Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

คุณสามารถใช้เครื่องมือ 'ค้นหา' เพื่อค้นหาคำหรือวลีที่ต้องการในเอกสารได้

විනයපිටකෙ

คุณสามารถเข้าถึงเครื่องมือ 'ค้นหา' ได้จากเมนู 'แก้ไข' หรือโดยใช้แป้นพิมพ์ลัด Ctrl+F (Command+F บน Mac)

විනයසඞ්ගහ-අට්ඨකථා

๒๔๘. หากต้องการค้นหาคำ ให้พิมพ์คำนั้นลงในช่องค้นหา

ගන්ථාරම්භකථා

เครื่องมือจะไฮไลต์ทุกครั้งที่คำนั้นปรากฏในเอกสาร

වත්ථුත්තයං [Pg.1] නමස්සිත්වා, සරණං සබ්බපාණිනං;

විනයෙ පාටවත්ථාය, යොගාවචරභික්ඛුනං.

ข้าพเจ้าขอถวายบังคมพระรัตนตรัยอันเป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ทั้งปวงแล้ว เพื่อความฉลาดในพระวินัยของภิกษุผู้ประกอบความเพียร

විප්පකිණ්ණමනෙකත්ථ, පාළිමුත්තවිනිච්ඡයං;

සමාහරිත්වා එකත්ථ, දස්සයිස්සමනාකුලං.

ข้าพเจ้าจะรวบรวมวินิจฉัยที่พ้นจากพระบาลี ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ในคัมภีร์ต่าง ๆ มาแสดงไว้ในที่เดียวกันโดยไม่สับสน

තත්‍රායං මාතිකා –

ในวินิจฉัยที่พ้นจากพระบาลีนั้น มีมาติกาดังนี้

‘‘දිවාසෙය්‍යා පරික්ඛාරො, භෙසජ්ජකරණම්පි ච;

පරිත්තං පටිසන්ථාරො, විඤ්ඤත්ති කුලසඞ්ගහො.

การนอนกลางวัน, บริขาร, การทำยา, การสาธยายพระปริตร, การปฏิสันถาร, การวิญญัติ, การสงเคราะห์ตระกูล

‘‘මච්ඡමංසං අනාමාසං, අධිට්ඨානවිකප්පනං;

චීවරෙනවිනාවාසො, භණ්ඩස්ස පටිසාමනං.

เนื้อปลา, การไม่ถูกต้อง (อนามาส), การอธิษฐานและวิกัป, การอยู่ปราศจากผ้าไตรจีวร, การเก็บรักษาของใช้

‘‘කයවික්කයසමාපත්ති, රූපියාදිපටිග්ගහො;

දානවිස්සාසග්ගාහෙහි, ලාභස්ස පරිණාමනං.

การซื้อขาย, การรับเงินทองเป็นต้น, การน้อมลาภไปพร้อมกับการให้และการรับด้วยความคุ้นเคย

‘‘පථවී භූතගාමො ච, දුවිධං සහසෙය්‍යකං;

විහාරෙ සඞ්ඝිකෙ සෙය්‍යං, සන්ථරිත්වාන පක්කමො.

แผ่นดินและภูตคาม, การนอนร่วมสองอย่าง, การปูที่นอนในวิหารที่เป็นของสงฆ์แล้วจากไป

‘‘කාලිකානිපි චත්තාරි, කප්පියා චතුභූමියො;

ඛාදනීයාදිපටිග්ගාහො, පටික්ඛෙපපවාරණා.

กาลิกสี่อย่าง, กัปปิยภูมิสี่อย่าง, การรับของขบเคี้ยวเป็นต้น, การห้ามและการปวารณา

‘‘පබ්බජ්ජා නිස්සයො සීමා, උපොසථපවාරණං;

වස්සූපනායිකා වත්තං, චතුපච්චයභාජනං.

การบรรพชา, นิสสัย, สีมา, อุโบสถและปวารณา, การเข้าพรรษา, วัตร, การแบ่งปันปัจจัยสี่

‘‘කථිනං ගරුභණ්ඩානි, චොදනාදිවිනිච්ඡයො;

ගරුකාපත්තිවුට්ඨානං, කම්මාකම්මං පකිණ්ණක’’න්ති.

ผ้ากฐิน, ครุภัณฑ์, วินิจฉัยเรื่องโจทนาเป็นต้น, การออกจากครุกาบัติ, กรรมและอกรรม, และเรื่องเบ็ดเตล็ด มาติกานี้จบลงเพียงเท่านี้

1. දිවාසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා

๑. เรื่องวินิจฉัยการนอนกลางวัน

1. තත්ථ [Pg.2] දිවාසෙය්‍යාති දිවානිපජ්ජනං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දිවා පටිසල්ලීයන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතු’’න්ති (පාරා. 77) වචනතො දිවා නිපජ්ජන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. එත්ථ ච කිඤ්චාපි පාළියං ‘‘අයං නාම ආපත්තී’’ති න වුත්තා, විවරිත්වා නිපන්නදොසෙන පන උප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං ද්වාරං සංවරිත්වා නිපජ්ජිතුං අනුඤ්ඤාතත්තා අසංවරිත්වා නිපජ්ජන්තස්ස අට්ඨකථායං දුක්කටං (පාරා. අට්ඨ. 1.77) වුත්තං. භගවතො හි අධිප්පායං ඤත්වා උපාලිත්ථෙරාදීහි අට්ඨකථා ඨපිතා. ‘‘අත්ථාපත්ති දිවා ආපජ්ජති, නො රත්ති’’න්ති (පරි. 323) ඉමිනාපි චෙතං සිද්ධං.

๑. ในมาติกาบทเหล่านั้น คำว่า "ทิวาสัยยา" คือ การนอนกลางวัน. วินิจฉัยในเรื่องนั้นมีดังนี้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้จะพักผ่อนกลางวันปิดประตูแล้วพักผ่อนได้" (ปา. 77) ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้จะนอนกลางวันพึงปิดประตูแล้วนอน. ในเรื่องนี้ แม้ในพระบาลีจะมิได้กล่าวว่า "อาบัตินี้ชื่อว่า..." แต่เพราะพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตให้ปิดประตูแล้วนอนในกรณีที่เกิดโทษจากการนอนโดยเปิดประตูไว้ อรรถกถาจึงกล่าวว่า ภิกษุผู้ไม่ปิดประตูแล้วนอนต้องอาบัติทุกกฏ (ปา.อ. 1.77). อรรถกถาถูกตั้งขึ้นโดยพระเถระมีพระอุบาลีเป็นต้น ผู้รู้พระพุทธประสงค์. และข้อนี้ก็สำเร็จได้ด้วยพระบาลีในปริวารว่า "มีอาบัติที่ต้องในเวลากลางวันเท่านั้น ไม่ต้องในเวลากลางคืน" (ปริ. 323).

2. කීදිසං පන ද්වාරං සංවරිතබ්බං, කීදිසං න සංවරිතබ්බං? රුක්ඛපදරවෙළුපදරකිලඤ්ජපණ්ණාදීනං යෙන කෙනචි කවාටං කත්වා හෙට්ඨා උදුක්ඛලෙ උපරි උත්තරපාසකෙ ච පවෙසෙත්වා කතං පරිවත්තකද්වාරමෙව සංවරිතබ්බං. අඤ්ඤං ගොරූපානං වජෙසු විය රුක්ඛසූචිකණ්ටකද්වාරං, ගාමථකනකං චක්කලකයුත්තද්වාරං, ඵලකෙසු වා කිටිකාසු වා ද්වෙ තීණි චක්කලකානි යොජෙත්වා කතං සංසරණකිටිකද්වාරං, ආපණෙසු විය කතං උග්ඝාටනකිටිකද්වාරං, ද්වීසු තීසු ඨානෙසු වෙළුසලාකා ගොප්ඵෙත්වා පණ්ණකුටීසු කතං සලාකහත්ථකද්වාරං, දුස්සසාණිද්වාරන්ති එවරූපං ද්වාරං න සංවරිතබ්බං. පත්තහත්ථස්ස කවාටප්පණාමනෙ පන එකං දුස්සසාණිද්වාරමෙව අනාපත්තිකරං, අවසෙසානි පණාමෙන්තස්ස ආපත්ති. දිවා පටිසල්ලීයන්තස්ස පන පරිවත්තකද්වාරමෙව ආපත්තිකරං, සෙසානි සංවරිත්වා වා අසංවරිත්වා වා නිපජ්ජන්තස්ස ආපත්ති නත්ථි, සංවරිත්වා පන නිපජ්ජිතබ්බං, එතං වත්තං.

๒. ประตูชนิดไหนที่ควรปิด และชนิดไหนที่ไม่ควรปิด? ประตูที่ทำจากไม้กระดาน, ไม้ไผ่ผ่าซีก, เสื่อ, ใบไม้ เป็นต้น อย่างใดอย่างหนึ่ง โดยทำเป็นบานประตูแล้วสอดเข้าในร่องด้านล่างและในร่องด้านบน ประตูชนิดที่หมุนได้เช่นนี้เท่านั้นที่ควรปิด. ประตูชนิดอื่น เช่น ประตูไม้ซี่หรือประตูหนามที่ทำเหมือนคอกวัว, ประตูที่ปิดหมู่บ้านซึ่งมีล้อเกวียนติดอยู่, ประตูบานเลื่อนที่ทำโดยติดล้อเกวียนสองสามล้อเข้ากับแผ่นไม้หรือแคร่, ประตูบานพับที่ทำเหมือนในตลาด, ประตูไม้ไผ่ที่ทำโดยสานไม้ไผ่สองสามซี่เข้าด้วยกันในกุฏิใบไม้, ประตูม่านผ้า ประตูชนิดนี้ไม่ควรปิด. แต่ในการเปิดบานประตูของภิกษุผู้ถือบาตร ประตูม่านผ้าเท่านั้นที่ไม่เป็นอาบัติ, ภิกษุผู้เปิดประตูที่เหลือต้องอาบัติ. ส่วนภิกษุผู้นอนกลางวัน ประตูชนิดที่หมุนได้เท่านั้นที่ทำให้ต้องอาบัติ (หากไม่ปิด), ประตูที่เหลือ ภิกษุจะปิดหรือไม่ปิดแล้วนอนก็ไม่เป็นอาบัติ, แต่ก็ควรปิดแล้วนอน, นี่เป็นวัตร.

3. පරිවත්තකද්වාරං කිත්තකෙන සංවුතං හොති? සූචිඝටිකාසු දින්නාසු සංවුතමෙව හොති. අපිච ඛො සූචිමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති, ඝටිකාමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති, ද්වාරබාහං ඵුසිත්වා ඨපිතමත්තෙපි වට්ටති, ඊසකං අඵුසිතෙපි වට්ටති, සබ්බන්තිමෙන විධිනා යාවතා සීසං නප්පවිසති, තාවතා අඵුසිතෙපි වට්ටති. සචෙ බහූනං වළඤ්ජනට්ඨානං හොති, භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා ‘‘ද්වාරං, ආවුසො, ජග්ගාහී’’ති වත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. අථ භික්ඛූ චීවරකම්මං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොන්තා නිසින්නා හොන්ති, ‘‘එතෙ ද්වාරං ජග්ගිස්සන්තී’’ති [Pg.3] ආභොගං කත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘උපාසකම්පි ආපුච්ඡිත්වා වා ‘එස ජග්ගිස්සතී’ති ආභොගං කත්වා වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති, කෙවලං භික්ඛුනිං වා මාතුගාමං වා ආපුච්ඡිතුං න වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. එවං සබ්බත්ථපි යො යො ථෙරවාදො වා අට්ඨකථාවාදො වා පච්ඡා වුච්චති, සො සොව පමාණන්ති ගහෙතබ්බං.

๓. ประตูชนิดที่หมุนได้นั้นจะถือว่าปิดสนิทเพียงใด? เมื่อใส่สลักเล็กหรือสลักใหญ่แล้ว ก็ถือว่าปิดสนิทแล้ว. อนึ่ง แม้เพียงใส่สลักเล็กก็ใช้ได้, แม้เพียงใส่สลักใหญ่ก็ใช้ได้, แม้เพียงวางให้ชิดกับวงกบประตูก็ใช้ได้, แม้ไม่ชิดเล็กน้อยก็ใช้ได้. ด้วยวิธีสุดท้ายที่สุด คือ แม้ไม่ชิดเพียงใดก็ตามที่ศีรษะไม่สามารถลอดเข้าไปได้ ก็ใช้ได้. หากเป็นสถานที่ที่คนจำนวนมากใช้สอย ก็อนุญาตให้นอนได้โดยบอกภิกษุหรือสามเณรว่า "ท่านผู้มีอายุ โปรดเฝ้าประตูด้วย". หากภิกษุทั้งหลายกำลังเย็บจีวรหรือทำกิจอื่นใดอยู่ ก็อนุญาตให้นอนได้โดยนึกว่า "ภิกษุเหล่านี้จะเฝ้าประตู". แต่ในอรรถกถากุรุนทีกล่าวว่า "อนุญาตให้นอนได้โดยบอกอุบาสก หรือโดยนึกว่า 'อุบาสกผู้นี้จะเฝ้าประตู' แต่ไม่อนุญาตให้เพียงบอกภิกษุณีหรือมาตุคามเท่านั้น". คำกล่าวนี้สมควรแล้ว. ในทุกกรณีเช่นนี้ วาทะของพระเถระหรือวาทะของอรรถกถาใดที่กล่าวไว้ภายหลัง พึงถือเอาวาทะนั้นเป็นประมาณ.

4. අථ ද්වාරස්ස උදුක්ඛලං වා උත්තරපාසකො වා භින්නො හොති අට්ඨපිතො වා, සංවරිතුං න සක්කොති, නවකම්මත්ථං වා පන ඉට්ඨකපුඤ්ජො වා මත්තිකාදීනං වා රාසි අන්තොද්වාරෙ කතො හොති, අට්ටං වා බන්ධන්ති, යථා සංවරිතුං න සක්කොති. එවරූපෙ අන්තරායෙ සති අසංවරිත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. යදි පන කවාටං නත්ථි, ලද්ධකප්පමෙව. උපරි සයන්තෙන නිස්සෙණිං ආරොපෙත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ නිස්සෙණිමත්ථකෙ ථකනකං හොති, ථකෙත්වාපි නිපජ්ජිතබ්බං. ගබ්භෙ නිපජ්ජන්තෙන ගබ්භද්වාරං වා පමුඛද්වාරං වා යං කිඤ්චි සංවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ එකකුට්ටකෙ ගෙහෙ ද්වීසු පස්සෙසු ද්වාරානි කත්වා වළඤ්ජන්ති, ද්වෙපි ද්වාරානි ජග්ගිතබ්බානි, තිභූමකෙපි පාසාදෙ ද්වාරං ජග්ගිතබ්බමෙව. සචෙ භික්ඛාචාරා පටික්කම්ම ලොහපාසාදසදිසං පාසාදං බහූ භික්ඛූ දිවාවිහාරත්ථං පවිසන්ති, සඞ්ඝත්ථෙරෙන ද්වාරපාලස්ස ‘‘ද්වාරං ජග්ගාහී’’ති වත්වා වා ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම එතස්ස භාරො’’ති ආභොගං කත්වා වා පවිසිත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. යාව සඞ්ඝනවකෙන එවමෙව කාතබ්බං. පුරෙ පවිසන්තානං ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම පච්ඡිමානං භාරො’’ති එවං ආභොගං කාතුම්පි වට්ටති. අනාපුච්ඡා වා ආභොගං අකත්වා වා අන්තොගබ්භෙ වා අසංවුතද්වාරෙ බහි වා නිපජ්ජන්තානං ආපත්ති. ගබ්භෙ වා බහි වා නිපජ්ජනකාලෙපි ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම මහාද්වාරෙ ද්වාරපාලස්ස භාරො’’ති ආභොගං කත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතියෙව. එවං ලොහපාසාදාදීසු ආකාසතලෙ නිපජ්ජන්තෙනපි ද්වාරං සංවරිතබ්බමෙව.

๔. หากหลุมรองเดือยประตูหรือห่วงรับเดือยประตูข้างบนชำรุดหรือไม่ได้ติดตั้งไว้ ทำให้ไม่สามารถปิดได้, หรือหากมีกองอิฐหรือกองดินเป็นต้นวางอยู่ภายในประตูเพื่อการก่อสร้างใหม่, หรือมีการผูกนั่งร้านไว้ จนไม่สามารถปิดได้. เมื่อมีอุปสรรคเช่นนี้ แม้ไม่ปิดประตูก็ควรนอนได้. แต่หากไม่มีบานประตู ก็เป็นอันได้รับอนุญาตให้นอนได้เลย. ภิกษุผู้นอนชั้นบนพึงยกบันไดขึ้นแล้วนอน. หากที่ปลายบันไดมีฝาปิด ก็พึงปิดแล้วนอน. ภิกษุผู้นอนในห้องพึงปิดประตูห้องหรือประตูหน้า หรือประตูใดประตูหนึ่งแล้วนอน. หากในเรือนที่มีผนังเดียว มีประตูสองด้านที่ใช้สอยอยู่ ก็พึงดูแลประตูทั้งสองบาน. แม้ในปราสาทสามชั้น ก็พึงดูแลประตูเช่นกัน. หากภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตแล้วเข้าไปในปราสาทเช่นโลหปราสาทเพื่อพักผ่อนกลางวัน พระสังฆเถระพึงบอกนายประตูว่า "จงดูแลประตู" หรือพึงนึกในใจว่า "การดูแลประตูเป็นภาระของนายประตูผู้นี้" แล้วเข้าไปนอน. ภิกษุทั้งหลายจนถึงพระนวกะก็พึงทำเช่นเดียวกัน. สำหรับภิกษุผู้เข้าไปก่อน จะนึกว่า "การดูแลประตูเป็นภาระของภิกษุผู้มาภายหลัง" ดังนี้ ก็ควร. ภิกษุผู้นอนโดยไม่บอกลา หรือโดยไม่นึกในใจ, หรือผู้นอนในห้องที่ไม่ได้ปิดประตู หรือนอนข้างนอกห้อง ต้องอาบัติ. แม้ในเวลาที่นอนในห้องหรือข้างนอก ก็ควรนึกในใจว่า "การดูแลประตูเป็นภาระของนายประตูที่ประตูใหญ่" แล้วนอนได้. แม้ภิกษุผู้นอนบนดาดฟ้าในปราสาทเช่นโลหปราสาทเป็นต้น ก็พึงปิดประตูเช่นกัน.

අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ඉදං දිවාපටිසල්ලීයනං යෙන කෙනචි පරික්ඛිත්තෙ සද්වාරබන්ධෙ ඨානෙ කථිතං, තස්මා අබ්භොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා මණ්ඩපෙ වා යත්ථ කත්ථචි සද්වාරබන්ධෙ නිපජ්ජන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ මහාපරිවෙණං හොති මහාබොධියඞ්ගණලොහපාසාදඞ්ගණසදිසං බහූනං ඔසරණට්ඨානං, යත්ථ ද්වාරං සංවුතම්පි සංවුතට්ඨානෙ න තිට්ඨති, ද්වාරං අලභන්තා පාකාරං ආරුහිත්වාපි විචරන්ති, තත්ථ සංවරණකිච්චං නත්ථි. රත්තිං ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නො අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨාති, අනාපත්ති. සචෙ පන පබුජ්ඣිත්වා [Pg.4] පුන සුපති, ආපත්ති. යො පන ‘‘අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පරිච්ඡින්දිත්වාව ද්වාරං අසංවරිත්වා රත්තිං නිපජ්ජති, යථාපරිච්ඡෙදමෙව වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්තියෙව. මහාපච්චරියං පන ‘‘එවං නිපජ්ජන්තො අනාදරියදුක්කටාපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං.

สรุปในเรื่องนี้คือ การนอนพักผ่อนในเวลากลางวันนี้ ตรัสไว้สำหรับสถานที่ที่ล้อมรั้วไว้ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งและมีการติดตั้งประตู ดังนั้น ในที่แจ้ง หรือที่โคนต้นไม้ หรือในมณฑป หรือที่ใดก็ตามที่มีการติดตั้งประตู ภิกษุผู้จะนอนพึงปิดประตูเสียก่อนแล้วจึงนอน. หากเป็นบริเวณกว้างใหญ่ เช่น ลานพระมหาโพธิ์ หรือลานโลหปราสาท ซึ่งเป็นที่ชุมนุมของคนจำนวนมาก ที่ซึ่งแม้ปิดประตูแล้ว ประตูก็ไม่อยู่ในสภาพปิดสนิท เมื่อหาประตูไม่พบ ผู้คนก็ปีนกำแพงเข้าไป ในที่เช่นนั้นไม่มีกิจที่ต้องปิดประตู. ภิกษุเปิดประตูทิ้งไว้แล้วนอนในเวลากลางคืน ตื่นขึ้นเมื่ออรุณขึ้น ไม่ต้องอาบัติ. แต่ถ้าตื่นขึ้นแล้วกลับนอนต่อ ต้องอาบัติ. ส่วนภิกษุใดกำหนดไว้ว่า "เราจะตื่นเมื่ออรุณขึ้น" แล้วไม่ปิดประตู นอนในเวลากลางคืน และตื่นขึ้นตามที่กำหนดไว้พอดี ภิกษุนั้นต้องอาบัติ. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า "ภิกษุผู้นอนเช่นนี้ ย่อมไม่พ้นแม้จากอาบัติทุกกฎเพราะความไม่เอื้อเฟื้อ".

5. යො පන බහුදෙව රත්තිං ජග්ගිත්වා අද්ධානං වා ගන්ත්වා දිවා කිලන්තරූපො මඤ්චෙ නිසින්නො පාදෙ භූමිතො අමොචෙත්වාව නිද්දාවසෙන නිපජ්ජති, තස්ස අනාපත්ති. සචෙ ඔක්කන්තනිද්දො අජානන්තොපි පාදෙ මඤ්චකං ආරොපෙති, ආපත්තියෙව. නිසීදිත්වා අපස්සාය සුපන්තස්ස අනාපත්ති. යොපි ච ‘‘නිද්දං විනොදෙස්සාමී’’ති චඞ්කමන්තො පතිත්වා සහසා වුට්ඨාති, තස්සපි අනාපත්ති. යො පන පතිත්වා තත්ථෙව සයති, න වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්ති.

๕. ส่วนภิกษุใดตื่นอยู่ตลอดคืนเป็นส่วนมาก หรือเดินทางไกลมา เหน็ดเหนื่อยในเวลากลางวัน นั่งบนเตียงโดยไม่ให้เท้าพ้นจากพื้น แล้วหลับไป ภิกษุนั้นไม่ต้องอาบัติ. หากหลับไปแล้วยกเท้าขึ้นบนเตียงโดยไม่รู้ตัว ต้องอาบัติแท้ (เป็นอจิตตกอาบัติ). ภิกษุนั่งพิงหลับในเวลากลางวัน ไม่ต้องอาบัติ. (หมายถึงนั่งพิงพนักแล้วหลับไปไม่ต้องอาบัติ). และภิกษุใดเดินจงกรมด้วยตั้งใจว่า "เราจะบรรเทาความง่วง" แล้วล้มลงแต่รีบลุกขึ้นทันที ภิกษุนั้นก็ไม่ต้องอาบัติ. ส่วนภิกษุใดล้มลงแล้วนอนอยู่ตรงนั้น ไม่ลุกขึ้น ต้องอาบัติ.

කො මුච්චති, කො න මුච්චතීති? මහාපච්චරියං තාව ‘‘එකභඞ්ගෙන නිපන්නකො එව මුච්චති. පාදෙ පන භූමිතො මොචෙත්වා නිපන්නොපි යක්ඛගහිතකොපි විසඤ්ඤීභූතොපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතොව මුච්චතී’’ති වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘යො චඞ්කමන්තො මුච්ඡිත්වා පතිතො තත්ථෙව සුපති, තස්සපි අවිසයතාය ආපත්ති න දිස්සති. ආචරියා පන එවං න කථයන්ති, තස්මා ආපත්තියෙවාති මහාපදුමත්ථෙරෙන වුත්තං. ද්වෙ පන ජනා ආපත්තිතො මුච්චන්තියෙව, යො ච යක්ඛගහිතකො, යො ච බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතො’’ති.

ใครพ้นอาบัติ ใครไม่พ้นอาบัติ? ในมหาปัจจรีกล่าวว่า "ผู้ที่นอนตะแคงท่าเดียว (โดยเท้าไม่พ้นพื้น) เท่านั้นจึงพ้นอาบัติ. ส่วนผู้ที่นอนโดยให้เท้าพ้นจากพื้น แม้จะเป็นผู้ถูกยักษ์เข้าสิง หรือผู้หมดสติ ก็ไม่พ้นอาบัติ". ในกุรุนทัฏฐกถากล่าวว่า "ผู้ที่ถูกมัดให้นอนเท่านั้นจึงพ้นอาบัติ". ในมหาอัฏฐกถากล่าวว่า "ภิกษุใดเดินจงกรมแล้วสลบล้มลง นอนหลับอยู่ตรงนั้น อาบัติย่อมไม่ปรากฏแก่ภิกษุนั้นเพราะไม่ใช่พิสัย. แต่พระอาจารย์ทั้งหลายไม่กล่าวเช่นนั้น ดังนั้นจึงต้องอาบัติ" ดังนี้ พระมหาปทุมเถระกล่าวไว้. ส่วนบุคคล ๒ จำพวกย่อมพ้นจากอาบัติแน่นอน คือ ผู้ถูกยักษ์เข้าสิง และผู้ที่ถูกมัดให้นอน.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ (คัมภีร์รวบรวมการวินิจฉัยพระวินัยนอกพระบาลี)

දිවාසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

การวินิจฉัยเรื่องการนอนกลางวัน จบเพียงเท่านี้.

2. පරික්ඛාරවිනිච්ඡයකථා

๒. ๒. เรื่องวินิจฉัยบริขาร

6. පරික්ඛාරොති සමණපරික්ඛාරො. තත්‍රායං කප්පියාකප්පියපරික්ඛාරවිනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 1.85) – කෙචි තාලපණ්ණච්ඡත්තං අන්තො වා බහි වා පඤ්චවණ්ණෙන සුත්තෙන සිබ්බිත්වා වණ්ණමට්ඨං කරොන්ති, තං න වට්ටති. එකවණ්ණෙන පන නීලෙන වා පීතකෙන වා යෙන කෙනචි සුත්තෙන අන්තො වා බහි වා සිබ්බිතුං[Pg.5], ඡත්තදණ්ඩග්ගාහකං සලාකපඤ්ජරං වා විනන්ධිතුං වට්ටති, තඤ්ච ඛො ථිරකරණත්ථං වට්ටති, න වණ්ණමට්ඨත්ථාය. ඡත්තපණ්ණෙසු මකරදන්තකං වා අඩ්ඪචන්දකං වා ඡින්දිතුං න වට්ටති. ඡත්තදණ්ඩෙ ගෙහත්ථම්භෙසු විය ඝටකො වා වාළරූපකං වා න වට්ටති. සචෙපි සබ්බත්ථ ආරග්ගෙන ලෙඛා දින්නා හොති, සාපි න වට්ටති. ඝටකං වා වාළරූපකං වා භින්දිත්වා ධාරෙතබ්බං, ලෙඛාපි ඝංසිත්වා වා අපනෙතබ්බා, සුත්තකෙන වා දණ්ඩො වෙඨෙතබ්බො. දණ්ඩබුන්දෙ පන අහිච්ඡත්තකසණ්ඨානං වට්ටති. වාතප්පහාරෙන අචලනත්ථං ඡත්තමණ්ඩලිකං රජ්ජුකෙහි ගාහෙත්වා දණ්ඩෙ බන්ධන්ති, තස්මිං බන්ධනට්ඨානෙ වලයමිව උක්කිරිත්වා ලෙඛං ඨපෙන්ති, සා වට්ටති.

๖. "บริขาร" หมายถึง "บริขารของสมณะ" ในที่นี้คือการวินิจฉัยบริขารที่ควรและไม่ควร (ปารา. อัฏฐ. 1.85) ภิกษุบางรูปเย็บร่มใบลานทั้งข้างในหรือข้างนอกด้วยด้าย 5 สี เพื่อให้มีสีสันเกลี้ยงเกลาสวยงาม ร่มใบลานนั้นไม่ควร แต่ร่มใบลานที่เย็บด้วยด้ายสีเดียว เช่น สีน้ำเงิน หรือสีเหลือง หรือสีใดสีหนึ่ง ทั้งข้างในหรือข้างนอก หรือการผูกซี่ร่มเข้ากับด้ามร่มนั้นควร และการผูกนั้นควรเพื่อความมั่นคงแข็งแรง ไม่ใช่เพื่อความสวยงาม ไม่ควรตัดใบร่มเป็นรูปฟันมกร (ฟันจระเข้) หรือรูปพระจันทร์ครึ่งซีก ไม่ควรมีรูปหม้อน้ำหรือรูปสัตว์ร้ายบนด้ามร่มเหมือนเสาเรือน แม้จะมีการขีดเส้นด้วยเหล็กแหลมทั่วทั้งด้าม เส้นนั้นก็ไม่ควร รูปหม้อน้ำหรือรูปสัตว์ร้ายนั้นต้องทำลายทิ้งแล้วจึงใช้ได้ ส่วนเส้นก็ต้องขัดออกหรือลบออก หรือต้องพันด้ามด้วยด้าย ส่วนที่ปุ่มด้ามร่มนั้น รูปสัณฐานเหมือนดอกเห็ดควร เพื่อป้องกันไม่ให้ร่มสั่นสะเทือนด้วยแรงลม พวกเขายึดวงร่มด้วยเชือกเล็กๆ แล้วผูกติดกับด้ามร่ม ณ จุดที่ผูกนั้น พวกเขาทำเส้นนูนขึ้นมาคล้ายกำไล เส้นนั้นควร

7. චීවරමණ්ඩනත්ථාය නානාසුත්තකෙහි සතපදිසදිසං සිබ්බන්තා ආගන්තුකපට්ටං ඨපෙන්ති, අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි සූචිකම්මවිකාරං කරොන්ති, පට්ටමුඛෙ වා පරියන්තෙ වා වෙණිං වා සඞ්ඛලිකං වා මුග්ගරං වා එවමාදි සබ්බං න වට්ටති, පකතිසූචිකම්මමෙව වට්ටති. ගණ්ඨිකපට්ටකඤ්ච පාසකපට්ටකඤ්ච අට්ඨකොණම්පි සොළසකොණම්පි කරොන්ති, තත්ථ අග්ඝියගයමුග්ගරාදීනි දස්සෙන්ති, කක්කටක්ඛීනි උක්කිරන්ති, සබ්බං න වට්ටති, චතුකොණමෙව වට්ටති, කොණසුත්තපීළකා ච චීවරෙ රත්තෙ දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා වට්ටන්ති. කඤ්ජිකපිට්ඨඛලිඅඅලකාදීසු චීවරං පක්ඛිපිතුං න වට්ටති, චීවරකම්මකාලෙ පන හත්ථමලසූචිමලාදීනං ධොවනත්ථං කිලිට්ඨකාලෙ ච ධොවනත්ථං වට්ටති, ගන්ධං වා ලාඛං වා තෙලං වා රජනෙ පක්ඛිපිතුං න වට්ටති.

๗. เพื่อประดับจีวร พวกเขาเย็บด้วยด้ายหลากสีให้เป็นลวดลายคล้ายตะขาบ และติดแถบประดับหรือแถบนอก หรือทำลวดลายแปลกๆ ด้วยงานเย็บปักถักร้อยอื่นๆ ที่มุมจีวรหรือที่ขอบจีวร พวกเขาทำลวดลายคล้ายเปีย คล้ายโซ่ หรือคล้ายค้อน สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดไม่ควร มีเพียงงานเย็บปักถักร้อยธรรมดาเท่านั้นที่ควร พวกเขาทำแผ่นรังดุมและแผ่นห่วงรังดุมให้เป็นแปดเหลี่ยมหรือสิบหกเหลี่ยม ในรังดุมและห่วงเหล่านั้น พวกเขาทำลวดลายคล้ายเจดีย์ คล้ายหลัก หรือคล้ายค้อน และทำเป็นรูปตาปูนูนขึ้นมา ทั้งหมดนี้ไม่ควร มีเพียงรูปสี่เหลี่ยมเท่านั้นที่ควร และด้ายเล็กๆ ที่เย็บที่มุมจีวร หากย้อมจีวรแล้วมองเห็นได้ยาก ก็ควร หรือด้ายเล็กๆ ที่เย็บในรังดุมและห่วงรังดุม หากย้อมจีวรแล้วมองเห็นได้ยาก ก็ควร ไม่ควรนำจีวรไปแช่ในน้ำข้าวต้ม แป้งเปียก หรือสิ่งอื่นที่คล้ายกัน แต่ในเวลาทำจีวร การซักเพื่อขจัดคราบสกปรกจากมือและคราบสกปรกจากเข็มเป็นต้น และการซักเมื่อจีวรสกปรกนั้นควร ไม่ควรใส่เครื่องหอม ครั่ง หรือน้ำมันลงในน้ำย้อม

රජනෙසු ච හලිද්දිං ඨපෙත්වා සබ්බං මූලරජනං වට්ටති, මඤ්ජිට්ඨිඤ්ච තුඞ්ගහාරඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං ඛන්ධරජනං වට්ටති. තුඞ්ගහාරො නාම එකො සකණ්ටකරුක්ඛො, තස්ස හරිතාලවණ්ණං ඛන්ධරජනං හොති. ලොද්දඤ්ච කණ්ඩුලඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං තචරජනං වට්ටති. අල්ලිපත්තඤ්ච නීලිපත්තඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං පත්තරජනං වට්ටති. ගිහිපරිභුත්තකං පන අල්ලිපත්තෙන එකවාරං රජිතුං වට්ටති. කිංසුකපුප්ඵඤ්ච කුසුම්භපුප්ඵඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං පුප්ඵරජනං වට්ටති. ඵලරජනෙ පන න කිඤ්චි න වට්ටති (මහාව. අට්ඨ. 344).

ในบรรดาน้ำย้อมนั้น น้ำย้อมจากรากทั้งหมดควร ยกเว้นขมิ้น น้ำย้อมจากแก่นไม้ทั้งหมดควร ยกเว้นแก่นจันทน์แดงและตุงคหาระ ตุงคหาระคือต้นไม้มีหนามชนิดหนึ่ง น้ำย้อมจากแก่นของมันมีสีเหมือนหรดาล น้ำย้อมจากเปลือกไม้ทั้งหมดควร ยกเว้นเปลือกไม้บากและเปลือกไม้กระพังโหมหรือเปลือกไม้มะทาม น้ำย้อมจากใบทั้งหมดควร ยกเว้นใบมัดกาและใบดั้น อย่างไรก็ตาม ผ้าที่คฤหัสถ์เคยใช้แล้ว อนุญาตให้ย้อมด้วยใบมัดกาได้หนึ่งครั้ง น้ำย้อมจากดอกไม้ทั้งหมดควร ยกเว้นดอกทองกวาวและดอกคำฝอย ส่วนน้ำย้อมจากผลไม้นั้น ไม่มีชนิดใดที่ไม่ควร

8. චීවරං රජිත්වා සඞ්ඛෙන වා මණිනා වා යෙන කෙනචි න ඝට්ටෙතබ්බං, භූමියං ජාණුකානි නිහන්ත්වා හත්ථෙහි ගහෙත්වා දොණියම්පි න ඝංසිතබ්බං. දොණියං වා ඵලකෙ වා ඨපෙත්වා අන්තෙ ගාහාපෙත්වා හත්ථෙන පහරිතුං පන [Pg.6] වට්ටති, තම්පි මුට්ඨිනා න කාතබ්බං. පොරාණකත්ථෙරා පන දොණියම්පි න ඨපෙසුං. එකො චීවරං ගහෙත්වා තිට්ඨති, අපරො හත්ථෙ කත්වා හත්ථෙන පහරති. චීවරස්ස කණ්ණසුත්තකං න වට්ටති, රජිතකාලෙ ඡින්දිතබ්බං. යං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කණ්ණසුත්තක’’න්ති (මහාව. 344) එවං අනුඤ්ඤාතං, තං අනුවාතෙ පාසකං කත්වා බන්ධිතබ්බං රජනකාලෙ ලග්ගනත්ථාය. ගණ්ඨිකෙපි සොභාකරණත්ථං ලෙඛා වා පීළකා වා න වට්ටති, නාසෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං.

๘. เมื่อย้อมจีวรแล้ว ไม่ควรขัดด้วยสังข์ หรือแก้วมณี หรือสิ่งอื่นใด ไม่ควรคุกเข่าลงบนพื้นดิน ถือด้วยมือแล้วขัดในรางย้อม แต่ควรวางไว้ในรางย้อมหรือบนแผ่นกระดาน ให้คนหนึ่งจับปลายไว้ แล้วอีกคนหนึ่งตีด้วยมือ แต่การตีนั้นไม่ควรใช้กำปั้นตี ส่วนพระเถระในโบราณไม่แม้แต่จะวางไว้ในรางย้อม รูปหนึ่งจะถือจีวรไว้ อีกรูปหนึ่งจะวางไว้ในมือแล้วตีด้วยมือ ห่วงที่มุมจีวรไม่ควร ต้องตัดออกเมื่อย้อมเสร็จแล้ว ส่วนห่วงที่มุมจีวรที่พระพุทธองค์ทรงอนุญาตไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตห่วงที่มุมจีวร" นั้น ควรทำเป็นห่วงที่ขอบจีวรแล้วผูกไว้เพื่อแขวนในเวลาที่ย้อม แม้ในรังดุมก็ไม่ควรมีเส้นหรือด้ายเล็กๆ เพื่อความสวยงาม ต้องทำลายทิ้งแล้วจึงใช้ได้

9. පත්තෙ වා ථාලකෙ වා ආරග්ගෙන ලෙඛං කරොන්ති අන්තො වා බහි වා, න වට්ටති. පත්තං භමං ආරොපෙත්වා මජ්ජිත්වා පචන්ති ‘‘මණිවණ්ණං කරිස්සාමා’’ති, න වට්ටති, තෙලවණ්ණො පන වට්ටති. පත්තමණ්ඩලෙ භිත්තිකම්මං න වට්ටති, මකරදන්තකං පන වට්ටති.

๙. บนบาตรหรือถาด ไม่ควรทำเส้นด้วยเหล็กแหลม ทั้งข้างในหรือข้างนอก ไม่ควรนำบาตรไปขึ้นเครื่องกลึง ขัดเงา แล้วเผาด้วยตั้งใจว่า "เราจะทำให้มีสีเหมือนแก้วมณี" อย่างนี้ไม่ควร แต่ถ้าเป็นสีน้ำมันนั้นควร บนวงรองบาตร ไม่ควรมีงานประดับ แต่รูปฟันมกรนั้นควร

ධමකරණඡත්තකස්ස උපරි වා හෙට්ඨා වා ධමකරණකුච්ඡියං වා ලෙඛා න වට්ටති, ඡත්තමුඛවට්ටියං පනස්ස ලෙඛා වට්ටති.

บนฉัตรของธมกรก (เครื่องกรองน้ำ) ไม่ควรมีเส้นขีด ทั้งด้านบน ด้านล่าง หรือที่ท้องของธมกรก แต่เส้นขีดที่ขอบปากฉัตรของธมกรกนั้นควร

10. කායබන්ධනස්ස සොභනත්ථං තහිං තහිං දිගුණං සුත්තං කොට්ටෙන්ති, කක්කටක්ඛීනි උට්ඨාපෙන්ති, න වට්ටති, උභොසු පන අන්තෙසු දසාමුඛස්ස ථිරභාවාය දිගුණං කොට්ටෙතුං වට්ටති. දසාමුඛෙ පන ඝටකං වා මකරමුඛං වා දෙඩ්ඩුභසීසං වා යං කිඤ්චි විකාරරූපං කාතුං න වට්ටති, තත්ථ තත්ථ අච්ඡීනි දස්සෙත්වා මාලාකම්මාදීනි වා කත්වා කොට්ටිතකායබන්ධනම්පි න වට්ටති, උජුකමෙව පන මච්ඡකණ්ටකං වා ඛජ්ජූරිපත්තකං වා මට්ඨකපට්ටිකං වා කත්වා කොට්ටෙතුං වට්ටති. කායබන්ධනස්ස දසා එකා වට්ටති, ද්වෙ තීණි චත්තාරිපි වට්ටන්ති, තතො පරං න වට්ටන්ති. රජ්ජුකකායබන්ධනං එකමෙව වට්ටති, පාමඞ්ගසණ්ඨානං පන එකම්පි න වට්ටති, දසා පන පාමඞ්ගසණ්ඨානාපි වට්ටති, බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා එකෙන නිරන්තරං වෙඨෙත්වා කතං බහුරජ්ජුකන්ති න වත්තබ්බං, තං වට්ටති.

๑๐. เพื่อความสวยงามของประคดเอว ไม่ควรทุบด้ายสองลอนในที่นั้นๆ หรือทำให้เป็นรูปตาปู อย่างนี้ไม่ควร แต่ที่ปลายทั้งสองข้าง เพื่อความมั่นคงของชายครุย การทุบด้ายสองลอนนั้นควร ที่ชายครุยนั้น ไม่ควรทำรูปที่แปลกประหลาดใดๆ เช่น รูปหม้อน้ำ รูปปากมกร หรือรูปหัวงูน้ำ ไม่ควรทำประคดเอวที่ทุบโดยแสดงรูปตาหรือทำลวดลายดอกไม้เป็นต้นในที่นั้นๆ แต่ควรทำให้เป็นรูปก้างปลา หรือรูปใบอินทผลัม หรือรูปแผ่นเรียบตรงๆ เท่านั้น ชายครุยของประคดเอวควรมีหนึ่งเส้น สอง สาม หรือสี่เส้นก็ได้ แต่ยิ่งกว่านั้นไม่ควร ประคดเอวแบบเชือกควรมีเพียงเส้นเดียว ส่วนรูปทรงกระบอกนั้น แม้เส้นเดียวก็ไม่ควร แต่ชายครุยที่เป็นรูปทรงกระบอกนั้นควร การนำเชือกหลายเส้นมารวมกันแล้วพันด้วยเส้นเดียวอย่างต่อเนื่อง ไม่ควรเรียกว่าเป็นแบบหลายเชือก ประคดเอวนั้นควร

කායබන්ධනවිධෙ අට්ඨමඞ්ගලාදිකං යං කිඤ්චි විකාරරූපං න වට්ටති, පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. විධකස්ස උභොසු අන්තෙසු ථිරකරණත්ථාය ඝටකං කරොන්ති, අයම්පි වට්ටති.

ในเรื่องเข็มขัด รูปที่วิจิตรใดๆ เช่น มงคลแปดเป็นต้น ไม่ควร. เพียงแค่เส้นขีดคั่นเท่านั้นที่ควร. เพื่อทำให้มั่นคงที่ปลายทั้งสองข้างของเข็มขัด พวกเขาทำรูปหม้อน้ำ (หรือรูปดอกบัวตูม). แม้รูปหม้อน้ำนี้ก็ควร.

11. අඤ්ජනියං ඉත්ථිපුරිසචතුප්පදසකුණරූපං වා මාලාකම්මලතාකම්මමකරදන්තකගොමුත්තකඅඩ්ඪචන්දකාදිභෙදං වා විකාරරූපං න වට්ටති, ඝංසිත්වා වා [Pg.7] භින්දිත්වා වා යථා වා න පඤ්ඤායති, තථා සුත්තකෙන වෙඨෙත්වා වළඤ්ජෙතබ්බා. උජුකමෙව පන චතුරංසා වා අට්ඨංසා වා සොළසංසා වා අඤ්ජනී වට්ටති. හෙට්ඨතොපිස්සා ද්වෙ වා තිස්සො වා වට්ටලෙඛායො වට්ටන්ති, ගීවායම්පිස්සා පිධානකබන්ධනත්ථං එකා වට්ටලෙඛා වට්ටති.

๑๑. ในกระบอกใส่ยาหยอดตา ไม่ควรมีรูปที่วิจิตร เช่น รูปหญิง รูปชาย รูปสัตว์สี่เท้า รูปนก หรือรูปที่วิจิตรต่างๆ เช่น ลายดอกไม้ ลายเถาวัลย์ ลายฟันมังกร ลายน้ำมูตรโค ลายพระจันทร์ครึ่งซีกเป็นต้น. หากมีรูปเหล่านั้น ควรใช้โดยการพันด้วยด้ายในลักษณะที่เมื่อขัดหรือทำลายแล้วไม่ปรากฏ. แต่กระบอกใส่ยาหยอดตาที่เป็นสี่เหลี่ยม แปดเหลี่ยม หรือสิบหกเหลี่ยมตรงๆ เท่านั้นที่ควร. แม้ที่ด้านล่างของกระบอกใส่ยาหยอดตานั้น เส้นกลมสองหรือสามเส้นก็ควร. ที่คอของกระบอกใส่ยาหยอดตานั้น เส้นกลมหนึ่งเส้นเพื่อผูกฝาปิดก็ควร.

අඤ්ජනීසලාකායපි වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති, අඤ්ජනීථවිකායපි යං කිඤ්චි නානාවණ්ණෙන සුත්තෙන වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති. එසෙව නයො කුඤ්චිකකොසකෙපි. කුඤ්චිකාය වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති, තථා සිපාටිකාය. එකවණ්ණසුත්තෙන පන යෙන කෙනචි යං කිඤ්චි සිබ්බිතුං වට්ටති.

แม้ที่ไม้ป้ายยาหยอดตา การทำสีให้สวยงามก็ไม่ควร. แม้ที่ถุงใส่กระบอกยาหยอดตา การทำสีให้สวยงามด้วยด้ายหลายสีใดๆ ก็ไม่ควร. แม้ที่ซองกุญแจก็นัยเดียวกันนี้. ที่กุญแจ การทำสีให้สวยงามไม่ควร. ที่ซองมีดโกนก็เช่นเดียวกัน. แต่การเย็บใดๆ ด้วยด้ายสีเดียวควร.

12. ආරකණ්ටකෙපි වට්ටමණිකං වා අඤ්ඤං වා වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, ගීවායං පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. පිප්ඵලිකෙපි මණිකං වා පීළකං වා යං කිඤ්චි උට්ඨාපෙතුං න වට්ටති, දණ්ඩකෙ පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. නඛච්ඡෙදනං වලිතකංයෙව කරොන්ති, තස්මා තං වට්ටති. උත්තරාරණියං වාපි අරණිධනුකෙ වා උපරිපෙල්ලනදණ්ඩකෙ වා මාලාකම්මාදි යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති. පෙල්ලනදණ්ඩකස්ස පන වෙමජ්ඣෙ මණ්ඩලං හොති, තත්ථ පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. සූචිසණ්ඩාසං කරොන්ති, යෙන සූචිං ඩංසාපෙත්වා ඝංසන්ති, තත්ථ මකරමුඛාදිකං යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, සූචිඩංසනත්ථං පන මුඛමත්තං හොති, තං වට්ටති.

๑๒. แม้ที่เหล็กแหลม (สำหรับเจาะ) ไม่ควรมีลูกปัดกลมหรือการทำสีให้สวยงามอื่นใด. แต่ที่คอ เส้นขีดคั่นควรอยู่. แม้ที่มีดโกน ไม่ควรทำให้เกิดลูกปัดใหญ่หรือลูกปัดเล็กหรือสิ่งใดๆ. แต่ที่ด้าม เส้นขีดคั่นควรอยู่. มีดตัดเล็บนั้นเขาทำเป็นแบบโค้งงอเท่านั้น ดังนั้นมีดตัดเล็บที่โค้งงอนั้นจึงควร. แม้ที่ไม้สีไฟ หรือที่คันธนูสีไฟ หรือที่ไม้กดด้านบน ไม่ควรมีการทำสีให้สวยงามใดๆ เช่น ลายดอกไม้เป็นต้น. แต่ที่ตรงกลางของไม้กดนั้นมีวงกลม. ที่วงกลมนั้น เพียงแค่เส้นขีดคั่นก็ควร. พวกเขาทำคีมหนีบเข็ม ซึ่งใช้หนีบเข็มแล้วลับ. ที่คีมหนีบเข็มนั้น ไม่ควรมีการทำสีให้สวยงามใดๆ เช่น รูปปากมังกรเป็นต้น. แต่เพื่อหนีบเข็มนั้น เพียงแค่ส่วนปากก็ควร.

දන්තකට්ඨච්ඡෙදනවාසියම්පි යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, උජුකමෙව කප්පියලොහෙන උභොසු වා පස්සෙසු චතුරංසං වා අට්ඨංසං වා බන්ධිතුං වට්ටති. කත්තරදණ්ඩෙපි යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, හෙට්ඨා එකා වා ද්වෙ වා වට්ටලෙඛා උපරි අහිච්ඡත්තකමකුළමත්තඤ්ච වට්ටති.

แม้ที่ด้ามมีด (หรือขวานเล็ก) สำหรับตัดไม้สีฟัน การทำสีให้สวยงามใดๆ ก็ไม่ควร. ควรผูกด้วยโลหะที่ควรให้เป็นสี่เหลี่ยมหรือแปดเหลี่ยมตรงๆ ที่ด้านทั้งสอง. แม้ที่ไม้เท้า การทำสีให้สวยงามใดๆ ก็ไม่ควร. ที่ด้านล่าง เส้นกลมหนึ่งหรือสองเส้นก็ควร และที่ด้านบนเพียงแค่รูปดอกเห็ดตูมก็ควร.

13. තෙලභාජනෙසු විසාණෙ වා නාළියං වා අලාබුකෙ වා ආමණ්ඩසාරකෙ වා ඨපෙත්වා ඉත්ථිරූපං පුරිසරූපඤ්ච අවසෙසං සබ්බම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. මඤ්චපීඨෙ භිසිබිම්බොහනෙ භූමත්ථරණෙ පාදපුඤ්ඡනෙ චඞ්කමනභිසියා සම්මුඤ්ජනියං කචවරඡඩ්ඩනකෙ රජනදොණිකාය පානීයඋළුඞ්කෙ පානීයඝටෙ පාදකථලිකාය ඵලකපීඨකෙ වලයාධාරකෙ දණ්ඩාධාරකෙ පත්තපිධානෙ තාලවණ්ටෙ බීජනෙති එතෙසු සබ්බං මාලාකම්මාදි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති.

๑๓. ในภาชนะใส่น้ำมัน เช่น เขาสัตว์ กระบอกไม้ น้ำเต้า หรือแก่นมะขามป้อม ยกเว้นรูปหญิงและรูปชาย การทำสีให้สวยงามที่เหลือทั้งหมดควร. ในสิ่งเหล่านี้ทั้งหมด คือ ที่เตียงและตั่ง ที่ฟูกและหมอน ที่ผ้าปูพื้น ที่ผ้าเช็ดเท้า ที่เบาะสำหรับเดินจงกรม ที่ไม้กวาด ที่ตะกร้าทิ้งขยะ ที่รางย้อมผ้า ที่กระบวยตักน้ำดื่ม ที่หม้อน้ำดื่ม ที่แผ่นหินขัดเท้า ที่ม้านั่งรองเท้า ที่ฐานบาตรแบบวงกลม ที่ฐานบาตรแบบมีขา ที่ฝาบาตร ที่พัดใบตาล ที่พัดสี่เหลี่ยม การทำสีให้สวยงามมีลายดอกไม้เป็นต้นทั้งหมดควร.

14. සෙනාසනෙ පන ද්වාරකවාටවාතපානකවාටාදීසු සබ්බරතනමයම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. සෙනාසනෙ කිඤ්චි පටිසෙධෙතබ්බං නත්ථි අඤ්ඤත්‍ර විරුද්ධසෙනාසනා[Pg.8]. විරුද්ධසෙනාසනං නාම අඤ්ඤෙසං සීමාය රාජවල්ලභෙහි කතසෙනාසනං වුච්චති. තස්මා යෙ තාදිසං සෙනාසනං කරොන්ති, තෙ වත්තබ්බා ‘‘මා අම්හාකං සීමාය සෙනාසනං කරොථා’’ති. අනාදියිත්වා කරොන්තියෙව, පුනපි වත්තබ්බා ‘‘මා එවං අකත්ථ, මා අම්හාකං උපොසථපවාරණානං අන්තරායමකත්ථ, මා සාමග්ගිං භින්දිත්ථ, තුම්හාකං සෙනාසනං කතම්පි කතට්ඨානෙ න ඨස්සතී’’ති. සචෙ බලක්කාරෙන කරොන්තියෙව, යදා තෙසං ලජ්ජිපරිසා උස්සන්නා හොති, සක්කා ච හොති ලද්ධුං ධම්මිකො විනිච්ඡයො, තදා තෙසං පෙසෙතබ්බං ‘‘තුම්හාකං ආවාසං හරථා’’ති. සචෙ යාවතතියං පෙසිතෙ හරන්ති, සාධු. නො චෙ හරන්ති, ඨපෙත්වා බොධිඤ්ච චෙතියඤ්ච අවසෙසසෙනාසනානි භින්දිතබ්බානි, නො ච ඛො අපරිභොගං කරොන්තෙහි, පටිපාටියා පන ඡදනගොපානසීඉට්ඨකාදීනි අපනෙත්වා තෙසං පෙසෙතබ්බං ‘‘තුම්හාකං දබ්බසම්භාරෙ හරථා’’ති. සචෙ හරන්ති, සාධු. නො චෙ හරන්ති, අථ තෙසු දබ්බසම්භාරෙසු හිමවස්සවාතාතපාදීහි පූතිභූතෙසු වා චොරෙහි වා හටෙසු අග්ගිනා වා දඩ්ඪෙසු සීමසාමිකා භික්ඛූ අනුපවජ්ජා, න ලබ්භා චොදෙතුං ‘‘තුම්හෙහි අම්හාකං දබ්බසම්භාරා නාසිතා’’ති වා ‘‘තුම්හාකං ගීවා’’ති වා. යං පන සීමසාමිකෙහි භික්ඛූහි කතං, තං සුකතමෙව හොති. යොපි භික්ඛු බහුස්සුතො විනයඤ්ඤූ අඤ්ඤං භික්ඛුං අකප්පියපරික්ඛාරං ගහෙත්වා විචරන්තං දිස්වා ඡින්දාපෙය්‍ය වා භින්දාපෙය්‍ය වා, අනුපවජ්ජො, සො නෙව චොදෙතබ්බො න සාරෙතබ්බො, න තං ලබ්භා වත්තුං ‘‘අයං නාම මම පරික්ඛාරො තයා නාසිතො, තං මෙ දෙහී’’ති.

๑๔. ส่วนที่เสนาสนะ การทำสีให้สวยงามแม้ที่ทำด้วยรัตนะทั้งหมดที่บานประตูและบานหน้าต่างเป็นต้น ควร. ไม่มีสิ่งใดที่ควรห้ามในเสนาสนะ ยกเว้นเสนาสนะที่ขัดแย้ง. เสนาสนะที่ขัดแย้ง หมายถึง เสนาสนะที่ภิกษุผู้ไม่ละอายซึ่งเป็นที่โปรดปรานของพระราชาสร้างขึ้นในสีมาของภิกษุอื่น. ดังนั้น ภิกษุใดสร้างเสนาสนะเช่นนั้น ควรกล่าวแก่ภิกษุเหล่านั้นว่า 'อย่าสร้างเสนาสนะในสีมาของเรา' หากพวกเขายังคงสร้างโดยไม่เอื้อเฟื้อถ้อยคำ ก็ควรกล่าวอีกว่า 'อย่าทำเช่นนี้ อย่าทำอันตรายแก่อุโบสถและปวารณาของเรา อย่าทำลายความสามัคคี เสนาสนะของท่านแม้สร้างแล้วก็จะไม่ตั้งอยู่ในที่ที่สร้าง' หากพวกเขายังคงสร้างด้วยกำลัง เมื่อบริษัทผู้ละอายของภิกษุเหล่านั้นมีมาก และสามารถได้การวินิจฉัยที่ชอบด้วยธรรม เมื่อนั้นควรส่งไปบอกภิกษุผู้เป็นที่โปรดปรานของพระราชาเหล่านั้นว่า 'จงนำอาวาสของท่านไป' หากเมื่อส่งไปครบสามครั้งแล้วพวกเขานำไป ก็ดี. หากไม่นำไป ยกเว้นต้นโพธิ์และเจดีย์ เสนาสนะที่เหลือควรถูกรื้อถอน. แต่ไม่ควรทำลายโดยทำให้ใช้ประโยชน์ไม่ได้. แต่ตามลำดับ ควรเอาหลังคา กลอน อิฐเป็นต้นออก แล้วส่งไปบอกภิกษุเหล่านั้นว่า 'จงนำสัมภาระของท่านไป' หากพวกเขานำไป ก็ดี. หากไม่นำไป เมื่อสัมภาระเหล่านั้นเน่าเปื่อยไปเพราะหิมะ ฝน ลม และแดดเป็นต้น หรือถูกโจรลักไป หรือถูกไฟไหม้ ภิกษุผู้เป็นเจ้าของสีมาไม่มีความผิด ไม่ควรถูกโจทว่า 'พวกท่านทำสัมภาระของเราฉิบหาย' หรือ 'พวกท่านต้องชดใช้' การรื้อถอนที่ภิกษุผู้เป็นเจ้าของสีมาทำนั้น เป็นการทำที่ถูกต้องแล้วเท่านั้น. แม้ภิกษุใดเป็นพหูสูตผู้รู้พระวินัย เห็นภิกษุอื่นถือบริขารที่ไม่ควรเที่ยวไป แล้วให้ตัดหรือให้ทำลาย ก็ไม่มีความผิด ภิกษุนั้นไม่ควรถูกโจท ไม่ควรถูกให้ระลึกถึง ไม่ควรกล่าวแก่เขาว่า 'บริขารชื่อนี้ของฉันถูกท่านทำลาย จงคืนบริขารนั้นแก่ฉัน'

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในคัมภีร์วินยสังคหะอันเป็นที่รวบรวมการวินิจฉัยพระวินัยที่นอกเหนือจากพระบาลี

පරික්ඛාරවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

การวินิจฉัยเกี่ยวกับบริขาร จบเพียงเท่านี้

3. භෙසජ්ජාදිකරණවිනිච්ඡයකථා

๓. เรื่องการวินิจฉัยเกี่ยวกับการทำยาเป็นต้น

15. භෙසජ්ජකරණපරිත්තපටිසන්ථාරෙසු පන භෙසජ්ජකරණෙ තාව අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.185-7) – ආගතාගතස්ස පරජනස්ස භෙසජ්ජං න කාතබ්බං, කරොන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති. පඤ්චන්නං පන සහධම්මිකානං කාතබ්බං භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා [Pg.9] සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස සාමණෙරියාති. සමසීලසද්ධාපඤ්ඤානඤ්හි එතෙසං තීසු සික්ඛාසු යුත්තානං භෙසජ්ජං අකාතුං න ලබ්භති. කරොන්තෙන ච සචෙ තෙසං අත්ථි, තෙසං සන්තකං ගහෙත්වා යොජෙත්වා දාතබ්බං, සචෙ නත්ථි, අත්තනො සන්තකං කාතබ්බං. සචෙ අත්තනොපි නත්ථි, භික්ඛාචාරවත්තෙන වා ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො වා පරියෙසිතබ්බං, අලභන්තෙන ගිලානස්ස අත්ථාය අකතවිඤ්ඤත්තියාපි ආහරිත්වා කාතබ්බං.

๑๕. ในบรรดาการทำยา การสวดพระปริตร และการปฏิสันถารนั้น ในเรื่องการทำยาก่อน พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ไม่พึงทำยาให้แก่คนภายนอกผู้มาแล้วมาเล่า หากทำ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่พึงทำยาให้แก่สหธรรมิก ๕ จำพวก คือ ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร และสามเณรี. ด้วยว่า สหธรรมิกเหล่านี้ผู้มีศีล ศรัทธา และปัญญาเสมอกัน และผู้ประกอบในสิกขา ๓ ไม่ควรที่จะไม่ทำยาให้. เมื่อจะทำ หากพวกเขามีของส่วนตัว พึงนำของส่วนตัวของพวกเขามาปรุงให้. หากไม่มี พึงใช้ของส่วนตัวของตนทำ. หากแม้ของตนเองก็ไม่มี พึงแสวงหาด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต หรือจากที่ที่ญาติปวารณาไว้. เมื่อหาไม่ได้ พึงนำมาทำเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุไข้ แม้ด้วยการออกปากขอ (วิญญัติ) ที่ไม่ได้ทำไว้ (คือไม่ได้ปวารณาไว้).

16. අපරෙසම්පි පඤ්චන්නං කාතුං වට්ටති මාතු පිතු තදුපට්ඨාකානං අත්තනො වෙය්‍යාවච්චකරස්ස පණ්ඩුපලාසස්ස චාති. පණ්ඩුපලාසො නාම යො පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො යාව පත්තචීවරං පටියාදියති, තාව විහාරෙ වසති. තෙසු සචෙ මාතාපිතරො ඉස්සරා හොන්ති න පච්චාසීසන්ති, අකාතුං වට්ටති. සචෙ පන රජ්ජෙපි ඨිතා පච්චාසීසන්ති, අකාතුං න වට්ටති. භෙසජ්ජං පච්චාසීසන්තානං භෙසජ්ජං දාතබ්බං, යොජෙතුං අජානන්තානං යොජෙත්වා දාතබ්බං. සබ්බෙසං අත්ථාය සහධම්මිකෙසු වුත්තනයෙනෙව පරියෙසිතබ්බං. සචෙ පන මාතරං විහාරං ආනෙත්වා ජග්ගති, සබ්බං පරිකම්මං අනාමසන්තෙන කාතබ්බං, ඛාදනීයභොජනීයං සහත්ථා දාතබ්බං. පිතා පන යථා සාමණෙරො, එවං සහත්ථෙන න්හාපනසම්බාහනාදීනි කත්වා උපට්ඨාතබ්බො. යෙ ච මාතාපිතරො උපට්ඨහන්ති පටිජග්ගන්ති, තෙසම්පි එවමෙව කාතබ්බං. වෙය්‍යාවච්චකරො නාම යො වෙතනං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ දාරූනි වා ඡින්දති, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කම්මං කරොති, තස්ස රොගෙ උප්පන්නෙ යාව ඤාතකා න පස්සන්ති, තාව භෙසජ්ජං කාතබ්බං. යො පන භික්ඛුනිස්සිතකොව හුත්වා සබ්බකම්මානි කරොති, තස්ස භෙසජ්ජං කාතබ්බමෙව. පණ්ඩුපලාසෙපි සාමණෙරෙ විය පටිපජ්ජිතබ්බං.

๑๖. ควรทำยาให้แก่บุคคลอีก ๕ จำพวก คือ มารดา บิดา ผู้บำรุงมารดาบิดานั้น ผู้ทำไวยาวัจกรของตน และบัณฑุปลาส. ที่ชื่อว่า บัณฑุปลาส คือ ผู้มุ่งหวังจะบวช พักอยู่ในวิหารตราบเท่าที่ยังจัดเตรียมบาตรและจีวรอยู่. ในบรรดาบุคคลเหล่านั้น หากมารดาบิดาเป็นใหญ่ (มีฐานะ) และไม่หวัง (จะให้ทำยาให้) จะไม่ทำก็ได้. แต่หากแม้ดำรงอยู่ในความเป็นกษัตริย์แต่ยังหวังอยู่ จะไม่ทำให้นั้นไม่ควร. พึงให้ยาแก่ผู้ที่หวังยา หากพวกเขาไม่รู้วิธีปรุง พึงปรุงแล้วให้. พึงแสวงหาเพื่อประโยชน์แก่คนทั้งหมดนั้น โดยนัยที่กล่าวไว้แล้วในสหธรรมิกนั่นเอง. หากนำมารดามาบำรุงในวิหาร พึงทำกิจวัตรทุกอย่างโดยไม่ถูกต้องกาย (มารดา) พึงประเคนของเคี้ยวของฉันด้วยมือของตน. ส่วนบิดา พึงบำรุงเหมือนสามเณร คือ พึงบำรุงด้วยการอาบน้ำและนวดเฟ้นเป็นต้นด้วยมือของตนเอง. และผู้ใดบำรุงดูแลมารดาบิดา พึงทำแก่ผู้นั้นเช่นเดียวกัน. ที่ชื่อว่า ไวยาวัจกร คือ ผู้ที่รับค่าจ้างแล้วตัดฟืนในป่า หรือทำงานอื่นใด เมื่อเขาเจ็บป่วย พึงทำยาให้ตราบเท่าที่ญาติของเขายังไม่มาดูแล. ส่วนผู้ที่เป็นคนอาศัยภิกษุเท่านั้นแล้วทำงานทุกอย่าง พึงทำยาให้แก่ผู้นั้นโดยแท้. แม้ในบัณฑุปลาส ก็พึงปฏิบัติเช่นเดียวกับในสามเณร.

17. අපරෙසම්පි දසන්නං කාතුං වට්ටති ජෙට්ඨභාතු කනිට්ඨභාතු ජෙට්ඨභගිනියා කනිට්ඨභගිනියා චූළමාතුයා මහාමාතුයා චූළපිතුනො මහාපිතුනො පිතුච්ඡාය මාතුලස්සාති. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි කරොන්තෙන තෙසංයෙව සන්තකං භෙසජ්ජං ගහෙත්වා කෙවලං යොජෙත්වා දාතබ්බං. සචෙ පන නප්පහොන්ති යාචන්ති ච ‘‘දෙථ නො, භන්තෙ, තුම්හාකං පටිදස්සාමා’’ති, තාවකාලිකං දාතබ්බං. සචෙපි න යාචන්ති, ‘‘අම්හාකං භෙසජ්ජං අත්ථි, තාවකාලිකං ගණ්හථා’’ති වත්වා වා [Pg.10] ‘‘යදා තෙසං භවිස්සති, තදා දස්සන්තී’’ති ආභොගං වා කත්වා දාතබ්බං. සචෙ පටිදෙන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, න චොදෙතබ්බා. එතෙ දස ඤාතකෙ ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං න කාතබ්බං.

๑๗. ควรทำยาให้แก่บุคคลอีก ๑๐ จำพวก คือ พี่ชาย น้องชาย พี่สาว น้องสาว น้าหญิง (น้องสาวแม่) ป้า (พี่สาวแม่) อาชาย (น้องชายพ่อ) ลุง (พี่ชายพ่อ) อาหญิง (พี่สาวหรือน้องสาวพ่อ) และน้าชาย (พี่ชายหรือน้องชายแม่). เมื่อจะทำยาให้แก่บุคคลทั้งหมดนั้น พึงนำของส่วนตัวของพวกเขาเท่านั้นมาปรุงยาให้โดยไม่ปนกับของตน. แต่หากของพวกเขาไม่พอและพวกเขาร้องขอว่า 'ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงให้ของของท่านแก่พวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าจะคืนให้' พึงให้โดยถือเป็นของยืมชั่วคราว. แม้หากพวกเขาไม่ร้องขอ พึงกล่าวว่า 'พวกเรามียาอยู่ จงรับไปเป็นของยืมชั่วคราวเถิด' หรือพึงให้โดยตั้งใจว่า 'เมื่อพวกเขามี (ของ) ในภายหลัง พวกเขาจักคืนให้เอง'. หากพวกเขาคืนให้ พึงรับไว้. หากไม่คืน ก็ไม่พึงทวง. เว้นญาติ ๑๐ จำพวกนี้แล้ว ไม่พึงทำยาให้แก่ผู้อื่น.

එතෙසං පුත්තපරම්පරාය පන යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා, තාව චත්තාරො පච්චයෙ ආහරාපෙන්තස්ස අකතවිඤ්ඤත්ති වා භෙසජ්ජං කරොන්තස්ස වෙජ්ජකම්මං වා කුලදූසකාපත්ති වා න හොති. සචෙ භාතු ජායා, භගිනියා සාමිකො වා ගිලානො හොති, ඤාතකා චෙ, තෙසම්පි වට්ටති. අඤ්ඤාතකා චෙ, භාතු ච භගිනියා ච කත්වා දාතබ්බං ‘‘තුම්හාකං ජග්ගනට්ඨානෙ දෙථා’’ති. අථ වා තෙසං පුත්තානං කත්වා දාතබ්බං ‘‘තුම්හාකං මාතාපිතූනං දෙථා’’ති. එතෙනුපායෙන සබ්බපදෙසු විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.

สำหรับลูกหลานสืบต่อกันไปของญาติ ๑๐ จำพวกนี้ จนถึงเจ็ดชั่วโคตร (๗ ลำดับตระกูล) เมื่อภิกษุให้เขานำปัจจัย ๔ มาให้ ย่อมไม่เป็นความผิดฐานวิญญัติที่ไม่ควร หรือเมื่อทำยาให้ ย่อมไม่เป็นความผิดฐานทำเวชกรรม หรือไม่ต้องอาบัติกุลทูสกะ. หากภรรยาของพี่ชายน้องชาย หรือสามีของพี่สาวน้องสาวเจ็บป่วย หากพวกเขาเป็นญาติ ก็ควรทำยาให้. หากไม่ใช่ญาติ พึงทำยาให้แก่พี่ชายน้องชาย หรือพี่สาวน้องสาว (ที่เป็นญาติ) แล้วกล่าวว่า 'จงให้ในที่ที่พวกท่านดูแลกันเถิด'. หรือมิฉะนั้น พึงทำยาให้แก่บุตรของพวกเขาแล้วกล่าวว่า 'จงให้แก่บิดามารดาของพวกเจ้าเถิด'. พึงทราบวินิจฉัยในบททั้งปวงด้วยอุบายนี้.

තෙසං අත්ථාය ච සාමණෙරෙහි අරඤ්ඤතො භෙසජ්ජං ආහරාපෙන්තෙන ඤාතිසාමණෙරෙහි වා ආහරාපෙතබ්බං, අඤ්ඤාතකෙහි අත්තනො අත්ථාය වා ආහරාපෙත්වා දාතබ්බං. තෙහිපි ‘‘උපජ්ඣායස්ස ආහරාමා’’ති වත්තසීසෙන ආහරිතබ්බං. උපජ්ඣායස්ස මාතාපිතරො ගිලානා විහාරං ආගච්ඡන්ති, උපජ්ඣායො ච දිසාපක්කන්තො හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන උපජ්ඣායස්ස සන්තකං භෙසජ්ජං දාතබ්බං. නො චෙ අත්ථි, අත්තනො භෙසජ්ජං උපජ්ඣායස්ස පරිච්චජිත්වා දාතබ්බං. අත්තනොපි අසන්තෙ වුත්තනයෙනෙව පරියෙසිත්වා උපජ්ඣායස්ස සන්තකං කත්වා දාතබ්බං. උපජ්ඣායෙනපි සද්ධිවිහාරිකස්ස මාතාපිතූසු එවමෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. එසෙව නයො ආචරියන්තෙවාසිකෙසුපි. අඤ්ඤොපි යො ආගන්තුකො වා චොරො වා යුද්ධපරාජිතො ඉස්සරො වා ඤාතකෙහි පරිච්චත්තො කපණො වා ගමියමනුස්සො වා ගිලානො හුත්වා විහාරං පවිසති, සබ්බෙසං අපච්චාසීසන්තෙන භෙසජ්ජං කාතබ්බං.

เพื่อประโยชน์แก่ญาติเหล่านั้น เมื่อจะให้สามเณรนำยามาจากป่า พึงให้สามเณรที่เป็นญาติกันนำมา หรือหากให้สามเณรที่ไม่ใช่ญาติกันนำมา พึงให้นำมาเพื่อประโยชน์ของตนเองก่อนแล้วจึงให้ (แก่ญาติ). แม้สามเณรเหล่านั้นก็พึงนำมาด้วยตั้งใจว่า 'เรานำมาเพื่อพระอุปัชฌาย์' โดยถือเป็นวัตร. หากมารดาบิดาของพระอุปัชฌาย์เจ็บป่วยมายังวิหาร และพระอุปัชฌาย์หลีกไปยังทิศอื่นแล้ว สัทธิวิหาริกพึงให้ยาที่เป็นของพระอุปัชฌาย์. หากไม่มี พึงสละยาของตนให้แก่พระอุปัชฌาย์ (เพื่อบิดามารดาของท่าน). หากแม้ของตนเองก็ไม่มี พึงแสวงหาด้วยนัยที่กล่าวมาแล้ว แล้วทำเป็นของพระอุปัชฌาย์แล้วจึงให้. แม้พระอุปัชฌาย์ก็พึงปฏิบัติในมารดาบิดาของสัทธิวิหาริกเช่นเดียวกัน. นัยนี้พึงทราบแม้ในอาจารย์และอันเตวาสิกทั้งหลาย. อนึ่ง บุคคลอื่นใดก็ตาม เป็นต้นว่า อาคันตุกะ โจร กษัตริย์ผู้แพ้สงคราม คนอนาถาที่ญาติทอดทิ้ง หรือคนเดินทาง เจ็บป่วยแล้วเข้ามาสู่วิหาร พึงทำยาให้แก่คนทั้งหมดนั้นโดยไม่หวังลาภตอบแทน.

18. සද්ධං කුලං හොති චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨායකං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මාතාපිතුට්ඨානියං, තත්‍ර චෙ කොචි ගිලානො හොති, තස්සත්ථාය විස්සාසෙන ‘‘භෙසජ්ජං කත්වා භන්තෙ දෙථා’’ති වදන්ති, නෙව දාතබ්බං න කාතබ්බං. අථ පන කප්පියං ඤත්වා එවං පුච්ඡන්ති ‘‘භන්තෙ, අසුකස්ස නාම රොගස්ස කිං භෙසජ්ජං කරොන්තී’’ති, ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච ගහෙත්වා කරොන්තී’’ති වත්තුං වට්ටති. ‘‘භන්තෙ, මය්හං මාතා ගිලානා, භෙසජ්ජං තාව ආචික්ඛථා’’ති එවං පුච්ඡිතෙ පන න ආචික්ඛිතබ්බං, අඤ්ඤමඤ්ඤං පන කථා කාතබ්බා [Pg.11] ‘‘ආවුසො, අසුකස්ස නාම භික්ඛුනො ඉමස්මිං රොගෙ කිං භෙසජ්ජං කරිංසූ’’ති. ඉදඤ්චිදඤ්ච භෙසජ්ජං භන්තෙති. තං සුත්වා ඉතරො මාතු භෙසජ්ජං කරොති, වට්ටති. මහාපදුමත්ථෙරො කිර වසභරඤ්ඤොපි දෙවියා රොගෙ උප්පන්නෙ එකාය ඉත්ථියා ආගන්ත්වා පුච්ඡිතො ‘‘න ජානාමී’’ති අවත්වා එවමෙව භික්ඛූහි සද්ධිං සමුල්ලපෙසි. තං සුත්වා තස්සා භෙසජ්ජමකංසු. වූපසන්තෙ ච රොගෙ තිචීවරෙන තීහි ච කහාපණසතෙහි සද්ධිං භෙසජ්ජචඞ්කොටකං පූරෙත්වා ආහරිත්වා ථෙරස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘භන්තෙ, පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති ආහංසු. ථෙරො ‘‘ආචරියභාගො නාම අය’’න්ති කප්පියවසෙන ගාහාපෙත්වා පුප්ඵපූජමකාසි. එවං තාව භෙසජ්ජෙ පටිපජ්ජිතබ්බං.

๑๘. ตระกูลที่มีศรัทธา บำรุงด้วยปัจจัย ๔ ย่อมเป็นเสมือนบิดามารดาของภิกษุสงฆ์. หากบุคคลใดในตระกูลนั้นเจ็บป่วย และกล่าวด้วยความคุ้นเคยว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงทำยาให้พวกข้าพเจ้าเถิด” ไม่พึงให้และไม่พึงทำ. แต่หากพวกเขาทราบสิ่งที่ควรแล้วถามว่า “ท่านเจ้าข้า สำหรับโรคชื่อนี้ พวกเขาทำยาอะไรกัน?” พึงกล่าวว่า “พวกเขาเอานั่นเอานี่มาทำ” ได้. แต่หากถูกถามว่า “ท่านเจ้าข้า มารดาของข้าพเจ้าเจ็บป่วย ขอท่านจงบอกยาให้ก่อนเถิด” ไม่พึงบอก. แต่พึงสนทนากันเองว่า “อาวุโส สำหรับโรคนี้ของภิกษุชื่อนี้ พวกเขาทำยาอะไรกัน?” “ท่านเจ้าข้า พวกเขาทำยานั่นยานี่ให้ขอรับ.” เมื่อได้ยินดังนั้น อีกฝ่ายหนึ่งก็ทำยาให้มารดาของตน ย่อมควร. ได้ยินว่า แม้เมื่อพระเทวีของพระเจ้าวัสสภะประชวร พระมหาปทุมเถระถูกหญิงคนหนึ่งมาถาม ท่านไม่กล่าวว่า “อาตมาไม่รู้” แต่สนทนากับภิกษุทั้งหลายด้วยวิธีนี้เอง. เมื่อได้ยินดังนั้น พวกเขาก็ทำยาให้พระเทวีนั้น. เมื่อโรคหายแล้ว พวกเขาก็นำตะกร้ายาที่บรรจุเครื่องยาพร้อมด้วยไตรจีวรและกหาปณะ ๓๐๐ มาวางที่ใกล้เท้าของพระเถระ แล้วกล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงทำบุปผบูชาเถิด”. พระเถระกล่าวว่า “นี่ชื่อว่าเป็นส่วนของอาจารย์” แล้วให้รับไว้โดยอาการที่ควร และทำบุปผบูชา. พึงปฏิบัติในเรื่องยาด้วยประการฉะนี้.

19. පරිත්තෙ පන ‘‘ගිලානස්ස පරිත්තං කරොථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ න කාතබ්බං, ‘‘පරිත්තං භණථා’’ති වුත්තෙ පන භණිතබ්බං. සචෙපිස්ස එවං හොති ‘‘මනුස්සා නාම න ජානන්ති, අකරියමානෙ විප්පටිසාරිනො භවිස්සන්තී’’ති, කාතබ්බං. ‘‘පරිත්තොදකං පරිත්තසුත්තං කත්වා දෙථා’’ති වුත්තෙ පන තෙසංයෙව උදකං හත්ථෙන චාලෙත්වා සුත්තං පරිමජ්ජිත්වා දාතබ්බං. සචෙ විහාරතො උදකං අත්තනො සන්තකං වා සුත්තං දෙති, දුක්කටං. මනුස්සා උදකඤ්ච සුත්තඤ්ච ගහෙත්වා නිසීදිත්වා ‘‘පරිත්තං භණථා’’ති වදන්ති, කාතබ්බං. නො චෙ ජානන්ති, ආචික්ඛිතබ්බං. භික්ඛූනං නිසින්නානං පාදෙසු උදකං ආකිරිත්වා සුත්තඤ්ච ඨපෙත්වා ගච්ඡන්ති ‘‘පරිත්තං කරොථ, පරිත්තං භණථා’’ති, න පාදා අපනෙතබ්බා. මනුස්සා හි විප්පටිසාරිනො හොන්ති. අන්තොගාමෙපි ගිලානස්ස අත්ථාය විහාරං පෙසෙන්ති ‘‘පරිත්තං භණන්තූ’’ති, භණිතබ්බං. අන්තොගාමෙ රාජගෙහාදීසු රොගෙ වා උපද්දවෙ වා උප්පන්නෙ පක්කොසාපෙත්වා භණාපෙන්ති, ආටානාටියසුත්තාදීනි භණිතබ්බානි. ‘‘ආගන්ත්වා ගිලානස්ස සික්ඛාපදානි දෙන්තු, ධම්මං කථෙන්තු, රාජන්තෙපුරෙ වා අමච්චගෙහෙ වා ආගන්ත්වා සික්ඛාපදානි දෙන්තු, ධම්මං කථෙන්තූ’’ති පෙසිතෙපි ගන්ත්වා සික්ඛාපදානි දාතබ්බානි, ධම්මො කථෙතබ්බො. ‘‘මතානං පරිවාරත්ථං ආගච්ඡන්තූ’’ති පක්කොසන්ති, න ගන්තබ්බං. ‘‘සීවථිකදස්සනෙ අසුභදස්සනෙ ච මරණස්සතිං පටිලභිස්සාමා’’ති කම්මට්ඨානසීසෙන ගන්තුං වට්ටති. ‘‘පහාරෙදින්නෙ මතෙපි අමරණාධිප්පායස්ස අනාපත්ති වුත්තා’’ති න එත්තකෙනෙව අමනුස්සගහිතස්ස පහාරො දාතබ්බො[Pg.12], තාලපණ්ණං පන පරිත්තසුත්තං වා හත්ථෙ වා පාදෙ වා බන්ධිතබ්බං, රතනසුත්තාදීනි පරිත්තානි භණිතබ්බානි, ‘‘මා සීලවන්තං භික්ඛුං විහෙඨෙහී’’ති ධම්මකථා කාතබ්බා, ආටානාටියපරිත්තං වා භණිතබ්බං.

๑๙. ส่วนในเรื่องปริตร เมื่อมีผู้กล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงทำปริตรแก่คนไข้เถิด” ไม่พึงทำ แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า “ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” พึงสวด. แม้หากภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า “ชื่อว่ามนุษย์ทั้งหลายย่อมไม่รู้ (ระเบียบปฏิบัติ) เมื่อไม่ทำตามที่เขาบอก เขาจักเดือดร้อนใจ” ดังนี้ ก็พึงทำ. ส่วนเมื่อมีผู้กล่าวว่า “ขอท่านจงทำน้ำปริตรและด้ายปริตรให้เถิด” พึงให้น้ำของคนเหล่านั้นนั่นเองโดยใช้มือกวน และลูบด้ายให้. หากให้น้ำหรือด้ายที่เป็นของตนจากวิหาร เป็นทุกกฏ. หากมนุษย์ทั้งหลายถือน้ำและด้ายมาแล้วนั่งลงกล่าวว่า “ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” พึงทำ. หากพวกเขาไม่รู้ พึงบอกให้ทราบ. เมื่อมนุษย์ทั้งหลายรดน้ำที่เท้าของภิกษุทั้งหลายผู้นั่งอยู่ และวางด้ายไว้แล้วไปพลางกล่าวว่า “ขอท่านจงทำปริตร ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” ไม่พึงยกเท้าออก เพราะมนุษย์ทั้งหลายย่อมเป็นผู้เดือดร้อนใจ. แม้ในภายในหมู่บ้าน เมื่อเขาส่งคนมายังวิหารเพื่อประโยชน์แก่คนไข้ว่า “ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” พึงไปสวด. ในภายในหมู่บ้าน ในพระราชวังเป็นต้น เมื่อโรคหรืออุปัทวะเกิดขึ้น เขาเรียกไปให้สวด พึงสวดอาฏานาฏิยสูตรเป็นต้น. แม้เมื่อเขามาส่งข่าวว่า “ขอท่านจงมาให้สิกขาบทแก่คนไข้ จงแสดงธรรม หรือขอท่านจงมาให้สิกขาบทในพระราชวังหรือในเรือนของอำมาตย์ จงแสดงธรรมเถิด” พึงไปให้สิกขาบทและแสดงธรรม. เมื่อเขาเรียกไปว่า “ขอท่านจงมาเพื่อเป็นเพื่อนแวดล้อมคนตายเถิด” ไม่พึงไป. แต่พึงไปโดยตั้งหัวข้อกรรมฐานว่า “เราจักได้มรณัสสติในการเห็นป่าช้าและการเห็นอสุภะ” ดังนี้ ย่อมควร. ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ไม่พึงโบยตีผู้ถูกอมนุษย์เข้าสิง เพราะท่านกล่าวว่าไม่มีอาบัติแก่ผู้ไม่มีความประสงค์จะให้ตาย แม้เมื่อมีการโบยตีแล้วตายลงก็ตาม แต่พึงผูกใบลานหรือด้ายปริตรที่มือหรือที่เท้า พึงสวดปริตรมีรัตนสูตรเป็นต้น พึงทำธรรมีกถาว่า “ท่านอย่าเบียดเบียนภิกษุผู้มีศีลเลย” หรือพึงสวดอาฏานาฏิยปริตร.

ඉධ පන ආටානාටියපරිත්තස්ස පරිකම්මං වෙදිතබ්බං (දී. නි. අට්ඨ. 3.282). පඨමමෙව හි ආටානාටියසුත්තං න භණිතබ්බං, මෙත්තසුත්තං (ඛු. පා. 9.1 ආදයො; සු. නි. 143 ආදයො) ධජග්ගසුත්තං (සං. නි. 1.249) රතනසුත්තන්ති (ඛු. පා. 6.1 ආදයො; සු. නි. 224 ආදයො) ඉමානි සත්තාහං භණිතබ්බානි. සචෙ මුඤ්චති, සුන්දරං. නො චෙ මුඤ්චති, ආටානාටියසුත්තං භණිතබ්බං. තං භණන්තෙන ච භික්ඛුනා පිට්ඨං වා මංසං වා න ඛාදිතබ්බං, සුසානෙ න වසිතබ්බං. කස්මා? අමනුස්සා ඔතාරං ලභන්ති. පරිත්තකරණට්ඨානං හරිතූපලිත්තං කාරෙත්වා තත්ථ පරිසුද්ධං ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. පරිත්තකාරකො භික්ඛු විහාරතො ඝරං නෙන්තෙහි ඵලකාවුධෙහි පරිවාරෙත්වා නෙතබ්බො. අබ්භොකාසෙ නිසීදිත්වා න වත්තබ්බං, ද්වාරවාතපානානි පිදහිත්වා නිසින්නෙන ආවුධහත්ථෙහි සම්පරිවාරිතෙන මෙත්තචිත්තං පුරෙචාරිකං කත්වා වත්තබ්බං, පඨමං සික්ඛාපදානි ගාහාපෙත්වා සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස පරිත්තං කාතබ්බං. එවම්පි මොචෙතුං අසක්කොන්තෙන විහාරං නෙත්වා චෙතියඞ්ගණෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ආසනපූජං කාරෙත්වා දීපෙ ජාලාපෙත්වා චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා මඞ්ගලකථා වත්තබ්බා, සබ්බසන්නිපාතො ඝොසෙතබ්බො, විහාරස්ස උපවනෙ ජෙට්ඨකරුක්ඛො නාම හොති, තත්ථ ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො තුම්හාකං ආගමනං පතිමානෙතී’’ති පහිණිතබ්බං. සබ්බසන්නිපාතට්ඨානෙ අනාගන්තුං නාම න ලභති, තතො අමනුස්සගහිතකො ‘‘ත්වං කොනාමොසී’’ති පුච්ඡිතබ්බො, නාමෙ කථිතෙ නාමෙනෙව ආලපිතබ්බො, ‘‘ඉත්ථන්නාම තුය්හං මාලාගන්ධාදීසු පත්ති, ආසනපූජායං පත්ති, පිණ්ඩපාතෙ පත්ති, භික්ඛුසඞ්ඝෙන තුය්හං පණ්ණාකාරත්ථාය මහාමඞ්ගලකථා වුත්තා, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ගාරවෙන එතං මුඤ්චාහී’’ති මොචෙතබ්බො. සචෙ න මුඤ්චති, දෙවතානං ආරොචෙතබ්බං ‘‘තුම්හෙ ජානාථ, අයං අමනුස්සො අම්හාකං වචනං න කරොති, මයං බුද්ධආණං කරිස්සාමා’’ති පරිත්තං කාතබ්බං. එතං තාව ගිහීනං පරිකම්මං. සචෙ පන භික්ඛු අමනුස්සෙන ගහිතො හොති, ආසනානි ධොවිත්වා සබ්බසන්නිපාතං ඝොසාපෙත්වා ගන්ධමාලාදීසු [Pg.13] පත්තිං දත්වා පරිත්තං භණිතබ්බං, ඉදං භික්ඛූනං පරිකම්මං. එවං පරිත්තෙ පටිපජ්ජිතබ්බං.

ส่วนในที่นี้ พึงทราบการเตรียมการ (บุพพกรณ์) ของอาฏานาฏิยปริตร ด้วยว่าในเบื้องต้นทีเดียว ไม่ควรสวดอาฏานาฏิยสูตร ควรพึงสวดสูตรเหล่านี้ คือ เมตตาสูตร ธชัคคสูตร และรัตนสูตร ตลอดเจ็ดวัน หาก (อมนุษย์) ปล่อย เป็นการดี หากไม่ปล่อย พึงสวดอาฏานาฏิยสูตร และภิกษุผู้สวดนั้นไม่พึงฉันขนมแป้งหรือเนื้อ ไม่พึงอยู่ในป่าช้า เพราะเหตุไร? เพราะพวกอมนุษย์ย่อมได้ช่อง พึงให้ทำสถานที่สวดปริตรให้ฉาบทาด้วยมูลโคสด แล้วให้ปูอาสนะที่สะอาดในที่นั้นแล้วพึงนั่ง ภิกษุผู้สวดปริตร อันพวกทายกผู้จะนำจากวิหารไปสู่เรือน พึงนำไปโดยให้แวดล้อมด้วยพวกถืออาวุธคือแผ่นไม้ (โล่) ไม่พึงนั่งสวดในที่แจ้ง ภิกษุผู้นั่งปิดประตูและหน้าต่าง อันพวกผู้มีอาวุธในมือแวดล้อมแล้ว พึงสวดโดยทำเมตตาจิตให้เป็นเบื้องหน้า พึงให้ (ผู้ป่วย) สมาทานศีลก่อน แล้วพึงทำปริตรแก่ผู้ตั้งอยู่ในศีล แม้เมื่อไม่สามารถให้ปล่อยได้ด้วยวิธีนี้ ภิกษุผู้ไม่สามารถให้ปล่อยได้ พึงนำ (ผู้ป่วย) ไปสู่วิหาร ให้นอนที่ลานเจดีย์ ให้ทำอาสนบูชา จุดประทีป กวาดลานเจดีย์ แล้วพึงกล่าวธรรมีกถาอันเป็นมงคล พึงประกาศให้สงฆ์ประชุมกันทั้งหมด ในป่าใกล้เคียงวิหารมีต้นไม้ใหญ่ (รุกขเจดีย์) อยู่ ในที่นั้น พึงส่งข่าวไปว่า 'พระภิกษุสงฆ์รอคอยการมาของท่านทั้งหลาย' ชื่อว่าการไม่มาในที่ประชุมสงฆ์ทั้งหมดนั้น ย่อมไม่มี ลำดับนั้น พึงถามผู้ถูกอมนุษย์สิงว่า 'ท่านชื่ออะไร?' เมื่อเขาบอกชื่อแล้ว พึงเรียกด้วยชื่อนั้นนั่นเอง พึงให้ปล่อยอย่างนี้ว่า 'ท่านผู้มีชื่อนี้ ส่วนบุญในดอกไม้และของหอมเป็นต้นนี้เป็นของท่าน ส่วนบุญในการบูชาอาสนะเป็นของท่าน ส่วนบุญในบิณฑบาตเป็นของท่าน พระภิกษุสงฆ์กล่าวพระมหาเมตตากถาเพื่อเป็นของกำนัลแก่ท่าน ท่านจงปล่อยผู้นี้ด้วยความเคารพในพระภิกษุสงฆ์เถิด' หากไม่ปล่อย พึงบอกแก่เทวดาทั้งหลายว่า 'ท่านทั้งหลายจงรับรู้ อมนุษย์ผู้นี้ไม่ทำตามคำของเรา เราจักใช้พุทธอาณัติ' ดังนี้แล้วพึงทำปริตร นี้เป็นการเตรียมการสำหรับคฤหัสถ์ก่อน แต่ถ้าภิกษุถูกอมนุษย์สิง พึงล้างอาสนะทั้งหลาย ประกาศให้สงฆ์ประชุมกันทั้งหมด ให้ส่วนบุญในของหอมและดอกไม้เป็นต้น แล้วพึงสวดปริตร นี้เป็นการเตรียมการสำหรับภิกษุทั้งหลาย พึงปฏิบัติในปริตรอย่างนี้

20. පටිසන්ථාරෙ පන අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.185-7) – අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතො කස්ස දාතබ්බො, කස්ස න දාතබ්බො? මාතාපිතූනං තාව දාතබ්බො. සචෙපි කහාපණග්ඝනකො හොති, සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං නත්ථි. මාතාපිතුඋපට්ඨාකානං වෙය්‍යාවච්චකරස්ස පණ්ඩුපලාසස්ස චාති එතෙසම්පි දාතබ්බො. තත්ථ පණ්ඩුපලාසස්ස ථාලකෙ පක්ඛිපිත්වාපි දාතුං වට්ටති, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං අගාරිකානං මාතාපිතූනම්පි න වට්ටති. පබ්බජිතපරිභොගො හි අගාරිකානං චෙතියට්ඨානියො. අපිච අනාමට්ඨපිණ්ඩපාථො නාමෙස සම්පත්තස්ස දාමරිකචොරස්සපි ඉස්සරියස්සපි දාතබ්බො. කස්මා? තෙ හි අදීයමානෙපි ‘‘න දෙන්තී’’ති ආමසිත්වා දීයමානෙපි ‘‘උච්ඡිට්ඨකං දෙන්තී’’ති කුජ්ඣන්ති, කුද්ධා ජීවිතාපි වොරොපෙන්ති, සාසනස්සපි අන්තරායං කරොන්ති. රජ්ජං පත්ථයමානස්ස විචරතො චොරනාගස්ස වත්ථු චෙත්ථ කථෙතබ්බං. එවං අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතෙ පටිපජ්ජිතබ්බං.

๒๐. ส่วนในการปฏิสันถาร (การต้อนรับด้วยบิณฑบาต) พึงทราบวินิจฉัยนี้ว่า บิณฑบาตที่ยังไม่ได้ลูบคลำ (อนามัฏฐบิณฑบาต) ควรให้แก่ใคร? ไม่ควรให้แก่ใคร? พึงให้แก่บิดามารดาก่อน แม้หาก (บิณฑบาตนั้น) จะมีค่าตั้งหนึ่งกหาปณะ ก็ไม่ชื่อว่าเป็นการทำลายไทยธรรมที่เขาถวายด้วยศรัทธา พึงให้แก่ผู้บำรุงบิดามารดา แก่ไวยาวัจกร และแก่บัณฑุบลาสะ (ผู้เตรียมบวช) ด้วย ในบรรดาคนเหล่านั้น จะใส่ลงในถาด (หรือภาชนะ) แล้วให้แก่บัณฑุบลาสะ ก็ควร ยกเว้นบัณฑุบลาสะนั้นแล้ว ไม่ควรใส่ลงในถาดให้แก่คฤหัสถ์คนอื่น แม้แต่บิดามารดา เพราะว่าของใช้สอยของบรรพชิต เป็นประดุจฐานะแห่งเจดีย์สำหรับคฤหัสถ์ อนึ่ง ชื่อว่าอนามัฏฐบิณฑบาตนี้ พึงให้แม้แก่โจรผู้ปล้นชิงราชสมบัติ (ดามริกโจร) และแก่ผู้เป็นใหญ่ (อิสระ) ที่มาถึง เพราะเหตุไร? เพราะว่าคนเหล่านั้น เมื่อไม่ให้ ก็ย่อมโกรธว่า 'ไม่ให้' แม้เมื่อให้บิณฑบาตที่ลูบคลำแล้ว ก็ย่อมโกรธว่า 'ให้ของเหลือ (เดน)' เมื่อโกรธแล้ว ย่อมปลงชีวิตเสียบ้าง ย่อมทำอันตรายแก่พระศาสนาบ้าง ในเรื่องนี้ พึงกล่าวถึงเรื่องโจรชื่อนาคะผู้เที่ยวไปปรารถนาราชสมบัติ พึงปฏิบัติในอนามัฏฐบิณฑบาตอย่างนี้

පටිසන්ථාරො ච නාමායං කස්ස කාතබ්බො, කස්ස න කාතබ්බො? පටිසන්ථාරො නාම විහාරං සම්පත්තස්ස යස්ස කස්සචි ආගන්තුකස්ස වා දලිද්දස්ස වා චොරස්ස වා ඉස්සරස්ස වා කාතබ්බොයෙව. කථං? ආගන්තුකං තාව ඛීණපරිබ්බයං විහාරං සම්පත්තං දිස්වා ‘‘පානීයං පිවා’’ති දාතබ්බං, පාදමක්ඛනතෙලං දාතබ්බං, කාලෙ ආගතස්ස යාගුභත්තං, විකාලෙ ආගතස්ස සචෙ තණ්ඩුලා අත්ථි, තණ්ඩුලා දාතබ්බා. අවෙලාය සම්පත්තොපි ‘‘ගච්ඡාහී’’ති න වත්තබ්බො, සයනට්ඨානං දාතබ්බං. සබ්බං අපච්චාසීයන්තෙනෙව කාතබ්බං. ‘‘මනුස්සා නාම චතුපච්චයදායකා, එවං සඞ්ගහෙ කරියමානෙ පුනප්පුනං පසීදිත්වා උපකාරං කරිස්සන්තී’’ති චිත්තං න උප්පාදෙතබ්බං. චොරානං පන සඞ්ඝිකම්පි දාතබ්බං. පටිසන්ථාරානිසංසදීපනත්ථඤ්ච චොරනාගවත්ථු, භාතරා සද්ධිං ජම්බුදීපගතස්ස මහානාගරඤ්ඤො වත්ථු, පිතුරාජස්ස රජ්ජෙ චතුන්නං අමච්චානං වත්ථු, අභයචොරවත්ථූති එවමාදීනි බහූනි වත්ථූනි මහාඅට්ඨකථායං විත්ථාරතො වුත්තානි.

อนึ่ง ชื่อว่าการปฏิสันถารนี้ พึงทำแก่ใคร? ไม่พึงทำแก่ใคร? ชื่อว่าการปฏิสันถาร พึงทำแก่ใครก็ตามที่มาถึงวิหาร ไม่ว่าจะเป็นแขกผู้มาเยือน คนยากจน โจร หรือผู้เป็นใหญ่ อย่างไร? คือ เมื่อเห็นแขกผู้มาเยือนซึ่งหมดเสบียงมาถึงวิหารแล้ว พึงให้ (น้ำ) ว่า 'จงดื่มน้ำเถิด' พึงให้น้ำมันสำหรับทาเท้า แก่ผู้มาในกาล (เวลาเช้า) พึงให้ข้าวยาคูและภัต แก่ผู้มาในวิกาล (หลังเที่ยง) ถ้ามีข้าวสาร พึงให้ข้าวสาร แม้ผู้มาถึงในเวลาไม่สมควร (อเวลา) ก็ไม่พึงกล่าวว่า 'จงไปเสีย' พึงให้ที่พักนอน พึงทำทั้งหมดโดยไม่หวังผลตอบแทน (อปัจจาสีสันตะ) เท่านั้น ไม่พึงให้จิตเกิดขึ้นว่า 'มนุษย์ทั้งหลายเป็นผู้ให้ปัจจัยสี่ เมื่อได้รับการสงเคราะห์อย่างนี้แล้ว จักเลื่อมใสและทำอุปการะตอบแทนบ่อยๆ' ส่วนพวกโจร แม้ของสงฆ์ก็พึงให้ได้ และเพื่อแสดงอานิสงส์ของการปฏิสันถาร เรื่องโจรชื่อนาคะ เรื่องพระเจ้ามหาเนกะผู้เสด็จไปชมพูทวีปพร้อมด้วยพระอนุชา เรื่องอำมาตย์ ๔ คนในรัชสมัยของพระเจ้าปิตุราช และเรื่องโจรชื่ออภัย เป็นต้น เรื่องราวมากมายเหล่านี้ ท่านกล่าวไว้โดยพิสดารในมหาอรรถกถา

තත්‍රායං එකවත්ථුදීපනා – සීහළදීපෙ කිර අභයො නාම චොරො පඤ්චසතපරිවාරො එකස්මිං ඨානෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා සමන්තා තියොජනං උබ්බාසෙත්වා [Pg.14] වසති. අනුරාධපුරවාසිනො කදම්බනදිං න උත්තරන්ති, චෙතියගිරිමග්ගෙ ජනසඤ්චාරො උපච්ඡින්නො. අථෙකදිවසං චොරො ‘‘චෙතියගිරිං විලුම්පිස්සාමී’’ති අගමාසි. ආරාමිකා දිස්වා දීඝභාණකඅභයත්ථෙරස්ස ආරොචෙසුං. ථෙරො ‘‘සප්පිඵාණිතාදීනි අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘චොරානං දෙථ’’. ‘‘තණ්ඩුලා අත්ථී’’ති. ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, සඞ්ඝස්සත්ථාය ආහටා තණ්ඩුලා ච පක්කසාකඤ්ච ගොරසො චා’’ති. ‘‘භත්තං සම්පාදෙත්වා චොරානං දෙථා’’ති. ආරාමිකා තථා කරිංසු. චොරා භත්තං භුඤ්ජිත්වා ‘‘කෙනායං පටිසන්ථාරො කතො’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘අම්හාකං අය්‍යෙන අභයත්ථෙරෙනා’’ති. චොරා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා ආහංසු ‘‘මයං ‘සඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස ච සන්තකං අච්ඡින්දිත්වා ගහෙස්සාමා’ති ආගතා, තුම්හාකං පන ඉමිනා පටිසන්ථාරෙන මයං පසන්නා, අජ්ජ පට්ඨාය විහාරෙ ධම්මිකාරක්ඛා අම්හාකං ආයත්තා හොතු, නාගරා ආගන්ත්වා දානං දෙන්තු, චෙතියං වන්දන්තූ’’ති. තතො පට්ඨාය ච නාගරෙ දානං දාතුං ආගච්ඡන්තෙ නදීතීරෙයෙව පච්චුග්ගන්ත්වා රක්ඛන්තා විහාරං නෙන්ති, විහාරෙපි දානං දෙන්තානං රක්ඛං කත්වා තිට්ඨන්ති. තෙපි භික්ඛූනං භුත්තාවසෙසං චොරානං දෙන්ති. ගමනකාලෙපි තෙ චොරා නදීතීරං පාපෙත්වා නිවත්තන්ති.

ในบรรดาเรื่องเหล่านั้น เรื่องนี้เป็นการแสดงเรื่องเดียว คือ มีโจรชื่ออภัย มีบริวาร ๕๐๐ คน ตั้งค่ายอยู่ในที่แห่งหนึ่งในเกาะลังกา ทำให้บริเวณโดยรอบ ๓ โยชน์หวาดกลัวแล้วอาศัยอยู่. ชาวเมืองอนุราธปุระไม่สามารถข้ามแม่น้ำกทัมพะได้ การสัญจรของผู้คนบนเส้นทางสู่เจติยบรรพตก็ถูกตัดขาด. อยู่มาวันหนึ่ง โจรนั้นคิดว่า "เราจักปล้นเจติยบรรพต" แล้วก็ไป. พวกอารามิกเห็นแล้วจึงกราบเรียนพระเถระอภัยผู้ทรงทีฆนิกาย. พระเถระถามว่า "มีเนยใสและน้ำอ้อยเป็นต้นหรือไม่?" (เมื่อถูกตอบว่า) "มีครับ ท่านผู้เจริญ". "จงให้แก่โจรเถิด". "มีข้าวสารหรือไม่?" "มีครับ ท่านผู้เจริญ ข้าวสาร ผักสุก และรสแห่งนมโคที่นำมาเพื่อสงฆ์ก็มีอยู่". "จงจัดเตรียมอาหารแล้วให้แก่โจรเถิด". พวกอารามิกก็ทำตามนั้น. พวกโจรบริโภคอาหารแล้วถามว่า "การปฏิสันถารนี้ใครเป็นผู้ทำ?" "พระเถระอภัยผู้เป็นนายของพวกเราเป็นผู้ทำ". พวกโจรไปหาพระเถระแล้วไหว้แล้วกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้ามาด้วยคิดว่า 'จักปล้นเอาทรัพย์ของสงฆ์และของเจดีย์' แต่ด้วยการปฏิสันถารของท่านนี้ พวกข้าพเจ้าเลื่อมใสแล้ว ขอให้การอารักขาโดยธรรมในวิหารนี้เป็นภาระของพวกข้าพเจ้าตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอชาวเมืองจงมาถวายทานและไหว้เจดีย์เถิด". ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป เมื่อชาวเมืองมาถวายทาน พวกโจรก็ออกไปต้อนรับที่ริมฝั่งแม่น้ำนั่นเอง คุ้มครองแล้วนำมายังวิหาร แม้ในวิหารก็ยืนคุ้มครองผู้ถวายทาน. พวกชาวเมืองเหล่านั้นก็ให้เศษอาหารที่เหลือจากการบริโภคของพระภิกษุแก่พวกโจร. แม้ในเวลาเดินทางกลับ พวกโจรเหล่านั้นก็ส่งไปถึงริมฝั่งแม่น้ำแล้วก็กลับ.

අථෙකදිවසං භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඛීයනකකථා උප්පන්නා ‘‘ථෙරො ඉස්සරවතාය සඞ්ඝසන්තකං චොරානං අදාසී’’ති. ථෙරො සන්නිපාතං කාරාපෙත්වා ආහ ‘‘චොරා ‘සඞ්ඝස්ස පකතිවට්ටඤ්ච චෙතියසන්තකඤ්ච අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හිස්සාමා’ති ආගමිංසු, අථ තෙසං මයා ‘එතං න හරිස්සන්තී’ති එත්තකො නාම පටිසන්ථාරො කතො, තං සබ්බම්පි එකතො සම්පිණ්ඩෙත්වා අග්ඝාපෙථ, තෙන කාරණෙන අවිලුත්තං භණ්ඩං එකතො සම්පිණ්ඩෙත්වා අග්ඝාපෙථා’’ති. තතො සබ්බම්පි ථෙරෙන දින්නකං චෙතියඝරෙ එකං වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණං න අග්ඝති. තතො ආහංසු ‘‘ථෙරෙන කතො පටිසන්ථාරො සුකතො, චොදෙතුං වා සාරෙතුං වා න ලබ්භති, ගීවා වා අවහාරො වා නත්ථී’’ති. එවං මහානිසංසො පටිසන්ථාරොති සල්ලක්ඛෙත්වා කත්තබ්බො පණ්ඩිතෙන භික්ඛුනාති.

อยู่มาวันหนึ่ง เรื่องตำหนิได้เกิดขึ้นในหมู่ภิกษุสงฆ์ว่า "พระเถระได้ให้ของสงฆ์แก่โจรด้วยความเป็นใหญ่ของตน". พระเถระจึงให้ประชุมสงฆ์แล้วกล่าวว่า "พวกโจรมาด้วยคิดว่า 'จักปล้นเอาวัตรปฏิบัติปกติของสงฆ์และทรัพย์ของเจดีย์' เมื่อเป็นเช่นนั้น เราจึงทำปฏิสันถารเพียงเท่านี้แก่พวกเขา ด้วยคิดว่า 'พวกเขาจักไม่นำสิ่งเหล่านี้ไป' ขอท่านทั้งหลายจงรวมการปฏิสันถารที่ทำไปทั้งหมดนั้นแล้วประเมินราคาดู และด้วยเหตุนั้น ขอท่านทั้งหลายจงรวมทรัพย์ที่ไม่ถูกปล้นไปแล้วประเมินราคาดูเถิด". เมื่อเป็นเช่นนั้น ทรัพย์ของสงฆ์ทั้งหมดที่พระเถระให้ไปนั้น มีค่าไม่ถึงผ้าปูลาดที่วิจิตรผืนหนึ่งในเรือนเจดีย์. เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเขากล่าวว่า "การปฏิสันถารที่พระเถระทำนั้นทำได้ดีแล้ว ไม่ควรจะตำหนิหรือทักท้วง ไม่มีการชดใช้หรือการขโมย". ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตพึงพิจารณาเห็นว่า การปฏิสันถารมีอานิสงส์มากอย่างนี้แล้วพึงกระทำ.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในวินัยวินิจฉัยสังคหะที่พ้นจากพระบาลี

භෙසජ්ජාදිකරණවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องวินิจฉัยการทำเภสัชเป็นต้น จบลงเพียงเท่านี้.

4. විඤ්ඤත්තිවිනිච්ඡයකථා

๔. เรื่องวินิจฉัยวิญญัติ

21. විඤ්ඤත්තීති [Pg.15] යාචනා. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.342) – මූලච්ඡෙජ්ජාය පුරිසං යාචිතුං න වට්ටති, ‘‘සහායත්ථාය කම්මකරණත්ථාය පුරිසං දෙථා’’ති යාචිතුං වට්ටති, පුරිසෙන කත්තබ්බං හත්ථකම්මසඞ්ඛාතං පුරිසත්තකරං යාචිතුං වට්ටතියෙව. හත්ථකම්මඤ්හි කිඤ්චි වත්ථු න හොති, තස්මා තං ඨපෙත්වා මිගලුද්දකමච්ඡබන්ධනකාදීනං සකකම්මං අවසෙසං සබ්බං කප්පියං. ‘‘කිං, භන්තෙ, ආගතාත්ථ කෙන කම්මෙනා’’ති පුච්ඡිතෙ වා අපුච්ඡිතෙ වා යාචිතුං වට්ටති, විඤ්ඤත්තිපච්චයා දොසො නත්ථි. මිගලුද්දකාදයො පන සකකම්මං න යාචිතබ්බා, ‘‘හත්ථකම්මං දෙථා’’ති අනියමෙත්වාපි න යාචිතබ්බා. එවං යාචිතා හි තෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති භික්ඛූ උය්‍යොජෙත්වා මිගෙපි මාරෙත්වා ආහරෙය්‍යුං. නියමෙත්වා පන ‘‘විහාරෙ කිඤ්චි කත්තබ්බං අත්ථි, තත්ථ හත්ථකම්මං දෙථා’’ති යාචිතබ්බා, ඵාලනඞ්ගලාදීනි උපකරණානි ගහෙත්වා කසිතුං වා වපිතුං වා ලායිතුං වා ගච්ඡන්තං සකකිච්චපසුතම්පි කස්සකං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි හත්ථකම්මං යාචිතුං වට්ටතෙව. යො පන විඝාසාදො වා අඤ්ඤො වා කොචි නික්කම්මො නිරත්ථකකථං කථෙන්තො නිද්දායන්තො වා විහරති, එවරූපං අයාචිත්වාපි ‘‘එහි රෙ ඉදං වා ඉදං වා කරොහී’’ති යදිච්ඡකං කාරාපෙතුං වට්ටති.

๒๑. คำว่า วิญญัติ หมายถึง การขอ. ในการขอนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – ไม่ควรขอคนโดยการตัดราก (คือให้ขาดจากฐานะเดิม) แต่ควรขอว่า "จงให้คนเพื่อเป็นเพื่อน หรือเพื่อทำงาน" และควรขอการงานที่ทำด้วยมืออันชื่อว่าหัตถกรรมซึ่งเป็นกิจที่บุรุษพึงทำ. เพราะการงานด้วยมือไม่ใช่สิ่งของใดๆ ดังนั้น เว้นการงานของตนของพวกพรานเนื้อและพวกชาวประมงเป็นต้นแล้ว การงานที่เหลือทั้งหมดเป็นกัปปิยะ. ไม่ว่าเขาจะถามหรือไม่ได้ถามว่า "ท่านผู้เจริญ ท่านมาด้วยเหตุใด มีกิจอะไรหรือ?" ก็ควรขอได้ ไม่มีโทษเพราะปัจจัยคือการวิญญัติ. แต่ไม่ควรขอการงานของตนจากพวกพรานเนื้อเป็นต้น และไม่ควรขอโดยไม่ระบุเจาะจงว่า "จงให้การงานด้วยมือเถิด". เพราะหากขอเช่นนั้น พวกเขาอาจกล่าวว่า "ดีครับ ท่านผู้เจริญ" แล้วส่งพระภิกษุไป แล้วฆ่าเนื้อนำมาให้ก็ได้. แต่ควรขอโดยระบุเจาะจงว่า "ในวิหารมีกิจบางอย่างที่ต้องทำ ขอจงให้การงานด้วยมือในกิจนั้นเถิด" และควรขอการงานด้วยมือบางอย่างจากชาวนาผู้กำลังไปไถนา หว่านพืช หรือเกี่ยวข้าว โดยถือเครื่องมือมีผาลและคันไถเป็นต้น หรือจากบุคคลอื่นที่กำลังขวนขวายในกิจของตน. ส่วนผู้ใดเป็นคนกินเดน หรือคนอื่นใดที่ไม่มีงานทำ พูดเรื่องไร้สาระ หรือนอนหลับอยู่ พึงให้คนเช่นนั้นทำอะไรก็ได้ตามต้องการ แม้ไม่ได้ขอก็สั่งว่า 'มานี่แน่ะ จงทำสิ่งนี้หรือสิ่งนี้' ได้.

හත්ථකම්මස්ස පන සබ්බකප්පියභාවදීපනත්ථං ඉමං නයං කථෙන්ති. සචෙ හි භික්ඛු පාසාදං කාරෙතුකාමො හොති, ථම්භත්ථාය පාසාණකොට්ටකානං ඝරං ගන්ත්වා වත්තබ්බං ‘‘හත්ථකම්මං ලද්ධුං වට්ටති උපාසකා’’ති. ‘‘කිං කාතබ්බං, භන්තෙ’’ති? ‘‘පාසාණත්ථම්භා උද්ධරිත්වා දාතබ්බා’’ති. සචෙ තෙ උද්ධරිත්වා වා දෙන්ති, උද්ධරිත්වා නික්ඛිත්තෙ අත්තනො ථම්භෙ වා දෙන්ති, වට්ටති. අථාපි වදන්ති ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, හත්ථකම්මං කාතුං ඛණො නත්ථි, අඤ්ඤං උද්ධරාපෙථ, තස්ස මූලං දස්සාමා’’ති, උද්ධරාපෙත්වා ‘‘පාසාණත්ථම්භෙ උද්ධටමනුස්සානං මූලං දෙථා’’ති වත්තුං වට්ටති. එතෙනෙව උපායෙන පාසාදදාරූනං අත්ථාය වඩ්ඪකීනං සන්තිකං, ඉට්ඨකත්ථාය ඉට්ඨකවඩ්ඪකීනං, ඡදනත්ථාය ගෙහච්ඡාදකානං, චිත්තකම්මත්ථාය චිත්තකාරානන්ති යෙන යෙන අත්ථො හොති, තස්ස තස්ස අත්ථාය තෙසං තෙසං සිප්පකාරකානං සන්තිකං ගන්ත්වා හත්ථකම්මං යාචිතුං වට්ටති, හත්ථකම්මයාචනවසෙන ච මූලච්ඡෙජ්ජාය වා භත්තවෙතනානුප්පදානෙන වා ලද්ධම්පි සබ්බං ගහෙතුං වට්ටති. අරඤ්ඤතො ආහරාපෙන්තෙන ච සබ්බං අනජ්ඣාවුත්ථකං ආහරාපෙතබ්බං.

อนึ่ง เพื่อแสดงว่าการงานด้วยมือทั้งหมดเป็นกัปปิยะ อาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวหลักการนี้. หากภิกษุประสงค์จะสร้างปราสาท เพื่อต้องการเสา พึงไปที่บ้านของช่างสลักหินแล้วกล่าวว่า "อุบาสกทั้งหลาย การได้แรงงานด้วยมือเป็นสิ่งที่ควร". เมื่อพวกเขาถามว่า "ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าควรทำอย่างไร?" พึงกล่าวว่า "พึงถอนเสาหินขึ้นมาแล้วมอบให้". หากพวกเขาถอนแล้วให้ หรือให้เสาของตนที่ถอนวางไว้แล้ว ก็ควร. หากพวกเขากล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าไม่มีเวลาทำแรงงานด้วยมือ ขอท่านจงให้คนอื่นถอนเถิด พวกข้าพเจ้าจักให้ค่าจ้างแก่คนนั้น" ก็ควรกล่าวว่า "จงให้ค่าจ้างแก่คนผู้ถอนเสาหินที่ให้ถอนแล้วเถิด". ด้วยอุบายนี้เอง เพื่อต้องการไม้สำหรับปราสาท พึงไปหาช่างไม้, เพื่อต้องการอิฐ พึงไปหาช่างอิฐ, เพื่อต้องการการมุงหลังคา พึงไปหาช่างมุงหลังคา, เพื่อต้องการการเขียนภาพ พึงไปหาช่างเขียนภาพ. เพื่อประโยชน์แก่สิ่งใด พึงไปหาช่างฝีมือเหล่านั้นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้น แล้วขอแรงงานด้วยมือได้. และแม้สิ่งที่ได้มาด้วยการขอแรงงานด้วยมือ โดยการตัดราก (คือให้เปล่า) หรือโดยการให้ข้าวและค่าจ้าง ก็ควรรับไว้ทั้งหมด. อนึ่ง ภิกษุผู้ให้คนนำของมาจากป่า พึงให้คนนำของทั้งหมดที่ไม่มีเจ้าของหวงแหนมา.

22. න [Pg.16] කෙවලඤ්ච පාසාදං කාරෙතුකාමෙන, මඤ්චපීඨපත්තපරිස්සාවනධමකරණචීවරාදීනි කාරාපෙතුකාමෙනපි දාරුලොහසුත්තාදීනි ලභිත්වා තෙ තෙ සිප්පකාරකෙ උපසඞ්කමිත්වා වුත්තනයෙනෙව හත්ථකම්මං යාචිතබ්බං. හත්ථකම්මයාචනවසෙන ච මූලච්ඡෙජ්ජාය වා භත්තවෙතනානුප්පදානෙන වා ලද්ධම්පි සබ්බං ගහෙතබ්බං. සචෙ පන කාතුං න ඉච්ඡන්ති, භත්තවෙතනං පච්චාසීසන්ති, අකප්පියකහාපණාදි න දාතබ්බං, භික්ඛාචාරවත්තෙන තණ්ඩුලාදීනි පරියෙසිත්වා දාතුං වට්ටති. හත්ථකම්මවසෙන පත්තං කාරෙත්වා තථෙව පාචෙත්වා නවපක්කස්ස පත්තස්ස පුඤ්ඡනතෙලත්ථාය අන්තොගාමං පවිට්ඨෙන ‘‘භික්ඛාය ආගතො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා යාගුයා වා භත්තෙ වා ආනීතෙ හත්ථෙන පත්තො පිධාතබ්බො. සචෙ උපාසිකා ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති පුච්ඡති, ‘‘නවපක්කො පත්තො, පුඤ්ඡනතෙලෙන අත්ථො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සා ‘‘දෙහි, භන්තෙ’’ති පත්තං ගහෙත්වා තෙලෙන පුඤ්ඡිත්වා යාගුයා වා භත්තස්ස වා පූරෙත්වා දෙති, විඤ්ඤත්ති නාම න හොති, ගහෙතුං වට්ටති.

๒๒. ไม่เพียงแต่ภิกษุผู้ประสงค์จะให้สร้างปราสาทเท่านั้น แม้ภิกษุผู้ประสงค์จะให้สร้างเตียง ตั่ง บาตร เครื่องกรองน้ำ ธมกรก และจีวรเป็นต้น เมื่อได้ไม้ โลหะ และด้ายเป็นต้นมาแล้ว พึงเข้าไปหาช่างฝีมือเหล่านั้น แล้วขอแรงงานด้วยมือตามนัยที่กล่าวไว้แล้วนั่นเอง. และแม้สิ่งที่ได้มาด้วยการขอแรงงานด้วยมือ โดยการตัดราก (คือการตัดความหวังในค่าจ้าง) หรือโดยการให้ข้าวและค่าจ้าง ก็ควรรับไว้ทั้งหมด. แต่ถ้าพวกเขาไม่ประสงค์จะทำ และหวังจะได้ข้าวและค่าจ้าง ไม่ควรให้กหาปณะที่ไม่เป็นกัปปิยะเป็นต้น พึงแสวงหาข้าวสารเป็นต้นด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาตแล้วให้ไป. ในการให้ทำบาตรด้วยแรงงาน และการเผาบาตรนั้นก็เช่นเดียวกัน ภิกษุผู้เข้าไปภายในหมู่บ้านเพื่อต้องการน้ำมันสำหรับเช็ดบาตรที่เผาใหม่ โดยกำหนดว่า "มาเพื่อบิณฑบาต" เมื่ออุบาสิกานำยาคูหรือภัตมาถวาย พึงปิดบาตรด้วยมือ. หากอุบาสิกาถามว่า "ท่านผู้เจริญ มีอะไรหรือ?" พึงกล่าวว่า "บาตรเผาใหม่ ต้องการน้ำมันสำหรับเช็ด". หากอุบาสิกานั้นกล่าวว่า "นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ" แล้วรับบาตรไปเช็ดด้วยน้ำมัน แล้วใส่ยาคูหรือภัตให้เต็มแล้วถวาย ชื่อว่าไม่เป็นการออกปากขอ (วิญญัติ) ควรรับไว้ได้.

23. භික්ඛූ පගෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා ආසනසාලං ගන්ත්වා ආසනං අපස්සන්තා තිට්ඨන්ති. තත්‍ර චෙ උපාසකා භික්ඛූ ඨිතෙ දිස්වා සයමෙව ආසනානි ආහරාපෙන්ති, නිසීදිත්වා ගච්ඡන්තෙහි ආපුච්ඡිත්වා ගන්තබ්බං, අනාපුච්ඡා ගතානම්පි නට්ඨං ගීවා න හොති, ආපුච්ඡිත්වා ගමනං පන වත්තං. සචෙ භික්ඛූහි ‘‘ආසනානි ආහරථා’’ති වුත්තෙහි ආහටානි හොන්ති, ආපුච්ඡිත්වාව ගන්තබ්බං, අනාපුච්ඡා ගතානං වත්තභෙදො ච නට්ඨඤ්ච ගීවා. අත්ථරණකොජවකාදීසුපි එසෙව නයො.

๒๓. ภิกษุทั้งหลายเที่ยวบิณฑบาตแต่เช้าตรู่แล้วไปที่ศาลาฉัน เมื่อไม่เห็นอาสนะจึงยืนอยู่. ในที่นั้น หากอุบาสกทั้งหลายเห็นภิกษุทั้งหลายยืนอยู่แล้วจึงให้คนนำอาสนะมาให้เอง เมื่อภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วจะหลีกไป พึงบอกลาแล้วจึงไป. แม้สำหรับภิกษุที่ไปโดยไม่บอกลา หากของหายก็ไม่ต้องชดใช้ แต่การบอกลาแล้วจึงไปนั้นเป็นวัตร. หากอุบาสกทั้งหลายนำอาสนะมาให้เพราะภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า "จงนำอาสนะมา" พึงบอกลาแล้วจึงไปเท่านั้น สำหรับภิกษุที่ไปโดยไม่บอกลา ย่อมเป็นการละเมิดวัตร และหากของหายก็ต้องชดใช้. ในเรื่องเครื่องลาดและพรมเป็นต้น พึงทราบว่ามีนัยเดียวกันนี้.

මක්ඛිකා බහුකා හොන්ති, ‘‘මක්ඛිකබීජනිං ආහරථා’’ති වත්තබ්බං, පුචිමන්දසාඛාදීනි ආහරන්ති, කප්පියං කාරාපෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බානි. ආසනසාලායං උදකභාජනං රිත්තං හොති, ‘‘ධමකරණං ගණ්හාහී’’ති න වත්තබ්බං. ධමකරණඤ්හි රිත්තභාජනෙ පක්ඛිපන්තො භින්දෙය්‍ය, ‘‘නදිං වා තළාකං වා ගන්ත්වා උදකං ආහරා’’ති පන වත්තුං වට්ටති, ‘‘ගෙහතො ආහරා’’ති නෙව වත්තුං වට්ටති, න ආහටං පරිභුඤ්ජිතුං. ආසනසාලාය වා අරඤ්ඤෙ වා භත්තකිච්චං කරොන්තෙහි තත්ථ ජාතකං අනජ්ඣාවුත්ථකං යං කිඤ්චි උත්තරිභඞ්ගාරහං පත්තං වා ඵලං වා සචෙ කිඤ්චි කම්මං කරොන්තං ආහරාපෙති, හත්ථකම්මවසෙන ආහරාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, අලජ්ජීහි පන භික්ඛූහි වා සාමණෙරෙහි වා හත්ථකම්මං න කාරෙතබ්බං. අයං තාව පුරිසත්තකරෙ නයො.

หากมีแมลงวันมาก พึงกล่าวว่า "จงนำพัดวีแมลงวันมา". หากพวกเขานำกิ่งสะเดาเป็นต้นมา พึงให้เขาทำให้เป็นของควร (กัปปิยะ) แล้วจึงรับไว้. ในศาลาฉัน หากภาชนะน้ำว่างเปล่า ไม่ควรกล่าวว่า "จงถือธมกรกไป". เพราะเมื่อใส่ธมกรกลงในภาชนะที่ว่างเปล่า อาจจะแตกได้. แต่ควรกล่าวว่า "จงไปที่แม่น้ำหรือสระน้ำแล้วนำน้ำมา". ไม่ควรกล่าวว่า "จงนำน้ำมาจากบ้าน" และไม่ควรบริโภคน้ำที่นำมาจากบ้านนั้นด้วย. ภิกษุหรือสามเณรผู้มีหิริโอตตัปปะ เมื่อจะทำภัตกิจในศาลาฉันหรือในป่า หากให้คนที่กำลังทำงานอย่างใดอย่างหนึ่งนำใบไม้หรือผลไม้ใดๆ ที่เกิดในที่นั้น ซึ่งไม่มีเจ้าของหวงแหน และควรแก่การทำเป็นกับข้าวมาให้ด้วยอำนาจแห่งแรงงานด้วยมือ ก็ควรรับมาบริโภคได้. แต่สำหรับภิกษุหรือสามเณรผู้ทุศีล (อลัชชี) ไม่ควรให้ทำแรงงานด้วยมือในศาลาฉันหรือในป่า. นัยนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับการใช้แรงงานคนก่อน.

24. ගොණං [Pg.17] පන අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතට්ඨානතො ආහරාපෙතුං න වට්ටති, ආහරාපෙන්තස්ස දුක්කටං. ඤාතකපවාරිතට්ඨානතොපි මූලච්ඡෙජ්ජාය යාචිතුං න වට්ටති, තාවකාලිකනයෙන සබ්බත්ථ වට්ටති. එවං ආහරාපිතඤ්ච ගොණං රක්ඛිත්වා ජග්ගිත්වා සාමිකා පටිච්ඡාපෙතබ්බා. සචස්ස පාදො වා සිඞ්ගං වා භිජ්ජති වා නස්සති වා, සාමිකා චෙ සම්පටිච්ඡන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ සම්පටිච්ඡන්ති, ගීවා හොති. සචෙ ‘‘තුම්හාකංයෙව දෙමා’’ති වදන්ති, න සම්පටිච්ඡිතබ්බං. ‘‘විහාරස්ස දෙමා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘ආරාමිකානං ආචික්ඛථ ජග්ගනත්ථායා’’ති වත්තබ්බා.

๒๔. อนึ่ง ไม่ควรให้คนนำโคมาจากสถานที่ที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้ หากให้คนนำมา ย่อมเป็นทุกกฏ. แม้จากสถานที่ที่เป็นญาติและปวารณาไว้ ก็ไม่ควรขอโคด้วยการตัดราก (คือการตัดความหวังในค่าจ้าง) แต่ควรขอโคด้วยวิธีขอยืมชั่วคราวได้ในที่ทุกแห่ง. และโคที่ให้คนนำมาแล้วนั้น พึงดูแลรักษาและเลี้ยงดูแล้วจึงมอบคืนให้เจ้าของ. หากเท้าหรือเขาของโคหักหรือหายไป หากเจ้าของยอมรับ (ไม่ติดใจ) ก็เป็นการดี. หากเจ้าของไม่ยอมรับ ก็ต้องชดใช้. หากเจ้าของกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่พระคุณเจ้าเท่านั้น" ไม่ควรรับไว้. แต่เมื่อเขากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่วิหาร" พึงบอกแก่พวกอารามิกะเพื่อประโยชน์แก่การดูแลรักษา.

25. ‘‘සකටං දෙථා’’තිපි අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙ වත්තුං න වට්ටති, විඤ්ඤත්ති එව හොති, දුක්කටං ආපජ්ජති. ඤාතකපවාරිතට්ඨානෙ පන වට්ටති, තාවකාලිකං වට්ටති, කම්මං පන කත්වා පුන දාතබ්බං. සචෙ නෙමිආදීනි භිජ්ජන්ති, පාකතිකානි කත්වා දාතබ්බං, නට්ඨෙ ගීවා හොති. ‘‘තුම්හාකමෙව දෙමා’’ති වුත්තෙ දාරුභණ්ඩං නාම සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. එස නයො වාසිඵරසුකුඨාරීකුදාලනිඛාදනෙසු වල්ලිආදීසු ච පරපරිග්ගහිතෙසු. ගරුභණ්ඩප්පහොනකෙසුයෙව වල්ලිආදීසු විඤ්ඤත්ති හොති, න තතො ඔරං.

๒๕. แม้คำว่า "จงให้เกวียน" ก็ไม่ควรกล่าวแก่คนที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้ เพราะเป็นการออกปากขอ (วิญญัติ) ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ในสถานที่ที่เป็นญาติและปวารณาไว้ ควรกล่าวได้. และควรกล่าวขอเกวียนชั่วคราวแก่คนที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้ได้ แต่เมื่อเสร็จงานแล้วพึงคืนให้. หากขอบล้อเป็นต้นหักเสียหาย พึงทำให้เป็นปกติแล้วจึงคืนให้. หากหายไป ต้องชดใช้. หากเจ้าของกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่พระคุณเจ้าเท่านั้น" ชื่อว่าไม้ภัณฑ์ (เครื่องไม้) นั้นควรรับไว้ได้. นัยนี้พึงทราบในเรื่องมีดถาก ขวาน พร้า จอบ เสียม และเถาวัลย์เป็นต้น ที่ผู้อื่นครอบครองอยู่. การออกปากขอเถาวัลย์เป็นต้น จะเป็นวิญญัติก็ต่อเมื่อมีค่าถึงขั้นครุภัณฑ์เท่านั้น หากต่ำกว่านั้นไม่เป็นวิญญัติ.

26. අනජ්ඣාවුත්ථකං පන යං කිඤ්චි ආහරාපෙතුං වට්ටති. රක්ඛිතගොපිතට්ඨානෙයෙව හි විඤ්ඤත්ති නාම වුච්චති. සා ද්වීසු පච්චයෙසු සබ්බෙන සබ්බං න වට්ටති. සෙනාසනපච්චයෙ පන ‘‘ආහර දෙහී’’ති විඤ්ඤත්තිමත්තමෙව න වට්ටති, පරිකථොභාසනිමිත්තකම්මානි වට්ටන්ති. තත්ථ උපොසථාගාරං වා භොජනසාලං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි සෙනාසනං ඉච්ඡතො ‘‘ඉමස්මිං වත ඔකාසෙ එවරූපං සෙනාසනං කාතුං වට්ටතී’’ති වා ‘‘යුත්ත’’න්ති වා ‘‘අනුරූප’’න්ති වාතිආදිනා නයෙන වචනං පරිකථා නාම. උපාසකා තුම්හෙ කුහිං වසථාති. පාසාදෙ, භන්තෙති. ‘‘කිං භික්ඛූනං පන උපාසකා පාසාදො න වට්ටතී’’ති එවමාදිවචනං ඔභාසො නාම. මනුස්සෙ දිස්වා රජ්ජුං පසාරෙති, ඛීලෙ ආකොටාපෙති, ‘‘කිං ඉදං, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉධ ආවාසං කරිස්සාමා’’ති එවමාදිකරණං පන නිමිත්තකම්මං නාම. ගිලානපච්චයෙ පන විඤ්ඤත්තිපි වට්ටති, පගෙව පරිකථාදීනි.

๒๖. อนึ่ง สิ่งใดก็ตามที่ไม่มีเจ้าของหวงห้าม ควรให้เขานำมาได้ เพราะคำว่า “วิญญัติ” (การขอ) นั้น หมายถึงการขอในสิ่งที่คนดูแลรักษาและหวงห้ามเท่านั้น การขอนั้นไม่ควรเลยในปัจจัย 2 อย่าง (จีวรและอาหาร) แต่ในปัจจัยคือเสนาสนะ การขอเพียงแค่ “จงนำมา จงให้” นั้นไม่ควร แต่การกล่าวเป็นปริกถา โอภาส และนิมิตกรรมนั้นควร ในเรื่องนั้น คำพูดที่พระภิกษุผู้ประสงค์จะสร้างอุโบสถาคาร ศาลาฉัน หรือเสนาสนะอื่นใด กล่าวว่า “โอหนอ ในสถานที่นี้ ควรสร้างเสนาสนะเช่นนี้” หรือ “เหมาะสม” หรือ “สมควร” เป็นต้น เรียกว่า ปริกถา เมื่อถามว่า “อุบาสกทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอยู่ที่ไหน” แล้วเขาตอบว่า “ท่านเจ้าคะ พวกเราอยู่ในปราสาท” คำพูดเช่นนี้เป็นต้นว่า “อุบาสกทั้งหลาย ปราสาทไม่ควรแก่พระภิกษุหรือ” เรียกว่า โอภาส การเห็นคนแล้วขึงเชือก ตอกหลัก เมื่อคนถามว่า “ท่านเจ้าคะ นี่คืออะไร” แล้วตอบว่า “พวกเราจะสร้างที่อยู่ตรงนี้” การกระทำเช่นนี้เป็นต้น เรียกว่า นิมิตกรรม อนึ่ง ในปัจจัยสำหรับคนไข้ แม้การขอ (วิญญัติ) ก็ควร ปริกถาเป็นต้นควรยิ่งกว่านั้นอีก

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ

විඤ්ඤත්තිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องวินิจฉัยการขอ จบลงเพียงเท่านี้

5. කුලසඞ්ගහවිනිච්ඡයකථා

๕. เรื่องวินิจฉัยการสงเคราะห์ตระกูล

27. කුලසඞ්ගහොති [Pg.18] පුප්ඵඵලාදීහි කුලානං සඞ්ගහො කුලසඞ්ගහො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.431) – කුලසඞ්ගහත්ථාය මාලාවච්ඡාදීනි රොපෙතුං වා රොපාපෙතුං වා සිඤ්චිතුං වා සිඤ්චාපෙතුං වා පුප්ඵානි ඔචිනිතුං වා ඔචිනාපෙතුං වා ගන්ථිතුං වා ගන්ථාපෙතුං වා න වට්ටති. තත්ථ අකප්පියවොහාරො කප්පියවොහාරො පරියායො ඔභාසො නිමිත්තකම්මන්ති ඉමානි පඤ්ච ජානිතබ්බානි.

๒๗. คำว่า “กุลสงเคราะห์” คือการสงเคราะห์ตระกูลด้วยดอกไม้และผลไม้เป็นต้น ในการสงเคราะห์ตระกูลนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ (ปารากัณฑ์อรรถกถา 2.431) – เพื่อประโยชน์ในการสงเคราะห์ตระกูล ไม่ควรปลูกหรือให้ผู้อื่นปลูกต้นไม้ดอกเป็นต้น ไม่ควรรดน้ำหรือให้ผู้อื่นรดน้ำ ไม่ควรเก็บดอกไม้หรือให้ผู้อื่นเก็บ ไม่ควรร้อยหรือให้ผู้อื่นร้อย ในเรื่องนั้น พึงทราบสิ่ง 5 ประการนี้ คือ อกัปปิยวโวหาร กัปปิยวโวหาร ปริยาย โอภาส และนิมิตกรรม

28. තත්ථ අකප්පියවොහාරො නාම අල්ලහරිතානං කොට්ටනං කොට්ටාපනං, ආවාටස්ස ඛණනං ඛණාපනං, මාලාවච්ඡස්ස රොපනං රොපාපනං, ආළියා බන්ධනං බන්ධාපනං, උදකස්ස සෙචනං සෙචාපනං, මාතිකාය සම්මුඛකරණං, කප්පියඋදකසිඤ්චනං, හත්ථපාදමුඛධොවනනහානොදකසිඤ්චනං. කප්පියවොහාරො නාම ‘‘ඉමං රුක්ඛං ජාන, ඉමං ආවාටං ජාන, ඉමං මාලාවච්ඡං ජාන, එත්ථ උදකං ජානා’’තිආදිවචනං සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණඤ්ච. පරියායො නාම ‘‘පණ්ඩිතෙන මාලාවච්ඡාදයො රොපාපෙතබ්බා, නචිරස්සෙව උපකාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදිවචනං. ඔභාසො නාම කුදාලඛණිත්තාදීනි ච මාලාවච්ඡෙ ච ගහෙත්වා ඨානං. එවං ඨිතඤ්හි සාමණෙරාදයො දිස්වා ‘‘ථෙරො කාරාපෙතුකාමො’’ති ගන්ත්වා කරොන්ති. නිමිත්තකම්මං නාම කුදාලඛණිත්තිවාසිඵරසුඋදකභාජනානි ආහරිත්වා සමීපෙ ඨපනං.

๒๘. ในบรรดา 5 ประการนั้น อกัปปิยวโวหาร คือ การบดหรือให้ผู้อื่นบดหญ้าและต้นไม้เขียวสด การขุดหรือให้ผู้อื่นขุดหลุม การปลูกหรือให้ผู้อื่นปลูกต้นไม้ดอก การทำหรือให้ผู้อื่นทำคันดิน การรดน้ำหรือให้ผู้อื่นรดน้ำ การทำร่องน้ำให้ตรง การรดน้ำที่ควร (ไม่มีพีชะและสัตว์) การรดน้ำสำหรับล้างมือล้างเท้าล้างหน้าและอาบน้ำ กัปปิยวโวหาร คือ คำพูดเช่น “จงรู้จักต้นไม้นี้ จงรู้จักหลุมนี้ จงรู้จักต้นไม้ดอกนี้ จงรู้จักน้ำตรงนี้” เป็นต้น และการทำร่องน้ำที่แห้งให้ตรง ปริยาย คือ คำพูดเช่น “บัณฑิตควรให้ปลูกต้นไม้ดอกเป็นต้น ไม่นานก็จะเกิดประโยชน์” เป็นต้น โอภาส คือ การถือจอบ เสียม เป็นต้น และต้นไม้ดอก แล้วยืนอยู่ เพราะเมื่อสามเณรเป็นต้นเห็นพระเถระยืนอยู่เช่นนั้น ก็จะคิดว่า “พระเถระประสงค์จะให้ทำ” แล้วไปทำ นิมิตกรรม คือ การนำจอบ เสียม มีดพร้า ขวาน และภาชนะน้ำ มาวางไว้ใกล้ๆ

29. ඉමානි පඤ්චපි කුලසඞ්ගහත්ථාය රොපනරොපාපනාදීසු න වට්ටන්ති. ඵලපරිභොගත්ථාය කප්පියාකප්පියවොහාරද්වයමෙව න වට්ටති, ඉතරත්තයං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘කප්පියවොහාරොපි වට්ටති, යඤ්ච අත්තනො පරිභොගත්ථාය වට්ටති, තං අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා අත්ථායපි වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආරාමත්ථාය පන වනත්ථාය ඡායත්ථාය ච අකප්පියවොහාරමත්තමෙව න වට්ටති, සෙසං වට්ටති. න කෙවලඤ්ච සෙසං, යං කිඤ්චි මාතිකම්පි උජුං කාතුං කප්පියඋදකං සිඤ්චිතුං නහානකොට්ඨකං කත්වා නහායිතුං හත්ථපාදමුඛධොවනඋදකානි ච තත්ථ ඡඩ්ඩෙතුම්පි වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කුරුන්දියඤ්ච ‘‘කප්පියපථවියං සයං රොපෙතුම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආරාමාදිඅත්ථාය පන රොපිතස්ස වා රොපාපිතස්ස වා ඵලං පරිභුඤ්ජිතුම්පි වට්ටති.

๒๙. แม้ประการทั้ง 5 เหล่านี้ ก็ไม่ควรในการปลูกและการให้ปลูกเป็นต้น เพื่อประโยชน์ในการสงเคราะห์ตระกูล เพื่อประโยชน์ในการบริโภคผลไม้ กัปปิยวโวหารและอกัปปิยวโวหารทั้งสองอย่างเท่านั้นไม่ควร 3 อย่างที่เหลือควร แต่ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า “แม้กัปปิยวโวหารก็ควร และผลไม้ใดที่ควรเพื่อประโยชน์ในการบริโภคของตน ผลไม้นั้นก็ควรแม้เพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่น หรือแก่สงฆ์ หรือแก่เจดีย์ด้วย” แต่เพื่อประโยชน์แก่สวน เพื่อประโยชน์แก่ป่า และเพื่อประโยชน์แก่ร่มเงา อกัปปิยวโวหารเท่านั้นไม่ควร ที่เหลือควร และไม่ใช่เพียงที่เหลือเท่านั้น แม้การทำร่องน้ำใดๆ ให้ตรง การรดน้ำที่ควร การทำห้องอาบน้ำแล้วอาบน้ำ และการทิ้งน้ำล้างมือล้างเท้าล้างหน้าในที่นั้น (ต้นไม้ที่ปลูกเพื่อสวนเป็นต้น) ก็ควร ในมหาปัจจรีย์และกุรุนทีกล่าวไว้ว่า “ในพื้นที่ที่ควร แม้การปลูกด้วยตนเองก็ควร” อนึ่ง แม้การบริโภคผลไม้ของต้นไม้ที่ปลูกเองหรือให้ผู้อื่นปลูกเพื่อประโยชน์แก่สวนเป็นต้น ก็ควร

30. අයං [Pg.19] පන ආදිතො පට්ඨාය විත්ථාරෙන ආපත්තිවිනිච්ඡයො – කුලදූසනත්ථාය අකප්පියපථවියං මාලාවච්ඡං රොපෙන්තස්ස පාචිත්තියඤ්චෙව දුක්කටඤ්ච, තථා අකප්පියවොහාරෙන රොපාපෙන්තස්ස. කප්පියපථවියං රොපනෙපි රොපාපනෙපි දුක්කටමෙව. උභයත්‍රාපි සකිං ආණත්තියා බහූනම්පි රොපනෙ එකමෙව සපාචිත්තියදුක්කටං වා සුද්ධදුක්කටං වා හොති. පරිභොගත්ථාය කප්පියභූමියං වා අකප්පියභූමියං වා කප්පියවොහාරෙන රොපාපනෙ අනාපත්ති. ආරාමාදිඅත්ථායපි අකප්පියපථවියං රොපෙන්තස්ස වා අකප්පියවචනෙන රොපාපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං. අයං පන නයො මහාඅට්ඨකථායං න සුට්ඨු විභත්තො, මහාපච්චරියං පන විභත්තොති.

๓๐. อนึ่ง นี้คือการวินิจฉัยอาบัติโดยพิสดารตั้งแต่ต้น คือ เพื่อประทุษร้ายตระกูล ในพื้นที่ที่ไม่ควร แก่ภิกษุผู้ปลูกต้นไม้ดอก ย่อมเป็นปาจิตตีย์และทุกกฏ และเป็นเช่นนั้นแก่ภิกษุผู้ให้ปลูกด้วยอกัปปิยวโวหาร ในพื้นที่ที่ควร แม้ในการปลูกหรือการให้ปลูก ก็เป็นทุกกฏเท่านั้น ในพื้นที่ทั้งสองนั้น ด้วยการสั่งเพียงครั้งเดียว แม้จะปลูกเป็นจำนวนมาก ก็เป็นปาจิตตีย์พร้อมด้วยทุกกฏอย่างเดียว หรือเป็นทุกกฏล้วนอย่างเดียว เพื่อประโยชน์ในการบริโภค ในพื้นที่ที่ควรหรือในพื้นที่ที่ไม่ควร ในการให้ปลูกด้วยกัปปิยวโวหาร ไม่เป็นอาบัติ แม้เพื่อประโยชน์แก่สวนเป็นต้น ในพื้นที่ที่ไม่ควร แก่ภิกษุผู้ปลูกเองหรือแก่ภิกษุผู้ให้ปลูกด้วยอกัปปิยวโวหาร เป็นปาจิตตีย์ แต่นัยนี้ในมหาอรรถกถาไม่ได้จำแนกไว้ดีนัก แต่ในมหาปัจจรีย์จำแนกไว้ดีแล้ว

සිඤ්චනසිඤ්චාපනෙ පන අකප්පියඋදකෙන සබ්බත්ථ පාචිත්තියං, කුලදූසනපරිභොගත්ථාය දුක්කටම්පි. කප්පියෙන තෙසංයෙව ද්වින්නං අත්ථාය දුක්කටං, පරිභොගත්ථාය චෙත්ථ කප්පියවොහාරෙන සිඤ්චාපනෙ අනාපත්ති. ආපත්තිට්ඨානෙ පන ධාරාවච්ඡෙදවසෙන පයොගබහුලතාය ච ආපත්තිබහුලතා වෙදිතබ්බා.

อนึ่ง ในการรดน้ำและการให้รดน้ำด้วยน้ำที่ไม่ควร เป็นปาจิตตีย์ในทุกกรณี และเป็นทุกกฏด้วยเพื่อประโยชน์ในการประทุษร้ายตระกูลและการบริโภค ด้วยน้ำที่ควร เพื่อประโยชน์แก่สองอย่างนั้นนั่นแหละ เป็นทุกกฏ แต่ในเรื่องนี้ เพื่อประโยชน์ในการบริโภค ในการให้รดน้ำด้วยกัปปิยวโวหาร ไม่เป็นอาบัติ ในฐานะที่เป็นอาบัติ พึงทราบความเป็นอาบัติมากด้วยอำนาจการตัดสายน้ำและด้วยความมากแห่งประโยค

කුලසඞ්ගහත්ථාය ඔචිනනෙ පුප්ඵගණනාය දුක්කටපාචිත්තියානි, අඤ්ඤත්ථ පාචිත්තියානෙව. බහූනි පන පුප්ඵානි එකපයොගෙන ඔචිනන්තො පයොගවසෙන කාරෙතබ්බො. ඔචිනාපනෙ කුලදූසනත්ථාය සකිං ආණත්තො බහුම්පි ඔචිනාති, එකමෙව සපාචිත්තියදුක්කටං, අඤ්ඤත්‍ර පාචිත්තියමෙව.

ในการเก็บดอกไม้เพื่อประโยชน์ในการสงเคราะห์ตระกูล เป็นทุกกฏและปาจิตตีย์ตามจำนวนดอกไม้ ในกรณีอื่น เป็นปาจิตตีย์เท่านั้น อนึ่ง ภิกษุเมื่อเก็บดอกไม้เป็นจำนวนมากด้วยประโยคเดียว พึงปรับอาบัติตามประโยค ในการให้เก็บ เพื่อประโยชน์ในการประทุษร้ายตระกูล ผู้ที่ถูกสั่งครั้งเดียวแม้จะเก็บเป็นจำนวนมาก ก็เป็นปาจิตตีย์พร้อมด้วยทุกกฏเพียงครั้งเดียว ในกรณีอื่น เป็นปาจิตตีย์เท่านั้น

31. ගන්ථනගන්ථාපනෙසු පන සබ්බාපි ඡ පුප්ඵවිකතියො වෙදිතබ්බා – ගන්ථිමං ගොප්ඵිමං වෙධිමං වෙඨිමං පූරිමං වායිමන්ති. තත්ථ ගන්ථිමං නාම සදණ්ඩකෙසු වා උප්පලපදුමාදීසු අඤ්ඤෙසු වා දීඝවණ්ටෙසු පුප්ඵෙසු දට්ඨබ්බං. දණ්ඩකෙන වා දණ්ඩකං, වණ්ටෙන වා වණ්ටං ගන්ථෙත්වා කතමෙව හි ගන්ථිමං. තං භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කාතුම්පි අකප්පියවචනෙන කාරාපෙතුම්පි න වට්ටති, ‘‘එවං ජාන, එවං කතෙ සොභෙය්‍ය, යථා එතානි පුප්ඵානි න විකිරියන්ති, තථා කරොහී’’තිආදිනා පන කප්පියවචනෙන කාරාපෙතුං වට්ටති.

๓๑. แต่ในการร้อยด้วยตนเองและการให้ผู้อื่นร้อย พึงทราบการจัดดอกไม้ที่วิจิตรทั้งหกอย่างคือ คันถิมะ (การร้อยแบบผูกก้าน), คอปผิมะ (การร้อยแบบถัก), เวธิมะ (การร้อยแบบแทง), เวฐิมะ (การร้อยแบบพันรอบ), ปูริมะ (การร้อยแบบบรรจุ), วายิมะ (การร้อยแบบทอ). ในบรรดาเหล่านั้น ที่ชื่อว่าคันถิมะ พึงทราบในดอกอุบล ดอกปทุมเป็นต้นที่มีก้าน หรือในดอกไม้อื่นที่มีก้านยาว. พวงมาลัยที่ทำโดยการผูกก้านกับก้าน หรือขั้วกับขั้วเท่านั้น ชื่อว่าคันถิมะ. พวงมาลัยคันถิมะนั้น ไม่ควรแก่ภิกษุหรือภิกษุณีเพื่อทำด้วยตนเอง หรือเพื่อให้ผู้อื่นทำด้วยคำที่ไม่ควร. แต่เพื่อให้ผู้อื่นทำด้วยคำที่ควรเป็นต้นว่า "จงรู้ดังนี้, เมื่อทำดังนี้จะงดงาม, จงทำด้วยอาการใดที่ดอกไม้เหล่านี้จะไม่กระจัดกระจาย" ย่อมควร.

ගොප්ඵිමං නාම සුත්තෙන වා වාකාදීහි වා වස්සිකපුප්ඵාදීනං එකතොවණ්ටිකඋභතොවණ්ටිකමාලාවසෙන ගොප්ඵනං, වාකං වා රජ්ජුං වා දිගුණං කත්වා තත්ථ අවණ්ටකානි නීපපුප්ඵාදීනි පවෙසෙත්වා පටිපාටියා බන්ධන්ති, එතම්පි ගොප්ඵිමමෙව. සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති.

ที่ชื่อว่าคอปผิมะ คือการร้อยแบบถักด้วยด้ายก็ดี ด้วยป่านเป็นต้นก็ดี ซึ่งดอกมะลิเป็นต้น โดยวิธีร้อยมาลัยที่วางก้านดอกไม้ไว้ด้านเดียวหรือสองข้าง. หรือการทำป่านหรือเชือกให้เป็นสองทบ แล้วสอดดอกนีปะเป็นต้นที่ไม่มีก้านเข้าไปในระหว่างนั้น แล้วผูกเรียงตามลำดับ, นี่ก็ชื่อว่าคอปผิมะเช่นกัน. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยวิธีเดียวกับที่กล่าวมาแล้วข้างต้น.

වෙධිමං [Pg.20] නාම සවණ්ටකානි වස්සිකපුප්ඵාදීනි වණ්ටෙ, අවණ්ටකානි වකුලපුප්ඵාදීනි අත්තනො ඡිද්දෙසු සූචිතාලහීරාදීහි විනිවිජ්ඣිත්වා ආවුනන්ති, එතං වෙධිමං නාම. තං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. කෙචි පන කදලික්ඛන්ධම්හි කණ්ටකෙ වා තාලහීරාදීනි වා පවෙසෙත්වා තත්ථ පුප්ඵානි විනිවිජ්ඣිත්වා ඨපෙන්ති, කෙචි කණ්ටකසාඛාසු, කෙචි පුප්ඵඡත්තපුප්ඵකූටාගාරකරණත්ථං ඡත්තෙ ච භිත්තියඤ්ච පවෙසෙත්වා ඨපිතකණ්ටකෙසු, කෙචි ධම්මාසනවිතානෙ බද්ධකණ්ටකෙසු, කෙචි කණිකාරපුප්ඵාදීනි සලාකාහි විජ්ඣන්ති, ඡත්තාධිඡත්තං විය කරොන්ති, තං අතිඔළාරිකමෙව. පුප්ඵවිජ්ඣනත්ථං පන ධම්මාසනවිතානෙ කණ්ටකම්පි බන්ධිතුං කණ්ටකාදීහි වා එකපුප්ඵම්පි විජ්ඣිතුං පුප්ඵෙයෙව වා පුප්ඵං පවෙසෙතුං න වට්ටති. ජාලවිතානවෙදිකනාගදන්තකපුප්ඵපටිච්ඡකතාලපණ්ණගුළකාදීනං පන ඡිද්දෙසු අසොකපිණ්ඩියා වා අන්තරෙසු පුප්ඵානි පවෙසෙතුං න දොසො. න හෙතං වෙධිමං හොති. ධම්මරජ්ජුයම්පි එසෙව නයො.

ที่ชื่อว่าเวธิมะ คือการที่คนทั้งหลายแทงทะลุแล้วร้อยดอกมะลิเป็นต้นที่มีก้านที่ก้าน หรือดอกพิกุลเป็นต้นที่ไม่มีก้านที่รูของมัน ด้วยเข็ม ป่านตาลเป็นต้น. พวงมาลัยนี้ชื่อว่าเวธิมะ. พวงมาลัยนั้นไม่ควรด้วยวิธีเดียวกับที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่บางคนสอดหนามหรือป่านตาลเป็นต้นเข้าไปในลำต้นกล้วย แล้วแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่นั่น, บางคนแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่กิ่งไม้มีหนาม, บางคนเพื่อทำฉัตรดอกไม้หรือกูฏาคารดอกไม้ สอดหนามเข้าไปในฉัตรและฝาผนังแล้วแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่หนามนั้น, บางคนแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่หนามที่ผูกไว้บนเพดานธรรมาสน์, บางคนแทงดอกกรรณิการ์เป็นต้นด้วยซี่ไม้ แล้วทำเหมือนฉัตรซ้อนฉัตร, ทั้งหมดนั้นหยาบมากเท่านั้น. และเพื่อประโยชน์แก่การแทงดอกไม้ ไม่ควรผูกหนามบนเพดานธรรมาสน์ หรือแทงดอกไม้ดอกเดียวด้วยหนามเป็นต้น หรือสอดดอกไม้เข้าไปในดอกไม้เท่านั้น. แต่การสอดดอกไม้เข้าไปในรูของเพดานตาข่าย ราวปูน งาช้าง ที่รองดอกไม้ ใบตาลอ่อนเป็นต้น หรือในระหว่างช่อดอกอโศก ไม่มีโทษ. การสอดเข้าไปนี้ไม่เป็นเวธิมะ. ในเชือกที่พันราวปูนธรรมาสน์เจดีย์ก็พึงทราบด้วยวิธีเดียวกันนี้.

වෙඨිමං නාම පුප්ඵදාමපුප්ඵහත්ථකෙසු දට්ඨබ්බං. කෙචි හි මත්ථකදාමං කරොන්තා හෙට්ඨා ඝටකාකාරං දස්සෙතුං පුප්ඵෙහි වෙඨෙන්ති, කෙචි අට්ඨ අට්ඨ වා දස දස වා උප්පලපුප්ඵාදීනි සුත්තෙන වා වාකෙන වා දණ්ඩකෙසු බන්ධිත්වා උප්පලහත්ථකෙ වා පදුමහත්ථකෙ වා කරොන්ති, තං සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. සාමණෙරෙහි උප්පාටෙත්වා ථලෙ ඨපිතඋප්පලාදීනි කාසාවෙන භණ්ඩිකම්පි බන්ධිතුං න වට්ටති. තෙසංයෙව පන වාකෙන වා දණ්ඩකෙන වා බන්ධිතුං අංසභණ්ඩිකං වා කාතුං වට්ටති. අංසභණ්ඩිකං නාම ඛන්ධෙ ඨපිතකාසාවස්ස උභො අන්තෙ ආහරිත්වා භණ්ඩිකං කත්වා තස්මිං පසිබ්බකෙ විය පුප්ඵානි පක්ඛිපන්ති, අයං වුච්චති අංසභණ්ඩිකා, එතං කාතුං වට්ටති. දණ්ඩකෙහි පදුමිනිපණ්ණං විජ්ඣිත්වා උප්පලාදීනි පණ්ණෙන වෙඨෙත්වා ගණ්හන්ති, තත්‍රාපි පුප්ඵානං උපරි පදුමිනිපණ්ණමෙව බන්ධිතුං වට්ටති, හෙට්ඨා දණ්ඩකං පන බන්ධිතුං න වට්ටති.

ที่ชื่อว่าเวฐิมะ พึงทราบในพวงมาลัยแขวนและพวงมาลัยถือ. บางคนเมื่อทำพวงมาลัยแขวน (ที่แขวนเหนือธรรมาสน์เป็นต้น) ย่อมพันด้วยดอกไม้เพื่อแสดงรูปทรงเหมือนหม้อน้ำข้างล่าง. บางคนผูกดอกอุบลเป็นต้นแปดดอกแปดดอก หรือสิบดอกสิบดอกด้วยด้ายหรือป่านที่ก้าน แล้วทำเป็นพวงมาลัยถือดอกอุบลหรือดอกปทุม. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยวิธีเดียวกับที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. ดอกอุบลเป็นต้นที่สามเณรถอนแล้ววางไว้บนบก ไม่ควรผูกเป็นห่อด้วยผ้ากาสาวะ. แต่ของดอกอุบลเป็นต้นเหล่านั้นเอง (ที่สามเณรถอนแล้ววางไว้บนบก) ควรผูกด้วยป่านหรือก้าน หรือทำเป็นอังสภัณฑิกา (ห่อดอกไม้ที่แบกบนบ่า). ที่ชื่อว่าอังสภัณฑิกา คือการนำปลายผ้ากาสาวะทั้งสองข้างที่วางไว้บนบ่ามาทำเป็นห่อ แล้วใส่ดอกไม้เข้าไปในห่อนั้นเหมือนใส่ในถุง, ห่อดอกไม้ที่เป็นที่ใส่ดอกไม้นี้เรียกว่าอังสภัณฑิกา, ควรทำอังสภัณฑิกานี้. เมื่อแทงใบบัวด้วยก้านบัวแล้วพันดอกอุบลเป็นต้นด้วยใบแล้วถือไป, ในการถือเช่นนั้นก็ควรผูกใบบัวไว้ข้างบนดอกบัวเท่านั้น, แต่ไม่ควรผูกก้านไว้ข้างล่าง.

පූරිමං නාම මාලාගුණෙ ච පුප්ඵපටෙ ච දට්ඨබ්බං. යො හි මාලාගුණෙන චෙතියං වා බොධිං වා වෙදිකං වා පරික්ඛිපන්තො පුන ආනෙත්වා පුරිමට්ඨානං අතික්කාමෙති, එත්තාවතා පූරිමං නාම හොති, කො පන වාදො අනෙකක්ඛත්තුං පරික්ඛිපන්තස්ස. නාගදන්තකන්තරෙහි පවෙසෙත්වා හරන්තො ඔලම්බකං කත්වා පුන නාගදන්තකං පරික්ඛිපති, එතම්පි පූරිමං නාම. නාගදන්තකෙ [Pg.21] පන පුප්ඵවලයං පවෙසෙතුං වට්ටති. මාලාගුණෙහි පුප්ඵපටං කරොන්ති, තත්‍රාපි එකමෙව මාලාගුණං හරිතුං වට්ටති. පුන පච්චාහරතො පූරිමමෙව හොති. තං සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. මාලාගුණෙහි පන බහූහිපි කතං පුප්ඵදාමං ලභිත්වා ආසනමත්ථකාදීසු බන්ධිතුං වට්ටති. අතිදීඝං පන මාලාගුණං එකවාරං හරිත්වා පරික්ඛිපිත්වා පුන ඉතරස්ස භික්ඛුනො දාතුං වට්ටති, තෙනපි තථෙව කාතුං වට්ටති.

ชื่อว่าปูริมะ (การร้อยแบบบรรจุ) พึงเห็นในพวงมาลัยและผ้าลายดอกไม้. อธิบายว่า ภิกษุใดเมื่อพันรอบเจดีย์ก็ดี ต้นโพธิ์ก็ดี ราวปูนก็ดี ด้วยพวงมาลัย แล้วนำกลับมาให้ล่วงเลยที่เดิมไปอีก เพียงเท่านี้ชื่อว่าปูริมะ ย่อมเป็น จะกล่าวไปไยถึงภิกษุผู้พันรอบหลายครั้ง. เมื่อสอดเข้าไปในช่องระหว่างงาช้าง (ที่แขวน) แล้วนำไป กระทำเป็นของห้อยย้อย แล้วพันรอบงาช้างอีก แม้นี้ก็ชื่อว่าปูริมะ. แต่การสอดกำไลดอกไม้เข้าไปในงาช้าง ย่อมควร. ย่อมกระทำผ้าลายดอกไม้ด้วยพวงมาลัย แม้ในที่นั้น การนำพวงมาลัยเพียงพวงเดียวไป ย่อมควร. เมื่อนำกลับมาอีก ย่อมเป็นปูริมะเท่านั้น. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่การได้พวงดอกไม้ที่กระทำด้วยพวงมาลัยหลายพวงแล้ว เพื่อผูกไว้ในที่เหนืออาสนะเป็นต้น ย่อมควร. แต่พวงมาลัยที่ยาวเกินไป เมื่อนำไปพันรอบครั้งเดียวแล้ว เพื่อให้แก่ภิกษุอื่นอีก ย่อมควร แม้ภิกษุนั้นก็พึงกระทำอย่างนั้น ย่อมควร.

වායිමං නාම පුප්ඵජාලපුප්ඵපටපුප්ඵරූපෙසු දට්ඨබ්බං. චෙතියෙ පුප්ඵජාලං කරොන්තස්ස එකමෙකම්හි ජාලඡිද්දකෙ දුක්කටං. භිත්තිඡත්තබොධිත්ථම්භාදීසුපි එසෙව නයො. පුප්ඵපටං පන පරෙහි පූරිතම්පි වායිතුං න ලබ්භති. ගොප්ඵිමපුප්ඵෙහෙව හත්ථිඅස්සාදිරූපකානි කරොන්ති, තානිපි වායිමට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති. පුරිමනයෙනෙව සබ්බං න වට්ටති. අඤ්ඤෙහි කතපරිච්ඡෙදෙ පන පුප්ඵානි ඨපෙන්තෙන හත්ථිඅස්සාදිරූපකම්පි කාතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කළම්බකෙන අඩ්ඪචන්දකෙන ච සද්ධිං අට්ඨ පුප්ඵවිකතියො වුත්තා.

ชื่อว่าวายิมะ (การร้อยแบบทอ) พึงเห็นในข่ายดอกไม้ ผ้าลายดอกไม้ และรูปดอกไม้. ภิกษุผู้กระทำข่ายดอกไม้ในเจดีย์ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏในช่องข่ายแต่ละช่อง. แม้ในกำแพง ร่ม เสาโพธิ์เป็นต้น นัยนี้เท่านั้นพึงทราบ. แต่ผ้าลายดอกไม้ แม้ผู้อื่นทำให้เต็มแล้ว ก็ไม่ควรเพื่อร้อยหรือถัก. ย่อมกระทำรูปช้าง รูปม้าเป็นต้น ด้วยดอกไม้ที่ร้อยแล้วเท่านั้น แม้รูปเหล่านั้นก็ย่อมตั้งอยู่ในส่วนของวายิมะ. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่ในส่วนที่ผู้อื่นกำหนดไว้แล้ว เมื่อวางดอกไม้ ย่อมควรเพื่อกระทำแม้รูปช้าง รูปม้าเป็นต้น. แต่อรรถกถาชื่อมหาปัจจรีย์ กล่าวการตกแต่งดอกไม้พิเศษแปดอย่าง พร้อมกับกะลำพกะและอัฑฒจันทกะ.

32. තත්ථ කළම්බකොති අඩ්ඪචන්දකන්තරෙ ඝටිකදාමඔලම්බකො වුත්තො. අඩ්ඪචන්දකොති අඩ්ඪචන්දාකාරෙන මාලාගුණපරික්ඛෙපො. තදුභයම්පි පූරිමෙයෙව පවිට්ඨං. කුරුන්දියං පන ‘‘ද්වෙ තයො මාලාගුණෙ එකතො කත්වා පුප්ඵදාමකරණම්පි වායිමංයෙවා’’ති වුත්තං. තම්පි ඉධ පූරිමට්ඨානෙයෙව පවිට්ඨං. න කෙවලඤ්ච පුප්ඵදාමමෙව, පිට්ඨමයදාමම්පි ගෙණ්ඩුකපුප්ඵදාමම්පි කුරුන්දියං වුත්තං. ඛරපත්තදාමම්පි සික්ඛාපදස්ස සාධාරණත්තා භික්ඛූනම්පි භික්ඛුනීනම්පි නෙව කාතුං, න කාරාපෙතුං වට්ටති, පූජානිමිත්තං පන කප්පියවචනං සබ්බත්ථ වත්තුං වට්ටති. පරියායඔභාසනිමිත්තකම්මානි වට්ටන්තියෙව.

๓๒. ในบรรดากะลำพกะและอัฑฒจันทกะเหล่านั้น พวงดอกไม้ห้อยย้อยรูปหม้อน้ำที่อยู่ภายในอัฑฒจันทกะ ชื่อว่ากะลำพกะ ท่านกล่าวไว้. การพันรอบด้วยพวงมาลัยเป็นรูปพระจันทร์ครึ่งซีก ชื่อว่าอัฑฒจันทกะ ท่านกล่าวไว้. แม้ทั้งสองนั้นก็สงเคราะห์เข้าในปูริมะ (สิ่งที่กล่าวไว้ก่อน) เท่านั้น. แต่อรรถกถาชื่อกุรุนทีกล่าวว่า "แม้การทำพวงดอกไม้โดยรวมพวงมาลัยสองสามพวงเข้าด้วยกัน ก็เป็นวายิมะ (ดอกไม้ที่ร้อยด้วยเข็ม) เท่านั้น." แม้การทำพวงดอกไม้นั้นก็สงเคราะห์เข้าในส่วนของปูริมะในที่นี้เท่านั้น. และในกุรุนทีกล่าวว่า ไม่ใช่เพียงพวงดอกไม้เท่านั้น แม้พวงดอกไม้ที่ทำด้วยแป้ง แม้พวงดอกไม้รูปก้อนกลม (ลูกบอล) ก็เป็นวายิมะเท่านั้น. แม้พวงดอกไม้ที่ทำด้วยใบหญ้าคา ก็ไม่ควรเพื่อทำเอง ไม่ควรเพื่อใช้ผู้อื่นทำ แก่ภิกษุทั้งหลายและภิกษุณีทั้งหลาย เพราะความเป็นสิกขาบทที่ทั่วไป (แก่ภิกษุและภิกษุณี). แต่คำที่ควรกล่าวเพื่อบูชา ย่อมควรเพื่อกล่าวในที่ทั้งปวง. การงานที่แสดงนิมิตโดยปริยาย ย่อมควรเท่านั้น.

යො හරිත්වා වා හරාපෙත්වා වා පක්කොසිත්වා වා පක්කොසාපෙත්වා වා සයං වා උපගතානං යං කිඤ්චි අත්තනො සන්තකං පුප්ඵං කුලසඞ්ගහත්ථාය දෙති, තස්ස දුක්කටං, පරසන්තකං දෙති, දුක්කටමෙව. ථෙය්‍යචිත්තෙන දෙති, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. එස නයො සඞ්ඝිකෙපි. අයං පන විසෙසො – සෙනාසනත්ථාය නියමිතං ඉස්සරවතාය දදතො ථුල්ලච්චයන්ති.

ภิกษุใดนำดอกไม้ไปเองก็ดี ใช้ผู้อื่นนำไปก็ดี เรียกตระกูลมาเองก็ดี ใช้ผู้อื่นเรียกมาก็ดี หรือให้ดอกไม้อะไรก็ตามที่เป็นของตนแก่ตระกูลที่มาหาตนเอง เพื่อสงเคราะห์ตระกูล แก่ภิกษุนั้นย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ. ถ้าให้ดอกไม้ที่เป็นของผู้อื่น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏเท่านั้น. ถ้าให้ด้วยจิตคิดขโมย พึงให้ปรับอาบัติทุกกฏ ถุลลัจจัย หรือปาราชิก ตามราคาแห่งสิ่งของที่ให้. แม้ในดอกไม้ที่เป็นของสงฆ์ พึงทราบโดยนัยนี้เท่านั้น. แต่มีความพิเศษดังนี้คือ แก่ภิกษุผู้ให้ดอกไม้ที่กำหนดไว้เพื่อเสนาสนะ ด้วยความเป็นเจ้าของ (มีอำนาจ) ย่อมเป็นอาบัติถุลลัจจัย.

33. පුප්ඵං නාම කස්ස දාතුං වට්ටති, කස්ස න වට්ටතීති? මාතාපිතූනං තාව හරිත්වාපි හරාපෙත්වාපි පක්කොසිත්වාපි පක්කොසාපෙත්වාපි දාතුං වට්ටති[Pg.22], සෙසඤාතකානං පක්කොසාපෙත්වාව. තඤ්ච ඛො වත්ථුපූජනත්ථාය, මණ්ඩනත්ථාය පන සිවලිඞ්ගාදිපූජනත්ථාය වා කස්සචිපි දාතුං න වට්ටති. මාතාපිතූනඤ්ච හරාපෙන්තෙන ඤාතිසාමණෙරෙහෙව හරාපෙතබ්බං. ඉතරෙ පන යදි සයමෙව ඉච්ඡන්ති, වට්ටති. සම්මතෙන පුප්ඵභාජකෙන පුප්ඵභාජනකාලෙ සම්පත්තානං සාමණෙරානං උපඩ්ඪභාගං දාතුං වට්ටති. කුරුන්දියං පන ‘‘සම්පත්තගිහීනං උපඩ්ඪභාගං’’, මහාපච්චරියං ‘‘චූළකං දාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. ආචරියුපජ්ඣායෙසු සගාරවා සාමණෙරා බහූනි පුප්ඵානි ආහරිත්වා රාසිං කත්වා ඨපෙන්ති, ථෙරා පාතොව සම්පත්තානං සද්ධිවිහාරිකාදීනං උපාසකාදීනං වා ‘‘ත්වං ඉදං ගණ්හ, ත්වං ඉදං ගණ්හා’’ති දෙන්ති, පුප්ඵදානං නාම න හොති. ‘‘චෙතියං පූජෙස්සාමා’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්තාපි පූජං කරොන්තාපි තත්ථ තත්ථ සම්පත්තානං චෙතියපූජනත්ථාය දෙන්ති, එතම්පි පුප්ඵදානං නාම න හොති. උපාසකෙ අක්කපුප්ඵාදීහි පූජෙන්තෙ දිස්වා ‘‘විහාරෙ කණිකාරපුප්ඵාදීනි අත්ථි, උපාසකා තානි ගහෙත්වා පූජෙථා’’ති වත්තුම්පි වට්ටති. භික්ඛූ පුප්ඵපූජං කත්වා දිවාතරං ගාමං පවිට්ඨෙ ‘‘කිං, භන්තෙ, අතිදිවා පවිට්ඨත්ථා’’ති පුච්ඡන්ති, ‘‘විහාරෙ පුප්ඵානි බහූනි, පූජං අකරිම්හා’’ති වදන්ති. මනුස්සා ‘‘බහූනි කිර විහාරෙ පුප්ඵානී’’ති පුනදිවසෙ පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා පුප්ඵපූජඤ්ච කරොන්ති දානඤ්ච දෙන්ති, වට්ටති.

๓๓. ชื่อว่าดอกไม้ ควรให้แก่ใคร ไม่ควรให้แก่ใคร? ก่อนอื่น แก่มารดาบิดา ย่อมควรเพื่อให้นำดอกไม้ไปเองก็ดี ใช้ผู้อื่นนำไปก็ดี เรียกมารดาบิดามาเองก็ดี ใช้ผู้อื่นเรียกมาก็ดี. แก่ญาติที่เหลือ ย่อมควรเพื่อใช้ผู้อื่นเรียกมาเท่านั้น. และดอกไม้นั้น ย่อมควรเพื่อบูชาพระรัตนตรัยเท่านั้น. แต่เพื่อประดับตกแต่ง หรือเพื่อบูชาพระศิวลึงค์เป็นต้น ไม่ควรเพื่อให้แก่ใครคนใดคนหนึ่ง. และเมื่อใช้ผู้อื่นนำดอกไม้ไปแก่มารดาบิดา พึงใช้สามเณรที่เป็นญาติเท่านั้น. แต่สามเณรอื่น (ที่ไม่ใช่ญาติ) ถ้าต้องการนำไปเอง ย่อมควร. โดยภิกษุผู้แบ่งดอกไม้ที่สงฆ์สมมติแล้ว ในเวลาแบ่งดอกไม้ ย่อมควรเพื่อให้ส่วนครึ่งหนึ่ง (ของภิกษุ) แก่สามเณรที่มาถึง. แต่อรรถกถาชื่อกุรุนทีกล่าวว่า "แก่คฤหัสถ์ที่มาถึง ให้ส่วนครึ่งหนึ่ง (ของสามเณร)" ในมหาปัจจรีย์กล่าวว่า "ย่อมควรเพื่อให้ส่วนหนึ่งในสี่ (ของภิกษุ)". โดยภิกษุผู้แบ่งดอกไม้ที่สงฆ์ไม่ได้สมมติ พึงบอกกล่าว (ขออนุญาตสงฆ์) แล้วจึงให้. สามเณรผู้มีความเคารพในอาจารย์และอุปัชฌาย์ นำดอกไม้มามาก กระทำเป็นกองแล้ววางไว้. พระเถระทั้งหลายแต่เช้าตรู่ ย่อมให้แก่สัทธิวิหาริกเป็นต้นที่มาถึงก็ดี แก่อุบาสกเป็นต้นก็ดี โดยกล่าวว่า "ท่านจงถือเอาดอกไม้นี้ ท่านจงถือเอาดอกไม้นี้" ไม่ชื่อว่าการให้ดอกไม้ (ที่เป็นอาบัติ). แม้ภิกษุผู้กำลังถือเอาดอกไม้โดยคิดว่า "เราจักบูชาเจดีย์" แล้วกำลังไป หรือกำลังบูชาอยู่ ย่อมให้แก่สัทธิวิหาริกเป็นต้นที่มาถึงในที่นั้นๆ ก็ดี แก่อุบาสกทั้งหลายก็ดี เพื่อบูชาเจดีย์ แม้นี้ก็ไม่ชื่อว่าการให้ดอกไม้. เมื่อเห็นอุบาสกทั้งหลายกำลังบูชาด้วยดอกรักเป็นต้น ย่อมควรเพื่อกล่าวว่า "ในวิหารมีดอกกรรณิการ์เป็นต้น อุบาสกทั้งหลายจงถือเอาดอกไม้เหล่านั้นแล้วบูชาเถิด". ภิกษุทั้งหลายกระทำบูชาดอกไม้แล้ว เมื่อเข้าไปสู่บ้านในเวลาสายมาก มนุษย์ทั้งหลายย่อมถามว่า "ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรจึงเข้าไปสู่บ้านในเวลาสายมาก?" ภิกษุทั้งหลายย่อมกล่าวว่า "ในวิหารมีดอกไม้มาก เราทั้งหลายได้กระทำบูชาแล้ว". มนุษย์ทั้งหลายทราบว่า "ได้ยินว่าในวิหารมีดอกไม้มาก" ดังนี้ ในวันรุ่งขึ้นจึงถือเอาของขบเคี้ยวของบริโภคเป็นอันมาก ไปสู่วิหาร ย่อมกระทำบูชาดอกไม้ด้วย และย่อมให้ทานด้วย ย่อมควร.

34. මනුස්සා ‘‘මයං, භන්තෙ, අසුකදිවසං නාම පූජෙස්සාමා’’ති පුප්ඵවාරං යාචිත්වා අනුඤ්ඤාතදිවසෙ ආගච්ඡන්ති, සාමණෙරෙහි ච පගෙව පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා ඨපිතානි හොන්ති, තෙ රුක්ඛෙසු පුප්ඵානි අපස්සන්තා ‘‘කුහිං, භන්තෙ, පුප්ඵානී’’ති වදන්ති, සාමණෙරෙහි ඔචිනිත්වා ඨපිතානි, තුම්හෙ පන පූජෙත්වා ගච්ඡථ, සඞ්ඝො අඤ්ඤං දිවසං පූජෙස්සතීති. තෙ පූජෙත්වා දානං දත්වා ගච්ඡන්ති, වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කුරුන්දියඤ්ච ‘‘ථෙරා සාමණෙරෙහි දාපෙතුං න ලභන්ති, සචෙ සයමෙව තානි පුප්ඵානි තෙසං දෙන්ති, වට්ටති. ථෙරෙහි පන ‘සාමණෙරෙහි ඔචිනිත්වා ඨපිතානී’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බ’’න්ති වුත්තං. සචෙ පන පුප්ඵවාරං යාචිත්වා අනොචිතෙසු පුප්ඵෙසු යාගුභත්තාදීනි ආදාය ආගන්ත්වා සාමණෙරෙ ‘‘ඔචිනිත්වා දෙථා’’ති වදන්ති, ඤාභිසාමණෙරානංයෙව ඔචිනිත්වා දාතුං වට්ටති. අඤ්ඤාතකෙ උක්ඛිපිත්වා රුක්ඛසාඛාය ඨපෙන්ති, න ඔරොහිත්වා පලායිතබ්බං, ඔචිනිත්වා දාතුං වට්ටති[Pg.23]. සචෙ පන කොචි ධම්මකථිකො ‘‘බහූනි උපාසකා විහාරෙ පුප්ඵානි, යාගුභත්තාදීනි ආදාය ගන්ත්වා පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති වදති, තස්සෙව න කප්පතීති මහාපච්චරියඤ්ච කුරුන්දියඤ්ච වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘එතං අකප්පියං න වට්ටතී’’ති අවිසෙසෙන වුත්තං.

๓๔. มนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าจักบูชาในวันชื่อโน้น" ดังนี้ขอเวรดอกไม้แล้ว ย่อมมาในวันที่ได้รับอนุญาต. และสามเณรทั้งหลายได้เก็บดอกไม้แล้ววางไว้แต่เช้าตรู่. มนุษย์เหล่านั้นเมื่อไม่เห็นดอกไม้บนต้นไม้ ย่อมกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดอกไม้ไปไหน?" (พระเถระตอบว่า) "สามเณรทั้งหลายเก็บวางไว้แล้ว แต่ท่านทั้งหลายจงบูชาแล้วไปเถิด สงฆ์จักบูชาในวันอื่น" เมื่อกล่าวอย่างนี้ มนุษย์เหล่านั้นบูชาแล้ว ให้ทานแล้วจึงไป ย่อมควร. แต่อรรถกถาชื่อมหาปัจจรีย์และกุรุนทีกล่าวว่า "พระเถระทั้งหลายไม่พึงใช้สามเณรให้ (ดอกไม้) ถ้าสามเณรเหล่านั้นให้ดอกไม้เหล่านั้นแก่พวกเขาเอง ย่อมควร. แต่พระเถระทั้งหลายพึงกล่าวเพียงเท่านี้ว่า 'สามเณรทั้งหลายเก็บวางไว้แล้ว'". แต่ถ้าขอเวรดอกไม้แล้ว เมื่อดอกไม้ยังไม่ได้เก็บ มนุษย์ถือเอาน้ำข้าวและโภชนะเป็นต้นมาแล้ว กล่าวว่า "สามเณรทั้งหลายจงเก็บแล้วให้เถิด" ถ้ากล่าวอย่างนี้ ย่อมควรเพื่อเก็บแล้วให้แก่สามเณรที่เป็นญาติเท่านั้น. สามเณรที่ไม่ใช่ญาติ (ถ้าถูกใช้) พึงยกมนุษย์ขึ้นวางไว้บนกิ่งไม้ ไม่พึงลงมาแล้วหนีไป ย่อมควรเพื่อเก็บแล้วให้. แต่ถ้าพระธรรมกถึกบางรูปกล่าวว่า "อุบาสกทั้งหลาย ในวิหารมีดอกไม้มาก ท่านทั้งหลายจงถือเอาน้ำข้าวและโภชนะเป็นต้นไปแล้วกระทำบูชาดอกไม้เถิด" ไม่ควรแก่พระธรรมกถึกนั้นเท่านั้น ดังนี้กล่าวแล้วในมหาปัจจรีย์และกุรุนที. แต่อรรถกถาชื่อมหาอรรถกถา กล่าวโดยไม่จำกัดว่า "คำนี้ไม่ควร ไม่ควร".

35. ඵලම්පි අත්තනො සන්තකං වුත්තනයෙනෙව මාතාපිතූනඤ්ච සෙසඤාතීනඤ්ච දාතුං වට්ටති. කුලසඞ්ගහත්ථාය පන දෙන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව අත්තනො සන්තකෙ පරසන්තකෙ සඞ්ඝිකෙ සෙනාසනත්ථාය නියමිතෙ ච දුක්කටාදීනි වෙදිතබ්බානි. අත්තනො සන්තකංයෙව ගිලානමනුස්සානං වා සම්පත්තඉස්සරානං වා ඛීණපරිබ්බයානං වා දාතුං වට්ටති, ඵලදානං න හොති. ඵලභාජකෙනපි සම්මතෙන සඞ්ඝස්ස ඵලභාජනකාලෙ සම්පත්තමනුස්සානං උපඩ්ඪභාගං දාතුං වට්ටති, අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. සඞ්ඝාරාමෙපි ඵලපරිච්ඡෙදෙන වා රුක්ඛපරිච්ඡෙදෙන වා කතිකා කාතබ්බා ‘‘තතො ගිලානමනුස්සානං වා අඤ්ඤෙසං වා ඵලං යාචන්තානං යථාපරිච්ඡෙදෙන චත්තාරි පඤ්ච ඵලානි දාතබ්බානි, රුක්ඛා වා දස්සෙතබ්බා ‘ඉතො ගහෙතුං ලබ්භතී’’’ති. ‘‘ඉධ ඵලානි සුන්දරානි, ඉතො ගණ්හථා’’ති එවං පන න වත්තබ්බං. අත්තනො සන්තකං සිරීසචුණ්ණං වා අඤ්ඤං වා යං කිඤ්චි කසාවං කුලසඞ්ගහත්ථාය දෙති, දුක්කටං. පරසන්තකාදීසුපි වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සඞ්ඝස්ස රක්ඛිතගොපිතාපි රුක්ඛඡල්ලි ගරුභණ්ඩමෙවාති. මත්තිකදන්තකට්ඨවෙළුපණ්ණෙසුපි ගරුභණ්ඩූපගං ඤත්වා චුණ්ණෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.

๓๕. ผลไม้ที่เป็นของตน ย่อมควรเพื่อจะให้แก่บิดามารดาและแก่ญาติที่เหลือ โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. แต่เมื่อจะให้เพื่อสงเคราะห์ตระกูล พึงทราบวินิจฉัยมีอาบัติทุกกฏเป็นต้น โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ในผลไม้ที่เป็นของตน ของผู้อื่น ของสงฆ์ และที่กำหนดไว้เพื่อเสนาสนะ. ผลไม้ที่เป็นของตนเท่านั้น ย่อมควรเพื่อจะให้แก่มนุษย์ผู้เจ็บป่วยก็ดี แก่ผู้มีอำนาจที่มาถึงแล้วก็ดี แก่มนุษย์ผู้มีเสบียงหมดแล้วก็ดี การให้ผลไม้ (เช่นนั้น) ไม่เป็น (อาบัติเพราะการสงเคราะห์ตระกูล). แม้ภิกษุผู้แบ่งผลไม้ที่สงฆ์สมมติแล้ว ในเวลาแบ่งผลไม้ของสงฆ์ ย่อมควรเพื่อจะให้ส่วนกึ่งแก่พวกมนุษย์ที่มาถึงแล้ว. หากเป็นผู้ที่สงฆ์ไม่ได้สมมติ พึงบอกสงฆ์ก่อนแล้วจึงให้. แม้ในอารามของสงฆ์ พึงทำกติกาด้วยการกำหนดผลไม้ก็ดี ด้วยการกำหนดต้นไม้ก็ดี ว่า 'จากอารามนั้น พึงให้ผลไม้ ๔-๕ ผล ตามที่กำหนดไว้ แก่มนุษย์ผู้เจ็บป่วยก็ดี แก่คนอื่นๆ ผู้ขอผลไม้ก็ดี หรือพึงชี้ต้นไม้ให้ว่า จากต้นนี้ ย่อมควรเพื่อจะเก็บไปได้'. แต่ไม่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ผลไม้ที่นี่ดี จงเก็บจากต้นนี้'. ภิกษุให้ผงไม้ซึก (หรือผงสีเสียด) ที่เป็นของตนก็ดี ผงฝาดอย่างอื่นสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ดี เพื่อสงเคราะห์ตระกูล ย่อมเป็นทุกกฏ. แม้ในผงของผู้อื่นเป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. แต่มีความพิเศษดังนี้คือ เปลือกไม้ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์นั่นเอง พึงทราบอย่างนี้. แม้ในดินเหนียว ไม้สีฟัน ไม้ไผ่ และใบไม้ พึงทราบว่าเป็นของเข้าถึงความเป็นครุภัณฑ์แล้ว พึงทราบวินิจฉัยในผงโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล.

36. ජඞ්ඝපෙසනියන්ති ගිහීනං දූතෙය්‍යං සාසනහරණකම්මං වුච්චති, තං න කාතබ්බං. ගිහීනඤ්හි සාසනං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස පදෙ පදෙ දුක්කටං. තං කම්මං නිස්සාය ලද්ධභොජනං භුඤ්ජන්තස්සපි අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. පඨමං සාසනං අග්ගහෙත්වාපි පච්ඡා ‘‘අයං දානි සො ගාමො, හන්ද නං සාසනං ආරොචෙමී’’ති මග්ගා ඔක්කමන්තස්සපි පදෙ පදෙ දුක්කටං. සාසනං ආරොචෙත්වා ලද්ධභොජනං භුඤ්ජතො පුරිමනයෙනෙව දුක්කටං. සාසනං අග්ගහෙත්වා ආගතෙන පන ‘‘භන්තෙ, තස්මිං ගාමෙ ඉත්ථන්නාමස්ස කා පවත්තී’’ති පුච්ඡියමානෙන කථෙතුං වට්ටති, පුච්ඡිතපඤ්හෙ දොසො නත්ථි. පඤ්චන්නං පන සහධම්මිකානං මාතාපිතූනං පණ්ඩුපලාසස්ස අත්තනො වෙය්‍යාවච්චකරස්ස [Pg.24] සාසනං හරිතුං වට්ටති, ගිහීනඤ්ච කප්පියසාසනං, තස්මා ‘‘මම වචනෙන භගවතො පාදෙ වන්දථා’’ති වා ‘‘චෙතියං පටිමං බොධිං සඞ්ඝත්ථෙරං වන්දථා’’ති වා ‘‘චෙතියෙ ගන්ධපූජං කරොථා’’ති වා ‘‘පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති වා ‘‘භික්ඛූ සන්නිපාතෙථ, දානං දස්සාම, ධම්මං දෙසාපයිස්සාමා’’ති වා ඊදිසෙසු සාසනෙසු කුක්කුච්චං න කාතබ්බං. කප්පියසාසනානි හි එතානි, න ගිහීනං ගිහිකම්මපටිසංයුත්තානීති. ඉමෙහි පන අට්ඨහි කුලදූසකකම්මෙහි උප්පන්නපච්චයා පඤ්චන්නම්පි සහධම්මිකානං න කප්පන්ති. අභූතාරොචනරූපියසංවොහාරෙහි උප්පන්නපච්චයසදිසාව හොන්ති.

๓๖. การนำข่าวสารไปซึ่งเป็นกิจของทูตของคฤหัสถ์ เรียกว่า ชังฆเปสนีย์ ไม่พึงทำกิจนั้น. เพราะเมื่อภิกษุรับข่าวสารของคฤหัสถ์แล้วเดินไป ย่อมมีอาบัติทุกกฏในทุกย่างก้าว. แม้แก่ผู้ฉันอาหารที่ได้มาเพราะอาศัยกิจนั้น ย่อมมีอาบัติทุกกฏในทุกคำกลืน. แม้ในเบื้องต้นไม่ได้รับข่าวสารมา แต่ภายหลังคิดว่า 'บัดนี้ หมู่บ้านนี้เป็นหมู่บ้านนั้น (ที่เขาฝากข่าว) เอาเถิด เราจะบอกข่าวสารนั้น' แล้วแวะลงจากทาง (เพื่อไปหมู่บ้านนั้น) ย่อมมีอาบัติทุกกฏในทุกย่างก้าว. เมื่อบอกข่าวสารแล้วฉันอาหารที่ได้มา ย่อมมีอาบัติทุกกฏโดยนัยก่อนนั่นแล. แต่ภิกษุผู้มาโดยไม่ได้รับข่าวสารมา เมื่อถูกถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ในหมู่บ้านนั้น ความเป็นไปของคนชื่อนี้เป็นอย่างไร?' ย่อมควรเพื่อจะบอก ในปัญหาที่ถูกถามนั้นไม่มีโทษ. แต่ย่อมควรเพื่อจะนำข่าวสารไปให้แก่สหธรรมิก ๕ พวก แก่บิดามารดา แก่ปัณฑุปลาส (คนวัด) และแก่ไวยาวัจกร (ผู้ขวนขวายของตน) และข่าวสารที่ควรของคฤหัสถ์ (ก็ควรนำไป). เพราะเหตุนั้น ในข่าวสารมีสภาพเช่นนี้ที่กล่าวแล้ว ไม่พึงทำความรังเกียจ เช่น 'จงไหว้พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าตามคำของฉัน' ก็ดี 'จงไหว้เจดีย์ พระปฏิมา ต้นโพธิ์ พระสังฆเถระ' ก็ดี 'จงทำบูชาด้วยของหอมที่เจดีย์' ก็ดี 'จงทำบูชาด้วยดอกไม้' ก็ดี 'จงประชุมภิกษุทั้งหลาย เราจะถวายทาน เราจะให้แสดงธรรม' ก็ดี. เพราะข่าวสารเหล่านี้ทั้งหมดเป็นกัปปิยสาร (ข่าวสารที่ควร) ไม่เกี่ยวข้องกับกิจของคฤหัสถ์. แต่ปัจจัยที่เกิดขึ้นจากกุลทูสกกรรม ๘ อย่างเหล่านี้ ย่อมไม่ควรแก่สหธรรมิกแม้ทั้ง ๕ พวก. ย่อมเป็นเช่นเดียวกับปัจจัยที่เกิดขึ้นจากการบอกอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีจริง และการซื้อขายด้วยรูปิยะนั่นเอง.

පබ්බාජනීයකම්මකතො පන යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා කුලදූසකකම්මං කතං, යස්මිඤ්ච විහාරෙ වසති, නෙව තස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා චරිතුං ලභති, න විහාරෙ වසිතුං. පටිප්පස්සද්ධකම්මෙනපි ච තෙන යෙසු කුලෙසු පුබ්බෙ කුලදූසකකම්මං කතං, තතො උප්පන්නපච්චයා න ගහෙතබ්බා, ආසවක්ඛයපත්තෙනපි න ගහෙතබ්බා, අකප්පියාව හොන්ති. ‘‘කස්මා න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිතෙන ‘‘පුබ්බෙ එවං කතත්තා’’ති වුත්තෙ සචෙ වදන්ති ‘‘න මයං තෙන කාරණෙන දෙම, ඉදානි සීලවන්තතාය දෙමා’’ති, ගහෙතබ්බා. පකතියා දානට්ඨානෙයෙව කුලදූසකකම්මං කතං හොති, තතො පකතිදානමෙව ගහෙතුං වට්ටති. යං වඩ්ඪෙත්වා දෙන්ති, තං න වට්ටති. යස්මා ච පුච්ඡිතපඤ්හෙ දොසො නත්ථි, තස්මා අඤ්ඤම්පි භික්ඛුං පුබ්බණ්හෙ වා සායන්හෙ වා අන්තරඝරං පවිට්ඨං කොචි පුච්ඡෙය්‍ය ‘‘කස්මා, භන්තෙ, චරථා’’ති. යෙනත්ථෙන චරති, තං ආචික්ඛිත්වා ‘‘ලද්ධං න ලද්ධ’’න්ති වුත්තෙ සචෙ න ලද්ධං, ‘‘න ලද්ධ’’න්ති වත්වා යං සො දෙති, තං ගහෙතුං වට්ටති.

แต่ภิกษุผู้ถูกทำปัพพาชนียกรรม ในหมู่บ้านหรือนิคมใดที่เธอทำกุลทูสกกรรมไว้ และอยู่ในวิหารใด ย่อมไม่ได้เพื่อจะเที่ยวไปในหมู่บ้านหรือนิคมนั้น และไม่ได้เพื่อจะอยู่ในวิหารนั้นเลย. และแม้ภิกษุนั้นผู้มีกรรมอันระงับแล้ว ในตระกูลใดที่เธอเคยทำกุลทูสกกรรมไว้ก่อน ปัจจัยที่เกิดขึ้นจากตระกูลนั้นไม่พึงรับ แม้บรรลุความเป็นพระอรหันต์แล้วก็ไม่พึงรับ ย่อมเป็นของไม่ควรนั่นเอง. เมื่อถูกถามว่า 'เพราะเหตุไรจึงไม่รับ?' เมื่อตอบว่า 'เพราะเคยทำอย่างนี้ไว้ก่อน' หากเขาเหล่านั้นกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้ให้เพราะเหตุนั้น แต่บัดนี้ให้เพราะความเป็นผู้มีศีล' ดังนี้ พึงรับได้. หากกุลทูสกกรรมนั้นทำไว้ในที่ที่เคยให้ทานตามปกติเท่านั้น ย่อมควรเพื่อจะรับทานตามปกติจากที่นั้นได้. แต่สิ่งใดที่เขาเพิ่มให้ (จากปกติ) ย่อมไม่ควรรับ. และเพราะในปัญหาที่ถูกถามไม่มีโทษ เพราะเหตุนั้น แม้ภิกษุรูปอื่นที่เข้าไปสู่ละแวกบ้านในเวลาเช้าหรือเวลาเย็น หากมีใครถามว่า 'ท่านเจ้าข้า เพราะเหตุไรจึงเที่ยวไป?' พึงบอกเหตุที่เที่ยวไปนั้น เมื่อเขาถามว่า 'ได้แล้วหรือยังไม่ได้?' หากยังไม่ได้ พึงบอกว่า 'ยังไม่ได้' แล้วหากเขาถวายสิ่งใด ย่อมควรเพื่อจะรับสิ่งนั้น.

37. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය අරඤ්ඤෙ වත්ථබ්බං, යො වසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය පිණ්ඩාය චරිතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය චඞ්කමිතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය ඨාතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය නිසීදිතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය සෙය්‍යා කප්පෙතබ්බා, යො කප්පෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 223 ආදයො) වුත්තත්තා ‘‘එවං (පාරා. අට්ඨ. 2.223) අරඤ්ඤෙ වසන්තං මං ජනො අරහත්තෙ වා සෙක්ඛභූමියං වා සම්භාවෙස්සති, තතො ලොකස්ස සක්කතො භවිස්සාමි ගරුකතො මානිතො පූජිතො’’ති එවං පත්ථනං කත්වා අරඤ්ඤෙ න වසිතබ්බං. එවං පණිධාය ‘‘අරඤ්ඤෙ වසිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තස්ස [Pg.25] පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං, තථා අරඤ්ඤෙ කුටිකරණචඞ්කමනනිසීදනනිවාසනපාරුපනාදීසු සබ්බකිච්චෙසු පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං, තස්මා එවං අරඤ්ඤෙ න වසිතබ්බං. එවං වසන්තො හි සම්භාවනං ලභතු වා මා වා, දුක්කටං ආපජ්ජති. යො පන සමාදින්නධුතඞ්ගො ‘‘ධුතඞ්ගං රක්ඛිස්සාමී’’ති වා ‘‘ගාමන්තෙ මෙ වසතො චිත්තං වික්ඛිපති, අරඤ්ඤං සප්පාය’’න්ති චින්තෙත්වා වා ‘‘අද්ධා අරඤ්ඤෙ තිණ්ණං විවෙකානං අඤ්ඤතරං පාපුණිස්සාමී’’ති වා ‘‘අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අරහත්තං අපාපුණිත්වා න නික්ඛමිස්සාමී’’ති වා ‘‘අරඤ්ඤවාසො නාම භගවතා පසත්ථො, මයි ච අරඤ්ඤෙ වසන්තෙ බහූ සබ්‍රහ්මචාරී ගාමන්තං හිත්වා ආරඤ්ඤකා භවිස්සන්තී’’ති වා එවං අනවජ්ජවාසං වසිතුකාමො හොති, තෙනෙව වසිතබ්බං. පිණ්ඩාය චරන්තස්සපි ‘‘අභික්කන්තාදීනි සණ්ඨපෙත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමී’’ති නිවාසනපාරුපනකිච්චතො පභුති යාව භොජනපරියොසානං, තාව පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං, සම්භාවනං ලභතු වා මා වා, දුක්කටමෙව. ඛන්ධකවත්තසෙඛියවත්තපරිපූරණත්ථං පන සබ්‍රහ්මචාරීනං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං වා පාසාදිකෙහි අභික්කමපටික්කමාදීහි පිණ්ඩාය පවිසන්තො අනුපවජ්ජො විඤ්ඤූනං. චඞ්කමනාදීසුපි එසෙව නයො.

๓๗. "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนา (ลาภสักการะ) แล้วอยู่ในป่า, ผู้ใดอยู่ ต้องอาบัติทุกกฏ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วเที่ยวบิณฑบาต... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วเดินจงกรม... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วยืน... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วนั่ง... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วสำเร็จการนอน, ผู้ใดสำเร็จการนอน ต้องอาบัติทุกกฏ" ดังนี้ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วอย่างนี้. เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนาอย่างนี้ว่า "มหาชนจักยกย่องเราผู้กำลังอยู่ในป่าอย่างนี้ว่า เป็นพระอรหันต์ หรือว่าเป็นพระเสขะ, จากนั้นเราจักเป็นผู้ที่ชาวโลกสักการะ เคารพ นับถือ บูชา" แล้วอยู่ในป่า. เมื่อภิกษุตั้งความปรารถนาอย่างนี้แล้วเดินไปว่า "เราจักอยู่ในป่า" ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกๆ ย่างก้าว. ในกิจทั้งปวงมีการสร้างกุฎี การเดินจงกรม การนั่ง การนุ่งและการห่มเป็นต้นในป่า ก็เช่นเดียวกัน ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกๆ ความพยายาม. เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนาอย่างนี้แล้วอยู่ในป่า. ด้วยว่าภิกษุผู้รู้อยู่อย่างนี้ จะได้รับการยกย่องหรือไม่ก็ตาม ย่อมต้องอาบัติทุกกฏแน่นอน. ส่วนภิกษุใดเป็นผู้สมาทานธุดงค์แล้ว มนสิการว่า "เราจักรักษาธุดงค์" ก็ดี หรือคิดว่า "เมื่อเราอยู่ในวัดใกล้บ้าน จิตย่อมฟุ้งซ่าน, ป่าเป็นที่สัปปายะแก่เรา" ก็ดี หรือมนสิการว่า "แน่นอน เมื่อเราอยู่ในป่า จักบรรลุวิเวกอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาวิเวก ๓ ประการ" ก็ดี หรือมนสิการว่า "เราเข้าไปสู่ป่าแล้ว หากยังไม่บรรลุพระอรหัต จักไม่ยอมออกไปจากป่า" ก็ดี หรือมนสิการว่า "การอยู่ในป่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญแล้ว, และเมื่อเราอยู่ในป่า สหพรหมจารีจำนวนมากจักละวัดใกล้บ้านแล้วเป็นผู้อยู่ในป่าตามอย่างเรา" ก็ดี เป็นผู้ใคร่จะอยู่ด้วยการอยู่ที่ไม่เป็นโทษตามนัยที่กล่าวมานี้ ภิกษุนั้นนั่นแหละพึงอยู่ในป่าได้. แม้แก่ภิกษุผู้เที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต มนสิการว่า "เราจักตั้งความสำรวมในการก้าวไปเป็นต้นให้ดีแล้วเที่ยวบิณฑบาต" ตั้งแต่กิจในการนุ่งและการห่มเป็นต้นไปจนถึงการฉันอาหารเสร็จสิ้น ในทุกๆ ความพยายาม (ที่ทำเพื่อหวังคำชม) ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ จะได้รับการยกย่องหรือไม่ก็ตาม ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏนั่นเอง. ส่วนภิกษุผู้เข้าไปเพื่อบิณฑบาตด้วยการก้าวไปข้างหน้าและถอยกลับเป็นต้นที่น่าเลื่อมใส เพื่อให้วัตรในขันธกะและเสขิยวัตรบริบูรณ์ก็ดี เพื่อให้สหพรหมจารีทั้งหลายถือเอาเป็นแบบอย่างก็ดี ย่อมไม่เป็นที่ติเตียนของวิญญูชน. แม้ในการเดินจงกรมเป็นต้น ก็มีนัยนี้เช่นเดียวกัน.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

කුලසඞ්ගහවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

กถาว่าด้วยวินิจฉัยการสงเคราะห์ตระกูล จบเพียงเท่านี้.

6. මච්ඡමංසවිනිච්ඡයකථා

๖. ๖. มัจฉะมังสะวินิจฉัยกถา (กถาว่าด้วยวินิจฉัยปลาและเนื้อ)

38. මච්ඡමංසෙසු පන මච්ඡග්ගහණෙන සබ්බම්පි ජලජං වුත්තං. තත්ථ අකප්පියං නාම නත්ථි. මංසෙසු පන මනුස්සහත්ථිඅස්සසුනඛඅහිසීහබ්‍යග්ඝදීපිඅච්ඡතරච්ඡානං වසෙන දස මංසානි අකප්පියානි. තත්ථ මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයං, සෙසෙසු දුක්කටං. ඉති ඉමෙසං මනුස්සාදීනං දසන්නං මංසම්පි අට්ඨිපි ලොහිතම්පි චම්මම්පි ලොමම්පි සබ්බං න වට්ටති. වසාසු පන එකා මනුස්සවසාව න වට්ටති. ඛීරාදීසු අකප්පියං නාම නත්ථි. ඉමෙසු පන අකප්පියමංසෙසු අට්ඨිආදීසු වා යං කිඤ්චි ඤත්වා වා අඤත්වා වා ඛාදන්තස්ස ආපත්තියෙව. යදා ජානාති, තදා දෙසෙතබ්බා. ‘‘අපුච්ඡිත්වාව ඛාදිස්සාමී’’ති ගණ්හතො පටිග්ගහණෙපි දුක්කටං, ‘‘පුච්ඡිත්වා ඛාදිස්සාමී’’ති ගණ්හතො [Pg.26] අනාපත්ති. උද්දිස්සකතං පන ජානිත්වා ඛාදන්තස්සෙව ආපත්ති, පච්ඡා ජානන්තො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො (මහාව. අට්ඨ. 281).

๓๘. ๓๘. ในบรรดาปลาและเนื้อทั้งหลายนั้น พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ด้วยคำว่า 'มัจฉะ' (ปลา) ทรงหมายถึงสัตว์น้ำทั้งหมด. ในบรรดาสัตว์น้ำนั้น ชื่อว่าสัตว์ที่ไม่ควร (ฉัน) ไม่มีเลย. ส่วนในบรรดาเนื้อทั้งหลาย เนื้อ ๑๐ ชนิด คือ เนื้อมนุษย์ เนื้อช้าง เนื้อม้า เนื้อสุนัข เนื้ออสรพิษ เนื้อราชสีห์ เนื้อเสือโคร่ง เนื้อเสือเหลือง เนื้อหมี และเนื้อหมาป่า เป็นของไม่ควร (ฉัน). ในบรรดาเนื้อเหล่านั้น ในเนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย. ในเนื้อที่เหลือ (๙ ชนิด) ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้แต่เนื้อ กระดูก เลือด หนัง และขน ของสัตว์ ๑๐ ชนิดมีมนุษย์เป็นต้นเหล่านี้ ทั้งหมดก็ไม่ควร. ส่วนในบรรดาเปลวมันทั้งหลาย เปลวมันมนุษย์เท่านั้นที่ไม่ควร. ในบรรดาน้ำนมเป็นต้น สิ่งที่ไม่ควรไม่มีเลย. แต่ในบรรดาเนื้อที่ไม่ควรเหล่านี้ หรือในบรรดากระดูกเป็นต้นเหล่านี้ ภิกษุรู้อยู่ก็ตาม ไม่รู้อยู่ก็ตาม ถ้าฉันสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ย่อมต้องอาบัติแน่นอน. เมื่อใดที่รู้ พึงแสดงอาบัตินั้น. สำหรับภิกษุผู้รับมาด้วยตั้งใจว่า 'เราจักฉันโดยไม่ถาม' ย่อมต้องอาบัติทุกกฏแม้ในขณะรับ. สำหรับภิกษุผู้รับมาด้วยตั้งใจว่า 'เราจักถามก่อนแล้วจึงฉัน' ไม่เป็นอาบัติ. ส่วนเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าถวายนั้น ต้องอาบัติเฉพาะแก่ภิกษุผู้รู้แล้วฉันเท่านั้น. ภิกษุผู้มารู้ภายหลัง ไม่พึงถูกปรับอาบัติ.

තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.410) උද්දිස්සකතං නාම භික්ඛූනං අත්ථාය වධිත්වා සම්පාදිතං මච්ඡමංසං. උභයම්පි හි උද්දිස්සකතං න වට්ටති. තම්පි අදිට්ඨං අසුතං අපරිසඞ්කිතං වට්ටති. තිකොටිපරිසුද්ධඤ්හි මච්ඡමංසං භගවතා අනුඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අසුතං අපරිසඞ්කිතං. තත්ථ අදිට්ඨං නාම භික්ඛූනං අත්ථාය මිගමච්ඡෙ වධිත්වා ගය්හමානං අදිට්ඨං. අසුතං නාම භික්ඛූනං අත්ථාය මිගමච්ඡෙ වධිත්වා ගහිතන්ති අසුතං. අපරිසඞ්කිතං පන දිට්ඨපරිසඞ්කිතං සුතපරිසඞ්කිතං තදුභයවිනිමුත්තපරිසඞ්කිතඤ්ච ඤත්වා තබ්බිපක්ඛතො ජානිතබ්බං. කථං? ඉධ භික්ඛූ පස්සන්ති මනුස්සෙ ජාලවාගුරාදිහත්ථෙ ගාමතො වා නික්ඛමන්තෙ අරඤ්ඤෙ වා විචරන්තෙ. දුතියදිවසෙ ච නෙසං තං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං සමච්ඡමංසං පිණ්ඩපාතං අභිහරන්ති. තෙ තෙන දිට්ඨෙන පරිසඞ්කන්ති ‘‘භික්ඛූනං නු ඛො අත්ථාය කත’’න්ති, ඉදං දිට්ඨපරිසඞ්කිතං, එතං ගහෙතුං න වට්ටති. යං එවං අපරිසඞ්කිතං, තං වට්ටති. සචෙ පන තෙ මනුස්සා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘නයිදං, භන්තෙ, භික්ඛූනං අත්ථාය කතං, අම්හෙහි අත්තනො අත්ථාය වා රාජයුත්තාදීනං වා අත්ථාය කත’’න්ති වදන්ති, කප්පති.

ในบรรดาเนื้อปลาเหล่านั้น ที่ชื่อว่า 'อุททิสสกตะ' (เนื้อเจาะจง) คือเนื้อปลาที่เขาฆ่าเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วจัดเตรียมไว้. แท้จริง แม้เนื้อทั้งสองอย่าง (เนื้อสัตว์บกและปลา) ที่เป็นอุททิสสกตะ ย่อมไม่ควร. แม้อุททิสสกตะนั้น หากเป็นเนื้อที่ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน และไม่รังเกียจ ย่อมควร. แท้จริง เนื้อปลาที่บริสุทธิ์ด้วยส่วนสาม คือ ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน และไม่รังเกียจ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว. ในคำว่า 'ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน ไม่รังเกียจ' นั้น ที่ชื่อว่า 'ไม่ได้เห็น' คือ ไม่ได้เห็นสัตว์ที่เขาฆ่าเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วถือเอามา. ที่ชื่อว่า 'ไม่ได้ยิน' คือ ไม่ได้ยินว่าเขาฆ่าสัตว์เพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วถือเอามา. ส่วนเนื้อที่พ้นจากเนื้อที่ไม่ได้เห็นและไม่ได้ยินแล้ว เป็นเนื้อที่ไม่รังเกียจนั้น พึงทราบโดยความเป็นปฏิปักษ์ต่อเนื้อที่รังเกียจเพราะเห็น รังเกียจเพราะได้ยิน และรังเกียจเพราะพ้นจากทั้งสองอย่างนั้น. พึงทราบโดยความเป็นปฏิปักษ์อย่างไร? คือ ในโลกนี้ ภิกษุทั้งหลายเห็นพวกมนุษย์ถือเครื่องมือมีแหและข่ายเป็นต้นออกจากหมู่บ้านก็ดี เที่ยวไปในป่าก็ดี. และในวันที่สอง เมื่อภิกษุเหล่านั้นเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้น มนุษย์เหล่านั้นก็นำบิณฑบาตที่มีเนื้อปลามาถวายแก่ภิกษุเหล่านั้น. ภิกษุเหล่านั้นย่อมรังเกียจด้วยสิ่งที่เห็นนั้นว่า 'เนื้อนี้เขาทำเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายหรือหนอ?' นี้ชื่อว่า 'รังเกียจเพราะเห็น' เนื้อนี้ไม่ควรรับ. เนื้อใดที่ไม่รังเกียจเช่นนี้ เนื้อนั้นควรรับ. แต่ถ้ามนุษย์เหล่านั้นถามว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุใดท่านจึงไม่รับ?' ภิกษุแจ้งเหตุนั้นแล้ว มนุษย์เหล่านั้นกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เนื้อนี้พวกข้าพเจ้ามิได้ทำเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลาย, พวกข้าพเจ้าทำเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง หรือเพื่อประโยชน์แก่พวกข้าราชการเป็นต้น' ดังนี้ เนื้อนั้นย่อมควร.

න හෙව ඛො භික්ඛූ පස්සන්ති, අපිච ඛො සුණන්ති ‘‘මනුස්සා කිර ජාලවාගුරාදිහත්ථා ගාමතො වා නික්ඛමන්ති, අරඤ්ඤෙ වා විචරන්තී’’ති. දුතියදිවසෙ ච තෙසං තං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං සමච්ඡමංසං පිණ්ඩපාතං අභිහරන්ති. තෙ තෙන සුතෙන පරිසඞ්කන්ති ‘‘භික්ඛූනං නු ඛො අත්ථාය කත’’න්ති, ඉදං සුතපරිසඞ්කිතං නාම, එතං ගහෙතුං න වට්ටති. යං එවං අපරිසඞ්කිතං, තං වට්ටති. සචෙ පන තෙ මනුස්සා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘නයිදං, භන්තෙ, භික්ඛූනං අත්ථාය කතං, අම්හෙහි අත්තනො අත්ථාය වා රාජයුත්තාදීනං වා අත්ථාය කත’’න්ති වදන්ති, කප්පති.

ภิกษุทั้งหลายไม่ได้เห็น แต่ได้ยินว่า 'ชาวบ้านถืออวนหรือบ่วงเป็นต้น ออกจากหมู่บ้าน หรือเที่ยวไปในป่า' และในวันที่สอง เมื่อภิกษุเหล่านั้นเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้น ชาวบ้านก็นำบิณฑบาตพร้อมด้วยปลาและเนื้อมาถวาย ภิกษุเหล่านั้นย่อมรังเกียจด้วยการได้ยินนั้นว่า 'เนื้อนี้เขาฆ่าเพื่อภิกษุหรือหนอ?' นี่ชื่อว่า 'รังเกียจเพราะได้ยิน' เนื้อนี้ก็ไม่ควรรับ เนื้อใดไม่รังเกียจด้วยการได้ยินเช่นนี้ เนื้อนั้นควรรับ แต่ถ้าชาวบ้านเหล่านั้นถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ทำไมท่านไม่รับ?' และเมื่อได้ฟังเรื่องนั้นแล้วกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าไม่ได้ฆ่าสัตว์นี้เพื่อภิกษุ แต่ฆ่าเพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อประโยชน์ของข้าราชการเป็นต้น' เนื้อนั้นย่อมควร (ฉัน)

න හෙව ඛො පන භික්ඛූ පස්සන්ති න සුණන්ති, අපිච ඛො තෙසං තං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං පත්තං ගහෙත්වා සමච්ඡමංසං පිණ්ඩපාතං අභිසඞ්ඛරිත්වා අභිහරන්ති. තෙ පරිසඞ්කන්ති ‘‘භික්ඛූනං නු ඛො අත්ථාය කත’’න්ති, ඉදං තදුභයවිනිමුත්තපරිසඞ්කිතං නාම, එතම්පි ගහෙතුං න වට්ටති. යං එවං අපරිසඞ්කිතං, තං වට්ටති. සචෙ පන තෙ මනුස්සා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිත්වා [Pg.27] තමත්ථං සුත්වා ‘‘නයිදං, භන්තෙ, භික්ඛූනං අත්ථාය කතං, අම්හෙහි අත්තනො අත්ථාය වා රාජයුත්තාදීනං වා අත්ථාය කතං, පවත්තමංසං වා කප්පියමෙව ලභිත්වා භික්ඛූනං අත්ථාය සම්පාදිත’’න්ති වදන්ති, කප්පති. මතානං පෙතකිච්චත්ථාය මඞ්ගලාදීනං වා අත්ථාය කතෙපි එසෙව නයො. යං යඤ්හි භික්ඛූනංයෙව අත්ථාය අකතං, යත්ථ ච නිබ්බෙමතිකො හොති, තං සබ්බං කප්පති.

ส่วน 'รังเกียจเพราะพ้นจากทั้งสองอย่างนั้น' คือ ภิกษุทั้งหลายไม่ได้เห็นและไม่ได้ยิน แต่เมื่อภิกษุเหล่านั้นเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้น ชาวบ้านก็รับบาตรของภิกษุเหล่านั้น แล้วจัดเตรียมบิณฑบาตพร้อมด้วยปลาและเนื้อมาถวาย ภิกษุเหล่านั้นย่อมรังเกียจว่า 'เนื้อนี้เขาฆ่าเพื่อภิกษุหรือหนอ?' นี่ชื่อว่า 'รังเกียจเพราะพ้นจากทั้งสองอย่างนั้น' เนื้อนี้ก็ไม่ควรรับ เนื้อใดไม่รังเกียจด้วยการพ้นจากทั้งสองอย่างเช่นนี้ เนื้อนั้นควรรับ แต่ถ้าชาวบ้านเหล่านั้นถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ทำไมท่านไม่รับ?' และเมื่อได้ฟังเรื่องนั้นแล้วกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าไม่ได้ฆ่าสัตว์นี้เพื่อภิกษุ แต่ฆ่าเพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อประโยชน์ของข้าราชการเป็นต้น' หรือกล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าได้เนื้อที่มีอยู่แล้วซึ่งเป็นของควร แล้วจัดเตรียมไว้เพื่อภิกษุ' เนื้อนั้นย่อมควร (ฉัน) แม้ในกรณีที่เขาทำเพื่อกิจของคนตาย หรือเพื่อมงคลเป็นต้น ก็พึงทราบโดยนัยเดียวกันนี้ แท้จริง เนื้อใดที่ไม่ได้ทำเพื่อภิกษุโดยเฉพาะ และเนื้อใดที่ไม่มีความสงสัย เนื้อนั้นทั้งหมดควร (ฉัน)

39. සචෙ පන එකස්මිං විහාරෙ භික්ඛූනං උද්දිස්සකතං හොති, තෙ ච අත්තනො අත්ථාය කතභාවං න ජානන්ති, අඤ්ඤෙ ජානන්ති. යෙ ජානන්ති, තෙසං න වට්ටති, ඉතරෙසං පන වට්ටති. අඤ්ඤෙ න ජානන්ති, තෙයෙව ජානන්ති, තෙසංයෙව න වට්ටති, අඤ්ඤෙසං වට්ටති. තෙපි ‘‘අම්හාකං අත්ථාය කත’’න්ති ජානන්ති, අඤ්ඤෙපි ‘‘එතෙසං අත්ථාය කත’’න්ති ජානන්ති, සබ්බෙසම්පි න වට්ටති. සබ්බෙ න ජානන්ති, සබ්බෙසම්පි වට්ටති. පඤ්චසු හි සහධම්මිකෙසු යස්ස වා තස්ස වා අත්ථාය උද්දිස්සකතං සබ්බෙසං න කප්පති.

๓๙. ถ้าหากในอารามแห่งหนึ่ง มีเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าเพื่อภิกษุ และภิกษุเหล่านั้นไม่รู้ว่าเขาฆ่าเพื่อตน แต่ภิกษุอื่นรู้ ภิกษุที่รู้ย่อมไม่ควร (ฉัน) ส่วนภิกษุที่ไม่รู้ย่อมควร (ฉัน) ถ้าภิกษุอื่นไม่รู้ แต่ภิกษุเหล่านั้นเองรู้ ภิกษุเหล่านั้นเองย่อมไม่ควร (ฉัน) ส่วนภิกษุอื่นย่อมควร (ฉัน) ถ้าภิกษุเหล่านั้นก็รู้ว่า 'เขาฆ่าเพื่อเรา' และภิกษุอื่นก็รู้ว่า 'เขาฆ่าเพื่อภิกษุเหล่านั้น' ภิกษุทั้งหมดก็ไม่ควร (ฉัน) ถ้าภิกษุทั้งหมดไม่รู้ ภิกษุทั้งหมดก็ควร (ฉัน) แท้จริง เนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าเพื่อสหธรรมิกรูปใดรูปหนึ่งในบรรดาสหธรรมิก ๕ ย่อมไม่ควรแก่สหธรรมิกทั้ง ๕ นั้น

සචෙ පන කොචි එකං භික්ඛුං උද්දිස්ස පාණං වධිත්වා තස්ස පත්තං පූරෙත්වා දෙති, සො ච අත්තනො අත්ථාය කතභාවං ජානංයෙව ගහෙත්වා අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො දෙති, සො තං තස්ස සද්ධාය පරිභුඤ්ජති, කස්ස ආපත්තීති? ද්වින්නම්පි අනාපත්ති. යඤ්හි උද්දිස්ස කතං, තස්ස අභුත්තතාය අනාපත්ති, ඉතරස්ස අජානනතාය. කප්පියමංසස්ස හි පටිග්ගහණෙ ආපත්ති නත්ථි, උද්දිස්සකතඤ්ච අජානිත්වා භුත්තස්ස පච්ඡා ඤත්වා ආපත්තිදෙසනාකිච්චං නාම නත්ථි. අකප්පියමංසං පන අජානිත්වා භුත්තෙන පච්ඡා ඤත්වාපි ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. උද්දිස්සකතඤ්හි ඤත්වා භුඤ්ජතොව ආපත්ති, අකප්පියමංසං අජානිත්වා භුඤ්ජන්තස්සපි ආපත්තියෙව, තස්මා ආපත්තිභීරුකෙන රූපං සල්ලක්ඛෙන්තෙනපි පුච්ඡිත්වාව මංසං පටිග්ගහෙතබ්බං. පරිභොගකාලෙ ‘‘පුච්ඡිත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති වා ගහෙත්වා පුච්ඡිත්වාව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. කස්මා? දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා. අච්ඡමංසම්පි හි සූකරමංසසදිසං හොති, දීපිමංසාදීනි ච මිගමංසාදිසදිසානි, තස්මා පුච්ඡිත්වා ගහණමෙව වත්තන්ති වදන්ති.

ถ้าหากมีใครคนหนึ่งเจาะจงภิกษุรูปหนึ่ง ฆ่าสัตว์แล้วใส่บาตรของภิกษุรูปนั้นจนเต็มแล้วถวาย และภิกษุรูปนั้นรู้ว่าเขาฆ่าเพื่อตนเอง แต่รับแล้วนำไปให้ภิกษุรูปอื่น ภิกษุรูปอื่นนั้นก็ฉันด้วยความเชื่อใจภิกษุรูปนั้น จะเป็นอาบัติแก่ใคร? ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุทั้งสองรูป เพราะเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าเพื่อภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นไม่มีอาบัติเพราะยังไม่ได้ฉัน ส่วนภิกษุรูปอื่นก็ไม่มีอาบัติเพราะไม่รู้ แท้จริง การรับเนื้อที่ควร (ฉัน) ไม่มีอาบัติ และสำหรับภิกษุที่ฉันเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าถวายโดยไม่รู้ เมื่อมารู้ภายหลัง ก็ไม่มีกิจที่จะต้องแสดงอาบัติ แต่สำหรับภิกษุที่ฉันเนื้อที่ไม่ควร (ฉัน) โดยไม่รู้ เมื่อมารู้ภายหลัง ก็ยังต้องแสดงอาบัติ แท้จริง การฉันเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าถวาย ย่อมเป็นอาบัติเฉพาะผู้ที่รู้แล้วฉันเท่านั้น แต่การฉันเนื้อที่ไม่ควร (ฉัน) แม้โดยไม่รู้ ก็ยังเป็นอาบัติ ดังนั้น ภิกษุผู้เกรงอาบัติ แม้จะพิจารณารูปร่าง (ของเนื้อ) แล้ว ก็พึงรับเนื้อโดยการถามเท่านั้น ในเวลาฉัน ก็พึงรับโดยคิดว่า 'เราจะถามแล้วจึงฉัน' หรือรับแล้วพึงถามแล้วจึงฉัน เพราะเหตุใดจึงต้องถามแล้วฉัน? เพราะเป็นสิ่งที่รู้ได้ยาก จึงต้องถามแล้วฉัน แท้จริง เนื้อหมีก็คล้ายเนื้อหมู เนื้อเสือเหลืองเป็นต้นก็คล้ายเนื้อกวางเป็นต้น ดังนั้น การรับโดยการถามเท่านั้นจึงเป็นวัตร (ข้อปฏิบัติ) อาจารย์ทั้งหลายกล่าวไว้ดังนี้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

මච්ඡමංසවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องการวินิจฉัยปลาและเนื้อ จบเพียงเท่านี้

7. අනාමාසවිනිච්ඡයකථා

๗. เรื่องการวินิจฉัยอนามาส

40. අනාමාසන්ති [Pg.28] න පරාමසිතබ්බං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.281) – යස්මා මාතා වා හොතු ධීතා වා භගිනී වා, ඉත්ථී නාම සබ්බාපි බ්‍රහ්මචරියස්ස පාරිබන්ථිකාව අනාමාසා ච, තස්මා ‘‘අයං මෙ මාතා, අයං මෙ ධීතා, අයං මෙ භගිනී’’ති ගෙහස්සිතපෙමෙන ආමසතොපි දුක්කටමෙව වුත්තං. ඉමං පන භගවතො ආණං අනුස්සරන්තෙන සචෙපි නදීසොතෙන වුය්හමානං මාතරං පස්සති, නෙව හත්ථෙන පරාමසිතබ්බා, පණ්ඩිතෙන පන භික්ඛුනා නාවා වා ඵලකං වා කදලික්ඛන්ධො වා දාරුක්ඛන්ධො වා උපසංහරිතබ්බො. තස්මිං අසති කාසාවම්පි උපසංහරිත්වා පුරතො ඨපෙතබ්බං, ‘‘එත්ථ ගණ්හාහී’’ති පන න වත්තබ්බා. ගහිතෙ ‘‘පරික්ඛාරං කඩ්ඪාමී’’ති කඩ්ඪන්තෙන ගන්තබ්බං. සචෙ පන භායති, පුරතො පුරතො ගන්ත්වා ‘‘මා භායී’’ති සමස්සාසෙතබ්බා. සචෙ භායමානා පුත්තස්ස සහසා ඛන්ධෙ වා අභිරුහති, හත්ථෙ වා ගණ්හාති, න ‘‘අපෙහි මහල්ලිකෙ’’ති නිද්ධුනිතබ්බා, ථලං පාපෙතබ්බා. කද්දමෙ ලග්ගායපි කූපෙ පතිතායපි එසෙව නයො. තත්‍රාපි හි යොත්තං වා වත්ථං වා පක්ඛිපිත්වා හත්ථෙන ගහිතභාවං ඤත්වා උද්ධරිතබ්බා, න ත්වෙව ආමසිතබ්බා.

๔๐. คำว่า “อนามาส” หมายถึง ไม่พึงสัมผัส ในเรื่องนั้นมีวินิจฉัยดังนี้ เพราะว่าไม่ว่าจะเป็นมารดา ธิดา หรือพี่สาวน้องสาวก็ตาม ชื่อว่าสตรีทั้งหมด ย่อมเป็นผู้ขัดขวางพรหมจรรย์และไม่พึงสัมผัส เพราะเหตุนั้น แม้ภิกษุผู้สัมผัสด้วยความรักที่อาศัยเรือนว่า “นี่มารดาของเรา, นี่ธิดาของเรา, นี่พี่สาวน้องสาวของเรา” ก็ชื่อว่าต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น อนึ่ง ภิกษุผู้ระลึกถึงพระบัญญัติของพระผู้มีพระภาคเจ้าข้อนี้ แม้เห็นมารดาถูกกระแสน้ำพัดพามา ก็ไม่พึงสัมผัสด้วยมือเลย แต่ภิกษุผู้เป็นบัณฑิต พึงนำเรือ หรือแผ่นกระดาน หรือท่อนกล้วย หรือท่อนไม้ เข้าไปใกล้ เมื่อสิ่งเหล่านั้นไม่มี พึงนำผ้ากาสาวะเข้าไปใกล้แล้ววางไว้ข้างหน้า แต่ไม่พึงกล่าวว่า “จงจับตรงนี้” เมื่อมารดาจับแล้ว พึงไปโดยดึงไปว่า “เราดึงบริขาร” อนึ่ง ถ้ามารดากลัว พึงไปข้างหน้า ๆ แล้วปลอบว่า “อย่ากลัวเลย” ถ้ามารดาผู้กลัวขึ้นบนบ่าของบุตรโดยพลัน หรือจับมือ ก็ไม่พึงปัดออกว่า “ไปเสียเถิดยายแก่” พึงนำขึ้นสู่บก แม้ในมารดาที่ติดอยู่ในโคลน หรือตกบ่อ ก็พึงทราบโดยนัยนี้เช่นกัน ในกรณีนั้น พึงโยนเชือกหรือผ้าลงไป แล้วทราบว่ามารดาจับด้วยมือแล้ว จึงพึงดึงขึ้น แต่ไม่พึงสัมผัสเลย

න කෙවලඤ්ච මාතුගාමස්ස සරීරමෙව අනාමාසං, නිවාසනපාරුපනම්පි ආභරණභණ්ඩම්පි අන්තමසො තිණණ්ඩුපකං වා තාලපණ්ණමුද්දිකං වා උපාදාය අනාමාසමෙව. තඤ්ච ඛො නිවාසනපාවුරණං පිළන්ධනත්ථාය ඨපිතමෙව. සචෙ පන නිවාසනං වා පාරුපනං වා පරිවත්තෙත්වා චීවරත්ථාය පාදමූලෙ ඨපෙති, වට්ටති. ආභරණභණ්ඩෙසු පන සීසපසාධනදන්තසූචිආදිකප්පියභණ්ඩං ‘‘ඉමං, භන්තෙ, තුම්හාකං දෙම, ගණ්හථා’’ති දීයමානං සිපාටිකාසූචිආදිඋපකරණත්ථාය ගහෙතබ්බං. සුවණ්ණරජතමුත්තාදිමයං පන අනාමාසමෙව, දීයමානම්පි න ගහෙතබ්බං. න කෙවලඤ්ච එතාසං සරීරූපගමෙව අනාමාසං, ඉත්ථිසණ්ඨානෙන කතං කට්ඨරූපම්පි දන්තරූපම්පි අයරූපම්පි ලොහරූපම්පි තිපුරූපම්පි පොත්ථකරූපම්පි සබ්බරතනරූපම්පි අන්තමසො පිට්ඨමයරූපම්පි අනාමාසමෙව. පරිභොගත්ථාය පන ‘‘ඉදං තුම්හාකං හොතූ’’ති ලභිත්වා ඨපෙත්වා සබ්බරතනමයං අවසෙසං භින්දිත්වා උපකරණාරහං උපකරණෙ, පරිභොගාරහං පරිභොගෙ උපනෙතුං වට්ටති.

ไม่ใช่เพียงแต่ร่างกายของมาตุคามเท่านั้นที่ไม่พึงสัมผัส แม้ผ้าสำหรับนุ่งห่ม เครื่องประดับ ตลอดจนวงหญ้าสำหรับรองของ หรือแหวนที่ทำด้วยใบตาล ก็เป็นอนามาส (ไม่พึงสัมผัส) โดยแท้ อนึ่ง ผ้าสำหรับนุ่งห่มและเครื่องประดับนั้น ที่เขาวางไว้เพื่อประโยชน์แก่การนุ่งห่มและประดับนั่นแล ก็เป็นอนามาสโดยแท้ แต่ถ้าเปลี่ยนผ้าสำหรับนุ่งห่มหรือผ้าห่ม แล้ววางไว้ที่เท้าเพื่อเป็นจีวร ก็ควร อนึ่ง ในบรรดาเครื่องประดับนั้น เครื่องประดับที่ควร เช่น เครื่องประดับศีรษะ เข็มงาช้าง เป็นต้น ที่เขานำมาถวายว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายสิ่งนี้แก่ท่าน ขอท่านจงรับเถิด” พึงรับไว้เพื่อเป็นอุปกรณ์ เช่น มีดโกนและเข็ม แต่เครื่องประดับที่ทำด้วยทอง เงิน ไข่มุก เป็นต้น ไม่พึงสัมผัสเลย แม้เขานำมาถวายก็ไม่พึงรับ ไม่ใช่เพียงแต่สิ่งที่ติดอยู่กับร่างกายของสตรีเท่านั้นที่ไม่พึงสัมผัส แม้รูปที่ทำเป็นรูปสตรีด้วยไม้ ด้วยงาช้าง ด้วยเหล็ก ด้วยทองแดง ด้วยดีบุก ด้วยหุ่นดิน ด้วยรัตนะทุกชนิด ตลอดจนรูปที่ทำด้วยแป้ง ก็ไม่พึงสัมผัสเช่นกัน แต่เพื่อประโยชน์แก่การบริโภค เมื่อได้รับรูปเหล่านั้นแล้ว เว้นรูปที่ทำด้วยรัตนะทุกชนิดที่วางไว้แล้ว พึงทำลายรูปที่เหลือ แล้วนำสิ่งที่ควรเป็นอุปกรณ์ไปใช้เป็นอุปกรณ์ สิ่งที่ควรบริโภคไปใช้บริโภค ก็ควร

41. යථා [Pg.29] ච ඉත්ථිරූපකං, එවං සත්තවිධං ධඤ්ඤම්පි අනාමාසමෙව. තස්මා ඛෙත්තමජ්ඣෙන ගච්ඡන්තෙන තත්ථජාතකම්පි ධඤ්ඤඵලං න ආමසන්තෙන ගන්තබ්බං. සචෙ ඝරද්වාරෙ වා අන්තරාමග්ගෙ වා ධඤ්ඤං පසාරිතං හොති, පස්සෙන ච මග්ගො අත්ථි, න මද්දන්තෙන ගන්තබ්බං. ගමනමග්ගෙ අසති මග්ගං අධිට්ඨාය ගන්තබ්බං. අන්තරඝරෙ ධඤ්ඤස්ස උපරි ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා දෙන්ති, නිසීදිතුං වට්ටති. කෙචි ආසනසාලාය ධඤ්ඤං ආකිරන්ති, සචෙ සක්කා හොති හරාපෙතුං, හරාපෙතබ්බං. නො චෙ, එකමන්තං ධඤ්ඤං අමද්දන්තෙන පීඨකං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. සචෙ ඔකාසො න හොති, මනුස්සා ධඤ්ඤමජ්ඣෙයෙව පඤ්ඤපෙත්වා දෙන්ති, නිසීදිතබ්බං. තත්ථජාතකානි මුග්ගමාසාදීනි අපරණ්ණානිපි තාලපනසාදීනි වා ඵලානි කීළන්තෙන න ආමසිතබ්බානි. මනුස්සෙහි රාසිකතෙසුපි එසෙව නයො. අරඤ්ඤෙ පන රුක්ඛතො පතිතානි ඵලානි ‘‘අනුපසම්පන්නානං දස්සාමී’’ති ගණ්හිතුං වට්ටති.

๔๑. รูปสตรีไม่พึงสัมผัสฉันใด ธัญพืช ๗ ชนิดก็ไม่พึงสัมผัสฉันนั้น เพราะเหตุนั้น ภิกษุเมื่อเดินไปกลางทุ่งนา ไม่พึงสัมผัสผลธัญพืชที่เกิดในที่นั้นเดินไป ถ้าธัญพืชถูกตากไว้ที่ประตูบ้านหรือกลางทาง และมีทางเดินข้าง ๆ ก็ไม่พึงเดินเหยียบไป เมื่อไม่มีทางเดิน พึงอธิษฐานว่า “นี่คือทาง” แล้วเดินไป ถ้าเขาวางอาสนะบนธัญพืชในเรือนแล้วถวาย ก็ควรนั่ง บางคนโปรยธัญพืชในโรงฉัน ถ้าสามารถให้ขนออกไปได้ ก็พึงให้ขนออกไป ถ้าไม่สามารถ ก็พึงวางตั่งไว้ข้างหนึ่งโดยไม่เหยียบธัญพืชแล้วนั่ง ถ้าไม่มีที่ว่าง มนุษย์วางอาสนะบนกลางธัญพืชแล้วถวาย ก็พึงนั่ง ถั่วเขียว ถั่วดำ เป็นต้น ที่เกิดในที่นั้น หรือผลไม้ เช่น ตาล ขนุน เป็นต้น ไม่พึงสัมผัสโดยเล่น แม้ในธัญพืชที่มนุษย์กองรวมไว้ ก็พึงทราบโดยนัยนี้เช่นกัน แต่ผลไม้ที่ตกจากต้นในป่า พึงเก็บได้โดยคิดว่า “เราจะให้แก่ผู้ที่ยังไม่ได้รับอุปสมบท”

42. මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලන්ති ඉමෙසු දසසු රතනෙසු මුත්තා අධොතා අවිද්ධා යථාජාතාව ආමසිතුං වට්ටති, සෙසා අනාමාසාති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. මහාපච්චරියං පන ‘‘මුත්තා ධොතාපි අධොතාපි අනාමාසා, භණ්ඩමූලත්ථාය ච සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති, කුට්ඨරොගස්ස භෙසජ්ජත්ථාය පන වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. අන්තමසො ජාතිඵලිකං උපාදාය සබ්බොපි නීලපීතාදිවණ්ණභෙදො මණි ධොතවිද්ධවට්ටිතො අනාමාසො, යථාජාතො පන ආකරමුත්තො පත්තාදිභණ්ඩමූලත්ථං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති වුත්තං, තම්පි මහාපච්චරියං පටික්ඛිත්තං. පචිත්වා කතො කාචමණියෙවෙකො වට්ටතීති වුත්තං. වෙළුරියෙපි මණිසදිසොව විනිච්ඡයො.

๔๒. ในบรรดารัตนะ ๑๐ อย่างเหล่านี้ คือ ไข่มุก แก้วมณี ไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ปะการัง เงิน ทอง ทับทิม มณีโชติ อาจารย์บางพวกกล่าวว่า ไข่มุกที่ยังไม่ขัด ยังไม่เจาะ ที่เป็นไปตามธรรมชาติเท่านั้น พึงสัมผัสได้ ที่เหลือไม่พึงสัมผัส คำกล่าวนี้ไม่พึงถือเอา แต่ในมหาปัจจรีกล่าวว่า “ไข่มุกไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็ไม่พึงสัมผัส และไม่พึงรับเพื่อเป็นค่าบริขาร แต่เพื่อเป็นยาสำหรับโรคเรื้อน ควร” คำกล่าวนี้สมควร แม้แก้วมณีทุกชนิดที่มีสีต่าง ๆ เช่น สีเขียว สีเหลือง เป็นต้น ตลอดจนแก้วมณีที่มีสีเหมือนผลมะพลับ ที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว กลึงแล้ว ก็ไม่พึงสัมผัส แต่แก้วมณีที่เกิดตามธรรมชาติ ที่หลุดจากเหมือง พึงรับเพื่อเป็นค่าบริขาร เช่น บาตร เป็นต้น ได้ คำกล่าวนี้ก็ถูกปฏิเสธในมหาปัจจรี กล่าวว่า แก้วมณีที่ทำจากการเผาเพียงอย่างเดียวเท่านั้นที่ควร ในแก้วไพฑูรย์ก็มีวินิจฉัยเช่นเดียวกับแก้วมณี

සඞ්ඛො ධමනසඞ්ඛො ච ධොතවිද්ධො ච රතනමිස්සො අනාමාසො, පානීයසඞ්ඛො ධොතොපි අධොතොපි ආමාසොව. සෙසඤ්ච අඤ්ජනාදිභෙසජ්ජත්ථායපි භණ්ඩමූලත්ථායපි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. සිලා ධොතවිද්ධා රතනසංයුත්තා මුග්ගවණ්ණාව අනාමාසා, සෙසා සත්ථකනිඝංසනාදිඅත්ථාය ගණ්හිතුං වට්ටති. එත්ථ ච රතනසංයුත්තාති සුවණ්ණෙන සද්ධිං යොජෙත්වා පචිත්වා කතාති වදන්ති. පවාළං ධොතවිද්ධං අනාමාසං, සෙසං ආමාසඤ්ච භණ්ඩමූලත්ථඤ්ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං[Pg.30]. මහාපච්චරියං පන ‘‘ධොතම්පි අධොතම්පි සබ්බං අනාමාසඤ්ච න ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං.

สังข์ที่ใช้เป่า ที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว และผสมกับรัตนะ ไม่พึงสัมผัส สังข์สำหรับดื่มน้ำ ไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็พึงสัมผัสได้ สังข์ที่เหลือ พึงรับเพื่อเป็นยา เช่น ยาหยอดตา หรือเพื่อเป็นค่าบริขารได้ ศิลาที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว และประกอบด้วยรัตนะ มีสีเหมือนถั่วเขียวเท่านั้นที่ไม่พึงสัมผัส ศิลาที่เหลือ พึงรับเพื่อเป็นหินลับมีด เป็นต้น ได้ ในที่นี้ คำว่า “ประกอบด้วยรัตนะ” อาจารย์ทั้งหลายกล่าวว่า หมายถึงศิลาที่ทำโดยนำทองมาผสมแล้วเผา อาจารย์บางพวกกล่าวว่า ปะการังที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว ไม่พึงสัมผัส ที่เหลือพึงสัมผัสได้ และพึงรับเพื่อเป็นค่าบริขารได้ คำกล่าวนี้ไม่พึงถือเอา แต่ในมหาปัจจรีกล่าวว่า “ปะการังทั้งหมด ไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็ไม่พึงสัมผัส และไม่พึงรับ” คำกล่าวนี้สมควร

රජතඤ්ච ජාතරූපඤ්ච කතභණ්ඩම්පි අකතභණ්ඩම්පි සබ්බෙන සබ්බං බීජතො පට්ඨාය අනාමාසඤ්ච අසම්පටිච්ඡනීයඤ්ච. උත්තරරාජපුත්තො කිර සුවණ්ණචෙතියං කාරාපෙත්වා මහාපදුමත්ථෙරස්ස පෙසෙසි. ථෙරො ‘‘න කප්පතී’’ති පටික්ඛිපි. චෙතියඝරෙ සුවණ්ණපදුමසුවණ්ණබුබ්බුළකාදීනි හොන්ති, එතානිපි අනාමාසානි. චෙතියඝරගොපකා පන රූපියඡඩ්ඩකට්ඨානෙ ඨිතා, තස්මා තෙසං කෙළාපයිතුං වට්ටතීති වුත්තං. කුරුන්ධියං පන තම්පි පටික්ඛිත්තං, සුවණ්ණචෙතියෙ කචවරමෙව හරිතුං වට්ටතීති එත්තකමෙව අනුඤ්ඤාතං. ආරකූටලොහම්පි ජාතරූපගතිකමෙව අනාමාසන්ති සබ්බට්ඨකථාසු වුත්තං. සෙනාසනපරිභොගෙ පන සබ්බොපි කප්පියො, තස්මා ජාතරූපරජතමයා සබ්බෙපි සෙනාසනපරික්ඛාරා ආමාසා, භික්ඛූනං ධම්මවිනයවණ්ණනට්ඨානෙ රතනමණ්ඩපෙ කරොන්ති ඵලිකත්ථම්භෙ රතනදාමපටිමණ්ඩිතෙ, තත්ථ සබ්බූපකරණානි භික්ඛූනං පටිජග්ගිතුං වට්ටන්ති. ලොහිතඞ්කමසාරගල්ලා ධොතවිද්ධා අනාමාසා, ඉතරෙ ආමාසා, භණ්ඩමූලත්ථාය ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති වුත්තං. මහාපච්චරියං පන ‘‘ධොතාපි අධොතාපි සබ්බසො අනාමාසා, න ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටන්තී’’ති පටික්ඛිත්තං.

เงินและทอง ไม่ว่าจะเป็นของที่ทำเป็นบริขารแล้วหรือไม่ทำเป็นบริขารก็ตาม ทั้งหมดตั้งแต่เมล็ดพันธุ์ (แร่) ขึ้นไป ไม่พึงสัมผัสและไม่พึงรับ ได้ยินว่า เจ้าชายอุตตระทรงสร้างเจดีย์ทองคำแล้วส่งไปถวายพระมหาปทุมเถระ พระเถระปฏิเสธว่า “ไม่ควรแก่เรา” ในเรือนเจดีย์มีดอกบัวทองคำ ฟองทองคำ เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ก็ไม่พึงสัมผัส แต่พระภิกษุผู้รักษาเรือนเจดีย์ ย่อมตั้งอยู่ในฐานะผู้ทิ้งเงินทอง เพราะฉะนั้น การที่ท่านเหล่านั้นจะเคลื่อนย้ายสิ่งเหล่านั้นไปมา จึงควร ดังนี้กล่าวไว้ แต่ในคัมภีร์กุรุนทีปฏิเสธคำกล่าวนี้เช่นกัน กล่าวว่า การขนขยะในเจดีย์ทองคำเท่านั้นที่ควร ได้รับอนุญาตเพียงเท่านี้ โลหะทองเหลืองก็ไม่พึงสัมผัสเช่นเดียวกับทองคำ ดังนี้กล่าวไว้ในอรรถกถาทั้งปวง แต่ในส่วนของบริขารเสนาสนะทั้งหมดควร เพราะฉะนั้น บริขารเสนาสนะทั้งหมดที่ทำด้วยทองและเงิน พึงสัมผัสได้ ในสถานที่แสดงธรรมวินัยของภิกษุทั้งหลาย เขาสร้างมณฑปรัตนะที่ประดับด้วยเสาแก้วผลึกและพวงรัตนะ ในที่นั้น อุปกรณ์ทั้งหมด ภิกษุทั้งหลายพึงดูแลรักษาได้ ทับทิมและมณีโชติที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว ไม่พึงสัมผัส ที่เหลือพึงสัมผัสได้ และพึงรับเพื่อเป็นค่าบริขารได้ ดังนี้กล่าวไว้ แต่ในมหาปัจจรีปฏิเสธว่า “ทับทิมและมณีโชติ ไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็ไม่พึงสัมผัสโดยประการทั้งปวง และไม่พึงรับ”

43. සබ්බං ආවුධභණ්ඩං අනාමාසං, භණ්ඩමූලත්ථාය දීයමානම්පි න සම්පටිච්ඡිතබ්බං. සත්ථවණිජ්ජා නාම න වට්ටති. සුද්ධධනුදණ්ඩොපි ධනුජියාපි පතොදොපි තොමරොපි අඞ්කුසොපි අන්තමසො වාසිඵරසුආදීනිපි ආවුධසඞ්ඛෙපෙන කතානි අනාමාසානි. සචෙ කෙනචි විහාරෙ සත්ති වා තොමරො වා ඨපිතො හොති, විහාරං ජග්ගන්තෙන ‘‘හරන්තූ’’ති සාමිකානං පෙසෙතබ්බං. සචෙ න හරන්ති, තං අචාලෙන්තෙන විහාරො පටිජග්ගිතබ්බො. යුද්ධභූමියං පන පතිතං අසිං වා සත්තිං වා තොමරං වා දිස්වා පාසාණෙන වා කෙනචි වා අසිං භින්දිත්වා සත්ථකත්ථාය ගහෙතුං වට්ටති. ඉතරානිපි වියොජෙත්වා කිඤ්චි සත්ථකත්ථාය, කිඤ්චි කත්තරදණ්ඩාදිඅත්ථාය ගහෙතුං වට්ටති. ‘‘ඉදං ගණ්හථා’’ති දීයමානං පන විනාසෙත්වා ‘‘කප්පියභණ්ඩං කරිස්සාමී’’ති සබ්බම්පි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති.

๔๓. อาวุธภัณฑ์ทั้งหมดไม่ควรสัมผัส แม้มีผู้ถวายเพื่อเป็นค่าสินค้าก็ไม่ควรรับ การค้าอาวุธไม่สมควร แม้คันธนูเปล่า สายธนู ไม้ปฏัก หอกซัด ขอสับช้าง หรือแม้แต่เครื่องมือมีคม เช่น มีดถากและขวาน เป็นต้น ที่ทำขึ้นในลักษณะของอาวุธ ก็ไม่ควรสัมผัส หากมีใครนำหอกหรือหอกซัดมาวางไว้ในวิหาร ภิกษุผู้ดูแลวิหารพึงบอกเจ้าของว่า "จงนำไป" หากพวกเขาไม่นำไป ภิกษุพึงดูแลวิหารโดยไม่เคลื่อนย้ายสิ่งนั้น แต่หากเห็นดาบ หอก หรือหอกซัดตกอยู่ในสนามรบ พึงทุบดาบนั้นด้วยหินหรือสิ่งอื่นเพื่อทำเป็นมีดเล็กๆ แล้วนำไปใช้ได้ ส่วนสิ่งอื่นๆ ก็พึงแยกส่วนออก บางส่วนเพื่อทำเป็นมีดเล็กๆ บางส่วนเพื่อทำเป็นไม้เท้าหรือสิ่งอื่น แล้วนำไปใช้ได้ แต่หากมีผู้ถวายโดยกล่าวว่า "จงรับสิ่งนี้ไป" พึงรับทั้งหมดโดยทำลายเสียก่อนแล้วคิดว่า "เราจะทำให้เป็นของที่ควรใช้สอย"

මච්ඡජාලපක්ඛිජාලාදීනිපි [Pg.31] ඵලකජාලිකාදීනිපි සරපරිත්තාණානිපි සබ්බානි අනාමාසානි, පරිභොගත්ථාය ලබ්භමානෙසු පන ජාලං තාව ‘‘ආසනස්ස වා චෙතියස්ස වා උපරි බන්ධිස්සාමි, ඡත්තං වා වෙඨෙස්සාමී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. සරපරිත්තාණං සබ්බම්පි භණ්ඩමූලත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. පරූපරොධනිවාරණඤ්හි එතං, න උපරොධකරන්ති. ඵලකං ‘‘දන්තකට්ඨභාජනං කරිස්සාමී’’ති ගහෙතුං වට්ටති.

แหจับปลา แหจับนก เป็นต้น ตาข่ายโลหะ และเครื่องป้องกันลูกศรทั้งหมด ไม่ควรสัมผัส แต่หากได้แหมาเพื่อใช้สอย พึงรับแหนั้นโดยคิดว่า "เราจะผูกไว้เหนืออาสนะหรือเจดีย์ หรือจะพันเป็นร่ม" เครื่องป้องกันลูกศรทั้งหมด พึงรับเพื่อเป็นค่าสินค้าได้ เพราะสิ่งนี้เป็นเครื่องป้องกันการทำร้าย ไม่ใช่เครื่องทำร้าย แผ่นไม้ พึงรับโดยคิดว่า "เราจะทำเป็นภาชนะใส่ไม้สีฟัน"

චම්මවිනද්ධානි වීණාභෙරිආදීනි අනාමාසානි. කුරුන්දියං පන ‘‘භෙරිසඞ්ඝාටොපි වීණාසඞ්ඝාටොපි තුච්ඡපොක්ඛරම්පි මුඛවට්ටියං ආරොපිතචම්මම්පි වීණාදණ්ඩකොපි සබ්බං අනාමාස’’න්ති වුත්තං. ඔනහිතුං වා ඔනහාපෙතුං වා වාදෙතුං වා වාදාපෙතුං වා න ලබ්භතියෙව. චෙතියඞ්ගණෙ පූජං කත්වා මනුස්සෙහි ඡඩ්ඩිතං දිස්වාපි අචාලෙත්වාව අන්තරන්තරෙ සම්මජ්ජිතබ්බං, කචවරඡඩ්ඩනකාලෙ පන කචවරනියාමෙනෙව හරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතුං වට්ටතීති මහාපච්චරියං වුත්තං. භණ්ඩමූලත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුම්පි වට්ටති, පරිභොගත්ථාය ලබ්භමානෙසු පන වීණාදොණිකඤ්ච භෙරිපොක්ඛරඤ්ච දන්තකට්ඨභාජනං කරිස්සාම, චම්මං සත්ථකකොසකන්ති එවං තස්ස තස්ස පරික්ඛාරස්ස උපකරණත්ථාය ගහෙත්වා තථා තථා කාතුං වට්ටති.

เครื่องดนตรีที่หุ้มด้วยหนัง เช่น พิณ กลอง เป็นต้น ไม่ควรสัมผัส ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า "แม้กลองที่หุ้มหนังแล้ว พิณที่หุ้มหนังแล้ว โพรงกลองเปล่า หนังที่ขึงไว้ที่ขอบหน้ากลอง และคันพิณ ทั้งหมดนี้ไม่ควรสัมผัส" ไม่ควรหุ้มเอง ไม่ควรให้ผู้อื่นหุ้ม ไม่ควรดีเอง ไม่ควรให้ผู้อื่นดี แม้เห็นกลองเป็นต้นที่คนทิ้งไว้หลังจากบูชาที่ลานเจดีย์ ก็พึงกวาดในระหว่างนั้นโดยไม่เคลื่อนย้าย แต่ในคัมภีร์มหาปัจจรีย์กล่าวว่า "เมื่อถึงเวลาทิ้งขยะ พึงนำไปทิ้งไว้ข้างหนึ่งเหมือนขยะ" พึงรับเพื่อเป็นค่าสินค้าได้ แต่หากได้มาเพื่อใช้สอย พึงรับโดยคิดว่า "เราจะทำรางพิณและโพรงกลองเป็นภาชนะใส่ไม้สีฟัน และจะทำหนังเป็นซองมีดเล็กๆ" ดังนี้ แล้วนำไปทำเป็นอุปกรณ์สำหรับบริขารนั้นๆ ได้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้

අනාමාසවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องวินิจฉัยสิ่งที่ไม่ควรสัมผัส จบลงแล้ว

8. අධිට්ඨානවිකප්පනවිනිච්ඡයකථා

๘. เรื่องวินิจฉัยการอธิษฐานและการวิกัป

44. අධිට්ඨානවිකප්පනෙසු පන – අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිචීවරං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, වස්සිකසාටිකං වස්සානං චාතුමාසං අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතුං, නිසීදනං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, පච්චත්ථරණං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිං යාව ආබාධා අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතුං, මුඛපුඤ්ඡනචොළං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) වචනතො තිචීවරාදිනියාමෙනෙව අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතුකආමෙන ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා නාමං වත්වා අධිට්ඨාතබ්බං. විකප්පෙන්තෙන පන නාමං අග්ගහෙත්වාව ‘‘ඉමං චීවරං තුය්හං විකප්පෙමී’’ති [Pg.32] වත්වා විකප්පෙතබ්බං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.469) තිචීවරං අධිට්ඨහන්තෙන රජිත්වා කප්පබින්දුං දත්වා පමාණයුත්තමෙව අධිට්ඨාතබ්බං. අස්ස පමාණං උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන සුගතචීවරතො ඌනකං වට්ටති, ලාමකපරිච්ඡෙදෙන සඞ්ඝාටියා උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකං, තිරියං මුට්ඨිත්තිකං පමාණං වට්ටති. අන්තරවාසකො දීඝසො මුට්ඨිපඤ්චකො, තිරියං ද්විහත්ථොපි වට්ටති. පාරුපනෙනපි හි සක්කා නාභිං පටිච්ඡාදෙතුන්ති. වුත්තප්පමාණතො පන අතිරෙකඤ්ච ඌනකඤ්ච ‘‘පරික්ඛාරචොළක’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බං.

๔๔. ในเรื่องการอธิษฐานและการวิกัปนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อธิษฐานผ้าไตรจีวร แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าอาบน้ำฝนตลอดสี่เดือนแห่งฤดูฝน หลังจากนั้นอนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้านิสีทนะ แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าปูลาด แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าปิดฝีตลอดเวลาที่ยังมีอาพาธ หลังจากนั้นอนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าเช็ดหน้า แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าบริขารโจฬะ แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป" ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ประสงค์จะใช้สอยผ้าไตรจีวรเป็นต้นตามกำหนด พึงอธิษฐานโดยกล่าวชื่อว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนี้" เป็นต้น ส่วนผู้ที่จะวิกัป พึงวิกัปโดยไม่กล่าวชื่อ แต่กล่าวว่า "เราวิกัปจีวรผืนนี้แก่ท่าน" ในเรื่องนั้น ผู้จะอธิษฐานผ้าไตรจีวร พึงย้อมและทำกัปปะพินทุให้เรียบร้อย แล้วอธิษฐานตามขนาดที่เหมาะสม ขนาดของผ้าไตรจีวรนั้น โดยประมาณอย่างสูง พึงน้อยกว่าจีวรของพระสุคต โดยประมาณอย่างต่ำ ผ้าสังฆาฏิและผ้าอุตตราสงค์ พึงมีขนาดยาว ๕ กำมือ กว้าง ๓ กำมือ ผ้าอันตรวาสก พึงมีขนาดยาว ๕ กำมือ กว้าง ๒ ศอกก็ได้ เพราะแม้ด้วยการนุ่งห่ม ก็สามารถปกปิดสะดือได้ ส่วนผ้าที่เกินหรือขาดจากขนาดที่กล่าวมา พึงอธิษฐานว่าเป็น "ผ้าบริขารโจฬะ"

තත්ථ යස්මා ‘‘ද්වෙ චීවරස්ස අධිට්ඨානා කායෙන වා අධිට්ඨෙති, වාචාය වා අධිට්ඨෙතී’’ති (පරි. 322) වුත්තං, තස්මා පුරාණසඞ්ඝාටිං ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා නවං සඞ්ඝාටිං හත්ථෙන ගහෙත්වා ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන අධිට්ඨාතබ්බා. ඉදං කායෙන අධිට්ඨානං, තං යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන අඵුසන්තස්ස න වට්ටති. වාචාය අධිට්ඨානෙ පන වචීභෙදං කත්වා වාචාය අධිට්ඨාතබ්බා. තත්‍ර දුවිධං අධිට්ඨානං – සචෙ හත්ථපාසෙ හොති, ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. අථ අන්තොගබ්භෙ වා උපරිපාසාදෙ වා සාමන්තවිහාරෙ වා හොති, ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. එස නයො උත්තරාසඞ්ගෙ අන්තරවාසකෙ ච. නාමමත්තමෙව හි විසෙසො, තස්මා සබ්බානි සඞ්ඝාටිං උත්තරාසඞ්ගං අන්තරවාසකන්ති එවං අත්තනො නාමෙනෙව අධිට්ඨාතබ්බානි. සචෙ අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතවත්ථෙහි සඞ්ඝාටිආදීනි කරොති, නිට්ඨිතෙ රජනෙ ච කප්පෙ ච ‘‘ඉමං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බානි. අධිට්ඨිතෙන පන සද්ධිං මහන්තතරමෙව දුතියපට්ටං වා ඛණ්ඩං වා සිබ්බන්තෙන පුන අධිට්ඨාතබ්බං. සමෙ වා ඛුද්දකෙ වා අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථි.

ในเรื่องนั้น เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า "การอธิษฐานจีวรมี ๒ อย่าง คือ อธิษฐานด้วยกาย หรืออธิษฐานด้วยวาจา" ฉะนั้น เมื่อจะอธิษฐานผ้าสังฆาฏิใหม่ พึงถอนผ้าสังฆาฏิเก่าโดยกล่าวว่า "เราถอนผ้าสังฆาฏิผืนนี้" แล้วถือผ้าสังฆาฏิใหม่ด้วยมือ ทำความนึกน้อมด้วยใจว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนี้" พร้อมกับทำกายวิการ พึงอธิษฐานด้วยกาย นี้คือการอธิษฐานด้วยกาย การอธิษฐานด้วยกายนั้น ไม่ควรแก่ผู้ที่ไม่ได้สัมผัสด้วยอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย ส่วนในการอธิษฐานด้วยวาจา พึงเปล่งวาจาแล้วอธิษฐานด้วยวาจา ในการอธิษฐานด้วยวาจานั้นมี ๒ อย่าง คือ หากผ้าอยู่ในหัตถบาส พึงเปล่งวาจาว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนี้" หากผ้าอยู่ในห้องชั้นใน หรือบนปราสาท หรือในวิหารใกล้เคียง พึงกำหนดสถานที่ที่วางผ้าไว้ แล้วเปล่งวาจาว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนั่น" นัยนี้พึงทราบในผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกด้วย เพราะความแตกต่างมีเพียงชื่อเท่านั้น ฉะนั้น ผ้าทั้งหมด คือ สังฆาฏิ อุตตราสงค์ อันตรวาสก พึงอธิษฐานด้วยชื่อของตนเองอย่างนี้ หากทำผ้าสังฆาฏิเป็นต้นด้วยผ้าที่อธิษฐานไว้แล้ว เมื่อย้อมและทำกัปปะพินทุเสร็จแล้ว พึงถอนโดยกล่าวว่า "เราถอนผ้าผืนนี้" แล้วอธิษฐานใหม่ แต่เมื่อเย็บผ้าชั้นที่สองหรือชิ้นผ้าที่ใหญ่กว่าเข้ากับผ้าที่อธิษฐานไว้แล้ว พึงอธิษฐานใหม่ หากเย็บผ้าชั้นที่สองหรือชิ้นผ้าที่เท่ากันหรือเล็กกว่า ก็ไม่มีกิจที่จะต้องอธิษฐาน

තිචීවරං පන පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං වට්ටති, න වට්ටතීති? මහාපදුමත්ථෙරො කිරාහ ‘‘තිචීවරං තිචීවරමෙව අධිට්ඨාතබ්බං, සචෙ පරික්ඛාරචොළාධිට්ඨානං ලභෙය්‍ය, උදොසිතසික්ඛාපදෙ පරිහාරො නිරත්ථකො භවෙය්‍යා’’ති. එවං වුත්තෙ කිර අවසෙසා භික්ඛූ ආහංසු ‘‘පරික්ඛාරචොළම්පි භගවතාව ‘අධිට්ඨාතබ්බ’න්ති වුත්තං, තස්මා වට්ටතී’’ති. මහාපච්චරියම්පි වුත්තං ‘‘පරික්ඛාරචොළං නාම පාටෙක්කං නිධානමුඛමෙතං. තිචීවරං ‘පරික්ඛාරචොළ’න්ති අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, උදොසිතසික්ඛාපදෙ (පාරා. 471 ආදයො) පන තිචීවරං අධිට්ඨහිත්වා පරිහරන්තස්ස [Pg.33] පරිහාරො වුත්තො’’ති. උභතොවිභඞ්ගභාණකො පුණ්ණවාලිකවාසී මහාතිස්සත්ථෙරොපි කිරාහ ‘‘මයං පුබ්බෙ මහාථෙරානං අස්සුම්හා ‘අරඤ්ඤවාසිනො භික්ඛූ රුක්ඛසුසිරාදීසු චීවරං ඨපෙත්වා පධානං පදහනත්ථාය ගච්ඡන්ති, සාමන්තවිහාරෙ ධම්මස්සවනත්ථාය ගතානඤ්ච තෙසං සූරියෙ උට්ඨිතෙ සාමණෙරා වා දහරභික්ඛූ වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, තස්මා සුඛපරිභොගත්ථං තිචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං වට්ටතී’’’ති. මහාපච්චරියම්පි වුත්තං ‘‘පුබ්බෙ ආරඤ්ඤිකා භික්ඛූ අබද්ධසීමාය දුප්පරිහාරන්ති තිචීවරං පරික්ඛාරචොළමෙව අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිංසූ’’ති.

ส่วนผ้าไตรจีวรนั้น ควรหรือไม่ควรที่จะอธิษฐานเป็นผ้าบริขารโจฬะ? พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า “ผ้าไตรจีวรพึงอธิษฐานเป็นผ้าไตรจีวรเท่านั้น หากการอธิษฐานเป็นผ้าบริขารโจฬะพึงได้ไซร้ การรักษาในอุโทสิตสิกขาบทก็จะไร้ประโยชน์” เมื่อท่านกล่าวอย่างนี้แล้ว พระภิกษุที่เหลือก็กล่าวว่า “แม้ผ้าบริขารโจฬะ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสไว้ว่า ‘พึงอธิษฐาน’ เพราะฉะนั้นจึงควร” ในมหาปัจจรีก็กล่าวไว้ว่า “ผ้าที่ชื่อว่าบริขารโจฬะนี้ เป็นเหตุแห่งการเก็บรักษาต่างหาก ควรที่จะอธิษฐานผ้าไตรจีวรเป็น ‘ผ้าบริขารโจฬะ’ แล้วใช้สอย ส่วนในอุโทสิตสิกขาบท ท่านกล่าวถึงการรักษาสำหรับภิกษุผู้รักษาผ้าไตรจีวรที่อธิษฐานไว้แล้ว” แม้พระมหาติสสเถระผู้อยู่ในวัดปุณณวาลิกะ ผู้สาธยายอุภโตวิภังค์ ก็กล่าวว่า “พวกเราเคยได้ยินคำของพระมหาเถระทั้งหลายในกาลก่อนว่า ‘ภิกษุผู้อยู่ป่า เมื่อวางจีวรไว้ในโพรงไม้เป็นต้น แล้วไปเพื่อบำเพ็ญเพียร หรือไปเพื่อฟังธรรมในวิหารใกล้เคียง เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น สามเณรหรือภิกษุหนุ่มของภิกษุเหล่านั้นที่ไปแล้ว ก็จะถือบาตรและจีวรไป’ เพราะฉะนั้น เพื่อความสะดวกในการใช้สอย จึงควรที่จะอธิษฐานผ้าไตรจีวรเป็นผ้าบริขารโจฬะ” ในมหาปัจจรีก็กล่าวไว้ว่า “ในกาลก่อน ภิกษุผู้อยู่ป่าคิดว่า ‘ในอพัทธสีมา การรักษาผ้าไตรจีวรทำได้ยาก’ จึงได้อธิษฐานผ้าไตรจีวรเป็นผ้าบริขารโจฬะเท่านั้นแล้วใช้สอย”

45. වස්සිකසාටිකා අනතිරිත්තප්පමාණා නාමං ගහෙත්වා වුත්තනයෙනෙව චත්තාරො වස්සිකෙ මාසෙ අධිට්ඨාතබ්බා, තතො පරං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා. වණ්ණභෙදමත්තරත්තාපි චෙසා වට්ටති, ද්වෙ පන න වට්ටන්ති. නිසීදනං වුත්තනයෙන අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තඤ්ච ඛො පමාණයුත්තං එකමෙව, ද්වෙ න වට්ටන්ති. පච්චත්ථරණම්පි අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තං පන මහන්තම්පි වට්ටති, එකම්පි වට්ටති, බහූනිපි වට්ටන්ති, නීලම්පි පීතකම්පි සදසම්පි පුප්ඵදසම්පීති සබ්බප්පකාරං වට්ටති. කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි යාව ආබාධො අත්ථි, තාව පමාණිකා අධිට්ඨාතබ්බා. ආබාධෙ වූපසන්තෙ පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා, එකාව වට්ටති. මුඛපුඤ්ඡනචොළං අධිට්ඨාතබ්බමෙව, යාව එකං ධොවීයති, තාව අඤ්ඤං පරිභොගත්ථාය ඉච්ඡිතබ්බන්ති ද්වෙපි වට්ටන්ති. අපරෙ පන ථෙරා ‘‘නිධානමුඛමෙතං, බහූනිපි වට්ටන්තී’’ති වදන්ති. පරික්ඛාරචොළෙ ගණනා නත්ථි, යත්තකං ඉච්ඡති, තත්තකං අධිට්ඨාතබ්බමෙව. ථවිකාපි පරිස්සාවනම්පි විකප්පනූපගපච්ඡිමචීවරප්පමාණං ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බමෙව. තස්ස පමාණං දීඝතො ද්වෙ විදත්ථියො තිරියං විදත්ථි, තං පන දීඝතො වඩ්ඪකීහත්ථප්පමාණං, විත්ථාරතො තතො උපඩ්ඪප්පමාණං හොති. තත්‍රායං පාළි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආයාමෙන අට්ඨඞ්ගුලං සුගතඞ්ගුලෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං පච්ඡිමං චීවරං විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358). බහූනිපි එකතො කත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි පරික්ඛාරචොළානි අධිට්ඨාමී’’ති අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටතියෙව. භෙසජ්ජනවකම්මමාතාපිතුආදීනං අත්ථාය ඨපෙන්තෙන අනධිට්ඨිතෙපි නත්ථි ආපත්ති. මඤ්චභිසි පීඨභිසි බිම්බොහනං පාවාරො කොජවොති එතෙසු පන සෙනාසනපරික්ඛාරත්ථාය දින්නපච්චත්ථරණෙ ච අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථියෙව.

๔๕. ผ้าอาบน้ำฝนที่มีขนาดไม่เกินประมาณ (คือยาว ๙ ศอก กว้าง ๒ ศอกคืบ) พึงอธิษฐานโดยระบุชื่อตามนัยที่กล่าวมาแล้วตลอด ๔ เดือนแห่งฤดูฝน หลังจากนั้นพึงถอนแล้ววิกัปป์ได้ ผ้าอาบน้ำฝนนี้แม้มีสีเพียงแค่ทำให้เสียสีก็ควร แต่สองผืนไม่ควร ผ้าปูนั่งพึงอธิษฐานโดยนัยที่กล่าวมาแล้วเท่านั้น และผ้าปูนั่งนั้นต้องมีขนาดพอดีและมีเพียงผืนเดียว สองผืนไม่ควร ผ้าปูที่นอนก็พึงอธิษฐานเท่านั้น ผ้าปูที่นอนนั้นแม้ใหญ่ก็ควร แม้ผืนเดียวก็ควร แม้หลายผืนก็ควร แม้สีเขียวคราม สีเหลือง มีชายผ้า หรือมีชายผ้าลายดอกไม้ ก็ควรทุกชนิด ผ้าปิดฝีพึงอธิษฐานตามขนาด (คือยาว ๖ ศอก กว้าง ๓ ศอก) ตราบเท่าที่ยังมีอาพาธอยู่ เมื่ออาพาธสงบแล้วพึงถอนแล้ววิกัปป์ได้ ผืนเดียวเท่านั้นที่ควร ผ้าเช็ดหน้าพึงอธิษฐานเท่านั้น ตราบเท่าที่ผืนหนึ่งกำลังซักอยู่ พึงปรารถนาอีกผืนหนึ่งเพื่อใช้สอย เพราะฉะนั้นสองผืนก็ควร แต่พระเถระบางรูปกล่าวว่า “ผ้าเช็ดหน้านี้เป็นเหตุแห่งการเก็บรักษา หลายผืนก็ควร” ผ้าบริขารโจฬะไม่มีการจำกัดจำนวน พึงอธิษฐานเท่าที่ต้องการเท่านั้น แม้ถุงย่ามและผ้ากรองน้ำที่มีขนาดเท่าผ้าจีวรผืนสุดท้ายที่ควรวิกัปป์ ก็พึงอธิษฐานเป็น “ผ้าบริขารโจฬะ” เท่านั้น ขนาดของผ้าจีวรผืนสุดท้ายนั้น โดยยาว ๒ คืบ โดยกว้าง ๑ คืบ แต่ขนาดนั้นโดยยาวเท่ากับ ๑ ศอกช่างไม้ โดยกว้างเท่ากับครึ่งหนึ่งของศอกช่างไม้นั้น ในเรื่องนั้น มีพระบาลีว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วิกัปป์ผ้าจีวรผืนสุดท้ายที่มีความยาว ๘ นิ้ว และกว้าง ๔ นิ้ว ด้วยนิ้วพระสุคต” (มหาวรรค ๓๕๘) แม้ผ้าหลายผืนก็พึงรวมกันแล้วอธิษฐานว่า “ผ้าเหล่านี้เป็นผ้าบริขารโจฬะ” ก็ควร ภิกษุผู้เก็บผ้าไว้เพื่อประโยชน์แก่ยา การงานใหม่ มารดาบิดาเป็นต้น แม้ไม่ได้อธิษฐานก็ไม่มีอาบัติ แต่ในผ้าเหล่านี้ คือ ฟูกเตียง ฟูกเก้าอี้ หมอน ผ้าคลุม โกชวะ และผ้าปูที่นอนที่ถวายเพื่อเป็นบริขารเสนาสนะ ไม่มีกิจที่จะต้องอธิษฐานเลย

සචෙ [Pg.34] පන (පාරා. අට්ඨ. 2.636-38) ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො සුත්තං ලභිත්වා ඤාතකපවාරිතෙනෙව තන්තවායෙන අඤ්ඤෙන වා මූලං දත්වා චීවරං වායාපෙති, වායාපනපච්චයා අනාපත්ති. දසාහාතික්කමනපච්චයා පන ආපත්තිං රක්ඛන්තෙන විකප්පනුපගප්පමාණමත්තෙ වීතෙ තන්තෙ ඨිතංයෙව අධිට්ඨාතබ්බං. දසාහාතික්කමෙන නිට්ඨාපියමානඤ්හි නිස්සග්ගියං භවෙය්‍යාති. ඤාතකාදීහි තන්තං ආරොපාපෙත්වා ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, ඉදං චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති නිය්‍යාතිතෙපි එසෙව නයො.

หากภิกษุได้ด้ายจากที่ของญาติหรือผู้ที่ปวารณาไว้ แล้วให้ช่างทอที่เป็นญาติหรือผู้ที่ปวารณาไว้นั่นเอง หรือช่างทอคนอื่น ทอจีวรโดยให้ค่าจ้าง การให้ทอผ้านั้นไม่ต้องอาบัติ แต่ภิกษุผู้จะรักษาอาบัติอันเกิดจากการล่วงเลย ๑๐ วัน เมื่อทอได้ขนาดที่พอจะวิกัปได้แล้ว พึงอธิษฐานจีวรที่ยังอยู่บนหูกนั่นเอง เพราะจีวรที่กำลังทอให้สำเร็จหากล่วงเลย ๑๐ วันไป ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ แม้เมื่อพวกญาติเป็นต้นนำผ้าขึ้นหูกแล้วมอบให้ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรผืนนี้เป็นของท่าน ขอท่านจงรับเถิด” ก็มีนัยเดียวกันนี้

සචෙ තන්තවායො එවං පයොජිතො වා සයං දාතුකාමො වා හුත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හාකං චීවරං අසුකදිවසෙ නාම වායිත්වා ඨපෙස්සාමී’’ති වදති, භික්ඛු ච තෙන පරිච්ඡින්නදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන තන්තවායො ‘‘අහං තුම්හාකං චීවරං වායිත්වා සාසනං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, තෙන පෙසිතභික්ඛු පන තස්ස භික්ඛුනො න ආරොචෙති, අඤ්ඤො දිස්වා වා සුත්වා වා ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, චීවරං නිට්ඨිත’’න්ති ආරොචෙති, එතස්ස ආරොචනං න පමාණං. යදා පන තෙන පෙසිතොයෙව ආරොචෙති, තස්ස වචනං සුතදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං.

หากช่างทอผ้าถูกใช้เช่นนั้น หรือเป็นผู้ใคร่จะถวายเอง กล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะทอจีวรของท่านให้เสร็จในวันชื่อโน้นแล้วเก็บไว้” และภิกษุนั้นล่วงเลย ๑๐ วันนับตั้งแต่วันที่กำหนดไว้ ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ แต่หากช่างทอผ้ากล่าวว่า “ข้าพเจ้าจะทอจีวรของท่านแล้วส่งข่าวไป” และทำเช่นนั้น ภิกษุผู้ที่ช่างทอส่งไปนั้นไม่ได้แจ้งแก่ภิกษุนั้น แต่ภิกษุอื่นเห็นหรือได้ยินแล้วแจ้งว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรของท่านสำเร็จแล้ว” การแจ้งของภิกษุผู้อื่นนั้นไม่เป็นประมาณ แต่เมื่อใดภิกษุผู้ที่ช่างทอส่งไปนั้นเองแจ้ง การล่วงเลย ๑๐ วันนับตั้งแต่วันที่ได้ยินคำของภิกษุนั้น ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

සචෙ තන්තවායො ‘‘අහං තුම්හාකං චීවරං වායිත්වා කස්සචි හත්ථෙ පහිණිස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, චීවරං ගහෙත්වා ගතභික්ඛු පන අත්තනො පරිවෙණෙ ඨපෙත්වා තස්ස න ආරොචෙති, අඤ්ඤො කොචි භණති ‘‘අපි, භන්තෙ, අධුනා ආභතං චීවරං සුන්දර’’න්ති. කුහිං, ආවුසො, චීවරන්ති. ඉත්ථන්නාමස්ස හත්ථෙ පෙසිතන්ති. එතස්සපි වචනං න පමාණං. යදා පන සො භික්ඛු චීවරං දෙති, ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන වායාපනමූලං අදින්නං හොති, යාව කාකණිකමත්තම්පි අවසිට්ඨං, තාව රක්ඛති.

หากช่างทอผ้ากล่าวว่า “ข้าพเจ้าจะทอจีวรของท่านแล้วส่งไปในมือของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง” แล้วทำเช่นนั้น แต่ภิกษุผู้ถือจีวรไปนั้นเก็บไว้ในบริเวณของตนแล้วไม่แจ้งแก่ภิกษุนั้น ภิกษุอื่นบางรูปกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรที่นำมาใหม่นี้สวยงามหรือไม่” (ภิกษุนั้นถามว่า) “ท่านผู้มีอายุ จีวรส่งไปที่ไหน” (ภิกษุอื่นนั้นตอบว่า) “ส่งไปในมือของภิกษุชื่อโน้น” แม้คำของภิกษุผู้อื่นนั้นก็ไม่เป็นประมาณ แต่เมื่อใดภิกษุนั้นมอบจีวรให้ การล่วงเลย ๑๐ วันนับตั้งแต่วันที่ได้รับจีวรนั้น ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ แต่หากค่าจ้างการทอผ้านั้นยังไม่ได้ให้ ตราบเท่าที่ยังเหลือแม้เพียงกากณิกะเดียว ก็ยังรักษา (การอธิษฐาน) ไว้ได้

46. අධිට්ඨිතචීවරං (පාරා. අට්ඨ. 2.469) පන පරිභුඤ්ජතො කථං අධිට්ඨානං විජහතීති? අඤ්ඤස්ස දානෙන අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන විස්සාසග්ගාහෙන හීනායාවත්තනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන කාලකිරියාය ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන පච්චුද්ධරණෙන ඡිද්දභාවෙනාති ඉමෙහි නවහි කාරණෙහි විජහති. තත්ථ පුරිමෙහි අට්ඨහි [Pg.35] සබ්බචීවරානි අධිට්ඨානං විජහන්ති, ඡිද්දභාවෙන පන තිචීවරස්සෙව සබ්බට්ඨකථාසු අධිට්ඨානවිජහනං වුත්තං, තඤ්ච නඛපිට්ඨිප්පමාණෙන ඡිද්දෙන. තත්ථ නඛපිට්ඨිප්පමාණං කනිට්ඨඞ්ගුලිනඛවසෙන වෙදිතබ්බං, ඡිද්දඤ්ච විනිවිද්ධඡිද්දමෙව. ඡිද්දස්ස හි අබ්භන්තරෙ එකතන්තු චෙපි අච්ඡින්නො හොති, රක්ඛති. තත්ථ සඞ්ඝාටියා ච උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්ස, තිරියන්තතො අට්ඨඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති, අන්තරවාසකස්ස පන දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්සෙව, තිරියන්තතො චතුරඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති, පරතො න භින්දති, තස්මා ජාතෙ ඡිද්දෙ තිචීවරං අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ තිට්ඨති, සූචිකම්මං කත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බං. යො පන දුබ්බලට්ඨානෙ පඨමං අග්ගළං දත්වා පච්ඡා දුබ්බලට්ඨානං ඡින්දිත්වා අපනෙති, අධිට්ඨානං න භිජ්ජති. මණ්ඩලපරිවත්තනෙපි එසෙව නයො. දුපට්ටස්ස එකස්මිං පටලෙ ඡිද්දෙ වා ජාතෙ ගළිතෙ වා අධිට්ඨානං න භිජ්ජති, ඛුද්දකං චීවරං මහන්තං කරොති, මහන්තං වා ඛුද්දකං කරොති, අධිට්ඨානං න භිජ්ජති. උභො කොටියො මජ්ඣෙ කරොන්තො සචෙ පඨමං ඡින්දිත්වා පච්ඡා ඝටෙති, අධිට්ඨානං භිජ්ජති. අථ ඝටෙත්වා ඡින්දති, න භිජ්ජති. රජකෙහි ධොවාපෙත්වා සෙතං කාරාපෙන්තස්සපි අධිට්ඨානං අධිට්ඨානමෙවාති. අයං තාව අධිට්ඨානෙ විනිච්ඡයො.

๔๖. เมื่อภิกษุใช้สอยจีวรที่อธิษฐานไว้แล้ว การอธิษฐานย่อมระงับไปด้วยเหตุอย่างไร? การอธิษฐานย่อมระงับไปด้วยเหตุ ๙ ประการเหล่านี้ คือ ด้วยการให้แก่ผู้อื่น ด้วยการถูกชิงเอาไป ด้วยการถือเอาด้วยความคุ้นเคย ด้วยการสึกเป็นคฤหัสถ์ ด้วยการบอกคืนสิกขา ด้วยการทำกาละ ด้วยการเปลี่ยนเพศ ด้วยการปัจจุทธรณ์ และด้วยความเป็นผ้ามีช่องขาด ในเหตุเหล่านั้น ด้วยเหตุ ๘ ประการแรก จีวรทั้งหมด ย่อมระงับจากการอธิษฐาน ส่วนการระงับจากการอธิษฐานด้วยความเป็นผ้ามีช่องขาดนั้น ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาทั้งปวงว่ามีเฉพาะในไตรจีวรเท่านั้น และต้องเป็นช่องขาดขนาดเท่าหลังเล็บ ในเรื่องนั้น พึงทราบขนาดเท่าหลังเล็บด้วยอำนาจเล็บนิ้วก้อย และพึงทราบว่าช่องขาดนั้นต้องเป็นช่องที่ทะลุถึงกัน เพราะหากภายในช่องขาดนั้นแม้มีด้ายเส้นเดียวที่ยังไม่ขาด ก็ยังรักษาการอธิษฐานไว้ได้ ในเรื่องนั้น สำหรับสังฆาฏิและอุตตราสงค์ ช่องขาดที่อยู่ในที่วัดจากริมด้านยาวเข้ามาไม่เกิน ๑ คืบ วัดจากริมด้านกว้างเข้ามาไม่เกิน ๘ นิ้ว ย่อมทำลายการอธิษฐาน ส่วนอันตรวาสก ช่องขาดที่อยู่ในที่วัดจากริมด้านยาวเข้ามาไม่เกิน ๑ คืบ วัดจากริมด้านกว้างเข้ามาไม่เกิน ๔ นิ้ว ย่อมทำลายการอธิษฐาน หากเลยจากนั้นไปไม่ทำลาย เพราะฉะนั้น เมื่อเกิดช่องขาดขึ้น ไตรจีวรนั้นย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นอติเรกจีวร พึงทำการเย็บแล้วอธิษฐานใหม่ ส่วนภิกษุใดในที่ที่ชำรุด ให้ผ้าปะก่อนแล้วจึงตัดส่วนที่ชำรุดออกภายหลัง การอธิษฐานย่อมไม่เสีย แม้ในการเปลี่ยนมณฑลก็มีนัยเดียวกันนี้ เมื่อจีวรสองชั้นมีช่องขาดหรือหลุดลุ่ยไปเพียงชั้นเดียว การอธิษฐานย่อมไม่เสีย เมื่อทำให้จีวรเล็กเป็นใหญ่ หรือทำให้จีวรใหญ่เป็นเล็ก การอธิษฐานย่อมไม่เสีย หากภิกษุจะทำให้ชายทั้งสองข้างมาอยู่ตรงกลาง ถ้าตัดก่อนแล้วจึงเย็บต่อภายหลัง การอธิษฐานย่อมเสีย แต่ถ้าเย็บต่อก่อนแล้วจึงตัดภายหลัง ไม่เสีย แม้เมื่อให้พวกช่างซักฟอกซักแล้วทำให้เป็นสีขาว การอธิษฐานก็ยังเป็นอันอธิษฐานอยู่นั่นเอง นี้คือวินิจฉัยในการอธิษฐานเบื้องต้น

47. විකප්පනෙ පන ද්වෙ විකප්පනා සම්මුඛාවිකප්පනා පරම්මුඛාවිකප්පනා ච. කථං සම්මුඛාවිකප්පනා හොති? චීවරානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං චීවර’’න්ති වා ‘‘ඉමානි චීවරානී’’ති වා ‘‘එතං චීවර’’න්ති වා ‘‘එතානි චීවරානී’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වත්තබ්බං, අයමෙකා සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභුඤ්ජිතුං පන විස්සජ්ජෙතුං වා අධිට්ඨාතුං වා න වට්ටති. ‘‘මය්හං සන්තකං, මය්හං සන්තකානි පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති එවං පන වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති.

๔๗. ส่วนในการวิกัป มีการวิกัป ๒ อย่าง คือ สัมมุขาวิกัปปนา และปรัมมุขาวิกัปปนา สัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? ภิกษุพึงทราบความเป็นผ้าผืนเดียวหรือหลายผืน และความเป็นผ้าที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล แล้วกล่าวว่า “เราวิกัปจีวรผืนนี้แก่ท่าน” หรือ “เราวิกัปจีวรเหล่านี้แก่ท่าน” หรือ “เราวิกัปจีวรนั้นแก่ท่าน” หรือ “เราวิกัปจีวรเหล่านั้นแก่ท่าน” นี้คือสัมมุขาวิกัปปนาอย่างหนึ่ง เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อจะเก็บรักษาไว้ แต่ไม่ควรเพื่อจะใช้สอย หรือเพื่อจะสละ หรือเพื่อจะอธิษฐาน แต่เมื่อกล่าวอย่างนี้ว่า “จีวรของฉัน ท่านจงใช้สอย หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยเถิด” ย่อมชื่อว่าเป็นการปัจจุทธรณ์ ตั้งแต่นั้นไป แม้การใช้สอยเป็นต้นก็ย่อมควร

අපරො නයො – තථෙව චීවරානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා තස්සෙව භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘ඉමං චීවර’’න්ති වා ‘‘ඉමානි චීවරානී’’ති වා ‘‘එතං චීවර’’න්ති වා ‘‘එතානි චීවරානී’’ති වා වත්වා පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු අඤ්ඤතරස්ස අත්තනා අභිරුචිතස්ස යස්ස කස්සචි නාමං ගහෙත්වා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘තිස්සාය භික්ඛුනියා, තිස්සාය සික්ඛමානාය, තිස්සස්ස සාමණෙරස්ස, තිස්සාය සාමණෙරියා [Pg.36] විකප්පෙමී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං අපරාපි සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො සන්තකං…පෙ… තිස්සාය සාමණෙරියා සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති.

อีกนัยหนึ่ง – พึงทราบความเป็นจีวรผืนเดียวหรือหลายผืน และความที่จีวรเหล่านั้นตั้งอยู่ใกล้หรือไกล เช่นเดียวกันนั้น แล้วกล่าวในสำนักของภิกษุรูปนั้นนั่นแลว่า "เราวิกัปจีวรผืนนี้" หรือ "เราวิกัปจีวรเหล่านี้" หรือ "เราวิกัปจีวรนั้น" หรือ "เราวิกัปจีวรเหล่านั้น" โดยเอ่ยชื่อของสหธรรมิก ๕ จำพวกใดจำพวกหนึ่งที่ตนพอใจ เช่น "เราวิกัปแก่ภิกษุชื่อติสสะ" หรือ "เราวิกัปแก่ภิกษุณีชื่อติสสา, แก่สิกขมานาชื่อติสสา, แก่สามเณรชื่อติสสะ, แก่สามเณรีชื่อติสสา" ดังนี้. นี้คือสัมมุขาวิกัปปนาอีกอย่างหนึ่ง. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อการเก็บรักษาไว้ แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างเดียวก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า "ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยเถิด ซึ่งของที่เป็นของภิกษุชื่อติสสะ... (ละ)... ของที่เป็นของสามเณรีชื่อติสสาเถิด" ดังนี้ ย่อมชื่อว่าปัจจุทธรณ์. ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร.

කථං පරම්මුඛාවිකප්පනා හොති? චීවරානං තථෙව එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං චීවර’’න්ති වා ‘‘ඉමානි චීවරානී’’ති වා ‘‘එතං චීවර’’න්ති වා ‘‘එතානි චීවරානී’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පනත්ථාය දම්මී’’ති වත්තබ්බං. තෙන වත්තබ්බො ‘‘කො තෙ මිත්තො වා සන්දිට්ඨො වා’’ති. තතො ඉතරෙන පුරිමනයෙනෙව ‘‘තිස්සො භික්ඛූ’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සා සාමණෙරී’’ති වා වත්තබ්බං. පුන තෙන භික්ඛුනා ‘‘අහං තිස්සස්ස භික්ඛුනො දම්මී’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සාය සාමණෙරියා දම්මී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං පරම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා දුතියසම්මුඛාවිකප්පනායං වුත්තනයෙනෙව ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති.

ปรัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? พึงทราบความเป็นจีวรผืนเดียวหรือหลายผืน และความที่จีวรเหล่านั้นตั้งอยู่ใกล้หรือไกล เช่นเดียวกันนั้น แล้วกล่าวว่า "เราให้เพื่อประโยชน์แก่วิกัปแก่ท่าน" ดังนี้. ภิกษุรูปนั้นพึงถามว่า "ใครเป็นมิตรหรือคนคุ้นเคยของท่าน?" จากนั้น ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้จะวิกัป) พึงกล่าวตามนัยก่อนนั่นแลว่า "ภิกษุชื่อติสสะ" หรือ... (ละ)... "สามเณรีชื่อติสสา" ดังนี้. อีกครั้งหนึ่ง ภิกษุรูปนั้น (ผู้รับจีวรเพื่อวิกัป) พึงกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุชื่อติสสะ" หรือ... (ละ)... "เราให้แก่สามเณรีชื่อติสสา" ดังนี้. นี้ชื่อว่าปรัมมุขาวิกัปปนา. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อการเก็บรักษาไว้ แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างเดียวก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวตามนัยที่กล่าวไว้ในสัมมุขาวิกัปปนาอย่างที่สองนั่นแลว่า "ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยเถิด ซึ่งของที่เป็นของท่านชื่อนี้" ดังนี้ ย่อมชื่อว่าปัจจุทธรณ์. ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร.

ද්වින්නං විකප්පනානං කිං නානාකරණං? සම්මුඛාවිකප්පනායං සයං විකප්පෙත්වා පරෙන පච්චුද්ධරාපෙති, පරම්මුඛාවිකප්පනායං පරෙනෙව විකප්පාපෙත්වා පරෙනෙව පච්චුද්ධරාපෙති, ඉදමෙත්ථ නානාකරණං. සචෙ පන යස්ස විකප්පෙති, සො පඤ්ඤත්තිකොවිදො න හොති, න ජානාති පච්චුද්ධරිතුං, තං චීවරං ගහෙත්වා අඤ්ඤස්ස බ්‍යත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පුන විකප්පෙත්වා පරෙන පච්චුද්ධරාපෙතබ්බං. විකප්පිතවිකප්පනා නාමෙසා වට්ටති. එවං තාව චීවරෙ අධිට්ඨානවිකප්පනානයො වෙදිතබ්බො.

ความต่างกันของวิกัปทั้งสองคืออะไร? ในสัมมุขาวิกัปปนา ตนเองวิกัปแล้ว ให้ผู้อื่นปัจจุทธรณ์คืน. ในปรัมมุขาวิกัปปนา ให้ผู้อื่นนั่นแลวิกัปแล้ว ให้ผู้อื่นนั่นแลปัจจุทธรณ์คืน. นี้คือความต่างกันในเรื่องนี้. อนึ่ง หากบุคคลที่ตนวิกัปให้ ไม่เป็นผู้ฉลาดในพระวินัยบัญญัติ ไม่รู้จักปัจจุทธรณ์คืน พึงถือเอาจีวรนั้นไปสู่สำนักของภิกษุผู้เฉลียวฉลาดรูปอื่น แล้ววิกัปอีกครั้งหนึ่ง แล้วให้ผู้อื่นปัจจุทธรณ์คืน. การวิกัปที่วิกัปแล้วนี้ (วิกัปปิตวิกัปปนา) ย่อมควร. พึงทราบวิธีอธิษฐานและวิกัปในจีวรเพียงเท่านี้ก่อน.

48. පත්තෙ පන අයං නයො – පත්තං අධිට්ඨහන්තෙන උක්කට්ඨමජ්ඣිමොමකානං අඤ්ඤතරො පමාණයුත්තොව අධිට්ඨාතබ්බො. තස්ස පමාණං ‘‘අඩ්ඪාළ්හකොදනං ගණ්හාතී’’තිආදිනා (පාරා. 602) නයෙන පාළියං වුත්තං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.602 ආදයො) – අනුපහතපුරාණසාලිතණ්ඩුලානං සුකොට්ටිතපරිසුද්ධානං ද්වෙ මගධනාළියො ගහෙත්වා තෙහි තණ්ඩුලෙහි අනුත්තණ්ඩුලමකිලින්නමපිණ්ඩිතං සුවිසදං කුන්දමකුළරාසිසදිසං අවස්සාවිතොදනං පචිත්වා නිරවසෙසං [Pg.37] පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තස්ස ඔදනස්ස චතුත්ථභාගප්පමාණො නාතිඝනො නාතිතනුකො හත්ථහාරියො සබ්බසම්භාරසඞ්ඛතො මුග්ගසූපො පක්ඛිපිතබ්බො, තතො ආලොපස්ස ආලොපස්ස අනුරූපං යාවචරිමාලොපප්පහොනකං මච්ඡමංසාදිබ්‍යඤ්ජනං පක්ඛිපිතබ්බං, සප්පිතෙලතක්කරසකඤ්ජිකාදීනි පන ගණනූපගානි න හොන්ති. තානි හි ඔදනගතිකානි හොන්ති, නෙව හාපෙතුං, න වඩ්ඪෙතුං සක්කොන්ති. එවමෙතං සබ්බම්පි පක්ඛිත්තං සචෙ පත්තස්ස මුඛවට්ටියා හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, සුත්තෙන වා හීරෙන වා ඡින්දන්තස්ස සුත්තස්ස වා හීරස්ස වා හෙට්ඨිමන්තං ඵුසති, අයං උක්කට්ඨො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං උක්කට්ඨොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති අන්තොගධමෙව හොති, අයං උක්කට්ඨුක්කට්ඨො නාම පත්තො.

๔๘. ส่วนในบาตรมีนัยดังนี้ – ภิกษุเมื่อจะอธิษฐานบาตร พึงอธิษฐานบาตรที่สมควรแก่ประมาณอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาบาตรอย่างอุกกัฏฐะ มัชฌิมะ และโอมากะ เท่านั้น. ประมาณของบาตรนั้น พระบาลีกล่าวไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "ย่อมรับข้าวสุกกึ่งอาฬหกะ". ในคำนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – พึงถือเอาข้าวสารสาลีเก่าที่ไม่เสียซึ่งขัดสีสะอาดดีแล้ว ๒ มาคธนาฬิกะ แล้วหุงข้าวสารเหล่านั้นให้เป็นข้าวสุกที่ไม่แข็งเกินไป ไม่แฉะเกินไป ไม่เป็นก้อน สะอาดดีมาก เหมือนกองดอกมะลิตูม เป็นข้าวสุกที่ไม่รินน้ำ แล้วใส่ลงในบาตรไม่ให้เหลือ. พึงใส่แกงถั่วเขียวที่ปรุงด้วยเครื่องปรุงทุกอย่าง ไม่ข้นเกินไป ไม่ใสนัก พอที่จะหยิบด้วยมือได้ มีประมาณส่วนที่ ๔ ของข้าวสุกนั้น. จากนั้น พึงใส่กับข้าวมีปลาและเนื้อเป็นต้น ให้พอดีกับคำข้าวทุกๆ คำจนถึงคำสุดท้าย. ส่วนเนยใส น้ำมัน น้ำส้มสายชู และน้ำดองเปรี้ยวเป็นต้น ไม่เข้าถึงการนับ. เพราะสิ่งเหล่านั้นเป็นไปตามข้าวสุก ไม่สามารถจะทำให้ลดลงหรือทำให้เพิ่มขึ้นได้เลย. อาหารทั้งหมดที่ใส่ลงไปอย่างนี้ หากตั้งอยู่เสมอด้วยรอยขอบล่างแห่งปากบาตร หรือสัมผัสถึงชายล่างของเส้นด้ายหรือเส้นใยที่ใช้ขีดตัด บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างอุกกัฏฐะ. หากล้นรอยนั้นขึ้นมาเป็นรูปสถูป บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างอุกกัฏฐโอมากะ. หากไม่ถึงรอยนั้น คืออยู่ภายในรอยนั้นเอง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างอุกกัฏฐุกกัฏฐะ.

උක්කට්ඨතො උපඩ්ඪප්පමාණො මජ්ඣිමො නාම පත්තො. මජ්ඣිමතො උපඩ්ඪප්පමාණො ඔමකො. තස්මා සචෙ මගධනාළියා නාළිකොදනාදිසබ්බම්පි පක්ඛිත්තං වුත්තනයෙනෙව හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, අයං මජ්ඣිමො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං මජ්ඣිමොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති අන්තොගධමෙව හොති, අයං මජ්ඣිමුක්කට්ඨො නාම පත්තො. සචෙ මගධනාළියා උපඩ්ඪනාළිකොදනාදිසබ්බම්පි පක්ඛිත්තං හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, අයං ඔමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං ඔමකොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති අන්තොගධමෙව හොති, අයං ඔමකුක්කට්ඨො නාම පත්තො. එවමෙතෙ නව පත්තා. තෙසු ද්වෙ අපත්තා උක්කට්ඨුක්කට්ඨො ච ඔමකොමකො චාති. තස්මා එතෙ භාජනපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බා, න අධිට්ඨානූපගා න විකප්පනූපගා. ඉතරෙ පන සත්ත අධිට්ඨහිත්වා වා විකප්පෙත්වා වා පරිභුඤ්ජිතබ්බා.

บาตรที่มีประมาณครึ่งหนึ่งของบาตรอย่างอุกกัฏฐะ ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมะ. บาตรที่มีประมาณครึ่งหนึ่งของบาตรอย่างมัชฌิมะ ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากะ. เพราะฉะนั้น หากอาหารทั้งหมดมีข้าวสุก ๑ มาคธนาฬิกะเป็นต้นที่ใส่ลงไป ตั้งอยู่เสมอด้วยรอยขอบล่างตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมะ. หากล้นรอยนั้นขึ้นมาเป็นรูปสถูป บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมโอมากะ. หากไม่ถึงรอยนั้น คืออยู่ภายในรอยนั้นเอง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมุกกัฏฐะ. หากอาหารทั้งหมดมีข้าวสุกครึ่งมาคธนาฬิกะเป็นต้นที่ใส่ลงไป ตั้งอยู่เสมอด้วยรอยขอบล่าง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากะ. หากล้นรอยนั้นขึ้นมาเป็นรูปสถูป บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากโอมากะ. หากไม่ถึงรอยนั้น คืออยู่ภายในรอยนั้นเอง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากุกกัฏฐะ. บาตรเหล่านี้มี ๙ อย่างด้วยกัน. ในบรรดาบาตรเหล่านั้น บาตร ๒ อย่าง คือ บาตรอย่างอุกกัฏฐุกกัฏฐะ และบาตรอย่างโอมากโอมากะ ไม่เป็นบาตร. เพราะฉะนั้น บาตร ๒ อย่างนี้ พึงใช้สอยอย่างภาชนะเท่านั้น ไม่เข้าถึงการอธิษฐาน ไม่เข้าถึงการวิกัป. ส่วนบาตรอีก ๗ อย่างที่เหลือ พึงอธิษฐานหรือวิกัปแล้วใช้สอยเถิด.

පමාණයුත්තානම්පි එතෙසං අධිට්ඨානවිකප්පනූපගත්තං එවං වෙදිතබ්බං – අයොපත්තො පඤ්චහි පාකෙහි, මත්තිකාපත්තො ද්වීහි පාකෙහි පක්කො අධිට්ඨානූපගො. උභොපි යං මූලං දාතබ්බං, තස්මිං දින්නෙයෙව. සචෙ එකොපි පාකො ඌනො හොති, කාකණිකමත්තම්පි වා මූලං අදින්නං, න අධිට්ඨානූපගො. සචෙ පත්තසාමිකො වදති ‘‘යදා තුම්හාකං මූලං භවිස්සති, තදා දස්සථ අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති, නෙව අධිට්ඨානූපගො හොති, පාකස්ස හි ඌනත්තා පත්තසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති, මූලස්ස සකලස්ස වා එකදෙසස්ස [Pg.38] වා අදින්නත්තා සකභාවං න උපෙති, අඤ්ඤස්සෙව සන්තකො හොති, තස්මා පාකෙ ච මූලෙ ච සුනිට්ඨිතෙයෙව අධිට්ඨානූපගො හොති. යො අධිට්ඨානූපගො, ස්වෙව විකප්පනූපගො. සො හත්ථං ආගතොපි අනාගතොපි අධිට්ඨාතබ්බො විකප්පෙතබ්බො වා. යදි හි පත්තකාරකො මූලං ලභිත්වා සයං වා දාතුකාමො හුත්වා ‘‘අහං භන්තෙ තුම්හාකං පත්තං කත්වා අසුකදිවසෙ නාම පචිත්වා ඨපෙස්සාමී’’ති වදති, භික්ඛු ච තෙන පරිච්ඡින්නදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන පත්තකාරකො ‘‘අහං තුම්හාකං පත්තං කත්වා පචිත්වා සාසනං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, තෙන පෙසිතභික්ඛු පන තස්ස භික්ඛුනො න ආරොචෙති, අඤ්ඤො දිස්වා වා සුත්වා වා ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, පත්තො නිට්ඨිතො’’ති ආරොචෙති, එතස්ස ආරොචනං න පමාණං. යදා පන තෙන පෙසිතොයෙව ආරොචෙති, තස්ස වචනං සුතදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන පත්තකාරකො ‘‘අහං තුම්හාකං පත්තං කත්වා පචිත්වා කස්සචි හත්ථෙ පහිණිස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, පත්තං ගහෙත්වා ආගතභික්ඛු පන අත්තනො පරිවෙණෙ ඨපෙත්වා තස්ස න ආරොචෙති, අඤ්ඤො කොචි භණති ‘‘අපි, භන්තෙ, අධුනා ආභතො පත්තො සුන්දරො’’ති. ‘‘කුහිං, ආවුසො, පත්තො’’ති? ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස හත්ථෙ පෙසිතො’’ති. එතස්සපි වචනං න පමාණං. යදා පන සො භික්ඛු පත්තං දෙති, ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, තස්මා දසාහං අනතික්කාමෙත්වාව අධිට්ඨාතබ්බො විකප්පෙතබ්බො වා.

แม้บาตร ๗ ชนิดที่สมควรแก่ประมาณเหล่านั้น ก็พึงทราบความเป็นของควรแก่อธิษฐานและวิกัปดังนี้: บาตรเหล็กที่เผา ๕ ครั้ง และบาตรดินที่เผา ๒ ครั้ง จึงจะควรแก่อธิษฐาน. บาตรทั้งสองชนิดนั้น เมื่อได้ให้ค่าบาตรแล้วเท่านั้น จึงจะควรแก่อธิษฐาน. ถ้าการเผาบกพร่องไปแม้ครั้งเดียว หรือถ้ายังไม่ได้ให้ค่าบาตรแม้เพียงมาตรากากณิกะหนึ่ง ก็ไม่ควรแก่อธิษฐาน. แม้ถ้าเจ้าของบาตรกล่าวว่า 'เมื่อท่านมีค่าบาตรแล้วค่อยให้ก็ได้ ขอท่านจงอธิษฐานแล้วใช้สอยไปก่อนเถิด' ก็ไม่ควรแก่อธิษฐานเลย. เพราะเหตุที่การเผาไม่ครบถ้วน จึงไม่ถึงการนับว่าเป็นบาตร และเพราะยังไม่ได้ให้ค่าบาตรทั้งหมดหรือบางส่วน จึงไม่ถึงความเป็นของตน แต่ยังเป็นของผู้อื่นนั่นเอง. ดังนั้น เมื่อการเผาและค่าบาตรเสร็จเรียบร้อยแล้วเท่านั้น จึงจะควรแก่อธิษฐาน. บาตรใดควรแก่อธิษฐาน บาตรนั้นนั่นแหละก็ควรแก่วิกัปด้วย. บาตรนั้นไม่ว่าจะมาถึงมือแล้วหรือยังไม่มาถึงมือก็ตาม ก็พึงอธิษฐานหรือวิกัปได้. ถ้าช่างทำบาตรได้รับค่าบาตรแล้ว หรือประสงค์จะให้เอง กล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะทำบาตรของท่านแล้วเผาให้เสร็จในวันชื่อนั้น' และภิกษุนั้นให้ล่วง ๑๐ วันนับแต่วันที่กำหนดไว้ ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์. ถ้าช่างทำบาตรกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าจะทำบาตรของท่านแล้วเผาให้เสร็จ แล้วจะส่งข่าวไป' และทำเช่นนั้น แต่ภิกษุที่ผู้นั้นส่งมาไม่บอกแก่ภิกษุเจ้าของบาตร ภิกษุอื่นเห็นหรือได้ยินแล้วบอกว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บาตรของท่านสำเร็จแล้ว' การบอกของภิกษุนั้นไม่เป็นประมาณ. เมื่อภิกษุที่ผู้นั้นส่งมานั่นแหละบอก การให้ล่วง ๑๐ วันนับแต่วันที่ได้ยินคำบอกนั้น ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์. ถ้าช่างทำบาตรกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าจะทำบาตรของท่านแล้วเผาให้เสร็จ แล้วจะส่งไปในมือของใครคนหนึ่ง' และทำเช่นนั้น แต่ภิกษุผู้ถือเอามาเก็บไว้ในบริเวณของตนแล้วไม่บอกแก่ภิกษุเจ้าของบาตร แม้ถ้าภิกษุอื่นกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บาตรที่นำมาใหม่นี้สวยดีไหม' เมื่อถูกถามว่า 'บาตรอยู่ที่ไหน ท่านผู้มีอายุ' แล้วตอบว่า 'บาตรที่ส่งมาให้ท่านอยู่ในมือของภิกษุชื่อนี้' คำกล่าวของภิกษุนั้นก็ไม่เป็นประมาณ. เมื่อภิกษุผู้ถือเอามานั้นมอบบาตรให้ การให้ล่วง ๑๐ วันนับแต่วันที่ได้รับ ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์. ดังนั้น พึงอธิษฐานหรือวิกัปบาตรนั้น โดยไม่ให้ล่วงเลย ๑๐ วัน.

තත්ථ ද්වෙ පත්තස්ස අධිට්ඨානා කායෙන වා අධිට්ඨාති, වාචාය වා අධිට්ඨාති. තෙසං වසෙන අධිට්ඨහන්තෙන ‘‘ඉමං පත්තං පච්චුද්ධරාමී’’ති වා ‘‘එතං පත්තං පච්චුද්ධරාමී’’ති වා වත්වා එවං සම්මුඛෙ වා පරම්මුඛෙ වා ඨිතං පුරාණපත්තං පච්චුද්ධරිත්වා අඤ්ඤස්ස වා දත්වා නවං පත්තං යත්ථ කත්ථචි ඨිතං හත්ථෙන පරාමසිත්වා ‘‘ඉදං පත්තං අධිට්ඨාමී’’ති චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන වා අධිට්ඨාතබ්බො. වචීභෙදං කත්වා වාචාය වා අධිට්ඨාභබ්බො. තත්‍ර දුවිධං අධිට්ඨානං – සචෙ හත්ථපාසෙ හොති, ‘‘ඉමං පත්තං අධිට්ඨාමී’’ති [Pg.39] වාචා භින්දිතබ්බා, අථ අන්තොගබ්භෙ වා උපරිපාසාදෙ වා සාමන්තවිහාරෙ වා හොති, ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං පත්තං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. අධිට්ඨහන්තෙන පන එකකෙන අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටති, අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටති. අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ අයමානිසංසො – සචස්ස ‘‘අධිට්ඨිතො නු ඛො මෙ, නො’’ති විමති උප්පජ්ජති, ඉතරො සාරෙත්වා විමතිං ඡින්දිස්සතීති. සචෙ කොචි දස පත්තෙ ලභිත්වා සබ්බෙ අත්තනාව පරිභුඤ්ජිතුකාමො හොති, න සබ්බෙ අධිට්ඨාතබ්බා, එකං පත්තං අධිට්ඨාය පුනදිවසෙ තං පච්චුද්ධරිත්වා අඤ්ඤො අධිට්ඨාතබ්බො. එතෙනෙව උපායෙන වස්සසතම්පි පරිහරිතුං සක්කා.

ในเรื่องนั้น การอธิษฐานบาตรมี ๒ อย่าง คือ อธิษฐานด้วยกาย หรืออธิษฐานด้วยวาจา. ภิกษุผู้จะอธิษฐานด้วยอำนาจแห่งการอธิษฐานเหล่านั้น พึงถอนบาตรเก่าที่ตั้งอยู่ตรงหน้าหรือลับหลัง ด้วยการกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าถอนบาตรนี้' หรือ 'ข้าพเจ้าถอนบาตรนั้น' แล้วให้แก่ผู้อื่น (หรือวางไว้). แล้วพึงลูบคลำบาตรใหม่ที่ตั้งอยู่ ณ ที่ใดที่หนึ่งด้วยมือ ทำความนึกน้อมในใจว่า 'ข้าพเจ้าอธิษฐานบาตรนี้' เมื่อทำกิริยาทางกาย พึงอธิษฐานด้วยกาย. หรือเมื่อทำการเปล่งวาจา พึงอธิษฐานด้วยวาจา. ในการอธิษฐานด้วยวาจานั้น ถ้าบาตรอยู่ในหัตถบาส พึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้าอธิษฐานบาตรนี้'. ถ้าบาตรอยู่ในห้อง ภายในปราสาท หรือในวิหารใกล้เคียง พึงกำหนดที่ที่ตั้งไว้แล้วเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้าอธิษฐานบาตรนั้น'. การอธิษฐานมี ๒ อย่างดังนี้. ภิกษุผู้จะอธิษฐาน พึงอธิษฐานโดยลำพังผู้เดียวก็ได้ หรือพึงอธิษฐานในสำนักของผู้อื่นก็ได้. การอธิษฐานในสำนักของผู้อื่นนี้มีอานิสงส์ดังนี้: ถ้าความสงสัยเกิดขึ้นแก่ภิกษุนั้นว่า 'เราอธิษฐานแล้วหรือยังไม่ได้อธิษฐาน' ภิกษุอีกรูปหนึ่งจะช่วยเตือนให้ระลึกแล้วจักตัดความสงสัยเสียได้. ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งได้บาตร ๑๐ ใบ และใคร่จะใช้สอยทั้งหมดด้วยตนเอง ก็ไม่พึงอธิษฐานทั้งหมด. พึงอธิษฐานบาตรใบหนึ่ง แล้วในวันรุ่งขึ้น พึงถอนบาตรนั้นแล้วอธิษฐานบาตรใบอื่น. ด้วยอุบายนี้เอง ก็สามารถจะเก็บรักษาไว้ได้แม้ตลอดร้อยปี.

එවං අප්පමත්තස්ස සියා අධිට්ඨානවිජහනන්ති? සියා. සචෙ හි සයං පත්තං අඤ්ඤස්ස දෙති, විබ්භමති වා, සික්ඛං වා පච්චක්ඛාති, කාලං වා කරොති, ලිඞ්ගං වාස්ස පරිවත්තති, පච්චුද්ධරති වා, පත්තෙ වා ඡිද්දං හොති, අධිට්ඨානං විජහති. වුත්තඤ්චෙතං –

การสละอธิษฐานบาตรของผู้ไม่ประมาท พึงมีได้หรือ? พึงมีได้. เพราะว่า ถ้าตนเองให้บาตรแก่ผู้อื่น หรือสึก (เป็นคฤหัสถ์) หรือบอกคืนสิกขา หรือทำกาละ (ตาย) หรือเพศของเธอเปลี่ยนไป หรือถอน (อธิษฐาน) หรือบาตรมีช่อง (ทะลุ) อธิษฐานย่อมสละไป. และคำนี้ท่านกล่าวไว้ว่า –

‘‘දින්නවිබ්භන්තපච්චක්ඛා, කාලකිරියාකතෙන ච;

ලිඞ්ගපච්චුද්ධරා චෙව, ඡිද්දෙන භවති සත්තම’’න්ති. (පාරා. අට්ඨ. 2.608) –

“การสละอธิษฐานย่อมมีได้ด้วยการให้, การสึก, การบอกคืนสิกขา, การทำกาละ, การเปลี่ยนเพศ, การถอนอธิษฐาน, และการมีช่องเป็นที่เจ็ด.” (สมันตปาสาทิกา อรรถกถาพระวินัยปิฎก 2.608) –

චොරගහණවිස්සාසග්ගාහෙහිපි විජහතියෙව. කිත්තකෙන ඡිද්දෙන අධිට්ඨානං භිජ්ජති? යෙන කඞ්ගුසිත්ථං නික්ඛමති චෙව පවිසති ච. ඉදඤ්හි සත්තන්නං ධඤ්ඤානං ලාමකධඤ්ඤසිත්ථං. තස්මිං ඡිද්දෙ අයචුණ්ණෙන වා ආණියා වා පටිපාකතිකෙ කතෙ දසාහබ්භන්තරෙ පුන අධිට්ඨාතබ්බො. අයං තාවෙත්ථ අධිට්ඨානෙ විනිච්ඡයො.

แม้เพราะการถูกโจรชิงไป และการถือเอาด้วยความวิสาสะ ก็ย่อมสละอธิษฐานไปแน่นอน. อธิษฐานย่อมขาดเพราะช่องขนาดเท่าไร? เพราะช่องที่เมล็ดข้าวฟ่างลอดออกได้และลอดเข้าได้. เมล็ดข้าวฟ่างนี้เป็นเมล็ดข้าวที่เลวที่สุดในบรรดาธัญชาติทั้งเจ็ด. เมื่อทำให้กลับเป็นปกติที่ช่องนั้นด้วยผงเหล็กหรือด้วยหมุดแล้ว พึงอธิษฐานใหม่ภายในสิบวัน. นี้เป็นวินิจฉัยในการอธิษฐานในเรื่องนี้ก่อน.

49. විකප්පනෙ පන ද්වෙ විකප්පනා සම්මුඛාවිකප්පනා චෙව පරම්මුඛාවිකප්පනා ච. කථං සම්මුඛාවිකප්පනා හොති? පත්තානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං පත්ත’’න්ති වා ‘‘ඉමෙ පත්තෙ’’ති වා ‘‘එතං පත්ත’’න්ති වා ‘‘එතෙ පත්තෙ’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වත්තබ්බං, අයමෙකා සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභුඤ්ජිතුං පන විස්සජ්ජෙතුං වා අධිට්ඨාතුං වා න වට්ටති. ‘‘මය්හං සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති එවං පන වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති.

๔๙. ส่วนในการวิกัป มีวิกัป ๒ อย่าง คือ สัมมุขาวิกัปปนา (วิกัปต่อหน้า) และปรัมมุขาวิกัปปนา (วิกัปลับหลัง). สัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? พึงรู้ความเป็นบาตรใบเดียวหรือหลายใบ และความเป็นบาตรที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกลแล้ว กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนี้แก่ท่าน’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านี้แก่ท่าน’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนั้นแก่ท่าน’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านั้นแก่ท่าน’ นี้เป็นสัมมุขาวิกัปปนาอย่างหนึ่ง. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ไม่ควรเพื่อบริโภค หรือเพื่อสละ หรือเพื่ออธิษฐาน. แต่เมื่อภิกษุ (ผู้รับวิกัป) กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยซึ่งของของข้าพเจ้าเถิด’ ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการถอนวิกัป ตั้งแต่นั้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร.

අපරො නයො – තථෙව පත්තානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා තස්සෙව භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘ඉමං පත්ත’’න්ති වා ‘‘ඉමෙ පත්තෙ’’ති වා ‘‘එතං පත්ත’’න්ති වා ‘‘එතෙ පත්තෙ’’ති වා වත්වා පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු [Pg.40] අඤ්ඤතරස්ස අත්තනා අභිරුචිතස්ස යස්ස කස්සචි නාමං ගහෙත්වා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘තිස්සාය භික්ඛුනියා, සික්ඛමානාය, සාමණෙරස්ස, තිස්සාය සාමණෙරියා විකප්පෙමී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං අපරාපි සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති. පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා තිස්සස්ස භික්ඛුනො සන්තකං…පෙ… තිස්සාය සාමණෙරියා සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහීති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති.

อีกนัยหนึ่ง – พึงรู้ความเป็นบาตรใบเดียวหรือหลายใบ และความเป็นบาตรที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล เช่นนั้นแล แล้วกล่าวในสำนักของภิกษุนั้นเองว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนี้...’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านี้...’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนั้น...’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านั้น...’ โดยเอ่ยชื่อของสหธรรมิก ๕ จำพวกผู้ใดผู้หนึ่งที่ตนพอใจว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปแก่ภิกษุชื่อติสสะ’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปแก่ภิกษุณีชื่อติสสา, แก่สิกขมานาชื่อติสสา, แก่สามเณรชื่อติสสะ, แก่สามเณรีชื่อติสสา’ ดังนี้ นี้เป็นสัมมุขาวิกัปปนาอีกอย่างหนึ่ง. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างหนึ่งก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุนั้นกล่าวว่า ‘ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยซึ่งของของภิกษุชื่อติสสะ... (ละ)... ของสามเณรีชื่อติสสาเถิด’ ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการถอนวิกัป ตั้งแต่นั้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร.

කථං පරම්මුඛාවිකප්පනා හොති? පත්තානං තථෙව එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං පත්ත’’න්ති වා ‘‘ඉමෙ පත්තෙ’’ති වා ‘‘එතං පත්ත’’න්ති වා ‘‘එතෙ පත්තෙ’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පනත්ථාය දම්මී’’ති වත්තබ්බං. තෙන වත්තබ්බො ‘‘කො තෙ මිත්තො වා සන්දිට්ඨො වා’’ති. තතො ඉතරෙන පුරිමනයෙන ‘‘තිස්සො භික්ඛූ’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සා සාමණෙරී’’ති වා වත්තබ්බං. පුන තෙන භික්ඛුනා ‘‘අහං තිස්සස්ස භික්ඛුනො දම්මී’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සාය සාමණෙරියා දම්මී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං පරම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා දුතියසම්මුඛාවිකප්පනායං වුත්තනයෙනෙව ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. අයං විකප්පනෙ නයො.

ปรัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? พึงรู้ความเป็นบาตรใบเดียวหรือหลายใบ และความเป็นบาตรที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล เช่นนั้นแล แล้วกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าให้บาตรนี้แก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’ หรือ ‘ข้าพเจ้าให้บาตรเหล่านี้แก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’ หรือ ‘ข้าพเจ้าให้บาตรนั้นแก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’ หรือ ‘ข้าพเจ้าให้บาตรเหล่านั้นแก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’. ภิกษุนั้น (ผู้รับ) พึงถามว่า ‘มิตรหรือคนคุ้นเคยของท่านคือใคร?’. จากนั้น ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้ให้) พึงกล่าวตามนัยก่อนว่า ‘ภิกษุชื่อติสสะ’ ... (ละ) ... หรือ ‘สามเณรีชื่อติสสา’. อีกครั้งหนึ่ง ภิกษุรูปนั้น (ผู้รับ) พึงกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าให้แก่ภิกษุชื่อติสสะ’ ... (ละ) ... หรือ ‘ให้แก่สามเณรีชื่อติสสา’ ดังนี้ นี้เป็นปรัมมุขาวิกัปปนา. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างหนึ่งก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุนั้นกล่าวตามนัยที่กล่าวแล้วในสัมมุขาวิกัปปนาอย่างที่สองนั่นแลว่า ‘ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยซึ่งของของภิกษุชื่อนี้เถิด’ ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการถอนวิกัป ตั้งแต่นั้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร. นี้เป็นนัยในการวิกัป.

50. එවං අධිට්ඨහිත්වා විකප්පෙත්වා ච පරිභුඤ්ජන්තෙන පත්තෙ භින්නෙ කිං කාතබ්බන්ති? යස්ස පත්තෙ රාජිමුඛවට්ටිතො හෙට්ඨා ද්වඞ්ගුලප්පමාණා න හොති තෙන න කිඤ්චි කාතබ්බං. යස්ස (පාරා. අට්ඨ. 2.612-3) පන තාදිසා එකාපි රාජි හොති, තෙන තස්සා රාජියා හෙට්ඨිමපරියන්තෙ පත්තවෙධකෙන විජ්ඣිත්වා පචිත්වා සුත්තරජ්ජුකමකචිරජ්ජුකාදීහි වා තිපුසුත්තකෙන වා බන්ධිත්වා තං බන්ධනං ආමිසස්ස අලග්ගනත්ථං තිපුපට්ටෙන වා කෙනචි වා බද්ධසිලෙසෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං. සො ච පත්තො අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බො. සුඛුමං වා ඡිද්දං කත්වා බන්ධිතබ්බො. සුද්ධෙහි පන මධුකසිත්ථකලාඛාසජ්ජුරසාදීහි බන්ධිතුං න වට්ටති, ඵාණිතං ඣාපෙත්වා පාසාණචුණ්ණෙන බන්ධිතුං වට්ටති. මුඛවට්ටිසමීපෙ පන පත්තවෙධකෙන විජ්ඣියමානො කපාලස්ස බහලත්තා [Pg.41] භිජ්ජති, තස්මා හෙට්ඨා විජ්ඣිතබ්බො. යස්ස පන ද්වෙ රාජියො, එකායෙව වා චතුරඞ්ගුලා, තස්ස ද්වෙ බන්ධනානි දාතබ්බානි. යස්ස තිස්සො, එකායෙව වා ඡළඞ්ගුලා, තස්ස තීණි. යස්ස චතස්සො, එකායෙව වා අට්ඨඞ්ගුලා, තස්ස චත්තාරි. යස්ස පඤ්ච, එකායෙව වා දසඞ්ගුලා, සො බද්ධොපි අබද්ධොපි අපත්තොයෙව, අඤ්ඤො විඤ්ඤාපෙතබ්බො. එස තාව මත්තිකාපත්තෙ විනිච්ඡයො.

๕๐. เมื่อภิกษุผู้บริโภคบาตรที่อธิษฐานและวิกัปไว้แล้ว บาตรแตก พึงทำอย่างไร? บาตรของภิกษุใดไม่มีรอยร้าวขนาด ๒ องคุลีใต้ขอบปากบาตร ภิกษุนั้นไม่ต้องทำอะไร. แต่บาตรของภิกษุใดมีรอยร้าวเช่นนั้นแม้เพียงรอยเดียว ภิกษุนั้นพึงเจาะที่ปลายสุดด้านล่างของรอยร้าวนั้นด้วยเหล็กเจาะบาตร แล้วเผา (ให้แข็ง) แล้วผูกด้วยเชือกด้าย หรือเชือกปอ หรือเชือกใยบัว เป็นต้น หรือด้วยด้ายดีบุก แล้วพึงปิดรอยผูกนั้นด้วยแผ่นดีบุก หรือด้วยยางเหนียวชนิดใดชนิดหนึ่ง เพื่อไม่ให้อาหารติด. และบาตรนั้นพึงอธิษฐานแล้วบริโภค. หรือพึงทำช่องให้เล็กแล้วผูก. แต่ไม่ควรผูกด้วยขี้ผึ้งบริสุทธิ์ หรือครั่ง หรือยางไม้ เป็นต้น แต่ควรผูกด้วยการเคี่ยวน้ำอ้อยแล้วผสมกับผงหิน. แต่เมื่อเจาะด้วยเหล็กเจาะบาตรใกล้ขอบปากบาตร ย่อมแตกเพราะความหนาของกะโหลกบาตร ฉะนั้นจึงพึงเจาะข้างล่าง. แต่บาตรใดมีรอยร้าว ๒ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๔ องคุลี พึงทำเครื่องผูก ๒ แห่ง. บาตรใดมีรอยร้าว ๓ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๖ องคุลี พึงทำเครื่องผูก ๓ แห่ง. บาตรใดมีรอยร้าว ๔ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๘ องคุลี พึงทำเครื่องผูก ๔ แห่ง. บาตรใดมีรอยร้าว ๕ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๑๐ องคุลี บาตรนั้นแม้ผูกแล้วหรือไม่ผูก ก็ไม่เป็นบาตร (ที่ใช้ได้) พึงขอเอาบาตรอื่น. นี้เป็นวินิจฉัยในบาตรดินก่อน.

අයොපත්තෙ පන සචෙපි පඤ්ච වා අතිරෙකානි වා ඡිද්දානි හොන්ති, තානි ච අයචුණ්ණෙන වා ආණියා වා ලොහමණ්ඩලකෙන වා බද්ධානි මට්ඨානි හොන්ති, ස්වෙව පත්තො පරිභුඤ්ජිතබ්බො, අඤ්ඤො න විඤ්ඤාපෙතබ්බො. අථ පන එකම්පි ඡිද්දං මහන්තං හොති, ලොහමණ්ඩලකෙන බද්ධම්පි මට්ඨං න හොති, පත්තෙ ආමිසං ලග්ගති, අකප්පියො හොති, අයං අපත්තො, අඤ්ඤො විඤ්ඤාපෙතබ්බො. විඤ්ඤාපෙන්තෙන ච සඞ්ඝවසෙන පවාරිතට්ඨානෙ පඤ්චබන්ධනෙනෙව පත්තෙන අඤ්ඤං පත්තං විඤ්ඤාපෙතුං වට්ටති, පුග්ගලවසෙන පන පවාරිතට්ඨානෙ ඌනපඤ්චබන්ධනෙනාපි වට්ටති. පත්තං ලභිත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙන ච යාගුරන්ධනරජනපචනාදිනා අපරිභොගෙන න පරිභුඤ්ජිතබ්බො, අන්තරාමග්ගෙ පන බ්‍යාධිම්හි උප්පන්නෙ අඤ්ඤස්මිං භාජනෙ අසති මත්තිකාය ලිම්පෙත්වා යාගුං වා පචිතුං උදකං වා තාපෙතුං වට්ටති. මඤ්චපීඨඡත්තනාගදන්තකාදිකෙ අදෙසෙපි න නික්ඛිපිතබ්බො. පත්තස්ස හි නික්ඛිපනදෙසො ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පත්තාධාරක’’න්තිආදිනා (චූළව. 254) නයෙන ඛන්ධකෙ වුත්තොයෙව.

ส่วนในบาตรเหล็ก แม้มีช่อง ๕ ช่องหรือเกินกว่านั้น และช่องเหล่านั้นถูกผูกด้วยผงเหล็ก หรือด้วยหมุดเหล็ก หรือด้วยแผ่นเหล็กกลม และเรียบดีแล้ว บาตรนั้นนั่นแหละพึงบริโภค ไม่พึงขอเอาบาตรอื่น. แต่ถ้าช่องแม้เพียงช่องเดียวใหญ่ และแม้ผูกด้วยแผ่นเหล็กกลมก็ไม่เรียบ และอาหารติดในบาตร บาตรนี้เป็นของไม่ควร (อกัปปิยะ) ไม่เป็นบาตร (ที่ใช้ได้) พึงขอเอาบาตรอื่น. และเมื่อจะขอบาตร พึงขอเอาบาตรอื่นด้วยบาตรที่มีเครื่องผูก ๕ แห่งเท่านั้น ในที่ที่เขาปวารณาไว้โดยส่วนรวม (สงฆ์) แต่โดยส่วนตัว (บุคคล) แล้ว แม้ด้วยบาตรที่มีเครื่องผูกน้อยกว่า ๕ แห่งก็ควร. และเมื่อได้บาตรมาบริโภคแล้ว ไม่พึงบริโภคด้วยการใช้สอยที่ไม่ควร เช่น การหุงข้าวต้ม การย้อมผ้า การต้มยา เป็นต้น แต่ถ้าเกิดอาพาธในระหว่างทาง และไม่มีภาชนะอื่น พึงเอาดินพอกแล้วหุงข้าวต้ม หรือต้มน้ำก็ได้. ไม่พึงวางไว้ในที่ไม่ควร เช่น บนเตียง เก้าอี้ ร่ม หรือไม้แขวนติดฝา เป็นต้น. เพราะว่าที่สำหรับวางบาตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ในขันธกะแล้ว ด้วยนัยมีอาทิว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่รองบาตร’.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ นี้

අධිට්ඨානවිකප්පනවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องวินิจฉัยการอธิษฐานและการวิกัป จบแล้ว

9. චීවරවිප්පවාසවිනිච්ඡයකථා

๙. เรื่องวินิจฉัยการอยู่ปราศจากจีวร

51. චීවරෙනවිනාවාසොති තිචීවරාධිට්ඨානෙන අධිට්ඨිතානං තිණ්ණං චීවරානං අඤ්ඤතරෙන විප්පවාසො. එවං අධිට්ඨිතෙසු හි තීසු චීවරෙසු එකෙනපි විනා වසිතුං න වට්ටති, වසන්තස්ස සහ අරුණුග්ගමනා චීවරං නිස්සග්ගියං [Pg.42] හොති, තස්මා අරුණුග්ගමනසමයෙ චීවරං අඩ්ඪතෙය්‍යරතනප්පමාණෙ හත්ථපාසෙ කත්වා වසිතබ්බං. ගාමනිවෙසනඋදොසිතඅඩ්ඩමාළපාසාදහම්මියනාවාසත්ථඛෙත්තධඤ්ඤකරණආරාමවිහාරරුක්ඛමූලඅජ්ඣොකාසෙසු පන අයං විසෙසො (පාරා. අට්ඨ. 2.477-8) – සචෙ එකස්ස රඤ්ඤො ගාමභොජකස්ස වා සන්තකො ගාමො හොති, යෙන කෙනචි පාකාරෙන වා වතියා වා පරිඛාය වා පරික්ඛිත්තො ච, එවරූපෙ ගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ගාමබ්භන්තරෙ යත්ථ කත්ථචි යථාරුචිතට්ඨානෙ අරුණං උට්ඨාපෙතුං වට්ටති. සචෙ පන අපරික්ඛිත්තො හොති, එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං, තස්ස වා ඝරස්ස හත්ථපාසෙ සමන්තා අඩ්ඪතෙය්‍යරතනබ්භන්තරෙ වසිතබ්බං. තං පමාණං අතික්කමිත්වා සචෙපි ඉද්ධිමා භික්ඛු ආකාසෙ අරුණං උට්ඨාපෙති, චීවරං නිස්සග්ගියමෙව හොති.

๕๑. คำว่า การอยู่ปราศจากจีวร คือการอยู่ปราศจากจีวรผืนใดผืนหนึ่งในบรรดาจีวร ๓ ผืนที่อธิษฐานไว้ด้วยการอธิษฐานไตรจีวร. เพราะว่า เมื่อจีวร ๓ ผืนอธิษฐานไว้แล้วอย่างนี้ การจะอยู่โดยปราศจากจีวรแม้เพียงผืนเดียว ไม่ควร, เมื่อภิกษุอยู่ (ปราศจาก) จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์พร้อมกับการขึ้นแห่งอรุณ, เพราะฉะนั้น ในเวลาอรุณขึ้น พึงทำจีวรให้อยู่ในหัตถบาทมีประมาณ ๒ ศอกครึ่งแล้วจึงอยู่. แต่ในบ้าน, เรือน, ศาลาเก็บของ, เรือนยอด, ปราสาท, เรือนชั้นบน, เรือ, เกวียน, นา, ลานนวดข้าว, อาราม, วิหาร, โคนไม้ และที่แจ้ง มีข้อพิเศษดังนี้: ถ้าบ้านเป็นของพระราชาองค์เดียวหรือของนายบ้านคนเดียว และล้อมรอบด้วยกำแพง หรือรั้ว หรือคูอย่างใดอย่างหนึ่ง, ในบ้านเช่นนั้น เมื่อวางจีวรไว้แล้ว จะให้อรุณขึ้นในที่ใดที่หนึ่งภายในบ้านตามที่ตนชอบใจ ก็ควร. แต่ถ้าบ้านไม่ถูกล้อมรอบ, ในบ้านเช่นนั้น เรือนใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในเรือนนั้น หรือพึงอยู่ในหัตถบาทโดยรอบภายในระยะ ๒ ศอกครึ่งของเรือนนั้น. ถึงแม้ภิกษุผู้มีฤทธิ์จะก้าวล่วงประมาณนั้นไปแล้ว ให้อรุณขึ้นในอากาศ, จีวร (ที่วางไว้ในเรือน) ก็เป็นนิสสัคคีย์อยู่นั่นเอง.

සචෙ නානාරාජූනං වා භොජකානං වා ගාමො හොති වෙසාලීකුසිනාරාදිසදිසො පරික්ඛිත්තො ච, එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වා වත්ථබ්බං, තත්ථ සද්දසඞ්ඝට්ටනෙන වා ජනසම්බාධෙන වා වසිතුං අසක්කොන්තෙන සභායෙ වා වත්ථබ්බං නගරද්වාරමූලෙ වා. තත්‍රාපි වසිතුං අසක්කොන්තෙන යත්ථ කත්ථචි ඵාසුකට්ඨානෙ වසිත්වා අන්තොඅරුණෙ ආගම්ම තෙසංයෙව සභායනගරද්වාරමූලානං හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. ඝරස්ස පන චීවරස්ස වා හත්ථපාසෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි.

ถ้าบ้านเป็นของพระราชาหลายองค์หรือของนายบ้านหลายคน มีลักษณะเช่นเดียวกับเมืองเวสาลีและเมืองกุสินาราเป็นต้น และถูกล้อมรอบ, ในบ้านเช่นนั้น เรือนของตระกูลใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในเรือนนั้น. หากไม่สามารถจะอยู่ในเรือนนั้นได้เพราะเสียงอึกทึกหรือเพราะระคนด้วยผู้คน พึงอยู่ในศาลา หรือที่ใกล้ประตูเมือง. แม้ในที่นั้น หากไม่สามารถจะอยู่ได้ ภิกษุนั้นพึงอยู่ในที่สบายแห่งใดแห่งหนึ่ง แล้วกลับมาภายในอรุณ พึงอยู่ในหัตถบาทของศาลาและที่ใกล้ประตูเมืองเหล่านั้นนั่นเอง. ส่วนการที่จะต้องอยู่ในหัตถบาทของเรือนหรือของจีวรนั้น ไม่มีเลย.

සචෙ ඝරෙ අට්ඨපෙත්වා ‘‘සභායෙ ඨපෙස්සාමී’’ති සභායං ගච්ඡන්තො හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘හන්දිමං චීවරං ඨපෙහී’’ති එවං නික්ඛෙපසුඛෙ හත්ථපාසගතෙ කිස්මිඤ්චි ආපණෙ චීවරං නික්ඛිපති, තෙන පුරිමනයෙනෙව සභායෙ වා වත්ථබ්බං, ද්වාරමූලෙ වා තෙසං හත්ථපාසෙ වා වසිතබ්බං.

ถ้าภิกษุไม่วางไว้ในเรือน แต่คิดว่า 'จักวางไว้ในศาลา' เมื่อกำลังไปสู่ศาลา เหยียดมือออกกล่าวว่า 'เอาเถิด จงวางจีวรนี้ไว้' ดังนี้ แล้ววางจีวรไว้ในร้านค้าใดร้านค้าหนึ่งที่วางได้สะดวกและอยู่ในหัตถบาท, ภิกษุนั้นพึงอยู่ในศาลา หรือที่ใกล้ประตู หรือในหัตถบาทของศาลาและที่ใกล้ประตูเหล่านั้น ตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง.

සචෙ නගරස්ස බහූනිපි ද්වාරානි හොන්ති බහූනි ච සභායානි, සබ්බත්ථ වසිතුං න වට්ටති. යස්සා පන වීථියා චීවරං ඨපිතං, යං තස්සා සම්මුඛට්ඨානෙ සභායඤ්ච ද්වාරඤ්ච, තස්ස සභායස්ස ච ද්වාරස්ස ච හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. එවඤ්හි සති සක්කා චීවරස්ස පවත්තිං ජානිතුං. සභායං පන ගච්ඡන්තෙන යස්ස ආපණිකස්ස හත්ථෙ නික්ඛිත්තං, සචෙ සො තං චීවරං අතිහරිත්වා ඝරෙ නික්ඛිපති, වීථිහත්ථපාසො න රක්ඛති, ඝරස්ස හත්ථපාසෙ [Pg.43] වත්ථබ්බං. සචෙ මහන්තං ඝරං හොති ද්වෙ වීථියො ඵරිත්වා ඨිතං, පුරතො වා පච්ඡතො වා හත්ථපාසෙයෙව අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බං. සභායෙ නික්ඛිපිත්වා පන සභායෙ වා තස්ස සම්මුඛෙ නගරද්වාරමූලෙ වා තෙසංයෙව හත්ථපාසෙ වා අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ පන ගාමො අපරික්ඛිත්තො හොති, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ඝරෙ තස්ස ඝරස්ස වා හත්ථපාසෙ වත්ථබ්බං.

ถ้าประตูเมืองมีมาก และศาลาก็มีมาก, จะอยู่ในหัตถบาทของประตูและศาลาทั้งหมด ไม่ควร. แต่ว่า ในถนนใดที่วางจีวรไว้, ศาลาใดและประตูใดที่อยู่ตรงหน้าของถนนนั้น, พึงอยู่ในหัตถบาทของศาลาและประตูนั้น. เพราะเมื่อเป็นเช่นนี้ จึงสามารถจะรู้ความเป็นไปของจีวรได้. ส่วนภิกษุผู้จะไปสู่ศาลา วางจีวรไว้ในมือของพ่อค้าใด, ถ้าพ่อค้านั้นนำจีวรนั้นเลยไปจากร้านของตนแล้วไปวางไว้ในเรือน, หัตถบาทของถนนย่อมไม่รักษา, พึงอยู่ในหัตถบาทของเรือนนั้น. ถ้าเรือนใหญ่ตั้งอยู่แผ่ไปถึง ๒ ถนน, พึงให้อรุณขึ้นในหัตถบาทของเรือนนั้นนั่นเอง ไม่ว่าจะอยู่ข้างหน้าหรือข้างหลัง. แต่เมื่อวางจีวรไว้ในศาลา พึงให้อรุณขึ้นในศาลา หรือที่ใกล้ประตูเมืองซึ่งอยู่ตรงหน้าของศาลานั้น หรือในหัตถบาทของศาลาและที่ใกล้ประตูเมืองเหล่านั้นนั่นเอง. แต่ถ้าบ้านไม่ถูกล้อมรอบ, เรือนใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในเรือนนั้น หรือในหัตถบาทของเรือนนั้น.

සචෙ (පාරා. 480) එකකුලස්ස සන්තකං නිවෙසනං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච නානාගබ්භං නානාඔවරකං, අන්තොනිවෙසනෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනිවෙසනෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං ගබ්භස්ස හත්ථපාසෙ වා. සචෙ නානාකුලස්ස නිවෙසනං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච නානාගබ්භං නානාඔවරකං, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං, සබ්බෙසං සාධාරණෙ ඝරද්වාරමූලෙ වා ගබ්භස්ස වා ඝරද්වාරමූලස්ස වා හත්ථපාසෙ. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං ගබ්භස්ස වා හත්ථපාසෙ. උදොසිතඅඩ්ඩමාළපාසාදහම්මියෙසුපි නිවෙසනෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.

ถ้าเรือนเป็นของตระกูลเดียว และถูกล้อมรอบ มีห้องต่าง ๆ มีห้องเล็กห้องน้อยต่าง ๆ, เมื่อวางจีวรไว้ภายในเรือนแล้ว พึงอยู่ในภายในเรือนนั้น. ถ้าไม่ถูกล้อมรอบ, ห้องใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องนั้น หรือในหัตถบาทของห้องนั้น. ถ้าเรือนเป็นของหลายตระกูล และถูกล้อมรอบ มีห้องต่าง ๆ มีห้องเล็กห้องน้อยต่าง ๆ, ห้องใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องนั้น หรือที่ใกล้ประตูเรือนที่เป็นสาธารณะแก่ทุกห้อง หรือในหัตถบาทของห้องหรือของประตูเรือนนั้น. ถ้าไม่ถูกล้อมรอบ, ห้องใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องนั้น หรือในหัตถบาทของห้องนั้น. แม้ในศาลาเก็บของ, เรือนยอด, ปราสาท และเรือนชั้นบน ก็พึงทราบการวินิจฉัยตามนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องเรือนนั่นเอง.

සචෙ එකකුලස්ස නාවා හොති, අන්තොනාවායං චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනාවායං වත්ථබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස නාවා හොති නානාගබ්භා නානාඔවරකා, යස්මිං ඔවරකෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඔවරකෙ වත්ථබ්බං ඔවරකස්ස හත්ථපාසෙ වා.

ถ้าเรือเป็นของตระกูลเดียว, เมื่อวางจีวรไว้ภายในเรือแล้ว พึงอยู่ในภายในเรือนั้น. ถ้าเรือเป็นของหลายตระกูล มีห้องต่าง ๆ มีห้องเล็กห้องน้อยต่าง ๆ, ห้องเล็กห้องน้อยใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องเล็กห้องน้อยนั้น หรือในหัตถบาทของห้องเล็กห้องน้อยนั้น.

සචෙ එකකුලස්ස සත්ථො හොති, තස්මිං සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා පුරතො වා පච්ඡතො වා සත්තබ්භන්තරා න විජහිතබ්බා, පස්සතො අබ්භන්තරං න විජහිතබ්බං. එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිහත්ථං හොති. සචෙ නානාකුලස්ස සත්ථො හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. සචෙ සත්ථො ගච්ඡන්තො ගාමං වා නදිං වා පරියාදියිත්වා තිට්ඨති, අන්තොපවිට්ඨෙන සද්ධිං එකාබද්ධො හුත්වා ඔරඤ්ච පාරඤ්ච ඵරිත්වා ඨිතො හොති, සත්ථපරිහාරො ලබ්භති. අථ ගාමෙ වා නදියා වා පරියාපන්නො හොති, ගාමපරිහාරො චෙව නදීපරිහාරො ච ලබ්භති. සචෙ විහාරසීමං අතික්කමිත්වා තිට්ඨති, අන්තොසීමාය ච චීවරං හොති, විහාරං ගන්ත්වා [Pg.44] වසිතබ්බං. සචෙ බහිසීමාය චීවරං හොති, සත්ථසමීපෙයෙව වසිතබ්බං. සචෙ ගච්ඡන්තො සත්ථො සකටෙ වා භග්ගෙ ගොණෙ වා නට්ඨෙ අන්තරා ඡිජ්ජති, යස්මිං කොට්ඨාසෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වසිතබ්බං.

ถ้ากองเกวียนเป็นของตระกูลเดียว พึงวางจีวรไว้ในกองเกวียนนั้นแล้ว ไม่พึงละทิ้งระยะ ๗ อัพภันดรทั้งข้างหน้าและข้างหลัง และไม่พึงละทิ้งระยะ ๑ อัพภันดรทางด้านข้าง. อัพภันดรหนึ่งมีระยะ ๒๘ ศอก. ถ้ากองเกวียนเป็นของหลายตระกูล พึงวางจีวรไว้ในกองเกวียนแล้วอยู่ในหัตถบาทของจีวร. ถ้ากองเกวียนกำลังไปแล้วครอบคลุมถึงบ้านหรือแม่น้ำ หรือถ้ากองเกวียนหยุดอยู่โดยเชื่อมติดเป็นอันเดียวกันกับส่วนที่เข้าไปภายในแล้วแผ่ไปทั้งฝั่งนี้และฝั่งโน้น ย่อมได้การรักษาแบบกองเกวียน. แต่ถ้ากองเกวียนนั้นนับเข้าในบ้านหรือในแม่น้ำ ย่อมได้ทั้งการรักษาแบบบ้านและการรักษาแบบแม่น้ำ. ถ้ากองเกวียนหยุดอยู่โดยก้าวล่วงเขตวิหารไปแล้ว และจีวรอยู่ในภายในเขต พึงไปอยู่ในวิหาร. ถ้าจีวรอยู่นอกเขตวิหาร พึงอยู่ในที่ใกล้กองเกวียนนั่นเอง. ถ้ากองเกวียนกำลังไปแล้วเกิดเกวียนหัก หรือโคหาย หรือขาดระยะในระหว่างทาง ส่วนใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในส่วนนั้น.

සචෙ එකකුලස්ස ඛෙත්තං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොඛෙත්තෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස ඛෙත්තං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ද්වාරමූලෙ වත්ථබ්බං ද්වාරමූලස්ස හත්ථපාසෙ වා. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං.

ถ้านาเป็นของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในนาแล้วอยู่ในภายในนานั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. ถ้านาเป็นของหลายตระกูลและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในนาแล้วอยู่ที่ใกล้ประตู หรือในหัตถบาทของที่ใกล้ประตูนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร.

සචෙ එකකුලස්ස ධඤ්ඤකරණං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොධඤ්ඤකරණෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොධඤ්ඤකරණෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස ධඤ්ඤකරණං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොධඤ්ඤකරණෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ද්වාරමූලෙ වා වත්ථබ්බං ද්වාරමූලස්ස වා හත්ථපාසෙ. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. පුප්ඵාරාමඵලාරාමෙසුපි ඛෙත්තෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.

ถ้าลานนวดข้าวเป็นของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในลานนวดข้าวแล้วอยู่ในภายในลานนวดข้าวนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. ถ้าลานนวดข้าวเป็นของหลายตระกูลและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในลานนวดข้าวแล้วอยู่ที่ใกล้ประตู หรือในหัตถบาทของที่ใกล้ประตูนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. แม้ในสวนดอกไม้และสวนผลไม้ ก็พึงทราบการวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องนานั่นเอง.

සචෙ එකකුලස්ස විහාරො හොති පරික්ඛිත්තො ච, අන්තොවිහාරෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොවිහාරෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තො හොති, යස්මිං විහාරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං තස්ස විහාරස්ස වා හත්ථපාසෙ.

ถ้าวิหารเป็นของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในวิหารแล้วอยู่ในภายในวิหารนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในวิหารที่วางจีวรไว้นั้น หรือในหัตถบาทของวิหารนั้น.

සචෙ එකකුලස්ස රුක්ඛමූලං හොති, යං මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරති, අන්තොඡායාය චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොඡායාය වත්ථබ්බං. විරළසාඛස්ස පන රුක්ඛස්ස ආතපෙන ඵුට්ඨොකාසෙ ඨපිතං නිස්සග්ගියමෙව හොති, තස්මා තාදිසස්ස රුක්ඛස්ස සාඛච්ඡායාය වා ඛන්ධච්ඡායාය වා ඨපෙතබ්බං. සචෙ සාඛාය වා විටපෙ වා ඨපෙති, උපරි අඤ්ඤසාඛච්ඡායාය ඵුට්ඨොකාසෙයෙව ඨපෙතබ්බං. ඛුජ්ජරුක්ඛස්ස ඡායා දූරං ගච්ඡති, ඡායාය ගතට්ඨානෙ ඨපෙතුං වට්ටතියෙව. සචෙ නානාකුලස්ස රුක්ඛමූලං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං.

ถ้าโคนต้นไม้เป็นของตระกูลเดียว ในเวลาเที่ยงวัน เงาแผ่ไปถึงที่ใดโดยรอบ พึงวางจีวรไว้ภายในเงานั้นแล้วอยู่ในภายในเงานั้น. ส่วนจีวรที่วางไว้ในที่ที่แดดส่องถึงของต้นไม้ที่มีกิ่งก้านโปร่ง ย่อมเป็นนิสสัคคีย์เท่านั้น เพราะฉะนั้น สำหรับต้นไม้เช่นนั้น พึงวางจีวรไว้ในเงากิ่งไม้หรือในเงาลำต้น. ถ้าวางไว้ที่กิ่งไม้หรือที่ง่ามไม้ พึงวางไว้ในที่ที่เงาของกิ่งไม้อื่นแผ่มาถึงข้างบนเท่านั้น. สำหรับต้นไม้ค่อม เงาย่อมแผ่ไปไกล พึงวางไว้ในที่ที่เงานั้นแผ่ไปถึงได้. ถ้าโคนต้นไม้เป็นของหลายตระกูล พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร.

අජ්ඣොකාසෙ පන අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ චීවරං ඨපෙත්වා තස්ස සමන්තා සත්තබ්භන්තරෙ වසිතබ්බං. අගාමකං නාම අරඤ්ඤං විඤ්ඣාටවීආදීසු වා සමුද්දමජ්ඣෙ වා මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ දීපකෙසු ලබ්භති. තාදිසෙ අරඤ්ඤෙ මජ්ඣෙ [Pg.45] ඨිතස්ස සමන්තා සත්තබ්භන්තරපරිච්ඡෙදො, විනිබ්බෙධෙන චුද්දස හොන්ති. මජ්ඣෙ නිසින්නො පුරත්ථිමාය වා පච්ඡිමාය වා දිසාය පරියන්තෙ ඨපිතචීවරං රක්ඛති. සචෙ පන අරුණුග්ගමනසමයෙ කෙසග්ගමත්තම්පි පුරත්ථිමං දිසං ගච්ඡති, පච්ඡිමාය දිසාය චීවරං නිස්සග්ගියං හොති. එස නයො ඉතරස්මිං. නිස්සග්ගියං පන චීවරං අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති.

ส่วนในที่แจ้ง ในป่าที่ไม่มีบ้านเรือน พึงวางจีวรไว้แล้วอยู่ในระยะ ๗ อัพภันดรโดยรอบจีวรนั้น. ป่าที่ไม่มีบ้านเรือนนั้น ได้แก่ ในป่าใหญ่มีป่าวินธัยเป็นต้น หรือในเกาะเล็กๆ กลางมหาสมุทรที่เป็นทางที่พวกชาวประมงไม่ไปมา. ในป่าเช่นนั้น สำหรับภิกษุผู้ยืนอยู่ตรงกลาง กำหนด ๗ อัพภันดรโดยรอบ เมื่อวัดทะลุผ่านตลอด ย่อมเป็น ๑๔ อัพภันดร. ภิกษุผู้นั่งอยู่ตรงกลาง ย่อมรักษาจีวรที่วางไว้ที่ปลายสุดของทิศตะวันออกหรือทิศตะวันตกได้. แต่ถ้าในเวลาอรุณขึ้น ภิกษุเดินไปทางทิศตะวันออกแม้เพียงปลายเส้นผม จีวรที่วางไว้ทางทิศตะวันตกย่อมเป็นนิสสัคคีย์. นัยนี้พึงทราบในทิศอื่นที่เหลือ. อนึ่ง ภิกษุใช้สอยจีวรที่เป็นนิสสัคคีย์โดยยังไม่ได้สละ ย่อมต้องอาบัติทุกกฎ.

