hiệu không còn nhận ra được, và nếu khi người ấy mặc y che ba vòng và khoác thượng y, dấu hiệu nằm ở chỗ được che khuất, thì được phép xuất gia; nếu ở chỗ không được che khuất, thì không được phép.

๑๓๐. ‘‘น, ภิกฺขเว, อิณายิโก ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๖) วจนโต อิณายิโกปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ. ตตฺถ อิณายิโก นาม ยสฺส ปิติปิตามเหหิ วา อิณํ คหิตํ โหติ[Pg.137], สยํ วา อิณํ คหิตํ โหติ, ยํ วา อาฐเปตฺวา มาตาปิตูหิ กิญฺจิ คหิตํ โหติ, โส ตํ อิณํ ปเรสํ ธาเรตีติ อิณายิโก. ยํ ปน อญฺเญ ญาตกา อาฐเปตฺวา กิญฺจิ คณฺหนฺติ, โส น อิณายิโก. น หิ เต ตํ อาฐเปตุํ อิสฺสรา, ตสฺมา ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ, อิตรํ น วฏฺฏติ. สเจ ปนสฺส ญาติสาโลหิตา ‘‘มยํ ทสฺสาม, ปพฺพาเชถ น’’นฺติ อิณํ อตฺตโน ภารํ กโรนฺติ, อญฺโญ วา โกจิ ตสฺส อาจารสมฺปตฺตึ ทิสฺวา ‘‘ปพฺพาเชถ นํ, อหํ อิณํ ทสฺสามี’’ติ วทติ, ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. เตสุ อสติ ภิกฺขุนา ตถารูปสฺส อุปฏฺฐากสฺสปิ อาโรเจตพฺพํ ‘‘สเหตุโก สตฺโต อิณปลิโพเธน น ปพฺพชตี’’ติ. สเจ โส ปฏิปชฺชติ, ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจปิ อตฺตโน กปฺปิยภณฺฑํ อตฺถิ, ‘‘เอตํ ทสฺสามี’’ติ ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ ปน เนว ญาตกาทโย ปฏิปชฺชนฺติ, น อตฺตโน ธนํ อตฺถิ, ‘‘ปพฺพาเชตฺวา ภิกฺขาย จริตฺวา โมเจสฺสามี’’ติ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ปพฺพาเชติ, ทุกฺกฏํ. ปลาโตปิ อาเนตฺวา ทาตพฺโพ. โน เจ เทติ, สพฺพํ อิณํ คีวา โหติ. อชานิตฺวา ปพฺพาชยโต อนาปตฺติ, ปสฺสนฺเตน ปน อาเนตฺวา อิณสามิกานํ ทสฺเสตพฺโพ, อปสฺสนฺตสฺส คีวา น โหติ.

130. Người mắc nợ cũng không được phép xuất gia, vì đã được nói rằng: “Này các tỳ khưu, người mắc nợ không được phép xuất gia. Vị nào cho xuất gia thì phạm tội tác ác.” (Đại Phẩm, 96). Ở đây, ‘người mắc nợ’ (iṇāyiko) là người có món nợ do cha mẹ hoặc ông bà đã vay, hoặc tự mình đã vay, hoặc là người đã bị cha mẹ đem đi thế chấp để vay mượn thứ gì đó; người ấy mang món nợ đó của người khác, nên gọi là người mắc nợ. Còn người nào bị các quyến thuộc khác đem đi thế chấp để vay mượn thứ gì đó, người ấy không phải là người mắc nợ. Vì họ không có quyền thế chấp người ấy. Do đó, được phép cho người ấy xuất gia, còn trường hợp kia thì không được phép. Nhưng nếu bà con huyết thống của người ấy nhận trách nhiệm về món nợ, nói rằng: “Chúng tôi sẽ trả, xin hãy cho người ấy xuất gia,” hoặc có người nào khác thấy được phẩm hạnh của người ấy mà nói rằng: “Xin hãy cho người ấy xuất gia, tôi sẽ trả nợ,” thì được phép cho xuất gia. Khi không có những người ấy, vị tỳ khưu nên thưa với vị thí chủ hộ độ trong trường hợp như vậy rằng: “Một chúng sanh có duyên lành đang không thể xuất gia vì bị ràng buộc bởi nợ nần.” Nếu vị thí chủ ấy nhận trả, thì nên cho xuất gia. Nếu chính người ấy có tài vật hợp lệ, và nói: “Tôi sẽ dùng cái này để trả,” thì nên cho xuất gia. Nhưng nếu bà con, v.v., không nhận trả, và bản thân cũng không có tiền bạc, thì không được phép cho xuất gia với ý nghĩ: “Sau khi cho xuất gia, ta sẽ đi khất thực để trả nợ cho người ấy.” Nếu cho xuất gia, thì phạm tội tác ác. Dù người ấy đã trốn đi cũng phải mang về giao trả. Nếu không giao trả, toàn bộ món nợ sẽ là trách nhiệm của vị ấy. Vị nào cho xuất gia mà không biết thì không có tội; nhưng khi thấy thì phải mang đến chỉ cho các chủ nợ; vị nào không thấy thì không phải chịu trách nhiệm.

สเจ อิณายิโก อญฺญํ เทสํ คนฺตฺวา ปุจฺฉิยมาโนปิ ‘‘นาหํ กสฺสจิ กิญฺจิ ธาเรมี’’ติ วตฺวา ปพฺพชติ, อิณสามิโก จ ตํ ปริเยสนฺโต ตตฺถ คจฺฉติ, ทหโร ตํ ทิสฺวา ปลายติ, โส เถรํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อยํ, ภนฺเต, เกน ปพฺพาชิโต, มม เอตฺตกํ นาม ธนํ คเหตฺวา ปลาโต’’ติ วทติ, เถเรน วตฺตพฺพํ ‘‘มยา, อุปาสก, ‘อณโณ อห’นฺติ วทนฺโต ปพฺพาชิโต, กึ ทานิ กโรมิ, ปสฺส เม ปตฺตจีวร’’นฺติ. อยํ ตตฺถ สามีจิ. ปลาเต ปน คีวา น โหติ. สเจ ปน นํ เถรสฺส สมฺมุขาว ทิสฺวา ‘‘อยํ มม อิณายิโก’’ติ วทติ, ‘‘ตว อิณายิกํ ตฺวเมว ชานาหี’’ติ วตฺตพฺโพ, เอวมฺปิ คีวา น โหติ. สเจปิ โส ‘‘ปพฺพชิโต อยํ ทานิ กุหึ คมิสฺสตี’’ติ วทติ, เถเรน ‘‘ตฺวํเยว ชานาหี’’ติ วตฺตพฺโพ. เอวมฺปิสฺส ปลาเต คีวา น โหติ. สเจ ปน เถโร ‘‘กุหึ ทานิ อยํ คมิสฺสติ, อิเธว อจฺฉตู’’ติ วทติ, โส เจ ปลายติ, คีวา โหติ. สเจ โส สเหตุโก สตฺโต โหติ วตฺตสมฺปนฺโน[Pg.138], เถเรน ‘‘อีทิโส อย’’นฺติ วตฺตพฺพํ. อิณสามิโก เจ ‘‘สาธู’’ติ วิสฺสชฺเชติ, อิจฺเจตํ กุสลํ, ‘‘อุปฑฺฒุปฑฺฒํ เทถา’’ติ วทติ, ทาตพฺพํ. อปเรน สมเยน อติอาราธโก โหติ, ‘‘สพฺพํ เทถา’’ติ วุตฺเตปิ ทาตพฺพเมว. สเจ ปน อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีสุ กุสโล โหติ พหูปกาโร ภิกฺขูนํ, ภิกฺขาจารวตฺเตน ปริเยสิตฺวาปิ อิณํ ทาตพฺพเมว.

Nếu người mắc nợ đi đến xứ khác, dù bị hỏi vẫn nói rằng: “Tôi không nợ ai bất cứ thứ gì” rồi xuất gia, và chủ nợ tìm kiếm người ấy đến nơi đó, vị tân tỳ khưu thấy người ấy liền bỏ trốn, người chủ nợ ấy đến gặp vị trưởng lão và nói rằng: “Bạch ngài, ai đã cho người này xuất gia? Người này đã lấy của tôi từng này tiền rồi bỏ trốn,” vị trưởng lão nên nói rằng: “Này thiện tín, tôi đã cho xuất gia vì người ấy nói ‘tôi không mắc nợ.’ Bây giờ tôi biết làm gì? Hãy xem y bát của tôi đây.” Đây là cách hành xử đúng đắn trong trường hợp đó. Nhưng khi vị ấy bỏ trốn thì không có sự ràng buộc (trách nhiệm). Nhưng nếu (chủ nợ) thấy người ấy ngay trước mặt vị trưởng lão và nói rằng: “Người này là con nợ của tôi,” nên nói rằng: “Con nợ của ông thì tự ông biết.” Như vậy cũng không có sự ràng buộc. Dù cho người chủ nợ ấy nói rằng: “Người này đã xuất gia rồi, bây giờ sẽ đi đâu?” vị trưởng lão nên nói rằng: “Tự ông biết.” Như vậy, khi vị tân tỳ khưu ấy bỏ trốn, cũng không có sự ràng buộc. Nhưng nếu vị trưởng lão nói rằng: “Bây giờ người này sẽ đi đâu, hãy cứ ở lại đây,” nếu người ấy bỏ trốn, thì có sự ràng buộc. Nếu người ấy là chúng sanh có duyên lành, đầy đủ phận sự, vị trưởng lão nên nói: “Người này là người như vậy.” Nếu chủ nợ nói “lành thay” rồi cho qua, việc này là thiện. Nếu (chủ nợ) nói: “Hãy trả một nửa,” nên trả. Về sau, nếu (vị tân tỳ khưu) rất được lòng (thầy), dù (chủ nợ) nói: “Hãy trả tất cả,” cũng nên trả. Nhưng nếu (vị ấy) giỏi giang trong việc học hỏi, vấn đáp... và giúp ích nhiều cho chư tỳ khưu, cũng nên tìm cách trả nợ bằng phận sự khất thực.

๑๓๑. ทาโสปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ ‘‘น, ภิกฺขเว, ทาโส ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๙๗) วจนโต. ตตฺถ จตฺตาโร ทาสา อนฺโตชาโต ธนกฺกีโต กรมรานีโต สามํ ทาสพฺยํ อุปคโตติ. ตตฺถ อนฺโตชาโต นาม ชาติยา ทาโส ฆรทาสิยา ปุตฺโต. ธนกฺกีโต นาม มาตาปิตูนํ สนฺติกา ปุตฺโต วา สามิกานํ สนฺติกา ทาโส วา ธนํ ทตฺวา ทาสจาริตฺตํ อาโรเปตฺวา กีโต. เอเต ทฺเวปิ น ปพฺพาเชตพฺพา. ปพฺพาเชนฺเตน ตตฺถ ตตฺถ จาริตฺตวเสน อทาเส กตฺวา ปพฺพาเชตพฺพา. กรมรานีโต นาม ติโรรฏฺฐํ วิโลปํ วา กตฺวา อุปลาเปตฺวา วา ติโรรฏฺฐโต ภุชิสฺสมานุสกานิ อาหรนฺติ, อนฺโตรฏฺเฐเยว วา กตาปราธํ กิญฺจิ คามํ ราชา ‘‘วิลุมฺปถา’’ติ จ อาณาเปติ, ตโต มานุสกานิปิ อาหรนฺติ, ตตฺถ สพฺเพ ปุริสา ทาสา, อิตฺถิโย ทาสิโย. เอวรูโป กรมรานีโต ทาโส เยหิ อานีโต, เตสํ สนฺติเก วสนฺโต วา พนฺธนาคาเร พทฺโธ วา ปุริเสหิ รกฺขิยมาโน วา น ปพฺพาเชตพฺโพ, ปลายิตฺวา ปน คโต คตฏฺฐาเน ปพฺพาเชตพฺโพ. รญฺญา ตุฏฺเฐน ‘‘กรมรานีตเก มุญฺจถา’’ติ วตฺวา วา สพฺพสาธารเณน วา นเยน พนฺธนโมกฺเข กเต ปพฺพาเชตพฺโพว.

131. Người nô lệ cũng không được cho xuất gia, vì có lời dạy rằng: “Này các tỳ khưu, không được cho nô lệ xuất gia. Vị nào cho xuất gia, phạm tội tác ác.” Trong đó, có bốn loại nô lệ: người sinh ra trong nhà (antojāto), người được mua bằng tiền (dhanakkīto), người bị bắt làm tù binh (karamarānīto), và người tự nguyện làm nô lệ (sāmaṃ dāsabyaṃ upagato). Trong đó, ‘người sinh ra trong nhà’ là nô lệ từ khi sinh ra, là con của nữ nô lệ trong nhà. ‘Người được mua bằng tiền’ là người con được mua từ cha mẹ hoặc người nô lệ được mua từ chủ bằng cách đưa tiền và áp đặt thân phận nô lệ. Cả hai loại này đều không được cho xuất gia. Khi cho xuất gia, tùy theo phong tục ở từng nơi, sau khi đã giải phóng họ khỏi thân phận nô lệ mới được cho xuất gia. ‘Người bị bắt làm tù binh’ là những người tự do bị bắt từ xứ khác về do cướp phá hoặc dụ dỗ; hoặc ngay trong nước, một làng nào đó phạm tội, vua ra lệnh “hãy cướp phá,” rồi bắt người từ đó về, ở đó tất cả đàn ông là nam nô, phụ nữ là nữ tỳ. Loại nô lệ bị bắt làm tù binh như vậy, khi đang sống với những người đã bắt họ, hoặc bị giam trong ngục, hoặc đang bị người canh giữ, thì không được cho xuất gia. Nhưng nếu đã trốn thoát, thì được cho xuất gia ở nơi đã đến. Khi được giải thoát khỏi sự giam cầm do vua hài lòng nói rằng: “Hãy thả những người bị bắt làm tù binh,” hoặc theo cách thức chung (như ân xá), thì được cho xuất gia.

สามํ ทาสพฺยํ อุปคโต นาม ชีวิตเหตุ วา อารกฺขเหตุ วา ‘‘อหํ เต ทาโส’’ติ สยเมว ทาสภาวํ อุปคโต ราชูนํ หตฺถิอสฺสโคมหึสโคปกาทโย วิย. ตาทิโส ทาโส น ปพฺพาเชตพฺโพ. รญฺโญ วณฺณทาสีนํ ปุตฺตา โหนฺติ อมจฺจปุตฺตสทิสา, เตปิ น ปพฺพาเชตพฺพา. ภุชิสฺสิตฺถิโย อสญฺญตา วณฺณทาสีหิ สทฺธึ วิจรนฺติ, ตาสํ ปุตฺเต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. สเจ สยเมว ปณฺณํ อาโรเปนฺติ, น วฏฺฏติ. ภฏิปุตฺตคณาทีนํ ทาสาปิ เตหิ อทินฺนา น ปพฺพาเชตพฺพา. วิหาเรสุ [Pg.139] ราชูหิ อารามิกทาสา นาม ทินฺนา โหนฺติ, เตปิ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ, ภุชิสฺเส กตฺวา ปน ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. มหาปจฺจริยํ ‘‘อนฺโตชาตธนกฺกีตเก อาเนตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส ‘อารามิเก เทมา’ติ เทนฺติ, ตกฺกํ สีเส อาสิตฺตกสทิสาว โหนฺติ, เต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อารามิกํ เทมาติ กปฺปิยโวหาเรน เทนฺติ, เยน เกนจิ โวหาเรน ทินฺโน โหตุ, เนว ปพฺพาเชตพฺโพ’’ติ วุตฺตํ. ทุคฺคตมนุสฺสา ‘‘สงฺฆํ นิสฺสาย ชีวิสฺสามา’’ติ วิหาเร กปฺปิยการกา โหนฺติ, เอเต ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. ยสฺส มาตาปิตโร ทาสา, มาตา เอว วา ทาสี, ปิตา อทาโส, ตํ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ. ยสฺส ปน มาตา อทาสี, ปิตา ทาโส, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขุสฺส ญาตกา วา อุปฏฺฐากา วา ทาสํ เทนฺติ ‘‘อิมํ ปพฺพาเชถ, ตุมฺหากํ เวยฺยาวจฺจํ กริสฺสตี’’ติ, อตฺตโน วาสฺส ทาโส อตฺถิ, ภุชิสฺโส กโตว ปพฺพาเชตพฺโพ. สามิกา ทาสํ เทนฺติ ‘‘อิมํ ปพฺพาเชถ, สเจ อภิรมิสฺสติ, อทาโส. วิพฺภมิสฺสติ เจ, อมฺหากํ ทาโสว ภวิสฺสตี’’ติ, อยํ ตาวกาลิโก นาม, ตํ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. นิสฺสามิกทาโส โหติ, โสปิ ภุชิสฺโส กโตว ปพฺพาเชตพฺโพ. อชานนฺโต ปพฺพาเชตฺวา อุปสมฺปาเทตฺวา วา ปจฺฉา ชานนฺติ, ภุชิสฺสํ กาตุเมว วฏฺฏติ.

‘Người tự nguyện làm nô lệ’ là người vì muốn sống hoặc vì muốn được bảo vệ mà tự mình đến với thân phận nô lệ bằng cách nói: “Tôi là nô lệ của ngài,” giống như những người quản tượng, quản mã, chăn bò, chăn trâu... của vua. Loại nô lệ như vậy không được cho xuất gia. Con của các cung nữ của vua thì giống như con của các vị quan, họ cũng không được cho xuất gia. Những người phụ nữ tự do không có sự phòng hộ, giao du cùng với các cung nữ, con của những người phụ nữ này thì được phép cho xuất gia. Nếu họ tự mình ghi tên (vào sổ nô lệ), thì không được phép. Cả những nô lệ của nhóm Bhaṭiputta v.v... nếu không được họ cho phép thì không được xuất gia. Trong các tu viện, có những người được vua cúng dường gọi là người phục vụ tự viện, họ cũng không được phép xuất gia; nhưng sau khi đã giải phóng họ thì được phép xuất gia. Trong Chú giải Mahāpaccarī có nói: “Nếu họ mang những người nô lệ sinh trong nhà và nô lệ mua bằng tiền đến cúng cho Tăng chúng rằng ‘chúng con xin cúng những người phục vụ tự viện,’ thì cũng giống như đổ sữa chua lên đầu, họ được phép xuất gia.” Nhưng trong Chú giải Kurundī có nói: “Họ cúng dường bằng cách nói hợp lệ rằng ‘chúng con xin cúng người phục vụ tự viện.’ Dù được cúng dường bằng cách nói nào đi nữa, cũng không được cho xuất gia.” Những người nghèo khó trở thành người phục vụ trong tu viện với ý nghĩ “chúng ta sẽ sống nương tựa vào Tăng chúng,” những người này được phép cho xuất gia. Người có cha mẹ là nô lệ, hoặc chỉ có mẹ là nữ tỳ còn cha là người tự do, thì không được cho xuất gia. Nhưng người có mẹ là người tự do, cha là nô lệ, thì được phép cho xuất gia. Thân quyến hoặc thí chủ của vị tỳ khưu cúng dường một người nô lệ và nói: “Xin hãy cho người này xuất gia, người ấy sẽ làm công việc phục vụ cho quý ngài,” hoặc vị tỳ khưu có nô lệ của riêng mình, thì chỉ được cho xuất gia sau khi đã giải phóng người ấy. Các chủ nhân cúng dường một người nô lệ và nói: “Xin hãy cho người này xuất gia, nếu người ấy thích đời sống tu hành thì sẽ được tự do. Còn nếu hoàn tục thì vẫn là nô lệ của chúng tôi,” người này được gọi là người được giải phóng tạm thời, không được phép cho xuất gia, theo Chú giải Kurundī. Có người nô lệ không có chủ, người ấy cũng chỉ được cho xuất gia sau khi đã được giải phóng. Nếu không biết mà đã cho xuất gia hoặc cho thọ cụ túc giới, sau này mới biết, thì chỉ được phép giải phóng cho người ấy.

อิมสฺส จ อตฺถสฺส ปกาสนตฺถํ อิทํ วตฺถุํ วทนฺติ – เอกา กิร กุลทาสี เอเกน สทฺธึ อนุราธปุรา ปลายิตฺวา โรหเณ วสมานา ปุตฺตํ ปฏิลภิ, โส ปพฺพชิตฺวา อุปสมฺปนฺนกาเล ลชฺชี กุกฺกุจฺจโก อโหสิ. อเถกทิวสํ มาตรํ ปุจฺฉิ ‘‘กึ อุปาสิเก ตุมฺหากํ ภาตา วา ภคินี วา นตฺถิ, น กิญฺจิ ญาตกํ ปสฺสามี’’ติ. ตาต, อหํ อนุราธปุเร กุลทาสี, ตว ปิตรา สทฺธึ ปลายิตฺวา อิธ วสามีติ. สีลวา ภิกฺขุ ‘‘อสุทฺธา กิร เม ปพฺพชฺชา’’ติ สํเวคํ ลภิตฺวา มาตรํ ตสฺส กุลสฺส นามโคตฺตํ ปุจฺฉิตฺวา อนุราธปุรํ อาคมฺม ตสฺส กุลสฺส ฆรทฺวาเร อฏฺฐาสิ, ‘‘อติจฺฉถ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเตปิ นาติกฺกมิ. เต อาคนฺตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ ปุจฺฉึสุ. ‘‘ตุมฺหากํ อิตฺถนฺนามา ทาสี ปลาตา อตฺถี’’ติ? ‘‘อตฺถิ, ภนฺเต’’. อหํ ตสฺสา ปุตฺโต, สเจ มํ ตุมฺเห อนุชานาถ, ปพฺพชฺชํ ลภามิ, ตุมฺเห มยฺหํ สามิกาติ. เต หฏฺฐตุฏฺฐา หุตฺวา ‘‘สุทฺธา, ภนฺเต, ตุมฺหากํ ปพฺพชฺชา’’ติ ตํ ภุชิสฺสํ กตฺวา มหาวิหาเร [Pg.140] วสาเปสุํ จตูหิ ปจฺจเยหิ ปฏิชคฺคนฺตา. เถโร ตํ กุลํ นิสฺสาย วสมาโนเยว อรหตฺตํ ปาปุณีติ.

Để làm sáng tỏ ý nghĩa này, người ta kể câu chuyện sau đây: Nghe nói, có một nữ tỳ đã cùng với một người đàn ông trốn khỏi thành Anurādhapura, trong khi đang sống ở xứ Rohaṇa thì sanh được một người con trai. Vị ấy sau khi xuất gia, vào lúc thọ cụ túc giới, đã trở thành người biết hổ thẹn và hay hối hận. Rồi một ngày nọ, vị ấy hỏi mẹ rằng: “Thưa nữ thí chủ, tại sao các vị không có anh em hay chị em gái nào cả? Con không thấy có bà con thân thuộc nào cả.” (Bà mẹ đáp:) “Này con, mẹ là nữ tỳ ở thành Anurādhapura, mẹ đã cùng với cha con trốn đi và sống ở đây.” Vị tỳ khưu có giới hạnh, khi nghe vậy, đã cảm thấy chấn động (nghĩ rằng): “Sự xuất gia của ta quả là không trong sạch.” Sau khi hỏi mẹ về tên họ của gia đình chủ ấy, vị ấy đã đến thành Anurādhapura và đứng ở cửa nhà của gia đình chủ ấy. Dù được nói: “Kính bạch ngài, xin mời vào,” vị ấy cũng không đi vào. Họ đến và hỏi: “Kính bạch ngài, có việc gì vậy?” (Vị ấy hỏi:) “Các vị có người nữ tỳ tên là vậy đã bỏ trốn không?” (Họ đáp:) “Thưa có, bạch ngài.” (Vị ấy nói:) “Tôi là con trai của bà ấy. Nếu các vị cho phép tôi, tôi mới được (giữ lại) sự xuất gia. Các vị là chủ của tôi.” Họ hoan hỷ, vui mừng và nói: “Bạch ngài, sự xuất gia của ngài là trong sạch.” Họ đã giải phóng vị ấy khỏi thân phận nô lệ, cho vị ấy ở tại Đại Tự (Mahāvihāra) và chăm sóc bằng bốn món vật dụng. Vị trưởng lão, trong khi đang sống nương nhờ vào gia đình ấy, đã chứng đắc A-la-hán quả.

๑๓๒. ‘‘น, ภิกฺขเว, หตฺถจฺฉินฺโน ปพฺพาเชตพฺโพ. น ปาทจฺฉินฺโน, น หตฺถปาทจฺฉินฺโน, น กณฺณจฺฉินฺโน, น กณฺณนาสจฺฉินฺโน, น องฺคุลิจฺฉินฺโน, น อฬจฺฉินฺโน, น กณฺฑรจฺฉินฺโน, น ผณหตฺถโก, น ขุชฺโช, น วามโน น คลคณฺฑี, น ลกฺขณาหโต, น กสาหโต, น ลิขิตโก, น สีปที, น ปาปโรคี, น ปริสทูสโก, น กาโณ, น กุณี, น ขญฺโช, น ปกฺขหโต, น ฉินฺนิริยาปโถ, น ชราทุพฺพโล, น อนฺโธ, น มูโค, น พธิโร, น อนฺธมูโค, น อนฺธพธิโร, น มูคพธิโร, น อนฺธมูคพธิโร ปพฺพาเชตพฺโพ, โย ปพฺพาเชยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๑๙) วจนโต ปน หตฺถจฺฉินฺนาทโยปิ น ปพฺพาเชตพฺพา.

132. “Này các Tỳ khưu, người bị cụt tay không được cho xuất gia. Người bị cụt chân, người bị cụt cả tay lẫn chân, người bị cụt tai, người bị cụt cả tai lẫn mũi, người bị cụt ngón tay, người bị cụt ngón tay cái (hoặc ngón chân cái), người bị đứt gân, người có bàn tay dính ngón, người bị gù, người lùn, người có bướu cổ, người bị đóng dấu (tội phạm), người bị đánh bằng roi, người bị ghi tên truy nã, người bị bệnh chân voi, người có bệnh ác tính, người làm ô uế đại chúng, người chột mắt, người bị co quắp (tay chân), người bị què, người bị bại liệt, người bị mất oai nghi, người già yếu, người mù, người câm, người điếc, người vừa mù vừa câm, người vừa mù vừa điếc, người vừa câm vừa điếc, người vừa mù, vừa câm, vừa điếc không được cho xuất gia. Vị nào cho (họ) xuất gia, phạm tội tác ác.” Do bởi lời dạy này, những người bị cụt tay v.v... cũng không được cho xuất gia.

ตตฺถ หตฺถจฺฉินฺโนติ ยสฺส หตฺถตเล วา มณิพนฺเธ วา กปฺปเร วา ยตฺถ กตฺถจิ เอโก วา ทฺเว วา หตฺถา ฉินฺนา โหนฺติ. ปาทจฺฉินฺโนติ ยสฺส อคฺคปาเท วา โคปฺผเกสุ วา ชงฺฆาย วา ยตฺถ กตฺถจิ เอโก วา ทฺเว วา ปาทา ฉินฺนา โหนฺติ. หตฺถปาทจฺฉินฺโนติ ยสฺส วุตฺตปฺปกาเรเนว จตูสุ หตฺถปาเทสุ ทฺเว วา ตโย วา สพฺเพ วา หตฺถปาทา ฉินฺนา โหนฺติ. กณฺณจฺฉินฺโนติ ยสฺส กณฺณมูเล วา กณฺณสกฺขลิกาย วา เอโก วา ทฺเว วา กณฺณา ฉินฺนา โหนฺติ. ยสฺส ปน กณฺณาวฏฺเฏ ฉิชฺชนฺติ, สกฺกา จ โหติ สงฺฆาเฏตุํ, โส กณฺณํ สงฺฆาเฏตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. นาสจฺฉินฺโนติ ยสฺส อชปทเก วา อคฺเค วา เอกปุเฏ วา ยตฺถ กตฺถจิ นาสา ฉินฺนา โหติ. ยสฺส ปน นาสิกา สกฺกา โหติ สนฺเธตุํ, โส ตํ ผาสุกํ กตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. กณฺณนาสจฺฉินฺโน อุภยวเสน เวทิตพฺโพ. องฺคุลิจฺฉินฺโนติ ยสฺส นขเสสํ อทสฺเสตฺวา เอกา วา พหู วา องฺคุลิโย ฉินฺนา โหนฺติ. ยสฺส ปน สุตฺตตนฺตุมตฺตมฺปิ นขเสสํ ปญฺญายติ, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. อฬจฺฉินฺโนติ ยสฺส จตูสุ องฺคุฏฺฐเกสุ องฺคุลิยํ วุตฺตนเยเนว เอโก วา พหู วา องฺคุฏฺฐกา ฉินฺนา โหนฺติ. กณฺฑรจฺฉินฺโนติ ยสฺส กณฺฑรนามกา มหานฺหารู ปุรโต วา ปจฺฉโต วา ฉินฺนา โหนฺติ, เยสุ เอกสฺสปิ ฉินฺนตฺตา อคฺคปาเทน วา จงฺกมติ, มูเลน วา จงฺกมติ, น ปาทํ ปติฏฺฐาเปตุํ สกฺโกติ.

Trong đó, người bị cụt tay là người có một hoặc cả hai tay bị cụt ở lòng bàn tay, hoặc ở cổ tay, hoặc ở khuỷu tay, hoặc ở bất cứ nơi nào. Người bị cụt chân là người có một hoặc cả hai chân bị cụt ở bàn chân, hoặc ở mắt cá, hoặc ở cẳng chân, hoặc ở bất cứ nơi nào. Người bị cụt cả tay lẫn chân là người có hai, hoặc ba, hoặc tất cả các chi trong bốn chi (tay, chân) đều bị cụt theo cách đã nói. Người bị cụt tai là người có một hoặc cả hai tai bị cụt ở gốc tai hoặc ở vành tai. Nhưng người nào bị cắt ở lỗ tai và có thể nối lại được, người ấy sau khi nối tai lại thì được cho xuất gia. Người bị cụt mũi là người có mũi bị cụt ở phần sụn (giống móng dê), hoặc ở chóp mũi, hoặc ở một bên cánh mũi, hoặc ở bất cứ nơi nào. Nhưng người nào có mũi có thể nối lại được, người ấy sau khi làm cho (mũi) được dễ chịu thì được cho xuất gia. Người bị cụt cả tai lẫn mũi nên được hiểu theo cả hai cách (trên). Người bị cụt ngón tay là người có một hoặc nhiều ngón tay bị cụt mà không còn thấy phần móng còn lại. Nhưng người nào mà phần móng còn lại dù chỉ bằng một sợi chỉ vẫn còn thấy được, thì được phép cho người ấy xuất gia. Người bị cụt ngón cái là người có một hoặc nhiều ngón cái trong bốn ngón cái (hai tay, hai chân) bị cụt theo cách đã nói về ngón tay. Người bị đứt gân là người có các gân lớn gọi là kaṇḍara bị đứt ở phía trước hoặc phía sau; do một trong các gân ấy bị đứt, người ấy đi bằng ức bàn chân hoặc đi bằng gót chân, không thể đặt bàn chân (xuống đất một cách bình thường).

ผณหตฺถโกติ [Pg.141] ยสฺส วคฺคุลิปกฺขกา วิย องฺคุลิโย สมฺพทฺธา โหนฺติ, เอตํ ปพฺพาเชตุกาเมน องฺคุลนฺตริกาโย ผาเลตฺวา สพฺพํ อนฺตรจมฺมํ อปเนตฺวา ผาสุกํ กตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. ยสฺสปิ ฉ องฺคุลิโย โหนฺติ, ตํ ปพฺพาเชตุกาเมน อธิกํ องฺคุลึ ฉินฺทิตฺวา ผาสุกํ กตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. ขุชฺโชติ โย อุรสฺส วา ปิฏฺฐิยา วา ปสฺสสฺส วา นิกฺขนฺตตฺตา ขุชฺชสรีโร. ยสฺส ปน กิญฺจิ กิญฺจิ องฺคปจฺจงฺคํ อีสกํ วงฺกํ, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. มหาปุริโส เอว หิ พฺรหฺมุชุคตฺโต, อวเสโส สตฺโต อขุชฺโช นาม นตฺถิ. วามโนติ ชงฺฆวามโน วา กฏิวามโน วา อุภยวามโน วา. ชงฺฆวามนสฺส กฏิโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐิมกาโย รสฺโส โหติ, อุปริมกาโย ปริปุณฺโณ. กฏิวามนสฺส กฏิโต ปฏฺฐาย อุปริมกาโย รสฺโส โหติ, เหฏฺฐิมกาโย ปริปุณฺโณ. อุภยวามนสฺส อุโภปิ กายา รสฺสา โหนฺติ, เยสํ รสฺสตฺตา ภูตานํ วิย ปริวฏุโม มหากุจฺฉิฆฏสทิโส อตฺตภาโว โหติ, ตํ ติวิธมฺปิ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ.

Người có bàn tay dính ngón là người có các ngón tay dính liền nhau như cánh dơi. (Vị thầy tế độ) muốn cho người này xuất gia, nên mổ tách các kẽ ngón tay, loại bỏ hết phần da ở giữa, làm cho được dễ chịu rồi cho xuất gia. Người nào có sáu ngón tay, (vị thầy tế độ) muốn cho người ấy xuất gia, nên cắt bỏ ngón thừa, làm cho được dễ chịu rồi cho xuất gia. Người bị gù là người có thân hình bị gù do ngực, hoặc lưng, hoặc hông nhô ra. Nhưng người nào có một vài chi phần hơi cong một chút, thì được phép cho người ấy xuất gia. Vì chỉ có bậc Đại nhân mới có thân hình thẳng như Phạm thiên, chúng sanh còn lại không có ai được gọi là không gù (hoàn toàn thẳng). Người lùn là người lùn cẳng chân, hoặc người lùn phần eo, hoặc người lùn cả hai. Đối với người lùn cẳng chân, phần thân dưới từ eo trở xuống thì ngắn, phần thân trên thì đầy đặn. Đối với người lùn phần eo, phần thân trên từ eo trở lên thì ngắn, phần thân dưới thì đầy đặn. Đối với người lùn cả hai, cả hai phần thân (trên và dưới) đều ngắn; do sự ngắn đó, họ có thân hình tròn trịa như loài quỷ, giống như cái lu lớn bụng to. Cả ba loại người này đều không được phép cho xuất gia.

คลคณฺฑีติ ยสฺส กุมฺภณฺฑํ วิย คเล คณฺโฑ โหติ. เทสนามตฺตเมว เจตํ, ยสฺมึ กิสฺมิญฺจิ ปน ปเทเส คณฺเฑ สติ น ปพฺพาเชตพฺโพ. ตตฺถ วินิจฺฉโย ‘‘น, ภิกฺขเว, ปญฺจหิ อาพาเธหิ ผุฏฺโฐ ปพฺพาเชตพฺโพ’’ติ (มหาว. ๘๙) เอตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. ลกฺขณาหตกสาหตลิขิตเกสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว. สีปทีติ ภารปาโท วุจฺจติ. ยสฺส ปาโท ถูโล โหติ สญฺชาตปีฬโก ขโร, โส น ปพฺพาเชตพฺโพ. ยสฺส ปน น ตาว ขรภาวํ คณฺหาติ, สกฺกา โหติ อุปนาหํ พนฺธิตฺวา อุทกอาวาเฏ ปเวเสตฺวา อุทกวาลิกาย ปูเรตฺวา ยถา สิรา ปญฺญายนฺติ, ชงฺฆา จ เตลนาฬิกา วิย โหติ, เอวํ มิลาเปตุํ, ตสฺส ปาทํ อีทิสํ กตฺวา ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปุน วฑฺฒติ, อุปสมฺปาเทนฺเตนปิ ตถา กตฺวาว อุปสมฺปาเทตพฺโพ. ปาปโรคีติ อริสภคนฺทรปิตฺตเสมฺหกาสโสสาทีสุ เยน เกนจิ โรเคน นิจฺจาตุโร อเตกิจฺฉโรโค เชคุจฺโฉ อมนาโป, อยํ น ปพฺพาเชตพฺโพ.

Người có bướu cổ là người có bướu ở cổ giống như quả bí. Và đây chỉ là sự trình bày, tuy nhiên khi có bướu ở bất cứ nơi nào thì không được cho xuất gia. Sự quyết định ở đây nên được hiểu theo cách đã được nói trong đoạn kinh Pāli: “Này các tỳ khưu, người mắc phải năm loại bệnh không được cho xuất gia.” (Đại Phẩm, 89). Điều cần nói về những người bị đóng dấu, bị đánh bằng roi, bị thích chữ đã được nói ở dưới. Người chân voi được gọi là người có bàn chân nặng. Người có bàn chân to, có mụn nhọt phát sinh, thô cứng thì không được cho xuất gia. Còn người mà (bàn chân) chưa đến mức thô cứng, có thể bó lại bằng vải, cho vào hố nước, đổ đầy nước và cát để làm cho mềm đi đến mức các gân hiện ra và cẳng chân giống như ống đựng dầu, sau khi làm cho bàn chân của người ấy trở nên như vậy thì được phép cho người ấy xuất gia. Nếu nó lại phát triển trở lại thì người truyền cụ túc giới cũng phải làm như vậy rồi mới truyền cụ túc giới. Người có bệnh ác tính là người thường xuyên đau ốm, có bệnh không thể chữa trị, đáng ghê tởm, không đáng ưa do bất kỳ bệnh nào trong số các bệnh như trĩ, rò hậu môn, bệnh mật, bệnh đờm, ho, lao, v.v., người này không được cho xuất gia.

๑๓๓. ปริสทูสโกติ โย อตฺตโน วิรูปตาย ปริสํ ทูเสติ, อติทีโฆ วา โหติ อญฺเญสํ สีสปฺปมาณนาภิปฺปเทโส, อติรสฺโส วา อุภยวามนภูตรูปํ วิย, อติกาโฬ วา ฌาปิตกฺเขตฺเต ขาณุโก [Pg.142] วิย, อจฺโจทาโต วา ทธิตกฺกาทีหิ ปมชฺชิตตมฺพโลหวณฺโณ, อติกิโส วา มนฺทมํสโลหิโต อฏฺฐิสิราจมฺมสรีโร วิย, อติถูโล วา ภาริยมํโส มโหทโร มหาภูตสทิโส, อภิมหนฺตสีโส วา ปจฺฉึ สีเส กตฺวา ฐิโต วิย, อติขุทฺทกสีโส วา สรีรสฺส อนนุรูเปน อติขุทฺทเกน สีเสน สมนฺนาคโต, กูฏกูฏสีโส วา ตาลผลปิณฺฑิสทิเสน สีเสน สมนฺนาคโต, สิขรสีโส วา อุทฺธํ อนุปุพฺพตนุเกน สีเสน สมนฺนาคโต, นาฬิสีโส วา มหาเวณุปพฺพสทิเสน สีเสน สมนฺนาคโต, กปฺปสีโส วา ปพฺภารสีโส วา จตูสุ ปสฺเสสุ เยน เกนจิ ปสฺเสน โอนเตน สีเสน สมนฺนาคโต, วณสีโส วา ปูติสีโส วา กณฺณิกเกโส วา ปาณเกหิ ขายิตเกทาเร สสฺสสทิเสหิ ตหึ ตหึ อุฏฺฐิเตหิ เกเสหิ สมนฺนาคโต, นิลฺโลมสีโส วา ถูลถทฺธเกโส วา ตาลหีรสทิเสหิ เกเสหิ สมนฺนาคโต, ชาติปลิเตหิ ปณฺฑรเกโส วา ปกติตมฺพเกโส วา อาทิตฺเตหิ วิย เกเสหิ สมนฺนาคโต, อาวฏฺฏสีโส วา คุนฺนํ สรีเร อาวฏฺฏสทิเสหิ อุทฺธคฺเคหิ เกสาวฏฺเฏหิ สมนฺนาคโต, สีสโลเมหิ สทฺธึ เอกาพทฺธภมุกโลโม วา ชาลพทฺเธน วิย นลาเฏน สมนฺนาคโต.

133. Người làm ô uế hội chúng là người làm hỏng hội chúng do hình dạng xấu xí của mình; hoặc là người quá cao, có rốn ngang tầm đầu của người khác; hoặc là người quá lùn, giống như hình người lùn cả trên lẫn dưới; hoặc là người quá đen, giống như cọc cây trong ruộng bị đốt; hoặc là người quá trắng, có màu như đồng đỏ được chùi bằng sữa chua, sữa bơ, v.v.; hoặc là người quá gầy, ít thịt ít máu, giống như thân hình chỉ có da, xương và gân; hoặc là người quá mập, thịt nặng, bụng to, giống như quỷ dạ xoa lớn; hoặc là người đầu quá nhỏ, có cái đầu rất nhỏ không tương xứng với cơ thể; hoặc là người đầu nhọn, có cái đầu giống như buồng quả thốt nốt; hoặc là người đầu chóp, có cái đầu nhỏ dần lên trên; hoặc là người đầu ống, có cái đầu giống như đốt tre lớn; hoặc là người đầu giống con voi; hoặc là người đầu dốc, có cái đầu nghiêng về một phía nào đó trong bốn phía; hoặc là người đầu có vết thương; hoặc là người đầu hôi thối; hoặc là người tóc mọc thành chùm, có tóc mọc đây đó giống như lúa trong ruộng bị sâu ăn; hoặc là người tóc to và cứng, có tóc giống như xơ cây thốt nốt; hoặc là người tóc bạc do tóc bạc từ khi sinh ra; hoặc là người tóc đỏ tự nhiên, có tóc giống như đang cháy; hoặc là người đầu có xoáy tóc, có những xoáy tóc dựng ngược giống như xoáy trên thân bò; hoặc là người có lông mày nối liền với tóc trên đầu, có trán giống như bị lưới bao phủ.

สมฺพทฺธภมุโก วา นิลฺโลมภมุโก วา มกฺกฏภมุโก วา อติมหนฺตกฺขิ วา อติขุทฺทกกฺขิ วา มหึสจมฺเม วาสิโกเณน ปหริตฺวา กตฉิทฺทสทิเสหิ อกฺขีหิ สมนฺนาคโต, วิสมกฺขิ วา เอเกน มหนฺเตน, เอเกน ขุทฺทเกน อกฺขินา สมนฺนาคโต, วิสมจกฺกโล วา เอเกน อุทฺธํ, เอเกน อโธติ เอวํ วิสมชาเตหิ อกฺขิจกฺเกหิ สมนฺนาคโต, เกกโร วา คมฺภีรกฺขิ วา ยสฺส คมฺภีเร อุทปาเน อุทกตารกา วิย อกฺขิตารกา ปญฺญายนฺติ, นิกฺขนฺตกฺขิ วา ยสฺส กกฺกฏสฺเสว อกฺขิตารกา นิกฺขนฺตา โหนฺติ, หตฺถิกณฺโณ วา มหนฺตาหิ กณฺณสกฺขลีหิ สมนฺนาคโต, มูสิกกณฺโณ วา ชตุกกณฺโณ วา ขุทฺทกาหิ กณฺณสกฺขลีหิ สมนฺนาคโต, ฉิทฺทมตฺตกณฺโณ วา ยสฺส วินา กณฺณสกฺขลีหิ กณฺณจฺฉิทฺทมตฺตเมว โหติ, อวิทฺธกณฺโณ วา, โยนกชาติโก ปน ปริสทูสโก น โหติ, สภาโวเยว หิ โส ตสฺส. กณฺณภคนฺทริโก วา นิจฺจปูตินา กณฺเณน สมนฺนาคโต, คณฺฑกณฺโณ [Pg.143] วา สทา ปคฺฆริตปุพฺเพน กณฺเณน สมนฺนาคโต, ฏงฺกิตกณฺโณ วา โคภตฺตนาฬิกาย อคฺคสทิเสหิ กณฺเณหิ สมนฺนาคโต, อติปิงฺคลกฺขิ วา, มธุปิงฺคลํ ปน ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. นิปฺปขุมกฺขิ วา อสฺสุปคฺฆรณกฺขิ วา ปุปฺผิตกฺขิ วา อกฺขิปาเกน สมนฺนาคตกฺขิ วา.

Hoặc là người có lông mày giao nhau; hoặc là người không có lông mày; hoặc là người có lông mày giống khỉ; hoặc là người mắt quá to; hoặc là người mắt quá nhỏ, có đôi mắt giống như lỗ được đục trên da trâu bằng góc cái đục nhỏ; hoặc là người mắt không đều, có một mắt to, một mắt nhỏ; hoặc là người có hốc mắt không đều, có hốc mắt không đều nhau, một bên trên, một bên dưới; hoặc là người mắt lé; hoặc là người mắt sâu, người có con ngươi trông giống như bọt nước trong giếng sâu; hoặc là người mắt lồi, người có con ngươi lồi ra như mắt cua; hoặc là người tai voi, có vành tai lớn; hoặc là người tai chuột; hoặc là người tai dơi, có vành tai nhỏ; hoặc là người chỉ có lỗ tai, người không có vành tai mà chỉ có lỗ tai; hoặc là người không xỏ tai. Tuy nhiên, người thuộc dân tộc Yona thì không phải là người làm ô uế hội chúng, vì đó là bản chất của họ. Hoặc là người bị rò tai, có tai luôn hôi thối; hoặc là người có bướu ở tai, có tai luôn chảy mủ; hoặc là người tai nhọn, có tai giống như đầu ống cho bò ăn; hoặc là người mắt quá vàng hoe. Tuy nhiên, người có mắt hơi vàng hoe như mật ong thì được phép cho xuất gia. Hoặc là người không có lông mi; hoặc là người mắt chảy nước mắt; hoặc là người mắt có màng; hoặc là người có mắt bị viêm.

อติมหนฺตนาสิโก วา อติขุทฺทกนาสิโก วา จิปิฏนาสิโก วา มชฺเฌ อปฺปติฏฺฐหิตฺวา เอกปสฺเส ฐิตวงฺกนาสิโก วา ทีฆนาสิโก วา สุกตุณฺฑสทิสาย ชิวฺหาย เลหิตุํ สกฺกุเณยฺยาย นาสิกาย สมนฺนาคโต, นิจฺจํ ปคฺฆริตสิงฺฆาณิกนาโส วา, มหามุโข วา ยสฺส ปฏงฺคมณฺฑูกสฺเสว มุขนิมิตฺตํเยว มหนฺตํ โหติ, มุขํ ปน ลาพุสทิสํ อติขุทฺทกํ, ภินฺนมุโข วา วงฺกมุโข วา มหาโอฏฺโฐ วา อุกฺขลิมุขวฏฺฏิสทิเสหิ โอฏฺเฐหิ สมนฺนาคโต, ตนุกโอฏฺโฐ วา เภริจมฺมสทิเสหิ ทนฺเต ปิทหิตุํ อสมตฺเถหิ โอฏฺเฐหิ สมนฺนาคโต, มหาธโรฏฺโฐ วา ตนุกอุตฺตโรฏฺโฐ วา ตนุกอธโรฏฺโฐ วา มหาอุตฺตโรฏฺโฐ วา โอฏฺฐฉินฺนโก วา เอฬมุโข วา อุปฺปกฺกมุโข วา สงฺขตุณฺฑโก วา พหิ เสเตหิ อนฺโต อติรตฺเตหิ โอฏฺเฐหิ สมนฺนาคโต, ทุคฺคนฺธกุณปมุโข วา, มหาทนฺโต วา อฏฺฐกทนฺตสทิเสหิ ทนฺเตหิ สมนฺนาคโต, อสุรทนฺโต วา เหฏฺฐา วา อุปริ วา พหิ นิกฺขนฺตทนฺโต, ยสฺส ปน สกฺกา โหติ โอฏฺเฐหิ ปิทหิตุํ, กเถนฺตสฺเสว ปญฺญายติ, โน อกเถนฺตสฺส, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. ปูติทนฺโต วา นิทฺทนฺโต วา อติขุทฺทกทนฺโต วา ยสฺส ปน ทนฺตนฺตเร กลนฺทกทนฺโต วิย สุขุมทนฺโต โหติ, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ.

Người có mũi quá lớn, hoặc người có mũi quá nhỏ, hoặc người có mũi tẹt, hoặc người có mũi cong vẹo không nằm thẳng ở giữa mà lệch sang một bên, hoặc người có mũi dài có thể liếm được bằng lưỡi giống như mỏ con vẹt, hoặc người có mũi thường xuyên chảy nước mũi, hoặc người có miệng lớn mà tướng miệng thì lớn như miệng con cóc lớn nhưng miệng lại rất nhỏ như quả bầu, hoặc người bị sứt môi, hoặc người bị méo miệng, hoặc người có môi dày giống như vành miệng nồi, hoặc người có môi mỏng giống như da bịt trống không thể che kín răng, hoặc người có môi dưới dày, hoặc người có môi trên mỏng, hoặc người có môi dưới mỏng, hoặc người có môi trên dày, hoặc người bị đứt môi, hoặc người có môi chảy nước dãi, hoặc người bị lở mép, hoặc người có môi trắng như vỏ ốc xà cừ với bên ngoài trắng bên trong rất đỏ, hoặc người có miệng hôi thối như xác chết, hoặc người có răng lớn giống như răng bừa, hoặc người có răng hô chìa ra ngoài ở hàm dưới hoặc hàm trên; nhưng người nào có thể che kín (răng) bằng môi, chỉ khi nói mới thấy, khi không nói thì không thấy, người ấy được phép xuất gia. Người có răng thối, hoặc người không có răng, hoặc người có răng quá nhỏ; nhưng người nào có răng nhỏ mịn ở kẽ răng giống như răng con sóc, người ấy được phép xuất gia.