52. සචෙ පධානිකො භික්ඛු සබ්බරත්තිං පධානමනුයුඤ්ජිත්වා පච්චූසසමයෙ ‘‘නහායිස්සාමී’’ති තීණි චීවරානි තීරෙ ඨපෙත්වා නදිං ඔතරති, නහායන්තස්සෙව චස්ස අරුණං උට්ඨහති, කිං කාතබ්බං? සො හි යදි උත්තරිත්වා චීවරං නිවාසෙති, නිස්සග්ගියං චීවරං, අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජනපච්චයා දුක්කටං ආපජ්ජති. අථ නග්ගො ගච්ඡති, එවම්පි දුක්කටං ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති. සො හි යාව අඤ්ඤං භික්ඛුං දිස්වා විනයකම්මං න කරොති, තාව තෙසං චීවරානං අපරිභොගාරහත්තා නට්ඨචීවරට්ඨානෙ ඨිතො හොති, නට්ඨචීවරස්ස ච අකප්පියං නාම නත්ථි, තස්මා එකං නිවාසෙත්වා ද්වෙ හත්ථෙන ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා විනයකම්මං කාතබ්බං. සචෙ දූරෙ විහාරො හොති, අන්තරාමග්ගෙ මනුස්සා සඤ්චරන්ති, එකං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා එකං අංසකූටෙ ඨපෙත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ විහාරෙ සභාගං භික්ඛුං න පස්සති, භික්ඛාචාරං ගතා හොන්ති, සඞ්ඝාටිං බහිගාමෙ ඨපෙත්වා සන්තරුත්තරෙන ආසනසාලං ගන්ත්වා විනයකම්මං කාතබ්බං. සචෙ බහිගාමෙ චොරභයං හොති, පාරුපිත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ ආසනසාලා සම්බාධා හොති, ජනාකිණ්ණා න සක්කා එකමන්තෙ චීවරං අපනෙත්වා විනයකම්මං කාතුං, එකං භික්ඛුං ආදාය බහිගාමං ගන්ත්වා විනයකම්මං කත්වා චීවරානි පරිභුඤ්ජිතබ්බානි.

๕๒. ถ้าภิกษุผู้บำเพ็ญเพียร บำเพ็ญเพียรตลอดทั้งคืน แล้วในเวลาใกล้รุ่ง คิดว่า 'เราจะอาบน้ำ' จึงวางไตรจีวรไว้ที่ฝั่งแล้วลงไปในแม่น้ำ และอรุณขึ้นในขณะที่เธอกำลังอาบน้ำอยู่ พึงทำอย่างไร? เพราะว่าถ้าภิกษุนั้นขึ้นจากน้ำแล้วนุ่งห่มจีวร จีวรนั้นเป็นนิสสัคคีย์ เธอย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะปัจจัยคือการใช้สอยโดยยังไม่ได้สละ หรือถ้าเธอเดินไปตัวเปล่า แม้เช่นนั้นก็ต้องอาบัติทุกกฏมิใช่หรือ? (ตอบว่า) ไม่ต้องอาบัติ เพราะภิกษุนั้น ตราบใดที่ยังไม่พบภิกษุอื่นเพื่อทำวินัยกรรม ตราบนั้นเธอย่อมอยู่ในฐานะเป็นผู้มีจีวรหาย เพราะจีวรเหล่านั้นไม่ควรแก่การใช้สอย และสำหรับภิกษุผู้มีจีวรหายนั้น ไม่มีสิ่งใดที่ชื่อว่าไม่ควร เพราะฉะนั้น พึงนุ่งผ้าผืนหนึ่ง ถือสองผืนด้วยมือ แล้วไปยังวิหารเพื่อทำวินัยกรรม ถ้าวิหารอยู่ไกล และมีผู้คนสัญจรไปมาตามทาง พึงนุ่งผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง วางผืนหนึ่งไว้บนบ่าแล้วไป ถ้าไม่พบภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกันในวิหาร และภิกษุทั้งหลายออกบิณฑบาตไปแล้ว พึงวางสังฆาฏิไว้นอกหมู่บ้าน แล้วไปยังโรงฉันด้วยผ้าอันตรวาสกและอุตตราสงค์เพื่อทำวินัยกรรม ถ้ามีภัยจากโจรนอกหมู่บ้าน พึงห่ม (สังฆาฏิ) แล้วไป ถ้าโรงฉันคับแคบ มีผู้คนพลุกพล่าน ไม่สามารถปลดจีวรออกทำวินัยกรรมในที่สมควรได้ พึงพาภิกษุรูปหนึ่งออกไปนอกหมู่บ้าน ทำวินัยกรรมแล้วจึงใช้สอยจีวรเหล่านั้น

සචෙ ථෙරා භික්ඛූ දහරානං හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා මග්ගං ගච්ඡන්තා පච්ඡිමයාමෙ සයිතුකාමා හොන්ති, අත්තනො අත්තනො චීවරං හත්ථපාසෙ කත්වාව සයිතබ්බං. සචෙ ගච්ඡන්තානංයෙව අසම්පත්තෙසු දහරෙසු අරුණං උග්ගච්ඡති, චීවරං නිස්සග්ගියං හොති, නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භති. දහරානම්පි පුරතො ගච්ඡන්තානං ථෙරෙසු අසම්පත්තෙසු එසෙව නයො. මග්ගං විරජ්ඣිත්වා අරඤ්ඤෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අපස්සන්තෙසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන දහරා ‘‘මයං, භන්තෙ, මුහුත්තං සයිත්වා අසුකස්මිං නාම ඔකාසෙ තුම්හෙ සම්පාපුණිස්සාමා’’ති වත්වා යාව අරුණුග්ගමනා සයන්ති, චීවරඤ්ච නිස්සග්ගියං හොති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. දහරෙ උය්‍යොජෙත්වා ථෙරෙසු සයන්තෙසුපි එසෙව නයො. ද්වෙධාපථං දිස්වා ථෙරා ‘‘අයං මග්ගො’’[Pg.46], දහරා ‘‘අයං මග්ගො’’ති වත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස වචනං අග්ගහෙත්වා ගතා, සහ අරුණස්ස උග්ගමනා චීවරානි ච නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. සචෙ දහරා මග්ගතො ඔක්කම්ම ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව නිවත්තිස්සාමා’’ති භෙසජ්ජත්ථාය ගාමං පවිසිත්වා ආගච්ඡන්ති, අසම්පත්තානංයෙව ච නෙසං අරුණො උග්ගච්ඡති, චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ධෙනුභයෙන වා සුනඛභයෙන වා මුහුත්තං ඨත්වා ‘‘ගමිස්සාමා’’ති ඨත්වා වා නිසීදිත්වා වා ගච්ඡන්ති, අන්තරා අරුණෙ උග්ගතෙ චීවරානි ච නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති.

ถ้าพระเถระทั้งหลายมอบบาตรและจีวรไว้ในมือของพวกภิกษุหนุ่มแล้วเดินทางไป ประสงค์จะนอนในปัจฉิมยาม พึงวางจีวรของตนๆ ไว้ในหัตถบาสแล้วจึงนอน ถ้าเมื่อพวกภิกษุหนุ่มยังมาไม่ถึง อรุณขึ้นในขณะที่พระเถระกำลังเดินไปนั่นเอง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยไม่ระงับ แม้ในกรณีที่พวกภิกษุหนุ่มเดินไปข้างหน้า เมื่อพระเถระยังมาไม่ถึง นัยนี้ก็พึงทราบเช่นกัน แม้ในกรณีที่หลงทางในป่า ไม่เห็นกันและกัน นัยนี้ก็พึงทราบเช่นกัน แต่ถ้าพวกภิกษุหนุ่มกล่าวว่า 'ท่านขอรับ พวกกระผมจะนอนสักครู่ แล้วจะไปถึงท่านในสถานที่ชื่อโน้น' ดังนี้แล้วนอนจนกระทั่งอรุณขึ้น จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ แม้ในกรณีที่ส่งภิกษุหนุ่มไปแล้วพวกพระเถระนอน (จนอรุณขึ้น) นัยนี้ก็พึงทราบเช่นกัน ถ้าเห็นทางสองแพร่ง พระเถระกล่าวว่า 'นี้คือทาง' ภิกษุหนุ่มกล่าวว่า 'นี้คือทาง' ดังนี้แล้ว ไม่ถือเอาคำของกันและกันแล้วไป เมื่ออรุณขึ้น จีวรทั้งหลายย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ ถ้าพวกภิกษุหนุ่มแวะออกจากทางแล้วเข้าไปในหมู่บ้านเพื่อต้องการยา โดยคิดว่า 'เราจะกลับมาภายในอรุณนั่นเอง' และอรุณขึ้นในขณะที่พวกเธอยังมาไม่ถึง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยไม่ระงับ แต่ถ้าหยุดอยู่ครู่หนึ่งเพราะกลัวแม่โคหรือกลัวสุนัข โดยตั้งใจว่า 'เราจะไป' แล้วยืนอยู่ก็ตาม นั่งอยู่ก็ตาม แล้วจึงไป เมื่ออรุณขึ้นในระหว่างทาง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ

සචෙ ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව ආගමිස්සාමා’’ති අන්තොසීමායං ගාමං පවිට්ඨානං අන්තරා අරුණො උග්ගච්ඡති, නෙව චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, න නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ‘‘විභායතු තාවා’’ති නිසීදන්ති, අරුණෙ උග්ගතෙ න චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො පන පටිප්පස්සම්භති. සචෙ යෙපි ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව ආගමිස්සාමා’’ති සාමන්තවිහාරං ධම්මස්සවනත්ථාය සඋස්සාහා ගච්ඡන්ති, අන්තරාමග්ගෙයෙව ච නෙසං අරුණො උග්ගච්ඡති, චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ ධම්මගාරවෙන ‘‘යාවපරියොසානං සුත්වාව ගමිස්සාමා’’ති නිසීදන්ති, සහ අරුණස්ස උග්ගමනා චීවරානිපි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. ථෙරෙන දහරං චීවරධොවනත්ථාය ගාමකං පෙසෙන්තෙන අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වාව දාතබ්බං, දහරස්සපි චීවරං පච්චුද්ධරාපෙත්වාව ඨපෙතබ්බං. සචෙ අසතියා ගච්ඡති, අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වා දහරස්ස චීවරං විස්සාසෙන ගහෙත්වා ඨපෙතබ්බං. සචෙ ථෙරො න සරති, දහරොව සරති, දහරෙන අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වා ථෙරස්ස චීවරං විස්සාසෙන ගහෙත්වා ගන්ත්වා වත්තබ්බං ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං චීවරං අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති. අත්තනොපි චීවරං අධිට්ඨාතබ්බං. එවං එකස්ස සතියාපි ආපත්තිමොක්ඛො හොති.

ถ้าภิกษุทั้งหลายเข้าไปในหมู่บ้านภายในสีมา โดยคิดว่า 'เราจะกลับมาภายในอรุณนั่นเอง' แล้วอรุณขึ้นในระหว่างทาง จีวรย่อมไม่เป็นนิสสัคคีย์เลย และนิสสัยก็ไม่ระงับเลย แต่ถ้าภิกษุเหล่านั้นนั่งพักด้วยคิดว่า 'รอให้สว่างก่อนเถิด' เมื่ออรุณขึ้น จีวรย่อมไม่เป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยระงับ แม้ภิกษุเหล่าใดมีความอุตสาหะเดินทางไปวิหารใกล้เคียงเพื่อฟังธรรม โดยคิดว่า 'เราจะกลับมาภายในอรุณนั่นเอง' แล้วอรุณขึ้นในระหว่างทาง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยไม่ระงับ ถ้าภิกษุเหล่านั้นนั่งพักด้วยความเคารพในธรรมว่า 'เราจะฟังจนจบแล้วจึงไป' เมื่ออรุณขึ้นพร้อมกัน จีวรแม้เหล่านั้นย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ เมื่อพระเถระจะส่งภิกษุหนุ่มไปยังหมู่บ้านเพื่อซักจีวร พึงถอนจีวรของตนก่อนแล้วจึงให้ไป แม้จีวรของภิกษุหนุ่มก็พึงให้ถอนก่อนแล้วจึงวางไว้ ถ้าพระเถระไปโดยลืม พึงถอนจีวรของตน แล้วถือเอาจีวรที่ภิกษุหนุ่มวางไว้ด้วยความวิสาสะแล้ววางไว้ ถ้าพระเถระระลึกไม่ได้ แต่ภิกษุหนุ่มระลึกได้ ภิกษุหนุ่มนั้นพึงถอนจีวรของตน แล้วถือเอาจีวรของพระเถระด้วยความวิสาสะไปแล้วพึงกล่าวว่า 'ท่านขอรับ ขอท่านจงอธิษฐานจีวรของท่านแล้วใช้สอยเถิด' แม้ตนเองก็พึงอธิษฐานจีวรของตน ด้วยอาการอย่างนี้ แม้ด้วยความระลึกได้ของคนคนเดียว การพ้นจากอาบัติย่อมมีได้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

චීවරවිප්පවාසවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

การวินิจฉัยเรื่องการอยู่ปราศจากจีวร จบเพียงเท่านี้

10. භණ්ඩපටිසාමනවිනිච්ඡයකථා

๑๐. ๑๐. เรื่องวินิจฉัยการเก็บรักษาบริขาร

53. භණ්ඩස්ස [Pg.47] පටිසාමනන්ති පරෙසං භණ්ඩස්ස ගොපනං. පරෙසඤ්හි (පාචි. අට්ඨ. 506) කප්පියවත්ථු වා හොතු අකප්පියවත්ථු වා, අන්තමසො මාතු කණ්ණපිළන්ධනං කාලපණ්ණම්පි ගිහිසන්තකං භණ්ඩාගාරිකසීසෙන පටිසාමෙන්තස්ස පාචිත්තියං. සචෙ පන මාතාපිතූනං සන්තකං අවස්සං පටිසාමෙතබ්බං කප්පියභණ්ඩං හොති, අත්තනො අත්ථාය ගහෙත්වා පටිසාමෙතබ්බං. ‘‘ඉදං පටිසාමෙත්වා දෙහී’’ති පන වුත්තෙ ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ ‘‘පටිසාමෙහී’’ති පාතෙත්වා ගච්ඡන්ති, පලිබොධො නාම හොති, පටිසාමෙතුං වට්ටති. විහාරෙ කම්මං කරොන්තා වඩ්ඪකීආදයො වා රාජවල්ලභා වා ‘‘අත්තනො උපකරණභණ්ඩං වා සයනභණ්ඩං වා පටිසාමෙත්වා දෙථා’’ති වදන්ති, ඡන්දෙනපි භයෙනපි න කාතබ්බමෙව, ගුත්තට්ඨානං පන දස්සෙතුං වට්ටති, බලක්කාරෙන පාතෙත්වා ගතෙසු ච පටිසාමෙතුං.

๕๓. คำว่า 'การเก็บรักษาทรัพย์' หมายถึง การรักษาทรัพย์ของผู้อื่น. จริงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นวัตถุที่ควรหรือไม่ควรของผู้อื่น แม้ที่สุดเพียงใบตาลที่มารดาประดับหู ซึ่งเป็นของคฤหัสถ์ ภิกษุผู้เก็บรักษาโดยเป็นผู้รักษาคลัง ย่อมเป็นปาจิตตีย์. แต่ถ้าเป็นทรัพย์ที่ควรเก็บรักษาซึ่งเป็นของมารดาบิดาที่ต้องเก็บรักษาแน่นอน พึงถือเอาเพื่อประโยชน์แก่ตนแล้วเก็บรักษา. แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า 'จงเก็บรักษาทรัพย์นี้แล้วให้' พึงปฏิเสธว่า 'ไม่ควร'. ถ้าหากพวกเขาทิ้งไว้แล้วไปว่า 'จงเก็บรักษา' ชื่อว่ามีเครื่องกังวล ควรเก็บรักษา. ช่างไม้เป็นต้นผู้ทำงานในวิหารก็ดี หรือพวกข้าราชบริพารผู้เป็นที่รักของพระราชาผู้กล่าวว่า 'จงเก็บรักษาเครื่องใช้สอยของตน หรือเครื่องนอนของตนแล้วให้' ไม่พึงทำด้วยความพอใจหรือด้วยความกลัวเลย. แต่ควรแสดงที่ปลอดภัย. และเมื่อพวกเขาทิ้งไว้ด้วยการบังคับแล้วไป ก็ควรเก็บรักษา.

සචෙ (පාරා. අට්ඨ. 1.111) අත්තනො හත්ථෙ පටිසාමනත්ථාය ඨපිතං භණ්ඩං සාමිකෙන ‘‘දෙහි මෙ භණ්ඩ’’න්ති යාචිතො අදාතුකාමො ‘‘නාහං ගණ්හාමී’’ති භණති, සම්පජානමුසාවාදෙපි අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. ‘‘කිං තුම්හෙ භණථ, නෙවිදං මය්හං අනුරූපං, න තුම්හාක’’න්තිආදීනි වදන්තස්සපි දුක්කටමෙව. ‘‘රහො මයා එතස්ස හත්ථෙ ඨපිතං, න අඤ්ඤො කොචි ජානාති, දස්සති නු ඛො මෙ, නො’’ති සාමිකො විමතිං උප්පාදෙති, භික්ඛුස්ස ථුල්ලච්චයං. තස්ස ඵරුසාදිභාවං දිස්වා සාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, තත්‍ර සචායං භික්ඛු ‘‘කිලමෙත්වා නං දස්සාමී’’ති දානෙ සඋස්සාහො, රක්ඛති තාව. සචෙපි සො දානෙ නිරුස්සාහො, භණ්ඩසාමිකො පන ගහණෙ සඋස්සාහො, රක්ඛතියෙව. යදි පන තස්මිං දානෙ නිරුස්සාහො භණ්ඩසාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, එවං උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන භික්ඛුනො පාරාජිකං. යදිපි මුඛෙන ‘‘දස්සාමී’’ති වදති, චිත්තෙන පන අදාතුකාමො, එවම්පි සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. තං පන සඞ්ගොපනත්ථාය අත්තනො හත්ථෙ පරෙහි ඨපිතං භණ්ඩං අගුත්තදෙසතො ඨානා චාවෙත්වා ගුත්තට්ඨානෙ ඨපනත්ථාය හරතො අනාපත්ති. ථෙය්‍යචිත්තෙනපි ඨානා චාවෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කස්මා? අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තත්තා, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතොපි එසෙව නයො.

ถ้าเจ้าของทรัพย์ทวงทรัพย์ที่ภิกษุวางไว้ในมือของตนเพื่อการเก็บรักษาว่า 'จงให้ทรัพย์ของฉัน' แล้วภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะให้กล่าวว่า 'ฉันไม่รับ' แม้ในสัมปชานมุสาวาท ก็เป็นทุกกฏ เพราะเป็นประโยคแห่งอทินนาทาน. แม้แก่ภิกษุผู้กล่าวคำมีอาทิว่า 'พวกท่านกล่าวอะไร ทรัพย์นี้ไม่สมควรแก่ฉัน ไม่สมควรแก่พวกท่าน' ก็เป็นทุกกฏนั่นเอง. ถ้าเจ้าของทรัพย์ยังความสงสัยให้เกิดขึ้นว่า 'เราวางไว้ในมือของภิกษุนี้ในที่ลับ ไม่มีใครอื่นรู้ ภิกษุนี้จะให้แก่เราหรือไม่ให้' ภิกษุนั้นเป็นถุลลัจจัย. เจ้าของทรัพย์เห็นความเป็นผู้หยาบคายของภิกษุนั้นแล้ว ย่อมละความหวังว่า 'ภิกษุนี้จะไม่ให้แก่ฉัน' ในกรณีนั้น ถ้าภิกษุนี้มีความอุตสาหะในการให้ว่า 'เราจะให้ทรัพย์นั้นเมื่อทำให้ลำบาก' ก็ยังคงรักษาไว้. ถึงแม้ภิกษุนั้นไม่มีความอุตสาหะในการให้ แต่เจ้าของทรัพย์มีความอุตสาหะในการรับ ก็ยังคงรักษาไว้. แต่ถ้าภิกษุนั้นไม่มีความอุตสาหะในการให้ และเจ้าของทรัพย์ละความหวังว่า 'ภิกษุนี้จะไม่ให้แก่ฉัน' ด้วยการละความหวังของทั้งสองฝ่ายเช่นนี้ ภิกษุนั้นเป็นปาราชิก. ถึงแม้จะกล่าวด้วยปากว่า 'จะให้' แต่ในใจไม่ประสงค์จะให้ แม้เช่นนี้ เมื่อเจ้าของทรัพย์ละความหวัง ก็เป็นปาราชิก. อนึ่ง ทรัพย์ที่ผู้อื่นวางไว้ในมือของตนเพื่อการเก็บรักษา ภิกษุผู้ขนย้ายจากที่ที่ไม่ปลอดภัยไปวางไว้ในที่ปลอดภัย ไม่เป็นอาบัติ. แม้ผู้ขนย้ายจากที่ด้วยจิตคิดจะลัก ก็ไม่มีการลัก. เพราะเหตุไร? เพราะวางไว้ในมือของตน. แต่เป็นทรัพย์ที่ต้องคืน. แม้ผู้บริโภคด้วยจิตคิดจะลัก ก็มีนัยเดียวกันนี้.

54. පඤ්චන්නං [Pg.48] සහධම්මිකානං සන්තකං පන යං කිඤ්චි පරික්ඛාරං පටිසාමෙතුං වට්ටති. සචෙ ආගන්තුකො භික්ඛු ආවාසිකානං චීවරකම්මං කරොන්තානං සමීපෙ පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ‘‘එතෙ සඞ්ගොපෙස්සන්තී’’ති මඤ්ඤමානො නහායිතුං වා අඤ්ඤත්‍ර වා ගච්ඡති, සචෙ තං ආවාසිකා සඞ්ගොපෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, නට්ඨෙ ගීවා න හොති. සචෙපි සො ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වත්වා ගච්ඡති, ඉතරෙ ච කිච්චපසුතත්තා න ජානන්ති, එසෙව නයො. අථාපි තෙ ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වුත්තා ‘‘මයං බ්‍යාවටා’’ති පටික්ඛිපන්ති, ඉතරො ච ‘‘අවස්සං ඨපෙස්සන්තී’’ති අනාදියිත්වා ගච්ඡති, එසෙව නයො. සචෙ පන තෙ තෙන යාචිතා වා අයාචිතා වා ‘‘මයං ඨපෙස්සාම, ත්වං ගච්ඡා’’ති වදන්ති, තං සඞ්ගොපිතබ්බං. නො චෙ සඞ්ගොපෙන්ති, නට්ඨෙ ගීවා. කස්මා? සම්පටිච්ඡිතත්තා.

๕๔. บริขารใดๆ ที่เป็นของสหธรรมิก ๕ รูป ควรเก็บรักษา. ถ้าภิกษุอาคันตุกะวางบาตรและจีวรไว้ใกล้ภิกษุอาวาสิกผู้กำลังทำจีวรกรรม สำคัญว่า 'ภิกษุเหล่านี้จักเก็บรักษา' แล้วไปเพื่ออาบน้ำ หรือไปที่อื่น ถ้าภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นเก็บรักษา การเก็บรักษาเช่นนั้นเป็นกุศล. ถ้าไม่เก็บรักษา เมื่อหายไป ก็ไม่มีความรับผิดชอบ. ถึงแม้ภิกษุอาคันตุกะนั้นกล่าวว่า 'ท่านขอรับ จงวางบาตรและจีวรนี้ไว้' แล้วไป แต่ภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นไม่รู้ เพราะติดธุระ ก็มีนัยเดียวกันนี้. ถึงแม้ภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นถูกกล่าวว่า 'ท่านขอรับ จงวางบาตรและจีวรนี้ไว้' แล้วปฏิเสธว่า 'พวกเราติดธุระ' และภิกษุอาคันตุกะนั้นไม่ใส่ใจคำปฏิเสธว่า 'พวกเขาย่อมวางไว้แน่นอน' แล้วไป ก็มีนัยเดียวกันนี้. แต่ถ้าภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นถูกภิกษุอาคันตุกะนั้นขอร้องหรือไม่ขอร้องก็ตาม แล้วกล่าวว่า 'พวกเราจักวางไว้ ท่านจงไปเถิด' บาตรและจีวรนั้นพึงเก็บรักษา. ถ้าไม่เก็บรักษา เมื่อหายไป ก็มีความรับผิดชอบ. เพราะเหตุไร? เพราะรับปากไว้แล้ว.

යො භික්ඛු භණ්ඩාගාරිකො හුත්වා පච්චූසසමයෙ එව භික්ඛූනං පත්තචීවරානි හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොපෙත්වා ද්වාරං අපිදහිත්වා තෙසම්පි අනාරොචෙත්වාව දූරෙ භික්ඛාචාරං ගච්ඡති, තානි චෙ චොරා හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. යො පන භික්ඛු භික්ඛූහි ‘‘ඔරොපෙථ, භන්තෙ, පත්තචීවරානි, කාලො සලාකග්ගහණස්සා’’ති වුත්තො ‘‘සමාගතාත්ථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම සමාගතාම්හා’’ති වුත්තෙ පත්තචීවරානි නීහරිත්වා නික්ඛිපිත්වා භණ්ඩාගාරද්වාරං බන්ධිත්වා ‘‘තුම්හෙ පත්තචීවරානි ගහෙත්වා හෙට්ඨාපාසාදද්වාරං පටිජග්ගිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ගච්ඡති. තත්‍ර චෙකො අලසජාතිකො භික්ඛු භික්ඛූසු ගතෙසු පච්ඡා අක්ඛීනි පුඤ්ඡන්තො උට්ඨහිත්වා උදකට්ඨානං මුඛධොවනත්ථං ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා චොරා තස්ස පත්තචීවරං හරන්ති, සුහටං, භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති.

ภิกษุใดเป็นผู้รักษาคลัง ในเวลาเช้ามืดนั่นเอง หย่อนบาตรและจีวรของภิกษุทั้งหลายลงสู่ปราสาทเบื้องล่าง ไม่ปิดประตู ไม่บอกแก่ภิกษุเหล่านั้นเลย แล้วไปบิณฑบาตในที่ไกล ถ้าโจรลักบาตรและจีวรเหล่านั้นไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุนั้นนั่นเอง. แต่ภิกษุใดถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า 'ท่านขอรับ จงหย่อนบาตรและจีวรลง เวลาจับสลากภัตแล้ว' ถามว่า 'พวกท่านมาพร้อมกันแล้วหรือ' เมื่อถูกกล่าวว่า 'ใช่ พวกเรามาพร้อมกันแล้ว' นำบาตรและจีวรออกวางไว้ ปิดประตูคลัง กล่าวว่า 'พวกท่านจงถือเอาบาตรและจีวรไปเถิด จงดูแลประตูปราสาทเบื้องล่างแล้วไป' แล้วไป. ในภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้มีปกติเกียจคร้านรูปหนึ่ง เมื่อภิกษุทั้งหลายไปแล้ว ลุกขึ้นเช็ดตาแล้วไปที่น้ำเพื่อล้างหน้า โจรเห็นโอกาสนั้นแล้วลักบาตรและจีวรของภิกษุผู้เกียจคร้านนั้นไป เป็นการลักไปโดยดี ภิกษุผู้รักษาคลังไม่มีความรับผิดชอบ.

සචෙපි කොචි භණ්ඩාගාරිකස්ස අනාරොචෙත්වාව භණ්ඩාගාරෙ අත්තනො පරික්ඛාරං ඨපෙති, තස්මිම්පි නට්ඨෙ භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති. සචෙ පන භණ්ඩාගාරිකො තං දිස්වා ‘‘අට්ඨානෙ ඨපිත’’න්ති ගහෙත්වා ඨපෙති, නට්ඨෙ තස්සෙව ගීවා. සචෙපි ඨපිතභික්ඛුනා ‘‘මයා, භන්තෙ, ඊදිසො නාම පරික්ඛාරො ඨපිතො, උපධාරෙය්‍යාථා’’ති වුත්තො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, දුන්නික්ඛිත්තං වා මඤ්ඤමානො අඤ්ඤස්මිං ඨානෙ ඨපෙති, නට්ඨෙ තස්සෙව ගීවා. ‘‘නාහං ජානාමී’’ති පටික්ඛිපන්තස්ස පන නත්ථි ගීවා. යොපි තස්ස පස්සන්තස්සෙව ඨපෙති, භණ්ඩාගාරිකඤ්ච න සම්පටිච්ඡාපෙති, නට්ඨං සුනට්ඨමෙව. සචෙ පන නං භණ්ඩාගාරිකො අඤ්ඤත්‍ර ඨපෙති, නට්ඨෙ ගීවා[Pg.49]. සචෙ භණ්ඩාගාරං සුගුත්තං, සබ්බො සඞ්ඝස්ස චෙතියස්ස ච පරික්ඛාරො තත්ථෙව ඨපීයති, භණ්ඩාගාරිකො ච බාලො අබ්‍යත්තො ද්වාරං විවරිත්වා ධම්මකථං වා සොතුං අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කාතුං කත්ථචි ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. භණ්ඩාගාරතො නික්ඛමිත්වා බහි චඞ්කමන්තස්ස වා ද්වාරං විවරිත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙන්තස්ස වා තත්ථෙව සමණධම්මානුයොගෙන නිසින්නස්ස වා තත්ථෙව නිසීදිත්වා කෙනචි කම්මෙන බ්‍යාවටස්ස වා උච්චාරපස්සාවපීළිතස්සපි සතො තත්ථෙව උපචාරෙ විජ්ජමානෙ බහි ගච්ඡතො වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි ආකාරෙන පමත්තස්ස සතො ද්වාරං විවරිත්වා වා විවටමෙව පවිසිත්වා වා සන්ධිං ඡින්දිත්වා වා යත්තකං තස්ස පමාදපච්චයා චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. ‘‘උණ්හසමයෙ පන වාතපානං විවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වදන්ති. උච්චාරපීළිතස්ස පන තස්මිං උපචාරෙ අසති අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තස්ස ගිලානපක්ඛෙ ඨිතත්තා අවිසයො, තස්මා ගීවා න හොති.

ถึงแม้ภิกษุบางรูปวางบริขารของตนไว้ในคลัง โดยไม่บอกแก่ภิกษุผู้รักษาคลังเลย แม้บริขารนั้นหายไป ความรับผิดชอบก็ไม่มีแก่ภิกษุผู้รักษาคลัง. แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังเห็นบริขารนั้นแล้วถือเอาไปเก็บไว้ ด้วยคิดว่า 'วางไว้ในที่ไม่สมควร' เมื่อหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แม้ภิกษุผู้วางบริขารจะกล่าวว่า 'ท่านขอรับ กระผมวางบริขารชื่อนี้ไว้แล้ว ขอท่านจงช่วยดูแลด้วย' ภิกษุผู้รักษาคลังรับคำว่า 'ดีละ' หรือคิดว่าวางไว้ไม่ดี จึงนำไปวางไว้ในที่อื่น เมื่อหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แต่สำหรับภิกษุผู้ปฏิเสธว่า 'ผมไม่รู้' ย่อมไม่มีความรับผิดชอบ. แม้ภิกษุใดวางไว้ต่อหน้าภิกษุผู้รักษาคลังนั่นเอง แต่ไม่ให้ภิกษุผู้รักษาคลังรับปาก เมื่อหายไป ก็ชื่อว่าหายไปโดยดี (เจ้าของรับผิดชอบเอง). แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังนำบริขารนั้นไปวางไว้ที่อื่น เมื่อหายไป ก็มีความรับผิดชอบ. ถ้าคลังได้รับการคุ้มครองอย่างดี บริขารทั้งหมดของสงฆ์และของเจดีย์ย่อมถูกเก็บไว้ในคลังนั้นเอง และภิกษุผู้รักษาคลังเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด เปิดประตูทิ้งไว้แล้วไปที่ไหนก็ตามเพื่อฟังธรรมหรือเพื่อทำกิจอื่นใด โจรเห็นโอกาสนั้นแล้วลักไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นความรับผิดชอบของภิกษุผู้รักษาคลังนั้น. เมื่อออกจากคลังแล้วเดินจงกรมอยู่ภายนอกก็ดี เปิดประตูทิ้งไว้เพื่อให้ร่างกายรับลมก็ดี นั่งบำเพ็ญสมณธรรมอยู่ ณ ที่นั้นนั่นเองก็ดี นั่งทำกิจบางอย่างอยู่ ณ ที่นั้นนั่นเองก็ดี หรือแม้เมื่อถูกปวดอุจจาระปัสสาวะเบียดเบียน ทั้งที่มีที่ถ่ายอุจจาระปัสสาวะอยู่ในคลังนั้น แต่กลับออกไปข้างนอกก็ดี หรือประมาทด้วยอาการอื่นใดก็ตาม แล้วเปิดประตูทิ้งไว้ หรือโจรเข้าไปทางประตูที่เปิดอยู่นั่นเอง หรือเจาะช่องเข้าไป โจรลักบริขารไปเท่าใด เพราะความประมาทของภิกษุผู้รักษาคลังนั้น ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นความรับผิดชอบของภิกษุนั้นเอง. พวกอาจารย์กล่าวว่า 'ในฤดูร้อน ควรเปิดหน้าต่างแล้วนอนได้'. แต่สำหรับภิกษุผู้ถูกปวดอุจจาระเบียดเบียน เมื่อไม่มีที่ถ่ายอุจจาระในคลังนั้นแล้วไปที่อื่น เพราะจัดอยู่ในฝ่ายภิกษุไข้ จึงไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในวิสัย (ที่จะห้ามได้) เพราะฉะนั้น ความรับผิดชอบจึงไม่มี.

55. යො පන අන්තො උණ්හපීළිතො ද්වාරං සුගුත්තං කත්වා බහි නික්ඛමති, චොරා තං ගහෙත්වා ‘‘ද්වාරං විවරා’’ති වදන්ති, යාවතතියං න විවරිතබ්බං. යදි පන තෙ චොරා ‘‘සචෙ න විවරසි, තඤ්ච මාරෙස්සාම, ද්වාරඤ්ච භින්දිත්වා පරික්ඛාරං හරිස්සාමා’’ති ඵරසුආදීනි උක්ඛිපන්ති, ‘‘මයි ච මතෙ සඞ්ඝස්ස ච සෙනාසනෙ විනට්ඨෙ ගුණො නත්ථී’’ති විවරිතුං වට්ටති. ඉධාපි ‘‘අවිසයත්තා ගීවා නත්ථී’’ති වදන්ති. සචෙ කොචි ආගන්තුකො කුඤ්චිකං වා දෙති, ද්වාරං වා විවරති, යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. සඞ්ඝෙන භණ්ඩාගාරං ගුත්තත්ථාය සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකා ච යොජෙත්වා දින්නා හොති, භණ්ඩාගාරිකො ඝටිකමත්තං දත්වා නිපජ්ජති, චොරා විවරිත්වා පරික්ඛාරං හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකඤ්ච යොජෙත්වා නිපන්නං පනෙතං සචෙ චොරා ආගන්ත්වා ‘‘ද්වාරං විවරාහී’’ති වදන්ති, තත්ථ පුරිමනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. එවං සුගුත්තං කත්වා නිපන්නෙ පන සචෙ භිත්තිං වා ඡදනං වා භින්දිත්වා උමඞ්ගෙන වා පවිසිත්වා හරන්ති, න තස්ස ගීවා.

๕๕. ส่วนภิกษุผู้รักษาคลังรูปใด ถูกความร้อนเบียดเบียนอยู่ภายใน จึงทำประตูให้มั่นคงดีแล้วออกไปข้างนอก พวกโจรจับภิกษุนั้นแล้วกล่าวว่า 'จงเปิดประตู' แม้ถูกโจรกล่าวถึงสามครั้ง ก็ไม่ควรเปิด. แต่ถ้าพวกโจรนั้นกล่าวว่า 'ถ้าท่านไม่เปิด เราจะฆ่าท่าน และจะพังประตูเอาบริขารไป' แล้วยกขวานเป็นต้นขึ้น ภิกษุนั้นพึงพิจารณาว่า 'เมื่อเราตาย และเสนาสนะของสงฆ์เสียหาย ก็ไม่มีประโยชน์' ดังนี้แล้ว จะเปิดประตูก็ควร. ในกรณีนี้ พวกอาจารย์กล่าวว่า 'เพราะไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในวิสัย (ที่จะขัดขืนได้) จึงไม่มีความรับผิดชอบ'. ถ้าคนมาใหม่ (อาคันตุกะ) ให้กุญแจก็ดี หรือเปิดประตูก็ดี โจรลักไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นเป็นความรับผิดชอบของอาคันตุกะนั้น. เมื่อสงฆ์มอบหมายคลังเพื่อต้องการให้คุ้มครอง โดยติดตั้งทั้งลูกดาลและกุญแจไว้ให้ ภิกษุผู้รักษาคลังใส่เพียงกลอนแล้วนอน โจรเปิดแล้วลักบริขารไป เป็นความรับผิดชอบของภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังนั้นติดตั้งทั้งลูกดาลและกุญแจแล้วนอน หากโจรมาแล้วกล่าวว่า 'จงเปิดประตู' ในกรณีนั้น พึงปฏิบัติตามนัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่เมื่อทำคลังให้คุ้มครองดีอย่างนั้นแล้วนอนอยู่ หากโจรพังฝาหรือหลังคา หรือขุดอุโมงค์เข้ามาลักไป ความรับผิดชอบย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้น.

සචෙ භණ්ඩාගාරෙ අඤ්ඤෙපි ථෙරා වසන්ති, විවටෙ ද්වාරෙ අත්තනො අත්තනො පරික්ඛාරං ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, භණ්ඩාගාරිකො තෙසු ගතෙසු ද්වාරං න ජග්ගති, සචෙ තත්ථ කිඤ්චි අවහරීයති, භණ්ඩාගාරිකස්ස ඉස්සරවතාය භණ්ඩාගාරිකස්සෙව ගීවා, ථෙරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. අයඤ්හි සාමීචි. යදි භණ්ඩාගාරිකො ‘‘තුම්හෙ බහි ඨත්වා තුම්හාකං පරික්ඛාරං ගණ්හථ[Pg.50], මා පවිසිත්ථා’’ති වදති, තෙසඤ්ච එකො ලොලමහාථෙරො සාමණෙරෙහි චෙව උපට්ඨාකෙහි ච සද්ධිං භණ්ඩාගාරං පවිසිත්වා නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යත්තකං භණ්ඩං නස්සති, සබ්බං තස්ස ගීවා, භණ්ඩාගාරිකෙන පන අවසෙසථෙරෙහි ච සහායෙහි භවිතබ්බං. අථ භණ්ඩාගාරිකොව ලොලසාමණෙරෙ ච උපට්ඨාකෙ ච ගහෙත්වා භණ්ඩාගාරෙ නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යත්තකං නස්සති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. තස්මා භණ්ඩාගාරිකෙනෙව තත්ථ වසිතබ්බං, අවසෙසෙහි අප්පෙව රුක්ඛමූලෙ වසිතබ්බං, න ච භණ්ඩාගාරෙති.

ถ้าในคลังมีพระเถระรูปอื่น ๆ อยู่ด้วย เมื่อประตูเปิดอยู่ พระเถระเหล่านั้นต่างถือเอาบริขารของตน ๆ แล้วไป ภิกษุผู้รักษาคลังไม่ดูแลประตูเมื่อพระเถระเหล่านั้นไปแล้ว หากมีบริขารอะไรถูกลักไปในคลังนั้น เพราะความเป็นผู้มีอำนาจปกครองคลัง ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง แต่พระเถระทั้งหลาย (ที่อยู่ในคลัง) ควรเป็นสหายกัน (ช่วยกันดูแล) เพราะนี่เป็นสามีจิกรรม (วัตรที่เหมาะสม). ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลายจงยืนอยู่ข้างนอกแล้วถือเอาบริขารของพวกท่านไป อย่าเข้ามาเลย' และในบรรดาพระเถระเหล่านั้น มีพระมหาเถระผู้เลินเล่อรูปหนึ่ง เข้าไปในคลังพร้อมกับพวกสามเณรและอุปัฏฐาก แล้วนั่งบ้าง นอนบ้าง บริขารหายไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นเป็นความรับผิดชอบของพระมหาเถระผู้เลินเล่อนั้น แต่ภิกษุผู้รักษาคลังและพระเถระที่เหลือควรเป็นสหายกัน. แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังนั่นเอง พาพวกสามเณรผู้เลินเล่อและอุปัฏฐากเข้าไปนั่งบ้าง นอนบ้างในคลัง บริขารหายไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นเป็นความรับผิดชอบของภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้รักษาคลังเท่านั้นควรอยู่ในคลังนั้น ส่วนภิกษุที่เหลือควรอยู่ที่โคนไม้ก็ได้ ไม่ควรอยู่ในคลัง พึงทราบดังนี้.

56. යෙ පන අත්තනො අත්තනො සභාගභික්ඛූනං වසනගබ්භෙසු පරික්ඛාරං ඨපෙන්ති, පරික්ඛාරෙ නට්ඨෙ යෙහි ඨපිතො, තෙසංයෙව ගීවා, ඉතරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. යදි පන සඞ්ඝො භණ්ඩාගාරිකස්ස විහාරෙයෙව යාගුභත්තං දාපෙති, සො ච භික්ඛාචාරත්ථාය ගාමං ගච්ඡති, නට්ඨං තස්සෙව ගීවා. භික්ඛාචාරං පවිසන්තෙහි අතිරෙකචීවරං රක්ඛණත්ථාය ඨපිතවිහාරවාරිකස්සපි යාගුභත්තං වා නිවාපං වා ලභමානස්සෙව භික්ඛාචාරං ගච්ඡතො යං තත්ථ නස්සති, සබ්බං ගීවා. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය යං තස්ස පමාදපච්චයා නස්සති, සබ්බං ගීවා.

๕๖. ส่วนภิกษุทั้งหลายใด ฝากบริขารไว้ในห้องพักของสภาคภิกษุของตน เมื่อบริขารหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่สภาคภิกษุผู้รับฝากไว้นั้นเอง แต่ภิกษุอื่น ๆ (ที่อยู่ในห้องนั้น) ควรเป็นสหายกัน. ถ้าสงฆ์จัดยาคูและภัตให้แก่ภิกษุผู้รักษาคลังในวิหารนั่นเอง แต่ภิกษุนั้นยังเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้าน เมื่อบริขารหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แม้สำหรับภิกษุผู้ทำหน้าที่รักษาวิหาร (เวรวิหาร) ที่ถูกตั้งไว้เพื่อรักษาอติเรกจีวรของภิกษุทั้งหลายผู้เข้าไปบิณฑบาต เมื่อภิกษุผู้รักษาวิหารนั้นได้รับยาคูหรือภัต (ในวิหาร) แล้วยังไปบิณฑบาต ของที่หายไปในวิหารนั้นทั้งหมด เป็นความรับผิดชอบ (ของภิกษุผู้รักษาวิหารนั้น). และไม่ใช่เพียงเท่านี้เท่านั้น ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาวิหารนั้นในของทุกอย่างที่หายไปเพราะความประมาทของตน เหมือนกับความรับผิดชอบที่มีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังฉะนั้น.

සචෙ විහාරො මහා හොති, අඤ්ඤං පදෙසං රක්ඛිතුං ගච්ඡන්තස්ස අඤ්ඤස්මිං පදෙසෙ නික්ඛිත්තං හරන්ති, අවිසයත්තා ගීවා න හොති. ඊදිසෙ පන විහාරෙ වෙමජ්ඣෙ සබ්බෙසං ඔසරණට්ඨානෙ පරික්ඛාරෙ ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං, විහාරවාරිකා වා ද්වෙ තයො ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසම්පි අප්පමත්තානං ඉතො චිතො ච රක්ඛතංයෙව කිඤ්චි නස්සති, ගීවා න හොති. විහාරවාරිකෙ බන්ධිත්වා හරිතභණ්ඩම්පි චොරානං පටිපථං ගතෙසු අඤ්ඤෙන මග්ගෙන හරිතභණ්ඩම්පි න තෙසං ගීවා. සචෙ විහාරවාරිකානං විහාරෙ දාතබ්බං යාගුභත්තං වා නිවාපො වා න හොති, තෙහි පත්තබ්බලාභතො අතිරෙකා ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා තෙසං පහොනකභත්තසලාකා ච ඨපෙතුං වට්ටති, නිබද්ධං කත්වා පන න ඨපෙතබ්බා. මනුස්සා හි විප්පටිසාරිනො හොන්ති ‘‘විහාරවාරිකායෙව අම්හාකං භත්තං භුඤ්ජන්තී’’ති, තස්මා පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසං සභාගා සලාකභත්තාදීනි ආහරිත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං[Pg.51]. නො චෙ දෙන්ති, වාරං ගාහාපෙත්වා නීහරාපෙතබ්බානි. සචෙ විහාරවාරිකො ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා ච චත්තාරි පඤ්ච සලාකභත්තානි ච ලභමානො භික්ඛාචාරං ගච්ඡති, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය සබ්බං නට්ඨං ගීවා හොති. සචෙ සඞ්ඝස්ස විහාරපාලානං දාතබ්බං භත්තං වා නිවාපො වා නත්ථි, භික්ඛූ විහාරවාරං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො නිස්සිතකෙ විහාරං ජග්ගාපෙන්ති, සම්පත්තවාරං අග්ගහෙතුං න ලභති. යථා අඤ්ඤෙ භික්ඛූ කරොන්ති, තථෙව කාතබ්බං. භික්ඛූහි පන අසහායස්ස වා අදුතියස්ස වා යස්ස සභාගො භික්ඛු භත්තං ආනෙත්වා දාතා නත්ථි, එවරූපස්ස වාරො න පාපෙතබ්බො.

ถ้าเป็นวิหารใหญ่ เมื่อไปรักษาพื้นที่ส่วนหนึ่ง แล้วมีของที่วางไว้ในอีกพื้นที่หนึ่งถูกขโมยไป เพราะไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในวิสัยจะดูแลได้ จึงไม่ต้องรับผิดชอบชดใช้ แต่ในวิหารเช่นนี้ ควรวางบริขารไว้ในที่ประชุมกลางของภิกษุทั้งปวงแล้วนั่งเฝ้า หรือควรแต่งตั้งภิกษุผู้รักษาวิหารสองสามรูป ถ้าแม้ภิกษุเหล่านั้นไม่ประมาท เฝ้ารักษาอยู่ทั่วทุกทิศแล้วมีของบางอย่างหายไป ก็ไม่ต้องรับผิดชอบชดใช้ แม้ของที่ถูกขโมยไปโดยการมัดภิกษุผู้รักษาวิหาร หรือเมื่อพวกโจรไปสู่ทางดักหน้าแล้วของถูกนำไปทางอื่น ก็ไม่ต้องชดใช้สำหรับภิกษุผู้รักษาวิหารเหล่านั้น ถ้าภิกษุผู้รักษาวิหารไม่มียาคูหรือภัตที่จะได้รับในวิหาร ภิกษุเหล่านั้นควรจัดยาคูสลากสองสามอัน และภัตสลากที่พอเพียงสำหรับภิกษุผู้รักษาวิหารเหล่านั้นจากลาภที่ตนได้รับ แต่ไม่ควรจัดให้เป็นประจำ เพราะมนุษย์ทั้งหลายจะเสียใจว่า 'ภิกษุผู้รักษาวิหารเท่านั้นที่ฉันภัตตาหารของเรา' ดังนั้น ควรจัดเวียนกันไป ถ้าภิกษุผู้มีส่วนร่วมของภิกษุผู้รักษาวิหารเหล่านั้นนำสลากภัตเป็นต้นมาให้ ก็เป็นการดี ถ้าไม่ให้ ก็ควรให้รับเวรแล้วนำออกไป ถ้าภิกษุผู้รักษาวิหารได้รับยาคูสลากสองสามอัน และภัตสลากสี่ห้าอันแล้วยังไปบิณฑบาต ของที่หายไปทั้งหมดต้องรับผิดชอบชดใช้ เหมือนของที่หายไปของภัณฑาคาริก ถ้าสงฆ์ไม่มีภัตหรือนิวาปที่จะให้แก่ภิกษุผู้รักษาวิหาร ภิกษุทั้งหลายรับเวรเฝ้าวิหารแล้วให้ศิษย์ของตนเฝ้าวิหาร ไม่ควรปฏิเสธเวรที่มาถึง ควรทำเช่นเดียวกับที่ภิกษุอื่น ๆ ทำ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่ควรให้เวรแก่ภิกษุผู้ไม่มีสหาย หรือผู้ไม่มีเพื่อน หรือผู้ไม่มีภิกษุผู้มีส่วนร่วมที่จะนำภัตมาให้ ภิกษุผู้มีลักษณะเช่นนี้ ไม่ควรให้รับเวร

යම්පි පාකවට්ටත්ථාය විහාරෙ ඨපෙන්ති, තං ගහෙත්වා උපජීවන්තෙන ඨාතබ්බං. යො තං න උපජීවති, සො වාරං න ගාහාපෙතබ්බො. ඵලාඵලත්ථායපි විහාරෙ භික්ඛුං ඨපෙන්ති, ජග්ගිත්වා ගොපෙත්වා ඵලවාරෙන භාජෙත්වා ඛාදන්ති. යො තානි ඛාදති, තෙන ඨාතබ්බං, අනුපජීවන්තො න ගාහාපෙතබ්බො. සෙනාසනමඤ්චපීඨපච්චත්ථරණරක්ඛණත්ථායපි ඨපෙන්ති, ආවාසෙ වසන්තෙන ඨාතබ්බං, අබ්භොකාසිකො පන රුක්ඛමූලිකො වා න ගාහාපෙතබ්බො. එකො නවකො හොති, බහුස්සුතො පන බහූනං ධම්මං වාචෙති, පරිපුච්ඡං දෙති, පාළිං වණ්ණෙති, ධම්මකථං කථෙති, සඞ්ඝස්ස භාරං නිත්ථරති, අයං ලාභං පරිභුඤ්ජන්තොපි ආවාසෙ වසන්තොපි වාරං න ගාහාපෙතබ්බො. ‘‘පුරිසවිසෙසො නාම ඤාතබ්බො’’ති වදන්ති. උපොසථාගාරපටිමාඝරජග්ගනකස්ස පන දිගුණං යාගුභත්තං, දෙවසිකං තණ්ඩුලනාළි, සංවච්ඡරෙ තිචීවරං දසවීසග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩඤ්ච දාතබ්බං. සචෙ පන තස්ස තං ලභමානස්සෙව පමාදෙන තත්ථ කිඤ්චි නස්සති, සබ්බං ගීවා. බන්ධිත්වා බලක්කාරෙන අච්ඡින්නං, න ගීවා. තත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා සන්තකෙන චෙතියස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං වට්ටති, චෙතියස්ස සන්තකෙන සඞ්ඝස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං න වට්ටති. යං පන චෙතියස්ස සන්තකෙන සද්ධිං සඞ්ඝස්ස සන්තකං ඨපිතං හොති, තං චෙතියසන්තකෙ රක්ඛාපිතෙ රක්ඛිතමෙව හොතීති එවං වට්ටති. පක්ඛවාරෙන උපොසථාගාරාදීනි රක්ඛතොපි පමාදවසෙන නට්ඨං ගීවායෙවාති.

ปัจจัยใดที่วางไว้ในวิหารเพื่อการหุงต้ม ภิกษุผู้เลี้ยงชีพด้วยปัจจัยนั้นควรอยู่เฝ้า ภิกษุใดไม่เลี้ยงชีพด้วยปัจจัยนั้น ไม่ควรให้รับเวร แม้เพื่อผลไม้เล็กใหญ่ ก็แต่งตั้งภิกษุไว้ในวิหาร เฝ้ารักษาให้ดี แบ่งตามเวรผลไม้แล้วฉัน ภิกษุใดฉันผลไม้เหล่านั้น ภิกษุนั้นควรอยู่เฝ้า ผู้ไม่เลี้ยงชีพด้วยผลไม้เล็กใหญ่ ไม่ควรให้รับเวร แม้เพื่อรักษาเสนาสนะ เตียง ตั่ง และเครื่องลาด ก็แต่งตั้งไว้ ภิกษุผู้อยู่ในอาวาสควรอยู่เฝ้า แต่ภิกษุผู้อยู่ในที่แจ้ง หรือผู้อยู่โคนไม้ ไม่ควรให้รับเวร ภิกษุรูปหนึ่งเป็นนวกะ แต่เป็นพหูสูต สอนธรรมแก่คนจำนวนมาก ให้คำถาม-คำตอบ อธิบายบาลี แสดงธรรม และแบกภาระของสงฆ์ ภิกษุเช่นนี้ แม้ฉันลาภหรืออยู่ในอาวาส ก็ไม่ควรให้รับเวรเฝ้าวิหาร ท่านกล่าวว่า 'พึงรู้จักบุคคลพิเศษ' ควรให้ยาคูและภัตเป็นสองเท่า ข้าวสารวันละหนึ่งนาฬิกา ผ้าไตรจีวรปีละครั้ง และปัจจัยที่ควรแก่สมณะราคา ๑๐-๒๐ กหาปณะ แก่ภิกษุผู้เฝ้าอุโบสถาคารและปฏิมาฆร ถ้าภิกษุผู้เฝ้านั้นได้รับลาภนั้นแล้วประมาทจนมีของบางอย่างเสียหายในที่นั้น ของทั้งหมดต้องชดใช้ ถ้าถูกมัดแล้วถูกแย่งชิงไปโดยบังคับ ไม่ต้องชดใช้ ในกรณีนั้น ควรให้รักษาของของเจดีย์ด้วยของของเจดีย์ หรือของของสงฆ์ ไม่ควรให้รักษาของของสงฆ์ด้วยของของเจดีย์ แต่ของของสงฆ์ใดที่วางไว้รวมกับของของเจดีย์ เมื่อให้รักษาของของเจดีย์แล้ว ของของสงฆ์นั้นก็ถือว่าได้รับการรักษาแล้ว พึงทำดังนี้ แม้ผู้เฝ้าอุโบสถาคารเป็นต้นตามเวรครึ่งเดือน ของที่หายไปเพราะความประมาท ก็ต้องชดใช้แน่นอน

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

භණ්ඩපටිසාමනවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องวินิจฉัยการเก็บรักษาของ จบแล้ว

11. කයවික්කයසමාපත්තිවිනිච්ඡයකථා

๑๑. ๑๑. เรื่องวินิจฉัยการเข้าถึงการซื้อและการขาย

57. කයවික්කයසමාපත්තීති [Pg.52] කයවික්කයසමාපජ්ජනං. ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’තිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 2.595) හි නයෙන පරස්ස කප්පියභණ්ඩං ගණ්හන්තො කයං සමාපජ්ජති, අත්තනො කප්පියභණ්ඩං දෙන්තො වික්කයං. අයං පන කයවික්කයො ඨපෙත්වා පඤ්ච සහධම්මිකෙ අවසෙසෙහි ගිහිපබ්බජිතෙහි අන්තමසො මාතාපිතූහිපි සද්ධිං න වට්ටති.

๕๗. คำว่า 'กยวิกกายสมาปัตติ' หมายถึง 'กยวิกกายสมาปัชชนะ' (การเข้าถึงการซื้อและการขาย) โดยนัยมีอาทิว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' (ปารา. อรรถ. 2.595) ภิกษุผู้รับของที่ควรแก่สมณะของผู้อื่น ย่อมเข้าถึงการซื้อ และผู้ให้ของที่ควรแก่สมณะของตน ย่อมเข้าถึงการขาย อนึ่ง การซื้อขายนี้ไม่ควรทำกับคฤหัสถ์และบรรพชิตที่เหลือ เว้นจากสหธรรมิก ๕ รูป แม้กับมารดาบิดาก็ไม่ควร

තත්‍රායං විනිච්ඡයො – වත්ථෙන වා වත්ථං හොතු, භත්තෙන වා භත්තං, යං කිඤ්චි කප්පියං ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති වදති, දුක්කටං. එවං වත්වා මාතුයාපි අත්තනො භණ්ඩං දෙති, දුක්කටං, ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති වුත්තො වා ‘‘ඉමං දෙහි, ඉමං තෙ දස්සාමී’’ති තං වත්වා වා මාතුයාපි භණ්ඩං අත්තනා ගණ්හාති, දුක්කටං, අත්තනො භණ්ඩෙ පරහත්ථං, පරභණ්ඩෙ ච අත්තනො හත්ථං සම්පත්තෙ නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. මාතරං වා පන පිතරං වා ‘‘ඉමං දෙහී’’ති වදතො විඤ්ඤත්ති න හොති, ‘‘ඉමං ගණ්හාහී’’ති දදතො සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං න හොති. අඤ්ඤාතකං ‘‘ඉමං දෙහී’’ති වදතො විඤ්ඤත්ති, ‘‘ඉමං ගණ්හාහී’’ති දදතො සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං, ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති කයවික්කයං ආපජ්ජතො නිස්සග්ගියං. තස්මා කප්පියභණ්ඩං පරිවත්තන්තෙන මාතාපිතූහිපි සද්ධිං කයවික්කයං, අඤ්ඤාතකෙහි සද්ධිං තිස්සො ආපත්තියො මොචෙන්තෙන පරිවත්තෙතබ්බං.

ในเรื่องนั้นมีวินิจฉัยดังนี้: ไม่ว่าจะเป็นผ้าแลกผ้า หรือข้าวแลกข้าว หากกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' ซึ่งเป็นของที่ควรแก่สมณะ ย่อมเป็นทุกกฏ กล่าวอย่างนี้แล้วให้ของของตนแก่แม้แต่มารดา ก็เป็นทุกกฏ หรือภิกษุถูกกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' หรือกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ เราจะให้สิ่งนี้แก่ท่าน' แล้วรับของของแม้แต่มารดามาเอง ก็เป็นทุกกฏ เมื่อของของตนไปถึงมือผู้อื่น หรือของผู้อื่นมาถึงมือตน ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ อนึ่ง การกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้' แก่มารดาหรือบิดา ไม่เป็นวิญญัติ การกล่าวว่า 'จงรับสิ่งนี้' แล้วให้ ไม่เป็นสัทธาเทยยวินิปาตะ การกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้' แก่คนที่ไม่ใช่ญาติ เป็นวิญญัติ การกล่าวว่า 'จงรับสิ่งนี้' แล้วให้ เป็นสัทธาเทยยวินิปาตะ การเข้าถึงการซื้อขายด้วยการกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' ย่อมเป็นนิสสัคคิยะ เพราะฉะนั้น เมื่อแลกเปลี่ยนของที่ควรแก่สมณะ พึงแลกเปลี่ยนโดยเปลื้องการซื้อขายกับมารดาบิดา และเปลื้องอาบัติ ๓ อย่างกับคนที่ไม่ใช่ญาติ

තත්‍රායං පරිවත්තනවිධි – භික්ඛුස්ස පාථෙය්‍යතණ්ඩුලා හොන්ති, සො අන්තරාමග්ගෙ භත්තහත්ථං පුරිසං දිස්වා ‘‘අම්හාකං තණ්ඩුලා අත්ථි, න ච නො ඉමෙහි අත්ථො, භත්තෙන පන අත්ථො’’ති වදති, පුරිසො තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා භත්තං දෙති, වට්ටති. තිස්සොපි ආපත්තියො න හොන්ති, අන්තමසො නිමිත්තකම්මමත්තම්පි න හොති. කස්මා? මූලස්ස අත්ථිතාය. යො පන එවං අකත්වා ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති පරිවත්තෙති, යථාවත්ථුකමෙව. විඝාසාදං දිස්වා ‘‘ඉමං ඔදනං භුඤ්ජිත්වා රජනං වා දාරූනි වා ආහරා’’ති වදති, රජනඡල්ලිගණනාය දාරුගණනාය ච නිස්සග්ගියානි හොන්ති. ‘‘ඉමං ඔදනං භුඤ්ජිත්වා ඉමං නාම කරොථා’’ති දන්තකාරාදීහි සිප්පිකෙහි ධම්මකරණාදීසු තං තං පරික්ඛාරං කාරෙති, රජකෙහි වා වත්ථං ධොවාපෙති, යථාවත්ථුකමෙව. නහාපිතෙන කෙසෙ ඡින්දාපෙති[Pg.53], කම්මකාරෙහි නවකම්මං කාරෙති, යථාවත්ථුකමෙව. සචෙ පන ‘‘ඉදං භත්තං භුඤ්ජිත්වා ඉදං කරොථා’’ති න වදති, ‘‘ඉදං භත්තං භුඤ්ජ, භුත්තොසි, භුඤ්ජිස්සසි, ඉදං නාම කරොහී’’ති වදති, වට්ටති. එත්ථ ච කිඤ්චාපි වත්ථධොවනෙ වා කෙසච්ඡෙදනෙ වා භූමිසොධනාදිනවකම්මෙ වා පරභණ්ඩං අත්තනො හත්ථගතං නිස්සජ්ජිතබ්බං නාම නත්ථි, මහාඅට්ඨකථායං පන දළ්හං කත්වා වුත්තත්තා න සක්කා එතං පටික්ඛිපිතුං, තස්මා යථා නිස්සග්ගියවත්ථුම්හි පරිභුත්තෙ වා නට්ඨෙ වා පාචිත්තියං දෙසෙති, එවමිධාපි දෙසෙතබ්බං.

ในเรื่องนั้น มีวิธีแลกเปลี่ยนดังนี้: ภิกษุมีข้าวสารสำหรับเป็นเสบียงเดินทาง เห็นชายผู้มีข้าวสุกในมือในระหว่างทาง จึงกล่าวว่า "เรามีข้าวสารอยู่ แต่เราไม่มีความต้องการด้วยข้าวสารเหล่านี้ เรามีความต้องการด้วยข้าวสุก" ชายผู้นั้นรับข้าวสารไปแล้วให้ข้าวสุก ย่อมควร. แม้อาบัติทั้ง 3 ก็ไม่มี แม้เพียงการทำนิมิตก็ไม่มี. เพราะเหตุไร? เพราะความที่มีมูลค่า (คือข้าวสาร) อยู่. แต่ภิกษุใดไม่ทำอย่างนั้น แล้วแลกเปลี่ยนว่า "จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้" ย่อมเป็นไปตามวัตถุ. หากเห็นคนกินเดนแล้วกล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้แล้วนำน้ำย้อมหรือฟืนมาให้" ย่อมเป็นนิสสัคคิยะตามจำนวนเปลือกไม้สำหรับย้อมและจำนวนฟืน. หากกล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้แล้วจงทำสิ่งชื่อนี้" แล้วให้ช่างศิลป์มีช่างงาเป็นต้น ทำบริขารนั้นๆ ในบรรดาบริขารมีธัมมกรกเป็นต้น หรือให้ช่างซักซักผ้า ย่อมเป็นไปตามวัตถุ. ให้ช่างกัลบกตัดผม ให้กรรมกรทำการก่อสร้างใหม่ ย่อมเป็นไปตามวัตถุ. แต่ถ้าไม่กล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้แล้วจงทำสิ่งนี้" แต่กล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้, ท่านกินแล้ว, ท่านจักกิน, จงทำสิ่งชื่อนี้" ย่อมควร. ในกรณีนี้ แม้ชื่อว่าของผู้อื่นที่มาถึงมือตนแล้วพึงสละ ในการซักผ้าก็ดี ในการตัดผมก็ดี ในการก่อสร้างใหม่มีการถากถางพื้นที่เป็นต้นก็ดี จะไม่มีก็ตาม แต่เพราะท่านกล่าวไว้อย่างหนักแน่นในมหาอรรถกถา จึงไม่สามารถปฏิเสธความนั้นได้ เพราะฉะนั้น เช่นเดียวกับการแสดงอาบัติปาจิตตีย์ในเมื่อวัตถุแห่งนิสสัคคิยะถูกใช้สอยไปแล้วหรือฉิบหายไปแล้ว ในกรณีนี้ก็พึงแสดงอาบัติปาจิตตีย์เช่นกัน.

යං කිඤ්චි කප්පියභණ්ඩං ගණ්හිතුකාමතාය අග්ඝං පුච්ඡිතුං වට්ටති, තස්මා ‘‘අයං තව පත්තො කිං අග්ඝතී’’ති පුච්ඡිතෙ ‘‘ඉදං නාමා’’ති වදති, සචෙ අත්තනො කප්පියභණ්ඩං මහග්ඝං හොති, එවඤ්ච නං පටිවදති ‘‘උපාසක මම ඉදං වත්ථු මහග්ඝං, තව පත්තං අඤ්ඤස්ස දෙහී’’ති. තං සුත්වා ඉතරො ‘‘අඤ්ඤං ථාලකම්පි දස්සාමී’’ති වදති, ගණ්හිතුං වට්ටති. සචෙ සො පත්තො මහග්ඝො, භික්ඛුනො වත්ථු අප්පග්ඝං, පත්තසාමිකො චස්ස අප්පග්ඝභාවං න ජානාති, පත්තො න ගහෙතබ්බො, ‘‘මම වත්ථු අප්පග්ඝ’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං. මහග්ඝභාවං ඤත්වා වඤ්චෙත්වා ගණ්හන්තොපි හි භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බතං ආපජ්ජති. සචෙ පත්තසාමිකො ‘‘හොතු, භන්තෙ, සෙසං මම පුඤ්ඤං භවිස්සතී’’ති දෙති, වට්ටති. කප්පියකාරකස්ස පන ‘‘ඉමිනා ඉමං ගහෙත්වා දෙහී’’ති ආචික්ඛිතුං වට්ටති, තස්මා යස්ස හත්ථතො භණ්ඩං ගණ්හාති, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං අන්තමසො තස්ස පුත්තභාතිකම්පි කප්පියකාරකං කත්වා ‘‘ඉමිනා ඉමං නාම ගහෙත්වා දෙහී’’ති ආචික්ඛති, සො චෙ ඡෙකො හොති, පුනප්පුනං අපනෙත්වා විවදිත්වා ගණ්හාති, තුණ්හීභූතෙන ඨාතබ්බං. නො චෙ ඡෙකො හොති, න ජානාති ගහෙතුං, වාණිජකො ච තං වඤ්චෙති, ‘‘මා ගණ්හාහී’’ති වත්තබ්බො.

การถามราคาเพื่อต้องการรับกัปปิยภัณฑ์ใดๆ ย่อมควร เพราะฉะนั้น เมื่อภิกษุถามว่า "บาตรของท่านนี้ราคาเท่าไร?" เมื่อเขาตอบว่า "ราคาเท่านี้" หากกัปปิยภัณฑ์ของตนมีราคาสูง และภิกษุกล่าวตอบเขาว่า "อุบาสก ของของอาตมานี้มีราคาสูง ท่านจงให้ (ขาย) บาตรของท่านแก่คนอื่นเถิด" อุบาสกนั้นฟังคำนั้นแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะให้แม้ถาดใบอื่นด้วย" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อจะรับ. หากบาตรนั้นมีราคาสูง แต่ของของภิกษุมีราคาน้อย และเจ้าของบาตรไม่รู้ความที่ของนั้นมีราคาน้อย ไม่พึงรับบาตรนั้น พึงบอกว่า "ของของอาตมามีราคาน้อย". ด้วยว่า ภิกษุแม้รู้อยู่ว่ามีราคาสูงแล้วหลอกลวงรับไป ย่อมต้องทำให้มีการตีราคาของนั้น (เพื่อชดใช้). หากเจ้าของบาตรกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ช่างเถิด ส่วนที่เกินจะเป็นบุญของข้าพเจ้า" แล้วให้ ย่อมควร. ส่วนการบอกแก่กัปปิยการกว่า "จงรับสิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้แล้วให้มา" ย่อมควร เพราะฉะนั้น ภิกษุต้องการรับของจากมือผู้ใด พึงยกเว้นผู้นั้นเสีย แล้วตั้งคนอื่นแม้ที่สุดคือบุตรหรือพี่น้องของผู้นั้นให้เป็นกัปปิยการก แล้วบอกว่า "จงรับของชื่อนี้ด้วยสิ่งนี้แล้วให้มา" หากกัปปิยการกนั้นเป็นคนฉลาด ปัดป้องและโต้เถียงซ้ำแล้วซ้ำเล่าแล้วจึงรับ ภิกษุพึงนิ่งเสีย. หากเขาไม่ฉลาด ไม่รู้วิธีรับ และพ่อค้าหลอกลวงเขา พึงบอกว่า "อย่ารับเลย".

‘‘ඉදං පටිග්ගහිතං තෙලං වා සප්පි වා අම්හාකං අත්ථි, අම්හාකඤ්ච අඤ්ඤෙන අප්පටිග්ගහිතකෙන අත්ථො’’ති වුත්තෙ පන සචෙ සො තං ගහෙත්වා අඤ්ඤං දෙති, පඨමං අත්තනො තෙලං න මිනාපෙතබ්බං. කස්මා? නාළියඤ්හි අවසිට්ඨතෙලං හොති, තං පච්ඡා මිනන්තස්ස අප්පටිග්ගහිතං දූසෙය්‍ය. අයඤ්ච කයවික්කයො නාම කප්පියභණ්ඩවසෙන වුත්තො. කප්පියෙන හි කප්පියං පරිවත්තෙන්තස්ස කයවික්කයසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං වුත්තං, අකප්පියෙන පන අකප්පියං පරිවත්තෙන්තස්ස, කප්පියෙන වා අකප්පියං අකප්පියෙන වා කප්පියං පරිවත්තෙන්තස්ස [Pg.54] රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං, තස්මා උභොසු වා එකස්මිං වා අකප්පියෙ සති රූපියසංවොහාරො නාම හොති.

แต่เมื่อภิกษุกล่าวว่า "น้ำมันหรือเนยใสที่รับประเคนแล้วนี้ของเรามีอยู่ และเรามีความต้องการด้วยน้ำมันหรือเนยใสอื่นที่ยังไม่ได้ประเคน" หากเขาผู้นั้นรับของนั้นไปแล้วให้ของอื่นมา ไม่พึงให้ตวงน้ำมันของตนก่อน. เพราะเหตุไร? เพราะน้ำมันที่เหลือค้างอยู่ในทะนานมีอยู่ น้ำมันนั้นพึงแปดเปื้อนของที่ยังไม่ได้ประเคนแก่ผู้ตวงในภายหลัง. ก็การซื้อขายนี้ ท่านกล่าวไว้ด้วยอำนาจกัปปิยภัณฑ์. ด้วยว่า สำหรับภิกษุผู้แลกเปลี่ยนกัปปิยภัณฑ์ด้วยกัปปิยภัณฑ์ ท่านกล่าวว่าเป็นนิสสัคคิยะด้วยสิกขาบทว่าด้วยการซื้อขาย. แต่สำหรับภิกษุผู้แลกเปลี่ยนอกัปปิยภัณฑ์ด้วยอกัปปิยภัณฑ์ หรือแลกเปลี่ยนอกัปปิยภัณฑ์ด้วยกัปปิยภัณฑ์ หรือแลกเปลี่ยนกัปปิยภัณฑ์ด้วยอกัปปิยภัณฑ์ ท่านกล่าวว่าเป็นนิสสัคคิยะด้วยสิกขาบทว่าด้วยรูปิยสังโวหาร เพราะฉะนั้น เมื่อวัตถุทั้งสองหรือวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นอกัปปิยะ ย่อมชื่อว่าเป็นรูปิยสังโวหาร.

58. රූපියසංවොහාරස්ස ච ගරුභාවදීපනත්ථං ඉදං පත්තචතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි රූපියං උග්ගණ්හිත්වා තෙන අයබීජං සමුට්ඨාපෙති, තං කොට්ටාපෙත්වා තෙන ලොහෙන පත්තං කාරෙති, අයං පත්තො මහාඅකප්පියො නාම, න සක්කා කෙනචි උපායෙන කප්පියො කාතුං. සචෙපි තං විනාසෙත්වා ථාලකං කාරෙති, තම්පි අකප්පියං. වාසිං කාරෙති, තාය ඡින්නදන්තකට්ඨම්පි අකප්පියං. බළිසං කාරෙති, තෙන මාරිතා මච්ඡාපි අකප්පියා. වාසිං තාපෙත්වා උදකං වා ඛීරං වා උණ්හාපෙති, තම්පි අකප්පියමෙව.

๕๘. และเพื่อแสดงความหนักแห่งรูปิยสังโวหาร พึงทราบหมวด 4 แห่งบาตรนี้. ด้วยว่า ภิกษุใดรับเงินทองแล้วนำไปผลิตเป็นสินแร่เหล็ก ให้ทุบสินแร่เหล็กนั้นแล้วใช้เหล็กนั้นทำบาตร บาตรนี้ชื่อว่าเป็นของไม่ควรอย่างยิ่ง ไม่สามารถจะทำให้เป็นของควรได้ด้วยอุบายใดๆ. แม้หากทำลายบาตรนั้นแล้วทำเป็นถาด ถาดนั้นก็ไม่ควร. ทำเป็นมีดถาก ไม้สีฟันที่ตัดด้วยมีดถากนั้นก็ไม่ควร. ทำเป็นเบ็ด ปลาที่ฆ่าด้วยเบ็ดนั้นก็ไม่ควร. เผามีดถากให้ร้อนแล้วใช้อุ่นน้ำหรือน้ำนม แม้น้ำและน้ำนมที่อุ่นนั้นก็ไม่ควรเหมือนกัน.

යො පන රූපියං උග්ගණ්හිත්වා තෙන පත්තං කිණාති, අයම්පි පත්තො අකප්පියො. ‘‘පඤ්චන්නම්පි සහධම්මිකානං න කප්පතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. සක්කා පන කප්පියො කාතුං. සො හි මූලෙ මූලසාමිකානං, පත්තෙ ච පත්තසාමිකානං දින්නෙ කප්පියො හොති, කප්පියභණ්ඩං දත්වා ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති.

ส่วนภิกษุใดรับเงินทองแล้วนำไปซื้อบาตร แม้บาตรนี้ก็ไม่ควร. ในมหาปัจจรีย์กล่าวว่า "ไม่ควรแม้แก่สหธรรมิกทั้ง 5". แต่สามารถทำให้เป็นของควรได้. ด้วยว่า บาตรนั้นเมื่อมอบราคาคืนแก่เจ้าของราคา และมอบบาตรคืนแก่เจ้าของบาตร ย่อมเป็นของควร ย่อมควรที่จะให้กัปปิยภัณฑ์แล้วรับบาตรมาใช้สอย.

යොපි රූපියං උග්ගණ්හාපෙත්වා කප්පියකාරකෙන සද්ධිං කම්මාරකුලං ගන්ත්වා පත්තං දිස්වා ‘‘අයං මය්හං රුච්චතී’’ති වදති, කප්පියකාරකො ච තං රූපියං දත්වා කම්මාරං සඤ්ඤාපෙති, අයම්පි පත්තො කප්පියවොහාරෙන ගහිතොපි දුතියපත්තසදිසොයෙව, මූලස්ස සම්පටිච්ඡිතත්තා අකප්පියො. කස්මා සෙසානං න කප්පතීති? මූලස්ස අනිස්සට්ඨත්තා.

แม้ภิกษุใดให้รับเงินทองแล้วไปสู่ตระกูลช่างเหล็กพร้อมกับกัปปิยการก เห็นบาตรแล้วกล่าวว่า "ใบนี้ชอบใจเรา" และกัปปิยการกให้เงินทองนั้นแล้วทำให้ช่างเหล็กตกลง (ขาย) บาตรนี้แม้รับด้วยกัปปิยโวหาร ก็เป็นเช่นเดียวกับบาตรใบที่ 2 นั่นเอง เป็นบาตรไม่ควร เพราะมีการรับราคา. ถามว่า เพราะเหตุไรจึงไม่ควรแก่ภิกษุที่เหลือ? ตอบว่า เพราะราคายังไม่ได้สละออกไป.

යො පන රූපියං අසම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘ථෙරස්ස පත්තං කිණිත්වා දෙහී’’ති පහිතකප්පියකාරකෙන සද්ධිං කම්මාරකුලං ගන්ත්වා පත්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ කහාපණෙ ගහෙත්වා ඉමං දෙහී’’ති කහාපණෙ දාපෙත්වා ගහිතො, අයං පත්තො එතස්සෙව භික්ඛුනො න වට්ටති දුබ්බිචාරිතත්තා, අඤ්ඤෙසං පන වට්ටති මූලස්ස අසම්පටිච්ඡිතත්තා. මහාසුමත්ථෙරස්ස කිර උපජ්ඣායො අනුරුද්ධත්ථෙරො නාම අහොසි. සො අත්තනො එවරූපං පත්තං සප්පිස්ස පූරෙත්වා සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජි. තිපිටකචූළනාගත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකානං එවරූපො පත්තො අහොසි. තං ථෙරොපි සප්පිස්ස පූරෙත්වා සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාපෙසීති. ඉදං අකප්පියපත්තචතුක්කං.

ส่วนบาตรใดที่ภิกษุไม่ได้รับเงิน แต่ไปสู่ตระกูลช่างพร้อมกับกัปปิยการกที่ถูกส่งไปโดยสั่งว่า "จงซื้อบาตรถวายพระเถระ" เห็นบาตรแล้วกล่าวว่า "จงรับกหาปณะเหล่านี้แล้วให้บาตรนี้" แล้วให้กัปปิยการกจ่ายกหาปณะแล้วรับบาตรมา บาตรนี้ไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นนั่นเอง เพราะจัดการไม่ดี แต่ควรแก่ภิกษุอื่น เพราะไม่ได้มีการรับเงินอันเป็นค่าซื้อ ได้ยินว่า พระอุปัชฌาย์ของพระมหาสุมัตเถระ ชื่อว่าพระอนุรุทธเถระ ได้บรรจุเนยใสให้เต็มบาตรที่มีลักษณะเช่นนี้ของตนแล้วสละแก่สงฆ์ บาตรที่มีลักษณะเช่นนี้ได้มีแก่เหล่าสัทธิวิหาริกของพระติปิฏกจูฬนาคเถระ แม้พระเถระนั้นก็ได้ให้บรรจุเนยใสให้เต็มบาตรนั้นแล้วให้สละแก่สงฆ์ นี้คือหมวดสี่แห่งบาตรที่ไม่ควร (อกัปปิยปัตตจตุกกะ)

සචෙ [Pg.55] පන රූපියං අසම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘ථෙරස්ස පත්තං කිණිත්වා දෙහී’’ති පහිතකප්පියකාරකෙන සද්ධිං කම්මාරකුලං ගන්ත්වා පත්තං දිස්වා ‘‘අයං මය්හං රුච්චතී’’ති වා ‘‘ඉමාහං ගහෙස්සාමී’’ති වා වදති, කප්පියකාරකො ච තං රූපියං දත්වා කම්මාරං සඤ්ඤාපෙති, අයං පත්තො සබ්බකප්පියො බුද්ධානම්පි පරිභොගාරහො. ඉමං පන රූපියසංවොහාරං කරොන්තෙන ‘‘ඉමිනා ඉමං ගහෙත්වා දෙහී’’ති කප්පියකාරකම්පි ආචික්ඛිතුං න වට්ටති.

แต่ถ้าภิกษุไม่ได้รับเงิน ไปสู่ตระกูลช่างพร้อมกับกัปปิยการกที่ถูกส่งไปโดยสั่งว่า "จงซื้อบาตรถวายพระเถระ" เห็นบาตรแล้วกล่าวว่า "บาตรนี้ชอบใจเรา" หรือว่า "เราจะรับบาตรนี้" และกัปปิยการกให้เงินนั้นแล้วแจ้งแก่ช่าง บาตรนี้เป็นบาตรที่ควรโดยประการทั้งปวง แม้พระพุทธเจ้าทั้งหลายก็ควรแก่การบริโภค แต่ภิกษุเมื่อจะทำการซื้อขายด้วยเงินนี้ ไม่ควรบอกแม้กัปปิยการกว่า "จงรับเอาสิ่งนี้ด้วยเงินนี้แล้วให้มา"

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ

ดังนี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

කයවික්කයසමාපත්තිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.

เรื่องวินิจฉัยการเข้าถึงการซื้อและการขาย จบแล้ว

12. රූපියාදිපටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා

๑๒. เรื่องวินิจฉัยการรับเงินเป็นต้น

59. රූපියාදිපටිග්ගහොති ජාතරූපාදිපටිග්ගණ්හනං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) ජාතරූපං රජතං ජාතරූපමාසකො රජතමාසකොති චතුබ්බිධං නිස්සග්ගියවත්ථු. තම්බලොහාදීහි කතො ලොහමාසකො. සාරදාරුනා වා වෙළුපෙසිකාය වා අන්තමසො තාලපණ්ණෙනපි රූපං ඡින්දිත්වා කතො දාරුමාසකො. ලාඛාය වා නිය්‍යාසෙන වා රූපං සමුට්ඨාපෙත්වා කතො ජතුමාසකො. යො යො යත්ථ යත්ථ ජනපදෙ යදා යදා වොහාරං ගච්ඡති, අන්තමසො අට්ඨිමයොපි චම්මමයොපි රුක්ඛඵලබීජමයොපි සමුට්ඨාපිතරූපොපි අසමුට්ඨාපිතරූපොපීති අයං සබ්බොපි රජතමාසකෙනෙව සඞ්ගහිතො. මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලං සත්ත ධඤ්ඤානි දාසිදාසඛෙත්තවත්ථුපුප්ඵාරාමඵලාරාමාදයොති ඉදං දුක්කටවත්ථු. තත්ථ නිස්සග්ගියවත්ථුං අත්තනො වා සඞ්ඝගණපුග්ගලචෙතියානං වා අත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති. අත්තනො අත්ථාය සම්පටිච්ඡතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං හොති, සෙසානං අත්ථාය දුක්කටං. දුක්කටවත්ථුං සබ්බෙසම්පි අත්ථාය සම්පටිච්ඡතො දුක්කටමෙව.

๕๙. คำว่า "รูปี ยาทิปฏิกฺคโห" คือการรับทองและเงินเป็นต้น ในการรับทองและเงินนั้น ทอง เงิน มาสกทอง มาสกเงิน เป็นวัตถุแห่งนิสสัคคีย์ ๔ ชนิด มาสกที่ทำด้วยทองแดงเป็นต้น ชื่อว่าโลหมาสก มาสกที่ทำด้วยไม้แก่น หรือซีกไม้ไผ่ หรือแม้ที่สุดด้วยใบตาล โดยตัดให้เป็นรูป ชื่อว่าทารุมาสก มาสกที่ทำด้วยครั่งหรือยางไม้ โดยทำให้เป็นรูป ชื่อว่าจตุมาสก สิ่งใดก็ตามที่ใช้เป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยนในชนบทนั้นๆ ในกาลนั้นๆ แม้ที่สุดที่ทำด้วยกระดูก ทำด้วยหนัง ทำด้วยเมล็ดผลไม้ ทำเป็นรูป หรือไม่ได้ทำเป็นรูป ทั้งหมดนี้สงเคราะห์เข้าในราชตมาสก (มาสกเงิน) ทั้งสิ้น มุกดา มณี ไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ ทับทิม มรกต ธัญพืช ๗ ชนิด ทาส ทาสี ที่นา ที่ดิน สวนดอกไม้ สวนผลไม้ เป็นต้น เหล่านี้เป็นวัตถุแห่งทุกกฏ ในบรรดาวัตถุเหล่านั้น วัตถุแห่งนิสสัคคีย์ ไม่ควรรับเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง หรือแก่สงฆ์ คณะ บุคคล และเจดีย์ เมื่อรับเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เพื่อประโยชน์แก่ส่วนที่เหลือ (สงฆ์เป็นต้น) เป็นทุกกฏ ส่วนวัตถุแห่งทุกกฏ เมื่อรับเพื่อประโยชน์แก่ทุกคน เป็นทุกกฏเท่านั้น

තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.538-9) – සචෙ කොචි ජාතරූපරජතං ආහරිත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස දම්මි, ආරාමං වා කරොථ චෙතියං වා භොජනසාලාදීනං වා අඤ්ඤතර’’න්ති වදති, ඉදං සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති. සචෙ පන ‘‘නයිදං භික්ඛූනං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තෙ ‘‘වඩ්ඪකීනං වා කම්මකාරානං වා හත්ථෙ භවිස්සති[Pg.56], කෙවලං තුම්හෙ සුකතදුක්කටං ජානාථා’’ති වත්වා තෙසං හත්ථෙ දත්වා පක්කමති, වට්ටති. අථාපි ‘‘මම මනුස්සානං හත්ථෙ භවිස්සති, මය්හමෙව වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ යං යස්ස දාතබ්බං, තදත්ථාය පෙසෙථා’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති. සචෙ පන සංඝං වා ගණං වා පුග්ගලං වා අනාමසිත්වා ‘‘ඉදං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං චෙතියස්ස දෙම, විහාරස්ස දෙම, නවකම්මස්ස දෙමා’’ති වදන්ති, පටික්ඛිපිතුං න වට්ටති, ‘‘ඉමෙ ඉදං භණන්තී’’ති කප්පියකාරකානං ආචික්ඛිතබ්බං. ‘‘චෙතියාදීනං අත්ථාය තුම්හෙ ගහෙත්වා ඨපෙත්වා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘අම්හාකං ගහෙතුං න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිතබ්බං.

ในเรื่องนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ ถ้าใครๆ นำทองและเงินมาแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายสิ่งนี้แก่สงฆ์ ท่านทั้งหลายจงสร้างอาราม หรือสร้างเจดีย์ หรือสร้างโรงฉันเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง" ดังนี้ ไม่ควรรับสิ่งนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุปฏิเสธว่า "สิ่งนี้ไม่ควรที่ภิกษุจะรับ" แล้วเขากล่าวว่า "เงินนี้จักอยู่ในมือของช่างไม้หรือของกรรมกร ขอท่านทั้งหลายจงช่วยดูแลความเรียบร้อยหรือไม่เรียบร้อย (ของงาน) เท่านั้น" แล้วมอบไว้ในมือของคนเหล่านั้นแล้วจากไป อย่างนี้ควร หรือแม้เขากล่าวว่า "เงินนี้จักอยู่ในมือของคนของข้าพเจ้า หรือจักอยู่ในมือของข้าพเจ้าเอง ขอท่านทั้งหลายจงส่ง (คน) ไปเพื่อประโยชน์แก่สิ่งที่จะต้องให้แก่ใครๆ" ดังนี้ แม้อย่างนี้ก็ควร แต่ถ้าเขาไม่ได้ระบุถึงสงฆ์ คณะ หรือบุคคล แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายเงินทองนี้แก่เจดีย์ ถวายแก่วิหาร ถวายแก่การงานใหม่" ดังนี้ ไม่ควรปฏิเสธ พึงบอกแก่กัปปิยการกทั้งหลายว่า "คนเหล่านี้กล่าวคำนี้" แต่ถ้าเขาบอกว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับเก็บไว้เพื่อประโยชน์แก่เจดีย์เป็นต้น" ภิกษุพึงปฏิเสธว่า "ไม่ควรที่เราจะรับ"

සචෙ පන කොචි බහුං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ආනෙත්වා ‘‘ඉදං සංඝස්ස දම්මි, චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වදති, තඤ්චෙ සංඝො සම්පටිච්ඡති, පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි ආපත්ති. තත්‍ර චෙකො භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, උපාසකො ච ‘‘යදින කප්පති, මය්හමෙව භවිස්සතී’’ති තං ආදාය ගච්ඡති. සො භික්ඛු ‘‘තයා සංඝස්ස ලාභන්තරායො කතො’’ති න කෙනචි කිඤ්චි වත්තබ්බො. යො හි තං චොදෙති, ස්වෙව සාපත්තිකො හොති. තෙන පනෙකෙන බහූ අනාපත්තිකා කතා. සචෙ පන භික්ඛූහි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තෙ ‘‘කප්පියකාරකානං වා හත්ථෙ භවිස්සති, මම පුරිසානං වා මය්හං වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වදති, වට්ටති.

แต่ถ้าใครๆ นำเงินทองจำนวนมากมาแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายสิ่งนี้แก่สงฆ์ ขอท่านทั้งหลายจงใช้สอยปัจจัย ๔" ถ้าสงฆ์รับสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทั้งในการรับและการใช้สอย ในสงฆ์นั้น ถ้าภิกษุรูปหนึ่งปฏิเสธว่า "สิ่งนี้ไม่ควร" และอุบาสกกล่าวว่า "ถ้าไม่ควร ก็จักเป็นของข้าพเจ้าเอง" แล้วถือเอาเงินทองนั้นไป ภิกษุรูปนั้น ใครๆ ไม่ควรว่ากล่าวอะไรๆ ว่า "ท่านทำความขัดลาภแก่สงฆ์" เพราะผู้ใดไปโจทภิกษุนั้น ผู้นั้นนั่นแหละย่อมเป็นอาบัติ แต่ภิกษุรูปเดียวนั้นกลับทำให้ภิกษุเป็นอันมากไม่ต้องอาบัติ แต่ถ้าเมื่อภิกษุทั้งหลายปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แล้วเขากล่าวว่า "เงินนี้จักอยู่ในมือของกัปปิยการกทั้งหลาย หรือจักอยู่ในมือของคนของข้าพเจ้า หรือของข้าพเจ้าเอง ขอท่านทั้งหลายจงใช้สอยปัจจัย (ที่เกิดจากเงินนี้) เถิด" ดังนี้ ย่อมควร

චතුපච්චයත්ථාය ච දින්නං යෙන යෙන පච්චයෙන අත්ථො හොති, තං තදත්ථං උපනෙතබ්බං. චිවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ චීවරෙන තාදිසො අත්ථො නත්ථි, පිණ්ඩපාතාදීහි සංඝො කිලමති, සංඝසුට්ඨුතාය අපලොකෙත්වා තදත්ථායපි උපනෙතබ්බං. එස නයො පිණ්ඩපාතගිලානපච්චයත්ථාය දින්නෙපි. සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන සෙනාසනස්ස ගරුභණ්ඩත්තා සෙනාසනෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ පන භික්ඛූසු සෙනාසනං ඡඩ්ඩෙත්වා ගතෙසු සෙනාසනං විනස්සති, ඊදිසෙ කාලෙ සෙනාසනං විස්සජ්ජෙත්වාපි භික්ඛූනං පරිභොගො අනුඤ්ඤාතො, තස්මා සෙනාසනජග්ගනත්ථං මූලච්ඡෙජ්ජං අකත්වා යාපනමත්තං පරිභුඤ්ජිතබ්බං.

ทองและเงินที่ถวายเพื่อปัจจัย ๔ เมื่อมีความต้องการด้วยปัจจัยใดๆ พึงนำไปใช้เพื่อประโยชน์แก่ปัจจัยนั้นๆ ทองและเงินที่ถวายเพื่อจีวร พึงนำไปใช้เพื่อจีวรเท่านั้น หากไม่มีความต้องการจีวรเช่นนั้น และสงฆ์ลำบากด้วยบิณฑบาตเป็นต้น พึงบอกกล่าวเพื่อความผาสุกของสงฆ์ แล้วนำไปใช้เพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาตเป็นต้นนั้นก็ได้ ข้อนี้พึงทราบในทองและเงินที่ถวายเพื่อบิณฑบาตและคิลานปัจจัยด้วย ส่วนทองและเงินที่ถวายเพื่อเสนาสนะ พึงนำไปใช้เพื่อเสนาสนะเท่านั้น เพราะเสนาสนะเป็นครุภัณฑ์ แต่หากเมื่อภิกษุทั้งหลายละทิ้งเสนาสนะไปแล้ว เสนาสนะนั้นย่อมพินาศ ในกาลเช่นนี้ การบริโภคของภิกษุทั้งหลายก็ได้รับอนุญาตแม้ให้สละเสนาสนะได้ ดังนั้น เพื่อการบำรุงรักษาเสนาสนะ โดยไม่ทำให้เสียทุนเดิมของเสนาสนะทั้งหมด พึงบริโภคเพียงเพื่อยังชีพเท่านั้น

60. සචෙ කොචි ‘‘මය්හං තිසස්සසම්පාදනකං මහාතළාකං අත්ථි, තං සංඝස්ස දම්මී’’ති වදති, තඤ්චෙ සංඝො සම්පටිච්ඡති, පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි ආපත්තියෙව. යො පන තං පටික්ඛිපති, සො පුරිමනයෙනෙව න කෙනචි කිඤ්චි වත්තබ්බො. යො හි තං චොදෙති, ස්වෙව සාපත්තිකො හොති[Pg.57]. තෙන පනෙකෙන බහූ අනාපත්තිකා කතා. යො පන ‘‘තාදිසංයෙව තළාකං දම්මී’’ති වත්වා භික්ඛූහි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො වදති ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච සඞ්ඝස්ස තළාකං අත්ථි, තං කථං වට්ටතී’’ති. සො වත්තබ්බො ‘‘කප්පියං කත්වා දින්නං භවිස්සතී’’ති. කථං දින්නං කප්පියං හොතීති. ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වත්වා දින්නන්ති. සො සචෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති දෙති, වට්ටති. අථාපි ‘‘තළාකං ගණ්හථා’’ති වත්වා ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො ‘‘කප්පියකාරකො අත්ථී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘නත්ථී’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉදං අසුකො නාම විචාරෙස්සති, අසුකස්ස වා හත්ථෙ මය්හං වා හත්ථෙ භවිස්සති, සඞ්ඝො කප්පියභණ්ඩං පරිභුඤ්ජතූ’’ති වදති, වට්ටති. සචෙපි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො ‘‘උදකං පරිභුඤ්ජිස්සති, භණ්ඩකං ධොවිස්සති, මිගපක්ඛිනො පිවිස්සන්තී’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති. අථාපි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො වදති ‘‘කප්පියසීසෙන ගණ්හථා’’ති. ‘‘සාධු උපාසක, සඞ්ඝො පානීයං පිවිස්සති, භණ්ඩකං ධොවිස්සති, මිගපක්ඛිනො පිවිස්සන්තී’’ති වත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. අථාපි ‘‘මම තළාකං වා පොක්ඛරණිං වා සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධු උපාසක, සඞ්ඝො පානීයං පිවිස්සතී’’තිආදීනි වත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතියෙව.

๖๐. หากมีผู้ใดกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามีสระใหญ่ที่ให้ผลผลิตสามฤดู ข้าพเจ้าขอมอบถวายแด่พระสงฆ์" และพระสงฆ์รับไว้ ย่อมเป็นอาบัติทั้งในการรับและการบริโภค ส่วนพระภิกษุใดปฏิเสธคำนั้น ไม่ควรมีใครกล่าวอะไรแก่พระภิกษุนั้นเลย ด้วยวิธีอย่างที่กล่าวมาแล้ว เพราะพระภิกษุใดตำหนิพระภิกษุนั้น พระภิกษุผู้ตำหนินั้นแลย่อมเป็นอาบัติ แต่ด้วยพระภิกษุรูปเดียวนี้ ทำให้พระภิกษุจำนวนมากพ้นจากอาบัติ ส่วนหากมีทายกใดกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอมอบถวายสระเช่นนั้น (ที่ให้ผลผลิตสามฤดู)" แล้วถูกพระภิกษุปฏิเสธว่า "ไม่ควร" และทายกนั้นถามว่า "พระสงฆ์มีสระชื่อนั้นชื่อนี้อยู่ ทำไมจึงควรเล่า?" ทายกนั้นควรถูกบอกว่า "คงถวายโดยทำให้เป็นของที่ควรแล้ว" เมื่อถูกถามว่า "ถวายอย่างไรจึงจะควร?" (ควรถูกบอกว่า) "ถวายโดยกล่าวว่า 'ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคปัจจัยสี่เถิด'" หากทายกนั้นกล่าวว่า "สาธุ ท่านผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงบริโภคปัจจัยสี่เถิด" แล้วถวาย ย่อมควร อีกอย่างหนึ่ง หากทายกนั้นกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับสระเถิด" แล้วถูกปฏิเสธว่า "ไม่ควร" จึงถามว่า "มีกัปปิยการกหรือไม่?" เมื่อถูกตอบว่า "ไม่มี" ทายกนั้นจึงกล่าวว่า "นายคนนั้นจะจัดการสระนี้ หรือจะอยู่ในมือของนายคนนั้น หรืออยู่ในมือของข้าพเจ้า ขอพระสงฆ์จงบริโภคแต่กัปปิยภัณฑ์เถิด" ย่อมควร แม้หากถูกปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แล้วกล่าวว่า "จะใช้น้ำ จะซักผ้า สัตว์ปีกและสัตว์จะดื่มน้ำ" แม้ดังนี้ก็ย่อมควร อีกอย่างหนึ่ง หากถูกปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แล้วกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับไว้โดยเป็นของที่ควรเถิด" ย่อมควรที่จะบริโภคโดยกล่าวว่า "ดีแล้ว อุบาสก พระสงฆ์จะดื่มน้ำ จะซักผ้า สัตว์ปีกและสัตว์จะดื่มน้ำ" อีกอย่างหนึ่ง หากเมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอมอบถวายสระหรือบ่อของข้าพเจ้าแด่พระสงฆ์" ย่อมควรที่จะบริโภคโดยกล่าวว่า "ดีแล้ว อุบาสก พระสงฆ์จะดื่มน้ำ" เป็นต้น

යදි පන භික්ඛූහි හත්ථකම්මං යාචිත්වා සහත්ථෙන ච කප්පියපථවිං ඛණිත්වා උදකපරිභොගත්ථාය තළාකං කාරිතං හොති, තඤ්චෙ නිස්සාය සස්සං නිප්ඵාදෙත්වා මනුස්සා විහාරෙ කප්පියභණ්ඩං දෙන්ති, වට්ටති. අථ මනුස්සා එව සඞ්ඝස්ස උපකාරත්ථාය සඞ්ඝිකභූමිං ඛණිත්වා තං නිස්සාය නිප්ඵන්නසස්සතො කප්පියභණ්ඩං දෙන්ති, එතම්පි වට්ටති. ‘‘අම්හාකං එකං කප්පියකාරකං ඨපෙථා’’ති වුත්තෙ ච ඨපෙතුම්පි ලබ්භති. අථ තෙ මනුස්සා රාජබලිනා උපද්දුතා පක්කමන්ති, අඤ්ඤෙ පටිපජ්ජන්ති, න ච භික්ඛූනං කිඤ්චි දෙන්ති, උදකං වාරෙතුං ලබ්භති, තඤ්ච ඛො කසිකම්මකාලෙයෙව, න සස්සකාලෙ. සචෙ තෙ වදන්ති ‘‘නනු, භන්තෙ, පුබ්බෙපි මනුස්සා ඉමං නිස්සාය සස්සං අකංසූ’’ති, තතො වත්තබ්බා ‘‘තෙ සඞ්ඝස්ස ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච උපකාරං අකංසු, ඉදඤ්චිදඤ්ච කප්පියභණ්ඩකං අදංසූ’’ති. සචෙ තෙ වදන්ති ‘‘මයම්පි දස්සාමා’’ති, එවම්පි වට්ටති.

หากพระภิกษุทั้งหลายได้ขอแรงงาน หรือได้ขุดดินที่ควรด้วยมือของตนเอง เพื่อประโยชน์ในการใช้น้ำ และได้สร้างสระน้ำขึ้น หากประชาชนอาศัยสระนั้นเพาะปลูกพืชผล แล้วถวายกัปปิยภัณฑ์แก่วิหาร ย่อมควร หากประชาชนเองขุดที่ดินของสงฆ์เพื่อประโยชน์แก่พระสงฆ์ และอาศัยสระนั้นเพาะปลูกพืชผล แล้วถวายกัปปิยภัณฑ์ แม้ดังนี้ก็ย่อมควร และเมื่อมีการกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงแต่งตั้งกัปปิยการกให้แก่พวกเราสักคนหนึ่งเถิด" ก็ย่อมอนุญาตให้แต่งตั้งได้ หากประชาชนเหล่านั้นถูกเบียดเบียนด้วยภาษีของหลวงแล้วจากไป และมีประชาชนอื่นเข้ามาเพาะปลูก แต่ไม่ถวายสิ่งใดแก่พระภิกษุทั้งหลาย ย่อมอนุญาตให้ห้ามน้ำได้ แต่การห้ามนั้นอนุญาตให้ทำได้เฉพาะในฤดูไถนาเท่านั้น ไม่ใช่ในฤดูเพาะปลูก หากประชาชนเหล่านั้นกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ แต่ก่อนประชาชนก็อาศัยสระนี้เพาะปลูกพืชผลมิใช่หรือ?" เมื่อนั้นควรบอกว่า "ประชาชนเหล่านั้นได้ทำอุปการะอย่างนั้นอย่างนี้แก่พระสงฆ์ และได้ถวายกัปปิยภัณฑ์อย่างนั้นอย่างนี้" หากประชาชนเหล่านั้นกล่าวว่า "พวกเราก็จะถวายเช่นกัน" แม้ดังนี้ก็ย่อมควร

සචෙ පන කොචි අබ්‍යත්තො අකප්පියවොහාරෙන තළාකං පටිග්ගණ්හාති වා කාරෙති වා, තං භික්ඛූහි න පරිභුඤ්ජිතබ්බං, තං නිස්සාය ලද්ධකප්පියභණ්ඩම්පි අකප්පියමෙව[Pg.58]. සචෙ භික්ඛූහි පරිච්චත්තභාවං ඤත්වා සාමිකො වා තස්ස පුත්තධීතරො වා අඤ්ඤො වා කොචි වංසෙ උප්පන්නො පුන කප්පියවොහාරෙන දෙති, වට්ටති. පච්ඡින්නෙ කුලවංසෙ යො තස්ස ජනපදස්ස සාමිකො, සො අච්ඡින්දිත්වා කප්පියවොහාරෙන පුන දෙති චිත්තලපබ්බතෙ භික්ඛුනා නීහටඋදකවාහකං අළනාගරාජමහෙසී විය, එවම්පි වට්ටති. කප්පියවොහාරෙපි උදකවසෙන පටිග්ගහිතතළාකෙ සුද්ධචිත්තානං මත්තිකුද්ධරණපාළිබන්ධනාදීනි ච කාතුං වට්ටති. තං නිස්සාය පන සස්සං කරොන්තෙ දිස්වා කප්පියකාරකං ඨපෙතුං න වට්ටති. යදි තෙ සයමෙව කප්පියභණ්ඩං දෙන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, න චොදෙතබ්බං. පච්චයවසෙන පටිග්ගහිතතළාකෙ කප්පියකාරකං ඨපෙතුං වට්ටති, මත්තිකුද්ධරණපාළිබන්ධනාදීනි කාරෙතුං න වට්ටති. සචෙ කප්පියකාරකා සයමෙව කරොන්ති, වට්ටති. අබ්‍යත්තෙන පන ලජ්ජිභික්ඛුනා කාරාපිතෙසු කිඤ්චාපි පටිග්ගහණං කප්පියං, භික්ඛුස්ස පන පයොගපච්චයා උප්පන්නෙන මිස්සත්තා විසගතපිණ්ඩපාතො විය අකප්පියමංසරසමිස්සභොජනං විය ච දුබ්බිනිභොගං හොති, සබ්බෙසං අකප්පියමෙව.

หากพระภิกษุผู้ไม่ฉลาดรูปใดรับหรือให้สร้างสระน้ำด้วยคำพูดที่ไม่ควร สระนั้นไม่ควรที่พระภิกษุจะบริโภคใช้สอย แม้กัปปิยภัณฑ์ที่ได้มาโดยอาศัยสระนั้นก็เป็นอักกัปปิยะเช่นกัน หากเจ้าของเดิม หรือบุตรธิดาของเขา หรือบุคคลอื่นใดที่เกิดในตระกูลนั้น ทราบว่าพระภิกษุได้สละแล้ว และถวายอีกครั้งด้วยคำพูดที่ควร ย่อมควร หากตระกูลของเจ้าของเดิมสิ้นสุดลง และผู้ปกครองแคว้นนั้น ได้ยึดคืนแล้วถวายอีกครั้งด้วยคำพูดที่ควร เหมือนพระนางอฬนาคราชมเหสีที่ยึดร่องน้ำที่พระภิกษุขุดไว้ที่ภูเขาจิตตลบรรพตแล้วถวายคืน แม้ดังนี้ก็ย่อมควร ในกรณีของสระที่รับไว้ด้วยคำพูดที่ควรเพื่อประโยชน์แก่น้ำ ย่อมควรที่พระภิกษุผู้มีจิตบริสุทธิ์จะทำการขุดดินและสร้างคันกั้นน้ำเป็นต้น แต่การเห็นผู้ที่เพาะปลูกพืชผลโดยอาศัยสระนั้นแล้วแต่งตั้งกัปปิยการกนั้นไม่ควร หากพวกเขาถวายกัปปิยภัณฑ์เอง ก็ควรรับไว้ หากไม่ถวาย ก็ไม่ควรทวงถาม ในสระที่รับไว้เพื่อประโยชน์แก่ปัจจัย ย่อมควรที่จะแต่งตั้งกัปปิยการก แต่ไม่ควรให้ทำการขุดดินและสร้างคันกั้นน้ำเป็นต้น หากกัปปิยการกทำเอง ย่อมควร แต่ในกรณีที่พระภิกษุผู้ไม่ฉลาดแต่มีความละอายให้สร้าง แม้การรับจะควร แต่เพราะมันปะปนกับสิ่งที่เกิดขึ้นจากความพยายามของพระภิกษุ จึงยากที่จะแยกแยะได้ เหมือนอาหารบิณฑบาตที่ปนด้วยยาพิษ หรืออาหารที่ปนด้วยน้ำแกงเนื้อที่ไม่ควร ย่อมเป็นอักกัปปิยะสำหรับพระภิกษุทุกรูป

61. සචෙ පන උදකස්ස ඔකාසො අත්ථි, තළාකස්ස පාළි ථිරා, ‘‘යථා බහුං උදකං ගණ්හාති, එවං කරොහි, තීරසමීපෙ උදකං කරොහී’’ති එවං උදකමෙව විචාරෙති, වට්ටති. උද්ධනෙ අග්ගිං න පාතෙන්ති, ‘‘උදකකම්මං ලබ්භතු උපාසකා’’ති වත්තුං වට්ටති, ‘‘සස්සං කත්වා ආහරථා’’ති වත්තුං පන න වට්ටති. සචෙ පන තළාකෙ අතිබහුං උදකං දිස්වා පස්සතො වා පිට්ඨිතො වා මාතිකං නීහරාපෙති, වනං ඡින්දාපෙත්වා කෙදාරෙ කාරාපෙති, පොරාණකෙදාරෙසු වා පකතිභාගං අග්ගහෙත්වා අතිරෙකං ගණ්හාති, නවසස්සෙ වා අපරිච්ඡින්නභාගෙ ‘‘එත්තකෙ කහාපණෙ දෙථා’’ති කහාපණෙ උට්ඨාපෙති, සබ්බෙසං අකප්පියං.

๖๑. หากมีที่สำหรับน้ำ และคันกั้นน้ำของสระมั่นคง และจัดการเฉพาะเรื่องน้ำ โดยกล่าวว่า "จงทำให้น้ำเก็บกักได้มากอย่างนี้ จงทำน้ำใกล้ฝั่งสระ" ย่อมควร. หากพวกเขาไม่ก่อไฟในเตาหรือหม้อ ย่อมควรที่จะกล่าวว่า "อุบาสกทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงได้งานเกี่ยวกับน้ำเถิด" แต่ไม่ควรกล่าวว่า "จงเพาะปลูกพืชผลแล้วนำมาถวาย". อย่างไรก็ตาม หากเห็นน้ำในสระมากเกินไป แล้วให้ขุดร่องน้ำจากด้านข้างหรือด้านหลังของสระ หรือให้ตัดป่าแล้วสร้างนา หรือรับส่วนเกินโดยไม่รับส่วนปกติจากนาเก่า หรือเรียกเก็บเงินโดยกล่าวว่า "จงให้กหาปณะจำนวนเท่านี้" จากพืชผลใหม่ในส่วนที่ยังไม่ได้จัดสรร ย่อมเป็นอักกัปปิยะสำหรับภิกษุทุกรูป.

යො පන ‘‘කසථ වපථා’’ති අවත්වා ‘‘එත්තකාය භූමියා එත්තකො නාම භාගො’’ති එවං භූමිං වා පතිට්ඨාපෙති, ‘‘එත්තකෙ භූමිභාගෙ අම්හෙහි සස්සං කතං, එත්තකං නාම භාගං ගණ්හථා’’ති වදන්තෙසු කස්සකෙසු භූමිප්පමාණගහණත්ථං රජ්ජුයා වා දණ්ඩෙන වා මිනාති, ඛලෙ වා ඨත්වා රක්ඛති, ඛලතො වා නීහරාපෙති, කොට්ඨාගාරෙ වා පටිසාමෙති, තස්සෙව තං අකප්පියං. සචෙ කස්සකා කහාපණෙ ආහරිත්වා ‘‘ඉමෙ සඞ්ඝස්ස ආහටා’’ති වදන්ති, අඤ්ඤතරො ච භික්ඛු ‘‘න සඞ්ඝො කහාපණෙ ඛාදතී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘එත්තකෙහි කහාපණෙහි සාටකෙ ආහරථ[Pg.59], එත්තකෙහි යාගුආදීනි සම්පාදෙථා’’ති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, තං සබ්බෙසං අකප්පියං. කස්මා? කහාපණානං විචාරිතත්තා. සචෙ ධඤ්ඤං ආහරිත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස ආහට’’න්ති වදන්ති, අඤ්ඤතරො ච භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව ‘‘එත්තකෙහි වීහීහි ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහරථා’’ති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, තං තස්සෙව අකප්පියං. කස්මා? ධඤ්ඤස්ස විචාරිතත්තා. සචෙ තණ්ඩුලං වා අපරණ්ණං වා ආහරිත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස ආහට’’න්ති වදන්ති, අඤ්ඤතරො ච භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව ‘‘එත්තකෙහි තණ්ඩුලෙහි ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහරථා’’ති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, තං සබ්බෙසං කප්පියං. කස්මා? කප්පියානං තණ්ඩුලාදීනං විචාරිතත්තා. කයවික්කයෙපි අනාපත්ති කප්පියකාරකස්ස ආචික්ඛිතත්තා.

ภิกษุรูปใด ไม่กล่าวว่า "พวกท่านจงไถ จงหว่าน" แต่กลับกำหนดที่ดินว่า "ที่ดินมีประมาณเท่านี้ ส่วนแบ่งมีชื่อเท่านี้" หรือเมื่อชาวนาพูดว่า "พวกเราได้ทำนาในส่วนที่ดินมีประมาณเท่านี้ ขอพวกท่านจงรับส่วนแบ่งมีชื่อเท่านี้" แล้วภิกษุนั้นก็วัดขนาดที่ดินด้วยเชือกหรือไม้เพื่อกำหนดขนาดที่ดิน หรือยืนเฝ้าอยู่ที่ลานนวดข้าว หรือให้ขนออกจากลานนวดข้าว หรือเก็บไว้ในยุ้งฉาง สิ่งนั้นไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นรูปเดียวเท่านั้น. หากชาวนานำเงินมาถวายแล้วกล่าวว่า "สิ่งเหล่านี้ถวายแด่พระสงฆ์" และภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเข้าใจว่า "พระสงฆ์ไม่บริโภคเงิน" จึงกล่าวว่า "จงนำผ้ามาด้วยเงินจำนวนเท่านี้ จงจัดเตรียมข้าวต้มเป็นต้นด้วยเงินจำนวนเท่านี้" สิ่งที่พวกเขานำมานั้นไม่ควรแก่ภิกษุทุกรูป เพราะมีการจัดการเงิน. หากพวกเขานำข้าวเปลือกมาถวายแล้วกล่าวว่า "สิ่งนี้ถวายแด่พระสงฆ์" และภิกษุรูปใดรูปหนึ่งกล่าวในทำนองเดียวกันว่า "จงนำสิ่งนั้นสิ่งนี้มาด้วยข้าวเปลือกจำนวนเท่านี้" สิ่งที่พวกเขานำมานั้นไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นรูปเดียวเท่านั้น เพราะมีการจัดการข้าวเปลือก. หากพวกเขานำข้าวสารหรือพืชตระกูลถั่วมาถวายแล้วกล่าวว่า "สิ่งนี้ถวายแด่พระสงฆ์" และภิกษุรูปใดรูปหนึ่งกล่าวในทำนองเดียวกันว่า "จงนำสิ่งนั้นสิ่งนี้มาด้วยข้าวสารจำนวนเท่านี้" สิ่งที่พวกเขานำมานั้นควรแก่ภิกษุทุกรูป เพราะมีการจัดการข้าวสารเป็นต้นที่ควรแก่สมณะ. แม้ในการซื้อขายก็ไม่มีอาบัติ เพราะได้บอกแก่กัปปิยการกแล้ว

62. පුබ්බෙ පන චිත්තලපබ්බතෙ එකො භික්ඛු චතුසාලද්වාරෙ ‘‘අහො වත ස්වෙ සඞ්ඝස්ස එත්තකප්පමාණෙ පූවෙ පචෙය්‍යු’’න්ති ආරාමිකානං සඤ්ඤාජනනත්ථං භූමියං මණ්ඩලං අකාසි. තං දිස්වා ඡෙකො ආරාමිකො තථෙව කත්වා දුතියදිවසෙ භෙරියා ආකොටිතාය සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ පූවං ගහෙත්වා සඞ්ඝත්ථෙරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, අම්හෙහි ඉතො පුබ්බෙ නෙව පිතූනං, න පිතාමහානං එවරූපං සුතපුබ්බං, එකෙන අය්‍යෙන චතුසාලද්වාරෙ පූවත්ථාය සඤ්ඤා කතා, ඉතො දානි පභුති අය්‍යා අත්තනො අත්තනො චිත්තානුරූපං වදන්තු, අම්හාකම්පි ඵාසුවිහාරො භවිස්සතී’’ති. මහාථෙරො තතොව නිවත්ති, එකභික්ඛුනාපි පූවො න ගහිතො. එවං පුබ්බෙ තත්‍රුප්පාදං න පරිභුඤ්ජිංසු. තස්මා –

๖๒. แต่ก่อนที่จิตตลบรรพต ภิกษุรูปหนึ่งได้ทำวงกลมบนพื้นดินที่ประตูศาลาสี่มุข เพื่อเป็นเครื่องหมายแก่อารามิกว่า "โอหนอ พรุ่งนี้ถ้าพวกท่านจะทอดขนมมีประมาณเท่านี้ถวายพระสงฆ์" อารามิกผู้ฉลาดเห็นดังนั้นจึงทำตามนั้น. ในวันรุ่งขึ้น เมื่อตีกลองประชุมสงฆ์แล้ว จึงนำขนมไปกล่าวกับพระสังฆเถระว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าไม่เคยได้ยินเรื่องเช่นนี้จากบิดาหรือปู่ย่าตายายมาก่อนเลย พระผู้เป็นเจ้าองค์หนึ่งได้ทำเครื่องหมายไว้ที่ประตูศาลาสี่มุขเพื่อขนม ตั้งแต่นี้เป็นต้นไป ขอพระผู้เป็นเจ้าทั้งหลายจงกล่าวตามความพอใจของตนเองเถิด ความอยู่ผาสุกก็จักมีแก่พวกข้าพเจ้า". พระมหาเถระก็กลับจากที่นั่น ไม่มีภิกษุแม้รูปเดียวรับขนมนั้น. อย่างนี้แหละ แต่ก่อนภิกษุทั้งหลายไม่บริโภคสิ่งที่เกิดขึ้นในที่นั้น. เพราะฉะนั้น –

සල්ලෙඛං අච්චජන්තෙන, අප්පමත්තෙන භික්ඛුනා;

කප්පියෙපි න කාතබ්බා, ආමිසත්ථාය ලොලතාති. (පාරා. අට්ඨ. 2.538-9);

ภิกษุผู้ไม่ละทิ้งสัลเลขปฏิบัติ ผู้ไม่ประมาท ไม่พึงทำความโลเลเพื่ออามิส แม้ในสิ่งที่ควรแก่สมณะ

යො චායං තළාකෙ වුත්තො, පොක්ඛරණීඋදකවාහකමාතිකාදීසුපි එසෙව නයො.

อนึ่ง วิธีที่กล่าวไว้ในสระน้ำนี้ พึงทราบว่ามีนัยเดียวกันในสระสี่เหลี่ยม คูน้ำ และลำรางน้ำเป็นต้นด้วย

63. පුබ්බණ්ණාපරණ්ණඋච්ඡුඵලාඵලාදීනං විරුහනට්ඨානං යං කිඤ්චි ඛෙත්තං වා වත්ථුං වා ‘‘දම්මී’’ති වුත්තෙපි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිත්වා තළාකෙ වුත්තනයෙනෙව යදා කප්පියවොහාරෙන ‘‘චතුපච්චයපරිභොගත්ථාය දම්මී’’ති වදති, තදා සම්පටිච්ඡිතබ්බං, ‘‘වනං දම්මි අරඤ්ඤං දම්මී’’ති වුත්තෙ පන වට්ටති. සචෙ මනුස්සා භික්ඛූහි අනාණත්තායෙව තත්ථ රුක්ඛෙ ඡින්දිත්වා අපරණ්ණාදීනි සම්පාදෙත්වා [Pg.60] භික්ඛූනං භාගං දෙන්ති, වට්ටති, අදෙන්තා න චොදෙතබ්බා. සචෙ කෙනචිදෙව අන්තරායෙන තෙසු පක්කන්තෙසු අඤ්ඤෙ කරොන්ති, න ච භික්ඛූනං කිඤ්චි දෙන්ති, තෙ වාරෙතබ්බා. සචෙ වදන්ති ‘‘නනු, භන්තෙ, පුබ්බෙ මනුස්සා ඉධ සස්සානි අකංසූ’’ති, තතො වත්තබ්බා ‘‘තෙ සඞ්ඝස්ස ඉදඤ්චිදඤ්ච කප්පියභණ්ඩං අදංසූ’’ති. සචෙ වදන්ති ‘‘මයම්පි දස්සාමා’’ති, එවං වට්ටති.

๖๓. ที่ใดก็ตามที่เป็นที่งอกงามของข้าวเปลือก พืชตระกูลถั่ว อ้อย ผลไม้ใหญ่เล็กเป็นต้น ไม่ว่าจะเป็นนาหรือที่ดิน แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวาย" ก็พึงปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แต่เมื่อกล่าวด้วยถ้อยคำที่ควรแก่สมณะว่า "ข้าพเจ้าถวายเพื่อบริโภคปัจจัยสี่" ในทำนองเดียวกับที่กล่าวไว้ในสระน้ำนั้น จึงควรรับ. แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายป่า ข้าพเจ้าถวายป่าชัฏ" ย่อมควร. หากมนุษย์ทั้งหลายโดยที่ภิกษุไม่ได้สั่งให้ตัดต้นไม้ในที่นั้น แล้วจัดเตรียมพืชตระกูลถั่วเป็นต้น แล้วถวายส่วนแบ่งแก่ภิกษุ ย่อมควร. หากไม่ถวาย ก็ไม่พึงทวงถาม. หากพวกเขาย้ายไปที่อื่นด้วยเหตุขัดข้องบางประการ แล้วคนอื่นมาทำแทน แต่ไม่ถวายสิ่งใดแก่ภิกษุ ก็พึงห้ามคนเหล่านั้น. หากพวกเขากล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แต่ก่อนมนุษย์ทั้งหลายก็ทำนาในที่นี้มิใช่หรือ" เมื่อนั้นพึงกล่าวว่า "คนเหล่านั้นได้ถวายสิ่งนั้นสิ่งนี้อันควรแก่สมณะแด่พระสงฆ์". หากพวกเขากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าก็จะถวายเช่นกัน" อย่างนี้ย่อมควร

කිඤ්චි සස්සුට්ඨානකං භූමිප්පදෙසං සන්ධාය ‘‘සීමං දෙමා’’ති වදන්ති, වට්ටති. සීමපරිච්ඡෙදනත්ථං පන ථම්භා වා පාසාණා වා සයං න ඨපෙතබ්බා, භූමි නාම අනග්ඝා, අප්පකෙනපි පාරාජිකො භවෙය්‍ය. ආරාමිකානං පන වත්තබ්බං ‘‘ඉමිනා ඨානෙන අම්හාකං සීමා ගතා’’ති. සචෙපි හි තෙ අධිකං ගණ්හන්ති, පරියායෙන කථිතත්තා අනාපත්ති. යදි පන රාජරාජමහාමත්තාදයො සයමෙව ථම්භෙ ඨපාපෙත්වා ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති දෙන්ති, වට්ටතියෙව.

หากกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายสีมา" โดยหมายถึงส่วนของที่ดินที่เป็นที่งอกงามของพืชพรรณ ย่อมควร. แต่เพื่อกำหนดสีมา ไม่พึงปักเสาหรือวางหินด้วยตนเอง เพราะที่ดินนั้นประเมินค่าไม่ได้ อาจเป็นเหตุให้ต้องอาบัติปาราชิกได้ด้วยที่ดินเพียงเล็กน้อย. แต่พึงบอกแก่อารามิกว่า "สีมาของพวกเราไปถึงที่ตรงนี้". แม้หากพวกเขาจะเอาเกินไป ก็ไม่มีอาบัติ เพราะกล่าวโดยปริยาย. แต่หากพระราชา มหาอำมาตย์เป็นต้น ปักเสาด้วยตนเองแล้วถวายว่า "พวกท่านจงบริโภคปัจจัยสี่" ย่อมควร

සචෙ කොචි අන්තොසීමායං තළාකං වා ඛණති, විහාරමජ්ඣෙන වා මාතිකං නෙති, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණාදීනි දුස්සන්ති, වාරෙතබ්බො. සචෙ සඞ්ඝො කිඤ්චි ලභිත්වා ආමිසගරුකතාය න වාරෙති, එකො භික්ඛු වාරෙති, සොව භික්ඛු ඉස්සරො. සචෙ එකො භික්ඛු න වාරෙති ‘‘නෙථ තුම්හෙ’’ති, තෙසංයෙව පක්ඛො හොති. සඞ්ඝො වාරෙති, සඞ්ඝොව ඉස්සරො. සඞ්ඝිකෙසු හි කම්මෙසු යො ධම්මකම්මං කරොති, සොව ඉස්සරො. සචෙ වාරියමානොපි කරොති, හෙට්ඨා ගහිතං පංසුං හෙට්ඨා පක්ඛිපිත්වා, උපරි ගහිතං පංසුං උපරි පක්ඛිපිත්වා පූරෙතබ්බා.

หากใครขุดสระในภายในสีมา หรือชักคูน้ำผ่านกลางวิหาร ทำให้บริเวณเจดีย์ บริเวณต้นโพธิ์เป็นต้นเสียหาย พึงห้าม หากสงฆ์ได้รับสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วไม่ห้ามเพราะเห็นแก่อามิส หากภิกษุรูปเดียวห้าม ภิกษุรูปนั้นแหละเป็นใหญ่ หากภิกษุรูปเดียวไม่ห้ามว่า "พวกท่านจงนำไปเถิด" ก็เป็นพวกเดียวกับคนเหล่านั้น หากสงฆ์ห้าม สงฆ์นั่นแหละเป็นใหญ่ เพราะในกรรมของสงฆ์ทั้งหลาย ผู้ใดทำกรรมอันเป็นธรรม ผู้นั้นแหละเป็นใหญ่ หากแม้ถูกห้ามแล้วยังทำอยู่ พึงนำดินที่ขุดขึ้นจากข้างล่างใส่กลับลงไปข้างล่าง นำดินที่ขุดขึ้นจากข้างบนใส่กลับลงไปข้างบน แล้วถมให้เต็ม

සචෙ කොචි යථාජාතමෙව උච්ඡුං වා අපරණ්ණං වා අලාබුකුම්භණ්ඩාදිකං වා වල්ලිඵලං දාතුකාමො ‘‘එතං සබ්බං උච්ඡුඛෙත්තං අපරණ්ණවත්ථුං වල්ලිඵලාවාටං දම්මී’’ති වදති, සහ වත්ථුනා පරාමට්ඨත්තා න වට්ටතීති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘අභිලාපමත්තමෙතං, සාමිකානංයෙව හි සො භූමිභාගො, තස්මා වට්ටතී’’ති ආහ. ‘‘දාසං දම්මී’’ති වදති, න වට්ටති. ‘‘ආරාමිකං දම්මි, වෙය්‍යාවච්චකරං දම්මි, කප්පියකාරකං දම්මී’’ති වුත්තෙ වට්ටති. සචෙ ආරාමිකො පුරෙභත්තම්පි පච්ඡාභත්තම්පි සඞ්ඝස්සෙව කම්මං කරොති, සාමණෙරස්ස විය සබ්බං භෙසජ්ජං පටිජග්ගනම්පි තස්ස කාතබ්බං. සචෙ පුරෙභත්තමෙව සඞ්ඝස්ස කම්මං කරොති, පච්ඡාභත්තං අත්තනො කරොති, සායං නිවාපො න දාතබ්බො. යෙපි පඤ්චදිවසවාරෙන [Pg.61] වා පක්ඛවාරෙන වා සඞ්ඝස්ස කම්මං කත්වා සෙසකාලෙ අත්තනො කම්මං කරොන්ති, තෙසම්පි කරණකාලෙයෙව භත්තඤ්ච නිවාපො ච දාතබ්බො. සචෙ සඞ්ඝස්ස කම්මං නත්ථි, අත්තනොයෙව කම්මං කත්වා ජීවන්ති, තෙ චෙ හත්ථකම්මමූලං ආනෙත්වා දෙන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, න කිඤ්චි වත්තබ්බා. යං කිඤ්චි රජකදාසම්පි පෙසකාරදාසම්පි ආරාමිකනාමෙන සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති.

หากใครต้องการถวายอ้อย พืชตระกูลถั่ว หรือผลไม้เถาวัลย์ เช่น น้ำเต้า ฟักทอง เป็นต้น ตามที่มันเกิดอยู่ แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายไร่อ้อยทั้งหมดนี้ ที่ดินพืชตระกูลถั่วนี้ หรือหลุมปลูกผลไม้เถาวัลย์นี้" พระมหาสุมเถระกล่าวว่า "ไม่ควร เพราะมีการอ้างถึงที่ดินด้วย" แต่พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า "นี่เป็นเพียงคำพูดเท่านั้น เพราะส่วนของที่ดินนั้นเป็นของเจ้าของอยู่แล้ว เพราะฉะนั้นจึงควร" หากกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายทาส" ไม่ควร เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายอารามิก ข้าพเจ้าถวายผู้ช่วยขวนขวาย ข้าพเจ้าถวายกัปปิยการก" ย่อมควร หากอารามิกทำงานของสงฆ์ทั้งก่อนภัตและหลังภัต พึงดูแลเรื่องยาทั้งหมดแก่เขา เหมือนดูแลยาของสามเณร หากทำงานของสงฆ์เฉพาะก่อนภัต แต่หลังภัตทำงานของตนเอง ไม่พึงให้เสบียงในตอนเย็น แม้ผู้ที่ทำงานของสงฆ์เป็นคราวๆ เช่น 5 วันครั้ง หรือครึ่งเดือนครั้ง แล้วในเวลาที่เหลือทำงานของตนเอง ก็พึงให้ภัตและเสบียงแก่พวกเขาเฉพาะในเวลาที่ทำงานนั้น หากไม่มีงานของสงฆ์ แล้วพวกเขาทำงานของตนเองเลี้ยงชีพ หากพวกเขานำค่าแรงมาถวาย ก็พึงรับ หากไม่ถวาย ก็ไม่พึงกล่าวทวงถามสิ่งใด ไม่ว่าจะเป็นทาสซักผ้า หรือทาสทอผ้า ก็ควรรับไว้ในนามของอารามิก

සචෙ ‘‘ගාවො දෙමා’’ති වදන්ති, ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිතබ්බා. ඉමා ගාවො කුතොති. පණ්ඩිතෙහි පඤ්චගොරසපරිභොගත්ථාය දින්නාති. ‘‘මයම්පි පඤ්චගොරසපරිභොගත්ථාය දෙමා’’ති වුත්තෙ වට්ටන්ති. අජිකාදීසුපි එසෙව නයො. ‘‘හත්ථිං දෙම, අස්සං, මහිංසං, කුක්කුටං, සූකරං දෙමා’’ති වදන්ති, සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති. සචෙ කෙචි මනුස්සා ‘‘අප්පොස්සුක්කා, භන්තෙ, තුම්හෙ හොථ, මයං ඉමෙ ගහෙත්වා තුම්හාකං කප්පියභණ්ඩං දස්සාමා’’ති ගණ්හන්ති, වට්ටති. කුක්කුටසූකරෙ ‘‘සුඛං ජීවන්තූ’’ති අරඤ්ඤෙ විස්සජ්ජාපෙතුං වට්ටති. ‘‘ඉමං තළාකං, ඉමං ඛෙත්තං, ඉමං වත්ථුං විහාරස්ස දෙමා’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපිතුං න ලබ්භති.

ถ้าหากพวกเขากล่าวว่า "พวกเราถวายโค" พึงปฏิเสธว่า "ไม่ควร" (ถ้าถามว่า) "โคเหล่านี้ไม่ควรเพราะเหตุไร?" เมื่อภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า "ถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคเบญจโครส" เมื่อมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "แม้พวกเราก็ถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคเบญจโครส" ก็ควร นัยนี้พึงทราบแม้ในแพะเป็นต้น ถ้าหากพวกเขากล่าวว่า "พวกเราถวายช้าง ถวายม้า ถวายกระบือ ถวายไก่ ถวายสุกร" ไม่ควรรับ ถ้าหากมนุษย์บางพวกรับ (สัตว์เหล่านี้) โดยกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีความขวนขวายน้อยเถิด พวกเราจักรับสิ่งเหล่านี้ไปแล้วถวายสิ่งของที่ควรแก่ท่าน" ก็ควร ไก่และสุกร ควรให้ปล่อยในป่าโดยมนสิการว่า "จงมีชีวิตอยู่เป็นสุขเถิด" เมื่อกล่าวว่า "พวกเราถวายสระนี้ ถวายนาผืนนี้ ถวายที่ดินผืนนี้แก่วิหาร" ไม่ควรปฏิเสธ

64. සචෙ කොචි භික්ඛුං උද්දිස්ස දූතෙන හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිචීවරචෙතාපන්නං පහිණෙය්‍ය ‘‘ඉමිනා චීවරචෙතාපන්නෙන චීවරං චෙතාපෙත්වා ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරෙන අච්ඡාදෙහී’’ති, සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘‘ඉදං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං, පටිග්ගණ්හතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’’න්ති, තෙන භික්ඛුනා සො දූතො එවමස්ස වචනීයො ‘‘න ඛො මයං, ආවුසො, චීවරචෙතාපන්නං පටිග්ගණ්හාම, චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාම කාලෙන කප්පිය’’න්ති. සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං එවං වදෙය්‍ය ‘‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති, චීවරත්ථිකෙන භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො නිද්දිසිතබ්බො ආරාමිකො වා උපාසකො වා ‘‘එසො ඛො, ආවුසො, භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති. න වත්තබ්බො ‘‘තස්ස දෙහී’’ති වා ‘‘සො වා නික්ඛිපිස්සති, සො වා පරිවත්තෙස්සති, සො වා චෙතාපෙස්සතී’’ති. සො චෙ දූතො තං වෙය්‍යාවච්චකරං සඤ්ඤාපෙත්වා තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘‘යං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා වෙය්‍යාවච්චකරං නිද්දිසි, ආණත්තො සො මයා, උපසඞ්කමතු ආයස්මා කාලෙන, චීවරෙන තං අච්ඡාදෙස්සතී’’ති. චීවරත්ථිකෙන භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො උපසඞ්කමිත්වා ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදෙතබ්බො සාරෙතබ්බො [Pg.62] ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති. න වත්තබ්බො ‘‘දෙහි මෙ චීවරං, ආහර මෙ චීවරං, පරිවත්තෙහි මෙ චීවරං, චෙතාපෙහි මෙ චීවර’’න්ති. සචෙ ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදයමානො සාරයමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ අභිනිප්ඵාදෙති, තත්ථ ගන්ත්වා චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං ඡක්ඛත්තුපරමං තුණ්හීභූතෙන උද්දිස්ස ඨාතබ්බං, න ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ආමිසං පටිග්ගහෙතබ්බං, න ධම්මො භාසිතබ්බො. ‘‘කිං කාරණා ආගතොසී’’ති පුච්ඡියමානෙන ‘‘ජානාහි, ආවුසො’’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං.

๖๔. ถ้าหากผู้ใดผู้หนึ่งส่งมูลค่าจีวรมีเงินและทองเป็นต้นไปโดยทูต เจาะจงภิกษุรูปหนึ่ง โดยกล่าวว่า "จงให้ซื้อจีวรด้วยมูลค่าจีวรนี้ แล้วถวายจีวรแก่ภิกษุชื่อโน้น" ถ้าหากทูตนั้นเข้าไปหาภิกษุนั้นแล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านผู้เจริญ มูลค่าจีวรนี้แล อันเขาได้นำมาเจาะจงท่านผู้มีอายุ ขอท่านผู้มีอายุจงรับมูลค่าจีวรเถิด" ภิกษุนั้นพึงกล่าวแก่ทูตนั้นอย่างนี้ว่า "อาวุโส พวกเราไม่รับมูลค่าจีวร แต่พวกเราย่อมรับจีวรที่ควรตามกาล" ถ้าหากทูตนั้นพึงกล่าวแก่ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า "ท่านผู้มีอายุมีใครเป็นไวยาวัจกรบ้างหรือ?" ภิกษุผู้ต้องการจีวรพึงชี้ไวยาวัจกร คือ อารามิก หรือ อุบาสก โดยกล่าวว่า "อาวุโส ผู้นี้แลเป็นไวยาวัจกรของภิกษุทั้งหลาย" ไม่พึงกล่าวว่า "จงให้แก่ผู้นั้น" หรือ "ผู้นั้นจักเก็บไว้" หรือ "ผู้นั้นจักแลกเปลี่ยน" หรือ "ผู้นั้นจักซื้อ" ถ้าหากทูตนั้นให้ไวยาวัจกรนั้นเข้าใจแล้ว เข้าไปหาภิกษุนั้นแล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านผู้เจริญ ไวยาวัจกรที่ท่านผู้มีอายุชี้ไว้ ผู้นั้นอันข้าพเจ้าสั่งแล้ว ขอท่านผู้มีอายุจงเข้าไปหาตามกาล ผู้นั้นจักถวายจีวรแก่ท่าน" ภิกษุผู้ต้องการจีวรพึงเข้าไปหาไวยาวัจกรแล้วพึงทวง พึงเตือน 2-3 ครั้งว่า "อาวุโส ข้าพเจ้ามีความต้องการด้วยจีวร" ไม่พึงกล่าวว่า "จงให้จีวรแก่ข้าพเจ้า" "จงนำจีวรมาให้ข้าพเจ้า" "จงแลกเปลี่ยนจีวรให้ข้าพเจ้า" "จงซื้อจีวรให้ข้าพเจ้า" ถ้าหากทวงอยู่ เตือนอยู่ 2-3 ครั้งแล้ว ทำให้จีวรนั้นสำเร็จ นั่นเป็นความดี ถ้าหากไม่ทำให้สำเร็จ พึงไปที่นั่นแล้วพึงยืนเจาะจงโดยเป็นผู้นิ่ง 4 ครั้ง 5 ครั้ง อย่างมาก 6 ครั้ง ไม่พึงนั่งบนอาสนะ ไม่พึงรับอามิส ไม่พึงแสดงธรรม เมื่อถูกถามว่า "มาด้วยเหตุไร?" พึงกล่าวเพียงเท่านี้ว่า "อาวุโส จงทราบเถิด"

සචෙ ආසනෙ වා නිසීදති, ආමිසං වා පටිග්ගණ්හාති, ධම්මං වා භාසති, ඨානං භඤ්ජති. සචෙ චතුක්ඛත්තුං චොදෙති, චතුක්ඛත්තුං ඨාතබ්බං. පඤ්චක්ඛත්තුං චොදෙති, ද්වික්ඛත්තුං ඨාතබ්බං. ඡක්ඛත්තුං චොදෙති, න ඨාතබ්බං. එකාය හි චොදනාය ඨානද්වයං භඤ්ජති. යථා ඡක්ඛත්තුං චොදෙත්වා න ඨාතබ්බං, එවං ද්වාදසක්ඛත්තුං ඨත්වා න චොදෙතබ්බං. තස්මා සචෙ චොදෙතියෙව න තිට්ඨති, ඡ චොදනා ලබ්භන්ති. සචෙ තිට්ඨතියෙව න චොදෙති, ද්වාදස ඨානානි ලබ්භන්ති. සචෙ චොදෙතිපි තිට්ඨතිපි, එකාය චොදනාය ද්වෙ ඨානානි හාපෙතබ්බානි. තත්ථ යො එකදිවසමෙව පුනප්පුනං ගන්ත්වා ඡක්ඛත්තුං චොදෙති, සකිංයෙව වා ගන්ත්වා ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති ඡක්ඛත්තුං වදති, තත්ථ එකදිවසමෙව පුනප්පුනං ගන්ත්වා ද්වාදසක්ඛත්තුං තිට්ඨති, සකිමෙව වා ගන්ත්වා තත්‍ර තත්‍ර ඨානෙ තිට්ඨති, සොපි සබ්බචොදනායො සබ්බට්ඨානානි ච භඤ්ජති, කො පන වාදො නානාදිවසෙසු. තතො චෙ උත්තරි වායමමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙති, පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. නො චෙ සක්කොති තං අභිනිප්ඵාදෙතුං, යතො රාජතො රාජමහාමත්තතො වා අස්ස භික්ඛුනො තං චීවරචෙතාපන්නං ආනීතං, තස්ස සන්තිකං සාමං වා ගන්තබ්බං, දූතො වා පාහෙතබ්බො ‘‘යං ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො භික්ඛුං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං පහිණිත්ථ, න තං තස්ස භික්ඛුනො කිඤ්චි අත්ථං අනුභොති, යුඤ්ජන්තායස්මන්තො සකං, මා තුම්හාකං සන්තකං විනස්සතූ’’ති. අයං තත්ථ සාමීචි. යො පන නෙව සාමං ගච්ඡති, න දූතං පාහෙති, වත්තභෙදෙ දුක්කටං ආපජ්ජති.

ถ้าหากนั่งบนอาสนะ หรือรับอามิส หรือแสดงธรรม ย่อมทำลายการยืน ถ้าหากทวง ๔ ครั้ง พึงยืน ๔ ครั้ง ถ้าหากทวง ๕ ครั้ง พึงยืน ๒ ครั้ง ถ้าหากทวง ๖ ครั้ง ไม่พึงยืน เพราะการทวงครั้งเดียวย่อมทำลายการยืน ๒ ครั้ง เหมือนอย่างที่ทวง ๖ ครั้งแล้วไม่พึงยืน ฉันใด ยืน ๑๒ ครั้งแล้วไม่พึงทวง ฉันนั้น เพราะฉะนั้น ถ้าหากทวงอย่างเดียว ไม่ยืน ย่อมได้การทวง ๖ ครั้ง ถ้าหากยืนอย่างเดียว ไม่ทวง ย่อมได้การยืน ๑๒ ครั้ง ถ้าหากทวงด้วย ยืนด้วย พึงลดการยืน ๒ ครั้งด้วยการทวงครั้งเดียว ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุใดไปซ้ำๆ ในวันเดียวกันนั่นแหละ ทวง ๖ ครั้ง หรือไปครั้งเดียวเท่านั้นแล้วกล่าว ๖ ครั้งว่า “อาวุโส ข้าพเจ้ามีความต้องการด้วยจีวร” ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุใดไปซ้ำๆ ในวันเดียวกันนั่นแหละ ยืน ๑๒ ครั้ง หรือไปครั้งเดียวเท่านั้นแล้วยืนในที่นั้นๆ แม้ภิกษุนั้นก็ย่อมทำลายการทวงทั้งหมดและการยืนทั้งหมด จะกล่าวอะไรถึงในวันต่างๆ กันเล่า ถ้าหากพยายามยิ่งกว่านั้นแล้วทำให้จีวรนั้นสำเร็จ ในประโยคเป็นทุกกฏ เพราะการได้มาเป็นนิสสัคคีย์ ถ้าหากไม่สามารถทำให้จีวรนั้นสำเร็จได้ ค่าจีวรนั้นอันเขาได้นำมาเพื่อภิกษุนั้นจากพระราชาใด หรือจากมหาอำมาตย์ของพระราชาใด พึงไปเองยังสำนักของผู้นั้น หรือพึงส่งทูตไปว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ค่าจีวรใดที่ท่านทั้งหลายส่งไปเจาะจงภิกษุ ค่าจีวรนั้นไม่สำเร็จประโยชน์อะไรแก่ภิกษุนั้นเลย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงเรียกคืนทรัพย์ของตน ขอทรัพย์ของท่านทั้งหลายอย่าได้พินาศเลย” นี้เป็นความเหมาะสมในเรื่องนั้น แต่ภิกษุใดไม่ไปเอง ไม่ส่งทูตไป ย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะความบกพร่องในวัตร

65. කිං පන (පාරා. අට්ඨ. 2.538-9) සබ්බකප්පියකාරකෙසු එවං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති? න පටිපජ්ජිතබ්බං. අයඤ්හි කප්පියකාරකො නාම සඞ්ඛෙපතො දුවිධො නිද්දිට්ඨො අනිද්දිට්ඨො ච. තත්ථ නිද්දිට්ඨො දුවිධො භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨො දූතෙන නිද්දිට්ඨොති. අනිද්දිට්ඨොපි දුවිධො [Pg.63] මුඛවෙවටිකකප්පියකාරකො පරම්මුඛකප්පියකාරකොති. තෙසු භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨො සම්මුඛාසම්මුඛවසෙන චතුබ්බිධො හොති, තථා දූතෙන නිද්දිට්ඨොපි. කථං? ඉධෙකච්චො භික්ඛුස්ස චීවරත්ථාය දූතෙන අකප්පියවත්ථුං පහිණති, දූතො තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමෙන තුම්හාකං චීවරත්ථාය පහිතං, ගණ්හථ න’’න්ති වදති, භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, දූතො ‘‘අත්ථි පන තෙ, භන්තෙ, වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති පුච්ඡති, පුඤ්ඤත්ථිකෙහි ච උපාසකෙහි ‘‘භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චං කරොථා’’ති ආණත්තා වා, භික්ඛූනං වා සන්දිට්ඨසම්භත්තා කෙචි වෙය්‍යාවච්චකරා හොන්ති, තෙසං අඤ්ඤතරො තස්මිං ඛණෙ භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ නිසින්නො හොති, භික්ඛු තං නිද්දිසති ‘‘අයං භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති, දූතො තස්ස හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං කිණිත්වා දෙහී’’ති ගච්ඡති, අයං භික්ඛුනා සම්මුඛානිද්දිට්ඨො.

๖๕. ก็การปฏิบัติอย่างนี้พึงปฏิบัติในไวยาวัจกรทุกประเภทหรือ? ไม่พึงปฏิบัติ เพราะไวยาวัจกรนี้โดยย่อมี ๒ ประเภท คือ ไวยาวัจกรที่ชี้บอก และไวยาวัจกรที่ไม่ได้ชี้บอก ในบรรดาไวยาวัจกรที่ชี้บอกและไม่ได้ชี้บอกนั้น ไวยาวัจกรที่ชี้บอกมี ๒ ประเภท คือ ไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอก และไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอก แม้ไวยาวัจกรที่ไม่ได้ชี้บอกก็มี ๒ ประเภท คือ ไวยาวัจกรที่อยู่ต่อหน้าและกล่าวด้วยปาก และไวยาวัจกรที่อยู่ลับหลัง ในบรรดาไวยาวัจกรเหล่านั้น ไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกมี ๔ ประเภทโดยความเป็นผู้ต่อหน้าและลับหลัง แม้ไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอกก็เช่นกัน เป็นอย่างไรเล่า? ในศาสนานี้ มนุษย์บางคนส่งวัตถุที่ไม่ควรแก่ภิกษุไปโดยทูต เพื่อประโยชน์แก่จีวรของภิกษุ ทูตนั้นเข้าไปหาภิกษุนั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ วัตถุนี้อันนายชื่อโน้นส่งมาเพื่อประโยชน์แก่จีวรของท่าน ขอท่านจงรับวัตถุนั้นเถิด” ภิกษุปฏิเสธว่า “วัตถุนี้ไม่ควร” ทูตถามว่า “ท่านผู้เจริญ ท่านมีไวยาวัจกรบ้างหรือ?” หรือผู้ที่อุบาสกผู้ต้องการบุญสั่งไว้ว่า “จงทำไวยาวัจจะแก่ภิกษุทั้งหลาย” หรือไวยาวัจกรบางคนที่เป็นสหายที่เคยเห็นกัน หรือเป็นผู้ร่วมบริโภคของภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาไวยาวัจกรเหล่านั้น ไวยาวัจกรคนใดคนหนึ่งนั่งอยู่ใกล้ภิกษุในขณะนั้น ภิกษุชี้บอกผู้นั้นว่า “ผู้นี้เป็นไวยาวัจกรของภิกษุทั้งหลาย” ทูตนั้นให้วัตถุที่ไม่ควรในมือของผู้นั้นแล้วกล่าวว่า “จงซื้อจีวรแล้วถวายแก่พระเถระ” แล้วก็ไป ไวยาวัจกรนี้เป็นไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกต่อหน้า

නො චෙ භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ නිසින්නො හොති, අපිච ඛො භික්ඛු නිද්දිසති ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ ඉත්ථන්නාමො භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති, සො ගන්ත්වා තස්ස හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං කිණිත්වා දදෙය්‍යාසී’’ති ආගන්ත්වා භික්ඛුස්ස ආරොචෙත්වා ගච්ඡති, අයමෙකො භික්ඛුනා අසම්මුඛානිද්දිට්ඨො.

ถ้าหากไม่ได้นั่งอยู่ใกล้ภิกษุ แต่ภิกษุชี้บอกว่า “ในหมู่บ้านชื่อโน้น นายชื่อโน้นเป็นไวยาวัจกรของภิกษุทั้งหลาย” ทูตนั้นไปแล้วให้วัตถุที่ไม่ควรในมือของผู้นั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านพึงซื้อจีวรแล้วถวายแก่พระเถระ” กล่าวอย่างนี้แล้วกลับมาบอกภิกษุแล้วก็ไป ไวยาวัจกรนี้เป็นไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง

න හෙව ඛො සො දූතො අත්තනා ආගන්ත්වා ආරොචෙති, අපිච ඛො අඤ්ඤං පහිණති ‘‘දින්නං මයා, භන්තෙ, තස්ස හත්ථෙ චීවරචෙතාපන්නං, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති, අයං දුතියො භික්ඛුනා අසම්මුඛානිද්දිට්ඨො.

ทูตนั้นไม่ได้มาเองแล้วแจ้ง (แก่ภิกษุ) แต่กลับส่งคนอื่นไป (บอกว่า) “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้มอบค่าจีวรไว้ในมือของผู้นั้นแล้ว ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรเถิด” นี้เป็นไวยาวัจกรคนที่สองที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง

න හෙව ඛො අඤ්ඤං පහිණති, අපිච ගච්ඡන්තොව භික්ඛුං වදති ‘‘අහං තස්ස හත්ථෙ චීවරචෙතාපන්නං දස්සාමි, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති, අයං තතියො භික්ඛුනා අසම්මුඛානිද්දිට්ඨොති එවං එකො සම්මුඛානිද්දිට්ඨො තයො අසම්මුඛානිද්දිට්ඨාති ඉමෙ චත්තාරො භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨවෙය්‍යාවච්චකරා නාම. එතෙසු ඉධ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං.

(ทูตนั้น) ไม่ได้ส่งคนอื่นไป (บอก) แต่เมื่อกำลังจะไปนั่นเอง ก็บอกภิกษุว่า “ข้าพเจ้าจะมอบค่าจีวรไว้ในมือของผู้นั้น ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรเถิด” นี้เป็นไวยาวัจกรคนที่สามที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง ด้วยประการฉะนี้ ไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกต่อหน้า ๑ คน และไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง ๓ คน รวมเป็น ๔ คนนี้ ชื่อว่าไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอก ในไวยาวัจกรทั้ง ๔ นี้ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวไว้ในสิกขาบทนี้

අපරො භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව දූතෙන පුච්ඡිතො නත්ථිතාය වා අවිචාරෙතුකාමතාය වා ‘‘නත්ථම්හාකං කප්පියකාරකො’’ති වදති, තස්මිං ඛණෙ කොචි මනුස්සො ආගච්ඡති, දූතො තස්ස හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ඉමස්ස හත්ථතො චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ගච්ඡති, අයං දූතෙන සම්මුඛානිද්දිට්ඨොති එවං එකො සම්මුඛානිද්දිට්ඨො.

ภิกษุอีกรูปหนึ่งถูกทูตถามด้วยนัยก่อนหน้านั้น เพราะไม่มีไวยาวัจกรของตน หรือเพราะไม่ประสงค์จะพิจารณา จึงกล่าวว่า “ไวยาวัจกรของเราไม่มี” ในขณะนั้น มีมนุษย์บางคนมา ทูตนั้นมอบวัตถุที่ไม่ควรไว้ในมือของผู้นั้น แล้วกล่าวว่า “ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรจากมือของผู้นี้เถิด” แล้วก็ไป นี้เป็นไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอกต่อหน้า ด้วยประการฉะนี้ ไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอกต่อหน้ามี ๑ คน

අපරො [Pg.64] දූතො ගාමං පවිසිත්වා අත්තනා අභිරුචිතස්ස කස්සචි හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා වා ආරොචෙති, අඤ්ඤං වා පහිණති ‘‘අහං අසුකස්ස නාම හත්ථෙ චීවරචෙතාපන්නං දස්සාමි, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති වත්වා වා ගච්ඡති, අයං තතියො දූතෙන අසම්මුඛානිද්දිට්ඨොති එවං එකො සම්මුඛානිද්දිට්ඨො තයො අසම්මුඛානිද්දිට්ඨාති ඉමෙ චත්තාරො දූතෙන නිද්දිට්ඨවෙය්‍යාවච්චකරා නාම. එතෙසු මෙණ්ඩකසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං –

ทูตอีกคนหนึ่งเข้าไปในหมู่บ้านแล้วมอบอักกัปปิยวัตถุไว้ในมือของใครคนหนึ่งที่ตนพอใจ แล้วกลับมาแจ้ง (แก่พระภิกษุ) ด้วยนัยก่อนหน้านั้น หรือส่งคนอื่นไป (บอก) หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะมอบค่าจีวรไว้ในมือของชื่อนั้นๆ ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรเถิด" แล้วก็ไป นี้เป็นกัปปิยการกคนที่สามที่ทูตไม่ได้ชี้บอกต่อหน้า ด้วยประการฉะนี้ กัปปิยการกที่ทูตชี้บอกต่อหน้า ๑ คน และกัปปิยการกที่ทูตไม่ได้ชี้บอกต่อหน้า ๓ คน รวมเป็น ๔ คนนี้ ชื่อว่ากัปปิยการกที่ทูตชี้บอก ในกัปปิยการกทั้ง ๔ นี้ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวไว้ในเมณฑกสิกขาบท สิกขาบทนั้นตรัสไว้ดังนี้ –

‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, මනුස්සා සද්ධා පසන්නා, තෙ කප්පියකාරකානං හත්ථෙ හිරඤ්ඤං උපනික්ඛිපන්ති ‘ඉමිනා යං අය්‍යස්ස කප්පියං, තං දෙථා’ති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යං තතො කප්පියං, තං සාදිතුං, න ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, ‘කෙනචි පරියායෙන ජාතරූපරජතං සාදිතබ්බං පරියෙසිතබ්බ’න්ති වදාමී’’ති (මහාව. 299).

"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ทั้งหลายผู้มีศรัทธาเลื่อมใสมีอยู่ ชนเหล่านั้นย่อมมอบเงินไว้ในมือของกัปปิยการกทั้งหลาย ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงถวายสิ่งใดที่ควรแก่พระผู้เป็นเจ้าด้วยเงินนี้เถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับสิ่งของที่ควรที่เกิดจากเงินนั้น แต่เราไม่ได้กล่าวว่า ‘พึงรับหรือแสวงหาเงินทองด้วยปริยายใดๆ เลย’"

එත්ථ චොදනාය පරිමාණං නත්ථි, මූලං අසාදියන්තෙන සහස්සක්ඛත්තුම්පි චොදනාය වා ඨානෙන වා කප්පියභණ්ඩං සාදිතුං වට්ටති. නො චෙ දෙති, අඤ්ඤං කප්පියකාරකං ඨපෙත්වාපි ආහරාපෙතබ්බං. සචෙ ඉච්ඡති, මූලසාමිකානම්පි කථෙතබ්බං. නො චෙ ඉච්ඡති, න කථෙතබ්බං.

ในกรณีนี้ การขอไม่มีประมาณ ผู้ไม่รับเงินต้น พึงรับกัปปิยภัณฑ์ด้วยการขอหรือการยืนได้แม้เป็นพันครั้ง หากเขาไม่ให้ พึงให้กัปปิยการกอื่นนำมาให้ก็ได้ หากประสงค์ พึงบอกแก่เจ้าของเงินต้นก็ได้ หากไม่ประสงค์ ก็ไม่ต้องบอก

අපරො භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව දූතෙන පුච්ඡිතො ‘‘නත්ථම්හාකං කප්පියකාරකො’’ති වදති, තදඤ්ඤො සමීපෙ ඨිතො සුත්වා ‘‘ආහර භො, අහං අය්‍යස්ස චීවරං චෙතාපෙත්වා දස්සාමී’’ති වදති. දූතො ‘‘හන්ද භො දදෙය්‍යාසී’’ති තස්ස හත්ථෙ දත්වා භික්ඛුස්ස අනාරොචෙත්වාව ගච්ඡති, අයං මුඛවෙවටිකකප්පියකාරකො. අපරො භික්ඛුනො උපට්ඨාකස්ස වා අඤ්ඤස්ස වා හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං දදෙය්‍යාසී’’ති එත්තොව පක්කමති, අයං පරම්මුඛාකප්පියකාරකොති ඉමෙ ද්වෙ අනිද්දිට්ඨකප්පියකාරකා නාම. එතෙසු අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙසු විය පටිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ සයමෙව චීවරං ආනෙත්වා දදන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ, න කිඤ්චි වත්තබ්බා. යථා ච දූතස්ස හත්ථෙ චීවරත්ථාය අකප්පියවත්ථුම්හි පෙසිතෙ විනිච්ඡයො වුත්තො, එවං පිණ්ඩපාතාදීනම්පි අත්ථාය පෙසිතෙ සයං ආගන්ත්වා දීයමානෙ ච විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.

พระภิกษุอีกรูปหนึ่งถูกทูตถามด้วยนัยก่อนหน้านั้น แล้วกล่าวว่า "กัปปิยการกของเราไม่มี" ขณะนั้น มีคนอื่นยืนอยู่ใกล้ๆ ได้ยินแล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ จงนำมาเถิด ข้าพเจ้าจะจัดหาจีวรแล้วถวายแก่พระผู้เป็นเจ้า" ทูตนั้นกล่าวว่า "เอาเถิด ท่านจงถวายเถิด" แล้วมอบ (อักกัปปิยวัตถุ) ไว้ในมือของผู้นั้น แล้วก็ไปโดยไม่ได้แจ้งแก่พระภิกษุเลย นี้ชื่อว่ากัปปิยการกผู้กล่าวด้วยปาก ทูตอีกคนหนึ่งมอบอักกัปปิยวัตถุไว้ในมือของอุบาสกผู้บำรุงพระภิกษุ หรือของคนอื่น แล้วกล่าวว่า "ท่านจงถวายจีวรแก่พระเถระเถิด" แล้วก็จากไปเพียงเท่านั้น นี้ชื่อว่ากัปปิยการกผู้ (ถูกชี้บอก) ลับหลัง กัปปิยการก ๒ คนนี้ ชื่อว่ากัปปิยการกที่ไม่ได้ชี้บอก ในกัปปิยการกทั้ง ๒ นี้ พึงปฏิบัติเหมือนในคนที่ไม่รู้จักและไม่ได้เชิญ หากพวกเขานำจีวรมาถวายเอง พึงรับได้ หากไม่ถวาย ก็ไม่พึงกล่าวอะไรเลย และวินิจฉัยที่กล่าวไว้เมื่ออักกัปปิยวัตถุถูกส่งไปในมือของทูตเพื่อประโยชน์แก่จีวรฉันใด วินิจฉัยนั้นก็พึงทราบฉันนั้น เมื่อวัตถุถูกส่งไปเพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาตเป็นต้น และเมื่อวัตถุถูกนำมาถวายเอง

66. උපනික්ඛිත්තසාදියනෙ [Pg.65] පන අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) – කිඤ්චි අකප්පියවත්ථුං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං අය්‍යස්ස හොතූ’’ති වුත්තෙ සචෙපි චිත්තෙන සාදියති, ගණ්හිතුකාමො හොති, කායෙන වා වාචාය වා ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, අනාපත්ති. කායවාචාහි වා අප්පටික්ඛිපිත්වාපි සුද්ධචිත්තො හුත්වා ‘‘නයිදං අම්හාකං කප්පතී’’ති න සාදියති, අනාපත්තියෙව. තීසු ද්වාරෙසු හි යෙන කෙනචි පටික්ඛිත්තං පටික්ඛිත්තමෙව හොති. සචෙ පන කායවාචාහි අප්පටික්ඛිපිත්වා චිත්තෙන අධිවාසෙති, කායවාචාහි කත්තබ්බස්ස පටික්ඛෙපස්ස අකරණතො අකිරියසමුට්ඨානං කායද්වාරෙ ච වචීද්වාරෙ ච ආපත්තිං ආපජ්ජති, මනොද්වාරෙ පන ආපත්ති නාම නත්ථි.

๖๖. ส่วนในการรับของที่เขามอบไว้ มีวินิจฉัยดังนี้ – เมื่อมีผู้วางอักกัปปิยวัตถุบางอย่างไว้ที่เท้า แล้วกล่าวว่า "สิ่งนี้จงเป็นของพระผู้เป็นเจ้าเถิด" แม้หากรับด้วยใจ หรือมีความประสงค์จะรับ แต่ปฏิเสธด้วยกายหรือด้วยวาจาว่า "สิ่งนี้ไม่ควร" ก็ไม่มีอาบัติ หรือแม้ไม่ได้ปฏิเสธด้วยกายและวาจา แต่มีจิตบริสุทธิ์แล้วดำริว่า "สิ่งนี้ไม่ควรแก่เรา" แล้วไม่รับ ก็ไม่มีอาบัติเหมือนกัน เพราะว่าในทวารทั้งสาม สิ่งที่ถูกปฏิเสธด้วยทวารใดทวารหนึ่ง ก็ชื่อว่าถูกปฏิเสธแล้วนั่นเอง แต่หากไม่ได้ปฏิเสธด้วยกายและวาจา แต่รับด้วยใจ ย่อมต้องอาบัติในกายทวารและวจีทวาร อันมีเหตุมาจากการไม่กระทำซึ่งการปฏิเสธที่พึงกระทำด้วยกายและวาจา ส่วนในมโนทวารนั้น ไม่มีอาบัติชื่อว่าอาบัติ

එකො සතං වා සහස්සං වා පාදමූලෙ ඨපෙති ‘‘තුය්හිදං හොතූ’’ති, භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, උපාසකො ‘‘පරිච්චත්තං මයා තුම්හාක’’න්ති ගතො, අඤ්ඤො තත්ථ ආගන්ත්වා පුච්ඡති ‘‘කිං, භන්තෙ, ඉද’’න්ති, යං තෙන ච අත්තනා ච වුත්තං, තං ආචික්ඛිතබ්බං. සො චෙ වදති ‘‘ගොපයිස්සාමහං, භන්තෙ, ගුත්තට්ඨානං දස්සෙථා’’ති, සත්තභූමිකම්පි පාසාදං අභිරුහිත්වා ‘‘ඉදං ගුත්තට්ඨාන’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං, ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහී’’ති න වත්තබ්බං. එත්තාවතා කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතං හොති, ද්වාරං පිදහිත්වා රක්ඛන්තෙන වසිතබ්බං. සචෙ කිඤ්චි වික්කායිකභණ්ඩං පත්තං වා චීවරං වා ගහෙත්වා ආගච්ඡති, ‘‘ඉදං ගහෙස්සථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘උපාසක, අත්ථි අම්හාකං ඉමිනා අත්ථො, වත්ථු ච එවරූපං නාම සංවිජ්ජති, කප්පියකාරකො නත්ථී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සො වදති ‘‘අහං කප්පියකාරකො භවිස්සාමි, ද්වාරං විවරිත්වා දෙථා’’ති, ද්වාරං විවරිත්වා ‘‘ඉමස්මිං ඔකාසෙ ඨපිත’’න්ති වත්තබ්බං, ‘‘ඉදං ගණ්හා’’ති න වත්තබ්බං. එවම්පි කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතමෙව හොති. සො චෙ තං ගහෙත්වා තස්ස කප්පියභණ්ඩං දෙති, වට්ටති. සචෙ අධිකං ගණ්හාති, ‘‘න මයං තව භණ්ඩං ගණ්හාම, නික්ඛමාහී’’ති වත්තබ්බො.

อุบาสกคนหนึ่งวาง (เงิน) ร้อยหรือพันไว้ที่เท้า (ของพระภิกษุ) ว่า "สิ่งนี้จงเป็นของท่านเถิด" พระภิกษุปฏิเสธว่า "สิ่งนี้ไม่ควร" อุบาสกนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าสละให้ท่านแล้ว" แล้วก็ไป อุบาสกอีกคนหนึ่งมาที่นั่นแล้วถามว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สิ่งนี้คืออะไร" พึงบอกสิ่งที่อุบาสกนั้นและตนเองได้กล่าวไว้ หากอุบาสกนั้นกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะรักษาไว้ ขอท่านจงแสดงที่เก็บรักษาเถิด" พึงขึ้นไปบนปราสาทแม้มี ๗ ชั้น แล้วบอกว่า "นี้เป็นที่เก็บรักษา" เท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า "จงวางไว้ที่นี่" เพียงเท่านี้ ก็ชื่อว่าตั้งอยู่โดยอาศัยทั้งสิ่งที่ควรและไม่ควร พึงอยู่โดยปิดประตูแล้วรักษาไว้ หากเขาถือสิ่งของที่พึงขายได้บางอย่าง เช่น บาตรหรือจีวรมา เมื่อถูกถามว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านจะรับสิ่งนี้ไหม" พึงกล่าวว่า "อุบาสก เรามีความต้องการสิ่งนี้ และวัตถุเช่นนี้ก็มีอยู่ แต่กัปปิยการกไม่มี" หากอุบาสกนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะเป็นกัปปิยการก ขอท่านจงเปิดประตูแล้วให้เถิด" พึงเปิดประตูแล้วกล่าวว่า "วางไว้ในที่นี้" เท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า "จงรับสิ่งนี้" แม้เพียงเท่านี้ ก็ชื่อว่าตั้งอยู่โดยอาศัยทั้งสิ่งที่ควรและไม่ควรนั่นเอง หากอุบาสกนั้นรับสิ่งนั้นแล้วถวายกัปปิยภัณฑ์แก่พระภิกษุนั้น ก็ควร หากเขารับเกิน (ราคาที่ต้องการ) พึงกล่าวว่า "เราไม่รับสิ่งของของท่าน จงออกไปเสีย"

67. යෙන පන ජාතරූපාදිචතුබ්බිධං නිස්සග්ගියවත්ථු පටිග්ගහිතං, තෙන කිං කාතබ්බන්ති? සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිස්සජ්ජිතබ්බං. කථං? තෙන භික්ඛුනා (පාරා. 584) සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අහං, භන්තෙ, රූපියං [Pg.66] පටිග්ගහෙසිං, ඉදං මෙ නිස්සග්ගියං, ඉමාහං නිස්සජ්ජාමී’’ති නිස්සජ්ජිත්වා ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන ආපත්ති පටිග්ගහෙතබ්බා. සචෙ තත්ථ ආගච්ඡති ආරාමිකො වා උපාසකො වා, සො වත්තබ්බො ‘‘ආවුසො, ඉදං ජානාහී’’ති. සචෙ සො භණති ‘‘ඉමිනා කිං ආහරිස්සාමී’’ති, න වත්තබ්බො ‘‘ඉමං වා ඉමං වා ආහරා’’ති, කප්පියං ආචික්ඛිතබ්බං සප්පිං වා තෙලං වා මධුං වා ඵාණිතං වා. ආචික්ඛන්තෙන ච ‘‘ඉමිනා සප්පිං වා තෙලං වා මධුං වා ඵාණිතං වා ආහරා’’ති න වත්තබ්බං, ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච සඞ්ඝස්ස කප්පිය’’න්ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං. සචෙ සො තෙන පරිවත්තෙත්වා කප්පියං ආහරති, රූපියපටිග්ගාහකං ඨපෙත්වා සබ්බෙහෙව භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං, රූපියපටිග්ගාහකෙන භාගො න ගහෙතබ්බො.

๖๗. ภิกษุใดรับวัตถุที่พึงสละ ๔ อย่าง มีทองและเงินเป็นต้น ภิกษุนั้นพึงทำอย่างไร? พึงสละในท่ามกลางสงฆ์ พึงสละอย่างไร? ภิกษุนั้น (ปารา. 584) เข้าหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่าทั้งหลาย นั่งกระโหย่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้รับรูปิยะแล้ว รูปิยะนี้ของข้าพเจ้าเป็นของจำต้องสละ ข้าพเจ้าสละรูปิยะนี้" สละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงรับอาบัติ ถ้าอารามิกหรืออุบาสกมาในที่นั้น พึงบอกเขาว่า "อาวุโส ท่านจงรู้สิ่งนี้" ถ้าเขาถามว่า "ด้วยสิ่งนี้ ข้าพเจ้าจะนำอะไรมา" ไม่พึงบอกว่า "จงนำสิ่งนี้หรือสิ่งนี้มา" พึงบอกของที่ควร เช่น เนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง หรือน้ำอ้อย และเมื่อบอก ไม่พึงกล่าวว่า "ด้วยสิ่งนี้ จงนำเนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง หรือน้ำอ้อยมา" พึงกล่าวเพียงว่า "สิ่งนี้และสิ่งนี้เป็นของควรแก่สงฆ์" ถ้าเขาแลกเปลี่ยนด้วยวัตถุนั้นแล้วนำของควรมา พึงเว้นภิกษุผู้รับรูปิยะเสียแล้ว ภิกษุที่เหลือทั้งหมดพึงแบ่งกันบริโภค ภิกษุผู้รับรูปิยะไม่พึงรับส่วนแบ่ง

අඤ්ඤෙසං (පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) භික්ඛූනං වා ආරාමිකානං වා පත්තභාගම්පි ලභිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති, අන්තමසො මක්කටාදීහි තතො හරිත්වා අරඤ්ඤෙ ඨපිතං වා තෙසං හත්ථතො ගළිතං වා තිරච්ඡානපටිග්ගහිතම්පි පංසුකූලම්පි න වට්ටතියෙව. තතො ආහටෙන ඵාණිතෙන සෙනාසනධූපනම්පි න වට්ටති. සප්පිනා වා තෙලෙන වා පදීපං කත්වා දීපාලොකෙ නිපජ්ජිතුං, කසිණපරිකම්මං කාතුං, පොත්ථකම්පි වාචෙතුං න වට්ටති. තෙලමධුඵාණිතෙහි පන සරීරෙ වණං මක්ඛෙතුං න වට්ටතියෙව. තෙන වත්ථුනා මඤ්චපීඨාදීනි වා ගණ්හන්ති, උපොසථාගාරං වා භොජනසාලං වා කරොන්ති, පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති. ඡායාපි ගෙහපරිච්ඡෙදෙන ඨිතාව න වට්ටති, පරිච්ඡෙදාතික්කන්තා ආගන්තුකත්තා වට්ටති. තං වත්ථුං විස්සජ්ජෙත්වා කතෙන මග්ගෙනපි සෙතුනාපි නාවායපි උළුම්පෙනාපි ගන්තුං න වට්ටති. තෙන වත්ථුනා ඛණාපිතාය පොක්ඛරණියා උබ්භිදොදකං පාතුං වා පරිභුඤ්ජිතුං වා න වට්ටති. අන්තො උදකෙ පන අසති අඤ්ඤං ආගන්තුකං උදකං වා වස්සොදකං වා පවිට්ඨං වට්ටති. කීතාය යෙන සද්ධිං කීතා, තං ආගන්තුකම්පි න වට්ටති. තං වත්ථුං උපනික්ඛෙපං ඨපෙත්වා සඞ්ඝො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති, තෙපි පච්චයා තස්ස න වට්ටන්ති. ආරාමො ගහිතො හොති, සොපි පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති. යදි භූමිපි බීජම්පි අකප්පියං, නෙව භූමිං, න ඵලං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ භූමිංයෙව කිණිත්වා අඤ්ඤානි බීජානි රොපිතානි, ඵලං වට්ටති. අථ බීජානි කිණිත්වා කප්පියභූමියං රොපිතානි, ඵලං න වට්ටති, භූමියං නිසීදිතුං වා නිපජ්ජිතුං වා වට්ටති.

ไม่ควรรับแม้ส่วนแบ่งที่ตกถึงภิกษุอื่น (ปารา. อรรถกถา 2.583-4) หรืออารามิกมาบริโภค โดยที่สุด แม้เนยใสเป็นต้นที่ลิงเป็นต้นนำไปจากที่แบ่งนั้นแล้ววางไว้ในป่า หรือที่หล่นจากมือของพวกมัน หรือที่สัตว์เดรัจฉานรับไว้แล้ว หรือแม้ที่เป็นของบังสุกุลก็ไม่ควรเลย ไม่ควรแม้การอบเสนาสนะด้วยน้ำอ้อยที่นำมาจากที่นั้น ไม่ควรแม้การนอนในแสงประทีปที่ทำด้วยเนยใสหรือน้ำมัน การทำกสิณบริกรรม หรือการอ่านคัมภีร์ ไม่ควรแม้การทาแผลที่ร่างกายด้วยเนยใส น้ำมัน หรือน้ำอ้อยเลย ถ้าเอาวัตถุนั้นไปซื้อเตียง ตั่งเป็นต้น หรือสร้างอุโบสถศาลา หรือโรงฉัน ก็ไม่ควรบริโภค แม้เงาที่ตั้งอยู่ตามกำหนดแห่งเรือนก็ไม่ควร แต่เงาที่พ้นกำหนดไปแล้ว เพราะเป็นของจรจึงควร ไม่ควรไปแม้ทางถนน ทางสะพาน ทางเรือ หรือทางแพ ที่ทำด้วยวัตถุที่สละนั้น ไม่ควรแม้การดื่มหรือการบริโภคน้ำที่ผุดขึ้นจากสระที่ขุดด้วยวัตถุนั้น แต่เมื่อไม่มีน้ำภายในสระ น้ำอื่นที่ไหลเข้ามาหรือน้ำฝนที่เป็นของจรย่อมควร เมื่อซื้อสระด้วยวัตถุนั้น น้ำที่ติดมาพร้อมกับการซื้อ แม้เป็นของจรก็ไม่ควร ถ้าสงฆ์เก็บวัตถุนั้นไว้โดยการฝาก (กัปปิยการก) แล้วบริโภคปัจจัย ปัจจัยเหล่านั้นก็ไม่ควรแก่ภิกษุนั้น ถ้าได้รับอาราม อารามนั้นก็ไม่ควรบริโภค ถ้าแม้ที่ดินและพืชไม่ควร ก็ไม่ควรบริโภคทั้งที่ดินและผล ถ้าซื้อที่ดินอย่างเดียวแล้วปลูกพืชอื่น ผลย่อมควร ถ้าซื้อพืชแล้วปลูกในที่ดินที่ควร ผลไม่ควร แต่การนั่งหรือการนอนบนที่ดินนั้นควร

සචෙ [Pg.67] පන තත්ථ ආගතො කප්පියකාරකො තං පරිවත්තෙත්වා සඞ්ඝස්ස කප්පියං සප්පිතෙලාදිං ආහරිතුං න ජානාති, සො වත්තබ්බො ‘‘ආවුසො, ඉමං ඡඩ්ඩෙහී’’ති. සචෙ සො ඡඩ්ඩෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ඡඩ්ඩෙති, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු රූපියඡඩ්ඩකො සම්මන්නිතබ්බො යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ඡඩ්ඩිතාඡඩ්ඩිතඤ්ච ජානෙය්‍ය. එවඤ්ච පන සම්මන්නිතබ්බො, පඨමං භික්ඛු යාචිතබ්බො, යාචිත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –

ถ้ากัปปิยการกที่มาในที่นั้นไม่รู้ที่จะแลกเปลี่ยนวัตถุนั้นแล้วนำของควรมีเนยใสและน้ำมันเป็นต้นมาถวายสงฆ์ พึงบอกเขาว่า "อาวุโส ท่านจงทิ้งสิ่งนี้เสีย" ถ้าเขาทิ้งไป นั่นเป็นการดี ถ้าเขาไม่ทิ้ง ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงสมมติให้เป็นภิกษุผู้ทิ้งรูปิยะ คือ ภิกษุใดไม่พึงถึงฉันทาคติ ไม่พึงถึงโทสาคติ ไม่พึงถึงโมหาคติ ไม่พึงถึงภยาคติ และพึงรู้ว่าทิ้งแล้วหรือยังไม่ทิ้ง และพึงสมมติอย่างนี้ คือ พึงขอร้องภิกษุนั้นก่อน ครั้นขอร้องแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං රූපියඡඩ්ඩකං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං රූපියඡඩ්ඩකං සම්මන්නති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො රූපියඡඩ්ඩකස්ස සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු රූපියඡඩ්ඩකො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (පාරා. 585).

“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะ นี้เป็นญัตติ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะ การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด ภิกษุชื่อนี้สงฆ์สมมติให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะแล้ว สงฆ์ชอบใจ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอถือความนิ่งนั้นเป็นมติอย่างนี้” (ปารา. 585)

68. තෙන සම්මතෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.585) භික්ඛුනා නිමිත්තං අකත්වා අක්ඛීනි නිමීලෙත්වා නදියා වා පපාතෙ වා වනගහනෙ වා ගූථං විය අනපෙක්ඛෙන පතිතොකාසං අසමන්නාරහන්තෙන ඡඩ්ඩෙතබ්බං. සචෙ නිමිත්තං කත්වා පාතෙති, දුක්කටං ආපජ්ජති. එවං ජිගුච්ඡිතබ්බෙපි රූපියෙ භගවා පරියායෙන භික්ඛූනං පරිභොගං ආචික්ඛි. රූපියපටිග්ගාහකස්ස පන කෙනචි පරියායෙන තතො උප්පන්නපච්චයපරිභොගො න වට්ටති. යථා චායං එතස්ස න වට්ටති, එවං අසන්තසම්භාවනාය වා කුලදූසකකම්මෙන වා කුහනාදීහි වාඋප්පන්නපච්චයා නෙව තස්ස, න අඤ්ඤස්ස වට්ටන්ති, ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නාපි අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්ති. චත්තාරො හි පරිභොගා – ථෙය්‍යපරිභොගො ඉණපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො සාමිපරිභොගොති. තත්ථ සඞ්ඝමජ්ඣෙපි නිසීදිත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො නාම. සීලවතො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ඉණපරිභොගො නාම. තස්මා චීවරං පරිභොගෙ පරිභොගෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං, පිණ්ඩපාතො ආලොපෙ ආලොපෙ[Pg.68], තථා අසක්කොන්තෙන පුරෙභත්තපච්ඡාභත්තපුරිමයාමමජ්ඣිමයාමපච්ඡිමයාමෙසු. සචස්ස අපච්චවෙක්ඛතො අරුණො උග්ගච්ඡති, ඉණපරිභොගට්ඨානෙ තිට්ඨති. සෙනාසනම්පි පරිභොගෙ පරිභොගෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. භෙසජ්ජස්ස පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි සතිපච්චයතා වට්ටති, එවං සන්තෙපි පටිග්ගහණෙ සතිං කත්වා පරිභොගෙ අකරොන්තස්සෙව ආපත්ති, පටිග්ගහණෙ පන සතිං අකත්වා පරිභොගෙ කරොන්තස්ස අනාපත්ති. චතුබ්බිධා හි සුද්ධි – දෙසනාසුද්ධි සංවරසුද්ධි පරියෙට්ඨිසුද්ධි පච්චවෙක්ඛණසුද්ධීති.

๖๘. ภิกษุผู้ที่สงฆ์สมมติแล้วนั้น (ปารา. อรรถกถา 2.585) พึงหลับตา ไม่ทำเครื่องหมาย พึงทิ้งเงินทองนั้นในแม่น้ำ หรือที่หน้าผา หรือในป่าทึบ โดยไม่คำนึงถึงที่ตก เหมือนไม่คำนึงถึงอุจจาระ ถ้าทำเครื่องหมายแล้วทิ้งไป ต้องอาบัติทุกกฏ แม้ในเงินทองที่น่ารังเกียจเช่นนี้ พระผู้มีพระภาคก็ทรงแสดงการบริโภคโดยปริยายแก่ภิกษุทั้งหลาย แต่การบริโภคปัจจัยที่เกิดขึ้นจากเงินทองที่รับมานั้น ไม่ควรแก่ภิกษุผู้รับเงินทองโดยปริยายใดๆ เช่นเดียวกับที่ปัจจัยนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้รับเงินทอง ปัจจัยที่เกิดขึ้นเพราะการโอ้อวดคุณวิเศษที่ไม่มีในตน หรือเพราะการทำกรรมที่ทำลายตระกูล หรือเพราะการหลอกลวงเป็นต้น ก็ไม่ควรแก่ภิกษุนั้น และไม่ควรแก่ภิกษุอื่นด้วย แม้ปัจจัยที่เกิดขึ้นโดยธรรมและชอบธรรม ก็ไม่ควรบริโภคโดยไม่พิจารณา การบริโภคมี ๔ อย่าง คือ การบริโภคอย่างขโมย การบริโภคอย่างเป็นหนี้ การบริโภคอย่างเป็นทายาท และการบริโภคอย่างเป็นเจ้าของ ในบรรดาการบริโภค ๔ อย่างนั้น การบริโภคของภิกษุผู้ทุศีลที่นั่งบริโภคในท่ามกลางสงฆ์ ชื่อว่า การบริโภคอย่างขโมย การบริโภคของภิกษุผู้มีศีลโดยไม่พิจารณา ชื่อว่า การบริโภคอย่างเป็นหนี้ เพราะฉะนั้น พึงพิจารณาจีวรทุกครั้งที่บริโภค พึงพิจารณาบิณฑบาตทุกคำ ภิกษุผู้ไม่สามารถทำเช่นนั้นได้ พึงพิจารณาในเวลาเช้า เวลาเย็น ยามต้น ยามกลาง และยามปลาย ถ้าอรุณขึ้นในขณะที่ภิกษุนั้นยังไม่พิจารณา ก็ชื่อว่าอยู่ในฐานะเป็นหนี้ แม้เสนาสนะก็พึงพิจารณาทุกครั้งที่บริโภค แม้ในการรับยาและการบริโภคยา ก็ควรมีสติเป็นปัจจัย แม้เป็นเช่นนั้น ถ้าทำสติในการรับ แต่ไม่ทำสติในการบริโภค ก็เป็นอาบัติ แต่ถ้าไม่ทำสติในการรับ แต่ทำสติในการบริโภค ก็ไม่เป็นอาบัติ ความบริสุทธิ์มี ๔ อย่าง คือ ความบริสุทธิ์ด้วยการแสดงอาบัติ ความบริสุทธิ์ด้วยการสำรวม ความบริสุทธิ์ด้วยการแสวงหา และความบริสุทธิ์ด้วยการพิจารณา

තත්ථ දෙසනාසුද්ධි නාම පාතිමොක්ඛසංවරසීලං. තඤ්හි දෙසනාය සුජ්ඣනතො ‘‘දෙසනාසුද්ධී’’ති වුච්චති. සංවරසුද්ධි නාම ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං. තඤ්හි ‘‘න පුනෙවං කරිස්සාමී’’ති චිත්තාධිට්ඨානසංවරෙනෙව සුජ්ඣනතො ‘‘සංවරසුද්ධී’’ති වුච්චති. පරියෙට්ඨිසුද්ධි නාම ආජීවපාරිසුද්ධිසීලං. තඤ්හි අනෙසනං පහාය ධම්මෙන සමෙන පච්චයෙ උප්පාදෙන්තස්ස පරියෙසනාය සුද්ධත්තා ‘‘පරියෙට්ඨිසුද්ධී’’ති වුච්චති. පච්චවෙක්ඛණසුද්ධි නාම පච්චයපරිභොගසන්නිස්සිතසීලං. තඤ්හි ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවාමී’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58) නයෙන වුත්තෙන පච්චවෙක්ඛණෙන සුජ්ඣනතො ‘‘පච්චවෙක්ඛණසුද්ධී’’ති වුච්චති, තෙන වුත්තං ‘‘පටිග්ගහණෙ පන සතිං අකත්වා පරිභොගෙ කරොන්තස්ස අනාපත්තී’’ති.
ในบรรดาสุทธิ ๔ อย่างนั้น ศีลชื่อว่า เทสนาสุทธิ คือ ปาติโมกขสังวรศีล. เพราะปาติโมกขสังวรศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยเทสนา (การแสดงอาบัติ) จึงเรียกว่า "เทสนาสุทธิ". ศีลชื่อว่า สังวรสุทธิ คือ อินทริยสังวรศีล. เพราะอินทริยสังวรศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยสังวรคือการอธิษฐานจิตว่า "จักไม่ทำอย่างนี้อีก" จึงเรียกว่า "สังวรสุทธิ". ศีลชื่อว่า ปริเยฏฐิสุทธิ คือ อาชีวปาริสุทธิศีล. เพราะอาชีวปาริสุทธิศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยการแสวงหาปัจจัยของภิกษุผู้ละการแสวงหาปัจจัยโดยไม่ชอบธรรมแล้ว ยังปัจจัยให้เกิดขึ้นโดยชอบธรรมเท่านั้น จึงเรียกว่า "ปริเยฏฐิสุทธิ". ศีลชื่อว่า ปัจจเวกขณสุทธิ คือ ปัจจัยบริโภคสันนิสสิตศีล (ศีลที่อาศัยการบริโภคปัจจัย). เพราะปัจจัยบริโภคสันนิสสิตศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยการพิจารณาที่กล่าวไว้โดยนัยมีคำว่า "เราย่อมใช้สอยจีวรโดยแยบคาย" เป็นต้น จึงเรียกว่า "ปัจจเวกขณสุทธิ". เพราะเหตุนั้น จึงกล่าวไว้ว่า "อนาบัติแก่ผู้บริโภคโดยไม่พิจารณาในขณะรับ".

සත්තන්නං සෙක්ඛානං පච්චයපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො නාම. තෙ හි භගවතො පුත්තා, තස්මා පිතුසන්තකානං පච්චයානං දායාදා හුත්වා තෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්ති. කිං පන තෙ භගවතො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්ති, ගිහීනං පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තීති? ගිහීහි දින්නාපි භගවතා අනුඤ්ඤාතත්තා භගවතො සන්තකා හොන්ති, තස්මා භගවතො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තීති වෙදිතබ්බං. ධම්මදායාදසුත්ත (ම. නි. 1.29 ආදයො) ඤ්චෙත්ථ සාධකං. ඛීණාසවානං පරිභොගො සාමිපරිභොගො නාම. තෙ හි තණ්හාය දාසබ්‍යං අතීතත්තා සාමිනො හුත්වා පරිභුඤ්ජන්ති. ඉති ඉමෙසු පරිභොගෙසු සාමිපරිභොගො ච දායජ්ජපරිභොගො ච සබ්බෙසම්පි වට්ටති, ඉණපරිභොගො න වට්ටති, ථෙය්‍යපරිභොගෙ කථායෙව නත්ථි.
การบริโภคปัจจัยของพระเสกขะ ๗ จำพวก ชื่อว่า ทายัชชบริโภค (การบริโภคเยี่ยงทายาท). เพราะพระเสกขะเหล่านั้นเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะเหตุนั้น จึงเป็นทายาทของปัจจัยอันเป็นสมบัติของบิดาแล้ว ย่อมบริโภคปัจจัยเหล่านั้น. ก็พระเสกขะเหล่านั้นย่อมบริโภคปัจจัยของพระผู้มีพระภาคเจ้า หรือบริโภคปัจจัยของคฤหัสถ์เล่า? พึงทราบว่า แม้ปัจจัยที่คฤหัสถ์ถวายแล้ว เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว จึงเป็นสมบัติของพระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าบริโภคปัจจัยของพระผู้มีพระภาคเจ้า. ธัมมทายาทสูตรก็เป็นเครื่องยืนยันในเรื่องนี้. การบริโภคของพระขีณาสพ ชื่อว่า สามีบริโภค (การบริโภคเยี่ยงเจ้าของ). เพราะพระขีณาสพเหล่านั้นล่วงพ้นความเป็นทาสของตัณหาแล้ว จึงเป็นเจ้าของแล้วย่อมบริโภค. ในบรรดาการบริโภคเหล่านี้ สามีบริโภคและทายัชชบริโภค ย่อมควรแก่บุคคลทั้งหมด. อิณบริโภค (การบริโภคเยี่ยงลูกหนี้) ไม่ควร. ในเถยยบริโภค (การบริโภคเยี่ยงโจร) ไม่ต้องกล่าวถึงเลย.

අපරෙපි චත්තාරො පරිභොගා – ලජ්ජිපරිභොගො අලජ්ජිපරිභොගො ධම්මියපරිභොගො අධම්මියපරිභොගොති. තත්ථ අලජ්ජිනො ලජ්ජිනා සද්ධිං [Pg.69] පරිභොගො වට්ටති, ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො. ලජ්ජිනො අලජ්ජිනා සද්ධිං යාව න ජානාති, තාව වට්ටති. ආදිතො පට්ඨාය හි අලජ්ජී නාම නත්ථි, තස්මා යදාස්ස අලජ්ජිභාවං ජානාති, තදා වත්තබ්බො ‘‘තුම්හෙ කායද්වාරෙ වචීද්වාරෙ ච වීතික්කමං කරොථ, තං අප්පතිරූපං, මා එවමකත්ථා’’ති. සචෙ අනාදියිත්වා කරොතියෙව, යදි තෙන සද්ධිං පරිභොගං කරොති, සොපි අලජ්ජීයෙව හොති. යොපි අත්තනො භාරභූතෙන අලජ්ජිනා සද්ධිං පරිභොගං කරොති, සොපි නිවාරෙතබ්බො. සචෙ න ඔරමති, අයම්පි අලජ්ජීයෙව හොති. එවං එකො අලජ්ජී අලජ්ජිසතම්පි කරොති. අලජ්ජිනො පන අලජ්ජිනාව සද්ධිං පරිභොගෙ ආපත්ති නාම නත්ථි. ලජ්ජිනො ලජ්ජිනා සද්ධිං පරිභොගො ද්වින්නං ඛත්තියකුමාරානං සුවණ්ණපාතියං භොජනසදිසො. ධම්මියාධම්මියපරිභොගො පච්චයවසෙනෙව වෙදිතබ්බො. තත්ථ සචෙ පුග්ගලොපි අලජ්ජී, පිණ්ඩපාතොපි අධම්මියො, උභො ජෙගුච්ඡා. පුග්ගලො අලජ්ජී, පිණ්ඩපාතො ධම්මියො, පුග්ගලං ජිගුච්ඡිත්වා පිණ්ඩපාතො න ගහෙතබ්බො. මහාපච්චරියං පන ‘‘දුස්සීලො සඞ්ඝතො උද්දෙසභත්තාදීනි ලභිත්වා සඞ්ඝස්සෙව දෙති, එතානි යථාදානමෙව ගහිතත්තා වට්ටන්තී’’ති වුත්තං. පුග්ගලො ලජ්ජී, පිණ්ඩපාතො අධම්මියො, පිණ්ඩපාතො ජෙගුච්ඡො න ගහෙතබ්බො. පුග්ගලො ලජ්ජී, පිණ්ඩපාතොපි ධම්මියො, වට්ටති.
การบริโภคอื่นอีก ๔ อย่าง คือ ลัชชีบริโภค (การบริโภคของผู้มีความละอาย), อลัชชีบริโภค (การบริโภคของผู้ไม่มีความละอาย), ธัมมิยบริโภค (การบริโภคปัจจัยที่ชอบธรรม), อธัมมิยบริโภค (การบริโภคปัจจัยที่ไม่ชอบธรรม). ในบรรดาการบริโภคเหล่านั้น การบริโภคร่วมกับผู้มีความละอายของอลัชชี ย่อมควร ไม่พึงให้ต้องอาบัติ. การบริโภคร่วมกับอลัชชีของลัชชี ย่อมควรตราบเท่าที่ยังไม่รู้ (ว่าเขาเป็นอลัชชี). เพราะตั้งแต่เริ่มแรกไม่มีอลัชชีเลย เพราะเหตุนั้น เมื่อใดรู้ความเป็นอลัชชีของภิกษุนั้น เมื่อนั้นพึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายย่อมทำความล่วงละเมิดทางกายทวารและวจีทวาร นั่นไม่สมควร อย่าทำอย่างนี้เลย". หากไม่ใส่ใจแล้วยังทำอยู่ หากยังบริโภคร่วมกับภิกษุนั้น ภิกษุนั้นก็เป็นอลัชชีเหมือนกัน. ภิกษุใดบริโภคร่วมกับอลัชชีผู้เป็นภาระของตน ภิกษุนั้นก็พึงห้าม. หากไม่ละเว้น ภิกษุนี้ก็เป็นอลัชชีเหมือนกัน. อลัชชีคนเดียวย่อมทำอลัชชีได้ถึงร้อยคน. ส่วนอลัชชีบริโภคร่วมกับอลัชชีด้วยกัน ไม่มีอาบัติเลย. การบริโภคร่วมกับลัชชีของลัชชี เปรียบเหมือนการบริโภคอาหารในภาชนะทองคำของกษัตริย์กุมาร ๒ องค์. ธัมมิยบริโภคและอธัมมิยบริโภค พึงทราบโดยอาศัยปัจจัยเท่านั้น. ในบรรดาธัมมิยบริโภคและอธัมมิยบริโภคนั้น หากบุคคลเป็นอลัชชี และบิณฑบาตก็เป็นอธัมมิยะ ทั้งสองอย่างพึงรังเกียจ. หากบุคคลเป็นอลัชชี แต่บิณฑบาตเป็นธัมมิยะ พึงรังเกียจบุคคลนั้นแล้ว ไม่พึงรับบิณฑบาต. แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "ภิกษุผู้ทุศีลได้รับอุทเทสภัตเป็นต้นจากสงฆ์แล้วถวายแก่สงฆ์นั่นเอง สิ่งเหล่านั้นย่อมควร เพราะได้รับมาตามที่ถวายแล้ว". หากบุคคลเป็นลัชชี แต่บิณฑบาตเป็นอธัมมิยะ บิณฑบาตนั้นพึงรังเกียจ ไม่พึงรับ. หากบุคคลเป็นลัชชี และบิณฑบาตก็เป็นธัมมิยะ ย่อมควร.

අපරෙ ද්වෙ පග්ගහා ද්වෙ ච පරිභොගා – ලජ්ජිපග්ගහො අලජ්ජිපග්ගහො, ධම්මපරිභොගො ආමිසපරිභොගොති. තත්ථ අලජ්ජිනො ලජ්ජිං පග්ගහෙතුං වට්ටති, න සො ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. සචෙ පන ලජ්ජී අලජ්ජිං පග්ගණ්හාති, අනුමොදනාය අජ්ඣෙසති, ධම්මකථාය අජ්ඣෙසති, කුලෙසු උපත්ථම්භෙති, ඉතරොපි ‘‘අම්හාකං ආචරියො ඊදිසො ච ඊදිසො චා’’ති තස්ස පරිසති වණ්ණං භාසති, අයං සාසනං ඔසක්කාපෙති අන්තරධාපෙතීති වෙදිතබ්බො. ධම්මපරිභොගආමිසපරිභොගෙසු පන යත්ථ ආමිසපරිභොගො වට්ටති, ධම්මපරිභොගොපි තත්ථ වට්ටති. යො පන කොටියං ඨිතො, ගන්ථො තස්ස පුග්ගලස්ස අච්චයෙන නස්සිස්සති, තං ධම්මානුග්ගහෙන උග්ගණ්හිතුං වට්ටතීති වුත්තං. තත්‍රිදං වත්ථු – මහාභයෙ කිර එකස්සෙව භික්ඛුනො මහානිද්දෙසො පගුණො අහොසි. අථ චතුනිකායිකතිස්සත්ථෙරස්ස උපජ්ඣායො මහාතිපිටකත්ථෙරො නාම [Pg.70] මහාරක්ඛිතත්ථෙරං ආහ ‘‘ආවුසො මහාරක්ඛිත, එතස්ස සන්තිකෙ මහානිද්දෙසං ගණ්හාහී’’ති. ‘‘පාපො කිරායං, භන්තෙ, න ගණ්හාමී’’ති. ‘‘ගණ්හාවුසො, අහං තෙ සන්තිකෙ නිසීදිස්සාමී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ, තුම්හෙසු නිසින්නෙසු ගණ්හිස්සාමී’’ති පට්ඨපෙත්වා රත්තින්දිවං නිරන්තරං පරියාපුණන්තො ඔසානදිවසෙ හෙට්ඨාමඤ්චෙ ඉත්ථිං දිස්වා ‘‘භන්තෙ, සුතංයෙව මෙ පුබ්බෙ, සචාහං එවං ජානෙය්‍යං, න ඊදිසස්ස සන්තිකෙ ධම්මං පරියාපුණෙය්‍ය’’න්ති ආහ. තස්ස පන සන්තිකෙ බහූ මහාථෙරා උග්ගණ්හිත්වා මහානිද්දෙසං පතිට්ඨාපෙසුන්ති.
การยกย่องอื่นอีก ๒ อย่าง และการบริโภคอีก ๒ อย่าง คือ ลัชชีปัคคหะ (การยกย่องผู้มีความละอาย), อลัชชีปัคคหะ (การยกย่องผู้ไม่มีความละอาย), ธัมมบริโภค (การบริโภคธรรม), อามิสบริโภค (การบริโภคอามิส). ในบรรดาปัคคหะและบริโภคเหล่านั้น การยกย่องลัชชีของอลัชชี ย่อมควร, ไม่พึงปรับอาบัติแก่ภิกษุนั้น. แต่หากลัชชียกย่องอลัชชี ชักชวนให้อนุโมทนา ชักชวนให้แสดงธรรม อุปถัมภ์ในตระกูล และอลัชชีนั้นก็กล่าวคุณของลัชชีนั้นในบริษัทว่า "อาจารย์ของเราเป็นอย่างนี้อย่างนั้น" พึงทราบว่าภิกษุนี้ย่อมทำให้พระศาสนาเสื่อมถอยและอันตรธานไป. ในธัมมบริโภคและอามิสบริโภค ที่ใดอามิสบริโภคควร ที่นั่นธัมมบริโภคก็ควร. แต่คัมภีร์ใดตั้งอยู่ ณ ที่สุด (คือมีผู้ทรงจำน้อย) และคัมภีร์นั้นจักอันตรธานไปเพราะการตายของบุคคลนั้น พึงเรียนคัมภีร์นั้นเพื่ออนุเคราะห์ธรรม ย่อมควร ดังนี้ได้กล่าวไว้แล้ว. ในเรื่องนั้น มีเรื่องนี้เป็นวัตถุ – ได้ยินว่า ในคราวเกิดภัยใหญ่ (คือภัยแต่โจรชื่อพราหมณ์ติสสะ) มีภิกษุรูปหนึ่งเท่านั้นที่ทรงจำมหานิทเทสได้คล่องแคล่ว. ครั้งนั้น พระมหาติปิฏกเถระ ผู้เป็นอุปัชฌาย์ของพระติสสเถระผู้ทรงจำนิกาย ๔ ได้กล่าวกับพระมหารักขิตเถระว่า "อาวุโสมหารักขิต ท่านจงเรียนมหานิทเทสจากภิกษุรูปนั้นเถิด". (พระมหารักขิตเถระตอบว่า) "ท่านขอรับ ได้ยินว่าภิกษุรูปนี้เป็นคนชั่ว ผมไม่เรียนหรอกครับ". (พระมหาติปิฏกเถระกล่าวว่า) "อาวุโส ท่านจงเรียนเถิด ผมจักนั่งอยู่ใกล้ท่าน". (พระมหารักขิตเถระรับว่า) "ดีแล้วขอรับ เมื่อท่านนั่งอยู่ ผมจักเรียน" แล้วจึงเริ่มเรียน. เรียนไม่ขาดสายทั้งกลางวันกลางคืน. ในวันสุดท้าย เห็นหญิงคนหนึ่งอยู่ใต้เตียง จึงกล่าวว่า "ท่านขอรับ ผมเคยได้ยินมาแต่ก่อนเท่านั้น หากผมรู้เห็นอย่างนี้ ผมคงไม่เรียนธรรมจากภิกษุผู้มีสภาพชั่วอย่างนี้หรอก". แต่พระมหาเถระจำนวนมากได้เรียนมหานิทเทสจากภิกษุรูปนั้นแล้วตั้งมั่นไว้.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
จบเรื่องวินิจฉัยการรับเงินทองเป็นต้น ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ.

රූපියාදිපටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
วินิจฉัยกถาว่าด้วยการรับเงินทองเป็นต้น จบแล้ว.

13. දානලක්ඛණාදිවිනිච්ඡයකථා
๑๓. วินิจฉัยกถาว่าด้วยลักษณะแห่งทานเป็นต้น.

69. දානවිස්සාසග්ගාහෙහි ලාභස්ස පරිණාමනන්ති එත්ථ තාව දානන්ති අත්තනො සන්තකස්ස චීවරාදිපරික්ඛාරස්ස සද්ධිවිහාරිකාදීසු යස්ස කස්සචි දානං. තත්‍රිදං දානලක්ඛණං – ‘‘ඉදං තුය්හං දෙමි දදාමි දජ්ජාමි ඔණොජෙමි පරිච්චජාමි විස්සජ්ජාමී’’ති වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමි…පෙ… විස්සජ්ජාමී’’ති වා වදති, සම්මුඛාපි පරම්මුඛාපි දින්නංයෙව හොති. ‘‘තුය්හං ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හං ගණ්හාමී’’ති වදති, සුදින්නං සුග්ගහිතඤ්ච. ‘‘තව සන්තකං කරොහි, තව සන්තකං හොතු, තව සන්තකං හොතී’’ති වුත්තෙ ‘‘මම සන්තකං කරොමි, මම සන්තකං හොතු, මම සන්තකං කරිස්සාමී’’ති වදති, දුදින්නං දුග්ගහිතඤ්ච. නෙව දාතා දාතුං ජානාති, න ඉතරො ගහෙතුං, සචෙ පන ‘‘තව සන්තකං කරොහී’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ, මය්හං ගණ්හාමී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. සචෙ පන එකො ‘‘ඉදං චීවරං ගණ්හාහී’’ති වදති, ඉතරො ‘‘න ගණ්හාමී’’ති වදති, පුන සො ‘‘දින්නං මයා තුය්හං, ගණ්හාහී’’ති වදති, ඉතරොපි ‘‘න මය්හං ඉමිනා අත්ථො’’ති වදති, තතො පුරිමොපි ‘‘මයා දින්න’’න්ති දසාහං අතික්කාමෙති, පච්ඡිමොපි ‘‘මයා පටික්ඛිත්ත’’න්ති, කස්ස ආපත්තීති? න කස්සචි. යස්ස පන රුච්චති, තෙන අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති දින්නං යාව පරස්ස හත්ථං න පාපුණාති, තාව යො පහිණති, තස්සෙව සන්තකං, ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති දින්නං පන යස්ස පහීයති, තස්ස සන්තකං. තස්මා භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉදං [Pg.71] චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං.
๖๙. ในอุเทศนี้ว่า "การน้อมลาภไปโดยการให้และการถือเอาโดยความคุ้นเคย" การวินิจฉัยอรรถของบทว่า "ทาน" นั้น พึงทราบก่อนอย่างนี้ ทานคือการให้จีวรเป็นต้นอันเป็นของของตนแก่ผู้ใดผู้หนึ่งในบรรดาสัทธิวิหาริกเป็นต้น ในคำนั้น นี่คือลักษณะของทาน เมื่อกล่าวว่า "เราให้สิ่งนี้แก่ท่าน, เราให้, เราจะให้, เรามอบให้, เราสละให้, เราปล่อยให้" หรือกล่าวว่า "เราให้จีวรนี้แก่ชื่อนั้น...เป็นต้น...เราปล่อยให้" เป็นอันให้แล้วทั้งต่อหน้าและลับหลัง เมื่อกล่าวว่า "จงรับจีวรนี้ไปเถิด" แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้ารับเอา" เป็นอันให้ดีแล้วและรับดีแล้ว เมื่อกล่าวว่า "จงทำสิ่งนี้ให้เป็นของท่านเถิด, ขอสิ่งนี้จงเป็นของท่าน, สิ่งนี้เป็นของท่าน" แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะทำสิ่งนี้ให้เป็นของข้าพเจ้า, ขอสิ่งนี้จงเป็นของข้าพเจ้า, ข้าพเจ้าจะทำสิ่งนี้ให้เป็นของข้าพเจ้า" เป็นอันให้ไม่ดีและรับไม่ดี ผู้ให้ไม่รู้จักการให้, ผู้รับไม่รู้จักการรับ แต่ถ้าเมื่อกล่าวว่า "จงทำสิ่งนี้ให้เป็นของท่านเถิด" แล้วกล่าวว่า "ดีแล้ว ท่านผู้เจริญ, ข้าพเจ้ารับเอา" แล้วรับเอา, เป็นอันรับดีแล้ว แต่ถ้าภิกษุรูปหนึ่งกล่าวว่า "จงรับจีวรนี้ไปเถิด" ภิกษุอีกรูปหนึ่งกล่าวว่า "ข้าพเจ้าไม่รับ" ภิกษุรูปนั้นกล่าวอีกว่า "เราให้แก่ท่านแล้ว, จงรับเอาเถิด" ภิกษุผู้รับก็กล่าวอีกว่า "สิ่งนี้ไม่เป็นประโยชน์แก่ข้าพเจ้า" ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้ให้คนแรกก็ล่วงสิบวันไปโดยคิดว่า "เราให้แล้ว", ภิกษุผู้รับคนหลังก็ล่วงสิบวันไปโดยคิดว่า "เราปฏิเสธแล้ว" ถ้าถามว่า "ใครต้องอาบัติ?" ไม่ต้องอาบัติแก่ใครเลย. แต่จีวรนั้น ผู้ใดพอใจ ผู้นั้นพึงอธิษฐานแล้วบริโภค จีวรที่ให้โดยกล่าวว่า "จงให้แก่ชื่อนั้น" ตราบใดที่ยังไม่ถึงมือผู้อื่น ตราบนั้นยังเป็นของภิกษุผู้ส่งไปนั่นเอง แต่จีวรที่ให้โดยกล่าวว่า "เราให้แก่ชื่อนั้น" เป็นของภิกษุผู้ที่ถูกส่งไปให้ เพราะฉะนั้น ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุอีกรูปหนึ่งโดยกล่าวว่า "จงให้จีวรนี้แก่ชื่อนั้น" ภิกษุผู้รับจีวรนั้นในระหว่างทาง ถือเอาโดยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป, เป็นอันรับดีแล้ว ถือเอาโดยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ที่ถูกส่งไปให้, เป็นอันรับไม่ดี

භික්ඛු (මහාව. 378-379) භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යො පහිණති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යස්ස පහීයති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘උභො කාලකතා’’ති, යො පහිණති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යො පහිණති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යස්ස පහීයති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘උභො කාලකතා’’ති. යො පහිණති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං.
ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยสั่งว่า "จงให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้ส่งไปนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้รับ เป็นอันรับไม่ดี ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยสั่งว่า "จงให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้รับนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานไม่ดี ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันรับดีแล้ว ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยสั่งว่า "จงให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุทั้งสองรูปมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้รับ เป็นอันอธิษฐานไม่ดี ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทาง ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันรับไม่ดี ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้รับ เป็นอันรับดีแล้ว ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้ส่งไปนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานไม่ดี ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้รับ เป็นอันรับดีแล้ว ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้รับนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันรับไม่ดี ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุทั้งสองรูปมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันอธิษฐานไม่ดี อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้รับ เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว

පරිච්චජිත්වා දින්නං පුන කෙනචි කාරණෙන කුපිතො ආහරාපෙතුං න ලභති. අත්තනා දින්නම්පි හි චීවරං සකසඤ්ඤාය අච්ඡින්දතො නිස්සග්ගියං, අඤ්ඤං පරික්ඛාරං අන්තමසො සූචිම්පි අච්ඡින්දතො දුක්කටං. සචෙ පන ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං [Pg.72] ඉදං සාරුප්ප’’න්ති සයමෙව දෙති, ගහෙතුං වට්ටති. අථ පන ‘‘ආවුසො, මයං තුය්හං ‘වත්තපටිවත්තං කරිස්සති, අම්හාකං සන්තිකෙ උපජ්ඣං ගණ්හිස්සති, ධම්මං පරියාපුණිස්සතී’ති චීවරං අදම්හා, සො දානි ත්වං න වත්තං කරොසි, න උපජ්ඣං ගණ්හාසි, න ධම්මං පරියාපුණාසී’’ති එවමාදීනි වුත්තො ‘‘භන්තෙ, චීවරත්ථාය මඤ්ඤෙ භණථ, ඉදං වො චීවර’’න්ති දෙති, එවම්පි වට්ටති. දිසාපක්කමන්තං වා පන දහරං ‘‘නිවත්තෙථ න’’න්ති භණති, සො න නිවත්තති, චීවරෙ ගහෙත්වා නිරුන්ධථාති, එවඤ්චෙ නිවත්තති, සාධු. සචෙ ‘‘පත්තචීවරත්ථාය මඤ්ඤෙ තුම්හෙ භණථ, ගණ්හථ න’’න්ති දෙති, එවම්පි වට්ටති. විබ්භමන්තං වා දිස්වා ‘‘මයං තුය්හං ‘වත්තං කරිස්සතී’ති පත්තචීවරං අදම්හා, සො දානි ත්වං විබ්භමිත්වා චරසී’’ති වදති, ඉතරො ‘‘ගණ්හථ තුම්හාකං පත්තචීවර’’න්ති දෙති, එවම්පි වට්ටති. ‘‘මම සන්තිකෙ උපජ්ඣං ගණ්හන්තස්සෙව දෙමි, අඤ්ඤත්ථ ගණ්හන්තස්ස න දෙමි, වත්තං කරොන්තස්සෙව දෙමි, අකරොන්තස්ස න දෙමි, ධම්මං පරියාපුණන්තස්සෙව දෙමි, අපරියාපුණන්තස්ස න දෙමි, අවිබ්භමන්තස්සෙව දෙමි, විබ්භමන්තස්ස න දෙමී’’ති එවං පන දාතුං න වට්ටති, දදතො දුක්කටං, ආහරාපෙතුං පන වට්ටති, විස්සජ්ජෙත්වා දින්නං අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අයං තාව දානෙ විනිච්ඡයො.
จีวรที่สละให้ไปแล้ว ไม่พึงให้นำกลับคืนมาอีกเพราะโกรธด้วยเหตุบางอย่าง แท้จริง แม้จีวรที่ตนให้ไปแล้ว ภิกษุผู้แย่งชิงด้วยความสำคัญว่าเป็นของตน เป็นนิสสัคคีย์ แย่งชิงบริขารอื่นแม้ที่สุดคือเข็ม เป็นทุกกฏ แต่ถ้าเขาให้เองว่า "ท่านผู้เจริญ สิ่งนี้สมควรแก่ท่าน" พึงรับได้ อนึ่ง ถ้าถูกกล่าวคำมีอาทิอย่างนี้ว่า "อาวุโส เราได้ให้จีวรแก่ท่านด้วยคิดว่า จักทำวัตรปฏิบัติ จักรับอุปัชฌาย์ในสำนักของเรา จักเรียนธรรม บัดนี้ ท่านไม่ทำวัตร ไม่รับอุปัชฌาย์ ไม่เรียนธรรม" เมื่อถูกกล่าวอย่างนี้แล้ว เขาให้ว่า "ท่านผู้เจริญ กระผมเข้าใจว่าท่านพูดเพราะเหตุแห่งจีวร จีวรนี้เป็นของท่าน" แม้อย่างนี้ก็พึงรับได้ อนึ่ง ถ้ากล่าวแก่ภิกษุหนุ่มผู้จะไปสู่ทิศอื่นว่า "จงให้เขากลับมา" เขาไม่กลับมา (จึงสั่งว่า) "จงถือเอาจีวรไว้แล้วกักตัวไว้" ถ้าเขากลับมาอย่างนี้ เป็นการดี ถ้าเขาให้ว่า "กระผมเข้าใจว่าพวกท่านพูดเพราะเหตุแห่งบาตรและจีวร จงรับเอาไปเถิด" แม้อย่างนี้ก็พึงรับได้ หรือเห็นผู้จะสึกแล้วกล่าวว่า "เราได้ให้บาตรและจีวรแก่ท่านด้วยคิดว่า จักทำวัตร บัดนี้ ท่านสึกแล้วเที่ยวไป" อีกฝ่ายหนึ่งให้ว่า "จงรับบาตรและจีวรของพวกท่านไปเถิด" แม้อย่างนี้ก็พึงรับได้ แต่การให้โดยกล่าวว่า "เราให้แก่ผู้รับอุปัชฌาย์ในสำนักของเราเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้รับในที่อื่น เราให้แก่ผู้ทำวัตรเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้ไม่ทำวัตร เราให้แก่ผู้เรียนธรรมเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้ไม่เรียนธรรม เราให้แก่ผู้ไม่สึกเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้สึก" อย่างนี้ไม่พึงให้ เมื่อให้ เป็นทุกกฏ แต่พึงให้นำกลับคืนมาได้ ภิกษุผู้แย่งชิงจีวรที่สละให้ไปแล้ว พึงปรับตามราคาของ การวินิจฉัยในการให้มีเพียงเท่านี้

70. විස්සාසග්ගාහලක්ඛණං පන ඉමිනා සුත්තෙන ජානිතබ්බං –
๗๐. ส่วนลักษณะของการถือเอาด้วยความคุ้นเคย พึงทราบด้วยพระสูตรนี้ว่า

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස විස්සාසං ගහෙතුං සන්දිට්ඨො ච හොති, සම්භත්තො ච, ආලපිතො ච, ජීවති ච, ගහිතෙ ච අත්තමනො හොතී’’ති (මහාව. 356).
"ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถือเอาด้วยความคุ้นเคยของบุคคลผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ เป็นผู้ที่เคยเห็นกัน เป็นผู้ที่เคยคบหากัน เป็นผู้ที่เคยบอกอนุญาตไว้ ยังมีชีวิตอยู่ และเมื่อถือเอาแล้ว เจ้าของก็มีใจยินดี"

තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 1.131) සන්දිට්ඨොති දිට්ඨමත්තකමිත්තො. සම්භත්තොති දළ්හමිත්තො. ආලපිතොති ‘‘මම සන්තකං යං ඉච්ඡසි, තං ගණ්හෙය්‍යාසි, ආපුච්ඡිත්වා ගහණෙ කාරණං නත්ථී’’ති වුත්තො. ජීවතීති අනුට්ඨානසෙය්‍යාය සයිතොපි යාවජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදං න පාපුණාති. ගහිතෙ ච අත්තමනොති ගහිතෙ තුට්ඨචිත්තො හොති. ‘‘එවරූපස්ස සන්තකං ගහිතෙ මෙ අත්තමනො භවිස්සතී’’ති ජානන්තෙන ගහෙතුං වට්ටති. අනවසෙසපරියාදානවසෙන චෙතානි පඤ්චඞ්ගානි වුත්තානි, විස්සාසග්ගාහො පන තීහි අඞ්ගෙහි රුහති සන්දිට්ඨො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො, සම්භත්තො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො, ආලපිතො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනොති. යො පන න ජීවති, න ච [Pg.73] ගහිතෙ අත්තමනො හොති, තස්ස සන්තකං විස්සාසග්ගාහෙන ගහිතම්පි පුන දාතබ්බං. දදමානෙන ච මතකධනං තාව යෙ තස්ස ධනෙ ඉස්සරා ගහට්ඨා වා පබ්බජිතා වා, තෙසං දාතබ්බං. අනත්තමනස්ස සන්තකං තස්සෙව දාතබ්බං, යො පන පඨමංයෙව ‘‘සුට්ඨු කතං තයා මම සන්තකං ගණ්හන්තෙනා’’ති වචීභෙදෙන වා චිත්තුප්පාදමත්තෙන වා අනුමොදිත්වා පච්ඡා කෙනචි කාරණෙන කුපිතො, පච්චාහරාපෙතුං න ලභති, යොපි අදාතුකාමො, චිත්තෙන පන අධිවාසෙති, න කිඤ්චි වදති, සොපි පුන පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යො පන ‘‘මයා තුම්හාකං සන්තකං ගහිතං වා පරිභුත්තං වා’’ති වුත්තෙ ‘‘ගහිතං වා හොතු පරිභුත්තං වා, මයා පන තං කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඨපිතං, තං පාකතිකං කාතුං වට්ටතී’’ති වදති, අයං පච්චාහරාපෙතුං ලභති. අයං විස්සාසග්ගාහෙ විනිච්ඡයො.
ในอรรถกถานั้น (สมันตปาสาทิกา ๑/๑๓๑) คำว่า sandiṭṭho หมายถึง เพื่อนที่เคยเห็นกันเพียงครั้งเดียว. คำว่า sambhatto หมายถึง เพื่อนที่สนิทสนม. คำว่า ālapito หมายถึง เพื่อนที่ถูกกล่าวว่า "ของของฉัน สิ่งใดที่ท่านต้องการ ท่านจงถือเอาสิ่งนั้นเถิด ไม่มีความจำเป็นต้องขออนุญาตก่อนถือเอา". คำว่า jīvati หมายถึง แม้นอนอยู่ด้วยการนอนที่ไม่ลุกขึ้น (ป่วยหนัก) แต่ตราบใดที่ชีวิตินทรีย์ยังไม่ขาด ก็ชื่อว่ายังมีชีวิตอยู่. คำว่า gahite ca attamano หมายถึง เมื่อถือเอาแล้ว มีจิตยินดี. ภิกษุผู้รู้อยู่ว่า "เมื่อเราถือเอาของของบุคคลเห็นปานนี้ เขาจักมีใจยินดี" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อจะถือเอา. องค์ ๕ เหล่านี้ ตรัสไว้โดยไม่เหลือ (ครอบคลุมทั้งหมด) แต่การถือเอาด้วยวิสาสะย่อมสำเร็จด้วยองค์ ๓ คือ เป็นเพื่อนที่เคยเห็นกัน ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ เมื่อถือเอาแล้วเขายินดี ๑, หรือเป็นเพื่อนสนิท ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ เมื่อถือเอาแล้วเขายินดี ๑, หรือเป็นเพื่อนที่เคยบอกไว้ ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ เมื่อถือเอาแล้วเขายินดี ๑. ส่วนบุคคลใดไม่มีชีวิตอยู่ หรือเมื่อถือเอาแล้วเขาไม่มีใจยินดี แม้ถือเอาของของบุคคลนั้นด้วยวิสาสะแล้ว ก็ต้องคืนให้. เมื่อจะคืนทรัพย์ของผู้ตายนั้น ต้องคืนให้แก่ผู้ที่เป็นเจ้าของทรัพย์นั้น ไม่ว่าจะเป็นคฤหัสถ์หรือบรรพชิตก็ตาม. ส่วนของของบุคคลผู้ไม่ยินดี ต้องคืนให้แก่บุคคลนั้นเอง. ส่วนบุคคลใดในตอนแรกทีเดียวได้อนุโมทนาด้วยการเปล่งวาจาหรือเพียงด้วยการเกิดจิตขึ้นว่า "ท่านถือเอาของของฉันไปนั้นดีแล้ว" ภายหลังเกิดโกรธด้วยเหตุบางอย่าง จะเรียกคืนไม่ได้. แม้บุคคลใดไม่ปรารถนาจะให้ แต่ยอมรับด้วยใจ ไม่พูดอะไรเลย บุคคลนั้นก็เรียกคืนไม่ได้เช่นกัน. ส่วนบุคคลใด เมื่อภิกษุกล่าวว่า "ผมถือเอาหรือบริโภคของของท่านแล้ว" แล้วกล่าวว่า "จะถือเอาหรือบริโภคก็ตามเถิด แต่ผมวางของนั้นไว้เพื่อกิจธุระอย่างหนึ่ง ท่านควรทำของนั้นให้เป็นปกติ (คืนสภาพเดิม)" ดังนี้ บุคคลนี้ย่อมเรียกคืนได้. นี้เป็นวินิจฉัยในการถือเอาด้วยวิสาสะ.

71. ලාභස්ස පරිණාමනන්ති ඉදං පන අඤ්ඤෙසං අත්ථාය පරිණතලාභස්ස අත්තනො අඤ්ඤස්ස වා පරිණාමනං සන්ධාය වුත්තං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.659-660) – සඞ්ඝස්ස පරිණතං සහධම්මිකානං වා ගිහීනං වා අන්තමසො මාතුසන්තකම්පි ‘‘ඉදං මය්හං දෙහී’’ති සඞ්ඝස්ස පරිණතභාවං ඤත්වා අත්තනො පරිණාමෙත්වා ගණ්හන්තස්ස නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො දෙහී’’ති එවං අඤ්ඤස්ස පරිණාමෙන්තස්ස සුද්ධිකපාචිත්තියං. තස්මා යොපි වස්සිකසාටිකසමයෙ මාතුඝරෙපි සඞ්ඝස්ස පරිණතං වස්සිකසාටිකං ඤත්වා අත්තනො පරිණාමෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, පරස්ස පරිණාමෙති, සුද්ධිකපාචිත්තියං. මනුස්සා ‘‘සඞ්ඝභත්තං කරිස්සාමා’’ති සප්පිතෙලාදීනි ආහරන්ති, ගිලානො චෙපි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිණතභාවං ඤත්වා කිඤ්චි යාචති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියමෙව. සචෙ පන සො ‘‘තුම්හාකං සප්පිආදීනි ආභතානි අත්ථී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම, අත්ථී’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හම්පි දෙථා’’ති වදති, වට්ටති. අථාපි නං කුක්කුච්චායන්තං උපාසකා වදන්ති ‘‘සඞ්ඝොපි අම්හෙහි දින්නමෙව ලභති, ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති, එවම්පි වට්ටති.
๗๑. คำว่า Lābhassa pariṇāmananti นี้ ตรัสหมายถึงการน้อมลาภที่เขาน้อมไปเพื่อผู้อื่น มาเพื่อตนเองหรือเพื่อผู้อื่น. ในการน้อมลาภนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ (สมันตปาสาทิกา ๒/๖๕๙-๖๖๐) คือ ภิกษุรู้อยู่ว่าลาภนี้น้อมไปเพื่อสงฆ์แล้ว แม้จะเป็นของของสหธรรมิก ของคฤหัสถ์ หรือที่สุดแม้ของมารดาตนเอง แล้วน้อมมาเพื่อตนเองด้วยคำว่า "จงให้สิ่งนี้แก่ข้าพเจ้า" เมื่อรับมา ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์. ถ้าน้อมไปเพื่อผู้อื่นด้วยคำว่า "จงให้แก่ภิกษุรูปนี้" ต้องอาบัติสุทธิกปาจิตตีย์. เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุใดในสมัยผ้าอาบน้ำฝน รู้อยู่ว่าผ้าอาบน้ำฝนในเรือนของมารดาน้อมไปเพื่อสงฆ์แล้ว แต่น้อมมาเพื่อตนเอง ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ถ้าน้อมไปเพื่อผู้อื่น ต้องอาบัติสุทธิกปาจิตตีย์. พวกมนุษย์นำเนยใสและน้ำมันเป็นต้นมาด้วยตั้งใจว่า "เราจะทำภัตตาหารเพื่อสงฆ์" หากภิกษุไข้รู้อยู่ว่าของเหล่านั้นน้อมไปเพื่อสงฆ์แล้ว แต่ขอสิ่งใดสิ่งหนึ่งมา ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์นั่นเอง. แต่ถ้าภิกษุนั้นถามว่า "เนยใสเป็นต้นที่พวกท่านนำมามีอยู่หรือ?" เมื่อเขาตอบว่า "ขอรับ มีอยู่" แล้วกล่าวว่า "จงให้แก่ข้าพเจ้าบ้างเถิด" ดังนี้ ย่อมควร. หรือแม้หากอุบาสกทั้งหลายกล่าวแก่ภิกษุผู้รังเกียจอยู่นั้นว่า "ท่านเจ้าข้า แม้สงฆ์ก็ย่อมได้ของที่พวกกระผมถวายแล้วนั่นเอง นิมนต์รับไปเถิด" ดังนี้ แม้อย่างนี้ก็ควร.

එකස්මිං විහාරෙ සඞ්ඝස්ස පරිණතං අඤ්ඤවිහාරං උද්දිසිත්වා ‘‘අසුකස්මිං නාම විහාරෙ සඞ්ඝස්ස දෙථා’’ති පරිණාමෙති, ‘‘කිං සඞ්ඝස්ස දානෙන, චෙතියස්ස පූජං කරොථා’’ති එවං චෙතියස්ස වා පරිණාමෙති, දුක්කටං. චෙතියස්ස පරිණතං අඤ්ඤචෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා පරිණාමෙති, දුක්කටමෙව. නියමෙත්වා අඤ්ඤචෙතියස්ස අත්ථාය [Pg.74] රොපිතමාලාවච්ඡතො අඤ්ඤචෙතියම්හි පුප්ඵම්පි ආරොපෙතුං න වට්ටති, එකස්ස චෙතියස්ස පන ඡත්තං වා පටාකං වා ආරොපෙත්වා ඨිතං දිස්වා සෙසං අඤ්ඤචෙතියස්ස දාපෙතුං වට්ටති. අන්තමසො සුනඛස්සපි පරිණතං ‘‘ඉමස්ස සුනඛස්ස මා දෙහි, එතස්ස දෙහී’’ති එවං අඤ්ඤපුග්ගලස්ස පරිණාමෙති, දුක්කටං. සචෙ පන දායකා ‘‘මයං සඞ්ඝභත්තං කාතුකාමා, චෙතියපූජං කාතුකාමා, එකස්ස භික්ඛුනො පරික්ඛාරං දාතුකාමා, තුම්හාකං රුචියා දස්සාම, භණථ කත්ථ දෙමා’’ති වදන්ති, එවං වුත්තෙ තෙන භික්ඛුනා ‘‘යත්ථ ඉච්ඡථ, තත්ථ දෙථා’’ති වත්තබ්බා. සචෙ පන කෙවලං ‘‘කත්ථ දෙමා’’ති පුච්ඡන්ති, ‘‘යත්ථ තුම්හාකං දෙය්‍යධම්මො පරිභොගං වා ලභෙය්‍ය, පටිසඞ්ඛාරං වා ලභෙය්‍ය, චිරට්ඨිතිකො වා අස්ස, යත්ථ වා පන තුම්හාකං චිත්තං පසීදති, තත්ථ දෙථා’’ති වත්තුං වට්ටති.
หากภิกษุน้อมลาภที่เขาน้อมถวายแก่สงฆ์ในวิหารหนึ่ง โดยระบุถึงวิหารอื่นแล้วกล่าวว่า "จงถวายแก่สงฆ์ในวิหารชื่อโน้นเถิด" หรือน้อมไปเพื่อเจดีย์ว่า "จะถวายแก่สงฆ์ไปทำไม จงทำบูชาเจดีย์เถิด" ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฎ. ลาภที่เขาน้อมไปเพื่อเจดีย์ หากภิกษุน้อมไปเพื่อเจดีย์อื่น หรือเพื่อสงฆ์ เพื่อคณะ หรือเพื่อบุคคล ต้องอาบัติทุกกฎเช่นกัน. ดอกไม้แม้เพียงดอกเดียวจากต้นไม้ที่ปลูกไว้โดยเจาะจงเพื่อเจดีย์หนึ่ง ก็ไม่ควรนำไปบูชาที่เจดีย์อื่น. แต่เมื่อเห็นฉัตรหรือธงปฏากที่ยกขึ้นตั้งไว้ที่เจดีย์หนึ่งแล้ว จะให้ส่วนที่เหลือแก่เจดีย์อื่น ย่อมควร. ที่สุดแม้ลาภที่เขาน้อมไปเพื่อสุนัขตัวหนึ่ง หากภิกษุน้อมไปเพื่อบุคคลอื่น (สุนัขตัวอื่น) ว่า "อย่าให้แก่สุนัขตัวนี้เลย จงให้แก่ตัวโน้นเถิด" ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฎ. แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า "พวกกระผมปรารถนาจะทำสังฆภัต ปรารถนาจะบูชาเจดีย์ ปรารถนาจะถวายบริขารแก่ภิกษุรูปหนึ่ง พวกกระผมจะถวายตามความพอใจของท่าน โปรดบอกเถิดว่าพวกกระผมจะถวายที่ไหนดี?" เมื่อเขากล่าวอย่างนี้ ภิกษุนั้นควรกล่าวว่า "พวกท่านปรารถนาที่ใด ก็จงถวายในที่นั้นเถิด". แต่ถ้าเขาถามเพียงว่า "จะถวายที่ไหนดี?" ภิกษุควรกล่าวว่า "ไทยธรรมของพวกท่านจะพึงได้รับประโยชน์จากการบริโภคก็ดี พึงได้รับการปฏิสังขรณ์ก็ดี หรือพึงตั้งอยู่ได้นานในที่ใด หรือว่าใจของพวกท่านเลื่อมใสในที่ใด ก็จงถวายในที่นั้นเถิด".

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

දානලක්ඛණාදිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยลักษณะทานเป็นต้น จบแล้ว.

14. පථවීඛණනවිනිච්ඡයකථා
๑๔. เรื่องวินิจฉัยการขุดดิน

72. පථවීති ද්වෙ පථවී ජාතා ච පථවී අජාතා ච පථවීති. තත්ථ ජාතා නාම පථවී සුද්ධපංසුකා සුද්ධමත්තිකා අප්පපාසාණා අප්පසක්ඛරා අප්පකඨලා අප්පමරුම්බා අප්පවාලුකා යෙභුය්‍යෙනපංසුකා යෙභුය්‍යෙනමත්තිකා, අදඩ්ඪාපි වුච්චති ‘‘ජාතා පථවී’’ති. යොපි පංසුපුඤ්ජො වා මත්තිකාපුඤ්ජො වා අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨො, සොපි වුච්චති ‘‘ජාතා පථවී’’ති. අජාතා නාම පථවී සුද්ධපාසාණා සුද්ධසක්ඛරා සුද්ධකඨලා සුද්ධමරුම්බා සුද්ධවාලුකා අප්පපංසුකා අප්පමත්තිකා යෙභුය්‍යෙනපාසාණා යෙභුය්‍යෙනසක්ඛරා යෙභුය්‍යෙනකඨලා යෙභුය්‍යෙනමරුම්බා යෙභුය්‍යෙනවාලුකා, දඩ්ඪාපි වුච්චති ‘‘අජාතා පථවී’’ති. යොපි පංසුපුඤ්ජො වා මත්තිකාපුඤ්ජො වා ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨො, සොපි වුච්චති ‘‘අජාතා පථවී’’ති (පාචි. 84-86).
๗๒. คำว่า ดิน ได้แก่ ดิน ๒ ชนิด คือ ดินเกิด (ดินแท้) และดินไม่เกิด (ดินไม่แท้). ในดิน ๒ ชนิดนั้น ดินที่ชื่อว่าดินเกิด คือ ดินที่มีแต่ฝุ่นล้วน ดินที่มีแต่ดินเหนียวล้วน ดินที่มีก้อนหินน้อย มีกรวดน้อย มีเศษหม้อน้อย มีหินกรวดน้อย มีทรายน้อย ดินที่มีฝุ่นเป็นส่วนมาก ดินที่มีดินเหนียวเป็นส่วนมาก แม้ดินที่ไม่ได้ถูกไฟไหม้ ก็เรียกว่า "ดินเกิด". แม้กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวใดที่ถูกฝนตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือน กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวนั้น ก็เรียกว่า "ดินเกิด". ดินที่ชื่อว่าดินไม่เกิด คือ ดินที่มีแต่ก้อนหินล้วน มีแต่กรวดล้วน มีแต่เศษหม้อล้วน มีแต่หินกรวดล้วน มีแต่ทรายล้วน ดินที่มีฝุ่นน้อย มีดินเหนียวน้อย ดินที่มีก้อนหินเป็นส่วนมาก มีกรวดเป็นส่วนมาก มีเศษหม้อเป็นส่วนมาก มีหินกรวดเป็นส่วนมาก มีทรายเป็นส่วนมาก แม้ดินที่ถูกไฟไหม้ ก็เรียกว่า "ดินไม่เกิด". แม้กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวใดที่ถูกฝนตกชุ่มไม่ถึง ๔ เดือน กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวนั้น ก็เรียกว่า "ดินไม่เกิด".

තත්ථ ජාතපථවිං ඛණන්තස්ස ඛණාපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 86) – සචෙ සයං ඛණති, පහාරෙ පහාරෙ පාචිත්තියං. සචෙ [Pg.75] අඤ්ඤං ආණාපෙති, සකිං ආණත්තො සචෙපි සකලදිවසං ඛණති, ආණාපකස්ස එකමෙව පාචිත්තියං. සචෙ පන කුසීතො හොති, පුනප්පුනං ආණාපෙතබ්බො, තං ආණාපෙත්වා ඛණාපෙන්තස්ස වාචාය වාචාය පාචිත්තියං. සචෙ ‘‘පොක්ඛරණිං ඛණාහී’’ති වදති, වට්ටති. ඛතායෙව හි පොක්ඛරණී නාම හොති. තස්මා අයං කප්පියවොහාරො. එස නයො ‘‘වාපිං තළාකං ආවාටං ඛණා’’තිආදීසුපි. ‘‘ඉමං ඔකාසං ඛණ, ඉමස්මිං ඔකාසෙ පොක්ඛරණිං ඛණා’’ති වත්තුං පන න වට්ටති. ‘‘කන්දං ඛණ, මූලං ඛණා’’ති අනියමෙත්වා වත්තුං වට්ටති, ‘‘ඉමං වල්ලිං ඛණ, ඉමස්මිං ඔකාසෙ කන්දං වා මූලං වා ඛණා’’ති වත්තුං න වට්ටති.
ในดิน ๒ ชนิดนั้น ภิกษุผู้ขุดเองก็ดี ให้ผู้อื่นขุดก็ดี ซึ่งดินเกิด ต้องอาบัติปาจิตตีย์. ในคำนั้น มีวินิจฉัยดังนี้: ถ้าขุดเอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ ครั้งที่ขุด. ถ้าสั่งผู้อื่น ครั้งเดียวที่สั่ง แม้เขาจะขุดตลอดทั้งวัน ภิกษุผู้สั่งก็ต้องอาบัติปาจิตตีย์เพียงตัวเดียวเท่านั้น. แต่ถ้าเขาเกียจคร้าน พึงสั่งบ่อยๆ ภิกษุผู้สั่งให้ขุดนั้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ คำสั่ง. หากกล่าวว่า "จงขุดสระโบกขรณี" ดังนี้ ย่อมควร. เพราะว่า สิ่งที่ขุดแล้วนั่นแหละ จึงชื่อว่าสระโบกขรณี. เพราะฉะนั้น คำนี้จึงเป็นกัปปิยโวหาร (คำพูดที่ควร). แม้ในคำเป็นต้นว่า "จงขุดอ่างเก็บน้ำ จงขุดสระ จงขุดหลุม" ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. แต่จะกล่าวว่า "จงขุดที่ตรงนี้ จงขุดสระโบกขรณีในที่ตรงนี้" ดังนี้ ไม่ควร. จะกล่าวโดยไม่ระบุเจาะจงว่า "จงขุดหัวเหง้า จงขุดราก" ดังนี้ ย่อมควร. จะกล่าวว่า "จงขุดเถาวัลย์นี้ จงขุดหัวเหง้าหรือรากในที่ตรงนี้" ดังนี้ ไม่ควร.

73. පොක්ඛරණිං සොධෙන්තෙහි යො කුටෙහි උස්සිඤ්චිතුං සක්කා හොති තනුකකද්දමො, තං අපනෙතුං වට්ටති, බහලො න වට්ටති. ආතපෙන සුක්ඛකද්දමො ඵලති, තත්‍ර යො හෙට්ඨා පථවියා අසම්බන්ධො, තමෙව අපනෙතුං වට්ටති. උදකෙන ගතට්ඨානෙ උදකපප්පටකො නාම හොති, වාතපහාරෙන චලති, තං අපනෙතුං වට්ටති. පොක්ඛරණීආදීනං තටං භිජ්ජිත්වා උදකසාමන්තා පතති. සචෙ ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨං, ඡින්දිතුං භින්දිතුං වා වට්ටති, චාතුමාසතො උද්ධං න වට්ටති. සචෙ පන උදකෙයෙව පතති, දෙවෙන අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨෙපි උදකෙයෙව උදකස්ස පතිතත්තා වට්ටති.
๗๓. เมื่อภิกษุทั้งหลายชำระสระโบกขรณี เลนที่เหลวซึ่งสามารถตักออกได้ด้วยหม้อ พึงนำเลนที่เหลวนั้นออกได้ เลนที่หนา (เหนียว) ไม่ควร. เลนที่แห้งเพราะแดดแล้วแตกระแหง ในเลนที่แตกระแหงนั้น เลนใดที่ไม่ติดกับพื้นดินข้างล่าง พึงนำเลนนั้นเท่านั้นออกได้. ในที่ที่น้ำไหลไป มีสิ่งที่เรียกว่าสะเก็ดน้ำ (ตะกอนบนผิวน้ำ) ซึ่งไหวไปมาด้วยแรงลม พึงนำสะเก็ดน้ำนั้นออกได้. ตลิ่งของสระโบกขรณีเป็นต้นพังทลายลงในที่ใกล้กับน้ำ ถ้าถูกฝนตกชุ่มไม่ถึง ๔ เดือน จะตัดหรือจะทำลายก็ควร เกินกว่า ๔ เดือนไม่ควร. แต่ถ้าพังตกลงในน้ำนั่นเอง แม้ฝนจะตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือนก็ควร เพราะตกลงในน้ำนั่นเอง.

පාසාණපිට්ඨියං සොණ්ඩිං ඛණන්ති, සචෙ තත්ථ පඨමමෙව සුඛුමරජං පතති, තං දෙවෙන ඔවට්ඨං හොති, චාතුමාසච්චයෙන අකප්පියපථවීසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. උදකෙ පරියාදින්නෙ සොණ්ඩිං සොධෙන්තෙහි විකොපෙතුං න වට්ටති. සචෙ පඨමමෙව උදකෙන පූරති, පච්ඡා රජං පතති, තං විකොපෙතුං වට්ටති. තත්ථ හි දෙවෙ වස්සන්තෙපි උදකෙයෙව උදකං පතති. පිට්ඨිපාසාණෙ සුඛුමරජං හොති, දෙවෙ ඵුසායන්තෙ අල්ලීයති, තම්පි චාතුමාසච්චයෙන විකොපෙතුං න වට්ටති. අකතපබ්භාරෙ වම්මිකො උට්ඨිතො හොති, යථාසුඛං විකොපෙතුං වට්ටති. සචෙ අබ්භොකාසෙ උට්ඨහති, ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨොයෙව වට්ටති. රුක්ඛාදීසු ආරුළ්හඋපචිකමත්තිකායම්පි එසෙව නයො. ගණ්ඩුප්පාදගූථමූසිකුක්කරගොකණ්ටකාදීසුපි එසෙව නයො. ගොකණ්ටකො නාම ගාවීනං ඛුරච්ඡින්නකද්දමො වුච්චති. සචෙ පන හෙට්ඨිමතලෙන භූමිසම්බන්ධො හොති, එකදිවසම්පි න වට්ටති. කසිතට්ඨානෙ නඞ්ගලච්ඡින්නමත්තිකාපිණ්ඩං ගණ්හන්තස්ස එසෙව නයො.
เมื่อขุดแอ่งน้ำบนหลังแผ่นหิน ถ้ามีฝุ่นละเอียดตกลงไปในแอ่งนั้นก่อน ฝุ่นนั้นถูกฝนตกใส่ เมื่อพ้น ๔ เดือนไปแล้ว ย่อมถึงการนับว่าเป็นดินที่ไม่ควร (ดินเกิด). เมื่อน้ำแห้งขอด ภิกษุทั้งหลายผู้ชำระแอ่งน้ำไม่ควรทำให้กำเริบ (ขุดทำลาย). ถ้าแอ่งน้ำนั้นเต็มด้วยน้ำก่อน ภายหลังฝุ่นจึงตกลงไป พึงทำให้กำเริบได้. เพราะในแอ่งนั้น แม้เมื่อฝนตก น้ำก็ตกลงในน้ำนั่นเอง. บนหลังแผ่นหินมีฝุ่นละเอียด เมื่อฝนตกพรำๆ ย่อมติดแน่น แม้ฝุ่นนั้น เมื่อพ้น ๔ เดือนไปแล้ว ก็ไม่ควรทำให้กำเริบ. ในเงื้อมเขาที่ไม่ได้ทำ (ไม่ได้ตกแต่ง) มีจอมปลวกเกิดขึ้น พึงทำให้กำเริบได้ตามสบาย. ถ้าเกิดขึ้นในที่แจ้ง ถูกฝนตกชุ่มไม่ถึง ๔ เดือนเท่านั้นจึงควร. แม้ในดินที่ปลวกนำขึ้นไปบนต้นไม้เป็นต้น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. แม้ในดินขี้ไส้เดือน ขี้หนู ขี้สุนัข และรอยเท้าโคเป็นต้น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. ที่ชื่อว่า รอยเท้าโค ได้แก่ เลนที่ถูกกีบเท้าโคตัด. แต่ถ้าส่วนพื้นข้างล่างติดกับดิน แม้ถูกฝนตกชุ่มเพียงวันเดียวก็ไม่ควร. แม้ในกรณีที่ภิกษุถือเอาดินก้อนที่ถูกไถตัดในที่นา ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

පුරාණසෙනාසනං [Pg.76] හොති අච්ඡදනං වා විනට්ඨච්ඡදනං වා අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨං ජාතපථවීසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තතො අවසෙසං ඡදනිට්ඨකං වා ගොපානසීආදිකං උපකරණං වා ‘‘ඉට්ඨකං ගණ්හාමි, ගොපානසිං භිත්තිපාදං පදරත්ථරණං පාසාදත්ථම්භං ගණ්හාමී’’ති සඤ්ඤාය ගණ්හිතුං වට්ටති, තෙන සද්ධිං මත්තිකා පතති, අනාපත්ති, භිත්තිමත්තිකං ගණ්හන්තස්ස පන ආපත්ති. සචෙ යා යා අතින්තා, තං තං ගණ්හාති, අනාපත්ති. අන්තොගෙහෙ මත්තිකාපුඤ්ජො හොති, තස්මිං එකදිවසං ඔවට්ඨෙ ගෙහං ඡාදෙන්ති. සචෙ සබ්බො තින්තො, චාතුමාසච්චයෙන ජාතපථවීයෙව. අථස්ස උපරිභාගොයෙව තින්තො, අන්තො අතින්තො, යත්තකං තින්තං, තං කප්පියකාරකෙහි කප්පියවොහාරෙන අපනාමෙත්වා සෙසං යථාසුඛං වළඤ්ජෙතුං වට්ටති උදකෙන තෙමිතත්තා. එකාබද්ධායෙව හි ජාතපථවී හොති, න ඉතරාති. අබ්භොකාසෙ මත්තිකාපාකාරො හොති, අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨො ජාතපථවීසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තත්ථ ලග්ගපංසුං පන අල්ලහත්ථෙන ඡුපිත්වා ගහෙතුං වට්ටති. සචෙ ඉට්ඨකපාකාරො හොති, යෙභුය්‍යෙනකඨලට්ඨානෙ තිට්ඨති, යථාසුඛං විකොපෙතුං වට්ටති. අබ්භොකාසෙ ඨිතමණ්ඩපත්ථම්භං ඉතො චිතො ච සඤ්චාලෙත්වා පථවිං විකොපෙන්තෙන ගහෙතුං න වට්ටති, උජුකමෙව උද්ධරිතුං වට්ටති. අඤ්ඤම්පි සුක්ඛරුක්ඛං සුක්ඛඛාණුකං වා ගණ්හන්තස්ස එසෙව නයො.
เสนาสนะเก่าที่ไม่มีหลังคา หรือมีหลังคาที่พังแล้ว ถูกฝนตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือน ย่อมถึงการนับว่าเป็นดินเกิดนั่นเอง. ส่วนอุปกรณ์ที่เหลือจากนั้น คือ อิฐมุงหลังคาก็ดี ไม้กลอนเป็นต้นก็ดี ภิกษุเมื่อจะถือเอา พึงถือเอาด้วยความสำคัญว่า "เราถือเอาอิฐ เราถือเอาไม้กลอน เราถือเอาแผ่นกระดานที่ปูไว้ที่ฐานผนัง เราถือเอาเสาปราสาท". ดินตกลงมาพร้อมกับอุปกรณ์นั้น ไม่เป็นอาบัติ. แต่สำหรับภิกษุผู้ถือเอาดินฝาผนัง เป็นอาบัติ. ถ้าฝาผนังใดไม่เปียกฝน ภิกษุถือเอาฝาผนังนั้น ไม่เป็นอาบัติ. ในภายในเรือนมีกองดินอยู่ เมื่อกองดินนั้นถูกฝนตกชุ่มเพียงวันเดียว เขาก็มุงหลังคาเรือน. ถ้ากองดินทั้งหมดเปียกชุ่ม เมื่อพ้น ๔ เดือนไปแล้ว ย่อมเป็นดินเกิดนั่นเอง. แต่ถ้าส่วนบนของกองดินนั้นเปียก ส่วนภายในไม่เปียก ส่วนที่เปียกมีประมาณเท่าใด พึงให้กัปปิยการกนำส่วนที่เปียกนั้นออกด้วยกัปปิยโวหาร แล้วส่วนที่เหลือพึงใช้สอยได้ตามสบาย เพราะความเป็นของเปียกด้วยน้ำ. ความจริง ดินที่ติดเป็นอันเดียวกันเท่านั้น จึงชื่อว่าดินเกิด ดินนอกนั้นไม่ชื่อว่าดินเกิด พึงทราบอย่างนี้. ในที่แจ้งมีกำแพงดินอยู่ ถูกฝนตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือน ย่อมถึงการนับว่าเป็นดินเกิด. แต่ฝุ่นที่ติดอยู่ที่กำแพงดินนั้น พึงใช้มือที่เปียกแตะถือเอาได้. ถ้าเป็นกำแพงอิฐ ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นดินที่มีเศษหม้อมาก พึงทำลายได้ตามสบาย. เสามณฑปที่ตั้งอยู่ในที่แจ้ง ภิกษุไม่ควรเขย่าไปมาเพื่อจะถอนดินแล้วถือเอา พึงถอนขึ้นตรงๆ เท่านั้น. แม้ในกรณีที่ภิกษุถือเอาต้นไม้แห้งหรือตอไม้แห้งอื่น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

74. නවකම්මත්ථං ථම්භං වා පාසාණං වා රුක්ඛං වා දණ්ඩකෙහි උච්චාලෙත්වා පවට්ටෙන්තා ගච්ඡන්ති, තත්ථ ජාතපථවී භිජ්ජති, සචෙ සුද්ධචිත්තා පවට්ටෙන්ති, අනාපත්ති. අථ පන තෙන අපදෙසෙන පථවිං භින්දිතුකාමායෙව හොන්ති, ආපත්ති. සාඛාදීනි කඩ්ඪන්තානම්පි පථවියං දාරූනි ඵාලෙන්තානම්පි එසෙව නයො. පථවියං අට්ඨිසූචිකණ්ටකාදීසුපි යං කිඤ්චි ආකොටෙතුං වා පවෙසෙතුං වා න වට්ටති, ‘‘පස්සාවධාරාය වෙගෙන පථවිං භින්දිස්සාමී’’ති එවං පස්සාවම්පි කාතුං න වට්ටති. කරොන්තස්ස භිජ්ජති, ආපත්ති, ‘‘විසමභූමිං සමං කරිස්සාමී’’ති සම්මජ්ජනියා ඝංසිතුම්පි න වට්ටති. වත්තසීසෙනෙව හි සම්මජ්ජිතබ්බං. කෙචි කත්තරයට්ඨියා භූමිං කොට්ටෙන්ති, පාදඞ්ගුට්ඨකෙන විලිඛන්ති, ‘‘චඞ්කමිතට්ඨානං දස්සෙස්සාමා’’ති පුනප්පුනං භූමිං භින්දන්තා චඞ්කමන්ති, සබ්බං න වට්ටති, වීරියසම්පග්ගහත්ථං පන සමණධම්මං කරොන්තෙන සුද්ධචිත්තෙන චඞ්කමිතුං [Pg.77] වට්ටති. ‘‘හත්ථං ඛොවිස්සාමා’’ති පථවියං ඝංසන්ති, න වට්ටති, අඝංසන්තෙන පන අල්ලහත්ථං පථවියං ඨපෙත්වා රජං ගහෙතුං වට්ටති.
๗๔. เพื่อการงานใหม่ เมื่อยกเสาหรือหินหรือต้นไม้ด้วยไม้คานแล้วกลิ้งไป ในที่นั้นพื้นดินที่เกิดขึ้นแล้วย่อมแตก ถ้ากลิ้งไปด้วยจิตบริสุทธิ์ ไม่เป็นอาบัติ แต่ถ้ามีความประสงค์จะทำลายพื้นดินด้วยการอ้างนั้น เป็นอาบัติ แม้สำหรับภิกษุผู้ลากกิ่งไม้เป็นต้น หรือผู้ผ่าฟืนบนพื้นดิน ก็มีนัยเดียวกันนี้ แม้ในพื้นดิน ไม่ควรที่จะตอกหรือเสียบกระดูก เข็ม หนามเป็นต้นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ไม่ควรแม้จะถ่ายปัสสาวะด้วยคิดว่า "เราจะทำลายพื้นดินด้วยแรงของสายปัสสาวะ" เมื่อทำ ย่อมแตก เป็นอาบัติ ไม่ควรแม้จะถูด้วยไม้กวาดด้วยคิดว่า "เราจะทำให้พื้นดินที่ไม่เรียบเสมอ" เพราะพึงกวาดด้วยการถือวัตรเป็นสำคัญเท่านั้น บางพวกใช้ไม้เท้ากระทุ้งพื้นดิน ใช้หัวแม่เท้าขีดเขียน เดินจงกรมพลางทำลายพื้นดินซ้ำๆ ด้วยคิดว่า "เราจะแสดงที่จงกรม" ทั้งหมดไม่ควร แต่เพื่อประคองความเพียร ภิกษุผู้ทำสมณธรรมด้วยจิตบริสุทธิ์ พึงเดินจงกรมได้ ถูมือบนพื้นดินด้วยคิดว่า "เราจะล้างมือ" ไม่ควร แต่ภิกษุผู้ไม่ถู พึงวางมือที่เปียกบนพื้นดินแล้วถือเอาฝุ่นได้

කෙචි කණ්ඩුකච්ඡුආදීහි ආබාධිකා ඡින්නතටාදීසු අඞ්ගපච්චඞ්ගානි ඝංසන්ති, න වට්ටති. ජාතපථවිං දහති වා දහාපෙති වා, පාචිත්තියං, අන්තමසො පත්තම්පි පචන්තො යත්තකෙසු ඨානෙසු අග්ගිං දෙති වා දාපෙති වා, තත්තකානි පාචිත්තියානි, තස්මා පත්තං පචන්තෙනපි පුබ්බෙ පක්කට්ඨානෙයෙව පචිතබ්බො. අදඩ්ඪාය පථවියා අග්ගිං ඨපෙතුං න වට්ටති, පත්තපචනකපාලස්ස පන උපරි අග්ගිං ඨපෙතුං වට්ටති. දාරූනං උපරි ඨපෙති, සො අග්ගි තානි දහන්තො ගන්ත්වා පථවිං දහති, න වට්ටති. ඉට්ඨකකපාලාදීසුපි එසෙව නයො. තත්‍රාපි හි ඉට්ඨකාදීනංයෙව උපරි ඨපෙතුං වට්ටති. කස්මා? තෙසං අනුපාදානත්තා. න හි තානි අග්ගිස්ස උපාදානසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති, සුක්ඛඛාණුසුක්ඛරුක්ඛාදීසුපි අග්ගිං දාතුං න වට්ටති. සචෙ පන ‘‘පථවිං අප්පත්තමෙව නිබ්බාපෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති දෙති, වට්ටති. පච්ඡා නිබ්බාපෙතුං න සක්කොති, අවිසයත්තා අනාපත්ති. තිණුක්කං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො හත්ථෙ ඩය්හමානෙ භූමියං පාතෙති, අනාපත්ති. පතිතට්ඨානෙයෙව උපාදානං දත්වා අග්ගිං කාතුං වට්ටති. දඩ්ඪපථවියා ච යත්තකං ඨානං උසුමාය අනුගතං, සබ්බං විකොපෙතුං වට්ටති.
บางพวกมีโรคคือคันและหิดเป็นต้น ถูอวัยวะน้อยใหญ่บนตลิ่งที่ขาดเป็นต้น ไม่ควร เผาพื้นดินที่เกิดขึ้นแล้วเอง หรือให้ผู้อื่นเผา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แม้ที่สุด แม้ภิกษุผู้เผาบาตร ในที่เท่าใด ให้ไฟเองหรือให้ผู้อื่นให้ไฟ ในที่เท่านั้น ย่อมเป็นอาบัติปาจิตตีย์เท่านั้น เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุผู้เผาบาตร ก็พึงเผาในที่ที่เคยเผามาก่อนเท่านั้น ไม่ควรวางไฟบนพื้นดินที่ยังไม่ถูกเผา แต่พึงวางไฟบนอိုးอ่างสำหรับเผาบาตรได้ วางบนฟืน ไฟนั้นเผาฟืนเหล่านั้นแล้วลามไปเผาพื้นดิน ไม่ควร แม้ในหลุมเผาอิฐเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ เพราะในที่นั้น ก็พึงวางบนอิฐเป็นต้นเท่านั้น เพราะเหตุไร? เพราะสิ่งเหล่านั้นไม่เป็นเชื้อเพลิง เพราะสิ่งเหล่านั้นไม่ถึงซึ่งการนับว่าเป็นเชื้อเพลิงของไฟ แม้บนตอไม้แห้ง ต้นไม้แห้งเป็นต้น ก็ไม่ควรให้ไฟ แต่ถ้าให้ไฟด้วยคิดว่า "เราจะดับก่อนที่ไฟจะถึงพื้นดินแล้วไป" ก็ควร ภายหลังไม่สามารถดับได้ เพราะพ้นวิสัย ไม่เป็นอาบัติ ภิกษุผู้ถือคบหญ้าไป เมื่อมือถูกไฟไหม้ พึงทิ้งลงบนพื้นดิน ไม่เป็นอาบัติ พึงให้เชื้อเพลิงในที่ที่ตกลงไปแล้วจุดไฟได้ และในพื้นดินที่ถูกเผา ที่ใดถูกความร้อนแผ่ไปถึงทั้งหมด พึงทำลายที่นั้นทั้งหมดได้

යො පන අජානනකො භික්ඛු අරණිසහිතෙන අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා හත්ථෙන උක්ඛිපිත්වා ‘‘කිං කරොමී’’ති වදති, ‘‘ජාලෙහී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘හත්ථො ඩය්හතී’’ති වදති, ‘‘යථා න ඩය්හති, තථා කරොහී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘භූමියං පාතෙහී’’ති පන න වත්තබ්බො. සචෙ හත්ථෙ ඩය්හමානෙ පාතෙති, ‘‘පථවිං දහිස්සාමී’’ති අපාතිතත්තා අනාපත්ති, පතිතට්ඨානෙ පන අග්ගිං කාතුං වට්ටති. ‘‘ඉමස්ස ථම්භස්ස ආවාටං ජාන, මහාමත්තිකං ජාන, ථුසමත්තිකං ජාන, මහාමත්තිකං දෙහි, ථුසමත්තිකං දෙහි, මත්තිකං ආහර, පංසුං ආහර, මත්තිකාය අත්ථො, පංසුනා අත්ථො, ඉමස්ස ථම්භස්ස ආවාටං කප්පියං කරොහි, ඉමං මත්තිකං කප්පියං කරොහි, ඉමං පංසුං කප්පියං කරොහී’’ති එවං කප්පියවොහාරෙන යං කිඤ්චි කාරාපෙතුං වට්ටති. අඤ්ඤවිහිතො කෙනචි සද්ධිං කිඤ්චි කථෙන්තො පාදඞ්ගුට්ඨකෙන කත්තරයට්ඨියා වා පථවිං විලිඛන්තො තිට්ඨති, එවං අසතියා විලිඛන්තස්ස භින්දන්තස්ස වා අනාපත්ති.
ส่วนภิกษุใดไม่รู้ (สิกขาบท) ยังไฟให้เกิดขึ้นแล้ว ยกขึ้นด้วยมืออันพร้อมด้วยไม้สีไฟ กล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะทำอย่างไรดี" พึงกล่าวว่า "จงจุดเถิด" ถ้ากล่าวว่า "มือของข้าพเจ้าไหม้" พึงกล่าวว่า "จงทำโดยประการที่มือไม่ไหม้" แต่ไม่พึงกล่าวว่า "จงทิ้งลงบนพื้นดิน" ถ้าทิ้งลงในขณะที่มือไหม้ เพราะไม่ได้ทิ้งด้วยคิดว่า "เราจะเผาแผ่นดิน" จึงไม่มีอาบัติ แต่ในที่ที่ไฟตกนั้น ย่อมควรเพื่อทำไฟ พึงกล่าวว่า "จงรู้หลุมของเสานี้ จงรู้ดินเหนียว จงรู้ดินแกลบ จงให้ดินเหนียว จงให้ดินแกลบ จงนำดินมา จงนำฝุ่นมา มีความต้องการด้วยดิน มีความต้องการด้วยฝุ่น จงทำให้หลุมของเสานี้เป็นของควร จงทำให้ดินนี้เป็นของควร จงทำให้ฝุ่นนี้เป็นของควร" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อยังสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้กระทำด้วยกัปปิยโวหาร ภิกษุผู้มีใจส่งไปในที่อื่น พูดคุยสิ่งใดสิ่งหนึ่งกับใครคนหนึ่ง ยืนขีดเขียนแผ่นดินด้วยนิ้วหัวแม่เท้า หรือด้วยไม้เท้า เมื่อไม่ตั้งใจอย่างนั้น ขีดเขียนหรือทำลาย ย่อมไม่มีอาบัติ

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

පථවීඛණනවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยการขุดดิน จบลงแล้ว

15. භූතගාමවිනිච්ඡයකථා
๑๕. เรื่องวินิจฉัยภูตคาม

75. භූතගාමොති [Pg.78] පඤ්චහි බීජෙහි ජාතානං රුක්ඛලතාදීනමෙතං අධිවචනං. තත්‍රිමානි පඤ්ච බීජානි – මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජන්ති. තත්ථ මූලබීජං නාම හලිද්දි සිඞ්ගිවෙරං වචා වචත්තං අතිවිසං කටුකරොහිණී උසීරං භද්දමුත්තකං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලෙ ජායන්ති මූලෙ සඤ්ජායන්ති, එතං මූලබීජං නාම. ඛන්ධබීජං නාම අස්සත්ථො නිග්‍රොධො පිලක්ඛො උදුම්බරො කච්ඡකො කපිත්ථනො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි ඛන්ධෙ ජායන්ති ඛන්ධෙ සඤ්ජායන්ති, එතං ඛන්ධබීජං නාම. ඵළුබීජං නාම උච්ඡු වෙළු නළො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි පබ්බෙ ජායන්ති පබ්බෙ සඤ්ජායන්ති, එතං ඵළුබීජං නාම. අග්ගබීජං නාම අජ්ජුකං ඵණිජ්ජකං හිරිවෙරං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි අග්ගෙ ජායන්ති අග්ගෙ සඤ්ජායන්ති, එතං අග්ගබීජං නාම. බීජබීජං නාම පුබ්බණ්ණං අපරණ්ණං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි බීජෙ ජායන්ති බීජෙ සඤ්ජායන්ති, එතං බීජබීජං නාම (පාචි. 91). තත්ථ භූතගාමෙ භූතගාමසඤ්ඤී ඡින්දති වා ඡින්දාපෙති වා භින්දති වා භින්දාපෙති වා පචති වා පචාපෙති වා, පාචිත්තියං. භූතගාමඤ්හි විකොපෙන්තස්ස පාචිත්තියං, භූතගාමපරිමොචිතං පඤ්චවිධම්පි බීජගාමං විකොපෙන්තස්ස දුක්කටං.
๗๕. ภูตคามนั้น เป็นชื่อของต้นไม้ เถาวัลย์ เป็นต้น ที่เกิดจากพืช ๕ ชนิดเหล่านี้ พืช ๕ ชนิดเหล่านี้คือ มูลพืช ขันธพืช ผฬุพืช อัคคพืช พีชพืช ในบรรดาพืชเหล่านั้น มูลพืช ได้แก่ ขมิ้น ขิง ว่านน้ำ ซิบพู อติวิสา กะฏุกโรหิณี แฝก หญ้าแห้วหมู หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ราก งอกที่ราก ทั้งหมดนี้ชื่อว่ามูลพืช ขันธพืช ได้แก่ ต้นอัสสัตถะ ต้นนิโครธ ต้นปิลักขะ ต้นอุทุมพร ต้นกัจฉกะ ต้นกะปิตถนะ หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ลำต้น งอกที่ลำต้น ทั้งหมดนี้ชื่อว่าขันธพืช ผฬุพืช ได้แก่ อ้อย ไผ่ อ้อ หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ข้อ งอกที่ข้อ ทั้งหมดนี้ชื่อว่าผฬุพืช อัคคพืช ได้แก่ กะเพรา โหระพา หิริเวระ หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ยอด งอกที่ยอด ทั้งหมดนี้ชื่อว่าอัคคพืช พีชพืช ได้แก่ บุพพัณณะ (ข้าว) อปรัณณะ (ถั่ว) หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่เมล็ด งอกที่เมล็ด ทั้งหมดนี้ชื่อว่าพีชพืช (ปาจิ. ๙๑) ในภูตคามนั้น ภิกษุผู้มีสัญญาว่าเป็นภูตคาม ตัดเอง หรือให้ผู้อื่นตัด ทำลายเอง หรือให้ผู้อื่นทำลาย หุงต้มเอง หรือให้ผู้อื่นหุงต้ม เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะภิกษุผู้ทำลายภูตคาม เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ส่วนภิกษุผู้ทำลายพีชคาม ๕ ชนิดที่พ้นจากภูตคาม เป็นอาบัติทุกกฏ

76. බීජගාමභූතගාමො (පාචි. අට්ඨ. 922) නාමෙස අත්ථි උදකට්ඨො, අත්ථි ථලට්ඨො. තත්ථ උදකට්ඨො සාසපමත්තිකතිලබීජකාදිභෙදා සපණ්ණිකා ච අපණ්ණිකා ච සබ්බා සෙවාලජාති, අන්තමසො උදකපප්පටකං උපාදාය ‘‘භූතගාමො’’ති වෙදිතබ්බො. උදකපප්පටකො නාම උපරි ථද්ධො ඵරුසවණ්ණො හෙට්ඨා මුදු නීලවණ්ණො හොති. තත්ථ යස්ස සෙවාලස්ස මූලං ඔරුහිත්වා පථවියං පතිට්ඨිතං, තස්ස පථවී ඨානං. යො උදකෙ සඤ්චරති, තස්ස උදකං. පථවියං පතිට්ඨිතං යත්ථ කත්ථචි විකොපෙන්තස්ස, උද්ධරිත්වා වා ඨානන්තරං සඞ්කාමෙන්තස්ස පාචිත්තියං, උදකෙ සඤ්චරන්තං විකොපෙන්තස්සෙව පාචිත්තියං. හත්ථෙහි පන ඉතො චිතො චවියූහිත්වා නහායිතුං වට්ටති. සකලඤ්හි උදකං තස්ස ඨානං, තස්මා න සො එත්තාවතා ඨානන්තරං සඞ්කාමිතො හොති. උදකතො පන උදකෙන විනා සඤ්චිච්ච උක්ඛිපිතුං න වට්ටති, උදකෙන සද්ධිං උක්ඛිපිත්වා පුන උදකෙ පක්ඛිපිතුං වට්ටති. උප්පලිනිපදුමිනිආදීනි ජලජවල්ලිතිණානි උදකතො උද්ධරන්තස්ස වා තත්ථෙව විකොපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං, පරෙහි උප්පාටිතානි විකොපෙන්තස්ස දුක්කටං. තානි හි බීජගාමෙ සඞ්ගහං [Pg.79] ගච්ඡන්ති, තිලබීජකසාසපමත්තිකසෙවාලොපි උදකතො උද්ධටො අමිලාතො අග්ගබීජසඞ්ගහං ගච්ඡති. මහාපච්චරියාදීසු ‘‘අනන්තකතිලබීජකඋදකපප්පටකාදීනි දුක්කටවත්ථූනී’’ති වුත්තං, තත්ථ කාරණං න දිස්සති. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘සම්පුණ්ණභූතගාමං න හොති, තස්මා දුක්කට’’න්ති වුත්තං, තම්පි න සමෙති. භූතගාමෙ හි පාචිත්තියං බීජගාමෙ දුක්කටං වුත්තං. අසම්පුණ්ණභූතගාමො නාම තතියො කොට්ඨාසො නෙව පාළියං, න අට්ඨකථාසු ආගතො, අථෙතං බීජගාමසඞ්ගහං ගමිස්සතීති, තම්පි න යුත්තං අභූතගාමමූලත්තා තාදිසස්ස බීජගාමස්සාති. අපිච ‘‘ගරුකලහුකෙසු ගරුකෙ ඨාතබ්බ’’න්ති එතං විනයලක්ඛණං.
๗๖. พีชคามและภูตคาม (ปาจิ. อรรถ. ๙๒๒) นี้ มีทั้งที่ตั้งอยู่ในน้ำ และที่ตั้งอยู่บนบก ในบรรดาพืชเหล่านั้น พืชที่ตั้งอยู่ในน้ำ ได้แก่ สาหร่ายทุกชนิดที่มีใบและไม่มีใบ มีชนิดต่าง ๆ เช่น สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดผักกาด สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงา เป็นต้น จนถึงสาหร่ายน้ำ (ตะไคร่น้ำ) พึงทราบว่าเป็นภูตคาม สาหร่ายน้ำนั้น ข้างบนแข็ง มีสีหยาบ ข้างล่างนุ่ม มีสีเขียว ในบรรดาสาหร่ายเหล่านั้น สาหร่ายใดมีรากหยั่งลงตั้งอยู่ในดิน ดินเป็นที่ตั้งของสาหร่ายนั้น สาหร่ายใดลอยอยู่ในน้ำ น้ำเป็นที่ตั้งของสาหร่ายนั้น ภิกษุผู้ทำลายสาหร่ายที่ตั้งอยู่ในดิน ณ ที่ใดที่หนึ่ง หรือถอนแล้วย้ายไปที่อื่น เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภิกษุผู้ทำลายสาหร่ายที่ลอยอยู่ในน้ำเท่านั้น เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่ย่อมควรเพื่อใช้มือโบกไปมาแล้วอาบน้ำ เพราะน้ำทั้งหมดเป็นที่ตั้งของสาหร่ายนั้น เพราะฉะนั้น ภิกษุนั้นจึงไม่ชื่อว่าย้ายไปที่อื่นด้วยการโบกไปมาเพียงเท่านี้ แต่ไม่ควรตั้งใจยกสาหร่ายขึ้นจากน้ำโดยปราศจากน้ำ ย่อมควรยกขึ้นพร้อมกับน้ำแล้วใส่ลงในน้ำอีก ภิกษุผู้ถอนบัวสาย บัวหลวง เป็นต้น และพืชน้ำ เถาวัลย์ หญ้า ที่เกิดในน้ำจากน้ำ หรือทำลายในน้ำนั้นเอง เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภิกษุผู้ทำลายบัวสาย เป็นต้น ที่ผู้อื่นถอนไว้แล้ว เป็นอาบัติทุกกฏ เพราะพืชเหล่านั้นจัดเข้าในพีชคาม สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงาและสาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดผักกาดที่ถอนขึ้นจากน้ำแล้วยังไม่เหี่ยวแห้ง ก็จัดเข้าในอัคคพืช (พืชที่เกิดจากยอด) ในคัมภีร์มหัปปจจรี เป็นต้น กล่าวว่า “สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงา สาหร่ายน้ำ เป็นต้น ชนิดไม่มีที่สุด เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ” แต่ไม่ปรากฏเหตุผลในคำกล่าวเหล่านั้น ในอรรถกถาอัณฑกะ กล่าวว่า “เพราะไม่เป็นภูตคามที่สมบูรณ์ เพราะฉะนั้นจึงเป็นอาบัติทุกกฏ” คำกล่าวนี้ก็ไม่ตรงกัน เพราะในภูตคาม ท่านกล่าวว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ในพีชคาม ท่านกล่าวว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ภูตคามที่ไม่สมบูรณ์ ชื่อว่าเป็นส่วนที่สาม ไม่ได้มาในพระบาลี และไม่ได้มาในอรรถกถา ถ้าอย่างนั้น สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงาที่ยังไม่งอกนั้น จะจัดเข้าในพีชคาม ก็ไม่สมควร เพราะพีชคามเช่นนั้นไม่มีรากเป็นภูตคาม อนึ่ง “ในบรรดาอาบัติหนักและเบา พึงตั้งอยู่ในอาบัติหนัก” นี้เป็นลักษณะของวินัย

ථලට්ඨෙ ඡින්නරුක්ඛානං අවසිට්ඨො හරිතඛාණු නාම හොති, තත්ථ කකුධකරඤ්ජපියඞ්ගුපනසාදීනං ඛාණු උද්ධං වඩ්ඪති, සො භූතගාමෙන සඞ්ගහිතො. තාලනාළිකෙරාදීනං ඛාණු උද්ධං න වඩ්ඪති, සො බීජගාමෙන සඞ්ගහිතො. කදලියා පන අඵලිතාය ඛාණු භූතගාමෙන සඞ්ගහිතො, ඵලිතාය බීජගාමෙන. කදලී පන ඵලිතා යාව නීලපණ්ණා, තාව භූතගාමෙනෙව සඞ්ගහිතා, තථා ඵලිතො වෙළු. යදා පන අග්ගතො පට්ඨාය සුස්සති, තදා බීජගාමෙන සඞ්ගහං ගච්ඡති. කතරබීජගාමෙන? ඵළුබීජගාමෙන. කිං තතො නිබ්බත්තති? න කිඤ්චි. යදි හි නිබ්බත්තෙය්‍ය, භූතගාමෙන සඞ්ගහං ගච්ඡෙය්‍ය. ඉන්දසාලාදිරුක්ඛෙ ඡින්දිත්වා රාසිං කරොන්ති, කිඤ්චාපි රාසිකතදණ්ඩකෙහි රතනප්පමාණාපි සාඛා නික්ඛමන්ති, බීජගාමෙනෙව පන සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. මණ්ඩපත්ථාය වා වතිඅත්ථාය වා වල්ලිආරොපනත්ථාය වා භූමියං නිඛණන්ති, මූලෙසු චෙව පණ්ණෙසු ච නිග්ගතෙසු පුන භූතගාමසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති, මූලමත්තෙසු පන පණ්ණමත්තෙසු වා නිග්ගතෙසුපි බීජගාමෙන සඞ්ගහිතා එව.
ในพืชที่ตั้งอยู่บนบก ตอไม้เขียวที่เหลืออยู่ของต้นไม้ที่ถูกตัดแล้ว ชื่อว่า ตอไม้เขียว ในบรรดาตอไม้เหล่านั้น ตอไม้ของต้นกะกุธะ ต้นกะรัญชะ ต้นปิยังคุ ต้นปนัสสะ เป็นต้น ย่อมงอกขึ้นไปข้างบน ตอไม้นั้นจัดเข้าในภูตคาม ตอไม้ของต้นตาล ต้นมะพร้าว เป็นต้น ย่อมไม่งอกขึ้นไปข้างบน ตอไม้นั้นจัดเข้าในพีชคาม ส่วนตอไม้ของต้นกล้วยที่ยังไม่ออกผล จัดเข้าในภูตคาม ตอไม้ของต้นกล้วยที่ออกผลแล้ว จัดเข้าในพีชคาม ส่วนต้นกล้วยที่ออกผลแล้ว ตราบใดที่ยังมีใบเขียวอยู่ ตราบนั้นก็จัดเข้าในภูตคามเท่านั้น ต้นไผ่ที่ออกผลแล้วก็เช่นกัน แต่เมื่อใดเริ่มเหี่ยวแห้งจากยอด เมื่อนั้นก็จัดเข้าในพีชคาม จัดเข้าในพีชคามชนิดใด? จัดเข้าในผฬุพีชคาม อะไรจะงอกออกมาจากนั้น? ไม่มีอะไร ถ้าหากงอกออกมา ก็จะจัดเข้าในภูตคาม พวกเขาย่อมตัดต้นอินทสาละ เป็นต้น แล้วทำเป็นกอง ถึงแม้กิ่งไม้ขนาดเท่าศอกจะงอกออกมาจากท่อนไม้ที่กองไว้แล้ว แต่ก็จัดเข้าในพีชคามเท่านั้น พวกเขาย่อมปลูกลงในดินเพื่อประโยชน์แก่การทำมณฑป หรือเพื่อประโยชน์แก่การทำรั้ว หรือเพื่อประโยชน์แก่การปลูกเถาวัลย์ เมื่อรากและใบงอกออกมาอีก ก็จัดเข้าในภูตคาม แต่เมื่อรากเท่านั้น หรือใบเท่านั้นงอกออกมา ก็ยังจัดเข้าในพีชคามเท่านั้น

යානි කානිචි බීජානි පථවියං වා උදකෙන සිඤ්චිත්වා ඨපිතානි, කපාලාදීසු වා අල්ලපංසුං පක්ඛිපිත්වා නික්ඛිත්තානි හොන්ති, සබ්බානි මූලමත්තෙ වා පණ්ණමත්තෙ වා නිග්ගතෙපි බීජානියෙව. සචෙපි මූලානි ච උපරි අඞ්කුරො ච නිග්ගච්ඡති, යාව අඞ්කුරො හරිතො න හොති, තාව බීජානියෙව. මුග්ගාදීනං පන පණ්ණෙසු උට්ඨිතෙසු, වීහිආදීනං වා අඞ්කුරෙ හරිතෙ නීලවණ්ණෙ ජාතෙ භූතගාමසඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. තාලට්ඨීනං පඨමං සූකරදාඨා විය මූලං නිග්ගච්ඡති, නිග්ගතෙපි යාව උපරි පත්තවට්ටි න නිග්ගච්ඡති, තාව බීජගාමො නාමයෙව. නාළිකෙරස්ස තචං භින්දිත්වා දන්තසූචි විය අඞ්කුරො නිග්ගච්ඡති, යාව මිගසිඞ්ගසදිසා [Pg.80] නීලපත්තවට්ටි න හොති, තාව බීජගාමොයෙව. මූලෙ අනිග්ගතෙපි තාදිසාය පත්තවට්ටියා ජාතාය අමූලකභූතගාමෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති.
เมล็ดพืชใดๆ ก็ตามที่ถูกรดน้ำแล้ววางไว้ในดิน หรือถูกใส่ไว้ในภาชนะเช่นกระเบื้องแตกแล้วใส่ดินเปียกวางไว้ โดยทั้งหมดนั้น แม้จะมีรากหรือใบงอกออกมาเพียงเล็กน้อย ก็ยังคงเป็นพีชคามนั่นเอง หากรากและหน่ออ่อนงอกออกมา แต่ตราบใดที่หน่ออ่อนนั้นยังไม่เป็นสีเขียว ก็ยังคงเป็นพีชคามนั่นเอง แต่สำหรับพืชตระกูลถั่วเป็นต้น เมื่อใบงอกออกมาแล้ว หรือสำหรับข้าวเป็นต้น เมื่อหน่ออ่อนเป็นสีเขียวเข้มแล้ว ก็จัดเข้าในภูตคาม สำหรับเมล็ดตาล รากจะงอกออกมาคล้ายเขี้ยวหมูป่าก่อน แม้จะงอกออกมาแล้ว ตราบใดที่ยอดใบยังไม่งอกออกมา ก็ชื่อว่าเป็นพีชคามนั่นเอง สำหรับมะพร้าว เมื่อกะลาถูกกะเทาะออก หน่ออ่อนจะงอกออกมาคล้ายเข็มงาช้าง แม้จะงอกออกมาแล้ว ตราบใดที่ยอดใบสีเขียวเข้มคล้ายเขากวางยังไม่ปรากฏ ก็เป็นพีชคามนั่นเอง แม้รากยังไม่งอกออกมา แต่เมื่อยอดใบเช่นนั้นปรากฏขึ้น ก็จัดเข้าในภูตคามที่ไม่มีราก

අම්බට්ඨිආදීනි වීහිආදීහි විනිච්ඡිනිතබ්බානි. වන්දාකා වා අඤ්ඤා වා යා කාචි රුක්ඛෙ ජායිත්වා රුක්ඛං ඔත්ථරති, රුක්ඛොව තස්සා ඨානං, තං විකොපෙන්තස්ස වා තතො උද්ධරන්තස්ස වා පාචිත්තියං. එකා අමූලිකා ලතා හොති, අඞ්ගුලිවෙඨකො විය වනප්පගුම්බදණ්ඩකෙ වෙඨෙති, තස්සාපි අයමෙව විනිච්ඡයො. ගෙහපමුඛපාකාරවෙදිකා චෙතියාදීසු නීලවණ්ණො සෙවාලො හොති, යාව ද්වෙ තීණි පත්තානි න සඤ්ජායන්ති, තාව අග්ගබීජසඞ්ගහං ගච්ඡති. පත්තෙසු ජාතෙසු පාචිත්තියවත්ථු, තස්මා තාදිසෙසු ඨානෙසු සුධාලෙපම්පි දාතුං න වට්ටති, අනුපසම්පන්නෙන ලිත්තස්ස උපරි සිනෙහලෙපො දාතුං වට්ටති. සචෙ නිදාඝසමයෙ සුක්ඛසෙවාලො තිට්ඨති, තං සම්මුඤ්ජනීආදීහි ඝංසිත්වා අපනෙතුං වට්ටති. පානීයඝටාදීනං බහි සෙවාලො දුක්කටවත්ථු, අන්තො අබ්බොහාරිකො, දන්තකට්ඨපූවාදීසු කණ්ණකම්පි අබ්බොහාරිකමෙව. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘සචෙ ගෙරුකපරිකම්මකතා භිත්ති කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා’’ති (මහාව. 66).
เมล็ดมะม่วงเป็นต้น พึงวินิจฉัยเช่นเดียวกับข้าวเป็นต้น กาฝากหรือพืชชนิดอื่นใดก็ตามที่เกิดบนต้นไม้แล้วปกคลุมต้นไม้นั้น ต้นไม้นั้นแหละเป็นที่ตั้งของมัน การทำลายต้นไม้นั้นหรือถอนมันออกจากต้นไม้นั้นเป็นอาบัติปาจิตตีย์ มีเถาวัลย์ชนิดหนึ่งที่ไม่มีราก มันพันรอบกิ่งไม้พุ่มในป่าเหมือนปลอกนิ้ว การวินิจฉัยสำหรับเถาวัลย์ที่ไม่มีรากนั้นก็เป็นเช่นเดียวกันนี้ ตะไคร่น้ำสีเขียวที่เกิดบนหน้าบ้าน กำแพง รั้ว หรือเจดีย์เป็นต้น ตราบใดที่ยังไม่มีใบสองสามใบงอกออกมา ก็จัดเข้าในประเภทอัคคพีชะ เมื่อใบงอกออกมาแล้วก็เป็นวัตถุแห่งอาบัติปาจิตตีย์ ดังนั้น การฉาบปูนขาวในที่เช่นนั้นจึงไม่ควร แต่การทาด้วยน้ำมันบนสิ่งที่อนุปสัมบันฉาบไว้แล้วนั้นควร หากในฤดูร้อนมีตะไคร่น้ำแห้งติดอยู่ การขูดออกด้วยไม้กวาดเป็นต้น ก็ควร ตะไคร่น้ำที่อยู่ภายนอกหม้อน้ำดื่มเป็นต้น เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ ส่วนตะไคร่น้ำที่อยู่ภายในหม้อนั้นไม่เป็นอาบัติ แม้เชื้อราที่อยู่บนไม้สีฟันหรือขนมเป็นต้น ก็ไม่เป็นอาบัติเช่นกัน มีคำกล่าวไว้ว่า “หากฝาผนังที่ทำด้วยดินแดงมีเชื้อราขึ้น พึงชุบผ้าให้เปียก บิดแล้วเช็ดออก” (มหาวรรค 66)

77. පාසාණජාති පාසාණදද්දුසෙවාලසෙලෙය්‍යකාදීනි අහරිතවණ්ණානි අපත්තකානි ච දුක්කටවත්ථුකානි. අහිච්ඡත්තකං යාව මකුටං හොති, තාව දුක්කටවත්ථු, පුප්ඵිතකාලතො පට්ඨාය අබ්බොහාරිකං, අල්ලරුක්ඛතො පන අහිච්ඡත්තකං ගණ්හන්තො රුක්ඛතචං විකොපෙති, තස්මා තත්ථ පාචිත්තියං. රුක්ඛපපටිකායපි එසෙව නයො. යා පන ඉන්දසාලකකුධාදීනං පපටිකා රුක්ඛතො මුච්චිත්වා තිට්ඨති, තං ගණ්හන්තස්ස අනාපත්ති. නිය්‍යාසම්පි රුක්ඛතො මුච්චිත්වා ඨිතං සුක්ඛරුක්ඛෙ වා ලග්ගං ගණ්හිතුං වට්ටති, අල්ලරුක්ඛතො න වට්ටති. ලාඛායපි එසෙව නයො. රුක්ඛං චාලෙත්වා පණ්ඩුපලාසං වා පරිණතකණිකාරාදිපුප්ඵං වා පාතෙන්තස්ස පාචිත්තියමෙව. හත්ථකුක්කුච්චෙන මුදුකෙසු ඉන්දසාලනුහීඛන්ධාදීසු වා තත්ථජාතකතාලපණ්ණාදීසු වා අක්ඛරං ඡින්දන්තස්සපි එසෙව නයො. සාමණෙරානං පුප්ඵං ඔචිනන්තානං සාඛං ඔනාමෙත්වා දාතුං වට්ටති. තෙහි පන පුප්ඵෙහි පානීයං න වාසෙතබ්බං, පානීයවාසත්ථිකෙන සාමණෙරං උක්ඛිපිත්වා ඔචිනාපෙතබ්බානි. ඵලසාඛාපි අත්තනා [Pg.81] ඛාදිතුකාමෙන න ඔනාමෙතබ්බා, සාමණෙරං උක්ඛිපිත්වා ඵලං ගාහාපෙතබ්බං. කිඤ්චි ගච්ඡං වාලතං වා උප්පාටෙන්තෙහි සාමණෙරෙහි සද්ධිං ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිතුං න වට්ටති, තෙසං පන උස්සාහජනනත්ථං අනාකඩ්ඪන්තෙන කඩ්ඪනාකාරං දස්සෙන්තෙන විය අග්ගෙ ගහෙතුං වට්ටති. යෙසං රුක්ඛානං සාඛා රුහති, තෙසං සාඛං මක්ඛිකබීජනාදීනං අත්ථාය කප්පියං අකාරාපෙත්වා ගහිතං, තචෙ වා පත්තෙ වා අන්තමසො නඛෙනපි විලෙඛන්තස්ස දුක්කටං. අල්ලසිඞ්ගිවෙරාදීසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන කප්පියං කාරාපෙත්වා සීතලෙ පදෙසෙ ඨපිතස්ස මූලං සඤ්ජායති, උපරිභාගෙ ඡින්දිතුං වට්ටති. සචෙ අඞ්කුරො ජායති, හෙට්ඨාභාගෙ ඡින්දිතුං වට්ටති, මූලෙ ච අඞ්කුරෙ ච ජාතෙ න වට්ටති.
๗๗. หินย้อย หินกลาก ตะไคร่น้ำ และหินส้มเป็นต้น ที่ไม่มีสีเขียวและไม่มีใบ จัดเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ เห็ดตราบใดที่ยังเป็นดอกตูมอยู่ ก็เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ แต่ตั้งแต่เวลาที่บานแล้วก็ไม่เป็นอาบัติ อย่างไรก็ตาม หากภิกษุเก็บเห็ดจากต้นไม้สด ย่อมทำลายเปลือกไม้ ดังนั้นจึงเป็นอาบัติปาจิตตีย์ในกรณีนั้น แม้ในสะเก็ดไม้ก็มีนัยเดียวกันนี้ สะเก็ดไม้ของต้นอินทสาลและต้นกุธะเป็นต้น ที่หลุดออกจากต้นไม้แล้ว หากภิกษุเก็บไปก็ไม่เป็นอาบัติ แม้ซึ่งยางไม้ที่หลุดออกจากต้นไม้แล้ว หรือที่ติดอยู่บนต้นไม้แห้ง ก็ควรเก็บไปได้ แต่จากต้นไม้สดไม่ควร แม้ในครั่งก็มีนัยเดียวกันนี้ การเขย่าต้นไม้ให้ใบไม้เหลือง หรือดอกกรรณิการ์ที่แก่แล้วเป็นต้น ร่วงหล่นลงมา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ การแกะสลักตัวอักษรบนลำต้นอินทสาลหรือต้นสลัดไดเป็นต้น ที่อ่อนนุ่ม หรือบนใบตาลเป็นต้น ที่เกิดอยู่ที่ต้นนั้น ด้วยความคะนองมือ ก็มีนัยเดียวกันนี้ การโน้มกิ่งไม้ให้สามเณรที่กำลังเก็บดอกไม้ ควรทำได้ แต่ไม่ควรใช้น้ำที่อบด้วยดอกไม้เหล่านั้น หากต้องการอบน้ำ ควรให้สามเณรยกขึ้นไปเก็บดอกไม้เอง แม้กิ่งไม้ที่มีผล ภิกษุที่ต้องการฉันผลไม้ไม่ควรโน้มลงมาเอง ควรให้สามเณรยกขึ้นไปเก็บผลไม้ การจับพุ่มไม้หรือเถาวัลย์ใดๆ ที่สามเณรกำลังถอนอยู่ แล้วช่วยกันดึง ไม่ควรทำ แต่เพื่อยังความอุตสาหะให้เกิดแก่สามเณรเหล่านั้น การจับที่ปลายกิ่งโดยไม่ดึง แต่ทำท่าเหมือนจะดึงนั้น ควรทำได้ สำหรับต้นไม้ที่กิ่งสามารถงอกได้ หากนำกิ่งของต้นไม้นั้นไปใช้เพื่อประโยชน์แก่พัดวีแมลงวันเป็นต้น โดยไม่ได้ให้ทำกัปปิยะก่อน แม้ขูดที่เปลือกหรือที่ใบด้วยเล็บ ก็เป็นอาบัติทุกกฏ แม้ในขิงสดเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ หากขิงสดเป็นต้น ที่ให้ทำกัปปิยะแล้ววางไว้ในที่เย็น มีรากงอกขึ้น ก็ควรตัดในส่วนบนได้ หากมีหน่องอกขึ้น ก็ควรตัดในส่วนล่างได้ แต่หากทั้งรากและหน่องอกขึ้นแล้ว ก็ไม่ควรตัด

‘‘සම්මුඤ්ජනීසලාකායපි තිණානි ඡින්දිස්සාමී’’ති භූමියං සම්මජ්ජන්තො සයං වා ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡෙදාපෙති, න වට්ටති. චඞ්කමන්තොපි ‘‘ඡිජ්ජනකං ඡිජ්ජතු, භිජ්ජනකං භිජ්ජතු, චඞ්කමිතට්ඨානං දස්සෙස්සාමී’’ති සඤ්චිච්ච පාදෙහි අක්කමන්තො තිණවල්ලිආදීනි සයං වා ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡෙදාපෙති, න වට්ටති. සචෙපි හි තිණං වා ලතං වා ගන්ථිං කරොන්තස්ස භිජ්ජති, ගන්ථිම්පි කාතුං න වට්ටති. තාලරුක්ඛාදීසු පන චොරානං අනාරුහණත්ථාය දාරුමක්කටකං ආකොටෙන්ති, කණ්ටකෙ බන්ධන්ති, භික්ඛුස්ස එවං කාතුං න වට්ටති. සචෙ දාරුමක්කටකො රුක්ඛෙ අල්ලීනමත්තොව හොති, රුක්ඛං න පීළෙති, වට්ටති. ‘‘රුක්ඛං ඡින්ද, ලතං ඡින්ද, කන්දං වා මූලං වා උප්පාටෙහී’’ති වත්තුං වට්ටති අනියමිතත්තා. නියමෙත්වා පන ‘‘ඉමං රුක්ඛං ඡින්දා’’තිආදි වත්තුං න වට්ටති. නාමං ගහෙත්වාපි ‘‘අම්බරුක්ඛං චතුරංසවල්ලිං ආලුවකන්දං මුඤ්ජතිණං අසුකරුක්ඛච්ඡල්ලිං ඡින්ද භින්ද උප්පාටෙහී’’තිආදිවචනම්පි අනියමිතමෙව හොති. ‘‘ඉමං අම්බරුක්ඛ’’න්තිආදිවචනමෙව හි නියමිතං නාම, තං න වට්ටති. පත්තම්පි පචිතුකාමො තිණාදීනං උපරි සඤ්චිච්ච අග්ගිං කරොන්තො සයං වා පචති, අඤ්ඤෙන වා පචාපෙති, න වට්ටති. අනියමෙත්වා පන ‘‘මුග්ගෙ පච, මාසෙ පචා’’තිආදි වත්තුං වට්ටති, ‘‘ඉමෙ මුග්ගෙ පචා’’ති එවං වත්තුං න වට්ටති. ‘‘ඉමං මූලභෙසජ්ජං ජාන, ඉමං මූලං වා පණ්ණං වා දෙහි, ඉමං රුක්ඛං වා ලතං වා ආහර, ඉමිනා පුප්ඵෙන ඵලෙන වා අත්ථො, ඉමං රුක්ඛං වා ලතං වා ඵලං වා කප්පියං කරොහී’’ති එවං පන වත්තුං වට්ටති. එත්තාවතා භූතගාමපරිමොචිතං කතං හොති.
การกวาดพื้นโดยตั้งใจว่า “เราจะตัดหญ้าแม้ด้วยซี่ไม้กวาด” แล้วตนเองตัดหรือให้ผู้อื่นตัด ไม่ควรทำ แม้ขณะเดินจงกรม โดยตั้งใจว่า “อะไรที่ควรขาดก็ให้ขาดไป อะไรที่ควรหักก็ให้หักไป เราจะทำทางจงกรมให้ปรากฏ” แล้วจงใจเหยียบย่ำหญ้าและเถาวัลย์เป็นต้น แล้วตนเองตัดหรือให้ผู้อื่นตัด ไม่ควรทำ แม้หากหญ้าหรือเถาวัลย์ขาดเมื่อผูกปม การผูกปมก็ไม่ควรทำ สำหรับต้นตาลเป็นต้น เพื่อไม่ให้โจรปีนขึ้นไปได้ พวกเขาจะตอกไม้รูปมือลิงและผูกหนามไว้ ภิกษุไม่ควรทำเช่นนั้น หากไม้รูปมือลิงนั้นเพียงแค่ติดอยู่กับต้นไม้ ไม่ได้เบียดเบียนต้นไม้ ก็ควรทำได้ การกล่าวว่า “จงตัดต้นไม้ จงตัดเถาวัลย์ จงถอนหัวหรือราก” ควรทำได้ เพราะความไม่ระบุเจาะจง แต่การระบุเจาะจงว่า “จงตัดต้นไม้นี้” เป็นต้น ไม่ควรกล่าว แม้การระบุชื่อว่า “จงตัด จงทำลาย จงถอนต้นมะม่วง เถาวัลย์สี่เหลี่ยม หัวเผือก หญ้ามุญชะ หรือเปลือกไม้ชื่อโน้น” เป็นต้น ก็ยังถือว่าไม่ระบุเจาะจง การกล่าวว่า “ต้นมะม่วงต้นนี้” เป็นต้น เท่านั้นที่ชื่อว่าระบุเจาะจง คำกล่าวนั้นไม่ควรกล่าว ภิกษุที่ต้องการจะเผาใบไม้ โดยจงใจก่อไฟบนหญ้าเป็นต้น แล้วตนเองเผาหรือให้ผู้อื่นเผา ไม่ควรทำ แต่การกล่าวโดยไม่ระบุเจาะจงว่า “จงหุงถั่วเขียว จงหุงถั่วราชมาษ” เป็นต้น ควรทำได้ การกล่าวว่า “จงหุงถั่วเขียวเหล่านี้” ไม่ควรทำ แต่การกล่าวว่า “จงรับรู้ยาเหง้านี้ จงให้รากหรือใบนี้ จงนำต้นไม้หรือเถาวัลย์นี้มา เราต้องการดอกไม้หรือผลไม้นี้ จงทำต้นไม้ เถาวัลย์ หรือผลไม้นี้ให้เป็นกัปปิยะ” เป็นต้น ควรทำได้ ด้วยคำพูดที่เป็นกัปปิยะเพียงเท่านี้ ก็เป็นการทำให้พ้นจากภูตคามแล้ว

78. පරිභුඤ්ජන්තෙන [Pg.82] පන බීජගාමපරිමොචනත්ථං පුන කප්පියං කාරාපෙතබ්බං. කප්පියකරණඤ්චෙත්ථ ඉමිනා සුත්තානුසාරෙන වෙදිතබ්බං –
๗๘. แต่เมื่อภิกษุจะบริโภค พึงให้ทำกัปปิยะอีกครั้ง เพื่อให้พ้นจากบีชคาม การทำกัปปิยะในที่นี้ พึงทราบตามแนวพระสูตรนี้ว่า –

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි සමණකප්පෙහි ඵලං පරිභුඤ්ජිතුං අග්ගිපරිජිතං සත්ථපරිජිතං නඛපරිජිතං අබීජං නිබ්බට්ටබීජඤ්ඤෙව පඤ්චම’’න්ති (චූළව. 250).
“ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้บริโภคผลไม้ด้วยสมณกัปปะ 5 อย่าง คือ ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟ ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยมีด ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยเล็บ ผลไม้ที่ไม่มีเมล็ด และผลไม้ที่เอาเมล็ดออกแล้วเป็นอย่างที่ห้า” (จุลวรรค 250)

තත්ථ අග්ගිපරිජිතන්ති අග්ගිනා පරිජිතං අධිභූතං දඩ්ඪං ඵුට්ඨන්ති අත්ථො. සත්ථපරිජිතන්ති සත්ථෙන පරිජිතං අධිභූතං ඡින්නං විද්ධං වාති අත්ථො. එස නයො නඛපරිජිතෙ. අබීජනිබ්බට්ටබීජානි සයමෙව කප්පියානි. අග්ගිනා කප්පියං කරොන්තෙන කට්ඨග්ගිගොමයග්ගිආදීසු යෙන කෙනචි අන්තමසො ලොහඛණ්ඩෙනපි ආදිත්තෙන කප්පියං කාතබ්බං, තඤ්ච ඛො එකදෙසෙ ඵුසන්තෙන ‘‘කප්පිය’’න්ති වත්වාව කාතබ්බං. සත්ථෙන කරොන්තෙන යස්ස කස්සචි ලොහමයසත්ථස්ස අන්තමසො සූචිනඛච්ඡෙදනානම්පි තුණ්ඩෙන වා ධාරාය වා ඡෙදං වා වෙධං වා දස්සෙන්තෙන ‘‘කප්පිය’’න්ති වත්වාව කාතබ්බං. නඛෙන කප්පියං කරොන්තෙන පූතිනඛෙන න කාතබ්බං, මනුස්සානං පන සීහබ්‍යග්ඝදීපිමක්කටානං සකුන්තානඤ්ච නඛා තිඛිණා හොන්ති, තෙහි කාතබ්බං. අස්සමහිංසසූකරමිගගොරූපාදීනං ඛුරා අතිඛිණා, තෙහි න කාතබ්බං, කතම්පි අකතං හොති. හත්ථිනඛා පන ඛුරා න හොන්ති, තෙහි ච වට්ටති. යෙහි පන කාතුං වට්ටති, තෙහි තත්ථජාතකෙහිපි උද්ධරිත්වා ගහිතකෙපි ඡෙදං වා වෙධං වා දස්සෙන්තෙන ‘‘කප්පිය’’න්ති වත්වාව කාතබ්බං.
ในบรรดา 5 อย่างนั้น คำว่า “อัคคิปริชิตัง” มีอรรถว่า การทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟ การครอบงำ การเผา การถูกต้อง. คำว่า “สัตถปริชิตัง” มีอรรถว่า การทำให้เป็นกัปปิยะด้วยมีด การครอบงำ การตัด การแทง. ในการทำให้เป็นกัปปิยะด้วยเล็บก็มีนัยอย่างเดียวกัน. ผลไม้ที่ไม่มีเมล็ด หรือผลไม้ที่ควักเมล็ดออกแล้วกินได้ ย่อมเป็นกัปปิยะด้วยตนเอง. เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟ พึงทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาไฟไม้ ไฟมูลโค เป็นต้น แม้ที่สุดด้วยท่อนเหล็กที่ลุกโพลง และการทำให้เป็นกัปปิยะนั้น พึงกระทำโดยถูกต้องในส่วนหนึ่งแล้วกล่าวว่า “กัปปิยะ” เท่านั้น. เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะด้วยมีด พึงกระทำโดยแสดงการตัดหรือการแทงด้วยปลายหรือด้วยคมของมีดที่ทำด้วยเหล็กอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้ที่สุดของเข็ม ของเหล็กแหลม ของมีดตัดเล็บ แล้วกล่าวว่า “กัปปิยะ” เท่านั้น. เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะด้วยเล็บ ไม่พึงกระทำด้วยเล็บที่เน่า. ส่วนเล็บของมนุษย์ ของสิงโต เสือโคร่ง เสือดาว ลิง และของนกทั้งหลาย ย่อมคม พึงกระทำด้วยเล็บเหล่านั้น. กีบของม้า ควาย หมู กวาง โคป่า เป็นต้น ไม่คม หรือทื่อ ไม่พึงกระทำด้วยกีบเหล่านั้น แม้กระทำแล้วก็ชื่อว่าไม่ได้กระทำ. ส่วนเล็บของช้างทั้งหลาย ไม่ใช่กีบ ย่อมควรด้วยเล็บของช้างเหล่านั้น. ส่วนด้วยเล็บเหล่าใดที่ควรจะกระทำ ด้วยเล็บที่เกิดในรอยมือรอยเท้าของมนุษย์เป็นต้นนั้น หรือด้วยเล็บที่ถอนออกแล้ว พึงกระทำโดยแสดงการตัดหรือการแทง แล้วกล่าวว่า “กัปปิยะ” เท่านั้น.

තත්ථ සචෙපි බීජානං පබ්බතමත්තො රාසි, රුක්ඛසහස්සං වා ඡින්දිත්වා එකාබද්ධං කත්වා උච්ඡූනං වා මහාභාරො බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති, එකස්මිං බීජෙ වා රුක්ඛසාඛාය වා උච්ඡුම්හි වා කප්පියෙ කතෙ සබ්බං කතං හොති. උච්ඡූ ච දාරූනි ච එකතො බද්ධානි හොන්ති, ‘‘උච්ඡුං කප්පියං කරිස්සාමී’’ති දාරුං විජ්ඣති, වට්ටතියෙව. සචෙ පන යාය රජ්ජුයා වා වල්ලියා වා බද්ධානි, තං විජ්ඣති, න වට්ටති. උච්ඡුඛණ්ඩානං පච්ඡිං පූරෙත්වා ආහරන්ති, එකස්මිං ඛණ්ඩෙ කප්පියෙ කතෙ සබ්බං කතමෙව. මරීචපක්කාදීහි ච මිස්සෙත්වා භත්තං ආහරන්ති, ‘‘කප්පියං කරොහී’’ති වුත්තෙ සචෙපි භත්තසිත්ථෙ විජ්ඣති, වට්ටතියෙව. තිලතණ්ඩුලාදීසුපි එසෙව නයො. යාගුයා පක්ඛිත්තානි පන එකාබද්ධානි [Pg.83] හුත්වා න සන්තිට්ඨන්ති, තත්ථ එකමෙකං විජ්ඣිත්වා කප්පියං කාතබ්බමෙව. කපිත්ථඵලාදීනං අන්තො මිඤ්ජං කටාහං මුඤ්චිත්වා සඤ්චරති, භින්දාපෙත්වා කප්පියං කාරාපෙතබ්බං, එකාබද්ධං හොති, කටාහෙපි කාතුං වට්ටති.
ในการทำให้เป็นกัปปิยะนั้น แม้ว่ากองเมล็ดพืชมีประมาณเท่าภูเขา หรือต้นไม้พันต้นถูกตัดแล้วผูกรวมกันวางไว้ หรือภาระอันใหญ่ของอ้อยถูกผูกแล้ววางไว้ เมื่อทำให้เป็นกัปปิยะในเมล็ดเดียว หรือในกิ่งไม้เดียว หรือในอ้อยลำเดียว ทั้งหมดก็ชื่อว่าถูกกระทำแล้ว. อ้อยและไม้ถูกผูกรวมกันอยู่ เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะแก่อ้อย แล้วแทงไม้ ย่อมควรเท่านั้น. แต่ถ้าถูกผูกด้วยเชือกหรือเถาวัลย์ใด เมื่อแทงเชือกหรือเถาวัลย์นั้น ย่อมไม่ควร. เมื่อนำท่อนอ้อยเต็มตะกร้ามา เมื่อทำให้เป็นกัปปิยะในท่อนเดียว ทั้งหมดก็ชื่อว่าถูกกระทำแล้วเท่านั้น. เมื่อนำข้าวที่ผสมพริกไทยสุกเป็นต้นมา เมื่อกล่าวว่า “จงทำให้เป็นกัปปิยะ” แม้แทงเม็ดข้าว ย่อมควรเท่านั้น. แม้ในข้าวสารที่ผสมงาเป็นต้นก็มีนัยอย่างเดียวกันนี้. ส่วนพริกไทยเม็ด งาเม็ด เป็นต้น ที่ใส่ลงในข้าวต้มนั้น ไม่ได้รวมกันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันและไม่ตั้งอยู่ดี ในที่นั้นพึงแทงทีละเม็ดแล้วทำให้เป็นกัปปิยะเท่านั้น. เมล็ดภายในผลมะขวิดเป็นต้น เคลื่อนที่ไปมาโดยหลุดจากเปลือกผล พึงให้ผ่าแล้วให้ทำให้เป็นกัปปิยะ. ถ้าเมล็ดติดกับเปลือก ย่อมควรที่จะกระทำที่เปลือกผลก็ได้.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินยวินิจฉยสังคหะ

භූතගාමවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยภูตคามจบแล้ว.

16. සහසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා
๑๖. เรื่องวินิจฉัยสหัสเสยยะ

79. දුවිධං සහසෙය්‍යකන්ති ‘‘යො පන භික්ඛු අනුපසම්පන්නෙන උත්තරිදිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තියං (පාචි. 49). යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 56) එවං වුත්තං සහසෙය්‍යසික්ඛාපදද්වයං සන්ධාය වුත්තං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 50-51) – අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං තිණ්ණං රත්තීනං උපරි චතුත්ථදිවසෙ අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ සබ්බච්ඡන්නසබ්බපරිච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යච්ඡන්නයෙභුය්‍යපරිච්ඡන්නෙ වා සෙනාසනෙ පුබ්බාපරියෙන වා එකක්ඛණෙ වා නිපජ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං. තත්ථ ඡදනං අනාහච්ච දියඩ්ඪහත්ථුබ්බෙධෙන පාකාරාදිනා යෙන කෙනචි පරිච්ඡන්නම්පි සබ්බපරිච්ඡන්නමිච්චෙව වෙදිතබ්බං. යං සෙනාසනං උපරි පඤ්චහි ඡදනෙහි අඤ්ඤෙන වා කෙනචි සබ්බමෙව පරිච්ඡන්නං, ඉදං සබ්බච්ඡන්නං නාම සෙනාසනං. අට්ඨකථාසු පන පාකටවොහාරං ගහෙත්වා වාචුග්ගතවසෙන ‘‘සබ්බච්ඡන්නං නාම පඤ්චහි ඡදනෙහි ඡන්න’’න්ති වුත්තං. කිඤ්චාපි වුත්තං, අථ ඛො දුස්සකුටියං සයන්තස්සපි න සක්කා අනාපත්ති කාතුං, තස්මා යං කිඤ්චි පටිච්ඡාදනසමත්ථං ඉධ ඡදනඤ්ච පරිච්ඡන්නඤ්ච වෙදිතබ්බං. පඤ්චවිධච්ඡදනෙයෙව හි ගය්හමානෙ පදරච්ඡන්නෙපි සහසෙය්‍යා න භවෙය්‍ය, තස්මා යං සෙනාසනං භූමිතො පට්ඨාය යාවඡදනං ආහච්ච පාකාරෙන වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි අන්තමසො වත්ථෙනපි පරික්ඛිත්තං, ඉදං සබ්බපරිච්ඡන්නං නාම සෙනාසනං. ඡදනං අනාහච්ච සබ්බන්තිමෙන පරියායෙන දියඩ්ඪහත්ථුබ්බෙධෙන පාකාරාදිනා පරික්ඛිත්තම්පි සබ්බපරිච්ඡන්නමෙව. යස්ස පන උපරි බහුතරං ඨානං ඡන්නං, අප්පං අච්ඡන්නං, සමන්තතො වා බහුතරං පරික්ඛිත්තං, අප්පං අපරික්ඛිත්තං, ඉදං යෙභුය්‍යෙනඡන්නං යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නං නාම.
๗๙. คำว่า “สหัสเสยยะสองอย่าง” นี้ กล่าวอ้างถึงสิกขาบทสหัสเสยยะสองบทที่กล่าวไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุใดพึงนอนร่วมกับอนุปสัมบันเกินสองคืนสามคืน เป็นปาจิตตีย์ (ปาจิ. 49). ส่วนภิกษุใดพึงนอนร่วมกับมาตุคาม เป็นปาจิตตีย์ (ปาจิ. 56).” ในสิกขาบทสหัสเสยยะนั้น พึงทราบวินิจฉัยนี้ (ปาจิ. อรรถกถา 50-51) ว่า: แก่ภิกษุผู้นอนร่วมกับอนุปสัมบันเกินสามคืน ในวันที่สี่เมื่อพระอาทิตย์อัสดงคตแล้ว ในเสนาสนะที่มีหลังคาทั้งหมด มีเครื่องกั้นทั้งหมด หรือที่มีหลังคาส่วนมาก มีเครื่องกั้นส่วนมาก โดยลำดับก่อนหลัง หรือในขณะเดียวกัน หรือพร้อมกัน เป็นปาจิตตีย์. ในเสนาสนะนั้น แม้เสนาสนะที่มีเครื่องกั้นด้วยกำแพงเป็นต้นที่มีความสูงศอกครึ่ง โดยไม่ถึงหลังคา ก็พึงทราบว่าเป็นเสนาสนะที่มีเครื่องกั้นทั้งหมดนั่นเอง. เสนาสนะใดมีหลังคาทั้งหมดด้วยหลังคาห้าอย่าง หรือด้วยหลังคาอย่างใดอย่างหนึ่ง เสนาสนะนี้ชื่อว่าเสนาสนะที่มีหลังคาทั้งหมด. ส่วนในอรรถกถา ถือเอาโวหารที่ปรากฏและเป็นที่ขึ้นสู่ปาก กล่าวไว้ว่า “เสนาสนะที่มีหลังคาทั้งหมด ชื่อว่ามีหลังคาด้วยหลังคาห้าอย่าง.” แม้กล่าวไว้ดังนั้น แต่โดยแท้จริงแล้ว แก่ภิกษุผู้นอนในกุฎีที่มุงด้วยผ้า ก็ไม่สามารถทำอนาบัติได้ เพราะเหตุนั้น ในสิกขาบทนี้ พึงทราบว่าหลังคาและเครื่องกั้นคือสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่สามารถปกปิดและมุงได้. เพราะถ้าถือเอาเฉพาะหลังคาที่มีห้าอย่างเท่านั้น แม้ในเสนาสนะที่มุงด้วยกระดาน ก็ไม่พึงมีอาบัติสหัสเสยยะ เพราะเหตุนั้น พึงทราบว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่ง. เสนาสนะใดถูกกั้นด้วยกำแพงเป็นต้น หรือด้วยสิ่งอื่นใด แม้ที่สุดด้วยผ้า โดยเริ่มจากพื้นดินจนถึงหลังคา เสนาสนะนี้ชื่อว่าเสนาสนะที่มีเครื่องกั้นทั้งหมด. แม้เสนาสนะที่ถูกกั้นด้วยกำแพงเป็นต้นที่มีความสูงศอกครึ่ง โดยลำดับที่ต่ำกว่าทั้งหมด โดยไม่ถึงหลังคา ก็ชื่อว่ามีเครื่องกั้นทั้งหมดนั่นเอง. ส่วนเสนาสนะใดมีหลังคาส่วนมากข้างบน ส่วนที่ไม่มีหลังคาน้อย หรือมีเครื่องกั้นส่วนมากโดยรอบ ส่วนที่ไม่มีเครื่องกั้นน้อย เสนาสนะเช่นนี้ชื่อว่าเสนาสนะที่มีหลังคาส่วนมาก มีเครื่องกั้นส่วนมาก.

ඉමිනා [Pg.84] ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙපි සත්තභූමිකො පාසාදො එකූපචාරො හොති, සතගබ්භං වා චතුසාලං, එකං සෙනාසනමිච්චෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවරූපෙ සෙනාසනෙ අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං චතුත්ථදිවසෙ අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ නිපජ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං වුත්තං. සචෙ පන සම්බහුලා සාමණෙරා, එකො භික්ඛු, සාමණෙරගණනාය පාචිත්තියා. තෙ චෙ උට්ඨායුට්ඨාය නිපජ්ජන්ති, තෙසං පයොගෙ පයොගෙ භික්ඛුස්ස ආපත්ති, භික්ඛුස්ස උට්ඨායුට්ඨාය නිපජ්ජනෙ පන භික්ඛුස්සෙව පයොගෙන භික්ඛුස්ස ආපත්ති. සචෙ සම්බහුලා භික්ඛූ, එකො සාමණෙරො, එකොපි සබ්බෙසං ආපත්තිං කරොති. තස්ස උට්ඨායුට්ඨාය නිපජ්ජනෙනපි භික්ඛූනං ආපත්තියෙව. උභයෙසං සම්බහුලභාවෙපි එසෙව නයො.
เสนาสนะที่ประกอบด้วยลักษณะนี้ แม้เป็นปราสาทมีเจ็ดชั้น แต่มีอุปจารเดียว หรือเป็นเรือนสี่มุขมีร้อยห้อง ก็ย่อมถึงการนับว่าเป็นเสนาสนะเดียวเท่านั้น. ในเสนาสนะเช่นนั้น กล่าวไว้ว่า เป็นปาจิตตีย์แก่ภิกษุผู้นอนร่วมกับอนุปสัมบันในวันที่สี่เมื่อพระอาทิตย์อัสดงคตแล้ว. แต่ถ้ามีสามเณรหลายรูป ภิกษุมีรูปเดียว ย่อมเป็นปาจิตตีย์ตามจำนวนสามเณร. ถ้าสามเณรเหล่านั้นลุกขึ้นนอนทุกครั้ง ย่อมเป็นอาบัติแก่ภิกษุทุกครั้งที่สามเณรเหล่านั้นกระทำ. ส่วนเพราะการที่ภิกษุลุกขึ้นแล้วลุกขึ้นอีกนอน ย่อมเป็นอาบัติแก่ภิกษุด้วยการกระทำของภิกษุนั้นเอง. ถ้าภิกษุมีหลายรูป สามเณรมีรูปเดียว แม้สามเณรคนเดียวก็ย่อมทำอาบัติแก่ภิกษุทั้งหมด. แม้ด้วยการที่สามเณรนั้นลุกขึ้นแล้วลุกขึ้นอีกนอน ก็เป็นอาบัติแก่ภิกษุทั้งหลายเท่านั้น. แม้ในความเป็นผู้มีมากของทั้งสองฝ่าย ก็มีนัยอย่างเดียวกันนี้.

80. අපිචෙත්ථ එකාවාසාදිකම්පි චතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි එකස්මිං ආවාසෙ එකෙනෙව අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං තිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්ස චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය දෙවසිකා ආපත්ති. යොපි එකස්මිංයෙව ආවාසෙ නානාඅනුපසම්පන්නෙහි සද්ධිං තිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්සපි. යොපි නානාආවාසෙසු එකෙනෙව අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං තිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්සපි. යොපි නානාආවාසෙසු නානාඅනුපසම්පන්නෙහි සද්ධිං යොජනසතම්පි ගන්ත්වා සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්සපි චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය දෙවසිකා ආපත්ති.
๘๐. อนึ่ง ในสิกขาบทนี้ พึงทราบจตุกกะ (สี่อย่าง) มีเอกาวาสเป็นต้นด้วย. พึงทราบอย่างไร? คือ ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันคนเดียวเท่านั้นในอาวาสเดียวตลอดสามคืน แก่ภิกษุนั้นย่อมมีอาบัติทุกวันนับตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป. ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันหลายคนในอาวาสเดียวกันนั่นเองตลอดสามคืน แก่ภิกษุนั้นก็เช่นกัน. ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันคนเดียวเท่านั้นในอาวาสหลายแห่งตลอดสามคืน แก่ภิกษุนั้นก็เช่นกัน. ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันหลายคนในอาวาสหลายแห่ง แม้ไปถึงร้อยโยชน์แล้วนอนร่วมกัน แก่ภิกษุนั้นก็ย่อมมีอาบัติทุกวันนับตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป.

අයඤ්ච සහසෙය්‍යාපත්ති නාම ‘‘භික්ඛුං ඨපෙත්වා අවසෙසො අනුපසම්පන්නො නාමා’’ති වචනතො අන්තමසො පාරාජිකවත්ථුභූතෙන තිරච්ඡානගතෙනපි සද්ධිං හොති, තස්මා සචෙපි ගොධාබිළාලමඞ්ගුසාදීසු කොචි පවිසිත්වා භික්ඛුනො වසනසෙනාසනෙ එකූපචාරට්ඨානෙ සයති, සහසෙය්‍යාව හොති. යදි පන ථම්භානං උපරි කතපාසාදස්ස උපරිමතලෙන සද්ධිං අසම්බද්ධභිත්තිකස්ස භිත්තියා උපරිඨිතසුසිරතුලාසීසස්ස සුසිරෙන පවිසිත්වා තුලාය අබ්භන්තරෙ සයිත්වා තෙනෙව සුසිරෙන නික්ඛමිත්වා ගච්ඡති, හෙට්ඨාපාසාදෙ සයිතභික්ඛුස්ස අනාපත්ති. සචෙ ඡදනෙ ඡිද්දං හොති, තෙන පවිසිත්වා අන්තොඡදනෙ වසිත්වා තෙනෙව පක්කමති, නානූපචාරෙ උපරිමතලෙ ඡදනබ්භන්තරෙ සයිතස්ස ආපත්ති, හෙට්ඨිමතලෙ සයිතස්ස අනාපත්ති. සචෙ අන්තොපාසාදෙනෙව ආරොහිත්වා සබ්බතලානි පරිභුඤ්ජන්ති, එකූපචාරානි හොන්ති, තෙසු යත්ථ කත්ථචි [Pg.85] සයිතස්ස ආපත්ති, සභාසඞ්ඛෙපෙන කතෙ අඩ්ඪකුට්ටකෙ සෙනාසනෙ සයිතස්ස තුලාවාළසඝාටාදීසු කපොතාදයො සයන්ති, ආපත්තියෙව. පරික්ඛෙපස්ස බහිගතෙ නිබ්බකොසබ්භන්තරෙ සයන්ති, අනාපත්ති. පරිමණ්ඩලං වා චතුරස්සං වා එකච්ඡදනාය ගබ්භමාලාය සතගබ්භං චෙපි සෙනාසනං හොති, තත්‍ර චෙ එකෙන සාධාරණද්වාරෙන පවිසිත්වා විසුං පාකාරෙන අපරිච්ඡින්නගබ්භූපචාරෙ සබ්බගබ්භෙපි පවිසන්ති, එකගබ්භෙපි අනුපසම්පන්නෙ නිපන්නෙ සබ්බගබ්භෙසු නිපන්නානං ආපත්ති. සචෙ සපමුඛා ගබ්භා හොන්ති, පමුඛඤ්ච උපරි අච්ඡන්නං, පමුඛෙ සයිතො ගබ්භෙ සයිතානං ආපත්තිං න කරොති. සචෙ පන ගබ්භච්ඡදනෙනෙව සද්ධිං සම්බන්ධඡදනං, තත්‍ර සයිතො සබ්බෙසං ආපත්තිං කරොති. කස්මා? සබ්බච්ඡන්නත්තා ච සබ්බපරිච්ඡන්නත්තා ච. ගබ්භපරික්ඛෙපොයෙව හිස්ස පරික්ඛෙපො.
นี้ชื่อว่าอาบัติสหเสยยะ เพราะคำว่า “เว้นภิกษุเสีย ที่เหลือชื่อว่าอนุปสัมบัน” แม้กับสัตว์เดรัจฉานผู้เป็นวัตถุแห่งปาราชิก ก็เป็นอาบัติสหเสยยะได้ ดังนั้น แม้สัตว์เดรัจฉานบางตัว เช่น ตะกวด แมว พังพอน เป็นต้น เข้าไปนอนในเสนาสนะที่ภิกษุอยู่ ซึ่งมีอุปจารเดียวกัน ก็เป็นอาบัติสหเสยยะ แต่ถ้าสัตว์เดรัจฉานนั้นเข้าไปทางช่องของปลายคานกลวงที่ตั้งอยู่บนผนังของปราสาทที่สร้างอยู่บนเสา ซึ่งผนังนั้นไม่เชื่อมต่อกับชั้นบนของปราสาท และนอนอยู่ภายในคาน แล้วออกไปทางช่องนั้น ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นล่างของปราสาทนั้นไม่มีอาบัติ ถ้ามีช่องที่หลังคา แล้วเข้าไปอยู่ภายในหลังคาด้วยช่องนั้น แล้วออกไปทางช่องนั้น ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นบนภายในหลังคาซึ่งมีอุปจารต่างกัน มีอาบัติ ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นล่างไม่มีอาบัติ ถ้าขึ้นไปจากภายในปราสาทแล้วใช้สอยทุกชั้น ชั้นเหล่านั้นมีอุปจารเดียวกัน ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นใดชั้นหนึ่งในชั้นเหล่านั้นมีอาบัติ ในเสนาสนะที่สร้างเป็นศาลาครึ่งหลังคา ภิกษุที่นอนอยู่ และสัตว์เดรัจฉาน เช่น นกพิราบ เป็นต้น เข้าไปนอนในคานหรือส่วนประกอบอื่นๆ ก็เป็นอาบัติ ถ้าสัตว์เดรัจฉานเหล่านั้นนอนอยู่ภายนอกเครื่องล้อม ภายในชายคา ไม่เป็นอาบัติ แม้เสนาสนะที่เป็นเรือนแถวมีหลังคาเดียวกัน จะกลมหรือสี่เหลี่ยม มีห้องเป็นร้อยห้องก็ตาม ถ้าเข้าไปทางประตูร่วมกันเพียงประตูเดียว แล้วเข้าไปในห้องทุกห้องซึ่งมีอุปจารของห้องไม่ถูกแบ่งแยกด้วยกำแพงต่างหาก แม้ในห้องเดียวมีอนุปสัมบันนอนอยู่ ภิกษุที่นอนอยู่ในห้องทุกห้องมีอาบัติ ถ้าห้องเหล่านั้นมีมุข หรือมีส่วนหน้า และส่วนหน้าไม่มีหลังคา ภิกษุที่นอนอยู่ในมุขนั้น ไม่ทำอาบัติแก่ภิกษุที่นอนอยู่ในห้อง แต่ถ้าหลังคาส่วนหน้าเชื่อมต่อกับหลังคาของห้อง ภิกษุที่นอนอยู่ในส่วนหน้านั้น ย่อมทำอาบัติแก่ภิกษุทุกรูป เพราะมีหลังคาคลุมทั้งหมดและมีกำแพงกั้นทั้งหมด แท้จริงแล้ว กำแพงของห้องนั้นเองเป็นกำแพงของส่วนหน้า

81. යෙපි එකසාලද්විසාලතිසාලචතුසාලසන්නිවෙසා මහාපාසාදා එකස්මිං ඔකාසෙ පාදෙ ධොවිත්වා පවිට්ඨෙන සක්කා හොන්ති සබ්බත්ථ අනුපරිගන්තුං, තෙසුපි සහසෙය්‍යාපත්තියා න මුච්චති. සචෙ තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උපචාරං පරිච්ඡින්දිත්වා කතා හොන්ති, එකූපචාරට්ඨානෙයෙව ආපත්ති. ද්වීහි ද්වාරෙහි යුත්තස්ස සුධාඡදනමණ්ඩපස්ස මජ්ඣෙ පාකාරං කරොන්ති, එකෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා එකස්මිං පරිච්ඡෙදෙ අනුපසම්පන්නො සයති, එකස්මිං භික්ඛු, අනාපත්ති. පාකාරෙ ගොධාදීනං පවිසනමත්තං ඡිද්දං හොති, එකස්මිඤ්ච පරිච්ඡෙදෙ ගොධා සයන්ති, අනාපත්තියෙව. න හි ඡිද්දෙන ගෙහං එකූපචාරං නාම හොති. සචෙ පාකාරමජ්ඣෙ ඡින්දිත්වා ද්වාරං යොජෙන්ති, එකූපචාරතාය ආපත්ති. තං ද්වාරං කවාටෙන පිදහිත්වා සයන්ති, ආපත්තියෙව. න හි ද්වාරපිදහනෙන ගෙහං නානූපචාරං නාම හොති, ද්වාරං වා අද්වාරං. කවාටඤ්හි සංවරණවිවරණෙහි යථාසුඛං වළඤ්ජනත්ථාය කතං, න වළඤ්ජුපච්ඡෙදනත්ථාය. සචෙ තං ද්වාරං පුන ඉට්ඨකාහි පිදහන්ති, අද්වාරං හොති, පුරිමෙ නානූපචාරභාවෙයෙව තිට්ඨති. දීඝපමුඛං චෙතියඝරං හොති, එකං කවාටං අන්තො, එකං බහි, ද්වින්නං කවාටානං අන්තරෙ අනුපසම්පන්නො අන්තොචෙතියඝරෙ සයන්තස්ස ආපත්තිං කරොති එකූපචාරත්තා.
๘๑. แม้ปราสาทใหญ่ที่มีมุขหนึ่ง สอง สาม หรือสี่มุข ซึ่งสามารถเดินวนไปได้ทั่วทุกห้องหลังจากล้างเท้าแล้วเข้าไปในที่เดียวกัน ภิกษุเหล่านั้นก็ไม่พ้นจากอาบัติสหเสยยะ ถ้ามีการแบ่งเขตอุปจารในแต่ละที่ ก็เป็นอาบัติเฉพาะในที่ที่มีอุปจารเดียวกันเท่านั้น ถ้าสร้างกำแพงกั้นกลางมณฑปที่มุงด้วยปูนขาว ซึ่งมีสองประตู แล้วอนุปสัมบันนอนอยู่ในส่วนที่ถูกแบ่งด้วยประตูหนึ่ง และภิกษุนอนอยู่ในอีกส่วนหนึ่ง ไม่มีอาบัติ ถ้ากำแพงมีช่องพอให้ตะกวดเป็นต้นเข้าไปได้ แล้วตะกวดเป็นต้นนอนอยู่ในส่วนที่ถูกแบ่งส่วนหนึ่ง ไม่เป็นอาบัติ เพราะบ้านที่มีช่อง ไม่ชื่อว่ามีอุปจารเดียวกัน ถ้าเจาะกำแพงตรงกลางแล้วทำประตู ก็เป็นอาบัติเพราะมีอุปจารเดียวกัน ถ้าปิดประตูนั้นด้วยบานประตูแล้วนอน ก็เป็นอาบัติ เพราะการปิดประตูไม่ได้ทำให้บ้านมีอุปจารต่างกัน หรือประตูไม่ได้กลายเป็นไม่มีประตู ประตูนั้นทำไว้เพื่อใช้สอยได้ตามสบายด้วยการปิดเปิด ไม่ได้ทำไว้เพื่อตัดการใช้สอย ถ้าปิดประตูนั้นด้วยอิฐอีกครั้ง ก็จะไม่มีประตู และคงอยู่ในสภาพที่มีอุปจารต่างกันเหมือนเดิม ถ้าเจดีย์วิหารมีมุขยาว ประตูหนึ่งอยู่ข้างใน อีกประตูหนึ่งอยู่ข้างนอก อนุปสัมบันที่นอนอยู่ระหว่างบานประตูทั้งสอง ย่อมทำอาบัติแก่ภิกษุที่นอนอยู่ในเจดีย์วิหาร เพราะมีอุปจารเดียวกัน

අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – සෙනාසනං ඛුද්දකං වා හොතු මහන්තං වා, අඤ්ඤෙන සද්ධිං සම්බන්ධං වා අසම්බන්ධං වා, දීඝං වා වට්ටං වා චතුරස්සං වා, එකභූමිකං [Pg.86] වා අනෙකභූමිකං වා, යං යං එකූපචාරං, සබ්බත්ථ සහසෙය්‍යාපත්ති හොතීති. එත්ථ ච යෙන කෙනචි පටිච්ඡදනෙන සබ්බච්ඡන්නෙ සබ්බපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ පාචිත්තියන්ති අට්ඨ පාචිත්තියානි. උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, සබ්බච්ඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ චූළකච්ඡන්නෙ දුක්කටං, යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ චූළකච්ඡන්නෙ දුක්කටන්ති පඤ්ච දුක්කටානි වෙදිතබ්බානි. සබ්බච්ඡන්නෙ සබ්බඅපරිච්ඡන්නෙ, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ සබ්බඅච්ඡන්නෙ, යෙභුය්‍යෙනඅච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනඅපරිච්ඡන්නෙ, උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ, උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ චූළකච්ඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ ච අනාපත්ති. මාතුගාමෙන සහ නිපජ්ජන්තස්සපි අයමෙව විනිච්ඡයො. අයඤ්හෙත්ථ විසෙසො – අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං නිපජ්ජන්තස්ස චතුත්ථදිවසෙ ආපත්ති, මාතුගාමෙන සද්ධිං පඨමදිවසෙති. යක්ඛිපෙතීහි පන දිස්සමානකරූපාහි තිරච්ඡානගතිත්ථියා ච මෙථුනධම්මවත්ථුභූතාය එව දුක්කටං, සෙසාහි අනාපත්ති.
สรุปในสิกขาบทนี้คือ เสนาสนะจะเล็กหรือใหญ่ จะเชื่อมต่อหรือไม่เชื่อมต่อกับที่อื่น จะยาว กลม หรือสี่เหลี่ยม จะมีชั้นเดียวหรือหลายชั้นก็ตาม เสนาสนะใดมีอุปจารเดียวกัน ย่อมเป็นอาบัติสหเสยยะในเสนาสนะเหล่านั้นทั้งหมด นี่คือสรุป และในอาบัติสหเสยยะนี้ พึงทราบว่ามีอาบัติปาจิตตีย์ ๘ อย่าง คือ ในเสนาสนะที่มุงและกั้นทั้งหมดด้วยวัตถุที่ปกปิดได้ไม่ว่าชนิดใดก็ตาม เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงส่วนมากและกั้นส่วนมาก เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและกั้นส่วนมาก เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและกั้นครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงส่วนมากและกั้นครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและมุงส่วนมาก เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและมุงครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่กั้นส่วนมากและมุงครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์ พึงทราบว่ามีอาบัติทุกกฏ ๕ อย่าง คือ ในเสนาสนะที่มุงครึ่งหนึ่งและกั้นครึ่งหนึ่ง เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและกั้นเล็กน้อย เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่มุงส่วนมากและกั้นเล็กน้อย เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและมุงเล็กน้อย เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่กั้นส่วนมากและมุงเล็กน้อย เป็นทุกกฏ ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและไม่กั้นทั้งหมด, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและไม่มุงทั้งหมด, ในเสนาสนะที่ส่วนมากไม่มุงและส่วนมากไม่กั้น, ในเสนาสนะที่มุงครึ่งหนึ่งและกั้นเล็กน้อย, ในเสนาสนะที่กั้นครึ่งหนึ่งและมุงเล็กน้อย, และในเสนาสนะที่กั้นเล็กน้อย ไม่มีอาบัติ การวินิจฉัยนี้ใช้กับการนอนร่วมกับมาตุคามด้วย แท้จริงแล้ว ในสิกขาบทสหเสยยะที่มีสองประเภทนี้ มีข้อแตกต่างกันคือ การนอนร่วมกับอนุปสัมบันเป็นอาบัติในวันที่สี่ แต่การนอนร่วมกับมาตุคามเป็นอาบัติในวันแรก นี่คือข้อแตกต่าง แต่กับนางยักษิณี นางเปรตที่มีรูปร่างปรากฏให้เห็น และสัตว์เดรัจฉานเพศเมียที่เป็นวัตถุแห่งเมถุนธรรมเท่านั้น เป็นทุกกฏ ส่วนที่เหลือไม่มีอาบัติ

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ

සහසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยสหเสยยะ จบแล้ว

17. මඤ්චපීඨාදිසඞ්ඝිකසෙනාසනෙසු පටිපජ්ජිතබ්බවිනිච්ඡයකථා
๑๗. เรื่องวินิจฉัยที่พึงปฏิบัติในเสนาสนะของสงฆ์ มีเตียงและตั่งเป็นต้น

82. විහාරෙ සඞ්ඝිකෙ සෙය්‍යං, සන්ථරිත්වාන පක්කමොති සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වාන අඤ්ඤත්ථ වසිතුකාමතාය විහාරතො පක්කමනං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො –
๘๒. บทอุทเทสว่า “วิหาเร สังฆิเก เสยยัง สันถริตวานะ ปักกะโมติ” มีอรรถว่า “การจากไปจากวิหารด้วยความประสงค์จะไปอยู่ในที่อื่น หลังจากปูลาดที่นอนในวิหารของสงฆ์แล้ว” พึงทราบวินิจฉัยนี้ในการจากไปนั้น

‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 115) –
“อนึ่ง ภิกษุใดปูลาดที่นอนในวิหารของสงฆ์เอง หรือให้ผู้อื่นปูลาด แล้วจากไปโดยไม่เก็บที่นอนนั้นเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือจากไปโดยไม่บอกกล่าว ภิกษุนั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์” (ปาจิ. ๑๑๕)

වචනතො [Pg.87] සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සයං සන්ථරිත්වා අඤ්ඤෙන වා සන්ථරාපෙත්වා උද්ධරණාදීනි අකත්වා පරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස පරික්ඛෙපං, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරං අතික්කමන්තස්ස පාචිත්තියං.
เพราะคำนั้น ภิกษุที่ปูลาดที่นอนในวิหารของสงฆ์เอง หรือให้ผู้อื่นปูลาด แล้วไม่เก็บกวาดเป็นต้น ล่วงเลยเขตอารามที่มีรั้ว หรือล่วงเลยอุปจารของอารามที่ไม่มีรั้ว ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์

තත්ථ සෙය්‍යා නාම භිසි චිමිලිකා උත්තරත්ථරණං භූමත්ථරණං තට්ටිකා චම්මඛණ්ඩො නිසීදනං පච්චත්ථරණං තිණසන්ථාරො පණ්ණසන්ථාරොති දසවිධා. තත්ථ භිසීති මඤ්චකභිසි වා පීඨකභිසි වා. චිමිලිකා නාම සුධාදිපරිකම්මකතාය භූමියා වණ්ණානුරක්ඛණත්ථං කතා, තං හෙට්ඨා පත්ථරිත්වා උපරි කටසාරකං පත්ථරන්ති. උත්තරත්ථරණං නාම මඤ්චපීඨානං උපරි අත්ථරිතබ්බකපච්චත්ථරණං. භූමත්ථරණං නාම භූමියං අත්ථරිතබ්බා කටසාරකාදිවිකති. තට්ටිකා නාම තාලපණ්ණෙහි වා වාකෙහි වා කතතට්ටිකා. චම්මඛණ්ඩො නාම සීහබ්‍යග්ඝදීපිතරච්ඡචම්මාදීසුපි යං කිඤ්චි චම්මං. අට්ඨකථාසු හි සෙනාසනපරිභොගෙ පටික්ඛිත්තචම්මං න දිස්සති, තස්මා සීහබ්‍යග්ඝචම්මාදීනං පරිහරණෙයෙව පටික්ඛෙපො වෙදිතබ්බො. නිසීදනන්ති සදසං වෙදිතබ්බං. පච්චත්ථරණන්ති පාවාරො කොජවොති එත්තකමෙව වුත්තං. තිණසන්ථාරොති යෙසං කෙසඤ්චි තිණානං සන්ථාරො. එස නයො පණ්ණසන්ථාරෙපි. එවං පන ඉමං දසවිධං සෙය්‍යං සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා පක්කමන්තෙන ආපුච්ඡිත්වා පක්කමිතබ්බං, ආපුච්ඡන්තෙන ච භික්ඛුම්හි සති භික්ඛු ආපුච්ඡිතබ්බො, තස්මිං අසති සාමණෙරො, තස්මිං අසති ආරාමිකො, තස්මිං අසති යෙන විහාරො කාරිතො, සො විහාරසාමිකො, තස්ස වා කුලෙ යො කොචි ආපුච්ඡිතබ්බො, තස්මිම්පි අසති චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං ඨපෙත්වා මඤ්චෙ අවසෙසමඤ්චපීඨානි ආරොපෙත්වා උපරි භිසිආදිකං දසවිධම්පි සෙය්‍යං රාසිං කත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානානි පිදහිත්වා ගමියවත්තං පූරෙත්වා ගන්තබ්බං.
ในบรรดาเสนาสนะเหล่านั้น ที่นอนมี ๑๐ อย่าง คือ ภิสี (เบาะ), จิมิลิกา (ผ้าปู), อุตตรัตถรณะ (ผ้าคลุมเตียง), ภูมัตถรณะ (ผ้าปูพื้น), ตัฏฏิกา (เสื่อ), จัมมขันธ์ (แผ่นหนัง), นิสีทนะ (ผ้ารองนั่ง), ปัจจัตถรณะ (ผ้าปูที่นอน), ติณสันถาระ (เครื่องลาดด้วยหญ้า), ปัณณสันถาระ (เครื่องลาดด้วยใบไม้). ในบรรดาที่นอน ๑๐ อย่างนั้น คำว่า ภิสี คือ เบาะที่ปูบนเตียง หรือเบาะที่ปูบนตั่ง. คำว่า จิมิลิกา คือ ผ้าปูที่ทำขึ้นเพื่อรักษาความงามของพื้นดินที่ฉาบด้วยปูนขาวเป็นต้น เมื่อปูผ้าจิมิลิกาไว้ข้างล่างแล้ว ก็ปูเสื่อไว้ข้างบน. คำว่า อุตตรัตถรณะ คือ ผ้าปูที่นอนที่พึงปูบนเตียงและตั่ง. คำว่า ภูมัตถรณะ คือ เสื่อเป็นต้นที่พึงปูบนพื้นดิน. คำว่า ตัฏฏิกา คือ เสื่อที่ทำด้วยใบตาลหรือด้วยเปลือกไม้. คำว่า จัมมขันธ์ คือ หนังชนิดใดชนิดหนึ่ง แม้หนังราชสีห์ หนังเสือ หนังเสือเหลือง หนังหมีเป็นต้น. เพราะในอรรถกถาไม่ปรากฏว่าห้ามหนังที่ใช้สอยในเสนาสนะ ดังนั้น พึงทราบว่าการห้ามนั้นหมายถึงการนำหนังราชสีห์ หนังเสือเป็นต้นติดตัวไปเท่านั้น. คำว่า นิสีทนะ พึงทราบว่าเป็นผ้าที่มีชายสามแฉก. คำว่า ปัจจัตถรณะ กล่าวไว้เพียงเท่านี้ คือ ผ้าปาวารและผ้ากัมพล. คำว่า ติณสันถาระ คือ เครื่องลาดด้วยหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง. ในปัณณสันถาระก็มีนัยเดียวกันนี้. อนึ่ง เมื่อภิกษุจะจากไปจากวิหารที่เป็นของสงฆ์ พึงปูหรือให้ปูที่นอน ๑๐ อย่างนี้แล้วบอกลาจึงควรไป. เมื่อจะบอกลา ถ้ามีภิกษุอยู่ พึงบอกลาภิกษุนั้น. ถ้าไม่มีภิกษุ พึงบอกลาสามเณร. ถ้าไม่มีสามเณร พึงบอกลาอารามิก. ถ้าไม่มีอารามิก พึงบอกลาเจ้าของวิหารผู้สร้างวิหารนั้น หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งในตระกูลของเจ้าของวิหารนั้น. ถ้าไม่มีแม้บุคคลในตระกูลของเจ้าของวิหารนั้น พึงวางเตียงไว้บนหิน ๔ ก้อน แล้วยกเตียงและตั่งที่เหลือขึ้นวางบนเตียงนั้น แล้วรวมที่นอน ๑๐ อย่างมีภิสีเป็นต้น กองรวมกันไว้ เก็บเครื่องใช้ไม้สอยและเครื่องใช้ดินเผาไว้ ปิดประตูและหน้าต่างให้เรียบร้อย แล้วบำเพ็ญวัตรของภิกษุผู้จะเดินทางให้บริบูรณ์แล้วจึงควรไป

සචෙ පන සෙනාසනං ඔවස්සති, ඡදනත්ථඤ්ච තිණං වා ඉට්ඨකා වා ආනීතා හොන්ති, සචෙ උස්සහති, ඡාදෙතබ්බං. නො චෙ සක්කොති, යො ඔකාසො අනොවස්සකො, තත්ථ මඤ්චපීඨාදීනි නික්ඛිපිත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ සබ්බම්පි ඔවස්සති, උස්සහන්තෙන අන්තොගාමෙ උපාසකානං ඝරෙ ඨපෙතබ්බං. සචෙ තෙපි ‘‘සඞ්ඝිකං නාම, භන්තෙ, භාරියං, අග්ගිදාහාදීනං භායාමා’’ති න සම්පටිච්ඡන්ති, අබ්භොකාසෙපි පාසාණානං උපරි මඤ්චං ඨපෙත්වා සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව නික්ඛිපිත්වා තිණෙහි ච පණ්ණෙහි ච පටිච්ඡාදෙත්වා ගන්තුං වට්ටති. යඤ්හි තත්ථ අඞ්ගමත්තම්පි අවසිස්සති, තං අඤ්ඤෙසං තත්ථ [Pg.88] ආගතභික්ඛූනං උපකාරං භවිස්සතීති. උද්ධරිත්වා ගච්ඡන්තෙන පන මඤ්චපීඨකවාටං සබ්බං අපනෙත්වා සංහරිත්වා චීවරවංසෙ ලග්ගෙත්වාව ගන්තබ්බං. පච්ඡා ආගන්ත්වා වසනකභික්ඛුනාපි පුන මඤ්චපීඨං ඨපයිත්වා ගච්ඡන්තෙන තථෙව කාතබ්බං. අන්තොකුට්ටතො සෙය්‍යං බහිකුට්ටෙ පඤ්ඤපෙත්වා වසන්තෙන ගමනකාලෙ පුන ගහිතට්ඨානෙයෙව පටිසාමෙතබ්බං. උපරිපාසාදතො ඔරොපෙත්වා හෙට්ඨාපාසාදෙ වසන්තස්සපි එසෙව නයො. රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙසු මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙත්වා බහිගමනකාලෙ පුන ගහිතට්ඨානෙයෙව ඨපෙතබ්බං.
อนึ่ง ถ้าเสนาสนะรั่ว และได้นำหญ้าหรืออิฐมาเพื่อมุงแล้ว ถ้าสามารถ พึงมุงเสีย. ถ้าไม่สามารถ พึงวางเตียงและตั่งเป็นต้นไว้ในที่ที่ไม่รั่ว แล้วจึงควรไป. ถ้าเสนาสนะทั้งหมดรั่ว ภิกษุผู้สามารถพึงนำไปเก็บไว้ในบ้านของอุบาสกในหมู่บ้าน. ถ้าอุบาสกเหล่านั้นไม่ยอมรับ โดยกล่าวว่า “ท่านขอรับ ของสงฆ์เป็นของหนัก พวกกระผมกลัวไฟไหม้เป็นต้น” พึงวางเตียงไว้บนก้อนหินในที่โล่งแจ้ง แล้วเก็บสิ่งของที่เหลือตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ แล้วมุงด้วยหญ้าและใบไม้ แล้วจึงควรไปได้. เพราะสิ่งของแม้เพียงส่วนเสี้ยวที่เหลืออยู่ในที่นั้น จะเป็นประโยชน์แก่ภิกษุรูปอื่นที่มายังที่นั้น. อนึ่ง ภิกษุผู้จะจากไปโดยเก็บสิ่งของ พึงรื้อถอนบานประตูเตียงและตั่งทั้งหมดออก แล้วรวบรวมแขวนไว้ที่ราวผ้า แล้วจึงควรไป. แม้ภิกษุผู้มาอยู่ภายหลัง เมื่อจะวางเตียงและตั่งไว้แล้วจากไป ก็พึงทำเช่นเดียวกันนั้นแล. ภิกษุผู้ปูที่นอนไว้นอกฝาจากภายในฝาแล้วอยู่ เมื่อจะไป พึงเก็บไว้ในที่ที่หยิบมานั่นแล. แม้ภิกษุผู้ขนลงจากปราสาทชั้นบนแล้วอยู่ ณ ปราสาทชั้นล่าง ก็มีนัยนี้เช่นกัน. ในที่พักกลางคืนและที่พักกลางวัน เมื่อปูเตียงและตั่งไว้ เมื่อจะไปข้างนอก พึงวางไว้ในที่ที่หยิบมานั่นแล.

83. සෙනාසනෙසු පන අයං ආපුච්ඡිතබ්බානාපුච්ඡිතබ්බවිනිච්ඡයො – යා තාව භූමියං දීඝසාලා වා පණ්ණසාලා වා හොති, යං වා රුක්ඛත්ථම්භෙසු කතගෙහං උපචිකානං උට්ඨානට්ඨානං හොති, තතො පක්කමන්තෙන තාව ආපුච්ඡිත්වාව පක්කමිතබ්බං. තස්මිඤ්හි කතිපයානි දිවසානි අජග්ගියමානෙ වම්මිකාව සන්තිට්ඨන්ති. යං පන පාසාණපිට්ඨියං වා පාසාණත්ථම්භෙසු වා කතසෙනාසනං සිලුච්චයලෙණං වා සුධාලිත්තසෙනාසනං වා, යත්ථ යත්ථ උපචිකාසඞ්කා නත්ථි, තතො පක්කමන්තස්ස ආපුච්ඡිත්වාපි අනාපුච්ඡිත්වාපි ගන්තුං වට්ටති, ආපුච්ඡනං පන වත්තං. සචෙ තාදිසෙපි සෙනාසනෙ එකෙන පස්සෙන උපචිකා ආරොහන්ති, ආපුච්ඡිත්වාව ගන්තබ්බං. යො පන ආගන්තුකො භික්ඛු සඞ්ඝිකසෙනාසනං ගහෙත්වාව සන්තං භික්ඛුං අනුවත්තන්තො අත්තනො සෙනාසනං අග්ගහෙත්වා වසති, යාව සො න ගණ්හාති, තාව තං සෙනාසනං පුරිමභික්ඛුස්සෙව පලිබොධො. යදා පන සො සෙනාසනං ගහෙත්වා අත්තනො ඉස්සරියෙන වසති, තතො පට්ඨාය ආගන්තුකස්සෙව පලිබොධො. සචෙ උභොපි විභජිත්වා ගණ්හන්ති, උභින්නම්පි පලිබොධො.
๘๓. อนึ่ง ในเสนาสนะทั้งหลาย มีการวินิจฉัยเรื่องที่ควรบอกลาและไม่ควรบอกลาดังนี้ – เบื้องต้น ศาลาหลังยาวหรือศาลาใบไม้ที่อยู่บนพื้นดิน หรือเรือนที่สร้างบนเสาไม้ ซึ่งเป็นที่ที่ปลวกขึ้นได้ เมื่อภิกษุจะจากไปจากเสนาสนะนั้น พึงบอกลาเสียก่อนแล้วจึงไป. เพราะเมื่อเสนาสนะนั้นไม่ได้รับการดูแลรักษาเพียงไม่กี่วัน ปลวกย่อมตั้งรัง. ส่วนเสนาสนะที่สร้างบนหลังแผ่นหิน หรือบนเสาหิน หรือถ้ำหิน หรือเสนาสนะที่ฉาบด้วยปูนขาว ซึ่งไม่มีความสงสัยเรื่องปลวกในที่นั้นๆ เมื่อภิกษุจะจากไป จะบอกลาหรือไมบอกลาก็ควรไปได้ แต่การบอกลาเป็นวัตร. ถ้าแม้ในเสนาสนะเช่นนั้น ปลวกขึ้นทางด้านใดด้านหนึ่ง พึงบอกลาแล้วจึงไป. อนึ่ง ภิกษุอาคันตุกะรูปใด ถือเอาเสนาสนะของสงฆ์แล้วอยู่ตามภิกษุผู้กำลังอยู่ โดยไม่ถือเอาเสนาสนะของตนเอง ตราบใดที่ภิกษุอาคันตุกะนั้นยังไม่ถือเอา ตราบนั้น เสนาสนะนั้นก็ยังเป็นภาระของภิกษุรูปก่อน. แต่เมื่อใดที่ภิกษุอาคันตุกะนั้นถือเอาเสนาสนะแล้วอยู่ด้วยอำนาจของตนเอง ตั้งแต่นั้นไป ก็เป็นภาระของภิกษุอาคันตุกะนั่นเอง. ถ้าภิกษุทั้งสองแบ่งกันถือเอา ก็เป็นภาระของภิกษุทั้งสองรูป.

මහාපච්චරියං පන වුත්තං – සචෙ ද්වෙ තයො එකතො හුත්වා පඤ්ඤපෙන්ති, ගමනකාලෙ සබ්බෙහි ආපුච්ඡිතබ්බං. තෙසු චෙ පඨමං ගච්ඡන්තො ‘‘පච්ඡිමො ජග්ගිස්සතී’’ති ආභොගං කත්වා ගච්ඡති, වට්ටති, පච්ඡිමස්ස ආභොගෙන මුත්ති නත්ථි. බහූ එකං පෙසෙත්වා සන්ථරාපෙන්ති, ගමනකාලෙ සබ්බෙහි වා ආපුච්ඡිතබ්බං, එකං වා පෙසෙත්වා ආපුච්ඡිතබ්බං. අඤ්ඤතො මඤ්චපීඨාදීනි ආනෙත්වා අඤ්ඤත්‍ර වසිත්වා ගමනකාලෙ තත්ථෙව නෙතබ්බානි. සචෙ අඤ්ඤතො ආනෙත්වා වසමානස්ස අඤ්ඤො වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, න පටිබාහිතබ්බො[Pg.89], ‘‘මයා, භන්තෙ, අඤ්ඤාවාසතො ආනීතං, පාකතිකං කරෙය්‍යාථා’’ති වත්තබ්බං. තෙන ‘‘එවං කරිස්සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිතෙ ඉතරස්ස ගන්තුං වට්ටති. එවං අඤ්ඤත්ථ හරිත්වාපි සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස හි නට්ඨං වා ජිණ්ණං වා චොරෙහි වා හටං ගීවා නෙව හොති, පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස පන ගීවා හොති. අඤ්ඤස්ස මඤ්චපීඨං පන සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං ගීවායෙව. අන්තොවිහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා ‘‘අජ්ජෙව ආගන්ත්වා පටිජග්ගිස්සාමී’’ති එවං සාපෙක්ඛො නදීපාරං ගාමන්තරං වා ගන්ත්වා යත්ථස්ස ගමනචිත්තං උප්පන්නං, තත්ථෙව ඨිතො කඤ්චි පෙසෙත්වා ආපුච්ඡති, නදීපූරරාජචොරාදීසු වා කෙනචි පලිබොධො හොති උපද්දුතො, න සක්කොති පච්චාගන්තුං, එවංභූතස්ස අනාපත්ති.
อนึ่ง ในคัมภีร์มหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า – ถ้าภิกษุสองสามรูปอยู่ร่วมกันแล้วปูที่นอน เมื่อจะจากไป ภิกษุทั้งหมดพึงบอกลา. ในภิกษุเหล่านั้น ถ้าภิกษุรูปแรกที่ไป คิดว่า “ภิกษุรูปหลังจะดูแลรักษา” ดังนี้แล้วไป ก็ควรทำได้ แต่ภิกษุรูปหลังไม่มีความพ้นจากอาบัติด้วยความคิดของรูปแรกนั้น. ภิกษุหลายรูปส่งภิกษุรูปหนึ่งไปให้ปูที่นอน เมื่อจะจากไป ภิกษุทั้งหมดพึงบอกลา หรือส่งภิกษุรูปหนึ่งไปบอกลาก็ได้. เตียงและตั่งเป็นต้นที่นำมาจากที่อื่น เมื่ออยู่ ณ ที่อื่นแล้ว เมื่อจะจากไป พึงนำกลับไปยังที่ที่นำมานั้นแล. ถ้าภิกษุผู้นำมาจากที่อื่นแล้วกำลังอยู่ มีภิกษุผู้แก่กว่ามาถึง ไม่พึงห้าม. พึงกล่าวว่า “ท่านขอรับ กระผมนำมาจากอาวาสอื่น ขอท่านจงทำตามปกติเถิด.” เมื่อภิกษุผู้แก่กว่านั้นรับคำว่า “ดีละ ผมจะทำ” ดังนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งก็ควรไปได้. ความจริง เมื่อภิกษุนำไปที่อื่นอย่างนี้แล้วใช้สอยด้วยการใช้สอยของสงฆ์ แม้สิ่งของนั้นจะหายไป หรือชำรุด หรือถูกโจรลักไป ก็ไม่ต้องชดใช้. แต่ถ้าใช้สอยด้วยการใช้สอยส่วนตัว ย่อมต้องชดใช้. ส่วนเตียงและตั่งของภิกษุรูปอื่น ไม่ว่าจะใช้สอยด้วยการใช้สอยของสงฆ์หรือการใช้สอยส่วนตัว ถ้าหายไป ก็ต้องชดใช้ทั้งนั้น. ภิกษุผู้ปูที่นอนไว้ในวิหาร แล้วคิดว่า “วันนี้แหละ เราจะกลับมาดูแล” ดังนี้ เป็นผู้มีความอาลัย ไปยังฝั่งแม่น้ำหรือไปยังหมู่บ้านอื่น ในที่ใดที่จิตคิดจะเดินทางเกิดขึ้น พึงหยุดอยู่ ณ ที่นั้น แล้วส่งใครคนหนึ่งไปบอกลา. หรือถ้ามีอันตราย เช่น น้ำท่วม พระราชา หรือโจร เป็นต้น อย่างใดอย่างหนึ่งขัดขวางหรือเบียดเบียนอยู่ ทำให้ไม่สามารถกลับมาได้ ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ ไม่ต้องอาบัติ.

විහාරස්ස උපචාරෙ පන උපට්ඨානසාලාය වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරති න උද්ධරාපෙති අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡති, දුක්කටං. වුත්තප්පකාරඤ්හි දසවිධං සෙය්‍යං අන්තොගබ්භාදිම්හි ගුත්තට්ඨානෙ පඤ්ඤපෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස යස්මා සෙය්‍යාපි සෙනාසනම්පි උපචිකාහි පලුජ්ජති, වම්මිකරාසියෙව හොති, තස්මා පාචිත්තියං වුත්තං. බහි පන උපට්ඨානසාලාදීසු පඤ්ඤපෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස සෙය්‍යාමත්තමෙව නස්සෙය්‍ය ඨානස්ස අගුත්තතාය, න සෙනාසනං, තස්මා එත්ථ දුක්කටං වුත්තං. මඤ්චපීඨං පන යස්මා න සක්කා සහසා උපචිකාහි ඛායිතුං, තස්මා තං විහාරෙපි සන්ථරිත්වා ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටං. විහාරස්සූපචාරෙ උපට්ඨානසාලායං මණ්ඩපෙ රුක්ඛමූලෙපි සන්ථරිත්වා පක්කමන්තස්ස දුක්කටමෙව.
อนึ่ง ในบริเวณวัด ในศาลาบำรุง หรือในมณฑป หรือที่โคนต้นไม้ ภิกษุปูที่นอนเองหรือให้ผู้อื่นปูแล้ว เมื่อหลีกไป ไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือไปโดยไม่บอกลา เป็นทุกกฏ. เพราะว่า เมื่อภิกษุปูที่นอน 10 ชนิดตามที่กล่าวมาแล้วไว้ในที่ลับตา เช่น ภายในห้องเป็นต้น แล้วหลีกไป ทั้งที่นอนและเสนาสนะย่อมถูกปลวกทำลาย ย่อมกลายเป็นกองดินปลวกไปเท่านั้น เพราะเหตุนั้น จึงตรัสอาบัติปาจิตตีย์ไว้. ส่วนในที่ภายนอก มีศาลาบำรุงเป็นต้น เมื่อภิกษุปูแล้วหลีกไป เพราะสถานที่นั้นไม่ปลอดภัย ที่นอนเท่านั้นที่จะพึงเสียหาย แต่เสนาสนะไม่เสียหาย เพราะเหตุนั้น ในที่นี้จึงตรัสอาบัติทุกกฏ. อนึ่ง เพราะเหตุว่า เตียงและตั่งนั้น ปลวกไม่สามารถกัดกินได้โดยพลัน เพราะเหตุนั้น แม้ปูเตียงและตั่งนั้นไว้ในวิหารแล้วหลีกไป ก็ตรัสว่าเป็นทุกกฏ. แม้ในบริเวณวัด ในศาลาบำรุง ในมณฑป หรือที่โคนต้นไม้ ปูแล้วหลีกไป ก็เป็นทุกกฏเช่นกัน.

84. ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකං මඤ්චං වා පීඨං වා භිසිං වා කොච්ඡං වා අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 109) වචනතො සඞ්ඝිකානි පන මඤ්චපීඨාදීනි චත්තාරි අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා උද්ධරණාදීනි අකත්වා ‘‘අජ්ජෙව ආගමිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තස්සපි ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පාචිත්තියං. එත්ථ කොච්ඡං නාම වාකමයං වා උසීරමයං වා මුඤ්ජමයං වා පබ්බජමයං වා හෙට්ඨා ච උපරි ච විත්ථතං මජ්ඣෙ සංඛිත්තං පණවසණ්ඨානං කත්වා බද්ධං. තං කිර මජ්ඣෙ සීහබ්‍යග්ඝචම්මපරික්ඛිත්තම්පි කරොන්ති, අකප්පියචම්මං නාමෙත්ථ නත්ථි. සෙනාසනඤ්හි සොවණ්ණමයම්පි වට්ටති, තස්මා තං මහග්ඝං හොති.
๘๔. เพราะพระดำรัสว่า ‘อนึ่ง ภิกษุใดปูเตียงก็ดี ตั่งก็ดี ฟูกก็ดี ม้านั่งก็ดี อันเป็นของสงฆ์ในที่แจ้งเอง หรือให้ผู้อื่นปูแล้ว เมื่อหลีกไป ไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือไปโดยไม่บอกกล่าว เป็นปาจิตตีย์’ ดังนี้. อนึ่ง เตียง ตั่ง เป็นต้น อันเป็นของสงฆ์ 4 อย่างนั้น เมื่อภิกษุปูเอง หรือให้ผู้อื่นปูในที่แจ้งแล้ว ไม่กระทำการเก็บเป็นต้น แล้วไปโดยคิดว่า ‘วันนี้แหละ จักกลับมา’ แม้เมื่อล่วงเลยระยะที่ก้อนดินที่บุรุษมีกำลังปานกลางพึงขว้างตกไปแล้ว ก็เป็นปาจิตตีย์. ในบรรดาเตียง ตั่ง เป็นต้นนี้ คำว่า ‘โกจฉะ’ (ม้านั่ง) คือ ม้านั่งที่ทำด้วยเปลือกไม้ หรือทำด้วยแฝกหอม หรือทำด้วยหญ้ามุญชะ หรือทำด้วยหญ้าปัพพชะ. ม้านั่งนั้น ข้างล่างก็ดี ข้างบนก็ดี กว้าง ตรงกลางแคบ ทำเป็นสัณฐานเหมือนกลองบัณเฑาะว์แล้วผูกไว้. ได้ยินว่า เขาก็ทำม้านั่งนั้นแม้หุ้มด้วยหนังราชสีห์และหนังเสือโคร่งตรงกลาง. ในที่นี้ ชื่อว่าหนังที่ไม่ควร (อกัปปิยหนัง) ย่อมไม่มี. เพราะเหตุว่า เสนาสนะแม้ทำด้วยทองก็ควร เพราะเหตุนั้น เสนาสนะนั้นย่อมมีค่ามาก.

‘‘අනුජානාමි, [Pg.90] භික්ඛවෙ, අට්ඨ මාසෙ අවස්සිකසඞ්කෙතෙ මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා යත්ථ කාකා වා කුලලා වා න ඌහදන්ති, තත්ථ සෙනාසනං නික්ඛිපිතු’’න්ති (පාචි. 110) වචනතො පන වස්සිකවස්සානමාසාති එවං අපඤ්ඤාතෙ චත්තාරො හෙමන්තිකෙ, චත්තාරො ගිම්හිකෙති අට්ඨ මාසෙ සාඛාමණ්ඩපෙ වා පදරමණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා නික්ඛිපිතුං වට්ටති. යස්මිං පන කාකා වා කුලලා වා අඤ්ඤෙ වා සකුන්තා ධුවනිවාසෙන කුලාවකෙ කත්වා වසන්ති, තස්ස රුක්ඛස්ස මූලෙ න නික්ඛිපිතබ්බං. ‘‘අට්ඨ මාසෙ’’ති වචනතො යෙසු ජනපදෙසු වස්සකාලෙ න වස්සති, තෙසු චත්තාරො මාසෙ නික්ඛිපිතුං න වට්ටතියෙව. ‘‘අවස්සිකසඞ්කෙතෙ’’ති වචනතො යත්ථ හෙමන්තෙ දෙවො වස්සති, තත්ථ හෙමන්තෙපි අජ්ඣොකාසෙ නික්ඛිපිතුං න වට්ටති. ගිම්හෙ පන සබ්බත්ථ විගතවලාහකං විසුද්ධං නතං හොති, එවරූපෙ කාලෙ කෙනචිදෙව කරණීයෙන අජ්ඣොකාසෙ මඤ්චපීඨං නික්ඛිපිතුං වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วางเสนาสนะในมณฑป หรือที่โคนต้นไม้ ที่กำหนดว่าฝนไม่ตกตลอด 8 เดือน ซึ่งกาหรือเหยี่ยวไม่ถ่ายอุจจาระรด’ ดังนี้. อนึ่ง ใน 8 เดือน คือ 4 เดือนแห่งฤดูหนาว และ 4 เดือนแห่งฤดูร้อน ซึ่งไม่ปรากฏว่าเป็นเดือนที่ฝนตกอย่างนี้ ควรวางเสนาสนะในมณฑปที่มุงด้วยกิ่งไม้ หรือมณฑปที่มุงด้วยแผ่นกระดาน หรือที่โคนต้นไม้. ส่วนที่โคนต้นไม้ใดที่กาหรือเหยี่ยว หรือนกอื่นๆ ทำรังอยู่เป็นประจำ ไม่ควรวางเสนาสนะ. เพราะพระดำรัสว่า ‘8 เดือน’ ดังนี้ ในชนบทใดฝนไม่ตกในฤดูฝน ในชนบทเหล่านั้นไม่ควรวางเสนาสนะใน 4 เดือนแห่งฤดูฝนเลย. เพราะพระดำรัสว่า ‘ที่กำหนดว่าฝนไม่ตก’ ดังนี้ ในชนบทใดฝนตกในฤดูหนาว ในชนบทนั้นแม้ในฤดูหนาวก็ไม่ควรวางเสนาสนะในที่แจ้ง. ส่วนในฤดูร้อน ท้องฟ้าในที่ทั้งปวงย่อมปราศจากเมฆและบริสุทธิ์ ในกาลเช่นนั้น ควรวางเตียงและตั่งในที่แจ้งด้วยกิจบางอย่าง.

85. අබ්භොකාසිකෙනපි වත්තං ජානිතබ්බං. තස්ස හි සචෙ පුග්ගලිකමඤ්චකො අත්ථි, තත්ථෙව සයිතබ්බං. සඞ්ඝිකං ගණ්හන්තෙන වෙත්තෙන වා වාකෙන වා වීතමඤ්චකො ගහෙතබ්බො, තස්මිං අසති පුරාණමඤ්චකො ගහෙතබ්බො, තස්මිං අසති නවවායිමො වා ඔනද්ධකො වා ගහෙතබ්බො. ගහෙත්වා පන ‘‘අහං උක්කට්ඨරුක්ඛමූලිකො උක්කට්ඨඅබ්භොකාසිකො’’ති චීවරකුටිම්පි අකත්වා අසමයෙ අජ්ඣොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා පඤ්ඤපෙත්වා නිපජ්ජිතුං න වට්ටති. සචෙ පන චතුග්ගුණෙනපි චීවරෙන කතා කුටි අතෙමෙන්තං රක්ඛිතුං න සක්කොති, සත්තාහවද්දලිකාදීනි භවන්ති, භික්ඛුනො කායානුගතිකත්තා වට්ටති. අරඤ්ඤෙ පණ්ණකුටීසු වසන්තානං සීලසම්පදාය පසන්නචිත්තා මනුස්සා නවං මඤ්චපීඨං දෙන්ති ‘‘සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජථා’’ති, වසිත්වා ගච්ඡන්තෙහි සාමන්තවිහාරෙ සභාගභික්ඛූනං පෙසෙත්වා ගන්තබ්බං, සභාගානං අභාවෙන අනොවස්සකෙ නික්ඛිපිත්වා ගන්තබ්බං, අනොවස්සකෙ අසති රුක්ඛෙ ලග්ගෙත්වා ගන්තබ්බං. චෙතියඞ්ගණෙ සම්මජ්ජනිං ගහෙත්වා භොජනසාලඞ්ගණං වා උපොසථාගාරඞ්ගණං වා පරිවෙණදිවාට්ඨානඅග්ගිසාලාදීසු වා අඤ්ඤතරං සම්මජ්ජිත්වා ධොවිත්වා පුන සම්මජ්ජනිමාළකෙයෙව ඨපෙතබ්බා. උපොසථාගාරාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං ගහෙත්වා අවසෙසානි සම්මජ්ජන්තස්සපි එසෙව නයො.
๘๕. แม้ภิกษุผู้ถืออัพโภกาสิกธุดงค์ก็พึงรู้วัตร. พึงรู้อย่างไรเล่า? ถ้าภิกษุนั้นมีเตียงส่วนตัว ก็พึงนอนบนเตียงนั้นเท่านั้น. เมื่อจะถือเอาเตียงของสงฆ์ พึงถือเอาเตียงที่สานด้วยหวาย หรือที่สานด้วยเปลือกไม้. เมื่อเตียงนั้นไม่มี พึงถือเอาเตียงเก่า. แม้เมื่อเตียงเก่านั้นไม่มี พึงถือเอาเตียงที่สานใหม่ หรือเตียงที่หุ้มด้วยหนัง. แต่เมื่อถือเอาแล้ว ไม่ควรปูแล้วนอนในที่แจ้ง หรือที่โคนต้นไม้ในกาลไม่สมควร โดยคิดว่า ‘เราเป็นผู้ถือรุกขมูลธุดงค์อย่างอุกฤษฏ์ เป็นผู้ถืออัพโภกาสิกธุดงค์อย่างอุกฤษฏ์’ โดยไม่ทำแม้กุฏิที่ทำด้วยจีวร. แต่ถ้ากุฏิที่ทำด้วยจีวร 4 ชั้นไม่สามารถป้องกันฝนได้ เมื่อมีฝนตกชุกตลอด 7 วันเป็นต้น ก็ควร เพราะเห็นแก่การรักษาทางร่างกายของภิกษุ. มนุษย์ทั้งหลายผู้มีจิตเลื่อมใสเพราะความสมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมถวายเตียงและตั่งใหม่แก่ภิกษุผู้อยู่ในกุฏิใบไม้ในป่า โดยกล่าวว่า ‘จงใช้สอยด้วยการใช้สอยของสงฆ์’. เมื่ออยู่แล้ว ภิกษุผู้จะไปพึงส่งเตียงและตั่งนั้นไปให้ภิกษุผู้มีส่วนเสมอกันในวัดใกล้เคียง. เมื่อภิกษุผู้มีส่วนเสมอกันไม่มี พึงวางไว้ในที่ที่ฝนไม่ตกแล้วไป. เมื่อที่ที่ฝนไม่ตกไม่มี พึงแขวนไว้ที่ต้นไม้แล้วไป. พึงถือเอาไม้กวาดที่ลานเจดีย์ แล้วกวาดลานศาลาฉันภัตตาหาร หรือลานอุโบสถ หรือที่ใดที่หนึ่งในบริเวณที่พักกลางวัน โรงไฟ เป็นต้น แล้วล้าง แล้วพึงวางไว้ที่ชั้นวางไม้กวาดนั่นเอง. แม้เมื่อถือเอาไม้กวาดในอุโบสถเป็นต้นที่ใดที่หนึ่ง แล้วกวาดที่เหลือจากอุโบสถเป็นต้น นัยนี้แหละ.

යො [Pg.91] පන භික්ඛාචාරමග්ගං සම්මජ්ජන්තො ගන්තුකාමො හොති, තෙන සම්මජ්ජිත්වා සචෙ අන්තරාමග්ගෙ සාලා අත්ථි, තත්ථ ඨපෙතබ්බා. සචෙ නත්ථි, වලාහකානං අනුට්ඨිතභාවං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘යාවාහං ගාමතො නික්ඛමාමි, තාව න වස්සිස්සතී’’ති ජානන්තෙන යත්ථ කත්ථචි නික්ඛිපිත්වා පුන පච්චාගච්ඡන්තෙන පාකතිකට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බා. ‘‘සචෙ වස්සිස්සතීති ජානන්තො අජ්ඣොකාසෙ ඨපෙති, දුක්කට’’න්ති මහාපච්චරියං වුත්තං. සචෙ පන තත්‍ර තත්‍රෙව සම්මජ්ජනත්ථාය සම්මජ්ජනී නික්ඛිත්තා හොති, තං තං ඨානං සම්මජ්ජිත්වා තත්‍ර තත්‍රෙව නික්ඛිපිතුං වට්ටති, ආසනසාලං සම්මජ්ජන්තෙන වත්තං ජානිතබ්බං. තත්‍රිදං වත්තං – මජ්ඣතො පට්ඨාය පාදට්ඨානාභිමුඛා වාලිකා හරිතබ්බා, කචවරං හත්ථෙහි ගහෙත්වා බහි ඡඩ්ඩෙතබ්බං.
อนึ่ง ภิกษุใดเมื่อกวาดทางบิณฑบาต เป็นผู้ใคร่จะไป ภิกษุนั้นกวาดแล้ว ถ้ามีศาลาในระหว่างทาง พึงวางไม้กวาดไว้ในศาลานั้น. ถ้าไม่มี เมื่อพิจารณาว่าเมฆยังไม่ตั้งเค้าแล้ว รู้ว่า ‘ตราบเท่าที่เราออกไปจากบ้าน ตราบนั้นฝนจักยังไม่ตก’ ดังนี้ พึงวางไว้ในที่ใดที่หนึ่ง แล้วเมื่อกลับมาอีกครั้ง พึงวางไว้ในที่ตามเดิม. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ถ้าภิกษุรู้ว่าฝนจักตก แล้ววางไว้ในที่แจ้ง เป็นทุกกฏ’ ดังนี้. แต่ถ้าไม้กวาดวางไว้ในที่นั้นๆ เพื่อประโยชน์แก่การกวาด ควรวางไม้กวาดนั้นไว้ในที่นั้นๆ หลังจากกวาดที่นั้นๆ แล้ว. เมื่อกวาดศาลาที่นั่ง พึงรู้วัตร. ในคำนั้น วัตรนี้คือ พึงเกลี่ยทรายจากตรงกลางมุ่งไปทางที่ตั้งเท้า พึงถือเอาหยากเยื่อด้วยมือแล้วทิ้งไปภายนอก.

86. සචෙ වුත්තප්පකාරං චතුබ්බිධම්පි සඞ්ඝිකං සෙනාසනං අජ්ඣොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා මණ්ඩපෙ වා අනුපසම්පන්නෙන සන්ථරාපෙති, යෙන සන්ථරාපිතං, තස්ස පලිබොධො. සචෙ පන උපසම්පන්නෙන සන්ථරාපෙති, යෙන සන්ථතං, තස්ස පලිබොධො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 111) – ථෙරො භොජනසාලායං භත්තකිච්චං කත්වා දහරං ආණාපෙති ‘‘ගච්ඡ දිවාට්ඨානෙ මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙහී’’ති. සො තථා කත්වා නිසින්නො, ථෙරො යථාරුචි විචරිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ථවිකං වා උත්තරාසඞ්ගං වා ඨපෙති, තතො පට්ඨාය ථෙරස්ස පලිබොධො. නිසීදිත්වා සයං ගච්ඡන්තො නෙව උද්ධරති න උද්ධරාපෙති, ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පාචිත්තියං. සචෙ පන ථෙරො තත්ථ ථවිකං වා උත්තරාසඞ්ගං වා අට්ඨපෙත්වා චඞ්කමන්තොව දහරං ‘‘ගච්ඡ ත්ව’’න්ති භණති, තෙන ‘‘ඉදං, භන්තෙ, මඤ්චපීඨ’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ ථෙරො වත්තං ජානාති, ‘‘ත්වං ගච්ඡ, අහං පාකතිකං කරිස්සාමී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ බාලො හොති අනුග්ගහිතවත්තො, ‘‘ගච්ඡ, මා ඉධ තිට්ඨ, නෙව නිසීදිතුං න නිපජ්ජිතුං දෙමී’’ති දහරං තජ්ජෙතියෙව. දහරෙන ‘‘භන්තෙ, සුඛං සයථා’’ති කප්පං ලභිත්වා වන්දිත්වා ගන්තබ්බං. තස්මිං ගතෙ ථෙරස්සෙව පලිබොධො, පුරිමනයෙනෙව චස්ස ආපත්ති වෙදිතබ්බා.
๘๖. ถ้าให้ปูเสนาสนะอันเป็นของสงฆ์ ๔ อย่างตามที่กล่าวมาแล้ว ในที่แจ้ง หรือที่โคนไม้ หรือในมณฑป ด้วยอนุปสัมบัน ความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุผู้สั่งให้ปูนั้น. แต่ถ้าให้ปูด้วยอุปสัมบัน ความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุผู้ปูนั้น. ในเรื่องนั้นมีวินิจฉัยดังนี้ (ปาจิ. อรรถ. ๑๑๑) – พระเถระทำภัตกิจในโรงฉันแล้ว สั่งภิกษุหนุ่มว่า "เธอจงไปปูเตียงและตั่งในที่พักกลางวัน" ภิกษุหนุ่มนั้นทำตามแล้วนั่งอยู่, พระเถระเที่ยวไปตามความพอใจแล้วไปยังที่พักกลางวันนั้น วางถุงหรือผ้าอุตตราสงค์ไว้, นับแต่นั้นไปความกังวลย่อมมีแก่พระเถระนั้น. เมื่อนั่งแล้วตนเองไป ไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ, เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์. แต่ถ้าพระเถระไม่วางถุงหรือผ้าอุตตราสงค์ไว้ในที่พักกลางวันนั้น ยังเดินจงกรมอยู่ บอกภิกษุหนุ่มว่า "เธอจงไปเถิด" ภิกษุหนุ่มนั้นพึงบอกว่า "ท่านขอรับ เตียงและตั่งนี้ปูไว้แล้ว" ถ้าพระเถระรู้ระเบียบปฏิบัติ พึงบอกว่า "เธอจงไปเถิด ฉันจะทำตามปกติเอง" ถ้าเป็นคนเขลา ไม่ได้เรียนระเบียบปฏิบัติ ก็ขู่ภิกษุหนุ่มนั้นว่า "เธอจงไป อย่าหยุดอยู่ ณ ที่นี้ ฉันไม่ให้เธอนั่ง ไม่ให้เธอนอน" ภิกษุหนุ่มนั้นได้รับโอกาสแล้ว ไหว้แล้วพึงไป. เมื่อภิกษุหนุ่มนั้นไปแล้ว ความกังวลย่อมมีแก่พระเถระนั้นเอง, และพึงทราบว่าพระเถระนั้นย่อมต้องอาบัติด้วยนัยก่อนนั่นเอง.

අථ පන ආණත්තික්ඛණෙයෙව දහරො ‘‘මය්හං භණ්ඩෙ භණ්ඩධොවනාදි කිඤ්චි කරණීයං අත්ථී’’ති වදති, ථෙරො පන තං ‘‘පඤ්ඤපෙත්වා ගච්ඡාහී’’ති වත්වා භොජනසාලතො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡති, පාදුද්ධාරෙන කාරෙතබ්බො[Pg.92]. සචෙ තත්ථෙව ගන්ත්වා නිසීදති, පුරිමනයෙනෙව චස්ස ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ ආපත්ති. සචෙ පන ථෙරො සාමණෙරං ආණාපෙති, සාමණෙරෙ තත්ථ මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙත්වා නිසින්නෙපි භොජනසාලතො අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තො පාදුද්ධාරෙන කාරෙතබ්බො. ගන්ත්වා නිසින්නො පුන ගමනකාලෙ ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. සචෙ පන ආණාපෙන්තො ‘‘මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙත්වා තත්ථෙව නිසීදා’’ති ආණාපෙති, යත්‍රිච්ඡති, තත්‍ර ගන්ත්වා ආගන්තුං ලභති. සයං පන පාකතිකං අකත්වා ගච්ඡන්තස්ස ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පාචිත්තියං. අන්තරසන්නිපාතෙ මඤ්චපීඨාදීනි පඤ්ඤපෙත්වා නිසින්නෙහි ගමනකාලෙ ආරාමිකානං ‘‘ඉදං පටිසාමෙථා’’ති වත්තබ්බං, අවත්වා ගච්ඡන්තානං ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ ආපත්ති.
แต่ถ้าในขณะที่สั่งนั่นเอง ภิกษุหนุ่มบอกว่า "กระผมมีกิจบางอย่าง มีการซักบริขารเป็นต้น" แต่พระเถระบอกภิกษุหนุ่มนั้นว่า "จงปูแล้วจึงไป" แล้วออกจากโรงฉันไปยังที่อื่น, พึงปรับอาบัติทุกครั้งที่ยกเท้าขึ้น. ถ้าไปนั่งอยู่ ณ ที่นั้นเอง, เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป พระเถระนั้นย่อมต้องอาบัติด้วยนัยก่อนนั่นเอง. แต่ถ้าพระเถระสั่งสามเณร, เมื่อสามเณรปูเตียงและตั่งในที่นั้นแล้วแม้นั่งอยู่, พระเถระผู้จะไปที่อื่นออกจากโรงฉัน พึงปรับอาบัติทุกครั้งที่ยกเท้าขึ้น. เมื่อไปนั่งแล้ว ถึงเวลาไปอีก เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป พึงปรับด้วยอาบัติ. แต่ถ้าพระเถระผู้สั่ง สั่งว่า "จงปูเตียงและตั่งแล้วจงนั่งอยู่ ณ ที่นั้นเอง" พระเถระย่อมไปและกลับมายังที่ที่ตนปรารถนาได้. แต่ตนเองไม่ทำตามปกติแล้วเมื่อไป เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์. ในการประชุมชั่วคราว เมื่อปูเตียงและตั่งเป็นต้นแล้วนั่งอยู่ เมื่อถึงเวลาไป พึงบอกอารามิกชนว่า "จงเก็บเตียงและตั่งนี้ไว้" เมื่อไม่บอกแล้วไป เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ย่อมต้องอาบัติ.

87. මහාධම්මස්සවනං නාම හොති, තත්ථ උපොසථාගාරතොපි භොජනසාලතොපි ආහරිත්වා මඤ්චපීඨානි පඤ්ඤපෙන්ති, ආවාසිකානංයෙව පලිබොධො. සචෙ ආගන්තුකා ‘‘ඉදං අම්හාකං උපජ්ඣායස්ස, ඉදං ආචරියස්සා’’ති ගණ්හන්ති, තතො පට්ඨාය තෙසං පලිබොධො. ගමනකාලෙ පාකතිකං අකත්වා ලෙඩ්ඩුපාතං අතික්කමන්තානං ආපත්ති. මහාපච්චරියං පන වුත්තං ‘‘යාව අඤ්ඤෙ න නිසීදන්ති, තාව යෙහි පඤ්ඤත්තං, තෙසං භාරො, අඤ්ඤෙසු ආගන්ත්වා නිසින්නෙසු නිසින්නකානං භාරො. සචෙ තෙ අනුද්ධරිත්වා වා අනුද්ධරාපෙත්වා වා ගච්ඡන්ති, දුක්කටං. කස්මා? අනාණත්තියා පඤ්ඤපිතත්තා’’ති. ධම්මාසනෙ පඤ්ඤත්තෙ යාව උස්සාරකො වා ධම්මකථිකො වා නාගච්ඡති, තාව පඤ්ඤාපකානං පලිබොධො. තස්මිං ආගන්ත්වා නිසින්නෙ තස්ස පලිබොධො. සකලං අහොරත්තං ධම්මස්සවනං හොති, අඤ්ඤො උස්සාරකො වා ධම්මකථිකො වා උට්ඨාති, අඤ්ඤො නිසීදති, යො යො ආගන්ත්වා නිසීදති, තස්ස තස්සෙව භාරො. උට්ඨහන්තෙන පන ‘‘ඉදමාසනං තුම්හාකං භාරො’’ති වත්වා ගන්තබ්බං. සචෙපි ඉතරස්මිං අනාගතෙ පඨමං නිසින්නො උට්ඨාය ගච්ඡති, තස්මිඤ්ච අන්තොඋපචාරට්ඨෙයෙව ඉතරො ආගන්ත්වා නිසීදති, උට්ඨාය ගතො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො. සචෙ පන ඉතරස්මිං අනාගතෙයෙව පඨමං නිසින්නො උට්ඨායාසනා ලෙඩ්ඩුපාතං අතික්කමති, ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. ‘‘සබ්බත්ථ ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පඨමපාදෙ දුක්කටං, දුතියපාදෙ පාචිත්තිය’’න්ති අයං නයො මහාපච්චරියං වුත්තොති.
๘๗. ชื่อว่าการฟังธรรมครั้งใหญ่ย่อมมี, ในการฟังธรรมครั้งใหญ่นั้น ภิกษุทั้งหลายนำเตียงและตั่งมาจากอุโบสถาคารบ้าง จากโรงฉันบ้าง แล้วปู, ความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุเจ้าถิ่นเท่านั้น. ถ้าภิกษุอาคันตุกะถือเอาว่า "เตียงนี้ของพระอุปัชฌาย์ของเรา, ตั่งนี้ของพระอาจารย์" ดังนี้, นับแต่นั้นไปความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุเหล่านั้น. เมื่อถึงเวลาไป ไม่ทำตามปกติแล้วล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ย่อมต้องอาบัติ. แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "ตราบใดที่ภิกษุอื่นยังไม่นั่ง, ตราบนั้นภาระย่อมมีแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ปู, เมื่อภิกษุอื่นมานั่งแล้ว ภาระย่อมมีแก่ภิกษุผู้นั่งแล้ว. ถ้าภิกษุเหล่านั้นไม่เก็บเอง หรือไม่ให้ผู้อื่นเก็บแล้วไป, ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. เพราะเหตุไร? เพราะปูโดยไม่ได้สั่ง" ดังนี้. เมื่ออาสนะแสดงธรรมปูไว้แล้ว ตราบใดที่ผู้ออกเสียงประกาศหรือพระธรรมกถึกยังไม่มา, ตราบนั้นความกังวลย่อมมีแก่ผู้ปู. เมื่อพระธรรมกถึกนั้นมานั่งแล้ว ความกังวลย่อมมีแก่พระธรรมกถึกนั้น. การฟังธรรมตลอดวันตลอดคืนย่อมมี, ผู้ออกเสียงประกาศหรือพระธรรมกถึกรูปอื่นลุกขึ้น, รูปอื่นนั่ง, ภาระย่อมมีแก่พระธรรมกถึกรูปนั้นๆ ผู้มานั่ง. แต่ผู้ลุกขึ้นพึงบอกว่า "อาสนะนี้เป็นภาระของท่าน" แล้วพึงไป. แม้ถ้าเมื่อผู้อื่นยังไม่มา พระธรรมกถึกผู้นั่งก่อนลุกขึ้นไป, และเมื่อพระธรรมกถึกผู้นั่งก่อนนั้นยังอยู่ในภายในบริเวณนั่นเอง พระธรรมกถึกรูปอื่นมานั่ง, พระธรรมกถึกผู้ลุกขึ้นไปแล้วไม่พึงปรับด้วยอาบัติ. แต่ถ้าเมื่อพระธรรมกถึกรูปอื่นยังไม่มานั่นเอง พระธรรมกถึกผู้นั่งก่อนลุกขึ้นจากอาสนะแล้วล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป, พึงปรับด้วยอาบัติ. "ในที่ทั้งปวง เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ในก้าวแรกต้องอาบัติทุกกฏ ในก้าวที่สองต้องอาบัติปาจิตตีย์" นัยนี้ในมหาปัจจรีกล่าวไว้แล้ว.

88. සචෙ [Pg.93] පන වුත්තප්පකාරසෙනාසනතො අඤ්ඤං සඞ්ඝිකං චිමිලිකං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා තට්ටිකං වා චම්මඛණ්ඩං වා පාදපුඤ්ඡනිං වා ඵලකපීඨං වා අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරති න උද්ධරාපෙති අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡති, දුක්කටං. ආධාරකං පත්තපිධානකං පාදකඨලිකං තාලවණ්ටං බීජනිපත්තකං යං කිඤ්චි දාරුභණ්ඩං අන්තමසො පානීයඋළුඞ්කං පානීයසඞ්ඛං අජ්ඣොකාසෙ නික්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්තස්සපි දුක්කටං. අජ්ඣොකාසෙ රජනං පචිත්වා රජනභාජනං රජනඋළුඞ්කො රජනදොණිකාති සබ්බං අග්ගිසාලාය පටිසාමෙතබ්බං. සචෙ අග්ගිසාලා නත්ථි, අනොවස්සකෙ පබ්භාරෙ නික්ඛිපිතබ්බං. තස්මිම්පි අසති යත්ථ ඔලොකෙන්තා භික්ඛූ පස්සන්ති, තාදිසෙ ඨානෙ ඨපෙත්වා ගන්තුං වට්ටති. අඤ්ඤපුග්ගලිකෙ පන මඤ්චපීඨාදිසෙනාසනෙපි දුක්කටමෙව. එත්ථ පන ‘‘යස්මිං විස්සාසග්ගාහො න රුහති, තස්ස සන්තකෙ දුක්කටං. යස්මිං පන විස්සාසග්ගාහො රුහති, තස්ස සන්තකං අත්තනො පුග්ගලිකමෙව හොතී’’ති මහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. අත්තනො පුග්ගලිකෙ පන අනාපත්තියෙව. යො භික්ඛු වා සාමණෙරො වා ආරාමිකො වා ලජ්ජී හොති, අත්තනො පලිබොධං විය මඤ්ඤති, තථාරූපං අනාපුච්ඡිත්වා ගච්ඡන්තස්සපි අනාපත්ති. යො පන ආතපෙ ඔතාපෙන්තො ‘‘ආගන්ත්වා උද්ධරිස්සාමී’’ති ගච්ඡති, තස්සපි අනාපත්ති.
๘๘. แต่ถ้าเสนาสนะอันเป็นของสงฆ์อย่างอื่น นอกจากเสนาสนะที่กล่าวมาแล้ว คือ ผ้าปูลาด หรือผ้าปูข้างบน หรือผ้าปูพื้น หรือเสื่อ หรือแผ่นหนัง หรือผ้าเช็ดเท้า หรือแผ่นกระดานรองเท้า ในที่แจ้ง ปูเอง หรือให้ผู้อื่นปูแล้ว เมื่อจะไป ถ้าไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือไปโดยไม่บอกกล่าว, ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. ที่รองบาตร ฝาบาตร กระเบื้องขัดเท้า พัดใบตาล พัดสี่เหลี่ยม สิ่งของที่ทำด้วยไม้อย่างใดอย่างหนึ่ง แม้ที่สุดกระบอกน้ำ สังข์สำหรับดื่มน้ำ วางไว้ในที่แจ้งแล้วเมื่อไป, แม้ภิกษุนั้นย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. ในที่แจ้ง ต้มน้ำย้อมแล้ว หม้อต้มน้ำย้อม หรือกระบอกตักน้ำย้อม หรือรางย้อมผ้า สิ่งเหล่านี้ทั้งหมด พึงเก็บไว้ในโรงไฟ. ถ้าไม่มีโรงไฟ พึงเก็บไว้ในเงื้อมเขาที่ฝนไม่ตกรด. แม้ในที่นั้น ถ้าไม่มี, วางไว้ในที่ที่ภิกษุทั้งหลายมองเห็นในที่เช่นนั้นแล้ว ย่อมควรที่จะไป. แต่ในเสนาสนะมีเตียงและตั่งเป็นต้นอันเป็นของบุคคลอื่น ย่อมต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น. แต่ในเรื่องนี้ ในมหาปัจจรีเป็นต้นกล่าวไว้ว่า "ในบุคคลใดความคุ้นเคยไม่เกิดขึ้น, ในของของบุคคลนั้นย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ในบุคคลใดความคุ้นเคยเกิดขึ้น, ของของบุคคลนั้นย่อมเป็นของส่วนตัวของตนเอง" ดังนี้. แต่ในของส่วนตัวของตนเอง ย่อมไม่มีอาบัติ. ภิกษุ หรือสามเณร หรืออารามิกชนใด เป็นผู้ละอาย ย่อมสำคัญเหมือนเป็นความกังวลของตนเอง, ภิกษุใดไม่บอกกล่าวแก่บุคคลเช่นนั้นแล้วเมื่อไป, แม้ภิกษุนั้นย่อมไม่มีอาบัติ. แต่ภิกษุใดตากผ้าในที่แดดแล้วไปโดยคิดว่า "ฉันจะมาเก็บ", แม้ภิกษุนั้นย่อมไม่มีอาบัติ.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

මඤ්චපීඨාදිසඞ්ඝිකසෙනාසනෙසු
ในเสนาสนะอันเป็นของสงฆ์มีเตียงและตั่งเป็นต้น

පටිපජ්ජිතබ්බවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยที่พึงปฏิบัติจบแล้ว.

18. කාලිකවිනිච්ඡයකථා
๑๘. เรื่องวินิจฉัยเกี่ยวกับกาล

89. කාලිකානිපි චත්තාරීති එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 255-256) යාවකාලිකං යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකන්ති ඉමානි චත්තාරි කාලිකානි වෙදිතබ්බානි. තත්ථ පුරෙභත්තං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං යං කිඤ්චි ඛාදනීයභොජනීයං යාව මජ්ඣන්හිකසඞ්ඛතො කාලො, තාව පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාවකාලිකං. සද්ධිං අනුලොමපානෙහි අට්ඨවිධං පානං යාව රත්තියා පච්ඡිමයාමසඞ්ඛාතො [Pg.94] යාමො, තාව පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාමො කාලො අස්සාති යාමකාලිකං. සප්පිආදි පඤ්චවිධං භෙසජ්ජං පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං නිධෙතබ්බතො සත්තාහො කාලො අස්සාති සත්තාහකාලිකං. ඨපෙත්වා උදකං අවසෙසං සබ්බම්පි පටිග්ගහිතං යාවජීවං පරිහරිත්වා සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාවජීවිකන්ති වුච්චති.
๘๙. พึงทราบกาลิก ๔ อย่าง คือ ยาวกาลิก ยามกาลิก สัตตาหกาลิก และยาวชีวิก ในมาติกาบทนี้ที่ว่า 'กาลิก ๔ อย่าง' (ปาจิ. อรรถ. ๒๕๕-๒๕๖). ในกาลิก ๔ อย่างนั้น ขาทนียะและโภชนียะอย่างใดอย่างหนึ่งที่รับประเคนแล้วพึงฉันในเวลาเช้า พึงฉันได้จนถึงเวลาที่เรียกว่าเที่ยงวัน เพราะฉะนั้นจึงเป็นยาวกาลิก. น้ำปานะ ๘ อย่างพร้อมด้วยน้ำปานะที่อนุโลม พึงดื่มได้จนถึงยามที่เรียกว่าปัจฉิมยามแห่งราตรี เพราะฉะนั้นยามเป็นกาลของน้ำปานะนั้น จึงชื่อว่ายามกาลิก. เภสัช ๕ อย่างมีเนยใสเป็นต้นที่รับประเคนแล้วพึงเก็บไว้ได้ ๗ วัน เพราะฉะนั้น ๗ วันเป็นกาลของเภสัชนั้น จึงชื่อว่าสัตตาหกาลิก. สิ่งอื่นทั้งหมดที่รับประเคนแล้วนอกจากน้ำ พึงเก็บรักษาไว้ตลอดชีวิต และพึงฉันได้เมื่อมีเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่ายาวชีวิก.

90. තත්ථ යාවකාලිකෙසු භොජනීයං නාම ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසන්ති. පඤ්ච භොජනානි යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං ඛාදනීයං නාම. එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 248-9) පන යං තාව සක්ඛලිමොදකාදි පුබ්බණ්ණාපරණ්ණමයං ඛාදනීයං, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. යම්පි වනමූලාදිප්පභෙදං ආමිසගතිකං හොති. සෙය්‍යථිදං – මූලඛාදනීයං කන්දඛාදනීයං මුළාලඛාදනීයං මත්ථකඛාදනීයං ඛන්ධඛාදනීයං තචඛාදනීයං පත්තඛාදනීයං පුප්ඵඛාදනීයං ඵලඛාදනීයං අට්ඨිඛාදනීයං පිට්ඨඛාදනීයං නිය්‍යාසඛාදනීයන්ති, ඉදම්පි ඛාදනීයසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති.
๙๐. ในยาวกาลิกนั้น สิ่งที่ชื่อว่าโภชนียะคือ ข้าวสุก ขนมแป้งข้าวบาร์เลย์ ขนมก้อน ปลา เนื้อ. สิ่งที่เหลือจากโภชนะ ๕ อย่าง ยามกาลิก สัตตาหกาลิก และยาวชีวิก ชื่อว่าขาทนียะ. ในบทว่าขาทนียะนี้ (ปาจิ. อรรถ. ๒๔๘-๙) ขาทนียะที่ทำจากบุพพัณณะและอปรัณณะมีขนมสัขลิและขนมโมทกะเป็นต้นนั้น ไม่มีอะไรจะกล่าว. ขาทนียะที่มีประเภทเป็นต้นว่ารากไม้ป่า ซึ่งมีส่วนแห่งอามิสนั้นคืออะไร คือ ขาทนียะที่เป็นราก ขาทนียะที่เป็นหัว ขาทนียะที่เป็นหน่อ ขาทนียะที่เป็นยอด ขาทนียะที่เป็นลำต้น ขาทนียะที่เป็นเปลือก ขาทนียะที่เป็นใบ ขาทนียะที่เป็นดอก ขาทนียะที่เป็นผล ขาทนียะที่เป็นเมล็ด ขาทนียะที่เป็นแป้ง ขาทนียะที่เป็นยาง ทั้งหมดนี้ย่อมถึงการนับว่าเป็นขาทนียะนั่นเอง.

තත්ථ පන ආමිසගතිකසල්ලක්ඛණත්ථං ඉදං මුඛමත්තනිදස්සනං – මූලඛාදනීයෙ තාව මූලකමූලං ඛාරකමූලං චච්චුමූලං තම්බකමූලං තණ්ඩුලෙය්‍යකමූලං වත්ථුලෙය්‍යකමූලං වජකලිමූලං ජජ්ඣරිමූලන්ති එවමාදීනි සූපෙය්‍යපණ්ණමූලානි ආමිසගතිකානි. එත්ථ ච වජකලිමූලෙ ජරට්ඨං ඡින්දිත්වා ඡඩ්ඩෙන්ති, තං යාවජීවිකං හොති. අඤ්ඤම්පි එවරූපං එතෙනෙව නයෙන වෙදිතබ්බං. මූලකඛාරකජජ්ඣරිමූලානං පන ජරට්ඨානිපි ආමිසගතිකානෙවාති වුත්තං. යානි පන පාළියං –
ในขาทนียะที่เป็นรากเป็นต้นนั้น พึงทราบการแสดงเพียงเล็กน้อยนี้เพื่อกำหนดลักษณะที่มีส่วนแห่งอามิส. ในขาทนียะที่เป็นรากนั้น รากผักกาด รากผักขม รากผักชี รากผักเปรี้ยว รากผักโขม รากผักบุ้ง รากผักกาดหอม รากผักกาดดอก เป็นต้น รากของพืชผักที่ควรแก่แกง มีส่วนแห่งอามิส. ในรากเหล่านี้ รากผักกาดหอมที่แก่แล้วย่อมตัดทิ้ง รากผักกาดหอมที่แก่นั้นเป็นยาวชีวิก. รากอื่นที่มีลักษณะเช่นนี้ก็พึงทราบด้วยนัยนี้. รากผักกาด รากผักขม รากผักกาดดอกที่แก่แล้วก็มีส่วนแห่งอามิสเท่านั้น ดังนี้ได้กล่าวไว้แล้วในพระบาลีว่า –

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මූලානි භෙසජ්ජානි හලිද්දිං සිඞ්ගිවෙරං වචං වචත්තං අතිවිසං කටුකරොහිණිං උසීරං භද්දමුත්තකං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263) –
‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรากที่เป็นยา คือ ขมิ้น ขิง ว่านน้ำ โกฐสอ อติวิสา กะฏุกะโรหิณี แฝก หญ้าแห้วหมู และรากอื่นใดที่เป็นยา ซึ่งไม่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะในขาทนียะ และไม่สำเร็จกิจแห่งโภชนียะในโภชนียะ’ (มหาวรรค ๒๖๓) –

වුත්තානි, තානි යාවජීවිකානි. තෙසං චූළපඤ්චමූලං මහාපඤ්චමූලන්තිආදිනා නයෙන ගණියමානානං ගණනාය අන්තො නත්ථි, ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච අඵරණභාවොයෙව පනෙතෙසං ලක්ඛණං. තස්මා යං කිඤ්චි මූලං තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරති, තං යාවකාලිකං, ඉතරං යාවජීවිකන්ති වෙදිතබ්බං[Pg.95]. සුබහුං වත්වාපි හි ඉමස්මිංයෙව ලක්ඛණෙ ඨාතබ්බං. නාමසඤ්ඤාසු පන වුච්චමානාසු තං තං නාමං අජානන්තානං සම්මොහොයෙව හොති, තස්මා නාමසඤ්ඤාය ආදරං අකත්වා ලක්ඛණමෙව දස්සිතං. යථා ච මූලෙ, එවං කන්දාදීසුපි ලක්ඛණං දස්සයිස්සාම, තස්සෙව වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යඤ්ච තං පාළියං හලිද්දාදි අට්ඨවිධං වුත්තං, තස්ස ඛන්ධතචපුප්ඵඵලාදි සබ්බං යාවජීවිකන්ති වුත්තං.
รากที่กล่าวไว้เหล่านั้นเป็นยาวชีวิก. รากเหล่านั้นที่นับด้วยนัยมีเบญจมูลน้อย เบญจมูลใหญ่เป็นต้น ไม่มีที่สิ้นสุดในการนับ. ลักษณะของรากเหล่านั้นคือความไม่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะและโภชนียะเท่านั้น. เพราะฉะนั้น รากใดที่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะและโภชนียะแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ รากนั้นเป็นยาวกาลิก. รากอื่น (ที่ไม่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะและโภชนียะ) พึงทราบว่าเป็นยาวชีวิก. เพราะถึงแม้จะกล่าวมากในเรื่องเหล่านั้น ก็พึงตั้งอยู่แต่ในลักษณะนี้เท่านั้น. แต่เมื่อกล่าวถึงชื่อต่างๆ ผู้ที่ไม่รู้จักชื่อนั้นๆ ย่อมเกิดความหลง เพราะฉะนั้นจึงไม่ใส่ใจในชื่อ แต่แสดงลักษณะเท่านั้น. การวินิจฉัยในรากพึงทราบอย่างไร ในหัวเป็นต้นก็จักแสดงลักษณะอย่างนั้น การวินิจฉัยพึงทราบด้วยลักษณะนั้นนั่นเอง. ราก ๘ อย่างมีขมิ้นเป็นต้นที่กล่าวไว้ในพระบาลีนั้น ลำต้น เปลือก ดอก ผล เป็นต้น ของขมิ้นเป็นต้นนั้นทั้งหมดเป็นยาวชีวิก ดังนี้ได้กล่าวไว้แล้ว.

කන්දඛාදනීයෙ දුවිධො කන්දො දීඝො ච භිසකිංසුකකන්දාදි, වට්ටො ච උප්පලකසෙරුකකන්දාදි, යං ගණ්ඨීතිපි වදන්ති. තත්ථ සබ්බෙසං කන්දානං ජිණ්ණජරට්ඨට්ඨානඤ්ච ඡල්ලි ච සුඛුමමූලානි ච යාවජීවිකානි, තරුණො පන සුඛඛාදනීයො සාලකල්‍යාණිපොතකකන්දො කිංසුකපොතකකන්දො අම්බාටකකන්දො කෙතකකන්දො මාලුවකන්දො භිසසඞ්ඛාතො පදුමපුණ්ඩරීකකන්දො පිණ්ඩාලුමසාලුආදයො ච ඛීරවල්ලිකන්දො ආලුවකන්දො සිග්ගුකන්දො තාලකන්දො නීලුප්පලරත්තුප්පලකුමුදසොගන්ධිකානං කන්දා කදලිකන්දො වෙළුකන්දො කසෙරුකකන්දොති එවමාදයො තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකකන්දා යාවකාලිකා. ඛීරවල්ලිකන්දො අධොතො යාවජීවිකො, ධොතො යාවකාලිකො. ඛීරකාකොලිජීවිකඋසභකලසුණාදිකන්දා පන යාවජීවිකා. තෙ පාළියං ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලානි භෙසජ්ජානී’’ති එවං (මහාව. 263) මූලභෙසජ්ජසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතා.
ในขาทนียะที่เป็นหัว หัวมี ๒ อย่าง คือ หัวยาวมีหัวบัวและหัวทองกวาวเป็นต้น และหัวกลมมีหัวบัวเผื่อนและหัวแห้วทรงกระเทียมเป็นต้น ซึ่งบางทีก็เรียกกันว่าปมหรือเหง้า ในขาทนียะที่เป็นหัวนั้น ส่วนที่เก่าและแก่ของหัวทั้งหมด เปลือก และรากฝอย เป็นยาวชีวิก แต่ส่วนหัวอ่อนที่เคี้ยวง่าย เช่น หัวต้นนพายอ่อน หัวทองกวาวอ่อน หัวมะกอกอ่อน หัวลำเจียก หัวเครือเขามัน หัวบัวหลวงและบัวขาวที่เรียกว่าเหง้าบัว หัวมันมือเสือและมันอ้อนเป็นต้น หัวนมวัว หัวมัน หัวมะรุม หัวตาลอ่อน หัวบัวขาบ บัวแดง บัวขาว และบัวเผื่อน หัวกล้วย หัวไผ่ หัวแห้วทรงกระเทียม เป็นต้น หัวที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก หัวนมวัวที่ยังไม่ต้มเป็นยาวชีวิก ที่ต้มแล้วเป็นยาวกาลิก ส่วนหัวขีระกะโกฬี หัวจีวิกะ หัวอุสภะ และหัวกระเทียมเป็นต้น เป็นยาวชีวิก หัวเหล่านั้นถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการสงเคราะห์รากที่เป็นยานั่นเองในพระบาลีว่า 'รากอื่นใดที่เป็นยา'

මුළාලඛාදනීයෙ පදුමමුළාලං පුණ්ඩරීකමුළාලං මූලසදිසංයෙව. එරකමුළාලං කන්දුලමුළාලන්ති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකමුළාලං යාවකාලිකං, හලිද්දිසිඞ්ගිවෙරමකචිචතුරස්සවල්ලිකෙතකතාලහින්තාලකුන්තාලනාළිකෙරපූගරුක්ඛාදිමුළාලං පන යාවජීවිකං. තං සබ්බම්පි පාළියං ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලානි භෙසජ්ජානී’’ති එවං මූලභෙසජ්ජසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතං.
ในขาทนียะที่เป็นหน่อ หน่อบัวหลวงและหน่อบัวขาวก็เหมือนกับรากนั่นเอง หน่อกก หน่อทองกวาว เป็นต้น หน่อที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก แต่หน่อขมิ้น ขิง ป่าน เพชรสังฆาต ลำเจียก ตาล เป้ง มินปอ มะพร้าว และหมากเป็นต้น เป็นยาวชีวิก หน่อทั้งหมดนั้นก็ถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการสงเคราะห์รากที่เป็นยานั่นเองในพระบาลีว่า 'รากอื่นใดที่เป็นยา'

මත්ථකඛාදනීයෙ තාලහින්තාලකුන්තාලකෙතකනාළිකෙරපූගරුක්ඛඛජ්ජූරිවෙත්තඑරකකදලීනං කළීරසඞ්ඛාතා මත්ථකා, වෙණුකළීරො නළකළීරො උච්ඡුකළීරො [Pg.96] මූලකකළීරො සාසපකළීරො සතාවරිකළීරො සත්තන්නං ධඤ්ඤානං කළීරාති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකො රුක්ඛවල්ලිආදීනං මත්ථකො යාවකාලිකො, හලිද්දිසිඞ්ගිවෙරවචමකචිලසුණානං කළීරා, තාලහින්තාලකුන්තාලනාළිකෙරකළීරානඤ්ච ඡින්දිත්වා පාතිතො ජරට්ඨබුන්දො යාවජීවිකො.
ในขาทนียะที่เป็นยอด ยอดที่เรียกว่าหยวกของตาล เป้ง มินปอ ลำเจียก มะพร้าว หมาก อินทผลัม หวาย กก และกล้วย หยวกไผ่ หยวกอ้อ หยวกอ้อย หยวกหัวผักกาด หยวกผักกาดเขียว หยวกรากสามสิบ และหยวกของธัญพืช ๗ ชนิด เป็นต้น ยอดของต้นไม้และเถาวัลย์เป็นต้นที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก ส่วนหยวกขมิ้น ขิง ว่านน้ำ ป่าน และกระเทียม และหยวกตาล เป้ง มินปอ และมะพร้าวที่ตัดแล้วส่วนที่เป็นปมที่แก่ซึ่งตกลงมา เป็นยาวชีวิก

ඛන්ධඛාදනීයෙ අන්තොපථවීගතො සාලකල්‍යාණීඛන්ධො උච්ඡුඛන්ධො නීලුප්පලරත්තුප්පලකුමුදසොගන්ධිකානං දණ්ඩකඛන්ධාති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකො ඛන්ධො යාවකාලිකො, උප්පලජාතීනං පණ්ණදණ්ඩකො පදුමජාතීනං සබ්බොපි දණ්ඩකො කරවින්දදණ්ඩාදයො ච අවසෙසසබ්බඛන්ධා යාවජීවිකා.
ในขาทนียะที่เป็นลำต้น ลำต้นนพายที่อยู่ใต้ดิน ลำต้นอ้อย ลำต้นที่เป็นก้านของบัวขาบ บัวแดง บัวขาว และบัวเผื่อน เป็นต้น ลำต้นที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก ส่วนก้านใบของบัวสาย ก้านทั้งหมดของบัวหลวง ก้านมะม่วงหาวมะนาวโห่เป็นต้น และลำต้นอื่นๆ ที่เหลือทั้งหมด เป็นยาวชีวิก

තචඛාදනීයෙ උච්ඡුතචොව එකො යාවකාලිකො, සොපි සරසො, සෙසො සබ්බො යාවජීවිකො. තෙසං පන මත්ථකඛන්ධතචානං තිණ්ණම්පි පාළියං කසාවභෙසජ්ජෙන සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං –
ในขาทนียะที่เป็นเปลือก เปลือกอ้อยอย่างเดียวเป็นยาวกาลิก เปลือกอ้อยนั้นก็ต้องเป็นชนิดที่ยังมีน้ำอยู่ เปลือกอื่นทั้งหมดเป็นยาวชีวิก อนึ่ง การสงเคราะห์ยอด ลำต้น และเปลือกทั้งสามอย่างนั้น พึงทราบด้วยการสงเคราะห์ด้วยยาฝาดในพระบาลี เพราะคำนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้จริงว่า -

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කසාවානි භෙසජ්ජානි නිම්බකසාවං කුටජකසාවං පටොලකසාවං ඵග්ගවකසාවං නත්තමාලකසාවං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි කසාවානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263).
'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นน้ำฝาด คือ น้ำฝาดสะเดา น้ำฝาดโมกมัน น้ำฝาดบวบขม น้ำฝาดผักฮ้วนหมู น้ำฝาดต้นขี้เหล็กเลือด หรือยาที่เป็นน้ำฝาดอย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวในของเคี้ยว และไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของฉันในของฉัน เราอนุญาตน้ำฝาดเหล่านั้น'

එත්ථ හි එතෙසම්පි සඞ්ගහො සිජ්ඣති. වුත්තකසාවානි ච සබ්බකප්පියානීති වෙදිතබ්බානි.
ด้วยว่าในพระบาลีนี้ การสงเคราะห์สิ่งเหล่านี้ก็สำเร็จได้ และพึงทราบว่าน้ำฝาดที่กล่าวมาแล้วทั้งหมดเป็นของควรแก่ภิกษุทั้งสิ้น

පත්තඛාදනීයෙ මූලකං ඛාරකො චච්චු තම්බකො තණ්ඩුලෙය්‍යකො පපුන්නාගො වත්ථුලෙය්‍යකො වජකලි ජජ්ඣරි සෙල්ලු සිග්ගු කාසමද්දකො උම්මාචීනමුග්ගො මාසො රාජමාසො ඨපෙත්වා මහානිප්ඵාවං අවසෙසනිප්ඵාවො අග්ගිමන්ථො සුනිසන්නකො සෙතවරණො නාළිකා භූමියං ජාතලොණීති එතෙසං පත්තානි, අඤ්ඤානි ච එවරූපානි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි පත්තානි එකංසෙන යාවකාලිකානි, යා පනඤ්ඤා [Pg.97] මහානඛපිට්ඨිමත්තපණ්ණා ලොණිරුක්ඛෙ ච ගච්ඡෙ ච ආරොහති, තස්සා පත්තං යාවජීවිකං. බ්‍රහ්මිපත්තඤ්ච යාවකාලිකන්ති දීපවාසිනො වදන්ති. අම්බපල්ලවං යාවකාලිකං, අසොකපල්ලවං පන යාවජීවිකං. යානි චඤ්ඤානි පාළියං –
ในขาทนียะที่เป็นใบ ใบของหัวผักกาด ผักฮันจิ ผักฮันกะลา ผักฮันชินนี ผักโขมหนาม ชุมเห็ดไทย ผักคราด ผักกิ่งปิ่ม ผักฮันคาปันตู ผักสนับ มะรุม ชุมเห็ดเล็ก ผักกาดน้ำ ถั่วจีน ถั่วเขียว ถั่วราชมาส ถั่วพุ่ม เว้นถั่วแปบใหญ่เสีย ถั่วแปบที่เหลือ ผักอัคคีทวาร ผักแว่น ผักกุ่มบก ผักบุ้ง และผักเบี้ยดินเหล่านี้ และใบอย่างอื่นที่มีลักษณะเช่นนี้ ซึ่งสำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ ทั้งหมดเป็นยาวกาลิกโดยส่วนเดียว ส่วนผักเบี้ยดินอย่างอื่นที่มีใบขนาดเท่าหลังเล็บ ซึ่งขึ้นที่ต้นไม้และที่พุ่มไม้ ใบของผักเบี้ยดินนั้นเป็นยาวชีวิก และชาวเกาะกล่าวว่าใบพรมมิก็เป็นยาวกาลิก ยอดมะม่วงเป็นยาวกาลิก ส่วนยอดอโศกเป็นยาวชีวิก และใบอย่างอื่นใดในพระบาลีว่า -

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පණ්ණානි භෙසජ්ජානි නිම්බපණ්ණං කුටජපණ්ණං පටොලපණ්ණං සුලසිපණ්ණං කප්පාසපණ්ණං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි පණ්ණානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263) –
'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นใบ คือ ใบสะเดา ใบโมกมัน ใบมะระขี้นก ใบกะเพรา ใบฝ้าย หรือยาที่เป็นใบอย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวในของเคี้ยว และไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของฉันในของฉัน'

වුත්තානි, තානි යාවජීවිකානි. න කෙවලඤ්ච පණ්ණානි, තෙසං පුප්ඵඵලානිපි. යාවජීවිකපණ්ණානං පන ඵග්ගවපණ්ණං අජ්ජුකපණ්ණං ඵණිජ්ජකපණ්ණං තම්බූලපණ්ණං පදුමිනිපණ්ණන්ති එවං ගණනවසෙන අන්තො නත්ථි.
ที่ตรัสไว้เหล่านั้นเป็นยาวชีวิก ไม่ใช่เฉพาะแต่ใบเท่านั้น แม้ดอกและผลของต้นเหล่านั้นก็เป็นยาวชีวิก ส่วนบรรดาใบที่เป็นยาวชีวิกนั้น เช่น ใบผักฮ้วนหมู ใบแมงลัก ใบกะเพราขาว ใบพลู และใบบัวหลวง เป็นต้น ไม่มีที่สุดโดยการนับ

පුප්ඵඛාදනීයෙ මූලකපුප්ඵං ඛාරකපුප්ඵං චච්චුපුප්ඵං තම්බකපුප්ඵං වජකලිපුප්ඵං ජජ්ඣරිපුප්ඵං චූළනිප්ඵාවපුප්ඵං මහානිප්ඵාවපුප්ඵං කසෙරුකපුප්ඵං නාළිකෙරතාලකෙතකානං තරුණපුප්ඵානි සෙතවරණපුප්ඵං සිග්ගුපුප්ඵං උප්පලපදුමජාතිකානං පුප්ඵානං කණ්ණිකාමත්තං අගන්ධිපුප්ඵං කරීරපුප්ඵං ජීවන්තී පුප්ඵන්ති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණපුප්ඵං යාවකාලිකං, අසොකබකුලකුය්‍යකපුන්නාගචම්පකජාතිකරවීරකණිකාරකුන්දනවමාලිකමල්ලිකාදීනං පන පුප්ඵං යාවජීවිකං, තස්ස ගණනාය අන්තො නත්ථි. පාළියං පනස්ස කසාවභෙසජ්ජෙන සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො.
ในของเคี้ยวที่เป็นดอก ดอกหัวผักกาด ดอกผักกาดเขียว ดอกผักกาดหอม ดอกผักกาดแดง ดอกผักกาดขาว ดอกบวบ ดอกถั่วพูเล็ก ดอกถั่วพูใหญ่ ดอกบัวบก ดอกอ่อนของมะพร้าว ตาล และเตย ดอกกุ่มบก ดอกมะรุม เฉพาะเกสรดอกบัวสาย บัวหลวง และบัวชนิดต่างๆ ดอกทองกวาว ดอกแค ดอกผักจีวันตี เป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา ส่วนดอกอโศก ดอกพิกุล ดอกพุด ดอกบุนนาค ดอกจำปา ดอกมะลิ ดอกยี่โถ ดอกกรรณิการ์ ดอกพุทธชาด ดอกมะลิลา ดอกมะลิซ้อน เป็นต้น เป็นของควรฉันตลอดชีวิต การนับดอกไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ส่วนในพระบาลี พึงทราบว่าดอกไม้นั้นสงเคราะห์เข้ากับยาที่เป็นของฝาด

ඵලඛාදනීයෙ පනසලබුජතාලනාළිකෙරඅම්බජම්බුඅම්බාටකතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිත්ථලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිම්බරූසකතිපුසවාතිඞ්ගණචොචමොචමධුකාදීනං ඵලානි, යානි ලොකෙ තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරන්ති, සබ්බානි තානි යාවකාලිකානි, නාමගණනවසෙන තෙසං න සක්කා පරියන්තං දස්සෙතුං. යානි පන පාළියං –
ในของเคี้ยวที่เป็นผล ผลของขนุน ขนุนสำปะลอ ตาล มะพร้าว มะม่วง ชมพู่ มะกอก มะขาม มะนาวควาย มะขวิด น้ำเต้า ฟักทอง แตงกวา มะพลับ แตงร้าน มะเขือ กล้วยมีเมล็ด กล้วยไม่มีเมล็ด มะซางเป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ ในโลก ทั้งหมดเป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา การนับชื่อผลไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ส่วนสิ่งใดในพระบาลี –

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඵලානි භෙසජ්ජානි බිලඞ්ගං පිප්පලිං මරීචං හරීතකං විභීතකං ආමලකං ගොට්ඨඵලං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි [Pg.98] අත්ථි ඵලානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263) –
ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นผล คือ เบญจกานี ดีปลี พริกไทย สมอไทย สมอพิเภก มะขามป้อม ผลมะหาด หรือยาที่เป็นผลอย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวในของเคี้ยว ไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของฉันในของฉัน

වුත්තානි, තානි යාවජීවිකානි. තෙසම්පි අපරිපක්කානි අච්ඡිවබිම්බවරණකෙතකකාස්මරීආදීනං ඵලානි ජාතිඵලං කටුකඵලං එළා තක්කොලන්ති එවං නාමවසෙන න සක්කා පරියන්තං දස්සෙතුං.
ที่กล่าวมาแล้วเหล่านั้นเป็นของควรฉันตลอดชีวิต ผลไม้ที่ยังไม่สุกของต้นรักขาว ต้นตำลึง ต้นกุ่ม ต้นเตย ต้นซ้อเป็นต้น ผลจันทน์เทศ ผลเผ็ด ลูกกระวาน พิมเสนต้น เป็นต้น การนับชื่อผลไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด

අට්ඨිඛාදනීයෙ ලබුජට්ඨි පනසට්ඨි අම්බාටකට්ඨි සාලට්ඨි ඛජ්ජූරීකෙතකතිම්බරූසකානං තරුණඵලට්ඨි තින්තිණිකට්ඨි බිම්බඵලට්ඨි උප්පලපදුමජාතීනං පොක්ඛරට්ඨීති එවමාදීනි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු මනුස්සානං පකතිආහාරවසෙන ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි අට්ඨීනි යාවකාලිකානි, මධුකට්ඨි පුන්නාගට්ඨි හරීතකාදීනං අට්ඨීනි සිද්ධත්ථකට්ඨි රාජිකට්ඨීති එවමාදීනි අට්ඨීනි යාවජීවිකානි. තෙසං පාළියං ඵලභෙසජ්ජෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො.
ในของเคี้ยวที่เป็นเมล็ด เมล็ดขนุนสำปะลอ เมล็ดขนุน เมล็ดมะกอก เมล็ดสาละ เมล็ดอ่อนของอินทผลัม เตย และมะพลับ เมล็ดมะขาม เมล็ดตำลึง เมล็ดบัวสาย บัวหลวง และบัวชนิดต่างๆ เป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา เมล็ดมะซาง เมล็ดบุนนาค เมล็ดสมอไทยเป็นต้น เมล็ดผักกาดขาว เมล็ดผักกาดแดง เป็นต้น เป็นของควรฉันตลอดชีวิต พึงทราบว่าเมล็ดเหล่านั้นสงเคราะห์เข้ากับยาที่เป็นผลในพระบาลี

පිට්ඨඛාදනීයෙ සත්තන්නං තාව ධඤ්ඤානං ධඤ්ඤානුලොමානං අපරණ්ණානඤ්ච පිට්ඨං පනසපිට්ඨං ලබුජපිට්ඨං අම්බාටකපිට්ඨං සාලපිට්ඨං ධොතකතාලපිට්ඨං ඛීරවල්ලිපිට්ඨඤ්චාති එවමාදීනි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි පිට්ඨානි යාවකාලිකානි, අධොතකං තාලපිට්ඨං ඛීරවල්ලිපිට්ඨං අස්සගන්ධාදිපිට්ඨානි ච යාවජීවිකානි. තෙසං පාළියං කසාවෙහි මූලඵලෙහි ච සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො.
ในของเคี้ยวที่เป็นแป้ง แป้งของธัญพืช ๗ ชนิด และแป้งของพืชที่คล้ายธัญพืช และแป้งของพืชตระกูลถั่ว แป้งขนุน แป้งขนุนสำปะลอ แป้งมะกอก แป้งสาละ แป้งตาลที่ล้างแล้ว แป้งเครือเขา เป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา แป้งตาลที่ยังไม่ล้าง แป้งเครือเขา แป้งโสมอินเดียเป็นต้น เป็นของควรฉันตลอดชีวิต พึงทราบว่าแป้งเหล่านั้นสงเคราะห์เข้ากับของฝาด ราก และผลในพระบาลี

නිය්‍යාසඛාදනීයෙ – එකො උච්ඡුනිය්‍යාසොව සත්තාහකාලිකො, සෙසා –
ในของเคี้ยวที่เป็นยาง ยางอ้อยอย่างเดียวเป็นของควรฉันชั่ว ๗ วัน ส่วนยางอื่น –

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ජතූනි භෙසජ්ජානි හිඞ්ගුං හිඞ්ගුජතුං හිඞ්ගුසිපාටිකං තකං තකපත්තිං තකපණ්ණිං සජ්ජුලසං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි ජතූනි භෙසජ්ජානී’’ති (මහාව. 263) –
ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นยางไม้ คือ ยางมหาหิงคุ์ ยางมหาหิงคุ์ที่ปรุงจากรากและใบ ยางมหาหิงคุ์ที่ปรุงจากใบ ยางที่ออกจากยอดมหาหิงคุ์ ยางที่ออกจากใบมหาหิงคุ์ ยางที่ปรุงจากใบมหาหิงคุ์ ยางสน หรือยาที่เป็นยางไม้อย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่

එවං පාළියං වුත්තා නිය්‍යාසා යාවජීවිකා. තත්ථ යෙවාපනකවසෙන සඞ්ගහිතානං අම්බනිය්‍යාසො කණිකාරනිය්‍යාසොති එවං නාමවසෙන න සක්කා පරියන්තං දස්සෙතුං. එවං ඉමෙසු මූලඛාදනීයාදීසු යං කිඤ්චි යාවකාලිකං, සබ්බම්පි ඉමස්මිං අත්ථෙ අවසෙසං ඛාදනීයං නාමාති සඞ්ගහිතං.
ยางไม้ที่กล่าวมาแล้วในพระบาลีนั้นเป็นของควรฉันตลอดชีวิต ในบรรดายางไม้ที่สงเคราะห์ไว้โดยนัยแห่งคำว่า 'เยวาปนกะ' นั้น ยางมะม่วง ยางกรรณิการ์ เป็นต้น การนับชื่อยางไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ดังนี้ ของเคี้ยวที่เป็นรากเป็นต้นเหล่านี้ สิ่งใดเป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา ทั้งหมดนั้นสงเคราะห์เข้าเป็นของเคี้ยวที่เหลือในอรรถบทนี้

91. යාමකාලිකෙසු [Pg.99] පන අට්ඨ පානානි නාම අම්බපානං ජම්බුපානං චොචපානං මොචපානං මධුකපානං මුද්දිකපානං සාලූකපානං ඵාරුසකපානන්ති ඉමානි අට්ඨ පානානි. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 300) අම්බපානන්ති ආමෙහි වා පක්කෙහි වා අම්බෙහි කතපානං. තත්ථ ආමෙහි කරොන්තෙන අම්බතරුණානි භින්දිත්වා උදකෙ පක්ඛිපිත්වා ආතපෙ ආදිච්චපාකෙන පචිත්වා පරිස්සාවෙත්වා තදහුපටිග්ගහිතකෙහි මධුසක්කාරකප්පූරාදීහි යොජෙත්වා කාතබ්බං, එවං කතං පුරෙභත්තමෙව කප්පති. අනුපසම්පන්නෙහි කතං ලභිත්වා පන පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසපරිභොගෙනපි වට්ටති, පච්ඡාභත්තං නිරාමිසපරිභොගෙන යාව අරුණුග්ගමනා වට්ටති. එස නයො සබ්බපානෙසු. ජම්බුපානන්ති ජම්බුඵලෙහි කතපානං. චොචපානන්ති අට්ඨිකකදලිඵලෙහි කතපානං. මොචපානන්ති අනට්ඨිකෙහි කදලිඵලෙහි කතපානං. මධුකපානන්ති මධුකානං ජාතිරසෙන කතපානං. තං පන උදකසම්භින්නං වට්ටති, සුද්ධං න වට්ටති. මුද්දිකපානන්ති මුද්දිකා උදකෙ මද්දිත්වා අම්බපානං විය කතපානං. සාලූකපානන්ති රත්තුප්පලනීලුප්පලාදීනං සාලූකෙ මද්දිත්වා කතපානං. ඵාරුසකපානන්ති ඵාරුසකඵලෙහි අම්බපානං විය කතපානං. ඉමානි අට්ඨ පානානි සීතානිපි ආදිච්චපාකානිපි වට්ටන්ති, අග්ගිපාකානි න වට්ටන්ති.
๙๑. ส่วนเครื่องดื่มที่เป็นยามกาลิก ๘ อย่างนั้น คือ น้ำมะม่วง น้ำชมพู่ น้ำกล้วยป่า น้ำกล้วยบ้าน น้ำมะซาง น้ำองุ่น น้ำเหง้าบัว และน้ำมะปราง เครื่องดื่ม ๘ อย่างเหล่านี้ ในบรรดาเครื่องดื่มเหล่านั้น น้ำมะม่วง คือ น้ำที่ทำจากมะม่วงดิบหรือมะม่วงสุก ในการทำจากมะม่วงดิบนั้น ควรผ่ามะม่วงอ่อน ใส่ลงในน้ำ ต้มด้วยความร้อนจากแสงอาทิตย์กลางแดด กรอง แล้วปรุงด้วยน้ำผึ้ง น้ำตาล การบูร เป็นต้น ที่รับประเคนในวันนั้น เครื่องดื่มที่ทำอย่างนี้ ย่อมควรเฉพาะในเวลาเช้าเท่านั้น แต่ถ้าได้เครื่องดื่มที่อนุปสัมบันทำ รับประเคนในเวลาเช้า ย่อมควรแม้บริโภคพร้อมกับอาหารในเวลาเช้า ในเวลาบ่าย ย่อมควรบริโภคโดยปราศจากอาหาร จนกว่าอรุณจะขึ้น วิธีนี้เป็นอย่างเดียวกันในเครื่องดื่มทุกชนิด น้ำชมพู่ คือ น้ำที่ทำจากผลชมพู่ น้ำกล้วยป่า คือ น้ำที่ทำจากผลกล้วยป่าที่มีเมล็ด น้ำกล้วยบ้าน คือ น้ำที่ทำจากผลกล้วยบ้านที่ไม่มีเมล็ด น้ำมะซาง คือ น้ำที่ทำจากน้ำผลมะซางโดยธรรมชาติ แต่ถ้าผสมน้ำ ย่อมควร ถ้าเป็นน้ำมะซางล้วนๆ ไม่ควร น้ำองุ่น คือ น้ำที่ทำโดยขยี้องุ่นในน้ำ เหมือนน้ำมะม่วง น้ำเหง้าบัว คือ น้ำที่ทำโดยขยี้เหง้าบัวแดง บัวเขียว เป็นต้น น้ำมะปราง คือ น้ำที่ทำจากผลมะปราง เหมือนน้ำมะม่วง เครื่องดื่ม ๘ อย่างเหล่านี้ ย่อมควรทั้งที่เย็นและที่ต้มด้วยแสงอาทิตย์ แต่ที่ต้มด้วยไฟ ไม่ควร

අවසෙසානි වෙත්තතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිත්ථකොසම්බකරමන්දාදිඛුද්දකඵලපානානි අට්ඨපානගඅකානෙව. තානි කිඤ්චාපි පාළියං න වුත්තානි, අථ ඛො කප්පියං අනුලොමෙන්ති, තස්මා කප්පන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං ඵලරසං ඨපෙත්වා ධඤ්ඤඵලරස’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 300) වුත්තත්තා ඨපෙත්වා සානුලොමධඤ්ඤඵලරසං අඤ්ඤං ඵලපානං නාම අකප්පියං නත්ථි, සබ්බං යාමකාලිකමෙව. තත්ථ සානුලොමධඤ්ඤඵලරසො නාම සත්තන්නඤ්චෙව ධඤ්ඤානං තාලනාළිකෙරපනසලබුජඅලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිපුසඑළාලුකාති නවන්නඤ්ච මහාඵලානං සබ්බෙසඤ්ච පුබ්බණ්ණාපරණ්ණානං අනුලොමධඤ්ඤානං රසො යාවකාලිකො, තස්මා පච්ඡාභත්තං න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පත්තරසං ඨපෙත්වා ඩාකරස’’න්ති (මහාව. 300) වුත්තත්තා පක්කඩාකරසං ඨපෙත්වා යාවකාලිකපත්තානම්පි සීතොදකෙන මද්දිත්වා කතරසො වා ආදිච්චපාකො වා වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පුප්ඵරසං ඨපෙත්වා මධුකපුප්ඵරස’’න්ති වුත්තත්තා මධුකපුප්ඵරසං ඨපෙත්වා සබ්බොපි පුප්ඵරසො වට්ටති.
เครื่องดื่มจากผลไม้เล็กๆ ที่เหลือ เช่น หวาย มะขาม ส้มโอ มะขวิด มะกอก มะดัน เป็นต้น ย่อมเป็นเช่นเดียวกับเครื่องดื่ม ๘ อย่าง แม้ว่าสิ่งเหล่านั้นไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี แต่ก็อนุโลมให้เป็นของควร จึงควร เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำผลไม้ทุกชนิด เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืช" เพราะเหตุที่ตรัสไว้อย่างนี้ จึงไม่มีน้ำผลไม้อื่นใดที่ไม่ควร เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืชที่อนุโลมแล้ว ทุกอย่างเป็นยามากาลิกทั้งสิ้น ในบรรดานั้น น้ำผลไม้จากธัญพืชที่อนุโลมแล้ว คือ น้ำจากธัญพืช ๗ ชนิด และน้ำจากผลไม้ใหญ่ ๙ ชนิด คือ ตาล มะพร้าว ขนุน มะหาด น้ำเต้า ฟักทอง แตงกวา แตงไทย แตงโม และน้ำจากพืชตระกูลถั่วทุกชนิด และธัญพืชที่อนุโลมแล้ว เป็นยาวกาลิก เพราะฉะนั้น ในเวลาบ่าย ไม่ควร เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำใบไม้ทุกชนิด เว้นน้ำผักที่สุกแล้ว" เพราะเหตุที่ตรัสไว้อย่างนี้ เว้นน้ำผักที่สุกแล้ว น้ำที่ทำโดยขยี้ใบไม้ที่เป็นยาวกาลิกในน้ำเย็น หรือน้ำที่ต้มด้วยแสงอาทิตย์ ย่อมควร เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำดอกไม้ทุกชนิด เว้นน้ำดอกมะซาง" เพราะเหตุที่ตรัสไว้อย่างนี้ เว้นน้ำดอกมะซาง น้ำดอกไม้ทุกชนิด ย่อมควร

92. සත්තාහකාලිකං [Pg.100] නාම සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතන්ති ඉමානි පඤ්ච භෙසජ්ජානි. තත්ථ සප්පි නාම ගොසප්පි වා අජිකාසප්පි වා මහිංසසප්පි වා යෙසං මංසං කප්පති, තෙසං සප්පි. නවනීතං නාම තෙසංයෙව නවනීතං. තෙලං නාම තිලතෙලං සාසපතෙලං මධුකතෙලං එරණ්ඩතෙලං වසාතෙලං. මධු නාම මක්ඛිකාමධු. ඵාණිතං නාම උච්ඡුම්හා නිබ්බත්තං (පචි. 260). යාවජීවිකං පන හෙට්ඨා යාවකාලිකෙ මූලඛාදනීයාදීසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
๙๒. สิ่งที่เป็นสัตตาหกาลิก คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ยา ๕ อย่างเหล่านี้ ในบรรดายา ๕ อย่างนั้น เนยใส คือ เนยใสจากนมโค หรือเนยใสจากนมแพะ หรือเนยใสจากนมกระบือ เนยใสของสัตว์ที่เนื้อของมันควร (แก่ภิกษุ) เนยข้น คือ เนยข้นของสัตว์เหล่านั้นนั่นเอง น้ำมัน คือ น้ำมันงา น้ำมันมัสตาร์ด น้ำมันมะซาง น้ำมันละหุ่ง น้ำมันสัตว์ น้ำผึ้ง คือ น้ำผึ้งที่ผึ้งทำ น้ำอ้อย คือ น้ำอ้อยที่เกิดจากอ้อย ส่วนยาที่เป็นยาวชีวิก พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในยาวกาลิกประเภทรากไม้ที่ควรเคี้ยว เป็นต้น ข้างล่าง

93. තත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 256) අරුණොදයෙ පටිග්ගහිතං යාවකාලිකං සතක්ඛත්තුම්පි නිදහිත්වා යාව කාලො නාතික්කමති, තාව පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, යාමකාලිකං එකං අහොරත්තං, සත්තාහකාලිකං සත්තරත්තං, ඉතරං සති පච්චයෙ යාවජීවම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. පටිග්ගහෙත්වා එකරත්තං වීතිනාමිතං පන යං කිඤ්චි යාවකාලිකං වා යාමකාලිකං වා අජ්ඣොහරිතුකාමතාය ගණ්හන්තස්ස පටිග්ගහණෙ තාව දුක්කටං, අජ්ඣොහරතො පන එකමෙකස්මිං අජ්ඣොහාරෙ සන්නිධිපච්චයා පාචිත්තියං. සචෙපි පත්තො දුද්ධොතො හොති, යං අඞ්ගුලියා ඝංසන්තස්ස ලෙඛා පඤ්ඤායති, ගණ්ඨිකපත්තස්ස වා ගණ්ඨිකන්තරෙ ස්නෙහො පවිට්ඨො හොති, සො උණ්හෙ ඔතාපෙන්තස්ස පග්ඝරති, උණ්හයාගුයා වා ගහිතාය සන්දිස්සති, තාදිසෙ පත්තෙපි පුනදිවසෙ භුඤ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං, තස්මා පත්තං ධොවිත්වා පුන තත්ථ අච්ඡොදකං වා ආසිඤ්චිත්වා අඞ්ගුලියා වා ඝංසිත්වා නිස්නෙහභාවො ජානිතබ්බො. සචෙ හි උදකෙ වා ස්නෙහභාවො, පත්තෙ වා අඞ්ගුලිලෙඛා පඤ්ඤායති, දුද්ධොතො හොති, තෙලවණ්ණපත්තෙ පන අඞ්ගුලිලෙඛා පඤ්ඤායති, සා අබ්බොහාරිකා. යම්පි භික්ඛූ නිරපෙක්ඛා සාමණෙරානං පරිච්චජන්ති, තඤ්චෙ සාමණෙරා නිදහිත්වා දෙන්ති, සබ්බං වට්ටති. සයං පටිග්ගහෙත්වා අපරිච්චත්තමෙව හි දුතියදිවසෙ න වට්ටති. තතො හි එකසිත්ථම්පි අජ්ඣොහරතො පාචිත්තියමෙව. අකප්පියමංසෙසු මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයෙන සද්ධිං පාචිත්තියං, අවසෙසෙසු දුක්කටෙන සද්ධිං.
๙๓. ในบรรดา (กาลิก ๔ อย่าง) นั้น ยาวกาลิกที่รับประเคนเมื่ออรุณขึ้นในวันนี้ แม้เก็บไว้ร้อยครั้ง ตราบใดที่เวลายังไม่ล่วงเลย (เที่ยง) ย่อมควรบริโภค ยามากาลิก (ควรบริโภค) หนึ่งวันหนึ่งคืน สัตตาหกาลิก (ควรบริโภค) เจ็ดวันเจ็ดคืน ส่วนยาวชีวิก ถ้ามีเหตุปัจจัย ย่อมควรบริโภคไปตลอดชีวิต แต่ถ้าอาหารใดๆ ที่เป็นยาวกาลิกหรือยามากาลิก รับประเคนแล้วปล่อยให้ล่วงเลยไปหนึ่งคืน ภิกษุผู้รับเพื่อต้องการกลืนกิน ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในขณะรับประเคนก่อน แต่เมื่อกลืนกิน ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ในทุกๆ ครั้งที่กลืนกิน เพราะเหตุแห่งการเก็บไว้ (สันนิธิ) แม้ถ้าบาตรล้างไม่สะอาด เมื่อเอานิ้วถูแล้วมีรอยนิ้วปรากฏ หรือถ้าบาตรที่ผูกไว้ มีไขมันเข้าไปในรอยผูก เมื่อนำไปตากแดด ไขมันนั้นย่อมไหลออกมา หรือเมื่อใส่ยาคูร้อน ย่อมปรากฏ แม้ในบาตรเช่นนั้น เมื่อภิกษุบริโภคในวันรุ่งขึ้น ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ เพราะฉะนั้น พึงล้างบาตร แล้วเทน้ำสะอาดลงไปอีก หรือถูด้วยนิ้ว เพื่อให้ทราบว่าไม่มีไขมัน ถ้าในน้ำมีไขมัน หรือในบาตรมีรอยนิ้วปรากฏ แสดงว่าล้างไม่สะอาด แต่ในบาตรดินเผาที่มีสีเหมือนน้ำมัน รอยนิ้วที่ปรากฏนั้น ไม่เป็นเหตุแห่งอาบัติ อนึ่ง อาหารใดที่ภิกษุสละให้แก่สามเณรโดยไม่ห่วงใย ถ้าสามเณรเก็บไว้แล้วนำมาให้ (ภิกษุ) ย่อมควรทุกอย่าง แท้จริงแล้ว อาหารที่ตนเองรับประเคนแล้วไม่ได้สละให้ (แก่ผู้อื่น) เท่านั้น ที่ไม่ควรในวันรุ่งขึ้น เพราะเหตุแห่งการเก็บไว้นั้น แม้กลืนกินข้าวเพียงเม็ดเดียว ก็ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ในเนื้อที่ไม่ควร เนื้อคนต้องอาบัติถุลลัจจัยพร้อมกับปาจิตตีย์ ในเนื้อที่เหลือ (อีก ๙ ชนิด) ต้องอาบัติทุกกฏพร้อมกับปาจิตตีย์

යාමකාලිකං සති පච්චයෙ අජ්ඣොහරතො පාචිත්තියං, ආහාරත්ථාය අජ්ඣොහරතො දුක්කටෙන සද්ධිං පාචිත්තියං. සචෙ පවාරිතො හුත්වා අනතිරිත්තකතං අජ්ඣොහරති, පකතිආමිසෙ ද්වෙ පාචිත්තියානි, මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයෙන සද්ධිං ද්වෙ, සෙසඅකප්පියමංසෙ දුක්කටෙන සද්ධිං. යාමකාලිකං සති [Pg.101] පච්චයෙ සාමිසෙන මුඛෙන අජ්ඣොහරතො ද්වෙ, නිරාමිසෙන එකමෙව. ආහාරත්ථාය අජ්ඣොහරතො විකප්පද්වයෙපි දුක්කටං වඩ්ඪති. සචෙ විකාලෙ අජ්ඣොහරති, පකතිභොජනෙ සන්නිධිපච්චයා ච විකාලභොජනපච්චයා ච ද්වෙ පාචිත්තියානි, අකප්පියමංසෙ ථුල්ලච්චයං දුක්කටඤ්ච වඩ්ඪති. යාමකාලිකෙ විකාලපච්චයා අනාපත්ති. අනතිරිත්තපච්චයා පන විකාලෙ සබ්බවිකප්පෙසු අනාපත්ති.
ยามากาลิก ถ้ามีเหตุปัจจัย ภิกษุผู้กลืนกิน ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ถ้ากลืนกินเพื่อเป็นอาหาร ย่อมต้องอาบัติทุกกฏพร้อมกับปาจิตตีย์ ถ้าภิกษุทำปวารณาแล้ว กลืนกินอาหารที่ไม่ได้ทำเป็นอติเรก ในอาหารปกติ ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ๒ ตัว ในเนื้อคน ต้องอาบัติถุลลัจจัยพร้อมกับปาจิตตีย์ ๒ ตัว ในเนื้อที่ไม่ควรที่เหลือ (อีก ๙ ชนิด) ต้องอาบัติทุกกฏพร้อมกับปาจิตตีย์ ยามากาลิก ถ้ามีเหตุปัจจัย ภิกษุผู้กลืนกินด้วยปากที่มีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ๒ ตัว ถ้ากลืนกินด้วยปากที่ไม่มีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์เพียงตัวเดียว ถ้ากลืนกินเพื่อเป็นอาหาร ในทั้งสองกรณี ย่อมเพิ่มอาบัติทุกกฏ ถ้ากลืนกินในเวลาวิกาล ในอาหารปกติ ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ๒ ตัว เพราะเหตุแห่งการเก็บไว้ และเพราะเหตุแห่งการบริโภคในเวลาวิกาล ในเนื้อที่ไม่ควร ย่อมเพิ่มอาบัติถุลลัจจัยและทุกกฏ ในยามากาลิก เพราะเหตุแห่งเวลาวิกาล ไม่ต้องอาบัติ แต่เพราะเหตุแห่งการไม่ได้ทำเป็นอติเรก ในเวลาวิกาล ไม่ต้องอาบัติในทุกกรณี

සත්තාහකාලිකං පන යාවජීවිකඤ්ච ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හතො පටිග්ගණ්හනපච්චයා තාව දුක්කටං, අජ්ඣොහරතො පන සචෙ නිරාමිසං හොති, අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. අථ ආමිසසංසට්ඨං පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතං හොති, යථාවත්ථුකං පාචිත්තියමෙව.
ส่วนสัตตาหกาลิกและยาวชีวิก ภิกษุผู้รับประเคนเพื่อเป็นอาหาร ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในขณะรับประเคนก่อน เพราะเหตุแห่งการรับประเคน แต่เมื่อกลืนกิน ถ้าเป็นของที่ไม่มีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกๆ ครั้งที่กลืนกิน ถ้าเป็นของที่รับประเคนแล้วเก็บไว้โดยมีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ตามวัตถุ

94. සත්තාහකාලිකෙසු පන සප්පිආදීසු අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.622) – සප්පි තාව පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං තදහුපුරෙභත්තං සාමිසම්පි නිරාමිසම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසං පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සත්තාහාතික්කමෙ සචෙ එකභාජනෙ ඨපිතං, එකං නිස්සග්ගියං. සචෙ බහූසු, වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියානි. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං නිරාමිසමෙව වට්ටති, පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා උග්ගහිතකං කත්වා නික්ඛිත්තං අජ්ඣොහරිතුං න වට්ටති, අබ්භඤ්ජනාදීසු උපනෙතබ්බං. සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති අනජ්ඣොහරණීයතං ආපන්නත්තා. සචෙ අනුපසම්පන්නො පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතනවනීතෙන සප්පිං කත්වා දෙති, පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, සචෙ සයං කරොති, සත්තාහම්පි නිරාමිසමෙව වට්ටති. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතනවනීතෙන යෙන කෙනචි කතසප්පි සත්තාහම්පි නිරාමිසමෙව වට්ටති, උග්ගහිතකෙන කතෙ පුබ්බෙ වුත්තසුද්ධසප්පිනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතඛීරෙන වා දධිනා වා කතසප්පි අනුපසම්පන්නෙන කතං සාමිසම්පි තදහුපුරෙභත්තං වට්ටති, සයංකතං නිරාමිසමෙව වට්ටති.
๙๔. ในการวินิจฉัยเนยใสเป็นต้นอันเป็นสัตตาหกาลิกนี้ พึงทราบว่า เนยใสที่รับประเคนในเวลาเช้า ควรบริโภคได้ทั้งที่ระคนด้วยอามิสและไม่ระคนด้วยอามิสในเวลาเช้าของวันนั้น ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป พึงบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน หากล่วงเจ็ดวันแล้วเก็บไว้ในภาชนะเดียว เป็นนิสสัคคีย์หนึ่ง หากเก็บไว้ในภาชนะหลายใบ เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนภาชนะ เนยใสที่รับประเคนในเวลาบ่าย ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน เนยใสที่เก็บไว้โดยทำให้เป็นของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเวลาเช้าหรือเวลาบ่าย ไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาถูเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ เพราะถึงความเป็นของไม่ควรกลืนกิน หากอนุปสัมบันทำเนยใสด้วยเนยข้นที่รับประเคนในเวลาเช้าแล้วถวาย ในเวลาเช้าก็ควรบริโภคได้แม้ระคนด้วยอามิส หากตนเองทำ ก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน เนยใสที่ใครก็ตามทำด้วยเนยข้นที่รับประเคนในเวลาบ่าย ก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน ในเนยใสที่ทำด้วยของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว พึงทราบการวินิจฉัยด้วยนัยแห่งเนยใสบริสุทธิ์ที่กล่าวไว้ก่อนแล้วเท่านั้น เนยใสที่อนุปสัมบันทำด้วยนมสดหรือนมส้มที่รับประเคนในเวลาเช้า ในเวลาเช้าของวันนั้นก็ควรบริโภคได้แม้ระคนด้วยอามิส ที่ตนเองทำก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้น

95. නවනීතං තාපෙන්තස්ස හි සාමංපාකො න හොති, සාමංපක්කෙන පන තෙන සද්ධිං ආමිසං න වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය ච න වට්ටතියෙව. සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති සවත්ථුකස්ස පටිග්ගහිතත්තා. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතකෙහි කතං පන අබ්භඤ්ජනාදීසු උපනෙතබ්බං. පුරෙභත්තම්පි ච උග්ගහිතකෙහි කතං, උභයෙසම්පි සත්තාහාතික්කමෙ අනාපත්ති. එස [Pg.102] නයො අකප්පියමංසසප්පිම්හි. අයං පන විසෙසො – යත්ථ පාළියං ආගතසප්පිනා නිස්සග්ගියං, තත්ථ ඉමිනා දුක්කටං. අන්ධකට්ඨකථායං කාරණපතිරූපකං වත්වා මනුස්සසප්පි ච නවනීතඤ්ච පටික්ඛිත්තං, තං දුප්පටික්ඛිත්තං සබ්බඅට්ඨකථාසු අනුඤ්ඤාතත්තා. පරතො චස්ස විනිච්ඡයොපි ආගච්ඡිස්සති. පාළියං ආගතනවනීතම්පි පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං තදහුපුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව. සත්තාහාතික්කමෙ නානාභාජනෙසු ඨපිතෙ භාජනගණනාය, එකභාජනෙපි අමිස්සෙත්වා පිණ්ඩපිණ්ඩවසෙන ඨපිතෙ පිණ්ඩගණනාය නිස්සග්ගියානි. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං සප්පිනයෙන වෙදිතබ්බං. එත්ථ පන දධිගුළිකායොපි තක්කබින්දූනිපි හොන්ති, තස්මා ධොතං වට්ටතීති උපඩ්ඪත්ථෙරා ආහංසු. මහාසිවත්ථෙරො පන ‘‘භගවතා අනුඤ්ඤාතකාලතො පට්ඨාය තක්කතො උද්ධටමත්තමෙව ඛාදිංසූ’’ති ආහ. තස්මා නවනීතං පරිභුඤ්ජන්තෙන ධොවිත්වා දධිතක්කමක්ඛිකාකිපිල්ලිකාදීනි අපනෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. පචිත්වා සප්පිං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුකාමෙන අධොතම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යං තත්ථ දධිගතං වා තක්කගතං වා, තං ඛයං ගමිස්සති. එත්තාවතා හි සවත්ථුකපටිග්ගහිතං නාම න හොතීති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. ආමිසෙන සද්ධිං පක්කත්තා පන තස්මිම්පි කුක්කුච්චායන්ති කුක්කුච්චකා. ඉදානි උග්ගහෙත්වා ඨපිතනවනීතෙ ච පුරෙභත්තං ඛීරදධීනි පටිග්ගහෙත්වා කතනවනීතෙ ච පච්ඡාභත්තං තානි පටිග්ගහෙත්වා කතනවනීතෙ ච උග්ගහිතකෙහි කතනවනීතෙ ච අකප්පියමංසනවනීතෙ ච සබ්බො ආපත්තානාපත්තිපරිභොගාපරිභොගනයො සප්පිම්හි වුත්තක්කමෙනෙව ගහෙතබ්බො. තෙලභික්ඛාය පවිට්ඨානං පන භික්ඛූනං තත්ථෙව සප්පිම්පි නවනීතම්පි පක්කතෙලම්පි අපක්කතෙලම්පි ආකිරන්ති. තත්ථ තක්කදධිබින්දූනිපි භත්තසිත්ථානිපි තණ්ඩුලකණාපි මක්ඛිකාදයොපි හොන්ති, ආදිච්චපාකං කත්වා පරිස්සාවෙත්වා ගහිතං සත්තාහකාලිකං හොති. පටිග්ගහෙත්වා ච ඨපිතභෙසජ්ජෙහි සද්ධිං පචිත්වා නත්ථුපානම්පි කාතුං වට්ටති. සචෙ වද්දලිසමයෙ ලජ්ජී සාමණෙරො යථා තත්ථ පතිතතණ්ඩුලකණාදයො න පච්චන්ති, එවං අග්ගිම්හි විලීයාපෙත්වා පරිස්සාවෙත්වා පුන පචිත්වා දෙති, පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං වට්ටති.
๙๕. การที่ภิกษุเคี่ยวเนยข้นนั้น ไม่เป็นสามังปากะ แต่เนยข้นที่หุงต้มเองนั้น ไม่ควรบริโภคระคนด้วยอามิส และตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ก็ไม่ควรเลย แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ เพราะรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (คือเนยข้น) แต่เนยใสที่ทำด้วยนมสดหรือนมส้มที่รับประเคนในเวลาบ่าย ควรใช้ในการทาถูเป็นต้น และเนยใสที่ทำด้วยของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้วในเวลาเช้าก็เช่นกัน แม้ล่วงเจ็ดวันของทั้งสองอย่างก็ไม่มีอาบัติ นัยนี้พึงทราบในเนยใสที่ทำจากเนื้อสัตว์ที่ไม่ควร แต่มีความพิเศษดังนี้ คือ ในที่ที่เนยใสที่มาในพระบาลีเป็นนิสสัคคีย์ ในที่นี้ (เนยใสจากเนื้อสัตว์ที่ไม่ควร) เป็นทุกกฏ ในอรรถกถาอันธกะ ได้กล่าวเหตุผลที่สมควรแล้วห้ามเนยใสและเนยข้นของมนุษย์ การห้ามนั้นไม่ดี เพราะอรรถกถาทั้งปวงอนุญาตไว้ การวินิจฉัยของเนยใสและเนยข้นของมนุษย์นั้นก็จะมาในภายหลัง เนยข้นที่มาในพระบาลีที่รับประเคนในเวลาเช้า ก็ควรบริโภคได้ทั้งที่ระคนด้วยอามิสในเวลาเช้าของวันนั้น ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้น หากล่วงเจ็ดวันแล้วเก็บไว้ในภาชนะต่างกัน เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนภาชนะ แม้ในภาชนะเดียว หากเก็บไว้โดยไม่ผสมกันเป็นก้อนๆ ก็เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนก้อน เนยข้นที่รับประเคนในเวลาบ่าย พึงทราบด้วยนัยแห่งเนยใส ในเนยข้นนี้ มีทั้งก้อนนมส้มและหยดน้ำส้มพะออม ดังนั้น พระเถระประมาณครึ่งหนึ่งจึงกล่าวว่า ควรล้างแล้วจึงบริโภค แต่พระมหาเถระสีวะกล่าวว่า 'ตั้งแต่เวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตมา ภิกษุทั้งหลายบริโภคเฉพาะส่วนที่แยกออกจากน้ำส้มพะออมเท่านั้น' ดังนั้น ภิกษุผู้บริโภคเนยข้น พึงล้างและเอาสิ่งแปลกปลอม เช่น ก้อนนมส้ม หยดน้ำส้มพะออม แมลงวัน มด เป็นต้น ออกแล้วจึงบริโภค ภิกษุผู้ประสงค์จะเคี่ยวเนยข้นให้เป็นเนยใสแล้วบริโภค แม้ไม่ล้างก็ควรบริโภคได้ สิ่งที่เป็นนมส้มหรือน้ำส้มพะออมในนั้น จะหมดไปเอง ด้วยเหตุนี้ การรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (สิ่งแปลกปลอม) จึงไม่ชื่อว่าเป็นการรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ นี่คือความประสงค์ในเรื่องนี้ แต่เพราะหุงต้มพร้อมกับอามิส ภิกษุผู้มีความสงสัยก็ยังรังเกียจในเนยใสที่หุงต้มนั้น บัดนี้ ในเนยข้นที่เก็บไว้โดยทำให้เป็นของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว, ในเนยข้นที่ทำด้วยนมสดและนมส้มที่รับประเคนในเวลาเช้า, ในเนยข้นที่รับประเคนในเวลาบ่าย, ในเนยข้นที่ทำด้วยของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว, และในเนยข้นที่ทำจากเนื้อสัตว์ที่ไม่ควร, พึงถือเอานัยแห่งอาบัติ ไม่อาบัติ การบริโภค และไม่บริโภคทั้งหมดตามลำดับที่กล่าวไว้ในเนยใส แต่สำหรับภิกษุที่เข้าไปเที่ยวบิณฑบาตเพื่อน้ำมัน ชาวบ้านย่อมเทเนยใส เนยข้น น้ำมันที่เคี่ยวแล้ว และน้ำมันที่ยังไม่เคี่ยวลงในบาตรนั้น ในบาตรนั้น ย่อมมีทั้งหยดน้ำส้มพะออม ก้อนนมส้ม เมล็ดข้าวสุก ปลายข้าว แมลงวันเป็นต้น หากทำให้สุกด้วยแสงอาทิตย์ กรองแล้วรับประเคน ก็เป็นสัตตาหกาลิก และเมื่อรับประเคนแล้ว เก็บไว้พร้อมด้วยยาที่เก็บไว้ (เช่น ขิง พริก) เคี่ยวแล้ว ควรทำเป็นน้ำมันหยอดจมูกได้ หากในเวลาที่มีเมฆฝน สามเณรผู้มีความละอายใจ ทำให้สิ่งแปลกปลอม เช่น ปลายข้าวที่ตกลงไปในนั้นไม่สุก ด้วยการละลายในไฟ กรองแล้วเคี่ยวอีกครั้งแล้วถวาย ก็เป็นสัตตาหกาลิกด้วยนัยก่อนหน้านี้

96. තෙලෙසු තිලතෙලං තාව පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව වට්ටති. සත්තාහාතික්කමෙ [Pg.103] තස්ස භාජනගණනාය නිස්සග්ගියභාවො වෙදිතබ්බො. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති, උග්ගහිතකං කත්වා නික්ඛිත්තං අජ්ඣොහරිතුං න වට්ටති, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. පුරෙභත්තං තිලෙ පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය අනජ්ඣොහරණීයං හොති, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. පච්ඡාභත්තං තිලෙ පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං අනජ්ඣොහරණීයමෙව සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා. සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං. පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා උග්ගහිතකතිලෙහි කතතෙලෙපි එසෙව නයො. පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතතිලෙ භජ්ජිත්වා වා තිලපිට්ඨං වා සෙදෙත්වා උණ්හොදකෙන වා තෙමෙත්වා කතතෙලං සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං, පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, අත්තනා කතං නිබ්බට්ටිතත්තා පුරෙභත්තං නිරාමිසං වට්ටති, සාමංපක්කත්තා සාමිසං න වට්ටති. සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා පන පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය උභයම්පි අනජ්ඣොහරණීයං, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. යදි පන අප්පං උණ්හොදකං හොති අබ්භුක්කිරණමත්තං, අබ්බොහාරිකං හොති සාමංපාකගණනං න ගච්ඡති. සාසපතෙලාදීසුපි අවත්ථුකපටිග්ගහිතෙසු අවත්ථුකතිලතෙලෙ වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො.
๙๖. ในบรรดาน้ำมันทั้งหลาย น้ำมันงาที่รับประเคนในเวลาเช้า ควรบริโภคได้แม้มีอาหารถวายในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ควรบริโภคโดยไม่มีอาหารถวายเท่านั้น หากล่วงเจ็ดวัน พึงทราบว่าน้ำมันนั้นเป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนภาชนะ น้ำมันที่รับประเคนในเวลาบ่าย ควรบริโภคโดยไม่มีอาหารถวายเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน น้ำมันที่เก็บไว้โดยทำให้เสียการประเคนแล้ว ไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ น้ำมันที่ทำด้วยงาที่รับประเคนในเวลาเช้า ควรบริโภคได้แม้มีอาหารถวายในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป เป็นของไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ น้ำมันที่ทำด้วยงาที่รับประเคนในเวลาบ่าย เป็นของไม่ควรกลืนกินเท่านั้น เพราะรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (คืองา) แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น ในน้ำมันที่ทำด้วยงาที่เสียการประเคนแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเวลาเช้าหรือเวลาบ่าย ก็มีนัยเดียวกันนี้ น้ำมันที่ทำด้วยงาที่รับประเคนในเวลาเช้า โดยการคั่ว หรือนึ่งแป้งงา หรือแช่ด้วยน้ำร้อน หากอนุปสัมบันทำ ในเวลาเช้าก็ควรบริโภคได้แม้มีอาหารถวาย หากตนเองทำ เพราะเป็นน้ำมันที่สกัดออกจากงาอันเป็นยาวกาลิก ในเวลาเช้าก็ควรบริโภคโดยไม่มีอาหารถวายเท่านั้น เพราะหุงต้มเอง จึงไม่ควรมีอาหารถวาย แต่เพราะรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (คืองา) ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ทั้งสองอย่าง (ที่อนุปสัมบันทำและตนเองทำ) เป็นของไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ หากน้ำร้อนมีเพียงเล็กน้อย เพียงแค่พรม ก็ไม่ชื่อว่าเป็นการหุงต้มเอง ไม่ถึงจำนวนการหุงต้มเอง ในน้ำมันมัสตาร์ดเป็นต้นที่รับประเคนโดยไม่มีวัตถุ (เช่น เมล็ดมัสตาร์ด) ก็มีการวินิจฉัยเช่นเดียวกับน้ำมันงาที่รับประเคนโดยไม่มีวัตถุที่กล่าวมาแล้ว

සචෙ පන පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතානං සාසපාදීනං චුණ්ණෙහි ආදිච්චපාකෙන සක්කා තෙලං කාතුං, තං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ නිස්සග්ගියං. යස්මා පන සාසපමධුකචුණ්ණානි සෙදෙත්වා එරණ්ඩකට්ඨීනි ච භජ්ජිත්වා එව තෙලං කරොන්ති, තස්මා එතෙසං තෙලං අනුපසම්පන්නෙහි කතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, වත්ථූනං යාවජීවිකත්තා පන සවත්ථුකපටිග්ගහණෙ දොසො නත්ථි. අත්තනා කතං සත්තාහං නිරාමිසපරිභොගෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. උග්ගහිතකෙහි කතං අනජ්ඣොහරණීයං, බාහිරපරිභොගෙ වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. තෙලකරණත්ථාය සාසපමධුකඑරණ්ඩකට්ඨීනි පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං සත්තාහකාලිකං, දුතියදිවසෙ කතං ඡාහං වට්ටති, තතියදිවසෙ කතං පඤ්චාහං වට්ටති, චතුත්ථ, පඤ්චම, ඡට්ඨ, සත්තමදිවසෙ කතං තදහෙව වට්ටති. සචෙ යාව අරුණස්ස උග්ගමනා තිට්ඨති, නිස්සග්ගියං, අට්ඨමදිවසෙ කතං අනජ්ඣොහරණීයං, අනිස්සග්ගියත්තා පන බාහිරපරිභොගෙ [Pg.104] වට්ටති. සචෙපි න කරොති, තෙලත්ථාය ගහිතසාසපාදීනං සත්තාහාතික්කමෙ දුක්කටමෙව. පාළියං පන අනාගතානි අඤ්ඤානිපි නාළිකෙරනිම්බකොසම්බකරමන්දාදීනං තෙලානි අත්ථි, තානි පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං අතික්කාමයතො දුක්කටං හොති. අයමෙතෙසු විසෙසො – සෙසං යාවකාලිකවත්ථුං යාවජීවිකවත්ථුඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා සාමංපාකසවත්ථුකපුරෙභත්තපච්ඡාභත්තපටිග්ගහිතඋග්ගහිතවත්ථුවිධානං සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
หากน้ำมัน เช่น น้ำมันมัสตาร์ด เป็นต้น ที่ทำจากผงเมล็ดมัสตาร์ดเป็นต้น ซึ่งรับประเคนก่อนเที่ยง สามารถทำได้ด้วยการตากแดด น้ำมันนั้นย่อมควรแม้กับอาหาร หากรับประเคนก่อนเที่ยง ตั้งแต่หลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะกับของที่ไม่มีอาหารเท่านั้น หากล่วงเลยเจ็ดวัน ย่อมเป็นนิสสัคคีย์ เพราะเหตุที่น้ำมันจากผงเมล็ดมัสตาร์ดและผงมะซางทำโดยการนึ่งหรือต้ม และน้ำมันจากเมล็ดละหุ่งทำโดยการคั่ว ดังนั้น น้ำมันที่ทำจากสิ่งเหล่านี้โดยผู้ที่ยังไม่ได้รับการอุปสมบท ย่อมควรแม้กับอาหาร หากรับประเคนก่อนเที่ยง เพราะเหตุที่วัตถุเป็นยาวชีวิกะ จึงไม่มีโทษในการรับประเคนน้ำมันพร้อมกับวัตถุนั้น หากทำเอง ควรบริโภคเป็นเวลาเจ็ดวันโดยไม่มีอาหารเท่านั้น หากทำจากวัตถุที่เสียการประเคนแล้ว ไม่ควรกลืนกิน แต่ควรใช้ภายนอกได้ แม้ล่วงเลยเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ น้ำมันที่ทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการทำน้ำมัน โดยการรับประเคนเมล็ดมัสตาร์ด เมล็ดมะซาง และเมล็ดละหุ่ง หากทำในวันที่รับประเคน ย่อมเป็นของที่ใช้ได้เจ็ดวัน หากทำในวันที่สอง ย่อมควรใช้ได้หกวัน หากทำในวันที่สาม ย่อมควรใช้ได้ห้าวัน หากทำในวันที่สี่, ห้า, หก, หรือเจ็ด ย่อมควรใช้ได้เฉพาะในวันนั้นเท่านั้น หากยังคงอยู่จนถึงอรุณขึ้น ย่อมเป็นนิสสัคคีย์ หากทำในวันที่แปด ไม่ควรกลืนกิน แต่เพราะไม่เป็นนิสสัคคีย์ จึงควรใช้ภายนอกได้ แม้หากไม่ทำ หากเมล็ดมัสตาร์ดเป็นต้นที่รับมาเพื่อทำน้ำมันล่วงเลยเจ็ดวัน ย่อมเป็นเพียงทุกกฏเท่านั้น อนึ่ง ยังมีน้ำมันอื่นๆ ที่ไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี เช่น น้ำมันมะพร้าว น้ำมันสะเดา น้ำมันโคสัมพะ น้ำมันกะระมันทะ เป็นต้น หากรับประเคนสิ่งเหล่านั้นแล้วปล่อยให้ล่วงเลยเจ็ดวัน ย่อมเป็นทุกกฏ นี่คือข้อแตกต่างในสิ่งเหล่านี้ ส่วนที่เหลือเกี่ยวกับวัตถุยาวกาลิกะและยาวชีวิกะ และระเบียบการปรุงเอง การรับประเคนพร้อมวัตถุ การรับประเคนก่อนเที่ยง การรับประเคนหลังเที่ยง และวัตถุที่เสียการประเคนแล้ว ทั้งหมดนี้ควรทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว

වසාතෙලං නාම ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච වසානි අච්ඡවසං මච්ඡවසං සුසුකාවසං සූකරවසං ගද්‍රභවස’’න්ති (මහාව. 262) එවං අනුඤ්ඤාතවසානං තෙලං. එත්ථ ච ‘‘අච්ඡවස’’න්ති වචනෙන ඨපෙත්වා මනුස්සවසං සබ්බෙසං අකප්පියමංසානං වසා අනුඤ්ඤාතා. මච්ඡග්ගහණෙන ච සුසුකාපි ගහිතා හොන්ති, වාළමච්ඡත්තා පන විසුං වුත්තං. මච්ඡාදිග්ගහණෙන චෙත්ථ සබ්බෙසම්පි කප්පියමංසානං වසා අනුඤ්ඤාතා. මංසෙසු හි දස මනුස්සහත්ථිඅස්සසුනඛඅහිසීහබ්‍යග්ඝදීපිඅච්ඡතරච්ඡානං මංසානි අකප්පියානි, වසාසු එකා මනුස්සවසා. ඛීරාදීසු අකප්පියං නාම නත්ථි. අනුපසම්පන්නෙහි කතං නිබ්බට්ටිතං වසාතෙලං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති. යං පන තත්ථ සුඛුමරජසදිසං මංසං වා න්හාරු වා අට්ඨි වා ලොහිතං වා හොති, තං අබ්බොහාරිකං. සචෙ පන වසං පටිග්ගහෙත්වා සයං කරොති, පුරෙභත්තං පටිග්ගහෙත්වා පචිත්වා පරිස්සාවෙත්වා සත්තාහං නිරාමිසපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. නිරාමිසපරිභොගඤ්හි සන්ධාය ඉදං වුත්තං ‘‘කාලෙ පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨං තෙලපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති (මහාව. 262). තත්‍රාපි අබ්බොහාරිකං අබ්බොහාරිකමෙව, පච්ඡාභත්තං පන පටිග්ගහෙතුං වා කාතුං වා න වට්ටතියෙව. වුත්තඤ්හෙතං –
วสาเตละ (น้ำมันไขมัน) หมายถึงน้ำมันที่ได้จากไขมันที่ทรงอนุญาตไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไขมันห้าอย่าง คือ ไขมันหมี ไขมันปลา ไขมันโลมา ไขมันหมู ไขมันลา" ในที่นี้ ด้วยคำว่า "อัจฉวสา" (ไขมันหมี) เว้นไขมันมนุษย์ ไขมันของเนื้อสัตว์ที่ไม่ควรทั้งหมด ย่อมทรงอนุญาต และด้วยคำว่า "มัจฉะ" (ปลา) โลมาก็ถูกรวมอยู่ด้วย แต่กล่าวแยกไว้ต่างหากเพราะเป็นปลาที่ดุร้าย ในพระบาลีที่เริ่มต้นด้วย "อนุชานามิ ภิกขเว" นี้ ด้วยคำว่า "มัจฉาทิ" (ปลาเป็นต้น) ไขมันของเนื้อสัตว์ที่ควรทั้งหมดก็ย่อมทรงอนุญาต ในบรรดาเนื้อสัตว์ เนื้อสิบอย่างที่ไม่ควร คือ เนื้อคน ช้าง ม้า สุนัข งู สิงโต เสือ เสือดาว หมี และหมาป่า ในบรรดาไขมัน ไขมันมนุษย์อย่างเดียวที่ไม่ควร ในบรรดานมเป็นต้น ไม่มีสิ่งใดที่ไม่ควร วสาเตละที่สกัดจากวัตถุยาวกาลิกะ หากทำโดยผู้ที่ยังไม่ได้รับการอุปสมบท และรับประเคนก่อนเที่ยง ย่อมควรแม้กับอาหาร หากรับประเคนก่อนเที่ยง ตั้งแต่หลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะกับของที่ไม่มีอาหารเป็นเวลาเจ็ดวัน ในน้ำมันนั้น เนื้อ เอ็น กระดูก หรือเลือดที่ละเอียดเหมือนผงธุลี ย่อมถือว่าเป็นอัพโพหาริกะ (ไม่นับว่าเป็นวัตถุยาวกาลิกะ) หากรับประเคนไขมันแล้วทำเองโดยการต้มและกรอง ควรบริโภคเป็นเวลาเจ็ดวันโดยไม่มีอาหาร แท้จริงแล้ว เกี่ยวกับการบริโภคโดยไม่มีอาหารนี้ ได้กล่าวไว้ว่า "รับประเคนในเวลาที่ควร ปรุงในเวลาที่ควร ผสมในเวลาที่ควร เราอนุญาตให้บริโภคเป็นน้ำมัน" แม้ในน้ำมันที่ทำเองจากไขมันนั้น เนื้อ เอ็น เป็นต้น ที่เป็นอัพโพหาริกะ ก็ยังคงเป็นอัพโพหาริกะเช่นเดิม อย่างไรก็ตาม ไม่ควรรับประเคนหรือทำหลังจากเที่ยงวัน ได้กล่าวไว้ดังนี้ –

‘‘විකාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං විකාලෙ නිප්පක්කං විකාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති තිණ්ණං දුක්කටානං. කාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං විකාලෙ නිප්පක්කං විකාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති ද්වින්නං දුක්කටානං. කාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං විකාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, අනාපත්තී’’ති (මහාව. 262).
"ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาวิกาล ปรุงในเวลาวิกาล ผสมในเวลาวิกาล และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ๓ อย่าง. ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาที่ควร แต่ปรุงในเวลาวิกาล ผสมในเวลาวิกาล และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ๒ อย่าง. ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาที่ควร ปรุงในเวลาที่ควร แต่ผสมในเวลาวิกาล และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ๑ อย่าง. ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาที่ควร ปรุงในเวลาที่ควร ผสมในเวลาที่ควร และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมไม่ต้องอาบัติ"

උපතිස්සත්ථෙරං [Pg.105] පන අන්තෙවාසිකා පුච්ඡිංසු ‘‘භන්තෙ, සප්පිනවනීතවසානි එකතො පචිත්වා නිබ්බට්ටිතානි වට්ටන්ති, න වට්ටන්තී’’ති? ‘‘න වට්ටන්ති, ආවුසො’’ති. ථෙරො කිරෙත්ථ පක්කතෙලකසටෙ විය කුක්කුච්චායති. තතො නං උත්තරි පුච්ඡිංසු ‘‘භන්තෙ, නවනීතෙ දධිගුළිකා වා තක්කබින්දු වා හොති, එතං වට්ටතී’’ති? ‘‘එතම්පි, ආවුසො, න වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහංසු ‘‘භන්තෙ, එකතො පචිත්වා එකතො සංසට්ඨානි තෙජවන්තානි හොන්ති, රොගං නිග්ගණ්හන්තී’’ති. ‘‘සාධාවුසො’’ති ථෙරො සම්පටිච්ඡි. මහාසුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘කප්පියමංසවසාව සාමිසපරිභොගෙ වට්ටති, ඉතරා නිරාමිසපරිභොගෙ වට්ටතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘ඉදං කි’’න්ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘නනු වාතාබාධිකා භික්ඛූ පඤ්චමූලකසාවයාගුයං අච්ඡසූකරතෙලාදීනි පක්ඛිපිත්වා යාගුං පිවන්ති, සා තෙජුස්සදත්තා රොගං නිග්ගණ්හාතී’’ති වත්වා ‘‘වට්ටතී’’ති ආහ.
พวกศิษย์ได้ถามพระอุปติสสเถระว่า "ท่านขอรับ เนยใส เนยข้น และเปลวมัน ที่เคี่ยวรวมกันแล้วสกัดออกมา (จากวัตถุยาวกาลิกะ) ควรหรือไม่ควร?" พระเถระตอบว่า "ไม่ควรหรอก อาวุโส" ได้ยินว่า ในเรื่องนี้พระเถระมีความรังเกียจเหมือนในกากน้ำมันที่เคี่ยวแล้ว. ลำดับนั้น พวกศิษย์ได้ถามท่านยิ่งขึ้นไปว่า "ท่านขอรับ ในเนยข้นมีก้อนนมส้มหรือหยดน้ำนมส้มอยู่ เนยข้นนั้นควรหรือไม่?" พระเถระตอบว่า "อาวุโส แม้เนยข้นนั้นก็ไม่ควร". ลำดับนั้น พวกศิษย์จึงกล่าวกับท่านว่า "ท่านขอรับ เมื่อเคี่ยวรวมกัน ผสมรวมกัน ย่อมเป็นของมีฤทธิ์แรง ระงับโรคได้ไม่ใช่หรือ?" พระเถระจึงยอมรับว่า "ดีละ อาวุโส". ส่วนพระมหาสุมเถระกล่าวว่า "เปลวมันของสัตว์ที่ควร ย่อมควรในเวลาบริโภคพร้อมกับอามิสเท่านั้น ส่วนเปลวมันนอกนี้ (ของสัตว์ที่ไม่ควร) ย่อมควรในเวลาบริโภคแบบนิรามิส". แต่พระมหาปทุมเถระคัดค้านว่า "นี่มันอะไรกัน?" แล้วกล่าวว่า "ไม่ใช่หรือว่า ภิกษุผู้เจ็บไข้ด้วยลม ย่อมใส่เปลวมันหมีและน้ำมันหมูเป็นต้นลงในยาคูน้ำฝาดรากไม้ ๕ ชนิดแล้วดื่ม ยาคูนั้นมีฤทธิ์แรงย่อมระงับโรคได้ไม่ใช่หรือ?" ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้วจึงสรุปว่า "ควร"

97. මධු නාම මධුකරීහි මධුමක්ඛිකාහි ඛුද්දකමක්ඛිකාහි භමරමක්ඛිකාහි ච කතං මධු. තං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසපරිභොගම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසපරිභොගමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ නිස්සග්ගියං. සචෙ සිලෙසසදිසං මහාමධුං ඛණ්ඩං කත්වා ඨපිතං, ඉතරං වා නානාභාජනෙසු, වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියානි. සචෙ එකමෙව ඛණ්ඩං, එකභාජනෙ වා ඉතරං, එකමෙව නිස්සග්ගියං. උග්ගහිතකං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, අරුමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං. මධුපටලං වා මධුසිත්ථකං වා සචෙ මධුනා අමක්ඛිතං පරිසුද්ධං, යාවජීවිකං, මධුමක්ඛිතං පන මධුගතිකමෙව. චීරිකා නාම සපක්ඛා දීඝමක්ඛිකා තුම්බළනාමිකා ච අට්ඨිපක්ඛිකා කාළමහාභමරා හොන්ති, තෙසං ආසයෙසු නිය්‍යාසසදිසං මධු හොති, තං යාවජීවිකං.
๙๗. ที่ชื่อว่า น้ำผึ้ง คือน้ำผึ้งที่พวกผึ้งทำน้ำผึ้ง (มธุมักขิกา) พวกผึ้งเล็ก (ขุททกมักขิกา) และพวกผึ้งภมร (ภมรมักขิกา) ทำขึ้น. น้ำผึ้งนั้น หากรับประเคนในเวลาเช้า ย่อมควรแม้ในเวลาบริโภคพร้อมกับอามิสในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะการบริโภคแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน หากล่วง ๗ วันไป เป็นนิสสัคคีย์. หากน้ำผึ้งใหญ่ที่มีลักษณะคล้ายยางไม้ ถูกแบ่งเป็นชิ้นๆ แล้วเก็บไว้ หรือน้ำผึ้งนอกนี้ถูกเก็บไว้ในภาชนะต่างๆ กัน ย่อมเป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนวัตถุ. หากเป็นชิ้นเดียว หรือน้ำผึ้งนอกนี้อยู่ในภาชนะเดียว ย่อมเป็นนิสสัคคีย์เพียงตัวเดียว. ส่วนน้ำผึ้งที่เสียการประเคน (อุคคหิตกะ) พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว พึงนำไปใช้ในการทาแผลเป็นต้น. รังผึ้งก็ดี ขี้ผึ้งก็ดี หากไม่เปื้อนน้ำผึ้ง เป็นของสะอาด ย่อมเป็นยาวชีวิกะ แต่ถ้าเปื้อนน้ำผึ้ง ก็มีคติเช่นเดียวกับน้ำผึ้งนั่นเอง. แมลงที่ชื่อว่า จีริกา เป็นแมลงมีปีก และแมลงปีกยาวชื่อว่า ตุมพละ และแมลงภมรใหญ่สีดำที่มีปีกแข็ง (เหมือนกระดูก) ในที่อยู่อาศัยของแมลงเหล่านั้น มีน้ำหวานที่มีลักษณะคล้ายยางไม้ น้ำหวานนั้นเป็นยาวชีวิกะ

98. ඵාණිතං නාම උච්ඡුරසං උපාදාය අපක්කා වා අවත්ථුකපක්කා වා සබ්බාපි අවත්ථුකා උච්ඡුවිකති. තං ඵාණිතං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියං. බහූ පිණ්ඩා චුණ්ණෙ කත්වා එකභාජනෙ පක්ඛිත්තා හොන්ති ඝනසන්නිවෙසා, එකමෙව නිස්සග්ගියං. උග්ගහිතකං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, ඝරධූපනාදීසු උපනෙතබ්බං. පුරෙභත්තං [Pg.106] පටිග්ගහිතෙන අපරිස්සාවිතඋච්ඡුරසෙන කතඵාණිතං සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං, සාමිසම්පි වට්ටති, සයංකතං නිරාමිසමෙව වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය පන සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා අනජ්ඣොහරණීයං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. පච්ඡාභත්තං අපරිස්සාවිතපටිග්ගහිතෙන කතම්පි අනජ්ඣොහරණීයමෙව, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. එස නයො උච්ඡුං පටිග්ගහෙත්වා කතඵාණිතෙපි. පුරෙභත්තං පන පරිස්සාවිතපටිග්ගහිතෙන කතං සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං, පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව. සයංකතං පුරෙභත්තම්පි නිරාමිසමෙව, පච්ඡාභත්තං පරිස්සාවිතපටිග්ගහිතෙන කතං පන නිරාමිසමෙව සත්තාහං වට්ටති. උග්ගහිතකතං වුත්තනයමෙව. ‘‘ඣාමඋච්ඡුඵාණිතං වා කොට්ටිතඋච්ඡුඵාණිතං වා පුරෙභත්තමෙව වට්ටතී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. මහාපච්චරියං පන ‘‘එතං සවත්ථුකපක්කං වට්ටති, නො වට්ටතී’’ති පුච්ඡං කත්වා ‘‘උච්ඡුඵාණිතං පච්ඡාභත්තං නො වට්ටනකං නාම නත්ථී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. සීතොදකෙන කතං මධුකපුප්ඵඵාණිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ වත්ථුගණනාය දුක්කටං, ඛීරං පක්ඛිපිත්වා කතං මධුකඵාණිතං යාවකාලිකං. ඛණ්ඩසක්ඛරං පන ඛීරජල්ලිකං අපනෙත්වා සොධෙන්ති, තස්මා වට්ටති.
๙๘. ที่ชื่อว่า น้ำอ้อย (ตังเม) คือน้ำอ้อยที่แปรสภาพไปทั้งหมดที่ไม่มีกาก ไม่ว่าจะยังไม่เคี่ยว หรือเคี่ยวแล้วแต่ไม่มีกากก็ตาม. น้ำอ้อยนั้น หากรับประเคนในเวลาเช้า ย่อมควรแม้พร้อมกับอามิสในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน หากล่วง ๗ วันไป เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนวัตถุ. หากน้ำอ้อยหลายก้อนถูกทำให้เป็นผงแล้วใส่รวมกันในภาชนะเดียวจนแน่นเป็นเนื้อเดียวกัน ย่อมเป็นนิสสัคคีย์เพียงตัวเดียว. ส่วนน้ำอ้อยที่เสียการประเคน พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว พึงนำไปใช้ในการรมควันเรือนเป็นต้น. น้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่ยังไม่ได้กรองซึ่งรับประเคนในเวลาเช้า หากอนุปสัมบันเป็นผู้ทำ ย่อมควรแม้พร้อมกับอามิส (ในเวลาเช้า) หากทำเอง ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสเท่านั้น แต่ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป เพราะเหตุที่รับประเคนไว้พร้อมกับกาก จึงเป็นของไม่ควรกลืนกิน แม้ล่วง ๗ วันไปก็ไม่ต้องอาบัติ. แม้น้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่ยังไม่ได้กรองซึ่งรับประเคนในเวลาหลังเที่ยง ก็เป็นของไม่ควรกลืนกินเช่นกัน แม้ล่วง ๗ วันไปก็ไม่ต้องอาบัติ. นัยนี้พึงทราบแม้ในน้ำอ้อยที่ทำจากการรับประเคนอ้อยทั้งลำ. ส่วนน้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่กรองแล้วซึ่งรับประเคนในเวลาเช้า หากอนุปสัมบันเป็นผู้ทำ ในเวลาเช้าย่อมควรแม้พร้อมกับอามิส ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน. หากทำเอง แม้ในเวลาเช้าก็ควรเฉพาะแบบนิรามิสเท่านั้น. ส่วนน้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่กรองแล้วซึ่งรับประเคนในเวลาหลังเที่ยง ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน. ส่วนน้ำอ้อยที่เสียการประเคนแล้วทำขึ้น ก็มีนัยตามที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ในมหาอรรถกถากล่าวว่า "น้ำอ้อยที่ทำจากอ้อยไหม้ก็ดี น้ำอ้อยที่ทำจากอ้อยที่ตำแล้วก็ดี ย่อมควรเฉพาะในเวลาเช้าเท่านั้น". แต่ในมหาปัจจรีอรรถกถา ตั้งคำถามว่า "น้ำอ้อยที่เคี่ยวพร้อมกับกากนี้ ควรหรือไม่ควร?" แล้วกล่าวว่า "น้ำอ้อย (ที่ไม่มีกาก) ที่ชื่อว่าไม่ควรในเวลาหลังเที่ยง ย่อมไม่มี" คำนั้นสมควรแล้ว. น้ำอ้อยดอกมะซาง (มธุกะ) ที่ทำด้วยน้ำเย็น ในเวลาเช้าย่อมควรแม้พร้อมกับอามิส ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน หากล่วง ๗ วันไป เป็นทุกกฏตามจำนวนวัตถุ. น้ำอ้อยดอกมะซางที่ใส่นมลงไปเคี่ยว เป็นยาวกาลิก. ส่วนน้ำตาลกรวดนั้น เขาเอาฟองนมออกแล้วชำระให้สะอาด เพราะฉะนั้นจึงควร

99. මධුකපුප්ඵං පන පුරෙභත්තම්පි අල්ලං වට්ටති. භජ්ජිතම්පි වට්ටති, භජ්ජිත්වා තිලාදීහි මිස්සං වා අමිස්සං වා කත්වා කොට්ටිතං වට්ටති. යදි පන තං ගහෙත්වා මෙරයත්ථාය යොජෙන්ති, යොජිතං බීජතො පට්ඨාය න වට්ටති. කදලීඛජ්ජූරීඅම්බලබුජපනසචිඤ්චාදීනං සබ්බෙසං යාවකාලිකඵලානං ඵාණිතං යාවකාලිකමෙව. මරිචපක්කෙහි ඵාණිතං කරොන්ති, තං යාවජීවිකං. එවං යථාවුත්තානි සත්තාහකාලිකානි සප්පිආදීනි පඤ්ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච භෙසජ්ජානී’’ති (මහාව. 260) භෙසජ්ජනාමෙන අනුඤ්ඤාතත්තා භෙසජ්ජකිච්චං කරොන්තු වා මා වා, ආහාරත්ථං ඵරිතුං සමත්ථානිපි පටිග්ගහෙත්වා තදහුපුරෙභත්තං යථාසුඛං, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සති පච්චයෙ වුත්තනයෙන සත්තාහං පරිභුඤ්ජිතබ්බානි, සත්තාහාතික්කමෙ පන භෙසජ්ජසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙපි සාසපමත්තං හොති, සකිං වා අඞ්ගුලියා ගහෙත්වා ජිව්හාය සායනමත්තං, නිස්සජ්ජිතබ්බමෙව පාචිත්තියඤ්ච දෙසෙතබ්බං. නිස්සට්ඨං පටිලභිත්වා න අජ්ඣොහරිතබ්බං, න කායිකෙන පරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං[Pg.107], කායො වා කායෙ අරු වා න මක්ඛෙතබ්බං. තෙහි මක්ඛිතානි කාසාවකත්තරයට්ඨිඋපාහනපාදකඨලිකමඤ්චපීඨාදීනිපි අපරිභොගානි. ‘‘ද්වාරවාතපානකවාටෙසුපි හත්ථෙන ගහණට්ඨානං න මක්ඛෙතබ්බ’’න්ති මහාපච්චරියං වුත්තං. ‘‘කසාවෙ පන පක්ඛිපිත්වා ද්වාරවාතපානකවාටානි මක්ඛෙතබ්බානී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. පදීපෙ වා කාළවණ්ණෙ වා උපනෙතුං වට්ටති. අඤ්ඤෙන පන භික්ඛුනා කායිකෙන පරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං, න අජ්ඣොහරිතබ්බං. ‘‘අනාපත්ති අන්තොසත්තාහං අධිට්ඨෙතී’’ති (පාරා. 625) වචනතො පන සත්තාහබ්භන්තරෙ සප්පිඤ්ච තෙලඤ්ච වසඤ්ච මුද්ධනි තෙලං වා අබ්භඤ්ජනං වා මධුං අරුමක්ඛනං ඵාණිතං ඝරධූපනං අධිට්ඨෙති අනාපත්ති, නෙව නිස්සග්ගියං හොති. සචෙ අධිට්ඨිතතෙලං අනධිට්ඨිතතෙලභාජනෙ ආකිරිතුකාමො හොති, භාජනෙ චෙ සුඛුමං ඡිද්දං, පවිට්ඨං පවිට්ඨං තෙලං පුරාණතෙලෙන අජ්ඣොත්ථරීයති, පුන අධිට්ඨාතබ්බං. අථ මහාමුඛං හොති, සහසාව බහු තෙලං පවිසිත්වා පුරාණතෙලං අජ්ඣොත්ථරති, පුන අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථි. අධිට්ඨිතගතිකමෙව හි තං හොති. එතෙන නයෙන අධිට්ඨිතතෙලභාජනෙ අනධිට්ඨිතතෙලආකිරණම්පි වෙදිතබ්බං.
๙๙. ส่วนดอกมะซาง แม้เปียกก็ควรในเวลาเช้า แม้คั่วแล้วก็ควร คั่วแล้วทำเป็นของผสมกับงาเป็นต้น หรือไม่ผสมแล้วตำก็ควร แต่ถ้าเอาดอกมะซางนั้นไปใช้ทำเหล้าเมรัย เมื่อใช้แล้ว ตั้งแต่ใส่เชื้อลงไปก็ไม่ควร ตังเมของผลไม้ที่เป็นยาวกาลิกทั้งหมด เช่น กล้วย อินทผลัม มะม่วง มะหาด ขนุน มะขาม เป็นต้น ก็เป็นยาวกาลิกเท่านั้น ทำตังเมด้วยพริกไทย ตังเมนั้นเป็นยาตลอดชีวิต เนยใสเป็นต้น ๕ อย่างที่เป็นสัตตาหกาลิกที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ เพราะพระพุทธเจ้าทรงอนุญาตด้วยชื่อว่าเป็นยาว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยา ๕ อย่าง” จะทำกิจเป็นยาก็ดี ไม่ทำก็ดี แม้สามารถที่จะทำให้สำเร็จประโยชน์เป็นอาหารได้ ก็รับประเคนแล้วพึงฉันได้ตามสบายในเวลาเช้าของวันนั้น ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ถ้ามีปัจจัย พึงฉันได้ตลอด ๗ วันด้วยนัยที่กล่าวไว้แล้ว ส่วนเมื่อล่วง ๗ วันไปแล้ว เป็นนิสสัคคีย์ปาจิตตีย์ด้วยสิกขาบทเภสัช แม้มีประมาณเท่าเมล็ดผักกาดก็ดี แม้เพียงเล็กน้อยที่เอาด้วยนิ้วมือครั้งเดียวแล้วเลียด้วยลิ้นก็ดี พึงสละเสียเท่านั้น และพึงแสดงอาบัติปาจิตตีย์ เมื่อได้ของที่สละแล้ว ไม่พึงกลืนกิน ไม่พึงบริโภคด้วยการบริโภคทางกาย ไม่พึงทาตัว หรือทาแผลที่ตัว ผ้ากาสาวะ ไม้เท้า รองเท้า กระโถน เตียง เก้าอี้ เป็นต้น ที่ทาด้วยของเหล่านั้น ก็ไม่พึงใช้สอย ในมหาปัจจรีอรรถกถา กล่าวไว้ว่า “แม้ที่จับด้วยมือที่ประตู หน้าต่าง บานประตู ก็ไม่พึงทา” ส่วนในมหาอรรถกถา กล่าวไว้ว่า “พึงใส่น้ำฝาดลงไปแล้วทาประตู หน้าต่าง บานประตูได้” พึงนำไปใช้กับตะเกียง หรือกับสีดำ (หมึก) ได้ ส่วนภิกษุอื่น พึงบริโภคด้วยการบริโภคทางกาย ไม่พึงกลืนกิน แต่เพราะคำว่า “ไม่มีอาบัติเมื่ออธิษฐานภายใน ๗ วัน” ถ้าอธิษฐานเนยใส น้ำมัน ไขมัน น้ำมันสำหรับทาศีรษะ หรือน้ำมันนวด น้ำผึ้งสำหรับทาแผล ตังเมสำหรับรมควันบ้านเรือน ภายใน ๗ วัน ก็ไม่มีอาบัติ ไม่เป็นนิสสัคคีย์เลย ถ้าประสงค์จะเทน้ำมันที่อธิษฐานแล้วลงในภาชนะที่มีน้ำมันที่ยังไม่ได้อธิษฐาน ถ้าภาชนะมีรูเล็กละเอียด น้ำมันที่อธิษฐานแล้วที่ไหลลงไปแต่ละครั้งถูกน้ำมันเก่าที่ยังไม่ได้อธิษฐานท่วมทับ ก็พึงอธิษฐานใหม่ ถ้าปากภาชนะกว้าง น้ำมันที่ยังไม่ได้อธิษฐานจำนวนมากไหลลงไปอย่างรวดเร็วแล้วท่วมทับน้ำมันเก่า ก็ไม่มีกิจที่จะต้องอธิษฐานใหม่ เพราะน้ำมันเก่าที่ยังไม่ได้อธิษฐานนั้น ก็มีสภาพเหมือนน้ำมันที่อธิษฐานแล้วที่ไหลลงไปอย่างรวดเร็วแล้วท่วมทับ การเทน้ำมันที่ยังไม่ได้อธิษฐานลงในภาชนะที่มีน้ำมันที่อธิษฐานแล้ว ก็พึงทราบด้วยนัยนี้

සචෙ පන සත්තාහාතික්කන්තං අනුපසම්පන්නස්ස පරිච්චජිත්වා දෙති, පුන තෙන අත්තනො සන්තකං කත්වා දින්නං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ හි සො අභිසඞ්ඛරිත්වා වා අනභිසඞ්ඛරිත්වා වා තස්ස භික්ඛුනො නත්ථුකම්මත්ථං දදෙය්‍ය, ගහෙත්වා නත්ථුකම්මං කාතබ්බං. සචෙ බාලො හොති, දාතුං න ජානාති, අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා වත්තබ්බො ‘‘අත්ථි තෙ සාමණෙර තෙල’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ආහර ථෙරස්ස භෙසජ්ජං කරිස්සාමාති. එවම්පි වට්ටති. සචෙ ද්වින්නං සන්තකං එකෙන පටිග්ගහිතං අවිභත්තං හොති, සත්තාහාතික්කමෙ ද්වින්නම්පි අනාපත්ති, පරිභුඤ්ජිතුං පන න වට්ටති. සචෙ යෙන පටිග්ගහිතං, සො ඉතරං භණති ‘‘ආවුසො, ඉමං තෙලං සත්තාහමත්තං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති, සො ච පරිභොගං න කරොති, කස්ස ආපත්ති? න කස්සචි. කස්මා? යෙන පටිග්ගහිතං, තෙන විස්සජ්ජිතත්තා, ඉතරස්ස අප්පටිග්ගහිතත්තා.
ถ้าสละเนยใสเป็นต้นที่ล่วง ๗ วันไปแล้วให้แก่สามเณร สามเณรนั้นทำเป็นของของตนแล้วให้คืนมา ภิกษุพึงบริโภคได้ จริงอยู่ ถ้าสามเณรนั้นปรุงแต่งหรือไม่ปรุงแต่งแล้วให้แก่ภิกษุนั้นเพื่อประโยชน์ในการหยอดจมูก พึงรับแล้วทำเป็นยาหยอดจมูก ถ้าสามเณรเป็นผู้ไม่รู้ ไม่รู้จักให้ ภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า “สามเณร เธอมีน้ำมันหรือ” “ขอรับ มีครับ” เมื่อสามเณรกล่าวอย่างนี้ พึงกล่าวว่า “นำมาเถิด เราจะทำยาให้พระเถระ” แม้ดังนี้ก็ควร ถ้าเนยใสเป็นต้นเป็นของภิกษุ ๒ รูป รูปหนึ่งรับประเคนแล้วยังไม่ได้แบ่ง แม้ล่วง ๗ วันไปแล้วก็ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุ ๒ รูปที่เป็นเจ้าของ แต่ไม่ควรบริโภค ถ้าภิกษุรูปที่รับประเคนกล่าวแก่ภิกษุอีกรูปหนึ่งว่า “ท่านผู้มีอายุ น้ำมันนี้ควรบริโภคได้ตลอด ๗ วัน” และภิกษุรูปนั้นไม่บริโภค อาบัติเป็นของใคร ไม่เป็นของใครเลย เพราะเหตุไร เพราะภิกษุรูปที่รับประเคนสละแล้ว จึงไม่มีอาบัติ เพราะภิกษุอีกรูปหนึ่งยังไม่ได้รับประเคน จึงไม่มีอาบัติ

100. ඉමෙසු (මහාව. අට්ඨ. 305) පන චතූසු කාලිකෙසු යාවකාලිකං යාමකාලිකන්ති ඉදමෙව ද්වයං අන්තොවුත්ථකඤ්චෙව සන්නිධිකාරකඤ්ච හොති, සත්තාහකාලිකඤ්ච යාවජීවිකඤ්ච අකප්පියකුටියං නික්ඛිපිතුම්පි වට්ටති, සන්නිධිම්පි න [Pg.108] ජනෙති. යාවකාලිකං පන අත්තනා සද්ධිං සම්භින්නරසානි තීණිපි යාමකාලිකාදීනි අත්තනො සභාවං උපනෙති. යාමකාලිකං ද්වෙපි සත්තාහකාලිකාදීනි අත්තනො සභාවං උපනෙති, සත්තාහකාලිකම්පි අත්තනා සද්ධිං සංසට්ඨං යාවජීවිකං අත්තනො සභාවඤ්ඤෙව උපනෙති, තස්මා යාවකාලිකෙන තදහුපටිග්ගහිතෙන සද්ධිං සංසට්ඨං සම්භින්නරසං සෙසකාලිකත්තයං තදහුපුරෙභත්තමෙව වට්ටති. යාමකාලිකෙන සංසට්ඨං පන ඉතරද්වයං තදහුපටිග්ගහිතං යාව අරුණුග්ගමනා වට්ටති. සත්තාහකාලිකෙන පන තදහුපටිග්ගහිතෙන සද්ධිං සංසට්ඨං තදහුපටිග්ගහිතං වා පුරෙපටිග්ගහිතං වා යාවජීවිකං සත්තාහං කප්පති. ද්වීහපටිග්ගහිතෙන ඡාහං. තීහපටිග්ගහිතෙන පඤ්චාහං…පෙ… සත්තාහපටිග්ගහිතෙන තදහෙව කප්පතීති වෙදිතබ්බං. කාලයාමසත්තාහාතික්කමෙසු චෙත්ථ විකාලභොජනසන්නිධිභෙසජ්ජසික්ඛාපදානං වසෙන ආපත්තියො වෙදිතබ්බා.
๑๐๐. ในกาลิกะ ๔ อย่างนี้ ยาวกาลิกะและยามกาลิกะ สองอย่างนี้เท่านั้น เป็นอันโตวุตถะและเป็นสันนิธิ ส่วนสัตตาหกาลิกะและยาวชีวิกะ ย่อมควรเพื่อเก็บไว้ในกุฎีที่ไม่ควร และไม่เป็นสันนิธิ แต่ยาวกาลิกะ ย่อมนำกาลิกะ ๓ อย่างมียามกาลิกะเป็นต้น ที่มีรสปนกับตน ให้เป็นสภาพของตน ยามกาลิกะ ย่อมนำกาลิกะ ๒ อย่างมีสัตตาหกาลิกะเป็นต้น ให้เป็นสภาพของตน แม้สัตตาหกาลิกะ ย่อมนำยาวชีวิกะที่ปนกับตน ให้เป็นสภาพของตนเท่านั้น เพราะเหตุนั้น กาลิกะ ๓ อย่างที่เหลือ ที่มีรสปนกัน ที่ปนกับยาวกาลิกะที่รับในวันนั้น ย่อมควรเฉพาะในวันนั้นก่อนภัตเท่านั้น ส่วนกาลิกะ ๒ อย่างที่เหลือ ที่รับในวันนั้น ที่ปนกับยามกาลิกะ ย่อมควรจนกว่าอรุณจะขึ้น แต่ยาวชีวิกะที่รับในวันนั้น หรือรับไว้ก่อน ที่ปนกับสัตตาหกาลิกะที่รับในวันนั้น ย่อมควร ๗ วัน ยาวชีวิกะที่รับพร้อมกับสัตตาหกาลิกะที่รับมา ๒ วันแล้ว ย่อมควร ๖ วัน ยาวชีวิกะที่รับพร้อมกับสัตตาหกาลิกะที่รับมา ๓ วันแล้ว ย่อมควร ๕ วัน ... ยาวชีวิกะที่ปนกับสัตตาหกาลิกะที่รับมา ๗ วันแล้ว ย่อมควรเฉพาะในวันนั้นเท่านั้น พึงทราบอย่างนี้ อนึ่ง ในกาลิกะ ๓ อย่างนี้ พึงทราบอาบัติทั้งหลาย โดยอาศัยสิกขาบทว่าด้วยวิกาลโภชนะ สันนิธิ และเภสัช ในการล่วงเลยกาล ยาม และสัตตาหะ

සචෙ පන එකතො පටිග්ගහිතානිපි චත්තාරි කාලිකානි සම්භින්නරසානි න හොන්ති, තස්ස තස්සෙව කාලස්ස වසෙන පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. සචෙ හි ඡල්ලිම්පි අනපනෙත්වා සකලෙනෙව නාළිකෙරඵලෙන සද්ධිං අම්බපානාදිපානකං පටිග්ගහිතං හොති, නාළිකෙරං අපනෙත්වා තං විකාලෙපි කප්පති. උපරි සප්පිපිණ්ඩං ඨපෙත්වා සීතලපායාසං දෙන්ති, යං පායාසෙන අසංසට්ඨං සප්පි, තං අපනෙත්වා සත්තාහං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ථද්ධමධුඵාණිතාදීසුපි එසෙව නයො. තක්කොලජාතිඵලාදීහි අලඞ්කරිත්වා පිණ්ඩපාතං දෙන්ති, තානි උද්ධරිත්වා ධොවිත්වා යාවජීවං පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. යාගුයං පක්ඛිපිත්වා දින්නසිඞ්ගිවෙරාදීසුපි තෙලාදීසු පක්ඛිපිත්වා දින්නලට්ඨිමධුකාදීසුපි එසෙව නයො. එවං යං යං අසම්භින්නරසං හොති, තං තං එකතො පටිග්ගහිතම්පි යථා සුද්ධං හොති, තථා ධොවිත්වා තච්ඡෙත්වා වා තස්ස තස්ස කාලස්ස වසෙන පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ සම්භින්නරසං හොති සංසට්ඨං, න වට්ටති.
แต่ถ้ากาลิกะ ๔ อย่างที่รับพร้อมกัน ไม่มีรสปนกัน ย่อมควรเพื่อบริโภคโดยอาศัยกาลนั้นๆ จริงอยู่ ถ้าหากว่าน้ำปานะมีน้ำมะม่วงเป็นต้น อันภิกษุรับพร้อมกับผลมะพร้าวทั้งลูก โดยไม่ปอกเปลือก เมื่อเอาผลมะพร้าวออกแล้ว น้ำปานะนั้น ย่อมควรแม้ในวิกาล เมื่อเขาให้ข้าวปายาสเย็น โดยวางก้อนเนยใสไว้ข้างบน เนยใสใดไม่ปนกับข้าวปายาส เมื่อเอาเนยใสออกแล้ว ย่อมควรเพื่อบริโภค ๗ วัน แม้ในน้ำผึ้งและน้ำอ้อยงบเป็นต้นที่แข็ง ก็มีนัยนี้เหมือนกัน เมื่อเขาให้บิณฑบาต โดยไม่ปนกับลูกกระวานและลูกจันทน์เป็นต้น พึงเอาลูกกระวานเป็นต้นเหล่านั้นออก ล้างแล้วบริโภคได้ตลอดชีวิต แม้ในขิงเป็นต้นที่เขาใส่ลงในข้าวต้มแล้วถวาย และแม้ในรากชะเอมเป็นต้นที่เขาใส่ลงในน้ำมันเป็นต้นแล้วถวาย ก็มีนัยนี้เหมือนกัน อย่างนี้ กาลิกะใดไม่มีรสปนกัน กาลิกะนั้น แม้รับพร้อมกัน ก็ย่อมควรเพื่อบริโภคโดยอาศัยกาลนั้นๆ โดยการล้าง หรือโดยการถากออก ตามที่บริสุทธิ์ ถ้ามีรสปนกัน ปนกันแล้ว ย่อมไม่ควร

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ

කාලිකවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยกาลิกะ จบแล้ว

19. කප්පියභූමිවිනිච්ඡයකථා
๑๙. เรื่องวินิจฉัยกัปปิยภูมิ

101. කප්පියාචතුභූමියොති [Pg.109] එත්ථ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතස්සො කප්පියභූමියො උස්සාවනන්තිකං ගොනිසාදිකං ගහපතිං සම්මුති’’න්ති (මහාව. 295) වචනතො උස්සාවනන්තිකා ගොනිසාදිකා ගහපති සම්මුතීති ඉමා චතස්සො කප්පියභූමියො වෙදිතබ්බා. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 295) උස්සාවනන්තිකා තාව එවං කාතබ්බා – යො ථම්භානං වා උපරි භිත්තිපාදෙ වා නිඛනිත්වා විහාරො කරීයති, තස්ස හෙට්ඨා ථම්භපටිච්ඡකා පාසාණා භූමිගතිකා එව. පඨමත්ථම්භං පන පඨමභිත්තිපාදං වා පතිට්ඨාපෙන්තෙහි බහූහි සම්පරිවාරෙත්වා ‘‘කප්පියකුටිං කරොම, කප්පියකුටිං කරොමා’’ති වාචං නිච්ඡාරෙන්තෙහි මනුස්සෙසු උක්ඛිපිත්වා පතිට්ඨාපෙන්තෙසු ආමසිත්වා වා සයං උක්ඛිපිත්වා වා ථම්භො වා භිත්තිපාදො වා පතිට්ඨාපෙතබ්බො. කුරුන්දිමහාපච්චරීසු පන ‘‘කප්පියකුටි කප්පියකුටීති වත්වා පතිට්ඨාපෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘සඞ්ඝස්ස කප්පියකුටිං අධිට්ඨාමී’’ති වුත්තං, තං පන අවත්වාපි අට්ඨකථාසු වුත්තනයෙන වුත්තෙ දොසො නත්ථි. ඉදං පනෙත්ථ සාධාරණලක්ඛණං ‘‘ථම්භපතිට්ඨාපනඤ්ච වචනපරියොසානඤ්ච සමකාලං වට්ටතී’’ති. සචෙ හි අනිට්ඨිතෙ වචනෙ ථම්භො පතිට්ඨාති, අප්පතිට්ඨිතෙ වා තස්මිං වචනං නිට්ඨාති, අකතා හොති කප්පියකුටි. තෙනෙව මහාපච්චරියං වුත්තං ‘‘බහූහි සම්පරිවාරෙත්වා වත්තබ්බං, අවස්සඤ්හි එත්ථ එකස්සපි වචනනිට්ඨානඤ්ච ථම්භපතිට්ඨානඤ්ච එකතො භවිස්සතී’’ති. ඉට්ඨකාසිලාමත්තිකාකුට්ටකාසු පන කුටීසු හෙට්ඨා චයං බන්ධිත්වා වා අබන්ධිත්වා වා කරොන්තු, යතො පට්ඨාය භිත්තිං උට්ඨාපෙතුකාමා හොන්ති, තං සබ්බපඨමං ඉට්ඨකං වා සිලං වා මත්තිකාපිණ්ඩං වා ගහෙත්වා වුත්තනයෙනෙව කප්පියකුටි කාතබ්බා, ඉට්ඨකාදයො භිත්තියං පඨමිට්ඨකාදීනං හෙට්ඨා න වට්ටන්ති, ථම්භා පන උපරි උග්ගච්ඡන්ති, තස්මා වට්ටන්ති. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘ථම්භෙහි කරියමානෙ චතූසු කොණෙසු චත්තාරො ථම්භා, ඉට්ඨකාදිකුට්ටෙ චතූසු කොණෙසු ද්වෙ තිස්සො ඉට්ඨකා අධිට්ඨාතබ්බා’’ති වුත්තං. තථා පන අකතායපි දොසො නත්ථි, අට්ඨකථාසු හි වුත්තමෙව පමාණං.
๑๐๑. ในบทมาติกาว่า กัปปิยภูมิ ๔ อย่างนี้ เพราะพระพุทธพจน์ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตกัปปิยภูมิ ๔ อย่าง คือ อุสสาวนันติกา โคนิสาทิกา คหบดี และสมมติ" พึงทราบกัปปิยภูมิ ๔ อย่างเหล่านี้ คือ อุสสาวนันติกา โคนิสาทิกา คหบดี และสมมติ ในบรรดากัปปิยภูมิเหล่านั้น พึงทำอุสสาวนันติกาเป็นอันดับแรกอย่างนี้ คือ วิหารใดที่สร้างบนเสา หรือที่สร้างโดยฝังรากกำแพง หินรองรับเสาที่อยู่ข้างล่างของวิหารนั้น ย่อมเป็นเหมือนพื้นดินเท่านั้น เมื่อภิกษุจำนวนมากแวดล้อมแล้วเปล่งวาจาว่า "เราจักทำกัปปิยกุฎี เราจักทำกัปปิยกุฎี" ในขณะที่มนุษย์ยกเสาหรือรากกำแพงแรกขึ้นตั้ง ภิกษุพึงจับต้องหรือยกขึ้นเอง แล้วตั้งเสาหรือรากกำแพงนั้น แต่ในคัมภีร์กุรุนทีและมหาปัจจรี กล่าวไว้ว่า "พึงตั้งโดยกล่าวว่า กัปปิยกุฎี กัปปิยกุฎี" ในอรรถกถาอันธกะ กล่าวไว้ว่า "เราอธิษฐานกัปปิยกุฎีเพื่อสงฆ์" แต่คำนั้น แม้ไม่กล่าว ก็ไม่มีโทษ หากกล่าวตามนัยที่กล่าวไว้ในอรรถกถา อนึ่ง ลักษณะทั่วไปในเรื่องนี้คือ "การตั้งเสาและการจบคำพูด ย่อมควรพร้อมกัน" จริงอยู่ ถ้าหากว่าเสาตั้งขึ้นก่อนที่คำพูดจะจบ หรือคำพูดจบก่อนที่เสาจะตั้ง กัปปิยกุฎีนั้นก็เป็นอันไม่ได้ทำ เพราะเหตุนั้น ในมหาปัจจรีจึงกล่าวไว้ว่า "พึงกล่าวโดยมีภิกษุจำนวนมากแวดล้อม เพราะว่าในบรรดาภิกษุที่แวดล้อมนี้ การจบคำพูดและการตั้งเสาของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง ย่อมต้องพร้อมกันอย่างแน่นอน" แต่ในกุฎีที่ทำด้วยอิฐ หิน หรือดิน โดยจะก่อฐานหรือไม่ก่อฐานก็ตาม เมื่อต้องการจะก่อกำแพงตั้งแต่จุดใด พึงทำกัปปิยกุฎีโดยการถืออิฐแผ่นนั้น หรือหินแผ่นนั้น หรือก้อนดินนั้นเป็นอันดับแรก ตามนัยที่กล่าวมาแล้ว อิฐเป็นต้นที่อยู่ข้างล่างของอิฐแผ่นแรกเป็นต้นในกำแพง ย่อมไม่ควร แต่เสาทั้งหลายย่อมขึ้นไปข้างบน เพราะฉะนั้นจึงควร ในอรรถกถาอันธกะ กล่าวไว้ว่า "เมื่อทำด้วยเสา พึงทำเสา ๔ ต้นที่มุมทั้ง ๔ เมื่อทำกุฎีด้วยอิฐเป็นต้น พึงอธิษฐานอิฐ ๒-๓ แผ่นที่มุมทั้ง ๔" แต่แม้ไม่ทำอย่างนั้น ก็ไม่มีโทษ เพราะสิ่งที่กล่าวไว้ในอรรถกถาเท่านั้นเป็นประมาณ

ගොනිසාදිකා දුවිධා ආරාමගොනිසාදිකා විහාරගොනිසාදිකාති. තාසු යත්ථ නෙව ආරාමො, න සෙනාසනානි පරික්ඛිත්තානි හොන්ති, අයං ආරාමගොනිසාදිකා නාම. යත්ථ සෙනාසනානි සබ්බානි [Pg.110] වා එකච්චානි වා පරික්ඛිත්තානි, ආරාමො අපරික්ඛිත්තො, අයං විහාරගොනිසාදිකා නාම. ඉති උභයත්‍රාපි ආරාමස්ස අපරික්ඛිත්තභාවොයෙව පමාණං. ‘‘ආරාමො පන උපඩ්ඪපරික්ඛිත්තොපි බහුතරං පරික්ඛිත්තොපි පරික්ඛිත්තොයෙව නාමා’’ති කුරුන්දිමහාපච්චරීසු වුත්තං, එත්ථ කප්පියකුටිං ලද්ධුං වට්ටති.
โคนิสาทิกา มี ๒ อย่าง คือ อารามโคนิสาทิกา และวิหารโคนิสาทิกา ในบรรดากุฎี ๒ อย่างนั้น กุฎีใดที่ทั้งอารามและเสนาสนะไม่ได้กั้นรั้ว กุฎีนี้ชื่อว่า อารามโคนิสาทิกา กุฎีใดที่เสนาสนะทั้งหมดหรือบางส่วนมีรั้วกั้น แต่อารามไม่มีรั้วกั้น กุฎีนี้ชื่อว่า วิหารโคนิสาทิกา ดังนั้น ในทั้งสองกรณี การที่อารามไม่มีรั้วกั้นเท่านั้นเป็นประมาณ ในคัมภีร์กุรุนทีและมหาปัจจรี กล่าวไว้ว่า "อารามนั้น แม้มีรั้วกั้นครึ่งหนึ่ง หรือมีรั้วกั้นส่วนมาก ก็ชื่อว่ามีรั้วกั้นแล้ว" ในกรณีนี้ ย่อมควรเพื่อได้กัปปิยกุฎี

ගහපතීති මනුස්සා ආවාසං කත්වා ‘‘කප්පියකුටිං දෙම, පරිභුඤ්ජථා’’ති වදන්ති, එසා ගහපති නාම, ‘‘කප්පියකුටිං කාතුං දෙමා’’ති වුත්තෙපි වට්ටතියෙව. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘යස්මා භික්ඛුං ඨපෙත්වා සෙසසහධම්මිකානං සබ්බෙසඤ්ච දෙවමනුස්සානං හත්ථතො පටිග්ගහො ච සන්නිධි ච අන්තොවුත්ථඤ්ච තෙසං සන්තකං භික්ඛුස්ස වට්ටති, තස්මා තෙසං ගෙහානි වා තෙහි දින්නකප්පියකුටි වා ගහපතීති වුච්චතී’’ති වුත්තං, පුනපි වුත්තං ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස විහාරං ඨපෙත්වා භික්ඛුනුපස්සයො වා ආරාමිකානං වා තිත්ථියානං වා දෙවතානං වා නාගානං වා අපි බ්‍රහ්මානං විමානං කප්පියකුටි හොතී’’ති, තං සුවුත්තං. සඞ්ඝසන්තකමෙව හි භික්ඛුසන්තකං වා ගෙහං ගහපතිකුටිකා න හොති.
คหบดี คือ มนุษย์ทั้งหลายสร้างอาวาสแล้วกล่าวว่า "เราถวายกัปปิยกุฎี ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคเถิด" กุฎีนี้ชื่อว่า คหบดี แม้กล่าวว่า "เราถวายเพื่อทำกัปปิยกุฎี" ก็ย่อมควร แต่ในอรรถกถาอันธกะ กล่าวไว้ว่า "เพราะว่าวัตถุที่รับจากมือของสพรหมจารีที่เหลือทั้งหมด และของเทวดาและมนุษย์ทั้งปวง เว้นภิกษุแล้ว และวัตถุที่เป็นสันนิธิ และวัตถุที่เก็บไว้ภายในกุฎี ซึ่งเป็นของของบุคคลเหล่านั้น ย่อมควรแก่ภิกษุ เพราะเหตุนั้น เรือนของบุคคลเหล่านั้น หรือกัปปิยกุฎีที่บุคคลเหล่านั้นถวาย จึงเรียกว่า คหบดี" อีกทั้งยังกล่าวไว้ว่า "เว้นวิหารของภิกษุสงฆ์แล้ว แม้ที่อยู่ของภิกษุณี หรือเรือนของอารามิกะ หรือเรือนของเดียรถีย์ หรือวิมานของเทวดา หรือของนาค หรือของพรหม ก็เป็นกัปปิยกุฎีได้" คำนั้นกล่าวไว้ดีแล้ว สมควรแล้ว จริงอยู่ เรือนที่เป็นของสงฆ์ หรือเป็นของภิกษุเท่านั้น ย่อมไม่เป็นคหบดีกุฎี

සම්මුති නාම ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සාවෙත්වා සම්මතා. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, සම්මන්නිතබ්බා, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
ชื่อว่าสมมติ (กุฎี) อันสงฆ์สมมติแล้วด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาที่สวดแล้ว. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงบอกให้สงฆ์ทราบว่า –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං විහාරං කප්පියභූමිං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นกัปปิยภูมิ นี้เป็นญัตติ.”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං විහාරං කප්පියභූමිං සම්මන්නති. යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස විහාරස්ස කප්පියභූමියා සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นกัปปิยภูมิ การสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นกัปปิยภูมิ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง การสมมตินั้นไม่ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงพูด.”

‘‘සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො විහාරො කප්පියභූමි ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 295).
“วิหารชื่อนี้ อันสงฆ์สมมติให้เป็นกัปปิยภูมิแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนิ่งนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้” (มหาวรรค 295).

කම්මවාචං අවත්වා අපලොකනකම්මවසෙන සාවෙත්වා කතාපි සම්මතා එව.
แม้กุฎีที่ทำโดยให้ทราบด้วยอำนาจอัปโลกนกรรม โดยไม่กล่าวกรรมวาจา ก็ชื่อว่าสมมติแล้วนั่นเอง.

102. යං [Pg.111] (මහාව. අට්ඨ. 295) ඉමාසු චතූසු කප්පියභූමීසු වුත්තං ආමිසං, තං සබ්බං අන්තොවුත්ථසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච අන්තොවුත්ථඅන්තොපක්කමොචනත්ථඤ්හි කප්පියකුටියො අනුඤ්ඤාතා. යං පන අකප්පියභූමියං සහසෙය්‍යප්පහොනකෙ ගෙහෙ වුත්තං සඞ්ඝිකං වා පුග්ගලිකං වා භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා වා සන්තකං එකරත්තම්පි ඨපිතං, තං අන්තොවුත්ථං, තත්ථ පක්කඤ්ච අන්තොපක්කං නාම හොති, එතං න කප්පති. සත්තාහකාලිකං පන යාවජීවිකඤ්ච වට්ටති.
๑๐๒. อามิสใดที่เก็บไว้ในกัปปิยภูมิ ๔ อย่างเหล่านี้ (มหาวรรค อรรถกถา 295) อามิสนั้นทั้งหมดไม่ถึงการนับว่าเป็นอันโตวุตถะ ด้วยว่ากัปปิยกุฎีทั้งหลาย อันพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตแล้ว เพื่อประโยชน์แก่การพ้นจากอันโตวุตถะและอันโตปักกะ ของภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย ส่วนของสงฆ์ก็ดี ของบุคคลก็ดี ของภิกษุหรือภิกษุณีก็ดี ที่เก็บไว้ในเรือนอันเป็นอกัปปิยภูมิ ซึ่งพอเป็นที่อยู่ร่วมกันได้ แม้เพียงคืนเดียว ของนั้นชื่อว่าอันโตวุตถะ และอามิสที่หุงต้มในที่นั้น ชื่อว่าอันโตปักกะ ของนี้ไม่ควร ส่วนสัตตาหกาลิกและยาวชีวิกนั้นควร.

තත්‍රායං විනිච්ඡයො – සාමණෙරො භික්ඛුස්ස තණ්ඩුලාදිකං ආමිසං ආහරිත්වා කප්පියකුටියං නික්ඛිපිත්වා පුනදිවසෙ පචිත්වා දෙති, අන්තොවුත්ථං න හොති. තත්ථ අකප්පියකුටියං නික්ඛිත්තසප්පිආදීසු කිඤ්චි පක්ඛිපිත්වා දෙති. මුඛසන්නිධි නාම හොති. මහාපච්චරියං පන ‘‘අන්තොවුත්ථං හොතී’’ති වුත්තං. තත්ථ නාමමත්තමෙව නානාකරණං, භික්ඛු අකප්පියකුටියං ඨපිතසප්පිඤ්ච යාවජීවිකපණ්ණඤ්ච එකතො පචිත්වා පරිභුඤ්ජති, සත්තාහං නිරාමිසං වට්ටති. සචෙ ආමිසසංසට්ඨං කත්වා පරිභුඤ්ජති, අන්තොවුත්ථඤ්චෙව සාමංපක්කඤ්ච හොති. එතෙනුපායෙන සබ්බසංසග්ගා වෙදිතබ්බා. යං කිඤ්චි ආමිසං භික්ඛුනො පචිතුං න වට්ටති. සචෙපිස්ස උණ්හයාගුයා සුලසිපණ්ණානි වා සිඞ්ගිවෙරං වා ලොණං වා පක්ඛිපන්ති, තම්පි චාලෙතුං න වට්ටති, ‘‘යාගුං නිබ්බාපෙමී’’ති පන චාලෙතුං වට්ටති. උත්තණ්ඩුලභත්තං ලභිත්වා පිදහිතුං න වට්ටති. සචෙ පන මනුස්සා පිදහිත්වා දෙන්ති, වට්ටති. ‘‘භත්තං මා නිබ්බායතූ’’ති පිදහිතුං වට්ටති, ඛීරතක්කාදීසු පන සකිං කුථිතෙසු අග්ගිං කාතුං වට්ටති පුනපාකස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා.
ในเรื่องนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – สามเณรนำอามิสมีข้าวสารเป็นต้นของภิกษุมาเก็บไว้ในกัปปิยกุฎี แล้วหุงต้มในวันรุ่งขึ้นถวาย ไม่เป็นอันโตวุตถะ ในอามิสที่หุงต้มนั้น ถ้าใส่เนยใสเป็นต้นที่เก็บไว้ในอกัปปิยกุฎีลงไปแล้วถวาย ชื่อว่ามุขสันนิธิ แต่ในมหัปปัจจรีกล่าวว่า “เป็นอันโตวุตถะ” ในที่นั้นเป็นเพียงความต่างกันโดยชื่อเท่านั้น ภิกษุหุงเนยใสที่เก็บไว้ในอกัปปิยกุฎีและใบยาวชีวิกพร้อมกันแล้วฉัน ถ้าฉันโดยไม่เจืออามิส (อาหารอื่น) ตลอด ๗ วัน ควร ถ้าฉันโดยทำให้เจืออามิส เป็นอันโตวุตถะด้วย เป็นสามังปักกะด้วย พึงทราบการเจือปนของกาลิกทั้งปวงด้วยอุบายนี้ อามิสใดๆ ไม่ควรแก่ภิกษุที่จะหุงต้ม แม้ถ้าเขาใส่ใบกะเพราหรือขิงหรือเกลือลงในข้าวต้มร้อน ก็ไม่ควรที่จะคนข้าวต้มนั้น แต่ถ้าคนด้วยคิดว่า “เราจะทำให้ข้าวต้มเย็น” ควร ได้ข้าวสุกที่ยังไม่สุกดีแล้วปิดไว้ ไม่ควร แต่ถ้ามนุษย์ปิดไว้แล้วถวาย ควร ปิดไว้ด้วยคิดว่า “ขอข้าวอย่าเพิ่งเย็น” ควร ส่วนนมเปรี้ยวเป็นต้น เมื่อเดือดพล่านครั้งหนึ่งแล้ว ควรที่จะก่อไฟอีก เพราะทรงอนุญาตการหุงต้มซ้ำ.

ඉමා පන කප්පියකුටියො කදා ජහිතවත්ථුකා හොන්ති? උස්සාවනන්තිකා තාව යා ථම්භානං උපරි භිත්තිපාදෙ වා නිඛනිත්වා කතා, සා සබ්බෙසු ථම්භෙසු ච භිත්තිපාදෙසු ච අපනීතෙසු ජහිතවත්ථුකා හොති. සචෙ පන ථම්භෙ වා භිත්තිපාදෙ වා පරිවත්තෙන්ති, යො යො ඨිතො, තත්ථ තත්ථ පතිට්ඨාති, සබ්බෙසුපි පරිවත්තිතෙසු අජහිතවත්ථුකාව හොති. ඉට්ඨකාදීහි කතා චයස්ස උපරි භිත්තිඅත්ථාය ඨපිතං ඉට්ඨකං වා සිලං වා මත්තිකාපිණ්ඩං වා ආදිං කත්වා විනාසිතකාලෙ ජහිතවත්ථුකාව හොති. යෙහි පන ඉට්ඨකාදීහි අධිට්ඨිතා, තෙසු අපනීතෙසුපි තදඤ්ඤෙසු පතිට්ඨාතීති අජහිතවත්ථුකාව හොති. ගොනිසාදිකා [Pg.112] පාකාරාදීහි පරික්ඛෙපෙ කතෙ ජහිතවත්ථුකාව හොති. පුන තස්මිං ආරාමෙ කප්පියකුටිං ලද්ධුං වට්ටති. සචෙ පන පුනපි පාකාරාදයො තත්ථ තත්ථ ඛණ්ඩා හොන්ති, තතො තතො ගාවො පවිසන්ති, පුන කප්පියකුටි හොති. ඉතරා පන ද්වෙ ගොපානසීමත්තං ඨපෙත්වා සබ්බස්මිං ඡදනෙ විනට්ඨෙ ජහිතවත්ථුකාව හොන්ති. සචෙ ගොපානසීනං උපරි එකම්පි පක්ඛපාසකමණ්ඩලං අත්ථි, රක්ඛති.
ก็กัปปิยกุฎีเหล่านี้ มีวัตถุอันสละแล้วเมื่อไร? กุฎีอุสสาวนันติกา คือกุฎีที่ทำโดยฝังเสาหรือฝาผนังลงไปในดิน เมื่อเสาและฝาผนังทั้งหมดถูกถอนออกแล้ว ย่อมมีวัตถุอันสละแล้ว แต่ถ้าเปลี่ยนเสาหรือฝาผนัง อันใดตั้งอยู่ ก็ตั้งอยู่ ณ ที่นั้นๆ แม้เปลี่ยนทั้งหมดแล้ว ก็ยังคงมีวัตถุอันไม่สละแล้วนั่นเอง กุฎีที่ทำด้วยอิฐเป็นต้น โดยเริ่มจากอิฐหรือหินหรือก้อนดินที่วางไว้บนกองอิฐเพื่อทำฝาผนัง เมื่อถึงเวลาที่ถูกทำลาย ย่อมมีวัตถุอันสละแล้วนั่นเอง แต่กุฎีที่ตั้งอยู่บนอิฐเป็นต้นเหล่านั้น แม้เมื่ออิฐเป็นต้นเหล่านั้นถูกถอนออกแล้ว ก็ยังคงตั้งอยู่บนอิฐอื่นๆ จึงยังคงมีวัตถุอันไม่สละแล้วนั่นเอง กุฎีโคนิสาทิกา เมื่อมีการล้อมรั้วด้วยกำแพงเป็นต้นแล้ว ย่อมมีวัตถุอันสละแล้วนั่นเอง พึงได้กัปปิยกุฎีในอารามนั้นอีก ควร แต่ถ้ากำแพงเป็นต้นขาดเป็นช่องๆ ณ ที่นั้นๆ อีก โคทั้งหลายเข้าไปจากที่นั้นๆ อีก กัปปิยกุฎีก็กลับเป็นขึ้นมาอีก ส่วนกุฎีอีกสองอย่าง (คหปติกุฎีและสมมติกุฎี) เว้นแต่ไม้กลอนแล้ว เมื่อหลังคาทั้งหมดพังทลาย ย่อมมีวัตถุอันสละแล้วนั่นเอง ถ้ามีไม้กลอนอยู่บนไม้กลอน แม้เพียงวงปีกกาอันเดียว ก็ยังคงรักษาไว้ได้.

103. යත්‍ර පනිමා චතස්සොපි කප්පියභූමියො නත්ථි, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? අනුපසම්පන්නස්ස දත්වා තස්ස සන්තකං කත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. තත්‍රිදං වත්ථු – කරවිකතිස්සත්ථෙරො කිර විනයධරපාමොක්ඛො මහාසීවත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. සො දීපාලොකෙන සප්පිකුම්භං පස්සිත්වා ‘‘භන්තෙ, කිමෙත’’න්ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘ආවුසො, ගාමතො සප්පිකුම්භො ආභතො ලූඛදිවසෙ සප්පිනා භුඤ්ජනත්ථායා’’ති ආහ. තතො නං තිස්සත්ථෙරො ‘‘න වට්ටති, භන්තෙ’’ති ආහ. ථෙරො පුනදිවසෙ පමුඛෙ නික්ඛිපාපෙසි. තිස්සත්ථෙරො පුන එකදිවසං ආගතො තං දිස්වා තථෙව පුච්ඡිත්වා ‘‘භන්තෙ, සහසෙය්‍යප්පහොනකට්ඨානෙ ඨපෙතුං න වට්ටතී’’ති ආහ. ථෙරො පුනදිවසෙ බහි නීහරාපෙත්වා නික්ඛිපාපෙසි, තං චොරා හරිංසු. සො පුන එකදිවසං ආගතං තිස්සත්ථෙරමාහ ‘‘ආවුසො, තයා ‘න වට්ටතී’ති වුත්තෙ සො කුම්භො බහි නික්ඛිත්තො චොරෙහි හටො’’ති. තතො නං තිස්සත්ථෙරො ආහ ‘‘නනු, භන්තෙ, අනුපසම්පන්නස්ස දාතබ්බො අස්ස, අනුපසම්පන්නස්ස හි දත්වා තස්ස සන්තකං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති.
๑๐๓. ก็ในวิหารใด กัปปิยภูมิทั้ง ๔ อย่างเหล่านี้ไม่มี ในวิหารนั้นพึงทำอย่างไร? พึงให้แก่อนุปสัมบันแล้วทำให้เป็นของของเขาแล้วจึงฉัน ในเรื่องนั้น มีเรื่องดังนี้ – ได้ยินว่า พระติสสเถระผู้เป็นประมุขแห่งพระวินัยธร ชื่อกรวิกะ ได้ไปหาพระมหาสีวเถระ ท่านเห็นหม้อเนยใสด้วยแสงประทีปแล้วถามว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นี่อะไร?” พระเถระตอบว่า “อาวุโส หม้อเนยใสนี้ นำมาจากบ้าน เพื่อฉันกับเนยใสในวันที่มีอาหารหยาบ” จากนั้น พระติสสเถระกล่าวแก่ท่านว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่ควร” พระเถระจึงให้วางไว้ที่หน้ามุขในวันรุ่งขึ้น พระติสสเถระมาอีกวันหนึ่ง เห็นหม้อนั้นแล้วถามเช่นนั้นอีก แล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่ควรเก็บไว้ในที่ที่พอเป็นที่อยู่ร่วมกันได้” พระเถระจึงให้ขนออกไปวางไว้นอกบ้านในวันรุ่งขึ้น โจรทั้งหลายได้ขโมยไป พระมหาสีวเถระจึงกล่าวแก่พระติสสเถระที่มาอีกวันหนึ่งว่า “อาวุโส เมื่อท่านกล่าวว่า ‘ไม่ควร’ หม้อนั้นถูกวางไว้นอกบ้าน โจรทั้งหลายจึงขโมยไป” จากนั้น พระติสสเถระกล่าวแก่ท่านว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็ไม่ควรให้แก่อนุปสัมบันหรือ? เพราะว่าให้แก่อนุปสัมบันแล้ว ทำให้เป็นของของเขาแล้วจึงฉัน ควร”

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้

කප්පියභූමිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยกัปปิยภูมิ จบแล้ว.

20. පටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා
๒๐. เรื่องวินิจฉัยการรับ.

104. ඛාදනීයාදිපටිග්ගාහොති අජ්ඣොහරිතබ්බස්ස යස්ස කස්සචි ඛාදනීයස්ස වා භොජනීයස්ස වා පටිග්ගහණං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – පඤ්චහි අඞ්ගෙහි පටිග්ගහණං රුහති, ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස උච්චාරණමත්තං හොති, හත්ථපාසො පඤ්ඤායති, අභිහාරො පඤ්ඤායති, දෙවො වා මනුස්සො [Pg.113] වා තිරච්ඡානගතො වා කායෙන කායපටිබද්ධෙන නිස්සග්ගියෙන වා දෙති, තඤ්චෙ භික්ඛු කායෙන වා කායපටිබද්ධෙන වා පටිග්ගණ්හාති. එවං පඤ්චහඞ්ගෙහි පටිග්ගහණං රුහති.
๑๐๔. การรับของขบเคี้ยวเป็นต้น คือการรับของขบเคี้ยวหรือของฉันอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงกลืนกิน. ในการรับนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – การรับย่อมสำเร็จด้วยองค์ ๕ ประการ คือ (๑) เป็นของที่พอที่บุรุษผู้มีกำลังปานกลางจะยกขึ้นได้ (๒) หัตถบาสปรากฏ (๓) การน้อมเข้ามาให้ปรากฏ (๔) เทวดา มนุษย์ หรือสัตว์เดรัจฉาน ให้ด้วยกายก็ดี ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ดี ด้วยการสละให้ก็ดี (๕) และภิกษุรับด้วยกายก็ดี ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ดี. การรับย่อมสำเร็จด้วยองค์ ๕ ประการอย่างนี้.

තත්ථ ඨිතනිසින්නනිපන්නානං වසෙන එවං හත්ථපාසො වෙදිතබ්බො – සචෙ භික්ඛු නිසින්නො හොති, ආසනස්ස පච්ඡිමන්තතො පට්ඨාය, සචෙ ඨිතො, පණ්හිඅන්තතො පට්ඨාය, සචෙ නිපන්නො, යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය, දායකස්ස නිසින්නස්ස වා ඨිතස්ස වා නිපන්නස්ස වා ඨපෙත්වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථො හත්ථපාසො නාම.
ในเรื่องหัตถบาสนั้น พึงทราบหัตถบาสโดยอำนาจแห่งภิกษุผู้ยืน ผู้นั่ง และผู้นอนอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุนั่ง พึงนับตั้งแต่ที่สุดด้านหลังของอาสนะเป็นต้นไป, ถ้าภิกษุยืน พึงนับตั้งแต่ที่สุดส้นเท้าเป็นต้นไป, ถ้าภิกษุนอน พึงนับตั้งแต่ที่สุดด้านหลังของสีข้างที่เธอนอนเป็นต้นไป. ส่วนฝ่ายทายกผู้นั่งก็ดี ผู้ยืนก็ดี ผู้นอนก็ดี ยกเว้นมือที่เหยียดออกเสีย อวัยวะใดใกล้ที่สุด พึงกำหนดด้วยที่สุดด้านในของอวัยวะนั้น หัตถบาสชื่อว่ามีประมาณ ๒ ศอกคืบ.

සචෙ පන දායකපටිග්ගාහකෙසු එකො ආකාසෙ හොති, එකො භූමියං, භූමට්ඨස්ස ච සීසෙන, ආකාසට්ඨස්ස ච ඨපෙත්වා දාතුං වා ගහෙතුං වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන හත්ථපාසපමාණං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. සචෙපි එකො කූපෙ හොති, එකො කූපතටෙ, එකො වා පන රුක්ඛෙ, එකො පථවියං, වුත්තනයෙනෙව හත්ථපාසපමාණං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. එවරූපෙ හත්ථපාසෙ ඨත්වා සචෙපි පක්ඛී මුඛතුණ්ඩකෙන වා හත්ථී වා සොණ්ඩාය ගහෙත්වා පුප්ඵං වා ඵලං වා දෙති, පටිග්ගහණං රුහති. සචෙ පන අඩ්ඪට්ඨමරතනස්සපි හත්ථිනො ඛන්ධෙ නිසින්නො තෙන සොණ්ඩාය දීයමානං ගණ්හාති, වට්ටතියෙව. හත්ථාදීසු යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන අන්තමසො පාදඞ්ගුලියාපි දීයමානං කායෙන දින්නං නාම හොති. පටිග්ගහණෙපි එසෙව නයො. යෙන කෙනචි හි සරීරාවයවෙන ගහිතං කායෙන ගහිතමෙව හොති. සචෙපි නත්ථුකරණියං දීයමානං නාසාපුටෙන අකල්ලකො වා මුඛෙන පටිග්ගණ්හාති, ආභොගමෙව හෙත්ථ පමාණං.
แต่ถ้าในบรรดาผู้ให้และผู้รับทั้งสองฝ่าย คนหนึ่งอยู่ในอากาศ คนหนึ่งอยู่บนพื้นดิน พึงกำหนดประมาณหัตถบาสด้วยที่สุดด้านในของอวัยวะที่ใกล้ที่สุด โดยเว้นศีรษะของผู้อยู่บนพื้นดิน และเว้นมือที่เหยียดออกเพื่อจะให้หรือเพื่อจะรับของผู้อยู่ในอากาศ. แม้ถ้าคนหนึ่งอยู่ในบ่อ คนหนึ่งอยู่ที่ขอบบ่อ หรือคนหนึ่งอยู่บนต้นไม้ คนหนึ่งอยู่บนพื้นดิน ก็พึงกำหนดประมาณหัตถบาสด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. แม้หากนกคาบดอกไม้หรือผลไม้ด้วยจะงอยปากก็ดี หรือช้างจับด้วยงวงก็ดี แล้วให้ในหัตถบาสเช่นนั้น การรับย่อมสำเร็จ. แต่ถ้าภิกษุนั่งอยู่บนคอช้างที่สูงถึง ๗ ศอกครึ่ง รับของที่ช้างนั้นส่งให้ด้วยงวง ก็ย่อมควรแท้. ในอวัยวะมีมือเป็นต้น วัตถุที่ให้ด้วยส่วนของร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่ง แม้ที่สุดด้วยนิ้วเท้า ก็ชื่อว่าให้ด้วยกาย. แม้ในการรับก็มีนัยนี้เหมือนกัน. เพราะว่าสิ่งที่รับด้วยส่วนของร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่ง ก็ชื่อว่ารับด้วยกายนั่นเอง. แม้ถ้าภิกษุรับยาที่เขาให้ด้วยกล้องยานัตถุ์ด้วยช่องจมูก หรือภิกษุผู้ป่วยรับด้วยปาก ในการรับนี้ ความใส่ใจเท่านั้นเป็นประมาณ.

105. කටච්ඡුආදීසු පන යෙන කෙනචි උපකරණෙන දින්නං කායපටිබද්ධෙන දින්නං නාම හොති. පටිග්ගහණෙපි එසෙව නයො. යෙන කෙනචි හි සරීරසම්බද්ධෙන පත්තථාලකාදිනා ගහිතං කායපටිබද්ධෙන ගහිතමෙව හොති. කායතො පන කායපටිබද්ධතො ච මොචෙත්වා හත්ථපාසෙ ඨිතස්ස කායෙ වා කායපටිබද්ධෙ වා පාතියමානම්පි නිස්සග්ගියෙන පයොගෙන දින්නං නාම හොති. එකො බහූනි භත්තබ්‍යඤ්ජනභාජනානි සීසෙ කත්වා [Pg.114] භික්ඛුස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා ඨිතකොව ‘‘ගණ්හථා’’ති වදති, න තාව අභිහාරො පඤ්ඤායති, තස්මා න ගහෙතබ්බං. සචෙ පන ඊසකම්පි ඔනමති, භික්ඛුනා හත්ථං පසාරෙත්වා හෙට්ඨිමභාජනං එකදෙසෙනපි සම්පටිච්ඡිතබ්බං. එත්තාවතා සබ්බභාජනානි පටිග්ගහිතානි හොන්ති. තතො පට්ඨාය ඔරොපෙත්වා උග්ඝාටෙත්වා වා යං ඉච්ඡති, තං ගහෙතුං වට්ටති. භත්තපච්ඡිආදිම්හි පන එකභාජනෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි.
๑๐๕. แต่ในของมีทัพพีเป็นต้น สิ่งที่ให้ด้วยอุปกรณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง ชื่อว่าให้ด้วยของเนื่องด้วยกาย. แม้ในการรับก็มีนัยนี้เหมือนกัน. เพราะว่าสิ่งที่รับด้วยของที่เนื่องกับร่างกายอย่างใดอย่างหนึ่ง มีบาตรและถาดเป็นต้น ชื่อว่ารับด้วยของเนื่องด้วยกายนั่นเอง. อนึ่ง แม้สิ่งที่เขาปล่อยให้พ้นจากกายและจากของเนื่องด้วยกาย แล้วตกลงไปในกายหรือในของเนื่องด้วยกายของภิกษุผู้ยืนอยู่ในหัตถบาส ชื่อว่าให้ด้วยประโยคที่สละให้. บุคคลคนหนึ่งทูนภาชนะข้าวและกับข้าวเป็นอันมากไว้บนศีรษะ มาหาภิกษุแล้วยืนอยู่เฉยๆ กล่าวว่า 'นิมนต์รับเถิด' ดังนี้ การน้อมเข้ามาให้ยังไม่ปรากฏ เพราะฉะนั้น ภิกษุไม่พึงรับ. แต่ถ้าเขาน้อมลงแม้เพียงเล็กน้อย ภิกษุพึงเหยียดมือออกรับภาชนะใบข้างล่างสุดแม้เพียงส่วนหนึ่ง. ด้วยการรับเพียงเท่านี้ ภาชนะทุกใบชื่อว่าเป็นอันรับแล้ว. ตั้งแต่นั้นไป จะให้เขาวางลงหรือเปิดออกแล้วเลือกรับอาหารที่ต้องการ ก็ย่อมควร. แต่ในภาชนะใบเดียว เช่น ตะกร้าข้าวเป็นต้น ไม่ต้องกล่าวถึงเลย.

කාජෙන භත්තං හරන්තොපි සචෙ කාජං ඔනමෙත්වා දෙති, වට්ටති. තිංසහත්ථො වෙණු හොති, එකස්මිං අන්තෙ ගුළකුම්භො බද්ධො, එකස්මිං සප්පිකුම්භො, තඤ්චෙ පටිග්ගණ්හාති, සබ්බං පටිග්ගහිතමෙව. උච්ඡුයන්තදොණිතො පග්ඝරන්තමෙව ‘‘රසං ගණ්හථා’’ති වදති, අභිහාරො න පඤ්ඤායතීති න ගහෙතබ්බො. සචෙ පන කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා හත්ථෙන උස්සිඤ්චිත්වා දෙති, වට්ටති. බහූ පත්තා මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා කටසාරෙ වා දොණියං වා ඵලකෙ වා ඨපිතා හොන්ති, යත්ථ ඨිතස්ස දායකො හත්ථපාසෙ හොති, තත්ථ ඨත්වා පටිග්ගහණසඤ්ඤාය මඤ්චාදීනි අඞ්ගුලියාපි ඵුසිත්වා ඨිතෙන වා නිසින්නෙන වා නිපන්නෙන වා යං තෙසු පත්තෙසු දීයති, තං සබ්බං පටිග්ගහිතං හොති. සචෙපි ‘‘පටිග්ගහෙස්සාමී’’ති මඤ්චාදීනි අභිරුහිත්වා නිසීදති, වට්ටතියෙව.
แม้ผู้หาบภัตตาหารด้วยคานหาบ ถ้าเขาน้อมคานลงให้ ก็ย่อมควร. ไม้ไผ่ยาว ๓๐ ศอก ที่ปลายข้างหนึ่งผูกหม้อน้ำอ้อยไว้ ที่ปลายอีกข้างหนึ่งผูกหม้อเนยใสไว้ ถ้าภิกษุรับหม้อเนยใสใบนั้น ทั้งหมดก็ชื่อว่าเป็นอันรับแล้ว. เมื่อน้ำอ้อยกำลังไหลออกจากรางเครื่องหีบอ้อย ถ้าเขาบอกว่า 'นิมนต์รับน้ำอ้อยเถิด' การน้อมเข้ามาให้ยังไม่ปรากฏ เพราะฉะนั้น ภิกษุไม่พึงรับ. แต่ถ้าเขาแยกกากออกแล้วตักส่งให้ด้วยมือ ย่อมควร. บาตรหลายใบวางไว้บนเตียง ตั่ง เสื่อลำแพน รางไม้ หรือแผ่นกระดาน ภิกษุผู้ยืน นั่ง หรือนอนอยู่ในที่ซึ่งทายกอยู่ในหัตถบาส ถูกต้องเตียงเป็นต้นนั้นแม้ด้วยปลายนิ้วมือ ด้วยความสำคัญว่ารับ ของที่เขาถวายลงในบาตรเหล่านั้นทั้งหมด ชื่อว่าเป็นอันรับแล้ว. แม้ถ้าภิกษุขึ้นไปนั่งบนเตียงเป็นต้นนั้นด้วยตั้งใจว่า 'เราจักรับ' ก็ย่อมควรแท้.

පථවියං පන සචෙපි කුච්ඡියා කුච්ඡිං ආහච්ච ඨිතා හොන්ති, යං යං අඞ්ගුලියා වා සූචියා වා ඵුසිත්වා නිසින්නො හොති, තත්ථ තත්ථ දීයමානමෙව පටිග්ගහිතං හොති. යත්ථ කත්ථචි මහාකටසාරහත්ථත්ථරණාදීසු ඨපිතපත්තෙ පටිග්ගහණං න රුහතීති වුත්තං, තං හත්ථපාසාතික්කමං සන්ධාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං, හත්ථපාසෙ පන සති යත්ථ කත්ථචි වට්ටති අඤ්ඤත්‍ර තත්ථජාතකා. තත්ථජාතකෙ පන පදුමිනිපණ්ණෙ වා කිංසුකපණ්ණාදිම්හි වා න වට්ටති. න හි තං කායපටිබද්ධසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යථා ච තත්ථජාතකෙ, එවං ඛාණුකෙ බන්ධිත්වා ඨපිතමඤ්චාදිම්හි අසංහාරිමෙ ඵලකෙ වා පාසාණෙ වා න රුහතියෙව. තෙපි හි තත්ථජාතකසඞ්ඛ්‍යුපගා හොන්ති. භූමියං අත්ථතෙසු සුඛුමෙසු තින්තිණිකාදිපණ්ණෙසු පටිග්ගහණං න රුහති. න හි තානි සන්ධාරෙතුං සමත්ථානීති. මහන්තෙසු පන පදුමිනිපණ්ණාදීසු රුහති. සචෙ හත්ථපාසං අතික්කම්මඨිතො දීඝදණ්ඩකෙන උළුඞ්කෙන දෙති, ‘‘ආගන්ත්වා දෙහී’’ති වත්තබ්බො. වචනං අසුත්වා වා අනාදියිත්වා වා පත්තෙ ආකිරතියෙව, පුන පටිග්ගහෙතබ්බං. දූරෙ ඨත්වා භත්තපිණ්ඩං ඛිපන්තෙපි එසෙව නයො.
แต่บนพื้นดิน แม้ถ้าหากยืนอยู่โดยท้องชนกัน สิ่งที่ถูกให้ในบาตรนั้นๆ ที่ผู้นั่งถูกต้องด้วยนิ้วมือก็ดี ด้วยเหล็กแหลมก็ดี ย่อมชื่อว่าถูกรับแล้ว คำที่กล่าวว่า การรับในบาตรที่วางไว้บนเสื่อลำแพนใหญ่ หรือเครื่องปูลาดบนหลังช้างเป็นต้น ในที่ใดที่หนึ่งไม่ควรนั้น พึงทราบว่าถูกกล่าวโดยอาศัยการล่วงหัตถบาส แต่ถ้ามีหัตถบาส ย่อมควรในที่ใดที่หนึ่ง เว้นใบไม้ที่ยังติดอยู่กับต้นไม้ แต่บนใบบัวก็ดี บนใบทองกวาวเป็นต้นก็ดี ที่เกิดในต้นไม้นั้น ไม่ควร เพราะเหตุไร เพราะใบทองกวาวเป็นต้นที่เกิดในต้นไม้นั้น ไม่ถึงจำนวนแห่งวัตถุที่เนื่องด้วยกาย การรับไม่ควรในใบไม้ที่เกิดในต้นไม้นั้นฉันใด แม้บนเตียงเป็นต้นที่ผูกไว้บนตอไม้ หรือบนแผ่นกระดานที่ยกไม่ได้ หรือบนแผ่นหิน ย่อมไม่ควรนั่นเอง เพราะเตียงเป็นต้นเหล่านั้น ย่อมถึงจำนวนแห่งใบไม้ที่เกิดในต้นไม้นั้น การรับบนใบมะขามเป็นต้นที่ละเอียดอ่อนที่ปูไว้บนพื้นดินไม่ควร เพราะเหตุไร เพราะใบมะขามเหล่านั้นไม่สามารถจะรองรับได้ เพราะเหตุนั้น แต่บนใบบัวเป็นต้นที่ใหญ่ ย่อมควร ถ้าหากชายผู้ยืนอยู่ล่วงหัตถบาสแล้วให้ด้วยทัพพีตักแกงมีด้ามยาว พึงกล่าวว่า "จงมาแล้วให้เถิด" ถ้าหากไม่ได้ยินคำกล่าว หรือได้ยินแล้วไม่ใส่ใจ ย่อมเทลงในบาตรนั่นเอง พึงรับอีกครั้ง แม้ในการขว้างก้อนข้าวโดยยืนอยู่ในที่ไกล ก็มีนัยนี้แหละ

106. සචෙ [Pg.115] පත්තථවිකතො නීහරියමානෙ පත්තෙ රජනචුණ්ණානි හොන්ති, සති උදකෙ ධොවිතබ්බො, අසති රජනචුණ්ණං පුඤ්ඡිත්වා පටිග්ගහෙත්වා වා පිණ්ඩාය චරිතබ්බං. සචෙ පිණ්ඩාය චරන්තස්ස පත්තෙ රජං පතති, පටිග්ගහෙත්වා භික්ඛා ගණ්හිතබ්බා, අප්පටිග්ගහෙත්වා ගණ්හතො විනයදුක්කටං, තං පන පුන පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජතො අනාපත්ති. සචෙ පන ‘‘පටිග්ගහෙත්වා දෙථා’’ති වුත්තෙ වචනං අසුත්වා වා අනාදියිත්වා වා භික්ඛං දෙන්තියෙව, විනයදුක්කටං නත්ථි, පුන පටිග්ගහෙත්වා අඤ්ඤා භික්ඛා ගහෙතබ්බා. සචෙ මහාවාතො තතො තතො රජං පාතෙති, න සක්කා හොති භික්ඛං ගහෙතුං, ‘‘අනුපසම්පන්නස්ස දස්සාමී’’ති සුද්ධචිත්තෙන ආභොගං කත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති. එවං පිණ්ඩාය චරිත්වා විහාරං වා ආසනසාලං වා ගන්ත්වා තං අනුපසම්පන්නස්ස දත්වා පුන තෙන දින්නං වා තස්ස විස්සාසෙන වා පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ භික්ඛාචාරෙ සරජං පත්තං භික්ඛුස්ස දෙති, සො වත්තබ්බො ‘‘ඉමං පටිග්ගහෙත්වා භික්ඛං වා ගණ්හෙය්‍යාසි පරිභුඤ්ජෙය්‍යාසි වා’’ති, තෙන තථා කාතබ්බං. සචෙ රජං උපරි උප්පිලවති, කඤ්ජිකං පවාහෙත්වා සෙසං භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ අන්තොපවිට්ඨං හොති, පටිග්ගහෙතබ්බං. අනුපසම්පන්නෙ අසති හත්ථතො අමොචෙන්තෙනෙව යත්ථ අනුපසම්පන්නො අත්ථි, තත්ථ නෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බං. සුක්ඛභත්තෙ පතිතරජං අපනෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ අතිසුඛුමං හොති, උපරි භත්තෙන සද්ධිං අපනෙතබ්බං, පටිග්ගහෙත්වා වා භුඤ්ජිතබ්බං. යාගුං වා සූපං වා පුරතො ඨපෙත්වා ආලුළෙන්තානං භාජනතො ඵුසිතානි උග්ගන්ත්වා පත්තෙ පතන්ති, පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බො.
๑๐๖. ถ้าหากเมื่อบาตรถูกนำออกจากถุงบาตร มีผงย้อมอยู่ เมื่อมีน้ำ พึงล้าง แต่เมื่อไม่มีน้ำ พึงเช็ดผงย้อมแล้วรับ หรือพึงเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต ถ้าหากฝุ่นตกลงในบาตรของพระภิกษุผู้เที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต พึงรับประเคนบาตรใหม่แล้วจึงรับภิกษา เมื่อรับภิกษาโดยไม่ได้รับประเคนบาตรใหม่ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏทางวินัย แต่เมื่อรับประเคนบาตรนั้นอีกครั้งแล้วฉัน ไม่มีอาบัติ แต่ถ้าหากเมื่อถูกกล่าวว่า "รับแล้วจงให้เถิด" ไม่ได้ยินคำกล่าว หรือได้ยินแล้วไม่ใส่ใจ ย่อมให้ภิกษาเท่านั้น ไม่มีอาบัติทุกกฏทางวินัย อนึ่ง พึงรับประเคนบาตรใหม่แล้วรับภิกษาอื่น ถ้าหากลมแรงพัดฝุ่นจากที่นั้นๆ ตกลงมา ไม่สามารถจะรับภิกษาได้ ย่อมควรที่จะรับโดยตั้งใจด้วยจิตบริสุทธิ์ว่า "เราจักให้แก่ผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบท" เที่ยวบิณฑบาตอย่างนี้แล้ว ไปยังวิหารก็ดี โรงฉันก็ดี ให้ภิกษานั้นแก่ผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบทแล้ว ย่อมควรที่จะรับประเคนแล้วฉันอีกครั้ง โดยที่ผู้นั้นให้ก็ดี หรือด้วยความคุ้นเคยกับผู้นั้นก็ดี ถ้าหากพระภิกษุให้บาตรที่มีฝุ่นในการเที่ยวบิณฑบาตแก่พระภิกษุรูปอื่น พระภิกษุผู้ถูกให้บาตรนั้นพึงถูกกล่าวว่า "บาตรนี้รับประเคนแล้วจงรับภิกษา หรือจงฉันเถิด" อันพระภิกษุนั้นพึงทำตามนั้น ถ้าหากฝุ่นลอยอยู่ข้างบน พึงพัดให้ฝุ่นลอยไปด้วยน้ำข้าวแล้วฉันภิกษาที่เหลือที่ไม่มีฝุ่น ถ้าหากฝุ่นเข้าไปข้างใน พึงรับประเคนใหม่ เมื่อไม่มีผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบท พึงนำไปในที่ที่มีผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบท โดยไม่ปล่อยให้พ้นจากมือแล้วพึงรับประเคน ในข้าวแห้ง พึงเอาฝุ่นที่ตกลงบนผิวหน้าออกแล้วฉัน ย่อมควร ถ้าหากฝุ่นละเอียดมาก พึงเอาออกพร้อมกับข้าวที่อยู่ข้างบน หรือพึงรับประเคนแล้วฉัน ถ้าหากหยดกระเซ็นของข้าวต้มหรือน้ำแกงที่กำลังคน โดยวางไว้ข้างหน้า กระเด็นจากภาชนะแล้วตกลงในบาตร พึงรับประเคนบาตร

107. උළුඞ්කෙන ආහරිත්වා දෙන්තානං පඨමතරං උළුඞ්කතො ථෙවා පත්තෙ පතන්ති, සුපතිතා, අභිහටත්තා දොසො නත්ථි. සචෙපි චරුකෙන භත්තෙ ආකිරියමානෙ චරුකතො මසි වා ඡාරිකා වා පතති, අභිහටත්තා නෙවත්ථි දොසො. අනන්තරස්ස භික්ඛුනො දීයමානං පත්තතො උප්පතිත්වා ඉතරස්ස පත්තෙ පතති, සුපතිතං. පටිග්ගහිතමෙව හි තං හොති. සචෙ ජජ්ඣරිසාඛාදිං ඵාලෙත්වා එකස්ස භික්ඛුනො දෙන්තානං සාඛතො ඵුසිතානි අඤ්ඤස්ස පත්තෙ පතන්ති, පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බො, යස්ස පත්තස්ස උපරි ඵාලෙන්ති, තස්ස පත්තෙ පතිතෙසු දාතුකාමතාය අභිහටත්තා දොසො නත්ථි. පායාසස්ස පූරෙත්වා පත්තං දෙන්ති, උණ්හත්තා හෙට්ඨා ගහෙතුං න සක්කොති, මුඛවට්ටියාපි ගහෙතුං වට්ටති. සචෙ [Pg.116] තථාපි න සක්කොති, ආධාරකෙන ගහෙතබ්බො. ආසනසාලාය පත්තං ගහෙත්වා නිසින්නො භික්ඛු නිද්දං ඔක්කන්තො හොති, නෙව ආහරියමානං, න දීයමානං ජානාති, අප්පටිග්ගහිතං හොති. සචෙ පන ආභොගං කත්වා නිසින්නො හොති, වට්ටති. සචෙපි සො හත්ථෙන ආධාරකං මුඤ්චිත්වා පාදෙන පෙල්ලෙත්වා නිද්දායති, වට්ටතියෙව. පාදෙන ආධාරකං අක්කමිත්වා පටිග්ගණ්හන්තස්ස පන ජාගරන්තස්සපි අනාදරපටිග්ගහණං හොති, තස්මා න කත්තබ්බං. කෙචි ‘‘එවං ආධාරකෙන පටිග්ගහණං කායපටිබද්ධපටිබද්ධෙන පටිග්ගහණං නාම හොති, තස්මා න වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං වචනමත්තමෙව, අත්ථතො පන සබ්බම්පෙතං කායපටිබද්ධමෙව හොති. කායසංසග්ගෙපි චෙස නයො දස්සිතො. යම්පි භික්ඛුස්ස දීයමානං පතති, තම්පි සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති.
๑๐๗. เมื่อทายกนำทัพพีตักแกงมาถวาย น้ำแกงหยดจากทัพพีก่อนที่จะใส่ลงในบาตร หยดลงในบาตร ถือว่าตกลงดีแล้ว เพราะนำมาเพื่อจะถวาย จึงไม่มีโทษ แม้เมื่อตักข้าวด้วยภาชนะเล็กๆ แล้วเขม่าหม้อหรือขี้เถ้าตกลงมาจากภาชนะนั้น เพราะนำมาเพื่อจะถวาย จึงไม่มีโทษ อาหารที่ถวายแก่ภิกษุรูปหนึ่ง กระเด็นจากบาตรของท่านไปตกในบาตรของภิกษุอีกรูปหนึ่ง ถือว่าตกลงดีแล้ว อาหารนั้นย่อมเป็นของที่รับประเคนแล้ว หากเมื่อทายกหักกิ่งไม้มีดอกมะเขือเป็นต้นถวายแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วน้ำจากกิ่งนั้นกระเด็นไปตกในบาตรของภิกษุอีกรูปหนึ่ง บาตรนั้นพึงรับประเคน เมื่อน้ำตกลงในบาตรของภิกษุที่ทายกหักกิ่งไม้เหนือบาตรของท่าน เพราะมีเจตนาจะถวาย จึงไม่มีโทษ เมื่อถวายบาตรที่เต็มไปด้วยข้าวมธุปายาส เพราะความร้อนจึงไม่สามารถจับบาตรที่ก้นได้ การจับที่ขอบบาตรก็ควร หากยังไม่สามารถจับได้ ก็พึงจับด้วยที่รองบาตร ภิกษุที่นั่งถือบาตรอยู่ในโรงฉันแล้วหลับไป ย่อมไม่รู้ว่ามีการนำอาหารมาถวายหรือไม่รู้ว่ามีการถวาย อาหารนั้นย่อมไม่เป็นของที่รับประเคนแล้ว แต่ถ้าท่านนั่งโดยมีสติระลึกรู้ ก็ควร แม้หากท่านปล่อยที่รองบาตรด้วยมือแล้วหนีบด้วยเท้าแล้วหลับไป ก็ยังควร แต่การรับประเคนโดยเหยียบที่รองบาตรด้วยเท้า แม้จะตื่นอยู่ ก็เป็นการรับประเคนโดยไม่เคารพ ฉะนั้นจึงไม่ควรทำ อาจารย์บางท่านกล่าวว่า "การรับประเคนด้วยที่รองบาตรเช่นนี้ เป็นการรับประเคนด้วยของที่เนื่องด้วยของที่เนื่องด้วยกาย ฉะนั้นจึงไม่ควร" คำกล่าวนี้เป็นเพียงคำกล่าวของท่านเหล่านั้นเท่านั้น แต่โดยเนื้อหาแล้วทั้งหมดนี้ก็ยังคงเป็นของที่เนื่องด้วยกายอยู่นั่นเอง และในเรื่องการสัมผัสกายก็แสดงนัยนี้ไว้แล้ว แม้อาหารที่ถวายแก่ภิกษุแล้วตกลงไป ก็ควรที่ท่านจะหยิบขึ้นมาฉันเอง

තත්‍රිදං සුත්තං –
ในเรื่องนั้นมีพระสูตรนี้ว่า –

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යං දීයමානං පතති, තං සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං, පරිච්චත්තං තං, භික්ඛවෙ, දායකෙහී’’ති (චූළව. 273).
“ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้หยิบอาหารที่ตกลงไปนั้นขึ้นมาฉันเองได้ เพราะอาหารนั้นทายกได้สละแล้ว ภิกษุทั้งหลาย” (จุลลวรรค 273)

ඉදඤ්ච පන සුත්තං නෙය්‍යත්ථං, තස්මා එවමෙත්ථ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො – යං දීයමානං දායකස්ස හත්ථතො පරිගළිත්වා සුද්ධාය වා භූමියා පදුමිනිපණ්ණෙ වා වත්ථකටසාරකාදීසු වා පතති, තං සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යං පන සරජාය භූමියං පතති, තං රජං පුඤ්ඡිත්වා වා ධොවිත්වා වා පටිග්ගහෙත්වා වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ පවට්ටන්තං අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සන්තිකං ගච්ඡති, තෙන ආහරාපෙතුම්පි වට්ටති. සචෙ තං භික්ඛුං වදති ‘‘ත්වංයෙව ඛාදා’’ති, තස්සපි ඛාදිතුං වට්ටති, අනාණත්තෙන පන තෙන න ගහෙතබ්බං. ‘‘අනාණත්තෙනපි ඉතරස්ස දස්සාමීති ගහෙතුං වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. කස්මා පනෙතං ඉතරස්ස භික්ඛුනො ගහෙතුං න වට්ටතීති? භගවතා අනනුඤ්ඤාතත්තා. භගවතා හි ‘‘සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති වදන්තෙන යස්සෙව තං දීයමානං පතති, තස්ස අප්පටිග්ගහිතකම්පි තං ගහෙත්වා පරිභොගො අනුඤ්ඤාතො. ‘‘පරිච්චත්තං තං, භික්ඛවෙ, දායකෙහී’’ති වචනෙන පනෙත්ථ පරසන්තකභාවො දීපිතො, තස්මා අඤ්ඤස්ස සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති, තස්ස පන ආණත්තියා වට්ටතීති අයං කිරෙත්ථ අධිප්පායො. යස්මා ච එතං අප්පටිග්ගහිතකත්තා [Pg.117] අනුඤ්ඤාතං, තස්මා යථාඨිතංයෙව අනාමසිත්වා කෙනචි පිදහිත්වා ඨපිතං දුතියදිවසෙපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, සන්නිධිපච්චයා අනාපත්ති, පටිග්ගහෙත්වා පන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. තං දිවසංයෙව හි තස්ස සාමං ගහෙත්වා පරිභොගො අනුඤ්ඤාතො, න තතො පරන්ති අයම්පි කිරෙත්ථ අධිප්පායො.
พระสูตรนี้เป็นเนยยัตถะ (มีเนื้อความที่พึงไขความออกไป) ฉะนั้น พึงทราบความประสงค์ในพระสูตรนี้ดังนี้ — ของที่ทายกถวายอยู่ หลุดจากมือของทายกตกไปบนพื้นดินที่สะอาด หรือบนใบบัว หรือบนผ้า เสื่อ และแผ่นไม้เป็นต้น ของนั้นภิกษุหยิบขึ้นมาฉันเองได้. ส่วนของที่ตกบนพื้นดินที่มีฝุ่น พึงเช็ดฝุ่นออก หรือล้าง หรือรับประเคนแล้วจึงฉัน. หากของนั้นกลิ้งไปถึงสำนักของภิกษุรูปอื่น ภิกษุรูปเดิมนั้นจะให้ภิกษุรูปนั้นนำมาให้ก็ได้. หากภิกษุรูปเดิมนั้นบอกภิกษุรูปนั้นว่า 'ท่านนั่นแหละจงฉันเถิด' ภิกษุรูปนั้นก็ฉันได้, แต่ถ้าไม่ได้สั่ง ภิกษุรูปนั้นไม่พึงหยิบเอาเอง. ในกุรุนทีกล่าวว่า 'แม้ไม่ได้สั่ง ก็พึงหยิบเอาด้วยตั้งใจว่า จะให้แก่ภิกษุอีกรูปหนึ่ง ดังนี้ ก็ควร'. ถามว่า ก็เพราะเหตุไร ภิกษุรูปอื่นจึงไม่ควรหยิบเอาเอง? ตอบว่า เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ได้ทรงอนุญาตไว้. จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงอนุญาตว่า 'เราอนุญาตให้หยิบขึ้นมาฉันเองได้' ดังนี้ ทรงอนุญาตการบริโภคโดยหยิบเอาเองแม้ยังไม่ได้ประเคน แก่ภิกษุรูปที่ของซึ่งเขากำลังถวายนั้นตกลงไปเท่านั้น. ส่วนด้วยคำว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ของนั้นทายกสละแล้ว' นี้ ทรงแสดงความเป็นของผู้อื่นในคำนี้, ฉะนั้น ภิกษุรูปอื่นจึงไม่ควรหยิบขึ้นมาฉันเอง, แต่จะควรก็ด้วยคำสั่งของภิกษุรูปนั้น นี้เป็นความประสงค์ในคำนี้. และเพราะของนี้ทรงอนุญาตไว้เพราะความเป็นของยังไม่ได้ประเคน, ฉะนั้น ของที่วางไว้ตามที่ตกนั่นเอง โดยไม่ได้สัมผัสและปิดไว้ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่ง จะฉันแม้ในวันรุ่งขึ้นก็ควร, ไม่เป็นอาบัติเพราะปัจจัยคือสันนิธิ (การเก็บสั่งสม), แต่พึงรับประเคนแล้วจึงฉัน. จริงอยู่ ทรงอนุญาตการบริโภคโดยหยิบเอาเองแก่ภิกษุนั้นเฉพาะในวันนั้นเท่านั้น ไม่ใช่หลังจากนั้น นี้ก็เป็นความประสงค์ในคำนี้เช่นกัน.

108. ඉදානි අබ්බොහාරිකනයො වුච්චති. භුඤ්ජන්තානඤ්හි දන්තා ඛීයන්ති, නඛා ඛීයන්ති, පත්තස්ස වණ්ණො ඛීයති, සබ්බං අබ්බොහාරිකං. සත්ථකෙන උච්ඡුආදීසු ඵාලිතෙසු මලං පඤ්ඤායති, එතං නවසමුට්ඨිතං නාම, පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සත්ථකං ධොවිත්වා ඵාලිතෙසු මලං න පඤ්ඤායති, ලොහගන්ධමත්තං හොති, තං අබ්බොහාරිකං. යම්පි සත්ථකං ගහෙත්වා පරිහරන්ති, තෙන ඵාලිතෙපි එසෙව නයො. න හි තං පරිභොගත්ථාය පරිහරන්තීති. මූලභෙසජ්ජාදීනි පිසන්තානං වා කොට්ටෙන්තානං වා නිසදනිසදපොතකඋදුක්ඛලමුසලාදීනි ඛීයන්ති, පරිහරණකවාසිං තාපෙත්වා භෙසජ්ජත්ථාය තක්කෙ වා ඛීරෙ වා පක්ඛිපන්ති, තත්ථ නීලිකා පඤ්ඤායති, සත්ථකෙ වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. ආමකතක්කාදීසු පන සයං න පක්ඛිපිතබ්බා, පක්ඛිපති චෙ, සාමංපාකතො න මුච්චති. දෙවෙ වස්සන්තෙ පිණ්ඩාය චරන්තස්ස සරීරතො වා චීවරතො වා කිලිට්ඨඋදකං පත්තෙ පතති, පටිග්ගහෙතබ්බං. රුක්ඛමූලාදීසු භුඤ්ජන්තස්ස පතිතෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන සත්තාහං වස්සන්තෙ දෙවෙ සුද්ධං උදකං හොති, අබ්භොකාසතො වා පතති, වට්ටති.
๑๐๘. บัดนี้ จะกล่าวถึงอัพโพหาริกนัย (นัยที่ไม่เป็นประมาณ). จริงอยู่ เมื่อภิกษุทั้งหลายฉันอยู่ ฟันก็สึก เล็บก็สึก สีของบาตรก็สึก, ทั้งหมดนั้นไม่เป็นประมาณ (ไม่เป็นอาบัติ). เมื่อผ่าอ้อยเป็นต้นด้วยมีดเล็ก มีสนิมปรากฏ, สนิมนั้นชื่อว่าเกิดขึ้นใหม่, พึงรับประเคนแล้วจึงฉัน. เมื่อล้างมีดเล็กแล้วผ่า ไม่เห็นสนิม, มีเพียงกลิ่นเหล็กเท่านั้น, กลิ่นเหล็กนั้นไม่เป็นประมาณ. แม้มีดเล็กที่ภิกษุทั้งหลายถือติดตัวไป เมื่อผ่าด้วยมีดนั้นก็นัยนี้เหมือนกัน. จริงอยู่ ภิกษุทั้งหลายไม่ได้ถือมีดนั้นไปเพื่อประโยชน์แก่การบริโภค. เมื่อพวกภิกษุบดยาหรือตำยาเป็นต้น หินบด ลูกหิน ครก และสากเป็นต้น ย่อมสึก, ภิกษุทั้งหลายเผามีดพกที่ถือติดตัวไปให้ร้อน แล้วใส่ลงในน้ำนมส้มหรือน้ำนมเพื่อประโยชน์แก่ยา, ในน้ำนั้นมีสีเขียวปรากฏ, การวินิจฉัยก็เช่นเดียวกับที่กล่าวไว้ในเรื่องมีดเล็กนั่นเอง. แต่ในน้ำนมส้มดิบเป็นต้น ภิกษุไม่พึงใส่เอง, ถ้าใส่ ย่อมไม่พ้นจากอาบัติเพราะหุงต้มเอง (สามังปักกะ). เมื่อฝนตก ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตอยู่ น้ำที่เปื้อนจากร่างกายหรือจากจีวรตกลงในบาตร, พึงรับประเคนใหม่. เมื่อภิกษุฉันอยู่ที่โคนไม้เป็นต้น แม้มีสิ่งใดตกลงในบาตร ก็นัยนี้เหมือนกัน. แต่ถ้าเมื่อฝนตกอยู่ตลอด ๗ วัน น้ำสะอาด หรือตกลงมาจากกลางแจ้ง, ควร (ฉันได้).

109. සාමණෙරස්ස ඔදනං දෙන්තෙන තස්ස පත්තගතං අච්ඡුපන්තෙනෙව දාතබ්බො, පත්තො වාස්ස පටිග්ගහෙතබ්බො. අප්පටිග්ගහිතෙ ඔදනං ඡුපිත්වා පුන අත්තනො පත්තෙ ඔදනං ගණ්හන්තස්ස උග්ගහිතකො හොති. සචෙ පන දාතුකාමො හුත්වා ‘‘ආහර, සාමණෙර, පත්තං, ඔදනං ගණ්හාහී’’ති වදති, ඉතරො ‘‘අලං මය්හ’’න්ති පටික්ඛිපති, පුන ‘‘තවෙතං මයා පරිච්චත්ත’’න්ති ච වුත්තෙ ‘‘න මය්හං එතෙනත්ථො’’ති වදති, සතක්ඛත්තුම්පි පරිච්චජතු, යාව අත්තනො හත්ථගතං, තාව පටිග්ගහිතමෙව හොති. සචෙ පන ආධාරකෙ ඨිතං නිරපෙක්ඛො ‘‘ගණ්හාහී’’ති වදති, පුන පටිග්ගහෙතබ්බං. සාපෙක්ඛො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා ‘‘එත්තො පූවං වා භත්තං වා ගණ්හාහී’’ති සාමණෙරං වදති, සාමණෙරො හත්ථං ධොවිත්වා සචෙපි සතක්ඛත්තුං ගහෙත්වා අත්තනො පත්තගතං අඵුසන්තොව අත්තනො පත්තෙ [Pg.118] පක්ඛිපති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. යදි පන අත්තනො පත්තගතං ඵුසිත්වා තතො ගණ්හාති, සාමණෙරසන්තකෙන සංසට්ඨං හොති, පුන පටිග්ගහෙතබ්බං. කෙචි පන ‘‘සචෙපි ගය්හමානං ඡිජ්ජිත්වා තත්ථ පතති, පුන පටිග්ගහෙතබ්බ’’න්ති වදන්ති. තං ‘‘එකං භත්තපිණ්ඩං ගණ්හ, එකං පූවං ගණ්හ, ඉමස්ස ගුළපිණ්ඩස්ස එත්තකං පදෙසං ගණ්හා’’ති එවං පරිච්ඡින්දිත්වා වුත්තෙ වෙදිතබ්බං, ඉධ පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි, තස්මා යං සාමණෙරස්ස පත්තෙ පතති, තදෙව පටිග්ගහණං විජහති, හත්ථගතං පන යාව සාමණෙරො වා ‘‘අල’’න්ති න ඔරමති, භික්ඛු වා න වාරෙති, තාව භික්ඛුස්සෙව සන්තකං, තස්මා පටිග්ගහණං න විජහති. සචෙ අත්තනො වා භික්ඛූනං වා යාගුපචනකභාජනෙ කෙසඤ්චි අත්ථාය භත්තං පක්ඛිපති, ‘‘සාමණෙර, භාජනස්ස උපරි හත්ථං කරොහී’’ති වත්වා තස්ස හත්ථෙ පක්ඛිපිතබ්බං. තස්ස හත්ථතො භාජනෙ පතිතඤ්හි දුතියදිවසෙ භාජනස්ස අකප්පියභාවං න කරොති පරිච්චත්තත්තා. සචෙ එවං අකත්වා පක්ඛිපති, පත්තමිව භාජනං නිරාමිසං කත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං.
๑๐๙. เมื่อภิกษุจะให้ข้าวแก่สามเณร พึงให้โดยไม่ให้มือถูกต้องข้าวที่อยู่ในบาตรของสามเณรนั้น หรือพึงรับบาตรของสามเณรนั้นไว้. เมื่อข้าวที่ยังไม่ได้ประเคน ภิกษุถูกต้องแล้วกลับไปหยิบข้าวในบาตรของตนอีก ย่อมเป็นของที่หยิบฉวยเอาเอง (เสียประเคน). แต่ถ้าภิกษุปรารถนาจะให้ จึงบอกว่า 'สามเณร จงนำบาตรมา จงรับเอาข้าวไป', สามเณรนั้นปฏิเสธว่า 'พอแล้วสำหรับผม', แม้เมื่อภิกษุกล่าวอีกว่า 'ข้าวนี้เราสละให้เธอแล้ว' สามเณรก็ยังกล่าวว่า 'ผมไม่มีความต้องการด้วยข้าวนั้น', แม้จะสละให้ตั้งร้อยครั้ง ตราบเท่าที่ข้าวยังอยู่ในมือของตน (ภิกษุ) ตราบนั้นก็ยังเป็นของที่ประเคนแล้วนั่นเอง. แต่ถ้าภิกษุวางไว้บนรองบาตรแล้วหมดความอาลัยสั่งว่า 'จงรับเอาไปเถิด', พึงรับประเคนใหม่. (ถ้าภิกษุยังมีอาลัย วางบาตรไว้บนรองบาตรแล้วบอกสามเณรว่า 'จงรับเอาขนมหรือข้าวจากบาตรนี้ไปเถิด'), สามเณรล้างมือแล้ว แม้จะหยิบเอาตั้งร้อยครั้ง โดยไม่ถูกต้องข้าวที่อยู่ในบาตรของตนแล้วใส่ลงในบาตรของตน, กิจคือการรับประเคนใหม่ก็ไม่มี. หากสามเณรถูกต้องข้าวที่อยู่ในบาตรของตนแล้วหยิบเอาจากบาตรนั้น, ข้าวนั้นย่อมระคนด้วยของของสามเณร, พึงรับประเคนใหม่. แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า 'แม้ของที่กำลังหยิบอยู่ขาดตกลงไปในบาตรนั้น (ของภิกษุ) ก็พึงรับประเคนใหม่'. คำนั้นพึงทราบในกรณีที่กำหนดไว้ว่า 'จงรับเอาข้าวปั้นหนึ่ง, จงรับเอาขนมแผ่นหนึ่ง, จงรับเอาส่วนเท่านี้ของก้อนน้ำอ้อยนี้'. แต่ในกรณีนี้ไม่มีการกำหนด, ฉะนั้น ขนมและข้าวเป็นต้นใดที่ตกลงไปในบาตรของสามเณร, ขนมและข้าวเป็นต้นนั้นนั่นแหละย่อมสละการประเคน (เสียประเคน), ส่วนของที่อยู่ในมือ ตราบเท่าที่สามเณรยังไม่หยุดด้วยคำว่า 'พอแล้ว' หรือภิกษุยังไม่ห้าม, ตราบนั้นยังเป็นของภิกษุอยู่นั่นเอง, ฉะนั้น จึงไม่สละการประเคน. ถ้าภิกษุใส่ข้าวลงในภาชนะหุงยาคูเพื่อประโยชน์แก่ตนเองหรือแก่ภิกษุทั้งหลาย พึงบอกว่า 'สามเณร จงประคองมือไว้เหนือภาชนะ' แล้วใส่ลงในมือของสามเณรนั้น. จริงอยู่ ข้าวที่ตกจากมือของสามเณรนั้นลงในภาชนะ ย่อมไม่ทำให้ภาชนะเป็นของไม่ควรในวันรุ่งขึ้น เพราะความเป็นของที่สละแล้วแก่สามเณร. ถ้าไม่ทำอย่างนั้นแล้วใส่ลงไป, พึงทำให้ภาชนะปราศจากอามิสเหมือนบาตรแล้วจึงบริโภค.

110. දායකා යාගුකුටං ඨපෙත්වා ගතා, තං දහරසාමණෙරො පටිග්ගණ්හාපෙතුං න සක්කොති, භික්ඛු පත්තං උපනාමෙති, සාමණෙරො කුටස්ස ගීවං පත්තස්ස මුඛවට්ටියං ඨපෙත්වා ආවජ්ජෙති, පත්තගතා යාගු පටිග්ගහිතාව හොති. අථ වා භික්ඛු භූමියං හත්ථං ඨපෙති, සාමණෙරො පවට්ටෙත්වා හත්ථං ආරොපෙති, වට්ටති. පූවපච්ඡිභත්තපච්ඡිඋච්ඡුභාරාදීසුපි එසෙව නයො. සචෙ පටිග්ගහණූපගං භාරං ද්වෙ තයො සාමණෙරා දෙන්ති, එකෙන වා බලවතා උක්ඛිත්තං ද්වෙ තයො භික්ඛූ ගණ්හන්ති, වට්ටති. මඤ්චස්ස වා පීඨස්ස වා පාදෙ තෙලඝටං වා ඵාණිතඝටං වා ලග්ගෙන්ති, භික්ඛුස්ස මඤ්චෙපි පීඨෙපි නිසීදිතුං වට්ටති, උග්ගහිතකං නාම න හොති.
๑๑๐. ทายกวางหม้อข้าวต้มไว้แล้วจากไป สามเณรน้อยไม่สามารถให้รับประเคนหม้อข้าวต้มนั้นได้ ภิกษุจึงน้อมบาตรเข้าไปใกล้ สามเณรวางคอหม้อข้าวต้มไว้ที่ขอบปากบาตรแล้วเอียงเทลง ข้าวต้มที่ลงสู่บาตรนั้นย่อมเป็นอันรับประเคนแล้ว (หน้า 351) อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุวางมือลงบนพื้น สามเณรกลิ้งของมาให้ถูกมือภิกษุ ย่อมควร ในกรณีของตะกร้าขนม ตะกร้าข้าว และภาระมีอ้อยเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้แล หากสามเณรสองสามรูปช่วยกันถวายของหนักที่ควรแก่การประเคน (ที่คนเดียวพอจะยกได้) หรือสามเณรผู้มีกำลังรูปเดียวยกขึ้นถวาย แล้วภิกษุสองสามรูปช่วยกันรับ ย่อมควร หากแขวนหม้อน้ำมันหรือหม้อน้ำอ้อยไว้ที่ขาเตียงหรือขาเก้าอี้ ภิกษุจะนั่งบนเตียงหรือบนเก้าอี้นั้นก็ควร ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน

නාගදන්තකෙ වා අඞ්කුසකෙ වා ද්වෙ තෙලඝටා ලග්ගිතා හොන්ති උපරි පටිග්ගහිතකො, හෙට්ඨා අප්පටිග්ගහිතකො. උපරිමං ගහෙතුං වට්ටති, හෙට්ඨා පටිග්ගහිතකො, උපරි අප්පටිග්ගහිතකො, උපරිමං ගහෙත්වා ඉතරං ගණ්හතො උපරිමො උග්ගහිතකො හොති. හෙට්ඨාමඤ්චෙ අප්පටිග්ගහිතකං තෙලථාලකං හොති, තඤ්චෙ සම්මජ්ජන්තො සම්මුඤ්ජනියා ඝට්ටෙති, උග්ගහිතකං න හොති, ‘‘පටිග්ගහිතකං ගණ්හිස්සාමී’’ති අප්පටිග්ගහිතකං ගහෙත්වා ඤත්වා පුන ඨපෙති, උග්ගහිතකං න හොති, බහි නීහරිත්වා සඤ්ජානාති, බහි අට්ඨපෙත්වා හරිත්වා තත්ථෙව ඨපෙතබ්බං, නත්ථි දොසො. සචෙ [Pg.119] පන පුබ්බෙ විවරිත්වා ඨපිතං, න පිදහිතබ්බං. යථා පුබ්බෙ ඨිතං, තථෙව ඨපෙතබ්බං. සචෙ බහි ඨපෙති, පුන න ඡුපිතබ්බං.
หากมีหม้อน้ำมันสองใบแขวนอยู่ที่ขอแขวนหรือตะขอ หม้อใบบนรับประเคนแล้ว หม้อใบล่างยังไม่ได้รับประเคน พึงหยิบหม้อใบบนได้ หากหม้อใบล่างรับประเคนแล้ว แต่หม้อใบบนยังไม่ได้รับประเคน ภิกษุหยิบหม้อใบบนแล้วหยิบหม้อใบล่าง หม้อใบบนย่อมเป็นของที่เสียการประเคน (หน้า 352) หากถาดน้ำมันที่ยังไม่ได้รับประเคนวางอยู่ใต้เตียง ภิกษุเมื่อกวาดพื้นทำไม้กวาดไปกระทบเข้า ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน หากภิกษุตั้งใจว่า 'จะหยิบของที่รับประเคนแล้ว' แต่กลับไปหยิบของที่ยังไม่ได้รับประเคนเข้า เมื่อรู้แล้วจึงวางกลับคืน ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน หากนำออกไปข้างนอกแล้วจึงรู้ ไม่พึงวางไว้ข้างนอก ให้นำกลับไปวางไว้ที่เดิมนั่นแหละ ไม่มีโทษ แต่ถ้าของนั้นถูกเปิดวางไว้ก่อนแล้ว ไม่พึงปิด พึงวางไว้ตามเดิมที่ตั้งอยู่ก่อนนั้น หากวางไว้ข้างนอก ไม่พึงถูกต้องอีก

111. පටිග්ගහිතකෙ තෙලාදිම්හි කණ්ණිකා උට්ඨෙති, සිඞ්ගිවෙරාදිම්හි ඝනචුණ්ණං, තංසමුට්ඨානමෙව නාම තං, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. තාලං වා නාළිකෙරං වා ආරුළ්හො යොත්තෙන ඵලපිණ්ඩිං ඔතාරෙත්වා උපරි ඨිතොව ‘‘ගණ්හථා’’ති වදති, න ගහෙතබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො භූමියං ඨිතො යොත්තපාසකෙ ගහෙත්වා උක්ඛිපිත්වා දෙති, වට්ටති. සඵලං මහාසාඛං කප්පියං කාරෙත්වා පටිග්ගණ්හාති, ඵලානි පටිග්ගහිතානෙව හොන්ති, යථාසුඛං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. අන්තොවතියං ඨත්වා වතිං ඡින්දිත්වා උච්ඡුං වා තිම්බරූසකං වා දෙන්ති, හත්ථපාසෙ සති වට්ටති. දණ්ඩකෙසු අපහරිත්වා නිග්ගතං ගණ්හන්තස්ස වට්ටති, පහරිත්වා නිග්ගතෙ අට්ඨකථාසු දොසො න දස්සිතො. මයං පන ‘‘යං ඨානං පහටං, තතො සයංපතිතමිව හොතී’’ති තක්කයාම, තම්පි ඨත්වා ගච්ඡන්තෙ යුජ්ජති සුඞ්කඝාතතො පවට්ටෙත්වා බහිපතිතභණ්ඩං විය. වතිං වා පාකාරං වා ලඞ්ඝාපෙත්වා දෙන්ති, සචෙ පන අපුථුලො පාකාරො, අන්තොපාකාරෙ බහිපාකාරෙ ච ඨිතස්ස හත්ථපාසො පහොති, හත්ථසතම්පි උද්ධං ගන්ත්වා සම්පත්තං ගහෙතුං වට්ටති.
๑๑๑. ในของที่รับประเคนแล้ว เช่น น้ำมัน เกิดเชื้อราขึ้น ในขิงเป็นต้น เกิดผงละเอียด สิ่งนั้นชื่อว่ามีสิ่งนั้นเป็นสมุฏฐานนั่นเอง ไม่ต้องรับประเคนอีก คนหรือสามเณรที่ขึ้นต้นตาลหรือต้นมะพร้าว หย่อนทลายผลไม้ลงด้วยเชือก ตนเองอยู่ข้างบนแล้วกล่าวว่า 'จงรับไป' ไม่พึงรับ หากคนอื่นยืนอยู่บนพื้นดิน จับที่ห่วงเชือกแล้วยกขึ้นถวาย ย่อมควร หากทำให้กิ่งไม้ใหญ่ที่มีผลเป็นกัปปิยะแล้วรับประเคน ผลไม้เหล่านั้นก็เป็นอันรับประเคนแล้ว พึงบริโภคได้ตามสบาย หากตัดรั้วภายในรั้วแล้วถวายอ้อย (หน้า 353) หรือผลมะพลับ หากอยู่ในหัตถบาส ย่อมควร หากรับของที่หลุดออกมาโดยไม่กระทบไม้รั้ว ย่อมควร ในกรณีที่กระทบแล้วหลุดออกมา ในอรรถกถาทั้งหลายไม่ได้แสดงโทษไว้ แต่พวกเราสันนิษฐานว่า 'ที่ใดถูกกระทบ ของที่ตกลงมาจากที่นั้นก็ถือว่าตกลงมาเอง' แม้ในที่ที่ถูกกระทบนั้น หากยืนอยู่แล้วของตกลงมาก็ใช้ได้ เหมือนสินค้าที่ถูกผลักให้ตกจากด่านภาษีออกไปข้างนอกฉะนั้น หากถวายโดยให้ข้ามรั้วหรือกำแพงไป แต่ถ้ากำแพงไม่หนา และหัตถบาสของภิกษุผู้ยืนอยู่ภายในกำแพงและภายนอกกำแพงถึงกัน แม้จะขึ้นไปสูงร้อยศอกแล้วตกลงมาถึงมือ ก็ควรรับได้

භික්ඛු ගිලානං සාමණෙරං ඛන්ධෙන වහති, සො ඵලාඵලං දිස්වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ නිසින්නොව දෙති, වට්ටති. අපරො භික්ඛුං වහන්තො ඛන්ධෙ නිසින්නස්ස භික්ඛුනො දෙති, වට්ටතියෙව. භික්ඛු ඵලිනිං සාඛං ඡායත්ථාය ගහෙත්වා ගච්ඡති, ඵලානි ඛාදිතුං චිත්තෙ උප්පන්නෙ පටිග්ගහාපෙත්වා ඛාදිතුං වට්ටති. මච්ඡිකවාරණත්ථං කප්පියං කාරෙත්වා පටිග්ගණ්හාති, ඛාදිතුකාමො චෙ හොති, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති, ඛාදන්තස්ස නත්ථි දොසො. භික්ඛු පටිග්ගහණාරහං භණ්ඩං මනුස්සානං යානෙ ඨපෙත්වා මග්ගං ගච්ඡති, යානං කද්දමෙ ලග්ගති, දහරො චක්කං ගහෙත්වා උක්ඛිපති, වට්ටති, උග්ගහිතකං නාම න හොති. නාවාය ඨපෙත්වා නාවං අරිත්තෙන වා පාජෙති, හත්ථෙන වා කඩ්ඪති, වට්ටති. උළුම්පෙපි එසෙව නයො. චාටියං වා කුණ්ඩකෙ වා ඨපෙත්වාපි තං අනුපසම්පන්නෙන ගාහාපෙත්වා අනුපසම්පන්නං බාහායං ගහෙත්වා තරිතුං වට්ටති. තස්මිම්පි අසති අනුපසම්පන්නං ගාහාපෙත්වා තං බාහායං ගහෙත්වා තරිතුං වට්ටති.
ภิกษุแบกสามเณรอาพาธไว้บนบ่า สามเณรนั้นเห็นผลไม้แล้วหยิบมาถวายขณะที่ยังนั่งอยู่บนบ่าของภิกษุ ย่อมควร แม้อีกรูปหนึ่งแบกภิกษุอยู่ แล้วสามเณรถวายแก่ภิกษุที่นั่งอยู่บนบ่า ย่อมควรเช่นกัน ภิกษุถือกิ่งไม้ที่มีผลเพื่อต้องการร่มเงาแล้วเดินไป (หน้า 354) เมื่อเกิดความคิดจะฉันผลไม้ขึ้นมา ให้รับประเคนแล้วฉัน ย่อมควร หากทำให้เป็นกัปปิยะเพื่อไล่แมลงวันแล้วรับประเคน หากประสงค์จะฉัน การรับประเคนเดิมนั่นเองย่อมใช้ได้ ไม่มีโทษแก่ผู้ฉัน ภิกษุวางของที่ควรแก่การประเคนไว้บนยานพาหนะของมนุษย์แล้วเดินทางไป ยานพาหนะติดหล่ม สามเณรน้อยจับล้อแล้วยกขึ้น ย่อมควร ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน หากวางไว้ในเรือแล้วใช้พายพายไป หรือใช้มือฉุดลากไป ย่อมควร แม้บนแพก็มีนัยเดียวกันนี้แล แม้วางไว้ในตุ่มหรือในหม้อน้ำเป็นต้น แล้วให้คนที่ไม่ใช่อุปสัมบันถือตุ่มเป็นต้นนั้นไว้ แล้วจับแขนคนที่ไม่ใช่อุปสัมบันนั้นข้ามน้ำไป ย่อมควร แม้เมื่อไม่มีตุ่มเป็นต้นนั้น ให้คนที่ไม่ใช่อุปสัมบันถือของไว้ แล้วจับแขนคนที่ไม่ใช่อุปสัมบันนั้นข้ามไป ย่อมควร

උපාසකා [Pg.120] ගමිකභික්ඛූනං පාථෙය්‍යතණ්ඩුලෙ දෙන්ති, සාමණෙරා භික්ඛූනං තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා අත්තනො තණ්ඩුලෙ ගහෙතුං න සක්කොන්ති, භික්ඛූ තෙසං තණ්ඩුලෙ ගණ්හන්ති, සාමණෙරා අත්තනා ගහිතතණ්ඩුලෙසු ඛීණෙසු ඉතරෙහි තණ්ඩුලෙහි යාගුං පචිත්වා සබ්බෙසං පත්තානි පටිපාටියා ඨපෙත්වා යාගුං ආකිරන්ති, පණ්ඩිතො සාමණෙරො අත්තනො පත්තං ගහෙත්වා ථෙරස්ස දෙති, ථෙරස්ස පත්තං දුතියත්ථෙරස්සාති එවං සබ්බානිපි පරිවත්තෙති, සබ්බෙහි සාමණෙරස්ස සන්තකං භුත්තං හොති, වට්ටති. සචෙපි සාමණෙරො අපණ්ඩිතො හොති, අත්තනො පත්තෙ යාගුං සයමෙව පාතුං ආරභති, ‘‘ආවුසො, තුය්හං යාගුං මය්හං දෙහී’’ති ථෙරෙහි පටිපාටියා යාචිත්වාපි පිවිතුං වට්ටති, සබ්බෙහි සාමණෙරස්ස සන්තකමෙව භුත්තං හොති, නෙව උග්ගහිතපච්චයා, න සන්නිධිපච්චයා වජ්ජං ඵුසන්ති. එත්ථ පන මාතාපිතූනං තෙලාදීනි, ඡායාදීනං අත්ථාය සාඛාදීනි ච හරන්තානං ඉමෙසඤ්ච විසෙසො න දිස්සති, තස්මා කාරණං උපපරික්ඛිතබ්බං.
อุบาสกทั้งหลายถวายข้าวสารเสบียงแก่ภิกษุผู้เดินทาง สามเณรทั้งหลายถือเอาข้าวสารของภิกษุทั้งหลายแล้ว ไม่สามารถจะถือเอาข้าวสารของตนได้ ภิกษุทั้งหลายจึงถือเอาข้าวสารของสามเณรเหล่านั้น เมื่อข้าวสารที่สามเณรถือไว้สิ้นไปแล้ว สามเณรทั้งหลายหุงข้าวต้มด้วยข้าวสารที่เหลือแล้ววางบาตรของภิกษุทั้งปวงไว้ตามลำดับแล้วตักข้าวต้มใส่ สามเณรผู้ฉลาดถือเอาบาตรของตนถวายแก่พระเถระ (หน้า 355) ถือเอาบาตรของพระเถระถวายแก่พระเถระรูปที่สอง ย่อมสับเปลี่ยนบาตรทั้งหมดอย่างนี้ ข้าวต้มที่เป็นของสามเณรเป็นอันภิกษุทั้งหมดได้บริโภคแล้ว ย่อมควร แม้หากสามเณรไม่ฉลาด เริ่มดื่มข้าวต้มในบาตรของตนเอง พระเถระทั้งหลายขอตามลำดับว่า 'อาวุโส จงให้ข้าวต้มของท่านแก่เรา' ดังนี้แล้วดื่ม ก็ย่อมควร ข้าวต้มที่เป็นของสามเณรนั่นเองเป็นอันภิกษุทั้งหมดได้บริโภคแล้ว ย่อมไม่ถูกต้องโทษเพราะปัจจัยคือการหยิบฉวยเอง และเพราะปัจจัยคือการสั่งสมเลย ก็ในเรื่องนี้ ความต่างกันระหว่างภิกษุผู้ถือเอาน้ำมันเป็นต้นของมารดาบิดา และกิ่งไม้เป็นต้นเพื่อประโยชน์แก่ร่มเงาเป็นต้น กับภิกษุเหล่านี้ ย่อมไม่ปรากฏ เพราะเหตุนั้น เหตุผลในเรื่องนี้พึงพิจารณาดูเถิด

112. සාමණෙරො භත්තං පචිතුකාමො තණ්ඩුලෙ ධොවිත්වා නිච්චාලෙතුං න සක්කොති, භික්ඛුනා තණ්ඩුලෙ ච භාජනඤ්ච පටිග්ගහෙත්වා තණ්ඩුලෙ ධොවිත්වා නිච්චාලෙත්වා භාජනං උද්ධනං ආරොපෙතබ්බං, අග්ගි න කාතබ්බො, පක්කකාලෙ විවරිත්වා පක්කභාවො ජානිතබ්බො. සචෙ දුප්පක්කං හොති, පාකත්ථාය පිදහිතුං න වට්ටති, රජස්ස වා ඡාරිකාය වා අපතනත්ථාය වට්ටති, පක්කකාලෙ ඔරොපිතුං භුඤ්ජිතුම්පි වට්ටති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. සාමණෙරො පටිබලො පචිතුං, ඛණො පනස්ස නත්ථි කත්ථචි ගන්තුකාමො, භික්ඛුනා සතණ්ඩුලොදකං භාජනං පටිග්ගහෙත්වා උද්ධනං ආරොපෙත්වා ‘‘අග්ගිං ජාලෙත්වා ගච්ඡා’’ති වත්තබ්බො. තතො පරං පුරිමනයෙනෙව සබ්බං කාතුං වට්ටති. භික්ඛු යාගුඅත්ථාය සුද්ධභාජනං ආරොපෙත්වා උදකං තාපෙති, වට්ටති. තත්තෙ උදකෙ සාමණෙරො තණ්ඩුලෙ පක්ඛිපති, තතො පට්ඨාය භික්ඛුනා අග්ගි න කාතබ්බො, පක්කයාගුං පටිග්ගහෙත්වා පාතුං වට්ටති. සාමණෙරො යාගුං පචති, හත්ථකුක්කුච්චකො භික්ඛු කීළන්තො භාජනං ආමසති, පිධානං ආමසති, උග්ගතං ඵෙණං ඡින්දිත්වා පහරති, තස්සෙව පාතුං න වට්ටති, දුරුපචිණ්ණං නාම හොති. සචෙ පන දබ්බිං වා උළුඞ්කං වා ගහෙත්වා අනුක්ඛිපන්තො [Pg.121] ආලොළෙති, සබ්බෙසං න වට්ටති, සාමංපාකඤ්චෙව හොති දුරුපචිණ්ණඤ්ච. සචෙ උක්ඛිපති, උග්ගහිතකම්පි හොති.
๑๑๒. สามเณรผู้ใคร่จะหุงข้าว ล้างข้าวสารแล้วไม่สามารถรินน้ำออกได้ อันภิกษุรับข้าวสารและภาชนะแล้ว ล้างข้าวสารแล้วรินน้ำออกแล้ว พึงยกภาชนะขึ้นบนเตา ไม่พึงก่อไฟ ในเวลาสุก พึงเปิดแล้วรู้ความเป็นของสุก ถ้าเป็นของสุกยาก ไม่ควรปิดเพื่อประโยชน์แก่การสุก ควรเพื่อประโยชน์แก่การไม่ตกแห่งธุลีหรือเถ้า ในเวลาสุก ควรเพื่อยกหม้อลงและเพื่อบริโภค กิจคือการรับอีกไม่มี สามเณรสามารถหุงได้ แต่ไม่มีเวลาว่าง ส่วนสามเณรผู้ใคร่จะไปที่ไหนๆ อันภิกษุรับภาชนะที่มีน้ำและข้าวสารแล้วยกขึ้นบนเตาแล้ว พึงบอกว่า “จงจุดไฟแล้วไปเถิด” จากนั้น ควรทำทั้งหมดด้วยนัยก่อนนั่นเทียว ภิกษุยกภาชนะที่สะอาดขึ้นแล้วต้มน้ำเพื่อประโยชน์แก่ข้าวต้ม ควร เมื่อน้ำร้อนแล้ว สามเณรย่อมใส่ข้าวสาร นับตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป อันภิกษุไม่พึงก่อไฟ ควรรับข้าวต้มที่สุกแล้วดื่ม สามเณรย่อมหุงข้าวต้ม ภิกษุผู้มีมือซุกซนเล่นอยู่ ย่อมจับต้องภาชนะ ย่อมจับต้องฝา ย่อมตัดฟองที่ขึ้นมาแล้วปัดออก ไม่ควรดื่มแก่ภิกษุนั้นนั่นเทียว ชื่อว่าทำไม่ดี ย่อมเป็น ก็ถ้าว่าถือเอาทัพพีหรือกระบวยแล้วคนโดยไม่ยกขึ้น ไม่ควรแก่ภิกษุทั้งปวง เป็นของหุงเองด้วยนั่นเทียว และเป็นของทำไม่ดีด้วย ถ้าว่ายกขึ้น แม้เป็นของที่หยิบขึ้นแล้ว (ทำให้เสียประเคน) ย่อมเป็น

113. භික්ඛුනා පිණ්ඩාය චරිත්වා ආධාරකෙ පත්තො ඨපිතො හොති. තත්‍ර චෙ අඤ්ඤො ලොලභික්ඛු කීළන්තො පත්තං ආමසති, පත්තපිධානං ආමසති, තස්සෙව තතො ලද්ධභත්තං න වට්ටති. සචෙ න පත්තං උක්ඛිපිත්වා ඨපෙති, සබ්බෙසං න වට්ටති. තත්ථජාතකඵලිනිසාඛාය වා වල්ලියා වා ගහෙත්වා චාලෙති, තස්සෙව තතො ලද්ධඵලං න වට්ටති, දුරුපචිණ්ණදුක්කටඤ්ච ආපජ්ජති. ‘‘ඵලරුක්ඛං පන අපස්සයිතුං වා තත්ථ කණ්ටකං වා බන්ධිතුං වට්ටති, දුරුපචිණ්ණං න හොතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. අරඤ්ඤෙ පතිතං පන අම්බඵලාදිං දිස්වා ‘‘සාමණෙරස්ස දස්සාමී’’ති ආහරිත්වා දාතුං වට්ටති. සීහවිඝාසාදිං දිස්වාපි ‘‘සාමණෙරස්ස දස්සාමී’’ති පටිග්ගහෙත්වා වා අප්පටිග්ගහෙත්වා වා ආහරිත්වා දාතුං වට්ටති. සචෙ පන සක්කොති විතක්කං සොධෙතුං, තතො ලද්ධං ඛාදිතුම්පි වට්ටති, නෙව ආමකමංසපටිග්ගහණපච්චයා, න උග්ගහිතකපච්චයා වජ්ජං ඵුසති. මාතාපිතූනං අත්ථාය තෙලාදීනි ගහෙත්වා ගච්ඡතො අන්තරාමග්ගෙ බ්‍යාධි උප්පජ්ජති, තතො යං ඉච්ඡති, තං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ පන මූලෙපි පටිග්ගහිතං හොති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. මාතාපිතූනං තණ්ඩුලෙ ආහරිත්වා දෙති, තෙ තතොයෙව යාගුආදීනි සම්පාදෙත්වා තස්ස දෙන්ති, වට්ටති, සන්නිධිපච්චයා උග්ගහිතපච්චයා වා දොසො නත්ථි.
๑๑๓. อันภิกษุเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตแล้ว บาตรวางไว้ที่เชิงบาตรแล้ว ก็ถ้าว่าในที่นั้น ภิกษุผู้คะนองรูปอื่นเล่นอยู่ ย่อมจับต้องบาตร ย่อมจับต้องฝาบาตร ข้าวที่ได้จากบาตรนั้นไม่ควรแก่ภิกษุนั้นนั่นเทียว ถ้าว่ายกบาตรขึ้นแล้วไม่วางไว้ ไม่ควรแก่ภิกษุทั้งปวง ถือเอาผลไม้ที่เกิดในที่นั้นที่กิ่งหรือที่เถาแล้วย่อมไหว ผลไม้ที่ได้จากกิ่งหรือเถานั้นไม่ควรแก่ภิกษุนั้นนั่นเทียว และย่อมถึงซึ่งอาบัติทุกกฏเพราะทำไม่ดี ในคัมภีร์มหาปัจจรีท่านกล่าวไว้ว่า “ก็ต้นไม้มีผล ควรเพื่อพิง หรือเพื่อผูกหนามในต้นไม้นั้น การทำไม่ดีไม่เป็น” ก็ผลมะม่วงเป็นต้นที่ตกในป่า เห็นแล้วนำมาเพื่อจะให้แก่สามเณรว่า “จักให้แก่สามเณร” ควร แม้เห็นเนื้อที่เหลือจากราชสีห์กินเป็นต้นแล้ว รับแล้วก็ดี ไม่รับแล้วก็ดี นำมาเพื่อจะให้แก่สามเณรว่า “จักให้แก่สามเณร” ควร ก็ถ้าว่าสามารถชำระความรังเกียจได้ เนื้อที่ได้จากที่นั้น แม้เพื่อฉันก็ควร ย่อมไม่ถูกต้องซึ่งอาบัติเพราะปัจจัยคือการรับเนื้อดิบ หรือเพราะปัจจัยคือของที่หยิบขึ้นแล้ว (ทำให้เสียประเคน) เมื่อภิกษุถือเอาน้ำมันเป็นต้นไปเพื่อประโยชน์แก่มารดาบิดา อาพาธย่อมเกิดขึ้นในระหว่างทาง วัตถุใดที่ปรารถนาจากน้ำมันเป็นต้นนั้น ควรรับวัตถุนั้นแล้วบริโภค ก็ถ้าว่ารับแล้วแม้ในเบื้องต้น กิจคือการรับอีกไม่มี นำข้าวสารมาให้แก่มารดาบิดา มารดาบิดาเหล่านั้นจัดแจงข้าวต้มเป็นต้นจากข้าวสารนั้นนั่นเทียวแล้วถวายแก่ภิกษุนั้น ควร ไม่เป็นโทษเพราะปัจจัยคือการทำการสั่งสม หรือเพราะปัจจัยคือของที่หยิบขึ้นแล้ว (ทำให้เสียประเคน)

114. භික්ඛු පිදහිත්වා උදකං තාපෙති, යාව පරික්ඛයා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ පනෙත්ථ ඡාරිකා පතති, පටිග්ගහෙතබ්බං. දීඝසණ්ඩාසෙන ථාලකං ගහෙත්වා තෙලං පචන්තස්ස ඡාරිකා පතති, හත්ථෙන අමුඤ්චන්තෙනෙව පචිත්වා ඔතාරෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බං. සචෙ අඞ්ගාරාපි දාරූනිපි පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතානි, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති. භික්ඛු උච්ඡුං ඛාදති, සාමණෙරො ‘‘මය්හම්පි දෙථා’’ති වදති, ‘‘ඉතො ඡින්දිත්වා ගණ්හා’’ති වුත්තො ගණ්හාති, අවසෙසෙ පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. ගුළපිණ්ඩං ඛාදන්තස්සපි එසෙව නයො. වුත්තොකාසතො ඡින්දිත්වා ගහිතාවසෙසඤ්හි අජහිතපටිග්ගහණමෙව හොති. භික්ඛු ගුළං භාජෙන්තො පටිග්ගහෙත්වා කොට්ඨාසෙ කරොති, භික්ඛූපි සාමණෙරාපි ආගන්ත්වා එකග්ගහණෙනෙව එකමෙකං කොට්ඨාසං ගණ්හන්ති, ගහිතාවසෙසං පටිග්ගහිතමෙව හොති. සචෙ ලොලසාමණෙරො [Pg.122] ගණ්හිත්වා ගණ්හිත්වා පුන ඨපෙති, තස්ස ගහිතාවසෙසං අප්පටිග්ගහිතකමෙව හොති.
๑๑๔. ภิกษุปิดแล้วต้มน้ำ ควรบริโภคจนกว่าจะสิ้นไป ก็ถ้าว่าเถ้าตกลงในน้ำนั้น พึงรับ เมื่อเถ้าตกลงในน้ำมันที่ภิกษุผู้หุงอยู่โดยถือถ้วยด้วยคีมยาว พึงหุงแล้วยกลงแล้วรับโดยไม่ปล่อยด้วยมือนั่นเทียว ถ้าว่าแม้ถ่านและฟืนรับแล้ววางไว้แล้ว การรับเดิมนั่นเทียวควร ภิกษุฉันอ้อย สามเณรกล่าวว่า “จงให้แก่ผมด้วย” สามเณรที่ภิกษุบอกว่า “จงตัดจากอ้อยนี้แล้วถือเอา” ย่อมถือเอา กิจคือการรับอีกในอ้อยที่เหลือไม่มี แม้เมื่อภิกษุผู้ฉันก้อนน้ำอ้อยอยู่ นัยนี้แหละ เพราะว่าอ้อยที่เหลือจากการถือเอาโดยตัดจากที่ที่บอกแล้ว เป็นของมีการรับที่ยังไม่ละนั่นเทียว ภิกษุเมื่อแบ่งน้ำอ้อย รับแล้วย่อมทำเป็นส่วนๆ แม้ภิกษุทั้งหลายและสามเณรทั้งหลายมาแล้ว ย่อมถือเอาส่วนแต่ละส่วนด้วยการถือเอาครั้งเดียวนั่นเทียว ส่วนที่เหลือจากการถือเอา เป็นของรับแล้วนั่นเทียว ถ้าว่าสามเณรผู้คะนองหยิบแล้วหยิบเล่าแล้ววางอีก ส่วนที่เหลือจากการหยิบของสามเณรนั้น เป็นของยังไม่รับนั่นเทียว

භික්ඛු ධූමවට්ටිං පටිග්ගහෙත්වා ධූමං පිවති, මුඛඤ්ච කණ්ඨො ච මනොසිලාය ලිත්තො විය හොති, යාවකාලිකං භුඤ්ජිතුං වට්ටති, යාවකාලිකෙන යාවජීවිකසංසග්ගෙ දොසො නත්ථි. පත්තං වා රජනං වා පචන්තස්ස කණ්ණනාසච්ඡිද්දෙහි ධූමො පවිසති, බ්‍යාධිපච්චයා පුප්ඵං වා ඵලං වා උපසිඞ්ඝති, අබ්බොහාරිකත්තා වට්ටති. භත්තුග්ගාරො තාලුං ආහච්ච අන්තොයෙව පවිසති, අවිසයත්තා වට්ටති, මුඛං පවිට්ඨං පන අජ්ඣොහරතො විකාලෙ ආපත්ති. දන්තන්තරෙ ලග්ගස්ස ආමිසස්ස රසො පවිසති, ආපත්තියෙව. සචෙ සුඛුමං ආමිසං හොති, රසො න පඤ්ඤායති, අබ්බොහාරිකපක්ඛං භජති. උපකට්ඨෙ කාලෙ නිරුදකට්ඨානෙ භත්තං භුඤ්ජිත්වා කක්ඛාරෙත්වා ද්වෙ තයො ඛෙළපිණ්ඩෙ පාතෙත්වා උදකට්ඨානං ගන්ත්වා මුඛං වික්ඛාලෙතබ්බං. පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතසිඞ්ගිවෙරාදීනං අඞ්කුරා නික්ඛමන්ති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. ලොණෙ අසති සමුද්දොදකෙන ලොණකිච්චං කාතුං වට්ටති, පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතලොණොදකං ලොණං හොති, ලොණං වා උදකං හොති, රසො වා ඵාණිතං හොති, ඵාණිතං වා රසො හොති, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති.
ภิกษุรับมวนยาสำหรับสูบแล้วย่อมสูบควัน ปากและคอเป็นเหมือนถูกทาด้วยหรดาล ย่อมควรเพื่อจะบริโภคยาวกาลิก (หลังสูบยา), โทษในการระคนยาวกาลิกกับยาวชีวิกไม่มี. เมื่อภิกษุผู้หุงบาตรหรือต้มน้ำย้อมผ้าอยู่ ควันย่อมเข้าไปทางช่องหูและช่องจมูก, หรือภิกษุดมดอกไม้หรือผลไม้เพราะปัจจัยคืออาพาธ, ย่อมควรเพราะไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร). ข้าวที่เรอขึ้นมากระทบเพดานแล้วย่อมกลับเข้าไปข้างในนั่นเทียว ย่อมควรเพราะไม่ใช่เป็นวิสัย (ที่จะห้ามได้), แต่เมื่อภิกษุกลืนสิ่งที่มาถึงปากในเวลาวิกาล ย่อมเป็นอาบัติ. รสของอามิสที่ติดอยู่ในระหว่างฟันย่อมเข้าไป เป็นอาบัติแน่นอน. ถ้าอามิสนั้นละเอียด รสไม่ปรากฏ ย่อมเข้าถึงฝ่ายที่ไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร). ในเวลาใกล้เที่ยง ในที่ที่ไม่มีน้ำ เมื่อบริโภคภัตแล้ว พึงขากถ่มก้อนน้ำลายสองสามก้อนแล้ว ไปสู่ที่ที่มีน้ำแล้วพึงล้างปาก. หน่อทั้งหลายของขิงเป็นต้นที่รับประเคนแล้ววางไว้เกิดงอกขึ้น กิจคือการรับประเคนอีกไม่มี. เมื่อเกลือไม่มี ควรทำกิจคือการใส่เกลือด้วยน้ำทะเล, น้ำเกลือที่รับประเคนแล้ววางไว้กลายเป็นเกลือ หรือเกลือกลายเป็นน้ำ หรือน้ำอ้อยสดกลายเป็นน้ำอ้อยงบ หรือน้ำอ้อยงบกลายเป็นน้ำอ้อยสด การรับประเคนเดิมนั่นเทียวควร.

හිමකරකා උදකගතිකා එව. පාරිහාරිකෙන කතකට්ඨිනා උදකං පසාදෙන්ති, තං අබ්බොහාරිකං, ආමිසෙන සද්ධිං වට්ටති. ආමිසගතිකෙහි කපිත්ථඵලාදීහි පසාදිතං පුරෙභත්තමෙව වට්ටති. පොක්ඛරණීආදීසු උදකං බහලං හොති, වට්ටති. සචෙ පන මුඛෙ හත්ථෙ ච ලග්ගති, න වට්ටති, පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඛෙත්තෙසු කසිතට්ඨානෙ බහලං උදකං හොති, පටිග්ගහෙතබ්බං. සචෙ සන්දිත්වා කන්දරාදීනි පවිසිත්වා නදිං පූරෙති, වට්ටති. කකුධසොබ්භාදයො හොන්ති රුක්ඛතො පතිතෙහි පුප්ඵෙහි සඤ්ඡන්නොදකා. සචෙ පුප්ඵරසො න පඤ්ඤායති, පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. පරිත්තං උදකං හොති, රසො පඤ්ඤායති, පටිග්ගහෙතබ්බං. පබ්බතකන්දරාදීසු කාළවණ්ණපණ්ණච්ඡන්නඋදකෙපි එසෙව නයො.
ลูกเห็บทั้งหลายมีสภาพเป็นน้ำนั่นเทียว. น้ำที่เขาทำให้ใสด้วยเมล็ดขะเบาที่นำติดตัวไป น้ำนั้นไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร) ย่อมควรพร้อมกับอามิส. น้ำที่ทำให้ใสด้วยผลมะขวิดเป็นต้นที่มีสภาพเป็นอามิส ย่อมควรเฉพาะก่อนเที่ยงเท่านั้น. น้ำในสระโบกขรณีเป็นต้นที่ข้น ย่อมควร. แต่ถ้าติดที่ปากและที่มือ ย่อมไม่ควร พึงรับประเคนแล้วจึงบริโภค. น้ำในนาในที่ที่ไถแล้วซึ่งเป็นน้ำข้น พึงรับประเคน. ถ้าไหลไปแล้วเข้าไปสู่ซอกเขาเป็นต้นแล้วทำให้แม่น้ำเต็ม ย่อมควร. น้ำในบ่อต้นกะกุธะเป็นต้นที่ถูกปกคลุมด้วยดอกไม้ที่ร่วงจากต้น. ถ้าไม่ปรากฏรสของดอกไม้ กิจคือการรับประเคนไม่มี. ถ้าน้ำน้อยและปรากฏรส พึงรับประเคน. แม้ในน้ำที่ถูกปกคลุมด้วยใบไม้สีดำในซอกเขาและหุบเขาเป็นต้น ก็มีนัยนี้แล.

පානීයඝටෙ සරෙණුකානි වා සවණ්ටඛීරානි වා පුප්ඵානි පක්ඛිත්තානි හොන්ති, පටිග්ගහෙතබ්බං, පුප්ඵානි වා පටිග්ගහෙත්වා පක්ඛිපිතබ්බානි. පාටලිමල්ලිකා පක්ඛිත්තා හොන්ති, වාසමත්තං තිට්ඨති, තං අබ්බොහාරිකං. දුභියදිවසෙපි [Pg.123] ආමිසෙන සද්ධිං වට්ටති. භික්ඛුනා ඨපිතපුප්ඵවාසිතකපානීයතො සාමණෙරො පානීයං ගහෙත්වා පීතාවසෙසකං තත්ථෙව ආකිරති, පටිග්ගහෙතබ්බං. පදුමසරාදීසු උදකං සන්ථරිත්වා ඨිතං පුප්ඵරෙණුං ඝටෙන වික්ඛම්භෙත්වා උදකං ගහෙතුං වට්ටති. කප්පියං කාරාපෙත්වා පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතං දන්තකට්ඨං හොති, සචෙ තස්ස රසං පිවිතුකාමො, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති, අප්පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතං පටිග්ගහෙතබ්බං. අජානන්තස්ස රසෙ පවිට්ඨෙපි ආපත්තියෙව. අචිත්තකඤ්හි ඉදං සික්ඛාපදං.
ในหม้อน้ำดื่ม ถ้ามีดอกไม้ที่มีละอองเกสรหรือดอกไม้ที่มีน้ำยางที่ขั้วใส่ไว้ พึงรับประเคน, หรือพึงรับประเคนดอกไม้แล้วจึงใส่ลงไป. ถ้ามีดอกแคฝอยหรือดอกมะลิใส่ไว้ มีเพียงกลิ่นอบไว้ น้ำนั้นไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร). แม้ในวันรุ่งขึ้น ก็ควรพร้อมกับอามิส. สามเณรถือน้ำจากน้ำดื่มที่ภิกษุอบด้วยดอกไม้วางไว้แล้ว เทน้ำที่เหลือจากการดื่มลงในหม้อน้ำนั้นเอง พึงรับประเคน. ในสระปทุมเป็นต้น พึงใช้หม้อแหวกละอองเกสรดอกไม้ที่คลุมน้ำอยู่แล้วตักเอาน้ำ ย่อมควร. ไม้สีฟันที่ทำให้เป็นกัปปิยะแล้วรับประเคนวางไว้มีอยู่ ถ้าต้องการจะดื่มรสของไม้สีฟันนั้น การรับประเคนเดิมนั่นเทียวควร, ส่วนไม้สีฟันที่วางไว้โดยไม่ได้มีการรับประเคน พึงรับประเคน. แม้รสเข้าสู่ภายในแก่ภิกษุผู้ไม่รู้ ก็เป็นอาบัติแน่นอน เพราะสิกขาบทนี้เป็นอจิตตกะ.

115. මහාභූතෙසු කිං වට්ටති, කිං න වට්ටතීති? ඛීරං තාව වට්ටති, කප්පියමංසඛීරං වා හොතු අකප්පියමංසඛීරං වා, පිවන්තස්ස අනාපත්ති. අස්සු ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා මුත්තං කරීසං සෙම්හං දන්තමලං අක්ඛිගූථකො කණ්ණගූථකො සරීරෙ උට්ඨිතලොණන්ති ඉදං සබ්බං වට්ටති. යං පනෙත්ථ ඨානතො චවිත්වා පත්තෙ වා හත්ථෙ වා පතති, තං පටිග්ගහෙතබ්බං, අඞ්ගලග්ගං පටිග්ගහිතකමෙව. උණ්හපායාසං භුඤ්ජන්තස්ස සෙදො අඞ්ගුලිඅනුසාරෙන එකාබද්ධොව හුත්වා පායාසෙ සන්තිට්ඨති, පිණ්ඩාය වා චරන්තස්ස හත්ථතො පත්තස්ස මුඛවට්ටිතො වා පත්තතලං ඔරොහති, එත්ථ පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි, ඣාමමහාභූතෙ ඉදං නාම න වට්ටතීති නත්ථි, දුජ්ඣාපිතං පන න වට්ටති. සුජ්ඣාපිතං පන මනුස්සට්ඨිම්පි චුණ්ණං කත්වා ලෙහෙ උපනෙතුං වට්ටති. චත්තාරි මහාවිකටානි අසති කප්පියකාරකෙ සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. එත්ථ ච දුබ්බචොපි අසමත්ථොපි කප්පියකාරකො අසන්තපක්ඛෙයෙව තිට්ඨති. ඡාරිකාය අසති සුක්ඛදාරුං ඣාපෙත්වා ඡාරිකා ගහෙතබ්බා. සුක්ඛදාරුම්හි අසති අල්ලදාරුං රුක්ඛතො ඡින්දිත්වාපි කාතුං වට්ටති. ඉදං පන චතුබ්බිධම්පි මහාවිකටං කාලොදිස්සං නාම, සප්පදට්ඨක්ඛණෙයෙව වට්ටති.
๑๑๕. ในมหาภูตรูปทั้งหลาย อะไรควร อะไรไม่ควร? น้ำนมย่อมควร ไม่ว่าจะเป็นน้ำนมของสัตว์ที่ควรบริโภคเนื้อหรือน้ำนมของสัตว์ที่ไม่ควรบริโภคเนื้อ เมื่อดื่มย่อมไม่มีอาบัติ. น้ำตา น้ำลาย น้ำมูก ปัสสาวะ อุจจาระ เสมหะ ขี้ฟัน ขี้ตา ขี้หู เกลือที่เกิดในร่างกาย ทั้งหมดนี้ย่อมควร. สิ่งใดในร่างกายนี้ที่เคลื่อนจากที่ตั้งแล้วตกลงในบาตรหรือในมือ สิ่งนั้นทั้งหมดพึงรับประเคน, ส่วนสิ่งที่ติดอยู่กับร่างกายถือว่ารับประเคนแล้วนั่นเทียว. เมื่อภิกษุบริโภคข้าวยาคูร้อน เหงื่อไหลตามนิ้วมือเป็นสายเดียวกันแล้วตั้งอยู่ในข้าวยาคู, หรือเมื่อภิกษุเที่ยวบิณฑบาต เหงื่อจากมือหรือจากขอบปากบาตรไหลลงสู่ก้นบาตร ในกรณีนี้ไม่มีกิจในการรับประเคน, ในมหาภูตรูปที่เผาแล้ว (กระดูก) ชื่อว่าสิ่งนี้ไม่ควรไม่มี, แต่ที่เผาไม่ดี ย่อมไม่ควร. ส่วนที่เผาดีแล้ว แม้กระดูกมนุษย์ก็ควรทำให้เป็นผงแล้วนำไปใช้ในยาเลียได้. มหาปฏิกัฏฐะ ๔ อย่าง เมื่อไม่มีกัปปิยการก ภิกษุถือเอาเองแล้วบริโภคย่อมควร. ในคำนี้ กัปปิยการกแม้จะเป็นผู้ว่ายากหรือไม่สามารถ ก็จัดอยู่ในฝ่ายที่ไม่มีนั่นเทียว. เมื่อไม่มีเถ้า พึงเผาไม้แห้งแล้วถือเอาเถ้า. เมื่อไม่มีไม้แห้ง แม้ตัดไม้สดจากต้นมาทำ (เผา) ก็ย่อมควร. แต่มหาปฏิกัฏฐะ ๔ อย่างนี้ ชื่อว่ากำหนดตามกาล ย่อมควรเฉพาะในขณะที่ถูกงูกัดเท่านั้น.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

පටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องการวินิจฉัยการรับประเคน จบแล้ว

21. පවාරණාවිනිච්ඡයකථා
๒๑. ๒๑- เรื่องการวินิจฉัยปวารณา

116. පටික්ඛෙපපවාරණාති පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භුඤ්ජමානෙන යස්ස කස්සචි අභිහටභොජනස්ස පටික්ඛෙපසඞ්ඛාතා පවාරණා. සා ච න කෙවලං පටික්ඛෙපමත්තෙන හොති, අථ ඛො පඤ්චඞ්ගවසෙන. තත්‍රිමානි [Pg.124] පඤ්චඞ්ගානි – අසනං, භොජනං, දායකස්ස හත්ථපාසෙ ඨානං, අභිහාරො, අභිහටස්ස පටික්ඛෙපොති. තත්ථ අසනන්ති විප්පකතභොජනං, භුඤ්ජමානො චෙස පුග්ගලො හොතීති අත්ථො. භොජනන්ති පවාරණප්පහොනකං භොජනං, ඔදනාදීනඤ්ච අඤ්ඤතරං පටික්ඛිපිතබ්බං භොජනං හොතීති අත්ථො. දායකස්ස හත්ථපාසෙ ඨානන්ති පවාරණප්පහොනකං භොජනං ගණ්හිත්වා දායකස්ස අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථප්පමාණෙ ඔකාසෙ අවට්ඨානං. අභිහාරොති හත්ථපාසෙ ඨිතස්ස දායකස්ස කායෙන අභිහාරො. අභිහටස්ස පටික්ඛෙපොති එවං අභිහටස්ස කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛෙපො. ඉති ඉමෙසං පඤ්චන්නං අඞ්ගානං වසෙන පවාරණා හොති. වුත්තම්පි චෙතං –
๑๑๖. คำว่า ปฏิกเขปปวารณา หมายถึง การปวารณาที่ชื่อว่าการห้าม ซึ่งภิกษุผู้กำลังบริโภคโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง ห้ามโภชนะที่ทายกนำมาถวายเฉพาะหน้าของใครคนใดคนหนึ่ง. การปวารณานั้น ไม่ได้เป็นเพียงแค่การห้ามเท่านั้น แต่เป็นไปด้วยอำนาจแห่งองค์ ๕. องค์ ๕ เหล่านี้คือ: การฉัน, โภชนะ, การยืนของทายกในหัตถบาส, การนำมาถวาย, และการห้ามโภชนะที่นำมาถวาย. ในองค์เหล่านั้น คำว่า 'การฉัน' หมายถึง โภชนะที่ยังฉันไม่เสร็จ และบุคคลนั้นกำลังฉันอยู่. คำว่า 'โภชนะ' หมายถึง โภชนะที่พอแก่การปวารณา และเป็นโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาข้าวสุกเป็นต้นที่ควรห้าม. คำว่า 'การยืนของทายกในหัตถบาส' หมายถึง การที่ทายกถือโภชนะที่พอแก่การปวารณามาแล้วยืนอยู่ในที่ประมาณสองศอกครึ่ง. คำว่า 'การนำมาถวาย' หมายถึง การนำมาถวายด้วยกายของทายกที่ยืนอยู่ในหัตถบาส. คำว่า 'การห้ามโภชนะที่นำมาถวาย' หมายถึง การห้ามโภชนะที่นำมาถวายอย่างนั้นด้วยกายหรือด้วยวาจา. ด้วยอำนาจแห่งองค์ ๕ เหล่านี้ การปวารณาย่อมมี. และคำนี้ก็กล่าวไว้แล้วว่า –

‘‘පඤ්චහි, උපාලි, ආකාරෙහි පවාරණා පඤ්ඤායති, අසනං පඤ්ඤායති, භොජනං පඤ්ඤායති, හත්ථපාසෙ ඨිතො, අභිහරති, පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායතී’’ති (පරි. 428).
‘อุปาลี การปวารณาย่อมปรากฏด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ การฉันย่อมปรากฏ, โภชนะย่อมปรากฏ, ทายกยืนอยู่ในหัตถบาส, นำมาถวาย, การห้ามย่อมปรากฏ’ (ปริวาร ๔๒๘).

117. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 238-9) – ‘‘අසන’’න්තිආදීසු තාව යං අස්නාති, යඤ්ච භොජනං හත්ථපාසෙ ඨිතෙන අභිහටං පටික්ඛිපති, තං ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසන්ති ඉමෙසං අඤ්ඤතරමෙව වෙදිතබ්බං. තත්ථ ඔදනො නාම සාලි වීහි යවො ගොධුමො කඞ්ගු වරකො කුද්‍රූසකොති සත්තන්නං ධඤ්ඤානං තණ්ඩුලෙහි නිබ්බත්තො. තත්‍ර සාලීති අන්තමසො නීවාරං උපාදාය සබ්බාපි සාලිජාති. වීහීති සබ්බාපි වීහිජාති. යවගොධුමෙසු භෙදො නත්ථි. කඞ්ගූති සෙතරත්තකාළභෙදා සබ්බාපි කඞ්ගුජාති. වරකොති අන්තමසො වරකචොරකං උපාදාය සබ්බාපි සෙතවණ්ණා වරකජාති. කුද්‍රූසකොති කාළකුද්‍රූසකො චෙව සාමාකාදිභෙදා ච සබ්බාපි තිණධඤ්ඤජාති. නීවාරවරකචොරකා චෙත්ථ ධඤ්ඤානුලොමාති වදන්ති, ධඤ්ඤානි හොන්තු ධඤ්ඤානුලොමානි වා, එතෙසං වුත්තප්පභෙදානං සත්තන්නං ධඤ්ඤානං තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා ‘‘භත්තං පචිස්සාමා’’ති වා ‘‘යාගුං පචිස්සාමා’’ති වා ‘‘අම්බිලපායාසාදීසු අඤ්ඤතරං පචිස්සාමා’’ති වා යං කිඤ්චි සන්ධාය පචන්තු, සචෙ උණ්හං සීතලං වා භුඤ්ජන්තානං භොජනකාලෙ ගහිතගහිතට්ඨානෙ ඔධි පඤ්ඤායති, ඔදනසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති, පවාරණං ජනෙති. සචෙ ඔධි න පඤ්ඤායති, යාගුසඞ්ගහං ගච්ඡති, පවාරණං න ජනෙති.
๑๑๗. ในการวินิจฉัยนี้ (ปาจิ. อรรถกถา ๒๓๘-๙) ในคำว่า ‘การฉัน’ เป็นต้น พึงทราบอรรถดังนี้: สิ่งใดที่ฉันอยู่ และโภชนะใดที่ทายกผู้ยืนอยู่ในหัตถบาสนำมาถวายแล้วภิกษุห้าม โภชนะนั้นพึงทราบว่าเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาข้าวสุก ขนมกุมมาส ข้าวสัตตุ ปลา เนื้อ ๕ อย่างนี้เท่านั้น. ในบรรดาโภชนะ ๕ อย่างนั้น คำว่า ‘ข้าวสุก’ หมายถึง ข้าวที่หุงจากเมล็ดข้าวของธัญชาติ ๗ อย่าง คือ ข้าวสาลี ข้าวเปลือก ข้าวบาร์เลย์ ข้าวสาลี (wheat) ข้าวฟ่าง ข้าวประลอง ข้าวหญ้า. ในบรรดาธัญชาติ ๗ อย่างนั้น คำว่า ‘ข้าวสาลี’ หมายถึง ข้าวสาลีทุกชนิด แม้ที่สุดจนถึงข้าวป่า. คำว่า ‘ข้าวเปลือก’ หมายถึง ข้าวเปลือกทุกชนิด. ในข้าวบาร์เลย์และข้าวสาลี (wheat) ไม่มีความแตกต่างกัน. คำว่า ‘ข้าวฟ่าง’ หมายถึง ข้าวฟ่างทุกชนิดที่มีความแตกต่างกันคือ สีขาว สีแดง สีดำ. คำว่า ‘ข้าวประลอง’ หมายถึง ข้าวประลองทุกชนิดที่มีสีขาว แม้ที่สุดจนถึงข้าวประลองชั่วคราว. คำว่า ‘ข้าวหญ้า’ หมายถึง ธัญชาติที่เกิดจากหญ้าทุกชนิด ทั้งข้าวหญ้าดำและที่มีความแตกต่างกันเช่น ข้าวสามหาวเป็นต้น. ในที่นี้กล่าวว่า ข้าวป่า ข้าวประลอง และข้าวประลองชั่วคราว เป็นธัญชาติอนุโลม. ไม่ว่าจะเป็นธัญชาติหรือธัญชาติอนุโลมก็ตาม พึงถือเอาเมล็ดข้าวของธัญชาติ ๗ อย่างที่กล่าวมาแล้วเหล่านี้ แล้วหุงโดยมุ่งหมายสิ่งใดสิ่งหนึ่งว่า ‘เราจะหุงข้าว’ หรือ ‘เราจะต้มยาคู’ หรือ ‘เราจะต้มอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาข้าวมธุปายาสเปรี้ยวเป็นต้น’. ถ้าเมื่อกำลังบริโภคทั้งที่ร้อนหรือเย็น ในเวลาบริโภค ปรากฏขอบเขตในที่ที่หยิบยกขึ้น ย่อมเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นข้าวสุก ย่อมทำให้เกิดปวารณา. ถ้าไม่ปรากฏขอบเขต ย่อมเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นยาคู ย่อมไม่ทำให้เกิดปวารณา.

යොපි [Pg.125] පායාසො වා පණ්ණඵලකළීරමිස්සකා අම්බිලයාගු වා උද්ධනතො ඔතාරිතමත්තා අබ්භුණ්හා හොති ආවජ්ජිත්වා පිවිතුං සක්කා, හත්ථෙන ගහිතොකාසෙපි ඔධිං න දස්සෙති, පවාරණං න ජනෙති. සචෙ පන උසුමාය විගතාය සීතලභූතා ඝනභාවං ගච්ඡති, ඔධිං දස්සෙති, පුන පවාරණං ජනෙති, පුබ්බෙ තනුභාවො න රක්ඛති. සචෙපි දධිතක්කාදීනි ආරොපෙත්වා බහූ පණ්ණඵලකළීරෙ පක්ඛිපිත්වා මුට්ඨිමත්තාපි තණ්ඩුලා පක්ඛිත්තා හොන්ති, භොජනකාලෙ චෙ ඔධි පඤ්ඤායති, පවාරණං ජනෙති. අයාගුකෙ නිමන්තනෙ ‘‘යාගුං දස්සාමා’’ති භත්තෙ උදකකඤ්ජිකඛීරාදීනි ආකිරිත්වා ‘‘යාගුං ගණ්හථා’’ති දෙන්ති. කිඤ්චාපි තනුකො හොති, පවාරණං ජනෙතියෙව. සචෙ පන පක්කුථිතෙසු උදකාදීසු පක්ඛිපිත්වා පචිත්වා දෙන්ති, යාගුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. යාගුසඞ්ගහං ගතෙපි තස්මිං වා අඤ්ඤස්මිං වා යත්ථ මච්ඡමංසං පක්ඛිපන්ති, සචෙ සාසපමත්තම්පි මච්ඡමංසඛණ්ඩං වා න්හාරු වා පඤ්ඤායති, පවාරණං ජනෙති, සුද්ධරසකො පන රසකයාගු වා න ජනෙති. ඨපෙත්වා වුත්තධඤ්ඤතණ්ඩුලෙ අඤ්ඤෙහි වෙණුතණ්ඩුලාදීහි වා කණ්ඩමූලඵලෙහි වා යෙහි කෙහිචි කතං භත්තම්පි පවාරණං න ජනෙති, පගෙව ඝනයාගු. සචෙ පනෙත්ථ මච්ඡමංසං පක්ඛිපන්ති, ජනෙති. මහාපච්චරියං ‘‘පුප්ඵිඅත්ථාය භත්තම්පි පවාරණං ජනෙතී’’ති වුත්තං. පුප්ඵිඅත්ථාය භත්තං නාම පුප්ඵිඛජ්ජකත්ථාය කුථිතුදකෙ පක්ඛිපිත්වා සෙදිතතණ්ඩුලා වුච්චන්ති. සචෙ පන තෙ තණ්ඩුලෙ සුක්ඛාපෙත්වා ඛාදන්ති, වට්ටති, නෙව සත්තුසඞ්ඛ්‍යං, න භත්තසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති. පුන තෙහි කතභත්තං පවාරෙතියෙව. තෙ තණ්ඩුලෙ සප්පිතෙලාදීසු වා පචන්ති, පූවං වා කරොන්ති, න පවාරෙන්ති. පුථුකා වා තාහි කතසත්තුභත්තාදීනි වා න පවාරෙන්ති.
แม้ข้าวปายาสก็ดี ข้าวต้มยาคูที่เจือด้วยผัก ผลไม้ และหน่อไม้ก็ดี ที่เพิ่งยกออกจากเตา ยังร้อนจัดอยู่ สามารถดื่มได้โดยการริน แม้ในที่ที่หยิบด้วยมือก็ไม่แสดงขอบเขต ย่อมไม่ทำให้เกิดปวารณา. แต่ถ้าไอความร้อนหมดไป เย็นลงแล้วกลายเป็นของข้น ย่อมแสดงขอบเขต ย่อมทำให้เกิดปวารณาอีก ก่อนหน้านั้น ความเป็นของเหลวย่อมไม่รักษา (องค์ปวารณา). แม้ถ้าใส่เนยใส นมส้ม และนมเนยเป็นต้น และใส่ผัก ผลไม้ หน่อไม้จำนวนมาก แม้ใส่ข้าวสารเพียงกำมือเดียว ถ้าในเวลาบริโภคปรากฏขอบเขต ย่อมทำให้เกิดปวารณา. ในการนิมนต์ที่ไม่มีข้าวต้มยาคู แต่เขาใส่น้ำส้มพะอูม นมสด เป็นต้น ลงในข้าวสุก แล้วถวายโดยกล่าวว่า 'เราจะถวายยาคู' 'ท่านทั้งหลายจงรับยาคู' แม้จะเป็นของเหลว ก็ทำให้เกิดปวารณานั่นเอง. แต่ถ้าใส่ลงในน้ำที่กำลังเดือดเป็นต้น แล้วต้มถวาย ย่อมเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นยาคูทีเดียว. แม้เมื่อเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นยาคูแล้ว ในยาคูนั้นก็ดี หรือในอย่างอื่นก็ดี ที่เขาใส่เนื้อปลาหรือเนื้อสัตว์ลงไป ถ้าแม้ชิ้นเนื้อปลา เนื้อสัตว์ หรือเอ็น ปรากฏเพียงเท่าเมล็ดผักกาด ย่อมทำให้เกิดปวารณา แต่ยาคูที่เป็นน้ำล้วนๆ หรือยาคูน้ำแกง ไม่ทำให้เกิดปวารณา. เว้นเมล็ดข้าวของธัญชาติที่กล่าวมาแล้ว ข้าวสุกที่ทำด้วยเมล็ดข้าวไม้อื่นๆ เช่น เมล็ดข้าวไม้ไผ่ เป็นต้น หรือด้วยหัว เผือก มัน ผลไม้ใดๆ ก็ตาม ไม่ทำให้เกิดปวารณา ยาคูที่ข้นก็ยิ่งไม่ทำให้เกิด (เหมือนกัน). แต่ถ้าใส่เนื้อปลาหรือเนื้อสัตว์ลงในข้าวนี้ ย่อมทำให้เกิดปวารณา. ในมหาปัจจริยะกล่าวว่า 'แม้ข้าวสุกที่ทำเพื่อปุพผิ ก็ทำให้เกิดปวารณา'. ข้าวสุกที่ทำเพื่อปุพผิ หมายถึง ข้าวสารที่ใส่ลงในน้ำเดือดแล้วนึ่งเพื่อต้องการทำขนมปุพผิ. แต่ถ้าเขาตากข้าวสารเหล่านั้นให้แห้งแล้วเคี้ยวฉัน ย่อมควร ไม่เข้าถึงการนับว่าเป็นข้าวสัตตุ และไม่เข้าถึงการนับว่าเป็นข้าวสุก. แต่ข้าวสุกที่ทำด้วยข้าวสารเหล่านั้นอีก ย่อมทำให้เกิดปวารณานั่นเอง. หากหุงข้าวสารเหล่านั้นในเนยใสหรือน้ำมันเป็นต้น หรือทำเป็นขนม ย่อมไม่ทำให้เกิดปวารณา. ข้าวเม่าก็ดี หรือข้าวสัตตุและข้าวสุกเป็นต้นที่ทำด้วยข้าวสารเหล่านั้นก็ดี ไม่ทำให้เกิดปวารณา.

කුම්මාසො නාම යවෙහි කතකුම්මාසො. අඤ්ඤෙහි පන මුග්ගාදීහි කතකුම්මාසො පවාරණං න ජනෙති.
ขนมกุมมาส หมายถึง ขนมกุมมาสที่ทำด้วยข้าวบาร์เลย์. ส่วนขนมกุมมาสที่ทำด้วยถั่วเขียวเป็นต้นอย่างอื่น ไม่ทำให้เกิดปวารณา.

සත්තු නාම සාලිවීහියවෙහි කතසත්තු. කඞ්ගුවරකකුද්‍රූසකසීසානිපි භජ්ජිත්වා ඊසකං කොට්ටෙත්වා ථුසෙ පලාපෙත්වා පුන දළ්හං කොට්ටෙත්වා චුණ්ණං කරොන්ති. සචෙපි තං අල්ලත්තා එකබද්ධං හොති, සත්තුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. ඛරපාකභජ්ජිතානං වීහීනං තණ්ඩුලෙ කොට්ටෙත්වා දෙන්ති, තම්පි චුණ්ණං සත්තුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. සමපාකභජ්ජිතානං පන වීහීනං වා වීහිපලාසානං වා තණ්ඩුලා භජ්ජිතතණ්ඩුලා එව වා න පවාරෙන්ති. තෙසං [Pg.126] පන තණ්ඩුලානං චුණ්ණං පවාරෙති, ඛරපාකභජ්ජිතානං වීහීනං කුණ්ඩකම්පි පවාරෙති. සමපාකභජ්ජිතානං පන ආතපසුක්ඛානං වා කුණ්ඩකං න පවාරෙති. ලාජා වා තෙහි කතභත්තසත්තුආදීනි වා න පවාරෙන්ති, භජ්ජිතපිට්ඨං වා යං කිඤ්චි සුද්ධඛජ්ජකං වා න පවාරෙති. මච්ඡමංසපූරිතඛජ්ජකං පන සත්තුමොදකො වා පවාරෙති. මච්ඡො මංසඤ්ච පාකටමෙව.
ขนมสัตตุ (ข้าวตู) ชื่อว่า ขนมสัตตุที่ทำด้วยข้าวสาลี ข้าวเปลือก และข้าวบาร์เลย์ แม้ข้าวฟ่าง ข้าวเดือย ข้าวหญ้า และข้าวสียานิ ก็นำมาคั่วแล้วตำเล็กน้อย แยกแกลบออก แล้วตำให้ละเอียดอีกครั้งทำเป็นผง แม้ถ้าผงนั้นเปียกชื้นจนจับตัวเป็นก้อน ก็ยังสงเคราะห์เข้าในขนมสัตตุอยู่นั่นเอง เมื่อเขาตำข้าวสารของข้าวเปลือกที่คั่วจนสุกเกรียมถวาย แม้ผงนั้นก็สงเคราะห์เข้าในขนมสัตตุเช่นกัน แต่ข้าวสารของข้าวเปลือกที่คั่วพอสุก หรือข้าวลีบ หรือข้าวสารที่คั่วแล้ว ไม่ทำให้เกิดปวารณา แต่ผงของข้าวสารเหล่านั้น ทำให้เกิดปวารณา แม้รำของข้าวเปลือกที่คั่วจนสุกเกรียม ก็ทำให้เกิดปวารณา แต่รำของข้าวเปลือกที่คั่วพอสุก หรือที่ตากแดดให้แห้ง ไม่ทำให้เกิดปวารณา ข้าวตอกก็ดี หรือข้าวและขนมสัตตุเป็นต้นที่ทำด้วยข้าวตอกเหล่านั้นก็ดี ไม่ทำให้เกิดปวารณา แป้งคั่วก็ดี หรือของขบเคี้ยวล้วนๆ ชนิดใดชนิดหนึ่งก็ดี ไม่ทำให้เกิดปวารณา แต่ของขบเคี้ยวที่ยัดไส้ด้วยปลาและเนื้อ หรือขนมโมทกะที่ผสมด้วยขนมสัตตุ ย่อมทำให้เกิดปวารณา ส่วนปลาและเนื้อนั้นเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้ว

අයං පන විසෙසො – සචෙ යාගුං පිවන්තස්ස යාගුසිත්ථමත්තානෙව ද්වෙ මච්ඡඛණ්ඩානි වා මංසඛණ්ඩානි වා එකභාජනෙ වා නානාභාජනෙ වා දෙන්ති, තානි චෙ අඛාදන්තො අඤ්ඤං යං කිඤ්චි පවාරණප්පහොනකං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. තතො එකං ඛාදිතං, එකං හත්ථෙ වා පත්තෙ වා හොති, සො චෙ අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. ද්වෙපි ඛාදිතානි හොන්ති, මුඛෙ සාසපමත්තම්පි අවසිට්ඨං නත්ථි, සචෙපි අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කප්පියමංසං ඛාදන්තො කප්පියමංසං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කප්පියමංසං ඛාදන්තො අකප්පියමංසං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? අවත්ථුතාය. යඤ්හි භික්ඛුනො ඛාදිතුං වට්ටති, තංයෙව පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. ඉදං පන ජානන්තො අකප්පියත්තා පටික්ඛිපති, අජානන්තොපි පටික්ඛිපිතබ්බට්ඨානෙ ඨිතමෙව පටික්ඛිපති නාම, තස්මා න පවාරෙති. සචෙ පන අකප්පියමංසං ඛාදන්තො කප්පියමංසං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කස්මා? වත්ථුතාය. යඤ්හි තෙන පටික්ඛිත්තං, තං පවාරණාය වත්ථු, යං පන ඛාදති, තං කිඤ්චාපි පටික්ඛිපිතබ්බට්ඨානෙ ඨිතං, ඛාදියමානං පන මංසභාවං න ජහති, තස්මා පවාරෙති. අකප්පියමංසං වා ඛාදන්තො අකප්පියමංසං පටික්ඛිපති, පුරිමනයෙනෙව න පවාරෙති. කප්පියමංසං වා අකප්පියමංසං වා ඛාදන්තො පඤ්චන්නං භොජනානං යං කිඤ්චි කප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කුලදූසකවෙජ්ජකම්මඋත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනසාදිතරූපියාදීහි නිබ්බත්තං බුද්ධපටිකුට්ඨං අනෙසනාය උප්පන්නං අකප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කප්පියභොජනං වා අකප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කප්පියභොජනං වා අකප්පියභොජනං වා භුඤ්ජන්තොපි කප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. අකප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙතීති සබ්බත්ථ වුත්තනයෙනෙව කාරණං වෙදිතබ්බං.
แต่ข้อนี้มีความพิเศษ คือ ถ้าเขานำชิ้นปลา ๒ ชิ้น หรือชิ้นเนื้อ ๒ ชิ้น ที่มีขนาดเท่าเมล็ดข้าวในยาคู มาถวายแก่ภิกษุผู้กำลังดื่มยาคู ในภาชนะเดียวกันก็ตาม ต่างภาชนะกันก็ตาม หากภิกษุนั้นยังไม่ทันฉันชิ้นปลาและเนื้อเหล่านั้น แล้วปฏิเสธโภชนะอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งที่พอจะทำให้เกิดปวารณาได้ ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา ต่อจากนั้น ถ้าฉันไปแล้ว ๑ ชิ้น อีก ๑ ชิ้นยังอยู่ในมือหรือในบาตร หากภิกษุนั้นปฏิเสธโภชนะอื่น ย่อมชื่อว่าทำปวารณา ถ้าฉันไปแล้วทั้ง ๒ ชิ้น และในปากไม่มีอะไรเหลืออยู่เลยแม้เท่าเมล็ดผักกาด แม้หากปฏิเสธโภชนะอื่น ก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ควร (กัปปิยมังสะ) หากปฏิเสธเนื้อที่ควร ย่อมชื่อว่าทำปวารณา ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ควร หากปฏิเสธเนื้อที่ไม่ควร (อกัปปิยมังสะ) ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะไม่เป็นวัตถุ (แห่งปวารณา) ด้วยว่า การปฏิเสธโภชนะที่ภิกษุควรฉันเท่านั้น ย่อมเป็นปวารณา แต่เนื้อที่ไม่ควรนี้ ภิกษุรู้อยู่จึงปฏิเสธเพราะความเป็นของไม่ควร แม้เมื่อไม่รู้ ก็ชื่อว่าปฏิเสธสิ่งที่ตั้งอยู่ในฐานะที่ควรปฏิเสธนั่นเอง เพราะฉะนั้น จึงไม่ชื่อว่าทำปวารณา แต่ถ้าภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ไม่ควร หากปฏิเสธเนื้อที่ควร ย่อมชื่อว่าทำปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะเป็นวัตถุ (แห่งปวารณา) ด้วยว่า สิ่งใดที่ภิกษุนั้นปฏิเสธ สิ่งนั้นเป็นวัตถุแห่งปวารณา ส่วนสิ่งใดที่กำลังฉันอยู่ แม้สิ่งนั้นจะตั้งอยู่ในฐานะที่ควรปฏิเสธ (เพราะเป็นอกัปปิยมังสะ) แต่เมื่อกำลังถูกฉันอยู่ ก็ไม่ละสภาพความเป็นเนื้อ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าทำปวารณา ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ไม่ควร หากปฏิเสธเนื้อที่ไม่ควร ก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา โดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ควรหรือเนื้อที่ไม่ควรก็ตาม หากปฏิเสธกัปปิยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง ย่อมชื่อว่าทำปวารณา หากปฏิเสธอกัปปิยโภชนะที่เกิดขึ้นจากการแสวงหาที่ไม่สมควร (อเนสนา) ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงติเตียนแล้ว อันเกิดจากการประทุษร้ายตระกูล การเป็นหมอรักษาไข้ การบอกอุตตริมนุสสธรรม การยินดีในเงินทองเป็นต้น ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา แม้ภิกษุผู้กำลังฉันกัปปิยโภชนะหรืออกัปปิยโภชนะก็ตาม หากปฏิเสธกัปปิยโภชนะ ย่อมชื่อว่าทำปวารณา หากปฏิเสธอกัปปิยโภชนะ ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา พึงทราบเหตุ (แห่งการเกิดปวารณาและไม่เกิดปวารณา) ในที่ทั้งปวงโดยนัยที่กล่าวมาแล้วนี้แล

118. එවං ‘‘අසන’’න්තිආදීසු යඤ්ච අස්නාති, යඤ්ච භොජනං හත්ථපාසෙ ඨිතෙන අභිහටං පටික්ඛිපන්තො පවාරණං ආපජ්ජති, තං උත්වා ඉදානි යථා ආපජ්ජති, තස්ස ජානනත්ථං අයං විනිච්ඡයො – අසනං භොජනන්ති එත්ථ තාව යෙන එකසිත්ථම්පි අජ්ඣොහටං හොති සො [Pg.127] සචෙ පත්තමුඛහත්ථානං යත්ථ කත්ථචි පඤ්චසු භොජනෙසු එකස්මිම්පි සති අඤ්ඤං පඤ්චසු භොජනෙසු එකම්පි පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කත්ථචි භොජනං නත්ථි, ආමිසගන්ධමත්තං පඤ්ඤායති, න පවාරෙති. මුඛෙ ච හත්ථෙ ච භොජනං නත්ථි, පත්තෙ අත්ථි, තස්මිං පන ආසනෙ අභුඤ්ජිතුකාමො, විහාරං වා පවිසිත්වා භුඤ්ජිතුකාමො, අඤ්ඤස්ස වා දාතුකාමො තස්මිං චෙ අන්තරෙ භොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? විප්පකතභොජනභාවස්ස උපච්ඡින්නත්තා. ‘‘යොපි අඤ්ඤත්‍ර ගන්ත්වා භුඤ්ජිතුකාමො මුඛෙ භත්තං ගිලිත්වා සෙසං ආදාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ අඤ්ඤං භොජනං පටික්ඛිපති, තස්සපි පවාරණා න හොතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. යථා ච පත්තෙ, එවං හත්ථෙපි. මුඛෙපි වා විජ්ජමානං භොජනං සචෙ අනජ්ඣොහරිතුකාමො හොති, තස්මිඤ්ච ඛණෙ අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. එකස්මිඤ්හි පදෙ වුත්තං ලක්ඛණං සබ්බත්ථ වෙදිතබ්බං හොති. අපිච කුරුන්දියං එස නයො දස්සිතොයෙව. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘මුඛෙ භත්තං ගිලිතං, හත්ථෙ භත්තං විඝාසාදස්ස දාතුකාමො, පත්තෙ භත්තං භික්ඛුස්ස දාතුකාමො, සචෙ තස්මිං ඛණෙ පටික්ඛිපති, න පවාරෙතී’’ති.
๑๑๘. เมื่อกล่าวถึงโภชนะที่ภิกษุฉันอยู่ และโภชนะที่ทายกผู้อยู่ในหัตถบาสนำมาถวายแล้วภิกษุปฏิเสธจนเป็นเหตุให้เกิดปวารณาด้วยประการฉะนี้แล้ว บัดนี้ เพื่อให้ทราบอาการที่ภิกษุจะเกิดปวารณา จึงมีวินิจฉัยดังนี้: ในบทว่า 'อาสนะ โภชนะ' นี้ก่อน ภิกษุใดกลืนกินแม้เพียงเมล็ดข้าวเมล็ดเดียว หากในบรรดาบาตร ปาก และมือ ณ ที่ใดที่หนึ่ง ยังมีโภชนะ ๕ อย่างอยู่แม้เพียงอย่างเดียว และภิกษุนั้นปฏิเสธโภชนะอื่นในบรรดาโภชนะ ๕ อย่างแม้เพียงอย่างเดียว ย่อมชื่อว่าทำปวารณา หากในที่ใดๆ ไม่มีโภชนะอยู่เลย ปรากฏเพียงกลิ่นอาหารเท่านั้น ไม่ชื่อว่าทำปวารณา หากในปากและในมือไม่มีโภชนะ แต่ในบาตรยังมีอยู่ ทว่าภิกษุไม่ประสงค์จะฉัน ณ อาสนะนั้น หรือประสงค์จะเข้าไปฉันในวิหาร หรือประสงค์จะให้แก่ผู้อื่น หากในระหว่างนั้นภิกษุปฏิเสธโภชนะที่เขานำมาถวายใหม่ ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะความเป็นผู้กำลังฉันอาหารนั้นขาดตอนไปแล้ว ในคัมภีร์มหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า 'แม้ภิกษุใดประสงค์จะไปฉันที่อื่น กลืนข้าวในปากแล้วถือเอาข้าวที่เหลือเดินไปอยู่ ปฏิเสธโภชนะอื่นในระหว่างทาง แม้แก่ภิกษุนั้นก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา' พึงทราบความในเรื่องมือเหมือนกับในเรื่องบาตร หรือแม้โภชนะที่มีอยู่ในปาก หากภิกษุไม่ประสงค์จะกลืน และในขณะนั้นปฏิเสธโภชนะอื่น ก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา เพราะว่าลักษณะที่กล่าวไว้ในบทหนึ่งๆ พึงทราบในบททั้งปวง อนึ่ง นัยนี้ท่านแสดงไว้แล้วในคัมภีร์กุรุนทีนั่นเอง ด้วยว่าในคัมภีร์กุรุนทีนั้นกล่าวไว้ว่า 'ข้าวในปากกลืนแล้ว ข้าวในมือประสงค์จะให้แก่คนกินเดน ข้าวในบาตรประสงค์จะให้แก่ภิกษุด้วยกัน หากปฏิเสธในขณะนั้น ไม่ชื่อว่าทำปวารณา' ดังนี้

හත්ථපාසෙ ඨිතොති එත්ථ පන සචෙ භික්ඛු නිසින්නො හොති, ආසනස්ස පච්ඡිමන්තතො පට්ඨාය, සචෙ ඨිතො, පණ්හිඅන්තතො පට්ඨාය, සචෙ නිපන්නො, යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය, දායකස්ස නිසින්නස්ස වා ඨිතස්ස වා නිපන්නස්ස වා ඨපෙත්වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථො ‘‘හත්ථපාසො’’ති වෙදිතබ්බො. තස්මිං ඨත්වා අභිහටං පටික්ඛිපන්තස්සෙව පවාරණා හොති, න තතො පරං.
ในบทว่า "อยู่ในหัตถบาส" นี้ ถ้าภิกษุนั่งอยู่ พึงทราบว่าเริ่มจากที่สุดข้างหลังของอาสนะหรือของสะโพก ถ้าภิกษุยืนอยู่ พึงทราบว่าเริ่มจากที่สุดแห่งส้นเท้า ถ้าภิกษุนอนอยู่ พึงทราบว่าเริ่มจากที่สุดข้างหลังของสีข้างที่นอนอยู่ หัตถบาสพึงทราบว่ามีประมาณสองศอกครึ่ง โดยกำหนดจากที่สุดข้างนี้ของอวัยวะที่ใกล้ที่สุดของทายกผู้นั่งอยู่ หรือยืนอยู่ หรือนอนอยู่ เว้นมือที่เหยียดออก ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามของที่นำมาถวายในขณะที่ตั้งอยู่ในหัตถบาสนั้นเท่านั้น พ้นจากนั้นไปย่อมไม่มี

අභිහරතීති හත්ථපාසබ්භන්තරෙ ඨිතො ගහණත්ථං උපනාමෙති. සචෙ පන අනන්තරනිසින්නොපි භික්ඛු හත්ථෙ වා ඌරූසු වා ආධාරකෙ වා ඨිතං පත්තං අනභිහරිත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හාහී’’ති වදති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි. භත්තපච්ඡිං ආනෙත්වා පුරතො භූමියං ඨපෙත්වා ‘‘ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ඊසකං පන උද්ධරිත්වා වා අපනාමෙත්වා වා ‘‘ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. ථෙරාසනෙ නිසින්නො ථෙරො දූරෙ නිසින්නස්ස දහරභික්ඛුස්ස පත්තං පෙසෙත්වා ‘‘ඉතො ඔදනං ගණ්හාහී’’ති වදති, ගණ්හිත්වා පන ගතො තුණ්හී තිට්ඨති, දහරො ‘‘අලං මය්හ’’න්ති පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? ථෙරස්ස දූරභාවතො දූතස්ස [Pg.128] ච අනභිහරණතො. සචෙ පන ගහෙත්වා ආගතො භික්ඛු ‘‘ඉදං භත්තං ගණ්හා’’ති වදති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. පරිවෙසනායඑකො එකෙන හත්ථෙන ඔදනපච්ඡිං, එකෙන කටච්ඡුං ගහෙත්වා භික්ඛුං පරිවිසති, තත්‍ර චෙ අඤ්ඤො ආගන්ත්වා ‘‘අහං පච්ඡිං ධාරෙස්සාමි, ත්වං ඔදනං දෙහී’’ති වත්වා ගහිතමත්තමෙව කරොති, පරිවෙසකො එව පන තං ධාරෙති, තස්මා සා අභිහටාව හොති, තතො දාතුකාමතාය ගණ්හන්තං පටික්ඛිපන්තස්ස පවාරණා හොති. සචෙ පන පරිවෙසකෙන ඵුට්ඨමත්තාව හොති, ඉතරොව නං ධාරෙති, තතො දාතුකාමතාය ගණ්හන්තං පටික්ඛිපන්තස්ස පවාරණා න හොති, කටච්ඡුනා උද්ධටභත්තෙ පන හොති. කටච්ඡුනා අභිහාරොයෙව හි තස්ස අභිහාරො. ‘‘ද්වින්නං සමභාරෙපි පටික්ඛිපන්තො පවාරෙතියෙවා’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. අනන්තරස්ස භික්ඛුනො භත්තෙ දීයමානෙ ඉතරො පත්තං හත්ථෙන පිදහති, පවාරණා නත්ථි. කස්මා? අඤ්ඤස්ස අභිහටෙ පටික්ඛිත්තත්තා.
คำว่า "นำมาถวาย" หมายถึง ทายกผู้อยู่ภายในหัตถบาสน้อมเข้าไปเพื่อให้รับ แต่ถ้าภิกษุแม้ผู้นั่งอยู่ในลำดับถัดไป ไม่ยกขึ้นหรือไม่อียงบาตรที่ตั้งอยู่ในมือ หรือบนตัก หรือบนที่รองบาตร แล้วกล่าวว่า "จงรับข้าว" ปวารณาย่อมไม่มีแก่ผู้ห้ามข้าวนั้น แม้เมื่อนำกระบุงข้าวมาวางไว้บนพื้นดินข้างหน้าแล้วกล่าวว่า "จงรับ" ก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้ามีการยกขึ้นเล็กน้อย หรือเอียง (กระบุงหรือบาตรเป็นต้น) แล้วกล่าวว่า "จงรับ" ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้าม พระเถระผู้นั่งบนอาสนะพระเถระ ส่งบาตรไปให้ภิกษุหนุ่มผู้นั่งอยู่ไกลแล้วกล่าวว่า "จงรับข้าวจากบาตรนี้" แต่ทูตผู้ถือไปกลับยืนนิ่งอยู่ ภิกษุหนุ่มกล่าวว่า "พอแล้วสำหรับผม" แล้วห้าม ย่อมไม่เป็นปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะพระเถระอยู่ไกล และเพราะทูตไม่ได้นำเข้าไปถวาย แต่ถ้าภิกษุผู้ถือมาแล้วกล่าวว่า "จงรับข้าวนี้" ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามข้าวนั้น ในการเลี้ยงพระ ทายกคนหนึ่งถือกระบุงข้าวด้วยมือข้างหนึ่ง ถือทัพพีด้วยมืออีกข้างหนึ่งประเคนภิกษุ ถ้ามีผู้อื่นมาแล้วกล่าวว่า "ผมจักถือกระบุงเอง ท่านจงตักข้าวถวายเถิด" แล้วเพียงแค่จับกระบุงไว้เท่านั้น แต่ผู้ประเคนนั่นเองยังเป็นผู้ถือกระบุงนั้นอยู่ เพราะฉะนั้น การนำมานั้นจึงชื่อว่าเป็นการนำมาถวายโดยผู้ประเคนนั่นเอง ปวารณาย่อมมีแก่ภิกษุผู้ห้ามข้าวที่ทายกนั้นถืออยู่ด้วยประสงค์จะถวาย แต่ถ้าผู้ประเคนเพียงแค่แตะกระบุงเท่านั้น และอีกคนหนึ่งเป็นผู้ถือกระบุงนั้นไว้ ปวารณาย่อมไม่มีแก่ผู้ห้ามข้าวที่ทายกนั้นถืออยู่ด้วยประสงค์จะถวาย แต่ในข้าวที่ตักด้วยทัพพี ย่อมมีปวารณา เพราะการนำมาด้วยทัพพีนั่นเอง เป็นการนำมาถวายของทายกผู้ประเคนนั้น ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "แม้ในของที่คนสองคนช่วยกันหามมา ภิกษุผู้ห้ามก็เป็นอันปวารณา" เมื่อเขากำลังถวายข้าวแก่ภิกษุรูปถัดไป ภิกษุอีกรูปหนึ่งปิดบาตรด้วยมือ ปวารณาย่อมไม่มี เพราะเหตุไร? เพราะเป็นการห้ามในขณะที่เขานำมาถวายแก่ผู้อื่น

පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායතීති එත්ථ වාචාය අභිහටං පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි, කායෙන අභිහටං පන යෙන කෙනචි ආකාරෙන කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිපන්තස්ස පවාරණා හොතීති වෙදිතබ්බො. තත්‍ර කායෙන පටික්ඛෙපො නාම අඞ්ගුලිං වා හත්ථං වා මක්ඛිකාබීජනිං වා චීවරකණ්ණං වා චාලෙති, භමුකාය වා ආකාරං කරොති, කුද්ධො වා ඔලොකෙති. වාචාය පටික්ඛෙපො නාම ‘‘අල’’න්ති වා ‘‘න ගණ්හාමී’’ති වා ‘‘මා ආකිරා’’ති වා ‘‘අපගච්ඡා’’ති වා වදති. එවං යෙන කෙනචි ආකාරෙන කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිත්තෙ පවාරණා හොති.
ในบทว่า "การห้ามปรากฏ" นี้ ปวารณาย่อมไม่มีแก่ผู้ห้ามของที่นำมาถวายด้วยวาจา (เพียงอย่างเดียว) แต่พึงทราบว่า ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามของที่นำมาถวายด้วยกาย ด้วยอาการอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นทางกายหรือทางวาจา ในการห้ามสองอย่างนั้น การห้ามด้วยกาย คือ ไหวนิ้วมือ หรือไหวมือ หรือไหวพัดวี หรือไหวชายจีวร หรือทำอาการด้วยคิ้ว หรือมองดูเหมือนโกรธ นี้ชื่อว่าการห้ามด้วยกาย การห้ามด้วยวาจา คือ กล่าวว่า "พอแล้ว" หรือ "ผมไม่รับ" หรือ "อย่าใส่เลย" หรือ "ถอยไป" อย่างนี้ เมื่อห้ามด้วยอาการอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นทางกายหรือทางวาจา ปวารณาย่อมมี

119. එකො අභිහටෙ භත්තෙ පවාරණාය භීතො හත්ථෙ අපනෙත්වා පුනප්පුනං පත්තෙ ඔදනං ආකිරන්තං ‘‘ආකිර ආකිර, කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා පූරෙහී’’ති වදති, එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ‘‘අනාකිරණත්ථාය වුත්තත්තා පවාරණා හොතී’’ති ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘ආකිර පූරෙහීති වදන්තස්ස නාම කස්සචි පවාරණා අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘න පවාරෙතී’’ති ආහ.
๑๑๙. ภิกษุรูปหนึ่ง เมื่อเขานำข้าวมาถวาย เพราะกลัวปวารณา จึงเอามือออก แล้วกล่าวแก่ผู้ที่เทข้าวลงในบาตรซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "ใส่มาเลย ใส่มาเลย อัดให้แน่นๆ ให้เต็มเลย" ในเรื่องนี้จะเป็นอย่างไร? พระมหาซุมมะเถระกล่าวไว้ก่อนว่า "เพราะกล่าวเพื่อประสงค์จะไม่ให้เขาใส่ ปวารณาย่อมมี" ส่วนพระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า "ปวารณาจะมีแก่ผู้ที่กล่าวว่า ใส่มาเลย ให้เต็มเลย ได้อย่างไร?" แล้วกล่าวว่า "ไม่เป็นปวารณา"

අපරො භත්තං අභිහරන්තං භික්ඛුං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘කිං, ආවුසො, ඉතොපි කිඤ්චි ගණ්හිස්සසි, දම්මි තෙ කිඤ්චී’’ති ආහ, තත්‍රාපි ‘‘එවං නාගමිස්සතීති වුත්තත්තා පවාරණා හොතී’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො [Pg.129] පන ‘‘ගණ්හිස්සසීති වදන්තස්ස නාම කස්සචි පවාරණා අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘න පවාරෙතී’’ති ආහ.
ภิกษุอีกรูปหนึ่ง เห็นภิกษุผู้กำลังนำข้าวมาถวาย จึงกล่าวว่า "ท่านผู้มีอายุ ท่านจักรับโภชนะอะไรจากข้าวนี้อีกไหม ผมจะให้โภชนะแก่ท่าน" แม้ในเรื่องนั้น พระมหาซุมมะเถระกล่าวว่า "เพราะกล่าวว่า (ถ้าท่านรับแล้ว) ผมจักไม่มาอีก ปวารณาย่อมมี" ส่วนพระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า "ปวารณาจะมีแก่ผู้ที่กล่าวว่า ท่านจักรับไหม ได้อย่างไร?" แล้วกล่าวว่า "ไม่เป็นปวารณา"

එකො සමංසකං රසං අභිහරිත්වා ‘‘රසං ගණ්හථා’’ති වදති, තං සුත්වා පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි. ‘‘මච්ඡමංසරස’’න්ති වුත්තෙ පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති, ‘‘ඉදං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙපි හොතියෙව. මංසං විසුං කත්වා ‘‘මංසරසං ගණ්හථා’’ති වදති, ‘‘තත්ථ චෙ සාසපමත්තම්පි මංසඛණ්ඩං අත්ථි, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. සචෙ පන පරිස්සාවිතො හොති, වට්ටතී’’ති අභයත්ථෙරො ආහ.
ทายกคนหนึ่งนำน้ำแกงที่มีเนื้อปนอยู่มาแล้วกล่าวว่า "จงรับน้ำแกง" เมื่อภิกษุได้ยินแล้วห้าม ปวารณาย่อมไม่มี แต่เมื่อเขากล่าวว่า "น้ำแกงปลา" หรือ "น้ำแกงเนื้อ" แล้วห้าม ปวารณาย่อมมี แม้เมื่อกล่าวว่า "จงรับน้ำแกงนี้" (ขณะที่เห็นว่าเป็นน้ำแกงเนื้อ) ก็ย่อมมีเช่นกัน หากแยกเนื้อออกต่างหากแล้วกล่าวว่า "จงรับน้ำแกงเนื้อ" พระอภัยเถระกล่าวว่า "หากในน้ำแกงเนื้อนั้นมีชิ้นเนื้อแม้เพียงเท่าเมล็ดผักกาด ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามน้ำแกงเนื้อนั้น แต่ถ้ากรองแล้ว ย่อมควร (ไม่เป็นปวารณา)"

මංසරසෙන ආපුච්ඡන්තං මහාථෙරො ‘‘මුහුත්තං ආගමෙහී’’ති වත්වා ‘‘ථාලකං, ආවුසො, ආහරා’’ති ආහ, එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ‘‘අභිහාරකස්ස ගමනං උපච්ඡින්නං, තස්මා පවාරෙතී’’ති ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘අයං කුහිං ගච්ඡති, කීදිසං එතස්ස ගමනං, ගණ්හන්තස්සපි නාම කස්සචි පවාරණා අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘න පවාරෙතී’’ති ආහ.
พระมหาเถระกล่าวแก่ผู้ที่ปวารณาด้วยน้ำแกงเนื้อว่า "จงรอก่อนครู่หนึ่ง" แล้วกล่าวว่า "อาวุโส (สามเณร) จงไปนำถ้วยมา" ในเรื่องนี้จะเป็นอย่างไร? พระมหาซุมมะเถระกล่าวไว้ก่อนว่า "เพราะการไปของผู้นำมาถูกขัดจังหวะเสียแล้ว เพราะฉะนั้น จึงเป็นปวารณา" ส่วนพระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า "การนำมานี้จะไปที่ไหน การไปของผู้นำมานั้นเป็นอย่างไร ปวารณาจะมีแก่ผู้ที่กำลังจะรับได้อย่างไร" แล้วกล่าวว่า "ไม่เป็นปวารณา"

කළීරපනසාදීහි මිස්සෙත්වා මංසං පචන්ති, තං ගහෙත්වා ‘‘කළීරසූපං ගණ්හථ, පනසබ්‍යඤ්ජනං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, එවම්පි න පවාරෙති. කස්මා? අපවාරණාරහස්ස නාමෙන වුත්තත්තා. සචෙ පන ‘‘මච්ඡසූපං මංසසූප’’න්ති වා ‘‘ඉදං ගණ්හථා’’ති වා වදන්ති, පවාරෙති, මංසකරම්බකො නාම හොති. තං දාතුකාමොපි ‘‘කරම්බකං ගණ්හථා’’ති වදති, වට්ටති, න පවාරෙති, ‘‘මංසකරම්බක’’න්ති වා ‘‘ඉද’’න්ති වා වුත්තෙ පන පවාරෙති. එස නයො සබ්බෙසු මච්ඡමංසමිස්සකෙසු.
เมื่อเขาแกงเนื้อระคนด้วยหน่อไม้และขนุนเป็นต้น แล้วนำแกงนั้นไปกล่าวว่า 'จงรับแกงหน่อไม้ จงรับกับข้าวขนุน' แม้อย่างนี้ก็ไม่เป็นปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะกล่าวด้วยชื่อของสิ่งที่ไม่เป็นเหตุแห่งปวารณา แต่ถ้ากล่าวว่า 'แกงปลา' หรือ 'แกงเนื้อ' หรือว่า 'จงรับสิ่งนี้' ย่อมเป็นปวารณา สิ่งนั้นชื่อว่าแกงเนื้อระคน แม้ผู้ใคร่จะถวายแกงเนื้อระคนนั้นกล่าวว่า 'จงรับแกงระคน' ย่อมควร (คือกล่าวได้) แต่ไม่เป็นปวารณา แต่ถ้ากล่าวว่า 'แกงเนื้อระคน' หรือว่า 'สิ่งนี้' ย่อมเป็นปวารณา นัยนี้แลในแกงปลาและแกงเนื้อที่ระคนกันทั้งปวง

120. ‘‘යො පන නිමන්තනෙ භුඤ්ජමානො මංසං අභිහටං ‘උද්දිස්සකත’න්ති මඤ්ඤමානො පටික්ඛිපති, පවාරිතොව හොතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. මිස්සකකථා පන කුරුන්දියං සුට්ඨු වුත්තා. එවඤ්හි තත්ථ වුත්තං – පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු භත්තමිස්සකං යාගුං ආහරිත්වා ‘‘යාගුං ගණ්හථා’’ති වදති, න පවාරෙති, ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පවාරෙති. කස්මා? යෙනාපුච්ඡිතො, තස්ස අත්ථිතාය. අයමෙත්ථ අධිප්පායො – ‘‘යාගුමිස්සකං ගණ්හථා’’ති වදති, තත්‍ර චෙ යාගු බහුතරා වා හොති සමසමා වා, න පවාරෙති. යාගු මන්දා, භත්තං බහුතරං, පවාරෙති. ඉදඤ්ච සබ්බඅට්ඨකථාසු වුත්තත්තා න සක්කා පටික්ඛිපිතුං, කාරණං පනෙත්ථ දුද්දසං. ‘‘භත්තමිස්සකං ගණ්හථා’’ති වදති, භත්තං බහුතරං වා සමං වා අප්පතරං වා හොති, පවාරෙතියෙව[Pg.130]. භත්තං වා යාගුං වා අනාමසිත්වා ‘‘මිස්සකං ගණ්හථා’’ති වදති, තත්‍ර චෙ භත්තං බහුතරං වා සමකං වා හොති, පවාරෙති, අප්පතරං න පවාරෙති, ඉදඤ්ච කරම්බකෙන න සමානෙතබ්බං. කරම්බකො හි මංසමිස්සකොපි හොති අමංසමිස්සකොපි, තස්මා කරම්බකන්ති වුත්තෙ පවාරණා නත්ථි, ඉදං පන භත්තමිස්සකමෙව. එත්ථ වුත්තනයෙනෙව පවාරණා හොති. බහුරසෙ භත්තෙ රසං, බහුඛීරෙ ඛීරං, බහුසප්පිම්හි ච පායාසෙ සප්පිං ගණ්හථාති විසුං කත්වා දෙති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි.
๑๒๐. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'ก็ภิกษุใดเมื่อกำลังฉันในที่นิมนต์ ปฏิเสธเนื้อที่เขานำมาถวายเพราะสำคัญว่าเป็นเนื้อที่เขาทำเจาะจง (อุททิสสตกะ) ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ปวารณาแล้วเหมือนกัน' ส่วนเรื่องของระคน ท่านกล่าวไว้ดีแล้วในกุรุนที ในกุรุนทีนั้นกล่าวไว้อย่างนี้ว่า ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตนำยาคูระคนด้วยข้าวสวยมาแล้วกล่าวว่า 'จงรับยาคู' ย่อมไม่เป็นปวารณา เมื่อกล่าวว่า 'จงรับข้าวสวย' ย่อมเป็นปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะข้าวสวยที่ถูกถามถึงนั้นมีอยู่ นี้เป็นอธิบายในเรื่องนี้ คือ ถ้ากล่าวว่า 'จงรับยาคูระคน' ในยาคูระคนนั้น ถ้ามียาคูมากกว่าหรือมีส่วนเท่ากัน ย่อมไม่เป็นปวารณา ถ้ามียาคูน้อย มีข้าวสวยมากกว่า ย่อมเป็นปวารณา และข้อนี้ไม่สามารถจะปฏิเสธได้เพราะมีกล่าวไว้ในอรรถกถาทั้งปวง แต่เหตุในคำอรรถกถานี้เห็นได้ยาก ถ้ากล่าวว่า 'จงรับข้าวสวยระคน' ไม่ว่าข้าวสวยจะมากกว่า หรือเท่ากัน หรือน้อยกว่าก็ตาม ย่อมเป็นปวารณาแท้ๆ ถ้าไม่ระบุชื่อข้าวสวยหรือยาคู แต่กล่าวว่า 'จงรับของระคน' ในของระคนนั้น ถ้าข้าวสวยมากกว่าหรือเท่ากัน ย่อมเป็นปวารณา ถ้าข้าวสวยน้อยกว่า ย่อมไม่เป็นปวารณา และข้อนี้ไม่พึงนำไปเปรียบกับแกงระคน (กะรัมพะ) เพราะแกงระคนนั้น แม้ระคนด้วยเนื้อก็มี ไม่ระคนด้วยเนื้อก็มี ฉะนั้น เมื่อกล่าวว่า 'แกงระคน' ปวารณาจึงไม่มี แต่คำนี้หมายถึงข้าวสวยระคนเท่านั้น ปวารณาย่อมมีตามนัยที่กล่าวไว้แล้วนั่นเอง ในข้าวสวยที่มีน้ำแกงมาก ถวายโดยแยกกล่าวว่า 'จงรับน้ำแกง' ในข้าวสวยที่มีนมสดมาก กล่าวว่า 'จงรับนมสด' และในข้าวปายาสที่มีเนยใสมาก กล่าวว่า 'จงรับเนยใส' ปวารณาย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้ปฏิเสธสิ่งนั้น

යො පන ගච්ඡන්තො පවාරෙති, සො ගච්ඡන්තොව භුඤ්ජිතුං ලභති. කද්දමං වා උදකං වා පත්වා ඨිතෙන අතිරිත්තං කාරෙතබ්බං. සචෙ අන්තරා නදී පූරා හොති, නදීතීරෙ ගුම්බං අනුපරියායන්තෙන භුඤ්ජිතබ්බං. අථ නාවා වා සෙතු වා අත්ථි, තං අභිරුහිත්වාපි චඞ්කමන්තෙනෙව භුඤ්ජිතබ්බං, ගමනං න උපච්ඡින්දිතබ්බං. යානෙ වා හත්ථිඅස්සපිට්ඨෙ වා චන්දමණ්ඩලෙ වා සූරියමණ්ඩලෙ වා නිසීදිත්වා පවාරිතෙන යාව මජ්ඣන්හිකං, තාව තෙසු ගච්ඡන්තෙසුපි නිසින්නෙනෙව භුඤ්ජිතබ්බං. යො ඨිතො පවාරෙති, ඨිතෙනෙව, යො නිසින්නො පවාරෙති, නිසින්නෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං, තං තං ඉරියාපථං විකොපෙන්තෙන අතිරිත්තං කාරෙතබ්බං. යො උක්කුටිකො නිසීදිත්වා පවාරෙති, තෙන උක්කුටිකෙනෙව භුඤ්ජිතබ්බං. තස්ස පන හෙට්ඨා පලාලපීඨං වා කිඤ්චි වා නිසීදනකං දාතබ්බං. පීඨකෙ නිසීදිත්වා පවාරිතෙන ආසනං අචාලෙත්වාව චතස්සො දිසා පරිවත්තන්තෙන භුඤ්ජිතුං ලබ්භති. මඤ්චෙ නිසීදිත්වා පවාරිතෙන ඉතො වා එත්තො වා සඤ්චරිතුං න ලබ්භති. සචෙ පන නං සහ මඤ්චෙන උක්ඛිපිත්වා අඤ්ඤත්‍ර නෙන්ති, වට්ටති. නිපජ්ජිත්වා පවාරිතෙන නිපන්නෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. පරිවත්තන්තෙන යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස ඨානං නාතික්කමෙතබ්බං.
ก็ภิกษุใดปวารณาขณะกำลังเดิน ภิกษุนั้นย่อมได้เพื่อจะฉันในขณะเดินนั่นเอง เมื่อไปถึงที่โคลนหรือที่น้ำแล้วยืนอยู่ ภิกษุนั้นพึงทำอติริตกรรมเสียก่อน (จึงจะฉันได้) ถ้าในระหว่างทางมีแม่น้ำเต็ม ภิกษุพึงฉันโดยเดินเลียบไปตามพุ่มไม้ที่ริมฝั่งแม่น้ำ แต่ถ้ามีเรือหรือสะพาน ภิกษุพึงขึ้นไปบนเรือหรือสะพานนั้นแล้วฉันโดยเดินจงกรมไปมานั่นเอง ไม่พึงตัดขาดอิริยาบถเดิน ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนั่งบนยาน หรือบนหลังช้าง หรือบนดวงจันทร์ หรือบนดวงอาทิตย์ ตราบเท่าที่ยังไม่เที่ยงวัน แม้สิ่งเหล่านั้นจะเคลื่อนที่ไป ภิกษุก็พึงฉันโดยนั่งนั่นเอง ภิกษุใดยืนปวารณา พึงฉันโดยยืน ภิกษุใดนั่งปวารณา พึงฉันโดยนั่ง ภิกษุผู้จะทำลายอิริยาบถนั้นๆ พึงทำอติริตกรรม ภิกษุใดนั่งยองๆ ปวารณา ภิกษุนั้นพึงฉันโดยนั่งยองๆ นั่นเอง แต่พึงถวายตั่งฟางหรือที่นั่งอย่างใดอย่างหนึ่งรองไว้ข้างล่างภิกษุนั้น ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนั่งบนตั่ง ย่อมได้เพื่อจะฉันโดยหมุนตัวไปสู่ทิศทั้งสี่โดยไม่ให้ที่นั่งเคลื่อน ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนั่งบนเตียง ย่อมไม่ได้เพื่อจะเคลื่อนย้ายไปจากที่นี้หรือที่นั้น แต่ถ้าเขายกภิกษุนั้นไปที่อื่นพร้อมกับเตียง ย่อมควร ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนอน พึงฉันโดยนอนนั่นเอง เมื่อจะพลิกตัว ภิกษุผู้ที่นอนตะแคงอยู่ ไม่พึงล่วงเลยที่แห่งสีข้างนั้น

121. පවාරිතෙන පන කිංකාතබ්බන්ති? යෙන ඉරියාපථෙන පවාරිතො හොති, තං විකොපෙත්වා අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන චෙ භුඤ්ජති, අතිරිත්තං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. අනතිරිත්තං පන යං කිඤ්චි යාවකාලිකසඞ්ගහිතං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං.
๑๒๑. ก็ภิกษุผู้ปวารณาแล้วพึงทำอย่างไร? ถ้าภิกษุทำลายอิริยาบถที่ตนปวารณาแล้ว จะฉันด้วยอิริยาบถอื่น พึงให้ทำอติริตกรรมก่อนแล้วจึงฉัน ส่วนภิกษุใดขบเคี้ยวหรือฉันของขบเคี้ยวหรือของฉันอย่างใดอย่างหนึ่งที่สงเคราะห์เข้าในยาวกาลิกที่เป็นอนติริต (ไม่ได้ทำอติริตกรรม) เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ คำกลืน

තත්ථ අනතිරිත්තං නාම නාතිරිත්තං, න අධිකන්ති අත්ථො. තං පන යස්මා කප්පියකතාදීහි සත්තහි විනයකම්මාකාරෙහි අකතං වා ගිලානස්ස අනධිකං වා හොති, තස්මා පදභාජනෙ වුත්තං –
ในคำนั้น คำว่า อนติริต มีความหมายว่า ไม่ใช่ของเหลือ ไม่ใช่ของส่วนเกิน แต่อนติริตนั้น โดยเหตุที่ไม่ได้ทำด้วยอาการแห่งวินัยกรรม ๗ อย่าง มีการทำให้เป็นกัปปิยะเป็นต้น หรือไม่ใช่ของเหลือสำหรับภิกษุไข้ ฉะนั้น ในปทภาชนีย์จึงกล่าวไว้ว่า -

‘‘අනතිරිත්තං [Pg.131] නාම අකප්පියකතං හොති, අප්පටිග්ගහිතකතං හොති, අනුච්චාරිතකතං හොති, අහත්ථපාසෙ කතං හොති, අභුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා ච පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘අලමෙතං සබ්බ’න්ති අවුත්තං හොති, න ගිලානාතිරිත්තං හොති, එතං අනතිරිත්තං නාමා’’ති (පාචි. 239).
“ชื่อว่า อนติริต คือ สิ่งที่ไม่ได้ทำให้เป็นกัปปิยะ ๑, สิ่งที่ไม่ได้ทำโดยการรับประเคน ๑, สิ่งที่ไม่ได้ทำโดยการยกขึ้น ๑, สิ่งที่ทำนอกหัตถบาส ๑, สิ่งที่ภิกษุผู้ยังไม่ได้ฉันทำ ๑, สิ่งที่ภิกษุผู้ฉันแล้วและปวารณาแล้วลุกจากอาสนะทำ ๑, สิ่งที่ไม่ได้กล่าวว่า 'ของทั้งหมดนี้พอแล้ว' ๑, สิ่งที่ไม่ใช่ของเหลือของภิกษุไข้ ๑, นี้ชื่อว่า อนติริต” (ปาจิตติย์ 239)

තත්ථ අකප්පියකතන්ති යං තත්ථ ඵලං වා කන්දමූලාදිං වා පඤ්චහි සමණකප්පෙහි කප්පියං අකතං, යඤ්ච අකප්පියමංසං වා අකප්පියභොජනං වා, එතං අකප්පියං නාම. තං අකප්පියං ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති එවං අතිරිත්තං කතම්පි ‘‘අකප්පියකත’’න්ති වෙදිතබ්බං. අප්පටිග්ගහිතකතන්ති භික්ඛුනා අප්පටිග්ගහිතංයෙව පුරිමනයෙන අතිරිත්තං කතං. අනුච්චාරිතකතන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතෙන භික්ඛුනා ඊසකම්පි අනුක්ඛිත්තං වා අනපනාමිතං වා කතං. අහත්ථපාසෙ කතන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතස්ස හත්ථපාසතො බහි ඨිතෙන කතං. අභුත්තාවිනා කතන්ති යො ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති අතිරිත්තං කරොති, තෙන පවාරණප්පහොනකභොජනං අභුත්තෙන කතං. භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කතන්ති ඉදං උත්තානමෙව. ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති අවුත්තන්ති වචීභෙදං කත්වා එවං අවුත්තං හොති. ඉති ඉමෙහි සත්තහි විනයකම්මාකාරෙහි යං අතිරිත්තං කප්පියං අකතං, යඤ්ච න ගිලානාතිරිත්තං, තදුභයම්පි ‘‘අනතිරිත්ත’’න්ති වෙදිතබ්බං.
ในคำเริ่มต้นว่า อกัปปิยักกตะ นั้น คำว่า อกัปปิยักกตะ หมายถึง ผลไม้หรือรากเหง้าเป็นต้นใดๆ ในที่นั้น ที่ไม่ได้ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยกัปปิยะของสมณะ ๕ อย่าง และเนื้อที่ไม่ควรฉันหรืออาหารที่ไม่ควรฉันใดๆ อาหารนั้นชื่อว่าอกัปปิยะ แม้สิ่งที่ทำให้เป็นอติริตอย่างนี้ว่า 'พอแล้วทั้งหมดนี้' ซึ่งเป็นอกัปปิยะนั้น ก็พึงทราบว่า 'อกัปปิยักกตะ' (สิ่งที่ทำให้เป็นอกัปปิยะ). คำว่า อัปปฏิคคหิตักกตะ คือสิ่งที่ภิกษุไม่ได้รับประเคนเอง แต่ทำให้เป็นอติริตด้วยนัยก่อน. คำว่า อนุกขิตตักกตะ คือสิ่งที่ภิกษุผู้มาเพื่อทำให้เป็นกัปปิยะ ไม่ได้ยกขึ้นหรือไม่ได้เคลื่อนย้าย (อนปนามิตะ) แม้แต่น้อย. คำว่า อหัตถปาสักกตะ คือสิ่งที่ภิกษุผู้มาเพื่อทำให้เป็นกัปปิยะ ยืนอยู่นอกหัตถบาสแล้วทำ. คำว่า อภุตตาวินากตะ คือสิ่งที่ภิกษุผู้ยังไม่ฉันอาหารที่พอแก่ปวารณา ทำอติริตโดยกล่าวว่า 'พอแล้วทั้งหมดนี้'. คำว่า ภุตตาวินา ปวาริเตนะ อาสนา วุฏฐิเตนะ กตัง นี้เป็นคำที่ชัดเจนอยู่แล้ว. คำว่า อลเมตัง สัพพันติ อวุตตัง คือสิ่งที่ไม่ได้กล่าวอย่างนี้ โดยเปล่งวาจาว่า 'พอแล้วทั้งหมดนี้'. ฉะนั้น ด้วยอาการแห่งวินัยกรรม ๗ อย่างเหล่านี้ อาหารใดที่ไม่ได้ทำให้เป็นอติริตกัปปิยะ และอาหารใดที่ไม่เป็นคิลานาติริต (ของเหลือของภิกษุไข้) อาหารทั้งสองอย่างนั้นพึงทราบว่า 'อนติริต'.

122. අතිරිත්තං පන තස්සෙව පටිපක්ඛනයෙන වෙදිතබ්බං. තෙනෙව වුත්තං පදභාජනෙ –
๑๒๒. ส่วนอติริตพึงทราบด้วยนัยตรงกันข้ามกับอนติริตนั้นเอง ด้วยเหตุนั้น ในปทภาชนีย์จึงกล่าวไว้ว่า –

‘‘අතිරිත්තං නාම කප්පියකතං හොති, පටිග්ගහිතකතං හොති, උච්චාරිතකතං හොති, හත්ථපාසෙ කතං හොති, භුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා අවුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘අලමෙතං සබ්බ’න්ති වුත්තං හොති, ගිලානාතිරිත්තං හොති, එතං අතිරිත්තං නාමා’’ති (පාචි. 239).
“ชื่อว่าอติริต คือ สิ่งที่ทำให้เป็นกัปปิยะแล้ว, สิ่งที่ได้รับประเคนแล้ว, สิ่งที่ยกขึ้นแล้ว, สิ่งที่ทำในหัตถบาส, สิ่งที่ภิกษุผู้ฉันแล้วทำ, สิ่งที่ภิกษุผู้ฉันแล้วปวารณาแล้วยังไม่ลุกจากอาสนะทำ, สิ่งที่กล่าวว่า ‘พอแล้วทั้งหมดนี้’, สิ่งที่เป็นคิลานาติริต, นี้ชื่อว่าอติริต” (ปาจิตติย์ 239)

අපිචෙත්ථ භුත්තාවිනා කතං හොතීති අනන්තරනිසින්නස්ස සභාගස්ස භික්ඛුනො පත්තතො එකම්පි සිත්ථං වා මංසහීරං වා ඛාදිත්වා කතම්පි ‘‘භුත්තාවිනාව කතං හොතී’’ති වෙදිතබ්බං. ආසනා අවුට්ඨිතෙනාති එත්ථ පන අසම්මොහත්ථං [Pg.132] අයං විනිච්ඡයො – ද්වෙ භික්ඛූ පාතොයෙව භුඤ්ජමානා පවාරිතා හොන්ති, එකෙන තත්ථෙව නිසීදිතබ්බං, ඉතරෙන නිච්චභත්තං වා සලාකභත්තං වා ආනෙත්වා උපඩ්ඪං තස්ස භික්ඛුනො පත්තෙ ආකිරිත්වා හත්ථං ධොවිත්වා සෙසං තෙන භික්ඛුනා කප්පියං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. කස්මා? යඤ්හි තස්ස හත්ථෙ ලග්ගං, තං අකප්පියං හොති. සචෙ පන පඨමං නිසින්නො භික්ඛු සයමෙව තස්ස පත්තතො හත්ථෙන ගණ්හාති, හත්ථධොවනකිච්චං නත්ථි. සචෙ පන එවං ‘කප්පියං කාරෙත්වා භුඤ්ජන්තස්ස පුන කිඤ්චි බ්‍යඤ්ජනං වා ඛාදනීයං වා පත්තෙ ආකිර’න්ති යෙන පඨමං කප්පියං කතං හොති, සො පුන කාතුං න ලභති. යෙන අකතං, තෙන කාතබ්බං, යඤ්ච අකතං, තං කාතබ්බං. යෙන අකතන්ති අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා යෙන පඨමං න කතං, තෙන කාතබ්බං. යඤ්ච අකතන්ති යෙන පඨමං කප්පියං කතං, තෙනපි යං අකතං, තං කාතබ්බං. පඨමභාජනෙ පන කාතුං න ලබ්භති. තත්ථ හි කරියමානෙ පඨමං කතෙන සද්ධිං කතං හොති, තස්මා අඤ්ඤස්මිං භාජනෙ කාතුං වට්ටතීති අධිප්පායො. එවං කතං පන තෙන භික්ඛුනා පඨමං කතෙන සද්ධිං භුඤ්ජිතුං වට්ටති.
อนึ่ง ในอธิการนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวนัยอื่นอีก. คำว่า อันภิกษุผู้ฉันแล้วทำ พึงทราบว่า แม้ภิกษุผู้มีสภาวะเสมอกัน ผู้นั่งถัดกัน ฉันข้าวสุกแม้เพียงเมล็ดเดียว หรือชิ้นเนื้อหรือเอ็นแม้เพียงชิ้นเดียว จากบาตรของภิกษุนั้น แล้วทำ (อติริตกรรม) ก็พึงทราบว่า 'อันภิกษุผู้ฉันแล้วนั่นแหละทำ'. ส่วนในบทว่า อาสนา อวุฏฐิเตนะ นี้ เพื่อความไม่หลงผิด พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ภิกษุสองรูปฉันอยู่แต่เช้าตรู่ ได้ปวารณาแล้ว รูปหนึ่งพึงนั่งอยู่ที่เดิมนั่นแหละ อีกรูปหนึ่งนำนิจภัตหรือสลากภัตมา เทภัตตาหารครึ่งหนึ่งลงในบาตรของภิกษุรูปนั้น ล้างมือแล้ว ให้ภิกษุรูปนั้นทำกัปปิยะส่วนที่เหลือ แล้วพึงฉัน. เพราะเหตุไร? เพราะเมล็ดข้าวใดติดอยู่ที่มือของภิกษุรูปนั้น เมล็ดข้าวนั้นเป็นอกัปปิยะ. แต่ถ้าภิกษุผู้นั่งอยู่ก่อนนั้นเอง หยิบจากบาตรของภิกษุรูปนั้นด้วยมือ กิจคือการล้างมือไม่มี. แต่ถ้าเมื่อภิกษุผู้ให้ทำกัปปิยะแล้วฉันอยู่อย่างนี้ มีผู้เทกับข้าวหรือของขบเคี้ยวบางอย่างลงในบาตรอีก ภิกษุรูปใดทำกัปปิยะไว้ก่อน ภิกษุรูปนั้นไม่พึงทำอีก ภิกษุรูปอื่นที่ยังไม่ได้ทำ พึงทำ และอาหารใดที่ยังไม่ได้ทำ พึงทำอาหารนั้น. คำว่า อันภิกษุรูปใดที่ยังไม่ได้ทำ หมายถึง ภิกษุรูปอื่นที่ยังไม่ได้ทำในตอนแรก พึงทำ. และคำว่า อาหารใดที่ยังไม่ได้ทำ หมายถึง อาหารใดที่ภิกษุผู้ทำกัปปิยะในตอนแรกยังไม่ได้ทำกัปปิยะ พึงทำอาหารนั้น. แต่ในภาชนะแรกไม่พึงทำ เพราะเมื่อทำในภาชนะนั้น ย่อมเป็นอันทำร่วมกับอาหารที่ทำไว้ก่อนแล้ว เพราะฉะนั้น พึงทำในภาชนะอื่นจึงควร นี้เป็นอธิบาย. แต่อาหารที่ทำอย่างนี้ ภิกษุรูปนั้นพึงฉันร่วมกับภิกษุผู้ทำกัปปิยะไว้ก่อนได้.

කප්පියං කරොන්තෙන ච න කෙවලං පත්තෙයෙව, කුණ්ඩෙපි පච්ඡියම්පි යත්ථ කත්ථචි පුරතො ඨපෙත්වා ඔනාමිතභාජනෙ කාතබ්බං. තං සචෙ භික්ඛුසතං පවාරිතං හොති, සබ්බෙසං භුඤ්ජිතුං වට්ටති, අප්පවාරිතානම්පි වට්ටති. යෙන පන කප්පියං කතං, තස්ස න වට්ටති. සචෙපි පවාරෙත්වා පිණ්ඩාය පවිට්ඨං භික්ඛුං පත්තං ගහෙත්වා අවස්සං භුඤ්ජනකෙ මඞ්ගලනිමන්තනෙ නිසීදාපෙන්ති, අතිරිත්තං කාරාපෙත්වාව භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ තත්ථ අඤ්ඤො භික්ඛු නත්ථි, ආසනසාලං වා විහාරං වා පත්තං පෙසෙත්වා කාරෙතබ්බං, කප්පියං කරොන්තෙන පන අනුපසම්පන්නස්ස හත්ථෙ ඨිතං න කාතබ්බං. සචෙ ආසනසාලායං අබ්‍යත්තො භික්ඛු හොති, සයං ගන්ත්වා කප්පියං කාරාපෙත්වා ආනෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං.
และเมื่อจะทำกัปปิยะ ไม่ใช่ทำได้เพียงในบาตรเท่านั้น แม้ในอ่าง ในตะกร้า หรือ ณ ที่ใดที่หนึ่งที่วางไว้ข้างหน้า ในภาชนะที่น้อม (เอียง) เข้ามาก็พึงทำ. อาหารนั้น ถ้าภิกษุร้อยรูปปวารณาแล้ว ก็ควรแก่ภิกษุทั้งหมดที่จะฉันได้ แม้แก่ภิกษุที่ยังไม่ปวารณาก็ควร. แต่ภิกษุรูปใดทำกัปปิยะไว้ อาหารนั้นไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นเอง. แม้ถ้าภิกษุรูปหนึ่งปวารณาแล้วเข้าไปบิณฑบาต ถูกจับบาตรให้นั่งในงานนิมนต์มงคลที่ต้องฉันแน่นอน พึงให้ทำอติริตก่อนแล้วจึงฉัน. ถ้าในที่นั้นไม่มีภิกษุอื่น พึงส่งบาตรไปยังโรงฉันหรือวิหารแล้วให้ทำกัปปิยะ. แต่เมื่อจะทำกัปปิยะ ไม่พึงทำในอาหารที่อยู่ในมือของอนุปสัมบัน. ถ้าในโรงฉันมีแต่ภิกษุผู้ไม่ฉลาด (ในวินัยกรรม) พึงไปเอง ให้ทำกัปปิยะแล้วนำมาฉัน.