มหาหนุโก วา โคหนุสทิเสน หนุนา สมนฺนาคโต, ทีฆหนุโก วา จิปิฏหนุโก วา อนฺโตปวิฏฺเฐน วิย อติรสฺเสน หนุเกน สมนฺนาคโต, ภินฺนหนุโก วา วงฺกหนุโก วา นิมฺมสฺสุทาฐิโก วา ภิกฺขุนีสทิสมุโข, ทีฆคโล วา พกคลสทิเสน คเลน สมนฺนาคโต, รสฺสคโล วา อนฺโตปวิฏฺเฐน วิย คเลน สมนฺนาคโต, ภินฺนคโล วา ภฏฺฐอํสกูโฏ วา อหตฺโถ วา เอกหตฺโถ วา อติรสฺสหตฺโถ วา อติทีฆหตฺโถ วา ภินฺนอุโร วา ภินฺนปิฏฺฐิ วา กจฺฉุคตฺโต วา กณฺฑุคตฺโต วา ททฺทุคตฺโต วา โคธาคตฺโต วา ยสฺส โคธาย วิย คตฺตโต จุณฺณานิ ปตนฺติ. สพฺพญฺเจตํ วิรูปกรณํ สนฺธาย วิตฺถาริตวเสน [Pg.144] วุตฺตํ, วินิจฺฉโย ปเนตฺถ ปญฺจาพาเธสุ วุตฺตนเยน เวทิตพฺโพ.

Người có cằm lớn giống như cằm bò, hoặc người có cằm dài, hoặc người có cằm bạnh rất ngắn như thụt vào trong, hoặc người bị bể cằm, hoặc người bị lệch cằm, hoặc người không có râu không có ria mặt giống như tỳ-khưu-ni, hoặc người có cổ dài giống như cổ con diệc, hoặc người có cổ ngắn như thụt vào trong, hoặc người bị bể cổ, hoặc người bị gãy xương vai, hoặc người không có tay, hoặc người chỉ có một tay, hoặc người có tay quá ngắn, hoặc người có tay quá dài, hoặc người bị vỡ ngực, hoặc người bị gãy lưng, hoặc người bị ghẻ, hoặc người bị ngứa, hoặc người bị lác, hoặc người có thân hình kỳ đà mà từ thân thể rơi ra những mảnh vụn như từ thân con kỳ đà. Tất cả những điều này được nói một cách chi tiết liên quan đến việc làm cho hình tướng trở nên xấu xí. Sự phán quyết ở đây nên được hiểu theo phương cách đã được nói trong năm loại bệnh.

ภฏฺฐกฏิโก วา มหาอานิสโท วา อุทฺธนกูฏสทิเสหิ อานิสทมํเสหิ อจฺจุคฺคเตหิ สมนฺนาคโต, มหาอูรุโก วา วาตณฺฑิโก วา มหาชาณุโก วา สงฺฆฏฺฏนชาณุโก วา ทีฆชงฺโฆ วา ยฏฺฐิสทิสชงฺโฆ, วิกโฏ วา สงฺฆฏฺโฏ วา อุพฺพทฺธปิณฺฑิโก วา, โส ทุวิโธ เหฏฺฐา โอรุฬฺหาหิ วา อุปริ อารุฬฺหาหิ วา มหตีหิ ชงฺฆปิณฺฑิกาหิ สมนฺนาคโต, มหาชงฺโฆ วา ถูลชงฺฆปิณฺฑิโก วา มหาปาโท วา มหาปณฺหิ วา ปิฏฺฐิกปาโท วา ปาทเวมชฺฌโต อุฏฺฐิตชงฺโฆ, วงฺกปาโท วา, โส ทุวิโธ อนฺโต วา พหิ วา ปริวตฺตปาโท, คณฺฐิกงฺคุลิ วา สิงฺคิเวรผณสทิสาหิ องฺคุลีหิ สมนฺนาคโต, อนฺธนโข วา กาฬวณฺเณหิ ปูตินเขหิ สมนฺนาคโต, สพฺโพปิ เอส ปริสทูสโก. เอวรูโป ปริสทูสโก น ปพฺพาเชตพฺโพ.

Người bị gãy eo, hoặc người có mông lớn với thịt mông nhô cao lên giống như ông táo, hoặc người có đùi lớn, hoặc người bị thoát vị bẹn, hoặc người có đầu gối lớn, hoặc người có hai đầu gối chạm vào nhau, hoặc người có ống chân dài, hoặc người có ống chân giống như cây gậy, hoặc người đi xiêu vẹo, hoặc người có đầu gối lõm vào, hoặc người có bắp chân bị sa xuống – người này có hai loại: có bắp chân lớn bị sa xuống dưới hoặc bị kéo lên trên – hoặc người có ống chân lớn, hoặc người có bắp chân to, hoặc người có bàn chân lớn, hoặc người có gót chân lớn, hoặc người có mu bàn chân dài mà ống chân mọc lên từ giữa bàn chân, hoặc người có bàn chân cong – người này có hai loại: có bàn chân xoay vào trong hoặc ra ngoài – hoặc người có ngón tay có đốt giống như củ gừng, hoặc người có móng bị hỏng, thối, màu đen. Tất cả những người này đều làm ô uế hội chúng. Người làm ô uế hội chúng như vậy không được cho xuất gia.

๑๓๔. กาโณติ ปสนฺนนฺโธ วา โหตุ ปุปฺผาทีหิ วา อุปหตปสาโท, ทฺวีหิ วา เอเกน วา อกฺขินา น ปสฺสติ, โส น ปพฺพาเชตพฺโพ. มหาปจฺจริยํ ปน เอกกฺขิกาโณ ‘‘กาโณ’’ติ วุตฺโต, ทฺวิอกฺขิกาโณ อนฺเธน สงฺคหิโต. มหาอฏฺฐกถายํ ชจฺจนฺโธ ‘‘อนฺโธ’’ติ วุตฺโต. ตสฺมา อุภยมฺปิ ปริยาเยน ยุชฺชติ. กุณีติ หตฺถกุณี วา ปาทกุณี วา องฺคุลิกุณี วา, ยสฺส เอเตสุ หตฺถาทีสุ ยํ กิญฺจิ วงฺกํ ปญฺญายติ. ขญฺโชติ นตชาณุโก วา ภินฺนชงฺโฆ วา มชฺเฌ สํกุฏิตปาทตฺตา กุณฺฐปาทโก วา ปิฏฺฐิปาทมชฺเฌน จงฺกมนฺโต, อคฺเค สํกุฏิตปาทตฺตา กุณฺฐปาทโก วา ปิฏฺฐิปาทคฺเคน จงฺกมนฺโต, อคฺคปาเทเนว จงฺกมนขญฺโช วา ปณฺหิกาย จงฺกมนขญฺโช วา ปาทสฺส พาหิรนฺเตน จงฺกมนขญฺโช วา ปาทสฺส อพฺภนฺตเรน จงฺกมนขญฺโช วา โคปฺผกานํ อุปริ ภคฺคตฺตา สกเลน ปิฏฺฐิปาเทน จงฺกมนขญฺโช วา. สพฺโพเปส ขญฺโชเยว, น ปพฺพาเชตพฺโพ.

134. Người chột (kāṇa) là người bị hỏng tròng mắt hoặc có tròng mắt bị che lấp bởi màng mộng v.v..., không nhìn thấy bằng hai mắt hoặc một mắt; người ấy không được cho xuất gia. Tuy nhiên, trong Đại Chú giải Paccarī, người chột một mắt được gọi là ‘kāṇa’ (chột), người mù hai mắt được bao gồm trong từ ‘andha’ (mù). Trong Đại Chú giải, người mù từ trong bụng mẹ được gọi là ‘andha’ (mù). Do đó, cả hai cách giải thích đều hợp lý theo nghĩa bóng. Người què quặt (kuṇī) là người bị co tay, hoặc co chân, hoặc co ngón tay; người nào mà ở tay v.v... có bất cứ sự cong vẹo nào được thấy rõ. Người thọt (khañja) là người có đầu gối cong, hoặc bị gãy ống chân, hoặc người có bàn chân co lại ở giữa nên đi bằng giữa mu bàn chân, hoặc người có bàn chân co lại ở đầu nên đi bằng đầu mu bàn chân, hoặc người thọt đi bằng đầu bàn chân, hoặc người thọt đi bằng gót chân, hoặc người thọt đi bằng cạnh ngoài của bàn chân, hoặc người thọt đi bằng cạnh trong của bàn chân, hoặc người thọt đi bằng cả mu bàn chân do bị gãy phía trên mắt cá. Tất cả những người này đều là người thọt, không được cho xuất gia.

ปกฺขหโตติ ยสฺส เอโก หตฺโถ วา ปาโท วา อทฺธสรีรํ วา สุขํ น วหติ. ฉินฺนิริยาปโถติ ปีฐสปฺปี วุจฺจติ. ชราทุพฺพโลติ ชิณฺณภาเวน [Pg.145] ทุพฺพโล อตฺตโน จีวรรชนาทิกมฺมมฺปิ กาตุํ อสมตฺโถ. โย ปน มหลฺลโกปิ พลวา โหติ, อตฺตานํ ปฏิชคฺคิตุํ สกฺโกติ, โส ปพฺพาเชตพฺโพ. อนฺโธติ ชจฺจนฺโธ วุจฺจติ. มูโคติ ยสฺส วจีเภโท น ปวตฺตติ, ยสฺสปิ ปวตฺตติ, สรณคมนํ ปน ปริปุณฺณํ ภาสิตุํ น สกฺโกติ, ตาทิสํ มมฺมนมฺปิ ปพฺพาเชตุํ น วฏฺฏติ. โย ปน สรณคมนมตฺตํ ปริปุณฺณํ ภาสิตุํ สกฺโกติ, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. พธิโรติ โย สพฺเพน สพฺพํ น สุณาติ. โย ปน มหาสทฺทํ สุณาติ, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. อนฺธมูคาทโย อุภยโทสวเสน วุตฺตา. เยสญฺจ ปพฺพชฺชา ปฏิกฺขิตฺตา, อุปสมฺปทาปิ เตสํ ปฏิกฺขิตฺตาว. สเจ ปน เน สงฺโฆ อุปสมฺปาเทติ, สพฺเพปิ สูปสมฺปนฺนา, การกสงฺโฆ ปน อาจริยุปชฺฌายา จ อาปตฺติโต น มุจฺจนฺติ.

Người bị liệt nửa người (pakkhahata) là người mà một tay, hoặc một chân, hoặc nửa thân không thể cử động thoải mái. Người có oai nghi bị cắt đứt (chinniriyāpatha) được gọi là người đi lết bằng mông (pīṭhasappī). Người yếu vì già (jarādubbala) là người yếu đuối do tuổi già, không có khả năng tự làm các việc như nhuộm y. Còn người nào dù lớn tuổi nhưng có sức khỏe, có thể tự chăm sóc bản thân thì nên được xuất gia. Người mù (andha) được gọi là người mù từ trong bụng mẹ (jaccandha). Người câm (mūga) là người không thể phát ra lời nói; hoặc người nào có thể phát ra lời nói nhưng không thể đọc trọn vẹn Tam quy, người nói ngọng như vậy cũng không được phép xuất gia. Còn người nào (nói ngọng) có thể đọc trọn vẹn Tam quy thì được phép xuất gia. Người điếc (badhira) là người hoàn toàn không nghe được gì. Còn người nào nghe được tiếng lớn thì được phép xuất gia. Những người vừa mù vừa câm v.v... được nói đến do có cả hai khuyết điểm. Và những người bị từ chối xuất gia thì việc thọ cụ túc giới của họ cũng bị từ chối. Tuy nhiên, nếu Tăng chúng cho họ thọ cụ túc giới thì tất cả họ đều được thọ cụ túc giới tốt đẹp, nhưng Tăng chúng làm yết-ma, thầy tế độ và thầy yết-ma thì không thoát khỏi tội.

๑๓๕. ปณฺฑโก อุภโตพฺยญฺชนโก เถยฺยสํวาสโก ติตฺถิยปกฺกนฺตโก ติรจฺฉานคโต มาตุฆาตโก ปิตุฆาตโก อรหนฺตฆาตโก โลหิตุปฺปาทโก สงฺฆเภทโก ภิกฺขุนีทูสโกติ อิเม ปน เอกาทส ปุคฺคลา ‘‘ปณฺฑโก, ภิกฺขเว, อนุปสมฺปนฺโน น อุปสมฺปาเทตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโน นาเสตพฺโพ’’ติ (มหาว. ๑๐๙) อาทิวจนโต อภพฺพา, เนว เนสํ ปพฺพชฺชา, น อุปสมฺปทา จ รุหติ, ตสฺมา น ปพฺพาเชตพฺพา น อุปสมฺปาเทตพฺพา, ชานิตฺวา ปพฺพาเชนฺโต อุปสมฺปาเทนฺโต จ ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. อชานิตฺวาปิ ปพฺพาชิตา อุปสมฺปาทิตา จ ชานิตฺวา ลิงฺคนาสนาย นาเสตพฺพา.

135. Mười một hạng người này: người ái nam ái nữ (paṇḍaka), người có hai tướng (ubhatobyañjanaka), người sống trà trộn (theyyasaṃvāsaka), người đã theo ngoại đạo (titthiyapakkantaka), loài bàng sanh (tiracchānagata), người giết mẹ (mātughātaka), người giết cha (pitughātaka), người giết A-la-hán (arahantaghātaka), người làm thân Phật chảy máu (lohituppādaka), người phá hòa hợp Tăng (saṅghabhedaka), và người làm ô uế tỳ-khưu-ni (bhikkhunīdūsaka), do lời dạy bắt đầu bằng: “Này các tỳ-khưu, người ái nam ái nữ chưa thọ cụ túc giới thì không được cho thọ cụ túc giới, đã thọ rồi thì phải trục xuất,” nên họ là những người không thích hợp (abhabbā). Việc xuất gia và thọ cụ túc giới của họ không thành tựu. Vì vậy, không nên cho họ xuất gia, không nên cho họ thọ cụ túc giới. Người biết mà cho xuất gia và cho thọ cụ túc giới thì phạm tội đột-cát-la (dukkaṭa). Dù không biết mà đã cho xuất gia và thọ cụ túc giới, sau khi biết thì phải trục xuất bằng cách hủy bỏ tướng mạo (của vị tỳ-khưu).

ตตฺถ ปณฺฑโกติ อาสิตฺตปณฺฑโก อุสูยปณฺฑโก โอปกฺกมิกปณฺฑโก ปกฺขปณฺฑโก นปุํสกปณฺฑโกติ ปญฺจ ปณฺฑกา. เตสุ ยสฺส ปเรสํ องฺคชาตํ มุเขน คเหตฺวา อสุจินา อาสิตฺตสฺส ปริฬาโห วูปสมฺมติ, อยํ อาสิตฺตปณฺฑโก. ยสฺส ปเรสํ อชฺฌาจารํ ปสฺสโต อุสูยาย อุปฺปนฺนาย ปริฬาโห วูปสมฺมติ, อยํ อุสูยปณฺฑโก. ยสฺส อุปกฺกเมน พีชานิ อปนีตานิ, อยํ โอปกฺกมิกปณฺฑโก. เอกจฺโจ ปน อกุสลวิปากานุภาเวน กาฬปกฺเข ปณฺฑโก โหติ, ชุณฺหปกฺเข ปนสฺส ปริฬาโห วูปสมฺมติ, อยํ ปกฺขปณฺฑโก. โย ปน ปฏิสนฺธิยํเยว อภาวโก อุปฺปนฺโน, อยํ น ปุํสกปณฺฑโก. เตสุ อาสิตฺตปณฺฑกสฺส [Pg.146] จ อุสูยปณฺฑกสฺส จ ปพฺพชฺชา น วาริตา, อิตเรสํ ติณฺณํ วาริตา. ‘‘เตสุปิ ปกฺขปณฺฑกสฺส ยสฺมึ ปกฺเข ปณฺฑโก โหติ, ตสฺมึเยวสฺส ปกฺเข ปพฺพชฺชา วาริตา’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ.

Trong số đó, người ái nam ái nữ (paṇḍaka) có năm loại: āsittapaṇḍaka, usūyapaṇḍaka, opakkamikapaṇḍaka, pakkhapaṇḍaka, và napuṃsakapaṇḍaka. Trong số đó, người nào mà sự thiêu đốt (dục vọng) được lắng dịu khi dùng miệng ngậm bộ phận sinh dục của người khác và được tưới tẩm bởi tinh dịch, người này là āsittapaṇḍaka. Người ái nam ái nữ nào mà sự thiêu đốt (dục vọng) được lắng dịu do sự ganh tỵ phát sinh khi thấy người khác giao hợp, người này là usūyapaṇḍaka. Người ái nam ái nữ nào bị cắt bỏ tinh hoàn do một phương pháp (phẫu thuật), người này là opakkamikapaṇḍaka. Một người nào đó, do ảnh hưởng của quả bất thiện, trở thành người ái nam ái nữ vào hạ huyền (kāḷapakkha), nhưng vào thượng huyền (juṇhapakkha) thì sự thiêu đốt (dục vọng) của người ấy lắng dịu, người này là pakkhapaṇḍaka. Người ái nam ái nữ nào sinh ra đã không có bộ phận sinh dục ngay từ lúc tái sanh, người này là napuṃsakapaṇḍaka. Trong số đó, việc xuất gia không bị cấm đối với āsittapaṇḍaka và usūyapaṇḍaka, nhưng bị cấm đối với ba loại còn lại. Trong Chú giải Kurundī có nói: “Trong ba loại đó, đối với pakkhapaṇḍaka, việc xuất gia chỉ bị cấm trong nửa tháng mà người ấy là người ái nam ái nữ.”

๑๓๖. อุภโตพฺยญฺชนโกติ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๑๖) อิตฺถินิมิตฺตุปฺปาทนกมฺมโต จ ปุริสนิมิตฺตุปฺปาทนกมฺมโต จ อุภโตพฺยญฺชนมสฺส อตฺถีติ อุภโตพฺยญฺชนโก. โส ทุวิโธ โหติ อิตฺถิอุภโตพฺยญฺชนโก ปุริสอุภโตพฺยญฺชนโกติ. ตตฺถ อิตฺถิอุภโตพฺยญฺชนกสฺส อิตฺถินิมิตฺตํ ปากฏํ โหติ, ปุริสนิมิตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนํ. ปุริสอุภโตพฺยญฺชนกสฺส ปุริสนิมิตฺตํ ปากฏํ, อิตฺถินิมิตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนํ. อิตฺถิอุภโตพฺยญฺชนกสฺส อิตฺถีสุ ปุริสตฺตํ กโรนฺตสฺส อิตฺถินิมิตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนํ โหติ, ปุริสนิมิตฺตํ ปากฏํ. ปุริสอุภโตพฺยญฺชนกสฺส ปุริสานํ อิตฺถิภาวํ อุปคจฺฉนฺตสฺส ปุริสนิมิตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนํ โหติ, อิตฺถินิมิตฺตํ ปากฏํ โหติ. อิตฺถิอุภโตพฺยญฺชนโก สยญฺจ คพฺภํ คณฺหาติ, ปรญฺจ คณฺหาเปติ, ปุริสอุภโตพฺยญฺชนโก ปน สยํ น คณฺหาติ, ปรํ ปน คณฺหาเปตีติ อิทเมเตสํ นานากรณํ. อิมสฺส ปน ทุวิธสฺสปิ อุภโตพฺยญฺชนกสฺส เนว ปพฺพชฺชา อตฺถิ, น อุปสมฺปทา.

136. Người có hai tướng (ubhatobyañjanaka) là người có tướng của cả hai (nam và nữ) do nghiệp tạo ra tướng nữ và nghiệp tạo ra tướng nam. Người đó có hai loại: người có hai tướng thiên về nữ (itthiubhatobyañjanaka) và người có hai tướng thiên về nam (purisaubhatobyañjanaka). Trong đó, người có hai tướng thiên về nữ thì tướng nữ rõ ràng, tướng nam bị che khuất. Người có hai tướng thiên về nam thì tướng nam rõ ràng, tướng nữ bị che khuất. Đối với người có hai tướng thiên về nữ, khi hành xử như nam giới với nữ giới, tướng nữ bị che khuất, tướng nam trở nên rõ ràng. Đối với người có hai tướng thiên về nam, khi hành xử như nữ giới với nam giới, tướng nam bị che khuất, tướng nữ trở nên rõ ràng. Người có hai tướng thiên về nữ tự mình có thể mang thai và cũng có thể làm người khác mang thai. Còn người có hai tướng thiên về nam thì tự mình không thể mang thai, nhưng có thể làm người khác mang thai. Đây là sự khác biệt giữa họ. Đối với cả hai loại người có hai tướng này, không có việc xuất gia, cũng không có việc thọ cụ túc giới.

๑๓๗. เถยฺยสํวาสโกติ ตโย เถยฺยสํวาสกา ลิงฺคตฺเถนโก สํวาสตฺเถนโก อุภยตฺเถนโกติ. ตตฺถ โย สยํ ปพฺพชิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา น ภิกฺขุวสฺสานิ คเณติ, น ยถาวุฑฺฒํ วนฺทนํ สาทิยติ, น อาสเนน ปฏิพาหติ, น อุโปสถปวารณาทีสุ สนฺทิสฺสติ, อยํ ลิงฺคมตฺตสฺเสว เถนิตตฺตา ลิงฺคตฺเถนโก นาม. โย ปน ภิกฺขูหิ ปพฺพาชิโต สามเณโร สมาโน วิเทสํ คนฺตฺวา ‘‘อหํ ทสวสฺโส วา วีสติวสฺโส วา’’ติ มุสา วตฺวา ภิกฺขุวสฺสานิ คเณติ, ยถาวุฑฺฒํ วนฺทนํ สาทิยติ, อาสเนน ปฏิพาหติ, อุโปสถปวอารณาทีสุ สนฺทิสฺสติ, อยํ สํวาสมตฺตสฺเสว เถนิตตฺตา สํวาสตฺเถนโก นาม. ภิกฺขุวสฺสคณนาทิโก หิ สพฺโพปิ กิริยเภโท อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘สํวาโส’’ติ เวทิตพฺโพ. สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย ‘‘น มํ โกจิ ชานาตี’’ติ ปุน เอวํ ปฏิปชฺชนฺเตปิ เอเสว นโย. โย ปน สยํ ปพฺพชิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ภิกฺขุวสฺสานิ คเณติ, ยถาวุฑฺฒํ วนฺทนํ สาทิยติ, อาสเนน ปฏิพาหติ, อุโปสถปวารณาทีสุ สนฺทิสฺสติ, อยํ ลิงฺคสฺส เจว [Pg.147] สํวาสสฺส จ เถนิตตฺตา อุภยตฺเถนโก นาม. อยํ ติวิโธปิ เถยฺยสํวาสโก อนุปสมฺปนฺโน น อุปสมฺปาเทตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโน นาเสตพฺโพ, ปุน ปพฺพชฺชํ ยาจนฺโตปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ.

137. Về hạng người sống chung lén lút (theyyasaṃvāsaka), có ba loại: kẻ trộm hình tướng (liṅgatthenaka), kẻ trộm sự sống chung (saṃvāsatthenaka), và kẻ trộm cả hai (ubhayatthenaka). Trong đó, người nào tự mình xuất gia, đi đến tu viện, không tính tuổi hạ tỳ khưu, không chấp nhận sự đảnh lễ theo hạ lạp, không ngăn cản (người khác) bằng chỗ ngồi, không hiện diện trong các lễ Bố-tát, Tự tứ v.v..., người này, vì chỉ trộm hình tướng, nên được gọi là kẻ trộm hình tướng. Còn người nào, được các tỳ khưu cho xuất gia, đang là sa di, đi đến xứ khác, nói dối rằng "tôi đã mười hạ hoặc hai mươi hạ", rồi tính tuổi hạ tỳ khưu, chấp nhận sự đảnh lễ theo hạ lạp, ngăn cản (người khác) bằng chỗ ngồi, hiện diện trong các lễ Bố-tát, Tự tứ v.v..., người này, vì chỉ trộm sự sống chung, nên được gọi là kẻ trộm sự sống chung. Thật vậy, tất cả sự khác biệt về hành vi như việc tính tuổi hạ tỳ khưu v.v... trong ý nghĩa này, nên được hiểu là "sự sống chung" (saṃvāsa). Ngay cả trường hợp người đã xả giới, nghĩ rằng "không ai biết ta", rồi lại hành xử như vậy, cũng cùng một phương pháp (áp dụng). Còn người nào tự mình xuất gia, đi đến tu viện, rồi tính tuổi hạ tỳ khưu, chấp nhận sự đảnh lễ theo hạ lạp, ngăn cản (người khác) bằng chỗ ngồi, hiện diện trong các lễ Bố-tát, Tự tứ v.v..., người này, vì trộm cả hình tướng lẫn sự sống chung, nên được gọi là kẻ trộm cả hai. Cả ba loại người sống chung lén lút này, nếu chưa thọ cụ túc giới thì không được cho thọ cụ túc giới; nếu đã thọ cụ túc giới thì phải bị trục xuất; dù có xin xuất gia lại cũng không được cho xuất gia.

๑๓๘. เอตฺถ จ อสมฺโมหตฺถํ อิทํ ปกิณฺณกํ เวทิตพฺพํ –

138. Và ở đây, để không bị nhầm lẫn, điều tạp lục này nên được biết –

‘‘ราชทุพฺภิกฺขกนฺตาร, โรคเวริภเยน วา;

จีวราหรณตฺถํ วา, ลิงฺคํ อาทิยตีธ โย.

“Người nào ở đây (trong giáo pháp này), hoặc vì sợ vua, sợ nạn đói, sợ vùng hoang địa, sợ bệnh tật, hoặc sợ kẻ thù; hoặc vì mục đích mang y, mà khoác lấy hình tướng (của tu sĩ).

‘‘สํวาสํ นาธิวาเสติ, ยาว โส สุทฺธมานโส;

เถยฺยสํวาสโก นาม, ตาว เอส น วุจฺจตี’’ติ. (มหาว. อฏฺฐ. ๑๑๐);

“Chừng nào người ấy còn có tâm trong sạch, không chấp nhận sự sống chung, thì chừng đó người này không được gọi là kẻ sống chung lén lút.”

ตตฺรายํ วิตฺถารนโย – อิเธกจฺจสฺส ราชา กุทฺโธ โหติ, โส ‘‘เอวํ เม โสตฺถิ ภวิสฺสตี’’ติ สยเมว ลิงฺคํ คเหตฺวา ปลายติ. ตํ ทิสฺวา รญฺโญ อาโรเจนฺติ, ราชา ‘‘สเจ ปพฺพชิโต, น ตํ ลพฺภา กิญฺจิ กาตุ’’นฺติ ตสฺมึ โกธํ ปฏิวิเนติ. โส ‘‘วูปสนฺตํ เม ราชภย’’นฺติ สงฺฆมชฺฌํ อโนสริตฺวาว คิหิลิงฺคํ คเหตฺวา อาคโต ปพฺพาเชตพฺโพ. อถาปิ ‘‘สาสนํ นิสฺสาย มยา ชีวิตํ ลทฺธํ, หนฺท ทานิ อหํ ปพฺพชามี’’ติ อุปฺปนฺนสํเวโค เตเนว ลิงฺเคน อาคนฺตฺวา อาคนฺตุกวตฺตํ น สาทิยติ, ภิกฺขูหิ ปุฏฺโฐ วา อปุฏฺโฐ วา ยถาภูตมตฺตานํ อาวิกตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจติ, ลิงฺคํ อปเนตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ ปน โส วตฺตํ สาทิยติ, ปพฺพชิตาลยํ ทสฺเสติ, สพฺพํ ปุพฺเพ วุตฺตํ วสฺสคณนาทิเภทํ วิธึ ปฏิปชฺชติ, อยํ น ปพฺพาเชตพฺโพ.

Ở đây, đây là cách giải thích chi tiết: Ở đây, có người bị vua nổi giận, người đó nghĩ rằng "làm như vậy ta sẽ được an ổn", liền tự mình khoác lấy hình tướng (tu sĩ) rồi bỏ trốn. Thấy vậy, người ta tâu lên vua, vua (nghĩ) "nếu đã xuất gia thì không thể làm gì người đó được", liền nguôi giận đối với người ấy. Người đó (nghĩ) "nỗi sợ vua nơi ta đã lắng dịu", không đi vào giữa Tăng chúng mà khoác lấy hình tướng tại gia rồi đến, thì được phép cho xuất gia. Hơn nữa, nếu người ấy có lòng cảm động khởi lên rằng: "nhờ giáo pháp mà ta được mạng sống, thôi bây giờ ta hãy xuất gia", rồi đến với chính hình tướng (tu sĩ) đó, không chấp nhận phận sự của khách tăng, dù được các tỳ khưu hỏi hay không hỏi, tự mình trình bày đúng sự thật rồi xin xuất gia, thì nên cởi bỏ hình tướng (cũ) rồi cho xuất gia. Nhưng nếu người đó chấp nhận phận sự, tỏ ra quyến luyến với việc xuất gia, thực hành tất cả các phương cách đã nói trước đây, như việc tính tuổi hạ v.v..., thì người này không được cho xuất gia.

อิธ ปเนกจฺโจ ทุพฺภิกฺเข ชีวิตุํ อสกฺโกนฺโต สยเมว ลิงฺคํ คเหตฺวา สพฺพปาสณฺฑิยภตฺตานิ ภุญฺชนฺโต ทุพฺภิกฺเข วีติวตฺเต สงฺฆมชฺฌํ อโนสริตฺวาว คิหิลิงฺคํ คเหตฺวา อาคโตติ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว.

Lại nữa, ở đây có người trong nạn đói không thể sống nổi, tự mình khoác lấy hình tướng (tu sĩ), ăn các vật thực cúng dường cho tất cả các hạng ngoại đạo, khi nạn đói đã qua, không đi vào giữa Tăng chúng mà khoác lấy hình tướng tại gia rồi đến, thì tất cả (phần còn lại) đều giống như trường hợp trước.

อปโร มหากนฺตารํ นิตฺถริตุกาโม โหติ, สตฺถวาโห จ ปพฺพชิเต คเหตฺวา คจฺฉติ. โส ‘‘เอวํ มํ สตฺถวาโห คเหตฺวา คมิสฺสตี’’ติ สยเมว ลิงฺคํ คเหตฺวา สตฺถวาเหน สทฺธึ กนฺตารํ นิตฺถริตฺวา เขมนฺตํ ปตฺวา สงฺฆมชฺฌํ อโนสริตฺวาว คิหิลิงฺคํ คเหตฺวา อาคโตติ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว.

Một người khác muốn vượt qua một vùng hoang địa rộng lớn, và người trưởng đoàn thương buôn thường dẫn theo các vị xuất gia. Người đó nghĩ rằng "làm như vậy, trưởng đoàn thương buôn sẽ dẫn ta theo", liền tự mình khoác lấy hình tướng (tu sĩ), cùng với đoàn thương buôn vượt qua vùng hoang địa, đến được nơi an ổn, không đi vào giữa Tăng chúng mà khoác lấy hình tướng tại gia rồi đến, thì tất cả (phần còn lại) đều giống như trường hợp trước.

อปโร [Pg.148] โรคภเย อุปฺปนฺเน ชีวิตุํ อสกฺโกนฺโต สยเมว ลิงฺคํ คเหตฺวา สพฺพปาสณฺฑิยภตฺตานิ ภุญฺชนฺโต โรคภเย วูปสนฺเต สงฺฆมชฺฌํ อโนสริตฺวาว คิหิลิงฺคํ คเหตฺวา อาคโตติ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว.

Một người khác, khi nỗi sợ bệnh tật khởi lên, không thể sống nổi, tự mình khoác lấy hình tướng (tu sĩ), ăn các vật thực cúng dường cho tất cả các hạng ngoại đạo, khi nỗi sợ bệnh tật đã lắng dịu, không đi vào giữa Tăng chúng mà khoác lấy hình tướng tại gia rồi đến, thì tất cả (phần còn lại) đều giống như trường hợp trước.

อปรสฺส เอโก เวริโก กุทฺโธ โหติ, ฆาเตตุกาโม นํ วิจรติ. โส ‘‘เอวํ เม โสตฺถิ ภวิสฺสตี’’ติ สยเมว ลิงฺคํ คเหตฺวา ปลายติ. เวริโก ‘‘กุหึ โส’’ติ ปริเยสนฺโต ‘‘ปพฺพชิตฺวา ปลาโต’’ติ สุตฺวา ‘‘สเจ ปพฺพชิโต, น ตํ ลพฺภา กิญฺจิ กาตุ’’นฺติ ตสฺมึ โกธํ ปฏิวิเนติ. โส ‘‘วูปสนฺตํ เม เวริภย’’นฺติ สงฺฆมชฺฌํ อโนสริตฺวาว คิหิลิงฺคํ คเหตฺวา อาคโตติ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว.

Một người khác có một kẻ thù nổi giận, đi tìm để giết người đó. Người đó nghĩ rằng "làm như vậy ta sẽ được an ổn", liền tự mình khoác lấy hình tướng (tu sĩ) rồi bỏ trốn. Kẻ thù tìm kiếm, (tự hỏi) "hắn ở đâu?", khi nghe tin "hắn đã xuất gia bỏ trốn", liền (nghĩ) "nếu đã xuất gia thì không thể làm gì người đó được", và nguôi giận đối với người ấy. Người đó (nghĩ) "nỗi sợ kẻ thù nơi ta đã lắng dịu", không đi vào giữa Tăng chúng mà khoác lấy hình tướng tại gia rồi đến, thì tất cả (phần còn lại) đều giống như trường hợp trước.

อปโร ญาติกุลํ คนฺตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย คิหี หุตฺวา ‘‘อิมานิ จีวรานิ อิธ นสฺสิสฺสนฺติ, สเจปิ อิมานิ คเหตฺวา วิหารํ คมิสฺสามิ, อนฺตรามคฺเค มํ ‘โจโร’ติ คเหสฺสนฺติ, ยํนูนาหํ กายปริหาริยานิ กตฺวา คจฺเฉยฺย’’นฺติ จีวราหรณตฺถํ นิวาเสตฺวา จ ปารุปิตฺวา จ วิหารํ คจฺฉติ. ตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา สามเณรา จ ทหรา จ อพฺภุคฺคจฺฉนฺติ, วตฺตํ ทสฺเสนฺติ. โส น สาทิยติ, ยถาภูตมตฺตานํ อาวิกโรติ. สเจ ภิกฺขู ‘‘น ทานิ มยํ ตํ มุญฺจิสฺสามา’’ติ พลกฺกาเรน ปพฺพาเชตุกามา โหนฺติ, กาสายานิ อปเนตฺวา ปุน ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ ปน ‘‘นยิเม มํ หีนายาวตฺตภาวํ ชานนฺตี’’ติ ตํเยว ภิกฺขุภาวํ ปฏิชานิตฺวา สพฺพํ ปุพฺเพ วุตฺตํ วสฺสคณนาทิเภทํ วิธึ ปฏิปชฺชติ, อยํ น ปพฺพาเชตพฺโพ.

Một người khác, sau khi đi đến nhà quyến thuộc, xả giới, trở thành người tại gia, (nghĩ rằng): "Những y này sẽ bị hư hỏng ở đây. Nếu ta mang những y này về tu viện, dọc đường người ta sẽ bắt ta vì cho là kẻ trộm. Hay là ta mặc chúng vào người rồi đi thì tốt hơn". Vì mục đích mang y, người đó đắp và mặc (y) rồi đi về tu viện. Thấy người đó từ xa đang đến, các sa di và các tỳ khưu trẻ đi ra đón, trình bày phận sự. Người đó không chấp nhận, tự mình trình bày đúng sự thật. Nếu các tỳ khưu (nghĩ) "bây giờ chúng ta sẽ không thả ông ta đi" và muốn cho xuất gia bằng vũ lực, thì nên cởi bỏ y cà-sa rồi cho xuất gia lại. Nhưng nếu người đó (nghĩ) "những vị này không biết ta đã hoàn tục", rồi thừa nhận chính thân phận tỳ khưu đó và thực hành tất cả các phương cách đã nói trước đây, như việc tính tuổi hạ v.v..., thì người này không được cho xuất gia.

อปโร มหาสามเณโร ญาติกุลํ คนฺตฺวา อุปฺปพฺพชิตฺวา กมฺมนฺตานุฏฺฐาเนน อุพฺพาฬฺโห ปุน ‘‘ทานิ อหํ สามเณโร ภวิสฺสามิ, เถโรปิ เม อุปฺปพฺพชิตภาวํ น ชานาตี’’ติ ตเทว ปตฺตจีวรํ อาทาย วิหารํ คจฺฉติ, ตมตฺถํ ภิกฺขูนํ น อาโรเจติ, สามเณรภาวํ ปฏิชานาติ, อยํ เถยฺยสํวาสโกเยว, ปพฺพชฺชํ น ลภติ. สเจปิสฺส ลิงฺคคฺคหณกาเล เอวํ โหติ ‘‘นาหํ กสฺสจิ อาโรเจสฺสามี’’ติ, วิหารญฺจ คโต อาโรเจติ, คหเณเนว เถยฺยสํวาสโก. อถาปิสฺส คหณกาเล ‘‘อาจิกฺขิสฺสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ, วิหารญฺจ คนฺตฺวา ‘‘กุหึ ตฺวํ, อาวุโส, คโต’’ติ วุตฺโต ‘‘น ทานิ มํ อิเม ชานนฺตี’’ติ วญฺเจตฺวา [Pg.149] นาจิกฺขติ, ‘‘นาจิกฺขิสฺสามี’’ติ สห ธุรนิกฺเขเปน อยมฺปิ เถยฺยสํวาสโกว. สเจ ปนสฺส คหณกาเลปิ ‘‘อาจิกฺขิสฺสามี’’ติ โหติ, วิหารํ คนฺตฺวาปิ อาจิกฺขติ, อยํ ปุน ปพฺพชฺชํ ลภติ.

Một vị đại sa-di khác đi đến nhà quyến thuộc, sau khi hoàn tục, bị phiền muộn bởi việc siêng năng làm các công việc, lại nghĩ rằng: “Bây giờ ta sẽ làm sa-di, và vị trưởng lão cũng không biết việc ta đã hoàn tục,” rồi lấy chính y bát ấy đi đến tu viện, không trình báo việc ấy cho các tỳ-khưu, tự nhận mình là sa-di. Vị này chính là kẻ sống chung lén lút, không được xuất gia. Nếu vào lúc thọ nhận tướng mạo (sa-di), vị ấy có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ không trình báo cho bất cứ ai,” (nhưng) khi đã đến tu viện lại trình báo, thì (vị ấy) là kẻ sống chung lén lút ngay từ lúc thọ nhận. Lại nữa, nếu vào lúc thọ nhận, tâm khởi lên rằng: “Ta sẽ trình báo,” và khi đã đến tu viện, được hỏi rằng: “Này hiền giả, ông đã đi đâu?” (vị ấy) lừa dối (nghĩ rằng): “Bây giờ các vị này không biết ta,” rồi không trình báo. Cùng với việc từ bỏ trách nhiệm (nghĩ rằng): “Ta sẽ không trình báo,” vị này cũng chính là kẻ sống chung lén lút. Nhưng nếu vào lúc thọ nhận, vị ấy có ý nghĩ: “Ta sẽ trình báo,” và khi đã đến tu viện cũng trình báo, vị này được xuất gia lại.

อปโร ทหรสามเณโร มหนฺโต วา ปน อพฺยตฺโต. โส ปุริมนเยเนว อุปฺปพฺพชิตฺวา ฆเร วจฺฉกโครกฺขณาทีนิ กมฺมานิ กาตุํ น อิจฺฉติ. ตเมนํ ญาตกา ตานิเยว กาสายานิ อจฺฉาเทตฺวา ถาลกํ วา ปตฺตํ วา หตฺเถ ทตฺวา ‘‘คจฺฉ, สมโณว โหหี’’ติ ฆรา นีหรนฺติ. โส วิหารํ คจฺฉติ, เนว นํ ภิกฺขู ชานนฺติ ‘‘อยํ อุปฺปพฺพชิตฺวา ปุน สยเมว ปพฺพชิโต’’ติ, นาปิ สยํ ชานาติ ‘‘โย เอวํ ปพฺพชติ, โส เถยฺยสํวาสโก นาม โหตี’’ติ. สเจ ปน ตํ ปริปุณฺณวสฺสํ อุปสมฺปาเทนฺติ, สูปสมฺปนฺโน. สเจ ปน อนุปสมฺปนฺนกาเลเยว วินยวินิจฺฉเย วตฺตมาเน สุณาติ ‘‘โย เอวํ ปพฺพชติ, โส เถยฺยสํวาสโก นาม โหตี’’ติ, เตน ‘‘มยา เอวํ กต’’นฺติ ภิกฺขูนํ อาจิกฺขิตพฺพํ. เอวํ ปุน ปพฺพชฺชํ ลภติ. สเจ ปน ‘‘ทานิ น มํ โกจิ ชานาตี’’ติ นาโรเจติ, ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเตเยว เถยฺยสํวาสโก.

Một vị sa-di khác, hoặc là sa-di nhỏ hoặc là sa-di lớn, nhưng không rành rẽ. Vị ấy sau khi hoàn tục theo cách thức trước, không muốn làm các công việc ở nhà như chăn bò con, giữ bò. Thân quyến của vị ấy cho mặc chính những y cà-sa ấy, hoặc đặt cái bát nhỏ hoặc cái bát vào tay, rồi nói rằng: “Hãy đi, hãy làm sa-môn,” và đưa ra khỏi nhà. Vị ấy đi đến tu viện. Các tỳ-khưu không biết rằng: “Vị này sau khi hoàn tục đã tự mình xuất gia lại,” và chính vị ấy cũng không biết rằng: “Người nào xuất gia như vậy, người ấy được gọi là kẻ sống chung lén lút.” Nhưng nếu khi vị ấy đủ hai mươi tuổi, họ làm lễ cụ túc cho, thì vị ấy được cụ túc giới tốt đẹp. Nhưng nếu ngay trong khi chưa thọ cụ túc giới, trong lúc đang có sự phán quyết về luật, vị ấy nghe được rằng: “Người nào xuất gia như vậy, người ấy được gọi là kẻ sống chung lén lút,” thì vị ấy phải trình báo cho các tỳ-khưu rằng: “Con đã làm như vậy.” Như vậy, vị ấy được xuất gia lại. Nhưng nếu không trình báo vì nghĩ rằng: “Bây giờ không ai biết ta,” thì ngay khi vừa từ bỏ trách nhiệm, vị ấy là kẻ sống chung lén lút.

ภิกฺขุ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย ลิงฺคํ อนปเนตฺวา ทุสฺสีลกมฺมํ กตฺวา วา อกตฺวา วา ปุน สพฺพํ ปุพฺเพ วุตฺตํ วสฺสคณนาทิเภทํ วิธึ ปฏิปชฺชติ, เถยฺยสํวาสโก โหติ. สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย สลิงฺเค ฐิโต เมถุนํ ปฏิเสวิตฺวา วสฺสคณนาทิเภทํ วิธึ อาปชฺชนฺโต เถยฺยสํวาสโก น โหติ, ปพฺพชฺชามตฺตํ ลภติ. อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘เอโส เถยฺยสํวาสโก’’ติ วุตฺตํ, ตํ น คเหตพฺพํ.

Vị tỳ-khưu sau khi xả giới, không từ bỏ tướng mạo (tu sĩ), dù có làm hay không làm hành vi của người ác giới, lại thực hành theo phương thức có sự phân biệt về số hạ v.v... đã được nói trước đây, thì trở thành kẻ sống chung lén lút. (Vị tỳ-khưu) không xả giới, đang trong tướng mạo của mình, sau khi thực hành dâm pháp, đi đến phương thức có sự phân biệt về số hạ v.v..., thì không phải là kẻ sống chung lén lút, chỉ được (tính) sự xuất gia. Nhưng trong Andhakaṭṭhakathā có nói rằng: “Người này là kẻ sống chung lén lút,” điều đó không nên chấp nhận.

เอโก ภิกฺขุ กาสาเย สอุสฺสาโหว โอทาตํ นิวาเสตฺวา เมถุนํ ปฏิเสวิตฺวา ปุน กาสายานิ นิวาเสตฺวา วสฺสคณนาทิเภทํ วิธึ อาปชฺชติ, อยมฺปิ เถยฺยสํวาสโก น โหติ, ปพฺพชฺชามตฺตํ ลภติ. สเจ ปน กาสาเย ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา โอทาตํ นิวาเสตฺวา เมถุนํ ปฏิเสวิตฺวา ปุน กาสายานิ นิวาเสตฺวา วสฺสคณนาทิเภทํ วิธึ อาปชฺชติ, เถยฺยสํวาสโก โหติ. สามเณโร สลิงฺเค ฐิโต เมถุนาทิอสฺสมณกรณธมฺมํ อาปชฺชิตฺวาปิเถยฺยสํวาสโก น โหติ. สเจปิ กาสาเย สอุสฺสาโหว กาสายานิ อปเนตฺวา เมถุนํ ปฏิเสวิตฺวา ปุน กาสายานิ นิวาเสติ, เนว เถยฺยสํวาสโก โหติ. สเจ ปน กาสาเย ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา นคฺโค วา โอทาตวตฺโถ วา [Pg.150] เมถุนเสวนาทีหิ อสฺสมโณ หุตฺวา กาสายํ นิวาเสติ, เถยฺยสํวาสโก โหติ.

Một vị tỳ-khưu vẫn còn nỗ lực (duy trì) trong y cà-sa, mặc y trắng, sau khi thực hành dâm pháp, lại mặc y cà-sa, đi đến phương thức có sự phân biệt về số hạ v.v..., vị này cũng không phải là kẻ sống chung lén lút, chỉ được (tính) sự xuất gia. Nhưng nếu sau khi từ bỏ trách nhiệm đối với y cà-sa, mặc y trắng, thực hành dâm pháp, rồi lại mặc y cà-sa, đi đến phương thức có sự phân biệt về số hạ v.v..., thì trở thành kẻ sống chung lén lút. Vị sa-di đang trong tướng mạo của mình, dù đã phạm vào pháp làm cho không phải sa-môn như dâm pháp v.v..., cũng không phải là kẻ sống chung lén lút. Nếu vẫn còn nỗ lực (duy trì) trong y cà-sa, cởi y cà-sa ra, sau khi thực hành dâm pháp, lại mặc y cà-sa, thì không phải là kẻ sống chung lén lút. Nhưng nếu sau khi từ bỏ trách nhiệm đối với y cà-sa, hoặc lõa thể hoặc mặc y trắng, trở thành người không phải sa-môn do thực hành dâm pháp v.v..., rồi mặc y cà-sa, thì trở thành kẻ sống chung lén lút.

สเจ คิหิภาวํ ปตฺถยมาโน กาสายํ โอวฏฺฏิกํ กตฺวา อญฺเญน วา อากาเรน คิหินิวาสเนน นิวาเสติ ‘‘โสภติ นุ โข เม คิหิลิงฺคํ, น โสภตี’’ติ วีมํสนตฺถํ, รกฺขติ ตาว. ‘‘โสภตี’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปน ปุน ลิงฺคํ สาทิยนฺโต เถยฺยสํวาสโก โหติ. โอทาตํ นิวาเสตฺวา วีมํสนสมฺปฏิจฺฉเนสุปิ เอเสว นโย. สเจ ปน นิวตฺถกาสาวสฺส อุปริ โอทาตํ นิวาเสตฺวา วีมํสติ วา สมฺปฏิจฺฉติ วา, รกฺขติเยว. ภิกฺขุนิยาปิ เอเสว นโย. สาปิ คิหิภาวํ ปตฺถยมานา สเจ กาสายํ คิหินิวาสนํ นิวาเสติ ‘‘โสภติ นุ โข เม คิหิลิงฺคํ, น โสภตี’’ติ วีมํสนตฺถํ, รกฺขติเยว. สเจ ‘‘โสภตี’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, น รกฺขติ. โอทาตํ นิวาเสตฺวา วีมํสนสมฺปฏิจฺฉเนสุปิ เอเสว นโย. นิวตฺถกาสายสฺส ปน อุปริ โอทาตํ นิวาเสตฺวา วีมํสตุ วา สมฺปฏิจฺฉตุ วา, รกฺขติเยว.

Nếu (vị tỳ-khưu) mong muốn đời sống tại gia, mặc y cà-sa theo kiểu trễ xuống hoặc mặc theo cách khác của người tại gia để thử xem: “Tướng mạo tại gia của ta có đẹp không, hay không đẹp?”, thì vẫn còn giữ được (giới). Nhưng sau khi chấp nhận rằng: “Đẹp,” rồi lại ưa thích tướng mạo (tại gia) ấy, thì trở thành kẻ sống chung lén lút. Trong trường hợp mặc y trắng để thử và chấp nhận, cũng theo cách thức này. Nhưng nếu mặc y trắng bên trên y cà-sa đã mặc, dù thử hay chấp nhận, thì vẫn giữ được (giới). Đối với tỳ-khưu-ni cũng theo cách thức này. Vị ấy cũng mong muốn đời sống tại gia, nếu mặc y cà-sa theo cách của người tại gia để thử xem: “Tướng mạo tại gia của ta có đẹp không, hay không đẹp?”, thì vẫn giữ được (giới). Nếu chấp nhận rằng: “Đẹp,” thì không giữ được (giới). Trong trường hợp mặc y trắng để thử và chấp nhận, cũng theo cách thức này. Nhưng mặc y trắng bên trên y cà-sa đã mặc, dù thử hay chấp nhận, thì vẫn giữ được (giới).