ගිලානාතිරිත්තන්ති එත්ථ න කෙවලං යං ගිලානස්ස භුත්තාවසෙසං හොති, තං ගිලානාතිරිත්තං, අථ ඛො යං කිඤ්චි ගිලානං උද්දිස්ස ‘‘අජ්ජ වා යදා වා ඉච්ඡති, තදා ඛාදිස්සතී’’ති ආහටං, තං සබ්බං ගිලානාතිරිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යාමකාලිකං පන සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං වා යං [Pg.133] කිඤ්චි අනතිරිත්තං ආහාරත්ථාය පරිභුඤ්ජන්තස්ස අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. සචෙ පන යාමකාලිකාදීනි ආමිසසංසට්ඨානි හොන්ති, ආහාරත්ථායපි අනාහාරත්ථායපි පටිග්ගහෙත්වා අජ්ඣොහරන්තස්ස පාචිත්තියමෙව, අසංසට්ඨානි පන සති පච්චයෙ භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති.
ในบทว่า คิลานาติริตตัง นี้ ไม่ใช่เพียงอาหารที่เป็นของเหลือจากการฉันของภิกษุไข้เท่านั้นที่เป็นคิลานาติริต แต่โดยที่แท้ อาหารใดๆ ที่นำมาอุทิศภิกษุไข้ว่า 'จะฉันในวันนี้ หรือเมื่อใดที่ต้องการ' อาหารทั้งหมดนั้นพึงทราบว่าเป็นคิลานาติริต. อนึ่ง ยามกาลิก สัตตาหกาลิก หรือยาวชีวิกใดๆ ที่ไม่เป็นอติริต เมื่อภิกษุฉันเพื่อเป็นอาหาร ทุกๆ คำกลืนเป็นทุกกฏ. แต่ถ้าพวกยามกาลิกเป็นต้นเหล่านั้นระคนด้วยอามิส เมื่อภิกษุรับประเคนแล้วกลืนกิน ไม่ว่าจะเพื่อเป็นอาหารหรือเพื่อเป็นยา ก็เป็นปาจิตตีย์เท่านั้น. ส่วนพวกที่ไม่ระคนด้วยอามิส เมื่อมีเหตุปัจจัย ภิกษุฉันอยู่ ไม่เป็นอาบัติ.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

පවාරණාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยการปวารณา จบลงแล้ว

22. පබ්බජ්ජාවිනිච්ඡයකථා
๒๒. เรื่องวินิจฉัยการบรรพชา

123. පබ්බජ්ජාති එත්ථ පන පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං කුලපුත්තං පබ්බාජෙන්තෙන යෙ පාළියං ‘‘න භික්ඛවෙ පඤ්චහි ආබාධෙහි ඵුට්ඨො පබ්බාජෙතබ්බො’’තිආදිනා (මහාව. 89) පටික්ඛිත්තා පුග්ගලා, තෙ වජ්ජෙත්වා පබ්බජ්ජාදොසවිරහිතො පුග්ගලො පබ්බාජෙතබ්බො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 88) – කුට්ඨං ගණ්ඩො කිලාසො සොසො අපමාරොති ඉමෙහි පඤ්චහි ආබාධෙහි ඵුට්ඨො න පබ්බාජෙතබ්බො, පබ්බාජෙන්තො පන දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. තත්ථ කුට්ඨන්ති රත්තකුට්ඨං වා හොතු කාළකුට්ඨං වා, යං කිඤ්චි කිටිභදද්දඋකච්ඡුආදිප්පභෙදම්පි සබ්බං කුට්ඨමෙවාති වුත්තං. තඤ්චෙ නඛපිට්ඨිප්පමාණම්පි වඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතං හොති, න පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන නිවාසනපාවුරණෙහි පකතිපටිච්ඡන්නට්ඨානෙ නඛපිට්ඨිප්පමාණං අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතං හොති, වට්ටති. ‘‘මුඛෙ පන හත්ථපාදපිට්ඨීසු වා සචෙපි අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතං, නඛපිට්ඨිතො ච ඛුද්දකතරම්පි න වට්ටතියෙවා’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. තිකිච්ඡාපෙත්වා පබ්බාජෙන්තෙනපි පකතිවණ්ණෙ ජාතෙයෙව පබ්බාජෙතබ්බො, ගොධාපිට්ඨිසදිසචුණ්ණඔකිරණසරීරම්පි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති.
๑๒๓. อนึ่ง ในบทว่า “บรรพชา” นี้ เมื่อภิกษุจะให้กุลบุตรผู้มุ่งหวังบรรพชาให้บรรพชา พึงเว้นบุคคลที่พระบาลีห้ามไว้ด้วยบทเป็นต้นว่า “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถูกอาพาธ ๕ อย่างครอบงำ ไม่พึงให้บรรพชา” พึงให้บุคคลผู้ปราศจากโทษอันเป็นอันตรายแห่งบรรพชาให้บรรพชา ในพระบาลีนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ บุคคลผู้ถูกอาพาธ ๕ อย่างเหล่านี้ คือ โรคเรื้อน โรคฝี โรคเกลื้อน โรคกษัย และโรคลมบ้าหมู ครอบงำ ไม่พึงให้บรรพชา แต่ภิกษุผู้ให้บรรพชา ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า “ผู้ใดให้บรรพชา ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ” ในอาพาธ ๕ อย่างนั้น คำว่า “โรคเรื้อน” หมายถึง ไม่ว่าจะเป็นโรคเรื้อนแดง หรือโรคเรื้อนดำ หรือโรคเรื้อนชนิดใดๆ ที่มีประเภทต่างๆ เช่น โรคเรื้อนกวาง โรคกลาก โรคหิด ทั้งหมดล้วนเป็นโรคเรื้อนทั้งสิ้น ดังนี้ ถ้าโรคเรื้อนนั้น แม้มีขนาดเท่าหลังเล็บมือ แต่ตั้งอยู่ในส่วนที่ลุกลาม ก็ไม่พึงให้บรรพชา แต่ถ้าโรคเรื้อนนั้นมีขนาดเท่าหลังเล็บมือ ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม ในที่ที่ถูกผ้าครองปกปิดตามปกติ ก็ควร แต่ถ้าอยู่ที่ใบหน้า หรือหลังมือ หลังเท้า แม้ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม และเล็กกว่าหลังเล็บมือ ก็ไม่ควรเลย ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที แม้เมื่อให้บรรพชาโดยให้รักษาแล้ว พึงให้บรรพชาเมื่อผิวพรรณกลับเป็นปกติแล้วเท่านั้น แม้บุคคลที่มีร่างกายเต็มไปด้วยผงคล้ายหลังตะกวด ก็ไม่พึงให้บรรพชา

ගණ්ඩොති මෙදගණ්ඩො වා හොතු අඤ්ඤො වා, යො කොචි කොලට්ඨිමත්තකොපි චෙ වඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතො ගණ්ඩො හොති, න පබ්බාජෙතබ්බො. පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ පන කොලට්ඨිමත්තෙ අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතෙ වට්ටති, මුඛාදිකෙ අප්පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතෙපි න වට්ටති. තිකිච්ඡාපෙත්වා පබ්බාජෙන්තෙනපි සරීරං සච්ඡවිං කාරාපෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. උණ්ණිගණ්ඩා නාම [Pg.134] හොන්ති ගොථනකා විය අඞ්ගුලිකා විය ච තත්ථ තත්ථ ලම්බන්ති, එතෙපි ගණ්ඩායෙව, තෙසු සති පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. දහරකාලෙ ඛීරපීළකා යොබ්බන්නකාලෙ ච මුඛෙ ඛරපීළකා නාම හොන්ති, මහල්ලකකාලෙ නස්සන්ති, න තා ගණ්ඩසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති, තාසු සති පබ්බාජෙතුං වට්ටති. අඤ්ඤා පන සරීරෙ ඛරපීළකා නාම, අපරා පදුමකණ්ණිකා නාම හොන්ති, අඤ්ඤා සාසපබීජකා නාම සාසපමත්තායෙව සකලසරීරං ඵරන්ති, සබ්බා කුට්ඨජාතිකාව, තාසු සති න පබ්බාජෙතබ්බො.
คำว่า “โรคฝี” หมายถึง ไม่ว่าจะเป็นฝีไขมัน หรือฝีชนิดอื่นใด ถ้าฝีนั้นแม้มีขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ตั้งอยู่ในส่วนที่ลุกลาม ก็ไม่พึงให้บรรพชา แต่ถ้าอยู่ในที่ที่ปกปิด มีขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม ก็ควร แต่ถ้าอยู่ในที่ที่ไม่ปกปิด เช่น ใบหน้าเป็นต้น แม้ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม ก็ไม่ควร แม้เมื่อให้บรรพชาโดยให้รักษาแล้ว พึงให้บรรพชาเมื่อร่างกายมีผิวพรรณเป็นปกติแล้ว โรคที่เรียกว่า “อุณณิคัณฑะ” (หูดหรือไฝเม็ดใหญ่) ย่อมมีอยู่ คล้ายเต้านมโค หรือคล้ายปลายนิ้วมือ ห้อยย้อยอยู่ตามอวัยวะต่างๆ ของร่างกาย โรคเหล่านี้ก็เป็นฝีเช่นกัน เมื่อมีโรคเหล่านี้อยู่ ก็ไม่พึงให้บรรพชา ในวัยเด็กมีโรคที่เรียกว่า “ขีรปีฬกา” (สิวข้าวสาร) และในวัยหนุ่มสาวมีโรคที่เรียกว่า “ขรปีฬกา” (สิวเสี้ยน) ที่ใบหน้า ในวัยชราโรคเหล่านี้ย่อมหายไป สิวเหล่านั้นไม่จัดเข้าในจำนวนฝี เมื่อมีสิวเหล่านั้นอยู่ ก็ควรให้บรรพชาได้ อนึ่ง โรคที่เรียกว่า “ขรปีฬกา” (หูด) ย่อมมีอยู่ตามร่างกาย โรคที่เรียกว่า “ปทุมกัณณิกา” (ปานแดง) ย่อมมีอยู่ โรคที่เรียกว่า “สาสปพีชกา” (โรคเมล็ดผักกาด) มีขนาดเท่าเมล็ดผักกาดกระจายไปทั่วร่างกาย โรคเหล่านี้ทั้งหมดล้วนเป็นประเภทของโรคเรื้อน เมื่อมีโรคเหล่านี้อยู่ ก็ไม่พึงให้บรรพชา

කිලාසොති න භිජ්ජනකං න පග්ඝරණකං පදුමපුණ්ඩරීකපත්තවණ්ණං කුට්ඨං. යෙන ගුන්නං විය සබලං සරීරං හොති, තස්මිං කුට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. සොසොති සොසබ්‍යාධි. තස්මිං සති න පබ්බාජෙතබ්බො. අපමාරොති පිත්තුම්මාදො වා යක්ඛුම්මාදො වා. තත්ථ පුබ්බවෙරිකෙන අමනුස්සෙන ගහිතො දුත්තිකිච්ඡො හොති, අප්පමත්තකෙපි පන අපමාරෙ සති න පබ්බාජෙතබ්බො.
คำว่า “โรคเกลื้อน” หมายถึง โรคเรื้อนที่ไม่แตก ไม่ไหล มีสีเหมือนกลีบดอกบัวขาว ซึ่งทำให้ร่างกายด่างพร้อยเหมือนร่างกายของโคที่ด่างพร้อย ในโรคเรื้อนนั้น พึงทราบวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวมาแล้ว คำว่า “โรคกษัย” หมายถึง โรคกษัย (โรคผอมเหลือง) เมื่อมีโรคกษัยอยู่ ก็ไม่พึงให้บรรพชา คำว่า “โรคลมบ้าหมู” หมายถึง โรคบ้าที่เกิดจากดี หรือโรคบ้าที่เกิดจากยักษ์ ในสองอย่างนั้น ผู้ที่ถูกอมนุษย์ผู้เคยเป็นศัตรูจับไว้ ย่อมรักษายาก แต่ถ้ามีโรคลมบ้าหมูเพียงเล็กน้อย ก็ไม่พึงให้บรรพชา

124. ‘‘න, භික්ඛවෙ, රාජභටො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 90) වචනතො රාජභටොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. එත්ථ ච අමච්චො වා හොතු මහාමත්තො වා සෙවකො වා කිඤ්චි ඨානන්තරං පත්තො වා අප්පත්තො වා, යො කොචි රඤ්ඤො භත්තවෙතනභටො, සබ්බො රාජභටොති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. තස්ස පන පුත්තනත්තභාතුකා යෙ රාජතො භත්තවෙතනං න ගණ්හන්ති, තෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. යො පන රාජතො ලද්ධං නිබද්ධභොගං වා මාසසංවච්ඡරපරිබ්බයං වා රඤ්ඤොයෙව නිය්‍යාදෙති, පුත්තභාතුකෙ වා තං ඨානං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා රාජානං ‘‘න දානාහං දෙවස්ස භටො’’ති ආපුච්ඡති, යෙන වා යංකාරණා වෙතනං ගහිතං, තං කම්මං කතං හොති, යො වා ‘‘පබ්බජස්සූ’’ති රඤ්ඤා අනුඤ්ඤාතො හොති, තම්පි පබ්බාජෙතුං වට්ටති.
๑๒๔. “ภิกษุทั้งหลาย นายราชบุรุษไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา พึงมีอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น นายราชบุรุษก็ไม่พึงให้บรรพชา. ในบทนี้ ไม่ว่าจะเป็นอำมาตย์ หรือมหาอำมาตย์ หรือผู้รับใช้ หรือผู้ที่ได้รับตำแหน่งใดๆ หรือไม่ได้รับตำแหน่งใดๆ ก็ตาม ผู้ใดก็ตามที่เป็นผู้รับข้าวและเงินเดือนของพระราชา ทั้งหมดนั้นจัดว่าเป็นนายราชบุรุษ ไม่พึงให้บรรพชา. แต่บุตร หลาน และพี่น้องของนายราชบุรุษนั้น ผู้ที่ไม่ได้รับข้าวและเงินเดือนจากพระราชา พึงให้บรรพชาได้. ส่วนผู้ใดที่ได้รับทรัพย์สินถาวร หรือค่าใช้จ่ายรายเดือนรายปีจากพระราชา แล้วได้มอบคืนแก่พระราชา หรือให้บุตรหรือพี่น้องรับตำแหน่งนั้นแทน แล้วทูลลาพระราชาว่า “บัดนี้ ข้าพระองค์มิได้เป็นข้าราชบริพารของพระองค์แล้ว” หรือผู้ใดที่ได้กระทำการงานที่ได้รับค่าจ้างนั้นเสร็จสิ้นแล้ว หรือผู้ใดที่พระราชาทรงอนุญาตให้บวชว่า “จงบวชเถิด” ผู้นั้นก็พึงให้บรรพชาได้.

125. චොරොපි ධජබන්ධො න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, ධජබන්ධො චොරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 91) වුත්තත්තා. තත්ථ ධජං බන්ධිත්වා විය විචරතීති ධජබන්ධො, මූලදෙවාදයො විය ලොකෙ පාකටොති වුත්තං හොති. තස්මා යො ගාමඝාතං වා පන්ථදුහනං වා නගරෙ සන්ධිච්ඡෙදාදිකම්මං වා කරොන්තො විචරති, පඤ්ඤායති [Pg.135] ච ‘‘අසුකො නාම ඉදං ඉදං කරොතී’’ති, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන රාජපුත්තො රජ්ජං පත්ථෙන්තො ගාමඝාතාදීනි කරොති, සො පබ්බාජෙතබ්බො. රාජානො හි තස්මිං පබ්බජිතෙ තුස්සන්ති, සචෙ පන න තුස්සන්ති, න පබ්බාජෙතබ්බො. පුබ්බෙ මහාජනෙ පාකටො චොරො පච්ඡා චොරකම්මං පහාය පඤ්ච සීලානි සමාදියති, තඤ්චෙ මනුස්සා එවං ජානන්ති, පබ්බාජෙතබ්බො. යෙ පන අම්බලබුජාදිචොරකා සන්ධිච්ඡෙදාදිචොරා එව වා අදිස්සමානා ථෙය්‍යං කරොන්ති, පච්ඡාපි ‘‘ඉමිනා නාම ඉදං කත’’න්ති න පඤ්ඤායන්ති, තෙපි පබ්බාජෙතුං වට්ටති.
๑๒๕. โจรผู้มีธงผูกติดอยู่ (โจรชื่อดัง) ก็ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย โจรผู้มีธงผูกติดอยู่ ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา พึงมีอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น โจรผู้มีธงผูกติดอยู่ก็ไม่พึงให้บรรพชา. ในพระบาลีนั้น คำว่า “ธชพันธะ” หมายถึง ผู้ที่เที่ยวไปเหมือนผูกธงไว้ หรือเที่ยวไปเหมือนผูกธงไว้ หมายความว่า เป็นที่รู้จักกันในหมู่ชน เหมือนโจรชื่อมูลเทวะเป็นต้น. เพราะเหตุนั้น โจรผู้ใดเที่ยวไปกระทำการปล้นหมู่บ้าน หรือปล้นทาง หรือกระทำการตัดช่องย่องเบาเป็นต้นในเมือง และเป็นที่รู้กันว่า “ผู้นั้นชื่อนั้นกระทำการขโมยอย่างนั้นๆ” โจรผู้นั้นไม่พึงให้บรรพชา. ส่วนราชโอรสผู้ใดปรารถนาราชสมบัติ แล้วกระทำการปล้นหมู่บ้านเป็นต้น ผู้นั้นพึงให้บรรพชาได้ เพราะเมื่อผู้นั้นบวชแล้ว พระราชาทั้งหลายย่อมยินดี แต่ถ้าพระราชาไม่ยินดี ก็ไม่พึงให้บรรพชา. โจรผู้เป็นที่รู้จักกันในหมู่ชนแต่ก่อน ภายหลังละการขโมยแล้วสมาทานศีล ๕ ถ้ามนุษย์ทั้งหลายรู้เช่นนั้น ก็พึงให้บรรพชาได้. ส่วนโจรผู้ขโมยมะม่วง ขนุนเป็นต้น หรือโจรผู้ตัดช่องย่องเบาเป็นต้น ที่กระทำการขโมยโดยไม่ปรากฏตัว และภายหลังก็ไม่ปรากฏว่า “ผู้นั้นชื่อนั้นได้กระทำการนี้” โจรเหล่านั้นก็พึงให้บรรพชาได้.

126. කාරභෙදකො පන චොරො න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, කාරභෙදකො චොරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 92) වුත්තත්තා. තත්ථ කාරො වුච්චති බන්ධනාගාරං. ඉධ පන අන්දුබන්ධනං වා හොතු සඞ්ඛලිකබන්ධනං වා රජ්ජුබන්ධනං වා ගාමබන්ධනං වා නිගමබන්ධනං වා නගරබන්ධනං වා පුරිසගුත්ති වා ජනපදබන්ධනං වා දීපබන්ධනං වා, යො එතෙසු යං කිඤ්චි බන්ධනං භින්දිත්වා වා ඡින්දිත්වා වා මුඤ්චිත්වා වා විවරිත්වා වා අපස්සමානානං වා පලායති, සො කාරභෙදකොති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තස්මා ඊදිසො කාරභෙදකො චොරො දීපබන්ධනං භින්දිත්වා දීපන්තරං ගතොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන න චොරො, කෙවලං හත්ථකම්මං අකරොන්තො ‘‘එවං නො අපලායන්තො කරිස්සතී’’ති රාජයුත්තාදීහි බද්ධො, සො කාරං භින්දිත්වා පලාතොපි පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන ගාමනිගමපට්ටනාදීනි කෙණියා ගහෙත්වා තං අසම්පාදෙන්තො බන්ධනාගාරං පවෙසිතො හොති, සොපි පලායිත්වා ආගතො න පබ්බාජෙතබ්බො. යොපි කසිකම්මාදීහි ධනං සම්පාදෙත්වා ජීවන්තො ‘‘නිධානං ඉමිනා ලද්ධ’’න්ති පෙසුඤ්ඤං උපසංහරිත්වා කෙනචි බන්ධාපිතො හොති, තං තත්ථෙව පබ්බාජෙතුං න වට්ටති, පලායිත්වා ගතං පන ගතට්ඨානෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති.
๑๒๖. โจรผู้ทำลายเรือนจำแล้วหนีไป ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย โจรผู้ทำลายเรือนจำแล้วหนีไป ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ในคำนั้น คำว่า “การะ” หมายถึง เรือนจำ. ส่วนในที่นี้ ไม่ว่าจะเป็นการจองจำด้วยขื่อคา หรือการจองจำด้วยโซ่ตรวน หรือการจองจำด้วยเชือก หรือการกักตัวไว้ในหมู่บ้าน หรือการกักตัวไว้ในนิคม หรือการกักตัวไว้ในเมือง หรือการอารักขาด้วยคน หรือการกักตัวไว้ในชนบท หรือการกักตัวไว้ในเกาะ ผู้ใดทำลาย หรือตัด หรือแก้ หรือเปิดเครื่องจองจำอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเครื่องจองจำเหล่านั้น แล้วหนีไปในขณะที่พวกคนคุมไม่เห็น ผู้นั้นจัดว่าเป็นโจรผู้ทำลายเรือนจำ. เพราะเหตุนั้น โจรผู้ทำลายเรือนจำเช่นนี้ แม้จะทำลายการกักตัวในเกาะแล้วหนีไปยังเกาะอื่น ก็ไม่พึงให้บรรพชา. ส่วนผู้ใดที่ไม่ใช่โจร เพียงแต่ไม่กระทำการงานของพระราชา แล้วถูกพวกราชบุรุษเป็นต้นจองจำไว้ด้วยคิดว่า “เมื่อไม่หนีไปอย่างนี้ เขาจักทำงานให้เรา” ผู้นั้นแม้จะทำลายที่คุมขังแล้วหนีไป ก็พึงให้บรรพชาได้. ส่วนผู้ใดที่รับเหมาหมู่บ้าน นิคม หรือเมืองท่าเป็นต้นด้วยการเสียค่าธรรมเนียม (ภาษี) แล้วไม่สามารถชำระค่าธรรมเนียมนั้นได้ จึงถูกนำเข้าเรือนจำ ผู้นั้นแม้จะหนีออกมาแล้ว ก็ไม่พึงให้บรรพชา. แม้ผู้ใดที่หาทรัพย์เลี้ยงชีพด้วยการทำนาเป็นต้น แล้วถูกผู้อื่นใส่ร้ายด้วยคำส่อเสียดว่า “ผู้นี้ได้ขุมทรัพย์” จึงถูกจองจำไว้ ผู้นั้นไม่พึงให้บรรพชาในที่นั้นเลย แต่ถ้าหนีไปแล้ว พึงให้บรรพชาในที่ที่ไปถึงได้.

127. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලිඛිතකො චොරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 93) වචනතො පන ලිඛිතකො චොරො න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ ලිඛිතකො නාම යො කොචි චොරිකං වා අඤ්ඤං වා ගරුං රාජාපරාධං කත්වා පලාතො, රාජා ච නං [Pg.136] පණ්ණෙ වා පොත්ථකෙ වා ‘‘ඉත්ථන්නාමො යත්ථ දිස්සති, තත්ථ ගහෙත්වා මාරෙතබ්බො’’ති වා ‘‘හත්ථපාදාදීනි අස්ස ඡින්දිතබ්බානී’’ති වා ‘‘එත්තකං නාම දණ්ඩං ආහරාපෙතබ්බො’’ති වා ලිඛාපෙති, අයං ලිඛිතකො නාම, සො න පබ්බාජෙතබ්බො.
๑๒๗. เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย โจรผู้ถูกจารึกชื่อไว้ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ดังนั้น โจรผู้ถูกจารึกชื่อไว้จึงไม่พึงให้บรรพชา. ในคำนั้น ที่ชื่อว่า “ผู้ถูกจารึกชื่อ” คือ ผู้ใดก็ตามที่กระทำการลักขโมย หรือกระทำความผิดต่อพระราชาอย่างร้ายแรงอื่นแล้วหนีไป และพระราชาทรงให้จารึกชื่อผู้นั้นไว้ในใบลานหรือในสมุดว่า “ผู้นี้ชื่อนี้ เห็นในที่ใด พึงจับประหารชีวิตในที่นั้น” หรือว่า “พึงตัดมือและเท้าเป็นต้นของผู้นั้น” หรือว่า “พึงให้ผู้นั้นนำค่าปรับจำนวนเท่านี้มาให้” ผู้นี้ชื่อว่าผู้ถูกจารึกชื่อ ไม่พึงให้บรรพชา.

128. කසාහතො කතදණ්ඩකම්මොපි න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, කසාහතො කතදණ්ඩකම්මො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 94) වචනතො. එත්ථ පන යො වචනපෙසනාදීනි අකරොන්තො හඤ්ඤති, න සො කතදණ්ඩකම්මො. යො පන කෙණියා වා අඤ්ඤථා වා කිඤ්චි ගහෙත්වා ඛාදිත්වා පුන දාතුං අසක්කොන්තො ‘‘අයමෙව තෙ දණ්ඩො හොතූ’’ති කසාහි හඤ්ඤති, අයමෙව කසාහතො කතදණ්ඩකම්මො. සො ච කසාහි වා හතො හොතු අඩ්ඪදණ්ඩකාදීනං වා අඤ්ඤතරෙන, යාව අල්ලවණො හොති, න තාව පබ්බාජෙතබ්බො, වණෙ පන පාකතිකෙ කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන ජාණූහි වා කප්පරෙහි වා නාළිකෙරපාසාණාදීහි වා ඝාතෙත්වා මුත්තො හොති, සරීරෙ චස්ස ගණ්ඨියො පඤ්ඤායන්ති, න පබ්බාජෙතබ්බො, ඵාසුකං කත්වා එව ගණ්ඨීසු සන්නිසින්නාසු පබ්බාජෙතබ්බො.
๑๒๘. แม้ผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวายและถูกลงอาญาแล้ว ก็ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวายและถูกลงอาญาแล้ว ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ในบทนี้ ผู้ใดถูกเฆี่ยนเพราะไม่ทำตามคำสั่งหรือการรับใช้เป็นต้น ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้ถูกลงอาญา. ส่วนผู้ใดที่รับสิ่งใดสิ่งหนึ่งมาด้วยการรับเหมา (ภาษี) หรือด้วยวิธีอื่น แล้วไม่สามารถคืนให้ได้ จึงถูกเฆี่ยนด้วยหวายว่า “การลงอาญานี้จงมีแก่ท่านเถิด” ผู้นี้แหละชื่อว่าเป็นผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวายและถูกลงอาญาแล้ว. และผู้นั้นไม่ว่าจะถูกเฆี่ยนด้วยหวาย หรือถูกตีด้วยไม้ตะบองเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง ตราบใดที่แผลยังสดอยู่ ตราบนั้นไม่พึงให้บรรพชา เมื่อทำให้แผลหายเป็นปกติแล้วจึงพึงให้บรรพชา. แต่ถ้าถูกทุบด้วยเข่า หรือด้วยข้อศอก หรือด้วยลูกมะพร้าวและก้อนหินเป็นต้นแล้วได้รับการปล่อยตัว และมีรอยนูน (ปุ่มปม) ปรากฏที่ร่างกาย ก็ไม่พึงให้บรรพชา พึงทำให้ร่างกายสบายและให้รอยนูนเหล่านั้นยุบหายไปเสียก่อนจึงพึงให้บรรพชา.

129. ලක්ඛණාහතො පන කතදණ්ඩකම්මො න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලක්ඛණහතො කතදණ්ඩකම්මො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 95) වචනතො. එත්ථපි කතදණ්ඩකම්මභාවො පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. යස්ස පන නලාටෙ වා ඌරුආදීසු වා තත්තෙන ලොහෙන ලක්ඛණං ආහතං හොති, සො සචෙ භුජිස්සො, යාව අල්ලවණො හොති, තාව න පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපිස්ස වණා රුළ්හා හොන්ති ඡවියා සමපරිච්ඡෙදා, ලක්ඛණං න පඤ්ඤායති, තිමණ්ඩලං නිවත්ථස්ස උත්තරාසඞ්ගෙ කතෙ පටිච්ඡන්නොකාසෙ චෙ හොති, පබ්බාජෙතුං වට්ටති, අප්පටිච්ඡන්නොකාසෙ චෙ, න වට්ටති.
๑๒๙. ส่วนผู้ถูกประทับตราและถูกลงอาญาแล้ว ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ถูกประทับตราและถูกลงอาญาแล้ว ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ในบทนี้ ความเป็นผู้ถูกลงอาญา พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ส่วนผู้ใดที่ถูกประทับตราด้วยเหล็กร้อนที่หน้าผาก หรือที่ต้นขาเป็นต้น ถ้าผู้นั้นเป็นไท (อิสระ) ตราบใดที่แผลยังสดอยู่ ตราบนั้นไม่พึงให้บรรพชา. แม้ถ้าแผลของผู้นั้นหายแล้ว มีขอบเขตเสมอกับผิวหนัง และรอยตราไม่ปรากฏ เมื่อนุ่งสบงปิดปริมณฑล 3 และห่มจีวรเฉวียงบ่าแล้ว หากรอยตรานั้นอยู่ในที่ที่ปกปิดได้ ก็พึงให้บรรพชาได้ หากอยู่ในที่ที่ปกปิดไม่ได้ ก็ไม่พึงให้บรรพชา.

130. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉණායිකො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 96) වචනතො ඉණායිකොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ ඉණායිකො නාම යස්ස පිතිපිතාමහෙහි වා ඉණං ගහිතං හොති[Pg.137], සයං වා ඉණං ගහිතං හොති, යං වා ආඨපෙත්වා මාතාපිතූහි කිඤ්චි ගහිතං හොති, සො තං ඉණං පරෙසං ධාරෙතීති ඉණායිකො. යං පන අඤ්ඤෙ ඤාතකා ආඨපෙත්වා කිඤ්චි ගණ්හන්ති, සො න ඉණායිකො. න හි තෙ තං ආඨපෙතුං ඉස්සරා, තස්මා තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති, ඉතරං න වට්ටති. සචෙ පනස්ස ඤාතිසාලොහිතා ‘‘මයං දස්සාම, පබ්බාජෙථ න’’න්ති ඉණං අත්තනො භාරං කරොන්ති, අඤ්ඤො වා කොචි තස්ස ආචාරසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘පබ්බාජෙථ නං, අහං ඉණං දස්සාමී’’ති වදති, පබ්බාජෙතුං වට්ටති. තෙසු අසති භික්ඛුනා තථාරූපස්ස උපට්ඨාකස්සපි ආරොචෙතබ්බං ‘‘සහෙතුකො සත්තො ඉණපලිබොධෙන න පබ්බජතී’’ති. සචෙ සො පටිපජ්ජති, පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපි අත්තනො කප්පියභණ්ඩං අත්ථි, ‘‘එතං දස්සාමී’’ති පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන නෙව ඤාතකාදයො පටිපජ්ජන්ති, න අත්තනො ධනං අත්ථි, ‘‘පබ්බාජෙත්වා භික්ඛාය චරිත්වා මොචෙස්සාමී’’ති පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. සචෙ පබ්බාජෙති, දුක්කටං. පලාතොපි ආනෙත්වා දාතබ්බො. නො චෙ දෙති, සබ්බං ඉණං ගීවා හොති. අජානිත්වා පබ්බාජයතො අනාපත්ති, පස්සන්තෙන පන ආනෙත්වා ඉණසාමිකානං දස්සෙතබ්බො, අපස්සන්තස්ස ගීවා න හොති.
๑๓๐. เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย คนมีหนี้ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ดังนั้น แม้คนมีหนี้ก็ไม่พึงให้บรรพชา. ในคำนั้น ที่ชื่อว่า “คนมีหนี้” คือ ผู้ที่บิดาหรือปู่ย่าตายายกู้หนี้ไว้ หรือตนเองกู้หนี้ไว้ หรือบิดามารดาเอาเขาไปจำนำไว้แล้วกู้ทรัพย์บางอย่างมา ผู้นั้นต้องรับภาระหนี้นั้นของผู้อื่น จึงชื่อว่าคนมีหนี้. ส่วนบุคคลใดที่พวกญาติอื่น (นอกจากบิดามารดา) เอาไปจำนำแล้วกู้ทรัพย์บางอย่างมา ผู้นั้นไม่ชื่อว่าคนมีหนี้. เพราะว่าญาติเหล่านั้นไม่มีอำนาจที่จะเอาบุคคลนั้นไปจำนำได้ เพราะฉะนั้นจึงพึงให้บรรพชาแก่บุคคลนั้นได้ ส่วนคนอื่น (ที่บิดามารดาจำนำไว้) ไม่พึงให้บรรพชา. แต่ถ้าญาติสาโลหิตของเขาทำหนี้นั้นให้เป็นภาระของตนว่า “พวกเราจะใช้หนี้ให้เอง ขอท่านจงให้บรรพชาแก่เขาเถิด” หรือใครคนอื่นเห็นความถึงพร้อมด้วยมารยาทของเขาแล้วกล่าวว่า “ขอท่านจงให้บรรพชาแก่เขาเถิด กระผมจะใช้หนี้ให้เอง” ดังนี้ พึงให้บรรพชาได้. เมื่อไม่มีคนเหล่านั้น ภิกษุพึงบอกแม้แก่อุปัฏฐากผู้มีลักษณะเช่นนั้นว่า “สัตว์ผู้มีเหตุ (คือมีอุปนิสัยแห่งมรรคผล) ไม่ได้บรรพชาเพราะความกังวลด้วยเรื่องหนี้” ดังนี้. ถ้าอุปัฏฐากนั้นรับภาระหนี้ พึงให้บรรพชาได้. แม้ถ้าเขามีสิ่งของที่สมควรแก่ตนเองอยู่ พึงให้บรรพชาด้วยตั้งใจว่า “เราจะใช้หนี้นี้ด้วยสิ่งของนี้”. แต่ถ้าพวกญาติเป็นต้นไม่รับภาระ และตนเองก็ไม่มีทรัพย์ ไม่พึงให้บรรพชาด้วยคิดว่า “จะให้บรรพชาแล้วเที่ยวบิณฑบาตมาใช้หนี้”. ถ้าให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้หนีไปแล้วก็พึงนำตัวกลับมามอบให้ (เจ้าหนี้). ถ้าไม่ให้ หนี้ทั้งหมดจะตกเป็นภาระ (แก่ผู้บวชให้). สำหรับผู้ให้บรรพชาโดยไม่รู้ ไม่ต้องอาบัติ แต่เมื่อเห็นแล้วพึงนำตัวไปแสดงแก่เจ้าหนี้ทั้งหลาย สำหรับผู้ไม่เห็น หนี้ก็ไม่ตกเป็นภาระ.

සචෙ ඉණායිකො අඤ්ඤං දෙසං ගන්ත්වා පුච්ඡියමානොපි ‘‘නාහං කස්සචි කිඤ්චි ධාරෙමී’’ති වත්වා පබ්බජති, ඉණසාමිකො ච තං පරියෙසන්තො තත්ථ ගච්ඡති, දහරො තං දිස්වා පලායති, සො ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ, කෙන පබ්බාජිතො, මම එත්තකං නාම ධනං ගහෙත්වා පලාතො’’ති වදති, ථෙරෙන වත්තබ්බං ‘‘මයා, උපාසක, ‘අණණො අහ’න්ති වදන්තො පබ්බාජිතො, කිං දානි කරොමි, පස්ස මෙ පත්තචීවර’’න්ති. අයං තත්ථ සාමීචි. පලාතෙ පන ගීවා න හොති. සචෙ පන නං ථෙරස්ස සම්මුඛාව දිස්වා ‘‘අයං මම ඉණායිකො’’ති වදති, ‘‘තව ඉණායිකං ත්වමෙව ජානාහී’’ති වත්තබ්බො, එවම්පි ගීවා න හොති. සචෙපි සො ‘‘පබ්බජිතො අයං දානි කුහිං ගමිස්සතී’’ති වදති, ථෙරෙන ‘‘ත්වංයෙව ජානාහී’’ති වත්තබ්බො. එවම්පිස්ස පලාතෙ ගීවා න හොති. සචෙ පන ථෙරො ‘‘කුහිං දානි අයං ගමිස්සති, ඉධෙව අච්ඡතූ’’ති වදති, සො චෙ පලායති, ගීවා හොති. සචෙ සො සහෙතුකො සත්තො හොති වත්තසම්පන්නො[Pg.138], ථෙරෙන ‘‘ඊදිසො අය’’න්ති වත්තබ්බං. ඉණසාමිකො චෙ ‘‘සාධූ’’ති විස්සජ්ජෙති, ඉච්චෙතං කුසලං, ‘‘උපඩ්ඪුපඩ්ඪං දෙථා’’ති වදති, දාතබ්බං. අපරෙන සමයෙන අතිආරාධකො හොති, ‘‘සබ්බං දෙථා’’ති වුත්තෙපි දාතබ්බමෙව. සචෙ පන උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීසු කුසලො හොති බහූපකාරො භික්ඛූනං, භික්ඛාචාරවත්තෙන පරියෙසිත්වාපි ඉණං දාතබ්බමෙව.
ถ้าลูกหนี้ไปสู่ถิ่นอื่น แม้ถูกถาม (เรื่องหนี้) ก็กล่าวว่า 'ข้าพเจ้าไม่ได้เป็นหนี้ใครๆ' แล้วบวช, และเจ้าหนี้เที่ยวตามหาลูกหนี้นั้นไปถึงที่นั่น, ภิกษุหนุ่มเห็นเจ้าหนี้นั้นแล้วหนีไป, เจ้าหนี้นั้นเข้าไปหาพระเถระแล้วกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า ใครให้คนนี้บวช? เขาเอาทรัพย์ของข้าพเจ้าไปเท่านี้แล้วหนีมา', พระเถระควรกล่าวว่า 'อุบาสก เขาบอกว่า 'ข้าพเจ้าไม่มีหนี้' เราจึงให้บวช, บัดนี้จะให้เราทำอย่างไร? จงดูบาตรและจีวรของเราเถิด'. การกล่าวเช่นนี้เป็นความเหมาะสม (สามีจิวัตร) ในเรื่องนั้น. แต่ถ้าเขาหนีไป (ก่อนเจ้าหนี้จะพบพระเถระ) ก็ไม่เป็นภาระ (แก่พระเถระ). แต่ถ้าเจ้าหนี้เห็นเขาต่อหน้าพระเถระแล้วกล่าวว่า 'คนนี้เป็นลูกหนี้ของข้าพเจ้า', พระเถระควรกล่าวว่า 'ลูกหนี้ของท่าน ท่านก็จงรู้เอาเองเถิด', แม้ทำอย่างนี้ก็ไม่เป็นภาระ. แม้ถ้าเจ้าหนี้นั้นกล่าวว่า 'บัดนี้เขาบวชแล้ว เขาจะไปไหนได้?', พระเถระควรกล่าวว่า 'ท่านนั่นแหละจงรู้เอาเองเถิด'. แม้เมื่อเขาหนีไปอย่างนี้ ก็ไม่เป็นภาระแก่พระเถระ. แต่ถ้าพระเถระกล่าวว่า 'บัดนี้เขาจะไปไหนได้? จงอยู่ที่นี่แหละ', ถ้าเขาหนีไป (หลังจากคำนี้) เป็นภาระ. ถ้าเขาเป็นสัตว์ผู้มีเหตุ (มีบารมี) สมบูรณ์ด้วยวัตร, พระเถระควรกล่าวว่า 'คนนี้เป็นคนเช่นนี้'. ถ้าเจ้าหนี้กล่าวว่า 'สาธุ' แล้วปล่อยไป, นั่นเป็นความดี (กุศล). ถ้าเจ้าหนี้กล่าวว่า 'จงให้กึ่งหนึ่ง', ก็ควรให้. ในกาลต่อมา (ภิกษุนั้น) เป็นผู้ทำความยินดีอย่างยิ่ง (แก่พระเถระ), แม้เมื่อเจ้าหนี้กล่าวว่า 'จงให้ทั้งหมด' ก็ควรให้แท้. แต่ถ้าเขาเป็นผู้ฉลาดในการเรียนและการสอบถามเป็นต้น เป็นผู้มีอุปการะมากแก่ภิกษุทั้งหลาย, แม้ต้องแสวงหาด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต ก็ควรให้หนี้นั้นแท้.

131. දාසොපි න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, දාසො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 97) වචනතො. තත්ථ චත්තාරො දාසා අන්තොජාතො ධනක්කීතො කරමරානීතො සාමං දාසබ්‍යං උපගතොති. තත්ථ අන්තොජාතො නාම ජාතියා දාසො ඝරදාසියා පුත්තො. ධනක්කීතො නාම මාතාපිතූනං සන්තිකා පුත්තො වා සාමිකානං සන්තිකා දාසො වා ධනං දත්වා දාසචාරිත්තං ආරොපෙත්වා කීතො. එතෙ ද්වෙපි න පබ්බාජෙතබ්බා. පබ්බාජෙන්තෙන තත්ථ තත්ථ චාරිත්තවසෙන අදාසෙ කත්වා පබ්බාජෙතබ්බා. කරමරානීතො නාම තිරොරට්ඨං විලොපං වා කත්වා උපලාපෙත්වා වා තිරොරට්ඨතො භුජිස්සමානුසකානි ආහරන්ති, අන්තොරට්ඨෙයෙව වා කතාපරාධං කිඤ්චි ගාමං රාජා ‘‘විලුම්පථා’’ති ච ආණාපෙති, තතො මානුසකානිපි ආහරන්ති, තත්ථ සබ්බෙ පුරිසා දාසා, ඉත්ථියො දාසියො. එවරූපො කරමරානීතො දාසො යෙහි ආනීතො, තෙසං සන්තිකෙ වසන්තො වා බන්ධනාගාරෙ බද්ධො වා පුරිසෙහි රක්ඛියමානො වා න පබ්බාජෙතබ්බො, පලායිත්වා පන ගතො ගතට්ඨානෙ පබ්බාජෙතබ්බො. රඤ්ඤා තුට්ඨෙන ‘‘කරමරානීතකෙ මුඤ්චථා’’ති වත්වා වා සබ්බසාධාරණෙන වා නයෙන බන්ධනමොක්ඛෙ කතෙ පබ්බාජෙතබ්බොව.
๑๓๑. แม้ทาสก็ไม่ควรให้บวช เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ทาสไม่ควรให้บวช ผู้ใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ'. ในคำนั้น ทาสมี ๔ จำพวก คือ ทาสเกิดในเรือน ๑ ทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์ ๑ ทาสเชลย ๑ ทาสที่ยอมตนเป็นทาสเอง ๑. ใน ๔ จำพวกนั้น บุตรของนางทาสีในเรือน ชื่อว่าทาสเกิดในเรือน โดยกำเนิด. ทาสที่ซื้อมาโดยให้ทรัพย์แก่บิดามารดาแล้วเอาบุตรมา หรือให้ทรัพย์แก่นายแล้วเอาทาสมา แล้วตั้งไว้ในฐานะทาส ชื่อว่าทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์. ทาสทั้งสองจำพวกนี้ไม่ควรให้บวช. เมื่อจะให้บวช ต้องทำให้เป็นผู้ไม่ใช่ทาสตามธรรมเนียมในที่นั้นๆ ก่อนแล้วจึงให้บวช. ชื่อว่าทาสเชลย คือ (โจร) ปล้นต่างแดนหรือหลอกล่อแล้วนำมนุษย์ที่เป็นอิสระมาจากต่างแดน, หรือในพระราชอาณาจักรนั่นเอง พระราชาทรงสั่งว่า 'จงปล้นหมู่บ้านที่มีความผิด' แล้ว (ทหาร) ก็นำมนุษย์มาจากหมู่บ้านนั้น, ในบรรดามนุษย์เหล่านั้น บุรุษทั้งหมดเป็นทาส สตรีทั้งหมดเป็นทาสี. ทาสเชลยเห็นปานนี้ อาศัยอยู่กับผู้ที่นำมา หรือถูกขังในเรือนจำ หรือถูกคนเฝ้ารักษาอยู่ ไม่ควรให้บวช, แต่ถ้าหนีไปแล้ว ในที่ที่เขาไปถึง ควรให้บวชได้. เมื่อพระราชาทรงพอพระทัยแล้วตรัสว่า 'จงปล่อยพวกทาสเชลย' หรือมีการปล่อยจากเครื่องจองจำโดยวิธีทั่วไป ก็ควรให้บวชได้แท้.

සාමං දාසබ්‍යං උපගතො නාම ජීවිතහෙතු වා ආරක්ඛහෙතු වා ‘‘අහං තෙ දාසො’’ති සයමෙව දාසභාවං උපගතො රාජූනං හත්ථිඅස්සගොමහිංසගොපකාදයො විය. තාදිසො දාසො න පබ්බාජෙතබ්බො. රඤ්ඤො වණ්ණදාසීනං පුත්තා හොන්ති අමච්චපුත්තසදිසා, තෙපි න පබ්බාජෙතබ්බා. භුජිස්සිත්ථියො අසඤ්ඤතා වණ්ණදාසීහි සද්ධිං විචරන්ති, තාසං පුත්තෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ සයමෙව පණ්ණං ආරොපෙන්ති, න වට්ටති. භටිපුත්තගණාදීනං දාසාපි තෙහි අදින්නා න පබ්බාජෙතබ්බා. විහාරෙසු [Pg.139] රාජූහි ආරාමිකදාසා නාම දින්නා හොන්ති, තෙපි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති, භුජිස්සෙ කත්වා පන පබ්බාජෙතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං ‘‘අන්තොජාතධනක්කීතකෙ ආනෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ‘ආරාමිකෙ දෙමා’ති දෙන්ති, තක්කං සීසෙ ආසිත්තකසදිසාව හොන්ති, තෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දියං පන ‘‘ආරාමිකං දෙමාති කප්පියවොහාරෙන දෙන්ති, යෙන කෙනචි වොහාරෙන දින්නො හොතු, නෙව පබ්බාජෙතබ්බො’’ති වුත්තං. දුග්ගතමනුස්සා ‘‘සඞ්ඝං නිස්සාය ජීවිස්සාමා’’ති විහාරෙ කප්පියකාරකා හොන්ති, එතෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. යස්ස මාතාපිතරො දාසා, මාතා එව වා දාසී, පිතා අදාසො, තං පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. යස්ස පන මාතා අදාසී, පිතා දාසො, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. භික්ඛුස්ස ඤාතකා වා උපට්ඨාකා වා දාසං දෙන්ති ‘‘ඉමං පබ්බාජෙථ, තුම්හාකං වෙය්‍යාවච්චං කරිස්සතී’’ති, අත්තනො වාස්ස දාසො අත්ථි, භුජිස්සො කතොව පබ්බාජෙතබ්බො. සාමිකා දාසං දෙන්ති ‘‘ඉමං පබ්බාජෙථ, සචෙ අභිරමිස්සති, අදාසො. විබ්භමිස්සති චෙ, අම්හාකං දාසොව භවිස්සතී’’ති, අයං තාවකාලිකො නාම, තං පබ්බාජෙතුං න වට්ටතීති කුරුන්දියං වුත්තං. නිස්සාමිකදාසො හොති, සොපි භුජිස්සො කතොව පබ්බාජෙතබ්බො. අජානන්තො පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙත්වා වා පච්ඡා ජානන්ති, භුජිස්සං කාතුමෙව වට්ටති.
ชื่อว่าทาสที่ยอมตนเป็นทาสเอง คือผู้ยอมเป็นทาสเองเพื่อรักษาชีวิตหรือเพื่อการคุ้มครองว่า 'ข้าพเจ้าเป็นทาสของท่าน' เหมือนพวกคนเลี้ยงช้าง คนเลี้ยงม้า คนเลี้ยงวัว คนเลี้ยงควายของพระราชาเป็นต้น. ทาสเช่นนั้นไม่ควรให้บวช. บุตรของนางทาสีผู้มีวรรณะ (นางสนม) ของพระราชา เป็นเช่นเดียวกับบุตรของอำมาตย์, แม้พวกเขาก็ไม่ควรให้บวช. สตรีผู้เป็นอิสระที่ไม่สำรวม เที่ยวไปกับพวกนางทาสีผู้มีวรรณะ, ควรให้บวชแก่บุตรของสตรีเหล่านั้น. ถ้าพวกเขาเขียนหนังสือ (สัญญา) ยอมเป็นทาสเอง ไม่ควร (ให้บวช). แม้ทาสของพวกบุตรของคนรับจ้างเป็นต้น ที่เจ้าของไม่ให้ ก็ไม่ควรให้บวช. ในวิหารทั้งหลาย ทาสที่พระราชาถวายไว้ชื่อว่าอารามิกทาส, แม้พวกเขาก็ไม่ควรให้บวช, แต่ถ้าทำให้เป็นอิสระแล้ว ควรให้บวช. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'ถ้านำทาสเกิดในเรือนและทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์มาถวายสงฆ์ว่า 'พวกเราถวายเป็นอารามิกทาส', พวกเขาเป็นเช่นเดียวกับผู้ที่ถูกรดน้ำนมส้มบนศีรษะ, ควรให้บวชแก่พวกเขา'. แต่ในกุรุนทีกล่าวว่า 'ถวายด้วยกัปปิยโวหารว่า 'พวกเราถวายอารามิกทาส', จะถวายด้วยโวหารใดก็ตาม ไม่ควรให้บวชเลย'. มนุษย์ผู้ยากไร้เป็นกัปปิยการกในวิหารด้วยหวังว่า 'เราจะอาศัยสงฆ์เลี้ยงชีวิต', คนเหล่านี้ควรให้บวช. ผู้ใดมีบิดามารดาเป็นทาส หรือมารดาเป็นทาสีแต่บิดาไม่เป็นทาส ไม่ควรให้บวชแก่ผู้นั้น. ส่วนผู้ใดมีมารดาไม่เป็นทาสีแต่บิดาเป็นทาส ควรให้บวชแก่ผู้นั้น. ญาติหรืออุปัฏฐากของภิกษุถวายทาสว่า 'ขอท่านจงให้คนนี้บวช เขาจะทำไวยาวัจกรแก่ท่าน', หรือภิกษุมีทาสของตนเอง, ต้องทำให้เป็นอิสระก่อนจึงให้บวช. เจ้าของถวายทาสว่า 'ขอท่านจงให้คนนี้บวช ถ้าเขาบวชอยู่ได้ (ยินดี) ก็ให้เป็นผู้ไม่ใช่ทาส, ถ้าเขาสึก ก็ให้เป็นทาสของพวกเราตามเดิม', ทาสนี้ชื่อว่าทาสชั่วคราว ไม่ควรให้บวชแก่ทาสนั้น ดังนี้ในกุรุนทีกล่าวไว้. ทาสที่ไม่มีเจ้าของมีอยู่, แม้ทาสนั้นก็ต้องทำให้เป็นอิสระก่อนจึงให้บวช. หากไม่รู้แล้วให้บวชหรือให้อุปสมบทแล้วมารู้ภายหลัง ควรทำให้เป็นอิสระเท่านั้น.

ඉමස්ස ච අත්ථස්ස පකාසනත්ථං ඉදං වත්ථුං වදන්ති – එකා කිර කුලදාසී එකෙන සද්ධිං අනුරාධපුරා පලායිත්වා රොහණෙ වසමානා පුත්තං පටිලභි, සො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නකාලෙ ලජ්ජී කුක්කුච්චකො අහොසි. අථෙකදිවසං මාතරං පුච්ඡි ‘‘කිං උපාසිකෙ තුම්හාකං භාතා වා භගිනී වා නත්ථි, න කිඤ්චි ඤාතකං පස්සාමී’’ති. තාත, අහං අනුරාධපුරෙ කුලදාසී, තව පිතරා සද්ධිං පලායිත්වා ඉධ වසාමීති. සීලවා භික්ඛු ‘‘අසුද්ධා කිර මෙ පබ්බජ්ජා’’ති සංවෙගං ලභිත්වා මාතරං තස්ස කුලස්ස නාමගොත්තං පුච්ඡිත්වා අනුරාධපුරං ආගම්ම තස්ස කුලස්ස ඝරද්වාරෙ අට්ඨාසි, ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙපි නාතික්කමි. තෙ ආගන්ත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘තුම්හාකං ඉත්ථන්නාමා දාසී පලාතා අත්ථී’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’. අහං තස්සා පුත්තො, සචෙ මං තුම්හෙ අනුජානාථ, පබ්බජ්ජං ලභාමි, තුම්හෙ මය්හං සාමිකාති. තෙ හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා ‘‘සුද්ධා, භන්තෙ, තුම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති තං භුජිස්සං කත්වා මහාවිහාරෙ [Pg.140] වසාපෙසුං චතූහි පච්චයෙහි පටිජග්ගන්තා. ථෙරො තං කුලං නිස්සාය වසමානොයෙව අරහත්තං පාපුණීති.
เพื่อประกาศเนื้อความนี้ ท่านจึงกล่าวเรื่องนี้ว่า ได้ยินว่า ทาสีในตระกูลคนหนึ่งหนีไปจากเมืองอนุราธบุรีพร้อมกับบุรุษคนหนึ่ง แล้วอาศัยอยู่ในโรหณชนบท ได้บุตรคนหนึ่ง บุตรนั้นบวชแล้ว ในกาลที่อุปสมบท เป็นผู้มีความละอาย มีความรังเกียจ ครั้งนั้น วันหนึ่ง เขาถามมารดาว่า "อุบาสิกา พี่ชายหรือน้องสาวของพวกท่านไม่มีหรือ ข้าพเจ้าไม่เห็นญาติคนใดเลย" มารดาตอบว่า "ลูกเอ๋ย แม่เป็นทาสีในตระกูลที่เมืองอนุราธบุรี หนีมากับบิดาของเจ้า อาศัยอยู่ที่นี่" เมื่อมารดากล่าวอย่างนี้ ภิกษุผู้มีศีลนั้นเกิดความสังเวชว่า "การบวชของเราไม่บริสุทธิ์เสียแล้ว" จึงถามชื่อและโคตรของตระกูลนั้นจากมารดา แล้วมายังเมืองอนุราธบุรี ยืนอยู่ที่ประตูบ้านของตระกูลนั้น แม้เมื่อถูกกล่าวว่า "นิมนต์ผ่านไปเถิด ท่านผู้เจริญ" ก็ไม่ผ่านไป พวกเขามาแล้วถามว่า "ท่านผู้เจริญ มีเรื่องอะไรหรือ" ภิกษุนั้นถามว่า "ทาสีชื่อนี้ของพวกท่านที่หนีไป มีอยู่หรือ" พวกเขาตอบว่า "มีอยู่ ท่านผู้เจริญ" ภิกษุนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าเป็นบุตรของทาสีนั้น ถ้าท่านทั้งหลายอนุญาตแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักได้การบวช ท่านทั้งหลายเป็นนายของข้าพเจ้า" พวกเขาเหล่านั้นดีใจยินดีแล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ การบวชของท่านจงบริสุทธิ์เถิด" แล้วทำให้ท่านเป็นอิสระ บำรุงด้วยปัจจัย ๔ ให้อยู่ในมหาวิหาร พระเถระอาศัยตระกูลนั้นอยู่แล้วนั่นแล ก็ได้บรรลุพระอรหัต

132. ‘‘න, භික්ඛවෙ, හත්ථච්ඡින්නො පබ්බාජෙතබ්බො. න පාදච්ඡින්නො, න හත්ථපාදච්ඡින්නො, න කණ්ණච්ඡින්නො, න කණ්ණනාසච්ඡින්නො, න අඞ්ගුලිච්ඡින්නො, න අළච්ඡින්නො, න කණ්ඩරච්ඡින්නො, න ඵණහත්ථකො, න ඛුජ්ජො, න වාමනො න ගලගණ්ඩී, න ලක්ඛණාහතො, න කසාහතො, න ලිඛිතකො, න සීපදී, න පාපරොගී, න පරිසදූසකො, න කාණො, න කුණී, න ඛඤ්ජො, න පක්ඛහතො, න ඡින්නිරියාපථො, න ජරාදුබ්බලො, න අන්ධො, න මූගො, න බධිරො, න අන්ධමූගො, න අන්ධබධිරො, න මූගබධිරො, න අන්ධමූගබධිරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 119) වචනතො පන හත්ථච්ඡින්නාදයොපි න පබ්බාජෙතබ්බා.
๑๓๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลมือขาดไม่พึงให้บวช บุคคลเท้าขาดไม่พึงให้บวช บุคคลมือและเท้าขาดไม่พึงให้บวช บุคคลหูขาดไม่พึงให้บวช บุคคลจมูกขาดไม่พึงให้บวช บุคคลหูและจมูกขาดไม่พึงให้บวช บุคคลนิ้วขาดไม่พึงให้บวช บุคคลนิ้วหัวแม่มือและนิ้วหัวแม่เท้าขาดไม่พึงให้บวช บุคคลเอ็นขาดไม่พึงให้บวช บุคคลมือเป็นแผ่นไม่พึงให้บวช บุคคลค่อมไม่พึงให้บวช บุคคลเตี้ยแคระไม่พึงให้บวช บุคคลเป็นโรคคอพอกไม่พึงให้บวช บุคคลถูกสักหมายโทษไม่พึงให้บวช บุคคลถูกเฆี่ยนด้วยหวายไม่พึงให้บวช บุคคลถูกหมายจับไม่พึงให้บวช บุคคลเป็นโรคเท้าช้างไม่พึงให้บวช บุคคลมีโรคร้ายไม่พึงให้บวช บุคคลผู้ทำให้บริษัทเสียไม่พึงให้บวช บุคคลตาบอดข้างเดียวไม่พึงให้บวช บุคคลมือคอกไม่พึงให้บวช บุคคลกระจอกไม่พึงให้บวช บุคคลเป็นอัมพาตครึ่งซีกไม่พึงให้บวช บุคคลมีอิริยาบถเสียไม่พึงให้บวช บุคคลทุพพลภาพเพราะชราไม่พึงให้บวช บุคคลตาบอดไม่พึงให้บวช บุคคลใบ้ไม่พึงให้บวช บุคคลหูหนวกไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งตาบอดและใบ้ไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งตาบอดและหูหนวกไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งใบ้และหูหนวกไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งตาบอด ทั้งใบ้ และหูหนวกไม่พึงให้บวช ผู้ใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะพระดำรัสนี้ แม้บุคคลมีมือขาดเป็นต้น ก็ไม่พึงให้บวช

තත්ථ හත්ථච්ඡින්නොති යස්ස හත්ථතලෙ වා මණිබන්ධෙ වා කප්පරෙ වා යත්ථ කත්ථචි එකො වා ද්වෙ වා හත්ථා ඡින්නා හොන්ති. පාදච්ඡින්නොති යස්ස අග්ගපාදෙ වා ගොප්ඵකෙසු වා ජඞ්ඝාය වා යත්ථ කත්ථචි එකො වා ද්වෙ වා පාදා ඡින්නා හොන්ති. හත්ථපාදච්ඡින්නොති යස්ස වුත්තප්පකාරෙනෙව චතූසු හත්ථපාදෙසු ද්වෙ වා තයො වා සබ්බෙ වා හත්ථපාදා ඡින්නා හොන්ති. කණ්ණච්ඡින්නොති යස්ස කණ්ණමූලෙ වා කණ්ණසක්ඛලිකාය වා එකො වා ද්වෙ වා කණ්ණා ඡින්නා හොන්ති. යස්ස පන කණ්ණාවට්ටෙ ඡිජ්ජන්ති, සක්කා ච හොති සඞ්ඝාටෙතුං, සො කණ්ණං සඞ්ඝාටෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. නාසච්ඡින්නොති යස්ස අජපදකෙ වා අග්ගෙ වා එකපුටෙ වා යත්ථ කත්ථචි නාසා ඡින්නා හොති. යස්ස පන නාසිකා සක්කා හොති සන්ධෙතුං, සො තං ඵාසුකං කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. කණ්ණනාසච්ඡින්නො උභයවසෙන වෙදිතබ්බො. අඞ්ගුලිච්ඡින්නොති යස්ස නඛසෙසං අදස්සෙත්වා එකා වා බහූ වා අඞ්ගුලියො ඡින්නා හොන්ති. යස්ස පන සුත්තතන්තුමත්තම්පි නඛසෙසං පඤ්ඤායති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. අළච්ඡින්නොති යස්ස චතූසු අඞ්ගුට්ඨකෙසු අඞ්ගුලියං වුත්තනයෙනෙව එකො වා බහූ වා අඞ්ගුට්ඨකා ඡින්නා හොන්ති. කණ්ඩරච්ඡින්නොති යස්ස කණ්ඩරනාමකා මහාන්හාරූ පුරතො වා පච්ඡතො වා ඡින්නා හොන්ති, යෙසු එකස්සපි ඡින්නත්තා අග්ගපාදෙන වා චඞ්කමති, මූලෙන වා චඞ්කමති, න පාදං පතිට්ඨාපෙතුං සක්කොති.
ในบทเหล่านั้น บทว่า hatthacchinno ได้แก่ ผู้ที่มือข้างหนึ่งหรือสองข้างขาดที่ฝ่ามือก็ดี ที่ข้อมือก็ดี ที่ข้อศอกก็ดี หรือที่ใดที่หนึ่งก็ดี บทว่า pādacchinno ได้แก่ ผู้ที่เท้าข้างหนึ่งหรือสองข้างขาดที่ปลายเท้าก็ดี ที่ข้อเท้าก็ดี ที่แข้งก็ดี หรือที่ใดที่หนึ่งก็ดี บทว่า hatthapādacchinno ได้แก่ ผู้ที่มือและเท้าขาด ๒ ข้างก็ดี ๓ ข้างก็ดี หรือทั้งหมดก็ดี ในบรรดามือและเท้าทั้ง ๔ ตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล บทว่า kaṇṇacchinno ได้แก่ ผู้ที่หูข้างหนึ่งหรือสองข้างขาดที่โคนหูก็ดี ที่ใบหูก็ดี ส่วนผู้ใดหูขาดที่วงหู และสามารถจะต่อได้ ผู้นั้นพึงต่อหูแล้วให้บวช บทว่า nāsacchinno ได้แก่ ผู้ที่จมูกขาดที่โคนจมูกก็ดี ที่ปลายจมูกก็ดี ที่รูจมูกข้างเดียวก็ดี หรือที่ใดที่หนึ่งก็ดี ส่วนผู้ใดสามารถจะต่อจมูกได้ ผู้นั้นพึงทำให้หายดีแล้วให้บวช บทว่า kaṇṇanāsacchinno พึงทราบโดยนัยทั้งสอง บทว่า aṅgulicchinno ได้แก่ ผู้ที่นิ้วมือขาดข้างหนึ่งหรือหลายข้าง โดยไม่ปรากฏส่วนเหลือของเล็บ ส่วนผู้ใดปรากฏส่วนเหลือของเล็บแม้เพียงเท่าเส้นด้าย ผู้นั้นควรให้บวชได้ บทว่า aḷacchinno ได้แก่ ผู้ที่นิ้วหัวแม่มือหรือนิ้วหัวแม่เท้าขาดข้างหนึ่งหรือหลายข้าง ในบรรดานิ้วหัวแม่มือและนิ้วหัวแม่เท้าทั้ง ๔ ตามนัยที่กล่าวมาแล้วในเรื่องนิ้วมือนั่นแล บทว่า kaṇḍaracchinno ได้แก่ ผู้ที่เอ็นใหญ่ชื่อว่ากัณฑระขาดที่ด้านหน้าหรือด้านหลัง เพราะเอ็นแม้เพียงเส้นเดียวขาดไป จึงเดินด้วยปลายเท้าบ้าง เดินด้วยส้นเท้าบ้าง ไม่สามารถจะตั้งเท้าให้ตรงได้

ඵණහත්ථකොති [Pg.141] යස්ස වග්ගුලිපක්ඛකා විය අඞ්ගුලියො සම්බද්ධා හොන්ති, එතං පබ්බාජෙතුකාමෙන අඞ්ගුලන්තරිකායො ඵාලෙත්වා සබ්බං අන්තරචම්මං අපනෙත්වා ඵාසුකං කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. යස්සපි ඡ අඞ්ගුලියො හොන්ති, තං පබ්බාජෙතුකාමෙන අධිකං අඞ්ගුලිං ඡින්දිත්වා ඵාසුකං කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. ඛුජ්ජොති යො උරස්ස වා පිට්ඨියා වා පස්සස්ස වා නික්ඛන්තත්තා ඛුජ්ජසරීරො. යස්ස පන කිඤ්චි කිඤ්චි අඞ්ගපච්චඞ්ගං ඊසකං වඞ්කං, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. මහාපුරිසො එව හි බ්‍රහ්මුජුගත්තො, අවසෙසො සත්තො අඛුජ්ජො නාම නත්ථි. වාමනොති ජඞ්ඝවාමනො වා කටිවාමනො වා උභයවාමනො වා. ජඞ්ඝවාමනස්ස කටිතො පට්ඨාය හෙට්ඨිමකායො රස්සො හොති, උපරිමකායො පරිපුණ්ණො. කටිවාමනස්ස කටිතො පට්ඨාය උපරිමකායො රස්සො හොති, හෙට්ඨිමකායො පරිපුණ්ණො. උභයවාමනස්ස උභොපි කායා රස්සා හොන්ති, යෙසං රස්සත්තා භූතානං විය පරිවටුමො මහාකුච්ඡිඝටසදිසො අත්තභාවො හොති, තං තිවිධම්පි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති.
บทว่า phaṇahatthako ได้แก่ ผู้ที่มีนิ้วมือติดกันเหมือนปีกค้างคาว ผู้ประสงค์จะให้ผู้นั้นบวช พึงผ่าช่องนิ้วมือ เอาหนังระหว่างนิ้วออกทั้งหมด ทำให้หายดีแล้วจึงให้บวช แม้ผู้ใดมีนิ้วมือ ๖ นิ้ว ผู้ประสงค์จะให้ผู้นั้นบวช พึงตัดนิ้วที่เกินออก ทำให้หายดีแล้วจึงให้บวช บทว่า khujjo ได้แก่ ผู้ที่มีร่างกายค่อม เพราะหน้าอกก็ดี หลังก็ดี สีข้างก็ดี ยื่นออกมา ส่วนผู้ใดมีอวัยวะน้อยใหญ่คดงอเพียงเล็กน้อย ผู้นั้นควรให้บวชได้ เพราะพระมหาบุรุษเท่านั้นที่มีพระวรกายตรงดุจกายพรหม สัตว์ที่เหลือชื่อว่าไม่ค่อมไม่มี บทว่า vāmano ได้แก่ คนเตี้ยช่วงแข้ง หรือคนเตี้ยช่วงเอว หรือคนเตี้ยทั้งสองส่วน คนเตี้ยช่วงแข้ง มีร่างกายส่วนล่างตั้งแต่เอวลงไปสั้น ร่างกายส่วนบนสมบูรณ์ คนเตี้ยช่วงเอว มีร่างกายส่วนบนตั้งแต่เอวขึ้นไปสั้น ร่างกายส่วนล่างสมบูรณ์ คนเตี้ยทั้งสองส่วน มีร่างกายทั้งสองส่วนสั้น เพราะความสั้นนั้น ร่างกายจึงกลมเหมือนพวกภูต มีอัตภาพเปรียบเหมือนหม้อที่มีท้องใหญ่ แม้คนเตี้ยทั้ง ๓ ประเภทนั้น ก็ไม่ควรให้บวช

ගලගණ්ඩීති යස්ස කුම්භණ්ඩං විය ගලෙ ගණ්ඩො හොති. දෙසනාමත්තමෙව චෙතං, යස්මිං කිස්මිඤ්චි පන පදෙසෙ ගණ්ඩෙ සති න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ විනිච්ඡයො ‘‘න, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි ආබාධෙහි ඵුට්ඨො පබ්බාජෙතබ්බො’’ති (මහාව. 89) එත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ලක්ඛණාහතකසාහතලිඛිතකෙසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. සීපදීති භාරපාදො වුච්චති. යස්ස පාදො ථූලො හොති සඤ්ජාතපීළකො ඛරො, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. යස්ස පන න තාව ඛරභාවං ගණ්හාති, සක්කා හොති උපනාහං බන්ධිත්වා උදකආවාටෙ පවෙසෙත්වා උදකවාලිකාය පූරෙත්වා යථා සිරා පඤ්ඤායන්ති, ජඞ්ඝා ච තෙලනාළිකා විය හොති, එවං මිලාපෙතුං, තස්ස පාදං ඊදිසං කත්වා තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ පුන වඩ්ඪති, උපසම්පාදෙන්තෙනපි තථා කත්වාව උපසම්පාදෙතබ්බො. පාපරොගීති අරිසභගන්දරපිත්තසෙම්හකාසසොසාදීසු යෙන කෙනචි රොගෙන නිච්චාතුරො අතෙකිච්ඡරොගො ජෙගුච්ඡො අමනාපො, අයං න පබ්බාජෙතබ්බො.
คำว่า "ผู้มีโรคคอพอก" คือ ผู้ใดมีก้อนเนื้อที่คอเหมือนฟักทอง คำนี้เป็นเพียงการแสดง แต่ถ้ามีก้อนเนื้อที่ส่วนใดส่วนหนึ่ง ก็ไม่ควรให้บวช การวินิจฉัยเรื่องก้อนเนื้อนั้น พึงทราบโดยนัยที่กล่าวไว้ในพระบาลีว่า "ภิกษุทั้งหลาย ผู้ถูกอาพาธ ๕ อย่างถูกต้อง ไม่ควรให้บวช" คำที่ควรกล่าวในเรื่องผู้ถูกประทับตราด้วยเหล็กร้อน ผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวาย และผู้ถูกจารึกว่าเป็นฆาตกร ได้กล่าวไว้ข้างต้นแล้ว คำว่า "ผู้มีเท้าช้าง" หมายถึง ผู้มีเท้าบวม ผู้ใดมีเท้าใหญ่ มีตุ่มขึ้น หยาบกระด้าง ผู้นั้นไม่ควรให้บวช แต่ถ้าผู้ใดเท้ายังไม่หยาบกระด้างนัก สามารถพันด้วยผ้าหยาบ แล้วจุ่มเท้าลงในบ่อน้ำร้อน เติมน้ำร้อนหรือทรายร้อนลงไป เพื่อให้เส้นเลือดปรากฏ และแข้งเหมือนกระบอกน้ำมัน ทำให้เท้าลดขนาดลงได้ เมื่อทำให้เท้าของผู้นั้นเป็นเช่นนี้แล้ว ควรให้ผู้มีเท้าช้างนั้นบวชได้ ถ้าหากกลับบวมขึ้นอีก ก็พึงให้อุปสมบทได้โดยทำเช่นนั้นอีก คำว่า "ผู้มีโรคร้ายแรง" คือ ผู้ใดมีโรคริดสีดวงทวาร โรคฝีคัณฑสูตร โรคดี โรคเสมหะ โรคไอ โรควัณโรค เป็นต้น ซึ่งเป็นโรคที่เจ็บป่วยอยู่เสมอ รักษาไม่หาย น่ารังเกียจ ไม่น่าปรารถนา ผู้นั้นไม่ควรให้บวช

133. පරිසදූසකොති යො අත්තනො විරූපතාය පරිසං දූසෙති, අතිදීඝො වා හොති අඤ්ඤෙසං සීසප්පමාණනාභිප්පදෙසො, අතිරස්සො වා උභයවාමනභූතරූපං විය, අතිකාළො වා ඣාපිතක්ඛෙත්තෙ ඛාණුකො [Pg.142] විය, අච්චොදාතො වා දධිතක්කාදීහි පමජ්ජිතතම්බලොහවණ්ණො, අතිකිසො වා මන්දමංසලොහිතො අට්ඨිසිරාචම්මසරීරො විය, අතිථූලො වා භාරියමංසො මහොදරො මහාභූතසදිසො, අභිමහන්තසීසො වා පච්ඡිං සීසෙ කත්වා ඨිතො විය, අතිඛුද්දකසීසො වා සරීරස්ස අනනුරූපෙන අතිඛුද්දකෙන සීසෙන සමන්නාගතො, කූටකූටසීසො වා තාලඵලපිණ්ඩිසදිසෙන සීසෙන සමන්නාගතො, සිඛරසීසො වා උද්ධං අනුපුබ්බතනුකෙන සීසෙන සමන්නාගතො, නාළිසීසො වා මහාවෙණුපබ්බසදිසෙන සීසෙන සමන්නාගතො, කප්පසීසො වා පබ්භාරසීසො වා චතූසු පස්සෙසු යෙන කෙනචි පස්සෙන ඔනතෙන සීසෙන සමන්නාගතො, වණසීසො වා පූතිසීසො වා කණ්ණිකකෙසො වා පාණකෙහි ඛායිතකෙදාරෙ සස්සසදිසෙහි තහිං තහිං උට්ඨිතෙහි කෙසෙහි සමන්නාගතො, නිල්ලොමසීසො වා ථූලථද්ධකෙසො වා තාලහීරසදිසෙහි කෙසෙහි සමන්නාගතො, ජාතිපලිතෙහි පණ්ඩරකෙසො වා පකතිතම්බකෙසො වා ආදිත්තෙහි විය කෙසෙහි සමන්නාගතො, ආවට්ටසීසො වා ගුන්නං සරීරෙ ආවට්ටසදිසෙහි උද්ධග්ගෙහි කෙසාවට්ටෙහි සමන්නාගතො, සීසලොමෙහි සද්ධිං එකාබද්ධභමුකලොමො වා ජාලබද්ධෙන විය නලාටෙන සමන්නාගතො.
๑๓๓. ผู้ทำลายบริษัท คือ ผู้ใดที่ทำลายบริษัทเพราะความมีรูปวิปริตของตน, ผู้ที่สูงเกินไปจนส่วนสะดือเสมอกับศีรษะของผู้อื่น, ผู้ที่เตี้ยเกินไปเหมือนรูปคนแคระทั้งสอง (บนล่าง), ผู้ที่ดำเกินไปเหมือนตอไม้ในนาที่ถูกไฟไหม้, ผู้ที่ขาวเกินไปเหมือนสีทองแดงที่ถูกขัดด้วยนมเปรี้ยวหรือน้ำนมเปรี้ยวเป็นต้น, ผู้ที่ผอมเกินไป มีเนื้อและเลือดน้อย มีแต่กระดูกและเส้นเอ็นเหมือนร่างกายที่มีแต่หนัง, ผู้ที่อ้วนเกินไป มีเนื้อหนัก มีท้องใหญ่เหมือนยักษ์ใหญ่, ผู้ที่มีศีรษะใหญ่เกินไปเหมือนเอาตะกร้ามาวางบนศีรษะ, ผู้ที่มีศีรษะเล็กเกินไป ไม่สมส่วนกับร่างกาย, ผู้ที่มีศีรษะเป็นปุ่มปมเหมือนกลุ่มผลตาล, ผู้ที่มีศีรษะแหลมเรียวขึ้นไปข้างบน, ผู้ที่มีศีรษะเหมือนปล้องไม้ไผ่ใหญ่, ผู้ที่มีศีรษะเหมือนช้าง, ผู้ที่มีศีรษะเอียงไปข้างใดข้างหนึ่งในสี่ทิศทาง, ผู้ที่มีศีรษะเป็นแผล, ผู้ที่มีศีรษะเน่า, ผู้ที่มีผมเป็นกระจุกๆ เหมือนต้นข้าวในนาที่ถูกแมลงกัดกิน, ผู้ที่ไม่มีผม, ผู้ที่มีผมหยาบกระด้างเหมือนเส้นใยตาล, ผู้ที่มีผมขาวตั้งแต่เกิด, ผู้ที่มีผมแดงโดยธรรมชาติเหมือนถูกไฟไหม้, ผู้ที่มีผมขวัญวนขึ้นข้างบนเหมือนขวัญโค, ผู้ที่มีคิ้วต่อกันเป็นเส้นเดียวกับผมที่หน้าผากเหมือนตาข่าย

සම්බද්ධභමුකො වා නිල්ලොමභමුකො වා මක්කටභමුකො වා අතිමහන්තක්ඛි වා අතිඛුද්දකක්ඛි වා මහිංසචම්මෙ වාසිකොණෙන පහරිත්වා කතඡිද්දසදිසෙහි අක්ඛීහි සමන්නාගතො, විසමක්ඛි වා එකෙන මහන්තෙන, එකෙන ඛුද්දකෙන අක්ඛිනා සමන්නාගතො, විසමචක්කලො වා එකෙන උද්ධං, එකෙන අධොති එවං විසමජාතෙහි අක්ඛිචක්කෙහි සමන්නාගතො, කෙකරො වා ගම්භීරක්ඛි වා යස්ස ගම්භීරෙ උදපානෙ උදකතාරකා විය අක්ඛිතාරකා පඤ්ඤායන්ති, නික්ඛන්තක්ඛි වා යස්ස කක්කටස්සෙව අක්ඛිතාරකා නික්ඛන්තා හොන්ති, හත්ථිකණ්ණො වා මහන්තාහි කණ්ණසක්ඛලීහි සමන්නාගතො, මූසිකකණ්ණො වා ජතුකකණ්ණො වා ඛුද්දකාහි කණ්ණසක්ඛලීහි සමන්නාගතො, ඡිද්දමත්තකණ්ණො වා යස්ස විනා කණ්ණසක්ඛලීහි කණ්ණච්ඡිද්දමත්තමෙව හොති, අවිද්ධකණ්ණො වා, යොනකජාතිකො පන පරිසදූසකො න හොති, සභාවොයෙව හි සො තස්ස. කණ්ණභගන්දරිකො වා නිච්චපූතිනා කණ්ණෙන සමන්නාගතො, ගණ්ඩකණ්ණො [Pg.143] වා සදා පග්ඝරිතපුබ්බෙන කණ්ණෙන සමන්නාගතො, ටඞ්කිතකණ්ණො වා ගොභත්තනාළිකාය අග්ගසදිසෙහි කණ්ණෙහි සමන්නාගතො, අතිපිඞ්ගලක්ඛි වා, මධුපිඞ්ගලං පන පබ්බාජෙතුං වට්ටති. නිප්පඛුමක්ඛි වා අස්සුපග්ඝරණක්ඛි වා පුප්ඵිතක්ඛි වා අක්ඛිපාකෙන සමන්නාගතක්ඛි වා.
ผู้มีคิ้วสองข้างต่อกัน, ผู้ไม่มีคิ้ว, ผู้มีคิ้วเหมือนลิง, ผู้มีตาใหญ่เกินไป, ผู้มีตาเล็กเกินไปเหมือนรูที่เจาะด้วยสิ่วเล็กๆ ในหนังควาย, ผู้มีตาไม่เท่ากัน ข้างหนึ่งใหญ่ ข้างหนึ่งเล็ก, ผู้มีวงขอบตาไม่เท่ากัน คือข้างหนึ่งสูงข้างหนึ่งต่ำ, ผู้มีตาเหล่, ผู้มีตาโบ๋ลึกจนลูกตาดูเหมือนเงาในบ่อน้ำลึก, ผู้มีตาโปนเหมือนตาปู, ผู้มีหูใหญ่เหมือนหูช้าง, ผู้มีหูเหมือนหูหนู, ผู้มีหูเหมือนหูค้างคาว, ผู้มีหูที่มีแต่รูหู คือผู้ที่ไม่มีใบหู มีแต่เพียงรูหูเท่านั้น, ผู้ที่ไม่ได้เจาะหู (แต่ชาวโยนกผู้ไม่ได้เจาะหูไม่ถือว่าเป็นผู้ทำลายบริษัท เพราะเป็นธรรมชาติของชาวโยนก), ผู้มีโรคฝีคัณฑสูตรที่หู มีหูเน่าเปื่อยเป็นนิตย์, ผู้มีหูเป็นฝี มีหนองไหลอยู่เสมอ, ผู้มีหูแหว่งเหมือนปลายกระบอกให้อาหารโค, ผู้มีนัยน์ตาเหลืองจัด (แต่ผู้มีตาสีน้ำผึ้งบวชได้), ผู้ไม่มีขนตา, ผู้มีน้ำตาไหลตลอดเวลา, ผู้มีนัยน์ตามีจุดขาว (ต้อ), ผู้มีนัยน์ตาอักเสบ (โรคตาแดง)

අතිමහන්තනාසිකො වා අතිඛුද්දකනාසිකො වා චිපිටනාසිකො වා මජ්ඣෙ අප්පතිට්ඨහිත්වා එකපස්සෙ ඨිතවඞ්කනාසිකො වා දීඝනාසිකො වා සුකතුණ්ඩසදිසාය ජිව්හාය ලෙහිතුං සක්කුණෙය්‍යාය නාසිකාය සමන්නාගතො, නිච්චං පග්ඝරිතසිඞ්ඝාණිකනාසො වා, මහාමුඛො වා යස්ස පටඞ්ගමණ්ඩූකස්සෙව මුඛනිමිත්තංයෙව මහන්තං හොති, මුඛං පන ලාබුසදිසං අතිඛුද්දකං, භින්නමුඛො වා වඞ්කමුඛො වා මහාඔට්ඨො වා උක්ඛලිමුඛවට්ටිසදිසෙහි ඔට්ඨෙහි සමන්නාගතො, තනුකඔට්ඨො වා භෙරිචම්මසදිසෙහි දන්තෙ පිදහිතුං අසමත්ථෙහි ඔට්ඨෙහි සමන්නාගතො, මහාධරොට්ඨො වා තනුකඋත්තරොට්ඨො වා තනුකඅධරොට්ඨො වා මහාඋත්තරොට්ඨො වා ඔට්ඨඡින්නකො වා එළමුඛො වා උප්පක්කමුඛො වා සඞ්ඛතුණ්ඩකො වා බහි සෙතෙහි අන්තො අතිරත්තෙහි ඔට්ඨෙහි සමන්නාගතො, දුග්ගන්ධකුණපමුඛො වා, මහාදන්තො වා අට්ඨකදන්තසදිසෙහි දන්තෙහි සමන්නාගතො, අසුරදන්තො වා හෙට්ඨා වා උපරි වා බහි නික්ඛන්තදන්තො, යස්ස පන සක්කා හොති ඔට්ඨෙහි පිදහිතුං, කථෙන්තස්සෙව පඤ්ඤායති, නො අකථෙන්තස්ස, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. පූතිදන්තො වා නිද්දන්තො වා අතිඛුද්දකදන්තො වා යස්ස පන දන්තන්තරෙ කලන්දකදන්තො විය සුඛුමදන්තො හොති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති.
ผู้มีจมูกใหญ่เกินไป, ผู้มีจมูกเล็กเกินไป, ผู้มีจมูกแบน, ผู้มีจมูกคดเอียงไปข้างใดข้างหนึ่ง ไม่ตั้งตรงกลาง, ผู้มีจมูกยาว หรือผู้ประกอบด้วยจมูกที่สามารถใช้ลิ้นเลียได้เหมือนจะงอยปากนกแก้ว, ผู้มีน้ำมูกไหลตลอดเวลา, ผู้มีปากใหญ่เกินไปเหมือนปากกบใหญ่ แต่ช่องปากจริงเล็กเหมือนน้ำเต้า, ผู้มีปากแหว่ง, ผู้มีปากเบี้ยว, ผู้มีริมฝีปากหนาเหมือนขอบปากหม้อ, ผู้มีริมฝีปากบางจนปิดฟันไม่มิดเหมือนหนังกลอง, ผู้มีริมฝีปากล่างใหญ่, ผู้มีริมฝีปากบนบาง, ผู้มีริมฝีปากล่างบาง, ผู้มีริมฝีปากบนใหญ่, ผู้มีริมฝีปากขาด, ผู้มีน้ำลายไหล, ผู้มีปากเป็นแผล, ผู้มีริมฝีปากขาวข้างนอก แดงจัดข้างในเหมือนปากหอยสังข์, ผู้มีปากเหม็นเน่า, ผู้มีฟันใหญ่เหมือนฟันไถ, ผู้มีฟันเหยินล่างหรือบน (แต่ผู้ที่สามารถปิดฟันด้วยริมฝีปากได้ จะเห็นฟันเหยินเมื่อพูดเท่านั้น ไม่พูดก็ไม่เห็น ผู้นั้นบวชได้), ผู้มีฟันผุ, ผู้ไม่มีฟัน, ผู้มีฟันเล็กเกินไป (แต่ผู้ที่มีฟันละเอียดเหมือนฟันกระรอก บวชได้).

මහාහනුකො වා ගොහනුසදිසෙන හනුනා සමන්නාගතො, දීඝහනුකො වා චිපිටහනුකො වා අන්තොපවිට්ඨෙන විය අතිරස්සෙන හනුකෙන සමන්නාගතො, භින්නහනුකො වා වඞ්කහනුකො වා නිම්මස්සුදාඨිකො වා භික්ඛුනීසදිසමුඛො, දීඝගලො වා බකගලසදිසෙන ගලෙන සමන්නාගතො, රස්සගලො වා අන්තොපවිට්ඨෙන විය ගලෙන සමන්නාගතො, භින්නගලො වා භට්ඨඅංසකූටො වා අහත්ථො වා එකහත්ථො වා අතිරස්සහත්ථො වා අතිදීඝහත්ථො වා භින්නඋරො වා භින්නපිට්ඨි වා කච්ඡුගත්තො වා කණ්ඩුගත්තො වා දද්දුගත්තො වා ගොධාගත්තො වා යස්ස ගොධාය විය ගත්තතො චුණ්ණානි පතන්ති. සබ්බඤ්චෙතං විරූපකරණං සන්ධාය විත්ථාරිතවසෙන [Pg.144] වුත්තං, විනිච්ඡයො පනෙත්ථ පඤ්චාබාධෙසු වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො.
ผู้มีกรามใหญ่เหมือนกรามโค, ผู้มีกรามยาว, ผู้มีกรามแบนเหมือนยุบเข้าไปข้างใน, ผู้มีกรามแหว่ง, ผู้มีกรามคด, ผู้ไม่มีหนวดเคราเหมือนหน้าภิกษุณี, ผู้มีคอยาวเหมือนคอของนกกระยาง, ผู้มีคอสั้นเหมือนยุบเข้าไปข้างใน, ผู้มีคอแหว่ง, ผู้มีไหล่หลุด, ผู้ไม่มีมือ, ผู้มีมือข้างเดียว, ผู้มีแขนสั้นเกินไป, ผู้มีแขนยาวเกินไป, ผู้มีอกแหว่ง, ผู้มีหลังค่อม, ผู้มีโรคหิด, ผู้มีโรคคัน, ผู้มีโรคกลาก, ผู้มีร่างกายเป็นขุยเหมือนตัวเหี้ย (ซึ่งมีขุยร่วงจากตัวเหมือนตัวเหี้ย). ทั้งหมดนี้กล่าวโดยละเอียดเพื่อแสดงถึงความวิปริตของรูปกาย, การวินิจฉัยในที่นี้พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในอาพาธ ๕ อย่าง.

භට්ඨකටිකො වා මහාආනිසදො වා උද්ධනකූටසදිසෙහි ආනිසදමංසෙහි අච්චුග්ගතෙහි සමන්නාගතො, මහාඌරුකො වා වාතණ්ඩිකො වා මහාජාණුකො වා සඞ්ඝට්ටනජාණුකො වා දීඝජඞ්ඝො වා යට්ඨිසදිසජඞ්ඝො, විකටො වා සඞ්ඝට්ටො වා උබ්බද්ධපිණ්ඩිකො වා, සො දුවිධො හෙට්ඨා ඔරුළ්හාහි වා උපරි ආරුළ්හාහි වා මහතීහි ජඞ්ඝපිණ්ඩිකාහි සමන්නාගතො, මහාජඞ්ඝො වා ථූලජඞ්ඝපිණ්ඩිකො වා මහාපාදො වා මහාපණ්හි වා පිට්ඨිකපාදො වා පාදවෙමජ්ඣතො උට්ඨිතජඞ්ඝො, වඞ්කපාදො වා, සො දුවිධො අන්තො වා බහි වා පරිවත්තපාදො, ගණ්ඨිකඞ්ගුලි වා සිඞ්ගිවෙරඵණසදිසාහි අඞ්ගුලීහි සමන්නාගතො, අන්ධනඛො වා කාළවණ්ණෙහි පූතිනඛෙහි සමන්නාගතො, සබ්බොපි එස පරිසදූසකො. එවරූපො පරිසදූසකො න පබ්බාජෙතබ්බො.
ผู้มีเอวหลุด, ผู้มีสะโพกใหญ่เหมือนก้นครก, ผู้มีต้นขาใหญ่, ผู้มีอัณฑะใหญ่, ผู้มีหัวเข่าใหญ่, ผู้มีหัวเข่าชนกัน, ผู้มีน่องยาว, ผู้มีน่องเหมือนไม้เท้า, ผู้เดินขาถ่าง, ผู้เดินขาชนกัน, ผู้มีน่องห้อยย้อย (ผู้นั้นมีสองประเภท คือ มีน่องใหญ่ห้อยลงมาข้างล่าง หรือมีน่องใหญ่ยกขึ้นไปข้างบน), ผู้มีน่องใหญ่, ผู้มีน่องอ้วน, ผู้มีเท้าใหญ่, ผู้มีส้นเท้าใหญ่, ผู้มีหลังเท้าสูงจนน่องขึ้นจากกลางเท้า, ผู้มีเท้าคด (ผู้นั้นมีสองประเภท คือ เท้าบิดเข้าข้างใน หรือเท้าบิดออกข้างนอก), ผู้มีนิ้วมือเป็นปุ่มปมเหมือนแง่งขิง, ผู้มีเล็บเสีย มีสีดำและเน่า. ทั้งหมดนี้เป็นผู้ทำลายบริษัท. ผู้ทำลายบริษัทเช่นนี้ไม่ควรให้บวช.

134. කාණොති පසන්නන්ධො වා හොතු පුප්ඵාදීහි වා උපහතපසාදො, ද්වීහි වා එකෙන වා අක්ඛිනා න පස්සති, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. මහාපච්චරියං පන එකක්ඛිකාණො ‘‘කාණො’’ති වුත්තො, ද්විඅක්ඛිකාණො අන්ධෙන සඞ්ගහිතො. මහාඅට්ඨකථායං ජච්චන්ධො ‘‘අන්ධො’’ති වුත්තො. තස්මා උභයම්පි පරියායෙන යුජ්ජති. කුණීති හත්ථකුණී වා පාදකුණී වා අඞ්ගුලිකුණී වා, යස්ස එතෙසු හත්ථාදීසු යං කිඤ්චි වඞ්කං පඤ්ඤායති. ඛඤ්ජොති නතජාණුකො වා භින්නජඞ්ඝො වා මජ්ඣෙ සංකුටිතපාදත්තා කුණ්ඨපාදකො වා පිට්ඨිපාදමජ්ඣෙන චඞ්කමන්තො, අග්ගෙ සංකුටිතපාදත්තා කුණ්ඨපාදකො වා පිට්ඨිපාදග්ගෙන චඞ්කමන්තො, අග්ගපාදෙනෙව චඞ්කමනඛඤ්ජො වා පණ්හිකාය චඞ්කමනඛඤ්ජො වා පාදස්ස බාහිරන්තෙන චඞ්කමනඛඤ්ජො වා පාදස්ස අබ්භන්තරෙන චඞ්කමනඛඤ්ජො වා ගොප්ඵකානං උපරි භග්ගත්තා සකලෙන පිට්ඨිපාදෙන චඞ්කමනඛඤ්ජො වා. සබ්බොපෙස ඛඤ්ජොයෙව, න පබ්බාජෙතබ්බො.
๑๓๔. คำว่า 'กานะ' หมายถึง ผู้ที่ตาเสียจนมองไม่เห็น หรือผู้ที่ประสาทตาถูกทำลายด้วยต้อกระจกเป็นต้น ผู้ที่มองไม่เห็นด้วยตาข้างเดียวหรือสองข้าง ผู้นั้นไม่ควรให้บวช ในมหัปปัจจริยะกล่าวว่า ผู้ที่ตาบอดข้างเดียวเรียกว่า 'กานะ' ส่วนผู้ที่ตาบอดสองข้างรวมอยู่ในคำว่า 'อันธะ' (คนตาบอดสนิท) ในมหาอรรถกถา ผู้ที่ตาบอดแต่กำเนิดเรียกว่า 'อันธะ' ดังนั้น คำทั้งสองจึงใช้ได้โดยปริยาย คำว่า 'กุณี' หมายถึง ผู้ที่มีมือคด เท้าคด หรือนิ้วคด คือผู้ที่มีอวัยวะเหล่านั้นส่วนใดส่วนหนึ่งคดงอ คำว่า 'เขญจะ' หมายถึง ผู้ที่เข่าคดงอ หรือหน้าแข้งหัก หรือผู้ที่เดินด้วยหลังเท้าส่วนกลางเพราะฝ่าเท้าคดงอตรงกลาง หรือผู้ที่เดินด้วยปลายหลังเท้าเพราะฝ่าเท้าคดงอตรงปลาย หรือผู้ที่เดินด้วยปลายเท้าเท่านั้น หรือผู้ที่เดินด้วยส้นเท้า หรือผู้ที่เดินด้วยขอบเท้าด้านนอก หรือผู้ที่เดินด้วยขอบเท้าด้านใน หรือผู้ที่เดินด้วยหลังเท้าทั้งหมดเพราะข้อเท้าหัก ทั้งหมดนี้เรียกว่า 'เขญจะ' ผู้นั้นไม่ควรให้บวช

පක්ඛහතොති යස්ස එකො හත්ථො වා පාදො වා අද්ධසරීරං වා සුඛං න වහති. ඡින්නිරියාපථොති පීඨසප්පී වුච්චති. ජරාදුබ්බලොති ජිණ්ණභාවෙන [Pg.145] දුබ්බලො අත්තනො චීවරරජනාදිකම්මම්පි කාතුං අසමත්ථො. යො පන මහල්ලකොපි බලවා හොති, අත්තානං පටිජග්ගිතුං සක්කොති, සො පබ්බාජෙතබ්බො. අන්ධොති ජච්චන්ධො වුච්චති. මූගොති යස්ස වචීභෙදො න පවත්තති, යස්සපි පවත්තති, සරණගමනං පන පරිපුණ්ණං භාසිතුං න සක්කොති, තාදිසං මම්මනම්පි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. යො පන සරණගමනමත්තං පරිපුණ්ණං භාසිතුං සක්කොති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. බධිරොති යො සබ්බෙන සබ්බං න සුණාති. යො පන මහාසද්දං සුණාති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. අන්ධමූගාදයො උභයදොසවසෙන වුත්තා. යෙසඤ්ච පබ්බජ්ජා පටික්ඛිත්තා, උපසම්පදාපි තෙසං පටික්ඛිත්තාව. සචෙ පන නෙ සඞ්ඝො උපසම්පාදෙති, සබ්බෙපි සූපසම්පන්නා, කාරකසඞ්ඝො පන ආචරියුපජ්ඣායා ච ආපත්තිතො න මුච්චන්ති.
คำว่า 'ปักขหตะ' หมายถึง ผู้ที่มือข้างหนึ่ง หรือเท้าข้างหนึ่ง หรือร่างกายซีกหนึ่ง ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ตามปกติ คำว่า 'ฉินนิริยาปถะ' หมายถึง คนง่อย (ผู้ที่เคลื่อนที่ไปด้วยตั่ง) คำว่า 'ชราทุพพล' หมายถึง ผู้ที่อ่อนกำลังเพราะความชรา ไม่สามารถทำกิจของตนมีอาทิเช่นการย้อมจีวรได้ แต่ผู้ที่แม้ชราแต่ยังมีกำลัง สามารถดูแลตนเองได้ ผู้นั้นควรให้บรรพชา คำว่า 'อันธะ' หมายถึง ผู้ที่ตาบอดแต่กำเนิด คำว่า 'มูคะ' หมายถึง ผู้ที่การเปล่งวาจาไม่เป็นไป หรือผู้ที่แม้การเปล่งวาจาเป็นไปอยู่ แต่ไม่สามารถกล่าวสรณคมน์ให้บริบูรณ์ได้ แม้คนพูดติดอ่างเช่นนั้นก็ไม่ควรให้บรรพชา ส่วนผู้ที่แม้พูดติดอ่างแต่สามารถกล่าวเพียงสรณคมน์ให้บริบูรณ์ได้ ผู้นั้นควรให้บรรพชา คำว่า 'พธิระ' หมายถึง ผู้ที่ไม่ได้ยินอะไรเลยโดยประการทั้งปวง แต่ผู้ที่ได้ยินเสียงดังมาก ผู้นั้นควรให้บรรพชา คนตาบอดและคนใบ้เป็นต้น ถูกกล่าวถึงโดยอำนาจแห่งโทษทั้งสอง ผู้ที่ถูกห้ามบรรพชาแล้ว การอุปสมบทของพวกเขาก็ถูกห้ามด้วยเช่นกัน แต่ถ้าสงฆ์ให้อุปสมบทแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลทั้งหมดมีผู้ที่มือขาดเป็นต้น ก็ถือว่าอุปสมบทดีแล้ว แต่สงฆ์ผู้ทำกรรม อาจารย์และอุปัชฌาย์ย่อมไม่พ้นจากอาบัติ

135. පණ්ඩකො උභතොබ්‍යඤ්ජනකො ථෙය්‍යසංවාසකො තිත්ථියපක්කන්තකො තිරච්ඡානගතො මාතුඝාතකො පිතුඝාතකො අරහන්තඝාතකො ලොහිතුප්පාදකො සඞ්ඝභෙදකො භික්ඛුනීදූසකොති ඉමෙ පන එකාදස පුග්ගලා ‘‘පණ්ඩකො, භික්ඛවෙ, අනුපසම්පන්නො න උපසම්පාදෙතබ්බො, උපසම්පන්නො නාසෙතබ්බො’’ති (මහාව. 109) ආදිවචනතො අභබ්බා, නෙව නෙසං පබ්බජ්ජා, න උපසම්පදා ච රුහති, තස්මා න පබ්බාජෙතබ්බා න උපසම්පාදෙතබ්බා, ජානිත්වා පබ්බාජෙන්තො උපසම්පාදෙන්තො ච දුක්කටං ආපජ්ජති. අජානිත්වාපි පබ්බාජිතා උපසම්පාදිතා ච ජානිත්වා ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙතබ්බා.
๑๓๕. บัณเฑาะก์ อุภโตพยัญชนก เถยยสังวาสก ติตถิยปักกันตกะ ติรัจฉานคตะ มาตุฆาตกะ ปิตุฆาตกะ อรหันตฆาตกะ โลหิตุปปาทกะ สังฆเภทกะ และภิกขุนีทูสกะ บุคคล ๑๑ ประเภทนี้ เป็นอภัพพบุคคล เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย บัณเฑาะก์ผู้ยังไม่ได้รับการอุปสมบท ไม่ควรให้อุปสมบท ผู้ที่ได้รับการอุปสมบทแล้ว ควรให้สึกเสีย' ดังนี้เป็นต้น การบรรพชาและการอุปสมบทจึงไม่สำเร็จแก่บุคคลเหล่านี้ เพราะฉะนั้น ไม่ควรให้บรรพชา ไม่ควรให้อุปสมบท ผู้ที่รู้อยู่ยังให้บรรพชาหรือให้อุปสมบท ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ แม้ผู้ที่ให้บรรพชาหรือให้อุปสมบทไปแล้วโดยไม่รู้ เมื่อรู้ภายหลังก็ควรให้สึกเสียด้วยการทำลายเพศ

තත්ථ පණ්ඩකොති ආසිත්තපණ්ඩකො උසූයපණ්ඩකො ඔපක්කමිකපණ්ඩකො පක්ඛපණ්ඩකො නපුංසකපණ්ඩකොති පඤ්ච පණ්ඩකා. තෙසු යස්ස පරෙසං අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගහෙත්වා අසුචිනා ආසිත්තස්ස පරිළාහො වූපසම්මති, අයං ආසිත්තපණ්ඩකො. යස්ස පරෙසං අජ්ඣාචාරං පස්සතො උසූයාය උප්පන්නාය පරිළාහො වූපසම්මති, අයං උසූයපණ්ඩකො. යස්ස උපක්කමෙන බීජානි අපනීතානි, අයං ඔපක්කමිකපණ්ඩකො. එකච්චො පන අකුසලවිපාකානුභාවෙන කාළපක්ඛෙ පණ්ඩකො හොති, ජුණ්හපක්ඛෙ පනස්ස පරිළාහො වූපසම්මති, අයං පක්ඛපණ්ඩකො. යො පන පටිසන්ධියංයෙව අභාවකො උප්පන්නො, අයං න පුංසකපණ්ඩකො. තෙසු ආසිත්තපණ්ඩකස්ස [Pg.146] ච උසූයපණ්ඩකස්ස ච පබ්බජ්ජා න වාරිතා, ඉතරෙසං තිණ්ණං වාරිතා. ‘‘තෙසුපි පක්ඛපණ්ඩකස්ස යස්මිං පක්ඛෙ පණ්ඩකො හොති, තස්මිංයෙවස්ස පක්ඛෙ පබ්බජ්ජා වාරිතා’’ති කුරුන්දියං වුත්තං.
ในบรรดาบุคคล ๑๑ ประเภทนั้น คำว่า 'บัณเฑาะก์' มี ๕ ประเภท คือ อาสิตตบัณเฑาะก์ อุสูยบัณเฑาะก์ โอปักกมิกบัณเฑาะก์ ปักขบัณเฑาะก์ และนปุงสกบัณเฑาะก์ ในบัณเฑาะก์ ๕ ประเภทนั้น ผู้ที่ความเร่าร้อนแห่งราคะสงบลงเมื่อได้อมอวัยวะเพศของผู้อื่นด้วยปากแล้วถูกหลั่งอสุจิรด ผู้นี้เรียกว่า อาสิตตบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์ผู้ที่ความเร่าร้อนแห่งราคะสงบลงด้วยความริษยาที่เกิดขึ้นเมื่อเห็นผู้อื่นเสพเมถุน ผู้นี้เรียกว่า อุสูยบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์ผู้ที่ถูกนำอัณฑะออกด้วยความพยายาม ผู้นี้เรียกว่า โอปักกมิกบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์บางประเภทเป็นบัณเฑาะก์ในข้างแรมด้วยอำนาจวิบากกรรมอกุศล แต่ในข้างขึ้นความเร่าร้อนแห่งราคะของเขาสงบลง ผู้นี้เรียกว่า ปักขบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์ผู้ที่เกิดมาโดยไม่มีเพศตั้งแต่ปฏิสนธิ ผู้นี้เรียกว่า นปุงสกบัณเฑาะก์ ในบัณเฑาะก์ ๕ ประเภทนั้น อาสิตตบัณเฑาะก์และอุสูยบัณเฑาะก์ไม่ถูกห้ามบรรพชา ส่วนบัณเฑาะก์อีก ๓ ประเภทที่เหลือถูกห้าม ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า 'ในบัณเฑาะก์ ๓ ประเภทนั้น ปักขบัณเฑาะก์ถูกห้ามบรรพชาเฉพาะในข้างที่เขาเป็นบัณเฑาะก์เท่านั้น'

136. උභතොබ්‍යඤ්ජනකොති (මහාව. අට්ඨ. 116) ඉත්ථිනිමිත්තුප්පාදනකම්මතො ච පුරිසනිමිත්තුප්පාදනකම්මතො ච උභතොබ්‍යඤ්ජනමස්ස අත්ථීති උභතොබ්‍යඤ්ජනකො. සො දුවිධො හොති ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකොති. තත්ථ ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථිනිමිත්තං පාකටං හොති, පුරිසනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසනිමිත්තං පාකටං, ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං. ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථීසු පුරිසත්තං කරොන්තස්ස ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං හොති, පුරිසනිමිත්තං පාකටං. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසානං ඉත්ථිභාවං උපගච්ඡන්තස්ස පුරිසනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං හොති, ඉත්ථිනිමිත්තං පාකටං හොති. ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො සයඤ්ච ගබ්භං ගණ්හාති, පරඤ්ච ගණ්හාපෙති, පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො පන සයං න ගණ්හාති, පරං පන ගණ්හාපෙතීති ඉදමෙතෙසං නානාකරණං. ඉමස්ස පන දුවිධස්සපි උභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස නෙව පබ්බජ්ජා අත්ථි, න උපසම්පදා.
๑๓๖. คำว่า 'อุภโตพยัญชนก' หมายถึง ผู้ที่มีเพศทั้งสอง คือมีทั้งเพศหญิงและเพศชายปรากฏขึ้นเพราะกรรมที่ทำให้เกิดเพศหญิงและกรรมที่ทำให้เกิดเพศชาย อุภโตพยัญชนกนั้นมี ๒ ประเภท คือ อิตถีอุภโตพยัญชนก และปุริสอุภโตพยัญชนก ในสองประเภทนั้น อิตถีอุภโตพยัญชนกมีเพศหญิงปรากฏชัด ส่วนเพศชายถูกปกปิด ปุริสอุภโตพยัญชนกมีเพศชายปรากฏชัด ส่วนเพศหญิงถูกปกปิด เมื่ออิตถีอุภโตพยัญชนกทำหน้าที่เป็นชายในสตรีทั้งหลาย เพศหญิงของเขาจะถูกปกปิด และเพศชายจะปรากฏชัด เมื่อปุริสอุภโตพยัญชนกถึงความเป็นหญิงในบุรุษทั้งหลาย เพศชายของเขาจะถูกปกปิด และเพศหญิงจะปรากฏชัด อิตถีอุภโตพยัญชนกนั้นย่อมรับครรภ์เองได้และทำให้ผู้อื่นรับครรภ์ได้ ส่วนปุริสอุภโตพยัญชนกไม่รับครรภ์เอง แต่ทำให้ผู้อื่นรับครรภ์ได้ นี่คือความแตกต่างของอุภโตพยัญชนกเหล่านี้ อุภโตพยัญชนกแม้ทั้งสองประเภทนี้ ไม่มีการบรรพชาและไม่มีการอุปสมบท

137. ථෙය්‍යසංවාසකොති තයො ථෙය්‍යසංවාසකා ලිඞ්ගත්ථෙනකො සංවාසත්ථෙනකො උභයත්ථෙනකොති. තත්ථ යො සයං පබ්බජිත්වා විහාරං ගන්ත්වා න භික්ඛුවස්සානි ගණෙති, න යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, න ආසනෙන පටිබාහති, න උපොසථපවාරණාදීසු සන්දිස්සති, අයං ලිඞ්ගමත්තස්සෙව ථෙනිතත්තා ලිඞ්ගත්ථෙනකො නාම. යො පන භික්ඛූහි පබ්බාජිතො සාමණෙරො සමානො විදෙසං ගන්ත්වා ‘‘අහං දසවස්සො වා වීසතිවස්සො වා’’ති මුසා වත්වා භික්ඛුවස්සානි ගණෙති, යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, ආසනෙන පටිබාහති, උපොසථපවආරණාදීසු සන්දිස්සති, අයං සංවාසමත්තස්සෙව ථෙනිතත්තා සංවාසත්ථෙනකො නාම. භික්ඛුවස්සගණනාදිකො හි සබ්බොපි කිරියභෙදො ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘සංවාසො’’ති වෙදිතබ්බො. සික්ඛං පච්චක්ඛාය ‘‘න මං කොචි ජානාතී’’ති පුන එවං පටිපජ්ජන්තෙපි එසෙව නයො. යො පන සයං පබ්බජිත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුවස්සානි ගණෙති, යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, ආසනෙන පටිබාහති, උපොසථපවාරණාදීසු සන්දිස්සති, අයං ලිඞ්ගස්ස චෙව [Pg.147] සංවාසස්ස ච ථෙනිතත්තා උභයත්ථෙනකො නාම. අයං තිවිධොපි ථෙය්‍යසංවාසකො අනුපසම්පන්නො න උපසම්පාදෙතබ්බො, උපසම්පන්නො නාසෙතබ්බො, පුන පබ්බජ්ජං යාචන්තොපි න පබ්බාජෙතබ්බො.
๑๓๗. ในบทว่า เถยยสังวาสโก นี้ มีเถยยสังวาสก ๓ ประเภท คือ ลิงคัตเถนกะ (ผู้ขโมยเพศ) สังวาสัตเถนกะ (ผู้ขโมยการอยู่ร่วม) และอุภยัตเถนกะ (ผู้ขโมยทั้งสองอย่าง) ในบรรดาเถยยสังวาสกเหล่านั้น บุคคลใดบวชเองแล้วไปสู่วิหาร ไม่นับพรรษาภิกษุ ไม่ยินดีการกราบไหว้ตามลำดับผู้แก่กว่า ไม่ห้ามด้วยอาสนะ ไม่ปรากฏในอุโบสถและปวารณาเป็นต้น บุคคลนี้ชื่อว่า ลิงคัตเถนกะ เพราะขโมยเพียงเพศเท่านั้น ส่วนบุคคลใดอันภิกษุทั้งหลายให้บวชแล้ว เป็นสามเณรอยู่ ไปสู่ต่างถิ่น กล่าวเท็จว่า 'เรามีพรรษา ๑๐ หรือมีพรรษา ๒๐' ดังนี้ แล้วนับพรรษาภิกษุ ยินดีการกราบไหว้ตามลำดับผู้แก่กว่า ห้ามด้วยอาสนะ ปรากฏในอุโบสถและปวารณาเป็นต้น บุคคลนี้ชื่อว่า สังวาสัตเถนกะ เพราะขโมยเพียงการอยู่ร่วมเท่านั้น แท้จริง กิริยาอาการที่แตกต่างกันทั้งหมด มีการนับพรรษาภิกษุเป็นต้น ในความหมายนี้ พึงทราบว่า 'สังวาส' แม้ในเมื่อบุคคลสละสิกขาแล้วคิดว่า 'ใครๆ ไม่รู้จักเรา' ดังนี้ แล้วปฏิบัติเช่นนั้นอีก ก็มีนัยนี้เหมือนกัน ส่วนบุคคลใดบวชเองแล้วไปสู่วิหาร นับพรรษาภิกษุ ยินดีการกราบไหว้ตามลำดับผู้แก่กว่า ห้ามด้วยอาสนะ ปรากฏในอุโบสถและปวารณาเป็นต้น บุคคลนี้ชื่อว่า อุภยัตเถนกะ เพราะขโมยทั้งเพศและการอยู่ร่วม เถยยสังวาสกทั้ง ๓ ประเภทนี้ แม้ยังไม่ได้อุปสมบท ก็ไม่พึงให้อุปสมบท ที่อุปสมบทแล้ว พึงให้ฉิบหาย (นาสนะ) แม้จะอ้อนวอนขอบรรพชาอีก ก็ไม่พึงให้บวช

138. එත්ථ ච අසම්මොහත්ථං ඉදං පකිණ්ණකං වෙදිතබ්බං –
๑๓๘. ในที่นี้ พึงทราบข้อวินิจฉัยเบ็ดเตล็ดนี้ เพื่อไม่ให้เกิดความสับสน

‘‘රාජදුබ්භික්ඛකන්තාර, රොගවෙරිභයෙන වා;
චීවරාහරණත්ථං වා, ලිඞ්ගං ආදියතීධ යො.
ผู้ใดในศาสนานี้ ถือเอาเพศบรรพชิตเพราะกลัวพระราชา หรือกลัวความอดอยาก หรือกลัวป่ากันดาร หรือกลัวโรคภัย หรือกลัวศัตรู หรือเพื่อนำจีวรไป

‘‘සංවාසං නාධිවාසෙති, යාව සො සුද්ධමානසො;
ථෙය්‍යසංවාසකො නාම, තාව එස න වුච්චතී’’ති. (මහාව. අට්ඨ. 110);
ไม่ยอมรับการอยู่ร่วม ตราบเท่าที่เขายังมีใจบริสุทธิ์อยู่ ตราบนั้น บุคคลนี้ยังไม่ชื่อว่าเถยยสังวาสก

තත්‍රායං විත්ථාරනයො – ඉධෙකච්චස්ස රාජා කුද්ධො හොති, සො ‘‘එවං මෙ සොත්ථි භවිස්සතී’’ති සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා පලායති. තං දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙන්ති, රාජා ‘‘සචෙ පබ්බජිතො, න තං ලබ්භා කිඤ්චි කාතු’’න්ති තස්මිං කොධං පටිවිනෙති. සො ‘‘වූපසන්තං මෙ රාජභය’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතො පබ්බාජෙතබ්බො. අථාපි ‘‘සාසනං නිස්සාය මයා ජීවිතං ලද්ධං, හන්ද දානි අහං පබ්බජාමී’’ති උප්පන්නසංවෙගො තෙනෙව ලිඞ්ගෙන ආගන්ත්වා ආගන්තුකවත්තං න සාදියති, භික්ඛූහි පුට්ඨො වා අපුට්ඨො වා යථාභූතමත්තානං ආවිකත්වා පබ්බජ්ජං යාචති, ලිඞ්ගං අපනෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන සො වත්තං සාදියති, පබ්බජිතාලයං දස්සෙති, සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තං වස්සගණනාදිභෙදං විධිං පටිපජ්ජති, අයං න පබ්බාජෙතබ්බො.
ในข้อนั้น มีนัยแห่งการขยายความดังนี้ คือ ในโลกนี้ พระราชาทรงกริ้วต่อบุคคลบางคน บุคคลนั้นคิดว่า 'เมื่อทำอย่างนี้ ความสวัสดีจักมีแก่เรา' ดังนี้ จึงถือเอาเพศเองแล้วหนีไป พวกคนเห็นเขาแล้วจึงกราบทูลพระราชา พระราชาทรงระงับความกริ้วในบุคคลนั้นว่า 'ถ้าเขาบวชแล้ว ก็ไม่ควรจะทำอะไรเขาได้' บุคคลนั้นคิดว่า 'ภัยจากพระราชาของเราสงบแล้ว' ดังนี้ จึงไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา บุคคลเช่นนี้พึงให้บวชได้ หรือว่า หากเขามีความสังเวชเกิดขึ้นว่า 'เราได้ชีวิตเพราะอาศัยพระศาสนา เอาเถิด บัดนี้เราจะบวช' ดังนี้ จึงมาด้วยเพศนั้นเอง แต่ไม่ยินดีในอาคันตุกวัตร ถูกภิกษุถามก็ตาม ไม่ถูกถามก็ตาม เปิดเผยตนตามความเป็นจริงแล้วขอบรรพชา พึงให้นำเพศนั้นออกแล้วให้บวช แต่ถ้าเขายินดีในวัตร แสดงอาการเป็นบรรพชิต ปฏิบัติตามวิธีที่มีการนับพรรษาเป็นต้นตามที่กล่าวไว้ก่อนทั้งหมด บุคคลนี้ไม่พึงให้บวช

ඉධ පනෙකච්චො දුබ්භික්ඛෙ ජීවිතුං අසක්කොන්තො සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා සබ්බපාසණ්ඩියභත්තානි භුඤ්ජන්තො දුබ්භික්ඛෙ වීතිවත්තෙ සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව.
อนึ่ง ในศาสนานี้ บางคนไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ในคราวทุพภิกขภัย จึงถือเอาเพศเอง บริโภคอาหารที่พวกเดียรถีย์ทั้งปวงถวาย เมื่อทุพภิกขภัยผ่านพ้นไปแล้ว ก็ไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง

අපරො මහාකන්තාරං නිත්ථරිතුකාමො හොති, සත්ථවාහො ච පබ්බජිතෙ ගහෙත්වා ගච්ඡති. සො ‘‘එවං මං සත්ථවාහො ගහෙත්වා ගමිස්සතී’’ති සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා සත්ථවාහෙන සද්ධිං කන්තාරං නිත්ථරිත්වා ඛෙමන්තං පත්වා සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව.
อีกคนหนึ่งประสงค์จะข้ามป่าใหญ่ และนายกองเกวียนก็พาพวกบรรพชิตไป เขาคิดว่า 'เมื่อเป็นอย่างนี้ นายกองเกวียนจักพาเราไป' ดังนี้ จึงถือเอาเพศเอง ข้ามป่าใหญ่ไปกับนายกองเกวียนแล้ว ถึงที่ปลอดภัย ก็ไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง

අපරො [Pg.148] රොගභයෙ උප්පන්නෙ ජීවිතුං අසක්කොන්තො සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා සබ්බපාසණ්ඩියභත්තානි භුඤ්ජන්තො රොගභයෙ වූපසන්තෙ සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව.
อีกคนหนึ่ง เมื่อเกิดภัยจากโรค ไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ จึงถือเอาเพศเอง บริโภคอาหารที่พวกเดียรถีย์ทั้งปวงถวาย เมื่อภัยจากโรคสงบแล้ว ก็ไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง

අපරස්ස එකො වෙරිකො කුද්ධො හොති, ඝාතෙතුකාමො නං විචරති. සො ‘‘එවං මෙ සොත්ථි භවිස්සතී’’ති සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා පලායති. වෙරිකො ‘‘කුහිං සො’’ති පරියෙසන්තො ‘‘පබ්බජිත්වා පලාතො’’ති සුත්වා ‘‘සචෙ පබ්බජිතො, න තං ලබ්භා කිඤ්චි කාතු’’න්ති තස්මිං කොධං පටිවිනෙති. සො ‘‘වූපසන්තං මෙ වෙරිභය’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව.
อีกคนหนึ่ง มีศัตรูคนหนึ่งโกรธเคือง ประสงค์จะฆ่าเขา จึงเที่ยวติดตามไป บุคคลนั้นคิดว่า 'เมื่อทำอย่างนี้ ความสวัสดีจักมีแก่เรา' ดังนี้ จึงถือเอาเพศเองแล้วหนีไป ศัตรูนั้นเที่ยวค้นหาว่า 'เขาไปไหน' เมื่อได้ยินว่า 'บวชแล้วหนีไป' ก็ระงับความโกรธในบุคคลนั้นว่า 'ถ้าเขาบวชแล้ว ก็ไม่ควรจะทำอะไรเขาได้' บุคคลนั้นคิดว่า 'ภัยจากศัตรูของเราสงบแล้ว' ดังนี้ จึงไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง

අපරො ඤාතිකුලං ගන්ත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය ගිහී හුත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි ඉධ නස්සිස්සන්ති, සචෙපි ඉමානි ගහෙත්වා විහාරං ගමිස්සාමි, අන්තරාමග්ගෙ මං ‘චොරො’ති ගහෙස්සන්ති, යංනූනාහං කායපරිහාරියානි කත්වා ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති චීවරාහරණත්ථං නිවාසෙත්වා ච පාරුපිත්වා ච විහාරං ගච්ඡති. තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා සාමණෙරා ච දහරා ච අබ්භුග්ගච්ඡන්ති, වත්තං දස්සෙන්ති. සො න සාදියති, යථාභූතමත්තානං ආවිකරොති. සචෙ භික්ඛූ ‘‘න දානි මයං තං මුඤ්චිස්සාමා’’ති බලක්කාරෙන පබ්බාජෙතුකාමා හොන්ති, කාසායානි අපනෙත්වා පුන පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන ‘‘නයිමෙ මං හීනායාවත්තභාවං ජානන්තී’’ති තංයෙව භික්ඛුභාවං පටිජානිත්වා සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තං වස්සගණනාදිභෙදං විධිං පටිපජ්ජති, අයං න පබ්බාජෙතබ්බො.
อีกคนหนึ่งไปสู่ตระกูลญาติ สละสิกขาแล้วเป็นคฤหัสถ์ (คิดว่า) 'ผ้าจีวรเหล่านี้จะฉิบหายในเรือนนี้ แม้หากเราจะถือเอาผ้าเหล่านี้ไปสู่วิหาร พวกคนก็จะจับเราในระหว่างทางว่า เป็นโจร ถ้ากระไร เราพึงทำผ้าเหล่านี้ให้เป็นของใช้สอยติดตัวแล้วไปเถิด' ดังนี้ จึงนุ่งและห่มเพื่อจะนำจีวรไป แล้วไปสู่วิหาร สามเณรและภิกษุหนุ่มทั้งหลายเห็นเขามาแต่ไกล จึงพากันออกไปต้อนรับ แสดงวัตรให้ เขาไม่ยินดี เปิดเผยตนตามความเป็นจริง หากภิกษุทั้งหลายคิดว่า 'บัดนี้เราจะไม่ปล่อยเขาไป' ดังนี้ แล้วปรารถนาจะให้บวชด้วยการบังคับ พึงให้นำผ้ากาสาวพัสตร์ออกแล้วให้บวชอีก แต่ถ้าเขาคิดว่า 'ภิกษุเหล่านี้ไม่รู้ความเป็นผู้เวียนมาเพื่อความต่ำของเรา' ดังนี้ แล้วปฏิญาณความเป็นภิกษุนั้นเอง ปฏิบัติตามวิธีที่มีการนับพรรษาเป็นต้นตามที่กล่าวไว้ก่อนทั้งหมด บุคคลนี้ไม่พึงให้บวช

අපරො මහාසාමණෙරො ඤාතිකුලං ගන්ත්වා උප්පබ්බජිත්වා කම්මන්තානුට්ඨානෙන උබ්බාළ්හො පුන ‘‘දානි අහං සාමණෙරො භවිස්සාමි, ථෙරොපි මෙ උප්පබ්බජිතභාවං න ජානාතී’’ති තදෙව පත්තචීවරං ආදාය විහාරං ගච්ඡති, තමත්ථං භික්ඛූනං න ආරොචෙති, සාමණෙරභාවං පටිජානාති, අයං ථෙය්‍යසංවාසකොයෙව, පබ්බජ්ජං න ලභති. සචෙපිස්ස ලිඞ්ගග්ගහණකාලෙ එවං හොති ‘‘නාහං කස්සචි ආරොචෙස්සාමී’’ති, විහාරඤ්ච ගතො ආරොචෙති, ගහණෙනෙව ථෙය්‍යසංවාසකො. අථාපිස්ස ගහණකාලෙ ‘‘ආචික්ඛිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පන්නං හොති, විහාරඤ්ච ගන්ත්වා ‘‘කුහිං ත්වං, ආවුසො, ගතො’’ති වුත්තො ‘‘න දානි මං ඉමෙ ජානන්තී’’ති වඤ්චෙත්වා [Pg.149] නාචික්ඛති, ‘‘නාචික්ඛිස්සාමී’’ති සහ ධුරනික්ඛෙපෙන අයම්පි ථෙය්‍යසංවාසකොව. සචෙ පනස්ස ගහණකාලෙපි ‘‘ආචික්ඛිස්සාමී’’ති හොති, විහාරං ගන්ත්වාපි ආචික්ඛති, අයං පුන පබ්බජ්ජං ලභති.
อีกคนหนึ่งเป็นสามเณรใหญ่ ไปสู่ตระกูลญาติแล้วลาสิกขา ถูกการงานบีบคั้น จึงคิดอีกว่า “บัดนี้เราจักเป็นสามเณร พระเถระก็ไม่รู้ว่าเราลาสิกขาแล้ว” แล้วถือบาตรและจีวรนั้นเองไปสู่วิหาร ไม่บอกเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ยอมรับความเป็นสามเณร ผู้นี้เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมเท่านั้น ไม่ได้บรรพชา ถึงแม้ในเวลาที่รับเพศ (สามเณร) นั้น เขามีความคิดว่า “เราจักไม่บอกใคร” แต่เมื่อไปถึงวิหารแล้วกลับบอก ผู้นั้นก็เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมตั้งแต่เวลาที่รับเพศนั่นเอง อีกอย่างหนึ่ง ถ้าในเวลาที่รับเพศนั้น เขามีความคิดเกิดขึ้นว่า “เราจักบอก” แต่เมื่อไปถึงวิหารแล้ว ถูกถามว่า “อาวุโส ท่านไปไหนมา” แล้วคิดหลอกลวงว่า “บัดนี้ภิกษุเหล่านี้ไม่รู้จักเรา” จึงไม่บอก ผู้นี้ก็เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมพร้อมกับการละทิ้งภาระ (คือความตั้งใจที่จะบอก) นั่นเอง แต่ถ้าในเวลาที่รับเพศนั้น เขามีความคิดว่า “เราจักบอก” และเมื่อไปถึงวิหารแล้วก็บอก ผู้นี้ก็ได้บรรพชาอีกครั้ง

අපරො දහරසාමණෙරො මහන්තො වා පන අබ්‍යත්තො. සො පුරිමනයෙනෙව උප්පබ්බජිත්වා ඝරෙ වච්ඡකගොරක්ඛණාදීනි කම්මානි කාතුං න ඉච්ඡති. තමෙනං ඤාතකා තානියෙව කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා ථාලකං වා පත්තං වා හත්ථෙ දත්වා ‘‘ගච්ඡ, සමණොව හොහී’’ති ඝරා නීහරන්ති. සො විහාරං ගච්ඡති, නෙව නං භික්ඛූ ජානන්ති ‘‘අයං උප්පබ්බජිත්වා පුන සයමෙව පබ්බජිතො’’ති, නාපි සයං ජානාති ‘‘යො එවං පබ්බජති, සො ථෙය්‍යසංවාසකො නාම හොතී’’ති. සචෙ පන තං පරිපුණ්ණවස්සං උපසම්පාදෙන්ති, සූපසම්පන්නො. සචෙ පන අනුපසම්පන්නකාලෙයෙව විනයවිනිච්ඡයෙ වත්තමානෙ සුණාති ‘‘යො එවං පබ්බජති, සො ථෙය්‍යසංවාසකො නාම හොතී’’ති, තෙන ‘‘මයා එවං කත’’න්ති භික්ඛූනං ආචික්ඛිතබ්බං. එවං පුන පබ්බජ්ජං ලභති. සචෙ පන ‘‘දානි න මං කොචි ජානාතී’’ති නාරොචෙති, ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙයෙව ථෙය්‍යසංවාසකො.
อีกคนหนึ่งเป็นสามเณรน้อย หรือสามเณรใหญ่ก็ตามแต่เป็นผู้ไม่ฉลาด เขาลาสิกขาไปตามนัยก่อนนั่นเอง ไม่ประสงค์จะทำการงานต่างๆ เช่น เลี้ยงลูกโคและเลี้ยงโคเป็นต้นในเรือน ญาติทั้งหลายจึงให้เขาครองผ้ากาสาวพัสตร์เหล่านั้นเอง ให้ถ้วยหรือบาตรในมือแล้วขับออกจากเรือนว่า “ไปเถิด จงเป็นสมณะเถิด” เขาไปสู่วิหาร ภิกษุทั้งหลายก็ไม่รู้ว่า “ผู้นี้ลาสิกขาแล้วกลับมาบวชเอง” แม้ตัวเขาเองก็ไม่รู้ว่า “ผู้ใดบวชอย่างนี้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม” แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายให้อุปสมบทแก่สามเณรนั้นเมื่อมีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ เขาก็เป็นผู้อุปสมบทดีแล้ว แต่ถ้าในเวลาที่ยังไม่ได้อุปสมบทนั่นเอง เมื่อมีการวินิจฉัยพระวินัยเกิดขึ้น เขาได้ยินว่า “ผู้ใดบวชอย่างนี้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม” เขาก็พึงบอกภิกษุทั้งหลายว่า “เราได้ทำอย่างนี้” เมื่อบอกอย่างนี้ เขาก็ได้บรรพชาอีกครั้ง แต่ถ้าเขาคิดว่า “บัดนี้ไม่มีใครรู้จักเรา” แล้วไม่บอก เขาก็เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมทันทีที่ละทิ้งภาระ (คือความตั้งใจที่จะบอก)

භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය ලිඞ්ගං අනපනෙත්වා දුස්සීලකම්මං කත්වා වා අකත්වා වා පුන සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තං වස්සගණනාදිභෙදං විධිං පටිපජ්ජති, ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය සලිඞ්ගෙ ඨිතො මෙථුනං පටිසෙවිත්වා වස්සගණනාදිභෙදං විධිං ආපජ්ජන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, පබ්බජ්ජාමත්තං ලභති. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘එසො ථෙය්‍යසංවාසකො’’ති වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බං.
ภิกษุสละสิกขาแล้ว ไม่ถอดเพศออก ทำกรรมอันเป็นทุศีลหรือไม่ทำก็ตาม แล้วกลับปฏิบัติตามวิธีที่กล่าวไว้ก่อนทั้งหมด มีประเภทแห่งการนับพรรษาเป็นต้น ผู้นั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ภิกษุไม่สละสิกขา ตั้งอยู่ในเพศของตน เสพเมถุนแล้วปฏิบัติตามวิธีมีประเภทแห่งการนับพรรษาเป็นต้น ผู้นั้นไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ย่อมได้เพียงบรรพชา (คือบวชเป็นสามเณรใหม่ได้) แต่ในอรรถกถาอันธกะกล่าวว่า “บุคคลนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม” คำนั้นไม่พึงถือเอา

එකො භික්ඛු කාසායෙ සඋස්සාහොව ඔදාතං නිවාසෙත්වා මෙථුනං පටිසෙවිත්වා පුන කාසායානි නිවාසෙත්වා වස්සගණනාදිභෙදං විධිං ආපජ්ජති, අයම්පි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, පබ්බජ්ජාමත්තං ලභති. සචෙ පන කාසායෙ ධුරං නික්ඛිපිත්වා ඔදාතං නිවාසෙත්වා මෙථුනං පටිසෙවිත්වා පුන කාසායානි නිවාසෙත්වා වස්සගණනාදිභෙදං විධිං ආපජ්ජති, ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සාමණෙරො සලිඞ්ගෙ ඨිතො මෙථුනාදිඅස්සමණකරණධම්මං ආපජ්ජිත්වාපිථෙය්‍යසංවාසකො න හොති. සචෙපි කාසායෙ සඋස්සාහොව කාසායානි අපනෙත්වා මෙථුනං පටිසෙවිත්වා පුන කාසායානි නිවාසෙති, නෙව ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සචෙ පන කාසායෙ ධුරං නික්ඛිපිත්වා නග්ගො වා ඔදාතවත්ථො වා [Pg.150] මෙථුනසෙවනාදීහි අස්සමණො හුත්වා කාසායං නිවාසෙති, ථෙය්‍යසංවාසකො හොති.
ภิกษุรูปหนึ่งยังมีอุตสาหะในผ้ากาสาวะ (คือยังอาลัยในเพศ) นุ่งผ้าขาวเสพเมถุนแล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก และเข้าถึงวิธีมีการนับพรรษาเป็นต้น ภิกษุนี้ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ย่อมได้เพียงบรรพชาเท่านั้น แต่ถ้าภิกษุนั้นละภาระในผ้ากาสาวะแล้ว นุ่งผ้าขาวเสพเมถุนแล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก และเข้าถึงวิธีมีการนับพรรษาเป็นต้น ภิกษุนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม สามเณรผู้ตั้งอยู่ในเพศของตน แม้เข้าถึงธรรมที่ทำให้ไม่เป็นสมณะมีเมถุนเป็นต้น ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม แม้ถ้าสามเณรนั้นยังมีอุตสาหะในผ้ากาสาวะ ถอดผ้ากาสาวะออกเสพเมถุนแล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมเลย แต่ถ้าสามเณรนั้นละภาระในผ้ากาสาวะแล้ว เป็นผู้ไม่เป็นสมณะด้วยการเสพเมถุนเป็นต้น โดยเป็นคนเปลือยกายหรือนุ่งผ้าขาวก็ตาม แล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก สามเณรนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม

සචෙ ගිහිභාවං පත්ථයමානො කාසායං ඔවට්ටිකං කත්වා අඤ්ඤෙන වා ආකාරෙන ගිහිනිවාසනෙන නිවාසෙති ‘‘සොභති නු ඛො මෙ ගිහිලිඞ්ගං, න සොභතී’’ති වීමංසනත්ථං, රක්ඛති තාව. ‘‘සොභතී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පන පුන ලිඞ්ගං සාදියන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසනසම්පටිච්ඡනෙසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන නිවත්ථකාසාවස්ස උපරි ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසති වා සම්පටිච්ඡති වා, රක්ඛතියෙව. භික්ඛුනියාපි එසෙව නයො. සාපි ගිහිභාවං පත්ථයමානා සචෙ කාසායං ගිහිනිවාසනං නිවාසෙති ‘‘සොභති නු ඛො මෙ ගිහිලිඞ්ගං, න සොභතී’’ති වීමංසනත්ථං, රක්ඛතියෙව. සචෙ ‘‘සොභතී’’ති සම්පටිච්ඡති, න රක්ඛති. ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසනසම්පටිච්ඡනෙසුපි එසෙව නයො. නිවත්ථකාසායස්ස පන උපරි ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසතු වා සම්පටිච්ඡතු වා, රක්ඛතියෙව.
ถ้าภิกษุปรารถนาความเป็นคฤหัสถ์ นุ่งผ้ากาสาวะทำเป็นชายพก (คือเหน็บชายผ้า) หรือนุ่งด้วยอาการอื่นอันเป็นการนุ่งของคฤหัสถ์ เพื่อพิจารณาว่า “เพศคฤหัสถ์ของเรางามหรือไม่หนอ” เพียงเท่านี้ยังรักษาเพศไว้ได้ก่อน แต่เมื่อยอมรับว่า “งาม” แล้วกลับยินดีในเพศคฤหัสถ์อีก ภิกษุนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม แม้ในการนุ่งผ้าขาวแล้วพิจารณาและยอมรับก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้าภิกษุนั้นนุ่งผ้าขาวทับผ้ากาสาวะที่นุ่งอยู่แล้วพิจารณาหรือยอมรับ ย่อมรักษาเพศไว้ได้แน่นอน แม้ในภิกษุณีก็มีนัยเดียวกันนี้ ภิกษุณีนั้นปรารถนาความเป็นคฤหัสถ์ ถ้าเธอนุ่งผ้ากาสาวะแบบการนุ่งของคฤหัสถ์ เพื่อพิจารณาว่า “เพศคฤหัสถ์ของเรางามหรือไม่หนอ” ก็ยังรักษาเพศไว้ได้แน่นอน ถ้าเธอยอมรับว่า “งาม” ย่อมไม่รักษาเพศไว้ แม้ในการนุ่งผ้าขาวแล้วพิจารณาและยอมรับก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้าเธอนุ่งผ้าขาวทับผ้ากาสาวะที่นุ่งอยู่แล้วพิจารณาหรือยอมรับก็ตาม ย่อมรักษาเพศไว้ได้แน่นอน

සචෙ කොචි වුඩ්ඪපබ්බජිතො වස්සානි අගණෙත්වා පාළියම්පි අට්ඨත්වා එකපස්සෙන ගන්ත්වා මහාපෙළාදීසු කටච්ඡුනා උක්ඛිත්තෙ භත්තපිණ්ඩෙ පත්තං උපනාමෙත්වා සෙනො විය මංසපෙසිං ගහෙත්වා ගච්ඡති, ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, භික්ඛුවස්සානි පන ගණෙත්වා ගණ්හන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සයං සාමණෙරොව සාමණෙරපටිපාටියා කූටවස්සානි ගණෙත්වා ගණ්හන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති. භික්ඛු භික්ඛුපටිපාටියා කූටවස්සානි ගණෙත්වා ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො.
ถ้าผู้บวชเมื่อแก่บางรูปไม่นับพรรษา ไม่ตั้งอยู่ในลำดับ (แถว) เดินเลี่ยงไปข้างหนึ่ง แล้วน้อมบาตรเข้าไปในก้อนข้าวที่ตักขึ้นด้วยทัพพีจากกระบุงใหญ่เป็นต้น แล้วเดินไปเหมือนนกเหยี่ยวคาบชิ้นเนื้อไป ผู้นั้นไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม แต่ถ้าผู้นั้นนับพรรษาของภิกษุแล้วรับอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ตัวสามเณรเองนับพรรษาปลอมตามลำดับของสามเณรแล้วรับอยู่ ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ส่วนภิกษุผู้นับพรรษาปลอมตามลำดับของภิกษุแล้วรับอยู่ พึงให้ปรับด้วยราคาแห่งสิ่งของ

139. තිත්ථියපක්කන්තකොති තිත්ථියෙසු පක්කන්තො පවිට්ඨොති තිත්ථියපක්කන්තකො, සොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – උපසම්පන්නො භික්ඛු ‘‘තිත්ථියො භවිස්සාමී’’ති සලිඞ්ගෙනෙව තෙසං උපස්සයං ගච්ඡති, පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං, තෙසං ලිඞ්ගෙ ආදින්නමත්තෙ තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. යොපි සයමෙව ‘‘තිත්ථියො භවිස්ස’’න්ති කුසචීරාදීනි නිවාසෙති, තිත්ථියපක්කන්තකො හොතියෙව. යො පන නග්ගො නහායන්තො අත්තානං ඔලොකෙත්වා ‘‘සොභති මෙ ආජීවකභාවො, ආජීවකො භවිස්ස’’න්ති කාසායානි අනාදාය නග්ගො ආජීවකානං [Pg.151] උපස්සයං ගච්ඡති, පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. සචෙ පනස්ස අන්තරාමග්ගෙ හිරොත්තප්පං උප්පජ්ජති, දුක්කටානි දෙසෙත්වා මුච්චති. තෙසං උපස්සයං ගන්ත්වාපි තෙහි වා ඔවදිතො අත්තනා වා ‘‘ඉමෙසං පබ්බජ්ජා අතිදුක්ඛා’’ති දිස්වා නිවත්තන්තොපි මුච්චතියෙව. සචෙ පන ‘‘කිං තුම්හාකං පබ්බජ්ජාය උක්කට්ඨ’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘කෙසමස්සුලුඤ්චනාදීනී’’ති වුත්තො එකකෙසම්පි ලුඤ්චාපෙති, උක්කුටිකප්පධානාදීනි වා වත්තානි ආදියති, මොරපිඤ්ඡාදීනි වා නිවාසෙති, තෙසං ලිඞ්ගං ගණ්හාති, ‘‘අයං පබ්බජ්ජා සෙට්ඨා’’ති සෙට්ඨභාවං වා උපගච්ඡති, න මුච්චති, තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. සචෙ පන ‘‘සොභති නු ඛො මෙ තිත්ථියපබ්බජ්ජා, නනු ඛො සොභතී’’ති වීමංසනත්ථං කුසචීරාදීනි වා නිවාසෙති, ජටං වා බන්ධති, ඛාරිකාජං වා ආදියති, යාව න සම්පටිච්ඡති ලද්ධිං, තාව රක්ඛති, සම්පටිච්ඡිතමත්තෙ තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. අච්ඡින්නචීවරො පන කුසචීරාදීනි නිවාසෙන්තො රාජභයාදීහි වා තිත්ථියලිඞ්ගං ගණ්හන්තො ලද්ධියා අභාවෙන නෙව තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. ‘‘අයඤ්ච තිත්ථියපක්කන්තකො නාම උපසම්පන්නභික්ඛුනා කථිතො, තස්මා සාමණෙරො සලිඞ්ගෙන තිත්ථියායතනං ගතොපි පුන පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. පුරිමො පන ථෙය්‍යසංවාසකො අනුපසම්පන්නෙන කථිතො, තස්මා උපසම්පන්නො කූටවස්සං ගණෙන්තොපි අස්සමණො න හොති. ලිඞ්ගෙ සඋස්සාහො පාරාජිකං ආපජ්ජිත්වා භික්ඛුවස්සාදීනි ගණ්හන්තොපි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති.
๑๓๙. คำว่า "ติตถิยปักกันตกะ" หมายถึง ผู้ที่เข้าไปสู่เดียรถีย์. ผู้นั้นไม่พึงให้บวช. วินิจฉัยในเรื่องนี้คือ: ภิกษุผู้เป็นอุปสัมบันคิดว่า "เราจักเป็นเดียรถีย์" แล้วไปด้วยเพศของตนเองนั่นแหละสู่ที่อยู่ของเดียรถีย์ ทุกย่างก้าวเป็นทุกกฏ. เพียงแค่รับเอาเพศของเดียรถีย์เหล่านั้น ก็เป็นติตถิยปักกันตกะ. ผู้ใดเองคิดว่า "เราจักเป็นเดียรถีย์" แล้วนุ่งผ้าเปลือกไม้เป็นต้น ผู้นั้นก็เป็นติตถิยปักกันตกะนั่นแหละ. แต่ภิกษุใดอาบน้ำเปลือยกายแล้วมองดูตนเองคิดว่า "ความเป็นอาชีวกของเรางาม เราจักเป็นอาชีวก" แล้วไม่ถือเอาผ้ากาสาวะ ไปสู่ที่อยู่ของอาชีวกทั้งหลายด้วยกายเปลือยเปล่า ทุกย่างก้าวเป็นทุกกฏ. แต่ถ้าหิริโอตตัปปะเกิดขึ้นแก่ภิกษุนั้นในระหว่างทาง เมื่อแสดงทุกกฏแล้วก็พ้น. แม้ไปสู่ที่อยู่ของเดียรถีย์เหล่านั้นแล้ว ถูกเดียรถีย์เหล่านั้นว่ากล่าว หรือตนเองเห็นว่า "บรรพชาของพวกนี้ลำบากยิ่งนัก" แล้วกลับมา ก็พ้นนั่นแหละ. แต่ถ้าภิกษุนั้นถามว่า "อะไรประเสริฐในบรรพชาของท่านทั้งหลาย" แล้วถูกกล่าวว่า "การถอนผมและหนวดเป็นต้น" แล้วให้ถอนแม้ผมเส้นเดียว หรือรับเอาวัตรทั้งหลายมีอิริยาบถนั่งยองๆ เป็นต้น หรือนุ่งขนนกยูงเป็นต้น รับเอาเพศของเดียรถีย์เหล่านั้น หรือเข้าถึงความเป็นผู้ประเสริฐโดยคิดว่า "บรรพชานี้ประเสริฐ" ผู้นั้นไม่พ้น เป็นติตถิยปักกันตกะ. แต่ถ้าภิกษุนั้นนุ่งผ้าเปลือกไม้เป็นต้น หรือผูกชฎา หรือรับเอาแอกหาบเถ้า เพื่อพิจารณาว่า "บรรพชาของเดียรถีย์ของเรางามหรือไม่หนอ" ตราบใดที่ยังไม่ยอมรับลัทธินั้น ตราบนั้นก็ยังรักษาลัทธิไว้. เพียงแค่ยอมรับ ก็เป็นติตถิยปักกันตกะ. แต่ภิกษุผู้ถูกขโมยจีวรแล้วนุ่งผ้าเปลือกไม้เป็นต้น หรือรับเอาเพศของเดียรถีย์เพราะภัยจากพระราชาเป็นต้น โดยไม่มีลัทธิ (ความเชื่อ) ผู้นั้นไม่เป็นติตถิยปักกันตกะเลย. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ติตถิยปักกันตกะนี้ ภิกษุผู้เป็นอุปสัมบันกล่าวไว้ เพราะฉะนั้น สามเณรแม้ไปสู่ที่อยู่ของเดียรถีย์ด้วยเพศของตน ก็ยังได้บรรพชาและอุปสมบทอีก". ส่วนเถยยสังวาสกะที่กล่าวไว้ก่อนนั้น อนุปสัมบันกล่าวไว้ เพราะฉะนั้น ผู้เป็นอุปสัมบันแม้นับพรรษาปลอมอยู่ ก็ไม่เป็นผู้ไม่เป็นสมณะ. ผู้มีความอุตสาหะในเพศบรรพชิต แม้ต้องอาบัติปาราชิกแล้วรับพรรษาของภิกษุเป็นต้นอยู่ ก็ไม่เป็นเถยยสังวาสกะ.

140. තිරච්ඡානගතොති නාගො වා හොතු සුපණ්ණමාණවකාදීනං වා අඤ්ඤතරො අන්තමසො සක්කං දෙවරාජානං උපාදාය යො කොචි අමනුස්සජාතියො, සබ්බොව ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘තිරච්ඡානගතො’’ති වෙදිතබ්බො. සො ච නෙව උපසම්පාදෙතබ්බො න පබ්බාජෙතබ්බො, උපසම්පන්නොපි නාසෙතබ්බො.
๑๔๐. คำว่า "ติรัจฉานคตะ" หมายถึง ผู้ที่ไปสู่กำเนิดเดรัจฉาน ไม่ว่าจะเป็นนาค หรือเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งในพวกครุฑหนุ่มเป็นต้น โดยที่สุดแม้พระอินทร์ผู้เป็นจอมเทพ ผู้ใดผู้หนึ่งที่เป็นชาติที่ไม่ใช่มนุษย์ทั้งหมดนั่นแหละ พึงทราบว่าเป็น "ติรัจฉานคตะ" ในอรรถนี้. และติรัจฉานนั้นไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้บวช แม้อุปสมบทแล้วก็พึงให้สึก.

141. මාතුඝාතකාදීසු පන යෙන මනුස්සිත්ථිභූතා ජනිකා මාතා සයම්පි මනුස්සජාතිකෙනෙව සභා සඤ්චිච්ච ජීවිතා වොරොපිතා, අයං ආනන්තරියෙන මාතුඝාතකකම්මෙන මාතුඝාතකො. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච පටික්ඛිත්තා. යෙන පන මනුස්සිත්ථිභූතාපි අජනිකා පොසාවනිකා මාතා වා චූළමාතා වා ජනිකාපි වා න මනුස්සිත්ථිභූතා මාතා [Pg.152] ඝාතිතා, තස්ස පබ්බජ්ජා න වාරිතා, න ච ආනන්තරිකො හොති. යෙන සයං තිරච්ඡානභූතෙන මනුස්සිත්ථිභූතා මාතා ඝාතිතා, සොපි ආනන්තරිකො න හොති, තිරච්ඡානගතත්තා පනස්ස පබ්බජ්ජා පටික්ඛිත්තා. පිතුඝාතකෙපි එසෙව නයො. සචෙපි හි වෙසියා පුත්තො හොති, ‘‘අයං මෙ පිතා’’ති න ජානාති, යස්ස සම්භවෙන නිබ්බත්තො, සො චෙ අනෙන ඝාතිතො, පිතුඝාතකොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, ආනන්තරියඤ්ච ඵුසති.
๑๔๑. ในมาตุฆาตกะเป็นต้นนั้น ผู้ใดเป็นมนุษย์ชาติเอง ปลงชีวิตมารดาผู้ให้กำเนิดซึ่งเป็นหญิงมนุษย์ที่ยังมีชีวิตอยู่ด้วยเจตนาจะให้ตาย ผู้นั้นเป็นมาตุฆาตกะด้วยอนันตริยกรรมคือมาตุฆาตกรรม. บรรพชาและอุปสมบทของผู้นั้นถูกห้าม. แต่ผู้ใดฆ่ามารดาผู้เลี้ยงดูซึ่งเป็นหญิงมนุษย์แต่ไม่ใช่ผู้ให้กำเนิด หรือมารดาเลี้ยง หรือมารดาผู้ให้กำเนิดแต่ไม่ใช่หญิงมนุษย์ บรรพชาของผู้นั้นไม่ถูกห้าม และไม่เป็นอนันตริยกรรม. ผู้ใดเป็นเดรัจฉานเองฆ่ามารดาซึ่งเป็นหญิงมนุษย์ ผู้นั้นก็ไม่เป็นอนันตริยกรรม แต่เพราะความเป็นเดรัจฉาน บรรพชาของผู้นั้นถูกห้าม. ในปิตุฆาตกะก็มีนัยเดียวกัน. จริงอยู่ แม้บุตรของหญิงแพศยาไม่รู้ว่า "ผู้นี้เป็นบิดาของเรา" แต่ถ้าบิดาผู้เป็นเหตุให้ตนเกิดถูกบุตรนั้นฆ่าแล้ว ก็ถึงซึ่งการนับว่าเป็นปิตุฆาตกะนั่นแหละ และถึงซึ่งอนันตริยกรรม.

අරහන්තඝාතකොපි මනුස්සඅරහන්තවසෙනෙව වෙදිතබ්බො. මනුස්සජාතියඤ්හි අන්තමසො අපබ්බජිතම්පි ඛීණාසවං දාරකං වා දාරිකං වා සඤ්චිච්ච ජීවිතා වොරොපෙන්තො අරහන්තඝාතකොව හොති, ආනන්තරියඤ්ච ඵුසති, පබ්බජ්ජා චස්ස වාරිතා. අමනුස්සජාතිකං පන අරහන්තං මනුස්සජාතිකං වා අවසෙසං අරියපුග්ගලං ඝාතෙත්වා ආනන්තරිකො න හොති, පබ්බජ්ජාපිස්ස න වාරිතා, කම්මං පන බලවං හොති. තිරච්ඡානො මනුස්සඅරහන්තම්පි ඝාතෙත්වා ආනන්තරිකො න හොති, කම්මං පන භාරියන්ති අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො.
ผู้ฆ่าพระอรหันต์ พึงทราบว่าหมายถึงพระอรหันต์ที่เป็นมนุษย์เท่านั้น. แท้จริงแล้ว ในหมู่มนุษย์ แม้เด็กชายหรือเด็กหญิงผู้เป็นพระอรหันต์ที่ยังมิได้บวช ผู้ใดจงใจปลิดชีวิตของเขา ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ฆ่าพระอรหันต์ และย่อมถึงอนันตริยกรรม การบวชของผู้นั้นย่อมถูกห้าม. ส่วนผู้ที่ฆ่าพระอรหันต์ที่ไม่ใช่มนุษย์ หรือฆ่าพระอริยบุคคลที่เหลือจากพระอรหันต์ซึ่งเป็นมนุษย์ ย่อมไม่เป็นอนันตริยกรรม การบวชของผู้นั้นก็ไม่ถูกห้าม แต่กรรมนั้นย่อมมีกำลังมาก. สัตว์เดรัจฉานฆ่าพระอรหันต์ที่เป็นมนุษย์ ก็ไม่เป็นอนันตริยกรรม แต่กรรมนั้นย่อมหนัก. นี้คือวินิจฉัยในเรื่องนี้.

යො පන දෙවදත්තො විය දුට්ඨචිත්තෙන වධකචිත්තෙන තථාගතස්ස ජීවමානකසරීරෙ ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං උප්පාදෙති, අයං ලොහිතුප්පාදකො නාම. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච වාරිතා. යො පන රොගවූපසමත්ථං ජීවකො විය සත්ථෙන ඵාලෙත්වා පූතිමංසලොහිතං හරිත්වා ඵාසුකං කරොති, බහුං සො පුඤ්ඤං පසවතීති.
ผู้ใดเล่า เหมือนพระเทวทัต มีจิตคิดประทุษร้าย มีจิตคิดจะฆ่า ยังพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อขึ้นในพระสรีระที่ยังทรงพระชนม์อยู่ แม้เพียงเท่าที่แมลงวันตัวเล็กๆ จะดื่มได้ ผู้นี้ชื่อว่า โลหิตุปบาทกะ. การบรรพชาและการอุปสมบทของผู้นั้นย่อมถูกห้าม. ส่วนผู้ใดเล่า เหมือนหมอชีวก ผ่าด้วยมีดเพื่อบรรเทาโรค แล้วนำเนื้อเน่าและโลหิตเน่าออก ทำให้เกิดความผาสุก ผู้นั้นย่อมสร้างบุญเป็นอันมาก.

යො දෙවදත්තො විය සාසනං උද්ධම්මං උබ්බිනයං කත්වා චතුන්නං කම්මානං අඤ්ඤතරවසෙන සඞ්ඝං භින්දති, අයං සඞ්ඝභෙදකො නාම. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච වාරිතා.
ผู้ใดเล่า เหมือนพระเทวทัต ทำพระศาสนาให้เป็นอธรรม เป็นอวินัย แล้วทำลายสงฆ์ด้วยกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดากรรม ๔ อย่าง ผู้นี้ชื่อว่า สังฆเภทกะ. การบรรพชาและการอุปสมบทของสังฆเภทกะนั้นย่อมถูกห้าม.

යො පන පකතත්තං භික්ඛුනිං තිණ්ණං මග්ගානං අඤ්ඤතරස්මිං දූසෙති, අයං භික්ඛුනීදූසකො නාම. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච වාරිතා. යො පන කායසංසග්ගෙන සීලවිනාසං පාපෙති, තස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච න වාරිතා. බලක්කාරෙන ඔදාතවත්ථවසනං කත්වා අනිච්ඡමානංයෙව දූසෙන්තොපි භික්ඛුනීදූසකොයෙව, බලක්කාරෙන පන ඔදාතවත්ථවසනං කත්වා ඉච්ඡමානං දූසෙන්තො භික්ඛුනීදූසකො න හොති. කස්මා? යස්මා ගිහිභාවෙ සම්පටිච්ඡි තමත්තෙයෙව සා අභික්ඛුනී හොති. සකිංසීලවිපන්නං පච්ඡා [Pg.153] දූසෙන්තො සික්ඛමානසාමණෙරීසු ච විප්පටිපජ්ජන්තො නෙව භික්ඛුනීදූසකො හොති, පබ්බජ්ජම්පි උපසම්පදම්පි ලභති. ඉති ඉමෙ එකාදස අභබ්බපුග්ගලා වෙදිතබ්බා.
ผู้ใดเล่า ประทุษร้ายภิกษุณีผู้มีศีลปกติ (คือมีศีลบริสุทธิ์) ด้วยมรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในมรรค ๓ ผู้นี้ชื่อว่า ภิกขุนีทูสกะ. การบรรพชาและการอุปสมบทของผู้นั้นย่อมถูกห้าม. ส่วนผู้ใดเล่า ยังภิกษุณีให้ถึงความเสื่อมเสียศีลด้วยการถูกต้องกาย การบรรพชาและการอุปสมบทของผู้นั้นย่อมไม่ถูกห้าม. แม้ผู้ที่บังคับให้ภิกษุณีผู้ไม่สมัครใจนุ่งห่มผ้าขาว แล้วประทุษร้าย ก็ชื่อว่าภิกขุนีทูสกะนั่นเอง. แต่ผู้ที่บังคับให้ภิกษุณีผู้สมัครใจนุ่งห่มผ้าขาว แล้วประทุษร้าย ย่อมไม่เป็นภิกขุนีทูสกะ. เพราะเหตุไร? เพราะเมื่อภิกษุณีนั้นยอมรับความเป็นคฤหัสถ์เพียงเท่านั้น ภิกษุณีนั้นย่อมไม่เป็นภิกษุณี. ผู้ที่ประทุษร้ายภิกษุณีผู้มีศีลวิบัติแล้วครั้งหนึ่งในภายหลัง และผู้ที่ประพฤติผิดในสิกขมานาและสามเณรี ย่อมไม่เป็นภิกขุนีทูสกะเลย ย่อมได้ทั้งการบรรพชาและการอุปสมบท. พึงทราบบุคคลผู้ไม่ควรบวช ๑๑ จำพวกเหล่านี้แล.

142. ඌනවීසතිවස්සස්ස පන උපසම්පදායෙව පටික්ඛිත්තා, න පබ්බජ්ජා, තස්මා පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණවීසතිවස්සො උපසම්පාදෙතබ්බො. ගබ්භවීසොපි හි පරිපුණ්ණවීසතිවස්සොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යථාහ භගවා –
๑๔๒. ๑๔๒. ส่วนผู้ที่อายุยังไม่ครบ ๒๐ ปี การอุปสมบทเท่านั้นที่ถูกห้าม แต่การบรรพชาไม่ถูกห้าม. เพราะฉะนั้น ผู้ที่อายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ นับตั้งแต่ปฏิสนธิ พึงให้อุปสมบท. แท้จริงแล้ว แม้ผู้ที่อายุครบ ๒๐ ปีนับรวมเวลาอยู่ในครรภ์ ก็จัดว่ามีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์. พระผู้มีพระภาคตรัสไว้อย่างไรเล่า –

‘‘යං, භික්ඛවෙ, මාතුකුච්ඡිස්මිං පඨමං චිත්තං උප්පන්නං, පඨමං විඤ්ඤාණං පාතුභූතං, තදුපාදාය සාවස්ස ජාති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගබ්භවීසං උපසම්පාදෙතු’’න්ති (මහාව. 124).
‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตดวงแรก วิญญาณดวงแรกที่เกิดขึ้นปรากฏในครรภ์มารดา นับแต่นั้นเป็นชาติของผู้นั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อุปสมบทผู้มีอายุครบ ๒๐ ปีนับตั้งแต่ปฏิสนธิ’’.

තත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 404) යො ද්වාදස මාසෙ මාතුකුච්ඡිස්මිං වසිත්වා මහාපවාරණාය ජාතො, සො තතො පට්ඨාය යාව එකූනවීසතිමෙ වස්සෙ මහාපවාරණා, තං අතික්කමිත්වා පාටිපදෙ උපසම්පාදෙතබ්බො. එතෙනුපායෙන හායනවඩ්ඪනං වෙදිතබ්බං. පොරාණකත්ථෙරා පන එකූනවීසතිවස්සං සාමණෙරං නික්ඛමනීයපුණ්ණමාසිං අතික්කම්ම පාටිපදදිවසෙ උපසම්පාදෙන්ති. කස්මා? එකස්මිං වස්සෙ ඡ චාතුද්දසිකඋපොසථා හොන්ති, ඉති වීසතියා වස්සෙසු චත්තාරො මාසා පරිහායන්ති, රාජානො තතියෙ තතියෙ ගස්සෙ වස්සං උක්කඩ්ඪන්ති, ඉති අට්ඨාරසවස්සෙසු ඡ මාසා වඩ්ඪන්ති, තතො උපොසථවසෙන පරිහීනෙ චත්තාරො මාසෙ අපනෙත්වා ද්වෙ මාසා අවසෙසා හොන්ති, තෙ ද්වෙ මාසෙ ගහෙත්වා වීසති වස්සානි පරිපුණ්ණානි හොන්තීති නික්කඞ්ඛා හුත්වා නික්ඛමනීයපුණ්ණමාසිං අතික්කම්ම පාටිපදෙ උපසම්පාදෙන්ති.
ในอธิการนั้น (อรรถกถาปาจิตตีย์ ๔๐๔) ผู้ใดอยู่ในครรภ์มารดา ๑๒ เดือน แล้วเกิดในวันมหาปวารณา ผู้นั้นพึงได้รับการอุปสมบทในวันปาฏิบท หลังจากผ่านวันมหาปวารณาในปีที่ ๑๙ นับแต่วันเกิด. พึงทราบการลดหย่อนและการเพิ่มขึ้นด้วยอุบายนี้. ส่วนพระเถระโบราณทั้งหลาย ย่อมอุปสมบทสามเณรผู้มีอายุ ๑๙ ปีบริบูรณ์ ในวันปาฏิบท หลังจากผ่านวันเพ็ญเดือน ๙ (นิคคมนียปุณณมาสี). เพราะเหตุไร? พึงแก้ว่า ในปีหนึ่งมีวันอุโบสถจาตุททสี ๖ ครั้ง เพราะฉะนั้น ใน ๒๐ ปี จึงมี ๔ เดือนที่ขาดหายไป. พระราชาทั้งหลายย่อมเพิ่มปีในทุกๆ ๓ ปี ด้วยการเพิ่มปีนี้ ใน ๑๘ ปี จึงมี ๖ เดือนเพิ่มขึ้น. เมื่อหัก ๔ เดือนที่ขาดหายไปตามวันอุโบสถออกแล้ว จึงเหลือ ๒ เดือน. เมื่อรวม ๒ เดือนนั้นแล้ว จึงครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์. ด้วยเหตุนี้ พระเถระทั้งหลายจึงปราศจากความสงสัย แล้วอุปสมบทในวันปาฏิบท หลังจากผ่านวันเพ็ญเดือน ๙.

එත්ථ පන යො පවාරෙත්වා වීසතිවස්සො භවිස්සති, තං සන්ධාය ‘‘එකූනවීසතිවස්ස’’න්ති වුත්තං. තස්මා යො මාතුකුච්ඡිස්මිං ද්වාදස මාසෙ වසි, සො එකවීසතිවස්සො හොති. යො සත්ත මාසෙ වසි, සො සත්තමාසාධිකවීසතිවස්සො. ඡමාසජාතො පන න ජීවති, ඌනවීසතිවස්සං පන ‘‘පරිපුණ්ණවීසතිවස්සො’’ති සඤ්ඤාය උපසම්පාදෙන්තස්ස අනාපත්ති, පුග්ගලො පන අනුපසම්පන්නොව හොති. සචෙ පන සො දසවස්සච්චයෙන අඤ්ඤං උපසම්පාදෙති, තඤ්චෙ මුඤ්චිත්වා ගණො පූරති, සූපසම්පන්නො. සොපි [Pg.154] ච යාව න ජානාති, තාවස්ස නෙව සග්ගන්තරායො න මොක්ඛන්තරායො, ඤත්වා පන පුන උපසම්පජ්ජිතබ්බං.
ในอธิการนี้ คำว่า ‘อายุ ๑๙ ปี’ ตรัสหมายถึงผู้ที่ปวารณาแล้วจะมีอายุครบ ๒๐ ปี. เพราะฉะนั้น ผู้ใดอยู่ในครรภ์มารดา ๑๒ เดือน ผู้นั้นย่อมมีอายุ ๒๑ ปี. ผู้ใดอยู่ในครรภ์ ๗ เดือน ผู้นั้นย่อมมีอายุ ๒๐ ปีกับอีก ๗ เดือน. ส่วนเด็กที่เกิดเมื่ออายุครรภ์ ๖ เดือนย่อมไม่รอดชีวิต. อนึ่ง สำหรับผู้ที่อุปสมบทให้แก่บุคคลผู้มีอายุไม่ครบ ๒๐ ปี ด้วยความสำคัญว่า ‘มีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์’ แม้ไม่ต้องอาบัติ แต่บุคคลนั้นย่อมไม่เป็นภิกษุเลย. แต่ถ้าบุคคลนั้น เมื่อล่วงไป ๑๐ พรรษาแล้ว ให้อุปสมบทแก่ผู้อื่น หากเว้นบุคคลนั้นเสียแล้ว คณะสงฆ์ยังครบจำนวน การอุปสมบทนั้นก็เป็นอันใช้ได้. และพระอุปัชฌาย์นั้น ตราบเท่าที่ยังไม่รู้ ความเป็นอันตรายต่อสวรรค์และมรรคผลนิพพานย่อมไม่มีแก่เขา แต่เมื่อรู้แล้ว พึงให้อุปสมบทใหม่.

143. ඉති ඉමෙහි පබ්බජ්ජාදොසෙහි විරහිතොපි ‘‘න, භික්ඛවෙ, අනනුඤ්ඤාතො මාතාපිතූහි පුත්තො පබ්බාජෙතබ්බො’’ති (මහාව. 105) වචනතො මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතො න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 105) මාතාපිතූහීති ජනකෙ සන්ධාය වුත්තං. සචෙ ද්වෙපි අත්ථි, ද්වෙපි ආපුච්ඡිතබ්බා. සචෙ පිතා මතො හොති මාතා වා, යො ජීවති, සො ආපුච්ඡි තබ්බො, පබ්බජිතාපි ආපුච්ඡිතබ්බාව. ආපුච්ඡන්තෙන සයං වා ගන්ත්වා ආපුච්ඡිතබ්බං, අඤ්ඤො වා පෙසෙතබ්බො. සො එව වා පෙසෙතබ්බො ‘‘ගච්ඡ මාතාපිතරො ආපුච්ඡිත්වා එහී’’ති. සචෙ ‘‘අනුඤ්ඤාතොම්හී’’ති වදති, සද්දහන්තෙන පබ්බාජෙතබ්බො. පිතා සයං පබ්බජිතො පුත්තම්පි පබ්බාජෙතුකාමො හොති, මාතරං ආපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙතු. මාතා වා ධීතරං පබ්බාජෙතුකාමා පිතරං ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතු. පිතා පුත්තදාරෙන අනත්ථිකො පලායි, මාතා ‘‘ඉමං පබ්බජෙථා’’ති පුත්තං භික්ඛූනං දෙති, ‘‘පිතාස්ස කුහි’’න්ති වුත්තෙ ‘‘චිත්තකෙළිං කීළිතුං පලාතො’’ති වදති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. මාතා කෙනචි පුරිසෙන සද්ධිං පලාතා හොති, පිතා පන ‘‘පබ්බාජෙථා’’ති වදති, එත්ථාපි එසෙව නයො. පිතා විප්පවුත්ථො හොති, මාතා පුත්තං ‘‘පබ්බාජෙථා’’ති අනුජානාති, ‘‘පිතාස්ස කුහි’’න්ති වුත්තෙ ‘‘කිං තුම්හාකං පිතරා, අහං ජානිස්සාමී’’ති වදති, පබ්බාජෙතුං වට්ටතීති කුරුන්දියං වුත්තං.
๑๔๓. ๑๔๓. แม้ผู้ที่ปราศจากโทษอันเป็นเหตุห้ามการบรรพชาเหล่านี้ ก็ไม่ควรบรรพชาผู้ที่บิดามารดาไม่อนุญาต เพราะมีพระพุทธพจน์ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุตรที่บิดามารดาไม่อนุญาต ไม่พึงให้บรรพชา’. ในอธิการนั้น คำว่า ‘บิดามารดา’ ตรัสหมายถึงบิดามารดาผู้ให้กำเนิด. ถ้ายังมีอยู่ทั้งสองคน ก็ต้องขออนุญาตทั้งสองคน. ถ้าบิดาหรือมารดาคนใดคนหนึ่งเสียชีวิตไปแล้ว ก็พึงขออนุญาตคนที่ยังมีชีวิตอยู่ แม้บิดามารดาที่บวชแล้วก็ต้องขออนุญาตเช่นกัน. ในการขออนุญาตนั้น จะไปขอเอง หรือจะส่งคนอื่นไปก็ได้ หรือจะส่งผู้นั้นไปเองว่า ‘จงไปขออนุญาตบิดามารดาแล้วค่อยมา’ ดังนี้ก็ได้. ถ้าเขาบอกว่า ‘ได้รับอนุญาตแล้ว’ เมื่อเชื่อถือก็พึงให้บรรพชาได้. บิดาที่บวชเองแล้วปรารถนาจะให้บุตรบรรพชา พึงขออนุญาตมารดาก่อนแล้วจึงให้บรรพชา. หรือมารดาที่ปรารถนาจะให้บุตรสาวบรรพชา พึงขออนุญาตบิดาก่อนแล้วจึงให้บรรพชา. บิดาไม่ต้องการบุตรและภรรยาแล้วหนีไป มารดานำบุตรมามอบให้ภิกษุทั้งหลายโดยกล่าวว่า ‘โปรดให้เด็กคนนี้บรรพชาเถิด’ เมื่อภิกษุถามว่า ‘บิดาของเขาอยู่ที่ไหน’ มารดาตอบว่า ‘หนีไปเที่ยวเล่นตามใจชอบแล้ว’ ดังนี้ พึงให้บรรพชาเด็กนั้นได้. มารดาหนีไปกับชายคนใดคนหนึ่ง แต่บิดากล่าวว่า ‘โปรดให้บรรพชาเถิด’ ในกรณีนี้ก็นัยเดียวกัน. บิดาไปอยู่ต่างถิ่น มารดาอนุญาตให้บุตรบรรพชา เมื่อถูกถามว่า ‘บิดาของเขาอยู่ที่ไหน’ มารดาตอบว่า ‘ท่านจะไปสนใจอะไรกับบิดาของเขา ดิฉันจะเป็นผู้รับผิดชอบเอง’ ดังนี้ พึงให้บรรพชาได้ ท่านกล่าวไว้ในกุรุนทีอรรถกถาอย่างนี้.

මාතාපිතරො මතා, දාරකො චූළමාතාදීනං සන්තිකෙ සංවද්ධො, තස්මිං පබ්බාජියමානෙ ඤාතකා කලහං වා කරොන්ති ඛිය්‍යන්ති වා, තස්මා විවාදුපච්ඡෙදනත්ථං ආපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙතබ්බො, අනාපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙන්තස්ස පන ආපත්ති නත්ථි. දහරකාලෙ ගහෙත්වා පොසකා මාතාපිතරො නාම හොන්ති, තෙසුපි එසෙව නයො. පුත්තො අත්තානං නිස්සාය ජීවති, න මාතාපිතරො. සචෙපි රාජා හොති, ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. මාතාපිතූහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිත්වා පුන විබ්භමති, සචෙපි සතක්ඛත්තුං පබ්බජිත්වා විබ්භමති, ආගතාගතකාලෙ පුනප්පුනං ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපි එවං වදන්ති ‘‘අයං විබ්භමිත්වා ගෙහං ආගතො, අම්හාකං කම්මං න කරොති, පබ්බජිත්වා තුම්හාකං වත්තං න පූරෙති, නත්ථි ඉමස්ස ආපුච්ඡනකිච්චං[Pg.155], ආගතාගතං නං පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති, එවං නිස්සට්ඨං පුන අනාපුච්ඡාපි පබ්බාජෙතුං වට්ටති.
เมื่อบิดามารดาตายแล้ว เด็กนั้นเติบโตอยู่กับน้าหรืออาเป็นต้น เมื่อเด็กนั้นจะบวช ญาติทั้งหลายย่อมทะเลาะกัน หรือย่อมตำหนิ เพราะฉะนั้น เพื่อระงับการทะเลาะกัน พึงขออนุญาตก่อนแล้วจึงบวชให้ แต่สำหรับภิกษุผู้บวชให้โดยไม่ขออนุญาต ไม่มีอาบัติ ผู้ที่รับเลี้ยงดูมาตั้งแต่เด็ก ชื่อว่าเป็นบิดามารดา ในบุคคลเหล่านั้นก็มีนัยนี้เหมือนกัน บุตรย่อมเลี้ยงชีพโดยอาศัยตนเอง ไม่ได้อาศัยบิดามารดาเลี้ยงชีพ บุตรนั้นแม้จะเป็นพระราชา ก็พึงขออนุญาตก่อนแล้วจึงบวชให้ บุตรที่บิดามารดาอนุญาตแล้ว บวชแล้วกลับสึก แม้จะบวชแล้วสึกถึงร้อยครั้ง เมื่อกลับมาแต่ละครั้ง ก็พึงขออนุญาตก่อนแล้วจึงบวชให้ แม้บิดามารดาจะกล่าวว่า "ผู้นี้สึกแล้วกลับมาบ้าน ไม่ทำงานให้เรา บวชแล้วก็ไม่ทำวัตรให้ท่าน การขออนุญาตสำหรับผู้นี้ไม่มี ท่านทั้งหลายจงบวชให้เขาได้ทุกครั้งที่เขากลับมา" ดังนี้ บุคคลที่ถูกสละสิทธิ์เช่นนี้ แม้ไม่ขออนุญาตอีก ก็ควรบวชให้ได้

යොපි දහරකාලෙයෙව ‘‘අයං තුම්හාකං දින්නො, යදා ඉච්ඡථ, තදා පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති එවං දින්නො හොති, සොපි ආගතාගතො පුන අනාපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. යං පන දහරකාලෙයෙව ‘‘ඉමං, භන්තෙ, පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති අනුජානිත්වා පච්ඡා වුඩ්ඪිප්පත්තකාලෙ නානුජානන්ති, අයං න අනාපුච්ඡා පබ්බාජෙතබ්බො. එකො මාතාපිතූහි සද්ධිං භණ්ඩිත්වා ‘‘පබ්බාජෙථ ම’’න්ති ආගච්ඡති, ‘‘ආපුච්ඡිත්වා එහී’’ති ච වුත්තො ‘‘නාහං ගච්ඡාමි, සචෙ මං න පබ්බාජෙථ, විහාරං වා ඣාපෙමි, සත්ථෙන වා තුම්හෙ පහරාමි, තුම්හාකං ඤාතකානං වා උපට්ඨාකානං වා ආරාමච්ඡෙදනාදීහි අනත්ථං උප්පාදෙමි, රුක්ඛා වා පතිත්වා මරාමි, චොරමජ්ඣං වා පවිසාමි, දෙසන්තරං වා ගච්ඡාමී’’ති වදති, තං තස්සෙව රක්ඛණත්ථාය පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ පනස්ස මාතාපිතරො ආගන්ත්වා ‘‘කස්මා අම්හාකං පුත්තං පබ්බාජයිත්ථා’’ති වදන්ති, තෙසං තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘රක්ඛණත්ථාය නං පබ්බාජයිම්හ, පඤ්ඤායථ තුම්හෙ පුත්තෙනා’’ති වත්තබ්බා. ‘‘රුක්ඛා පතිස්සාමී’’ති අභිරුහිත්වා පන හත්ථපාදෙ මුඤ්චන්තං පබ්බාජෙතුං වට්ටතියෙව.
แม้บุคคลใดที่ถูกมอบให้ตั้งแต่เด็กว่า "เด็กคนนี้มอบให้ท่านทั้งหลาย เมื่อใดท่านต้องการ เมื่อนั้นจงบวชให้" ดังนี้ บุคคลนั้นแม้กลับมาบ่อยๆ ก็พึงบวชให้ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตอีก ส่วนเด็กที่บิดามารดาอนุญาตให้บวชตั้งแต่เด็กว่า "ท่านเจ้าข้า จงบวชให้เด็กคนนี้เถิด" แต่ภายหลังเมื่อเติบโตขึ้นกลับไม่อนุญาต ผู้นี้ไม่พึงบวชให้โดยไม่ขออนุญาต บุคคลหนึ่งทะเลาะกับบิดามารดาแล้วมาหาภิกษุกล่าวว่า "จงบวชให้ข้าพเจ้าเถิด" เมื่อถูกกล่าวว่า "จงไปขออนุญาตก่อนแล้วจึงมา" เขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าไม่ไป ถ้าท่านทั้งหลายไม่บวชให้ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะเผาวัด หรือจะทำร้ายท่านด้วยศัสตรา หรือจะทำความเสียหายแก่ญาติหรืออุปัฏฐากของท่านด้วยการตัดต้นไม้ในอารามเป็นต้น หรือจะกระโดดลงจากต้นไม้ตาย หรือจะเข้าสู่หมู่โจร หรือจะไปต่างถิ่น" ดังนี้ พึงบวชให้บุคคลเช่นนั้นเพื่อรักษาตัวเขาเอง แต่ถ้าบิดามารดาของเขามาแล้วกล่าวว่า "ทำไมท่านจึงบวชให้บุตรของเราเล่า" พึงบอกเรื่องนั้นแก่บิดามารดาเหล่านั้นว่า "พวกเราบวชให้เด็กนั้นเพื่อรักษาตัวเขาเอง ท่านทั้งหลายจงตกลงกันเองกับบุตรเถิด" ส่วนบุคคลที่ปีนขึ้นไปบนต้นไม้แล้วปล่อยมือปล่อยเท้าด้วยตั้งใจว่า "ข้าพเจ้าจะกระโดดลงจากต้นไม้" นั้น ควรบวชให้ได้แน่นอน

එකො විදෙසං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජං යාචති, ආපුච්ඡිත්වා චෙ ගතො, පබ්බාජෙතබ්බො. නො චෙ, දහරභික්ඛුං පෙසෙත්වා ආපුච්ඡාපෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. අතිදූරඤ්චෙ හොති, පබ්බාජෙත්වාපි භික්ඛූහි සද්ධිං පෙසෙත්වා දස්සෙතුං වට්ටති. කුරුන්දියං පන වුත්තං ‘‘සචෙ දූරං හොති, මග්ගො ච මහාකන්තාරො, ‘ගන්ත්වා ආපුච්ඡිස්සාමී’ති පබ්බාජෙතුං වට්ටතී’’ති. සචෙ පන මාතාපිතූනං බහූ පුත්තා හොන්ති, එවඤ්ච වදන්ති ‘‘භන්තෙ, එතෙසං දාරකානං යං ඉච්ඡථ, තං පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති, දාරකෙ වීමංසිත්වා යං ඉච්ඡති, සො පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපි සකලෙන කුලෙන වා ගාමෙන වා අනුඤ්ඤාතො හොති ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං කුලෙ වා ගාමෙ වා යං ඉච්ඡථ, තං පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති, යං ඉච්ඡති, සො පබ්බාජෙතබ්බොති.
บุคคลหนึ่งไปต่างถิ่นแล้วขออุปสมบท ถ้าเขาไปโดยขออนุญาตแล้ว พึงบวชให้ได้ ถ้าไม่ได้ขออนุญาตไป พึงส่งภิกษุหนุ่มไปขออนุญาตแล้วจึงบวชให้ ถ้าที่นั้นอยู่ไกลมาก แม้บวชให้แล้ว ก็ควรส่งไปพร้อมกับภิกษุทั้งหลายเพื่อแสดงตัวให้บิดามารดาเห็น แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ถ้าอยู่ไกล และหนทางเป็นป่าใหญ่ พึงบวชให้ได้ด้วยตั้งใจว่า จะไปขออนุญาตภายหลัง" แต่ถ้าบิดามารดามีบุตรหลายคน และกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า ในบรรดาเด็กเหล่านี้ ท่านต้องการคนไหน จงบวชให้คนนั้นเถิด" พึงพิจารณาเด็กเหล่านั้นแล้วบวชให้คนที่ต้องการ แม้ถ้าตระกูลทั้งหมดหรือชาวบ้านทั้งหมดอนุญาตว่า "ท่านเจ้าข้า ในตระกูลนี้หรือในบ้านนี้ ท่านต้องการคนไหน จงบวชให้คนนั้นเถิด" พึงบวชให้คนที่ต้องการ ดังนี้

144. එවං (මහාව. අට්ඨ. 34) පබ්බජ්ජාදොසවිරහිතං මාතාපිතූහි අනුඤ්ඤාතං පබ්බාජෙන්තෙනපි ච සචෙ අච්ඡින්නකෙසො හොති, එකසීමායඤ්ච අඤ්ඤෙපි භික්ඛූ [Pg.156] අත්ථි, කෙසච්ඡෙදනත්ථාය භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡිතබ්බං. තත්‍රායං ආපුච්ඡනවිධි (මහාව. අට්ඨ. 98) – සීමාපරියාපන්නෙ භික්ඛූ සන්නිපාතෙත්වා පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං තත්ථ නෙත්වා ‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, ඉමස්ස දාරකස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමී’’ති තික්ඛත්තුං වා ද්වික්ඛත්තුං වා සකිං වා වත්තබ්බං. එත්ථ ච ‘‘ඉමස්ස දාරකස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමී’’තිපි ‘‘ඉමස්ස සමණකරණං ආපුච්ඡාමී’’තිපි ‘‘අයං සමණො හොතුකාමො’’තිපි ‘‘අයං පබ්බජිතුකාමො’’තිපි වත්තුං වට්ටතියෙව. සචෙ සභාගට්ඨානං හොති, දස වා වීසති වා තිංසං වා භික්ඛූ වසන්තීති පරිච්ඡෙදො පඤ්ඤායති, තෙසං ඨිතොකාසං වා නිසින්නොකාසං වා ගන්ත්වාපි පුරිමනයෙනෙව ආපුච්ඡිතබ්බං. පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං විනාව දහරභික්ඛූ වා සාමණෙරෙ වා පෙසෙත්වාපි ‘‘එකො, භන්තෙ, පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො අත්ථි, තස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමා’’තිආදිනා නයෙන ආපුච්ඡාපෙතුං වට්ටති. සචෙ කෙචි භික්ඛූ සෙනාසනං වා ගුම්බාදීනි වා පවිසිත්වා නිද්දායන්ති වා සමණධම්මං වා කරොන්ති, ආපුච්ඡකා ච පරියෙසන්තාපි අදිස්වා ‘‘සබ්බෙ ආපුච්ඡිතා අම්හෙහී’’ති සඤ්ඤිනො හොන්ති, පබ්බජ්ජා නාම ලහුකකම්මං, තස්මා පබ්බජිතො සුපබ්බජිතො, පබ්බාජෙන්තස්සපි අනාපත්ති.
๑๔๔. เมื่อจะบวชให้บุคคลผู้ปราศจากโทษในการบวชซึ่งบิดามารดาอนุญาตแล้วเช่นนี้ หากเขายังไม่ได้ปลงผม และมีภิกษุอื่นอยู่ในสีมาเดียวกัน พึงขออนุญาตเพื่อปลงผม ในเรื่องนั้น วิธีการขออนุญาตมีดังนี้ พึงประชุมภิกษุทั้งหลายที่อยู่ในสีมาเดียวกัน แล้วนำผู้ประสงค์จะบวชไปที่นั่น พึงกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าขออนุญาตสงฆ์เพื่อปลงผมให้เด็กคนนี้" สามครั้ง หรือสองครั้ง หรือครั้งเดียว และในการขออนุญาตนี้ จะกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขออนุญาตปลงผมให้เด็กคนนี้" ก็ดี "ข้าพเจ้าขออนุญาตเพื่อทำให้เป็นสมณะ" ก็ดี "เด็กคนนี้ประสงค์จะเป็นสมณะ" ก็ดี "เด็กคนนี้ประสงค์จะบวช" ก็ดี ย่อมควรทั้งสิ้น ถ้าเป็นสถานที่ที่มีภิกษุอยู่ร่วมกันเป็นจำนวนแน่นอน เช่น สิบรูป ยี่สิบรูป หรือสามสิบรูป พึงไปที่ที่ภิกษุเหล่านั้นยืนอยู่หรือนั่งอยู่แล้วขออนุญาตด้วยนัยก่อนนั่นเอง แม้จะส่งภิกษุหนุ่มหรือสามเณรไปโดยไม่มีผู้ประสงค์จะบวชไปด้วย แล้วให้ขออนุญาตว่า "ท่านเจ้าข้า มีผู้ประสงค์จะบวชอยู่คนหนึ่ง พวกเราขออนุญาตปลงผมให้เขา" ดังนี้เป็นต้น ก็ควร ถ้าภิกษุบางรูปเข้าไปในเสนาสนะหรือพุ่มไม้เป็นต้นแล้วหลับอยู่ หรือกำลังทำสมณธรรมอยู่ และผู้ขออนุญาตแม้จะค้นหาแล้วแต่ไม่พบ จึงมีความสำคัญว่า "พวกเราได้ขออนุญาตภิกษุทั้งหมดแล้ว" การบวชชื่อว่าเป็นกรรมเบา เพราะฉะนั้น ผู้ที่บวชแล้วจึงชื่อว่าบวชดีแล้ว และผู้บวชให้ก็ไม่มีอาบัติ

සචෙ පන විහාරො මහා හොති අනෙකභික්ඛුසහස්සාවාසො, සබ්බෙ භික්ඛූ සන්නිපාතාපෙතුම්පි දුක්කරං, පගෙව පටිපාටියා ආපුච්ඡිතුං, ඛණ්ඩසීමාය වා ඨත්වා නදීසමුද්දාදීනි වා ගන්ත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන නවමුණ්ඩො වා හොති විබ්භන්තකො වා නිගණ්ඨාදීසු අඤ්ඤතරො වා ද්වඞ්ගුලකෙසො වා ඌනද්වඞ්ගුලකෙසො වා, තස්ස කෙසච්ඡෙදනකිච්චං නත්ථි, තස්මා භණ්ඩුකම්මං අනාපුච්ඡිත්වාපි තාදිසං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. ද්වඞ්ගුලාතිරිත්තකෙසො පන යො හොති අන්තමසො එකසිඛාමත්තධරොපි, සො භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො.
แต่ถ้าเป็นมหาวิหาร เป็นที่อยู่ของภิกษุหลายพันรูป การจะให้ภิกษุทั้งหมดประชุมกันก็ทำได้ยาก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการขออนุญาตตามลำดับ พึงบวชให้โดยยืนอยู่ในขัณฑสีมา หรือไปที่แม่น้ำหรือทะเลเป็นต้น ส่วนบุคคลใดที่เพิ่งปลงผม หรือเพิ่งสึก หรือเป็นนักบวชภายนอกมีนิครนถ์เป็นต้น หรือมีผมยาวสององคุลี หรือมีผมยาวไม่ถึงสององคุลี การปลงผมสำหรับบุคคลนั้นไม่มี เพราะฉะนั้น แม้ไม่ขออนุญาตเพื่อปลงผม ก็ควรบวชให้บุคคลเช่นนั้นได้ แต่บุคคลใดที่มีผมยาวเกินสององคุลี แม้ที่สุดจะเป็นผู้ที่ไว้จุกเพียงจุกเดียว บุคคลนั้นก็พึงขออนุญาตเพื่อปลงผมก่อนแล้วจึงบวชให้

145. එවං ආපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙන්තෙන ච පරිපුණ්ණපත්තචීවරොව පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ තස්ස නත්ථි, යාචිතකෙනපි පත්තචීවරෙන පබ්බාජෙතුං වට්ටති, සභාගට්ඨානෙ විස්සාසෙන ගහෙත්වාපි පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 118) පන අපක්කං පත්තං චීවරූපගානි ච වත්ථානි ගහෙත්වා ආගතො හොති, යාව පත්තො පච්චති, චීවරානි ච කරීයන්ති, තාව විහාරෙ වසන්තස්ස අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතං දාතුං වට්ටති, ථාලකෙසු භුඤ්ජිතුං වට්ටති. පුරෙභත්තං සාමණෙරභාගසමකො [Pg.157] ආමිසභාගො දාතුං වට්ටති, සෙනාසනග්ගාහො පන සලාකභත්තඋද්දෙසභත්තනිමන්තනාදීනි ච න වට්ටන්ති. පච්ඡාභත්තම්පි සාමණෙරභාගසමො තෙලතණ්ඩුලමධුඵාණිතාදිභෙසජ්ජභාගො වට්ටති. සචෙ ගිලානො හොති, භෙසජ්ජමස්ස කාතුං වට්ටති, සාමණෙරස්ස විය සබ්බං පටිජග්ගනකම්මං. උපසම්පදාපෙක්ඛං පන යාචිතකෙන පත්තචීවරෙන උපසම්පාදෙතුං න වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, යාචිතකෙන පත්තචීවරෙන උපසම්පාදෙතබ්බො, යො උපසම්පාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 118) වුත්තං. තස්මා සො පරිපුණ්ණපත්තචීවරොයෙව උපසම්පාදෙතබ්බො. සචෙ තස්ස නත්ථි, ආචරියුපජ්ඣායා චස්ස දාතුකාමා හොන්ති, අඤ්ඤෙ වා භික්ඛූ නිරපෙක්ඛෙහි නිස්සජ්ජිත්වා අධිට්ඨානුපගං පත්තචීවරං දාතබ්බං. යාචිතකෙන පන පත්තෙන වා චීවරෙන වා උපසම්පාදෙන්තස්සෙව ආපත්ති හොති, කම්මං පන න කුප්පති.
๑๔๕. เมื่อสอบถามอย่างนี้แล้ว พระภิกษุผู้ให้บรรพชาพึงให้บรรพชาเฉพาะผู้มีบาตรและจีวรครบถ้วนเท่านั้น หากเขาไม่มีบาตรและจีวร ก็ควรให้บรรพชาด้วยบาตรและจีวรที่ยืมมาได้ หรือจะถือเอาด้วยความวิสาสะในสถานที่ที่มีของใช้ร่วมกันแล้วให้บรรพชาได้ หากเขาถือเอาบาตรที่ยังไม่ได้เผา (บาตรดิบ) และผ้าสำหรับทำจีวรมา เมื่อบาตรถูกเผาและจีวรถูกทำอยู่ ในระหว่างนั้น ควรให้บิณฑบาตที่ยังไม่ได้ฉันแก่เขาผู้พักอยู่ในวิหารได้ ควรให้ฉันในถาดได้ ก่อนเที่ยง ควรให้ส่วนแห่งอามิสที่มีส่วนเท่ากับส่วนของสามเณรได้ แต่การรับเสนาสนะ การรับสลากภัต การรับอุเทศภัต และการรับนิมนต์ภัตเป็นต้น ไม่ควร แม้หลังเที่ยง ก็ควรให้ส่วนแห่งยา มีน้ำมัน ข้าวสาร น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยเป็นต้น ที่มีส่วนเท่ากับส่วนของสามเณรได้ หากเขาเจ็บป่วย ก็ควรทำยาให้เขา และควรทำการปรนนิบัติทุกอย่างเหมือนที่ทำแก่สามเณร แต่สำหรับผู้มุ่งอุปสมบท ไม่ควรให้อุปสมบทด้วยบาตรและจีวรที่ยืมมา เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้อุปสมบทด้วยบาตรและจีวรที่ยืมมา ผู้ใดให้อุปสมบท ผู้นั้นต้องอาบัติทุกกฏ” ดังนี้ เพราะฉะนั้น ผู้นั้นพึงให้อุปสมบทเฉพาะผู้มีบาตรและจีวรครบถ้วนเท่านั้น หากเขาไม่มีบาตรและจีวร และอาจารย์หรืออุปัชฌาย์ของเขาประสงค์จะให้ หรือภิกษุเหล่าอื่นประสงค์จะให้ ภิกษุเหล่านั้นผู้ไม่มีความห่วงใยพึงสละแล้วให้บาตรและจีวรที่ควรแก่อธิษฐาน แต่เมื่อให้อุปสมบทด้วยบาตรหรือจีวรที่ยืมมา เป็นอาบัติแก่ผู้ให้อุปสมบทเท่านั้น ส่วนกรรม (การอุปสมบท) ไม่กำเริบ

146. පරිපුණ්ණපත්තචීවරං (මහාව. අට්ඨ. 34) පබ්බාජෙන්තෙනපි සචෙ ඔකාසො හොති, සයං පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීහි බ්‍යාවටො හොති, ඔකාසං න ලභති, එකො දහරභික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘එතං පබ්බාජෙහී’’ති. අවුත්තොපි චෙ දහරභික්ඛු උපජ්ඣායං උද්දිස්ස පබ්බාජෙති, වට්ටති. සචෙ දහරභික්ඛු නත්ථි, සාමණෙරොපි වත්තබ්බො ‘‘එතං ඛණ්ඩසීමං නෙත්වා පබ්බාජෙත්වා කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා එහී’’ති. සරණානි පන සයං දාතබ්බානි. එවං භික්ඛුනාව පබ්බාජිතො හොති. පුරිසඤ්හි භික්ඛුතො අඤ්ඤො පබ්බාජෙතුං න ලභති, මාතුගාමං භික්ඛුනීතො අඤ්ඤො, සාමණෙරො පන සාමණෙරී වා ආණත්තියා කාසායානි දාතුං ලභන්ති, කෙසොරොපනං යෙන කෙනචි කතං සුකතං.
๑๔๖. แม้พระภิกษุผู้ให้บรรพชาแก่ผู้มีบาตรและจีวรครบถ้วน หากมีโอกาส ก็พึงให้บรรพชาด้วยตนเอง หากมัวสาละวนด้วยการสอนบาลีและอรรถกถาเป็นต้น ไม่มีโอกาส ก็พึงบอกภิกษุหนุ่มรูปหนึ่งว่า “จงให้บรรพชาแก่ผู้นี้” แม้ภิกษุหนุ่มไม่ได้ถูกบอก หากตั้งใจปรารภอุปัชฌาย์แล้วให้บรรพชา ก็ควร หากไม่มีภิกษุหนุ่ม ก็พึงบอกแม้สามเณรว่า “จงนำผู้นี้ไปยังขัณฑสีมา ให้บรรพชาแล้วให้นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์แล้วจงมา” แต่สรณะทั้งหลายพึงให้ด้วยตนเอง เมื่อเป็นเช่นนี้ ชื่อว่าเป็นการบรรพชาโดยภิกษุแท้ เพราะผู้อื่นนอกจากภิกษุไม่ได้รับอนุญาตให้บรรพชาบุรุษ ผู้อื่นนอกจากภิกษุณีไม่ได้รับอนุญาตให้บรรพชาสตรี ส่วนสามเณรหรือสามเณรีได้รับอนุญาตให้ผ้ากาสาวพัสตร์ตามคำสั่ง การปลงผมที่ใครก็ตามทำ ชื่อว่าทำดีแล้ว

සචෙ පන භබ්බරූපො හොති සහෙතුකො ඤාතො යසස්සී කුලපුත්තො, ඔකාසං කත්වාපි සයමෙව පබ්බාජෙතබ්බො, ‘‘මත්තිකාමුට්ඨිං ගහෙත්වා නහායිත්වා ආගච්ඡාහී’’ති ච න පන විස්සජ්ජෙතබ්බො. පබ්බජිතුකාමානඤ්හි පඨමං බලවඋස්සාහො හොති, පච්ඡා පන කාසායානි ච කෙසහරණසත්ථකඤ්ච දිස්වා උත්‍රසන්ති, එත්තොයෙව පලායන්ති, තස්මා සයමෙව නහානතිත්ථං නෙත්වා සචෙ නාතිදහරො, ‘‘නහාහී’’ති වත්තබ්බො, කෙසා පනස්ස සයමෙව මත්තිකං ගහෙත්වා ධොවිතබ්බා[Pg.158]. දහරකුමාරකො පන සයං උදකං ඔතරිත්වා ගොමයමත්තිකාහි ඝංසිත්වා නහාපෙතබ්බො. සචෙපිස්ස කච්ඡු වා පිළකා වා හොන්ති, යථා මාතා පුත්තං න ජිගුච්ඡති, එවමෙවං අජිගුච්ඡන්තෙන සාධුකං හත්ථපාදතො ච සීසතො ච පට්ඨාය ඝංසිත්වා ඝංසිත්වා නහාපෙතබ්බො. කස්මා? එත්තකෙන හි උපකාරෙන කුලපුත්තා ආචරියුපජ්ඣායෙසු ච සාසනෙ ච බලවසිනෙහා තිබ්බගාරවා අනිවත්තිධම්මා හොන්ති, උප්පන්නං අනභිරතිං විනොදෙත්වා ථෙරභාවං පාපුණන්ති, කතඤ්ඤුකතවෙදිනො හොන්ති.
แต่หากเป็นกุลบุตรผู้มีลักษณะสมควร มีเหตุ (แห่งมรรคผล) เป็นที่รู้จัก มีบริวารมาก ก็พึงหาโอกาสให้บรรพชาด้วยตนเองทีเดียว และไม่พึงปล่อยไปโดยบอกว่า “จงถือดินกำมือหนึ่งไปอาบน้ำสระผมแล้วมา” เพราะผู้ใคร่จะบรรพชา ในตอนแรกย่อมมีความอุตสาหะแรงกล้า แต่ภายหลังเมื่อเห็นผ้ากาสาวพัสตร์และมีดโกนสำหรับปลงผม ย่อมตกใจและหนีไปจากที่นั้นเอง เพราะฉะนั้น พึงพาไปยังท่าน้ำด้วยตนเอง หากเขาไม่เด็กเกินไป ก็พึงบอกว่า “จงอาบน้ำเถิด” ส่วนผมของเขา พึงใช้ดินสระให้ด้วยตนเอง ส่วนเด็กชายตัวน้อย ตนเอง (พระภิกษุ) พึงลงไปในน้ำแล้วขัดถูด้วยมูลโคและดินอาบน้ำให้ แม้หากเด็กนั้นมีโรคหิดหรือฝีพุพอง มารดาไม่รังเกียจบุตรฉันใด พึงเป็นผู้ไม่รังเกียจขัดถูให้ดีตั้งแต่แขนขาและศีรษะเป็นต้นแล้วอาบน้ำให้ฉันนั้น เพราะเหตุไร? เพราะด้วยอุปการะเพียงเท่านี้ กุลบุตรทั้งหลายย่อมมีความรักใคร่แรงกล้า มีความเคารพอย่างยิ่งในอาจารย์และอุปัชฌาย์และในพระศาสนา มีธรรมที่ไม่เสื่อมถอย บรรเทาความไม่ยินดีที่เกิดขึ้นแล้วบรรลุความเป็นพระเถระ เป็นผู้รู้คุณและสนองคุณ

එවං නහාපනකාලෙ පන කෙසමස්සුං ඔරොපනකාලෙ වා ‘‘ත්වං ඤාතො යසස්සී, ඉදානි මයං තං නිස්සාය පච්චයෙහි න කිලමිස්සාමා’’ති න වත්තබ්බො, අඤ්ඤාපි අනිය්‍යානිකකථා න වත්තබ්බා, අථ ඛ්වස්ස ‘‘ආවුසො, සුට්ඨු උපධාරෙහි, සතිං උපට්ඨාපෙහී’’ති වත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං. ආචික්ඛන්තෙන ච වණ්ණසණ්ඨානගන්ධාසයොකාසවසෙන අසුචිජෙගුච්ඡපටික්කූලභාවං නිජ්ජීවනිස්සත්තභාවං වා පාකටං කරොන්තෙන ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ හි සො පුබ්බෙ මද්දිතසඞ්ඛාරො හොති භාවිතභාවනො කණ්ටකවෙධාපෙක්ඛො විය පරිපක්කගණ්ඩො සූරියුග්ගමනාපෙක්ඛං විය ච පරිණතපදුමං, අථස්ස ආරද්ධමත්තෙ කම්මට්ඨානං මනසිකාරෙ ඉන්දාසනි විය පබ්බතෙ කිලෙසපබ්බතෙ චුණ්ණයමානංයෙව ඤාණං පවත්තති, ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණාති. යෙ හි කෙචි ඛුරග්ගෙ අරහත්තං පත්තා, සබ්බෙ තෙ එවරූපං සවනං ලභිත්වා කල්‍යාණමිත්තෙන ආචරියෙන දින්නනයං නිස්සාය, නො අනිස්සාය. තස්මාස්ස ආදිතොව එවරූපී කථා කථෙතබ්බාති.
ในเวลาอาบน้ำหรือในเวลาปลงผมและหนวดเช่นนั้น ไม่พึงกล่าวว่า “ท่านเป็นผู้มีชื่อเสียง มีบริวารมาก บัดนี้ พวกเราอาศัยท่านแล้วจักไม่ลำบากด้วยปัจจัยทั้งหลาย” และไม่พึงกล่าวถ้อยคำอื่นที่ไม่นำออกจากทุกข์ แต่พึงกล่าวแก่เขาว่า “อาวุโส จงพิจารณาให้ดี จงตั้งสติไว้” แล้วพึงบอกตจปัญจกกรรมฐาน และเมื่อบอก พึงบอกโดยทำให้ปรากฏชัดถึงความเป็นของไม่สะอาด น่าเกลียด น่ารังเกียจ หรือความเป็นของไม่มีชีวิตไม่มีสัตว์ โดยอำนาจแห่งสี สัณฐาน กลิ่น ที่ตั้ง และโอกาส เพราะหากเขาเป็นผู้เคยพิจารณาสังขารมาแล้ว เคยเจริญภาวนามาแล้วในกาลก่อน เหมือนฝีที่สุกงอมรอการบ่ง หรือเหมือนดอกบัวที่แก่รอบรอแสงอาทิตย์อุทัย เมื่อนั้น ในขณะเพียงเริ่มมนสิการกรรมฐาน ญาณย่อมดำเนินไปดุจสายฟ้าของพระอินทร์ที่บดขยี้ภูเขา บดขยี้ภูเขาคือกิเลสทีเดียว บรรลุพระอรหัตในขณะปลายมีดโกนทีเดียว เพราะผู้ใดก็ตามที่บรรลุพระอรหัตในขณะปลายมีดโกน ทั้งหมดนั้นล้วนได้ฟังคำสอนเช่นนี้แล้วอาศัยนัยที่อาจารย์ผู้เป็นกัลยาณมิตรให้ไว้ จึงบรรลุ ไม่ใช่ไม่อาศัย เพราะฉะนั้น พึงกล่าววาจาเช่นนี้แก่เขาตั้งแต่ต้น

කෙසෙසු පන ඔරොපිතෙසු හලිද්දිචුණ්ණෙන වා ගන්ධචුණ්ණෙන වා සීසඤ්ච සරීරඤ්ච උබ්බට්ටෙත්වා ගිහිගන්ධං අපනෙත්වා කාසායානි තික්ඛත්තුං වා ද්වික්ඛත්තුං වා සකිං වා පටිග්ගාහාපෙතබ්බො. අථාපිස්ස හත්ථෙ අදත්වා ආචරියො වා උපජ්ඣායො වා සයමෙව අච්ඡාදෙති, වට්ටති. සචෙ අඤ්ඤං දහරං වා සාමණෙරං වා උපාසකං වා ආණාපෙති ‘‘ආවුසො, එතානි කාසායානි ගහෙත්වා එතං අච්ඡාදෙහී’’ති, තඤ්ඤෙව වා ආණාපෙති ‘‘එතානි ගහෙත්වා අච්ඡාදෙහී’’ති, සබ්බං තං වට්ටති, සබ්බං තෙන භික්ඛුනාව දින්නං හොති. යං පන නිවාසනං වා පාරුපනං [Pg.159] වා අනාණත්තියා නිවාසෙති වා පාරුපති වා, තං අපනෙත්වා පුන දාතබ්බං. භික්ඛුනා හි සහත්ථෙන වා ආණත්තියා වා දින්නමෙව කාසායං වට්ටති, අදින්නං න වට්ටති. සචෙපි තස්සෙව සන්තකං හොති, කො පන වාදො උපජ්ඣායමූලකෙ.
เมื่อปลงผมแล้ว พึงให้เขาใช้ผงขมิ้นหรือผงจันทน์หอมขัดถูศีรษะและร่างกาย เพื่อขจัดกลิ่นคฤหัสถ์ออกไป แล้วพึงให้รับผ้ากาสาวพัสตร์ ๓ ครั้ง ๒ ครั้ง หรือครั้งเดียวก็ได้ หรือหากไม่ให้ในมือของเขา แต่อาจารย์หรืออุปัชฌาย์นุ่งห่มให้ด้วยตนเอง ก็ควร หากสั่งภิกษุหนุ่ม สามเณร หรืออุบาสกอื่นว่า 'อาวุโส ท่านจงรับผ้ากาสาวพัสตร์เหล่านี้ไปนุ่งห่มให้ผู้นี้' หรือสั่งผู้นั้นเองว่า 'จงรับผ้าเหล่านี้ไปนุ่งห่มเถิด' ทั้งหมดนั้นก็ควร ทั้งหมดนั้นถือว่าพระภิกษุรูปนั้นได้ให้แล้ว ส่วนผ้าที่นุ่งหรือห่มโดยไม่ได้รับคำสั่ง หากนุ่งหรือห่มไปแล้ว พึงให้ถอดออกแล้วให้ใหม่ เพราะผ้ากาสาวพัสตร์นั้นจะควรก็ต่อเมื่อพระภิกษุให้ด้วยมือตนเองหรือด้วยคำสั่งเท่านั้น ที่ไม่ได้ให้ ไม่ควร แม้จะเป็นผ้าของผู้นั้นเองก็ตาม จะกล่าวไปไยถึงผ้าที่มีอุปัชฌาย์เป็นเจ้าของ

147. එවං පන දින්නානි කාසායානි අච්ඡාදාපෙත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කාරාපෙත්වා යෙ තත්ථ සන්නිපතිතා භික්ඛූ, තෙසං පාදෙ වන්දාපෙත්වා අථ සරණගහණත්ථං උක්කුටිකං නිසීදාපෙත්වා අඤ්ජලිං පග්ගණ්හාපෙත්වා ‘‘එවං වදෙහී’’ති වත්තබ්බො, ‘‘යමහං වදාමි, තං වදෙහී’’ති වත්තබ්බො. අථස්ස උපජ්ඣායෙන වා ආචරියෙන වා ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’තිආදිනා නයෙන සරණානි දාතබ්බානි යථාවුත්තපටිපාටියාව, න උප්පටිපාටියා. සචෙ හි එකපදම්පි එකක්ඛරම්පි උප්පටිපාටියා දෙති, බුද්ධං සරණංයෙව වා තික්ඛත්තුං දත්වා පුන ඉතරෙසු එකෙකං තික්ඛත්තුං දෙති, අදින්නානි හොන්ති සරණානි.
๑๔๗. เมื่อให้ครองผ้ากาสาวพัสตร์ที่ให้แล้วอย่างนี้ พึงให้ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า แล้วพึงให้กราบเท้าพระภิกษุทั้งหลายที่ประชุมกันอยู่ในที่นั้น จากนั้นพึงให้นั่งโหย่ง (นั่งกระโหย่ง) ประนมมือเพื่อรับสรณะ แล้วพึงบอกว่า 'จงกล่าวอย่างนี้' พึงบอกว่า 'เรากล่าวคำใด ท่านจงกล่าวคำนั้น' จากนั้น อุปัชฌาย์หรืออาจารย์พึงให้สรณะทั้งหลายโดยนัยเป็นต้นว่า 'พุทธัง สรณัง คัจฉามิ' พึงให้ตามลำดับที่กล่าวไว้แล้วนั่นแล ไม่พึงให้ผิดลำดับ เพราะว่าหากให้ผิดลำดับแม้เพียงบทเดียวหรืออักษรเดียว หรือให้เฉพาะ 'พุทธัง สรณัง คัจฉามิ' ๓ ครั้ง แล้วจึงให้สรณะที่เหลือบทละ ๓ ครั้ง สรณะทั้งหลายย่อมชื่อว่าไม่ได้ให้

ඉමඤ්ච පන සරණගමනුපසම්පදං පටික්ඛිපිත්වා අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා එකතොසුද්ධියා වට්ටති, සාමණෙරපබ්බජ්ජා පන උභතොසුද්ධියාව වට්ටති, නො එකතොසුද්ධියා. තස්මා උපසම්පදාය සචෙ ආචරියො ඤත්තිදොසඤ්චෙව කම්මවාචාදොසඤ්ච වජ්ජෙත්වා කම්මං කරොති, සුකතං හොති. පබ්බජ්ජාය පන ඉමානි තීණි සරණානි බු-කාර ධ-කාරාදීනං බ්‍යඤ්ජනානං ඨානකරණසම්පදං අහාපෙන්තෙන ආචරියෙනපි අන්තෙවාසිකෙනපි වත්තබ්බානි. සචෙ ආචරියො වත්තුං සක්කොති, අන්තෙවාසිකො න සක්කොති, අන්තෙවාසිකො වා සක්කොති, ආචරියො න සක්කොති, උභොපි වා න සක්කොන්ති, න වට්ටති. සචෙ පන උභොපි සක්කොන්ති, වට්ටති. ඉමානි ච පන දදමානෙන ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’ති එවං එකසම්බන්ධානි අනුනාසිකන්තානි වා කත්වා දාතබ්බානි, ‘‘බුද්ධම සරණම ගච්ඡාමී’’ති එවං විච්ඡින්දිත්වා මකාරන්තානි වා කත්වා දාතබ්බානි. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘නාමං සාවෙත්වා ‘අහං, භන්තෙ, බුද්ධරක්ඛිතො යාවජීවං බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’ති වුත්තං, තං එකට්ඨකථායම්පි නත්ථි, පාළියම්පි න වුත්තං, තෙසං රුචිමත්තමෙව, තස්මා න ගහෙතබ්බං. න හි තථා අවදන්තස්ස සරණං කුප්පති. එත්තාවතා ච සාමණෙරභූමියං පතිට්ඨිතො හොති.
ก็แลอุปสมบทด้วยสรณคมน์นี้ พระผู้มีพระภาคทรงห้ามแล้ว ส่วนอุปสมบทที่ทรงอนุญาต (ด้วยญัตติจตุตถกรรม) ย่อมควรด้วยความบริสุทธิ์ฝ่ายเดียว (คือฝ่ายอาจารย์) แต่การบรรพชาเป็นสามเณร ย่อมควรด้วยความบริสุทธิ์ทั้งสองฝ่ายเท่านั้น ไม่ควรด้วยความบริสุทธิ์ฝ่ายเดียว เพราะฉะนั้น ในการอุปสมบท หากอาจารย์เว้นญัตติโทษและกรรมวาจาโทษแล้วทำกรรม กรรมนั้นย่อมเป็นอันทำดีแล้ว แต่ในการบรรพชา สรณะ ๓ เหล่านี้ ทั้งอาจารย์และอันเตวาสิกพึงกล่าวโดยไม่ให้เคลื่อนคลาดจากความถึงพร้อมแห่งฐานและกรณ์ของพยัญชนะทั้งหลาย มีพยัญชนะตัว บ และ ธ เป็นต้น หากอาจารย์กล่าวได้ แต่อันเตวาสิกกล่าวไม่ได้ หรืออันเตวาสิกกล่าวได้ แต่อาจารย์กล่าวไม่ได้ หรือแม้ทั้งสองฝ่ายกล่าวไม่ได้ ก็ไม่ควร หากทั้งสองฝ่ายกล่าวได้ จึงจะควร อนึ่ง เมื่อจะให้สรณะเหล่านี้ พึงให้โดยทำให้เป็นบทเชื่อมต่อกันมีที่สุดเป็นอนุนาสิก (เช่น พุทธัง สรณัง คัจฉามิ) หรือพึงให้โดยแยกบทมีที่สุดเป็น ม-อักษร (เช่น พุทธะมะ สรณะมะ คัจฉามิ) ก็ได้ ในอรรถกถาอันธกะกล่าวว่า 'พึงให้ประกาศชื่อว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าชื่อพุทธรักขิตะ ขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะตลอดชีวิต' คำนั้นไม่มีในอรรถกถาอื่นเลย และในพระบาลีก็ไม่ได้กล่าวไว้ เป็นเพียงความพอใจของอาจารย์เหล่านั้นเท่านั้น เพราะฉะนั้น ไม่พึงถือเอา เพราะว่าสรณะย่อมไม่เสียไปแก่ผู้ที่ไม่กล่าวอย่างนั้น และด้วยสรณะเพียงเท่านี้ ย่อมเป็นอันตั้งอยู่ในภูมิแห่งสามเณร

148. සචෙ පනෙස ගතිමා හොති පණ්ඩිතජාතිකො, අථස්ස තස්මිංයෙව ඨානෙ සික්ඛාපදානි උද්දිසිතබ්බානි. කථං? යථා භගවතා උද්දිට්ඨානි. වුත්තඤ්හෙතං –
๑๔๘. แต่ถ้าสามเณรนั้นเป็นผู้มีคติ (คือความจำดี) มีปัญญา เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงแสดงสิกขาบททั้งหลายแก่สามเณรนั้นในที่นั้นเอง แสดงอย่างไร? แสดงตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ด้วยว่าคำนี้พระองค์ตรัสไว้แล้วว่า

‘‘අනුජානාමි[Pg.160], භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං දස සික්ඛාපදානි, තෙසු ච සාමණෙරෙහි සික්ඛිතුං. පාණාතිපාතා වෙරමණි, අදින්නාදානා වෙරමණි, අබ්‍රහ්මචරියා වෙරමණි, මුසාවාදා වෙරමණි, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණි, විකාලභොජනා වෙරමණි, නච්චගීතවාදිත විසූකදස්සනා වෙරමණි, මාලාගන්ධ විලෙපන ධාරණ මණ්ඩන විභූසනට්ඨානා වෙරමණි, උච්චාසයනමහාසයනා වෙරමණි, ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා වෙරමණී’’ති (මහාව. 106).
ภิกษุทั้งทั้งหลาย เราอนุญาตสิกขาบท ๑๐ แก่สามเณรทั้งหลาย และอนุญาตให้สามเณรทั้งหลายศึกษาในสิกขาบทเหล่านั้น คือ เว้นจากการทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วงไป, เว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้, เว้นจากการประพฤติอันมิใช่พรหมจรรย์, เว้นจากการพูดเท็จ, เว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท, เว้นจากการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล, เว้นจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี และดูการเล่นอันเป็นข้าศึก, เว้นจากการทัดทรง ประดับ และตกแต่งด้วยดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้, เว้นจากการนอนบนที่นอนสูงและที่นอนใหญ่, เว้นจากการรับทองและเงิน

අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමො යාවජීවං පාණාතිපාතා වෙරමණිසික්ඛාපදං සමාදියාමී’’ති එවං සරණදානං විය සික්ඛාපදදානම්පි වුත්තං, තං නෙව පාළියං, න අට්ඨකථාසු අත්ථි, තස්මා යථාපාළියාව උද්දිසිතබ්බානි. පබ්බජ්ජා හි සරණගමනෙහෙව සිද්ධා, සික්ඛාපදානි පන කෙවලං සික්ඛාපදපූරණත්ථං ජානිතබ්බානි, තස්මා පාළියා ආගතනයෙනෙව උග්ගහෙතුං අසක්කොන්තස්ස යාය කායචි භාසාය අත්ථවසෙනපි ආචික්ඛිතුං වට්ටති. යාව පන අත්තනා සික්ඛිතබ්බසික්ඛාපදානි න ජානාති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණට්ඨානනිසජ්ජාදීසු පානභොජනාදිවිධිම්හි ච න කුසලො හොති, තාව භොජනසාලං වා සලාකභාජනට්ඨානං වා අඤ්ඤං වා තථාරූපට්ඨානං න පෙසෙතබ්බො, සන්තිකාවචරොයෙව කාතබ්බො, බාලදාරකො විය පටිපජ්ජිතබ්බො, සබ්බමස්ස කප්පියාකප්පියං ආචික්ඛිතබ්බං, නිවාසනපාරුපනාදීසු අභිසමාචාරිකෙසු විනෙතබ්බො. තෙනපි –
แต่ในอรรถกถาอันธกะกล่าวการให้สิกขาบทว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าชื่อนี้ ขอสมาทานสิกขาบทคือการงดเว้นจากการทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วงไปตลอดชีวิต' ดังนี้ เหมือนการให้สรณะ คำนั้นไม่มีในพระบาลีเลย และไม่มีในอรรถกถาทั้งหลายด้วย เพราะฉะนั้น พึงแสดงตามนัยแห่งพระบาลีเท่านั้น เพราะว่าการบรรพชาสำเร็จได้ด้วยสรณคมน์ทั้งหลายเท่านั้น ส่วนสิกขาบททั้งหลายพึงทราบว่าแสดงไว้เพื่อความบริบูรณ์แห่งสิกขาบทเท่านั้น เพราะฉะนั้น สำหรับผู้ที่ไม่สามารถจะเรียนเอาตามนัยที่มาในพระบาลี จะบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งโดยอรรถก็ได้ ย่อมควร ตราบใดที่เขายังไม่รู้สิกขาบทที่ตนพึงศึกษา และยังไม่ฉลาดในวิธีทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการยืนและการนั่งเป็นต้น และในระเบียบวิธีเกี่ยวกับการดื่มและการฉันเป็นต้น ตราบนั้นไม่พึงส่งเขาไปสู่โรงฉัน หรือสถานที่แจกสลากภัต หรือสถานที่อื่นที่มีลักษณะเช่นนั้น พึงให้เขาเป็นผู้อยู่ใกล้ชิดเท่านั้น พึงปฏิบัติต่อเขาเหมือนเด็กอ่อน พึงบอกสิ่งที่เป็นกัปปิยะและอกัปปิยะทั้งหมดแก่เขา พึงแนะนำในอภิสมาจาริกวัตรทั้งหลาย มีการนุ่งและการห่มเป็นต้น แม้สามเณรนั้นก็พึง...

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දසහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං සාමණෙරං නාසෙතුං. පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, අබ්‍රහ්මචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, මජ්ජපායී හොති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති, මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, භික්ඛුනීදූසකො හොතී’’ති (මහාව. 108) –
ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ยังสามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๐ ให้ฉิบหาย (คือให้สึก) คือ เป็นผู้ทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วง, เป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้, เป็นผู้ประพฤติอันมิใช่พรหมจรรย์, เป็นผู้พูดเท็จ, เป็นผู้ดื่มน้ำเมา, เป็นผู้กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า, เป็นผู้กล่าวติเตียนพระธรรม, เป็นผู้กล่าวติเตียนพระสงฆ์, เป็นผู้มีความเห็นผิด, เป็นผู้ประทุษร้ายภิกษุณี

එවං වුත්තානි දස නාසනඞ්ගානි ආරකා පරිවජ්ජෙත්වා ආභිසමාචාරිකං පරිපූරෙන්තෙන දසවිධෙ සීලෙ සාධුකං සික්ඛිතබ්බං.
องค์แห่งความฉิบหาย ๑๐ ประการที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ อันสามเณรผู้เว้นให้ห่างไกล บำเพ็ญอภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์ พึงศึกษาในศีล ๑๐ ประการโดยดี

149. යො [Pg.161] පන (මහාව. අට්ඨ. 108) පාණාතිපාතාදීසු දසසු නාසනඞ්ගෙසු එකම්පි කම්මං කරොති, සො ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙතබ්බො. තීසු හි නාසනාසු ලිඞ්ගනාසනායෙව ඉධාධිප්පෙතා. යථා ච භික්ඛූනං පාණාතිපාතාදීසු තා තා ආපත්තියො හොන්ති, න තථා සාමණෙරානං. සාමණෙරො හි කුන්ථ කිපිල්ලිකම්පි මාරෙත්වා මඞ්ගුලණ්ඩකම්පි භින්දිත්වා නාසෙතබ්බතංයෙව පාපුණාති, තාවදෙවස්ස සරණගමනානි ච උපජ්ඣායග්ගහණඤ්ච සෙනාසනග්ගාහො ච පටිප්පස්සම්භන්ති, සඞ්ඝලාභං න ලභති, ලිඞ්ගමත්තමෙව එකං අවසිට්ඨං හොති. සො සචෙ ආකිණ්ණදොසොව හොති, ආයතිං සංවරෙ න තිට්ඨති, නික්කඩ්ඪිතබ්බො. අථ සහසා විරජ්ඣිත්වා ‘‘දුට්ඨු මයා කත’’න්ති පුන සංවරෙ ඨාතුකාමො හොති, ලිඞ්ගනාසනකිච්චං නත්ථි, යථානිවත්ථපාරුතස්සෙව සරණානි දාතබ්බානි, උපජ්ඣායො දාතබ්බො. සික්ඛාපදානි පන සරණගමනෙනෙව ඉජ්ඣන්ති. සාමණෙරානඤ්හි සරණගමනං භික්ඛූනං උපසම්පදකම්මවාචාසදිසං, තස්මා භික්ඛූනං විය චතුපාරිසුද්ධිසීලං ඉමිනාපි දස සීලානි සමාදින්නානෙව හොන්ති, එවං සන්තෙපි දළ්හීකරණත්ථං ආයතිං සංවරෙ පතිට්ඨාපනත්ථං පුන දාතබ්බානි. සචෙ පුරිමිකාය පුන සරණානි ගහිතානි, පච්ඡිමිකාය වස්සාවාසිකං ලච්ඡති. සචෙ පච්ඡිමිකාය ගහිතානි, සඞ්ඝෙන අපලොකෙත්වා ලාභො දාතබ්බො. අදින්නාදානෙ තිණසලාකමත්තෙනපි වත්ථුනා, අබ්‍රහ්මචරියෙ තීසු මග්ගෙසු යත්ථ කත්ථචි විප්පටිපත්තියා, මුසාවාදෙ හසාධිප්පායතායපි මුසා භණිතෙ අස්සමණො හොති, නාසෙතබ්බතං ආපජ්ජති, මජ්ජපානෙ පන භික්ඛුනො අජානිත්වාපි බීජතො පට්ඨාය මජ්ජං පිවන්තස්ස පාචිත්තියං. සාමණෙරො ජානිත්වා පිවන්තොව සීලභෙදං ආපජ්ජති, න අජානිත්වා. යානි පනස්ස ඉතරානි පඤ්ච සික්ඛාපදානි, එතෙසු භින්නෙසු න නාසෙතබ්බො, දණ්ඩකම්මං කාතබ්බං. සික්ඛාපදෙ පන පුන දින්නෙපි අදින්නෙපි වට්ටති, දණ්ඩකම්මෙන පන පීළෙත්වා ආයතිං සංවරෙ ඨපනත්ථාය දාතබ්බමෙව.
๑๔๙. อนึ่ง สามเณรใดกระทำกรรมแม้เพียงอย่างหนึ่งในองค์แห่งความฉิบหาย ๑๐ ประการ มีปาณาติบาตเป็นต้น สามเณรนั้นพึงให้นาสนะด้วยการทำลายเพศ เพราะว่า ในบรรดานาสนะ ๓ อย่าง การทำลายเพศเท่านั้นเป็นที่ประสงค์ในที่นี้ และอาบัติทั้งหลายมีปาณาติบาตเป็นต้น ย่อมมีแก่ภิกษุทั้งหลายฉันใด ย่อมไม่มีแก่สามเณรทั้งหลายฉันนั้น เพราะว่า สามเณรแม้ฆ่าตัวมอดตัวปลวก หรือทำลายไข่ตัวเรือด ย่อมถึงความเป็นผู้พึงให้นาสนะเท่านั้น ในขณะนั้นเอง สรณคมน์ทั้งหลายก็ดี การถืออุปัชฌาย์ก็ดี การถือเสนาสนะก็ดี ของสามเณรนั้น ย่อมระงับไป ย่อมไม่ได้ลาภของสงฆ์ คงเหลือแต่เพียงเพศอย่างเดียวเท่านั้น ถ้าสามเณรนั้นเป็นผู้มีโทษเกลือกกลั้ว ไม่ตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป พึงขับไล่ออกไป แต่ถ้าสามเณรนั้นพลั้งพลาดไปโดยเร็วแล้ว มีความประสงค์จะตั้งอยู่ในความสำรวมอีกว่า "เราทำไม่ดีแล้ว" กิจในการทำลายเพศย่อมไม่มี พึงให้สรณะทั้งหลายแก่สามเณรผู้ยังนุ่งห่มอยู่ตามเดิมนั่นเอง พึงให้อุปัชฌาย์ ส่วนสิกขาบททั้งหลาย ย่อมสำเร็จด้วยสรณคมน์นั่นเอง เพราะว่า สรณคมน์ของสามเณรทั้งหลาย ย่อมเหมือนกรรมวาจาอุปสมบทของภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้น ศีล ๑๐ ประการ ย่อมเป็นอันสมาทานแล้วด้วยสรณคมน์นี้ เหมือนจตุปาริสุทธิศีลของภิกษุทั้งหลาย แม้เป็นเช่นนั้น ก็พึงให้สรณะซ้ำอีก เพื่อทำให้มั่นคง และเพื่อตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป ถ้าสรณะทั้งหลายถูกถือเอาอีกในปุริมพรรษา ย่อมได้ลาภอันเนื่องด้วยการอยู่จำพรรษาในปัจฉิมพรรษา ถ้าถูกถือเอาในปัจฉิมพรรษา สงฆ์พึงบอกลาภแล้วให้ ในการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ แม้ด้วยวัตถุเพียงเส้นหญ้าหรือซีกไม้ ในการประพฤติอพรหมจรรย์ ด้วยการประพฤติผิดในมรรคทั้งสาม ณ ที่ใดที่หนึ่ง ในการพูดเท็จ แม้พูดเล่นด้วยความประสงค์จะหัวเราะ ย่อมเป็นผู้ไม่ใช่สมณะ ย่อมถึงความเป็นผู้พึงให้นาสนะ แต่ในการดื่มน้ำเมา ภิกษุดื่มน้ำเมาตั้งแต่เมล็ดเป็นต้นไป แม้โดยไม่รู้ ก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ส่วนสามเณรรู้แล้วดื่มเท่านั้น ย่อมถึงความขาดศีล ไม่ใช่ดื่มโดยไม่รู้ ส่วนสิกขาบท ๕ ประการที่เหลือของสามเณรนั้น เมื่อสิกขาบทเหล่านั้นขาดแล้ว ไม่พึงให้นาสนะ พึงทำทัณฑกรรม แต่ในสิกขาบทนั้น แม้ให้ซ้ำอีก หรือไม่ให้ซ้ำอีก ก็ย่อมควร แต่พึงให้โดยการลงทัณฑกรรมเพื่อข่มไว้ เพื่อให้ตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป

අවණ්ණභාසනෙ පන ‘‘අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’තිආදීනං පටිපක්ඛවසෙන බුද්ධස්ස වා ‘‘ස්වාක්ඛාතො’’තිආදීනං පටිපක්ඛවසෙන ධම්මස්ස වා ‘‘සුප්පටිපන්නො’’තිආදීනං පටිපක්ඛවසෙන සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණං භාසන්තො රතනත්තයං නින්දන්තො ගරහන්තො ආචරියුපජ්ඣායාදීහි ‘‘මා එවං අවචා’’ති අවණ්ණභාසනෙ ආදීනවං දස්සෙත්වා නිවාරෙතබ්බො. ‘‘සචෙ යාවතතියං වුච්චමානො [Pg.162] න ඔරමති, කණ්ටකනාසනාය නාසෙතබ්බො’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘සචෙ එවං වුච්චමානො තං ලද්ධිං නිස්සජ්ජති, දණ්ඩකම්මං කාරෙත්වා අච්චයං දෙසාපෙතබ්බො. සචෙ න නිස්සජ්ජති, තථෙව ආදාය පග්ගය්හ තිට්ඨති, ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙතබ්බො’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. අයමෙව හි නාසනා ඉධාධිප්පෙතාති. මිච්ඡාදිට්ඨිකෙපි එසෙව නයො. සස්සතුච්ඡෙදානඤ්හි අඤ්ඤතරදිට්ඨිකො සචෙ ආචරියාදීහි ඔවදියමානො නිස්සජ්ජති, දණ්ඩකම්මං කාරෙත්වා අච්චයං දෙසාපෙතබ්බො, අපටිනිස්සජ්ජන්තොව නාසෙතබ්බො. භික්ඛුනීදූසකො චෙත්ථ කාමං අබ්‍රහ්මචාරිග්ගහණෙන ගහිතොව, අබ්‍රහ්මචාරිං පන ආයතිං සංවරෙ ඨාතුකාමං සරණානි දත්වා උපසම්පාදෙතුං වට්ටති. භික්ඛුනීදූසකො ආයතිං සංවරෙ ඨාතුකාමොපි පබ්බජ්ජම්පි න ලභති, පගෙව උපසම්පදන්ති එතමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘භික්ඛුනීදූසකො’’ති ඉදං විසුං දසමං අඞ්ගං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.
ในการกล่าวคำติเตียนนั้น ผู้ที่กล่าวคำติเตียนพระรัตนตรัย ติเตียน ตำหนิ โดยเป็นปฏิปักษ์ต่อการสรรเสริญคุณของพระพุทธเจ้ามีบทว่า "อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ" เป็นต้น หรือของพระพุทธเจ้า หรือโดยเป็นปฏิปักษ์ต่อการสรรเสริญคุณของพระธรรมมีบทว่า "สฺวากฺขาโต" เป็นต้น หรือของพระธรรม หรือโดยเป็นปฏิปักษ์ต่อการสรรเสริญคุณของพระสงฆ์มีบทว่า "สุปฺปฏิปนฺโน" เป็นต้น หรือของพระสงฆ์ พึงถูกอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น ห้ามโดยแสดงโทษในการกล่าวคำติเตียนว่า "อย่ากล่าวอย่างนี้" ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ถ้าถูกกล่าวตักเตือนจนถึงครั้งที่สามแล้วยังไม่ละเว้น พึงให้นาสนะด้วยกัณฏกนาสนะ" ส่วนในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า "ถ้าถูกกล่าวตักเตือนอย่างนี้แล้วละทิฏฐินั้นเสีย พึงให้ทำทัณฑกรรมแล้วให้แสดงโทษ ถ้าไม่ละทิฏฐิ ยังคงยึดถือและยกย่องตั้งมั่นอยู่เช่นนั้น พึงให้นาสนะด้วยการทำลายเพศ" คำนั้นสมควร เพราะการนาสนะนี้แหละเป็นที่ประสงค์ในที่นี้ แม้ในเรื่องมิจฉาทิฏฐิก็มีนัยเดียวกันนี้ คือ ถ้าสามเณรผู้มีทิฏฐิอย่างใดอย่างหนึ่งในสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ ถูกอาจารย์เป็นต้นตักเตือนแล้วละทิฏฐินั้นเสีย พึงให้ทำทัณฑกรรมแล้วให้แสดงโทษ ถ้าไม่ละทิฏฐิ พึงให้นาสนะ ในบรรดาองค์ ๑๐ ประการเหล่านี้ ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี พึงทราบว่าถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการถือเอาคำว่า "อพรหมจารี" โดยแท้ แต่ถึงกระนั้น สามเณรผู้เป็นอพรหมจารี ผู้ปรารถนาจะตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป พึงให้สรณะแล้วให้อุปสมบทได้ ส่วนผู้ประทุษร้ายภิกษุณี แม้ปรารถนาจะตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป ก็ไม่ได้รับแม้บรรพชา จะกล่าวไปไยถึงอุปสมบทเล่า พึงทราบว่า เพื่อแสดงเนื้อความนี้ จึงกล่าวองค์ที่ ๑๐ นี้ คือ "ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี" ไว้ต่างหาก

150. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මං කාතුං. භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අවාසාය පරිසක්කති, භික්ඛූ අක්කොසති, පරිභාසති, භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදෙතී’’ති (මහාව. 107) ‘‘වචනතො පන ඉමානි පඤ්ච අඞ්ගානි, සික්ඛාපදෙසු ච පච්ඡිමානි විකාලභොජනාදීනි පඤ්චාති දස දණ්ඩකම්මවත්ථූනි. කිංපනෙත්ථ දණ්ඩකම්මං කත්තබ්බ’’න්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යත්ථ වා වසති, යත්ථ වා පටික්කමති, තත්ථ ආවරණං කාතු’’න්ති (මහාව. 107) වචනතො යත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 107) වසති වා පවිසති වා, තත්ථ ආවරණං කාතබ්බං ‘‘මා ඉධ පවිසා’’ති. උභයෙනපි අත්තනො පරිවෙණඤ්ච වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනඤ්ච වුත්තං. තස්මා න සබ්බො සඞ්ඝාරාමො ආවරණං කාතබ්බො, කරොන්තො ච දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘න, භික්ඛවෙ, සබ්බො සඞ්ඝාරාමො ආවරණං කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. න ච මුඛද්වාරිකො ආහාරො ආවරණං කාතබ්බො, කරොන්තො ච දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘න, භික්ඛවෙ, මුඛද්වාරිකො ආහාරො ආවරණං කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. තස්මා ‘‘අජ්ජ මා ඛාද මා භුඤ්ජා’’ති වදතොපි ‘‘ආහාරම්පි නිවාරෙස්සාමී’’ති පත්තචීවරං අන්තො නික්ඛිපතොපි සබ්බපයොගෙසු දුක්කටං. අනාචාරස්ස පන දුබ්බචසාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මං කත්වා යාගුං වා භත්තං වා පත්තචීවරං වා දස්සෙත්වා ‘‘එත්තකෙ [Pg.163] නාම දණ්ඩකම්මෙ ආහටෙ ඉදං ලච්ඡසී’’ති වත්තුං වට්ටති. භගවතා හි ආවරණමෙව දණ්ඩකම්මං වුත්තං. ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි පන ‘‘අපරාධානුරූපං උදකදාරුවාලිකාදීනං ආහරාපනම්පි කාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තස්මා තම්පි කාතබ්බං, තඤ්ච ඛො ‘‘ඔරමිස්සති විරමිස්සතී’’ති අනුකම්පාය, න ‘‘නස්සිස්සති විබ්භමිස්සතී’’තිආදිනයප්පවත්තෙන පාපජ්ඣාසයෙන. ‘‘දණ්ඩකම්මං කරොමී’’ති ච උණ්හපාසාණෙ වා නිපජ්ජාපෙතුං පාසාණිට්ඨකාදීනි වා සීසෙ නික්ඛිපාපෙතුං උදකං වා පවෙසෙතුං න වට්ටති.
๑๕๐. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำทัณฑกรรมแก่สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ คือ พยายามเพื่อความเสื่อมลาภของภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อความไม่เป็นประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อไม่ให้ภิกษุทั้งหลายอยู่ในอาวาสเดิม, ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย, ยุยงภิกษุทั้งหลายให้แตกกัน" เพราะพระดำรัสนี้ องค์ ๕ ประการเหล่านี้ และสิกขาบท ๕ ประการสุดท้ายมีวิกาลโภชน์เป็นต้น รวมเป็น ๑๐ อย่างนี้ เป็นเรื่องที่ควรทำทัณฑกรรม ในเรื่องที่ควรทำทัณฑกรรมนี้ พึงทำทัณฑกรรมอย่างไร? เมื่อมีคำถามเช่นนี้ เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำอาวรณ์ (การห้าม) ในที่ที่สามเณรนั้นอยู่ หรือในที่ที่สามเณรนั้นไปมา" พึงทำอาวรณ์ในเสนาสนะที่สามเณรนั้นอยู่หรือเข้าออกว่า "อย่าเข้ามาในที่นี้" และพึงกล่าวถึงบริเวณของตนและเสนาสนะที่ได้มาด้วยพรรษาทั้งสองอย่างนั้น เพราะฉะนั้น ไม่พึงทำอาวรณ์ทั่วทั้งสังฆาราม ภิกษุผู้ทำอาวรณ์ทั่วทั้งสังฆาราม ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะมีพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำอาวรณ์ทั่วทั้งสังฆาราม ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" และไม่พึงทำอาวรณ์อาหารที่เข้าทางปาก ภิกษุผู้ทำอาวรณ์อาหารที่เข้าทางปาก ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะมีพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำอาวรณ์อาหารที่เข้าทางปาก ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุผู้กล่าวว่า "วันนี้อย่าเคี้ยว อย่าฉัน" หรือภิกษุผู้โยนบาตรจีวรเข้าไปข้างในโดยกล่าวว่า "เราจะห้ามอาหารด้วย" ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกกรณี แต่พึงกล่าวแก่สามเณรผู้ประพฤติอนาจาร ผู้ว่ายากว่า "ถ้าเธอทำทัณฑกรรมเท่านี้แล้ว เธอจักได้ยาคู ข้าว หรือบาตรจีวรนี้" ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสทัณฑกรรมคือการห้ามเท่านั้น ส่วนพระมหาเถระผู้สังคายนาพระธรรม ได้กล่าวไว้ว่า "พึงให้ทำทัณฑกรรมโดยให้ขนน้ำ ขนฟืน ขนทรายเป็นต้น ตามสมควรแก่ความผิด" เพราะฉะนั้น พึงทำทัณฑกรรมนั้นด้วย และการทำทัณฑกรรมนั้น พึงทำด้วยความเอ็นดูว่า "เขาจักละเว้น เขาจักงดเว้น" ไม่พึงทำด้วยเจตนาชั่วร้ายที่เกิดขึ้นโดยนัยมีอาทิว่า "เขาจักพินาศ เขาจักเป็นคฤหัสถ์" และไม่พึงให้สามเณรนอนบนหินร้อน หรือให้วางก้อนหิน อิฐเป็นต้น บนศีรษะ หรือให้ลงไปในน้ำ โดยคิดว่า "เราจะทำทัณฑกรรม"

උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡාපි දණ්ඩකම්මං න කාරෙතබ්බං ‘‘න, භික්ඛවෙ, උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා ආවරණං කාතබ්බං, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 108) වචනතො. එත්ථ පන ‘‘තුම්හාකං සාමණෙරස්ස අයං නාම අපරාධො, දණ්ඩකම්මමස්ස කරොථා’’ති තික්ඛත්තුං වුත්තෙ සචෙ සො උපජ්ඣායො දණ්ඩකම්මං න කරොති, සයං කාතුං වට්ටති. සචෙපි ආදිතො උපජ්ඣායො වදති ‘‘මය්හං සාමණෙරානං දොසෙ සති තුම්හෙ දණ්ඩකම්මං කරොථා’’ති, කාතුං වට්ටතියෙව. යථා ච සාමණෙරානං, එවං සද්ධිවිහාරිකන්තෙවාසිකානම්පි දණ්ඩකම්මං කාතුං වට්ටති, අඤ්ඤෙසං පන පරිසා න අපලාළෙතබ්බා, අපලාළෙන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘න, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤස්ස පරිසා අපලාළෙතබ්බා, යො අපලාළෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 108) වචනතො. තස්මා ‘‘තුම්හාකං පත්තං දෙම, චීවරං දෙමා’’ති අත්තනො උපට්ඨානකරණත්ථං සඞ්ගණ්හිත්වා සාමණෙරා වා හොන්තු උපසම්පන්නා වා, අන්තමසො දුස්සීලභික්ඛුස්සපි පරස්ස පරිසභූතෙ භින්දිත්වා ගණ්හිතුං න වට්ටති, ආදීනවං පන වත්තුං වට්ටති ‘‘තයා නහායිතුං ආගතෙන ගූථමක්ඛනං විය කතං දුස්සීලං නිස්සාය විහරන්තෙනා’’ති. සචෙ සො සයමෙව ජානිත්වා උපජ්ඣං වා නිස්සයං වා යාචති, දාතුං වට්ටති.
ไม่พึงให้ทำทัณฑกรรมโดยไม่บอกกล่าวอุปัชฌาย์ เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำอาวรณ์โดยไม่บอกกล่าวอุปัชฌาย์ ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ในบทนี้ ถ้าอุปัชฌาย์นั้นไม่ทำทัณฑกรรม เมื่อถูกกล่าวตักเตือนถึงสามครั้งว่า "สามเณรของท่านมีโทษชื่อนี้ จงทำทัณฑกรรมแก่เขาเถิด" ตนเองพึงทำได้ แม้ถ้าอุปัชฌาย์กล่าวตั้งแต่แรกว่า "ถ้าสามเณรของฉันมีโทษ พวกท่านจงทำทัณฑกรรมเถิด" ก็พึงทำได้ เช่นเดียวกับที่พึงทำทัณฑกรรมแก่สามเณร พึงทำทัณฑกรรมแก่สัทธิวิหาริกและอันเตวาสิกเป็นต้นได้ ไม่พึงล่อลวงบริษัทของภิกษุอื่น เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงล่อลวงบริษัทของผู้อื่น ภิกษุใดล่อลวง พึงปรับอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่พึงรวบรวมบริษัทของผู้อื่น ไม่ว่าจะเป็นสามเณรหรือภิกษุผู้เป็นอุปสัมบัน แม้กระทั่งบริษัทของภิกษุผู้ทุศีล โดยกล่าวว่า "เราจะให้บาตรแก่ท่าน เราจะให้จีวรแก่ท่าน" เพื่อให้มาเป็นผู้บำรุงของตน แต่พึงกล่าวโทษได้ว่า "ท่านผู้มาอาบน้ำ ได้กระทำเหมือนการทาอุจจาระ เพราะอาศัยอยู่กับผู้ทุศีล" ถ้าเขาเองรู้ตัวแล้วขออุปัชฌาย์หรือนิสัย พึงให้ได้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ

පබ්බජ්ජාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยบรรพชา จบแล้ว

23. නිස්සයවිනිච්ඡයකථා
๒๓. เรื่องวินิจฉัยนิสัย

151. නිස්සයොති [Pg.164] එත්ථ පන අයං නිස්සයො නාම කෙන දාතබ්බො, කෙන න දාතබ්බො, කස්ස දාතබ්බො, කස්ස න දාතබ්බො, කථං ගහිතො හොති, කථං පටිප්පස්සම්භති, නිස්සාය කෙන වසිතබ්බං, කෙන ච න වසිතබ්බන්ති? තත්ථ කෙන දාතබ්බො, කෙන න දාතබ්බොති එත්ථ තාව ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන දසවස්සෙන වා අතිරෙකදසවස්සෙන වා උපසම්පාදෙතුං, නිස්සයං දාතු’’න්ති (මහාව. 76, 82) ච වචනතො යො බ්‍යත්තො හොති පටිබලො උපසම්පදාය දසවස්සො වා අතිරෙකදසවස්සො වා, තෙන දාතබ්බො, ඉතරෙන න දාතබ්බො. සචෙ දෙති, දුක්කටං ආපජ්ජති.
๑๕๑. ในบทว่า "นิสัย" นี้ นิสัยนี้ใครพึงให้ ใครไม่พึงให้ แก่ใครพึงให้ แก่ใครไม่พึงให้ ถือเอาอย่างไรจึงชื่อว่าถือเอา ระงับอย่างไร ใครพึงอาศัยอยู่ ใครไม่พึงอาศัยอยู่? เมื่อมีคำถามเช่นนี้ ในบรรดาบทถามเหล่านั้น ในบทว่า "ใครพึงให้ ใครไม่พึงให้" พึงทราบดังนี้ เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือเกิน ๑๐ ให้อุปสมบท ให้ (นิสัย)" ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด เป็นผู้สามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือเกิน ๑๐ นับแต่อุปสมบท ภิกษุนั้นพึงให้อุปัชฌาย์หรือนิสัยได้ ภิกษุอื่นไม่พึงให้ ถ้าให้ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ

එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 145-147) ච ‘‘බ්‍යත්තො’’ති ඉමිනා පරිසුපට්ඨාපකබහුස්සුතො වෙදිතබ්බො. පරිසුපට්ඨාපකෙන හි සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන පරිසං අභිවිනයෙ විනෙතුං ද්වෙ විභඞ්ගා පගුණා වාචුග්ගතා කාතබ්බා, අසක්කොන්තෙන තීහි ජනෙහි සද්ධිං පරිවත්තනක්ඛමා කාතබ්බා, කම්මාකම්මඤ්ච ඛන්ධකවත්තඤ්ච උග්ගහෙතබ්බං, පරිසාය පන අභිධම්මෙ විනයනත්ථං සචෙ මජ්ඣිමභාණකො හොති, මූලපණ්ණාසකො උග්ගහෙතබ්බො, දීඝභාණකෙන මහාවග්ගො, සංයුත්තභාණකෙන හෙට්ඨිමා වා තයො වග්ගා මහාවග්ගො වා, අඞ්ගුත්තරභාණකෙන හෙට්ඨා වා උපරි වා උපඩ්ඪනිකායො උග්ගහෙතබ්බො, අසක්කොන්තෙන තිකනිපාතතො පට්ඨාය උග්ගහෙතුම්පි වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘එකං ගණ්හන්තෙන චතුක්කනිපාතං වා පඤ්චකනිපාතං වා උග්ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. ජාතකභාණකෙන සාට්ඨකථං ජාතකං උග්ගහෙතබ්බං, තතො ඔරං න වට්ටති. ‘‘ධම්මපදම්පි සහ වත්ථුනා උග්ගහෙතුං වට්ටතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. තතො තතො සමුච්චයං කත්වා මූලපණ්ණාසකමත්තං වට්ටති, ‘‘න වට්ටතී’’ති කුරුන්දට්ඨකථායං පටික්ඛිත්තං, ඉතරාසු විචාරණායෙව නත්ථි. අභිධම්මෙ කිඤ්චි ගහෙතබ්බන්ති න වුත්තං. යස්ස පන සාට්ඨකථම්පි විනයපිටකං අභිධම්මපිටකඤ්ච පගුණං, සුත්තන්තෙ ච වුත්තප්පකාරො ගන්ථො නත්ථි, පරිසං උපට්ඨාපෙතුං න ලභති. යෙන පන සුත්තන්තතො ච විනයතො ච වුත්තප්පමාණො ගන්ථො උග්ගහිතො, අයං පරිසුපට්ඨාකො බහුස්සුතොව හොති, දිසාපාමොක්ඛො යෙනකාමංගමො පරිසං උපට්ඨාපෙතුං ලභති, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘බ්‍යත්තො’’ති අධිප්පෙතො.
ในที่นี้ (ปาจิ. อรรถ. 145-147) ด้วยบทว่า "ผู้ฉลาด" พึงทราบว่าเป็นพหูสูตผู้ได้รับการอุปัฏฐากจากบริษัท เพราะผู้ได้รับการอุปัฏฐากจากบริษัทนั้น โดยประมาณอย่างน้อยที่สุด เพื่อจะแนะนำบริษัทในพระวินัยปิฎกที่ไม่มีการปะปนกัน พึงทำให้ภิกขุวิภังค์และภิกขุนีวิภังค์ทั้งสองเป็นที่คล่องปากและขึ้นใจ หากไม่สามารถ พึงทำให้เป็นผู้สามารถในการสนทนาโต้ตอบกับภิกษุ ๓ รูป พึงเรียนรู้กรรมและอกรรม และวัตรในขันธกะ ส่วนเพื่อจะแนะนำบริษัทในพระอภิธรรม หากเป็นผู้ทรงมัชฌิมนิกาย พึงเรียนรู้มูลปัณณาสก์ หากเป็นผู้ทรงทีฆนิกาย พึงเรียนรู้มหาวรรค หากเป็นผู้ทรงสังยุตตนิกาย พึงเรียนรู้วรรค ๓ วรรคที่อยู่ข้างล่าง หรือมหาวรรค หากเป็นผู้ทรงอังคุตตรนิกาย พึงเรียนรู้อังคุตตรนิกายครึ่งหนึ่ง ไม่ว่าจะส่วนล่างหรือส่วนบน หากไม่สามารถเช่นนั้น พึงเรียนรู้ตั้งแต่ติกนิบาตลงมาก็ควร แต่ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "ผู้เรียนรู้เพียงนิบาตเดียว พึงเรียนรู้จตุกกนิบาตหรือปัญจกนิบาตก็ควร" ผู้ทรงชาดก พึงเรียนรู้ชาดกพร้อมอรรถกถา ต่ำกว่านั้นไม่ควร ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "พึงเรียนรู้ธรรมบทพร้อมเรื่องราวก็ควร" การรวบรวมจากคัมภีร์เหล่านั้นแล้วให้ได้เท่ามูลปัณณาสก์นั้นควรหรือไม่? ในกุรุนทอรรถกถาปฏิเสธว่า "ไม่ควร" ส่วนในอรรถกถาอื่นไม่มีการพิจารณาเลย ในพระอภิธรรม ไม่ได้กล่าวว่าพึงเรียนรู้อะไรเลย แต่ภิกษุใดคล่องแคล่วพระวินัยปิฎกพร้อมอรรถกถาและพระอภิธรรมปิฎก แต่ไม่มีคัมภีร์ที่กล่าวไว้ในพระสูตรตามที่กล่าวมา ภิกษุนั้นไม่ได้รับอนุญาตให้อุปัฏฐากบริษัท แต่ภิกษุใดเรียนรู้คัมภีร์ตามประมาณที่กล่าวไว้ในพระสูตรและพระวินัย ภิกษุนั้นย่อมเป็นพหูสูตผู้ได้รับการอุปัฏฐากจากบริษัท เป็นประมุขของทิศ สามารถไปในที่ที่ตนปรารถนาเพื่ออุปัฏฐากบริษัทได้ ภิกษุนี้พึงประสงค์ในอรรถนี้ว่า "ผู้ฉลาด"

යො [Pg.165] පන අන්තෙවාසිනො වා සද්ධිවිහාරිකස්ස වා ගිලානස්ස සක්කොති උපට්ඨානාදීනි කාතුං, අයං ඉධ ‘‘පටිබලො’’ති අධිප්පෙතො. යං පන වුත්තං –
ส่วนภิกษุใดสามารถทำอุปัฏฐากเป็นต้นแก่ศิษย์ผู้อยู่ในนิสัย หรือศิษย์ผู้อยู่ร่วมกันที่อาพาธได้ ภิกษุนี้พึงประสงค์ในที่นี้ว่า "ผู้สามารถ" ส่วนคำที่กล่าวไว้ว่า –

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
"ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร"

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ සීලක්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ සමාධික්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ විමුත්තික්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
"ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร"

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං[Pg.166], න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
"ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร เป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นผู้ไม่มีหิริ เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ เป็นผู้เกียจคร้าน เป็นผู้มีสติหลงลืม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร"

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අධිසීලෙ සීලවිපන්නො හොති, අජ්ඣාචාරෙ ආචාරවිපන්නො හොති, අතිදිට්ඨියා දිට්ඨිවිපන්නො හොති, අප්පස්සුතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
"ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาระ เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอธิทิฏฐิ เป็นผู้มีสุตะน้อย เป็นผู้มีปัญญาทราม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร"

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. න පටිබලො හොති අන්තෙවාසිං වා සද්ධිවිහාරිං වා ගිලානං උපට්ඨාතුං වා උපට්ඨාපෙතුං වා, අනභිරතං වූපකාසෙතුං වා වූපකාසාපෙතුං වා, උප්පන්නං කුක්කුච්චං ධම්මතො විනොදෙතුං, ආපත්තිං න ජානාති, ආපත්තියා වුට්ඨානං න ජානාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
"ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร ไม่สามารถอุปัฏฐากหรือให้ผู้อื่นอุปัฏฐากศิษย์ผู้อยู่ในนิสัย หรือศิษย์ผู้อยู่ร่วมกันที่อาพาธได้ ไม่สามารถระงับความไม่ยินดีที่เกิดขึ้น หรือให้ผู้อื่นระงับได้ ไม่สามารถบรรเทาความรำคาญที่เกิดขึ้นโดยธรรม ไม่รู้อาบัติ ไม่รู้การออกจากอาบัติ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร"

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. න පටිබලො හොති අන්තෙවාසිං වා සද්ධිවිහාරිං වා ආභිසමාචාරිකාය සික්ඛාය සික්ඛාපෙතුං, ආදිබ්‍රහ්මචරියකාය සික්ඛාය විනෙතුං, අභිධම්මෙ විනෙතුං, අභිවිනයෙ විනෙතුං, උප්පන්නං දිට්ඨිගතං ධම්මතො විවෙචෙතුං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ ไม่สามารถจะฝึกสอนอันเตวาสิกหรือสัทธิวิหาริกในอภิสมาจาริกาสิกขา ไม่สามารถจะแนะนำในอาทิพรหมจริยกาสิกขา ไม่สามารถจะแนะนำในอภิธรรม ไม่สามารถจะแนะนำในอภิวิไนย ไม่สามารถจะเปลื้องทิฏฐิที่เกิดขึ้นแล้วโดยธรรม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො[Pg.167]. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන න ස්වාගතානි හොන්ති න සුවිභත්තානි න සුප්පවත්තීනි න සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො.
ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ ไม่รู้จักอาบัติ ไม่รู้จักอนาบัติ ไม่รู้จักอาบัติเบา ไม่รู้จักอาบัติหนัก อนึ่ง ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น โดยพิสดาร ไม่เป็นที่มาดี ไม่เป็นที่จำแนกดี ไม่เป็นที่ดำเนินไปดี ไม่เป็นที่วินิจฉัยดี โดยพระสูตร โดยอนุพยัญชนะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, ඌනදසවස්සො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො’’තිආදි (මහාව. 84). තම්පි –
ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ ไม่รู้จักอาบัติ ไม่รู้จักอนาบัติ ไม่รู้จักอาบัติเบา ไม่รู้จักอาบัติหนัก มีพรรษาหย่อน ๑๐ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก ดังนี้เป็นต้น (มหาวรรค ๘๔) แม้คำนั้น —

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන දසවස්සෙන වා අතිරෙකදසවස්සෙන වා උපසම්පාදෙතුං, නිස්සයං දාතු’’න්ති (මහාව. 76, 82) ච එවං සඞ්ඛෙපතො වුත්තස්සෙව උපජ්ඣායාචරියලක්ඛණස්ස විත්ථාරදස්සනත්ථං වුත්තං.
คำว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาด มีความสามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือมีพรรษาเกิน ๑๐ ให้อุปสมบท และให้นิสสัยได้" ดังนี้ (มหาวรรค ๗๖, ๘๒) นี้ตรัสไว้เพื่อแสดงลักษณะของอุปัชฌาย์และอาจารย์ที่ตรัสไว้โดยย่อแล้วนั้นให้พิสดาร

තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 84) කිඤ්චි අයුත්තවසෙන පටික්ඛිත්තං, කිඤ්චි ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. තථා හි ‘‘න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙනා’’ති ච ‘‘අත්තනා න අසෙක්ඛෙනා’’ති ච ‘‘අස්සද්ධො’’ති ච ආදීසු තීසු පඤ්චකෙසු අයුත්තවසෙන පටික්ඛෙපො කතො, න ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. යො හි අසෙක්ඛෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි අසමන්නාගතො පරෙ ච තත්ථ සමාදපෙතුං අසක්කොන්තො අස්සද්ධියාදිදොසයුත්තොව හුත්වා පරිසං පරිහරති, තස්ස පරිසා සීලාදීහි පරියායතියෙව න වඩ්ඪති, තස්මා ‘‘තෙන න උපසම්පාදෙතබ්බ’’න්තිආදි අයුත්තවසෙන වුත්තං, න ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. න හි ඛීණාසවස්සෙව උපජ්ඣාචරියභාවො භගවතා අනුඤ්ඤාතො, යදි තස්සෙව අනුඤ්ඤාතො අභවිස්ස, ‘‘සචෙ උපජ්ඣායස්ස අනභිරති උප්පන්නා හොතී’’තිආදිං න වදෙය්‍ය, යස්මා පන ඛීණාසවස්ස පරිසා සීලාදීහි න පරිහායති, තස්මා ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා උපසම්පාදෙතබ්බ’’න්තිආදි වුත්තං.
ในพระบาลีนั้น (อรรถกถา มหาวรรค ๘๔) บางอย่างทรงห้ามโดยความไม่เหมาะสม บางอย่างทรงห้ามโดยเป็นองค์แห่งอาบัติ จริงอย่างนั้น ในปัญจกะ ๓ หมวด มีบทว่า "ไม่ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ" และ "ตนเองไม่เป็นอเสกขะ" และ "เป็นผู้ไม่มีศรัทธา" เป็นต้น ทรงห้ามโดยความไม่เหมาะสม ไม่ได้ทรงห้ามโดยเป็นองค์แห่งอาบัติ เพราะว่าบุคคลใดไม่ประกอบด้วยสีลขันธ์เป็นต้นอันเป็นอเสกขะ และไม่สามารถจะชักชวนผู้อื่นในสีลขันธ์เป็นต้นนั้นได้ เป็นผู้ประกอบด้วยโทษมีความไม่มีศรัทธาเป็นต้นนั่นเองแล้วบริหารบริษัท บริษัทของบุคคลนั้นย่อมเสื่อมจากศีลเป็นต้นเท่านั้น ไม่เจริญขึ้น เพราะฉะนั้น คำว่า "บุคคลนั้นไม่พึงให้อุปสมบท" เป็นต้น จึงตรัสไว้โดยความไม่เหมาะสม ไม่ได้ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ ด้วยว่า ความเป็นอุปัชฌาย์และอาจารย์ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ทรงอนุญาตแก่พระขีณาสพเท่านั้น หากทรงอนุญาตแก่พระขีณาสพเท่านั้นไซร้ เมื่อเป็นเช่นนี้ ก็จะไม่พึงตรัสคำว่า "ถ้าความไม่ยินดีเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์" เป็นต้น แต่เพราะบริษัทของพระขีณาสพไม่เสื่อมจากศีลเป็นต้น เพราะฉะนั้น คำว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงให้อุปสมบท" เป็นต้น จึงตรัสไว้

අධිසීලෙ [Pg.168] සීලවිපන්නොතිආදීසු පාරාජිකඤ්ච සඞ්ඝාදිසෙසඤ්ච ආපන්නො අධිසීලෙ සීලවිපන්නො නාම. ඉතරෙ පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධෙ ආපන්නො අජ්ඣාචාරෙ ආචාරවිපන්නො නාම. සම්මාදිට්ඨිං පහාය අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො අතිදිට්ඨියා දිට්ඨිවිපන්නො නාම. යත්තකං සුතං පරිසං පරිහරන්තස්ස ඉච්ඡිතබ්බං, තෙන විරහිතත්තා අප්පස්සුතො. යං තෙන ජානිතබ්බං ආපත්තාදි, තස්ස අජානනතො දුප්පඤ්ඤො. ඉමස්මිං පඤ්චකෙ පුරිමානි තීණි පදානි අයුත්තවසෙන වුත්තානි, පච්ඡිමානි ද්වෙ ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන.
ในบทว่า "adhisīle sīlavipanno" เป็นต้น ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิกและสังฆาทิเสส ชื่อว่าผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล ภิกษุผู้ต้องอาบัติในอาบัติขันธ์ ๕ ที่เหลือ ชื่อว่าผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร ผู้ละสัมมาทิฏฐิแล้วประกอบด้วยอันตคาหิกทิฏฐิ ชื่อว่าผู้มีทิฏฐิวิบัติในอธิดิฏฐิ ผู้มีสุตะน้อย เพราะปราศจากสุตะเท่าที่พึงปรารถนาแก่ผู้บริหารบริษัท ผู้มีปัญญาทราม เพราะไม่รู้จักอาบัติเป็นต้นที่พึงรู้ด้วยบุคคลนั้น ในปัญจกะนี้ ๓ บทแรก ตรัสไว้โดยความไม่เหมาะสม ๒ บทหลัง ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ

ආපත්තිං න ජානාතීති ‘‘ඉදං නාම මයා කත’’න්ති වුත්තෙ ‘‘ඉමං නාම ආපත්තිං අයං ආපන්නො’’ති න ජානාති. වුට්ඨානං න ජානාතීති ‘‘වුට්ඨානගාමිනිතො වා දෙසනාගාමිනිතො වා ආපත්තිතො එවං නාම වුට්ඨානං හොතී’’ති න ජානාති. ඉමස්මිඤ්හි පඤ්චකෙ පුරිමානි ද්වෙ පදානි අයුත්තවසෙන වුත්තානි, පච්ඡිමානි තීණි ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන.
บทว่า "āpattiṃ na jānāti" คือ เมื่อมีผู้กล่าวว่า "กรรมชื่อนี้ข้าพเจ้าทำแล้ว" ก็ไม่รู้ว่า "ผู้นี้ต้องอาบัติชื่อนี้" บทว่า "vuṭṭhānaṃ na jānāti" คือ ไม่รู้ว่า "การออกจากอาบัติที่เป็นวุฏฐานคามินี หรือจากอาบัติที่เป็นเทสนาคามินี ย่อมมีการออกชื่อนี้" ในปัญจกะนี้ ๒ บทแรก ตรัสไว้โดยความไม่เหมาะสม ๓ บทหลัง ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ

ආභිසමාචාරිකාය සික්ඛායාති ඛන්ධකවත්තෙ විනෙතුං න පටිබලො හොතීති අත්ථො. ආදිබ්‍රහ්මචරියකායාති සෙක්ඛපණ්ණත්තියං විනෙතුං න පටිබලොති අත්ථො. අභිධම්මෙති නාමරූපපරිච්ඡෙදෙ විනෙතුං න පටිබලොති අත්ථො. අභිවිනයෙති සකලෙ විනයපිටකෙ විනෙතුං න පටිබලොති අත්ථො. විනෙතුං න පටිබලොති ච සබ්බත්ථ සික්ඛාපෙතුං න සක්කොතීති අත්ථො. ධම්මතො විවෙචෙතුන්ති ධම්මෙන කාරණෙන විස්සජ්ජාපෙතුං. ඉමස්මිං පඤ්චකෙ සබ්බපදෙසු ආපත්ති.
บทว่า "ābhisamācārikāya sikkhāya" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในวัตรที่มาในขันธกะได้ บทว่า "อาทิพรหมจริยกาย" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในเสกขบัญญัติได้ บทว่า "อภิธรรม" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในอภิธรรมคือนามรูปปริจเฉทได้ บทว่า "อภิวิไนย" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในพระวินัยปิฎกทั้งสิ้นได้ บทว่า "ไม่สามารถจะแนะนำได้" ความว่า ไม่สามารถจะฝึกสอนได้ในที่ทั้งปวง บทว่า "dhammato vivecetuṃ" คือ เพื่อจะให้เปลื้องออกด้วยเหตุผลที่ถูกต้อง ในปัญจกะนี้ ทุกบทเป็นอาบัติ

‘‘ආපත්තිං න ජානාතී’’තිආදිපඤ්චකස්මිං විත්ථාරෙනාති උභතොවිභඞ්ගෙන සද්ධිං. න ස්වාගතානීති න සුට්ඨු ආගතානි. සුවිභත්තානීති සුට්ඨු විභත්තානි පදපච්චාභට්ඨසඞ්කරදොසරඅතානි. සුප්පවත්තීනීති පගුණානි වාචුග්ගතානි සුවිනිච්ඡිතානි. සුත්තසොති ඛන්ධකපරිවාරතො ආහරිතබ්බසුත්තවසෙන සුට්ඨු විනිච්ඡිතානි. අනුබ්‍යඤ්ජනසොති අක්ඛරපදපාරිපූරියා ච සුවිනිච්ඡිතානි අඛණ්ඩානි අවිපරීතක්ඛරානි. එතෙන අට්ඨකථා දීපිතා. අට්ඨකථාතො හි එස විනිච්ඡයො හොතීති. ඉමස්මිං පඤ්චකෙපි සබ්බපදෙසු ආපත්ති. ඌනදසවස්සපරියොසානපඤ්චකෙපි එසෙව නයො. ඉති ආදිතො තයො පඤ්චකා, චතුත්ථෙ තීණි පදානි, පඤ්චමෙ ද්වෙ පදානීති සබ්බෙපි චත්තාරො පඤ්චකා අයුත්තවසෙන වුත්තා, චතුත්ථෙ පඤ්චකෙ ද්වෙ [Pg.169] පදානි, පඤ්චමෙ තීණි, ඡට්ඨසත්තමට්ඨමා තයො පඤ්චකාති සබ්බෙපි චත්තාරො පඤ්චකා ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන වුත්තා.
ในปัญจกะที่มีบทว่า "ไม่รู้จักอาบัติ" เป็นต้น คำว่า โดยพิสดาร คือ พร้อมด้วยอุภโตวิภังค์ (ภิกขุวิภังค์และภิกขุนีวิภังค์). บทว่า "ไม่มาดี" คือ มาไม่ดี (ไม่คล่องแคล่ว). บทว่า "จำแนกดีแล้ว" คือ จำแนกดีแล้ว ปราศจากโทษคือการสวดบทผิดพลาดและการสับสนปนเปกันของบท. บทว่า "เป็นไปดีแล้ว" คือ คล่องแคล่ว คล่องปาก วินิจฉัยดีแล้ว. บทว่า "โดยพระสูตร" คือ วินิจฉัยดีแล้วโดยสามารถนำพระสูตรมาจากขันธกะและปริวาร. บทว่า "โดยอนุพยัญชนะ" คือ วินิจฉัยดีแล้วด้วยความบริบูรณ์แห่งอักขระและบท ไม่ขาดตกบกพร่อง มีอักขระไม่วิปริต. ด้วยบทนี้ ท่านแสดงถึงอรรถกถา. เพราะว่าวินิจฉัยนี้ย่อมมีมาจากอรรถกถา. ในปัญจกะนี้ก็เป็นอาบัติในทุกบท. ในปัญจกะที่มีพรรษาหย่อน ๑๐ เป็นที่สุด ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. รวมความว่า ปัญจกะ ๓ หมวดแรก, บท ๓ บทในปัญจกะที่ ๔, บท ๒ บทในปัญจกะที่ ๕ รวมปัญจกะ ๔ หมวดทั้งหมด ตรัสไว้โดยอาการที่ไม่ควร. ส่วนบท ๒ บทในปัญจกะที่ ๔, บท ๓ บทในปัญจกะที่ ๕, และปัญจกะ ๓ หมวด คือที่ ๖ ที่ ๗ และที่ ๘ รวมปัญจกะ ๔ หมวดทั้งหมด ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ.

සුක්කපක්ඛෙ පන වුත්තවිපරියායෙන ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා උපසම්පාදෙතබ්බං, නිස්සයො දාතබ්බො, සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොතී’’තිආදිනා (මහාව. 84) අට්ඨ පඤ්චකා ආගතායෙව. තත්ථ සබ්බත්ථෙව අනාපත්ති.
ส่วนในฝ่ายศุกลปักษ์ ปัญจกะ ๘ หมวด มาโดยนัยตรงกันข้ามกับที่กล่าวมาแล้ว (ในกัณหปักษ์) ด้วยบทว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงให้อุปสมบท พึงให้นิสสัย พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ" เป็นต้น. ในศุกลปักษ์นั้น ไม่เป็นอาบัติในที่ทั้งปวงทีเดียว.

152. කස්ස දාතබ්බො, කස්ස න දාතබ්බොති එත්ථ පන යො ලජ්ජී හොති, තස්ස දාතබ්බො. ඉතරස්ස න දාතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, අලජ්ජීනං නිස්සයො දාතබ්බො, යො දදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 120) වචනතො. නිස්සාය වසන්තෙනපි අලජ්ජී නිස්සාය න වසිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න, භික්ඛවෙ, අලජ්ජීනං නිස්සාය වත්ථබ්බං, යො වසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 120). එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 120) ච අලජ්ජීනන්ති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, අලජ්ජිපුග්ගලෙ නිස්සාය න වසිතබ්බන්ති වුත්තං හොති. තස්මා නවං ඨානං ගතෙන ‘‘එහි, භික්ඛු, නිස්සයං ගණ්හාහී’’ති වුච්චමානෙනපි චතූහපඤ්චාහං නිස්සයදායකස්ස ලජ්ජිභාවං උපපරික්ඛිත්වා නිස්සයො ගහෙතබ්බො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතූහපඤ්චාහං ආගමෙතුං යාව භික්ඛුසභාගතං ජානාමී’’ති (මහාව. 120) හි වුත්තං. සචෙ ‘‘ථෙරො ලජ්ජී’’ති භික්ඛූනං සන්තිකෙ සුත්වා ආගතදිවසෙයෙව ගහෙතුකාමො හොති, ථෙරො පන ‘‘ආගමෙහි තාව, වසන්තො ජානිස්සසී’’ති කතිපාහං ආචාරං උපපරික්ඛිත්වා නිස්සයං දෙති, වට්ටති, පකතියා නිස්සයගහණට්ඨානං ගතෙන පන තදහෙව ගහෙතබ්බො, එකදිවසම්පි පරිහාරො නත්ථි. සචෙ පඨමයාමෙ ආචරියස්ස ඔකාසො නත්ථි, ඔකාසං අලභන්තො ‘‘පච්චූසසමයෙ ගහෙස්සාමී’’ති සයති, අරුණං උග්ගතම්පි න ජානාති, අනාපත්ති. සචෙ පන ‘‘ගණ්හිස්සාමී’’ති ආභොගං අකත්වා සයති, අරුණුග්ගමනෙ දුක්කටං. අගතපුබ්බං ඨානං ගතෙන ද්වෙ තීණි දිවසානි වසිත්වා ගන්තුකාමෙන අනිස්සිතෙන වසිතබ්බං. ‘‘සත්තාහං වසිස්සාමී’’ති ආලයං කරොන්තෙන පන නිස්සයො ගහෙතබ්බො. සචෙ ථෙරො ‘‘කිං සත්තාහං වසන්තස්ස නිස්සයෙනා’’ති වදති, පටික්ඛිත්තකාලතො පට්ඨාය ලද්ධපරිහාරො හොති.
๑๕๒. ในปัญหาว่า "พึงให้แก่ใคร ไม่พึงให้แก่ใคร" นี้ ภิกษุใดเป็นผู้มีความละอาย พึงให้นิสสัยแก่ภิกษุนั้น. ไม่พึงให้แก่ภิกษุอื่น (ผู้ไม่มีความละอาย) เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย นิสสัยไม่พึงให้แก่ภิกษุผู้ไม่มีความละอาย ผู้ใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ". แม้ภิกษุผู้อยู่นิสสัย ก็ไม่พึงอาศัยภิกษุผู้ไม่มีความละอายอยู่. ด้วยว่าพระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงอาศัยภิกษุผู้ไม่มีความละอายอยู่ ผู้ใดอยู่ ต้องอาบัติทุกกฏ". และในพระบาลีนี้ คำว่า "อลชฺชีนํ" เป็นฉัฏฐีวิภัตติในอรรถอุปโยคะ (ทุติยาวิภัตติ), มีอธิบายว่า ไม่พึงอาศัยภิกษุผู้ไม่มีความละอายอยู่. เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ไปสู่ที่ใหม่ แม้จะถูกกล่าวว่า "มาเถิดภิกษุ จงถือนิสสัย" ก็พึงพิจารณาความเป็นผู้มีความละอายของภิกษุผู้ให้นิสสัยสัก ๔-๕ วันก่อนแล้วจึงถือนิสสัย. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รออยู่ ๔-๕ วัน จนกว่าจะรู้ความเป็นผู้มีทิฏฐิเสมอกันของภิกษุ". ถ้าภิกษุได้ฟังในสำนักของภิกษุทั้งหลายว่า "พระเถระเป็นผู้มีความละอาย" แล้วใคร่จะถือนิสสัยในวันที่มาถึงนั่นเอง แต่พระเถระกล่าวว่า "จงรอก่อน เมื่ออยู่ไปเดี๋ยวก็จักรู้เอง" แล้วพิจารณาอาจาระของภิกษุนั้นสัก ๒-๓ วันจึงให้นิสสัย ก็ควร. ส่วนภิกษุผู้ไปสู่สถานที่ที่ตนเคยถือนิสสัยอยู่เป็นปกติ พึงถือเอาในวันนั้นนั่นเอง ไม่มีการผ่อนผันแม้แต่วันเดียว. ถ้าในปฐมยามอาจารย์ไม่มีโอกาส ภิกษุเมื่อไม่ได้โอกาสจึงนอนด้วยตั้งใจว่า "จักถือเอาในเวลาปัจจุสมัย" แม้อรุณขึ้นแล้วก็ไม่รู้ตัว ไม่เป็นอาบัติ. แต่ถ้าไม่ใส่ใจว่า "จักถือเอา" แล้วนอน เมื่ออรุณขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุผู้ไปสู่สถานที่ที่ไม่เคยไปมาก่อน ถ้าประสงค์จะอยู่เพียง ๒-๓ วันแล้วจะไป พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย. แต่ถ้าทำความอาลัย (ตั้งใจ) ว่า "จักอยู่สัก ๗ วัน" พึงถือนิสสัย. ถ้าพระเถระกล่าวว่า "นิสสัยจะมีประโยชน์อะไรแก่เธอผู้จะอยู่เพียง ๗ วัน" การผ่อนผันย่อมมีตั้งแต่เวลาที่ท่านปฏิเสธนั้นเป็นต้นไป.

‘‘අනුජානාමි[Pg.170], භික්ඛවෙ, අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථු’’න්ති වචනතො පන අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො සචෙ අත්තනා සද්ධිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නං නිස්සයදායකං න ලභති, එවං නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන බහූනිපි දිවසානි ගන්තුං වට්ටති. සචෙ පුබ්බෙ නිස්සයං ගහෙත්වා වුත්ථපුබ්බං කිඤ්චි ආවාසං පවිසති, එකරත්තං වසන්තෙනපි නිස්සයො ගහෙතබ්බො. අන්තරාමග්ගෙ විස්සමන්තො වා සත්ථං වා පරියෙසන්තො කතිපාහං වසති, අනාපත්ති. අන්තොවස්සෙ පන නිබද්ධවාසං වසිතබ්බං, නිස්සයො ච ගහෙතබ්බො. නාවාය ගච්ඡන්තස්ස පන වස්සානෙ ආගතෙපි නිස්සයං අලභන්තස්ස අනාපත්ති. සචෙ අන්තරාමග්ගෙ ගිලානො හොති, නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වසිතුං වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เดินทางไกล เมื่อไม่ได้นิสสัย พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย" ดังนั้น ภิกษุผู้เดินทางไกล ถ้าไม่ได้ภิกษุผู้ให้นิสสัยซึ่งเดินทางไกลไปพร้อมกับตน เมื่อไม่ได้นิสสัยอย่างนี้ จะเดินทางไปโดยไม่ต้องถือนิสสัยสิ้นวันหลายวัน ก็ควร. ถ้าเข้าไปสู่อาวาสบางแห่งที่ตนเคยถือนิสสัยอยู่มาก่อน แม้จะอยู่เพียงคืนเดียว ก็พึงถือนิสสัย. หากพักผ่อนในระหว่างทาง หรือแสวงหาพวกพ้อง (เพื่อนร่วมทาง) แล้วอยู่สัก ๒-๓ วัน ไม่เป็นอาบัติ. แต่ในระหว่างพรรษา พึงอยู่ประจำและพึงถือนิสสัย. ส่วนภิกษุผู้ไปทางเรือ แม้เมื่อถึงกาลเข้าพรรษาแล้ว หากไม่ได้อาจารย์ผู้ให้นิสสัย ไม่เป็นอาบัติ. ถ้าในระหว่างทางเป็นไข้ เมื่อไม่ได้นิสสัย จะอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย ก็ควร.

ගිලානුපට්ඨාකොපි ගිලානෙන යාචියමානො අනිස්සිතො එව වසිතුං ලභති. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථුං, අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානුපට්ඨාකෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන යාචියමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථු’’න්ති (මහාව. 121). සචෙ පන ‘‘යාචාහි ම’’න්ති වුච්චමානොපි ගිලානො මානෙන න යාචති, ගන්තබ්බං.
แม้ภิกษุผู้พยาบาลไข้ เมื่อถูกภิกษุไข้ขอร้อง ก็ย่อมอยู่ได้โดยไม่ต้องถือนิสสัยเลย. ด้วยว่าพระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เป็นไข้ เมื่อไม่ได้นิสสัย พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย, ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้พยาบาลไข้ เมื่อไม่ได้นิสสัย และถูกภิกษุไข้ขอร้อง พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย". แต่ถ้าภิกษุไข้ แม้จะถูกกล่าวว่า "จงขอร้องผมเถิด" ก็ไม่ยอมขอร้องเพราะมานะ ภิกษุผู้พยาบาลไข้นั้นก็พึงไปเสีย.

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආරඤ්ඤිකෙන භික්ඛුනා ඵාසුවිහාරං සල්ලක්ඛෙන්තෙන නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථුං ‘යදා පතිරූපො නිස්සයදායකො ආගච්ඡිස්සති, තදා තස්ස නිස්සාය වසිස්සාමී’’’ති වචනතො පන යත්ථ වසන්තස්ස සමථවිපස්සනානං පටිලාභවසෙන ඵාසු හොති, තාදිසං ඵාසුවිහාරං සල්ලක්ඛෙන්තෙන නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. ඉමඤ්ච පන පරිහාරං නෙව සොතාපන්නො, න සකදාගාමිඅනාගාමිඅරහන්තො ලභන්ති, න ථාමගතස්ස සමාධිනො වා විපස්සනාය වා ලාභී, විස්සට්ඨකම්මට්ඨානෙ පන බාලපුථුජ්ජනෙ කථාව නත්ථි. යස්ස ඛො පන සමථො වා විපස්සනා වා තරුණා හොති, අයං ඉමං පරිහාරං ලභති, පවාරණාසඞ්ගහොපි එතස්සෙව අනුඤ්ඤාතො. තස්මා ඉමිනා පුග්ගලෙන ආචරියෙ පවාරෙත්වා ගතෙපි ‘‘යදා පතිරූපොනිස්සයදායකො ආගච්ඡිස්සති, තං නිස්සාය වසිස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා පුන යාව ආසාළ්හීපුණ්ණමා, තාව අනිස්සිතෙන වත්ථුං වට්ටති. සචෙ පන ආසාළ්හීමාසෙ ආචරියො නාගච්ඡති, යත්ථ නිස්සයො ලබ්භති, තත්ථ ගන්තබ්බං.
เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่ป่า ผู้พิจารณาการอยู่ผาสุก เมื่อไม่ได้นิสสัย พึงอยู่โดยไม่ต้องอาศัย โดยตั้งใจว่า 'เมื่อใดผู้ให้นิสสัยผู้สมควรจักมาถึง เมื่อนั้นเราจักอาศัยท่านนั้นอยู่'' เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้พิจารณาการอยู่ผาสุกเช่นนั้น คือที่ใดที่อยู่แล้วผาสุกด้วยอำนาจการได้สมถะและวิปัสสนา เมื่อไม่ได้นิสสัย ก็พึงอยู่โดยไม่ต้องอาศัย. ก็การผ่อนผันนี้ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ ย่อมไม่ได้, ผู้ได้สมาธิหรือวิปัสสนาที่ถึงกำลังแล้วก็ไม่ได้, ส่วนในปุถุชนผู้เขลาที่ทอดทิ้งกรรมฐานแล้ว ไม่ต้องพูดถึงเลย. แต่บุคคลใดที่สมถะหรือวิปัสสนายังอ่อน บุคคลนี้ย่อมได้การผ่อนผันนี้, แม้การสงเคราะห์ด้วยปวารณาก็อนุญาตแก่บุคคลนี้เท่านั้น. เพราะเหตุนั้น บุคคลนี้แม้อาจารย์ปวารณาแล้วหลีกไป ก็พึงทำความคำนึงว่า 'เมื่อใดผู้ให้นิสสัยผู้สมควรจักมาถึง เราจักอาศัยอาจารย์นั้นอยู่' แล้วอยู่โดยไม่ต้องอาศัยได้จนถึงวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ. แต่ถ้าในเดือนอาสาฬหะอาจารย์ยังไม่มาถึง พึงไปสู่ที่ที่ได้นิสสัย.

153. කථං [Pg.171] ගහිතො හොතීති එත්ථ උපජ්ඣායස්ස සන්තිකෙ තාව උපජ්ඣං ගණ්හන්තෙන එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, හොහී’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. එවං සද්ධිවිහාරිකෙන වුත්තෙ සචෙ උපජ්ඣායො ‘‘සාහූ’’ති වා ‘‘ලහූ’’ති වා ‘‘ඔපායික’’න්ති වා ‘‘පතිරූප’’න්ති වා ‘‘පාසාදිකෙන සම්පාදෙහී’’ති වා කායෙන විඤ්ඤාපෙති, වාචාය විඤ්ඤාපෙති, කායෙන වාචාය විඤ්ඤාපෙති, ගහිතො හොති උපජ්ඣායො. ඉදමෙව හෙත්ථ උපජ්ඣායග්ගහණං, යදිදං උපජ්ඣායස්ස ඉමෙසු පඤ්චසු පදෙසු යස්ස කස්සචි පදස්ස වාචාය සාවනං කායෙන වා අත්ථවිඤ්ඤාපනන්ති. කෙචි පන ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡනං සන්ධාය වදන්ති, න තං පමාණං. ආයාචනදානමත්තෙන හි ගහිතො හොති උපජ්ඣායො, න එත්ථ සම්පටිච්ඡනං අඞ්ගං. සද්ධිවිහාරිකෙනපි න කෙවලං ‘‘ඉමිනා මෙ පදෙන උපජ්ඣායො ගහිතො’’ති ඤාතුං වට්ටති, ‘‘අජ්ජතග්ගෙ දානි ථෙරො මය්හං භාරො, අහම්පි ථෙරස්ස භාරො’’ති ඉදම්පි ඤාතුං වට්ටති (මහාව. අට්ඨ. 64). වුත්තඤ්හෙතං –
๑๕๓. ในบทว่า 'Kathaṃ gahito hotī' นี้ พึงทราบอรรถดังนี้: ในเบื้องต้น ภิกษุผู้จะถือนิสสัยในสำนักของอุปัชฌาย์ พึงทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้า นั่งกระโหย่ง ประคองอัญชลี แล้วกล่าว ๓ ครั้งว่า 'Upajjhāyo me, bhante, hohi' (ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงเป็นอุปัชฌาย์ของข้าพเจ้าเถิด). เมื่อสัทธิวิหาริกกล่าวอย่างนี้แล้ว ถ้าอุปัชฌาย์ทำให้รู้ด้วยกาย หรือทำให้รู้ด้วยวาจา หรือทำให้รู้ด้วยกายและวาจา ว่า 'Sāhū' (ดีละ) หรือ 'Lahū' (เบาใจ) หรือ 'Opāyikaṃ' (เป็นภาระของเรา) หรือ 'Patirūpaṃ' (สมควร) หรือ 'Pāsādikena sampādehi' (จงยังประโยชน์ให้ถึงพร้อมด้วยอาการอันน่าเลื่อมใสเถิด), อุปัชฌาย์ก็เป็นอันสัทธิวิหาริกถือเอาแล้ว. ความจริง ในการถือนิสสัยนี้ การทำให้ได้ยินด้วยวาจา หรือการทำให้รู้อรรถด้วยกาย ของอุปัชฌาย์ด้วยบทใดบทหนึ่งใน ๕ บทนี้แหละ ชื่อว่าการถือนิสสัย. ส่วนอาจารย์บางพวกกล่าวหมายถึงการรับรองว่า 'Sādhū' (ดีละ), คำนั้นไม่เป็นประมาณ. เพราะอุปัชฌาย์เป็นอันถือเอาแล้วเพียงด้วยการขอและการให้เท่านั้น การรับรองไม่เป็นองค์ในที่นี้. แม้สัทธิวิหาริกก็ไม่ควรเพียงแต่รู้ว่า 'เราถือนิสสัยด้วยบทนี้' เท่านั้น แต่ควรจะรู้ถึงความเป็นภาระนี้ด้วยว่า 'ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป พระเถระเป็นภาระของเรา แม้เราก็เป็นภาระของพระเถระ'. สมจริงดังพระดำรัสที่ตรัสไว้ว่า —

‘‘උපජ්ඣායො, භික්ඛවෙ, සද්ධිවිහාරිකම්හි පුත්තචිත්තං උපට්ඨපෙස්සති, සද්ධිවිහාරිකො උපජ්ඣායම්හි පිතුචිත්තං උපට්ඨපෙස්සති, එවං තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සගාරවා සප්පතිස්සා සභාගවුත්තිනො විහරන්තා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති (මහාව. 65).
'ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌาย์จักตั้งจิตฉันบุตรไว้ในสัทธิวิหาริก, สัทธิวิหาริกจักตั้งจิตฉันบิดาไว้ในอุปัชฌาย์. เมื่อภิกษุเหล่านั้นมีความเคารพ มีความยำเกรง มีความประพฤติเสมอกัน อยู่ร่วมกันอย่างนี้ จักถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้'.

ආචරියස්ස සන්තිකෙ නිස්සයග්ගහණෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො. අයං පනෙත්ථ විසෙසො – ආචරියස්ස සන්තිකෙ නිස්සයං ගණ්හන්තෙන උක්කුටිකං නිසීදිත්වා ‘‘ආචරියො මෙ, භන්තෙ, හොහි, ආයස්මතො නිස්සාය වච්ඡාමී’’ති (මහාව. 77) තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං, සෙසං වුත්තනයමෙව.
แม้ในการถือนิสสัยในสำนักของอาจารย์ ก็มีวินิจฉัยนี้เช่นกัน. แต่มีความต่างกันดังนี้ — ภิกษุผู้จะถือนิสสัยในสำนักของอาจารย์ พึงนั่งกระโหย่งแล้วกล่าว ๓ ครั้งว่า 'Ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmi' (ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้าจักอาศัยท่านอยู่), ส่วนที่เหลือก็เหมือนกับนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล.

154. කථං පටිප්පස්සම්භතීති එත්ථ තාව උපජ්ඣායම්හා පඤ්චහාකාරෙහි නිස්සයපටිප්පස්සද්ධි වෙදිතබ්බා, ආචරියම්හා ඡහි ආකාරෙහි. වුත්තඤ්හෙතං –
๑๕๔. ในปัญหาว่า 'Kathaṃ paṭippassambhatī' นี้ พึงทราบความระงับนิสสัยจากอุปัชฌาย์ด้วยอาการ ๕ อย่างก่อน และจากอาจารย์ด้วยอาการ ๖ อย่าง. สมจริงดังพระดำรัสที่ตรัสไว้ว่า —

‘‘පඤ්චිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො උපජ්ඣායම්හා. උපජ්ඣායො පක්කන්තො වා හොති, විබ්භන්තො වා, කාලකතො වා, පක්ඛසඞ්කන්තො වා, ආණත්තියෙව පඤ්චමී. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො උපජ්ඣායම්හා.
'ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอุปัชฌาย์ ๕ อย่างเหล่านี้ คือ อุปัชฌาย์หลีกไปเสีย ๑, สึกเสีย ๑, ทำกาละเสีย ๑, ไปเข้าพวกอื่น ๑, และการสั่งบังคับเป็นที่ ๕. ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอุปัชฌาย์ ๕ อย่างเหล่านี้แล'.

ඡයිමා[Pg.172], භික්ඛවෙ, නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො ආචරියම්හා. ආචරියො පක්කන්තො වා හොති, විබ්භන්තො වා, කාලකතො වා, පක්ඛසඞ්කන්තො වා, ආණත්තියෙව පඤ්චමී, උපජ්ඣායෙන වා සමොධානගතො හොති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො ආචරියම්හා’’ති (මහාව. 83).
'ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอาจารย์ ๖ อย่างเหล่านี้ คือ อาจารย์หลีกไปเสีย ๑, สึกเสีย ๑, ทำกาละเสีย ๑, ไปเข้าพวกอื่น ๑, การสั่งบังคับเป็นที่ ๕, และการมาสมทบกับอุปัชฌาย์ ๑. ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอาจารย์ ๖ อย่างเหล่านี้แล'.

තත්‍රායං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 83) – පක්කන්තොති දිසං ගතො. එවං ගතෙ ච පන තස්මිං සචෙ විහාරෙ නිස්සයදායකො අත්ථි, යස්ස සන්තිකෙ අඤ්ඤදාපි නිස්සයො වා ගහිතපුබ්බො හොති, යො වා එකසම්භොගපරිභොගො, තස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො, එකදිවසම්පි පරිහාරො නත්ථි. සචෙ තාදිසො නත්ථි, අඤ්ඤො ලජ්ජී පෙසලො අත්ථි, තස්ස පෙසලභාවං ජානන්තෙන තදහෙව නිස්සයො යාචිතබ්බො. සචෙ දෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. අථ පන ‘‘තුම්හාකං උපජ්ඣායො ලහුං ආගමිස්සතී’’ති පුච්ඡති, උපජ්ඣායෙන චෙ තථා වුත්තං, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වදති ‘‘තෙන හි උපජ්ඣායස්ස ආගමනං ආගමෙථා’’ති, වට්ටති. අථ පනස්ස පකතියා පෙසලභාවං න ජානාති, චත්තාරි පඤ්ච දිවසානි තස්ස භික්ඛුස්ස සභාගතං ඔලොකෙත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා නිස්සයො ගහෙතබ්බො. සචෙ පන විහාරෙ නිස්සයදායකො නත්ථි, උපජ්ඣායො ච ‘‘අහං කතිපාහෙන ආගමිස්සාමි, මා උක්කණ්ඨිත්ථා’’ති වත්වා ගතො, යාව ආගමනා පරිහාරො ලබ්භති, අථාපි නං තත්ථ මනුස්සා පරිච්ඡින්නකාලතො උත්තරිපි පඤ්ච වා දස වා දිවසානි වාසෙන්තියෙව, තෙන විහාරං පවත්ති පෙසෙතබ්බා ‘‘දහරා මා උක්කණ්ඨන්තු, අහං අසුකදිවසං නාම ආගමිස්සාමී’’ති, එවම්පි පරිහාරො ලබ්භති. අථ ආගච්ඡතො අන්තරාමග්ගෙ නදීපූරෙන වා චොරාදීහි වා උපද්දවො හොති, ථෙරො උදකොසක්කනං වා ආගමෙති, සහායෙ වා පරියෙසති, තං චෙ පවත්තිං දහරා සුණන්ති, යාව ආගමනා පරිහාරො ලබ්භති. සචෙ පන සො ‘‘ඉධෙවාහං වසිස්සාමී’’ති පහිණති, පරිහාරො නත්ථි. යත්ථ නිස්සයො ලබ්භති, තත්ථ ගන්තබ්බං. විබ්භන්තෙ පන කාලකතෙ පක්ඛසඞ්කන්තෙ වා එකදිවසම්පි පරිහාරො නත්ථි, යත්ථ නිස්සයො ලබ්භති, තත්ථ ගන්තබ්බං.
ในคำนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ (มหาวรรค อรรถกถา ๘๓) – คำว่า 'หลีกไปแล้ว' (pakkanto) คือ ไปสู่ทิศอื่น. อนึ่ง เมื่ออุปัชฌาย์นั้นหลีกไปแล้วอย่างนั้น หากในวิหารนั้นมีอาจารย์ผู้ให้นิสสัยอยู่ คือภิกษุรูปใดที่ตนเคยถือนิสสัยด้วยมาก่อน หรือภิกษุรูปใดเป็นผู้มีของใช้สอยร่วมกัน พึงถือนิสสัยในสำนักของภิกษุรูปนั้น ไม่มีการงดเว้น (การถือนิสสัย) แม้แต่วันเดียว. หากไม่มีภิกษุเช่นนั้น แต่มีภิกษุรูปอื่นผู้มีหิริโอตตัปปะและน่าเลื่อมใสอยู่ เมื่อรู้ถึงความเป็นผู้มีศีลน่าเลื่อมใสของภิกษุรูปนั้น พึงขอนิสสัยในวันนั้นเอง. หากท่านให้ การทำเช่นนั้นเป็นการดี. แต่หากท่านถามว่า 'อุปัชฌาย์ของพวกท่านจะกลับมาเร็วไหม' และอุปัชฌาย์ได้สั่งไว้อย่างนั้น พึงตอบว่า 'ขอรับ ท่านจะกลับมา'. หากท่านกล่าวว่า 'ถ้าเช่นนั้น จงรอการกลับมาของอุปัชฌาย์เถิด' ก็ควร (รอ). แต่หากไม่รู้ถึงความเป็นผู้มีศีลน่าเลื่อมใสโดยปกติของภิกษุรูปนั้น พึงสังเกตความเป็นผู้มีศีลเสมอกันของภิกษุรูปนั้นสัก ๔-๕ วัน แล้วจึงขอโอกาสถือนิสสัย. แต่หากในวิหารไม่มีอาจารย์ผู้ให้นิสสัย และอุปัชฌาย์สั่งว่า 'เราจะกลับมาภายใน ๒-๓ วัน พวกเธออย่าระอาเลย' ดังนี้แล้วหลีกไป พึงได้รับการงดเว้นจนกว่าท่านจะกลับมา. อนึ่ง แม้หากมนุษย์ในที่นั้นๆ นิมนต์ใหอุปัชฌาย์นั้นอยู่เกินกว่ากำหนดที่ตั้งไว้สัก ๕ วัน หรือ ๑๐ วัน อุปัชฌาย์นั้นพึงส่งข่าวมายังวิหารว่า 'ภิกษุหนุ่มทั้งหลายอย่าระอาเลย เราจะกลับมาในวันชื่อโน้น' แม้อย่างนี้ ก็พึงได้รับการงดเว้นได้. อนึ่ง หากเมื่อท่านกำลังเดินทางกลับ เกิดอุปัทวะในระหว่างทาง เช่น น้ำท่วมแม่น้ำ หรือมีโจรเป็นต้น พระเถระจึงรอให้น้ำลด หรือแสวงหาเพื่อนร่วมทาง หากภิกษุหนุ่มทั้งหลายได้ยินข่าวคราวนั้น ก็พึงได้รับการงดเว้นจนกว่าท่านจะกลับมา. แต่หากท่านส่งข่าวมาว่า 'เราจะอยู่ที่นี่แหละ' ดังนี้ ไม่มีการงดเว้น. พึงไปในที่ที่สามารถถือนิสสัยได้. ส่วนในกรณีที่อุปัชฌาย์สึก มรณภาพ หรือย้ายไปสู่ปักษ์อื่น ไม่มีการงดเว้นแม้แต่วันเดียว พึงไปในที่ที่สามารถถือนิสสัยได้.

ආණත්තීති [Pg.173] පන නිස්සයපණාමනා වුච්චති, තස්මා ‘‘පණාමෙමි ත’’න්ති වා ‘‘මා ඉධ පටික්කමී’’ති වා ‘‘නීහර තෙ පත්තචීවර’’න්ති වා ‘‘නාහං තයා උපට්ඨාපෙතබ්බො’’ති වාති ඉමිනා පාළිනයෙන ‘‘මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡී’’තිආදිනා පාළිමුත්තකනයෙන වා යො නිස්සයපණාමනාය පණාමිතො හොති, තෙන උපජ්ඣායො ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ ආදිතොව න ඛමති, දණ්ඩකම්මං ආහරිත්වා තික්ඛත්තුං තාව සයමෙව ඛමාපෙතබ්බො. නො චෙ ඛමති, තස්මිං විහාරෙ මහාථෙරෙ ගහෙත්වා ඛමාපෙතබ්බො. නො චෙ ඛමති, සාමන්තවිහාරෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ එවම්පි න ඛමති, අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා උපජ්ඣායස්ස සභාගානං සන්තිකෙ වසිතබ්බං ‘‘අප්පෙව නාම ‘සභාගානං මෙ සන්තිකෙ වසතී’ති ඤත්වාපි ඛමෙය්‍යා’’ති. සචෙ එවම්පි න ඛමති, තත්‍රෙව වසිතබ්බං. තත්‍ර චෙ දුබ්භික්ඛාදිදොසෙන න සක්කා හොති වසිතුං, තංයෙව විහාරං ආගන්ත්වා අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයං ගහෙත්වා වසිතුං වට්ටති. අයමාණත්තියං විනිච්ඡයො.
ส่วนคำว่า 'อาณัติ' (การสั่ง) หมายถึง การประณามนิสสัย (การขับออกจากนิสสัย). เพราะฉะนั้น อันเตวาสิกรูปใดถูกประณามด้วยการประณามนิสสัย ด้วยนัยแห่งพระบาลีว่า 'เราประณามท่าน' ก็ดี 'ท่านอย่ากลับเข้ามาที่นี่' ก็ดี 'จงนำบาตรและจีวรของท่านออกไป' ก็ดี 'เราไม่พึงได้รับการอุปัฏฐากจากท่าน' ก็ดี หรือด้วยนัยที่นอกเหนือจากพระบาลี (บาลีมุตตกนัย) เช่น 'อย่ามาขออนุญาตเราเพื่อเข้าบ้าน' เป็นต้น อันเตวาสิกรูปนั้นพึงขอขมาอุปัชฌาย์. หากท่านไม่อดโทษให้ตั้งแต่แรก พึงทำทัณฑกรรมแล้วขอขมาด้วยตนเองถึง ๓ ครั้ง. หากท่านยังไม่อดโทษให้ พึงพาพระมหาเถระในวิหารนั้นไปขอขมา. หากยังไม่อดโทษให้ พึงพาภิกษุในวิหารใกล้เคียงไปขอขมา. หากทำอย่างนี้แล้วยังไม่อดโทษให้ พึงไปอยู่ในที่อื่น ณ สำนักของภิกษุผู้เป็นสภาคกัน (ผู้เป็นพวกพ้อง) ของอุปัชฌาย์ โดยหวังว่า 'บางทีท่านรู้ว่าเราอยู่ในสำนักของภิกษุผู้เป็นสภาคกันของท่าน ท่านอาจจะอดโทษให้'. หากทำอย่างนี้แล้วยังไม่อดโทษให้ ก็พึงอยู่ในที่นั้นเอง. หากในที่นั้นไม่สามารถอยู่ได้เพราะโทษมีความอดอยากเป็นต้น พึงกลับมายังวิหารเดิมนั้นแล้วถือนิสสัยในสำนักของภิกษุรูปอื่นอยู่ต่อไป. นี้เป็นวินิจฉัยในเรื่องอาณัติ.

ආචරියම්හා නිස්සයපටිප්පස්සද්ධීසු ආචරියො පක්කන්තො වා හොතීති එත්ථ කොචි ආචරියො ආපුච්ඡිත්වා පක්කමති, කොචි අනාපුච්ඡිත්වා, අන්තෙවාසිකොපි එවමෙව. තත්‍ර සචෙ අන්තෙවාසිකො ආචරියං ආපුච්ඡති ‘‘අසුකං නාම, භන්තෙ, ඨානං ගන්තුං ඉච්ඡාමි කෙනචිදෙව කරණීයෙනා’’ති, ආචරියෙන ච ‘‘කදා ගමිස්සසී’’ති වුත්තො ‘‘සායන්හෙ වා රත්තිං වා උට්ඨහිත්වා ගමිස්සාමී’’ති වදති, ආචරියොපි ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තං ඛණංයෙව නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ‘‘භන්තෙ, අසුකං නාම ඨානං ගන්තුකාමොම්හී’’ති වුත්තෙ ආචරියො ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡා ජානිස්සසී’’ති වදති, සො ච ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තතො චෙ ගතො සුගතො. සචෙ පන න ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. අථාපි ‘‘ගච්ඡාමී’’ති වුත්තෙ ආචරියෙන ‘‘මා තාව ගච්ඡ, රත්තිං මන්තෙත්වා ජානිස්සාමා’’ති වුත්තො මන්තෙත්වා ගච්ඡති, සුගතො. නො චෙ ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. ආචරියං අනාපුච්ඡා පක්කමන්තස්ස පන උපචාරසීමාතික්කමෙ නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති, අන්තොඋපචාරසීමතො පටිනිවත්තන්තස්ස න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ආචරියො අන්තෙවාසිකං ආපුච්ඡති ‘‘ආවුසො, අසුකං නාම ඨානං ගමිස්සාමී’’ති, අන්තෙවාසිකෙන ච ‘‘කදා’’ති [Pg.174] වුත්තෙ ‘‘සායන්හෙ වා රත්තිභාගෙ වා’’ති වදති, අන්තෙවාසිකොපි ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තං ඛණංයෙව නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති, සචෙ පන ආචරියො ‘‘ස්වෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ගමිස්සාමී’’ති වදති, ඉතරො ච ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, එකදිවසං තාව නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති, පුනදිවසෙ පටිප්පස්සද්ධො හොති. ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ජානිස්සාමි මම ගමනං වා අගමනං වා’’ති වත්වා පන සචෙ න ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. අථාපි ‘‘ගච්ඡාමී’’ති වුත්තෙ අන්තෙවාසිකෙන ‘‘මා තාව ගච්ඡථ, රත්තිං මන්තෙත්වා ජානිස්සථා’’ති වුත්තො මන්තෙත්වාපි න ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ උභොපි ආචරියන්තෙවාසිකා කෙනචිදෙව කරණීයෙන බහිසීමං ගච්ඡන්ති, තතො චෙ ආචරියො ගමියචිත්තෙ උප්පන්නෙ අනාපුච්ඡාව ගන්ත්වා ද්වින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තොයෙව නිවත්තති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා නිවත්තති, පටිප්පස්සද්ධො හොති. ආචරියුපජ්ඣායා ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කම්ම අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වසන්ති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. ආචරියෙ විබ්භන්තෙ කාලකතෙ පක්ඛසඞ්කන්තෙ ච තං ඛණංයෙව පටිප්පස්සම්භති.
ในเรื่องการระงับนิสสัยจากอาจารย์ ในบทว่า “อาจารย์ไปแล้ว” อาจารย์บางรูปบอกกล่าวแก่ศิษย์แล้วจึงไป อาจารย์บางรูปไม่บอกกล่าวก็ไป ศิษย์ก็เช่นเดียวกัน ในอาจารย์และศิษย์สองรูปนั้น ถ้าศิษย์บอกกล่าวแก่อาจารย์ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าปรารถนาจะไปยังสถานที่ชื่อโน้นด้วยกิจบางอย่าง” และเมื่ออาจารย์ถามว่า “เธอจะไปเมื่อไร” ศิษย์ตอบว่า “ข้าพเจ้าจะลุกขึ้นไปในเวลาเย็นหรือในเวลากลางคืน” และอาจารย์รับว่า “ดีแล้ว” นิสสัยย่อมระงับในขณะนั้นเอง ถ้าหากเมื่อศิษย์กล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าปรารถนาจะไปยังสถานที่ชื่อโน้น” อาจารย์กล่าวว่า “เธอจงเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านชื่อโน้นแล้วค่อยรู้ภายหลัง” และศิษย์รับว่า “ดีแล้ว” ถ้าศิษย์ไปแล้ว ก็เป็นการไปดี ถ้าหากไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ อนึ่ง ถ้าหากเมื่อศิษย์กล่าวว่า “ข้าพเจ้าจะไป” และอาจารย์กล่าวว่า “อย่าเพิ่งไปก่อน เราจะปรึกษาหารือกันในเวลากลางคืนแล้วค่อยรู้” เมื่อศิษย์ปรึกษาหารือแล้วจึงไป ก็เป็นการไปดี ถ้าหากไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ สำหรับผู้ที่ไปโดยไม่บอกกล่าวแก่อาจารย์ นิสสัยย่อมระงับเมื่อล่วงพ้นสีมาอุปจาระไปแล้ว สำหรับผู้ที่กลับมาจากภายในสีมาอุปจาระ นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถ้าหากอาจารย์บอกกล่าวแก่ศิษย์ว่า “อาวุโส เราจักไปยังสถานที่ชื่อโน้น” และเมื่อศิษย์ถามว่า “เมื่อไร” อาจารย์ตอบว่า “ในเวลาเย็นหรือในส่วนแห่งราตรี” และศิษย์รับว่า “ดีแล้ว” นิสสัยย่อมระงับในขณะนั้นเอง ถ้าหากอาจารย์กล่าวว่า “พรุ่งนี้เราจักเที่ยวบิณฑบาตแล้วไป” และศิษย์รับว่า “ดีแล้ว” นิสสัยย่อมไม่ระงับไปก่อนหนึ่งวัน แต่จะระงับในวันรุ่งขึ้น ถ้าหากอาจารย์กล่าวว่า “เราจักเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านชื่อโน้นแล้วจักรู้ว่าเราจะไปหรือไม่ไป” แล้วไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ อนึ่ง ถ้าหากเมื่ออาจารย์กล่าวว่า “เราจะไป” และศิษย์กล่าวว่า “อย่าเพิ่งไปก่อน เราจะปรึกษาหารือกันในเวลากลางคืนแล้วค่อยรู้” เมื่ออาจารย์ปรึกษาหารือแล้วก็ไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถ้าหากอาจารย์และศิษย์ทั้งสองรูปออกไปนอกสีมาด้วยกิจบางอย่าง และจากสีมานั้น ถ้าอาจารย์เมื่อจิตคิดจะเดินทางเกิดขึ้นแล้ว ไปโดยไม่บอกกล่าวศิษย์เลย และกลับมาภายในระยะที่ก้อนดินสองก้อนตก นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถ้าหากล่วงพ้นระยะที่ก้อนดินสองก้อนตกไปแล้วจึงกลับมา นิสสัยย่อมระงับ อาจารย์และอุปัชฌาย์เมื่อล่วงพ้นระยะที่ก้อนดินสองก้อนตกไปแล้วไปอยู่ในวิหารอื่น นิสสัยย่อมระงับ เมื่ออาจารย์สึก มรณภาพ หรือย้ายไปเข้าพวกอื่น นิสสัยย่อมระงับในขณะนั้นเอง

ආණත්තියං පන ආචරියො මුඤ්චිතුකාමොව හුත්වා නිස්සයපණාමනාය පණාමෙති, අන්තෙවාසිකො ච ‘‘කිඤ්චාපි මං ආචරියො පණාමෙති, අථ ඛො හදයෙන මුදුකො’’ති සාලයො හොති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. සචෙපි ආරියො සාලයො, අන්තෙවාසිකො නිරාලයො ‘‘න දානි ඉමං නිස්සාය වසිස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, එවම්පි න පටිප්පස්සම්භති. උභින්නං සාලයභාවෙ පන න පටිප්පස්සම්භතියෙව, උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන පටිප්පස්සම්භති, පණාමිතෙන දණ්ඩකම්මං ආහරිත්වා තික්ඛත්තුං ඛමාපෙතබ්බො. නො චෙ ඛමති, උපජ්ඣායෙ වුත්තනයෙන පටිපජ්ජිතබ්බං. යථාපඤ්ඤත්තං පන ආචරියුපජ්ඣායවත්තං පරිපූරෙන්තං අධිමත්තපෙමාදිපඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං අන්තෙවාසිකං සද්ධිවිහාරිකං වා පණාමෙන්තස්ස දුක්කටං, ඉතරං අපණාමෙන්තස්සපි දුක්කටමෙව. වුත්තඤ්හෙතං –
ในการขับไล่นั้น อาจารย์เมื่อปรารถนาจะปลดเปลื้องแล้ว ย่อมขับไล่ด้วยการขับไล่นิสสัย และศิษย์มีความอาลัยว่า “ถึงแม้อาจารย์จะขับไล่ข้าพเจ้า แต่ใจของท่านอ่อนโยน” นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถึงแม้อาจารย์จะมีความอาลัย แต่ศิษย์ไม่มีความอาลัย วางภาระว่า “บัดนี้ เราจักไม่อยู่โดยอาศัยอาจารย์รูปนี้แล้ว” ถึงอย่างนั้นนิสสัยก็ไม่ระงับ แต่เมื่อทั้งสองฝ่ายยังมีความอาลัยอยู่ นิสสัยย่อมไม่ระงับนั่นเอง นิสสัยย่อมระงับด้วยการวางภาระของทั้งสองฝ่าย ศิษย์ที่ถูกขับไล่พึงทำทัณฑกรรมแล้วขอขมาสามครั้ง ถ้าไม่ยอมรับ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวไว้ในเรื่องอุปัชฌาย์ อนึ่ง ตามที่ทรงบัญญัติไว้ อาจารย์หรืออุปัชฌาย์ผู้ขับไล่ศิษย์ผู้นิสสัยหรือสัทธิวิหาริกผู้บำเพ็ญวัตรอาจารย์และอุปัชฌาย์ให้บริบูรณ์ ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ มีความรักอย่างยิ่งเป็นต้น ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ และอุปัชฌาย์ผู้ไม่ขับไล่ศิษย์นอกนี้ (ผู้ไม่บำเพ็ญวัตรเป็นต้น) ก็ย่อมต้องอาบัติทุกกฏนั่นเอง พระพุทธองค์ตรัสไว้ดังนี้ว่า

‘‘න, භික්ඛවෙ, සම්මාවත්තන්තො පණාමෙතබ්බො, යො පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න ච, භික්ඛවෙ, අසම්මාවත්තන්තො න පණාමෙතබ්බො, යො න පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස (මහාව. 80).
“ภิกษุทั้งหลาย สัทธิวิหาริกผู้ประพฤติชอบ ไม่พึงขับไล่ ภิกษุใดขับไล่ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย สัทธิวิหาริกผู้ประพฤติไม่ชอบ ไม่ใช่ว่าจะไม่พึงขับไล่ แต่พึงขับไล่นั่นเอง ภิกษุใดไม่ขับไล่ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค ๘๐)

‘‘පඤ්චහි[Pg.175], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං අන්තෙවාසිකං අපණාමෙන්තො ආචරියො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොති. ආචරියම්හි නාධිමත්තං පෙමං හොති, නාධිමත්තො පසාදො හොති, නාධිමත්තා හිරී හොති, නාධිමත්තො ගාරවො හොති, නාධිමත්තා භාවනා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං අන්තෙවාසිකං අපණාමෙන්තො ආචරියො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොති (මහාව. 81).
“ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์ผู้ไม่ขับไล่ศิษย์ผู้นิสสัยผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ ความรักอย่างยิ่งในอาจารย์ย่อมไม่มี ความเลื่อมใสอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความละอายอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความเคารพอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความรักใคร่อย่างยิ่งย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์ผู้ไม่ขับไล่ศิษย์ผู้นิสสัยผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ” (มหาวรรค ๘๑)

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං සද්ධිවිහාරිකං අපණාමෙන්තො උපජ්ඣායො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොති. උපජ්ඣායම්හි නාධිමත්තං පෙමං හොති, නාධිමත්තො පසාදො හොති, නාධිමත්තා හිරී හොති, නාධිමත්තො ගාරවො හොති, නාධිමත්තා භාවනා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං සද්ධිවිහාරිකං අපණාමෙන්තො උපජ්ඣායො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොතී’’තිආදි (මහාව. 68).
“ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌาย์ผู้ไม่ขับไล่สัทธิวิหาริกผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ ความรักอย่างยิ่งในอุปัชฌาย์ย่อมไม่มี ความเลื่อมใสอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความละอายอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความเคารพอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความรักใคร่อย่างยิ่งย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌาย์ผู้ไม่ขับไล่สัทธิวิหาริกผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ” (มหาวรรค ๖๘)

තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 68) නාධිමත්තං පෙමං හොතීති උපජ්ඣායම්හි අධිමත්තං ගෙහස්සිතපෙමං න හොති. නාධිමත්තා භාවනා හොතීති අධිමත්තා මෙත්තාභාවනා න හොතීති අත්ථො.
ในพระบาลีนั้น อรรถแห่งบทว่า “ความรักอย่างยิ่งย่อมไม่มี” พึงทราบอย่างนี้ว่า ความรักที่อาศัยเรือนอย่างยิ่งในอุปัชฌาย์ย่อมไม่มี อรรถแห่งบทว่า “ความรักใคร่อย่างยิ่งย่อมไม่มี” พึงทราบอย่างนี้ว่า การเจริญเมตตาอย่างยิ่งย่อมไม่มี นี้คืออรรถะ

උපජ්ඣායෙන වා සමොධානගතොති එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 83) දස්සනසවනවසෙන සමොධානං වෙදිතබ්බං. සචෙ හි ආචරියං නිස්සාය වසන්තො සද්ධිවිහාරිකො එකවිහාරෙ චෙතියං වා වන්දන්තං, එකගාමෙ වා පිණ්ඩාය චරන්තං උපජ්ඣායං පස්සති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. උපජ්ඣායො පස්සති, සද්ධිවිහාරිකො න පස්සති, න පටිප්පස්සම්භති. මග්ගප්පටිපන්නං වා ආකාසෙන වා ගච්ඡන්තං උපජ්ඣායං දිස්වා දූරත්තා ‘‘භික්ඛූ’’ති ජානාති, ‘‘උපජ්ඣායො’’ති න ජානාති, න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ ජානාති, පටිප්පස්සම්භති. උපරිපාසාදෙ උපජ්ඣායො වසති, හෙට්ඨා සද්ධිවිහාරිකො, තං අදිස්වාව යාගුං පිවිත්වා පටික්කමති, ආසනසාලාය වා නිසින්නං අදිස්වාව එකමන්තෙ භුඤ්ජිත්වා පක්කමති, ධම්මස්සවනමණ්ඩපෙ වා නිසින්නම්පි [Pg.176] තං අදිස්වාව ධම්මං සුත්වා පක්කමති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. එවං තාව දස්සනවසෙන සමොධානං වෙදිතබ්බං. සවනවසෙන පන සචෙ උපජ්ඣායස්ස විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා ධම්මං වා කථෙන්තස්ස අනුමොදනං වා කරොන්තස්ස සද්දං සුත්වා ‘‘උපජ්ඣායස්ස මෙ සද්දො’’ති සඤ්ජානාති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති, අසඤ්ජානන්තස්ස න පටිප්පස්සම්භති. අයං සමොධානෙ විනිච්ඡයො.
ในบทว่า Upajjhāyena vā samodhānagato (ผู้ถึงพร้อมด้วยการมาประจวบกันกับอุปัชฌาย์) พึงทราบการมาประจวบกันด้วยอำนาจแห่งการเห็นและการได้ยิน. ถ้าสัทธิวิหาริกผู้อยู่นิสัยในอาจารย์ เห็นอุปัชฌาย์ผู้ไหว้เจดีย์ในวิหารเดียวกัน หรือผู้เที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านเดียวกัน นิสสัยย่อมระงับ. ถ้าอุปัชฌาย์เห็น แต่สัทธิวิหาริกไม่เห็น นิสสัยย่อมไม่ระงับ. ถ้าเห็นอุปัชฌาย์ผู้เดินทางหรือผู้ไปทางอากาศแล้วรู้ว่าเป็น “ภิกษุ” เพราะความไกล แต่ไม่รู้ว่าเป็น “อุปัชฌาย์” นิสสัยย่อมไม่ระงับ. ถ้าหากรู้ นิสสัยย่อมระงับ. ถ้าอุปัชฌาย์อยู่บนปราสาท สัทธิวิหาริกอยู่ข้างล่าง ดื่มข้าวต้มแล้วกลับไปโดยไม่เห็นอุปัชฌาย์นั้นเลย หรือฉันที่ข้างหนึ่งแล้วไปโดยไม่เห็นอุปัชฌาย์ผู้นั่งอยู่ในโรงฉันเลย หรือฟังธรรมแล้วไปโดยไม่เห็นอุปัชฌาย์ผู้นั่งอยู่ในมณฑปฟังธรรมเลย นิสสัยย่อมไม่ระงับ. พึงทราบการมาประจวบกันด้วยอำนาจการเห็นอย่างนี้ก่อน. ส่วนด้วยอำนาจการได้ยินนั้น ถ้าได้ยินเสียงอุปัชฌาย์ผู้แสดงธรรมหรือผู้กระทำการอนุโมทนาในวิหารหรือในภายในเรือน แล้วจำได้ว่า “เป็นเสียงของอุปัชฌาย์ของฉัน” นิสสัยย่อมระงับ, สำหรับผู้ที่จำไม่ได้ นิสสัยย่อมไม่ระงับ. นี้คือวินิจฉัยในการมาประจวบกันกับอุปัชฌาย์.

155. නිස්සාය කෙන වසිතබ්බං, කෙන න වසිතබ්බන්ති එත්ථ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන පඤ්ච වස්සානි නිස්සාය වත්ථුං, අබ්‍යත්තෙන යාවජීව’’න්ති (මහාව. 103) වචනතො යො අබ්‍යත්තො හොති, තෙන යාවජීවං නිස්සායෙව වසිතබ්බං. සචායං (මහාව. අට්ඨ. 103) වුඩ්ඪතරං ආචරියං න ලභති, උපසම්පදාය සට්ඨිවස්සො වා සත්තතිවස්සො වා හොති, නවකතරස්සපි බ්‍යත්තස්ස සන්තිකෙ උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ආචරියො මෙ, ආවුසො, හොති, ආයස්මතො නිස්සාය වච්ඡාමී’’ති එවං තික්ඛත්තුං වත්වා නිස්සයො ගහෙතබ්බොව. ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡන්තෙනපි උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡාමි ආචරියා’’ති වත්තබ්බං. එස නයො සබ්බආපුච්ඡනෙසු.
๑๕๕. ในคำว่า Nissāya kena vasitabbaṃ, kena na vasitabbaṃ (ใครพึงอยู่โดยถือนิสัย ใครไม่พึงอยู่โดยถือนิสัย) นี้ พึงทราบเนื้อความดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาด มีความสามารถ พึงอยู่โดยถือนิสัย ๕ พรรษา ส่วนภิกษุผู้ไม่ฉลาด พึงอยู่โดยถือนิสัยตลอดชีวิต” เพราะเหตุนั้น ภิกษุใดไม่ฉลาด ภิกษุนั้นพึงอยู่โดยถือนิสัยตลอดชีวิตเท่านั้น. หากภิกษุนี้ไม่ได้อาจารย์ผู้แก่พรรษากว่า แม้จะเป็นผู้มีพรรษา ๖๐ หรือ ๗๐ นับแต่อุปสมบท ก็พึงนั่งกระโหย่งประนมมือต่อหน้าภิกษุผู้ฉลาดแม้มีพรรษาน้อยกว่า กล่าวอย่างนี้ ๓ ครั้งว่า “ท่านผู้มีอายุ ขอท่านจงเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักอยู่นิสัยของท่าน” พึงถือนิสัยนั้นแล. แม้เมื่อจะขออนุญาตเข้าบ้าน ก็พึงนั่งกระโหย่งประนมมือกล่าวว่า “ท่านอาจารย์ ข้าพเจ้าขออนุญาตเข้าบ้าน”. วิธีนี้พึงใช้ในบรรดาการขออนุญาตทั้งปวง.

යො පන බ්‍යත්තො හොති උපසම්පදාය පඤ්චවස්සො, තෙන අනිස්සිතෙන වත්ථුං වට්ටති. තස්මා නිස්සයමුච්චනකෙන (පාචි. අට්ඨ. 145-147) උපසම්පදාය පඤ්චවස්සෙන සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන ද්වෙ මාතිකා පගුණා වාචුග්ගතා කත්තබ්බා, පක්ඛදිවසෙසු ධම්මස්සවනත්ථාය සුත්තන්තතො චත්තාරො භාණවාරා, සම්පත්තානං පරිසානං පරිකථනත්ථාය අන්ධකවින්ද(අ. නි. 5.114) මහාරාහුලොවාද(ම. නි. 2.113 ආදයො) අම්බට්ඨ(දඊ. නි. 1.254 ආදයො) සදිසො එකො කථාමග්ගො, සඞ්ඝභත්තමඞ්ගලාමඞ්ගලෙසු අනුමොදනත්ථාය තිස්සො අනුමොදනා, උපොසථපවාරණාදිජානනත්ථං කම්මාකම්මවිනිච්ඡයො, සමණධම්මකරණත්ථං සමාධිවසෙන වා විපස්සනාවසෙන වා අරහත්තපරියොසානමෙකං කම්මට්ඨානං, එත්තකං උග්ගහෙතබ්බං. එත්තාවතා හි අයං බහුස්සුතො හොති චාතුද්දිසො, යත්ථ කත්ථචි අත්තනො ඉස්සරියෙන වසිතුං ලභති. යං පන වුත්තං –
ส่วนภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด มีพรรษา ๕ นับแต่อุปสมบทแล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัยได้. เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้พ้นจากนิสัย มีพรรษา ๕ นับแต่อุปสมบทแล้ว โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุด พึงทำมาติกา ๒ อย่างให้คล่องแคล่ว ให้ขึ้นใจ, ในวันปักษ์ พึงเรียนภาณวาร ๔ จากพระสูตร เพื่อการฟังธรรม, เพื่อการกล่าวธรรมแก่บริษัทที่มาถึง พึงเรียนแนวทางการกล่าวธรรมอย่างหนึ่ง เช่น อัณฑกวินทสูตร มหาราหุโลวาทสูตร และอัมพัฏฐสูตร เป็นต้น, เพื่อการอนุโมทนาในงานภัตรของสงฆ์ งานมงคล และงานอวมงคล พึงเรียนอนุโมทนา ๓ อย่าง, เพื่อการรู้อุโบสถและปวารณาเป็นต้น พึงเรียนวินิจฉัยกรรมและมิใช่กรรม, เพื่อการบำเพ็ญสมณธรรม พึงเรียนกรรมฐานอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีอรหัตตผลเป็นที่สุด โดยอำนาจแห่งสมถะหรือโดยอำนาจแห่งวิปัสสนา พึงเรียนเพียงเท่านี้. เพราะบุคคลนี้เป็นพหูสูตด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ย่อมเป็นผู้ไปได้ในทิศทั้งสี่ ย่อมได้เพื่อจะอยู่ด้วยความเป็นใหญ่ของตนในที่ใดที่หนึ่ง. ส่วนคำที่กล่าวไว้ว่า –

‘‘පඤ්චහි[Pg.177], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන… න අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන… න අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන… න අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං.
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.”

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං.
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา, เป็นผู้ไม่มีหิริ, เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ, เป็นผู้เกียจคร้าน, เป็นผู้มีสติหลงลืม. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.”

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. අධිසීලෙ සීලවිපන්නො හොති, අජ්ඣාචාරෙ ආචාරවිපන්නො හොති, අතිදිට්ඨියා දිට්ඨිවිපන්නො හොති, අප්පස්සුතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං.
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล, เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร, เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอธิทิฏฐิ, เป็นผู้มีสุตะน้อย, เป็นผู้มีปัญญาทราม. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.”

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන න ස්වාගතානි හොන්ති න සුවිභත්තානි න සුප්පවත්තීනි න සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං.
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ ไม่รู้จักอาบัติ, ไม่รู้จักอนาบัติ, ไม่รู้จักอาบัติเบา, ไม่รู้จักอาบัติหนัก, ก็ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น ไม่เป็นบทที่มาดีโดยพิสดาร ไม่ถูกจำแนกดี ไม่เป็นบทที่คล่องแคล่วดี ไม่ถูกวินิจฉัยดี โดยพระสูตรและโดยอนุพยัญชนะ. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.”

‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, ඌනපඤ්චවස්සො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බ’’න්ති (මහාව. 103). එත්ථාපි [Pg.178] පුරිමනයෙනෙව අයුත්තවසෙන ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන ච පටික්ඛෙපො කතොති දට්ඨබ්බං.
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่มีนิสัย. คือ ไม่รู้จักอาบัติ, ไม่รู้จักอนาบัติ, ไม่รู้จักอาบัติเบา, ไม่รู้จักอาบัติหนัก, เป็นผู้มีพรรษาไม่ครบ ๕. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่มีนิสัย.” ในพระบาลีนี้ ก็พึงทราบว่า การห้ามได้กระทำไว้โดยนัยก่อน โดยไม่สมควรและโดยองค์แห่งอาบัติ.

බාලානං පන අබ්‍යත්තානං දිසංගමිකානං අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානං අනුඤ්ඤා න දාතබ්බා. සචෙ දෙන්ති, ආචරියුපජ්ඣායානං දුක්කටං. තෙ චෙ අනනුඤ්ඤාතා ගච්ඡන්ති, තෙසම්පි දුක්කටං. වුත්තඤ්හෙතං –
ส่วนอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริกผู้เขลา ไม่ฉลาด ผู้จะเดินทางไปต่างถิ่น ไม่พึงให้อนุญาต. หากให้อนุญาต อาจารย์และอุปัชฌาย์ต้องอาบัติทุกกฏ. หากศิษย์เหล่านั้นไปโดยไม่ได้รับอนุญาต ศิษย์เหล่านั้นก็ต้องอาบัติทุกกฏ. คำนี้กล่าวไว้ว่า –

‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, සම්බහුලා භික්ඛූ බාලා අබ්‍යත්තා දිසංගමිකා ආචරියුපජ්ඣායෙ ආපුච්ඡන්ති. තෙ, භික්ඛවෙ, ආචරියුපජ්ඣායෙහි පුච්ඡිතබ්බා ‘‘කහං ගමිස්සථ, කෙන සද්ධිං ගමිස්සථා’’ති. තෙ චෙ, භික්ඛවෙ, බාලා අබ්‍යත්තා අඤ්ඤෙ බාලෙ අබ්‍යත්තෙ අපදිසෙය්‍යුං. න, භික්ඛවෙ, ආචරියුපජ්ඣායෙහි අනුජානිතබ්බා, අනුජානෙය්‍යුං චෙ, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තෙ චෙ, භික්ඛවෙ, බාලා අබ්‍යත්තා අනනුඤ්ඤාතා ආචරියුපජ්ඣායෙහි ගච්ඡෙය්‍යුං චෙ, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 163).
“ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาด ผู้จะเดินทางไปต่างถิ่นจำนวนมาก พึงขออนุญาตอาจารย์และอุปัชฌาย์. ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์และอุปัชฌาย์พึงถามศิษย์เหล่านั้นว่า “พวกเธอจะไปที่ไหน จะไปกับใคร”. ภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาดเหล่านั้น ชี้แจงถึงภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาดอื่น ๆ ที่จะเดินทางไปด้วย ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์และอุปัชฌาย์ไม่พึงอนุญาต. หากอนุญาต ก็ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาดเหล่านั้น ไปโดยไม่ได้รับอนุญาตจากอาจารย์และอุปัชฌาย์ ก็ต้องอาบัติทุกกฏ.”

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
จบลงในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ.

නිස්සයවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยนิสัยจบแล้ว.

24. සීමාවිනිච්ඡයකථා
๒๔. เรื่องวินิจฉัยสีมา.

156. සීමාති එත්ථ (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා) සීමා නාමෙසා බද්ධසීමා අබද්ධසීමාති දුවිධා හොති. තත්ථ එකාදස විපත්තිසීමායො අතික්කමිත්වා තිවිධසම්පත්තියුත්තා නිමිත්තෙන නිමිත්තං බන්ධිත්වා සම්මතා සීමා බද්ධසීමා නාම. අතිඛුද්දකා, අතිමහතී, ඛණ්ඩනිමිත්තා, ඡායානිමිත්තා, අනිමිත්තා, බහිසීමෙ ඨිතසම්මතා, නදියා සම්මතා, සමුද්දෙ සම්මතා, ජාතස්සරෙ සම්මතා, සීමාය සීමං සම්භින්දන්තෙන සම්මතා, සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තෙන සම්මතාති ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්තීති වචනතො එතා විපත්තිසීමායො නාම.
๑๕๖. ในคำว่า “สีมา” นี้ พึงทราบเนื้อความดังนี้ว่า สีมานี้มี ๒ อย่าง คือ พัทธสีมา (สีมาที่ผูกแล้ว) และอพัทธสีมา (สีมาที่ไม่ได้ผูก). ในบรรดาสีมาเหล่านั้น สีมาที่สมมติโดยการข้ามพ้นวิบัติสีมา ๑๑ อย่าง และประกอบด้วยความสมบูรณ์ ๓ อย่าง โดยการผูกนิมิตกับนิมิต ชื่อว่า พัทธสีมา. สีมาที่เล็กเกินไป, สีมาที่ใหญ่เกินไป, สีมาที่มีนิมิตขาด, สีมาที่มีเงาเป็นนิมิต, สีมาที่ไม่มีนิมิต, สีมาที่สมมติโดยยืนอยู่นอกสีมา, สีมาที่สมมติในแม่น้ำ, สีมาที่สมมติในทะเล, สีมาที่สมมติในสระน้ำที่เกิดเอง, สีมาที่สมมติโดยการเชื่อมสีมาของตนกับสีมาของผู้อื่น, สีมาที่สมมติโดยการทับสีมาของตนกับสีมาของผู้อื่น. สีมา ๑๑ อย่างเหล่านี้ ชื่อว่า วิบัติสีมา เพราะกรรมทั้งหลายย่อมวิบัติไปจากสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่างเหล่านี้.

තත්ථ අතිඛුද්දකා නාම යත්ථ එකවීසති භික්ඛූ නිසීදිතුං න සක්කොන්ති. අතිමහතී නාම යා කෙසග්ගමත්තෙනපි තියොජනං අතික්කමිත්වා සම්මතා. ඛණ්ඩනිමිත්තා [Pg.179] නාම අඝටිතනිමිත්තා වුච්චති. පුරත්ථිමාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා අනුක්කමෙන දක්ඛිණාය දිසාය පච්ඡිමාය උත්තරාය දිසාය කිත්තෙත්වා පුන පුරත්ථිමාය දිසාය පුබ්බකිත්තිතං පටිකිත්තෙත්වා ඨපෙතුං වට්ටති, එවං අඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. සචෙ පන අනුක්කමෙන ආහරිත්වා උත්තරාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තත්ථෙව ඨපෙති, ඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. අපරාපි ඛණ්ඩනිමිත්තා නාම යා අනිමිත්තුපගං තචසාරරුක්ඛං වා ඛාණුකං වා පංසුපුඤ්ජං වා වාලුකපුඤ්ජං වා අඤ්ඤතරං අන්තරා එකනිමිත්තං කත්වා සම්මතා. ඡායානිමිත්තා නාම පබ්බතඡායාදීනං යං කිඤ්චි ඡායං නිමිත්තං කත්වා සම්මතා. අනිමිත්තා නාම සබ්බෙන සබ්බං නිමිත්තානි අකිත්තෙත්වා සම්මතා. බහිසීමෙ ඨිතසම්මතා නාම නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා නිමිත්තානං බහි ඨිතෙන සම්මතා. නදියා, සමුද්දෙ, ජාතස්සරෙ සම්මතා නාම එතෙසු නදිආදීසු සම්මතා. සා හි එවං සම්මතාපි ‘‘සබ්බා, භික්ඛවෙ, නදී අසීමා, සබ්බො සමුද්දො අසීමො, සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො’’ති (මහාව. 147) වචනතො අසම්මතාව හොති. සීමාය සීමං සම්භින්දන්තෙන සම්මතා (මහාව. අට්ඨ. 148) නාම අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං සම්භින්දන්තෙන සම්මතා. සචෙ හි පොරාණකස්ස විහාරස්ස පුරත්ථිමාය දිසාය අම්බො චෙව ජම්බු චාති ද්වෙ රුක්ඛා අඤ්ඤමඤ්ඤං සංසට්ඨවිටපා හොන්ති, තෙසු අම්බස්ස පච්ඡිමදිසාභාගෙ ජම්බු, විහාරසීමා ච ජම්බුං අන්තොකත්වා අම්බං කිත්තෙත්වා බද්ධා හොති. අථ පච්ඡා තස්ස විහාරස්ස පුරත්ථිමාය දිසාය විහාරෙ කතෙ සීමං බන්ධන්තා භික්ඛූ තං අම්බං අන්තොකත්වා ජම්බුං කිත්තෙත්වා බන්ධන්ති, සීමාය සීමං සම්භින්නා හොති. තස්මා සචෙ පඨමතරං කතස්ස විහාරස්ස සීමා අසම්මතා හොති, සීමාය උපචාරො ඨපෙතබ්බො. සචෙ සම්මතා හොති, පච්ඡිමකොටියා හත්ථමත්තා සීමන්තරිකා ඨපෙතබ්බා. කුරුන්දියං ‘‘විදත්ථිමත්තම්පි’’, මහාපච්චරියං ‘‘චතුරඞ්ගුලමත්තම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. එකරුක්ඛොපි ච ද්වින්නං සීමානං නිමිත්තං හොති. සො පන වඩ්ඪන්තො සීමසඞ්කරං කරොති, තස්මා න කාතබ්බො. සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තෙන සම්මතා නාම අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තෙන සම්මතා. සචෙ හි පරෙසං බද්ධසීමං සකලං වා තස්සා පදෙසං වා අන්තොකත්වා අත්තනො සීමං සම්මන්නන්ති, සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරිතා නාම හොති. භික්ඛුනීනං පන සීමං අජ්ඣොත්ථරිත්වා අන්තොපි භික්ඛූනං සීමං සම්මන්නිතුං වට්ටති. භික්ඛුනීනම්පි භික්ඛූනං සීමාය එසෙව [Pg.180] නයො. න හි තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස කම්මෙ ගණපූරකා හොන්ති, න කම්මවාචං වග්ගං කරොන්ති. ඉති ඉමා එකාදස විපත්තිසීමායො අතික්කමිත්වා සීමා සම්මන්නිතබ්බා.
ในบรรดาสีมาที่วิบัติเหล่านั้น สีมาที่เล็กเกินไป คือสีมาที่ภิกษุ ๒๑ รูปนั่งล้อมวงไม่ได้ สีมาที่ใหญ่เกินไป คือสีมาที่สมมติโดยล่วงเลย ๓ โยชน์ แม้ด้วยปลายเส้นผม สีมาที่นิมิตขาด คือสีมาที่มีนิมิตไม่ติดต่อกัน การประกาศนิมิตในทิศตะวันออก แล้วประกาศนิมิตในทิศใต้ ทิศตะวันตก ทิศเหนือ ตามลำดับ แล้วประกาศนิมิตที่ประกาศไว้ก่อนในทิศตะวันออกอีกครั้งหนึ่ง ย่อมควร สีมานั้นย่อมเป็นสีมาที่มีนิมิตไม่ขาด แต่ถ้าประกาศนิมิตในทิศเหนือตามลำดับ แล้วตั้งไว้ที่นั่นเลย ย่อมเป็นสีมาที่นิมิตขาด อีกอย่างหนึ่ง สีมาที่นิมิตขาด คือสีมาที่สมมติโดยทำต้นไม้ที่มีแก่นเป็นเปลือก หรือตอไม้ หรือกองดิน หรือกองทราย อย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งไม่เป็นนิมิต ให้เป็นนิมิตอันหนึ่งในระหว่าง สีมาที่มีเงาเป็นนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยทำเงาอะไรก็ตาม เช่น เงาภูเขา เป็นนิมิต สีมาที่ไม่มีนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยไม่ประกาศนิมิตทั้งหมด สีมาที่สมมติโดยยืนอยู่นอกสีมา คือสีมาที่สมมติโดยยืนอยู่นอกนิมิตหลังจากประกาศนิมิตแล้ว สีมาที่สมมติในแม่น้ำ ในมหาสมุทร ในสระธรรมชาติ คือสีมาที่สมมติในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้น แต่สีมานั้น แม้สมมติแล้วอย่างนั้น ก็ยังเป็นสีมาที่ไม่ได้สมมติอยู่ดี เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งปวงไม่เป็นสีมา มหาสมุทรทั้งปวงไม่เป็นสีมา สระธรรมชาติทั้งปวงไม่เป็นสีมา' สีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาติดต่อกัน คือสีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาของตนติดต่อกับสีมาของผู้อื่น ถ้าหากว่าทางทิศตะวันออกของวิหารเก่า มีต้นมะม่วงและต้นหว้าสองต้นที่กิ่งก้านเกี่ยวพันกัน โดยที่ต้นหว้าอยู่ทางทิศตะวันตกของต้นมะม่วง และสีมาของวิหารนั้นผูกไว้โดยทำต้นหว้าให้อยู่ภายในและประกาศต้นมะม่วงเป็นนิมิต ต่อมา เมื่อสร้างวิหารทางทิศตะวันออกของวิหารนั้น ภิกษุทั้งหลายผู้ผูกสีมาทำต้นมะม่วงนั้นให้อยู่ภายในและประกาศต้นหว้าเป็นนิมิตผูกสีมา สีมานั้นย่อมเป็นสีมาที่ติดต่อกัน เพราะฉะนั้น ถ้าสีมาของวิหารที่สร้างก่อนยังไม่ได้สมมติ พึงกำหนดอุปจารของสีมานั้น ถ้าสมมติแล้ว พึงกำหนดสีมันตริกา (ช่องว่างระหว่างสีมา) ขนาด ๑ ศอกที่ปลายสุด ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า 'แม้ ๑ คืบก็ควร' ในคัมภีร์มหาปัจจรีกล่าวว่า 'แม้ ๔ นิ้วก็ควร' ต้นไม้ต้นเดียวก็เป็นนิมิตของสีมาสองสีมาได้ แต่ถ้าต้นไม้นั้นเติบโตขึ้น ย่อมทำให้สีมาปะปนกันได้ เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรกระทำ สีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาทับซ้อนกัน คือสีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาของตนทับซ้อนกับสีมาของผู้อื่น ถ้าหากว่าภิกษุทั้งหลายสมมติสีมาของตนโดยทำสีมาที่ผูกไว้ของผู้อื่นทั้งหมด หรือส่วนหนึ่งของสีมานั้นให้อยู่ภายใน สีมานั้นย่อมเป็นสีมาที่ทับซ้อนกัน อนึ่ง การสมมติสีมาของภิกษุภายในสีมาของภิกษุณีที่ทับซ้อนกัน ย่อมควร ในสีมาของภิกษุณีภายในสีมาของภิกษุที่ทับซ้อนกัน ก็มีนัยเดียวกันนี้ เพราะภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นไม่เป็นผู้ครบองค์คณะในกรรมของกันและกัน และไม่ทำกรรมวาจาให้เป็นพวกเดียวกัน เพราะฉะนั้น พึงสมมติสีมาโดยล่วงเลยวิบัติสีมา ๑๑ อย่างเหล่านี้

157. තිවිධසම්පත්තියුත්තා නාම නිමිත්තසම්පත්තියා පරිසසම්පත්තියා කම්මවාචාසම්පත්තියා ච යුත්තා. තත්ථ නිමිත්තසම්පත්තියා යුත්තා නාම පබ්බතනිමිත්තං පාසාණනිමිත්තං වනනිමිත්තං රුක්ඛනිමිත්තං මග්ගනිමිත්තං වම්මිකනිමිත්තං නදීනිමිත්තං උදකනිමිත්තන්ති එවං වුත්තෙසු අට්ඨසු නිමිත්තෙසු තස්මිං තස්මිං දිසාභාගෙ යථාලද්ධානි නිමිත්තුපගානි නිමිත්තානි ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය කිං නිමිත්තං. පබ්බතො, භන්තෙ. එසො පබ්බතො නිමිත්ත’’න්තිආදිනා නයෙන සම්මා කිත්තෙත්වා සම්මතා.
๑๕๗. ชื่อว่าประกอบด้วยความสมบูรณ์ ๓ อย่าง คือประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งนิมิต ความสมบูรณ์แห่งบริษัท และความสมบูรณ์แห่งกรรมวาจา ในบรรดา ๓ อย่างนั้น สีมาที่ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยประกาศนิมิตที่สมควรแก่การเป็นนิมิต ซึ่งได้มาในทิศนั้นๆ ในบรรดานิมิต ๘ อย่างที่กล่าวมาแล้ว เช่น นิมิตภูเขา นิมิตหิน นิมิตป่า นิมิตต้นไม้ นิมิตทาง นิมิตจอมปลวก นิมิตแม่น้ำ นิมิตน้ำ โดยนัยมีอาทิว่า 'ในทิศตะวันออกมีนิมิตอะไร? ภูเขาขอรับ ภูเขานี้เป็นนิมิต' แล้วสมมติ

තත්‍රායං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 138) – විනයධරෙන පුච්ඡිතබ්බං ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය කිං නිමිත්ත’’න්ති? ‘‘පබ්බතො, භන්තෙ’’ති. ඉදං පන උපසම්පන්නො වා ආචික්ඛතු අනුපසම්පන්නො වා, වට්ටතියෙව. පුන විනයධරෙන ‘‘එසො පබ්බතො නිමිත්ත’’න්ති එවං නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං, ‘‘එතං පබ්බතං නිමිත්තං කරොම, කරිස්සාම, නිමිත්තං කතො, නිමිත්තං හොතු, හොති, භවිස්සතී’’ති එවං පන කිත්තෙතුං න වට්ටති. පාසාණාදීසුපි එසෙව නයො. පුරත්ථිමාය දිසාය, පුරත්ථිමාය අනුදිසාය, දක්ඛිණාය දිසාය, දක්ඛිණාය අනුදිසාය, පච්ඡිමාය දිසාය, පච්ඡිමාය අනුදිසාය, උත්තරාය දිසාය, උත්තරාය අනුදිසාය කිං නිමිත්තං? උදකං, භන්තෙ. එතං උදකං නිමිත්තන්ති කිත්තෙතබ්බං. එත්ථ පන අට්ඨපෙත්වා පුන ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය කිං නිමිත්තං? පබ්බතො, භන්තෙ. එසො පබ්බතො නිමිත්ත’’න්ති එවං පඨමං කිත්තිතනිමිත්තං කිත්තෙත්වාව ඨපෙතබ්බං. එවඤ්හි නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඝටිතං හොති, නිමිත්තානි සකිං කිත්තිතානිපි කිත්තිතානෙව හොන්ති. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘තික්ඛත්තුං සීමමණ්ඩලං බන්ධන්තෙන නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං.
ในบรรดานิมิต ๘ อย่างนั้น มีวินิจฉัยดังนี้: พระวินัยธรพึงถามว่า 'ในทิศตะวันออกมีนิมิตอะไร?' พึงตอบว่า 'ภูเขาขอรับ' แต่ในการประกาศนิมิตนี้ ไม่ว่าพระอุปสัมบันจะบอก หรืออนุปสัมบันจะบอก ก็ย่อมควรทั้งนั้น อีกครั้งหนึ่ง พระวินัยธรพึงประกาศนิมิตอย่างนี้ว่า 'ภูเขานี้เป็นนิมิต' แต่การประกาศว่า 'เราจักทำภูเขานี้เป็นนิมิต, เราจักทำ, นิมิตถูกทำแล้ว, ขอให้นิมิตจงมี, มีอยู่, จักมี' อย่างนี้ ย่อมไม่ควร ในนิมิตหินเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ ในทิศตะวันออก, ในทิศอาคเนย์, ในทิศใต้, ในทิศหรดี, ในทิศตะวันตก, ในทิศพายัพ, ในทิศเหนือ, ในทิศอีสาน มีนิมิตอะไร? น้ำขอรับ น้ำนี้เป็นนิมิต พึงประกาศนิมิตอย่างนี้ แต่ในที่นี้ ไม่พึงหยุดเพียงเท่านี้ พึงประกาศนิมิตที่ประกาศไว้ก่อนอีกครั้งหนึ่งว่า 'ในทิศตะวันออกมีนิมิตอะไร? ภูเขาขอรับ ภูเขานี้เป็นนิมิต' แล้วจึงตั้งไว้ เพราะเมื่อประกาศอย่างนี้ นิมิตย่อมติดต่อกับนิมิต แม้ประกาศนิมิตเพียงครั้งเดียว ก็ถือว่าประกาศแล้ว แต่ในอรรถกถาอัณฑกะกล่าวว่า 'ผู้ผูกสีมาพึงประกาศนิมิต ๓ ครั้ง'

158. ඉදානි නිමිත්තුපගානි පබ්බතාදීනි වෙදිතබ්බානි – තිවිධො පබ්බතො සුද්ධපංසුපබ්බතො සුද්ධපාසාණපබ්බතො උභයමිස්සකොති. සො තිවිධොපි වට්ටති, වාලිකරාසි පන න වට්ටති. ඉතරොපි හත්ථිප්පමාණතො ඔමකතරො න වට්ටති, හත්ථිප්පමාණතො පට්ඨාය සිනෙරුප්පමාණොපි වට්ටති. සචෙ චතූසු දිසාසු චත්තාරො තීසු වා තයො පබ්බතා හොන්ති[Pg.181], චතූහි වා තීහි වා පබ්බතනිමිත්තෙහි සම්මන්නිතුම්පි වට්ටති, ද්වීහි පන නිමිත්තෙහි එකෙන වා සම්මන්නිතුං න වට්ටති. ඉතො පරෙසු පාසාණනිමිත්තාදීසුපි එසෙව නයො. තස්මා පබ්බතනිමිත්තං කරොන්තෙන පුච්ඡිතබ්බං ‘‘එකාබද්ධො, න එකාබද්ධො’’ති. සචෙ එකාබද්ධො හොති, න කාතබ්බො. තඤ්හි චතූසු වා අට්ඨසු වා දිසාසු කිත්තෙන්තෙනපි එකමෙව නිමිත්තං කිත්තිතං හොති, තස්මා යො එවං චක්කසණ්ඨානෙන විහාරම්පි පරික්ඛිපිත්වා ඨිතො පබ්බතො, තං එකදිසාය කිත්තෙත්වා අඤ්ඤාසු දිසාසු තං බහිද්ධා කත්වා අන්තො අඤ්ඤානි නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. සචෙ පබ්බතස්ස තතියභාගං වා උපඩ්ඪං වා අන්තොසීමාය කත්තුකාමා හොන්ති, පබ්බතං අකිත්තෙත්වා යත්තකං පදෙසං අන්තො කත්තුකාමා, තස්ස පරතො තස්මිංයෙව පබ්බතෙ ජාතරුක්ඛවම්මිකාදීසු අඤ්ඤතරං නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. සචෙ එකයොජනද්වියොජනප්පමාණං සබ්බං පබ්බතං අන්තො කත්තුකාමා හොන්ති, පබ්බතස්ස පරතො භූමියං ජාතරුක්ඛවම්මිකාදීනි නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි.
๑๕๘. บัดนี้ พึงทราบภูเขาเป็นต้นที่ใช้เป็นนิมิตได้ ภูเขามี ๓ ชนิด คือ ภูเขาดินล้วน ภูเขาหินล้วน และภูเขาที่ปนกันทั้งสองอย่าง ภูเขาทั้ง ๓ ชนิดนั้นใช้ได้ ส่วนกองทรายใช้ไม่ได้ ภูเขาอื่นที่เล็กกว่าขนาดช้าง (๗ ศอกคืบ) ใช้ไม่ได้ ตั้งแต่ขนาดช้างเป็นต้นไป แม้ขนาดเท่าภูเขาสิเนรุก็ใช้ได้ ถ้ามีภูเขาสี่ลูกในทิศทั้งสี่ หรือสามลูกในทิศทั้งสาม ก็ใช้ได้ที่จะสมมติด้วยนิมิตภูเขาสี่ลูกหรือสามลูก แต่ใช้ไม่ได้ที่จะสมมติด้วยนิมิตภูเขาสองลูกหรือลูกเดียว ในนิมิตหินเป็นต้นที่นอกเหนือจากนี้ก็มีนัยอย่างเดียวกัน เพราะฉะนั้น เมื่อจะกำหนดนิมิตภูเขา พึงถามว่า “เป็นอันเดียวกัน หรือไม่เป็นอันเดียวกัน” ถ้าเป็นอันเดียวกัน ก็ไม่พึงกำหนด เพราะเมื่อบอกนิมิตภูเขานั้นในทิศทั้งสี่หรือทิศทั้งแปด ก็เป็นการบอกนิมิตเพียงอันเดียวเท่านั้น เพราะฉะนั้น ภูเขาใดที่ตั้งอยู่ล้อมรอบวิหารมีสัณฐานเหมือนล้อเกวียนอย่างนี้ เมื่อบอกภูเขานั้นในทิศเดียวแล้ว ในทิศอื่นพึงทำภูเขานั้นให้อยู่นอก แล้วบอกนิมิตอื่นที่อยู่ภายใน ถ้าปรารถนาจะทำส่วนที่สามหรือครึ่งหนึ่งของภูเขาให้อยู่ภายในสีมา ไม่พึงบอกภูเขา แต่พึงบอกนิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาต้นไม้หรือจอมปลวกเป็นต้นที่เกิดอยู่บนภูเขานั้นเอง ในภายนอกสถานที่ที่ปรารถนาจะทำให้อยู่ภายในนั้น ถ้าปรารถนาจะทำภูเขาทั้งหมดที่มีขนาดประมาณหนึ่งโยชน์หรือสองโยชน์ให้อยู่ภายใน พึงบอกนิมิตต้นไม้หรือจอมปลวกเป็นต้นที่เกิดอยู่บนพื้นดินภายนอกภูเขา

පාසාණනිමිත්තෙ අයගුළොපි පාසාණසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තස්මා යො කොචි පාසාණො වට්ටති. පමාණතො පන හත්ථිප්පමාණො පබ්බතසඞ්ඛ්‍යං ගතො, තස්මා සො න වට්ටති, මහාගොණමහාමහිංසප්පමාණො පන වට්ටති. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන ද්වත්තිංසපලගුළපිණ්ඩප්පමාණො වට්ටති, තතො ඛුද්දකතරො ඉට්ඨකා වා මහන්තීපි න වට්ටති, අනිමිත්තුපගපාසාණානං රාසිපි න වට්ටති, පගෙව පංසුවාලුකරාසි. භූමිසමො ඛලමණ්ඩලසදිසො පිට්ඨිපාසාණො වා භූමිතො ඛාණුකො විය උට්ඨිතපාසාණො වා හොති, සොපි පමාණුපගො චෙ, වට්ටති. පිට්ඨිපාසාණො අතිමහන්තොපි පාසාණසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තස්මා සචෙ මහතො පිට්ඨිපාසාණස්ස එකප්පදෙසං අන්තොසීමාය කත්තුකාමා හොන්ති, තං අකිත්තෙත්වා තස්සුපරි අඤ්ඤො පාසාණො කිත්තෙතබ්බො. සචෙ පිට්ඨිපාසාණුපරි විහාරං කරොන්ති, විහාරමජ්ඣෙන වා පිට්ඨිපාසාණො විනිවිජ්ඣිත්වා ගච්ඡති, එවරූපො පිට්ඨිපාසාණො න වට්ටති. සචෙ හි තං කිත්තෙන්ති, නිමිත්තස්ස උපරි විහාරො හොති, නිමිත්තඤ්ච නාම බහිසීමාය හොති, විහාරොපි බහිසීමායං ආපජ්ජති. විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතපිට්ඨිපාසාණො එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න කිත්තෙතබ්බො.
ในนิมิตหิน แม้ก้อนเหล็กก็จัดเข้าในประเภทหิน เพราะฉะนั้น หินชนิดใดชนิดหนึ่งก็ใช้ได้ แต่โดยประมาณ หินขนาดเท่าช้างจัดเข้าในประเภทภูเขา เพราะฉะนั้น หินนั้นใช้ไม่ได้ ส่วนหินขนาดเท่าโคใหญ่หรือกระบือใหญ่ใช้ได้ โดยกำหนดอย่างต่ำ หินขนาดเท่าก้อนน้ำอ้อย ๓๒ ผละ ใช้ได้ หินที่เล็กกว่านั้นใช้ไม่ได้ แม้อิฐที่ใหญ่ก็ใช้ไม่ได้ แม้กองหินที่ไม่ควรเป็นนิมิตก็ใช้ไม่ได้ ไม่ต้องพูดถึงกองดินและกองทราย แผ่นหินที่เสมอด้วยพื้นดินเหมือนลานนวดข้าว หรือหินที่ผุดขึ้นจากพื้นดินเหมือนตอไม้ ถ้าถึงประมาณก็ใช้ได้ แผ่นหินที่ใหญ่มากก็จัดเข้าในประเภทหินเท่านั้น เพราะฉะนั้น ถ้าปรารถนาจะทำส่วนหนึ่งของแผ่นหินใหญ่ให้อยู่ภายในสีมา ไม่พึงบอกแผ่นหินนั้น แต่พึงบอกหินอื่นที่อยู่บนแผ่นหินนั้น ถ้าสร้างวิหารบนแผ่นหิน และแผ่นหินนั้นทะลุผ่านกลางวิหารไป แผ่นหินเช่นนั้นใช้ไม่ได้ เพราะถ้าบอกแผ่นหินนั้น วิหารก็จะตั้งอยู่บนนิมิต และชื่อว่านิมิตย่อมอยู่นอกสีมา วิหารก็จะตกอยู่นอกสีมาด้วย แผ่นหินที่ตั้งล้อมรอบวิหาร เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่พึงบอกในที่อื่น

වනනිමිත්තෙ [Pg.182] තිණවනං වා තචසාරතාලනාළිකෙරාදිරුක්ඛවනං වා න වට්ටති, අන්තොසාරානං පන සාකසාලාදීනං අන්තොසාරමිස්සකානං වා රුක්ඛානං වනං වට්ටති, තඤ්ච ඛො හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන චතුපඤ්චරුක්ඛමත්තම්පි, තතො ඔරං න වට්ටති, පරං යොජනසතිකම්පි වට්ටති. සචෙ පන වනමජ්ඣෙ විහාරං කරොන්ති, වනං න කිත්තෙතබ්බං. එකදෙසං අන්තොසීමාය කාතුකාමෙහිපි වනං අකිත්තෙත්වා තත්ථ රුක්ඛපාසාණාදයො කිත්තෙතබ්බා. විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතවනං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න කිත්තෙතබ්බං.
ในนิมิตป่า ป่าหญ้า หรือป่าต้นไม้ที่มีแก่นภายนอก เช่น ป่าตาล ป่ามะพร้าวเป็นต้น ใช้ไม่ได้ ส่วนป่าต้นไม้ที่มีแก่นภายใน เช่น ไม้สัก ไม้สาละ เป็นต้น หรือป่าต้นไม้ที่มีแก่นภายในปนกัน ใช้ได้ และป่านั้นโดยกำหนดอย่างต่ำ แม้เพียง ๔-๕ ต้นก็ใช้ได้ น้อยกว่านั้นใช้ไม่ได้ มากกว่านั้นแม้ป่าที่มีประมาณร้อยโยชน์ก็ใช้ได้ แต่ถ้าสร้างวิหารไว้กลางป่า ไม่พึงบอกนิมิตป่า แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ปรารถนาจะทำส่วนหนึ่งของป่าให้อยู่ภายในสีมา ก็ไม่พึงบอกนิมิตป่า แต่พึงบอกต้นไม้หรือหินเป็นต้นในป่านั้น ป่าที่ตั้งล้อมรอบวิหาร เมื่อบอกในทิศหนึ่งแล้ว ไม่พึงบอกในทิศอื่น

රුක්ඛනිමිත්තෙ තචසාරො තාලනාළිකෙරාදිරුක්ඛො න වට්ටති, අන්තොසාරො ජීවමානකො අන්තමසො උබ්බෙධතො අට්ඨඞ්ගුලො පරිණාහතො සූචිදණ්ඩකප්පමාණොපි වට්ටති. තතො ඔරං න වට්ටති, පරං ද්වාදසයොජනො සුප්පතිට්ඨිතනිග්‍රොධොපි වට්ටති. වංසනළකසරාවාදීසු බීජං රොපෙත්වා වඩ්ඪාපිතො පමාණුපගොපි න වට්ටති, තතො අපනෙත්වා පන තං ඛණම්පි භූමියං රොපෙත්වා කොට්ඨකං කත්වා උදකං ආසිඤ්චිත්වා කිත්තෙතුං වට්ටති. නවමූලසාඛානිග්ගමනං අකාරණං, ඛන්ධං ඡින්දිත්වා රොපිතෙ පන එතං යුජ්ජති. කිත්තෙන්තෙන ච ‘‘රුක්ඛො’’තිපි වත්තුං වට්ටති ‘‘සාකරුක්ඛො’’තිපි ‘‘සාලරුක්ඛො’’තිපි. එකාබද්ධං පන සුප්පතිට්ඨිතනිග්‍රොධසදිසං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති.
ในนิมิตต้นไม้ ต้นไม้ที่มีแก่นภายนอก เช่น ต้นตาล ต้นมะพร้าวเป็นต้น ใช้ไม่ได้ ต้นไม้ที่มีแก่นภายในที่ยังมีชีวิตอยู่ อย่างน้อยที่สุดโดยความสูง ๘ นิ้ว โดยรอบแม้ขนาดเท่าด้ามเหล็กจารก็ใช้ได้ น้อยกว่านั้นใช้ไม่ได้ มากกว่านั้นแม้ต้นไทรชื่อสุปปติฏฐิตะที่มีขนาด ๑๒ โยชน์ก็ใช้ได้ ต้นไม้ที่เพาะเมล็ดในกระบอกไม้ไผ่ ในปล้องอ้อ หรือในถ้วยดินเป็นต้น แล้วทำให้เจริญ แม้ถึงประมาณก็ใช้ไม่ได้ แต่ถ้าเอาออกจากภาชนะเหล่านั้นแล้วปลูกลงบนพื้นดิน แม้ในขณะนั้นเอง ทำคอกล้อม รดน้ำ ก็ใช้ได้ที่จะบอกนิมิต การงอกของรากและกิ่งใหม่ไม่ใช่เหตุ แต่ถ้าปลูกโดยการตัดลำต้นมาปักชำ นิมิตต้นไม้นี้ก็ใช้ได้ และเมื่อจะบอกนิมิต จะเรียกว่า “ต้นไม้” ก็ได้ หรือจะเรียกว่า “ต้นสัก” หรือ “ต้นสาละ” ก็ได้ ส่วนต้นไม้ที่เป็นอันเดียวกัน เช่น ต้นไทรชื่อสุปปติฏฐิตะ เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่พึงบอกในที่อื่น

මග්ගනිමිත්තෙ අරඤ්ඤඛෙත්තනදීතළාකමග්ගාදයො න වට්ටන්ති, ජඞ්ඝමග්ගො වා සකටමග්ගො වා වට්ටති. යො නිබ්බිජ්ඣිත්වා ද්වෙ තීණි ගාමන්තරානි ගච්ඡති, යො පන ජඞ්ඝමග්ගසකටමග්ගතො ඔක්කමිත්වා පුන සකටමග්ගමෙව ඔතරති, යෙ වා ජඞ්ඝමග්ගසකටමග්ගා අවළඤ්ජා, තෙ න වට්ටන්ති, ජඞ්ඝසත්ථසකටසත්ථෙහි වළඤ්ජියමානායෙව වට්ටන්ති. සචෙ ද්වෙ මග්ගා නික්ඛමිත්වා පච්ඡා සකටධුරමිව එකීභවන්ති, ද්වෙධා භින්නට්ඨානෙ වා සම්බන්ධට්ඨානෙ වා සකිං කිත්තෙත්වා පුන න කිත්තෙතබ්බා. එකාබද්ධනිමිත්තඤ්හෙතං හොති. සචෙ විහාරං පරික්ඛිපිත්වා චත්තාරො මග්ගා චතූසු දිසාසු ගච්ඡන්ති, මජ්ඣෙ එකං කිත්තෙත්වා අපරං කිත්තෙතුං න වට්ටති. එකාබද්ධනිමිත්තඤ්හෙතං. කොණං නිබ්බිජ්ඣිත්වා ගතං පන පරභාගෙ කිත්තෙතුං වට්ටති. විහාරමජ්ඣෙන නිබ්බිජ්ඣිත්වා ගතමග්ගො පන න කිත්තෙතබ්බො, කිත්තිතෙ නිමිත්තස්ස උපරි විහාරො හොති. සචෙ සකටමග්ගස්ස අන්තිමචක්කමග්ගං නිමිත්තං කරොන්ති, මග්ගො බහිසීමාය හොති, සචෙ බාහිරචක්කමග්ගං නිමිත්තං කරොන්ති, බාහිරචක්කමග්ගො බහිසීමාය හොති[Pg.183], සෙසං අන්තොසීමං භජති. මග්ගං කිත්තෙන්තෙන ‘‘මග්ගො පන්ථො පථො පජ්ජො’’තිආදීසු දසසු යෙන කෙනචි නාමෙන ච කිත්තෙතුං වට්ටති, පරිඛාසණ්ඨානෙන විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ගතමග්ගො එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති.
ในมัคคนิมิต ทางป่า ทางนา ทางแม่น้ำ ทางสระเป็นต้น ใช้ไม่ได้ ทางเดินเท้าหรือทางเกวียนใช้ได้ ทางใดที่ทะลุผ่านไปสู่ระหว่าง 2-3 หมู่บ้าน ทางใดที่ออกจากทางเดินเท้าหรือทางเกวียนแล้วกลับลงสู่ทางเกวียนเท่านั้น หรือทางเดินเท้าหรือทางเกวียนใดที่ไม่ได้ใช้สอย ทางเหล่านั้นใช้ไม่ได้ ทางที่พวกพ่อค้าเดินเท้าและพวกพ่อค้าเกวียนใช้สอยอยู่เท่านั้นจึงจะใช้ได้ ถ้าทางสองสายแยกออกไปแล้วภายหลังรวมเป็นอันเดียวกันเหมือนเพลาเกวียน เมื่อบอกครั้งเดียวแล้ว ไม่พึงบอกอีก ทั้งในที่ที่แยกกันหรือในที่ที่บรรจบกัน เพราะนิมิตนี้เป็นนิมิตที่เชื่อมถึงกันเป็นอันเดียว เพราะฉะนั้น ไม่พึงบอกอีก ถ้าทางสี่สายล้อมรอบวิหารแล้วไปในทิศทั้งสี่ เมื่อบอกทางหนึ่งในท่ามกลางแล้ว ไม่ควรบอกทางอื่นอีก เพราะนิมิตนี้เป็นนิมิตที่เชื่อมถึงกันเป็นอันเดียว เพราะฉะนั้น จึงไม่ควร ส่วนทางที่ทะลุผ่านมุมไป ควรที่จะบอกในส่วนอื่น แต่ทางที่ทะลุผ่านกลางวิหารไป ไม่พึงบอก เพราะเมื่อบอกแล้ว วิหารจะตั้งอยู่บนนิมิต ถ้าทำรอยล้อด้านในสุดของทางเกวียนเป็นนิมิต ทางเกวียนจะอยู่นอกสีมา ถ้าทำรอยล้อด้านนอกสุดเป็นนิมิต รอยล้อด้านนอกสุดจะอยู่นอกสีมา ส่วนที่เหลือจะเข้าสู่ภายในสีมา เมื่อจะบอกทาง ควรบอกด้วยชื่อใดชื่อหนึ่งในชื่อ 10 อย่าง มี “มัคโค ปันโถ ปะโถ ปัจโจ” เป็นต้น ก็ควร ทางที่ไปล้อมรอบวิหารมีสัณฐานเหมือนคู เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่ควรบอกในที่อื่น

වම්මිකනිමිත්තෙ හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන තං දිවසං ජාතො අට්ඨඞ්ගුලුබ්බෙධො ගොවිසාණප්පමාණොපි වම්මිකො වට්ටති, තතො ඔරං න වට්ටති. පරං හිමවන්තපබ්බතසදිසොපි වට්ටති, විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතං පන එකාබද්ධං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති.
ในวัมมิกนิมิต (นิมิตจอมปลวก) โดยกำหนดอย่างต่ำ จอมปลวกที่เกิดในวันนั้น มีความสูง 8 นิ้ว แม้มีขนาดเท่าเขาโคก็ใช้ได้ ที่ต่ำกว่านั้นใช้ไม่ได้ ที่ยิ่งกว่านั้น แม้จอมปลวกที่เหมือนภูเขาหิมพานต์ก็ใช้ได้ ส่วนจอมปลวกที่เชื่อมถึงกันเป็นอันเดียวที่ตั้งอยู่ล้อมรอบวิหาร เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่ควรบอกในที่อื่น

නදීනිමිත්තෙ යස්සා ධම්මිකානං රාජූනං කාලෙ අන්වඩ්ඪමාසං අනුදසාහං අනුපඤ්චාහන්ති එවං දෙවෙ වස්සන්තෙ වලාහකෙසු විගතමත්තෙසු සොතං පච්ඡිජ්ජති, අයං නදීසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. යස්සා පන ඊදිසෙ සුවුට්ඨිකාලෙ වස්සානස්ස චාතුමාසෙ සොතං න පච්ඡිජ්ජති, යත්ථ තිත්ථෙන වා අතිත්ථෙන වා සික්ඛාකරණීයෙ ආගතලක්ඛණෙන තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙත්වා අන්තරවාසකං අනුක්ඛිපිත්වා උත්තරන්තියා භික්ඛුනියා එකඞ්ගුලද්වඞ්ගුලමත්තම්පි අන්තරවාසකො තෙමියති, අයං නදී සීමං බන්ධන්තානං නිමිත්තං හොති. භික්ඛුනියා නදීපාරගමනෙපි උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මකරණෙපි නදීපාරසීමාසම්මන්නනෙපි අයමෙව නදී. යා පන මග්ගො විය සකටධුරසණ්ඨානෙන වා පරිඛාසණ්ඨානෙන වා විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ගතා, තං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති. විහාරස්ස චතූසු දිසාසු අඤ්ඤමඤ්ඤං විනිබ්බිජ්ඣිත්වා ගතෙ නදීචතුක්කෙපි එසෙව නයො. අසම්මිස්සා නදියො පන චතස්සොපි කිත්තෙතුං වට්ටති. සචෙ වතිං කරොන්තො විය රුක්ඛපාදෙ නිඛණිත්වා වල්ලිපලාලාදීහි නදීසොතං රුන්ධන්ති, උදකං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ආවරණං පවත්තතියෙව, නිමිත්තං කාතුං වට්ටති. යථා පන උදකං න පවත්තති, එවං සෙතුම්හි කතෙ අපවත්තමානා නදීනිමිත්තං කාතුං න වට්ටති, පවත්තනට්ඨානෙ නදීනිමිත්තං, අප්පවත්තනට්ඨානෙ උදකනිමිත්තං කාතුං වට්ටති. යා පන දුබ්බුට්ඨිකාලෙ වා ගිම්හෙ වා නිරුදකභාවෙන න පවත්තති, සා වට්ටති. මහානදිතො උදකමාතිකං නීහරන්ති, සා කුන්නදීසදිසා හුත්වා තීණි සස්සානි සම්පාදෙන්තී නිච්චං පවත්තති, කිඤ්චාපි පවත්තති, නිමිත්තං කාතුං න වට්ටති. යා පන මූලෙ මහානදිතො නීහතාපි කාලන්තරෙන තෙනෙව නීහතමග්ගෙන නදිං භින්දිත්වා සයං ගච්ඡති, ගච්ඡන්තී පරතො සුසුමාරාදිසමාකිණ්ණා නාවාදීහි සඤ්චරිතබ්බා නදී හොති, තං නිමිත්තං කාතුං වට්ටති.
ในนทีนิมิต แม่น้ำใดที่ในสมัยของพระราชาผู้ทรงธรรม เมื่อฝนตกทุกกึ่งเดือน ทุกสิบวัน หรือทุกห้าวัน อย่างนี้ เมื่อเมฆทั้งหลายหายไปแล้ว กระแสน้ำย่อมขาด แม่น้ำนี้ย่อมไม่ถึงการนับว่าเป็นแม่น้ำ ส่วนแม่น้ำใดที่ในกาลที่ฝนตกดีเช่นนี้ ในช่วง 4 เดือนแห่งฤดูฝน กระแสน้ำไม่ขาด ในที่ใดที่ภิกษุณีผู้ข้ามไป ไม่ว่าจะโดยท่าหรือมิใช่ท่าก็ตาม ปกปิดอวัยวะสามส่วนแล้ว ไม่ยกผ้าอันตรวาสกขึ้น ตามลักษณะที่มาในสิกขาคารณีย์ ผ้าอันตรวาสกย่อมเปียกแม้เพียงหนึ่งหรือสองนิ้ว แม่น้ำนี้ย่อมเป็นนิมิตของภิกษุทั้งหลายผู้ผูกสีมา แม้ในการข้ามฝั่งแม่น้ำของภิกษุณี แม้ในการทำสังฆกรรมมีอุโบสถเป็นต้น แม้ในการสมมติสีมาสองฝั่งแม่น้ำ ก็คือแม่น้ำนี้เอง ส่วนแม่น้ำใดที่ไหลโอบล้อมวิหารไปเหมือนทาง ด้วยสัณฐานเหมือนเพลาเกวียน หรือด้วยสัณฐานเหมือนคู เมื่อบอกแม่น้ำนั้นในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่ควรบอกในที่อื่น แม้ในแม่น้ำสี่สายที่ไหลทะลุถึงกันในทิศทั้งสี่ของวิหาร ก็นัยนี้เหมือนกัน ส่วนแม่น้ำที่ไม่ปะปนกัน ควรบอกได้ทั้งสี่สาย ถ้าหากเขาฝังโคนต้นไม้ลงเหมือนทำรั้ว แล้วกั้นกระแสน้ำด้วยเถาวัลย์และฟางเป็นต้น แต่น้ำย่อมไหลท่วมเครื่องกั้นไปนั่นเอง ควรทำเป็นนิมิตได้ ส่วนโดยอาการใดที่น้ำไม่ไหล เมื่อทำทำนบแล้วน้ำไม่ไหลไปโดยอาการนั้น ไม่ควรทำเป็นนทีนิมิต ในที่ที่น้ำไหล ควรทำเป็นนทีนิมิต ในที่ที่น้ำไม่ไหล ควรทำเป็นอุทกนิมิต ส่วนแม่น้ำใดที่ในกาลที่ฝนแล้งหรือในฤดูร้อนก็ตาม ไม่ไหลเพราะไม่มีน้ำ แม่น้ำนั้นใช้ได้ เมื่อเขาชักร่องน้ำจากแม่น้ำใหญ่ ร่องน้ำนั้นเป็นเหมือนแม่น้ำเล็ก ยังพืชผลสามอย่างให้สำเร็จ ย่อมไหลอยู่เป็นนิตย์ ถึงแม้จะไหลก็ตาม ไม่ควรทำเป็นนิมิต ส่วนร่องน้ำใดที่แม้จะถูกชักมาจากแม่น้ำใหญ่ที่ต้นทาง แต่เมื่อกาลผ่านไป ด้วยทางที่ชักนั้นเองได้เซาะพังจนกลายเป็นแม่น้ำและไหลไปเอง เมื่อไหลไปข้างหน้า เต็มไปด้วยจระเข้เป็นต้น เป็นแม่น้ำที่สัญจรได้ด้วยเรือเป็นต้น ควรทำร่องน้ำนั้นเป็นนิมิต

උදකනිමිත්තෙ [Pg.184] නිරුදකට්ඨානෙ නාවාය වා චාටිආදීසු වා උදකං පූරෙත්වා උදකනිමිත්තං කිත්තෙතුං න වට්ටති, භූමිගතමෙව වට්ටති. තඤ්ච ඛො අප්පවත්තනඋදකං ආවාටපොක්ඛරණීතළආකජාතස්සරලොණිසමුද්දාදීසු ඨිතං, අට්ඨිතං පන ඔඝනදීඋදකවාහකමාතිකාදීසු උදකං න වට්ටති. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘ගම්භීරෙසු ආවාටාදීසු උක්ඛෙපිමං උදකං නිමිත්තං න කාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං දුවුත්තං, අත්තනොමතිමත්තමෙව. ඨිතං පන අන්තමසො සූකරඛතායපි ගාමදාරකානං කීළනවාපියම්පි තං ඛණඤ්ඤෙව පථවියං ආවාටං කත්වා කුටෙහි ආහරිත්වා පූරිතඋදකම්පි සචෙ යාව කම්මවාචාපරියොසානා තිට්ඨති, අප්පං වා හොතු බහුං වා, වට්ටති. තස්මිං පන ඨානෙ නිමිත්තසඤ්ඤාකරණත්ථං පාසාණවාලිකාපංසුආදිරාසි වා පාසාණත්ථම්භො වා දාරුත්ථම්භො වා කාතබ්බො. තං කාතුං කාරෙතුඤ්ච භික්ඛුස්ස වට්ටති, ලාභසීමායං පන න වට්ටති. සමානසංවාසකසීමා කස්සචි පීළනං න කරොති, කෙවලං භික්ඛූනං විනයකම්මමෙව සාධෙති, තස්මා එත්ථ වට්ටති.
ในอุทกนิมิต ในที่ที่ไม่มีน้ำ ไม่ควรบอกอุทกนิมิตด้วยการเติมน้ำให้เต็มในเรือหรือในหม้อเป็นต้น น้ำที่อยู่ในพื้นดินเท่านั้นที่ใช้ได้ และน้ำนั้นต้องเป็นน้ำที่ไม่ไหล ซึ่งตั้งอยู่ในบ่อ สระน้ำ บึง หนองน้ำธรรมชาติ บ่อเกลือ และมหาสมุทรเป็นต้น ส่วนน้ำที่ไม่ตั้งอยู่ (น้ำที่ไหล) ในแม่น้ำที่ไหลเชี่ยว ร่องน้ำ และลำรางเป็นต้น ไม่ควรใช้ ส่วนในอรรถกถาอัณฑกะกล่าวว่า “น้ำที่ตักขึ้นจากบ่อลึกเป็นต้น ไม่ควรทำเป็นนิมิต” คำนั้นกล่าวไม่ดี เป็นเพียงมติของท่านเอง ส่วนน้ำที่ตั้งอยู่ แม้ที่สุดในหลุมที่หมูขุด หรือในสระน้ำที่เด็กชาวบ้านเล่น แม้น้ำที่ขุดบ่อในพื้นดินในขณะนั้นเองแล้วตักมาใส่จนเต็มด้วยหม้อ ถ้าตั้งอยู่จนกว่าจะจบกรรมวาจา จะน้อยหรือมากก็ตาม ใช้ได้ ส่วนในที่นั้น เพื่อต้องการทำเครื่องหมายนิมิต พึงทำกองหิน กองทราย กองดินเป็นต้น หรือเสาหิน หรือเสาไม้ การทำสิ่งนั้นเองหรือสั่งให้ผู้อื่นทำ ย่อมควรแก่ภิกษุ ส่วนในลาภสีมาไม่ควร สีมาที่เป็นสมานสังวาส ย่อมไม่เบียดเบียนผู้ใดผู้หนึ่ง เพียงแต่ยังวินัยกรรมของภิกษุทั้งหลายให้สำเร็จเท่านั้น เพราะเหตุนั้น ในสีมานี้จึงใช้ได้

ඉමෙහි ච අට්ඨහි නිමිත්තෙහි අසම්මිස්සෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්මිස්සෙහිපි සීමා සම්මන්නිතුං වට්ටතියෙව. සා එවං සම්මන්නිත්වා බජ්ඣමානා එකෙන ද්වීහි වා නිමිත්තෙහි අබද්ධා හොති, තීණි පන ආදිං කත්වා වුත්තප්පකාරානං නිමිත්තානං සතෙනපි බද්ධා හොති. සා තීහි සිඞ්ඝාටකසණ්ඨානා හොති, චතූහි චතුරස්සා වා සිඞ්ඝාටකඅඩ්ඪචන්දමුදිඞ්ගාදිසණ්ඨානා වා, තතො අධිකෙහි නානාසණ්ඨානා. එවං වුත්තනයෙන නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා සම්මතා ‘‘නිමිත්තසම්පත්තියුත්තා’’ති වෙදිතබ්බා.
ด้วยนิมิต ๘ อย่างเหล่านี้ แม้ด้วยนิมิตที่ไม่ปะปนกัน แม้ด้วยนิมิตที่ปะปนกันซึ่งกันและกัน ย่อมควรเพื่อสมมติสีมาโดยแท้ สีมานั้นเมื่อสมมติผูกอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่เป็นอันผูกด้วยนิมิตหนึ่งหรือสอง แต่เริ่มตั้งแต่นิมิตสามเป็นต้นไป แม้ด้วยนิมิตร้อยอย่างตามประเภทที่กล่าวมาแล้ว ย่อมเป็นอันผูกได้ สีมานั้น (หากผูก) ด้วยนิมิตสาม ย่อมมีสัณฐานเหมือนทางสามแพร่ง ด้วยนิมิตสี่ ย่อมเป็นรูปสี่เหลี่ยม หรือมีสัณฐานเหมือนทางสี่แพร่ง รูปพระจันทร์ครึ่งซีก หรือรูปกลองมุทิงคะเป็นต้น ด้วยนิมิตที่เกินกว่านั้น ย่อมมีสัณฐานต่างๆ กัน พึงทราบว่า สีมาที่สมมติโดยการประกาศนิมิตตามนัยที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ ชื่อว่า 'ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งนิมิต'

159. පරිසසම්පත්තියුත්තා නාම සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන චතූහි භික්ඛූහි සන්නිපතිත්වා යාවතිකා තස්මිං ගාමඛෙත්තෙ බද්ධසීමං වා නදීසමුද්දජාතස්සරෙ වා අනොක්කමිත්වා ඨිතා භික්ඛූ, තෙ සබ්බෙ හත්ථපාසෙ වා කත්වා ඡන්දං වා ආහරිත්වා සම්මතා.
๑๕๙. ชื่อว่าสีมาที่ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งบริษัท คือ โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุด ภิกษุ ๔ รูปประชุมกันแล้ว ภิกษุทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ในเขตบ้านนั้น หรือในพัทธสีมา หรือในแม่น้ำ มหาสมุทร และสระที่เกิดเองตามธรรมชาติ โดยไม่ลงไป (ในน้ำ) ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดทำให้อยู่ในหัตถบาส หรือนำฉันทะมาแล้วจึงสมมติ

160. කම්මවාචාසම්පත්තියුත්තා නාම –
๑๖๐. ชื่อว่าสีมาที่ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งกรรมวาจา คือ –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යාවතා සමන්තා නිමිත්තා කිත්තිතා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො එතෙහි නිමිත්තෙහි සීමං සම්මන්නෙය්‍ය සමානසංවාසං එකූපොසථං, එසා ඤත්ති.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า นิมิตทั้งหลายเท่าที่มีอยู่โดยรอบ ได้ประกาศแล้ว ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติสีมาให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ นี้เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යාවතා සමන්තා නිමිත්තා කිත්තිතා, සඞ්ඝො එතෙහි නිමිත්තෙහි සීමං සම්මන්නති සමානසංවාසං [Pg.185] එකූපොසථං, යස්සායස්මතො ඛමති එතෙහි නිමිත්තෙහි සීමාය සම්මුති සමානසංවාසාය එකූපොසථාය, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า นิมิตทั้งหลายเท่าที่มีอยู่โดยรอบ ได้ประกาศแล้ว สงฆ์ย่อมสมมติสีมาให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ การสมมติสีมาให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ ย่อมชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านรูปใดไม่ชอบ ท่านรูปนั้นพึงกล่าว”

‘‘සම්මතා සීමා සඞ්ඝෙන එතෙහි නිමිත්තෙහි සමානසංවාසා එකූපොසථා, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 139) –
“สีมาอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ ย่อมชอบแก่สงฆ์ เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้” (มหาวรรค ๑๓๙) –

එවං වුත්තාය පරිසුද්ධාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සම්මතා. කම්මවාචාපරියොසානෙ නිමිත්තානං අන්තො සීමා හොති, නිමිත්තානි සීමතො බහි හොන්ති.
สีมาอันสงฆ์สมมติแล้วด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาอันบริสุทธิ์ที่กล่าวมาอย่างนี้ ในเวลาจบกรรมวาจา สีมาอยู่ภายในนิมิต นิมิตทั้งหลายอยู่ภายนอกสีมา

161. එවං බද්ධාය ච සීමාය තිචීවරෙන විප්පවාසසුඛත්ථං දළ්හීකම්මත්ථඤ්ච අවිප්පවාසසම්මුති කාතබ්බා. සා පන එවං කත්තබ්බා –
๑๖๑. และเมื่อผูกสีมาอย่างนี้แล้ว เพื่อความผาสุกในการอยู่ปราศจากไตรจีวร และเพื่อความมั่นคง พึงทำอวิปปวาสสมมติ การสมมตินั้นพึงทำอย่างนี้ –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං සීමං තිචීවරෙන අවිප්පවාසං සම්මන්නෙය්‍ය ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, එසා ඤත්ති.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติสีมานั้นให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน นี้เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, සඞ්ඝො තං සීමං තිචීවරෙන අවිප්පවාසං සම්මන්නති ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, යස්සායස්මතො ඛමති එතිස්සා සීමාය තිචීවරෙන අවිප්පවාසාය සම්මුති ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน สงฆ์ย่อมสมมติสีมานั้นให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน การสมมติสีมานี้ให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน ย่อมชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านรูปใดไม่ชอบ ท่านรูปนั้นพึงกล่าว”

‘‘සම්මතා සා සීමා සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසා ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 143).
“สีมานั้นอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน ย่อมชอบแก่สงฆ์ เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้” (มหาวรรค ๑๔๓)

එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 144) ච නිගමනගරානම්පි ගාමෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. ගාමූපචාරොති පරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපො, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපොකාසො. ඉමෙසු පන ගාමගාමූපචාරෙසු අධිට්ඨිතතෙචීවරිකො භික්ඛු පරිහාරං න ලභති. අයඤ්හි අවිප්පවාසසීමා ‘‘ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චා’’ති වුත්තත්තා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච [Pg.186] න ඔත්ථරති, සමානසංවාසකසීමාව ඔත්ථරති. සමානසංවාසකසීමා චෙත්ථ අත්තනො ධම්මතාය ගච්ඡති, අවිප්පවාසසීමා පන යත්ථ සමානසංවාසකසීමා, තත්ථෙව ගච්ඡති. න හි තස්සා විසුං නිමිත්තකිත්තනං අත්ථි, තත්ථ සචෙ අවිප්පවාසාය සම්මුතිකාලෙ ගාමො අත්ථි, තං සා න ඔත්ථරති. සචෙ පන සම්මතාය සීමාය පච්ඡා ගාමො නිවිසති, සොපි සීමසඞ්ඛ්‍යංයෙව ගච්ඡති. යථා ච පච්ඡා නිවිට්ඨො, එවං පඨමං නිවිට්ඨස්ස පච්ඡා වඩ්ඪිතප්පදෙසොපි සීමසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. සචෙ සීමාසම්මුතිකාලෙ ගෙහානි කතානි, ‘‘පවිසිස්සාමා’’ති ආලයොපි අත්ථි, මනුස්සා පන අප්පවිට්ඨා, පොරාණකගාමං වා සචෙ ගෙහමෙව ඡඩ්ඩෙත්වා අඤ්ඤත්ථ ගතා, අගාමොයෙව එස, සීමා ඔත්ථරති. සචෙ පන එකම්පි කුලං පවිට්ඨං වා අගතං වා අත්ථි, ගාමොයෙව, සීමා න ඔත්ථරති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො.
ในอรรถกถาพระวินัยมหาวรรคนี้ พึงทราบว่า แม้นิคมและนครก็สงเคราะห์เข้าด้วยคำว่าบ้านนั่นเอง. คำว่า คามูปจาร ได้แก่ บริเวณที่ล้อมรอบของบ้านที่มีรั้วล้อม และพื้นที่ที่เป็นอุปจารของบ้านที่ไม่มีรั้วล้อม. ในบ้านและคามูปจารเหล่านี้ ภิกษุผู้มีไตรจีวรอันอธิษฐานไว้ ย่อมไม่ได้การยกเว้น (จากการอยู่ปราศจากไตรจีวร). ด้วยว่า อวิปปวาสสีมานี้ เพราะมีคำกล่าวไว้ว่า 'เว้นบ้านและคามูปจาร' จึงไม่ครอบคลุมบ้านและคามูปจาร แต่สมานสังวาสกสีมาเท่านั้นที่ครอบคลุม. ในที่นี้ สมานสังวาสกสีมา ย่อมเป็นไปตามสภาวะของตน ส่วนอวิปปวาสสีมา ย่อมเป็นไปในที่ใดที่มีสมานสังวาสกสีมา ก็ย่อมเป็นไปในที่นั้นนั่นเอง. เพราะอวิปปวาสสีมานั้นไม่มีการประกาศนิมิตต่างหาก. ในที่นั้น หากในเวลาสมมติอวิปปวาสสีมามีบ้านอยู่ สีมานั้นย่อมไม่ครอบคลุมบ้านนั้น. แต่หากภายหลังจากการสมมติสีมาแล้วมีบ้านมาตั้งขึ้น บ้านนั้นก็ย่อมเข้าถึงการนับว่าเป็นสีมานั่นเอง. และเช่นเดียวกับบ้านที่มาตั้งขึ้นภายหลัง แม้พื้นที่ที่ขยายออกไปภายหลังของบ้านที่ตั้งอยู่ก่อน ก็ย่อมเข้าถึงการนับว่าเป็นสีมานั่นเอง. หากในเวลาสมมติสีมา มีการสร้างบ้านเรือนไว้ และมีความอาลัย (ตั้งใจ) ว่า 'เราจะเข้าไปอยู่' แต่ผู้คนยังไม่ได้เข้าไปอยู่ หรือหากละทิ้งบ้านเรือนในหมู่บ้านเก่าแล้วไปที่อื่น บ้านนั้นก็ไม่ใช่บ้าน สีมาก็ย่อมครอบคลุม. แต่หากมีแม้เพียงครอบครัวเดียวที่เข้าไปอยู่แล้ว หรือยังไม่ไป (ยังอยู่) บ้านนั้นก็ยังคงเป็นบ้าน สีมาก็ย่อมไม่ครอบคลุม. นี้เป็นความย่อในเรื่องนี้.

162. අයං පන විත්ථාරො (මහාව. අට්ඨ. 138) සීමං බන්ධිතුකාමෙන හි සාමන්තවිහාරෙසු භික්ඛූ තස්ස තස්ස විහාරස්ස සීමාපරිච්ඡෙදං පුච්ඡිත්වා බද්ධසීමවිහාරානං සීමාය සීමන්තරිකං, අබද්ධසීමවිහාරානං සීමාය උපචාරං ඨපෙත්වා දිසාචාරිකභික්ඛූනං නිස්සඤ්චාරසමයෙ සචෙ එකස්මිං ගාමඛෙත්තෙ සීමං බන්ධිතුකාමා, යෙ තත්ථ බද්ධසීමවිහාරා, තෙසු භික්ඛූනං ‘‘මයං අජ්ජ සීමං බන්ධිස්සාම, තුම්හෙ සකසීමාය පරිච්ඡෙදතො මා නික්ඛමිත්ථා’’ති පෙසෙතබ්බං. යෙ අබද්ධසීමවිහාරා, තෙසු භික්ඛූ එකජ්ඣං සන්නිපාතෙතබ්බා, ඡන්දාරහානං ඡන්දො ආහරාපෙතබ්බො. ‘‘සචෙ අඤ්ඤානිපි ගාමඛෙත්තානි අන්තොකාතුකාමා, තෙසු ගාමෙසු යෙ භික්ඛූ වසන්ති, තෙහිපි ආගන්තබ්බං, අනාගච්ඡන්තානං ඡන්දො ආහරිතබ්බො’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘නානාගාමඛෙත්තානි නාම පාටියෙක්කං බද්ධසීමසදිසානි, න තතො ඡන්දපාරිසුද්ධි ආගච්ඡති, අන්තොනිමිත්තගතෙහි පන භික්ඛූහි ආගන්තබ්බ’’න්ති වත්වා පුන ආහ ‘‘සමානසංවාසකසීමාසම්මන්නනකාලෙ ආගමනම්පි අනාගමනම්පි වට්ටති, අවිප්පවාසසීමාසම්මන්නනකාලෙ පන අන්තොනිමිත්තගතෙහි ආගන්තබ්බං, අනාගච්ඡන්තානං ඡන්දො ආහරිතබ්බො’’ති.
๑๖๒. ส่วนนี้คือรายละเอียด (ในอรรถกถาพระวินัยมหาวรรค หน้า ๑๓๘) ภิกษุผู้ประสงค์จะผูกสีมา พึงสอบถามเขตสีมาของวิหารนั้นๆ จากภิกษุในวิหารใกล้เคียง และเว้นสีมันตริกของสีมาในวิหารที่ผูกสีมาแล้ว และเว้นอุปจารของสีมาในวิหารที่ยังไม่ได้ผูกสีมา พึงผูกสีมาในเวลาที่ภิกษุผู้จาริกไปในทิศต่างๆ ไม่มีการสัญจรไปมา. หากภิกษุประสงค์จะผูกสีมาในเขตบ้านแห่งเดียวกัน พึงส่งข่าวไปยังภิกษุในวิหารที่ผูกสีมาแล้วในที่นั้นว่า "วันนี้พวกเราจะผูกสีมา ขอท่านทั้งหลายอย่าออกไปจากเขตสีมาของตน." ส่วนในวิหารที่ยังไม่ได้ผูกสีมา พึงให้ภิกษุเหล่านั้นประชุมพร้อมกัน และพึงให้ภิกษุผู้ควรให้ฉันทะนำฉันทะมา. พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "หากประสงค์จะรวมเขตบ้านอื่นๆ เข้าไว้ในสีมาด้วย ภิกษุที่อยู่ในบ้านเหล่านั้นก็พึงมาด้วย หากไม่มาก็พึงนำฉันทะของท่านเหล่านั้นมา." ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "เขตบ้านต่างๆ ชื่อว่าเสมือนสีมาที่ผูกแยกกัน การให้ฉันทะและปาริสุทธิย่อมไม่มาจากที่นั้น แต่ภิกษุที่อยู่ในภายในนิมิตพึงมา" แล้วกล่าวอีกว่า "ในเวลาสมมติสมานสังวาสกสีมา การมาหรือไม่มาก็ย่อมควร แต่ในเวลาสมมติอวิปปวาสสีมา ภิกษุที่อยู่ในภายในนิมิตพึงมา และพึงนำฉันทะของภิกษุที่ไม่มามา."

එවං සන්නිපතිතෙසු භික්ඛූසු ඡන්දාරහානං ඡන්දෙ ආහටෙ තෙසු තෙසු මග්ගෙසු නදීතිත්ථගාමද්වාරාදීසු ච ආගන්තුකභික්ඛූනං සීඝං සීඝං හත්ථපාසනයනත්ථඤ්චෙව බහිසීමකරණත්ථඤ්ච ආරාමිකෙ චෙව සමණුද්දෙසෙ ච [Pg.187] ඨපෙත්වා භෙරිසඤ්ඤං වා සඞ්ඛසඤ්ඤං වා කත්වා නිමිත්තකිත්තනානන්තරං වුත්තාය ‘‘සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝො’’තිආදිකාය කම්මවාචාය සීමා බන්ධිතබ්බා. කම්මවාචාපරියොසානෙයෙව නිමිත්තානි බහිකත්වා හෙට්ඨා පථවීසන්ධාරකං උදකපරියන්තං කත්වා සීමා ගතා හොති.
เมื่อภิกษุทั้งหลายประชุมพร้อมกันแล้ว และได้นำฉันทะของภิกษุผู้ควรให้ฉันทะมาแล้ว พึงจัดอารามิกและสามเณรให้ประจำอยู่ในทางต่างๆ เหล่านั้น ที่ท่าแม่น้ำ ประตูบ้าน เป็นต้น เพื่อนำภิกษุอาคันตุกะเข้าสู่หัตถบาสโดยเร็ว และเพื่อให้ (ภิกษุอาคันตุกะ) อยู่ภายนอกสีมา โดยทำเครื่องหมายด้วยเสียงกลองหรือเสียงสังข์ แล้วพึงผูกสีมาด้วยกรรมวาจาที่กล่าวไว้ว่า "สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ" เป็นต้น ภายหลังจากการประกาศนิมิต. เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลงนั่นเอง สีมาก็เป็นอันผูกแล้ว โดยทำนิมิตไว้ภายนอก และทำแผ่นดินรองรับไว้เบื้องล่าง มีน้ำเป็นที่สุด.

163. ඉමං පන සමානසංවාසකසීමං සම්මන්නන්තෙහි පබ්බජ්ජූපසම්පදාදීනං සඞ්ඝකම්මානං සුඛකරණත්ථං පඨමං ඛණ්ඩසීමා බන්ධිතබ්බා. තං පන බන්ධන්තෙහි වත්තං ජානිතබ්බං. සචෙ හි බොධිචෙතියභත්තසාලාදීනි සබ්බවත්ථූනි පතිට්ඨාපෙත්වා කතවිහාරෙ බන්ධන්ති, විහාරමජ්ඣෙ බහූනං සමොසරණට්ඨානෙ අබන්ධිත්වා විහාරපච්චන්තෙ විවිත්තොකාසෙ බන්ධිතබ්බා. අකතවිහාරෙ බන්ධන්තෙහි බොධිචෙතියාදීනං සබ්බවත්ථූනං ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා යථා පතිට්ඨිතෙසු වත්ථූසු විහාරපච්චන්තෙ විවිත්තොකාසෙ හොති, එවං බන්ධිතබ්බා. සා හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන සචෙ එකවීසති භික්ඛූ ගණ්හාති, වට්ටති, තතො ඔරං න වට්ටති, පරං භික්ඛුසහස්සං ගණ්හන්තීපි වට්ටති. තං බන්ධන්තෙහි සීමමාළකස්ස සමන්තා නිමිත්තුපගා පාසාණා ඨපෙතබ්බා, න ඛණ්ඩසීමාය ඨිතෙහි මහාසීමා බන්ධිතබ්බා, න මහාසීමාය ඨිතෙහි ඛණ්ඩසීමා, ඛණ්ඩසීමායමෙව පන ඨත්වා ඛණ්ඩසීමා බන්ධිතබ්බා.
๑๖๓. ภิกษุผู้ประสงค์จะสมมติสมานสังวาสกสีมานี้ เพื่อให้สังฆกรรมต่างๆ เช่น บรรพชาและอุปสมบท เป็นต้น กระทำได้โดยสะดวก พึงผูกขัณฑสีมา (สีมาเล็ก) ก่อน. ภิกษุผู้ผูกขัณฑสีมานั้น พึงทราบวัตรปฏิบัติ. หากผูกในวิหารที่สร้างเสร็จแล้ว โดยได้ตั้งวัตถุทั้งหมด เช่น โพธิเจดีย์ โรงฉัน เป็นต้น ไว้แล้ว พึงผูกที่ชายวิหารในที่สงัด ไม่ผูกในท่ามกลางวิหารซึ่งเป็นที่ประชุมของภิกษุจำนวนมาก. ภิกษุผู้ผูกในวิหารที่ยังไม่ได้สร้าง พึงกำหนดสถานที่ของวัตถุทั้งหมด เช่น โพธิเจดีย์ เป็นต้น ให้เป็นไปเช่นเดียวกับที่วัตถุที่ตั้งไว้แล้วอยู่ในที่สงัดที่ชายวิหาร. ขัณฑสีมานั้น หากโดยส่วนที่แคบที่สุดสามารถรองรับภิกษุได้ ๒๑ รูป ก็ควร แต่ถ้าน้อยกว่านั้นไม่ควร หากเกินกว่านั้น แม้รองรับภิกษุได้พันรูปก็ควร. ภิกษุผู้ผูกขัณฑสีมานั้น พึงตั้งหินที่เป็นนิมิตไว้รอบสีมามณฑล. ภิกษุผู้อยู่ในขัณฑสีมาไม่พึงผูกมหาสีมา (สีมาใหญ่) ภิกษุผู้อยู่ในมหาสีมาไม่พึงผูกขัณฑสีมา แต่พึงยืนอยู่ในขัณฑสีมานั่นเองแล้วผูกขัณฑสีมา.

තත්‍රායං බන්ධනවිධි – සමන්තා ‘‘එසො පාසාණො නිමිත්ත’’න්ති එවං නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා කම්මවාචාය සීමා සම්මන්නිතබ්බා. අථ තස්සා එව දළ්හීකම්මත්ථං අවිප්පවාසකම්මවාචා කාතබ්බා. එවඤ්හි ‘‘සීමං සමූහනිස්සාමා’’ති ආගතා සමූහනිතුං න සක්ඛිස්සන්ති. සීමං සම්මන්නිත්වා බහි සීමන්තරිකපාසාණා ඨපෙතබ්බා. සීමන්තරිකා පච්ඡිමකොටියා එකරතනප්පමාණා වට්ටති. ‘‘විදත්ථිප්පමාණාපි වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං, ‘‘චතුරඞ්ගුලප්පමාණාපි වට්ටතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. සචෙ පන විහාරො මහා හොති, ද්වෙපි තිස්සොපි තතුත්තරිම්පි ඛණ්ඩසීමායො බන්ධිතබ්බා.
ในที่นั้น วิธีการผูกสีมามีดังนี้: พึงประกาศนิมิตโดยรอบว่า "หินก้อนนี้เป็นนิมิต" ดังนี้ แล้วพึงสมมติสีมาด้วยกรรมวาจา. จากนั้น เพื่อให้สีมานั้นมั่นคง พึงทำอวิปปวาสกรรมวาจา. เพราะเมื่อทำดังนี้ ภิกษุที่มาเพื่อ "จะถอนสีมา" ก็จะไม่สามารถถอนได้. เมื่อสมมติสีมาแล้ว พึงตั้งหินสีมันตริกไว้ภายนอก. สีมันตริกนั้น โดยส่วนที่แคบที่สุด พึงเว้นระยะห่างประมาณ ๑ ศอก. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า "แม้ประมาณ ๑ คืบก็ควร" ในคัมภีร์มหัปปจจรีย์กล่าวว่า "แม้ประมาณ ๔ นิ้วก็ควร". แต่หากวิหารใหญ่ พึงผูกขัณฑสีมา ๒ หรือ ๓ หรือมากกว่านั้นก็ได้.

එවං ඛණ්ඩසීමං සම්මන්නිත්වා මහාසීමසම්මුතිකාලෙ ඛණ්ඩසීමතො නික්ඛමිත්වා මහාසීමායං ඨත්වා සමන්තා අනුපරියායන්තෙහි සීමන්තරිකපාසාණා කිත්තෙතබ්බා, තතො අවසෙසනිමිත්තානි කිත්තෙත්වා හත්ථපාසං අවිජහන්තෙහි කම්මවාචාය සමානසංවාසකසීමං සම්මන්නිත්වා තස්සා දළ්හීකම්මත්ථං අවිප්පවාසකම්මවාචාපි කාතබ්බා. එවඤ්හි ‘‘සීමං සමූහනිස්සාමා’’ති ආගතා සමූහනිතුං න සක්ඛිස්සන්ති. සචෙ පන ඛණ්ඩසීමාය [Pg.188] නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා තතො සීමන්තරිකාය නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා මහාසීමාය නිමිත්තානි කිත්තෙන්ති, එවං තීසු ඨානෙසු නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා යං සීමං ඉච්ඡන්ති, තං පඨමං බන්ධිතුං වට්ටති. එවං සන්තෙපි යථාවුත්තනයෙන ඛණ්ඩසීමතොව පට්ඨාය බන්ධිතබ්බා. එවං බද්ධාසු පන සීමාසු ඛණ්ඩසීමාය ඨිතා භික්ඛූ මහාසීමාය කම්මං කරොන්තානං න කොපෙන්ති, මහාසීමාය වා ඨිතා ඛණ්ඩසීමාය කරොන්තානං, සීමන්තරිකාය පන ඨිතා උභින්නම්පි න කොපෙන්ති. ගාමඛෙත්තෙ ඨත්වා කම්මං කරොන්තානං පන සීමන්තරිකාය ඨිතා කොපෙන්ති. සීමන්තරිකා හි ගාමඛෙත්තං භජති.
เมื่อสมมติขัณฑสีมาแล้ว ในเวลาสมมติมหาสีมา พึงออกจากขัณฑสีมา ไปยืนอยู่ในมหาสีมา แล้วประกาศหินสีมันตริกโดยรอบโดยเดินเวียนไปตามลำดับ. จากนั้น พึงประกาศนิมิตที่เหลือ แล้วภิกษุทั้งหลายผู้ไม่ละหัตถบาส พึงสมมติสมานสังวาสกสีมาด้วยกรรมวาจา และพึงทำอวิปปวาสกรรมวาจาเพื่อให้สีมานั้นมั่นคงด้วย. เพราะเมื่อทำดังนี้ ภิกษุที่มาเพื่อ "จะถอนสีมา" ก็จะไม่สามารถถอนได้. แต่หากประกาศนิมิตของขัณฑสีมาแล้ว จากนั้นประกาศนิมิตของสีมันตริก แล้วประกาศนิมิตของมหาสีมา ดังนี้ เมื่อประกาศนิมิตในสามที่แล้ว ประสงค์จะผูกสีมาใด ก็ควรผูกสีมานั้นก่อน. แม้จะเป็นดังนี้ ก็พึงผูกโดยเริ่มจากขัณฑสีมาตามที่กล่าวมาแล้ว. ในสีมาที่ผูกไว้ดังนี้ ภิกษุที่อยู่ในขัณฑสีมา ย่อมไม่ทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรมอยู่ในมหาสีมาเสียไป (กำเริบ), หรือภิกษุที่อยู่ในมหาสีมา ก็ไม่ทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรมอยู่ในขัณฑสีมาเสียไป. ส่วนภิกษุที่อยู่ในสีมันตริก ย่อมไม่ทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรมอยู่ในสีมาทั้งสองนั้นเสียไป. แต่ภิกษุที่อยู่ในสีมันตริก ย่อมทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ยืนทำกรรมอยู่ในเขตบ้านเสียไป (กำเริบ). เพราะว่าสีมันตริกย่อมเข้าถึงความเป็นเขตบ้าน.

සීමා ච නාමෙසා න කෙවලා පථවීතලෙයෙව බද්ධා බද්ධා නාම හොති, අථ ඛො පිට්ඨිපාසාණෙපි කුටිගෙහෙපි ලෙණෙපි පාසාදෙපි පබ්බතමත්ථකෙපි බද්ධා බද්ධායෙව හොති. තත්ථ පිට්ඨිපාසාණෙ බන්ධන්තෙහි පාසාණපිට්ඨියං රාජිං වා කොට්ටෙත්වා උදුක්ඛලං වා ඛණිත්වා නිමිත්තං න කාතබ්බං, නිමිත්තුපගපාසාණෙ ඨපෙත්වා නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. කම්මවාචාපරියොසානෙ සීමා පථවීසන්ධාරකං උදකපරියන්තං කත්වා ඔතරති. නිමිත්තපාසාණා යථාඨානෙ න තිට්ඨන්ති, තස්මා සමන්තතො රාජි වා උපට්ඨාපෙතබ්බා, චතූසු වා කොණෙසු පාසාණා විජ්ඣිතබ්බා, ‘‘අයං සීමාපරිච්ඡෙදො’’ති වත්වා අක්ඛරානි වා ඡින්දිතබ්බානි. කෙචි උසූයකා ‘‘සීමං ඣාපෙස්සාමා’’ති අග්ගිං දෙන්ති, පාසාණාව ඣායන්ති, න සීමා.
สีมานี้ ชื่อว่าสีมาที่ผูกแล้ว มิใช่เป็นเพียงสีมาที่ผูกไว้บนพื้นดินเท่านั้น แต่โดยแท้จริงแล้ว แม้เมื่อผูกไว้บนหลังแผ่นหิน ในกุฏิ ในถ้ำ บนปราสาท หรือบนยอดเขา ก็เป็นสีมาที่ผูกแล้วเช่นกัน ในบรรดาสถานที่เหล่านั้น เมื่อพระภิกษุทั้งหลายผูกสีมาบนหลังแผ่นหิน ไม่พึงทำนิมิตด้วยการสกัดเป็นรอยหรือเจาะเป็นหลุมบนหลังแผ่นหิน แต่พึงวางหินที่ควรแก่การเป็นนิมิตแล้วจึงสวดประกาศนิมิต เมื่อจบกรรมวาจา สีมาจะแผ่ลงไปโดยมีแผ่นดินรองรับและมีน้ำเป็นที่สุด เพราะหินนิมิตไม่ตั้งอยู่ตามที่เดิม (อาจเคลื่อนย้ายได้) ดังนั้น พึงสกัดเป็นรอยไว้โดยรอบ หรือพึงเจาะหินที่มุมทั้งสี่ แล้วกล่าวว่า 'นี่คือเขตสีมา' หรือพึงสลักอักษรไว้ บางคนผู้ริษยาอาจจุดไฟเผาสีมาด้วยคิดว่า 'เราจะเผาสีมา' แต่หินเท่านั้นที่จะไหม้ สีมาหาได้ไหม้ไม่

කුටිගෙහෙපි භිත්තිං අකිත්තෙත්වා එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසට්ඨානං අන්තොකරිත්වා පාසාණනිමිත්තානි ඨපෙත්වා සීමා සම්මන්නිතබ්බා, අන්තොකුට්ටමෙව සීමා හොති. සචෙ අන්තොකුට්ටෙ එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසො නත්ථි, පමුඛෙ නිමිත්තපාසාණෙ ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ එවම්පි නප්පහොති, බහි නිබ්බොදකපතනට්ඨානෙපි නිමිත්තානි ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බා. එවං සම්මතාය පන සබ්බං කුටිගෙහං සීමට්ඨමෙව හොති.
แม้ในกุฏิ เมื่อพระภิกษุทั้งหลายจะผูกสีมา ไม่พึงสวดประกาศผนัง แต่พึงกำหนดพื้นที่ที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูปไว้ภายใน แล้ววางหินนิมิตสวดสมมติสีมา สีมาจะอยู่ภายในฝาผนังเท่านั้น หากภายในฝาผนังไม่มีพื้นที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูป พึงวางหินนิมิตไว้ที่มุขหน้ากุฏิแล้วสวดสมมติ หากแม้ทำเช่นนั้นก็ยังไม่พอ พึงวางนิมิตไว้ที่ภายนอก ณ บริเวณที่น้ำฝนตกลงมาแล้วสวดสมมติ เมื่อสมมติเช่นนี้แล้ว กุฏิทั้งหลังย่อมอยู่ในเขตสีมา

චතුභිත්තියලෙණෙපි බන්ධන්තෙහි කුට්ටං අකිත්තෙත්වා පාසාණාව කිත්තෙතබ්බා, අන්තො ඔකාසෙ අසති පමුඛෙපි නිමිත්තානි ඨපෙතබ්බානි, එවං ලෙණස්ස අන්තො ච බහි ච සීමා හොති.
แม้ในถ้ำที่มีผนังสี่ด้าน เมื่อพระภิกษุทั้งหลายจะผูกสีมา ไม่พึงสวดประกาศผนัง พึงสวดประกาศเฉพาะหินเท่านั้น เมื่อภายในไม่มีพื้นที่พอ พึงวางนิมิตไว้ที่มุขหน้าถ้ำด้วย เมื่อเป็นเช่นนี้ สีมาย่อมมีทั้งภายในและภายนอกถ้ำ

උපරිපාසාදෙපි [Pg.189] භිත්තිං අකිත්තෙත්වා අන්තොපාසාණෙ ඨපෙත්වා සීමා සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ නප්පහොති, පමුඛෙපි පාසාණෙ ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බා. එවං සම්මතා උපරිපාසාදෙයෙව හොති, හෙට්ඨා න ඔතරති. සචෙ පන බහූසු ථම්භෙසු තුලානං උපරි කතපාසාදස්ස හෙට්ඨිමතලෙ කුට්ටො යථා නිමිත්තානං අන්තො හොති, එවං උට්ඨහිත්වා තුලාරුක්ඛෙහි එකසම්බන්ධො ඨිතො, හෙට්ඨාපි ඔතරති, එකථම්භපාසාදස්ස පන උපරිතලෙ බද්ධා සීමා. සචෙ ථම්භමත්ථකෙ එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසො හොති, හෙට්ඨා ඔතරති. සචෙ පාසාදභිත්තිතො නිග්ගතෙසු නිය්‍යූහකාදීසු පාසාණෙ ඨපෙත්වා සීමං බන්ධන්ති, පාසාදභිත්ති අන්තොසීමාය හොති. හෙට්ඨා පනස්සා ඔතරණානොතරණං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
แม้บนปราสาทชั้นบน ไม่พึงสวดประกาศผนัง พึงวางหินไว้ภายในแล้วสวดสมมติสีมา หากไม่พอ พึงวางหินไว้ที่มุขหน้าปราสาทแล้วสวดสมมติ สีมาที่สมมติเช่นนี้ย่อมอยู่เฉพาะบนปราสาทชั้นบนเท่านั้น ไม่แผ่ลงไปข้างล่าง แต่หากปราสาทที่สร้างบนคานเหนือเสาหลายต้น มีผนังที่ชั้นล่างอยู่ในเขตของนิมิต และผนังนั้นตั้งขึ้นเชื่อมต่อเป็นเนื้อเดียวกับไม้คาน สีมาย่อมแผ่ลงไปข้างล่างด้วย ส่วนสีมาที่ผูกบนปราสาทที่มีเสาต้นเดียว หากบนยอดเสามีพื้นที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูป สีมาย่อมแผ่ลงไปข้างล่าง หากวางหินนิมิตบนส่วนที่ยื่นออกมาจากผนังปราสาท เช่น ครีบและซุ้มเป็นต้น แล้วผูกสีมา ผนังปราสาทนั้นย่อมอยู่ในเขตสีมา ส่วนการแผ่ลงไปข้างล่างหรือไม่ของปราสาทนั้น พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง

හෙට්ඨාපාසාදෙ කිත්තෙන්තෙහිපි භිත්ති ච රුක්ඛත්ථම්භා ච න කිත්තෙතබ්බා, භිත්තිලග්ගෙ පන පාසාණත්ථම්භෙ කිත්තෙතුං වට්ටති. එවං කිත්තිතා සීමා හෙට්ඨාපාසාදස්ස පරියන්තථම්භානං අන්තොයෙව හොති. සචෙ පන හෙට්ඨාපාසාදස්ස කුට්ටො උපරිමතලෙන සම්බද්ධො හොති, උපරිපාසාදම්පි අභිරුහති. සචෙ පාසාදස්ස බහි නිබ්බොදකපතනට්ඨානෙ නිමිත්තානි කරොන්ති, සබ්බො පාසාදො සීමට්ඨො හොති.
แม้เมื่อสวดประกาศนิมิตที่ปราสาทชั้นล่าง ไม่พึงสวดประกาศผนังและเสาไม้ แต่พึงสวดประกาศเสาหินที่ติดกับผนังได้ สีมาที่สวดประกาศเช่นนี้ย่อมอยู่ภายในเสาที่อยู่รอบนอกของปราสาทชั้นล่างเท่านั้น แต่หากผนังของปราสาทชั้นล่างเชื่อมต่อกับชั้นบน สีมาย่อมขึ้นไปถึงปราสาทชั้นบนด้วย หากทำนิมิตไว้ที่ภายนอกปราสาท ณ บริเวณที่น้ำฝนตกลงมา ปราสาททั้งหลังย่อมเป็นสีมา

පබ්බතමත්ථකෙ තලං හොති එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසාරහං, තත්ථ පිට්ඨිපාසාණෙ විය සීමං බන්ධන්ති, හෙට්ඨාපබ්බතෙපි තෙනෙව පරිච්ඡෙදෙන සීමා ඔතරති. තාලමූලකපබ්බතෙපි උපරි සීමා බද්ධා හෙට්ඨා ඔතරතෙව. යො පන විතානසණ්ඨානො හොති, උපරි එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසො අත්ථි, හෙට්ඨා නත්ථි, තස්සුපරි බද්ධා සීමා හෙට්ඨා න ඔතරති. එවං මුදිඞ්ගසණ්ඨානො වා හොතු පණවසණ්ඨානො වා, යස්ස හෙට්ඨා වා මජ්ඣෙ වා සීමප්පමාණං නත්ථි, තස්ස උපරි බද්ධා සීමා හෙට්ඨා න ඔතරති. යස්ස පන ද්වෙ කූටානි ආසන්නෙ ඨිතානි, එකස්සපි උපරි සීමප්පමාණං නප්පහොති, තස්ස කූටන්තරං චිනිත්වා වා පූරෙත්වා වා එකාබද්ධං කත්වා උපරි සීමා සම්මන්නිතබ්බා. එකො සප්පඵණසදිසො පබ්බතො, තස්ස උපරි සීමප්පමාණස්ස අත්ථිතාය සීමං බන්ධන්ති, තස්ස චෙ හෙට්ඨා ආකාසපබ්භාරං හොති, සීමා න ඔතරති. සචෙ පනස්ස වෙමජ්ඣෙ සීමප්පමාණො සුසිරපාසාණො හොති, ඔතරති, සො ච පාසාණො සීමට්ඨොයෙව හොති. අථාපිස්ස හෙට්ඨාලෙණස්ස කුට්ටො අග්ගකොටිං ආහච්ච තිට්ඨති[Pg.190], ඔතරති, හෙට්ඨා ච උපරි ච සීමායෙව හොති. සචෙ පන හෙට්ඨා උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස පාරතො අන්තොලෙණං හොති, බහි සීමා න ඔතරති. අථාපි උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස ඔරතො බහි ලෙණං හොති, අන්තො සීමා න ඔතරති. අථාපි උපරි සීමාපරිච්ඡෙදො ඛුද්දකො, හෙට්ඨා ලෙණං මහන්තං සීමාපරිච්ඡෙදමතික්කමිත්වා ඨිතං, සීමා උපරියෙව හොති, හෙට්ඨා න ඔතරති. යදි පන ලෙණං ඛුද්දකං සබ්බපච්ඡිමසීමාපරිමාණං, උපරි සීමා මහතී නං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ඨිතා, සීමා ඔතරති. අථ ලෙණං අතිඛුද්දකං සීමප්පමාණං න හොති, සීමා උපරියෙව හොති, හෙට්ඨා න ඔතරති. සචෙ තතො උපඩ්ඪං භිජ්ජිත්වා පතති, සීමප්පමාණං චෙපි හොති, බහි පතිතං අසීමා. අපතිතං පන යදි සීමප්පමාණං, සීමා හොතියෙව.
บนยอดเขา หากมีพื้นที่ราบพอสำหรับภิกษุ 21 รูป พึงผูกสีมาบนยอดเขานั้นเหมือนบนหลังแผ่นหิน สีมาย่อมแผ่ลงไปถึงเชิงเขาด้วยกำหนดเขตนั้นเอง แม้บนภูเขาที่มีลักษณะเหมือนโคนต้นตาล สีมาที่ผูกไว้ข้างบนย่อมแผ่ลงไปข้างล่างแน่นอน ส่วนภูเขาใดมีลักษณะเหมือนเพดาน ข้างบนมีพื้นที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูป แต่ข้างล่างไม่มี สีมาที่ผูกไว้ข้างบนภูเขานั้นย่อมไม่แผ่ลงไปข้างล่าง แม้ภูเขาจะมีลักษณะเหมือนกลองมุทิงคะหรือกลองปณวะก็ตาม ภูเขาใดที่ข้างล่างหรือตรงกลางไม่มีขนาดพอจะเป็นสีมา สีมาที่ผูกไว้ข้างบนภูเขานั้นย่อมไม่แผ่ลงไปข้างล่าง ส่วนภูเขาใดมีสองยอดตั้งอยู่ใกล้กัน และยอดเดียวมีขนาดไม่พอจะเป็นสีมา พึงก่อหรือถมช่องว่างระหว่างยอดเขาทั้งสองให้เชื่อมต่อเป็นอันเดียวกันแล้วสวดสมมติสีมาข้างบน หากภูเขาหนึ่งมีลักษณะเหมือนพังพานงู และมีขนาดพอจะสมมติสีมาได้ข้างบนจึงผูกสีมา หากข้างล่างภูเขานั้นเป็นเงื้อมเขาที่โปร่งว่าง สีมาย่อมไม่แผ่ลงไป แต่หากตรงกลางภูเขานั้นมีโพรงหินที่มีขนาดพอจะเป็นสีมา สีมาย่อมแผ่ลงไป และหินนั้นย่อมอยู่ในเขตสีมา หรือหากผนังของถ้ำที่อยู่ข้างล่างภูเขาที่มีลักษณะเหมือนพังพานงูนั้นตั้งจรดปลายสุดของภูเขา สีมาย่อมแผ่ลงไป และเป็นสีมาทั้งข้างล่างและข้างบน แต่หากถ้ำอยู่ลึกเข้าไปข้างในจากเขตกำหนดสีมาข้างบน สีมาย่อมไม่แผ่ลงไปข้างนอก หรือหากถ้ำอยู่เลยออกไปข้างนอกจากเขตกำหนดสีมาข้างบน สีมาย่อมไม่แผ่เข้าไปในถ้ำที่อยู่ข้างใน หรือหากเขตสีมาข้างบนแคบ แต่ถ้ำข้างล่างใหญ่และตั้งอยู่เลยเขตสีมาข้างบนออกไป สีมาย่อมอยู่เฉพาะข้างบนเท่านั้น ไม่แผ่ลงไปข้างล่าง หากถ้ำแคบมีขนาดเท่าสีมาที่เล็กที่สุด และสีมาข้างบนกว้างใหญ่ครอบคลุมถ้ำนั้นไว้ สีมาย่อมแผ่ลงไป หากถ้ำเล็กมากจนไม่มีขนาดพอจะเป็นสีมา สีมาย่อมอยู่เฉพาะข้างบนเท่านั้น ไม่แผ่ลงไปข้างล่าง หากสีมานั้นแตกพังลงมาครึ่งหนึ่ง แม้ส่วนที่พังจะมีขนาดพอจะเป็นสีมาได้ แต่ถ้าตกลงไปนอกเขต (นิมิต) ก็ไม่เป็นสีมา ส่วนที่ยังไม่พัง หากมีขนาดพอจะเป็นสีมาได้ ก็ยังคงเป็นสีมาอยู่แน่นอน

ඛණ්ඩසීමා ච නීචවත්ථුකා හොති, තං පූරෙත්වා උච්චවත්ථුකං කරොන්ති, සීමායෙව. සීමාය ගෙහං කරොන්ති, සීමට්ඨකමෙව හොති. සීමාය පොක්ඛරණිං ඛණන්ති, සීමායෙව. ඔඝො සීමාමණ්ඩලං ඔත්ථරිත්වා ගච්ඡති, සීමාමාළකෙ අට්ටං බන්ධිත්වා කම්මං කාතුං වට්ටති. සීමාය හෙට්ඨා උමඞ්ගනදී හොති, ඉද්ධිමා භික්ඛු තත්ථ නිසීදති. සචෙ සා නදී පඨමං ගතා, සීමා පච්ඡා බද්ධා, කම්මං න කොපෙති. අථ පඨමං සීමා බද්ධා, පච්ඡා නදී ගතා, කම්මං කොපෙති, හෙට්ඨාපථවීතලෙ ඨිතො පන කොපෙතියෙව.
ขัณฑสีมามีพื้นที่ต่ำ หากถมพื้นที่นั้นให้สูงขึ้นแล้วทำให้เป็นพื้นที่สูง ก็ยังเป็นสีมาอยู่นั่นเอง หากสร้างเรือนในสีมา ก็เป็นเพียงพื้นที่สีมาเท่านั้น หากขุดสระในสีมา ก็ยังเป็นสีมาอยู่นั่นเอง หากน้ำหลากท่วมมณฑลสีมา พึงผูกนั่งร้านในลานสีมาเพื่อทำกรรมได้ หากมีแม่น้ำใต้ดินอยู่ใต้สีมา ภิกษุผู้มีฤทธิ์นั่งอยู่ในแม่น้ำนั้น ถ้าแม่น้ำนั้นมีอยู่ก่อน แล้วสีมาผูกภายหลัง ไม่ทำให้กรรมเสีย แต่ถ้าสีมาผูกก่อน แล้วแม่น้ำมีอยู่ภายหลัง ย่อมทำให้กรรมเสีย ส่วนภิกษุผู้ยืนอยู่บนพื้นดินข้างล่าง (ใต้สีมา) ย่อมทำให้กรรมเสียแน่นอน

සීමාමාළකෙ වටරුක්ඛො හොති, තස්ස සාඛා වා තතො නිග්ගතපාරොහො වා මහාසීමාය පථවීතලං වා තත්ථජාතරුක්ඛාදීනි වා ආහච්ච තිට්ඨති, මහාසීමං වා සොධෙත්වා කම්මං කාතබ්බං, තෙ වා සාඛාපාරොහා ඡින්දිත්වා බහිට්ඨකා කාතබ්බා. අනාහච්ච ඨිතසාඛාදීසු ආරුළ්හභික්ඛූ හත්ථපාසං ආනෙතබ්බා. එවං මහාසීමාය ජාතරුක්ඛස්ස සාඛා වා පාරොහො වා වුත්තනයෙනෙව සීමාමාළකෙ පතිට්ඨාති, වුත්තනයෙනෙව සීමං සොධෙත්වා වා කම්මං කාතබ්බං, තෙ වා සාඛාපාරොහා ඡින්දිත්වා බහිට්ඨකා කාතබ්බා. සචෙ මාළකෙ කම්මෙ කරියමානෙ කොචි භික්ඛු මාළකස්ස අන්තො පවිසිත්වා වෙහාසං ඨිතසාඛාය නිසීදති, පාදා වාස්ස භූමිගතා හොන්ති, නිවාසනපාරුපනං වා භූමිං ඵුසති, කම්මං කාතුං න වට්ටති. පාදෙ පන නිවාසනපාරුපනඤ්ච උක්ඛිපාපෙත්වා කාතුං කම්මං වට්ටති, ඉදඤ්ච [Pg.191] ලක්ඛණං පුරිමනයෙපි වෙදිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – තත්‍ර උක්ඛිපාපෙත්වා කාතුං න වට්ටති, හත්ථපාසමෙව ආනෙතබ්බො. සචෙ අන්තොසීමතො පබ්බතො අබ්භුග්ගච්ඡති, තත්‍රට්ඨො භික්ඛු හත්ථපාසං ආනෙතබ්බො. ඉද්ධියා අන්තොපබ්බතං පවිට්ඨෙපි එසෙව නයො. බජ්ඣමානා එව හි සීමා පමාණරහිතං පදෙසං න ඔතරති, බද්ධාය සීමාය ජාතං යං කිඤ්චි යත්ථ කත්ථචි එකසම්බන්ධෙන ගතං සීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡතීති.
ในลานสีมา (ขัณฑสีมา) มีต้นไทร กิ่งของต้นไทรนั้นก็ดี รากที่งอกจากต้นไทรนั้นก็ดี สัมผัสพื้นดินของมหาสีมาก็ดี หรือต้นไม้เป็นต้นที่เกิดในมหาสีมานั้นสัมผัส (ลานสีมา) ก็ดี พึงชำระมหาสีมาแล้วจึงทำกรรม หรือพึงตัดกิ่งและรากเหล่านั้นให้ตั้งอยู่ภายนอก ภิกษุทั้งหลายที่ขึ้นไปอยู่บนกิ่งไม้เป็นต้นที่ตั้งอยู่โดยไม่สัมผัส พึงนำมาสู่หัตถบาส กิ่งหรือรากของต้นไม้ที่เกิดในมหาสีมา ย่อมตั้งอยู่ในลานสีมา (ขัณฑสีมา) โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง พึงชำระสีมาแล้วทำกรรม หรือพึงตัดกิ่งและรากเหล่านั้นให้ตั้งอยู่ภายนอกโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง ถ้าเมื่อกรรมกำลังดำเนินอยู่ในลานสีมา (มหาสีมา) ภิกษุบางรูปเข้าไปภายในลานสีมาแล้วนั่งบนกิ่งไม้ที่ตั้งอยู่ในอากาศ หากเท้าของภิกษุนั้นถึงพื้นดินก็ดี หรือผ้าสบงจีวรสัมผัสพื้นดินก็ดี ไม่ควรเพื่อทำกรรม แต่เมื่อให้ยกเท้าและผ้าสบงจีวรขึ้นแล้ว จึงควรเพื่อทำกรรม และลักษณะนี้พึงทราบแม้ในนัยก่อน (ขัณฑสีมา) ด้วย แต่มีความต่างกันดังนี้ คือ ในขัณฑสีมานั้น ไม่ควรให้ยกขึ้นแล้วทำกรรม พึงนำมาสู่หัตถบาสเท่านั้น ถ้าภูเขาผุดขึ้นจากภายในสีมา ภิกษุผู้อยู่บนภูเขานั้น พึงนำมาสู่หัตถบาส แม้เมื่อเข้าไปอยู่ภายในภูเขาด้วยฤทธิ์ นัยนี้ก็เช่นเดียวกัน เพราะว่าสีมาที่กำลังผูก ย่อมไม่หยั่งลงสู่พื้นที่ที่ไม่มีประมาณ วัตถุใดๆ ที่เกิดในสีมาที่ผูกแล้ว ไปสู่ที่ใดที่หนึ่งด้วยการเชื่อมต่อเป็นอันเดียวกัน ย่อมถึงการนับว่าเป็นสีมาเท่านั้น

තියොජනපරමං පන සීමං සම්මන්නන්තෙන මජ්ඣෙ ඨත්වා යථා චතූසුපි දිසාසු දියඩ්ඪදියඩ්ඪයොජනං හොති, එවං සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ පන මජ්ඣෙ ඨත්වා එකෙකදිසතො තියොජනං කරොන්ති, ඡයොජනං හොතීති න වට්ටති. චතුරස්සං වා තිකොණං වා සම්මන්නන්තෙන යථා කොණතො කොණං තියොජනං හොති, එවං සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ හි යෙන කෙනචි පරියන්තෙන කෙසග්ගමත්තම්පි තියොජනං අතික්කාමෙති, ආපත්තිඤ්ච ආපජ්ජති, සීමා ච අසීමා හොති.
ส่วนผู้จะสมมติสีมาที่มีขนาดสูงสุดสามโยชน์ พึงยืนตรงกลางแล้วสมมติโดยให้มีระยะทางหนึ่งโยชน์ครึ่งในทิศทั้งสี่ ถ้าหากยืนตรงกลางแล้วทำทิศละสามโยชน์ ย่อมเป็นหกโยชน์ จึงไม่ควร ผู้จะสมมติสีมาสี่เหลี่ยมหรือสามเหลี่ยม พึงสมมติโดยให้มีระยะจากมุมถึงมุมเป็นสามโยชน์ เพราะว่าถ้าล่วงเลยสามโยชน์ไปแม้เพียงปลายเส้นผมด้วยขอบเขตใดขอบเขตหนึ่ง ย่อมต้องอาบัติ และสีมานั้นก็ไม่เป็นสีมา

164. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නදීපාරසීමා සම්මන්නිතබ්බා, යො සම්මන්නෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 140) වචනතො නදීපාරසීමා න සම්මන්නිතබ්බා. යත්‍ර පන ධුවනාවා වා ධුවසෙතු වා අභිමුඛතිත්ථෙයෙව අත්ථි, එවරූපං නදීපාරසීමං සම්මන්නිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යත්ථස්ස ධුවනාවා වා ධුවසෙතු වා, එවරූපං නදීපාරසීමං සම්මන්නිතු’’න්ති හි වුත්තං. සචෙ ධුවනාවා වා ධුවසෙතු වා අභිමුඛතිත්ථෙ නත්ථි, ඊසකං උද්ධං අභිරුහිත්වා අධො වා ඔරොහිත්වා අත්ථි, එවම්පි වට්ටති. කරවිකතිස්සත්ථෙරො පන ‘‘ගාවුතමත්තබ්භන්තරෙපි වට්ටතී’’ති ආහ.
๑๖๔. เพราะคำว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงสมมตินทีปารสีมา ภิกษุใดสมมติ ต้องอาบัติทุกกฏ' ดังนี้ จึงไม่พึงสมมตินทีปารสีมา แต่ในที่ใดมีเรือประจำหรือสะพานประจำอยู่ที่ท่าข้ามตรงหน้ากันพอดี ควรเพื่อสมมตินทีปารสีมาเช่นนั้น เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมตินทีปารสีมาเช่นนั้น ในที่ที่มีเรือประจำหรือสะพานประจำ' ดังนี้ ถ้าเรือประจำหรือสะพานประจำไม่มีอยู่ที่ท่าข้ามตรงหน้ากัน แต่มีอยู่โดยการทวนน้ำขึ้นไปเล็กน้อยหรือล่องน้ำลงไป แม้อย่างนี้ก็ควร แต่พระกรวิกติสสเถระกล่าวว่า 'แม้ภายในระยะหนึ่งคาวุตก็ควร'

ඉමඤ්ච පන නදීපාරසීමං සම්මන්නන්තෙන එකස්මිඤ්ච තීරෙ ඨත්වා උපරිසොතෙ නදීතීරෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තතො පට්ඨාය අත්තානං පරික්ඛිපන්තෙන යත්තකං පරිච්ඡෙදං ඉච්ඡති, තස්ස පරියොසානෙ අධොසොතෙපි නදීතීරෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා පරතීරෙ සම්මුඛට්ඨානෙ නදීතීරෙ නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. තතො පට්ඨාය යත්තකං පරිච්ඡෙදං ඉච්ඡති, තස්ස වසෙන යාව උපරිසොතෙ පඨමං කිත්තිතනිමිත්තස්ස සම්මුඛා නදීතීරෙ නිමිත්තං, තාව කිත්තෙත්වා පච්චාහරිත්වා පඨමකිත්තිතනිමිත්තෙන සද්ධිං ඝටෙතබ්බං. අථ සබ්බනිමිත්තානං අන්තො ඨිතෙ භික්ඛූ හත්ථපාසගතෙ කත්වා කම්මවාචාය [Pg.192] සීමා සම්මන්නිතබ්බා. නදියා ඨිතා අනාගතාපි කම්මං න කොපෙන්ති, සම්මුතිපරියොසානෙ ඨපෙත්වා නදිං නිමිත්තානං අන්තො පරතීරෙ ච ඔරිමතීරෙ ච එකසීමා හොති, නදී පන බද්ධසීමාසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. විසුං නදීසීමා එව හි සා.
อนึ่ง ภิกษุผู้จะสมมตินทีปารสีมานี้ พึงยืนที่ฝั่งหนึ่งแล้วประกาศนิมิตที่ฝั่งแม่น้ำทางเหนือน้ำ นับจากนั้นพึงล้อมรอบตนเองตามกำหนดที่ต้องการ เมื่อสิ้นสุดกำหนดนั้น พึงประกาศนิมิตที่ฝั่งแม่น้ำทางท้ายน้ำด้วย แล้วพึงประกาศนิมิตที่ฝั่งแม่น้ำด้านตรงข้ามในที่ที่ตรงกับนิมิตนั้น นับจากนั้นพึงประกาศนิมิตตามกำหนดที่ต้องการ จนถึงฝั่งแม่น้ำที่ตรงหน้ากับนิมิตที่ประกาศไว้ครั้งแรกทางเหนือน้ำ แล้วพึงนำกลับมาเชื่อมกับนิมิตที่ประกาศไว้ครั้งแรก หลังจากนั้น พึงให้ภิกษุทั้งหลายที่อยู่ภายในนิมิตทั้งหมดเข้าสู่หัตถบาสแล้วสมมติสีมาด้วยกรรมวาจา ภิกษุทั้งหลายที่อยู่ในแม่น้ำแม้ไม่มาก็ไม่ทำให้กรรมเสีย เมื่อสิ้นสุดการสมมติ โดยยกเว้นแม่น้ำเสีย ภายในนิมิตทั้งฝั่งโน้นและฝั่งนี้ย่อมเป็นสีมาเดียวกัน ส่วนแม่น้ำย่อมไม่ถึงการนับว่าเป็นพัทธสีมา เพราะว่าแม่น้ำนั้นเป็นนทีสีมาต่างหากนั่นเอง

සචෙ අන්තොනදියං දීපකො හොති, තං අන්තොසීමාය කාතුකාමෙන පුරිමනයෙනෙව අත්තනා ඨිතතීරෙ නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා දීපකස්ස ඔරිමන්තෙ ච පාරිමන්තෙ ච නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. අථ පරතීරෙ නදියා ඔරිමතීරෙ නිමිත්තස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තතො පට්ඨාය පුරිමනයෙනෙව යාව උපරිසොතෙ පඨමං කිත්තිතනිමිත්තස්ස සම්මුඛා නිමිත්තං, තාව කිත්තෙතබ්බං. අථ දීපකස්ස පාරිමන්තෙ ච ඔරිමන්තෙ ච නිමිත්තං කිත්තෙත්වා පච්චාහරිත්වා පඨමං කිත්තිතනිමිත්තෙන සද්ධිං ඝටෙතබ්බං. අථ ද්වීසු තීරෙසු දීපකෙසු ච භික්ඛූ සබ්බෙ හත්ථපාසගතෙ කත්වා කම්මවාචාය සීමා සම්මන්නිතබ්බා, නදියං ඨිතා අනාගච්ඡන්තාපි කම්මං න කොපෙන්ති, සම්මුතිපරියොසානෙ ඨපෙත්වා නදිං නිමිත්තානං අන්තො තීරද්වයඤ්ච දීපකො ච එකසීමා හොති, නදී පන නදීසීමායෙව.
ถ้ามีเกาะเล็กๆ อยู่ในแม่น้ำ ผู้ที่ต้องการจะทำให้เกาะนั้นอยู่ในภายในสีมา พึงสวดประกาศนิมิตที่ฝั่งที่ตนยืนอยู่ด้วยนัยก่อนนั่นแล แล้วพึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านนี้และปลายเกาะด้านโน้น หลังจากนั้น พึงสวดประกาศนิมิตที่ฝั่งโน้นตรงที่ตรงข้ามกับนิมิตที่ฝั่งด้านนี้ แล้วนับแต่นั้นไป พึงสวดประกาศด้วยนัยก่อน จนถึงนิมิตที่ตรงข้ามกับนิมิตที่สวดประกาศไว้ครั้งแรกทางเหนือน้ำเพียงใด พึงสวดประกาศเพียงนั้น หลังจากนั้น พึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านโน้นและปลายเกาะด้านนี้ แล้วนำกลับมาเชื่อมกับนิมิตที่สวดประกาศไว้ครั้งแรก หลังจากนั้น พึงสมมติสีมาด้วยกรรมวาจา โดยให้ภิกษุทั้งหมดที่อยู่บนฝั่งทั้งสองและบนเกาะอยู่ในหัตถบาส ภิกษุทั้งหลายที่อยู่ในแม่น้ำ แม้ไม่มาก็ไม่ทำให้กรรมเสีย เมื่อสิ้นสุดการสมมติ เว้นแม่น้ำไว้ ภายในนิมิตทั้งสองฝั่งและเกาะย่อมเป็นสีมาเดียวกัน ส่วนแม่น้ำเป็นนทีสีมาเท่านั้น

සචෙ පන දීපකො විහාරසීමාපරිච්ඡෙදතො උද්ධං වා අධො වා අධිකතරො හොති, අථ විහාරසීමාපරිච්ඡෙදනිමිත්තස්ස උජුකමෙව සම්මුඛීභූතෙ දීපකස්ස ඔරිමන්තෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තතො පට්ඨාය දීපකසිඛරං පරික්ඛිපන්තෙන පුන දීපකස්ස ඔරිමන්තෙ නිමිත්තසම්මුඛෙ පාරිමන්තෙ නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. තතො පරං පුරිමනයෙනෙව පරතීරෙ සම්මුඛනිමිත්තමාදිං කත්වා පරතීරෙ නිමිත්තානි ච දීපකස්ස පාරිමන්තඔරිමන්තෙ නිමිත්තානි ච කිත්තෙත්වා පඨමකිත්තිතනිමිත්තෙන සද්ධිං ඝටනා කාතබ්බා. එවං කිත්තෙත්වා සම්මතා සීමා පබ්බතසණ්ඨානා හොති. සචෙ පන දීපකො විහාරසීමාපරිච්ඡෙදතො උද්ධම්පි අධොපි අධිකතරො හොති, පුරිමනයෙනෙව දීපකස්ස උභොපි සිඛරානි පරික්ඛිපිත්වා නිමිත්තානි කිත්තෙන්තෙන නිමිත්තඝටනා කාතබ්බා. එවං කිත්තෙත්වා සම්මතා සීමා මුදිඞ්ගසණ්ඨානා හොති. සචෙ දීපකො විහාරසීමාපරිච්ඡෙදස්ස අන්තො ඛුද්දකො හොති, සබ්බපඨමෙන නයෙන දීපකෙ නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. එවං කිත්තෙත්වා සම්මතා සීමා පණවසණ්ඨානා හොති. එවං තාව සීමාබන්ධනං වෙදිතබ්බං.
แต่ถ้าเกาะนั้นยาวกว่ากำหนดเขตวิหารสีมา ไม่ว่าจะเป็นทางด้านเหนือน้ำหรือท้ายน้ำ หลังจากนั้น พึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านนี้ที่ตรงกันกับนิมิตกำหนดเขตวิหารสีมาโดยตรง แล้วนับแต่นั้นไป เมื่อจะล้อมรอบยอดเกาะ พึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านโน้นที่ตรงข้ามกับนิมิตที่ปลายเกาะด้านนี้อีกครั้ง หลังจากนั้น พึงเริ่มตั้งแต่นิมิตที่ตรงกันข้ามที่ฝั่งโน้นด้วยนัยก่อนนั่นแล แล้วสวดประกาศนิมิตที่ฝั่งโน้นด้วย และสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านโน้นและด้านนี้ด้วย แล้วพึงทำการเชื่อมกับนิมิตที่สวดประกาศไว้ครั้งแรก สีมาที่สมมติแล้วด้วยการสวดประกาศอย่างนี้ ย่อมมีสัณฐานเหมือนภูเขา แต่ถ้าเกาะนั้นยาวกว่ากำหนดเขตวิหารสีมาทั้งทางด้านเหนือน้ำและด้านท้ายน้ำ พึงล้อมรอบยอดเกาะทั้งสองด้วยนัยก่อนนั่นแล เมื่อสวดประกาศนิมิต พึงทำการเชื่อมกับนิมิต สีมาที่สมมติแล้วด้วยการสวดประกาศอย่างนี้ ย่อมมีสัณฐานเหมือนตะโพน (มุทิงคะ) ถ้าเกาะนั้นเล็กกว่าภายในกำหนดเขตวิหารสีมา พึงสวดประกาศนิมิตบนเกาะด้วยนัยแรกทั้งหมด สีมาที่สมมติแล้วด้วยการสวดประกาศอย่างนี้ ย่อมมีสัณฐานเหมือนบัณเฑาะว์ (ปณวะ) พึงทราบการผูกสีมาเพียงเท่านี้ก่อน

165. එවං බද්ධා පන සීමා කදා අසීමා හොතීති? යදා සඞ්ඝො සීමං සමූහනති, තදා අසීමා හොති. කථං පනෙසා සමූහනිතබ්බාති? ‘‘සීමං[Pg.193], භික්ඛවෙ, සම්මන්නන්තෙන පඨමං සමානසංවාසසීමා සම්මන්නිතබ්බා, පච්ඡා තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සම්මන්නිතබ්බො. සීමං, භික්ඛවෙ, සමූහනන්තෙන පඨමං තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සමූහන්තබ්බො, පච්ඡා සමානසංවාසසීමා සමූහන්තබ්බා’’ති වචනතො පඨමං අවිප්පවාසො සමූහනිතබ්බො, පච්ඡා සීමා සමූහනිතබ්බාති. කථං? බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
๑๖๕. ก็สีมาที่ผูกแล้วอย่างนี้ เมื่อไรจึงไม่เป็นสีมา? เมื่อสงฆ์ถอนสีมา เมื่อนั้นย่อมไม่เป็นสีมา ก็สีมานี้พึงถอนอย่างไร? มีคำอธิบายว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะสมมติสีมา พึงสมมติสมานสังวาสสีมาก่อน ภายหลังจึงสมมติอวิปปวาสสีมาด้วยไตรจีวร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะถอนสีมา พึงถอนอวิปปวาสสีมาด้วยไตรจีวรก่อน ภายหลังจึงถอนสมานสังวาสสีมา" เพราะพระดำรัสนี้ พึงถอนอวิปปวาสสีมาก่อน ภายหลังจึงถอนสีมา (สมานสังวาส) พึงทราบอย่างนี้ ถอนอย่างไร? ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า -

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යො සො සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සම්මතො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං තිචීවරෙන අවිප්පවාසං සමූහනෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า อวิปปวาสที่สงฆ์สมมติแล้วด้วยไตรจีวรใดมีอยู่ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงถอนอวิปปวาสด้วยไตรจีวรนั้น นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යො සො සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සම්මතො, සඞ්ඝො තං තිචීරෙන අවිප්පවාසං සමූහනති. යස්සායස්මතො ඛමති එතස්ස තිචීවරෙන අවිප්පවාසස්ස සමුග්ඝාතො, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า อวิปปวาสที่สงฆ์สมมติแล้วด้วยไตรจีวรใดมีอยู่ สงฆ์ย่อมถอนอวิปปวาสด้วยไตรจีวรนั้น การถอนอวิปปวาสด้วยไตรจีวรนี้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด

‘‘සමූහතො සො සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 145) –
อวิปปวาสด้วยไตรจีวรนั้น สงฆ์ถอนแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้

එවං තාව අවිප්පවාසො සමූහනිතබ්බො.
พึงถอนอวิปปวาสก่อนอย่างนี้แล

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං සීමං සමූහනෙය්‍ය සමානසංවාසං එකූපොසථං, එසා ඤත්ති.
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดที่สงฆ์สมมติแล้ว เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงถอนสีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนั้น นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, සඞ්ඝො තං සීමං සමූහනති සමානසංවාසං එකූපොසථං. යස්සායස්මතො ඛමති එතිස්සා සීමාය සමානසංවාසාය එකූපොසථාය සමුග්ඝාතො, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดที่สงฆ์สมมติแล้ว เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน สงฆ์ย่อมถอนสีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนั้น การถอนสีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนี้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด

‘‘සමූහතා [Pg.194] සා සීමා සඞ්ඝෙන සමානසංවාසා එකූපොසථා, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 146) –
สีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนั้น สงฆ์ถอนแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้

එවං සීමා සමූහනිතබ්බා.
พึงถอนสีมาอย่างนี้แล

සමූහනන්තෙන පන භික්ඛුනා වත්තං ජානිතබ්බං. තත්‍රිදං වත්තං (මහාව. අට්ඨ. 144) – ඛණ්ඩසීමාය ඨත්වා අවිප්පවාසසීමා න සමූහන්තබ්බා, තථා අවිප්පවාසසීමාය ඨත්වා ඛණ්ඩසීමාපි. ඛණ්ඩසීමාය පන ඨිතෙන ඛණ්ඩසීමාව සමූහනිතබ්බා, තථා ඉතරාය ඨිතෙන ඉතරා. සීමං නාම ද්වීහි කාරණෙහි සමූහනන්ති පකතියා ඛුද්දකං පුන ආවාසවඩ්ඪනත්ථාය මහතිං වා කාතුං, පකතියා මහතිං පුන අඤ්ඤෙසං විහාරොකාසදානත්ථාය ඛුද්දකං වා කාතුං. තත්ථ සචෙ ඛණ්ඩසීමඤ්ච අවිප්පවාසසීමඤ්ච ජානන්ති, සමූහනිතුඤ්චෙව බන්ධිතුඤ්ච සක්ඛිස්සන්ති. ඛණ්ඩසීමං පන ජානන්තා අවිප්පවාසං අජානන්තාපි සමූහනිතුඤ්චෙව බන්ධිතුඤ්ච සක්ඛිස්සන්ති. ඛණ්ඩසීමං අජානන්තා අවිප්පවාසංයෙව ජානන්තා චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණඋපඔසථාගාරාදීසු නිරාසඞ්කට්ඨානෙසු ඨත්වා අප්පෙව නාම සමූහනිතුං සක්ඛිස්සන්ති, පටිබන්ධිතුං පන න සක්ඛිස්සන්තෙව. සචෙ බන්ධෙය්‍යුං, සීමාසම්භෙදං කත්වා විහාරං අවිහාරං කරෙය්‍යුං, තස්මා න සමූහනිතබ්බා. යෙ පන උභොපි න ජානන්ති, තෙ නෙව සමූහනිතුං, න බන්ධිතුං සක්ඛිස්සන්ති. අයඤ්හි සීමා නාම කම්මවාචාය වා අසීමා හොති සාසනන්තරධානෙන වා, න ච සක්කා සීමං අජානන්තෙහි කම්මවාචා කාතුං, තස්මා න සමූහනිතබ්බා, සාධුකං පන ඤත්වායෙව සමූහනිතබ්බා චෙව බන්ධිතබ්බා චාති. අයං තාව බද්ධසීමාය විනිච්ඡයො.
อนึ่ง ภิกษุผู้จะถอนพึงรู้ข้อวัตร ในข้อนั้น ข้อวัตรนี้คือ ยืนอยู่ในขัณฑสีมา ไม่พึงถอนอวิปปวาสสีมา เช่นเดียวกัน ยืนอยู่ในอวิปปวาสสีมา ก็ไม่พึงถอนขัณฑสีมา อนึ่ง ผู้ยืนอยู่ในขัณฑสีมา พึงถอนแต่ขัณฑสีมาเท่านั้น เช่นเดียวกัน ผู้ยืนอยู่ในสีมาอื่น พึงถอนสีมาอื่น ชื่อว่าสีมา ย่อมถอนด้วยเหตุ ๒ ประการคือ เพื่อจะทำสีมาที่เล็กตามปกติให้ใหญ่ขึ้นอีก เพื่อประโยชน์แก่การเพิ่มอาวาส หรือเพื่อจะทำสีมาที่ใหญ่ตามปกติให้เล็กลงอีก เพื่อประโยชน์แก่การให้โอกาสวิหารแก่ภิกษุอื่น ในข้อนั้น ถ้าภิกษุทั้งหลายรู้ทั้งขัณฑสีมาและอวิปปวาสสีมา ก็จักสามารถทั้งถอนและผูกได้ อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายผู้รู้ขัณฑสีมา แต่ไม่รู้อวิปปวาสสีมา ก็จักสามารถทั้งถอนและผูกได้ ภิกษุทั้งหลายผู้ไม่รู้ขัณฑสีมา แต่รู้อวิปปวาสสีมาเท่านั้น ยืนอยู่ในสถานที่ปราศจากความสงสัย เช่น ลานเจดีย์ ลานโพธิ์ อุโบสถาคาร เป็นต้น ก็อาจจะสามารถถอนได้ แต่จักไม่สามารถผูกได้เลย ถ้าพวกเขาผูก ก็จักทำวิหารให้เป็นอวิหาร โดยการทำให้สีมาปะปนกัน เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงถอน อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายเหล่าใดไม่รู้ทั้งสองอย่าง ภิกษุเหล่านั้นจักไม่สามารถทั้งถอนและผูกได้เลย ก็สีมานี้ชื่อว่าไม่เป็นสีมาด้วยกรรมวาจา หรือด้วยความอันตรธานแห่งพระศาสนา และภิกษุทั้งหลายผู้ไม่รู้สีมาไม่สามารถทำกรรมวาจาได้ เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงถอน แต่พึงถอนและผูกได้ก็ต่อเมื่อรู้ดีแล้วเท่านั้น นี้เป็นวินิจฉัยในบัทธสีมา (สีมาที่ผูกแล้ว) ก่อน

166. අබද්ධසීමා පන ගාමසීමා සත්තබ්භන්තරසීමා උදකුක්ඛෙපසීමාති තිවිධා. තත්ථ යාවතා එකං ගාමඛෙත්තං, අයං ගාමසීමා නාම, ගාමග්ගහණෙන චෙත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 147) නගරම්පි නිගමම්පි ගහිතමෙව හොති. තත්ථ යත්තකෙ පදෙසෙ තස්ස තස්ස ගාමස්ස ගාමභොජකා බලිං ලභන්ති, සො පදෙසො අප්පො වා හොතු මහන්තො වා, ගාමසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. නගරනිගමසීමාසුපි එසෙව නයො. යම්පි එකස්මිංයෙව ගාමඛෙත්තෙ එකං පදෙසං ‘‘අයං විසුංගාමො හොතූ’’ති පරිච්ඡින්දිත්වා රාජා කස්සචි දෙති, සොපි විසුංගාමසීමා හොතියෙව, තස්මා සා ච ඉතරා ච පකතිගාමනගරනිගමසීමා [Pg.195] බද්ධසීමාසදිසායෙව හොන්ති, කෙවලං පන තිචීවරවිප්පවාසපරිහාරං න ලභන්ති.
๑๖๖. อนึ่ง อพัทธสีมา (สีมาที่ไม่ได้ผูก) มี ๓ อย่างคือ คามสีมา สัตตัพภันตรสีมา และอุทกุกเขปสีมา ในสีมาเหล่านั้น เขตบ้านใดมีอยู่เพียงใด นี้ชื่อว่าคามสีมา ในบาลีนี้ การถือเอาคำว่า ‘คาม’ ย่อมหมายถึงนครและนิคมด้วย ในคามสีมาเป็นต้นเหล่านั้น ในประเทศใด ผู้บริโภคบ้านของบ้านนั้นๆ ย่อมได้ภาษี ประเทศนั้นไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ ย่อมถึงซึ่งการนับว่าเป็นคามสีมาเท่านั้น แม้ในนครสีมาและนิคมสีมาก็มีนัยนี้เหมือนกัน อนึ่ง แม้ประเทศใดประเทศหนึ่งในเขตบ้านเดียวกัน ที่พระราชาทรงกำหนดว่า ‘ประเทศนี้จงเป็นบ้านต่างหาก’ แล้วพระราชทานแก่ผู้ใดผู้หนึ่ง ประเทศนั้นก็เป็นคามสีมาต่างหากนั่นเอง เพราะฉะนั้น คามสีมาที่เป็นประเทศนั้นและคามสีมา นครสีมา นิคมสีมาที่เป็นปกติอย่างอื่น ย่อมเหมือนกับบัทธสีมานั่นเอง แต่ย่อมไม่ได้การรักษาการอยู่ปราศจากไตรจีวรเท่านั้น

අගාමකෙ පන අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා සත්තබ්භන්තරසීමා නාම. තත්ථ අගාමකං නාම අරඤ්ඤං විඤ්ඣාටවීආදීසු වා සමුද්දමජ්ඣෙ වා මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ දීපකෙසු ලබ්භති. සමන්තා සත්තබ්භන්තරාති මජ්ඣෙ ඨිතානං සබ්බදිසාසු සත්තබ්භන්තරා විනිබ්බෙධෙන චුද්දස හොන්ති. තත්ථ එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිහත්ථප්පමාණං හොති. අයඤ්ච සීමා පරිසවසෙන වඩ්ඪති, තස්මා සමන්තා පරිසපරියන්තතො පට්ඨාය අබ්භන්තරපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො. සචෙ පන ද්වෙ සඞ්ඝා විසුං උපොසථං කරොන්ති, ද්වින්නං සත්තබ්භන්තරානං අන්තරෙ අඤ්ඤමෙකං අබ්භන්තරං උපචාරත්ථාය ඨපෙතබ්බං.
อนึ่ง ในป่าที่ไม่มีบ้านเรือน สีมา ๗ อัพภันดรโดยรอบ ชื่อว่าสัตตัพภันตรสีมา ในข้อนั้น ป่าที่ไม่มีบ้านเรือนนั้น ย่อมได้ในป่าใหญ่ชื่อวิญฌาเป็นต้น หรือในเกาะทั้งหลายที่อยู่ในท่ามกลางมหาสมุทร อันเป็นทางที่พวกชาวประมงไปไม่ถึง คำว่า ‘๗ อัพภันดรโดยรอบ’ หมายถึง ๗ อัพภันดรในทุกทิศจากที่ที่ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ตรงกลางยืนอยู่ โดยการทะลุทะลวงย่อมเป็น ๑๔ อัพภันดร ในข้อนั้น อัพภันดรหนึ่งมีประมาณ ๒๘ ศอก และสีมานี้ย่อมเจริญด้วยอำนาจแห่งบริษัท เพราะฉะนั้น พึงกำหนดอัพภันดรโดยรอบจากที่สุดแห่งบริษัทเป็นต้นไป อนึ่ง ถ้าสงฆ์ ๒ คณะทำอุโบสถต่างหาก พึงตั้งอัพภันดรอื่นอีกหนึ่งอัพภันดรไว้ในระหว่างแห่งอัพภันดร ๒ แห่ง เพื่อประโยชน์แก่การเป็นอุปจาร

167. යා පනෙසා ‘‘සබ්බා, භික්ඛවෙ, නදී අසීමා, සබ්බො සමුද්දො අසීමො, සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො’’ති (මහාව. 147) එවං නදීආදීනං බද්ධසීමභාවං පටික්ඛිපිත්වා පුන ‘‘නදියා වා, භික්ඛවෙ, සමුද්දෙ වා ජාතස්සරෙ වා යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා, අයං තත්ථ සමානසංවාසා එකූපොසථා’’ති (මහාව. 147) වුත්තා, අයං උදකුක්ඛෙපසීමා නාම. තත්ථ නදී නදීනිමිත්තෙ වුත්තලක්ඛණාව, සමුද්දොපි පාකටොයෙව. යො පන යෙන කෙනචි ඛණිත්වා අකතො සයංජාතො සොබ්භො සමන්තතො ආගතෙන උදකෙන පූරිතො තිට්ඨති, යත්ථ නදියං වුත්තප්පකාරෙ වස්සකාලෙ උදකං සන්තිට්ඨති, අයං ජාතස්සරො නාම. යොපි නදිං වා සමුද්දං වා භින්දිත්වා නික්ඛන්තඋදකෙන ඛතො සොබ්භො එතං ලක්ඛණං පාපුණාති, අයම්පි ජාතස්සරොයෙව. එතෙසු නදීආදීසු යං ඨානං ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තතො උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නං, අයං උදකුක්ඛෙපසීමා නාම.
๑๖๗. อนึ่ง สีมาใดที่ปฏิเสธความเป็นบัทธสีมาของแม่น้ำเป็นต้นอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งปวงไม่เป็นสีมา มหาสมุทรทั้งปวงไม่เป็นสีมา ห้วงน้ำเกิดเองทั้งปวงไม่เป็นสีมา’ แล้วกล่าวอีกว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ใดในแม่น้ำก็ดี ในมหาสมุทรก็ดี ในห้วงน้ำเกิดเองก็ดี อันบุรุษผู้มีกำลังปานกลางพึงเหวี่ยงน้ำไปได้โดยรอบ สถานที่นั้นเป็นที่อยู่ร่วมกัน มีอุโบสถร่วมกัน’ สีมานี้ชื่อว่าอุทกุกเขปสีมา ในข้อนั้น แม่น้ำมีลักษณะที่กล่าวไว้ในนทีนิมิตนั่นเอง มหาสมุทรก็เป็นที่รู้กันอยู่แล้ว อนึ่ง ห้วงน้ำเกิดเองใดที่ไม่ได้ถูกใครขุดขึ้น แต่เกิดขึ้นเอง เต็มไปด้วยน้ำที่ไหลมาจากรอบด้าน และที่ซึ่งน้ำตั้งอยู่ได้ในฤดูฝนตามลักษณะที่กล่าวไว้ในแม่น้ำ ห้วงน้ำนี้ชื่อว่าชาตัสสระ (ห้วงน้ำเกิดเอง) แม้ห้วงน้ำที่ถูกขุดขึ้นด้วยน้ำที่ไหลออกมาจากการทำลายแม่น้ำหรือมหาสมุทรใด ย่อมถึงซึ่งลักษณะนี้ ห้วงน้ำนี้ก็เป็นชาตัสสระนั่นเอง ในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้น สถานที่ใดอันบุรุษผู้มีกำลังปานกลางพึงเหวี่ยงน้ำไปได้โดยรอบ สถานที่นั้นชื่อว่าอุทกุกเขปสีมา

කථං පන උදකුක්ඛෙපො කාතබ්බොති? යථා අක්ඛධුත්තා දාරුගුළං ඛිපන්ති, එවං උදකං වා වාලුකං වා හත්ථෙන ගහෙත්වා ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙන සබ්බථාමෙන ඛිපිතබ්බං. යත්ථ එවං ඛිත්තං උදකං වා වාලුකා වා පතති, අයමෙකො උදකුක්ඛෙපො, තස්ස අන්තොහත්ථපාසං විජහිත්වා ඨිතො කම්මං කොපෙති. යාව පරිසා වඩ්ඪති, තාව සීමාපි වඩ්ඪති, පරිසපරියන්තතො උදකුක්ඛෙපොයෙව පමාණං, අයං පන එතෙසං නදීආදීනං [Pg.196] අන්තොයෙව ලබ්භති, න බහි. තස්මා නදියා වා ජාතස්සරෙ වා යත්තකං පදෙසං පකතිවස්සකාලෙ චතූසු මාසෙසු උදකං ඔත්ථරති, සමුද්දෙ යස්මිං පදෙසෙ පකතිවීචියො ඔසරිත්වා සණ්ඨහන්ති, තතො පට්ඨාය කප්පියභූමි, තත්ථ ඨත්වා උපොසථාදිකම්මං කාතුං වට්ටති, දුබ්බුට්ඨිකාලෙ වා ගිම්හෙ වා නදීජාතස්සරෙසු සුක්ඛෙසුපි සා එව කප්පියභූමි. සචෙ පන සුක්ඛෙ ජාතස්සරෙ වාපිං වා ඛණන්ති, වප්පං වා කරොන්ති, තං ඨානං ගාමඛෙත්තං හොති. යා පනෙසා ‘‘කප්පියභූමී’’ති වුත්තා, තතො බහි උදකුක්ඛෙපසීමා න ගච්ඡති, අන්තො ගච්ඡති, තස්මා තෙසං අන්තො පරිසපරියන්තතො පට්ඨාය සමන්තා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො, අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො.
การซัดน้ำพึงทำอย่างไร? เหมือนพวกนักเลงลูกเต๋าซัดลูกเต๋าไป ฉันใด บุรุษผู้มีกำลังปานกลางพึงถือเอาน้ำหรือทรายด้วยมือแล้วซัดไปด้วยกำลังทั้งหมด ฉันนั้น น้ำหรือทรายที่ซัดไปอย่างนั้นตกในที่ใด ที่นั้นเป็นอุทุกเขปหนึ่ง ภิกษุผู้ยืนเว้นหัตถบาสอยู่ภายในอุทุกเขปนั้น ย่อมยังกรรมให้เสีย บริษัทเจริญเพียงใด สีมาก็เจริญเพียงนั้น อุทุกเขปเท่านั้นเป็นประมาณจากที่สุดของบริษัท อนึ่ง อุทุกเขปนี้ย่อมได้ภายในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้นเท่านั้น ไม่ได้ภายนอก เพราะเหตุนั้น ในแม่น้ำก็ดี ในสระธรรมชาติก็ดี น้ำท่วมถึงพื้นที่ใดในฤดูฝนปกติ ๔ เดือน ในสมุทร คลื่นปกติซัดขึ้นแล้วตั้งอยู่ ณ พื้นที่ใด นับแต่ที่นั้นไปเป็นกัปปิยภูมิ ยืนอยู่ในที่นั้นแล้วพึงทำอุโบสถกรรมเป็นต้นได้ ในคราวฝนแล้งก็ดี ในฤดูร้อนก็ดี แม้แม่น้ำและสระธรรมชาติแห้งไป ที่นั้นนั่นแหละเป็นกัปปิยภูมิ อนึ่ง ถ้าในสระธรรมชาติที่แห้งแล้ว ขุดบ่อน้ำก็ดี ทำการเพาะปลูกก็ดี ที่นั้นย่อมเป็นเขตบ้าน อนึ่ง กัปปิยภูมิที่กล่าวแล้วนี้ สีมาอุทุกเขปไม่ไปภายนอกที่นั้น ย่อมไปภายใน เพราะเหตุนั้น พึงกำหนดเขตอุทุกเขปโดยรอบ นับแต่ที่สุดของบริษัทภายในที่เหล่านั้น นี้เป็นสังเขปในเรื่องนี้

අයං පන විත්ථාරො – සචෙ නදී නාතිදීඝා හොති, පභවතො පට්ඨාය යාව මුඛද්වාරා සබ්බත්ථ සඞ්ඝො නිසීදති, උදකුක්ඛෙපසීමාය කම්මං නත්ථි, සකලාපි නදී එතෙසංයෙව භික්ඛූනං පහොති. යං පන මහාසුමත්ථෙරෙන වුත්තං ‘‘යොජනං පවත්තමානායෙව නදී, තත්‍රාපි උපරි අඩ්ඪයොජනං පහාය හෙට්ඨා අඩ්ඪයොජනෙ කම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති, තං මහාපදුමත්ථෙරෙනෙව පටික්ඛිත්තං. භගවතා හි ‘‘තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙත්වා යත්ථ කත්ථචි උත්තරන්තියා භික්ඛුනියා අන්තරවාසකො තෙමියතී’’ති (පාචි. 692) ඉදං නදියා පමාණං වුත්තං, න යොජනං වා අඩ්ඪයොජනං වා, තස්මා යා ඉමස්ස සුත්තස්ස වසෙන පුබ්බෙ වුත්තලක්ඛණා නදී, තස්සා පභවතො පට්ඨාය සඞ්ඝකම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පනෙත්ථ බහූ භික්ඛූ විසුං විසුං කම්මං කරොන්ති, සබ්බෙහි අත්තනො ච අඤ්ඤෙසඤ්ච උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදස්ස අන්තරා අඤ්ඤො උදකුක්ඛෙපො සීමන්තරිකත්ථාය ඨපෙතබ්බො, තතො අධිකං වට්ටතියෙව, ඌනං පන න වට්ටතීති වුත්තං. ජාතස්සරසමුද්දෙපි එසෙව නයො.
อนึ่ง นี้เป็นคำอธิบายโดยพิสดาร – ถ้าแม่น้ำไม่ยาวเกินไป สงฆ์ย่อมนั่งได้ทั่วทุกแห่งนับแต่ต้นน้ำจนถึงปากน้ำ กรรมในอุทุกเขปสีมาไม่มี แม่น้ำทั้งหมดก็ย่อมพอแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น อนึ่ง คำที่พระมหาสุมัตเถระกล่าวว่า “แม่น้ำที่ไหลไปเพียงโยชน์หนึ่ง แม้ในแม่น้ำนั้น พึงละครึ่งโยชน์ข้างบนแล้ว พึงทำกรรมในครึ่งโยชน์ข้างล่างได้” คำนั้นพระมหาปทุมเถระนั่นแหละคัดค้านแล้ว เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสประมาณของแม่น้ำนี้ว่า “อันตรวาสกของภิกษุณีผู้ข้ามไปในที่ใดที่หนึ่ง โดยปกปิดมณฑลสาม ย่อมเปียก” (ปาจิ. ๖๙๒) ไม่ได้ตรัสว่าโยชน์หนึ่งหรือครึ่งโยชน์ เพราะเหตุนั้น แม่น้ำที่มีลักษณะที่กล่าวแล้วในเบื้องต้นโดยอาศัยพระสูตรนี้ พึงทำสังฆกรรมได้นับแต่ต้นน้ำของแม่น้ำนั้น อนึ่ง ถ้าในแม่น้ำนี้ ภิกษุจำนวนมากทำกรรมแยกกัน อันภิกษุทั้งหลายพึงตั้งอุทุกเขปอื่นไว้เพื่อประโยชน์แก่สีมันตริกะในระหว่างเขตอุทุกเขปของตนและของภิกษุอื่น เกินกว่านั้นย่อมได้แน่นอน แต่หย่อนกว่านั้นย่อมไม่ได้ ดังนี้ แม้ในสระธรรมชาติและสมุทรก็มีนัยนี้แหละ

නදියා පන ‘‘කම්මං කරිස්සාමා’’ති ගතෙහි සචෙ නදී පරිපුණ්ණා හොති සමතිත්තිකා, උදකසාටිකං නිවාසෙත්වා අන්තොනදියංයෙව කම්මං කාතබ්බං. සචෙ න සක්කොන්ති, නාවායපි ඨත්වා කාතබ්බං. ගච්ඡන්තියා පන නාවාය කාතුං න වට්ටති. කස්මා? උදකුක්ඛෙපමත්තමෙව හි සීමා. තං නාවා සීඝමෙව අතික්කමති, එවං සති අඤ්ඤිස්සා සීමාය ඤත්ති, අඤ්ඤිස්සා අනුසාවනා හොති, තස්මා නාවං අරිත්තෙන වා ඨපෙත්වා පාසාණෙ [Pg.197] වා ලම්බෙත්වා අන්තොනදියං ජාතරුක්ඛෙ වා බන්ධිත්වා කම්මං කාතබ්බං. අන්තොනදියං බද්ධඅට්ටකෙපි අන්තොනදියං ජාතරුක්ඛෙපි ඨිතෙහි කාතුං වට්ටති. සචෙ පන රුක්ඛස්ස සාඛා වා තතො නික්ඛන්තපාරොහො වා බහිනදීතීරෙ විහාරසීමාය වා ගාමසීමාය වා පතිට්ඨිතො, සීමං වා සොධෙත්වා සාඛං වා ඡින්දිත්වා කම්මං කාතබ්බං. බහිනදීතීරෙ ජාතරුක්ඛස්ස අන්තොනදියං පවිට්ඨසාඛාය වා පාරොහෙ වා නාවං බන්ධිත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති, කරොන්තෙහි සීමා වා සොධෙතබ්බා, ඡින්දිත්වා වාස්ස බහිපතිට්ඨිතභාවො නාසෙතබ්බො. නදීතීරෙ පන ඛාණුකං කොට්ටෙත්වා තත්ථ බද්ධනාවාය න වට්ටතියෙව. නදියං සෙතුං කරොන්ති, සචෙ අන්තොනදියංයෙව සෙතු ච සෙතුපාදා ච හොන්ති, සෙතුම්හි ඨිතෙහි කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන සෙතු වා සෙතුපාදා වා බහිතීරෙ පතිට්ඨිතා, කම්මං කාතුං න වට්ටති, සීමං සොධෙත්වා කාතබ්බං. අථ සෙතුපාදා අන්තො, සෙතු පන උභින්නම්පි තීරානං උපරිආකාසෙ ඨිතො, වට්ටති.
อนึ่ง เมื่อภิกษุทั้งหลายไปโดยตั้งใจว่า “จักทำกรรม” ในแม่น้ำ ถ้าแม่น้ำเต็มเสมอฝั่ง พึงนุ่งผ้าอาบน้ำแล้วทำกรรมในแม่น้ำนั่นแหละ ถ้าไม่สามารถ พึงยืนอยู่บนเรือแล้วทำก็ได้ แต่จะทำบนเรือที่กำลังแล่นไม่ได้ เพราะเหตุไร? เพราะอุทุกเขปเท่านั้นเป็นสีมา เรือย่อมล่วงอุทุกเขปนั้นไปโดยเร็ว เมื่อเป็นอย่างนั้น ญัตติย่อมมีในสีมาหนึ่ง อนุสาวนาย่อมมีในอีกสีมาหนึ่ง เพราะเหตุนั้น พึงหยุดเรือด้วยพายก็ดี ผูกไว้กับหินก็ดี ผูกไว้กับต้นไม้ที่เกิดในแม่น้ำก็ดี แล้วทำกรรม อันภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่บนนั่งร้านที่ผูกไว้ในแม่น้ำก็ดี บนต้นไม้ที่เกิดในแม่น้ำก็ดี พึงทำได้ อนึ่ง ถ้ากิ่งไม้ก็ดี รากย้อยที่งอกออกจากต้นไม้นั้นก็ดี ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำภายนอก ในวิหารสีมาก็ดี ในบ้านสีมาก็ดี พึงชำระสีมาเสียก็ดี พึงตัดกิ่งไม้เสียก็ดี แล้วทำกรรม พึงผูกเรือไว้กับกิ่งไม้ที่ยื่นเข้าไปในแม่น้ำก็ดี กับรากย้อยที่เกิดบนฝั่งแม่น้ำภายนอกก็ดี แล้วทำกรรมไม่ได้ เมื่อจะทำ พึงชำระสีมาเสียก็ดี พึงตัดกิ่งไม้เป็นต้นเสียเพื่อทำลายความเป็นสิ่งที่ตั้งอยู่ภายนอกของต้นไม้นั้นก็ดี อนึ่ง พึงทำบนเรือที่ผูกไว้กับหลักที่ตอกไว้บนฝั่งแม่น้ำไม่ได้เลย เมื่อเขาสร้างสะพานในแม่น้ำ ถ้าสะพานและเสาสะพานอยู่ในแม่น้ำนั่นแหละ อันภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่บนสะพานพึงทำกรรมได้ อนึ่ง ถ้าสะพานหรือเสาสะพานตั้งอยู่บนฝั่งภายนอก พึงทำกรรมไม่ได้ พึงชำระสีมาแล้วจึงทำ แต่ถ้าเสาสะพานอยู่ในแม่น้ำ ส่วนสะพานตั้งอยู่บนอากาศเหนือฝั่งทั้งสอง ย่อมทำได้

අන්තොනදියං පාසාණො වා දීපකො වා හොති, තත්ථ යත්තකං පදෙසං පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරෙ පකතිවස්සකාලෙ වස්සානස්ස චතූසු මාසෙසු උදකං ඔත්ථරති, සො නදීසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. අතිවුට්ඨිකාලෙ ඔඝෙන ඔත්ථතොකාසො න ගහෙතබ්බො. සො හි ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. නදිතො මාතිකං නීහරන්තා නදියං ආවරණං කරොන්ති, තං චෙ ඔත්ථරිත්වා වා විනිබ්බිජ්ඣිත්වා වා උදකං ගච්ඡති, සබ්බත්ථ පවත්තනට්ඨානෙ කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන ආවරණෙන වා කොට්ටකබන්ධනෙන වා සොතං පච්ඡින්දති, උදකං නප්පවත්තති, අප්පවත්තනට්ඨානෙ කාතුං න වට්ටති, ආවරණමත්තකෙපි කාතුං න වට්ටති. සචෙ කොචි ආවරණප්පදෙසො පුබ්බෙ වුත්තපාසාණදීපකප්පදෙසො විය උදකෙන අජ්ඣොත්ථරීයති, තත්ථ වට්ටති. සො හි නදීසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. නදිං විනාසෙත්වා තළාකං කරොන්ති, හෙට්ඨා පාළිබද්ධා උදකං ආගන්ත්වා තළාකං පූරෙත්වා තිට්ඨති, එත්ථ කම්මං කාතුං න වට්ටති, උපරි පවත්තනට්ඨානෙ හෙට්ඨා ච ඡඩ්ඩිතොදකං නදිං ඔතරිත්වා සන්දනට්ඨානතො පට්ඨාය වට්ටති. දෙවෙ අවස්සන්තෙ හෙමන්තගිම්හෙසු වා සුක්ඛනදියාපි වට්ටති, නදිතො නීහටමාතිකාය න වට්ටති. සචෙ සා කාලන්තරෙන භිජ්ජිත්වා නදී හොති, වට්ටති. කාචි නදී උප්පතිත්වා ගාමනිගමසීමං ඔත්ථරිත්වා පවත්තති, නදීයෙව හොති, කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන විහාරසීමං ඔත්ථරති, විහාරසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති.
ในแม่น้ำมีหินก็ดี มีเกาะก็ดี น้ำท่วมถึงประเทศใดในฤดูฝนปกติ ๔ เดือน ตามประการที่กล่าวแล้วในเบื้องต้นในที่นั้น ประเทศนั้นย่อมถึงซึ่งความเป็นแม่น้ำนั่นแหละ ในคราวฝนตกมาก ไม่พึงถือเอาที่ที่น้ำท่วมท้นด้วยกระแส เพราะที่นั้นย่อมถึงซึ่งความเป็นคามสีมานั่นแหละ พวกผู้ไขเหมืองจากแม่น้ำ ย่อมทำเครื่องกั้นในแม่น้ำ ถ้าเครื่องกั้นนั้นถูกน้ำท่วมไปก็ดี หรือน้ำทะลุเครื่องกั้นนั้นไปก็ดี พึงทำกรรมในที่ที่น้ำไหลไปได้ทั่วทุกแห่ง อนึ่ง ถ้าเครื่องกั้นก็ดี การผูกทำนบก็ดี ย่อมตัดกระแส น้ำไม่ไหลไป พึงทำกรรมในที่ที่น้ำไม่ไหลไปไม่ได้ แม้บนเครื่องกั้นเท่านั้นก็ทำไม่ได้ ถ้าประเทศเครื่องกั้นบางแห่งถูกน้ำท่วมทับเหมือนประเทศหินและเกาะที่กล่าวแล้วในเบื้องต้น พึงทำกรรมในที่นั้นได้ เพราะที่นั้นย่อมถึงซึ่งความเป็นแม่น้ำนั่นแหละ พวกเขาทำสระโดยทำลายแม่น้ำ ผูกคันดินข้างล่าง น้ำมาแล้วย่อมเต็มสระแล้วตั้งอยู่ พึงทำกรรมในสระนี้ไม่ได้ พึงทำในที่ที่น้ำไหลไปข้างบน และน้ำที่ทิ้งแล้วข้างล่างไหลลงสู่แม่น้ำ นับแต่ที่ที่น้ำไหลไปได้ (พึงทำกรรมได้) แม้ในแม่น้ำที่แห้งในฤดูหนาวหรือฤดูร้อน เมื่อฝนไม่ตก ก็พึงทำได้ พึงทำในเหมืองที่ไขจากแม่น้ำไม่ได้ ถ้าเหมืองนั้นแตกไปตามกาลเวลาแล้วเป็นแม่น้ำ พึงทำได้ แม่น้ำบางสายเอ่อล้นแล้วท่วมคามสีมาและนิคมสีมาแล้วไหลไป ย่อมเป็นแม่น้ำนั่นแหละ พึงทำกรรมได้ อนึ่ง ถ้าท่วมวิหารสีมา ย่อมถึงซึ่งความเป็นวิหารสีมานั่นแหละ

සමුද්දෙපි [Pg.198] කම්මං කරොන්තෙහි යං පදෙසං උද්ධං වඩ්ඪනඋදකං වා පකතිවීචි වා වෙගෙන ආගන්ත්වා ඔත්ථරති, තත්ථ කාතුං න වට්ටති. යස්මිං පන පදෙසෙ පකතිවීචියො ඔසරිත්වා සණ්ඨහන්ති, සො උදකන්තතො පට්ඨාය අන්තො සමුද්දො නාම, තත්ථ ඨිතෙහි කම්මං කාතබ්බං. සචෙ ඌමිවෙගො බාධති, නාවාය වා අට්ටකෙ වා ඨත්වා කාතබ්බං. තෙසු විනිච්ඡයො නදියං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. සමුද්දෙ පිට්ඨිපාසාණො හොති, තං කදාචි ඌමියො ආගන්ත්වා ඔත්ථරන්ති, කදාචි න ඔත්ථරන්ති, තත්ථ කම්මං කාතුං න වට්ටති. සො හි ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. සචෙ පන වීචීසු ආගතාසුපි අනාගතාසුපි පකතිඋදකෙනෙව ඔත්ථරීයති, වට්ටති. දීපකො වා පබ්බතො වා හොති, සො චෙ දූරෙ හොති මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ, අරඤ්ඤසීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. තෙසං ගමනපරියන්තස්ස ඔරතො පන ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තත්ථ ගාමසීමං අසොධෙත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති. සමුද්දො ගාමසීමං වා නිගමසීමං වා ඔත්ථරිත්වා තිට්ඨති, සමුද්දොව හොති, තත්ථ කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන විහාරසීමං ඔත්ථරති, විහාරසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති.
แม้ในทะเล เมื่อภิกษุทั้งหลายทำกรรม หากน้ำที่เพิ่มขึ้นหรือคลื่นปกติมาท่วมทับด้วยความเร็วในที่ใด ไม่ควรทำกรรมในที่นั้น แต่ในที่ใดที่คลื่นปกติถอยไปแล้วตั้งอยู่ ที่นั้นชื่อว่าภายในทะเลนับตั้งแต่ขอบน้ำเป็นต้นไป ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในที่นั้นพึงทำกรรม หากคลื่นแรงรบกวน พึงยืนอยู่บนเรือหรือบนนั่งร้านแล้วทำกรรม การวินิจฉัยในเรื่องเหล่านั้นพึงทราบด้วยนัยที่กล่าวไว้ในแม่น้ำนั่นเอง ในทะเลมีแผ่นหินอยู่ บางครั้งคลื่นก็มาท่วมทับ บางครั้งก็ไม่ท่วมทับ ไม่ควรทำกรรมในที่นั้น เพราะที่นั้นนับเข้าเป็นคามสีมานั่นเอง แต่ถ้าคลื่นมาถึงหรือไม่มาถึงก็ตาม ถูกน้ำปกติท่วมทับอยู่เสมอ ก็ควรทำกรรมได้ หากมีเกาะหรือภูเขาอยู่ และเกาะหรือภูเขานั้นอยู่ไกลในทางที่ชาวประมงไปไม่ถึง (คือไปแล้วกลับมาไม่ได้ในวันเดียว) ที่นั้นนับเข้าเป็นอารัญญสีมานั่นเอง แต่ภายในที่สุดแห่งทางที่ชาวประมงไปได้นั้นนับเข้าเป็นคามสีมา ในที่นั้นหากไม่ชำระคามสีมาเสียก่อน ไม่ควรทำกรรม หากทะเลท่วมทับคามสีมาหรือนิคมสีมาแล้วตั้งอยู่ ก็เป็นทะเลเท่านั้น ควรทำกรรมในทะเลนั้น แต่ถ้าท่วมทับวิหารสีมา ก็จะนับเข้าเป็นวิหารสีมาเท่านั้น

ජාතස්සරෙ කම්මං කරොන්තෙහි යත්ථ පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරෙ වස්සකාලෙ වස්සෙ පච්ඡින්නමත්තෙ පිවිතුං වා හත්ථපාදෙ වා ධොවිතුං උදකං න හොති, සුක්ඛති, අයං න ජාතස්සරො, ගාමඛෙත්තසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තත්ථ කම්මං න කාතබ්බං. යත්ථ පන වුත්තප්පකාරෙ වස්සකාලෙ උදකං සන්තිට්ඨති, අයමෙව ජාතස්සරො. තස්ස යත්තකෙ පදෙසෙ වස්සානං චාතුමාසෙ උදකං තිට්ඨති, තත්ථ කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ ගම්භීරං උදකං, අට්ටකං බන්ධිත්වා තත්ථ ඨිතෙහිපි ජාතස්සරස්ස අන්තොජාතරුක්ඛම්හි බද්ධඅට්ටකෙපි කාතුං වට්ටති. පිට්ඨිපාසාණදීපකෙසු පනෙත්ථ නදියං වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. සමවස්සදෙවකාලෙ පහොනකජාතස්සරො පන චෙපි දුබ්බුට්ඨිකකාලෙ වා ගිම්හහෙමන්තෙසු වා සුක්ඛති, නිරුදකො හොති, තත්ථ සඞ්ඝකම්මං කාතුං වට්ටති. යං අන්ධකට්ඨකථායං වුත්තං ‘‘සබ්බො ජාතස්සරො සුක්ඛො අනොදකො ගාමඛෙත්තංයෙව භජතී’’ති, තං න ගහෙතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ උදකත්ථාය ආවාටං වා පොක්ඛරණීආදීනි වා ඛණන්ති, තං ඨානං අජාතස්සරො හොති, ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. ලාබුතිපුසකාදිවප්පෙ කතෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන නං පූරෙත්වා ථලං වා කරොන්ති, එකස්මිං [Pg.199] දිසාභාගෙ පාළිං බන්ධිත්වා සබ්බමෙව නං මහාතළාකං වා කරොන්ති, සබ්බොපි අජාතස්සරො හොති, ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. ලොණීපි ජාතස්සරසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ උදකට්ඨානොකාසෙ කම්මං කාතුං වට්ටතීති. අයං අබද්ධසීමාය විනිච්ඡයො.
ในอ่างน้ำที่เกิดขึ้นเอง เมื่อภิกษุทั้งหลายทำกรรม หากในฤดูฝนที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ เมื่อฝนเพิ่งหยุด น้ำไม่มีให้ดื่มหรือล้างมือเท้า และแห้งไป อ่างน้ำนี้ไม่ชื่อว่าชาตสระ ย่อมเข้าเป็นเขตบ้านเท่านั้น ไม่ควรทำกรรมในที่นั้น แต่ในที่ใดที่น้ำตั้งอยู่ในฤดูฝนที่กล่าวไว้ อ่างน้ำนี้เท่านั้นชื่อว่าชาตสระ ในที่ใดของอ่างน้ำนั้นที่น้ำตั้งอยู่ตลอดสี่เดือนในฤดูฝน ควรทำกรรมในที่นั้น หากน้ำลึก ควรผูกนั่งร้านแล้วยืนอยู่บนนั่งร้านนั้นทำกรรม หรือทำกรรมบนนั่งร้านที่ผูกไว้กับต้นไม้ที่เกิดอยู่ภายในชาตสระนั้นก็ได้ การวินิจฉัยในเรื่องแผ่นหินและเกาะในที่นี้ก็เหมือนกับที่กล่าวไว้ในแม่น้ำนั่นเอง ส่วนชาตสระที่เพียงพอแก่การทำกรรมในเวลาที่ฝนตกปกติ แม้จะแห้งไปหรือไม่มีน้ำในเวลาที่ฝนแล้ง หรือในฤดูร้อนและฤดูหนาว ก็ควรทำสังฆกรรมในที่นั้น คำที่กล่าวไว้ในอรรถกถาอันธกะว่า ‘ชาตสระทั้งหมดที่แห้งและไม่มีน้ำ ย่อมเข้าเป็นเขตบ้านเท่านั้น’ นั้นไม่พึงถือเอา แต่ถ้าในชาตสระนี้มีการขุดบ่อน้ำหรือสระน้ำเป็นต้นเพื่อต้องการน้ำ ที่นั้นย่อมเป็นอชาตสระ ย่อมเข้าเป็นคามสีมา แม้ในการปลูกน้ำเต้าและแตงกวาเป็นต้นในชาตสระนั้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้าถมชาตสระนั้นแล้วทำเป็นที่ดอน หรือกั้นคันดินในส่วนหนึ่งของทิศแล้วทำชาตสระทั้งหมดนั้นให้เป็นสระใหญ่ ชาตสระทั้งหมดนั้นก็ย่อมเป็นอชาตสระ ย่อมเข้าเป็นคามสีมา แม้อ่างน้ำเค็มก็ย่อมเข้าเป็นชาตสระนั่นเอง ควรทำกรรมในที่ที่มีน้ำตลอดสี่เดือนในฤดูฝน นี้คือการวินิจฉัยในอพัทธสีมา

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

සීමාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องการวินิจฉัยสีมา จบแล้ว

25. උපොසථපවාරණාවිනිච්ඡයකථා
๒๕. ๒๕- เรื่องการวินิจฉัยอุโบสถและปวารณา

168. උපොසථපවාරණාති එත්ථ (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා) දිවසවසෙන තයො උපොසථා චාතුද්දසිකො පන්නරසිකො සාමග්ගීඋපොසථොති. තත්ථ හෙමන්තගිම්හවස්සානානං තිණ්ණං උතූනං තතියසත්තමපක්ඛෙසු ද්වෙ ද්වෙ කත්වා ඡ චාතුද්දසිකා, සෙසා පන්නරසිකාති එවං එකසංවච්ඡරෙ චතුවීසති උපොසථා. ඉදං තාව පකතිචාරිත්තං. තථාරූපපච්චයෙ සති අඤ්ඤස්මිම්පි චාතුද්දසෙ උපොසථං කාතුං වට්ටති. පුරිමවස්සංවුට්ඨානං පන පුබ්බකත්තිකපුණ්ණමා, තෙසංයෙව සචෙ භණ්ඩනකාරකෙහි උපද්දුතා පවාරණං පච්චුක්කඩ්ඪන්ති, අථ කත්තිකමාසස්ස කාළපක්ඛචාතුද්දසො වා පච්ඡිමකත්තිකපුණ්ණමා වා පච්ඡිමවස්සංවුට්ඨානඤ්ච පච්ඡිමකත්තිකපුණ්ණමා එව වාති ඉමෙ තයො පවාරණාදිවසාපි හොන්ති. ඉදම්පි පකතිචාරිත්තමෙව. තථාරූපපච්චයෙ සති ද්වින්නං කත්තිකපුණ්ණමානං පුරිමෙසු චාතුද්දසෙසුපි පවාරණං කාතුං වට්ටති. යදා පන කොසම්බකක්ඛන්ධකෙ (මහාව. 451 ආදයො) ආගතනයෙන භින්නෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඔසාරිතෙ තස්මිං භික්ඛුස්මිං සඞ්ඝො තස්ස වත්ථුස්ස වූපසමාය සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, තදා තාවදෙව උපොසථො කාතබ්බො. ‘‘පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්ති වචනතො ඨපෙත්වා චාතුද්දසපන්නරසෙ අඤ්ඤොපි යො කොචි දිවසො උපොසථදිවසො නාම හොති, වස්සංවුට්ඨානං පන කත්තිකමාසබ්භන්තරෙ අයමෙව සාමග්ගීපවාරණාදිවසො නාම හොති. ඉති ඉමෙසු තීසු දිවසෙසු උපොසථො කාතබ්බො. කරොන්තෙන පන සචෙ චාතුද්දසිකො හොති, ‘‘අජ්ජුපොසථො චාතුද්දසො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සාමග්ගීඋපොසථො හොති, ‘‘අජ්ජුපොසථො [Pg.200] සාමග්ගී’’ති වත්තබ්බං. පන්නරසියං පන පාළියං ආගතනයෙනෙව ‘‘අජ්ජුපොසථො පන්නරසො’’ති වත්තබ්බං.
๑๖๘. ในบทมาติกาว่าอุโบสถปวารณานี้ พึงทราบการวินิจฉัยดังนี้: อุโบสถ ๓ อย่างที่ตรัสไว้โดยวัน คือ อุโบสถ ๑๔ ค่ำ, อุโบสถ ๑๕ ค่ำ และอุโบสถสามัคคี. ในอุโบสถเหล่านั้น อุโบสถ ๑๔ ค่ำมี ๖ วัน โดยทำสองวันในปักษ์ที่ ๓ และ ๗ ของฤดูทั้งสาม คือ ฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน. อุโบสถที่เหลือ ๑๘ วันเป็นอุโบสถ ๑๕ ค่ำ. รวมแล้วในหนึ่งปีมีอุโบสถ ๒๔ วัน. นี้เป็นวัตรปฏิบัติปกติเบื้องต้น. หากมีเหตุปัจจัยเช่นนั้น ก็ควรทำอุโบสถในวัน ๑๔ ค่ำอื่นได้. แต่สำหรับพระภิกษุผู้ออกพรรษาต้น วันเพ็ญเดือน ๑๑ เป็นวันปวารณาของท่านเหล่านั้นเท่านั้น. หากถูกพวกภิกษุผู้ก่อการทะเลาะวิวาทเบียดเบียนแล้วเลื่อนปวารณาออกไป, วัน ๑๔ ค่ำข้างแรมของเดือน ๑๑ หรือวันเพ็ญเดือน ๑๒ ก็ดี, และสำหรับพระภิกษุผู้ออกพรรษาหลัง วันเพ็ญเดือน ๑๒ เท่านั้นก็ดี, วันทั้งสามนี้ก็เป็นวันปวารณาได้. นี้ก็เป็นวัตรปฏิบัติปกติเท่านั้น. หากมีเหตุปัจจัยเช่นนั้น ก็ควรทำปวารณาในวัน ๑๔ ค่ำก่อนวันเพ็ญเดือน ๑๑ และวันเพ็ญเดือน ๑๒ ทั้งสองวันได้. แต่เมื่อใดที่สงฆ์แตกกันด้วยนัยที่มาในโกสัมพกขันธกะ เมื่อพระภิกษุผู้ถูกยกวัตรนั้นถูกนำเข้าหมู่แล้ว สงฆ์ทำสังฆสามัคคีเพื่อระงับอธิกรณ์นั้น, ในเวลานั้นพึงทำอุโบสถในวันนั้นเท่านั้น. เพราะคำว่า ‘พึงแสดงปาติโมกข์’ เว้นวัน ๑๔ ค่ำและ ๑๕ ค่ำแล้ว วันอื่นใดวันหนึ่งก็ชื่อว่าวันอุโบสถได้. แต่สำหรับพระภิกษุผู้ออกพรรษา วันใดวันหนึ่งในระหว่างเดือน ๑๑ และเดือน ๑๒ นี้เท่านั้นชื่อว่าวันปวารณาสามัคคี. ดังนั้น พึงทำอุโบสถในวันทั้งสามนี้. แต่เมื่อพระภิกษุผู้ทำ หากเป็นอุโบสถ ๑๔ ค่ำ พึงกล่าวว่า ‘วันนี้อุโบสถ ๑๔ ค่ำ’. หากเป็นอุโบสถสามัคคี พึงกล่าวว่า ‘วันนี้อุโบสถสามัคคี’. แต่ในวัน ๑๕ ค่ำ พึงกล่าวด้วยนัยที่มาในพระบาลีเท่านั้นว่า ‘วันนี้อุโบสถ ๑๕ ค่ำ’.

169. සඞ්ඝෙ උපොසථො (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා), ගණෙ උපොසථො, පුග්ගලෙ උපොසථොති එවං කාරකවසෙන අපරෙපි තයො උපොසථා වුත්තා, කත්තබ්බාකාරවසෙන පන සුත්තුද්දෙසො පාරිසුද්ධිඋපොසථො අධිට්ඨානුපොසථොති අපරෙපි තයො උපොසථා. තත්ථ සුත්තුද්දෙසො නාම ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’තිආදිනා නයෙන වුත්තො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. යෙ පනිතරෙ ද්වෙ උපොසථා, තෙසු පාරිසුද්ධිඋපොසථො තාව අඤ්ඤෙසඤ්ච සන්තිකෙ අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච ආරොචනවසෙන දුවිධො. තත්ථ ය්වායං අඤ්ඤෙසං සන්තිකෙ කරීයති, සොපි පවාරිතානඤ්ච අප්පවාරිතානඤ්ච සන්තිකෙ කරණවසෙන දුවිධො. තත්ථ මහාපවාරණාය පවාරිතානං සන්තිකෙ පච්ඡිමිකාය උපගතෙන වා අනුපගතෙන වා ඡින්නවස්සෙන වා චාතුමාසිනියං පන පවාරිතානං සන්තිකෙ අනුපගතෙන වා ඡින්නවස්සෙන වා කායසාමග්ගිං දත්වා ‘‘පරිසුද්ධො අහං භන්තෙ, පරිසුද්ධොති මං ධාරෙථා’’ති තික්ඛත්තුං වත්වා කාතබ්බො. ඨපෙත්වා පන පවාරණාදිවසං අඤ්ඤස්මිං කාලෙ ආවාසිකෙහි උද්දිට්ඨමත්තෙ පාතිමොක්ඛෙ අවුට්ඨිතාය වා එකච්චාය වුට්ඨිතාය වා සබ්බාය වා වුට්ඨිතාය පරිසාය යෙ අඤ්ඤෙ සමසමා වා ථොකතරා වා ආගච්ඡන්ති, තෙහි තෙසං සන්තිකෙ වුත්තනයෙනෙව පාරිසුද්ධි ආරොචෙතබ්බා.
๑๖๙. อุโบสถอื่นอีก ๓ อย่างที่ตรัสไว้โดยอำนาจแห่งบุคคลผู้ทำ คือ สังฆอุโบสถ คณอุโบสถ และปุคคลอุโบสถ. แต่อุโบสถอื่นอีก ๓ อย่างที่ตรัสไว้โดยอาการที่พึงทำ คือ สุตตุทเทส, ปาริสุทธิอุโบสถ และอธิษฐานอุโบสถ. ในอุโบสถเหล่านั้น สุตตุทเทสชื่อว่าการแสดงปาติโมกข์ที่ตรัสไว้ด้วยนัยมีคำว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า’ เป็นต้น. แต่อุโบสถอีก ๒ อย่างที่เหลือ คือ ปาริสุทธิอุโบสถและอธิษฐานอุโบสถนั้น, ในอุโบสถเหล่านั้น ปาริสุทธิอุโบสถก่อนอื่นมี ๒ อย่างโดยการบอกกล่าวในสำนักของผู้อื่นและซึ่งกันและกัน. ในอุโบสถเหล่านั้น ปาริสุทธิอุโบสถใดที่ทำในสำนักของผู้อื่น อุโบสถนั้นก็มี ๒ อย่างโดยการทำในสำนักของพระภิกษุผู้ปวารณาแล้วและผู้ยังไม่ปวารณา. ในอุโบสถเหล่านั้น ในวันมหาปวารณา พึงทำปาริสุทธิอุโบสถในสำนักของภิกษุทั้งหลายผู้ปวารณาแล้ว โดยภิกษุผู้ออกพรรษาหลังก็ดี ผู้ยังไม่ได้เข้าพรรษาก็ดี ผู้ขาดพรรษาก็ดี ให้กายสามัคคีแล้วบอกกล่าว ๓ ครั้งว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าบริสุทธิ์ ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บริสุทธิ์’. ส่วนในวันจาตุมาสินี พึงทำปาริสุทธิอุโบสถในสำนักของภิกษุทั้งหลายผู้ปวารณาแล้ว โดยภิกษุผู้ออกพรรษาต้นก็ดี ผู้ยังไม่ได้เข้าพรรษาก็ดี ผู้ขาดพรรษาก็ดี ให้กายสามัคคีแล้วบอกกล่าว ๓ ครั้งว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าบริสุทธิ์ ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บริสุทธิ์’. แต่เว้นวันปวารณาแล้ว ในเวลาอื่น เมื่อพระภิกษุผู้อยู่ประจำแสดงปาติโมกข์จบลงแล้ว ไม่ว่าบริษัทจะยังไม่ลุกขึ้น หรือบางส่วนลุกขึ้นแล้ว หรือทั้งหมดลุกขึ้นแล้วก็ตาม พระภิกษุอื่นที่มาถึงภายหลัง ไม่ว่าจะเท่ากันหรือน้อยกว่า พึงบอกกล่าวปาริสุทธิในสำนักของพระภิกษุผู้อยู่ประจำเหล่านั้นด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วเท่านั้น.

යො පනායං අඤ්ඤමඤ්ඤං ආරොචනවසෙන කරීයති, සො ඤත්තිං ඨපෙත්වා කරණවසෙන ච අට්ඨපෙත්වා කරණවසෙන ච දුවිධො. තත්ථ යස්මිං ආවාසෙ තයො භික්ඛූ විහරන්ති, තෙසු උපොසථදිවසෙ සන්නිපතිතෙසු එකෙන භික්ඛුනා ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා, අජ්ජුපොසථො චාතුද්දසො’’ති වා ‘‘පන්නරසො’’ති වා වත්වා ‘‘යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, මයං අඤ්ඤමඤ්ඤං පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරෙය්‍යාමා’’ති ඤත්තියා ඨපිතාය ථෙරෙන භික්ඛුනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘පරිසුද්ධො අහං, ආවුසො, පරිසුද්ධොති මං ධාරෙථා’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. ඉතරෙහි ‘‘භන්තෙ’’ති වත්වා එවමෙව වත්තබ්බං. එවං ඤත්තිං ඨපෙත්වා කාතබ්බො. යත්‍ර පන ද්වෙ භික්ඛූ විහරන්ති, තත්‍ර ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා වුත්තනයෙනෙව පාරිසුද්ධි ආරොචෙතබ්බාති අයං පාරිසුද්ධිඋපොසථො.
อุโบสถปาริสุทธิ์ใด อันบุคคลพึงกระทำด้วยการบอกกล่าวซึ่งกันและกัน อุโบสถปาริสุทธินั้นมีสองอย่าง คือกระทำโดยตั้งญัตติ และกระทำโดยไม่ตั้งญัตติ. ในอุโบสถสองอย่างนั้น ในอาวาสใดมีภิกษุสามรูปอยู่ ในวันอุโบสถเมื่อภิกษุเหล่านั้นประชุมกันแล้ว ภิกษุรูปหนึ่งพึงกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงฟังคำของข้าพเจ้า วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำ” หรือ “๑๕ ค่ำ” ดังนี้ แล้วกล่าวว่า “ถ้าถึงเวลาอันควรแก่ท่านทั้งหลาย พวกเราพึงกระทำอุโบสถปาริสุทธิ์ซึ่งกันและกัน” ดังนี้ เมื่อญัตติถูกตั้งขึ้นแล้ว พระเถระพึงนั่งคุกเข่า ประคองอัญชลี กล่าว ๓ ครั้งว่า “อาวุโส ข้าพเจ้าบริสุทธิ์แล้ว ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บริสุทธิ์” ภิกษุที่เหลือพึงกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ” ดังนี้ อย่างนั้นนั่นแล อุโบสถนี้พึงกระทำโดยตั้งญัตติ. ส่วนในอาวาสใดมีภิกษุสองรูปอยู่ ในอาวาสนั้นพึงบอกกล่าวปาริสุทธิ์ด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล โดยไม่ตั้งญัตติ. อุโบสถนี้ชื่อว่าอุโบสถปาริสุทธิ์.

සචෙ [Pg.201] පන එකොව භික්ඛු හොති, සබ්බං පුබ්බකරණීයං කත්වා අඤ්ඤෙසං අනාගමනං ඤත්වා ‘‘අජ්ජ මෙ උපොසථො චාතුද්දසො’’ති වා ‘‘පන්නරසො’’ති වා වත්වා ‘‘අධිට්ඨාමී’’ති වත්තබ්බං. අයං අධිට්ඨානුපොසථොති එවං කත්තබ්බාකාරවසෙන තයො උපොසථා වෙදිතබ්බා. එත්තාවතා නව උපොසථා දීපිතා හොන්ති. තෙසු දිවසවසෙන පන්නරසිකො, කාරකවසෙන සඞ්ඝුපොසථො, කත්තබ්බාකාරවසෙන සුත්තුද්දෙසොති එවං තිලක්ඛණසම්පන්නෙ උපොසථෙ පවත්තමානෙ උපොසථං අකත්වා තදහුපොසථෙ අඤ්ඤං අභික්ඛුකං නානාසංවාසකෙහි වා සභික්ඛුකං ආවාසං වා අනාවාසං වා වාසත්ථාය අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඝෙන අඤ්ඤත්‍ර අන්තරායා ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටං හොති.
ถ้าภิกษุมีรูปเดียวเท่านั้น กระทำปุพพกรณ์ทั้งหมดแล้ว รู้ว่าภิกษุอื่นไม่มา พึงกล่าวว่า “วันนี้อุโบสถของข้าพเจ้าเป็นวัน ๑๔ ค่ำ” หรือ “๑๕ ค่ำ” ดังนี้ แล้วกล่าวว่า “ข้าพเจ้าอธิษฐาน” อุโบสถนี้ชื่อว่าอธิษฐานอุโบสถ. อุโบสถสามอย่างพึงทราบด้วยอาการที่พึงกระทำอย่างนี้. อุโบสถ ๙ อย่าง เป็นอันแสดงแล้วด้วยลำดับแห่งคำเพียงเท่านี้. ในอุโบสถ ๙ อย่างนั้น พึงทราบอุโบสถที่สมบูรณ์ด้วยลักษณะ ๓ อย่าง คือ โดยวันเป็นวัน ๑๕ ค่ำ โดยผู้ทำเป็นสังฆอุโบสถ โดยอาการที่พึงทำเป็นสุตตุทเทส. เมื่ออุโบสถเป็นไปอยู่ การที่ภิกษุไม่กระทำอุโบสถในวันอุโบสถนั้น แล้วไปสู่อาวาสอื่นที่ไม่มีภิกษุ หรือมิใช่อาวาส หรืออาวาสที่มีภิกษุผู้มีนานาสังวาส หรือมิใช่อาวาส เพื่อประโยชน์แก่การอยู่ นอกจากไปกับสงฆ์ นอกจากมีอันตราย ย่อมมีอาบัติทุกกฏ.

170. උපොසථකරණත්ථං සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ බහි උපොසථං කත්වා ආගතෙන සන්නිපාතට්ඨානං ගන්ත්වා කායසාමග්ගිං අදෙන්තෙන ඡන්දො දාතබ්බො. යොපි ගිලානො වා හොති කිච්චපසුතො වා, තෙනපි පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්දොපි දාතබ්බො. කථං? එකස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘ඡන්දං දම්මි, ඡන්දං මෙ හර, ඡන්දං මෙ ආරොචෙහී’’ති අයමත්ථො කායෙන වා වාචාය වා උභයෙන වා විඤ්ඤාපෙතබ්බො, එවං දින්නො හොති ඡන්දො. අකතුපොසථෙන ගිලානෙන වා කිච්චපසුතෙන වා පාරිසුද්ධි දාතබ්බා. කථං? එකස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘පාරිසුද්ධිං දම්මි, පාරිසුද්ධිං මෙ හර, පාරිසුද්ධිං මෙ ආරොචෙහී’’ති අයමත්ථො කායෙන වා වාචාය වා උභයෙන වා විඤ්ඤාපෙතබ්බො, එවං දින්නා හොති පාරිසුද්ධි. තං පන දෙන්තෙන ඡන්දොපි දාතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තදහුපොසථෙ පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්දම්පි දාතුං, සන්ති සඞ්ඝස්ස කරණීය’’න්ති (මහාව. 165). තත්ථ පාරිසුද්ධිදානං සඞ්ඝස්සපි අත්තනොපි උපොසථකරණං සම්පාදෙති, න අවසෙසං සඞ්ඝකිච්චං, ඡන්දදානං සඞ්ඝස්සෙව උපොසථකරණඤ්ච සෙසකිච්චඤ්ච සම්පාදෙති, අත්තනො පනස්ස උපොසථො අකතොයෙව හොති, තස්මා පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්දොපි දාතබ්බො. පුබ්බෙ වුත්තං පන සුද්ධිකච්ඡන්දං වා පාරිසුද්ධිං වා ඉමං වා ඡන්දපාරිසුද්ධිං එකෙන බහූනම්පි ආහරිතුං වට්ටති. සචෙ පන සො අන්තරාමග්ගෙ අඤ්ඤං භික්ඛුං පස්සිත්වා යෙසං තෙන ඡන්දො වා පාරිසුද්ධි වා ගහිතා, තෙසඤ්ච අත්තනො ච ඡන්දපාරිසුද්ධිං දෙති, තස්සෙව ආගච්ඡති. ඉතරා [Pg.202] පන බිළාලසඞ්ඛලිකා ඡන්දපාරිසුද්ධි නාම හොති, සා න ආගච්ඡති, තස්මා සයමෙව සන්නිපාතට්ඨානං ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං. සචෙ පන සඤ්චිච්ච නාරොචෙති, දුක්කටං ආපජ්ජති, ඡන්දපාරිසුද්ධි පන තස්මිං හත්ථපාසං උපගතමත්තෙයෙව ආගතා හොති.
๑๗๐. ภิกษุผู้มาแล้วจากการกระทำอุโบสถภายนอก เมื่อสงฆ์ประชุมกันเพื่อกระทำอุโบสถ พึงไปสู่ที่ประชุมแล้วให้ฉันทะโดยไม่ให้กายสามัคคี ภิกษุรูปใดเป็นไข้ หรือเป็นผู้ขวนขวายในกิจ ภิกษุนั้นเมื่อให้ปาริสุทธิ์ พึงให้ฉันทะด้วย พึงให้ฉันทะอย่างไร? พึงบอกเนื้อความนี้แก่ภิกษุรูปหนึ่งด้วยกาย หรือด้วยวาจา หรือด้วยทั้งสองอย่างว่า “ข้าพเจ้าให้ฉันทะ ขอท่านจงนำฉันทะของข้าพเจ้าไป ขอท่านจงบอกกล่าวฉันทะของข้าพเจ้า” ฉันทะอันบุคคลให้แล้วอย่างนี้ย่อมมี ภิกษุผู้ยังไม่กระทำอุโบสถ หรือเป็นไข้ หรือเป็นผู้ขวนขวายในกิจ พึงให้ปาริสุทธิ์ พึงให้ปาริสุทธิ์อย่างไร? พึงบอกเนื้อความนี้แก่ภิกษุรูปหนึ่งด้วยกาย หรือด้วยวาจา หรือด้วยทั้งสองอย่างว่า “ข้าพเจ้าให้ปาริสุทธิ์ ขอท่านจงนำปาริสุทธิ์ของข้าพเจ้าไป ขอท่านจงบอกกล่าวปาริสุทธิ์ของข้าพเจ้า” ปาริสุทธิอันบุคคลให้แล้วอย่างนี้ย่อมมี ส่วนภิกษุผู้ให้ปาริสุทธินั้น พึงให้ฉันทะด้วย ข้อนั้นสมควรแล้ว เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ให้ปาริสุทธิ์ในวันอุโบสถนั้น ให้ฉันทะด้วย เพราะกิจของสงฆ์มีอยู่” ในกิจเหล่านั้น การให้ปาริสุทธิ์ย่อมให้การกระทำอุโบสถของสงฆ์ด้วย ของตนด้วยสำเร็จ แต่ไม่ให้กิจของสงฆ์ที่เหลือสำเร็จ การให้ฉันทะย่อมให้การกระทำอุโบสถของสงฆ์เท่านั้น และกิจที่เหลือสำเร็จ ส่วนอุโบสถของภิกษุผู้ให้ฉันทะนั้นย่อมเป็นอันยังไม่กระทำแล้วเท่านั้น เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ให้ปาริสุทธิ์พึงให้ฉันทะด้วย อนึ่ง ฉันทะล้วนๆ หรือปาริสุทธิ หรือฉันทะปาริสุทธิที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ ภิกษุรูปหนึ่งพึงนำมาให้แก่ภิกษุเป็นอันมากก็ได้ ถ้าภิกษุผู้นำฉันทะปาริสุทธินั้นเห็นภิกษุอื่นในระหว่างทาง แล้วให้ฉันทะปาริสุทธิของภิกษุเหล่านั้นและของตนแก่ภิกษุนั้น ฉันทะปาริสุทธินั้นย่อมมาถึงแก่ภิกษุนั้นเท่านั้น ส่วนฉันทะปาริสุทธิที่เหลือชื่อว่าฉันทะปาริสุทธิมีอุปมาด้วยโซ่แมว ฉันทะปาริสุทธินั้นย่อมไม่มา เพราะเหตุนั้น พึงไปสู่ที่ประชุมด้วยตนเองเท่านั้นแล้วบอกกล่าว ถ้าไม่บอกกล่าวโดยมีเจตนา ย่อมถึงอาบัติทุกกฏ ส่วนฉันทะปาริสุทธิย่อมมาถึงเมื่อภิกษุผู้นำฉันทะปาริสุทธินั้นเข้าถึงหัตถบาสแล้วเท่านั้น

171. පාරිවාසියෙන පන ඡන්දදානෙන යං කිඤ්චි සඞ්ඝකම්මං කාතුං න වට්ටති. තත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 1167) චතුබ්බිධං පාරිවාසියං පරිසපාරිවාසියං රත්තිපාරිවාසියං ඡන්දපාරිවාසියං අජ්ඣාසයපාරිවාසියන්ති. තෙසු පරිසපාරිවාසියං නාම භික්ඛූ කෙනචිදෙව කරණීයෙන සන්නිපතිතා හොන්ති, අථ මෙඝො වා උට්ඨෙති, උස්සාරණා වා කරීයති, මනුස්සා වා අජ්ඣොත්ථරන්තා ආගච්ඡන්ති, භික්ඛූ ‘‘අනොකාසා මයං, අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡාමා’’ති ඡන්දං අවිස්සජ්ජෙත්වාව උට්ඨහන්ති. ඉදං පරිසපාරිවාසියං. කිඤ්චාපි පරිසපාරිවාසියං, ඡන්දස්ස පන අවිස්සට්ඨත්තා කම්මං කාතුං වට්ටති.
๑๗๑. แต่ด้วยการให้ฉันทะที่ค้าง (บูด/เสีย) ไม่ควรเพื่อกระทำสังฆกรรมใดๆ ในคำนั้น ปาริวาส (ความค้าง/บูด) มี ๔ อย่าง คือ ปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้น ปาริวาสเพราะล่วงราตรี ปาริวาสเพราะฉันทะ และปาริวาสเพราะอัธยาศัย ในปาริวาสเหล่านั้น ชื่อว่าปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้น คือ ภิกษุทั้งหลายประชุมกันด้วยกิจบางอย่าง ในกาลนั้น เมฆย่อมตั้งขึ้น หรือมีการขับไล่ หรือมนุษย์ทั้งหลายเบียดเบียนแล้วย่อมมา ภิกษุทั้งหลายย่อมลุกขึ้นโดยไม่สละฉันทะว่า “พวกเราไม่มีโอกาส พึงไปสู่ที่อื่น” การลุกขึ้นอย่างนี้ชื่อว่าปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้น ถึงแม้จะเป็นปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้นก็จริง แต่เพราะความเป็นผู้ไม่สละฉันทะ จึงควรเพื่อกระทำกรรม

පුන භික්ඛූ ‘‘උපොසථාදීනි කරිස්සාමා’’ති රත්තිං සන්නිපතිත්වා ‘‘යාව සබ්බෙ සන්නිපතන්ති, තාව ධම්මං සුණිස්සාමා’’ති එකං අජ්ඣෙසන්ති, තස්මිං ධම්මකථං කථෙන්තෙයෙව අරුණො උග්ගච්ඡති. සචෙ ‘‘චාතුද්දසිකං උපොසථං කරිස්සාමා’’ති නිසින්නා, පන්නරසොති කාතුං වට්ටති. සචෙ පන්නරසිකං කාතුං නිසින්නා, පාටිපදෙ අනුපොසථෙ උපොසථං කාතුං න වට්ටති, අඤ්ඤං පන සඞ්ඝකිච්චං කාතුං වට්ටති. ඉදං රත්තිපාරිවාසියං නාම.
อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายประชุมกันในราตรีว่า “พวกเราจักกระทำอุโบสถเป็นต้น” แล้วนิมนต์ภิกษุรูปหนึ่งว่า “ตราบเท่าที่ภิกษุทั้งหมดประชุมกัน พวกเราจักฟังธรรม” เมื่อภิกษุนั้นแสดงธรรมกถาอยู่เท่านั้น อรุณย่อมขึ้น ถ้าภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วว่า “พวกเราจักกระทำอุโบสถ ๑๔ ค่ำ” ก็ควรเพื่อจะกระทำเป็นอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ถ้าภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วเพื่อจะกระทำอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ก็ไม่ควรเพื่อจะกระทำอุโบสถในวันแรม ๑ ค่ำ ซึ่งมิใช่วันอุโบสถ แต่ควรเพื่อจะกระทำกิจของสงฆ์อื่น การกระทำอย่างนี้ชื่อว่าปาริวาสเพราะล่วงราตรี

පුන භික්ඛූ ‘‘කිඤ්චිදෙව අබ්භානාදිසඞ්ඝකම්මං කරිස්සාමා’’ති නිසින්නා හොන්ති, තත්‍රෙකො නක්ඛත්තපාඨකො භික්ඛු එවං වදති ‘‘අජ්ජ නක්ඛත්තං දාරුණං, මා ඉමං කරොථා’’ති. තෙ තස්ස වචනෙන ඡන්දං විස්සජ්ජෙත්වා තත්ථෙව නිසින්නා හොන්ති. අථඤ්ඤො ආගන්ත්වා ‘‘නක්ඛත්තං පතිමානෙන්තං, අත්ථො බාලං උපච්චගා’’ති (ජා. 1.1.49) වත්වා ‘‘කිං නක්ඛත්තෙන, කරොථා’’ති වදති. ඉදං ඡන්දපාරිවාසියඤ්චෙව අජ්ඣාසයපාරිවාසියඤ්ච. එතස්මිං පාරිවාසියෙ පුන ඡන්දපාරිසුද්ධිං අනානෙත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති.
อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วว่า “พวกเราจักกระทำอัพภานสังฆกรรมเป็นต้นบางอย่าง” ในสงฆ์นั้น ภิกษุผู้รู้ฤกษ์รูปหนึ่งย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า “วันนี้ฤกษ์ร้าย ท่านทั้งหลายอย่ากระทำกรรมนี้” ภิกษุเหล่านั้นสละฉันทะด้วยคำของภิกษุนั้นแล้วย่อมนั่งอยู่ในสีมานั้นนั่นเอง ในกาลนั้น ภิกษุรูปอื่นมาแล้วกล่าวว่า “ประโยชน์ย่อมล่วงเลยคนพาลผู้รอคอยฤกษ์” ดังนี้ แล้วกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจักกระทำอะไรด้วยฤกษ์” การกระทำอย่างนี้ชื่อว่าฉันทะปาริวาสด้วย และชื่อว่าอัธยาศัยปาริวาสด้วย ในปาริวาสอย่างนั้น ไม่ควรเพื่อจะกระทำกรรมโดยไม่นำฉันทะปาริสุทธิมาอีก

172. සචෙ කොචි භික්ඛු ගිලානො න සක්කොති ඡන්දපාරිසුද්ධිං දාතුං, සො මඤ්චෙන වා පීඨෙන වා සඞ්ඝමජ්ඣං ආනෙතබ්බො. සචෙ ගිලානුපට්ඨාකානං භික්ඛූනං එවං හොති ‘‘සචෙ ඛො මයං ගිලානං ඨානා චාවෙස්සාම, ආබාධො වා අභිවඩ්ඪිස්සති, කාලකිරියා වා භවිස්සතී’’ති, න [Pg.203] සො භික්ඛු ඨානා චාවෙතබ්බො, සඞ්ඝෙන තත්ථ ගන්ත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ බහූ තාදිසා ගිලානා හොන්ති, සඞ්ඝෙන පටිපාටියා ඨත්වා සබ්බෙ හත්ථපාසෙ කාතබ්බා. සචෙ දූරෙ හොන්ති, සඞ්ඝො නප්පහොති, තං දිවසං උපොසථො න කාතබ්බො. න ත්වෙව වග්ගෙන සඞ්ඝෙන උපොසථො කාතබ්බො, කරෙය්‍ය චෙ, දුක්කටං.
๑๗๒. ถ้าภิกษุบางรูปเป็นไข้ ไม่สามารถให้ฉันทะปาริสุทธิได้ ภิกษุผู้เป็นไข้นั้นพึงถูกนำมาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยเตียง หรือด้วยตั่ง ถ้าจิตของภิกษุผู้พยาบาลไข้มีอย่างนี้ว่า “ถ้าพวกเราพึงเคลื่อนย้ายภิกษุผู้เป็นไข้จากที่ อาพาธจักกำเริบ หรือการตายจักมี” ภิกษุนั้นไม่พึงถูกเคลื่อนย้ายจากที่ สงฆ์พึงไปสู่ที่อยู่ของภิกษุผู้เป็นไข้นั้นแล้วกระทำอุโบสถ ถ้าภิกษุผู้เป็นไข้มีสภาพอย่างนั้นเป็นอันมาก สงฆ์พึงตั้งอยู่โดยลำดับแล้วกระทำภิกษุผู้เป็นไข้ทั้งหมดให้อยู่ในหัตถบาส ถ้าภิกษุผู้เป็นไข้อยู่ไกล สงฆ์ไม่พอ ในวันนั้นไม่พึงกระทำอุโบสถ สงฆ์ผู้เป็นวรรค (ไม่ครบสำรับ) ไม่พึงกระทำอุโบสถเลย ถ้าพึงกระทำ ย่อมมีอาบัติทุกกฏ

සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 149) එකස්මිං විහාරෙ චතූසු භික්ඛූසු වසන්තෙසු එකස්ස ඡන්දපාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා තයො පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, තීසු වා වසන්තෙසු එකස්ස ඡන්දපාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා ද්වෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, අධම්මෙන වග්ගං උපොසථකම්මං හොති. සචෙ පන චත්තාරොපි සන්නිපතිත්වා පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, තයො වා ද්වෙ වා පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, අධම්මෙන සමග්ගං නාම හොති. සචෙ චතූසු ජනෙසු එකස්ස පාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා තයො පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, තීසු වා ජනෙසු එකස්ස පාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා ද්වෙ පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, ධම්මෙන වග්ගං නාම හොති. සචෙ පන චත්තාරො එකත්ථ වසන්තා සබ්බෙ සන්නිපතිත්වා පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, තයො පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, ද්වෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, ධම්මෙන සමග්ගං නාම හොති.
ถ้าเมื่อภิกษุ ๔ รูปอยู่ในวิหารแห่งหนึ่ง นำฉันทะและปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ หรือเมื่อภิกษุ ๓ รูปอยู่ นำฉันทะและปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๒ รูปสวดปาติโมกข์ เป็นอุโบสถกรรมที่วิบัติโดยไม่ชอบธรรม. แต่ถ้าแม้ภิกษุทั้ง ๔ รูปประชุมกันทำปาริสุทธิอุโบสถ หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูปสวดปาติโมกข์ ชื่อว่าสามัคคีโดยไม่ชอบธรรม. ถ้าในภิกษุ ๔ รูป นำปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูปสวดปาติโมกข์ หรือในภิกษุ ๓ รูป นำปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ ชื่อว่าวิบัติโดยชอบธรรม. แต่ถ้าภิกษุ ๔ รูปอยู่ร่วมกันในที่เดียวกัน ทั้งหมดประชุมกันสวดปาติโมกข์ ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถแก่กันและกัน ชื่อว่าสามัคคีโดยชอบธรรม.

173. පවාරණාකම්මෙසු (මහාව. අට්ඨ. 212) පන සචෙ එකස්මිං විහාරෙ පඤ්චසු භික්ඛූසු වසන්තෙසු එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා චත්තාරො ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චතූසු වා තීසු වා වසන්තෙසු එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා තයො වා ද්වෙ වා සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, සබ්බමෙතං අධම්මෙන වග්ගං පවාරණාකම්මං. සචෙ පන සබ්බෙපි පඤ්ච ජනා එකතො සන්නිපතිත්වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චත්තාරො වා තයො වා ද්වෙ වා වසන්තා එකතො සන්නිපතිත්වා සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, සබ්බමෙතං අධම්මෙන සමග්ගං පවාරණාකම්මං. සචෙ පඤ්චසු ජනෙසු එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා චත්තාරො සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චතූසු වා තීසු වා එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා තයො වා ද්වෙ වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, සබ්බමෙතං ධම්මෙන වග්ගං පවාරණාකම්මං. සචෙ පන සබ්බෙපි පඤ්ච ජනා එකතො සන්නිපතිත්වා සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චත්තාරො වා තයො වා එකතො සන්නිපතිත්වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, ද්වෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං [Pg.204] පවාරෙන්ති, එකකො වසන්තො අධිට්ඨානපවාරණං කරොති, සබ්බමෙතං ධම්මෙන සමග්ගං නාම පවාරණාකම්මන්ති.
๑๗๓. ในกรรมปวารณาทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุ ๕ รูปอยู่ในวิหารแห่งหนึ่ง นำปวารณาของภิกษุรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๔ รูปตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา หรือเมื่อภิกษุ ๔ รูป หรือ ๓ รูปอยู่ในวิหาร นำปวารณาของภิกษุรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูป หรือ ๒ รูปตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดเป็นกรรมปวารณาที่วิบัติโดยไม่ชอบธรรม. แต่ถ้าแม้ภิกษุทั้ง ๕ รูปทั้งหมดประชุมพร้อมกันตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา หรือภิกษุ ๔ รูป หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูปที่อยู่ร่วมกันประชุมพร้อมกันตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดเป็นกรรมปวารณาที่สามัคคีโดยไม่ชอบธรรม. ถ้าในภิกษุ ๕ รูป นำปวารณาของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๔ รูปตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา หรือในภิกษุ ๔ รูป หรือ ๓ รูป นำปวารณาของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูป หรือ ๒ รูปตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดเป็นกรรมปวารณาที่วิบัติโดยชอบธรรม. แต่ถ้าแม้ภิกษุทั้ง ๕ รูปทั้งหมดประชุมพร้อมกันตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา หรือ ๔ รูป หรือ ๓ รูปประชุมพร้อมกันตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา ภิกษุ ๒ รูปปวารณาแก่กันและกัน ภิกษุผู้อยู่รูปเดียวทำอธิษฐานปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดชื่อว่าเป็นกรรมปวารณาที่สามัคคีโดยชอบธรรม.

එත්ථ සචෙ චාතුද්දසිකා හොති, ‘‘අජ්ජ මෙ පවාරණා චාතුද්දසී’’ති, සචෙ පන්නරසිකා, ‘‘අජ්ජ මෙ පවාරණා පන්නරසී’’ති එවං අධිට්ඨාතබ්බං. පවාරණං දෙන්තෙන පන ‘‘පවාරණං දම්මි, පවාරණං මෙ හර, මමත්ථාය පවාරෙහී’’ති කායෙන වා වාචාය වා කායවාචාහි වා අයමත්ථො විඤ්ඤාපෙතබ්බො. එවං දින්නාය (මහාව. අට්ඨ. 213) පවාරණාය පවාරණාහාරකෙන සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එවං පවාරෙතබ්බං ‘‘තිස්සො, භන්තෙ, භික්ඛු සඞ්ඝං පවාරෙති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතු තං, භන්තෙ, සඞ්ඝො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තො පටිකරිස්සති. දුතියම්පි, භන්තෙ…පෙ… තතියම්පි, භන්තෙ, තිස්සො භික්ඛු සඞ්ඝං පවාරෙති…පෙ… පටිකරිස්සතී’’ති. සචෙ පන වුඩ්ඪතරො හොති, ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, තිස්සො’’ති වත්තබ්බං. එවඤ්හි තෙන තස්සත්ථාය පවාරිතං හොති. පවාරණං දෙන්තෙන පන ඡන්දොපි දාතබ්බො, ඡන්දදානං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉධාපි ඡන්දදානං අවසෙසකම්මත්ථාය. තස්මා සචෙ පවාරණං දෙන්තො ඡන්දං දෙති, වුත්තනයෙන ආහටාය පවාරණාය තෙන ච භික්ඛුනා සඞ්ඝෙන ච පවාරිතමෙව හොති. අථ පවාරණමෙව දෙති, න ඡන්දං, තස්ස ච පවාරණාය ආරොචිතාය සඞ්ඝෙන ච පවාරිතෙ සබ්බෙසං සුප්පවාරිතං හොති, අඤ්ඤං පන කම්මං කුප්පති. සචෙ ඡන්දමෙව දෙති, න පවාරණං, සඞ්ඝස්ස පවාරණා ච සෙසකම්මානි ච න කුප්පන්ති, තෙන පන භික්ඛුනා අප්පවාරිතං හොති, පවාරණාදිවසෙ පන බහිසීමාය පවාරණං අධිට්ඨහිත්වා ආගතෙනපි ඡන්දො දාතබ්බො තෙන සඞ්ඝස්ස පවාරණාකම්මං න කුප්පති.
ในปวารณากรรมนี้ ถ้าเป็นปวารณา ๑๔ ค่ำ พึงอธิษฐานว่า 'วันนี้ปวารณาของข้าพเจ้าเป็น ๑๔ ค่ำ' ถ้าเป็น ๑๕ ค่ำ พึงอธิษฐานอย่างนี้ว่า 'วันนี้ปวารณาของข้าพเจ้าเป็น ๑๕ ค่ำ'. แต่ภิกษุผู้ให้ปวารณา พึงให้ทราบความนี้ด้วยกาย หรือด้วยวาจา หรือด้วยกายและวาจาว่า 'ข้าพเจ้าให้ปวารณา จงนำปวารณาของข้าพเจ้าไป จงปวารณาเพื่อประโยชน์แก่ข้าพเจ้า'. เมื่อปวารณาที่ให้แล้วอย่างนี้ ภิกษุผู้นำปวารณามาพึงเข้าไปหาสงฆ์แล้ว พึงปวารณาอย่างนี้ว่า 'ท่านผู้เจริญ ภิกษุชื่อติสสะปวารณาสงฆ์ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ยินก็ดี ด้วยรังเกียจก็ดี ขอสงฆ์จงว่ากล่าวภิกษุนั้นเถิด ท่านผู้เจริญ อาศัยความเอ็นดู เมื่อเห็นอยู่จักทำคืน. แม้ครั้งที่สอง ท่านผู้เจริญ... แม้ครั้งที่สาม ท่านผู้เจริญ ภิกษุชื่อติสสะปวารณาสงฆ์... จักทำคืน'. แต่ถ้าเป็นผู้แก่กว่า พึงกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ท่านติสสะ'. ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นจึงชื่อว่าปวารณาเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุรูปนั้นแล้ว. แต่ภิกษุผู้ให้ปวารณาพึงให้ฉันทะด้วย การให้ฉันทะพึงทราบโดยนัยที่กล่าวมาแล้วในหนหลังนั่นเอง. ในปวารณากัณฑ์นี้ การให้ฉันทะก็เพื่อประโยชน์แก่กรรมที่เหลือ. เพราะเหตุนั้น ถ้าภิกษุผู้ให้ปวารณาให้ฉันทะ เมื่อปวารณาที่นำมาโดยนัยที่กล่าวแล้ว ภิกษุนั้นและสงฆ์ก็ชื่อว่าปวารณาแล้วเท่านั้น. หรือถ้าให้แต่ปวารณา ไม่ให้ฉันทะ เมื่อปวารณาของภิกษุนั้นถูกบอกแล้ว และสงฆ์ปวารณาแล้ว ชื่อว่าปวารณาดีแล้วแก่ภิกษุทั้งหมด แต่กรรมอื่นย่อมกำเริบ. ถ้าให้แต่ฉันทะ ไม่ให้ปวารณา ปวารณาของสงฆ์และกรรมที่เหลือย่อมไม่กำเริบ แต่ภิกษุนั้นชื่อว่ายังไม่ได้ปวารณา. แต่ในวันปวารณา แม้ภิกษุที่อธิษฐานปวารณาในภายนอกสีมาแล้วมาก็พึงให้ฉันทะ ด้วยเหตุนั้น กรรมปวารณาของสงฆ์ย่อมไม่กำเริบ.

සචෙ පුරිමිකාය පඤ්ච භික්ඛූ වස්සං උපගතා, පච්ඡිමිකායපි පඤ්ච, පුරිමෙහි ඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරිතෙ පච්ඡිමෙහි තෙසං සන්තිකෙ පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො, න එකස්මිං උපොසථග්ගෙ ද්වෙ ඤත්තියො ඨපෙතබ්බා. සචෙපි පච්ඡිමිකාය උපගතා චත්තාරො තයො ද්වෙ එකො වා හොති, එසෙව නයො. අථ පුරිමිකාය චත්තාරො, පච්ඡිමිකායපි චත්තාරො තයො ද්වෙ එකො වා, එසෙව නයො. අථාපි පුරිමිකාය තයො, පච්ඡිමිකායපි තයො ද්වෙ එකො වා, එසෙව නයො. ඉදඤ්හෙත්ථ ලක්ඛණං.
ถ้าภิกษุ ๕ รูปเข้าพรรษาต้น แม้ในพรรษาหลังภิกษุ ๕ รูปเข้าพรรษาด้วย เมื่อภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นตั้งญัตติแล้วปวารณา ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังพึงทำปาริสุทธิอุโบสถในสำนักของภิกษุเหล่านั้น ไม่พึงตั้งญัตติ ๒ หนในโรงอุโบสถหลังเดียวกัน. แม้ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๔ รูป หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๔ รูป แม้ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๔ รูป หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. แม้ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๓ รูป แม้ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๓ รูป หรือ ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. นี้เป็นลักษณะในเรื่องนี้.

සචෙ [Pg.205] පුරිමිකාය උපගතෙහි පච්ඡිමිකාය උපගතා ථොකතරා චෙව හොන්ති සමසමා ච, සඞ්ඝපවාරණාය ච ගණං පූරෙන්ති, සඞ්ඝපවාරණාවසෙන ඤත්ති ඨපෙතබ්බා. සචෙ පන පච්ඡිමිකාය එකො හොති, තෙන සද්ධිං තෙ චත්තාරො හොන්ති, චතුන්නං සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙතුං න වට්ටති. ගණඤත්තියා පන සො ගණපූරකො හොති, තස්මා ගණවසෙන ඤත්තිං ඨපෙත්වා පුරිමෙහි පවාරෙතබ්බං, ඉතරෙන තෙසං සන්තිකෙ පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බොති. පුරිමිකාය ද්වෙ, පච්ඡිමිකාය ද්වෙ වා එකො වා එසෙව නයො. පුරිමිකාය එකො පච්ඡිමිකාය එකොති එකෙන එකස්ස සන්තිකෙ පවාරෙතබ්බං, එකෙන පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පුරිමෙහි වස්සූපගතෙහි පච්ඡා වස්සූපගතා එකෙනපි අධිකතරා හොන්ති, පඨමං පාතිමොක්ඛං උද්දිසිත්වා පච්ඡා ථොකතරෙහි තෙසං සන්තිකෙ පවාරෙතබ්බං.
ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนน้อยกว่า หรือเท่ากันกับภิกษุผู้เข้าพรรษาต้น และทำให้ครบองค์สงฆ์เพื่อปวารณาสงฆ์ พึงตั้งญัตติโดยอาศัยปวารณาสงฆ์. แต่ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๑ รูป ภิกษุเหล่านั้นรวมกับรูปนั้นเป็น ๔ รูป ไม่ควรตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณาสำหรับภิกษุ ๔ รูป. แต่ด้วยญัตติคณะ ภิกษุนั้นเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะ เพราะเหตุนั้น พึงตั้งญัตติโดยอาศัยคณะแล้วให้ภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นปวารณา ส่วนภิกษุรูปอื่นพึงทำอุโบสถปาริสุทธิในสำนักของภิกษุเหล่านั้น. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๒ รูป ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๑ รูป ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๑ รูป ภิกษุรูปหนึ่งพึงปวารณาในสำนักของอีกรูปหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งพึงทำอุโบสถปาริสุทธิ. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนมากกว่าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นแม้รูปเดียว พึงแสดงปาติโมกข์ก่อน แล้วภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นที่มีจำนวนน้อยกว่าพึงปวารณาในสำนักของภิกษุเหล่านั้น.

කත්තිකාය චාතුමාසිනිපවාරණාය පන සචෙ පඨමවස්සූපගතෙහි මහාපවාරණාය පවාරිතෙහි පච්ඡා උපගතා අධිකතරා වා සමසමා වා හොන්ති, පවාරණාඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙතබ්බං. තෙහි පවාරිතෙ පච්ඡා ඉතරෙහි පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො. අථ මහාපවාරණායං පවාරිතා බහූ හොන්ති, පච්ඡා වස්සූපගතා ථොකා වා එකො වා, පාතිමොක්ඛෙ උද්දිට්ඨෙ පච්ඡා තෙසං සන්තිකෙ තෙන පවාරෙතබ්බං. කිං පනෙතං පාතිමොක්ඛං සකලමෙව උද්දිසිතබ්බං, උදාහු එකදෙසම්පීති? එකදෙසම්පි උද්දිසිතුං වට්ටති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –
แต่ในวันปวารณาจาตุมาสิกะในเดือนกัตติกะ ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนมากกว่า หรือเท่ากันกับภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นที่ปวารณาแล้วในมหาปวารณา พึงตั้งญัตติปวารณาแล้วปวารณา. เมื่อภิกษุเหล่านั้นปวารณาแล้ว ภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นพึงทำอุโบสถปาริสุทธิในภายหลัง. ถ้าภิกษุผู้ปวารณาแล้วในมหาปวารณามีจำนวนมาก ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนน้อย หรือมี ๑ รูป เมื่อแสดงปาติโมกข์แล้ว ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังพึงปวารณาในสำนักของภิกษุเหล่านั้นในภายหลัง. ปาติโมกข์นี้พึงแสดงทั้งหมด หรือพึงแสดงเพียงบางส่วน? พึงแสดงเพียงบางส่วนก็ได้. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า –

‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසා, නිදානං උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං පඨමො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං දුතියො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං තතියො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ උද්දිසිත්වා ද්වෙ අනියතෙ උද්දිසිත්වා අවසෙසං භුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං චතුත්ථො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. විත්ථාරෙනෙව පඤ්චමො’’ති (මාහාව. 150).
ภิกษุทั้งหลาย การแสดงปาติโมกข์ ๕ อย่างเหล่านี้ คือ: การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๑ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว. การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๒ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว แสดงปาราชิก ๔ แล้ว. การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๓ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว แสดงปาราชิก ๔ แล้ว แสดงสังฆาทิเสส ๑๓ แล้ว. การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๔ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว แสดงปาราชิก ๔ แล้ว แสดงสังฆาทิเสส ๑๓ แล้ว แสดงอนิยต ๒ แล้ว. การแสดงโดยพิสดารนั่นแหละ เป็นการแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๕.

තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 150) [Pg.206] නිදානං උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බන්ති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො…පෙ… ආවිකතා හිස්ස ඵාසු හොතී’’ති ඉමං නිදානං උද්දිසිත්වා ‘‘උද්දිට්ඨං ඛො ආයස්මන්තො නිදානං, තත්ථායස්මන්තෙ පුච්ඡාමි කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා. දුතියම්පි පුච්ඡාමි…පෙ… එවමෙතං ධාරයාමි. සුතා ඛො පනායස්මන්තෙහි චත්තාරො පාරාජිකා ධම්මා …පෙ… අවිවදමානෙහි සික්ඛිතබ්බ’’න්ති එවං අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං. එතෙන නයෙන සෙසාපි චත්තාරො පාතිමොක්ඛුද්දෙසා වෙදිතබ්බා.
ในบรรดาการแสดงปาติโมกข์ ๕ อย่างนั้น คำว่า 'พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว' นั้น คือ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานนี้ว่า 'ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า... (ย่อ)... การเปิดเผยย่อมเป็นความผาสุกแก่เธอ' แล้วกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลาย นิทานได้แสดงแล้ว ในนิทานนั้น ข้าพเจ้าถามท่านทั้งหลายว่า ท่านทั้งหลายบริสุทธิ์แล้วหรือ? ข้าพเจ้าถามเป็นครั้งที่สอง... (ย่อ)... ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้แล้ว. ท่านทั้งหลายได้ฟังปาราชิกธรรม ๔ แล้ว... (ย่อ)... พึงศึกษาโดยไม่วิวาทกัน' ด้วยนัยนี้ การแสดงปาติโมกข์ที่เหลือ ๔ อย่างก็พึงทราบเช่นกัน.

174. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති අන්තරායෙ සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතුං. න, භික්ඛවෙ, අසති අන්තරායෙ සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බං, යො උද්දිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 150) වචනතො පන විනා අන්තරායා සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛං න උද්දිසිතබ්බං. තත්‍රිමෙ අන්තරායා – රාජන්තරායො චොරන්තරායො අග්‍යන්තරායො උදකන්තරායො මනුස්සන්තරායො අමනුස්සන්තරායො වාළන්තරායො සරීසපන්තරායො ජීවිතන්තරායො බ්‍රහ්මචරියන්තරායොති.
๑๗๔. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แสดงปาติโมกข์โดยย่อเมื่อมีอันตราย. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อไม่มีอันตราย ไม่พึงแสดงปาติโมกข์โดยย่อ, ภิกษุใดแสดง พึงต้องอาบัติทุกกฏ. เพราะเหตุนั้น เว้นอันตรายทั้งหลายแล้ว ไม่พึงแสดงปาติโมกข์โดยย่อ. อันตรายเหล่านั้น คือ อันตรายจากพระราชา อันตรายจากโจร อันตรายจากไฟ อันตรายจากน้ำ อันตรายจากมนุษย์ อันตรายจากอมนุษย์ อันตรายจากสัตว์ร้าย อันตรายจากสัตว์เลื้อยคลาน อันตรายจากชีวิต อันตรายจากพรหมจรรย์ ๑๐ อย่างเหล่านี้.

තත්ථ සචෙ භික්ඛූසු උපොසථං කරිස්සාමාති නිසින්නෙසු රාජා ආගච්ඡති, අයං රාජන්තරායො. චොරා ආගච්ඡන්ති, අයං චොරන්තරායො. දවඩාහො ආගච්ඡති, ආවාසෙ වා අග්ගි උට්ඨාති, අයං අග්‍යන්තරායො. මෙඝො වා උට්ඨෙති, ඔඝො වා ආගච්ඡති, අයං උදකන්තරායො. බහූ මනුස්සා ආගච්ඡන්ති, අයං මනුස්සන්තරායො. භික්ඛුං යක්ඛො ගණ්හාති, අයං අමනුස්සන්තරායො. බ්‍යග්ඝාදයො චණ්ඩමිගා ආගච්ඡන්ති, අයං වාළන්තරායො. භික්ඛුං සප්පාදයො ඩංසන්ති, අයං සරීසපන්තරායො. භික්ඛු ගිලානො වා හොති, කාලං වා කරොති, වෙරිනො වා තං මාරෙතුකාමා ගණ්හන්ති, අයං ජීවිතන්තරායො. මනුස්සා එකං වා බහූ වා භික්ඛූ බ්‍රහ්මචරියා චාවෙතුකාමා ගණ්හන්ති, අයං බ්‍රහ්මචරියන්තරායො. එවරූපෙසු අන්තරායෙසු සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛො උද්දිසිතබ්බො, පඨමො වා උද්දෙසො උද්දිසිතබ්බො. ආදිම්හි ද්වෙ තයො චත්තාරො වා. එත්ථ දුතියාදීසු උද්දෙසෙසු යස්මිං අපරියොසිතෙ අන්තරායො හොති, සොපි සුතෙනෙව සාවෙතබ්බො. නිදානුද්දෙසෙ පන අනිට්ඨිතෙ සුතෙන සාවෙතබ්බං නාම නත්ථි.
ในบรรดาอันตราย ๑๐ อย่างนั้น ถ้าพระราชาเสด็จมาเมื่อพระภิกษุทั้งหลายนั่งอยู่เพื่อจะทำอุโบสถ นี้เป็นอันตรายจากพระราชา. ถ้าโจรมา นี้เป็นอันตรายจากโจร. ถ้าไฟป่ามา หรือไฟไหม้ในอาวาส นี้เป็นอันตรายจากไฟ. ถ้าฝนตก หรือน้ำท่วมมา นี้เป็นอันตรายจากน้ำ. ถ้ามนุษย์จำนวนมากมา นี้เป็นอันตรายจากมนุษย์. ถ้ายักษ์จับภิกษุ นี้เป็นอันตรายจากอมนุษย์. ถ้าสัตว์ร้ายมีเสือเป็นต้นมา นี้เป็นอันตรายจากสัตว์ร้าย. ถ้าสัตว์เลื้อยคลานมีงูเป็นต้นกัดภิกษุ นี้เป็นอันตรายจากสัตว์เลื้อยคลาน. ถ้าภิกษุอาพาธ หรือมรณภาพ หรือศัตรูจับภิกษุนั้นเพื่อจะฆ่า นี้เป็นอันตรายจากชีวิต. ถ้ามนุษย์จับภิกษุรูปหนึ่งหรือหลายรูปเพื่อจะให้เคลื่อนจากพรหมจรรย์ นี้เป็นอันตรายจากพรหมจรรย์. เมื่อมีอันตรายเช่นนี้ พึงแสดงปาติโมกข์โดยย่อ หรือพึงแสดงอุเทศที่ ๑ หรือพึงแสดงอุเทศ ๒, ๓, ๔ ในเบื้องต้น. ในบรรดาอุเทศเหล่านั้น ในอุเทศที่ ๒ เป็นต้น อุเทศใดที่ยังไม่จบแล้วมีอันตราย อุเทศนั้นก็พึงให้บอกด้วยบทที่ได้ยิน. แต่ในนิทานุเทศ ถ้ายังไม่จบ ไม่มีชื่อว่าพึงให้บอกด้วยบทที่ได้ยิน.

පවාරණාකම්මෙපි [Pg.207] සති අන්තරායෙ ද්වෙවාචිකං එකවාචිකං සමානවස්සිකං වා පවාරෙතුං වට්ටති. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 234) ඤත්තිං ඨපෙන්තෙනපි ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ද්වෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බං. එකවාචිකෙ ‘‘එකවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති, සමානවස්සිකෙපි ‘‘සමානවස්සිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බං. එත්ථ ච බහූපි සමානවස්සා එකතො පවාරෙතුං ලභන්ති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජ පවාරණා පන්නරසී, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො පවාරෙය්‍යා’’ති ඉමාය පන සබ්බසඞ්ගාහිකාය ඤත්තියා ඨපිතාය තෙවාචිකං ද්වෙවාචිකං එකවාචිකඤ්ච පවාරෙතුං වට්ටති, සමානවස්සිකං න වට්ටති. ‘‘තෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ පන තෙවාචිකමෙව වට්ටති, අඤ්ඤං න වට්ටති. ‘‘ද්වෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ ද්වෙවාචිකං තෙවාචිකඤ්ච වට්ටති, එකවාචිකඤ්ච සමානවස්සිකඤ්ච න වට්ටති. ‘‘එකවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ පන එකවාචිකද්වෙවාචිකතෙවාචිකානි වට්ටන්ති, සමානවස්සිකමෙව න වට්ටති. ‘‘සමානවස්සික’’න්ති වුත්තෙ සබ්බං වට්ටති.
ในกรรมปวารณา เมื่อมีอันตราย ย่อมควรเพื่อปวารณาแบบสองครั้ง แบบครั้งเดียว หรือแบบเสมอกันด้วยพรรษา. ในบทนี้ แม้ตั้งญัตติว่า 'ถ้าสงฆ์พร้อมเพรียงกัน สงฆ์พึงปวารณาแบบสองครั้ง' พึงกล่าว. ในเอกวาจิกะ พึงกล่าวว่า 'พึงปวารณาแบบครั้งเดียว'. ในสมานวัสสิกะด้วย พึงกล่าวว่า 'พึงปวารณาแบบเสมอกันด้วยพรรษา'. ในสมานวัสสิกะนี้ ภิกษุผู้มีพรรษาเท่ากันจำนวนมากก็ย่อมปวารณาพร้อมกันได้. แต่เมื่อตั้งญัตติที่รวบรวมปวารณาทั้งปวงนี้ว่า 'ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า วันนี้เป็นวันปวารณาขึ้น ๑๕ ค่ำ ถ้าสงฆ์พร้อมเพรียงกัน สงฆ์พึงปวารณา' ย่อมควรเพื่อปวารณาแบบสามครั้ง แบบสองครั้ง และแบบครั้งเดียว, แต่แบบสมานวัสสิกะไม่ควร. แต่เมื่อกล่าวญัตติว่า 'พึงปวารณาแบบสามครั้ง' ย่อมควรเฉพาะแบบสามครั้งเท่านั้น, อย่างอื่นไม่ควร. เมื่อกล่าวญัตติว่า 'พึงปวารณาแบบสองครั้ง' ย่อมควรทั้งแบบสองครั้งและแบบสามครั้ง, แต่แบบครั้งเดียวและแบบสมานวัสสิกะไม่ควร. แต่เมื่อกล่าวญัตติว่า 'พึงปวารณาแบบครั้งเดียว' ย่อมควรทั้งแบบครั้งเดียว แบบสองครั้ง และแบบสามครั้ง, เฉพาะแบบสมานวัสสิกะเท่านั้นที่ไม่ควร. เมื่อกล่าวว่า 'สมานวัสสิกะ' ย่อมควรทั้งหมด.

175. කෙන පන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ථෙරාධිකං පාතිමොක්ඛ’’න්ති (මහාව. 154) වචනතො ථෙරෙන වා පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බං, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යො තත්ථ භික්ඛු බ්‍යත්තො පටිබලො, තස්සාධෙය්‍යං පාතිමොක්ඛ’’න්ති (මහාව. 155) වචනතො නවකතරෙන වා. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 155) ච කිඤ්චාපි නවකතරස්සපි බ්‍යත්තස්ස පාතිමොක්ඛං අනුඤ්ඤාතං, අථ ඛො එත්ථ අයං අධිප්පායො – සචෙ ථෙරස්ස පඤ්ච වා චත්තාරො වා තයො වා පාතිමොක්ඛුද්දෙසා නාගච්ඡන්ති, ද්වෙ පන අඛණ්ඩා සුවිසදා වාචුග්ගතා හොන්ති, ථෙරායත්තංව පාතිමොක්ඛං. සචෙ පන එත්තකම්පි විසදං කාතුං න සක්කොති, බ්‍යත්තස්ස භික්ඛුනො ආයත්ථං හොති, තස්මා සයං වා උද්දිසිතබ්බං, අඤ්ඤො වා අජ්ඣෙසිතබ්බො. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝමජ්ඣෙ අනජ්ඣිට්ඨෙන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බං, යො උද්දිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 154) වචනතො අනජ්ඣිට්ඨෙන පාතිමොක්ඛං න උද්දිසිතබ්බං. න කෙවලං පාතිමොක්ඛංයෙව, ධම්මොපි න භාසිතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝමජ්ඣෙ අනජ්ඣිට්ඨෙන ධම්මො භාසිතබ්බො, යො භාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 150) වචනතො.
๑๗๕. ก็ใครเล่าพึงแสดงปาติโมกข์? นี้เป็นคำถาม. เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตปาติโมกข์ที่ขึ้นอยู่กับพระเถระ' พระเถระจึงพึงแสดงปาติโมกข์ หรือเพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดในอาวาสนั้นเป็นผู้ฉลาด มีกำลัง เราอนุญาตปาติโมกข์ที่ขึ้นอยู่กับภิกษุนั้น' ภิกษุผู้ใหม่กว่าก็พึงแสดงได้. ในอรรถกถานี้ แม้ภิกษุผู้ใหม่กว่าผู้ฉลาดจะได้รับอนุญาตให้แสดงปาติโมกข์ ถึงกระนั้น ในที่นี้มีอธิบายดังนี้: ถ้าพระเถระจำปาติโมกข์ ๕ ส่วน หรือ ๔ ส่วน หรือ ๓ ส่วนไม่ได้ แต่จำได้ ๒ ส่วนอย่างไม่ขาดสาย บริสุทธิ์ดี ท่องจำได้ ปาติโมกข์ก็เป็นภาระของพระเถระนั่นแหละ. แต่ถ้าไม่สามารถทำให้บริสุทธิ์ได้แม้เพียงเท่านี้ ก็เป็นภาระของภิกษุผู้ฉลาด. เพราะเหตุนั้น พระเถระพึงแสดงเอง หรือพึงอาราธนาผู้อื่น. เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่ได้รับอาราธนา ไม่พึงแสดงปาติโมกข์ในท่ามกลางสงฆ์, ภิกษุใดแสดง พึงต้องอาบัติทุกกฏ' ภิกษุผู้ไม่ได้รับอาราธนาจึงไม่พึงแสดงปาติโมกข์. ไม่ใช่เฉพาะปาติโมกข์เท่านั้นที่ไม่พึงแสดง แม้ธรรมก็ไม่พึงแสดง เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่ได้รับอาราธนา ไม่พึงแสดงธรรมในท่ามกลางสงฆ์, ภิกษุใดแสดง พึงต้องอาบัติทุกกฏ'.

අජ්ඣෙසනා [Pg.208] චෙත්ථ සඞ්ඝෙන සම්මතධම්මජ්ඣෙසකායත්තා වා සඞ්ඝත්ථෙ රායත්තා වා, තස්මා ධම්මජ්ඣෙසකෙ අසති සඞ්ඝත්ථෙරං ආපුච්ඡිත්වා වා තෙන යාචිතො වා භාසිතුං ලභති. සඞ්ඝත්ථෙරෙනපි සචෙ විහාරෙ බහූ ධම්මකථිකා හොන්ති, වාරපටිපාටියා වත්තබ්බො. ‘‘ත්වං ධම්මං භණ, ධම්මදානං දෙහී’’ති වා වුත්තෙන තීහිපි විධීහි ධම්මො භාසිතබ්බො, ‘‘ඔසාරෙහී’’ති වුත්තො පන ඔසාරෙතුමෙව ලභති, ‘‘කථෙහී’’ති වුත්තො කථෙතුමෙව, ‘‘සරභඤ්ඤං භණාහී’’ති වුත්තො සරභඤ්ඤමෙව. සඞ්ඝත්ථෙරොපි ච උච්චතරෙ ආසනෙ නිසින්නො යාචිතුං න ලභති. සචෙ උපජ්ඣායො චෙව සද්ධිවිහාරිකො ච හොති, උපජ්ඣායො ච නං උච්චාසනෙ නිසින්නො ‘‘භණා’’ති වදති, සජ්ඣායං අධිට්ඨහිත්වා භණිතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ දහරභික්ඛූ හොන්ති, ‘‘තෙසං භණාමී’’ති භණිතබ්බං. සචෙ විහාරෙ සඞ්ඝත්ථෙරො අත්තනොයෙව නිස්සිතකෙ භණාපෙති, අඤ්ඤෙ මධුරභාණකෙපි නාජ්ඣෙසති, සො අඤ්ඤෙහි වත්තබ්බො – ‘‘භන්තෙ, අසුකං නාම භණාපෙමා’’ති. සචෙ ‘‘භණාපෙථා’’ති වදති, තුණ්හී වා හොති, භණාපෙතුං වට්ටති. සචෙ පන පටිබාහති, න භණාපෙතබ්බං. යදි පන අනාගතෙයෙව සඞ්ඝත්ථෙරෙ ධම්මස්සවනං ආරද්ධං, පුන ආගතෙ ඨපෙත්වා ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. ඔසාරෙත්වා පන කථෙන්තෙන ආපුච්ඡිත්වා අට්ඨපෙත්වායෙව වා කථෙතබ්බං. කථෙන්තස්ස පුන ආගතෙපි එසෙව නයො.
การอาราธนาในที่นี้ เป็นภาระของภิกษุที่สงฆ์สมมติให้อาราธนาธรรม หรือเป็นภาระของพระสังฆเถระ ดังนั้น เมื่อไม่มีภิกษุผู้อาราธนาธรรม พระภิกษุผู้จะแสดงธรรมพึงขออนุญาตพระสังฆเถระก่อน หรือเมื่อพระสังฆเถระนั้นอาราธนาแล้ว จึงแสดงได้. แม้พระสังฆเถระเอง หากในวิหารมีพระธรรมกถึกจำนวนมาก ก็พึงบอกตามลำดับวาระว่า 'ท่านจงแสดงธรรม จงให้ธรรมทานเถิด'. ภิกษุผู้ถูกบอกอย่างนั้น พึงแสดงธรรมด้วยวิธีทั้ง ๓ คือ หากถูกบอกว่า 'จงสวดสาธยาย' ก็พึงสวดสาธยายเท่านั้น หากถูกบอกว่า 'จงกล่าว' ก็พึงกล่าวอธิบายเท่านั้น หากถูกบอกว่า 'จงสวดสรภัญญะ' ก็พึงสวดสรภัญญะเท่านั้น. อนึ่ง พระสังฆเถระนั่งบนอาสนะที่สูงกว่า ไม่พึงอาราธนา. หากมีทั้งพระอุปัชฌาย์และสัทธิวิหาริก และพระอุปัชฌาย์นั่งบนอาสนะสูงกว่าบอกว่า 'จงแสดงเถิด' สัทธิวิหาริกพึงตั้งใจสวดสาธยายแล้วจึงแสดง. หากในที่ประชุมนั้นมีภิกษุหนุ่มอยู่ พึงตั้งใจว่า 'เราจะแสดงแก่ภิกษุหนุ่มเหล่านั้น' แล้วจึงแสดง. หากพระสังฆเถระในวิหารให้เฉพาะศิษย์ของตนแสดงธรรม ไม่ยอมอาราธนาภิกษุอื่นแม้จะเป็นผู้กล่าวได้ไพเราะและรู้พระนิกาย ภิกษุอื่นพึงบอกพระสังฆเถระนั้นว่า 'ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าขอให้ภิกษุชื่อโน้นแสดงธรรม'. หากท่านกล่าวว่า 'จงให้แสดงเถิด' หรือนิ่งเฉย ก็ควรให้แสดงได้. แต่ถ้าท่านห้าม ก็ไม่ควรให้แสดง. หากการฟังธรรมเริ่มขึ้นแล้วในขณะที่พระสังฆเถระยังมาไม่ถึง เมื่อท่านมาถึงแล้ว ก็ไม่ต้องขออนุญาตซ้ำอีก. แต่เมื่อสวดพระบาลีจบแล้วจะอธิบายความ พึงขออนุญาตก่อน หรือจะอธิบายต่อไปโดยไม่หยุดพักก็ได้. แม้เมื่อท่านมาถึงในขณะที่กำลังอธิบายความอยู่ ก็มีนัยเดียวกันนี้.

උපනිසින්නකථායම්පි සඞ්ඝත්ථෙරොව සාමී, තස්මා තෙන සයං වා කථෙතබ්බං, අඤ්ඤො වා භික්ඛු ‘‘කථෙහී’’ති වත්තබ්බො, නො ච ඛො උච්චතරෙ ආසන්නෙ නිසින්නෙන, මනුස්සානං පන ‘‘භණාහී’’ති වත්තුං වට්ටති. මනුස්සා අත්තනො ජානනකං භික්ඛුං පුච්ඡන්ති, තෙන ථෙරං ආපුච්ඡිත්වාපි කථෙතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘භන්තෙ, ඉමෙ පඤ්හං පුච්ඡන්තී’’ති පුට්ඨො ‘‘කථෙහී’’ති වා භණති, තුණ්හී වා හොති, කථෙතුං වට්ටති. අන්තරඝරෙ අනුමොදනාදීසුපි එසෙව නයො. සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා මං අනාපුච්ඡිත්වාපි කථෙය්‍යාසී’’ති අනුජානාති, ලද්ධකප්පියං හොති, සබ්බත්ථ වත්තුං වට්ටති. සජ්ඣායං කරොන්තෙනාපි ථෙරො ආපුච්ඡිතබ්බොයෙව. එකං ආපුච්ඡිත්වා සජ්ඣායන්තස්ස අපරො ආගච්ඡති, පුන ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. සචෙපි ‘‘විස්සමිස්සාමී’’ති ඨපිතස්ස ආගච්ඡති, පුන ආරභන්තෙන ආපුච්ඡිතබ්බං. සඞ්ඝත්ථෙරෙ අනාගතෙයෙව ආරද්ධං සජ්ඣායන්තස්සාපි [Pg.209] එසෙව නයො. එකෙන සඞ්ඝත්ථෙරෙන ‘‘මං අනාපුච්ඡාපි යථාසුඛං සජ්ඣායාහී’’ති අනුඤ්ඤාතෙ යථාසුඛං සජ්ඣායිතුං වට්ටති, අඤ්ඤස්මිං පන ආගතෙ තං ආපුච්ඡිත්වාව සජ්ඣායිතබ්බං.
ในการแสดงธรรมแก่ผู้ที่นั่งอยู่ใกล้ๆ พระสังฆเถระเท่านั้นเป็นใหญ่ (เป็นเจ้าของเรื่อง) ดังนั้น พระสังฆเถระนั้นพึงแสดงเอง หรือพึงบอกภิกษุอื่นว่า "จงแสดงเถิด" แต่ไม่พึงบอก (สั่ง) ในขณะที่ตนนั่งอยู่บนอาสนะที่สูงกว่า. ส่วนสำหรับพวกมนุษย์ (คฤหัสถ์) จะกล่าวว่า "จงกล่าวเถิด" ก็ควร. หากพวกมนุษย์ถามภิกษุที่ตนรู้จัก ภิกษุนั้นแม้ขออนุญาตพระเถระแล้วก็พึงกล่าวได้. หากพระสังฆเถระถูกถามว่า "ท่านขอรับ มนุษย์เหล่านี้ถามปัญหา" แล้วกล่าวว่า "จงกล่าวเถิด" หรือนิ่งเฉยอยู่ ก็ควรเพื่อจะกล่าว. แม้ในการอนุโมทนาเป็นต้นในละแวกบ้าน ก็มีนัยนี้เช่นกัน. หากพระสังฆเถระอนุญาตว่า "ท่านจะกล่าวในวิหารหรือในละแวกบ้านโดยไม่ขออนุญาตเราก็ได้" ดังนี้ ชื่อว่าเป็นผู้ได้รับโอกาสแล้ว ควรกล่าวได้ในที่ทั้งปวง. แม้ภิกษุผู้ทำการสาธยายอยู่ ก็พึงขออนุญาตพระเถระเช่นกัน. เมื่อขออนุญาตพระเถระรูปหนึ่งแล้วกำลังสาธยายอยู่ หากพระเถระรูปอื่นมาถึง กิจที่ต้องขออนุญาตอีกย่อมไม่มี. แม้หากพระเถระมาถึงในขณะที่ภิกษุหยุดพักไว้ด้วยตั้งใจว่า "เราจะพักผ่อน" เมื่อจะเริ่มสาธยายอีกครั้ง ก็พึงขออนุญาต. แม้ภิกษุผู้เริ่มสาธยายในขณะที่พระสังฆเถระยังไม่มาถึง ก็นัยนี้เช่นกัน. เมื่อพระสังฆเถระรูปหนึ่งอนุญาตว่า "แม้ไม่ขออนุญาตเรา ท่านจงสาธยายตามสบายเถิด" ดังนี้ จะสาธยายตามสบายก็ควร. แต่เมื่อพระสังฆเถระรูปอื่นมาถึง พึงขออนุญาตพระสังฆเถระรูปนั้นก่อนแล้วจึงสาธยาย.

යස්මිං පන විහාරෙ සබ්බෙව භික්ඛූ බාලා හොන්ති අබ්‍යත්තා න ජානන්ති පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතුං, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? තෙහි භික්ඛූහි එකො භික්ඛු සාමන්තා ආවාසා සජ්ජුකං පාහෙතබ්බො ‘‘ගච්ඡාවුසො, සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා පාතිමොක්ඛං පරියාපුණිත්වා ආගච්ඡාහී’’ති. එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, තෙහි භික්ඛූහි සබ්බෙහෙව යත්ථ තාදිසා භික්ඛූ හොන්ති, සො ආවාසො උපොසථකරණත්ථාය අන්වඩ්ඪමාසං ගන්තබ්බො, අගච්ඡන්තානං දුක්කටං. ඉදඤ්ච උතුවස්සෙයෙව, වස්සානෙ පන පුරිමිකාය පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන විනා න වස්සං උපගච්ඡිතබ්බං. සචෙ සො වස්සූපගතානං පක්කමති වා විබ්භමති වා කාලං වා කරොති, අඤ්ඤස්මිං සතියෙව පච්ඡිමිකාය වසිතුං වට්ටති, අසති අඤ්ඤත්ථ ගන්තබ්බං, අගච්ඡන්තානං දුක්කටං. සචෙ පන පච්ඡිමිකාය පක්කමති වා විබ්භමති වා කාලං වා කරොති, මාසද්වයං වසිතබ්බං.
แต่ในวิหารใด ภิกษุทั้งปวงเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักสวดพระปาติโมกข์ ในวิหารนั้นพึงทำอย่างไร? ภิกษุเหล่านั้นพึงส่งภิกษุรูปหนึ่งไปยังอาวาสใกล้เคียงเพื่อให้กลับมาในวันเดียวกัน โดยสั่งว่า "อาวุโส ท่านจงไปเรียนพระปาติโมกข์โดยย่อหรือโดยพิสดารแล้วกลับมาเถิด". หากได้ตามนี้ นั่นเป็นการดี. หากไม่ได้ ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดพึงไปยังอาวาสที่มีภิกษุเช่นนั้น (ผู้สวดปาติโมกข์ได้) อยู่ เพื่อประโยชน์แก่การทำอุโบสถทุกกึ่งเดือน ภิกษุที่ไม่ไป ต้องอาบัติทุกกฏ. และการไปนี้พึงทำเฉพาะในฤดู (หนาวและร้อน) เท่านั้น. ส่วนในฤดูฝน ไม่พึงเข้าจำพรรษาต้น (ปุริมิกา) โดยไม่มีภิกษุผู้สวดพระปาติโมกข์. หากภิกษุผู้สวดพระปาติโมกข์นั้นของภิกษุผู้เข้าจำพรรษาแล้ว หลีกไปเสียก็ดี สึกเสียก็ดี หรือมรณภาพเสียก็ดี เมื่อมีภิกษุอื่น (ที่สวดได้) อยู่ จึงควรอยู่จำพรรษาหลัง (ปัจฉิมิกา) ได้. เมื่อไม่มี พึงไปที่อื่น ภิกษุที่ไม่ไป ต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ถ้าในพรรษาหลัง ภิกษุผู้สวดพระปาติโมกข์หลีกไปเสียก็ดี สึกเสียก็ดี หรือมรณภาพเสียก็ดี พึงอยู่ต่อไปตลอดสองเดือน.

යත්ථ පන තෙ බාලා භික්ඛූ විහරන්ති අබ්‍යත්තා, සචෙ තත්ථ කොචි භික්ඛු ආගච්ඡති බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො, තෙහි භික්ඛූහි සො භික්ඛු සඞ්ගහෙතබ්බො අනුග්ගහෙතබ්බො උපලාපෙතබ්බො, උපට්ඨාපෙතබ්බො චුණ්ණෙන මත්තිකාය දන්තකට්ඨෙන මුඛොදකෙන. නො චෙ සඞ්ගහෙය්‍යුං අනුග්ගහෙය්‍යුං උපලාපෙය්‍යුං, උපට්ඨාපෙය්‍යුං චුණ්ණෙන මත්තිකාය දන්තකට්ඨෙන මුඛොදකෙන, සබ්බෙසං දුක්කටං. ඉධ නෙව ථෙරා, න දහරා මුච්චන්ති, සබ්බෙහි වාරෙන උපට්ඨාපෙතබ්බො. අත්තනො වාරෙ අනුපට්ඨහන්තස්ස ආපත්ති. තෙන පන මහාථෙරානං පරිවෙණසම්මජ්ජනදන්තකට්ඨදානාදීනි න සාදිතබ්බානි, එවම්පි සති මහාථෙරෙහි සායංපාතං උපට්ඨානං ආගන්තබ්බං, තෙන පන තෙසං ආගමනං ඤත්වා පඨමතරං මහාථෙරානං උපට්ඨානං ගන්තබ්බං. සචස්ස සද්ධිඤ්චරා භික්ඛූ උපට්ඨාකා අත්ථි, ‘‘මය්හං උපට්ඨාකා අත්ථි, තුම්හෙ අප්පොස්සුක්කා විහරථා’’ති වත්තබ්බං. අථාපිස්ස සද්ධිඤ්චරා නත්ථි, තස්මිංයෙව විහාරෙ එකො වා ද්වෙ වා වත්තසම්පන්නා වදන්ති ‘‘මයං ථෙරස්ස කත්තබ්බං කරිස්සාම, අවසෙසා ඵාසු විහරන්තූ’’ති, සබ්බෙසං අනාපත්ති.
แต่ในวิหารใด ภิกษุเหล่านั้นผู้เขลาไม่ฉลาดอาศัยอยู่ หากมีภิกษุบางรูปเป็นพหูสูต มีอาคมอันมาแล้ว (ทรงจำพระบาลีได้) ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา เป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด มีเมธา มีความละอาย มีความรังเกียจ (ในบาป) ใคร่ต่อสิกขา มาถึงที่นั้น ภิกษุเหล่านั้นพึงสงเคราะห์ พึงยกย่อง พึงเกลี้ยกล่อมภิกษุนั้น และพึงบำรุงด้วยผงขัดตัว ดินเหนียว ไม้สีฟัน และน้ำล้างหน้า. หากไม่สงเคราะห์ ไม่ยกย่อง ไม่เกลี้ยกล่อม และไม่บำรุงด้วยผงขัดตัว ดินเหนียว ไม้สีฟัน และน้ำล้างหน้า ต้องอาบัติทุกกฏแก่ภิกษุทั้งปวง. ในเรื่องนี้ ทั้งพระเถระและพระนวกะก็ไม่พ้น (จากอาบัติ) ภิกษุทั้งปวงพึงบำรุงโดยวาระ. เมื่อไม่บำรุงในวาระของตน ต้องอาบัติ. แต่ภิกษุ (ผู้เป็นพหูสูต) นั้น ไม่พึงยินดีการกวาดบริเวณและการถวายไม้สีฟันเป็นต้นของพระมหาเถระทั้งหลาย. แม้เมื่อเป็นเช่นนั้น พระมหาเถระทั้งหลายก็พึงมาสู่ที่บำรุงในเวลาเย็นและเช้า. ส่วนภิกษุนั้น เมื่อทราบการมาของพระมหาเถระเหล่านั้น พึงไปสู่ที่บำรุงของพระมหาเถระทั้งหลายก่อนทีเดียว. หากภิกษุนั้นมีภิกษุผู้ไปร่วมกัน (สัทธิงจาริก) เป็นอุปัฏฐากอยู่ พึงกล่าวว่า "อุปัฏฐากของผมมีอยู่ ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีความขวนขวายน้อยอยู่เถิด". อีกอย่างหนึ่ง หากภิกษุนั้นไม่มีภิกษุผู้ไปร่วมกัน ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยวัตรหนึ่งรูปหรือสองรูปในวิหารนั้นเองกล่าวว่า "พวกผมจะทำกิจที่ควรทำแก่พระเถระ ท่านที่เหลือจงอยู่สำราญเถิด" ดังนี้ ย่อมไม่มีอาบัติแก่ภิกษุทั้งปวง.

176. ‘‘යස්ස [Pg.210] සියා ආපත්ති, සො ආවිකරෙය්‍යා’’ති(මහාව. 134) ආදිවචනතො න සාපත්තිකෙන උපොසථො කාතබ්බො, තස්මා තදහුපොසථෙ ආපත්තිං සරන්තෙන දෙසෙතබ්බා. දෙසෙන්තෙන ච එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො, තං පටිදෙසෙමී’’ති. සචෙ නවකතරො හොති, ‘‘අහං, භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. ‘‘තං පටිදෙසෙමී’’ති ඉදං පන අත්තනො අත්තනො අනුරූපවසෙන ‘‘තං තුය්හමූලෙ, තං තුම්හමූලෙ පටිදෙසෙමී’’ති වුත්තෙපි සුවුත්තමෙව හොති. පටිග්ගාහකෙනපි අත්තනො අත්තනො අනුරූපවසෙන ‘‘පස්සථ, භන්තෙ, තං ආපත්තිං, පස්සසි, ආවුසො, තං ආපත්ති’’න්ති වා වත්තබ්බං, පුන දෙසකෙන ‘‘ආම, ආවුසො, පස්සාමි, ආම, භන්තෙ, පස්සාමී’’ති වා වත්තබ්බං. පුන පටිග්ගාහකෙන ‘‘ආයතිං, භන්තෙ, සංවරෙය්‍යාථ, ආයතිං, ආවුසො, සංවරෙය්‍යාසී’’ති වා වත්තබ්බං. එවං වුත්තෙ දෙසකෙන ‘‘සාධු සුට්ඨු ආවුසො සංවරිස්සාමි, සාධු සුට්ඨු, භන්තෙ, සංවරිස්සාමී’’ති වා වත්තබ්බං. සචෙ ආපත්තියා වෙමතිකො හොති, එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සාමි, තදා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති වත්වා උපොසථො කාතබ්බො, පාතිමොක්ඛං සොතබ්බං, න ත්වෙව තප්පච්චයා උපොසථස්ස අන්තරායො කාතබ්බො. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සභාගා ආපත්ති දෙසෙතබ්බා, යො දෙසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න, භික්ඛවෙ, සභාගා ආපත්ති පටිග්ගහෙතබ්බා, යො පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 169) වචනතො යං ද්වෙපි ජනා විකාලභොජනාදිනා සභාගවත්ථුනා ආපත්තිං ආපජ්ජන්ති, එවරූපා වත්ථුසභාගා ආපත්ති නෙව දෙසෙතබ්බා, න ච පටිග්ගහෙතබ්බා. විකාලභොජනපච්චයා ආපන්නං පන ආපත්තිසභාගං අනතිරිත්තභොජනපච්චයා ආපන්නස්ස සන්තිකෙ දෙසෙතුං වට්ටති.
๑๗๖. เพราะพระพุทธพจน์มีอาทิว่า “ภิกษุใดต้องอาบัติ ภิกษุนั้นพึงเปิดเผย” ภิกษุผู้มีอาบัติไม่พึงทำอุโบสถ เพราะฉะนั้น ในวันอุโบสถนั้น ภิกษุผู้ระลึกได้ซึ่งอาบัติ พึงแสดงอาบัติ และเมื่อจะแสดงอาบัติ พึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง นั่งกระโหย่ง ประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมต้องอาบัติชื่อนี้ ผมขอแสดงอาบัตินั้น” ถ้าเป็นภิกษุผู้มีพรรษาอ่อนกว่า พึงกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ” ส่วนบทว่า “ผมขอแสดงอาบัตินั้น” นี้ แม้กล่าวโดยเหมาะสมแก่ตนๆ ว่า “ผมขอแสดงอาบัตินั้นในสำนักของท่าน” หรือ “ผมขอแสดงอาบัตินั้นในสำนักของพวกท่าน” ก็เป็นการกล่าวดีแล้ว แม้ภิกษุผู้รับแสดงอาบัติ ก็พึงกล่าวโดยเหมาะสมแก่ตนๆ ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านเห็นอาบัตินั้นหรือไม่? อาวุโส ท่านเห็นอาบัตินั้นหรือไม่?” อีกครั้ง ภิกษุผู้แสดงอาบัติ พึงกล่าวว่า “อาวุโส ผมเห็นแล้ว” หรือ “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผมเห็นแล้ว” อีกครั้ง ภิกษุผู้รับแสดงอาบัติ พึงกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงสำรวมในภายหน้า” หรือ “อาวุโส ขอท่านจงสำรวมในภายหน้า” เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุผู้แสดงอาบัติ พึงกล่าวว่า “อาวุโส ดีแล้ว ผมจะสำรวมให้ดี” หรือ “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดีแล้ว ผมจะสำรวมให้ดี” ถ้าภิกษุมีความสงสัยในอาบัติ พึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง นั่งกระโหย่ง ประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมสงสัยในอาบัติชื่อนี้ เมื่อใดผมจะหายสงสัย เมื่อนั้นผมจะแก้ไขอาบัตินั้น” ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ พึงฟังปาติโมกข์ ไม่พึงทำอันตรายแก่อุโบสถเพราะความสงสัยนั้นเลย เพราะพระพุทธพจน์ว่า “ภิกษุทั้งหลาย อาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน ไม่พึงแสดง ภิกษุใดแสดง ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย อาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน ไม่พึงรับ ภิกษุใดรับ ต้องอาบัติทุกกฏ” อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันเช่นนี้ ซึ่งภิกษุสองรูปต้องด้วยวัตถุที่เสมอกัน เช่น การฉันในเวลาวิกาล เป็นต้น ไม่พึงแสดงและไม่พึงรับ แต่อาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน ซึ่งต้องเพราะการฉันในเวลาวิกาล พึงแสดงในสำนักของภิกษุผู้ต้องอาบัติเพราะการฉันอาหารที่มิได้เป็นเดนได้

සචෙ පන සබ්බො සඞ්ඝො විකාලභොජනාදිනා සභාගවත්ථුනා ලහුකාපත්තිං ආපජ්ජති, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? තෙහි භික්ඛූහි එකො භික්ඛු සාමන්තා ආවාසා සජ්ජුකං පාහෙතබ්බො ‘‘ගච්ඡාවුසො, තං ආපත්තිං [Pg.211] පටිකරිත්වා ආගච්ඡ, මයං තෙ සන්තිකෙ ආපත්තිං පටිකරිස්සාමා’’ති. එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං සබ්බො සඞ්ඝො සභාගං ආපත්තිං ආපන්නො, යදා අඤ්ඤං භික්ඛුං සුද්ධං අනාපත්තිකං පස්සිස්සති, තදා තස්ස සන්තිකෙ තං ආපත්තිං පටිකරිස්සතී’’ති (මහාව. 171) වත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පන වෙමතිකො හොති, ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං සබ්බො සඞ්ඝො සභාගාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සති, තදා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සතී’’ති (මහාව. 171) වත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පනෙත්ථ කොචි ‘‘තං සභාගං ආපත්තිං දෙසෙතුං වට්ටතී’’ති මඤ්ඤමානො එකස්ස සන්තිකෙ දෙසෙති, දෙසිතා සුදෙසිතාව. අඤ්ඤං පන දෙසනාපච්චයා දෙසකො පටිග්ගහණපච්චයා පටිග්ගාහකො චාති උභොපි දුක්කටං ආපජ්ජන්ති, තං නානාවත්ථුකං හොති, තස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං දෙසෙතබ්බං. එත්තාවතා තෙ නිරාපත්තිකා හොන්ති, තෙසං සන්තිකෙ සෙසෙහි සභාගාපත්තියො දෙසෙතබ්බා වා ආරොචෙතබ්බා වා. සචෙ තෙ එවං අකත්වා උපොසථං කරොන්ති, ‘‘පාරිසුද්ධිං ආයස්මන්තො ආරොචෙථා’’තිආදිනා නයෙන සාපත්තිකස්ස උපොසථකරණෙ පඤ්ඤත්තං දුක්කටං ආපජ්ජන්ති.
ก็ถ้าสงฆ์ทั้งหมดต้องอาบัติเบาที่มีวัตถุเสมอกัน เช่น การฉันในเวลาวิกาล เป็นต้น ในกรณีนั้นพึงทำอย่างไร? นี้เป็นคำถาม ภิกษุเหล่านั้นพึงส่งภิกษุรูปหนึ่งไปยังอาวาสใกล้เคียงโดยเร็วว่า “อาวุโส ท่านจงไป แก้ไขอาบัตินั้นแล้วจงกลับมา พวกเราจักแก้ไขอาบัติในสำนักของท่าน” หากได้การแก้ไขอาบัตินั้นอย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากไม่ได้ ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของผม สงฆ์ทั้งหมดนี้ต้องอาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน เมื่อใดสงฆ์จักเห็นภิกษุอื่นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีอาบัติ เมื่อนั้นสงฆ์จักแก้ไขอาบัตินั้นในสำนักของภิกษุนั้น” ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ ก็ถ้ามีความสงสัย พึงกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของผม สงฆ์ทั้งหมดนี้สงสัยในอาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน เมื่อใดสงฆ์จักหายสงสัย เมื่อนั้นสงฆ์จักแก้ไขอาบัตินั้น” ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ ก็ถ้าภิกษุบางรูปในสงฆ์นี้สำคัญว่า “พึงแสดงอาบัติที่มีวัตถุเสมอกันนั้นได้” แล้วแสดงในสำนักของภิกษุรูปหนึ่ง การแสดงนั้นก็เป็นการแสดงดีแล้ว แต่ภิกษุผู้แสดงย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะเหตุแห่งการแสดง และภิกษุผู้รับย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะเหตุแห่งการรับ ทั้งสองรูปย่อมต้องอาบัติทุกกฏอื่น ซึ่งมีวัตถุต่างกัน เพราะฉะนั้น พึงแสดงแก่กันและกัน ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่มีอาบัติ ภิกษุที่เหลือพึงแสดงอาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน หรือพึงบอกกล่าวในสำนักของภิกษุเหล่านั้น ถ้าภิกษุเหล่านั้นไม่ทำอย่างนี้แล้วทำอุโบสถ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏที่บัญญัติไว้ในการทำอุโบสถของภิกษุผู้มีอาบัติ ตามนัยมีอาทิว่า “ท่านทั้งหลายจงบอกความบริสุทธิ์”

සචෙ කොචි භික්ඛු පාතිමොක්ඛෙ උද්දිස්සමානෙ ආපත්තිං සරති, තෙන භික්ඛුනා සාමන්තො භික්ඛු එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො, ඉතො වුට්ඨහිත්වා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති. සාමන්තො ච භික්ඛු සභාගොයෙව වත්තබ්බො. විසභාගස්ස හි වුච්චමානෙ භණ්ඩනකලහසඞ්ඝභෙදාදීනිපි හොන්ති, තස්මා තස්ස අවත්වා ‘‘ඉතො වුට්ඨහිත්වා පටිකරිස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පන කොචි පාතිමොක්ඛෙ උද්දිස්සමානෙ ආපත්තියා වෙමතිකො හොති, තෙනපි සභාගොයෙව සාමන්තො භික්ඛු එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සාමි, තදා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති. එවඤ්ච වත්වා උපොසථො කාතබ්බො, පාතිමොක්ඛං සොතබ්බං, න ත්වෙව තප්පච්චයා උපොසථස්ස අන්තරායො කාතබ්බො.
ถ้าภิกษุบางรูประลึกได้ซึ่งอาบัติในขณะที่กำลังสวดปาติโมกข์ ภิกษุนั้นพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้ที่อยู่ใกล้เคียงอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมต้องอาบัติชื่อนี้ ผมจักลุกขึ้นจากที่นี้แล้วแก้ไขอาบัตินั้น” และพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้มีวัตถุเสมอกันที่อยู่ใกล้เคียงเท่านั้น เพราะถ้ากล่าวแก่ภิกษุผู้มีวัตถุไม่เสมอกัน ย่อมเกิดภัยอันตรายต่างๆ เช่น การทะเลาะวิวาท การแตกแยกแห่งสงฆ์ เป็นต้น เพราะฉะนั้น ไม่พึงกล่าวแก่ภิกษุนั้น แต่พึงตั้งใจว่า “จักลุกขึ้นจากที่นี้แล้วแก้ไขอาบัติ” แล้วพึงทำอุโบสถ ก็ถ้าภิกษุบางรูปมีความสงสัยในอาบัติในขณะที่กำลังสวดปาติโมกข์ ภิกษุนั้นก็พึงกล่าวแก่ภิกษุผู้มีวัตถุเสมอกันที่อยู่ใกล้เคียงเท่านั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมสงสัยในอาบัติชื่อนี้ เมื่อใดผมจะหายสงสัย เมื่อนั้นผมจะแก้ไขอาบัตินั้น” และครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ พึงฟังปาติโมกข์ ไม่พึงทำอันตรายแก่อุโบสถเพราะความสงสัยนั้นเลย

177. ‘‘අනුජානාමි[Pg.212], භික්ඛවෙ, උපොසථාගාරං සම්මජ්ජිතු’’න්ති(මහාව. 159) ආදිවචනතො –
๑๗๗. เพราะพระพุทธพจน์มีอาทิว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้กวาดอุโบสถาคาร”

‘‘සම්මජ්ජනී පදීපො ච, උදකං ආසනෙන ච;
උපොසථස්ස එතානි, පුබ්බකරණන්ති වුච්චතී’’ති. (මහාව. අට්ඨ. 168) –
“ไม้กวาดและประทีป น้ำและอาสนะ เหล่านี้เรียกว่าบุพพกรณ์แห่งอุโบสถ”

එවං වුත්තං චතුබ්බිධං පුබ්බකරණං කත්වාව උපොසථො කාතබ්බො. කෙන පන තං කාතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ථෙරෙන භික්ඛුනා නවං භික්ඛුං ආණාපෙතුං, න, භික්ඛවෙ, ථෙරෙන ආණත්තෙන අගිලානෙන න සම්මජ්ජිතබ්බං, යො න සම්මජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදිවචනතො යො ථෙරෙන ආණත්තො, තෙන කාතබ්බං. ආණාපෙන්තෙන ච කිඤ්චි කම්මං කරොන්තො වා සදාකාලමෙව එකො වා භාරනිත්ථරණකො වා සරභාණකධම්මකථිකාදීසු අඤ්ඤතරො වා න උපොසථාගාරසම්මජ්ජනත්ථං ආණාපෙතබ්බො, අවසෙසා පන වාරෙන ආණාපෙතබ්බා. සචෙ ආණත්තො සම්මුඤ්ජනිං තාවකාලිකම්පි න ලභති, සාඛාභඞ්ගං කප්පියං කාරෙත්වා සම්මජ්ජිතබ්බං, තම්පි අලභන්තස්ස ලද්ධකප්පියං හොති.
อุโบสถพึงทำโดยการทำบุพพกรณ์ ๔ อย่างที่กล่าวมาแล้วเท่านั้น ก็บุพพกรณ์นั้นใครพึงทำ? นี้เป็นคำถาม เพราะพระพุทธพจน์มีอาทิว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พระเถระสั่งภิกษุใหม่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใหม่ผู้ไม่เจ็บไข้ที่พระเถระสั่งแล้ว ไม่ใช่ไม่พึงกวาด พึงกวาดเท่านั้น ภิกษุใดไม่กวาด พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ภิกษุใดถูกพระเถระสั่ง ภิกษุนั้นพึงทำ และพระเถระผู้สั่ง ไม่พึงสั่งภิกษุผู้กำลังทำกิจบางอย่าง หรือผู้ที่ทำกิจอยู่เสมอ หรือผู้ที่อยู่รูปเดียว หรือผู้ที่ปลดเปลื้องภาระของสงฆ์ หรือผู้ใดผู้หนึ่งในบรรดาภิกษุผู้สวดสรภัญญะ ผู้แสดงธรรม เป็นต้น ให้กวาดอุโบสถาคาร ส่วนภิกษุที่เหลือ พึงสั่งตามลำดับ ถ้าภิกษุผู้ถูกสั่งไม่สามารถหาไม้กวาดได้แม้ชั่วคราว พึงให้ทำกิ่งไม้ที่ควรแล้วกวาด แม้ถ้าไม่สามารถหากิ่งไม้นั้นได้ ก็เป็นอันควรแล้ว

ආසනපඤ්ඤාපනත්ථං ආණත්තෙන ච සචෙ උපොසථාගාරෙ ආසනානි නත්ථි, සඞ්ඝිකාවාසතො ආහරිත්වා පඤ්ඤපෙත්වා පුන ආහරිතබ්බානි, ආසනෙසු අසති කටසාරකෙපි තට්ටිකායොපි පඤ්ඤාපෙතුං වට්ටති, තට්ටිකාසුපි අසති සාඛාභඞ්ගානි කප්පියං කාරෙත්වා පඤ්ඤපෙතබ්බානි, කප්පියකාරකං අලභන්තස්ස ලද්ධකප්පියං හොති.
และถ้าภิกษุผู้ถูกสั่งให้จัดอาสนะ ไม่มีอาสนะในอุโบสถาคาร พึงนำมาจากอาวาสของสงฆ์ จัดวางแล้วพึงนำกลับไปอีก (ภายหลัง) เมื่อไม่มีอาสนะ แม้เสื่อลำแพนหรือแผ่นไม้ก็ควรจัดวาง แม้เมื่อไม่มีแผ่นไม้ พึงให้ทำกิ่งไม้ที่ควรแล้วจัดวาง ถ้าไม่สามารถหาผู้ทำกิ่งไม้ที่ควรได้ ก็เป็นอันควรแล้ว

පදීපකරණත්ථං ආණාපෙන්තෙන පන ‘‘අසුකස්මිං නාම ඔකාසෙ තෙලං වා වට්ටි වා කපල්ලිකා වා අත්ථි, තං ගහෙත්වා කරොහී’’ති වත්තබ්බො. සචෙ තෙලාදීනි නත්ථි, පරියෙසිතබ්බානි, පරියෙසිත්වා අලභන්තස්ස ලද්ධකප්පියං හොති. අපිච කපාලෙ අග්ගිපි ජාලෙතබ්බො.
ส่วนผู้สั่งให้จุดประทีป พึงกล่าวว่า “ในสถานที่ชื่อโน้น มีน้ำมันก็ดี ไส้ประทีปก็ดี ภาชนะประทีปก็ดี มีอยู่ จงถือเอาสิ่งนั้นแล้วจุดเถิด” ถ้าไม่มีน้ำมันเป็นต้น พึงแสวงหา เมื่อแสวงหาแล้วไม่ได้ สิ่งที่ได้มาโดยสมควรย่อมมี อีกอย่างหนึ่ง แม้ไฟในกระเบื้องก็พึงจุด

‘‘ඡන්දපාරිසුද්ධිඋතුක්ඛානං, භික්ඛුගණනාච ඔවාදො;
උපොසථස්ස එතානි, පුබ්බකිච්චන්ති වුච්චතී’’ති. (මහාව. 168) –
“การบอกฉันทะ การบอกปาริสุทธิ การบอกฤดู การนับจำนวนภิกษุ และการให้โอวาทภิกษุณี กิจเหล่านี้ ท่านเรียกว่าบุพพกิจของอุโบสถ” ดังนี้

එවං වුත්තං පන චතුබ්බිධම්පි පුබ්බකිච්චං පුබ්බකරණතො පච්ඡා කාතබ්බං. තම්පි හි අකත්වා උපොසථො න කාතබ්බො.
อนึ่ง แม้บุพพกิจ ๔ อย่างที่กล่าวมานี้ พึงทำภายหลังจากการทำบุพพกรณ์ เพราะว่า แม้ไม่ทำบุพพกิจนั้นแล้ว ก็ไม่พึงทำอุโบสถ

178. යදි [Pg.213] සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍යා’’ති (මහාව. 143) වචනතො යදා සඞ්ඝස්ස උපොසථකම්මං පත්තකල්ලං හොති, තදා තං කාතබ්බං, පත්තකල්ලඤ්ච නාමෙතං චතූහි අඞ්ගෙහි සඞ්ගහිතං. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා –
๑๗๘. เพราะพระดำรัสว่า “ถ้าความพร้อมเพรียงมีแก่สงฆ์ สงฆ์พึงทำอุโบสถ” เมื่อใดอุโบสถกรรมมีความพร้อมเพรียงแก่สงฆ์ เมื่อนั้นพึงทำอุโบสถกรรมนั้น อนึ่ง ชื่อว่าปัตตกัลละนี้ สงเคราะห์ด้วยองค์ ๔ เพราะเหตุนั้น พระอรรถกถาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวว่า –

‘‘උපොසථො යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තා,සභාගාපත්තියො ච න විජ්ජන්ති;
වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්ති,පත්තකල්ලන්ති වුච්චතී’’ති. (මහාව. අට්ඨ. 168);
“วันอุโบสถด้วย ภิกษุทั้งหลายผู้ถึงพร้อมด้วยกรรมมีประมาณเท่าใดด้วย อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันไม่มีอยู่ด้วย บุคคลที่พึงเว้นไม่มีอยู่ในสงฆ์นั้นด้วย องค์ ๔ เหล่านี้ ท่านเรียกว่าปัตตกัลละ” ดังนี้

තත්ථ උපොසථොති තීසු උපොසථදිවසෙසු අඤ්ඤතරදිවසො. තස්මිඤ්හි සති ඉදං සඞ්ඝස්ස උපොසථකම්මං පත්තකල්ලං නාම හොති, නාසති. යථාහ ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අනුපොසථෙ උපොසථො කාතබ්බො’’ති (මහාව. 183).
ในคาถานั้น คำว่า อุโบสถ คือวันใดวันหนึ่งในวันอุโบสถ ๓ วัน เพราะว่า เมื่อวันอุโบสถนั้นมีอยู่ อุโบสถกรรมนี้ของสงฆ์ย่อมชื่อว่าปัตตกัลละ เมื่อไม่มี ย่อมไม่มี สมดังที่พระองค์ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย และไม่พึงทำอุโบสถในวันที่ไม่ใช่วันอุโบสถ” ดังนี้

යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තාති යත්තකා භික්ඛූ තස්ස උපොසථකම්මස්ස පත්තා යුත්තා අනුරූපා සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන චත්තාරො පකතත්තා, තෙ ච ඛො හත්ථපාසං අවිජහිත්වා එකසීමායං ඨිතා. තෙසු හි චතූසු භික්ඛූසු එකසීමායං හත්ථපාසං අවිජහිත්වා ඨිතෙස්වෙව තං සඞ්ඝස්ස උපොසථකම්මං පත්තකල්ලං නාම හොති, න ඉතරථා. යථාහ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතුන්නං පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතු’’න්ති (මහාව. 168).
คำว่า ภิกษุทั้งหลายผู้ถึงพร้อมด้วยกรรมมีประมาณเท่าใด คือภิกษุทั้งหลายมีประมาณเท่าใด ผู้ถึงพร้อม เหมาะสม ควรแก่อุโบสถกรรมนั้น โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุดคือภิกษุผู้มีปกติ ๔ รูป และภิกษุเหล่านั้นไม่ละหัตถบาส ตั้งอยู่ในสีมาเดียวกัน เพราะว่า เมื่อภิกษุ ๔ รูปเหล่านั้นไม่ละหัตถบาส ตั้งอยู่ในสีมาเดียวกันนั่นแล อุโบสถกรรมนั้นของสงฆ์ย่อมชื่อว่าปัตตกัลละ โดยประการอื่นย่อมไม่มี สมดังที่พระองค์ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แสดงปาติโมกข์แก่ภิกษุ ๔ รูป” ดังนี้

සභාගාපත්තියො ච න විජ්ජන්තීති එත්ථ යං සබ්බො සඞ්ඝො විකාලභොජනාදිනා සභාගවත්ථුනා ලහුකාපත්තිං ආපජ්ජති, එවරූපා වත්ථුසභාගා සභාගාති වුච්චති. එතාසු අවිජ්ජමානාසුපි සභාගාසු විජ්ජමානාසුපි පත්තකල්ලං හොතියෙව.
ในบทว่า อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันไม่มีอยู่ นี้ อาบัติเบาใดที่สงฆ์ทั้งหมดต้องด้วยวัตถุที่มีส่วนเสมอกัน มีการฉันอาหารในเวลาวิกาลเป็นต้น อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันมีรูปอย่างนี้ เรียกว่า สภาคะ แม้เมื่ออาบัติที่มีวัตถุเสมอกันเหล่านั้นไม่มีอยู่ก็ดี แม้มีอยู่ก็ดี ปัตตกัลละย่อมมีนั่นแล

වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්තීති ‘‘න, භික්ඛවෙ, සගහට්ඨාය පරිසාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්ති (මහාව. 154) වචනතො ගහට්ඨො ච, ‘‘න, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියා නිසින්නපරිසාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 183) නයෙන වුත්තා භික්ඛුනී, සික්ඛමානා, සාමණෙරො, සාමණෙරී, සික්ඛාපච්චක්ඛාතකො, අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නකො, ආපත්තියා අදස්සනෙ උක්ඛිත්තකො, ආපත්තියා අප්පටිකම්මෙ උක්ඛිත්තකො, පාපිකාය දිට්ඨියා අප්පටිනිස්සග්ගෙ උක්ඛිත්තකො, පණ්ඩකො, ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, තිරච්ඡානගතො, මාතුඝාතකො[Pg.214], පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනීදූසකො, සඞ්ඝභෙදකො, ලොහිතුප්පාදකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකොති ඉමෙ වීසති චාති එකවීසති පුග්ගලා වජ්ජනීයා නාම. තෙ හත්ථපාසතො බහිකරණවසෙන වජ්ජෙතබ්බා. එතෙසු හි තිවිධෙ උක්ඛිත්තකෙ සති උපොසථං කරොන්තො සඞ්ඝො පාචිත්තියං ආපජ්ජති, සෙසෙසු දුක්කටං, එත්ථ ච තිරච්ඡානගතොති යස්ස උපසම්පදා පටික්ඛිත්තා. තිත්ථියා ගහට්ඨෙනෙව සඞ්ගහිතා. එතෙපි හි වජ්ජනීයා. එවං පත්තකල්ලං ඉමෙහි චතූහි අඞ්ගෙහි සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. ඉදඤ්ච සබ්බං පවාරණාකම්මෙපි යොජෙත්වා දස්සෙතබ්බං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන සඤ්චිච්ච න සාවෙතබ්බං, යො න සාවෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන වායමිතුං ‘කථං සාවෙය්‍ය’න්ති, වායමන්තස්ස අනාපත්තී’’ති (මහාව. 154) වචනතො පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන පරිසං සාවෙතුං වායමිතබ්බන්ති.
ในบทว่า บุคคลที่พึงเว้นไม่มีอยู่ในสงฆ์นั้น เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงแสดงปาติโมกข์ในบริษัทที่มีคฤหัสถ์” คฤหัสถ์ด้วย ภิกษุณีที่กล่าวไว้โดยนัยมีอาทิว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงแสดงปาติโมกข์ในบริษัทที่มีภิกษุณีนั่งอยู่” ด้วย สิกขมานา สามเณร สามเณรี ภิกษุผู้ลาสิกขาแล้ว ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิก ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเพราะไม่เห็นอาบัติ ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเพราะไม่ทำคืนอาบัติ ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเพราะไม่สละคืนทิฏฐิอันชั่วช้า บัณเฑาะก์ ผู้ร่วมสังวาสด้วยการขโมย ผู้ไปเข้าลัทธินอกพระพุทธศาสนา ดิรัจฉาน ผู้ฆ่ามารดา ผู้ฆ่าบิดา ผู้ฆ่าพระอรหันต์ ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี ผู้ทำลายสงฆ์ ผู้ยังโลหิตให้เกิดขึ้น ผู้มีสองเพศ บุคคล ๒๐ เหล่านี้ด้วย รวมเป็นบุคคล ๒๑ จำพวกนี้ ชื่อว่าบุคคลที่พึงเว้น บุคคลเหล่านั้นพึงเว้นโดยการทำให้เป็นภายนอกหัตถบาส เพราะว่า เมื่อบุคคลผู้ถูกยกวัตร ๓ จำพวกเหล่านั้นมีอยู่ สงฆ์ผู้ทำอุโบสถย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ เพราะว่า เมื่อบุคคลที่เหลือ ๑๘ จำพวกมีอยู่ สงฆ์ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงพึงเว้น และในเรื่องบุคคลที่พึงเว้นนี้ คำว่า ดิรัจฉาน คือผู้ที่การอุปสมบทถูกปฏิเสธแล้ว ส่วนเดียรถีย์ทั้งหลายสงเคราะห์เข้าด้วยคำว่า คฤหัสถ์ นั่นแล แม้บุคคลเหล่านี้ก็เป็นบุคคลที่พึงเว้น พึงทราบว่าปัตตกัลละสงเคราะห์ด้วยองค์ ๔ เหล่านี้อย่างนี้ และทั้งหมดนี้พึงประกอบแสดงแม้ในปวารณากรรมด้วย เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์ไม่พึงจงใจไม่ให้ได้ยิน ไม่ใช่ไม่พึงให้ได้ยิน พึงให้ได้ยินนั่นแล ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์รูปใดไม่ให้ได้ยิน ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์พยายามว่า ‘จะให้ได้ยินอย่างไร’ เมื่อพยายามอยู่ ย่อมไม่มีอาบัติ” เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์พึงพยายามเพื่อให้บริษัทได้ยิน

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
จบอุโบสถปวารณากขันธกะเพียงเท่านี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

උපොසථපවාරණාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
การวินิจฉัยเรื่องอุโบสถและปวารณา จบแล้ว

26. වස්සූපනායිකවිනිච්ඡයකථා
๒๖. เรื่องวินิจฉัยการเข้าพรรษา

179. වස්සූපනායිකාති එත්ථ පුරිමිකා පච්ඡිමිකාති දුවෙ වස්සූපනායිකා. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 184 ආදයො) ආසාළ්හීපුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙ පුරිමිකා උපගන්තබ්බා, පච්ඡිමිකා පන ආසාළ්හීපුණ්ණමතො අපරාය පුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙ. උපගච්ඡන්තෙන ච විහාරං පටිජග්ගිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙත්වා සබ්බං චෙතියවන්දනාදිසාමීචිකම්මං නිට්ඨාපෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ ඉමං තෙමාසං වස්සං උපෙමී’’ති සකිං වා ද්වත්තික්ඛත්තුං වා වාචං නිච්ඡාරෙත්වා වස්සං උපගන්තබ්බං. සචෙපි ‘‘ඉධ වසිස්සාමී’’ති ආලයො අත්ථි, අසතියා පන වස්සං න උපෙති, ගහිතසෙනාසනං සුග්ගහිතං, ඡින්නවස්සො න හොති, පවාරෙතුං ලභතියෙව. විනාපි හි වචීභෙදං ආලයකරණමත්තෙනපි වස්සං උපගතමෙව හොති. ‘‘ඉධ වස්සං වසිස්සාමී’’ති චිත්තුප්පාදොයෙවෙත්ථ ආලයො නාම.
๑๗๙. ในบทว่า “vassūpanāyikā” นี้ การเข้าพรรษามี ๒ อย่าง คือ ปุริมิกา (การเข้าพรรษาต้น) และปัจฉิมิกา (การเข้าพรรษาหลัง) ใน ๒ อย่างนั้น ปุริมิกาพึงเข้าในวันแรม ๑ ค่ำ ถัดจากวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ ส่วนปัจฉิมิกาพึงเข้าในวันแรม ๑ ค่ำ ถัดจากวันเพ็ญถัดไปจากวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ อนึ่ง ผู้จะเข้าพรรษาพึงปัดกวาดวิหาร จัดตั้งน้ำดื่มน้ำใช้ให้เรียบร้อย กระทำสามีจิกรรมมีการไหว้เจดีย์เป็นต้นให้เสร็จสิ้น แล้วเปล่งวาจาว่า “imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemi” (ข้าพเจ้าเข้าพรรษาในวิหารนี้ตลอดไตรมาสนี้) ครั้งเดียวก็ดี สองครั้งหรือสามครั้งก็ดี พึงเข้าพรรษา แม้หากมีความตั้งใจว่า “จักอยู่ในอาวาสนี้” แต่หากเพราะความไม่มีสติจึงไม่ได้เข้าพรรษา (ไม่ได้เปล่งวาจา) เสนาสนะที่รับไว้ก็ชื่อว่ารับไว้ดีแล้ว พรรษาไม่ขาด ย่อมได้เพื่อจะปวารณาแท้จริง เพราะว่าแม้เว้นจากการเปล่งวาจา เพียงแค่การทำความตั้งใจ พรรษาก็ชื่อว่าเข้าแล้วนั่นแล ในเรื่องนี้ การเกิดขึ้นแห่งจิตว่า “จักอยู่พรรษาในอาวาสนี้” หรือว่า “จักอยู่พรรษาในที่นี้” นั่นแล ชื่อว่าอาลัย (ความตั้งใจ)

‘‘න[Pg.215], භික්ඛවෙ, තදහුවස්සූපනායිකාය වස්සං අනුපගන්තුකාමෙන සඤ්චිච්ච ආවාසො අතික්කමිතබ්බො, යො අතික්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 186) වචනතො වස්සූපනායිකදිවසෙ වස්සං අනුපගන්තුකාමො විහාරසීමං අතික්කමති, විහාරගණනාය දුක්කටං. සචෙ හි තං දිවසං විහාරසතස්ස උපචාරං ඔක්කමිත්වා අතික්කමති, සතං ආපත්තියො. සචෙ පන විහාරං අතික්කමිත්වා අඤ්ඤස්ස විහාරස්ස උපචාරං අනොක්කමිත්වාව නිවත්තති, එකාව ආපත්ති. කෙනචි අන්තරායෙන පුරිමිකං අනුපගතෙන පච්ඡිමිකා උපගන්තබ්බා.
เพราะพระดำรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย อาวาสอันภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะเข้าพรรษาในวันเข้าพรรษานั้น ไม่พึงจงใจก้าวล่วง ภิกษุรูปใดก้าวล่วง ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 186) เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะเข้าพรรษาในวันเข้าพรรษา ก้าวล่วงอุปจารวิหาร ย่อมต้องอาบัติทุกกฏตามจำนวนวิหาร จริงอยู่ หากในวันนั้น ภิกษุนั้นก้าวล่วงเข้าไปในอุปจารของวิหาร ๑๐๐ แห่งแล้วล่วงไป ย่อมต้องอาบัติ ๑๐๐ ตัว แต่ถ้าก้าวล่วงวิหารไปแล้ว ไม่ได้ก้าวล่วงเข้าไปในอุปจารของวิหารอื่นแล้วกลับมา ย่อมต้องอาบัติเพียงตัวเดียว ภิกษุผู้ไม่ได้เข้าปุริมิกาเพราะอันตรายบางอย่าง พึงเข้าปัจฉิมิกา

‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204) වචනතො යස්ස පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡන්නං යොජිතද්වාරබන්ධනං සෙනාසනං නත්ථි, තෙන න උපගන්තබ්බං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඡවකුටිකාය වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(මහාව. 204) ආදිවචනතො ඡවකුටිකායං ඡත්තෙ චාටියඤ්ච උපගන්තුං න වට්ටති. තත්ථ ඡවකුටිකා නාම ටඞ්කිතමඤ්චාදිභෙදා කුටි. තත්ථෙව උපගන්තුං න වට්ටති, සුසානෙ පන අඤ්ඤං කුටිකං කත්වා උපගන්තුං වට්ටති, ඡත්තෙපි චතූසු ථම්භෙසු ඡත්තං ඨපෙත්වා ආවරණං කත්වා ද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තුං වට්ටති, ඡත්තකුටි නාමෙසා හොති. චාටියාපි මහන්තෙන කපල්ලෙන ඡත්තෙ වුත්තනයෙන කුටිකං කත්වා උපගන්තුං වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่มีเสนาสนะ ไม่พึงเข้าพรรษา รูปใดเข้าพรรษา ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 204) เพราะฉะนั้น ภิกษุใดไม่มีเสนาสนะที่มุงด้วยหลังคาอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาหลังคาทั้ง ๕ และประกอบด้วยบานประตู ภิกษุนั้นไม่พึงเข้าพรรษา เพราะพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าพรรษาในกุฎีซากศพ รูปใดเข้าพรรษา ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 204) จึงไม่ควรเข้าพรรษาในกุฎีซากศพ ในร่ม และในหม้อใหญ่ ในคำนั้น ที่ชื่อว่า กุฎีซากศพ ได้แก่ กุฎีที่ทำด้วยเตียงมีเท้าสลักเป็นต้น ไม่ควรเข้าพรรษาในกุฎีซากศพนั้นนั่นเอง แต่ถ้าสร้างกุฎีอื่นในป่าช้าแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร แม้ในร่ม หากตั้งร่มไว้บนเสา ๔ ต้น ทำที่กั้น ล้อมด้วยบานประตูแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร กุฎีนั้นชื่อว่า ฉัตตกุฎี (กุฎีร่ม) แม้ในหม้อใหญ่ หากทำกุฎีด้วยฝาละมีขนาดใหญ่ตามนัยที่กล่าวไว้ในเรื่องร่มแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร

‘‘න, භික්ඛවෙ, රුක්ඛසුසිරෙ වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204) වචනතො සුද්ධෙ රුක්ඛසුසිරෙ උපගන්තුං න වට්ටති, මහන්තස්ස පන රුක්ඛසුසිරස්ස අන්තො පදරච්ඡදනං කුටිකං කත්වා පවිසනද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තුං වට්ටති, රුක්ඛං ඡින්දිත්වා ඛාණුකමත්ථකෙ පදරච්ඡදනං කුටිකං කත්වාපි වට්ටතියෙව. ‘‘න, භික්ඛවෙ, රුක්ඛවිටභියා’’ති(මහාව. 204) ආදිවචනතො සුද්ධෙ විටභිමත්තෙ උපගන්තුං න වට්ටති, මහාවිටපෙ පන අට්ටකං බන්ධිත්වා තත්ථ පදරච්ඡදනං කුටිකං කත්වා ද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තබ්බං.
เพราะพระดำรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าพรรษาในโพรงไม้ รูปใดเข้าพรรษา ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 204) จึงไม่ควรเข้าพรรษาในโพรงไม้เปล่าๆ แต่ในโพรงไม้ใหญ่ หากทำกุฎีมุงด้วยแผ่นกระดานไว้ภายใน ประกอบด้วยประตูทางเข้าแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร แม้การตัดต้นไม้แล้วทำกุฎีมุงด้วยแผ่นกระดานบนยอดตอไม้แล้วเข้าพรรษา ก็ย่อมควรแท้ เพราะพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าพรรษาบนค่าคบไม้” (มหาวรรค 204) จึงไม่ควรเข้าพรรษาบนค่าคบไม้เปล่าๆ แต่บนค่าคบไม้ใหญ่ หากผูกห้าง (นั่งร้าน) ไว้ แล้วทำกุฎีมุงด้วยแผ่นกระดานบนห้างนั้น ประกอบด้วยบานประตูแล้ว พึงเข้าพรรษา

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වජෙ වස්සං උපගන්තු’’න්තිආදිවචනතො වජෙ සත්ථෙ නාවායඤ්ච උපගන්තුං වට්ටති. තත්ථ වජොති ගොපාලකානං නිවාසට්ඨානං. වජෙ වුට්ඨිතෙ වජෙන සද්ධිං ගතස්ස වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යෙන වජො, තෙන ගන්තු’’න්ති (මහාව. 203) වුත්තත්තා. සත්ථෙ [Pg.216] වස්සං උපගච්ඡන්තෙන පන වස්සූපනායිකදිවසෙ උපාසකා වත්තබ්බා ‘‘කුටිකා ලද්ධුං වට්ටතී’’ති. සචෙ කරිත්වා දෙන්ති, තත්ථ පවිසිත්වා ‘‘ඉධ වස්සං උපෙමී’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, සාලාසඞ්ඛෙපෙන ඨිතසකටස්ස හෙට්ඨා උපගන්තබ්බං. තම්පි අලභන්තෙන ආලයො කාතබ්බො, සත්ථෙ පන වස්සං උපගන්තුං න වට්ටති. ආලයො නාම ‘‘ඉධ වස්සං වසිස්සාමී’’ති චිත්තුප්පාදමත්තං. සචෙ මග්ගප්පටිපන්නෙයෙව සත්ථෙ පවාරණාදිවසො හොති, තත්ථෙව පවාරෙතබ්බං. අථ සත්ථො අන්තොවස්සෙයෙව භික්ඛුනා පත්ථිතට්ඨානං පත්වා අතික්කමති, පත්ථිතට්ඨානෙ වසිත්වා තත්ථ භික්ඛූහි සද්ධිං පවාරෙතබ්බං. අථාපි සත්ථො අන්තොවස්සෙයෙව අන්තරා එකස්මිං ගාමෙ තිට්ඨති වා විප්පකිරති වා, තස්මිංයෙව ගාමෙ භික්ඛූහි සද්ධිං වසිත්වා පවාරෙතබ්බං, අප්පවාරෙත්වා තතො පරං ගන්තුං න වට්ටති. නාවාය වස්සං උපගච්ඡන්තෙනපි කුටියංයෙව උපගන්තබ්බං, පරියෙසිත්වා අලභන්තෙන ආලයො කාතබ්බො. සචෙ අන්තොතෙමාසං නාවා සමුද්දෙයෙව හොති, තත්ථෙව පවාරෙතබ්බං. අථ නාවා කූලං ලභති, අයඤ්ච පරතො ගන්තුකාමො හොති, ගන්තුං න වට්ටති, නාවාය ලද්ධගාමෙයෙව වසිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං පවාරෙතබ්බං. සචෙපි නාවා අනුතීරමෙව අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡති, භික්ඛු ච පඨමං ලද්ධගාමෙයෙව වසිතුකාමො, නාවා ගච්ඡතු, භික්ඛුනා තත්ථෙව වසිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං පවාරෙතබ්බං. ඉති වජෙ සත්ථෙ නාවායන්ති තීසු ඨානෙසු නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති, පවාරෙතුඤ්ච ලභති.
ตามพระพุทธพจน์เบื้องต้นที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จำพรรษาในคอกสัตว์” จึงควรจำพรรษาในคอกสัตว์ ในกองเกวียน และในเรือ. ในที่นั้น คำว่า คอกสัตว์ หมายถึง ที่อยู่ของคนเลี้ยงโค. หากจำพรรษาในคอกสัตว์แล้ว ภิกษุที่ไปกับคนเลี้ยงโคเมื่อคอกสัตว์เคลื่อนที่ ย่อมไม่มีอาบัติขาดพรรษา เพราะมีพระพุทธพจน์ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปในที่ที่คอกสัตว์ไป” (มหาวรรค 203). ส่วนภิกษุผู้จำพรรษาในกองเกวียน พึงบอกอุบาสกในวันเข้าพรรษาว่า “ควรจะได้กุฎี”. หากพวกเขาสร้างให้และถวาย ภิกษุพึงเข้าไปในกุฎีนั้นแล้วกล่าวสามครั้งว่า “ข้าพเจ้าจำพรรษาในที่นี้”. หากพวกเขาไม่ถวาย พึงจำพรรษาใต้เกวียนที่ตั้งอยู่คล้ายศาลา. หากไม่ได้แม้เกวียนนั้น พึงทำอาลัย (ตั้งใจมั่น). แต่การจำพรรษาในกองเกวียน (โดยไม่มีการจัดเตรียม) ย่อมไม่ควร. คำว่า อาลัย หมายถึง เพียงแค่การตั้งจิตว่า “เราจะอยู่จำพรรษาในกองเกวียนนี้”. หากวันปวารณามาถึงขณะที่กองเกวียนยังอยู่ระหว่างทาง พึงปวารณาในกองเกวียนนั้นเอง. แต่ถ้ากองเกวียนไปถึงสถานที่ที่ภิกษุประสงค์แล้วเลยไป ภิกษุผู้จำพรรษาพึงอยู่จำพรรษาในสถานที่ที่ประสงค์นั้น และปวารณากับภิกษุทั้งหลายในที่นั้น. หรือหากกองเกวียนหยุดพักหรือกระจัดกระจายในหมู่บ้านแห่งหนึ่งระหว่างพรรษา ภิกษุพึงอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านนั้นเอง และปวารณากับภิกษุทั้งหลายในที่นั้น. ไม่ควรไปจากที่นั้นโดยไม่ปวารณา. ภิกษุผู้จำพรรษาในเรือ ก็พึงจำพรรษาในกุฎีเท่านั้น. หากค้นหาแล้วไม่พบกุฎี พึงทำอาลัย. หากเรืออยู่ในทะเลตลอดสามเดือน พึงปวารณาในที่นั้นเอง. แต่ถ้าเรือถึงฝั่ง และภิกษุนี้ประสงค์จะไปที่อื่น ก็ไม่ควรไป. พึงอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านที่เรือเทียบท่า และปวารณากับภิกษุทั้งหลาย. แม้ว่าเรือจะไปที่อื่นตามชายฝั่ง และภิกษุประสงค์จะอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านแรกที่เรือเทียบท่า ก็ให้เรือไปเถิด ภิกษุพึงอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านแรกนั้นเอง และปวารณากับภิกษุทั้งหลาย. ดังนั้น ในสามสถานที่นี้ คือ คอกสัตว์ กองเกวียน และเรือ ภิกษุไม่มีอาบัติขาดพรรษา และย่อมปวารณาได้.

‘‘න, භික්ඛවෙ, වස්සං උපගන්ත්වා පුරිමං වා තෙමාසං පච්ඡිමං වා තෙමාසං අවසිත්වා චාරිකා පක්කමිතබ්බා, යො පක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 186) වචනතො පුරිමිකාය වස්සං උපගතෙන පුරිමං තෙමාසං, පච්ඡිමිකාය උපගතෙන පච්ඡිමං තෙමාසං අවසිත්වා චාරිකා න පක්කමිතබ්බා, වස්සං උපගන්ත්වා පන අරුණං අනුට්ඨාපෙත්වාපි තදහෙව සත්තාහකරණීයෙන පක්කමන්තස්සපි අන්තොසත්තාහෙ නිවත්තන්තස්ස අනාපත්ති, කො පන වාදො ද්වීහතීහං වසිත්වා සත්තාහකරණීයෙන පක්කමන්තස්ස අන්තොසත්තාහෙ නිවත්තන්තස්ස.
ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อจำพรรษาแล้ว ไม่พึงหลีกจาริกไปโดยไม่อยู่ตลอดไตรมาสต้นหรือไตรมาสหลัง ผู้ใดหลีกไป พึงปรับอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 186) เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้เข้าพรรษาต้น ไม่พึงหลีกจาริกไปโดยไม่อยู่ตลอดไตรมาสต้น และภิกษุผู้เข้าพรรษาหลัง ไม่พึงหลีกจาริกไปโดยไม่อยู่ตลอดไตรมาสหลัง. แต่เมื่อเข้าพรรษาแล้ว แม้ยังไม่ให้รุ่งอรุณขึ้นในวันนั้นเอง หากออกเดินทางด้วยกิจ ๗ วัน และกลับมาภายใน ๗ วัน ก็ไม่มีอาบัติ. จะกล่าวอะไรถึงภิกษุที่อยู่แล้วสองสามวัน แล้วออกเดินทางด้วยกิจ ๗ วัน และกลับมาภายใน ๗ วันเล่า.

180. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං සත්තාහකරණීයෙන පහිතෙ ගන්තුං, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස [Pg.217] සාමණෙරියා උපාසකස්ස උපාසිකායා’’ති (මහාව. 187) වචනතො පඤ්චන්නං සහධම්මිකානං අඤ්ඤතරෙන සඞ්ඝගණපුග්ගලෙ උද්දිස්ස අත්තනො වා අත්ථාය විහාරං අඩ්ඪයොගං පාසාදං හම්මියං ගුහං පරිවෙණං කොට්ඨකං උපට්ඨානසාලං අග්ගිසාලං කප්පියකුටිං වච්චකුටිං චඞ්කමං චඞ්කමනසාලං උදපානං උදපානසාලං ජන්තාඝරං ජන්තාඝරසාලං පොක්ඛරණිං මණ්ඩපං ආරාමං ආරාමවත්ථුං වා කාරෙත්වා ‘‘ආගච්ඡන්තු භික්ඛූ, ඉච්ඡාමි දානඤ්ච දාතුං ධම්මඤ්ච සොතුං භික්ඛූ ච පස්සිතු’’න්ති එවං නිද්දිසිත්වා පෙසිතෙ ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. උපාසකො වා උපාසිකා වා තථෙව සඞ්ඝගණපුග්ගලෙ උද්දිස්ස විහාරාදීසු අඤ්ඤතරං කාරෙත්වා අත්තනො වා අත්ථාය නිවෙසනසයනිඝරාදීසු අඤ්ඤතරං කාරාපෙත්වා අඤ්ඤං වා කිච්චකරණීයං නිද්දිසිත්වා ගිලානො වා හුත්වා භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පහිණෙය්‍ය ‘‘ආගච්ඡන්තු භදන්තා, ඉච්ඡාමි දානඤ්ච දාතුං ධම්මඤ්ච සොතුං භික්ඛූ ච පස්සිතු’’න්ති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ.
๑๘๐. ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน เมื่อมีผู้ส่งไปในกรณีของบุคคล ๗ จำพวก แต่ไม่ควรไปเมื่อไม่มีผู้ส่งไป. คือ ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร สามเณรี อุบาสก อุบาสิกา” (มหาวรรค 187) เพราะฉะนั้น เมื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งในบรรดาสหธรรมิก ๕ จำพวกนั้น สร้างวิหาร อัฑฒโยค ปราสาท หัมมิยะ คูหา ปริเวณ กุฏฐกะ อุฏฐานศาลา อัคคิศาลา กัปปิยกุฎี วัจจกุฎี จงกรม จงกรมศาลา อุทปาน อุทปานศาลา ชันตาฆระ ชันตาฆรศาลา โปกขรณี มณฑป อาราม หรืออารามวัตถุ โดยอุทิศแก่สงฆ์ คณะ หรือบุคคล หรือเพื่อประโยชน์ของตนเอง แล้วแจ้งความประสงค์ว่า “ขอภิกษุทั้งหลายจงมา ข้าพเจ้าปรารถนาจะถวายทาน ฟังธรรม และเห็นภิกษุทั้งหลาย” เมื่อมีผู้ส่งไปเช่นนี้ ย่อมควรไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน แต่ไม่ควรไปเมื่อไม่มีผู้ส่งไป. อุบาสกหรืออุบาสิกา ก็เช่นกัน เมื่อสร้างสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาวิหารเป็นต้น โดยอุทิศแก่สงฆ์ คณะ หรือบุคคล หรือเพื่อประโยชน์ของตนเอง สร้างสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาที่อยู่ ที่นอน เรือนเป็นต้น หรือแจ้งกิจอื่นใดที่ควรทำ หรือป่วยไข้ แล้วส่งทูตไปหาภิกษุทั้งหลายว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอจงมาเถิด ข้าพเจ้าปรารถนาจะถวายทาน ฟังธรรม และเห็นภิกษุทั้งหลาย” เมื่อมีผู้เชิญไปเช่นนี้ ย่อมควรไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน แต่ไม่ควรไปเมื่อไม่มีผู้เชิญไป.

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං සත්තාහකරණීයෙන අප්පහිතෙපි ගන්තුං, පගෙව පහිතෙ. භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස සාමණෙරියා මාතුයා ච පිතුස්ස චා’’ති (මහාව. 198) වචනතො ‘‘ගිලානානං එතෙසං භික්ඛුආදීනං සහධම්මිකානං මාතාපිතූනඤ්ච ගිලානානංයෙව ගිලානභත්තං වා ගිලානුපට්ඨාකභත්තං වා භෙසජ්ජං වා පරියෙසිස්සාමි, පුච්ඡිස්සාමි වා උපට්ඨහිස්සාමි වා’’ති ඉමිනා කාරණෙන අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං, පගෙව පහිතෙ. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘යෙ මාතාපිතූනං උපට්ඨාකා ඤාතකා වා අඤ්ඤාතකා වා, තෙසම්පි අප්පහිතෙ ගන්තුං වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං නෙව අට්ඨකථායං, න පාළියං වුත්තං, තස්මා න ගහෙතබ්බං.
ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน แม้เมื่อไม่มีผู้ส่งไปในกรณีของบุคคล ๗ จำพวก จะกล่าวอะไรถึงเมื่อมีผู้ส่งไปเล่า. คือ ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร สามเณรี มารดา และบิดา” (มหาวรรค 198) เพราะฉะนั้น ด้วยเหตุผลที่ว่า “เราจะแสวงหา ถาม หรืออุปัฏฐากภัตตาหารสำหรับคนไข้ หรือภัตตาหารสำหรับผู้อุปัฏฐากคนไข้ หรือยาสำหรับภิกษุเป็นต้นที่เป็นสหธรรมิกเหล่านั้น และมารดาบิดาที่ป่วยไข้เท่านั้น” ด้วยเหตุนี้ แม้ไม่มีผู้เชิญไป ก็ควรไปได้ จะกล่าวอะไรถึงเมื่อมีผู้เชิญไปเล่า. อนึ่ง ในอรรถกถาอัณฑกะ กล่าวไว้ว่า “สำหรับผู้อุปัฏฐากมารดาบิดา ไม่ว่าจะเป็นญาติหรือไม่ใช่ญาติ ก็ควรไปได้แม้ไม่มีผู้ส่งไป” แต่คำกล่าวนี้ไม่ได้กล่าวไว้ในอรรถกถา และไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรยึดถือ.

සචෙ පන භික්ඛුනො භාතා වා අඤ්ඤො වා ඤාතකො ගිලානො හොති, සො චෙ භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ දූතං පහිණෙය්‍ය ‘‘අහං ගිලානො, ආගච්ඡතු භදන්තො, ඉච්ඡාමි භදන්තස්ස ආගත’’න්ති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. සචෙ එකස්මිං විහාරෙ භික්ඛූහි සද්ධිං වසන්තො භික්ඛුභත්තිකො ගිලානො හොති, සො චෙ භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පහිණෙය්‍ය ‘‘අහං ගිලානො, ආගච්ඡන්තු භික්ඛූ, ඉච්ඡාමි භික්ඛූනං ආගත’’න්ති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ.
ถ้าหากว่าพี่ชายหรือน้องชายของภิกษุ หรือญาติอื่นป่วยอยู่ ถ้าหากว่าผู้นั้นพึงส่งทูตไปในสำนักของภิกษุว่า "ข้าพเจ้าป่วย ท่านผู้เจริญจงมา ข้าพเจ้าปรารถนาการมาของท่านผู้เจริญ" ดังนี้ พึงไปด้วยกิจที่พึงทำภายใน ๗ วัน แต่เมื่อไม่ส่งไปก็ไม่พึงไปเลย ถ้าหากว่าผู้เป็นพี่น้องของภิกษุผู้อยู่พร้อมกับภิกษุทั้งหลายในวิหารแห่งหนึ่งป่วยอยู่ ถ้าหากว่าผู้นั้นพึงส่งทูตไปในสำนักของภิกษุทั้งหลายว่า "ข้าพเจ้าป่วย ภิกษุทั้งหลายจงมา ข้าพเจ้าปรารถนาการมาของภิกษุทั้งหลาย" ดังนี้ พึงไปด้วยกิจที่พึงทำภายใน ๗ วัน แต่เมื่อไม่ส่งไปก็ไม่พึงไปเลย

සචෙ [Pg.218] භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස සාමණෙරියා අනභිරති වා කුක්කුච්චං වා දිට්ඨිගතං වා උප්පන්නං හොති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන අප්පහිතෙපි ‘‘අනභිරතිං වූපකාසෙස්සාමි වා වූපකාසාපෙස්සාමි වා කුම්කුච්චං විනොදෙස්සාමි වා විනොදාපෙස්සාමි වා දිට්ඨිගතං විවෙචෙස්සාමි වා විවෙචාපෙස්සාමි වා ධම්මකථං වා කරිස්සාමී’’ති, පගෙව පහිතෙ. සචෙ කොචි භික්ඛු ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නො හොති පරිවාසාරහො මූලායපටිකස්සනාරහො මානත්තාරහො අබ්භානාරහො වා, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං ‘‘පරිවාසදානාදීසු උස්සුක්කං ආපජ්ජිස්සාමි, අනුස්සාවෙස්සාමි, ගණපූරකො වා භවිස්සාමී’’ති, පගෙව පහිතෙ. භික්ඛුනියාපි මානත්තාරහාය මූලායපටිකස්සනාරහාය අබ්භානාරහාය වා එසෙව නයො. සචෙ සාමණෙරො උපසම්පජ්ජිතුකාමො හොති, වස්සං වා පුච්ඡිතුකාමො, සික්ඛමානා වා උපසම්පජ්ජිතුකාමා හොති, සික්ඛා වාස්සා කුපිතා, සාමණෙරී වා සික්ඛා සමාදියිතුකාමා හොති, වස්සං වා පුච්ඡිතුකාමා, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං, පගෙව පහිතෙ.
ถ้าหากว่าความไม่ยินดี หรือความรำคาญ หรือทิฏฐิเกิดขึ้นแล้วแก่ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร หรือสามเณรี พึงไปด้วยกิจที่พึงทำภายใน ๗ วัน แม้เมื่อไม่ส่งไป (โดยคิดว่า) "เราจักนำภิกษุผู้ไม่ยินดีในพระศาสนาไปสู่สำนักของพระอาจารย์รูปอื่น หรือจักให้ผู้อื่นนำไป หรือเราจักบรรเทาความรำคาญเอง หรือจักให้ผู้อื่นบรรเทา หรือเราจักชี้แจงทิฏฐิ หรือจักให้ผู้อื่นชี้แจง หรือเราจักกระทำธรรมกถา" ดังนี้ จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า ถ้าหากว่าภิกษุบางรูปถึงอาบัติสังฆาทิเสสแล้ว เป็นผู้ควรแก่ปริวาส หรือควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม หรือควรแก่มานัต หรือควรแก่การอัพภาน แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป (โดยคิดว่า) "เราจักขวนขวายในการให้ปริวาสเป็นต้น หรือจักประกาศญัตติกรรมวาจา หรือจักเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะ" ดังนี้ จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า แม้ในภิกษุณีผู้ควรแก่มานัต หรือควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม หรือควรแก่การอัพภาน ก็มีนัยนี้แล ถ้าหากว่าสามเณรมีความประสงค์จะอุปสมบท หรือมีความประสงค์จะถามเรื่องพรรษา หรือสิกขมานามีความประสงค์จะอุปสมบท หรือสิกขาของสิกขมานานั้นเสียแล้ว หรือสามเณรีมีความประสงค์จะสมาทานสิกขา หรือมีความประสงค์จะถามเรื่องพรรษา แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า

සචෙ භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා වා සඞ්ඝො කම්මං කාතුකාමො හොති, තජ්ජනීයං වා නියස්සං වා පබ්බාජනීයං වා පටිසාරණීයං වා උක්ඛෙපනීයං වා, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං, පගෙව පහිතෙ ‘‘කිං නු ඛො සඞ්ඝො කම්මං න කරෙය්‍ය, ලහුකාය වා පරිණාමෙය්‍යා’’ති. සචෙපි කතංයෙව හොති කම්මං, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං ‘‘කිං නු ඛො සම්මා වත්තෙය්‍ය, ලොමං පාතෙය්‍ය, නෙත්ථාරං වත්තෙය්‍ය, සඞ්ඝො තං කම්මං පටිප්පස්සම්භෙය්‍යා’’ති.
ถ้าหากว่าสงฆ์มีความประสงค์จะกระทำกรรมแก่ภิกษุ หรือภิกษุณี คือ ตัชชนียกรรม หรือนิยสกรรม หรือปัพพาชนียกรรม หรือปฏิสารณียกรรม หรืออุกเขปนียกรรม แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า (โดยคิดว่า) "อะไรหนอ หรือด้วยเหตุใด สงฆ์จะไม่พึงกระทำกรรม หรือพึงผ่อนผันให้เป็นกรรมเบา" ดังนี้ แม้ถ้าหากว่ากรรมนั้นกระทำแล้วเท่านั้น แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป (โดยคิดว่า) "อะไรหนอ หรือด้วยเหตุใด พึงประพฤติโดยชอบ หรือพึงปลงขนคือมานะลง หรือพึงประพฤติทางพ้นจากโทษ หรือสงฆ์พึงระงับกรรมนั้น" ดังนี้

181. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝකරණීයෙන ගන්තු’’න්ති (මහාව. 199) වචනතො සෙනාසනපටිබද්ධසඞ්ඝකරණීයෙනපි ගන්තුං වට්ටති. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 199) හි යං කිඤ්චි උපොසථාගාරාදීසු සෙනාසනෙසු චෙතියඡත්තවෙදිකාදීසු වා කත්තබ්බං, අන්තමසො භික්ඛුනො පුග්ගලිකසෙනාසනම්පි සබ්බං සඞ්ඝකරණීයමෙවාති අධිප්පෙතං, තස්මා තස්ස නිප්ඵාදනත්ථං දබ්බසම්භාරාදීනි වා ආහරිතුං වඩ්ඪකීපභුතීනං භත්තවෙතනාදීනි වා දාතුං ගන්තබ්බං. අපිචෙත්ථ අයම්පි පාළිමුත්තකනයො වෙදිතබ්බො – ධම්මස්සවනත්ථාය අනිමන්තිතෙන ගන්තුං න වට්ටති, සචෙ එකස්මිං මහාවාසෙ පඨමංයෙව කතිකා කතා හොති ‘‘අසුකදිවසං [Pg.219] නාම සන්නිපතිතබ්බ’’න්ති, නිමන්තිතොයෙව නාම හොති, ගන්තුං වට්ටති. ‘‘භණ්ඩකං ධොවිස්සාමී’’ති ගන්තුං න වට්ටති. සචෙ පන ආචරියුපජ්ඣායා පහිණන්ති, වට්ටති. නාතිදූරෙ විහාරො හොති, ‘‘තත්ථ ගන්ත්වා අජ්ජෙව ආගමිස්සාමී’’ති සම්පාපුණිතුං න සක්කොති, වට්ටති. උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනං අත්ථායපි ගන්තුං න ලභති, ‘‘ආචරියං පන පස්සිස්සාමී’’ති ගන්තුං ලභති. සචෙ නං ආචරියො ‘‘අජ්ජ මා ගච්ඡා’’ති වදති, වට්ටති, උපට්ඨාකකුලං වා ඤාතිකුලං වා දස්සනාය ගන්තුං න ලභති.
๑๘๑. เพราะพระดำรัสว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปเพื่อกิจของสงฆ์" (มหาวรรค 199) แม้เพื่อกิจของสงฆ์ที่เกี่ยวเนื่องด้วยเสนาสนะ ก็ควรเพื่อไป ในเรื่องนี้ (อรรถกถา มหาวรรค 199) สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่พึงกระทำในอุโบสถาคารเป็นต้น ในเสนาสนะทั้งหลาย หรือในฉัตร เจดีย์ และเวทีเป็นต้น แม้ที่สุดเสนาสนะส่วนบุคคลของภิกษุทั้งหมด ก็เป็นกิจของสงฆ์เท่านั้น ดังนี้ เป็นที่ประสงค์ เพราะเหตุนั้น เพื่อให้กิจนั้นสำเร็จ พึงไปเพื่อนำมาซึ่งวัตถุอุปกรณ์เป็นต้น หรือเพื่อให้อาหารและค่าจ้างเป็นต้นแก่ช่างไม้เป็นต้น อนึ่ง ในเรื่องนี้ พึงทราบแม้นัยที่พ้นจากบาลีนี้ว่า เพื่อการฟังธรรม ไม่ควรไปโดยไม่ได้รับนิมนต์ ถ้าหากว่าในอาวาสใหญ่แห่งหนึ่ง ได้ทำกติกาไว้ในเบื้องต้นทีเดียวว่า "พึงประชุมกันในวันชื่อโน้น" ดังนี้ ชื่อว่าได้รับนิมนต์แล้วนั่นเอง ควรเพื่อไป ไม่ควรไป (โดยคิดว่า) "เราจักซักผ้า" ถ้าหากว่าพระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ส่งไป ก็ควร ถ้าหากว่าวิหารอยู่ในที่ไม่ไกลเกินไป (แต่คิดว่า) "เราจักไปที่วิหารนั้นแล้วกลับมาในวันนี้เอง" (แต่) ไม่สามารถจะไปถึงได้ ก็ควร แม้เพื่อประโยชน์แก่การเรียนบาลีและการสอบถามเป็นต้น ก็ไม่ได้รับอนุญาตให้ไป แต่ (ถ้าคิดว่า) "เราจักไปพบพระอาจารย์" ก็ได้รับอนุญาตให้ไป ถ้าหากว่าพระอาจารย์กล่าวแก่ภิกษุนั้นว่า "วันนี้อย่าเพิ่งไป" ก็ควร ไม่ได้รับอนุญาตให้ไปเพื่อเยี่ยมเยียนตระกูลอุปัฏฐาก หรือตระกูลญาติ

සචෙ භික්ඛූසු වස්සූපගතෙසු ගාමො චොරෙහි වුට්ඨාති, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? යෙන ගාමො, තෙන ගන්තබ්බං. සචෙ ගාමො ද්විධා භිජ්ජති, යත්ථ බහුතරා මනුස්සා, තත්ථ ගන්තබ්බං. සචෙ බහුතරා අස්සද්ධා හොන්ති අප්පසන්නා, යත්ථ සද්ධා පසන්නා, තත්ථ ගන්තබ්බං. එත්ථ ච සචෙ ගාමො අවිදූරගතො හොති, තත්ථ පිණ්ඩාය චරිත්වා විහාරමෙව ආගන්ත්වා වසිතබ්බං. සචෙ දූරං ගතො, සත්තාහවාරෙන අරුණො උට්ඨාපෙතබ්බො, න සක්කා චෙ හොති, තත්ථෙව සභාගට්ඨානෙ වසිතබ්බං. සචෙ මනුස්සා යථාපවත්තානි සලාකභත්තාදීනි දෙන්ති, ‘‘න මයං තස්මිං විහාරෙ වසිම්හා’’ති වත්තබ්බා. ‘‘මයං විහාරස්ස වා පාසාදස්ස වා න දෙම, තුම්හාකං දෙම, යත්ථ කත්ථචි වසිත්වා භුඤ්ජථා’’ති වුත්තෙ පන යථාසුඛං භුඤ්ජිතබ්බං, තෙසංයෙව තං පාපුණාති. ‘‘තුම්හාකං වසනට්ඨානෙ පාපුණාපෙත්වා භුඤ්ජථා’’ති වුත්තෙ පන යත්ථ වසන්ති, තත්ථ නෙත්වා වස්සග්ගෙන පාපුණාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ පවාරිතකාලෙ වස්සාවාසිකං දෙන්ති, යදි සත්තාහවාරෙන අරුණං උට්ඨාපයිංසු, ගහෙතබ්බං. ඡින්නවස්සෙහි පන ‘‘න මයං තත්ථ වසිම්හ, ඡින්නවස්සා මය’’න්ති වත්තබ්බං. යදි ‘‘යෙසං අම්හාකං සෙනාසනං පාපිතං, තෙ ගණ්හන්තූ’’ති වදන්ති, ගහෙතබ්බං. යං පන ‘‘විහාරෙ උපනික්ඛිත්තකං මා විනස්සී’’ති ඉධ ආහටං චීවරාදිවෙභඞ්ගියභණ්ඩං, තං තත්ථෙව ගන්ත්වා අපලොකෙත්වා භාජෙතබ්බං. ‘‘ඉතො අය්‍යානං චත්තාරො පච්චයෙ දෙථා’’ති කප්පියකාරකානං දින්නෙ ඛෙත්තවත්ථුආදිකෙ තත්‍රුප්පාදෙපි එසෙව නයො. සඞ්ඝිකඤ්හි වෙභඞ්ගියභණ්ඩං අන්තොවිහාරෙ වා බහිසීමාය වා හොතු, බහිසීමාය ඨිතානං අපලොකෙත්වා භාජෙතුං න වට්ටති. උභයත්ථ ඨිතම්පි පන අන්තොසීමාය ඨිතානං අපලොකෙත්වා භාජෙතුං වට්ටතියෙව.
ถ้าหากว่าเมื่อภิกษุทั้งหลายเข้าพรรษาแล้ว หมู่บ้านอพยพไปเพราะโจร ในคำถามว่า 'พึงกระทำอะไรในหมู่บ้านนั้น?' พึงไปในที่ที่หมู่บ้านนั้นอยู่ ถ้าหากว่าหมู่บ้านแตกแยกเป็นสองส่วน ในที่ใดมีมนุษย์มากกว่า พึงไปในที่นั้น ถ้าหากว่ามนุษย์ส่วนมากไม่มีศรัทธา ไม่เลื่อมใส ในที่ใดมีมนุษย์ผู้มีศรัทธา เลื่อมใส พึงไปในที่นั้น อนึ่งในเรื่องนี้ ถ้าหากว่าหมู่บ้านนั้นตั้งอยู่ในที่ไม่ไกลนัก พึงเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้นแล้วกลับมายังวิหารนั่นเองแล้วอยู่ ถ้าหากว่าหมู่บ้านอพยพไปไกล พึงให้อรุณขึ้นด้วยสัตตาหะ (คือกลับมาให้ทันภายใน ๗ วัน) ถ้าหากว่าไม่สามารถ พึงอยู่ในสถานที่ที่สมควรในหมู่บ้านนั้นเอง ถ้าหากว่ามนุษย์ทั้งหลายถวายสลากภัตเป็นต้นตามที่เคยถวายมาแล้ว พึงกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้อยู่ในวิหารนั้นแล้ว' แต่เมื่อมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้ถวายแก่วิหารหรือแก่ปราสาท แต่ถวายแก่ท่านทั้งหลายเท่านั้น ท่านทั้งหลายจงอยู่ในที่ใดที่หนึ่งแล้วฉันเถิด' ดังนี้ พึงฉันตามสบาย ปัจจัยนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น แต่เมื่อมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า 'จงให้ถึงในที่อยู่ของท่านทั้งหลายแล้วฉันเถิด' ดังนี้ พึงนำไปในที่ที่อยู่แล้วให้ถึงตามลำดับพรรษาแล้วฉัน ถ้าหากว่าในเวลาปวารณา เขาถวายผ้าจำนำพรรษา หากภิกษุเหล่านั้นให้อรุณขึ้นด้วยสัตตาหะ พึงรับได้ แต่สำหรับภิกษุผู้พรรษาขาด พึงกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้อยู่ในวิหารนั้นแล้ว พวกเราเป็นผู้มีพรรษาขาดแล้ว' ถ้าหากเขากล่าวว่า 'เสนาสนะของพวกเราถึงแก่พระคุณเจ้าเหล่าใด ขอพระคุณเจ้าเหล่านั้นจงรับเถิด' ดังนี้ พึงรับได้ ส่วนสิ่งใดเป็นบริขารที่พึงแบ่งมีจีวรเป็นต้น ที่นำมายังที่นี้ด้วยคิดว่า 'ทรัพย์ที่ฝากไว้ในวิหารอย่าได้พินาศเลย' สิ่งนั้นพึงไปที่วิหารเดิมนั้นเองแล้วบอกลาแล้วจึงแบ่ง เมื่อพวกทายกมอบที่นาและที่ดินเป็นต้นแก่กัปปิยการกทั้งหลายว่า 'จงถวายปัจจัย ๔ แก่พระคุณเจ้าทั้งหลายจากที่นานี้' แม้ในปัจจัยที่เกิดขึ้นในที่นานั้น ก็มีนัยนี้เช่นกัน ด้วยว่า บริขารที่พึงแบ่งที่เป็นของสงฆ์ จะอยู่ในภายในวิหารหรือในภายนอกสีมาก็ตาม ไม่ควรบอกลาแล้วแบ่งแก่ภิกษุผู้อยู่ภายนอกสีมา แต่แม้บริขารจะตั้งอยู่ในที่ทั้งสอง ก็ควรบอกลาแล้วแบ่งแก่ภิกษุผู้อยู่ภายในสีมาเท่านั้น

සචෙ [Pg.220] පන වස්සූපගතා භික්ඛූ වාළෙහි උබ්බාළ්හා හොන්ති, ගණ්හන්තිපි පරිපාතෙන්තිපි, සරීසපෙහි වා උබ්බාළ්හා හොන්ති, ඩංසන්තිපි පරිපාතෙන්තිපි, චොරෙහි වා උබ්බාළ්හා හොන්ති, විලුම්පන්තිපි ආකොටෙන්තිපි, පිසාචෙහි වා උබ්බාළ්හා හොන්ති, ආවිසන්තිපි හනන්තිපි, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති. සචෙ ගාමො අග්ගිනා වා දඩ්ඪො හොති, උදකෙන වා වුළ්හො. භික්ඛූ පිණ්ඩකෙන කිලමන්ති, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති. සෙනාසනං අග්ගිනා වා දඩ්ඪං හොති, උදකෙන වා වුළ්හං, භික්ඛූ සෙනාසනෙන කිලමන්ති, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති. සචෙ වස්සූපගතා භික්ඛූ න ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං. සචෙ ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, න ලභන්ති සප්පායානි භොජනානි, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං. සචෙපි ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, ලභන්ති සප්පායානි භොජනානි, න ලභන්ති සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං. සචෙ ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, ලභන්ති සප්පායානි භොජනානි, ලභන්ති සප්පායානි භෙසජ්ජානි, න ලභන්ති පතිරූපං උපට්ඨාකං, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, සබ්බත්ථ වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති.
ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาถูกสัตว์ร้ายเบียดเบียน ถูกจับบ้าง ถูกไล่ตามบ้าง หรือถูกงูเบียดเบียน ถูกกัดบ้าง ถูกไล่ตามบ้าง หรือถูกโจรเบียดเบียน ถูกปล้นบ้าง ถูกทุบตีบ้าง หรือถูกปีศาจเบียดเบียน ถูกเข้าสิงบ้าง ถูกฆ่าบ้าง พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด ถ้าหากว่าหมู่บ้านถูกไฟไหม้ หรือถูกน้ำพัดไป ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยบิณฑบาต พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด เสนาสนะถูกไฟไหม้ หรือถูกน้ำพัดไป ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยเสนาสนะ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาไม่ได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ถ้าหากว่าได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ แต่ไม่ได้อาหารที่เป็นสัปปายะ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' แม้ถ้าหากว่าได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ ได้อาหารที่เป็นสัปปายะ แต่ไม่ได้ยาที่เป็นสัปปายะ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ถ้าหากว่าได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ ได้อาหารที่เป็นสัปปายะ ได้ยาที่เป็นสัปปายะ แต่ไม่ได้อุปัฏฐากที่สมควร พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ในกรณีทั้งปวงนั้น ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด

සචෙ පන වස්සූපගතං භික්ඛුං ඉත්ථී නිමන්තෙති ‘‘එහි, භන්තෙ, හිරඤ්ඤං වා තෙ දෙමි, සුවණ්ණං වා ඛෙත්තං වා වත්ථුං වා ගාවුං වා ගාවිං වා දාසං වා දාසිං වා තෙ දෙමි, ධීතරං වා තෙ දෙමි භරියත්ථාය, අහං වා තෙ භරියා හොමි, අඤ්ඤං වා තෙ භරියං ආනෙමී’’ති, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘ලහුපරිවත්තං ඛො චිත්තං වුත්තං භගවතා, සියාපිමෙ බ්‍රහ්මචරියස්ස අන්තරායො’’ති, පක්කමිතබ්බං, නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති. වුත්තනයෙනෙව වෙසී වා නිමන්තෙති, ථුල්ලකුමාරී වා නිමන්තෙති, පණ්ඩකො වා නිමන්තෙති, ඤාතකා වා නිමන්තෙන්ති, රාජානො වා නිමන්තෙන්ති, චොරා වා නිමන්තෙන්ති, ධුත්තා වා නිමන්තෙන්ති, එසෙව නයො. සචෙ වස්සූපගතො භික්ඛු පස්සති අසාමිකං නිධිං, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘ලහුපරිවත්තං ඛො චිත්තං වුත්තං භගවතා, සියාපි මෙ බ්‍රහ්මචරියස්ස අන්තරායො’’ති, පක්කමිතබ්බං, අනාපත්ති වස්සච්ඡෙදෙ.
ถ้าหากว่าสตรีเชิญพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาว่า 'ท่านเจ้าข้า ขอเชิญมาเถิด ดิฉันจะถวายเงินแก่ท่าน หรือทอง หรือที่นา หรือที่ดิน หรือโคผู้ หรือโคเมีย หรือทาสชาย หรือทาสหญิงแก่ท่าน หรือจะถวายธิดาของดิฉันแก่ท่านเพื่อเป็นภรรยา หรือดิฉันเองจะเป็นภรรยาของท่าน หรือดิฉันจะนำภรรยาอื่นมาให้ท่าน' ในการเชิญนั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า 'พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า จิตเป็นของกลับกลอกเร็ว อันตรายต่อพรหมจรรย์ของเราพึงมีได้' พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด ด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแหละ หญิงแพศยาเชิญบ้าง หญิงหม้ายเชิญบ้าง บัณเฑาะก์เชิญบ้าง ญาติเชิญบ้าง พระราชาเชิญบ้าง โจรเชิญบ้าง นักเลงเชิญบ้าง ก็มีนัยอย่างนี้ ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาเห็นขุมทรัพย์ที่ไม่มีเจ้าของ ในการเห็นขุมทรัพย์นั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า 'พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า จิตเป็นของกลับกลอกเร็ว อันตรายต่อพรหมจรรย์ของเราพึงมีได้' พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด

සචෙ [Pg.221] වස්සූපගතො භික්ඛු පස්සති සම්බහුලෙ භික්ඛූ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තෙ, සුණාති වා ‘‘සම්බහුලා භික්ඛූ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තී’’ති, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘ගරුකො ඛො සඞ්ඝභෙදො වුත්තො භගවතා, මා මයි සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝො භිජ්ජී’’ති, පක්කමිතබ්බං, අනාපත්ති වස්සච්ඡෙදෙ. සචෙ වස්සූපගතො භික්ඛු සුණාති ‘‘අසුකස්මිං කිර ආවාසෙ සම්බහුලා භික්ඛූ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තී’’ති, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘තෙ ච ඛො මෙ භික්ඛූ මිත්තා, ත්‍යාහං වක්ඛාමි ‘ගරුකො ඛො, ආවුසො, සඞ්ඝභෙදො වුත්තො භගවතා, මා ආයස්මන්තානං සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථා’ති, කරිස්සන්ති මෙ වචනං සුස්සූසිස්සන්ති, සොතං ඔදහිස්සන්තී’’ති, පක්කමිතබ්බං, අනාපත්ති වස්සච්ඡෙදෙ, භින්නෙ පන සඞ්ඝෙ ගන්ත්වා කරණීයං නත්ථි.
ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาเห็นภิกษุจำนวนมากกำลังพยายามเพื่อทำลายสงฆ์ หรือได้ยินว่า "ภิกษุจำนวนมากกำลังพยายามเพื่อทำลายสงฆ์" ในการเห็นหรือได้ยินนั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า "พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนัก ขอสงฆ์อย่าได้แตกกันในขณะที่เราอยู่ต่อหน้าเลย" พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด. ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาได้ยินว่า "ได้ข่าวว่าในอาวาสโน้น ภิกษุจำนวนมากกำลังพยายามเพื่อทำลายสงฆ์" ในการได้ยินนั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า "ภิกษุเหล่านั้นเป็นมิตรของเรา เราจะบอกพวกเขาว่า 'อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนัก ขอท่านทั้งหลายอย่าได้พอใจในการทำลายสงฆ์เลย' พวกเขาจักเชื่อฟังคำของเรา จักตั้งใจฟัง จักเงี่ยโสตลงฟัง" พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด. แต่เมื่อสงฆ์แตกกันแล้ว ไม่มีกิจที่จะต้องไปทำ.

සචෙ පන කොචි භික්ඛු ‘‘ඉමං තෙමාසං ඉධ වස්සං වසථා’’ති වුත්තෙ පටිස්සුණිත්වා විසංවාදෙති, දුක්කටං. න කෙවලං තස්සෙව පටිස්සවස්ස විසංවාදෙ දුක්කටං, ‘‘ඉමං තෙමාසං භික්ඛං ගණ්හථ, උභොපි මයං ඉධ වස්සං වසිස්සාම, එකතො උද්දිසාපෙස්සාමා’’ති එවමාදිනාපි තස්ස තස්ස පටිස්සවස්ස විසංවාදෙ දුක්කටං. තඤ්ච ඛො පඨමං සුද්ධචිත්තස්ස පච්ඡා විසංවාදනපච්චයා, පඨමම්පි අසුද්ධචිත්තස්ස පන පටිස්සවෙ පාචිත්තියං. විසංවාදෙ දුක්කටන්ති පාචිත්තියෙන සද්ධිං දුක්කටං යුජ්ජති.
ถ้าหากว่าภิกษุบางรูปถูกกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงอยู่จำพรรษาที่นี่ตลอดสามเดือนนี้" แล้วรับคำแล้วกลับคำเสีย ต้องอาบัติทุกกฏ. ไม่ใช่เพียงเพราะการกลับคำรับนั้นเท่านั้นที่ต้องอาบัติทุกกฏ แม้ในการกลับคำรับนั้นๆ ด้วยคำมีอาทิว่า "ท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตตลอดสามเดือนนี้ เราทั้งสองจักอยู่จำพรรษาที่นี่ จักให้เรียนพระบาลีด้วยกัน" ก็ต้องอาบัติทุกกฏ. และการกลับคำนั้นเป็นเพราะเหตุแห่งการกลับคำภายหลังของภิกษุผู้มีจิตบริสุทธิ์ในเบื้องต้น. แต่ถ้าภิกษุผู้มีจิตไม่บริสุทธิ์ตั้งแต่แรก ในการรับคำนั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์. ในการกลับคำนั้นต้องอาบัติทุกกฏ ดังนั้น อาบัติทุกกฏย่อมคู่กับอาบัติปาจิตตีย์.

182. වස්සූපගතෙහි (චූළව. අට්ඨ. 318) අන්තොවස්සෙ නිබද්ධවත්තං ඨපෙත්වා වස්සූපගතා භික්ඛූ ‘‘සම්මුඤ්ජනියො බන්ධථා’’ති වත්තබ්බා. සුලභා චෙ දණ්ඩකා චෙව සලාකායො ච හොන්ති, එකකෙන ඡ පඤ්ච මුට්ඨිසම්මුඤ්ජනියො ද්වෙ තිස්සො යට්ඨිසම්මුඤ්ජනියො වා බන්ධිතබ්බා. දුල්ලභා හොන්ති, ද්වෙ තිස්සො මුට්ඨිසම්මුඤ්ජනියො එකා යට්ඨිසම්මුඤ්ජනී බන්ධිතබ්බා. සාමණෙරෙහි පඤ්ච පඤ්ච උක්කා වා කොට්ටෙතබ්බා, වසනට්ඨානෙසු කසාවපරිභණ්ඩං කාතබ්බං. වත්තං කරොන්තෙහි ච න උද්දිසිතබ්බං න උද්දිසාපෙතබ්බං, න සජ්ඣායො කාතබ්බො, න පබ්බාජෙතබ්බං න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න ධම්මස්සවනං කාතබ්බං. සබ්බෙව හි එතෙ පපඤ්චා, නිප්පපඤ්චා හුත්වා සමණධම්මමෙව කරිස්සාමාති වා සබ්බෙ තෙරස ධුතඞ්ගානි සමාදියන්තු, සෙය්‍යං අකප්පෙත්වා ඨානචඞ්කමෙහි වීතිනාමෙන්තු, මූගබ්බතං ගණ්හන්තු, සත්තාහකරණීයෙන ගතාපි [Pg.222] භාජනීයභණ්ඩං ලභන්තූති වා එවරූපං අධම්මිකවත්තං න කාතබ්බං. එවං පන කාතබ්බං – පරියත්තිධම්මො නාම තිවිධම්පි සද්ධම්මං පතිට්ඨාපෙති, තස්මා සක්කච්චං උද්දිසථ උද්දිසාපෙථ, සජ්ඣායං කරොථ, පධානඝරෙ වසන්තානං සඞ්ඝට්ටනං අකත්වා අන්තොවිහාරෙ නිසීදිත්වා උද්දිසථ උද්දිසාපෙථ, සජ්ඣායං කරොථ, ධම්මස්සවනං සමිද්ධං කරොථ, පබ්බාජෙන්තා සොධෙත්වා පබ්බාජෙථ, සොධෙත්වා උපසම්පාදෙථ, සොධෙත්වා නිස්සයං දෙථ. එකොපි හි කුලපුත්තො පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා සකලං සාසනං පතිට්ඨාපෙති, අත්තනො ථාමෙන යත්තකානි සක්කොථ, තත්තකානි ධුතඞ්ගානි සමාදියථ, අන්තොවස්සං නාමෙතං සකලදිවසං රත්තියා ච පඨමයාමපච්ඡිමයාමෙසු අප්පමත්තෙහි භවිතබ්බං, වීරියං ආරභිතබ්බං. පොරාණකමහාථෙරාපි සබ්බපලිබොධෙ ඡින්දිත්වා අන්තොවස්සෙ එකචාරියවත්තං පූරයිංසු, භස්සෙ මත්තං ජානිත්වා දසවත්ථුකථං දසඅසුභදසානුස්සතිඅට්ඨතිංසාරම්මණකථං කාතුං වට්ටති, ආගන්තුකානං වත්තං කාතුං, සත්තාහකරණීයෙන ගතානං අපලොකෙත්වා දාතුං වට්ටතීති එවරූපං වත්තං කාතබ්බං.
๑๘๒. ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาทั้งหลายพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาทั้งหลายว่า "จงผูกไม้กวาด" โดยกำหนดวัตรที่พึงทำเป็นประจำในภายในพรรษา. ถ้าด้ามไม้กวาดและซี่ไม้กวาดหาได้ง่าย ภิกษุแต่ละรูปพึงผูกไม้กวาดชนิดไม่มีด้าม ๖-๕ กำ หรือไม้กวาดชนิดมีด้าม ๒-๓ อัน. ถ้าหาได้ยาก พึงผูกไม้กวาดชนิดไม่มีด้าม ๒-๓ กำ หรือไม้กวาดชนิดมีด้าม ๑ อัน. สามเณรทั้งหลายพึงมัดคบเพลิง ๕-๕ กำ. พึงทำเครื่องย้อมด้วยน้ำฝาดในที่อยู่. และเมื่อทำวัตรอยู่ ไม่พึงเรียนพระบาลี ไม่พึงให้ผู้อื่นเรียน ไม่พึงสาธยาย ไม่พึงบวชให้ ไม่พึงอุปสมบทให้ ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงฟังธรรม. เพราะสิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่องเนิ่นช้าทั้งสิ้น หรือว่า "เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่มีเครื่องเนิ่นช้าแล้วจักทำสมณธรรมเท่านั้น" หรือว่า "ภิกษุทั้งปวงจงสมาทานธุดงค์ ๑๓ ข้อ จงไม่นอนแล้วยังเวลาให้ล่วงไปด้วยการยืนและการเดินจงกรม จงถือมูควัตร แม้ภิกษุที่ไปด้วยกิจ ๗ วัน ก็จงได้ส่วนแบ่งของบริขาร" วัตรที่ไม่เป็นธรรมเช่นนี้ไม่พึงทำ. แต่พึงทำอย่างนี้ คือ "ปริยัติธรรมย่อมตั้งไว้ซึ่งพระสัทธรรมทั้งสามประการ เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลายจงเรียน จงให้ผู้อื่นเรียน จงสาธยายโดยเคารพ. จงเรียน จงให้ผู้อื่นเรียน จงสาธยาย จงทำให้การฟังธรรมสมบูรณ์ โดยนั่งในภายในวิหาร ไม่กระทบกระทั่งแก่ผู้ที่อยู่ในเรือนกรรมฐาน. เมื่อบวชให้ จงสอบสวนแล้วบวชให้ จงสอบสวนแล้วอุปสมบทให้ จงสอบสวนแล้วให้นิสัย. เพราะว่ากุลบุตรแม้เพียงรูปเดียว เมื่อได้บรรพชาและอุปสมบทแล้ว ย่อมตั้งพระศาสนาไว้ได้ทั้งหมดด้วยกำลังของตน. ท่านทั้งหลายจงสมาทานธุดงค์เท่าที่สามารถจะทำได้. ชื่อว่าการอยู่จำพรรษานี้ พึงเป็นผู้ไม่ประมาทตลอดวันและในปฐมยามกับปัจฉิมยามแห่งราตรี พึงปรารภความเพียร. แม้พระมหาเถระในครั้งโบราณก็ตัดเครื่องกังวลทั้งปวงแล้ว บำเพ็ญวัตรแห่งผู้ประพฤติอยู่รูปเดียวในภายในพรรษา. พึงรู้ประมาณในการพูดแล้ว พึงทำทสวัตถุกถา ทสอสุภกถา ทสานุสสติกถา อัฏฐัตติงสารัมมณกถา. พึงทำวัตรแก่พระอาคันตุกะ พึงบอกลาแล้วให้แก่ภิกษุที่ไปด้วยกิจ ๗ วัน" วัตรเช่นนี้พึงทำ.

අපිච භික්ඛූ ඔවදිතබ්බා ‘‘විග්ගාහිකපිසුණඵරුසවචනානි මා වදථ, දිවසෙ දිවසෙ සීලානි ආවජ්ජෙන්තා චතුරාරක්ඛං අහාපෙන්තා මනසිකාරබහුලා විහරථා’’ති. දන්තකට්ඨඛාදනවත්තං ආචික්ඛිතබ්බං, චෙතියං වා බොධිං වා වන්දන්තෙන ගන්ධමාලං වා පූජෙන්තෙන පත්තං වා ථවිකාය පක්ඛිපන්තෙන න කථෙතබ්බං, භික්ඛාචාරවත්තං ආචික්ඛිතබ්බං, අන්තොගාමෙ මනුස්සෙහි සද්ධිං පච්චයසඤ්ඤුත්තකථා වා විසභාගකථා වා න කථෙතබ්බා, රක්ඛිතින්ද්‍රියෙහි භවිතබ්බං, ඛන්ධකවත්තඤ්ච සෙඛියවත්තඤ්ච පූරෙතබ්බන්ති එවරූපා බහුකාපි නිය්‍යානිකකථා ආචික්ඛිතබ්බාති.
อนึ่ง พึงโอวาทภิกษุทั้งหลายว่า “พวกเธออย่ากล่าววาจาที่ก่อการทะเลาะวิวาท วาจาส่อเสียด วาจาหยาบคาย พึงพิจารณาศีลทุกวัน ไม่ให้การรักษา ๔ อย่างเสื่อมถอย พึงอยู่ด้วยการมนสิการกรรมฐานเป็นส่วนมาก” ดังนี้ พึงแสดงวัตรในการเคี้ยวไม้สีฟัน เมื่อไหว้เจดีย์หรือต้นโพธิ์ หรือเมื่อบูชาด้วยของหอมและดอกไม้ หรือเมื่อใส่บาตรลงในถุงบาตร ไม่พึงพูด พึงแสดงวัตรในการบิณฑบาต ในภายในหมู่บ้าน ไม่พึงพูดเรื่องที่เกี่ยวข้องกับปัจจัย หรือเรื่องที่ไม่สมควรกับมนุษย์ทั้งหลาย พึงเป็นผู้มีอินทรีย์ที่คุ้มครองแล้ว พึงบำเพ็ญวัตรที่มาในขันธกะและเสขิยวัตรให้บริบูรณ์ พึงแสดงเรื่องที่นำออกจากวัฏสงสารอันมีลักษณะเช่นนี้เป็นอันมาก ดังนี้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

වස්සූපනායිකවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยการเข้าพรรษา จบแล้ว

27. උපජ්ඣායාදිවත්තවිනිච්ඡයකථා
๒๗. เรื่องวินิจฉัยวัตรมีอุปัชฌายวัตรเป็นต้น

183. වත්තන්ති [Pg.223] එත්ථ පන වත්තං නාමෙතං උපජ්ඣායවත්තං ආචරියවත්තං ආගන්තුකවත්තං ආවාසිකවත්තං ගමිකවත්තං භත්තග්ගවත්තං පිණ්ඩචාරිකවත්තං ආරඤ්ඤිකවත්තං සෙනාසනවත්තං ජන්තාඝරවත්තං වච්චකුටිවත්තන්ති බහුවිධං. තත්ථ උපජ්ඣායවත්තං තාව එවං වෙදිතබ්බං – සද්ධිවිහාරිකෙන කාලස්සෙව උට්ඨාය උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උපජ්ඣායස්ස දන්තකට්ඨං දාතබ්බං, මුඛොදකං දාතබ්බං. තත්ථ දන්තකට්ඨං දෙන්තෙන මහන්තං මජ්ඣිමං ඛුද්දකන්ති තීණි දන්තකට්ඨානි උපනෙත්වා ඉතො යං තීණි දිවසානි ගණ්හාති, චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසමෙව දාතබ්බං. සචෙ අනියමං කත්වා යං වා තං වා ගණ්හාති, අථ යාදිසං ලභති, තාදිසං දාතබ්බං. මුඛොදකං දෙන්තෙනපි සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච උදකං උපනෙත්වා තතො යං තීණි දිවසානි වළඤ්ජෙති. චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසමෙව මුඛධොවනොදකං දාතබ්බං. සචෙ දුවිධම්පි වළඤ්ජෙති, දුවිධම්පි උපනෙතබ්බං. උදකං මුඛධොවනට්ඨානෙ ඨපෙත්වා වච්චකුටිතො පට්ඨාය සම්මජ්ජිතබ්බං. ථෙරෙ වච්චකුටිගතෙ පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, එවං පරිවෙණං අසුඤ්ඤං හොති. ථෙරෙ වච්චකුටිතො අනික්ඛන්තෙයෙව ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං. සරීරකිච්චං කත්වා ආගන්ත්වා තස්මිං නිසින්නස්ස සචෙ යාගු හොති, භාජනං ධොවිත්වා යාගු උපනාමෙතබ්බා, යාගුං පිවිතස්ස උදකං දත්වා භාජනං පටිග්ගහෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අප්පටිඝංසන්තෙන ධොවිත්වා පටිසාමෙතබ්බං. උපජ්ඣායම්හි වුට්ඨිතෙ ආසනං උද්ධරිතබ්බං. සචෙ සො දෙසො උක්ලාපො හොති කෙනචි කචවරෙන සංකිණ්ණො, සො දෙසො සම්මජ්ජිතබ්බො. සචෙ පන අඤ්ඤො කචවරො නත්ථි, උදකඵුසිතානෙව හොන්ති, හත්ථෙන පමජ්ජිතබ්බො.
๑๘๓. ในที่นี้ วัตรนี้มีหลายชนิด คือ อุปัชฌายวัตร อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร อาวาสิกวัตร คามิกวัตร ภัตตัคควัตร ปิณฑจาริกวัตร อารัญญิกวัตร เสนาสนวัตร ชันตาฆรวัตร และวัจจกุฏิวัดร ในบรรดาวัตรเหล่านั้น อุปัชฌายวัตรพึงทราบดังนี้ สัทธิวิหาริกพึงตื่นแต่เช้าตรู่ ถอดรองเท้า ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง แล้วพึงถวายไม้สีฟันแก่อุปัชฌาย์ พึงถวายน้ำล้างหน้า ในการถวายไม้สีฟันนั้น พึงนำไม้สีฟัน 3 อัน คือ อันใหญ่ อันกลาง อันเล็ก มาถวาย ถ้าอุปัชฌาย์ใช้ไม้สีฟันอันใดอันหนึ่งเป็นเวลา 3 วัน ตั้งแต่วันที่ 4 เป็นต้นไป พึงถวายไม้สีฟันเช่นนั้นเท่านั้น ถ้าอุปัชฌาย์ไม่กำหนด ใช้ไม้สีฟันอันใดอันหนึ่ง พึงถวายไม้สีฟันเช่นที่หาได้ ภิกษุผู้ถวายน้ำล้างหน้าก็เช่นกัน พึงนำน้ำเย็นและน้ำร้อนมาถวาย ถ้าอุปัชฌาย์ใช้น้ำอันใดอันหนึ่งเป็นเวลา 3 วัน ตั้งแต่วันที่ 4 เป็นต้นไป พึงถวายน้ำล้างหน้าเช่นนั้นเท่านั้น ถ้าอุปัชฌาย์ใช้น้ำทั้งสองชนิด พึงนำน้ำทั้งสองชนิดมาถวาย วางน้ำไว้ที่สำหรับล้างหน้าแล้ว พึงกวาดตั้งแต่วัจจกุฎีเป็นต้นไป เมื่อพระเถระไปสู่วัจจกุฎี พึงกวาดบริเวณ เมื่อกวาดเช่นนี้ บริเวณก็ไม่ว่างเปล่า เมื่อพระเถระยังไม่ออกจากวัจจกุฎี พึงปูอาสนะ เมื่ออุปัชฌาย์ทำกิจส่วนตัวแล้ว มานั่งบนอาสนะนั้น ถ้ามีข้าวต้ม พึงล้างภาชนะแล้วนำข้าวต้มมาถวาย เมื่ออุปัชฌาย์ดื่มข้าวต้มแล้ว พึงถวายน้ำ รับภาชนะมาแล้ว ทำให้ต่ำลง ล้างให้ดีโดยไม่ให้กระทบกระเทือน แล้วเก็บไว้ เมื่ออุปัชฌาย์ลุกจากอาสนะ พึงเก็บอาสนะ ถ้าที่นั้นสกปรก มีขยะปะปนอยู่ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่ง พึงกวาดที่นั้น แต่ถ้าไม่มีขยะอื่น มีแต่น้ำกระเซ็น พึงเช็ดด้วยมือ

සචෙ උපජ්ඣායො ගාමං පවිසිතුකාමො හොති, නිවාසනං දාතබ්බං, පටිනිවාසනං පටිග්ගහෙතබ්බං, කායබන්ධනං දාතබ්බං, සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො දාතබ්බා, ධොවිත්වා පත්තො සඋදකො දාතබ්බො. සචෙ උපජ්ඣායො පච්ඡාසමණං ආකඞ්ඛති, තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා උපජ්ඣායස්ස පච්ඡාසමණෙන හොතබ්බං, නාතිදූරෙ ගන්තබ්බං, නාච්චාසන්නෙ ගන්තබ්බං. එත්ථ පන සචෙ උපජ්ඣායං නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තං එකෙන වා ද්වීහි වා පදවීතිහාරෙහි සම්පාපුණාති, එත්තාවතා නාතිදූරෙ නාච්චාසන්නෙ ගතො හොතීති වෙදිතබ්බං. සචෙ [Pg.224] උපජ්ඣායෙන භික්ඛාචාරෙ යාගුයා වා භත්තෙ වා ලද්ධෙ පත්තො උණ්හො වා භාරිකො වා හොති, අත්තනො පත්තං තස්ස දත්වා සො පත්තො ගහෙතබ්බො, න උපජ්ඣායස්ස භණමානස්ස අන්තරන්තරා කථා ඔපාතෙතබ්බා. ඉතො පට්ඨාය පන යත්ථ යත්ථ න-කාරෙන පටිසෙධො කරීයති, සබ්බත්ථ දුක්කටාපත්ති වෙදිතබ්බා. උපජ්ඣායො ආපත්තිසාමන්තා භණමානො නිවාරෙතබ්බො. නිවාරෙන්තෙන ච ‘‘භන්තෙ, ඊදිසං නාම වත්තුං වට්ටති, ආපත්ති න හොතී’’ති එවං පුච්ඡන්තෙන විය වාරෙතබ්බො, ‘‘වාරෙස්සාමී’’ති පන කත්වා ‘‘මහල්ලක, මා එවං භණා’’ති න වත්තබ්බො.
ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์จะเข้าไปในหมู่บ้าน พึงถวายผ้านุ่งสำหรับบิณฑบาต พึงรับผ้านุ่งสำหรับอยู่ในวัด พึงถวายประคดเอว พึงพับผ้าสังฆาฏิให้เป็นสองชั้นแล้วถวาย พึงล้างบาตรแล้วถวายบาตรที่มีน้ำ ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์ให้มีภิกษุติดตาม ภิกษุผู้ติดตามอุปัชฌาย์พึงนุ่งผ้าให้เรียบร้อย ปิดมณฑลสาม คาดประคดเอว พับผ้าสังฆาฏิเป็นสองชั้นแล้วห่ม ผูกลูกดุม ล้างบาตรแล้วถือบาตร ไม่พึงเดินห่างเกินไป ไม่พึงเดินชิดเกินไป ในที่นี้ พึงทราบว่า ถ้าอุปัชฌาย์หันกลับมามอง และภิกษุผู้ติดตามสามารถตามทันได้ด้วยการก้าวเท้าหนึ่งหรือสองก้าว การเดินเพียงเท่านี้ ไม่ห่างเกินไป ไม่ชิดเกินไป ถ้าอุปัชฌาย์ได้ข้าวต้มหรือข้าวสวยในหมู่บ้านที่บิณฑบาต และบาตรร้อนหรือหนัก พึงถวายบาตรของตนแก่อุปัชฌาย์ แล้วรับบาตรนั้นมา ไม่พึงพูดแทรกคำพูดของอุปัชฌาย์ที่กำลังพูดอยู่ ตั้งแต่นี้เป็นต้นไป ในบทบาลีใดๆ ที่มีการห้ามด้วยคำว่า 'นะ' พึงทราบว่าเป็นอาบัติทุกกฏในบทบาลีนั้นทั้งหมด พึงห้ามอุปัชฌาย์ที่กำลังพูดเรื่องที่ใกล้เคียงกับอาบัติ ภิกษุผู้ห้ามนั้น พึงห้ามโดยทำเหมือนถามว่า 'ท่านขอรับ คำเช่นนี้ควรพูดหรือ ไม่เป็นอาบัติหรือ' แต่ไม่พึงพูดว่า 'ฉันจะห้าม' แล้วพูดว่า 'ท่านผู้เฒ่า อย่าพูดเช่นนี้'

සචෙ ආසන්නෙ ගාමො හොති, විහාරෙ වා ගිලානො භික්ඛු හොති, ගාමතො පඨමතරං ආගන්තබ්බං. සචෙ දූරෙ ගාමො හොති, උපජ්ඣායෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තොපි නත්ථි, තෙනෙව සද්ධිං ගාමතො නික්ඛමිත්වා චීවරෙන පත්තං වෙඨෙත්වා අන්තරාමග්ගතො පඨමතරං ආගන්තබ්බං. එවං පඨමතරං ආගතෙන ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තචීවරං පටිග්ගහෙතබ්බං, පටිනිවාසනං දාතබ්බං, නිවාසනං පටිග්ගහෙතබ්බං. සචෙ චීවරං සෙදග්ගහිතං හොති, මුහුත්තං උණ්හෙ ඔතාපෙතබ්බං, න ච උණ්හෙ චීවරං නිදහිතබ්බං, චීවරං සඞ්ඝරිතබ්බං. චීවරං සඞ්ඝරන්තෙන ච චතුරඞ්ගුලං කණ්ණං උස්සාරෙත්වා චීවරං සඞ්ඝරිතබ්බං. කිංකාරණා? මා මජ්ඣෙ භඞ්ගො අහොසීති. සමං කත්වා සඞ්ඝරිතස්ස හි මජ්ඣෙ භඞ්ගො හොති, තතො නිච්චං භිජ්ජමානං දුබ්බලං හොති, තං නිවාරණත්ථමෙතං වුත්තං. තස්මා යථා අජ්ජ භඞ්ගට්ඨානෙයෙව ස්වෙ න භිජ්ජිස්සති, තථා දිවසෙ දිවසෙ චතුරඞ්ගුලං උස්සාරෙත්වා සඞ්ඝරිතබ්බං, ඔභොගෙ කායබන්ධනං කාතබ්බං.
ถ้าหมู่บ้านอยู่ใกล้ หรือมีภิกษุอาพาธอยู่ในวัด พึงกลับมาจากหมู่บ้านก่อน ถ้าหมู่บ้านอยู่ไกล และไม่มีภิกษุอื่นมาพร้อมกับอุปัชฌาย์ พึงออกจากหมู่บ้านพร้อมกับอุปัชฌาย์นั้นเท่านั้น ห่อบาตรด้วยจีวร แล้วพึงกลับมาก่อนจากระหว่างทาง ภิกษุผู้มาก่อนเช่นนี้ พึงปูอาสนะ พึงวางน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า และกระเบื้องสำหรับขัดเท้าไว้ใกล้ๆ พึงออกไปต้อนรับ แล้วรับบาตรและจีวร พึงถวายผ้านุ่งสำหรับอยู่ในวัด พึงรับผ้านุ่งสำหรับบิณฑบาต ถ้าจีวรเปียกเหงื่อ พึงผึ่งแดดชั่วครู่ ไม่พึงทิ้งจีวรไว้กลางแดดนานเกินไป พึงพับจีวร ภิกษุผู้พับจีวรนั้น พึงพับจีวรโดยยกชายขึ้น 4 นิ้ว เหตุใด? เพื่อไม่ให้เกิดรอยพับตรงกลาง เพราะถ้าพับให้เสมอกัน รอยพับจะอยู่ตรงกลาง เมื่อรอยพับนั้นถูกพับซ้ำๆ ก็จะเปื่อยยุ่ย คำนี้กล่าวไว้เพื่อป้องกันการเปื่อยยุ่ยนั้น ดังนั้น เพื่อไม่ให้รอยพับที่พับวันนี้ไปซ้ำกับรอยพับในวันพรุ่งนี้ พึงพับโดยยกชายขึ้น 4 นิ้วทุกวัน พึงเก็บประคดเอวไว้ในขนดจีวร

සචෙ පිණ්ඩපාතො හොති, උපජ්ඣායො ච භුඤ්ජිතුකාමො හොති, උදකං දත්වා පිණ්ඩපාතො උපනාමෙතබ්බො, උපජ්ඣායො පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො. පුච්ඡන්තෙන ච තික්ඛත්තුං ‘‘පානීයං, භන්තෙ, ආහරීයතූ’’ති පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො. සචෙ කාලො අත්ථි, උපජ්ඣායෙ භුත්තෙ සයං භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ උපකට්ඨො කාලො, පානීයං උපජ්ඣායස්ස සන්තිකෙ ඨපෙත්වා සයම්පි භුඤ්ජිතබ්බං. භුත්තාවිස්ස උදකං දත්වා පත්තං පටිග්ගහෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අප්පටිඝංසන්තෙන ධොවිත්වා වොදකං කත්වා මුහුත්තං උණ්හෙ ඔතාපෙතබ්බො, න ච උණ්හෙ පත්තො නිදහිතබ්බො, පත්තචීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. පත්තං නික්ඛිපන්තෙන [Pg.225] එකෙන හත්ථෙන පත්තං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන හෙට්ඨාමඤ්චං වා හෙට්ඨාපීඨං වා පරාමසිත්වා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, න ච තට්ටිකචම්මඛණ්ඩාදීහි අනන්තරහිතාය භූමියා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො. සචෙ පන කාළවණ්ණකතා වා සුධාබද්ධා වා භූමි හොති නිරජමත්තිකා, තථාරූපාය භූමියා ඨපෙතුං වට්ටති, ධොතවාලිකායපි ඨපෙතුං වට්ටති, පංසුරජසක්ඛරාදීසු න වට්ටති. තත්‍ර පන පණ්ණං වා ආධාරකං වා ඨපෙත්වා තත්‍ර නික්ඛිපිතබ්බො. චීවරං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන චීවරං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන චීවරවංසං වා චීවරරජ්ජුං වා පමජ්ජිත්වා පාරතො අන්තං ඔරතො භොගං කත්වා චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. ඉදඤ්ච චීවරවංසාදීනං හෙට්ඨා හත්ථං පවෙසෙත්වා අභිමුඛෙන හත්ථෙන සණිකං නික්ඛිපනත්ථං වුත්තං. අන්තෙ පන ගහෙත්වා භොගෙන චීවරවංසාදීනං උපරි ඛිපන්තස්ස භිත්තියං භොගො පටිහඤ්ඤති, තස්මා තථා න කාතබ්බං. උපජ්ඣායම්හි වුට්ඨිතෙ ආසනං උද්ධරිතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පටිසාමෙතබ්බං. සචෙ සො දෙසො උක්ලාපො හොති, සො දෙසො සම්මජ්ජිතබ්බො.
ถ้ามีบิณฑบาตและอุปัชฌาย์ประสงค์จะฉัน พึงถวายบิณฑบาตโดยถวายน้ำก่อน พึงสอบถามอุปัชฌาย์ด้วยน้ำดื่ม และเมื่อสอบถาม พึงสอบถามด้วยน้ำดื่มสามครั้งว่า "ท่านเจ้าข้า พึงนำน้ำดื่มมาเถิด" ถ้ามีเวลา เมื่ออุปัชฌาย์ฉันเสร็จแล้ว พึงฉันเอง ถ้าเวลาจวนเจียน พึงวางน้ำดื่มไว้ใกล้ๆ อุปัชฌาย์ แล้วฉันเอง เมื่ออุปัชฌาย์ฉันเสร็จแล้ว พึงถวายน้ำ รับบาตรมา ทำให้ต่ำลง ล้างให้ดีโดยไม่ให้กระทบกระทั่ง ทำให้หมดน้ำ แล้วผึ่งแดดไว้ชั่วครู่ ไม่พึงเก็บบาตรไว้ในที่ร้อน พึงเก็บบาตรและจีวร เมื่อเก็บบาตร พึงจับบาตรด้วยมือข้างหนึ่ง และลูบคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่งด้วยมืออีกข้างหนึ่ง แล้วพึงเก็บบาตร ไม่พึงเก็บบาตรบนพื้นดินที่ไม่มีเครื่องปูลาด มีเสื่อหรือท่อนหนังเป็นต้น แต่ถ้าพื้นดินนั้นทำเป็นสีดำ หรือฉาบปูน หรือเป็นดินที่ไม่มีฝุ่น พึงวางบนพื้นดินเช่นนั้นได้ พึงวางบนทรายที่ล้างสะอาดแล้วได้ ไม่พึงวางบนฝุ่นละออง ธุลี และกรวดเป็นต้น แต่ในที่นั้น พึงวางใบไม้หรือที่รองบาตรไว้ แล้วพึงเก็บบาตรบนนั้น เมื่อเก็บจีวร พึงจับจีวรด้วยมือข้างหนึ่ง และลูบไม้ราวจีวรหรือเชือกราวจีวรด้วยมืออีกข้างหนึ่ง แล้วพึงเก็บจีวรโดยให้ชายผ้าอยู่ข้างนอก และให้ส่วนที่พับอยู่ข้างใน นี้กล่าวไว้เพื่อการเก็บจีวรอย่างช้าๆ โดยสอดมือเข้าไปใต้ไม้ราวจีวรเป็นต้น แล้วใช้มือที่หันหน้าเข้าหาตัว แต่ถ้าจับที่ชายผ้าแล้วโยนส่วนที่พับไปบนไม้ราวจีวรเป็นต้น ส่วนที่พับจะกระทบผนัง เพราะฉะนั้น ไม่พึงทำเช่นนั้น เมื่ออุปัชฌาย์ลุกขึ้น พึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า และกระโถนรองเท้า ถ้าที่นั้นสกปรก พึงกวาดที่นั้น

සචෙ උපජ්ඣායො නහායිතුකාමො හොති, නහානං පටියාදෙතබ්බං. සචෙ සීතෙන අත්ථො හොති, සීතං පටියාදෙතබ්බං. සචෙ උණ්හෙන අත්ථො හොති, උණ්හං පටියාදෙතබ්බං.
ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์จะสรงน้ำ พึงจัดเตรียมน้ำสรง ถ้าประสงค์น้ำเย็น พึงจัดเตรียมน้ำเย็น ถ้าประสงค์น้ำร้อน พึงจัดเตรียมน้ำร้อน

සචෙ උපජ්ඣායො ජන්තාඝරං පවිසිතුකාමො හොති, චුණ්ණං සන්නෙතබ්බං, මත්තිකා තෙමෙතබ්බා. ජන්තාඝරපීඨං ආදාය උපජ්ඣායස්ස පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගන්ත්වා ජන්තාඝරපීඨං දත්වා චීවරං පටිග්ගහෙත්වා එකමන්තෙ නිද්ධූමට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බං, චුණ්ණං දාතබ්බං, මත්තිකා දාතබ්බා. සචෙ උස්සහති, ජන්තාඝරං පවිසිතබ්බං, පවිසන්තෙන මත්තිකාය මුඛං මක්ඛෙත්වා පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරං පවිසිතබ්බං. න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ නිසීදිතබ්බං, න නවා භික්ඛූ ආසනෙන පටිබාහිතබ්බා, ජන්තාඝරෙ උපජ්ඣායස්ස පරිකම්මං කාතබ්බං. ජන්තාඝරෙ පරිකම්මං නාම අඞ්ගාරමත්තිකාඋණ්හොදකදානාදිකං සබ්බකිච්චං. ජන්තාඝරා නික්ඛමන්තෙන ජන්තාඝරපීඨං ආදාය පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරා නික්ඛමිතබ්බං.
ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์จะเข้าโรงไฟ พึงผสมผงขัด พึงแช่ดินเหนียว พึงถือตั่งโรงไฟตามหลังอุปัชฌาย์ไป ถวายตั่งโรงไฟ รับจีวรมาวางไว้ในที่ที่ไม่มีควันข้างหนึ่ง พึงถวายผงขัด พึงถวายดินเหนียว ถ้าสามารถ พึงเข้าโรงไฟ เมื่อเข้า พึงทาหน้าด้วยดินเหนียว ปิดบังทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วพึงเข้าโรงไฟ ไม่พึงเบียดเสียดพระเถระนั่ง ไม่พึงกีดกันพระใหม่ด้วยอาสนะ พึงทำกิจวัตรของอุปัชฌาย์ในโรงไฟ กิจวัตรในโรงไฟนั้น คือ กิจทุกอย่าง เช่น การรวมถ่าน การให้ดินเหนียว การให้น้ำร้อน เป็นต้น เมื่อออกจากโรงไฟ พึงถือตั่งโรงไฟ ปิดบังทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วพึงออกจากโรงไฟ

උදකෙපි උපජ්ඣායස්ස අඞ්ගපච්චඞ්ගඝංසනාදිකං පරිකම්මං කාතබ්බං, නහාතෙන පඨමතරං උත්තරිත්වා අත්තනො ගත්තං වොදකං කත්වා නිවාසෙත්වා උපජ්ඣායස්ස ගත්තතො උදකං පමජ්ජිතබ්බං, නිවාසනං දාතබ්බං, සඞ්ඝාටි දාතබ්බා[Pg.226], ජන්තාඝරපීඨං ආදාය පඨමතරං ආගන්ත්වා ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, උපජ්ඣායො පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො. ජන්තාඝරෙ හි උණ්හසන්තාපෙන පිපාසා හොති. සචෙ උද්දිසාපෙතුකාමො හොති, උද්දිසිතබ්බො. සචෙ පරිපුච්ඡිතුකාමො හොති, පරිපුච්ඡිතබ්බො.
แม้ในน้ำ พึงทำกิจทุกอย่าง เช่น การขัดถูอวัยวะน้อยใหญ่ของอุปัชฌาย์ เมื่อสรงน้ำเสร็จ พึงขึ้นก่อน ทำให้ร่างกายของตนไม่มีน้ำ นุ่งผ้าแล้วพึงเช็ดน้ำออกจากร่างกายของอุปัชฌาย์ พึงถวายผ้านุ่ง พึงถวายผ้าสังฆาฏิ พึงถือตั่งโรงไฟมาถึงก่อน จัดอาสนะ พึงวางน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า และกระโถนรองเท้าไว้ใกล้ๆ พึงสอบถามอุปัชฌาย์ด้วยน้ำดื่ม เพราะในโรงไฟมีความกระหายน้ำด้วยความร้อน ถ้าประสงค์จะให้บอกบทเรียน พึงบอกบทเรียน ถ้าประสงค์จะให้สอบถามอรรถกถา พึงสอบถามอรรถกถา

යස්මිං විහාරෙ උපජ්ඣායො විහරති, සචෙ සො විහාරො උක්ලාපො හොති, සචෙ උස්සහති, කෙනචි ගෙලඤ්ඤෙන අනභිභූතො හොති, සොධෙතබ්බො. අගිලානෙන හි සද්ධිවිහාරිකෙන සට්ඨිවස්සෙනපි සබ්බං උපජ්ඣායවත්තං කාතබ්බං, අනාදරෙන අකරොන්තස්ස වත්තභෙදෙ දුක්කටං, න-කාරපටිසංයුත්තෙසු පන පදෙසු ගිලානස්සපි පටික්ඛිත්තකිරියං කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව. විහාරං සොධෙන්තෙන පඨමං පත්තචීවරං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, භිසිබිම්බොහනං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චො නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, පීඨං නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චපටිපාදකා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බා, ඛෙළමල්ලකො නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං. භූමත්ථරණං යථාපඤ්ඤත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ විහාරෙ සන්තානකං හොති, උල්ලොකා පඨමං ඔහාරෙතබ්බං, ආලොකසන්ධිකණ්ණභාගා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ ගෙරුකපරිකම්මකතා භිත්ති කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ කාළවණ්ණකතා භූමි කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ අකතා හොති භූමි, උදකෙන පරිප්ඵොසිත්වා පරිප්ඵොසිත්වා සම්මජ්ජිතබ්බා ‘‘මා විහාරො රජෙන උහඤ්ඤී’’ති, සඞ්කාරං විචිනිත්වා එකමන්තං ඡඩ්ඩෙතබ්බං.
ในวิหารที่พระอุปัชฌาย์อยู่ ถ้าวิหารนั้นรก ถ้าสัทธิวิหาริกสามารถ และไม่ถูกโรคบางอย่างเบียดเบียน พึงทำความสะอาดวิหารนั้น เพราะสัทธิวิหาริกผู้ไม่ป่วย แม้มีพรรษาหกสิบ ก็พึงทำอุปัชฌายวัตรทั้งปวง เมื่อไม่ทำด้วยความไม่เอื้อเฟื้อ ย่อมมีอาบัติทุกกฏเพราะความขาดแห่งวัตร แต่ในบทที่ประกอบด้วย นะ-อักษร แม้ผู้ป่วยเมื่อทำกิจที่ถูกห้าม ก็เป็นอาบัติทุกกฏนั่นเทียว เมื่อจะทำความสะอาดวิหาร ก่อนอื่นพึงนำบาตรและจีวรออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำผ้าปูนั่งและผ้าปูนอนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำหมอนและหนุนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงลดเตียงลงต่ำ แล้วนำออกไปอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้ววางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงลดตั่งลงต่ำ แล้วนำออกไปอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้ววางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำเท้าเตียงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำกระโถนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำแผ่นพนักพิงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงกำหนดเครื่องปูพื้นตามที่ปูไว้ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง ถ้าในวิหารมีใยแมงมุม พึงปัดใยแมงมุมลง เริ่มแต่เพดานไปก่อน พึงเช็ดช่องแสงและส่วนมุม ถ้าฝาผนังที่ทำด้วยดินแดงขึ้นรา พึงชุบผ้าขี้ริ้ว บิด แล้วเช็ดถู ถ้าพื้นดินที่ทำด้วยสีดำขึ้นรา พึงชุบผ้าขี้ริ้ว บิด แล้วเช็ดถู ถ้าพื้นดินไม่ได้ทำ พึงพรมน้ำแล้วกวาด ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้วิหารฟุ้งไปด้วยธุลี' พึงรวบรวมหยากเยื่อแล้วทิ้งไป ณ ที่ข้างหนึ่ง

භූමත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අභිහරිත්වා යථා පඨමං පඤ්ඤත්තං අහොසි, තථෙව පඤ්ඤපෙතබ්බං. එතදත්ථමෙව හි ‘‘යථාපඤ්ඤත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. සචෙ පන පඨමං අජානන්තෙන කෙනචි පඤ්ඤත්තං අහොසි, සමන්තතො භිත්තිං ද්වඞ්ගුලමත්තෙන වා තිවඞ්ගුලමත්තෙන වා මොචෙත්වා පඤ්ඤපෙතබ්බං. ඉදඤ්හෙත්ථ පඤ්ඤාපනවත්තං [Pg.227] – සචෙ කටසාරකො හොති අතිමහන්තො ච, ඡින්දිත්වා කොටිං නිවත්තෙත්වා බන්ධිත්වා පඤ්ඤපෙතබ්බො. සචෙ කොටිං නිවත්තෙත්වා බන්ධිතුං න ජානාති, න ඡින්දිතබ්බො. මඤ්චපටිපාදකා ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බා, මඤ්චො ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බො, පීඨං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, භිසිබිම්බොහනං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, ඛෙළමල්ලකො ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අතිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අතිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බං. පත්තචීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, පත්තං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන පත්තං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන හෙට්ඨාමඤ්චං වා හෙට්ඨාපීඨං වා පරාමසිත්වා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, න ච අනන්තරහිතාය භූමියා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො. චීවරං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන චීවරං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන චීවරවංසං වා චීවරරජ්ජුං වා පමජ්ජිත්වා පාරතො අන්තං, ඔරතො භොගං කත්වා චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං.
เครื่องปูพื้น พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด แล้วนำกลับมาปูตามที่ได้ปูไว้แต่เดิมนั่นเทียว เพราะเพื่อประโยชน์นี้เอง จึงตรัสไว้ว่า 'พึงกำหนดเครื่องปูพื้นตามที่ปูไว้ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง' แต่ถ้าในตอนแรก ใครคนหนึ่งผู้ไม่รู้ปูไว้ พึงให้พ้นจากฝาผนังโดยรอบประมาณ ๒ องคุลี หรือ ๓ องคุลี แล้วจึงปู นี้เป็นวัตรในการปูในเรื่องนี้ - ถ้าเสื่อลำแพนใหญ่เกินไป พึงตัดแล้วพับชายผูกแล้วจึงปู ถ้าไม่รู้วิธีพับชายผูก ไม่พึงตัด เท้าเตียง พึงผึ่งแดด เช็ดถู แล้ววางไว้ตามที่เดิม เตียง พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด ลดลงต่ำ แล้วนำกลับมาอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้วปูตามที่ปูไว้แต่เดิม ตั่ง พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด ลดลงต่ำ แล้วนำกลับมาอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้วปูตามที่ปูไว้แต่เดิม หมอนและหนุน พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด แล้วนำกลับมาปูตามที่ปูไว้แต่เดิม ผ้าปูนั่งและผ้าปูนอน พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด แล้วนำกลับมาปูตามที่ปูไว้แต่เดิม กระโถน พึงผึ่งแดด เช็ดถู แล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม แผ่นพนักพิง พึงผึ่งแดด เช็ดถู แล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม บาตรและจีวรพึงวางไว้ เมื่อจะวางบาตร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับบาตร ใช้มืออีกข้างหนึ่งลูบคลำที่ภายใต้เตียงหรือภายใต้ตั่งแล้ว พึงวางบาตร และไม่พึงวางบาตรบนพื้นดินที่ไม่มีเครื่องรองรับ เมื่อจะวางจีวร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับจีวร ใช้มืออีกข้างหนึ่งเช็ดถูราวไม้แขวนจีวรหรือเชือกแขวนจีวรแล้ว ทำชายไว้ข้างนอก ทำขนดไว้ข้างใน แล้วพึงวางจีวร

සචෙ පුරත්ථිමා සරජා වාතා වායන්ති, පුරත්ථිමා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ පච්ඡිමා, උත්තරා, දක්ඛිණා සරජා වාතා වායන්ති, දක්ඛිණා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ සීතකාලො හොති, දිවා වාතපානා විවරිතබ්බා, රත්තිං ථකෙතබ්බා. සචෙ උණ්හකාලො හොති, දිවා ථකෙතබ්බා, රත්තිං විවරිතබ්බා.
ถ้าลมประกอบด้วยธุลีพัดมาจากทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านทิศตะวันออก ถ้าลมประกอบด้วยธุลีพัดมาจากทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านทิศใต้ ถ้าเป็นฤดูหนาว พึงเปิดหน้าต่างในเวลากลางวัน พึงปิดในเวลากลางคืน ถ้าเป็นฤดูร้อน พึงปิดในเวลากลางวัน พึงเปิดในเวลากลางคืน

සචෙ උක්ලාපං හොති, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, උපට්ඨානසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, අග්ගිසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙතබ්බං, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං.
ถ้าวิหารรก พึงกวาดบริเวณ พึงกวาดซุ้มประตู พึงกวาดศาลาเป็นที่บำรุง พึงกวาดโรงไฟ พึงกวาดวัจจกุฎี พึงจัดตั้งน้ำฉันน้ำใช้ พึงหล่อน้ำไว้ในหม้อน้ำชำระ

සචෙ උපජ්ඣායස්ස අනභිරති උප්පන්නා හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අඤ්ඤත්ථ නෙතබ්බො, අඤ්ඤො වා භික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘ථෙරං ගහෙත්වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡා’’ති, ධම්මකථා වාස්ස කාතබ්බා. සචෙ උපජ්ඣායස්ස කුක්කුච්චං උප්පන්නං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන විනොදෙතබ්බං, අඤ්ඤෙන වා විනොදාපෙතබ්බං ධම්මකථා [Pg.228] වාස්ස කාතබ්බා. සචෙ උපජ්ඣායස්ස දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන විස්සජ්ජෙතබ්බං, අඤ්ඤො වා වත්තබ්බො ‘‘ථෙරං දිට්ඨිගතං විස්සජ්ජාපෙහී’’ති, ධම්මකථා වාස්ස කාතබ්බා. සචෙ උපජ්ඣායො ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නො හොති පරිවාසාරහො, සද්ධිවිහාරිකෙන උස්සුක්කං කාතබ්බං, පරිවාසදානත්ථං සො සො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා යාචිතබ්බො. සචෙ අත්තනා පටිබලො හොති, අත්තනාව දාතබ්බො. නො චෙ පටිබලො හොති, අඤ්ඤෙන දාපෙතබ්බො. සචෙ උපජ්ඣායො මූලායපටිකස්සනාරහො හොති මානත්තාරහො අබ්භානාරහො වා, වුත්තනයෙනෙව උස්සුක්කං කාතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝො උපජ්ඣායස්ස කම්මං කත්තුකාමො හොති තජ්ජනීයං වා නියස්සං වා පබ්බාජනීයං වා පටිසාරණීයං වා උක්ඛෙපනීයං වා, සද්ධිවිහාරිකෙන උස්සුක්කං කාතබ්බං ‘‘කෙන නු ඛො උපායෙන සඞ්ඝො උපජ්ඣායස්ස කම්මං න කරෙය්‍ය, ලහුකාය වා පරිණාමෙය්‍යා’’ති. සද්ධිවිහාරිකෙන හි ‘‘උපජ්ඣායස්ස උක්ඛෙපනීයකම්මං කත්තුකාමො සඞ්ඝො’’ති ඤත්වා එකමෙකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘මා, භන්තෙ, අම්හාකං උපජ්ඣායස්ස කම්මං කරිත්ථා’’ති යාචිතබ්බා. සචෙ කරොන්තියෙව, ‘‘තජ්ජනීයං වා නියස්සං වා ලහුකකම්මං කරොථා’’ති යාචිතබ්බා. සචෙ කරොන්තියෙව, අථ උපජ්ඣායො ‘‘සම්මා වත්තථ, භන්තෙ’’ති යාචිතබ්බො. ඉති තං සම්මා වත්තාපෙත්වා ‘‘පටිප්පස්සම්භෙථ, භන්තෙ, කම්ම’’න්ති භික්ඛූ යාචිතබ්බා.
ถ้าหากความไม่ยินดีเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์ สัทธิวิหาริกพึงนำท่านไปที่อื่น หรือพึงบอกภิกษุอื่นว่า "จงพาพระเถระไปที่อื่นเถิด" หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่ท่าน. ถ้าหากความรำคาญใจเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์ สัทธิวิหาริกพึงบรรเทาเสีย หรือพึงให้ผู้อื่นบรรเทาเสีย หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่ท่าน. ถ้าหากทิฏฐิเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์ สัทธิวิหาริกพึงให้ท่านสละเสีย หรือพึงบอกผู้อื่นว่า "จงให้พระเถระสละทิฏฐิเสีย" หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่ท่าน. ถ้าหากอุปัชฌาย์ต้องครุกรรมและควรแก่ปริวาส สัทธิวิหาริกพึงทำความขวนขวาย เพื่อประโยชน์ในการให้ปริวาส พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นๆ แล้วขอร้อง. ถ้าหากตนเองสามารถ พึงให้เอง. ถ้าหากไม่สามารถ พึงให้ผู้อื่นให้. ถ้าหากอุปัชฌาย์ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม ควรแก่มานัต หรือควรแก่การอัพภาน พึงทำความขวนขวายด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ถ้าหากสงฆ์ประสงค์จะทำกรรมแก่อุปัชฌาย์ คือ ตัชชนียกรรม นิยสสกรรม ปัพพาชนียกรรม ปฏิสารณียกรรม หรืออุกเขปนียกรรม สัทธิวิหาริกพึงทำความขวนขวายว่า "สงฆ์จะไม่พึงทำกรรมแก่อุปัชฌาย์ด้วยอุบายอะไรหนอ หรือจะพึงน้อมไปเพื่อกรรมที่เบากว่าด้วยอุบายอะไรหนอ". ด้วยว่าสัทธิวิหาริก เมื่อรู้ว่า "สงฆ์ประสงค์จะทำอุกเขปนียกรรมแก่อุปัชฌาย์" พึงเข้าไปหาภิกษุแต่ละรูปแล้วขอร้องว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายอย่าได้ทำกรรมแก่อุปัชฌาย์ของพวกข้าพเจ้าเลย". ถ้าหากพวกท่านยังขืนทำอยู่ พึงขอร้องว่า "ขอท่านทั้งหลายจงทำกรรมที่เบา เช่น ตัชชนียกรรม หรือ นิยสสกรรม". ถ้าหากพวกท่านยังขืนทำอยู่ เมื่อนั้น พึงขอร้องอุปัชฌาย์ว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงประพฤติโดยชอบ". ครั้นให้ท่านประพฤติโดยชอบแล้ว พึงขอร้องภิกษุทั้งหลายว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงระงับกรรมเสีย".

සචෙ උපජ්ඣායස්ස චීවරං ධොවිතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන ධොවිතබ්බං, උස්සුක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො උපජ්ඣායස්ස චීවරං ධොවියෙථා’’ති. සචෙ උපජ්ඣායස්ස චීවරං කාතබ්බං හොති, රජනං වා පචිතබ්බං, චීවරං වා රජෙතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන සබ්බං කාතබ්බං, උස්සක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො උපජ්ඣායස්ස චීවරං රජියෙථා’’ති. චීවරං රජන්තෙන සාධුකං සංපරිවත්තෙත්වා රජෙතබ්බං, න ච අච්ඡින්නෙ ථෙවෙ පක්කමිතබ්බං.
ถ้าหากจีวรของอุปัชฌาย์ควรซัก สัทธิวิหาริกพึงซัก หรือพึงทำความขวนขวายว่า "ทำอย่างไรหนอ จีวรของอุปัชฌาย์จะพึงได้รับการซัก". ถ้าหากจีวรของอุปัชฌาย์ควรทำ หรือน้ำย้อมควรต้ม หรือจีวรควรย้อม สัทธิวิหาริกพึงทำทุกอย่าง หรือพึงทำความขวนขวายว่า "ทำอย่างไรหนอ จีวรของอุปัชฌาย์จะพึงได้รับการย้อม". เมื่อย้อมจีวร พึงย้อมโดยกลับไปกลับมาให้ดี และเมื่อหยดน้ำย้อมยังไม่ขาดสาย ไม่พึงหลีกไป.

න උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා එකච්චස්ස පත්තො දාතබ්බො, න එකච්චස්ස පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බො, න එකච්චස්ස චීවරං දාතබ්බං, න එකච්චස්ස චීවරං පටිග්ගහෙතබ්බං, න එකච්චස්ස පරික්ඛාරො දාතබ්බො, න එකච්චස්ස පරික්ඛාරො පටිග්ගහෙතබ්බො, න එකච්චස්ස කෙසා ඡෙදෙතබ්බා, න එකච්චෙන කෙසා ඡෙදාපෙතබ්බා[Pg.229], න එකච්චස්ස පරිකම්මං කාතබ්බං, න එකච්චෙන පරිකම්මං කාරාපෙතබ්බං, න එකච්චස්ස වෙය්‍යාවච්චො කාතබ්බො, න එකච්චෙන වෙය්‍යාවච්චො කාරාපෙතබ්බො, න එකච්චස්ස පච්ඡාසමණෙන හොතබ්බං, න එකච්චො පච්ඡාසමණො ආදාතබ්බො, න එකච්චස්ස පිණ්ඩපාතො නීහරිතබ්බො, න එකච්චෙන පිණ්ඩපාතො නීහරාපෙතබ්බො, න උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා ගාමො පවිසිතබ්බො, පිණ්ඩාය වා අඤ්ඤෙන වා කරණීයෙන පවිසිතුකාමෙන ආපුච්ඡිත්වාව පවිසිතබ්බො. සචෙ උපජ්ඣායො කාලස්සෙව වුට්ඨාය දූරං භික්ඛාචාරං ගන්තුකාමො හොති, ‘‘දහරා පිණ්ඩාය පවිසන්තූ’’ති වත්වා ගන්තබ්බං. අවත්වා ගතෙ පරිවෙණං ගන්ත්වා උපජ්ඣායං අපස්සන්තෙන ගාමං පවිසිතුං වට්ටති. සචෙ ගාමං පවිසන්තොපි පස්සති, දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ආපුච්ඡිතුංයෙව වට්ටති. න උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා වාසත්ථාය වා අසුභදස්සනත්ථාය වා සුසානං ගන්තබ්බං, න දිසා පක්කමිතබ්බා, පක්කමිතුකාමෙන පන කම්මං ආචික්ඛිත්වා යාවතතියං යාචිතබ්බො. සචෙ අනුජානාති, සාධු, නො චෙ අනුජානාති, තං නිස්සාය වසතො චස්ස උද්දෙසො වා පරිපුච්ඡා වා කම්මට්ඨානං වා න සම්පජ්ජති, උපජ්ඣායො බාලො හොති අබ්‍යත්තො, කෙවලං අත්තනො සන්තිකෙ වසාපෙතුකාමතාය එව ගන්තුං න දෙති, එවරූපෙ නිවාරෙන්තෙපි ගන්තුං වට්ටති. සචෙ උපජ්ඣායො ගිලානො හොති, යාවජීවං උපට්ඨාපෙතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං, න කත්ථචි ගන්තබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො භික්ඛු උපට්ඨාකො අත්ථි, භෙසජ්ජං පරියෙසිත්වා තස්ස හත්ථෙ දත්වා ‘‘භන්තෙ, අයං උපට්ඨහිස්සතී’’ති වත්වා ගන්තබ්බං. ඉදං තාව උපජ්ඣායවත්තං.
ไม่พึงให้บาตรแก่ใครๆ โดยไม่อำลาอุปัชฌาย์ ไม่พึงรับบาตรของใครๆ ไม่พึงให้จีวรแก่ใครๆ ไม่พึงรับจีวรของใครๆ ไม่พึงให้บริขารแก่ใครๆ ไม่พึงรับบริขารของใครๆ ไม่พึงปลงผมให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ ปลงผมให้ ไม่พึงทำการขัดนวดให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ ทำการขัดนวดให้ ไม่พึงทำไวยาวัจจะให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ ทำไวยาวัจจะให้ ไม่พึงเป็นปัจฉาสมณะของใครๆ ไม่พึงพาใครๆ ไปเป็นปัจฉาสมณะ ไม่พึงนำบิณฑบาตไปให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ นำบิณฑบาตมาให้ โดยไม่อำลาอุปัชฌาย์ ไม่พึงเข้าไปสู่บ้าน หากประสงค์จะเข้าไปเพื่อบิณฑบาตหรือเพื่อกิจธุระอื่น พึงอำลาแล้วจึงเข้าไป. ถ้าหากอุปัชฌาย์ตื่นแต่เช้าตรู่และประสงค์จะไปเที่ยวบิณฑบาตไกล พึงกล่าวว่า "พวกเธอจงเข้าไปบิณฑบาตเถิด" แล้วจึงไป. เมื่อท่านไปโดยไม่ได้สั่งไว้ สัทธิวิหาริกไปสู่บริเวณแล้ว เมื่อไม่เห็นอุปัชฌาย์ จะเข้าไปสู่บ้านก็ควร. ถ้าหากกำลังเข้าไปสู่บ้านแล้วเห็นท่านเข้า พึงอำลาตั้งแต่ที่ที่เห็นนั้นเองจึงควร. ไม่พึงไปสู่ป่าช้าเพื่ออยู่ หรือเพื่อดูอสุภะ โดยไม่อำลาอุปัชฌาย์ ไม่พึงจาริกไปสู่ทิศ ส่วนผู้ประสงค์จะไป พึงบอกกิจแล้วขออนุญาตจนครบสามครั้ง. ถ้าท่านอนุญาต ก็เป็นการดี หากท่านไม่อนุญาต และเมื่อสัทธิวิหาริกนั้นอาศัยท่านอยู่ การเล่าเรียนก็ดี การสอบถามก็ดี กรรมฐานก็ดี ไม่สำเร็จผล อุปัชฌาย์เป็นคนเขลา ไม่ฉลาด เพียงแต่ปรารถนาจะให้อยู่ในสำนักของตนเท่านั้นจึงไม่ยอมให้ไป ในกรณีเช่นนี้ แม้ท่านจะห้ามอยู่ ก็ควรไป. ถ้าหากอุปัชฌาย์อาพาธ พึงพยาบาลจนตลอดชีวิต พึงรอจนกว่าท่านจะหายจากโรค ไม่พึงไปในที่ไหนๆ. ถ้าหากมีภิกษุอื่นเป็นผู้อุปัฏฐาก พึงแสวงหายาแล้วมอบไว้ในมือของภิกษุนั้น บอกว่า "ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้จักช่วยพยาบาล" แล้วจึงไป. นี้เป็นอุปัชฌายวัตรก่อน.