สเจ โกจิ วุฑฺฒปพฺพชิโต วสฺสานิ อคเณตฺวา ปาฬิยมฺปิ อฏฺฐตฺวา เอกปสฺเสน คนฺตฺวา มหาเปฬาทีสุ กฏจฺฉุนา อุกฺขิตฺเต ภตฺตปิณฺเฑ ปตฺตํ อุปนาเมตฺวา เสโน วิย มํสเปสึ คเหตฺวา คจฺฉติ, เถยฺยสํวาสโก น โหติ, ภิกฺขุวสฺสานิ ปน คเณตฺวา คณฺหนฺโต เถยฺยสํวาสโก โหติ. สยํ สามเณโรว สามเณรปฏิปาฏิยา กูฏวสฺสานิ คเณตฺวา คณฺหนฺโต เถยฺยสํวาสโก น โหติ. ภิกฺขุ ภิกฺขุปฏิปาฏิยา กูฏวสฺสานิ คเณตฺวา คณฺหนฺโต ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ.

Nếu một người xuất gia khi lớn tuổi, không tính số hạ, cũng không đứng vào hàng, đi sang một bên, đưa bát vào trong các vật thực được múc lên bằng vá trong các giỏ lớn v.v..., rồi đi lấy (vật thực) như con diều hâu quắp miếng thịt, thì không phải là kẻ sống chung lén lút. Nhưng nếu tính số hạ của tỳ-khưu rồi nhận, thì trở thành kẻ sống chung lén lút. Chính mình là sa-di, tính số hạ gian dối theo thứ tự của sa-di rồi nhận, thì không phải là kẻ sống chung lén lút. Vị tỳ-khưu tính số hạ gian dối theo thứ tự của tỳ-khưu rồi nhận, thì phải bị phạt theo giá trị của vật dụng.

๑๓๙. ติตฺถิยปกฺกนฺตโกติ ติตฺถิเยสุ ปกฺกนฺโต ปวิฏฺโฐติ ติตฺถิยปกฺกนฺตโก, โสปิ น ปพฺพาเชตพฺโพ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – อุปสมฺปนฺโน ภิกฺขุ ‘‘ติตฺถิโย ภวิสฺสามี’’ติ สลิงฺเคเนว เตสํ อุปสฺสยํ คจฺฉติ, ปทวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ, เตสํ ลิงฺเค อาทินฺนมตฺเต ติตฺถิยปกฺกนฺตโก โหติ. โยปิ สยเมว ‘‘ติตฺถิโย ภวิสฺส’’นฺติ กุสจีราทีนิ นิวาเสติ, ติตฺถิยปกฺกนฺตโก โหติเยว. โย ปน นคฺโค นหายนฺโต อตฺตานํ โอโลเกตฺวา ‘‘โสภติ เม อาชีวกภาโว, อาชีวโก ภวิสฺส’’นฺติ กาสายานิ อนาทาย นคฺโค อาชีวกานํ [Pg.151] อุปสฺสยํ คจฺฉติ, ปทวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ. สเจ ปนสฺส อนฺตรามคฺเค หิโรตฺตปฺปํ อุปฺปชฺชติ, ทุกฺกฏานิ เทเสตฺวา มุจฺจติ. เตสํ อุปสฺสยํ คนฺตฺวาปิ เตหิ วา โอวทิโต อตฺตนา วา ‘‘อิเมสํ ปพฺพชฺชา อติทุกฺขา’’ติ ทิสฺวา นิวตฺตนฺโตปิ มุจฺจติเยว. สเจ ปน ‘‘กึ ตุมฺหากํ ปพฺพชฺชาย อุกฺกฏฺฐ’’นฺติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เกสมสฺสุลุญฺจนาทีนี’’ติ วุตฺโต เอกเกสมฺปิ ลุญฺจาเปติ, อุกฺกุฏิกปฺปธานาทีนิ วา วตฺตานิ อาทิยติ, โมรปิญฺฉาทีนิ วา นิวาเสติ, เตสํ ลิงฺคํ คณฺหาติ, ‘‘อยํ ปพฺพชฺชา เสฏฺฐา’’ติ เสฏฺฐภาวํ วา อุปคจฺฉติ, น มุจฺจติ, ติตฺถิยปกฺกนฺตโก โหติ. สเจ ปน ‘‘โสภติ นุ โข เม ติตฺถิยปพฺพชฺชา, นนุ โข โสภตี’’ติ วีมํสนตฺถํ กุสจีราทีนิ วา นิวาเสติ, ชฏํ วา พนฺธติ, ขาริกาชํ วา อาทิยติ, ยาว น สมฺปฏิจฺฉติ ลทฺธึ, ตาว รกฺขติ, สมฺปฏิจฺฉิตมตฺเต ติตฺถิยปกฺกนฺตโก โหติ. อจฺฉินฺนจีวโร ปน กุสจีราทีนิ นิวาเสนฺโต ราชภยาทีหิ วา ติตฺถิยลิงฺคํ คณฺหนฺโต ลทฺธิยา อภาเวน เนว ติตฺถิยปกฺกนฺตโก โหติ. ‘‘อยญฺจ ติตฺถิยปกฺกนฺตโก นาม อุปสมฺปนฺนภิกฺขุนา กถิโต, ตสฺมา สามเณโร สลิงฺเคน ติตฺถิยายตนํ คโตปิ ปุน ปพฺพชฺชญฺจ อุปสมฺปทญฺจ ลภตี’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ปุริโม ปน เถยฺยสํวาสโก อนุปสมฺปนฺเนน กถิโต, ตสฺมา อุปสมฺปนฺโน กูฏวสฺสํ คเณนฺโตปิ อสฺสมโณ น โหติ. ลิงฺเค สอุสฺสาโห ปาราชิกํ อาปชฺชิตฺวา ภิกฺขุวสฺสาทีนิ คณฺหนฺโตปิ เถยฺยสํวาสโก น โหติ.

139. Titthiyapakkantako có nghĩa là người đã đi vào, đã gia nhập hàng ngũ ngoại đạo; người ấy cũng không được cho xuất gia. Ở đây, sự quyết đoán là như vầy: Vị tỳ khưu đã thọ cụ túc giới, với ý nghĩ “Ta sẽ trở thành ngoại đạo,” vẫn trong hình tướng của mình mà đi đến trú xứ của họ thì phạm tội dukkaṭa trong mỗi bước chân; ngay khi vừa nhận lấy hình tướng của họ thì trở thành người đã theo ngoại đạo. Vị nào tự mình, với ý nghĩ “Ta sẽ trở thành ngoại đạo,” mà mặc vào y phục bằng cỏ kusa v.v... thì cũng trở thành người đã theo ngoại đạo. Còn vị nào đang tắm trong tình trạng lõa thể, nhìn lại bản thân rồi nghĩ rằng: “Thân thể lõa thể của ta thật đẹp, ta sẽ trở thành lõa thể,” không nhận lấy y ca-sa mà đi đến trú xứ của các vị lõa thể trong tình trạng lõa thể thì phạm tội dukkaṭa trong mỗi bước chân. Nhưng nếu trên đường đi, tâm tàm quý của vị ấy khởi lên thì sau khi sám hối các tội dukkaṭa, vị ấy được thoát khỏi. Ngay cả khi đã đi đến trú xứ của họ, hoặc được họ khuyên bảo, hoặc tự mình thấy rằng “Sự xuất gia của những người này thật quá khổ hạnh” rồi quay trở về thì cũng được thoát khỏi. Nhưng nếu sau khi hỏi rằng: “Trong pháp xuất gia của quý vị, điều gì là cao tột?” và được trả lời là: “Việc nhổ tóc, nhổ râu v.v...” rồi cho nhổ dù chỉ một sợi tóc, hoặc thọ trì các hạnh như đi ngồi chồm hổm v.v..., hoặc mặc vào lông công v.v..., nhận lấy hình tướng của họ, hoặc đi đến quan điểm rằng “Sự xuất gia này là cao thượng,” thì không được thoát khỏi, trở thành người đã theo ngoại đạo. Nhưng nếu với mục đích tìm hiểu: “Sự xuất gia của ngoại đạo có hợp với ta chăng, hay không hợp với ta chăng?” mà mặc vào y phục bằng cỏ kusa v.v..., hoặc bện tóc thành búi, hoặc mang gánh có lọc nước, thì chừng nào chưa chấp nhận tà kiến, chừng đó còn giữ được (giới). Ngay khi vừa chấp nhận thì trở thành người đã theo ngoại đạo. Còn vị bị cướp mất y, mặc vào y phục bằng cỏ kusa v.v..., hoặc vì sợ vua chúa v.v... mà nhận lấy hình tướng ngoại đạo, do không có tà kiến nên không trở thành người đã theo ngoại đạo. Trong bộ Kurundī có nói rằng: “Và người đã theo ngoại đạo này được nói đến là vị tỳ khưu đã thọ cụ túc giới, do đó, vị sa-di dù đã đi đến trú xứ ngoại đạo trong hình tướng của mình vẫn có thể được xuất gia và thọ cụ túc giới trở lại.” Còn trường hợp sống chung lén lút trước đây được nói đến là người chưa thọ cụ túc giới, do đó, người đã thọ cụ túc giới dù có tính gian tuổi hạ cũng không phải là phi sa-môn. Người có nỗ lực trong hình tướng, sau khi phạm tội pārājika mà vẫn tính tuổi hạ của tỳ khưu v.v... cũng không phải là người sống chung lén lút.

๑๔๐. ติรจฺฉานคโตติ นาโค วา โหตุ สุปณฺณมาณวกาทีนํ วา อญฺญตโร อนฺตมโส สกฺกํ เทวราชานํ อุปาทาย โย โกจิ อมนุสฺสชาติโย, สพฺโพว อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘ติรจฺฉานคโต’’ติ เวทิตพฺโพ. โส จ เนว อุปสมฺปาเทตพฺโพ น ปพฺพาเชตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโนปิ นาเสตพฺโพ.

140. Tiracchānagato (loài bàng sanh) có nghĩa là: Dù là loài rồng, hay một trong các loài như kim xí điểu hóa thành thanh niên v.v..., cho đến cả vua trời Sakka, bất cứ loài nào không phải là người, tất cả trong trường hợp này đều được hiểu là “loài bàng sanh.” Và người ấy không được cho thọ cụ túc giới, không được cho xuất gia; nếu đã thọ cụ túc giới thì phải bị trục xuất.

๑๔๑. มาตุฆาตกาทีสุ ปน เยน มนุสฺสิตฺถิภูตา ชนิกา มาตา สยมฺปิ มนุสฺสชาติเกเนว สภา สญฺจิจฺจ ชีวิตา โวโรปิตา, อยํ อานนฺตริเยน มาตุฆาตกกมฺเมน มาตุฆาตโก. เอตสฺส ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ ปฏิกฺขิตฺตา. เยน ปน มนุสฺสิตฺถิภูตาปิ อชนิกา โปสาวนิกา มาตา วา จูฬมาตา วา ชนิกาปิ วา น มนุสฺสิตฺถิภูตา มาตา [Pg.152] ฆาติตา, ตสฺส ปพฺพชฺชา น วาริตา, น จ อานนฺตริโก โหติ. เยน สยํ ติรจฺฉานภูเตน มนุสฺสิตฺถิภูตา มาตา ฆาติตา, โสปิ อานนฺตริโก น โหติ, ติรจฺฉานคตตฺตา ปนสฺส ปพฺพชฺชา ปฏิกฺขิตฺตา. ปิตุฆาตเกปิ เอเสว นโย. สเจปิ หิ เวสิยา ปุตฺโต โหติ, ‘‘อยํ เม ปิตา’’ติ น ชานาติ, ยสฺส สมฺภเวน นิพฺพตฺโต, โส เจ อเนน ฆาติโต, ปิตุฆาตโกตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ, อานนฺตริยญฺจ ผุสติ.

141. Về các trường hợp như kẻ giết mẹ v.v...: Người nào, bản thân cũng là người, đã cố ý đoạt mạng sống của người mẹ ruột là người nữ, người này do nghiệp giết mẹ là nghiệp vô gián nên được gọi là kẻ giết mẹ. Việc xuất gia và thọ cụ túc giới của người này bị từ chối. Còn người nào đã giết người mẹ nuôi là người nữ, không phải mẹ ruột, hoặc mẹ kế, hoặc người mẹ ruột nhưng không phải là người nữ, thì việc xuất gia của người ấy không bị ngăn cản, và người ấy không phạm tội vô gián. Người nào, bản thân là loài bàng sanh, đã giết người mẹ là người nữ, người ấy cũng không phạm tội vô gián, nhưng do là loài bàng sanh nên việc xuất gia của người ấy bị từ chối. Đối với kẻ giết cha cũng theo phương pháp này. Thật vậy, nếu là con của một người kỹ nữ, không biết rằng “Đây là cha của ta,” nhưng người ấy là người cha do tinh huyết của ông mà mình được sinh ra, nếu người con ấy giết ông ta thì được kể là kẻ giết cha, và phạm tội vô gián.

อรหนฺตฆาตโกปิ มนุสฺสอรหนฺตวเสเนว เวทิตพฺโพ. มนุสฺสชาติยญฺหิ อนฺตมโส อปพฺพชิตมฺปิ ขีณาสวํ ทารกํ วา ทาริกํ วา สญฺจิจฺจ ชีวิตา โวโรเปนฺโต อรหนฺตฆาตโกว โหติ, อานนฺตริยญฺจ ผุสติ, ปพฺพชฺชา จสฺส วาริตา. อมนุสฺสชาติกํ ปน อรหนฺตํ มนุสฺสชาติกํ วา อวเสสํ อริยปุคฺคลํ ฆาเตตฺวา อานนฺตริโก น โหติ, ปพฺพชฺชาปิสฺส น วาริตา, กมฺมํ ปน พลวํ โหติ. ติรจฺฉาโน มนุสฺสอรหนฺตมฺปิ ฆาเตตฺวา อานนฺตริโก น โหติ, กมฺมํ ปน ภาริยนฺติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย.

Kẻ giết A-la-hán cũng cần được hiểu theo trường hợp vị A-la-hán là người. Thật vậy, người nào cố ý đoạt mạng sống của một người thuộc loài người, dù cho đó là một bé trai hay bé gái đã chứng quả lậu tận nhưng chưa xuất gia, thì cũng là kẻ giết A-la-hán, phạm tội vô gián, và việc xuất gia của người ấy bị ngăn cản. Còn sau khi giết một vị A-la-hán không phải là người, hoặc một vị Thánh nhân khác là người nhưng chưa phải A-la-hán, thì không phạm tội vô gián, việc xuất gia của người ấy cũng không bị ngăn cản, nhưng nghiệp ấy rất nặng. Loài bàng sanh dù giết một vị A-la-hán là người cũng không phạm tội vô gián, nhưng nghiệp ấy rất nặng. Đây là sự quyết đoán trong trường hợp này.

โย ปน เทวทตฺโต วิย ทุฏฺฐจิตฺเตน วธกจิตฺเตน ตถาคตสฺส ชีวมานกสรีเร ขุทฺทกมกฺขิกาย ปิวนมตฺตมฺปิ โลหิตํ อุปฺปาเทติ, อยํ โลหิตุปฺปาทโก นาม. เอตสฺส ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ วาริตา. โย ปน โรควูปสมตฺถํ ชีวโก วิย สตฺเถน ผาเลตฺวา ปูติมํสโลหิตํ หริตฺวา ผาสุกํ กโรติ, พหุํ โส ปุญฺญํ ปสวตีติ.

Còn người nào, giống như Devadatta, với tâm ác ý, với tâm muốn sát hại, làm cho thân thể của đức Như Lai khi Ngài còn tại thế chảy máu dù chỉ bằng lượng máu một con ruồi nhỏ có thể uống, người này được gọi là kẻ làm chảy máu (Phật). Việc xuất gia và thọ cụ túc giới của người này bị ngăn cản. Còn người nào, giống như Jīvaka, vì mục đích chữa bệnh, dùng dao mổ rạch lấy ra thịt mủ và máu mủ, làm cho được an lạc, người ấy tạo ra nhiều phước báu.

โย เทวทตฺโต วิย สาสนํ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ กตฺวา จตุนฺนํ กมฺมานํ อญฺญตรวเสน สงฺฆํ ภินฺทติ, อยํ สงฺฆเภทโก นาม. เอตสฺส ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ วาริตา.

Người nào, giống như Devadatta, làm cho giáo pháp trở thành phi pháp, phi luật, rồi bằng một trong bốn loại nghiệp mà chia rẽ Tăng chúng, người này được gọi là kẻ phá hòa hợp Tăng. Việc xuất gia và thọ cụ túc giới của người này bị ngăn cản.

โย ปน ปกตตฺตํ ภิกฺขุนึ ติณฺณํ มคฺคานํ อญฺญตรสฺมึ ทูเสติ, อยํ ภิกฺขุนีทูสโก นาม. เอตสฺส ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ วาริตา. โย ปน กายสํสคฺเคน สีลวินาสํ ปาเปติ, ตสฺส ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ น วาริตา. พลกฺกาเรน โอทาตวตฺถวสนํ กตฺวา อนิจฺฉมานํเยว ทูเสนฺโตปิ ภิกฺขุนีทูสโกเยว, พลกฺกาเรน ปน โอทาตวตฺถวสนํ กตฺวา อิจฺฉมานํ ทูเสนฺโต ภิกฺขุนีทูสโก น โหติ. กสฺมา? ยสฺมา คิหิภาเว สมฺปฏิจฺฉิ ตมตฺเตเยว สา อภิกฺขุนี โหติ. สกึสีลวิปนฺนํ ปจฺฉา [Pg.153] ทูเสนฺโต สิกฺขมานสามเณรีสุ จ วิปฺปฏิปชฺชนฺโต เนว ภิกฺขุนีทูสโก โหติ, ปพฺพชฺชมฺปิ อุปสมฺปทมฺปิ ลภติ. อิติ อิเม เอกาทส อภพฺพปุคฺคลา เวทิตพฺพา.

Lại nữa, người nào làm hư hoại một vị tỳ-khưu-ni có thân tâm bình thường ở một trong ba đường, người này được gọi là kẻ làm hư hoại tỳ-khưu-ni. Việc xuất gia và thọ cụ túc của người này bị ngăn cấm. Còn người nào làm cho (vị tỳ-khưu-ni) hư hoại giới hạnh bằng cách thân thể tiếp xúc, việc xuất gia và thọ cụ túc của người ấy không bị ngăn cấm. Người dùng vũ lực bắt (vị tỳ-khưu-ni) mặc y trắng và làm hư hoại trong khi vị ấy không muốn, cũng chính là kẻ làm hư hoại tỳ-khưu-ni. Còn người dùng vũ lực bắt mặc y trắng và làm hư hoại trong khi vị ấy muốn thì không phải là kẻ làm hư hoại tỳ-khưu-ni. Vì sao? Bởi vì ngay khi vừa chấp nhận tình trạng tại gia, vị ấy đã không còn là tỳ-khưu-ni. Người làm hư hoại (vị tỳ-khưu-ni) sau khi vị ấy đã một lần hư hoại giới hạnh, và người hành xử sai quấy đối với vị Thức-xoa-ma-na và sa-di-ni, đều không phải là kẻ làm hư hoại tỳ-khưu-ni, được phép xuất gia và thọ cụ túc. Nên biết mười một hạng người bất xứng này như vậy.

๑๔๒. อูนวีสติวสฺสสฺส ปน อุปสมฺปทาเยว ปฏิกฺขิตฺตา, น ปพฺพชฺชา, ตสฺมา ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย ปริปุณฺณวีสติวสฺโส อุปสมฺปาเทตพฺโพ. คพฺภวีโสปิ หิ ปริปุณฺณวีสติวสฺโสตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. ยถาห ภควา –

142. Còn đối với người chưa đủ hai mươi tuổi, chỉ có việc thọ cụ túc là bị từ chối, chứ không phải việc xuất gia. Do đó, người đủ hai mươi tuổi tính từ lúc thọ sanh nên được cho thọ cụ túc. Vì rằng người đủ hai mươi tuổi trong bào thai cũng được kể là người đủ hai mươi tuổi. Như đức Thế Tôn đã nói –

‘‘ยํ, ภิกฺขเว, มาตุกุจฺฉิสฺมึ ปฐมํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, ปฐมํ วิญฺญาณํ ปาตุภูตํ, ตทุปาทาย สาวสฺส ชาติ. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, คพฺภวีสํ อุปสมฺปาเทตุ’’นฺติ (มหาว. ๑๒๔).

‘Này các tỳ-khưu, tâm đầu tiên nào sanh khởi, thức đầu tiên nào xuất hiện trong bụng mẹ, kể từ đó là sự sanh của người ấy. Này các tỳ-khưu, Ta cho phép cho người đủ hai mươi tuổi trong bào thai được thọ cụ túc.’

ตตฺถ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๔๐๔) โย ทฺวาทส มาเส มาตุกุจฺฉิสฺมึ วสิตฺวา มหาปวารณาย ชาโต, โส ตโต ปฏฺฐาย ยาว เอกูนวีสติเม วสฺเส มหาปวารณา, ตํ อติกฺกมิตฺวา ปาฏิปเท อุปสมฺปาเทตพฺโพ. เอเตนุปาเยน หายนวฑฺฒนํ เวทิตพฺพํ. โปราณกตฺเถรา ปน เอกูนวีสติวสฺสํ สามเณรํ นิกฺขมนียปุณฺณมาสึ อติกฺกมฺม ปาฏิปททิวเส อุปสมฺปาเทนฺติ. กสฺมา? เอกสฺมึ วสฺเส ฉ จาตุทฺทสิกอุโปสถา โหนฺติ, อิติ วีสติยา วสฺเสสุ จตฺตาโร มาสา ปริหายนฺติ, ราชาโน ตติเย ตติเย คสฺเส วสฺสํ อุกฺกฑฺฒนฺติ, อิติ อฏฺฐารสวสฺเสสุ ฉ มาสา วฑฺฒนฺติ, ตโต อุโปสถวเสน ปริหีเน จตฺตาโร มาเส อปเนตฺวา ทฺเว มาสา อวเสสา โหนฺติ, เต ทฺเว มาเส คเหตฺวา วีสติ วสฺสานิ ปริปุณฺณานิ โหนฺตีติ นิกฺกงฺขา หุตฺวา นิกฺขมนียปุณฺณมาสึ อติกฺกมฺม ปาฏิปเท อุปสมฺปาเทนฺติ.

Trong đó, người nào đã ở trong bụng mẹ mười hai tháng và sanh ra vào ngày đại lễ Tự tứ, người ấy kể từ đó cho đến ngày đại lễ Tự tứ vào năm thứ mười chín, sau khi qua ngày đó, vào ngày mồng một, nên được cho thọ cụ túc. Nên biết sự giảm và tăng (của tháng) bằng phương pháp này. Còn các vị trưởng lão xưa cho vị sa-di mười chín tuổi thọ cụ túc vào ngày mồng một sau khi qua ngày rằm tháng Nikkhamanīya. Vì sao? Trong một năm có sáu ngày bố-tát mười bốn, như vậy trong hai mươi năm, giảm đi bốn tháng. Các vị vua cứ mỗi ba năm lại thêm một tháng nhuận, như vậy trong mười tám năm, tăng thêm sáu tháng. Từ đó, sau khi trừ đi bốn tháng đã giảm do các ngày bố-tát, còn lại hai tháng. Lấy hai tháng ấy thì hai mươi năm được trọn vẹn. Vì vậy, không còn nghi ngờ, các vị ấy cho thọ cụ túc vào ngày mồng một sau khi qua ngày rằm tháng Nikkhamanīya.

เอตฺถ ปน โย ปวาเรตฺวา วีสติวสฺโส ภวิสฺสติ, ตํ สนฺธาย ‘‘เอกูนวีสติวสฺส’’นฺติ วุตฺตํ. ตสฺมา โย มาตุกุจฺฉิสฺมึ ทฺวาทส มาเส วสิ, โส เอกวีสติวสฺโส โหติ. โย สตฺต มาเส วสิ, โส สตฺตมาสาธิกวีสติวสฺโส. ฉมาสชาโต ปน น ชีวติ, อูนวีสติวสฺสํ ปน ‘‘ปริปุณฺณวีสติวสฺโส’’ติ สญฺญาย อุปสมฺปาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ, ปุคฺคโล ปน อนุปสมฺปนฺโนว โหติ. สเจ ปน โส ทสวสฺสจฺจเยน อญฺญํ อุปสมฺปาเทติ, ตญฺเจ มุญฺจิตฺวา คโณ ปูรติ, สูปสมฺปนฺโน. โสปิ [Pg.154] จ ยาว น ชานาติ, ตาวสฺส เนว สคฺคนฺตราโย น โมกฺขนฺตราโย, ญตฺวา ปน ปุน อุปสมฺปชฺชิตพฺพํ.

Ở đây, câu nói ‘mười chín tuổi’ là nhắm đến người nào sau khi Tự tứ sẽ được hai mươi tuổi. Do đó, người nào đã ở trong bụng mẹ mười hai tháng, người ấy được hai mươi mốt tuổi. Người nào đã ở (trong bụng mẹ) bảy tháng, người ấy được hai mươi tuổi và bảy tháng. Còn người sanh ra sáu tháng thì không sống được. Vị thầy tế độ cho người chưa đủ hai mươi tuổi thọ cụ túc với tưởng rằng ‘đã đủ hai mươi tuổi’ thì không có tội, nhưng người ấy vẫn không thành tỳ-khưu. Nhưng nếu sau mười năm, người ấy cho người khác thọ cụ túc, và nếu không kể người ấy mà túc số tăng vẫn đủ, thì (người đệ tử) được thọ cụ túc tốt đẹp. Và cả vị thầy tế độ ấy nữa, trong khi chưa biết, đối với vị ấy không có sự ngăn ngại đường sanh thiên, không có sự ngăn ngại đường giải thoát. Nhưng sau khi biết, cần phải thọ cụ túc lại.

๑๔๓. อิติ อิเมหิ ปพฺพชฺชาโทเสหิ วิรหิโตปิ ‘‘น, ภิกฺขเว, อนนุญฺญาโต มาตาปิตูหิ ปุตฺโต ปพฺพาเชตพฺโพ’’ติ (มหาว. ๑๐๕) วจนโต มาตาปิตูหิ อนนุญฺญาโต น ปพฺพาเชตพฺโพ. ตตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๐๕) มาตาปิตูหีติ ชนเก สนฺธาย วุตฺตํ. สเจ ทฺเวปิ อตฺถิ, ทฺเวปิ อาปุจฺฉิตพฺพา. สเจ ปิตา มโต โหติ มาตา วา, โย ชีวติ, โส อาปุจฺฉิ ตพฺโพ, ปพฺพชิตาปิ อาปุจฺฉิตพฺพาว. อาปุจฺฉนฺเตน สยํ วา คนฺตฺวา อาปุจฺฉิตพฺพํ, อญฺโญ วา เปเสตพฺโพ. โส เอว วา เปเสตพฺโพ ‘‘คจฺฉ มาตาปิตโร อาปุจฺฉิตฺวา เอหี’’ติ. สเจ ‘‘อนุญฺญาโตมฺหี’’ติ วทติ, สทฺทหนฺเตน ปพฺพาเชตพฺโพ. ปิตา สยํ ปพฺพชิโต ปุตฺตมฺปิ ปพฺพาเชตุกาโม โหติ, มาตรํ อาปุจฺฉิตฺวา ปพฺพาเชตุ. มาตา วา ธีตรํ ปพฺพาเชตุกามา ปิตรํ อาปุจฺฉิตฺวาว ปพฺพาเชตุ. ปิตา ปุตฺตทาเรน อนตฺถิโก ปลายิ, มาตา ‘‘อิมํ ปพฺพเชถา’’ติ ปุตฺตํ ภิกฺขูนํ เทติ, ‘‘ปิตาสฺส กุหิ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘จิตฺตเกฬึ กีฬิตุํ ปลาโต’’ติ วทติ, ตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. มาตา เกนจิ ปุริเสน สทฺธึ ปลาตา โหติ, ปิตา ปน ‘‘ปพฺพาเชถา’’ติ วทติ, เอตฺถาปิ เอเสว นโย. ปิตา วิปฺปวุตฺโถ โหติ, มาตา ปุตฺตํ ‘‘ปพฺพาเชถา’’ติ อนุชานาติ, ‘‘ปิตาสฺส กุหิ’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กึ ตุมฺหากํ ปิตรา, อหํ ชานิสฺสามี’’ติ วทติ, ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ.

143. Như vậy, dù đã thoát khỏi những lỗi lầm ngăn cản việc xuất gia này, nhưng theo như lời dạy: ‘Này các tỳ-khưu, người con trai không được cha mẹ cho phép thì không nên cho xuất gia,’ người không được cha mẹ cho phép thì không nên cho xuất gia. Trong đó, từ ‘cha mẹ’ được nói là nhắm đến cha mẹ ruột. Nếu có cả hai, cần phải hỏi cả hai. Nếu cha hoặc mẹ đã mất, người còn sống cần phải được hỏi. Cha mẹ đã xuất gia cũng cần phải được hỏi. Người hỏi nên tự mình đi hỏi, hoặc nên sai người khác đi. Hoặc nên sai chính người ấy đi với lời dặn: ‘Hãy đi hỏi cha mẹ rồi trở lại.’ Nếu người ấy nói: ‘Con đã được cho phép,’ tin lời ấy, nên cho xuất gia. Người cha tự mình đã xuất gia và muốn cho con trai xuất gia, nên hỏi người mẹ rồi hãy cho xuất gia. Hoặc người mẹ muốn cho con gái xuất gia, nên hỏi người cha rồi hãy cho xuất gia. Người cha không còn thiết tha với vợ con đã bỏ đi, người mẹ đem con trai đến cho các tỳ-khưu và nói: ‘Xin hãy cho đứa bé này xuất gia.’ Khi được hỏi: ‘Cha của nó ở đâu?’, bà nói: ‘Ông ấy đã bỏ đi để vui chơi theo ý mình.’ Cho đứa bé ấy xuất gia là hợp lệ. Người mẹ đã bỏ đi cùng với người đàn ông nào đó, còn người cha nói: ‘Xin hãy cho nó xuất gia.’ Ở đây cũng theo phương pháp tương tự. Người cha đi xa, người mẹ cho phép con trai và nói: ‘Xin hãy cho nó xuất gia.’ Khi được hỏi: ‘Cha của nó ở đâu?’, bà nói: ‘Cha nó thì có liên quan gì đến quý ngài, tôi sẽ chịu trách nhiệm.’ Cho đứa bé ấy xuất gia là hợp lệ, điều này được nói trong Chú giải Kurundī.

มาตาปิตโร มตา, ทารโก จูฬมาตาทีนํ สนฺติเก สํวทฺโธ, ตสฺมึ ปพฺพาชิยมาเน ญาตกา กลหํ วา กโรนฺติ ขิยฺยนฺติ วา, ตสฺมา วิวาทุปจฺเฉทนตฺถํ อาปุจฺฉิตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ, อนาปุจฺฉิตฺวา ปพฺพาเชนฺตสฺส ปน อาปตฺติ นตฺถิ. ทหรกาเล คเหตฺวา โปสกา มาตาปิตโร นาม โหนฺติ, เตสุปิ เอเสว นโย. ปุตฺโต อตฺตานํ นิสฺสาย ชีวติ, น มาตาปิตโร. สเจปิ ราชา โหติ, อาปุจฺฉิตฺวาว ปพฺพาเชตพฺโพ. มาตาปิตูหิ อนุญฺญาโต ปพฺพชิตฺวา ปุน วิพฺภมติ, สเจปิ สตกฺขตฺตุํ ปพฺพชิตฺวา วิพฺภมติ, อาคตาคตกาเล ปุนปฺปุนํ อาปุจฺฉิตฺวาว ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจปิ เอวํ วทนฺติ ‘‘อยํ วิพฺภมิตฺวา เคหํ อาคโต, อมฺหากํ กมฺมํ น กโรติ, ปพฺพชิตฺวา ตุมฺหากํ วตฺตํ น ปูเรติ, นตฺถิ อิมสฺส อาปุจฺฉนกิจฺจํ[Pg.155], อาคตาคตํ นํ ปพฺพาเชยฺยาถา’’ติ, เอวํ นิสฺสฏฺฐํ ปุน อนาปุจฺฉาปิ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ.

Cha mẹ đã chết, đứa trẻ được mẹ kế v.v... nuôi dưỡng, khi cho đứa trẻ ấy xuất gia, bà con hoặc là gây gổ, hoặc là chê bai, vì vậy, để chấm dứt sự tranh cãi, nên hỏi ý kiến rồi mới cho xuất gia. Tuy nhiên, vị tỳ khưu cho xuất gia mà không hỏi ý kiến thì không có tội. Những người nhận nuôi từ lúc còn nhỏ được gọi là cha mẹ, đối với những người ấy cũng có phương thức tương tự. Người con sống nương tựa vào bản thân, không nương tựa vào cha mẹ. Dầu cho người con là vua, cũng phải hỏi ý kiến (cha mẹ) rồi mới cho xuất gia. Người con được cha mẹ cho phép, sau khi xuất gia lại hoàn tục, dầu cho xuất gia rồi hoàn tục một trăm lần, mỗi khi trở lại, phải hỏi ý kiến (cha mẹ) nhiều lần rồi mới cho xuất gia. Dầu cho họ nói như vầy: “Người này sau khi hoàn tục đã trở về nhà, không làm công việc của chúng tôi; sau khi xuất gia, không làm tròn bổn phận đối với các ngài. Đối với người này, không cần phải hỏi ý kiến. Mỗi khi nó đến, các ngài cứ cho nó xuất gia,” người đã được từ bỏ như vậy, lần sau cho xuất gia lại không cần hỏi ý kiến cũng được.

โยปิ ทหรกาเลเยว ‘‘อยํ ตุมฺหากํ ทินฺโน, ยทา อิจฺฉถ, ตทา ปพฺพาเชยฺยาถา’’ติ เอวํ ทินฺโน โหติ, โสปิ อาคตาคโต ปุน อนาปุจฺฉิตฺวาว ปพฺพาเชตพฺโพ. ยํ ปน ทหรกาเลเยว ‘‘อิมํ, ภนฺเต, ปพฺพาเชยฺยาถา’’ติ อนุชานิตฺวา ปจฺฉา วุฑฺฒิปฺปตฺตกาเล นานุชานนฺติ, อยํ น อนาปุจฺฉา ปพฺพาเชตพฺโพ. เอโก มาตาปิตูหิ สทฺธึ ภณฺฑิตฺวา ‘‘ปพฺพาเชถ ม’’นฺติ อาคจฺฉติ, ‘‘อาปุจฺฉิตฺวา เอหี’’ติ จ วุตฺโต ‘‘นาหํ คจฺฉามิ, สเจ มํ น ปพฺพาเชถ, วิหารํ วา ฌาเปมิ, สตฺเถน วา ตุมฺเห ปหรามิ, ตุมฺหากํ ญาตกานํ วา อุปฏฺฐากานํ วา อารามจฺเฉทนาทีหิ อนตฺถํ อุปฺปาเทมิ, รุกฺขา วา ปติตฺวา มรามิ, โจรมชฺฌํ วา ปวิสามิ, เทสนฺตรํ วา คจฺฉามี’’ติ วทติ, ตํ ตสฺเสว รกฺขณตฺถาย ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปนสฺส มาตาปิตโร อาคนฺตฺวา ‘‘กสฺมา อมฺหากํ ปุตฺตํ ปพฺพาชยิตฺถา’’ติ วทนฺติ, เตสํ ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ‘‘รกฺขณตฺถาย นํ ปพฺพาชยิมฺห, ปญฺญายถ ตุมฺเห ปุตฺเตนา’’ติ วตฺตพฺพา. ‘‘รุกฺขา ปติสฺสามี’’ติ อภิรุหิตฺวา ปน หตฺถปาเท มุญฺจนฺตํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติเยว.

Người nào từ lúc còn nhỏ đã được cho đi với lời rằng: “Đứa trẻ này đã được cho các ngài, khi nào các ngài muốn, hãy cho nó xuất gia,” người ấy mỗi khi đến, lần sau cho xuất gia lại không cần hỏi ý kiến. Còn người nào mà (cha mẹ) từ lúc còn nhỏ đã cho phép rằng: “Bạch ngài, xin hãy cho đứa trẻ này xuất gia,” nhưng sau đó khi đã trưởng thành lại không cho phép, người này không được cho xuất gia mà không hỏi ý kiến. Một người cãi nhau với cha mẹ rồi đến nói: “Xin hãy cho con xuất gia.” Và khi được bảo rằng: “Hãy đi hỏi ý kiến rồi trở lại,” người ấy nói: “Con không đi. Nếu các ngài không cho con xuất gia, con sẽ đốt chùa, hoặc dùng vũ khí đả thương các ngài, hoặc gây ra điều bất lợi cho bà con hay thí chủ của các ngài bằng cách chặt phá cây trong khuôn viên chùa v.v..., hoặc leo lên cây nhảy xuống chết, hoặc gia nhập bọn trộm cướp, hoặc đi đến xứ khác.” Người như vậy, để bảo vệ chính người ấy, được phép cho xuất gia. Nhưng nếu cha mẹ của người ấy đến và nói: “Tại sao các ngài lại cho con của chúng tôi xuất gia?” nên trình bày sự việc ấy cho họ và nói rằng: “Chúng tôi cho cậu ấy xuất gia là để bảo vệ, xin quý vị hãy hiểu cho con trai mình.” Còn người đã leo lên cây nói: “Tôi sẽ nhảy xuống,” rồi buông tay chân ra, thì chắc chắn được phép cho xuất gia.

เอโก วิเทสํ คนฺตฺวา ปพฺพชฺชํ ยาจติ, อาปุจฺฉิตฺวา เจ คโต, ปพฺพาเชตพฺโพ. โน เจ, ทหรภิกฺขุํ เปเสตฺวา อาปุจฺฉาเปตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. อติทูรญฺเจ โหติ, ปพฺพาเชตฺวาปิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เปเสตฺวา ทสฺเสตุํ วฏฺฏติ. กุรุนฺทิยํ ปน วุตฺตํ ‘‘สเจ ทูรํ โหติ, มคฺโค จ มหากนฺตาโร, ‘คนฺตฺวา อาปุจฺฉิสฺสามี’ติ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏตี’’ติ. สเจ ปน มาตาปิตูนํ พหู ปุตฺตา โหนฺติ, เอวญฺจ วทนฺติ ‘‘ภนฺเต, เอเตสํ ทารกานํ ยํ อิจฺฉถ, ตํ ปพฺพาเชยฺยาถา’’ติ, ทารเก วีมํสิตฺวา ยํ อิจฺฉติ, โส ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจปิ สกเลน กุเลน วา คาเมน วา อนุญฺญาโต โหติ ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมึ กุเล วา คาเม วา ยํ อิจฺฉถ, ตํ ปพฺพาเชยฺยาถา’’ติ, ยํ อิจฺฉติ, โส ปพฺพาเชตพฺโพติ.

Một người đi đến xứ khác rồi xin xuất gia, nếu đã hỏi ý kiến (cha mẹ) rồi mới đi, thì nên cho xuất gia. Nếu chưa, nên sai một vị tỳ khưu trẻ đi hỏi ý kiến giùm rồi mới cho xuất gia. Nếu ở quá xa, cho xuất gia rồi sai đi cùng với các tỳ khưu để trình diện (cha mẹ) cũng được. Tuy nhiên, trong Chú giải Kurundī có nói: “Nếu ở xa, và đường đi là hoang địa rộng lớn, được phép cho xuất gia với ý định ‘sau này sẽ đi hỏi ý kiến.’” Nhưng nếu cha mẹ có nhiều con trai, và họ nói như vầy: “Bạch ngài, trong số những đứa trẻ này, ngài muốn ai thì xin hãy cho người ấy xuất gia,” nên xem xét những đứa trẻ, người nào muốn (xuất gia) thì nên cho người ấy xuất gia. Dầu cho được cả gia tộc hoặc cả làng cho phép rằng: “Bạch ngài, trong gia tộc này hoặc trong làng này, ngài muốn ai thì xin hãy cho người ấy xuất gia,” người nào muốn (xuất gia) thì nên cho người ấy xuất gia.

๑๔๔. เอวํ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๔) ปพฺพชฺชาโทสวิรหิตํ มาตาปิตูหิ อนุญฺญาตํ ปพฺพาเชนฺเตนปิ จ สเจ อจฺฉินฺนเกโส โหติ, เอกสีมายญฺจ อญฺเญปิ ภิกฺขู [Pg.156] อตฺถิ, เกสจฺเฉทนตฺถาย ภณฺฑุกมฺมํ อาปุจฺฉิตพฺพํ. ตตฺรายํ อาปุจฺฉนวิธิ (มหาว. อฏฺฐ. ๙๘) – สีมาปริยาปนฺเน ภิกฺขู สนฺนิปาเตตฺวา ปพฺพชฺชาเปกฺขํ ตตฺถ เนตฺวา ‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, อิมสฺส ทารกสฺส ภณฺฑุกมฺมํ อาปุจฺฉามี’’ติ ติกฺขตฺตุํ วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา สกึ วา วตฺตพฺพํ. เอตฺถ จ ‘‘อิมสฺส ทารกสฺส ภณฺฑุกมฺมํ อาปุจฺฉามี’’ติปิ ‘‘อิมสฺส สมณกรณํ อาปุจฺฉามี’’ติปิ ‘‘อยํ สมโณ โหตุกาโม’’ติปิ ‘‘อยํ ปพฺพชิตุกาโม’’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติเยว. สเจ สภาคฏฺฐานํ โหติ, ทส วา วีสติ วา ตึสํ วา ภิกฺขู วสนฺตีติ ปริจฺเฉโท ปญฺญายติ, เตสํ ฐิโตกาสํ วา นิสินฺโนกาสํ วา คนฺตฺวาปิ ปุริมนเยเนว อาปุจฺฉิตพฺพํ. ปพฺพชฺชาเปกฺขํ วินาว ทหรภิกฺขู วา สามเณเร วา เปเสตฺวาปิ ‘‘เอโก, ภนฺเต, ปพฺพชฺชาเปกฺโข อตฺถิ, ตสฺส ภณฺฑุกมฺมํ อาปุจฺฉามา’’ติอาทินา นเยน อาปุจฺฉาเปตุํ วฏฺฏติ. สเจ เกจิ ภิกฺขู เสนาสนํ วา คุมฺพาทีนิ วา ปวิสิตฺวา นิทฺทายนฺติ วา สมณธมฺมํ วา กโรนฺติ, อาปุจฺฉกา จ ปริเยสนฺตาปิ อทิสฺวา ‘‘สพฺเพ อาปุจฺฉิตา อมฺเหหี’’ติ สญฺญิโน โหนฺติ, ปพฺพชฺชา นาม ลหุกกมฺมํ, ตสฺมา ปพฺพชิโต สุปพฺพชิโต, ปพฺพาเชนฺตสฺสปิ อนาปตฺติ.

144. Như vậy, ngay cả khi cho xuất gia người không có lỗi lầm về việc xuất gia và đã được cha mẹ cho phép, nếu người ấy chưa cạo tóc, và trong cùng một giới trường cũng có các vị tỳ khưu khác, để cạo tóc, cần phải xin phép làm lễ cạo tóc (bhaṇḍukamma). Ở đây, đây là phương pháp xin phép: triệu tập các vị tỳ khưu trong giới trường, dẫn người muốn xuất gia đến đó, nên nói ba lần, hoặc hai lần, hoặc một lần rằng: “Bạch chư Tăng, con xin phép Tăng chúng về việc cạo tóc cho đứa trẻ này.” Và ở đây, cũng có thể nói: “Con xin phép về việc cạo tóc cho đứa trẻ này,” hoặc “Con xin phép về việc làm sa-môn cho người này,” hoặc “Người này muốn trở thành sa-môn,” hoặc “Người này muốn xuất gia.” Nếu là nơi ở chung, và biết rõ có mười, hoặc hai mươi, hoặc ba mươi vị tỳ khưu đang ở, cũng có thể đến nơi các vị ấy đang đứng hoặc đang ngồi để xin phép theo phương pháp đã nêu trước. Cũng có thể sai các vị tỳ khưu trẻ hoặc các vị sa-di đi, mà không cần có mặt người muốn xuất gia, để cho xin phép theo cách nói như: “Bạch ngài, có một người muốn xuất gia, chúng con xin phép về việc cạo tóc cho người ấy” v.v... Nếu có vài vị tỳ khưu vào trong chỗ ở hoặc bụi rậm v.v... để ngủ hoặc hành sa-môn pháp, và những người xin phép, dù đã tìm kiếm nhưng không thấy, có ý nghĩ rằng: “Chúng ta đã xin phép tất cả các vị tỳ khưu rồi,” việc xuất gia là một nghiệp nhẹ, do đó người được xuất gia là đã được xuất gia tốt đẹp, và người cho xuất gia cũng không có tội.

สเจ ปน วิหาโร มหา โหติ อเนกภิกฺขุสหสฺสาวาโส, สพฺเพ ภิกฺขู สนฺนิปาตาเปตุมฺปิ ทุกฺกรํ, ปเคว ปฏิปาฏิยา อาปุจฺฉิตุํ, ขณฺฑสีมาย วา ฐตฺวา นทีสมุทฺทาทีนิ วา คนฺตฺวา ปพฺพาเชตพฺโพ. โย ปน นวมุณฺโฑ วา โหติ วิพฺภนฺตโก วา นิคณฺฐาทีสุ อญฺญตโร วา ทฺวงฺคุลเกโส วา อูนทฺวงฺคุลเกโส วา, ตสฺส เกสจฺเฉทนกิจฺจํ นตฺถิ, ตสฺมา ภณฺฑุกมฺมํ อนาปุจฺฉิตฺวาปิ ตาทิสํ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. ทฺวงฺคุลาติริตฺตเกโส ปน โย โหติ อนฺตมโส เอกสิขามตฺตธโรปิ, โส ภณฺฑุกมฺมํ อาปุจฺฉิตฺวาว ปพฺพาเชตพฺโพ.

Nhưng nếu ngôi chùa lớn, là nơi ở của nhiều ngàn tỳ khưu, việc triệu tập tất cả các vị tỳ khưu cũng khó khăn, huống chi là việc xin phép tuần tự, nên đứng trong một giới trường nhỏ (khaṇḍasīmā), hoặc đi đến sông, biển v.v... để cho xuất gia. Còn người nào mới cạo đầu, hoặc mới hoàn tục, hoặc là một trong các ngoại đạo như Nigantha, hoặc có tóc dài hai lóng tay, hoặc có tóc ngắn hơn hai lóng tay, đối với người ấy, không có việc phải cạo tóc, vì vậy, cho người như vậy xuất gia mà không cần xin phép làm lễ cạo tóc cũng được. Còn người nào có tóc dài hơn hai lóng tay, cho đến người chỉ để một chỏm tóc, người ấy phải xin phép làm lễ cạo tóc rồi mới được cho xuất gia.

๑๔๕. เอวํ อาปุจฺฉิตฺวา ปพฺพาเชนฺเตน จ ปริปุณฺณปตฺตจีวโรว ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ ตสฺส นตฺถิ, ยาจิตเกนปิ ปตฺตจีวเรน ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ, สภาคฏฺฐาเน วิสฺสาเสน คเหตฺวาปิ ปพฺพาเชตุํ วฏฺฏติ. สเจ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๑๘) ปน อปกฺกํ ปตฺตํ จีวรูปคานิ จ วตฺถานิ คเหตฺวา อาคโต โหติ, ยาว ปตฺโต ปจฺจติ, จีวรานิ จ กรียนฺติ, ตาว วิหาเร วสนฺตสฺส อนามฏฺฐปิณฺฑปาตํ ทาตุํ วฏฺฏติ, ถาลเกสุ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ปุเรภตฺตํ สามเณรภาคสมโก [Pg.157] อามิสภาโค ทาตุํ วฏฺฏติ, เสนาสนคฺคาโห ปน สลากภตฺตอุทฺเทสภตฺตนิมนฺตนาทีนิ จ น วฏฺฏนฺติ. ปจฺฉาภตฺตมฺปิ สามเณรภาคสโม เตลตณฺฑุลมธุผาณิตาทิเภสชฺชภาโค วฏฺฏติ. สเจ คิลาโน โหติ, เภสชฺชมสฺส กาตุํ วฏฺฏติ, สามเณรสฺส วิย สพฺพํ ปฏิชคฺคนกมฺมํ. อุปสมฺปทาเปกฺขํ ปน ยาจิตเกน ปตฺตจีวเรน อุปสมฺปาเทตุํ น วฏฺฏติ. ‘‘น, ภิกฺขเว, ยาจิตเกน ปตฺตจีวเรน อุปสมฺปาเทตพฺโพ, โย อุปสมฺปาเทยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๑๘) วุตฺตํ. ตสฺมา โส ปริปุณฺณปตฺตจีวโรเยว อุปสมฺปาเทตพฺโพ. สเจ ตสฺส นตฺถิ, อาจริยุปชฺฌายา จสฺส ทาตุกามา โหนฺติ, อญฺเญ วา ภิกฺขู นิรเปกฺเขหิ นิสฺสชฺชิตฺวา อธิฏฺฐานุปคํ ปตฺตจีวรํ ทาตพฺพํ. ยาจิตเกน ปน ปตฺเตน วา จีวเรน วา อุปสมฺปาเทนฺตสฺเสว อาปตฺติ โหติ, กมฺมํ ปน น กุปฺปติ.