184. ඉදමෙව ච අන්තෙවාසිකෙන ආචරියස්ස කත්තබ්බත්තා ආචරියවත්තන්ති වුච්චති. නාමමත්තමෙව හෙත්ථ නානං. තත්ථ යාව චීවරරජනං, තාව වත්තෙ අකරියමානෙ උපජ්ඣායස්ස ආචරියස්ස ච පරිහානි හොති, තස්මා තං අකරොන්තස්ස නිස්සයමුත්තකස්සපි අමුත්තකස්සපි ආපත්තියෙව, එකච්චස්ස පත්තදානතො පට්ඨාය අමුත්තනිස්සයස්සෙව ආපත්ති. උපජ්ඣායෙ ආචරියෙ වා වත්තං සාදියන්තෙ සද්ධිවිහාරිකා අන්තෙවාසිකා ච බහුකාපි හොන්තු, සබ්බෙසං ආපත්ති. සචෙ උපජ්ඣායො ආචරියො වා ‘‘මය්හං උපට්ඨාකො අත්ථි, තුම්හෙ අත්තනො සජ්ඣායමනසිකාරාදීසු යොගං කරොථා’’ති වදති, සද්ධිවිහාරිකාදීනං අනාපත්ති. උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා සචෙ සාදියනං වා අසාදියනං වා න [Pg.230] ජානාති, බාලො හොති, සද්ධිවිහාරිකාදයො බහූ, තෙසු එකො වත්තසම්පන්නො භික්ඛු ‘‘උපජ්ඣායස්ස වා ආචරියස්ස වා කිච්චං අහං කරිස්සාමි, තුම්හෙ අප්පොස්සුක්කා විහරථා’’ති එවඤ්චෙ අත්තනො භාරං කත්වා ඉතරෙ විස්සජ්ජෙති, තස්ස භාරකරණතො පට්ඨාය තෙසං අනාපත්ති. එත්ථ අන්තෙවාසිකෙසු පන නිස්සයන්තෙවාසිකෙන යාව ආචරියං නිස්සාය වසති, තාව සබ්බං ආචරියවත්තං කාතබ්බං. පබ්බජ්ජඋපසම්පදධම්මන්තෙවාසිකෙහි පන නිස්සයමුත්තකෙහිපි ආදිතො පට්ඨාය යාව චීවරරජනං, තාව වත්තං කාතබ්බං. අනාපුච්ඡිත්වා පත්තදානාදිම්හි පන එතෙසං අනාපත්ති.
๑๘๔. และวัตรนี้แลที่อันเตวาสิกพึงทำแก่อาจารย์ จึงเรียกว่าอาจริยวัตร ในที่นี้ต่างกันเพียงชื่อเท่านั้น ในวัตรนั้น ตราบเท่าที่มีการย้อมจีวร หากไม่ทำวัตร ย่อมมีความเสื่อมเสียแก่อุปัชฌาย์และอาจารย์ เพราะฉะนั้น เมื่อไม่ทำวัตรนั้น ย่อมเป็นอาบัติทีเดียว ทั้งแก่ผู้พ้นนิสัยแล้วและยังไม่พ้นนิสัย (แต่) ตั้งแต่การให้บาตรแก่บางรูปเป็นต้นไป ย่อมเป็นอาบัติแก่ผู้ยังไม่พ้นนิสัยเท่านั้น หากอุปัชฌาย์หรืออาจารย์ยินดีรับวัตร แม้สัทธิวิหาริกและอันเตวาสิกจะมีมากรูปก็ตาม ย่อมเป็นอาบัติแก่ทุกรูป หากอุปัชฌาย์หรืออาจารย์กล่าวว่า "เรามีผู้อุปัฏฐากแล้ว พวกเธอจงประกอบความเพียรในการสาธยายและมนสิการเป็นต้นของตนเถิด" ดังนี้ ไม่เป็นอาบัติแก่สัทธิวิหาริกเป็นต้น หากอุปัชฌาย์หรืออาจารย์ไม่รู้ความยินดีหรือไม่ยินดี เป็นคนเขลา และมีสัทธิวิหาริกเป็นต้นมากรูป ในบรรดาสัทธิวิหาริกเหล่านั้น หากภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวัตรรูปหนึ่งรับเป็นภาระของตนว่า "กระผมจะทำกิจของอุปัชฌาย์หรืออาจารย์เอง พวกท่านจงเป็นผู้ขวนขวายน้อยอยู่เถิด" ดังนี้ แล้วปล่อยรูปที่เหลือไป ตั้งแต่เวลาที่ภิกษุนั้นรับเป็นภาระ ไม่เป็นอาบัติแก่รูปที่เหลือเหล่านั้น ในบรรดาอันเตวาสิกเหล่านั้น นิสสัยอันเตวาสิกพึงทำอาจริยวัตรทั้งปวง ตราบเท่าที่ยังถือนิสสัยอยู่กับอาจารย์ ส่วนปัพพัชชันเตวาสิก อุปสัมปทาอันเตวาสิก และธัมมันเตวาสิก แม้จะเป็นผู้พ้นนิสัยแล้วก็ตาม พึงทำวัตรตั้งแต่ต้นจนถึงการย้อมจีวร แต่ในการให้บาตรเป็นต้นโดยมิได้บอกลา ไม่เป็นอาบัติแก่ศิษย์ ๓ ประเภทเหล่านี้

එතෙසු පබ්බජ්ජන්තෙවාසිකො ච උපසම්පදන්තෙවාසිකො ච ආචරියස්ස යාවජීවං භාරා. නිස්සයන්තෙවාසිකො ච ධම්මන්තෙවාසිකො ච යාව සමීපෙ වසන්ති, තාව ආචරියුපජ්ඣායෙහිපි අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකා සඞ්ගහෙතබ්බා අනුග්ගහෙතබ්බා උද්දෙසෙන පරිපුච්ඡාය ඔවාදෙන අනුසාසනියා. සචෙ අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානං පත්තො වා චීවරං වා අඤ්ඤො වා කොචි පරික්ඛාරො නත්ථි, අත්තනො අතිරෙකපත්තචීවරං අතිරෙකපරික්ඛාරො වා අත්ථි, දාතබ්බං. නො චෙ, ධම්මියෙන නයෙන පරියෙසනත්ථාය උස්සුක්කං කාතබ්බං. සචෙ අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකා ගිලානා හොන්ති, උපජ්ඣායවත්තෙ වුත්තනයෙන දන්තකට්ඨදානං ආදිං කත්වා ආචමනකුම්භියා උදකසිඤ්චනපරියොසානං සබ්බං වත්තං කාතබ්බමෙව, අකරොන්තානං ආපත්ති. තස්මා ආචරියුපජ්ඣායෙහිපි අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකෙසු සම්මා වත්තිතබ්බං. ආචරියුපජ්ඣායාදීසු හි යො යො න සම්මා වත්තති, තස්ස තස්ස ආපත්ති. උපජ්ඣායාදිවත්තකථා.
ในบรรดาศิษย์เหล่านั้น ปัพพัชชันเตวาสิกและอุปสัมปทาอันเตวาสิก เป็นภาระของอาจารย์ตลอดชีวิต ส่วนนิสสัยอันเตวาสิกและธัมมันเตวาสิก ตราบเท่าที่ยังอยู่ใกล้ แม้อาจารย์และอุปัชฌาย์ก็พึงสงเคราะห์ อนุเคราะห์อันเตวาสิกและสัทธิวิหาริก ด้วยการให้การเล่าเรียน การสอบถาม การให้โอวาท และการพร่ำสอน หากอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริกไม่มีบาตร จีวร หรือบริขารอื่นใด และตนมีบาตร จีวร หรือบริขารส่วนเกิน ก็พึงให้ หากไม่มี ก็พึงขวนขวายเพื่อแสวงหาด้วยวิธีที่ชอบธรรม หากอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริกอาพาธ พึงทำวัตรทั้งปวงโดยนัยที่กล่าวไว้ในอุปัชฌายวัตร ตั้งแต่การให้ไม้สีฟันเป็นต้น จนถึงการเทน้ำในหม้อน้ำชำระเป็นที่สุดทีเดียว เมื่อไม่ทำ ย่อมเป็นอาบัติ เพราะฉะนั้น แม้อาจารย์และอุปัชฌาย์ก็พึงประพฤติชอบในอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริก ด้วยว่า ในบรรดาอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น ภิกษุรูปใดไม่ประพฤติชอบ ย่อมเป็นอาบัติแก่ภิกษุรูปนั้นๆ เรื่องวัตรของอุปัชฌาย์เป็นต้น (จบ)

185. ඉදානි ආගන්තුකවත්තාදීනි වෙදිතබ්බානි. ආගන්තුකෙන භික්ඛුනා උපචාරසීමාසමීපං ගන්ත්වා උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා නීචං කත්වා පප්ඵොටෙත්වා උපාහනදණ්ඩකෙන ගහෙත්වා ඡත්තං උපනාමෙත්වා සීසං විවරිත්වා සීසෙ චීවරං ඛන්ධෙ කරිත්වා සාධුකං අතරමානෙන ආරාමො පවිසිතබ්බො, ආරාමං පවිසන්තෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘කත්ථ ආවාසිකා භික්ඛූ සන්නිපතන්තී’’ති. යත්ථ ආවාසිකා භික්ඛූ සන්නිපතන්ති උපට්ඨානසාලාය වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා, තත්ථ ගන්ත්වා එකමන්තං පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, එකමන්තං චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, පතිරූපං ආසනං ගහෙත්වා නිසීදිතබ්බං, පානීයං පුච්ඡිතබ්බං, පරිභොජනීයං පුච්ඡිතබ්බං ‘‘කතමං පානීයං, කතමං පරිභොජනීය’’න්ති. සචෙ [Pg.231] පානීයෙන අත්ථො හොති, පානීයං ගහෙත්වා පාතබ්බං. සචෙ පරිභොජනීයෙන අත්ථො හොති, පරිභොජනීයං ගහෙත්වා පාදා ධොවිතබ්බා. පාදෙ ධොවන්තෙන එකෙන හත්ථෙන උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං, එකෙන හත්ථෙන පාදා ධොවිතබ්බා, න තෙනෙව හත්ථෙන උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං, න තෙනෙව හත්ථෙන පාදා ධොවිතබ්බා, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං පුඤ්ඡිත්වා උපාහනා පුඤ්ඡිතබ්බා, උපාහනා පුඤ්ඡන්තෙන පඨමං සුක්ඛෙන චොළකෙන පුඤ්ඡිතබ්බා, පච්ඡා අල්ලෙන, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං ධොවිත්වා එකමන්තං පත්ථරිතබ්බං.
๑๘๕. บัดนี้ พึงทราบอาคันตุกวัตรเป็นต้น ภิกษุอาคันตุกะพึงเข้าไปสู่อารามโดยอาการเรียบร้อย ไม่รีบร้อน โดยไปถึงใกล้เขตอุปจารสีมาแล้ว ถอดรองเท้า เคาะ (ฝุ่น) ถือไว้ให้ต่ำด้วยไม้เท้าสำหรับเกี่ยวรองเท้า ลดร่มลง เปิดศีรษะ ยกจีวรที่อยู่บนศีรษะขึ้นพาดบ่า เมื่อจะเข้าไปสู่อาราม พึงสังเกตว่า "ภิกษุเจ้าถิ่นประชุมกันที่ไหน" ภิกษุเจ้าถิ่นประชุมกันที่ไหน คือที่โรงฉัน หรือที่ศาลา หรือที่โคนไม้ พึงไปที่นั้นแล้ววางบาตรไว้ ณ ส่วนข้างหนึ่ง วางจีวรไว้ ณ ส่วนข้างหนึ่ง เลือกนั่งบนอาสนะที่สมควร พึงถามถึงน้ำฉัน พึงถามถึงน้ำใช้ว่า "น้ำไหนเป็นน้ำฉัน น้ำไหนเป็นน้ำใช้" หากต้องการน้ำฉัน พึงตักน้ำฉันมาดื่ม หากต้องการน้ำใช้ พึงตักน้ำใช้มาล้างเท้า เมื่อจะล้างเท้า พึงใช้มือข้างหนึ่งราดน้ำ พึงใช้มือข้างหนึ่งล้างเท้า ไม่พึงใช้มือข้างที่ราดน้ำนั้นล้างเท้า และไม่พึงใช้มือข้างที่ล้างเท้านั้นราดน้ำ พึงถามหาผ้าเช็ดรองเท้าแล้วเช็ดรองเท้า เมื่อจะเช็ดรองเท้า พึงเช็ดด้วยผ้าแห้งก่อน แล้วจึงเช็ดด้วยผ้าเปียกภายหลัง พึงซักผ้าเช็ดรองเท้าแล้วผึ่งไว้ ณ ส่วนข้างหนึ่ง

සචෙ ආවාසිකො භික්ඛු වුඩ්ඪො හොති, අභිවාදෙතබ්බො. සචෙ නවකො හොති, අභිවාදාපෙතබ්බො. සෙනාසනං පුච්ඡිතබ්බං ‘‘කතමං මෙ සෙනාසනං පාපුණාතී’’ති, අජ්ඣාවුට්ඨං වා අනජ්ඣාවුට්ඨං වා පුච්ඡිතබ්බං, ‘‘ගොචරගාමො ආසන්නෙ, උදාහු දූරෙ, කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, උදාහු දිවා’’ති එවං භික්ඛාචාරො පුච්ඡිතබ්බො, අගොචරො පුච්ඡිතබ්බො, ගොචරො පුච්ඡිතබ්බො. අගොචරො නාම මිච්ඡාදිට්ඨිකානං ගාමො පරිච්ඡින්නභික්ඛො වා ගාමො, යත්ථ එකස්ස වා ද්වින්නං වා භික්ඛා දීයති, සෙක්ඛසම්මහානි කුලානි පුච්ඡිතබ්බානි, වච්චට්ඨානං පුච්ඡිතබ්බං, පස්සාවට්ඨානං පුච්ඡිතබ්බං, ‘‘කිං ඉමිස්සා පොක්ඛරණියා පානීයංයෙව පිවන්ති, නහානාදිපරිභොගම්පි කරොන්තී’’ති එවං පානීයඤ්චෙව පරිභොජනීයඤ්ච පුච්ඡිතබ්බං, කත්තරදණ්ඩො පුච්ඡිතබ්බො, සඞ්ඝස්ස කතිකසණ්ඨානං පුච්ඡිතබ්බං, කෙසුචි ඨානෙසු වාළමිගා වා අමනුස්සා වා හොන්ති, තස්මා ‘‘කං කාලං පවිසිතබ්බං, කං කාලං නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති පුච්ඡිතබ්බං. සචෙ විහාරො අනජ්ඣාවුට්ඨො හොති, කවාටං ආකොටෙත්වා මුහුත්තං ආගමෙත්වා ඝටිකං උග්ඝාටෙත්වා කවාටං පණාමෙත්වා බහි ඨිතෙන නිල්ලොකෙතබ්බො.
ถ้าภิกษุเจ้าถิ่นเป็นผู้แก่กว่า พึงไหว้. ถ้าเป็นผู้ใหม่กว่า พึงให้ไหว้. พึงถามถึงเสนาสนะว่า “เสนาสนะไหนถึงแก่เรา?” พึงถามถึงเสนาสนะที่เคยอยู่แล้วหรือยังไม่เคยอยู่. พึงถามถึงทางไปบิณฑบาตว่า “หมู่บ้านโคจรอยู่ใกล้หรือไกล ควรไปบิณฑบาตแต่เช้าหรือสาย?” พึงถามถึงอโคจร พึงถามถึงโคจร. อโคจรคือหมู่บ้านของพวกมิจฉาทิฐิ หรือหมู่บ้านที่มีภิกษาจำกัด ซึ่งในหมู่บ้านนั้นให้ภิกษาแก่ภิกษุรูปเดียวหรือสองรูป. พึงถามถึงตระกูลที่ได้รับสมมติว่าเป็นเสกขะ. พึงถามถึงที่ถ่ายอุจจาระ พึงถามถึงที่ถ่ายปัสสาวะ. พึงถามถึงน้ำดื่มและน้ำใช้ว่า “ในสระโบกขรณีนี้ เขาใช้ดื่มอย่างเดียว หรือใช้สำหรับอาบเป็นต้นด้วย?” พึงถามถึงไม้เท้า. พึงถามถึงกติกาของสงฆ์. ในบางแห่งมีสัตว์ร้ายหรืออมนุษย์อยู่ เพราะฉะนั้นพึงถามว่า “ควรเข้าไปเวลาไหน ควรออกมาเวลาไหน?” ถ้าวิหารยังไม่มีผู้อยู่ พึงเคาะประตูแล้วรอสักครู่ เปิดกลอนประตูแล้วผลักประตูออก พึงยืนอยู่ข้างนอกแล้วมองดู.

සචෙ සො විහාරො උක්ලාපො හොති, මඤ්චෙ වා මඤ්චො ආරොපිතො හොති, පීඨෙ වා පීඨං ආරොපිතං හොති, සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජීකතං හොති, සචෙ සක්කොති, සබ්බො විහාරො සොධෙතබ්බො, අසක්කොන්තෙන අත්තනො වසනොකාසො ජග්ගිතබ්බො. සබ්බං සොධෙතුං සක්කොන්තෙන පන උපජ්ඣායවත්තෙ වුත්තනයෙන භූමත්ථරණමඤ්චපීඨාදීනි බහි නීහරිත්වා විහාරං සොධෙත්වා පුන අතිහරිත්වා යථාඨානෙ පඤ්ඤපෙතබ්බානි.
ถ้าวิหารนั้นรก หรือเตียงวางซ้อนบนเตียง หรือตั่งวางซ้อนบนตั่ง หรือเสนาสนะกองรวมกันไว้ข้างบน ถ้าสามารถ พึงทำความสะอาดวิหารทั้งหมด. ถ้าไม่สามารถ พึงปัดกวาดเฉพาะที่อยู่ของตน. ส่วนภิกษุผู้สามารถจะทำความสะอาดทั้งหมด พึงนำเครื่องปูลาด เตียง ตั่ง เป็นต้น ออกไปข้างนอกตามวิธีที่กล่าวไว้ในอุปัชฌายวัตร แล้วทำความสะอาดวิหาร แล้วนำกลับมาจัดตั้งไว้ตามเดิม.

සචෙ [Pg.232] පුරත්ථිමා සරජා වාතා වායන්ති, පුරත්ථිමා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ පච්ඡිමා, උත්තරා, දක්ඛිණා සරජා වාතා වායන්ති, දක්ඛිණා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ සීතකාලො හොති, දිවා වාතපානා විවරිතබ්බා, රත්තිං ථකෙතබ්බා. සචෙ උණ්හකාලො හොති, දිවා ථකෙතබ්බා, රත්තිං විවරිතබ්බා.
ถ้าลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างทิศตะวันออก. ถ้าลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างทิศใต้. ถ้าเป็นฤดูหนาว กลางวันพึงเปิดหน้าต่าง กลางคืนพึงปิด. ถ้าเป็นฤดูร้อน กลางวันพึงปิด กลางคืนพึงเปิด.

සචෙ උක්ලාපං හොති, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, උපට්ඨානසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, අග්ගිසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. ඉදං ආගන්තුකවත්තං.
ถ้าสกปรก พึงกวาดบริเวณ พึงกวาดซุ้มประตู พึงกวาดโรงฉัน พึงกวาดโรงไฟ พึงกวาดส้วม. พึงจัดน้ำดื่มน้ำใช้ไว้. พึงเทน้ำลงในหม้อน้ำล้างหน้า. นี้เป็นอาคันตุกวัตร.

186. ආවාසිකවත්තෙ ආවාසිකෙන භික්ඛුනා ආගන්තුකං භික්ඛුං වුඩ්ඪතරං දිස්වා ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තචීවරං පටිග්ගහෙතබ්බං, පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො, පුච්ඡන්තෙන පන සකිං ආනීතං පානීයං සබ්බං පිවති, ‘‘පුන ආනෙමී’’ති පුච්ඡිතබ්බොයෙව. බීජනෙනපි බීජිතබ්බො, බීජන්තෙන සකිං පාදපිට්ඨියං බීජිත්වා සකිං මජ්ඣෙ, සකිං සීසෙ බීජිතබ්බො, ‘‘අලං හොතූ’’ති වුත්තෙන මන්දතරං බීජිතබ්බං, පුන ‘‘අල’’න්ති වුත්තෙන තතො මන්දතරං බීජිතබ්බං, තතියවාරං වුත්තෙන බීජනී ඨපෙතබ්බා, පාදාපිස්ස ධොවිතබ්බා. සචෙ අත්තනො තෙලං අත්ථි, තෙලෙන මක්ඛෙතබ්බා. නො චෙ අත්ථි, තස්ස සන්තකෙන මක්ඛෙතබ්බා. සචෙ උස්සහති, උපාහනා පුඤ්ඡිතබ්බා. උපාහනා පුඤ්ඡන්තෙන පඨමං සුක්ඛෙන චොළෙන පුඤ්ඡිතබ්බා, පච්ඡා අල්ලෙන, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං ධොවිත්වා එකමන්තං විස්සජ්ජෙතබ්බං.
๑๘๖. ในอาวาสิกวัตร ภิกษุเจ้าถิ่นเห็นภิกษุอาคันตุกะผู้แก่กว่าแล้ว พึงปูอาสนะ. พึงจัดตั้งน้ำล้างเท้า แท่นรองเท้า และเขียงรองเท้าไว้. พึงออกไปรับบาตรและจีวร. พึงถามด้วยน้ำดื่ม. เมื่อถามแล้ว ถ้าท่านดื่มน้ำที่นำมาให้ครั้งเดียวจนหมด พึงถามว่า “จะให้นำมาอีกไหม?” พึงพัดให้ด้วยพัด. เมื่อพัด พึงพัดที่หลังเท้าครั้งหนึ่ง ที่กลางตัวครั้งหนึ่ง ที่ศีรษะครั้งหนึ่ง. เมื่อท่านกล่าวว่า “พอแล้ว” พึงพัดให้เบาลง. เมื่อท่านกล่าวว่า “พอแล้ว” อีกครั้ง พึงพัดให้เบาลงกว่านั้น. เมื่อท่านกล่าวเป็นครั้งที่สาม พึงวางพัดไว้. พึงล้างเท้าให้ท่านด้วย. เมื่อล้างแล้ว ถ้ามีน้ำมันของตน พึงทาด้วยน้ำมัน. ถ้าไม่มี พึงทาด้วยน้ำมันของท่าน. ถ้าสามารถ พึงเช็ดรองเท้าให้. เมื่อเช็ดรองเท้า พึงเช็ดด้วยผ้าแห้งก่อน แล้วจึงเช็ดด้วยผ้าเปียก. เมื่อล้างผ้าเช็ดรองเท้าแล้ว พึงผึ่งไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง.

ආගන්තුකො භික්ඛු අභිවාදෙතබ්බො, සෙනාසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං ‘‘එතං සෙනාසනං පාපුණාතී’’ති. අජ්ඣාවුට්ඨං වා අනජ්ඣාවුට්ඨං වා ආචික්ඛිතබ්බං, ගොචරො ආචික්ඛිතබ්බො, අගොචරො ආචික්ඛිතබ්බො, සෙක්ඛසම්මතානි කුලානි ආචික්ඛිතබ්බානි, වච්චට්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං, පස්සාවට්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං, පානීයං ආචික්ඛිතබ්බං, පරිභොජනීයං ආචික්ඛිතබ්බං, කත්තරදණ්ඩො ආචික්ඛිතබ්බො, සඞ්ඝස්ස කතිකසණ්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘ඉමං කාලං පවිසිතබ්බං, ඉමං කාලං නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති.
พึงไหว้ภิกษุอาคันตุกะ. พึงบอกเสนาสนะว่า “เสนาสนะนี้ถึงแก่ท่าน” แล้วพึงปูเสนาสนะ. พึงบอกเสนาสนะที่เคยอยู่แล้วหรือยังไม่เคยอยู่. พึงบอกโคจร พึงบอกอโคจร. พึงบอกตระกูลที่ได้รับสมมติว่าเป็นเสกขะ. พึงบอกที่ถ่ายอุจจาระ พึงบอกที่ถ่ายปัสสาวะ. พึงบอกน้ำดื่ม พึงบอกน้ำใช้. พึงบอกไม้เท้า. พึงบอกกติกาของสงฆ์ว่า “ควรเข้าไปเวลานี้ ควรออกมาเวลานี้”.

සචෙ ආගන්තුකො නවකො හොති, නිසින්නකෙනෙව ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘අත්‍ර පත්තං නික්ඛිපාහි, අත්‍ර චීවරං නික්ඛිපාහි, ඉදං ආසනං, නිසීදාහී’’ති. පානීයං [Pg.233] ආචික්ඛිතබ්බං, පරිභොජනීයං ආචික්ඛිතබ්බං, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං ආචික්ඛිතබ්බං, ආගන්තුකො භික්ඛු අභිවාදාපෙතබ්බො, සෙනාසනාදීනිපි නිසින්නෙනෙව ආචික්ඛිතබ්බානි. වුඩ්ඪතරෙ පන ආගතෙ ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බන්ති එවමාදි සබ්බං චීවරකම්මං වා නවකම්මං වා ඨපෙත්වාපි කාතබ්බං. චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජන්තෙන සම්මුඤ්ජනිං නික්ඛිපිත්වා තස්ස වත්තං කාතුං ආරභිතබ්බං. පණ්ඩිතො හි ආගන්තුකො ‘‘සම්මජ්ජාහි තාව චෙතියඞ්ගණ’’න්ති වක්ඛති. ගිලානස්ස භෙසජ්ජං කරොන්තෙන පන සචෙ නාතිආතුරො ගිලානො හොති, භෙසජ්ජං අකත්වා වත්තමෙව කාතබ්බං, මහාගිලානස්ස පන භෙසජ්ජමෙව කාතබ්බං. පණ්ඩිතො හි ආගන්තුකො ‘‘කරොහි තාව භෙසජ්ජ’’න්ති වක්ඛති. ඉදං ආවාසිකවත්තං.
ถ้าภิกษุอาคันตุกะเป็นผู้ใหม่กว่า พึงบอกทั้งที่นั่งอยู่นั่นเองว่า “จงวางบาตรไว้ที่นี่ จงวางจีวรไว้ที่นี่ นี้คืออาสนะ จงนั่งลง”. พึงบอกน้ำดื่ม พึงบอกน้ำใช้. พึงบอกผ้าเช็ดรองเท้า. พึงให้ภิกษุอาคันตุกะไหว้. พึงบอกเสนาสนะเป็นต้นทั้งที่นั่งอยู่นั่นเอง. แต่เมื่อภิกษุผู้แก่กว่ามาถึง พึงปูอาสนะเป็นต้น พึงทำวัตรทั้งหมด แม้ต้องวางงานจีวรหรืองานก่อสร้างใหม่ไว้ก่อน. ภิกษุผู้กวาดลานเจดีย์อยู่ พึงวางไม้กวาดแล้วเริ่มทำวัตรแก่ท่าน. เพราะภิกษุอาคันตุกะผู้ฉลาดจะกล่าวว่า “จงกวาดลานเจดีย์ไปก่อนเถิด”. ส่วนภิกษุผู้ทำยาให้คนไข้อยู่ ถ้าคนไข้ไม่ป่วยหนัก พึงวางยาไว้ก่อนแล้วทำวัตรนั่นแหละ. แต่ถ้าคนไข้ป่วยหนัก พึงทำยานั่นแหละ. เพราะภิกษุอาคันตุกะผู้ฉลาดจะกล่าวว่า “จงทำยาไปก่อนเถิด”. นี้เป็นอาวาสิกวัตร.

187. ගමිකවත්තෙ ගමිකෙන භික්ඛුනා මඤ්චපීඨාදිදාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩම්පි රජනභාජනාදි සබ්බං අග්ගිසාලායං වා අඤ්ඤස්මිං වා ගුත්තට්ඨානෙ පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා සෙනාසනං ආපුච්ඡිත්වා පක්කමිතබ්බං. සචෙ භික්ඛු න හොති, සාමණෙරො ආපුච්ඡිතබ්බො. සචෙ සාමණෙරො න හොති, ආරාමිකො ආපුච්ඡිතබ්බො. සචෙ න හොති භික්ඛු වා සාමණෙරො වා ආරාමිකො වා, චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං පඤ්ඤපෙත්වා මඤ්චෙ මඤ්චං ආරොපෙත්වා පීඨෙ පීඨං ආරොපෙත්වා සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජං කරිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා පක්කමිතබ්බං. සචෙ විහාරො ඔවස්සති, සචෙ උස්සහති, සබ්බො ඡාදෙතබ්බො, උස්සුක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො විහාරො ඡාදියෙථා’’ති, එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, යො දෙසො අනොවස්සකො හොති, තත්ථ චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං පඤ්ඤපෙත්වා මඤ්චෙ මඤ්චං ආරොපෙත්වා පීඨෙ පීඨං ආරොපෙත්වා සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජං කරිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා පක්කමිතබ්බං. සචෙ විහාරො ඔවස්සති, සචෙ උස්සහති, සෙනාසනං ගාමං අතිහරිතබ්බං, උස්සුක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො සෙනාසනං ගාමං අතිහරියෙථා’’ති, එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, අජ්ඣොකාසෙ චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං පඤ්ඤපෙත්වා මඤ්චෙ මඤ්චං ආරොපෙත්වා පීඨෙ පීඨං ආරොපෙත්වා සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජං කරිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා [Pg.234] තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා පක්කමිතබ්බං ‘‘අප්පෙව නාම අඞ්ගානිපි සෙසෙය්‍යු’’න්ති. ඉදං ගමිකවත්තං.
๑๘๗. ในคามิกวัตร (วัตรของภิกษุผู้เดินทาง) ภิกษุผู้เดินทางพึงเก็บเครื่องไม้มีเตียงและตั่งเป็นต้น เครื่องดิน และภาชนะสำหรับย้อมเป็นต้นทั้งหมดไว้ในโรงไฟหรือในที่คุ้มครองอื่นที่ปลอดภัย ปิดประตูหน้าต่าง บอกลาเสนาสนะแล้วพึงหลีกไป. ถ้าไม่มีภิกษุ พึงบอกลาสามเณร. ถ้าไม่มีสามเณร พึงบอกลาอารามิก. ถ้าไม่มีทั้งภิกษุ สามเณร หรืออารามิก พึงวางเตียงบนหินสี่ก้อน วางเตียงซ้อนบนเตียง วางตั่งซ้อนบนตั่ง ทำเครื่องปูลาดเสนาสนะให้เป็นกองไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้และเครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างแล้วพึงหลีกไป. ถ้าวิหารรั่ว ถ้าสามารถ พึงมุงวิหารทั้งหมด หรือพึงทำความพยายามว่า 'เราจะมุงวิหารได้อย่างไรหนอ' ถ้าทำได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี. ถ้าไม่ได้ ในที่ที่ฝนไม่รั่วรด พึงวางเตียงบนหินสี่ก้อน วางเตียงซ้อนบนเตียง วางตั่งซ้อนบนตั่ง ทำเครื่องปูลาดเสนาสนะให้เป็นกองไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้และเครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างแล้วพึงหลีกไป. ถ้าวิหารรั่ว ถ้าสามารถ พึงขนเครื่องเสนาสนะไปสู่บ้าน หรือพึงทำความพยายามว่า 'เราจะขนเครื่องเสนาสนะไปสู่บ้านได้อย่างไรหนอ' ถ้าทำได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี. ถ้าไม่ได้ ในที่แจ้ง พึงวางเตียงบนหินสี่ก้อน วางเตียงซ้อนบนเตียง วางตั่งซ้อนบนตั่ง ทำเครื่องปูลาดเสนาสนะให้เป็นกองไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้และเครื่องดิน คลุมด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วพึงหลีกไป ด้วยหวังว่า 'แม้ส่วนประกอบทั้งหลายจะพึงเหลืออยู่บ้าง' นี้คือคามิกวัตร.

188. භත්තග්ගවත්තෙ සචෙ ආරාමෙ කාලො ආරොචිතො හොති, තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන ගාමො පවිසිතබ්බො.
๑๘๘. ในภัตตัคควัตร (วัตรในโรงฉัน) เมื่อถึงเวลาฉันที่ประกาศในอาราม ภิกษุพึงนุ่งผ้าให้เป็นปริมณฑลปกปิดมณฑลทั้งสาม คาดประคดเอว ห่มผ้าสังฆาฏิซ้อนสองชั้น กลัดลูกดุม ล้างบาตร ถือบาตรแล้ว พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยความระมัดระวังไม่รีบร้อน.

න ඔක්කම්ම ථෙරානං භික්ඛූනං පුරතො ගන්තබ්බං. සුප්පටිච්ඡන්නෙන, සුසංවුතෙන, ඔක්ඛිත්තචක්ඛුනා, අප්පසද්දෙන අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං, න උක්ඛිත්තකාය, න උජ්ජග්ඝිකාය අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං, න කායප්පචාලකං, න බාහුප්පචාලකං, න සීසප්පචාලකං අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං, න ඛම්භකතෙන, න ඔගුණ්ඨිතෙන, න උක්කුටිකාය අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං.
ไม่พึงเดินแซงหน้าภิกษุผู้เถระ. พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยอาการปกปิดดี สำรวมดี ทอดสายตาลง และมีเสียงน้อย. ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการเลิกผ้าขึ้น ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการหัวเราะลั่น ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการแกว่งกาย ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการแกว่งแขน ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการแกว่งศีรษะ ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการเท้าสะเอว ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการคลุมศีรษะ ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการนั่งยองๆ.

සුප්පටිච්ඡන්නෙන, සුසංවුතෙන, ඔක්ඛිත්තචක්ඛුනා, අප්පසද්දෙන අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න උක්ඛිත්තකාය, න උජ්ජග්ඝිකාය අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න කායප්පචාලකං, න බාහුප්පචාලකං, න සීසප්පචාලකං අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න ඛම්භකතෙන, න ඔගුණ්ඨිතෙන, න පල්ලත්ථිකාය අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ නිසීදිතබ්බං. සචෙ මහාථෙරස්ස නිසින්නාසනෙන සමකං ආසනං හොති, බහූසු ආසනෙසු සති එකං ද්වෙ ආසනානි ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. භික්ඛූ ගණෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු අනිසීදිත්වා මහාථෙරෙන ‘‘නිසීදා’’ති වුත්තෙන නිසීදිතබ්බං. නො චෙ මහාථෙරො වදති, ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ආසනං උච්ච’’න්ති වත්තබ්බං. ‘‘නිසීදා’’ති වුත්තෙන නිසීදිතබ්බං. සචෙ පන එවං ආපුච්ඡිතෙපි න වදති, නිසීදන්තස්ස අනාපත්ති, මහාථෙරස්සෙව ආපත්ති. නවකො හි එවරූපෙ ආසනෙ අනාපුච්ඡා නිසීදන්තො ආපජ්ජති, ථෙරො ආපුච්ඡිතෙ අනනුජානන්තො. න නවා භික්ඛූ ආසනෙන පටිබාහිතබ්බා, න සඞ්ඝාටිකං ඔත්ථරිත්වා අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං.
พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยอาการปกปิดดี สำรวมดี ทอดสายตาลง และมีเสียงน้อย. ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการเลิกผ้าขึ้น ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการหัวเราะลั่น ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการแกว่งกาย ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการแกว่งแขน ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการแกว่งศีรษะ ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการเท้าสะเอว ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการคลุมศีรษะ ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการนั่งรัดเข่า. ไม่พึงนั่งเบียดเสียดภิกษุผู้เถระ. ถ้าอาสนะเสมอกับอาสนะที่พระมหาเถระนั่ง เมื่อมีอาสนะมาก พึงเว้นอาสนะไว้หนึ่งหรือสองที่แล้วจึงนั่ง. พึงนับภิกษุแล้วไม่นั่งบนอาสนะที่จัดไว้ (โดยไม่ดูลำดับ) เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า 'นั่งเถิด' จึงค่อยนั่ง. ถ้าพระมหาเถระไม่กล่าว พึงกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า อาสนะนี้สูง' เมื่อท่านกล่าวว่า 'นั่งเถิด' จึงค่อยนั่ง. แต่ถ้าแม้ถามอย่างนี้แล้วท่านก็ยังไม่กล่าว ภิกษุผู้นั่งไม่มีอาบัติ มีอาบัติแก่พระมหาเถระเท่านั้น. ด้วยว่าภิกษุใหม่นั่งบนอาสนะเช่นนั้นโดยไม่ขออนุญาต ย่อมต้องอาบัติ ส่วนพระเถระเมื่อเขาขออนุญาตแล้วไม่ยอมอนุญาต ย่อมต้องอาบัติ. ไม่พึงกันภิกษุใหม่ด้วยอาสนะ. ไม่พึงปูผ้าสังฆาฏินั่งในละแวกบ้าน.

පත්තධොවනොදකෙ දීයමානෙ උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා උදකං පටිග්ගහෙතබ්බං, දක්ඛිණොදකං පන පුරතො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා ගහෙතබ්බං, නීචං කත්වා උදකසද්දං අකරොන්තෙන අපටිඝංසන්තෙන පත්තො ධොවිතබ්බො. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො හොති, නීචං කත්වා උදකපටිග්ගාහකෙ උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා උදකපටිග්ගාහකො උදකෙන ඔසිඤ්චි[Pg.235], මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො න හොති, නීචං කත්වා ඡමාය උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති.
เมื่อเขากำลังถวายน้ำล้างบาตร พึงประคองบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วรับน้ำ. ส่วนน้ำทักษิโณทกพึงวางบาตรไว้บนเชิงรองบาตรข้างหน้าแล้วรับ. พึงล้างบาตรโดยถือให้ต่ำ ไม่ทำเสียงน้ำดัง และไม่ให้เสียดสีกัน. ถ้ามีผู้รับน้ำล้างบาตร พึงถือบาตรให้ต่ำแล้วเทน้ำลงในภาชนะรับน้ำ ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกผู้รับน้ำ อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกภิกษุที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกผ้าสังฆาฏิ'. ถ้าไม่มีผู้รับน้ำล้างบาตร พึงถือบาตรให้ต่ำแล้วเทน้ำลงบนพื้นดิน ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกภิกษุที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกผ้าสังฆาฏิ'.

ඔදනෙ දීයමානෙ උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා ඔදනො පටිග්ගහෙතබ්බො. යථා සූපස්ස ඔකාසො හොති, එවං මත්තාය ඔදනො ගණ්හිතබ්බො. සචෙ හොති සප්පි වා තෙලං වා උත්තරිභඞ්ගං වා, ථෙරෙන වත්තබ්බො ‘‘සබ්බෙසං සමකං සම්පාදෙහී’’ති. ඉදඤ්ච න කෙවලං සප්පිආදීසු, ඔදනෙපි වත්තබ්බං. සප්පිආදීසු පන යං අප්පං හොති එකස්ස වා ද්වින්නං වා අනුරූපං, තං සබ්බෙසං සමකං සම්පාදෙහීති වුත්තෙ මනුස්සානං විහෙසා හොති, තස්මා තාදිසං සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා ගහෙත්වා සෙසං න ගහෙතබ්බං. සක්කච්චං පිණ්ඩපාතො පටිග්ගහෙතබ්බො, පත්තසඤ්ඤිනා පිණ්ඩපාතො පටිග්ගහෙතබ්බො, සමසූපකො සමතිත්ථිකො පිණ්ඩපාතො පටිග්ගහෙතබ්බො, න තාව ථෙරෙන භුඤ්ජිතබ්බං, යාව න සබ්බෙසං ඔදනො සම්පත්තො හොති. ඉදඤ්ච යං පරිච්ඡින්නභික්ඛුකං භත්තග්ගං, යත්ථ මනුස්සා සබ්බෙසං පාපෙත්වා වන්දිතුකාමා හොන්ති, තං සන්ධාය වුත්තං. යං පන මහාභත්තග්ගං හොති, යත්ථ එකස්මිං පදෙසෙ භුඤ්ජන්ති, එකස්මිං පදෙසෙ උදකං දීයති, තත්ථ යථාසුඛං භුඤ්ජිතබ්බං.
เมื่อข้าวสุกถูกถวาย พึงรับบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วรับข้าวสุก. พึงรับข้าวสุกโดยประมาณเพื่อให้มีที่ว่างสำหรับแกง. ถ้ามีเนยใส น้ำมัน หรือกับข้าว พระเถระพึงกล่าวว่า "จงจัดให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งปวง". คำนี้ไม่เพียงแต่กล่าวในเรื่องเนยใสเป็นต้นเท่านั้น แม้ในเรื่องข้าวสุกก็พึงกล่าว. แต่ในเรื่องเนยใสเป็นต้น สิ่งใดมีน้อย พอแก่ภิกษุรูปเดียวหรือสองรูป เมื่อกล่าวว่า "จงจัดสิ่งนั้นให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งปวง" ย่อมเป็นการเบียดเบียนมนุษย์ เพราะฉะนั้น พึงรับเนยใสเป็นต้นเช่นนั้นครั้งเดียวหรือสองครั้ง ไม่พึงรับส่วนที่เหลือ. พึงรับบิณฑบาตด้วยความเคารพ พึงรับบิณฑบาตโดยกำหนดที่บาตร พึงรับบิณฑบาตให้พอดีกับแกง พึงรับบิณฑบาตให้เสมอกับขอบบาตร. พระเถระไม่พึงฉันตราบใดที่ข้าวสุกยังไม่ถึงภิกษุทั้งปวง. คำนี้กล่าวถึงโรงฉันที่มีภิกษุจำกัด ที่ซึ่งมนุษย์ต้องการถวายแก่ภิกษุทั้งปวงแล้วไหว้. แต่โรงฉันใดใหญ่ ที่ซึ่งภิกษุฉันในที่แห่งหนึ่ง และน้ำถูกถวายในที่แห่งหนึ่ง ในโรงฉันนั้น พึงฉันตามสบาย.

සක්කච්චං පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, පත්තසඤ්ඤිනා පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, සපදානො පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, සමසූපකො පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, න ථූපකතො ඔමද්දිත්වා පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, න සූපං වා බ්‍යඤ්ජනං වා ඔදනෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං භිය්‍යොකම්‍යතං උපාදාය, න සූපං වා ඔදනං වා අගිලානෙන අත්තනො අත්ථාය විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං, න උජ්ඣානසඤ්ඤිනා පරෙසං පත්තො ඔලොකෙතබ්බො, නාතිමහන්තො කබළො කාතබ්බො, පරිමණ්ඩලං ආලොපො කාතබ්බො, න අනාහටෙ කබළෙ මුඛද්වාරං විවරිතබ්බං, න භුඤ්ජමානෙන සබ්බො හත්ථො මුඛෙ පක්ඛිපිතබ්බො, න සකබළෙන මුඛෙන බ්‍යාහරිතබ්බං, න පිණ්ඩුක්ඛෙපකං භුඤ්ජිතබ්බං, න කබළාවච්ඡෙකං, න අවගණ්ඩකාරකං, න හත්ථනිද්ධුනකං, න සිත්ථාවකාරකං, න ජිව්හානිච්ඡාරකං, න චපුචපුකාරකං, න සුරුසුරුකාරකං, න හත්ථනිල්ලෙහකං, න පත්තනිල්ලෙහකං, න ඔට්ඨනිල්ලෙහකං භුඤ්ජිතබ්බං.
พึงฉันบิณฑบาตโดยเคารพ พึงฉันบิณฑบาตโดยกำหนดที่บาตร พึงฉันบิณฑบาตตามลำดับ พึงฉันบิณฑบาตโดยมีกับข้าวเท่ากัน ไม่พึงฉันบิณฑบาตโดยกดข้าวจากยอดลงมา ไม่พึงปิดบังแกงหรือกับข้าวด้วยข้าว เพราะอยากได้มาก ไม่พึงฉันแกงหรือข้าวที่ขอมาเพื่อประโยชน์แก่ตน โดยที่ตนไม่เจ็บป่วย ไม่พึงแลดูบาตรของผู้อื่นด้วยจิตคิดเพ่งโทษ ไม่พึงทำคำข้าวให้ใหญ่เกินไป พึงทำคำข้าวให้กลมเป็นปริมณฑล ไม่พึงอ้าปากเมื่อคำข้าวยังไม่ถึงปาก ผู้กำลังฉันไม่พึงใส่มือทั้งหมดเข้าไปในปาก ไม่พึงพูดด้วยปากที่มีคำข้าว ไม่พึงฉันโดยยกคำข้าวขึ้นๆ ไม่พึงฉันโดยตัดคำข้าวๆ ไม่พึงฉันโดยทำแก้มตุ่ยเหมือนลิง ไม่พึงฉันโดยสะบัดมือๆ ไม่พึงฉันโดยโปรยเม็ดข้าวๆ ไม่พึงฉันโดยแลบลิ้นๆ ไม่พึงฉันโดยทำเสียงจุปุจุปุ ไม่พึงฉันโดยทำเสียงซูดซาด ไม่พึงฉันโดยเลียมือๆ ไม่พึงฉันโดยเลียบาตรๆ ไม่พึงฉันโดยเลียริมฝีปากๆ

න [Pg.236] සාමිසෙන හත්ථෙන පානීයථාලකො පටිග්ගහෙතබ්බො, න තාව ථෙරෙන හත්ථධොවනඋදකං පටිග්ගහෙතබ්බං, යාව න සබ්බෙ භුත්තාවිනො හොන්ති. සචෙ මනුස්සා ‘‘ධොවථ, භන්තෙ, පත්තඤ්ච හත්ථෙ චා’’ති වදන්ති, භික්ඛූ වා ‘‘තුම්හෙ උදකං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, වට්ටති. උදකෙ දීයමානෙ උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා උදකං පටිග්ගහෙතබ්බං, නීචං කත්වා උදකසද්දං අකරොන්තෙන අපටිඝංසන්තෙන පත්තො ධොවිතබ්බො. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො හොති, නීචං කත්වා උදකපටිග්ගාහකෙ උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා උදකපටිග්ගාහකො උදකෙන ඔසිඤ්චි, මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො න හොති, නීචං කත්වා ඡමාය උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති, න සසිත්ථකං පත්තධොවනං අන්තරඝරෙ ඡඩ්ඩෙතබ්බං.
ไม่พึงรับถ้วยน้ำดื่มด้วยมือที่เปื้อน พระเถระไม่พึงรับน้ำล้างมือตราบใดที่พระภิกษุทั้งหมดยังฉันไม่เสร็จ ถ้ามนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า, จงล้างบาตรและมือเถิด" หรือพระภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงรับน้ำเถิด" ย่อมควร เมื่อน้ำถูกถวาย พึงรับบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วพึงรับน้ำ พึงล้างบาตรโดยทำบาตรให้ต่ำ ไม่ทำเสียงน้ำ และไม่กระแทกกระทั้น ถ้ามีผู้รับน้ำ พึงเทน้ำลงในผู้รับน้ำโดยทำบาตรให้ต่ำ พึงมนสิการว่า "อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนผู้รับน้ำ อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนภิกษุทั้งหลายที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนผ้าสังฆาฏิ" ถ้าไม่มีผู้รับน้ำ พึงเทน้ำลงที่พื้นดินโดยทำบาตรให้ต่ำ พึงมนสิการว่า "อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนภิกษุทั้งหลายที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนผ้าสังฆาฏิ" ไม่พึงทิ้งน้ำล้างบาตรที่มีเม็ดข้าวภายในเรือน

භත්තග්ගතො උට්ඨාය නිවත්තන්තෙසු නවකෙහි භික්ඛූහි පඨමතරං නිවත්තිතබ්බං, පච්ඡා ථෙරෙහි. සම්බාධෙසු හි ඝරෙසු මහාථෙරානං නික්ඛමනොකාසො න හොති, තස්මා එවං වුත්තං. එවං නිවත්තන්තෙහි පන නවකෙහි ගෙහද්වාරෙ ඨත්වා ථෙරෙසු නික්ඛමන්තෙසු පටිපාටියා ගන්තබ්බං. සචෙ පන මහාථෙරා ධුරෙ නිසින්නා හොන්ති, නවකා අන්තොගෙහෙ, ථෙරාසනතො පට්ඨාය පටිපාටියා එව නික්ඛමිතබ්බං, කායෙන කායං අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන යථා අන්තරෙන මනුස්සා ගන්තුං සක්කොන්ති, එවං විරළාය පාළියා ගන්තබ්බං.
ในบรรดาพระภิกษุผู้กลับจากโรงฉัน พระภิกษุผู้ใหม่พึงกลับก่อน ภายหลังพระเถระ เพราะในเรือนที่คับแคบ ที่ทางออกของพระมหาเถระย่อมไม่มี เพราะเหตุนั้นจึงกล่าวอย่างนี้ แต่พระภิกษุผู้ใหม่ผู้กลับอย่างนี้ พึงยืนอยู่ที่ประตูเรือน เมื่อพระเถระทั้งหลายออกไปแล้ว พึงไปตามลำดับ ถ้าพระมหาเถระทั้งหลายนั่งอยู่ข้างหน้า และพระภิกษุผู้ใหม่นั่งอยู่ภายในเรือน พึงออกไปตามลำดับนั่นเอง โดยเริ่มจากที่นั่งของพระเถระ พึงไปโดยลำดับที่ห่างกันอย่างนี้ เพื่อที่มนุษย์ทั้งหลายจะสามารถเดินไปได้ในระหว่างโดยไม่ให้กายกระทบกาย

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ථෙරෙන භික්ඛුනා භත්තග්ගෙ අනුමොදිතු’’න්ති (චූළව. 362) වචනතො සඞ්ඝත්ථෙරෙන භත්තග්ගෙ අනුමොදිතබ්බං. තං එකමෙව ඔහාය සෙසෙහි න ගන්තබ්බං.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พระเถระภิกษุอนุโมทนาในโรงฉัน" พระสังฆเถระพึงอนุโมทนาในโรงฉัน พระภิกษุที่เหลือไม่พึงไปโดยละทิ้งพระรูปนั้นรูปเดียว

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භත්තග්ගෙ චතූහි පඤ්චහි ථෙරානුථෙරෙහි භික්ඛූහි ආගමෙතු’’න්ති (චූළව. 362) වචනතො සඞ්ඝත්ථෙරෙන අනුමොදනත්ථාය නිසින්නෙ හෙට්ඨා පටිපාටියා චතූහි නිසීදිතබ්බං, අනුථෙරෙ නිසින්නෙ මහාථෙරෙන ච හෙට්ඨා ච තීහි නිසීදිතබ්බං, පඤ්චමෙ නිසින්නෙ උපරි චතූහි නිසීදිතබ්බං, සඞ්ඝත්ථෙරෙන හෙට්ඨා දහරභික්ඛුස්මිං අජ්ඣිට්ඨෙපි සඞ්ඝත්ථෙරතො පට්ඨාය [Pg.237] චතූහි නිසීදිතබ්බමෙව. සචෙ පන අනුමොදකො භික්ඛු ‘‘ගච්ඡථ, භන්තෙ, ආගමෙතබ්බකිච්චං නත්ථී’’ති වදති, ගන්තුං වට්ටති. මහාථෙරෙන ‘‘ගච්ඡාම, ආවුසො’’ති වුත්තෙ ‘‘ගච්ඡථා’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති, ‘‘බහිගාමෙ ආගමිස්සාමා’’ති ආභොගං කත්වාපි බහිගාමං ගන්ත්වා අත්තනො නිස්සිතකෙ ‘‘තුම්හෙ තස්ස ආගමනං ආගමෙථා’’ති වත්වාපි ගන්තුං වට්ටතියෙව. සචෙ පන මනුස්සා අත්තනො රුචිතෙන එකෙන අනුමොදනං කාරෙන්ති, නෙව තස්ස අනුමොදතො ආපත්ති, න මහාථෙරස්ස භාරො හොති. උපනිසින්නකථායමෙව හි මනුස්සෙසු කථාපෙන්තෙසු ථෙරො ආපුච්ඡිතබ්බො. මහාථෙරෙන ච අනුමොදනාය අජ්ඣිට්ඨොව ආගමෙතබ්බොති ඉදමෙත්ථ ලක්ඛණං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති කරණීයෙ ආනන්තරිකං භික්ඛුං ආපුච්ඡිත්වා ගන්තු’’න්ති (චූළව. 362) වචනතො පන වච්චාදිපීළිතෙන අනන්තරං භික්ඛුං ආපුච්ඡිත්වා ගන්තබ්බන්ති. ඉදං භත්තග්ගවත්තං.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พระเถระและพระอนุเถระ ๔-๕ รูป รออยู่ในโรงฉัน" เมื่อพระสังฆเถระนั่งเพื่ออนุโมทนา พึงนั่ง ๔ รูปตามลำดับข้างล่าง เมื่อพระอนุเถระนั่ง พระมหาเถระและ ๓ รูปข้างล่างพึงนั่ง เมื่อพระรูปที่ ๕ นั่ง พึงนั่ง ๔ รูปข้างบน แม้เมื่อพระสังฆเถระชักชวนพระภิกษุหนุ่มข้างล่าง พึงนั่ง ๔ รูปนับตั้งแต่พระสังฆเถระนั่นเอง แต่ถ้าพระภิกษุผู้อนุโมทนากล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า จงไปเถิด กิจที่จะต้องรอไม่มี" ย่อมควรที่จะไป เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า "อาวุโส เราไปกันเถิด" แล้ว (พระภิกษุผู้อนุโมทนา) กล่าวว่า "จงไปเถิด" แม้อย่างนี้ก็ควร แม้ตั้งใจว่า "เราจะรออยู่ภายนอกหมู่บ้าน" ไปยังภายนอกหมู่บ้านแล้ว แม้กล่าวแก่ศิษย์ของตนว่า "ท่านทั้งหลายจงรอการมาของพระรูปนั้นเถิด" ย่อมควรที่จะไปนั่นเอง แต่ถ้ามนุษย์ทั้งหลายให้พระภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่ตนพอใจอนุโมทนา อาบัติย่อมไม่มีแก่พระภิกษุผู้อนุโมทนานั้น ภาระย่อมไม่มีแก่พระมหาเถระ เพราะในการสนทนาของผู้นั่งอยู่ใกล้กันนั่นเอง เมื่อมนุษย์ทั้งหลายให้พูด พึงขออนุญาตพระเถระ และพระมหาเถระพึงรอพระภิกษุที่ถูกชักชวนเพื่ออนุโมทนาเท่านั้น นี้เป็นลักษณะในเรื่องนี้ แต่เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้โดยบอกลาพระภิกษุที่อยู่ใกล้เคียงเมื่อมีกิจจำเป็น" ผู้ถูกความปวดอุจจาระเป็นต้นเบียดเบียน พึงบอกลาพระภิกษุที่อยู่ใกล้เคียงแล้วพึงไป นี้เป็นวัตรในโรงฉัน

189. පිණ්ඩචාරිකවත්තෙ පන පිණ්ඩචාරිකෙන භික්ඛුනා ‘‘ඉදානි ගාමං පවිසිස්සාමී’’ති තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන ගාමො පවිසිතබ්බො. සුප්පටිච්ඡන්නෙන අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බන්තිආදි සබ්බං භත්තග්ගවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඉධාපි වෙදිතබ්බං.
๑๘๙. แต่ในวัตรแห่งการเที่ยวบิณฑบาต พระภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตพึงเข้าไปสู่หมู่บ้านโดยดีไม่รีบร้อน โดยตั้งใจว่า "บัดนี้เราจะเข้าไปสู่หมู่บ้าน" นุ่งผ้าให้เป็นปริมณฑล ปิดบังไตรมณฑล คาดประคดเอว ทำผ้าสังฆาฏิให้เป็นสองชั้น ห่มผ้าสังฆาฏิ กลัดลูกดุม ล้างบาตรแล้วถือบาตร ทั้งหมดมีประการดังกล่าวนี้ พึงทราบในที่นี้ด้วยนัยที่กล่าวไว้ในวัตรในโรงฉันนั่นเองว่า พึงเข้าไปภายในเรือนโดยปกปิดดีแล้ว

නිවෙසනං පවිසන්තෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘ඉමිනා පවිසිස්සාමි, ඉමිනා නික්ඛමිස්සාමී’’ති, නාතිසහසා පවිසිතබ්බං, නාතිදූරෙ නාච්චාසන්නෙ ඨාතබ්බං, නාතිචිරං ඨාතබ්බං, නාතිලහුකං නිවත්තිතබ්බං, ඨිතෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘භික්ඛං දාතුකාමා වා අදාතුකාමා වා’’ති. සචෙ කම්මං වා නික්ඛිපති, ආසනා වා වුට්ඨාති, කටච්ඡුං වා පරාමසති, භාජනං වා පරාමසති, ඨපෙති වා, ‘‘දාතුකාමස්සා’’ති ඨාතබ්බං. භික්ඛාය දීයමානාය වාමෙන හත්ථෙන සඞ්ඝාටිං උච්චාරෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන පත්තං පණාමෙත්වා උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා භික්ඛා පටිග්ගහෙතබ්බා, ඉත්ථී වා හොතු පුරිසො වා, භික්ඛාදානසමයෙ මුඛං න ඔලොකෙතබ්බං, සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘සූපං දාතුකාමා වා අදාතුකාමා වා’’ති. සචෙ කටච්ඡුං වා පරාමසති, භාජනං වා පරාමසති, ඨපෙති වා, ‘‘දාතුකාමස්සා’’ති ඨාතබ්බං. භික්ඛාය දින්නාය සඞ්ඝාටියා පත්තං පටිච්ඡාදෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන නිවත්තිතබ්බං.
พระภิกษุผู้เข้าไปสู่เรือนพึงสังเกตว่า "เราจะเข้าไปทางนี้ เราจะออกทางนี้" ไม่พึงเข้าไปอย่างรีบร้อนเกินไป ไม่พึงยืนไกลเกินไปหรือใกล้เกินไป ไม่พึงยืนนานเกินไป ไม่พึงกลับอย่างรวดเร็วเกินไป ผู้ยืนอยู่พึงสังเกตว่า "เขาประสงค์จะถวายบิณฑบาตหรือไม่ประสงค์จะถวาย" ถ้าเขาวางงานลง หรือลุกขึ้นจากที่นั่ง หรือจับทัพพี หรือจับภาชนะ หรือนิมนต์ให้หยุด พึงยืนอยู่โดยคิดว่า "เขาคงประสงค์จะถวาย" เมื่อบิณฑบาตถูกถวาย พึงเลิกผ้าสังฆาฏิขึ้นด้วยมือซ้าย น้อมบาตรเข้าไปด้วยมือขวา รับบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วพึงรับบิณฑบาต ไม่ว่าจะเป็นหญิงหรือชาย ในเวลาถวายบิณฑบาตไม่พึงจ้องหน้า พึงสังเกตว่า "เขาประสงค์จะถวายแกงหรือไม่ประสงค์จะถวาย" ถ้าเขาจับทัพพี หรือจับภาชนะ หรือนิมนต์ให้หยุด พึงยืนอยู่โดยคิดว่า "เขาคงประสงค์จะถวาย" เมื่อบิณฑบาตถูกถวายแล้ว พึงปิดบาตรด้วยผ้าสังฆาฏิ แล้วพึงกลับโดยดีไม่รีบร้อน

යො [Pg.238] පඨමං ගාමතො පිණ්ඩාය පටික්කමති, තෙන ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, අවක්කාරපාති ධොවිත්වා උපට්ඨාපෙතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. යො පච්ඡා ගාමතො පිණ්ඩාය පටික්කමති, සචෙ හොති භුත්තාවසෙසො, සචෙ ආකඞ්ඛති, භුඤ්ජිතබ්බං. නො චෙ ආකඞ්ඛති, අප්පහරිතෙ වා ඡඩ්ඩෙතබ්බං, අප්පාණකෙ වා උදකෙ ඔපිලාපෙතබ්බං, තෙන ආසනං උද්ධරිතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පටිසාමෙතබ්බං, අවක්කාරපාති ධොවිත්වා පටිසාමෙතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං පටිසාමෙතබ්බං, භත්තග්ගං සම්මජ්ජිතබ්බං. යො පස්සති පානීයඝටං වා පරිභොජනීයඝටං වා වච්චඝටං වා රිත්තං තුච්ඡං, තෙන උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචස්ස හොති අවිසය්හං, හත්ථවිකාරෙන දුතියං ආමන්තෙත්වා හත්ථවිලඞ්ඝකෙන උපට්ඨාපෙතබ්බං, න ච තප්පච්චයා වාචා භින්දිතබ්බාති. ඉදං පිණ්ඩචාරිකවත්තං.
พระภิกษุรูปใดกลับจากบิณฑบาตจากบ้านก่อน พึงปูอาสนะ พึงจัดตั้งน้ำล้างเท้า แท่นรองเท้า และตั่งรองเท้า พึงล้างกระโถนแล้วจัดตั้งไว้ พึงจัดตั้งน้ำดื่มและน้ำใช้ พระภิกษุรูปใดกลับจากบิณฑบาตจากบ้านทีหลัง หากมีอาหารที่เหลืออยู่ และหากประสงค์จะฉัน ก็พึงฉัน หากไม่ประสงค์จะฉัน ก็พึงทิ้งในที่ที่ไม่มีหญ้าสด หรือพึงเทลงในน้ำที่ไม่มีตัวสัตว์ พระภิกษุรูปนั้นพึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้า แท่นรองเท้า และตั่งรองเท้า พึงล้างกระโถนแล้วเก็บไว้ พึงเก็บน้ำดื่มและน้ำใช้ พึงกวาดโรงฉัน พระภิกษุรูปใดเห็นหม้อน้ำดื่ม หม้อน้ำใช้ หรือหม้อน้ำในส้วม ว่างเปล่า พึงจัดตั้งไว้ หากไม่สามารถยกได้ด้วยตนเอง พึงเรียกเพื่อนภิกษุด้วยการทำมือบุ้ยใบ้ แล้วช่วยกันยกตั้งไว้ และไม่พึงเปล่งวาจาเพราะเหตุนั้น นี้คือวัตรของภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต

190. ආරඤ්ඤිකවත්තෙ ආරඤ්ඤිකෙන භික්ඛුනා කාලස්සෙව උට්ඨාය පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා චීවරං ඛන්ධෙ කරිත්වා උපාහනා ආරොහිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා වසනට්ඨානතො නික්ඛමිතබ්බං. ‘‘ඉදානි ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා නීචං කත්වා පප්ඵොටෙත්වා ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන ගාමො පවිසිතබ්බො. සුප්පටිච්ඡන්නෙන අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බන්තිආදි සබ්බං ගමනවිධානං ඉධාපි භත්තග්ගවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
๑๙๐. ในวัตรของภิกษุผู้อยู่ป่า ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ พึงใส่บาตรในถุงบาตรแล้วสะพายบ่า พึงพาดจีวรไว้บนบ่า พึงสวมรองเท้า พึงเก็บเครื่องไม้และเครื่องดินเผา พึงปิดประตูและหน้าต่าง แล้วออกจากที่อยู่ เมื่อจะเข้าสู่บ้านด้วยคิดว่า "บัดนี้เราจะเข้าสู่บ้าน" พึงถอดรองเท้า ลดลงต่ำ สลัดฝุ่นออก แล้วใส่ในถุงบาตร สะพายบ่า นุ่งผ้าให้เป็นปริมณฑล ปิดบังไตรมณฑล คาดประคดเอว ทำผ้าสังฆาฏิให้เป็นสองชั้นแล้วห่ม กลัดลูกดุม ล้างบาตรแล้วถือบาตร พึงเข้าสู่บ้านด้วยอาการอันดีไม่รีบร้อน พึงเข้าไปในบ้านด้วยอาการอันปกปิดดีแล้ว วิธีการเดินทางทั้งหมดนี้ พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในวัตรในโรงฉันนั่นเอง

නිවෙසනං පවිසන්තෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘ඉමිනා පවිසිස්සාමි, ඉමිනා නික්ඛමිස්සාමී’’තිආදි සබ්බං භික්ඛාචාරවිධානං පිණ්ඩචාරිකවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ආරඤ්ඤිකෙන භික්ඛුනා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ භාජනානි නප්පහොන්ති, පානීයමෙව පරිභොජනීයම්පි කත්වා උපට්ඨාපෙතබ්බං. භාජනං අලභන්තෙන වෙළුනාළිකායපි උපට්ඨාපෙතබ්බං. තම්පි අලභන්තස්ස යථා සමීපෙ උදකආවාටො හොති, එවං කාතබ්බං. අග්ගි උපට්ඨාපෙතබ්බො, අරණිසහිතං උපට්ඨාපෙතබ්බං, අරණිසහිතෙ සති අග්ගිං අකාතුම්පි වට්ටති. යථා ච ආරඤ්ඤිකස්ස, එවං කන්තාරප්පටිපන්නස්සපි අරණිසහිතං ඉච්ඡිතබ්බං. ගණවාසිනො පන තෙන විනාපි වට්ටති. කත්තරදණ්ඩො [Pg.239] උපට්ඨාපෙතබ්බො, නක්ඛත්තපදානි උග්ගහෙතබ්බානි සකලානි වා එකදෙසානි වා, දිසාකුසලෙන භවිතබ්බං. ඉදං ආරඤ්ඤිකවත්තං.
เมื่อจะเข้าสู่บ้าน พึงกำหนดว่า 'เราจะเข้าทางนี้ เราจะออกทางนี้' ดังนี้เป็นต้น ระเบียบการเที่ยวบิณฑบาตทั้งหมด พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้แล้วในปิณฑจาริกวัตรนั่นแล ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงจัดตั้งน้ำดื่มน้ำใช้ไว้ หากภาชนะไม่เพียงพอ พึงทำน้ำดื่มนั่นแลให้เป็นน้ำใช้ด้วยแล้วจัดตั้งไว้ เมื่อไม่ได้รับภาชนะ พึงจัดตั้งด้วยกระบอกไม้ไผ่ แม้เมื่อไม่ได้กระบอกไม้ไผ่นั้น ก็พึงทำโดยประการที่ให้มีบ่อน้ำอยู่ในที่ใกล้ พึงจัดตั้งไฟ พึงจัดตั้งไม้สีไฟ เมื่อมีไม้สีไฟอยู่ แม้จะไม่ก่อไฟไว้ก็ควร และไม้สีไฟนั้น ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงต้องการฉันใด แม้ภิกษุผู้เดินทางไกลก็พึงต้องการฉันนั้น ส่วนภิกษุผู้อยู่รวมกันเป็นหมู่ แม้ไม่มีไม้สีไฟนั้นก็ควร พึงจัดตั้งไม้เท้า พึงเรียนรู้นักษัตรทั้งหมดหรือบางส่วน พึงเป็นผู้ฉลาดในทิศ นี้คืออารัญญิกวัตร

191. සෙනාසනවත්තෙ යස්මිං විහාරෙ විහරති, සචෙ සො විහාරො උක්ලාපො හොති, සචෙ උස්සහති, සොධෙතබ්බො. විහාරං සොධෙන්තෙන පඨමං පත්තචීවරං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, භිසිබිම්බොහනං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චො නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, පීඨං නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චපටිපාදකා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බා, ඛෙළමල්ලකො නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, භූමත්ථරණං යථාපඤ්ඤත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ විහාරෙ සන්තානකං හොති, උල්ලොකා පඨමං ඔහාරෙතබ්බං, ආලොකසන්ධිකණ්ණභාගා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ ගෙරුකපරිකම්මකතා භිත්ති කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ කාළවණ්ණකතා භූමි කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ අකතා හොති භූමි, උදකෙන පරිප්ඵොසිත්වා පරිප්ඵොසිත්වා සම්මජ්ජිතබ්බා ‘‘මා විහාරො රජෙන උහඤ්ඤී’’ති, සඞ්කාරං විචිනිත්වා එකමන්තං ඡඩ්ඩෙතබ්බං.
๑๙๑. ในเสนาสนวัตร วิหารที่ภิกษุอาศัยอยู่ หากวิหารนั้นสกปรก ถ้าสามารถ พึงชำระเสีย เมื่อจะชำระวิหาร ก่อนอื่นพึงนำบาตรและจีวรออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำนิสีทนะและผ้าปูลาดออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำฟูกและหมอนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงลดเตียงลงให้ต่ำ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง โดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู พึงลดตั่งลงให้ต่ำ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง โดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู พึงนำเท้าเตียงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำกระโถนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำพนักพิงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงกำหนดผ้าปูพื้นตามที่ปูไว้เดิมแล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง หากในวิหารมีหยากไย่ พึงกวาดลงจากเพดานก่อน พึงเช็ดช่องแสงและมุมห้อง หากฝาที่ทาดินแดงเกิดเป็นคราบ พึงชุบผ้าบิดน้ำแล้วเช็ดเสีย หากพื้นทาสีดำเกิดเป็นคราบ พึงชุบผ้าบิดน้ำแล้วเช็ดเสีย หากเป็นพื้นดินที่ยังไม่ได้ทำ พึงพรมน้ำให้ทั่วแล้วกวาดเสีย ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้วิหารฟุ้งไปด้วยฝุ่น' พึงเก็บกวาดขยะไปทิ้งเสีย ณ ที่ข้างหนึ่ง

න භික්ඛුසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න විහාරසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න පානීයසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න පරිභොජනීයසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න පටිවාතෙ අඞ්ගණෙ සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, අධොවාතෙ සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං.
ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้ภิกษุ ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้วิหาร ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้น้ำดื่ม ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้น้ำใช้ ไม่พึงสะบัดเสนาสนะในลานด้านเหนือลม พึงสะบัดเสนาสนะด้านใต้ลม

භූමත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, මඤ්චපටිපාදකා එකමන්තං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අභිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බා, මඤ්චො එකමන්තං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බො, පීඨං එකමන්තං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං[Pg.240], භිසිබිම්බොහනං එකමන්තං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං ඔතාපෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, ඛෙළමල්ලකො එකමන්තං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අතිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං එකමන්තං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බං. පත්තචීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, පත්තං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන පත්තං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන හෙට්ඨාමඤ්චං වා හෙට්ඨාපීඨං වා පරාමසිත්වා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, න ච අනන්තරහිතාය භූමියා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො. චීවරං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන චීවරං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන චීවරවංසං වා චීවරරජ්ජුං වා පමජ්ජිත්වා පාරතො අන්තං, ඔරතො භොගං කත්වා චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං.
พึงนำผ้าปูพื้นไปตากแดด ชำระ สะบัด แล้วนำกลับมาปูไว้ตามเดิม พึงนำเท้าเตียงไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง เช็ดแล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม พึงนำเตียงไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง ชำระ สะบัด แล้วลดให้ต่ำ นำกลับมาโดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู แล้วปูไว้ตามเดิม พึงนำตั่งไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง ชำระ สะบัด แล้วลดให้ต่ำ นำกลับมาโดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู แล้วปูไว้ตามเดิม พึงนำฟูกและหมอนไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง ชำระ สะบัด แล้วนำกลับมาปูไว้ตามเดิม พึงนำนิสีทนะและผ้าปูลาดไปตากแดด สะบัด แล้วนำกลับมาปูไว้ตามเดิม พึงนำกระโถนไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง เช็ดแล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม พึงนำพนักพิงไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง เช็ดแล้ววางไว้ตามที่เดิม พึงเก็บบาตรและจีวร เมื่อจะเก็บบาตร พึงถือบาตรด้วยมือข้างหนึ่ง ใช้มืออีกข้างหนึ่งลูบคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่ง แล้วจึงวางบาตร และไม่พึงวางบาตรบนพื้นดินที่ไม่มีอะไรรอง เมื่อจะเก็บจีวร พึงถือจีวรด้วยมือข้างหนึ่ง ใช้มืออีกข้างหนึ่งเช็ดราวหรือเชือกสำหรับพาดจีวร แล้วทำชายไว้ข้างนอก ทำขนดไว้ข้างใน แล้วจึงเก็บจีวร

සචෙ පුරත්ථිමා සරජා වාතා වායන්ති, පුරත්ථිමා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ පච්ඡිමා, උත්තරා, දක්ඛිණා සරජා වාතා වායන්ති, දක්ඛිණා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ සීතකාලො හොති, දිවා වාතපානා විවරිතබ්බා, රත්තිං ථකෙතබ්බා. සචෙ උණ්හකාලො හොති, දිවා වාතපානා ථකෙතබ්බා, රත්තිං විවරිතබ්බා.
หากลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านทิศตะวันออก หากลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านทิศใต้ หากเป็นฤดูหนาว กลางวันพึงเปิดหน้าต่าง กลางคืนพึงปิด หากเป็นฤดูร้อน กลางวันพึงปิดหน้าต่าง กลางคืนพึงเปิด

සචෙ උක්ලාපං හොති, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, උපට්ඨානසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, අග්ගිසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා. සචෙ පානීයං න හොති, පානීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ පරිභොජනීයං න හොති, පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ ආචමනකුම්භියා උදකං න හොති, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං.
หากบริเวณสกปรก พึงกวาดบริเวณ พึงกวาดซุ้มประตู พึงกวาดศาลาโรงฉัน พึงกวาดโรงไฟ พึงกวาดวัจจกุฎี หากน้ำดื่มไม่มี พึงจัดตั้งน้ำดื่มไว้ หากน้ำใช้ไม่มี พึงจัดตั้งน้ำใช้ไว้ หากน้ำในหม้อน้ำชำระไม่มี พึงเทน้ำใส่ในหม้อน้ำชำระ

සචෙ වුඩ්ඪෙන සද්ධිං එකවිහාරෙ විහරති, න වුඩ්ඪං අනාපුච්ඡා උද්දෙසො දාතබ්බො, න පරිපුච්ඡා දාතබ්බා, න සජ්ඣායො කාතබ්බො, න ධම්මො භාසිතබ්බො, න පදීපො කාතබ්බො, න පදීපො විජ්ඣාපෙතබ්බො, න වාතපානා විවරිතබ්බා, න වාතපානා ථකෙතබ්බා. ද්වාරං නාම යස්මා මහාවළඤ්ජං, තස්මා තත්ථ ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, සෙසානි පන උද්දෙසදානාදීනි ආපුච්ඡිත්වාව කාතබ්බානි, දෙවසිකම්පි ආපුච්ඡිතුං වට්ටති. අථාපි ‘‘භන්තෙ, ආපුච්ඡිතමෙව හොතූ’’ති වුත්තෙ වුඩ්ඪතරො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, සයමෙව වා ‘‘ත්වං යථාසුඛං විහරාහී’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති. සභාගස්ස විස්සාසෙනපි වට්ටතියෙව. සචෙ වුඩ්ඪෙන සද්ධිං එකචඞ්කමෙ චඞ්කමති, යෙන වුඩ්ඪො, තෙන පරිවත්තෙතබ්බං, න ච වුඩ්ඪො සඞ්ඝාටිකණ්ණෙන ඝට්ටෙතබ්බො. ඉදං සෙනාසනවත්තං.
หากอยู่ร่วมในวิหารเดียวกันกับพระเถระ ไม่พึงให้บทเรียนโดยไม่บอกลาพระเถระ, ไม่พึงถามปัญหา, ไม่พึงสาธยาย, ไม่พึงแสดงธรรม, ไม่พึงจุดประทีป, ไม่พึงดับประทีป, ไม่พึงเปิดหน้าต่าง, ไม่พึงปิดหน้าต่าง. เพราะประตูเป็นทางสัญจรของคนมาก จึงไม่มีกิจที่ต้องบอกลาในเรื่องประตูนั้น. แต่กิจอื่น ๆ มีการให้บทเรียนเป็นต้น พึงกระทำได้ก็ต่อเมื่อบอกลาแล้วเท่านั้น. แม้การบอกลาเป็นประจำทุกวันก็ย่อมควร. อนึ่ง หากภิกษุผู้น้อยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ขอให้ถือว่าผมได้บอกลาไว้แล้วเถิด' เมื่อเป็นเช่นนี้ หากพระเถระรับว่า 'สาธุ' หรือพระเถระกล่าวเองว่า 'ท่านจงอยู่ตามสบายเถิด' ดังนี้ ก็ย่อมควร. แม้ด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้เป็นสหายกันก็ย่อมควร. หากเดินจงกรมในที่จงกรมเดียวกันกับพระเถระ พระเถระอยู่ทางไหน พึงหันหน้าไปทางนั้น, และไม่พึงกระทบพระเถระด้วยชายสังฆาฏิ. นี้เป็นเสนาสนวัตร.

192. ජන්තාඝරවත්තෙ [Pg.241] යො පඨමං ජන්තාඝරං ගච්ඡති, සචෙ ඡාරිකා උස්සන්නා හොති, ඡාරිකා ඡඩ්ඩෙතබ්බා. සචෙ උක්ලාපං හොති, ජන්තාඝරං සම්මජ්ජිතබ්බං, පරිභණ්ඩං සම්මජ්ජිතබ්බං, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, ජන්තාඝරසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, චුණ්ණං සන්නෙතබ්බං, මත්තිකා තෙමෙතබ්බා, උදකදොණියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. ජන්තාඝරං පවිසන්තෙන මත්තිකාය මුඛං මක්ඛෙත්වා පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරං පවිසිතබ්බං, න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ නිසීදිතබ්බං, න නවා භික්ඛූ ආසනෙන පටිබාහිතබ්බා. සචෙ උස්සහති, ජන්තාඝරෙ ථෙරානං භික්ඛූනං පරිකම්මං කාතබ්බං. ජන්තාඝරා නික්ඛමන්තෙන ජන්තාඝරපීඨං ආදාය පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරා නික්ඛමිතබ්බං. සචෙ උස්සහති, උදකෙපි ථෙරානං භික්ඛූනං පරිකම්මං කාතබ්බං, න ථෙරානං භික්ඛූනං පුරතො නහායිතබ්බං, න උපරිතො නහායිතබ්බං, නහාතෙන උත්තරන්තෙන ඔතරන්තානං මග්ගො දාතබ්බො. යො පච්ඡා ජන්තාඝරා නික්ඛමති, සචෙ ජන්තාඝරං චික්ඛල්ලං හොති, ධොවිතබ්බං, මත්තිකාදොණිං ධොවිත්වා ජන්තාඝරපීඨං පටිසාමෙත්වා අග්ගිං විජ්ඣාපෙත්වා ද්වාරං ථකෙත්වා පක්කමිතබ්බං. ඉදං ජන්තාඝරවත්තං.
๑๙๒. ในจันตาฆรวัตร ภิกษุใดไปโรงไฟเป็นคนแรก หากมีขี้เถ้าพูนขึ้น พึงทิ้งขี้เถ้าเสีย. หากโรงไฟสกปรก พึงกวาดโรงไฟ, พึงกวาดพื้นโบกปูน, พึงกวาดบริเวณ, พึงกวาดซุ้มประตู, พึงกวาดศาลาโรงไฟ, พึงเตรียมผงขัดตัว, พึงแช่ดิน, พึงเทน้ำลงในรางน้ำ. เมื่อจะเข้าโรงไฟ พึงทาหน้าด้วยดิน และพึงปกปิดทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วจึงเข้าโรงไฟ, ไม่พึงนั่งเบียดเสียดภิกษุผู้เถระ, ไม่พึงกีดกันภิกษุผู้ใหม่ด้วยอาสนะ. หากสามารถ พึงทำวัตรปฏิบัติแก่ภิกษุผู้เถระในโรงไฟ. เมื่อออกจากโรงไฟ พึงถือตั่งรองนั่งในโรงไฟ แล้วปกปิดทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วจึงออกจากโรงไฟ. หากสามารถ พึงทำวัตรปฏิบัติแก่ภิกษุผู้เถระแม้ในที่อาบน้ำ, ไม่พึงอาบน้ำข้างหน้าภิกษุผู้เถระ, ไม่พึงอาบน้ำจากที่สูงกว่า, เมื่ออาบน้ำเสร็จแล้วขึ้นมา พึงให้ทางแก่ภิกษุผู้กำลังลงไป. ภิกษุใดออกจากโรงไฟเป็นคนสุดท้าย หากโรงไฟเป็นโคลนตม พึงล้างเสีย, พึงล้างรางดิน, พึงเก็บตั่งรองนั่งในโรงไฟ, พึงดับไฟ, พึงปิดประตู แล้วจึงจากไป. นี้เป็นจันตาฆรวัตร.

193. වච්චකුටිවත්තෙ යො වච්චකුටිං ගච්ඡති, බහි ඨිතෙන උක්කාසිතබ්බං, අන්තො නිසින්නෙනපි උක්කාසිතබ්බං, චීවරවංසෙ වා චීවරරජ්ජුයා වා චීවරං නික්ඛිපිත්වා සාධුකං අතරමානෙන වච්චකුටි පවිසිතබ්බා, නාතිසහසා පවිසිතබ්බා, න උබ්භජිත්වා පවිසිතබ්බා, වච්චපාදුකාය ඨිතෙන උබ්භජිතබ්බං, න නිත්ථුනන්තෙන වච්චො කාතබ්බො, න දන්තකට්ඨං ඛාදන්තෙන වච්චො කාතබ්බො, න බහිද්ධා වච්චදොණිකාය වච්චො කාතබ්බො, න බහිද්ධා පස්සාවදොණිකාය පස්සාවො කාතබ්බො, න පස්සාවදොණිකාය ඛෙළො කාතබ්බො, ඵාලිතෙන වා ඛරෙන වා ගණ්ඨිකෙන වා කණ්ටකෙන වා සුසිරෙන වා පූතිනා වා කට්ඨෙන න අවලෙඛිතබ්බං, අවලෙඛනකට්ඨං පන අග්ගහෙත්වා පවිට්ඨස්ස ආපත්ති නත්ථි, න අවලෙඛනකට්ඨං වච්චකූපම්හි පාතෙතබ්බං, වච්චපාදුකාය ඨිතෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං, නාතිසහසා නික්ඛමිතබ්බං, න උබ්භජිත්වා නික්ඛමිතබ්බං, ආචමනපාදුකාය ඨිතෙන උබ්භජිතබ්බං, න චපුචපුකාරකං ආචමෙතබ්බං, න ආචමනසරාවකෙ උදකං සෙසෙතබ්බං. ඉදඤ්ච සබ්බසාධාරණට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං. තත්‍ර හි අඤ්ඤෙ අඤ්ඤෙ ආගච්ඡන්ති, තස්මා උදකං න සෙසෙතබ්බං. යං පන සඞ්ඝිකෙපි විහාරෙ එකදෙසෙ නිබද්ධගමනත්ථාය [Pg.242] කතං ඨානං හොති පුග්ගලිකට්ඨානං වා, තස්මිං වට්ටති. විරෙචනං පිවිත්වා පුනප්පුනං පවිසන්තස්සපි වට්ටතියෙව. ආචමනපාදුකාය ඨිතෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං.
๑๙๓. ในวัจจกุฎีวัตร ภิกษุใดไปส้วม พึงกระแอมไอขณะยืนอยู่ข้างนอก, แม้ผู้นั่งอยู่ข้างในก็พึงกระแอมไอ. พึงวางจีวรไว้บนราวแขวนจีวรหรือสายแขวนจีวร แล้วพึงเข้าส้วมอย่างดีโดยไม่รีบร้อน, ไม่พึงเข้าอย่างรีบร้อนเกินไป, ไม่พึงเข้าโดยการเลิกผ้าขึ้น. พึงเลิกผ้าขึ้นขณะยืนอยู่บนรองเท้าส้วม. ไม่พึงถ่ายอุจจาระขณะคราง, ไม่พึงถ่ายอุจจาระขณะเคี้ยวไม้สีฟัน, ไม่พึงถ่ายอุจจาระนอกรางส้วม, ไม่พึงถ่ายปัสสาวะนอกรางปัสสาวะ, ไม่พึงถ่มน้ำลายลงในรางปัสสาวะ. ไม่พึงชำระด้วยไม้ที่แตก, หยาบ, มีปม, มีหนาม, มีรู, หรือเน่าเปื่อย. แต่ไม่มีอาบัติสำหรับผู้ที่เข้าไปโดยไม่ได้นำไม้ชำระไป. ไม่พึงทิ้งไม้ชำระลงในหลุมส้วม. พึงปกปิดร่างกายขณะยืนอยู่บนรองเท้าส้วม. ไม่พึงออกจากส้วมอย่างรีบร้อนเกินไป, ไม่พึงออกจากส้วมโดยการเลิกผ้าขึ้น. พึงเลิกผ้าขึ้นขณะยืนอยู่บนรองเท้าสำหรับชำระ. ไม่พึงชำระโดยทำเสียงดังจุปุจุปุ. ไม่พึงเหลือน้ำไว้ในขันน้ำชำระ. ข้อความนี้กล่าวโดยหมายถึงสถานที่สาธารณะทั่วไป. เพราะภิกษุอื่น ๆ ย่อมมาที่นั่น จึงไม่พึงเหลือน้ำไว้. แต่หากเป็นสถานที่ที่จัดไว้เพื่อการไปมาเป็นประจำในส่วนหนึ่งของวิหารที่เป็นของสงฆ์ หรือเป็นสถานที่ส่วนตัว ก็ย่อมควรในที่นั้น. แม้แก่ผู้ที่ดื่มยาถ่ายแล้วเข้าออกบ่อย ๆ ก็ย่อมควร. พึงปกปิดร่างกายขณะยืนอยู่บนรองเท้าสำหรับชำระ.

සචෙ වච්චකුටි උහතා හොති බහි වච්චමක්ඛිතා, උදකං ආහරිත්වා ධොවිතබ්බා. උදකං අත්ථි, භාජනං නත්ථි, අසන්තං නාම හොති. භාජනං අත්ථි, උදකං නත්ථි, එතම්පි අසන්තං. උභයස්මිං අසති අසන්තමෙව, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ අවලෙඛනපිටකො පූරිතො හොති, අවලෙඛනකට්ඨං ඡඩ්ඩෙතබ්බං. සචෙ කචවරං අත්ථි, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා, පරිභණ්ඩං සම්මජ්ජිතබ්බං, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො. සචෙ ආචමනකුම්භියා උදකං න හොති, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං.
หากส้วมเลอะอุจจาระหรือภายนอกเปื้อนอุจจาระ พึงนำน้ำมาล้าง. หากมีน้ำแต่ไม่มีภาชนะ ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ. หากมีภาชนะแต่น้ำไม่มี นี้ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ. เมื่อไม่มีทั้งสองอย่าง ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำจริง ๆ, พึงเช็ดด้วยไม้หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วจึงไป. หากตะกร้าใส่ไม้ชำระเต็ม พึงทิ้งไม้ชำระเสีย. หากมีขยะ พึงกวาดส้วม, พึงกวาดพื้นโบกปูน, พึงกวาดบริเวณ, พึงกวาดซุ้มประตู. หากไม่มีน้ำในหม้อน้ำชำระ พึงเทน้ำใส่ในหม้อน้ำชำระ.

‘‘න, භික්ඛවෙ, වච්චං කත්වා සති උදකෙ නාචමෙතබ්බං, යො නාචමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 373) වචනතො උදකෙ සති උදකකිච්චං අකරොන්තස්ස ආපත්ති. සචෙ උදකං අත්ථි, පටිච්ඡන්නට්ඨානං පන නත්ථි, භාජනෙන නීහරිත්වා ආචමිතබ්බං. භාජනෙ අසති පත්තෙන නීහරිතබ්බං, පත්තෙපි අසති අසන්තං නාම හොති. ‘‘ඉදං අතිවිවටං, පුරතො අඤ්ඤං උදකං භවිස්සතී’’ති ගතස්ස උදකං අලභන්තස්සෙව භික්ඛාචාරවෙලා හොති, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං, භුඤ්ජිතුම්පි අනුමොදිතුම්පි වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වච්චකුටියා යථාවුඩ්ඪං වච්චො කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආගතපටිපාටියා වච්චං කාතු’’න්ති (චුළව. 373) වචනතො වච්චකුටිං පවිසන්තෙන ආගතපටිපාටියා පවිසිතබ්බං. වච්චකුටියං පස්සාවට්ඨානෙ නහානතිත්ථෙති තීසුපි ආගතපටිපාටියෙව පමාණං. ඉදං වච්චකුටිවත්තං.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เมื่อถ่ายอุจจาระแล้ว หากมีน้ำ ไม่พึงไม่ชำระ, ผู้ใดไม่ชำระ ผู้นั้นมีอาบัติทุกกฏ" ดังนั้น เมื่อมีน้ำ ผู้ใดไม่กระทำกิจด้วยน้ำ ย่อมมีอาบัติ. หากมีน้ำแต่ไม่มีที่กำบัง พึงตักน้ำออกมาด้วยภาชนะหรือถ้วยแล้วชำระ. หากไม่มีภาชนะ พึงตักออกมาด้วยบาตร, หากไม่มีบาตรอีก ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ. หากภิกษุไปโดยคิดว่า "ที่นี้โล่งเกินไป ข้างหน้าคงมีน้ำอื่น" แล้วไม่พบน้ำ และถึงเวลาบิณฑบาตแล้ว พึงเช็ดด้วยไม้หรือสิ่งอื่นแล้วจึงไป, ย่อมควรที่จะฉันและอนุโมทนา. เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในส้วม ไม่พึงถ่ายอุจจาระตามลำดับพรรษา, ผู้ใดทำเช่นนั้น ผู้นั้นมีอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถ่ายอุจจาระตามลำดับผู้มาถึง" ดังนั้น เมื่อจะเข้าส้วม พึงเข้าตามลำดับผู้มาถึง. ในส้วม, ในที่ถ่ายปัสสาวะ, และในท่าน้ำสำหรับอาบน้ำ ทั้งสามแห่งนี้ ลำดับผู้มาถึงเป็นประมาณ. นี้เป็นวัตรของส้วม.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ดังนี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

උපජ්ඣායාදිවත්තවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยวัตรมีอุปัชฌายวัตรเป็นต้น จบลงแล้ว

28. චතුපච්චයභාජනීයවිනිච්ඡයකථා
๒๘. เรื่องวินิจฉัยการแบ่งปันปัจจัยสี่

194. චතුපච්චයභාජනන්ති [Pg.243] චීවරාදීනං චතුන්නං පච්චයානං භාජනං. තත්ථ චීවරභාජනෙ තාව චීවරපටිග්ගාහකො වෙදිතබ්බො, චීවරනිදහකො වෙදිතබ්බො, භණ්ඩාගාරිකො වෙදිතබ්බො, භණ්ඩාගාරං වෙදිතබ්බං, චීවරභාජකො වෙදිතබ්බො, චීවරභාජනං වෙදිතබ්බං.
๑๙๔. การแบ่งปันปัจจัยสี่นั้น คือการแบ่งปันปัจจัยสี่มีจีวรเป็นต้น ในการแบ่งปันจีวรนั้น พึงทราบภิกษุผู้รับจีวร พึงทราบภิกษุผู้เก็บจีวร พึงทราบภัณฑาคาริก พึงทราบคลัง พึงทราบภิกษุผู้แบ่งจีวร พึงทราบการแบ่งจีวร

තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 340-342) ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ගහිතාගහිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (මහාව. 342) වචනතො ඉමෙහි පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො චීවරපටිග්ගාහකො සම්මන්නිතබ්බො. තත්ථ පච්ඡා ආගතානම්පි අත්තනො ඤාතකාදීනං පඨමතරං පටිග්ගණ්හන්තො වා එකච්චස්මිං පෙමං දස්සෙත්වා ගණ්හන්තො වා ලොභපකතිතාය අත්තනො පරිණාමෙන්තො වා ඡන්දාගතිං ගච්ඡති නාම. පඨමතරං ආගතස්සපි කොධවසෙන පච්ඡා ගණ්හන්තො වා දුග්ගතමනුස්සෙසු අවමඤ්ඤං කත්වා ගණ්හන්තො වා ‘‘කිං වො ඝරෙ ඨපනොකාසො නත්ථි, තුම්හාකං සන්තකං ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති එවං සඞ්ඝස්ස ලාභන්තරායං කරොන්තො වා දොසාගතිං ගච්ඡති නාම. යො පන මුට්ඨස්සති අසම්පජානො, අයං මොහාගතිං ගච්ඡති නාම. පච්ඡා ආගතානම්පි ඉස්සරානං භයෙන පඨමතරං පටිග්ගණ්හන්තො වා ‘‘චීවරපටිග්ගාහකට්ඨානං නාමෙතං භාරිය’’න්ති සන්තසන්තො වා භයාගතිං ගච්ඡති නාම. ‘‘මයා ඉදඤ්චිදඤ්ච ගහිතං, ඉදඤ්චිදඤ්ච න ගහිත’’න්ති එවං ජානන්තො ගහිතාගහිතං ජානාති නාම. තස්මා යො ඡන්දාගතිආදිවසෙන න ගච්ඡති, ඤාතකඅඤ්ඤාතකඅඩ්ඪදුග්ගතෙසු විසෙසං අකත්වා ආගතපටිපාටියා ගණ්හාති, සීලාචාරපටිපත්තියුත්තො හොති සතිමා මෙධාවී බහුස්සුතො, සක්කොති දායකානං විස්සට්ඨාය වාචාය පරිමණ්ඩලෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි අනුමොදනං කරොන්තො පසාදං ජනෙතුං, එවරූපො සම්මන්නිතබ්බො.
ในการนั้น เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้รับจีวร คือผู้ไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่ารับแล้วหรือไม่รับ" ภิกษุผู้รับจีวรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้ พึงสมมติ ในการนั้น ภิกษุผู้รับจีวรของญาติเป็นต้นของตนที่มาทีหลังก่อน หรือแสดงความรักในบางคนแล้วรับ หรือน้อมไปเพื่อตนด้วยความเป็นผู้มีปกติโลภ ชื่อว่าถึงฉันทาคติ หรือภิกษุผู้รับจีวรของคนที่มาถึงก่อนด้วยอำนาจแห่งความโกรธในภายหลัง หรือรับโดยดูหมิ่นมนุษย์ผู้ยากไร้ หรือทำอันตรายแก่ลาภของสงฆ์อย่างนี้ว่า "ในเรือนของท่านไม่มีที่เก็บหรือ ท่านจงนำของของท่านไปเถิด" ชื่อว่าถึงโทสาคติ ส่วนภิกษุใดมีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ ภิกษุนี้ชื่อว่าถึงโมหาคติ หรือภิกษุผู้รับจีวรของผู้มีอำนาจที่มาทีหลังก่อนด้วยความกลัว หรือหวาดกลัวว่า "ตำแหน่งผู้รับจีวรนี้เป็นภาระหนัก" ชื่อว่าถึงภยาคติ ภิกษุผู้รู้อย่างนี้ว่า "เราได้รับสิ่งนี้และสิ่งนี้แล้ว สิ่งนี้และสิ่งนี้ยังไม่ได้รับ" ชื่อว่ารู้ว่ารับแล้วหรือไม่รับ เพราะฉะนั้น ภิกษุใดไม่ถึงฉันทาคติเป็นต้น ไม่ทำความแตกต่างในหมู่ญาติ อญาติ คนมั่งมี คนยากไร้ และรับตามลำดับที่มา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล จริยาวัตร มีสติ มีปัญญา มีการศึกษามาก สามารถยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้นได้ด้วยการอนุโมทนาด้วยถ้อยคำที่ชัดเจนและด้วยบทและพยัญชนะที่บริบูรณ์แก่ทายกทั้งหลาย ภิกษุเช่นนั้นพึงสมมติ

එවඤ්ච පන සම්මන්නිතබ්බො. පඨමං භික්ඛු යාචිතබ්බො, යාචිත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
อนึ่ง พึงสมมติอย่างนี้ เบื้องต้น พึงขอภิกษุ ครั้นขอแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงบอกสงฆ์ว่า –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้รับจีวร นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු [Pg.244] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං සම්මන්නති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො චීවරපටිග්ගාහකස්ස සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้รับจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้รับจีวร ย่อมเป็นที่พอใจแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ภิกษุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง รูปใดไม่พอใจ รูปนั้นพึงพูด

‘‘සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු චීවරපටිග්ගාහකො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 342) –
ภิกษุชื่อนี้เป็นผู้รับจีวร อันสงฆ์สมมติแล้ว เป็นที่พอใจแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนิ่งนี้ไว้ดังนี้

ඉති ඉමාය කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා අන්තොවිහාරෙ සබ්බසඞ්ඝමජ්ඣෙපි ඛණ්ඩසීමායම්පි සම්මන්නිතුං වට්ටතියෙව. එවං සම්මතෙන ච විහාරපච්චන්තෙ වා පධානඝරෙ වා න අච්ඡිතබ්බං. යත්ථ පන ආගතාගතා මනුස්සා සුඛං පස්සන්ති, තාදිසෙ ධුරවිහාරට්ඨානෙ බීජනිං පස්සෙ ඨපෙත්වා සුනිවත්ථෙන සුපාරුතෙන නිසීදිතබ්බං.
ด้วยกรรมวาจานี้ หรือด้วยการบอกให้สงฆ์ทราบ พึงสมมติได้ในภายในวิหาร ในท่ามกลางสงฆ์ทั้งหมด หรือในขัณฑสีมา อนึ่ง ผู้ที่ถูกสมมติแล้วอย่างนี้ ไม่พึงอยู่ในชายวิหาร หรือในเรือนที่บำเพ็ญเพียร แต่ในสถานที่ใดที่มนุษย์ทั้งหลายที่มาแล้วมาแล้วเห็นได้โดยสะดวก ในสถานที่ส่วนหน้าของวิหารเช่นนั้น พึงนั่งโดยนุ่งห่มเรียบร้อยดีแล้ว โดยวางพัดไว้ข้างตัว

195. චීවරනිදහකොපි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං චීවරනිදහකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, නිහිතානිහිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති වචනතො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො භික්ඛු –
๑๙๕. แม้ภิกษุผู้เก็บจีวรก็เช่นกัน เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้เก็บจีวร คือผู้ไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่าเก็บแล้วหรือไม่เก็บ" ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงสมมติ –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරනිදහකං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เก็บจีวร นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරනිදහකං සම්මන්නති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො චීවරනිදහකස්ස සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เก็บจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เก็บจีวร ย่อมเป็นที่พอใจแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ภิกษุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง รูปใดไม่พอใจ รูปนั้นพึงพูด

‘‘සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු චීවරනිදහකො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 342) –
ภิกษุชื่อนี้เป็นผู้เก็บจีวร อันสงฆ์สมมติแล้ว เป็นที่พอใจแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนิ่งนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้

ඉති ඉමාය කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා වුත්තනයෙනෙව සම්මන්නිතබ්බො.
พึงสมมติด้วยกรรมวาจานี้ หรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) ตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง

196. භණ්ඩාගාරිකොපි [Pg.245] ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං භණ්ඩාගාරිකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ගුත්තාගුත්තඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (මහාව. 343) වචනතො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො භික්ඛු ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං භණ්ඩාගාරිකං සම්මන්නෙය්‍යා’’තිආදිනා (මහාව. 343) නයෙන කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා සම්මන්නිතබ්බො.
๑๙๖. แม้ภิกษุผู้เป็นภัณฑาคาริกก็เช่นกัน เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นภัณฑาคาริก คือ ผู้ไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่าสิ่งของที่รักษาดีแล้วหรือยังไม่ได้รักษาดี" ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงได้รับการสมมติด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) ด้วยนัยมีอาทิว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นภัณฑาคาริก"

එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 343) ච යත්ථ ඡදනාදීසු කොචි දොසො නත්ථි, තං ගුත්තං. යත්ථ පන ඡදනතිණං වා ඡදනිට්ඨකා වා යත්ථ කත්ථචි පතිතා, යෙන ඔවස්සති වා, මූසිකාදීනං වා පවෙසො හොති, භිත්තිආදීසු වා කත්ථචි ඡිද්දං හොති, උපචිකා වා උට්ඨහන්ති, තං සබ්බං අගුත්තං නාම. තං සල්ලක්ඛෙත්වා භණ්ඩාගාරිකෙන පටිසඞ්ඛරිතබ්බං. සීතසමයෙ ද්වාරඤ්ච වාතපානඤ්ච සුපිහිතං කාතබ්බං. සීතෙන හි චීවරානි කණ්ණකිතානි හොන්ති. උණ්හසමයෙ අන්තරන්තරා වාතප්පවෙසනත්ථං විවරිතබ්බං. එවං කරොන්තො හි ගුත්තාගුත්තං ජානාති නාම.
ในการนี้ สถานที่ใดไม่มีความชำรุดบกพร่องในการมุงเป็นต้น สถานที่นั้นชื่อว่ารักษาดีแล้ว แต่ในสถานที่ใด หญ้าสำหรับมุงก็ดี อิฐสำหรับมุงก็ดี ตกหล่นอยู่ ณ ที่ใดที่หนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุให้ฝนรั่วรดได้ หรือเป็นที่ที่พวกหนูเป็นต้นเข้าไปได้ หรือมีช่องโหว่ ณ ที่บางแห่งที่ฝาผนังเป็นต้น หรือปลวกขึ้น ทั้งหมดนั้นชื่อว่าไม่รักษาดี ภัณฑาคาริกพึงพิจารณาสิ่งที่รักษาดีและไม่รักษาดีนั้นแล้วพึงซ่อมแซม ในฤดูหนาว พึงปิดประตูและหน้าต่างให้สนิท เพราะจีวรย่อมขึ้นราได้เพราะความเย็นชื้น ในฤดูร้อน พึงเปิดเป็นครั้งคราวเพื่อให้ลมเข้า ผู้ทำอย่างนี้ ชื่อว่ารู้ว่ารักษาดีแล้วหรือไม่รักษาดี

197. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භණ්ඩාගාරං සම්මන්නිතුං, යං සඞ්ඝො ආකඞ්ඛති විහාරං වා අඩ්ඪයොගං වා පාසාදං වා හම්මියං වා ගුහං වා’’ති (මහාව. 343) වචනතො භණ්ඩාගාරං සම්මන්නිත්වා ඨපෙතබ්බං. එත්ථ ච යො ආරාමමජ්ඣෙ ආරාමිකසාමණෙරාදීහි අවිවිත්තො සබ්බෙසං සමොසරණට්ඨානෙ විහාරො වා අඩ්ඪයොගො වා හොති, සො සම්මන්නිතබ්බො. පච්චන්තසෙනාසනං පන න සම්මන්නිතබ්බං. ඉමං පන භණ්ඩාගාරං ඛණ්ඩසීමං ගන්ත්වා ඛණ්ඩසීමාය නිසින්නෙහි සම්මන්නිතුං න වට්ටති. විහාරමජ්ඣෙයෙව ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං විහාරං භණ්ඩාගාරං සම්මන්නෙය්‍යා’’තිආදිනා (මහාව. 343) නයෙන කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා සම්මන්නිතබ්බං.
๑๙๗. เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติคลัง สงฆ์ประสงค์จะสมมติวิหาร หรืออัฑฒโยค หรือปราสาท หรือหัมมิยะ หรือถ้ำ ใด" พึงสมมติคลังแล้วตั้งไว้ ในการนี้ วิหารหรืออัฑฒโยคใดที่อยู่ท่ามกลางอาราม ไม่สงัดเงียบจากพวกอารามิกบุรุษและสามเณรเป็นต้น เป็นที่ประชุมของชนทั้งปวง วิหารหรืออัฑฒโยคนั้นพึงสมมติ ส่วนเสนาสนะที่อยู่ชายแดนไม่พึงสมมติ อนึ่ง ไม่ควรไปที่ขัณฑสีมาแล้วนั่งในขัณฑสีมาเพื่อสมมติคลังนี้ พึงสมมติในท่ามกลางวิหารนั่นเอง ด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) ด้วยนัยมีอาทิว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นคลัง"

චීවරපටිග්ගාහකාදීහි පන තීහිපි අත්තනො වත්තං ජානිතබ්බං. තත්ථ චීවරපටිග්ගාහකෙන තාව යං යං මනුස්සා ‘‘කාලචීවර’’න්ති වා ‘‘අකාලචීවර’’න්ති වා ‘‘අච්චෙකචීවර’’න්ති වා ‘‘වස්සිකසාටික’’න්ති වා ‘‘නිසීදන’’න්ති වා ‘‘පච්චත්ථරණ’’න්ති වා ‘‘මුඛපුඤ්ඡනචොළ’’න්ති වා දෙන්ති, තං සබ්බං එකරාසිං [Pg.246] කත්වා මිස්සෙත්වා න ගණ්හිතබ්බං, විසුං විසුං කත්වාව ගණ්හිත්වා චීවරනිදහකස්ස තථෙව ආචික්ඛිත්වා දාතබ්බං. චීවරනිදහකෙනපි භණ්ඩාගාරිකස්ස දදමානෙන ‘‘ඉදං කාලචීවරං…පෙ… ඉදං මුඛපුඤ්ඡනචොළ’’න්ති ආචික්ඛිත්වාව දාතබ්බං. භණ්ඩාගාරිකෙනපි තථෙව විසුං විසුං සඤ්ඤාණං කත්වා ඨපෙතබ්බං. තතො සඞ්ඝෙන ‘‘කාලචීවරං ආහරා’’ති වුත්තෙ කාලචීවරමෙව දාතබ්බං…පෙ… ‘‘මුඛපුඤ්ඡනචොළං ආහරා’’ති වුත්තෙ තදෙව දාතබ්බං. ඉති භගවතා චීවරපටිග්ගාහකො අනුඤ්ඤාතො, චීවරනිදහකො අනුඤ්ඤාතො, භණ්ඩාගාරිකො අනුඤ්ඤාතො, භණ්ඩාගාරං අනුඤ්ඤාතං, න බාහුලිකතාය, න අසන්තුට්ඨිතාය, අපිච ඛො සඞ්ඝානුග්ගහාය. සචෙ හි ආහටාහටං ගහෙත්වා භික්ඛූ භාජෙය්‍යුං, නෙව ආහටං, න අනාහටං, න දින්නං, න අදින්නං, න ලද්ධං, න අලද්ධං ජානෙය්‍යුං, ආහටාහටං ථෙරාසනෙ වා දදෙය්‍යුං, ඛණ්ඩාඛණ්ඩං වා ඡින්දිත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, එවං සති අයුත්තපරිභොගො ච හොති, න ච සබ්බෙසං සඞ්ගහො කතො හොති. භණ්ඩාගාරෙ පන චීවරං ඨපෙත්වා උස්සන්නකාලෙ එකෙකස්ස භික්ඛුනො තිචීවරං වා ද්වෙ ද්වෙ වා එකෙකං වා චීවරං දස්සන්ති, ලද්ධාලද්ධං ජානිස්සන්ති, අලද්ධභාවං ඤත්වා සඞ්ගහං කාතුං මඤ්ඤිස්සන්තීති.
อนึ่ง ภิกษุทั้ง ๓ รูป มีผู้รับจีวรเป็นต้น พึงทราบวัตรของตน ในบรรดาภิกษุ ๓ รูปนั้น เบื้องต้น ผู้รับจีวรพึงทราบว่า จีวรใดๆ ที่มนุษย์ถวาย โดยกล่าวว่า 'กาลจีวร' ก็ดี 'อกาลจีวร' ก็ดี 'อัจเจกจีวร' ก็ดี 'ผ้าอาบน้ำฝน' ก็ดี 'ผ้านิสีทนะ' ก็ดี 'ผ้าปูที่นอน' ก็ดี 'ผ้าเช็ดหน้า' ก็ดี จีวรทั้งหมดนั้นไม่พึงรับโดยรวมเป็นกองเดียวกันและปะปนกัน พึงแยกรับเป็นส่วนๆ แล้วบอกแก่ผู้เก็บจีวรตามนั้นแล้วจึงมอบให้ แม้ผู้เก็บจีวรเมื่อจะมอบแก่ภัณฑาคาริก ก็พึงบอกว่า 'นี่คือกาลจีวร... ฯลฯ ...นี่คือผ้าเช็ดหน้า' ดังนี้แล้วจึงมอบให้ แม้ภัณฑาคาริกก็พึงทำเครื่องหมายแยกกันเป็นส่วนๆ แล้วเก็บไว้ตามนั้น หลังจากนั้น เมื่อสงฆ์กล่าวว่า 'จงนำกาลจีวรมา' ก็พึงมอบให้เฉพาะกาลจีวร... ฯลฯ ...เมื่อกล่าวว่า 'จงนำผ้าเช็ดหน้ามา' ก็พึงมอบให้เฉพาะผ้านั้น ด้วยเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงอนุญาตผู้รับจีวร ทรงอนุญาตผู้เก็บจีวร ทรงอนุญาตภัณฑาคาริก ทรงอนุญาตคลัง มิใช่เพื่อความมักมาก มิใช่เพื่อความไม่สันโดษ แต่เพื่ออนุเคราะห์สงฆ์ เพราะว่าถ้าภิกษุทั้งหลายรับจีวรที่เขานำมาถวายเรื่อยๆ แล้วแบ่งกันเอง ก็จะไม่รู้ว่าอะไรนำมาแล้ว อะไรยังไม่ได้นำมา อะไรถวายแล้ว อะไรยังไม่ได้ถวาย อะไรได้รับแล้ว อะไรยังไม่ได้รับ และอาจจะมอบจีวรที่เขานำมาถวายเรื่อยๆ นั้นไว้ที่อาสนะของพระเถระ หรืออาจจะตัดเป็นชิ้นๆ แล้วรับไป เมื่อเป็นเช่นนี้ ก็จะเป็นการบริโภคที่ไม่สมควร และไม่เป็นการสงเคราะห์แก่ภิกษุทั้งปวง แต่ถ้าเก็บจีวรไว้ในคลัง เมื่อมีจีวรมาก ก็จะมอบจีวรแก่ภิกษุแต่ละรูป รูปละ ๓ ผืนบ้าง ๒ ผืนบ้าง ๑ ผืนบ้าง ภิกษุเหล่านั้นก็จะรู้ว่าอะไรได้รับแล้วหรือยังไม่ได้รับ และเมื่อรู้ว่ายังไม่ได้รับ ก็จะคิดสงเคราะห์กัน ดังนี้

198. චීවරභාජකොවි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං චීවරභාජකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, භාජිතාභාජිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (මහාව. 343) වචනතො පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතොයෙව ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරභාජකං සම්මන්නෙය්‍යා’’ති(මහාව. 343) ආදිනා නයෙන කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා සම්මන්නිත්වා ඨපෙතබ්බො.
๑๙๘. แม้ภิกษุผู้แบ่งจีวรก็เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้แบ่งจีวร คือ ภิกษุใดไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่าอะไรแบ่งแล้วหรือยังไม่ได้แบ่ง" ดังนี้ จึงพึงสมมติและตั้งไว้เฉพาะภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นั้น ด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) โดยนัยมีอาทิว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้แบ่งจีวร"

එත්ථ සභාගානං භික්ඛූනං අපාපුණන්තම්පි මහග්ඝචීවරං දෙන්තො ඡන්දාගතිං ගච්ඡති නාම. අඤ්ඤෙසං වුඩ්ඪතරානං පාපුණන්තම්පි මහග්ඝචීවරං අදත්වා අප්පග්ඝං දෙන්තො දොසාගතිං ගච්ඡති නාම. මොහමූළ්හො චීවරදානවත්තං අජානන්තො මොහාගතිං ගච්ඡති නාම. මුඛරානං නවකානම්පි භයෙන අපාපුණන්තං එව මහග්ඝං චීවරං දෙන්තො භයාගතිං ගච්ඡති නාම. යො එවං න [Pg.247] ගච්ඡති, සබ්බෙසං තුලාභූතො පමාණභූතො මජ්ඣත්තො, සො සම්මන්නිතබ්බො. තෙනපි චීවරං භාජෙන්තෙන පඨමං ‘‘ඉදං ථූලං, ඉදං සණ්හං, ඉදං ඝනං, ඉදං තනුකං, ඉදං පරිභුත්තං, ඉදං අපරිභුත්තං, ඉදං දීඝතො එත්තකං, පුථුලතො එත්තක’’න්ති එවං වත්ථානි විචිනිත්වා ‘‘ඉදං එත්තකං අග්ඝති, ඉදං එත්තක’’න්ති එවං අග්ඝපරිච්ඡෙදං කත්වා සචෙ සබ්බෙසං එකෙකමෙව දසදසඅග්ඝනකං පාපුණාති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ පාපුණාති, යං නව වා අට්ඨ වා අග්ඝති, තං අඤ්ඤෙන එකඅග්ඝනකෙන ච ද්විඅග්ඝනකෙන ච සද්ධිං බන්ධිත්වා එතෙන උපායෙන සමෙ පටිවීසෙ ඨපෙත්වා කුසො පාතෙතබ්බො. සචෙ එකෙකස්ස දීයමානෙ චීවරෙ දිවසො නප්පහොති, දස දස භික්ඛූ ගණෙත්වා දස දස චීවරපටිවීසෙ එකතො බන්ධිත්වා භණ්ඩිකං කත්වා එකො චීවරපටිවීසො ඨපෙතබ්බො. එවං ඨපිතෙසු චීවරපටිවීසෙසු කුසො පාතෙතබ්බො. තෙහිපි භික්ඛූහි පුන කුසපාතං කත්වා භාජෙතබ්බං.
ในการแบ่งปันจีวรนี้ พระภิกษุผู้ให้จีวรมีค่ามากแก่พระภิกษุพวกเดียวกัน แม้จะไม่ถึงรอบของพวกเขา ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะรัก พระภิกษุผู้ไม่ให้จีวรมีค่ามากแก่พระเถระรูปอื่นที่ถึงรอบจะได้รับ แต่ให้จีวรมีค่าน้อย ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะชัง พระภิกษุผู้หลงผิด ไม่รู้ธรรมเนียมการให้จีวร ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะหลง พระภิกษุผู้ให้จีวรมีค่ามากแก่พระนวกะผู้ปากร้าย แม้จะไม่ถึงรอบของพวกเขา เพราะความกลัว ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะกลัว พระภิกษุใดไม่ถึงความลำเอียงเช่นนี้ เป็นผู้เที่ยงตรง เป็นมาตรฐาน เป็นกลางสำหรับทุกคน พระภิกษุนั้นพึงได้รับการแต่งตั้ง แม้พระภิกษุผู้ได้รับการแต่งตั้งนั้น เมื่อจะแบ่งจีวร พึงเลือกผ้าก่อนโดยกำหนดว่า “ผ้านี้หยาบ ผ้านี้ละเอียด ผ้านี้หนา ผ้านี้บาง ผ้านี้ใช้แล้ว ผ้านี้ยังไม่ได้ใช้ ผ้านี้ยาวเท่านี้ กว้างเท่านี้” ดังนี้ แล้วพึงกำหนดราคาว่า “ผ้านี้มีค่าเท่านี้ ผ้านี้มีค่าเท่านี้” ดังนี้ ถ้าหากทุกคนได้รับจีวรที่มีค่าสิบกหาปณะเท่ากัน นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ได้รับ จีวรที่มีค่าเก้าหรือแปดกหาปณะนั้น พึงผูกรวมกับผ้าอื่นที่มีค่าหนึ่งกหาปณะหรือสองกหาปณะ แล้วด้วยวิธีนี้ พึงจัดแบ่งส่วนที่มีค่าเท่ากัน แล้วพึงจับฉลาก ถ้าหากการให้จีวรแก่แต่ละรูปทำให้เวลาในหนึ่งวันไม่พอ พึงนับพระภิกษุสิบรูป แล้วผูกส่วนจีวรสิบส่วนรวมกันเป็นห่อเดียว แล้วพึงจัดส่วนจีวรหนึ่งส่วนไว้ เมื่อจัดส่วนจีวรไว้เช่นนี้แล้ว พึงจับฉลาก และพระภิกษุสิบรูปนั้นก็พึงจับฉลากอีกครั้งแล้วแบ่งกัน

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං උපඩ්ඪපටිවීසං දාතු’’න්ති (මහාව. 343) වචනතො යෙ සාමණෙරා අත්තිස්සරා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කත්තබ්බකම්මං න කරොන්ති, උද්දෙසපරිපුච්ඡාසු යුත්තා ආචරියුපජ්ඣායානංයෙව වත්තපටිවත්තං කරොන්ති, අඤ්ඤෙසං න කරොන්ති, එතෙසංයෙව උපඩ්ඪභාගො දාතබ්බො. යෙ පන පුරෙභත්තඤ්ච පච්ඡාභත්තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝස්සෙව කත්තබ්බකිච්චං කරොන්ති, තෙසං සමකො දාතබ්බො. ඉදඤ්ච පිට්ඨිසමයෙ උප්පන්නෙන භණ්ඩාගාරෙ ඨපිතෙන අකාලචීවරෙනෙව කථිතං, කාලචීවරං පන සමකංයෙව දාතබ්බං. තත්‍රුප්පාදවස්සාවාසිකං සම්මුඤ්ජනීබන්ධනාදි සඞ්ඝස්ස ඵාතිකම්මං කත්වා ගහෙතබ්බං. එතඤ්හෙත්ථ සබ්බෙසං වත්තං. භණ්ඩාගාරචීවරෙපි සචෙ සාමණෙරා ආගන්ත්වා ‘‘භන්තෙ, මයං යාගුං පචාම, භත්තං පචාම, ඛජ්ජකං පචාම, අප්පහරිතං කරොම, දන්තකට්ඨං ආහරාම, රඞ්ගඡල්ලිං කප්පියං කත්වා දෙම, කිං අම්හෙහි න කතං නාමා’’ති උක්කුට්ඨිං කරොන්ති, සමභාගොව දාතබ්බො. එතංයෙව විරජ්ඣිත්වා කරොන්ති, යෙසඤ්ච කරණභාවො න පඤ්ඤායති, තෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං උපඩ්ඪපටිවීසං දාතු’’න්ති. කුරුන්දියං පන ‘‘සචෙ සාමණෙරා ‘කස්මා මයං, භන්තෙ, සඞ්ඝකම්මං න කරොම, කරිස්සාමා’ති යාචන්ති, සමපටිවීසො දාතබ්බො’’ති වුත්තං.
เพราะมีพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ให้ส่วนกึ่งแก่สามเณร” (มหา. ๓๔๓) ดังนั้น สามเณรเหล่าใดเป็นอิสระแก่ตน ไม่กระทำกิจที่พึงกระทำแก่พระภิกษุสงฆ์ ขวนขวายแต่ในการเรียนและการสอบถาม กระทำวัตรปฏิบัติแก่พระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ของตนเท่านั้น ไม่กระทำแก่ผู้อื่น พึงให้ส่วนกึ่งแก่สามเณรเหล่านั้นเท่านั้น ส่วนสามเณรเหล่าใดกระทำกิจที่พึงกระทำแก่พระภิกษุสงฆ์ทั้งก่อนภัตและหลังภัต พึงให้ส่วนเท่ากันแก่สามเณรเหล่านั้น และคำนี้กล่าวถึงเฉพาะอากาลจีวรที่เกิดขึ้นนอกสมัยกฐินและเก็บไว้ในคลัง ส่วนกาลจีวรนั้นพึงให้ส่วนเท่ากัน จีวรผ้าอาบน้ำฝนที่เกิดขึ้นในอารามนั้น พึงรับไปหลังจากกระทำกิจของสงฆ์ มีการกวาดลานวัดและการผูกไม้กวาด เป็นต้น เพราะนี่เป็นวัตรของสามเณรทั้งหมดในเรื่องนี้ แม้ในเรื่องจีวรในคลัง หากสามเณรมาแล้วร้องประท้วงว่า “ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าต้มยาคู หุงข้าว ทำของขบเคี้ยว ถางหญ้า นำไม้สีฟันมา ทำให้เปลือกไม้สำหรับย้อมเป็นของควรแล้วถวาย สิ่งใดที่พวกข้าพเจ้าไม่ได้ทำไม่มีเลย” ดังนี้ พึงให้ส่วนเท่ากัน คำที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ให้ส่วนกึ่งแก่สามเณร” นั้น ตรัสหมายถึงสามเณรที่ละเว้นกิจเหล่านั้นเสีย และสามเณรที่การกระทำของพวกเขาไม่ปรากฏ ส่วนในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า “ถ้าสามเณรขอร้องว่า ‘ท่านผู้เจริญ ทำไมพวกข้าพเจ้าจะไม่ทำกิจของสงฆ์เล่า พวกข้าพเจ้าจะทำ’ พึงให้ส่วนเท่ากัน”

සචෙ [Pg.248] කොචි භික්ඛු සකං භාගං ගහෙත්වා සත්ථං ලභිත්වා නදිං වා කන්තාරං වා උත්තරිත්වා දිසාපක්කමිතුකාමො හොති, තස්ස ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උත්තරන්තස්ස සකං භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 343) වචනතො චීවරෙසු භණ්ඩාගාරතො බහි නීහටෙසු ඝණ්ටිං පහරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝෙ සන්නිපතිතෙ චීවරභාජකෙන ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො කොට්ඨාසෙන එත්තකෙන භවිතබ්බ’’න්ති තක්කෙත්වා නයග්ගාහෙන සමභාගෙන චීවරං දාතබ්බං. තුලාය තුලිතමිව හි සමසමං දාතුං න සක්කා, තස්මා ඌනං වා හොතු අධිකං වා, එවං තක්කෙන නයෙන දින්නං සුදින්නං. නෙව ඌනකං පුන දාතබ්බං, නාතිරිත්තං පටිග්ගණ්හිතබ්බං. සචෙ දස භික්ඛූ හොන්ති, සාටකාපි දසෙව, තෙසු එකො ද්වාදස අග්ඝති, සෙසා දසග්ඝනකා. සබ්බෙසු දසග්ඝනකවසෙන කුසෙ පාතිතෙ යස්ස භික්ඛුනො ද්වාදසග්ඝනකො කුසො පාතිතො, තෙන යත්තකං තස්මිං පටිවීසෙ අධිකං, තත්තකං අග්ඝනකං යං කිඤ්චි අත්තනො සන්තකං කප්පියභණ්ඩං දත්වා සො අතිරෙකභාගො ගහෙතබ්බො. සචෙ සබ්බෙසං පඤ්ච පඤ්ච වත්ථානි පත්තානි, සෙසානිපි අත්ථි, එකෙකං පන න පාපුණාති, ඡින්දිත්වා දාතබ්බානි.
ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งถือเอาส่วนของตนแล้ว ได้เพื่อนร่วมเดินทาง ข้ามพ้นแม่น้ำหรือทางกันดารแล้ว มีความประสงค์จะไปสู่ทิศอื่น เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่วนของตนแก่ภิกษุผู้ข้ามพ้นไปอยู่” (มหา. ๓๔๓) เมื่อผ้าจีวรทั้งหลายถูกนำออกจากคลังแล้ว ตีระฆังแล้ว เมื่อพระภิกษุสงฆ์ประชุมกันแล้ว ผู้แจกจีวรพึงกะประมาณว่า “ส่วนของภิกษุรูปนี้พึงมีประมาณเท่านี้” แล้วพึงให้จีวรโดยส่วนที่เท่ากันด้วยการกะประมาณ เพราะว่าการให้เท่ากันเป๊ะเหมือนชั่งด้วยตาชั่งนั้นทำไม่ได้ เพราะฉะนั้น จะน้อยไปหรือมากไปก็ตาม การให้โดยวิธีประมาณเช่นนี้ถือว่าเป็นการให้ที่ดีแล้ว ไม่พึงให้ส่วนที่ขาดไปอีก และไม่พึงรับส่วนที่เกินมา ถ้ามีภิกษุสิบรูป และผ้าสิบผืน ในผ้าเหล่านั้น ผืนหนึ่งมีราคา ๑๒ กหาปณะ ส่วนที่เหลือมีราคาผืนละ ๑๐ กหาปณะ เมื่อมีการจับสลากโดยถือราคา ๑๐ กหาปณะสำหรับผ้าทุกผืน สลากผ้าที่มีราคา ๑๒ กหาปณะตกแก่ภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นพึงให้สิ่งของที่ควรแก่สมณะซึ่งเป็นของตนเองมีราคาเท่ากับส่วนที่เกินมาในส่วนนั้น แล้วพึงรับส่วนที่เกินนั้นไป ถ้าภิกษุทุกรูปได้รับผ้าห้าผืนห้าผืน และยังมีผ้าเหลืออยู่ แต่ไม่พอให้ครบคนละผืน ก็พึงตัดแบ่งให้

ඡින්දන්තෙන ච අඩ්ඪමණ්ඩලාදීනං වා උපාහනත්ථවිකාදීනං වා පහොනකානි ඛණ්ඩානි කත්වා දාතබ්බානි. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථාරම්පි අනුවාතප්පහොනකායාමං ඛණ්ඩං කත්වා දාතුං වට්ටති, අපරිභොගං පන න කාතබ්බං. සචෙපි එකස්ස භික්ඛුනො කොට්ඨාසෙ එකං වා ද්වෙ වා වත්ථානි නප්පහොන්ති, තත්ථ අඤ්ඤං සාමණකං පරික්ඛාරං ඨපෙත්වා යො තෙන තුස්සති, තස්ස තං භාගං කත්වා පච්ඡා කුසපාතො කාතබ්බො. සචෙ දස දස භික්ඛූ ගණෙත්වා වග්ගං කරොන්තානං එකො වග්ගො න පූරති, අට්ඨ වා නව වා හොන්ති, තෙසං අට්ඨ වා නව වා කොට්ඨාසා ‘‘තුම්හෙ ඉමෙ ගහෙත්වා විසුං භාජෙථා’’ති දාතබ්බා. එවං දත්වා පච්ඡා කුසපාතො කාතබ්බො.
และเมื่อตัดแบ่ง พึงทำเป็นชิ้นส่วนที่พอใช้สำหรับผ้ากึ่งวงกลมเป็นต้น หรือสำหรับถุงรองเท้าเป็นต้น แล้วให้ไป โดยกำหนดอย่างต่ำ แม้ชิ้นส่วนที่มีความกว้างสี่นิ้ว มีความยาวพอสำหรับทำผ้าทาบ (อนุวาต) แล้วให้ไปก็ควร แต่ไม่พึงทำให้เป็นของที่ใช้ประโยชน์ไม่ได้ แม้ถ้าในส่วนของภิกษุรูปหนึ่ง ผ้าผืนหนึ่งหรือสองผืนไม่พอ พึงวางบริขารที่ควรแก่สมณะอย่างอื่นไว้ในส่วนนั้น ภิกษุรูปใดพอใจด้วยสิ่งนั้น พึงทำส่วนนั้นให้แก่ภิกษุรูปนั้น แล้วจึงจับสลากในภายหลัง ถ้าเมื่อนับภิกษุสิบรูปสิบรูปแล้วจัดเป็นหมู่ หมู่หนึ่งไม่ครบสิบ มีแปดรูปหรือเก้ารูป พึงให้ส่วนแปดส่วนหรือเก้าส่วนแก่ภิกษุเหล่านั้น โดยกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจงรับส่วนเหล่านี้ไปแบ่งกันเอง” เมื่อให้เช่นนี้แล้ว จึงจับสลากในภายหลัง

199. ඉදානි ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, මාතිකා චීවරස්ස උප්පාදාය, සීමාය දෙති, කතිකාය දෙති, භික්ඛාපඤ්ඤත්තියා දෙති, සඞ්ඝස්ස දෙති, උභතොසඞ්ඝස්ස දෙති, වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙති, ආදිස්ස දෙති, පුග්ගලස්ස දෙතී’’ති (මහාව. 379) චීවරානං පටිලාභඛෙත්තදස්සනත්ථං යා තා අට්ඨ මාතිකා වුත්තා, තාසං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.
๑๙๙. บัดนี้ พระพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย มาติกา 8 ประการเหล่านี้ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งจีวร คือ ให้โดยสีมา, ให้โดยกติกา, ให้โดยการบัญญัติภิกขา, ให้แก่สงฆ์, ให้แก่สงฆ์สองฝ่าย, ให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว, ให้โดยเจาะจง, ให้แก่บุคคล” (มหาวรรค 379) มาติกา 8 ประการใดที่กล่าวไว้แล้ว เพื่อแสดงเขตแห่งการได้จีวร พึงทราบวินิจฉัยโดยอาศัยมาติกาเหล่านั้น

තත්ථ [Pg.249] ‘‘සීමාය දම්මී’’ති එවං සීමං පරාමසිත්වා දෙන්තො සීමාය දෙති නාම. එවං සීමාය දින්නං යාවතිකා භික්ඛූ අන්තොසීමාගතා, තෙහි භාජෙතබ්බං. සීමා ච නාමෙසා ඛණ්ඩසීමා උපචාරසීමා සමානසංවාසසීමා අවිප්පවාසසීමා ලාභසීමා ගාමසීමා නිගමසීමා නගරසීමා අබ්භන්තරසීමා උදකුක්ඛෙපසීමා ජනපදසීමා රට්ඨසීමා රජ්ජසීමා දීපසීමා චක්කවාළසීමාති පන්නරසවිධා හොති. තත්ථ ඛණ්ඩසීමා සීමාකථායං වුත්තාව. උපචාරසීමා නාම පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපෙන, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානෙන පරිච්ඡින්නා හොති. අපිච භික්ඛූනං ධුවසන්නිපාතට්ඨානතො පරියන්තෙ ඨිතභොජනසාලතො වා නිබද්ධවසනආවාසතො වා ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ද්වින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තො උපචාරසීමාති වෙදිතබ්බා. සා පන ආවාසෙසු වඩ්ඪන්තෙසු වඩ්ඪති, පරිහායන්තෙසු පරිහායති. මහාපච්චරියං පන ‘‘භික්ඛූසුපි වඩ්ඪන්තෙසු වඩ්ඪතී’’ති වුත්තං. තස්මා සචෙ විහාරෙ සන්නිපතිතභික්ඛූහි සද්ධිං එකාබද්ධා හුත්වා යොජනසතම්පි පූරෙත්වා නිසීදන්ති, යොජනසතම්පි උපචාරසීමාව හොති, සබ්බෙසං ලාභො පාපුණාති. සමානසංවාසඅවිප්පවාසසීමාද්වයම්පි වුත්තමෙව. ලාභසීමා නාම නෙව සම්මාසම්බුද්ධෙන අනුඤ්ඤාතා, න ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි ඨපිතා, අපිච ඛො රාජරාජමහාමත්තා විහාරං කාරෙත්වා ගාවුතං වා අඩ්ඪයොජනං වා යොජනං වා සමන්තතො පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘අයං අම්හාකං විහාරස්ස ලාභසීමා’’ති නාමලිඛිතකෙ ථම්භෙ නිඛණිත්වා ‘‘යං එත්ථන්තරෙ උප්පජ්ජති, සබ්බං අම්හාකං විහාරස්ස දෙමා’’ති සීමා ඨපෙන්ති, අයං ලාභසීමා නාම. ගාමනිගමනගරඅබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමාපි වුත්තා එව.
ในมาติกาเหล่านั้น ผู้ที่ถวายโดยอ้างถึงสีมาว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในสีมา” ชื่อว่าถวายโดยสีมา จีวรที่ถวายโดยสีมาเช่นนี้ ภิกษุทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ในสีมานั้น พึงแบ่งกัน และสีมานี้นั้นมี 15 ชนิด คือ ขัณฑสีมา อุปจารสีมา สมานสังวาสสีมา อวิปปวาสสีมา ลาภสีมา คามสีมา นิคมสีมา นครสีมา อัพภันตรสีมา อุทกุกเขปสีมา ชนบทสีมา รัฐสีมา รัชชสีมา ทีปสีมา จักกวาฬสีมา ในสีมาเหล่านั้น ขัณฑสีมาได้กล่าวไว้แล้วในสีมากถา อุปจารสีมา คือ สีมาที่กำหนดด้วยเขตของวิหารที่ล้อมรั้วไว้ด้วยการล้อมรั้ว หรือกำหนดด้วยสถานที่ที่ควรแก่การล้อมรั้วของวิหารที่ไม่ได้ล้อมรั้ว อีกอย่างหนึ่ง พึงทราบว่า อุปจารสีมา คือ ภายในระยะปาหิน 2 ครั้งของบุรุษผู้มีกำลังปานกลาง จากสถานที่ประชุมภิกษุเป็นประจำ หรือจากโรงฉันที่ตั้งอยู่สุดเขต หรือจากอาวาสที่ภิกษุอยู่ประจำ อุปจารสีมานั้น เมื่ออาวาสขยายออก ย่อมขยายออก เมื่อลดลง ย่อมลดลง แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า “แม้เมื่อภิกษุเพิ่มขึ้น สีมาก็ขยายออก” เพราะฉะนั้น ถ้าภิกษุทั้งหลายในวิหารเชื่อมต่อเป็นอันเดียวกันกับภิกษุที่ประชุมกันแล้ว นั่งจนเต็มพื้นที่แม้ร้อยโยชน์ พื้นที่แม้ร้อยโยชน์นั้นก็เป็นอุปจารสีมานั่นเอง ลาภย่อมถึงแก่ภิกษุทุกรูป แม้สีมาสองอย่างคือสมานสังวาสสีมาและอวิปปวาสสีมาก็ได้กล่าวไว้แล้วนั่นเอง ที่ชื่อว่าลาภสีมานั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามิได้ทรงอนุญาตไว้เลย และพระเถระผู้สังคายนาธรรมก็มิได้ตั้งไว้ แต่ว่า พระราชาและมหาอำมาตย์ของพระราชาสร้างวิหารแล้ว กำหนดโดยรอบหนึ่งคาวุต หรือครึ่งโยชน์ หรือหนึ่งโยชน์ แล้วปักเสาที่เขียนชื่อไว้ว่า “นี่คือลาภสีมาของวิหารของเรา” แล้วตั้งสีมาว่า “สิ่งใดเกิดขึ้นในระหว่างนี้ เราถวายสิ่งนั้นทั้งหมดแก่วิหารของเรา” นี่ชื่อว่าลาภสีมา แม้คามสีมา นิคมสีมา นครสีมา อัพภันตรสีมา และอุทกุกเขปสีมา ก็ได้กล่าวไว้แล้วนั่นเอง

ජනපදසීමා නාම කාසිකොසලරට්ඨාදීනං අන්තො බහූ ජනපදා හොන්ති, තත්ථ එකෙකො ජනපදපරිච්ඡෙදො ජනපදසීමා. රට්ඨසීමා නාම කාසිකොසලාදිරට්ඨපරිච්ඡෙදො. රජ්ජසීමා නාම ‘‘චොළභොගො කෙරළභොගො’’ති එවං එකෙකස්ස රඤ්ඤො ආණාපවත්තිට්ඨානං. දීපසීමා නාම සමුද්දන්තෙන පරිච්ඡින්නමහාදීපා ච අන්තරදීපා ච. චක්කවාළසීමා චක්කවාළපබ්බතෙනෙව පරිච්ඡින්නා. එවමෙතාසු සීමාසු ඛණ්ඩසීමාය කෙනචි කම්මෙන සන්නිපතිතං සඞ්ඝං දිස්වා ‘‘එත්ථෙව සීමාය සඞ්ඝස්ස දෙමී’’ති වුත්තෙ යාවතිකා භික්ඛූ අන්තොඛණ්ඩසීමාගතා, තෙහි භාජෙතබ්බං. තෙසංයෙව හි තං පාපුණාති, අඤ්ඤෙසං සීමන්තරිකාය වා උපචාරසීමාය [Pg.250] වා ඨිතානම්පි න පාපුණාති. ඛණ්ඩසීමාය ඨිතෙ පන රුක්ඛෙ වා පබ්බතෙ වා ඨිතස්ස හෙට්ඨා වා පථවීවෙමජ්ඣගතස්ස පාපුණාතියෙව. ‘‘ඉමිස්සා උපචාරසීමාය සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දින්නං පන ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකාසු ඨිතානම්පි පාපුණාති. ‘‘සමානසංවාසසීමාය දම්මී’’ති දින්නං පන ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකාසු ඨිතානං න පාපුණාති. අවිප්පවාසසීමාලාභසීමාසු දින්නං තාසු සීමාසු අන්තොගතානං පාපුණාති. ගාමසීමාදීසු දින්නං තාසං සීමානං අබ්භන්තරෙ බද්ධසීමාය ඨිතානම්පි පාපුණාති. අබ්භන්තරසීමාඋදකුක්ඛෙපසීමාසු දින්නං තත්ථ අන්තොගතානංයෙව පාපුණාති. ජනපදරට්ඨරජ්ජදීපචක්කවාළසීමාසුපි ගාමසීමාදීසු වුත්තසදිසොයෙව විනිච්ඡයො.
ที่ชื่อว่าชนบทสีมานั้น ภายในแคว้นกาสีและแคว้นโกศลเป็นต้น มีชนบทมากมาย ในชนบทเหล่านั้น การกำหนดเขตชนบทแต่ละแห่งชื่อว่าชนบทสีมา ที่ชื่อว่ารัฐสีมา คือ การกำหนดเขตแคว้นกาสีและแคว้นโกศลเป็นต้น ที่ชื่อว่ารัชชสีมา คือ สถานที่ที่เป็นไปแห่งพระอาณาของพระราชาแต่ละพระองค์ เช่น “เขตปกครองของพระเจ้าโจฬะ” “เขตปกครองของพระเจ้าเกรละ” ที่ชื่อว่าทีปสีมา คือ มหาทวีปและอันตรทวีปที่กำหนดด้วยขอบเขตแห่งมหาสมุทร ที่ชื่อว่าจักกวาฬสีมา กำหนดด้วยภูเขาจักรวาลนั่นเอง ในสีมาทั้งหลายเหล่านี้อย่างนี้ เห็นสงฆ์ที่ประชุมกันด้วยกรรมบางอย่างในขัณฑสีมา แล้วกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในสีมานี้แหละ” ภิกษุทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ในขัณฑสีมา ภิกษุเหล่านั้นพึงแบ่งกัน เพราะว่าจีวรนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่าอื่นแม้ที่ยืนอยู่ในสีมันตริกะหรือในอุปจารสีมา แต่ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่บนต้นไม้หรือบนภูเขาที่ตั้งอยู่ในขัณฑสีมา หรือแก่ผู้ไปในท่ามกลางแผ่นดินในเบื้องล่าง ส่วนจีวรที่ถวายว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในอุปจารสีมานี้” ย่อมถึงแม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในขัณฑสีมาและในสีมันตริกะ ส่วนจีวรที่ถวายว่า “ข้าพเจ้าถวายในสมานสังวาสสีมา” ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในขัณฑสีมาและในสีมันตริกะ จีวรที่ถวายในอวิปปวาสสีมาและในลาภสีมา ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้เข้าอยู่ภายในสีมาเหล่านั้น จีวรที่ถวายในคามสีมาเป็นต้น ย่อมถึงแม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในพัทธสีมาภายในสีมาเหล่านั้น จีวรที่ถวายในอัพภันตรสีมาและในอุทกุกเขปสีมา ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้เข้าอยู่ภายในสีมานั้นเท่านั้น แม้ในชนบทสีมา รัฐสีมา รัชชสีมา ทีปสีมา และจักรวาฬสีมา วินิจฉัยก็เช่นเดียวกับที่กล่าวไว้แล้วในคามสีมาเป็นต้นนั่นเอง

සචෙ පන ජම්බුදීපෙ ඨිතො ‘‘තම්බවණ්ණිදීපෙ සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, තම්බපණ්ණිදීපතො එකොපි ආගන්ත්වා සබ්බෙසං ගණ්හිතුං ලභති. සචෙපි තත්‍රෙව එකො සභාගභික්ඛු සභාගානං භාගං ගණ්හාති, න වාරෙතබ්බො. එවං තාව යො සීමං පරාමසිත්වා දෙති, තස්ස දානෙ විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යො පන ‘‘අසුකසීමාය’’න්ති වත්තුං න ජානාති, කෙවලං ‘‘සීමා’’ති වචනමත්තමෙව ජානන්තො විහාරං ආගන්ත්වා ‘‘සීමාය දම්මී’’ති වා ‘‘සීමට්ඨකසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වා භණති, සො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘සීමා නාම බහුවිධා, කතරසීමං සන්ධාය භණසී’’ති. සචෙ වදති ‘‘අහං ‘අසුකසීමා’ති න ජානාමි, සීමට්ඨකසඞ්ඝො භාජෙත්වා ගණ්හතූ’’ති, කතරසීමාය භාජෙතබ්බං? මහාසීවත්ථෙරො කිරාහ ‘‘අවිප්පවාසසීමායා’’ති. තතො නං ආහංසු ‘‘අවිප්පවාසසීමා නාම තියොජනාපි හොති, එවං සන්තෙ තියොජනෙ ඨිතා ලාභං ගණ්හිස්සන්ති, තියොජනෙ ඨත්වා ආගන්තුකවත්තං පූරෙත්වා ආරාමං පවිසිතබ්බං භවිස්සති, ගමිකො තියොජනං ගන්ත්වා සෙනාසනං ආපුච්ඡිස්සති, නිස්සයප්පටිපන්නස්ස තියොජනාතික්කමෙ නිස්සයො පටිප්පස්සම්භිස්සති, පාරිවාසිකෙන තියොජනං අතික්කමිත්වා අරුණං උට්ඨපෙතබ්බං භවිස්සති, භික්ඛුනියා තියොජනෙ ඨත්වා ආරාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡිතබ්බං භවිස්සති, සබ්බම්පෙතං උපචාරසීමාපරිච්ඡෙදවසෙනෙව කාතුං වට්ටති, තස්මා උපචාරසීමාය භාජෙතබ්බ’’න්ති.
แต่ถ้าหากผู้ที่อยู่ในชมพูทวีปกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในเกาะลังกา” แม้ภิกษุรูปหนึ่งจากเกาะลังกามาแล้วก็ย่อมรับส่วนของสงฆ์ลังกาทั้งหมดได้. แม้ถ้าหากภิกษุรูปหนึ่งผู้เป็นส่วนเดียวกับสงฆ์ลังกาในชมพูทวีปนั้นเองรับส่วนของชาวลังกาผู้เป็นส่วนเดียวกับตน ก็ไม่ควรห้าม. การวินิจฉัยในการถวายของบุคคลผู้กำหนดสีมาแล้วถวาย พึงทราบอย่างนี้ก่อน. ส่วนผู้ใดไม่รู้ที่จะกล่าวว่า “ในสีมาชื่อโน้น” เพียงแต่รู้คำว่า “สีมา” เท่านั้น มายังวิหารแล้วกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายในสีมา” หรือ “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในสีมา” ผู้นั้นพึงถูกถามว่า “ชื่อว่าสีมามีหลายอย่าง ท่านกล่าวอ้างถึงสีมาไหน?” ถ้าหากเขากล่าวว่า “ข้าพเจ้าไม่รู้ว่า ‘สีมาชื่อโน้น’ ขอสงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในสีมาจงแบ่งแล้วรับเถิด” พึงแบ่งในสีมาไหน? ได้ยินว่าพระมหาเถระสีวะกล่าวว่า “พึงแบ่งในอวิปปวาสสีมา”. จากนั้นพวกเขาได้กล่าวกับพระมหาเถระสีวะนั้นว่า “ชื่อว่าอวิปปวาสสีมามีประมาณสามโยชน์ก็มี. เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในระยะสามโยชน์จักรับลาภ. ภิกษุพึงตั้งอยู่ในระยะสามโยชน์ บำเพ็ญอาคันตุกวัตรแล้วจึงเข้าสู่อาราม. ภิกษุผู้เดินทางไปสามโยชน์แล้วจักต้องบอกลาเสนาสนะ. นิสสัยของภิกษุผู้ถือนิสสัยจักระงับเพราะล่วงสามโยชน์. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสล่วงสามโยชน์แล้วจักต้องรอให้อรุณขึ้น. ภิกษุณีตั้งอยู่ในระยะสามโยชน์แล้วจักต้องขออนุญาตเข้าสู่อาราม. สิ่งทั้งหมดนี้ย่อมควรทำโดยอาศัยการกำหนดเขตอุปจารสีมาเท่านั้น. เพราะฉะนั้น พึงแบ่งในอุปจารสีมา” ดังนี้.

200. කතිකාය දෙතීති එත්ථ පන කතිකා නාම සමානලාභකතිකා. තත්‍රෙවං කතිකා කාතබ්බා, එකස්මිං විහාරෙ සන්නිපතිතෙහි භික්ඛූහි යං විහාරං සඞ්ගණ්හිතුකාමා සමානලාභං කාතුං ඉච්ඡන්ති[Pg.251], තස්ස නාමං ගහෙත්වා ‘‘අසුකො නාම විහාරො පොරාණකො’’ති වා ‘‘බුද්ධාධිවුත්ථො’’ති වා ‘‘අප්පලාභො’’ති වා ය කිඤ්චි කාරණං වත්වා ‘‘තං විහාරං ඉමිනා විහාරෙන සද්ධිං එකලාභං කාතුං සඞ්ඝස්ස රුච්චතී’’ති තික්ඛත්තුං සාවෙතබ්බං. එත්තාවතා තස්මිං විහාරෙ නිසින්නොපි ඉධ නිසින්නොව හොති. තස්මිං විහාරෙපි සඞ්ඝෙන එවමෙව කාතබ්බං. එත්තාවතා ඉධ නිසින්නොපි තස්මිං නිසින්නොව හොති. එකස්මිං විහාරෙ ලාභෙ භාජියමානෙ ඉතරස්මිං ඨිතස්ස භාගං ගහෙතුං වට්ටති. එවං එකෙන විහාරෙන සද්ධිං බහූපි ආවාසා එකලාභා කාතබ්බා. එවඤ්ච කතෙ එකස්මිං ආවාසෙ දින්නෙ සබ්බත්ථ දින්නං හොති.
๒๐๐. ในบทว่า “ถวายด้วยกติกา” นี้ ชื่อว่ากติกาคือ กติกาที่ทำขึ้นเพื่อให้มีลาภเท่ากัน. ในกติกาที่ทำขึ้นเพื่อให้มีลาภเท่ากันนั้น พึงทำกติกาอย่างนี้: ภิกษุทั้งหลายผู้ประชุมกันอยู่ในวิหารแห่งหนึ่ง ปรารถนาจะสงเคราะห์วิหารใดและปรารถนาจะทำให้มีลาภเท่ากัน พึงถือเอาชื่อของวิหารนั้นแล้วกล่าวเหตุผลอย่างใดอย่างหนึ่งว่า “วิหารชื่อโน้นเป็นวัดเก่า” หรือ “เป็นวัดที่พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่” หรือ “เป็นวัดที่ไม่มีลาภ” แล้วประกาศให้สงฆ์ทราบสามครั้งว่า “สงฆ์ชอบใจที่จะทำให้วิหารนั้นมีลาภเท่ากันกับวิหารที่มีลาภนี้”. ด้วยการประกาศให้ทราบเพียงเท่านี้ แม้ผู้ที่นั่งอยู่ในวิหารที่ไม่มีลาภนั้นก็ย่อมนั่งอยู่ในวิหารนี้. ในวิหารที่ไม่มีลาภนั้น สงฆ์ก็พึงทำอย่างนั้นนั่นแหละ. ด้วยการประกาศให้ทราบเพียงเท่านี้ แม้ผู้ที่นั่งอยู่ในวิหารที่มีลาภมากนี้ก็ย่อมนั่งอยู่ในวิหารที่ไม่มีลาภนั้น. เมื่อกำลังแบ่งลาภในวิหารแห่งหนึ่ง ก็ย่อมควรรับส่วนของภิกษุผู้ตั้งอยู่ในวิหารอื่น. อย่างนี้ แม้อาวาสหลายแห่งก็พึงทำให้มีลาภเท่ากันกับวิหารแห่งหนึ่ง. และเมื่อทำอย่างนี้แล้ว เมื่อถวายในอาวาสแห่งหนึ่ง ก็ย่อมเป็นการถวายในทุกแห่ง.

201. භික්ඛාපඤ්ඤත්ති නාම අත්තනො පරිච්චාගපඤ්ඤාපනට්ඨානං, යත්ථ සඞ්ඝස්ස ධුවකාරා කරීයන්ති. එත්ථ ච යස්මිං විහාරෙ ඉමස්ස චීවරදායකස්ස සන්තකං සඞ්ඝස්ස පාකවට්ටං වා වත්තති, යස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ අත්තනො භාරං කත්වා සදා ගෙහෙ භොජෙති, යත්ථ වා තෙන ආවාසො කාරිතො, සලාකභත්තාදීනි වා නිබද්ධානි, ඉමෙ ධුවකාරා නාම. යෙන පන සකලොපි විහාරො පතිට්ඨාපිතො, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්මා සචෙ සො ‘‘යත්ථ මය්හං ධුවකාරා කරීයන්ති, තත්ථ දම්මී’’ති වා ‘‘තත්ථ දෙථා’’ති වා භණති, බහූසු චෙපි ඨානෙසු ධුවකාරා හොන්ති, සබ්බත්ථ දින්නමෙව හොති. සචෙ පන එකස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ බහුතරා හොන්ති, තෙහි වත්තබ්බං ‘‘තුම්හාකං ධුවකාරෙ එකත්ථ භික්ඛූ බහූ, එකත්ථ අප්පකා’’ති. සචෙ ‘‘භික්ඛුගණනාය ගණ්හථා’’ති භණති, තථා භාජෙත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති. එත්ථ ච වත්ථභෙසජ්ජාදි අප්පකම්පි සුඛෙන භාජීයති. යදි පන මඤ්චො වා පීඨං වා එකමෙව හොති, තං පුච්ඡිත්වා යස්ස විහාරස්ස, එකවිහාරෙපි වා යස්ස සෙනාසනස්ස සො විචාරෙති, තත්ථ දාතබ්බං. සචෙපි ‘‘අසුකභික්ඛු ගණ්හතූ’’ති වදති, වට්ටති. අථ ‘‘මය්හං ධුවකාරෙ දෙථා’’ති වත්වා අවිචාරෙත්වා ගච්ඡති, සඞ්ඝස්සපි විචාරෙතුං වට්ටති. එවං පන විචාරෙතබ්බං, ‘‘සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ දෙථා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ තත්ථ සෙනාසනං පරිපුණ්ණං හොති, යත්ථ නප්පහොති, තත්ථ දාතබ්බං. සචෙ එකො භික්ඛු ‘‘මය්හං වසනට්ඨානෙ සෙනාසනපරිභොගභණ්ඩං නත්ථී’’ති වදති, තත්ථ දාතබ්බං.
๒๐๑. ชื่อว่าภิกขาปัญญัติคือ สถานที่ที่กำหนดการถวายของตน ซึ่งมีการทำบุญประจำแก่สงฆ์. ในที่ที่มีการทำบุญประจำนี้ด้วย คือในวิหารใด การถวายภัตตาหารของทายกผู้ถวายจีวรนี้เป็นของสงฆ์ย่อมเป็นไป, ในวิหารใดภิกษุทั้งหลายทำตนเป็นภาระแล้วย่อมเลี้ยงในเรือนเสมอ, หรือในที่ใดทายกนั้นสร้างอาวาสไว้, หรือสลากภัตเป็นต้นมีการถวายเป็นประจำ, ทายกเหล่านี้ชื่อว่าผู้ทำบุญประจำ. ส่วนทายกใดสร้างวิหารทั้งหมดไว้ ในทายกนั้นไม่มีอะไรที่จะต้องกล่าวอย่างนั้นเลย. เพราะฉะนั้น ถ้าหากทายกนั้นกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายในอาวาสที่การทำบุญประจำของข้าพเจ้ามีอยู่” หรือ “จงถวายในอาวาสนั้นเถิด” แม้ถ้าหากการทำบุญประจำมีอยู่ในหลายสถานที่ ก็ย่อมเป็นการถวายในสถานที่ถวายทั้งหมด. แต่ถ้าหากในวิหารแห่งหนึ่งมีภิกษุมาก ภิกษุเหล่านั้นพึงกล่าวว่า “ในที่ทำบุญประจำของท่านทั้งหลาย ในวัดแห่งหนึ่งมีภิกษุมาก ในอีกแห่งหนึ่งมีน้อย”. ถ้าหากเขากล่าวว่า “จงรับด้วยการนับจำนวนภิกษุเถิด” ก็ย่อมควรแบ่งแล้วรับตามที่ทายกนั้นกล่าว. ในบรรดาวัตถุที่ถวายเหล่านี้ด้วย วัตถุที่ถวายมีผ้าและยาเป็นต้น แม้มีน้อยก็ย่อมแบ่งได้ง่าย. แต่ถ้าหากเตียงหรือเก้าอี้มีเพียงอันเดียว พึงถามทายกนั้นแล้วถวายแก่เสนาสนะของวิหารใด หรือแก่เสนาสนะใดแม้ในวิหารเดียวที่ทายกนั้นจัดแจงไว้. แม้ถ้าหากเขากล่าวว่า “ขอภิกษุชื่อโน้นจงรับเถิด” ก็ย่อมควร. ถ้าหากเขากล่าวว่า “จงถวายในวัดที่ทำบุญประจำของข้าพเจ้าเถิด” แล้วไม่จัดแจงไป สงฆ์ก็ย่อมควรจัดแจง. แต่พึงจัดแจงอย่างนี้: พึงกล่าวว่า “จงถวายในที่อยู่ของพระสังฆเถระเถิด”. ถ้าหากเสนาสนะในที่นั้นบริบูรณ์แล้ว ในอาวาสใดไม่พอ พึงถวายในอาวาสนั้น. ถ้าหากภิกษุรูปหนึ่งกล่าวว่า “ในที่อยู่ของข้าพเจ้าไม่มีเครื่องใช้สอยเสนาสนะ” พึงถวายในอาวาสนั้น.

202. සඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ පන සචෙ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දෙති, උපචාරසීමාය ඨිතෙන සඞ්ඝෙන ඝණ්ටිං පහරිත්වා [Pg.252] කාලං ඝොසෙත්වා භාජෙතබ්බානි, සීමට්ඨකස්ස අසම්පත්තස්සපි භාගං ගණ්හන්තො න වාරෙතබ්බො. විහාරො මහා හොති, ථෙරාසනතො පට්ඨාය වත්ථෙසු දීයමානෙසු අලසජාතිකා මහාථෙරා පච්ඡා ආගච්ඡන්ති, ‘‘භන්තෙ, වීසතිවස්සානං දීයති, තුම්හාකං ඨිතිකා අතික්කන්තා’’ති න වත්තබ්බා, ඨිතිකං ඨපෙත්වා තෙසං දත්වා පච්ඡා ඨිතිභාය දාතබ්බං. ‘‘අසුකවිහාරෙ කිර බහු චීවරං උප්පන්න’’න්ති සුත්වා යොජනන්තරිකවිහාරතොපි භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, සම්පත්තසම්පත්තානං ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය දාතබ්බං, අසම්පත්තානම්පි උපචාරසීමං පවිට්ඨානං අන්තෙවාසිකාදීසු ගණ්හන්තෙසු දාතබ්බමෙව. ‘‘බහිඋපචාරසීමාය ඨිතානං දෙථා’’ති වදන්ති, න දාතබ්බං. සචෙ පන උපචාරසීමං ඔක්කන්තෙහි එකාබද්ධා හුත්වා අත්තනො විහාරද්වාරෙ වා අන්තොවිහාරෙයෙව වා හොන්ති, පරිසවසෙන වඩ්ඪිතා නාම සීමා හොති, තස්මා දාතබ්බං. සඞ්ඝනවකස්ස දින්නෙපි පච්ඡා ආගතානං දාතබ්බමෙව. දුතියභාගෙ පන ථෙරාසනං ආරුළ්හෙ ආගතානං පඨමභාගො න පාපුණාති, දුතියභාගතො වස්සග්ගෙන දාතබ්බං.
๒๐๒. ในบทว่า “ถวายแก่สงฆ์” นี้ มีวินิจฉัยว่า ถ้าหากเข้าไปสู่วิหารแล้วถวายว่า “ข้าพเจ้าถวายจีวรเหล่านี้แก่สงฆ์” สงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในอุปจารสีมาพึงตีระฆังประกาศเวลาแล้วแบ่ง. แม้บุคคลผู้ยังไม่มาถึงที่แบ่ง เมื่อจะรับส่วนของสงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในสีมา ก็ไม่ควรห้าม. ถ้าวิหารใหญ่ เมื่อกำลังถวายผ้าทั้งหลายโดยเริ่มจากที่นั่งของพระเถระ พระมหาเถระผู้มีปกติเกียจคร้านมาภายหลัง ก็ไม่ควรกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ถวายแก่พระเถระผู้มีพรรษา ๒๐ ลำดับของท่านทั้งหลายล่วงไปแล้ว” พึงงดลำดับไว้แล้วถวายแก่พระมหาเถระเหล่านั้นก่อน แล้วจึงถวายตามลำดับในภายหลัง. ได้ยินว่า “จีวรจำนวนมากเกิดขึ้นในวิหารชื่อโน้น” ภิกษุทั้งหลายแม้จากวิหารที่อยู่ห่างออกไปหนึ่งโยชน์ก็ย่อมมา. พึงถวายแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึงแล้วโดยเริ่มจากที่ที่ตนตั้งอยู่. แม้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้ยังไม่มาถึงที่แบ่ง แต่ศิษย์เป็นต้นของพระเถระทั้งหลายผู้เข้าไปสู่อุปจารสีมาแล้วรับอยู่ ก็พึงถวายให้ได้. หากพวกเขากล่าวว่า “จงถวายแก่ผู้ที่ตั้งอยู่ภายนอกอุปจารสีมาเถิด” ไม่ควรถวาย. แต่ถ้าหากภิกษุทั้งหลายผู้เข้าไปสู่อุปจารสีมาผูกพันเป็นอันเดียวกันแล้วอยู่ในประตูวิหารของตน หรือภายในวิหารนั่นเอง สีมาชื่อว่าขยายออกไปโดยอาศัยบริษัท เพราะฉะนั้น พึงถวายให้. แม้ถวายแก่พระสังฆนวกะแล้ว ภิกษุทั้งหลายผู้มาภายหลังก็พึงถวายให้เช่นกัน. ส่วนในส่วนที่สอง เมื่อพระเถระขึ้นไปนั่งบนที่นั่งของพระเถระแล้ว ส่วนแรกย่อมไม่ถึงแก่พระเถระทั้งหลายผู้มาภายหลัง พึงถวายจากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา.

එකස්මිං විහාරෙ දස භික්ඛූ හොන්ති, දස වත්ථානි ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දෙන්ති, පාටෙක්කං භාජෙතබ්බානි. සචෙ ‘‘සබ්බානෙව අම්හාකං පාපුණන්තී’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, දුප්පාපිතානි චෙව දුග්ගහිතානි ච, ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකානෙව හොන්ති. එකං පන උද්ධරිත්වා ‘‘ඉදං තුම්හාකං පාපුණාතී’’ති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස පාපෙත්වා ‘‘සෙසානි අම්හාකං පාපුණන්තී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. එකමෙව වත්ථං ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති ආහරන්ති, අභාජෙත්වාව ‘‘අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගණ්හන්ති, දුප්පාපිතඤ්චෙව දුග්ගහිතඤ්ච. සත්ථකෙන වා හලිද්දිආදිනා වා ලෙඛං කත්වා එකකොට්ඨාසං ‘‘ඉදං ඨානං තුම්හාකං පාපුණාතී’’ති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස පාපෙත්වා ‘‘සෙසං අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. යං පන වත්ථස්සෙව පුප්ඵං වා වලි වා, තෙන පරිච්ඡෙදං කාතුං න වට්ටති. සචෙ එකං තන්තං උද්ධරිත්වා ‘‘ඉදං ඨානං තුම්හාකං පාපුණාතී’’ති ථෙරස්ස දත්වා ‘‘සෙසං අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගණ්හන්ති, වට්ටති. ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං ඡින්දිත්වා භාජියමානං වට්ටතියෙව.
ในวิหารแห่งหนึ่ง มีภิกษุ ๑๐ รูป ทายาทถวายผ้า ๑๐ ผืนว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" พึงแบ่งกันเป็นส่วนๆ หากถือเอาไปว่า "ผ้าทั้งหมดเป็นของพวกเรา" ชื่อว่าทำให้ถึงโดยไม่ชอบ และชื่อว่าถือเอาโดยไม่ชอบ ในที่ที่ไปถึงนั้น ผ้าเหล่านั้นก็ยังคงเป็นของสงฆ์อยู่นั่นเอง. แต่ถ้าหยิบผ้าผืนหนึ่งขึ้นมา แล้วทำให้ถึงแก่พระสังฆเถระว่า "ผืนนี้เป็นของท่าน" แล้วถือเอาผ้าที่เหลือว่า "เป็นของพวกเรา" ย่อมควร. หากนำผ้ามาเพียงผืนเดียวว่า "ถวายแก่สงฆ์" แล้วยังไม่ได้แบ่ง ก็ถือเอาไปว่า "เป็นของพวกเรา" ชื่อว่าทำให้ถึงโดยไม่ชอบ และชื่อว่าถือเอาโดยไม่ชอบ. หรือทำเครื่องหมายด้วยมีดเล็ก หรือด้วยขมิ้นเป็นต้น แล้วทำให้ส่วนหนึ่งถึงแก่พระสังฆเถระว่า "ส่วนนี้เป็นของท่าน" แล้วถือเอาส่วนที่เหลือว่า "เป็นของพวกเรา" ย่อมควร. แต่ถ้าเป็นลายดอกหรือรอยพับของผ้า ไม่ควรที่จะทำเครื่องหมายกำหนดด้วยสิ่งนั้น. หากดึงด้ายเส้นหนึ่งออกมา แล้วให้แก่พระเถระว่า "ส่วนนี้เป็นของท่าน" แล้วถือเอาส่วนที่เหลือว่า "เป็นของพวกเรา" ย่อมควร. การตัดแบ่งเป็นชิ้นๆ แล้วแบ่งกัน ย่อมควรทีเดียว.

එකභික්ඛුකෙ විහාරෙ සඞ්ඝස්ස චීවරෙසු උප්පන්නෙසු සචෙ පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සො භික්ඛු ‘‘සබ්බානි මය්හං පාපුණන්තී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතානි[Pg.253], ඨිතිකා පන න තිට්ඨති. සචෙ එකෙකං උද්ධරිත්වා ‘‘ඉදං මය්හං පාපුණාතී’’ති ගණ්හාති, ඨිතිකා තිට්ඨති. තත්ථ අට්ඨිතාය ඨිතිකාය පුන අඤ්ඤස්මිං චීවරෙ උප්පන්නෙ සචෙ එකො භික්ඛු ආගච්ඡති, මජ්ඣෙ ඡින්දිත්වා ද්වීහිපි ගහෙතබ්බං. ඨිතාය ඨිතිකාය පුන අඤ්ඤස්මිං චීවරෙ උප්පන්නෙ සචෙ නවකතරො ආගච්ඡති, ඨිතිකා හෙට්ඨා ඔරොහති. සචෙ වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, ඨිතිකා උද්ධං ආරොහති. අථ අඤ්ඤො නත්ථි, පුන අත්තනො පාපෙත්වා ගහෙතබ්බං. ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන සඞ්ඝං ආමසිත්වා දින්නං පන පංසුකූලිකානං න වට්ටති ‘‘ගහපතිචීවරං පටික්ඛිපාමි, පංසුකූලිකඞ්ගං සමාදියාමී’’ති වුත්තත්තා, න පන අකප්පියත්තා. භික්ඛුසඞ්ඝෙන අපලොකෙත්වා දින්නම්පි න ගහෙතබ්බං. යං පන භික්ඛු අත්තනො සන්තකං දෙති, තං භික්ඛුදත්තියං නාම වට්ටති, පංසුකූලං පන න හොති. එවං සන්තෙපි ධුතඞ්ගං න භිජ්ජති. ‘‘භික්ඛූනං දෙම, ථෙරානං දෙමා’’ති වුත්තෙ පන පංසුකූලිකානම්පි වට්ටති, ‘‘ඉදං වත්ථං සඞ්ඝස්ස දෙම, ඉමිනා උපාහනත්ථවිකපත්තත්ථවිකආයොගඅංසබද්ධකාදීනි කරොන්තූ’’ති දින්නම්පි වට්ටති. පත්තත්ථවිකාදීනං අත්ථාය දින්නානි බහූනිපි හොන්ති, චීවරත්ථායපි පහොන්ති, තතො චීවරං කත්වා පාරුපිතුං වට්ටති. සචෙ පන සඞ්ඝො භාජිතාතිරිත්තානි වත්ථානි ඡින්දිත්වා උපාහනත්ථවිකාදීනං අත්ථාය භාජෙති, තතො ගහෙතුං න වට්ටති. සාමිකෙහි විචාරිතමෙව හි වට්ටති, න ඉතරං. පංසුකූලිකං ‘‘සඞ්ඝස්ස ධම්මකරණපටාදීනං අත්ථාය දෙමා’’ති වුත්තෙපි ගහෙතුං වට්ටති, පරික්ඛාරො නාම පංසුකූලිකානම්පි ඉච්ඡිතබ්බො. යං තත්ථ අතිරෙකං හොති, තං චීවරෙපි උපනෙතුං වට්ටති. සුත්තං සඞ්ඝස්ස දෙන්ති, පංසුකූලිකෙහිපි ගහෙතබ්බං. අයං තාව විහාරං පවිසිත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දින්නෙසු විනිච්ඡයො. සචෙ පන බහිඋපචාරසීමාය අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වා සඞ්ඝනවකස්ස වා ආරොචෙති, සචෙපි යොජනං ඵරිත්වා පරිසා ඨිතා හොති, එකාබද්ධා චෙ, සබ්බෙසං පාපුණාති. යෙ පන ද්වාදසහි හත්ථෙහි පරිසං අසම්පත්තා, තෙසං න පාපුණාති.
ในวิหารที่มีภิกษุรูปเดียว เมื่อจีวรเกิดขึ้นแก่สงฆ์ หากภิกษุนั้นถือเอาไปตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนว่า "จีวรทั้งหมดเป็นของข้าพเจ้า" ชื่อว่าถือเอาโดยชอบ แต่ลำดับย่อมไม่ตั้งอยู่. หากหยิบขึ้นมาทีละผืนแล้วถือเอาไปว่า "จีวรผืนนี้เป็นของข้าพเจ้า" ลำดับย่อมตั้งอยู่. ในสองกรณีนั้น ในกรณีที่ลำดับไม่ตั้งอยู่ เมื่อจีวรอื่นเกิดขึ้นอีก หากมีภิกษุรูปหนึ่งมา พึงตัดแบ่งครึ่งแล้วภิกษุทั้งสองรูปพึงถือเอา. ในกรณีที่ลำดับตั้งอยู่ เมื่อจีวรอื่นเกิดขึ้นอีก หากภิกษุผู้ใหม่กว่ามา ลำดับย่อมเลื่อนลงไปข้างล่าง. หากภิกษุผู้แก่กว่ามา ลำดับย่อมเลื่อนขึ้นไปข้างบน. หากไม่มีภิกษุอื่นอีก พึงทำให้เป็นของตนแล้วถือเอา. การถวายโดยกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" หรือ "พวกข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์" โดยอาการใดๆ ที่ระบุถึงสงฆ์นั้น ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุล เพราะได้กล่าวคำสมาทานธุดงค์ว่า "ข้าพเจ้าปฏิเสธจีวรของคฤหัสถ์ สมาทานองค์แห่งผู้ถือผ้าบังสุกุล" จึงไม่ควร แต่ไม่ใช่เพราะเป็นของไม่ควร. แม้สงฆ์จะบอกลาแล้วให้ ก็ไม่พึงถือเอา. แต่จีวรใดที่ภิกษุให้ซึ่งเป็นของตน จีวรนั้นชื่อว่าภิกษุให้ ย่อมควร แต่ไม่ใช่ผ้าบังสุกุล. แม้เป็นเช่นนี้ ธุดงค์ก็ไม่ขาด. แต่ถ้ากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย, พวกข้าพเจ้าถวายแก่พระเถระทั้งหลาย" ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลด้วย. แม้ผ้าที่ถวายโดยกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายผ้าผืนนี้แก่สงฆ์ ขอให้ทำเป็นถุงรองเท้า ถุงบาตร สายรัดเอว สายสะพายบ่า เป็นต้น ด้วยผ้าผืนนี้" ย่อมควร. ผ้าที่ถวายเพื่อประโยชน์แก่ถุงบาตรเป็นต้น แม้มีจำนวนมาก และเพียงพอสำหรับทำจีวรด้วย ย่อมควรที่จะทำจีวรจากผ้านั้นแล้วนุ่งห่ม. แต่ถ้าสงฆ์ตัดแบ่งผ้าที่เหลือจากการแบ่งแล้ว เพื่อประโยชน์แก่ถุงรองเท้าเป็นต้น ไม่ควรที่จะถือเอาจากผ้าที่แบ่งนั้น เพราะผ้าที่เจ้าของจัดการแล้วเท่านั้นที่ควร ส่วนผ้าที่ไม่ได้จัดการโดยผู้ถวายนั้นไม่ควร. แม้ผ้าบังสุกุลที่กล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ เพื่อประโยชน์แก่ผ้ากรองน้ำเป็นต้น" ก็ควรที่จะถือเอา เพราะบริขารย่อมเป็นที่พึงปรารถนาแม้แก่ผู้ถือผ้าบังสุกุล. ในผ้าที่ถวายเพื่อประโยชน์แก่ผ้ากรองน้ำเป็นต้นนั้น ผ้าใดที่เหลือ ย่อมควรที่จะนำผ้าผืนนั้นมาใช้เป็นจีวรด้วย. หากถวายด้ายแก่สงฆ์ ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลก็พึงถือเอาได้. นี้คือวินิจฉัยในกรณีที่เข้าไปในวิหารแล้วถวายจีวรเหล่านี้ว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์". แต่ถ้าเห็นภิกษุผู้เดินทางอยู่นอกเขตอุปจารสีมา แล้วแจ้งแก่พระสังฆเถระหรือพระสังฆนวกะว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" แม้บริษัทจะตั้งอยู่แผ่ไปตลอดหนึ่งโยชน์ หากเป็นอันเดียวกัน ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหมด. แต่ภิกษุทั้งหลายที่มาไม่ถึงบริษัทภายใน ๑๒ ศอก ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้น.

203. උභතොසඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වුත්තෙපි ‘‘ද්විධා සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති, ‘‘ද්වින්නං සඞ්ඝානං දම්මී’’ති, ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස [Pg.254] ච දම්මී’’ති වුත්තෙපි උභතොසඞ්ඝස්ස දින්නමෙව හොති. තත්ථ සචෙ බහුකාපි භික්ඛූ හොන්ති, එකා භික්ඛුනී හොති, උපඩ්ඪං දාතබ්බං, ද්වෙ භාගෙ සමෙ කත්වා එකො භාගො දාතබ්බොති අත්ථො. සචෙ බහුකාපි භික්ඛුනියො හොන්ති, එකො භික්ඛු හොති, උපඩ්ඪං දාතබ්බං. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්ච දම්මී’’ති වුත්තෙ සචෙ දස දස භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච හොන්ති, එකවීසති පටිවීසෙ කත්වා එකො පුග්ගලස්ස දාතබ්බො, දස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, දස භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස. යෙන පුග්ගලිකො ලද්ධො, සො සඞ්ඝතොපි අත්තනො වස්සග්ගෙන ගහෙතුං ලභති. කස්මා? උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස ච දම්මී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉධ පන චෙතියස්ස සඞ්ඝතො පාපුණනකොට්ඨාසො නාම නත්ථි, එකපුග්ගලස්ස පත්තකොට්ඨාසසමොව කොට්ඨාසො හොති. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන ද්වාවීසති කොට්ඨාසෙ කත්වා දස භික්ඛූනං, දස භික්ඛුනීනං, එකො පුග්ගලස්ස, එකො චෙතියස්ස දාතබ්බො. තත්ථ පුග්ගලො සඞ්ඝතොපි අත්තනො වස්සග්ගෙන ගහෙතුං ලභති, චෙතියස්ස එකොයෙව.
๒๐๓. ในคำว่า ถวายแก่สงฆ์สองฝ่าย นี้ แม้กล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่าย" หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์โดยส่วนสอง" หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ทั้งสองหมู่" หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่ภิกษุณีสงฆ์" ก็ชื่อว่าเป็นการถวายแก่สงฆ์สองฝ่ายนั่นเอง ในบรรดาภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้น หากภิกษุมีจำนวนมาก แต่ภิกษุณีมีรูปเดียว พึงให้กึ่งหนึ่ง อธิบายว่า พึงทำให้เป็นสองส่วนเท่ากันแล้วให้ส่วนหนึ่ง นี้คืออรรถะ หากภิกษุณีมีจำนวนมาก แต่ภิกษุมีรูปเดียว พึงให้กึ่งหนึ่ง เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่ายและแก่ท่านด้วย" หากมีภิกษุ ๑๐ รูป และภิกษุณี ๑๐ รูป พึงทำเป็น ๒๑ ส่วน แล้วให้ส่วนหนึ่งแก่บุคคล ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุสงฆ์ ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุณีสงฆ์ ภิกษุใดได้ส่วนที่เป็นของบุคคล ภิกษุนั้นย่อมได้เพื่อจะถือเอาจากส่วนของสงฆ์ตามลำดับพรรษาของตนด้วย เพราะเหตุไร? เพราะถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการถือเอาว่า สงฆ์สองฝ่าย แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่ายและแก่เจดีย์ด้วย" ก็นัยนี้นั่นแล แต่ในการถวายนี้ ส่วนที่ถึงแก่เจดีย์จากส่วนของสงฆ์ไม่มี ส่วนของเจดีย์ย่อมเท่ากับส่วนที่ถึงแก่บุคคลรูปเดียวเท่านั้น แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่าย แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" พึงทำเป็น ๒๒ ส่วน แล้วให้ ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุทั้งหลาย ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุณีทั้งหลาย ๑ ส่วนแก่บุคคล ๑ ส่วนแก่เจดีย์ ในการถวายนั้น บุคคลย่อมได้เพื่อจะถือเอาจากส่วนของสงฆ์ตามลำดับพรรษาของตนด้วย ส่วนของเจดีย์มีเพียงส่วนเดียวเท่านั้น

‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච දම්මී’’ති වුත්තෙ පන න මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දාතබ්බං, භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා දාතබ්බං. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පන පුග්ගලො විසුං න ලභති, පාපුණනට්ඨානතො එකමෙව ලභති. කස්මා? භික්ඛුසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි චෙතියස්ස එකපුග්ගලපටිවීසො ලබ්භති, පුග්ගලස්ස විසුං න ලබ්භති, තස්මා එකං චෙතියස්ස දත්වා අවසෙසං භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා භාජෙතබ්බං.
แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่ภิกษุณีทั้งหลาย" ไม่พึงแบ่งกึ่งกลางแล้วให้ พึงนับจำนวนภิกษุและภิกษุณีแล้วจึงให้ แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์ แก่ภิกษุณีทั้งหลาย และแก่ท่านด้วย" บุคคลย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก ย่อมได้เพียงส่วนเดียวจากส่วนที่ถึงแก่ตน เพราะเหตุไร? เพราะถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการถือเอาว่า ภิกษุสงฆ์ จึงได้เพียงส่วนเดียว แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์ แก่ภิกษุณีทั้งหลาย แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วนเท่ากับบุคคลรูปเดียว บุคคลย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก เพราะฉะนั้น พึงให้ส่วนหนึ่งแก่เจดีย์ แล้วพึงนับจำนวนภิกษุและภิกษุณีแล้วแบ่งส่วนที่เหลือ

‘‘භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච දම්මී’’ති වුත්තෙපි මජ්ඣෙ භින්දිත්වා න දාතබ්බං, පුග්ගලගණනාය එව විභජිතබ්බං. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්ච, භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච චෙතියස්ස ච, භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති එවං වුත්තෙපි චෙතියස්ස එකපටිවීසො ලබ්භති, පුග්ගලස්ස විසුං නත්ථි, භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා එව භාජෙතබ්බං. යථා ච භික්ඛුසඞ්ඝං ආදිං කත්වා නයො නීතො, එවං භික්ඛුනීසඞ්ඝං ආදිං කත්වාපි නෙතබ්බො.
แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลาย" ก็ไม่พึงแบ่งกึ่งกลางแล้วให้ พึงแบ่งตามจำนวนบุคคลเท่านั้น แม้เมื่อกล่าวอย่างนี้ว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลายและแก่ท่านด้วย, แก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลายและแก่เจดีย์ด้วย, แก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลายและแก่ท่านด้วยและแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วนเท่ากับบุคคลคนหนึ่ง ส่วนแยกต่างหากสำหรับบุคคลไม่มี พึงนับจำนวนภิกษุและภิกษุณีแล้วจึงแบ่ง และนัยที่นำมาแสดงโดยมีภิกษุสงฆ์เป็นต้นฉันใด พึงนำมาแสดงโดยมีภิกษุณีสงฆ์เป็นต้นฉันนั้น

‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස [Pg.255] ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පුග්ගලස්ස විසුං න ලබ්භති, වස්සග්ගෙනෙව ගහෙතබ්බං. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන චෙතියස්ස විසුං පටිවීසො ලබ්භති. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි චෙතියස්සෙව විසුං ලබ්භති, න පුග්ගලස්ස. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙපි විසුං න ලබ්භති, ‘‘භික්ඛූනඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන චෙතියස්ස ලබ්භති. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි චෙතියස්සෙව විසුං ලබ්භති, න පුග්ගලස්ස. භික්ඛුනීසඞ්ඝං ආදිං කත්වාපි එවමෙව යොජෙතබ්බං.
เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่ท่านด้วย" บุคคลย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก พึงถือเอาตามลำดับพรรษาเท่านั้น แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วนแยกต่างหาก แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์ แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์เท่านั้นย่อมได้ส่วนแยกต่างหาก บุคคลไม่ได้ แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ท่านด้วย" ย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วน แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์เท่านั้นย่อมได้ส่วนแยกต่างหาก บุคคลไม่ได้ แม้เมื่อมีภิกษุณีสงฆ์เป็นต้น ก็พึงประกอบความอย่างนี้เหมือนกัน

පුබ්බෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස උභතොසඞ්ඝස්ස දානං දෙන්ති, භගවා මජ්ඣෙ නිසීදති, දක්ඛිණතො භික්ඛූ, වාමතො භික්ඛුනියො නිසීදන්ති, භගවා උභින්නං සඞ්ඝත්ථෙරො, තදා භගවා අත්තනා ලද්ධපච්චයෙ අත්තනාපි පරිභුඤ්ජති, භික්ඛූනම්පි දාපෙති. එතරහි පන පණ්ඩිතමනුස්සා සධාතුකං පටිමං වා චෙතියං වා ඨපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස උභතොසඞ්ඝස්ස දානං දෙන්ති, පටිමාය වා චෙතියස්ස වා පුරතො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා දක්ඛිණොදකං දත්වා ‘‘බුද්ධානං දෙමා’’ති, තත්ථ පඨමං ඛාදනීයභොජනීයං දෙන්ති, විහාරං වා ආහරිත්වා ‘‘ඉදං චෙතියස්ස දෙමා’’ති පිණ්ඩපාතඤ්ච මාලාගන්ධාදීනි ච දෙන්ති, තත්ථ කථං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති? මාලාගන්ධාදීනි තාව චෙතියෙ ආරොපෙතබ්බානි, වත්ථෙහි පටාකා, තෙලෙන පදීපා කාතබ්බා. පිණ්ඩපාතමධුඵාණිතාදීනි පන යො නිබද්ධචෙතියජග්ගකො හොති පබ්බජිතො වා ගහට්ඨො වා, තස්ස දාතබ්බානි. නිබද්ධජග්ගකෙ අසති ආහටභත්තං ඨපෙත්වා වත්තං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, උපකට්ඨෙ කාලෙ භුඤ්ජිත්වා පච්ඡාපි වත්තං කාතුං වට්ටතියෙව. මාලාගන්ධාදීසු ච යං කිඤ්චි ‘‘ඉදං හරිත්වා චෙතියෙ පූජං කරොථා’’ති වුත්තෙ දූරම්පි හරිත්වා පූජෙතබ්බං, ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස හරා’’ති වුත්තෙපි හරිතබ්බං. සචෙ පන ‘‘අහං පිණ්ඩාය චරාමි, ආසනසාලාය භික්ඛූ අත්ථි, තෙ හරිස්සන්තී’’ති වුත්තෙ ‘‘භන්තෙ, තුය්හමෙව දම්මී’’ති වදති, භුඤ්ජිතුං වට්ටති. අථ පන ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දස්සාමී’’ති හරන්තස්ස ගච්ඡතො අන්තරාව කාලො උපකට්ඨො හොති, අත්තනො පාපෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති.
ในกาลก่อน มนุษย์ทั้งหลายย่อมถวายทานแก่สงฆ์สองฝ่ายมีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในท่ามกลาง ภิกษุทั้งหลายนั่งทางทิศขวา ภิกษุณีทั้งหลายนั่งทางทิศซ้าย พระผู้มีพระภาคทรงเป็นพระสังฆเถระของสงฆ์ทั้งสองฝ่าย ในกาลนั้น พระผู้มีพระภาคย่อมทรงบริโภคปัจจัยที่ทรงได้มาด้วยพระองค์เองบ้าง ทรงให้แก่ภิกษุทั้งหลายบ้าง แต่ในบัดนี้ พวกมนุษย์ผู้ฉลาดประดิษฐานพระปฏิมาที่มีพระบรมสารีริกธาตุหรือพระเจดีย์ไว้ แล้วถวายทานแก่สงฆ์สองฝ่ายมีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข วางบาตรไว้บนเชิงรองข้างหน้าพระปฏิมาหรือพระเจดีย์ หลั่งน้ำทักษิโณทกแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายแก่พระพุทธเจ้าทั้งหลาย" ในบรรดาวัตถุเหล่านั้น ย่อมถวายของขบเคี้ยวและของบริโภคก่อน หรือนำมายังวิหารแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายสิ่งนี้แก่เจดีย์" ดังนี้ แล้วถวายทั้งบิณฑบาตและดอกไม้ของหอมเป็นต้น ในเรื่องนั้น พึงปฏิบัติอย่างไร? ก่อนอื่น พึงยกดอกไม้และของหอมเป็นต้นขึ้นบูชาที่เจดีย์ พึงทำธงด้วยผ้าทั้งหลาย พึงจุดประทีปด้วยน้ำมัน ส่วนบิณฑบาต น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยเป็นต้น พึงให้แก่ผู้ที่ดูแลปัดกวาดเจดีย์เป็นประจำ ไม่ว่าจะเป็นบรรพชิตหรือคฤหัสถ์ก็ตาม เมื่อไม่มีผู้ดูแลเป็นประจำ พึงวางภัตตาหารที่นำมานั้นไว้ กระทำวัตร (ปัดกวาด) แล้วจึงบริโภค ย่อมควร เมื่อเวลาใกล้เที่ยง จะบริโภคก่อนแล้วกระทำวัตรในภายหลัง ก็ย่อมควรแน่นอน และในบรรดาดอกไม้และของหอมเป็นต้นนั้น เมื่อมีผู้กล่าวถึงวัตถุใดๆ ว่า "จงนำสิ่งนี้ไปบูชาที่เจดีย์เถิด" ดังนี้ พึงนำไปบูชาแม้ในที่ไกล แม้เมื่อมีผู้กล่าวว่า "จงนำไปถวายแก่ภิกษุสงฆ์" ดังนี้ ก็พึงนำไป แต่ถ้าเมื่อมีผู้กล่าวว่า "ข้าพเจ้ากำลังเที่ยวบิณฑบาต มีภิกษุทั้งหลายอยู่ที่โรงฉัน ภิกษุเหล่านั้นจักนำไป" ดังนี้ แล้วเขาพูดว่า "ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าถวายแก่ท่านเท่านั้น" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อบริโภค แต่ถ้าว่า เมื่อบุคคลกำลังนำไปอยู่ด้วยตั้งใจว่า "จักถวายแก่ภิกษุสงฆ์" แล้วเวลาใกล้เที่ยงในระหว่างทางนั่นเอง จะน้อมเข้ามาเพื่อตนแล้วบริโภค ย่อมควร

204. වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ පන සචෙ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දෙති, යත්තකා භික්ඛූ තස්මිං ආවාසෙ වස්සච්ඡෙදං අකත්වා පුරිමවස්සංවුට්ඨා, තෙහි භාජෙතබ්බං, අඤ්ඤෙසං න පාපුණාති. දිසාපක්කන්තස්සපි සති ගාහකෙ යාව කථිනස්සුබ්භාරා [Pg.256] දාතබ්බං. ‘‘අනත්ථතෙ පන කථිනෙ අන්තොහෙමන්තෙ එවඤ්ච වත්වා දින්නං පච්ඡිමවස්සංවුට්ඨානම්පි පාපුණාතී’’ති ලක්ඛණඤ්ඤූ වදන්ති. අට්ඨකථාසු පනෙතං න විචාරිතං. සචෙ පන බහිඋපචාරසීමායං ඨිතො ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, සම්පත්තානං සබ්බෙසං පාපුණාති. අථ ‘‘අසුකවිහාරෙ වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්සා’’ති වදති, තත්‍ර වස්සංවුට්ඨානමෙව යාව කථිනස්සුබ්භාරා පාපුණාති. සචෙ පන ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය එවං වදති, තත්‍ර සම්මුඛීභූතානං සබ්බෙසං පාපුණාති. කස්මා? පිට්ඨිසමයෙ උප්පන්නත්තා. අන්තොවස්සෙයෙව ‘‘වස්සං වසන්තානං දම්මී’’ති වුත්තෙ ඡින්නවස්සා න ලභන්ති, වස්සං වසන්තාව ලභන්ති. චීවරමාසෙ පන ‘‘වස්සං වසන්තානං දම්මී’’ති වුත්තෙ පච්ඡිමිකාය වස්සූපගතානංයෙව පාපුණාති, පුරිමිකාය වස්සූපගතානඤ්ච ඡින්නවස්සානඤ්ච න පාපුණාති.
๒๐๔. ในคำว่า "ย่อมให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว" นั้น หากเข้าไปในวิหารแล้วให้จีวรเหล่านี้ กล่าวว่า "เราให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว" ภิกษุทั้งหลายมีประมาณเท่าใดที่อยู่ในอาวาสนั้น ไม่ได้ทำพรรษาให้ขาด และอยู่จำพรรษาต้นแล้ว, อันภิกษุเหล่านั้นพึงแบ่ง, ไม่ถึงแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่าอื่น. แม้ส่วนของภิกษุผู้ไปสู่ทิศอื่น เมื่อมีภิกษุผู้รับอยู่ พึงให้จนกว่าจะเดาะกฐิน. อาจารย์ผู้รู้ลักษณะย่อมกล่าวว่า "แต่เมื่อกฐินยังไม่กราน จีวรที่ถวายแล้วโดยกล่าวอย่างนี้ในภายในเหมันตฤดู ย่อมถึงแม้แก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาหลังแล้ว". แต่ในอรรถกถาไม่ได้พิจารณาคำนี้. แต่หากว่า ยืนอยู่นอกสีมาอุปจารแล้วกล่าวว่า "เราให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว" ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้มาถึงยังที่นั้น. อนึ่ง หากกล่าวว่า "เราให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้วในวิหารชื่อโน้น" ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแล้วในวิหารนั้นเท่านั้น จนกว่าจะเดาะกฐิน. แต่หากว่า ตั้งแต่วันแรกของคิมหันตฤดูเป็นต้นไป กล่าวอย่างนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้ปรากฏอยู่เฉพาะหน้าในวิหารนั้น. เพราะเหตุไร? เพราะเกิดขึ้นแล้วนอกสมัย. ในภายในพรรษานั่นเอง เมื่อกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษา" ภิกษุทั้งหลายผู้ขาดพรรษาไม่ได้, ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาเท่านั้นย่อมได้. แต่ในเดือนที่เป็นสมัยจีวร เมื่อกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษา" ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในพรรษาหลังเท่านั้น, ไม่ถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในพรรษาต้นและแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ขาดพรรษา.

චීවරමාසතො පට්ඨාය යාව හෙමන්තස්ස පච්ඡිමො දිවසො, තාව ‘‘වස්සාවාසිකං දෙමා’’ති වුත්තෙ කථිනං අත්ථතං වා හොතු අනත්ථතං වා, අතීතවස්සංවුට්ඨානමෙව පාපුණාති. ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය වුත්තෙ පන මාතිකා ආරොපෙතබ්බා ‘‘අතීතපස්සාවාසස්ස පඤ්ච මාසා අතික්කන්තා, අනාගතො චාතුමාසච්චයෙන භවිස්සති, කතරවස්සාවාසස්ස දෙසී’’ති. සචෙ ‘‘අතීතවස්සංවුට්ඨානං දම්මී’’ති වදති, තං අන්තොවස්සංවුට්ඨානමෙව පාපුණාති, දිසාපක්කන්තානම්පි සභාගා ගණ්හිතුං ලභන්ති. සචෙ ‘‘අනාගතෙ වස්සාවාසිකං දම්මී’’ති වදති, තං ඨපෙත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ ගහෙතබ්බං. අථ ‘‘අගුත්තො විහාරො, චොරභයං අත්ථි, න සක්කා ඨපෙතුං ගණ්හිත්වා වා ආහිණ්ඩිතු’’න්ති වුත්තෙ ‘‘සම්පත්තානං දම්මී’’ති වදති, භාජෙත්වා ගහෙතබ්බං. සචෙ වදති ‘‘ඉතො මෙ, භන්තෙ, තතියෙ වස්සෙ වස්සාවාසිකං න දින්නං, තං දම්මී’’ති, තස්මිං අන්තොවස්සෙ වුට්ඨභික්ඛූනං පාපුණාති. සචෙ තෙ දිසා පක්කන්තා, අඤ්ඤො විස්සාසිකො ගණ්හාති, දාතබ්බං. අථෙකොයෙව අවසිට්ඨො, සෙසා කාලකතා, සබ්බං එකස්සෙව පාපුණාති. සචෙ එකොපි නත්ථි, සඞ්ඝිකං හොති, සම්මුඛීභූතෙහි භාජෙතබ්බං.
ตั้งแต่วันแรกของเดือนที่เป็นสมัยจีวรเป็นต้นไป จนถึงวันสุดท้ายของเดือนเหมันต์ ตลอดเวลานั้น เมื่อกล่าวว่า "เราทั้งหลายให้จีวรสำหรับอยู่จำพรรษา" ไม่ว่ากฐินจะกรานแล้วหรือไม่กรานก็ตาม ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแล้วในพรรษาที่ล่วงไปแล้วเท่านั้น. แต่เมื่อกล่าวตั้งแต่วันแรกของคิมหันตฤดูเป็นต้นไป พึงยกมาติกาขึ้นว่า "ห้าเดือนล่วงไปแล้วสำหรับการอยู่จำพรรษาที่ล่วงไปแล้ว, การอยู่จำพรรษาข้างหน้าจักมีโดยล่วงไปสี่เดือน, ท่านให้แก่ผู้จำพรรษาใด?" หากกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแล้วในพรรษาที่ล่วงไปแล้ว" จีวรนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่แล้วในภายในพรรษาที่ล่วงไปแล้วเท่านั้น, แม้ส่วนของภิกษุผู้ไปสู่ทิศอื่น ภิกษุทั้งหลายผู้มีส่วนเสมอย่อมได้เพื่อถือเอา. หากกล่าวว่า "เราให้จีวรสำหรับอยู่จำพรรษาในพรรษาข้างหน้า" พึงตั้งจีวรนั้นไว้แล้วถือเอาในวันเข้าพรรษา. แต่หากว่า เมื่ออาจารย์กล่าวว่า "วิหารไม่ปลอดภัย, มีภัยจากโจร, เราทั้งหลายไม่สามารถตั้งไว้ได้, หรือไม่สามารถถือเอาไปเที่ยวไปได้" แล้วมีผู้กล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึง" พึงแบ่งแล้วถือเอา. หากกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ, จีวรสำหรับอยู่จำพรรษาในพรรษาที่สามจากปีนี้ ข้าพเจ้ายังไม่ได้ถวาย, เราให้จีวรนั้น" ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาแล้วในภายในพรรษาที่สามนั้น. หากภิกษุเหล่านั้นไปสู่ทิศทั้งหลายแล้ว ภิกษุอื่นผู้คุ้นเคยถือเอา พึงให้. แต่หากว่าเหลืออยู่คนเดียวเท่านั้น, ภิกษุทั้งหลายที่เหลือทำกาละแล้ว, จีวรสำหรับอยู่จำพรรษาทั้งหมด ย่อมถึงแก่คนเดียวเท่านั้น. หากแม้คนเดียวก็ไม่มี, ย่อมเป็นของสงฆ์, อันภิกษุทั้งหลายผู้ปรากฏอยู่เฉพาะหน้าพึงแบ่ง.

205. ආදිස්ස දෙතීති එත්ථ පන යාගුයා වා භත්තෙ වා ඛාදනීයෙ වා චීවරෙ වා සෙනාසනෙ වා භෙසජ්ජෙ වා ආදිසිත්වා පරිච්ඡින්දිත්වා දෙන්තො ආදිස්ස දෙති නාම. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – භික්ඛූ අජ්ජතනාය වා [Pg.257] ස්වාතනාය වා යාගුයා නිමන්තෙත්වා තෙසං ඝරං පවිට්ඨානං යාගුං දෙති, යාගුං දත්වා පීතාය යාගුයා ‘‘ඉමානි චීවරානි යෙහි මය්හං යාගු පීතා, තෙසං දම්මී’’ති දෙති, යෙහි නිමන්තිතෙහි යාගු පීතා, තෙසංයෙව පාපුණාති. යෙහි පන භික්ඛාචාරවත්තෙන ඝරද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙහි වා ඝරං පවිට්ඨෙහි වා යාගු ලද්ධා, යෙසං වා ආසනසාලතො පත්තං ආහරිත්වා මනුස්සෙහි නීතා, යෙසං වා ථෙරෙහි පෙසිතා, තෙසං න පාපුණාති. සචෙ පන නිමන්තිහභික්ඛූහි සද්ධිං අඤ්ඤෙපි බහූ ආගන්ත්වා අන්තොගෙහඤ්ච බහිගෙහඤ්ච පූරෙත්වා නිසින්නා, දායකො ච එවං වදති ‘‘නිමන්තිතා වා හොන්තු අනිමන්තිතා වා, යෙසං මයා යාගු දින්නා, සබ්බෙසං ඉමානි වත්ථානි හොන්තූ’’ති, සබ්බෙසං පාපුණාති. යෙහි පන ථෙරානං හත්ථතො යාගු ලද්ධා, තෙසං න පාපුණාති. අථ සො ‘‘යෙහි මය්හං යාගු පීතා, සබ්බෙසං හොතූ’’ති වදති, සබ්බෙසං පාපුණාති. භත්තඛාදනීයෙසුපි එසෙව නයො. චීවරෙ පන පුබ්බෙපි තෙන වස්සං වාසෙත්වා භික්ඛූනං චීවරං දින්නපුබ්බං හොති, සො චෙ භික්ඛූ භොජෙත්වා වදති ‘‘යෙසං මයා පුබ්බෙ චීවරං දින්නං, තෙසංයෙව ඉමං චීවරං වා සුත්තං වා සප්පිමධුඵාණිතාදීනි වා හොන්තූ’’ති, සබ්බං තෙසංයෙව පාපුණාති. සෙනාසනෙපි ‘‘යො මයා කාරිතෙ විහාරෙ වා පරිවෙණෙ වා වසති, තස්සිදං හොතූ’’ති වුත්තෙ තස්සෙව හොති. භෙසජ්ජෙපි ‘‘මයං කාලෙන කාලං ථෙරානං සප්පිආදීනි භෙසජ්ජානි දෙම, යෙහි තානි ලද්ධානි, තෙසංයෙවිදං හොතූ’’ති වුත්තෙ තෙසංයෙව හොති.
๒๐๕. ในคำว่า “ให้โดยเจาะจง” นี้ ผู้ให้โดยเจาะจงและกำหนดไว้แล้วในข้าวต้มก็ดี ในข้าวสวยก็ดี ในของขบเคี้ยวก็ดี ในจีวรก็ดี ในเสนาสนะก็ดี ในเภสัชก็ดี ชื่อว่าให้โดยเจาะจง ในการให้นั้น มีวินิจฉัยดังนี้ คือ เมื่อนิมนต์ภิกษุทั้งหลายด้วยข้าวต้ม เพื่อวันนี้ก็ดี เพื่อวันพรุ่งนี้ก็ดี แล้วให้ข้าวต้มแก่ภิกษุเหล่านั้นที่เข้าไปในเรือน ครั้นให้ข้าวต้มแล้ว เมื่อข้าวต้มอันภิกษุทั้งหลายดื่มแล้ว กล่าวว่า “จีวรเหล่านี้ เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ผู้ดื่มข้าวต้มของเราแล้ว” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ถูกนิมนต์ ผู้ดื่มข้าวต้มแล้วเหล่านั้นเท่านั้น ส่วนภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ผู้เที่ยวบิณฑบาตไปตามประตูเรือนก็ดี ผู้เข้าไปในเรือนก็ดี ได้ข้าวต้มแล้วก็ดี หรือภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ที่มนุษย์นำบาตรมาจากโรงฉันแล้วก็ดี หรือภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ที่พระเถระส่งไปก็ดี ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้น แต่ถ้าภิกษุอื่นอีกเป็นจำนวนมาก มาพร้อมกับภิกษุผู้ถูกนิมนต์แล้ว นั่งเต็มทั้งภายในเรือนและภายนอกเรือน และทายกกล่าวอย่างนี้ว่า “ขอภิกษุทั้งหลายผู้ถูกนิมนต์ก็ดี ผู้ไม่ถูกนิมนต์ก็ดี ผู้ที่เราให้ข้าวต้มแล้ว ขอผ้าเหล่านี้จงเป็นของภิกษุทั้งปวงเถิด” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง ส่วนภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ได้ข้าวต้มจากมือของพระเถระ ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้น ถ้าทายกนั้นกล่าวว่า “ขอจงเป็นของภิกษุทั้งปวงผู้ดื่มข้าวต้มของเราเถิด” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง แม้ในข้าวสวยและของขบเคี้ยว ก็มีนัยนี้เหมือนกัน ส่วนในจีวรนั้น แม้ในกาลก่อน ทายกนั้นเคยนิมนต์ภิกษุทั้งหลายให้อยู่จำพรรษาแล้วให้จีวร ถ้าทายกนั้นให้ภิกษุทั้งหลายฉันแล้วกล่าวว่า “จีวรนี้ก็ดี ด้ายก็ดี เนยใส น้ำผึ้ง น้ำอ้อยเป็นต้นก็ดี ขอจงเป็นของภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ที่เราเคยให้จีวรแล้วในกาลก่อนเหล่านั้นเท่านั้นเถิด” ดังนี้ ทั้งหมดนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น แม้ในเสนาสนะ เมื่อกล่าวว่า “ภิกษุรูปใดอยู่ในวิหารก็ดี ในบริเวณก็ดี ที่เราสร้างแล้ว ขอสิ่งนี้จงเป็นของภิกษุรูปนั้นเถิด” ดังนี้ ย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น แม้ในเภสัช เมื่อกล่าวว่า “เราทั้งหลายย่อมให้เภสัชมีเนยใสเป็นต้นแก่พระเถระทั้งหลายเป็นครั้งคราว ขอสิ่งนี้จงเป็นของภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ผู้ได้เภสัชเหล่านั้นแล้วเหล่านั้นเท่านั้นเถิด” ดังนี้ ย่อมเป็นของภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น

206. පුග්ගලස්ස දෙතීති එත්ථ පන ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති එවං පරම්මුඛා වා, පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හාකං දම්මී’’ති එවං සම්මුඛා වා දෙති, තං තස්සෙව හොති. සචෙ පන ‘‘ඉදං තුම්හාකඤ්ච තුම්හාකං අන්තෙවාසිකානඤ්ච දම්මී’’ති එවං වදති, ථෙරස්ස ච අන්තෙවාසිකානඤ්ච පාපුණාති. උද්දෙසං ගහෙතුං ආගතො ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො ච අත්ථි, තස්සපි පාපුණාති. ‘‘තුම්හෙහි සද්ධිං නිබද්ධචාරිකභික්ඛූනං දම්මී’’ති වුත්තෙ උද්දෙසන්තෙවාසිකානං වත්තං කත්වා උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනි ගහෙත්වා විචරන්තානං සබ්බෙසං පාපුණාති. අයං ‘‘පුග්ගලස්ස දෙතී’’ති ඉමස්මිං පදෙ විනිච්ඡයො.
๒๐๖. ในวินิจฉัยคำว่า “ให้แก่บุคคล” นี้ มีดังนี้: เมื่อบุคคลให้ว่า “จีวรนี้ เราให้แก่ภิกษุชื่อโน้น” ดังนี้ โดยลับหลังก็ดี วางไว้ที่ใกล้เท้าแล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรนี้ ข้าพเจ้าให้แก่ท่าน” ดังนี้ โดยต่อหน้าก็ดี ย่อมให้ จีวรนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น. แต่ถ้ากล่าวอย่างนี้ว่า “จีวรนี้ ข้าพเจ้าให้แก่ท่านด้วย และแก่ศิษย์ของท่านด้วย” ดังนี้ ย่อมถึงแก่พระเถระและแก่ศิษย์. แม้ศิษย์ผู้มาเพื่อเรียนพระบาลี และผู้เรียนแล้วกำลังไป ก็มี ย่อมถึงแก่ศิษย์นั้นด้วย. เมื่อกล่าวว่า “ข้าพเจ้าให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้เที่ยวไปเป็นประจำพร้อมกับท่านทั้งหลาย” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้ประพฤติวัตรของศิษย์ผู้เรียนพระบาลี เรียนพระบาลีและการสอบถามเป็นต้นแล้วเที่ยวไป. นี้เป็นวินิจฉัยในบทว่า “ให้แก่บุคคล” นี้.

සචෙ කොචි භික්ඛු එකොව වස්සං වසති, තත්ථ මනුස්සා ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති චීවරානි දෙන්ති, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තස්සෙව [Pg.258] තානි චීවරානි යාව කථිනස්ස උබ්භාරා’’ති (මහාව. 363) වචනතො සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 363) ගණපූරකෙ භික්ඛූ ලභිත්වා කථිනං අත්ථතං හොති, පඤ්ච මාසෙ, නො චෙ අත්ථතං හොති, එකං චීවරමාසං අඤ්ඤත්ථ ගහෙත්වා නීතානිපි තස්සෙව තානි චීවරානි, න තෙසං අඤ්ඤො කොචි ඉස්සරො. යං යඤ්හි ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝං උද්දිස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘වස්සාවාසිකං දෙමා’’ති වා දෙන්ති, සචෙපි මතකචීවරං අවිභජිත්වා තං විහාරං පවිසති, තං සබ්බං තස්සෙව භික්ඛුනො හොති. යම්පි සො වස්සාවාසත්ථාය වඩ්ඪිං පයොජෙත්වා ඨපිතඋපනික්ඛෙපතො වා තත්‍රුප්පාදතො වා වස්සාවාසිකං ගණ්හාති, සබ්බං සුග්ගහිතමෙව හොති. ඉදඤ්හෙත්ථ ලක්ඛණං – යෙන තෙනාකාරෙන සඞ්ඝස්ස උප්පන්නවත්ථං අත්ථතකථිනස්ස පඤ්ච මාසෙ, අනත්ථතකථිනස්ස එකං චීවරමාසං පාපුණාති. සචෙ පන කොචි භික්ඛු වස්සානතො අඤ්ඤස්මිං උතුකාලෙ එකකො වසති, තත්ථ මනුස්සා ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති චීවරානි දෙන්ති, තෙන භික්ඛුනා අධිට්ඨාතබ්බං ‘‘මය්හිමානි චීවරානී’’ති. අධිට්ඨහන්තෙන පන වත්තං ජානිතබ්බං. තෙන හි භික්ඛුනා ඝණ්ටිං වා පහරිත්වා කාලං වා ඝොසෙත්වා ථොකං ආගමෙත්වා සචෙ ඝණ්ටිසඤ්ඤාය වා කාලසඤ්ඤාය වා භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, තෙහි සද්ධිං භාජෙතබ්බානි. තෙහි චෙ භික්ඛූහි තස්මිං චීවරෙ භාජියමානෙ අපාතිතෙ කුසෙ අඤ්ඤො භික්ඛු ආගච්ඡති, සමකො දාතබ්බො භාගො, පාතිතෙ කුසෙ අඤ්ඤො භික්ඛු ආගච්ඡති, න අකාමා දාතබ්බො භාගො. එකකොට්ඨාසෙපි හි කුසදණ්ඩකෙ පාතිතමත්තෙ සචෙපි භික්ඛුසහස්සං හොති, ගහිතමෙව නාම චීවරං, තස්මා න අකාමා භාගො දාතබ්බො. සචෙ පන අත්තනො රුචියා දාතුකාමා හොන්ති, දෙන්තු. අනුභාගෙපි එසෙව නයො.
ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งอยู่จำพรรษาเพียงรูปเดียว ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายถวายจีวรว่า “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” ในที่นั้น ควรทำอย่างไร? เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตจีวรเหล่านั้นแก่ภิกษุรูปนั้นเท่านั้น จนกว่าจะถอนกฐิน” (มหาวรรค 363) ตามที่กล่าวไว้ว่า ถ้าได้ภิกษุผู้ครบองค์ประชุมแล้ว กฐินอันภิกษุนั้นกรานแล้ว ย่อมควรเก็บไว้ได้ 5 เดือน, ถ้าไม่ได้กรานกฐิน ย่อมควรเก็บไว้ได้ 1 เดือนแห่งจีวร แม้จีวรเหล่านั้นที่นำไปที่อื่นแล้ว ก็ยังเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น ภิกษุอื่นใดไม่มีอำนาจเหนือจีวรเหล่านั้น. ด้วยว่า จีวรใดๆ ที่เขาถวายว่า “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” ก็ดี หรือ “เราทั้งหลายถวายเจาะจงสงฆ์” ก็ดี หรือ “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว” ก็ดี หรือ “เราทั้งหลายถวายผ้าจำพรรษา” ก็ดี แม้ถ้าจีวรของภิกษุผู้ตายยังไม่ได้แบ่ง แล้วภิกษุรูปนั้นเข้าไปในวิหารนั้น ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น. แม้จีวรใดที่ภิกษุรูปนั้นรับไว้เพื่ออยู่จำพรรษา โดยการนำเงินไปลงทุนเพื่อให้เกิดผลกำไรแล้วเก็บไว้ก็ดี หรือจากผลผลิตที่เกิดขึ้นในที่นั้นก็ดี ทั้งหมดนั้นชื่อว่ารับไว้ดีแล้ว. นี้เป็นลักษณะในเรื่องนี้ คือ ผ้าที่เกิดขึ้นแก่สงฆ์โดยประการใดๆ ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้กรานกฐินแล้ว 5 เดือน และย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ยังไม่กรานกฐิน 1 เดือนแห่งจีวร. แต่ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งอยู่รูปเดียวในฤดูอื่นจากฤดูฝน ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายถวายจีวรว่า “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” ภิกษุรูปนั้นพึงอธิษฐานว่า “จีวรเหล่านี้เป็นของข้าพเจ้า”. แต่ภิกษุผู้อธิษฐานพึงรู้ถึงวัตร. ภิกษุรูปนั้นพึงตีระฆังก็ดี หรือประกาศเวลา (แบ่งจีวร) ก็ดี รออยู่เล็กน้อย ถ้าภิกษุทั้งหลายมาด้วยสัญญาณระฆังก็ดี ด้วยสัญญาณเวลาก็ดี พึงแบ่งจีวรเหล่านั้นกับภิกษุเหล่านั้น. ถ้าภิกษุอื่นมาในขณะที่ภิกษุเหล่านั้นกำลังแบ่งจีวรนั้นอยู่ โดยที่ยังไม่ได้ทอดกุสทัณฑะลง พึงให้ส่วนที่เท่ากัน, เมื่อทอดกุสทัณฑะลงแล้ว ภิกษุอื่นมา ไม่พึงให้ส่วนโดยไม่เต็มใจ. ด้วยว่า แม้ในส่วนเดียว เมื่อกุสทัณฑะเพียงแต่ทอดลงแล้ว แม้ถ้ามีภิกษุพันรูป จีวรนั้นชื่อว่าอันภิกษุนั้นรับไว้แล้ว เพราะฉะนั้น ไม่พึงให้ส่วนโดยไม่เต็มใจ. แต่ถ้ามีความประสงค์จะให้ด้วยความพอใจของตนเอง ก็จงให้เถิด. แม้ในการให้ส่วนอีกครั้ง ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

අථ ඝණ්ටිසඤ්ඤාය වා කාලසඤ්ඤාය වා අඤ්ඤෙ භික්ඛූ න ආගච්ඡන්ති, ‘‘මය්හිමානි චීවරානි පාපුණන්තී’’ති අධිට්ඨාතබ්බානි. එවං අධිට්ඨිතෙ සබ්බානි තස්සෙව හොන්ති, ඨිතිකා පන න තිට්ඨති. සචෙ එකෙකං උද්ධරිත්වා ‘‘අයං පඨමභාගො මය්හං පාපුණාති, අයං දුතියභාගො’’ති එවං ගණ්හාති, ගහිතානි ච සුග්ගහිතානි හොන්ති, ඨිතිකා ච තිට්ඨති, එවං පාපෙත්වා ගණ්හන්තෙනපි අධිට්ඨිතමෙව හොති. සචෙ පන ඝණ්ටිං පහරිත්වා වා අප්පහරිත්වා වා කාලම්පි ඝොසෙත්වා වා අඝොසෙත්වා වා ‘‘අහමෙවෙත්ථ[Pg.259], මය්හමෙව ඉමානි චීවරානී’’ති ගණ්හාති, දුග්ගහිතානි හොන්ති. අථ ‘‘අඤ්ඤො කොචි ඉධ නත්ථි, මය්හං එතානි පාපුණන්තී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතානි. අථ අනධිට්ඨහිත්වාව තානි චීවරානි ගහෙත්වා අඤ්ඤං විහාරං උද්දිස්ස ගච්ඡති ‘‘තත්ථ භික්ඛූහි සද්ධිං භාජෙස්සාමී’’ති, තානි චීවරානි ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකානෙව හොන්ති. භික්ඛූහි දිට්ඨමත්තමෙවෙත්ථ පමාණං. තස්මා සචෙ කෙචි පටිපථං ආගච්ඡන්තා ‘‘කුහිං, ආවුසො, ගච්ඡසී’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘කිං, ආවුසො, මයං සඞ්ඝො න හොමා’’ති තත්ථෙව භාජෙත්වා ගණ්හන්ති, සුග්ගහිතානි. සචෙපි එස මග්ගා ඔක්කමිත්වා කඤ්චි විහාරං වා ආසනසාලං වා පිණ්ඩාය චරන්තො එකගෙහමෙව වා පවිසති, තත්‍ර ච නං භික්ඛූ දිස්වා තමත්ථං පුච්ඡිත්වා භාජෙත්වා ගණ්හන්ති, සුග්ගහිතානෙව.
อนึ่ง ถ้าภิกษุอื่นไม่มาด้วยสัญญาณระฆังก็ดี ด้วยสัญญาณเวลาก็ดี พึงอธิษฐานว่า “จีวรเหล่านี้ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า”. เมื่ออธิษฐานอย่างนี้แล้ว จีวรทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น แต่ลำดับพระเถระย่อมไม่ตั้งอยู่. ถ้าหยิบขึ้นทีละผืนแล้วรับว่า “ส่วนที่หนึ่งนี้ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า, ส่วนที่สองนี้” ดังนี้ จีวรที่รับไว้แล้วย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้ว และลำดับพระเถระย่อมตั้งอยู่. แม้ภิกษุผู้รับโดยทำให้ถึงแก่ตนอย่างนี้ ก็ชื่อว่าอธิษฐานแล้วนั่นเอง. แต่ถ้าตีระฆังก็ดี ไม่ตีระฆังก็ดี หรือประกาศเวลาก็ดี ไม่ประกาศเวลาก็ดี แล้วรับว่า “ในที่นี้มีแต่ข้าพเจ้าเท่านั้น, จีวรเหล่านี้เป็นของข้าพเจ้าเท่านั้น” ดังนี้ ย่อมเป็นอันรับไว้ไม่ดี. แต่ถ้ากล่าวว่า “ภิกษุอื่นใดในที่นี้ไม่มี, จีวรเหล่านี้ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า” ดังนี้ ย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้ว. อนึ่ง ถ้ายังไม่ได้อธิษฐาน แล้วถือเอาจีวรเหล่านั้นไปโดยมุ่งวิหารอื่นว่า “เราจะแบ่งกับภิกษุทั้งหลายในที่นั้น” ดังนี้ จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของสงฆ์ในที่ที่ไปถึงนั้นๆ เท่านั้น. การที่ภิกษุทั้งหลายเห็นเท่านั้นเป็นประมาณในเรื่องนี้. เพราะฉะนั้น ถ้าภิกษุบางรูปมาสวนทางกัน ถามว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านจะไปที่ไหน?” ดังนี้ แล้วฟังเรื่องนั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราไม่ใช่สงฆ์หรือ?” ดังนี้ แล้วแบ่งและรับในที่นั้นเอง ย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้ว. แม้ถ้าภิกษุรูปนั้นหลีกจากทางแล้วเข้าไปในวิหารใดวิหารหนึ่งก็ดี ในโรงฉันก็ดี หรือเที่ยวบิณฑบาตเข้าไปในเรือนหลังเดียวก็ดี และในที่นั้น ภิกษุทั้งหลายเห็นภิกษุรูปนั้นแล้ว ถามเรื่องนั้นแล้วแบ่งและรับ ย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้วเท่านั้น.

‘‘න, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤත්‍ර වස්සංවුට්ඨෙන අඤ්ඤත්‍ර චීවරභාගො සාදිතබ්බො, යො සාදියෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 364) වචනතො අඤ්ඤත්‍ර වස්සංවුට්ඨො අඤ්ඤත්‍ර භාගං ගණ්හාති, දුක්කටං. එත්ථ පන කිඤ්චාපි ලහුකා ආපත්ති, අථ ඛො ගහිතානි චීවරානි ගහිතට්ඨානෙ දාතබ්බානි. සචෙපි නට්ඨානි වා ජිණ්ණානි වා හොන්ති, තස්සෙව ගීවා. ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ අදෙන්තො ධුරනික්ඛෙපෙ භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො.
“ภิกษุทั้งหลาย จีวรส่วนที่ได้ในที่อื่น ไม่พึงรับโดยภิกษุผู้จำพรรษาในที่อื่น ภิกษุใดรับ ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุที่ตรัสไว้ดังนี้ ภิกษุผู้จำพรรษาในที่อื่น รับส่วนจีวรในที่อื่น ย่อมเป็นทุกกฏ. ในเรื่องนี้ แม้จะเป็นอาบัติเบา แต่จีวรที่รับมาแล้ว พึงคืนในที่ที่รับมา. แม้จีวรนั้นจะหายไป หรือเก่าคร่ำคร่าไป ก็เป็นภาระของภิกษุนั้นเอง. เมื่อถูกกล่าวว่า “จงให้” หากไม่ให้ พึงให้ชดใช้ด้วยราคาจีวรนั้นในเวลาปลงอาบัติ.

එකො භික්ඛු ද්වීසු ආවාසෙසු වස්සං වසති ‘‘එවං මෙ බහු චීවරං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති, එකං පුග්ගලපටිවීසංයෙව ලභති. තස්මා සචෙ එකෙකස්මිං විහාරෙ එකාහමෙකාහං වා සත්තාහං වා වසති, එකෙකස්මිං විහාරෙ යං එකො පුග්ගලො ලභති, තතො තතො උපඩ්ඪං උපඩ්ඪං දාතබ්බං. එවඤ්හි එකපුග්ගලපටිවීසො දින්නො හොති. සචෙ පන එකස්මිං විහාරෙ වසන්තො ඉතරස්මිං සත්තාහවාරෙන අරුණමෙව උට්ඨාපෙති, බහුතරං වසිතවිහාරතො තස්ස පටිවීසො දාතබ්බො. එවම්පි එකපුග්ගලපටිවීසොයෙව දින්නො හොති. ඉදඤ්ච නානාලාභෙහි නානූපචාරෙහි එකසීමාවිහාරෙහි කථිතං, නානාසීමාවිහාරෙ පන සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. තස්මා තත්ථ චීවරපටිවීසො න පාපුණාති, සෙසං පන ආමිසභෙසජ්ජාදි සබ්බං සබ්බත්ථ අන්තොසීමාගතස්ස පාපුණාති.
ภิกษุรูปหนึ่งจำพรรษาในวิหาร ๒ แห่ง ด้วยคิดว่า “ด้วยอาการอย่างนี้ จีวรเป็นอันมากจักเกิดขึ้นแก่เรา” ย่อมได้ส่วนแบ่งของบุคคลเพียงคนเดียวเท่านั้น เพราะฉะนั้น หากภิกษุนั้นจำพรรษาในแต่ละวิหารวันละวัน หรือ ๗ วันต่อ ๗ วัน ในแต่ละวิหารนั้น ภิกษุหนึ่งรูปได้ส่วนแบ่งเท่าใด พึงให้กึ่งหนึ่งจากส่วนแบ่งนั้นๆ อย่างนี้จึงชื่อว่าได้ให้ส่วนแบ่งของบุคคลคนเดียว แต่หากภิกษุนั้นจำพรรษาในวิหารหนึ่ง แล้วให้อรุณขึ้นในอีกวิหารหนึ่งด้วยวาระ ๗ วัน ก็ชื่อว่าอยู่จำพรรษา พึงให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุนั้นจากวิหารที่อยู่มากกว่า แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่าได้ให้ส่วนแบ่งของบุคคลคนเดียวเท่านั้น คำนี้กล่าวไว้สำหรับวิหารที่มีสีมาเดียวกันซึ่งมีลาภต่างกันและมีอุปจาระต่างกัน แต่ในวิหารที่มีสีมาต่างกัน การรับเสนาสนะย่อมระงับไป เพราะฉะนั้น ส่วนแบ่งจีวรในวิหารนั้นย่อมไม่ถึง ส่วนที่เหลือทั้งหมดมีอามิสและเภสัชเป็นต้น ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่ภายในสีมาในทุกที่

207. ‘‘භික්ඛුස්ස, භික්ඛවෙ, කාලකතෙ සඞ්ඝො සාමී පත්තචීවරෙ, අපිච ගිලානුපට්ඨාකා බහූපකාරා, අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝෙන තිචීවරඤ්ච [Pg.260] පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දාතුං, යං තත්ථ ලහුභණ්ඩං ලහුපරික්ඛාරං, තං සම්මුඛීභූතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙතුං, යං තත්ථ ගරුභණ්ඩං ගරුපරික්ඛාරං, තං ආගතානාගතචාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස අවිස්සජ්ජිකං අවෙභඞ්ගික’’න්ති (මහාව. 369) වචනතො භික්ඛුස්මිං කාලකතෙ අපලොකෙත්වා වා –
๒๐๗. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุทำกาละแล้ว สงฆ์เป็นเจ้าของบาตรและจีวร อนึ่ง ภิกษุผู้พยาบาลไข้มีอุปการะมาก ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สงฆ์ให้ไตรจีวรและบาตรแก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ ในบรรดาบริขารเหล่านั้น สิ่งใดเป็นลหุภัณฑ์ เป็นลหุบริขาร เราอนุญาตให้สงฆ์ผู้พร้อมหน้ากันแบ่งลหุภัณฑ์และลหุบริขารนั้น สิ่งใดเป็นครุภัณฑ์ เป็นครุบริขาร สิ่งนั้นเป็นของสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔ ทั้งที่มาแล้วและยังไม่มา ไม่พึงสละ ไม่พึงแบ่งปัน” เพราะเหตุที่ตรัสไว้ดังนี้ เมื่อภิกษุทำกาละแล้ว พึงบอกกล่าว (อปโลกน์) หรือ—

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු කාලකතො, ඉදං තස්ස තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං තිචීවරඤ්ච පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ทำกาละแล้ว ไตรจีวรและบาตรนี้เป็นของเธอ หากความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ไตรจีวรและบาตรนี้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු කාලකතො, ඉදං තස්ස තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, සඞ්ඝො ඉමං තිචීවරඤ්ච පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉමස්ස තිචීවරස්ස ච පත්තස්ස ච ගිලානුපට්ඨාකානං දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ทำกาละแล้ว ไตรจีวรและบาตรนี้เป็นของเธอ สงฆ์ให้ไตรจีวรและบาตรนี้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ การให้ไตรจีวรและบาตรนี้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงนิ่งอยู่ ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงกล่าว

‘‘දින්නං ඉදං සඞ්ඝෙන තිචීවරඤ්ච පත්තො ච ගිලානුපට්ඨාකානං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 367) –
“ไตรจีวรและบาตรนี้ สงฆ์ให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่งอยู่ ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้”

එවං කම්මවාචං වා සාවෙත්වා ගිලානුපට්ඨාකානං පත්තචීවරං දත්වා සෙසං ලහුපරික්ඛාරං සම්මුඛීභූතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙත්වා ගහෙතබ්බං.
สวดกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว หรือบอกกล่าวแล้ว ให้บาตรและจีวรแก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้แล้ว ลหุบริขารที่เหลือ สงฆ์ผู้พร้อมหน้ากันพึงแบ่งแล้วรับไป

208. ගිලානුපට්ඨාකානං ලාභෙ පන අයං විනිච්ඡයො – සචෙ සකලෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපට්ඨහන්තෙ කාලං කරොති, සබ්බෙපි සාමිකා. අථ එකච්චෙහි වාරෙ කතෙ එකච්චෙහි අකතෙයෙව කාලං කරොති, තත්‍ර එකච්චෙ ආචරියා වදන්ති ‘‘සබ්බෙපි අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ කරෙය්‍යුං, තස්මා සබ්බෙපි සාමිනො’’ති. එකච්චෙ වදන්ති ‘‘යෙහි ජග්ගිතො, තෙ එව ලභන්ති, ඉතරෙ න ලභන්තී’’ති. සාමණෙරෙපි කාලකතෙ සචෙ චීවරං අත්ථි, ගිලානුපට්ඨාකානං දාතබ්බං. නො චෙ අත්ථි, යං අත්ථි, තං දාතබ්බං. අඤ්ඤස්මිං පරික්ඛාරෙ සති චීවරභාගං කත්වා දාතබ්බං. භික්ඛු ච සාමණෙරො ච සචෙ සමං උපට්ඨහිංසු, සමකො භාගො දාතබ්බො. අථ සාමණෙරොව උපට්ඨහති, භික්ඛුස්ස සංවිදහනමත්තමෙව හොති, සාමණෙරස්ස ජෙට්ඨකොට්ඨාසො දාතබ්බො. සචෙ සාමණෙරො [Pg.261] භික්ඛුනා ආනීතඋදකෙන යාගුං පචිත්වා පටිග්ගහාපනමත්තමෙව කරොති, භික්ඛු උපට්ඨහති, භික්ඛුස්ස ජෙට්ඨභාගො දාතබ්බො. බහූ භික්ඛූ සබ්බෙ සමග්ගා හුත්වා උපට්ඨහන්ති, සබ්බෙසං සමකො භාගො දාතබ්බො. යො පනෙත්ථ විසෙසෙන උපට්ඨහති, තස්ස විසෙසො කාතබ්බො.
๒๐๘. ในการได้ลาภของภิกษุผู้พยาบาลไข้นี้ มีวินิจฉัยดังนี้: หากภิกษุทำกาละในเมื่อภิกษุสงฆ์ทั้งปวงพยาบาลอยู่ ภิกษุแม้ทั้งหมดก็เป็นเจ้าของ แต่หากภิกษุทำกาละในเมื่อภิกษุบางพวกทำวาระแล้ว บางพวกยังไม่ได้ทำ ในเรื่องนั้น อาจารย์บางพวกกล่าวว่า “ภิกษุแม้ทั้งหมดพึงทำเมื่อถึงวาระของตน เพราะฉะนั้น ภิกษุแม้ทั้งหมดจึงเป็นเจ้าของ” อาจารย์บางพวกกล่าวว่า “ภิกษุเหล่าใดพยาบาลแล้ว ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้นย่อมได้ ภิกษุเหล่าอื่นไม่ได้” แม้เมื่อสามเณรทำกาละแล้ว หากมีจีวร พึงให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลสามเณรนั้น หากไม่มีจีวร บริขารใดมีอยู่ พึงให้บริขารนั้น เมื่อมีบริขารอื่น พึงแบ่งส่วนจีวรแล้วให้ หากภิกษุและสามเณรพยาบาลเท่ากัน พึงให้ส่วนเท่ากัน แต่หากสามเณรเท่านั้นพยาบาล ภิกษุเป็นเพียงผู้สั่งการเท่านั้น พึงให้ส่วนใหญ่แก่สามเณร หากสามเณรต้มยาคูด้วยน้ำที่ภิกษุนำมาแล้วเป็นเพียงผู้ประเคนเท่านั้น ภิกษุเป็นผู้พยาบาล พึงให้ส่วนใหญ่แก่ภิกษุ หากภิกษุจำนวนมากทั้งหมดพร้อมเพรียงกันพยาบาล พึงให้ส่วนเท่ากันแก่ภิกษุทั้งหมด ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดพยาบาลเป็นพิเศษ พึงทำส่วนพิเศษแก่ภิกษุนั้น

යෙන පන එකදිවසම්පි ගිලානුපට්ඨාකවසෙන යාගුභත්තං වා පචිත්වා දින්නං, න්හානං වා පටිසාදිතං, සොපි ගිලානුපට්ඨාකොව. යො පන සමීපං අනාගන්ත්වා භෙසජ්ජතණ්ඩුලාදීනි පෙසෙති, අයං ගිලානුපට්ඨාකො න හොති. යො පරියෙසිත්වා ගාහෙත්වා ආගච්ඡති, අයං ගිලානුපට්ඨාකොව. එකො වත්තසීසෙන ජග්ගති, එකො පච්චාසාය, මතකාලෙ උභොපි පච්චාසීසන්ති, උභින්නම්පි දාතබ්බං. එකො උපට්ඨහිත්වා ගිලානස්ස වා කම්මෙන අත්තනො වා කම්මෙන කත්ථචි ගතො ‘‘පුන ආගන්ත්වා ජග්ගිස්සාමී’’ති, එතස්සපි දාතබ්බං. එකො චිරං උපට්ඨහිත්වා ‘‘ඉදානි න සක්කොමී’’ති ධුරං නික්ඛිපිත්වා ගච්ඡති, සචෙපි තං දිවසමෙව ගිලානො කාලං කරොති, උපට්ඨාකභාගො න දාතබ්බො. ගිලානුපට්ඨාකො නාම ගිහී වා හොතු පබ්බජිතො වා අන්තමසො මාතුගාමොපි, සබ්බෙ භාගං ලභන්ති. සචෙ තස්ස භික්ඛුනො පත්තචීවරමත්තමෙව හොති, අඤ්ඤං නත්ථි, සබ්බං ගිලානුපට්ඨාකානංයෙව දාතබ්බං. සචෙපි සහස්සං අග්ඝති, අඤ්ඤං පන බහුම්පි පරික්ඛාරං තෙ න ලභන්ති, සඞ්ඝස්සෙව හොති. අවසෙසං භණ්ඩං බහු චෙව මහග්ඝඤ්ච, තිචීවරං අප්පග්ඝං, තතො ගහෙත්වා තිචීවරපරික්ඛාරො දාතබ්බො, සබ්බඤ්චෙතං සඞ්ඝිකතොව ලබ්භති. සචෙ පන සො ජීවමානොයෙව සබ්බං අත්තනො පරික්ඛාරං නිස්සජ්ජිත්වා කස්සචි අදාසි, කොචි වා විස්සාසං අග්ගහෙසි, යස්ස දින්නං, යෙන ච ගහිතං, තස්සෙව හොති, තස්ස රුචියා එව ගිලානුපට්ඨාකා ලභන්ති. අඤ්ඤෙසං අදත්වා දූරෙ ඨපිතපරික්ඛාරාපි තත්ථ තත්ථ සඞ්ඝස්සෙව හොන්ති. ද්වින්නං සන්තකං හොති අවිභත්තං, එකස්මිං කාලකතෙ ඉතරො සාමී. බහූනම්පි සන්තකෙ එසෙව නයො. සබ්බෙසු මතෙසු සඞ්ඝිකං හොති. සචෙපි අවිභජිත්වා සද්ධිවිහාරිකාදීනං දෙන්ති, අදින්නමෙව හොති, විභජිත්වා දින්නං පන සුදින්නං. තං තෙසු මතෙසුපි සද්ධිවිහාරිකාදීනංයෙව හොති, න සඞ්ඝස්ස.
อนึ่ง ผู้ใดแม้เพียงวันเดียว ได้หุงยาคูหรือข้าวถวาย หรือจัดแจงน้ำอาบให้ในฐานะเป็นผู้พยาบาล ผู้นั้นก็เป็นผู้พยาบาลนั่นเอง ส่วนผู้ใดไม่มาใกล้ แต่ส่งยาและข้าวสารเป็นต้นไป ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้พยาบาล ผู้ใดแสวงหาแล้วนำมา ผู้นั้นก็เป็นผู้พยาบาลนั่นเอง คนหนึ่งพยาบาลด้วยความตั้งใจในวัตร อีกคนหนึ่งพยาบาลด้วยความหวังลาภ เมื่อภิกษุนั้นทำกาละแล้ว หากทั้งสองหวังลาภ พึงถวายแก่ทั้งสอง คนหนึ่งพยาบาลแล้วไปที่อื่นด้วยกิจของภิกษุอาพาธ หรือด้วยกิจของตน โดยคิดว่า “จักกลับมาพยาบาลอีก” พึงถวายแก่ผู้นั้นด้วย คนหนึ่งพยาบาลมานานแล้ววางภาระลงโดยคิดว่า “บัดนี้ไม่สามารถแล้ว” แล้วจากไป แม้ภิกษุอาพาธจะทำกาละในวันนั้นเอง ก็ไม่พึงถวายส่วนของผู้พยาบาลแก่ผู้นั้น ผู้ที่ชื่อว่าผู้พยาบาล ไม่ว่าจะเป็นคฤหัสถ์ หรือบรรพชิต หรือแม้กระทั่งสตรี ทั้งหมดก็ย่อมได้ส่วน หากภิกษุนั้นมีเพียงบาตรและจีวรเท่านั้น ไม่มีสิ่งอื่น พึงถวายทั้งหมดแก่ผู้พยาบาลเท่านั้น แม้จะมีราคาถึงพัน ก็พึงถวาย แต่บริขารอื่นจำนวนมาก ผู้พยาบาลเหล่านั้นย่อมไม่ได้ เป็นของสงฆ์เท่านั้น สิ่งของที่เหลือจากบาตรและจีวร หากมีมากและมีราคาแพง ส่วนไตรจีวรมีราคาน้อย พึงนำจากบริขารจำนวนมากนั้นมาถวายเป็นไตรจีวรพร้อมบริขาร ทั้งหมดนี้ย่อมได้จากของสงฆ์เท่านั้น แต่หากภิกษุอาพาธนั้นยังมีชีวิตอยู่ ได้สละบริขารทั้งหมดของตนให้แก่ผู้ใดผู้หนึ่ง หรือผู้ใดผู้หนึ่งได้ถือเอาด้วยความคุ้นเคย สิ่งนั้นย่อมเป็นของผู้ที่ได้รับและผู้ที่ถือเอาเท่านั้น ผู้พยาบาลย่อมได้ตามความพอใจของผู้นั้น บริขารที่วางไว้ไกลโดยไม่ได้ให้แก่ผู้อื่น ก็เป็นของสงฆ์เท่านั้นในวิหารนั้นๆ หากเป็นของภิกษุสองรูปที่ยังไม่ได้แบ่งปัน เมื่อรูปหนึ่งทำกาละแล้ว อีกรูปหนึ่งเป็นเจ้าของ ในกรณีของภิกษุหลายรูปก็เป็นนัยเดียวกัน เมื่อทั้งหมดทำกาละแล้ว ย่อมเป็นของสงฆ์ แม้หากให้แก่สัทธิวิหาริกเป็นต้นโดยไม่ได้แบ่งปัน ก็ชื่อว่ายังไม่ได้ให้ แต่หากแบ่งปันแล้วให้ ชื่อว่าให้ดีแล้ว สิ่งของนั้น แม้เมื่อท่านเหล่านั้นทำกาละแล้ว ก็ยังเป็นของสัทธิวิหาริกเป็นต้นเท่านั้น ไม่เป็นของสงฆ์

සචෙ [Pg.262] වස්සංවුට්ඨො භික්ඛු අනුප්පන්නෙ වා උප්පන්නෙ වා චීවරෙ අභාජිතෙ වා පක්කමති, උම්මත්තකො ඛිත්තචිත්තො වෙදනාට්ටො උක්ඛිත්තකො වා හොති, සන්තෙ පතිරූපෙ ගාහකෙ භාගො දාතබ්බො. සචෙ පන විබ්භමති වා කාලං වා කරොති සාමණෙරො වා පටිජානාති, සික්ඛං පච්චක්ඛාතකො, අන්තිමවත්ථුං අජ්ඣාපන්නකො, පණ්ඩකො, ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, තිරච්ඡානගතො, මාතුඝාතකො, පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනීදූසකො, සඞ්ඝභෙදකො, ලොහිතුප්පාදකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකො වා පටිජානාති, සඞ්ඝො සාමී, භාගො න දාතබ්බො.
หากภิกษุผู้จำพรรษาแล้ว หลีกไปในเวลาที่จีวรยังไม่เกิด หรือเกิดแล้วแต่ยังมิได้แบ่งปัน หรือเป็นคนบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน ถูกเวทนากดขี่ หรือถูกยกวัตร เมื่อมีผู้รับที่สมควร พึงให้ส่วนแบ่งแก่เขา แต่หากภิกษุนั้นสึก หรือตาย หรือปฏิญาณว่าเป็นสามเณร เป็นผู้สละสิกขา เป็นผู้ต้องอาบัติปาราชิก เป็นบัณเฑาะก์ เป็นผู้ลักเพศ เป็นผู้ไปเข้ากับเดียรถีย์ เป็นสัตว์เดรัจฉาน เป็นผู้ฆ่ามารดา เป็นผู้ฆ่าบิดา เป็นผู้ฆ่าพระอรหันต์ เป็นผู้ประทุษร้ายภิกุณี เป็นผู้ทำลายสงฆ์ เป็นผู้ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิต หรือปฏิญาณว่าเป็นอุภโตพยัญชนก สงฆ์เป็นเจ้าของ ไม่พึงให้ส่วนแบ่ง

සචෙ වස්සංවුට්ඨානං භික්ඛූනං අනුප්පන්නෙ චීවරෙ සඞ්ඝො භිජ්ජති, කොසම්බකභික්ඛූ විය ද්වෙ කොට්ඨාසා හොන්ති, තත්ථ මනුස්සා එකස්මිං පක්ඛෙ දක්ඛිණොදකඤ්ච ගන්ධාදීනි ච දෙන්ති, එකස්මිං චීවරානි දෙන්ති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති, යත්ථ වා උදකං දින්නං, යස්මිංයෙව පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්ති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති, සඞ්ඝස්සෙව තානි චීවරානි, ද්වින්නම්පි කොට්ඨාසානං පාපුණන්ති, ඝණ්ටිං පහරිත්වා ද්වීහිපි පක්ඛෙහි එකතො භාජෙතබ්බානි. සචෙ පන මනුස්සා එකස්මිං පක්ඛෙ දක්ඛිණොදකං ගන්ධාදීනි ච දෙන්ති, එකස්මිං පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්ති ‘‘පක්ඛස්ස දෙමා’’ති, පක්ඛස්සෙව තානි චීවරානි. එවඤ්හි දින්නෙ යස්ස කොට්ඨාසස්ස උදකං දින්නං, තස්ස උදකමෙව හොති. යස්ස චීවරං දින්නං, තස්සෙව චීවරං. යස්මිං පදෙසෙ දක්ඛිණොදකං පමාණං හොති, තත්ථ එකො පක්ඛො දක්ඛිණොදකස්ස ලද්ධත්තා චීවරානි ලභති, එකො චීවරානමෙව ලද්ධත්තාති උභොහි එකතො හුත්වා යථාවුඩ්ඪං භාජෙතබ්බං. ‘‘ඉදං කිර පරසමුද්දෙ ලක්ඛණ’’න්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. සචෙ යස්මිං පක්ඛෙ උදකං දින්නං, තස්මිංයෙව පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්ති ‘‘පක්ඛස්ස දෙමා’’ති, පක්ඛස්සෙව තානි චීවරානි, ඉතරො පක්ඛො අනිස්සරොයෙව. සචෙ පන වස්සංවුට්ඨානං භික්ඛූනං උප්පන්නෙ චීවරෙ අභාජිතෙ සඞ්ඝො භිජ්ජති, සබ්බෙසං සමකං භාජෙතබ්බං.
หากสงฆ์แตกกันในเวลาที่จีวรของภิกษุผู้จำพรรษาแล้วยังไม่เกิด เหมือนภิกษุชาวเมืองโกสัมพี ย่อมมีสองฝ่าย ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายถวายน้ำทักษิโณทกและของหอมเป็นต้นแก่ฝ่ายหนึ่ง และถวายจีวรแก่ฝ่ายหนึ่งโดยกล่าวว่า “เราถวายแก่สงฆ์” หรือในฝ่ายใดที่ถวายน้ำแล้ว ในฝ่ายนั้นนั่นเองที่ถวายจีวรโดยกล่าวอีกว่า “เราถวายแก่สงฆ์” จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น และย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งสองฝ่าย พึงตีระฆังแล้วแบ่งปันร่วมกันทั้งสองฝ่าย แต่หากมนุษย์ทั้งหลายถวายน้ำทักษิโณทกและของหอมเป็นต้นแก่ฝ่ายหนึ่ง และถวายจีวรแก่ฝ่ายหนึ่งโดยกล่าวว่า “เราถวายแก่ฝ่าย” จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของฝ่ายนั้นเท่านั้น เมื่อถวายอย่างนี้ น้ำที่ถวายแก่ส่วนใด ย่อมเป็นน้ำของส่วนนั้นเท่านั้น จีวรที่ถวายแก่ส่วนใด ย่อมเป็นจีวรของส่วนนั้นเท่านั้น ในท้องถิ่นใดที่น้ำทักษิโณทกเป็นประมาณ ในท้องถิ่นนั้น สงฆ์ฝ่ายหนึ่งย่อมได้จีวรเพราะได้รับน้ำทักษิโณทก ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งย่อมได้จีวรเพราะได้รับจีวรนั่นเอง ด้วยเหตุเหล่านี้ สงฆ์ทั้งสองฝ่ายพึงรวมกันแล้วแบ่งปันตามลำดับพรรษา “ได้ยินว่า ประมาณน้ำทักษิโณทกนี้เป็นเครื่องหมายในชมพูทวีป” ดังนี้ มหาอรรถกถากล่าวไว้ หากในฝ่ายใดที่ถวายน้ำแล้ว ในฝ่ายนั้นนั่นเองที่ถวายจีวรโดยกล่าวว่า “เราถวายแก่ฝ่าย” จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของฝ่ายนั้นเท่านั้น สงฆ์อีกฝ่ายหนึ่งย่อมไม่มีอำนาจเลย แต่หากสงฆ์แตกกันในเวลาที่จีวรของภิกษุผู้จำพรรษาแล้วเกิดแล้วแต่ยังมิได้แบ่งปัน พึงแบ่งปันให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งปวง

සචෙ සම්බහුලෙසු භික්ඛූසු අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙසු කෙචි භික්ඛූ පංසුකූලත්ථාය සුසානං ඔක්කමන්ති, කෙචි අනාගමෙන්තා පක්කමන්ති, අනාගමෙන්තානං න අකාමා භාගො දාතබ්බො, ආගමෙන්තානං පන අකාමාපි දාතබ්බො භාගො. යදි පන මනුස්සා ‘‘ඉධාගතා එව ගණ්හන්තූ’’ති දෙන්ති, සඤ්ඤාණං වා කත්වා ගච්ඡන්ති ‘‘සම්පත්තා ගණ්හන්තූ’’ති, සම්පත්තානං සබ්බෙසම්පි පාපුණාති[Pg.263]. සචෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ගතා, යෙන ගහිතං, සො එව සාමී. සචෙ කෙචි භික්ඛූ පඨමං සුසානං ඔක්කමන්ති, කෙචි පච්ඡා, තත්ථ පඨමං ඔක්කන්තා පංසුකූලං ලභන්ති, පච්ඡා ඔක්කන්තා න ලභන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පච්ඡා ඔක්කන්තානං න අකාමා භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 341) වචනතො පච්ඡා ඔක්කන්තානං අකාමා භාගො න දාතබ්බො. සචෙ පන සබ්බෙපි සමං ඔක්කන්තා, කෙචි ලභන්ති, කෙචි න ලභන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සදිසානං ඔක්කන්තානං අකාමාපි භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 341) වචනතො සමං ඔක්කන්තානං අකාමාපි භාගො දාතබ්බො. සචෙ පන ‘‘ලද්ධං පංසුකූලං සබ්බෙ භාජෙත්වා ගණ්හිස්සාමා’’ති බහිමෙව කතිකං කත්වා සුසානං ඔක්කන්තා කෙචි ලභන්ති, කෙචි න ලභන්ති, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කතිකං කත්වා ඔක්කන්තානං අකාමා භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 341) වචනතො කතිකං කත්වා ඔක්කන්තානම්පි අකාමා භාගො දාතබ්බො. අයං තාව චීවරභාජනීයකථා.
หากภิกษุจำนวนมากกำลังเดินทางไกล ภิกษุบางรูปเข้าไปสู่ป่าช้าเพื่อผ้าบังสุกุล ภิกษุบางรูปหลีกไปโดยไม่รอ ไม่พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้ไม่รอ หากไม่ต้องการให้ แต่แก่ภิกษุผู้รอ แม้ไม่ต้องการให้ ก็พึงให้ส่วนนั้น หากมนุษย์ทั้งหลายถวายโดยกล่าวว่า “ภิกษุผู้มาถึงที่นี่เท่านั้นจงรับเถิด” หรือทำเครื่องหมายไว้แล้วไปโดยกล่าวว่า “ภิกษุผู้มาถึงแล้วจงรับเถิด” ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้มาถึงแล้วทั้งหมด หากทิ้งไว้แล้วไป ภิกษุใดรับไว้ ภิกษุนั้นเท่านั้นเป็นเจ้าของ หากภิกษุบางรูปเข้าไปสู่ป่าช้าก่อน ภิกษุบางรูปเข้าไปภายหลัง ในที่นั้น ภิกษุผู้เข้าไปก่อนย่อมได้ผ้าบังสุกุล ภิกษุผู้เข้าไปภายหลังย่อมไม่ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม่ให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปภายหลัง หากไม่ต้องการให้” ฉะนั้น ไม่พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปภายหลัง หากไม่ต้องการให้ แต่หากภิกษุทั้งหมดเข้าไปพร้อมกัน ภิกษุบางรูปได้ ภิกษุบางรูปไม่ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปพร้อมกัน แม้ไม่ต้องการให้” ฉะนั้น แม้ไม่ต้องการให้ ก็พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปพร้อมกัน หากภิกษุบางรูปทำกติกาไว้นอกป่าช้านั่นเองว่า “ผ้าบังสุกุลที่ได้แล้วทั้งหมด เราจักแบ่งกันรับ” แล้วเข้าไปสู่ป่าช้า ภิกษุบางรูปได้ ภิกษุบางรูปไม่ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปโดยทำกติกาแล้ว หากไม่ต้องการให้” ฉะนั้น แม้ไม่ต้องการให้ ก็พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปโดยทำกติกาแล้ว นี้เป็นเรื่องการแบ่งจีวร

209. පිණ්ඩපාතභාජනෙ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝභත්තං උද්දෙසභත්තං නිමන්තනං සලාකභත්තං පක්ඛිකං උපොසථිකං පාටිපදික’’න්ති (චූළව. 325) එවං අනුඤ්ඤාතෙසු සඞ්ඝභත්තාදීසු අයං විනිච්ඡයො (චූළව. අට්ඨ. 325) –
๒๐๙. แต่ในการแบ่งบิณฑบาต พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตสังฆภัต อุทเทสภัต นิมันตนภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโบสถิกภัต และปาฏิปทิกภัต ดังนี้ วินิจฉัยในสังฆภัตเป็นต้นนี้มีอยู่ว่า

සඞ්ඝභත්තං නාම සකලස්ස සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං භත්තං. තස්මා සඞ්ඝභත්තෙ ඨිතිකා නාම නත්ථි, තතොයෙව ච ‘‘අම්හාකං අජ්ජ දස ද්වාදස දිවසා භුඤ්ජන්තානං, ඉදානි අඤ්ඤතො භික්ඛූ ආනෙථා’’ති න එවං තත්ථ වත්තබ්බං, ‘‘පුරිමදිවසෙසු අම්හෙහි න ලද්ධං, ඉදානි තං අම්හාකං ගාහෙථා’’ති එවම්පි වත්තුං න ලභති. තඤ්හි ආගතාගතානං පාපුණාතියෙව.
สังฆภัต คือ ภัตที่พึงถวายแก่สงฆ์ทั้งหมด เพราะฉะนั้น ในสังฆภัตจึงไม่มีลำดับ และเพราะเหตุนั้นเท่านั้น ไม่พึงกล่าวในสังฆภัตนั้นว่า “พวกเราฉันมาวันนี้สิบวัน สิบสองวันแล้ว บัดนี้จงนำภิกษุจากวัดอื่นมาเถิด” และไม่พึงกล่าวว่า “ในวันก่อนๆ พวกเราไม่ได้ บัดนี้จงให้พวกเราได้รับส่วนที่ไม่ได้นั้น” เพราะสังฆภัตนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุผู้มาถึงแล้วเท่านั้น

උද්දෙසභත්තාදීසු පන අයං නයො – රඤ්ඤා වා රාජමහාමත්තෙන වා ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා එත්තකෙ භික්ඛූ ආනෙථා’’ති පහිතෙ කාලං ඝොසෙත්වා ඨිතිකා පුච්ඡිතබ්බා. සචෙ අත්ථි, තතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං. නො චෙ, ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං. උද්දෙසකෙන පිණ්ඩපාතිකානම්පි න අතික්කාමෙතබ්බං. තෙ පන ධුතඞ්ගං රක්ඛන්තා සයමෙව අතික්කමිස්සන්ති. එවං ගාහියමානෙ අලසජාතිකා මහාථෙරා පච්ඡා ආගච්ඡන්ති, ‘‘භන්තෙ, වීසතිවස්සානං ගාහීයති, තුම්හාකං ඨිතිකා අතික්කන්තා’’ති න වත්තබ්බා, ඨිතිකං ඨපෙත්වා තෙසං ගාහෙත්වා පච්ඡා ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. ‘‘අසුකවිහාරෙ [Pg.264] බහු උද්දෙසභත්තං උප්පන්න’’න්ති සුත්වා යොජනන්තරිකවිහාරතොපි භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, සම්පත්තසම්පත්තානං ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං, අසම්පත්තානම්පි උපචාරසීමං පවිට්ඨානං අන්තෙවාසිකාදීසු ගණ්හන්තෙසු ගාහෙතබ්බමෙව. ‘‘බහිඋපචාරසීමායං ඨිතානං ගාහෙථා’’ති වදන්ති, න ගාහෙතබ්බං. සචෙ උපචාරසීමං ඔක්කන්තෙහි එකාබද්ධා හුත්වා අත්තනො විහාරද්වාරෙ වා අන්තොවිහාරෙයෙව වා හොන්ති, පරිසවසෙන වඩ්ඪිතා නාම සීමා හොති, තස්මා ගාහෙතබ්බං. සඞ්ඝනවකස්ස දින්නෙපි පච්ඡා ආගතානං ගාහෙතබ්බමෙව. දුතියභාගෙ පන ථෙරාසනං ආරුළ්හෙ පුන ආගතානං පඨමභාගො න පාපුණාති, දුතියභාගතො වස්සග්ගෙන ගාහෙතබ්බං.
แต่ในอุทเทสภัตเป็นต้น มีวิธีดังนี้ คือ เมื่อพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชาส่งคนไปกล่าวว่า “จงชี้แจงภิกษุจำนวนเท่านี้จากสงฆ์แล้วนำมา” พึงประกาศเวลาแล้วถามลำดับ หากมีลำดับ พึงให้รับตั้งแต่ลำดับนั้น หากไม่มี พึงให้รับตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระ ภิกษุผู้ชี้แจงภัตไม่พึงให้ภิกษุผู้ทรงธุดงค์บิณฑบาตล่วงเลยไป แต่ภิกษุเหล่านั้นผู้รักษาธุดงค์อยู่ จักล่วงเลยไปเอง เมื่อให้รับอย่างนี้ หากพระมหาเถระผู้มีปกติเกียจคร้านมาภายหลัง ไม่พึงกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ให้รับแก่ภิกษุผู้มีพรรษา ๒๐ แล้ว ลำดับของท่านทั้งหลายล่วงเลยไปแล้ว” พึงเว้นลำดับไว้แล้วให้พระมหาเถระเหล่านั้นรับ แล้วภายหลังจึงให้รับตามลำดับ เมื่อได้ยินว่า “อุทเทสภัตจำนวนมากเกิดแล้วในวัดชื่อโน้น” ภิกษุทั้งหลายย่อมมาจากวัดที่ห่างกันหนึ่งโยชน์ด้วย พึงให้รับตั้งแต่ที่ยืนของภิกษุผู้มาถึงแล้วๆ แม้แก่ภิกษุผู้ยังมาไม่ถึง แต่เข้ามาในสีมาอุปจาร เมื่อศิษย์เป็นต้นรับอยู่ ก็พึงให้รับเท่านั้น หากมีผู้กล่าวว่า “จงให้รับแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่นอกสีมาอุปจาร” ไม่พึงให้รับ หากภิกษุเหล่านั้นเป็นผู้ผูกพันเป็นอันเดียวกันกับภิกษุผู้เข้ามาในสีมาอุปจาร และยืนอยู่ที่ประตูวัดของตน หรือภายในวัดนั่นเอง สีมาชื่อว่าขยายออกไปโดยอำนาจแห่งบริษัท เพราะฉะนั้น พึงให้รับ แม้เมื่อให้แก่ภิกษุผู้บวชใหม่แล้ว ก็พึงให้รับแก่พระมหาเถระผู้มาภายหลังเท่านั้น แต่ในส่วนที่สอง เมื่อขึ้นสู่ที่นั่งของพระเถระแล้ว ส่วนแรกย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุผู้มาอีก พึงให้รับจากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา

එකස්මිං විහාරෙ එකං භත්තුද්දෙසට්ඨානං පරිච්ඡින්දිත්වා ගාවුතප්පමාණායපි උපචාරසීමාය යත්ථ කත්ථචි ආරොචිතං උද්දෙසභත්තං තස්මිංයෙව භත්තුද්දෙසට්ඨානෙ ගාහෙතබ්බං. එකො එකස්ස භික්ඛුනො පහිණති ‘‘ස්වෙ සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා දස භික්ඛූ පහිණථා’’ති, තෙන සො අත්ථො භත්තුද්දෙසකස්ස ආරොචෙතබ්බො. සචෙ තං දිවසං පමුස්සති, දුතියදිවසෙ පාතොව ආරොචෙතබ්බො, අථ පමුස්සිත්වාව පිණ්ඩාය පවිසන්තො සරති, යාව උපචාරසීමං නාතික්කමති, තාව යා භොජනසාලාය පකතිඨිතිකා, තස්සායෙව වසෙන ගාහෙතබ්බං. සචෙපි උපචාරසීමං අතික්කන්තො, භික්ඛූ ච උපචාරසීමට්ඨකෙහි එකාබද්ධා හොන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං ද්වාදසහත්ථන්තරං අවිජහිත්වා ගච්ඡන්ති, පකතිඨිතිකාය වසෙන ගාහෙතබ්බං. භික්ඛූනං පන තාදිසෙ එකාබද්ධෙ අසති බහිඋපචාරසීමාය යස්මිං ඨානෙ සරති, තත්ථ නවං ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බං. අන්තොගාමෙ ආසනසාලාය සරන්තෙන ආසනසාලාය ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. යත්ථ කත්ථචි සරිත්වා ගාහෙතබ්බමෙව, අගාහෙතුං න වට්ටති. න හි එතං දුතියදිවසෙ ලබ්භතීති.
ในวิหารแห่งหนึ่ง เมื่อกำหนดสถานที่สำหรับแจกภัตแห่งหนึ่งแล้ว อุทเทสภัตที่บอกไว้ในที่ใดที่หนึ่ง แม้ในสีมาอุปจารที่มีประมาณหนึ่งคาวุต พึงรับในสถานที่สำหรับแจกภัตนั้นเอง ชายคนหนึ่งส่งคนไปหาภิกษุรูปหนึ่งว่า "พรุ่งนี้ ขอท่านจงส่งภิกษุสิบรูปที่สงฆ์กำหนดมา" ภิกษุนั้นพึงบอกความนั้นแก่ภิกษุผู้แจกภัต ถ้าหากลืมในวันนั้น พึงบอกในวันรุ่งขึ้นแต่เช้าตรู่ อนึ่ง ถ้าหากลืมแล้วระลึกได้ขณะที่กำลังเข้าไปบิณฑบาต ตราบใดที่ยังไม่ล่วงสีมาอุปจาร ตราบนั้น พึงรับตามลำดับปกติที่มีอยู่ในโรงฉันนั้นเอง แม้ถ้าล่วงสีมาอุปจารไปแล้ว และภิกษุทั้งหลายยังคงติดต่อกันกับภิกษุที่อยู่ในสีมาอุปจาร โดยไม่ละระยะห่างกันเกินสิบสองศอก พึงรับตามลำดับปกติ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายไม่มีการติดต่อกันเช่นนั้น ระลึกได้ในที่ใดนอกสีมาอุปจาร พึงทำลำดับใหม่ในที่นั้นแล้วรับ เมื่อระลึกได้ในโรงฉันภายในหมู่บ้าน พึงรับตามลำดับในโรงฉัน ระลึกได้ในที่ใดที่หนึ่ง พึงรับได้เลย ไม่ควรที่จะไม่รับ เพราะอุทเทสภัตนี้ไม่พึงได้ในวันรุ่งขึ้น

සචෙ සකවිහාරතො අඤ්ඤං විහාරං ගච්ඡන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා කොචි උද්දෙසභත්තං උද්දිසාපෙති, යාව අන්තොඋපචාරෙ වා උපචාරසීමට්ඨකෙහි සද්ධිං වුත්තනයෙන එකාබද්ධා වා හොන්ති, තාව සකවිහාරෙ ඨිතිකාවසෙන ගාහෙතබ්බං. බහිඋපචාරෙ ඨිතානං දින්නං පන ‘‘සඞ්ඝතො, භන්තෙ, එත්තකෙ [Pg.265] නාම භික්ඛූ උද්දිසථා’’ති වුත්තෙ සම්පත්තසම්පත්තානං ගාහෙතබ්බං. තත්ථ ද්වාදසහත්ථන්තරං අවිජහිත්වා එකාබද්ධනයෙන දූරෙ ඨිතාපි සම්පත්තායෙවාති වෙදිතබ්බා. සචෙ යං විහාරං ගච්ඡන්ති, තත්ථ පවිට්ඨානං ආරොචෙන්ති, තස්ස විහාරස්ස ඨිතිකාවසෙන ගාහෙතබ්බං. සචෙපි ගාමද්වාරෙ වා වීථියං වා චතුක්කෙ වා අන්තරඝරෙ වා භික්ඛූ දිස්වා කොචි සඞ්ඝුද්දෙසං ආරොචෙති, තස්මිං තස්මිං ඨානෙ අන්තොඋපචාරගතානං ගාහෙතබ්බං.
ถ้าหากมีใครเห็นภิกษุทั้งหลายกำลังไปยังวิหารอื่นจากวิหารของตน แล้วให้กำหนดอุเทศภัตต์ ตราบใดที่ยังอยู่ในภายในอุปจาระ หรือยังคงติดต่อกันตามที่กล่าวไว้กับภิกษุที่อยู่ในสีมาอุปจาระ ตราบนั้น พึงรับตามลำดับในวิหารของตน แต่ถ้ามีการถวายแก่ภิกษุที่อยู่นอกอุปจาระ เมื่อกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงกำหนดภิกษุจำนวนเท่านี้จากสงฆ์" พึงรับแก่ภิกษุที่มาถึงแล้ว ในที่นั้น พึงทราบว่า แม้ภิกษุที่อยู่ไกลโดยไม่ละระยะห่างกันเกินสิบสองศอกในลักษณะที่ติดต่อกัน ก็ถือว่ามาถึงแล้ว ถ้าหากภิกษุทั้งหลายกำลังไปยังวิหารใด แล้วบอกแก่ภิกษุที่เข้าไปในวิหารนั้น พึงรับตามลำดับของวิหารนั้น แม้ถ้ามีใครเห็นภิกษุทั้งหลายที่ประตูหมู่บ้าน หรือที่ถนน หรือที่สี่แยก หรือในระหว่างบ้าน แล้วบอกอุเทศของสงฆ์ พึงรับแก่ภิกษุที่เข้าไปในอุปจาระในที่นั้นๆ

ඝරූපචාරො චෙත්ථ එකඝරං එකූපචාරං, එකඝරං නානූපචාරං, නානාඝරං එකූපචාරං, නානාඝරං නානූපචාරන්ති ඉමෙසං වසෙන වෙදිතබ්බො. තත්ථ යං එකකුලස්ස ඝරං එකවළඤ්ජං හොති, තං සුප්පපාතපරිච්ඡෙදස්ස අන්තො එකූපචාරං නාම, තත්ථුප්පන්නො උද්දෙසලාභො එකස්මිං උපචාරෙ භික්ඛාචාරවත්තෙනපි ඨිතානං සබ්බෙසං පාපුණාති. එතං එකඝරං එකූපචාරං නාම. යං පන එකඝරං ද්වින්නං භරියානං සුඛවිහාරත්ථාය මජ්ඣෙ භිත්තිං උට්ඨපෙත්වා නානාද්වාරවළඤ්ජං කතං, තත්ථුප්පන්නො උද්දෙසලාභො භිත්තිඅන්තරිකස්ස න පාපුණාති, තස්මිං තස්මිං ඨානෙ නිසින්නස්සෙව පාපුණාති. එතං එකඝරං නානූපචාරං නාම. යස්මිං පන ඝරෙ බහූ භික්ඛූ නිමන්තෙත්වා අන්තොගෙහතො පට්ඨාය එකාබද්ධෙ කත්වා පටිවිස්සකඝරානිපි පූරෙත්වා නිසීදාපෙන්ති, තත්ථ උප්පන්නො උද්දෙසලාභො සබ්බෙසං පාපුණාති. යම්පි නානාකුලස්ස නිවෙසනං මජ්ඣෙ භිත්තිං අකත්වා එකද්වාරෙනෙව වළඤ්ජන්ති, තත්‍රාපි එසෙව නයො. එතං නානාඝරං එකූපචාරං නාම. යො පන නානානිවෙසනෙසු නිසින්නානං භික්ඛූනං උද්දෙසලාභො උප්පජ්ජති, කිඤ්චාපි භිත්තිච්ඡිද්දෙන භික්ඛූ දිස්සන්ති, තස්මිං තස්මිං නිවෙසනෙ නිසින්නානංයෙව පාපුණාති. එතං නානාඝරං නානූපචාරං නාම.
อุปจาระของบ้านในที่นี้ พึงทราบโดยประเภทเหล่านี้ คือ บ้านเดียวมีอุปจาระเดียว, บ้านเดียวมีอุปจาระต่างกัน, หลายบ้านมีอุปจาระเดียว, หลายบ้านมีอุปจาระต่างกัน ในบรรดาบ้านเหล่านั้น บ้านของตระกูลเดียวที่มีทางเข้าออกทางเดียว ชื่อว่ามีอุปจาระเดียวภายในขอบเขตที่น้ำตกลงมาได้ ลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นในที่นั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงที่อยู่ในอุปจาระเดียวกัน แม้ด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต นี้ชื่อว่าบ้านเดียวมีอุปจาระเดียว ส่วนบ้านเดียวที่สร้างกำแพงกั้นกลางเพื่อความสุขสบายของภรรยาสองคน แล้วทำทางเข้าออกต่างกัน ลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นในที่นั้น ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุที่อยู่คนละฝั่งกำแพง ย่อมถึงแก่ภิกษุที่นั่งอยู่ในที่นั้นๆ เท่านั้น นี้ชื่อว่าบ้านเดียวมีอุปจาระต่างกัน ส่วนในบ้านใดที่นิมนต์ภิกษุจำนวนมาก แล้วจัดให้นั่งติดต่อกันตั้งแต่ภายในบ้านไปจนถึงบ้านใกล้เคียง ลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นในที่นั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง แม้เรือนของหลายตระกูลที่ไม่มีกำแพงกั้นกลาง และใช้ทางเข้าออกทางเดียว ก็มีนัยเดียวกัน นี้ชื่อว่าหลายบ้านมีอุปจาระเดียว ส่วนลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นแก่ภิกษุที่นั่งอยู่ในเรือนหลายหลัง แม้ภิกษุจะมองเห็นกันทางช่องกำแพงก็ตาม ย่อมถึงแก่ภิกษุที่นั่งอยู่ในเรือนนั้นๆ เท่านั้น นี้ชื่อว่าหลายบ้านมีอุปจาระต่างกัน

යො පන ගාමද්වාරවීථිචතුක්කෙසු අඤ්ඤතරස්මිං ඨානෙ උද්දෙසභත්තං ලභිත්වා අඤ්ඤස්මිං භික්ඛුස්මිං අසති අත්තනොව පාපුණාපෙත්වා දුතියදිවසෙපි තස්මිංයෙව ඨානෙ අඤ්ඤං ලභති, තෙන යං අඤ්ඤං නවකං වා වුඩ්ඪං වා භික්ඛුං පස්සති, තස්ස ගාහෙතබ්බං. සචෙ කොචි නත්ථි, අත්තනොව පාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ ආසනසාලාය නිසීදිත්වා කාලං පටිමානෙන්තෙසු භික්ඛූසු කොචි ආගන්ත්වා ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං දෙථ, උද්දෙසපත්තං දෙථ, සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා පත්තං දෙථ, සඞ්ඝිකං පත්තං දෙථා’’ති වා වදති, උද්දෙසපත්තං ඨිතිකාය ගාහෙත්වා දාතබ්බං. ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසභික්ඛුං දෙථ, සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා භික්ඛුං දෙථ, සඞ්ඝිකං භික්ඛුං දෙථා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො.
ส่วนภิกษุใดได้อุเทศภัตต์ในที่ใดที่หนึ่งในบรรดาประตูหมู่บ้าน ถนน หรือสี่แยก แล้วเมื่อไม่มีภิกษุอื่น ก็ให้ตนเองได้รับ แล้วในวันรุ่งขึ้นก็ได้อุเทศภัตต์อีกในที่นั้นเอง ภิกษุนั้นเห็นภิกษุอื่น ไม่ว่าจะเป็นภิกษุใหม่หรือภิกษุผู้เฒ่า ก็พึงให้ภิกษุนั้นรับ ถ้าไม่มีใครเลย ก็พึงให้ตนเองได้รับแล้วฉัน ถ้าหากมีใครมาในขณะที่ภิกษุทั้งหลายนั่งรอเวลาอยู่ในโรงฉัน แล้วกล่าวว่า "จงถวายบาตรที่สงฆ์กำหนด, จงถวายบาตรที่กำหนด, จงถวายบาตรที่สงฆ์กำหนดแล้ว, จงถวายบาตรของสงฆ์" พึงรับบาตรที่กำหนดตามลำดับแล้วถวาย แม้เมื่อกล่าวว่า "จงถวายภิกษุที่สงฆ์กำหนด, จงถวายภิกษุที่สงฆ์กำหนดแล้ว, จงถวายภิกษุของสงฆ์" ก็มีนัยเดียวกัน

උද්දෙසකො [Pg.266] පනෙත්ථ පෙසලො ලජ්ජී මෙධාවී ඉච්ඡිතබ්බො, තෙන තික්ඛත්තුං ඨිතිකං පුච්ඡිත්වා සචෙ කොචි ඨිතිකං ජානන්තො නත්ථි, ථෙරාසනතො ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන ‘‘අහං ජානාමි, දසවස්සෙන ලද්ධ’’න්ති කොචි භණති, ‘‘අත්ථාවුසො, දසවස්සා භික්ඛූ’’ති පුච්ඡිතබ්බං. සචෙ තස්ස සුත්වාව ‘‘දසවස්සම්හ දසවස්සම්හා’’ති බහූ ආගච්ඡන්ති, ‘‘තුය්හං පාපුණාති, තුය්හං පාපුණාතී’’ති අගත්වා ‘‘සබ්බෙ අප්පසද්දා හොථා’’ති වත්වා පටිපාටියා ඨපෙතබ්බා, ඨපෙත්වා ‘‘කති භික්ඛූ ඉච්ඡථා’’ති උපාසකො පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘එත්තකෙ නාම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘තුය්හං පාපුණාති, තුය්හං පාපුණාතී’’ති අවත්වා සබ්බනවකස්ස වස්සග්ගඤ්ච උතු ච දිවසභාගො ච ඡායා ච පුච්ඡිතබ්බා. සචෙ ඡායායපි පුච්ඡියමානාය අඤ්ඤො වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, තස්ස දාතබ්බං. අථ ඡායං පුච්ඡිත්වා ‘‘තුය්හං පාපුණාතී’’ති වුත්තෙ වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, න ලභති. කථාපපඤ්චෙන හි නිසින්නස්සපි නිද්දායන්තස්සපි ගාහිතං සුග්ගාහිතං, අතික්කන්තං සුඅතික්කන්තං. භාජනීයභණ්ඩඤ්හි නාමෙතං සම්පත්තස්සෙව පාපුණාති, තත්ථ සම්පත්තභාවො උපචාරෙන පරිච්ඡින්දිතබ්බො. ආසනසාලාය ච අන්තොපරික්ඛෙපො උපචාරො, තස්මිං ඨිතස්ස ලාභො පාපුණාති.
ในเรื่องนี้ ผู้แจกภัตต์พึงเป็นผู้มีศีล มีความละอาย และมีปัญญา ผู้แจกภัตต์นั้นพึงถามลำดับสามครั้ง ถ้าไม่มีใครรู้ลำดับ พึงรับจากอาสนะของพระเถระ แต่ถ้ามีใครกล่าวว่า "อาตมารู้ ภิกษุมีพรรษา ๑๐ ได้รับแล้ว" พึงถามว่า "ท่านผู้มีอายุ ภิกษุมีพรรษา ๑๐ มีอยู่หรือ" ถ้าหากเมื่อได้ยินคำของภิกษุนั้นแล้ว ภิกษุจำนวนมากมาพร้อมกันกล่าวว่า "พวกเรามีพรรษา ๑๐ พวกเรามีพรรษา ๑๐" ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านได้รับ ท่านได้รับ" แต่พึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงเงียบเสียง" แล้วจัดเรียงตามลำดับ เมื่อจัดเรียงแล้ว พึงถามอุบาสกว่า "ท่านต้องการภิกษุจำนวนเท่าไร" เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จำนวนเท่านี้" ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านได้รับ ท่านได้รับ" แต่พึงถามพรรษา ฤดู ส่วนของวัน และเงาเท้าของภิกษุที่ใหม่ที่สุด ถ้าหากขณะที่กำลังถามเรื่องเงาเท้า มีภิกษุผู้เฒ่ากว่ามาถึง พึงถวายแก่ภิกษุผู้เฒ่ากว่านั้น แต่ถ้าถามเรื่องเงาเท้าแล้วกล่าวว่า "ท่านได้รับ" แล้วมีภิกษุผู้เฒ่ากว่ามาถึง ภิกษุผู้เฒ่ากว่านั้นก็ไม่ได้รับ เพราะการรับของภิกษุที่นั่งพูดคุยกัน หรือภิกษุที่กำลังหลับ ก็ถือว่ารับดีแล้ว การล่วงเลยไปก็ถือว่าล่วงเลยไปดีแล้ว เพราะสิ่งของที่พึงแบ่งนี้ ย่อมถึงแก่ผู้ที่มาถึงแล้วเท่านั้น ในที่นั้น ความเป็นผู้มาถึงแล้ว พึงกำหนดด้วยอุปจาระ และขอบเขตภายในของโรงฉันเป็นอุปจาระ ลาภย่อมถึงแก่ภิกษุที่อยู่ในอุปจาระนั้น

කොචි ආසනසාලතො අට්ඨ උද්දෙසපත්තෙ ආහරාපෙත්වා සත්ත පත්තෙ පණීතභොජනානං, එකං උදකස්ස පූරෙත්වා ආසනසාලං පහිණති, ගහෙත්වා ආගතා කිඤ්චි අවත්වා භික්ඛූනං හත්ථෙසු පතිට්ඨපෙත්වා පක්කමන්ති, යෙන යං ලද්ධං, තස්සෙව තං හොති. යෙන පන උදකං ලද්ධං, තස්ස අතික්කන්තම්පි ඨිතිකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං උද්දෙසභත්තං ගාහෙතබ්බං, තඤ්ච ලූඛං වා ලභතු පණීතං වා තිචීවරපරිවාරං වා, තස්සෙව තං හොති. ඊදිසො හිස්ස පුඤ්ඤවිසෙසො, උදකං පන යස්මා ආමිසං න හොති, තස්මා අඤ්ඤං උද්දෙසභත්තං ලභති. සචෙ පන තෙ ගහෙත්වා ආගතා ‘‘ඉදං කිර, භන්තෙ, සබ්බං භාජෙත්වා භුඤ්ජථා’’ති වත්වා ගච්ඡන්ති, සබ්බෙහි භාජෙත්වා භුඤ්ජිත්වා උදකං පාතබ්බං. ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා අට්ඨ මහාථෙරෙ දෙථ, මජ්ඣිමෙ දෙථ, නවකෙ දෙථ, පරිපුණ්ණවස්සෙ සාමණෙරෙ දෙථ, මජ්ඣිමභාණකාදයො දෙථ, මය්හං ඤාතිභික්ඛූ දෙථා’’ති වදන්තස්ස පන ‘‘උපාසක, ත්වං එවං වදසි, ඨිතිකාය පන තෙසං න පාපුණාතී’’ති වත්වා ඨිතිකාවසෙනෙව දාතබ්බා. දහරසාමණෙරෙහි පන උද්දෙසභත්තෙසු ලද්ධෙසු සචෙ දායකානං ඝරෙ [Pg.267] මඞ්ගලං හොති, ‘‘තුම්හාකං ආචරියුපජ්ඣායෙ පෙසෙථා’’ති වත්තබ්බං. යස්මිං පන උද්දෙසභත්තෙ පඨමභාගො සාමණෙරානං පාපුණාති, අනුභාගො මහාථෙරානං, න තත්ථ සාමණෙරා ‘‘මයං පඨමභාගං ලභිම්හා’’ති පුරතො ගන්තුං ලභන්ති, යථාපටිපාටියා එව ගන්තබ්බං. ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා තුම්හෙ එථා’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හං අඤ්ඤදාපි ජානිස්සසි, ඨිතිකා පන එවං ගච්ඡතී’’ති ඨිතිකාවසෙනෙව ගාහෙතබ්බං. අථ ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං දෙථා’’ති වත්වා අග්ගාහිතෙයෙව පත්තෙ යස්ස කස්සචි පත්තං ගහෙත්වා පූරෙත්වා ආහරති, ආහටම්පි ඨිතිකාය එව ගාහෙතබ්බං.
บุคคลบางคนให้คนนำบาตรที่กำหนดไว้แปดใบจากศาลา โดยมีบาตรเจ็ดใบซึ่งมีอาหารอันประณีต และบาตรใบหนึ่งซึ่งเต็มด้วยน้ำ แล้วส่งไปยังศาลา ผู้ที่นำบาตรมานั้นไม่กล่าวอะไรเลย วางบาตรไว้ในมือของภิกษุทั้งหลายแล้วก็จากไป ภิกษุรูปใดได้รับอาหารใด อาหารนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น ส่วนภิกษุรูปใดได้รับน้ำ สำหรับภิกษุรูปนั้น พึงให้รับอุเทศภัตอีกอย่างหนึ่ง โดยเว้นลำดับที่ล่วงเลยไปแล้ว และอุเทศภัตนั้น ไม่ว่าจะเป็นของหยาบ หรือของประณีต หรือมีบริขารไตรจีวรก็ตาม ย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น แท้จริง บุญพิเศษของภิกษุรูปนั้นเป็นเช่นนี้ ส่วนน้ำนั้น เพราะไม่เป็นอามิส ฉะนั้น จึงได้รับอุเทศภัตอีกอย่างหนึ่ง แต่ถ้าผู้ที่นำบาตรมาเหล่านั้นกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงแบ่งกันฉันทั้งหมดนี้เถิด" แล้วจากไป ภิกษุทั้งหลายทั้งหมดพึงแบ่งกันฉัน และพึงดื่มน้ำ สำหรับผู้ที่กล่าวว่า "จงกำหนดจากสงฆ์แล้วถวายแก่พระมหาเถระแปดรูป, ถวายแก่พระมัชฌิมะ, ถวายแก่นวกะ, ถวายแก่สามเณรผู้มีพรรษาครบถ้วน, ถวายแก่พระผู้ทรงพระมัชฌิมนิกายเป็นต้น, ถวายแก่ภิกษุผู้เป็นญาติของอาตมา" พึงกล่าวว่า "อุบาสก ท่านกล่าวอย่างนี้ แต่โดยลำดับแล้วไม่ถึงท่านเหล่านั้น" แล้วพึงถวายตามลำดับเท่านั้น ส่วนสามเณรหนุ่มทั้งหลาย เมื่อได้รับอุเทศภัต ถ้ามีการมงคลในบ้านของทายก พึงกล่าวว่า "จงส่งพระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ของพวกท่านมาเถิด" ส่วนในอุเทศภัตใด ส่วนแรกถึงสามเณร ส่วนหลังถึงพระมหาเถระ สามเณรเหล่านั้นไม่พึงไปข้างหน้าโดยกล่าวว่า "พวกเราได้รับส่วนแรกแล้ว" พึงไปตามลำดับเท่านั้น เมื่อมีผู้กล่าวว่า "จงกำหนดจากสงฆ์แล้วท่านทั้งหลายจงมา" ถ้ากล่าวว่า "ท่านจะรู้จักอาตมาในเวลาอื่นก็ได้ แต่ลำดับย่อมเป็นไปอย่างนี้" พึงรับตามลำดับเท่านั้น อนึ่ง ถ้ากล่าวว่า "จงถวายบาตรที่กำหนดแก่สงฆ์" แล้วยังไม่ทันกำหนดบาตร ก็ถือบาตรของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไปบรรจุอาหารมา แม้อาหารที่นำมานั้นก็พึงรับตามลำดับเท่านั้น

එකො ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං ආහරා’’ති පෙසිතො ‘‘භන්තෙ, එකං පත්තං දෙථ, නිමන්තනභත්තං ආහරිස්සාමී’’ති වදති, සො චෙ ‘‘උද්දෙසභත්තඝරතො අයං ආගතො’’ති ඤත්වා භික්ඛූහි ‘‘නනු ත්වං අසුකඝරතො ආගතො’’ති වුත්තො ‘‘ආම, භන්තෙ, න නිමන්තනභත්තං, උද්දෙසභත්ත’’න්ති භණති, ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. යො පන ‘‘එකං පත්තං ආහරා’’ති වුත්තෙ ‘‘කින්ති වත්වා ආහරාමී’’ති වත්වා ‘‘යථා තෙ රුච්චතී’’ති වුත්තො ආගච්ඡති, අයං විස්සට්ඨදූතො නාම. උද්දෙසපත්තං වා පටිපාටිපත්තං වා පුග්ගලිකපත්තං වා යං ඉච්ඡති, තං එතස්ස දාතබ්බං. එකො බාලො අබ්‍යත්තො ‘‘උද්දෙසපත්තං ආහරා’’ති පෙසිතො වත්තුං න ජානාති, තුණ්හීභූතො තිට්ඨති, සො ‘‘කස්ස සන්තිකං ආගතොසී’’ති වා ‘‘කස්ස පත්තං හරිස්සසී’’ති වා න වත්තබ්බො. එවඤ්හි වුත්තො පුච්ඡාසභාගෙන ‘‘තුම්හාකං සන්තිකං ආගතොම්හී’’ති වා ‘‘තුම්හාකං පත්තං හරිස්සාමී’’ති වා වදෙය්‍ය. තතො තං භික්ඛුං අඤ්ඤෙ භික්ඛූ ජිගුච්ඡන්තා න ඔලොකෙය්‍යුං, ‘‘කුහිං ගච්ඡසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති පන වත්තබ්බො. තස්ස ‘‘උද්දෙසපත්තත්ථාය ආගතොම්හී’’ති වදන්තස්ස ගාහෙත්වා පත්තො දාතබ්බො.
บุรุษคนหนึ่งถูกส่งไปว่า "จงนำบาตรที่กำหนดแก่สงฆ์มา" แล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอจงถวายบาตรใบหนึ่ง ข้าพเจ้าจะนำนิมันตนภัตมา" ถ้าภิกษุทั้งหลายทราบว่า "บุรุษผู้นี้มาจากบ้านที่ถวายอุเทศภัต" แล้วถามว่า "ท่านมาจากบ้านโน้นมิใช่หรือ" และบุรุษนั้นตอบว่า "ขอรับ ท่านผู้เจริญ ไม่ใช่นิมันตนภัต เป็นอุเทศภัต" พึงรับตามลำดับ ส่วนบุรุษใด เมื่อถูกกล่าวว่า "จงนำบาตรใบหนึ่งมา" แล้วกล่าวว่า "จะให้ข้าพเจ้ากล่าวว่าอย่างไรจึงจะนำมา" และถูกกล่าวว่า "จงนำมาตามที่ท่านพอใจ" แล้วมา บุรุษผู้นี้ชื่อว่าทูตที่ถูกส่งมา ไม่ว่าจะเป็นบาตรที่กำหนดไว้ (อุเทศบาตร) หรือบาตรตามลำดับ หรือบาตรส่วนตัว บาตรใดที่เขาต้องการ พึงถวายบาตรนั้นแก่บุรุษผู้นั้น บุรุษคนหนึ่งเป็นคนโง่เขลา ไม่ฉลาด ถูกส่งไปว่า "จงนำอุเทศบาตรมา" ไม่รู้จักพูด ยืนนิ่งอยู่ ไม่พึงกล่าวกับบุรุษผู้นั้นว่า "ท่านมาหาใคร" หรือ "ท่านจะนำบาตรของใครไป" เพราะถ้าถูกกล่าวอย่างนี้ เขาอาจจะกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาหาท่าน" หรือ "ข้าพเจ้าจะนำบาตรของท่านไป" โดยลักษณะของการถูกถาม เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุรูปอื่น ๆ ก็จะรังเกียจภิกษุรูปนั้นจนไม่มองหน้า แต่พึงกล่าวว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่" เมื่อบุรุษนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาเพื่ออุเทศบาตร" พึงให้รับบาตรตามลำดับแล้วถวายบาตร

එකා කූටට්ඨිතිකා නාම හොති. රඤ්ඤො වා රාජමහාමත්තස්ස වා ගෙහෙ අතිපණීතානි අට්ඨ උද්දෙසභත්තානි නිච්චං දීයන්ති, තානි එකචාරිකභත්තානි කත්වා භික්ඛූ විසුං ඨිතිකාය පරිභුඤ්ජන්ති. එකච්චෙ භික්ඛූ ‘‘ස්වෙ දානි අම්හාකං පාපුණිස්සන්තී’’ති අත්තනො ඨිතිකං සල්ලක්ඛෙත්වා ගතා. තෙසු අනාගතෙසුයෙව අඤ්ඤෙ ආගන්තුකා භික්ඛූ ආගන්ත්වා ආසනසාලාය නිසීදන්ති. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව රාජපුරිසා ආගන්ත්වා ‘‘පණීතභත්තපත්තෙ දෙථා’’ති වදන්ති, ආගන්තුකා ඨිතිකං අජානන්තා ගාහෙන්ති, තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ච ඨිතිකං ජානනකභික්ඛූ ආගන්ත්වා ‘‘කිං ගාහෙථා’’ති වදන්ති[Pg.268]. රාජගෙහෙ පණීතභත්තන්ති. කතිවස්සතො පට්ඨායාති. එත්තකවස්සතො නාමාති. ‘‘මා ගාහෙථා’’ති නිවාරෙත්වා ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. ගාහිතෙ ආගතෙහිපි, පත්තදානකාලෙ ආගතෙහිපි, දින්නකාලෙ ආගතෙහිපි, රාජගෙහතො පත්තෙ පූරෙත්වා ආහටකාලෙ ආගතෙහිපි, රාජා ‘‘අජ්ජ භික්ඛූයෙව ආගච්ඡන්තූ’’ති පෙසෙත්වා භික්ඛූනංයෙව හත්ථෙ පිණ්ඩපාතං දෙති, එවං දින්නං පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා ආගතකාලෙ ආගතෙහිපි ඨිතිකං ජානනකභික්ඛූහි ‘‘මා භුඤ්ජිත්ථා’’ති වාරෙත්වා ඨිතිකායමෙව ගාහෙතබ්බං.
มีลำดับที่คดโกงอย่างหนึ่ง คือในบ้านของพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชา ย่อมมีการถวายอุเทศภัตอันประณีตยิ่งแปดอย่างเป็นประจำ ภิกษุทั้งหลายย่อมฉันอุเทศภัตเหล่านั้น โดยทำเป็นภัตที่ภิกษุรูปเดียวไปฉัน แล้วฉันแยกกันตามลำดับ ภิกษุบางรูปกำหนดลำดับของตนว่า "พรุ่งนี้จะถึงคราวของเราแล้ว" จึงไป เมื่อภิกษุเหล่านั้นยังไม่มา ภิกษุอาคันตุกะรูปอื่น ๆ ก็มานั่งในศาลา ในขณะนั้นเอง ราชบุรุษก็มากล่าวว่า "จงถวายบาตรที่มีอาหารอันประณีต" ภิกษุอาคันตุกะไม่ทราบลำดับ จึงรับ และในขณะนั้นเอง ภิกษุผู้รู้ลำดับก็มาถึงแล้วกล่าวว่า "ท่านรับอะไรกัน" เมื่อถูกกล่าวว่า "เป็นอาหารอันประณีตจากบ้านพระราชา" และถูกถามว่า "ท่านรับตั้งแต่กี่พรรษา" และตอบว่า "รับตั้งแต่เท่านั้นพรรษา" พึงห้ามว่า "อย่ารับเลย" แล้วพึงให้รับตามลำดับเท่านั้น แม้เมื่อภิกษุผู้รู้ลำดับมาถึงในขณะที่รับแล้ว, หรือมาถึงในเวลาถวายบาตร, หรือมาถึงหลังจากถวายแล้ว, หรือมาถึงในเวลาที่ราชบุรุษนำบาตรที่บรรจุเต็มจากบ้านพระราชามา พระราชาทรงส่งคนไปว่า "วันนี้ขอให้ภิกษุทั้งหลายมาเถิด" แล้วถวายบิณฑบาตในมือของภิกษุทั้งหลายเท่านั้น แม้เมื่อภิกษุผู้รู้ลำดับมาถึงในเวลาที่นำบิณฑบาตที่ถวายแล้วอย่างนี้มา พึงห้ามว่า "อย่าฉันเลย" แล้วพึงให้รับตามลำดับเท่านั้น

අථ නෙ රාජා භොජෙත්වා පත්තෙපි නෙසං පූරෙත්වා දෙති, යං ආහටං, තං ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන ‘‘මා තුච්ඡහත්ථා ගච්ඡන්තූ’’ති ථොකමෙව පත්තෙසු පක්ඛිත්තං හොති, තං න ගාහෙතබ්බං. ‘‘අථ භුඤ්ජිත්වා තුච්ඡපත්තාව ආගච්ඡන්ති, යං තෙහි භුත්තං, තං නෙසං ගීවා හොතී’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘ගීවාකිච්චං එත්ථ නත්ථි, ඨිතිකං පන අජානන්තෙහි යාව ජානනකා ආගච්ඡන්ති, තාව නිසීදිතබ්බං සියා, එවං සන්තෙපි භික්ඛූහි භුත්තං සුභුත්තං, ඉදානි පත්තට්ඨානෙන ගාහෙතබ්බ’’න්ති.
อนึ่ง ถ้าพระราชาทรงเลี้ยงภิกษุเหล่านั้นแล้ว ทรงบรรจุบาตรของภิกษุเหล่านั้นให้เต็มแล้วถวาย อาหารใดที่นำมา พึงรับอาหารนั้นตามลำดับ แต่ถ้าทรงใส่เพียงเล็กน้อยในบาตร โดยคิดว่า "อย่าให้ไปมือเปล่าเลย" ไม่พึงรับอาหารเพียงเล็กน้อยนั้น พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "ถ้าภิกษุเหล่านั้นฉันแล้วกลับมาด้วยบาตรเปล่า อาหารที่ภิกษุเหล่านั้นฉันไปนั้นย่อมเป็นหนี้แก่ภิกษุเหล่านั้น" ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "ในเรื่องนี้ไม่มีกิจที่จะต้องเป็นหนี้ แต่ภิกษุผู้ไม่รู้ลำดับพึงนั่งรอจนกว่าภิกษุผู้รู้ลำดับจะมาถึง แม้เมื่อเป็นเช่นนั้น อาหารที่ภิกษุเหล่านั้นฉันไปก็เป็นการฉันที่ดีแล้ว บัดนี้ เมื่อถึงคราวรับตามลำดับอีก ไม่พึงรับตามลำดับ"

එකො තිචීවරපරිවාරො සතග්ඝනකො පිණ්ඩපාතො අවස්සිකස්ස භික්ඛුනො පත්තො, විහාරෙ ච ‘‘එවරූපො පිණ්ඩපාතො අවස්සිකස්ස පත්තො’’ති ලිඛිත්වා ඨපෙසුං. අථ සට්ඨිවස්සච්චයෙන අඤ්ඤො තථාරූපො පිණ්ඩපාතො උප්පන්නො, අයං කිං අවස්සිකඨිතිකාය ගාහෙතබ්බො, උදාහු සට්ඨිවස්සඨිතිකායාති? සට්ඨිවස්සඨිතිකායාති වුත්තං. අයඤ්හි භික්ඛුඨිතිකං ගහෙත්වායෙව වඩ්ඪිතොති. එකො උද්දෙසභත්තං භුඤ්ජිත්වා සාමණෙරො ජාතො, පුන තං භත්තං සාමණෙරඨිතිකාය පත්තං ගණ්හිතුං ලභති. අයං කිර අන්තරාභට්ඨකො නාම. යො පන පරිපුණ්ණවස්සො සාමණෙරො ‘‘ස්වෙ උද්දෙසභත්තං ලභිස්සතී’’ති අජ්ජෙව උපසම්පජ්ජති, අතික්කන්තා තස්ස ඨිතිකා. එකස්ස භික්ඛුනො උද්දෙසභත්තං පත්තං, පත්තො චස්ස න තුච්ඡො හොති, සො අඤ්ඤස්ස සමීපෙ නිසින්නස්ස පත්තං දාපෙති, තං චෙ ථෙය්‍යාය හරන්ති, ගීවා හොති. සචෙ පන සො භික්ඛු ‘‘මය්හං පත්තං දම්මී’’ති සයමෙව දෙති, අස්ස ගීවා න හොති. අථාපි තෙන භත්තෙන අනත්ථිකො හුත්වා ‘‘අලං මය්හං, තවෙතං [Pg.269] භත්තං දම්මි, පත්තං පෙසෙත්වා ආහරාපෙහී’’ති අඤ්ඤං වදති, යං තතො ආහරීයති, සබ්බං පත්තසාමිකස්ස හොති. පත්තං චෙ ථෙය්‍යාය හරන්ති, සුහටො, භත්තස්ස දින්නත්තා ගීවා න හොති.
ภัตตาหารที่จัดสรรพร้อมด้วยไตรจีวรมีค่าหนึ่งร้อยกหาปณะ ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ไม่มีพรรษา (พระใหม่). และในวิหารก็ได้เขียนบันทึกไว้ว่า 'ภัตตาหารเช่นนี้ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ไม่มีพรรษา'. ครั้นเมื่อล่วงไปหกสิบพรรษา ภัตตาหารเช่นนั้นก็เกิดขึ้นอีก. นี้ควรรับตามลำดับของภิกษุผู้ไม่มีพรรษา หรือตามลำดับของภิกษุผู้มีพรรษาหกสิบ? ท่านกล่าวว่า 'ควรรับตามลำดับของภิกษุผู้มีพรรษาหกสิบ'. เพราะภิกษุนี้เจริญวัยมาโดยถือเอาลำดับของภิกษุแล้ว. ภิกษุรูปหนึ่งฉันภัตตาหารที่จัดสรรแล้วกลับเป็นสามเณรอีก, ภายหลังย่อมได้บาตรเพื่อรับภัตตาหารนั้นตามลำดับของสามเณร. นี้เรียกว่า 'อันตรภัตตกะ' (ผู้มีภัตตาหารคั่นกลาง). ส่วนสามเณรผู้มีอายุครบ (จะบวชเป็นภิกษุได้) บวชในวันนี้เอง โดยคิดว่า 'พรุ่งนี้จักได้ภัตตาหารที่จัดสรร' ลำดับของสามเณรนั้นย่อมล่วงเลยไปแล้ว. ภัตตาหารที่จัดสรรย่อมถึงแก่ภิกษุรูปหนึ่ง, บาตรของภิกษุนั้นก็ไม่ว่างเปล่า, ภิกษุนั้นย่อมให้บาตรของภิกษุอื่นที่นั่งอยู่ใกล้ๆ ไป (เพื่อรับภัตตาหาร). หากมีผู้ขโมยบาตรนั้นไป, ย่อมต้องชดใช้. แต่ถ้าภิกษุนั้นให้บาตรของตนเองไป โดยกล่าวว่า 'เราให้บาตรของเรา', ย่อมไม่ต้องชดใช้. อนึ่ง หากภิกษุนั้นไม่ต้องการภัตตาหารนั้นแล้วกล่าวกับภิกษุอื่นว่า 'พอแล้วสำหรับเรา, เราให้ภัตตาหารนี้แก่ท่าน, ท่านจงส่งบาตรไปนำมาเถิด', ภัตตาหารใดที่นำมาจากเรือนนั้น, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของเจ้าของบาตร (ผู้รับภัตตาหาร). หากมีผู้ขโมยบาตรไป, ก็ถือว่านำไปดีแล้ว, เพราะได้ให้ภัตตาหารไปแล้ว จึงไม่ต้องชดใช้.

විහාරෙ දස භික්ඛූ හොන්ති, තෙසු නව පිණ්ඩපාතිකා, එකො සාදියනකො, ‘‘දස උද්දෙසපත්තෙ දෙථා’’ති වුත්තෙ පිණ්ඩපාතිකා ගහෙතුං න ඉච්ඡන්ති. ඉතරො භික්ඛු ‘‘සබ්බානි මය්හං පාපුණන්තී’’ති ගණ්හාති, ඨිතිකා න හොති. එකෙකං චෙ පාපෙත්වා ගණ්හාති, ඨිතිකා තිට්ඨති. එවං ගාහෙත්වා දසහිපි පත්තෙහි ආහරාපෙත්වා ‘‘භන්තෙ, මය්හං සඞ්ගහං කරොථා’’ති නව පත්තෙ පිණ්ඩපාතිකානං දෙති, භික්ඛුදත්තියං නාමෙතං, ගහෙතුං වට්ටති. සචෙ සො උපාසකො ‘‘භන්තෙ, ඝරං ආගන්තබ්බ’’න්ති වදති, සො ච භික්ඛු තෙ භික්ඛූ ‘‘එථ, භන්තෙ, මය්හං සහායා හොථා’’ති තස්ස ඝරං ගච්ඡති, යං තත්ථ ලභති, සබ්බං තස්සෙව හොති, ඉතරෙ තෙන දින්නං ලභන්ති. අථ නෙසං ඝරෙයෙව නිසීදාපෙත්වා දක්ඛිණොදකං දත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි දෙන්ති ‘‘භන්තෙ, යං මනුස්සා දෙන්ති, තං ගණ්හථා’’ති, තස්ස භික්ඛුනො වචනෙනෙව ඉතරෙසං වට්ටති. භුත්තාවීනං පත්තෙ පූරෙත්වා ගණ්හිත්වා ගමනත්ථාය දෙන්ති, සබ්බං තස්සෙව භික්ඛුනො හොති, තෙන දින්නං ඉතරෙසං වට්ටති. යදි පන තෙ විහාරෙයෙව තෙන භික්ඛුනා ‘‘භන්තෙ, මය්හං භික්ඛං ගණ්හථ, මනුස්සානං වචනං කාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තා ගච්ඡන්ති, තත්ථ යං භුඤ්ජන්ති චෙව නීහරන්ති ච, සබ්බං තං තෙසංයෙව සන්තකං. අථාපි ‘‘මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති අවුත්තා ‘‘මනුස්සානං වචනං කාතුං වට්ටතී’’ති ගච්ඡන්ති, තත්‍ර චෙ එකස්ස මධුරෙන සරෙන අනුමොදනං කරොන්තස්ස සුත්වා ථෙරානඤ්ච උපසමෙ පසීදිත්වා බහුං සමණපරික්ඛාරං දෙන්ති, අයං ථෙරෙසු පසාදෙන උප්පන්නො අකතභාගො නාම, තස්මා සබ්බෙසං පාපුණාති.
ในวิหารมีภิกษุสิบรูป, ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น เก้ารูปเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร, รูปหนึ่งเป็นผู้รับภัตตาหารที่จัดสรร. เมื่อกล่าวว่า 'จงให้บาตรที่จัดสรรสิบใบ', ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตไม่ประสงค์จะรับ. ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้รับภัตตาหารที่จัดสรร) ย่อมรับโดยคิดว่า 'ทั้งหมดนี้ย่อมถึงแก่เรา', การรับตามลำดับย่อมไม่เป็นไป. หากรับโดยให้ถึงทีละรูปๆ, การรับตามลำดับย่อมตั้งอยู่ได้. เมื่อรับเช่นนี้แล้ว ให้ภัตตาหารนำมาด้วยบาตรทั้งสิบใบ แล้วให้บาตรเก้าใบแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต โดยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, ขอท่านจงสงเคราะห์ข้าพเจ้าเถิด', ภัตตาหารนี้ชื่อว่า 'ภัตตาหารที่ภิกษุให้', ย่อมควรแก่การรับ. หากอุบาสกนั้นกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, ขอท่านจงมาที่เรือนเถิด', และภิกษุนั้นก็ไปที่เรือนของอุบาสกนั้นพร้อมกับภิกษุเก้ารูปนั้น โดยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, จงมาเถิด, จงเป็นสหายของข้าพเจ้าเถิด', ภัตตาหารใดที่ได้ในเรือนนั้น, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น, ส่วนภิกษุรูปอื่นๆ ย่อมได้รับสิ่งที่ภิกษุนั้นให้. อนึ่ง หากให้นั่งในเรือนนั้นเอง แล้วถวายน้ำทักษิโณทก แล้วถวายข้าวต้มและของขบเคี้ยวเป็นต้น โดยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, ภัตตาหารใดที่มนุษย์ทั้งหลายถวาย, ขอท่านจงรับภัตตาหารนั้นเถิด', ย่อมควรแก่ภิกษุรูปอื่นๆ ด้วยคำพูดของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น. หากเขาบรรจุบาตรของภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้วให้เต็มเพื่อนำกลับไป, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น, สิ่งที่ภิกษุนั้นให้ย่อมควรแก่ภิกษุรูปอื่นๆ. แต่ถ้าภิกษุเหล่านั้นถูกภิกษุรูปนั้นกล่าวในวิหารนั่นเองว่า 'ท่านผู้เจริญ, จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด, ควรที่จะทำตามคำของมนุษย์ทั้งหลาย', แล้วพากันไป, อาหารใดที่ฉันและนำกลับไปในเรือนนั้น, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุเหล่านั้นเอง. อนึ่ง หากไม่ได้ถูกกล่าวว่า 'จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด' แต่ไปโดยคิดว่า 'ควรที่จะทำตามคำของมนุษย์ทั้งหลาย', และในที่นั้น เมื่อได้ยินภิกษุรูปหนึ่งกล่าวอนุโมทนาด้วยเสียงอันไพเราะ และเลื่อมใสในความสงบของพระเถระทั้งหลาย แล้วถวายสมณบริขารเป็นอันมาก, ทั้งหมดนี้ชื่อว่า 'ส่วนที่ยังไม่ได้จัดแบ่ง' หรือ 'ส่วนของอาคันตุกะ' ที่เกิดขึ้นด้วยความเลื่อมใสในพระเถระทั้งหลาย, เพราะฉะนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุทุกรูป.

එකො සඞ්ඝතො උද්දිසාපෙත්වා ඨිතිකාය ගාහිතපත්තං හරිත්වා පණීතස්ස ඛාදනීයභොජනීයස්ස පූරෙත්වා ආහරිත්වා ‘‘ඉමං, භන්තෙ, සබ්බො සඞ්ඝො පරිභුඤ්ජතූ’’ති දෙති, සබ්බෙහි භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. පත්තසාමිකස්ස පන අතික්කන්තම්පි ඨිතිකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං උද්දෙසභත්තං දාතබ්බං. අථ පඨමංයෙව ‘‘සබ්බං සඞ්ඝිකපත්තං දෙථා’’ති වදති, එකස්ස ලජ්ජිභික්ඛුනො සන්තකො පත්තො දාතබ්බො. ආහරිත්වා ච ‘‘සබ්බො සඞ්ඝො [Pg.270] පරිභුඤ්ජතූ’’ති වුත්තෙ භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. එකො පාතියා භත්තං ආහරිත්වා ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසං දම්මී’’ති වදති, එකෙකං ආලොපං අදත්වා ඨිතිකාය එකස්ස යාපනමත්තං කත්වා දාතබ්බං. අථ සො භත්තං ආහරිත්වා කිඤ්චි වත්තුං අජානන්තො තුණ්හීභූතො අච්ඡති, ‘‘කස්ස තෙ ආනීතං, කස්ස දාතුකාමොසී’’ති න වත්තබ්බං. පුච්ඡාසභාගෙන හි ‘‘තුම්හාකං ආනීතං, තුම්හාකං දාතුකාමොම්හී’’ති වදෙය්‍ය, තතො තං භික්ඛුං අඤ්ඤෙ භික්ඛූ ජිගුච්ඡන්තා ගීවං පරිවත්තෙත්වා ඔලොකෙතබ්බම්පි න මඤ්ඤෙය්‍යුං. සචෙ පන ‘‘කුහිං යාසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති වුත්තෙ ‘‘උද්දෙසභත්තං ගහෙත්වා ආගතොම්හී’’ති වදති, එකෙන ලජ්ජිභික්ඛුනා ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ ආභතං බහු හොති, සබ්බෙසං පහොති, ඨිතිකාකිච්චං නත්ථි. ථෙරාසනතො පට්ඨාය පත්තං පූරෙත්වා දාතබ්බං.
มนุษย์คนหนึ่งให้สงฆ์จัดสรรแล้วนำบาตรที่รับตามลำดับไป บรรจุด้วยของขบเคี้ยวและของฉันอันประณีตแล้วนำมาถวายว่า 'ท่านผู้เจริญ, ขอสงฆ์ทั้งหมดจงฉันบิณฑบาตนี้เถิด', ภิกษุทั้งหลายพึงแบ่งกันฉัน. ส่วนเจ้าของบาตรนั้น แม้ลำดับของตนจะล่วงเลยไปแล้ว ก็พึงยกเว้นลำดับนั้นไว้แล้วให้ภัตตาหารที่จัดสรรอย่างอื่น (แก่เขา). อนึ่ง หากกล่าวตั้งแต่แรกว่า 'จงให้บาตรของสงฆ์ทั้งหมดเถิด', พึงให้บาตรที่เป็นของภิกษุผู้มีหิริรูปหนึ่ง. และเมื่อนำมาแล้วกล่าวว่า 'ขอสงฆ์ทั้งหมดจงฉันเถิด', พึงแบ่งกันฉัน. มนุษย์คนหนึ่งนำภัตตาหารมาด้วยถาดแล้วกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าถวายภัตตาหารที่จัดสรรแก่สงฆ์', พึงให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งตามลำดับ เพียงพอแก่การยังชีพ โดยไม่ให้ทีละคำ. อนึ่ง หากบุรุษนั้นนำภัตตาหารมาแล้วไม่รู้จะกล่าวอะไร จึงนิ่งอยู่, ไม่พึงกล่าวว่า 'ท่านนำมาเพื่อใคร, ประสงค์จะให้แก่ใคร?'. เพราะด้วยความที่คำพูดนั้นมีส่วนคล้ายกับคำถาม เขาอาจกล่าวว่า 'นำมาเพื่อท่านทั้งหลาย, ประสงค์จะให้แก่ท่านทั้งหลาย'. ด้วยเหตุนั้น ภิกษุรูปอื่นๆ เมื่อรังเกียจภิกษุรูปนั้น แม้แต่จะเหลียวมองดูก็ไม่สำคัญว่าควรทำ. แต่ถ้าเมื่อถูกถามว่า 'ท่านจะไปไหน, เที่ยวทำอะไรอยู่?', แล้วเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าถือภัตตาหารที่จัดสรรมา', ภิกษุผู้มีหิริรูปหนึ่งพึงรับตามลำดับ. หากภัตตาหารที่นำมามีมาก พอแก่ภิกษุทุกรูป, ก็ไม่มีกิจที่จะต้องจัดสรรตามลำดับ. พึงให้บาตรเต็มตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป.

‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කිං ආහරිස්සසී’’ති අවත්වා පකතිඨිතිකාය එව ගාහෙතබ්බං. යො පන පායාසො වා රසපිණ්ඩපාතො වා නිච්චං ලබ්භති, එවරූපානං පණීතභොජනානං ආවෙණිකා ඨිතිකා කාතබ්බා, තථා සපරිවාරාය යාගුයා මහග්ඝානං ඵලානං පණීතානඤ්ච ඛජ්ජකානං. පකතිභත්තයාගුඵලඛජ්ජකානං එකාව ඨිතිකා කාතබ්බා. ‘‘සප්පිං ආහරිස්සාමී’’ති වුත්තෙ සබ්බසප්පීනං එකාව ඨිතිකා වට්ටති, තථා සබ්බතෙලානං. ‘‘මධුං ආහරිස්සාමී’’ති වුත්තෙ පන මධුනො එකාව ඨිතිකා වට්ටති, තථා ඵාණිතස්ස ලට්ඨිමධුකාදීනඤ්ච භෙසජ්ජානං. සචෙ පන ගන්ධමාලං සඞ්ඝුද්දෙසං දෙන්ති, පිණ්ඩපාතිකස්ස වට්ටති, න වට්ටතීති? ආමිසස්සෙව පටික්ඛිත්තත්තා වට්ටති. ‘‘සඞ්ඝං උද්දිස්ස දින්නත්තා පන න ගහෙතබ්බ’’න්ති වදන්ති.
เมื่อกล่าวว่า "จงให้บาตรที่จัดสรรแก่สงฆ์เถิด" ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านจักนำบาตรอะไรมา?" พึงรับตามลำดับปกติเท่านั้น ส่วนข้าวปายาส หรือภัตตาหารที่มีรสอันประณีตที่ได้เป็นประจำ พึงจัดลำดับเฉพาะสำหรับโภชนะอันประณีตเช่นนั้น เช่นเดียวกันกับข้าวต้มที่มีบริวาร ผลไม้มีราคาแพง และของขบเคี้ยวอันประณีต ส่วนภัตตาหาร ข้าวต้ม ผลไม้ และของขบเคี้ยวตามปกติ พึงจัดลำดับเพียงอย่างเดียว เมื่อกล่าวว่า "จักนำเนยใสมา" ลำดับของเนยใสทั้งหมดพึงเป็นอย่างเดียวกัน ลำดับของน้ำมันทั้งหมดก็เช่นเดียวกัน แต่เมื่อกล่าวว่า "จักนำน้ำผึ้งมา" ลำดับของน้ำผึ้งพึงเป็นอย่างเดียวกันเท่านั้น ลำดับของน้ำอ้อยงบ และยาแก้โรคมีรากไม้หวานเป็นต้น ก็เช่นเดียวกัน แต่ถ้าถวายของหอมและดอกไม้ที่จัดสรรแก่สงฆ์ ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตหรือไม่? เพราะทรงห้ามเฉพาะอามิสเท่านั้น จึงควรรับ แต่บางท่านกล่าวว่า "เพราะถวายเจาะจงสงฆ์ จึงไม่ควรรับ"

උද්දෙසභත්තකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องภัตตาหารที่จัดสรรจบแล้ว

210. නිමන්තනං පුග්ගලිකං චෙ, සයමෙව ඉස්සරො. සඞ්ඝිකං පන උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ගාහෙතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ දූතො බ්‍යත්තො හොති, ‘‘භන්තෙ, රාජගෙහෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තං ගණ්හථා’’ති අවත්වා ‘‘භික්ඛං ගණ්හථා’’ති වදති, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. අථ දූතො අබ්‍යත්තො ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, භත්තුද්දෙසකො බ්‍යත්තො ‘‘භත්ත’’න්ති අවත්වා ‘‘භන්තෙ[Pg.271], තුම්හෙ යාථ, තුම්හෙ යාථා’’ති වදති, එවම්පි පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති, ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, පටිපාටියා භත්තං පාපුණාතී’’ති වුත්තෙ පන න වට්ටති. සචෙ නිමන්තිතුං ආගතමනුස්සො ආසනසාලං පවිසිත්වා ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ දෙථා’’ති වා ‘‘අට්ඨ පත්තෙ දෙථා’’ති වා වදති, එවම්පි පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති, ‘‘තුම්හෙ ච තුම්හෙ ච ගච්ඡථා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ දෙථ, භත්තං ගණ්හථ, අට්ඨ පත්තෙ දෙථ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වා වදති, පටිපාටියා ගාහෙතබ්බං. ගාහෙන්තෙන පන විච්ඡින්දිත්වා ‘‘භත්ත’’න්ති අවදන්තෙන ‘‘තුම්හෙ ච තුම්හෙ ච ගච්ඡථා’’ති වුත්තෙ පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති. ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං පත්තං දෙථ, තුම්හෙ එථා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘සාධු උපාසකා’’ති ගන්තබ්බං. ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා තුම්හෙ එථා’’ති වුත්තෙපි ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං.
๒๑๐. หากการนิมนต์เป็นส่วนบุคคล ตนเองเท่านั้นเป็นใหญ่ แต่หากเป็นของสงฆ์ พึงรับตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์ หากในนิมนต์ภัตต์นี้ ทูตเป็นผู้ฉลาด ไม่กล่าวว่า "ท่านขอรับ จงรับภัตตาหารของภิกษุสงฆ์ในราชนิเวศน์" แต่กล่าวว่า "จงรับภิกษา" ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตด้วย หากทูตไม่ฉลาด กล่าวว่า "จงรับภัตตาหาร" เจ้าหน้าที่จัดภัตต์เป็นผู้ฉลาด ไม่กล่าวว่า "ภัตต์" แต่กล่าวว่า "ท่านขอรับ ท่านทั้งหลายจงไป ท่านทั้งหลายจงไป" แม้อย่างนี้ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต แต่หากกล่าวว่า "ท่านขอรับ ภัตตาหารถึงท่านทั้งหลายตามลำดับแล้ว" ย่อมไม่ควร หากคนผู้มาเพื่อจะนิมนต์เข้าไปในโรงฉันแล้วกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป" หรือ "จงให้บาตร ๘ ใบ" แม้อย่างนี้ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต พึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงไป ท่านทั้งหลายจงไป" หากกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป จงรับภัตตาหาร จงให้บาตร ๘ ใบ จงรับภัตตาหาร" พึงรับตามลำดับ แต่ภิกษุผู้ให้รับ พึงตัดบท ไม่กล่าวว่า "ภัตต์" แต่กล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงไป ท่านทั้งหลายจงไป" เมื่อกล่าวอย่างนี้ ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต แต่หากกล่าวว่า "ท่านขอรับ จงให้บาตรของท่านทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา" พึงไปโดยกล่าวว่า "สาธุ อุบาสก" แม้หากกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงมาโดยจัดสรรจากสงฆ์" ก็พึงรับตามลำดับ

නිමන්තනභත්තඝරතො පන පත්තත්ථාය ආගතස්ස උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඨිතිකාය පත්තො දාතබ්බො. එකො ‘‘සඞ්ඝතො පටිපාටියා පත්ත’’න්ති අවත්වා කෙවලං ‘‘එකං පත්තං දෙථා’’ති වත්වා අග්ගාහිතෙයෙව පත්තෙ යස්ස කස්සචි පත්තං ගහෙත්වා පූරෙත්වා ආහරති, තං පත්තසාමිකස්සෙව හොති. උද්දෙසභත්තෙ විය ඨිතිකාය න ගාහෙතබ්බං. ඉධාපි යො ආගන්ත්වා තුණ්හීභූතො තිට්ඨති, සො ‘‘කස්ස සන්තිකං ආගතොසී’’ති වා ‘‘කස්ස පත්තං හරිස්සසී’’ති වා න වත්තබ්බො. පුච්ඡාසභාගෙන හි ‘‘තුම්හාකං සන්තිකං ආගතො, තුම්හාකං පත්තං හරිස්සාමී’’ති වදෙය්‍ය, තතො සො භික්ඛු භික්ඛූහි ජිගුච්ඡනීයො අස්ස. ‘‘කුහිං ගච්ඡසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති පන වුත්තෙ ‘‘තස්ස පත්තත්ථාය ආගතොම්හී’’ති වදන්තස්ස පටිපාටිභත්තට්ඨිතිකාය ගහෙත්වා පත්තො දාතබ්බො. ‘‘භත්තහරණපත්තං දෙථා’’ති වුත්තෙපි පටිපාටිභත්තට්ඨිතිකාය එව දාතබ්බො. සචෙ ආහරිත්වා ‘‘සබ්බො සඞ්ඝො භුඤ්ජතූ’’ති වදති, භාජෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. පත්තසාමිකස්ස අතික්කන්තම්පි ඨිතිකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පටිපාටිභත්තං ගාහෙතබ්බං.
แต่จากบ้านของทายกผู้ถวายนิมนต์ภัตต์ แก่ผู้มาเพื่อรับบาตร พึงให้บาตรตามลำดับตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์ คนหนึ่งไม่กล่าวว่า "บาตรตามลำดับจากสงฆ์" แต่กล่าวเพียงว่า "จงให้บาตรใบหนึ่ง" แล้วเมื่อยังไม่ทันรับบาตรนั่นเอง ก็ถือบาตรของใครคนใดคนหนึ่งไปบรรจุให้เต็มแล้วนำมา ภัตตาหารนั้นย่อมเป็นของเจ้าของบาตรนั้นเท่านั้น ไม่พึงรับตามลำดับเหมือนในอุเทศภัตต์ ในนิมนต์ภัตต์นี้ด้วย หากคนใดมาแล้วยืนนิ่งอยู่ ไม่พึงกล่าวแก่คนนั้นว่า "ท่านมาหาใคร" หรือ "ท่านจะนำบาตรของใครไป" เพราะเหตุไร? เพราะเขาอาจกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาหาท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าจะนำบาตรของท่านทั้งหลายไป" เพราะเป็นคำถามที่คล้ายกัน เพราะเหตุนั้น ภิกษุนั้นพึงเป็นที่รังเกียจของภิกษุทั้งหลาย แต่หากกล่าวว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่" แก่คนผู้นั้นที่กล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาเพื่อรับบาตร" พึงให้บาตรโดยรับตามลำดับภัตต์ แม้หากกล่าวว่า "จงให้บาตรสำหรับนำภัตตาหารไป" ก็พึงให้ตามลำดับนิมนต์ภัตต์เท่านั้น หากนำมาแล้วกล่าวว่า "ขอให้สงฆ์ทั้งหมดฉันเถิด" พึงแบ่งแล้วฉัน แม้ลำดับของเจ้าของบาตรจะล่วงเลยไปแล้ว ก็พึงยกเว้นลำดับนั้นไว้ แล้วรับภัตต์อื่นตามลำดับ

එකො පාතියා භත්තං ආහරිත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, ආලොපභත්තට්ඨිතිකතො පට්ඨාය ආලොපසඞ්ඛෙපෙන භාජෙතබ්බං. සචෙ පන තුණ්හීභූතො අච්ඡති, ‘‘කස්ස තෙ ආභතං, කස්ස දාතුකාමොසී’’ති [Pg.272] න වත්තබ්බො. සචෙ පන ‘‘කුහිං ගච්ඡසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති වුත්තෙ පන ‘‘සඞ්ඝස්ස මෙ භත්තං ආභතං, ථෙරානං මෙ භත්තං ආභත’’න්ති වදති, ගහෙත්වා ආලොපභත්තට්ඨිතිකාය භාජෙතබ්බං. සචෙ පන එවං ආභතං භත්තං බහු හොති, සකලසඞ්ඝස්ස පහොති, අභිහටභික්ඛා නාම, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති, ඨිතිකාපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, ථෙරාසනතො පට්ඨාය පත්තං පූරෙත්වා දාතබ්බං.
คนหนึ่งนำภัตตาหารมาด้วยถาดแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" พึงแบ่งโดยการตักทีละคำ เริ่มตั้งแต่ลำดับภัตต์ที่ได้ทีละคำ แต่หากเขานั่งนิ่งอยู่ ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านนำมาให้ใคร ท่านประสงค์จะให้ใคร" แต่หากกล่าวว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่" แล้วเขากล่าวว่า "ข้าพเจ้านำภัตตาหารมาถวายสงฆ์ ข้าพเจ้านำภัตตาหารมาถวายพระเถระทั้งหลาย" พึงรับแล้วแบ่งตามลำดับภัตต์ที่ได้ทีละคำ แต่หากภัตตาหารที่นำมาอย่างนั้นมีมาก พอแก่สงฆ์ทั้งหมด ชื่อว่าอภิหฏภิกขา ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตด้วย ไม่มีกิจที่จะต้องถามถึงลำดับ พึงให้บาตรโดยบรรจุให้เต็ม เริ่มตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระ

උපාසකො සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වා ගන්ථධුතඞ්ගවසෙන අභිඤ්ඤාතස්ස වා භත්තුද්දෙසකස්ස වා පහිණති ‘‘අම්හාකං භත්තගහණත්ථාය අට්ඨ භික්ඛූ ගහෙත්වා ආගච්ඡථා’’ති, සචෙපි ඤාතිඋපට්ඨාකෙහි පෙසිතං හොති, ඉමෙ තයො ජනා පුච්ඡිතුං න ලභන්ති, ආරුළ්හායෙව මාතිකං. සඞ්ඝතො අට්ඨ භික්ඛූ උද්දිසාපෙත්වා අත්තනවමෙහි ගන්තබ්බං. කස්මා? භික්ඛුසඞ්ඝස්ස හි එතෙ භික්ඛූ නිස්සාය ලාභො උප්පජ්ජතීති. ගන්ථධුතඞ්ගාදීහි පන අනභිඤ්ඤාතො ආවාසිකභික්ඛු ආපුච්ඡිතුං ලභති, තස්මා තෙන ‘‘කිං සඞ්ඝතො ගණ්හාමි, උදාහු යෙ ජානාමි, තෙහි සද්ධිං ආගච්ඡාමී’’ති මාතිකං ආරොපෙත්වා යථා දායකා වදන්ති, තථා පටිපජ්ජිතබ්බං. ‘‘තුම්හාකං නිස්සිතකෙ වා යෙ වා ජානාථ, තෙ ගහෙත්වා එථා’’ති වුත්තෙ පන යෙ ඉච්ඡන්ති, තෙහි සද්ධිං ගන්තුං ලභති. සචෙ ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ පහිණථා’’ති පෙසෙන්ති, සඞ්ඝතොව පෙසෙතබ්බා. අත්තනා සචෙ අඤ්ඤස්මිං ගාමෙ සක්කා හොති භික්ඛා ලභිතුං, අඤ්ඤො ගාමො ගන්තබ්බො. න සක්කා චෙ හොති ලභිතුං, සොයෙව ගාමො පිණ්ඩාය පවිසිතබ්බො.
อุบาสกส่งข่าวไปหาพระสังฆเถระ หรือพระเถระผู้เป็นที่รู้จักโดยความเป็นผู้ทรงคัมภีร์และทรงธุดงค์ หรือพระภัตตุเทศก์ โดยกล่าวว่า "ขอท่านจงพาภิกษุ ๘ รูปมาเพื่อรับภัตตาหารของพวกข้าพเจ้า" แม้หากญาติหรืออุปัฏฐากส่งไป ภิกษุ ๓ รูปนี้ไม่พึงถาม (ทายก) แต่เป็นผู้อยู่ในมาติกา (หลักเกณฑ์) ทีเดียว พึงให้สงฆ์เผดียงภิกษุ ๘ รูป แล้วตนเองเป็นรูปที่ ๙ พึงไป เพราะเหตุไร? เพราะลาภย่อมเกิดขึ้นแก่ภิกษุสงฆ์โดยอาศัยภิกษุเหล่านี้ เพราะเหตุนั้นจึงไม่พึงถาม แต่ภิกษุอาวาสิกะผู้ไม่เป็นที่รู้จักโดยความเป็นผู้ทรงคัมภีร์และทรงธุดงค์เป็นต้น ย่อมถามได้ เพราะเหตุนั้น ภิกษุนั้นพึงตั้งมาติกาไว้ว่า "ข้าพเจ้าจะรับจากสงฆ์ หรือจะมาพร้อมกับภิกษุที่ข้าพเจ้ารู้จัก" แล้วพึงปฏิบัติไปตามที่ทายกกล่าว แต่หากทายกกล่าวว่า "ท่านจงพาภิกษุผู้เป็นศิษย์ของท่าน หรือภิกษุที่ท่านรู้จักมาเถิด" ดังนี้ ย่อมพึงไปพร้อมกับภิกษุที่ตนปรารถนาได้ หากทายกส่งข่าวมาว่า "จงส่งภิกษุ ๘ รูปมา" พึงส่งไปจากสงฆ์เท่านั้น หากตนเองสามารถรับภิกษาในหมู่บ้านอื่นได้ พึงไปหมู่บ้านอื่น หากไม่สามารถรับได้ ก็พึงเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้นเอง

නිමන්තිතභික්ඛූ ආසනසාලාය නිසින්නා හොන්ති, තත්‍ර චෙ මනුස්සා ‘‘පත්තෙ දෙථා’’ති ආගච්ඡන්ති, අනිමන්තිතෙහි න දාතබ්බා, ‘‘එතෙ නිමන්තිතා භික්ඛූ’’ති වත්තබ්බං, ‘‘තුම්හෙපි දෙථා’’ති වුත්තෙ පන දාතුං වට්ටති. උස්සවාදීසු මනුස්සා සයමෙව පරිවෙණානි ච පධානඝරානි ච ගන්ත්වා තිපිටකෙ ච ධම්මකථිකෙ ච භික්ඛුසතෙනපි සද්ධිං නිමන්තෙන්ති, තදා තෙහි යෙ ජානන්ති, තෙ ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටති. කස්මා? න හි මහාභික්ඛුසඞ්ඝෙන අත්ථිකා මනුස්සා පරිවෙණපධානඝරානි ගච්ඡන්ති, සන්නිපාතට්ඨානතොව යථාසත්ති යථාබලං භික්ඛූ ගණ්හිත්වා ගච්ඡන්තීති.
ภิกษุผู้รับนิมนต์นั่งอยู่ในโรงฉัน หากมนุษย์ทั้งหลายมาในโรงฉันนั้นแล้วกล่าวว่า "จงให้บาตรทั้งหลาย" ภิกษุผู้ไม่ได้รับนิมนต์ไม่พึงให้ พึงกล่าวว่า "ภิกษุเหล่านี้เป็นภิกษุผู้ได้รับนิมนต์" แต่หากเขากล่าวว่า "ท่านทั้งหลายก็จงให้ด้วยเถิด" ดังนี้ ก็ควรให้ ในวันเทศกาลเป็นต้น มนุษย์ทั้งหลายย่อมไปสู่ปริเวณและเรือนที่บำเพ็ญเพียรด้วยตนเอง แล้วนิมนต์พระไตรปิฎกธรและพระธรรมกถึกพร้อมด้วยภิกษุแม้เป็นร้อย ในเวลานั้น ภิกษุเหล่าใดรู้จักภิกษุเหล่านั้น พึงพาภิกษุเหล่านั้นไปก็ควร เพราะเหตุไร? เพราะมนุษย์ทั้งหลายผู้ประสงค์ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ย่อมไม่ไปสู่ปริเวณและเรือนที่บำเพ็ญเพียร แต่ย่อมพาภิกษุไปตามกำลังความสามารถจากสถานที่ประชุมนั่นเอง เพราะเหตุนั้นจึงควรไป

සචෙ [Pg.273] පන සඞ්ඝත්ථෙරො වා ගන්ථධුතඞ්ගවසෙන අභිඤ්ඤාතො වා භත්තුද්දෙසකො වා අඤ්ඤත්‍ර වා වස්සං වසිත්වා කත්ථචි වා ගන්ත්වා පුන සකට්ඨානං ආගච්ඡති, මනුස්සා ච ආගන්තුකස්ස සක්කාරං කරොන්ති, එකවාරං යෙ ජානන්ති, තෙ ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. පටිබද්ධකාලතො පට්ඨාය දුතියවාරෙ ආරද්ධෙ සඞ්ඝතොයෙව ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. අභිනවආගන්තුකාව හුත්වා ‘‘ඤාතී වා උපට්ඨාකෙ වා පස්සිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්ති, තත්‍ර චෙ තෙසං ඤාතී ච උපට්ඨාකා ච සක්කාරං කරොන්ති, එත්ථ පන යෙ ජානන්ති, තෙ ගහෙත්වා ගන්තුම්පි වට්ටති. යො පන අතිලාභී හොති, සකට්ඨානඤ්ච ආගන්තුකට්ඨානඤ්ච එකසදිසං, සබ්බත්ථ මනුස්සා සඞ්ඝභත්තං සජ්ජෙත්වාව නිසීදන්ති, තෙන සඞ්ඝතොව ගහෙත්වා ගන්තබ්බන්ති අයං නිමන්තනෙ විසෙසො. අවසෙසො සබ්බපඤ්හො උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. කුරුන්දියං පන ‘‘අට්ඨ මහාථෙරෙ දෙථාති වුත්තෙ අට්ඨ මහාථෙරාව දාතබ්බා’’ති වුත්තං. එස නයො මජ්ඣිමාදීසු. සචෙ පන අවිසෙසෙත්වා ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ දෙථා’’ති වදති, සඞ්ඝතො දාතබ්බාති.
แต่หากพระสังฆเถระ หรือบุคคลผู้เป็นที่รู้จักโดยความเป็นผู้ทรงคัมภีร์และทรงธุดงค์ หรือพระภัตตุเทศก์ อยู่จำพรรษาในที่อื่นหรือไปในที่บางแห่งแล้วกลับมายังที่ของตนอีก และมนุษย์ทั้งหลายทำสักการะแก่พระอาคันตุกะนั้น ในวาระแรกพึงพาภิกษุที่เขารู้จักไป แต่เมื่อเริ่มวาระที่สองนับตั้งแต่เวลาที่ผูกพันกับสงฆ์ พึงพาไปจากสงฆ์เท่านั้น หากภิกษุทั้งหลายเป็นเพียงอาคันตุกะมาใหม่แล้วไปโดยตั้งใจว่า "เราจะไปเยี่ยมญาติหรืออุปัฏฐาก" หากญาติและอุปัฏฐากของภิกษุเหล่านั้นทำสักการะในที่นั้น ในกรณีนี้แม้จะพาภิกษุที่เขารู้จักไปก็ควร แต่ภิกษุใดเป็นผู้มีลาภมาก และที่อยู่เดิมกับที่ที่ไปนั้นเหมือนกัน ในทุกที่มนุษย์ทั้งหลายจัดเตรียมสังฆภัตไว้รออยู่แล้ว ภิกษุนั้นพึงพาไปจากสงฆ์เท่านั้น นี้เป็นข้อแตกต่างในการนิมนต์ ปัญหาที่เหลือทั้งหมดพึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์นั่นเอง แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "หากเขากล่าวว่า 'จงให้พระมหาเถระ ๘ รูป' พึงให้พระมหาเถระ ๘ รูปเท่านั้น" นัยนี้ใช้ในพระมัชฌิมะเป็นต้นด้วย แต่หากเขาไม่ระบุเจาะจงแล้วกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป" พึงให้จากสงฆ์

නිමන්තනභත්තකථා නිට්ඨිතා.
นิมันตนภัตตกถา จบแล้ว

211. සලාකභත්තං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සලාකාය වා පට්ටිකාය වා උපනිබන්ධිත්වා ඔපුඤ්ජිත්වා භත්තං උද්දිසිතු’’න්ති (චූළව. 326) වචනතො රුක්ඛසාරමයාය සලාකාය වා වෙළුවිලීවතාලපණ්ණාදිමයාය පට්ටිකාය වා ‘‘අසුකස්ස නාම සලාකභත්ත’’න්ති එවං අක්ඛරානි උපනිබන්ධිත්වා පච්ඡියං වා චීවරභොගෙ වා කත්වා සබ්බසලාකායො ඔපුඤ්ජිත්වා පුනප්පුනං හෙට්ඨුපරියවසෙන ආලොළෙත්වා පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන භත්තුද්දෙසකෙන සචෙ ඨිතිකා අත්ථි, ඨිතිකතො පට්ඨාය, නො චෙ අත්ථි, ථෙරාසනතො පට්ඨාය සලාකා දාතබ්බා. පච්ඡා ආගතානම්පි එකාබද්ධවසෙන දූරෙ ඨිතානම්පි උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව දාතබ්බා.
๒๑๑. ส่วนสลากภัตนั้น เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จัดภัตตาหารด้วยการเขียนลงในสลากหรือแผ่นป้ายแล้วรวมกันไว้เพื่อชี้ภัต" ดังนี้ ภัตตุเทศก์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงเขียนอักษรว่า "สลากภัตของทายกชื่อนี้" ลงในสลากที่ทำด้วยแก่นไม้ หรือในแผ่นป้ายที่ทำด้วยซีกไม้ไผ่หรือใบตาลเป็นต้น แล้วใส่ไว้ในตะกร้าหรือในห่อจีวร รวมสลากทั้งหมดเข้าด้วยกันแล้วเขย่ากลับไปกลับมาให้คละกัน ถ้ามีลำดับ (อาวุโส) ก็พึงแจกสลากเริ่มจากลำดับนั้น ถ้าไม่มี ก็พึงแจกเริ่มจากอาสนะของพระเถระ แม้แก่ภิกษุผู้มาภายหลัง และแม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในที่ไกลโดยความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน (ในเขตสีมา) ก็พึงแจกตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์นั่นเอง

සචෙ විහාරස්ස සමන්තතො බහූ ගොචරගාමා, භික්ඛූ පන න බහූ, ගාමවසෙනපි සලාකා පාපුණන්ති. ‘‘තුම්හාකං අසුකගාමෙ සලාකභත්තං පාපුණාතී’’ති ගාමවසෙනෙව ගාහෙතබ්බං. එවං ගාහෙන්තෙන සචෙපි එකමෙකස්මිං ගාමෙ නානප්පකාරානි සට්ඨි සලාකභත්තානි, සබ්බානි ගහිතානෙව හොන්ති. තස්ස පත්තගාමසමීපෙ අඤ්ඤානිපි ද්වෙ තීණි සලාකභත්තානි [Pg.274] හොන්ති, තානි තස්සෙව දාතබ්බානි. න හි සක්කා තෙසං කාරණා අඤ්ඤං භික්ඛුං පහිණිතුන්ති.
ถ้าโดยรอบวิหารมีหมู่บ้านโคจรมาก แต่ภิกษุมีไม่มาก สลากย่อมถึงโดยส่วนแห่งหมู่บ้าน พึงให้รับโดยส่วนแห่งหมู่บ้านนั่นเองว่า "สลากภัตในหมู่บ้านชื่อโน้นถึงแก่ท่าน" แม้เมื่อให้รับอย่างนี้ หากในหมู่บ้านแต่ละแห่งมีสลากภัต ๖๐ สำรับต่าง ๆ กัน สลากภัตทั้งหมดก็เป็นอันรับแล้วนั่นเอง ใกล้หมู่บ้านที่ถึงแก่ภิกษุนั้น มีสลากภัตอื่นอีก ๒-๓ สำรับ สลากภัตเหล่านั้นพึงให้แก่ภิกษุนั้นนั่นเอง เพราะไม่สามารถจะส่งภิกษุอื่นไปเพราะเหตุแห่งสลากภัตเหล่านั้นได้ พึงทราบดังนี้

සචෙ එකච්චෙසු ගාමෙසු බහූනි සලාකභත්තානි සල්ලක්ඛෙත්වා සත්තන්නම්පි අට්ඨන්නම්පි භික්ඛූනං දාතබ්බානි. දෙන්තෙන පන චතුන්නං පඤ්චන්නං භත්තානං සලාකායො එකතො බන්ධිත්වා දාතබ්බා. සචෙ තං ගාමං අතික්කමිත්වා අඤ්ඤො ගාමො හොති, තස්මිඤ්ච එකමෙව සලාකභත්තං, තං පන පාතොව දෙන්ති, තම්පි එතෙසු භික්ඛූසු එකස්ස නිග්ගහෙන දත්වා ‘‘පාතොව තං ගහෙත්වා පච්ඡා ඔරිමගාමෙ ඉතරානි භත්තානි ගණ්හාහී’’ති වත්තබ්බො. සචෙ ඔරිමගාමෙ සලාකභත්තෙසු අග්ගහිතෙස්වෙව ගහිතසඤ්ඤාය ගච්ඡති, පරභාගගාමෙ සලාකභත්තං ගහෙත්වා පුන විහාරං ආගන්ත්වා ඉතරානි ගහෙත්වා ඔරිමගාමො ගන්තබ්බො. න හි බහිසීමාය සඞ්ඝලාභො ගාහෙතුං ලබ්භතීති අයං නයො කුරුන්දියං වුත්තො. සචෙ පන භික්ඛූ බහූ හොන්ති, ගාමවසෙන සලාකා න පාපුණන්ති, වීථිවසෙන වා වීථියං එකගෙහවසෙන වා එකකුලවසෙන වා ගාහෙතබ්බං. වීථිආදීසු ච යත්ථ බහූනි භත්තානි, තත්ථ ගාමෙ වුත්තනයෙනෙව බහූනං භික්ඛූනං ගාහෙතබ්බානි, සලාකාසු අසති උද්දිසිත්වාපි ගාහෙතබ්බානි.
ถ้าในบางหมู่บ้านมีสลากภัตมาก พึงกำหนดแล้วให้แก่ภิกษุ ๗ รูป หรือ ๘ รูป แต่ผู้ให้พึงมัดสลาก ๔-๕ ใบเข้าด้วยกันแล้วให้ ถ้าเลยหมู่บ้านนั้นไปมีหมู่บ้านอื่น และในหมู่บ้านนั้นมีสลากภัตเพียงอย่างเดียว แต่เขาถวายแต่เช้าตรู่ สลากภัตนั้นก็พึงให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุเหล่านั้นโดยการบังคับ แล้วพึงกล่าวว่า “ท่านจงรับสลากนั้นแต่เช้าตรู่ แล้วภายหลังจงรับภัตตาหารอื่น ๆ ในหมู่บ้านก่อน” ถ้าภิกษุไปโดยสำคัญว่ารับแล้ว ทั้งที่ยังไม่ได้รับสลากภัตในหมู่บ้านก่อน พึงรับสลากภัตในหมู่บ้านที่อยู่ถัดไป แล้วกลับมายังวิหาร รับภัตตาหารอื่น ๆ แล้วพึงไปหมู่บ้านก่อน เพราะลาภของสงฆ์ไม่ควรรับนอกสีมา นัยนี้กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที ถ้าภิกษุมีมาก สลากไม่ถึงโดยหมู่บ้าน ก็พึงรับโดยถนน หรือโดยบ้านหลังเดียวในถนน หรือโดยตระกูลเดียว และในถนนเป็นต้นนั้น ที่ใดมีภัตตาหารมาก ในหมู่บ้านนั้นก็พึงให้ภิกษุจำนวนมากรับตามนัยที่กล่าวมาแล้ว เมื่อไม่มีสลาก แม้โดยการชี้บอกก็พึงให้รับ

212. සලාකදායකෙන පන වත්තං ජානිතබ්බං. තෙන හි කාලස්සෙව වුට්ඨාය පත්තචීවරං ගහෙත්වා භොජනසාලං ගන්ත්වා අසම්මට්ඨට්ඨානං සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙත්වා ‘‘ඉදානි භික්ඛූහි වත්තං කතං භවිස්සතී’’ති කාලං සල්ලක්ඛෙත්වා ඝණ්ටිං පහරිත්වා භික්ඛූසු සන්නිපතිතෙසු පඨමමෙව වාරගාමෙ සලාකභත්තං ගාහෙතබ්බං, ‘‘තුය්හං අසුකස්මිං නාම වාරගාමෙ සලාකා පාපුණාති, තත්‍ර ගච්ඡා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අභිරෙකගාවුතෙ ගාමො හොති, තං දිවසං ගච්ඡන්තා කිලමන්ති, ‘‘ස්වෙ තුය්හං වාරගාමෙ පාපුණාතී’’ති අජ්ජෙව ගාහෙතබ්බං. යො වාරගාමං පෙසියමානො න ගච්ඡති, අඤ්ඤං සලාකං මග්ගති, න දාතබ්බා. සද්ධානඤ්හි මනුස්සානං පුඤ්ඤහානි ච සඞ්ඝස්ස ච ලාභච්ඡෙදො හොති, තස්මා තස්ස දුතියෙපි තතියෙපි දිවසෙ අඤ්ඤා සලාකා න දාතබ්බා, ‘‘අත්තනො පත්තට්ඨානං ගන්ත්වා භුඤ්ජාහී’’ති වත්තබ්බො, තීණි පන දිවසානි අගච්ඡන්තස්ස වාරගාමතො ඔරිමවාරගාමෙ සලාකා ගාහෙතබ්බා. තඤ්චෙ න ගණ්හාති, තතො පට්ඨාය තස්ස අඤ්ඤං සලාකං දාතුං න වට්ටති, දණ්ඩකම්මං දළ්හං කාතබ්බං[Pg.275]. සට්ඨිතො වා පණ්ණාසතො වා න පරිහාපෙතබ්බං. වාරගාමෙ ගාහෙත්වා විහාරවාරො ගාහෙතබ්බො, ‘‘තුය්හං විහාරවාරො පාපුණාතී’’ති වත්තබ්බං. විහාරවාරිකස්ස ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකායො තිස්සො චතස්සො භත්තසලාකායො ච දාතබ්බා, නිබද්ධං කත්වා පන න දාතබ්බා. යාගුභත්තදායකා හි ‘‘අම්හාකං යාගුභත්තං විහාරගොපකාවභුඤ්ජන්තී’’ති අඤ්ඤථත්තං ආපජ්ජෙය්‍යුං, තස්මා අඤ්ඤෙසු කුලෙසු දාතබ්බා.
๒๑๒. แต่ภิกษุผู้แจกสลากพึงรู้กิจวัตร คือภิกษุนั้นพึงตื่นแต่เช้าตรู่ ถือบาตรจีวรไปสู่โรงฉัน กวาดสถานที่ที่ยังไม่ได้กวาด จัดตั้งน้ำดื่มน้ำใช้ พิจารณาเวลาว่า “บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายคงทำกิจวัตรเสร็จแล้ว” แล้วตีระฆัง เมื่อภิกษุทั้งหลายประชุมกันแล้ว พึงให้รับสลากภัตในหมู่บ้านที่ถึงวาระก่อน พึงกล่าวว่า “สลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระชื่อโน้นถึงแก่ท่านแล้ว ท่านจงไปที่นั่น” ถ้าหมู่บ้านอยู่เกิน ๑ คาวุต ภิกษุผู้ไปในวันนั้นจะเหน็ดเหนื่อย พึงให้รับในวันนี้เลยว่า “พรุ่งนี้สลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระจะถึงแก่ท่าน” ภิกษุใดถูกส่งไปหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้วไม่ไป แสวงหาสลากอื่น ไม่พึงให้ เพราะบุญของมนุษย์ผู้มีศรัทธาย่อมเสื่อม และลาภของสงฆ์ย่อมขาด เพราะฉะนั้น ไม่พึงให้สลากอื่นแก่ภิกษุนั้นในวันที่สองและวันที่สาม พึงกล่าวว่า “ท่านจงไปที่ที่ถึงแก่ท่านแล้วฉันเถิด” แต่ถ้าภิกษุไม่ไป ๓ วัน พึงให้สลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระที่อยู่ก่อน ถ้าภิกษุนั้นไม่รับสลากนั้น ตั้งแต่นั้นไปไม่ควรให้สลากอื่นแก่ภิกษุนั้น พึงลงโทษอย่างหนัก ไม่พึงลดหย่อนจาก ๖๐ หรือ ๕๐ เมื่อให้รับในหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้ว พึงให้รับวาระเฝ้าวิหาร พึงกล่าวว่า “วาระเฝ้าวิหารถึงแก่ท่านแล้ว” พึงให้สลากยาคู ๒-๓ ใบ และสลากภัต ๓-๔ ใบแก่ภิกษุผู้มีวาระเฝ้าวิหาร แต่ไม่พึงให้โดยทำเป็นประจำ เพราะทายกผู้ถวายยาคูและภัตตาหารอาจมีความเลื่อมใสแปรปรวนไปว่า “ยาคูและภัตตาหารของเรามีแต่ภิกษุผู้เฝ้าวิหารเท่านั้นที่ฉัน” เพราะฉะนั้น พึงให้ในตระกูลอื่น

සචෙ විහාරවාරිකානං සභාගා ආහරිත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, වාරං ගහෙත්වා තෙසං යාගුභත්තං ආහරාපෙතබ්බං, තාව නෙසං සලාකා ඵාතිකම්මමෙව භවන්ති. වස්සග්ගෙන පත්තට්ඨානෙ පන අඤ්ඤම්පි පණීතභත්තසලාකං ගණ්හිතුං ලභන්තියෙව. අතිරෙකඋත්තරිභඞ්ගස්ස එකචාරිකභත්තස්ස විසුං ඨිතිකං කත්වා සලාකා දාතබ්බා. සචෙ යෙන සලාකා ලද්ධා, සො තං දිවසං තං භත්තං න ලභති, පුන දිවසෙ ගාහෙතබ්බං. භත්තඤ්ඤෙව ලභති, න උත්තරිභඞ්ගං, එවම්පි පුන ගාහෙතබ්බං. ඛීරභත්තසලාකායපි එසෙව නයො. සචෙ පන ඛීරමෙව ලභති, න භත්තං, ඛීරලාභතො පට්ඨාය පුන න ගාහෙතබ්බං. ද්වෙ තීණි එකචාරිකභත්තානි එකස්සෙව පාපුණන්ති, දුබ්භික්ඛසමයෙ සඞ්ඝනවකෙන ලද්ධකාලෙ විජටෙත්වා විසුං ගාහෙතබ්බානි. පාකතිකසලාකභත්තං අලද්ධස්සපි පුනදිවසෙ ගාහෙතබ්බං.
ถ้าเพื่อนสหธรรมิกของภิกษุผู้มีวาระเฝ้าวิหารนำมาถวาย นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ถวาย พึงรับวาระแล้วให้เขานำยาคูและภัตตาหารมาถวายแก่ภิกษุผู้เฝ้าวิหารเหล่านั้น ตราบเท่าที่ยังเป็นผู้เฝ้าวิหาร สลากของภิกษุเหล่านั้นย่อมเป็นส่วนที่เพิ่มขึ้น (ลาภพิเศษ) แต่ในที่ที่ถึงวาระโดยพรรษา ภิกษุเหล่านั้นย่อมได้สลากภัตอันประณีตอื่นอีกด้วย พึงทำลำดับแยกต่างหากสำหรับสลากภัตที่ฉันรูปเดียวซึ่งมีกับข้าวพิเศษ แล้วแจกสลาก ถ้าภิกษุรูปใดได้รับสลากแล้ว ในวันนั้นไม่ได้รับภัตตาหารนั้น พึงให้รับในวันรุ่งขึ้น ถ้าได้รับแต่ภัตตาหาร ไม่ได้รับกับข้าวพิเศษ แม้อย่างนี้ก็พึงให้รับอีก ในสลากภัตนมก็มีนัยนี้เช่นกัน แต่ถ้าได้รับแต่นม ไม่ได้รับภัตตาหาร ตั้งแต่ได้รับนมแล้ว ไม่พึงให้รับอีก สลากภัตที่ฉันรูปเดียว ๒-๓ ที่ ถึงแก่ภิกษุรูปเดียว ในสมัยที่ข้าวยากหมากแพง เมื่อภิกษุใหม่ในสงฆ์ได้รับแล้ว พึงจัดสรรแล้วให้รับแยกต่างหาก แม้ภิกษุผู้ไม่ได้รับสลากภัตปกติ ก็พึงให้รับในวันรุ่งขึ้น

සචෙ ඛුද්දකො විහාරො හොති, සබ්බෙ භික්ඛූ එකසම්භොගා, උච්ඡුසලාකං ගාහෙන්තෙන යස්ස කස්සචි සම්මුඛීභූතස්ස පාපෙත්වා මහාථෙරාදීනං දිවා තච්ඡෙත්වා දාතුං වට්ටති. රසසලාකං පාපෙත්වා පච්ඡාභත්තම්පි පරිස්සාවෙත්වා ඵාණිතං වා කාරෙත්වා පිණ්ඩපාතිකාදීනම්පි දාතබ්බං, ආගන්තුකානං ආගතානාගතභාවං ඤත්වා ගාහෙතබ්බා. මහාආවාසෙ ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බා. තක්කසලාකම්පි සභාගට්ඨානෙ පාපෙත්වා වා ධූමාපෙත්වා පචාපෙත්වා වා ථෙරානං දාතුං වට්ටති. මහාආවාසෙ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. ඵලසලාකපූවසලාකභෙසජ්ජගන්ධමාලාසලාකායොපි විසුං ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බා. භෙසජ්ජාදිසලාකායො චෙත්ථ කිඤ්චාපි පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටන්ති, සලාකවසෙන පන ගාහිතත්තා න සාදිතබ්බා. අග්ගභික්ඛාමත්තං සලාකභත්තං දෙන්ති, ඨිතිකං [Pg.276] පුච්ඡිත්වා ගාහෙතබ්බං. අසතියා ඨිතිකාය ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ තාදිසානි භත්තානි බහූනි හොන්ති, එකෙකස්ස භික්ඛුනො ද්වෙ තීණි දාතබ්බානි. නො චෙ, එකෙකමෙව දත්වා පටිපාටියා ගතාය පුන ථෙරාසනතො පට්ඨාය දාතබ්බං. අථ අන්තරාව උපච්ඡිජ්ජති, ඨිතිකා සල්ලක්ඛෙතබ්බා. යදි පන තාදිසං භත්තං නිබද්ධමෙව හොති, යස්ස පාපුණාති, සො වත්තබ්බො ‘‘ලද්ධා වා අලද්ධා වා ස්වෙපි ගණ්හෙය්‍යාසී’’ති. එකං අනිබද්ධං හොති, ලභනදිවසෙ පන යාවදත්ථං ලභති. අලභනදිවසා බහුතරා හොන්ති, තං යස්ස පාපුණාති, සො අලභිත්වා ‘‘ස්වෙ ගණ්හෙය්‍යාසී’’ති වත්තබ්බො.
ถ้าเป็นวิหารเล็ก ภิกษุทั้งปวงร่วมบริโภค เมื่อรับสลากอ้อยแล้ว ให้แก่ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่อยู่เฉพาะหน้า แล้วปอกให้แก่พระมหาเถระเป็นต้นในเวลากลางวัน ย่อมควร เมื่อให้สลากน้ำอ้อยแล้ว แม้ในเวลาหลังภัต พึงกรองแล้วทำเป็นน้ำอ้อยงบ พึงให้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นต้นด้วย พึงรับสลากแก่ภิกษุอาคันตุกะ โดยรู้ว่ามาแล้วหรือยังไม่มา ในอาวาสใหญ่ พึงรับสลากโดยทำตามลำดับพรรษา แม้สลากนมส้ม พึงให้แก่พระเถระทั้งหลาย โดยให้ถึงที่ที่ควร หรือโดยทำให้อบอวลด้วยเครื่องเทศ หรือโดยทำให้สุก ย่อมควร ในอาวาสใหญ่ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล สลากผลไม้ สลากขนม สลากยา สลากเครื่องหอม สลากดอกไม้ ก็พึงรับตามลำดับพรรษาต่างหาก ในบรรดาสลากเหล่านี้ สลากยาเป็นต้น แม้จะควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่เพราะรับด้วยการจับสลาก จึงไม่ควรรับไว้ ถ้าเขาให้สลากภัตเพียงข้าวคำแรก พึงถามลำดับพรรษาแล้วรับ ถ้าไม่มีลำดับพรรษา พึงรับตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป ถ้าภัตเช่นนั้นมีมาก พึงให้ภิกษุแต่ละรูปสองหรือสามสลาก ถ้าไม่มาก พึงให้รูปละหนึ่งสลากเท่านั้น เมื่อถึงลำดับแล้ว พึงให้ตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไปอีก ถ้าหากสลากหมดลงในระหว่าง พึงกำหนดลำดับพรรษาไว้ แต่ถ้าภัตเช่นนั้นมีเป็นประจำ ภิกษุรูปใดได้ พึงบอกภิกษุรูปนั้นว่า "ไม่ว่าจะได้แล้วหรือไม่ก็ตาม พรุ่งนี้ก็จงรับอีก" สลากหนึ่งไม่เป็นประจำ แต่ในวันที่ได้ ย่อมได้ตามต้องการ วันที่ไม่ได้มีมากกว่า สลากนั้น ภิกษุรูปใดได้ ภิกษุรูปนั้นเมื่อไม่ได้ พึงบอกว่า "พรุ่งนี้จงรับอีก"

යො සලාකාසු ගහිතාසු පච්ඡා ආගච්ඡති, තස්ස අතික්කන්තාව සලාකා න උපට්ඨාපෙත්වා දාතබ්බා. සලාකං නාම ඝණ්ටිං පහරණතො පට්ඨාය ආගන්ත්වා හත්ථං පසාරෙන්තොව ලභති, අඤ්ඤස්ස ආගන්ත්වා සමීපෙ ඨිතස්සපි අතික්කන්තා අතික්කන්තාව හොති. සචෙ පනස්ස අඤ්ඤො ගණ්හන්තො අත්ථි, සයං අනාගතොපි ලභති, සභාගට්ඨානෙ ‘‘අසුකො අනාගතො’’ති ඤත්වා ‘‘අයං තස්ස සලාකා’’ති ඨපෙතුං වට්ටති. සචෙ ‘‘අනාගතස්ස න දාතබ්බා’’ති කතිකං කරොන්ති, අධම්මිකා හොති. අන්තොඋපචාරෙ ඨිතස්ස හි භාජනීයභණ්ඩං පාපුණාති. සචෙ පන ‘‘අනාගතස්ස දෙථා’’ති මහාසද්දං කරොන්ති, දණ්ඩකම්මං ඨපෙතබ්බං, ‘‘ආගන්ත්වා ගණ්හන්තූ’’ති වත්තබ්බං. ඡ පඤ්චසලාකා නට්ඨා හොන්ති, භත්තුද්දෙසකො දායකානං නාමං න සරති, සො චෙ නට්ඨසලාකා මහාථෙරස්ස වා අත්තනො වා පාපෙත්වා භික්ඛූ වදෙය්‍ය ‘‘මයා අසුකගාමෙ සලාකභත්තං මය්හං පාපිතං, තුම්හෙ තත්ථ ලද්ධසලාකභත්තං භුඤ්ජෙය්‍යාථා’’ති, වට්ටති, විහාරෙ අපාපිතං පන ආසනසාලාය තං භත්තං ලභිත්වා තත්ථෙව පාපෙත්වා භුඤ්ජිතුං න වට්ටති. ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය මය්හං සලාකභත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ තත්‍ර ආසනසාලාය ගාහෙතුං න වට්ටති, විහාරං ආනෙත්වා ගාහෙතබ්බං. ‘‘ස්වෙ පට්ඨායා’’ති වුත්තෙ පන භත්තුද්දෙසකස්ස ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘ස්වෙ පට්ඨාය අසුකකුලං නාම සලාකභත්තං දෙති, සලාකග්ගාහණකාලෙ සරෙය්‍යාසී’’ති. දුබ්භික්ඛෙ සලාකභත්තං පච්ඡින්දිත්වා සුභික්ඛෙ ජාතෙ කඤ්චි භික්ඛුං දිස්වා ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය අම්හාකං සලාකභත්තං ගණ්හථා’’ති පුන පට්ඨපෙන්ති, අන්තොගාමෙ [Pg.277] අගාහෙත්වා විහාරං ආනෙත්වා ගාහෙතබ්බං. ඉදඤ්හි සලාකභත්තං නාම උද්දෙසභත්තසදිසං න හොති, විහාරමෙව සන්ධාය දීයති, තස්මා බහිඋපචාරෙ ගාහෙතුං න වට්ටති, ‘‘ස්වෙ පට්ඨායා’’ති වුත්තෙ පන විහාරෙ ගාහෙතබ්බමෙව.
ภิกษุรูปใดมาภายหลังเมื่อสลากถูกรับไปแล้ว ไม่พึงให้สลากแก่ภิกษุรูปนั้น โดยให้ตั้งขึ้นใหม่ ชื่อว่าสลากนั้น ย่อมได้โดยมาตั้งแต่เริ่มตีระฆัง แล้วเหยียดมือออกเท่านั้น แม้มาแล้วยืนอยู่ใกล้ผู้อื่น เมื่อเลยไปแล้ว ก็ชื่อว่าเลยไปแล้วนั่นเอง แต่ถ้ามีผู้อื่นรับแทนภิกษุรูปนั้น แม้ตนเองยังไม่มา ก็ย่อมได้ ในที่ที่ควร พึงรู้ว่า "ภิกษุรูปโน้นยังไม่มา" แล้ววางสลากนี้ไว้ให้ภิกษุรูปนั้น ย่อมควร ถ้าทำกติกาว่า "ไม่พึงให้แก่ผู้ที่ยังไม่มา" ย่อมเป็นกติกาที่ไม่เป็นธรรม เพราะว่าของที่ควรแบ่ง ย่อมถึงแก่ภิกษุที่อยู่ในภายในอุปจารสีมา แต่ถ้าส่งเสียงดังว่า "จงให้แก่ผู้ที่ยังไม่มา" พึงลงทัณฑกรรม พึงกล่าวว่า "จงมาแล้วรับไปเถิด" สลากห้าหกอันหายไป ภัตตุเทศก์จำชื่อของทายกไม่ได้ ถ้าภัตตุเทศก์นั้นให้สลากที่หายไปแก่พระมหาเถระ หรือแก่ตนเอง แล้วบอกภิกษุทั้งหลายว่า "สลากภัตในหมู่บ้านโน้น ข้าพเจ้าได้ให้ถึงแก่ตนเองแล้ว ท่านทั้งหลายจงบริโภคสลากภัตที่ได้ในหมู่บ้านนั้นเถิด" ย่อมควร แต่ถ้ายังไม่ได้ให้ถึงวิหาร เมื่อได้ภัตนั้นในโรงฉันแล้ว ให้ถึงในโรงฉันนั้นเลยแล้วบริโภค ย่อมไม่ควร เมื่อกล่าวว่า "ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จงรับสลากภัตของข้าพเจ้า" ย่อมไม่ควรรับในโรงฉันนั้น พึงนำมายังวิหารแล้วรับ แต่ถ้ากล่าวว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป" พึงบอกภัตตุเทศก์ว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป ตระกูลชื่อโน้นจะถวายสลากภัต จงจำไว้ในเวลาจับสลาก" ในคราวทุพภิกขภัย เมื่องดสลากภัตแล้ว เมื่อเกิดความอุดมสมบูรณ์ขึ้น เห็นภิกษุรูปใดรูปหนึ่งแล้วตั้งสลากภัตของเราขึ้นอีกว่า "ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จงรับสลากภัตของเรา" ไม่พึงรับในภายในหมู่บ้าน พึงนำมายังวิหารแล้วรับ เพราะว่าสลากภัตนี้ไม่เหมือนกับอุเทศภัต เขาถวายโดยมุ่งวิหารเท่านั้น เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรรับนอกอุปจารสีมา แต่ถ้ากล่าวว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป" พึงรับในวิหารนั่นเอง

ගමිකො භික්ඛු යං දිසාභාගං ගන්තුකාමො, තත්ථ අඤ්ඤෙන වාරගාමසලාකා ලද්ධා හොති, තං ගහෙත්වා ඉතරං භික්ඛුං ‘‘මය්හං පත්තසලාකං ත්වං ගණ්හාහී’’ති වත්වා ගන්තුං වට්ටති. තෙන පන උපචාරසීමං අනතික්කන්තෙයෙව තස්මිං තස්ස සලාකා ගාහෙතබ්බා. ඡඩ්ඩිතවිහාරෙ වසිත්වා මනුස්සා ‘‘බොධිචෙතියාදීනි ජග්ගිත්වා භුඤ්ජන්තූ’’ති සලාකභත්තං පට්ඨපෙන්ති, භික්ඛූ සභාගට්ඨානෙසු වසිත්වා කාලස්සෙව ගන්ත්වා තත්ථ වත්තං කරිත්වා තං භත්තං භුඤ්ජන්ති, වට්ටති. සචෙ තෙසු ස්වාතනාය අත්තනො පාපෙත්වා ගතෙසු ආගන්තුකො භික්ඛු ඡඩ්ඩිතවිහාරෙ වසිත්වා කාලස්සෙව වත්තං කත්වා ඝණ්ටිං පහරිත්වා සලාකභත්තං අත්තනො පාපෙත්වා ආසනසාලං ගච්ඡති, සොව තස්ස භත්තස්ස ඉස්සරො. යො පන භික්ඛූසු වත්තං කරොන්තෙසුයෙව භූමියං ද්වෙ තයො සම්මුඤ්ජනීපහාරෙ දත්වා ඝණ්ටිං පහරිත්වා ‘‘ධුරගාමෙ සලාකභත්තං මය්හං පාපුණාතී’’ති ගච්ඡති, තස්ස තං චොරිකාය ගහිතත්තා න පාපුණාති, වත්තං කත්වා පාපෙත්වා පච්ඡාගතභික්ඛූනංයෙව හොති.
ภิกษุผู้ประสงค์จะเดินทางไปสู่ทิศใด ในที่นั้นมีภิกษุอื่นได้รับสลากภัตจากหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้ว พึงรับสลากภัตจากหมู่บ้านที่ถึงวาระนั้น แล้วบอกภิกษุอีกรูปหนึ่งว่า "ท่านจงรับสลากที่ถึงแก่ข้าพเจ้าเถิด" แล้วไป ย่อมควร แต่ภิกษุผู้อยู่ประจำนั้น พึงรับสลากของภิกษุผู้เดินทางนั้น ก่อนที่ภิกษุผู้เดินทางนั้นจะพ้นอุปจารสีมา ในวิหารร้าง มนุษย์ทั้งหลายตั้งสลากภัตไว้ว่า "จงบำรุงพระเจดีย์และโพธิพฤกษ์เป็นต้นแล้วบริโภคเถิด" ภิกษุทั้งหลายอยู่ในที่ที่ควรแล้ว ไปแต่เช้าตรู่ ทำวัตรในวิหารร้างนั้นแล้วบริโภคภัตนั้น ย่อมควร ถ้าภิกษุเหล่านั้นให้สลากภัตแก่ตนเองเพื่อวันพรุ่งนี้แล้วไป ภิกษุอาคันตุกะอยู่ในวิหารร้างนั้น ทำวัตรแต่เช้าตรู่ ตีระฆังแล้วให้สลากภัตแก่ตนเองแล้วไปโรงฉัน ภิกษุอาคันตุกะรูปนั้นนั่นแหละเป็นเจ้าของภัตนั้น แต่ภิกษุรูปใด เมื่อภิกษุทั้งหลายกำลังทำวัตรอยู่ ก็กวาดพื้นสองสามครั้ง แล้วตีระฆัง แล้วไปโดยกล่าวว่า "สลากภัตในหมู่บ้านที่เป็นธุระ ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า" สลากภัตนั้นย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุรูปนั้น เพราะรับด้วยอาการแห่งขโมย ย่อมเป็นของภิกษุที่ทำวัตรแล้ว ให้ถึงแล้วไปภายหลังเท่านั้น

එකො ගාමො අතිදූරෙ හොති, භික්ඛූ නිච්චං ගන්තුං න ඉච්ඡන්ති, මනුස්සා ‘‘මයං පුඤ්ඤෙන පරිබාහිරා හොමා’’ති වදන්ති, යෙ තස්ස ගාමස්ස ආසන්නවිහාරෙ සභාගභික්ඛූ, තෙ වත්තබ්බා ‘‘ඉමෙසං භික්ඛූනං අනාගතදිවසෙ තුම්හෙ භුඤ්ජථා’’ති, සලාකා පන දෙවසිකං පාපෙතබ්බා. තා ච ඛො පන ඝණ්ටිපහරණමත්තෙන වා පච්ඡිචාලනමත්තෙන වා පාපිතා න හොන්ති, පච්ඡිං පන ගහෙත්වා සලාකා පීඨකෙ ආකිරිතබ්බා, පච්ඡි පන මුඛවට්ටියං න ගහෙතබ්බා. සචෙ හි තත්ථ අහි වා විච්ඡිකො වා භවෙය්‍ය, දුක්ඛං උප්පාදෙය්‍ය, තස්මා හෙට්ඨා ගහෙත්වා පච්ඡිං පරම්මුඛං කත්වා සලාකා ආකිරිතබ්බා ‘‘සචෙපි සප්පො භවිස්සති, එත්තොව පලායිස්සතී’’ති. එවං සලාකා ආකිරිත්වා ගාමාදිවසෙන පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ගාහෙතබ්බා.
หมู่บ้านหนึ่งอยู่ไกลมาก ภิกษุทั้งหลายไม่ประสงค์จะไปเป็นประจำ มนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "พวกเราเป็นผู้ห่างไกลจากบุญ" ภิกษุผู้เป็นสภาคกันที่อยู่ในวิหารใกล้หมู่บ้านนั้น พึงบอกภิกษุเหล่านั้นว่า "ในวันที่ภิกษุเหล่านี้ไม่มา ท่านทั้งหลายจงบริโภคเถิด" แต่สลากพึงให้ถึงทุกวัน แต่การให้ถึงนั้น ไม่ใช่เพียงแค่ตีระฆัง หรือเขย่าตะกร้าเท่านั้น พึงถือตะกร้าแล้วเทสลากลงบนอาสนะ แต่ไม่พึงจับตะกร้าที่ขอบปาก เพราะว่าถ้ามีงูหรือแมงป่องอยู่ในตะกร้านั้น อาจทำให้เกิดทุกข์ได้ เพราะฉะนั้น พึงจับที่ด้านล่าง แล้วคว่ำตะกร้าลง แล้วเทสลากออก โดยคิดว่า "แม้ถ้าเป็นงู ก็จะหนีไปเพียงเท่านี้" เมื่อเทสลากออกแล้ว พึงรับตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนแล้ว โดยแบ่งตามหมู่บ้านเป็นต้น

අපිච [Pg.278] එකං මහාථෙරස්ස පාපෙත්වා ‘‘අවසෙසා මය්හං පාපුණන්තී’’ති අත්තනො පාපෙත්වා වත්තං කත්වා චෙතියං වන්දිත්වා විතක්කමාළකෙ ඨිතෙහි භික්ඛූහි ‘‘පාපිතා, ආවුසො, සලාකා’’ති වුත්තෙ ‘‘ආම, භන්තෙ, තුම්හෙ ගතගතගාමෙ සලාකභත්තං ගණ්හථා’’ති වත්තබ්බං. එවඤ්හි පාපිතාපි සුපාපිතාව හොන්ති. භික්ඛූ සබ්බරත්තිං ධම්මස්සවනත්ථං අඤ්ඤං විහාරං ගච්ඡන්තා ‘‘මයං තත්ථ දානං අග්ගහෙත්වාව අම්හාකං ගොචරගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ආගමිස්සාමා’’ති සලාකා අග්ගහෙත්වාව ගතා විහාරෙ ථෙරස්ස පත්තං සලාකභත්තං භුඤ්ජිතුං ආගච්ඡන්ති, වට්ටති. අථ මහාථෙරොපි ‘‘අහං ඉධ කිං කරොමී’’ති තෙහියෙව සද්ධිං ගච්ඡති, තෙහි ගතවිහාරෙ අභුඤ්ජිත්වාව ගොචරගාමං අනුප්පත්තෙහි ‘‘දෙථ, භන්තෙ, පත්තෙ, සලාකයාගුආදීනි ආහරිස්සාමා’’ති වුත්තෙ පත්තා න දාතබ්බා. කස්මා, භන්තෙ, න දෙථාති. විහාරට්ඨකං භත්තං විහාරෙ වුත්ථානං පාපුණාති, මයං අඤ්ඤවිහාරෙ වුත්ථාති. ‘‘දෙථ, භන්තෙ, න මයං විහාරෙ පාලිකාය දෙම, තුම්හාකං දෙම, ගණ්හථ අම්හාකං භික්ඛ’’න්ති වුත්තෙ පන වට්ටති.
อีกอย่างหนึ่ง (ภิกษุผู้แจกสลาก) ให้สลากใบหนึ่งถึงแก่พระมหาเถระแล้ว ให้สลากที่เหลือถึงแก่ตนด้วยคิดว่า "สลากที่เหลือจงถึงแก่เรา" ดังนี้ กระทำวัตร ไหว้พระเจดีย์แล้ว เมื่อภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ที่โรงเป็นที่ตรึกกล่าวว่า "อาวุโส สลากให้ถึงแล้วหรือ?" พึงกล่าวว่า "ขอรับ ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายจงรับสลากภัตในหมู่บ้านที่ท่านไปแล้วๆ เถิด" เพราะว่า แม้สลากที่ให้ถึงแล้วอย่างนี้ ก็ชื่อว่าให้ถึงดีแล้วนั่นเอง ภิกษุทั้งหลายผู้ไปสู่วิหารอื่นเพื่อประโยชน์แก่การฟังธรรมตลอดราตรีทั้งสิ้น โดยไม่รับสลากภัตในหมู่บ้านนั้นแล้วเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านเป็นที่โคจรของตนแล้วจักมา (เพื่อบริโภคสลากภัตที่ถึงแก่พระเถระในวิหาร) ย่อมควร หรือแม้พระมหาเถระก็ไปพร้อมกับภิกษุเหล่านั้นนั่นเอง โดยคิดว่า "เราจักทำอะไรในหมู่บ้านนี้?" เมื่อภิกษุเหล่านั้นผู้ไปถึงหมู่บ้านเป็นที่โคจรแล้วโดยไม่บริโภคในวิหารที่ไปแล้ว (ทายก) กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงให้บาตรเถิด พวกข้าพเจ้าจักนำยาคูสลากเป็นต้นมาถวาย" ดังนี้ บาตรทั้งหลายอันภิกษุทั้งหลายไม่พึงให้ เมื่อ (ทายก) กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรท่านทั้งหลายจึงไม่ให้?" (ภิกษุ) พึงกล่าวว่า "ภัตที่ตั้งอยู่ในวิหารย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่ในวิหาร พวกเราอยู่แล้วในวิหารอื่น" ดังนี้ แต่เมื่อ (ทายก) กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงให้เถิด พวกข้าพเจ้าไม่ได้ให้เพื่อประโยชน์แก่การเฝ้ารักษาในวิหาร พวกข้าพเจ้าให้แก่ท่านทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงรับภิกษาของพวกข้าพเจ้าเถิด" ดังนี้ ย่อมควร

සලාකභත්තකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องสลากภัตจบลงแล้ว

213. පක්ඛිකාදීසු පන යං අභිලක්ඛිතෙසු චාතුද්දසී පඤ්චදසී පඤ්චමී අට්ඨමීති ඉමෙසු පක්ඛෙසු කම්මප්පසුතෙහි උපොසථං කාතුං සතිකරණත්ථාය දීයති, තං පක්ඛිකං නාම. තං සලාකභත්තගතිකමෙව හොති, ගාහෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ සලාකභත්තම්පි පක්ඛිකභත්තම්පි බහුං සබ්බෙසං විනිවිජ්ඣිත්වා ගච්ඡති, ද්වෙපි භත්තානි විසුං විසුං ගාහෙතබ්බානි. සචෙ භික්ඛුසඞ්ඝො මහා, පක්ඛිකං ගාහෙත්වා තස්ස ඨිතිකාය සලාකභත්තං ගාහෙතබ්බං, සලාකභත්තං වා ගාහාපෙත්වා තස්ස ඨිතිකාය පක්ඛිකං ගාහෙතබ්බං. යෙසං න පාපුණාති, තෙ පිණ්ඩාය චරිස්සන්ති. සචෙ ද්වෙපි භත්තානි බහූනි, භික්ඛූ මන්දා, සලාකභත්තං නාම දෙවසිකං ලබ්භති, තස්මා තං ඨපෙත්වා ‘‘පක්ඛිකං, ආවුසො, භුඤ්ජථා’’ති පක්ඛිකමෙව දාතබ්බං. පක්ඛිකං පණීතං දෙන්ති, විසුං ඨිතිකා කාතබ්බා, ‘‘ස්වෙ පක්ඛො’’ති අජ්ජ පක්ඛිකං න ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන දායකා වදන්ති ‘‘ස්වෙපි අම්හාකං ඝරෙ ලූඛභත්තං භවිස්සති, අජ්ජෙව පක්ඛිකභත්තං උද්දිසථා’’ති, එවං වට්ටති.
๒๑๓. อนึ่ง ในภัตมีปักขิกภัตเป็นต้น ภัตใดอันชนทั้งหลายผู้ขวนขวายในกรรมดีถวายเพื่อประโยชน์แก่การกระทำอุโบสถ เพื่อให้เป็นเครื่องระลึกถึงในส่วนที่กำหนดไว้ คือวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำ, ๑๕ ค่ำ, วัน ๕ ค่ำ, วัน ๘ ค่ำ ในปักขะเหล่านี้ ภัตนั้นชื่อว่าปักขิกภัต ภัตนั้นมีคติเสมอกับสลากภัตนั่นเอง พึงรับแล้วบริโภค ถ้าสลากภัตก็ดี ปักขิกภัตก็ดี มีมากถึงแก่ภิกษุทั้งปวงโดยไม่แบ่งแยก ภัตทั้งสองนั้นพึงรับต่างหากกัน ถ้าภิกษุสงฆ์มีมาก พึงรับปักขิกภัตแล้วพึงรับสลากภัตด้วยลำดับของปักขิกภัตนั้น หรือพึงให้รับสลากภัตก่อนแล้วพึงรับปักขิกภัตด้วยลำดับของสลากภัตนั้น ภิกษุทั้งหลายเหล่าใดไม่ได้รับ ภิกษุเหล่านั้นจักเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต ถ้าภัตทั้งสองมีมาก ภิกษุมีน้อย สลากภัตชื่อว่าย่อมได้ทุกวัน เพราะฉะนั้น พึงวางสลากภัตนั้นไว้แล้วพึงให้แต่ปักขิกภัต โดยกล่าวว่า "อาวุโส ท่านทั้งหลายจงบริโภคปักขิกภัตเถิด" ดังนี้ ถ้าทายกทั้งหลายถวายปักขิกภัตอันประณีต พึงจัดลำดับต่างหาก ไม่พึงรับปักขิกภัตในวันนี้ โดยคิดว่า "พรุ่งนี้จักเป็นปักขะ" ดังนี้ แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า "แม้พรุ่งนี้ในเรือนของพวกข้าพเจ้าก็จักมีภัตหยาบ ขอท่านทั้งหลายจงอุทิศปักขิกภัตในวันนี้แหละ" ดังนี้ เมื่อกล่าวอย่างนี้ ย่อมควร

උපොසථිකං [Pg.279] නාම අන්වඩ්ඪමාසෙ උපොසථදිවසෙ උපොසථඞ්ගානි සමාදියිත්වා යං අත්තනා භුඤ්ජති, තදෙව දීයති. පාටිපදිකං නාම ‘‘උපොසථෙ බහූ සද්ධා පසන්නා භික්ඛූනං සක්කාරං කරොන්ති, පාටිපදෙ පන භික්ඛූ කිලමන්ති, පාටිපදෙ දින්නං දුබ්භික්ඛදානසදිසං මහප්ඵලං හොති, උපොසථකම්මෙන වා පරිසුද්ධසීලානං දුතියදිවසෙ දින්නං මහප්ඵලං හොතී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා පාටිපදෙ දීයමානකදානං. තම්පි උභයං සලාකභත්තගතිකමෙව. ඉති ඉමානි සත්තපි භත්තානි පිණ්ඩපාතිකානං න වට්ටන්ති, ධුතඞ්ගභෙදං කරොන්තියෙව.
อุโบสถิกภัตชื่อว่า โภชนะใดที่ตนบริโภคเองในวันอุโบสถในกึ่งเดือน โดยสมาทานองค์แห่งอุโบสถทั้งหลาย โภชนะนั้นนั่นเองอันเขาถวาย ปาฏิปทิกภัตชื่อว่า ทานที่เขาถวายอยู่ในวันปาฏิบท โดยพิจารณาว่า "ในวันอุโบสถ ชนทั้งหลายผู้มีศรัทธาเลื่อมใสจำนวนมากย่อมกระทำสักการะแก่ภิกษุทั้งหลาย แต่ในวันปาฏิบท ภิกษุทั้งหลายย่อมลำบาก ทานที่ถวายในวันปาฏิบทมีผลมาก เสมอกับทานที่ถวายในคราวทุพภิกขภัย หรือทานที่ถวายในวันที่สองแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลบริสุทธิ์ด้วยอุโบสถกรรมก็มีผลมาก" ดังนี้ แม้ภัตทั้งสองนั้นก็มีคติเสมอกับสลากภัตนั่นเอง ภัตทั้งเจ็ดเหล่านี้ย่อมไม่ควรแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ย่อมเป็นการทำลายธุดงค์นั่นเอง

214. අපරානිපි චීවරක්ඛන්ධකෙ (මහාව. 350) විසාඛාය වරං යාචිත්වා දින්නානි ආගන්තුකභත්තං ගමිකභත්තං ගිලානභත්තං ගිලානුපට්ඨාකභත්තන්ති චත්තාරි භත්තානි පාළියං ආගතානෙව. තත්ථ ආගන්තුකානං දින්නං භත්තං ආගන්තුකභත්තං. එස නයො සෙසෙසු. සචෙ පනෙත්ථ ආගන්තුකභත්තානිපි ආගන්තුකාපි බහූ හොන්ති, සබ්බෙසං එකෙකං ගාහෙතබ්බං. භත්තෙසු අප්පහොන්තෙසු ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. එකො ආගන්තුකො පඨමමෙව ආගන්ත්වා සබ්බං ආගන්තුකභත්තං අත්තනො ගාහෙත්වා නිසීදති, සබ්බං තස්සෙව හොති. පච්ඡා ආගතෙහි ආගන්තුකෙහි තෙන දින්නානි පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. තෙනපි එකං අත්තනො ගහෙත්වා සෙසානි දාතබ්බානි. අයං උළාරතා. සචෙ පන පඨමං ආගන්ත්වාපි අත්තනො අග්ගහෙත්වා තුණ්හීභූතො නිසීදති, පච්ඡා ආගතෙහි සද්ධිං පටිපාටියා ගණ්හිතබ්බං. සචෙ නිච්චං ආගන්තුකා ආගච්ඡන්ති, ආගතදිවසෙයෙව භුඤ්ජිතබ්බං. අන්තරන්තරා චෙ ආගච්ඡන්ති, ද්වෙ තීණි දිවසානි භුඤ්ජිතබ්බං. මහාපච්චරියං පන ‘‘සත්ත දිවසානි භුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආවාසිකො කත්ථචි ගන්ත්වා ආගතො, තෙනපි ආගන්තුකභත්තං භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ පන තං විහාරෙ නිබන්ධාපිතං හොති, විහාරෙ ගාහෙතබ්බං. අථ විහාරො දූරෙ හොති, ආසනසාලාය නිබන්ධාපිතං, ආසනසාලාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන දායකා ‘‘ආගන්තුකෙසු අසති ආවාසිකාපි භුඤ්ජන්තූ’’ති වදන්ති, වට්ටති, අවුත්තෙ පන න වට්ටති.
๒๑๔. อนึ่ง ภัตอื่น ๆ อีก ๔ อย่าง คือ อาคันตุกภัต, คมิกภัต, คิลานภัต, คิลานุปัฏฐากภัต ที่นางวิสาขาทูลขอพรแล้วถวายไว้ในจีวรขันธกะ (มหาวัคค์ ๓๕๐) ก็มาแล้วในพระบาลีนั่นเอง. ในภัต ๔ อย่างเหล่านั้น ภัตที่ถวายแก่อาคันตุกะทั้งหลายชื่อว่าอาคันตุกภัต. นัยนี้แหละในภัตที่เหลือ ๓ อย่าง. ถ้าในภัต ๔ อย่างเหล่านี้ แม้อาคันตุกภัตก็ดี แม้ภิกษุอาคันตุกะก็ดี มีมาก พึงรับรูปละหนึ่งแก่ภิกษุทั้งปวง. เมื่อภัตไม่พอ พึงรับด้วยการจัดลำดับ. ภิกษุอาคันตุกะรูปหนึ่งมาถึงก่อนนั่นเองแล้วรับอาคันตุกภัตทั้งหมดของตนแล้วนั่ง อาคันตุกภัตทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุนั้นนั่นเอง. ภัตที่ภิกษุอาคันตุกะผู้รับก่อนนั้นให้แล้ว อันภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายผู้มาภายหลังพึงบริโภค. แม้ภิกษุอาคันตุกะผู้รับก่อนนั้นก็พึงรับภัตอันหนึ่งของตนแล้วพึงให้ภัตที่เหลือ. อาคันตุกะนี้เป็นผู้ประเสริฐ. แต่ถ้าภิกษุรูปใดมาถึงก่อนแล้วก็ดี แต่ไม่รับของตนแล้วเป็นผู้นิ่งนั่งอยู่ พึงรับด้วยลำดับพร้อมกับภิกษุทั้งหลายผู้มาภายหลัง. ถ้าอาคันตุกะทั้งหลายมาเป็นนิตย์ พึงบริโภคในวันที่มาถึงนั่นเอง. ถ้ามาเป็นคราว ๆ พึงบริโภคได้ ๒-๓ วัน. แต่ในคัมภีร์มหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "พึงบริโภคได้ตลอด ๗ วัน" ดังนี้. ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดไปในที่บางแห่งแล้วกลับมา แม้ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดนั้นก็พึงบริโภคอาคันตุกภัต. แต่ถ้าอาคันตุกภัตนั้นอันทายกทั้งหลายผูกพันไว้ในวิหาร พึงรับในวิหาร. ก็ถ้าวิหารอยู่ไกล อันทายกทั้งหลายผูกพันไว้ในศาลาเป็นที่นั่ง พึงรับในศาลาเป็นที่นั่ง. แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า "เมื่ออาคันตุกะทั้งหลายไม่มี แม้ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดทั้งหลายก็จงบริโภคเถิด" ดังนี้ ย่อมควร. แต่เมื่อทายกทั้งหลายไม่กล่าว ย่อมไม่ควร.

ගමිකභත්තෙපි අයමෙව කථාමග්ගො. අයං පන විසෙසො – ආගන්තුකො ආගන්තුකභත්තමෙව ලභති, ගමිකො ආගන්තුකභත්තම්පි ගමිකභත්තම්පි. ආවාසිකොපි පක්කමිතුකාමො ගමිකො හොති, ගමිකභත්තං [Pg.280] ලභති. යථා පන ආගන්තුකභත්තං, එවමිදං ද්වෙ තීණි වා සත්ත වා දිවසානි න ලභති. ‘‘ගමිස්සාමී’’ති භුත්තොපි තං දිවසං කෙනචි කාරණෙන න ගතො, පුනදිවසෙපි භුඤ්ජිතුං වට්ටති සඋස්සාහත්තා. ‘‘ගමිස්සාමී’’ති භුත්තස්ස චොරා වා පන්ථං රුන්ධන්ති, උදකං වා දෙවො වා වස්සති, සත්ථො වා න ගච්ඡති, සඋස්සාහෙන භුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘එතෙ උපද්දවෙ ඔලොකෙන්තෙන ද්වෙ තයො දිවසෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. ‘‘ගමිස්සාමි ගමිස්සාමී’’ති පන ලෙසං ඔඩ්ඩෙත්වා භුඤ්ජිතුං න ලභති.
แม้ในคมิกภัต หนทางแห่งถ้อยคำนี้แหละ. แต่ความพิเศษนี้คือ อาคันตุกะย่อมได้แต่อาคันตุกภัตเท่านั้น, คมิกะย่อมได้ทั้งอาคันตุกภัตและคมิกภัต. แม้ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดผู้ใคร่จะไปก็ชื่อว่าเป็นคมิกะ ย่อมได้คมิกภัต. แต่คมิกภัตนี้ย่อมไม่ได้ ๒-๓ วัน หรือ ๗ วัน เหมือนอาคันตุกภัต. แม้ภิกษุผู้บริโภคแล้วโดยคิดว่า "จักไป" แต่ในวันนั้นไม่ได้ไปด้วยเหตุบางอย่าง ก็ยังควรบริโภคได้ในวันรุ่งขึ้น เพราะความเป็นผู้มีความอุตสาหะ. เมื่อภิกษุผู้บริโภคแล้วโดยคิดว่า "จักไป" แต่โจรทั้งหลายปิดกั้นหนทางก็ดี น้ำท่วมก็ดี ฝนตกก็ดี ขบวนเกวียนไม่ไปก็ดี พึงบริโภคด้วยความอุตสาหะ. ในคัมภีร์มหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "เมื่อภิกษุพิจารณาอุปัทวะเหล่านี้ พึงบริโภคได้ตลอด ๒-๓ วัน" ดังนี้. แต่การบริโภคโดยอ้างเลศว่า "จักไป จักไป" ย่อมไม่ได้.

ගිලානභත්තම්පි සචෙ සබ්බෙසං ගිලානානං පහොති, තං සබ්බෙසං දාතබ්බං. නො චෙ, ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බං. එකො ගිලානො අරොගරූපො සක්කොති අන්තොගාමං ගන්තුං, එකො න සක්කොති, අයං මහාගිලානො නාම, එතස්ස ගිලානභත්තං දාතබ්බං. ද්වෙ මහාගිලානා, එකො ලාභී අභිඤ්ඤාතො බහුං ඛාදනීයභොජනීයං ලභති, එකො අනාථො අප්පලාභතාය අන්තොගාමං පවිසති, එතස්ස ගිලානභත්තං දාතබ්බං. ගිලානභත්තෙ දිවසපරිච්ඡෙදො නත්ථි, යාව රොගො න වූපසම්මති, සප්පායභොජනං අභුඤ්ජන්තො න යාපෙති, තාව භුඤ්ජිතබ්බං. යදා පන මිස්සකයාගුං වා මිස්සකභත්තං වා භුත්තස්සපි රොගො න කුප්පති, තතො පට්ඨාය න භුඤ්ජිතබ්බං.
แม้คิลานภัต ถ้าพอแก่ภิกษุอาพาธทั้งปวง คิลานภัตนั้นพึงให้แก่ภิกษุอาพาธทั้งปวง. ถ้าไม่พอ พึงจัดลำดับแล้วรับ. ภิกษุอาพาธรูปหนึ่งมีรูปไม่เป็นโรค (คือมีโรคไม่มาก) สามารถเข้าไปในหมู่บ้านได้, ภิกษุอาพาธอีกรูปหนึ่งไม่สามารถเข้าไปได้, ภิกษุอาพาธรูปนี้ชื่อว่าเป็นผู้มีอาพาธมาก พึงให้คิลานภัตแก่ภิกษุอาพาธรูปนี้. ภิกษุ ๒ รูปเป็นผู้มีอาพาธมาก, ภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้มีลาภ เป็นที่รู้จัก ย่อมได้ของควรเคี้ยวควรบริโภคมาก, ภิกษุอีกรูปหนึ่งเป็นผู้ไม่มีที่พึ่ง เพราะมีลาภน้อย ย่อมเข้าไปในหมู่บ้าน พึงให้คิลานภัตแก่ภิกษุอาพาธรูปนั้น. ในคิลานภัตไม่มีการกำหนดวัน. ตราบใดที่โรคยังไม่สงบ เมื่อภิกษุไม่บริโภคโภชนะที่สบายแล้วย่อมยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้ ตราบนั้นพึงบริโภค. แต่เมื่อใด แม้ภิกษุผู้บริโภคยาคูที่ผสมแล้วก็ดี ภัตที่ผสมแล้วก็ดี โรคไม่กำเริบ จำเดิมแต่นั้นไม่พึงบริโภค.

ගිලානුපට්ඨාකභත්තම්පි යං සබ්බෙසං පහොති, තං සබ්බෙසං දාතබ්බං. නො චෙ පහොති, ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බං. ඉදම්පි ද්වීසු ගිලානෙසු මහාගිලානුපට්ඨාකස්ස ගාහෙතබ්බං, ද්වීසු මහාගිලානෙසු අනාථගිලානුපට්ඨාකස්ස. යං කුලං ගිලානභත්තම්පි දෙති ගිලානුපට්ඨාකභත්තම්පි, තත්ථ යස්ස ගිලානස්ස ගිලානභත්තං පාපුණාති, තදුපට්ඨාකස්සපි තත්ථෙව ගාහෙතබ්බං. ගිලානුපට්ඨාකභත්තෙපි දිවසපරිච්ඡෙදො නත්ථි, යාව ගිලානො ලභති, තාවස්ස උපට්ඨාකොපි ලභතීති. ඉමානි චත්තාරි භත්තානි සචෙ එවං දින්නානි හොන්ති ‘‘ආගන්තුකගමිකගිලානගිලානුපට්ඨාකා මම භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. සචෙ පන ‘‘ආගන්තුකාදීනං චතුන්නං භත්තං නිබන්ධාපෙමි, මම භත්තං ගණ්හන්තූ’’ති එවං දින්නානි හොන්ති, පිණ්ඩපාතිකානං න වට්ටති.
แม้คิลานุปัฏฐากภัต ถ้าพอแก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ทั้งปวง ก็พึงให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ทั้งปวงนั้น. ถ้าไม่พอ พึงจัดลำดับแล้วรับ. แม้คิลานุปัฏฐากภัตนี้ ในบรรดาภิกษุอาพาธ ๒ รูป พึงรับเพื่อภิกษุผู้พยาบาลภิกษุผู้มีอาพาธมาก, ในบรรดาภิกษุผู้มีอาพาธมาก ๒ รูป พึงรับเพื่อภิกษุผู้พยาบาลภิกษุผู้ไม่มีที่พึ่ง. ตระกูลใดถวายทั้งคิลานภัตและคิลานุปัฏฐากภัต ในตระกูลนั้น คิลานภัตถึงแก่ภิกษุอาพาธรูปใด พึงรับคิลานุปัฏฐากภัตเพื่อภิกษุผู้พยาบาลภิกษุอาพาธรูปนั้นในตระกูลนั้นนั่นเอง. แม้ในคิลานุปัฏฐากภัตก็ไม่มีการกำหนดวัน ตราบใดที่ภิกษุอาพาธยังได้รับ ภิกษุผู้พยาบาลของท่านก็ยังได้รับอยู่ตราบนั้น. ภัต ๔ อย่างนี้ ถ้าทายกถวายไว้อย่างนี้ว่า "ขอพระอาคันตุกะ พระคมิกะ พระอาพาธ และพระผู้พยาบาลไข้ จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด" แม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรก็ควร. แต่ถ้าทายกถวายไว้อย่างนี้ว่า "ข้าพเจ้าขอผูกพันภัตเพื่อบุคคล ๔ จำพวกมีอาคันตุกะเป็นต้น ขอท่านทั้งหลายจงรับภัตของข้าพเจ้าเถิด" เช่นนี้ ย่อมไม่ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร.

215. අපරානිපි ධුරභත්තං කුටිභත්තං වාරකභත්තන්ති තීණි භත්තානි. තත්ථ ධුරභත්තන්ති නිච්චභත්තං වුච්චති, තං දුවිධං සඞ්ඝිකඤ්ච පුග්ගලිකඤ්ච. තත්ථ යං ‘‘සඞ්ඝස්ස ධුරභත්තං දෙමා’’ති නිබන්ධාපිතං, තං සලාකභත්තගතිකං. ‘‘මම [Pg.281] නිබද්ධභික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති වත්වා දින්නං පන පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. පුග්ගලිකෙපි ‘‘තුම්හාකං ධුරභත්තං දම්මී’’ති වුත්තෙ පිණ්ඩපාතිකො චෙ, න වට්ටති, ‘‘මම නිබද්ධභික්ඛං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පන වට්ටති, සාදිතබ්බං. සචෙ පච්ඡා කතිපාහෙ වීතිවත්තෙ ‘‘ධුරභත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, මූලෙ සුට්ඨු සම්පටිච්ඡිතත්තා වට්ටති.
๒๑๕. ภัตอื่นอีก ๓ อย่าง คือ ธูรภัต (ภัตประจำ), กุฏิภัต (ภัตประจำกุฏิ), และวารกภัต (ภัตตามวาระ). ในภัตเหล่านั้น คำว่า ธูรภัต หมายถึง นิจภัต (ภัตที่ถวายเป็นประจำ) นิจภัตนั้นมี ๒ อย่าง คือ เป็นของสงฆ์ และเป็นของบุคคล. ในนิจภัต ๒ อย่างนั้น ภัตที่ทายกผูกพันไว้ว่า "พวกเราถวายธูรภัตแก่สงฆ์" ภัตนั้นมีคติอย่างเดียวกับสลากภัต. แต่ถ้าทายกกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตที่ข้าพเจ้าผูกพันไว้เถิด" แล้วถวาย แม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรก็ควร. แม้ในธูรภัตที่เป็นของบุคคล ถ้าทายกกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายธูรภัตแก่ท่าน" ถ้าเป็นภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร ย่อมไม่ควรรับ. แต่ถ้าทายกกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตที่ข้าพเจ้าผูกพันไว้เถิด" ย่อมควรรับได้. ถ้าภายหลังเมื่อวันผ่านไปเล็กน้อย ทายกกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับธูรภัตเถิด" ย่อมควร เพราะได้ตอบรับไว้ดีแล้วตั้งแต่ต้น.

කුටිභත්තං නාම යං සඞ්ඝස්ස ආවාසං කාරෙත්වා ‘‘අම්හාකං සෙනාසනවාසිනො අම්හාකංයෙව භත්තං ගණ්හන්තූ’’ති එවං නිබන්ධාපිතං, තං සලාකභත්තගතිකමෙව හොති, ගාහෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘අම්හාකං සෙනාසනවාසිනො අම්හාකංයෙව භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තෙ පන පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. යං පන පුග්ගලෙ පසීදිත්වා තස්ස ආවාසං කත්වා ‘‘තුම්හාකං දෙමා’’ති දින්නං, තං තස්සෙව හොති, තස්මිං කත්ථචි ගතෙ නිස්සිතකෙහි භුඤ්ජිතබ්බං.
กุฏิภัต คือภัตตาหารที่กำหนดไว้โดยสร้างอาวาสถวายแก่สงฆ์แล้วกล่าวว่า 'ขอพระภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของพวกเรา จงรับภัตตาหารของพวกเราเท่านั้นเถิด' ภัตตาหารนั้นมีคติเช่นเดียวกับสลากภัต พึงรับและฉันได้. แต่หากกล่าวว่า 'ขอพระภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของพวกเรา จงรับบิณฑบาตของพวกเราเท่านั้นเถิด' ก็ย่อมควรแม้แก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรด้วย. ส่วนกุฏิภัตที่ถวายโดยเลื่อมใสในบุคคลแล้วสร้างอาวาสถวายแก่บุคคลนั้น แล้วกล่าวว่า 'พวกเราถวายแก่ท่าน' ภัตตาหารนั้นย่อมเป็นของบุคคลนั้นเท่านั้น เมื่อบุคคลนั้นไปในที่ใดที่หนึ่ง ศิษย์ทั้งหลายพึงฉันได้.

වාරකභත්තං නාම දුබ්භික්ඛසමයෙ ‘‘වාරෙන භික්ඛූ ජග්ගිස්සාමා’’ති ධුරගෙහතො පට්ඨාය දින්නං, තම්පි භික්ඛාවචනෙන දින්නං පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති, ‘‘වාරකභත්ත’’න්ති වුත්තෙ පන සලාකභත්තගතිකං හොති. සචෙ තණ්ඩුලාදීනි පෙසෙන්ති ‘‘සාමණෙරා පචිත්වා දෙන්තූ’’ති, පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති. ඉති ඉමානි ච තීණි, ආගන්තුකභත්තාදීනි ච චත්තාරීති සත්ත, තානි සඞ්ඝභත්තාදීහි සහ චුද්දස භත්තානි හොන්ති.
วารกภัต คือภัตตาหารที่ถวายในยามข้าวยากหมากแพง โดยเริ่มจากบ้านที่เป็นธุระแล้วกล่าวว่า 'พวกเราจะอุปัฏฐากพระภิกษุตามวาระ' ภัตตาหารนั้น แม้ถวายด้วยคำว่า 'บิณฑบาต' ก็ย่อมควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. แต่หากกล่าวว่า 'วารกภัต' ก็มีคติเช่นเดียวกับสลากภัต. หากส่งข้าวสารเป็นต้นไป โดยกล่าวว่า 'ขอสามเณรทั้งหลายจงหุงแล้วถวายเถิด' ก็ย่อมควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. ภัตตาหารสามอย่างนี้ และภัตตาหารมีอาคันตุกภัตเป็นต้นสี่อย่าง รวมเป็นเจ็ดอย่าง ภัตตาหารเจ็ดอย่างเหล่านั้น เมื่อรวมกับสังฆภัตเป็นต้น ก็เป็นภัตตาหารสิบสี่อย่าง.

216. අට්ඨකථායං පන විහාරභත්තං අට්ඨකභත්තං චතුක්කභත්තං ගුළ්හකභත්තන්ති අඤ්ඤානිපි චත්තාරි භත්තානි වුත්තානි. තත්ථ විහාරභත්තං නාම විහාරෙ තත්‍රුප්පාදභත්තං, තං සඞ්ඝභත්තෙන සඞ්ගහිතං. තං පන තිස්සමහාවිහාරචිත්තලපබ්බතාදීසු පටිසම්භිදාප්පත්තෙහි ඛීණාසවෙහි යථා පිණ්ඩපාතිකානම්පි සක්කා හොන්ති පරිභුඤ්ජිතුං, තථා පටිග්ගහිතත්තා තාදිසෙසු ඨානෙසු පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. ‘‘අට්ඨන්නං භික්ඛූනං දෙම, චතුන්නං දෙමා’’ති එවං දින්නං පන අට්ඨකභත්තඤ්චෙව චතුක්කභත්තඤ්ච, තම්පි භික්ඛාවචනෙන දින්නං පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති. මහාභිසඞ්ඛාරෙන අතිරසකපූවෙන පත්තං ථකෙත්වා දින්නං ගුළ්හකභත්තං නාම. ඉමානි තීණි සලාකභත්තගතිකානෙව. අපරම්පි ගුළ්හකභත්තං නාම අත්ථි, ඉධෙකච්චෙ මනුස්සා මහාධම්මස්සවනඤ්ච විහාරපූජඤ්ච කාරෙත්වා ‘‘සකලසඞ්ඝස්ස දාතුං න සක්කොම, ද්වෙ තීණි භික්ඛුසතානි අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති භික්ඛුපරිච්ඡෙදජානනත්ථං ගුළ්හකෙ දෙන්ති, ඉදං පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති.
๒๑๖. ในอรรถกถาได้กล่าวถึงภัตตาหารอื่นอีกสี่อย่างคือ วิหารภัต อัฏฐกภัต จตุกกภัต และคุฬหกภัต. ในบรรดาภัตตาหารเหล่านั้น วิหารภัต คือภัตตาหารที่เกิดขึ้นในวิหารนั้นๆ ซึ่งสงเคราะห์เข้าในสังฆภัต. วิหารภัตนั้น ในติสสมหาวิหารและจิตตลบรรพตเป็นต้น พระขีณาสพผู้บรรลุปฏิสัมภิทาได้รับไว้โดยอาการที่แม้พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรก็สามารถฉันได้ เพราะเหตุที่ได้รับไว้เช่นนั้น จึงควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรในสถานที่เช่นนั้นด้วย. ส่วนภัตตาหารที่ถวายโดยกล่าวว่า 'พวกเราถวายแก่พระภิกษุแปดรูป' หรือ 'พวกเราถวายแก่พระภิกษุสี่รูป' นั้นเรียกว่า อัฏฐกภัตและจตุกกภัต ภัตตาหารทั้งสองอย่างนั้น แม้ถวายด้วยคำว่า 'บิณฑบาต' ก็ย่อมควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. ภัตตาหารที่จัดเตรียมอย่างประณีตยิ่ง ด้วยขนมที่มีรสอร่อยยิ่ง แล้วใส่บาตรปิดฝาถวาย เรียกว่า คุฬหกภัต. ภัตตาหารสามอย่างนี้มีคติเช่นเดียวกับสลากภัตนั่นเอง. ยังมีคุฬหกภัตอีกประเภทหนึ่ง ในพระศาสนานี้ มนุษย์บางพวกจัดให้มีการฟังธรรมครั้งใหญ่และการบูชาวิหารแล้วกล่าวว่า 'พวกเราไม่สามารถถวายแก่พระสงฆ์ทั้งหมดได้ ขอพระภิกษุสองสามร้อยรูปจงรับบิณฑบาตของพวกเราเถิด' แล้วถวายก้อนน้ำอ้อยเพื่อต้องการทราบกำหนดจำนวนพระภิกษุ ภัตตาหารนี้ย่อมควรแม้แก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร.

පිණ්ඩපාතභාජනීයං නිට්ඨිතං.
เรื่องการแบ่งปันบิณฑบาตจบลงแล้ว.

217. ගිලානපච්චයභාජනීයං [Pg.282] පන එවං වෙදිතබ්බං (චූළව. අට්ඨ. 325 පක්ඛිකභත්තාදිකථා) – සප්පිආදීසු භෙසජ්ජෙසු රාජරාජමහාමත්තා සප්පිස්ස තාව කුම්භසතම්පි කුම්භසහස්සම්පි විහාරං පෙසෙන්ති, ඝණ්ටිං පහරිත්වා ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගහිතභාජනං පූරෙත්වා දාතබ්බං, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. සචෙ අලසජාතිකා මහාථෙරා පච්ඡා ආගච්ඡන්ති, ‘‘භන්තෙ, වීසතිවස්සානං දීයති, තුම්හාකං ඨිතිකා අතික්කන්තා’’ති න වත්තබ්බා, ඨිතිකං ඨපෙත්වා තෙසං දත්වා පච්ඡා ඨිතිකාය දාතබ්බං. ‘‘අසුකවිහාරෙ බහු සප්පි උප්පන්න’’න්ති සුත්වා යොජනන්තරවිහාරතොපි භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, සම්පත්තසම්පත්තානම්පි ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය දාතබ්බං. අසම්පත්තානම්පි උපචාරසීමං පවිට්ඨානං අන්තෙවාසිකාදීසු ගණ්හන්තෙසු දාතබ්බමෙව. ‘‘බහිඋපචාරසීමාය ඨිතානං දෙථා’’ති වදන්ති, න දාතබ්බං. සචෙ පන උපචාරසීමං ඔක්කන්තෙහි එකාබද්ධා හුත්වා අත්තනො විහාරද්වාරෙ අන්තොවිහාරෙයෙව වා හොන්ති, පරිසවසෙන වඩ්ඪිතා නාම සීමා හොති, තස්මා දාතබ්බා. සඞ්ඝනවකස්ස දින්නෙපි පච්ඡා ආගතානං දාතබ්බමෙව. දුතියභාගෙ පන ථෙරාසනං ආරුළ්හෙ ආගතානං පඨමභාගො න පාපුණාති, දුතියභාගතො වස්සග්ගෙන දාතබ්බං. අන්තොඋපචාරසීමං පවිසිත්වා යත්ථ කත්ථචි දින්නං හොති, සබ්බං සන්නිපාතට්ඨානෙයෙව භාජෙතබ්බං.
๒๑๗. ส่วนการแบ่งปันปัจจัยสำหรับพระอาพาธ พึงทราบดังนี้ — ในบรรดายาต่างๆ เช่น เนยใส พระราชาและมหาอำมาตย์อาจส่งเนยใสเต็มหม้อเป็นร้อยเป็นพันหม้อมายังวิหาร เมื่อตีระฆังแล้ว พึงตักใส่ภาชนะที่นำมาจากอาสนะของพระเถระให้เต็มแล้วถวาย ย่อมควรแม้แก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรด้วย. หากพระมหาเถระผู้มีอุปนิสัยเกียจคร้านมาภายหลัง ไม่พึงกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า กำลังถวายแก่พระภิกษุผู้มีพรรษา 20 อยู่ ลำดับของท่านล่วงเลยไปแล้ว' แต่พึงพักลำดับไว้ก่อนแล้วถวายแก่พระมหาเถระเหล่านั้น จากนั้นจึงถวายตามลำดับที่พักไว้นั้น. หากได้ยินว่า 'ในวิหารโน้นมีเนยใสเกิดขึ้นมาก' พระภิกษุแม้จากวิหารที่อยู่ห่างออกไปหนึ่งโยชน์ก็มาได้ พึงถวายแก่พระภิกษุที่มาถึงแล้วๆ โดยเริ่มจากที่ที่ท่านยืนอยู่. แม้พระภิกษุที่ยังมาไม่ถึง แต่ได้เข้ามาในเขตอุปจารสีมาแล้ว หากศิษย์เป็นต้นของท่านมารับ ก็พึงถวายได้. หากมีผู้กล่าวว่า 'จงถวายแก่พระภิกษุที่อยู่นอกเขตอุปจารสีมา' ไม่พึงถวาย. แต่หากพระภิกษุที่เข้ามาในเขตอุปจารสีมาแล้วเชื่อมต่อกันเป็นสายเดียวไปจนถึงประตูวิหารของตน หรือภายในวิหารของตนเอง เขตสีมานั้นย่อมชื่อว่าขยายออกไปโดยอาศัยหมู่คณะ ดังนั้นจึงควรถวายได้. แม้ถวายแก่พระนวกะในสงฆ์แล้ว หากมีพระภิกษุอื่นมาภายหลัง ก็พึงถวายได้. ส่วนในส่วนที่สอง เมื่อการแจกส่วนที่สองเริ่มขึ้นที่อาสนะของพระเถระแล้ว พระภิกษุที่มาภายหลังย่อมไม่ได้ส่วนแรก พึงถวายจากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา. หากได้เข้าไปในเขตอุปจารสีมาแล้ว ของที่ถวายในที่ใดที่หนึ่งก็ตาม ทั้งหมดนั้นพึงแบ่งปันกัน ณ ที่ประชุมเท่านั้น.

යස්මිං විහාරෙ දස භික්ඛූ, දසෙව ච සප්පිකුම්භා දීයන්ති, එකෙකකුම්භවසෙන භාජෙතබ්බං. එකො සප්පිකුම්භො හොති, දසභික්ඛූහි භාජෙත්වා ගහෙතබ්බං. සචෙ ‘‘යථාඨිතංයෙව අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගණ්හන්ති, දුග්ගහිතං, තං ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකමෙව හොති. කුම්භං පන ආවජ්ජෙත්වා ථාලකෙ ථොකං සප්පිං කත්වා ‘‘ඉදං මහාථෙරස්ස පාපුණාති, අවසෙසං අම්හාකං පාපුණාතී’’ති වත්වා තම්පි කුම්භෙයෙව ආකිරිත්වා යථිච්ඡිතං ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ ථිනං සප්පි හොති, ලෙඛං කත්වා ‘‘ලෙඛතො පරභාගො මහාථෙරස්ස පාපුණාති, අවසෙසං අම්හාක’’න්ති ගහිතම්පි සුග්ගහිතං. වුත්තපරිච්ඡෙදතො ඌනාධිකෙසු භික්ඛූසු සප්පිකුම්භෙසු ච එතෙනෙව උපායෙන භාජෙතබ්බං. සචෙ පනෙකො භික්ඛු, එකො කුම්භො හොති, ඝණ්ටිං පහරිත්වා ‘‘අයං මය්හං පාපුණාතී’’තිපි ගහෙතුං වට්ටති. ‘‘අයං පඨමභාගො මය්හං පාපුණාති, අයං දුතියභාගො’’ති එවං ථොකං ථොකම්පි පාපෙතුං වට්ටති. එස නයො නවනීතාදීසුපි[Pg.283]. යස්මිං පන විප්පසන්නතිලතෙලාදිම්හි ලෙඛා න සන්තිට්ඨති, තං උද්ධරිත්වා භාජෙතබ්බං. සිඞ්ගිවෙරමරිචාදිභෙසජ්ජම්පි අවසෙසපත්තථාලකාදිසමණපරික්ඛාරොපි සබ්බො වුත්තානුරූපෙනෙව නයෙන සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා භාජෙතබ්බොති. අයං ගිලානපච්චයභාජනීයකථා.
ในอารามใดมีภิกษุ ๑๐ รูป และมีหม้อเนยใส ๑๐ หม้อถวายอยู่ พึงแบ่งโดยหม้อละรูป. หากมีหม้อเนยใส ๑ หม้อ ภิกษุ ๑๐ รูปพึงแบ่งกันแล้วถือเอา. หากพวกเธอรับไปโดยกล่าวว่า “สิ่งนี้ตกถึงแก่พวกเราตามที่ตั้งอยู่แล้วนั่นแหละ” ดังนี้ ถือว่าเป็นการรับที่ไม่ถูกต้อง สิ่งนั้นย่อมเป็นของสงฆ์ในทุกที่ที่ไปถึง. แต่หากเอียงหม้อแล้วตักเนยใสเล็กน้อยใส่ในถาด กล่าวว่า “เนยใสนี้ตกถึงแก่พระมหาเถระ ส่วนที่เหลือตกถึงแก่พวกเรา” ดังนี้ แล้วเทส่วนนั้นกลับคืนลงในหม้อ ก็พึงถือเอาตามที่ต้องการแล้วไปได้. หากเนยใสแข็งตัว พึงทำรอยขีดแล้วกล่าวว่า “ส่วนถัดจากรอยขีดตกถึงแก่พระมหาเถระ ส่วนที่เหลือเป็นของพวกเรา” แม้รับอย่างนี้ก็ถือว่ารับถูกต้อง. หากจำนวนภิกษุหรือหม้อเนยใสมีน้อยหรือมากไปกว่าที่กล่าวไว้ พึงแบ่งด้วยวิธีนี้แหละ. หากมีภิกษุรูปเดียวและมีหม้อเดียว จะตีระฆังแล้วกล่าวว่า “หม้อนี้ตกถึงแก่ข้าพเจ้า” ดังนี้แล้วถือเอา ก็ควร. หรือจะให้ตกถึงทีละน้อยๆ ว่า “ส่วนแรกนี้ตกถึงแก่ข้าพเจ้า ส่วนนี้เป็นส่วนที่สอง” ดังนี้ ก็ควร. วิธีนี้ใช้ได้แม้ในเนยสดเป็นต้น. แต่ในน้ำมันงาที่ใสสะอาดเป็นต้น ซึ่งรอยขีดไม่ปรากฏ พึงตักออกมาแล้วแบ่ง. แม้ขิง พริกไทย และยาอื่นๆ รวมถึงบริขารของสมณะที่เหลือมีบาตรและถาดเป็นต้น ทั้งหมดพึงกำหนดให้ดีแล้วแบ่งตามวิธีที่กล่าวมานั่นเทียว. เรื่องการแบ่งปัจจัยสำหรับภิกษุอาพาธ จบแล้ว.

218. ඉදානි සෙනාසනග්ගාහෙ විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො (චූළව. අට්ඨ. 318) – අයං සෙනාසනග්ගාහො නාම දුවිධො හොති උතුකාලෙ ච වස්සාවාසෙ ච. තත්ථ උතුකාලෙ තාව කෙචි ආගන්තුකා භික්ඛූ පුරෙභත්තං ආගච්ඡන්ති, කෙචි පච්ඡාභත්තං පඨමයාමං මජ්ඣිමයාමං පච්ඡිමයාමං වා. යෙ යදා ආගච්ඡන්ති, තෙසං තදාව භික්ඛූ උට්ඨාපෙත්වා සෙනාසනං දාතබ්බං, අකාලො නාම නත්ථි. සෙනාසනපඤ්ඤාපකෙන පන පණ්ඩිතෙන භවිතබ්බං, එකං වා ද්වෙ වා මඤ්චට්ඨානානි ඨපෙතබ්බානි. සචෙ විකාලෙ එකො වා ද්වෙ වා ථෙරා ආගච්ඡන්ති, තෙ වත්තබ්බා ‘‘භන්තෙ, ආදිතො පට්ඨාය වුට්ඨාපියමානෙ සබ්බෙපි භික්ඛූ උබ්භණ්ඩිකා භවිස්සන්ති, තුම්හෙ අම්හාකං වසනට්ඨානෙ වසථා’’ති.
๒๑๘. บัดนี้ พึงทราบวินิจฉัยในการรับเสนาสนะ. การรับเสนาสนะนี้มี ๒ ประเภท คือ ในฤดูกาล และในพรรษา. ในบรรดาประเภทเหล่านั้น จะกล่าวถึงในฤดูกาลก่อน. ภิกษุอาคันตุกะบางรูปมาถึงก่อนภัต บางรูปมาถึงหลังภัต บางรูปมาถึงในปฐมยาม มัชฌิมยาม หรือปัจฉิมยาม. เมื่อใดที่ภิกษุเหล่านั้นมาถึง พึงให้ภิกษุ (เจ้าถิ่น) ลุกขึ้นแล้วให้เสนาสนะแก่ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นในเวลานั้นนั่นเทียว ชื่อว่าเวลาที่ไม่สมควรไม่มี. แต่ภิกษุผู้จัดเสนาสนะพึงเป็นผู้ฉลาด พึงเว้นที่ตั้งเตียงไว้ ๑ หรือ ๒ ที่. หากมีพระเถระรูปหนึ่งหรือสองรูปมาถึงในเวลาวิกาล พึงกล่าวแก่พระเถระเหล่านั้นว่า “ท่านผู้เจริญ เมื่อจะให้ภิกษุทั้งหมดลุกขึ้นตั้งแต่ต้น ภิกษุทั้งหมดก็จักเป็นผู้มีบริขารอันยกขึ้นแล้ว (ต้องขนย้ายบริขาร) ขอท่านทั้งหลายโปรดพักในที่อยู่ของพวกข้าพเจ้าเถิด”.

බහූසු පන ආගතෙසු වුට්ඨාපෙත්වා පටිපාටියා දාතබ්බං. සචෙ එකෙකං පරිවෙණං පහොති, එකෙකං පරිවෙණං දාතබ්බං. තත්ථ අග්ගිසාලාදීඝසාලාමණ්ඩලමාළාදයො සබ්බෙපි තස්සෙව පාපුණන්ති. එවං අප්පහොන්තෙ පාසාදග්ගෙන දාතබ්බං, පාසාදෙසු අප්පහොන්තෙසු ඔවරකග්ගෙන දාතබ්බං, ඔවරකෙසු අප්පහොන්තෙසු සෙය්‍යග්ගෙන දාතබ්බං, සෙය්‍යග්ගෙසු අප්පහොන්තෙසු මඤ්චට්ඨානෙන දාතබ්බං, මඤ්චට්ඨානෙ අප්පහොන්තෙ එකපීඨකට්ඨානවසෙන දාතබ්බං, භික්ඛුනො පන ඨිතොකාසමත්තං න ගාහෙතබ්බං. එතඤ්හි සෙනාසනං නාම න හොති. පීඨකට්ඨානෙ පන අප්පහොන්තෙ එකං මඤ්චට්ඨානං වා එකං පීඨට්ඨානං වා ‘‘වාරෙන වාරෙන, භන්තෙ, විස්සමථා’’ති තිණ්ණං ජනානං දාතබ්බං. න හි සක්කා සීතසමයෙ සබ්බරත්තිං අජ්ඣොකාසෙව වසිතුං. මහාථෙරෙන පඨමයාමං විස්සමිත්වා නික්ඛමිත්වා දුතියත්ථෙරස්ස වත්තබ්බං ‘‘ආවුසො ඉධ පවිසාහී’’ති. සචෙ මහාථෙරො නිද්දාගරුකො හොති, කාලං න ජානාති, උක්කාසිත්වා ද්වාරං ආකොටෙත්වා ‘‘භන්තෙ කාලො ජාතො, සීතං අනුදහතී’’ති වත්තබ්බං. තෙන නික්ඛමිත්වා ඔකාසො දාතබ්බො, අදාතුං න ලභති. දුතියත්ථෙරෙනපි මජ්ඣිමයාමං විස්සමිත්වා [Pg.284] පුරිමනයෙනෙව ඉතරස්ස දාතබ්බං. නිද්දාගරුකො වුත්තනයෙනෙව වුට්ඨාපෙතබ්බො. එවං එකරත්තිං එකමඤ්චට්ඨානං තිණ්ණං දාතබ්බං. ජම්බුදීපෙ පන එකච්චෙ භික්ඛූ ‘‘සෙනාසනං නාම මඤ්චට්ඨානං වා පීඨට්ඨානං වා කිඤ්චිදෙව කස්සචි සප්පායං හොති, කස්සචි අසප්පාය’’න්ති ආගන්තුකා හොන්තු වා මා වා, දෙවසිකං සෙනාසනං ගාහෙන්ති. අයං උතුකාලෙ සෙනාසනග්ගාහො නාම.
แต่หากมีภิกษุมามาก พึงให้ลุกขึ้นแล้วให้ตามลำดับ. หากพอสำหรับแต่ละบริเวณ พึงให้บริเวณละรูป. ในบริเวณนั้น แม้สิ่งทั้งหมดมีโรงไฟ ศาลายาว และมณฑลมาลาเป็นต้น ย่อมตกถึงแก่ภิกษุผู้ได้รับบริเวณนั้นนั่นเทียว. เมื่อไม่พออย่างนั้น พึงให้ตามส่วนของปราสาท เมื่อปราสาทไม่พอ พึงให้ตามส่วนของห้อง เมื่อห้องไม่พอ พึงให้ตามส่วนของที่นอน เมื่อที่นอนไม่พอ พึงให้ตามส่วนของที่ตั้งเตียง เมื่อที่ตั้งเตียงไม่พอ พึงให้ตามส่วนของที่ตั้งเก้าอี้ตัวเดียว. แต่พื้นที่เพียงพอสำหรับยืนของภิกษุไม่พึงให้รับ เพราะที่นั้นไม่ชื่อว่าเสนาสนะ. หากที่ตั้งเก้าอี้ไม่พอ พึงให้ที่ตั้งเตียงหนึ่งหรือที่ตั้งเก้าอี้หนึ่งแก่ภิกษุ ๓ รูป โดยกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ โปรดพักผ่อนผลัดเปลี่ยนกันเถิด”. เพราะในฤดูหนาว ไม่สามารถจะอยู่ในที่แจ้งได้ตลอดทั้งคืน. พระมหาเถระเมื่อพักผ่อนในปฐมยามแล้ว พึงออกมากล่าวแก่พระเถระรูปที่สองว่า “อาวุโส เชิญเข้ามาในที่นี้เถิด”. หากพระมหาเถระเป็นผู้หนักในการหลับ ไม่รู้เวลา พึงกระแอมไอแล้วเคาะประตู กล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ได้เวลาแล้ว ความหนาวเบียดเบียน”. พระเถระนั้นพึงออกมาแล้วให้โอกาส ไม่ให้ไม่ได้. แม้พระเถระรูปที่สองก็พึงพักผ่อนตลอดมัชฌิมยาม แล้วให้แก่รูปอื่นด้วยวิธีเดียวกันนั่นแหละ. หากเป็นผู้หนักในการหลับ ก็พึงให้ลุกขึ้นด้วยวิธีที่กล่าวมานั่นเทียว. อย่างนี้ ในคืนหนึ่ง พึงให้ที่ตั้งเตียงหนึ่งแก่ภิกษุ ๓ รูป. แต่ในชมพูทวีป ภิกษุบางรูป ไม่ว่าจะเป็นอาคันตุกะหรือไม่ก็ตาม ย่อมให้รับเสนาสนะทุกวัน โดยกล่าวว่า “เสนาสนะ คือที่ตั้งเตียง หรือที่ตั้งเก้าอี้ หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ย่อมเป็นที่สบายแก่บางรูป ไม่เป็นที่สบายแก่บางรูป”. นี้ชื่อว่าการรับเสนาสนะในฤดูกาล.

219. වස්සාවාසෙ පන අත්ථි ආගන්තුකවත්තං, අත්ථි ආවාසිකවත්තං. ආගන්තුකෙන තාව සකට්ඨානං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා වසිතුකාමෙන වස්සූපනායිකදිවසමෙව තත්ථ න ගන්තබ්බං. වසනට්ඨානං වා හි තත්‍ර සම්බාධං භවෙය්‍ය, භික්ඛාචාරො වා න සම්පජ්ජෙය්‍ය, තෙන න ඵාසුකං විහරෙය්‍ය, තස්මා ‘‘ඉදානි මාසමත්තෙන වස්සූපනායිකා භවිස්සතී’’ති තං විහාරං පවිසිතබ්බං. තත්ථ මාසමත්තං වසන්තො සචෙ උද්දෙසත්ථිකො, උද්දෙසසම්පත්තිං සල්ලක්ඛෙත්වා, සචෙ කම්මට්ඨානිකො, කම්මට්ඨානසප්පායතං සල්ලක්ඛෙත්වා, සචෙ පච්චයත්ථිකො, පච්චයලාභං සල්ලක්ඛෙත්වා අන්තොවස්සෙ සුඛං වසිස්සති. සකට්ඨානතො ච තත්ථ ගච්ඡන්තෙන න ගොචරගාමො ඝට්ටෙතබ්බො. න තත්ථ මනුස්සා වත්තබ්බා ‘‘තුම්හෙ නිස්සාය සලාකභත්තාදීනි වා යාගුඛජ්ජකාදීනි වා වස්සාවාසිකං වා නත්ථි, අයං චෙතියස්ස පරික්ඛාරො, අයං උපොසථාගාරස්ස, ඉදං තාළඤ්චෙව සූචි ච, සම්පටිච්ඡථ තුම්හාකං විහාර’’න්ති. සෙනාසනං පන ජග්ගිත්වා දාරුභණ්ඩමත්තිකාභණ්ඩානි පටිසාමෙත්වා ගමිකවත්තං පූරෙත්වා ගන්තබ්බං.
๒๑๙. ส่วนในการอยู่พรรษา มีวัตรของอาคันตุกะ และมีวัตรของอาวาสิกะ. ก่อนอื่น ภิกษุอาคันตุกะผู้ประสงค์จะละที่อยู่ของตนแล้วไปอยู่ ณ ที่อื่น ไม่พึงไปถึงที่นั้นในวันเข้าพรรษาเลย. เพราะที่อยู่ ณ ที่นั้นอาจคับแคบ หรือการเที่ยวบิณฑบาตอาจไม่สำเร็จ ภิกษุนั้นไม่พึงอยู่ได้อย่างผาสุกด้วยเหตุนั้น. เพราะฉะนั้น พึงเข้าไปยังอารามนั้นโดยคิดว่า “บัดนี้ การเข้าพรรษาจักมีในเวลาประมาณหนึ่งเดือน”. เมื่ออยู่ ณ อารามนั้นประมาณหนึ่งเดือน หากเป็นผู้ต้องการการเรียน พึงกำหนดความถึงพร้อมแห่งการเรียน หากเป็นผู้ต้องการกรรมฐาน พึงกำหนดความสบายแห่งกรรมฐาน หากเป็นผู้ต้องการปัจจัย พึงกำหนดการได้ปัจจัย แล้วจักอยู่ได้อย่างผาสุกในระหว่างพรรษา. และภิกษุผู้ไปจากที่อยู่ของตนไปยังที่นั้น ไม่พึงกระทบกระทั่งหมู่บ้านโคจร. ไม่พึงกล่าวแก่พวกมนุษย์ ณ ที่นั้นว่า “เพราะอาศัยพวกท่าน สลากภัตเป็นต้น หรือข้าวต้มของขบเคี้ยวเป็นต้น หรือผ้าจำนำพรรษาจึงไม่มี, สิ่งนี้เป็นบริขารของเจดีย์ สิ่งนี้เป็นของโรงอุโบสถ นี่คือลูกกุญแจและเข็ม ท่านทั้งหลายจงรับอารามของพวกท่านเถิด”. แต่พึงดูแลเสนาสนะ เก็บรักษาเครื่องไม้และเครื่องดิน บำเพ็ญคามิกวัตรให้บริบูรณ์แล้วจึงไป.

එවං ගච්ඡන්තෙනපි දහරෙහි පත්තචීවරභණ්ඩිකායො උක්ඛිපාපෙත්වා තෙලනාළිකත්තරදණ්ඩාදීනි ගාහෙත්වා ඡත්තං පග්ගය්හ අත්තානං දස්සෙන්තෙන ගාමද්වාරෙනෙව න ගන්තබ්බං, පටිච්ඡන්නෙන අටවිමග්ගෙන ගන්තබ්බං. අටවිමග්ගෙ අසති ගුම්බාදීනි මද්දන්තෙන න ගන්තබ්බං, ගමිකවත්තං පන පූරෙත්වා විතක්කං ඡින්දිත්වා සුද්ධචිත්තෙන ගමනවත්තෙනෙව ගන්තබ්බං. සචෙ පන ගාමද්වාරෙන මග්ගො හොති, ගච්ඡන්තඤ්ච නං සපරිවාරං දිස්වා මනුස්සා ‘‘අම්හාකං ථෙරො වියා’’ති උපධාවිත්වා ‘‘කුහිං, භන්තෙ, සබ්බපරික්ඛාරෙ ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති වදන්ති, තෙසු චෙ එකො එවං වදති ‘‘වස්සූපනායිකකාලො නාමායං, යත්ථ අන්තොවස්සෙනිබද්ධභික්ඛාචාරො භණ්ඩපටිච්ඡාදනඤ්ච ලබ්භති, තත්ථ භික්ඛූ ගච්ඡන්තී’’ති, තස්ස [Pg.285] චෙ සුත්වා තෙ මනුස්සා ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිම්පි ගාමෙ ජනො භුඤ්ජති චෙව නිවාසෙති ච, මා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡථා’’ති වත්වා මිත්තාමච්චෙ පක්කොසිත්වා සබ්බෙ සම්මන්තයිත්වා විහාරෙ නිබද්ධවත්තඤ්ච සලාකභත්තාදීනි ච වස්සාවාසිකඤ්ච ඨපෙත්වා ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථා’’ති යාචන්ති, සබ්බෙසං සාදිතුං වට්ටති. සබ්බඤ්චෙතං කප්පියඤ්චෙව අනවජ්ජඤ්ච. කුරුන්දියං පන ‘‘කුහිං ගච්ඡථාති වුත්තෙ ‘අසුකට්ඨාන’න්ති වත්වා ‘කස්මා තත්ථ ගච්ඡථා’ති වුත්තෙ ‘කාරණං ආචික්ඛිතබ්බ’’’න්ති වුත්තං. උභයම්පි පනෙතං සුද්ධචිත්තත්තාව අනවජ්ජං. ඉදං ආගන්තුකවත්තං නාම.
พระภิกษุแม้ผู้เดินทางไปอย่างนั้น ไม่พึงไปทางประตูหมู่บ้าน โดยให้ภิกษุหนุ่มทั้งหลายยกบาตร จีวร และบริขาร ถือกระบอกน้ำมันและไม้เท้าเป็นต้น และกางร่ม แสดงตนให้ปรากฏ แต่พึงไปทางป่าที่ปกปิด หากไม่มีทางป่า ก็ไม่พึงไปโดยเหยียบย่ำพุ่มไม้เป็นต้น แต่พึงบำเพ็ญคามิกวัตรให้บริบูรณ์ ตัดวิตกเสียแล้ว พึงไปโดยวัตรของการเดินทางด้วยจิตอันบริสุทธิ์ แต่ถ้ามีทางผ่านประตูหมู่บ้าน เมื่อมนุษย์ทั้งหลายเห็นพระภิกษุนั้นผู้ไปพร้อมด้วยบริวาร ก็จะวิ่งเข้ามาพลางกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ เหมือนพระเถระของเราเลย ท่านจะไปที่ไหน ถือบริขารทั้งหมดไปหรือ” หากมีคนหนึ่งในหมู่พวกเขาพูดว่า “นี่คือฤดูเข้าพรรษา ซึ่งเป็นเวลาที่ภิกษุทั้งหลายพึงได้การบิณฑบาตและการรับผ้าห่มกายเป็นประจำภายในพรรษา ภิกษุทั้งหลายย่อมไปที่นั่น” เมื่อมนุษย์เหล่านั้นได้ยินคำนั้นแล้ว ก็จะกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ในหมู่บ้านนี้ ผู้คนก็บริโภคและนุ่งห่มได้ ขอท่านทั้งหลายอย่าไปที่อื่นเลย” แล้วเรียกมิตรสหายมาปรึกษาหารือกันทั้งหมด แล้วจัดเตรียมวัตรปฏิบัติประจำที่วัด สลากภัตเป็นต้น และผ้าจำพรรษาไว้ แล้วอ้อนวอนว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงจำพรรษาอยู่ที่นี่เถิด” การที่ภิกษุทั้งหมดจะรับไว้ย่อมควร สิ่งทั้งหมดนี้เป็นของที่ควรและไม่มีโทษ แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า “เมื่อถูกถามว่า ‘จะไปที่ไหน’ พึงตอบว่า ‘ไปที่ชื่อนั้น’ และเมื่อถูกถามว่า ‘ทำไมจึงไปที่นั่น’ พึงบอกเหตุผล” แต่ทั้งสองอย่างนี้ไม่มีโทษ เพราะมีจิตบริสุทธิ์ นี่เรียกว่าอาคันตุกวัตร

ඉදං පන ආවාසිකවත්තං. පටිකච්චෙව හි ආවාසිකෙහි විහාරො ජග්ගිතබ්බො, ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණපරිභණ්ඩානි කාතබ්බානි, රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානවච්චකුටිපස්සාවට්ඨානානි පධානඝරවිහාරමග්ගොති ඉමානි සබ්බානි පටිජග්ගිතබ්බානි. චෙතියෙ සුධාකම්මං මුණ්ඩවෙදිකාය තෙලමක්ඛනං මඤ්චපීඨජග්ගනන්ති ඉදම්පි සබ්බං කාතබ්බං ‘‘වස්සං වසිතුකාමා ආගන්ත්වා උද්දෙසපරිපුච්ඡාකම්මට්ඨානානුයොගාදීනි කරොන්තා සුඛං වසිස්සන්තී’’ති. කතපරිකම්මෙහි ආසාළ්හීජුණ්හපඤ්චමිතො පට්ඨාය වස්සාවාසිකං පුච්ඡිතබ්බං. කත්ථ පුච්ඡිතබ්බං? යතො පකතියා ලබ්භති. යෙහි පන න දින්නපුබ්බං, තෙ පුච්ඡිතුං න වට්ටති. කස්මා පුච්ඡිතබ්බං? කදාචි හි මනුස්සා දෙන්ති, කදාචි දුබ්භික්ඛාදීහි උපද්දුතා න දෙන්ති, තත්ථ යෙ න දස්සන්ති, තෙ අපුච්ඡිත්වා වස්සාවාසිකෙ ගාහිතෙ ගාහිතභික්ඛූනං ලාභන්තරායො හොති, තස්මා පුච්ඡිත්වාව ගාහෙතබ්බං.
นี่คืออาวาสิกวัตร อันที่จริง พระภิกษุผู้อยู่ประจำวัดพึงดูแลวัดล่วงหน้า พึงทำกิจซ่อมแซมส่วนที่ชำรุดและฉาบปูน พึงดูแลสถานที่พักกลางคืน สถานที่พักกลางวัน ห้องน้ำ ห้องส้วม และทางเดินไปสู่เรือนกรรมฐานและวัด ทั้งหมดเหล่านี้พึงดูแล การฉาบปูนที่เจดีย์ การทาด้วยน้ำมันที่รั้วรอบเจดีย์ การดูแลเตียงและตั่ง แม้สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดก็พึงกระทำ ด้วยคิดว่า “พระภิกษุผู้ประสงค์จะจำพรรษามาแล้ว กระทำอุเทศ ปริปุจฉา และการประกอบกรรมฐานเป็นต้น จักอยู่เป็นสุข” พระภิกษุผู้ได้กระทำบริกรรมแล้ว พึงสอบถามเรื่องผ้าจำพรรษาตั้งแต่วันขึ้น ๕ ค่ำ เดือนอาสาฬหะ พึงสอบถามที่ไหน? สอบถามจากทายกที่เคยได้รับเป็นปกติ ส่วนผู้ที่ไม่เคยถวายมาก่อน ไม่ควรสอบถาม ทำไมจึงต้องสอบถาม? เพราะบางครั้งมนุษย์ก็ถวาย บางครั้งก็ไม่ถวายเพราะถูกเบียดเบียนด้วยภัยแล้งเป็นต้น ในบรรดามนุษย์เหล่านั้น หากไม่สอบถามผู้ที่จะไม่ถวาย แล้วให้รับผ้าจำพรรษา อันตรายแห่งลาภย่อมมีแก่ภิกษุผู้รับ ฉะนั้น จึงควรสอบถามแล้วจึงให้รับไป

පුච්ඡන්තෙන ‘‘තුම්හාකං වස්සාවාසිකං ගාහණකාලො උපකට්ඨො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වදන්ති ‘‘භන්තෙ, ඉමං සංවච්ඡරං ඡාතකාදීහි උපද්දුතම්හ, න සක්කොම දාතු’’න්ති වා ‘‘යං පුබ්බෙ දෙම, තතො ඌනතරං දස්සාමා’’ති වා ‘‘ඉදානි කප්පාසො සුලභො, යං පුබ්බෙ දෙම, තතො බහුතරං දස්සාමා’’ති වා, තං සල්ලක්ඛෙත්වා තදනුරූපෙන නයෙන තෙසං සෙනාසනෙ භික්ඛූනං වස්සාවාසිකං ගාහෙතබ්බං. සචෙ මනුස්සා වදන්ති ‘‘යස්ස අම්හාකං වස්සාවාසිකං පාපුණාති, සො තෙමාසං පානීයං උපට්ඨාපෙතු, විහාරමග්ගං ජග්ගතු, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණානි ජග්ගතු, බොධිරුක්ඛෙ උදකං ආසිඤ්චතූ’’ති, යස්ස තං පාපුණාති, තස්ස ආචික්ඛිතබ්බං. යො පන ගාමො පටික්කම්ම යොජනද්වියොජනන්තරෙ හොති, තත්‍ර චෙ කුලානි උපනික්ඛෙපං [Pg.286] ඨපෙත්වා පහාරෙ වස්සාවාසිකං දෙන්තියෙව, තානි කුලානි ආපුච්ඡිත්වාපි තෙසං සෙනාසනෙ වත්තං කත්වා වසන්තස්ස වස්සාවාසිතං ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන තෙසං සෙනාසනෙ පංසුකූලිකො වසති, ආගතඤ්ච තං දිස්වා ‘‘තුම්හාකං වස්සාවාසිකං දෙමා’’ති වදන්ති, තෙන සඞ්ඝස්ස ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ තානි කුලානි සඞ්ඝස්ස දාතුං න ඉච්ඡන්ති, ‘‘තුම්හාකංයෙව දෙමා’’ති වදන්ති, සභාගො භික්ඛු ‘‘වත්තං කත්වා ගණ්හාහී’’ති වත්තබ්බො. පංසුකූලිකස්ස පනෙතං න වට්ටති. ඉති සද්ධාදෙය්‍යදායකමනුස්සා පුච්ඡිතබ්බා.
ผู้สอบถามพึงกล่าวว่า “เวลาที่จะรับผ้าจำพรรษาของท่านใกล้เข้ามาแล้ว” หากพวกเขากล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ปีนี้พวกเราถูกเบียดเบียนด้วยความหิวโหยเป็นต้น ไม่สามารถถวายได้” หรือ “ผ้าจำพรรษาที่เราเคยถวายแต่ก่อน เราจะถวายน้อยกว่านั้น” หรือ “บัดนี้ฝ้ายหาง่าย เราจะถวายผ้าจำพรรษามากกว่าที่เราเคยถวายแต่ก่อน” พึงกำหนดคำนั้นแล้ว พึงให้ภิกษุรับผ้าจำพรรษาในเสนาสนะของพวกเขาตามสมควรแก่คำนั้น หากมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า “ผ้าจำพรรษาของเราตกแก่ภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นจงจัดหาน้ำดื่มตลอดสามเดือน จงดูแลทางเดินในวัด จงดูแลบริเวณเจดีย์และบริเวณต้นโพธิ์ จงรดน้ำต้นโพธิ์” พึงบอกแก่ภิกษุรูปที่ผ้าจำพรรษานั้นตกแก่ท่าน ส่วนหมู่บ้านใดที่อยู่ห่างออกไปหนึ่งหรือสองโยชน์ หากตระกูลเหล่านั้นวางทรัพย์ฝากไว้ (ในมือกัปปิยการก) แล้วถวายผ้าจำพรรษาแน่นอน แม้ไม่ต้องสอบถามตระกูลเหล่านั้น พึงให้ภิกษุผู้อยู่กระทำวัตรในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้นรับผ้าจำพรรษา แต่หากมีภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลอยู่ในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้น และเมื่อเห็นภิกษุนั้นมาถึงแล้วกล่าวว่า “พวกเราจะถวายผ้าจำพรรษาแก่ท่าน” ภิกษุนั้นพึงบอกแก่สงฆ์ หากตระกูลเหล่านั้นไม่ประสงค์จะถวายแก่สงฆ์ แต่กล่าวว่า “พวกเราจะถวายแก่ท่านเท่านั้น” พึงบอกภิกษุผู้เป็นสภาคกันว่า “จงกระทำวัตรแล้วรับไปเถิด” แต่ผ้าจำพรรษานี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุล ด้วยประการฉะนี้ พึงสอบถามมนุษย์ผู้ถวายของที่เกิดจากศรัทธา

තත්‍රුප්පාදෙ පන කප්පියකාරකා පුච්ඡිතබ්බා. කථං පුච්ඡිතබ්බා? කිං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස භණ්ඩපටිච්ඡාදනං භවිස්සතීති? සචෙ වදන්ති ‘‘භවිස්සති, භන්තෙ, එකෙකස්ස නවහත්ථසාටකං දස්සාම, වස්සාවාසිකං ගාහෙථා’’ති, ගාහෙතබ්බං. සචෙපි වදන්ති ‘‘සාටකා නත්ථි, වත්ථු පන අත්ථි, ගාහෙථ, භන්තෙ’’ති, වත්ථුම්හි සන්තෙපි ගාහෙතුං වට්ටතියෙව. කප්පියකාරකානඤ්හි හත්ථෙ ‘‘කප්පියභණ්ඩං පරිභුඤ්ජථා’’ති දින්නවත්ථුතො යං යං කප්පියං, සබ්බං පරිභුඤ්ජිතුං අනුඤ්ඤාතං. යං පනෙත්ථ පිණ්ඩපාතත්ථාය ගිලානපච්චයත්ථාය ච උද්දිස්ස දින්නං, තං චීවරෙ උපනාමෙන්තෙහි සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකෙත්වා උපනාමෙතබ්බං, සෙනාසනත්ථාය පන උද්දිස්ස දින්නං ගරුභණ්ඩං හොති. චීවරවසෙනෙව පන චතුපච්චයවසෙන වා දින්නං චීවරෙ උපනාමෙන්තානං අපලොකනකම්මකිච්චං නත්ථි. අපලොකනකම්මං කරොන්තෙහි ච පුග්ගලවසෙනෙව කාතබ්බං, සඞ්ඝවසෙන න කාතබ්බං. ජාතරූපරජතවසෙනපි ආමකධඤ්ඤවසෙන වා අපලොකනකම්මං න වට්ටති, කප්පියභණ්ඩවසෙන චීවරතණ්ඩුලාදිවසෙනෙව ච වට්ටති. තං පන එවං කත්තබ්බං ‘‘ඉදානි සුභික්ඛං සුලභපිණ්ඩං, භික්ඛූ චීවරෙන කිලමන්ති, එත්තකං නාම තණ්ඩුලභාගං භික්ඛූනං චීවරං කාතුං රුච්චතී’’ති, ‘‘ගිලානපච්චයො සුලභො, ගිලානො වා නත්ථි, එත්තකං නාම තණ්ඩුලභාගං භික්ඛූනං චීවරං කාතුං රුච්චතී’’ති.
ส่วนในเรื่องปัจจัยที่เกิดขึ้นในวัดนั้น พึงสอบถามกัปปิยการก พึงสอบถามอย่างไร? “อาวุโส เครื่องปกปิดร่างกายของสงฆ์จะมีหรือไม่?” หากพวกเขากล่าวว่า “จะมีครับท่านผู้เจริญ พวกเราจะถวายผ้าสบงคนละเก้าศอก ขอท่านทั้งหลายจงรับผ้าจำพรรษาเถิด” พึงรับไป แม้หากพวกเขากล่าวว่า “ผ้าสบงไม่มี แต่มีวัตถุ (เช่น ข้าวสาร) อยู่ครับท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงรับไปเถิด” แม้มีวัตถุนั้นอยู่ ก็ควรรับไปได้ เพราะสิ่งของที่ถวายไว้ในมือกัปปิยการก โดยกล่าวว่า “ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคกัปปิยภัณฑ์เถิด” สิ่งใดที่เป็นกัปปิยภัณฑ์ทั้งหมดนั้น ย่อมเป็นที่อนุญาตให้บริโภคได้ ส่วนสิ่งใดที่ถวายเจาะจงเพื่อบิณฑบาตและเพื่อเภสัชสำหรับภิกษุอาพาธ ภิกษุผู้ประสงค์จะนำสิ่งนั้นไปใช้เป็นจีวร พึงบอกกล่าวแก่สงฆ์เพื่อความเรียบร้อยของสงฆ์แล้วจึงนำไปใช้ ส่วนสิ่งของที่ถวายเจาะจงเพื่อเสนาสนะ ย่อมเป็นครุภัณฑ์ แต่สิ่งของที่ถวายโดยเจาะจงว่าเป็นจีวร หรือโดยเจาะจงว่าเป็นปัจจัยสี่ ภิกษุผู้ประสงค์จะนำไปใช้เป็นจีวร ไม่ต้องทำกรรมประกาศ และผู้ที่ทำกรรมประกาศ พึงทำโดยเจาะจงบุคคล ไม่พึงทำโดยเจาะจงสงฆ์ การทำกรรมประกาศโดยเจาะจงว่าเป็นทองและเงิน หรือโดยเจาะจงว่าเป็นข้าวเปลือกดิบ ไม่ควร แต่ควรทำโดยเจาะจงว่าเป็นกัปปิยภัณฑ์ หรือโดยเจาะจงว่าเป็นจีวร ข้าวสารเป็นต้น ส่วนกรรมประกาศนั้น พึงทำอย่างนี้ว่า “บัดนี้ ข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ บิณฑบาตหาง่าย ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยจีวร ข้าวสารจำนวนเท่านี้ ควรแก่การทำจีวรสำหรับภิกษุทั้งหลาย” หรือ “ปัจจัยสำหรับภิกษุอาพาธหาง่าย หรือไม่มีภิกษุอาพาธ ข้าวสารจำนวนเท่านี้ ควรแก่การทำจีวรสำหรับภิกษุทั้งหลาย”

එවං චීවරපච්චයං සල්ලක්ඛෙත්වා සෙනාසනස්ස කාලෙ ඝොසිතෙ සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ සෙනාසනග්ගාහකො සම්මන්නිතබ්බො. සම්මන්නන්තෙන ච ද්වෙ සම්මන්නිතබ්බාති වුත්තං. එවඤ්හි නවකො වුඩ්ඪස්ස, වුඩ්ඪො ච නවකස්ස ගාහෙස්සතීති. මහන්තෙ පන මහාවිහාරසදිසෙ විහාරෙ තයො චත්තාරො ජනා සම්මන්නිතබ්බා. කුරුන්දියං පන ‘‘අට්ඨපි සොළසපි ජනෙ සම්මන්නිතුං [Pg.287] වට්ටතී’’ති වුත්තං. තෙසං සම්මුති කම්මවාචායපි අපලොකනෙනපි වට්ටතියෙව. තෙහි සම්මතෙහි භික්ඛූහි සෙනාසනං සල්ලක්ඛෙතබ්බං. චෙතියඝරං බොධිඝරං ආසනඝරං සම්මුඤ්ජනිඅට්ටො දාරුඅට්ටො වච්චකුටි ඉට්ඨකසාලා වඩ්ඪකිසාලා ද්වාරකොට්ඨකො පානීයමාළො මග්ගො පොක්ඛරණීති එතානි හි අසෙනාසනානි, විහාරො අඩ්ඪයොගො පාසාදො හම්මියං ගුහා මණ්ඩපො රුක්ඛමූලං වෙළුගුම්බොති ඉමානි සෙනාසනානි, තානි ගාහෙතබ්බානි.
เมื่อพิจารณาปัจจัยคือจีวรอย่างนี้แล้ว เมื่อประกาศเวลาแห่งการรับเสนาสนะแล้ว เมื่อสงฆ์ประชุมกันแล้ว ภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะพึงได้รับสมมติ. และสงฆ์ผู้สมมติพึงสมมติภิกษุสองรูป ดังนี้ได้กล่าวไว้. เพราะเมื่อสมมติสองรูปอย่างนี้ ภิกษุใหม่จักให้ภิกษุผู้เฒ่ารับ และภิกษุผู้เฒ่าจักให้ภิกษุใหม่รับ. แต่ในวิหารใหญ่ที่เหมือนมหาวิหาร พึงสมมติภิกษุสามสี่รูป. ส่วนในคัมภีร์กุรุนที ได้กล่าวไว้ว่า "พึงสมมติภิกษุแปดรูปหรือสิบหกรูปก็ได้". การสมมติภิกษุเหล่านั้น ย่อมควรด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการประกาศให้สงฆ์ทราบก็ได้. ภิกษุผู้ได้รับสมมติเหล่านั้น พึงพิจารณาเสนาสนะ. เรือนเจดีย์ เรือนโพธิ์ เรือนที่นั่ง ที่เก็บไม้กวาด ที่เก็บไม้ ส้วม ศาลาอิฐ ศาลาช่างไม้ ซุ้มประตู โรงน้ำ ทาง สระน้ำ เหล่านี้ไม่ใช่เสนาสนะ. แต่วิหาร อัฑฒโยค ปราสาท หัมมิยะ ถ้ำ มณฑป โคนไม้ กอไผ่ เหล่านี้เป็นเสนาสนะ พึงรับเสนาสนะเหล่านั้น

220. ගාහෙන්තෙන ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඨමං භික්ඛූ ගණෙතුං, භික්ඛූ ගණෙත්වා සෙය්‍යා ගණෙතුං, සෙය්‍යා ගණෙත්වා සෙය්‍යග්ගෙන ගාහෙතු’’න්ති(චූළව. 318) ආදිවචනතො පඨමං විහාරෙ භික්ඛූ ගණෙත්වා මඤ්චට්ඨානානි ගණෙතබ්බානි, තතො එකෙකං මඤ්චට්ඨානං එකෙකස්ස භික්ඛුනො ගාහෙතබ්බං. සචෙ මඤ්චට්ඨානානි අතිරෙකානි හොන්ති, විහාරග්ගෙන ගාහෙතබ්බං. සචෙ විහාරාපි අතිරෙකා හොන්ති, පරිවෙණග්ගෙන ගාහෙතබ්බං. පරිවෙණෙසුපි අතිරෙකෙසු පුන අපරොපි භාගො දාතබ්බො. අතිමන්දෙසු හි භික්ඛූසු එකෙකස්ස භික්ඛුනො ද්වෙ තීණි පරිවෙණානි දාතබ්බානි. ගහිතෙ පන දුතියභාගෙ අඤ්ඤො භික්ඛු ආගච්ඡති, න අත්තනො අරුචියා සො භාගො තස්ස දාතබ්බො. සචෙ පන යෙන ගහිතො, සො අත්තනො රුචියා තං දුතියභාගං වා පඨමභාගං වා දෙති, වට්ටති.
๒๒๐. และภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะ พึงนับภิกษุในวิหารก่อน แล้วพึงนับที่นอนเตียงนอน จากนั้นพึงให้ภิกษุแต่ละรูปรับที่นอนเตียงนอนทีละแห่ง เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับโดยส่วนแห่งที่นอน" เป็นต้น. หากที่นอนเตียงนอนมีเกิน พึงให้รับโดยส่วนแห่งวิหาร. หากวิหารก็มีเกิน พึงให้รับโดยส่วนแห่งบริวาร. หากบริวารก็มีเกิน พึงให้ส่วนอื่นอีก. เพราะเมื่อภิกษุมีน้อยเกินไป พึงให้บริวารสองสามแห่งแก่ภิกษุแต่ละรูป. แต่เมื่อรับส่วนที่สองแล้ว ภิกษุอื่นมา ไม่พึงให้ส่วนนั้นแก่ภิกษุนั้นตามความไม่พอใจของตน. แต่หากภิกษุผู้รับนั้นให้ส่วนที่สองนั้นหรือส่วนแรกนั้นตามความพอใจของตน ย่อมควร

‘‘න, භික්ඛවෙ, නිස්සීමෙ ඨිතස්ස සෙනාසනං ගාහෙතබ්බං, යො ගාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 318) වචනතො උපචාරසීධතො බහි ඨිතස්ස න ගාහෙතබ්බං, අන්තොඋපචාරසීමාය පන දූරෙ ඨිතස්සපි ලබ්භතියෙව.
เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงรับเสนาสนะแก่ภิกษุผู้อยู่นอกสีมา ผู้ใดรับ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ฉะนั้น ไม่พึงรับเสนาสนะแก่ภิกษุผู้อยู่นอกเขตอุปจารสีมา แต่หากอยู่ในเขตอุปจารสีมา แม้ผู้อยู่ไกลก็ย่อมรับได้

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස පතිරූපං සෙය්‍යං දාතු’’න්ති (චූළව. 316) වචනතො යො (චූළව. අට්ඨ. 316) කාසසාසභගන්දරාතිසාරාදීහි ගිලානො හොති, ඛෙළමල්ලකවච්චකපාලාදීනි ඨපෙතබ්බානි හොන්ති, කුට්ඨී වා හොති, සෙනාසනං දූසෙති, එවරූපස්ස හෙට්ඨාපාසාදපණ්ණසාලාදීසු අඤ්ඤතරං එකමන්තං සෙනාසනං දාතබ්බං. යස්මිං වසන්තෙ සෙනාසනං න දුස්සති, තස්ස වරසෙය්‍යාපි දාතබ්බාව. යොපි සිනෙහපානවිරෙචනනත්ථුකම්මාදීසු යං කිඤ්චි [Pg.288] භෙසජ්ජං කරොති, සබ්බො සො ගිලානොයෙව. තස්සපි සල්ලක්ඛෙත්වා පතිරූපං සෙනාසනං දාතබ්බං.
เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถวายที่นอนที่เหมาะสมแก่ภิกษุอาพาธ" ฉะนั้น ภิกษุใดอาพาธด้วยโรคไอ โรคหืด โรคริดสีดวง โรคท้องร่วง เป็นต้น พึงจัดแจงภาชนะรองน้ำลาย ภาชนะรองอุจจาระปัสสาวะ เป็นต้น หรือภิกษุใดเป็นโรคเรื้อน ทำให้เสนาสนะสกปรก พึงให้เสนาสนะที่อยู่ส่วนหนึ่งในปราสาทชั้นล่างหรือศาลาใบไม้ เป็นต้น แก่ภิกษุเช่นนั้น. ภิกษุอาพาธใดเมื่ออยู่แล้วเสนาสนะไม่สกปรก พึงให้ที่นอนอันประเสริฐแก่ภิกษุนั้น. ภิกษุใดทำยาอย่างใดอย่างหนึ่งในการดื่มน้ำมัน การถ่ายท้อง การหยอดจมูก เป็นต้น ภิกษุนั้นทั้งหมดชื่อว่าเป็นอาพาธ พึงพิจารณาแล้วให้เสนาสนะที่เหมาะสมแก่ภิกษุนั้นด้วย

‘‘න, භික්ඛවෙ, එකෙන ද්වෙ පටිබාහෙතබ්බා, යො පටිබාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 319) වචනතො එකෙන ද්වෙ සෙනාසනානි න ගහෙතබ්බානි. සචෙපි ගණ්හෙය්‍ය, පච්ඡිමෙන ගහණෙන පුරිමග්ගහණං පටිප්පස්සම්භති. ගහණෙන හි ගහණං පටිප්පස්සම්භති, ගහණෙන ආලයො පටිප්පස්සම්භති, ආලයෙන ගහණං පටිප්පස්සම්භති, ආලයෙන ආලයො පටිප්පස්සම්භති. කථං? ඉධෙකච්චො (චූළව. අට්ඨ. 319) වස්සූපනායිකදිවසෙ එකස්මිං විහාරෙ සෙනාසනං ගහෙත්වා සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා තත්‍රාපි ගණ්හාති, තස්ස ඉමිනා ගහණෙන පුරිමග්ගහණං පටිප්පස්සම්භති. අපරො ‘‘ඉධ වසිස්සාමී’’ති ආලයමත්තං කත්වා සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා තත්ථ සෙනාසනං ගණ්හාති, තස්ස ඉමිනා ගහණෙනෙව පුරිමො ආලයො පටිප්පස්සම්භති. එකො ‘‘ඉධ වසිස්සාමී’’ති සෙනාසනං වා ගහෙත්වා ආලයං වා කත්වා සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා ‘‘ඉධෙව දානි වසිස්සාමී’’ති ආලයං කරොති, ඉච්චස්ස ආලයෙන වා ගහණං, ආලයෙන වා ආලයො පටිප්පස්සම්භති, සබ්බත්ථ පච්ඡිමෙ ගහණෙ වා ආලයෙ වා තිට්ඨති. යො පන එකස්මිං විහාරෙ සෙනාසනං ගහෙත්වා ‘‘අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වසිස්සාමී’’ති ගච්ඡති, තස්ස උපචාරසීමාතික්කමෙ සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. යදි පන ‘‘තත්ථ ඵාසු භවිස්සති, වසිස්සාමි, නො චෙ, ආගමිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා අඵාසුකභාවං ඤත්වා පච්ඡා වා ගච්ඡති, වට්ටති.
เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปเดียวไม่พึงหวงกั้นเสนาสนะสองแห่ง ผู้ใดหวงกั้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ฉะนั้น ภิกษุรูปเดียวไม่พึงรับเสนาสนะสองแห่ง. แม้หากรับไป การรับครั้งหลังย่อมระงับการรับครั้งแรก. เพราะการรับย่อมระงับการรับ, การรับย่อมระงับความอาลัย, ความอาลัยย่อมระงับการรับ, ความอาลัยย่อมระงับความอาลัย. อย่างไร? ภิกษุบางรูปในศาสนานี้ ในวันเข้าพรรษา รับเสนาสนะในวิหารแห่งหนึ่งแล้ว ไปยังวิหารใกล้เคียง แล้วรับในวิหารนั้นอีก การรับครั้งหลังนี้ย่อมระงับการรับครั้งแรกของภิกษุนั้น. ภิกษุอีกรูปหนึ่ง ทำความอาลัยเพียงว่า "จักอยู่ ณ ที่นี้" แล้วไปยังวิหารใกล้เคียง แล้วรับเสนาสนะในวิหารนั้น ความอาลัยครั้งแรกของภิกษุนั้นย่อมระงับด้วยการรับครั้งหลังนี้เอง. ภิกษุรูปหนึ่งรับเสนาสนะหรือทำความอาลัยว่า "จักอยู่ ณ ที่นี้" แล้วไปยังวิหารใกล้เคียง แล้วทำความอาลัยว่า "บัดนี้จักอยู่ ณ ที่นี้แหละ" ดังนี้ การรับครั้งแรกหรือความอาลัยครั้งแรกของภิกษุนั้นย่อมระงับด้วยความอาลัยครั้งหลังนี้เอง ในทุกกรณี ย่อมตั้งอยู่ในการรับครั้งหลังหรือความอาลัยครั้งหลัง. ส่วนภิกษุใดรับเสนาสนะในวิหารแห่งหนึ่งแล้วไปว่า "จักอยู่ ณ วิหารอื่น" การรับเสนาสนะของภิกษุนั้นย่อมระงับเมื่อล่วงพ้นเขตสีมา. แต่หากไปโดยคิดว่า "ถ้าสะดวกสบายในวิหารนั้น จักอยู่ ถ้าไม่สะดวกสบาย จักกลับมา" แล้วรู้ว่าไม่สะดวกสบายแล้วกลับมาภายหลัง ย่อมควร.

සෙනාසනග්ගාහකෙන ච සෙනාසනං ගාහෙත්වා වස්සාවාසිකං ගාහෙතබ්බං. ගාහෙන්තෙන සචෙ සඞ්ඝිකො ච සද්ධාදෙය්‍යො චාති ද්වෙ චීවරපච්චයා හොන්ති, තෙසු යං භික්ඛූ පඨමං ගහිතුං ඉච්ඡන්ති, තං ගහෙත්වා තස්ස ඨිතිකතො පට්ඨාය ඉතරො ගාහෙතබ්බො. ‘‘සචෙ භික්ඛූනං අප්පතාය පරිවෙණග්ගෙන සෙනාසනෙ ගාහියමානෙ එකං පරිවෙණං මහාලාභං හොති, දස වා ද්වාදස වා චීවරානි ලභන්ති, තං විජටෙත්වා අඤ්ඤෙසු අලාභකෙසු ආවාසෙසු පක්ඛිපිත්වා අඤ්ඤෙසම්පි භික්ඛූනං ගාහෙතබ්බ’’න්ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘න එවං [Pg.289] කාතබ්බං. මනුස්සා හි අත්තනො ආවාසපටිජග්ගනත්ථාය පච්චයං දෙන්ති, තස්මා අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි තත්ථ පවිසිතබ්බ’’න්ති.
และภิกษุผู้รับเสนาสนะ พึงรับเสนาสนะแล้ว พึงรับผ้าจำพรรษา. เมื่อรับ หากปัจจัยคือจีวรมีสองอย่าง คือเป็นของสงฆ์และเป็นของที่ทายกถวายด้วยศรัทธา ในบรรดาปัจจัยเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลายปรารถนาจะรับปัจจัยคือจีวรใดก่อน พึงรับปัจจัยคือจีวรนั้นก่อน แล้วพึงรับปัจจัยอื่นต่อจากลำดับของภิกษุผู้รับนั้น. พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "หากเมื่อภิกษุมีน้อย รับเสนาสนะโดยส่วนแห่งบริวาร แล้วบริวารแห่งหนึ่งมีลาภมาก ได้จีวรสิบผืนหรือสิบสองผืน พึงแยกบริวารนั้นออก หรือจัดแจงให้ง่าย แล้วนำไปรวมกับอาวาสอื่นที่ไม่มีลาภ แล้วพึงรับให้แก่ภิกษุรูปอื่นด้วย". ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "ไม่พึงทำอย่างนั้น เพราะมนุษย์ทั้งหลายย่อมถวายปัจจัยเพื่อบำรุงอาวาสของตน ฉะนั้น ภิกษุรูปอื่นพึงเข้าไปในอาวาสนั้น".

221. සචෙ පනෙත්ථ මහාථෙරො පටික්කොසති ‘‘මා, ආවුසො, එවං ගාහෙථ, භගවතො අනුසිට්ඨිං කරොථ. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පරිවෙණග්ගෙන ගාහෙතු’’න්ති (චූළව. 318). තස්ස පටික්කොසනාය අට්ඨත්වා ‘‘භන්තෙ, භික්ඛූ බහූ, පච්චයො මන්දො, සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති සඤ්ඤාපෙත්වා ගාහෙතබ්බමෙව. ගාහෙන්තෙන ච සම්මතෙන භික්ඛුනා මහාථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවං වත්තබ්බං ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සෙනාසනං පාපුණාති, පච්චයං ධාරෙථා’’ති. අසුකකුලස්ස පච්චයො අසුකසෙනාසනඤ්ච මය්හං පාපුණාති, ආවුසොති. පාපුණාති භන්තෙ, ගණ්හථ නන්ති. ගණ්හාමි, ආවුසොති. ගහිතං හොති. ‘‘සචෙ පන ‘ගහිතං වො, භන්තෙ’ති වුත්තෙ ‘ගහිතං මෙ’ති වා, ‘ගණ්හිස්සථ, භන්තෙ’ති වුත්තෙ ‘ගණ්හිස්සාමී’ති වා වදති, අග්ගහිතං හොතී’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘අතීතානාගතවචනං වා හොතු වත්තමානවචනං වා, සතුප්පාදමත්තං ආලයකරණමත්තමෙව චෙත්ථ පමාණං, තස්මා ගහිතමෙව හොතී’’ති.
๒๒๑. หากในอาวาสนี้ พระมหาเถระคัดค้านว่า "อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านอย่ารับอย่างนี้เลย จงทำตามคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเถิด เพราะพระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับโดยส่วนแห่งบริวาร'". ไม่พึงตั้งอยู่ในคำคัดค้านของพระมหาเถระนั้น แต่พึงทำให้พระมหาเถระนั้นเข้าใจว่า "ท่านขอรับ ภิกษุมีมาก ปัจจัยมีน้อย ควรสงเคราะห์" แล้วพึงรับไป. และภิกษุผู้ได้รับสมมติผู้รับเสนาสนะ พึงไปหาพระมหาเถระแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านขอรับ เสนาสนะของท่านถึงแล้ว ขอท่านจงรับปัจจัยเถิด". "ปัจจัยของตระกูลโน้นและเสนาสนะโน้นถึงแก่กระผมหรือ อาวุโส?". เมื่อถูกถามว่า "ท่านขอรับ ถึงแล้ว ขอท่านจงรับปัจจัยและเสนาสนะนั้นเถิด". "อาวุโส กระผมจักรับ" ดังนี้ เมื่อกล่าวแล้ว ย่อมชื่อว่ารับแล้ว. พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "แต่หากเมื่อถูกถามว่า 'ท่านขอรับ ท่านรับแล้วหรือ?' แล้วตอบว่า 'กระผมรับแล้ว' หรือเมื่อถูกถามว่า 'ท่านขอรับ ท่านจักรับหรือ?' แล้วตอบว่า 'กระผมจักรับ' ย่อมชื่อว่ายังไม่ได้รับ". ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "ไม่ว่าจะเป็นคำพูดในอดีตหรืออนาคต หรือคำพูดในปัจจุบัน เพียงแค่เกิดสติและทำความอาลัยเท่านั้นเป็นประมาณในเรื่องนี้ ฉะนั้น ย่อมชื่อว่ารับแล้ว".

යොපි පංසුකූලිකො භික්ඛු සෙනාසනං ගහෙත්වා පච්චයං විස්සජ්ජෙති, අයම්පි න අඤ්ඤස්මිං ආවාසෙ පක්ඛිපිතබ්බො, තස්මිංයෙව පරිවෙණෙ අග්ගිසාලාය වා දීඝසාලාය වා රුක්ඛමූලෙ වා අඤ්ඤස්ස ගාහෙතුං වට්ටති. පංසුකූලිකො ‘‘වසාමී’’ති සෙනාසනං ජග්ගිස්සති, ඉතරො ‘‘පච්චයං ගණ්හාමී’’ති එවං ද්වීහි කාරණෙහි සෙනාසනං සුජග්ගිතතරං භවිස්සති. මහාපච්චරියං පන වුත්තං ‘‘පංසුකූලිකෙ වාසත්ථාය සෙනාසනං ගණ්හන්තෙ සෙනාසනග්ගාහකෙන වත්තබ්බං, ‘භන්තෙ ඉධ පච්චයො අත්ථි, සො කිං කාතබ්බො’ති. තෙන ‘හෙට්ඨා අඤ්ඤං ගාහාපෙහී’ති වත්තබ්බො. සචෙ පන කිඤ්චි අවත්වාව වසති, වුට්ඨවස්සස්ස ච පාදමූලෙ ඨපෙත්වා සාටකං දෙන්ති, වට්ටති. අථ ‘වස්සාවාසිකං දෙමා’ති වදන්ති, තස්මිං සෙනාසනෙ වස්සංවුට්ඨභික්ඛූනං පාපුණාතී’’ති. යෙසං පන සෙනාසනං නත්ථි, කෙවලං පච්චයමෙව දෙන්ති, තෙසං පච්චයං අවස්සාවාසිකසෙනාසනෙ ගාහෙතුං වට්ටති. මනුස්සා ථූපං කත්වා වස්සාවාසිකං ගාහාපෙන්ති. ථූපො නාම [Pg.290] අසෙනාසනං, තස්ස සමීපෙ රුක්ඛෙ වා මණ්ඩපෙ වා උපනිබන්ධිත්වා ගාහෙතබ්බං. තෙන භික්ඛුනා චෙතියං ජග්ගිතබ්බං. බොධිරුක්ඛබොධිඝරආසනඝරසම්මුඤ්ජනිඅට්ටදාරුඅට්ටවච්චකුටිද්වාරකොට්ඨකපානීයකුටිපානීයමාළකදන්තකට්ඨමාළකෙසුපි එසෙව නයො. භොජනසාලා පන සෙනාසනමෙව, තස්මා තං එකස්ස වා බහූනං වා පරිච්ඡින්දිත්වා ගාහෙතුං වට්ටතීති සබ්බමිදං විත්ථාරෙන මහාපච්චරියං වුත්තං.
แม้ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลรูปใดรับเสนาสนะแล้วสละปัจจัย ปัจจัยนี้ก็ไม่พึงนำไปไว้ในอาวาสอื่น พึงรับไว้ในบริเวณนั้นเอง คือในโรงไฟ หรือในโรงยาว หรือที่โคนไม้ เพื่อภิกษุรูปอื่นได้. ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลจะดูแลเสนาสนะว่า "เราจะอยู่" ส่วนภิกษุรูปอื่น (ที่อยู่ในโรงไฟเป็นต้น) จะดูแลว่า "เราจะรับปัจจัย" ด้วยเหตุ 2 ประการนี้ เสนาสนะก็จะได้รับการดูแลเป็นอย่างดี. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "เมื่อภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลรับเสนาสนะเพื่ออยู่ ภิกษุผู้มอบเสนาสนะพึงกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ปัจจัยมีอยู่ในอาวาสนี้ ปัจจัยนั้นพึงทำอย่างไร?' ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลนั้นพึงกล่าวว่า 'จงให้ผู้อื่นรับไว้ข้างล่าง'" หากภิกษุนั้นอยู่โดยไม่กล่าวอะไรเลย และเมื่อออกพรรษาแล้ว พวกเขานำผ้าสาฎกมาวางไว้ที่ใกล้เท้าของภิกษุนั้น ก็ควร. หากพวกเขากล่าวว่า "เราจะถวายผ้าจำพรรษา" ผ้าจำพรรษานั้นย่อมตกแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะนั้น. ส่วนปัจจัยของมนุษย์ที่ไม่มีเสนาสนะ แต่ถวายปัจจัยเท่านั้น พึงรับปัจจัยนั้นในเสนาสนะที่ไม่ได้จำพรรษาได้. มนุษย์ทั้งหลายทำเป็นกองผ้าแล้วให้รับผ้าจำพรรษา. กองผ้านั้นไม่ใช่เสนาสนะ พึงรับผ้าจำพรรษานั้นโดยผูกไว้ที่ต้นไม้หรือศาลาใกล้กองผ้านั้น. ภิกษุนั้นพึงดูแลเจดีย์. แม้ในต้นโพธิ์ เรือนโพธิ์ โรงอาสนะ ที่เก็บไม้กวาด ที่เก็บฟืน เวจกุฎี ซุ้มประตู โรงน้ำ ซุ้มหม้อน้ำ ซุ้มไม้สีฟัน ก็มีนัยเดียวกันนี้. ส่วนโรงฉันเป็นเสนาสนะนั่นเอง เพราะฉะนั้น พึงรับโรงฉันนั้นโดยแบ่งให้แก่ภิกษุรูปเดียวหรือหลายรูปได้ ทั้งหมดนี้กล่าวไว้โดยละเอียดในมหาปัจจรี.

සෙනාසනග්ගාහකෙන පන පාටිපදඅරුණතො පට්ඨාය යාව පුන අරුණං න භිජ්ජති, තාව ගාහෙතබ්බං. ඉදඤ්හි සෙනාසනග්ගාහස්ස ඛෙත්තං. සචෙ පාතොව ගාභිතෙ සෙනාසනෙ අඤ්ඤො විතක්කචාරිකො භික්ඛු ආගන්ත්වා සෙනාසනං යාචති, ‘‘ගහිතං, භන්තෙ, සෙනාසනං, වස්සූපගතො සඞ්ඝො, රමණීයො විහාරො, රුක්ඛමූලාදීසු යත්ථ ඉච්ඡථ, තත්ථ වසථා’’ති වත්තබ්බො. පච්ඡිමවස්සූපනායිකදිවසෙ පන සචෙ කාලං ඝොසෙත්වා සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ කොචි දසහත්ථං වත්ථං ආහරිත්වා වස්සාවාසිකං දෙති, ආගන්තුකො චෙ භික්ඛු සඞ්ඝත්ථෙරො හොති, තස්ස දාතබ්බං. නවකො චෙ හොති, සම්මතෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝත්ථෙරො වත්තබ්බො ‘‘සචෙ, භන්තෙ, ඉච්ඡථ, පඨමභාගං මුඤ්චිත්වා ඉදං වත්ථං ගණ්හථා’’ති, අමුඤ්චන්තස්ස න දාතබ්බං. සචෙ පන පුබ්බෙ ගාහිතං මුඤ්චිත්වා ගණ්හාති, දාතබ්බං. එතෙනෙව උපායෙන දුතියත්ථෙරතො පට්ඨාය පරිවත්තෙත්වා පත්තට්ඨානෙව ආගන්තුකස්ස දාතබ්බං. සචෙ පන පඨමවස්සූපගතා ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්ච වා වත්ථානි අලත්ථුං, ලද්ධං ලද්ධං එතෙනෙව උපායෙන විස්සජ්ජාපෙත්වා යාව ආගන්තුකස්ස සමකං හොති, තාව දාතබ්බං. තෙන සමකෙ ලද්ධෙ අවසිට්ඨො අනුභාගො ථෙරාසනෙ දාතබ්බො. පච්චුප්පන්නෙ ලාභෙ සති ඨිතිකාය ගාහෙතුං කතිකං කාතුං වට්ටති.
ส่วนภิกษุผู้รับมอบเสนาสนะ พึงรับตั้งแต่รุ่งอรุณของวันแรม 1 ค่ำ ไปจนกว่ารุ่งอรุณจะยังไม่แตกอีกครั้ง (คือจนถึงรุ่งอรุณของวันถัดไป) เพราะกาลนี้เท่านั้นเป็นเขตของการรับเสนาสนะ หากในตอนเช้าตรู่ เมื่อรับเสนาสนะแล้ว มีภิกษุอื่นผู้เที่ยวจาริกไปตามความดำริมาขอเสนาสนะ พึงกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ เสนาสนะรับไว้แล้ว สงฆ์เข้าพรรษาแล้ว วิหารรื่นรมย์ ท่านทั้งหลายปรารถนาจะอยู่ในที่ใดในบรรดาโคนไม้เป็นต้น ก็จงอยู่ในที่นั้นเถิด" ส่วนในวันเข้าพรรษาหลัง หากมีการประกาศเวลาแล้ว เมื่อสงฆ์ประชุมกัน มีผู้ใดนำผ้าขนาด 10 ศอกมาถวายเป็นผ้าจำพรรษา หากภิกษุอาคันตุกะเป็นพระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ พึงถวายแก่ภิกษุอาคันตุกะนั้น หากเป็นภิกษุใหม่ ภิกษุผู้ได้รับสมมติพึงกล่าวแก่พระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ว่า "ท่านผู้เจริญ หากท่านปรารถนา ขอท่านจงสละส่วนแรกแล้วรับผ้านี้เถิด" ไม่พึงถวายแก่พระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ที่ไม่สละ หากสละผ้าจำพรรษาที่รับไว้ก่อนแล้วรับผ้านี้ ก็พึงถวายได้ ด้วยอุบายนี้เอง พึงผลัดเปลี่ยนตั้งแต่พระเถระรูปที่สองเป็นต้นไป และพึงถวายแก่ภิกษุอาคันตุกะในที่ที่ถึงคราว หากภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแรกได้รับผ้า 2, 3, 4 หรือ 5 ผืน พึงให้สละสิ่งที่ได้รับมานั้นด้วยอุบายนี้เอง จนกว่าจะเท่ากับภิกษุอาคันตุกะ จึงพึงถวาย เมื่อภิกษุอาคันตุกะได้รับเท่ากันแล้ว ส่วนที่เหลือพึงถวายแก่พระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ หากมีลาภเกิดขึ้นในปัจจุบัน พึงทำกติกาเพื่อรับตามลำดับได้

සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, ද්වීසුපි වස්සූපනායිකාසු වස්සූපගතා භික්ඛූ භික්ඛාය කිලමන්තා ‘‘ආවුසො, ඉධ වසන්තා සබ්බෙව කිලමාම, සාධු වත ද්වෙ භාගා හොම, යෙසං ඤාතිපවාරිතට්ඨානානි අත්ථි, තෙ තත්ථ වසිත්වා පවාරණාය ආගන්ත්වා අත්තනො පත්තං වස්සාවාසිකං ගණ්හන්තූ’’ති වදන්ති, තෙසු යෙ තත්ථ වසිත්වා පවාරණාය ආගච්ඡන්ති, තෙසං අපලොකෙත්වා වස්සාවාසිකං දාතබ්බං. සාදියන්තාපි හි තෙනෙව වස්සාවාසිකස්ස සාමිනො, ඛීයන්තාපි ච ආවාසිකා නෙව අදාතුං ලභන්ති. කුරුන්දියං පන වුත්තං ‘‘කතිකවත්තං කාතබ්බං ‘සබ්බෙසං නො ඉධ යාගුභත්තං [Pg.291] නප්පහොති, සභාගට්ඨානෙ වසිත්වා ආගච්ඡථ, තුම්හාකං පත්තං වස්සාවාසිකං ලභිස්සථා’ති. තඤ්චෙ එකො පටිබාහති, සුපටිබාහිතං. නො චෙ පටිබාහති, කතිකා සුකතා. පච්ඡා තෙසං තත්ථ වසිත්වා ආගතානං අපලොකෙත්වා දාතබ්බං, අපලොකනකාලෙ පටිබාහිතුං න ලබ්භතී’’ති. පුනපි වුත්තං ‘‘සචෙ වස්සූපගතෙසු එකච්චානං වස්සාවාසිකෙ අපාපුණන්තෙ භික්ඛූ කතිකං කරොන්ති ‘ඡින්නවස්සානං වස්සාවාසිකඤ්ච ඉදානි උප්පජ්ජනකවස්සාවාසිකඤ්ච ඉමෙසං දාතුං රුච්චතී’ති, එවං කතිකාය කතාය ගාහිතසදිසමෙව හොති, උප්පන්නුප්පන්නං තෙසමෙව දාතබ්බ’’න්ති. තෙමාසං පානීයං උපට්ඨාපෙත්වා විහාරමග්ගචෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණානි ජග්ගිත්වා බොධිරුක්ඛෙ උදකං සිඤ්චිත්වා පක්කන්තොපි විබ්භන්තොපි වස්සාවාසිකං ලභතියෙව. භතිනිවිට්ඨඤ්හි තෙන කතං, සඞ්ඝිකං පන අපලොකනකම්මං කත්වා ගාහිතං අන්තොවස්සෙ විබ්භන්තොපි ලභතෙව, පච්චයවසෙන ගාහිතං පන න ලභතීති වදන්ති.
หากเกิดทุพภิกขภัย ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในทั้งสองวาระ (ปุริมพรรษาและปัจฉิมพรรษา) เมื่อลำบากด้วยการบิณฑบาต พึงกล่าวว่า "อาวุโสทั้งหลาย พวกเราทั้งหมดที่อยู่ในอาวาสนี้ลำบาก หากพวกเราแบ่งเป็นสองส่วนก็จะเป็นการดี ภิกษุรูปใดมีญาติหรือสถานที่ที่ได้รับนิมนต์ ภิกษุเหล่านั้นจงไปอยู่ในที่นั้น แล้วกลับมาในวันปวารณาเพื่อรับผ้าจำพรรษาของตนเถิด" ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดไปอยู่ในที่นั้นแล้วกลับมาในวันปวารณา พึงถวายผ้าจำพรรษาแก่ภิกษุเหล่านั้นโดยบอกกล่าว เพราะเหตุใดเล่า แม้ภิกษุเหล่านั้นจะยินดี (ในการไป) แต่ก็ไม่ใช่เจ้าของผ้าจำพรรษานั้น และแม้ภิกษุผู้อยู่ประจำอาวาสจะโกรธเคือง ก็ไม่สามารถจะไม่ถวายได้ ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "พึงทำกติกาวัตรว่า 'ข้าวต้มและภัตตาหารในอาวาสนี้ไม่พอสำหรับพวกเราทั้งหมด หากท่านทั้งหลายไปอยู่ในที่ที่เหมาะสมแล้วกลับมา ท่านทั้งหลายจักได้รับผ้าจำพรรษาที่พึงได้แก่ท่าน'" หากภิกษุรูปใดรูปหนึ่งคัดค้านกติกานั้น ก็ถือว่าคัดค้านได้ดีแล้ว หากไม่คัดค้าน กติกานั้นก็ถือว่าทำได้ดีแล้ว พึงถวายแก่ภิกษุเหล่านั้นที่ไปอยู่ในที่อื่นแล้วกลับมาภายหลังโดยบอกกล่าวแก่สงฆ์ ในเวลาบอกกล่าว ไม่พึงคัดค้าน อีกทั้งยังกล่าวไว้ว่า "หากในบรรดาภิกษุผู้อยู่จำพรรษา บางรูปยังไม่ได้รับผ้าจำพรรษา ภิกษุทั้งหลายพึงทำกติกาว่า 'ผ้าจำพรรษาของภิกษุผู้ขาดพรรษา และผ้าจำพรรษาที่จะเกิดขึ้นในบัดนี้ พึงถวายแก่ภิกษุเหล่านี้ (ผู้ขาดพรรษา)' หากทำกติกาเช่นนี้แล้ว ก็เหมือนกับการรับไว้แล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นมาทั้งหมดพึงถวายแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น แม้ผู้ที่จัดหาน้ำดื่มตลอดสามเดือน ดูแลทางเดินในวิหาร ลานเจดีย์ ลานโพธิ์ รดน้ำต้นโพธิ์ แล้วจากไป หรือแม้ลาสิกขาไปแล้ว ก็ยังได้รับผ้าจำพรรษา เพราะผู้นั้นได้กระทำกิจด้วยความขยัน (เหมือนลูกจ้าง) เพราะฉะนั้นจึงได้รับ ส่วนผ้าสังฆิกะที่รับไว้โดยการบอกกล่าว แม้ลาสิกขาไปในระหว่างพรรษา ก็ยังได้รับ แต่หากเป็นผ้าที่รับไว้ตามปัจจัย (ที่ทายกเจาะจงถวายเพื่อการจำพรรษา) ก็ไม่ได้รับ ดังนี้

සචෙ වුට්ඨවස්සො දිසංගමිකො භික්ඛු ආවාසිකස්ස හත්ථතො කිඤ්චිදෙව කප්පියභණ්ඩං ගහෙත්වා ‘‘අසුකකුලෙ මය්හං වස්සාවාසිකං පත්තං, තං ගණ්හථා’’ති වත්වා ගතට්ඨානෙ විබ්භමති, වස්සාවාසිකං සඞ්ඝිකං හොති. සචෙ පන මනුස්සෙ සම්මුඛා සම්පටිච්ඡාපෙත්වා ගච්ඡති, ලභති. ‘‘ඉදං වස්සාවාසිකං අම්හාකං සෙනාසනෙ වුත්ථභික්ඛුනො දෙමා’’ති වුත්තෙ යස්ස ගාහිතං, තස්සෙව හොති. සචෙ පන සෙනාසනසාමිකස්ස පියකම්‍යතාය පුත්තධීතාදයො බහූනි වත්ථානි ආහරිත්වා ‘‘අම්හාකං සෙනාසනෙ දෙමා’’ති දෙන්ති, තත්ථ වස්සූපගතස්ස එකමෙව වත්ථං දාතබ්බං, සෙසානි සඞ්ඝිකානි හොන්ති. වස්සාවාසිකඨිතිකාය ගාහෙතබ්බානි, ඨිතිකාය අසති ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බානි. සෙනාසනෙ වස්සූපගතං භික්ඛුං නිස්සාය උප්පන්නෙන චිත්තප්පසාදෙන බහූනි වත්ථානි ආහරිත්වා ‘‘සෙනාසනස්ස දෙමා’’ති දින්නෙසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘එතස්ස භික්ඛුනො දෙමා’’ති වදන්ති, තස්සෙව හොන්ති.
หากภิกษุผู้ออกพรรษาแล้วประสงค์จะไปสู่ทิศอื่น ถือเอาวัตถุที่ควรแก่สมณะบางอย่างจากมือของภิกษุผู้อยู่ประจำอาวาส แล้วกล่าวว่า "ผ้าจำพรรษาของอาตมาถึงแล้วในตระกูลโน้น ท่านทั้งหลายจงรับผ้าจำพรรษานั้นไว้เถิด" แล้วลาสิกขาไปในที่ที่ไป ผ้าจำพรรษานั้นย่อมเป็นของสงฆ์ แต่หากให้มนุษย์รับรองต่อหน้าแล้วไป ก็ได้รับ เมื่อกล่าวว่า "เราจะถวายผ้าจำพรรษานี้แก่ภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของเรา" ผ้าจำพรรษานั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปที่รับเสนาสนะนั้นเท่านั้น แต่หากบุตรธิดาเป็นต้น นำผ้ามามากมายด้วยความรักใคร่ในเจ้าของเสนาสนะ แล้วถวายว่า "เราจะถวายในเสนาสนะของเรา" พึงถวายผ้าเพียงผืนเดียวแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะนั้น ส่วนที่เหลือเป็นของสงฆ์ พึงรับตามลำดับผ้าจำพรรษา หากไม่มีลำดับ พึงรับตั้งแต่พระเถระผู้ใหญ่เป็นต้นไป แม้ในกรณีที่นำผ้ามามากมายด้วยความเลื่อมใสที่เกิดขึ้นอาศัยภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะ แล้วถวายว่า "เราจะถวายแก่เสนาสนะ" ก็มีนัยเดียวกัน แต่หากวางไว้ที่เท้าแล้วกล่าวว่า "เราจะถวายแก่ภิกษุรูปนี้" ก็ย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น

එකස්ස ගෙහෙ ද්වෙ වස්සාවාසිකානි, පඨමභාගො සාමණෙරස්ස ගාහිතො හොති, දුතියො ථෙරාසනෙ. සො එකං දසහත්ථං, එකං අට්ඨහත්ථං සාටකං පෙසෙති ‘‘වස්සාවාසිකං පත්තභික්ඛූනං දෙථා’’ති, විචිනිත්වා වරභාගං සාමණෙරස්ස දත්වා අනුභාගො ථෙරාසනෙ දාතබ්බො[Pg.292]. සචෙ පන උභොපි ඝරං නෙත්වා භොජෙත්වා සයමෙව පාදමූලෙ ඨපෙති, යං යස්ස දින්නං, තදෙව තස්ස හොති. ඉතො පරං මහාපච්චරියං ආගතනයො හොති – එකස්ස ඝරෙ දහරසාමණෙරස්ස වස්සාවාසිකං පාපුණාති, සො චෙ පුච්ඡති ‘‘අම්හාකං වස්සාවාසිකං කස්ස පත්ත’’න්ති, ‘‘සාමණෙරස්සා’’ති අවත්වා ‘‘දානකාලෙ ජානිස්සසී’’ති වත්වා දානදිවසෙ එකං මහාථෙරං පෙසෙත්වා නීහරාපෙතබ්බං. සචෙ යස්ස වස්සාවාසිකං පත්තං, සො විබ්භමති වා කාලං වා කරොති, මනුස්සා චෙ පුච්ඡන්ති ‘‘කස්ස අම්හාකං වස්සාවාසිකං පත්ත’’න්ති, තෙසං යථාභූතං ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ තෙ වදන්ති ‘‘තුම්හාකං දෙමා’’ති, තස්ස භික්ඛුනො පාපුණාති. අථ සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා දෙන්ති, සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පාපුණාති. සචෙ වස්සූපගතා සුද්ධපංසුකූලිකායෙව හොන්ති, ආනෙත්වා දින්නං වස්සාවාසිකං සෙනාසනපරික්ඛාරං වා කත්වා ඨපෙතබ්බං, බිම්බොහනාදීනි වා කාතබ්බානීති.
ในเรือนของทายกคนหนึ่ง มีผ้าจำพรรษา ๒ ผืน ส่วนแรกตกแก่สามเณร ส่วนที่สองตกแก่ที่นั่งของพระเถระ ทายกนั้นส่งผ้าสาฎกผืนหนึ่งยาว ๑๐ ศอก ผืนหนึ่งยาว ๘ ศอกไป (สั่งว่า) 'จงถวายผ้าจำพรรษาแก่ภิกษุผู้ได้รับแล้ว' เมื่อเลือกแล้ว พึงถวายส่วนที่ดีแก่สามเณร และส่วนที่ด้อยพึงถวายแก่ที่นั่งของพระเถระ แต่ถ้าทายกนำผ้าทั้งสองผืนไปที่เรือน เลี้ยงภัตตาหารแล้ววางไว้ที่ใกล้เท้า (ของภิกษุ) ด้วยตนเอง ผืนใดถวายแก่ผู้ใด ผืนนั้นย่อมเป็นของผู้นั้น จากนี้ไป เป็นนัยที่มาในมหัปปัจจริยะ คือ ในเรือนของทายกคนหนึ่ง ผ้าจำพรรษาตกแก่สามเณรหนุ่ม ถ้าทายกนั้นถามว่า 'ผ้าจำพรรษาของเราตกแก่ใคร?' ไม่พึงบอกว่า 'ตกแก่สามเณร' แต่พึงบอกว่า 'ท่านจักรู้ในเวลาถวาย' แล้วในวันถวาย พึงส่งพระมหาเถระรูปหนึ่งไปให้นำออกมา ถ้าผ้าจำพรรษาตกแก่ผู้ใด ผู้นั้นลาสิกขาหรือมรณภาพ และมนุษย์ทั้งหลายถามว่า 'ผ้าจำพรรษาของเราตกแก่ใคร?' พึงบอกแก่มนุษย์เหล่านั้นตามความเป็นจริง ถ้าพวกเขากล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่ท่าน' ผ้าจำพรรษานั้นย่อมตกแก่ภิกษุ (ผู้บอก) นั้น แต่ถ้าเขาถวายแก่สงฆ์หรือแก่คณะ ย่อมตกแก่สงฆ์หรือแก่คณะ ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรล้วนๆ ผ้าจำพรรษาที่เขานำมาถวายนั้น พึงทำเป็นบริขารเสนาสนะแล้วเก็บไว้ หรือพึงทำเป็นหมอนเป็นต้น

අයං තාව අන්තොවස්සෙ වස්සූපනායිකදිවසවසෙන
เรื่องนี้ (จบ) เพียงเท่านี้ก่อน โดยอำนาจวันเข้าพรรษาในระหว่างพรรษา

සෙනාසනග්ගාහකථා.
เรื่องการรับเสนาสนะ

222. අයමපරොපි උතුකාලෙ අන්තරාමුත්තකො නාම සෙනාසනග්ගාහො වෙදිතබ්බො. දිවසවසෙන හි තිවිධො සෙනාසනග්ගාහො පුරිමකො පච්ඡිමකො අන්තරාමුත්තකොති. වුත්තඤ්හෙතං –
๒๒๒. การรับเสนาสนะแม้อื่นอีกที่ชื่อว่า อันตรมุตตกะ ในฤดูกาล (ที่เหลือ) พึงทราบ ด้วยว่า การรับเสนาสนะมี ๓ อย่าง โดยอำนาจวัน คือ ปุริมกะ ปัจฉิมกะ และอันตรมุตตกะ คำนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า -

‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, සෙනාසනග්ගාහා, පුරිමකො පච්ඡිමකො අන්තරාමුත්තකො. අපරජ්ජුගතාය ආසාළ්හියා පුරිමකො ගාහෙතබ්බො, මාසගතාය ආසාළ්හියා පච්ඡිමකො ගාහෙතබ්බො, අපරජ්ජුගතාය පවාරණාය ආයතිං වස්සාවාසත්ථාය අන්තරාමුත්තකො ගාහෙතබ්බො’’ති (මහාව. 318).
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การรับเสนาสนะ ๓ อย่างเหล่านี้ คือ ปุริมกะ ปัจฉิมกะ และอันตรมุตตกะ การรับเสนาสนะปุริมกะ พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ การรับเสนาสนะปัจฉิมกะ พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๙ การรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ เพื่ออยู่จำพรรษาในกาลต่อไป พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑

එතෙසු (චූළව. අට්ඨ. 318) තීසු සෙනාසනග්ගාහෙසු පුරිමකො පච්ඡිමකො චාති ඉමෙ ද්වෙ ගාහා ථාවරා, අන්තරාමුත්තකො පන සෙනාසනපටිජග්ගනත්ථං භගවතා අනුඤ්ඤාතො. තථා හි එකස්මිං විහාරෙ මහාලාභං සෙනාසනං හොති, සෙනාසනසාමිකා වස්සූපගතං භික්ඛුං සබ්බපච්චයෙහි සක්කච්චං උපට්ඨහිත්වා පවාරෙත්වා ගමනකාලෙ බහුං සමණපරික්ඛාරං දෙන්ති, මහාථෙරා දූරතොව ආගන්ත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ තං [Pg.293] ගහෙත්වා ඵාසුං වසිත්වා වුට්ඨවස්සා ලාභං ගණ්හිත්වා පක්කමන්ති. ආවාසිකා ‘‘මයං එත්ථුප්පන්නං ලාභං න ලභාම, නිච්චං ආගන්තුකමහාථෙරාව ලභන්ති, තෙයෙව නං ආගන්ත්වා පටිජග්ගිස්සන්තී’’ති පලුජ්ජන්තම්පි න ඔලොකෙන්ති. භගවා තස්ස පටිජග්ගනත්ථං ‘‘අපරජ්ජුගතාය පවාරණාය ආයතිං වස්සාවාසත්ථාය අන්තරාමුත්තකො ගාහෙතබ්බො’’ති ආහ.
ในบรรดาการรับเสนาสนะ ๓ อย่างเหล่านี้ การรับเสนาสนะปุริมกะและปัจฉิมกะ ๒ อย่างนี้เป็นของถาวร ส่วนการรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตไว้เพื่อการดูแลรักษาเสนาสนะ ด้วยว่า ในวิหารแห่งหนึ่ง เสนาสนะมีลาภมาก เจ้าของเสนาสนะอุปัฏฐากภิกษุผู้อยู่จำพรรษาด้วยปัจจัยทั้งปวงโดยเคารพ ปวารณาแล้ว เมื่อถึงเวลาไป ก็ถวายบริขารสมณะเป็นอันมาก พระมหาเถระทั้งหลายมาแต่ไกล รับเสนาสนะนั้นในวันเข้าพรรษา อยู่สบายแล้ว เมื่อออกพรรษา ก็รับลาภแล้วหลีกไป ภิกษุผู้อยู่ประจำ (คิดว่า) 'พวกเราไม่ได้ลาภที่เกิดขึ้นในที่นี้ พระมหาเถระผู้มาใหม่เท่านั้นย่อมได้ พระมหาเถระเหล่านั้นแหละจักมาดูแลรักษาเสนาสนะนั้น' แม้เสนาสนะจะทรุดโทรมไปก็ไม่ดูแล พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า 'การรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ เพื่ออยู่จำพรรษาในกาลต่อไป พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑' เพื่อการดูแลรักษาเสนาสนะนั้น

තං ගාහෙන්තෙන සඞ්ඝත්ථෙරො වත්තබ්බො ‘‘භන්තෙ, අන්තරාමුත්තකසෙනාසනං ගණ්හථා’’ති. සචෙ ගණ්හාති, දාතබ්බං. නො චෙ, එතෙනෙව උපායෙන අනුථෙරං ආදිං කත්වා යො ගණ්හාති, තස්ස අන්තමසො සාමණෙරස්සපි දාතබ්බං. තෙන තං සෙනාසනං අට්ඨ මාසෙ පටිජග්ගිතබ්බං, ඡදනභිත්තිභූමීසු යං කිඤ්චි ඛණ්ඩං වා ඵුල්ලං වා හොති, තං සබ්බං පටිසඞ්ඛරිතබ්බං. උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීහි දිවසං ඛෙපෙත්වා රත්තිං තත්ථ වසිතුං වට්ටති, රත්තිං පරිවෙණෙ වසිත්වා තත්ථ දිවසං ඛෙපෙතුම්පි වට්ටති, රත්තින්දිවං තත්ථෙව වසිතුම්පි වට්ටති, උතුකාලෙ ආගතානං වුඩ්ඪානං න පටිබාහිතබ්බං. වස්සූපනායිකදිවසෙ පන සම්පත්තෙ සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘මය්හං ඉදං පන සෙනාසනං දෙථා’’ති වදති, න ලභති. ‘‘භන්තෙ, ඉදං අන්තරාමුත්තකං ගහෙත්වා එකෙන භික්ඛුනා පටිජග්ගිත’’න්ති වත්වා න දාතබ්බං, අට්ඨ මාසෙ පටිජග්ගිතභික්ඛුස්සෙව ගාහිතං හොති. යස්මිං පන සෙනාසනෙ එකසංවච්ඡරෙ ද්වික්ඛත්තුං පච්චයෙ දෙන්ති ඡමාසච්චයෙන ඡමාසච්චයෙන, තං අන්තරාමුත්තකං න ගාහෙතබ්බං. යස්මිං වා තික්ඛත්තුං දෙන්ති චතුමාසච්චයෙන චතුමාසච්චයෙන, යස්මිං වා චතුක්ඛත්තුං දෙන්ති තෙමාසච්චයෙන තෙමාසච්චයෙන, තං අන්තරාමුත්තකං න ගාහෙතබ්බං. පච්චයෙනෙව හි තං පටිජග්ගනං ලභිස්සති. යස්මිං පන එකසංවච්ඡරෙ සකිදෙව බහූ පච්චයෙ දෙන්ති, එතං අන්තරාමුත්තකං ගාහෙතබ්බන්ති.
ภิกษุผู้จะให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น พึงบอกพระสังฆเถระว่า 'ท่านขอรับ โปรดรับเสนาสนะอันตรมุตตกะเถิด' ถ้าท่านรับ ก็พึงให้ ถ้าไม่รับ พึงใช้วิธีนี้โดยเริ่มแต่พระอนุเถระเป็นต้น ภิกษุรูปใดรับ พึงให้แก่ภิกษุรูปนั้น โดยที่สุดแม้แก่สามเณรก็พึงให้ ภิกษุผู้รับนั้น พึงดูแลรักษาเสนาสนะนั้นตลอด ๘ เดือน สิ่งใดที่ชำรุดหรือแตกพังในส่วนหลังคา ฝาผนัง และพื้น พึงซ่อมแซมสิ่งนั้นทั้งหมด พึงใช้เวลาในวันด้วยการเรียนและการสอบถามเป็นต้น แล้วพึงอยู่ในเสนาสนะนั้นในกลางคืนก็ได้ พึงอยู่ในบริเวณในกลางคืน แล้วใช้เวลาในวันในเสนาสนะนั้นก็ได้ พึงอยู่ทั้งกลางวันกลางคืนในเสนาสนะนั้นนั่นแหละก็ได้ ไม่พึงห้ามพระเถระผู้มาในฤดูกาล (ที่เหลือ) แต่เมื่อถึงวันเข้าพรรษา ถ้าพระสังฆเถระกล่าวว่า 'จงให้เสนาสนะนี้แก่ข้าพเจ้า' ท่านย่อมไม่ได้ พึงบอกว่า 'ท่านขอรับ เสนาสนะอันตรมุตตกะนี้ ภิกษุรูปหนึ่งรับดูแลรักษามาตลอด ๘ เดือนแล้ว' แล้วไม่พึงให้ เป็นอันภิกษุผู้ดูแลรักษาตลอด ๘ เดือนนั่นเองรับไว้แล้ว ส่วนในเสนาสนะใด ทายกถวายปัจจัย ๒ ครั้งในหนึ่งปี โดยล่วงไป ๖ เดือนๆ ไม่พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น หรือในเสนาสนะใด ทายกถวาย ๓ ครั้ง โดยล่วงไป ๔ เดือนๆ หรือในเสนาสนะใด ทายกถวาย ๔ ครั้ง โดยล่วงไป ๓ เดือนๆ ไม่พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะเช่นนั้น เพราะเสนาสนะนั้นจักได้รับการดูแลรักษาด้วยปัจจัยนั่นเอง ส่วนในเสนาสนะใด ทายกถวายปัจจัยมากเพียงครั้งเดียวในหนึ่งปี พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนี้ พึงทราบดังนี้

223. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අකතං වා විහාරං විප්පකතං වා නවකම්මං දාතුං, ඛුද්දකෙ විහාරෙ කම්මං ඔලොකෙත්වා ඡප්පඤ්චවස්සිකං නවකම්මං දාතුං, අඩ්ඪයොගෙ කම්මං ඔලොකෙත්වා සත්තට්ඨවස්සිකං නවකම්මං දාතුං, මහල්ලකෙ විහාරෙ පාසාදෙ වා කම්මං ඔලොකෙත්වා දසද්වාදසවස්සිකං නවකම්මං දාතු’’න්ති (චූළව. 323) වචනතො අකතං විප්පකතං වා සෙනාසනං එකස්ස භික්ඛුනො අපලොකනෙන වා කම්මවාචාය වා සාවෙත්වා නවකම්මං [Pg.294] කත්වා වසිතුං යථාවුත්තකාලපරිච්ඡෙදවසෙන දාතබ්බං. නවකම්මිකො භික්ඛු අන්තොවස්සෙ තං ආවාසං ලභති, උතුකාලෙ පටිබාහිතුං න ලභති. ලද්ධනවකම්මෙන පන භික්ඛුනා වාසිඵරසුනිඛාදනාදීනි ගහෙත්වා සයං න කාතබ්බං, කතාකතං ජානිතබ්බං. සචෙ සො ආවාසො ජීරති, ආවාසසාමිකස්ස වා තස්ස වංසෙ උප්පන්නස්ස වා කස්සචි කථෙතබ්බං ‘‘ආවාසො තෙ නස්සති, ජග්ගථ එතං ආවාස’’න්ති. සචෙ සො න සක්කොති, භික්ඛූහි ඤාතීහි වා උපට්ඨාකෙහි වා සමාදාපෙත්වා ජග්ගිතබ්බො. සචෙ තෙපි න සක්කොන්ති, සඞ්ඝිකෙන පච්චයෙන ජග්ගිතබ්බො, තස්මිම්පි අසති එකං ආවාසං විස්සජ්ජෙත්වා අවසෙසා ජග්ගිතබ්බා, බහූ විස්සජ්ජෙත්වා එකං සණ්ඨපෙතුම්පි වට්ටතියෙව.
๒๒๓. ด้วยบทว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มอบการงานใหม่ (นวกรรม) แก่เสนาสนะที่ยังไม่ได้ทำ หรือที่ทำยังไม่เสร็จสิ้น อนุญาตให้มอบการงานใหม่แก่เสนาสนะขนาดเล็กที่พิจารณาดูการงานแล้วว่าควรทำ ๕-๖ ปี แก่อัฑฒโยคที่พิจารณาดูการงานแล้วว่าควรทำ ๗-๘ ปี แก่วิหารใหญ่หรือปราสาทที่พิจารณาดูการงานแล้วว่าควรทำ ๑๐-๑๒ ปี' พึงมอบเสนาสนะที่ยังไม่ได้ทำ หรือที่ทำยังไม่เสร็จสิ้น แก่ภิกษุรูปหนึ่ง ด้วยการบอกกล่าว (อปโลกน์) หรือด้วยกรรมวาจา เพื่อให้ทำนวกรรมแล้วอยู่จำพรรษา ตามกำหนดเวลาที่กล่าวไว้แล้ว ภิกษุผู้ทำนวกรรมนั้นย่อมได้อาวาสนั้นในระหว่างพรรษา ในฤดูกาล (นอกพรรษา) (เจ้าของ) ไม่ได้เพื่อจะห้าม (ภิกษุนั้น) แต่ภิกษุผู้ได้รับนวกรรมแล้ว ไม่พึงถือเอามีดถาก ขวาน และสิ่ว เป็นต้น ทำเอง พึงตรวจตราสิ่งที่ทำแล้วและยังไม่ได้ทำ ถ้าอาวาสนั้นทรุดโทรมไป พึงบอกแก่เจ้าของอาวาส หรือแก่ผู้ที่เกิดในตระกูลของเจ้าของอาวาสนั้นว่า 'อาวาสของท่านกำลังเสียหาย พวกท่านจงดูแลรักษาอาวาสนี้เถิด' ถ้าเจ้าของอาวาสนั้นไม่สามารถทำได้ ภิกษุทั้งหลายพึงชักชวนญาติหรืออุปัฏฐากให้ดูแลรักษา ถ้าแม้คนเหล่านั้นก็ไม่สามารถทำได้ พึงดูแลรักษาด้วยปัจจัยของสงฆ์ เมื่อปัจจัยของสงฆ์นั้นไม่มี พึงสละอาวาสหลังหนึ่งแล้วดูแลรักษาอาวาสที่เหลือ จะสละอาวาสหลายหลังเพื่อดำรงรักษาไว้เพียงหลังเดียวก็ควรแท้

දුබ්භික්ඛෙ භික්ඛූසු පක්කන්තෙසු සබ්බෙ ආවාසා නස්සන්ති, තස්මා එකං වා ද්වෙ වා තයො වා ආවාසෙ විස්සජ්ජෙත්වා තතො යාගුභත්තචීවරාදීනි පරිභුඤ්ජන්තෙහි සෙසාවාසා ජග්ගිතබ්බායෙව.
ในคราวทุพภิกขภัย เมื่อภิกษุทั้งหลายหลีกไปแล้ว อาวาสทั้งหมดก็ย่อมเสียหายไป เพราะฉะนั้น พึงสละอาวาสหนึ่งหลัง หรือสองหลัง หรือสามหลัง แล้วภิกษุทั้งหลายผู้บริโภคยาคู ภัต และจีวร เป็นต้น ที่เกิดขึ้นจากทรัพย์ที่สละนั้น พึงดูแลรักษาอาวาสที่เหลือทั้งหลายนั่นแล

කුරුන්දියං පන වුත්තං ‘‘සඞ්ඝිකෙ පච්චයෙ අසති එකො භික්ඛු ‘තුය්හං එකමඤ්චට්ඨානං ගහෙත්වා ජග්ගාහී’ති වත්තබ්බො. සචෙ බහුතරං ඉච්ඡති, තිභාගං වා උපඩ්ඪභාගං වා දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බං. අථ ථම්භමත්තමෙවෙත්ථ අවසිට්ඨං, බහුකම්මං කාතබ්බන්ති න ඉච්ඡති, ‘තුය්හං පුග්ගලිකමෙව කත්වා ජග්ගාහී’ති දාතබ්බං. එවම්පි හි ‘සඞ්ඝස්ස භණ්ඩකඨපනට්ඨානඤ්ච නවකානඤ්ච වසනට්ඨානං ලභිස්සතී’ති ජග්ගාපෙතබ්බො. එවං ජග්ගිතො පන තස්මිං ජීවන්තෙ පුග්ගලිකො හොති, මතෙ සඞ්ඝිකොව. සචෙ සද්ධිවිහාරිකානං දාතුකාමො හොති, කම්මං ඔලොකෙත්වා තිභාගං වා උපඩ්ඪං වා පුග්ගලිකං කත්වා ජග්ගාපෙතබ්බො. එවඤ්හි සද්ධිවිහාරිකානං දාතුං ලභති. එවං ජග්ගනකෙ පන අසති එකං ආවාසං විස්සජ්ජෙත්වාතිආදිනා නයෙන ජග්ගාපෙතබ්බො’’ති වුත්තං. ඉදම්පි ච අඤ්ඤං තත්ථෙව වුත්තං.
ในคัมภีร์คุรุนทีกล่าวไว้ว่า 'เมื่อไม่มีปัจจัยของสงฆ์ พึงบอกภิกษุรูปหนึ่งว่า ท่านจงรับเอาที่ตั้งเตียงหนึ่งที่แล้วดูแลรักษาเถิด' ถ้าภิกษุนั้นปรารถนามากยิ่งขึ้น พึงให้ส่วนหนึ่งในสามส่วน หรือครึ่งหนึ่งแล้วให้ดูแลรักษาไปเถิด ก็ถ้าในอาวาสนี้เหลือเพียงแค่เสา และภิกษุนั้นไม่ปรารถนาที่จะทำงานมาก เพราะเห็นว่ามีการงานที่ต้องทำมาก พึงให้ดูแลรักษาโดยทำให้เป็นของส่วนตัวของท่านเองไปเลย เพราะแม้ให้ดูแลรักษาอย่างนี้ ก็จักได้สถานที่สำหรับเก็บพัสดุของสงฆ์ และที่อยู่ของภิกษุผู้บวชใหม่ อาวาสที่ดูแลรักษาอย่างนี้ เมื่อผู้นั้นยังมีชีวิตอยู่ ย่อมเป็นของส่วนตัว แต่เมื่อมรณภาพแล้ว ย่อมเป็นของสงฆ์นั่นแล ถ้าภิกษุนั้นปรารถนาจะให้แก่สัทธิวิหาริกทั้งหลาย พึงพิจารณาดูการงานแล้วทำให้เป็นของส่วนตัวส่วนหนึ่งในสามส่วน หรือครึ่งหนึ่งแล้วให้ดูแลรักษาไปเถิด เพราะทำอย่างนี้จึงจะสามารถให้แก่สัทธิวิหาริกทั้งหลายได้ แต่เมื่อไม่มีผู้ดูแลรักษาอย่างนี้ พึงให้ดูแลรักษาด้วยนัยมีอาทิว่า พึงสละอาวาสแห่งหนึ่ง ดังนี้ คำนี้และคำอื่นก็กล่าวไว้ในคุรุนทีนั้นนั่นเอง

ද්වෙ භික්ඛූ සඞ්ඝිකභූමිං ගහෙත්වා සොධෙත්වා සඞ්ඝිකසෙනාසනං කරොන්ති, යෙන සා භූමි පඨමං ගහිතා, සො සාමී. උභොපි පුග්ගලිකං කරොන්ති, සොයෙව සාමී. සො සඞ්ඝිකං කරොති, ඉතරො පුග්ගලිකං කරොති, අඤ්ඤං චෙ බහු සෙනාසනට්ඨානං අත්ථි, පුග්ගලිකං කරොන්තොපි න වාරෙතබ්බො. අඤ්ඤස්මිං පන තාදිසෙ පතිරූපෙ ඨානෙ අසති [Pg.295] තං පටිබාහිත්වා සඞ්ඝිකං කරොන්තෙනෙව කාතබ්බං. යං පන තස්ස තත්ථ වයකම්මං කතං, තං දාතබ්බං. සචෙ පන කතාවාසෙ වා ආවාසකරණට්ඨානෙ වා ඡායූපගඵලූපගා රුක්ඛා හොන්ති, අපලොකෙත්වා හාරෙතබ්බා. පුග්ගලිකා චෙ හොන්ති, සාමිකා ආපුච්ඡිතබ්බා. නො චෙ දෙන්ති, යාවතතියකං ආපුච්ඡිත්වා ‘‘රුක්ඛඅග්ඝනකමූලං දස්සාමා’’ති හාරෙතබ්බා.
ภิกษุสองรูปถือเอาที่ดินของสงฆ์แล้วถากถางให้สะอาด แล้วสร้างเสนาสนะของสงฆ์ ภิกษุใดถือเอาที่ดินนั้นก่อน ภิกษุนั้นเป็นเจ้าของ (ผู้มีอำนาจ) ถ้าภิกษุทั้งสองรูปทำเป็นของส่วนตัว ภิกษุรูปนั้นนั่นเองเป็นเจ้าของ ถ้าภิกษุรูปหนึ่งสร้างวิหารของสงฆ์ และอีกรูปหนึ่งทำเสนาสนะส่วนตัว หากมีที่ตั้งเสนาสนะอื่นอีกมาก ก็ไม่พึงห้ามภิกษุผู้กำลังทำเสนาสนะส่วนตัวนั้น แต่ถ้าไม่มีที่อันสมควรเช่นนั้นในที่อื่น พึงห้ามภิกษุนั้นแล้วพึงให้ภิกษุผู้กำลังสร้างของสงฆ์เท่านั้นทำไป ส่วนค่าใช้จ่ายและแรงงานที่ภิกษุนั้นทำไว้ในวิหารนั้น พึงมอบให้แก่ภิกษุนั้น ถ้าในอาวาสที่สร้างเสร็จแล้ว หรือในที่ที่จะสร้างอาวาส มีต้นไม้ที่ให้ร่มเงาและต้นไม้ที่ให้ผล พึงบอกกล่าว (สงฆ์) แล้วให้รื้อถอนไป ถ้าเป็นของส่วนตัว พึงสอบถามเจ้าของ ถ้าเจ้าของไม่ให้ พึงสอบถามจนถึงสามครั้งแล้วบอกว่า 'จักให้มูลค่าที่สมควรแก่ต้นไม้' แล้วจึงให้รื้อถอนไป

224. යො පන සඞ්ඝිකං වල්ලිමත්තම්පි අග්ගහෙත්වා ආහරිමෙන උපකරණෙන සඞ්ඝිකාය භූමියා පුග්ගලිකවිහාරං කාරෙති, උපඩ්ඪං සඞ්ඝිකං හොති, උපඩ්ඪං පුග්ගලිකං. පාසාදො චෙ හොති, හෙට්ඨාපාසාදො සඞ්ඝිකො, උපරි පුග්ගලිකො. සචෙ යො හෙට්ඨාපාසාදං ඉච්ඡති, හෙට්ඨාපාසාදං තස්ස හොති. අථ හෙට්ඨා ච උපරි ච ඉච්ඡති, උභයත්ථ උපඩ්ඪං ලභති. ද්වෙ සෙනාසනානි කාරෙති, එකං සඞ්ඝිකං, එකං පුග්ගලිකං. සචෙ විහාරෙ උට්ඨිතෙන දබ්බසම්භාරෙන කාරෙති, තිභාගං ලභති. සචෙ අකතට්ඨානෙ චයං වා පමුඛං වා කරොති බහිකුට්ටෙ, උපඩ්ඪං සඞ්ඝස්ස, උපඩ්ඪං තස්ස. අථ මහන්තං විසමං පූරෙත්වා අපදෙ පදං දස්සෙත්වා කතං හොති, අනිස්සරො තත්ථ සඞ්ඝො.
๒๒๔. ภิกษุใดไม่รับแม้เพียงเถาวัลย์ของสงฆ์ แต่สร้างวิหารส่วนตัวบนที่ดินของสงฆ์ด้วยอุปกรณ์ที่นำมาเอง ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของสงฆ์ ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของส่วนตัว ถ้าเป็นปราสาท ปราสาทชั้นล่างเป็นของสงฆ์ ปราสาทชั้นบนเป็นของส่วนตัว ถ้าภิกษุใดปรารถนาปราสาทชั้นล่าง ปราสาทชั้นล่างย่อมเป็นของภิกษุนั้น ก็ถ้าปรารถนาทั้งชั้นล่างและชั้นบน ย่อมได้ส่วนแบ่งครึ่งหนึ่งในทั้งสองที่ ถ้าสร้างเสนาสนะสองหลัง หลังหนึ่งเป็นของสงฆ์ หลังหนึ่งเป็นของส่วนตัว ถ้าสร้างด้วยวัสดุอุปกรณ์ที่เกิดขึ้นในวิหาร ย่อมได้ส่วนแบ่งหนึ่งในสามส่วน ถ้าก่อผนังหรือมุขหน้าในที่ที่ยังไม่ได้ทำที่ผนังภายนอก ครึ่งหนึ่งเป็นของสงฆ์ ครึ่งหนึ่งเป็นของผู้นั้น ก็ถ้าถมที่ที่ไม่ราบเรียบขนาดใหญ่ หรือกำหนดที่ตั้งในที่ที่มิใช่ที่ตั้ง (คือที่ที่ยังไม่ได้บุกเบิก) แล้วทำขึ้น สงฆ์ไม่มีความเป็นใหญ่ในอาวาสนั้น

සචෙ භික්ඛු සඞ්ඝිකවිහාරතො ගොපානසිආදීනි ගහෙත්වා අඤ්ඤස්මිං සඞ්ඝිකාවාසෙ යොජෙති, සුයොජිතානි. පුග්ගලිකාවාසෙ යොජෙන්තෙහි පන මූලං වා දාතබ්බං, පටිපාකතිකං වා කාතබ්බං. ඡඩ්ඩිතවිහාරතො මඤ්චපීඨාදීනි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො උද්ධාරෙයෙව භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ‘‘පුන ආවාසිකකාලෙ දස්සාමී’’ති ගහෙත්වා සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං සුනට්ඨං, ජිණ්ණං සුජිණ්ණං. අරොගං චෙ, පාකතිකං කාතබ්බං, පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං වා ජිණ්ණං වා ගීවා හොති. තතො ද්වාරවාතපානාදීනි සඞ්ඝිකාවාසෙ වා පුග්ගලිකාවාසෙ වා යොජිතානි, පටිදාතබ්බානියෙව. සචෙ කොචි සඞ්ඝිකො විහාරො උන්ද්‍රියති, යං තත්ථ මඤ්චපීඨාදිකං, තං ගුත්තත්ථාය අඤ්ඤත්‍ර හරිතුං වට්ටති. තස්මා අඤ්ඤත්‍ර හරිත්වා සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං සුනට්ඨං, ජිණ්ණං සුජිණ්ණං. සචෙ අරොගං, තස්මිං විහාරෙ පටිසඞ්ඛතෙ පුන පාකතිකං කාතබ්බං. පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජතො නට්ඨං වා ජිණ්ණං වා ගීවා හොති, තස්මිං පටිසඞ්ඛතෙ දාතබ්බමෙව. අයං සෙනාසනග්ගාහකථා.
ถ้าภิกษุถือเอาไม้กลอนเป็นต้นจากวิหารของสงฆ์ที่พังลง แล้วนำไปประกอบในอาวาสของสงฆ์อื่น ชื่อว่าประกอบดีแล้ว แต่ถ้าผู้ประสงค์จะนำไปประกอบในอาวาสส่วนตัว พึงให้ราคา หรือพึงทำของเดิมคืนไป ภิกษุผู้ถือเอาเตียงตั่งเป็นต้นจากวิหารที่ทิ้งแล้วด้วยจิตคิดจะขโมย พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของตั้งแต่ยกขึ้นนั่นเอง ถ้าภิกษุถือเอาไปโดยคิดว่า “จักให้คืนเมื่อถึงเวลาที่อยู่ประจำอาวาส” แล้วบริโภคด้วยการบริโภคของสงฆ์ ถ้าเสียหาย ชื่อว่าเสียหายดีแล้ว ถ้าชำรุด ชื่อว่าชำรุดดีแล้ว ถ้าไม่เสียหาย (ยังดีอยู่) เมื่อซ่อมแซมวิหารที่พังนั้นแล้ว พึงทำให้เป็นปกติ แต่ถ้าบริโภคด้วยการบริโภคส่วนตัว ถ้าเสียหายหรือชำรุด ย่อมเป็นหนี้ ประตูหน้าต่างเป็นต้นที่นำมาจากอาวาสที่ทิ้งแล้วนั้น ถ้าประกอบในอาวาสของสงฆ์หรือในอาวาสส่วนตัว พึงให้คืนเท่านั้น ถ้าวิหารของสงฆ์บางอย่างพัง สิ่งของมีเตียงตั่งเป็นต้นที่มีอยู่ในวิหารที่พังนั้น ย่อมควรที่จะนำไปเก็บรักษาไว้ในที่อื่น เพราะฉะนั้น เมื่อนำไปเก็บรักษาไว้ในที่อื่นแล้วบริโภคด้วยการบริโภคของสงฆ์ ถ้าเสียหาย ชื่อว่าเสียหายดีแล้ว ถ้าชำรุด ชื่อว่าชำรุดดีแล้ว ถ้าไม่เสียหาย (ยังดีอยู่) เมื่อซ่อมแซมวิหารนั้นแล้ว พึงทำให้เป็นปกติ ถ้าบริโภคด้วยการบริโภคส่วนตัว ถ้าเสียหายหรือชำรุด ย่อมเป็นหนี้ เมื่อเสนาสนะที่พังนั้นได้รับการซ่อมแซมแล้ว พึงให้คืนเท่านั้น นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับการรับเสนาสนะ

225. අයං [Pg.296] පනෙත්ථ චතුපච්චයසාධාරණකථා (චූළව. අට්ඨ. 325 පක්ඛිකභත්තාදිකථා) – සම්මතෙන අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකෙන භික්ඛුනා චීවරකම්මං කරොන්තස්ස ‘‘සූචිං දෙහී’’ති වදතො එකා දීඝා, එකා රස්සාති ද්වෙ සූචියො දාතබ්බා. ‘‘අවිභත්තං සඞ්ඝිකභණ්ඩ’’න්ති පුච්ඡිතබ්බකිච්චං නත්ථි. පිප්ඵලත්ථිකස්ස එකො පිප්ඵලකො, කන්තාරං පටිපජ්ජිතුකාමස්ස උපාහනයුගළං, කායබන්ධනත්ථිකස්ස කායබන්ධනං, ‘‘අංසබද්ධකො මෙ ජිණ්ණො’’ති ආගතස්ස අංසබද්ධකො, පරිස්සාවනත්ථිකස්ස පරිස්සාවනං දාතබ්බං, ධම්මකරණත්ථිකස්ස ධම්මකරණො. සචෙ පට්ටකො න හොති, ධම්මකරණො පට්ටකෙන සද්ධිං දාතබ්බො. ‘‘ආගන්තුකපත්තං ආරොපෙස්සාමී’’ති යාචන්තස්ස කුසියා ච අඩ්ඪකුසියා ච පහොනකං දාතබ්බං. ‘‘මණ්ඩලං නප්පහොතී’’ති ආගතස්ස මණ්ඩලං එකං දාතබ්බං, අඩ්ඪමණ්ඩලානි ද්වෙ දාතබ්බානි, ද්වෙ මණ්ඩලානි යාචන්තස්ස න දාතබ්බානි. අනුවාතපරිභණ්ඩත්ථිකස්ස එකස්ස චීවරස්ස පහොනකං දාතබ්බං, සප්පිනවනීතාදිඅත්ථිකස්ස ගිලානස්ස එකං භෙසජ්ජං නාළිමත්තං කත්වා තතො තතියකොට්ඨාසො දාතබ්බො. එවං තීණි දිවසානි දත්වා නාළියා පරිපුණ්ණාය චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා දාතබ්බං, ගුළපිණ්ඩෙපි එකදිවසං තතියභාගො දාතබ්බො. එවං තීහි දිවසෙහි නිට්ඨිතෙ පිණ්ඩෙ තතො පරං සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා දාතබ්බං. සම්මන්නිත්වා ඨපිතයාගුභාජකාදීහි ච භාජනීයට්ඨානං ආගතමනුස්සානං අනාපුච්ඡිත්වාව උපඩ්ඪභාගො දාතබ්බො. අසම්මතෙහි පන අපලොකෙත්වා දාතබ්බොති.
๒๒๕. นี้เป็นเรื่องทั่วไปเกี่ยวกับปัจจัยสี่ในที่นี้ (อรรถกถาจุลวรรค 325 เรื่องภัตตาหารประจำปักษ์เป็นต้น) – ภิกษุผู้ได้รับสมมติให้เป็นผู้แจกจ่ายของเล็กน้อย เมื่อภิกษุผู้กำลังทำจีวรกรรมกล่าวว่า “จงให้เข็ม” พึงให้เข็มสองเล่ม คือเล่มหนึ่งยาว เล่มหนึ่งสั้น ไม่จำเป็นต้องถามว่า “สิ่งของของสงฆ์ยังไม่ได้แบ่งหรือ” แก่ผู้ต้องการมีดเล็ก พึงให้มีดเล็กหนึ่งเล่ม แก่ภิกษุผู้ประสงค์จะเดินทางไกล พึงให้รองเท้าหนึ่งคู่ แก่ผู้ต้องการประคดเอว พึงให้ประคดเอว แก่ภิกษุผู้มาบอกว่า “สายรัดบาตรของอาตมาเก่าแล้ว” พึงให้สายรัดบาตร แก่ผู้ต้องการผ้ากรองน้ำ พึงให้ผ้ากรองน้ำ แก่ผู้ต้องการธัมมกรก พึงให้ธัมมกรก ถ้าไม่มีผ้าสำหรับธัมมกรก พึงให้ธัมมกรกพร้อมผ้าสำหรับธัมมกรก แก่ภิกษุผู้ขอว่า “จักติดผ้าทาบ” พึงให้พอสำหรับผ้ากุสิและผ้าอัฑฒกุสิ แก่ภิกษุผู้มาบอกว่า “ผ้าวงกลมไม่พอ” พึงให้ผ้าวงกลมหนึ่งผืน ผ้าอัฑฒมณฑลพึงให้สองผืน แต่ไม่พึงให้ผ้าวงกลมสองผืนแก่ผู้ขอ แก่ผู้ต้องการผ้าอนุวาตและผ้าปริภัณฑ์ พึงให้พอสำหรับจีวรหนึ่งผืน แก่ภิกษุอาพาธผู้ต้องการเนยใส เนยข้นเป็นต้น พึงทำยาหนึ่งอย่างให้มีปริมาณหนึ่งทะนาน แล้วพึงให้ส่วนหนึ่งในสามส่วนจากนั้น พึงให้เช่นนี้สามวัน เมื่อครบหนึ่งทะนานแล้ว ตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป พึงสอบถามสงฆ์แล้วจึงให้ ส่วนก้อนน้ำอ้อยก็พึงให้ส่วนหนึ่งในสามส่วนในวันหนึ่ง พึงให้เช่นนี้สามวัน เมื่อก้อนน้ำอ้อยหมดแล้ว ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป พึงสอบถามสงฆ์แล้วจึงให้ และภิกษุผู้ได้รับสมมติให้แจกจ่ายข้าวต้มเป็นต้น พึงให้กึ่งหนึ่งแก่ผู้ที่มายังที่แจกจ่ายโดยไม่ต้องสอบถาม แต่สำหรับภิกษุผู้ไม่ได้รับสมมติ พึงบอกแจ้งสงฆ์แล้วจึงให้ ดังนี้

සඞ්ඝස්ස සන්තකං සම්මතෙන වා ආණත්තෙහි වා ආරාමිකාදීහි දීයමානං, ගිහීනඤ්ච සන්තකං සාමිකෙන වා ආණත්තෙන වා දීයමානං ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති අසන්තං පුග්ගලං වත්වා ගණ්හතො භණ්ඩාදෙය්‍යං. අඤ්ඤෙන දීයමානං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසම්මතෙන වා අනාණත්තෙන වා දීයමානෙ ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වත්වා වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හන්තො උද්ධාරෙයෙව භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ඉතරෙහි දීයමානං එවං ගණ්හතො භණ්ඩාදෙය්‍යං සාමිකෙන පන ‘‘ඉමස්ස දෙහී’’ති දාපිතං වා සයං දින්නං වා සුදින්නන්ති අයං සබ්බට්ඨකථාවිනිච්ඡයතො සාරො.
ทรัพย์ของสงฆ์ที่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ หรืออารามิกเป็นต้นที่ได้รับคำสั่งกำลังให้ และทรัพย์ของคฤหัสถ์ที่เจ้าของ หรือผู้ที่ได้รับคำสั่งกำลังให้ แก่ผู้รับที่กล่าวถึงบุคคลที่ไม่มีอยู่ว่า “จงให้ส่วนของผู้อื่น” ย่อมเป็นหนี้ค่าของ ภิกษุผู้รับสิ่งของที่ผู้อื่น (นอกจากผู้ได้รับสมมติ เจ้าของ หรือผู้ที่ได้รับคำสั่ง) กำลังให้ พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของ ภิกษุผู้ไม่ได้รับสมมติ หรือผู้ที่ภิกษุผู้ได้รับสมมติไม่ได้สั่งให้ เมื่อกำลังให้สิ่งของ ถ้ากล่าวว่า “จงให้ส่วนอื่นอีก (นอกจากส่วนที่ฉันได้)” หรือนับพรรษาโกงแล้วรับเอา พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของตั้งแต่ยกขึ้นนั่นเอง ส่วนผู้ได้รับสมมติและผู้ที่ได้รับคำสั่ง เมื่อกำลังให้สิ่งของ ถ้าผู้รับกล่าวอย่างนี้ หรือนับพรรษาโกงแล้วรับเอา ย่อมเป็นหนี้ค่าของ ก็ในกรณีที่รับเอาของสงฆ์โดยกล่าวว่า “จงให้อีก” นอกจากคำวินิจฉัยในส่วนอื่น จักกล่าวคำวินิจฉัยในส่วนอื่นอีก ทรัพย์ที่เจ้าของให้แก่ภิกษุผู้กล่าวว่า “จงให้ส่วนอื่น” หรือที่ให้เอง ชื่อว่าให้ดีแล้ว นี้เป็นสาระแห่งคำวินิจฉัยจากอรรถกถาทั้งปวง

පිණ්ඩාය [Pg.297] පවිට්ඨස්සපි ඔදනපටිවීසො අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතස්සෙව ගහෙතුං වට්ටති. යදි පන දායකා ‘‘බහිඋපචාරසීමට්ඨානම්පි, භන්තෙ, ගණ්හථ, ආගන්ත්වා පරිභුඤ්ජිස්සන්තී’’ති වදන්ති, එවං අන්තොගාමට්ඨානම්පි ගහෙතුං වට්ටති.
สำหรับภิกษุผู้เข้าไปบิณฑบาต ส่วนแห่งภัตควรรับได้เฉพาะผู้ที่ยืนอยู่ภายในเขตอุปจารเท่านั้น แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่นอกเขตอุปจารก็จงรับส่วนเถิด จักกลับมาฉันที่วัด' เมื่อกล่าวอย่างนี้ แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในบ้านก็ควรรับได้

පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, ඔලොකෙත්වා විචක්ඛණො;
සඞ්ඝිකෙ පච්චයෙ එවං, අප්පමත්තොව භාජයෙති.
ผู้มีปัญญาพึงพิจารณาพระบาลีและอรรถกถาแล้ว แบ่งปัจจัยอันเป็นของสงฆ์ด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ โดยไม่ประมาท

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ සබ්බාකාරතො
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ โดยประการทั้งปวง

චතුපච්චයභාජනීයවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยการแบ่งปัจจัยสี่ จบแล้ว

29. කථිනත්ථාරවිනිච්ඡයකථා
๒๙. ๒๙. เรื่องวินิจฉัยการกรานกฐิน

226. කථිනන්ති එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 306) පන කථිනං අත්ථරිතුං කෙ ලභන්ති, කෙ න ලභන්ති? ගණනවසෙන තාව පච්ඡිමකොටියා පඤ්ච ජනා ලභන්ති, උද්ධං සතසහස්සම්පි, පඤ්චන්නං හෙට්ඨා න ලභන්ති. වුට්ඨවස්සවසෙන පුරිමිකාය වස්සං උපගන්ත්වා පඨමපවාරණාය පවාරිතා ලභන්ති. ඡින්නවස්සා වා පච්ඡිමිකාය උපගතා වා න ලභන්ති. ‘‘අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වුට්ඨවස්සාපි න ලභන්තී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. පුරිමිකාය උපගතානං පන සබ්බෙ ගණපූරකා හොන්ති, ආනිසංසං න ලභන්ති, ආනිසංසො ඉතරෙසංයෙව හොති. සචෙ පුරිමිකාය උපගතා චත්තාරො වා හොන්ති තයො වා ද්වෙ වා එකො වා, ඉතරෙ ගණපූරකෙ කත්වා කථිනං අත්ථරිතබ්බං. අථ චත්තාරො භික්ඛූ උපගතා, එකො පරිපුණ්ණවස්සො සාමණෙරො, සො චෙ පච්ඡිමිකාය උපසම්පජ්ජති, ගණපූරකො චෙව හොති ආනිසංසඤ්ච ලභති. තයො භික්ඛූ ද්වෙ සාමණෙරා, ද්වෙ භික්ඛූ තයො සාමණෙරා, එකො භික්ඛු චත්තාරො සාමණෙරාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සචෙ පුරිමිකාය උපගතා කථිනත්ථාරකුසලා න හොන්ති, අත්ථාරකුසලා ඛන්ධකභාණකත්ථෙරා පරියෙසිත්වා ආනෙතබ්බා. කම්මවාචං සාවෙත්වා කථිනං අත්ථරාපෙත්වා දානඤ්ච භුඤ්ජිත්වා ගමිස්සන්ති, ආනිසංසො පන ඉතරෙසංයෙව හොති.
๒๒๖. ในเรื่องกฐินนี้ (อนึ่ง ข้าพเจ้าจะกล่าววินิจฉัยกถาว่าด้วยการกรานกฐิน นอกจากวินิจฉัยกถาว่าด้วยการจำแนกปัจจัย ๔) ในเรื่องกฐินนี้ ภิกษุเหล่าไหนย่อมได้เพื่อกรานกฐิน ภิกษุเหล่าไหนย่อมไม่ได้? โดยจำนวนก่อน อย่างน้อยที่สุด ภิกษุ ๕ รูปย่อมได้ (กราน) เกินกว่านั้นแม้แสนรูปก็ย่อมได้ ต่ำกว่า ๕ รูปย่อมไม่ได้. โดยการอยู่จำพรรษา ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษาแล้วปวารณาในปฐมปวารณา ย่อมได้. ภิกษุผู้มีพรรษาขาดก็ดี ผู้อยู่จำพรรษาปัจฉิมพรรษาก็ดี ย่อมไม่ได้. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า 'แม้ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในวิหารอื่นก็ย่อมไม่ได้'. แต่ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้ทำองค์สงฆ์ให้เต็มแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษา แต่ไม่ได้รับอานิสงส์ อานิสงส์ย่อมมีแก่ภิกษุเหล่านั้น (ผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษา) เท่านั้น. ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษามี ๔ รูปก็ดี ๓ รูปก็ดี ๒ รูปก็ดี ๑ รูปก็ดี พึงกระทำภิกษุอื่นที่เหลือ (ผู้มีพรรษาขาดเป็นต้น) ให้เป็นผู้ทำองค์สงฆ์ให้เต็มแล้วกรานกฐิน. อนึ่ง ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษามี ๔ รูป มีสามเณรผู้มีอายุครบ (๒๐ ปี) ๑ รูป ถ้าสามเณรนั้นอุปสมบทในปัจฉิมพรรษา (ช่วงพรรษาหลัง) เขาย่อมเป็นทั้งผู้ทำองค์สงฆ์ให้เต็มและได้รับอานิสงส์ด้วย. ในกรณีที่มีภิกษุ ๓ รูป สามเณร ๒ รูป, ภิกษุ ๒ รูป สามเณร ๓ รูป, ภิกษุ ๑ รูป สามเณร ๔ รูป แม้ในกรณีเหล่านี้ก็นัยนี้เช่นกัน. ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษาไม่ฉลาดในการกรานกฐิน พึงแสวงหาพระเถระผู้ฉลาดในการกรานกฐิน ผู้เป็นพระขันธกภาณกะมา (พระเถระเหล่านั้น) สวดกรรมวาจาแล้ว ให้กรานกฐินแล้ว ฉันไทยธรรมแล้วก็จักไป แต่อานิสงส์ย่อมมีแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษา (ผู้อยู่ในสีมา) เท่านั้น.

කථිනං [Pg.298] කෙන දින්නං වට්ටති? යෙන කෙනචි දෙවෙන වා මනුස්සෙන වා පඤ්චන්නං වා සහධම්මිකානං අඤ්ඤතරෙන දින්නං වට්ටති. කථිනදායකස්ස වත්තං අත්ථි, සචෙ සො තං අජානන්තො පුච්ඡති – ‘‘භන්තෙ, කථං කථිනං දාතබ්බ’’න්ති, තස්ස එවං ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘තිණ්ණං චීවරානං අඤ්ඤතරප්පහොනකං සූරියුග්ගමනසමයෙ වත්ථං ‘කථිනචීවරං දෙමා’ති දාතුං වට්ටති. තස්ස පරිකම්මත්ථං එත්තකා නාම සූචියො, එත්තකං සුත්තං, එත්තකං රජනං, පරිකම්මං කරොන්තානං එත්තකානං භික්ඛූනං යාගුභත්තඤ්ච දාතුං වට්ටතී’’ති.
กฐินอันใครถวายจึงควร? กฐินอันเทวดาหรือมนุษย์คนใดคนหนึ่ง หรือบรรดาสหธรรมิก ๕ รูป รูปใดรูปหนึ่งถวาย ย่อมควร. วัตรของกฐินทายกมีอยู่ ถ้าทายกนั้นไม่รู้วัตรนั้นถามว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กฐินควรถวายอย่างไร?' พึงบอกแก่เขาอย่างนี้ว่า 'ผ้าที่พอสำหรับทำจีวรผืนใดผืนหนึ่งในบรรดาไตรจีวร ๓ ผืน ควรเพื่อถวายในเวลาพระอาทิตย์ขึ้น (อรุณขึ้น) โดยกล่าวว่า ข้าพเจ้าทั้งหลายขอมอบถวายผ้ากฐิน. และเพื่อประโยชน์แก่การทำบริกรรมกฐินนั้น ควรเพื่อถวายเข็มจำนวนเท่านี้ ด้ายจำนวนเท่านี้ น้ำย้อมจำนวนเท่านี้ และถวายยาคูและภัตแก่ภิกษุจำนวนเท่านี้ผู้กระทำบริกรรม (เย็บจีวร)' ดังนี้.

කථිනත්ථාරකෙනපි ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නං කථිනං අත්ථරන්තෙන වත්තං ජානිතබ්බං. තන්තවායගෙහතො හි ආභතසන්තානෙනෙව ඛලිමක්ඛිතසාටකො න වට්ටති, මලීනසාටකොපි න වට්ටති, තස්මා කථිනත්ථාරසාටකං ලභිත්වා සුට්ඨු ධොවිත්වා සූචිආදීනි චීවරකම්මූපකරණානි සජ්ජෙත්වා බහූහි භික්ඛූහි සද්ධිං තදහෙව සිබ්බිත්වා නිට්ඨිතසූචිකම්මං රජිත්වා කප්පබින්දුං දත්වා කථිනං අත්ථරිතබ්බං. සචෙ තස්මිං අනත්ථතෙයෙව අඤ්ඤං කථිනසාටකං ආහරති, අඤ්ඤානි ච බහූනි කථිනානිසංසවත්ථානි දෙති, යො ආනිසංසං බහුං දෙති, තස්ස සන්තකෙන අත්ථරිතබ්බං. ඉතරො තථා තථා ඔවදිත්වා සඤ්ඤාපෙතබ්බො.
แม้ภิกษุผู้กรานกฐิน เมื่อจะกรานกฐินที่เกิดขึ้นโดยธรรมโดยชอบ พึงทราบวัตร. พึงทราบอย่างไร? คือ ผ้าที่ทาด้วยขี้ผึ้ง (หรือแป้ง) ที่นำมาจากบ้านช่างหูกทั้งที่ยังมีชายผ้าติดอยู่ ไม่ควร แม้ผ้าที่สกปรกก็ไม่ควร. เพราะฉะนั้น เมื่อได้ผ้าสำหรับกรานกฐินแล้ว พึงซักฟอกให้ดี จัดเตรียมอุปกรณ์สำหรับทำจีวรมีเข็มเป็นต้น ร่วมกับภิกษุจำนวนมาก เย็บให้เสร็จในวันนั้นเอง เมื่อเย็บเสร็จแล้ว พึงย้อม ทำกัปปะพินทุ แล้วจึงกรานกฐิน. ถ้าเมื่อยังไม่ได้กรานผ้านั้น มีผู้นำผ้ากฐินอื่นมา และถวายผ้าบริวารกฐินอื่นๆ เป็นจำนวนมาก ผู้ใดถวายผ้าบริวารกฐินมาก พึงกรานด้วยผ้าของผู้นั้น. ส่วนทายกอีกคนหนึ่ง (ผู้ถวายก่อน) พึงโอวาทแนะนำให้เข้าใจโดยประการนั้นๆ.

කථිනං පන කෙන අත්ථරිතබ්බං? යස්ස සඞ්ඝො කථිනචීවරං දෙති. සඞ්ඝෙන පන කස්ස දාතබ්බං? යො ජිණ්ණචීවරො හොති. සචෙ බහූ ජිණ්ණචීවරා, වුඩ්ඪස්ස දාතබ්බං. වුඩ්ඪෙසුපි යො මහාපරිසො තදහෙව චීවරං කත්වා අත්ථරිතුං සක්කොති, තස්ස දාතබ්බං. සචෙ වුඩ්ඪො න සක්කොති, නවකතරො සක්කොති, තස්ස දාතබ්බං. අපිච සඞ්ඝෙන මහාථෙරස්ස සඞ්ගහං කාතුං වට්ටති, තස්මා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ගණ්හථ, මයං කත්වා දස්සාමා’’ති වත්තබ්බං. තීසු චීවරෙසු යං ජිණ්ණං හොති, තදත්ථාය දාතබ්බං. පකතියා දුපට්ටචීවරස්ස දුපට්ටත්ථායෙව දාතබ්බං. සචෙපිස්ස එකපට්ටචීවරං ඝනං හොති, කථිනසාටකා ච පෙලවා, සාරුප්පත්ථාය දුපට්ටප්පහොනකමෙව දාතබ්බං, ‘‘අහං අලභන්තො එකපට්ටං පාරුපාමී’’ති වදන්තස්සපි දුපට්ටං දාතුං වට්ටති. යො පන ලොභපකතිකො හොති, තස්ස න දාතබ්බං. තෙනපි ‘‘කථිනං අත්ථරිත්වා පච්ඡා විසිබ්බිත්වා ද්වෙ චීවරානි කරිස්සාමී’’ති න ගහෙතබ්බං. යස්ස පන දීයති, තස්ස –
ก็กฐินใครควรกราน? ภิกษุรูปใดที่สงฆ์มอบผ้ากฐินให้ ภิกษุรูปนั้นควรกราน. ก็สงฆ์ควรมอบให้แก่ใคร? ภิกษุรูปใดมีจีวรเก่า ภิกษุรูปนั้นควรได้รับ. ถ้ามีภิกษุมีจีวรเก่าหลายรูป ควรถวายแก่ผู้แก่กว่า (พระเถระ). แม้ในบรรดาผู้แก่กว่าเหล่านั้น รูปใดมีบริวารมาก สามารถทำจีวรและกรานได้ในวันนั้นเอง ควรถวายแก่รูปนั้น. ถ้าผู้แก่กว่าไม่สามารถทำได้ แต่ผู้อ่อนพรรษากว่าสามารถทำได้ ควรถวายแก่ผู้อ่อนพรรษากว่ารูปนั้น. อนึ่ง สงฆ์ควรทำสงเคราะห์แก่พระมหาเถระ เพราะฉะนั้น พึงกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านจงรับเถิด พวกข้าพเจ้าจะช่วยกันทำแล้วถวาย'. ในบรรดาไตรจีวร ๓ ผืน จีวรผืนใดเก่า ควรถวายเพื่อประโยชน์แก่จีวรผืนนั้น. โดยปกติแล้ว สำหรับผู้ที่ใช้ผ้าสองชั้น (สังฆาฏิ) ควรถวายเพื่อประโยชน์แก่ผ้าสองชั้นเท่านั้น. แม้หากว่าผ้าชั้นเดียวของเขานั้นหนา และผ้ากฐินบาง เพื่อความเหมาะสม ควรถวายผ้าที่พอสำหรับทำผ้าสองชั้นเท่านั้น. แม้แก่ผู้ที่กล่าวว่า 'เมื่อข้าพเจ้าไม่ได้ (ผ้าสองชั้น) ก็จะห่มผ้าชั้นเดียว' ดังนี้ ก็ควรให้ผ้าสองชั้น. แต่ภิกษุรูปใดมีปกติโลภ ไม่ควรถวายแก่ภิกษุรูปนั้น. แม้ภิกษุผู้รับกฐินนั้นก็ไม่ควรรับด้วยคิดว่า 'จะกรานกฐินแล้ว ภายหลังจะเลาะออกทำเป็นจีวรสองผืน'. ส่วนภิกษุรูปใดที่สงฆ์จะมอบให้ พึงมอบให้แก่ภิกษุรูปนั้น (ด้วยกรรมวาจาว่า)...

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං සඞ්ඝස්ස කථිනදුස්සං උප්පන්නං, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං කථිනදුස්සං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍ය කථිනං අත්ථරිතුං, එසා ඤත්ති.
'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ผ้ากฐินนี้เกิดขึ้นแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์มีอยู่ สงฆ์พึงมอบผ้ากฐินนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐิน นี้เป็นญัตติ'.

‘‘සුණාතු [Pg.299] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං සඞ්ඝස්ස කථිනදුස්සං උප්පන්නං, සඞ්ඝො ඉමං කථිනදුස්සං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දෙති කථිනං අත්ථරිතුං, යස්සායස්මතො ඛමති ඉමස්ස කථිනදුස්සස්ස ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දානං කථිනං අත්ථරිතුං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ผ้ากฐินนี้เกิดขึ้นแล้วแก่สงฆ์ สงฆ์มอบผ้ากฐินนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐิน การมอบผ้ากฐินนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐิน ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านรูปใดไม่ชอบ ท่านรูปนั้นพึงกล่าว'.

‘‘දින්නං ඉදං සඞ්ඝෙන කථිනදුස්සං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො කථිනං අත්ථරිතුං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 307) –
'ผ้ากฐินนี้ สงฆ์มอบให้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐินแล้ว เพราะชอบแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นของสงฆ์ไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้'.

එවං දුතියකම්මවාචාය දාතබ්බං.
พึงมอบให้ด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาอย่างนี้.

එවං දින්නෙ පන කථිනෙ සචෙ තං කථිනදුස්සං නිට්ඨිතපරිකම්මමෙව හොති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ නිට්ඨිතපරිකම්මං හොති, ‘‘අහං ථෙරො’’ති වා ‘‘බහුස්සුතො’’ති වා එකෙනපි අකාතුං න ලබ්භති, සබ්බෙහෙව සන්නිපතිත්වා ධොවනසිබ්බනරජනානි නිට්ඨාපෙතබ්බානි. ඉදඤ්හි කථිනවත්තං නාම බුද්ධප්පසත්ථං. අතීතෙ පදුමුත්තරොපි භගවා කථිනවත්තං අකාසි. තස්ස කිර අග්ගසාවකො සුජාතත්ථෙරො නාම කථිනං ගණ්හි. තං සත්ථා අට්ඨසට්ඨියා භික්ඛුසතසහස්සෙහි සද්ධිං නිසීදිත්වා අකාසි.
เมื่อถวายกฐินอย่างนี้แล้ว ถ้าผ้ากฐินนั้นมีกิจเบื้องต้นเสร็จเรียบร้อยแล้ว นั่นเป็นการดี. หากกิจเบื้องต้นยังไม่เสร็จ แม้รูปเดียวก็ไม่ควรนิ่งเฉยโดยอ้างว่า 'เราเป็นพระเถระ' หรือ 'เราเป็นพหูสูต' ภิกษุทั้งปวงพึงประชุมกันแล้วทำกิจมีการซัก การเย็บ และการย้อมให้เสร็จสิ้น. ด้วยว่าวัตรในกฐินนี้ พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงสรรเสริญ. ในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ก็ได้ทรงทำกฐินวัตร. ได้ยินว่า พระอัครสาวกของพระพุทธเจ้าปทุมุตตระนั้น นามว่าสุชาตเถระ ได้รับกฐิน. พระศาสดาทรงทำกฐินนั้นพร้อมด้วยภิกษุ ๖,๘๐๐,๐๐๐ รูป.

කතපරියොසිතං පන කථිනං ගහෙත්වා අත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සචෙ සඞ්ඝාටියා කථිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණිකා සඞ්ඝාටි පච්චුද්ධරිතබ්බා, නවා සඞ්ඝාටි අධිට්ඨාතබ්බා, ‘‘ඉමාය සඞ්ඝාටියා කථිනං අත්ථරාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. සචෙ උත්තරාසඞ්ගෙන කථිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකො උත්තරාසඞ්ගො පච්චුද්ධරිතබ්බො, නවො උත්තරාසඞ්ගො අධිට්ඨාතබ්බො, ‘‘ඉමිනා උත්තරාසඞ්ගෙන කථිනං අත්ථරාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. සචෙ අන්තරවාසකෙන කථිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකො අන්තරවාසකො පච්චුද්ධරිතබ්බො, නවො අන්තරවාසකො අධිට්ඨාතබ්බො, ‘‘ඉමිනා අන්තරවාසකෙන කථිනං අත්ථරාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා.
ส่วนภิกษุผู้กรานกฐิน เมื่อรับผ้ากฐินที่ทำเสร็จเรียบร้อยแล้ว ถ้าประสงค์จะกรานกฐินด้วยผ้าสังฆาฏิ พึงถอนผ้าสังฆาฏิเก่า พึงอธิษฐานผ้าสังฆาฏิใหม่ แล้วพึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้ากรานกฐินด้วยผ้าสังฆาฏินี้'. ถ้าประสงค์จะกรานกฐินด้วยผ้าอุตตราสงค์ พึงถอนผ้าอุตตราสงค์เก่า พึงอธิษฐานผ้าอุตตราสงค์ใหม่ แล้วพึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้ากรานกฐินด้วยผ้าอุตตราสงค์นี้'. ถ้าประสงค์จะกรานกฐินด้วยผ้าอันตรวาสก พึงถอนผ้าอันตรวาสกเก่า พึงอธิษฐานผ้าอันตรวาสกใหม่ แล้วพึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้ากรานกฐินด้วยผ้าอันตรวาสกนี้'.

තෙන (පරි. 413) කථිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදථා’’ති. තෙහි අනුමොදකෙහි [Pg.300] භික්ඛූහි එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමා’’ති. තෙන කථිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සම්බහුලෙ භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදථා’’ති. තෙහි අනුමොදකෙහි භික්ඛූහි එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමා’’ති. තෙන කථිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාහී’’ති. තෙන අනුමොදකෙන භික්ඛුනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමී’’ති. එවං සබ්බෙසං අත්ථතං හොති කථිනං. වුත්තඤ්හෙතං පරිවාරෙ ‘‘ද්වින්නං පුග්ගලානං අත්ථතං හොති කථිනං අත්ථාරකස්ස ච අනුමොදකස්ස චා’’ති (පරි. 403). පුනපි වුත්තං ‘‘න සඞ්ඝො කථිනං අත්ථරති, න ගණො කථිනං අත්ථරති, පුග්ගලො කථිනං අත්ථරති, සඞ්ඝස්ස අනුමොදනාය ගණස්ස අනුමොදනාය පුග්ගලස්ස අත්ථරාය සඞ්ඝස්ස අත්ථතං හොති කථිනං, ගණස්ස අත්ථතං හොති කථිනං, පුග්ගලස්ස අත්ථතං හොති කථින’’න්ති (පරි. 414).
ภิกษุผู้กรานกฐินนั้น เข้าไปหาสงฆ์แล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ขอท่านทั้งหลายจงอนุโมทนาเถิด'. ภิกษุผู้อนุโมทนาเหล่านั้น ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม พวกเราขออนุโมทนา'. ภิกษุผู้กรานกฐินนั้น เข้าไปหาภิกษุหลายรูปแล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ขอท่านทั้งหลายจงอนุโมทนาเถิด'. ภิกษุผู้อนุโมทนาเหล่านั้น ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม พวกเราขออนุโมทนา'. ภิกษุผู้กรานกฐินนั้น เข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่งแล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ขอท่านจงอนุโมทนาเถิด'. ภิกษุผู้อนุโมทนานั้น ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ข้าพเจ้าขออนุโมทนา'. กฐินเป็นอันกรานแล้วแก่ภิกษุทั้งปวงด้วยอาการอย่างนี้. จริงอยู่ คำนี้ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์ปริวารว่า 'กฐินเป็นอันกรานแล้วแก่บุคคล ๒ จำพวก คือ แก่ภิกษุผู้กราน และแก่ภิกษุผู้อนุโมทนา'. และกล่าวไว้อีกว่า 'สงฆ์ไม่ได้กรานกฐิน คณะไม่ได้กรานกฐิน บุคคลเป็นผู้กรานกฐิน กฐินเป็นอันกรานแล้วแก่สงฆ์ด้วยการอนุโมทนาของสงฆ์ เป็นอันกรานแล้วแก่คณะด้วยการอนุโมทนาของคณะ เป็นอันกรานแล้วแก่บุคคลด้วยการกรานของบุคคล'.

එවං අත්ථතෙ පන කථිනෙ සචෙ කථිනචීවරෙන සද්ධිං ආභතං ආනිසංසං දායකා ‘‘යෙන අම්හාකං කථිනං ගහිතං, තස්සෙව දෙමා’’ති දෙන්ති, භික්ඛුසඞ්ඝො අනිස්සරො. අථ අවිචාරෙත්වාව දත්වා ගච්ඡන්ති, භික්ඛුසඞ්ඝො ඉස්සරො. තස්මා සචෙ කථිනත්ථාරකස්ස සෙසචීවරානිපි දුබ්බලානි හොන්ති, සඞ්ඝෙන අපලොකෙත්වා තෙසම්පි අත්ථාය වත්ථානි දාතබ්බානි, කම්මවාචා පන එකායෙව වට්ටති. අවසෙසකථිනානිසංසෙ බලවවත්ථානි වස්සාවාසිකඨිතිකාය දාතබ්බානි, ඨිතිකාය අභාවෙ ථෙරාසනතො පට්ඨාය දාතබ්බානි, ගරුභණ්ඩං න භාජෙතබ්බං. සචෙ පන එකසීමාය බහූ විහාරා හොන්ති, සබ්බෙහි භික්ඛූහි සන්නිපාතාපෙත්වා එකත්ථ කථිනං අත්ථරිතබ්බං, විසුං විසුං අත්ථරිතුං න වට්ටති.
ก็เมื่อกฐินกรานแล้วอย่างนี้ หากทายกทั้งหลายนำผ้าบริวารกฐินที่นำมาพร้อมกับผ้ากฐินมาถวาย โดยกล่าวว่า 'พวกเราถวายแก่พระเถระรูปที่รับกฐินของพวกเราเท่านั้น' ภิกษุสงฆ์ย่อมไม่มีอำนาจ. แต่หากทายกทั้งหลายถวายโดยมิได้เจาะจงแล้วหลีกไป ภิกษุสงฆ์ย่อมมีอำนาจ. เพราะฉะนั้น หากผ้าผืนอื่น ๆ ของภิกษุผู้กรานกฐินเป็นผ้าเก่าคร่ำคร่า สงฆ์พึงประกาศ (อปลอก) แล้วถวายผ้าเหล่านั้นเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุนั้นด้วย แต่กรรมวาจาพึงใช้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น. ส่วนผ้าที่มีเนื้อดีอันเป็นบริวารกฐินที่เหลือ พึงถวายตามลำดับแห่งผ้าวัสสาวาสิกะ (ผ้าจำพรรษา). หากไม่มีลำดับแห่งผ้าวัสสาวาสิกะ พึงถวายโดยเริ่มตั้งแต่อาสนะของพระเถระลงมา. อนึ่ง ครุภัณฑ์ไม่พึงนำมาแบ่งกัน. หากในสีมาเดียวกันมีวิหารหลายแห่ง ภิกษุทั้งปวงพึงให้ประชุมกันแล้วกรานกฐินในที่แห่งเดียวกัน ไม่ควรแยกกันกราน.

‘‘අත්ථතකථිනානං [Pg.301] වො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච කප්පිස්සන්ති, අනාමන්තචාරො අසමාදානචාරො ගණභොජනං යාවදත්ථචීවරං යො ච තත්ථ චීවරුප්පාදො. සො නෙසං භවිස්සතී’’ති (මහාව. 306) වචනතො අත්ථතකථිනානං භික්ඛූනං අනාමන්තචාරාදයො පන පඤ්චානිසංසා ලබ්භන්ති. තත්ථ අනාමන්තචාරොති අනාමන්තෙත්වා චරණං, යාව කථිනං න උද්ධරීයති, තාව චාරිත්තසික්ඛාපදෙන අනාපත්තීති වුත්තං හොති. අසමාදානචාරොති චීවරං අසමාදාය චරණං, චීවරවිප්පවාසොති අත්ථො. ගණභොජනන්ති ගණභොජනසික්ඛාපදෙන අනාපත්ති වුත්තා. යාවදත්ථචීවරන්ති යාවතා චීවරෙන අත්ථො, තාවතකං අනධිට්ඨිතං අවිකප්පිතං වට්ටතීති අත්ථො. යො ච තත්ථ චීවරුප්පාදොති තත්ථ කථිනත්ථතසීමාය මතකචීවරං වා හොතු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දින්නං වා සඞ්ඝිකෙන තත්‍රුප්පාදෙන ආභතං වා, යෙන කෙනචි ආකාරෙන යං සඞ්ඝිකං චීවරං උප්පජ්ජති, තං තෙසං භවිස්සතීති අත්ථො.
เพราะพระพุทธพจน์ที่ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการจักมีแก่ภิกษุผู้กรานกฐิน คือ การเที่ยวไปโดยไม่ต้องบอกลา การเที่ยวไปโดยไม่ต้องนำผ้าไปครบสำรับ การฉันคณะโภชน์ การเก็บผ้าไว้ได้ตามปรารถนา และลาภจีวรใดที่เกิดขึ้นในที่นั้น ลาภจีวรนั้นจักเป็นของภิกษุเหล่านั้น” (มหาวรรค ๓๐๖) อานิสงส์ ๕ ประการมีอนามันตจารเป็นต้น ย่อมได้แก่ภิกษุผู้กรานกฐิน ในอานิสงส์เหล่านั้น อนามันตจาร คือ การเที่ยวไปโดยไม่ต้องบอกลา ตราบใดที่ยังไม่ถอนกฐิน ตราบนั้นย่อมไม่มีอาบัติด้วยสิกขาบทว่าด้วยจาริตต์ ดังนี้ อสมาทานจาร คือ การเที่ยวไปโดยไม่ต้องนำผ้าไปครบสำรับ หมายถึง การอยู่ปราศจากผ้า คณะโภชน์ คือ ไม่มีอาบัติด้วยสิกขาบทว่าด้วยคณะโภชน์ ยาวทัตถจีวร คือ ผ้าที่ต้องการมีประมาณเท่าใด ผ้าเท่านั้นที่ยังไม่ได้อธิษฐานและยังไม่ได้วิกัป ย่อมควร (เก็บไว้ได้) ดังนี้ โย จ ตตฺถ จีวรุปฺปาโท คือ ลาภจีวรที่เกิดขึ้นในสีมาที่กรานกฐินนั้น ไม่ว่าจะเป็นผ้าของภิกษุผู้มรณภาพ หรือผ้าที่ทายกถวายเจาะจงสงฆ์ หรือผ้าที่นำมาด้วยลาภที่เกิดขึ้นในที่นั้นอันเป็นของสงฆ์ ผ้าสังฆิกะใดที่เกิดขึ้นด้วยอาการใดๆ ผ้าทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุเหล่านั้น ดังนี้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้

කථිනත්ථාරවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยการกรานกฐิน จบแล้ว

30. ගරුභණ්ඩවිනිච්ඡයකථා
๓๐. ๓๐. เรื่องวินิจฉัยครุภัณฑ์

227. ගරුභණ්ඩානීති එත්ථ ‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, අවිස්සජ්ජියානි න විස්සජ්ජෙතබ්බානි සඞ්ඝෙන වා ගණෙන වා පුග්ගලෙන වා, විස්සජ්ජිතානිපි අවිස්සජ්ජිතානි හොන්ති, යො විස්සජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා (චූළව. 321) නයෙන දස්සිතානි ආරාමො ආරාමවත්ථු, විහාරො විහාරවත්ථු, මඤ්චො පීඨං භිසි බිම්බොහනං, ලොහකුම්භී ලොහභාණකං ලොහවාරකො ලොහකටාහං වාසි ඵරසු කුඨාරී කුදාලො නිඛාදනං, වල්ලි වෙළු මුඤ්ජං පබ්බජං තිණං මත්තිකා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩන්ති ඉමානි පඤ්ච ගරුභණ්ඩානි නාම.
๒๒๗. ในคำว่า ครุภัณฑ์ทั้งหลายนี้ พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงไว้โดยนัยมีอาทิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครุภัณฑ์ ๕ อย่างเหล่านี้ อันสงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดี ไม่พึงสละ ไม่พึงให้ แม้สละให้ไปแล้ว ก็ชื่อว่ายังไม่ได้สละให้ ภิกษุใดสละให้ พึงมีอาบัติถุลลัจจัย” (จุลวรรค ๓๒๑) คือ อาราม ที่ตั้งอาราม วิหาร ที่ตั้งวิหาร เตียง ตั่ง ฟูก หมอน หม้อโลหะ อ่างโลหะ หม้อน้ำโลหะ กระทะโลหะ มีดถาก ขวาน พร้า จอบ สิ่ว เถาวัลย์ ไม้ไผ่ หญ้ามุงกระต่าย หญ้าปล้อง หญ้าทั่วไป ดิน เครื่องไม้ เครื่องดิน สิ่งเหล่านี้ชื่อว่าครุภัณฑ์ ๕ อย่าง

තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 321) ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමො වා ඵලාරාමො වා. ආරාමවත්ථු නාම තෙසංයෙව ආරාමානං අත්ථාය පරිච්ඡින්දිත්වා ඨපිතොකාසො, තෙසු වා ආරාමෙසු විනට්ඨෙසු තෙසං පොරාණකභූමිභාගො. විහාරො [Pg.302] නාම යං කිඤ්චි පාසාදාදි සෙනාසනං. විහාරවත්ථු නාම තස්ස පතිට්ඨානොකාසො. මඤ්චො නාම මසාරකො බුන්දිකාබද්ධො කුළීරපාදකො ආහච්චපාදකොති ඉමෙසං චතුන්නං මඤ්චානං අඤ්ඤතරො. පීඨං නාම මසාරකාදීනංයෙව චතුන්නං පීඨානං අඤ්ඤතරං. භිසි නාම උණ්ණභිසිආදීනං පඤ්චන්නං අඤ්ඤතරා. බිම්බොහනං නාම රුක්ඛතූලලතාතූලපොටකීතූලානං අඤ්ඤතරං. ලොහකුම්භී නාම කාළලොහෙන වා තම්බලොහෙන වා යෙන කෙනචි ලොහෙන කතකුම්භී. ලොහභාණකාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන භාණකන්ති අරඤ්ජරො වුච්චති. වාරකොති ඝටො. කටාහං කටාහමෙව. වාසිආදීසු වල්ලිආදීසු ච දුවිඤ්ඤෙය්‍යං නාම නත්ථි. පඤ්චාති ච රාසිවසෙන වුත්තං, සරූපවසෙන පනෙතානි පඤ්චවීසතිවිධානි හොන්ති. වුත්තඤ්හෙතං –
ในบรรดาสิ่งเหล่านั้น คำว่า อาราม คือสวนดอกไม้ หรือสวนผลไม้. คำว่า อารามวัตถุ คือสถานที่ที่กำหนดไว้เพื่อประโยชน์แก่สวนดอกไม้และสวนผลไม้เหล่านั้นเอง หรือส่วนแห่งพื้นดินเก่าของอารามเหล่านั้น เมื่ออารามเหล่านั้นพินาศไปแล้ว. คำว่า วิหาร คือเสนาสนะมีปราสาทเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง. คำว่า วิหารวัตถุ คือสถานที่ตั้งของวิหารนั้น. คำว่า เตียง คือเตียงชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาเตียง ๔ ชนิดเหล่านี้ คือ เตียงมีแม่แคร่สอดเข้าในขา, เตียงมีแม่แคร่รัดไว้, เตียงมีเท้าดุจเท้าปู, เตียงมีเท้าเสียบ. คำว่า ตั่ง คือตั่งชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาตั่ง ๔ ชนิด มีตั่งมีแม่แคร่สอดเข้าในขาเป็นต้น. คำว่า ฟูก คือฟูกชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาฟูก ๕ ชนิด มีฟูกขนสัตว์เป็นต้น. คำว่า หมอน คือหมอนชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาหมอนที่ยัดด้วยนุ่นไม้, นุ่นเถา, นุ่นหญ้า. คำว่า หม้อโลหะ คือหม้อที่ทำด้วยโลหะอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นเหล็ก หรือทองแดง. แม้ในภาชนะโลหะมีอ่างโลหะเป็นต้น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. ในที่นี้ คำว่า ภาณกะ หมายถึง อ่างใหญ่ที่ใส่น้ำได้มาก. คำว่า วารกะ คือ หม้อน้ำ. คำว่า กะฏาหะ คือ กระทะ. ในเครื่องมือมีมีดถากเป็นต้น และในเถาวัลย์เป็นต้น ไม่มีสิ่งใดที่ยากจะรู้. และคำว่า ห้า นี้กล่าวโดยรวมเป็นหมวด, แต่โดยสภาพแล้ว สิ่งเหล่านี้มี ๒๕ ชนิด. ดังที่กล่าวไว้ว่า –

‘‘ද්විසඞ්ගහානි ද්වෙ හොන්ති, තතියං චතුසඞ්ගහං;
චතුත්ථං නවකොට්ඨාසං, පඤ්චමං අට්ඨභෙදනං.
“ครุภัณฑ์ ๒ หมวด (แรก) มีหมวดละ ๒ อย่าง, หมวดที่ ๓ มีการสงเคราะห์เป็น ๔ อย่าง, หมวดที่ ๔ มี ๙ ส่วน, หมวดที่ ๕ มีการจำแนกเป็น ๘ อย่าง”

‘‘ඉති පඤ්චහි රාසීහි, පඤ්චනිම්මලලොචනො;
පඤ්චවීසවිධං නාථො, ගරුභණ්ඩං පකාසයී’’ති.
“ด้วยประการฉะนี้ พระศาสดาผู้มีพระจักษุ ๕ อันบริสุทธิ์ ได้ทรงแสดงครุภัณฑ์ ๒๕ ชนิด ด้วยหมวด ๕ อย่าง”

තත්‍රායං විනිච්ඡයකථා – ඉදඤ්හි සබ්බම්පි ගරුභණ්ඩං සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ ‘‘අවිස්සජ්ජිය’’න්ති වුත්තං, කීටාගිරිවත්ථුස්මිං ‘‘අවෙභඞ්ගිය’’න්ති දස්සිතං, පරිවාරෙ පන –
ในครุภัณฑ์นั้น นี้เป็นเรื่องวินิจฉัย – ครุภัณฑ์ทั้งหมดนี้ ในเสนาสนขันธกะ กล่าวไว้ว่า "ไม่ควรสละ", ในเรื่องกีฏาคิรี แสดงไว้ว่า "ไม่ควรแบ่ง", แต่ในปริวาร –

‘‘අවිස්සජ්ජියං අවෙභඞ්ගියං,පඤ්ච වුත්තා මහෙසිනා;
විස්සජ්ජෙන්තස්ස පරිභුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති,පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 479) –
“ครุภัณฑ์ ๕ อย่าง ที่พระมหามุนีตรัสไว้ว่า ไม่ควรสละ ไม่ควรแบ่ง, แก่ผู้สละและผู้ใช้สอย ไม่เป็นอาบัติ, ปัญหานี้ บัณฑิตผู้ฉลาดพึงพิจารณา” (ปริวาร ๔๗๙)

ආගතං. තස්මා මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන අවිස්සජ්ජියඤ්ච අවෙභඞ්ගියඤ්ච, පරිවත්තනවසෙන පන විස්සජ්ජෙන්තස්ස පරිභුඤ්ජන්තස්ස ච අනාපත්තීති එවමෙත්ථ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො.
มีมาแล้ว (ในปริวาร). เพราะฉะนั้น โดยอาการสละขาด ไม่ควรสละและไม่ควรแบ่ง, แต่โดยอาการแลกเปลี่ยน แก่ผู้สละและผู้ใช้สอย ไม่เป็นอาบัติ, พึงทราบอธิบายในคาถานี้ด้วยประการฉะนี้

228. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – ඉදං තාව පඤ්චවිධම්පි චීවරපිණ්ඩපාතභෙසජ්ජත්ථාය උපනෙතුං න වට්ටති, ථාවරෙන ච ථාවරං, ගරුභණ්ඩෙන ච ගරුභණ්ඩං පරිවත්තෙතුං වට්ටති. ථාවරෙ පන ඛෙත්තං වත්ථු තළාකං මාතිකාති එවරූපං [Pg.303] භික්ඛුසඞ්ඝස්ස විචාරෙතුං වා සම්පටිච්ඡිතුං වා අධිවාසෙතුං වා න වට්ටති, කප්පියකාරකෙහෙව විචාරිතතො කප්පියභණ්ඩං වට්ටති. ආරාමෙන පන ආරාමං ආරාමවත්ථුං විහාරං විහාරවත්ථුන්ති ඉමානි චත්තාරිපි පරිවත්තෙතුං වට්ටති.
๒๒๘. ในการแลกเปลี่ยนนั้น นี้เป็นเรื่องที่อาจารย์กล่าวสืบกันมา – ครุภัณฑ์ ๕ อย่างนี้ ไม่ควรนำไปเพื่อประโยชน์แก่จีวร บิณฑบาต และเภสัชก่อน, แต่ควรแลกเปลี่ยนอสังหาริมทรัพย์กับอสังหาริมทรัพย์ และครุภัณฑ์กับครุภัณฑ์. แต่อสังหาริมทรัพย์มีลักษณะเช่นนี้ คือ นา ที่ดิน สระน้ำ คูน้ำ ไม่ควรที่ภิกษุสงฆ์จะจัดการ รับ หรือยินยอมรับไว้, เมื่อกัปปิยการกจัดการแล้ว สิ่งของที่เป็นกัปปิยะย่อมควร. แต่อารามกับอาราม, ที่ตั้งอาราม, วิหาร, ที่ตั้งวิหาร ทั้ง ๔ อย่างนี้ ควรแลกเปลี่ยนกันได้

තත්‍රායං පරිවත්තනනයො – සඞ්ඝස්ස නාළිකෙරාරාමො දූරෙ හොති, කප්පියකාරකා බහුතරං ඛාදන්ති, යම්පි න ඛාදන්ති, තතො සකටවෙතනං දත්වා අප්පමෙව ආහරන්ති, අඤ්ඤෙසං පන තස්ස ආරාමස්ස අවිදූරෙ ගාමවාසීනං මනුස්සානං විහාරස්ස සමීපෙ ආරාමො හොති, තෙ සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා සකෙන ආරාමෙන තං ආරාමං යාචන්ති, සඞ්ඝෙන ‘‘රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’ති අපලොකෙත්වා සම්පටිච්ඡිතබ්බො. සචෙපි භික්ඛූනං රුක්ඛසහස්සං හොති, මනුස්සානං පඤ්ච සතානි, ‘‘තුම්හාකං ආරාමො ඛුද්දකො’’ති න වත්තබ්බං. කිඤ්චාපි හි අයං ඛුද්දකො, අථ ඛො ඉතරතො බහුතරං ආයං දෙති. සචෙපි සමකමෙව දෙති, එවම්පි ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ පරිභුඤ්ජිතුං සක්කාති ගහෙතබ්බමෙව. සචෙ පන මනුස්සානං බහුතරා රුක්ඛා හොන්ති, ‘‘නනු තුම්හාකං බහුතරා රුක්ඛා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ ‘‘අතිරෙකං අම්හාකං පුඤ්ඤං හොතු, සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වදන්ති, ජානාපෙත්වා සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. භික්ඛූනං රුක්ඛා ඵලධාරිනො, මනුස්සානං රුක්ඛා න තාව ඵලං ගණ්හන්ති, කිඤ්චාපි න ගණ්හන්ති, ‘‘න චිරෙන ගණ්හිස්සන්තී’’ති සම්පටිච්ඡිතබ්බමෙව. මනුස්සානං රුක්ඛා ඵලධාරිනො, භික්ඛූනං රුක්ඛා න තාව ඵලං ගණ්හන්ති, ‘‘නනු තුම්හාකං රුක්ඛා ඵලධාරිනො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, අම්හාකං පුඤ්ඤං භවිස්සතී’’ති දෙන්ති, ජානාපෙත්වා සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. එවං ආරාමෙන ආරාමො පරිවත්තෙතබ්බො. එතෙනෙව නයෙන ආරාමවත්ථුපි විහාරොපි විහාරවත්ථුපි ආරාමෙන පරිවත්තෙතබ්බං, ආරාමවත්ථුනා ච මහන්තෙන වා ඛුද්දකෙන වා ආරාමආරාමවත්ථුවිහාරවිහාරවත්ථූනි.
ในการแลกเปลี่ยนนั้น นี้เป็นวิธีแลกเปลี่ยน คือ สวนมะพร้าวของสงฆ์อยู่ไกล พวกกัปปิยการกเคี้ยวกินเสียมาก แม้ผลไม้ที่พวกเขามิได้เคี้ยวกิน ก็นำมาจากสวนนั้นได้เพียงเล็กน้อยเพราะต้องเสียค่าเช่าเกวียน ส่วนสวนของพวกมนุษย์ชาวบ้านอื่นที่อยู่ไม่ไกลจากสวนนั้น แต่อยู่ใกล้กับวิหาร พวกเขาเข้าไปหาพระสงฆ์แล้วขอแลกสวนนั้นด้วยสวนของตน สงฆ์พึงเผดียงสงฆ์ว่า 'เป็นที่พอใจของสงฆ์' แล้วรับไว้. แม้ว่าต้นไม้ของภิกษุจะมีพันต้น ของพวกมนุษย์มีห้าร้อยต้น ก็ไม่ควรกล่าวว่า 'สวนของพวกท่านเล็ก' เพราะว่าถึงแม้สวนนี้จะเล็ก แต่ก็ให้รายได้มากกว่าสวนอื่นนั้น. แม้จะให้ผลเท่ากัน ก็ควรรับไว้อยู่นั่นเอง ด้วยเหตุผลว่า 'สามารถจะบริโภคได้ในขณะที่ต้องการแล้วต้องการอีก'. แต่ถ้าต้นไม้ของพวกมนุษย์มีมากกว่า ควรกล่าวว่า 'ต้นไม้ของพวกท่านมีมากกว่ามิใช่หรือ?' ถ้าพวกเขากล่าวว่า 'ขอส่วนที่เกินจงเป็นบุญของพวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์' ดังนี้ ควรแจ้งให้สงฆ์ทราบแล้วรับไว้. ต้นไม้ของภิกษุทั้งหลายมีผลแล้ว ต้นไม้ของพวกมนุษย์ยังไม่เผล็ดผล ถึงแม้จะยังไม่เผล็ดผล ก็ควรรับไว้อยู่นั่นเอง ด้วยคิดว่า 'ไม่นานก็จะเผล็ดผล'. ต้นไม้ของพวกมนุษย์มีผลแล้ว ต้นไม้ของภิกษุทั้งหลายยังไม่เผล็ดผล ควรกล่าวว่า 'ต้นไม้ของพวกท่านมีผลแล้วมิใช่หรือ?' ถ้าพวกเขากล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า โปรดรับไว้เถิด จักเป็นบุญของพวกข้าพเจ้า' ดังนี้แล้วถวาย ควรแจ้งให้สงฆ์ทราบแล้วรับไว้. พึงแลกเปลี่ยนอารามด้วยอารามด้วยประการฉะนี้. ด้วยนัยนี้ แม้อารามวัตถุ แม้วิหาร แม้วิหารวัตถุ ก็พึงแลกเปลี่ยนด้วยอาราม. และพึงแลกเปลี่ยนอาราม อารามวัตถุ วิหาร และวิหารวัตถุ ด้วยอารามวัตถุ ไม่ว่าจะเป็นของใหญ่หรือของเล็กก็ตาม

කථං විහාරෙන විහාරො පරිවත්තෙතබ්බො? සඞ්ඝස්ස අන්තොගාමෙ ගෙහං හොති, මනුස්සානං විහාරමජ්ඣෙ පාසාදො හොති, උභොපි අග්ඝෙන සමකා, සචෙ මනුස්සා තෙන පාසාදෙන තං ගෙහං යාචන්ති, සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. භික්ඛූනං චෙ මහග්ඝතරං ගෙහං හොති, ‘‘මහග්ඝතරං අම්හාකං ගෙහ’’න්ති වුත්තෙ ච ‘‘කිඤ්චාපි මහග්ඝතරං පබ්බජිතානං අසාරුප්පං, න [Pg.304] සක්කා තත්ථ පබ්බජිතෙහි වසිතුං, ඉදං පන සාරුප්පං, ගණ්හථා’’ති වදන්ති, එවම්පි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. සචෙ පන මනුස්සානං මහග්ඝං හොති, ‘‘නනු තුම්හාකං ගෙහං මහග්ඝ’’න්ති වත්තබ්බං. ‘‘හොතු, භන්තෙ, අම්හාකං පුඤ්ඤං භවිස්සති, ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පන සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. එවම්පි විහාරෙන විහාරො පරිවත්තෙතබ්බො. එතෙනෙව නයෙන විහාරවත්ථුපි ආරාමොපි ආරාමවත්ථුපි විහාරෙන පරිවත්තෙතබ්බං, විහාරවත්ථුනා ච මහග්ඝෙන වා අප්පග්ඝෙන වා විහාරවිහාරවත්ථුආරාමආරාමවත්ථූනි. එවං ථාවරෙන ථාවරපරිවත්තනං වෙදිතබ්බං.
พึงแลกเปลี่ยนวิหารด้วยวิหารอย่างไร? คือ เรือนของสงฆ์มีอยู่ในภายในหมู่บ้าน ปราสาทของพวกมนุษย์มีอยู่ในท่ามกลางวิหาร แม้ทั้งสองอย่างมีราคาเท่ากัน ถ้าพวกมนุษย์ขอแลกเรือนนั้นด้วยปราสาทนั้น ควรรับไว้. ถ้าเรือนของภิกษุทั้งหลายมีราคาสูงกว่า และเมื่อภิกษุกล่าวว่า 'เรือนของพวกเรามีราคาสูงกว่า' พวกเขากล่าวว่า 'ถึงแม้จะมีราคาสูงกว่า แต่ก็ไม่เหมาะสมแก่บรรพชิต บรรพชิตไม่สามารถจะอยู่ในที่นั้นได้ ส่วนปราสาทนี้เหมาะสม โปรดรับไว้เถิด' แม้เช่นนี้ ก็ควรรับไว้. แต่ถ้าของพวกมนุษย์มีราคาสูง ควรกล่าวว่า 'เรือนของพวกท่านมีราคาสูงมิใช่หรือ?' แต่เมื่อพวกเขากล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า จงมีราคาเถิด จักเป็นบุญของพวกข้าพเจ้า โปรดรับไว้เถิด' ควรรับไว้. พึงแลกเปลี่ยนวิหารด้วยวิหารด้วยประการฉะนี้. ด้วยนัยนี้ แม้วิหารวัตถุ แม้อาราม แม้อารามวัตถุ ก็พึงแลกเปลี่ยนด้วยวิหาร. และพึงแลกเปลี่ยนวิหาร วิหารวัตถุ อาราม และอารามวัตถุ ด้วยวิหารวัตถุ ไม่ว่าจะมีราคาสูงหรือมีราคาต่ำก็ตาม. พึงทราบการแลกเปลี่ยนถาวรวัตถุด้วยถาวรวัตถุด้วยประการฉะนี้

ගරුභණ්ඩෙන ගරුභණ්ඩපරිවත්තනෙ පන මඤ්චපීඨං මහන්තං වා හොතු ඛුද්දකං වා, අන්තමසො චතුරඞ්ගුලපාදකං ගාමදාරකෙහි පංස්වාගාරකෙසු කීළන්තෙහි කතම්පි සඞ්ඝස්ස දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩං හොති. සචෙපි රාජරාජමහාමත්තාදයො එකප්පහාරෙනෙව මඤ්චසතං වා මඤ්චසහස්සං වා දෙන්ති, සබ්බෙ කප්පියමඤ්චා සම්පටිච්ඡිතබ්බා, සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘වුඩ්ඪපටිපාටියා සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජථා’’ති දාතබ්බා, පුග්ගලිකවසෙන න දාතබ්බා. අතිරෙකමඤ්චෙ භණ්ඩාගාරාදීසු පඤ්ඤපෙත්වා පත්තචීවරං නික්ඛිපිතුම්පි වට්ටති. බහිසීමාය ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නමඤ්චො සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ දාතබ්බො. තත්ථ චෙ බහූ මඤ්චා හොන්ති, මඤ්චෙන කම්මං නත්ථි. යස්ස වසනට්ඨානෙ කම්මං අත්ථි, තත්ථ ‘‘සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජථා’’ති දාතබ්බො. මහග්ඝෙන සතග්ඝනකෙන වා සහස්සග්ඝනකෙන වා මඤ්චෙන අඤ්ඤං මඤ්චසතං ලභති, පරිවත්තෙත්වා ගහෙතබ්බං. න කෙවලං මඤ්චෙන මඤ්චොයෙව, ආරාමආරාමවත්ථුවිහාරවිහාරවත්ථුපීඨභිසිබිම්බොහනානිපි පරිවත්තෙතුං වට්ටන්ති. එස නයො පීඨභිසිබිම්බොහනෙසුපි. එතෙසු පන අකප්පියං න පරිභුඤ්ජිතබ්බං, කප්පියං සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අකප්පියං වා මහග්ඝං කප්පියං වා පරිවත්තෙත්වා වුත්තවත්ථූනි ගහෙතබ්බානි. අගරුභණ්ඩුපගං පන භිසිබිම්බොහනං නාම නත්ථි.
ส่วนในการแลกเปลี่ยนครุภัณฑ์ด้วยครุภัณฑ์นั้น เตียงหรือตั่ง จะใหญ่ก็ตาม เล็กก็ตาม โดยที่สุดแม้ที่พวกเด็กชาวบ้านผู้เล่นอยู่ในเรือนฝุ่นทำขึ้น มีเท้าประมาณ ๔ นิ้ว ย่อมเป็นครุภัณฑ์นับแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์. แม้หากว่าพระราชาและราชมหาอำมาตย์เป็นต้น ถวายเตียงตั้งร้อยหรือตั้งพันโดยการถวายครั้งเดียวเท่านั้น พึงรับเตียงที่ควรทั้งหมดไว้ ครั้นรับแล้วพึงให้ด้วยคำว่า 'พวกท่านจงใช้สอยโดยเป็นการใช้สอยของสงฆ์ตามลำดับพรรษา' ไม่พึงให้โดยส่วนบุคคล. จะปูเตียงที่เกินไว้ในโรงคลังเป็นต้น แม้เพื่อวางบาตรและจีวร ก็ควร. เตียงที่เขานำมาถวายในภายนอกสีมาด้วยคำว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์' พึงให้ไว้ในที่อยู่ของพระสังฆเถระ. ถ้าในที่นั้นมีเตียงมาก ไม่มีกิจด้วยเตียงนั้น ในที่อยู่ของภิกษุรูปใดมีกิจ พึงให้ในที่นั้นด้วยคำว่า 'จงใช้สอยโดยเป็นการใช้สอยของสงฆ์'. ถ้าได้เตียงอื่นตั้งร้อยด้วยเตียงที่มีราคาสูง หรือมีราคาตั้งร้อย หรือมีราคาตั้งพัน พึงแลกเปลี่ยนเอาไว้. ไม่ใช่จะแลกเปลี่ยนได้เฉพาะเตียงด้วยเตียงเท่านั้น แม้อาราม อารามวัตถุ วิหาร วิหารวัตถุ ตั่ง ฟูก และหมอน ก็ควรเพื่อแลกเปลี่ยน. นัยนี้แม้ในตั่ง ฟูก และหมอนทั้งหลาย. แต่ในบรรดาสิ่งเหล่านั้น สิ่งที่ไม่ควร ไม่พึงใช้สอย สิ่งที่ควร พึงใช้สอยโดยเป็นการใช้สอยของสงฆ์. พึงแลกเปลี่ยนสิ่งที่ไม่ควร หรือสิ่งที่ควรแต่มีราคาสูง แล้วถือเอาวัตถุตามที่กล่าวมาแล้ว. ส่วนชื่อว่าฟูกและหมอนที่ถึงความเป็นอครุภัณฑ์นั้นไม่มี

229. ලොහකුම්භී ලොහභාණකං ලොහකටාහන්ති ඉමානි තීණි මහන්තානි වා හොන්තු ඛුද්දකානි වා, අන්තමසො පසතමත්තඋදකගණ්හනකානිපි ගරුභණ්ඩානියෙව. ලොහවාරකො පන කාළලොහතම්බලොහවට්ටලොහකංසලොහානං යෙන කෙනචි කතො සීහළදීපෙ පාදගණ්හනකො භාජෙතබ්බො. පාදො ච නාම මගධනාළියා පඤ්චනාළිමත්තං ගණ්හාති[Pg.305], තතො අතිරෙකගණ්හනකො ගරුභණ්ඩං. ඉමානි තාව පාළියං ආගතානි ලොහභාජනානි. පාළියං පන අනාගතානි භිඞ්ගාරපටිග්ගහඋළඋඞ්කදබ්බිකටච්ඡුපාතිතට්ටකසරකසමුග්ගඅඞ්ගාරකපල්ලධූමකටච්ඡුආදීනි ඛුද්දකානි වා මහන්තානි වා සබ්බානි ගරුභණ්ඩානි. පත්තො අයථාලකං තම්බලොහථාලකන්ති ඉමානි පන භාජනීයානි. කංසලොහවට්ටලොහභාජනවිකති සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා ගිහිවිකටා වා වට්ටති, පුග්ගලිකපරිභොගෙන න වට්ටති. කංසලොහාදිභාජනං සඞ්ඝස්ස දින්නම්පි හි පාරිහාරියං න වට්ටති, ගිහිවිකටනීහාරෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති මහාපච්චරියං වුත්තං.
๒๒๙. หม้อทองแดง หม้อใหญ่ทองแดง กระทะทองแดง ทั้ง ๓ อย่างนี้ จะใหญ่หรือเล็กก็ตาม แม้ที่สุดที่จุน้ำได้เพียงหนึ่งฟายมือ ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ส่วนอ่างทองแดงที่ทำด้วยทองแดงดำ ทองแดงแดง ทองแดงเจือ หรือทองแดงขาวอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่จุได้หนึ่งบาทในสีหฬทวีป พึงแบ่งปัน คำว่า "บาท" นั้น จุได้ ๕ ทะนานด้วยทะนานชาวมคธ ที่จุน้ำได้เกินกว่านั้นเป็นครุภัณฑ์ ภาชนะทองแดงเหล่านี้ที่มาในพระบาลีมีเท่านี้ ส่วนภาชนะที่ไม่ได้มาในพระบาลี เช่น คนโท กระโถน กระบวย ทัพพี ช้อน ถาด ถาดแบน ถ้วย ผอบ กระถางไฟ ช้อนรมควันเป็นต้น จะเล็กหรือใหญ่ทั้งหมดก็เป็นครุภัณฑ์ ส่วนบาตร ถาดเหล็ก ถาดทองแดงเหล่านี้ พึงแบ่งปัน ภาชนะที่ทำด้วยทองแดงขาวหรือทองแดงเจือ ควรด้วยการใช้สอยของสงฆ์ หรือโดยทำอย่างของคฤหัสถ์ ไม่ควรด้วยการใช้สอยส่วนบุคคล ภาชนะที่ทำด้วยทองแดงขาวเป็นต้น แม้ถวายแก่สงฆ์ ก็ไม่ควรนำติดตัวไป พึงใช้สอยโดยทำอย่างของคฤหัสถ์ที่คฤหัสถ์นำไปเท่านั้น ดังนี้ มหาปัจจรีกล่าวไว้

ඨපෙත්වා පන භාජනවිකතිං අඤ්ඤස්මිම්පි කප්පියලොහභණ්ඩෙ අඤ්ජනී අඤ්ජනිසලාකා කණ්ණමලහරණී සූචි පණ්ණසූචි ඛුද්දකො පිප්ඵලකො ඛුද්දකං ආරකණ්ටකං කුඤ්චිකා තාළං කත්තරයට්ඨි වෙධකො නත්ථුදානං භිණ්ඩිවාලො ලොහකූටො ලොහකුත්ති ලොහගුළො ලොහපිණ්ඩි ලොහචක්කලිකං අඤ්ඤම්පි විප්පකතලොහභණ්ඩං භාජනීයං. ධූමනෙත්තඵාලදීපරුක්ඛදීපකපල්ලකඔලම්බකදීපඉත්ථිපුරිසතිරච්ඡානගතරූපකානි පන අඤ්ඤානි වා භිත්තිච්ඡදනකවාටාදීසු උපනෙතබ්බානි අන්තමසො ලොහඛිලකං උපාදාය සබ්බානි ලොහභණ්ඩානි ගරුභණ්ඩානියෙව හොන්ති, අත්තනා ලද්ධානිපි පරිහරිත්වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන න පරිභුඤ්ජිතබ්බානි, සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා ගිහිවිකටානි වා වට්ටන්ති. තිපුභණ්ඩෙපි එසෙව නයො. ඛීරපාසාණමයානි තට්ටකසරකාදීනි ගරුභණ්ඩානියෙව.
เว้นภาชนะพิเศษนั้น แม้ในเครื่องเหล็กที่ควรอย่างอื่น เช่น ตลับยาหยอดตา ไม้ป้ายยาหยอดตา ไม้แคะหู เข็ม เหล็กจาร มีดเล็ก เหล็กแหลมเล็กสำหรับเจาะบาตร ลูกกุญแจ แม่กุญแจ ไม้เท้า เหล็กเจาะ กล้องยานัตถุ์ หอกซัด ค้อนเหล็ก เครื่องสกัดเหล็ก แท่งเหล็ก ก้อนเหล็ก แผ่นเหล็กกลม และเครื่องเหล็กที่ยังไม่สำเร็จรูปอย่างอื่น พึงแบ่งปัน ส่วนกล้องสูบควัน ผาลไถ เชิงเทียน ถ้วยประทีป โคมแขวน และรูปผู้หญิง ผู้ชาย และสัตว์เดรัจฉาน หรือรูปอื่น ๆ พึงนำไปติดไว้ที่ฝาผนัง หลังคา บานประตูเป็นต้น แม้ที่สุดจนถึงลิ่มเหล็ก เครื่องเหล็กทั้งหมดก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น แม้ที่ตนได้มา ก็ไม่พึงนำติดตัวไปใช้สอยโดยเป็นของส่วนบุคคล ควรด้วยการใช้สอยของสงฆ์ หรือโดยทำอย่างของคฤหัสถ์ แม้ในเครื่องดีบุกก็มีนัยนี้ ถาดและถ้วยน้ำเป็นต้นที่ทำด้วยหินขาวก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น

ඝටකො පන තෙලභාජනං වා පාදගණ්හනකතො අතිරෙකමෙව ගරුභණ්ඩං. සුවණ්ණරජතහාරකූටජාතිඵලිකභාජනානි ගිහිවිකටානිපි න වට්ටන්ති, පගෙව සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා. සෙනාසනපරිභොගෙ පන ආමාසම්පි අනාමාසම්පි සබ්බං වට්ටති.
ส่วนหม้อน้ำหรือภาชนะน้ำมัน ที่จุน้ำได้เกินกว่าหนึ่งบาทเท่านั้นจึงเป็นครุภัณฑ์ ภาชนะที่ทำด้วยทอง เงิน ทองเหลือง หรือแก้วผลึก แม้ทำอย่างของคฤหัสถ์ก็ไม่ควร จะกล่าวไปไยกับการใช้สอยของสงฆ์หรือการใช้สอยส่วนบุคคลเล่า ส่วนในการใช้สอยเสนาสนะ วัตถุที่ควรสัมผัสและไม่ควรสัมผัสทั้งหมดก็ควร

වාසිආදීසු යාය වාසියා ඨපෙත්වා දන්තකට්ඨච්ඡෙදනං වා උච්ඡුතච්ඡනං වා අඤ්ඤං මහාකම්මං කාතුං න සක්කා, අයං භාජනීයා. තතො මහන්තතරා යෙන කෙනචි ආකාරෙන කතා වාසි ගරුභණ්ඩමෙව. ඵරසු පන අන්තමසො වෙජ්ජානං සිරාවෙධනඵරසුපි ගරුභණ්ඩමෙව. කුඨාරියං ඵරසුසදිසොයෙව විනිච්ඡයො. යා පන ආවුධසඞ්ඛෙපෙන කතා, අයං අනාමාසා. කුදාලො අන්තමසො චතුරඞ්ගුලමත්තොපි ගරුභණ්ඩමෙව. නිඛාදනං චතුරස්සමුඛං වා හොතු දොණිමුඛං වා වඞ්කං වා උජුකං වා, අන්තමසො [Pg.306] සම්මුඤ්ජනීදණ්ඩකවෙධනම්පි දණ්ඩබද්ධං චෙ, ගරුභණ්ඩමෙව. සම්මුඤ්ජනීදණ්ඩඛණනකං පන අදණ්ඩකං ඵලමත්තමෙව. යං සක්කා සිපාටිකාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතුං, තං භාජනීයං. සිඛරම්පි නිඛාදනෙනෙව සඞ්ගහිතං. යෙහි මනුස්සෙහි විහාරෙ වාසිආදීනි දින්නානි හොන්ති, තෙ චෙ ඝරෙ දඩ්ඪෙ වා චොරෙහි වා විලුත්තෙ ‘‘දෙථ නො, භන්තෙ, උපකරණෙ, පුන පාකතිකෙ කරිස්සාමා’’ති වදන්ති, දාතබ්බා. සචෙ ආහරන්ති, න වාරෙතබ්බා, අනාහරන්තාපි න චොදෙතබ්බා.
ในบรรดาเครื่องมือมีขวานถากเป็นต้น ขวานถากอันใดที่เว้นจากการตัดไม้สีฟันหรือปอกอ้อยแล้ว ไม่สามารถทำงานใหญ่ได้ ขวานถากนั้นพึงแบ่งปัน ขวานถากที่ใหญ่กว่านั้นที่ทำด้วยรูปทรงใดก็ตาม เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ส่วนขวานผ่าฟืน แม้ที่สุดขวานเล็กสำหรับแพทย์เจาะเส้นเลือด ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ในเรื่องมีดพร้า ก็มีวินิจฉัยเช่นเดียวกับขวานผ่าฟืน ส่วนมีดพร้าที่ทำเป็นรูปอาวุธ มีดพร้านั้นไม่ควรจับต้อง จอบ แม้ที่สุดที่มีขนาด ๔ นิ้ว ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น สิ่ว จะมีหน้าสี่เหลี่ยมหรือหน้าโค้ง จะคดหรือตรงก็ตาม แม้ที่สุดสิ่วสำหรับเจาะด้ามไม้กวาด ถ้ามีด้ามติดอยู่ ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ส่วนสิ่วสำหรับเจาะด้ามไม้กวาดที่ไม่มีด้าม มีแต่ใบสิ่ว สิ่วอันใดที่สามารถใส่ในฝักหรือถุงแล้วนำติดตัวไปได้ สิ่วนั้นพึงแบ่งปัน เหล็กแหลมก็สงเคราะห์เข้ากับสิ่ว มนุษย์เหล่าใดถวายขวานถากเป็นต้นในวิหาร ถ้าบ้านของมนุษย์เหล่านั้นถูกไฟไหม้หรือถูกโจรปล้น แล้วกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า ขอจงให้เครื่องมือแก่พวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าจะทำของเดิมให้" พึงให้ ถ้าพวกเขานำมาคืน ก็ไม่พึงห้าม แม้ไม่นำมาคืน ก็ไม่พึงทวงถาม

කම්මාරතච්ඡකාරචුන්දකාරනළකාරමණිකාරපත්තබන්ධකානං අධිකරණිමුට්ඨිකසණ්ඩාසතුලාදීනි සබ්බානි ලොහමයඋපකරණානි සඞ්ඝෙ දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩානි. තිපුකොට්ටකසුවණ්ණකාරචම්මකාරඋපකරණෙසුපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – තිපුකොට්ටකඋපකරණෙසුපි තිපුච්ඡෙදනකසත්ථකං, සුවණ්ණකාරඋපකරණෙසු සුවණ්ණච්ඡෙදනකසත්ථකං, චම්මකාරඋපකරණෙසු කතපරිකම්මචම්මච්ඡෙදනකඛුද්දකසත්ථකන්ති ඉමානි භාජනීයභණ්ඩානි. නහාපිතතුන්නකාරඋපකරණෙසුපි ඨපෙත්වා මහාකත්තරිං මහාසණ්ඩාසං මහාපිප්ඵලිකඤ්ච සබ්බං භාජනීයං, මහාකත්තරිආදීනි ගරුභණ්ඩානි.
เครื่องมือที่ทำด้วยเหล็กทั้งหมด เช่น ทั่ง ค้อน คีม ตาชั่งเป็นต้น ของช่างเหล็ก ช่างไม้ ช่างกลึง ช่างสาน ช่างเจียระไนพลอย ช่างซ่อมบาตร นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์ ก็เป็นครุภัณฑ์ แม้ในเครื่องมือของช่างดีบุก ช่างทอง ช่างหนัง ก็มีนัยนี้ แต่มีข้อแตกต่างดังนี้ คือ ในเครื่องมือของช่างดีบุก มีดเล็กสำหรับตัดดีบุก ในเครื่องมือของช่างทอง มีดเล็กสำหรับตัดทอง ในเครื่องมือของช่างหนัง มีดเล็กสำหรับตัดหนังที่เตรียมไว้แล้ว สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดเป็นของที่พึงแบ่งปัน แม้ในเครื่องมือของช่างตัดผมและช่างเย็บผ้า เว้นกรรไกรใหญ่ คีมใหญ่ และมีดใหญ่ ที่เหลือทั้งหมดพึงแบ่งปัน กรรไกรใหญ่เป็นต้นเป็นครุภัณฑ์

වල්ලිආදීසු වෙත්තවල්ලිආදිකා යා කාචි අඩ්ඪබාහුප්පමාණා වල්ලි සඞ්ඝස්ස දින්නා වා තත්ථජාතකා වා රක්ඛිතගොපිතා ගරුභණ්ඩං හොති, සා සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච කතෙ සචෙ අතිරෙකා හොති, පුග්ගලිකකම්මෙපි උපනෙතුං වට්ටති. අරක්ඛිතා පන ගරුභණ්ඩමෙව න හොති. සුත්තමකචිවාකනාළිකෙරහීරචම්මමයා රජ්ජුකා වා යොත්තානි වා වාකෙ ච නාළිකෙරහීරෙ ච වට්ටෙත්වා කතා එකවට්ටා වා ද්විවට්ටා වා සඞ්ඝස්ස දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩං. සුත්තං පන අවට්ටෙත්වා දින්නං මකචිවාකනාළිකෙරහීරා ච භාජනීයා. යෙහි පනෙතානි රජ්ජුකයොත්තාදීනි දින්නානි හොන්ති, තෙ අත්තනො කරණීයෙන හරන්තා න වාරෙතබ්බා.
ในจำพวกเถาวัลย์เป็นต้น เถาวัลย์ใด ๆ มีหวายเถาเป็นต้น มีประมาณครึ่งแขน ที่ถวายแก่สงฆ์ก็ดี ที่เกิดในที่นั้นเป็นของสงฆ์ก็ดี ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์ เถาวัลย์นั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรนำไปใช้ในกิจส่วนบุคคลได้ แต่เถาวัลย์ที่ไม่ได้รักษาไว้ไม่เป็นครุภัณฑ์ เชือกหรือเชือกผูกที่ทำด้วยด้าย ป่าน เปลือกไม้ ใยมะพร้าว และหนัง และที่ฟั่นด้วยเปลือกไม้และใยมะพร้าว เป็นเกลียวเดียวหรือสองเกลียว เป็นครุภัณฑ์นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์ แต่ด้ายที่ถวายโดยไม่ได้ฟั่น และป่าน เปลือกไม้ ใยมะพร้าว เป็นของที่พึงแบ่งปัน คนทั้งหลายเหล่าใดได้ถวายเชือกและเชือกผูกเป็นต้นเหล่านี้ ไม่ควรห้ามคนเหล่านั้นเมื่อพวกเขานำไปใช้ในกิจของตน

යො කොචි අන්තමසො අට්ඨඞ්ගුලසූචිදණ්ඩකමත්තොපි වෙළු සඞ්ඝස්ස දින්නො වා තත්ථජාතකො වා රක්ඛිතගොපිතො ගරුභණ්ඩං, සොපි සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච කතෙ අතිරෙකො පුග්ගලිකකම්මෙ ච දාතුං වට්ටති. පාදගණ්හනකතෙලනාළි පන කත්තරයට්ඨි උපාහනදණ්ඩකො ඡත්තදණ්ඩකො ඡත්තසලාකාති ඉදමෙත්ථ භාජනීයභණ්ඩං. දඩ්ඪගෙහමනුස්සා ගණ්හිත්වා [Pg.307] ගච්ඡන්තා න වාරෙතබ්බා. රක්ඛිතගොපිතං වෙළුං ගණ්හන්තෙන සමකං වා අතිරෙකං වා ථාවරං අන්තමසො තංඅග්ඝනකවල්ලිකායපි ඵාතිකම්මං කත්වා ගහෙතබ්බො, ඵාතිකම්මං අකත්වා ගණ්හන්තෙන තත්ථෙව වළඤ්ජෙතබ්බො. ගමනකාලෙ සඞ්ඝිකෙ ආවාසෙ ඨපෙත්වා ගන්තබ්බං, අසතියා ගහෙත්වා ගතෙන පහිණිත්වා දාතබ්බො. දෙසන්තරගතෙන සම්පත්තවිහාරො සඞ්ඝිකාවාසෙ ඨපෙතබ්බො.
ไม้ไผ่ใดๆ แม้ไม้ไผ่ที่มีขนาดเท่าด้ามเข็มยาว ๘ นิ้ว ที่ถวายแก่สงฆ์ก็ดี ที่เกิดในที่ดินของสงฆ์นั้นก็ดี ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์ ไม้ไผ่นั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรให้ในกิจส่วนบุคคลได้ แต่กระบอกน้ำมันขนาดหนึ่งกวมมือ ไม้เท้า ไม้สำหรับแขวนรองเท้า ด้ามร่ม ซี่ร่ม ทั้งหมดนี้ในที่นี้เป็นของที่แบ่งได้ ไม่ควรห้ามคนบ้านที่ไฟไหม้เมื่อพวกเขานำไป ผู้ถือเอาไม้ไผ่ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ ควรทำผาติกรรมด้วยของที่เท่ากันหรือเกินกว่านั้น แม้ด้วยเถาวัลย์ที่มีค่าเท่ากับไม้ไผ่นั้น ก็ควรทำผาติกรรมแล้วจึงถือเอา ผู้ถือเอาโดยไม่ทำผาติกรรม ควรใช้สอยในที่นั้นเอง เมื่อถึงเวลาเดินทาง ควรวางไว้ในอาวาสของสงฆ์แล้วจึงไป ถ้าไม่ได้วางไว้ ผู้ที่นำไปแล้วควรส่งคืน ภิกษุผู้ไปสู่ต่างถิ่น เมื่อถึงวิหารใด ควรวาง (ไม้ไผ่นั้น) ไว้ในอาวาสของสงฆ์ ณ วิหารนั้น

තිණන්ති මුඤ්ජඤ්ච පබ්බජඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං යං කිඤ්චි තිණං. යත්ථ පන තිණං නත්ථි, තත්ථ පණ්ණෙහි ඡාදෙන්ති, තස්මා පණ්ණම්පි තිණෙනෙව සඞ්ගහිතං. ඉති මුඤ්ජාදීසු යං කිඤ්චි මුට්ඨිප්පමාණං තිණං තාලපණ්ණාදීසු ච එකපණ්ණම්පි සඞ්ඝස්ස දින්නං වා තත්ථජාතකං වා බහාරාමෙ සඞ්ඝස්ස තිණවත්ථුතො ජාතතිණං වා රක්ඛිතගොපිතං ගරුභණ්ඩං හොති, තම්පි සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච කතෙ අතිරෙකං පුග්ගලිකකම්මෙ දාතුං වට්ටති, දඩ්ඪගෙහමනුස්සා ගහෙත්වා ගච්ඡන්තා න වාරෙතබ්බා. අට්ඨඞ්ගුලප්පමාණොපි රිත්තපොත්ථකො ගරුභණ්ඩමෙව.
คำว่าหญ้า (ติณ) นั้น คือหญ้าใดๆ ที่เหลือเว้นหญ้ามุญชะและหญ้าปัพพชะ ชื่อว่าหญ้า แต่ในที่ใดไม่มีหญ้า ในที่นั้นย่อมมุงด้วยใบไม้ เพราะฉะนั้น ใบไม้ก็สงเคราะห์เข้าในหญ้าด้วย ดังนั้น หญ้าใดๆ ที่มีประมาณเท่ากำมือในจำพวกหญ้ามุญชะเป็นต้น และแม้ใบไม้เพียงใบเดียวในจำพวกใบตาลเป็นต้น ที่ถวายแก่สงฆ์ก็ดี ที่เกิดในที่ดินของสงฆ์นั้นก็ดี หรือหญ้าที่เกิดจากที่ดินหญ้าที่สงฆ์ถวายในภายนอกอาวาส ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์ แม้สิ่งนั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรให้ในกิจส่วนบุคคลได้ ไม่ควรห้ามคนบ้านที่ไฟไหม้เมื่อพวกเขานำไป แม้คัมภีร์เปล่าที่มีประมาณ ๘ นิ้ว ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น

මත්තිකා පකතිමත්තිකා වා හොතු පඤ්චවණ්ණා වා සුධා වා සජ්ජුරසකඞ්ගුට්ඨසිලෙසාදීසු වා යං කිඤ්චි දුල්ලභට්ඨානෙ ආනෙත්වා දින්නං තත්ථජාතකං වා, රක්ඛිතගොපිතං තාලඵලපක්කමත්තං ගරුභණ්ඩං හොති, තම්පි සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච නිට්ඨිතෙ අතිරෙකං පුග්ගලිකකම්මෙ ච දාතුං වට්ටති, හිඞ්ගුහිඞ්ගුලකහරිතාලමනොසිලඤ්ජනානි පන භාජනීයභණ්ඩානි.
ดิน จะเป็นดินธรรมดาก็ดี หรือมี ๕ สีก็ดี หรือปูนขาวก็ดี หรือสิ่งใดๆ ในจำพวกยางไม้ ยางรัก ยางสนเป็นต้น ที่นำมาถวายในที่หายาก หรือที่เกิดในที่ดินของสงฆ์นั้น ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ แม้มีขนาดเท่าผลตาลสุก ก็เป็นครุภัณฑ์ แม้สิ่งนั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรให้ในกิจส่วนบุคคลได้ แต่หิงคุ หิงคุลักกะ หริตาล มโนศิลา และอัญชนะ เป็นของที่แบ่งได้

දාරුභණ්ඩෙ ‘‘යො කොචි අට්ඨඞ්ගුලසූචිදණ්ඩමත්තොපි දාරුභණ්ඩකො දාරුදුල්ලභට්ඨානෙ සඞ්ඝස්ස දින්නො වා තත්ථජාතකො වා රක්ඛිතගොපිතො, අයං ගරුභණ්ඩං හොතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන සබ්බම්පි දාරුවෙළුචම්මපාසාණාදිවිකතිං දාරුභණ්ඩෙන සඞ්ගණ්හිත්වා ආසන්දිකතො පට්ඨාය දාරුභණ්ඩෙ විනිච්ඡයො වුත්තො. තත්‍රායං නයො – ආසන්දිකො සත්තඞ්ගො භද්දපීඨං පීඨිකා එකපාදකපීඨං ආමණ්ඩකවණ්ටකපීඨං ඵලකං කොච්ඡං පලාලපීඨන්ති ඉමෙසු තාව යං කිඤ්චි ඛුද්දකං වා හොතු මහන්තං වා, සඞ්ඝස්ස දින්නං ගරුභණ්ඩං හොති. පලාලපීඨෙන චෙත්ථ කදලිපත්තාදිපීඨානිපි සඞ්ගහිතානි. බ්‍යග්ඝචම්මඔනද්ධම්පි වාළරූපපරික්ඛිත්තං රතනපරිසිබ්බිතං කොච්ඡං ගරුභණ්ඩමෙව, වඞ්කඵලකං දීඝඵලකං චීවරධොවනඵලකං ඝට්ටනඵලකං [Pg.308] ඝට්ටනමුග්ගරො දන්තකට්ඨච්ඡෙදනගණ්ඨිකා දණ්ඩමුග්ගරො අම්බණං රජනදොණි උදකපටිච්ඡකො දාරුමයො වා දන්තමයො වා වෙළුමයො වා සපාදකොපි අපාදකොපි සමුග්ගො මඤ්ජූසා පාදගණ්හනකතො අතිරෙකප්පමාණො කරණ්ඩො උදකදොණි උදකකටාහං උළුඞ්කො කටච්ඡු පානීයසරාවං පානීයසඞ්ඛොති එතෙසුපි යං කිඤ්චි සඞ්ඝෙ දින්නං ගරුභණ්ඩං. සඞ්ඛථාලකං පන භාජනීයං, තථා දාරුමයො උදකතුම්බො.
ในเรื่องครุภัณฑ์ไม้ ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ครุภัณฑ์ไม้ใดๆ แม้มีขนาดเท่าด้ามเข็มยาว ๘ นิ้ว ที่ถวายแก่สงฆ์ในที่ที่ไม้หายากก็ดี ที่เกิดในที่นั้นก็ดี ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ สิ่งนี้เป็นครุภัณฑ์" แต่ในมหาอรรถกถาได้กล่าววินิจฉัยเกี่ยวกับครุภัณฑ์ไม้ โดยสงเคราะห์สิ่งต่างๆ ที่ทำจากไม้ ไผ่ หนังสัตว์ หินเป็นต้นทั้งหมดเข้าในครุภัณฑ์ไม้ นับตั้งแต่ตั่งมีเท้าสูง ในที่นั้นมีนัยดังนี้ ในบรรดาตั่งมีเท้าสูง ตั่งมีองค์ ๗ ภัทรบิฐ ตั่งน้อย ตั่งมีขาเดียว ตั่งมีขาเป็นลูกกลมเหมือนผลมะขามป้อม แผ่นกระดาน เก้าอี้ ตั่งฟาง สิ่งใดๆ ก็ตาม จะเล็กหรือใหญ่ ที่ถวายแก่สงฆ์ เป็นครุภัณฑ์ และในที่นี้ ตั่งที่ทำด้วยใบกล้วยเป็นต้น ก็สงเคราะห์เข้าในตั่งฟางด้วย แม้เก้าอี้ที่หุ้มด้วยหนังเสือ ประดับด้วยรูปสัตว์ร้าย และปักด้วยด้ายทอง ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น แผ่นกระดานโค้ง แผ่นกระดานยาว แผ่นกระดานสำหรับซักจีวร แผ่นกระดานสำหรับขยี้จีวร ค้อนสำหรับทุบจีวร ค้อนสำหรับทุบเมื่อตัดไม้สีฟัน หรือค้อนสำหรับทุบหิน รางน้ำ รางสำหรับใส่สีย้อม ภาชนะรองน้ำ ที่ทำด้วยไม้ก็ดี ที่ทำด้วยงาก็ดี ที่ทำด้วยไม้ไผ่ก็ดี มีขาก็ดี ไม่มีขาก็ดี กล่องหมาก หีบ ตะกร้าที่มีขนาดเกินกว่าหนึ่งกวมมือ รางใส่น้ำ อ่างน้ำ ทัพพี ช้อน ถ้วยน้ำดื่ม สังข์สำหรับดื่มน้ำ สิ่งใดๆ ที่ถวายแก่สงฆ์ในสิ่งเหล่านี้ ก็เป็นครุภัณฑ์ แต่ถ้วยสังข์เป็นของที่แบ่งได้ เช่นเดียวกัน กระบอกน้ำไม้ก็เป็นของที่แบ่งได้

පාදකථලිකමණ්ඩලං දාරුමයං වා හොතු චොළපණ්ණාදිමයං වා, සබ්බං ගරුභණ්ඩං. ආධාරකො පත්තපිධානං තාලවණ්ටං බීජනී චඞ්කොටකං පච්ඡි යට්ඨිසම්මුඤ්ජනී මුට්ඨිසම්මුඤ්ජනීති එතෙසුපි යං කිඤ්චි ඛුද්දකං වා හොතු මහන්තං වා, දාරුවෙළුපණ්ණචම්මාදීසු යෙන කෙනචි කතං ගරුභණ්ඩමෙව. ථම්භතුලාසොපානඵලකාදීසු දාරුමයං වා පාසාණමයං වා යං කිඤ්චි ගෙහසම්භාරරූපං යො කොචි කටසාරකො යං කිඤ්චි භූමත්ථරණං යං කිඤ්චි අකප්පියචම්මං, සබ්බං සඞ්ඝෙ දින්නං ගරුභණ්ඩං, භූමත්ථරණං කාතුං වට්ටති. එළකචම්මං පන පච්චත්ථරණගතිකං හොති, තම්පි ගරුභණ්ඩමෙව. කප්පියචම්මානි භාජනීයානි. කුරුන්දියං පන ‘‘සබ්බං මඤ්චප්පමාණං චම්මං ගරුභණ්ඩ’’න්ති වුත්තං.
แผ่นรองเท้า จะทำด้วยไม้ก็ดี หรือทำด้วยผ้า ใบไม้เป็นต้นก็ดี ทั้งหมดเป็นครุภัณฑ์ ฐานรองบาตร ฝาบาตร พัดใบตาล พัดสี่เหลี่ยม ตะกร้าดอกไม้ ตะกร้า ไม้กวาดมีด้าม ไม้กวาดกำมือ ในสิ่งเหล่านี้ สิ่งใดๆ ก็ตาม จะเล็กหรือใหญ่ ที่ทำด้วยไม้ ไผ่ ใบไม้ หนังสัตว์เป็นต้น ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น ในจำพวกเสา คาน บันได แผ่นกระดานเป็นต้น สิ่งก่อสร้างบ้านใดๆ ที่ทำด้วยไม้ก็ดี หรือทำด้วยหินก็ดี เสื่อลำแพนใดๆ เครื่องปูพื้นใดๆ หนังสัตว์ที่ไม่ควรใช้สอยใดๆ ทั้งหมดที่ถวายแก่สงฆ์ เป็นครุภัณฑ์ ควรทำเป็นเครื่องปูพื้นได้ แต่หนังแกะเป็นของสำหรับปูรองนอน แม้สิ่งนั้นก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น หนังสัตว์ที่ควรใช้สอยเป็นของที่แบ่งได้ ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "หนังสัตว์ทั้งหมดที่มีขนาดเท่าเตียง เป็นครุภัณฑ์"

උදුක්ඛලං මුසලං සුප්පං නිසදං නිසදපොතො පාසාණදොණි පාසාණකටාහං තුරිවෙමභස්තාදි සබ්බං පෙසකාරාදිභණ්ඩං සබ්බං කසිභණ්ඩං සබ්බං චක්කයුත්තකං යානං ගරුභණ්ඩමෙව. මඤ්චපාදො මඤ්චඅටනී පීඨපාදො පීඨඅටනී වාසිඵරසුආදීනං දණ්ඩාති එතෙසු යං කිඤ්චි විප්පකතතච්ඡනකම්මං අනිට්ඨිතමෙව භාජනීයං, තච්ඡිතමට්ඨං පන ගරුභණ්ඩං හොති. අනුඤ්ඤාතවාසියා පන දණ්ඩො ඡත්තමුට්ඨිපණ්ණං කත්තරයට්ඨි උපාහනා අරණිසහිතං ධම්මකරණො පාදගණ්හනකතො අනතිරිත්තං ආමලකතුම්බං ආමලකඝටො ලාබුකතුම්බං ලාබුඝටො විසාණකතුම්බන්ති සබ්බමෙවෙතං භාජනීයං, තතො මහන්තතරං ගරුභණ්ඩං. හත්ථිදන්තො වා යං කිඤ්චි විසාණං වා අතච්ඡිතං යථාගතමෙව භාජනීයං. තෙහි කතමඤ්චපාදාදීසු පුරිමසදිසොයෙව විනිච්ඡයො. තච්ඡිතනිට්ඨිතොපි හිඞ්ගුකරණ්ඩකො ගණ්ඨිකා විධො අඤ්ජනී අඤ්ජනීසලාකා උදකපුඤ්ඡනීති ඉදං සබ්බං භාජනීයමෙව.
ครก สาก กระด้ง หินบด ลูกหินบด รางหิน อ่างหิน กระสวย ฟืม ถุงหนังเป็นต้น เครื่องใช้ของช่างทอผ้าเป็นต้นทั้งหมด เครื่องใช้ของชาวนาทั้งหมด ยานพาหนะที่มีล้อทั้งหมด เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น. ขาเตียง กรอบเตียง ขาตั่ง กรอบตั่ง ด้ามของสิ่วและขวานเป็นต้น ในสิ่งเหล่านี้ งานถากที่ยังทำค้างอยู่ใดๆ เป็นของที่แบ่งได้เท่านั้น แต่สิ่งที่ถากและขัดเกลาเรียบร้อยแล้ว เป็นครุภัณฑ์. แต่ด้ามของสิ่วที่ได้รับอนุญาต ใบตาลสำหรับทำร่ม ไม้เท้า รองเท้า ไม้สีไฟพร้อมอุปกรณ์ ธรรมกรก กระบอกมะขามป้อม หม้อมะขามป้อม กระบอกน้ำเต้า หมอน้ำเต้า กระบอกเขาสัตว์ ที่มีขนาดไม่เกินหนึ่งกวมมือ ทั้งหมดนี้เป็นของที่แบ่งได้ สิ่งที่ใหญ่กว่านั้นเป็นครุภัณฑ์. งาช้างก็ดี เขาสัตว์ใดๆ ก็ดี ที่ยังไม่ได้ถาก เป็นของที่แบ่งได้ตามสภาพเดิม. การวินิจฉัยในขาเตียงเป็นต้นที่ทำด้วยสิ่งเหล่านั้น ก็เหมือนกับที่กล่าวมาแล้ว. แม้สิ่งที่ถากและขัดเกลาเรียบร้อยแล้ว เช่น ผอบใส่หิงคุ ลูกดุม รังดุม กล้องยาตา ไม้ป้ายยาตา ผ้าเช็ดน้ำ ทั้งหมดนี้เป็นของที่แบ่งได้เท่านั้น

මත්තිකාභණ්ඩෙ සබ්බං මනුස්සානං උපභොගපරිභොගං ඝටපීඨරාදිකුලාලභාජනං පත්තකටාහං අඞ්ගාරකටාහං ධූමදානං දීපරුක්ඛකො දීපකපල්ලිකා [Pg.309] චයනිට්ඨකා ඡදනිට්ඨකා ථූපිකාති සඞ්ඝස්ස දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩං, පාදගණ්හනකතො අනතිරිත්තප්පමාණො පන ඝටකො පත්තං ථාලකං කඤ්චනකො කුණ්ඩිකාති ඉදමෙත්ථ භාජනීයභණ්ඩං. යථා ච මත්තිකාභණ්ඩෙ, එවං ලොහභණ්ඩෙපි කුණ්ඩිකා භාජනීයකොට්ඨාසමෙව භජතීති අයමෙත්ථ අනුපුබ්බිකථා.
ในภาชนะดิน บรรดาเครื่องอุปโภคบริโภคของมนุษย์ทั้งปวง มีหม้อและฝาหม้อเป็นต้น ภาชนะของช่างหม้อ ภาชนะสำหรับเผาบาตร ภาชนะสำหรับใส่ถ่าน ที่รมควัน เชิงตะเกียง ถ้วยตะเกียง อิฐก่อ อิฐมุง ยอดเจดีย์ ทั้งหมดนี้ ตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์แล้ว เป็นครุภัณฑ์. ส่วนหม้อเล็ก บาตร ถ้วย จอกน้ำ กุณฑี ที่มีขนาดไม่เกินหนึ่งกวมมือ ทั้งหมดนี้ เป็นภาชนียภัณฑ์ในสังฆิกะนี้. อนึ่ง กุณฑีในภาชนะดินเป็นเช่นใด แม้ในภาชนะโลหะ กุณฑีก็ย่อมถึงส่วนแห่งภาชนียภัณฑ์นั่นเอง คำกล่าวทั้งหมดนี้ เป็นคำวินิจฉัยตามลำดับในเรื่องสังฆิกะนี้.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ดังนี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ.

ගරුභණ්ඩවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยครุภัณฑ์ จบแล้ว.

31. චොදනාදිවිනිච්ඡයකථා
๓๑. เรื่องวินิจฉัยการโจทก์เป็นต้น.

230. චොදනාදිවිනිච්ඡයොති එත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.385-6) පන චොදෙතුං කො ලභති, කො න ලභති? දුබ්බලචොදකවචනං තාව ගහෙත්වා කොචි න ලභති. දුබ්බලචොදකො නාම සම්බහුලෙසු කථාසල්ලාපෙන නිසින්නෙසු එකො එකං ආරබ්භ අනොදිස්සකං කත්වා පාරාජිකවත්ථුං කථෙති, අඤ්ඤො තං සුත්වා ඉතරස්ස ගන්ත්වා ආරොචෙති, සො තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ත්වං කිර මං ඉදඤ්චිදඤ්ච වදසී’’ති භණති, සො ‘‘නාහං එවරූපං ජානාමි, කථාපවත්තියං පන මයා අනොදිස්සකං කත්වා වුත්තමත්ථි. සචෙ අහං තව ඉමං දුක්ඛුප්පත්තිං ජානෙය්‍යං, එත්තකම්පි න කථෙය්‍ය’’න්ති. අයං දුබ්බලචොදකො. තස්සෙතං කථාසල්ලාපං ගහෙත්වා තං භික්ඛුං කොචි චොදෙතුං න ලභති, එතං පන අග්ගහෙත්වා සීලසම්පන්නො භික්ඛු භික්ඛුං වා භික්ඛුනිං වා, සීලසම්පන්නා ච භික්ඛුනී භික්ඛුනීමෙව චොදෙතුං ලභතීති මහාපදුමත්ථෙරො ආහ. මහාසුමත්ථෙරො පන ‘‘පඤ්චපි සහධම්මිකා ලභන්තී’’ති ආහ. ගොදත්තත්ථෙරො ‘‘න කොචි න ලභතී’’ති වත්වා ‘‘භික්ඛුස්ස සුත්වා චොදෙති, භික්ඛුනියා සුත්වා…පෙ… තිත්ථියසාවකානං සුත්වා චොදෙතී’’ති ඉදං සුත්තං ආහරි. තිණ්ණම්පි ථෙරානං වාදෙ චුදිතකස්සෙව පටිඤ්ඤාය කාරෙතබ්බො.
๒๓๐. ในเรื่องวินิจฉัยการโจทก์เป็นต้นนี้ ใครควรโจทก์ ใครไม่ควรโจทก์? ก่อนอื่น ไม่มีใครควรโจทก์โดยถือเอาคำพูดของโจทก์ผู้มีกำลังอ่อน. ชื่อว่าโจทก์ผู้มีกำลังอ่อนคือ ในบรรดาภิกษุจำนวนมากที่นั่งสนทนากันอยู่ ภิกษุรูปหนึ่งปรารภภิกษุรูปหนึ่ง กล่าวเรื่องปาราชิกโดยไม่เจาะจง. ภิกษุรูปอื่นได้ยินคำนั้นแล้วไปบอกแก่ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้ถูกปรารภ). ภิกษุรูปนั้นเข้าไปหาภิกษุผู้กล่าวแล้วกล่าวว่า "ท่านกล่าวคำนี้และคำนี้ถึงเราหรือ?" ภิกษุผู้กล่าวตอบว่า "เราไม่รู้เรื่องปาราชิกเช่นนี้ แต่เมื่อมีการสนทนาเกิดขึ้น เราได้กล่าวไปโดยไม่เจาะจง. หากเรารู้ถึงความลำบากนี้ของท่าน เราก็จะไม่กล่าวแม้เพียงเท่านี้." ภิกษุผู้กล่าวเช่นนี้ชื่อว่าโจทก์ผู้มีกำลังอ่อน. ไม่มีใครควรโจทก์ภิกษุรูปนั้นโดยถือเอาการสนทนานี้ของโจทก์ผู้มีกำลังอ่อนนั้น. แต่พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีลควรโจทก์ภิกษุหรือภิกษุณีได้ โดยไม่ถือเอาคำพูดนี้ (ของโจทก์ผู้มีกำลังอ่อน) และภิกษุณีผู้สมบูรณ์ด้วยศีลก็ควรโจทก์เฉพาะภิกษุณีเท่านั้น. ส่วนพระมหาสุมเถระกล่าวว่า "แม้สหธรรมิกทั้งห้าก็ควรโจทก์ได้." พระโคทัตตเถระกล่าวว่า "ไม่มีใครที่ไม่ควรโจทก์" แล้วนำพระสูตรนี้มาแสดงว่า "ได้ยินจากภิกษุแล้วโจทก์, ได้ยินจากภิกษุณีแล้วโจทก์... ได้ยินจากสาวกของเดียรถีย์แล้วโจทก์." ในวาทะของพระเถระทั้งสามนั้น พึงให้กระทำ (การวินิจฉัย) ด้วยการรับสารภาพของผู้ถูกโจทก์เท่านั้น.

අයං පන චොදනා නාම දිට්ඨචොදනා සුතචොදනා පරිසඞ්කිතචොදනාති තිවිධා හොති. අපරාපි චතුබ්බිධා හොති සීලවිපත්තිචොදනා ආචාරවිපත්තිචොදනා දිට්ඨිවිපත්තිචොදනා ආජීවවිපත්තිචොදනාති. තත්ථ ගරුකානං ද්වින්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං වසෙන සීලවිපත්තිචොදනා වෙදිතබ්බා[Pg.310], අවසෙසානං වසෙන ආචාරවිපත්තිචොදනා, මිච්ඡාදිට්ඨිඅන්තග්ගාහිකදිට්ඨිවසෙන දිට්ඨිවිපත්තිචොදනා, ආජීවහෙතු පඤ්ඤත්තානං ඡන්නං සික්ඛාපදානං වසෙන ආජීවවිපත්තිචොදනා වෙදිතබ්බා.
อนึ่ง การโจทก์นี้มีสามอย่างคือ การโจทก์โดยเห็น การโจทก์โดยได้ยิน และการโจทก์โดยสงสัย. อีกอย่างหนึ่งก็มีสี่อย่างคือ การโจทก์ด้วยศีลวิบัติ การโจทก์ด้วยอาจารวิบัติ การโจทก์ด้วยทิฏฐิวิบัติ และการโจทก์ด้วยอาชีววิบัติ. ในบรรดาการโจทก์สี่อย่างนั้น พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยศีลวิบัติ โดยอาศัยกองอาบัติหนักสองอย่าง (คือปาราชิกและสังฆาทิเสส). พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยอาจารวิบัติ โดยอาศัยกองอาบัติที่เหลือ (ห้าอย่าง). พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยทิฏฐิวิบัติ โดยอาศัยมิจฉาทิฏฐิและอันตัคคาหิกทิฏฐิ. พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยอาชีววิบัติ โดยอาศัยสิกขาบทหกอย่างที่บัญญัติไว้เพราะเหตุแห่งการเลี้ยงชีพ.

අපරාපි චතුබ්බිධා හොති වත්ථුසන්දස්සනා ආපත්තිසන්දස්සනා සංවාසපටික්ඛෙපො සාමීචිපටික්ඛෙපොති. තත්ථ වත්ථුසන්දස්සනා නාම ‘‘ත්වං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි, අදින්නං ආදියි, මනුස්සං ඝාතයිත්ථ, අභූතං ආරොචයිත්ථා’’ති එවං පවත්තා. ආපත්තිසන්දස්සනා නාම ‘‘ත්වං මෙථුනධම්මපාරාජිකාපත්තිං ආපන්නො’’තිඑවමාදිනයප්පවත්තා. සංවාසපටික්ඛෙපො නාම ‘‘නත්ථි තයා සද්ධිං උපොසථො වා පවාරණා වා සඞ්ඝකම්මං වා’’ති එවං පවත්තො. සාමීචිපටික්ඛෙපො නාම අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලීකම්මබීජනාදිකම්මානං අකරණං. තං පටිපාටියා වන්දනාදීනි කරොන්තො එකස්ස අකත්වා සෙසානං කරණකාලෙ වෙදිතබ්බං. එත්තාවතාපි චොදනා නාම හොති. යාගුභත්තාදිනා පන යං ඉච්ඡති, තං ආපුච්ඡති, න තාවතා චොදනා හොති.
อีกอย่างหนึ่ง การโจทก์มีสี่อย่างคือ การแสดงวัตถุ การแสดงอาบัติ การห้ามการอยู่ร่วม และการห้ามสามีจิกรรม. ในบรรดาการโจทก์สี่อย่างนั้น ชื่อว่าการแสดงวัตถุคือ การโจทก์ที่ดำเนินไปว่า "ท่านเสพเมถุนธรรมแล้ว, ท่านถือเอาของที่เขาไม่ได้ให้แล้ว, ท่านฆ่ามนุษย์แล้ว, ท่านบอกอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีในตนแล้ว." ชื่อว่าการแสดงอาบัติคือ การโจทก์ที่ดำเนินไปโดยนัยมีอย่างนี้เป็นต้นว่า "ท่านต้องอาบัติปาราชิกเพราะเมถุนธรรมแล้ว." ชื่อว่าการห้ามการอยู่ร่วมคือ การโจทก์ที่ดำเนินไปว่า "อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน." ชื่อว่าการห้ามสามีจิกรรมคือ การไม่กระทำซึ่งการกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ และการกระทำมีพัดวีเป็นต้น. พึงทราบว่า การห้ามสามีจิกรรมนั้นคือ ในเวลาที่ภิกษุกระทำการไหว้เป็นต้นตามลำดับ แต่ไม่กระทำแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วกระทำแก่ภิกษุที่เหลือ. แม้เพียงการไม่กระทำสามีจิกรรมเท่านี้ ก็ชื่อว่าการโจทก์. แต่ด้วยข้าวต้มข้าวสวยเป็นต้นนั้น ปรารถนาจะถวายแก่รูปใด ก็ถาม (นิมนต์) รูปนั้น การไม่ถาม (นิมนต์) เพียงเท่านี้ ไม่ชื่อว่าการโจทก์.

අපරා පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 387) ‘‘එකං, භික්ඛවෙ, අධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං, එකං ධම්මික’’න්තිආදිං කත්වා යාව දස අධම්මිකානි පාතිමොක්ඛට්ඨපනානි, දස ධම්මිකානීති එවං අධම්මිකා පඤ්චපඤ්ඤාස, ධම්මිකා පඤ්චපඤ්ඤාසාති දසුත්තරසතං චොදනා වුත්තා. තා දිට්ඨෙන චොදෙන්තස්ස දසුත්තරසතං, සුතෙන චොදෙන්තස්ස දසුත්තරසතං, පරිසඞ්කාය චොදෙන්තස්ස දසුත්තරසතන්ති තිංසාධිකානි තීණි සතානි හොන්ති. තානි කායෙන චොදෙන්තස්ස, වාචාය චොදෙන්තස්ස, කායවාචාය චොදෙන්තස්සාති තිගුණානි කතානි නවුතාධිකානි නව සතානි හොන්ති. තානි අත්තනා චොදෙන්තස්සපි පරෙන චොදාපෙන්තස්සපි තත්තකානෙවාති වීසතිඌනානි ද්වෙ සහස්සානි හොන්ති. පුන දිට්ඨාදිභෙදෙ සමූලිකාමූලිකවසෙන අනෙකසහස්සා චොදනා හොන්තීති වෙදිතබ්බා.
อีกอย่างหนึ่ง ในปาติโมกขัฏฐปนขันธกะ (จูฬวัคค์ 387) เริ่มต้นตั้งแต่คำว่า "ภิกษุทั้งหลาย การงดปาติโมกข์ที่ไม่เป็นธรรมมี 1 อย่าง ที่เป็นธรรมมี 1 อย่าง" จนถึงคำว่า "การงดปาติโมกข์ที่ไม่เป็นธรรมมี 10 อย่าง ที่เป็นธรรมมี 10 อย่าง" ดังนี้ การโจทที่ไม่เป็นธรรมมี 55 อย่าง การโจทที่เป็นธรรมมี 55 อย่าง รวมเป็นการโจท 110 อย่างที่พระองค์ตรัสไว้ การโจทเหล่านั้น เมื่อภิกษุโจทด้วยการเห็นมี 110 อย่าง เมื่อโจทด้วยการได้ยินมี 110 อย่าง เมื่อโจทด้วยความรังเกียจมี 110 อย่าง รวมเป็น 330 อย่าง การโจทเหล่านั้น เมื่อภิกษุโจทด้วยกาย โจทด้วยวาจา โจทด้วยกายและวาจา เมื่อทำให้เป็น 3 เท่า ย่อมเป็น 990 อย่าง การโจทเหล่านั้น เมื่อโจทด้วยตนเองก็มีจำนวนเท่านั้น เมื่อให้ผู้อื่นโจทก็มีจำนวนเท่านั้น รวมเป็น 2,000 หย่อน 20 (คือ 1,980) อย่าง อนึ่ง พึงทราบว่า ในความต่างกันมีทิฏฐิเป็นต้น การโจทมีหลายพันอย่าง โดยอำนาจแห่งการมีมูลและไม่มีมูล

231. වුත්තප්පභෙදාසු පන ඉමාසු චොදනාසු යාය කායචි චොදනාය වසෙන සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔසටෙ වත්ථුස්මිං චුදිතකචොදකා වත්තබ්බා ‘‘තුම්හෙ අම්හාකං විනිච්ඡයෙන තුට්ඨා භවිස්සථා’’ති. සචෙ ‘‘භවිස්සාමා’’ති [Pg.311] වදන්ති, සඞ්ඝෙන තං අධිකරණං සම්පටිච්ඡිතබ්බං. අථ පන ‘‘විනිච්ඡිනථ තාව, භන්තෙ, සචෙ අම්හාකං ඛමිස්සති, ගණ්හිස්සාමා’’ති වදන්ති, ‘‘චෙතියං තාව වන්දථා’’තිආදීනි වත්වා දීඝසුත්තං කත්වා විස්සජ්ජිතබ්බං. තෙ චෙ චිරරත්තං කිලන්තා පක්කන්තපරිසා උපච්ඡින්නපක්ඛා හුත්වා පුන යාචන්ති, යාවතතියං පටික්ඛිපිත්වා යදා නිම්මදා හොන්ති, තදා නෙසං අධිකරණං විනිච්ඡිනිතබ්බං. විනිච්ඡිනන්තෙහි ච සචෙ අලජ්ජුස්සන්නා හොති පරිසා, උබ්බාහිකාය තං අධිකරණං විනිච්ඡිනිතබ්බං. සචෙ බාලුස්සන්නා හොති පරිසා, ‘‘තුම්හාකං සභාගෙ විනයධරෙ පරියෙසථා’’ති විනයධරෙ පරියෙසාපෙත්වා යෙන ධම්මෙන යෙන විනයෙන යෙන සත්ථුසාසනෙන තං අධිකරණං වූපසම්මති, තථා තං අධිකරණං වූපසමෙතබ්බං.
๒๓๑. อนึ่ง ในบรรดาการโจทที่มีประเภทตามที่กล่าวมาแล้วนี้ เมื่ออธิกรณ์อย่างใดอย่างหนึ่งถูกนำเข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยอำนาจแห่งการโจท พึงกล่าวแก่ผู้ถูกโจทและผู้โจทว่า "ท่านทั้งหลายจักยินดีด้วยการวินิจฉัยของเราหรือไม่?" หากพวกเขากล่าวว่า "จักยินดี" สงฆ์พึงรับอธิกรณ์นั้นไว้ แต่หากพวกเขากล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ โปรดวินิจฉัยไปก่อนเถิด หากพวกเราพอใจ พวกเราจึงจักรับ" พึงกล่าวคำเป็นต้นว่า "ท่านทั้งหลายจงไปไหว้เจดีย์ก่อนเถิด" แล้วทำให้เนิ่นช้าแล้วจึงปล่อยไป หากคนเหล่านั้นเหน็ดเหนื่อยตลอดกาลนาน มีบริษัทหลีกไปแล้ว มีพวกพ้องขาดไปแล้ว แล้วกลับมาอ้อนวอนอีก พึงปฏิเสธจนถึง 3 ครั้ง เมื่อใดพวกเขาหมดความมานะถือตัว เมื่อนั้นจึงพึงวินิจฉัยอธิกรณ์ของพวกเขา และเมื่อจะวินิจฉัย หากบริษัทมีอธรรมวาทีมาก พึงวินิจฉัยอธิกรณ์นั้นด้วยวิธีอุพพาหิกา หากบริษัทมีคนพาลมาก พึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงแสวงหาพระวินัยธรผู้เป็นสภาคกันกับพวกท่านเถิด" แล้วให้แสวงหาพระวินัยธรทั้งหลาย อธิกรณ์นั้นระงับด้วยธรรมอันใด ด้วยวินัยอันใด ด้วยสัตถุศาสนาอันใด พึงระงับอธิกรณ์นั้นด้วยธรรม วินัย และสัตถุศาสนานั้น

තත්ථ ච ධම්මොති භූතං වත්ථු. විනයොති චොදනා චෙව සාරණා ච. සත්ථුසාසනන්ති ඤත්තිසම්පදා ච අනුස්සාවනසම්පදා ච. තස්මා චොදකෙන වත්ථුස්මිං ආරොචිතෙ චුදිතකො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘සන්තමෙතං, නො’’ති. එවං වත්ථුං උපපරික්ඛිත්වා භූතෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා ඤත්තිසම්පදාය ච අනුස්සාවනසම්පදාය ච තං අධිකරණං වූපසමෙතබ්බං. තත්‍ර චෙ අලජ්ජී ලජ්ජිං චොදෙති, සො ච අලජ්ජී බාලො හොති අබ්‍යත්තො, නාස්ස නයො දාතබ්බො, එවං පන වත්තබ්බො ‘‘කිම්හි නං චොදෙසී’’ති. අද්ධා සො වක්ඛති ‘‘කිමිදං, භන්තෙ, කිම්හි නං නාමා’’ති. ‘‘ත්වං කිම්හි නම්පි න ජානාසි, න යුත්තං තයා එවරූපෙන බාලෙන පරං චොදෙතු’’න්ති උය්‍යොජෙතබ්බො, නාස්ස අනුයොගො දාතබ්බො. සචෙ පන සො අලජ්ජී පණ්ඩිතො හොති බ්‍යත්තො, දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා සම්පාදෙතුං සක්කොති, එතස්ස අනුයොගං දත්වා ලජ්ජිස්සෙව පටිඤ්ඤාය කම්මං කාතබ්බං.
ในอธิกรณ์นั้น คำว่า ธรรม ได้แก่ วัตถุที่เป็นจริง คำว่า วินัย ได้แก่ การโจทและการให้ระลึก คำว่า สัตถุศาสนา ได้แก่ ความสมบูรณ์แห่งญัตติและความสมบูรณ์แห่งอนุสาวนา เพราะเหตุนั้น เมื่อผู้โจทแจ้งวัตถุแล้ว พึงถามผู้ถูกโจทว่า "เรื่องนี้มีอยู่จริงหรือไม่มี?" เมื่อพิจารณาวัตถุอย่างนี้แล้ว พึงระงับอธิกรณ์นั้นด้วยการโจทและการให้ระลึกด้วยวัตถุที่เป็นจริง และด้วยความสมบูรณ์แห่งญัตติและความสมบูรณ์แห่งอนุสาวนา ในอธิกรณ์นั้น หากภิกษุผู้ไม่ละอายโจทภิกษุผู้ละอาย และภิกษุผู้ไม่ละอายนั้นเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่พึงให้แนวทางแก่เขา พึงกล่าวเพียงว่า "ท่านโจทเขาในเรื่องอะไร?" แน่นอนว่าเขาจะถามว่า "ท่านผู้เจริญ คำว่า 'กิมหิ นัง' นี้คืออะไร?" พึงขับไล่เขาไปว่า "แม้แต่คำว่า 'กิมหิ นัง' ท่านก็ยังไม่รู้ ไม่สมควรที่คนเขลาเช่นท่านจะโจทผู้อื่น" ไม่พึงให้การซักไซ้แก่เขา แต่หากภิกษุผู้ไม่ละอายนั้นเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด สามารถจะข่มขี่ให้จำนนได้ด้วยสิ่งที่เห็นหรือสิ่งที่ได้ยิน พึงให้การซักไซ้แก่เขา และพึงทำกรรมด้วยการปฏิญญาของภิกษุผู้ละอายนั้นเอง

සචෙ ලජ්ජී අලජ්ජිං චොදෙති, සො ච ලජ්ජී බාලො හොති අබ්‍යත්තො, න සක්කොති අනුයොගං දාතුං, තස්ස නයො දාතබ්බො ‘‘කිම්හි නං චොදෙසි සීලවිපත්තියා වා ආචාරවිපත්තිආදීසු වා එකිස්සා’’ති. කස්මා පන ඉමස්සෙව එවං නයො දාතබ්බො, න ඉතරස්සාති, නනු න යුත්තං විනයධරානං අගතිගමනන්ති? න යුත්තමෙව. ඉදං පන අගතිගමනං න හොති, ධම්මානුග්ගහො නාම එසො. අලජ්ජිනිග්ගහත්ථාය හි ලජ්ජිපග්ගහත්ථාය ච සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං. තත්‍ර අලජ්ජී නයං ලභිත්වා අජ්ඣොත්ථරන්තො එහිති, ලජ්ජී [Pg.312] පන නයං ලභිත්වා දිට්ඨෙ දිට්ඨසන්තානෙන සුතෙ සුතසන්තානෙන පතිට්ඨාය කථෙස්සති, තස්මා තස්ස ධම්මානුග්ගහො වට්ටති. සචෙ පන සො ලජ්ජී පණ්ඩිතො හොති බ්‍යත්තො, පතිට්ඨාය කථෙති, අලජ්ජී ච ‘‘එතම්පි නත්ථි, එතම්පි නත්ථී’’ති පටිඤ්ඤං න දෙති, අලජ්ජිස්ස පටිඤ්ඤාය එව කාතබ්බං.
หากภิกษุผู้ละอายโจทภิกษุผู้ไม่ละอาย และภิกษุผู้ละอายนั้นเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่สามารถจะซักไซ้ได้ พึงให้แนวทางแก่เขาว่า "ท่านโจทเขาในเรื่องอะไร? โจทด้วยศีลวิบัติ หรือโจทด้วยวิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาอาจารวิบัติเป็นต้น?" ถามว่า เพราะเหตุใดจึงพึงให้แนวทางแก่ภิกษุนี้เท่านั้น ไม่พึงให้แก่ภิกษุอื่นเล่า? การที่พระวินัยธรถึงอคติไม่เป็นการไม่สมควรหรือ? ตอบว่า ไม่สมควรอย่างยิ่ง แต่การให้แนวทางนี้ไม่ชื่อว่าเป็นการถึงอคติ ชื่อว่าเป็นการอนุเคราะห์ธรรม เพราะพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบทไว้เพื่อข่มภิกษุผู้ไม่ละอาย และเพื่อยกย่องภิกษุผู้ละอาย ในภิกษุ 2 รูปนั้น ภิกษุผู้ไม่ละอายเมื่อได้แนวทางแล้วก็จะมาข่มขี่ผู้อื่น ส่วนภิกษุผู้ละอายเมื่อได้แนวทางแล้วก็จะตั้งมั่นอยู่ในลำดับแห่งสิ่งที่เห็นในสิ่งที่เห็น หรือในลำดับแห่งสิ่งที่ได้ยินในสิ่งที่ได้ยินแล้วจึงกล่าว เพราะฉะนั้น การอนุเคราะห์ธรรมจึงสมควรแก่ภิกษุผู้ละอายนั้น แต่หากภิกษุผู้ละอายนั้นเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด ตั้งมั่นอยู่แล้วจึงกล่าว และภิกษุผู้ไม่ละอายไม่ยอมให้ปฏิญญาว่า "เรื่องนี้ก็ไม่มี เรื่องนี้ก็ไม่มี" พึงทำกรรมด้วยการปฏิญญาของภิกษุผู้ไม่ละอายนั้นเอง

තදත්ථදීපනත්ථඤ්ච ඉදං වත්ථු වෙදිතබ්බං – තිපිටකචූළාභයත්ථෙරො කිර ලොහපාසාදස්ස හෙට්ඨා භික්ඛූනං විනයං කථෙත්වා සායන්හසමයෙ වුට්ඨාති, තස්ස වුට්ඨානසමයෙ ද්වෙ අත්තපච්චත්ථිකා කථං පවත්තෙසුං. එකො ‘‘එතම්පි නත්ථි, එතම්පි නත්ථී’’ති පටිඤ්ඤං න දෙති, අථ අප්පාවසෙසෙ පඨමයාමෙ ථෙරස්ස තස්මිං පුග්ගලෙ ‘‘අයං පතිට්ඨාය කථෙති, අයං පන පටිඤ්ඤං න දෙති, බහූනි ච වත්ථූනි ඔසටානි, අද්ධා එතං කතං භවිස්සතී’’ති අසුද්ධලද්ධි උප්පන්නා. තතො බීජනීදණ්ඩකෙන පාදකථලිකාය සඤ්ඤං දත්වා ‘‘අහං, ආවුසො, විනිච්ඡිනිතුං අනනුච්ඡවිකො, අඤ්ඤෙන විනිච්ඡිනාපෙහී’’ති ආහ. ‘‘කස්මා, භන්තෙ’’ති? ථෙරො තමත්ථං ආරොචෙසි. චුදිතකපුග්ගලස්ස කායෙ ඩාහො උට්ඨිතො, තතො සො ථෙරං වන්දිත්වා ‘‘භන්තෙ, විනිච්ඡිනිතුං අනුරූපෙන විනයධරෙන නාම තුම්හාදිසෙනෙව භවිතුං වට්ටති, චොදකෙන ච ඊදිසෙනෙව භවිතුං වට්ටතී’’ති වත්වා සෙතකානි නිවාසෙත්වා ‘‘චිරං කිලමිතාත්ථ මයා’’ති ඛමාපෙත්වා පක්කාමි.
เพื่อแสดงเนื้อความนั้น พึงทราบเรื่องนี้ว่า: ได้ยินว่า พระติปิฏกจูฬาภยเถระ เมื่อแสดงวินัยแก่ภิกษุทั้งหลายที่ใต้โลหปราสาทแล้ว ได้ลุกขึ้นในเวลาเย็น ในขณะที่ท่านลุกขึ้นนั้น ภิกษุผู้เป็นคู่กรณีกันสองรูปได้เริ่มเรื่องขึ้น รูปหนึ่งไม่ยอมรับสารภาพว่า “เรื่องนี้ก็ไม่มี เรื่องนี้ก็ไม่มี” ครั้นเมื่อปฐมยามเหลืออยู่น้อย พระเถระเกิดความเห็นว่าไม่บริสุทธิ์ในบุคคลนั้นว่า “ภิกษุรูปนี้กล่าวโดยหยุดเป็นพักๆ แต่ไม่ยอมรับสารภาพ และเรื่องราวมากมายก็ถูกยกขึ้นมา แน่นอนว่ากรรมนี้คงได้ทำไปแล้ว” จากนั้น ท่านจึงใช้ด้ามพัดให้สัญญาณที่ตั่งรองเท้าแล้วกล่าวว่า “อาวุโส อาตมาไม่สมควรที่จะวินิจฉัย ขอท่านจงให้วินัยธรอื่นวินิจฉัยเถิด” เมื่อถูกถามว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุใดจึงไม่สมควร?” พระเถระจึงแจ้งเรื่องนั้น (คือความเห็นว่าไม่บริสุทธิ์ที่เกิดขึ้นในตน) ความร้อนได้เกิดขึ้นในกายของบุคคลผู้ถูกโจทนั้น จากนั้นบุคคลผู้ถูกโจทนั้นจึงไหว้พระเถระแล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วินัยธรผู้สมควรแก่การวินิจฉัยนั้น พึงเป็นบุคคลเช่นท่านเท่านั้น และผู้โจทก็พึงเป็นภิกษุเช่นนี้เท่านั้น” แล้วนุ่งห่มผ้าขาว กล่าวว่า “ท่านทั้งหลายลำบากเพราะกระผมมานานแล้ว” ขอขมาแล้วก็จากไป

එවං ලජ්ජිනා චොදියමානො අලජ්ජී බහූසුපි වත්ථූසු උප්පන්නෙසු පටිඤ්ඤං න දෙති, සො නෙව ‘‘සුද්ධො’’ති වත්තබ්බො, න ‘‘අසුද්ධො’’ති, ජීවමතකො නාම ආමකපූතිකො නාම චෙස. සචෙ පනස්ස අඤ්ඤම්පි තාදිසං වත්ථු උප්පජ්ජති, න විනිච්ඡිනිතබ්බං, තථා නාසිතකො භවිස්සති. සචෙ පන අලජ්ජීයෙව අලජ්ජිං චොදෙති, සො වත්තබ්බො ‘‘ආවුසො, තව වචනෙනායං කිං සක්කා වත්තු’’න්ති. ඉතරම්පි තථෙව වත්වා ‘‘උභොපි එකසම්භොගපරිභොගා හුත්වා ජීවථා’’ති උය්‍යොජෙතබ්බා. සීලත්ථාය නෙසං විනිච්ඡයො න කාතබ්බො, පත්තචීවරපරිවෙණාදිඅත්ථාය පන පතිරූපං සක්ඛිං ලභිත්වා කාතබ්බොති.
ด้วยอาการอย่างนี้ เมื่อภิกษุผู้ไม่ละอายถูกภิกษุผู้ละอายโจท แม้มีเรื่องราวเกิดขึ้นมากมายก็ไม่ยอมรับสารภาพ ภิกษุนั้นไม่พึงถูกเรียกว่า “บริสุทธิ์” และไม่พึงถูกเรียกว่า “ไม่บริสุทธิ์” แต่ภิกษุนั้นชื่อว่า “ผู้ตายทั้งเป็น” ชื่อว่า “ผู้เน่าดิบ” หากมีเรื่องอื่นเช่นนั้นเกิดขึ้นแก่เขาอีก ก็ไม่พึงวินิจฉัย เพราะเขาจะเป็นเหมือนผู้ถูกนาสนะ (ถูกขับ) เช่นนั้นเอง หากภิกษุผู้ไม่ละอายโจทภิกษุผู้ไม่ละอายด้วยกัน พึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นว่า “อาวุโส ด้วยคำพูดของท่าน ภิกษุรูปนี้จะกล่าวอะไรได้?” และพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้ถูกโจทนั้นเช่นเดียวกัน แล้วพึงส่งตัวไปว่า “ท่านทั้งสองจงอยู่ร่วมกันด้วยการบริโภคและใช้สอยร่วมกันเถิด” ไม่พึงวินิจฉัยเรื่องของภิกษุเหล่านั้นเพื่อรักษาศีล แต่เพื่อประโยชน์แก่บาตร จีวร และบริเวณเป็นต้น พึงหาพยานที่สมควรแล้วจึงวินิจฉัยเรื่องของภิกษุเหล่านั้น ดังนี้

අථ ලජ්ජී ලජ්ජිං චොදෙති, විවාදො ච නෙසං කිස්මිඤ්චිදෙව අප්පමත්තකො හොති, සඤ්ඤාපෙත්වා ‘‘මා එවං කරොථා’’ති අච්චයං දෙසාපෙත්වා උය්‍යොජෙතබ්බා[Pg.313]. අථ පනෙත්ථ චුදිතකෙන සහසා විරද්ධං හොති, ආදිතො පට්ඨාය අලජ්ජී නාම නත්ථි. සො ච පක්ඛානුරක්ඛණත්ථාය පටිඤ්ඤං න දෙති, ‘‘මයං සද්දහාම, මයං සද්දහාමා’’ති බහූ උට්ඨහන්ති, සො තෙසං පටිඤ්ඤාය එකවාරං ද්වෙවාරං සුද්ධො හොතු, අථ පන විරද්ධකාලතො පට්ඨාය ඨානෙ න තිට්ඨති, විනිච්ඡයො න දාතබ්බො.
หากภิกษุผู้ละอายโจทภิกษุผู้ละอายด้วยกัน และการวิวาทของภิกษุเหล่านั้นเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อยด้วยเหตุบางประการ พึงทำให้เข้าใจกันแล้วกล่าวว่า “พวกท่านอย่าทำอย่างนั้น” แล้วให้แสดงความผิด (ขอขมา) แล้วพึงส่งตัวไป แต่หากในกรณีนี้ ผู้ถูกโจทได้พลาดพลั้งไปโดยพลัน และตั้งแต่แรกก็ไม่ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ละอาย และผู้ถูกโจทนั้นไม่ยอมรับสารภาพเพื่อรักษาพวกพ้อง และมีภิกษุจำนวนมากพากันลุกขึ้นกล่าวว่า “พวกเราเชื่อ พวกเราเชื่อ” แม้ว่าผู้ถูกโจทที่พลาดพลั้งนั้นจะบริสุทธิ์ด้วยคำรับรองของภิกษุเหล่านั้นครั้งหนึ่งหรือสองครั้งก็ตาม แต่เธอก็ไม่ดำรงอยู่ในฐานะ (ของภิกษุผู้ละอาย) อีกต่อไปนับตั้งแต่เวลาที่พลาดพลั้งนั้น ไม่พึงให้การวินิจฉัย

232. අදින්නාදානවත්ථුං විනිච්ඡිනන්තෙන (පාරා. අට්ඨ. 1.92) පන පඤ්චවීසති අවහාරා සාධුකං සල්ලක්ඛෙතබ්බා. තෙසු ච කුසලෙන විනයධරෙන ඔතිණ්ණං වත්ථුං සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව පඤ්ච ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි, යානි සන්ධාය පොරාණා ආහු –
๒๓๒. อนึ่ง วินัยธรผู้จะวินิจฉัยเรื่องอทินนาทาน พึงกำหนดจดจำอาการแห่งการลัก ๒๕ อย่างให้ดี และในบรรดาการวินิจฉัยเหล่านั้น วินัยธรผู้ฉลาดไม่พึงรีบวินิจฉัยเรื่องที่เกิดขึ้นในทันที แต่พึงพิจารณาฐานะ ๕ ประการ ซึ่งโบราณาจารย์กล่าวหมายถึงฐานะ ๕ ประการเหล่านั้นว่า –

‘‘වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්ච, අග්ඝං පරිභොගපඤ්චමං;
තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි, ධාරෙය්‍යත්ථං විචක්ඛණො’’ති. (පාරා. අට්ඨ. 1.92);
“วินัยธรผู้ฉลาด พึงชั่งฐานะ ๕ ประการ คือ วัตถุ กาล เทศะ ราคา และการบริโภคเป็นที่ ๕ แล้วพึงทรงจำเนื้อความไว้”

තත්ථ වත්ථුන්ති භණ්ඩං. අවහාරකෙන හි ‘‘මයා ඉදං නාම අවහට’’න්ති වුත්තෙපි ආපත්තිං අනාරොපෙත්වාව තං භණ්ඩං ‘‘සසාමිකං වා අසාමිකං වා’’ති උපපරික්ඛිතබ්බං. සසාමිකෙපි සාමිකානං සාලයභාවො වා නිරාලයභාවො වා උපපරික්ඛිතබ්බො. සචෙ තෙසං සාලයකාලෙ අවහටං, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා ආපත්ති කාතබ්බා. සචෙ නිරාලයකාලෙ, පාරාජිකෙන න කාතබ්බා. භණ්ඩසාමිකෙසු පන භණ්ඩං ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩං දාතබ්බං. අයමෙත්ථ සාමීචි.
ในฐานะ ๕ ประการนั้น คำว่า วัตถุ ได้แก่ สิ่งของ เพราะว่าแม้ผู้ลักจะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าลักสิ่งของชื่อนี้” ก็ไม่พึงปรับอาบัติในทันที แต่พึงพิจารณาสิ่งของนั้นว่า “เป็นของมีเจ้าของหรือไม่มีเจ้าของ?” แม้ในของมีเจ้าของ ก็พึงพิจารณาความที่เจ้าของยังมีความห่วงใยหรือหมดความห่วงใย หากลักไปในขณะที่เจ้าของยังมีความห่วงใย พึงให้ตีราคาสิ่งของนั้นแล้วจึงปรับอาบัติ หากลักไปในขณะที่เจ้าของหมดความห่วงใยแล้ว ไม่พึงปรับด้วยอาบัติปาราชิก แต่เมื่อเจ้าของสิ่งของติดตามให้ส่งคืน พึงคืนสิ่งของนั้นไป นี้เป็นความชอบธรรมในเรื่องนี้

ඉමස්ස පනත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – භාතියරාජකාලෙ කිර මහාචෙතියපූජාය දක්ඛිණදිසතො එකො භික්ඛු සත්තහත්ථං පණ්ඩුකාසාවං අංසෙ කරිත්වා චෙතියඞ්ගණං පාවිසි. තඞ්ඛණමෙව ච රාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං ආගතො. තතො උස්සාරණාය වත්තමානාය මහාජනසම්මද්දො අහොසි. අථ සො භික්ඛු ජනසම්මද්දපීළිතො අංසතො පතන්තං කාසාවං අදිස්වාව නික්ඛන්තො, නික්ඛමිත්වා කාසාවං අපස්සන්තො ‘‘කො ඊදිසෙ ජනසම්මද්දෙ කාසාවං ලච්ඡති, න දානි තං මය්හ’’න්ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා ගතො. අථඤ්ඤො භික්ඛු පච්ඡා ආගච්ඡන්තො තං කාසාවං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා පුන විප්පටිසාරී හුත්වා ‘‘අස්සමණො දානිම්හි, විබ්භමිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ ‘‘විනයධරෙ පුච්ඡිත්වා ඤස්සාමී’’ති චින්තෙසි.
เพื่อแสดงเนื้อความนี้ พึงทราบเรื่องนี้ว่า: ได้ยินว่า ในรัชสมัยของพระเจ้าภาติยะ เพื่อจะบูชามหาเจดีย์ ภิกษุรูปหนึ่งจากทิศใต้ได้ห่มผ้ากาสาวะสีเหลืองหม่นยาว ๗ ศอกพาดบ่าเข้าไปยังลานพระเจดีย์ ในขณะนั้นเอง พระราชาก็เสด็จมาเพื่อทรงนมัสการพระเจดีย์ด้วยเช่นกัน จากนั้น เมื่อมีการหลีกทางให้เสด็จ ก็เกิดการเบียดเสียดกันของมหาชน ภิกษุรูปนั้นถูกมหาชนเบียดเสียดจึงออกไปโดยไม่ทันเห็นผ้ากาสาวะที่ตกจากบ่า เมื่อออกไปแล้วไม่เห็นผ้ากาสาวะ จึงคิดว่า “ในที่ที่มีมหาชนเบียดเสียดกันเช่นนี้ ใครจะเก็บผ้ากาสาวะได้ บัดนี้ผ้าจีวรนั้นไม่ใช่ของเราแล้ว” จึงทอดธุระแล้วจากไป จากนั้น ภิกษุอีกรูปหนึ่งเดินตามมาภายหลัง เห็นผ้ากาสาวะนั้นจึงถือเอาไปด้วยจิตคิดจะลัก ต่อมาเกิดความเดือดร้อนใจขึ้นว่า “บัดนี้เราไม่ใช่สมณะแล้ว เราจะสึก” เมื่อความคิดนี้เกิดขึ้นในใจ จึงคิดว่า “เราจะถามพระวินัยธรดูจึงจะรู้”

තෙන [Pg.314] සමයෙන චූළසුමනත්ථෙරො නාම සබ්බපරියත්තිධරො විනයාචරියපාමොක්ඛො මහාවිහාරෙ පටිවසති. සො භික්ඛු ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡි. ථෙරො තෙන භට්ඨෙ ජනකායෙ පච්ඡා ආගන්ත්වා ගහිතභාවං ඤත්වා ‘‘අත්ථි දානි එත්ථ ඔකාසො’’ති චින්තෙත්වා ආහ ‘‘සචෙ කාසාවසාමිකං භික්ඛුං ආනෙය්‍යාසි, සක්කා භවෙය්‍ය තව පතිට්ඨා කාතු’’න්ති. කථාහං, භන්තෙ, තං දක්ඛිස්සාමීති. තහිං තහිං ගන්ත්වා ඔලොකෙහීති. සො පඤ්චපි මහාවිහාරෙ ඔලොකෙත්වා නෙව අද්දක්ඛි. තතො නං ථෙරො පුච්ඡි ‘‘කතරාය දිසාය බහූ භික්ඛූ ආගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘දක්ඛිණදිසාය, භන්තෙ’’ති. තෙන හි කාසාවං දීඝතො ච තිරියඤ්ච මිනිත්වා ඨපෙහි, ඨපෙත්වා දක්ඛිණදිසාය විහාරපටිපාටියා විචිනිත්වා තං භික්ඛුං ආනෙහීති. සො තථා කත්වා තං භික්ඛුං දිස්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ආනෙසි. ථෙරො පුච්ඡි ‘‘තවෙදං කාසාව’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. කුහිං තෙ පාතිතන්ති? සො සබ්බං ආචික්ඛි. ථෙරො තෙන කතං ධුරනික්ඛෙපං සුත්වා ඉතරං පුච්ඡි ‘‘තයා ඉදං කුහිං දිස්වා ගහිත’’න්ති? සොපි සබ්බං ආරොචෙසි. තතො තං ථෙරො ආහ ‘‘සචෙ තෙ සුද්ධචිත්තෙන ගහිතං අභවිස්ස, අනාපත්තියෙව තෙ අස්ස, ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං ආපන්නොසි, තං දෙසෙත්වා අනාපත්තිකො හොති, ඉදඤ්ච කාසාවං අත්තනො සන්තකං කත්වා එතස්සෙව භික්ඛුනො දෙහී’’ති. සො භික්ඛු අමතෙනෙව අභිසිත්තො වරමස්සාසප්පත්තො අහොසි. එවං වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං.
ในสมัยนั้น พระเถระนามว่า จูฬสุมนะ ผู้ทรงพระปริยัติทั้งหมด เป็นประมุขของพระวินยาจารย์ อยู่ในมหาวิหาร. พระภิกษุนั้นเข้าไปหาพระเถระ ไหว้แล้ว ขอโอกาสแล้ว ถามถึงความรังเกียจของตน. พระเถระนั้นรู้ว่า พระภิกษุนั้นมาภายหลังเมื่อหมู่ชนแตกกระจัดกระจายไปแล้ว และได้ถือเอาผ้ากาสาวะนั้น จึงคิดว่า “บัดนี้ โอกาสในการถือเอาผ้ากาสาวะนี้มีอยู่หรือ” แล้วกล่าวว่า “ถ้าท่านพึงนำพระภิกษุเจ้าของผ้ากาสาวะมาได้ ก็อาจจะกระทำที่ตั้ง (คือการตัดสิน) แก่ท่านได้”. (พระภิกษุนั้นถามว่า) “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์จักเห็นเจ้าของผ้ากาสาวะนั้นได้อย่างไร”. (พระเถระกล่าวว่า) “จงไปยังที่นั้นๆ แล้วจงดูเถิด”. พระภิกษุนั้นดูมหาวิหารทั้งห้าแล้ว ก็ไม่เห็น. จากนั้น พระเถระจึงถามพระภิกษุนั้นว่า “พระภิกษุจำนวนมากมาจากทิศไหน”. (พระภิกษุนั้นตอบว่า) “จากทิศใต้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ”. (พระเถระกล่าวว่า) “ถ้าอย่างนั้น จงวัดผ้ากาสาวะทั้งโดยยาวและโดยกว้างแล้ววางไว้, วางไว้แล้ว จงค้นหาพระภิกษุเจ้าของผ้ากาสาวะนั้นโดยลำดับวิหารในทิศใต้ แล้วจงนำมา”. พระภิกษุนั้นกระทำตามนั้น เห็นพระภิกษุนั้นแล้ว จึงนำมายังสำนักของพระเถระ. พระเถระถามว่า “ผ้ากาสาวะนี้เป็นของท่านหรือ”. (พระภิกษุนั้นตอบว่า) “ใช่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ”. (พระเถระถามว่า) “จีวรของท่านตกไปที่ไหน”. พระภิกษุนั้นบอกเล่าทั้งหมด. พระเถระฟังการทอดทิ้งภาระที่พระภิกษุนั้นกระทำแล้ว จึงถามพระภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้เก็บผ้า) ว่า “ท่านเห็นจีวรนี้ที่ไหนแล้วจึงถือเอา”. พระภิกษุนั้นก็บอกเล่าทั้งหมด. จากนั้น พระเถระจึงกล่าวแก่พระภิกษุนั้นว่า “ถ้าหากท่านถือเอาด้วยจิตบริสุทธิ์ ก็ไม่เป็นอาบัติแก่ท่านเลย, แต่เพราะเหตุที่ถือเอาด้วยจิตคิดขโมย ท่านจึงถึงทุกกฏ, จงแสดงทุกกฏนั้นแล้วจงเป็นผู้ไม่มีอาบัติ, และผ้ากาสาวะนี้ จงกระทำเป็นของตนแล้วจงให้แก่พระภิกษุเจ้าของผ้ากาสาวะรูปนั้นนั่นเอง”. พระภิกษุผู้เก็บผ้ากาสาวะนั้น ได้เป็นผู้ถึงซึ่งความโล่งใจอย่างยิ่ง ราวกับว่าถูกรดด้วยน้ำอมฤต. พึงพิจารณาเรื่องนี้อย่างนี้.

කාලොති අවහාරකාලො. තදෙව හි භණ්ඩං කදාචි අප්පග්ඝං හොති, කදාචි මහග්ඝං. තස්මා තං භණ්ඩං යස්මිං කාලෙ අවහටං, තස්මිංයෙව කාලෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. එවං කාලො ඔලොකෙතබ්බො.
คำว่า “กาล” คือ กาลแห่งการขโมย. เพราะทรัพย์นั้นนั่นเอง บางครั้งมีราคาถูก บางครั้งมีราคาแพง. เพราะเหตุนั้น ทรัพย์นั้นถูกขโมยในกาลใด ราคาของทรัพย์นั้นมีอยู่ในกาลนั้นนั่นเอง พึงปรับอาบัติด้วยราคานั้น. พึงพิจารณากาลอย่างนี้.

දෙසොති අවහාරදෙසො. තඤ්හි භණ්ඩං යස්මිං දෙසෙ අවහටං, තස්මිංයෙව දෙසෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. භණ්ඩුට්ඨානදෙසෙ හි භණ්ඩං අප්පග්ඝං හොති, අඤ්ඤත්ථ මහග්ඝං.
คำว่า “เทสะ” คือ สถานที่แห่งการขโมย. เพราะทรัพย์นั้นถูกขโมยในประเทศใด ราคาของทรัพย์นั้นมีอยู่ในประเทศนั้นนั่นเอง พึงปรับอาบัติด้วยราคานั้น. เพราะในประเทศที่ทรัพย์เกิดขึ้น ทรัพย์ย่อมมีราคาถูก แต่ในประเทศอื่นย่อมมีราคาแพง.

ඉමස්සපි ච අත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – අන්තරසමුද්දෙ කිර එකො භික්ඛු සුසණ්ඨානං නාළිකෙරං ලභිත්වා භමං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛථාලකසදිසං මනොරමං පානීයථාලකං කත්වා තත්ථෙව ඨපෙත්වා චෙතියගිරිං අගමාසි[Pg.315]. අඤ්ඤො භික්ඛු අන්තරසමුද්දං ගන්ත්වා තස්මිං විහාරෙ පටිවසන්තො තං ථාලකං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා චෙතියගිරිමෙව ආගතො. තස්ස තත්ථ යාගුං පිවන්තස්ස තං ථාලකං දිස්වා ථාලකසාමිකො භික්ඛු ආහ ‘‘කුතො තෙ ඉදං ලද්ධ’’න්ති. අන්තරසමුද්දතො මෙ ආනීතන්ති. සො තං ‘‘නෙතං තව සන්තකං, ථෙය්‍යාය තෙ ගහිත’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං ආකඩ්ඪි. තත්ථ ච විනිච්ඡයං අලභිත්වා මහාවිහාරං අගමිංසු, තත්ථ ච භෙරිං පහරාපෙත්වා මහාචෙතියසමීපෙ සන්නිපාතං කත්වා විනිච්ඡයං ආරභිංසු. විනයධරත්ථෙරා අවහාරං සඤ්ඤාපෙසුං.
และเพื่อแสดงอรรถนี้ เรื่องนี้เป็นเรื่อง (ดังนี้) – ได้ยินว่า พระภิกษุรูปหนึ่งในเกาะกลางมหาสมุทร ได้มะพร้าวที่มีรูปทรงดีแล้ว จึงยกขึ้นเครื่องกลึง กระทำเป็นถ้วยน้ำที่น่ารื่นรมย์เหมือนถ้วยสังข์ แล้ววางไว้ในเกาะกลางมหาสมุทรนั้นนั่นเอง แล้วไปเจติยคีรี. พระภิกษุอีกรูปหนึ่งไปเกาะกลางมหาสมุทร อยู่ในวิหารนั้น เห็นถ้วยนั้นแล้ว จึงถือเอาด้วยจิตคิดขโมย แล้วมายังเจติยคีรีนั่นเอง. เมื่อพระภิกษุนั้นกำลังดื่มข้าวต้มอยู่ที่นั่น พระภิกษุเจ้าของถ้วยเห็นถ้วยนั้นแล้วจึงกล่าวว่า “ท่านได้ถ้วยนี้มาจากไหน”. (พระภิกษุนั้นตอบว่า) “ข้าพเจ้านำมาจากเกาะกลางมหาสมุทร”. พระภิกษุเจ้าของถ้วยนั้นจึงฉุดพระภิกษุผู้ขโมยถ้วยนั้นไปสู่ท่ามกลางสงฆ์ (กล่าวว่า) “ถ้วยนี้ไม่ใช่ของท่าน ท่านถือเอาด้วยการขโมย”. และในเจติยคีรีนั้น เมื่อไม่ได้การวินิจฉัย จึงพากันไปมหาวิหาร, และในมหาวิหารนั้น จึงให้ตีกลองแล้ว กระทำการประชุมใกล้พระมหาเจดีย์ แล้วเริ่มการวินิจฉัย. พระวินยธรเถระทั้งหลายได้ให้รู้ถึงการขโมย.

තස්මිඤ්ච සන්නිපාතෙ ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරො නාම විනයකුසලො හොති, සො එවමාහ ‘‘ඉමිනා ඉදං ථාලකං කුහිං අවහට’’න්ති? ‘‘අන්තරසමුද්දෙ අවහට’’න්ති. තත්ථ තං කිං අග්ඝතීති. න කිඤ්චි අග්ඝති. තත්‍ර හි නාළිකෙරං භින්දිත්වා මිඤ්ජං ඛාදිත්වා කපාලං ඡඩ්ඩෙති, දාරුඅත්ථං පන ඵරතීති. ඉමස්ස භික්ඛුනො එත්ථ හත්ථකම්මං කිං අග්ඝතීති? මාසකං වා ඌනමාසකං වාති. අත්ථි පන කත්ථචි සම්මාසම්බුද්ධෙන මාසකෙ වා ඌනමාසකෙ වා පාරාජිකං පඤ්ඤත්තන්ති. එවං වුත්තෙ ‘‘සාධු සාධු, සුකථිතං සුවිනිච්ඡිත’’න්ති එකසාධුකාරො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භාතියරාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං නගරතො නික්ඛන්තො තං සද්දං සුත්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡිත්වා සබ්බං පටිපාටියා සුත්වා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි ‘‘මයි සන්තෙ භික්ඛූනම්පි භික්ඛුනීනම්පි ගිහීනම්පි අධිකරණං ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරෙන විනිච්ඡිතං සුවිනිච්ඡිතං, තස්ස විනිච්ඡයෙ අතිට්ඨමානං රාජාණාය ඨපෙමී’’ති. එවං දෙසො ඔලොකෙතබ්බො.
และในการประชุมนั้น พระเถระนามว่า อภิธัมมิกโคทัตตะ ผู้ฉลาดในวินัย ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ถ้วยนี้ถูกพระภิกษุรูปนี้ขโมยไปที่ไหน”. (เมื่อตอบว่า) “ถูกขโมยไปในเกาะกลางมหาสมุทร”. (พระเถระถามว่า) “ถ้วยนั้นมีราคาเท่าไรที่นั่น”. (ตอบว่า) “ไม่มีราคาเลย”. เพราะในเกาะกลางมหาสมุทรนั้น เมื่อผ่ามะพร้าวแล้วกินเนื้อใน ก็ย่อมทิ้งกะลาไป, แต่ย่อมสำเร็จประโยชน์เป็นฟืนได้. (พระเถระถามว่า) “ค่าแรงงานในการทำถ้วยนี้ของพระภิกษุเจ้าของถ้วยนี้มีราคาเท่าไร”. (ตอบว่า) “หนึ่งมาสกหรือน้อยกว่าหนึ่งมาสก”. (พระเถระถามว่า) “ก็พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงบัญญัติปาราชิกด้วยมาสกหรือน้อยกว่ามาสกในพระบาลีที่ไหนบ้างหรือ”. เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว ก็มีเสียงสาธุการพร้อมกันว่า “สาธุ สาธุ กล่าวดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้ว”. และในสมัยนั้น แม้พระเจ้าภาติยะเสด็จออกจากเมืองเพื่อบูชาเจดีย์ ทรงได้ยินเสียงนั้นแล้ว ทรงถามว่า “นี่อะไร” แล้วทรงฟังทั้งหมดโดยลำดับ จึงทรงให้ประกาศกลองในเมืองว่า “เมื่อเรามีอยู่ อธิกรณ์ของพระภิกษุทั้งหลาย ของพระภิกษุณีทั้งหลาย และของคฤหัสถ์ทั้งหลาย อันพระเถระนามว่า อภิธัมมิกโคทัตตะวินิจฉัยแล้ว เป็นการวินิจฉัยอันวินิจฉัยดีแล้ว, ผู้ใดไม่ตั้งอยู่ในวินิจฉัยของพระเถระนั้น เราจักตั้งไว้ด้วยพระราชอาญา”. พึงพิจารณาสถานที่อย่างนี้.

අග්ඝොති භණ්ඩග්ඝො. නවභණ්ඩස්ස හි යො අග්ඝො හොති, සො පච්ඡා පරිහායති. යථා නවධොතො පත්තො අට්ඨ වා දස වා අග්ඝති, සො පච්ඡා භින්නො වා ඡිද්දො වා ආණිගණ්ඨිකාහතො වා අප්පග්ඝො හොති, තස්මා න සබ්බදා භණ්ඩං පකතිඅග්ඝෙනෙව කාතබ්බන්ති. එවං අග්ඝො ඔලොකෙතබ්බො.
คำว่า “อัคคะ” คือ ราคาของทรัพย์. เพราะราคาใดของทรัพย์ใหม่มีอยู่ ราคานั้นย่อมเสื่อมไปภายหลัง. เหมือนอย่างบาตรที่ขัดใหม่ๆ มีราคาแปดหรือสิบ (กหาปณะ) ภายหลังเมื่อแตกหรือทะลุ หรือถูกปลิงกัดแล้ว ย่อมมีราคาถูก. เพราะเหตุนั้น ไม่พึงกระทำทรัพย์ด้วยราคาปกติเสมอไป. พึงพิจารณาราคาอย่างนี้.

පරිභොගොති භණ්ඩපරිභොගො. පරිභොගෙනපි හි වාසිආදිභණ්ඩස්ස අග්ඝො පරිහායති. තස්මා එවං උපපරික්ඛිතබ්බං – සචෙ කොචි කස්සචි පාදග්ඝනකං වාසිං හරති, තත්‍ර වාසිසාමිකො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘තයා අයං වාසි කිත්තකෙන කීතා’’ති? ‘‘පාදෙන, භන්තෙ’’ති. කිං පන තෙ කිණිත්වාව ඨපිතා, උදාහු නං වළඤ්ජෙසීති? සචෙ වදති ‘‘එකදිවසං මෙ දන්තකට්ඨං [Pg.316] වා රජනඡල්ලි වා පත්තපචනකදාරු වා ඡින්නං, ඝංසිත්වා වා නිසිතා’’ති, අථස්ස පොරාණකො අග්ඝො භට්ඨොති වෙදිතබ්බො. යථා ච වාසියා, එවං අඤ්ජනියා වා අඤ්ජනිසලාකාය වා කුඤ්චිකාය වා පලාලෙන වා ථුසෙහි වා ඉට්ඨකචුණ්ණෙන වා එකවාරං ඝංසිත්වා ධොවිතමත්තෙනපි අග්ඝො භස්සති. තිපුමණ්ඩලස්ස මකරදන්තච්ඡෙදනෙනපි පරිමජ්ජනමත්තෙනපි, උදකසාටකස්ස සකිං නිවාසනපාරුපනෙනපි පරිභොගසීසෙන අංසෙ වා සීසෙ වා ඨපනමත්තෙනපි, තණ්ඩුලාදීනං පප්ඵොටනෙනපි තතො එකං වා ද්වෙ වා අපනයනෙනපි අන්තමසො එකං පාසාණසක්ඛරං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනපි, සප්පිතෙලාදීනං භාජනන්තරපඅවත්තනෙනපි අන්තමසො තතො මක්ඛිකං වා කිපිල්ලිකං වා උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනපි, ගුළපිණ්ඩකස්ස මධුරභාවජානනත්ථං නඛෙන විජ්ඣිත්වා අණුමත්තං ගහිතමත්තෙනපි අග්ඝො භස්සති. තස්මා යං කිඤ්චි පාදග්ඝනකං වුත්තනයෙනෙව සාමිකෙහි පරිභොගෙන ඌනං කතං හොති, න තං අවහටො භික්ඛු පාරාජිකෙන කාතබ්බොති. එවං අග්ඝො ඔලොකෙතබ්බො.
คำว่า ปริโภคะ คือ การใช้สอยพัสดุ. เพราะแม้ด้วยการใช้สอย ราคาของพัสดุมีมีดเป็นต้นย่อมลดลง. เพราะเหตุนั้น พึงพิจารณาอย่างนี้ – ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งลักมีดที่มีราคา ๑ บาทของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง ในอธิกรณ์นั้น พึงถามเจ้าของมีดว่า 'ท่านซื้อมีดนี้มาด้วยราคาเท่าไร?' (เจ้าของมีดตอบว่า) 'ด้วยราคา ๑ บาท ข้าแต่ท่านผู้เจริญ' (พึงถามต่อไปว่า) 'ท่านซื้อมาแล้ววางไว้เฉยๆ หรือว่าท่านเคยใช้สอยมีดนั้นแล้ว?' ถ้าเขาตอบว่า 'ในวันหนึ่ง ข้าพเจ้าได้ใช้ตัดไม้สีฟัน หรือเปลือกไม้สำหรับย้อม หรือฟืนสำหรับเผาบาตร หรือว่าได้ขัดลับแล้ว' ดังนี้ พึงทราบว่าราคาเดิมของมีดนั้นลดลงแล้ว. และเช่นเดียวกับมีด ราคาของกระบอกยาหยอดตา หรือไม้ป้ายยาหยอดตา หรือกุญแจ ย่อมลดลงแม้ด้วยการขัดด้วยฟาง หรือแกลบ หรือผงอิฐ แล้วล้างเพียงครั้งเดียว. ราคาของแผ่นตะกั่วรองบาตร ย่อมลดลงแม้ด้วยการตัดเป็นรูปฟันมังกร หรือแม้เพียงการขัดถูเท่านั้น. ราคาของผ้าอาบน้ำ ย่อมลดลงแม้ด้วยการนุ่งหรือห่มเพียงครั้งเดียว หรือแม้เพียงการพาดไว้ที่บ่าหรือวางไว้บนศีรษะชั่วขณะหนึ่งโดยถือเอาการใช้สอยเป็นประมาณ. ราคาของข้าวสารเป็นต้น ย่อมลดลงแม้ด้วยการฝัด หรือด้วยการหยิบออกเสียเม็ดหนึ่งหรือสองเม็ด หรือแม้ที่สุดเพียงการหยิบเอาก้อนหินก้อนกรวดออกทิ้งเพียงก้อนเดียว. ราคาของเนยใสและน้ำมันเป็นต้น ย่อมลดลงแม้ด้วยการถ่ายใส่ภาชนะอื่น หรือแม้ที่สุดเพียงการหยิบเอาแมลงวันหรือมดออกทิ้งเท่านั้น. ราคาของก้อนน้ำอ้อย ย่อมลดลงแม้ด้วยการใช้เล็บจิกหยิบเอาไปเพียงนิดเดียวเพื่อทดสอบรสหวาน. เพราะเหตุนั้น วัตถุใดก็ตามที่มีราคา ๑ บาท แต่เจ้าของได้ใช้สอยจนทำให้ราคามันลดลงตามนัยที่กล่าวมาแล้ว ภิกษุผู้ลักวัตถุนั้นไม่พึงถูกปรับเป็นปาราชิก. พึงพิจารณาราคาด้วยอาการอย่างนี้.

එවං ඉමානි තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි ධාරෙය්‍ය අත්ථං විචක්ඛණො, ආපත්තිං වා අනාපත්තිං වා ගරුකං වා ලහුකං වා ආපත්තිං යථාඨානෙ ඨපෙය්‍යාති. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා –
พระวินัยธรผู้มีปัญญาพึงชั่งฐานะ ๕ ประการเหล่านี้อย่างนี้แล้วพึงทรงจำเนื้อความไว้ พึงวินิจฉัยว่าเป็นอาบัติ หรืออนาบัติ หรือเป็นอาบัติหนัก หรืออาบัติเบา ให้ตรงตามฐานะที่บัญญัติไว้. เพราะเหตุนั้น พระอรรถกถาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวว่า 'สิกขาบท... ป... วิจักขโณ'.

‘‘සික්ඛාපදං සමං තෙන, අඤ්ඤං කිඤ්චි න විජ්ජති;
අනෙකනයවොකිණ්ණං, ගම්භීරත්ථවිනිච්ඡයං.
ไม่มีสิกขาบทอื่นใดเสมอด้วยสิกขาบท (ปาราชิกที่ ๒) นี้ ซึ่งระคนด้วยนัยมิใช่น้อย มีการวินิจฉัยอรรถอันลึกซึ้ง

‘‘තස්මා වත්ථුම්හි ඔතිණ්ණෙ, භික්ඛුනා විනයඤ්ඤුනා;
විනයානුග්ගහෙනෙත්ථ, කරොන්තෙන විනිච්ඡයං.
เพราะเหตุนั้น เมื่อเรื่องเกิดขึ้น ภิกษุผู้รู้พระวินัย เมื่อจะทำการวินิจฉัยในเรื่องนี้ด้วยการอนุเคราะห์พระวินัย

‘‘පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, සාධිප්පායමසෙසතො;
ඔගය්හ අප්පමත්තෙන, කරණීයො විනිච්ඡයො.
พึงหยั่งลงสู่พระบาลีและอรรถกถา พร้อมทั้งอธิปรายโดยไม่เหลือ ด้วยความไม่ประมาท แล้วจึงทำการวินิจฉัย

‘‘ආපත්තිදස්සනුස්සාහො, න කත්තබ්බො කුදාචනං;
පස්සිස්සාමි අනාපත්ති-මිති කයිරාථ මානසං.
ไม่พึงทำความอุตสาหะเพื่อจะมองให้เห็นว่าเป็นอาบัติในกาลไหนๆ พึงทำใจว่า 'เราจักมองให้เห็นว่าเป็นอนาบัติ' ดังนี้เถิด

‘‘පස්සිත්වාපි ච ආපත්තිං, අවත්වාව පුනප්පුනං;
වීමංසිත්වාථ විඤ්ඤූහි, සංසන්දිත්වා ච තං වදෙ.
แม้เห็นว่าเป็นอาบัติแล้ว ก็ยังไม่พึงกล่าวตัดสินทันที พึงพิจารณาใคร่ครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่า และปรึกษาหารือกับผู้รู้ทั้งหลายแล้วจึงกล่าวตัดสินนั้น

‘‘කප්පියෙපි [Pg.317] ච වත්ථුස්මිං, චිත්තස්ස ලහුවත්තිනො;
වසෙන සාමඤ්ඤගුණා, චවන්තීධ පුථුජ්ජනා.
แม้ในวัตถุที่ควร (กัปปิยะ) ปุถุชนในพระศาสนานี้ ย่อมเคลื่อนจากคุณสมบัติแห่งสมณะได้ เพราะอำนาจแห่งจิตที่กลับกลอกเร็ว

‘‘තස්මා පරපරික්ඛාරං, ආසීවිසමිවොරගං;
අග්ගිං විය ච සම්පස්සං, නාමසෙය්‍ය විචක්ඛණො’’ති. (පාරා. අට්ඨ. 1.160-1 තත්‍රායං අනුසාසනී);
เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญาพึงมองเห็นบริขารของผู้อื่นเหมือนงูพิษร้าย และเหมือนไฟ ไม่พึงไปถูกต้องเลย นี้เป็นคำสอน

233. උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනං විනිච්ඡිනන්තෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.197) පන ‘‘කිං තෙ අධිගතං. කින්ති තෙ අධිගතං, කදා තෙ අධිගතං, කත්ථ තෙ අධිගතං, කතමෙ තෙ කිලෙසා පහීනා, කතමෙසං ත්වං ධම්මානං ලාභී’’ති ඉමානි ඡ ඨානානි විසොධෙතබ්බානි. සචෙ හි කොචි භික්ඛු උත්තරිමනුස්සධම්මාධිගමං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න සො එත්තාවතා සක්කාරො කාතබ්බො, ඉමෙසං පන ඡන්නං ඨානානං සොධනත්ථං එවං වත්තබ්බො ‘‘කිං තෙ අධිගතං, කිං ඣානං උදාහු විමොක්ඛාදීසු අඤ්ඤතර’’න්ති. යො හි යෙන අධිගතො ධම්මො, සො තස්ස පාකටො හොති. සචෙ ‘‘ඉදං නාම මෙ අධිගත’’න්ති වදති, තතො ‘‘කින්ති තෙ අධිගත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘අනිච්චලක්ඛණාදීසු කිං ධුරං කත්වා අට්ඨතිංසාය වා ආරම්මණෙසු රූපාරූපඅජ්ඣත්තබහිද්ධාදිභෙදෙසු වා ධම්මෙසු කෙන මුඛෙන අභිනිවිසිත්වා’’ති. යො හි යස්සාභිනිවෙසො, සො තස්ස පාකටො හොති. සචෙ ‘‘අයං නාම මෙ අභිනිවෙසො, එවං මයා අධිගත’’න්ති වදති, තතො ‘‘කදා තෙ අධිගත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං පුබ්බණ්හෙ, උදාහු මජ්ඣන්හිකාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං කාලෙ’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතකාලො පාකටො හොති. සචෙ ‘‘අමුකස්මිං නාම කාලෙ අධිගක’’න්ති වදති, තතො ‘‘කත්ථ තෙ අධිගත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං දිවාට්ඨානෙ, උදාහු රත්තිට්ඨානාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං ඔකාසෙ’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතොකාසො පාකටො හොති. සචෙ ‘‘අමුකස්මිං නාම මෙ ඔකාසෙ අධිගත’’න්ති වදති, තතො ‘‘කතමෙ තෙ කිලෙසා පහීනා’’ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං පඨමමග්ගවජ්ඣා, උදාහු දුතියාදිමග්ගවජ්ඣා’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතමග්ගෙන පහීනා කිලෙසා පාකටා හොන්ති.
๒๓๓. ส่วนภิกษุเมื่อจะวินิจฉัยการบอกอุตตริมนุสสธรรม พึงตรวจสอบฐานะ ๖ ประการเหล่านี้ คือ 'ท่านบรรลุอะไร? ท่านบรรลุอย่างไร? ท่านบรรลุเมื่อไร? ท่านบรรลุที่ไหน? กิเลสอะไรบ้างที่ท่านละได้แล้ว? ท่านเป็นผู้ได้ธรรมะอะไรบ้าง?' เพราะว่าถ้าภิกษุรูปใดพยากรณ์การบรรลุอุตตริมนุสสธรรม ไม่พึงทำสักการะแก่ภิกษุนั้นเพียงเพราะคำพูดเท่านั้น แต่เพื่อตรวจสอบฐานะ ๖ ประการเหล่านี้ พึงถามอย่างนี้ว่า 'ท่านบรรลุอะไร? บรรลุฌาน หรือว่าบรรลุอย่างใดอย่างหนึ่งในวิโมกข์เป็นต้น?' เพราะว่าธรรมที่ภิกษุบรรลุแล้ว ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุนั้น. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าบรรลุธรรมชื่อนี้' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'ท่านบรรลุอย่างไร?' คือ 'ในบรรดาอนิจจลักขณะเป็นต้น ท่านทำอะไรเป็นประธาน หรือในบรรดาอารมณ์ ๓๘ ประการ หรือในธรรมทั้งหลายที่จำแนกเป็นรูป อรูป ภายใน ภายนอก เป็นต้น ท่านหน่วงนึกด้วยทางไหนจึงบรรลุ?' เพราะว่าการหน่วงนึกของภิกษุใด ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุนั้น. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้ามีการหน่วงนึกชื่อนี้ ข้าพเจ้าบรรลุอย่างนี้' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'ท่านบรรลุเมื่อไร?' คือ 'บรรลุในเวลาเช้า หรือว่าในเวลาใดเวลาหนึ่งมีเวลาเที่ยงเป็นต้น?' เพราะว่ากาลที่ตนบรรลุ ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุทั้งปวง. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าบรรลุในเวลาชื่อโน้น' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'ท่านบรรลุที่ไหน?' คือ 'บรรลุในที่พักกลางวัน หรือว่าในที่ใดที่หนึ่งมีที่พักกลางคืนเป็นต้น?' เพราะว่าสถานที่ที่ตนบรรลุ ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุทั้งปวง. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าบรรลุในสถานที่ชื่อโน้น' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'กิเลสอะไรบ้างที่ท่านละได้แล้ว?' คือ 'กิเลสที่พึงฆ่าด้วยปฐมมรรค หรือว่ากิเลสที่พึงฆ่าด้วยมรรคเบื้องบนมีทุติยมรรคเป็นต้น?' เพราะว่ากิเลสที่ละได้แล้วด้วยมรรคที่ตนบรรลุ ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุทั้งปวง.

සචෙ ‘‘ඉමෙ නාම මෙ කිලෙසා පහීනා’’ති වදති, තතො ‘‘කතමෙසං ත්වං ධම්මානං ලාභී’’ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං සොතාපත්තිමග්ගස්ස, උදාහු සකදාගාමිමග්ගාදීසු අඤ්ඤතරස්සා’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතධම්මො පාකටො [Pg.318] හොති. සචෙ ‘‘ඉමෙසං නාමාහං ධම්මානං ලාභී’’ති වදති, එත්තාවතාපිස්ස වචනං න සද්ධාතබ්බං. බහුස්සුතා හි උග්ගහපරිපුච්ඡාකුසලා භික්ඛූ ඉමානි ඡ ඨානානි සොධෙතුං සක්කොන්ති, ඉමස්ස පන භික්ඛුනො ආගමනපටිපදා සොධෙතබ්බා. යදි ආගමනපටිපදා න සුජ්ඣති, ‘‘ඉමාය පටිපදාය ලොකුත්තරධම්මො නාම න ලබ්භතී’’ති අපනෙතබ්බො. යදි පනස්ස ආගමනපටිපදා සුජ්ඣති, දීඝරත්තං තීසු සික්ඛාසු අප්පමත්තො ජාගරියමනුයුත්තො චතූසු පච්චයෙසු අලග්ගො ආකාසෙ පාණිසමෙන චෙතසා විහරතීති පඤ්ඤායති, තස්ස භික්ඛුනො බ්‍යාකරණං පටිපදාය සද්ධිං සංසන්දති. ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම ගඞ්ගොදකං යමුනොදකෙන සංසන්දති සමෙති, එවමෙව සුපඤ්ඤත්තා තෙන භගවතා සාවකානං නිබ්බානගාමිනී පටිපදා, සංසන්දති නිබ්බානඤ්ච පටිපදා චා’’ති (දී. නි. 2.296) වුත්තසදිසං හොති. අපිච ඛො න එත්තකෙනපි සක්කාරො කාතබ්බො. කස්මා? එකච්චස්ස හි පුථුජ්ජනස්සපි සතො ඛීණාසවස්ස පටිපත්තිසදිසා පටිපත්ති හොති, තස්මා සො භික්ඛු තෙහි තෙහි උපායෙහි උත්තාසෙතබ්බො. ඛීණාසවස්ස නාම අසනියාපි මත්ථකෙ පතමානාය භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා න හොති, පුථුජ්ජනස්ස අප්පමත්තකෙනපි හොති.
ถ้าภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า 'กิเลสชื่อเหล่านี้ของเราละได้แล้ว' หลังจากนั้น พึงถามว่า 'ท่านเป็นผู้ได้ธรรมะอะไรบ้าง?' คือ 'ได้โสดาปัตติมรรค หรือได้มรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในสกทาคามิมรรคเป็นต้น?' เพราะธรรมที่ตนได้แล้วย่อมปรากฏแก่ภิกษุทั้งปวง ถ้าภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า 'เราเป็นผู้ได้ธรรมะชื่อเหล่านี้' ก็ยังไม่พึงเชื่อคำกล่าวของภิกษุรูปนั้นเพียงเท่านั้น เพราะภิกษุผู้เป็นพหูสูต ผู้ฉลาดในการสอบถาม ย่อมสามารถชำระฐานะ ๖ ประการเหล่านี้ได้ แต่พึงชำระปฏิปทาที่มาของภิกษุรูปนั้น ถ้าปฏิปทาที่มาไม่บริสุทธิ์ พึงขับไล่ไปว่า 'ด้วยปฏิปทานี้ โลกุตตรธรรมย่อมไม่ได้' ถ้าปฏิปทาที่มาของภิกษุรูปนั้นบริสุทธิ์ และปรากฏว่า 'ภิกษุรูปนั้นอยู่ด้วยความไม่ประมาทในสิกขา ๓ ตลอดกาลนาน ประกอบด้วยความเพียร ไม่ติดข้องในปัจจัย ๔ มีใจเสมอด้วยมือในอากาศ' การกล่าวอ้างของภิกษุรูปนั้นย่อมเข้ากันได้กับปฏิปทา เหมือนที่กล่าวไว้ในพระสูตรว่า 'แม่น้ำคงคาเข้ากันได้กับแม่น้ำยมุนาฉันใด ปฏิปทาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ดีแล้ว เพื่อให้สาวกถึงพระนิพพาน ย่อมเข้ากันได้กับพระนิพพานฉันนั้น' ถึงกระนั้น ก็ยังไม่พึงทำสักการะเพียงเท่านี้ เพราะเหตุใด? เพราะปฏิปทาของปุถุชนบางรูปก็เหมือนปฏิปทาของพระขีณาสพ เพราะเหตุนั้น พึงทำให้ภิกษุรูปนั้นหวาดกลัวด้วยอุบายต่างๆ พระขีณาสพนั้น แม้ฟ้าผ่าลงบนศีรษะ ก็ไม่มีความกลัว ความสะดุ้ง หรือขนลุก แต่ปุถุชนย่อมมีความกลัวเพียงเล็กน้อยก็เกิดขึ้นได้

තත්‍රිමානි වත්ථූනි (ම. නි. අට්ඨ. 3.102) – දීඝභාණකඅභයත්ථෙරො කිර එකං පිණ්ඩපාතිකං පරිග්ගහෙතුං අසක්කොන්තො දහරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. සො තං නහායමානං කල්‍යාණීනදීමුඛද්වාරෙ නිමුජ්ජිත්වා පාදෙ අග්ගහෙසි. පිණ්ඩපාතිකො ‘‘කුම්භීලො’’ති සඤ්ඤාය මහාසද්දමකාසි, තදා නං ‘‘පුථුජ්ජනො’’ති ජානිංසු.
ในเรื่องนั้น มีเรื่องเหล่านี้คือ พระเถระชื่อทีฆภาณกาภยะ ไม่สามารถจะทดสอบพระปิณฑปาติกเถระรูปหนึ่งได้ จึงให้สัญญาณแก่ภิกษุหนุ่มรูปหนึ่ง ภิกษุหนุ่มรูปนั้นดำลงไปที่ปากแม่น้ำกัลยาณี แล้วจับเท้าของพระปิณฑปาติกเถระรูปนั้นที่กำลังอาบน้ำอยู่ พระปิณฑปาติกเถระสำคัญว่า 'จระเข้' จึงส่งเสียงร้องดังลั่น เมื่อนั้น พวกเขาก็รู้ว่าท่านเป็น 'ปุถุชน'

චන්දමුඛතිස්සරාජකාලෙ පන මහාවිහාරෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ඛීණාසවො දුබ්බලචක්ඛුකො විහාරෙයෙව අච්ඡති. රාජා ‘‘ථෙරං පරිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති භික්ඛූසු භික්ඛාචාරං ගතෙසු අප්පසද්දො උපසඞ්කමිත්වා සප්පො විය පාදෙ අග්ගහෙසි. ථෙරො සිලාථම්භො විය නිච්චලො හුත්වා ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. ‘‘අහං, භන්තෙ, තිස්සො’’ති? ‘‘සුගන්ධං වායසි නො තිස්සා’’ති. එවං ඛීණාසවස්ස භයං නාම නත්ථි.
ในสมัยพระเจ้าจันทมุขติสสะ พระสังฆเถระผู้เป็นพระขีณาสพรูปหนึ่งซึ่งมีจักษุไม่ดี พำนักอยู่ในมหาวิหารเท่านั้น พระราชาทรงดำริว่า 'เราจักทดสอบพระเถระ' เมื่อภิกษุทั้งหลายออกบิณฑบาตไปแล้ว จึงเสด็จเข้าไปอย่างเงียบๆ แล้วจับเท้าของพระเถระเหมือนงู พระเถระประทับนั่งนิ่งเหมือนเสาหิน แล้วตรัสว่า 'ใครอยู่ตรงนี้?' (พระราชา) ตรัสว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หม่อมฉันคือติสสะ' (พระเถระ) ตรัสว่า 'ติสสะ เจ้ามีกลิ่นหอมยิ่งนัก (หรือ เจ้าซุกซนยิ่งนัก)' อย่างนี้แล ความกลัวย่อมไม่มีแก่พระขีณาสพ

එකච්චො පන පුථුජ්ජනොපි අතිසූරො හොති නිබ්භයො. සො රජනීයෙන ආරම්මණෙන පරිග්ගණ්හිතබ්බො. වසභරාජාපි එකං ථෙරං පරිග්ගණ්හමානො ඝරෙ නිසීදාපෙත්වා තස්ස සන්තිකෙ බදරසාළවං මද්දමානො [Pg.319] නිසීදි. මහාථෙරස්ස ඛෙළො චලිතො, ථෙරස්ස පුථුජ්ජනභාවො ආවිභූතො. ඛීණාසවස්ස හි රසතණ්හා නාම සුප්පහීනා, දිබ්බෙසුපි රසෙසු නිකන්ති නාම න හොති, තස්මා ඉමෙහි උපායෙහි පරිග්ගහෙත්වා සචස්ස භයං වා ඡම්භිතත්තං වා රසතණ්හා වා උප්පජ්ජති, ‘‘න ච ත්වං අරහා’’ති අපනෙතබ්බො. සචෙ පන අභීරු අච්ඡම්භී අනුත්‍රාසී හුත්වා සීහො විය නිසීදති, දිබ්බාරම්මණෙපි නිකන්තිං න ජනෙති, අයං භික්ඛු සම්පන්නවෙය්‍යාකරණො සමන්තා රාජරාජමහාමත්තාදීහි පෙසිතං සක්කාරං අරහතීති වෙදිතබ්බො. එවං තාව උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනං විනිච්ඡිනිතබ්බං.
แต่ปุถุชนบางรูปก็เป็นผู้กล้าหาญยิ่งนัก ไม่มีความกลัว ภิกษุรูปนั้นพึงทดสอบด้วยอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด แม้พระเจ้าวสภะก็ทรงประสงค์จะทดสอบพระเถระรูปหนึ่ง จึงให้พระเถระนั่งในพระราชวัง แล้วประทับนั่งบีบนวดผลพุทราสุกอยู่ข้างหน้าพระเถระนั้น น้ำลายของพระมหาเถระไหลออกมา ความเป็นปุถุชนของพระเถระก็ปรากฏ เพราะตัณหาในรสของพระขีณาสพนั้นละได้แล้วโดยสิ้นเชิง แม้ในรสทิพย์ก็ไม่มีความกำหนัด เพราะเหตุนั้น เมื่อทดสอบด้วยอุบายเหล่านี้แล้ว ถ้าความกลัว ความสะดุ้ง หรือตัณหาในรสเกิดขึ้นแก่พระเถระรูปนั้น พึงขับไล่ไปว่า 'ท่านไม่ใช่พระอรหันต์' แต่ถ้าภิกษุรูปนั้นไม่กลัว ไม่สะดุ้ง ไม่หวาดหวั่น นั่งอยู่เหมือนราชสีห์ และไม่ยังความกำหนัดให้เกิดขึ้นแม้ในอารมณ์ทิพย์ ภิกษุรูปนี้พึงทราบว่าเป็นผู้กล่าวอ้างได้สมบูรณ์ ควรแก่สักการะที่พระราชา มหาอำมาตย์เป็นต้น ส่งมาโดยรอบ อย่างนี้แล พึงวินิจฉัยการกล่าวอ้างอุตตริมนุสสธรรม

234. සකලෙ පන විනයවිනිච්ඡයෙ (පාරා. අට්ඨ. 1.45) කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො.
๒๓๔. อนึ่ง ภิกษุผู้ปรารถนาความฉลาดในการวินิจฉัยพระวินัยทั้งหมด พึงรู้พระวินัย ๔ อย่าง

චතුබ්බිධඤ්හි විනයං, මහාථෙරා මහිද්ධිකා;
නීහරිත්වා පකාසෙසුං, ධම්මසඞ්ගාහකා පුරා.
เพราะพระมหาเถระผู้มีฤทธิ์มาก ผู้สังคายนาพระธรรม ได้ประกาศพระวินัย ๔ อย่างไว้แต่กาลก่อน

කතමං චතුබ්බිධං? සුත්තං සුත්තානුලොමං ආචරියවාදං අත්තනොමතින්ති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ආහච්චපදෙන ඛො, මහාරාජ, රසෙන ආචරියවංසෙන අධිප්පායා’’ති (මි. ප. 4.2.3). එත්ථ හි ආහච්චපදන්ති සුත්තං අධිප්පෙතං. රසොති සුත්තානුලොමං. ආචරියවංසොති ආචරියවාදො. අධිප්පායොති අත්තනොමති.
วินัย ๔ อย่าง คืออะไร? คือ พระสูตร, อนุโลมพระสูตร, คำของอาจารย์ และความเห็นของตน. อ้างอิงถึงคำที่กล่าวไว้ว่า “ดูกรมหาราช, อาหัจจปท, รส, อาจริยวังส และอธิปปาย” (มิลินทปัญหา 4.2.3). ในที่นี้ คำว่า “อาหัจจปท” หมายถึง พระสูตร. คำว่า “รส” หมายถึง อนุโลมพระสูตร. คำว่า “อาจริยวังส” หมายถึง คำของอาจารย์. คำว่า “อธิปปาย” หมายถึง ความเห็นของตน.

තත්ථ සුත්තං නාම සකලවිනයපිටකෙ පාළි.
ในบรรดาวินัย ๔ อย่างนั้น พระสูตร คือ พระบาลีในพระวินัยปิฎกทั้งหมด.

සුත්තානුලොමං නාම චත්තාරො මහාපදෙසා. යෙ භගවතා එවං වුත්තා –
อนุโลมพระสูตร คือ มหาปเทส ๔ ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดังนี้ –

‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තං චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පතී’’ති (මහාව. 305).
“ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า ‘สิ่งนี้ไม่ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ไม่ควร และห้ามสิ่งที่ควร, สิ่งนั้นไม่ควรแก่เธอทั้งหลาย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า ‘สิ่งนี้ไม่ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ควร และห้ามสิ่งที่ไม่ควร, สิ่งนั้นควรแก่เธอทั้งหลาย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า ‘สิ่งนี้ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ไม่ควร และห้ามสิ่งที่ควร, สิ่งนั้นไม่ควรแก่เธอทั้งหลาย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า ‘สิ่งนี้ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ควร และห้ามสิ่งที่ไม่ควร, สิ่งนั้นควรแก่เธอทั้งหลาย.” (มหาวรรค 305)

ආචරියවාදො [Pg.320] නාම ධම්මසඞ්ගාහකෙහි පඤ්චහි අරහන්තසතෙහි ඨපිතා පාළිවිනිමුත්තා ඔක්කන්තවිනිච්ඡයප්පවත්තා අට්ඨකථාතන්ති.
คำของอาจารย์ คือ สายอรรถกถาที่พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ผู้สังคายนาพระธรรมได้ตั้งไว้ ซึ่งพ้นจากพระบาลี และเป็นไปโดยการวินิจฉัยที่ลงความเห็นแล้ว.

අත්තනොමති නාම සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදෙ මුඤ්චිත්වා අනුමානෙන අත්තනො අනුබුද්ධියා නයග්ගාහෙන උපට්ඨිතාකාරකථනං.
ความเห็นของตน คือ การกล่าวถึงลักษณะที่ปรากฏขึ้นโดยการอนุมานตามปัญญาของตน หรือด้วยการยึดถือหลักการ ซึ่งเว้นจากพระสูตร, อนุโลมพระสูตร และคำของอาจารย์.

අපිච සුත්තන්තාභිධම්මවිනයට්ඨකථාසු ආගතො සබ්බොපි ථෙරවාදො අත්තනොමති නාම. තං පන අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙන්තෙන න දළ්හග්ගාහං ගහෙත්වා වොහරිතබ්බං, කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා අත්ථෙන පාළිං, පාළියා ච අත්ථං සංසන්දිත්වා කථෙතබ්බං, අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ තත්ථ ඔතරති චෙව සමෙති ච, ගහෙතබ්බා. සචෙ නෙව ඔතරති න සමෙති, න ගහෙතබ්බා. අයඤ්හි අත්තනොමති නාම සබ්බදුබ්බලා, අත්තනොමතිතො ආචරියවාදො බලවතරො.
อนึ่ง เถรวาททั้งหมดที่มาในอรรถกถาพระสูตร พระอภิธรรม และพระวินัย ก็ชื่อว่าความเห็นของตน. แต่ผู้ที่กล่าวโดยยึดถือความเห็นของตนนั้น ไม่ควรกล่าวโดยยึดมั่นอย่างเหนียวแน่น. ควรพิจารณาเหตุผลแล้วกล่าวโดยสอบทานอรรถกับพระบาลี และพระบาลีกับอรรถ. ความเห็นของตนควรนำไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันในที่นั้น ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากันและไม่ตรงกัน ก็ไม่ควรยึดถือ. เพราะความเห็นของตนนี้เป็นสิ่งที่อ่อนที่สุด คำของอาจารย์มีกำลังยิ่งกว่าความเห็นของตน.

ආචරියවාදොපි සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. තත්ථ ඔතරන්තො සමෙන්තො එව ගහෙතබ්බො, ඉතරො න ගහෙතබ්බො. ආචරියවාදතො හි සුත්තානුලොමං බලවතරං.
คำของอาจารย์ก็ควรนำไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันในที่นั้นเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ. เพราะอนุโลมพระสูตรมีกำลังยิ่งกว่าคำของอาจารย์.

සුත්තානුලොමම්පි සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. තත්ථ ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. සුත්තානුලොමතො හි සුත්තමෙව බලවතරං. සුත්තඤ්හි අප්පටිවත්තියං කාරකසඞ්ඝසදිසං බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසං. තස්මා යදා ද්වෙ භික්ඛූ සාකච්ඡන්ති, සකවාදී සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරවාදී සුත්තානුලොමං. තෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා සුත්තානුලොමං සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං, නො චෙ, න ගහෙතබ්බං, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා ආචරියවාදො සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. අනොතරන්තො අසමෙන්තො ච ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා අත්තනොමති සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා, නො චෙ, න ගහෙතබ්බා, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං.
อนุโลมพระสูตรก็ควรนำไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันในที่นั้นเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ. เพราะพระสูตรมีกำลังยิ่งกว่าอนุโลมพระสูตร. เพราะพระสูตรเป็นสิ่งที่ไม่อาจคัดค้านได้ เหมือนพระสงฆ์ผู้ทำสังคายนา เหมือนสมัยที่พระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่. เพราะฉะนั้น เมื่อภิกษุสองรูปสนทนากัน ฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร. ภิกษุเหล่านั้นไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน ควรนำอนุโลมพระสูตรไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์. ภิกษุเหล่านั้นก็ไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน ควรนำคำของอาจารย์ไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. คำของอาจารย์ที่ไม่เข้ากันและไม่ตรงกัน ซึ่งเป็นคำที่ควรตำหนิ ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน. ภิกษุเหล่านั้นก็ไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน ควรนำความเห็นของตนไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในพระสูตรเท่านั้น.

අථායං [Pg.321] සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං, සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරුළ්හං පාළිආගතං පඤ්ඤායති, ගහෙතබ්බං, නො චෙ තථා පඤ්ඤායති, න ඔතරති න සමෙති, බාහිරකසුත්තං වා හොති සිලොකො වා අඤ්ඤං වා ගාරය්හසුත්තං ගුළ්හවෙස්සන්තරගුළ්හවිනයවෙදල්ලාදීනං අඤ්ඤතරතො ආභතං, න ගහෙතබ්බං, සුත්තානුලොමස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. නො චෙ, න ගහෙතබ්බො, සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා, සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං.
ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ควรนำพระสูตรไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ปรากฏว่าเป็นพระบาลีที่มาในพระไตรปิฎกที่สังคายนา ๓ ครั้ง ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่ปรากฏเช่นนั้น ไม่เข้ากัน ไม่ตรงกัน หรือเป็นพระสูตรภายนอก หรือเป็นคาถา หรือเป็นพระสูตรที่ควรตำหนิที่มาจากคัมภีร์ใดคัมภีร์หนึ่งในบรรดาคัมภีร์กุฬหเวสสันดร กุฬหวินัย เวทัลละ เป็นต้น ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในอนุโลมพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์. ควรนำคำของอาจารย์ไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในอนุโลมพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน. ควรนำความเห็นของตนไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในอนุโลมพระสูตรเท่านั้น.

අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං, ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං, ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා, ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං.
ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์ ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือพระสูตร. ควรนำพระสูตรไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. พระสูตรอื่นที่ควรตำหนิซึ่งไม่เข้ากันและไม่ตรงกัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในคำของอาจารย์เท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์ ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร. ควรนำอนุโลมพระสูตรไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในคำของอาจารย์เท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์ ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน. ควรนำความเห็นของตนไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในคำของอาจารย์เท่านั้น.

අථ පනායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං, අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං, අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. ඉතරො ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො, අත්තනොමතියමෙව [Pg.322] ඨාතබ්බං, අත්තනො ගහණමෙව බලියං කාතබ්බං. සබ්බට්ඨානෙසු ච ඛෙපො වා ගරහා වා න කාතබ්බාති.
อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือพระสูตร. ควรนำพระสูตรไปเทียบกับความเห็นของตน. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. พระสูตรอื่นที่ควรตำหนิ ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในความเห็นของตนเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร. ควรนำอนุโลมพระสูตรไปเทียบกับความเห็นของตน. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในความเห็นของตนเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์. ควรนำคำของอาจารย์ไปเทียบกับความเห็นของตน. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. คำของอาจารย์อื่นที่ควรตำหนิ ซึ่งเป็นอรรถกถาที่ผิดพลาด หรืออรรถกถาที่อาจารย์ต่างนิกายตั้งไว้ ก็ไม่ควรยึดถือ ควรยึดถือความเห็นของตนเท่านั้นให้มีกำลัง. และในทุกกรณี ไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน.