145. Sau khi xin phép như vậy, vị tế độ cũng chỉ nên cho xuất gia người có đầy đủ y bát. Nếu người ấy không có, được phép cho xuất gia với y bát mượn, cũng được phép cho xuất gia sau khi lấy y bát với lòng tin tưởng ở nơi chung. Nếu người ấy đến với cái bát chưa nung và các tấm vải có thể may y, trong khi bát được nung và y được may, thì được phép cho người ấy đang ở trong tu viện phần vật thực khất thực chưa đụng đến, được phép ăn trong các đĩa. Trước buổi trưa, được phép cho phần vật thực tương đương với phần của sa-di, nhưng việc nhận chỗ ở, các loại vật thực như vật thực phát theo thẻ, vật thực chỉ định, vật thực do thỉnh mời v.v... thì không được phép. Sau buổi trưa, cũng được phép cho phần dược phẩm như dầu, gạo, mật ong, đường phèn v.v... tương đương với phần của sa-di. Nếu bị bệnh, được phép làm thuốc cho người ấy, và mọi công việc chăm sóc giống như đối với một vị sa-di. Nhưng đối với người đang chờ thọ cụ túc giới, không được phép cho thọ cụ túc với y bát mượn. Vì đã được nói rằng: “Này các tỳ-khưu, không được cho thọ cụ túc với y bát mượn, vị nào cho thọ cụ túc, phạm tội tác ác.” Do đó, người ấy chỉ nên được cho thọ cụ túc khi đã có đầy đủ y bát. Nếu người ấy không có, và vị thầy tế độ và thầy yết-ma muốn cho, hoặc các vị tỳ-khưu khác muốn cho, thì nên cho y bát có thể chú nguyện sau khi đã được xả bỏ bởi những vị không còn luyến tiếc. Vị nào cho thọ cụ túc với bát mượn hoặc y mượn thì chỉ vị ấy mới phạm tội, còn buổi lễ thì không bị hư hoại.

๑๔๖. ปริปุณฺณปตฺตจีวรํ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๔) ปพฺพาเชนฺเตนปิ สเจ โอกาโส โหติ, สยํ ปพฺพาเชตพฺโพ. สเจ อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีหิ พฺยาวโฏ โหติ, โอกาสํ น ลภติ, เอโก ทหรภิกฺขุ วตฺตพฺโพ ‘‘เอตํ ปพฺพาเชหี’’ติ. อวุตฺโตปิ เจ ทหรภิกฺขุ อุปชฺฌายํ อุทฺทิสฺส ปพฺพาเชติ, วฏฺฏติ. สเจ ทหรภิกฺขุ นตฺถิ, สามเณโรปิ วตฺตพฺโพ ‘‘เอตํ ขณฺฑสีมํ เนตฺวา ปพฺพาเชตฺวา กาสายานิ อจฺฉาเทตฺวา เอหี’’ติ. สรณานิ ปน สยํ ทาตพฺพานิ. เอวํ ภิกฺขุนาว ปพฺพาชิโต โหติ. ปุริสญฺหิ ภิกฺขุโต อญฺโญ ปพฺพาเชตุํ น ลภติ, มาตุคามํ ภิกฺขุนีโต อญฺโญ, สามเณโร ปน สามเณรี วา อาณตฺติยา กาสายานิ ทาตุํ ลภนฺติ, เกโสโรปนํ เยน เกนจิ กตํ สุกตํ.

146. Vị tế độ cho người có đầy đủ y bát xuất gia, nếu có cơ hội, nên tự mình cho xuất gia. Nếu bận rộn với việc học thuộc lòng, hỏi đáp v.v... không có cơ hội, nên chỉ định một vị tỳ-khưu trẻ tuổi rằng: “Hãy cho người này xuất gia.” Dù không được bảo, nếu vị tỳ-khưu trẻ tuổi vì thầy tế độ mà cho xuất gia, cũng được phép. Nếu không có tỳ-khưu trẻ tuổi, cũng có thể chỉ định một vị sa-di rằng: “Hãy dẫn người này đến tiểu giới, cho xuất gia, choàng y ca-sa rồi trở lại.” Nhưng các pháp quy y thì phải tự mình truyền trao. Như vậy, người ấy được xem là do chính tỳ-khưu cho xuất gia. Thật vậy, ngoài tỳ-khưu ra, không ai khác được phép cho người nam xuất gia; ngoài tỳ-khưu-ni ra, không ai khác được phép cho người nữ xuất gia. Nhưng sa-di hay sa-di-ni, do được lệnh, được phép trao y ca-sa. Việc cạo tóc, do bất cứ ai làm, đều là làm tốt.

สเจ ปน ภพฺพรูโป โหติ สเหตุโก ญาโต ยสสฺสี กุลปุตฺโต, โอกาสํ กตฺวาปิ สยเมว ปพฺพาเชตพฺโพ, ‘‘มตฺติกามุฏฺฐึ คเหตฺวา นหายิตฺวา อาคจฺฉาหี’’ติ จ น ปน วิสฺสชฺเชตพฺโพ. ปพฺพชิตุกามานญฺหิ ปฐมํ พลวอุสฺสาโห โหติ, ปจฺฉา ปน กาสายานิ จ เกสหรณสตฺถกญฺจ ทิสฺวา อุตฺรสนฺติ, เอตฺโตเยว ปลายนฺติ, ตสฺมา สยเมว นหานติตฺถํ เนตฺวา สเจ นาติทหโร, ‘‘นหาหี’’ติ วตฺตพฺโพ, เกสา ปนสฺส สยเมว มตฺติกํ คเหตฺวา โธวิตพฺพา[Pg.158]. ทหรกุมารโก ปน สยํ อุทกํ โอตริตฺวา โคมยมตฺติกาหิ ฆํสิตฺวา นหาเปตพฺโพ. สเจปิสฺส กจฺฉุ วา ปิฬกา วา โหนฺติ, ยถา มาตา ปุตฺตํ น ชิคุจฺฉติ, เอวเมวํ อชิคุจฺฉนฺเตน สาธุกํ หตฺถปาทโต จ สีสโต จ ปฏฺฐาย ฆํสิตฺวา ฆํสิตฺวา นหาเปตพฺโพ. กสฺมา? เอตฺตเกน หิ อุปกาเรน กุลปุตฺตา อาจริยุปชฺฌาเยสุ จ สาสเน จ พลวสิเนหา ติพฺพคารวา อนิวตฺติธมฺมา โหนฺติ, อุปฺปนฺนํ อนภิรตึ วิโนเทตฺวา เถรภาวํ ปาปุณนฺติ, กตญฺญุกตเวทิโน โหนฺติ.

Nhưng nếu là người có khả năng, có nhân duyên, là thiện gia nam tử nổi tiếng, có danh vọng, thì dù phải tạo ra cơ hội, cũng nên tự mình cho xuất gia. Và không nên bảo người ấy đi rằng: “Hãy lấy một nắm đất sét, đi tắm rồi trở lại.” Vì rằng những người muốn xuất gia, lúc đầu có sự hăng hái mạnh mẽ, nhưng sau đó khi thấy y ca-sa và dao cạo tóc thì họ sợ hãi, và bỏ trốn ngay từ lúc đó. Do đó, nên tự mình dẫn người ấy đến bến tắm. Nếu không phải là người quá trẻ, nên bảo rằng: “Hãy tắm đi.” Nhưng tóc của người ấy thì nên tự mình lấy đất sét gội cho sạch. Còn đối với cậu bé, thì nên tự mình xuống nước, dùng phân bò và đất sét kỳ cọ rồi tắm cho cậu. Dù cho cậu bé có bị ghẻ lở hay mụn nhọt, cũng giống như người mẹ không ghê tởm đứa con, cũng vậy, vị thầy không nên ghê tởm mà phải tắm cho cậu bé một cách kỹ lưỡng, kỳ cọ nhiều lần, bắt đầu từ tay chân và đầu. Tại sao? Vì nhờ sự giúp đỡ chừng ấy, các thiện gia nam tử trở nên có tình thương mến sâu đậm, lòng kính trọng tha thiết, và có pháp không thối chuyển đối với các vị thầy, thầy tế độ và trong giáo pháp. Họ xua tan sự không hoan hỷ đã khởi lên và đạt đến địa vị trưởng lão. Họ trở thành người biết ơn và nhớ ơn.

เอวํ นหาปนกาเล ปน เกสมสฺสุํ โอโรปนกาเล วา ‘‘ตฺวํ ญาโต ยสสฺสี, อิทานิ มยํ ตํ นิสฺสาย ปจฺจเยหิ น กิลมิสฺสามา’’ติ น วตฺตพฺโพ, อญฺญาปิ อนิยฺยานิกกถา น วตฺตพฺพา, อถ ขฺวสฺส ‘‘อาวุโส, สุฏฺฐุ อุปธาเรหิ, สตึ อุปฏฺฐาเปหี’’ติ วตฺวา ตจปญฺจกกมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขิตพฺพํ. อาจิกฺขนฺเตน จ วณฺณสณฺฐานคนฺธาสโยกาสวเสน อสุจิเชคุจฺฉปฏิกฺกูลภาวํ นิชฺชีวนิสฺสตฺตภาวํ วา ปากฏํ กโรนฺเตน อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ หิ โส ปุพฺเพ มทฺทิตสงฺขาโร โหติ ภาวิตภาวโน กณฺฏกเวธาเปกฺโข วิย ปริปกฺกคณฺโฑ สูริยุคฺคมนาเปกฺขํ วิย จ ปริณตปทุมํ, อถสฺส อารทฺธมตฺเต กมฺมฏฺฐานํ มนสิกาเร อินฺทาสนิ วิย ปพฺพเต กิเลสปพฺพเต จุณฺณยมานํเยว ญาณํ ปวตฺตติ, ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปาปุณาติ. เย หิ เกจิ ขุรคฺเค อรหตฺตํ ปตฺตา, สพฺเพ เต เอวรูปํ สวนํ ลภิตฺวา กลฺยาณมิตฺเตน อาจริเยน ทินฺนนยํ นิสฺสาย, โน อนิสฺสาย. ตสฺมาสฺส อาทิโตว เอวรูปี กถา กเถตพฺพาติ.

Như vậy, trong lúc tắm hoặc trong lúc cạo tóc râu, không nên nói rằng: “Bạn là người nổi tiếng, có danh vọng, bây giờ nhờ bạn mà chúng tôi sẽ không còn phải vất vả về các vật dụng nữa.” Cũng không nên nói những lời nói khác không đưa đến sự giải thoát. Mà nên nói với người ấy rằng: “Này hiền hữu, hãy suy xét cho kỹ, hãy thiết lập chánh niệm,” rồi nên giảng dạy đề mục thiền năm thể trược. Và vị giảng dạy nên làm cho rõ ràng về tính chất bất tịnh, đáng ghê tởm, đáng kinh tởm, hoặc tính chất vô tri, vô ngã, theo phương diện màu sắc, hình dáng, mùi, nơi chốn, vị trí. Vì nếu người ấy trước đây đã từng nghiền ngẫm các pháp hữu vi, đã từng tu tập thiền định, giống như cái mụn nhọt đã chín muồi đang chờ mũi gai đâm vào, và giống như đóa sen đã trưởng thành đang chờ mặt trời mọc, thì khi người ấy vừa mới bắt đầu tác ý đến đề mục thiền, trí tuệ sẽ vận hành, nghiền nát những ngọn núi phiền não giống như sấm sét của trời Đế-thích nghiền nát núi non, và người ấy đạt đến quả A-la-hán ngay trên lưỡi dao cạo. Vì rằng, bất cứ ai đã đắc quả A-la-hán ngay trên lưỡi dao cạo, tất cả các vị ấy đều đã đạt được nhờ nghe được lời dạy như vậy, nương vào phương pháp được trao truyền bởi một vị thầy là thiện hữu tri thức, chứ không phải không nương vào. Do đó, ngay từ đầu nên nói với người ấy một bài pháp như vậy.

เกเสสุ ปน โอโรปิเตสุ หลิทฺทิจุณฺเณน วา คนฺธจุณฺเณน วา สีสญฺจ สรีรญฺจ อุพฺพฏฺเฏตฺวา คิหิคนฺธํ อปเนตฺวา กาสายานิ ติกฺขตฺตุํ วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา สกึ วา ปฏิคฺคาหาเปตพฺโพ. อถาปิสฺส หตฺเถ อทตฺวา อาจริโย วา อุปชฺฌาโย วา สยเมว อจฺฉาเทติ, วฏฺฏติ. สเจ อญฺญํ ทหรํ วา สามเณรํ วา อุปาสกํ วา อาณาเปติ ‘‘อาวุโส, เอตานิ กาสายานิ คเหตฺวา เอตํ อจฺฉาเทหี’’ติ, ตญฺเญว วา อาณาเปติ ‘‘เอตานิ คเหตฺวา อจฺฉาเทหี’’ติ, สพฺพํ ตํ วฏฺฏติ, สพฺพํ เตน ภิกฺขุนาว ทินฺนํ โหติ. ยํ ปน นิวาสนํ วา ปารุปนํ [Pg.159] วา อนาณตฺติยา นิวาเสติ วา ปารุปติ วา, ตํ อปเนตฺวา ปุน ทาตพฺพํ. ภิกฺขุนา หิ สหตฺเถน วา อาณตฺติยา วา ทินฺนเมว กาสายํ วฏฺฏติ, อทินฺนํ น วฏฺฏติ. สเจปิ ตสฺเสว สนฺตกํ โหติ, โก ปน วาโท อุปชฺฌายมูลเก.

Còn sau khi tóc đã được cạo, nên dùng bột nghệ hoặc bột thơm xoa lên đầu và thân mình để khử mùi thế tục, rồi nên cho (giới tử) nhận y ca-sa ba lần, hai lần, hoặc một lần. Hoặc không trao vào tay của người ấy, vị A-xà-lê hay vị Hòa thượng tự mình mặc cho, (điều ấy) được phép. Nếu ra lệnh cho một vị tỳ khưu trẻ khác, hoặc một vị sa-di, hoặc một vị cận sự nam rằng: 'Này hiền giả, hãy lấy những y ca-sa này và mặc cho người này', hoặc ra lệnh cho chính người ấy rằng: 'Hãy lấy những (y này) và mặc vào', tất cả những điều đó đều được phép, tất cả đều được xem là do chính vị tỳ khưu ấy trao. Còn y nội hay y vai trái nào mà (giới tử) tự mặc hay tự đắp mà không có sự ra lệnh, y đó phải được cởi ra và trao lại. Vì rằng y ca-sa chỉ được phép khi được vị tỳ khưu trao bằng chính tay mình hoặc qua sự ra lệnh, y không được trao thì không được phép. Dù cho đó là y của chính người ấy, huống nữa là y có nguồn gốc từ vị Hòa thượng.

๑๔๗. เอวํ ปน ทินฺนานิ กาสายานิ อจฺฉาทาเปตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ การาเปตฺวา เย ตตฺถ สนฺนิปติตา ภิกฺขู, เตสํ ปาเท วนฺทาเปตฺวา อถ สรณคหณตฺถํ อุกฺกุฏิกํ นิสีทาเปตฺวา อญฺชลึ ปคฺคณฺหาเปตฺวา ‘‘เอวํ วเทหี’’ติ วตฺตพฺโพ, ‘‘ยมหํ วทามิ, ตํ วเทหี’’ติ วตฺตพฺโพ. อถสฺส อุปชฺฌาเยน วา อาจริเยน วา ‘‘พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามี’’ติอาทินา นเยน สรณานิ ทาตพฺพานิ ยถาวุตฺตปฏิปาฏิยาว, น อุปฺปฏิปาฏิยา. สเจ หิ เอกปทมฺปิ เอกกฺขรมฺปิ อุปฺปฏิปาฏิยา เทติ, พุทฺธํ สรณํเยว วา ติกฺขตฺตุํ ทตฺวา ปุน อิตเรสุ เอเกกํ ติกฺขตฺตุํ เทติ, อทินฺนานิ โหนฺติ สรณานิ.

147. Sau khi đã cho mặc y ca-sa được trao như vậy, cho đắp y vai trái vắt qua một bên vai, cho đảnh lễ chân của các vị tỳ khưu đã tụ hội ở đó, rồi để thọ tam quy, cho ngồi xổm, cho chắp tay, và nên được bảo rằng: 'Hãy nói như vầy', hoặc nên được bảo rằng: 'Lời nào ta nói, con hãy nói theo lời ấy'. Sau đó, vị Hòa thượng hoặc vị A-xà-lê nên trao tam quy cho người ấy theo phương thức bắt đầu bằng 'Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi'. (Tam quy) phải được trao đúng theo thứ tự đã được nói đến, không được sai thứ tự. Vì nếu trao sai thứ tự dù chỉ một câu hay một chữ, hoặc sau khi trao 'Buddhaṃ saraṇaṃ' ba lần rồi lại trao mỗi câu trong các câu còn lại ba lần, thì tam quy được xem là chưa được trao.

อิมญฺจ ปน สรณคมนุปสมฺปทํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อนุญฺญาตอุปสมฺปทา เอกโตสุทฺธิยา วฏฺฏติ, สามเณรปพฺพชฺชา ปน อุภโตสุทฺธิยาว วฏฺฏติ, โน เอกโตสุทฺธิยา. ตสฺมา อุปสมฺปทาย สเจ อาจริโย ญตฺติโทสญฺเจว กมฺมวาจาโทสญฺจ วชฺเชตฺวา กมฺมํ กโรติ, สุกตํ โหติ. ปพฺพชฺชาย ปน อิมานิ ตีณิ สรณานิ พุ-การ ธ-การาทีนํ พฺยญฺชนานํ ฐานกรณสมฺปทํ อหาเปนฺเตน อาจริเยนปิ อนฺเตวาสิเกนปิ วตฺตพฺพานิ. สเจ อาจริโย วตฺตุํ สกฺโกติ, อนฺเตวาสิโก น สกฺโกติ, อนฺเตวาสิโก วา สกฺโกติ, อาจริโย น สกฺโกติ, อุโภปิ วา น สกฺโกนฺติ, น วฏฺฏติ. สเจ ปน อุโภปิ สกฺโกนฺติ, วฏฺฏติ. อิมานิ จ ปน ททมาเนน ‘‘พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามี’’ติ เอวํ เอกสมฺพนฺธานิ อนุนาสิกนฺตานิ วา กตฺวา ทาตพฺพานิ, ‘‘พุทฺธม สรณม คจฺฉามี’’ติ เอวํ วิจฺฉินฺทิตฺวา มการนฺตานิ วา กตฺวา ทาตพฺพานิ. อนฺธกฏฺฐกถายํ ‘‘นามํ สาเวตฺวา ‘อหํ, ภนฺเต, พุทฺธรกฺขิโต ยาวชีวํ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามี’’ติ วุตฺตํ, ตํ เอกฏฺฐกถายมฺปิ นตฺถิ, ปาฬิยมฺปิ น วุตฺตํ, เตสํ รุจิมตฺตเมว, ตสฺมา น คเหตพฺพํ. น หิ ตถา อวทนฺตสฺส สรณํ กุปฺปติ. เอตฺตาวตา จ สามเณรภูมิยํ ปติฏฺฐิโต โหติ.

Và sau khi đã từ bỏ lễ thọ cụ túc bằng tam quy này, lễ thọ cụ túc được cho phép (bằng bạch tứ yết-ma) thì được phép khi chỉ một bên (thầy tế độ) thanh tịnh, còn lễ xuất gia sa-di thì chỉ được phép khi cả hai bên (thầy và trò) đều thanh tịnh, không được phép khi chỉ một bên thanh tịnh. Do đó, trong lễ thọ cụ túc, nếu vị A-xà-lê tránh được lỗi trong lời bạch và lỗi trong lời yết-ma mà hành sự, thì việc làm đó là tốt đẹp. Còn trong lễ xuất gia, ba câu quy y này phải được cả vị A-xà-lê và đệ tử đọc, không làm thiếu sót sự hoàn hảo về vị trí phát âm (ṭhāna) và cách phát âm (karaṇa) của các phụ âm như 'bu', 'dha', v.v. Nếu vị A-xà-lê có thể đọc, mà đệ tử không thể; hoặc đệ tử có thể, mà vị A-xà-lê không thể; hoặc cả hai đều không thể, thì không được phép. Còn nếu cả hai đều có thể, thì được phép. Và khi trao (tam quy) này, nên đọc liền một mạch, kết thúc bằng âm mũi (anunāsika), như 'buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi'; hoặc nên đọc ngắt quãng, kết thúc bằng âm 'm' (makāranta), như 'buddhama saraṇama gacchāmi'. Trong Andhakaṭṭhakathā có nói rằng, sau khi xướng tên, (đọc) 'Kính bạch ngài, con là Buddharakkhita, trọn đời xin quy y Phật', điều đó không có trong bất kỳ Chú giải nào, cũng không được nói trong Pāḷi, đó chỉ là sở thích của các vị luận sư ấy, do đó không nên chấp nhận. Vì rằng sự quy y không bị hư hoại đối với người không nói như vậy. Và chỉ với chừng ấy, người ấy được an trú trong địa vị sa-di.

๑๔๘. สเจ ปเนส คติมา โหติ ปณฺฑิตชาติโก, อถสฺส ตสฺมึเยว ฐาเน สิกฺขาปทานิ อุทฺทิสิตพฺพานิ. กถํ? ยถา ภควตา อุทฺทิฏฺฐานิ. วุตฺตญฺเหตํ –

148. Còn nếu người này có khả năng đọc tụng, có bản chất thông minh, thì các học giới nên được chỉ dạy cho người ấy ngay tại nơi đó. Như thế nào? Như đã được Đức Thế Tôn chỉ dạy. Điều này đã được nói rằng:

‘‘อนุชานามิ[Pg.160], ภิกฺขเว, สามเณรานํ ทส สิกฺขาปทานิ, เตสุ จ สามเณเรหิ สิกฺขิตุํ. ปาณาติปาตา เวรมณิ, อทินฺนาทานา เวรมณิ, อพฺรหฺมจริยา เวรมณิ, มุสาวาทา เวรมณิ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิ, วิกาลโภชนา เวรมณิ, นจฺจคีตวาทิต วิสูกทสฺสนา เวรมณิ, มาลาคนฺธ วิเลปน ธารณ มณฺฑน วิภูสนฏฺฐานา เวรมณิ, อุจฺจาสยนมหาสยนา เวรมณิ, ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา เวรมณี’’ติ (มหาว. ๑๐๖).

'Này các tỳ khưu, Ta cho phép mười học giới cho các sa-di, và Ta cho phép các sa-di học tập trong các học giới ấy. (1) Tránh xa sự sát sanh, (2) Tránh xa sự lấy của không cho, (3) Tránh xa hành vi không phạm hạnh, (4) Tránh xa sự nói dối, (5) Tránh xa việc uống rượu và các chất say là cơ sở của sự dể duôi, (6) Tránh xa sự ăn phi thời, (7) Tránh xa việc xem múa, hát, nhạc, và các buổi trình diễn, (8) Tránh xa việc trang điểm, trang sức bằng cách đeo vòng hoa, thoa vật thơm, và các loại dầu thoa, (9) Tránh xa chỗ nằm và chỗ ngồi cao và sang trọng, (10) Tránh xa việc nhận vàng và bạc.'

อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘อหํ, ภนฺเต, อิตฺถนฺนาโม ยาวชีวํ ปาณาติปาตา เวรมณิสิกฺขาปทํ สมาทิยามี’’ติ เอวํ สรณทานํ วิย สิกฺขาปททานมฺปิ วุตฺตํ, ตํ เนว ปาฬิยํ, น อฏฺฐกถาสุ อตฺถิ, ตสฺมา ยถาปาฬิยาว อุทฺทิสิตพฺพานิ. ปพฺพชฺชา หิ สรณคมเนเหว สิทฺธา, สิกฺขาปทานิ ปน เกวลํ สิกฺขาปทปูรณตฺถํ ชานิตพฺพานิ, ตสฺมา ปาฬิยา อาคตนเยเนว อุคฺคเหตุํ อสกฺโกนฺตสฺส ยาย กายจิ ภาสาย อตฺถวเสนปิ อาจิกฺขิตุํ วฏฺฏติ. ยาว ปน อตฺตนา สิกฺขิตพฺพสิกฺขาปทานิ น ชานาติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณฏฺฐานนิสชฺชาทีสุ ปานโภชนาทิวิธิมฺหิ จ น กุสโล โหติ, ตาว โภชนสาลํ วา สลากภาชนฏฺฐานํ วา อญฺญํ วา ตถารูปฏฺฐานํ น เปเสตพฺโพ, สนฺติกาวจโรเยว กาตพฺโพ, พาลทารโก วิย ปฏิปชฺชิตพฺโพ, สพฺพมสฺส กปฺปิยากปฺปิยํ อาจิกฺขิตพฺพํ, นิวาสนปารุปนาทีสุ อภิสมาจาริเกสุ วิเนตพฺโพ. เตนปิ –

Còn trong Andhakaṭṭhakathā, việc trao học giới cũng được nói đến giống như việc trao tam quy, rằng: 'Kính bạch ngài, con tên là..., trọn đời xin thọ trì học giới tránh xa sự sát sanh'. Điều đó không có trong Pāḷi, cũng không có trong các Chú giải, do đó, (các học giới) chỉ nên được chỉ dạy theo như trong Pāḷi. Vì rằng lễ xuất gia đã được thành tựu chỉ bằng việc quy y, còn các học giới chỉ cần được biết đến để hoàn thiện các học giới. Do đó, đối với người không thể học thuộc theo phương thức đã có trong Pāḷi, được phép giải thích bằng ý nghĩa qua bất kỳ ngôn ngữ nào. Chừng nào mà (vị sa-di) chưa biết các học giới mà mình phải học, chưa thuần thục trong việc mang y tăng-già-lê, bát, y, trong việc đi đứng, nằm ngồi, v.v., và trong các quy tắc về ăn uống, v.v., thì chừng đó không nên sai đi đến nhà ăn, nơi phát phiếu (thực phẩm), hoặc nơi nào khác tương tự; chỉ nên để ở gần bên, nên được đối xử như một đứa trẻ nhỏ, tất cả những gì thích hợp và không thích hợp nên được chỉ dạy cho vị ấy, nên được huấn luyện trong các oai nghi nhỏ nhặt như việc mặc y, đắp y, v.v. Vị ấy cũng vậy –

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ สามเณรํ นาเสตุํ. ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, อพฺรหฺมจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, มชฺชปายี โหติ, พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ, ภิกฺขุนีทูสโก โหตี’’ติ (มหาว. ๑๐๘) –

'Này các tỳ khưu, Ta cho phép trục xuất vị sa-di có đủ mười yếu tố sau: (1) là người sát sanh, (2) là người lấy của không cho, (3) là người không sống phạm hạnh, (4) là người nói dối, (5) là người uống rượu, (6) nói lời chê bai Đức Phật, (7) nói lời chê bai Giáo pháp, (8) nói lời chê bai Tăng chúng, (9) là người có tà kiến, (10) là người làm hại tỳ-khưu-ni.'

เอวํ วุตฺตานิ ทส นาสนงฺคานิ อารกา ปริวชฺเชตฺวา อาภิสมาจาริกํ ปริปูเรนฺเตน ทสวิเธ สีเล สาธุกํ สิกฺขิตพฺพํ.

Như vậy, người đang hoàn thiện các hạnh kiểm tốt đẹp, cần phải tránh xa mười chi phần trục xuất đã được nói đến và khéo học tập trong mười loại giới.

๑๔๙. โย [Pg.161] ปน (มหาว. อฏฺฐ. ๑๐๘) ปาณาติปาตาทีสุ ทสสุ นาสนงฺเคสุ เอกมฺปิ กมฺมํ กโรติ, โส ลิงฺคนาสนาย นาเสตพฺโพ. ตีสุ หิ นาสนาสุ ลิงฺคนาสนาเยว อิธาธิปฺเปตา. ยถา จ ภิกฺขูนํ ปาณาติปาตาทีสุ ตา ตา อาปตฺติโย โหนฺติ, น ตถา สามเณรานํ. สามเณโร หิ กุนฺถ กิปิลฺลิกมฺปิ มาเรตฺวา มงฺคุลณฺฑกมฺปิ ภินฺทิตฺวา นาเสตพฺพตํเยว ปาปุณาติ, ตาวเทวสฺส สรณคมนานิ จ อุปชฺฌายคฺคหณญฺจ เสนาสนคฺคาโห จ ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, สงฺฆลาภํ น ลภติ, ลิงฺคมตฺตเมว เอกํ อวสิฏฺฐํ โหติ. โส สเจ อากิณฺณโทโสว โหติ, อายตึ สํวเร น ติฏฺฐติ, นิกฺกฑฺฒิตพฺโพ. อถ สหสา วิรชฺฌิตฺวา ‘‘ทุฏฺฐุ มยา กต’’นฺติ ปุน สํวเร ฐาตุกาโม โหติ, ลิงฺคนาสนกิจฺจํ นตฺถิ, ยถานิวตฺถปารุตสฺเสว สรณานิ ทาตพฺพานิ, อุปชฺฌาโย ทาตพฺโพ. สิกฺขาปทานิ ปน สรณคมเนเนว อิชฺฌนฺติ. สามเณรานญฺหิ สรณคมนํ ภิกฺขูนํ อุปสมฺปทกมฺมวาจาสทิสํ, ตสฺมา ภิกฺขูนํ วิย จตุปาริสุทฺธิสีลํ อิมินาปิ ทส สีลานิ สมาทินฺนาเนว โหนฺติ, เอวํ สนฺเตปิ ทฬฺหีกรณตฺถํ อายตึ สํวเร ปติฏฺฐาปนตฺถํ ปุน ทาตพฺพานิ. สเจ ปุริมิกาย ปุน สรณานิ คหิตานิ, ปจฺฉิมิกาย วสฺสาวาสิกํ ลจฺฉติ. สเจ ปจฺฉิมิกาย คหิตานิ, สงฺเฆน อปโลเกตฺวา ลาโภ ทาตพฺโพ. อทินฺนาทาเน ติณสลากมตฺเตนปิ วตฺถุนา, อพฺรหฺมจริเย ตีสุ มคฺเคสุ ยตฺถ กตฺถจิ วิปฺปฏิปตฺติยา, มุสาวาเท หสาธิปฺปายตายปิ มุสา ภณิเต อสฺสมโณ โหติ, นาเสตพฺพตํ อาปชฺชติ, มชฺชปาเน ปน ภิกฺขุโน อชานิตฺวาปิ พีชโต ปฏฺฐาย มชฺชํ ปิวนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. สามเณโร ชานิตฺวา ปิวนฺโตว สีลเภทํ อาปชฺชติ, น อชานิตฺวา. ยานิ ปนสฺส อิตรานิ ปญฺจ สิกฺขาปทานิ, เอเตสุ ภินฺเนสุ น นาเสตพฺโพ, ทณฺฑกมฺมํ กาตพฺพํ. สิกฺขาปเท ปน ปุน ทินฺเนปิ อทินฺเนปิ วฏฺฏติ, ทณฺฑกมฺเมน ปน ปีเฬตฺวา อายตึ สํวเร ฐปนตฺถาย ทาตพฺพเมว.

149. Vị sa-di nào (Mahāva. aṭṭha. 108) phạm một nghiệp nào trong mười chi phần trục xuất như sát sanh v.v., vị ấy phải bị trục xuất bằng cách hủy tướng. Vì trong ba cách trục xuất, chỉ có cách hủy tướng là được chủ ý ở đây. Và như các vị tỳ-khưu có các tội tương ứng trong việc sát sanh v.v., đối với các sa-di thì không như vậy. Thật vậy, vị sa-di dù chỉ giết một con kiến hay con mối, hay làm vỡ một quả trứng rệp, cũng đạt đến tình trạng phải bị trục xuất. Ngay lúc đó, việc quy y tam bảo, việc nhận thầy tế độ, và việc nhận trú xứ của vị ấy đều bị đình chỉ; vị ấy không nhận được lợi lộc của tăng-già, chỉ còn lại duy nhất hình tướng (sa-di). Nếu vị ấy có lỗi lầm chồng chất, không đứng vững trong sự thu thúc về sau, thì phải bị đuổi đi. Nhưng nếu, sau khi lỡ phạm, vị ấy nghĩ rằng: 'Ta đã làm điều xấu,' và muốn đứng vững trở lại trong sự thu thúc, thì không có việc phải hủy tướng; cần phải trao lại tam quy cho vị ấy ngay khi đang mặc y, và cần phải trao lại thầy tế độ. Còn các học giới thì được thành tựu chỉ bằng việc quy y. Thật vậy, việc quy y của sa-di tương tự như yết-ma-văn cụ túc giới của tỳ-khưu; do đó, giống như Tứ Thanh Tịnh Giới của các tỳ-khưu, mười giới này cũng được xem như đã thọ trì qua việc quy y này. Mặc dù vậy, để làm cho vững chắc và để thiết lập sự thu thúc trong tương lai, cần phải trao lại. Nếu đã nhận lại tam quy trong tiền an cư, vị ấy sẽ được (quyền) an cư mùa mưa trong hậu an cư. Nếu nhận trong hậu an cư, tăng-già sau khi biểu quyết, cần phải trao lợi lộc cho vị ấy. Trong việc trộm cắp, dù chỉ với vật có giá trị bằng một cọng cỏ hay một thẻ tre; trong việc không phạm hạnh, do hành vi sai trái ở bất cứ đâu trong ba đường; trong việc nói dối, dù nói dối với ý định đùa giỡn, vị ấy không còn là sa-môn, đạt đến tình trạng phải bị trục xuất. Còn trong việc uống rượu, đối với tỳ-khưu, dù không biết mà uống chất say từ hạt giống trở đi, cũng phạm tội Ba-dật-đề. Vị sa-di chỉ khi biết mà uống mới phạm giới, không phải khi không biết. Còn năm học giới khác của vị ấy, khi chúng bị vi phạm, không phải bị trục xuất, mà cần phải thực hiện hình phạt. Còn về học giới, dù được trao lại hay không được trao lại cũng được; nhưng sau khi đã trừng phạt bằng hình phạt, để thiết lập sự thu thúc trong tương lai, chắc chắn phải trao lại.

อวณฺณภาสเน ปน ‘‘อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติอาทีนํ ปฏิปกฺขวเสน พุทฺธสฺส วา ‘‘สฺวากฺขาโต’’ติอาทีนํ ปฏิปกฺขวเสน ธมฺมสฺส วา ‘‘สุปฺปฏิปนฺโน’’ติอาทีนํ ปฏิปกฺขวเสน สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาสนฺโต รตนตฺตยํ นินฺทนฺโต ครหนฺโต อาจริยุปชฺฌายาทีหิ ‘‘มา เอวํ อวจา’’ติ อวณฺณภาสเน อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา นิวาเรตพฺโพ. ‘‘สเจ ยาวตติยํ วุจฺจมาโน [Pg.162] น โอรมติ, กณฺฏกนาสนาย นาเสตพฺโพ’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน ‘‘สเจ เอวํ วุจฺจมาโน ตํ ลทฺธึ นิสฺสชฺชติ, ทณฺฑกมฺมํ กาเรตฺวา อจฺจยํ เทสาเปตพฺโพ. สเจ น นิสฺสชฺชติ, ตเถว อาทาย ปคฺคยฺห ติฏฺฐติ, ลิงฺคนาสนาย นาเสตพฺโพ’’ติ วุตฺตํ, ตํ ยุตฺตํ. อยเมว หิ นาสนา อิธาธิปฺเปตาติ. มิจฺฉาทิฏฺฐิเกปิ เอเสว นโย. สสฺสตุจฺเฉทานญฺหิ อญฺญตรทิฏฺฐิโก สเจ อาจริยาทีหิ โอวทิยมาโน นิสฺสชฺชติ, ทณฺฑกมฺมํ กาเรตฺวา อจฺจยํ เทสาเปตพฺโพ, อปฏินิสฺสชฺชนฺโตว นาเสตพฺโพ. ภิกฺขุนีทูสโก เจตฺถ กามํ อพฺรหฺมจาริคฺคหเณน คหิโตว, อพฺรหฺมจารึ ปน อายตึ สํวเร ฐาตุกามํ สรณานิ ทตฺวา อุปสมฺปาเทตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขุนีทูสโก อายตึ สํวเร ฐาตุกาโมปิ ปพฺพชฺชมฺปิ น ลภติ, ปเคว อุปสมฺปทนฺติ เอตมตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘ภิกฺขุนีทูสโก’’ติ อิทํ วิสุํ ทสมํ องฺคํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.

Còn trong việc nói lời phỉ báng, người nói lời phỉ báng, chê bai, khiển trách Tam Bảo, bằng cách nói ngược lại với (các ân đức) của Đức Phật như 'A-ra-hán, Chánh Đẳng Giác' v.v., hoặc bằng cách nói ngược lại với (các ân đức) của Pháp như 'được khéo thuyết' v.v., hoặc bằng cách nói ngược lại với (các ân đức) của Tăng như 'là bậc diệu hạnh' v.v., cần phải được các vị thầy tế độ, thầy giáo thọ v.v. ngăn cản, sau khi đã chỉ ra sự nguy hại trong việc nói lời phỉ báng, rằng: 'Đừng nói như vậy.' Trong sách Kurundī có nói: 'Nếu được nói đến lần thứ ba mà không từ bỏ, vị ấy phải bị trục xuất bằng cách trục xuất như (nhổ) cái gai.' Còn trong Đại Chú Giải có nói: 'Nếu được nói như vậy mà từ bỏ tà kiến đó, sau khi cho thực hiện hình phạt, cần phải cho sám hối tội lỗi. Nếu không từ bỏ, vẫn chấp giữ và nỗ lực theo như thế, thì phải bị trục xuất bằng cách hủy tướng.' Lời nói đó là hợp lý. Thật vậy, chính cách trục xuất này được chủ ý ở đây. Đối với người có tà kiến cũng theo phương pháp này. Thật vậy, người có một trong hai tà kiến thường kiến hoặc đoạn kiến, nếu được các vị thầy v.v. khuyên dạy mà từ bỏ, sau khi cho thực hiện hình phạt, cần phải cho sám hối tội lỗi; chỉ khi không từ bỏ mới phải bị trục xuất. Ở đây, người làm hại tỳ-khưu-ni thực ra đã được bao gồm bởi thuật ngữ 'người không phạm hạnh'. Nhưng đối với người không phạm hạnh muốn đứng vững trong sự thu thúc về sau, thì được phép cho cụ túc giới sau khi đã trao lại tam quy. Người làm hại tỳ-khưu-ni, dù muốn đứng vững trong sự thu thúc về sau, cũng không được xuất gia, huống chi là cụ túc giới. Cần phải hiểu rằng, để chỉ ra ý nghĩa này, chi phần thứ mười này 'người làm hại tỳ-khưu-ni' đã được nói riêng rẽ.

๑๕๐. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส สามเณรสฺส ทณฺฑกมฺมํ กาตุํ. ภิกฺขูนํ อลาภาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขูนํ อนตฺถาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขูนํ อวาสาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขู อกฺโกสติ, ปริภาสติ, ภิกฺขู ภิกฺขูหิ เภเทตี’’ติ (มหาว. ๑๐๗) ‘‘วจนโต ปน อิมานิ ปญฺจ องฺคานิ, สิกฺขาปเทสุ จ ปจฺฉิมานิ วิกาลโภชนาทีนิ ปญฺจาติ ทส ทณฺฑกมฺมวตฺถูนิ. กึปเนตฺถ ทณฺฑกมฺมํ กตฺตพฺพ’’นฺติ? ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ยตฺถ วา วสติ, ยตฺถ วา ปฏิกฺกมติ, ตตฺถ อาวรณํ กาตุ’’นฺติ (มหาว. ๑๐๗) วจนโต ยตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๐๗) วสติ วา ปวิสติ วา, ตตฺถ อาวรณํ กาตพฺพํ ‘‘มา อิธ ปวิสา’’ติ. อุภเยนปิ อตฺตโน ปริเวณญฺจ วสฺสคฺเคน ปตฺตเสนาสนญฺจ วุตฺตํ. ตสฺมา น สพฺโพ สงฺฆาราโม อาวรณํ กาตพฺโพ, กโรนฺโต จ ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ‘‘น, ภิกฺขเว, สพฺโพ สงฺฆาราโม อาวรณํ กาตพฺโพ, โย กเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา. น จ มุขทฺวาริโก อาหาโร อาวรณํ กาตพฺโพ, กโรนฺโต จ ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ‘‘น, ภิกฺขเว, มุขทฺวาริโก อาหาโร อาวรณํ กาตพฺโพ, โย กเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา. ตสฺมา ‘‘อชฺช มา ขาท มา ภุญฺชา’’ติ วทโตปิ ‘‘อาหารมฺปิ นิวาเรสฺสามี’’ติ ปตฺตจีวรํ อนฺโต นิกฺขิปโตปิ สพฺพปโยเคสุ ทุกฺกฏํ. อนาจารสฺส ปน ทุพฺพจสามเณรสฺส ทณฺฑกมฺมํ กตฺวา ยาคุํ วา ภตฺตํ วา ปตฺตจีวรํ วา ทสฺเสตฺวา ‘‘เอตฺตเก [Pg.163] นาม ทณฺฑกมฺเม อาหเฏ อิทํ ลจฺฉสี’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. ภควตา หิ อาวรณเมว ทณฺฑกมฺมํ วุตฺตํ. ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ ปน ‘‘อปราธานุรูปํ อุทกทารุวาลิกาทีนํ อาหราปนมฺปิ กาตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ, ตสฺมา ตมฺปิ กาตพฺพํ, ตญฺจ โข ‘‘โอรมิสฺสติ วิรมิสฺสตี’’ติ อนุกมฺปาย, น ‘‘นสฺสิสฺสติ วิพฺภมิสฺสตี’’ติอาทินยปฺปวตฺเตน ปาปชฺฌาสเยน. ‘‘ทณฺฑกมฺมํ กโรมี’’ติ จ อุณฺหปาสาเณ วา นิปชฺชาเปตุํ ปาสาณิฏฺฐกาทีนิ วา สีเส นิกฺขิปาเปตุํ อุทกํ วา ปเวเสตุํ น วฏฺฏติ.

150. “Này các tỳ khưu, Ta cho phép thực hiện hình phạt (daṇḍakamma) đối với vị sa-di có đủ năm yếu tố: Cố gắng làm cho các tỳ khưu không có lợi lộc, cố gắng làm cho các tỳ khưu bị tổn hại, cố gắng làm cho các tỳ khưu không có trú xứ, mắng nhiếc, chửi rủa các tỳ khưu, gây chia rẽ các tỳ khưu với các tỳ khưu.” Do lời dạy này, năm yếu tố này và năm điều học sau cùng trong các điều học là ăn sái giờ v.v... là mười trường hợp để thực hiện hình phạt. Ở đây, hình phạt nào nên được thực hiện? “Này các tỳ khưu, Ta cho phép thực hiện sự ngăn cản ở nơi vị ấy ở hoặc ở nơi vị ấy đi lại.” Do đó, ở trú xá nào vị ấy ở hoặc đi vào, nên thực hiện sự ngăn cản rằng: ‘Chớ đi vào nơi này.’ Bằng cả hai cách, đã được nói đến là khuôn viên riêng của mình và trú xá nhận được theo hạ lạp. Do đó, không nên thực hiện sự ngăn cản đối với toàn bộ tu viện của Tăng; và người thực hiện thì phạm tội tác ác (dukkaṭa), vì đã được dạy rằng: ‘Này các tỳ khưu, không nên thực hiện sự ngăn cản đối với toàn bộ tu viện của Tăng. Vị nào thực hiện, phạm tội tác ác.’ Và không nên thực hiện sự ngăn cản đối với vật thực đưa vào bằng cửa miệng; và người thực hiện thì phạm tội tác ác, vì đã được dạy rằng: ‘Này các tỳ khưu, không nên thực hiện sự ngăn cản đối với vật thực đưa vào bằng cửa miệng. Vị nào thực hiện, phạm tội tác ác.’ Do đó, đối với người nói rằng: ‘Hôm nay, chớ ăn (vật cứng), chớ ăn (vật mềm)’ hoặc đối với người cất giấu y bát vào bên trong với ý nghĩ: ‘Ta sẽ ngăn cản cả vật thực,’ trong tất cả các trường hợp đều phạm tội tác ác. Tuy nhiên, đối với vị sa-di khó dạy, có hạnh kiểm xấu, sau khi đã thực hiện hình phạt, được phép chỉ cho cháo, hoặc cơm, hoặc y bát rồi nói rằng: ‘Khi con đã thực hiện xong hình phạt chừng ấy, con sẽ nhận được thứ này.’ Bởi vì, Đức Thế Tôn chỉ dạy hình phạt là sự ngăn cản mà thôi. Tuy nhiên, các vị trưởng lão kết tập tạng Pháp đã dạy rằng: ‘Tùy theo lỗi lầm, cũng nên cho thực hiện việc mang nước, củi, cát v.v...’ Do đó, việc ấy cũng nên được thực hiện. Và việc ấy nên được thực hiện với lòng bi mẫn rằng: ‘Vị ấy sẽ dừng lại, sẽ từ bỏ,’ chứ không phải với ác ý theo cách như là: ‘Nó sẽ bị hư hỏng, nó sẽ hoàn tục.’ Và với ý nghĩ: ‘Ta sẽ thực hiện hình phạt,’ không được phép bắt nằm trên đá nóng, hoặc bắt đội đá, gạch v.v... lên đầu, hoặc bắt đi vào trong nước.

อุปชฺฌายํ อนาปุจฺฉาปิ ทณฺฑกมฺมํ น กาเรตพฺพํ ‘‘น, ภิกฺขเว, อุปชฺฌายํ อนาปุจฺฉา อาวรณํ กาตพฺพํ, โย กเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๐๘) วจนโต. เอตฺถ ปน ‘‘ตุมฺหากํ สามเณรสฺส อยํ นาม อปราโธ, ทณฺฑกมฺมมสฺส กโรถา’’ติ ติกฺขตฺตุํ วุตฺเต สเจ โส อุปชฺฌาโย ทณฺฑกมฺมํ น กโรติ, สยํ กาตุํ วฏฺฏติ. สเจปิ อาทิโต อุปชฺฌาโย วทติ ‘‘มยฺหํ สามเณรานํ โทเส สติ ตุมฺเห ทณฺฑกมฺมํ กโรถา’’ติ, กาตุํ วฏฺฏติเยว. ยถา จ สามเณรานํ, เอวํ สทฺธิวิหาริกนฺเตวาสิกานมฺปิ ทณฺฑกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ, อญฺเญสํ ปน ปริสา น อปลาเฬตพฺพา, อปลาเฬนฺโต ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ ‘‘น, ภิกฺขเว, อญฺญสฺส ปริสา อปลาเฬตพฺพา, โย อปลาเฬยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๐๘) วจนโต. ตสฺมา ‘‘ตุมฺหากํ ปตฺตํ เทม, จีวรํ เทมา’’ติ อตฺตโน อุปฏฺฐานกรณตฺถํ สงฺคณฺหิตฺวา สามเณรา วา โหนฺตุ อุปสมฺปนฺนา วา, อนฺตมโส ทุสฺสีลภิกฺขุสฺสปิ ปรสฺส ปริสภูเต ภินฺทิตฺวา คณฺหิตุํ น วฏฺฏติ, อาทีนวํ ปน วตฺตุํ วฏฺฏติ ‘‘ตยา นหายิตุํ อาคเตน คูถมกฺขนํ วิย กตํ ทุสฺสีลํ นิสฺสาย วิหรนฺเตนา’’ติ. สเจ โส สยเมว ชานิตฺวา อุปชฺฌํ วา นิสฺสยํ วา ยาจติ, ทาตุํ วฏฺฏติ.

Không hỏi ý kiến thầy tế độ, cũng không nên cho thực hiện hình phạt, vì đã được dạy rằng: “Này các tỳ khưu, không hỏi ý kiến thầy tế độ, không nên thực hiện sự ngăn cản. Vị nào thực hiện, phạm tội tác ác.” Tuy nhiên, ở đây, sau khi đã nói ba lần rằng: ‘Sa-di của các ngài có lỗi này, hãy thực hiện hình phạt đối với vị ấy,’ nếu vị thầy tế độ ấy không thực hiện hình phạt, thì tự mình được phép thực hiện. Nếu ngay từ đầu, vị thầy tế độ nói rằng: ‘Khi các sa-di của tôi có lỗi, các ngài hãy thực hiện hình phạt,’ thì cũng được phép thực hiện. Và như đối với các sa-di, cũng được phép thực hiện hình phạt đối với các vị sống chung và đệ tử. Tuy nhiên, không nên dụ dỗ đồ chúng của người khác; người dụ dỗ thì phạm tội tác ác, vì đã được dạy rằng: ‘Này các tỳ khưu, không nên dụ dỗ đồ chúng của người khác. Vị nào dụ dỗ, phạm tội tác ác.’ Do đó, không được phép chia rẽ và thu nhận đồ chúng của người khác, dù là sa-di hay đã thọ cụ túc, cho đến cả đồ chúng của vị tỳ khưu không có giới, bằng cách lôi kéo để họ làm thị giả cho mình rằng: ‘Chúng tôi sẽ cho các vị bát, chúng tôi sẽ cho y.’ Tuy nhiên, được phép nói về sự nguy hại rằng: ‘Việc ông sống nương tựa vào người không có giới cũng giống như người đi tắm mà lại trét phẩn lên mình.’ Nếu vị ấy tự mình biết được rồi xin thầy tế độ hoặc xin nương tựa, thì được phép cho.

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Trong Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha

ปพฺพชฺชาวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Phần luận về sự quyết đoán trong việc xuất gia đến đây là kết thúc.

๒๓. นิสฺสยวินิจฺฉยกถา

23. Phần luận về sự quyết đoán trong việc nương tựa

๑๕๑. นิสฺสโยติ [Pg.164] เอตฺถ ปน อยํ นิสฺสโย นาม เกน ทาตพฺโพ, เกน น ทาตพฺโพ, กสฺส ทาตพฺโพ, กสฺส น ทาตพฺโพ, กถํ คหิโต โหติ, กถํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, นิสฺสาย เกน วสิตพฺพํ, เกน จ น วสิตพฺพนฺติ? ตตฺถ เกน ทาตพฺโพ, เกน น ทาตพฺโพติ เอตฺถ ตาว ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน ทสวสฺเสน วา อติเรกทสวสฺเสน วา อุปสมฺปาเทตุํ, นิสฺสยํ ทาตุ’’นฺติ (มหาว. ๗๖, ๘๒) จ วจนโต โย พฺยตฺโต โหติ ปฏิพโล อุปสมฺปทาย ทสวสฺโส วา อติเรกทสวสฺโส วา, เตน ทาตพฺโพ, อิตเรน น ทาตพฺโพ. สเจ เทติ, ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ.

151. Ở đây, trong từ ‘nissaya’ (sự nương tựa), việc nương tựa này nên được ai cho, không nên được ai cho, nên cho ai, không nên cho ai, được thọ nhận như thế nào, chấm dứt như thế nào, nên sống nương tựa vào ai, và không nên sống nương tựa vào ai? Trong số đó, trước hết, về câu hỏi ‘nên được ai cho, không nên được ai cho,’ vì đã được dạy rằng: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép vị tỳ khưu có khả năng, có năng lực, có mười hạ hoặc hơn mười hạ được truyền cụ túc giới, được cho nương tựa,” do đó, vị nào có khả năng, có năng lực, có mười hạ hoặc hơn mười hạ kể từ khi thọ cụ túc, vị ấy nên cho; vị khác thì không nên cho. Nếu cho, vị ấy phạm tội tác ác.

เอตฺถ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๑๔๕-๑๔๗) จ ‘‘พฺยตฺโต’’ติ อิมินา ปริสุปฏฺฐาปกพหุสฺสุโต เวทิตพฺโพ. ปริสุปฏฺฐาปเกน หิ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ปริสํ อภิวินเย วิเนตุํ ทฺเว วิภงฺคา ปคุณา วาจุคฺคตา กาตพฺพา, อสกฺโกนฺเตน ตีหิ ชเนหิ สทฺธึ ปริวตฺตนกฺขมา กาตพฺพา, กมฺมากมฺมญฺจ ขนฺธกวตฺตญฺจ อุคฺคเหตพฺพํ, ปริสาย ปน อภิธมฺเม วินยนตฺถํ สเจ มชฺฌิมภาณโก โหติ, มูลปณฺณาสโก อุคฺคเหตพฺโพ, ทีฆภาณเกน มหาวคฺโค, สํยุตฺตภาณเกน เหฏฺฐิมา วา ตโย วคฺคา มหาวคฺโค วา, องฺคุตฺตรภาณเกน เหฏฺฐา วา อุปริ วา อุปฑฺฒนิกาโย อุคฺคเหตพฺโพ, อสกฺโกนฺเตน ติกนิปาตโต ปฏฺฐาย อุคฺคเหตุมฺปิ วฏฺฏติ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘เอกํ คณฺหนฺเตน จตุกฺกนิปาตํ วา ปญฺจกนิปาตํ วา อุคฺคเหตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ. ชาตกภาณเกน สาฏฺฐกถํ ชาตกํ อุคฺคเหตพฺพํ, ตโต โอรํ น วฏฺฏติ. ‘‘ธมฺมปทมฺปิ สห วตฺถุนา อุคฺคเหตุํ วฏฺฏตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. ตโต ตโต สมุจฺจยํ กตฺวา มูลปณฺณาสกมตฺตํ วฏฺฏติ, ‘‘น วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทฏฺฐกถายํ ปฏิกฺขิตฺตํ, อิตราสุ วิจารณาเยว นตฺถิ. อภิธมฺเม กิญฺจิ คเหตพฺพนฺติ น วุตฺตํ. ยสฺส ปน สาฏฺฐกถมฺปิ วินยปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกญฺจ ปคุณํ, สุตฺตนฺเต จ วุตฺตปฺปกาโร คนฺโถ นตฺถิ, ปริสํ อุปฏฺฐาเปตุํ น ลภติ. เยน ปน สุตฺตนฺตโต จ วินยโต จ วุตฺตปฺปมาโณ คนฺโถ อุคฺคหิโต, อยํ ปริสุปฏฺฐาโก พหุสฺสุโตว โหติ, ทิสาปาโมกฺโข เยนกามํคโม ปริสํ อุปฏฺฐาเปตุํ ลภติ, อยํ อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘พฺยตฺโต’’ติ อธิปฺเปโต.

Ở đây, với từ 'bậc thông thạo' này, nên được hiểu là bậc đa văn, người phục vụ hội chúng. Thật vậy, vị phục vụ hội chúng, với giới hạn thấp nhất, để huấn luyện hội chúng trong Thắng Luật, cần phải làm cho hai bộ Phân Tích được thuần thục và thuộc lòng; nếu không thể, cần phải làm cho có khả năng trao đổi với ba người; và cần phải học về các việc nghiệp lớn nhỏ và các phận sự trong các thiên. Còn để huấn luyện hội chúng trong Thắng Pháp, nếu là người tụng đọc Trung Bộ, cần phải học Năm mươi kinh căn bản; người tụng đọc Trường Bộ thì (học) Đại Phẩm; người tụng đọc Tương Ưng Bộ thì (học) ba phẩm đầu hoặc Đại Phẩm; người tụng đọc Tăng Chi Bộ thì cần học nửa bộ kinh, hoặc phần đầu hoặc phần sau; nếu không thể, cũng được phép học bắt đầu từ chương Ba Pháp. Còn trong (chú giải) Mahāpaccari thì có nói rằng: 'Người học một chương, được phép học chương Bốn Pháp hoặc chương Năm Pháp.' Người tụng đọc Bổn Sanh cần học kinh Bổn Sanh cùng với chú giải, thấp hơn mức đó thì không được. Trong Mahāpaccari có nói: 'Cũng được phép học kinh Pháp Cú cùng với câu chuyện.' Việc tổng hợp từ các kinh điển khác nhau cho đủ lượng tương đương Năm mươi kinh căn bản có được phép không? (Đáp:) 'Không được' – điều này đã bị bác bỏ trong Kurundaṭṭhakathā, trong các bộ chú giải khác thì không có sự xem xét nào. Không có nói rằng cần phải học điều gì đó trong Thắng Pháp. Vị nào đã thuần thục cả tạng Luật và tạng Thắng Pháp cùng với chú giải, nhưng trong tạng Kinh lại không có kinh điển theo cách đã nói, vị ấy không được phép phục vụ hội chúng. Còn vị nào đã học kinh điển theo mức độ đã nói từ tạng Kinh và tạng Luật, vị này chính là bậc đa văn, người phục vụ hội chúng, là bậc lỗi lạc trong các phương, đi đến nơi nào tùy ý, được phép phục vụ hội chúng. Vị này, trong ý nghĩa này, được chủ ý nói là 'bậc thông thạo'.

โย [Pg.165] ปน อนฺเตวาสิโน วา สทฺธิวิหาริกสฺส วา คิลานสฺส สกฺโกติ อุปฏฺฐานาทีนิ กาตุํ, อยํ อิธ ‘‘ปฏิพโล’’ติ อธิปฺเปโต. ยํ ปน วุตฺตํ –

Còn vị tỳ khưu nào có thể làm các việc như chăm sóc đệ tử y chỉ hoặc đệ tử cùng ở bị bệnh, vị này ở đây được chủ ý nói là 'có khả năng'. Còn điều đã được nói là:

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. น อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ. (Đó là) không thành tựu giới uẩn vô học, không thành tựu định uẩn vô học, không thành tựu tuệ uẩn vô học, không thành tựu giải thoát uẩn vô học, không thành tựu giải thoát tri kiến uẩn vô học. Này các tỳ khưu, thật vậy, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần này không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. อตฺตนา น อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น ปรํ อเสกฺเข สีลกฺขนฺเธ สมาทเปตา. อตฺตนา น อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น ปรํ อเสกฺเข สมาธิกฺขนฺเธ สมาทเปตา. อตฺตนา น อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น ปรํ อเสกฺเข ปญฺญากฺขนฺเธ สมาทเปตา. อตฺตนา น อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น ปรํ อเสกฺเข วิมุตฺติกฺขนฺเธ สมาทเปตา. อตฺตนา น อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น ปรํ อเสกฺเข วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธ สมาทเปตา. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, lại nữa, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần khác không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ. (Đó là) tự mình không thành tựu giới uẩn vô học, không thể làm cho người khác an trú trong giới uẩn vô học; tự mình không thành tựu định uẩn vô học, không thể làm cho người khác an trú trong định uẩn vô học; tự mình không thành tựu tuệ uẩn vô học, không thể làm cho người khác an trú trong tuệ uẩn vô học; tự mình không thành tựu giải thoát uẩn vô học, không thể làm cho người khác an trú trong giải thoát uẩn vô học; tự mình không thành tựu giải thoát tri kiến uẩn vô học, không thể làm cho người khác an trú trong giải thoát tri kiến uẩn vô học. Này các tỳ khưu, thật vậy, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần này không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ[Pg.166], น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, lại nữa, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần khác không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ. (Đó là) người không có đức tin, người không có lòng hổ thẹn, người không có lòng ghê sợ tội lỗi, người lười biếng, người thất niệm. Này các tỳ khưu, thật vậy, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần này không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, อติทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิวิปนฺโน โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, lại nữa, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần khác không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ. (Đó là) người bị hư hỏng về giới trong tăng thượng giới, người bị hư hỏng về hạnh kiểm trong tăng thượng hạnh, người bị hư hỏng về tri kiến trong tăng thượng kiến, người ít học, người trí tuệ kém cỏi. Này các tỳ khưu, thật vậy, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần này không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. น ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา คิลานํ อุปฏฺฐาตุํ วา อุปฏฺฐาเปตุํ วา, อนภิรตํ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา, อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ, อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติยา วุฏฺฐานํ น ชานาติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, lại nữa, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần khác không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ. (Đó là) không có khả năng tự mình chăm sóc hoặc nhờ người khác chăm sóc đệ tử y chỉ hoặc đệ tử cùng ở bị bệnh; không có khả năng tự mình làm cho lắng dịu hoặc nhờ người khác làm cho lắng dịu sự không hoan hỷ; không có khả năng loại trừ đúng theo pháp sự hối tiếc đã sanh khởi; không biết về tội; không biết cách ra khỏi tội. Này các tỳ khưu, thật vậy, vị tỳ khưu có đủ năm chi phần này không nên truyền giới cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên nhận sa-di phục vụ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. น ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา อาภิสมาจาริกาย สิกฺขาย สิกฺขาเปตุํ, อาทิพฺรหฺมจริยกาย สิกฺขาย วิเนตุํ, อภิธมฺเม วิเนตุํ, อภิวินเย วิเนตุํ, อุปฺปนฺนํ ทิฏฺฐิคตํ ธมฺมโต วิเวเจตุํ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác nữa không nên cho thọ cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên cho sa di hầu cận. Vị ấy không có khả năng huấn luyện đệ tử hay đệ tử cùng ở trong học giới thuộc về oai nghi tốt đẹp, không có khả năng rèn luyện trong học giới thuộc về phạm hạnh ban đầu, không có khả năng rèn luyện trong A-tỳ-đàm, không có khả năng rèn luyện trong Thắng Luật, không có khả năng phân giải theo pháp về tà kiến đã sanh khởi. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này thì không nên cho thọ cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên cho sa di hầu cận.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ[Pg.167]. อาปตฺตึ น ชานาติ, อนาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน น สฺวาคตานิ โหนฺติ น สุวิภตฺตานิ น สุปฺปวตฺตีนิ น สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ.

Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác nữa không nên cho thọ cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên cho sa di hầu cận. Vị ấy không biết tội, không biết không phải tội, không biết tội nhẹ, không biết tội nặng; và hai bộ Pātimokkha của vị ấy đã không được khéo thuộc lòng một cách rộng rãi, không được khéo phân tích, không được khéo thực hành, không được khéo quyết đoán theo từng điều khoản và theo từng chi tiết. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này thì không nên cho thọ cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên cho sa di hầu cận.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. อาปตฺตึ น ชานาติ, อนาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนทสวสฺโส โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติอาทิ (มหาว. ๘๔). ตมฺปิ –

‘Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác nữa không nên cho thọ cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên cho sa di hầu cận. Vị ấy không biết tội, không biết không phải tội, không biết tội nhẹ, không biết tội nặng, là người chưa đủ mười hạ. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này thì không nên cho thọ cụ túc, không nên cho y chỉ, không nên cho sa di hầu cận,’ vân vân. Điều đó cũng –

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน ทสวสฺเสน วา อติเรกทสวสฺเสน วา อุปสมฺปาเทตุํ, นิสฺสยํ ทาตุ’’นฺติ (มหาว. ๗๖, ๘๒) จ เอวํ สงฺเขปโต วุตฺตสฺเสว อุปชฺฌายาจริยลกฺขณสฺส วิตฺถารทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ.

Và (lời dạy rằng): ‘Này các tỳ khưu, Ta cho phép vị tỳ khưu có khả năng, có năng lực, đã đủ mười hạ hoặc hơn mười hạ được cho thọ cụ túc, được cho y chỉ,’ được nói ra nhằm mục đích trình bày một cách rộng rãi về đặc điểm của vị thầy tế độ và vị thầy giáo thọ vốn đã được nói một cách tóm tắt như vậy.

ตตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๘๔) กิญฺจิ อยุตฺตวเสน ปฏิกฺขิตฺตํ, กิญฺจิ อาปตฺติองฺควเสน. ตถา หิ ‘‘น อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธนา’’ติ จ ‘‘อตฺตนา น อเสกฺเขนา’’ติ จ ‘‘อสฺสทฺโธ’’ติ จ อาทีสุ ตีสุ ปญฺจเกสุ อยุตฺตวเสน ปฏิกฺเขโป กโต, น อาปตฺติองฺควเสน. โย หิ อเสกฺเขหิ สีลกฺขนฺธาทีหิ อสมนฺนาคโต ปเร จ ตตฺถ สมาทเปตุํ อสกฺโกนฺโต อสฺสทฺธิยาทิโทสยุตฺโตว หุตฺวา ปริสํ ปริหรติ, ตสฺส ปริสา สีลาทีหิ ปริยายติเยว น วฑฺฒติ, ตสฺมา ‘‘เตน น อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติอาทิ อยุตฺตวเสน วุตฺตํ, น อาปตฺติองฺควเสน. น หิ ขีณาสวสฺเสว อุปชฺฌาจริยภาโว ภควตา อนุญฺญาโต, ยทิ ตสฺเสว อนุญฺญาโต อภวิสฺส, ‘‘สเจ อุปชฺฌายสฺส อนภิรติ อุปฺปนฺนา โหตี’’ติอาทึ น วเทยฺย, ยสฺมา ปน ขีณาสวสฺส ปริสา สีลาทีหิ น ปริหายติ, ตสฺมา ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ.

Ở đó (trong Chú giải Đại Phẩm), một số điều bị bác bỏ vì không thích hợp, một số điều (bị bác bỏ) vì là thành phần của tội. Thật vậy, trong ba nhóm năm pháp bắt đầu bằng ‘không phải bằng uẩn giới vô học,’ ‘bản thân không phải là bậc vô học,’ và ‘không có đức tin,’ sự bác bỏ được thực hiện vì không thích hợp, không phải vì là thành phần của tội. Vị nào không có đủ các uẩn giới vô học v.v., không có khả năng khuyến khích người khác trong các pháp ấy, lại có các lỗi như không có đức tin mà dẫn dắt chúng hội, thì chúng hội của vị ấy chỉ suy giảm về giới v.v. chứ không tăng trưởng. Do đó, lời dạy ‘vị ấy không nên cho thọ cụ túc’ v.v. được nói ra vì không thích hợp, không phải vì là thành phần của tội. Quả thật, đức Thế Tôn đã không cho phép tư cách thầy tế độ và thầy giáo thọ chỉ dành riêng cho bậc lậu tận; nếu đã cho phép chỉ riêng cho vị ấy, thì Ngài đã không nói ‘nếu sự không hoan hỷ sanh khởi nơi vị thầy tế độ’ v.v. Nhưng vì chúng hội của bậc lậu tận không suy giảm về giới v.v., do đó, lời dạy ‘Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp nên cho thọ cụ túc’ v.v. đã được nói ra.

อธิสีเล [Pg.168] สีลวิปนฺโนติอาทีสุ ปาราชิกญฺจ สงฺฆาทิเสสญฺจ อาปนฺโน อธิสีเล สีลวิปนฺโน นาม. อิตเร ปญฺจาปตฺติกฺขนฺเธ อาปนฺโน อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน นาม. สมฺมาทิฏฺฐึ ปหาย อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต อติทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิวิปนฺโน นาม. ยตฺตกํ สุตํ ปริสํ ปริหรนฺตสฺส อิจฺฉิตพฺพํ, เตน วิรหิตตฺตา อปฺปสฺสุโต. ยํ เตน ชานิตพฺพํ อาปตฺตาทิ, ตสฺส อชานนโต ทุปฺปญฺโญ. อิมสฺมึ ปญฺจเก ปุริมานิ ตีณิ ปทานิ อยุตฺตวเสน วุตฺตานิ, ปจฺฉิมานิ ทฺเว อาปตฺติองฺควเสน.

Trong các câu bắt đầu bằng ‘hư hỏng về tăng thượng giới,’ người đã phạm tội bất cộng trụ và tội tăng tàn được gọi là người hư hỏng về tăng thượng giới. Người đã phạm năm nhóm tội còn lại được gọi là người hư hỏng về tăng thượng oai nghi. Người từ bỏ chánh kiến, có tà kiến chấp thủ một bên được gọi là người hư hỏng về tăng thượng kiến. Do thiếu sót sự đa văn cần có ở người dẫn dắt chúng hội nên được gọi là người ít nghe. Do không biết điều về tội v.v. mà vị ấy phải biết nên được gọi là người kém trí tuệ. Trong nhóm năm pháp này, ba câu đầu được nói ra vì không thích hợp, hai câu sau được nói ra vì là thành phần của tội.

อาปตฺตึ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ นาม มยา กต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘อิมํ นาม อาปตฺตึ อยํ อาปนฺโน’’ติ น ชานาติ. วุฏฺฐานํ น ชานาตีติ ‘‘วุฏฺฐานคามินิโต วา เทสนาคามินิโต วา อาปตฺติโต เอวํ นาม วุฏฺฐานํ โหตี’’ติ น ชานาติ. อิมสฺมิญฺหิ ปญฺจเก ปุริมานิ ทฺเว ปทานิ อยุตฺตวเสน วุตฺตานิ, ปจฺฉิมานิ ตีณิ อาปตฺติองฺควเสน.

Câu ‘không biết tội’ có nghĩa là: khi được nói rằng ‘việc này đã được con làm,’ vị ấy không biết rằng ‘người này đã phạm tội này.’ Câu ‘không biết cách ra khỏi tội’ có nghĩa là: vị ấy không biết rằng ‘việc ra khỏi tội thuộc loại xuất tội hay thuộc loại sám tội là như thế này.’ Quả thật, trong nhóm năm pháp này, hai câu đầu được nói ra vì không thích hợp, ba câu sau được nói ra vì là thành phần của tội.

อาภิสมาจาริกาย สิกฺขายาติ ขนฺธกวตฺเต วิเนตุํ น ปฏิพโล โหตีติ อตฺโถ. อาทิพฺรหฺมจริยกายาติ เสกฺขปณฺณตฺติยํ วิเนตุํ น ปฏิพโลติ อตฺโถ. อภิธมฺเมติ นามรูปปริจฺเฉเท วิเนตุํ น ปฏิพโลติ อตฺโถ. อภิวินเยติ สกเล วินยปิฏเก วิเนตุํ น ปฏิพโลติ อตฺโถ. วิเนตุํ น ปฏิพโลติ จ สพฺพตฺถ สิกฺขาเปตุํ น สกฺโกตีติ อตฺโถ. ธมฺมโต วิเวเจตุนฺติ ธมฺเมน การเณน วิสฺสชฺชาเปตุํ. อิมสฺมึ ปญฺจเก สพฺพปเทสุ อาปตฺติ.

Câu ‘trong học giới thuộc về oai nghi tốt đẹp’ có nghĩa là không có khả năng rèn luyện trong các phận sự ở các thiên. Câu ‘trong học giới thuộc về phạm hạnh ban đầu’ có nghĩa là không có khả năng rèn luyện trong các điều học đã được chế định. Câu ‘trong A-tỳ-đàm’ có nghĩa là không có khả năng rèn luyện trong pháp phân tích danh và sắc. Câu ‘trong Thắng Luật’ có nghĩa là không có khả năng rèn luyện trong toàn bộ tạng Luật. Và câu ‘không có khả năng rèn luyện’ ở tất cả mọi nơi có nghĩa là không thể huấn luyện. Câu ‘phân giải theo pháp’ có nghĩa là làm cho giải quyết bằng pháp, bằng lý do. Trong nhóm năm pháp này, ở tất cả các câu đều có tội.

‘‘อาปตฺตึ น ชานาตี’’ติอาทิปญฺจกสฺมึ วิตฺถาเรนาติ อุภโตวิภงฺเคน สทฺธึ. น สฺวาคตานีติ น สุฏฺฐุ อาคตานิ. สุวิภตฺตานีติ สุฏฺฐุ วิภตฺตานิ ปทปจฺจาภฏฺฐสงฺกรโทสรอตานิ. สุปฺปวตฺตีนีติ ปคุณานิ วาจุคฺคตานิ สุวินิจฺฉิตานิ. สุตฺตโสติ ขนฺธกปริวารโต อาหริตพฺพสุตฺตวเสน สุฏฺฐุ วินิจฺฉิตานิ. อนุพฺยญฺชนโสติ อกฺขรปทปาริปูริยา จ สุวินิจฺฉิตานิ อขณฺฑานิ อวิปรีตกฺขรานิ. เอเตน อฏฺฐกถา ทีปิตา. อฏฺฐกถาโต หิ เอส วินิจฺฉโย โหตีติ. อิมสฺมึ ปญฺจเกปิ สพฺพปเทสุ อาปตฺติ. อูนทสวสฺสปริโยสานปญฺจเกปิ เอเสว นโย. อิติ อาทิโต ตโย ปญฺจกา, จตุตฺเถ ตีณิ ปทานิ, ปญฺจเม ทฺเว ปทานีติ สพฺเพปิ จตฺตาโร ปญฺจกา อยุตฺตวเสน วุตฺตา, จตุตฺเถ ปญฺจเก ทฺเว [Pg.169] ปทานิ, ปญฺจเม ตีณิ, ฉฏฺฐสตฺตมฏฺฐมา ตโย ปญฺจกาติ สพฺเพปิ จตฺตาโร ปญฺจกา อาปตฺติองฺควเสน วุตฺตา.

Trong nhóm năm pháp bắt đầu bằng câu: “Vị ấy không biết tội,” (cụm từ) ‘một cách chi tiết’ có nghĩa là cùng với hai bộ Phân Tích (của tỳ khưu và tỳ khưu ni). ‘Không được tụng đọc tốt đẹp’ (na svāgatāni) có nghĩa là không được học thuộc lòng tốt đẹp. ‘Được phân biệt rõ ràng’ (suvibhattāni) có nghĩa là được phân biệt rõ ràng, không có lỗi lầm do đọc sai từ hoặc nhầm lẫn từ ngữ. ‘Trôi chảy’ (suppavattīni) có nghĩa là thành thạo, thuộc lòng, được xác định rõ ràng. ‘Theo kinh’ (suttaso) có nghĩa là được xác định rõ ràng theo các bản kinh cần được dẫn ra từ các phẩm (Khandhaka) và Tập Yếu (Parivāra). ‘Theo từng mẫu tự’ (anubyañjanaso) có nghĩa là được xác định rõ ràng nhờ sự đầy đủ của các mẫu tự và từ ngữ, không bị đứt đoạn, các mẫu tự không bị sai lệch. Qua (thuật ngữ) này, Chú giải đã được làm sáng tỏ. Quả vậy, sự quyết đoán này là từ Chú giải mà có. Trong nhóm năm pháp này, có tội trong tất cả các trường hợp. Trong nhóm năm pháp kết thúc bằng câu ‘chưa đủ mười hạ,’ phương pháp cũng tương tự. Như vậy, ba nhóm năm pháp đầu tiên, ba điểm trong nhóm thứ tư, và hai điểm trong nhóm thứ năm – tất cả bốn nhóm năm pháp này được nói đến theo cách không hợp lệ. Hai điểm trong nhóm năm pháp thứ tư, ba điểm trong nhóm thứ năm, và ba nhóm năm pháp thứ sáu, thứ bảy, và thứ tám – tất cả bốn nhóm năm pháp này được nói đến theo cách là các chi phần của tội.

สุกฺกปกฺเข ปน วุตฺตวิปริยาเยน ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ, นิสฺสโย ทาตพฺโพ, สามเณโร อุปฏฺฐาเปตพฺโพ. อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหตี’’ติอาทินา (มหาว. ๘๔) อฏฺฐ ปญฺจกา อาคตาเยว. ตตฺถ สพฺพตฺเถว อนาปตฺติ.

Còn trong phần thiện (sukkapakkha), theo cách ngược lại với những gì đã được nói, tám nhóm năm pháp đã được nêu ra, bắt đầu bằng: “Này các Tỳ khưu, vị tỳ khưu hội đủ năm chi phần nên tế độ, nên cho nương tựa, nên có sa di phục vụ. Vị ấy hội đủ uẩn giới vô học…” Ở đó, trong tất cả các trường hợp đều không có tội.

๑๕๒. กสฺส ทาตพฺโพ, กสฺส น ทาตพฺโพติ เอตฺถ ปน โย ลชฺชี โหติ, ตสฺส ทาตพฺโพ. อิตรสฺส น ทาตพฺโพ ‘‘น, ภิกฺขเว, อลชฺชีนํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ, โย ทเทยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๒๐) วจนโต. นิสฺสาย วสนฺเตนปิ อลชฺชี นิสฺสาย น วสิตพฺพํ. วุตฺตญฺเหตํ ‘‘น, ภิกฺขเว, อลชฺชีนํ นิสฺสาย วตฺถพฺพํ, โย วเสยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๒๐). เอตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๒๐) จ อลชฺชีนนฺติ อุปโยคตฺเถ สามิวจนํ, อลชฺชิปุคฺคเล นิสฺสาย น วสิตพฺพนฺติ วุตฺตํ โหติ. ตสฺมา นวํ ฐานํ คเตน ‘‘เอหิ, ภิกฺขุ, นิสฺสยํ คณฺหาหี’’ติ วุจฺจมาเนนปิ จตูหปญฺจาหํ นิสฺสยทายกสฺส ลชฺชิภาวํ อุปปริกฺขิตฺวา นิสฺสโย คเหตพฺโพ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จตูหปญฺจาหํ อาคเมตุํ ยาว ภิกฺขุสภาคตํ ชานามี’’ติ (มหาว. ๑๒๐) หิ วุตฺตํ. สเจ ‘‘เถโร ลชฺชี’’ติ ภิกฺขูนํ สนฺติเก สุตฺวา อาคตทิวเสเยว คเหตุกาโม โหติ, เถโร ปน ‘‘อาคเมหิ ตาว, วสนฺโต ชานิสฺสสี’’ติ กติปาหํ อาจารํ อุปปริกฺขิตฺวา นิสฺสยํ เทติ, วฏฺฏติ, ปกติยา นิสฺสยคหณฏฺฐานํ คเตน ปน ตทเหว คเหตพฺโพ, เอกทิวสมฺปิ ปริหาโร นตฺถิ. สเจ ปฐมยาเม อาจริยสฺส โอกาโส นตฺถิ, โอกาสํ อลภนฺโต ‘‘ปจฺจูสสมเย คเหสฺสามี’’ติ สยติ, อรุณํ อุคฺคตมฺปิ น ชานาติ, อนาปตฺติ. สเจ ปน ‘‘คณฺหิสฺสามี’’ติ อาโภคํ อกตฺวา สยติ, อรุณุคฺคมเน ทุกฺกฏํ. อคตปุพฺพํ ฐานํ คเตน ทฺเว ตีณิ ทิวสานิ วสิตฺวา คนฺตุกาเมน อนิสฺสิเตน วสิตพฺพํ. ‘‘สตฺตาหํ วสิสฺสามี’’ติ อาลยํ กโรนฺเตน ปน นิสฺสโย คเหตพฺโพ. สเจ เถโร ‘‘กึ สตฺตาหํ วสนฺตสฺส นิสฺสเยนา’’ติ วทติ, ปฏิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ลทฺธปริหาโร โหติ.

152. Về vấn đề: “Nên cho ai nương tựa, không nên cho ai nương tựa?” ở đây, vị nào có liêm sỉ thì nên cho vị ấy nương tựa. Không nên cho người khác (vô liêm sỉ) nương tựa, theo lời dạy: “Này các Tỳ khưu, không nên cho những người vô liêm sỉ nương tựa. Vị nào cho, phạm tội tác ác.” Ngay cả người đang sống nương tựa cũng không nên sống nương tựa vào người vô liêm sỉ. Điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, không nên sống nương tựa vào những người vô liêm sỉ. Vị nào sống (như vậy), phạm tội tác ác.” Ở đây, (trong Chú giải Đại Phẩm), từ ‘alajjīnaṃ’ là sở thuộc cách được dùng theo nghĩa của đối cách; có nghĩa là: “Không nên sống nương tựa vào những người vô liêm sỉ.” Do đó, vị tỳ khưu đã đến một nơi ở mới, dù được nói rằng: “Này tỳ khưu, hãy đến thọ pháp nương tựa,” cũng nên quan sát trong bốn năm ngày về đức tính liêm sỉ của vị thầy cho nương tựa rồi mới thọ pháp. Vì đã có lời dạy rằng: “Này các Tỳ khưu, Ta cho phép chờ đợi bốn năm ngày cho đến khi biết được tư cách của vị tỳ khưu.” Nếu sau khi nghe từ các vị tỳ khưu rằng: “Vị trưởng lão là người có liêm sỉ,” vị ấy muốn thọ pháp ngay trong ngày đến, nhưng vị trưởng lão lại nói: “Hãy chờ đã, trong khi ở đây con sẽ biết,” rồi quan sát hạnh kiểm trong vài ngày mới cho nương tựa, thì điều đó được phép. Còn vị tỳ khưu đã đến nơi thường thọ pháp nương tựa thì phải thọ pháp ngay trong ngày hôm đó, không có sự miễn trừ dù chỉ một ngày. Nếu trong canh đầu, vị thầy không có thời gian rảnh, vị ấy không có cơ hội và ngủ với ý nghĩ: “Tôi sẽ thọ pháp vào lúc rạng đông,” rồi không biết cả khi trời đã rạng đông, thì không có tội. Nhưng nếu vị ấy ngủ mà không tác ý rằng: “Tôi sẽ thọ pháp,” thì phạm tội tác ác khi rạng đông. Vị tỳ khưu đã đến một nơi chưa từng đến trước đây, với ý định ở lại hai ba ngày rồi đi, thì nên ở mà không cần nương tựa. Nhưng vị nào có ý muốn: “Tôi sẽ ở lại bảy ngày,” thì phải thọ pháp nương tựa. Nếu vị trưởng lão nói: “Ở lại có bảy ngày thì cần gì nương tựa?” thì vị ấy được miễn trừ kể từ lúc bị từ chối.

‘‘อนุชานามิ[Pg.170], ภิกฺขเว, อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺเนน ภิกฺขุนา นิสฺสยํ อลภมาเนน อนิสฺสิเตน วตฺถุ’’นฺติ วจนโต ปน อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน สเจ อตฺตนา สทฺธึ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺนํ นิสฺสยทายกํ น ลภติ, เอวํ นิสฺสยํ อลภมาเนน อนิสฺสิเตน พหูนิปิ ทิวสานิ คนฺตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปุพฺเพ นิสฺสยํ คเหตฺวา วุตฺถปุพฺพํ กิญฺจิ อาวาสํ ปวิสติ, เอกรตฺตํ วสนฺเตนปิ นิสฺสโย คเหตพฺโพ. อนฺตรามคฺเค วิสฺสมนฺโต วา สตฺถํ วา ปริเยสนฺโต กติปาหํ วสติ, อนาปตฺติ. อนฺโตวสฺเส ปน นิพทฺธวาสํ วสิตพฺพํ, นิสฺสโย จ คเหตพฺโพ. นาวาย คจฺฉนฺตสฺส ปน วสฺสาเน อาคเตปิ นิสฺสยํ อลภนฺตสฺส อนาปตฺติ. สเจ อนฺตรามคฺเค คิลาโน โหติ, นิสฺสยํ อลภมาเนน อนิสฺสิเตน วสิตุํ วฏฺฏติ.

Theo lời dạy: “Này các Tỳ khưu, Ta cho phép vị tỳ khưu đang đi đường xa, nếu không tìm được thầy nương tựa, được ở mà không nương tựa,” vị tỳ khưu đang đi đường xa nếu không tìm được vị thầy cho nương tựa cũng đang đi đường xa cùng với mình, trong trường hợp không tìm được thầy nương tựa như vậy, vị ấy được phép đi nhiều ngày mà không cần nương tựa. Nếu vị ấy vào một trú xứ nào đó mà trước đây đã từng ở sau khi thọ pháp nương tựa, thì dù chỉ ở một đêm cũng phải thọ pháp nương tựa. Nếu ở lại vài ngày trên đường để nghỉ ngơi hoặc tìm đoàn đồng hành, thì không có tội. Tuy nhiên, trong mùa an cư, phải ở tại một nơi cố định và phải thọ pháp nương tựa. Còn đối với vị tỳ khưu đi bằng thuyền, dù mùa an cư đã đến, nếu không tìm được thầy nương tựa thì không có tội. Nếu vị ấy bị bệnh trên đường, được phép ở mà không cần nương tựa khi không tìm được thầy.

คิลานุปฏฺฐาโกปิ คิลาเนน ยาจิยมาโน อนิสฺสิโต เอว วสิตุํ ลภติ. วุตฺตญฺเหตํ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, คิลาเนน ภิกฺขุนา นิสฺสยํ อลภมาเนน อนิสฺสิเตน วตฺถุํ, อนุชานามิ, ภิกฺขเว, คิลานุปฏฺฐาเกน ภิกฺขุนา นิสฺสยํ อลภมาเนน ยาจิยมาเนน อนิสฺสิเตน วตฺถุ’’นฺติ (มหาว. ๑๒๑). สเจ ปน ‘‘ยาจาหิ ม’’นฺติ วุจฺจมาโนปิ คิลาโน มาเนน น ยาจติ, คนฺตพฺพํ.

Vị tỳ khưu chăm sóc bệnh nhân, khi được người bệnh yêu cầu, cũng được phép ở mà không cần nương tựa. Điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, Ta cho phép vị tỳ khưu bị bệnh, nếu không tìm được thầy nương tựa, được ở mà không nương tựa. Này các Tỳ khưu, Ta cho phép vị tỳ khưu chăm sóc bệnh nhân, khi được yêu cầu, nếu không tìm được thầy nương tựa, được ở mà không nương tựa.” Nhưng nếu, dù được nói rằng: “Hãy yêu cầu tôi,” người bệnh vì ngã mạn mà không yêu cầu, thì vị ấy nên ra đi.

‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา ผาสุวิหารํ สลฺลกฺเขนฺเตน นิสฺสยํ อลภมาเนน อนิสฺสิเตน วตฺถุํ ‘ยทา ปติรูโป นิสฺสยทายโก อาคจฺฉิสฺสติ, ตทา ตสฺส นิสฺสาย วสิสฺสามี’’’ติ วจนโต ปน ยตฺถ วสนฺตสฺส สมถวิปสฺสนานํ ปฏิลาภวเสน ผาสุ โหติ, ตาทิสํ ผาสุวิหารํ สลฺลกฺเขนฺเตน นิสฺสยํ อลภมาเนน อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. อิมญฺจ ปน ปริหารํ เนว โสตาปนฺโน, น สกทาคามิอนาคามิอรหนฺโต ลภนฺติ, น ถามคตสฺส สมาธิโน วา วิปสฺสนาย วา ลาภี, วิสฺสฏฺฐกมฺมฏฺฐาเน ปน พาลปุถุชฺชเน กถาว นตฺถิ. ยสฺส โข ปน สมโถ วา วิปสฺสนา วา ตรุณา โหติ, อยํ อิมํ ปริหารํ ลภติ, ปวารณาสงฺคโหปิ เอตสฺเสว อนุญฺญาโต. ตสฺมา อิมินา ปุคฺคเลน อาจริเย ปวาเรตฺวา คเตปิ ‘‘ยทา ปติรูโปนิสฺสยทายโก อาคจฺฉิสฺสติ, ตํ นิสฺสาย วสิสฺสามี’’ติ อาโภคํ กตฺวา ปุน ยาว อาสาฬฺหีปุณฺณมา, ตาว อนิสฺสิเตน วตฺถุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน อาสาฬฺหีมาเส อาจริโย นาคจฺฉติ, ยตฺถ นิสฺสโย ลพฺภติ, ตตฺถ คนฺตพฺพํ.

“Này các Tỳ khưu, Ta cho phép vị Tỳ khưu sống ở rừng, trong khi nhận thấy sự an trú thoải mái, nếu không tìm được sự nương tựa thì được phép sống không có sự nương tựa (với ý nghĩ rằng): ‘Khi nào có vị thầy cho nương tựa thích hợp đến, khi ấy ta sẽ nương tựa vị ấy mà sống.’” Do lời dạy này, ở nơi nào mà trong khi đang sống có được sự thoải mái do năng lực chứng đắc thiền chỉ và thiền quán, trong khi nhận thấy sự an trú thoải mái như vậy, nếu không tìm được sự nương tựa thì nên sống không có sự nương tựa. Tuy nhiên, sự biệt lệ này thì vị Tu-đà-hoàn không được phép, vị Tư-đà-hàm, vị A-na-hàm, và vị A-la-hán không được phép, người đã chứng đắc định hoặc tuệ quán đã đạt đến sức mạnh cũng không được phép. Còn đối với kẻ phàm phu ngu dốt đã từ bỏ đề mục thiền thì không cần phải nói đến. Thật vậy, người nào có thiền chỉ hoặc thiền quán còn non yếu, người này được phép hưởng sự biệt lệ này. Việc thỉnh cầu (pavāraṇā) cũng chỉ được cho phép đối với vị này. Do đó, người này sau khi đã thỉnh cầu vị thầy, dù vị ấy đã đi, sau khi đã tác ý rằng: ‘Khi nào có vị thầy cho nương tựa thích hợp đến, ta sẽ nương tựa vị ấy mà sống,’ lại nữa, cho đến ngày rằm tháng Āsāḷha, trong thời gian ấy được phép sống không có sự nương tựa. Tuy nhiên, nếu trong tháng Āsāḷha vị thầy không đến, nên đi đến nơi nào có thể tìm được sự nương tựa.

๑๕๓. กถํ [Pg.171] คหิโต โหตีติ เอตฺถ อุปชฺฌายสฺส สนฺติเก ตาว อุปชฺฌํ คณฺหนฺเตน เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ปาเท วนฺทิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘อุปชฺฌาโย เม, ภนฺเต, โหหี’’ติ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. เอวํ สทฺธิวิหาริเกน วุตฺเต สเจ อุปชฺฌาโย ‘‘สาหู’’ติ วา ‘‘ลหู’’ติ วา ‘‘โอปายิก’’นฺติ วา ‘‘ปติรูป’’นฺติ วา ‘‘ปาสาทิเกน สมฺปาเทหี’’ติ วา กาเยน วิญฺญาเปติ, วาจาย วิญฺญาเปติ, กาเยน วาจาย วิญฺญาเปติ, คหิโต โหติ อุปชฺฌาโย. อิทเมว เหตฺถ อุปชฺฌายคฺคหณํ, ยทิทํ อุปชฺฌายสฺส อิเมสุ ปญฺจสุ ปเทสุ ยสฺส กสฺสจิ ปทสฺส วาจาย สาวนํ กาเยน วา อตฺถวิญฺญาปนนฺติ. เกจิ ปน ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉนํ สนฺธาย วทนฺติ, น ตํ ปมาณํ. อายาจนทานมตฺเตน หิ คหิโต โหติ อุปชฺฌาโย, น เอตฺถ สมฺปฏิจฺฉนํ องฺคํ. สทฺธิวิหาริเกนปิ น เกวลํ ‘‘อิมินา เม ปเทน อุปชฺฌาโย คหิโต’’ติ ญาตุํ วฏฺฏติ, ‘‘อชฺชตคฺเค ทานิ เถโร มยฺหํ ภาโร, อหมฺปิ เถรสฺส ภาโร’’ติ อิทมฺปิ ญาตุํ วฏฺฏติ (มหาว. อฏฺฐ. ๖๔). วุตฺตญฺเหตํ –

153. Về câu: ‘Thế nào là đã được thọ nhận?’ Ở đây, ý nghĩa nên được hiểu như sau: Trước tiên, người thọ nhận thầy tế độ ở gần vị thầy tế độ, sau khi đã vắt y vai qua một bên vai, đảnh lễ hai bàn chân, ngồi xổm, chắp tay, nên nói ba lần rằng: ‘Kính bạch ngài, xin ngài hãy là thầy tế độ của con.’ Khi vị đệ tử cùng sống đã nói như vậy, nếu vị thầy tế độ biểu lộ bằng thân, biểu lộ bằng lời, hoặc biểu lộ bằng cả thân và lời rằng: ‘Lành thay,’ hoặc ‘Việc nhẹ nhàng,’ hoặc ‘Việc thích hợp,’ hoặc ‘Việc tương xứng,’ hoặc ‘Hãy thành tựu với sự trong sáng,’ thì vị thầy tế độ đã được thọ nhận. Thật vậy, ở đây, chính sự làm cho nghe thấy bằng lời hoặc làm cho hiểu ý nghĩa bằng thân về bất kỳ câu nào trong năm câu này của vị thầy tế độ được gọi là việc thọ nhận thầy tế độ. Một số vị thầy nói nhắm đến sự chấp thuận bằng câu ‘Lành thay,’ nhưng lời nói đó không phải là tiêu chuẩn. Vì rằng, vị thầy tế độ đã được thọ nhận chỉ bằng sự thỉnh cầu và sự ban cho, ở đây sự chấp thuận không phải là một chi phần. Vị đệ tử cùng sống cũng không nên chỉ biết rằng: ‘Bằng câu này, thầy tế độ đã được ta thọ nhận,’ mà cũng nên biết rằng: ‘Kể từ hôm nay, vị trưởng lão là gánh nặng của ta, và ta cũng là gánh nặng của vị trưởng lão.’ Điều này đã được nói đến như sau:

‘‘อุปชฺฌาโย, ภิกฺขเว, สทฺธิวิหาริกมฺหิ ปุตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสติ, สทฺธิวิหาริโก อุปชฺฌายมฺหิ ปิตุจิตฺตํ อุปฏฺฐเปสฺสติ, เอวํ เต อญฺญมญฺญํ สคารวา สปฺปติสฺสา สภาควุตฺติโน วิหรนฺตา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตี’’ติ (มหาว. ๖๕).

“Này các Tỳ khưu, vị thầy tế độ sẽ thiết lập tâm niệm xem vị đệ tử cùng sống như con trai, và vị đệ tử cùng sống sẽ thiết lập tâm niệm xem vị thầy tế độ như người cha. Như vậy, họ sống với nhau có sự tôn trọng, có sự kính nể, có đời sống tương đồng, sẽ đạt đến sự tăng trưởng, sự phát triển, sự rộng lớn trong Giáo pháp và Luật này.”

อาจริยสฺส สนฺติเก นิสฺสยคฺคหเณปิ อยเมว วินิจฺฉโย. อยํ ปเนตฺถ วิเสโส – อาจริยสฺส สนฺติเก นิสฺสยํ คณฺหนฺเตน อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา ‘‘อาจริโย เม, ภนฺเต, โหหิ, อายสฺมโต นิสฺสาย วจฺฉามี’’ติ (มหาว. ๗๗) ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ, เสสํ วุตฺตนยเมว.

Trong việc thọ nhận sự nương tựa ở gần vị thầy giáo thọ cũng có cùng sự quyết định này. Ở đây, đây là sự khác biệt: Người thọ nhận sự nương tựa ở gần vị thầy giáo thọ, sau khi đã ngồi xổm, nên nói ba lần rằng: ‘Kính bạch ngài, xin ngài hãy là thầy giáo thọ của con, con sẽ sống nương tựa nơi ngài.’ Phần còn lại giống như cách đã nói.

๑๕๔. กถํ ปฏิปฺปสฺสมฺภตีติ เอตฺถ ตาว อุปชฺฌายมฺหา ปญฺจหากาเรหิ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิ เวทิตพฺพา, อาจริยมฺหา ฉหิ อากาเรหิ. วุตฺตญฺเหตํ –

154. Về câu: ‘Thế nào là sự chấm dứt?’ Ở đây, trước tiên nên biết sự chấm dứt nương tựa từ vị thầy tế độ có năm cách thức, và từ vị thầy giáo thọ có sáu cách thức. Điều này đã được nói đến như sau:

‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อุปชฺฌายมฺหา. อุปชฺฌาโย ปกฺกนฺโต วา โหติ, วิพฺภนฺโต วา, กาลกโต วา, ปกฺขสงฺกนฺโต วา, อาณตฺติเยว ปญฺจมี. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อุปชฺฌายมฺหา.

“Này các Tỳ khưu, có năm sự chấm dứt nương tựa này từ vị thầy tế độ. Vị thầy tế độ đã bỏ đi, hoặc đã hoàn tục, hoặc đã qua đời, hoặc đã theo ngoại đạo, và chính sự ra lệnh (trục xuất) là điều thứ năm. Này các Tỳ khưu, đây là năm sự chấm dứt nương tựa từ vị thầy tế độ.

ฉยิมา[Pg.172], ภิกฺขเว, นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อาจริยมฺหา. อาจริโย ปกฺกนฺโต วา โหติ, วิพฺภนฺโต วา, กาลกโต วา, ปกฺขสงฺกนฺโต วา, อาณตฺติเยว ปญฺจมี, อุปชฺฌาเยน วา สโมธานคโต โหติ. อิมา โข, ภิกฺขเว, ฉ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อาจริยมฺหา’’ติ (มหาว. ๘๓).

Này các Tỳ khưu, có sáu sự chấm dứt nương tựa này từ vị thầy giáo thọ. Vị thầy giáo thọ đã bỏ đi, hoặc đã hoàn tục, hoặc đã qua đời, hoặc đã theo ngoại đạo, chính sự ra lệnh (trục xuất) là điều thứ năm, hoặc đã gặp gỡ vị thầy tế độ (là điều thứ sáu). Này các Tỳ khưu, đây là sáu sự chấm dứt nương tựa từ vị thầy giáo thọ.”

ตตฺรายํ วินิจฺฉโย (มหาว. อฏฺฐ. ๘๓) – ปกฺกนฺโตติ ทิสํ คโต. เอวํ คเต จ ปน ตสฺมึ สเจ วิหาเร นิสฺสยทายโก อตฺถิ, ยสฺส สนฺติเก อญฺญทาปิ นิสฺสโย วา คหิตปุพฺโพ โหติ, โย วา เอกสมฺโภคปริโภโค, ตสฺส สนฺติเก นิสฺสโย คเหตพฺโพ, เอกทิวสมฺปิ ปริหาโร นตฺถิ. สเจ ตาทิโส นตฺถิ, อญฺโญ ลชฺชี เปสโล อตฺถิ, ตสฺส เปสลภาวํ ชานนฺเตน ตทเหว นิสฺสโย ยาจิตพฺโพ. สเจ เทติ, อิจฺเจตํ กุสลํ. อถ ปน ‘‘ตุมฺหากํ อุปชฺฌาโย ลหุํ อาคมิสฺสตี’’ติ ปุจฺฉติ, อุปชฺฌาเยน เจ ตถา วุตฺตํ, ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ วทติ ‘‘เตน หิ อุปชฺฌายสฺส อาคมนํ อาคเมถา’’ติ, วฏฺฏติ. อถ ปนสฺส ปกติยา เปสลภาวํ น ชานาติ, จตฺตาริ ปญฺจ ทิวสานิ ตสฺส ภิกฺขุสฺส สภาคตํ โอโลเกตฺวา โอกาสํ กาเรตฺวา นิสฺสโย คเหตพฺโพ. สเจ ปน วิหาเร นิสฺสยทายโก นตฺถิ, อุปชฺฌาโย จ ‘‘อหํ กติปาเหน อาคมิสฺสามิ, มา อุกฺกณฺฐิตฺถา’’ติ วตฺวา คโต, ยาว อาคมนา ปริหาโร ลพฺภติ, อถาปิ นํ ตตฺถ มนุสฺสา ปริจฺฉินฺนกาลโต อุตฺตริปิ ปญฺจ วา ทส วา ทิวสานิ วาเสนฺติเยว, เตน วิหารํ ปวตฺติ เปเสตพฺพา ‘‘ทหรา มา อุกฺกณฺฐนฺตุ, อหํ อสุกทิวสํ นาม อาคมิสฺสามี’’ติ, เอวมฺปิ ปริหาโร ลพฺภติ. อถ อาคจฺฉโต อนฺตรามคฺเค นทีปูเรน วา โจราทีหิ วา อุปทฺทโว โหติ, เถโร อุทโกสกฺกนํ วา อาคเมติ, สหาเย วา ปริเยสติ, ตํ เจ ปวตฺตึ ทหรา สุณนฺติ, ยาว อาคมนา ปริหาโร ลพฺภติ. สเจ ปน โส ‘‘อิเธวาหํ วสิสฺสามี’’ติ ปหิณติ, ปริหาโร นตฺถิ. ยตฺถ นิสฺสโย ลพฺภติ, ตตฺถ คนฺตพฺพํ. วิพฺภนฺเต ปน กาลกเต ปกฺขสงฺกนฺเต วา เอกทิวสมฺปิ ปริหาโร นตฺถิ, ยตฺถ นิสฺสโย ลพฺภติ, ตตฺถ คนฺตพฺพํ.

Ở đây, đây là sự quyết đoán: ‘pakkanto’ có nghĩa là đã đi đến một phương hướng. Và khi vị ấy đã đi như vậy, nếu trong trú xứ có vị có thể cho y chỉ, một vị mà trước đây (vị đệ tử) đã từng thọ y chỉ nơi vị ấy, hoặc là vị đồng hưởng dụng, đồng tiêu dùng, thì nên thọ y chỉ nơi vị ấy, không có sự miễn trừ dù chỉ một ngày. Nếu không có vị như vậy, mà có vị khác biết tàm quý, khả ái, thì khi biết được bản tánh khả ái của vị ấy, nên xin y chỉ ngay trong ngày hôm đó. Nếu vị ấy cho, điều này là tốt đẹp. Lại nữa, nếu vị ấy hỏi: “Hòa thượng của các ông có sớm trở về không?” và nếu Hòa thượng đã nói như vậy, nên trả lời: “Thưa vâng, bạch ngài.” Nếu vị ấy nói: “Vậy thì, hãy chờ đợi sự trở về của Hòa thượng,” thì được phép chờ đợi. Lại nữa, nếu không biết bản tánh khả ái của vị ấy một cách tự nhiên, thì nên quan sát tư cách tương xứng của vị tỳ-khưu ấy trong bốn năm ngày, tạo cơ hội rồi nên thọ y chỉ. Lại nữa, nếu trong trú xứ không có vị cho y chỉ, và Hòa thượng đã nói “Ta sẽ trở về trong vài ngày, các con đừng lo lắng” rồi ra đi, thì được miễn trừ cho đến khi vị ấy trở về. Lại nữa, nếu ở nơi đó, người ta giữ vị ấy ở lại thêm năm hoặc mười ngày quá thời gian đã định, vị ấy nên gửi tin tức về trú xứ rằng: “Các vị trẻ đừng lo lắng, ta sẽ trở về vào ngày kia,” trong trường hợp như vậy cũng được miễn trừ. Hoặc là, khi đang trên đường trở về, có tai họa giữa đường do nước sông dâng cao hoặc do trộm cướp v.v..., vị trưởng lão chờ nước rút hoặc tìm kiếm bạn đồng hành, và nếu các vị trẻ nghe được tin tức đó, thì được miễn trừ cho đến khi vị ấy trở về. Lại nữa, nếu vị ấy gửi tin rằng: “Ta sẽ ở lại chính nơi đây,” thì không có sự miễn trừ. Phải đi đến nơi nào có thể nhận được y chỉ. Lại nữa, khi (vị thầy) đã hoàn tục, hoặc đã mệnh chung, hoặc đã theo ngoại đạo, thì không có sự miễn trừ dù chỉ một ngày, phải đi đến nơi nào có thể nhận được y chỉ.

อาณตฺตีติ [Pg.173] ปน นิสฺสยปณามนา วุจฺจติ, ตสฺมา ‘‘ปณาเมมิ ต’’นฺติ วา ‘‘มา อิธ ปฏิกฺกมี’’ติ วา ‘‘นีหร เต ปตฺตจีวร’’นฺติ วา ‘‘นาหํ ตยา อุปฏฺฐาเปตพฺโพ’’ติ วาติ อิมินา ปาฬินเยน ‘‘มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉี’’ติอาทินา ปาฬิมุตฺตกนเยน วา โย นิสฺสยปณามนาย ปณามิโต โหติ, เตน อุปชฺฌาโย ขมาเปตพฺโพ. สเจ อาทิโตว น ขมติ, ทณฺฑกมฺมํ อาหริตฺวา ติกฺขตฺตุํ ตาว สยเมว ขมาเปตพฺโพ. โน เจ ขมติ, ตสฺมึ วิหาเร มหาเถเร คเหตฺวา ขมาเปตพฺโพ. โน เจ ขมติ, สามนฺตวิหาเร ภิกฺขู คเหตฺวา ขมาเปตพฺโพ. สเจ เอวมฺปิ น ขมติ, อญฺญตฺถ คนฺตฺวา อุปชฺฌายสฺส สภาคานํ สนฺติเก วสิตพฺพํ ‘‘อปฺเปว นาม ‘สภาคานํ เม สนฺติเก วสตี’ติ ญตฺวาปิ ขเมยฺยา’’ติ. สเจ เอวมฺปิ น ขมติ, ตตฺเรว วสิตพฺพํ. ตตฺร เจ ทุพฺภิกฺขาทิโทเสน น สกฺกา โหติ วสิตุํ, ตํเยว วิหารํ อาคนฺตฺวา อญฺญสฺส สนฺติเก นิสฺสยํ คเหตฺวา วสิตุํ วฏฺฏติ. อยมาณตฺติยํ วินิจฺฉโย.

Lại nữa, ‘āṇatti’ được gọi là sự trục xuất khỏi y chỉ. Do đó, vị đệ tử nào bị trục xuất khỏi y chỉ bằng những lời nói theo Pāli như: “Ta trục xuất ngươi,” hoặc “Ngươi đừng vào đây,” hoặc “Hãy mang y bát của ngươi đi,” hoặc “Ngươi không cần phải phục dịch ta nữa,” hoặc bằng cách nói không có trong Pāli như: “Đừng xin phép ta khi vào làng,” v.v..., vị đệ tử ấy phải xin Hòa thượng tha thứ. Nếu ngay từ đầu vị ấy không tha thứ, nên thực hiện hình phạt và xin tha thứ đến ba lần. Nếu vị ấy không tha thứ, nên nhờ các vị đại trưởng lão trong trú xứ đó (giúp) xin tha thứ. Nếu vị ấy không tha thứ, nên nhờ các vị tỳ-khưu ở trú xứ lân cận (giúp) xin tha thứ. Nếu dù làm như vậy mà vị ấy vẫn không tha thứ, nên đi đến nơi khác và sống gần các vị tỳ-khưu đồng quan điểm với Hòa thượng (với ý nghĩ rằng): “Biết đâu khi biết rằng ‘vị ấy đang sống gần những người đồng quan điểm với ta’, ngài sẽ tha thứ.” Nếu dù làm như vậy mà vị ấy vẫn không tha thứ, nên sống ngay tại nơi đó. Và nếu ở nơi đó không thể sống được do các lỗi như nạn đói v.v..., thì được phép trở về chính trú xứ đó, thọ y chỉ nơi một vị tỳ-khưu khác và sống ở đó. Đây là sự quyết đoán trong trường hợp bị ra lệnh.

อาจริยมฺหา นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธีสุ อาจริโย ปกฺกนฺโต วา โหตีติ เอตฺถ โกจิ อาจริโย อาปุจฺฉิตฺวา ปกฺกมติ, โกจิ อนาปุจฺฉิตฺวา, อนฺเตวาสิโกปิ เอวเมว. ตตฺร สเจ อนฺเตวาสิโก อาจริยํ อาปุจฺฉติ ‘‘อสุกํ นาม, ภนฺเต, ฐานํ คนฺตุํ อิจฺฉามิ เกนจิเทว กรณีเยนา’’ติ, อาจริเยน จ ‘‘กทา คมิสฺสสี’’ติ วุตฺโต ‘‘สายนฺเห วา รตฺตึ วา อุฏฺฐหิตฺวา คมิสฺสามี’’ติ วทติ, อาจริโยปิ ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, ตํ ขณํเยว นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. สเจ ปน ‘‘ภนฺเต, อสุกํ นาม ฐานํ คนฺตุกาโมมฺหี’’ติ วุตฺเต อาจริโย ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉา ชานิสฺสสี’’ติ วทติ, โส จ ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, ตโต เจ คโต สุคโต. สเจ ปน น คจฺฉติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อถาปิ ‘‘คจฺฉามี’’ติ วุตฺเต อาจริเยน ‘‘มา ตาว คจฺฉ, รตฺตึ มนฺเตตฺวา ชานิสฺสามา’’ติ วุตฺโต มนฺเตตฺวา คจฺฉติ, สุคโต. โน เจ คจฺฉติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อาจริยํ อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺตสฺส ปน อุปจารสีมาติกฺกเม นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, อนฺโตอุปจารสีมโต ปฏินิวตฺตนฺตสฺส น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. สเจ ปน อาจริโย อนฺเตวาสิกํ อาปุจฺฉติ ‘‘อาวุโส, อสุกํ นาม ฐานํ คมิสฺสามี’’ติ, อนฺเตวาสิเกน จ ‘‘กทา’’ติ [Pg.174] วุตฺเต ‘‘สายนฺเห วา รตฺติภาเค วา’’ติ วทติ, อนฺเตวาสิโกปิ ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, ตํ ขณํเยว นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, สเจ ปน อาจริโย ‘‘สฺเว ปิณฺฑาย จริตฺวา คมิสฺสามี’’ติ วทติ, อิตโร จ ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, เอกทิวสํ ตาว นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, ปุนทิวเส ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ. ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา ชานิสฺสามิ มม คมนํ วา อคมนํ วา’’ติ วตฺวา ปน สเจ น คจฺฉติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อถาปิ ‘‘คจฺฉามี’’ติ วุตฺเต อนฺเตวาสิเกน ‘‘มา ตาว คจฺฉถ, รตฺตึ มนฺเตตฺวา ชานิสฺสถา’’ติ วุตฺโต มนฺเตตฺวาปิ น คจฺฉติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. สเจ อุโภปิ อาจริยนฺเตวาสิกา เกนจิเทว กรณีเยน พหิสีมํ คจฺฉนฺติ, ตโต เจ อาจริโย คมิยจิตฺเต อุปฺปนฺเน อนาปุจฺฉาว คนฺตฺวา ทฺวินฺนํ เลฑฺฑุปาตานํ อนฺโตเยว นิวตฺตติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. สเจ ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา นิวตฺตติ, ปฏิปฺปสฺสทฺโธ โหติ. อาจริยุปชฺฌายา ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมฺม อญฺญสฺมึ วิหาเร วสนฺติ, นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อาจริเย วิพฺภนฺเต กาลกเต ปกฺขสงฺกนฺเต จ ตํ ขณํเยว ปฏิปฺปสฺสมฺภติ.

Trong các trường hợp chấm dứt y chỉ nơi vị thầy, ở đây có trường hợp vị thầy đã ra đi. Có vị thầy sau khi xin phép thì ra đi, có vị không xin phép, vị đệ tử cũng như vậy. Trong đó, nếu vị đệ tử xin phép vị thầy rằng: “Bạch ngài, con muốn đi đến nơi kia vì có công việc cần làm,” và được vị thầy hỏi: “Khi nào con sẽ đi?” rồi trả lời: “Con sẽ thức dậy và đi vào buổi chiều hoặc ban đêm,” vị thầy cũng chấp thuận: “Lành thay,” thì ngay khoảnh khắc ấy, sự y chỉ chấm dứt. Nhưng nếu khi (đệ tử) nói: “Bạch ngài, con muốn đi đến nơi kia,” vị thầy nói: “Sau khi đi khất thực trong làng kia rồi sẽ biết,” và vị ấy chấp thuận: “Lành thay,” nếu sau đó đi thì là đi tốt đẹp. Nhưng nếu không đi, sự y chỉ không chấm dứt. Hoặc khi nói: “Con đi đây,” được vị thầy nói: “Khoan đã, đừng đi, ban đêm bàn bạc rồi chúng ta sẽ biết,” sau khi bàn bạc rồi đi, là đi tốt đẹp. Nếu không đi, sự y chỉ không chấm dứt. Còn đối với người ra đi mà không xin phép thầy, sự y chỉ chấm dứt khi vượt qua giới cận trụ; đối với người quay trở lại từ bên trong giới cận trụ, sự y chỉ không chấm dứt. Nhưng nếu vị thầy xin phép vị đệ tử rằng: “Này hiền giả, tôi sẽ đi đến nơi kia,” và khi được vị đệ tử hỏi: “Khi nào?” rồi trả lời: “Vào buổi chiều hoặc một phần của đêm,” vị đệ tử cũng chấp thuận: “Lành thay,” thì ngay khoảnh khắc ấy, sự y chỉ chấm dứt. Nhưng nếu vị thầy nói: “Ngày mai sau khi đi khất thực, tôi sẽ đi,” và người kia chấp thuận: “Lành thay,” thì sự y chỉ chưa chấm dứt trong một ngày, vào ngày hôm sau thì đã chấm dứt. Nhưng sau khi nói: “Sau khi đi khất thực ở làng kia, tôi sẽ biết việc đi hay không đi của tôi,” nếu không đi, sự y chỉ không chấm dứt. Hoặc khi nói: “Tôi đi đây,” được vị đệ tử nói: “Xin ngài khoan đã, đừng đi, ban đêm bàn bạc rồi ngài sẽ biết,” dù đã bàn bạc mà không đi, sự y chỉ không chấm dứt. Nếu cả hai, thầy và đệ tử, đi ra ngoài giới vì một công việc nào đó, rồi nếu vị thầy, khi tâm muốn đi khởi lên, không xin phép mà đi rồi quay trở lại trong khoảng cách hai lần ném cục đất, sự y chỉ không chấm dứt. Nếu quay trở lại sau khi đã vượt quá hai lần ném cục đất, (sự y chỉ) đã chấm dứt. Các vị thầy và thầy tế độ, sau khi vượt quá hai lần ném cục đất, sống ở một trú xứ khác, sự y chỉ chấm dứt. Và khi vị thầy hoàn tục, qua đời, hoặc theo ngoại đạo, (sự y chỉ) chấm dứt ngay khoảnh khắc ấy.

อาณตฺติยํ ปน อาจริโย มุญฺจิตุกาโมว หุตฺวา นิสฺสยปณามนาย ปณาเมติ, อนฺเตวาสิโก จ ‘‘กิญฺจาปิ มํ อาจริโย ปณาเมติ, อถ โข หทเยน มุทุโก’’ติ สาลโย โหติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. สเจปิ อาริโย สาลโย, อนฺเตวาสิโก นิราลโย ‘‘น ทานิ อิมํ นิสฺสาย วสิสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิปติ, เอวมฺปิ น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อุภินฺนํ สาลยภาเว ปน น ปฏิปฺปสฺสมฺภติเยว, อุภินฺนํ ธุรนิกฺเขเปน ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, ปณามิเตน ทณฺฑกมฺมํ อาหริตฺวา ติกฺขตฺตุํ ขมาเปตพฺโพ. โน เจ ขมติ, อุปชฺฌาเย วุตฺตนเยน ปฏิปชฺชิตพฺพํ. ยถาปญฺญตฺตํ ปน อาจริยุปชฺฌายวตฺตํ ปริปูเรนฺตํ อธิมตฺตเปมาทิปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ อนฺเตวาสิกํ สทฺธิวิหาริกํ วา ปณาเมนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, อิตรํ อปณาเมนฺตสฺสปิ ทุกฺกฏเมว. วุตฺตญฺเหตํ –

Còn trong trường hợp trục xuất, vị thầy sau khi đã muốn từ bỏ, liền trục xuất bằng cách trục xuất khỏi sự y chỉ. Và nếu vị đệ tử có lòng quyến luyến rằng: “Mặc dù thầy trục xuất ta, nhưng trong lòng ngài vẫn mềm mỏng,” thì sự y chỉ không chấm dứt. Nếu vị thầy có lòng quyến luyến, nhưng vị đệ tử không quyến luyến, từ bỏ trách nhiệm rằng: “Từ nay ta sẽ không sống y chỉ nơi vị này nữa,” ngay cả như vậy, sự y chỉ cũng không chấm dứt. Nhưng khi cả hai còn quyến luyến thì sự y chỉ chắc chắn không chấm dứt; sự y chỉ chấm dứt do sự từ bỏ trách nhiệm của cả hai. Người bị trục xuất, sau khi thực hiện hình phạt, phải xin sám hối ba lần. Nếu (thầy) không tha thứ, nên thực hành theo cách đã nói trong trường hợp thầy tế độ. Còn đối với việc trục xuất vị đệ tử y chỉ hoặc đệ tử cùng ở, là người làm tròn bổn phận đối với thầy và thầy tế độ theo như đã quy định, người có đủ năm chi phần bắt đầu bằng tình thương mến tột bậc, thì (vị thầy/thầy tế độ) phạm tội tác ác. Và không trục xuất người kia (người không làm tròn bổn phận) cũng phạm tội tác ác. Điều này đã được nói rằng:

‘‘น, ภิกฺขเว, สมฺมาวตฺตนฺโต ปณาเมตพฺโพ, โย ปณาเมยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. น จ, ภิกฺขเว, อสมฺมาวตฺตนฺโต น ปณาเมตพฺโพ, โย น ปณาเมยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส (มหาว. ๘๐).

“Này các Tỳ khưu, không được trục xuất người (đệ tử) có hạnh kiểm tốt. Vị nào trục xuất, phạm tội tác ác. Và này các Tỳ khưu, không phải là không được trục xuất người có hạnh kiểm không tốt; vị nào không trục xuất, phạm tội tác ác.”

‘‘ปญฺจหิ[Pg.175], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ อนฺเตวาสิกํ อปณาเมนฺโต อาจริโย สาติสาโร โหติ, ปณาเมนฺโต อนติสาโร โหติ. อาจริยมฺหิ นาธิมตฺตํ เปมํ โหติ, นาธิมตฺโต ปสาโท โหติ, นาธิมตฺตา หิรี โหติ, นาธิมตฺโต คารโว โหติ, นาธิมตฺตา ภาวนา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ อนฺเตวาสิกํ อปณาเมนฺโต อาจริโย สาติสาโร โหติ, ปณาเมนฺโต อนติสาโร โหติ (มหาว. ๘๑).

“Này các Tỳ khưu, vị thầy không trục xuất vị đệ tử y chỉ có đủ năm chi phần là có lỗi, trục xuất là không có lỗi. (Năm chi phần là:) (Vị đệ tử) không có tình thương mến tột bậc đối với thầy, không có sự trong sạch tột bậc, không có sự hổ thẹn tột bậc, không có sự kính trọng tột bậc, không có sự tu tập (tâm từ) tột bậc. Này các Tỳ khưu, vị thầy không trục xuất vị đệ tử y chỉ có đủ năm chi phần này là có lỗi, trục xuất là không có lỗi.”

‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ สทฺธิวิหาริกํ อปณาเมนฺโต อุปชฺฌาโย สาติสาโร โหติ, ปณาเมนฺโต อนติสาโร โหติ. อุปชฺฌายมฺหิ นาธิมตฺตํ เปมํ โหติ, นาธิมตฺโต ปสาโท โหติ, นาธิมตฺตา หิรี โหติ, นาธิมตฺโต คารโว โหติ, นาธิมตฺตา ภาวนา โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ สทฺธิวิหาริกํ อปณาเมนฺโต อุปชฺฌาโย สาติสาโร โหติ, ปณาเมนฺโต อนติสาโร โหตี’’ติอาทิ (มหาว. ๖๘).

“Này các Tỳ khưu, vị thầy tế độ không trục xuất vị đệ tử cùng ở có đủ năm chi phần là có lỗi, trục xuất là không có lỗi. (Năm chi phần là:) (Vị đệ tử) không có tình thương mến tột bậc đối với thầy tế độ, không có sự trong sạch tột bậc, không có sự hổ thẹn tột bậc, không có sự kính trọng tột bậc, không có sự tu tập (tâm từ) tột bậc. Này các Tỳ khưu, vị thầy tế độ không trục xuất vị đệ tử cùng ở có đủ năm chi phần này là có lỗi, trục xuất là không có lỗi,” vân vân.

ตตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๖๘) นาธิมตฺตํ เปมํ โหตีติ อุปชฺฌายมฺหิ อธิมตฺตํ เคหสฺสิตเปมํ น โหติ. นาธิมตฺตา ภาวนา โหตีติ อธิมตฺตา เมตฺตาภาวนา น โหตีติ อตฺโถ.

Ở đó (trong Chú giải Đại Phẩm), cụm từ “không có tình thương mến tột bậc” có nghĩa là không có tình thương mến quyến luyến thế tục tột bậc đối với thầy tế độ. Cụm từ “không có sự tu tập tột bậc” có nghĩa là không có sự tu tập tâm từ tột bậc.

อุปชฺฌาเยน วา สโมธานคโตติ เอตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๘๓) ทสฺสนสวนวเสน สโมธานํ เวทิตพฺพํ. สเจ หิ อาจริยํ นิสฺสาย วสนฺโต สทฺธิวิหาริโก เอกวิหาเร เจติยํ วา วนฺทนฺตํ, เอกคาเม วา ปิณฺฑาย จรนฺตํ อุปชฺฌายํ ปสฺสติ, นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อุปชฺฌาโย ปสฺสติ, สทฺธิวิหาริโก น ปสฺสติ, น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. มคฺคปฺปฏิปนฺนํ วา อากาเสน วา คจฺฉนฺตํ อุปชฺฌายํ ทิสฺวา ทูรตฺตา ‘‘ภิกฺขู’’ติ ชานาติ, ‘‘อุปชฺฌาโย’’ติ น ชานาติ, น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. สเจ ชานาติ, ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อุปริปาสาเท อุปชฺฌาโย วสติ, เหฏฺฐา สทฺธิวิหาริโก, ตํ อทิสฺวาว ยาคุํ ปิวิตฺวา ปฏิกฺกมติ, อาสนสาลาย วา นิสินฺนํ อทิสฺวาว เอกมนฺเต ภุญฺชิตฺวา ปกฺกมติ, ธมฺมสฺสวนมณฺฑเป วา นิสินฺนมฺปิ [Pg.176] ตํ อทิสฺวาว ธมฺมํ สุตฺวา ปกฺกมติ, นิสฺสโย น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. เอวํ ตาว ทสฺสนวเสน สโมธานํ เวทิตพฺพํ. สวนวเสน ปน สเจ อุปชฺฌายสฺส วิหาเร วา อนฺตรฆเร วา ธมฺมํ วา กเถนฺตสฺส อนุโมทนํ วา กโรนฺตสฺส สทฺทํ สุตฺวา ‘‘อุปชฺฌายสฺส เม สทฺโท’’ติ สญฺชานาติ, นิสฺสโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, อสญฺชานนฺตสฺส น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อยํ สโมธาเน วินิจฺฉโย.

Ở đây, trong câu “đã đến gặp gỡ thầy tế độ,” nên hiểu sự gặp gỡ là do thấy hoặc nghe. Thật vậy, nếu vị đệ tử sống nương nhờ thầy giáo thọ, thấy thầy tế độ đang đảnh lễ bảo tháp trong cùng một ngôi chùa, hoặc đang đi khất thực trong cùng một ngôi làng, thì sự nương nhờ được chấm dứt. Thầy tế độ thấy, đệ tử không thấy, sự nương nhờ không được chấm dứt. Hoặc thấy thầy tế độ đang đi trên đường hoặc đang đi trên không, do ở xa nên chỉ nhận biết là “vị tỳ khưu” chứ không nhận biết là “thầy tế độ,” thì sự nương nhờ không được chấm dứt. Nếu nhận biết được, thì được chấm dứt. Thầy tế độ ở trên lầu, đệ tử ở dưới, không thấy thầy mà uống cháo rồi đi về; hoặc không thấy thầy đang ngồi trong nhà hội họp mà dùng vật thực ở một góc rồi bỏ đi; hoặc không thấy thầy đang ngồi trong pháp đường mà nghe pháp rồi bỏ đi, thì sự nương nhờ không được chấm dứt. Trước hết, nên hiểu sự gặp gỡ là do thấy như vậy. Còn về do nghe, nếu nghe tiếng của thầy tế độ đang thuyết pháp hoặc đang đọc lời tùy hỷ trong chùa hoặc trong nhà, rồi nhận biết rằng “đó là tiếng của thầy tế độ của ta,” thì sự nương nhờ được chấm dứt; đối với người không nhận biết thì không được chấm dứt. Đây là sự quyết đoán về việc gặp gỡ.

๑๕๕. นิสฺสาย เกน วสิตพฺพํ, เกน น วสิตพฺพนฺติ เอตฺถ ปน ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน ปญฺจ วสฺสานิ นิสฺสาย วตฺถุํ, อพฺยตฺเตน ยาวชีว’’นฺติ (มหาว. ๑๐๓) วจนโต โย อพฺยตฺโต โหติ, เตน ยาวชีวํ นิสฺสาเยว วสิตพฺพํ. สจายํ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๐๓) วุฑฺฒตรํ อาจริยํ น ลภติ, อุปสมฺปทาย สฏฺฐิวสฺโส วา สตฺตติวสฺโส วา โหติ, นวกตรสฺสปิ พฺยตฺตสฺส สนฺติเก อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘อาจริโย เม, อาวุโส, โหติ, อายสฺมโต นิสฺสาย วจฺฉามี’’ติ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺวา นิสฺสโย คเหตพฺโพว. คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉนฺเตนปิ อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉามิ อาจริยา’’ติ วตฺตพฺพํ. เอส นโย สพฺพอาปุจฺฉเนสุ.

155. Ở đây, trong câu “Ai nên sống nương nhờ, ai không nên sống (nương nhờ)?”, do có lời dạy rằng: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép vị tỳ khưu có khả năng, có năng lực được sống nương nhờ trong năm năm; vị không có khả năng thì (sống nương nhờ) trọn đời,” nên vị nào không có khả năng thì phải sống nương nhờ trọn đời. Nếu vị này không tìm được một vị thầy lớn tuổi hơn, dù đã sáu mươi hay bảy mươi tuổi hạ kể từ khi thọ cụ túc, cũng phải đến gần một vị trẻ tuổi hơn nhưng có khả năng, ngồi chồm hổm, chắp tay, nói ba lần như vầy: “Thưa hiền giả, xin ngài hãy là thầy của tôi, tôi sẽ sống nương nhờ hiền giả,” rồi phải thọ nhận sự nương nhờ. Khi xin phép vào làng, cũng phải ngồi chồm hổm, chắp tay và nói: “Thưa thầy, con xin phép vào làng.” Đây là phương cách trong tất cả các trường hợp xin phép.

โย ปน พฺยตฺโต โหติ อุปสมฺปทาย ปญฺจวสฺโส, เตน อนิสฺสิเตน วตฺถุํ วฏฺฏติ. ตสฺมา นิสฺสยมุจฺจนเกน (ปาจิ. อฏฺฐ. ๑๔๕-๑๔๗) อุปสมฺปทาย ปญฺจวสฺเสน สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ทฺเว มาติกา ปคุณา วาจุคฺคตา กตฺตพฺพา, ปกฺขทิวเสสุ ธมฺมสฺสวนตฺถาย สุตฺตนฺตโต จตฺตาโร ภาณวารา, สมฺปตฺตานํ ปริสานํ ปริกถนตฺถาย อนฺธกวินฺท(อ. นิ. ๕.๑๑๔) มหาราหุโลวาท(ม. นิ. ๒.๑๑๓ อาทโย) อมฺพฏฺฐ(ทอี. นิ. ๑.๒๕๔ อาทโย) สทิโส เอโก กถามคฺโค, สงฺฆภตฺตมงฺคลามงฺคเลสุ อนุโมทนตฺถาย ติสฺโส อนุโมทนา, อุโปสถปวารณาทิชานนตฺถํ กมฺมากมฺมวินิจฺฉโย, สมณธมฺมกรณตฺถํ สมาธิวเสน วา วิปสฺสนาวเสน วา อรหตฺตปริโยสานเมกํ กมฺมฏฺฐานํ, เอตฺตกํ อุคฺคเหตพฺพํ. เอตฺตาวตา หิ อยํ พหุสฺสุโต โหติ จาตุทฺทิโส, ยตฺถ กตฺถจิ อตฺตโน อิสฺสริเยน วสิตุํ ลภติ. ยํ ปน วุตฺตํ –

Còn vị nào có khả năng, đã được năm tuổi hạ kể từ khi thọ cụ túc, vị ấy được phép sống không nương nhờ. Do đó, vị muốn thoát khỏi sự nương nhờ, đã được năm tuổi hạ kể từ khi thọ cụ túc, theo tiêu chuẩn tối thiểu nhất, phải làm cho hai bộ Pātimokkha được thông thạo, thuộc lòng; vào những ngày trai giới, để nghe pháp, phải học thuộc bốn phẩm tụng từ Kinh Tạng; để thuyết giảng cho hội chúng đã đến, phải học thuộc một bài pháp tương tự như kinh Andhakavinda, kinh Mahārāhulovāda, kinh Ambaṭṭha; trong các dịp cúng dường đến Tăng chúng, các dịp lễ lạc và tang lễ, để đọc lời tùy hỷ, phải học thuộc ba bài tùy hỷ; để biết về lễ bố-tát, tự tứ v.v..., phải học thuộc sự quyết đoán về các nghiệp sự và phi nghiệp sự; để thực hành sa-môn pháp, phải học thuộc một đề mục thiền định, hoặc theo cách thiền định hoặc theo cách thiền quán, cho đến quả A-la-hán. Chừng ấy là đủ. Thật vậy, với chừng ấy, vị này trở thành người đa văn, tự do đi bốn phương, có thể sống độc lập ở bất cứ nơi đâu. Lại nữa, điều đã được nói là –

‘‘ปญฺจหิ[Pg.177], ภิกฺขเว, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. น อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน… น อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน… น อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน… น อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ.

“Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp không nên sống không nương nhờ. (Vị ấy) không có đủ giới uẩn vô học, không có đủ định uẩn vô học, không có đủ tuệ uẩn vô học, không có đủ giải thoát uẩn vô học, không có đủ giải thoát tri kiến uẩn vô học. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này không nên sống không nương nhờ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ.

“Lại nữa, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác không nên sống không nương nhờ. (Vị ấy) không có đức tin, không có tàm, không có quý, lười biếng, thất niệm. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này không nên sống không nương nhờ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, อติทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิวิปนฺโน โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ.

“Lại nữa, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác không nên sống không nương nhờ. (Vị ấy) hư hỏng về tăng thượng giới, hư hỏng về chánh hạnh, hư hỏng về chánh kiến, ít học, và trí tuệ thấp kém. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này không nên sống không nương nhờ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. อาปตฺตึ น ชานาติ, อนาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน น สฺวาคตานิ โหนฺติ น สุวิภตฺตานิ น สุปฺปวตฺตีนิ น สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยญฺชนโส. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ.

“Lại nữa, này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác không nên sống không nương nhờ. (Vị ấy) không biết tội, không biết không phải tội, không biết tội nhẹ, không biết tội nặng; và hai bộ Pātimokkha vị ấy không thuộc lòng một cách chi tiết, không phân biệt rõ ràng, không thực hành tốt, không quyết đoán rành mạch theo từng điều luật và từng chi tiết. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này không nên sống không nương nhờ.

‘‘อปเรหิปิ, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. อาปตฺตึ น ชานาติ, อนาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนปญฺจวสฺโส โหติ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพ’’นฺติ (มหาว. ๑๐๓). เอตฺถาปิ [Pg.178] ปุริมนเยเนว อยุตฺตวเสน อาปตฺติองฺควเสน จ ปฏิกฺเขโป กโตติ ทฏฺฐพฺพํ.

«Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp khác nữa thì không nên sống không y chỉ. (Đó là:) không biết tội, không biết phi tội, không biết tội nhẹ, không biết tội nặng, chưa đủ năm tuổi hạ. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu có đủ năm pháp này thì không nên sống không y chỉ.» (Mahāvagga 103). Ở đây cũng nên hiểu rằng sự bác bỏ được thực hiện theo phương pháp trước, theo phương diện không thích hợp và theo phương diện các chi phần của tội.

พาลานํ ปน อพฺยตฺตานํ ทิสํคมิกานํ อนฺเตวาสิกสทฺธิวิหาริกานํ อนุญฺญา น ทาตพฺพา. สเจ เทนฺติ, อาจริยุปชฺฌายานํ ทุกฺกฏํ. เต เจ อนนุญฺญาตา คจฺฉนฺติ, เตสมฺปิ ทุกฺกฏํ. วุตฺตญฺเหตํ –

Còn đối với các đệ tử và các vị cùng sống (với thầy tế độ) là những người ngu dốt, không rành rẽ, muốn đi đến phương khác thì không nên cho phép. Nếu cho phép, các vị thầy dạy và thầy tế độ phạm tội dukkaṭa (tác ác). Nếu những vị ấy đi mà không được phép, họ cũng phạm tội dukkaṭa (tác ác). Điều này đã được nói rằng –

‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา ภิกฺขู พาลา อพฺยตฺตา ทิสํคมิกา อาจริยุปชฺฌาเย อาปุจฺฉนฺติ. เต, ภิกฺขเว, อาจริยุปชฺฌาเยหิ ปุจฺฉิตพฺพา ‘‘กหํ คมิสฺสถ, เกน สทฺธึ คมิสฺสถา’’ติ. เต เจ, ภิกฺขเว, พาลา อพฺยตฺตา อญฺเญ พาเล อพฺยตฺเต อปทิเสยฺยุํ. น, ภิกฺขเว, อาจริยุปชฺฌาเยหิ อนุชานิตพฺพา, อนุชาเนยฺยุํ เจ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. เต เจ, ภิกฺขเว, พาลา อพฺยตฺตา อนนุญฺญาตา อาจริยุปชฺฌาเยหิ คจฺเฉยฺยุํ เจ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๖๓).

«Này các tỳ khưu, ở đây có nhiều tỳ khưu ngu dốt, không rành rẽ, muốn đi đến phương khác, đến xin phép các vị thầy dạy và thầy tế độ. Này các tỳ khưu, các vị thầy dạy và thầy tế độ nên hỏi những vị ấy rằng: ‘Các vị sẽ đi đâu, sẽ đi cùng với ai?’ Này các tỳ khưu, nếu những vị tỳ khưu ngu dốt, không rành rẽ ấy chỉ định những người ngu dốt, không rành rẽ khác, thì này các tỳ khưu, các vị thầy dạy và thầy tế độ không nên cho phép. Nếu cho phép, phạm tội dukkaṭa (tác ác). Này các tỳ khưu, nếu những vị tỳ khưu ngu dốt, không rành rẽ ấy đi mà không được các vị thầy dạy và thầy tế độ cho phép, thì phạm tội dukkaṭa (tác ác).» (Mahāvagga 163).

อิติ ปาฬิมุตฺตกวินยวินิจฺฉยสงฺคเห

Như vậy, trong tập Pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgaha.

นิสฺสยวินิจฺฉยกถา สมตฺตา.

Chương luận về quyết định y chỉ đã kết thúc.

๒๔. สีมาวินิจฺฉยกถา

24. Chương luận về quyết định giới trường (sīmā).

๑๕๖. สีมาติ เอตฺถ (กงฺขา. อฏฺฐ. นิทานวณฺณนา) สีมา นาเมสา พทฺธสีมา อพทฺธสีมาติ ทุวิธา โหติ. ตตฺถ เอกาทส วิปตฺติสีมาโย อติกฺกมิตฺวา ติวิธสมฺปตฺติยุตฺตา นิมิตฺเตน นิมิตฺตํ พนฺธิตฺวา สมฺมตา สีมา พทฺธสีมา นาม. อติขุทฺทกา, อติมหตี, ขณฺฑนิมิตฺตา, ฉายานิมิตฺตา, อนิมิตฺตา, พหิสีเม ฐิตสมฺมตา, นทิยา สมฺมตา, สมุทฺเท สมฺมตา, ชาตสฺสเร สมฺมตา, สีมาย สีมํ สมฺภินฺทนฺเตน สมฺมตา, สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺเตน สมฺมตาติ อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺตีติ วจนโต เอตา วิปตฺติสีมาโย นาม.

156. Ở đây, trong từ 'sīmā' (giới trường) (Kaṅkhāvitaraṇī-aṭṭhakathā, Nidānavaṇṇanā), giới trường này có hai loại là kiết giới (baddhasīmā) và phi kiết giới (abaddhasīmā). Trong đó, giới trường được công nhận bằng cách kết nối mốc này với mốc kia, vượt qua mười một loại giới trường thất bại (vipattisīmā) và có đủ ba sự thành tựu, được gọi là kiết giới. (Mười một loại giới trường thất bại là:) quá nhỏ, quá lớn, mốc bị gãy, mốc là bóng râm, không có mốc, được công nhận khi (tăng) đứng ngoài giới trường, được công nhận trong sông, được công nhận trong biển, được công nhận trong hồ tự nhiên, được công nhận bằng cách nối liền giới trường (của mình) với giới trường (khác), được công nhận bằng cách bao trùm giới trường (khác) bằng giới trường (của mình). Vì đã được nói rằng: «Các tăng sự bị thất bại do giới trường theo mười một cách này», nên những giới trường này được gọi là giới trường thất bại (vipattisīmā).

ตตฺถ อติขุทฺทกา นาม ยตฺถ เอกวีสติ ภิกฺขู นิสีทิตุํ น สกฺโกนฺติ. อติมหตี นาม ยา เกสคฺคมตฺเตนปิ ติโยชนํ อติกฺกมิตฺวา สมฺมตา. ขณฺฑนิมิตฺตา [Pg.179] นาม อฆฏิตนิมิตฺตา วุจฺจติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อนุกฺกเมน ทกฺขิณาย ทิสาย ปจฺฉิมาย อุตฺตราย ทิสาย กิตฺเตตฺวา ปุน ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปุพฺพกิตฺติตํ ปฏิกิตฺเตตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ, เอวํ อขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. สเจ ปน อนุกฺกเมน อาหริตฺวา อุตฺตราย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตตฺเถว ฐเปติ, ขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. อปราปิ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม ยา อนิมิตฺตุปคํ ตจสารรุกฺขํ วา ขาณุกํ วา ปํสุปุญฺชํ วา วาลุกปุญฺชํ วา อญฺญตรํ อนฺตรา เอกนิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา. ฉายานิมิตฺตา นาม ปพฺพตฉายาทีนํ ยํ กิญฺจิ ฉายํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา. อนิมิตฺตา นาม สพฺเพน สพฺพํ นิมิตฺตานิ อกิตฺเตตฺวา สมฺมตา. พหิสีเม ฐิตสมฺมตา นาม นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา นิมิตฺตานํ พหิ ฐิเตน สมฺมตา. นทิยา, สมุทฺเท, ชาตสฺสเร สมฺมตา นาม เอเตสุ นทิอาทีสุ สมฺมตา. สา หิ เอวํ สมฺมตาปิ ‘‘สพฺพา, ภิกฺขเว, นที อสีมา, สพฺโพ สมุทฺโท อสีโม, สพฺโพ ชาตสฺสโร อสีโม’’ติ (มหาว. ๑๔๗) วจนโต อสมฺมตาว โหติ. สีมาย สีมํ สมฺภินฺทนฺเตน สมฺมตา (มหาว. อฏฺฐ. ๑๔๘) นาม อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ สมฺภินฺทนฺเตน สมฺมตา. สเจ หิ โปราณกสฺส วิหารสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อมฺโพ เจว ชมฺพุ จาติ ทฺเว รุกฺขา อญฺญมญฺญํ สํสฏฺฐวิฏปา โหนฺติ, เตสุ อมฺพสฺส ปจฺฉิมทิสาภาเค ชมฺพุ, วิหารสีมา จ ชมฺพุํ อนฺโตกตฺวา อมฺพํ กิตฺเตตฺวา พทฺธา โหติ. อถ ปจฺฉา ตสฺส วิหารสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย วิหาเร กเต สีมํ พนฺธนฺตา ภิกฺขู ตํ อมฺพํ อนฺโตกตฺวา ชมฺพุํ กิตฺเตตฺวา พนฺธนฺติ, สีมาย สีมํ สมฺภินฺนา โหติ. ตสฺมา สเจ ปฐมตรํ กตสฺส วิหารสฺส สีมา อสมฺมตา โหติ, สีมาย อุปจาโร ฐเปตพฺโพ. สเจ สมฺมตา โหติ, ปจฺฉิมโกฏิยา หตฺถมตฺตา สีมนฺตริกา ฐเปตพฺพา. กุรุนฺทิยํ ‘‘วิทตฺถิมตฺตมฺปิ’’, มหาปจฺจริยํ ‘‘จตุรงฺคุลมตฺตมฺปิ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ. เอกรุกฺโขปิ จ ทฺวินฺนํ สีมานํ นิมิตฺตํ โหติ. โส ปน วฑฺฒนฺโต สีมสงฺกรํ กโรติ, ตสฺมา น กาตพฺโพ. สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺเตน สมฺมตา นาม อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺเตน สมฺมตา. สเจ หิ ปเรสํ พทฺธสีมํ สกลํ วา ตสฺสา ปเทสํ วา อนฺโตกตฺวา อตฺตโน สีมํ สมฺมนฺนนฺติ, สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถริตา นาม โหติ. ภิกฺขุนีนํ ปน สีมํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อนฺโตปิ ภิกฺขูนํ สีมํ สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขุนีนมฺปิ ภิกฺขูนํ สีมาย เอเสว [Pg.180] นโย. น หิ เต อญฺญมญฺญสฺส กมฺเม คณปูรกา โหนฺติ, น กมฺมวาจํ วคฺคํ กโรนฺติ. อิติ อิมา เอกาทส วิปตฺติสีมาโย อติกฺกมิตฺวา สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา.

Trong ấy, sīma quá nhỏ (atikhuddakā) là nơi mà hai mươi mốt vị tỳ khưu không thể ngồi xuống. Sīma quá lớn (atimahatī) là sīma được kiết giới vượt quá ba do tuần dù chỉ bằng một sợi tóc. Sīma có tướng bị gián đoạn (khaṇḍanimittā) được gọi là sīma có tướng không nối liền. Sau khi nêu tướng ở phương đông, theo thứ tự nêu ở phương nam, phương tây, phương bắc, rồi lại nêu lại tướng đã nêu trước ở phương đông thì được phép dừng lại, như vậy là sīma có tướng không gián đoạn (akhaṇḍanimittā). Nhưng nếu theo thứ tự, sau khi nêu tướng ở phương bắc rồi dừng lại ngay tại đó thì là sīma có tướng bị gián đoạn (khaṇḍanimittā). Một loại sīma có tướng bị gián đoạn khác là sīma được kiết giới bằng cách lấy một trong những thứ không đủ tiêu chuẩn làm tướng như cây có vỏ là lõi, hoặc gốc cây, hoặc đống đất, hoặc đống cát làm một tướng ở khoảng giữa. Sīma có bóng làm tướng (chāyānimittā) là sīma được kiết giới bằng cách lấy bất kỳ bóng nào trong các bóng như bóng núi làm tướng. Sīma không có tướng (animittā) là sīma được kiết giới mà hoàn toàn không nêu các tướng. Sīma được kiết giới khi đứng ngoài sīma (bahisīme ṭhitasammatā) là sīma được kiết giới bởi người đứng bên ngoài các tướng sau khi đã nêu các tướng. Sīma được kiết giới trong sông, trong biển, trong hồ tự nhiên (nadiyā, samudde, jātassare sammatā) là sīma được kiết giới trong các nơi như sông v.v... Thật vậy, sīma ấy dù được kiết giới như vậy, nhưng theo lời dạy: “Này các tỳ khưu, tất cả sông là phi sīma, tất cả biển là phi sīma, tất cả hồ tự nhiên là phi sīma”, nên vẫn là chưa được kiết giới. Sīma được kiết giới làm cho sīma này lẫn lộn với sīma kia (sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā) là sīma được kiết giới làm cho sīma của mình lẫn lộn với sīma của người khác. Thật vậy, nếu ở phương đông của một ngôi chùa cũ có hai cây, một cây xoài và một cây trâm, cành lá đan xen vào nhau; trong hai cây đó, cây trâm ở phía tây của cây xoài, và sīma của chùa được kết buộc sau khi đã nêu cây xoài, bao gồm cả cây trâm vào bên trong. Sau đó, khi một ngôi chùa được xây dựng ở phía đông của ngôi chùa ấy, các vị tỳ khưu khi kết buộc sīma, bao gồm cây xoài đó vào bên trong và nêu cây trâm rồi kết buộc, thì sīma này đã lẫn lộn với sīma kia. Do đó, nếu sīma của ngôi chùa được xây dựng trước chưa được kiết giới, thì nên để lại một khoảng upacāra (cận viên) cho sīma. Nếu đã được kiết giới rồi, thì ở đầu mút phía sau nên để lại một khoảng sīmantarikā (ranh giới sīma) dài bằng một khuỷu tay. Trong chú giải Kurundī có nói: “Dài bằng một gang tay cũng được”, trong chú giải Mahāpaccarī có nói: “Dài bằng bốn ngón tay cũng được”. Một cây cũng có thể là tướng của hai sīma. Nhưng khi nó lớn lên, nó sẽ gây ra sự lẫn lộn sīma, do đó không nên làm vậy. Sīma được kiết giới bao trùm lên sīma khác (sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā) là sīma được kiết giới bằng cách dùng sīma của mình bao trùm lên sīma của người khác. Thật vậy, nếu họ kiết giới sīma của mình bằng cách bao gồm toàn bộ hoặc một phần baddhasīma (sīma đã kết buộc) của người khác vào bên trong, thì đó gọi là sīma bao trùm lên sīma khác. Nhưng được phép kiết giới sīma cho các tỳ khưu bên trong, bao trùm lên sīma của các tỳ khưu ni. Đối với sīma của các tỳ khưu ni cũng tương tự như vậy đối với sīma của các tỳ khưu. Vì họ không thể là người bổ túc túc số cho nghiệp sự của nhau, và không làm cho yết ma sự trở thành bè đảng. Như vậy, cần phải kiết giới sīma sau khi đã tránh mười một loại sīma thất bại này.

๑๕๗. ติวิธสมฺปตฺติยุตฺตา นาม นิมิตฺตสมฺปตฺติยา ปริสสมฺปตฺติยา กมฺมวาจาสมฺปตฺติยา จ ยุตฺตา. ตตฺถ นิมิตฺตสมฺปตฺติยา ยุตฺตา นาม ปพฺพตนิมิตฺตํ ปาสาณนิมิตฺตํ วนนิมิตฺตํ รุกฺขนิมิตฺตํ มคฺคนิมิตฺตํ วมฺมิกนิมิตฺตํ นทีนิมิตฺตํ อุทกนิมิตฺตนฺติ เอวํ วุตฺเตสุ อฏฺฐสุ นิมิตฺเตสุ ตสฺมึ ตสฺมึ ทิสาภาเค ยถาลทฺธานิ นิมิตฺตุปคานิ นิมิตฺตานิ ‘‘ปุรตฺถิมาย ทิสาย กึ นิมิตฺตํ. ปพฺพโต, ภนฺเต. เอโส ปพฺพโต นิมิตฺต’’นฺติอาทินา นเยน สมฺมา กิตฺเตตฺวา สมฺมตา.

157. Sīma thành tựu ba loại (tividhasampattiyuttā) là sīma thành tựu về tướng (nimittasampatti), thành tựu về hội chúng (parisasampatti), và thành tựu về yết ma văn (kammavācāsampatti). Trong đó, sīma thành tựu về tướng là sīma được kiết giới sau khi đã nêu rõ ràng theo phương pháp bắt đầu bằng: “Bạch ngài, ở phương đông tướng là gì? Là núi. Núi đó là tướng”, đối với các tướng đủ tiêu chuẩn làm tướng, có được như thế nào ở mỗi phương hướng, trong tám loại tướng đã được nói đến là: tướng núi, tướng đá, tướng rừng, tướng cây, tướng đường, tướng gò mối, tướng sông, và tướng nước.

ตตฺรายํ วินิจฺฉโย (มหาว. อฏฺฐ. ๑๓๘) – วินยธเรน ปุจฺฉิตพฺพํ ‘‘ปุรตฺถิมาย ทิสาย กึ นิมิตฺต’’นฺติ? ‘‘ปพฺพโต, ภนฺเต’’ติ. อิทํ ปน อุปสมฺปนฺโน วา อาจิกฺขตุ อนุปสมฺปนฺโน วา, วฏฺฏติเยว. ปุน วินยธเรน ‘‘เอโส ปพฺพโต นิมิตฺต’’นฺติ เอวํ นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ, ‘‘เอตํ ปพฺพตํ นิมิตฺตํ กโรม, กริสฺสาม, นิมิตฺตํ กโต, นิมิตฺตํ โหตุ, โหติ, ภวิสฺสตี’’ติ เอวํ ปน กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ. ปาสาณาทีสุปิ เอเสว นโย. ปุรตฺถิมาย ทิสาย, ปุรตฺถิมาย อนุทิสาย, ทกฺขิณาย ทิสาย, ทกฺขิณาย อนุทิสาย, ปจฺฉิมาย ทิสาย, ปจฺฉิมาย อนุทิสาย, อุตฺตราย ทิสาย, อุตฺตราย อนุทิสาย กึ นิมิตฺตํ? อุทกํ, ภนฺเต. เอตํ อุทกํ นิมิตฺตนฺติ กิตฺเตตพฺพํ. เอตฺถ ปน อฏฺฐเปตฺวา ปุน ‘‘ปุรตฺถิมาย ทิสาย กึ นิมิตฺตํ? ปพฺพโต, ภนฺเต. เอโส ปพฺพโต นิมิตฺต’’นฺติ เอวํ ปฐมํ กิตฺติตนิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวาว ฐเปตพฺพํ. เอวญฺหิ นิมิตฺเตน นิมิตฺตํ ฆฏิตํ โหติ, นิมิตฺตานิ สกึ กิตฺติตานิปิ กิตฺติตาเนว โหนฺติ. อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘ติกฺขตฺตุํ สีมมณฺฑลํ พนฺธนฺเตน นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ.

Đây là sự quyết định trong vấn đề đó: Vị thông thạo luật nên hỏi: “Ở phương đông, tướng là gì?”. (Người khác trả lời:) “Bạch ngài, là núi”. Điều này, dù người đã thọ cụ túc giới hay người chưa thọ cụ túc giới nói ra, đều được cả. Rồi vị thông thạo luật nên nêu tướng như vầy: “Núi đó là tướng”. Nhưng không được phép nêu theo cách: “Chúng ta hãy lấy núi này làm tướng”, “chúng ta sẽ làm”, “tướng đã được làm”, “tướng hãy là”, “tướng là”, “tướng sẽ là”. Đối với đá v.v... cũng tương tự. (Nêu tuần tự:) “Ở phương đông, tướng là gì? … Ở phương đông nam, tướng là gì? … Ở phương nam, tướng là gì? … Ở phương tây nam, tướng là gì? … Ở phương tây, tướng là gì? … Ở phương tây bắc, tướng là gì? … Ở phương bắc, tướng là gì? … Ở phương đông bắc, tướng là gì?”. (Trả lời:) “Bạch ngài, là nước”. (Nêu tướng:) “Nước đó là tướng”. Ở đây, không được dừng lại, mà phải nêu lại tướng đã nêu đầu tiên: “Ở phương đông, tướng là gì? Bạch ngài, là núi. Núi đó là tướng”, rồi mới được dừng lại. Vì chỉ như vậy thì tướng mới được nối liền với tướng, các tướng dù chỉ được nêu một lần cũng xem như đã được nêu. Nhưng trong Andhakaṭṭhakathā có nói: “Người kết buộc vòng sīma nên nêu tướng ba lần”.

๑๕๘. อิทานิ นิมิตฺตุปคานิ ปพฺพตาทีนิ เวทิตพฺพานิ – ติวิโธ ปพฺพโต สุทฺธปํสุปพฺพโต สุทฺธปาสาณปพฺพโต อุภยมิสฺสโกติ. โส ติวิโธปิ วฏฺฏติ, วาลิกราสิ ปน น วฏฺฏติ. อิตโรปิ หตฺถิปฺปมาณโต โอมกตโร น วฏฺฏติ, หตฺถิปฺปมาณโต ปฏฺฐาย สิเนรุปฺปมาโณปิ วฏฺฏติ. สเจ จตูสุ ทิสาสุ จตฺตาโร ตีสุ วา ตโย ปพฺพตา โหนฺติ[Pg.181], จตูหิ วา ตีหิ วา ปพฺพตนิมิตฺเตหิ สมฺมนฺนิตุมฺปิ วฏฺฏติ, ทฺวีหิ ปน นิมิตฺเตหิ เอเกน วา สมฺมนฺนิตุํ น วฏฺฏติ. อิโต ปเรสุ ปาสาณนิมิตฺตาทีสุปิ เอเสว นโย. ตสฺมา ปพฺพตนิมิตฺตํ กโรนฺเตน ปุจฺฉิตพฺพํ ‘‘เอกาพทฺโธ, น เอกาพทฺโธ’’ติ. สเจ เอกาพทฺโธ โหติ, น กาตพฺโพ. ตญฺหิ จตูสุ วา อฏฺฐสุ วา ทิสาสุ กิตฺเตนฺเตนปิ เอกเมว นิมิตฺตํ กิตฺติตํ โหติ, ตสฺมา โย เอวํ จกฺกสณฺฐาเนน วิหารมฺปิ ปริกฺขิปิตฺวา ฐิโต ปพฺพโต, ตํ เอกทิสาย กิตฺเตตฺวา อญฺญาสุ ทิสาสุ ตํ พหิทฺธา กตฺวา อนฺโต อญฺญานิ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตพฺพานิ. สเจ ปพฺพตสฺส ตติยภาคํ วา อุปฑฺฒํ วา อนฺโตสีมาย กตฺตุกามา โหนฺติ, ปพฺพตํ อกิตฺเตตฺวา ยตฺตกํ ปเทสํ อนฺโต กตฺตุกามา, ตสฺส ปรโต ตสฺมึเยว ปพฺพเต ชาตรุกฺขวมฺมิกาทีสุ อญฺญตรํ นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ. สเจ เอกโยชนทฺวิโยชนปฺปมาณํ สพฺพํ ปพฺพตํ อนฺโต กตฺตุกามา โหนฺติ, ปพฺพตสฺส ปรโต ภูมิยํ ชาตรุกฺขวมฺมิกาทีนิ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตพฺพานิ.

158. Bây giờ, cần phải biết về núi, v.v... là những vật có thể dùng làm tướng. Núi có ba loại: núi thuần đất, núi thuần đá, và núi hỗn hợp cả hai. Cả ba loại ấy đều được phép, nhưng đống cát thì không được phép. Đối với các loại khác (tức ba loại núi), nếu nhỏ hơn kích thước của một con voi thì không được phép; kể từ kích thước của một con voi trở lên, cho đến kích thước của núi Sineru cũng được phép. Nếu có bốn ngọn núi ở bốn phương, hoặc ba ngọn núi ở ba phương, thì cũng được phép kiết giới với bốn hoặc ba tướng núi. Tuy nhiên, không được phép kiết giới với hai tướng hoặc một tướng. Đối với các tướng khác sau đây như tướng đá, v.v... cũng theo phương pháp này. Do đó, vị nào làm tướng núi cần phải hỏi: ‘Có phải là một dãy núi liền nhau không, hay không phải là một dãy núi liền nhau?’ Nếu là một dãy núi liền nhau thì không được làm (tướng). Bởi vì, dù có xướng lên ở bốn phương hay tám phương thì cũng chỉ là xướng lên một tướng duy nhất. Do đó, đối với ngọn núi đứng bao quanh ngôi tịnh xá như hình bánh xe, sau khi đã xướng nó lên ở một phương, thì ở các phương khác, phải đặt ngọn núi ấy ra bên ngoài, và xướng các tướng khác ở bên trong. Nếu chư vị muốn lấy một phần ba hoặc một nửa ngọn núi vào bên trong sīmā, thì không được xướng ngọn núi ấy, mà đối với phần đất muốn lấy vào bên trong, ở phía ngoài phần đất ấy, ngay trên chính ngọn núi đó, cần phải xướng một tướng khác trong số các tướng như cây cối, gò mối, v.v... đã mọc lên ở đó. Nếu chư vị muốn lấy toàn bộ ngọn núi có kích thước một hoặc hai do-tuần vào bên trong, thì cần phải xướng các tướng như cây cối, gò mối, v.v... đã mọc lên trên mặt đất ở phía ngoài ngọn núi.

ปาสาณนิมิตฺเต อยคุโฬปิ ปาสาณสงฺขฺยเมว คจฺฉติ, ตสฺมา โย โกจิ ปาสาโณ วฏฺฏติ. ปมาณโต ปน หตฺถิปฺปมาโณ ปพฺพตสงฺขฺยํ คโต, ตสฺมา โส น วฏฺฏติ, มหาโคณมหามหึสปฺปมาโณ ปน วฏฺฏติ. เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน ทฺวตฺตึสปลคุฬปิณฺฑปฺปมาโณ วฏฺฏติ, ตโต ขุทฺทกตโร อิฏฺฐกา วา มหนฺตีปิ น วฏฺฏติ, อนิมิตฺตุปคปาสาณานํ ราสิปิ น วฏฺฏติ, ปเคว ปํสุวาลุกราสิ. ภูมิสโม ขลมณฺฑลสทิโส ปิฏฺฐิปาสาโณ วา ภูมิโต ขาณุโก วิย อุฏฺฐิตปาสาโณ วา โหติ, โสปิ ปมาณุปโค เจ, วฏฺฏติ. ปิฏฺฐิปาสาโณ อติมหนฺโตปิ ปาสาณสงฺขฺยเมว คจฺฉติ, ตสฺมา สเจ มหโต ปิฏฺฐิปาสาณสฺส เอกปฺปเทสํ อนฺโตสีมาย กตฺตุกามา โหนฺติ, ตํ อกิตฺเตตฺวา ตสฺสุปริ อญฺโญ ปาสาโณ กิตฺเตตพฺโพ. สเจ ปิฏฺฐิปาสาณุปริ วิหารํ กโรนฺติ, วิหารมชฺเฌน วา ปิฏฺฐิปาสาโณ วินิวิชฺฌิตฺวา คจฺฉติ, เอวรูโป ปิฏฺฐิปาสาโณ น วฏฺฏติ. สเจ หิ ตํ กิตฺเตนฺติ, นิมิตฺตสฺส อุปริ วิหาโร โหติ, นิมิตฺตญฺจ นาม พหิสีมาย โหติ, วิหาโรปิ พหิสีมายํ อาปชฺชติ. วิหารํ ปริกฺขิปิตฺวา ฐิตปิฏฺฐิปาสาโณ เอกตฺถ กิตฺเตตฺวา อญฺญตฺถ น กิตฺเตตพฺโพ.

Đối với tướng đá, ngay cả một quả cầu sắt cũng được kể là đá; do đó, bất cứ loại đá nào cũng được phép. Tuy nhiên, về kích thước, tảng đá có kích thước bằng con voi được kể là núi, do đó nó không được phép; nhưng tảng đá có kích thước bằng con bò lớn hay con trâu lớn thì được phép. Giới hạn dưới cùng là tảng đá có kích thước bằng một viên đường thốt nốt nặng ba mươi hai pala thì được phép; nhỏ hơn mức đó thì không được phép. Gạch, dù lớn, cũng không được phép. Một đống đá không đủ tiêu chuẩn làm tướng cũng không được phép, huống chi là đống đất hay đống cát. Tảng đá phiến bằng phẳng với mặt đất, giống như sân đập lúa, hoặc tảng đá nhô lên khỏi mặt đất như một gốc cây, nếu đạt đủ kích thước quy định thì cũng được phép. Tảng đá phiến, dù rất lớn, cũng chỉ được kể là đá. Do đó, nếu chư vị muốn lấy một phần của tảng đá phiến lớn vào bên trong sīmā, thì không được xướng tảng đá phiến ấy, mà phải xướng một tảng đá khác nằm trên nó. Nếu chư vị xây dựng tịnh xá trên tảng đá phiến, hoặc tảng đá phiến xuyên qua giữa tịnh xá, thì loại đá phiến như vậy không được phép. Bởi vì, nếu xướng nó lên, thì tịnh xá sẽ nằm trên tướng. Mà tướng thì phải ở ngoài sīmā, như vậy tịnh xá cũng sẽ rơi vào ngoài sīmā. Tảng đá phiến đứng bao quanh tịnh xá, sau khi đã được xướng ở một nơi thì không được xướng ở nơi khác.

วนนิมิตฺเต [Pg.182] ติณวนํ วา ตจสารตาลนาฬิเกราทิรุกฺขวนํ วา น วฏฺฏติ, อนฺโตสารานํ ปน สากสาลาทีนํ อนฺโตสารมิสฺสกานํ วา รุกฺขานํ วนํ วฏฺฏติ, ตญฺจ โข เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน จตุปญฺจรุกฺขมตฺตมฺปิ, ตโต โอรํ น วฏฺฏติ, ปรํ โยชนสติกมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ ปน วนมชฺเฌ วิหารํ กโรนฺติ, วนํ น กิตฺเตตพฺพํ. เอกเทสํ อนฺโตสีมาย กาตุกาเมหิปิ วนํ อกิตฺเตตฺวา ตตฺถ รุกฺขปาสาณาทโย กิตฺเตตพฺพา. วิหารํ ปริกฺขิปิตฺวา ฐิตวนํ เอกตฺถ กิตฺเตตฺวา อญฺญตฺถ น กิตฺเตตพฺพํ.

Đối với tướng rừng, rừng cỏ hoặc rừng cây có lõi ở ngoài như cây thốt nốt, cây dừa, v.v... thì không được phép. Nhưng rừng cây có lõi ở trong như cây tếch, cây sala, v.v... hoặc rừng cây hỗn hợp có lõi ở trong thì được phép. Và khu rừng ấy, giới hạn dưới cùng là chỉ cần có bốn hoặc năm cây cũng được phép; ít hơn mức đó thì không được phép. Giới hạn trên, dù là một trăm do-tuần cũng được phép. Tuy nhiên, nếu chư vị xây dựng tịnh xá ở giữa rừng thì không được xướng khu rừng ấy (làm tướng). Ngay cả những vị muốn lấy một phần khu rừng vào bên trong sīmā cũng không được xướng khu rừng ấy, mà phải xướng cây cối, đá, v.v... ở nơi đó. Khu rừng đứng bao quanh tịnh xá, sau khi đã được xướng ở một nơi thì không được xướng ở nơi khác.

รุกฺขนิมิตฺเต ตจสาโร ตาลนาฬิเกราทิรุกฺโข น วฏฺฏติ, อนฺโตสาโร ชีวมานโก อนฺตมโส อุพฺเพธโต อฏฺฐงฺคุโล ปริณาหโต สูจิทณฺฑกปฺปมาโณปิ วฏฺฏติ. ตโต โอรํ น วฏฺฏติ, ปรํ ทฺวาทสโยชโน สุปฺปติฏฺฐิตนิคฺโรโธปิ วฏฺฏติ. วํสนฬกสราวาทีสุ พีชํ โรเปตฺวา วฑฺฒาปิโต ปมาณุปโคปิ น วฏฺฏติ, ตโต อปเนตฺวา ปน ตํ ขณมฺปิ ภูมิยํ โรเปตฺวา โกฏฺฐกํ กตฺวา อุทกํ อาสิญฺจิตฺวา กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ. นวมูลสาขานิคฺคมนํ อการณํ, ขนฺธํ ฉินฺทิตฺวา โรปิเต ปน เอตํ ยุชฺชติ. กิตฺเตนฺเตน จ ‘‘รุกฺโข’’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ ‘‘สากรุกฺโข’’ติปิ ‘‘สาลรุกฺโข’’ติปิ. เอกาพทฺธํ ปน สุปฺปติฏฺฐิตนิคฺโรธสทิสํ เอกตฺถ กิตฺเตตฺวา อญฺญตฺถ กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ.

Đối với tướng cây, cây có lõi ở ngoài như cây thốt nốt, cây dừa, v.v... thì không được phép. Cây có lõi ở trong, còn sống, tối thiểu cao tám ngón tay, chu vi bằng cán kim thì được phép. Nhỏ hơn mức đó thì không được phép. Giới hạn trên, dù là cây đa Suppatiṭṭhita rộng mười hai do-tuần cũng được phép. Cây được trồng bằng cách gieo hạt trong ống tre, ống sậy, bát nhỏ, v.v... dù đạt đủ kích thước quy định cũng không được phép. Tuy nhiên, sau khi lấy nó ra khỏi đó, dù chỉ trong khoảnh khắc, rồi trồng xuống đất, vun gốc, tưới nước, thì được phép xướng lên. Việc ra rễ mới, cành mới không phải là yếu tố quyết định. Nhưng nếu trồng bằng cách chặt thân cây thì điều này là hợp lệ. Vị xướng tướng cũng được phép nói là ‘cây’, hoặc ‘cây tếch’, hoặc ‘cây sala’. Tuy nhiên, đối với cây liền một khối như cây đa Suppatiṭṭhita, sau khi đã xướng ở một nơi thì không được phép xướng ở nơi khác.

มคฺคนิมิตฺเต อรญฺญเขตฺตนทีตฬากมคฺคาทโย น วฏฺฏนฺติ, ชงฺฆมคฺโค วา สกฏมคฺโค วา วฏฺฏติ. โย นิพฺพิชฺฌิตฺวา ทฺเว ตีณิ คามนฺตรานิ คจฺฉติ, โย ปน ชงฺฆมคฺคสกฏมคฺคโต โอกฺกมิตฺวา ปุน สกฏมคฺคเมว โอตรติ, เย วา ชงฺฆมคฺคสกฏมคฺคา อวฬญฺชา, เต น วฏฺฏนฺติ, ชงฺฆสตฺถสกฏสตฺเถหิ วฬญฺชิยมานาเยว วฏฺฏนฺติ. สเจ ทฺเว มคฺคา นิกฺขมิตฺวา ปจฺฉา สกฏธุรมิว เอกีภวนฺติ, ทฺเวธา ภินฺนฏฺฐาเน วา สมฺพนฺธฏฺฐาเน วา สกึ กิตฺเตตฺวา ปุน น กิตฺเตตพฺพา. เอกาพทฺธนิมิตฺตญฺเหตํ โหติ. สเจ วิหารํ ปริกฺขิปิตฺวา จตฺตาโร มคฺคา จตูสุ ทิสาสุ คจฺฉนฺติ, มชฺเฌ เอกํ กิตฺเตตฺวา อปรํ กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ. เอกาพทฺธนิมิตฺตญฺเหตํ. โกณํ นิพฺพิชฺฌิตฺวา คตํ ปน ปรภาเค กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ. วิหารมชฺเฌน นิพฺพิชฺฌิตฺวา คตมคฺโค ปน น กิตฺเตตพฺโพ, กิตฺติเต นิมิตฺตสฺส อุปริ วิหาโร โหติ. สเจ สกฏมคฺคสฺส อนฺติมจกฺกมคฺคํ นิมิตฺตํ กโรนฺติ, มคฺโค พหิสีมาย โหติ, สเจ พาหิรจกฺกมคฺคํ นิมิตฺตํ กโรนฺติ, พาหิรจกฺกมคฺโค พหิสีมาย โหติ[Pg.183], เสสํ อนฺโตสีมํ ภชติ. มคฺคํ กิตฺเตนฺเตน ‘‘มคฺโค ปนฺโถ ปโถ ปชฺโช’’ติอาทีสุ ทสสุ เยน เกนจิ นาเมน จ กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ, ปริขาสณฺฐาเนน วิหารํ ปริกฺขิปิตฺวา คตมคฺโค เอกตฺถ กิตฺเตตฺวา อญฺญตฺถ กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ.

Về mốc ranh là con đường, các con đường như đường trong rừng, đường ruộng, đường sông, đường hồ v.v... thì không hợp lệ; chỉ có đường mòn hoặc đường xe là hợp lệ. Con đường nào đi xuyên qua khoảng cách hai ba ngôi làng; hoặc con đường nào tách ra từ đường mòn, đường xe rồi lại nhập vào chính con đường xe đó; hoặc những con đường mòn, đường xe không được sử dụng, những con đường ấy không hợp lệ. Chỉ những con đường được các đoàn người đi bộ, đoàn xe sử dụng mới hợp lệ. Nếu hai con đường tách ra rồi sau đó hợp lại thành một như càng xe, thì chỉ nên kể một lần ở chỗ tách ra hoặc ở chỗ hợp lại, không nên kể lại lần nữa. Vì đây là một mốc ranh nối liền. Nếu có bốn con đường bao quanh ngôi tịnh xá và đi về bốn hướng, thì không hợp lệ khi kể một con đường rồi lại kể một con đường khác. Vì đây là một mốc ranh nối liền. Nhưng con đường đi xuyên qua góc (tịnh xá) thì hợp lệ để kể ở phía bên kia. Còn con đường đi xuyên qua giữa tịnh xá thì không nên kể, nếu kể thì tịnh xá sẽ nằm trên mốc ranh. Nếu lấy vết bánh xe trong của đường xe làm mốc ranh, thì con đường sẽ ở ngoài sīmā. Nếu lấy vết bánh xe ngoài làm mốc ranh, thì vết bánh xe ngoài sẽ ở ngoài sīmā, phần còn lại thuộc về trong sīmā. Khi kể con đường, hợp lệ để kể bằng bất kỳ tên nào trong mười tên như “maggo, pantho, patho, pajjo” v.v... Con đường đi bao quanh tịnh xá theo hình dạng con mương thì không hợp lệ khi đã kể ở một nơi rồi lại kể ở nơi khác.

วมฺมิกนิมิตฺเต เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน ตํ ทิวสํ ชาโต อฏฺฐงฺคุลุพฺเพโธ โควิสาณปฺปมาโณปิ วมฺมิโก วฏฺฏติ, ตโต โอรํ น วฏฺฏติ. ปรํ หิมวนฺตปพฺพตสทิโสปิ วฏฺฏติ, วิหารํ ปริกฺขิปิตฺวา ฐิตํ ปน เอกาพทฺธํ เอกตฺถ กิตฺเตตฺวา อญฺญตฺถ กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ.

Về mốc ranh là gò mối, giới hạn thấp nhất là gò mối mới mọc trong ngày hôm đó, cao tám lóng tay, có kích thước bằng sừng bò cũng hợp lệ; nhỏ hơn thế thì không hợp lệ. Lớn hơn, dù gò mối có giống như núi Hy-mã-lạp cũng hợp lệ. Nhưng gò mối nối liền bao quanh tịnh xá thì không hợp lệ khi đã kể ở một nơi rồi lại kể ở nơi khác.

นทีนิมิตฺเต ยสฺสา ธมฺมิกานํ ราชูนํ กาเล อนฺวฑฺฒมาสํ อนุทสาหํ อนุปญฺจาหนฺติ เอวํ เทเว วสฺสนฺเต วลาหเกสุ วิคตมตฺเตสุ โสตํ ปจฺฉิชฺชติ, อยํ นทีสงฺขฺยํ น คจฺฉติ. ยสฺสา ปน อีทิเส สุวุฏฺฐิกาเล วสฺสานสฺส จาตุมาเส โสตํ น ปจฺฉิชฺชติ, ยตฺถ ติตฺเถน วา อติตฺเถน วา สิกฺขากรณีเย อาคตลกฺขเณน ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อนฺตรวาสกํ อนุกฺขิปิตฺวา อุตฺตรนฺติยา ภิกฺขุนิยา เอกงฺคุลทฺวงฺคุลมตฺตมฺปิ อนฺตรวาสโก เตมิยติ, อยํ นที สีมํ พนฺธนฺตานํ นิมิตฺตํ โหติ. ภิกฺขุนิยา นทีปารคมเนปิ อุโปสถาทิสงฺฆกมฺมกรเณปิ นทีปารสีมาสมฺมนฺนเนปิ อยเมว นที. ยา ปน มคฺโค วิย สกฏธุรสณฺฐาเนน วา ปริขาสณฺฐาเนน วา วิหารํ ปริกฺขิปิตฺวา คตา, ตํ เอกตฺถ กิตฺเตตฺวา อญฺญตฺถ กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ. วิหารสฺส จตูสุ ทิสาสุ อญฺญมญฺญํ วินิพฺพิชฺฌิตฺวา คเต นทีจตุกฺเกปิ เอเสว นโย. อสมฺมิสฺสา นทิโย ปน จตสฺโสปิ กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ. สเจ วตึ กโรนฺโต วิย รุกฺขปาเท นิขณิตฺวา วลฺลิปลาลาทีหิ นทีโสตํ รุนฺธนฺติ, อุทกํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อาวรณํ ปวตฺตติเยว, นิมิตฺตํ กาตุํ วฏฺฏติ. ยถา ปน อุทกํ น ปวตฺตติ, เอวํ เสตุมฺหิ กเต อปวตฺตมานา นทีนิมิตฺตํ กาตุํ น วฏฺฏติ, ปวตฺตนฏฺฐาเน นทีนิมิตฺตํ, อปฺปวตฺตนฏฺฐาเน อุทกนิมิตฺตํ กาตุํ วฏฺฏติ. ยา ปน ทุพฺพุฏฺฐิกาเล วา คิมฺเห วา นิรุทกภาเวน น ปวตฺตติ, สา วฏฺฏติ. มหานทิโต อุทกมาติกํ นีหรนฺติ, สา กุนฺนทีสทิสา หุตฺวา ตีณิ สสฺสานิ สมฺปาเทนฺตี นิจฺจํ ปวตฺตติ, กิญฺจาปิ ปวตฺตติ, นิมิตฺตํ กาตุํ น วฏฺฏติ. ยา ปน มูเล มหานทิโต นีหตาปิ กาลนฺตเรน เตเนว นีหตมคฺเคน นทึ ภินฺทิตฺวา สยํ คจฺฉติ, คจฺฉนฺตี ปรโต สุสุมาราทิสมากิณฺณา นาวาทีหิ สญฺจริตพฺพา นที โหติ, ตํ นิมิตฺตํ กาตุํ วฏฺฏติ.

Về mốc ranh là con sông, con sông nào mà vào thời các vị vua chánh pháp, khi trời mưa mỗi nửa tháng, mỗi mười ngày, hoặc mỗi năm ngày, và ngay khi mây tan thì dòng chảy bị gián đoạn, con sông này không được kể là sông. Còn con sông nào vào mùa mưa thuận gió hòa như vậy, trong bốn tháng mùa mưa mà dòng chảy không bị gián đoạn; và ở nơi đó, dù có bến hay không có bến, một vị tỳ-khưu-ni đang lội qua, vén y nội lên sau khi che ba vòng theo cách đã được quy định trong các điều cần học, mà y nội vẫn bị ướt dù chỉ một hai lóng tay, con sông này được xem là mốc ranh cho các vị tỳ-khưu kết giới. Cũng chính con sông này được áp dụng trong trường hợp tỳ-khưu-ni đi qua bờ bên kia sông, trong trường hợp làm các tăng sự như uposatha, và trong trường hợp công nhận sīmā hai bên bờ sông. Còn con sông nào chảy bao quanh tịnh xá giống như con đường, theo hình dạng càng xe hoặc hình dạng con mương, thì không hợp lệ khi đã kể ở một nơi rồi lại kể ở nơi khác. Phương pháp này cũng được áp dụng cho trường hợp bốn con sông chảy giao nhau ở bốn hướng của tịnh xá. Nhưng bốn con sông không giao nhau thì hợp lệ để kể cả bốn. Nếu người ta làm một con đập như thể làm hàng rào, bằng cách chôn các gốc cây rồi dùng dây leo, rơm rạ v.v... để ngăn dòng sông, nếu nước tràn qua con đập và tiếp tục chảy, thì hợp lệ để lấy làm mốc ranh. Nhưng nếu làm một cây cầu theo cách mà nước không chảy qua được, thì không hợp lệ để lấy (nơi nước không chảy) làm mốc ranh sông; ở nơi nước chảy thì hợp lệ để lấy làm mốc ranh sông, ở nơi nước không chảy thì hợp lệ để lấy làm mốc ranh nước. Còn con sông nào không chảy do không có nước vào mùa hạn hán hoặc mùa hè, con sông đó vẫn hợp lệ. Nếu người ta đào một con kênh dẫn nước từ một con sông lớn, con kênh đó giống như một con sông nhỏ, giúp tạo ra ba vụ mùa và chảy liên tục, dù nó chảy, cũng không hợp lệ để lấy làm mốc ranh. Nhưng con kênh nào, dù ban đầu được đào từ một con sông lớn, sau một thời gian, nó tự chảy theo con đường đã đào, phá vỡ (bờ) sông, và khi chảy, về sau nó trở thành một con sông có nhiều cá sấu, cá heo v.v... và có thể đi lại bằng thuyền bè, thì hợp lệ để lấy con sông đó làm mốc ranh.

อุทกนิมิตฺเต [Pg.184] นิรุทกฏฺฐาเน นาวาย วา จาฏิอาทีสุ วา อุทกํ ปูเรตฺวา อุทกนิมิตฺตํ กิตฺเตตุํ น วฏฺฏติ, ภูมิคตเมว วฏฺฏติ. ตญฺจ โข อปฺปวตฺตนอุทกํ อาวาฏโปกฺขรณีตฬอากชาตสฺสรโลณิสมุทฺทาทีสุ ฐิตํ, อฏฺฐิตํ ปน โอฆนทีอุทกวาหกมาติกาทีสุ อุทกํ น วฏฺฏติ. อนฺธกฏฺฐกถายํ ปน ‘‘คมฺภีเรสุ อาวาฏาทีสุ อุกฺเขปิมํ อุทกํ นิมิตฺตํ น กาตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ, ตํ ทุวุตฺตํ, อตฺตโนมติมตฺตเมว. ฐิตํ ปน อนฺตมโส สูกรขตายปิ คามทารกานํ กีฬนวาปิยมฺปิ ตํ ขณญฺเญว ปถวิยํ อาวาฏํ กตฺวา กุเฏหิ อาหริตฺวา ปูริตอุทกมฺปิ สเจ ยาว กมฺมวาจาปริโยสานา ติฏฺฐติ, อปฺปํ วา โหตุ พหุํ วา, วฏฺฏติ. ตสฺมึ ปน ฐาเน นิมิตฺตสญฺญากรณตฺถํ ปาสาณวาลิกาปํสุอาทิราสิ วา ปาสาณตฺถมฺโภ วา ทารุตฺถมฺโภ วา กาตพฺโพ. ตํ กาตุํ กาเรตุญฺจ ภิกฺขุสฺส วฏฺฏติ, ลาภสีมายํ ปน น วฏฺฏติ. สมานสํวาสกสีมา กสฺสจิ ปีฬนํ น กโรติ, เกวลํ ภิกฺขูนํ วินยกมฺมเมว สาเธติ, ตสฺมา เอตฺถ วฏฺฏติ.

Về mốc ranh là nước, ở nơi không có nước, không hợp lệ khi đổ đầy nước vào thuyền hoặc vào các vật chứa như lu, vại v.v... rồi kể đó là mốc ranh nước; chỉ có nước trên mặt đất mới hợp lệ. Và nước đó phải là nước không chảy, nước tù đọng trong hố, ao vuông, hồ, ao tự nhiên, hồ nước mặn, biển v.v... thì hợp lệ; còn nước không tù đọng, tức nước trong dòng lũ, sông, cống, kênh v.v... thì không hợp lệ. Tuy nhiên, trong Andhakaṭṭhakathā có nói: “Không nên lấy nước có thể múc được trong các hố sâu v.v... làm mốc ranh.” Lời nói đó là không đúng, đó chỉ là ý kiến cá nhân. Còn nước tù đọng, dù là trong vũng heo đào, trong ao nhỏ trẻ làng chơi đùa, hay thậm chí là nước được mang đến bằng ghè và đổ đầy vào một cái hố vừa được đào ngay lúc đó trên mặt đất, nếu nó tồn tại cho đến khi tuyên ngôn nghiệp sự kết thúc, thì dù ít hay nhiều, vẫn hợp lệ. Nhưng ở nơi đó, để làm dấu hiệu cho mốc ranh, nên làm một đống đá, cát, đất v.v..., hoặc một cột đá, hoặc một cột gỗ. Tỳ-khưu hợp lệ để tự làm hoặc bảo người khác làm việc đó. Nhưng trong trường hợp lợi dưỡng sīmā thì không hợp lệ. Đồng trú sīmā không gây phiền hà cho bất kỳ ai, nó chỉ giúp hoàn thành các nghiệp sự về luật của các vị tỳ-khưu. Do đó, ở đây thì hợp lệ.

อิเมหิ จ อฏฺฐหิ นิมิตฺเตหิ อสมฺมิสฺเสหิปิ อญฺญมญฺญํ สมฺมิสฺเสหิปิ สีมา สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏติเยว. สา เอวํ สมฺมนฺนิตฺวา พชฺฌมานา เอเกน ทฺวีหิ วา นิมิตฺเตหิ อพทฺธา โหติ, ตีณิ ปน อาทึ กตฺวา วุตฺตปฺปการานํ นิมิตฺตานํ สเตนปิ พทฺธา โหติ. สา ตีหิ สิงฺฆาฏกสณฺฐานา โหติ, จตูหิ จตุรสฺสา วา สิงฺฆาฏกอฑฺฒจนฺทมุทิงฺคาทิสณฺฐานา วา, ตโต อธิเกหิ นานาสณฺฐานา. เอวํ วุตฺตนเยน นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา สมฺมตา ‘‘นิมิตฺตสมฺปตฺติยุตฺตา’’ติ เวทิตพฺพา.

Và được phép kiết giới sīmā bằng tám loại tướng mốc này, hoặc không trộn lẫn, hoặc trộn lẫn với nhau. Sīmā ấy, khi được kiết giới và xác định như vậy, không được xác định bằng một hoặc hai tướng mốc; nhưng kể từ ba tướng mốc trở đi, có thể được xác định cho đến cả trăm loại tướng mốc đã được nói đến. Sīmā ấy, với ba tướng mốc thì có hình dạng ngã ba; với bốn tướng mốc thì có hình dạng tứ giác, hoặc hình dạng ngã tư, nửa vầng trăng, trống mudiṅga v.v...; với nhiều hơn nữa thì có nhiều hình dạng khác nhau. Sīmā được kiết giới sau khi đã xướng các tướng mốc theo phương pháp đã nói như vậy, nên được biết là ‘sīmā được trang bị đầy đủ tướng mốc (nimittasampattiyuttā)’.

๑๕๙. ปริสสมฺปตฺติยุตฺตา นาม สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตูหิ ภิกฺขูหิ สนฺนิปติตฺวา ยาวติกา ตสฺมึ คามเขตฺเต พทฺธสีมํ วา นทีสมุทฺทชาตสฺสเร วา อโนกฺกมิตฺวา ฐิตา ภิกฺขู, เต สพฺเพ หตฺถปาเส วา กตฺวา ฉนฺทํ วา อาหริตฺวา สมฺมตา.

159. Sīmā được gọi là trang bị đầy đủ về hội chúng (parisasampattiyuttā) là sīmā được kiết giới sau khi, với số lượng tối thiểu là bốn vị tỳ-khưu, đã hội họp lại và tất cả các vị tỳ-khưu có mặt trong khu vực làng đó, không bước vào khu vực sīmā đã được kiết giới hoặc sông, biển, hồ tự nhiên, đều được tập hợp trong tầm tay đưa tới (hatthapāsa) hoặc đã được lấy sự ưng thuận (chanda).

๑๖๐. กมฺมวาจาสมฺปตฺติยุตฺตา นาม –

160. Sīmā được gọi là trang bị đầy đủ về tuyên ngôn (kammavācā) là –

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยาวตา สมนฺตา นิมิตฺตา กิตฺติตา, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ เอเตหิ นิมิตฺเตหิ สีมํ สมฺมนฺเนยฺย สมานสํวาสํ เอกูโปสถํ, เอสา ญตฺติ.

‘Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng chúng lắng nghe con. Các tướng mốc xung quanh đã được xướng lên. Nếu Tăng chúng đã đến thời điểm thích hợp, Tăng chúng hãy kiết giới sīmā bằng các tướng mốc này để có sự chung sống hòa hợp, để có chung một lễ Bố-tát. Đây là lời tác bạch.’

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยาวตา สมนฺตา นิมิตฺตา กิตฺติตา, สงฺโฆ เอเตหิ นิมิตฺเตหิ สีมํ สมฺมนฺนติ สมานสํวาสํ [Pg.185] เอกูโปสถํ, ยสฺสายสฺมโต ขมติ เอเตหิ นิมิตฺเตหิ สีมาย สมฺมุติ สมานสํวาสาย เอกูโปสถาย, โส ตุณฺหสฺส. ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺย.

‘Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng chúng lắng nghe con. Các tướng mốc xung quanh đã được xướng lên. Tăng chúng kiết giới sīmā bằng các tướng mốc này để có sự chung sống hòa hợp, để có chung một lễ Bố-tát. Vị trưởng lão nào chấp thuận việc kiết giới sīmā bằng các tướng mốc này để có sự chung sống hòa hợp, để có chung một lễ Bố-tát, vị ấy hãy im lặng. Vị nào không chấp thuận, vị ấy hãy nói lên.’

‘‘สมฺมตา สีมา สงฺเฆน เอเตหิ นิมิตฺเตหิ สมานสํวาสา เอกูโปสถา, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ (มหาว. ๑๓๙) –

‘Sīmā đã được Tăng chúng kiết giới bằng các tướng mốc này để có sự chung sống hòa hợp, để có chung một lễ Bố-tát. Tăng chúng chấp thuận, vì vậy nên im lặng, con ghi nhận việc này như vậy.’ (Mahāvagga 139) –

เอวํ วุตฺตาย ปริสุทฺธาย ญตฺติทุติยกมฺมวาจาย สมฺมตา. กมฺมวาจาปริโยสาเน นิมิตฺตานํ อนฺโต สีมา โหติ, นิมิตฺตานิ สีมโต พหิ โหนฺติ.

Sīmā được kiết giới bằng tuyên ngôn bạch nhị yết-ma thanh tịnh đã được đọc như vậy. Khi tuyên ngôn kết thúc, sīmā nằm bên trong các tướng mốc, còn các tướng mốc thì nằm bên ngoài sīmā.

๑๖๑. เอวํ พทฺธาย จ สีมาย ติจีวเรน วิปฺปวาสสุขตฺถํ ทฬฺหีกมฺมตฺถญฺจ อวิปฺปวาสสมฺมุติ กาตพฺพา. สา ปน เอวํ กตฺตพฺพา –

161. Và đối với sīmā đã được kiết giới như vậy, để được thuận tiện trong việc xa lìa tam y và để làm cho vững chắc, nên thực hiện việc kiết giới bất ly (avippavāsa). Và việc đó nên được thực hiện như sau –

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยา สา สงฺเฆน สีมา สมฺมตา สมานสํวาสา เอกูโปสถา, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ตํ สีมํ ติจีวเรน อวิปฺปวาสํ สมฺมนฺเนยฺย ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจ, เอสา ญตฺติ.

‘Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng chúng lắng nghe con. Sīmā nào đã được Tăng chúng kiết giới để có sự chung sống hòa hợp, để có chung một lễ Bố-tát, nếu Tăng chúng đã đến thời điểm thích hợp, Tăng chúng hãy kiết giới sīmā ấy thành sīmā bất ly tam y, ngoại trừ làng và vùng phụ cận làng. Đây là lời tác bạch.’

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยา สา สงฺเฆน สีมา สมฺมตา สมานสํวาสา เอกูโปสถา, สงฺโฆ ตํ สีมํ ติจีวเรน อวิปฺปวาสํ สมฺมนฺนติ ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจ, ยสฺสายสฺมโต ขมติ เอติสฺสา สีมาย ติจีวเรน อวิปฺปวาสาย สมฺมุติ ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจ, โส ตุณฺหสฺส. ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺย.

‘Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng chúng lắng nghe con. Sīmā nào đã được Tăng chúng kiết giới để có sự chung sống hòa hợp, để có chung một lễ Bố-tát, Tăng chúng kiết giới sīmā ấy thành sīmā bất ly tam y, ngoại trừ làng và vùng phụ cận làng. Vị trưởng lão nào chấp thuận việc kiết giới sīmā này thành sīmā bất ly tam y, ngoại trừ làng và vùng phụ cận làng, vị ấy hãy im lặng. Vị nào không chấp thuận, vị ấy hãy nói lên.’

‘‘สมฺมตา สา สีมา สงฺเฆน ติจีวเรน อวิปฺปวาสา ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ (มหาว. ๑๔๓).

‘Sīmā ấy đã được Tăng chúng kiết giới thành sīmā bất ly tam y, ngoại trừ làng và vùng phụ cận làng. Tăng chúng chấp thuận, vì vậy nên im lặng, con ghi nhận việc này như vậy.’ (Mahāvagga 143).

เอตฺถ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๔๔) จ นิคมนครานมฺปิ คาเมเนว สงฺคโห เวทิตพฺโพ. คามูปจาโรติ ปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขโป, อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขโปกาโส. อิเมสุ ปน คามคามูปจาเรสุ อธิฏฺฐิตเตจีวริโก ภิกฺขุ ปริหารํ น ลภติ. อยญฺหิ อวิปฺปวาสสีมา ‘‘ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจา’’ติ วุตฺตตฺตา คามญฺจ คามูปจารญฺจ [Pg.186] น โอตฺถรติ, สมานสํวาสกสีมาว โอตฺถรติ. สมานสํวาสกสีมา เจตฺถ อตฺตโน ธมฺมตาย คจฺฉติ, อวิปฺปวาสสีมา ปน ยตฺถ สมานสํวาสกสีมา, ตตฺเถว คจฺฉติ. น หิ ตสฺสา วิสุํ นิมิตฺตกิตฺตนํ อตฺถิ, ตตฺถ สเจ อวิปฺปวาสาย สมฺมุติกาเล คาโม อตฺถิ, ตํ สา น โอตฺถรติ. สเจ ปน สมฺมตาย สีมาย ปจฺฉา คาโม นิวิสติ, โสปิ สีมสงฺขฺยํเยว คจฺฉติ. ยถา จ ปจฺฉา นิวิฏฺโฐ, เอวํ ปฐมํ นิวิฏฺฐสฺส ปจฺฉา วฑฺฒิตปฺปเทโสปิ สีมสงฺขฺยเมว คจฺฉติ. สเจ สีมาสมฺมุติกาเล เคหานิ กตานิ, ‘‘ปวิสิสฺสามา’’ติ อาลโยปิ อตฺถิ, มนุสฺสา ปน อปฺปวิฏฺฐา, โปราณกคามํ วา สเจ เคหเมว ฉฑฺเฑตฺวา อญฺญตฺถ คตา, อคาโมเยว เอส, สีมา โอตฺถรติ. สเจ ปน เอกมฺปิ กุลํ ปวิฏฺฐํ วา อคตํ วา อตฺถิ, คาโมเยว, สีมา น โอตฺถรติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป.

Ở đây (Mahāvagga aṭṭhakathā 144), nên hiểu rằng thị trấn (nigama) và thành phố (nagara) cũng được bao gồm trong khái niệm làng (gāma). Vùng phụ cận làng (gāmūpacāra) là hàng rào đối với làng có rào, là khoảng không gian ném cục đất đối với làng không có rào. Tuy nhiên, trong làng và vùng phụ cận làng này, vị tỳ-khưu đã chú nguyện tam y không được hưởng sự bảo vệ (parihāra). Vì sīmā bất ly (avippavāsasīmā) này, do đã được nói là ‘ngoại trừ làng và vùng phụ cận làng’, không bao trùm lên làng và vùng phụ cận làng; chỉ có sīmā chung sống hòa hợp (samānasaṃvāsakasīmā) mới bao trùm. Ở đây, sīmā chung sống hòa hợp có hiệu lực theo bản chất của nó, còn sīmā bất ly thì có hiệu lực ở nơi nào có sīmā chung sống hòa hợp. Vì không có việc xướng tướng mốc riêng cho nó. Ở đó, nếu vào lúc kiết giới bất ly mà có một ngôi làng, thì sīmā ấy không bao trùm lên làng đó. Nhưng nếu sau khi sīmā đã được kiết giới, một ngôi làng được thành lập, thì làng đó cũng được tính vào trong sīmā. Và cũng như làng được thành lập sau, phần mở rộng sau này của làng đã được thành lập trước cũng được tính vào trong sīmā. Nếu vào lúc kiết giới sīmā, nhà cửa đã được xây dựng, cũng có ý định ‘chúng ta sẽ vào ở’, nhưng người ta chưa vào ở, hoặc nếu họ đã bỏ nhà cửa ở làng cũ để đi nơi khác, thì đó không phải là làng, sīmā sẽ bao trùm. Nhưng nếu có dù chỉ một gia đình đã vào ở hoặc chưa rời đi, thì đó là làng, sīmā không bao trùm. Đây là phần tóm tắt ở đây.

๑๖๒. อยํ ปน วิตฺถาโร (มหาว. อฏฺฐ. ๑๓๘) สีมํ พนฺธิตุกาเมน หิ สามนฺตวิหาเรสุ ภิกฺขู ตสฺส ตสฺส วิหารสฺส สีมาปริจฺเฉทํ ปุจฺฉิตฺวา พทฺธสีมวิหารานํ สีมาย สีมนฺตริกํ, อพทฺธสีมวิหารานํ สีมาย อุปจารํ ฐเปตฺวา ทิสาจาริกภิกฺขูนํ นิสฺสญฺจารสมเย สเจ เอกสฺมึ คามเขตฺเต สีมํ พนฺธิตุกามา, เย ตตฺถ พทฺธสีมวิหารา, เตสุ ภิกฺขูนํ ‘‘มยํ อชฺช สีมํ พนฺธิสฺสาม, ตุมฺเห สกสีมาย ปริจฺเฉทโต มา นิกฺขมิตฺถา’’ติ เปเสตพฺพํ. เย อพทฺธสีมวิหารา, เตสุ ภิกฺขู เอกชฺฌํ สนฺนิปาเตตพฺพา, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อาหราเปตพฺโพ. ‘‘สเจ อญฺญานิปิ คามเขตฺตานิ อนฺโตกาตุกามา, เตสุ คาเมสุ เย ภิกฺขู วสนฺติ, เตหิปิ อาคนฺตพฺพํ, อนาคจฺฉนฺตานํ ฉนฺโท อาหริตพฺโพ’’ติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘นานาคามเขตฺตานิ นาม ปาฏิเยกฺกํ พทฺธสีมสทิสานิ, น ตโต ฉนฺทปาริสุทฺธิ อาคจฺฉติ, อนฺโตนิมิตฺตคเตหิ ปน ภิกฺขูหิ อาคนฺตพฺพ’’นฺติ วตฺวา ปุน อาห ‘‘สมานสํวาสกสีมาสมฺมนฺนนกาเล อาคมนมฺปิ อนาคมนมฺปิ วฏฺฏติ, อวิปฺปวาสสีมาสมฺมนฺนนกาเล ปน อนฺโตนิมิตฺตคเตหิ อาคนฺตพฺพํ, อนาคจฺฉนฺตานํ ฉนฺโท อาหริตพฺโพ’’ติ.

162. Đây là phần giải thích chi tiết. Thật vậy, vị tỳ khưu muốn kiết giới, sau khi hỏi các vị tỳ khưu ở các ngôi chùa lân cận về sự phân định ranh giới của mỗi ngôi chùa ấy, đối với ranh giới của các ngôi chùa đã kiết giới thì chừa ra khoảng sīmantarika, đối với ranh giới của các ngôi chùa chưa kiết giới thì chừa ra khoảng upacāra, (nên kiết giới) vào lúc các vị tỳ khưu du hành không còn đi lại. Nếu muốn kiết giới trong một khu vực làng, đối với những ngôi chùa nào đã kiết giới ở đó, phải gửi thông điệp đến các vị tỳ khưu ở đó rằng: “Hôm nay chúng tôi sẽ kiết giới, quý vị chớ đi ra khỏi ranh giới của mình.” Đối với những ngôi chùa nào chưa kiết giới, các vị tỳ khưu ở đó phải được triệu tập lại một nơi, phải cho người mang đến chanda của những vị vắng mặt hợp lệ. Trưởng lão Mahāsuma đã nói: “Nếu muốn bao gồm cả những khu vực làng khác vào bên trong, những vị tỳ khưu nào đang sống trong các làng ấy cũng phải đến, chanda của những vị không đến phải được mang đến.” Còn Trưởng lão Mahāpaduma thì nói: “Các khu vực làng khác nhau thì giống như các giới đã được kiết riêng biệt, từ đó không có việc trao chanda và pārisuddhi; tuy nhiên, các vị tỳ khưu ở bên trong các mốc tướng thì phải đến,” nói vậy rồi lại nói thêm: “Vào lúc kiết samānasaṃvāsaka sīmā, đến cũng được, không đến cũng được; nhưng vào lúc kiết avippavāsa sīmā, các vị ở bên trong các mốc tướng phải đến, chanda của những vị không đến phải được mang đến.”

เอวํ สนฺนิปติเตสุ ภิกฺขูสุ ฉนฺทารหานํ ฉนฺเท อาหเฏ เตสุ เตสุ มคฺเคสุ นทีติตฺถคามทฺวาราทีสุ จ อาคนฺตุกภิกฺขูนํ สีฆํ สีฆํ หตฺถปาสนยนตฺถญฺเจว พหิสีมกรณตฺถญฺจ อารามิเก เจว สมณุทฺเทเส จ [Pg.187] ฐเปตฺวา เภริสญฺญํ วา สงฺขสญฺญํ วา กตฺวา นิมิตฺตกิตฺตนานนฺตรํ วุตฺตาย ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ’’ติอาทิกาย กมฺมวาจาย สีมา พนฺธิตพฺพา. กมฺมวาจาปริโยสาเนเยว นิมิตฺตานิ พหิกตฺวา เหฏฺฐา ปถวีสนฺธารกํ อุทกปริยนฺตํ กตฺวา สีมา คตา โหติ.

Khi các vị tỳ khưu đã tụ họp như vậy và chanda của những vị vắng mặt hợp lệ đã được mang đến, nên bố trí những người giữ vườn và các vị sa di ở trên các con đường, bến sông, cổng làng, v.v... để nhanh chóng đưa các vị tỳ khưu khách vào trong tầm tay và để (họ) không làm ngoài giới. Sau khi ra hiệu bằng trống lớn hoặc bằng tù và, ngay sau khi xướng các mốc tướng, nên kiết giới bằng lời tuyên ngôn nghiệp sự bắt đầu bằng "suṇātu me bhante saṅgho" đã được nói đến. Ngay khi lời tuyên ngôn nghiệp sự kết thúc, loại bỏ các mốc tướng (trên mặt đất), làm cho (giới) có nền đất ở dưới và có nước làm giới hạn, giới đã được thành tựu.

๑๖๓. อิมํ ปน สมานสํวาสกสีมํ สมฺมนฺนนฺเตหิ ปพฺพชฺชูปสมฺปทาทีนํ สงฺฆกมฺมานํ สุขกรณตฺถํ ปฐมํ ขณฺฑสีมา พนฺธิตพฺพา. ตํ ปน พนฺธนฺเตหิ วตฺตํ ชานิตพฺพํ. สเจ หิ โพธิเจติยภตฺตสาลาทีนิ สพฺพวตฺถูนิ ปติฏฺฐาเปตฺวา กตวิหาเร พนฺธนฺติ, วิหารมชฺเฌ พหูนํ สโมสรณฏฺฐาเน อพนฺธิตฺวา วิหารปจฺจนฺเต วิวิตฺโตกาเส พนฺธิตพฺพา. อกตวิหาเร พนฺธนฺเตหิ โพธิเจติยาทีนํ สพฺพวตฺถูนํ ฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา ยถา ปติฏฺฐิเตสุ วตฺถูสุ วิหารปจฺจนฺเต วิวิตฺโตกาเส โหติ, เอวํ พนฺธิตพฺพา. สา เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน สเจ เอกวีสติ ภิกฺขู คณฺหาติ, วฏฺฏติ, ตโต โอรํ น วฏฺฏติ, ปรํ ภิกฺขุสหสฺสํ คณฺหนฺตีปิ วฏฺฏติ. ตํ พนฺธนฺเตหิ สีมมาฬกสฺส สมนฺตา นิมิตฺตุปคา ปาสาณา ฐเปตพฺพา, น ขณฺฑสีมาย ฐิเตหิ มหาสีมา พนฺธิตพฺพา, น มหาสีมาย ฐิเตหิ ขณฺฑสีมา, ขณฺฑสีมายเมว ปน ฐตฺวา ขณฺฑสีมา พนฺธิตพฺพา.

163. Còn các vị tỳ khưu khi kiết samānasaṃvāsaka sīmā này, để cho việc thực hiện các tăng sự như xuất gia, cụ túc, v.v... được dễ dàng, trước tiên nên kiết khaṇḍasīmā. Khi kiết giới ấy, nên biết phận sự. Thật vậy, nếu kiết giới trong một ngôi chùa đã được xây dựng, sau khi đã thiết lập tất cả các công trình như cây bồ đề, bảo tháp, nhà ăn, v.v..., không nên kiết ở giữa chùa, nơi tụ họp của nhiều người, mà nên kiết ở nơi vắng vẻ, cuối chùa. Khi kiết giới trong một ngôi chùa chưa được xây dựng, sau khi đã xác định vị trí của tất cả các công trình như cây bồ đề, bảo tháp, v.v..., nên kiết giới sao cho khi các công trình được thiết lập, (giới) sẽ nằm ở nơi vắng vẻ, cuối chùa. Giới ấy, với kích thước tối thiểu, nếu chứa được hai mươi mốt vị tỳ khưu thì được phép; nhỏ hơn thế thì không được phép; lớn hơn, dù chứa được một ngàn tỳ khưu cũng được phép. Khi kiết giới ấy, nên đặt những tảng đá làm mốc tướng phụ xung quanh sīmamāḷaka. Không nên đứng trong khaṇḍasīmā để kiết mahāsīmā, không nên đứng trong mahāsīmā để kiết khaṇḍasīmā, mà chỉ nên đứng trong khaṇḍasīmā để kiết khaṇḍasīmā.

ตตฺรายํ พนฺธนวิธิ – สมนฺตา ‘‘เอโส ปาสาโณ นิมิตฺต’’นฺติ เอวํ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา กมฺมวาจาย สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา. อถ ตสฺสา เอว ทฬฺหีกมฺมตฺถํ อวิปฺปวาสกมฺมวาจา กาตพฺพา. เอวญฺหิ ‘‘สีมํ สมูหนิสฺสามา’’ติ อาคตา สมูหนิตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. สีมํ สมฺมนฺนิตฺวา พหิ สีมนฺตริกปาสาณา ฐเปตพฺพา. สีมนฺตริกา ปจฺฉิมโกฏิยา เอกรตนปฺปมาณา วฏฺฏติ. ‘‘วิทตฺถิปฺปมาณาปิ วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทิยํ, ‘‘จตุรงฺคุลปฺปมาณาปิ วฏฺฏตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. สเจ ปน วิหาโร มหา โหติ, ทฺเวปิ ติสฺโสปิ ตตุตฺตริมฺปิ ขณฺฑสีมาโย พนฺธิตพฺพา.

Đây là phương pháp kiết giới trong trường hợp đó: xung quanh, sau khi xướng các mốc tướng rằng "tảng đá này là mốc tướng", nên kiết giới bằng lời tuyên ngôn nghiệp sự. Sau đó, để làm cho giới ấy được vững chắc, nên thực hiện lời tuyên ngôn nghiệp sự về avippavāsa. Thật vậy, làm như vậy thì những vị đến với ý định "chúng ta sẽ hủy bỏ giới" sẽ không thể hủy bỏ được. Sau khi kiết giới, nên đặt các tảng đá sīmantarika ở bên ngoài. Khoảng sīmantarika, với kích thước tối thiểu là một ratana, thì được phép. Trong sách Kurundī có nói: “kích thước một gang tay cũng được phép”; trong sách Mahāpaccarī có nói: “kích thước bốn ngón tay cũng được phép”. Nhưng nếu ngôi chùa lớn, nên kiết hai, ba, hoặc nhiều hơn các khaṇḍasīmā.

เอวํ ขณฺฑสีมํ สมฺมนฺนิตฺวา มหาสีมสมฺมุติกาเล ขณฺฑสีมโต นิกฺขมิตฺวา มหาสีมายํ ฐตฺวา สมนฺตา อนุปริยายนฺเตหิ สีมนฺตริกปาสาณา กิตฺเตตพฺพา, ตโต อวเสสนิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา หตฺถปาสํ อวิชหนฺเตหิ กมฺมวาจาย สมานสํวาสกสีมํ สมฺมนฺนิตฺวา ตสฺสา ทฬฺหีกมฺมตฺถํ อวิปฺปวาสกมฺมวาจาปิ กาตพฺพา. เอวญฺหิ ‘‘สีมํ สมูหนิสฺสามา’’ติ อาคตา สมูหนิตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. สเจ ปน ขณฺฑสีมาย [Pg.188] นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา ตโต สีมนฺตริกาย นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา มหาสีมาย นิมิตฺตานิ กิตฺเตนฺติ, เอวํ ตีสุ ฐาเนสุ นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา ยํ สีมํ อิจฺฉนฺติ, ตํ ปฐมํ พนฺธิตุํ วฏฺฏติ. เอวํ สนฺเตปิ ยถาวุตฺตนเยน ขณฺฑสีมโตว ปฏฺฐาย พนฺธิตพฺพา. เอวํ พทฺธาสุ ปน สีมาสุ ขณฺฑสีมาย ฐิตา ภิกฺขู มหาสีมาย กมฺมํ กโรนฺตานํ น โกเปนฺติ, มหาสีมาย วา ฐิตา ขณฺฑสีมาย กโรนฺตานํ, สีมนฺตริกาย ปน ฐิตา อุภินฺนมฺปิ น โกเปนฺติ. คามเขตฺเต ฐตฺวา กมฺมํ กโรนฺตานํ ปน สีมนฺตริกาย ฐิตา โกเปนฺติ. สีมนฺตริกา หิ คามเขตฺตํ ภชติ.

Sau khi kiết khaṇḍasīmā như vậy, vào lúc kiết mahāsīmā, nên đi ra khỏi khaṇḍasīmā và đứng trong mahāsīmā, đi vòng quanh theo thứ tự và xướng các tảng đá sīmantarika, sau đó xướng các mốc tướng còn lại, không rời khỏi tầm tay, kiết samānasaṃvāsaka sīmā bằng lời tuyên ngôn nghiệp sự, và cũng nên thực hiện lời tuyên ngôn nghiệp sự về avippavāsa để làm cho giới ấy được vững chắc. Thật vậy, làm như vậy thì những vị đến với ý định "chúng ta sẽ hủy bỏ giới" sẽ không thể hủy bỏ được. Nhưng nếu sau khi xướng các mốc tướng của khaṇḍasīmā, rồi xướng các mốc tướng của sīmantarika, rồi xướng các mốc tướng của mahāsīmā, sau khi xướng các mốc tướng ở ba nơi như vậy, muốn kiết giới nào trước thì được phép kiết giới đó. Dù vậy, nên kiết giới bắt đầu từ khaṇḍasīmā theo phương pháp đã nói. Còn trong các giới đã được kiết như vậy, các vị tỳ khưu đứng trong khaṇḍasīmā không làm hỏng tăng sự của những vị đang làm trong mahāsīmā, hoặc các vị đứng trong mahāsīmā (không làm hỏng tăng sự) của những vị đang làm trong khaṇḍasīmā; còn các vị đứng trong sīmantarika thì không làm hỏng (tăng sự) của cả hai. Nhưng các vị đứng trong sīmantarika làm hỏng (tăng sự) của những vị đang đứng trong khu vực làng để làm tăng sự. Vì sīmantarika thuộc về khu vực làng.

สีมา จ นาเมสา น เกวลา ปถวีตเลเยว พทฺธา พทฺธา นาม โหติ, อถ โข ปิฏฺฐิปาสาเณปิ กุฏิเคเหปิ เลเณปิ ปาสาเทปิ ปพฺพตมตฺถเกปิ พทฺธา พทฺธาเยว โหติ. ตตฺถ ปิฏฺฐิปาสาเณ พนฺธนฺเตหิ ปาสาณปิฏฺฐิยํ ราชึ วา โกฏฺเฏตฺวา อุทุกฺขลํ วา ขณิตฺวา นิมิตฺตํ น กาตพฺพํ, นิมิตฺตุปคปาสาเณ ฐเปตฺวา นิมิตฺตานิ กิตฺเตตพฺพานิ. กมฺมวาจาปริโยสาเน สีมา ปถวีสนฺธารกํ อุทกปริยนฺตํ กตฺวา โอตรติ. นิมิตฺตปาสาณา ยถาฐาเน น ติฏฺฐนฺติ, ตสฺมา สมนฺตโต ราชิ วา อุปฏฺฐาเปตพฺพา, จตูสุ วา โกเณสุ ปาสาณา วิชฺฌิตพฺพา, ‘‘อยํ สีมาปริจฺเฉโท’’ติ วตฺวา อกฺขรานิ วา ฉินฺทิตพฺพานิ. เกจิ อุสูยกา ‘‘สีมํ ฌาเปสฺสามา’’ติ อคฺคึ เทนฺติ, ปาสาณาว ฌายนฺติ, น สีมา.

Giới này (sīmā) không phải chỉ được kết trên mặt đất mới gọi là được kết, mà thật ra được kết trên phiến đá, trong nhà nóc nhọn, trong hang động, trong lâu đài, hay trên đỉnh núi cũng đều là được kết cả. Trong các trường hợp ấy, khi kết (sīmā) trên phiến đá, không nên đục thành đường rãnh hay khoét thành lỗ cối trên mặt phiến đá để làm mốc tướng; nên đặt những tảng đá thích hợp làm mốc tướng rồi tuyên bố các mốc tướng. Khi kết thúc yết-ma-sự, sīmā sẽ đi xuống, lấy nước làm giới hạn, xuyên qua lòng đất. (Vì) các tảng đá làm mốc tướng không đứng yên tại chỗ, do đó, nên cho đục một đường rãnh xung quanh, hoặc nên khoét các tảng đá ở bốn góc, hoặc nên khắc chữ sau khi nói: "Đây là ranh giới của sīmā". Một số kẻ ganh tị có thể đốt lửa với ý nghĩ "chúng ta sẽ đốt sīmā", (khi ấy) chỉ có các tảng đá bị cháy, chứ sīmā không bị cháy.

กุฏิเคเหปิ ภิตฺตึ อกิตฺเตตฺวา เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาสฏฺฐานํ อนฺโตกริตฺวา ปาสาณนิมิตฺตานิ ฐเปตฺวา สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา, อนฺโตกุฏฺฏเมว สีมา โหติ. สเจ อนฺโตกุฏฺเฏ เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาโส นตฺถิ, ปมุเข นิมิตฺตปาสาเณ ฐเปตฺวา สมฺมนฺนิตพฺพา. สเจ เอวมฺปิ นปฺปโหติ, พหิ นิพฺโพทกปตนฏฺฐาเนปิ นิมิตฺตานิ ฐเปตฺวา สมฺมนฺนิตพฺพา. เอวํ สมฺมตาย ปน สพฺพํ กุฏิเคหํ สีมฏฺฐเมว โหติ.

Trong nhà nóc nhọn cũng vậy, không nên tuyên bố vách tường (làm mốc tướng), mà nên bao gồm vào bên trong một khoảng không gian đủ cho hai mươi mốt vị tỳ-khưu, đặt các mốc tướng bằng đá rồi kiết định sīmā. (Khi ấy) sīmā chỉ có hiệu lực bên trong các vách tường. Nếu bên trong các vách tường không đủ chỗ cho hai mươi mốt vị tỳ-khưu, nên đặt các mốc tướng bằng đá ở hiên trước rồi kiết định. Nếu làm như vậy vẫn không đủ, nên đặt các mốc tướng ở bên ngoài, tại nơi giọt nước mái hiên rơi xuống, rồi kiết định. Nhưng khi đã được kiết định như vậy, toàn bộ ngôi nhà nóc nhọn đều nằm trong sīmā.

จตุภิตฺติยเลเณปิ พนฺธนฺเตหิ กุฏฺฏํ อกิตฺเตตฺวา ปาสาณาว กิตฺเตตพฺพา, อนฺโต โอกาเส อสติ ปมุเขปิ นิมิตฺตานิ ฐเปตพฺพานิ, เอวํ เลณสฺส อนฺโต จ พหิ จ สีมา โหติ.

Khi kết (sīmā) trong hang động có bốn vách, không nên tuyên bố vách (làm mốc tướng), mà chỉ nên tuyên bố các tảng đá (làm mốc tướng). Nếu bên trong không đủ chỗ, cũng nên đặt các mốc tướng ở phía trước. Như vậy, cả bên trong và bên ngoài hang động đều là sīmā.

อุปริปาสาเทปิ [Pg.189] ภิตฺตึ อกิตฺเตตฺวา อนฺโตปาสาเณ ฐเปตฺวา สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา. สเจ นปฺปโหติ, ปมุเขปิ ปาสาเณ ฐเปตฺวา สมฺมนฺนิตพฺพา. เอวํ สมฺมตา อุปริปาสาเทเยว โหติ, เหฏฺฐา น โอตรติ. สเจ ปน พหูสุ ถมฺเภสุ ตุลานํ อุปริ กตปาสาทสฺส เหฏฺฐิมตเล กุฏฺโฏ ยถา นิมิตฺตานํ อนฺโต โหติ, เอวํ อุฏฺฐหิตฺวา ตุลารุกฺเขหิ เอกสมฺพนฺโธ ฐิโต, เหฏฺฐาปิ โอตรติ, เอกถมฺภปาสาทสฺส ปน อุปริตเล พทฺธา สีมา. สเจ ถมฺภมตฺถเก เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาโส โหติ, เหฏฺฐา โอตรติ. สเจ ปาสาทภิตฺติโต นิคฺคเตสุ นิยฺยูหกาทีสุ ปาสาเณ ฐเปตฺวา สีมํ พนฺธนฺติ, ปาสาทภิตฺติ อนฺโตสีมาย โหติ. เหฏฺฐา ปนสฺสา โอตรณาโนตรณํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

Trong lâu đài ở tầng trên cũng vậy, không nên tuyên bố vách tường (làm mốc tướng), mà nên đặt các tảng đá bên trong rồi kiết định sīmā. Nếu không đủ chỗ, cũng nên đặt các tảng đá ở hiên trước rồi kiết định. Sīmā được kiết định như vậy chỉ có hiệu lực ở tầng trên của lâu đài, không đi xuống tầng dưới. Tuy nhiên, nếu vách tường ở tầng dưới của một lâu đài được xây trên các đà ngang đặt trên nhiều cột trụ, được dựng lên sao cho nằm bên trong các mốc tướng và liên kết thành một khối với các cây đà, thì (sīmā) cũng đi xuống tầng dưới. Còn đối với sīmā được kết ở tầng trên của một lâu đài chỉ có một cột trụ, nếu trên đỉnh cột có đủ chỗ cho hai mươi mốt vị tỳ-khưu, thì (sīmā) đi xuống tầng dưới. Nếu họ kết sīmā bằng cách đặt các tảng đá trên các đầu đà v.v... nhô ra từ vách tường lâu đài, thì vách tường lâu đài nằm bên trong sīmā. Việc (sīmā) này đi xuống hay không đi xuống tầng dưới nên được hiểu theo phương pháp đã nói.

เหฏฺฐาปาสาเท กิตฺเตนฺเตหิปิ ภิตฺติ จ รุกฺขตฺถมฺภา จ น กิตฺเตตพฺพา, ภิตฺติลคฺเค ปน ปาสาณตฺถมฺเภ กิตฺเตตุํ วฏฺฏติ. เอวํ กิตฺติตา สีมา เหฏฺฐาปาสาทสฺส ปริยนฺตถมฺภานํ อนฺโตเยว โหติ. สเจ ปน เหฏฺฐาปาสาทสฺส กุฏฺโฏ อุปริมตเลน สมฺพทฺโธ โหติ, อุปริปาสาทมฺปิ อภิรุหติ. สเจ ปาสาทสฺส พหิ นิพฺโพทกปตนฏฺฐาเน นิมิตฺตานิ กโรนฺติ, สพฺโพ ปาสาโท สีมฏฺโฐ โหติ.

Cả những vị tuyên bố (mốc tướng) ở tầng dưới của lâu đài cũng không nên tuyên bố vách tường và các cột trụ bằng gỗ. Nhưng được phép tuyên bố các cột trụ bằng đá gắn liền với vách tường. Sīmā được tuyên bố như vậy chỉ có hiệu lực bên trong các cột trụ ở vòng ngoài của tầng dưới lâu đài. Tuy nhiên, nếu vách tường của tầng dưới lâu đài nối liền với tầng trên, (sīmā) cũng đi lên cả tầng trên của lâu đài. Nếu họ đặt các mốc tướng ở bên ngoài lâu đài, tại nơi giọt nước mái hiên rơi xuống, toàn bộ lâu đài đều nằm trong sīmā.

ปพฺพตมตฺถเก ตลํ โหติ เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาสารหํ, ตตฺถ ปิฏฺฐิปาสาเณ วิย สีมํ พนฺธนฺติ, เหฏฺฐาปพฺพเตปิ เตเนว ปริจฺเฉเทน สีมา โอตรติ. ตาลมูลกปพฺพเตปิ อุปริ สีมา พทฺธา เหฏฺฐา โอตรเตว. โย ปน วิตานสณฺฐาโน โหติ, อุปริ เอกวีสติยา ภิกฺขูนํ โอกาโส อตฺถิ, เหฏฺฐา นตฺถิ, ตสฺสุปริ พทฺธา สีมา เหฏฺฐา น โอตรติ. เอวํ มุทิงฺคสณฺฐาโน วา โหตุ ปณวสณฺฐาโน วา, ยสฺส เหฏฺฐา วา มชฺเฌ วา สีมปฺปมาณํ นตฺถิ, ตสฺส อุปริ พทฺธา สีมา เหฏฺฐา น โอตรติ. ยสฺส ปน ทฺเว กูฏานิ อาสนฺเน ฐิตานิ, เอกสฺสปิ อุปริ สีมปฺปมาณํ นปฺปโหติ, ตสฺส กูฏนฺตรํ จินิตฺวา วา ปูเรตฺวา วา เอกาพทฺธํ กตฺวา อุปริ สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา. เอโก สปฺปผณสทิโส ปพฺพโต, ตสฺส อุปริ สีมปฺปมาณสฺส อตฺถิตาย สีมํ พนฺธนฺติ, ตสฺส เจ เหฏฺฐา อากาสปพฺภารํ โหติ, สีมา น โอตรติ. สเจ ปนสฺส เวมชฺเฌ สีมปฺปมาโณ สุสิรปาสาโณ โหติ, โอตรติ, โส จ ปาสาโณ สีมฏฺโฐเยว โหติ. อถาปิสฺส เหฏฺฐาเลณสฺส กุฏฺโฏ อคฺคโกฏึ อาหจฺจ ติฏฺฐติ[Pg.190], โอตรติ, เหฏฺฐา จ อุปริ จ สีมาเยว โหติ. สเจ ปน เหฏฺฐา อุปริมสฺส สีมาปริจฺเฉทสฺส ปารโต อนฺโตเลณํ โหติ, พหิ สีมา น โอตรติ. อถาปิ อุปริมสฺส สีมาปริจฺเฉทสฺส โอรโต พหิ เลณํ โหติ, อนฺโต สีมา น โอตรติ. อถาปิ อุปริ สีมาปริจฺเฉโท ขุทฺทโก, เหฏฺฐา เลณํ มหนฺตํ สีมาปริจฺเฉทมติกฺกมิตฺวา ฐิตํ, สีมา อุปริเยว โหติ, เหฏฺฐา น โอตรติ. ยทิ ปน เลณํ ขุทฺทกํ สพฺพปจฺฉิมสีมาปริมาณํ, อุปริ สีมา มหตี นํ อชฺโฌตฺถริตฺวา ฐิตา, สีมา โอตรติ. อถ เลณํ อติขุทฺทกํ สีมปฺปมาณํ น โหติ, สีมา อุปริเยว โหติ, เหฏฺฐา น โอตรติ. สเจ ตโต อุปฑฺฒํ ภิชฺชิตฺวา ปตติ, สีมปฺปมาณํ เจปิ โหติ, พหิ ปติตํ อสีมา. อปติตํ ปน ยทิ สีมปฺปมาณํ, สีมา โหติเยว.

Nếu trên đỉnh núi có một mặt phẳng đủ chỗ cho hai mươi mốt vị tỳ-khưu, họ kết sīmā ở đó giống như trên phiến đá, và sīmā cũng đi xuống phần núi bên dưới với cùng ranh giới ấy. Trên ngọn núi có hình dạng như gốc cây thốt nốt, sīmā được kết ở trên cũng đi xuống bên dưới. Còn ngọn núi nào có hình dạng như cái lọng, ở trên có đủ chỗ cho hai mươi mốt vị tỳ-khưu, nhưng ở dưới thì không, sīmā được kết ở trên ngọn núi ấy không đi xuống bên dưới. Tương tự, dù có hình dạng như trống mudiṅga hay trống paṇava, ngọn núi nào mà ở dưới hoặc ở giữa không đủ kích thước của một sīmā, thì sīmā được kết ở trên ngọn núi ấy không đi xuống bên dưới. Còn ngọn núi nào có hai đỉnh nằm gần nhau, mà trên mỗi đỉnh đều không đủ kích thước của một sīmā, thì nên xây hoặc lấp đầy khoảng giữa hai đỉnh để làm thành một khối liền, rồi kiết định sīmā ở trên đó. Có một ngọn núi giống như cái mang rắn hổ. Do trên đó có đủ kích thước của một sīmā, họ kết sīmā. Nếu bên dưới ngọn núi ấy có một khoảng không trống rỗng, sīmā không đi xuống. Nhưng nếu ở giữa ngọn núi ấy có một tảng đá rỗng đủ kích thước của một sīmā, thì (sīmā) đi xuống, và tảng đá ấy cũng nằm trong sīmā. Hơn nữa, nếu vách của hang động bên dưới chạm đến đỉnh cao nhất (của hang), thì (sīmā) đi xuống, và cả bên dưới lẫn bên trên đều là sīmā. Tuy nhiên, nếu ở bên dưới, hang động nằm bên trong nhưng vượt ra ngoài ranh giới của sīmā trên, thì sīmā không đi xuống bên ngoài (hang). Hơn nữa, nếu hang động nằm bên ngoài nhưng lại ở bên trong ranh giới của sīmā trên, thì sīmā không đi xuống bên trong (hang). Hơn nữa, nếu ranh giới sīmā ở trên thì nhỏ, còn hang động ở dưới thì lớn, nằm vượt ra ngoài ranh giới sīmā, thì sīmā chỉ có hiệu lực ở trên, không đi xuống dưới. Nhưng nếu hang động thì nhỏ, có kích thước của một sīmā tối thiểu, còn sīmā ở trên thì lớn, bao trùm lên nó, thì sīmā đi xuống. Còn nếu hang động quá nhỏ, không đủ kích thước của một sīmā, thì sīmā chỉ có hiệu lực ở trên, không đi xuống dưới. Nếu một nửa của (ngọn núi) đó bị vỡ và rơi xuống, dù phần rơi xuống có đủ kích thước của một sīmā, phần rơi ra ngoài đó không phải là sīmā. Còn phần không rơi, nếu đủ kích thước của một sīmā, thì vẫn là sīmā.

ขณฺฑสีมา จ นีจวตฺถุกา โหติ, ตํ ปูเรตฺวา อุจฺจวตฺถุกํ กโรนฺติ, สีมาเยว. สีมาย เคหํ กโรนฺติ, สีมฏฺฐกเมว โหติ. สีมาย โปกฺขรณึ ขณนฺติ, สีมาเยว. โอโฆ สีมามณฺฑลํ โอตฺถริตฺวา คจฺฉติ, สีมามาฬเก อฏฺฏํ พนฺธิตฺวา กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ. สีมาย เหฏฺฐา อุมงฺคนที โหติ, อิทฺธิมา ภิกฺขุ ตตฺถ นิสีทติ. สเจ สา นที ปฐมํ คตา, สีมา ปจฺฉา พทฺธา, กมฺมํ น โกเปติ. อถ ปฐมํ สีมา พทฺธา, ปจฺฉา นที คตา, กมฺมํ โกเปติ, เหฏฺฐาปถวีตเล ฐิโต ปน โกเปติเยว.

Khaṇḍasīmā có nền đất thấp, nếu san lấp cho nền đất cao lên thì vẫn là sīmā. Nếu xây cất nhà trong sīmā thì chỉ là nhà trên đất sīmā. Nếu đào hồ trong sīmā thì vẫn là sīmā. Nếu dòng nước lũ chảy tràn ngập khu vực sīmā thì được phép làm tăng sự bằng cách dựng giàn trên nền đất sīmā. Nếu có dòng sông ngầm ở bên dưới sīmā và vị tỳ khưu có thần thông ngồi ở nơi ấy; trong trường hợp dòng sông ấy có trước, sīmā được kiết giới sau thì không làm hỏng tăng sự. Còn nếu sīmā được kiết giới trước, dòng sông có sau thì làm hỏng tăng sự; hơn nữa, vị đứng trên mặt đất bên dưới chắc chắn làm hỏng tăng sự.

สีมามาฬเก วฏรุกฺโข โหติ, ตสฺส สาขา วา ตโต นิคฺคตปาโรโห วา มหาสีมาย ปถวีตลํ วา ตตฺถชาตรุกฺขาทีนิ วา อาหจฺจ ติฏฺฐติ, มหาสีมํ วา โสเธตฺวา กมฺมํ กาตพฺพํ, เต วา สาขาปาโรหา ฉินฺทิตฺวา พหิฏฺฐกา กาตพฺพา. อนาหจฺจ ฐิตสาขาทีสุ อารุฬฺหภิกฺขู หตฺถปาสํ อาเนตพฺพา. เอวํ มหาสีมาย ชาตรุกฺขสฺส สาขา วา ปาโรโห วา วุตฺตนเยเนว สีมามาฬเก ปติฏฺฐาติ, วุตฺตนเยเนว สีมํ โสเธตฺวา วา กมฺมํ กาตพฺพํ, เต วา สาขาปาโรหา ฉินฺทิตฺวา พหิฏฺฐกา กาตพฺพา. สเจ มาฬเก กมฺเม กริยมาเน โกจิ ภิกฺขุ มาฬกสฺส อนฺโต ปวิสิตฺวา เวหาสํ ฐิตสาขาย นิสีทติ, ปาทา วาสฺส ภูมิคตา โหนฺติ, นิวาสนปารุปนํ วา ภูมึ ผุสติ, กมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ. ปาเท ปน นิวาสนปารุปนญฺจ อุกฺขิปาเปตฺวา กาตุํ กมฺมํ วฏฺฏติ, อิทญฺจ [Pg.191] ลกฺขณํ ปุริมนเยปิ เวทิตพฺพํ. อยํ ปน วิเสโส – ตตฺร อุกฺขิปาเปตฺวา กาตุํ น วฏฺฏติ, หตฺถปาสเมว อาเนตพฺโพ. สเจ อนฺโตสีมโต ปพฺพโต อพฺภุคฺคจฺฉติ, ตตฺรฏฺโฐ ภิกฺขุ หตฺถปาสํ อาเนตพฺโพ. อิทฺธิยา อนฺโตปพฺพตํ ปวิฏฺเฐปิ เอเสว นโย. พชฺฌมานา เอว หิ สีมา ปมาณรหิตํ ปเทสํ น โอตรติ, พทฺธาย สีมาย ชาตํ ยํ กิญฺจิ ยตฺถ กตฺถจิ เอกสมฺพนฺเธน คตํ สีมาสงฺขฺยเมว คจฺฉตีติ.

Nếu có cây đa trên nền đất sīmā, cành cây hoặc rễ phụ mọc ra từ cây ấy chạm đến mặt đất của mahāsīmā hoặc các cây cối v.v... mọc ở nơi ấy, thì nên dọn dẹp mahāsīmā rồi làm tăng sự, hoặc nên chặt các cành cây, rễ phụ ấy và làm cho chúng ở bên ngoài. Các vị tỳ khưu đã trèo lên trên các cành cây v.v... đang đứng mà không chạm (đất của sīmā khác) thì nên được đưa vào trong hatthapāsa. Tương tự, nếu cành cây hoặc rễ phụ của cây mọc trong mahāsīmā mà gác lên nền đất sīmā theo cách đã nói, thì nên dọn dẹp sīmā rồi làm tăng sự theo cách đã nói, hoặc nên chặt các cành cây, rễ phụ ấy và làm cho chúng ở bên ngoài. Nếu trong khi đang làm tăng sự trên nền đất (mahāsīmā), có vị tỳ khưu nào đó đi vào bên trong nền đất và ngồi trên cành cây ở trên không, nếu chân của vị ấy chạm đến đất hoặc y mặc, y khoác chạm đến đất thì không được phép làm tăng sự. Nhưng được phép làm tăng sự sau khi đã cho nhấc chân và y mặc, y khoác lên. Đặc điểm này cũng nên được hiểu theo phương cách trước (về khaṇḍasīmā). Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: ở trường hợp ấy (khaṇḍasīmā), không được phép làm (tăng sự) sau khi đã cho nhấc lên, mà chỉ nên đưa vị ấy vào trong hatthapāsa. Nếu có ngọn núi trồi lên từ bên trong sīmā, vị tỳ khưu đứng ở nơi ấy nên được đưa vào trong hatthapāsa. Ngay cả đối với vị đã đi vào bên trong ngọn núi bằng thần thông, phương cách này cũng vẫn như vậy. Thật vậy, sīmā đang được kiết giới không thể lan đến nơi vô hạn định; nên biết rằng bất cứ vật gì sanh khởi trong sīmā đã được kiết giới, đi đến bất cứ nơi nào do sự liên kết làm một, thì được kể là sīmā.

ติโยชนปรมํ ปน สีมํ สมฺมนฺนนฺเตน มชฺเฌ ฐตฺวา ยถา จตูสุปิ ทิสาสุ ทิยฑฺฒทิยฑฺฒโยชนํ โหติ, เอวํ สมฺมนฺนิตพฺพา. สเจ ปน มชฺเฌ ฐตฺวา เอเกกทิสโต ติโยชนํ กโรนฺติ, ฉโยชนํ โหตีติ น วฏฺฏติ. จตุรสฺสํ วา ติโกณํ วา สมฺมนฺนนฺเตน ยถา โกณโต โกณํ ติโยชนํ โหติ, เอวํ สมฺมนฺนิตพฺพา. สเจ หิ เยน เกนจิ ปริยนฺเตน เกสคฺคมตฺตมฺปิ ติโยชนํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติญฺจ อาปชฺชติ, สีมา จ อสีมา โหติ.

Vị kiết giới sīmā có giới hạn tối đa là ba do tuần, nên đứng ở giữa và kiết giới sao cho ở cả bốn hướng đều là một do tuần rưỡi. Nhưng nếu đứng ở giữa mà làm thành ba do tuần từ mỗi hướng, thì thành sáu do tuần, như vậy là không hợp lệ. Vị kiết giới sīmā hình vuông hoặc hình tam giác, nên kiết giới sao cho từ góc này đến góc kia là ba do tuần. Vì nếu do bất cứ đường biên nào mà vượt quá ba do tuần dù chỉ bằng một sợi tóc, thì vị ấy phạm tội và sīmā ấy trở thành phi sīmā.

๑๖๔. ‘‘น, ภิกฺขเว, นทีปารสีมา สมฺมนฺนิตพฺพา, โย สมฺมนฺเนยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๔๐) วจนโต นทีปารสีมา น สมฺมนฺนิตพฺพา. ยตฺร ปน ธุวนาวา วา ธุวเสตุ วา อภิมุขติตฺเถเยว อตฺถิ, เอวรูปํ นทีปารสีมํ สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ยตฺถสฺส ธุวนาวา วา ธุวเสตุ วา, เอวรูปํ นทีปารสีมํ สมฺมนฺนิตุ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. สเจ ธุวนาวา วา ธุวเสตุ วา อภิมุขติตฺเถ นตฺถิ, อีสกํ อุทฺธํ อภิรุหิตฺวา อโธ วา โอโรหิตฺวา อตฺถิ, เอวมฺปิ วฏฺฏติ. กรวิกติสฺสตฺเถโร ปน ‘‘คาวุตมตฺตพฺภนฺตเรปิ วฏฺฏตี’’ติ อาห.

164. 164. Theo lời dạy: “Này các tỳ khưu, không được kiết giới nadīpārasīmā (sīmā bao gồm cả hai bờ sông). Vị nào kiết giới, phạm tội dukkaṭa (tác ác),” thì không được kiết giới nadīpārasīmā. Nhưng ở nơi nào có thuyền thường trực hoặc cầu thường trực ngay tại bến đò đối diện, thì được phép kiết giới nadīpārasīmā như vậy. Vì đã được dạy rằng: “Này các tỳ khưu, Ta cho phép kiết giới nadīpārasīmā như vậy ở nơi có thuyền thường trực hoặc cầu thường trực.” Nếu không có thuyền thường trực hoặc cầu thường trực ở bến đò đối diện, nhưng có ở nơi đi lên một chút về phía thượng nguồn hoặc đi xuống về phía hạ nguồn, thì như vậy cũng được phép. Tuy nhiên, trưởng lão Karavikatissa đã nói rằng: “Cũng được phép trong khoảng một gāvuta.”

อิมญฺจ ปน นทีปารสีมํ สมฺมนฺนนฺเตน เอกสฺมิญฺจ ตีเร ฐตฺวา อุปริโสเต นทีตีเร นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย อตฺตานํ ปริกฺขิปนฺเตน ยตฺตกํ ปริจฺเฉทํ อิจฺฉติ, ตสฺส ปริโยสาเน อโธโสเตปิ นทีตีเร นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ปรตีเร สมฺมุขฏฺฐาเน นทีตีเร นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ. ตโต ปฏฺฐาย ยตฺตกํ ปริจฺเฉทํ อิจฺฉติ, ตสฺส วเสน ยาว อุปริโสเต ปฐมํ กิตฺติตนิมิตฺตสฺส สมฺมุขา นทีตีเร นิมิตฺตํ, ตาว กิตฺเตตฺวา ปจฺจาหริตฺวา ปฐมกิตฺติตนิมิตฺเตน สทฺธึ ฆเฏตพฺพํ. อถ สพฺพนิมิตฺตานํ อนฺโต ฐิเต ภิกฺขู หตฺถปาสคเต กตฺวา กมฺมวาจาย [Pg.192] สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา. นทิยา ฐิตา อนาคตาปิ กมฺมํ น โกเปนฺติ, สมฺมุติปริโยสาเน ฐเปตฺวา นทึ นิมิตฺตานํ อนฺโต ปรตีเร จ โอริมตีเร จ เอกสีมา โหติ, นที ปน พทฺธสีมาสงฺขฺยํ น คจฺฉติ. วิสุํ นทีสีมา เอว หิ สา.

Vị kiết giới nadīpārasīmā này, nên đứng ở một bên bờ, xướng lên nimitta ở bờ sông phía thượng nguồn. Bắt đầu từ đó, đi bao quanh khu vực mình muốn xác định, đến cuối khu vực ấy, lại xướng lên nimitta ở bờ sông phía hạ nguồn. Sau đó, ở bờ bên kia, tại vị trí đối diện (với nimitta hạ nguồn), nên xướng lên nimitta ở bờ sông. Bắt đầu từ đó, tùy theo khu vực muốn xác định, xướng lên các nimitta cho đến nimitta ở bờ sông đối diện với nimitta đã được xướng lên đầu tiên ở phía thượng nguồn, rồi quay trở lại và nối liền với nimitta đã được xướng lên đầu tiên. Sau đó, sau khi đã đưa các vị tỳ khưu đang đứng bên trong tất cả các nimitta vào trong hatthapāsa, nên kiết giới sīmā bằng kammavācā (yết-ma văn). Các vị đứng ở trong sông, dù không đến, cũng không làm hỏng tăng sự. Khi việc kiết giới kết thúc, ngoại trừ dòng sông, khu vực bên trong các nimitta ở bờ bên kia và bờ bên này trở thành một sīmā duy nhất. Tuy nhiên, dòng sông không được tính là baddhasīmā (sīmā đã được kiết giới). Vì nó chỉ là nadīsīmā (sīmā sông) riêng biệt.

สเจ อนฺโตนทิยํ ทีปโก โหติ, ตํ อนฺโตสีมาย กาตุกาเมน ปุริมนเยเนว อตฺตนา ฐิตตีเร นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา ทีปกสฺส โอริมนฺเต จ ปาริมนฺเต จ นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ. อถ ปรตีเร นทิยา โอริมตีเร นิมิตฺตสฺส สมฺมุขฏฺฐาเน นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ปุริมนเยเนว ยาว อุปริโสเต ปฐมํ กิตฺติตนิมิตฺตสฺส สมฺมุขา นิมิตฺตํ, ตาว กิตฺเตตพฺพํ. อถ ทีปกสฺส ปาริมนฺเต จ โอริมนฺเต จ นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ปจฺจาหริตฺวา ปฐมํ กิตฺติตนิมิตฺเตน สทฺธึ ฆเฏตพฺพํ. อถ ทฺวีสุ ตีเรสุ ทีปเกสุ จ ภิกฺขู สพฺเพ หตฺถปาสคเต กตฺวา กมฺมวาจาย สีมา สมฺมนฺนิตพฺพา, นทิยํ ฐิตา อนาคจฺฉนฺตาปิ กมฺมํ น โกเปนฺติ, สมฺมุติปริโยสาเน ฐเปตฺวา นทึ นิมิตฺตานํ อนฺโต ตีรทฺวยญฺจ ทีปโก จ เอกสีมา โหติ, นที ปน นทีสีมาเยว.

Nếu có cù lao ở giữa sông, vị tỳ khưu muốn tính cù lao ấy vào trong sīmā thì theo phương pháp trước, sau khi nêu các mốc ở bờ sông mà mình đang đứng, nên nêu mốc ở bờ bên này và bờ bên kia của cù lao. Kế đó, ở bờ bên kia của sông, sau khi nêu mốc tại vị trí đối diện với mốc ở bờ bên này, bắt đầu từ đó theo phương pháp trước, nên nêu mốc cho đến khi mốc ở thượng nguồn đối diện với mốc đã nêu đầu tiên. Kế đó, sau khi nêu mốc ở bờ bên kia và bờ bên này của cù lao, nên quay trở lại và nối kết với mốc đã nêu đầu tiên. Kế đó, sau khi làm cho tất cả các tỳ khưu ở hai bên bờ và trên các cù lao vào trong tầm tay, nên kiết định sīmā bằng tuyên ngôn. Các vị tỳ khưu đứng trên sông dù không đến cũng không làm hỏng yết ma. Khi việc kiết định kết thúc, ngoại trừ dòng sông, bên trong các mốc, cả hai bờ và cù lao trở thành một sīmā. Còn dòng sông thì chính là sīmā sông.

สเจ ปน ทีปโก วิหารสีมาปริจฺเฉทโต อุทฺธํ วา อโธ วา อธิกตโร โหติ, อถ วิหารสีมาปริจฺเฉทนิมิตฺตสฺส อุชุกเมว สมฺมุขีภูเต ทีปกสฺส โอริมนฺเต นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ทีปกสิขรํ ปริกฺขิปนฺเตน ปุน ทีปกสฺส โอริมนฺเต นิมิตฺตสมฺมุเข ปาริมนฺเต นิมิตฺตํ กิตฺเตตพฺพํ. ตโต ปรํ ปุริมนเยเนว ปรตีเร สมฺมุขนิมิตฺตมาทึ กตฺวา ปรตีเร นิมิตฺตานิ จ ทีปกสฺส ปาริมนฺตโอริมนฺเต นิมิตฺตานิ จ กิตฺเตตฺวา ปฐมกิตฺติตนิมิตฺเตน สทฺธึ ฆฏนา กาตพฺพา. เอวํ กิตฺเตตฺวา สมฺมตา สีมา ปพฺพตสณฺฐานา โหติ. สเจ ปน ทีปโก วิหารสีมาปริจฺเฉทโต อุทฺธมฺปิ อโธปิ อธิกตโร โหติ, ปุริมนเยเนว ทีปกสฺส อุโภปิ สิขรานิ ปริกฺขิปิตฺวา นิมิตฺตานิ กิตฺเตนฺเตน นิมิตฺตฆฏนา กาตพฺพา. เอวํ กิตฺเตตฺวา สมฺมตา สีมา มุทิงฺคสณฺฐานา โหติ. สเจ ทีปโก วิหารสีมาปริจฺเฉทสฺส อนฺโต ขุทฺทโก โหติ, สพฺพปฐเมน นเยน ทีปเก นิมิตฺตานิ กิตฺเตตพฺพานิ. เอวํ กิตฺเตตฺวา สมฺมตา สีมา ปณวสณฺฐานา โหติ. เอวํ ตาว สีมาพนฺธนํ เวทิตพฺพํ.

Lại nữa, nếu cù lao vượt quá ranh giới sīmā của tu viện về phía thượng nguồn hoặc hạ nguồn, thì sau khi nêu mốc ở bờ bên này của cù lao, ngay tại vị trí đối diện thẳng với mốc ranh giới sīmā của tu viện, bắt đầu từ đó, bao quanh đỉnh cù lao, nên nêu mốc ở bờ bên kia đối diện với mốc ở bờ bên này của cù lao. Sau đó, theo phương pháp trước, lấy mốc đối diện ở bờ bên kia làm đầu, sau khi nêu các mốc ở bờ bên kia và các mốc ở bờ bên kia và bờ bên này của cù lao, nên thực hiện việc nối kết với mốc đã nêu đầu tiên. Sīmā được kiết định sau khi nêu mốc như vậy có hình dạng ngọn núi. Lại nữa, nếu cù lao vượt quá ranh giới sīmā của tu viện cả về phía thượng nguồn và hạ nguồn, theo phương pháp trước, sau khi bao quanh cả hai đỉnh của cù lao và nêu các mốc, nên thực hiện việc nối kết mốc. Sīmā được kiết định sau khi nêu mốc như vậy có hình dạng trống mudiṅga. Nếu cù lao nhỏ nằm bên trong ranh giới sīmā của tu viện, nên nêu các mốc trên cù lao theo phương pháp đầu tiên nhất. Sīmā được kiết định sau khi nêu mốc như vậy có hình dạng trống paṇava. Nên hiểu việc kết sīmā như vậy.

๑๖๕. เอวํ พทฺธา ปน สีมา กทา อสีมา โหตีติ? ยทา สงฺโฆ สีมํ สมูหนติ, ตทา อสีมา โหติ. กถํ ปเนสา สมูหนิตพฺพาติ? ‘‘สีมํ[Pg.193], ภิกฺขเว, สมฺมนฺนนฺเตน ปฐมํ สมานสํวาสสีมา สมฺมนฺนิตพฺพา, ปจฺฉา ติจีวเรน อวิปฺปวาโส สมฺมนฺนิตพฺโพ. สีมํ, ภิกฺขเว, สมูหนนฺเตน ปฐมํ ติจีวเรน อวิปฺปวาโส สมูหนฺตพฺโพ, ปจฺฉา สมานสํวาสสีมา สมูหนฺตพฺพา’’ติ วจนโต ปฐมํ อวิปฺปวาโส สมูหนิตพฺโพ, ปจฺฉา สีมา สมูหนิตพฺพาติ. กถํ? พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ –

165. Lại nữa, sīmā đã được kết như vậy, khi nào trở thành không phải sīmā? Khi Tăng-già hủy bỏ sīmā, khi ấy nó trở thành không phải sīmā. Lại nữa, sīmā này nên được hủy bỏ như thế nào? Theo lời dạy rằng: “Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu kiết định sīmā, trước tiên nên kiết định sīmā đồng trụ, sau đó nên kiết định sīmā bất ly tam y. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu hủy bỏ sīmā, trước tiên nên hủy bỏ sīmā bất ly tam y, sau đó nên hủy bỏ sīmā đồng trụ,” trước tiên nên hủy bỏ sīmā bất ly, sau đó nên hủy bỏ sīmā. Như thế nào? Vị tỳ khưu có khả năng, có năng lực nên trình cho Tăng-già biết –

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, โย โส สงฺเฆน ติจีวเรน อวิปฺปวาโส สมฺมโต, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ตํ ติจีวเรน อวิปฺปวาสํ สมูหเนยฺย, เอสา ญตฺติ.

“Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng-già hãy nghe con. Sīmā bất ly tam y nào đã được Tăng-già kiết định, nếu thời điểm thích hợp đã đến với Tăng-già, Tăng-già nên hủy bỏ sīmā bất ly tam y ấy. Đây là lời tác bạch.

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, โย โส สงฺเฆน ติจีวเรน อวิปฺปวาโส สมฺมโต, สงฺโฆ ตํ ติจีเรน อวิปฺปวาสํ สมูหนติ. ยสฺสายสฺมโต ขมติ เอตสฺส ติจีวเรน อวิปฺปวาสสฺส สมุคฺฆาโต, โส ตุณฺหสฺส. ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺย.

“Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng-già hãy nghe con. Sīmā bất ly tam y nào đã được Tăng-già kiết định, Tăng-già đang hủy bỏ sīmā bất ly tam y ấy. Vị trưởng lão nào chấp thuận việc hủy bỏ sīmā bất ly tam y này, vị ấy hãy im lặng. Vị nào không chấp thuận, vị ấy hãy nói.

‘‘สมูหโต โส สงฺเฆน ติจีวเรน อวิปฺปวาโส, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ (มหาว. ๑๔๕) –

“Sīmā bất ly tam y ấy đã được Tăng-già hủy bỏ. Tăng-già chấp thuận, vì thế nên im lặng. Con ghi nhận sự việc này như vậy.”

เอวํ ตาว อวิปฺปวาโส สมูหนิตพฺโพ.

Trước tiên, nên hủy bỏ sīmā bất ly như vậy.

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยา สา สงฺเฆน สีมา สมฺมตา สมานสํวาสา เอกูโปสถา, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ตํ สีมํ สมูหเนยฺย สมานสํวาสํ เอกูโปสถํ, เอสา ญตฺติ.

“Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng-già hãy nghe con. Sīmā nào đã được Tăng-già kiết định là đồng trụ, cùng một lễ Bố-tát, nếu thời điểm thích hợp đã đến với Tăng-già, Tăng-già nên hủy bỏ sīmā đồng trụ, cùng một lễ Bố-tát ấy. Đây là lời tác bạch.

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยา สา สงฺเฆน สีมา สมฺมตา สมานสํวาสา เอกูโปสถา, สงฺโฆ ตํ สีมํ สมูหนติ สมานสํวาสํ เอกูโปสถํ. ยสฺสายสฺมโต ขมติ เอติสฺสา สีมาย สมานสํวาสาย เอกูโปสถาย สมุคฺฆาโต, โส ตุณฺหสฺส. ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺย.

“Kính bạch chư Tôn giả, xin Tăng-già hãy nghe con. Sīmā nào đã được Tăng-già kiết định là đồng trụ, cùng một lễ Bố-tát, Tăng-già đang hủy bỏ sīmā đồng trụ, cùng một lễ Bố-tát ấy. Vị trưởng lão nào chấp thuận việc hủy bỏ sīmā đồng trụ, cùng một lễ Bố-tát này, vị ấy hãy im lặng. Vị nào không chấp thuận, vị ấy hãy nói.

‘‘สมูหตา [Pg.194] สา สีมา สงฺเฆน สมานสํวาสา เอกูโปสถา, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ (มหาว. ๑๔๖) –

“Sīmā đồng trụ, cùng một lễ Bố-tát ấy đã được Tăng-già hủy bỏ. Tăng-già chấp thuận, vì thế nên im lặng. Con ghi nhận sự việc này như vậy.”

เอวํ สีมา สมูหนิตพฺพา.

Nên hủy bỏ sīmā như vậy.