අථ පනායං කප්පියන්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො අකප්පියන්ති, සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථායං තස්ස කප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති, කප්පියෙව ඨාතබ්බං. අථ පරො තස්ස අකප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, අනෙන අත්තනො ගහණන්ති කත්වා දළ්හං ආදාය න ඨාතබ්බං, ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා අකප්පියෙ එව ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, පටික්ඛිත්තභාවොයෙව සාධු, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. විනයඤ්හි පත්වා කප්පියාකප්පියවිචාරණං ආගම්ම රුන්ධිතබ්බං, ගාළ්හං කත්තබ්බං, සොතං පච්ඡින්දිතබ්බං, ගරුකභාවෙයෙව ඨාතබ්බං.
อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนถือเอาว่าควรแล้วกล่าว ฝ่ายอื่นถือเอาว่าไม่ควรแล้วกล่าว พึงนำลงในพระสูตรและในอนุโลมสูตร. ถ้าเป็นของควร พึงตั้งอยู่ในของควร. ถ้าเป็นของไม่ควร พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนแสดงเหตุและวินิจฉัยอันเป็นเครื่องยังความเป็นของควรให้สำเร็จเป็นอันมากจากพระสูตร ฝ่ายอื่นไม่พบเหตุ พึงตั้งอยู่ในของควรนั่นแหละ. ถ้าฝ่ายอื่นแสดงเหตุและวินิจฉัยอันเป็นเครื่องยังความเป็นของไม่ควรให้สำเร็จเป็นอันมากจากพระสูตร ฝ่ายตนไม่พึงยึดถืออย่างมั่นคงโดยทำความยึดถือของตนไว้ในใจ พึงรับว่า "ดีแล้ว" แล้วตั้งอยู่ในของไม่ควรนั่นแหละ. ถ้าเงาแห่งเหตุปรากฏแก่ทั้งสองฝ่าย ความเป็นสิ่งที่ถูกห้ามแล้วนั่นแหละดี พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. เพราะว่าเมื่อถึงพระวินัยแล้ว พึงอาศัยการพิจารณาว่าควรหรือไม่ควรแล้วปิดกั้นไว้ พึงกระทำให้มั่นคง พึงตัดกระแส พึงตั้งอยู่ในความเป็นของหนักนั่นแหละ.

අථ පනායං අකප්පියන්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො කප්පියන්ති, සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථායං බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි අකප්පියභාවං දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ පරො බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි කප්පියභාවං දස්සෙති, අයං කාරණං න වින්දති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, අත්තනො ගහණං න විස්සජ්ජෙතබ්බං. යථා චායං කප්පියාකප්පියෙ අකප්පියකප්පියෙ ච විනිච්ඡයො වුත්තො, එවං අනාපත්තිආපත්තිවාදෙ ආපත්තානාපත්තිවාදෙ ච, ලහුකගරුකාපත්තිවාදෙ ගරුකලහුකාපත්තිවාදෙ චාපි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. නාමමත්තෙයෙව හි එත්ථ නානං, යොජනානයෙ නානං නත්ථි, තස්මා න විත්ථාරිතං.
อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนถือเอาว่าไม่ควรแล้วกล่าว ฝ่ายอื่นถือเอาว่าควรแล้วกล่าว พึงนำลงในพระสูตรและในอนุโลมสูตร. ถ้าเป็นของควร พึงตั้งอยู่ในของควร. ถ้าเป็นของไม่ควร พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนแสดงความเป็นของไม่ควรด้วยเหตุแห่งวินิจฉัยจากพระสูตรเป็นอันมาก ฝ่ายอื่นไม่พบเหตุ พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. ถ้าฝ่ายอื่นแสดงความเป็นของควรด้วยเหตุแห่งวินิจฉัยจากพระสูตรเป็นอันมาก ฝ่ายตนไม่พบเหตุ พึงตั้งอยู่ในของควร. ถ้าเงาแห่งเหตุปรากฏแก่ทั้งสองฝ่าย ไม่พึงสละความยึดถือของตน. วินิจฉัยนี้กล่าวไว้แล้วในเรื่องควรและไม่ควร และไม่ควรและควรฉันใด พึงทราบวินิจฉัยในการกล่าวว่าไม่เป็นอาบัติและเป็นอาบัติ, เป็นอาบัติและไม่เป็นอาบัติ, อาบัติเบาและอาบัติหนัก, และอาบัติหนักและอาบัติเบา ก็ฉันนั้น. เพราะในเรื่องนี้มีความต่างกันเพียงชื่อเท่านั้น ไม่มีความต่างกันในนัยแห่งการประกอบ เพราะเหตุนั้นจึงไม่ขยายความ.

එවං කප්පියාකප්පියාදිවිනිච්ඡයෙ උප්පන්නෙ යො සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදඅත්තනොමතීසු අතිරෙකකාරණං ලභති, තස්ස වාදෙ ඨාතබ්බං, සබ්බසො පන කාරණවිනිච්ඡයං අලභන්තෙන සුත්තං න ජහිතබ්බං, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බන්ති. එවං සකලවිනයවිනිච්ඡයෙ කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන අයං චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො.
เมื่อวินิจฉัยเรื่องควรไม่ควรเป็นต้นเกิดขึ้นอย่างนี้ บุคคลใดได้เหตุที่ยิ่งกว่าในพระสูตร อนุโลมสูตร วาทะของอาจารย์ และความเห็นของตน พึงตั้งอยู่ในวาทะของบุคคลนั้น. แต่เมื่อไม่ได้วินิจฉัยเหตุโดยประการทั้งปวง ไม่พึงละทิ้งพระสูตร พึงตั้งอยู่ในพระสูตรนั่นแหละ. พระวินัยธรผู้ปรารถนาความฉลาดในการวินิจฉัยพระวินัยทั้งหมดอย่างนี้ พึงทราบวินัย 4 ประการนี้.

ඉමඤ්ච පන චතුබ්බිධං විනයං ඤත්වාපි විනයධරෙන පුග්ගලෙන තිලක්ඛණසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං. තීණි හි විනයධරස්ස ලක්ඛණානි ඉච්ඡිතබ්බානි. කතමානි [Pg.323] තීණි? සුත්තඤ්චස්ස ස්වාගතං හොති සුප්පවත්ති සුවිනිච්ඡිතං සුත්තතො අනුබ්‍යඤ්ජනසොති ඉදමෙකං ලක්ඛණං. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරොති ඉදං දුතියං. ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොති සුමනසිකතා සූපධාරිතාති ඉදං තතියං.
อนึ่ง พระวินัยธรแม้รู้พระวินัย 4 ประการนี้แล้ว ก็พึงเป็นผู้ประกอบด้วยลักษณะ 3 ประการ. ด้วยว่าลักษณะ 3 ประการของพระวินัยธรเป็นสิ่งที่พึงปรารถนา. ลักษณะ 3 ประการคืออะไรบ้าง? คือ พระสูตรของพระวินัยธรนั้นมาดีแล้ว เป็นไปดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยพระสูตรและโดยพยัญชนะ นี้เป็นลักษณะที่หนึ่ง. อนึ่ง ท่านตั้งอยู่ในพระวินัย ไม่หวั่นไหว นี้เป็นลักษณะที่สอง. อนึ่ง อาจาริยปรัมปราของพระวินัยธรนั้น ท่านเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำดีแล้ว นี้เป็นลักษณะที่สาม.

තත්ථ සුත්තං නාම සකලං විනයපිටකං. තදස්ස ස්වාගතං හොතීති සුට්ඨු ආගතං. සුප්පවත්තීති සුට්ඨු පවත්තං පගුණං වාචුග්ගතං. සුවිනිච්ඡිතං සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසොති පාළිතො ච පරිපුච්ඡතො ච අට්ඨකථාතො ච සුවිනිච්ඡිතං හොති කඞ්ඛාඡෙදනං කත්වා උග්ගහිතං. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොතීති විනයෙ ලජ්ජිභාවෙන පතිට්ඨිතො හොති. අලජ්ජී හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුකතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති, සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුකං කත්වා ඨපෙති. තථා හි පුබ්බෙ මහාථෙරා තික්ඛත්තුං වාචං නිච්ඡාරෙසුං ‘‘අනාගතෙ ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 1.45). එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අවිජහන්තො අවොක්කමන්තො ලජ්ජිභාවෙනෙව විනයෙ ඨිතො හොති සුප්පතිට්ඨිතොති.
ในคำเหล่านั้น คำว่า พระสูตร ได้แก่ พระวินัยปิฎกทั้งหมด. คำว่า พระสูตรของพระวินัยธรนั้นมาดีแล้ว คือ มาดีแล้วอย่างยิ่ง. คำว่า เป็นไปดีแล้ว คือ เป็นไปดีแล้ว ชำนาญแล้ว ขึ้นปากแล้ว. คำว่า วินิจฉัยดีแล้วโดยพระสูตรและโดยพยัญชนะ คือ วินิจฉัยดีแล้วจากพระบาลี จากการสอบถาม และจากอรรถกถา โดยกระทำการตัดความสงสัยแล้วเรียนดีแล้ว. คำว่า อนึ่ง ท่านตั้งอยู่ในพระวินัย คือ ตั้งมั่นอยู่ในพระวินัยด้วยความเป็นผู้ละอาย. เพราะว่าผู้ไม่ละอาย แม้เป็นพหูสูต แต่เพราะความเป็นผู้หนักในลาภ ย่อมทำให้พระบาลีคลาดเคลื่อน แสดงสิ่งที่ไม่ใช่ธรรม สิ่งที่ไม่ใช่วินัยว่าเป็นคำสอนของพระศาสดา แล้วกระทำอันตรายใหญ่หลวงในพระศาสนา ย่อมยังความแตกแยกแห่งสงฆ์และรอยร้าวแห่งสงฆ์ให้เกิดขึ้น. ส่วนผู้ละอาย ย่อมเป็นผู้มีความรังเกียจ ปรารถนาสิกขา แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ก็ไม่ทำให้พระบาลีคลาดเคลื่อน แสดงแต่ธรรมและวินัยเท่านั้น กระทำคำสอนของพระศาสดาให้เป็นของหนักแล้วตั้งไว้. ด้วยเหตุนั้นแล ในกาลก่อนพระมหาเถระทั้งหลายจึงเปล่งวาจา 3 ครั้งว่า "ในอนาคต ผู้ละอายจักรักษา, ผู้ละอายจักรักษา, ผู้ละอายจักรักษา" ดังนี้. ผู้ละอายใดมีอยู่ ผู้นั้นไม่ละทิ้งพระวินัย ไม่หลีกไปจากพระวินัย ย่อมชื่อว่าตั้งอยู่ ตั้งมั่นแล้วในพระวินัยด้วยความเป็นผู้ละอายเท่านั้น ดังนี้.

අසංහීරොති සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨතො වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති සන්තිට්ඨිතුං න සක්කොති, යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං අනුජානාති, සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨුපරියෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම, එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති, යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති ‘‘අසංහීරො’’ති.
ในคำว่า ไม่หวั่นไหว นี้ ภิกษุใดเมื่อถูกถามในพระบาลีหรือในอรรถกถา โดยส่วนเบื้องล่างหรือส่วนเบื้องบน หรือโดยลำดับบท ย่อมคร่ำครวญ ย่อมหวั่นไหว ไม่สามารถจะตั้งมั่นอยู่ได้ ผู้อื่นกล่าวคำใดๆ ก็ยอมรับคำนั้นๆ สละวาทะของตนแล้วถือเอาวาทะของผู้อื่น ภิกษุนั้นชื่อว่าผู้หวั่นไหว. ส่วนภิกษุใดเมื่อถูกถามในพระบาลีหรือในอรรถกถา โดยส่วนเบื้องล่างและส่วนเบื้องบน หรือโดยลำดับบท ไม่คร่ำครวญ ไม่หวั่นไหว ย่อมแก้เหมือนใช้คีมคีบขนขึ้นมาทีละเส้นว่า "พวกเรากล่าวอย่างนี้ อาจารย์ทั้งหลายของพวกเรากล่าวอย่างนี้" ดังนี้ พระบาลีและวินิจฉัยพระบาลีตั้งอยู่ในบุคคลใด ไม่ถึงความสิ้นไป ความหมดไป เหมือนน้ำมันราชสีห์ที่ใส่ไว้ในภาชนะทอง บุคคลนี้เรียกว่า ผู้ไม่หวั่นไหว.

ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොතීති ථෙරපරම්පරා වංසපරම්පරා අස්ස සුට්ඨු ගහිතා හොති. සුමනසිකතාති සුට්ඨු මනසිකතා, ආවජ්ජිතමත්තෙ උජ්ජලිතපදීපො විය හොති. සූපධාරිතාති සුට්ඨු උපධාරිතා පුබ්බාපරානුසන්ධිතො අත්ථතො කාරණතො ච උපධාරිතා[Pg.324]. අත්තනොමතිං පහාය ආචරියසුද්ධියා වත්තා හොති, ‘‘මය්හං ආචරියො අසුකාචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, සො අසුකස්සා’’ති එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං හරිත්වා යාව උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හීති පාපෙත්වා ඨපෙති, තතොපි ආහරිත්වා උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, දාසකත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස උපාලිත්ථෙරස්ස, සොණත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස දාසකත්ථෙරස්ස, සිග්ගවත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සොණත්ථෙරස්ස, මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සිග්ගවත්ථෙරස්ස චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස චාති එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං ආහරිත්වා අත්තනො ආචරියං පාපෙත්වා ඨපෙති. එවං උග්ගහිතා හි ආචරියපරම්පරා සුග්ගහිතා හොති. එවං අසක්කොන්තෙන පන අවස්සං ද්වෙ තයො පරිවට්ටා උග්ගහෙතබ්බා. සබ්බපච්ඡිමෙන හි නයෙන යථා ආචරියො ආචරියාචරියො ච පාළිඤ්ච පරිපුච්ඡඤ්ච වදන්ති, තථා ඤාතුං වට්ටති.
ที่ว่า 'แท้จริงอาจาริยปรัมปราของท่านนั้นเรียนดีแล้ว' คือลำดับพระเถระและลำดับวงศ์ของพระวินัยธรนั้นเรียนดีแล้วอย่างยิ่ง. ที่ว่า 'มนสิการดีแล้ว' คือมนสิการดีแล้วอย่างยิ่ง ย่อมเป็นเหมือนประทีปที่สว่างแล้วเพียงแค่นึกถึง. ที่ว่า 'ทรงจำดีแล้ว' คือทรงจำดีแล้วอย่างยิ่ง ทรงจำดีแล้วด้วยอนุสนธิคือความต่อเนื่องของคำก่อนและคำหลัง ด้วยอรรถและด้วยเหตุ. ย่อมกล่าวด้วยความบริสุทธิ์ของอาจารย์โดยละทิ้งความเห็นของตนว่า 'อาจารย์ของข้าพเจ้าเรียนในสำนักของอาจารย์ชื่อนั้น อาจารย์ของอาจารย์ของข้าพเจ้าเรียนในสำนักของอาจารย์ชื่อนั้น' ดังนี้ ย่อมนำอาจาริยปรัมปราทั้งหมด ซึ่งเป็นองค์แห่งเถรวาท เป็นลำดับพระเถระไปจนถึงพระอุบาลีเถระเรียนในสำนักของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วตั้งไว้. จากพระพุทธเจ้านั้น พระอุบาลีเถระก็เรียนในสำนักของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า, พระทาสกเถระเรียนในสำนักของพระอุบาลีเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน, พระโสณเถระเรียนในสำนักของพระทาสกเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน, พระสิคควเถระเรียนในสำนักของพระโสณเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน, พระโมคคัลลีบุตรติสสเถระเรียนในสำนักของพระสิคควเถระและพระจัณฑวัชชีเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน ดังนี้ ย่อมนำอาจาริยปรัมปราทั้งหมด ซึ่งเป็นองค์แห่งเถรวาท เป็นลำดับพระเถระมาจนถึงอาจารย์ของตนแล้วตั้งไว้. เพราะอาจาริยปรัมปราที่เรียนมาอย่างนี้ ย่อมเป็นอันเรียนดีแล้ว. แต่บุคคลผู้ไม่สามารถทำอย่างนี้ได้ พึงเรียนจากอาจารย์สองสามชั้นอย่างแน่นอน. เพราะความจริง โดยนัยที่น้อยที่สุด ควรทราบพระบาลีและการสอบถามตามที่อาจารย์และอาจารย์ของอาจารย์กล่าวไว้.

ඉමෙහි ච පන තීහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතෙන විනයධරෙන වත්ථුවිනිච්ඡයත්ථං සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං චොදකෙන ච චුදිතකෙන ච වුත්තෙ වත්තබ්බෙ සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව ඡ ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි. කතමානි ඡ? වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං, මාතිකා ඔලොකෙතබ්බා, පදභාජනීයං ඔලොකෙතබ්බං, තිකපරිච්ඡෙදො ඔලොකෙතබ්බො, අන්තරාපත්ති ඔලොකෙතබ්බා, අනාපත්ති ඔලොකෙතබ්බාති.
อนึ่ง วินัยธรผู้ประกอบด้วยลักษณะสามประการเหล่านี้ เมื่อสงฆ์ประชุมกันเพื่อวินิจฉัยเรื่อง และเรื่องได้เกิดขึ้นแล้ว เมื่อพระผู้โจทก์และพระผู้ถูกโจทก์กล่าวสิ่งที่ควรกล่าวแล้ว ไม่พึงรีบวินิจฉัยโดยพลัน พึงพิจารณาสถานะ ๖ ประการ. สถานะ ๖ ประการนั้นคืออะไรบ้าง? คือ พึงพิจารณาเรื่อง, พึงพิจารณามาติกา, พึงพิจารณาปทภาชนีย์, พึงพิจารณาติกปริจเฉท, พึงพิจารณาอันตราบัติ, พึงพิจารณาอนาบัติ.

වත්ථුං ඔලොකෙන්තොපි හි ‘‘තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බං, යො ආගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 517) එවං එකච්චං ආපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
เพราะว่า แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาเรื่อง ย่อมเห็นอาบัติบางอย่าง เช่น "พึงปกปิดด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วจึงมา ไม่พึงมาโดยเปลือยกายเลย ผู้ใดมา ต้องอาบัติทุกกฏ" ดังนี้ วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น.

මාතිකං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තිය’’න්තිආදිනා (පාචි. 3) නයෙන පඤ්චන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
แม้เมื่อวินัยธรพิจารณามาติกา ย่อมเห็นอาบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาอาบัติ ๕ กอง ด้วยนัยมีอาทิว่า "ในมุสาวาททั้งที่รู้ตัว เป็นปาจิตตีย์" วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น.

පදභාජනීයං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අක්ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. යෙභුය්‍යෙන ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං [Pg.325] පටිසෙවති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා (පාරා. 59 අත්ථතො සමානං) නයෙන සත්තන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො පදභාජනීයතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาปทภาชนีย์ ย่อมเห็นอาบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาอาบัติ ๗ กอง ด้วยนัยมีอาทิว่า "เมื่อร่างกายยังไม่เน่าเปื่อย เสพเมถุนธรรม ต้องอาบัติปาราชิก. เมื่อร่างกายเน่าเปื่อยโดยมาก เสพเมถุนธรรม ต้องอาบัติถุลลัจจัย" วินัยธรนั้นนำพระสูตรจากปทภาชนีย์มา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น.

තිකපරිච්ඡෙදං ඔලොකෙන්තොපි තිකසඞ්ඝාදිසෙසං වා තිකපාචිත්තියං වා තිකදුක්කටං වා අඤ්ඤතරං වා ආපත්තිං තිකපරිච්ඡෙදෙ පස්සති, සො තතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาติกปริจเฉท ย่อมเห็นติกสังฆาทิเสส หรือติกปาจิตตีย์ หรือติกทุกกฏ หรืออาบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในติกปริจเฉท วินัยธรนั้นนำพระสูตรจากติกปริจเฉทนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น.

අන්තරාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘පටිලාතං උක්ඛිපති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 355) එවං යා සික්ඛාපදන්තරෙසු අන්තරාපත්ති හොති, තං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาอันตราบัติ ย่อมเห็นอันตราบัติที่เกิดขึ้นในระหว่างสิกขาบทต่างๆ เช่น "ยกดุ้นฟืนที่ติดไฟขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ" ดังนี้ วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น.

අනාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු අසාදියන්තස්ස, අථෙය්‍යචිත්තස්ස, න මරණාධිප්පායස්ස, අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස, න මොචනාධිප්පායස්ස අසඤ්චිච්ච අසතියා අජානන්තස්සා’’ති (පාරා. 72, 136, 180, 225, 263 ථොකං ථොකං විසදිසං) එවං තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨං අනාපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති.
แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาอนาบัติ ย่อมเห็นอนาบัติที่ระบุไว้ในสิกขาบทนั้นๆ เช่น "อนาบัติแก่ภิกษุผู้ไม่ยินดี, ผู้ไม่มีจิตคิดจะลัก, ผู้ไม่มีเจตนาจะให้ตาย, ผู้ไม่มีเจตนาจะอวดอ้าง, ผู้ไม่มีเจตนาจะให้เคลื่อน, ผู้ไม่จงใจ, ผู้ไม่มีสติ, ผู้ไม่รู้" วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น.

යො හි භික්ඛු චතුබ්බිධවිනයකොවිදො තිලක්ඛණසම්පන්නො ඉමානි ඡ ඨානානි ඔලොකෙත්වා අධිකරණං වූපසමෙස්සති, තස්ස විනිච්ඡයො අප්පටිවත්තියො බුද්ධෙන සයං නිසීදිත්වා විනිච්ඡිතසදිසො හොති. තං චෙ එවං විනිච්ඡයකුසලං භික්ඛුං කොචි කතසික්ඛාපදවීතික්කමො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡෙය්‍ය, තෙන සාධුකං සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ අනාපත්ති හොති, ‘‘අනාපත්තී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ පන ආපත්ති හොති, සා දෙසනාගාමිනී චෙ, ‘‘දෙසනාගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. වුට්ඨානගාමිනී චෙ, ‘‘වුට්ඨානගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. අථස්ස පාරාජිකච්ඡායා දිස්සති, ‘‘පාරාජිකාපත්තී’’ති න වත්තබ්බං. කස්මා? මෙථුනධම්මවීතික්කමො හි උත්තරිමනුස්සධම්මවීතික්කමො ච ඔළාරිකො, අදින්නාදානමනඋස්සවිග්ගහවීතික්කමා පන සුඛුමා චිත්තලහුකා. තෙ සුඛුමෙනෙව ආපජ්ජති, සුඛුමෙන රක්ඛති, තස්මා විසෙසෙන තංවත්ථුකං කුක්කුච්චං පුච්ඡියමානො ‘‘ආපත්තී’’ති අවත්වා සචස්ස ආචරියො ධරති, තතො තෙන සො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියං පුච්ඡා’’ති පෙසෙතබ්බො. සචෙ සො [Pg.326] පුන ආගන්ත්වා ‘‘තුම්හාකං ආචරියො සුත්තතො නයතො ඔලොකෙත්වා ‘සතෙකිච්ඡො’ති මං ආහා’’ති වදති, තතො තෙන සො ‘‘සාධු සුට්ඨු යං ආචරියො භණති, තං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ පනස්ස ආචරියො නත්ථි, සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරො පන අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො ‘‘අම්හෙහි සහ උග්ගහිතත්ථෙරො ගණපාමොක්ඛො, තං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ තස්ස සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරොපි නත්ථි, අන්තෙවාසිකො පණ්ඩිතො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො ‘‘අසුකදහරං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ දහරස්සපි පාරාජිකච්ඡායාව උපට්ඨාති, තෙනපි ‘‘පාරාජිකොසී’’ති න වත්තබ්බො. දුල්ලභො හි බුද්ධුප්පාදො, තතො දුල්ලභතරා පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච. එවං පන වත්තබ්බො ‘‘විවිත්තං ඔකාසං සම්මජ්ජිත්වා දිවාවිහාරං නිසීදිත්වා සීලානි විසොධෙත්වා ද්වත්තිංසාකාරං තාව මනසිකරොහී’’ති. සචෙ තස්ස අරොගං සීලං, කම්මට්ඨානං ඝටයති, සඞ්ඛාරා පාකටා හුත්වා උපට්ඨහන්ති, උපචාරප්පනාප්පත්තං විය චිත්තං එකග්ගං හොති, දිවසං අතික්කන්තම්පි න ජානාති, සො දිවසාතික්කමෙ උපට්ඨානං ආගතො එවං වත්තබ්බො ‘‘කීදිසා තෙ චිත්තප්පවත්තී’’ති. ආරොචිතාය ච චිත්තපවත්තියා වත්තබ්බො ‘‘පබ්බජ්ජා නාම චිත්තවිසුද්ධත්ථාය, අප්පමත්තො සමණධම්මං කරොහී’’ති.
ภิกษุใดแล เป็นผู้ฉลาดในวินัย ๔ ประการ ผู้สมบูรณ์ด้วยลักษณะ ๓ ประการ พิจารณาฐานะ ๖ ประการเหล่านี้แล้ว จักระงับอธิกรณ์ การวินิจฉัยของภิกษุนั้นไม่อาจคัดค้านได้ เสมอด้วยการวินิจฉัยที่พระพุทธเจ้าประทับนั่งวินิจฉัยด้วยพระองค์เอง. หากภิกษุผู้ล่วงสิกขาบทบางรูปเข้าไปหาภิกษุผู้ฉลาดในการวินิจฉัยเช่นนั้นแล้ว สอบถามความรังเกียจของตน ภิกษุนั้นพึงกำหนดพิจารณาให้ดี หากเป็นอนาบัติ พึงกล่าวว่า 'อนาบัติ'. แต่หากเป็นอาบัติ และอาบัตินั้นเป็นเทสนาคามินี พึงกล่าวว่า 'เทสนาคามินี'. หากเป็นวุฏฐานคามินี พึงกล่าวว่า 'วุฏฐานคามินี'. แต่หากปรากฏเงาแห่งปาราชิกแก่ภิกษุวินัยธรนั้น ไม่พึงกล่าวว่า 'เป็นอาบัติปาราชิก'. เพราะเหตุไร? เพราะการล่วงเมถุนธรรมและการล่วงอุตตริมนุสสธรรมเป็นเรื่องหยาบ ส่วนการล่วงอทินนาทานและมนุสสวิคคหะเป็นเรื่องละเอียดอ่อน มีจิตเบา (เกิดได้ง่าย). ภิกษุย่อมต้องอาบัติเหล่านั้นด้วยความละเอียดอ่อนนั่นเอง ย่อมรักษาได้ด้วยความละเอียดอ่อน เพราะฉะนั้น เมื่อถูกสอบถามความรังเกียจที่มีเรื่องนั้นเป็นมูลฐานโดยเฉพาะ ไม่พึงกล่าวว่า 'เป็นอาบัติ' หากอาจารย์ของวินัยธรนั้นยังมีชีวิตอยู่ เมื่อนั้น วินัยธรนั้นพึงส่งภิกษุนั้นไปว่า 'จงไปถามอาจารย์ของเรา'. หากภิกษุนั้นกลับมาอีกแล้วกล่าวว่า 'อาจารย์ของท่านพิจารณาตามพระสูตรและตามนัยแล้วบอกแก่ผมว่า เป็นสเตกิจฉะ (ยังแก้ไขได้)' เมื่อนั้น วินัยธรนั้นพึงกล่าวแก่ภิกษุนั้นว่า 'ดีแล้ว ดีมาก อาจารย์กล่าวคำใด ท่านจงทำตามคำนั้น'. อนึ่ง หากวินัยธรนั้นไม่มีอาจารย์ แต่มีพระเถระผู้เรียนร่วมกันอยู่ พึงส่งภิกษุนั้นไปหาพระเถระนั้นว่า 'พระเถระผู้เรียนร่วมกับเรา เป็นประมุขแห่งคณะ จงไปถามพระเถระนั้น'. เมื่อพระเถระนั้นวินิจฉัยว่า 'เป็นสเตกิจฉะ' พึงกล่าวว่า 'ดีแล้ว ดีมาก ท่านจงทำตามคำของพระเถระนั้น'. หากวินัยธรนั้นไม่มีแม้พระเถระผู้เรียนร่วมกัน แต่มีอันเตวาสิกผู้เป็นบัณฑิตอยู่ พึงส่งภิกษุนั้นไปหาอันเตวาสิกนั้นว่า 'จงไปถามพระหนุ่มชื่อโน้น'. เมื่อพระหนุ่มนั้นวินิจฉัยว่า 'เป็นสเตกิจฉะ' พึงกล่าวว่า 'ดีแล้ว ดีมาก ท่านจงทำตามคำของพระหนุ่มนั้น'. แต่หากปรากฏเงาแห่งปาราชิกแม้แก่พระหนุ่มนั้น วินัยธรนั้นก็ไม่พึงกล่าวว่า 'ท่านเป็นปาราชิก'. เพราะว่าการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าหาได้ยาก การบรรพชาและอุปสมบทหาได้ยากยิ่งกว่านั้น. แต่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ท่านจงกวาดสถานที่สงัด นั่งพักกลางวัน ชำระศีลให้บริสุทธิ์ แล้วมนสิการถึงอาการ ๓๒ ประการไปก่อน'. หากศีลของภิกษุนั้นไม่มีโรค (ไม่ขาด) กรรมฐานย่อมประกอบกันได้ สังขารทั้งหลายย่อมปรากฏชัด จิตย่อมเป็นเอกัคคตา ประดุจบรรลุอุปจารสมาธิและอัปปนาสมาธิ แม้วันล่วงไปก็ไม่รู้ เมื่อภิกษุนั้นมาสู่ที่บำรุงในเวลาล่วงวันไปแล้ว พึงถามอย่างนี้ว่า 'ความเป็นไปแห่งจิตของท่านเป็นอย่างไร?'. เมื่อเธอบอกความเป็นไปแห่งจิตแล้ว พึงกล่าวว่า 'การบรรพชาชื่อว่ามีเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิต ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาท บำเพ็ญสมณธรรมเถิด'.

යස්ස පන සීලං භින්නං හොති, තස්ස කම්මට්ඨානං න ඝටයති, පතොදාභිතුන්නං විය චිත්තං විකම්පති, විප්පටිසාරග්ගිනා ඩය්හති, තත්තපාසාණෙ නිසින්නො විය තඞ්ඛණෙයෙව වුට්ඨාති. සො ආගතො ‘‘කා තෙ චිත්තපවත්තී’’ති පුච්ඡිතබ්බො. ආරොචිතාය චිත්තපවත්තියා ‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම පාපකම්මං පකුබ්බතො. සබ්බපඨමඤ්හි පාපං කරොන්තො අත්තනා ජානාති. අථස්ස ආරක්ඛදෙවතා පරචිත්තවිදූ සමණබ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤා ච දෙවතා ජානන්ති, ත්වංයෙව දානි තව සොත්ථිං පරියෙසාහී’’ති වත්තබ්බො. එවං කතවීතික්කමෙනෙව භික්ඛුනා සයමෙව ආගන්ත්වා ආරොචිතෙ පටිපජ්ජිතබ්බං.
แต่หากศีลของภิกษุใดขาด กรรมฐานย่อมไม่ประกอบกันแก่ภิกษุนั้น จิตย่อมหวั่นไหวเหมือนถูกแทงด้วยปฏัก ย่อมถูกเผาด้วยไฟคือความเดือดร้อนใจ ย่อมลุกขึ้นทันทีเหมือนนั่งอยู่บนหินร้อน. เมื่อภิกษุนั้นมาแล้ว พึงถามว่า 'ความเป็นไปแห่งจิตของท่านเป็นอย่างไร?'. เมื่อเธอบอกความเป็นไปแห่งจิตแล้ว พึงกล่าวว่า 'ชื่อว่าที่ลับสำหรับผู้ทำกรรมชั่วไม่มีในโลก เพราะเมื่อทำบาป อันดับแรกตนเองย่อมรู้ก่อน จากนั้น เทวดารักษาตน สมณพราหมณ์ผู้รู้จิตผู้อื่น และเทวดาอื่นๆ ย่อมรู้ บัดนี้ ท่านเองนั่นแหละจงแสวงหาความสวัสดีของตนเถิด'. เมื่อภิกษุผู้ล่วงละเมิดมาบอกด้วยตนเองอย่างนี้ พึงปฏิบัติ.

235. ඉදානි යා සා පුබ්බෙ වුත්තප්පභෙදා චොදනා, තස්සායෙව සම්පත්තිවිපත්තිජානනත්ථං ආදිමජ්ඣපරියොසානාදීනං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො[Pg.327]. සෙය්‍යථිදං, චොදනාය කො ආදි, කිං මජ්ඣෙ, කිං පරියොසානං? චොදනාය ‘‘අහං තං වත්තුකාමො, කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාස’’න්ති එවං ඔකාසකම්මං ආදි. ඔතිණ්ණෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා විනිච්ඡයො මජ්ඣෙ. ආපත්තියං වා අනාපත්තියං වා පතිට්ඨාපනෙන සමථො පරියොසානං.
๒๓๕. บัดนี้ การโจทก์ที่มีประเภทตามที่กล่าวมาแล้วนั้น เพื่อต้องการให้รู้ความสมบูรณ์และความวิบัติของการโจทก์นั้นนั่นเอง พึงทราบการวินิจฉัยโดยอำนาจแห่งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดเป็นต้น. การวินิจฉัยนี้เป็นอย่างไร? อะไรเป็นเบื้องต้นของการโจทก์? อะไรเป็นท่ามกลาง? อะไรเป็นที่สุด? การทำโอกาสว่า 'ข้าพเจ้าประสงค์จะกล่าวแก่ท่าน ขอท่านจงให้โอกาสแก่ข้าพเจ้า' ดังนี้ เป็นเบื้องต้นของการโจทก์. การโจทด้วยเรื่องที่ปรากฏชัดแล้ว การเตือนให้ระลึก และการวินิจฉัย เป็นท่ามกลาง. การระงับด้วยการให้ตั้งอยู่ในอาบัติหรือในอนาบัติ เป็นที่สุด.

චොදනාය කති මූලානි, කති වත්ථූනි, කති භූමියො? චොදනාය ද්වෙ මූලානි සමූලිකා වා අමූලිකා වා. තීණි වත්ථූනි දිට්ඨං සුතං පරිසඞ්කිතං. පඤ්ච භූමියො කාලෙන වක්ඛාමි, නො අකාලෙන, භූතෙන වක්ඛාමි, නො අභූතෙන, සණ්හෙන වක්ඛාමි, නො ඵරුසෙන, අත්ථසංහිතෙන වක්ඛාමි, නො අනත්ථසංහිතෙන, මෙත්තචිත්තො වක්ඛාමි, නො දොසන්තරොති. ඉමාය ච පන චොදනාය චොදකෙන පුග්ගලෙන ‘‘පරිසුද්ධකායසමාචාරො නු ඛොම්හී’’තිආදිනා (පරි. 436) නයෙන උපාලිපඤ්චකෙසු වුත්තෙසු පන්නරසසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාතබ්බං. චුදිතකෙන ද්වීසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාතබ්බං සච්චෙ ච අකුප්පෙ චාති.
มูลแห่งการโจทก์มีเท่าไร? วัตถุมีเท่าไร? ภูมิมีเท่าไร? มูลแห่งการโจทก์มี ๒ คือ มีมูล หรือไม่มีมูล. วัตถุมี ๓ คือ เห็น ได้ยิน รังเกียจสงสัย. ภูมิมี ๕ คือ เราจักกล่าวในกาล ไม่กล่าวในกาลอันไม่ควร, จักกล่าวด้วยเรื่องจริง ไม่กล่าวด้วยเรื่องไม่จริง, จักกล่าวด้วยคำอ่อนโยน ไม่กล่าวด้วยคำหยาบคาย, จักกล่าวด้วยคำอันประกอบด้วยประโยชน์ ไม่กล่าวด้วยคำอันไม่ประกอบด้วยประโยชน์, จักกล่าวด้วยจิตเมตตา ไม่กล่าวด้วยจิตมีโทสะ. อนึ่ง ในการโจทก์นี้ บุคคลผู้โจทก์พึงตั้งอยู่ในธรรม ๑๕ ประการที่กล่าวไว้ในอุบาลีปัญจกะทั้งหลาย โดยนัยมีอาทิว่า 'เราเป็นผู้มีกายสมาจารบริสุทธิ์แล้วหรือหนอ'. ส่วนผู้ถูกโจทก์พึงตั้งอยู่ในธรรม ๒ ประการ คือ ในสัจจะ และในความไม่โกรธ.

අනුවිජ්ජකෙන (පරි. 360) ච චොදකො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං චොදෙසි, කිම්හි නං චොදෙසි, සීලවිපත්තියා චොදෙසි, ආචාරවිපත්තියා චොදෙසි, දිට්ඨිවිපත්තියා චොදෙසී’’ති. සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘සීලවිපත්තියා වා චොදෙමි, ආචාරවිපත්තියා වා චොදෙමි, දිට්ඨිවිපත්තියා වා චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘ජානාසි පනායස්මා සීලවිපත්තිං, ජානාසි ආචාරවිපත්තිං, ජානාසි දිට්ඨිවිපත්ති’’න්ති. සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘ජානාමි ඛො අහං, ආවුසො, සීලවිපත්තිං, ජානාමි ආචාරවිපත්තිං, ජානාමි දිට්ඨිවිපත්ති’’න්ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘කතමා පනාවුසො, සීලවිපත්ති, කතමා ආචාරවිපත්ති, කතමා දිට්ඨිවිපත්තී’’ති? සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසා, අයං සීලවිපත්ති. ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං, අයං ආචාරවිපත්ති. මිච්ඡාදිට්ඨි අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, අයං දිට්ඨිවිපත්තී’’ති.
อนึ่ง พระวินัยธรพึงสอบถามผู้โจทว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ ท่านโจทเขาด้วยเรื่องอะไร? ท่านโจทด้วยสีลวิบัติหรือ? โจทด้วยอาจารวิบัติหรือ? โจทด้วยทิฏฐิวิบัติหรือ?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าโจทด้วยสีลวิบัติบ้าง โจทด้วยอาจารวิบัติบ้าง โจทด้วยทิฏฐิวิบัติบ้าง” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านรู้จักสีลวิบัติหรือ? รู้จักอาจารวิบัติหรือ? รู้จักทิฏฐิวิบัติหรือ?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ข้าพเจ้ารู้จักสีลวิบัติ รู้จักอาจารวิบัติ รู้จักทิฏฐิวิบัติ” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส สีลวิบัติเป็นไฉน? อาจารวิบัติเป็นไฉน? ทิฏฐิวิบัติเป็นไฉน?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ นี้เป็นสีลวิบัติ. ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต นี้เป็นอาจารวิบัติ. มิจฉาทิฏฐิ อันตคาหิกทิฏฐิ นี้เป็นทิฏฐิวิบัติ”.

සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං චොදෙසි, දිට්ඨෙන වා චොදෙසි, සුතෙන වා චොදෙසි, පරිසඞ්කාය වා චොදෙසී’’ති[Pg.328]. සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘දිට්ඨෙන වා චොදෙමි, සුතෙන වා චොදෙමි, පරිසඞ්කාය වා චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං දිට්ඨෙන චොදෙසි, කිං තෙ දිට්ඨං, කින්ති තෙ දිට්ඨං, කදා තෙ දිට්ඨං, කත්ථ තෙ දිට්ඨං, පාරාජිකං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො, සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො, ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො, කත්ථ චායං භික්ඛු අහොසි, කත්ථ ච ත්වං කරොසි, කිඤ්ච ත්වං කරොසි, කිං අයං භික්ඛු කරොතී’’ති?
พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ ท่านโจทด้วยการเห็นหรือ? โจทด้วยการได้ยินหรือ? โจทด้วยความรังเกียจสงสัยหรือ?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าโจทด้วยการเห็นบ้าง โจทด้วยการได้ยินบ้าง โจทด้วยความรังเกียจสงสัยบ้าง” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ด้วยการเห็น ท่านเห็นอะไร? ท่านเห็นอย่างไร? ท่านเห็นเมื่อไร? ท่านเห็นที่ไหน? ท่านเห็นเขากำลังต้องปาราชิกหรือ? กำลังต้องสังฆาทิเสสหรือ? กำลังต้องถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตหรือ? ภิกษุรูปนี้อยู่ที่ไหน? และท่านอยู่ที่ไหน? และท่านกำลังทำอะไร? ภิกษุรูปนี้กำลังทำอะไร?”

සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං දිට්ඨෙන චොදෙමි, අපිච සුතෙන චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං සුතෙන චොදෙසි, කිං තෙ සුතං, කින්ති තෙ සුතං, කදා තෙ සුතං, කත්ථ තෙ සුතං, පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නොති සුතං, සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපන්නොති සුතං, ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නොති සුතං, භික්ඛුස්ස සුතං, භික්ඛුනියා සුතං, සික්ඛමානාය සුතං, සාමණෙරස්ස සුතං, සාමණෙරියා සුතං, උපාසකස්ස සුතං, උපාසිකාය සුතං, රාජූනං සුතං, රාජමහාමත්තානං සුතං, තිත්ථියානං සුතං, තිත්ථියසාවකානං සුත’’න්ති.
ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ข้าพเจ้าไม่ได้โจทภิกษุรูปนี้ด้วยการเห็น แต่โจทด้วยการได้ยิน” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ด้วยการได้ยิน ท่านได้ยินอะไร? ท่านได้ยินอย่างไร? ท่านได้ยินเมื่อไร? ท่านได้ยินที่ไหน? ท่านได้ยินว่าเขาต้องปาราชิกหรือ? ต้องสังฆาทิเสสหรือ? ต้องถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตหรือ? ท่านได้ยินจากภิกษุหรือ? จากภิกษุณีหรือ? จากสิกขมานาหรือ? จากสามเณรหรือ? จากสามเณรีหรือ? จากอุบาสกหรือ? จากอุบาสิกาหรือ? จากพระราชาหรือ? จากมหาอำมาตย์ของพระราชาหรือ? จากเดียรถีย์หรือ? จากสาวกของเดียรถีย์หรือ?”

සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං සුතෙන චොදෙමි, අපිච පරිසඞ්කාය චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං පරිසඞ්කාය චොදෙසි, කිං පරිසඞ්කසි, කින්ති පරිසඞ්කසි, කදා පරිසඞ්කසි, කත්ථ පරිසඞ්කසි? පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නොති පරිසඞ්කසි, සඞ්ඝාදිසෙසං ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නොති පරිසඞ්කසි, භික්ඛුස්ස සුත්වා පරිසඞ්කසි, භික්ඛුනියා සුත්වා…පෙ… තිත්ථියසාවකානං සුත්වා පරිසඞ්කසී’’ති.
ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ข้าพเจ้าไม่ได้โจทภิกษุรูปนี้ด้วยการได้ยิน แต่โจทด้วยความรังเกียจสงสัย” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ด้วยความรังเกียจสงสัย ท่านรังเกียจสงสัยอะไร? ท่านรังเกียจสงสัยอย่างไร? ท่านรังเกียจสงสัยเมื่อไร? ท่านรังเกียจสงสัยที่ไหน? ท่านรังเกียจสงสัยว่าเขาต้องปาราชิกหรือ? ต้องสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตหรือ? ท่านรังเกียจสงสัยหลังจากได้ยินคำของภิกษุหรือ? ได้ยินคำของภิกษุณี... (ละไว้)... ได้ยินคำของสาวกเดียรถีย์หรือ?”

දිට්ඨං දිට්ඨෙන සමෙති, දිට්ඨෙන සංසන්දතෙ දිට්ඨං;
දිට්ඨං පටිච්ච න උපෙති, අසුද්ධපරිසඞ්කිතො;
සො පුග්ගලො පටිඤ්ඤාය, කාතබ්බො තෙනුපොසථො.
สิ่งที่เห็นย่อมตรงกับคำว่า ‘เห็น’ สิ่งที่เห็นย่อมสอดคล้องกับสิ่งที่เห็น. เพราะอาศัยสิ่งที่เห็นแล้วไม่ถึงอาบัติ (ปาราชิกเป็นต้น) บุคคลนั้นจึงเป็นผู้ถูกรังเกียจสงสัยโดยไม่มีมูล. พึงทำอุโบสถร่วมกับบุคคลนั้นด้วยการรับสารภาพ.

සුතං සුතෙන සමෙති, සුතෙන සංසන්දතෙ සුතං;
සුතං පටිච්ච න උපෙති, අසුද්ධපරිසඞ්කිතො;
සො පුග්ගලො පටිඤ්ඤාය, කාතබ්බො තෙනුපොසථො.
สิ่งที่ได้ยินย่อมตรงกับคำว่า ‘ได้ยิน’ สิ่งที่ได้ยินย่อมสอดคล้องกับสิ่งที่ได้ยิน. เพราะอาศัยสิ่งที่ได้ยินแล้วไม่ถึงอาบัติ บุคคลนั้นจึงเป็นผู้ถูกรังเกียจสงสัยโดยไม่มีมูล. พึงทำอุโบสถร่วมกับบุคคลนั้นด้วยการรับสารภาพ.

මුතං [Pg.329] මුතෙන සමෙති, මුතෙන සංසන්දතෙ මුතං;
මුතං පටිච්ච න උපෙති, අසුද්ධපරිසඞ්කිතො;
සො පුග්ගලො පටිඤ්ඤාය, කාතබ්බො තෙනුපොසථො.
สิ่งที่รังเกียจสงสัยย่อมตรงกับคำว่า ‘รังเกียจสงสัย’ สิ่งที่รังเกียจสงสัยย่อมสอดคล้องกับสิ่งที่รังเกียจสงสัย. เพราะอาศัยสิ่งที่รังเกียจสงสัยแล้วไม่ถึงอาบัติ บุคคลนั้นจึงเป็นผู้ถูกรังเกียจสงสัยโดยไม่มีมูล. พึงทำอุโบสถร่วมกับบุคคลนั้นด้วยการรับสารภาพ.

පටිඤ්ඤා ලජ්ජීසු කතා, අලජ්ජීසු එවං න විජ්ජති;
බහුම්පි අලජ්ජී භාසෙය්‍ය, වත්තානුසන්ධිතෙන කාරයෙති. (පරි. 359);
การรับสารภาพนั้นใช้ได้กับผู้มีความละอาย แต่กับผู้ไม่มีความละอายนั้นไม่มีการตัดสินด้วยการรับสารภาพเช่นนี้. เพราะผู้ไม่มีความละอายอาจพูดมาก (ไม่ตรงความจริง). ฉะนั้น พึงให้เขาทำตามข้อปฏิบัติที่สอดคล้องกัน.

අපිචෙත්ථ සඞ්ගාමාවචරෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමන්තෙන නීචචිත්තෙන සඞ්ඝො උපසඞ්කමිතබ්බො රජොහරණසමෙන චිත්තෙන, ආසනකුසලෙන භවිතබ්බං නිසජ්ජකුසලෙන, ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජන්තෙන නවෙ භික්ඛූ ආසනෙන අප්පටිබාහන්තෙන යථාපතිරූපෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, අනානාකථිකෙන භවිතබ්බං අතිරච්ඡානකථිකෙන, සාමං වා ධම්මො භාසිතබ්බො, පරො වා අජ්ඣෙසිතබ්බො, අරියො වා තුණ්හීභාවො නාතිමඤ්ඤිතබ්බො.
อนึ่ง ในกรณีนี้ ภิกษุผู้เข้าสู่สงคราม (คือการระงับอธิกรณ์) เมื่อจะเข้าหาสงฆ์ พึงเข้าหาสงฆ์ด้วยจิตที่นอบน้อม ด้วยจิตที่เปรียบเหมือนผ้าเช็ดเท้า. พึงเป็นผู้ฉลาดในการนั่งและฉลาดในการจัดที่นั่ง. ไม่พึงเบียดเบียนภิกษุผู้เฒ่า ไม่พึงกีดกันภิกษุใหม่จากที่นั่ง. พึงนั่งในอาสนะที่สมควรแก่ตน. พึงเป็นผู้ไม่พูดเรื่องไร้สาระ ไม่พูดเรื่องเดรัจฉานกถา. พึงแสดงธรรมด้วยตนเอง หรือพึงชักชวนผู้อื่นให้แสดง. ไม่พึงดูหมิ่นอริยตุณหีภาพ (ความสงบเงียบอันประเสริฐ).

සඞ්ඝෙන අනුමතෙන පුග්ගලෙන අනුවිජ්ජකෙන අනුවිජ්ජිතුකාමෙන න උපජ්ඣායො පුච්ඡිතබ්බො, න ආචරියො පුච්ඡිතබ්බො, න සද්ධිවිහාරිකො පුච්ඡිතබ්බො, න අන්තෙවාසිකො පුච්ඡිතබ්බො, න සමානුපජ්ඣායකො පුච්ඡිතබ්බො, න සමානාචරියකො පුච්ඡිතබ්බො, න ජාති පුච්ඡිතබ්බා, න නාමං පුච්ඡිතබ්බං, න ගොත්තං පුච්ඡිතබ්බං, න ආගමො පුච්ඡිතබ්බො, න කුලපදෙසො පුච්ඡිතබ්බො, න ජාතිභූමි පුච්ඡිතබ්බා. තං කිංකාරණා? අත්‍රස්ස පෙමං වා දොසො වා, පෙමෙ වා සති දොසෙ වා ඡන්දාපි ගච්ඡෙය්‍ය දොසාපි ගච්ඡෙය්‍ය මොහාපි ගච්ඡෙය්‍ය භයාපි ගච්ඡෙය්‍යාති.
บุคคลผู้เป็นพระวินัยธรที่สงฆ์อนุญาตและประสงค์จะสอบสวน ไม่พึงสอบถามอุปัชฌาย์ ไม่พึงสอบถามอาจารย์ ไม่พึงสอบถามสัทธิวิหาริก ไม่พึงสอบถามอันเตวาสิก ไม่พึงสอบถามผู้มีอุปัชฌาย์เดียวกัน ไม่พึงสอบถามผู้มีอาจารย์เดียวกัน ไม่พึงสอบถามชาติ ไม่พึงสอบถามชื่อ ไม่พึงสอบถามโคตร ไม่พึงสอบถามอาคม ไม่พึงสอบถามถิ่นกำเนิดของตระกูล ไม่พึงสอบถามภูมิประเทศที่เกิด. เหตุผลคืออะไร? เพราะในบุคคลผู้สอบถามนั้นอาจมีความรักหรือความชัง. เมื่อมีความรักหรือความชัง เขาก็อาจลำเอียงเพราะความรัก ลำเอียงเพราะความชัง ลำเอียงเพราะความหลง ลำเอียงเพราะความกลัว.

සඞ්ඝෙන අනුමතෙන පුග්ගලෙන අනුවිජ්ජකෙන අනුවිජ්ජිතුකාමෙන සඞ්ඝගරුකෙන භවිතබ්බං, නො පුග්ගලගරුකෙන, සද්ධම්මගරුකෙන භවිතබ්බං, නො ආමිසගරුකෙන, අත්ථවසිකෙන භවිතබ්බං, නො පරිසකප්පිකෙන, කාලෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො අකාලෙන, භූතෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො අභූතෙන, සණ්හෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො ඵරුසෙන, අත්ථසංහිතෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො අනත්ථසංහිතෙන, මෙත්තචිත්තෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො දොසන්තරෙන, න උපකණ්ණකජප්පිනා භවිතබ්බං, න ජිම්හං පෙක්ඛිතබ්බං, න අක්ඛි නිඛණිතබ්බං, න භමුකං උක්ඛිපිතබ්බං, න සීසං උක්ඛිපිතබ්බං, න හත්ථවිකාරො කාතබ්බො, න හත්ථමුද්දා දස්සෙතබ්බා.
บุคคลผู้เป็นผู้สอบสวน ผู้ประสงค์จะสอบสวน ซึ่งสงฆ์สมมติ (อนุญาต) แล้ว พึงเป็นผู้เคารพสงฆ์ ไม่พึงเป็นผู้เคารพบุคคล พึงเป็นผู้เคารพพระสัทธรรม ไม่พึงเป็นผู้เคารพอามิส พึงเป็นผู้ตัดสินโดยอำนาจแห่งอรรถ ไม่พึงเป็นผู้ตัดสินโดยความกำหนดตามใจบริษัท พึงสอบสวนในกาลอันควร ไม่พึงสอบสวนในกาลอันไม่ควร พึงสอบสวนด้วยเรื่องจริง ไม่พึงสอบสวนด้วยเรื่องไม่จริง พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่อ่อนโยน ไม่พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่หยาบคาย พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่เป็นประโยชน์ ไม่พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่ไม่เป็นประโยชน์ พึงสอบสวนด้วยจิตเมตตา ไม่พึงสอบสวนด้วยจิตมีโทสะในภายใน ไม่พึงเป็นผู้กระซิบข้างหู ไม่พึงมองค้อน ไม่พึงขยิบตา ไม่พึงเลิกคิ้ว ไม่พึงเชิดศีรษะ ไม่พึงทำกิริยาด้วยมือ ไม่พึงแสดงท่าทางด้วยมือ

ආසනකුසලෙන [Pg.330] භවිතබ්බං නිසජ්ජකුසලෙන, යුගමත්තං පෙක්ඛන්තෙන අත්ථං අනුවිධියන්තෙන සකෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ච ආසනා වුට්ඨාතබ්බං, න වීතිහාතබ්බං, න කුම්මග්ගො සෙවිතබ්බො, න බාහාවික්ඛෙපකං භණිතබ්බං, අතුරිතෙන භවිතබ්බං අසාහසිකෙන, අචණ්ඩිකතෙන භවිතබ්බං වචනක්ඛමෙන, මෙත්තචිත්තෙන භවිතබ්බං හිතානුකම්පිනා, කාරුණිකෙන භවිතබ්බං හිතපරිසක්කිනා, අසම්ඵප්පලාපිනා භවිතබ්බං පරියන්තභාණිනා, අවෙරවසිකෙන භවිතබ්බං අනසුරුත්තෙන, අත්තා පරිග්ගහෙතබ්බො, පරො පරිග්ගහෙතබ්බො, චොදකො පරිග්ගහෙතබ්බො, චුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බො, අධම්මචොදකො පරිග්ගහෙතබ්බො, අධම්මචුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බො, ධම්මචොදකො පරිග්ගහෙතබ්බො, ධම්මචුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බො, වුත්තං අහාපෙන්තෙන අවුත්තං අප්පකාසෙන්තෙන ඔතිණ්ණානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා පරො පරිපුච්ඡිත්වා යථාපටිඤ්ඤාය කාරෙතබ්බො, මන්දො හාසෙතබ්බො, භීරු අස්සාසෙතබ්බො, චණ්ඩො නිසෙධෙතබ්බො, අසුචි විභාවෙතබ්බො, උජුමද්දවෙන න ඡන්දාගති ගන්තබ්බා, න දොසාගති ගන්තබ්බා, න මොහාගති ගන්තබ්බා, න භයාගති ගන්තබ්බා, මජ්ඣත්තෙන භවිතබ්බං ධම්මෙසු ච පුග්ගලෙසු ච, එවඤ්ච පන අනුවිජ්ජකො අනුවිජ්ජමානො සත්ථු චෙව සාසනකරො හොති, විඤ්ඤූනඤ්ච සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චාති.
พึงเป็นผู้ฉลาดในอาสนะ พึงเป็นผู้ฉลาดในการนั่ง พึงนั่งบนอาสนะของตน โดยทอดสายตาไปชั่วแอก พิจารณาตามเนื้อความ พึงนั่งบนอาสนะของตน ไม่พึงลุกจากอาสนะ ไม่พึงทำให้เสียความ (ไม่พึงละทิ้งการวินิจฉัย) ไม่พึงเสพทางผิด (ทางคด) ไม่พึงพูดพลางแกว่งแขน พึงเป็นผู้ไม่รีบร้อน ไม่หุนหันพลันแล่น พึงเป็นผู้ไม่ดุร้าย พึงเป็นผู้ทนต่อถ้อยคำ พึงเป็นผู้มีจิตเมตตา พึงเป็นผู้เอ็นดูในประโยชน์ พึงเป็นผู้มีกรุณา พึงเป็นผู้แสวงหาประโยชน์ พึงเป็นผู้ไม่พูดเพ้อเจ้อ พึงเป็นผู้พูดมีขอบเขต (พูดถึงที่สุด) พึงเป็นผู้ไม่ลุแก่อำนาจเวร พึงเป็นผู้ไม่มีถ้อยคำดื้อรั้น พึงกำหนดพิจารณาตน พึงกำหนดพิจารณาผู้อื่น พึงกำหนดพิจารณาผู้โจทก์ พึงกำหนดพิจารณาผู้ถูกโจทก์ พึงกำหนดพิจารณาผู้โจทก์โดยไม่เป็นธรรม พึงกำหนดพิจารณาผู้ถูกโจทก์โดยไม่เป็นธรรม พึงกำหนดพิจารณาผู้โจทก์โดยเป็นธรรม พึงกำหนดพิจารณาผู้ถูกโจทก์โดยเป็นธรรม เมื่อไม่ทำให้คำที่กล่าวแล้วเสื่อมเสีย และไม่แสดงคำที่ไม่ได้กล่าว พึงกำหนดถือเอาบทและพยัญชนะที่ลงสู่ระเบียบ (ที่นำเข้าสู่ที่ประชุม) โดยดี สอบถามผู้อื่นแล้ว พึงให้ทำตามปฏิญญา พึงทำให้คนเขลาเบิกบาน พึงปลอบโยนคนขี้ขลาด พึงห้ามปรามคนดุร้าย พึงเปิดเผยคนผู้ไม่สะอาด พึงประพฤติต่อคนซื่อตรงด้วยความอ่อนโยน ไม่พึงถึงฉันทาคติ ไม่พึงถึงโทสาคติ ไม่พึงถึงโมหาคติ ไม่พึงถึงภยาคติ พึงเป็นผู้มีใจเป็นกลางในธรรมทั้งหลายและในบุคคลทั้งหลาย อนึ่ง ผู้สอบสวนเมื่อสอบสวนอยู่อย่างนี้ ย่อมชื่อว่าเป็นผู้ทำตามคำสอนของพระศาสดาด้วย และย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่เคารพ และเป็นที่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายด้วย

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้

චොදනාදිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
การวินิจฉัยเรื่องการโจทก์เป็นต้น จบแล้ว

32. ගරුකාපත්තිවුට්ඨානවිනිච්ඡයකථා
๓๒. เรื่องการวินิจฉัยการออกจากครุกาบัติ

236. ගරුකාපත්තිවුට්ඨානන්ති පරිවාසමානත්තාදීහි විනයකම්මෙහි ගරුකාපත්තිතො වුට්ඨානං. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 102) තිවිධො පරිවාසො පටිච්ඡන්නපරිවාසො සුද්ධන්තපරිවාසො සමොධානපරිවාසොති. තෙසු පටිච්ඡන්නපරිවාසො තාව යථාපටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා දාතබ්බො. කස්සචි හි එකාහප්පටිච්ඡන්නා ආපත්ති හොති, කස්සචි ද්වීහප්පටිච්ඡන්නා, කස්සචි එකාපත්ති හොති, කස්සචි ද්වෙ තිස්සො තතුත්තරි වා. තස්මා පටිච්ඡන්නපරිවාසං දෙන්තෙන [Pg.331] පඨමං තාව පටිච්ඡන්නභාවො ජානිතබ්බො. අයඤ්හි ආපත්ති නාම දසහාකාරෙහි පටිච්ඡන්නා හොති.
๒๓๖. คำว่า การออกจากครุกาบัติ คือการออกจากครุกาบัติด้วยวินัยกรรมทั้งหลาย มีปริวาสและมานัตเป็นต้น ในเรื่องนั้น ปริวาสมี ๓ อย่าง คือ ปฏิจฉันนปริวาส ๑ สุทธันตปริวาส ๑ สโมธานปริวาส ๑ ในปริวาสเหล่านั้น ปฏิจฉันนปริวาส พึงให้ตามจำนวนวันที่ปิดบังอาบัติไว้ ด้วยว่าอาบัติที่ปิดบังไว้ ๑ วัน มีแก่ภิกษุบางรูป อาบัติที่ปิดบังไว้ ๒ วัน มีแก่ภิกษุบางรูป อาบัติอย่างเดียวมีแก่ภิกษุบางรูป อาบัติ ๒ อย่าง ๓ อย่าง หรือยิ่งกว่านั้นมีแก่ภิกษุบางรูป เพราะฉะนั้น เมื่อจะให้ปฏิจฉันนปริวาส พึงทราบภาวะที่ปิดบังไว้ก่อนเป็นอันดับแรก ด้วยว่าอาบัตินี้ ชื่อว่าย่อมเป็นอาบัติที่ปิดบังไว้ด้วยอาการ ๑๐ อย่าง

තත්‍රායං මාතිකා – ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී ච, පකතත්තො ච හොති පකතත්තසඤ්ඤී ච, අනන්තරායිකො ච හොති අනන්තරායිකසඤ්ඤී ච, පහු ච හොති පහුසඤ්ඤී ච, ඡාදෙතුකාමො ච හොති ඡාදෙති චාති. තත්ථ ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී චාති යං ආපන්නො, සා ආපත්තියෙව හොති, සොපි ච තත්ථ ආපත්තිසඤ්ඤීයෙව. ඉති ජානන්තො ඡාදෙති, ඡන්නා හොති, අථ පනායං තත්ථ අනාපත්තිසඤ්ඤී, අච්ඡන්නා හොති. අනාපත්ති පන ආපත්තිසඤ්ඤායපි අනාපත්තිසඤ්ඤායපි ඡාදෙන්තෙන අච්ඡාදිතාව හොති, ලහුකං වා ගරුකාති ගරුකං වා ලහුකාති ඡාදෙති, අලජ්ජිපක්ඛෙ තිට්ඨති, ආපත්ති පන අච්ඡන්නා හොති, ගරුකං ලහුකාති මඤ්ඤමානො දෙසෙති, නෙව දෙසිතා හොති, න ඡන්නා, ගරුකං වා ගරුකාති ඤත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති, ගරුකලහුකභාවං න ජානාති, ආපත්තිං ඡාදෙමීති ඡාදෙති, ඡන්නාව හොති.
ในเรื่องนั้น นี้คือมาติกา (หัวข้อสรุป): เป็นอาบัติด้วย มีความสำคัญว่าเป็นอาบัติด้วย, เป็นปัตตัตตะ (ภิกษุปกติ) ด้วย มีความสำคัญว่าเป็นปัตตัตตะด้วย, เป็นผู้ไม่มีอันตรายด้วย มีความสำคัญว่าไม่มีอันตรายด้วย, เป็นผู้สามารถด้วย มีความสำคัญว่าสามารถด้วย, เป็นผู้ประสงค์จะปิดบังด้วย และปิดบังด้วย. ในมาติกานั้น คำว่า 'เป็นอาบัติด้วย มีความสำคัญว่าเป็นอาบัติด้วย' คือ ภิกษุต้องอาบัติใด อาบัตินั้นเป็นอาบัติจริงๆ และภิกษุนั้นก็มีความสำคัญในอาบัตินั้นว่าเป็นอาบัติจริงๆ รู้อยู่อย่างนี้แล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าปิดบังแล้ว. แต่ถ้าภิกษุนั้นมีความสำคัญในอาบัตินั้นว่าไม่เป็นอาบัติ ชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ส่วนในกรณีที่ไม่เป็นอาบัติ แม้จะปิดบังด้วยความสำคัญว่าเป็นอาบัติ หรือด้วยความสำคัญว่าไม่เป็นอาบัติ ก็ชื่อว่าไม่ได้ปิดบังอยู่นั่นเอง. อนึ่ง ภิกษุปิดบังอาบัติเบาโดยสำคัญว่าเป็นอาบัติหนัก หรือปิดบังอาบัติหนักโดยสำคัญว่าเป็นอาบัติเบา ย่อมตั้งอยู่ในฝ่ายแห่งอลัชชี แต่อาบัตินั้นชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ภิกษุสำคัญอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติเบาแล้วแสดง (ปลงอาบัติ) อาบัตินั้นชื่อว่าไม่ได้แสดง และชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ภิกษุรู้อาบัติหนักว่าเป็นอาบัติหนักแล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าปิดบังแล้ว. ภิกษุไม่รู้ภาวะที่เป็นอาบัติหนักหรืออาบัติเบา แต่ปิดบังด้วยคิดว่า 'เราจะปิดบังอาบัติ' ดังนี้ ชื่อว่าปิดบังแล้วแท้ๆ

පකතත්තොති තිවිධං උක්ඛෙපනීයකම්මං අකතො. සො චෙ පකතත්තසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති. අථ ‘‘මය්හං සඞ්ඝෙන කම්මං කත’’න්ති අපකතත්තසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නා හොති. අපකතත්තෙන පන පකතත්තසඤ්ඤිනා වා අපකතත්තසඤ්ඤිනා වා ඡාදිතාපි අච්ඡන්නාව හොති. වුත්තම්පි චෙතං –
คำว่า 'เป็นปัตตัตตะ' คือ ผู้ที่สงฆ์ไม่ได้ทำอุกเขปนียกรรม ๓ อย่าง. ถ้าภิกษุนั้นมีความสำคัญว่าเป็นปัตตัตตะแล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าปิดบังแล้ว. แต่ถ้ามีความสำคัญว่าไม่เป็นปัตตัตตะ โดยคิดว่า 'สงฆ์ทำกรรมแก่เราแล้ว' ดังนี้แล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ส่วนภิกษุผู้ไม่เป็นปัตตัตตะ แม้จะปิดบังด้วยความสำคัญว่าเป็นปัตตัตตะ หรือด้วยความสำคัญว่าไม่เป็นปัตตัตตะก็ตาม อาบัตินั้นก็ชื่อว่าไม่ได้ปิดบังอยู่นั่นเอง. แม้คำนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสไว้ว่า

‘‘ආපජ්ජති ගරුකං සාවසෙසං,ඡාදෙති අනාදරියං පටිච්ච;
න භික්ඛුනී නො ච ඵුසෙය්‍ය වජ්ජං,පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481) –
ภิกษุต้องอาบัติหนักที่มีส่วนเหลือ (สังฆาทิเสส) ปิดบังไว้เพราะอาสัยความไม่เอื้อเฟื้อ (ในสิกขา) ไม่ใช่ภิกษุณี และไม่พึงต้องโทษ (อาบัติที่เกิดจากการปิดบัง) ปัญหานี้อันบัณฑิตผู้ฉลาดทั้งหลายพึงพิจารณาเถิด

අයඤ්හි පඤ්හො උක්ඛිත්තකෙන කථිතො.
จริงอยู่ ปัญหานี้อันภิกษุผู้ถูกอุกเขปนียกรรมกล่าวแก้แล้ว

අනන්තරායිකොති යස්ස දසසු අන්තරායෙසු එකොපි නත්ථි, සො චෙ අනන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති. සචෙපි සො භීරුජාතිකතාය අන්ධකාරෙ අමනුස්සචණ්ඩමිගභයෙන අන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නාව හොති. යස්සපි පබ්බතවිහාරෙ වසන්තස්ස කන්දරං [Pg.332] වා නදිං වා අතික්කමිත්වා ආරොචෙතබ්බං හොති, අන්තරාමග්ගෙ ච චණ්ඩවාළඅමනුස්සාදිභයං අත්ථි, මග්ගෙ අජගරා නිපජ්ජන්ති, නදී පූරා හොති, එතස්මිං පන සතියෙව අන්තරායෙ අන්තරායිකසඤ්ඤී ඡාදෙති, අච්ඡන්නා හොති. අන්තරායිකස්ස පන අන්තරායිකසඤ්ඤාය ඡාදයතො අච්ඡන්නාව.
คำว่า "ไม่มีอันตราย" (อนันตรายิกะ) หมายถึง ภิกษุใดไม่มีอันตรายแม้แต่อย่างเดียวในบรรดาอันตราย ๑๐ ประการ หากภิกษุนั้นมีความสำคัญว่าไม่มีอันตรายแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. แม้หากภิกษุนั้นเป็นผู้มีปกติกลัว เพราะความกลัวอมนุษย์และสัตว์ร้ายในที่มืด จึงมีความสำคัญว่ามีอันตรายแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิดเลย. อนึ่ง ภิกษุใดผู้อยู่วิหารบนภูเขา จำต้องข้ามเหวหรือแม่น้ำไปเพื่อบอก (อาบัติ) และในระหว่างทางมีภัยจากสัตว์ร้ายและอมนุษย์เป็นต้น มีงูเหลือมนอนขวางทางอยู่ หรือแม่น้ำเต็มเปี่ยม เมื่อมีอันตรายเช่นนี้อยู่จริงๆ ภิกษุนั้นมีความสำคัญว่ามีอันตรายแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิด. ส่วนเมื่อมีอันตรายอยู่จริง ภิกษุผู้ปกปิดด้วยความสำคัญว่ามีอันตราย อาบัตินั้นชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิดเลย.

පහූති සො සක්කොති භික්ඛුනො සන්තිකං ගන්තුඤ්චෙව ආරොචෙතුඤ්ච, සො චෙ පහුසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති. සචස්ස මුඛෙ අප්පමත්තකො ගණ්ඩො වා හොති, හනුකවාතො වා විජ්ඣති, දන්තො වා රුජ්ජති, භික්ඛා වා මන්දා ලද්ධා හොති, තාවතකෙන පන නෙව වත්තුං න සක්කොති, න ගන්තුං, අපිච ඛො ‘‘න සක්කොමී’’ති සඤ්ඤී හොති, අයං පහු හුත්වා අප්පහුසඤ්ඤී නාම. ඉමිනා ඡාදිතාපි අච්ඡාදිතා. අප්පහුනා පන වත්තුං වා ගන්තුං වා අසමත්ථෙන පහුසඤ්ඤිනා වා අප්පහුසඤ්ඤිනා වා ඡාදිතා හොති, අච්ඡාදිතාව.
คำว่า "สามารถ" (ปหู) หมายถึง ภิกษุนั้นสามารถจะไปสู่สำนักของภิกษุอื่นและบอก (อาบัติ) ได้ หากภิกษุนั้นมีความสำคัญว่าสามารถแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. หากในปากของภิกษุนั้นมีฝีเล็กน้อย หรือลมจับขากรรไกร หรือปวดฟัน หรือได้บิณฑบาตน้อย แต่ด้วยเหตุเพียงเท่านั้น ภิกษุนั้นก็ยังไม่ถึงกับไม่สามารถจะพูดหรือไปได้ แต่มีความสำคัญว่า "เราไม่สามารถ" ภิกษุนี้ชื่อว่าเป็นผู้สามารถแต่มีความสำคัญว่าไม่สามารถ. อาบัติที่ภิกษุนี้ปกปิดไว้ แม้ปกปิดก็ชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิด. ส่วนภิกษุผู้ไม่สามารถ คือไม่สามารถจะพูดหรือไปได้ จะปกปิดด้วยความสำคัญว่าสามารถหรือสำคัญว่าไม่สามารถก็ตาม อาบัตินั้นก็ชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิดเลย.

ඡාදෙතුකාමො ච හොති ඡාදෙති චාති ඉදං උත්තානත්ථමෙව. සචෙ පන ‘‘ඡාදෙස්සාමී’’ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පුරෙභත්තෙ වා පච්ඡාභත්තෙ වා පඨමයාමාදීසු වා ලජ්ජිධම්මං ඔක්කමිත්වා අන්තොඅරුණෙයෙව ආරොචෙති, අයං ඡාදෙතුකාමො න ඡාදෙති නාම. යස්ස පන අභික්ඛුකෙ ඨානෙ වසන්තස්ස ආපජ්ජිත්වා සභාගස්ස භික්ඛුනො ආගමනං ආගමෙන්තස්ස, සභාගස්ස සන්තිකං වා ගච්ඡන්තස්ස අඩ්ඪමාසොපි මාසොපි අතික්කමති, අයං න ඡාදෙතුකාමො ඡාදෙති නාම, අයම්පි අච්ඡන්නාව හොති. යො පන ආපන්නමත්තොව අග්ගිං අක්කන්තපුරිසො විය සහසා පක්කමිත්වා සභාගට්ඨානං ගන්ත්වා ආවිකරොති, අයං න ඡාදෙතුකාමොව න ඡාදෙති නාම. සචෙ පන සභාගං දිස්වාපි ‘‘අයං මෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා’’ති ලජ්ජාය නාරොචෙති, ඡන්නාව හොති ආපත්ති. උපජ්ඣායාදිභාවො හි ඉධ අප්පමාණං, අවෙරිසභාගමත්තමෙව පමාණං. තස්මා අවෙරිසභාගස්ස සන්තිකෙ ආරොචෙතබ්බා. යො පන විසභාගො හොති සුත්වා පකාසෙතුකාමො, එවරූපස්ස උපජ්ඣායස්සපි සන්තිකෙ න ආරොචෙතබ්බා.
คำว่า "ประสงค์จะปกปิดและปกปิด" นี้ มีความหมายชัดเจนอยู่แล้ว. แต่ถ้าภิกษุตั้งใจว่า "เราจักปกปิด" (วางธุระในการบอก) ไม่ว่าจะเป็นเวลาเช้า เวลาบ่าย หรือในปฐมยามเป็นต้น แต่กลับเกิดความละอาย (ลัชชีธรรม) แล้วบอกอาบัติภายในอรุณนั่นเอง ภิกษุนี้ชื่อว่าประสงค์จะปกปิดแต่ไม่ปกปิด. ส่วนภิกษุใดอยู่ในที่ไม่มีภิกษุ เมื่อต้องอาบัติแล้วรอคอยการมาของภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกัน หรือกำลังเดินทางไปหาภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกัน แม้เวลาจะล่วงเลยไปกึ่งเดือนหรือหนึ่งเดือน ภิกษุนี้ชื่อว่าไม่ประสงค์จะปกปิดแต่ปกปิด ภิกษุนี้ก็ชื่อว่าอาบัติไม่เป็นอันปกปิดเลย. ส่วนภิกษุใดพอต้องอาบัติเข้าแล้ว ก็รีบไปสู่ที่ที่มีภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันแล้วเปิดเผยอาบัติ เหมือนบุรุษผู้เหยียบไฟแล้วรีบถอยออกมา ภิกษุนี้ชื่อว่าไม่ประสงค์จะปกปิดและไม่ปกปิด. แต่ถ้าแม้เห็นภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันแล้ว ไม่บอกอาบัติเพราะความละอายว่า "ท่านผู้นี้เป็นพระอุปัชฌาย์ของเรา หรือเป็นพระอาจารย์ของเรา" อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. เพราะความเป็นพระอุปัชฌาย์เป็นต้นในที่นี้ไม่เป็นประมาณ ความเป็นผู้มีอาบัติเสมอกันและไม่เป็นศัตรูกันเท่านั้นที่เป็นประมาณ. เพราะฉะนั้น พึงบอกอาบัติในสำนักของภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันและไม่เป็นศัตรู. ส่วนภิกษุใดเป็นผู้มีอาบัติไม่เสมอกัน (วิสภาค) และเมื่อได้ยินแล้วประสงค์จะป่าวประกาศ ไม่พึงบอกอาบัติในสำนักของภิกษุเช่นนั้น แม้จะเป็นพระอุปัชฌาย์ก็ตาม.

තත්ථ පුරෙභත්තං වා ආපත්තිං ආපන්නො හොතු පච්ඡාභත්තං වා දිවා වා රත්තිං වා, යාව අරුණං න උග්ගච්ඡති, තාව ආරොචෙතබ්බං. උද්ධස්තෙ [Pg.333] අරුණෙ පටිච්ඡන්නා හොති, පටිච්ඡාදනපච්චයා ච දුක්කටං ආපජ්ජති, සභාගසඞ්ඝාදිසෙසං ආපන්නස්ස පන සන්තිකෙ ආවිකාතුං න වට්ටති. සචෙ ආවිකරොති, ආපත්ති ආවිකතා හොති, දුක්කටා පන න මුච්චති. තස්මා සුද්ධස්ස සන්තිකෙ ආවිකාතබ්බා. ආවිකරොන්තො ච ‘‘තුය්හං සන්තිකෙ එකං ආපත්තිං ආවිකරොමී’’ති වා ‘‘ආචික්ඛාමී’’ති වා ආරොචෙමී’’ති වා ‘‘මම එකං ආපත්තිං ආපන්නභාවං ජානාහී’’ති වා වදතු, ‘‘එකං ගරුකාපත්තිං ආවිකරොමී’’තිආදිනා වා නයෙන වදතු, සබ්බෙහිපි ආකාරෙහි අප්පටිච්ඡන්නාව හොතීති කුරුන්දියං වුත්තං. සචෙ පන ‘‘ලහුකාපත්තිං ආවිකරොමී’’තිආදිනා නයෙන වදති, පටිච්ඡන්නාව හොති. වත්ථුං ආරොචෙති, ආපත්තිං ආරොචෙති, උභයං ආරොචෙති, තිවිධෙනපි ආරොචිතාව හොති.
ในเรื่องนั้น ไม่ว่าภิกษุจะอาบัติก่อนภัต หรือหลังภัต หรือในเวลากลางวัน หรือในเวลากลางคืน ตราบเท่าที่อรุณยังไม่ขึ้น พึงบอกอาบัตินั้น. เมื่ออรุณขึ้นแล้ว อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด และย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะปัจจัยคือการปกปิดนั้น ส่วนการเปิดเผยอาบัติในสำนักของภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสที่เสมอกันนั้นไม่ควร. ถ้าเปิดเผย อาบัตินั้นเป็นอันเปิดเผยแล้ว แต่ไม่พ้นจากอาบัติทุกกฏ. เพราะฉะนั้น พึงเปิดเผยในสำนักของภิกษุผู้บริสุทธิ์ (จากอาบัติที่เสมอกัน). และเมื่อจะเปิดเผย จะกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอเปิดเผยอาบัติหนึ่งในสำนักของท่าน" หรือ "ข้าพเจ้าขอบอก" หรือ "ข้าพเจ้าขอแจ้ง" หรือ "ท่านจงรู้ความเป็นผู้ต้องอาบัติหนึ่งของข้าพเจ้า" หรือจะกล่าวโดยนัยเป็นต้นว่า "ข้าพเจ้าขอเปิดเผยอาบัติหนักหนึ่ง" ก็ตาม ด้วยอาการทั้งปวงนี้ อาบัตินั้นชื่อว่าไม่ปกปิดเลย ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที. แต่ถ้ากล่าวโดยนัยเป็นต้นว่า "ข้าพเจ้าขอเปิดเผยอาบัติเบา" อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. การบอกวัตถุ การบอกอาบัติ การบอกทั้งสองอย่าง ด้วยอาการทั้ง ๓ อย่างนี้ ก็ชื่อว่าเป็นอันบอกแล้ว.

237. ඉති ඉමානි දස කාරණානි උපපරික්ඛිත්වා පටිච්ඡන්නපරිවාසං දෙන්තෙන පඨමමෙව පටිච්ඡන්නභාවො ජානිතබ්බො, තතො පටිච්ඡන්නදිවසෙ ච ආපත්තියො ච සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ එකාහප්පටිච්ඡන්නා හොති, ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිස්සට්ඨිං එකාහප්පටිච්ඡන්න’’න්ති එවං යාචාපෙත්වා ඛන්ධකෙ (චූළව. 98) ආගතනයෙනෙව කම්මවාචං වත්වා පරිවාසො දාතබ්බො. අථ ද්වීහතීහාදිපටිච්ඡන්නා හොති, ‘‘ද්වීහප්පටිච්ඡන්නං, තීහප්පටිච්ඡන්නං, චතූහප්පටිච්ඡන්නං, පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නං…පෙ… චුද්දසාහප්පටිච්ඡන්න’’න්ති එවං යාව චුද්දසදිවසානි දිවසවසෙන යොජනා කාතබ්බා, පඤ්චදසදිවසපටිච්ඡන්නාය ‘‘පක්ඛපටිච්ඡන්න’’න්ති යොජනා කාතබ්බා. තතො යාව එකූනතිංසතිමො දිවසො, තාව ‘‘අතිරෙකපක්ඛපටිච්ඡන්න’’න්ති, තතො ‘‘මාසපටිච්ඡන්නං, අතිරෙකමාසපටිච්ඡන්නං, ද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං, අතිරෙකද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං, තෙමාස…පෙ… අතිරෙකඑකාදසමාසපටිච්ඡන්න’’න්ති එවං යොජනා කාතබ්බා. සංවච්ඡරෙ පුණ්ණෙ ‘‘එකසංවච්ඡරපටිච්ඡන්න’’න්ති, තතො පරං ‘‘අතිරෙකසංවච්ඡරං, ද්වෙසංවච්ඡර’’න්ති එවං යාව ‘‘සට්ඨිසංවච්ඡරං, අතිරෙකසට්ඨිසංවච්ඡරපටිච්ඡන්න’’න්ති වා තතො වා භිය්‍යොපි වත්වා යොජනා කාතබ්බා.
๒๓๗. ดังนั้น เมื่อพิจารณาเหตุ ๑๐ ประการเหล่านี้แล้ว ภิกษุผู้จะให้ปฏิจฉันนปริวาส พึงทราบความเป็นผู้ปกปิดก่อนเป็นอันดับแรก จากนั้นพึงกำหนดวันปกปิดและอาบัติทั้งหลาย หากเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑ วัน พึงให้ภิกษุนั้นขอปริวาสว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสคือสัญเจตนิกาสุกกวิสสัฏฐิหนึ่งที่ปกปิดไว้ ๑ วัน" ดังนี้ แล้วสวดกรรมวาจาให้ปริวาสตามนัยที่มาในขันธกะ (จูฬวรรค ๙๘). หากเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ ๒ วัน ๓ วันเป็นต้น พึงประกอบคำขอโดยนัยว่า "ปกปิดไว้ ๒ วัน, ปกปิดไว้ ๓ วัน, ปกปิดไว้ ๔ วัน, ปกปิดไว้ ๕ วัน... จนถึงปกปิดไว้ ๑๔ วัน" โดยกำหนดตามจำนวนวันไปจนถึง ๑๔ วัน. สำหรับอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๕ วัน พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้กึ่งเดือน" (ปักขะ). จากนั้นไปจนถึงวันที่ ๒๙ พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้เกินกึ่งเดือน". จากนั้นพึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้ ๑ เดือน, ปกปิดไว้เกิน ๑ เดือน, ปกปิดไว้ ๒ เดือน, ปกปิดไว้เกิน ๒ เดือน, ๓ เดือน... จนถึงปกปิดไว้เกิน ๑๑ เดือน". เมื่อครบ ๑ ปี พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้ ๑ ปี". หลังจากนั้น พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้เกิน ๑ ปี, ปกปิดไว้ ๒ ปี" เป็นต้น ไปจนถึง "ปกปิดไว้ ๖๐ ปี, ปกปิดไว้เกิน ๖๐ ปี" หรือจะกล่าวให้มากกว่านั้นก็ได้ แล้วพึงประกอบคำขอ.

සචෙ පන ද්වෙ තිස්සො තතුත්තරි වා ආපත්තියො හොන්ති, යථා ‘‘එකං ආපත්ති’’න්ති වුත්තං, එවං ‘‘ද්වෙ ආපත්තියො, තිස්සො ආපත්තියො’’ති වත්තබ්බං. තතො පරං පන සතං වා හොතු සහස්සං වා, ‘‘සම්බහුලා’’ති වත්තුං වට්ටති. නානාවත්ථුකාසුපි ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා [Pg.334] ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක්කවිස්සට්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං ගණනවසෙන වා ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං නානාවත්ථුකා එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං වත්ථුකිත්තනවසෙන වා ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං නාමමත්තවසෙන වා යොජනා කාතබ්බා. තත්ථ නාමං දුවිධං සජාතිසාධාරණං සබ්බසාධාරණඤ්ච. තත්ථ සඞ්ඝාදිසෙසොති සජාතිසාධාරණං. ආපත්තීති සබ්බසාධාරණං. තස්මා ‘‘සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං සබ්බසාධාරණනාමවසෙනපි වට්ටති. ඉදඤ්හි පරිවාසාදිවිනයකම්මං වත්ථුවසෙන ගොත්තවසෙන නාමවසෙන ආපත්තිවසෙන ච කාතුං වට්ටතියෙව.
ถ้ามีอาบัติ ๒ หรือ ๓ หรือมากกว่านั้น พึงกล่าวว่า 'อาบัติ ๒, อาบัติ ๓' เช่นเดียวกับที่กล่าวว่า 'อาบัติ ๑'. แต่ถ้ามากกว่านั้น ไม่ว่าจะเป็นร้อยหรือพัน ก็ควรกล่าวว่า 'เป็นจำนวนมาก (สัมพหุลา)'. แม้ในอาบัติที่มีวัตถุต่างกัน ก็พึงประกอบ (คำประกาศ) โดยการนับว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นจำนวนมาก คือ สุกกวิสัฏฐิ ๑, กายสังสัคคะ ๑, ทุฏฐุลลวาจา ๑, อัตตกามะ ๑, สัญจริตตะ ๑ ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน' หรือโดยการกล่าวถึงวัตถุว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นจำนวนมาก มีวัตถุต่างกัน ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน' หรือโดยการกล่าวเพียงชื่อว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นจำนวนมาก ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน'. ในที่นี้ ชื่อมี ๒ อย่าง คือ ชื่อที่ใช้เฉพาะประเภทของตน และชื่อที่ใช้ได้ทั่วไป. ในบรรดาชื่อเหล่านั้น คำว่า 'สังฆาทิเสส' เป็นชื่อที่ใช้เฉพาะประเภทของตน. คำว่า 'อาบัติ' เป็นชื่อที่ใช้ได้ทั่วไป. เพราะฉะนั้น แม้การกล่าวโดยใช้ชื่อที่ใช้ได้ทั่วไปว่า 'ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมาก ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน' ก็ควร. อันที่จริง วินัยกรรมเกี่ยวกับการปริวาสเป็นต้นนี้ ย่อมควรทำได้ทั้งโดยวัตถุ โดยโคตร โดยชื่อ และโดยอาบัติ.

තත්ථ සුක්කවිස්සට්ඨීති වත්ථු චෙව ගොත්තඤ්ච. සඞ්ඝාදිසෙසොති නාමඤ්චෙව ආපත්ති ච. තත්ථ ‘‘සුක්කවිස්සට්ඨිං කායසංසග්ග’’න්තිආදිනා වචනෙනපි ‘‘නානාවත්ථුකායො’’ති වචනෙනපි වත්ථු චෙව ගොත්තඤ්ච ගහිතං හොති. ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති වචනෙනපි ‘‘ආපත්තියො’’ති වචනෙනපි නාමඤ්චෙව ආපත්ති ච ගහිතා හොති. තස්මා එතෙසු යස්ස කස්සචි වසෙන කම්මවාචා කාතබ්බා. ඉධ පන සබ්බාපත්තීනං සාධාරණවසෙන සම්බහුලනයෙනෙව ච සබ්බත්ථ කම්මවාචං යොජෙත්වා දස්සයිස්සාම. එකඤ්හි ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා ‘‘සම්බහුලා’’ති විනයකම්මං කරොන්තස්සපි වුට්ඨාති එකං විනා සම්බහුලානං අභාවතො. සම්බහුලා පන ආපජ්ජිත්වා ‘‘එකං ආපජ්ජි’’න්ති කරොන්තස්ස න වුට්ඨාති, තස්මා සම්බහුලනයෙනෙව යොජයිස්සාම. සෙය්‍යථිදං – පටිච්ඡන්නපරිවාසං දෙන්තෙන සචෙ එකාහප්පටිච්ඡන්නා ආපත්ති හොති.
ในบรรดาวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น คำว่า 'สุกกวิสัฏฐิ' เป็นทั้งวัตถุและโคตร. คำว่า 'สังฆาทิเสส' เป็นทั้งชื่อและอาบัติ. ในบรรดาวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น ด้วยคำว่า 'สุกกวิสัฏฐิ กายสังสัคคะ' เป็นต้น และด้วยคำว่า 'นานาวัตถุกาโย' (มีวัตถุต่างกัน) ย่อมเป็นอันถือเอาทั้งวัตถุและโคตร. ด้วยคำว่า 'สังฆาทิเสส' และด้วยคำว่า 'อาบัติ' ย่อมเป็นอันถือเอาทั้งชื่อและอาบัติ. เพราะฉะนั้น พึงทำกรรมวาจาโดยอาศัยอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเหล่านี้. แต่ในที่นี้ เราจักแสดงกรรมวาจาโดยประกอบนัยแห่ง 'สัมพหุลา' (จำนวนมาก) และโดยความเป็นชื่อทั่วไปของอาบัติทั้งหมดในทุกที่. เพราะว่า ภิกษุผู้ต้องอาบัติหนึ่งแล้วทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า 'สัมพหุลา' ก็ย่อมออกจากอาบัติได้ เพราะไม่มีอาบัติจำนวนมากหากปราศจากอาบัติหนึ่ง. แต่สำหรับภิกษุผู้ต้องอาบัติจำนวนมากแล้วทำกรรมโดยกล่าวว่า 'ต้องอาบัติหนึ่ง' ย่อมไม่ออกจากอาบัติ. เพราะฉะนั้น เราจักประกอบด้วยนัยแห่ง 'สัมพหุลา' เท่านั้น. นัยนั้นเป็นอย่างไร? คือ เมื่อภิกษุผู้จะให้ปริวาส หากมีอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑ วัน.

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචාමි. අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචාමි. අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො[Pg.335], තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචාමීති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้านั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้านั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
เมื่อให้ขออย่างนี้ ๓ ครั้งแล้ว -

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ภิกษุนั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ภิกษุนั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ สงฆ์ให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ การให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... (ละ) ...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม... (ละ)

‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้

එවං යො යො ආපන්නො හොති, තස්ස තස්ස නාමං ගහෙත්වා කම්මවාචා කාතබ්බා.
ภิกษุรูปใดรูปใดต้องอาบัติแล้วอย่างนี้ พึงทำกรรมวาจาโดยระบุชื่อของภิกษุรูปนั้นๆ

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච තෙන භික්ඛුනා මාළකසීමායමෙව ‘‘පරිවාසං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී’’ති වත්තං සමාදාතබ්බං, සමාදියිත්වා තත්ථෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන ච –
และเมื่อจบกรรมวาจา ภิกษุนั้นพึงสมาทานวัตรในโรงสีมานั่นเองว่า 'ข้าพเจ้าสมาทานปริวาส ข้าพเจ้าสมาทานวัตร' ครั้นสมาทานแล้ว พึงบอกแก่สงฆ์ในที่นั้นเอง และเมื่อจะบอก -

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං [Pg.336] එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ข้าพเจ้านั้นแล้ว ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าผู้แจ้งให้ทราบแล้ว

එවං ආරොචෙතබ්බං. ඉමඤ්ච අත්ථං ගහෙත්වා යාය කායචි වාචාය ආරොචෙතුං වට්ටතියෙව.
พึงบอกอย่างนี้ และเมื่อถือเอาเนื้อความนี้แล้ว จะบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งก็ควรแท้

ආරොචෙත්වා (චූළව. අට්ඨ. 102) සචෙ නික්ඛිපිතුකාමො හොති, ‘‘පරිවාසං නික්ඛිපාමි, වත්තං නික්ඛිපාමී’’ති නික්ඛිපිතබ්බං. එකපදෙනපි චෙත්ථ නික්ඛිත්තො හොති පරිවාසො, ද්වීහි පන සුනික්ඛිත්තොයෙව. සමාදානෙපි එසෙව නයො. නික්ඛිත්තකාලතො පට්ඨාය පකතත්තට්ඨානෙ තිට්ඨති. මාළකතො භික්ඛූසු නික්ඛන්තෙසු එකස්සපි සන්තිකෙ නික්ඛිපිතුං වට්ටති, මාළකතො නික්ඛමිත්වා සතිං පටිලභන්තෙන සහගච්ඡන්තස්ස සන්තිකෙ නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි පක්කන්තො, අඤ්ඤස්ස යස්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන ච අවසානෙ ‘‘වෙදියතීති මං ආයස්මා ධාරෙතූ’’ති වත්තබ්බං. ද්වින්නං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තා ධාරෙන්තූ’’ති, තිණ්ණං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තො ධාරෙන්තූ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අප්පභික්ඛුකො විහාරො හොති, සභාගා භික්ඛූ වසන්ති, වත්තං අනික්ඛිපිත්වා විහාරෙයෙව රත්තිපරිග්ගහො කාතබ්බො. අථ න සක්කා සොධෙතුං, වුත්තනයෙනෙව වත්තං නික්ඛිපිත්වා පච්චූසසමයෙ එකෙන භික්ඛුනා සද්ධිං පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපතො, අපරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතො ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා මහාමග්ගතො ඔක්කම්ම ගුම්බෙන වා වතියා වා පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ නිසීදිතබ්බං, අන්තොඅරුණෙයෙව වුත්තනයෙන වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන සචෙ නවකතරො හොති, ‘‘ආවුසො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වුඩ්ඪතරො, ‘‘භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො කොචි භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන තං ඨානං ආගච්ඡති, සචෙ එස තං පස්සති, සද්දං වාස්ස සුණාති, ආරොචෙතබ්බං, අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදො ච. අථ ද්වාදසහත්ථං උපචාරං ඔක්කමිත්වා අජානන්තස්සෙව ගච්ඡති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙව, වත්තභෙදො පන නත්ථි, උග්ගතෙ අරුණෙ වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සො භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන පක්කන්තො හොති, යං අඤ්ඤං සබ්බපඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. විහාරං ගන්ත්වාපි යං පඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. අයං නික්ඛිත්තවත්තස්ස පරිහාරො.
ครั้นบอกแล้ว (ตามนัยในอรรถกถาจุลวรรค 102) ถ้าประสงค์จะเก็บวัตร พึงเก็บด้วยคำว่า "ข้าพเจ้าเก็บปริวาส ข้าพเจ้าเก็บวัตร" ในการเก็บปริวาสนี้ แม้กล่าวเพียงบทเดียว ปริวาสก็เป็นอันเก็บแล้ว แต่ถ้ากล่าวสองบท ก็เป็นการเก็บที่ดียิ่ง แม้ในการสมาทานก็นัยนี้เหมือนกัน ตั้งแต่เวลาที่เก็บแล้ว ภิกษุนั้นย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นปตัตตะ เมื่อภิกษุทั้งหลายออกไปจากลาน (มาฬกะ) แล้ว จะเก็บในสำนักของภิกษุแม้รูปเดียวก็ควร ภิกษุผู้เดินออกจากลานแล้วได้สติ พึงเก็บในสำนักของภิกษุผู้เดินไปด้วยกัน ถ้าแม้ภิกษุนั้นหลีกไปแล้ว พึงบอกแก่ภิกษุอื่นรูปใดรูปหนึ่งที่ยังไม่ได้บอกในลาน แล้วจึงเก็บ และเมื่อบอก ในตอนท้ายพึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุจงจำข้าพเจ้าไว้ว่า เป็นผู้รู้อยู่" เมื่อบอกแก่ภิกษุ 2 รูป พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงจำไว้" เมื่อบอกแก่ภิกษุ 3 รูป พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงจำไว้" ถ้าวิหารมีภิกษุน้อย มีภิกษุผู้มีอาบัติสภาคกันอยู่ พึงนับราตรีในวิหารนั่นเองโดยไม่ต้องเก็บวัตร แต่ถ้าไม่สามารถจะชำระได้ พึงเก็บวัตรตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ในเวลาปัจจุสมัย พึงไปกับภิกษุรูปหนึ่ง ออกไปจากเขตวิหารที่มีรั้วล้อม หรือจากที่ที่ควรเป็นเขตวิหารสำหรับวิหารที่ไม่มีรั้วล้อม ชั่วระยะ 2 เล็ดดุบาต หลีกออกจากทางใหญ่ นั่งในที่กำบังด้วยพุ่มไม้หรือรั้ว ในขณะที่ยังไม่สิ้นอรุณนั่นเอง พึงสมาทานวัตรตามนัยที่กล่าวแล้วแล้วบอก เมื่อจะบอก ถ้าอ่อนกว่า พึงเรียกว่า "อาวุโส" ถ้าแก่กว่า พึงเรียกว่า "ภันเต" ถ้ามีภิกษุอื่นใครๆ มายังที่นั้นด้วยกรณียะบางอย่าง ถ้าภิกษุนั้นเห็นภิกษุผู้มานั้น หรือได้ยินเสียงของเขา พึงบอกแก่เขา เมื่อไม่บอก ย่อมเป็นทั้งรัตติเฉดและวตัตเภท แต่ถ้าภิกษุผู้มานั้นก้าวล่วงอุปจาร 12 ศอกไปเสีย โดยที่ภิกษุผู้จองราตรีไม่รู้เลย ย่อมเป็นรัตติเฉดอย่างเดียว แต่ไม่เป็นวตัตเภท เมื่ออรุณขึ้นแล้ว พึงเก็บวัตร ถ้าภิกษุนั้นหลีกไปด้วยกรณียะบางอย่าง เห็นภิกษุอื่นรูปใดเป็นรูปแรก พึงบอกแก่ภิกษุนั้นแล้วเก็บ แม้ไปถึงวิหารแล้ว เห็นภิกษุรูปใดเป็นรูปแรก พึงบอกแก่ภิกษุนั้นแล้วเก็บ นี้เป็นวิธีปฏิบัติของภิกษุผู้เก็บวัตร

238. එවං [Pg.337] යත්තකානි දිවසානි ආපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, තත්තකානි තතො අධිකතරානි වා කුක්කුච්චවිනොදනත්ථාය පරිවසිත්වා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා වත්තං සමාදියිත්වා මානත්තං යාචිතබ්බං. අයඤ්හි වත්තෙ සමාදින්නෙ එව මානත්තාරහො හොති නික්ඛිත්තවත්තෙන පරිවුත්ථත්තා. අනික්ඛිත්තවත්තස්ස පන පුන සමාදානකිච්චං නත්ථි. සො හි පටිච්ඡන්නදිවසාතික්කමෙනෙව මානත්තාරහො හොති, තස්මා තස්ස මානත්තං දාතබ්බමෙව. තං දෙන්තෙන –
๒๓๘. เมื่ออาบัติปกปิดไว้กี่วันอย่างนี้ พึงอยู่ปริวาสเท่าจำนวนวันนั้น หรือมากกว่านั้น เพื่อบรรเทาความรังเกียจ แล้วเข้าไปหาสงฆ์ สมาทานวัตร แล้วพึงขอมานัต ด้วยว่าภิกษุผู้เก็บวัตรอยู่ปริวาสนี้ ย่อมเป็นผู้ควรแก่มานัตต่อเมื่อสมาทานวัตรแล้วเท่านั้น เพราะฉะนั้น จึงพึงขอมานัต เพราะความเป็นผู้อยู่ปริวาสโดยเก็บวัตรแล้ว ส่วนภิกษุผู้ไม่ได้เก็บวัตร ไม่ต้องมีกิจในการสมาทานอีก เพราะภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ควรแก่มานัตด้วยการล่วงเลยวันปกปิดไปนั่นเอง เพราะฉะนั้น จึงพึงให้มานัตแก่ภิกษุนั้นแล เมื่อจะให้มานัตนั้น —

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
"ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ ท่านผู้เจริญ... (ละ)... ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว แม้ครั้งที่สอง ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ ท่านผู้เจริญ... (ละ)... ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว แม้ครั้งที่สาม ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์"

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ครั้นให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว —

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
"ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต 6 ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน นี่เป็นญัตติ"

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං [Pg.338] සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
"ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต 6 ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน การให้มานัต 6 ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด"

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละไว้)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละไว้)...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ได้ให้มานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เป็นที่ชอบใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච තෙන භික්ඛුනා මාළකසීමායමෙව ‘‘මානත්තං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී’’ති වත්තං සමාදාතබ්බං, සමාදියිත්වා තත්ථෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන ච –
และเมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง ภิกษุนั้นพึงสมาทานวัตรในสีมาโรงอุโบสถนั่นเองว่า 'ข้าพเจ้าสมาทานมานัตต์ ข้าพเจ้าสมาทานวัตร' ครั้นสมาทานแล้ว พึงบอกแก่สงฆ์ในที่นั้นนั่นเอง และเมื่อบอก

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นประพฤติมานัตต์อยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอบอก ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่า 'บอกแล้ว'

එවං ආරොචෙතබ්බං. ඉමඤ්ච පන අත්ථං ගහෙත්වා යාය කායචි වාචාය ආරොචෙතුං වට්ටතියෙව.
พึงบอกอย่างนี้ อนึ่ง พึงถือเอาเนื้อความนี้แล้วบอกด้วยวาจาใดๆ ก็ควร

ආරොචෙත්වා [Pg.339] සචෙ නික්ඛිපිතුකාමො හොති, ‘‘මානත්තං නික්ඛිපාමි, වත්තං නික්ඛිපාමී’’ති සඞ්ඝමජ්ඣෙ නික්ඛිපිතබ්බං. මාළකතො භික්ඛූසු නික්ඛන්තෙසු එකස්සපි සන්තිකෙ නික්ඛිපිතුං වට්ටති. මාළකතො නික්ඛමිත්වා සතිං පටිලභන්තෙන සහගච්ඡන්තස්ස සන්තිකෙ නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි පක්කන්තො, අඤ්ඤස්ස යස්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන පන අවසානෙ ‘‘වෙදියතීති මං ආයස්මා ධාරෙතූ’’ති වත්තබ්බං. ද්වින්නං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තා ධාරෙන්තූ’’ති, තිණ්ණං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තො ධාරෙන්තූ’’ති වත්තබ්බං. නික්ඛිත්තකාලතො පට්ඨාය පකතත්තට්ඨානෙ තිට්ඨති. සචෙ අප්පභික්ඛුකො විහාරො හොති, සභාගා භික්ඛූ වසන්ති, වත්තං අනික්ඛිපිත්වා අන්තොවිහාරෙයෙව රත්තියො ගණෙතබ්බා. අථ න සක්කා සොධෙතුං, වුත්තනයෙනෙව වත්තං නික්ඛිපිත්වා පච්චූසසමයෙ චතූහි පඤ්චහි වා භික්ඛූහි සද්ධිං පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපතො, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතො ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා මහාමග්ගතො ඔක්කම්ම ගුම්බෙන වා වතියා වා පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ නිසීදිතබ්බං, අන්තොඅරුණෙයෙව වුත්තනයෙන වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙතබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො කොචි භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන තං ඨානං ආගච්ඡති, සචෙ එස තං පස්සති, සද්දං වාස්ස සුණාති, ආරොචෙතබ්බං. අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදො ච, අථ ද්වාදසහත්ථං උපචාරං ඔක්කමිත්වා අජානන්තස්සෙව ගච්ඡති, රත්තිච්ඡෙදො හොති එව, වත්තභෙදො පන නත්ථි. ආරොචිතකාලතො පට්ඨාය එකං භික්ඛුං ඨපෙත්වා සෙසෙහි සති කරණීයෙ ගන්තුම්පි වට්ටති, අරුණෙ උට්ඨිතෙ තස්ස භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි කෙනචි කම්මෙන පුරෙ අරුණෙයෙව ගච්ඡති, අඤ්ඤං විහාරතො නික්ඛන්තං වා ආගන්තුකං වා යං පඨමං පස්සති, තස්ස සන්තිකෙ ආරොචෙත්වා වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. අයඤ්ච යස්මා ගණස්ස ආරොචෙත්වා භික්ඛූනඤ්ච අත්ථිභාවං සල්ලක්ඛෙත්වාව වසි, තෙනස්ස ඌනෙ ගණෙ චරණදොසො වා විප්පවාසො වා න හොති. සචෙ න කඤ්චි පස්සති, විහාරං ගන්ත්වාපි යං පඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. අයං නික්ඛිත්තවත්තස්ස පරිහාරො.
ครั้นบอกแล้ว ถ้าประสงค์จะวางวัตร พึงวางในท่ามกลางสงฆ์ว่า 'ข้าพเจ้าวางมานัตต์ ข้าพเจ้าวางวัตร' เมื่อภิกษุทั้งหลายออกไปจากโรงอุโบสถแล้ว พึงวางในสำนักของภิกษุแม้รูปเดียวก็ควร ภิกษุผู้ได้สติครั้นออกจากโรงอุโบสถแล้ว พึงวางในสำนักของภิกษุผู้ไปด้วยกัน ถ้าแม้ภิกษุนั้นหลีกไปแล้ว พึงบอกแก่ภิกษุอื่นที่ยังไม่ได้บอกในโรงอุโบสถแล้วพึงวาง อนึ่ง เมื่อบอก พึงกล่าวในที่สุดว่า 'ขอท่านผู้มีอายุจงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่า บอกแล้ว' เมื่อบอกแก่ภิกษุ ๒ รูป พึงกล่าวว่า 'ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำไว้' เมื่อบอกแก่ภิกษุ ๓ รูป พึงกล่าวว่า 'ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำไว้' ตั้งแต่เวลาที่วางแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นปรกติ ถ้าวิหารมีภิกษุน้อย ภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันอยู่ พึงนับราตรีในภายในวิหารนั่นเองโดยไม่ต้องวางวัตร ถ้าไม่สามารถจะชำระได้ พึงวางวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง ในเวลาเช้ามืด พึงไปพร้อมกับภิกษุ ๔ หรือ ๕ รูป นั่งในที่ที่ปกปิดด้วยพุ่มไม้หรือรั้ว โดยก้าวล่วงชั่วระยะการขว้างก้อนดิน ๒ ครั้ง จากรั้วแห่งวิหารที่มีรั้วล้อม หรือจากที่ที่ควรเป็นรั้วแห่งวิหารที่ไม่มีรั้วล้อม โดยหลีกจากทางหลวง พึงสมาทานวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเองแล้วพึงบอกในภายในอรุณนั่นเอง ถ้าภิกษุอื่นบางรูปมายังที่นั้นด้วยกิจบางอย่าง ถ้าภิกษุนั้นเห็นภิกษุนั้น หรือได้ยินเสียงของภิกษุนั้น พึงบอก เมื่อไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและการทำลายวัตร ถ้าภิกษุนั้นก้าวล่วงอุปจาระ ๑๒ ศอกไปโดยไม่รู้ ย่อมมีการขาดราตรีอย่างเดียว แต่ไม่มีการทำลายวัตร ตั้งแต่เวลาที่บอกแล้ว เว้นภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุที่เหลือเมื่อมีกิจที่ควรทำจะไปก็ได้ เมื่ออรุณขึ้นแล้ว พึงวางวัตรในสำนักของภิกษุนั้น ถ้าแม้ภิกษุนั้นก็ไปก่อนอรุณด้วยกิจบางอย่าง พึงบอกแก่ภิกษุที่ออกจากวิหาร หรือภิกษุอาคันตุกะรูปใดที่เห็นก่อน แล้วพึงวางวัตร และเพราะภิกษุนี้บอกแก่คณะแล้ว และกำหนดถึงการมีอยู่ของภิกษุทั้งหลายแล้วจึงอยู่ เพราะเหตุนั้น โทษคือการประพฤติในคณะที่บกพร่อง หรือการอยู่ปราศ ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น ถ้าไม่เห็นใครเลย แม้ไปสู่วิหารแล้ว เห็นภิกษุรูปใดก่อน พึงบอกแก่ภิกษุนั้นแล้วพึงวางวัตร นี้คือการผ่อนผันสำหรับภิกษุผู้วางวัตรแล้ว

239. එවං ඡාරත්තං මානත්තං අඛණ්ඩං චරිත්වා යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙහි ච පඨමං [Pg.340] අබ්භානාරහො කාතබ්බො. අයඤ්හි නික්ඛිත්තවත්තත්තා පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතො, පකතත්තස්ස ච අබ්භානං කාතුං න වට්ටති, තස්මා වත්තං සමාදාපෙතබ්බො, වත්තෙ සමාදින්නෙ අබ්භානාරහො හොති. තෙනපි වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙත්වා අබ්භානං යාචිතබ්බං. අනික්ඛිත්තවත්තස්ස පුන වත්තසමාදානකිච්චං නත්ථි. සො හි ඡාරත්තාතික්කමෙනෙව අබ්භානාරහො හොති, තස්මා සො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච –
๒๓๙. ครั้นประพฤติมานัตต์หกคืนโดยไม่ขาดอย่างนี้แล้ว ในที่ใดมีภิกษุสงฆ์ครบยี่สิบรูป ภิกษุนั้นพึงได้รับการอัพภานในที่นั้น และภิกษุทั้งหลายผู้จะอัพภานพึงทำภิกษุนั้นให้เป็นผู้ควรแก่อัพภานก่อน เพราะภิกษุนี้ดำรงอยู่ในฐานะเป็นปรกติเพราะวางวัตรแล้ว และไม่ควรทำอัพภานแก่ภิกษุผู้เป็นปรกติ เพราะฉะนั้น พึงให้สมาทานวัตร เมื่อสมาทานวัตรแล้ว ย่อมเป็นผู้ควรแก่อัพภาน แม้ภิกษุนั้นก็พึงสมาทานวัตรแล้วบอก แล้วพึงขออัพภาน สำหรับภิกษุผู้ไม่ได้วางวัตร ไม่มีกิจที่จะต้องสมาทานวัตรอีก เพราะภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ควรแก่อัพภานด้วยการล่วงไปแห่งหกคืนนั่นเอง เพราะฉะนั้น พึงอัพภานภิกษุนั้น และเมื่ออัพภาน

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ... (ละไว้)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์แม้ครั้งที่สอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ... (ละไว้)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์แม้ครั้งที่สาม

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ครั้นให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ได้อยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං [Pg.341] සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ได้อยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ สงฆ์นับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ย่อ)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ย่อ)...

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์นับเข้าหมู่แล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

එවං තාව එකාහප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පටිච්ඡන්නපරිවාසො මානත්තදානං අබ්භානඤ්ච වෙදිතබ්බං. ඉමිනාව නයෙන ද්වීහාදිපටිච්ඡන්නාසුපි තදනුරූපා කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทราบปริวาสที่ปกปิด การให้มานัต และการนับเข้าหมู่สำหรับอาบัติที่ปกปิดไว้หนึ่งวันอย่างนี้ก่อน ด้วยทำนองนี้แล พึงทำกรรมวาจาที่สมควรแม้ในอาบัติที่ปกปิดไว้สองวันเป็นต้น

240. සචෙ පන අප්පටිච්ඡන්නා ආපත්ති හොති, පරිවාසං අදත්වා මානත්තමෙව දත්වා චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. කථං? මානත්තං දෙන්තෙන තාව –
๒๔๐. ก็ถ้าอาบัติเป็นอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ภิกษุนั้นไม่ต้องให้ปริวาส ให้แต่มานัตเท่านั้น เมื่อประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการนับเข้าหมู่ จะพึงนับเข้าหมู่อย่างไร? เมื่อจะให้มานัต เบื้องต้นพึงให้ภิกษุนั้นขอว่า

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์แม้ครั้งที่สอง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์แม้ครั้งที่สาม

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං [Pg.342] ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ย่อ)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ย่อ)...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ อันสงฆ์ให้แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච වත්තසමාදානං වත්තනික්ඛෙපො මානත්තචරණඤ්ච සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลงแล้ว การสมาทานวัตร การวางวัตร และการประพฤติมานัตทั้งหมด พึงทราบด้วยทำนองที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง ส่วนภิกษุผู้บอกพึงบอกว่า

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้าได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอบอก ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นผู้บอก

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกอย่างนี้

එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා ආරොචෙන්තෙන පටිච්ඡන්නමානත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ආරොචෙතබ්බං. චිණ්ණමානත්තො ච යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච –
ภิกษุผู้บอกแก่ภิกษุรูปเดียว หรือสองรูป สามรูป พึงบอกด้วยทำนองที่กล่าวมาแล้วในมานัตที่ปกปิดไว้ ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการนับเข้าหมู่ในสีมาที่มีภิกษุสงฆ์ ๒๐ รูป และภิกษุผู้จะนับเข้าหมู่พึงกล่าวว่า

‘‘අහං[Pg.343], භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้าได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์แม้ครั้งที่สอง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์แม้ครั้งที่สาม

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ สงฆ์นับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... (ละ) ...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม... (ละ) ...

අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
ภิกษุชื่อนี้ สงฆ์ให้อัพภานแล้ว, เป็นที่พอใจของสงฆ์, เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง, ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචං වත්වා අබ්භෙතබ්බො. එවං අප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා වුට්ඨානං වෙදිතබ්බං.
พึงให้อัพภานโดยกล่าวญัตติทุติยกรรมวาจาอย่างนี้. พึงทราบการออกจากอาบัติที่ไม่ปกปิดอย่างนี้.

241. සචෙ [Pg.344] කස්සචි එකාපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, එකා අප්පටිච්ඡන්නා, තස්ස පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං දත්වා පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන අප්පටිච්ඡන්නාපත්තිං පටිච්ඡන්නාපත්තියා සමොධානෙත්වාපි දාතුං වට්ටති. කථං? සචෙ පටිච්ඡන්නාපත්ති එකාහප්පටිච්ඡන්නා හොති –
๒๔๑. ถ้าภิกษุบางรูปมีอาบัติที่ปกปิดไว้หนึ่งอาบัติ และมีอาบัติที่ไม่ปกปิดไว้หนึ่งอาบัติ, เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุนั้นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว โดยให้ปริวาสแก่อาบัติที่ปกปิดไว้, ก็ควรให้โดยรวมอาบัติที่ไม่ปกปิดเข้ากับอาบัติที่ปกปิดไว้ก็ได้. อย่างไร? ถ้าอาบัติที่ปกปิดไว้เป็นการปกปิดไว้หนึ่งวัน –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้าเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น ข้าพเจ้าเป็นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ปกปิดไว้ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัตหกคืนจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอสามครั้งแล้ว –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ปกปิดไว้ เธอขอมานัตหกคืนจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො [Pg.345] ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ปกปิดไว้ เธอขอมานัตหกคืนจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ สงฆ์ให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ ท่านผู้ใดเห็นชอบด้วยการให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... (ละ) ...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม... (ละ) ...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้แล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้.

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච වත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลงแล้ว การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมดก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง แต่เมื่อจะบอก –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้ง (วัตร) ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้แจ้งอยู่’’ ดังนี้ –

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกอย่างนี้

සමාදින්නමානත්තෙන ච අනූනං කත්වා වුත්තනයෙන ඡාරත්තං මානත්තං චරිතබ්බං. චිණ්ණමානත්තො ච යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච –
พึงประพฤติมานัต ๖ ราตรีตามนัยที่กล่าวมาแล้ว โดยทำให้ไม่บกพร่องด้วยมานัตที่สมาทานแล้ว และภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการอัพภานในที่ใดที่มีภิกษุสงฆ์หมู่ ๒๐ และเมื่อจะอัพภาน -

‘‘අහං[Pg.346], භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์’’ ดังนี้ –

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งอย่างนี้แล้ว -

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නාඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ เธอเป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං [Pg.347] මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ เธอเป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
‘‘ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนั้นแม้ครั้งที่สอง... (พึงกล่าวอย่างนี้ไปจนถึง) ...แม้ครั้งที่สาม...

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
‘‘ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’’ ดังนี้ –

එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො.
พึงอัพภานด้วยการทำกรรมวาจาอย่างนี้

පටිච්ඡන්නපරිවාසකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องปฏิจฉันนปริวาสจบแล้ว

242. සුද්ධන්තපරිවාසො සමොධානපරිවාසොති ද්වෙ අවසෙසා. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 102) සුද්ධන්තපරිවාසො දුවිධො චූළසුද්ධන්තො මහාසුද්ධන්තොති. දුවිධොපි චෙස රත්තිපරිච්ඡෙදං සකලං වා එකච්චං වා අජානන්තස්ස ච අස්සරන්තස්ස ච තත්ථ වෙමතිකස්ස ච දාතබ්බො. ආපත්තිපරියන්තං පන ‘‘එත්තකා අහං ආපත්තියො ආපන්නො’’ති ජානාතු වා මා වා, අකාරණමෙතං, තත්ථ යො උපසම්පදතො පට්ඨාය අනුලොමක්කමෙන වා ආරොචිතදිවසතො පට්ඨාය පටිලොමක්කමෙන වා ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච දිවසං වා පක්ඛං වා මාසං වා සංවච්ඡරං වා තව සුද්ධභාවං ජානාසී’’ති පුච්ඡියමානො ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමි, එත්තකං නාම කාලං අහං සුද්ධො’’ති වදති, තස්ස දින්නො සුද්ධන්තපරිවාසො චූළසුද්ධන්තොති වුච්චති.
๒๔๒. สุทธันตปริวาสและสโมธานปริวาสที่เหลืออีก ๒ อย่าง ในบรรดาสุทธันตปริวาสและสโมธานปริวาสนั้น สุทธันตปริวาสมี ๒ ชนิด คือ จูฬสุทธันต์และมหาสุทธันต์ สุทธันตปริวาสแม้ทั้งสองชนิดนั้น พึงให้แก่ภิกษุผู้ไม่รู้และผู้ระลึกไม่ได้ และผู้มีความสงสัยในกำหนดราตรีนั้น ทั้งหมดหรือบางส่วน ส่วนกำหนดที่สุดแห่งอาบัติว่า 'ข้าพเจ้าต้องอาบัติเท่านี้' จะรู้ก็ตาม ไม่รู้ก็ตาม นั่นไม่ใช่เหตุ ในบรรดาสุทธันตปริวาส ๒ ชนิดนั้น ภิกษุใดเมื่อถูกถามว่า 'ท่านรู้ความบริสุทธิ์ของท่านตั้งแต่วันอุปสมบทเป็นต้นมา ตามลำดับอนุโลม หรือตั้งแต่วันที่บอก (อาบัติ) เป็นต้นมา ตามลำดับปฏิโลม ว่าเป็นวันนั้นๆ หรือกึ่งเดือน หรือหนึ่งเดือน หรือหนึ่งปีหรือไม่' แล้วกล่าวว่า 'ขอรับ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าบริสุทธิ์ตลอดกาลเท่านี้' สุทธันตปริวาสที่ให้แก่ภิกษุนั้น เรียกว่า จูฬสุทธันต์

තං ගහෙත්වා පරිවසන්තෙන යත්තකං කාලං අත්තනො සුද්ධිං ජානාති, තත්තකං අපනෙත්වා අවසෙසං මාසං වා ද්වෙමාසං වා පරිවසිතබ්බං. සචෙ ‘‘මාසමත්තං අසුද්ධොම්හී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා අග්ගහෙසි, පරිවසන්තො ච පුන අඤ්ඤං මාසං සරති, තම්පි මාසං පරිවසිතබ්බමෙව, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. අථ ‘‘ද්වෙමාසං අසුද්ධොම්හී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා අග්ගහෙසි, පරිවසන්තො ච ‘‘මාසමත්තමෙවාහං අසුද්ධොම්හී’’ති සන්නිට්ඨානං කරොති, මාසමෙව පරිවසිතබ්බං, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. අයඤ්හි සුද්ධන්තපරිවාසො නාම උද්ධම්පි [Pg.348] ආරොහති, හෙට්ඨාපි ඔරොහති. ඉදමස්ස ලක්ඛණං. අඤ්ඤස්මිං පන ආපත්තිවුට්ඨානෙ ඉදං ලක්ඛණං – යො අප්පටිච්ඡන්නං ආපත්තිං ‘‘පටිච්ඡන්නා’’ති විනයකම්මං කරොති, තස්සාපත්ති වුට්ඨාති. යො පටිච්ඡන්නං ‘‘අප්පටිච්ඡන්නා’’ති විනයකම්මං කරොති, තස්ස න වුට්ඨාති. අචිරපටිච්ඡන්නං ‘‘චිරපටිච්ඡන්නා’’ති කරොන්තස්සපි වුට්ඨාති, චිරපටිච්ඡන්නං ‘‘අචිරපටිච්ඡන්නා’’ති කරොන්තස්ස න වුට්ඨාති. එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා ‘‘සම්බහුලා’’ති කරොන්තස්ස වුට්ඨාති එකං විනා සම්බහුලානං අභාවතො. සම්බහුලා පන ආපජ්ජිත්වා ‘‘එකං ආපජ්ජි’’න්ති කරොන්තස්ස න වුට්ඨාති.
เมื่อภิกษุผู้ถือจูฬสุทธันต์นั้นอยู่ปริวาส พึงหักระยะเวลาที่ตนรู้ความบริสุทธิ์ของตนออก แล้วอยู่ปริวาสในส่วนที่เหลือคือหนึ่งเดือนหรือสองเดือน หากภิกษุนั้นกำหนดว่า “ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์ประมาณหนึ่งเดือน” แล้วถือปริวาส เมื่ออยู่ปริวาสแล้วระลึกได้อีกหนึ่งเดือน ก็พึงอยู่ปริวาสเดือนนั้นอีกนั่นแล ไม่ต้องทำกรรมวาจาให้ปริวาสอีก หากภิกษุนั้นกำหนดว่า “ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์ประมาณสองเดือน” แล้วถือปริวาส เมื่ออยู่ปริวาสแล้วกำหนดได้แน่นอนว่า “ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์เพียงหนึ่งเดือนเท่านั้น” ก็พึงอยู่ปริวาสเพียงหนึ่งเดือน ไม่ต้องทำกรรมวาจาให้ปริวาสอีก เพราะสุทธันตปริวาสนี้ย่อมขึ้นไปข้างบนก็ได้ ลงมาข้างล่างก็ได้ นี่เป็นลักษณะของสุทธันตปริวาสนั้น ส่วนในการออกจากอาบัติอย่างอื่น มีลักษณะดังนี้คือ ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้ว่า “เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้” ภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัตินั้น ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ปกปิดไว้ว่า “เป็นอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้” ภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัตินั้น แม้ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ปกปิดไว้ไม่นานว่า “เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้นาน” ภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัตินั้น ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ปกปิดไว้นานว่า “เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ไม่นาน” ภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัตินั้น ภิกษุใดต้องอาบัติหนึ่งตัวแล้วทำวินัยกรรมว่า “เป็นอาบัติหลายตัว” ภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัตินั้น เพราะไม่มีอาบัติหลายตัวหากไม่มีอาบัติหนึ่งตัว แต่ภิกษุใดต้องอาบัติหลายตัวแล้วทำวินัยกรรมว่า “ต้องอาบัติหนึ่งตัว” ภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัตินั้น

යො පන යථාවුත්තෙන අනුලොමපටිලොමනයෙන පුච්ඡියමානොපි රත්තිපරියන්තං න ජානාති නස්සරති, වෙමතිකො වා හොති, තස්ස දින්නො සුද්ධන්තපරිවාසො මහාසුද්ධන්තොති වුච්චති. තං ගහෙත්වා ගහිතදිවසතො පට්ඨාය යාව උපසම්පදදිවසො, තාව රත්තියො ගණෙත්වා පරිවසිතබ්බං, අයං උද්ධං නාරොහති, හෙට්ඨා පන ඔරොහති. තස්මා සචෙ පරිවසන්තො රත්තිපරිච්ඡෙදෙ සන්නිට්ඨානං කරොති ‘‘මාසො වා සංවච්ඡරො වා මය්හං ආපන්නස්සා’’ති, මාසං වා සංවච්ඡරං වා පරිවසිතබ්බං.
ส่วนภิกษุใดเมื่อถูกถามด้วยวิธีอนุโลมปฏิโลมตามที่กล่าวมาแล้ว ก็ไม่รู้หรือไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี หรือมีความสงสัย สุทธันตปริวาสที่ให้แก่ภิกษุนั้นเรียกว่า มหาสุทธันต์ เมื่อถือมหาสุทธันต์นั้นแล้ว พึงนับราตรีตั้งแต่วันที่ถือไปจนถึงวันอุปสมบทแล้วอยู่ปริวาส มหาสุทธันต์นี้ไม่ขึ้นไปข้างบน แต่ลงมาข้างล่างได้ เพราะฉะนั้น หากภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสกำหนดกำหนดราตรีได้แน่นอนว่า “ข้าพเจ้าต้องอาบัติมาแล้วหนึ่งเดือนหรือหนึ่งปี” ก็พึงอยู่ปริวาสหนึ่งเดือนหรือหนึ่งปี

පරිවාසයාචනදානලක්ඛණං පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බං – තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො –
ลักษณะการขอและการให้ปริวาสในสุทธันต์นี้ พึงทราบดังนี้คือ ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้าภิกษุผู้มีพรรษาแก่กว่าทั้งหลาย นั่งกระโหย่งประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචාමී’’ති.
“ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี ข้าพเจ้านั้นจึงขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์”

දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො.
พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม

බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං [Pg.349] යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี เธอขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ หากสงฆ์พร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี เธอขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด”

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
“ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนั้นแม้ครั้งที่สอง... (พึงกล่าวอย่างนี้ไปจนถึง) ...แม้ครั้งที่สาม...”

‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං. සුද්ධන්තපරිවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
“สงฆ์ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้”

එවං සුද්ධන්තපරිවාසො දාතබ්බො.
พึงให้สุทธันตปริวาสอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ වත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อกรรมวาจาจบลง การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมดก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล ส่วนเมื่อจะบอก (วัตร) พึงกล่าวว่า

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති ආරොචෙතබ්බං.
“ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้นแล้ว ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ว่าแจ้งให้ทราบแล้ว” ดังนี้ พึงบอกกล่าว

එකස්ස ද්වින්නං වා තිණ්ණං වා ආරොචනං වුත්තනයමෙව. පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන –
การบอกกล่าวแก่ภิกษุรูปเดียว หรือสองรูป หรือสามรูป ก็มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว —

‘‘අහං[Pg.350], භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මාරත්තං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ ดังนี้

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขออย่างนี้ ๓ ครั้งแล้ว –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี เธอได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี เธอได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้ ฯลฯ แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้ ฯลฯ

‘‘දින්නං [Pg.351] සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อกรรมวาจาจบลงแล้ว การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด ก็มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล ส่วนเมื่อจะบอกกล่าว –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี ข้าพเจ้าได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัต ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้ง ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัต ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่ากำลังประพฤติมานัต ดังนี้

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกกล่าวอย่างนี้

චිණ්ණමානත්තො ච යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච –
และภิกษุผู้มีมานัตประพฤติจบแล้ว ในที่ใดมีภิกษุสงฆ์ครบ ๒๐ รูป ภิกษุรูปนั้นพึงได้รับการอัพภานในที่นั้น และเมื่อจะอัพภาน –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං භන්තෙ චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี ข้าพเจ้าได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้มีมานัตประพฤติจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ดังนี้

එවං [Pg.352] තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขออย่างนี้ ๓ ครั้งแล้ว –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี เธอได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีมานัตประพฤติจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้วันที่สุดแห่งอาบัติ ไม่รู้วันที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งวันที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งวันที่สุดแห่งราตรี สงสัยในวันที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในวันที่สุดแห่งราตรี ภิกษุนั้นขอปริวาสสุทธันตะเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสุทธันตะเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ การอัพภานภิกษุชื่อนี้ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด”

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
“ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละไว้) ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละไว้)”

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
“ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้”

එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො.
ครั้นทำกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว พึงอัพภาน

සුද්ධන්තපරිවාසකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องปริวาสสุทธันตะจบแล้ว

243. සමොධානපරිවාසො [Pg.353] පන තිවිධො හොති – ඔධානසමොධානො අග්ඝසමොධානො මිස්සකසමොධානොති. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 102) ඔධානසමොධානො නාම අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙන්තස්ස පරිවුත්ථදිවසෙ ඔධුනිත්වා මක්ඛෙත්වා පුරිමාය ආපත්තියා මූලදිවසපරිච්ඡෙදෙ පච්ඡා ආපන්නං ආපත්තිං සමොදහිත්වා දාතබ්බපරිවාසො වුච්චති.
๒๔๓. ส่วนสมโวธานปริวาสนั้นมี ๓ อย่าง คือ โอธานสมโวธาน อัคฆสมโวธาน และมิสสกสมโวธาน ในบรรดาปริวาสเหล่านั้น ชื่อว่าโอธานสมโวธาน ได้แก่ ปริวาสที่พึงให้แก่ภิกษุผู้ต้องอาบัติในระหว่างแล้วปกปิดไว้ โดยการปัดวันแห่งปริวาสที่อยู่แล้วทั้งหมดออกไปและลบวันเหล่านั้นเสีย แล้วรวมอาบัติที่ต้องภายหลังเข้าด้วยกันในกำหนดวันเดิมของอาบัติก่อน

අයං පනෙත්ථ විනිච්ඡයො – යො පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං ගහෙත්වා පරිවසන්තො වා මානත්තාරහො වා මානත්තං චරන්තො වා අබ්භානාරහො වා අනික්ඛිත්තවත්තො අඤ්ඤං ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පුරිමාය ආපත්තියා සමා වා ඌනතරා වා රත්තියො පටිච්ඡාදෙති, තස්ස මූලායපටිකස්සනෙන තෙ පරිවුත්ථදිවසෙ ච මානත්තචිණ්ණදිවසෙ ච සබ්බෙ ඔධුනිත්වා අදිවසෙ කත්වා පච්ඡා ආපන්නාපත්තිං මූලආපත්තියං සමොධාය පරිවාසො දාතබ්බො. තෙන සචෙ මූලාපත්ති පක්ඛපටිච්ඡන්නා, අන්තරාපත්ති ඌනකපක්ඛපටිච්ඡන්නා, පුන පක්ඛමෙව පරිවාසො පරිවසිතබ්බො. අථාපි අන්තරාපත්ති පක්ඛපටිච්ඡන්නාව, පක්ඛමෙව පරිවසිතබ්බං. එතෙනුපායෙන යාව සට්ඨිවස්සපටිච්ඡන්නා මූලාපත්ති, තාව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. සට්ඨිවස්සානිපි පරිවසිත්වා මානත්තාරහො හුත්වාපි හි එකදිවසං අන්තරාපත්තිං පටිච්ඡාදෙත්වා පුන සට්ඨිවස්සානි පරිවාසාරහො හොති. එවං මානත්තචාරිකමානත්තාරහකාලෙපි ආපන්නාය ආපත්තියා මූලායපටිකස්සනෙ කතෙ මානත්තචිණ්ණදිවසාපි පරිවාසවුත්ථදිවසාපි සබ්බෙ මක්ඛිතාව හොන්ති. සචෙ පන නික්ඛිත්තවත්තො ආපජ්ජති, මූලායපටිකස්සනාරහො නාම න හොති. කස්මා? යස්මා න සො පරිවසන්තො ආපන්නො, පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතො ආපන්නො, තස්මා තස්සා ආපත්තියා විසුං මානත්තං චරිතබ්බං. සචෙ පටිච්ඡන්නා හොති, පරිවාසොපි වසිතබ්බො.
ในเรื่องนี้มีวินิจฉัยดังนี้ คือ ภิกษุใดถือปริวาสเพื่ออาบัติที่ปกปิดไว้ กำลังอยู่ปริวาสอยู่ก็ดี เป็นผู้ควรมานัตอยู่ก็ดี กำลังประพฤติมานัตอยู่ก็ดี เป็นผู้ควรแก่อัพภานอยู่ก็ดี เป็นผู้มีวัตรยังไม่ถูกยกเลิก ต้องอาบัติอื่นแล้วปกปิดราตรีเท่ากันหรือน้อยกว่าอาบัติก่อน แก่ภิกษุนั้น พึงให้ปริวาสโดยการดึงกลับไปสู่มูล โดยการปัดวันปริวาสที่อยู่แล้วทั้งหมดและวันมานัตที่ประพฤติแล้วทั้งหมดออกไป ทำให้เป็นวันไม่นับ แล้วรวมอาบัติที่ต้องภายหลังเข้ากับอาบัติมูล ถ้าอาบัติมูลปกปิดไว้ครึ่งเดือน อาบัติในระหว่างปกปิดไว้น้อยกว่าครึ่งเดือน พึงอยู่ปริวาสครึ่งเดือนอีก อนึ่ง ถ้าอาบัติในระหว่างปกปิดไว้ครึ่งเดือนเหมือนกัน ก็พึงอยู่ปริวาสครึ่งเดือนเหมือนกัน ด้วยอุบายนี้ พึงทราบวินิจฉัยไปจนถึงอาบัติมูลที่ปกปิดไว้ ๖๐ ปี เพราะแม้จะอยู่ปริวาส ๖๐ ปีแล้ว เป็นผู้ควรมานัตแล้วก็ตาม แต่ถ้าปกปิดอาบัติในระหว่างไว้ ๑ วัน ก็กลับเป็นผู้ควรปริวาส ๖๐ ปีอีก อย่างนี้ แม้ในเวลาที่กำลังประพฤติมานัตหรือควรมานัต เมื่อมีการดึงอาบัติที่ต้องกลับไปสู่มูล วันที่ประพฤติมานัตแล้วและวันที่อยู่ปริวาสแล้วทั้งหมดก็เป็นอันลบไปหมด แต่ถ้าภิกษุผู้มีวัตรถูกยกเลิกแล้วต้องอาบัติ ชื่อว่าไม่ควรดึงกลับไปสู่มูล เพราะเหตุไร? เพราะภิกษุนั้นไม่ได้ต้องอาบัติในขณะที่กำลังอยู่ปริวาส แต่ต้องอาบัติในฐานะที่เป็นผู้ปกติ เพราะฉะนั้น พึงประพฤติมานัตต่างหากเพื่ออาบัตินั้น ถ้าอาบัตินั้นปกปิดไว้ ก็พึงอยู่ปริวาสด้วย

‘‘සචෙ පන අන්තරාපත්ති මූලාපත්තිතො අතිරෙකපටිච්ඡන්නා හොති, තත්ථ කිං කාතබ්බ’’න්ති වුත්තෙ මහාසුමත්ථෙරො ආහ ‘‘අතෙකිච්ඡො අයං පුග්ගලො, අතෙකිච්ඡො නාම ආවිකාරාපෙත්වා විස්සජ්ජෙතබ්බො’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘කස්මා අතෙකිච්ඡො නාම, නනු අයං සමුච්චයක්ඛන්ධකො නාම බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසො, ආපත්ති නාම පටිච්ඡන්නා වා හොතු අප්පටිච්ඡන්නා වා සමකඌනතරඅතිරෙකපටිච්ඡන්නා වා, විනයධරස්ස කම්මවාචං යොජෙතුං සමත්ථභාවොයෙවෙත්ථ පමාණං, තස්මා යා අතිරෙකපටිච්ඡන්නා [Pg.354] හොති, තං මූලාපත්තිං කත්වා තත්ථ ඉතරං සමොධාය පරිවාසො දාතබ්බො’’ති. අයං ඔධානසමොධානො නාම.
เมื่อมีผู้ถามว่า “ถ้าอาบัติในระหว่างปกปิดไว้นานกว่าอาบัติมูล ในกรณีนั้นจะพึงทำอย่างไร” พระมหาซุมเถระกล่าวว่า “บุคคลนี้เยียวยาไม่ได้ ที่ชื่อว่าเยียวยาไม่ได้ คือพึงให้เขาเปิดเผยอาบัติแล้วให้สึกไป” ส่วนพระมหาปทุมเถระกล่าวว่า “เพราะเหตุไรจึงชื่อว่าเยียวยาไม่ได้เล่า คัมภีร์สมุจจยขันธกะนี้เป็นเช่นกับเวลาที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายยังทรงพระชนม์อยู่มิใช่หรือ อาบัติจะเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ก็ตาม ไม่ได้ปกปิดไว้ก็ตาม หรือปกปิดไว้เท่ากัน น้อยกว่า หรือมากกว่าก็ตาม ความที่พระวินัยธรสามารถประกอบกรรมวาจาได้เท่านั้นเป็นประมาณในเรื่องนี้ เพราะฉะนั้น อาบัติใดที่ปกปิดไว้นานกว่า พึงทำอาบัตินั้นให้เป็นอาบัติมูล แล้วรวมอาบัติอื่นเข้าในอาบัตินั้นแล้วให้ปริวาส” นี้ชื่อว่าโอธานสมโวธาน

තං දෙන්තෙන පඨමං මූලාය පටිකස්සිත්වා පච්ඡා පරිවාසො දාතබ්බො. සචෙ කොචි භික්ඛු පක්ඛපටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තො අන්තරා අනික්ඛිත්තවත්තොව පුන පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නං ආපත්තිං ආපජ්ජති, තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො –
ภิกษุผู้ให้ปริวาสนั้น พึงดึงกลับไปสู่มูลก่อน ภายหลังจึงพึงให้ปริวาส ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสเพื่ออาบัติที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ในระหว่างนั้นยังเป็นผู้มีวัตรยังไม่ถูกยกเลิก ต้องอาบัติที่ปกปิดไว้ ๕ วันอีก ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่าทั้งหลาย นั่งกระโหย่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචාමී’’ති.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ข้าพเจ้าจึงขอปักขปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปักขปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาสอยู่ ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าจึงขอการดึงกลับไปสู่มูลเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์”

දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො.
พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม

බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
ภิกษุผู้ฉลาดสามารถ พึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ภิกษุนั้นขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น นี้เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං [Pg.355] පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ภิกษุนั้นขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น การชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด”

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
“ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง ... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม ...”

‘‘පටිකස්සිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
“ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์ชักเข้าหาอาบัติเดิมแล้ว เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอถือความนิ่งนั้นเป็นมติอย่างนี้”

එවං මූලායපටිකස්සනා කාතබ්බා.
“พึงทำมูลายปฏิกัสสนาอย่างนี้”

එවඤ්ච සමොධානපරිවාසො දාතබ්බො. තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එවමස්ස වචනීයො –
“และพึงให้สโมธานปริวาสอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ... พึงกล่าวอย่างนี้ว่า”

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති.
“ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้านั้นเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้านั้นขอสโมธานปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น รวมเข้ากับอาบัติเดิมทั้งหลายต่อสงฆ์”

දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො.
“พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม”

බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
“ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං [Pg.356] ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ภิกษุนั้นได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ภิกษุนั้นขอสโมธานปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น รวมเข้ากับอาบัติเดิมทั้งหลายต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้สโมธานปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น รวมเข้ากับอาบัติเดิมทั้งหลายแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น เธอขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ย่อมชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... แม้ครั้งที่สาม

‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසො[Pg.357], ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น อันสงฆ์ให้แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ย่อมชอบแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความข้อนั้นไว้ด้วยอย่างนี้

එවං සමොධානපරිවාසො දාතබ්බො.
พึงให้ประมวลปริวาสอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච වත්තසමාදානාදි සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
และเมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมด พึงทำตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนแล้วนั่นแล ส่วนผู้บอก พึงบอกว่า

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าทราบแล้ว ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าทราบแล้ว

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกอย่างนี้

පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන –
เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้อยู่ปริวาสแล้ว

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා [Pg.358] සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้อยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้นต่อสงฆ์

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น เธอได้ขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා [Pg.359] සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน เธอจึงขอปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เมื่อเธอกำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้น เธอจึงขอปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธออยู่ปริวาสแล้ว จึงขอมานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่งอยู่ ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละ) ... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละ) ...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์แล้ว เพราะฉะนั้นจึงนิ่งอยู่ ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
และเมื่อกรรมวาจาจบลงแล้ว การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด พึงเป็นไปตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ส่วนผู้บอกพึงบอกว่า –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි[Pg.360], සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ข้าพเจ้าจึงขอปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้า เมื่อข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่าง ข้าพเจ้าจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าจึงขอปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าอยู่ปริวาสแล้ว จึงขอมานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้แจ้งให้ทราบแล้ว

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกอย่างนี้

චිණ්ණමානත්තං අබ්භෙන්තෙන ච –
และผู้จะเรียกเข้าหมู่ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ข้าพเจ้านั้นจึงขอปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้านั้น เมื่อข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่าง ข้าพเจ้านั้นจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้านั้นเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้านั้นจึงขอปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว จึงขอมานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานจากสงฆ์

එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං [Pg.361] අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้นได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสแล้วได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้วขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้นได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสแล้วได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้วขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ การอัพภานภิกษุชื่อนี้ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง การอัพภานภิกษุชื่อนี้ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด”

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
“ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละ)... ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละ)...”

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
“ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว เป็นที่ชอบใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้อย่างนี้”

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

සචෙ [Pg.362] මානත්තාරහො වා මානත්තං චරන්තො වා අබ්භානාරහො වා අනික්ඛිත්තවත්තො අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙති, වුත්තනයෙනෙව පුරිමාපත්තියා අන්තරාපත්තියා ච දිවසපරිච්ඡෙදං සල්ලක්ඛෙත්වා තදනුරූපාය කම්මවාචාය මූලාය පටිකස්සිත්වා පරිවාසං දත්වා පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දත්වා චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. සචෙ පන පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තො අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා න පටිච්ඡාදෙති, තස්ස මූලායපටිකස්සනායෙව කාතබ්බා, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. මූලායපටිකස්සනෙන පන පරිවුත්ථදිවසානං මක්ඛිතත්තා පුන ආදිතො පට්ඨාය පරිවසිතබ්බං. පරිවුත්ථපරිවාසස්ස ච මූලාපත්තියා අන්තරාපත්තිං සමොධානෙත්වා මානත්තං දාතබ්බං, චිණ්ණමානත්තො ච අබ්භෙතබ්බො. කථං? මූලායපටිකස්සනං කරොන්තෙන තාව සචෙ මූලාපත්ති පක්ඛපටිච්ඡන්නා හොති,
ถ้าภิกษุผู้ควรแก่มานัตก็ดี ผู้กำลังประพฤติมานัตก็ดี ผู้ควรแก่อัพภานก็ดี ผู้ยังไม่สละวัตร ต้องอาบัติในระหว่างแล้วปกปิดไว้ พึงกำหนดจำนวนวันในอาบัติเดิมและอาบัติในระหว่างด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล แล้วชักเข้าหาอาบัติเดิมด้วยกรรมวาจาที่สมควรแก่การนั้น ให้ปริวาสแล้ว ให้มานัตแก่ผู้ที่อยู่ปริวาสแล้ว เป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงอัพภาน แต่ถ้าภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสด้วยอาบัติที่ปกปิดไว้ ต้องอาบัติในระหว่างแล้วไม่ปกปิด พึงทำเพียงการชักเข้าหาอาบัติเดิมเท่านั้น กิจคือการให้ปริวาสอีกไม่มี แต่เพราะวันปริวาสที่อยู่แล้วถูกลบล้างไปเพราะการชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น จึงพึงอยู่ปริวาสอีกตั้งแต่ต้น และพึงรวมอาบัติในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมแล้วให้มานัตแก่ผู้ที่อยู่ปริวาสแล้ว และพึงอัพภานผู้ประพฤติมานัตแล้ว อย่างไร? เมื่อจะทำชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น เบื้องต้นถ้าอาบัติเดิมเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරාසම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචාමී’’ති –
“ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์”

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු [Pg.363] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง การชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้...

‘‘පටිකස්සිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සනා ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมแล้ว การชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้น จึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

එවං මූලාය පටිකස්සිතෙන පුන ආදිතො පට්ඨාය පරිවසිතබ්බං. පරිවසන්තෙන ච –
เมื่อภิกษุถูกชักเข้าหาอาบัติเดิมอย่างนี้แล้ว พึงอยู่ปริวาสอีกตั้งแต่ต้น และเมื่อกำลังอยู่ปริวาสนั้น พึง...

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้นั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าผู้นั้นกำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ว่ากำลังแจ้งให้ทราบ

ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกให้ทราบ

පරිවුත්ථපරිවාසස්ස [Pg.364] මානත්තං දෙන්තෙන –
เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว พึง...

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้นั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้นั้นมีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ต่อสงฆ์

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว พึง...

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ภิกษุนั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා [Pg.365] ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ภิกษุนั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง. ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด.

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้น จึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอย่างนี้.

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้.

කම්මවාචාපරියොසානෙ මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อกรรมวาจาจบลงแล้ว การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด พึงทำตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล. แต่เมื่อจะบอกให้ทราบ พึง...

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං [Pg.366] අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอบอก ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นผู้บอกแล้ว

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกอย่างนี้

චිණ්ණමානත්තං අබ්භෙන්තෙන ච –
และเมื่อจะอัพภานผู้ประพฤติมานัตจบแล้ว พึงกล่าวว่า –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අපටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං භන්තෙ චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าประพฤติมานัตจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි[Pg.367], සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ภิกษุนั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอจึงขอปักขปริวาสแห่งอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปักขปริวาสแห่งอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เมื่อเธอกำลังประพฤติปริวาสอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นแล้ว เมื่อเธอประพฤติปริวาสจบแล้ว จึงขอมานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอประพฤติมานัตจบแล้ว จึงขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นด้วยกับการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นด้วย ผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละไว้)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละไว้)...

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว สงฆ์เห็นด้วย เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

ඉමිනාව නයෙන මානත්තාරහමානත්තචාරිකඅබ්භානාරහකාලෙසුපි අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා අප්පටිච්ඡාදෙන්තස්ස මූලායපටිකස්සනමෙව කත්වා මූලාපත්තියා අන්තරාපත්තිං සමොධානෙත්වා මානත්තං දත්වා චිණ්ණමානත්තස්ස අබ්භානං කාතබ්බං. එත්ථ පන ‘‘සොහං පරිවසන්තො’’ති ආගතට්ඨානෙ ‘‘සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො මානත්තාරහො’’ති වා ‘‘සොහං මානත්තං චරන්තො’’ති වා ‘‘සොහං චිණ්ණමානත්තො අබ්භානාරහො’’ති වා වත්තබ්බං.
ด้วยนัยนี้แล แม้ในเวลาที่ควรมานัต เวลาที่กำลังประพฤติมานัต และเวลาที่ควรแก่อัพภาน เมื่อภิกษุต้องอาบัติในระหว่างแล้วไม่ปกปิดไว้ พึงทำเพียงการชักเข้าหาอาบัติเดิม แล้วรวมอาบัติในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิม ให้มานัต แล้วพึงอัพภานผู้ประพฤติมานัตจบแล้ว แต่ในที่นี้ ในที่ที่มาว่า 'ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติปริวาสอยู่' พึงกล่าวว่า 'ข้าพเจ้านั้นประพฤติปริวาสจบแล้ว ควรแก่มานัต' หรือว่า 'ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติมานัตอยู่' หรือว่า 'ข้าพเจ้านั้นประพฤติมานัตจบแล้ว ควรแก่อัพภาน'

සචෙ [Pg.368] පන අප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා මානත්තං චරන්තො අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා න පටිච්ඡාදෙති, සො මූලාය පටිකස්සිත්වා අන්තරාපත්තියා පුන මානත්තං දත්වා චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. කථං? මූලායපටිකස්සනං කරොන්තෙන තාව –
ก็ถ้าภิกุกำลังประพฤติมานัตแห่งอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้ แล้วต้องอาบัติในระหว่างอีก ไม่ปกปิดไว้ เธอพึงถูกชักเข้าหาอาบัติเดิม แล้วให้มานัตแห่งอาบัติในระหว่างอีกครั้งหนึ่ง เมื่อประพฤติมานัตจบแล้ว พึงถูกอัพภาน อย่างไร? เมื่อจะทำกรรมวาจาชักเข้าหาอาบัติเดิม พึงกล่าวว่า –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้าจึงขอมานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว เมื่อข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เมื่อเธอกำลังประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං [Pg.369] ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เมื่อเธอกำลังประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น ท่านผู้ใดเห็นด้วยกับการชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น ผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นด้วย ผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)...

‘‘පටිකස්සිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์ชักเข้าหาอาบัติเดิมแล้ว การชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

එවං මූලාය පටිකස්සිත්වා මානත්තං දෙන්තෙන –
เมื่อจะให้มานัต หลังจากชักเข้าหาอาบัติเดิมอย่างนี้แล้ว

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං [Pg.370] මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น เธอขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น เธอขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่งอยู่ ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูดขึ้น

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์แล้ว เพราะฉะนั้น จึงเป็นผู้นิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง การสมาทานมานัตต์เป็นต้นทั้งหมด พึงเป็นไปตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล แต่เมื่อจะบอก

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං [Pg.371] චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตต์อยู่ ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติอยู่ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้กำลังประพฤติอยู่

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกอย่างนี้

චිණ්ණමානත්තං අබ්භෙන්තෙන ච –
และเมื่อจะเรียกเข้าหมู่ (อัพภาน) ผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො [Pg.372] සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่าง เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตแล้ว จึงขออัพภานจากสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่าง เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตแล้ว จึงขออัพภานจากสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบด้วยการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ผู้นั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง...ละไว้...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม...ละไว้...

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้

එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො.
ทำกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว พึงอัพภาน

අබ්භානාරහකාලෙපි අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා අප්පටිච්ඡාදෙන්තස්ස ඉමිනාව නයෙන මූලායපටිකස්සනා මානත්තදානං අබ්භානඤ්ච වෙදිතබ්බං. කෙවලං [Pg.373] පනෙත්ථ ‘‘මානත්තං චරන්තො’’ති අවත්වා ‘‘චිණ්ණමානත්තො අබ්භානාරහො’’ති වත්තබ්බං.
แม้ในเวลาที่ควรแก่อัพภาน เมื่อต้องอาบัติในระหว่างแล้วไม่ปกปิด พึงทราบการชักเข้าหาอาบัติเดิม การให้มานัต และการอัพภาน ด้วยนัยนี้แหละ แต่ในเรื่องนี้ พึงกล่าวเพียงว่า "ประพฤติมานัตแล้ว ควรแก่อัพภาน" เท่านั้น ไม่กล่าวว่า "กำลังประพฤติมานัต"

ඔධානසමොධානපරිවාසකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องโอธานสมโธนปริวาสจบแล้ว

244. අග්ඝසමොධානො (චූළව. අට්ඨ. 102) නාම සම්බහුලාසු ආපත්තීසු යා එකා වා ද්වෙ වා තිස්සො වා සම්බහුලා වා ආපත්තියො සබ්බචිරපටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධාය තාසං රත්තිපරිච්ඡෙදවසෙන අවසෙසානං ඌනතරපටිච්ඡන්නානං ආපත්තීනං පරිවාසො දීයති, අයං වුච්චති අග්ඝසමොධානො. යස්ස පන සතං ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නා, අපරම්පි සතං ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නාති එවං දසක්ඛත්තුං කත්වා ආපත්තිසහස්සං දිවසසතං පටිච්ඡන්නං හොති, තෙන කිං කාතබ්බන්ති? සබ්බා සමොදහිත්වා දස දිවසෙ පරිවසිතබ්බං. එවං එකෙනෙව දසාහෙන දිවසසතම්පි පරිවසිතබ්බමෙව හොති. වුත්තම්පි චෙතං –
๒๔๔. ชื่อว่าอัคฆสมโธนนั้น คือ ในบรรดาอาบัติหลายตัว อาบัติตัวใดตัวหนึ่ง หรือสองตัว หรือสามตัว หรือหลายตัว ที่ปกปิดไว้นานที่สุดกว่าอาบัติทั้งปวง พึงให้ปริวาสแก่อาบัติที่เหลือที่ปกปิดไว้น้อยกว่า โดยส่วนแห่งกำหนดราตรี ด้วยประมาณแห่งอาบัติเหล่านั้นที่รวมเข้าแล้ว ปริวาสนี้พึงกล่าวว่าอัคฆสมโธน แต่ภิกษุใดมีอาบัติร้อยตัวปกปิดไว้สิบวัน อีกอาบัติร้อยตัวปกปิดไว้สิบวัน ทำอย่างนี้สิบครั้งแล้ว มีอาบัติหนึ่งพันตัวปกปิดไว้ร้อยวัน อันภิกษุนั้นพึงทำอะไร? พึงรวมอาบัติทั้งหมดแล้วอยู่ปริวาสสิบวัน อย่างนี้ ด้วยสิบวันครั้งเดียวเท่านั้น แม้ร้อยวันก็พึงอยู่ปริวาสนั่นเอง สมจริงดังคำที่กล่าวไว้ว่า –

‘‘දසසතං රත්තිසතං, ආපත්තියො ඡාදයිත්වාන;
දස රත්තියො වසිත්වාන, මුච්චෙය්‍ය පාරිවාසිකො’’ති. (පරි. 477);
ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสปกปิดอาบัติหนึ่งพันตัวไว้หนึ่งร้อยราตรี อยู่ปริวาสสิบราตรีแล้ว พึงพ้น

අයං අග්ඝසමොධානො නාම.
นี้ชื่อว่าอัคฆสมโธน

තස්ස ආරොචනදානලක්ඛණං එවං වෙදිතබ්බං – සචෙ කස්සචි භික්ඛුනො එකා ආපත්ති එකාහප්පටිච්ඡන්නා හොති, එකා ආපත්ති ද්වීහප්පටිච්ඡන්නා, එකා තීහපටිච්ඡන්නා, එකා චතූහප්පටිච්ඡන්නා, එකා පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා ඡාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා සත්තාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා අට්ඨාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා නවාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා දසාහප්පටිච්ඡන්නා හොති, තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා…පෙ… එවමස්ස වචනීයො –
ลักษณะแห่งการบอกและการให้ปริวาสนั้น พึงทราบอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุบางรูปมีอาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สองวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สามวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สี่วัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้ห้าวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้หกวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้เจ็ดวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้แปดวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้เก้าวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สิบวัน อันภิกษุนั้นเข้าไปหาสงฆ์แล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้ว...ละไว้...พึงกล่าวอย่างนี้ว่า –

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො සම්බහුලා ආපත්තියො ද්වීහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති.
ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สองวัน...ละไว้...อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สิบวัน ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จึงขอปริวาสสมโธนด้วยประมาณแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวัน จากสงฆ์

දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො.
พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม

බ්‍යත්තෙන [Pg.374] භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
อันภิกษุผู้ฉลาดสามารถ พึงบอกให้สงฆ์ทราบว่า –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นด้วยกับการให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านรูปนั้นพึงนิ่ง ท่านรูปใดไม่เห็นด้วย ท่านรูปนั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...ละ... ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...ละ...

‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน สงฆ์ให้แล้วแก่ภิกษุชื่อนี้ สงฆ์เห็นด้วย เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ වත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อจบกรรมวาจา การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมด ก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง แต่เมื่อจะบอกกล่าว พึงบอกกล่าวว่า -

‘‘අහං[Pg.375], භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาส ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้

එවං ආරොචෙතබ්බං.
พึงบอกกล่าวอย่างนี้

පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන –
เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้ที่อยู่ปริวาสจบแล้ว พึงกล่าวว่า -

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าอยู่ปริวาสจบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว -

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං[Pg.376], සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสจบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสจบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นด้วยกับการให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านรูปนั้นพึงนิ่ง ท่านรูปใดไม่เห็นด้วย ท่านรูปนั้นพึงพูด

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...ละ... ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...ละ...

‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น สงฆ์ให้แล้วแก่ภิกษุชื่อนี้ สงฆ์เห็นด้วย เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้

එවං කම්මවාචා කාතබ්බා.
พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้

කම්මවාචාපරියොසානෙ ච මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන –
เมื่อจบกรรมวาจา การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด ก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง แต่เมื่อจะบอกกล่าว พึงบอกกล่าวว่า -

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස [Pg.377] මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති ආරොචෙතබ්බං.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน...ล... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สิบวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัต ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ารู้สึกอยู่ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าผู้รู้สึกอยู่” ดังนี้ พึงบอก

චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච –
ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการอัพภาน และเมื่อจะอัพภาน (พึงกล่าวว่า) -

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති –
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน...ล... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สิบวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์” ดังนี้ -

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා –
ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว -

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑ วัน...ล... อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො [Pg.378] එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑ วัน...ล... อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบด้วยการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด”

‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
“ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง...ล... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม...ล...”

‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති –
“ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้” ดังนี้ -

එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො.
ครั้นทำกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว พึงอัพภาน

අග්ඝසමොධානපරිවාසකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องปริวาสสมโอธานตามค่า จบแล้ว

245. මිස්සකසමොධානො (චුළව. අට්ඨ. 102) නාම – යො නානාවත්ථුකා ආපත්තියො එකතො කත්වා දීයති. තත්‍රායං නයො –
๒๔๕. ชื่อว่ามิสสกสมโอธาน คือปริวาสที่สงฆ์ให้โดยรวมอาบัติที่มีวัตถุต่างกันเข้าเป็นอันเดียวกัน ในมิสสกสมโอธานนั้น มีนัยดังนี้

‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක්කවිස්සට්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකං කුටිකාරං, එකං විහාරකාරං, එකං දුට්ඨදොසං, එකං අඤ්ඤභාගියං, එකං සඞ්ඝභෙදකං, එකං සඞ්ඝභෙදානුවත්තකං, එකං දුබ්බචං, එකං කුලදූසකං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති –
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว คือ อาบัติปล่อยน้ำอสุจิ ๑ ตัว อาบัติจับต้องกายหญิง ๑ ตัว อาบัติพูดคำหยาบคาย ๑ ตัว อาบัติบำเรอความกำหนัดของตน ๑ ตัว อาบัติชักสื่อ ๑ ตัว อาบัติสร้างกุฏิ ๑ ตัว อาบัติสร้างวิหาร ๑ ตัว อาบัติกล่าวโทษด้วยความประสงค์ร้าย ๑ ตัว อาบัติกล่าวโทษด้วยเรื่องอื่น ๑ ตัว อาบัติทำลายสงฆ์ ๑ ตัว อาบัติเป็นผู้ตามทำลายสงฆ์ ๑ ตัว อาบัติเป็นผู้ว่ายาก ๑ ตัว อาบัติประทุษร้ายตระกูล ๑ ตัว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอปริวาสสมโอธานเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์” ดังนี้ -

තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා තදනුරූපාය කම්මවාචාය පරිවාසො දාතබ්බො.
ครั้นให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว พึงให้ปริวาสด้วยกรรมวาจาที่สมควรแก่เรื่องนั้น

එත්ථ ච ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි නානාවත්ථුකායො’’තිපි ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි’’ඉතිපි එවං පුබ්බෙ වුත්තනයෙන වත්ථුවසෙනපි [Pg.379] ගොත්තවසෙනපි නාමවසෙනපි ආපත්තිවසෙනපි යොජෙත්වා කම්මං කාතුං වට්ටතියෙව, තස්මා න ඉධ විසුං කම්මවාචං යොජෙත්වා දස්සයිස්සාම පුබ්බෙ සබ්බාපත්තිසාධාරණං කත්වා යොජෙත්වා දස්සිතාය එව කම්මවාචාය නානාවත්ථුකාහිපි ආපත්තීහි වුට්ඨානසම්භවතො සායෙවෙත්ථ කම්මවාචා අලන්ති.
และในมิสสกสมโอธานนี้ แม้ด้วยคำว่า 'ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัวมีวัตถุต่างกัน' ก็ดี แม้ด้วยคำว่า 'ต้องอาบัติสังฆาทิเสส' ก็ดี โดยนัยที่กล่าวแล้วในก่อนอย่างนี้ จะประกอบเข้าแม้ด้วยอำนาจแห่งวัตถุ แม้ด้วยอำนาจแห่งโคตร แม้ด้วยอำนาจแห่งชื่อ หรือแม้ด้วยอำนาจแห่งอาบัติ เพื่อทำกรรมก็ย่อมควรโดยแท้ เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจักไม่ประกอบกรรมวาจาแสดงไว้ในที่นี้โดยแผนกหนึ่ง เพราะด้วยกรรมวาจาที่ข้าพเจ้าทำให้เป็นของทั่วไปแก่อาบัติทั้งปวงแล้วประกอบแสดงไว้ในก่อนนั่นเอง ย่อมสามารถจะออกจากอาบัติแม้ที่มีวัตถุต่างกันได้ กรรมวาจานั้นนั่นแล ย่อมเพียงพอในมิสสกสมโอธานนี้

මිස්සකසමොධානපරිවාසකථා නිට්ඨිතා.
เรื่องปริวาสสมโอธานแบบมิสสกะ จบแล้ว

246. සචෙ කොචි භික්ඛු පරිවසන්තො විබ්භමති, සාමණෙරො වා හොති, විබ්භමන්තස්ස සාමණෙරස්ස ච පරිවාසො න රුහති. සො චෙ පුන උපසම්පජ්ජති, තස්ස තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, අවසෙසො පරිවසිතබ්බො. සචෙපි මානත්තාරහො මානත්තං චරන්තො අබ්භානාරහො වා විබ්භමති, සාමණෙරො වා හොති, සො චෙ පුන උපසම්පජ්ජති, තස්ස තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, යං මානත්තං දින්නං, සුදින්නං, යං මානත්තං චිණ්ණං, තං සුචිණ්ණං, සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බො.
๒๔๖. ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสแล้วลาสิกขาไป หรือเป็นสามเณร ปริวาสของภิกษุผู้ลาสิกขาไปและสามเณรนั้นย่อมไม่นับ (ไม่ขึ้น) ถ้าภิกษุนั้นกลับอุปสมบทอีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่แก่ภิกษุนั้น ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว ปริวาสที่เหลือพึงอยู่ แม้ถ้าภิกษุผู้ควรแก่มานัตกำลังประพฤติมานัตอยู่ หรือผู้ควรแก่อัพภานแล้วลาสิกขาไป หรือเป็นสามเณร ถ้าภิกษุนั้นกลับอุปสมบทอีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่แก่ภิกษุนั้น ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว มานัตใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว มานัตใดที่ประพฤติแล้ว มานัตนั้นชื่อว่าประพฤติดีแล้ว ภิกษุนั้นพึงได้รับการอัพภาน

සචෙ කොචි භික්ඛු පරිවසන්තො උම්මත්තකො හොති ඛිත්තචිත්තො වෙදනාට්ටො, උම්මත්තකස්ස ඛිත්තචිත්තස්ස වෙදනාට්ටස්ස ච පරිවාසො න රුහති. සො චෙ පුන අනුම්මත්තකො හොති අඛිත්තචිත්තො අවෙදනාට්ටො, තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, අවසෙසො පරිවසිතබ්බො. මානත්තාරහාදීසුපි එසෙව නයො.
ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสแล้วเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน หรือถูกเวทนาครอบงำ ปริวาสของภิกษุผู้เป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน และถูกเวทนาครอบงำนั้นย่อมไม่นับ (ไม่ขึ้น) ถ้าภิกษุนั้นกลับเป็นผู้ไม่บ้า มีจิตไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถูกเวทนาครอบงำอีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่ ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว ปริวาสที่เหลือพึงอยู่ แม้ในกรณีผู้ควรแก่มานัตเป็นต้น ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน

සචෙ කොචි පරිවසන්තො උක්ඛිත්තකො හොති, උක්ඛිත්තකස්ස පරිවාසො න රුහති. සචෙ පුන ඔසාරීයති, තස්ස තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, අවසෙසො පරිවසිතබ්බො. මානත්තාරහාදීසුපි එසෙව නයො.
ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสแล้วถูกยกวัตร ปริวาสของภิกษุผู้ถูกยกวัตรนั้นย่อมไม่นับ (ไม่ขึ้น) ถ้าภิกษุนั้นกลับได้รับการเรียกเข้าหมู่ (ระงับอุกเขปนียกรรม) อีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่แก่ภิกษุนั้น ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว ปริวาสที่เหลือพึงอยู่ แม้ในกรณีผู้ควรแก่มานัตเป็นต้น ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน

සචෙ කස්සචි භික්ඛුනො ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභවති, තස්ස සායෙව උපජ්ඣා, සායෙව උපසම්පදා, පුන උපජ්ඣා න ගහෙතබ්බා, උපසම්පදා ච න කාතබ්බා, භික්ඛුඋපසම්පදතො පභුති යාව වස්සගණනා, සායෙව වස්සගණනා[Pg.380], න ඉතො පට්ඨාය වස්සගණනා කාතබ්බා. අප්පතිරූපං දානිස්සා භික්ඛූනං මජ්ඣෙ වසිතුං, තස්මා භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා භික්ඛුනීහි සද්ධිං වසිතබ්බං. යා දෙසනාගාමිනියො වා වුට්ඨානගාමිනියො වා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණා, තාසං භික්ඛුනීහි කාතබ්බං, විනයකම්මමෙව භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ කාතබ්බං. යා පන භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා සුක්කවිස්සට්ඨිආදිකා ආපත්තියො, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්ති, ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ තා ආපත්තියො වුට්ඨිතාව හොන්ති, පුන පකතිලිඞ්ගෙ උප්පන්නෙපි තාහි ආපත්තීහි තස්ස අනාපත්තියෙව. භික්ඛුනියා පුරිසලිඞ්ගෙ පාතුභූතෙපි එසෙව නයො. වුත්තඤ්චෙතං –
ถ้าเพศหญิงปรากฏแก่ภิกษุบางรูป อุปัชฌาย์ของภิกษุนั้นก็ยังคงเป็นรูปเดิม อุปสมบทของภิกษุนั้นก็ยังคงเป็นอันเดิม ไม่พึงถืออุปัชฌาย์ใหม่ และไม่พึงทำอุปสมบทใหม่ การนับพรรษาตั้งแต่เมื่ออุปสมบทเป็นภิกษุนั้นแหละ ยังคงเป็นการนับพรรษาเดิม ไม่พึงนับพรรษาใหม่ตั้งแต่การเปลี่ยนเพศนี้เป็นต้นไป บัดนี้ไม่สมควรที่ผู้นั้นจะอยู่ในท่ามกลางภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้น พึงไปสู่วิหารของภิกษุณีแล้วอยู่ร่วมกับภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย คืออาบัติที่พึงแสดง (เทศนาคามินี) หรืออาบัติที่พึงออกจากอาบัติ (วุฏฐานคามินี) อาบัติเหล่านั้นพึงทำวินัยกรรมกับภิกษุณีทั้งหลาย และพึงทำในสำนักของภิกษุณีทั้งหลายเท่านั้น ส่วนอาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่ไม่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย เช่น อาบัติปล่อยน้ำอสุจิเป็นต้น อาบัติเหล่านั้นไม่เป็นอาบัติ เมื่อเพศเปลี่ยนไป อาบัติเหล่านั้นก็เป็นอันออกจากอาบัติแล้ว แม้เมื่อเพศเดิม (เพศชาย) ปรากฏขึ้นอีก อาบัติเหล่านั้นก็ยังคงไม่เป็นอาบัติแก่ภิกษุนั้น แม้ในกรณีที่เพศชายปรากฏแก่ภิกษุณี ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า

‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං හොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ තංයෙව උපජ්ඣං, තංයෙව උපසම්පදං, තානියෙව වස්සානි භික්ඛුනීහි සඞ්ගමිතුං, යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණා, තා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං. යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්ති.
สมัยนั้นแล เพศหญิงได้ปรากฏแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุปัชฌาย์นั้นแหละ อุปสมบทนั้นแหละ และพรรษาเหล่านั้นแหละ ให้อยู่ร่วมกับภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย เราอนุญาตให้ออกจากอาบัติเหล่านั้นในสำนักของภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่ไม่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติเหล่านั้นไม่เป็นอาบัติ

‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරිස්සා භික්ඛුනියා පුරිසලිඞ්ගං පාතුභූතං හොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ තංයෙව උපජ්ඣං, තංයෙව උපසම්පදං, තානියෙව වස්සානි භික්ඛූහි සඞ්ගමිතුං, යා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි සාධාරණා, තා ආපත්තියො භික්ඛූනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං. යා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි අසාධාරණා, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තී’’ති (පාරා. 69).
สมัยนั้นแล เพศชายได้ปรากฏแก่ภิกษุณีรูปหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุปัชฌาย์นั้นแหละ อุปสมบทนั้นแหละ และพรรษาเหล่านั้นแหละ ให้อยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุณีทั้งหลายที่เป็นสาธารณะกับภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ออกจากอาบัติเหล่านั้นในสำนักของภิกษุทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุณีทั้งหลายที่ไม่เป็นสาธารณะกับภิกษุทั้งหลาย อาบัติเหล่านั้นไม่เป็นอาบัติแก่ภิกษุเหล่านั้น

247. අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 1.69) – ඉමෙසු ද්වීසු ලිඞ්ගෙසු පුරිසලිඞ්ගං උත්තමං, ඉත්ථිලිඞ්ගං හීනං, තස්මා පුරිසලිඞ්ගං බලවඅකුසලෙන අන්තරධායති, ඉත්ථිලිඞ්ගං දුබ්බලකුසලෙන පතිට්ඨාති. ඉත්ථිලිඞ්ගං පන අන්තරධායන්තං දුබ්බලඅකුසලෙන අන්තරධායති, පුරිසලිඞ්ගං බලවකුසලෙන පතිට්ඨාති. එවං උභයම්පි අකුසලෙන අන්තරධායති, කුසලෙන පටිලබ්භති.
๒๔๗. วินิจฉัยนอกพระบาลีในเรื่องนี้มีดังนี้: ในเพศทั้งสองนี้ เพศชายประเสริฐ เพศหญิงเลว เพราะฉะนั้น เพศชายย่อมอันตรธานไปด้วยอกุศลกรรมอันมีกำลัง เพศหญิงย่อมตั้งอยู่ด้วยกุศลกรรมอันอ่อนกำลัง ส่วนเพศหญิงเมื่ออันตรธานไป ย่อมอันตรธานไปด้วยอกุศลกรรมอันอ่อนกำลัง เพศชายย่อมตั้งอยู่ด้วยกุศลกรรมอันมีกำลัง อย่างนี้ แม้ทั้งสองอย่างย่อมอันตรธานไปด้วยอกุศลกรรม และย่อมได้คืนมาด้วยกุศลกรรม

තත්ථ [Pg.381] සචෙ ද්වින්නං භික්ඛූනං එකතො සජ්ඣායං වා ධම්මසාකච්ඡං වා කත්වා එකාගාරෙ නිපජ්ජිත්වා නිද්දං ඔක්කන්තානං එකස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභවති, උභින්නම්පි සහසෙය්‍යාපත්ති හොති. සො චෙ පටිබුජ්ඣිත්වා අත්තනො විප්පකාරං දිස්වා දුක්ඛී දුම්මනො රත්තිභාගෙයෙව ඉතරස්ස ආරොචෙය්‍ය, තෙන සමස්සාසෙතබ්බො ‘‘හොතු මා චින්තයිත්ථ, වට්ටස්සෙවෙසො දොසො, සම්මාසම්බුද්ධෙන ද්වාරං දින්නං, භික්ඛු වා හොතු භික්ඛුනී වා, අනාවටො ධම්මො, අවාරිතො සග්ගමග්ගො’’ති. සමස්සාසෙත්වා එවං වත්තබ්බං ‘‘තුම්හෙහි භික්ඛුනුපස්සයං ගන්තුං වට්ටති, අත්ථි පන තෙ කාචි සන්දිට්ඨා භික්ඛුනියො’’ති. සචස්සා හොන්ති තාදිසා භික්ඛුනියො, ‘‘අත්ථී’’ති, නො චෙ හොන්ති, ‘‘නත්ථී’’ති වත්වා සො භික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘මම සඞ්ගහං කරොථ, ඉදානි මං පඨමං භික්ඛුනුපස්සයං නෙථා’’ති. තෙන භික්ඛුනා තං ගහෙත්වා තස්සා වා සන්දිට්ඨානං අත්තනො වා සන්දිට්ඨානං භික්ඛුනීනං සන්තිකං ගන්තබ්බං. ගච්ඡන්තෙන ච න එකකෙන ගන්තබ්බං, චතූහි පඤ්චහි භික්ඛූහි සද්ධිං ජොතිකඤ්ච කත්තරදණ්ඩකඤ්ච ගහෙත්වා සංවිදහනං පරිමොචෙත්වා ‘‘මයං අසුකං නාම ඨානං ගච්ඡාමා’’ති ගන්තබ්බං. සචෙ බහිගාමෙ දූරෙ විහාරො හොති, අන්තරාමග්ගෙ ගාමන්තරනදීපාරරත්තිවිප්පවාසගණඔහීයනාපත්තීහි අනාපත්ති. භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා තා භික්ඛුනියො වත්තබ්බා ‘‘අසුකං නාම භික්ඛුං ජානාථා’’ති? ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. තස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං, සඞ්ගහං දානිස්සා කරොථාති. තා චෙ ‘‘සාධු අය්‍යා, ඉදානි මයම්පි සජ්ඣායිස්සාම, ධම්මං සොස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙ’’ති වත්වා සඞ්ගහං කරොන්ති, ආරාධිකා ච හොන්ති සඞ්ගාහිකා ලජ්ජිනියො, තා කොපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න ගන්තබ්බං. ගච්ඡති චෙ, ගාමන්තරනදීපාරරත්තිවිප්පවාසගණඔහීයනාපත්තීහි න මුච්චති.
ในเรื่องนั้น ถ้าเมื่อภิกษุสองรูปทำการสาธยายหรือสนทนาธรรมร่วมกันแล้วนอนในอาคารเดียวกันจนหลับไป เพศหญิงปรากฏขึ้นแก่รูปหนึ่ง, ทั้งสองรูปย่อมต้องอาบัติสหเสยยา. ถ้าภิกษุนั้นตื่นขึ้นเห็นความวิปริตของตนแล้วเป็นทุกข์เสียใจ พึงบอกแก่อีกรูปหนึ่งในส่วนแห่งราตรีนั้นเอง, ภิกษุผู้ได้ยินนั้นพึงปลอบโยนว่า "ช่างเถิด อย่าคิดเลย นี่เป็นโทษของวัฏฏะเท่านั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ประทานช่องทางไว้แล้ว จะเป็นภิกษุหรือภิกษุณีก็ตาม พระธรรมไม่ปิดกั้น หนทางสวรรค์ไม่ปิดกั้น". ครั้นปลอบโยนแล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านควรไปสู่สำนักภิกษุณี, มีภิกษุณีบางรูปที่ท่านรู้จักบ้างหรือไม่?". ถ้าภิกษุณีเช่นนั้นมีแก่เธอ พึงกล่าวว่า "มี", ถ้าไม่มี พึงกล่าวว่า "ไม่มี" แล้วภิกษุนั้นพึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงสงเคราะห์ข้าพเจ้า, บัดนี้จงนำข้าพเจ้าไปสู่สำนักภิกษุณีก่อน". ภิกษุนั้นพึงพาเธอไปในสำนักของภิกษุณีที่เธอรู้จัก หรือที่ตนรู้จัก. และเมื่อไป ไม่ควรไปคนเดียว, พึงไปกับภิกษุสี่ห้ารูป ถือคบเพลิงและไม้เท้า ป้องกันอาบัติเพราะการนัดหมายแล้วกล่าวว่า "พวกเราจะไปสู่สถานที่ชื่อโน้น" แล้วจึงไป. ถ้าวิหารอยู่ไกลนอกหมู่บ้าน, ในระหว่างทางไม่ต้องอาบัติเพราะอาบัติที่เกิดจากการเข้าหมู่บ้านอื่น การข้ามแม่น้ำ การพักค้างคืน และการพลัดหลงจากหมู่คณะ. ไปถึงสำนักภิกษุณีแล้ว พึงกล่าวแก่ภิกษุณีเหล่านั้นว่า "ท่านทั้งหลายรู้จักภิกษุชื่อโน้นหรือไม่?". "รู้จัก เจ้าค่ะ". "เพศหญิงได้ปรากฏแก่ภิกษุนั้นแล้ว, บัดนี้ท่านทั้งหลายจงสงเคราะห์เธอเถิด". ถ้าภิกษุณีเหล่านั้นกล่าวว่า "ดีแล้ว เจ้าค่ะ, บัดนี้พวกเราก็จะสาธยายธรรม ฟังธรรม, ท่านทั้งหลายจงไปเถิด" แล้วทำการสงเคราะห์, และภิกษุณีเหล่านั้นเป็นผู้ยินดี เป็นผู้สงเคราะห์ เป็นผู้มีหิริ, ไม่ควรทำให้ภิกษุณีเหล่านั้นโกรธแล้วไปที่อื่น. ถ้าไป ย่อมไม่พ้นจากอาบัติที่เกิดจากการเข้าหมู่บ้านอื่น การข้ามแม่น้ำ การพักค้างคืน และการพลัดหลงจากหมู่คณะ.

සචෙ පන ලජ්ජිනියො හොන්ති, න සඞ්ගාහිකායො, අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙපි අලජ්ජිනියො හොන්ති, සඞ්ගහං පන කරොන්ති, තාපි පරිච්චජිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙ ලජ්ජිනියො ච සඞ්ගාහිකා ච, ඤාතිකා න හොන්ති, ආසන්නගාමෙ පන අඤ්ඤා ඤාතිකා හොන්ති පටිජග්ගනිකා, තාසම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතීති වදන්ති. ගන්ත්වා සචෙ භික්ඛුභාවෙපි නිස්සයපටිපන්නො, පතිරූපාය භික්ඛුනියා සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො, මාතිකා වා විනයො වා උග්ගහිතො සුග්ගහිතො, පුන උග්ගණ්හනකාරණං නත්ථි. සචෙ භික්ඛුභාවෙපි පරිසාවචරො, තස්ස සන්තිකෙයෙව උපසම්පන්නා [Pg.382] සූපසම්පන්නා, අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පුබ්බෙ තං නිස්සාය වසන්තෙහිපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පරිපුණ්ණවස්සසාමණෙරෙනපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ උපජ්ඣා ගහෙතබ්බා.
ส่วนถ้าภิกษุณีเหล่านั้นเป็นผู้มีหิริ แต่ไม่สงเคราะห์, ควรไปที่อื่นได้. แม้ถ้าเป็นผู้ไม่มีหิริ แต่ทำการสงเคราะห์, ก็ควรละภิกษุณีเหล่านั้นแล้วไปที่อื่นได้. ถ้าเป็นผู้มีหิริและทำการสงเคราะห์ แต่ไม่ใช่ญาติ, แต่ในหมู่บ้านใกล้เคียงมีภิกษุณีอื่นที่เป็นญาติซึ่งจะคอยดูแลได้, ท่านกล่าวว่า ควรไปในสำนักของภิกษุณีเหล่านั้นได้. ไปแล้ว ถ้าแม้ในขณะเป็นภิกษุได้ประพฤตินิสสัย, พึงถือเอานิสสัยในสำนักของภิกษุณีที่เหมาะสม, ถ้ามาติกาหรือวินัยได้เรียนมาดีแล้ว, ก็ไม่มีเหตุที่จะต้องเรียนซ้ำอีก. ถ้าแม้ในขณะเป็นภิกษุเป็นผู้มีบริษัทแวดล้อม, ผู้ที่อุปสมบทในสำนักของภิกษุนั้นก็เป็นผู้อุปสมบทดีแล้ว, พึงถือเอานิสสัยในสำนักของภิกษุอื่น. แม้ศิษย์ที่เคยอาศัยภิกษุนั้นอยู่ก่อน ก็พึงถือเอานิสสัยในสำนักของภิกษุอื่น. แม้สามเณรผู้มีอายุครบอุปสมบทแล้ว ก็พึงถืออุปัชฌาย์ในสำนักของภิกษุอื่น.

යං පනස්ස භික්ඛුභාවෙ අධිට්ඨිතං තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, තං අධිට්ඨානං විජහති, පුන අධිට්ඨාතබ්බං. සඞ්කච්චිකා ච උදකසාටිකා ච ගහෙතබ්බා. යං අතිරෙකචීවරං වා අතිරෙකපත්තො වා විනයකම්මං කත්වා ඨපිතො හොති, තම්පි සබ්බං විනයකම්මං විජහති, පුන කාතබ්බං. පටිග්ගහිතතෙලමධුඵාණිතාදීනිපි පටිග්ගහණං විජහන්ති. සචෙ පටිග්ගහණතො සත්තමෙ දිවසෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පුන පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං වට්ටති. යං පන භික්ඛුකාලෙ අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සන්තකං පටිග්ගහිතං, තං පටිග්ගහණං න විජහති. යම්පි උභින්නං සාධාරණං අවිභජිත්වා ඨපිතං, තං පකතත්තො රක්ඛති. යං පන විභත්තං එතස්සෙව සන්තකං, තං පටිග්ගහණං විජහති. වුත්තඤ්චෙතං පරිවාරෙ –
ส่วนไตรจีวรและบาตรที่ภิกษุนั้นอธิษฐานไว้ในขณะเป็นภิกษุ, การอธิษฐานนั้นย่อมระงับไป, พึงอธิษฐานใหม่. พึงถือเอาผ้าพันอกและผ้าอาบน้ำ. ผ้าอติเรกจีวรหรือบาตรอติเรกใดที่ทำวินัยกรรมเก็บไว้, วินัยกรรมนั้นทั้งหมดก็ย่อมระงับไป, พึงทำใหม่. แม้น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อยเป็นต้นที่รับประเคนไว้ การรับประเคนก็ย่อมระงับไป. ถ้าเพศกลับในวันที่เจ็ดนับจากการรับประเคน, พึงรับประเคนใหม่แล้วใช้ได้เจ็ดวัน. ส่วนสิ่งของของภิกษุอื่นที่รับประเคนไว้ในขณะเป็นภิกษุ, การรับประเคนนั้นไม่ระงับไป. แม้สิ่งใดที่เป็นของสาธารณะแก่ภิกษุทั้งสองที่เก็บไว้โดยไม่แบ่ง, ภิกษุผู้มีเพศปกติย่อมรักษาไว้. ส่วนสิ่งใดที่แบ่งแล้วเป็นของภิกษุผู้กลับเพศนั้นเอง, สิ่งนั้นย่อมระงับการรับประเคนไป. และข้อนี้ได้กล่าวไว้ในปริวารว่า –

‘‘තෙලං මධු ඵාණිතඤ්චාපි සප්පිං, සාමං ගහෙත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය;
අවීතිවත්තෙ සත්තාහෙ, සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති;
පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 480);
น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย และเนยใส, ตนเองรับประเคนแล้วพึงเก็บไว้; เมื่อเจ็ดวันยังไม่ล่วงไป, เมื่อมีปัจจัย, ภิกษุผู้บริโภคย่อมต้องอาบัติ; ปัญหาข้อนี้บัณฑิตผู้ฉลาดทั้งหลายพิจารณาแล้ว.

ඉදඤ්හි ලිඞ්ගපරිවත්තනං සන්ධාය වුත්තං. පටිග්ගහණං නාම ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන, කාලකිරියාය, සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන, හීනායාවත්තනෙන, අනුපසම්පන්නස්ස දානෙන, අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙන, අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන ච විජහති. තස්මා සචෙපි හරීතකඛණ්ඩම්පි පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතමත්ථි, සබ්බමස්ස පටිග්ගහණං විජහති. භික්ඛුවිහාරෙ පන යං කිඤ්චිස්සා සන්තකං පටිග්ගහෙත්වා වා අප්පටිග්ගහෙත්වා වා ඨපිතං, සබ්බස්ස සාව ඉස්සරා, ආහරාපෙත්වා ගහෙතබ්බං. යං පනෙත්ථ ථාවරං තස්සා සන්තකං සෙනාසනං වා උපරොපකා වා, තෙ යස්සිච්ඡති, තස්ස දාතබ්බා. තෙරසසු සම්මුතීසු යා භික්ඛුකාලෙ ලද්ධා සම්මුති, සබ්බා පටිප්පස්සම්භති, පුරිමිකාය සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පච්ඡිමිකාය සෙනාසනෙ ගහිතෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුසඞ්ඝො චස්සා උප්පන්නලාභං දාතුකාමො හොති, අපලොකෙත්වා දාතබ්බො.
คำนี้กล่าวหมายถึงการกลับเพศ. ชื่อว่าการรับประเคนย่อมระงับไปด้วยการกลับเพศ, ด้วยการมรณภาพ, ด้วยการสละสิกขา, ด้วยการกลับเป็นคฤหัสถ์, ด้วยการให้แก่ผู้ไม่ใช่อุปสัมบัน, ด้วยการสละโดยไม่ห่วงใย, และด้วยการถูกชิงเอาไป. เพราะฉะนั้น แม้ถ้ามีเพียงชิ้นสมอที่รับประเคนแล้วเก็บไว้, การรับประเคนทั้งหมดของเธอย่อมระงับไป. ส่วนสิ่งของใดๆ ของภิกษุณีนั้นที่รับประเคนแล้วหรือไม่รับประเคนแล้วเก็บไว้ในวิหารของภิกษุ, ภิกษุณีนั้นเองเป็นเจ้าของทั้งหมด, พึงให้ขนมาแล้วถือเอา. ส่วนสิ่งใดที่เป็นของถาวรของภิกษุณีนั้นในวิหารของภิกษุนั้น เช่น เสนาสนะ หรือต้นไม้ที่ปลูกไว้, สิ่งเหล่านั้นพึงให้แก่ผู้ที่เธอต้องการ. ในสมมติสิบสามอย่าง สมมติใดที่ได้มาในขณะเป็นภิกษุ, สมมตินั้นทั้งหมดเป็นอันระงับไป, การรับเสนาสนะในพรรษาต้นเป็นอันระงับไป. ถ้าเพศกลับเมื่อรับเสนาสนะในพรรษาหลัง, และภิกษุสงฆ์ประสงค์จะให้ลาภที่เกิดขึ้นแก่ภิกษุณีนั้น, พึงบอกลาแล้วให้.

සචෙ භික්ඛුනීහි සාධාරණාය පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තස්ස ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පුන පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ මානත්තං චරන්තස්ස පරිවත්තති[Pg.383], පුන පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තස්ස පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. සචෙ අකුසලවිපාකෙ පරික්ඛීණෙ පක්ඛමානත්තකාලෙ පුනදෙව ලිඞ්ගං පරිවත්තති, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණෙ පක්ඛමානත්තෙ පරිවත්තති, භික්ඛූහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බන්ති.
ถ้าเพศของภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสเพราะอาบัติที่ปกปิดไว้ร่วมกับภิกษุณีกลับกลายไป พึงให้ปักขมานัตอีกนั่นแหละ. ถ้าเมื่อภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัต เพศกลับกลายไป พึงให้ปักขมานัตอีกนั่นแหละ. ถ้าเมื่อภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว เพศกลับกลายไป ภิกษุณีทั้งหลายพึงทำอัพภานกรรม. ถ้าเมื่อวิบากอกุศลสิ้นไป ในเวลาปักขมานัต เพศกลับกลายไปอีก พึงให้มานัต ๖ ราตรีเท่านั้น. ถ้าเมื่อประพฤติปักขมานัตแล้ว เพศกลับกลายไป ภิกษุทั้งหลายพึงทำอัพภานกรรม.

භික්ඛුනියා ලිඞ්ගපරිවත්තනෙපි වුත්තනයෙනෙව සබ්බො විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙ භික්ඛුනිකාලෙ ආපන්නා සඤ්චරිත්තාපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, පරිවාසදානං නත්ථි, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ පක්ඛමානත්තං චරන්තියා ලිඞ්ගං පරිවත්තති, න තෙනත්ථො, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තාය පරිවත්තති, පුන මානත්තං අදත්වා භික්ඛූහි අබ්භෙතබ්බො. අථ භික්ඛූහි මානත්තෙ අදින්නෙ පුන ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. අථ ඡාරත්තං මානත්තං චරන්තස්ස පුන පරිවත්තති, පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. චිණ්ණමානත්තස්ස පන ලිඞ්ගපරිවත්තෙ ජාතෙ භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. පුන පරිවත්තෙ ච ලිඞ්ගෙ භික්ඛුනිභාවෙ ඨිතායපි යා ආපත්තියො පුබ්බෙ පටිප්පස්සද්ධා, තා සුප්පටිප්පස්සද්ධා එවාති.
แม้ในการกลับกลายเพศของภิกษุณี พึงทราบวินิจฉัยทั้งหมดโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแหละ. แต่มีข้อพิเศษดังนี้ คือ ถ้าอาบัติสัญจริตที่ภิกษุณีต้องในสมัยเป็นภิกษุณีนั้นถูกปกปิดไว้ การให้ปริวาสไม่มี พึงให้มานัต ๖ ราตรีเท่านั้น. ถ้าเมื่อภิกษุณีกำลังประพฤติปักขมานัต เพศกลับกลายไป ปักขมานัตนั้นไม่มีประโยชน์ พึงให้มานัต ๖ ราตรีเท่านั้น. ถ้าเมื่อภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตแล้ว เพศกลับกลายไป ภิกษุทั้งหลายพึงอัพภานโดยไม่ต้องให้มานัตอีก. อนึ่ง ถ้าภิกษุทั้งหลายยังไม่ให้มานัต เพศกลับกลายไปอีก ภิกษุณีทั้งหลายพึงให้ปักขมานัตเท่านั้น. อนึ่ง ถ้าเมื่อภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัต ๖ ราตรี เพศกลับกลายไปอีก พึงให้ปักขมานัตเท่านั้น. แต่ถ้าเมื่อภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว เพศกลับกลายไปเป็นหญิง ภิกษุณีทั้งหลายพึงทำอัพภานกรรม. อนึ่ง แม้เมื่อเพศกลับกลายไปเป็นชายอีก และภิกษุณีนั้นยังคงอยู่ในเพศภิกษุณี อาบัติทั้งหลายที่ระงับแล้วแต่ก่อน ก็เป็นอันระงับดีแล้วนั่นเอง.

248. ඉතො පරං පාරිවාසිකාදීනං වත්තං දස්සයිස්සාම – පාරිවාසිකෙන (චූළව. අට්ඨ. 76) භික්ඛුනා උපජ්ඣායෙන හුත්වා න උපසම්පාදෙතබ්බං, වත්තං නික්ඛිපිත්වා පන උපසම්පාදෙතුං වට්ටති. ආචරියෙන හුත්වාපි කම්මවාචා න සාවෙතබ්බා, අඤ්ඤස්මිං අසති වත්තං නික්ඛිපිත්වා සාවෙතුං වට්ටති. ආගන්තුකානං නිස්සයො න දාතබ්බො. යෙහිපි පකතියාව නිස්සයො ගහිතො, තෙ වත්තබ්බා ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, අසුකත්ථෙරස්ස නාම සන්තිකෙ නිස්සයං ගණ්හථ, මය්හං වත්තං මා කරොථ, මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡථා’’ති. සචෙ එවං වුත්තෙපි කරොන්තියෙව, වාරිතකාලතො පට්ඨාය කරොන්තෙසුපි අනාපත්ති. අඤ්ඤො සාමණෙරොපි න ගහෙතබ්බො, උපජ්ඣං දත්වා ගහිතසාමණෙරොපි වත්තබ්බො ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, මය්හං වත්තං මා කරොථ, මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡථා’’ති. සචෙ එවං වුත්තෙපි කරොන්තියෙව, වාරිතකාලතො පට්ඨාය කරොන්තෙසුපි අනාපත්ති. න භික්ඛුනොවාදකසම්මුති සාදිතබ්බා, සම්මතෙනපි භික්ඛුනියො න ඔවදිතබ්බා, තස්මා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වත්තබ්බං ‘‘භන්තෙ, අහං විනයකම්මං කරොමි, භික්ඛුනොවාදකං [Pg.384] ජානාථා’’ති. පටිබලස්ස වා භික්ඛුස්ස භාරො කාතබ්බො. ආගතා භික්ඛුනියො ‘‘සඞ්ඝස්ස සන්තිකං ගච්ඡථ, සඞ්ඝො වො ඔවාදදායකං ජානිස්සතී’’ති වා ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, අසුකභික්ඛුස්ස නාම සන්තිකං ගච්ඡථ, සො වො ඔවාදං දස්සතී’’ති වා වත්තබ්බා.
๒๔๘. ต่อไปนี้ เราจักแสดงวัตรของภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสเป็นต้น คือ ภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสไม่พึงเป็นอุปัชฌาย์อุปสมบทกุลบุตร แต่เมื่อสละวัตรแล้ว ย่อมควรเพื่ออุปสมบทกุลบุตร. แม้เป็นอาจารย์ ก็ไม่พึงสวดกรรมวาจา เมื่อไม่มีผู้อื่น พึงสละวัตรแล้วสวดได้. ไม่พึงให้นิสัยแก่ภิกษุอาคันตุกะ. แม้ภิกษุทั้งหลายที่รับนิสัยไว้แล้วโดยปกติ พึงบอกภิกษุเหล่านั้นว่า "อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงรับนิสัยในสำนักของพระเถระชื่อโน้นเถิด อย่าทำวัตรแก่เรา อย่าถามเราในการเข้าไปสู่บ้าน". ถ้าแม้กล่าวอย่างนี้แล้ว พวกเขายังทำอยู่ ก็ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุผู้ปริวาสิกะ แม้เมื่อพวกเขายังทำอยู่ นับตั้งแต่เวลาที่ห้ามแล้ว. ไม่พึงรับสามเณรอื่น. แม้สามเณรที่รับไว้แล้วโดยให้อุปัชฌาย์ พึงบอกว่า "อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายอย่าทำวัตรแก่เรา อย่าถามเราในการเข้าไปสู่บ้าน". ถ้าแม้กล่าวอย่างนี้แล้ว พวกเขยังทำอยู่ ก็ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุผู้ปริวาสิกะ แม้เมื่อพวกเขายังทำอยู่ นับตั้งแต่เวลาที่ห้ามแล้ว. ไม่พึงยินดีสมมติภิกษุณีโอวาทกะ. แม้ภิกษุผู้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่พึงโอวาทภิกษุณี. ดังนั้น พึงบอกแก่ภิกษุสงฆ์ว่า "ท่านผู้เจริญ อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงทราบภิกษุผู้โอวาทภิกษุณีเถิด". หรือพึงมอบภาระแก่ภิกษุผู้สามารถ. พึงบอกภิกษุณีที่มาแล้วว่า "ท่านทั้งหลายจงไปสู่สำนักของสงฆ์เถิด สงฆ์จักทราบภิกษุผู้ให้โอวาทแก่ท่านทั้งหลาย" หรือ "อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงไปสู่สำนักของภิกษุชื่อโน้นเถิด ภิกษุนั้นจักให้โอวาทแก่ท่านทั้งหลาย".

යාය ආපත්තියා සඞ්ඝෙන පරිවාසො දින්නො හොති, සා ආපත්ති න ආපජ්ජිතබ්බා, අඤ්ඤා වා තාදිසිකා තතො වා පාපිට්ඨතරා, කම්මං න ගරහිතබ්බං, කම්මිකා න ගරහිතබ්බා, න පකතත්තස්ස භික්ඛුනො උපොසථො ඨපෙතබ්බො, න පවාරණා ඨපෙතබ්බා, පලිබොධත්ථාය වා පක්කොසනත්ථාය වා සවචනීයං න කාතබ්බං. පලිබොධත්ථාය හි කරොන්තො ‘‘අහං ආයස්මන්තං ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං සවචනීයං කරොමි, ඉමම්හා ආවාසා පරම්පි මා පක්කම, යාව න තං අධිකරණං වූපසන්තං හොතී’’ති එවං කරොති, පක්කොසනත්ථාය කරොන්තො ‘‘අහං තං සවචනීයං කරොමි, එහි මයා සද්ධිං විනයධරානං සම්මුඛීභාවං ගච්ඡාහී’’ති එවං කරොති, තදුභයම්පි න කාතබ්බං. විහාරෙ ජෙට්ඨකට්ඨානං න කාතබ්බං, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන වා ධම්මජ්ඣෙසකෙන වා න භවිතබ්බං, නපි තෙරසසු සම්මුතීසු එකසම්මුතිවසෙනපි ඉස්සරියකම්මං කාතබ්බං, ‘‘කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාසං, අහං තං වත්තුකාමො’’ති එවං පකතත්තස්ස ඔකාසො න කාරෙතබ්බො, වත්ථුනා වා ආපත්තියා වා න චොදෙතබ්බො, ‘‘අයං තෙ දොසො’’ති න සාරෙතබ්බො, භික්ඛූහි අඤ්ඤමඤ්ඤං යොජෙත්වා කලහො න කාරෙතබ්බො, සඞ්ඝත්ථෙරෙන හුත්වා පකතත්තස්ස භික්ඛුනො පුරතො න ගන්තබ්බං න නිසීදිතබ්බං, ද්වාදසහත්ථං උපචාරං මුඤ්චිත්වා එකකෙනෙව ගන්තබ්බඤ්චෙව නිසීදිතබ්බඤ්ච, යො හොති සඞ්ඝස්ස ආසනපරියන්තො සෙය්‍යාපරියන්තො විහාරපරියන්තො, සො තස්ස දාතබ්බො.
อาบัติใดที่สงฆ์ให้ปริวาสแล้ว ไม่พึงต้องอาบัตินั้น หรืออาบัติอื่นที่มีสภาพเช่นนั้น หรือที่เลวร้ายกว่านั้น ไม่พึงติเตียนกรรม ไม่พึงติเตียนภิกษุผู้ทำกรรม ไม่พึงงดอุโบสถแก่ภิกษุปกตัตตะ ไม่พึงงดปวารณา ไม่พึงทำสวัจนียกรรมเพื่อหน่วงเหนี่ยวไว้ หรือเพื่อเรียกตัวมา ด้วยว่า ผู้ที่ทำเพื่อหน่วงเหนี่ยวไว้ ย่อมทำอย่างนี้ว่า 'ข้าพเจ้าทำสวัจนียกรรมแก่ท่านในเรื่องนี้ ท่านอย่าไปจากอาวาสนี้แม้สู่ที่อื่น จนกว่าอธิกรณ์นั้นจะระงับ' ผู้ที่ทำเพื่อเรียกตัวมา ย่อมทำอย่างนี้ว่า 'ข้าพเจ้าทำสวัจนียกรรมแก่ท่าน ท่านจงมากับข้าพเจ้า ไปสู่สำนักของพระวินัยธรทั้งหลายเถิด' แม้ทั้งสองอย่างนั้นก็ไม่พึงทำ ไม่พึงดำรงตำแหน่งผู้ใหญ่ในวิหาร ไม่พึงเป็นผู้สวดพระปาติโมกข์ หรือเป็นผู้แสดงธรรมตามคำอาราธนา และไม่พึงทำกรรมที่เป็นใหญ่ แม้ด้วยอำนาจแห่งสมมติเพียงอย่างเดียวในบรรดาสมมติ ๑๓ ประการ ไม่พึงให้ภิกษุปกตัตตะขอโอกาสอย่างนี้ว่า 'ขอท่านผู้มีอายุจงให้โอกาสแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าใคร่จะกล่าวแก่ท่าน' ไม่พึงโจทด้วยวัตถุหรือด้วยอาบัติ ไม่พึงให้ระลึกว่า 'โทษนี้มีแก่ท่าน' ไม่พึงชักชวนภิกษุทั้งหลายให้ทะเลาะกันและกัน ไม่พึงเป็นพระสังฆเถระเดินไปข้างหน้า หรือนั่งข้างหน้าภิกษุปกตัตตะ พึงเว้นระยะห่าง ๑๒ ศอก แล้วเดินไปและนั่งแต่เพียงผู้เดียวเท่านั้น อาสนะอันเป็นที่สุด เสนาสนะอันเป็นที่สุด หรือวิหารอันเป็นที่สุดของสงฆ์มีอยู่เพียงใด พึงให้สิ่งนั้นแก่ภิกษุนั้น

තත්ථ ආසනපරියන්තො නාම භත්තග්ගාදීසු සඞ්ඝනවකාසනං, ස්වස්ස දාතබ්බො, තත්ථ නිසීදිතබ්බං. සෙය්‍යාපරියන්තො නාම සෙය්‍යානං පරියන්තො සබ්බලාමකං මඤ්චපීඨං. අයඤ්හි වස්සග්ගෙන අත්තනො පත්තට්ඨානෙ සෙය්‍යං ගහෙතුං න ලභති, සබ්බභික්ඛූහි විචිනිත්වා ගහිතාවසෙසා මඞ්ගුලගූථභරිතා වෙත්තලතාදිවිනද්ධා ලාමකසෙය්‍යාවස්ස දාතබ්බා. යථා ච සෙය්‍යා, එවං වසනආවාසොපි වස්සග්ගෙන අත්තනො පත්තට්ඨානෙ තස්ස න වට්ටති, සබ්බභික්ඛූහි විචිනිත්වා ගහිතාවසෙසා පන රජොහතභූමි ජතුකමූසිකභරිතා [Pg.385] පණ්ණසාලා අස්ස දාතබ්බා. සචෙ පකතත්තා සබ්බෙ රුක්ඛමූලිකා අබ්භොකාසිකා ච හොන්ති, ඡන්නං න උපෙන්ති, සබ්බෙපි එතෙහි විස්සට්ඨාවාසා නාම හොන්ති, තෙසු යං ඉච්ඡති, තං ලභති.
ในบรรดาที่สุด ๓ อย่างนั้น ที่สุดแห่งอาสนะ ได้แก่ อาสนะของภิกษุผู้ใหม่ที่สุดในสงฆ์ในโรงฉันเป็นต้น พึงให้อาสนะนั้นแก่ภิกษุนั้น พึงนั่งในที่สุดแห่งอาสนะนั้น. ที่สุดแห่งเสนาสนะ ได้แก่ ที่สุดแห่งเสนาสนะทั้งหลาย คือ เตียงและตั่งที่เลวที่สุด. เพราะภิกษุผู้ปริวาสิกะนี้ ย่อมไม่ได้เสนาสนะในที่ที่ตนพึงได้ตามพรรษา. เสนาสนะที่เลวที่สุดที่เหลือจากการเลือกและรับของภิกษุทั้งปวง ซึ่งเต็มไปด้วยมูลของตัวเรือด และผูกด้วยหวายเถาเป็นต้น พึงให้แก่ภิกษุนั้น. และเช่นเดียวกับเสนาสนะ อาวาสที่อยู่ก็ไม่ควรแก่ภิกษุนั้นในที่ที่ตนพึงได้ตามพรรษา. แต่บรรณศาลาที่เหลือจากการเลือกและรับของภิกษุทั้งปวง ซึ่งมีพื้นดินเต็มไปด้วยฝุ่น และเต็มไปด้วยค้างคาวและหนู พึงให้แก่ภิกษุนั้น. ถ้าภิกษุปกตัตตะทั้งหมดเป็นรุกขมูลิกะและเป็นอัพโภกาสิกะ ไม่เข้าไปในที่มุงบัง อาวาสทั้งหมดเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอาวาสที่ภิกษุเหล่านั้นสละแล้ว ภิกษุนั้นปรารถนาอาวาสใด ย่อมได้อาวาสนั้น.

වස්සූපනායිකදිවසෙ පච්චයං එකපස්සෙ ඨත්වා වස්සග්ගෙන ගණ්හිතුං ලභති, සෙනාසනං න ලභති, නිබද්ධවස්සාවාසිකං සෙනාසනං ගණ්හිතු කාමෙන වත්තං නික්ඛිපිත්වා ගහෙතබ්බං. ඤාතිපවාරිතට්ඨානෙ ‘‘එත්තකෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ආගච්ඡථා’’ති නිමන්තිතෙන ‘‘භන්තෙ, අසුකං නාම කුලං භික්ඛූ නිමන්තෙසි, එථ, තත්ථ ගච්ඡාමා’’ති එවං සංවිධාය භික්ඛූනං පුරෙසමණෙන වා පච්ඡාසමණෙන වා හුත්වා කුලානි න උපසඞ්කමිතබ්බානි, ‘‘භන්තෙ, අසුකස්මිං නාම ගාමෙ මනුස්සා භික්ඛූනං ආගමනං ඉච්ඡන්ති, සාධු වතස්ස, සචෙ තෙසං සඞ්ගහං කරෙය්‍යාථා’’ති එවං පනස්ස විනයපරියායෙන කථෙතුං වට්ටති. ආගතාගතානං ආරොචෙතුං හරායමානෙන ආරඤ්ඤිකධුතඞ්ගං න සමාදාතබ්බං. යෙනපි පකතියා සමාදින්නං, තෙන දුතියං භික්ඛුං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බං, න එකකෙන වත්ථබ්බං. තථා භත්තග්ගාදීසු ආසනපරියන්තෙ නිසජ්ජාය හරායමානෙන පිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගම්පි න සමාදාතබ්බං. යො පන පකතියාව පිණ්ඩපාතිකො, තස්ස පටිසෙධො නත්ථි, න ච තප්පච්චයා පිණ්ඩපාතො නීහරාපෙතබ්බො ‘‘මා මං ජානිංසූ’’ති. නීහටභත්තො හුත්වා විහාරෙයෙව නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්තො ‘‘රත්තියො ගණයිස්සාමි, ගච්ඡතො මෙ භික්ඛුං දිස්වා අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො සියා’’ති ඉමිනා කාරණෙන පිණ්ඩපාතො න නීහරාපෙතබ්බො, ‘‘මා මං එකභික්ඛුපි ජානාතූ’’ති ච ඉමිනා අජ්ඣාසයෙන විහාරෙ සාමණෙරෙහි පචාපෙත්වා භුඤ්ජිතුම්පි න ලභති, ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිතබ්බමෙව. ගිලානස්ස පන නවකම්මආචරියුපජ්ඣායකිච්චාදිපසුතස්ස වා විහාරෙයෙව අච්ඡිතුං වට්ටති.
ในวันเข้าพรรษา ย่อมได้เพื่อรับปัจจัยด้วยการเข้าพรรษา โดยยืนอยู่ ณ ที่ส่วนข้างหนึ่ง ย่อมไม่ได้เพื่อรับเสนาสนะ ผู้ปรารถนาจะรับเสนาสนะที่ได้อยู่จำพรรษาเป็นประจำ พึงวางวัตรแล้วจึงรับ ในที่ที่ญาติได้นิมนต์ไว้ อันผู้ที่ถูกนิมนต์ว่า “จงพาภิกษุจำนวนเท่านี้มาเถิด” พึงจัดแจงอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญ ตระกูลชื่อโน้นนิมนต์ภิกษุทั้งหลายแล้ว มาเถิด เราจักไปที่นั่น” ไม่พึงเข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย โดยเป็นภิกษุผู้นำหน้าหรือผู้ตามหลังภิกษุทั้งหลาย แต่พึงกล่าวโดยนัยแห่งพระวินัยอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายในบ้านชื่อโน้นปรารถนาการมาของภิกษุทั้งหลาย ถ้าท่านทั้งหลายพึงสงเคราะห์พวกเขา ก็จะเป็นการดี” อันผู้ละอายที่จะบอกแก่ภิกษุผู้มาแล้วๆ ไม่พึงสมาทานธุดงค์คืออรัญญิกังคะ แม้ภิกษุใดสมาทานเป็นปกติแล้ว ภิกษุนั้นพึงพาภิกษุรูปที่สองไปให้อรุณขึ้นในป่า ไม่พึงอยู่รูปเดียว อนึ่ง อันผู้ละอายที่จะนั่งในที่สุดแห่งอาสนะในโรงฉันเป็นต้น ก็ไม่พึงสมาทานธุดงค์คือบิณฑปาติกังคะ แต่ภิกษุใดเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นปกติอยู่แล้ว การห้ามย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น และไม่พึงให้บิณฑบาตนำออกไปเพราะเหตุนั้นว่า “ขออย่าให้ใครรู้จักเราเลย” เป็นผู้มีภัตอันนำออกไปแล้ว นั่งฉันอยู่ในวิหารนั่นเอง ไม่พึงให้บิณฑบาตนำออกไปเพราะเหตุนี้ว่า “เราจักนับราตรีทั้งหลาย ถ้าเราไปแล้วเห็นภิกษุแล้วไม่บอก การขาดราตรีพึงมีแก่เรา” และด้วยความตั้งใจอย่างนี้ว่า “ขออย่าให้ภิกษุแม้รูปเดียวรู้จักเราเลย” ก็ไม่พึงให้สามเณรทั้งหลายหุงต้มในวิหารแล้วฉัน พึงเข้าไปสู่บ้านเพื่อบิณฑบาตเท่านั้น แต่สำหรับภิกษุอาพาธ หรือผู้ขวนขวายในนวกรรม กิจของอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น พึงอยู่ในวิหารนั่นเอง

සචෙපි ගාමෙ අනෙකසතා භික්ඛූ විචරන්ති, න සක්කා හොති ආරොචෙතුං, ගාමකාවාසං ගන්ත්වා සභාගට්ඨානෙ වසිතුං වට්ටති. යස්මා ‘‘පාරිවාසිකෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ආගන්තුකෙන ආරොචෙතබ්බං, ආගන්තුකස්ස ආරොචෙතබ්බං, උපොසථෙ ආරොචෙතබ්බං, පවාරණාය ආරොචෙතබ්බං, සචෙ ගිලානො හොති, දූතෙනපි ආරොචෙතබ්බ’’න්ති (චූළව. 76) වුත්තං[Pg.386], තස්මා කඤ්චි විහාරං ගතෙන ආගන්තුකෙන තත්ථ භික්ඛූනං ආරොචෙතබ්බං. සචෙ සබ්බෙ එකට්ඨානෙ ඨිතෙ පස්සති, එකට්ඨානෙ ඨිතෙනෙව ආරොචෙතබ්බං. අථ රුක්ඛමූලාදීසු විසුං ඨිතා හොන්ති, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං, සඤ්චිච්ච අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො ච හොති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. අථ විචිනන්තො එකච්චෙ න පස්සති, රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං.
แม้ถ้าภิกษุเป็นร้อยๆ รูปเที่ยวไปในบ้าน ไม่สามารถจะบอกได้ พึงไปสู่อาวาสในหมู่บ้านแล้วอยู่ ณ ที่อันสมควร เพราะเหตุที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสพึงบอกแก่ภิกษุอาคันตุกะ, พึงบอกแก่ภิกษุอาคันตุกะ (อีกรูป), ในวันอุโบสถพึงบอก, ในวันปวารณาพึงบอก, ถ้าอาพาธ พึงให้ทูตบอก” เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสผู้ไปสู่วิหารใด พึงบอกแก่ภิกษุทั้งหลายในวิหารนั้น ถ้าเห็นภิกษุทั้งหมดตั้งอยู่ในที่เดียวกัน พึงบอกโดยยืนอยู่ในที่เดียวกันนั่นเอง แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายยืนแยกกันอยู่ ณ โคนไม้เป็นต้น พึงไปบอก ณ ที่นั้นๆ เมื่อจงใจไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรี และย่อมมีทุกกฏเพราะวัตรขาด แต่ถ้าค้นหาแล้วไม่เห็นภิกษุบางรูป ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด

ආගන්තුකස්සපි අත්තනො වසනවිහාරං ආගතස්ස එකස්ස වා බහූනං වා වුත්තනයෙනෙව ආරොචෙතබ්බං, රත්තිච්ඡෙදවත්තභෙදාපි චෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. සචෙ ආගන්තුකා මුහුත්තං විස්සමිත්වා වා අවිස්සමිත්වා එව වා විහාරමජ්ඣෙන ගච්ඡන්ති, තෙසම්පි ආරොචෙතබ්බං. සචෙ තස්ස අජානන්තස්සෙව ගච්ඡන්ති, අයඤ්ච ගතකාලෙ ජානාති, ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං, සම්පාපුණිතුං වා සාවෙතුං වා අසක්කොන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. යෙපි අන්තොවිහාරං අප්පවිසිත්වා උපචාරසීමං ඔක්කමිත්වා ගච්ඡන්ති, අයඤ්ච නෙසං ඡත්තසද්දං වා උක්කාසිතසද්දං වා ඛිපිතසද්දං වා සුත්වා ආගන්තුකභාවං ජානාති, ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං, ගතකාලෙ ජානන්තෙනපි අනුබන්ධිත්වා ආරොචෙතබ්බමෙව, සම්පාපුණිතුං අසක්කොන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. යොපි රත්තිං ආගන්ත්වා රත්තිංයෙව ගච්ඡති, සොපිස්ස රත්තිච්ඡෙදං කරොති, අඤ්ඤාතත්තා පන වත්තභෙදෙ දුක්කටං නත්ථි. සචෙ අජානිත්වාව අබ්භානං කරොති, අකතමෙව හොතීති කුරුන්දියං වුත්තං, තස්මා අධිකා රත්තියො ගහෙත්වා කාතබ්බං. අයං අපණ්ණකපටිපදා.
แม้แก่ภิกษุอาคันตุกะผู้มาสู่วิหารที่ตนอยู่รูปเดียวหรือหลายรูป พึงบอกโดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง การขาดราตรีและการขาดวัตรในเรื่องอาคันตุกะนี้ ก็พึงทราบโดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง ถ้าภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายพักชั่วครู่หนึ่ง หรือไม่พักเลย เดินผ่านกลางวิหารไป พึงบอกแก่ภิกษุเหล่านั้นด้วย ถ้าภิกษุเหล่านั้นไปโดยที่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นไม่รู้ และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้รู้ในเวลาที่ภิกษุเหล่านั้นไปแล้ว พึงไปบอก แก่ผู้ไม่สามารถจะตามทันหรือให้ได้ยิน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด แม้ภิกษุเหล่าใดไม่เข้าไปในวิหาร แต่ก้าวลงสู่เขตอุปจาระแล้วไป และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้ได้ยินเสียงร่ม เสียงไอ หรือเสียงจามของภิกษุเหล่านั้นแล้วรู้ว่าเป็นอาคันตุกะ พึงไปบอก แม้ผู้รู้ในเวลาที่ภิกษุเหล่านั้นไปแล้ว ก็พึงติดตามไปบอกนั่นเอง แก่ภิกษุผู้ไม่สามารถจะตามทัน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด แม้ภิกษุอาคันตุกะใดมาในเวลากลางคืนแล้วไปในเวลากลางคืนนั่นเอง ภิกษุอาคันตุกะนั้นก็ทำให้ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นขาดราตรี แต่เพราะไม่รู้ ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด ถ้าทำอัพภานโดยไม่รู้ ย่อมเป็นอันไม่ได้ทำ ดังที่กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที เพราะฉะนั้น พึงทำโดยนับราตรีที่เกินไป นี่คือปฏิปทาที่ไม่ผิดพลาด

නදීආදීසු නාවාය ගච්ඡන්තම්පි පරතීරෙ ඨිතම්පි ආකාසෙ ගච්ඡන්තම්පි පබ්බතතලඅරඤ්ඤාදීසු දූරෙ ඨිතම්පි භික්ඛුං දිස්වා සචෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති වවත්ථානං අත්ථි, නාවාදීහි ගන්ත්වා වා මහාසද්දං කත්වා වා වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා වා ආරොචෙතබ්බං, අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච. සචෙ වායමන්තොපි සම්පාපුණිතුං වා සාවෙතුං වා න සක්කොති, රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. සඞ්ඝසෙනාභයත්ථෙරො පන විසයාවිසයෙන කථෙති ‘‘විසයෙ කිර අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච හොති, අවිසයෙ පන උභයම්පි නත්ථී’’ති. කරවීකතිස්සත්ථෙරො ‘‘සමණො අයන්ති වවත්ථානමෙව පමාණං. සචෙපි අවිසයො හොති, වත්තභෙදෙ දුක්කටමෙව නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොතියෙවා’’ති ආහ.
แม้เห็นภิกษุผู้กำลังไปทางเรือในแม่น้ำเป็นต้น ผู้ยืนอยู่ฝั่งตรงข้าม ผู้กำลังไปในอากาศ หรือผู้ยืนอยู่ไกลบนยอดเขาและในป่าเป็นต้น ถ้ามีการกำหนดรู้ว่า 'เป็นภิกษุ' พึงไปบอกโดยทางเรือเป็นต้น หรือโดยทำเสียงดัง หรือโดยติดตามไปอย่างรวดเร็ว สำหรับผู้ไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ ถ้าแม้พยายามแล้วก็ไม่สามารถจะตามทันหรือให้ได้ยิน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ แต่พระสังฆเสนาภยเถระกล่าวโดยนัยแห่งวิสัยและอวิสัยว่า 'ในวิสัยที่พึงบอกได้ สำหรับผู้ไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ แต่ในอวิสัย ย่อมไม่มีทั้งสองอย่าง' พระกรวีติกัสสเถระกล่าวว่า 'การกำหนดรู้ว่า นี่คือสมณะ นั่นแหละเป็นประมาณ แม้หากเป็นอวิสัย ก็ย่อมไม่มีอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติเท่านั้น แต่การขาดราตรีย่อมมีแน่นอน'

උපොසථදිවසෙ [Pg.387] ‘‘උපොසථං සම්පාපුණිස්සාමා’’ති ආගන්තුකා භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, ඉද්ධියා ගච්ඡන්තාපි උපොසථභාවං ඤත්වා ඔතරිත්වා උපොසථං කරොන්ති, තස්මා ආගන්තුකසොධනත්ථං උපොසථදිවසෙපි ආරොචෙතබ්බං. පවාරණායපි එසෙව නයො. ගන්තුං අසමත්ථෙන ගිලානෙන භික්ඛුං පෙසෙත්වා ආරොචාපෙතබ්බං, අනුපසම්පන්නං පෙසෙතුං න වට්ටති.
ในวันอุโบสถ ภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายย่อมมาด้วยตั้งใจว่า 'เราจักไปให้ทันอุโบสถ' แม้ภิกษุผู้ไปด้วยฤทธิ์ก็รู้ความเป็นวันอุโบสถแล้วลงมาทำอุโบสถ เพราะฉะนั้น เพื่อชำระอาคันตุกะ พึงบอกแม้ในวันอุโบสถ ในวันปวารณาก็มีนัยอย่างเดียวกันนี้ ภิกษุผู้อาพาธไม่สามารถจะไปได้เอง พึงส่งภิกษุอื่นไปบอก ไม่ควรส่งอนุปสัมบันไป

න පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා සභික්ඛුකා ආවාසා වා අනාවාසා වා අභික්ඛුකො නානාසංවාසකෙහි වා සභික්ඛුකො ආවාසො වා අනාවාසො වා ගන්තබ්බො අඤ්ඤත්‍ර පකතත්තෙන අඤ්ඤත්‍ර අන්තරායා. යත්ථ හි එකොපි භික්ඛු නත්ථි, තත්ථ න වසිතබ්බං. න හි තත්ථ වුත්ථරත්තියො ගණනූපිකා හොන්ති. දසවිධෙ අන්තරායෙ පන සචෙපි රත්තියො ගණනූපිකා න හොන්ති, අන්තරායතො පරිමුච්චනත්ථාය ගන්තබ්බමෙව. තෙන වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර අන්තරායා’’ති. නානාසංවාසකෙහි සද්ධිං විනයකම්මං කාතුං න වට්ටති, තෙසං අනාරොචනෙපි රත්තිච්ඡෙදො නත්ථි, අභික්ඛුකාවාසසදිසමෙව හොති. තෙන වුත්තං ‘‘නානාසංවාසකෙහි වා සභික්ඛුකො’’ති.
ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ไม่พึงไปจากอาวาสที่มีภิกษุ หรือจากอนาวาส หรือจากอาวาสที่ไม่มีภิกษุ หรือจากอาวาสที่มีภิกษุต่างสังวาส หรือจากอนาวาสที่มีภิกษุต่างสังวาส ไปสู่อาวาสหรืออนาวาสที่มีภิกษุเป็นต้น เว้นแต่ไปกับภิกษุปกตัตตะ หรือเว้นแต่มีอันตราย เพราะในวิหารใดไม่มีภิกษุอยู่เลยแม้รูปเดียว ไม่พึงอยู่ในวิหารนั้น เพราะราตรีที่อยู่แล้วในที่นั้น ย่อมไม่มีภิกษุผู้คอยนับราตรีให้ แต่เมื่อมีอันตราย 10 อย่าง แม้จะไม่มีภิกษุผู้นับราตรีให้ ก็พึงไปเพื่อพ้นจากอันตรายนั้นได้ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า 'เว้นแต่มีอันตราย' การทำวินัยกรรมร่วมกับภิกษุต่างสังวาสไม่ควร แม้ไม่บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ก็ไม่มีการขาดราตรี ย่อมเป็นเหมือนกับอาวาสที่ไม่มีภิกษุอยู่ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า 'หรืออาวาสที่มีภิกษุอยู่กับภิกษุต่างสังวาส'

න පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පකතත්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකච්ඡන්නෙ ආවාසෙ වා අනාවාසෙ වා වත්ථබ්බං. තත්ථ ආවාසො නාම වසනත්ථාය කතසෙනාසනං. අනාවාසො නාම චෙතියඝරං බොධිඝරං සම්මුඤ්ජනීඅට්ටකො දාරුඅට්ටකො පානීයමාළො වච්චකුටි ද්වාරකොට්ඨකොති එවමාදි. ‘‘එතෙසු යත්ථ කත්ථචි එකච්ඡන්නෙ ඡදනතො උදකපතනට්ඨානපරිච්ඡින්නෙ ඔකාසෙ උක්ඛිත්තකොව වසිතුං න ලභති, පාරිවාසිකො පන අන්තොආවාසෙයෙව න ලභතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං අවිසෙසෙන ‘‘උදකපාතෙන වාරිත’’න්ති වුත්තං. කුරුන්දියං පන ‘‘එතෙසු එත්තකෙසු පඤ්චවණ්ණච්ඡදනබද්ධට්ඨානෙසු පාරිවාසිකස්ස ච උක්ඛිත්තකස්ස ච පකතත්තෙන සද්ධිං උදකපාතෙන වාරිත’’න්ති වුත්තං. තස්මා නානූපචාරෙපි එකච්ඡන්නෙ න වට්ටති. සචෙ පනෙත්ථ තදහුපසම්පන්නෙපි පකතත්තෙ පඨමං පවිසිත්වා නිපන්නෙපි සට්ඨිවස්සිකොපි පාරිවාසිකො පච්ඡා පවිසිත්වා ජානන්තො නිපජ්ජති, රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච, අජානන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. සචෙ පන තස්මිං නිසින්නෙ පච්ඡා පකතත්තො [Pg.388] පවිසිත්වා නිපජ්ජති, පාරිවාසිකො ච ජානාති, රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච. නො චෙ ජානාති, රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං.
ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงอยู่ร่วมกับภิกษุปกตัตตะในอาวาสหรืออนาวาสที่มีหลังคาเดียวกัน ในคำนั้น อาวาส หมายถึงเสนาสนะที่สร้างไว้เพื่อเป็นที่อยู่ อนาวาส หมายถึงเรือนเจดีย์ เรือนโพธิ์ หอเก็บไม้กวาด หอเก็บฟืน ซุ้มน้ำ ส้วม ซุ้มประตู เป็นต้น ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'ในบรรดาอาวาสเป็นต้นเหล่านั้น ในที่ใดที่หนึ่งซึ่งมีหลังคาเดียวกัน อันกำหนดด้วยที่น้ำชายคาตก ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเท่านั้นไม่พึงอยู่ได้ แต่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงอยู่ได้เฉพาะภายในอาวาสเท่านั้น' ในมหาอรรถกถากล่าวไว้โดยไม่จำกัดว่า 'ห้ามด้วยที่น้ำชายคาตก' แต่ในคุรุนทีกล่าวว่า 'ในที่ที่มุงด้วยหลังคา 5 ชนิดเหล่านี้ ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสและภิกษุผู้ถูกยกวัตร ห้ามอยู่ร่วมกับภิกษุปกตัตตะด้วยที่น้ำชายคาตก' เพราะฉะนั้น แม้ในที่ที่มีบริเวณต่างกันแต่มีหลังคาเดียวกัน ก็ไม่ควร หากในอาวาสนี้ ภิกษุปกตัตตะแม้ที่อุปสมบทในวันนั้นเข้าไปนอนก่อนแล้ว ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสแม้มีพรรษา 60 เข้าไปนอนทีหลังโดยรู้ตัว ราตรีก็ขาดและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ หากไม่รู้ ราตรีก็ขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นนั่งอยู่ก่อนแล้ว ภิกษุปกตัตตะเข้าไปนอนทีหลัง และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสรู้ตัว ราตรีก็ขาดและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ หากไม่รู้ ราตรีก็ขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ

පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පකතත්තං භික්ඛුං තදහුපසම්පන්නම්පි දිස්වා ආසනා වුට්ඨාතබ්බං, වුට්ඨාය ච ‘‘අහං ඉමිනා සුඛනිසින්නො වුට්ඨාපිතො’’ති පරම්මුඛෙනපි න ගන්තබ්බං, ‘‘ඉදං ආචරිය ආසනං, එත්ථ නිසීදථා’’ති එවං පකතත්තො භික්ඛු ආසනෙන නිමන්තෙතබ්බොයෙව. නවකෙන පන ‘‘මහාථෙරං ඔබද්ධං කරොමී’’ති පාරිවාසිකත්ථෙරස්ස සන්තිකං න ගන්තබ්බං. පාරිවාසිකෙන පකතත්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං න එකාසනෙ නිසීදිතබ්බං, න නීචෙ ආසනෙ නිසින්නෙ උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ඡමායං නිසින්නෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, ද්වාදසහත්ථං පන උපචාරං මුඤ්චිත්වා නිසීදිතුං වට්ටති. පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පකතත්තෙන සද්ධිං න එකචඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න නීචෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තෙ උච්චෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න ඡමායං චඞ්කමන්තෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං. එත්ථ පන අකතපරිච්ඡෙදාය භූමියා චඞ්කමන්තෙ පරිච්ඡෙදං කත්වා වාලුකං ආකිරිත්වා ආලම්බනං යොජෙත්වා කතචඞ්කමෙ නීචෙපි න චඞ්කමිතබ්බං, කො පන වාදො ඉට්ඨකචයෙන සම්පන්නෙ වෙදිකාපරික්ඛිත්තෙ. සචෙ පන පාකාරපරික්ඛිත්තො හොති, ද්වාරකොට්ඨකයුත්තො පබ්බතන්තරවනන්තරගුම්බන්තරෙසු වා සුප්පටිච්ඡන්නො, තාදිසෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතුං වට්ටති, අප්පටිච්ඡන්නෙපි උපචාරං මුඤ්චිත්වා වට්ටති.
ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสเห็นภิกษุปกตัตตะแม้ที่อุปสมบทในวันนั้นแล้ว พึงลุกจากอาสนะ และเมื่อลุกขึ้นแล้ว ไม่พึงหลีกไปเสียด้วยความขุ่นเคือง (หันหลังให้) ว่า 'เรานั่งสบายอยู่ ภิกษุรูปนี้ทำให้เราต้องลุกขึ้น' พึงนิมนต์ภิกษุปกตัตตะด้วยอาสนะว่า 'ท่านอาจารย์ อาสนะนี้ เชิญท่านนั่งบนอาสนะนี้เถิด' แต่ภิกษุบวชใหม่ไม่พึงเข้าไปหาภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่เป็นเถระด้วยคิดว่า 'เราจะทำความกังวลแก่พระมหาเถระ' ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงนั่งบนอาสนะเดียวกันกับภิกษุปกตัตตะ เมื่อภิกษุปกตัตตะนั่งบนอาสนะต่ำ ไม่พึงนั่งบนอาสนะสูง เมื่อภิกษุปกตัตตะนั่งบนพื้นดิน ไม่พึงนั่งบนอาสนะ แต่พึงนั่งได้โดยเว้นระยะ 12 ศอก ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงเดินจงกรมบนที่จงกรมเดียวกันกับภิกษุปกตัตตะ เมื่อภิกษุปกตัตตะเดินจงกรมบนที่จงกรมต่ำ ไม่พึงเดินจงกรมบนที่จงกรมสูง เมื่อภิกษุปกตัตตะเดินจงกรมบนพื้นดิน ไม่พึงเดินจงกรมบนที่จงกรม ในข้อนี้ เมื่อภิกษุปกตัตตะเดินจงกรมบนพื้นดินที่ไม่ได้กำหนดเขตไว้ แม้บนที่จงกรมที่กำหนดเขตไว้ โรยทราย และทำราวไว้แล้ว ก็ไม่พึงเดินจงกรม จะกล่าวไปไยถึงที่จงกรมที่ก่อด้วยอิฐและมีรั้วล้อมรอบ แต่ถ้าที่จงกรมนั้นมีกำแพงล้อมรอบ มีซุ้มประตู หรือปกปิดดีในระหว่างภูเขา ระหว่างป่า หรือระหว่างพุ่มไม้ พึงเดินจงกรมในที่จงกรมเช่นนั้นได้ แม้ในที่ที่ไม่ปกปิด ก็พึงเดินจงกรมได้โดยเว้นระยะ 12 ศอก

පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පාරිවාසිකවුඩ්ඪතරෙන භික්ඛුනා සද්ධිං මූලායපටිකස්සනාරහෙන මානත්තාරහෙන මානත්තචාරිකෙන අබ්භානාරහෙන භික්ඛුනා සද්ධිං න එකච්ඡන්නෙ ආවාසෙ වා අනාවාසෙ වා වත්ථබ්බං. එත්ථ පන සචෙ වුඩ්ඪතරෙ පාරිවාසිකෙ පඨමං නිපන්නෙ ඉතරො ජානන්තො පච්ඡා නිපජ්ජති, රත්තිච්ඡෙදො චස්ස හොති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. වුඩ්ඪතරස්ස පන රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. අජානිත්වා නිපජ්ජති, ද්වින්නම්පි වත්තභෙදො නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොති. අථ නවකපාරිවාසිකෙ පඨමං නිපන්නෙ වුඩ්ඪතරො පච්ඡා නිපජ්ජති, නවකො ච ජානාති, රත්ති චස්ස ඡිජ්ජති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං හොති. වුඩ්ඪතරස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදො. නො චෙ ජානාති, ද්වින්නම්පි වත්තභෙදො නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොති. සචෙ අපච්ඡාපුරිමං නිපජ්ජන්ති, වුඩ්ඪතරස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, ඉතරස්ස වත්තභෙදොපීති කුරුන්දියං වුත්තං.
ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ไม่พึงอยู่ในอาวาสหรืออนาวาสที่มีหลังคาเดียวกันร่วมกับภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่มีพรรษามากกว่า, ร่วมกับภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม, ผู้ควรแก่มานัต, ผู้กำลังประพฤติมานัต, หรือผู้ควรแก่อัพภาน. ในเรื่องนี้ หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่แก่พรรษากว่านอนก่อน ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้ใหม่กว่า) รู้อยู่แต่นอนทีหลัง ราตรีของภิกษุรูปนั้นย่อมขาด และเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. ส่วนภิกษุผู้แก่พรรษากว่า ราตรีขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. หากนอนโดยไม่รู้ วัตรของภิกษุทั้งสองไม่วิบัติ แต่ราตรีขาด. อนึ่ง หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่ใหม่กว่านอนก่อน ภิกษุผู้แก่พรรษากว่านอนทีหลัง และภิกษุผู้ใหม่รู้อยู่ ราตรีของภิกษุผู้ใหม่นั้นย่อมขาด และเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. ส่วนภิกษุผู้แก่พรรษากว่า ราตรีขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏ. หากไม่รู้ วัตรของภิกษุทั้งสองไม่วิบัติ แต่ราตรีขาด. หากนอนพร้อมกัน ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า ราตรีของภิกษุผู้แก่พรรษากว่าขาดเท่านั้น ส่วนภิกษุอีกรูปหนึ่ง ราตรีก็ขาดและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติด้วย.

ද්වෙ [Pg.389] පාරිවාසිකා සමවස්සා, එකො පඨමං නිපන්නො, එකො ජානන්තොව පච්ඡා නිපජ්ජති, රත්ති චස්ස ඡිජ්ජති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. පඨමං නිපන්නස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදො. සචෙ පච්ඡා නිපජ්ජන්තොපි න ජානාති, ද්වින්නම්පි වත්තභෙදො නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොති. සචෙ ද්වෙපි අපච්ඡාපුරිමං නිපජ්ජන්ති, ද්වින්නම්පි රත්තිච්ඡෙදොයෙව, න වත්තභෙදො. සචෙ හි ද්වෙ පාරිවාසිකා එකතො වසෙය්‍යුං, තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අජ්ඣාචාරං ඤත්වා අගාරවා වා විප්පටිසාරිනො වා හුත්වා තං වා ආපත්තිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තතො පාපිට්ඨතරං වා, විබ්භමෙය්‍යුං වා, තස්මා නෙසං සහසෙය්‍යා සබ්බපකාරෙන පටික්ඛිත්තා. මූලායපටිකස්සනාරහාදයො චෙත්ථ පාරිවාසිකානං පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතාති වෙදිතබ්බා. තස්මා පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා මූලායපටිකස්සනාරහෙන මානත්තාරහෙන මානත්තචාරිකෙන අබ්භානාරහෙන භික්ඛුනා සද්ධිං න එකාසනෙ නිසීදිතබ්බං, න නීචෙ ආසනෙ නිසින්නෙ උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ඡමාය නිසින්නෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න එකචඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න නීචෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තෙ උච්චෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න ඡමාය චඞ්කමන්තෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං.
ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสสองรูปมีพรรษาเท่ากัน รูปหนึ่งนอนก่อน อีกรูปหนึ่งรู้อยู่แต่นอนทีหลัง ราตรีของภิกษุรูปที่นอนทีหลังนั้นย่อมขาด และเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. ส่วนภิกษุรูปที่นอนก่อน ราตรีขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏ. หากแม้รูปที่นอนทีหลังไม่รู้ วัตรของภิกษุทั้งสองไม่วิบัติ แต่ราตรีขาด. หากภิกษุทั้งสองนอนพร้อมกัน ราตรีของภิกษุทั้งสองย่อมขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏ. เพราะว่า หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสสองรูปอยู่ร่วมกัน ภิกษุเหล่านั้นทราบความล่วงละเมิดของกันและกันแล้ว อาจเป็นผู้ไม่มีความเคารพ หรือมีความเดือดร้อนใจ แล้วพึงต้องอาบัตินั้น หรืออาบัติที่เลวทรามยิ่งกว่านั้น หรือพึงสึกไป เพราะฉะนั้น การนอนร่วมกันของภิกษุเหล่านั้นจึงถูกห้ามโดยประการทั้งปวง. และในที่นี้ พึงทราบว่า ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้น ตั้งอยู่ในฐานะเป็นปกตัตตภิกษุสำหรับภิกษุผู้ประพฤติปริวาสทั้งหลาย. เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ไม่พึงนั่งบนอาสนะเดียวกันกับภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม ผู้ควรแก่มานัต ผู้กำลังประพฤติมานัต และผู้ควรแก่อัพภาน, เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่งบนอาสนะต่ำ ไม่พึงนั่งบนอาสนะสูง, เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่งบนพื้นดิน ไม่พึงนั่งบนอาสนะ, ไม่พึงเดินจงกรมในที่จงกรมเดียวกัน, เมื่อภิกษุเหล่านั้นเดินจงกรมในที่จงกรมต่ำ ไม่พึงเดินจงกรมในที่จงกรมสูง, เมื่อภิกษุเหล่านั้นเดินจงกรมบนพื้นดิน ไม่พึงเดินจงกรมในที่จงกรม.

‘‘න, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා සාදිතබ්බං පකතත්තානං භික්ඛූනං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං ආසනාභිහාරො සෙය්‍යාභිහාරො පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පත්තචීවරපටිග්ගහණං නහානෙ පිට්ඨිපරිකම්මං, යො සාදියෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 75) වචනතො පකතත්තානං භික්ඛූනං ඨපෙත්වා නවකතරං පාරිවාසිකං අවසෙසානං අන්තමසො මූලායපටිකස්සනාරහාදීනම්පි අභිවාදනාදිං සාදියන්තස්ස දුක්කටං, සද්ධිවිහාරිකානම්පි සාදියන්තස්ස දුක්කටමෙව. තස්මා තෙ වත්තබ්බා ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, මය්හං වත්තං මා කරොථ, මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡථා’’ති. සචෙ සද්ධාපබ්බජිතා කුලපුත්තා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, තුම්හාකං විනයකම්මං කරොථා’’ති වත්වා වත්තං කරොන්ති, ගාමප්පවෙසනම්පි ආපුච්ඡන්තියෙව, වාරිතකාලතො පට්ඨාය අනාපත්ති.
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงยินดีการอภิวาท การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม การนำอาสนะมาให้ การนำที่นอนมาให้ น้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า ผ้าเช็ดเท้า การรับบาตรจีวร และการขัดหลังในเวลาอาบน้ำ ของพวกปกตัตตภิกษุ ภิกษุใดพึงยินดี ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลวรรค 75). จากพระดำรัสนั้น นอกจากปกตัตตภิกษุแล้ว แม้ภิกษุผู้ยินดีการอภิวาทเป็นต้นของภิกษุที่เหลือ จนถึงภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้น (ยกเว้นภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่ใหม่กว่า) ก็เป็นอาบัติทุกกฏ, แม้การยินดีของพวกสัทธิวิหาริก ก็เป็นอาบัติทุกกฏเช่นกัน. เพราะฉะนั้น พึงบอกสัทธิวิหาริกเหล่านั้นว่า "เรากำลังทำวินัยกรรม พวกเธออย่าทำวัตรแก่เรา อย่าถามเรื่องการเข้าบ้านกับเรา". หากกุลบุตรผู้บวชด้วยศรัทธากล่าวว่า "ท่านขอรับ ท่านจงทำวินัยกรรมของท่านเถิด" แล้วทำวัตรให้ และถามเรื่องการเข้าบ้านตามปกติ ตั้งแต่เวลาที่ห้ามเป็นต้นไป ไม่เป็นอาบัติ.

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං මිථූ යථාවුඩ්ඪං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං ආසනාභිහාරං සෙය්‍යාභිහාරං පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පත්තචීවරපටිග්ගහණං නහානෙ පිට්ඨිපරිකම්ම’’න්ති [Pg.390] (චූළව. 75) වචනතො පන පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං අඤ්ඤමඤ්ඤං යො යො වුඩ්ඪො, තෙන තෙන නවකතරස්ස අභිවාදනාදිං සාදිතුං වට්ටති.
แต่จากพระดำรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการอภิวาท การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม การนำอาสนะมาให้ การนำที่นอนมาให้ น้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า ผ้าเช็ดเท้า การรับบาตรจีวร และการขัดหลังในเวลาอาบน้ำ ตามลำดับพรรษาแก่กันและกัน ของพวกภิกษุผู้ประพฤติปริวาส" (จุลวรรค 75) ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสรูปใดรูปหนึ่งที่แก่พรรษากว่า ย่อมควรเพื่อจะยินดีการอภิวาทเป็นต้นของภิกษุรูปที่ใหม่กว่านั้นๆ.

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං පඤ්ච යථාවුඩ්ඪං උපොසථං පවාරණං වස්සිකසාටිකං ඔණොජනං භත්ත’’න්ති (චූළව. 75) වචනතො ඉමානි උපොසථාදීනි පඤ්ච පකතත්තෙහිපි සද්ධිං වුඩ්ඪපටිපාටියා කාතුං වට්ටති, තස්මා (චූළව. අට්ඨ. 75) පාතිමොක්ඛෙ උද්දිස්සමානෙ හත්ථපාසෙ නිසීදිතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘පාළියා අනිසීදිත්වා පාළිං විහාය හත්ථපාසං අමුඤ්චන්තෙන නිසීදිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. පාරිසුද්ධිඋපොසථෙ කරියමානෙ සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා තත්ථෙව නිසින්නෙන අත්තනො පාළියා පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො. පවාරණායපි සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා තත්ථෙව නිසින්නෙන අත්තනො පාළියා පවාරෙතබ්බං. සඞ්ඝෙන ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජියමානං වස්සිකසාටිකම්පි අත්තනො පත්තට්ඨානෙ ගහෙතුං වට්ටති.
จากพระดำรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุโบสถ การปวารณา ผ้าอาบน้ำฝน การสละอาหาร และการรับอาหาร ๕ อย่างนี้ ตามลำดับพรรษาแก่พวกภิกษุผู้ประพฤติปริวาส" (จุลวรรค 75) กิจ ๕ อย่างมีอุโบสถเป็นต้นนี้ แม้ทำร่วมกับพวกปกตัตตภิกษุ ก็ควรทำตามลำดับพรรษา. เพราะฉะนั้น เมื่อพระปาติโมกข์กำลังสวดอยู่ จึงควรนั่งในหัตถบาส. แต่ในคัมภีร์มหัปปัจจรีกล่าวว่า "ไม่พึงนั่งตามลำดับพรรษา (ของปกตัตตภิกษุ) พึงละลำดับพรรษาเสียแล้วนั่งโดยไม่ให้พ้นหัตถบาส". เมื่อกำลังทำปาริสุทธิอุโบสถ พึงนั่งในที่ของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ และเมื่อนั่งอยู่ในที่นั้นนั่นเอง พึงทำปาริสุทธิอุโบสถตามลำดับพรรษาของตน. แม้ในการปวารณา ก็พึงนั่งในที่ของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ และเมื่อนั่งอยู่ในที่นั้นนั่นเอง พึงปวารณาตามลำดับพรรษาของตน. แม้ผ้าอาบน้ำฝนที่สงฆ์ตีระฆังแล้วแบ่งให้ ก็ควรรับในลำดับที่มาถึงตน.

ඔණොජනන්ති විස්සජ්ජනං වුච්චති. සචෙ හි පාරිවාසිකස්ස ද්වෙ තීණි උද්දෙසභත්තාදීනි පාපුණන්ති, අඤ්ඤා චස්ස පුග්ගලිකභත්තපච්චාසා හොති, තානි පටිපාටියා ගහෙත්වා ‘‘භන්තෙ, හෙට්ඨා ගාහෙථ, අජ්ජ මය්හං භත්තපච්චාසා අත්ථි, ස්වෙව ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්වා විස්සජ්ජෙතබ්බානි. එවං තානි පුනදිවසෙසු ගණ්හිතුං ලභති. ‘‘පුනදිවසෙ සබ්බපඨමං තස්ස දාතබ්බ’’න්ති කුරුන්දියං වුත්තං. යදි පන න ගණ්හාති න විස්සජ්ජෙති, පුනදිවසෙ න ලභති. ඉදං ඔණොජනං නාම පාරිවාසිකස්සෙව ඔදිස්ස අනුඤ්ඤාතං. කස්මා? තස්ස හි සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසින්නස්ස භත්තග්ගෙ යාගුඛජ්ජකාදීනි පාපුණන්ති වා න වා, තස්මා ‘‘සො භික්ඛාහාරෙන මා කිලමිත්ථා’’ති ඉදමස්ස සඞ්ගහකරණත්ථාය ඔදිස්ස අනුඤ්ඤාතං.
คำว่า โอโณชน หมายถึง การสละ (การปล่อยผ่าน) ถ้าหากภิกษุผู้เข้าปริวาสได้รับอาหารที่จัดเฉพาะ (อุทเทสภัต) เป็นต้น สองหรือสามอย่าง และมีอาหารส่วนตัวที่คาดว่าจะได้รับอีก พึงรับอาหารเหล่านั้นตามลำดับแล้วกล่าวว่า ‘ท่านขอรับ โปรดรับไว้ข้างล่าง (ลำดับถัดไป) เถิด วันนี้อาตมามีอาหารที่คาดว่าจะได้รับแล้ว พรุ่งนี้อาตมาจะรับ’ แล้วพึงสละอาหารเหล่านั้น เมื่อสละเช่นนี้แล้ว พึงได้รับอาหารเหล่านั้นในวันถัดไป ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า ‘ในวันถัดไป พึงถวายแก่ภิกษุนั้นเป็นอันดับแรก’ แต่ถ้าไม่รับและไม่สละ ก็จะไม่ได้รับในวันถัดไป การสละอาหารนี้ อนุญาตไว้โดยมุ่งหมายถึงภิกษุผู้เข้าปริวาสเท่านั้น เพราะเหตุใด? เพราะว่าภิกษุผู้เข้าปริวาสนั้น เมื่อนั่งอยู่ในที่ของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ อาจได้รับหรือไม่ได้รับข้าวต้มของขบเคี้ยวเป็นต้นในโรงฉัน เพราะฉะนั้น เพื่อสงเคราะห์ภิกษุนั้นว่า ‘ขอภิกษุนั้นอย่าได้ลำบากด้วยภิกษาหารเลย’ จึงอนุญาตการสละอาหารนี้โดยมุ่งหมายถึงภิกษุนั้น

භත්තන්ති ආගතාගතෙහි වුඩ්ඪපටිපාටියා ගහෙත්වා ගන්තබ්බං විහාරෙ සඞ්ඝස්ස චතුස්සාලභත්තං. එතං යථාවුඩ්ඪං ලභති, පාළියා පන ගන්තුං වා ඨාතුං වා න ලභති, තස්මා පාළිතො ඔසක්කිත්වා හත්ථපාසෙ ඨිතෙන හත්ථං පසාරෙත්වා යථා සෙනො නිපතිත්වා ගණ්හාති, එවං ගණ්හිතබ්බං. ආරාමිකසමණුද්දෙසෙහි ආහරාපෙතුං න ලභති. සචෙ සයමෙව ආහරන්ති, වට්ටති. රඤ්ඤො මහාපෙළභත්තෙපි එසෙව නයො. චතුස්සාලභත්තෙ පන සචෙ ඔණොජනං කත්තුකාමො හොති, අත්තනො අත්ථාය උක්ඛිත්තෙ [Pg.391] පිණ්ඩෙ ‘‘අජ්ජ මෙ භත්තං අත්ථි, ස්වෙව ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්තබ්බං. ‘‘පුනදිවසෙ ද්වෙ පිණ්ඩෙ ලභතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. උද්දෙසභත්තාදීනිපි පාළිතො ඔසක්කිත්වාව ගහෙතබ්බානි, යත්ථ පන නිසීදාපෙත්වා පරිවිසන්ති, තත්ථ සාමණෙරානං ජෙට්ඨකෙන, භික්ඛූනං සඞ්ඝනවකෙන හුත්වා නිසීදිතබ්බං. ඉදං පාරිවාසිකවත්තං.
คำว่า ภัต หมายถึง อาหารที่ภิกษุผู้มาถึงแต่ละรูปพึงรับตามลำดับพรรษาแล้วไป คือ อาหารที่ถวายแก่สงฆ์ในโรงฉันสี่มุขในวิหาร อาหารนี้พึงได้รับตามลำดับพรรษา แต่ตามลำดับแถวแล้ว ไม่ได้รับอนุญาตให้ไปหรือยืน (เพื่อรับภัต) เพราะฉะนั้น พึงถอยจากลำดับแถวแล้วยืนอยู่ในหัตถบาส เหยียดมือออก พึงรับเหมือนเหยี่ยวโฉบลงรับ ไม่พึงให้คนวัดหรือสามเณรนำมาให้แทน ถ้าพวกเขานำมาให้เอง ก็ควร แม้ในอาหารที่พระราชาถวายในภาชนะใหญ่ ก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ในอาหารที่ถวายในโรงฉันสี่มุข ถ้าประสงค์จะสละ พึงกล่าวในก้อนข้าวที่ยกขึ้นเพื่อประโยชน์ของตนว่า ‘วันนี้อาตมามีอาหารแล้ว พรุ่งนี้อาตมาจะรับ’ ในคัมภีร์มหัปปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ในวันถัดไป พึงได้รับก้อนข้าวสองส่วน’ แม้อุทเทสภัตเป็นต้น ก็พึงรับโดยถอยจากลำดับแถวเท่านั้น แต่ในที่ที่ให้นั่งแล้วถวายอาหาร ในที่นั้น พึงนั่งโดยเป็นผู้ใหญ่ของสามเณร และเป็นผู้ใหม่ในสงฆ์ของภิกษุทั้งหลาย นี้คือวัตรของภิกษุผู้เข้าปริวาส

මූලායපටිකස්සනාරහානං මානත්තාරහානං මානත්තචාරිකානං අබ්භානාරහානඤ්ච ඉදමෙව වත්තන්ති වෙදිතබ්බං. මානත්තචාරිකස්ස වත්තෙ පන ‘‘දෙවසිකං ආරොචෙතබ්බ’’න්ති විසෙසො. රත්තිච්ඡෙදෙසු ච ‘‘තයො ඛො, උපාලි, පාරිවාසිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදා, සහවාසො විප්පවාසො අනාරොචනා’’ති (චූළව. 83) වචනතො ය්වායං ‘‘පකතත්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකච්ඡන්නෙ’’තිආදිනා නයෙන වුත්තො සහවාසො, යො ච එකස්සෙව වාසො, යා චායං ආගන්තුකාදීනං අනාරොචනා, එතෙසු තීසු එකෙනපි කාරණෙන පාරිවාසිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදො හොති.
พึงทราบว่าวัตรนี้แหละเป็นวัตรของภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม ผู้ควรแก่มานัต ผู้ประพฤติมานัต และผู้ควรแก่อัพภาน แต่ในวัตรของภิกษุผู้ประพฤติมานัต มีข้อแตกต่างคือ ‘พึงบอกทุกวัน’ และในเรื่องราตรีขาด ด้วยบทว่า ‘อุปาลี ราตรีขาดของภิกษุผู้เข้าปริวาสมี ๓ อย่าง คือ การอยู่ร่วม การอยู่ปราศจาก และการไม่บอก’ (จุลวรรค 83) นั้น การอยู่ร่วมที่กล่าวไว้ด้วยนัยมีอาทิว่า ‘กับภิกษุปกตัตตะในที่มุงบังเดียวกัน’ และการอยู่รูปเดียว (การอยู่ปราศจาก) และการไม่บอกแก่ภิกษุอาคันตุกะเป็นต้นเหล่านี้ ด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ อย่างนี้ ราตรีขาดของภิกษุผู้เข้าปริวาสย่อมมี

මානත්තචාරිකස්ස පන ‘‘චත්තාරො ඛො, උපාලි, මානත්තචාරිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදා, සහවාසො, විප්පවාසො, අනාරොචනා, ඌනෙ ගණෙ චරණ’’න්ති වචනතො ඉමෙසු චතූසු කාරණෙසු එකෙනපි රත්තිච්ඡෙදො හොති. ගණොති චෙත්ථ චත්තාරො වා අතිරෙකා වා. තස්මා සචෙපි තීහි භික්ඛූහි සද්ධිං වසති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙව.
แต่สำหรับภิกษุผู้ประพฤติมานัต ด้วยบทว่า ‘อุปาลี ราตรีขาดของภิกษุผู้ประพฤติมานัตมี ๔ อย่าง คือ การอยู่ร่วม การอยู่ปราศจาก การไม่บอก และการประพฤติในคณะที่หย่อน’ ด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ อย่างนี้ ราตรีขาดก็ย่อมมี คำว่า คณะ ในที่นี้หมายถึง ภิกษุสี่รูปหรือมากกว่านั้น เพราะฉะนั้น แม้ถ้าอยู่ร่วมกับภิกษุสามรูป ราตรีก็ย่อมขาดอยู่ดี

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

ගරුකාපත්තිවුට්ඨානවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยการออกจากครุกาบัติ จบลงแล้ว

33. කම්මාකම්මවිනිච්ඡයකථා
๓๓. เรื่องวินิจฉัยกรรมและอกรรม

249. කම්මාකම්මන්ති එත්ථ (පරි. 482-484) පන කම්මානි චත්තාරි – අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්මන්ති. ඉමානි චත්තාරි කම්මානි කතිහාකාරෙහි විපජ්ජන්ති? පඤ්චහාකාරෙහි විපජ්ජන්ති – වත්ථුතො වා ඤත්තිතො වා අනුස්සාවනතො වා සීමතො වා පරිසතො වා.
๒๔๙. ในคำว่า กรรมและอกรรมนี้ (ปริวาร 482-484) กรรมมี ๔ อย่าง คือ อปโลกนกรรม ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม และญัตติจตุตถกรรม กรรม ๔ อย่างเหล่านี้ ย่อมวิบัติด้วยเหตุเท่าไร? ย่อมวิบัติด้วยเหตุ ๕ อย่าง คือ โดยวัตถุบ้าง โดยญัตติบ้าง โดยอนุสาวนาบ้าง โดยสีมาบ้าง โดยบริษัทบ้าง

කථං [Pg.392] වත්ථුතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? සම්මුඛාකරණීයං කම්මං අසම්මුඛා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පටිපුච්ඡාකරණීයං කම්මං අපටිපුච්ඡා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පටිඤ්ඤාය කරණීයං කම්මං අපටිඤ්ඤාය කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. සතිවිනයාරහස්ස අමූළ්හවිනයං දෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අමූළ්හවිනයාරහස්ස තස්ස පාපියසිකකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. තස්ස පාපියසිකකම්මාරහස්ස තජ්ජනීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. තජ්ජනීයකම්මාරහස්ස නියස්සකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. නියස්සකම්මාරහස්ස පබ්බාජනීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පබ්බාජනීයකම්මාරහස්ස පටිසාරණීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පටිසාරණීයකම්මාරහස්ස උක්ඛෙපනීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. උක්ඛෙපනීයකම්මාරහස්ස පරිවාසං දෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පරිවාසාරහස්ස මූලාය පටිකස්සති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. මූලායපටිකස්සනාරහස්ස මානත්තං දෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. මානත්තාරහං අබ්භෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අබ්භානාරහං උපසම්පාදෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අනුපොසථෙ උපොසථං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අපවාරණාය පවාරෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පණ්ඩකං උපසම්පාදෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. ථෙය්‍යසංවාසකං, තිත්ථියපක්කන්තකං, තිරච්ඡානගතං, මාතුඝාතකං, පිතුඝාතකං, අරහන්තඝාතකං, භික්ඛුනිදූසකං, සඞ්ඝභෙදකං, ලොහිතුප්පාදකං, උභතොබ්‍යඤ්ජනකං, ඌනවීසතිවස්සං පුග්ගලං උපසම්පාදෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. එවං වත්ථුතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยวัตถุอย่างไร? ทำกรรมที่ควรทำต่อหน้าลับหลัง, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำกรรมที่ควรสอบถามโดยไม่สอบถาม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำกรรมที่ควรทำโดยปฏิญญาโดยไม่รับปฏิญญา, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ให้อมูฬหวินัยแก่ผู้ควรสติวินัย, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ผู้ควรอมูฬหวินัย, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำตัชชนียกรรมแก่ผู้ควรตัสสปาปิยสิกากรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำนิยัสสกกรรมแก่ผู้ควรตัชชนียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำปัพพาชนียกรรมแก่ผู้ควรนิยัสสกกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำปฏิสารณียกรรมแก่ผู้ควรปัพพาชนียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำอุกเขปนียกรรมแก่ผู้ควรปฏิสารณียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ให้ปริวาสแก่ผู้ควรอุกเขปนียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ชักเข้าหาอาบัติเดิมแก่ผู้ควรปริวาส, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ให้มานัตแก่ผู้ควรชักเข้าหาอาบัติเดิม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อัพภานผู้ควรมานัต, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อุปสมบทผู้ควรแก่อัพภาน, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำอุโบสถในวันมิใช่อุโบสถ, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ปวารณาในวันมิใช่วันปวารณา, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อุปสมบทบัณเฑาะก์, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อุปสมบทบุคคลผู้เป็นไถยสังวาส, ผู้เข้ารีตเดียรถีย์, สัตว์เดรัจฉาน, ผู้ฆ่ามารดา, ผู้ฆ่าบิดา, ผู้ฆ่าพระอรหันต์, ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี, ผู้ทำลายสงฆ์, ผู้ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิต, ผู้มีสองเพศ, ผู้มีอายุไม่ครบ ๒๐ ปี, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยวัตถุอย่างนี้.

කථං ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? පඤ්චහාකාරෙහි ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – වත්ථුං න පරාමසති, සඞ්ඝං න පරාමසති, පුග්ගලං න පරාමසති, ඤත්තිං න පරාමසති, පච්ඡා වා ඤත්තිං ඨපෙති. ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยญัตติอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยญัตติด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ ไม่ระบุวัตถุ, ไม่ระบุสงฆ์, ไม่ระบุบุคคล, ไม่ระบุญัตติ, หรือตั้งญัตติภายหลัง. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยญัตติด้วยอาการ ๕ อย่างเหล่านี้.

කථං අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? පඤ්චහාකාරෙහි අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – වත්ථුං න පරාමසති, සඞ්ඝං න පරාමසති, පුග්ගලං න පරාමසති, සාවනං හාපෙති, අකාලෙ වා සාවෙති. ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยอนุสาวนาอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยอนุสาวนาด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ ไม่ระบุวัตถุ, ไม่ระบุสงฆ์, ไม่ระบุบุคคล, สวดอนุสาวนาให้บกพร่อง, หรือสวดอนุสาวนาในเวลาไม่สมควร. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยอนุสาวนาด้วยอาการ ๕ อย่างเหล่านี้.

කථං සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – අතිඛුද්දකං සීමං සම්මන්නති, අතිමහතිං සීමං සම්මන්නති, ඛණ්ඩනිමිත්තං සීමං සම්මන්නති, ඡායානිමිත්තං සීමං සම්මන්නති, අනිමිත්තං සීමං [Pg.393] සම්මන්නති, බහිසීමෙ ඨිතො සීමං සම්මන්නති, නදියා සීමං සම්මන්නති, සමුද්දෙ සීමං සම්මන්නති, ජාතස්සරෙ සීමං සම්මන්නති, සීමාය සීමං සම්භින්දති, සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරති. ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยสีมาอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่าง คือ สมมติสีมาเล็กเกินไป, สมมติสีมาใหญ่เกินไป, สมมติสีมาที่มีนิมิตขาด, สมมติสีมาที่มีนิมิตเป็นเงา, สมมติสีมาที่ไม่มีนิมิต, ยืนอยู่นอกสีมาสมมติสีมา, สมมติสีมาในแม่น้ำ, สมมติสีมาในทะเล, สมมติสีมาในสระธรรมชาติ, สวดสมมติสีมาคาบเกี่ยวสีมาอื่น, สวดสมมติสีมาทับสีมาอื่น. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่างเหล่านี้.

කථං පරිසතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? ද්වාදසහි ආකාරෙහි පරිසතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – චතුවග්ගකරණීයෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා තෙ අනාගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො ආහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති.
กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยบริษัทอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยบริษัทด้วยอาการ ๑๒ อย่าง คือ ในกรรมที่สงฆ์จตุรวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นไม่มา, ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา, ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์จตุรวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว แต่ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา และภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์จตุรวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว และฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะมีผู้นำมาแล้ว แต่ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน.

පඤ්චවග්ගකරණෙ කම්මෙ…පෙ… දසවග්ගකරණෙ කම්මෙ…පෙ… වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ අනාගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො ආහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති. ඉමෙහි ද්වාදසහි ආකාරෙහි පරිසතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
ในกรรมที่สงฆ์ปัญจวรรคพึงทำ... ในกรรมที่สงฆ์ทศวรรคพึงทำ... ในกรรมที่สงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นไม่มา, ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา, ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว แต่ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา และภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว และฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะมีผู้นำมาแล้ว แต่ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยบริษัทด้วยอาการ ๑๒ อย่างเหล่านี้.

චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ චත්තාරො භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. පඤ්චවග්ගකරණෙ කම්මෙ පඤ්ච භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. දසවග්ගකරණෙ කම්මෙ දස භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ වීසති භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා [Pg.394] පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො.
ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๔ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๔ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม (เป็นองค์แห่งกรรม), ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๕ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๕ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม, ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๑๐ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๑๐ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม, ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๒๐ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๒๐ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม, ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม.

250. අපලොකනකම්මං කති ඨානානි ගච්ඡති? ඤත්තිකම්මං, ඤත්තිදුතියකම්මං, ඤත්තිචතුත්ථකම්මං කති ඨානානි ගච්ඡති? අපලොකනකම්මං පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති. ඤත්තිකම්මං නව ඨානානි ගච්ඡති. ඤත්තිදුතියකම්මං සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං සත්ත ඨානානි ගච්ඡති.
๒๕๐. อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะเท่าไร? ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุตถกรรม ย่อมถึงฐานะเท่าไร? อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙. ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗. ญัตติจตุตถกรรมย่อมถึงฐานะ ๗.

අපලොකනකම්මං කතමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං භණ්ඩුකම්මං බ්‍රහ්මදණ්ඩං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්චමං. අපලොකනකම්මං ඉමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති.
อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕ อย่างไร? คือ การรับเข้า (โอสารณะ), การขับออก (นิสสารณะ), การปลงผม (ภัณฑุกรรม), พรหมทัณฑ์, และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๕. อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕ อย่างเหล่านี้.

ඤත්තිකම්මං කතමානි නව ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං උපොසථං පවාරණං සම්මුතිං දානං පටිග්ගහණං පච්චුක්කඩ්ඪනං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව නවමං. ඤත්තිකම්මං ඉමානි නව ඨානානි ගච්ඡති.
ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙ อย่างไร? คือ การรับเข้า, การขับออก, อุโบสถ, ปวารณา, สมมติ, การให้, การรับ (อาบัติ), การถอน (ปวารณา), และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๙. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙ อย่างเหล่านี้.

ඤත්තිදුතියකම්මං කතමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං සම්මුතිං දානං උද්ධරණං දෙසනං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව සත්තමං. ඤත්තිදුතියකම්මං ඉමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති.
ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างไร? คือ การรับเข้า, การขับออก, สมมติ, การให้, การถอน (กฐิน), การแสดง (ที่กุฎีและวิหาร), และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๗. ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้.

ඤත්තිචතුත්ථකම්මං කතමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං සම්මුතිං දානං නිග්ගහං සමනුභාසනං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව සත්තමං. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං ඉමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. අයං තාව පාළිනයො.
ญัตติจตุตถกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างไร? คือ การรับเข้า, การขับออก, สมมติ, การให้ (ปริวาสและมานัต), การข่ม, การสวดสมนุภาสน์, และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๗. ญัตติจตุตถกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้. นี้เป็นปาฬินัยก่อน.

251. අයං පනෙත්ථ ආදිතො පට්ඨාය විනිච්ඡයකථා (පරි. අට්ඨ. 482) – අපලොකනකම්මං නාම සීමට්ඨකසඞ්ඝං සොධෙත්වා ඡන්දාරහානං ඡන්දං ආහරිත්වා සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා තික්ඛත්තුං සාවෙත්වා කත්තබ්බකම්මං. ඤත්තිකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා කත්තබ්බකම්මං. ඤත්තිදුතියකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා එකාය ච අනුස්සාවනායාති එවං ඤත්තිදුතියාය අනුස්සාවනාය කත්තබ්බකම්මං. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා තීහි ච අනුස්සාවනාහීති එවං ඤත්තිචතුත්ථාහි තීහි අනුස්සාවනාහි කත්තබ්බකම්මං.
๒๕๑. ก็ในเรื่องนี้ นี้เป็นวินิจฉัยกถาตั้งแต่ต้น (สมนฺต. ๓/๔๘๒) – อปโลกนกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยการชำระสงฆ์ผู้อยู่ในสีมาให้บริสุทธิ์ นำฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะมาแล้ว บอกให้ทราบ ๓ ครั้ง ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน. ญัตติกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยญัตติครั้งเดียว ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. ญัตติทุติยกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยอนุสาวนาซึ่งมีญัตติเป็นที่ ๒ อย่างนี้ คือ ด้วยญัตติ ๑ ครั้ง และด้วยอนุสาวนา ๑ ครั้ง ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. ญัตติจตุตถกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยอนุสาวนาซึ่งมีญัตติเป็นที่ ๔ อย่างนี้ คือ ด้วยญัตติ ๑ ครั้ง และด้วยอนุสาวนา ๓ ครั้ง ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง.

තත්‍ර [Pg.395] අපලොකනකම්මං අපලොකෙත්වාව කාතබ්බං, ඤත්තිකම්මාදිවසෙන න කාතබ්බං. ඤත්තිකම්මම්පි එකං ඤත්තිං ඨපෙත්වාව කාතබ්බං, අපලොකනකම්මාදිවසෙන න කාතබ්බං. ඤත්තිදුතියකම්මං පන අපලොකෙත්වා කාතබ්බම්පි අකාතබ්බම්පි අත්ථි. තත්ථ සීමාසම්මුති සීමාසමූහනං කථිනදානං කථිනුද්ධාරො කුටිවත්ථුදෙසනා විහාරවත්ථුදෙසනාති ඉමානි ඡකම්මානි ගරුකානි අපලොකෙත්වා කාතුං න වට්ටති, ඤත්තිදුතියකම්මවාචං සාවෙත්වාව කාතබ්බානි. අවසෙසා තෙරස සම්මුතියො සෙනාසනග්ගාහකමතකචීවරදානාදිසම්මුතියො චාති එතානි ලහුකකම්මානි, අපලොකෙත්වාපි කාතුං වට්ටන්ති, ඤත්තිකම්මඤත්තිචතුත්ථකම්මවසෙන පන න කාතබ්බමෙව. ‘‘ඤත්තිචතුත්ථකම්මවසෙන කයිරමානං දළ්හතරං හොති, තස්මා කාතබ්බ’’න්ති එකච්චෙ වදන්ති. එවං පන සති කම්මසඞ්කරො හොති, තස්මා න කාතබ්බන්ති පටික්ඛිත්තමෙව. සචෙ පන අක්ඛරපරිහීනං වා පදපරිහීනං වා දුරුත්තපදං වා හොති, තස්ස සොධනත්ථං පුනප්පුනං වත්තුං වට්ටති. ඉදං අකුප්පකම්මස්ස දළ්හීකම්මං හොති, කුප්පකම්මෙ කම්මං හුත්වා තිට්ඨති. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං ඤත්තිඤ්ච තිස්සො ච කම්මවාචායො සාවෙත්වාව කාතබ්බං, අපලොකනකම්මාදිවසෙන න කාතබ්බං.
ในกรรม ๔ อย่างนั้น อปโลกนกรรมพึงทำด้วยการอปโลกน์เท่านั้น ไม่พึงทำด้วยญัตติกรรมเป็นต้น. แม้ญัตติกรรมก็พึงทำด้วยการตั้งญัตติ ๑ ครั้งเท่านั้น ไม่พึงทำด้วยอปโลกนกรรมเป็นต้น. ส่วนญัตติทุติยกรรมนั้น มีทั้งที่พึงทำด้วยการอปโลกน์ได้และที่ทำไม่ได้. ในบรรดากรรมเหล่านั้น กรรม ๖ อย่างเหล่านี้ คือ การสมมติสีมา การถอนสีมา การให้ผ้ากฐิน การถอนกฐิน การแสดงที่กุฎี การแสดงที่วิหาร เป็นกรรมหนัก ไม่ควรทำด้วยการอปโลกน์ พึงสวดญัตติทุติยกรรมวาจาทำเท่านั้น. ส่วนสมมติ ๑๓ อย่างที่เหลือ และสมมติมีการสมมติภิกษุผู้ถือเสนาสนะและการให้ผ้าบังสุกุลคนตายเป็นต้น เหล่านี้เป็นกรรมเบา แม้จะทำด้วยการอปโลกน์ก็ควร แต่ไม่พึงทำด้วยญัตติกรรมและญัตติจตุตถกรรมเลย. อาจารย์บางพวกกล่าวว่า "กรรมที่ทำด้วยญัตติจตุตถกรรมย่อมมั่นคงกว่า เพราะฉะนั้นพึงทำ". แต่เมื่อเป็นเช่นนั้น ย่อมมีความระคนกันแห่งกรรม เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงทำ เป็นอันห้ามไว้แล้วทีเดียว. แต่ถ้าอักขระบกพร่อง หรือบทบกพร่อง หรือเป็นบทที่กล่าวผิด เพื่อต้องการชำระบทนั้น ควรกล่าวซ้ำอีก. การกล่าวซ้ำนี้เป็นการทำให้กรรมที่ไม่กำเริบมั่นคงยิ่งขึ้น ในกรรมที่กำเริบ (เสีย) ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นกรรม (ที่เสียแล้วนั่นเอง). ญัตติจตุตถกรรมพึงสวดญัตติและกรรมวาจา ๓ ครั้งทำเท่านั้น ไม่พึงทำด้วยอปโลกนกรรมเป็นต้น.

සම්මුඛාකරණීයං කම්මං අසම්මුඛා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මන්ති එත්ථ පන අත්ථි කම්මං සම්මුඛාකරණීයං, අත්ථි කම්මං අසම්මුඛාකරණීයං. තත්ථ අසම්මුඛාකරණීයං නාම දූතෙනූපසම්පදා, පත්තනික්කුජ්ජනං, පත්තුක්කුජ්ජනං, උම්මත්තකස්ස භික්ඛුනො උම්මත්තකසම්මුති, සෙක්ඛානං කුලානං සෙක්ඛසම්මුති, ඡන්නස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩො, දෙවදත්තස්ස පකාසනීයකම්මං, අපසාදනීයං දස්සෙන්තස්ස භික්ඛුනො භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන කාතබ්බං අවන්දියකම්මන්ති අට්ඨවිධං හොති. ඉදං අට්ඨවිධම්පි කම්මං අසම්මුඛා කතං සුකතං හොති අකුප්පං, සෙසානි සබ්බකම්මානි සම්මුඛා එව කාතබ්බානි. සඞ්ඝසම්මුඛතා ධම්මසම්මුඛතා විනයසම්මුඛතා පුග්ගලසම්මුඛතාති ඉමං චතුබ්බිධං සම්මුඛාවිනයං උපනෙත්වාව කාතබ්බානි. එවං කතානි හි සුකතානි හොන්ති, එවං අකතානි පනෙතානි ඉමං සම්මුඛාවිනයසඞ්ඛාතං වත්ථුං විනා කතත්තා වත්ථුවිපන්නානි නාම හොන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘සම්මුඛාකරණීයං කම්මං අසම්මුඛා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්ම’’න්ති. පටිපුච්ඡාකරණීයාදීසුපි පටිපුච්ඡාදිකරණමෙව වත්ථු, තං වත්ථුං විනා කතත්තා තෙසම්පි වත්ථුවිපන්නතා වෙදිතබ්බා. අපිච ඌනවීසතිවස්සං වා අන්තිමවත්ථුං අජ්ඣාපන්නපුබ්බං වා එකාදසසු [Pg.396] වා අභබ්බපුග්ගලෙසු අඤ්ඤතරං උපසම්පාදෙන්තස්සපි වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං හොති. අයං වත්ථුතො කම්මවිපත්තියං විනිච්ඡයො.
ในบทว่า "กรรมที่พึงทำต่อหน้า แต่ทำลับหลัง เป็นวัตถุวิบัติ เป็นอธรรมกรรม" นั้น มีกรรมที่พึงทำต่อหน้า และมีกรรมที่พึงทำลับหลัง. ในบรรดากรรมเหล่านั้น กรรมที่ชื่อว่าพึงทำลับหลัง คือ การอุปสมบทด้วยทูต, การคว่ำบาตร, การหงายบาตร, การสมมติภิกษุผู้เป็นบ้าว่าเป็นบ้า, การสมมติสกุลที่เป็นเสกขะว่าเป็นเสกขะ, การลงพรหมทัณฑ์แก่พระฉันนะ, การทำประกาศนียกรรมแก่พระเทวทัต, และกรรมที่ไม่ควรไหว้ที่ภิกษุณีสงฆ์พึงทำแก่ภิกษุผู้แสดงอาการไม่น่าเลื่อมใส เป็น ๘ อย่าง. แม้กรรม ๘ อย่างนี้ที่ทำลับหลัง ย่อมเป็นกรรมที่ทำดีแล้ว ไม่กำเริบ. กรรมที่เหลือทั้งหมดพึงทำต่อหน้าเท่านั้น. พึงทำด้วยการนำวินัยต่อหน้า ๔ อย่างนี้ คือ ความเป็นผู้มีสงฆ์ต่อหน้า, ความเป็นผู้มีธรรมต่อหน้า, ความเป็นผู้มีวินัยต่อหน้า, ความเป็นผู้มีบุคคลต่อหน้า. กรรมที่ทำอย่างนี้ย่อมเป็นกรรมที่ทำดีแล้ว. ส่วนกรรมเหล่านี้ที่ไม่ได้ทำอย่างนี้ เพราะทำโดยปราศจากวัตถุที่ชื่อว่าวินัยต่อหน้า ย่อมชื่อว่าเป็นวัตถุวิบัติ. เพราะเหตุนั้นจึงกล่าวว่า "กรรมที่พึงทำต่อหน้า แต่ทำลับหลัง เป็นวัตถุวิบัติ เป็นอธรรมกรรม". แม้ในปฏิปุจฉากรณียกรรมเป็นต้น การทำปฏิปุจฉาเป็นต้นนั่นแหละเป็นวัตถุ เพราะทำโดยปราศจากวัตถุนั้น ความเป็นวัตถุวิบัติของกรรมเหล่านั้นก็พึงทราบ. อนึ่ง การอุปสมบทแก่บุคคลผู้มีอายุไม่ครบ ๒๐ ปี หรือผู้เคยต้องอาบัติปาราชิก หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งในบรรดาอภัพพบุคคล ๑๑ จำพวก ย่อมเป็นวัตถุวิบัติ เป็นอธรรมกรรม. นี้เป็นวินิจฉัยในความวิบัติของกรรมโดยวัตถุ.

ඤත්තිතො විපත්තියං පන වත්ථුං න පරාමසතීති යස්ස උපසම්පදාදිකම්මං කරොති, තං න පරාමසති, තස්ස නාමං න ගණ්හාති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වදති. එවං වත්ථුං න පරාමසති.
ส่วนในความวิบัติโดยญัตตินั้น คำว่า "ไม่กล่าวถึงวัตถุ" คือ ไม่กล่าวถึงบุคคลที่ทำกรรมมีอุปสมบทเป็นต้นแก่เขา ไม่เอ่ยนามของบุคคลนั้น. เมื่อพึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านพุทธรักษิตะ" แต่กลับกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านพุทธรักษิตะ". อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงวัตถุ (คือผู้ขอบวช).

සඞ්ඝං න පරාමසතීති සඞ්ඝස්ස නාමං න ගණ්හාති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වදති. එවං සඞ්ඝං න පරාමසති.
คำว่า "ไม่กล่าวถึงสงฆ์" คือ ไม่เอ่ยนามของสงฆ์. เมื่อพึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้" แต่กลับกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้". อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงสงฆ์.

පුග්ගලං න පරාමසතීති යො උපසම්පදාපෙක්ඛස්ස උපජ්ඣායො, තං න පරාමසති, තස්ස නාමං න ගණ්හාති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වදති. එවං පුග්ගලං න පරාමසති.
คำว่า "ไม่กล่าวถึงบุคคล" คือ ไม่กล่าวถึงอุปัชฌาย์ของอุปสัมปทาเปกขะรูปใด ไม่เอ่ยนามของท่าน. เมื่อพึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านพุทธรักษิตะ" แต่กลับกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะ". อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงบุคคล (คืออุปัชฌาย์).

ඤත්තිං න පරාමසතීති සබ්බෙන සබ්බං ඤත්තිං න පරාමසති, ඤත්තිදුතියකම්මෙ ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා ද්වික්ඛත්තුං කම්මවාචාය එව අනුස්සාවනකම්මං කරොති, ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙපි ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා චතුක්ඛත්තුං කම්මවාචාය එව අනුස්සාවනකම්මං කරොති. එවං ඤත්තිං න පරාමසති.
คำว่า "ไม่กล่าวถึงญัตติ" คือ ไม่กล่าวถึงญัตติโดยประการทั้งปวง. ในญัตติทุติยกรรม ไม่ตั้งญัตติ แต่ทำอนุสาวนากรรมด้วยกรรมวาจา ๒ ครั้งเท่านั้น. แม้ในญัตติจตุตถกรรมก็ไม่ตั้งญัตติ แต่ทำอนุสาวนากรรมด้วยกรรมวาจา ๔ ครั้งเท่านั้น. อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงญัตติ.

පච්ඡා වා ඤත්තිං ඨපෙතීති පඨමං කම්මවාචාය අනුස්සාවනකම්මං කත්වා ‘‘එසා ඤත්තී’’ති වත්වා ‘‘ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති වදති. එවං පච්ඡා ඤත්තිං ඨපෙති. ඉති ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
คำว่า "หรือตั้งญัตติภายหลัง" คือ ทำอนุสาวนากรรมด้วยกรรมวาจาก่อน แล้วกล่าวว่า "นี้เป็นญัตติ" แล้วกล่าวว่า "กรรมนี้ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำกรรมนี้ไว้แล้วอย่างนี้". อย่างนี้ชื่อว่าตั้งญัตติภายหลัง. ด้วยอาการ ๕ อย่างเหล่านี้ กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติไปโดยญัตติ.

අනුස්සාවනතො විපත්තියං පන වත්ථුආදීනි තාව වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. එවං පන නෙසං අපරාමසනං හොති – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’ති පඨමානුස්සාවනාය වා ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි. සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’ති දුතියතතියානුස්සාවනාසු වා ‘‘අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්සා’’ති වදන්තො වත්ථුං න පරාමසති නාම. ‘‘සුණාතු [Pg.397] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වදන්තො සඞ්ඝං න පරාමසති නාම. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්සා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වදන්තො පුග්ගලං න පරාමසති නාම.
ในความวิบัติเพราะการประกาศกรรมวาจา พึงทราบวัตถุเป็นต้นโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. อนึ่ง การไม่กล่าวถึงวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น ย่อมมีอย่างนี้ คือ ในการประกาศกรรมวาจาครั้งแรกว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า” ก็ดี หรือในการประกาศกรรมวาจาครั้งที่สองและสามว่า “ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า” ก็ดี เมื่อพึงกล่าวว่า “พระธรรมรักษิตนี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของพระพุทธรักษิตเถระผู้มีอายุ” แต่กลับกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ของพระพุทธรักษิตเถระผู้มีอายุ” ดังนี้ ชื่อว่าไม่กล่าวถึงวัตถุ. เมื่อพึงกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้” แต่กลับกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้” ดังนี้ ชื่อว่าไม่กล่าวถึงสงฆ์. เมื่อพึงกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของพระพุทธรักษิตเถระผู้มีอายุ” แต่กลับกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะ” ดังนี้ ชื่อว่าไม่กล่าวถึงบุคคล.

සාවනං හාපෙතීති සබ්බෙන සබ්බං කම්මවාචාය අනුස්සාවනං න කරොති, ඤත්තිදුතියකම්මෙ ද්වික්ඛත්තුං ඤත්තිමෙව ඨපෙති, ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙ චතුක්ඛත්තුං ඤත්තිමෙව ඨපෙති. එවං සාවනං හාපෙති. යොපි ඤත්තිදුතියකම්මෙ එකං ඤත්තිං ඨපෙත්වා එකං කම්මවාචං අනුස්සාවෙන්තො අක්ඛරං වා ඡඩ්ඩෙති, පදං වා දුරුත්තං කරොති, අයම්පි සාවනං හාපෙතියෙව. ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙ පන එකං ඤත්තිං ඨපෙත්වා සකිමෙව වා ද්වික්ඛත්තුං වා කම්මවාචාය අනුස්සාවනං කරොන්තොපි අක්ඛරං වා පදං වා ඡඩ්ඩෙන්තොපි දුරුත්තං කරොන්තොපි අනුස්සාවනං හාපෙතියෙවාති වෙදිතබ්බො.
ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่อง คือ ไม่ประกาศกรรมวาจาโดยสิ้นเชิง ในญัตติทุติยกรรม ตั้งญัตติไว้สองครั้งเท่านั้น ในญัตติจตุตถกรรม ตั้งญัตติไว้สี่ครั้งเท่านั้น. อย่างนี้ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่อง. อนึ่ง ภิกษุใดในญัตติทุติยกรรม ตั้งญัตติไว้หนึ่งครั้งแล้ว เมื่อประกาศกรรมวาจาหนึ่งครั้ง กลับทิ้งอักษรเสียบ้าง หรือทำบทให้ผิดบ้าง ภิกษุนี้ก็ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่องนั่นแล. ส่วนในญัตติจตุตถกรรม ภิกษุใดตั้งญัตติไว้หนึ่งครั้งแล้ว เมื่อประกาศกรรมวาจาเพียงครั้งเดียวบ้าง หรือสองครั้งบ้าง ก็ดี แม้ทิ้งอักษรหรือบทเสียบ้าง ก็ดี แม้ทำบทให้ผิดบ้าง ก็ดี ก็ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่องนั่นแล ดังนี้ พึงทราบ.

252. ‘‘දුරුත්තං කරොතී’’ති එත්ථ පන අයං විනිච්ඡයො. යො හි අඤ්ඤස්මිං අක්ඛරෙ වත්තබ්බෙ අඤ්ඤං වදති, අයං දුරුත්තං කරොති නාම. තස්මා කම්මවාචං කරොන්තෙන භික්ඛුනා ය්වායං –
๒๕๒. ในบทว่า 'Duruttaṃ karoti' (สวดผิด) นี้ มีวินิจฉัยดังนี้: ด้วยว่า บุคคลใด เมื่อพึงกล่าวอักษรหนึ่ง กลับกล่าวอักษรอื่น บุคคลนี้ชื่อว่า สวดผิด (duruttaṃ karoti). เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ทำกรรมวาจา [พึงทราบ] ความแตกต่าง [แห่งพยัญชนะ ๑๐ ประการ] นี้ คือ

‘‘සිථිලං ධනිතඤ්ච දීඝරස්සං, ගරුකං ලහුකඤ්ච නිග්ගහිතං;
සම්බන්ධං වවත්ථිතං විමුත්තං, දසධා බ්‍යඤ්ජනබුද්ධියා පභෙදො’’ති. –
สิถิลอักษรและธนิตอักษร, ทีฆอักษรและรัสสอักษร, ครุอักษรและลหุอักษร, นิคคหิตอักษร, สัมพันธพยัญชนะ, ววัตถิตพยัญชนะ และวิมุตตพยัญชนะ, ความต่างแห่งพยัญชนะโดยอาการ ๑๐ ประการนี้ [อันพระผู้มีพระภาคเจ้า] ตรัสไว้แล้ว

වුත්තො, අයං සුට්ඨු උපලක්ඛෙතබ්බො. එත්ථ හි සිථිලං නාම පඤ්චසු වග්ගෙසු පඨමතතියං. ධනිතං නාම තෙස්වෙව දුතියචතුත්ථං. දීඝන්ති දීඝෙන කාලෙන වත්තබ්බආකාරාදි. රස්සන්ති තතො උපඩ්ඪකාලෙන වත්තබ්බඅකාරාදි. ගරුකන්ති දීඝමෙව, යං වා ‘‘ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතත්ථෙරස්ස යස්ස නක්ඛමතී’’ති එවං සංයොගපරං කත්වා වුච්චති. ලහුකන්ති රස්සමෙව, යං වා ‘‘ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතත්ථෙරස්ස යස්ස න ඛමතී’’ති එවං අසංයොගපරං කත්වා වුච්චති. නිග්ගහිතන්ති යං කරණානි නිග්ගහෙත්වා අවිස්සජ්ජෙත්වා අවිවටෙන මුඛෙන සානුනාසිකං කත්වා වත්තබ්බං. සම්බන්ධන්ති යං පරපදෙන සම්බන්ධිත්වා ‘‘තුණ්හිස්සා’’ති වා ‘‘තුණ්හස්සා’’ති වා වුච්චති. වවත්ථිතන්ති යං පරපදෙන අසම්බන්ධං කත්වා විච්ඡින්දිත්වා ‘‘තුණ්හී අස්සා’’ති වා ‘‘තුණ්හ අස්සා’’ති වා වුච්චති. විමුත්තන්ති යං කරණානි අනිග්ගහෙත්වා විස්සජ්ජෙත්වා විවටෙන මුඛෙන අනුනාසිකං අකත්වා වුච්චති.
ความแตกต่างที่กล่าวมานี้ พึงกำหนดจดจำให้ดี. ในอักษรเหล่านี้ อักษรที่ชื่อว่า สิถิละ (เสียงหย่อน) คือ อักษรที่หนึ่งและที่สามในวรรคทั้งห้า. อักษรที่ชื่อว่า ธนิตะ (เสียงตึง) คือ อักษรที่สองและที่สี่ในวรรคเหล่านั้นนั่นเอง. อักษรที่ชื่อว่า ทีฆะ คือ อักษรมี อา เป็นต้น ที่พึงกล่าวด้วยระยะเวลาที่ยาว. อักษรที่ชื่อว่า รัสสะ คือ อักษรมี อะ เป็นต้น ที่พึงกล่าวด้วยระยะเวลาครึ่งหนึ่งของทีฆะอักษรนั้น. อักษรที่ชื่อว่า ครุ คือ อักษรเสียงยาวนั่นเอง หรืออักษรใดที่พึงกล่าวโดยทำให้มีพยัญชนะสังโยคอยู่ข้างหลัง เช่น 'āyasmato buddharakkhitattherassa yassa nakkhamatī' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า ลหุ คือ อักษรเสียงสั้นนั่นเอง หรืออักษรใดที่พึงกล่าวโดยทำให้ไม่มีพยัญชนะสังโยคอยู่ข้างหลัง เช่น 'āyasmato buddharakkhitattherassa yassa na khamatī' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า นิคคหิตะ คือ อักษรใดที่พึงกล่าวโดยกักกรณ์ทั้งหลายไว้ ไม่ปล่อยออก และทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิดเพียงเล็กน้อย. อักษรที่ชื่อว่า สัมพันธะ คือ บทใดที่พึงกล่าวโดยเชื่อมต่อกับบทหลัง เช่น 'tuṇhissā' หรือ 'tuṇhassā' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า ววัตถิตะ คือ บทใดที่พึงกล่าวโดยไม่เชื่อมต่อกับบทหลัง คือตัดขาดออก เช่น 'tuṇhī assā' หรือ 'tuṇha assā' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า วิมุตตะ คือ บทใดที่พึงกล่าวโดยไม่กักกรณ์ทั้งหลาย คือปล่อยออก และไม่ทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิด

තත්ථ [Pg.398] ‘‘සුණාතු මෙ’’ති වත්තබ්බෙ ත-කාරස්ස ථ-කාරං කත්වා ‘‘සුණාථු මෙ’’ති වචනං සිථිලස්ස ධනිතකරණං නාම, තථා ‘‘පත්තකල්ලං එසා ඤත්තී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘පත්ථකල්ලං එසා ඤත්ථී’’තිආදිවචනං. ‘‘භන්තෙ සඞ්ඝො’’ති වත්තබ්බෙ භ-කාරඝ-කාරානං බ-කාරග-කාරෙ කත්වා ‘‘බන්තෙ සංගො’’ති වචනං ධනිතස්ස සිථිලකරණං නාම. ‘‘සුණාතු මෙ’’ති විවටෙන මුඛෙන වත්තබ්බෙ පන ‘‘සුණංතු මෙ’’ති වා ‘‘එසා ඤත්තී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘එසං ඤත්තී’’ති වා අවිවටෙන මුඛෙන අනනුනාසිකං කත්වා වචනං විමුත්තස්ස නිග්ගහිතවචනං නාම. ‘‘පත්තකල්ල’’න්ති අවිවටෙන මුඛෙන අනුනාසිකං කත්වා වත්තබ්බෙ ‘‘පත්තකල්ලා’’ති විවටෙන මුඛෙන අනුනාසිකං අකත්වා වචනං නිග්ගහිතස්ස විමුත්තවචනං නාම. ඉති සිථිලෙ කත්තබ්බෙ ධනිතං, ධනිතෙ කත්තබ්බෙ සිථිලං, විමුත්තෙ කත්තබ්බෙ නිග්ගහිතං, නිග්ගහිතෙ කත්තබ්බෙ විමුත්තන්ති ඉමානි චත්තාරි බ්‍යඤ්ජනානි අන්තොකම්මවාචාය කම්මං දූසෙන්ති. එවං වදන්තො හි අඤ්ඤස්මිං අක්ඛරෙ වත්තබ්බෙ අඤ්ඤං වදති, දුරුත්තං කරොතීති වුච්චති.
ในอักษรและบทเหล่านั้น การกล่าวว่า 'suṇāthu me' โดยทำ ต-อักษร ให้เป็น ถ-อักษร เมื่อพึงกล่าวว่า 'suṇātu me' ชื่อว่าการทำอักษรสิถิละให้เป็นธนิตะ, และการกล่าวว่า 'patthakallaṃ esā ñatthī' เป็นต้น เมื่อพึงกล่าวว่า 'pattakallaṃ esā ñattī' ก็เช่นกัน. การกล่าวว่า 'bante saṃgo' โดยทำ ภ-อักษร และ ฆ-อักษร ให้เป็น บ-อักษร และ ก-อักษร เมื่อพึงกล่าวว่า 'bhante saṅgho' ชื่อว่าการทำอักษรธนิตะให้เป็นสิถิละ. อนึ่ง เมื่อพึงกล่าวว่า 'suṇātu me' ด้วยปากที่เปิด แต่กลับกล่าวว่า 'suṇaṃtu me' ก็ดี หรือเมื่อพึงกล่าวว่า 'esā ñattī' แต่กลับกล่าวว่า 'esaṃ ñattī' ก็ดี โดยทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิดเพียงเล็กน้อย ชื่อว่าการกล่าวอักษรวิมุตตะให้เป็นนิคคหิตะ. เมื่อพึงกล่าวว่า 'pattakallaṃ' โดยทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิดเพียงเล็กน้อย แต่กลับกล่าวว่า 'pattakallā' โดยไม่ทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิด ชื่อว่าการกล่าวอักษรนิคคหิตะให้เป็นวิมุตตะ. พยัญชนะ ๔ ประการนี้ คือ เมื่อพึงทำสิถิละ กลับทำธนิตะ, เมื่อพึงทำธนิตะ กลับทำสิถิละ, เมื่อพึงทำวิมุตตะ กลับทำนิคคหิตะ, เมื่อพึงทำนิคคหิตะ กลับทำวิมุตตะ ย่อมทำให้กรรมในท่ามกลางกรรมวาจาเสียไป. เพราะผู้กล่าวอย่างนี้ ชื่อว่าเมื่อพึงกล่าวอักษรหนึ่ง กลับกล่าวอักษรอื่น ชื่อว่าสวดผิด (duruttaṃ karoti) ดังนี้

ඉතරෙසු පන දීඝරස්සාදීසු ඡසු බ්‍යඤ්ජනෙසු දීඝට්ඨානෙ දීඝමෙව, රස්සට්ඨානෙ රස්සමෙවාති එවං යථාඨානෙ තං තදෙව අක්ඛරං භාසන්තෙන අනුක්කමාගතං පවෙණිං අවිනාසෙන්තෙන කම්මවාචා කාතබ්බා. සචෙ පන එවං අකත්වා දීඝෙ වත්තබ්බෙ රස්සං, රස්සෙ වා වත්තබ්බෙ දීඝං වදති, තථා ගරුකෙ වත්තබ්බෙ ලහුකං, ලහුකෙ වා වත්තබ්බෙ ගරුකං වදති, සම්බන්ධෙ වා පන වත්තබ්බෙ වවත්ථිතං, වවත්ථිතෙ වා වත්තබ්බෙ සම්බන්ධං වදති, එවං වුත්තෙපි කම්මවාචා න කුප්පති. ඉමානි හි ඡ බ්‍යඤ්ජනානි කම්මං න කොපෙන්ති. යං පන සුත්තන්තිකත්ථෙරා ‘‘ද-කාරො ත-කාරමාපජ්ජති, ත-කාරො ද-කාරමාපජ්ජති, ච-කාරො ජ-කාරමාපජ්ජති, ජ-කාරො ච-කාරමාපජ්ජති, ය-කාරො ක-කාරමාපජ්ජති, ක-කාරො ය-කාරමාපජ්ජති, තස්මා ද-කාරාදීසු වත්තබ්බෙසු ත-කාරාදිවචනං න විරුජ්ඣතී’’ති වදන්ති, තං කම්මවාචං පත්වා න වට්ටති. තස්මා විනයධරෙන නෙව ද-කාරො ත-කාරො කාතබ්බො…පෙ… න ක-කාරො ය-කාරො. යථාපාළියා නිරුත්තිං සොධෙත්වා දසවිධාය බ්‍යඤ්ජනනිරුත්තියා වුත්තදොසෙ පරිහරන්තෙන කම්මවාචා කාතබ්බා. ඉතරථා හි සාවනං හාපෙති නාම.
ส่วนในพยัญชนะ ๖ ประการที่เหลือ มีทีฆะและรัสสะเป็นต้นนั้น ในที่ที่เป็นทีฆะ พึงกล่าวเป็นทีฆะเท่านั้น, ในที่ที่เป็นรัสสะ พึงกล่าวเป็นรัสสะเท่านั้น ภิกษุผู้กล่าวอักษรนั้นๆ ตามฐานะของตน ไม่ทำให้ประเพณีที่สืบต่อกันมาเสียหาย พึงทำกรรมวาจา. แต่ถ้าไม่ทำอย่างนี้ เมื่อพึงกล่าวทีฆะ กลับกล่าวรัสสะ, หรือเมื่อพึงกล่าวรัสสะ กลับกล่าวทีฆะ, หรือเมื่อพึงกล่าวครุ กลับกล่าวลหุ, หรือเมื่อพึงกล่าวลหุ กลับกล่าวครุ, หรือเมื่อพึงกล่าวสัมพันธะ กลับกล่าวววัตถิตะ, หรือเมื่อพึงกล่าวววัตถิตะ กลับกล่าวสัมพันธะ แม้กล่าวอย่างนี้ กรรมวาจาก็ไม่เสียไป. เพราะพยัญชนะ ๖ ประการเหล่านี้ไม่ทำให้กรรมเสียไป. ส่วนคำที่พระเถระผู้ทรงพระสูตรทั้งหลายกล่าวว่า 'ด-อักษร ย่อมถึงความเป็น ต-อักษร, ต-อักษร ย่อมถึงความเป็น ด-อักษร, จ-อักษร ย่อมถึงความเป็น ช-อักษร, ช-อักษร ย่อมถึงความเป็น จ-อักษร, ย-อักษร ย่อมถึงความเป็น ก-อักษร, ก-อักษร ย่อมถึงความเป็น ย-อักษร, เพราะฉะนั้น เมื่อพึงกล่าว ด-อักษร เป็นต้น การกล่าวเป็น ต-อักษร เป็นต้น จึงไม่ขัดแย้งกัน' ดังนี้ คำนั้นเมื่อถึงกรรมวาจาแล้วย่อมใช้ไม่ได้. เพราะฉะนั้น พระวินัยธรไม่พึงทำ ด-อักษร ให้เป็น ต-อักษร... ไม่พึงทำ ก-อักษร ให้เป็น ย-อักษร. พึงชำระนิรุตติให้ถูกต้องตามพระบาลี และละเว้นโทษที่กล่าวมาแล้วด้วยการกล่าวพยัญชนนิรุตติ ๑๐ ประการ แล้วจึงทำกรรมวาจา. เพราะถ้าทำเป็นอย่างอื่น ชื่อว่าทำให้การสวดประกาศบกพร่อง

අකාලෙ වා සාවෙතීති සාවනාය අකාලෙ අනොකාසෙ ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා පඨමංයෙව අනුස්සාවනකම්මං කත්වා පච්ඡා ඤත්තිං ඨපෙති. ඉති ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති.
บทว่า 'Akāle vā sāveti' (สวดประกาศในเวลาไม่ควร) คือ ในเวลาที่ไม่ใช่กาลของการสวดประกาศ ในสถานที่ไม่ควร ไม่ตั้งญัตติไว้ก่อน แต่กลับทำกรรมคือการสวดประกาศก่อน แล้วจึงตั้งญัตติในภายหลัง. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติไปเพราะการสวดประกาศด้วยอาการ ๕ ประการเหล่านี้

253. සීමතො [Pg.399] විපත්තියං පන අතිඛුද්දකසීමා නාම යා එකවීසති භික්ඛූ න ගණ්හාති. කුරුන්දියං පන ‘‘යත්ථ එකවීසති භික්ඛූ නිසීදිතුං න සක්කොන්තී’’ති වුත්තං. තස්මා යා එවරූපා සීමා, අයං සම්මතාපි අසම්මතා ගාමඛෙත්තසදිසාව හොති, තත්ථ කතං කම්මං කුප්පති. එස නයො සෙසසීමාසුපි. එත්ථ පන අතිමහතී නාම යා කෙසග්ගමත්තෙනපි තියොජනං අතික්කමිත්වා සම්මතා හොති. ඛණ්ඩනිමිත්තා නාම අඝටිතනිමිත්තා වුච්චති. පුරත්ථිමාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා අනුක්කමෙනෙව දක්ඛිණාය පච්ඡිමාය උත්තරාය දිසාය කිත්තෙත්වා පුන පුරත්ථිමාය දිසාය පුබ්බකිත්තිතං නිමිත්තං පටිකිත්තෙත්වා ඨපෙතුං වට්ටති, එවං අඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. සචෙ පන අනුක්කමෙන ආහරිත්වා උත්තරාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තත්ථෙව ඨපෙති, ඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. අපරාපි ඛණ්ඩනිමිත්තා නාම යා අනිමිත්තුපගං තචසාරරුක්ඛං වා ඛාණුකං වා පංසුපුඤ්ජං වා වාලුකපුඤ්ජං වා අඤ්ඤතරං අන්තරා එකං නිමිත්තං කත්වා සම්මතා හොති. ඡායානිමිත්තා නාම යා පබ්බතච්ඡායාදීනං යං කිඤ්චි ඡායං නිමිත්තං කත්වා සම්මතා හොති. අනිමිත්තා නාම යා සබ්බෙන සබ්බං නිමිත්තානි අකිත්තෙත්වා සම්මතා හොති. බහිසීමෙ ඨිතො සීමං සම්මන්නති නාම නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා නිමිත්තානං බහි ඨිතො සම්මන්නති. නදියා සමුද්දෙ ජාතස්සරෙ සීමං සම්මන්නතීති එතෙසු නදීආදීසු යං සම්මන්නති, සා එවං සම්මතාපි ‘‘සබ්බා, භික්ඛවෙ, නදී අසීමා, සබ්බො සමුද්දො අසීමො, සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො’’ති (මහාව. 147) වචනතො අසම්මතාව හොති. සීමාය සීමං සම්භින්දතීති අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං සම්භින්දති. සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරතීති අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං අජ්ඣොත්ථරති. තත්ථ යථා සම්භෙදො ච අජ්ඣොත්ථරණඤ්ච හොති, තං සබ්බං සීමාකථායං වුත්තමෙව. ඉති ඉමා එකාදසපි සීමා අසීමා ගාමඛෙත්තසදිසා එව, තාසු නිසීදිත්වා කතං කම්මං කුප්පති. තෙන වුත්තං ‘‘ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්තී’’ති.
๒๕๓. ในความวิบัติโดยส่วนแห่งสีมานั้น สีมาที่เล็กเกินไป คือสีมาที่ไม่สามารถรองรับภิกษุ ๒๑ รูปได้. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า “สีมาใดที่ภิกษุ ๒๑ รูปไม่สามารถนั่งได้”. เพราะฉะนั้น สีมาเช่นนั้น แม้สมมติแล้วก็ไม่ชื่อว่าสมมติ เป็นเช่นเดียวกับเขตบ้าน กรรมที่ทำในสีมานั้นย่อมเสีย. นัยนี้พึงทราบในสีมาที่เหลือด้วย. ในสีมาเหล่านี้ สีมาที่ใหญ่เกินไป คือสีมาที่สมมติโดยล่วงเลยไปถึง ๓ โยชน์ แม้เพียงปลายผม. สีมามีนิมิตขาด คือสีมาที่มีนิมิตไม่ติดต่อกัน. การประกาศนิมิตในทิศตะวันออก แล้วประกาศโดยลำดับในทิศใต้ ทิศตะวันตก ทิศเหนือ แล้วประกาศซ้ำนิมิตที่ประกาศไว้ก่อนในทิศตะวันออกอีกครั้งหนึ่ง เพื่อตั้งไว้ ย่อมควร สีมานั้นย่อมเป็นสีมามีนิมิตไม่ขาด. แต่ถ้าประกาศนิมิตโดยลำดับในทิศเหนือ แล้วตั้งไว้ในที่นั้นนั่นเอง ย่อมเป็นสีมามีนิมิตขาด. สีมามีนิมิตขาดอย่างอื่นอีก คือสีมาที่สมมติโดยมีต้นไม้มีแก่นอยู่ข้างนอกที่ไม่ควรเป็นนิมิต หรือตอไม้ หรือกองดิน หรือกองทราย หรือนิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งในระหว่างเป็นนิมิต. สีมามีเงาเป็นนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยมีเงาอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเงาภูเขาเป็นต้นเป็นนิมิต. สีมาไม่มีนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยไม่ประกาศนิมิตทั้งหมด. การสมมติสีมาโดยยืนอยู่ภายนอกสีมา คือการประกาศนิมิตแล้วยืนอยู่ภายนอกนิมิตแล้วสมมติ. การสมมติสีมาในแม่น้ำ ในมหาสมุทร ในสระที่เกิดขึ้นเอง คือสีมาใดที่สมมติในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้น สีมานั้นแม้สมมติแล้วก็ไม่สมมติเท่านั้น เพราะพระดำรัสที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งปวงไม่เป็นสีมา มหาสมุทรทั้งปวงไม่เป็นสีมา สระที่เกิดขึ้นเองทั้งปวงไม่เป็นสีมา” (มหาวรรค ๑๔๗). การต่อสีมากับสีมา คือการต่อสีมาของตนกับสีมาของผู้อื่น. การทับสีมาด้วยสีมา คือการทับสีมาของผู้อื่นด้วยสีมาของตน. การต่อสีมาและการทับสีมานั้นเป็นอย่างไร ทั้งหมดนั้นกล่าวไว้แล้วในสีมากถา. เพราะฉะนั้น สีมาทั้ง ๑๑ อย่างเหล่านี้ไม่เป็นสีมา เป็นเช่นเดียวกับเขตบ้าน กรรมที่ทำในสีมาเหล่านั้นย่อมเสีย. เพราะเหตุนั้นจึงกล่าวไว้ว่า “กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยส่วนแห่งสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่างเหล่านี้”.

පරිසතො කම්මවිපත්තියං පන කිඤ්චි අනුත්තානං නාම නත්ථි. යම්පි තත්ථ කම්මප්පත්තඡන්දාරහලක්ඛණං වත්තබ්බං සියා, තම්පි පරතො ‘‘චත්තාරො භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තමෙව. තත්ථ පකතත්තා කම්මප්පත්තාති චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ චත්තාරො පකතත්තා අනුක්ඛිත්තා අනිස්සාරිතා [Pg.400] පරිසුද්ධසීලා චත්තාරො භික්ඛූ කම්මප්පත්තා කම්මස්ස අරහා අනුච්ඡවිකා සාමිනො. න තෙහි විනා තං කම්මං කරීයති, න තෙසං ඡන්දො වා පාරිසුද්ධි වා එති, අවසෙසා පන සචෙපි සහස්සමත්තා හොන්ති, සචෙ සමානසංවාසකා සබ්බෙ ඡන්දාරහාව හොන්ති, ඡන්දපාරිසුද්ධිං දත්වා ආගච්ඡන්තු වා මා වා, කම්මං පන තිට්ඨති. යස්ස පන සඞ්ඝො පරිවාසාදිකම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච යස්මා තං පුග්ගලං වත්ථුං කත්වා සඞ්ඝො කම්මං කරොති, තස්මා කම්මාරහොති වුච්චති. සෙසකම්මෙසුපි එසෙව නයො.
ในความวิบัติแห่งกรรมโดยส่วนแห่งบริษัทนั้น ไม่มีบทใดที่ไม่ชัดเจน. ลักษณะแห่งผู้ถึงกรรมและผู้ควรฉันทะใดที่พึงกล่าวในที่นั้น ลักษณะนั้นก็กล่าวไว้แล้วในภายหลังด้วยนัยมีอาทิว่า “ภิกษุ ๔ รูปเป็นผู้ปกติ ถึงกรรม”. ในพระบาลีนั้น คำว่า “ผู้ปกติถึงกรรม” หมายถึง ในกรรมที่ทำด้วยภิกษุ ๔ รูป ภิกษุ ๔ รูปนั้นเป็นผู้ปกติ ไม่ถูกยกวัตร ไม่ถูกขับไล่ มีศีลบริสุทธิ์ เป็นผู้ถึงกรรม ควรแก่กรรม เป็นเจ้าของเพื่อทำกรรม. กรรมนั้นไม่พึงทำโดยปราศจากภิกษุเหล่านั้น ฉันทะหรือความบริสุทธิ์ของภิกษุ ๔ รูปนั้นไม่มา. ส่วนภิกษุที่เหลือจาก ๔ รูปนั้น แม้มีจำนวนพัน ถ้าเป็นผู้มีสังวาสเสมอกัน ทั้งหมดก็ควรแก่ฉันทะเท่านั้น จะมาหรือไม่มาโดยให้ฉันทะและความบริสุทธิ์ก็ตาม กรรมนั้นย่อมตั้งอยู่. ส่วนภิกษุใดที่สงฆ์ทำกรรมมีปริวาสเป็นต้น ภิกษุนั้นไม่เป็นผู้ถึงกรรมและไม่เป็นผู้ควรฉันทะ แต่เพราะเหตุที่สงฆ์ทำกรรมนั้นโดยมีบุคคลนั้นเป็นวัตถุ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า “ควรแก่กรรม”. ในกรรมที่เหลือก็มีนัยนี้เช่นกัน.

254. අපලොකනකම්මං කතමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති, ඔසාරණං නිස්සාරණං භණ්ඩුකම්මං බ්‍රහ්මදණ්ඩං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්චමන්ති එත්ථ ‘‘ඔසාරණං නිස්සාරණ’’න්ති පදසිලිට්ඨතායෙතං වුත්තං, පඨමං පන නිස්සාරණා හොති, පච්ඡා ඔසාරණා. තත්ථ යා සා කණ්ටකස්ස සාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මනාසනා, සා නිස්සාරණාති වෙදිතබ්බා. තස්මා එතරහි සචෙපි සාමණෙරො බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණං භණති, අකප්පියං ‘‘කප්පිය’’න්ති දීපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො, සො යාවතතියං නිවාරෙත්වා තං ලද්ධිං විස්සජ්ජාපෙතබ්බො. නො චෙ විස්සජ්ජෙති, සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ‘‘විස්සජ්ජෙහී’’ති වත්තබ්බො. නො චෙ විස්සජ්ජෙති, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා අපලොකනකම්මං කත්වා නිස්සාරෙතබ්බො. එවඤ්ච පන කම්මං කාතබ්බං –
๒๕๔. ในพระบาลีนี้ที่ว่า “อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕ ประการ คือ โอสารณะ นิสสารณะ ภัณฑุกรรม พรหมทัณฑ์ และกรรมลักขณะเป็นที่ ๕” คำว่า “โอสารณะ นิสสารณะ” นี้กล่าวไว้เพื่อความเรียบร้อยแห่งบท. แต่ถึงกระนั้น ก่อนอื่นย่อมเป็นการขับไล่ ภายหลังย่อมเป็นการเรียกกลับ. ในพระบาลีนั้น การขับไล่ด้วยกรรมลงโทษใดมีอยู่แก่สามเณรกัณฏกะ การขับไล่นั้นพึงทราบว่าชื่อว่านิสสารณะ. เพราะฉะนั้น ในปัจจุบันนี้ แม้ถ้าสามเณรกล่าวคำที่ไม่เป็นคุณแก่พระพุทธเจ้า หรือพระธรรม หรือพระสงฆ์ แสดงสิ่งที่ไม่ควรว่า “ควร” เป็นผู้มีความเห็นผิด ประกอบด้วยอุจเฉททิฏฐิ สามเณรนั้นพึงให้สละลัทธินั้นโดยห้ามจนถึง ๓ ครั้ง. ถ้าไม่สละ พึงประชุมสงฆ์แล้วกล่าวว่า “จงสละ”. ถ้าไม่สละ ภิกษุผู้ฉลาดพึงทำอปโลกนกรรมแล้วขับไล่. และกรรมนั้นพึงทำอย่างนี้ –

‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො බුද්ධස්ස ධම්මස්ස සඞ්ඝස්ස අවණ්ණවාදී මිච්ඡාදිට්ඨිකො, යං අඤ්ඤෙ සාමණෙරා ලභන්ති දිරත්තතිරත්තං භික්ඛූහි සද්ධිං සහසෙය්‍යං, තස්සා අලාභාය නිස්සාරණා රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති. දුතියම්පි. තතියම්පි භන්තෙ සඞ්ඝං පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො…පෙ… රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති, චර පිරෙ විනස්සා’’ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘สามเณรชื่อนี้เป็นผู้กล่าวคำติเตียนพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ เป็นผู้มีความเห็นผิด การขับไล่เพื่อไม่ได้การนอนร่วมกันที่สามเณรอื่นย่อมได้กับภิกษุทั้งหลายตลอด ๒-๓ ราตรีนั้น ย่อมเป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์หรือ?’ แม้ครั้งที่สอง. แม้ครั้งที่สาม ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘สามเณรชื่อนี้... (ละไว้)... ย่อมเป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์หรือ?’ ‘แน่ะ ผู้เป็นภายนอก (หรือ แน่ะ ผู้ไม่เป็นที่รัก) จงไปเสียเถิด จงพินาศเสียเถิด’.”

සො අපරෙන සමයෙන ‘‘අහං, භන්තෙ, බාලතාය අඤාණතාය අලක්ඛිකතාය එවං අකාසිං, ස්වාහං සඞ්ඝං ඛමාපෙමී’’ති ඛමාපෙන්තො යාවතතියං යාචාපෙත්වා අපලොකනකම්මෙනෙව ඔසාරෙතබ්බො, එවඤ්ච පන ඔසාරෙතබ්බො. සඞ්ඝමජ්ඣෙ බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං –
สามเณรนั้นในสมัยอื่น เมื่อขอขมาว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้ทำอย่างนี้แล้วเพราะความเป็นคนเขลา เพราะความเป็นคนไม่รู้ เพราะความเป็นคนไม่มีลักษณะ ข้าพเจ้าขอขมาสงฆ์” พึงให้ขอร้องจนถึง ๓ ครั้ง แล้วพึงเรียกกลับด้วยอปโลกนกรรมนั่นเอง และพึงเรียกกลับอย่างนี้. ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบในท่ามกลางสงฆ์ด้วยการอนุญาตของสงฆ์ –

‘‘සඞ්ඝං[Pg.401], භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො බුද්ධස්ස ධම්මස්ස සඞ්ඝස්ස අවණ්ණවාදී මිච්ඡාදිට්ඨිකො, යං අඤ්ඤෙ සාමණෙරා ලභන්ති දිරත්තතිරත්තං භික්ඛූහි සද්ධිං සහසෙය්‍යං, තස්සා අලාභාය නිස්සාරිතො, ස්වායං ඉදානි සොරතො නිවාතවුත්ති ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො හිරොත්තප්පෙ පතිට්ඨිතො කතදණ්ඩකම්මො අච්චයං දෙසෙති, ඉමස්ස සාමණෙරස්ස යථා පුරෙ කායසම්භොගසාමග්ගිදානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’’ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘สามเณรชื่อนี้เป็นผู้กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ เป็นผู้มีความเห็นผิด ถูกขับไล่เพื่อให้ไม่ได้การนอนร่วมกันที่สามเณรอื่นย่อมได้กับภิกษุทั้งหลายตลอด ๒-๓ ราตรีนั้น บัดนี้สามเณรนั้นเป็นผู้สงบเสงี่ยม มีความประพฤติถ่อมตน เข้าถึงธรรมคือความละอาย ตั้งมั่นในหิริโอตตัปปะ เป็นผู้มีกรรมลงโทษที่ทำแล้ว แสดงโทษ การให้ความพร้อมเพรียงในการบริโภคทางกายแก่สามเณรนี้เหมือนเมื่อก่อน ย่อมเป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์หรือ?’”

එවං තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. එවං අපලොකනකම්මං ඔසාරණඤ්ච නිස්සාරණඤ්ච ගච්ඡති. භණ්ඩුකම්මං පබ්බජ්ජාවිනිච්ඡයකථාය වුත්තමෙව.
พึงกล่าวอย่างนี้ ๓ ครั้ง. อปโลกนกรรมย่อมเป็นไปเพื่อการรับเข้าและการขับออกอย่างนี้. ภัณฑุกรรมกล่าวไว้แล้วในปัพพัชชาวินิจฉยกถา.

බ්‍රහ්මදණ්ඩො පන න කෙවලං ඡන්නස්සෙව පඤ්ඤත්තො, යො අඤ්ඤොපි භික්ඛු මුඛරො හොති, භික්ඛූ දුරුත්තවචනෙහි ඝට්ටෙන්තො ඛුංසෙන්තො වම්භෙන්තො විහරති, තස්සපි දාතබ්බො, එවඤ්ච පන දාතබ්බො. සඞ්ඝමජ්ඣෙ බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං –
พรหมทัณฑ์นั้นไม่ได้ทรงบัญญัติแก่พระฉันนะเท่านั้น แต่ภิกษุอื่นใดที่เป็นผู้มีปากร้าย ย่อมอยู่โดยกระทบกระทั่ง ด่าว่า ดูหมิ่นภิกษุทั้งหลายด้วยคำพูดที่ไม่ดี พึงให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุนั้นด้วย และพึงให้พรหมทัณฑ์อย่างนี้. ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบในท่ามกลางสงฆ์ด้วยการอนุญาตของสงฆ์ว่า –

‘‘භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු මුඛරො, භික්ඛූ දුරුත්තවචනෙහි ඝට්ටෙන්තො ඛුංසෙන්තො වම්භෙන්තො විහරති, සො භික්ඛු යං ඉච්ඡෙය්‍ය, තං වදෙය්‍ය, භික්ඛූහි ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු නෙව වත්තබ්බො, න ඔවදිතබ්බො න අනුසාසිතබ්බො, සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩස්ස දානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති. දුතියම්පි පුච්ඡාමි…පෙ… තතියම්පි පුච්ඡාමි ‘ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩස්ස දානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’’ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชื่อนี้เป็นผู้มีปากร้าย อยู่ด้วยการกระทบกระทั่ง ด่าว่า ดูหมิ่นภิกษุทั้งหลายด้วยคำพูดที่ไม่ดี ภิกษุนั้นพึงกล่าวคำใดที่ตนปรารถนาจะกล่าว ภิกษุทั้งหลายไม่พึงพูดด้วยเลย ไม่พึงโอวาท ไม่พึงสั่งสอนภิกษุชื่อนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘การให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุชื่อนี้เป็นที่พอใจแก่สงฆ์หรือไม่’ ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่สอง... ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่สามว่า ‘การให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุชื่อนี้เป็นที่พอใจแก่สงฆ์หรือไม่’”

තස්ස අපරෙන සමයෙන සම්මා වත්තිත්වා ඛමාපෙන්තස්ස බ්‍රහ්මදණ්ඩො පටිප්පස්සම්භෙතබ්බො, එවඤ්ච පන පටිප්පස්සම්භෙතබ්බො. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝමජ්ඣෙ සාවෙතබ්බං –
ในเวลาต่อมา พรหมทัณฑ์นั้นพึงระงับแก่ภิกษุนั้นผู้ประพฤติชอบแล้วและขอขมา อนึ่ง พรหมทัณฑ์พึงระงับอย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบในท่ามกลางสงฆ์ว่า –

‘‘භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො අසුකස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩං අදාසි, සො භික්ඛු සොරතො නිවාතවුත්ති ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො හිරොත්තප්පෙ පතිට්ඨිතො පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ තිට්ඨති, සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘තස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩස්ස පටිප්පස්සද්ධි රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’’ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์ได้ให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุชื่อโน้น ภิกษุนั้นเป็นผู้สงบเสงี่ยม มีความประพฤติถ่อมตน เข้าถึงธรรมคือความละอาย ตั้งมั่นอยู่ในหิริโอตตัปปะ พิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในภายหน้า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘การระงับพรหมทัณฑ์แก่ภิกษุนั้นเป็นที่พอใจแก่สงฆ์หรือไม่’”

එවං යාවතතියං වත්වා අපලොකනකම්මෙනෙව බ්‍රහ්මදණ්ඩො පටිප්පස්සම්භෙතබ්බොති.
พึงกล่าวอย่างนี้จนถึงครั้งที่สามแล้ว พรหมทัณฑ์พึงระงับด้วยอปโลกนกรรมเท่านั้น.

කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව [Pg.402] පඤ්චමන්ති යං තං භගවතා භික්ඛුනික්ඛන්ධකෙ –
กรรมลักขณะที่ ๕ เท่านั้น คือคำใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในภิกขุนีขันธกะว่า –

‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ භික්ඛුනියො කද්දමොදකෙන ඔසිඤ්චන්ති ‘අප්පෙව නාම අම්හෙසු සාරජ්ජෙය්‍යු’න්ති, කායං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, ඌරුං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, අඞ්ගජාතං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති. භික්ඛුනියො ඔභාසෙන්ති, භික්ඛුනීහි සද්ධිං සම්පයොජෙන්ති ‘අප්පෙව නාම අම්හෙසු සාරජ්ජෙය්‍යු’’’න්ති (චූළව. 411) –
“ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุฉัพพัคคีย์ทั้งหลายสาดรดภิกษุณีทั้งหลายด้วยน้ำโคลน ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ ภิกษุณีทั้งหลายพึงกำหนัดในพวกเรา’ เปิดเผยร่างกายแสดงแก่ภิกษุณีทั้งหลาย เปิดเผยต้นขาแสดงแก่ภิกษุณีทั้งหลาย เปิดเผยอวัยวะเพศแสดงแก่ภิกษุณีทั้งหลาย พูดจาเกี้ยวพาราสีภิกษุณีทั้งหลาย คลุกคลีกับภิกษุณีทั้งหลาย ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ ภิกษุณีทั้งหลายพึงกำหนัดในพวกเรา’”

ඉමෙසු වත්ථූසු යෙසං භික්ඛූනං දුක්කටං පඤ්ඤපෙත්වා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තස්ස භික්ඛුනො දණ්ඩකම්මං කාතු’’න්ති වත්වා ‘‘කිං නු ඛො දණ්ඩකම්මං කාතබ්බ’’න්ති සංසයෙ උප්පන්නෙ ‘‘අවන්දියො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන කාතබ්බො’’ති එවං අවන්දියකම්මං අනුඤ්ඤාතං, තං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්චමං, ඉමස්ස අපලොකනකම්මස්ස ඨානං හොති. තස්ස හි කම්මඤ්ඤෙව ලක්ඛණං, න ඔසාරණාදීනි, තස්මා කම්මලක්ඛණන්ති වුච්චති. තස්ස කරණං පටිප්පස්සද්ධියා සද්ධිං විත්ථාරතො දස්සයිස්සාම. භික්ඛුනුපස්සයෙ සන්නිපතිතස්ස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස අනුමතියා බ්‍යත්තාය භික්ඛුනියා සාවෙතබ්බං –
ในเรื่องเหล่านี้ เมื่อทรงบัญญัติทุกกฏแก่ภิกษุเหล่าใดแล้ว ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำกรรมลงโทษแก่ภิกษุนั้น’ เมื่อความสงสัยเกิดขึ้นว่า ‘ก็กรรมลงโทษพึงทำอย่างไรหนอ’ จึงตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นอันภิกษุณีสงฆ์พึงทำให้เป็นผู้ไม่พึงไหว้’ กรรมไม่พึงไหว้อย่างนี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว กรรมลักขณะนั้นแหละเป็นที่ห้า เป็นกรณีแห่งอปโลกนกรรมนี้ เพราะกรรมนั้นแหละเป็นเครื่องหมาย ไม่ใช่โอสารณาเป็นต้น เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่ากรรมลักขณะ เราจักแสดงการทำกรรมนั้นพร้อมด้วยการระงับโดยพิสดาร อันภิกษุณีผู้ฉลาดพึงประกาศให้ทราบด้วยความยินยอมของภิกษุณีสงฆ์ผู้ประชุมกันอยู่ในภิกขุณูปัสสยะว่า –

‘‘අය්‍යෙ, අසුකො නාම අය්‍යො භික්ඛුනීනං අපාසාදිකං දස්සෙති, එතස්ස අය්‍යස්ස අවන්දියකරණං රුච්චතී’’ති භික්ඛුනිසඞ්ඝං පුච්ඡාමි. ‘අය්‍යෙ, අසුකො නාම අය්‍යො භික්ඛුනීනං අපාසාදිකං දස්සෙති, එතස්ස අය්‍යස්ස අවන්දියකරණං රුච්චතී’ති දුතියම්පි. තතියම්පි භික්ඛුනිසඞ්ඝං පුච්ඡාමී’’ති.
“ข้าแต่แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย การทำให้ท่านรูปนั้นเป็นผู้ไม่พึงไหว้เป็นที่พอใจแก่ภิกษุณีสงฆ์หรือไม่ ข้าพเจ้าขอถามภิกษุณีสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย การทำให้ท่านรูปนั้นเป็นผู้ไม่พึงไหว้เป็นที่พอใจแก่ภิกษุณีสงฆ์หรือไม่’ แม้ครั้งที่สอง แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าขอถามภิกษุณีสงฆ์”

එවං තික්ඛත්තුං සාවෙත්වා අපලොකනකම්මෙන අවන්දියකම්මං කාතබ්බං.
เมื่อประกาศให้ทราบอย่างนี้สามครั้งแล้ว พึงทำกรรมไม่พึงไหว้ด้วยอปโลกนกรรม.

තතො පට්ඨාය සො භික්ඛු භික්ඛුනීහි න වන්දිතබ්බො. සචෙ අවන්දියමානො හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨපෙත්වා සම්මා වත්තති, තෙන භික්ඛුනියො ඛමාපෙතබ්බා. ඛමාපෙන්තන භික්ඛුනුපස්සයං අගන්ත්වා විහාරෙයෙව සඞ්ඝං වා ගණං වා එකං භික්ඛුං වා උපසඞ්කමිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ තිට්ඨාමි, න පුන අපාසාදිකං දස්සෙස්සාමි, භික්ඛුනිසඞ්ඝො මය්හං ඛමතූ’’ති ඛමාපෙතබ්බං. තෙන සඞ්ඝෙන වා ගණෙන වා එකං භික්ඛුං පෙසෙත්වා එකභික්ඛුනා වා සයමෙව ගන්ත්වා භික්ඛුනියො වත්තබ්බා ‘‘අයං භික්ඛු පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ [Pg.403] ඨිතො, ඉමිනා අච්චයං දෙසෙත්වා භික්ඛුනිසඞ්ඝො ඛමාපිතො, භික්ඛුනිසඞ්ඝො ඉමං භික්ඛුං වන්දියං කරොතූ’’ති. සො වන්දියො කාතබ්බො, එවඤ්ච පන කාතබ්බො. භික්ඛුනුපස්සයෙ සන්නිපතිතස්ස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස අනුමතියා බ්‍යත්තාය භික්ඛුනියා සාවෙතබ්බං –
นับแต่นั้นไป ภิกษุนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายไม่พึงไหว้ ถ้าหากภิกษุผู้ไม่พึงไหว้นั้นตั้งหิริโอตตัปปะไว้แล้วประพฤติชอบ ภิกษุนั้นพึงขอขมาภิกษุณีทั้งหลาย เมื่อจะขอขมา ไม่พึงไปสู่ภิกขุณูปัสสยะ แต่ในวิหารนั่นเอง พึงเข้าไปหาสงฆ์ หรือคณะ หรือภิกษุรูปหนึ่ง แล้วนั่งคุกเข่าประนมมือกล่าวว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าพิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในภายหน้า จักไม่แสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสอีก ขอภิกขุณีสงฆ์จงอดโทษให้แก่ข้าพเจ้าเถิด’ พึงขอขมาอย่างนี้ สงฆ์นั้น หรือคณะนั้น พึงส่งภิกษุรูปหนึ่งไป หรือภิกษุรูปหนึ่งไปเองแล้ว พึงบอกภิกษุณีทั้งหลายว่า ‘ภิกษุรูปนี้พิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในภายหน้า ภิกษุรูปนี้แสดงโทษแล้วขอขมาภิกขุณีสงฆ์แล้ว ขอภิกขุณีสงฆ์จงทำให้ภิกษุรูปนี้เป็นผู้พึงไหว้เถิด’ ภิกษุนั้นพึงทำให้เป็นผู้พึงไหว้ อนึ่ง พึงทำอย่างนี้ อันภิกษุณีผู้ฉลาดพึงประกาศให้ทราบด้วยความยินยอมของภิกขุณีสงฆ์ผู้ประชุมกันอยู่ในภิกขุณูปัสสยะว่า –

‘‘අය්‍යෙ, අසුකො නාම අය්‍යො භික්ඛුනීනං අපාසාදිකං දස්සෙතීති භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන අවන්දියො කතො, සො ලජ්ජිධම්මං ඔක්කමිත්වා පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ ඨිතො, අච්චයං දෙසෙත්වා භික්ඛුනිසඞ්ඝං ඛමාපෙසි, තස්ස අය්‍යස්ස වන්දියකරණං රුච්චතීති භික්ඛුනිසඞ්ඝං පුච්ඡාමී’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ท่านชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย อันภิกขุณีสงฆ์ทำให้เป็นผู้ไม่พึงไหว้แล้ว ภิกษุนั้นเข้าถึงธรรมคือความละอายแล้ว พิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในกาลต่อไป แสดงโทษแล้วขอขมาภิกขุณีสงฆ์แล้ว การทำให้ท่านรูปนั้นเป็นผู้พึงไหว้เป็นที่พอใจแก่ท่านทั้งหลายหรือไม่ ข้าพเจ้าขอถามภิกขุณีสงฆ์ดังนี้

තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. එවං අපලොකනකම්මෙනෙව වන්දියො කාතබ්බො.
พึงกล่าว ๓ ครั้ง พึงทำให้เป็นผู้พึงไหว้ด้วยอปลโลกนกรรมอย่างนี้เท่านั้น

255. අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකොපි කම්මලක්ඛණවිනිච්ඡයො (පරි. අට්ඨ. 495-496). ඉදඤ්හි කම්මලක්ඛණං නාම භික්ඛුනිසඞ්ඝමූලකං පඤ්ඤත්තං, භික්ඛුසඞ්ඝස්සපි පනෙතං ලබ්භතියෙව. යඤ්හි භික්ඛුසඞ්ඝො සලාකභත්තඋපොසථග්ගෙසු ච අපලොකනකම්මං කරොති, එතම්පි කම්මලක්ඛණමෙව. අච්ඡින්නචීවරජිණ්ණචීවරනට්ඨචීවරානඤ්හි සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා යාවතතියං සාවෙත්වා අපලොකනකම්මං කත්වා චීවරං දාතුං වට්ටති. අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකෙන පන චීවරං කරොන්තස්ස පච්චයභාජනීයකථායං වුත්තප්පභෙදානි සූචිආදීනි අනපලොකෙත්වාපි දාතබ්බානි. තෙසං දානෙ සොයෙව ඉස්සරො, තතො අතිරෙකං දෙන්තෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. තතො හි අතිරෙකදානෙ සඞ්ඝො සාමී. ගිලානභෙසජ්ජම්පි තත්ථ වුත්තප්පකාරං සයමෙව දාතබ්බං, අතිරෙකං ඉච්ඡන්තස්ස අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. යොපි ච දුබ්බලො වා ඡින්නිරියාපථො වා පච්ඡින්නභික්ඛාචාරපථො වා මහාගිලානො, තස්ස මහාවාසෙසු තත්‍රුප්පාදතො දෙවසිකං නාළි වා උපඩ්ඪනාළි වා, එකදිවසංයෙව වා පඤ්ච වා දස වා තණ්ඩුලනාළියො දෙන්තෙන අපලොකනකම්මං කත්වාව දාතබ්බා. පෙසලස්ස භික්ඛුනො තත්‍රුප්පාදතො ඉණපලිබොධම්පි බහුස්සුතස්ස සඞ්ඝභාරනිත්ථරකස්ස භික්ඛුනො අනුට්ඨාපනීයසෙනාසනම්පි සඞ්ඝකිච්චං කරොන්තානං කප්පියකාරකාදීනං භත්තවෙතනම්පි අපලොකනකම්මෙන දාතුං වට්ටති.
๒๕๕. อนึ่ง ในเรื่องนี้ มีวินิจฉัยแห่งกรรมลักษณะที่พ้นจากบาลีอยู่ด้วย ด้วยว่ากรรมลักษณะนี้ แม้จะบัญญัติโดยมีภิกขุณีสงฆ์เป็นมูลก็ตาม แต่ถึงอย่างนั้น กรรมลักษณะนี้ย่อมได้แม้แก่ภิกษุสงฆ์แท้จริง เพราะว่าภิกษุสงฆ์ทำอปลโลกนกรรมใดในโรงสลากภัตและโรงอุโบสถเป็นต้น แม้อปลโลกนกรรมนี้ก็เป็นกรรมลักษณะนั่นเอง ด้วยว่า เมื่อจะให้จีวรแก่ภิกษุผู้ถูกชิงจีวร ภิกษุผู้มีจีวรเก่า และภิกษุผู้มีจีวรหาย พึงให้สงฆ์ประชุมกันแล้ว อันภิกษุผู้ฉลาดประกาศให้ทราบจนถึง ๓ ครั้ง ทำอปลโลกนกรรมแล้วจึงควรให้ ส่วนภิกษุผู้แจกของเล็กน้อย เมื่อจะให้เข็มเป็นต้นตามประเภทที่กล่าวไว้ในปัจจัยภาชนียกถา แก่ภิกษุผู้ทำจีวร แม้ไม่ต้องบอกกล่าวก็พึงให้ได้ ในการให้เข็มเป็นต้นเหล่านั้น ภิกษุผู้แจกนั้นเองเป็นใหญ่ หากจะให้ยิ่งกว่านั้น พึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ เพราะในการให้ที่ยิ่งกว่านั้น สงฆ์เป็นเจ้าของ แม้เภสัชสำหรับภิกษุไข้ตามประเภทที่กล่าวไว้ในที่นั้น พึงให้ได้ด้วยตนเองทีเดียว หากภิกษุไข้ต้องการยิ่งกว่านั้น พึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ อนึ่ง ภิกษุใดเป็นผู้ทุพพลภาพ หรือมีอิริยาบถขาด หรือมีทางบิณฑบาตขาด หรือเป็นไข้หนัก เมื่อจะให้ข้าวสารวันละ ๑ ทะนาน หรือครึ่งทะนาน หรือให้ข้าวสาร ๕ ทะนาน หรือ ๑๐ ทะนานในวันเดียว จากผลผลิตที่เกิดขึ้นในมหาวิหารทั้งหลายแก่ภิกษุนั้น ภิกษุผู้แจกของเล็กน้อยพึงทำอปลโลกนกรรมก่อนแล้วจึงให้ แม้ความกังวลด้วยหนี้ของภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก แม้เสนาสนะที่ไม่พึงให้ลุกขึ้นแก่ภิกษุผู้เป็นพหูสูตผู้ปลดเปลื้องภาระของสงฆ์ แม้ค่าอาหารและค่าจ้างแก่กัปปิยการกเป็นต้นผู้ทำกิจของสงฆ์ ก็ควรให้ด้วยอปลโลกนกรรมจากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้น

චතුපච්චයවසෙන [Pg.404] දින්නතත්‍රුප්පාදතො සඞ්ඝිකං ආවාසං ජග්ගාපෙතුං වට්ටති, ‘‘අයං භික්ඛු ඉස්සරවතාය විචාරෙතී’’ති කථාපච්ඡින්දනත්ථං පන සලාකග්ගාදීසු වා අන්තරසන්නිපාතෙ වා සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වාව ජග්ගාපෙතබ්බො. චීවරපිණ්ඩපාතත්ථාය ඔදිස්ස දින්නතත්‍රුප්පාදතොපි අපලොකෙත්වා ආවාසො ජග්ගාපෙතබ්බො, අනපලොකෙත්වාපි වට්ටති, ‘‘සූරො වතායං භික්ඛු චීවරපිණ්ඩපාතත්ථාය ඔදිස්ස දින්නතො ආවාසං ජග්ගාපෙතී’’ති එවං උප්පන්නකථාපච්ඡෙදනත්ථං පන අපලොකනකම්මමෙව කත්වා ජග්ගාපෙතබ්බො.
ควรเพื่อจะให้ดูแลรักษาวัดที่เป็นของสงฆ์จากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้นที่เขาถวายด้วยอำนาจปัจจัย ๔ แต่เพื่อจะตัดคำติเตียนที่จะเกิดขึ้นว่า 'ภิกษุนี้บริหารจัดการด้วยความเป็นใหญ่' พึงบอกกล่าวสงฆ์ในโรงสลากภัตเป็นต้น หรือในที่ประชุมสงฆ์ในระหว่างก่อนแล้วจึงให้ดูแลรักษา แม้จากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้นที่เขาถวายเจาะจงเพื่อจีวรและบิณฑบาต ก็พึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ดูแลรักษาวัด แม้ไม่บอกกล่าวก็ควรอยู่ แต่ถึงอย่างนั้น เพื่อจะตัดคำติเตียนที่เกิดขึ้นอย่างนี้ว่า 'ภิกษุนี้กล้าหาญจริงหนอ ให้ดูแลรักษาวัดจากของที่เขาถวายเจาะจงเพื่อจีวรและบิณฑบาต' พึงทำอปลโลกนกรรมนั่นแหละแล้วจึงให้ดูแลรักษา

චෙතියෙ ඡත්තං වා වෙදිකං වා බොධිඝරං වා ආසනඝරං වා අකතං වා කරොන්තෙන ජිණ්ණං වා පටිසඞ්ඛරොන්තෙන සුධාකම්මං වා කරොන්තෙන මනුස්සෙ සමාදපෙත්වා කාතුං වට්ටති. සචෙ කාරකො නත්ථි, චෙතියස්ස උපනික්ඛෙපතො කාරෙතබ්බං. උපනික්ඛෙපෙපි අසති අපලොකනකම්මං කත්වා තත්‍රුප්පාදතො කාරෙතබ්බං, සඞ්ඝිකෙනපි අපලොකෙත්වා චෙතියකිච්චං කාතුං වට්ටති. චෙතියස්ස සන්තකෙන අපලොකෙත්වාපි සඞ්ඝිකකිච්චං න වට්ටති, තාවකාලිකං පන ගහෙත්වා පටිපාකතිකං කාතුං වට්ටති. චෙතියෙ සුධාකම්මාදීනි කරොන්තෙහි පන භික්ඛාචාරතො වා සඞ්ඝතො වා යාපනමත්තං අලභන්තෙහි චෙතියසන්තකතො යාපනමත්තං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙහි වත්තං කාතුං වට්ටති, ‘‘වත්තං කරොමා’’ති මච්ඡමංසාදීහි සඞ්ඝභත්තං කාතුං න වට්ටති.
เมื่อจะสร้างฉัตรก็ดี รั้วก็ดี เรือนโพธิ์ก็ดี โรงนั่งก็ดี ที่ยังไม่ได้สร้าง หรือเมื่อจะซ่อมแซมของเก่าก็ดี เมื่อจะทำกิจฉาบปูนเป็นต้นก็ดี ในเจดีย์ พึงชักชวนมนุษย์ทั้งหลายให้ช่วยกันทำเถิด ข้อนั้นควรอยู่ ถ้าไม่มีผู้ทำ พึงให้ทำจากทรัพย์ที่ฝากไว้ของเจดีย์ แม้เมื่อทรัพย์ที่ฝากไว้ไม่มี พึงทำอปลโลกนกรรมแล้วให้ทำจากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้น แม้ด้วยของสงฆ์ เมื่อบอกกล่าวแล้วก็ควรทำกิจของเจดีย์ได้ แต่จะทำกิจของสงฆ์ด้วยของที่เป็นของเจดีย์ แม้บอกกล่าวแล้วก็ไม่ควร แต่การขอยืมไปชั่วคราวแล้วทำชดใช้คืนให้ตามเดิมนั้นควรอยู่ ส่วนภิกษุทั้งหลายผู้ทำกิจฉาบปูนเป็นต้นในเจดีย์ เมื่อไม่ได้ปัจจัยเพียงเพื่อยังชีพจากการบิณฑบาตหรือจากสงฆ์ จะรับเอาปัจจัยเพียงเพื่อยังชีพจากของที่เป็นของเจดีย์มาบริโภคแล้วทำวัตรก็ควรอยู่ แต่จะทำภัตตาหารสงฆ์ด้วยปลาและเนื้อเป็นต้น โดยอ้างว่า 'พวกเราจะทำวัตร' ดังนี้ ไม่ควร

යෙ විහාරෙ රොපිතා ඵලරුක්ඛා සඞ්ඝෙන පරිග්ගහිතා හොන්ති, ජග්ගනකම්මං ලභන්ති. යෙසං ඵලානි ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්ති, තෙසු අපලොකනකම්මං න කාතබ්බං. යෙ පන අපරිග්ගහිතා, තෙසු අපලොකනකම්මං කාතබ්බං, තං පන සලාකග්ගයාගග්ගභත්තග්ගඅන්තරසඅආපාතෙසුපි කාතුං වට්ටති, උපොසථග්ගෙ පන වට්ටතියෙව. තත්ථ හි අනාගතානම්පි ඡන්දපාරිසුද්ධි ආහරීයති, තස්මා තං සුවිසොධිතං හොති. එවඤ්ච පන කාතබ්බං, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං –
ต้นไม้มีผลเหล่าใดที่ปลูกไว้ในวัด อันสงฆ์หวงแหนไว้ ย่อมได้รับการดูแลรักษา ต้นไม้มีผลเหล่าใดที่ภิกษุทั้งหลายเคาะระฆังแล้วแบ่งผลของมันบริโภคกัน ในผลไม้เหล่านั้นไม่พึงทำอปลโลกนกรรม แต่ต้นไม้เหล่าใดที่สงฆ์ไม่ได้หวงแหนไว้ ในต้นไม้เหล่านั้นพึงทำอปลโลกนกรรม อนึ่ง อปลโลกนกรรมนั้นควรทำแม้ในโรงสลากภัต โรงยาคู โรงฉัน และในที่ประชุมสงฆ์ในระหว่าง แต่ในโรงอุโบสถควรทำแท้ทีเดียว เพราะในโรงอุโบสถนั้น ย่อมมีการนำฉันทะและความบริสุทธิ์ของภิกษุทั้งหลายแม้ผู้ที่ไม่ได้มามาด้วย เพราะเหตุนั้น อปลโลกนกรรมในโรงอุโบสถนั้นจึงเป็นอันทำได้ถูกต้องดีแล้ว และพึงทำอย่างนี้ คือ ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยการอนุมัติของภิกษุสงฆ์ว่า

‘‘භන්තෙ, යං ඉමස්මිං විහාරෙ අන්තොසීමාය සඞ්ඝසන්තකං මූලතචපත්තඅඞ්කුරපුප්ඵඵලඛාදනීයාදි අත්ථි, තං සබ්බං ආගතාගතානං භික්ඛූනං යථාසුඛං පරිභුඤ්ජිතුං රුච්චතීති සඞ්ඝං පුච්ඡාමී’’ති –
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัตถุใดที่เป็นของสงฆ์ คือ ราก เปลือก ใบ ยอด ดอก ผล และของขบเคี้ยวเป็นต้น ที่มีอยู่ในภายในสีมาในวัดนี้ วัตถุทั้งหมดนั้นเป็นที่พอใจแก่สงฆ์เพื่อให้ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึงแล้วบริโภคได้ตามสบายหรือไม่ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ดังนี้

තික්ඛත්තුං පුච්ඡිතබ්බං.
พึงถาม ๓ ครั้ง

චතූහි [Pg.405] පඤ්චහි භික්ඛූහි කතං සුකතමෙව. යස්මිම්පි විහාරෙ ද්වෙ තයො ජනා වසන්ති, තෙහි නිසීදිත්වා කතම්පි සඞ්ඝෙන කතසදිසමෙව. යස්මිං පන එකො භික්ඛු හොති, තෙන භික්ඛුනා උපොසථදිවසෙ පුබ්බකරණපුබ්බකිච්චං කත්වා නිසින්නෙන කතම්පි කතිකවත්තං සඞ්ඝෙන කතසදිසමෙව හොති. කරොන්තෙන පන ඵලවාරෙන කාතුම්පි චත්තාරො මාසෙ ඡ මාසෙ එකසංවච්ඡරන්ති එවං පරිච්ඡින්දිත්වාපි අපරිච්ඡින්දිත්වාපි කාතුං වට්ටති. පරිච්ඡින්නෙ යථාපරිච්ඡෙදං පරිභුඤ්ජිත්වා පුන කාතබ්බං. අපරිච්ඡින්නෙ යාව රුක්ඛා ධරන්ති, තාව වට්ටති. යෙපි තෙසං රුක්ඛානං බීජෙහි අඤ්ඤෙ රුක්ඛා රොපිතා හොන්ති, තෙසම්පි සා එව කතිකා.
กรรมที่ภิกษุ ๔ หรือ ๕ รูปทำแล้ว เป็นอันทำดีแล้วแท้จริง แม้ในวัดใดมีภิกษุอยู่ ๒ หรือ ๓ รูป กรรมที่ภิกษุเหล่านั้นนั่งประชุมกันทำแล้ว ก็เหมือนกับที่สงฆ์ทำแล้วนั่นเอง แต่ในวัดใดมีภิกษุอยู่รูปเดียว ภิกษุนั้นทำบุพพกรณ์และบุพพกิจในวันอุโบสถแล้วนั่งทำกติกาวัตร แม้กติกาวัตรนั้นก็เหมือนกับที่สงฆ์ทำแล้วนั่นเอง อนึ่ง เมื่อจะทำ จะทำโดยวาระแห่งผลไม้ก็ได้ จะกำหนดว่า ๔ เดือน ๖ เดือน หรือ ๑ ปี อย่างนี้ก็ได้ หรือจะไม่กำหนดก็ได้ ในกรณีที่กำหนดไว้ เมื่อบริโภคตามที่กำหนดแล้ว พึงทำใหม่ ในกรณีที่ไม่ได้กำหนดไว้ ตราบเท่าที่ต้นไม้ยังดำรงอยู่ ก็เป็นอันใช้ได้ แม้ต้นไม้เหล่าอื่นใดที่ปลูกด้วยเมล็ดของต้นไม้เหล่านั้น กติกาก็เป็นอย่างเดียวกันนั้นเอง

සචෙ පන අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ රොපිතා හොන්ති, තෙසං යත්ථ රොපිතා, තස්මිංයෙව විහාරෙ සඞ්ඝො සාමී. යෙපි අඤ්ඤතො බීජානි ආහරිත්වා පුරිමවිහාරෙ පච්ඡා රොපිතා, තෙසු අඤ්ඤා කතිකා කාතබ්බා, කතිකාය කතාය පුග්ගලිකට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති, යථාසුඛං ඵලාදීනි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. සචෙ පනෙත්ථ තං තං ඔකාසං පරික්ඛිපිත්වා පරිවෙණානි කත්වා ජග්ගන්ති, තෙසං භික්ඛූනං පුග්ගලිකට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති, අඤ්ඤෙ පරිභුඤ්ජිතුං න ලභන්ති. තෙහි පන සඞ්ඝස්ස දසමභාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. යොපි මජ්ඣෙවිහාරෙ රුක්ඛං සාඛාහි පරිවාරෙත්වා රක්ඛති, තස්සපි එසෙව නයො.
ถ้าหากว่าต้นไม้เหล่านั้นปลูกไว้ในวัดอื่น สงฆ์ในวัดที่ปลูกนั้นเองเป็นเจ้าของ ต้นไม้เหล่าใดที่นำเมล็ดมาจากที่อื่นแล้วปลูกไว้ในวัดที่ทำกติกาก่อน หลังจากนั้นพึงทำกติกาอื่นในต้นไม้เหล่านั้น เมื่อทำกติกาแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะส่วนบุคคล ควรบริโภคผลไม้เป็นต้นได้ตามสบาย ถ้าหากว่าในวัดนี้ ภิกษุเหล่านั้นล้อมรอบสถานที่นั้นๆ ทำปริเวณแล้วดูแลรักษา ย่อมตั้งอยู่ในฐานะส่วนบุคคลของภิกษุเหล่านั้น ภิกษุอื่นไม่ได้รับอนุญาตให้บริโภค แต่ภิกษุผู้ดูแลรักษาเหล่านั้นพึงบริโภคโดยให้ส่วนที่สิบแก่สงฆ์ ภิกษุรูปใดที่ล้อมรอบต้นไม้ด้วยกิ่งไม้แล้วรักษาไว้ในกลางวัด นัยนี้ก็เป็นอย่างเดียวกันนั้นเอง

පොරාණකවිහාරං ගතස්ස සම්භාවනීයභික්ඛුනො ‘‘ථෙරො ආගතො’’ති ඵලාඵලං ආහරන්ති, සචෙ තත්ථ මූලෙ සබ්බපරියත්තිධරො බහුස්සුතභික්ඛු විහාසි, ‘‘අද්ධා එත්ථ දීඝා කතිකා කතා භවිස්සතී’’ති නික්කුක්කුච්චෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. විහාරෙ ඵලාඵලං පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති, ධුතඞ්ගං න කොපෙති. සාමණෙරා අත්තනො ආචරියුපජ්ඣායානං බහූනි ඵලානි දෙන්ති, අඤ්ඤෙ භික්ඛූ අලභන්තා ඛිය්‍යන්ති, ඛිය්‍යනමත්තමෙව තං හොති. සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, එකං පනසරුක්ඛං නිස්සාය සට්ඨිපි ජනා ජීවන්ති, තාදිසෙ කාලෙ සබ්බෙසං සඞ්ගහකරණත්ථාය භාජෙත්වා ඛාදිතබ්බං. අයං සාමීචි. යාව පන කතිකවත්තං න පටිප්පස්සම්භති, තාව තෙහි ඛායිතං සුඛායිතමෙව. කදා පන කතිකවත්තං පටිප්පස්සම්භති? යදා සමග්ගො සඞ්ඝො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉතො පට්ඨාය භාජෙත්වා ඛාදන්තූ’’ති සාවෙභි, එකභික්ඛුකෙ පන විහාරෙ එතෙන සාවිතෙපි පුරිමකතිකා පටිප්පස්සම්භතියෙව[Pg.406]. සචෙ පටිප්පස්සද්ධාය කතිකාය සාමණෙරා නෙව රුක්ඛතො පාතෙන්ති, න භූමිතො ගහෙත්වා භික්ඛූනං දෙන්ති, පතිතඵලානි පාදෙහි පහරන්තා විචරන්ති, තෙසං දසමභාගතො පට්ඨාය යාව උපඩ්ඪඵලභාගෙන ඵාතිකම්මං කාතබ්බං. අද්ධා ඵාතිකම්මලොභෙන ආහරිත්වා දස්සෙන්ති, පුන සුභික්ඛෙ ජාතෙ කප්පියකාරකෙසු ආගන්ත්වා සාඛාපරිවාරාදීනි කත්වා රුක්ඛෙ රක්ඛන්තෙසු සාමණෙරානං ඵාතිකම්මං න කාතබ්බං, භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං.
เมื่อภิกษุผู้ควรแก่การยกย่องไปสู่วัดที่มีกติกาก่อน มนุษย์ทั้งหลายย่อมนำผลไม้มาให้โดยกล่าวว่า 'พระเถระมาแล้ว' ถ้าในวัดนั้นในเบื้องต้นมีภิกษุผู้ทรงปริยัติทั้งหมด ผู้เป็นพหูสูตเคยอยู่ พึงบริโภคโดยไม่มีความรังเกียจว่า 'แน่นอน กติกาในวัดนี้คงทำไว้ยาวนาน' ผลไม้ในวัดนั้นควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย ไม่ทำให้ธุดงค์เสีย สามเณรทั้งหลายย่อมให้ผลไม้จำนวนมากแก่อาจารย์และอุปัชฌาย์ของตน ภิกษุอื่นเมื่อไม่ได้รับก็ติเตียน การติเตียนนั้นเป็นเพียงการติเตียนเท่านั้น ถ้าเกิดความอดอยาก แม้คนหกสิบคนก็ยังชีพอยู่ได้ด้วยต้นขนุนต้นเดียว ในกาลเช่นนั้น เพื่อสงเคราะห์ภิกษุทั้งหมด พึงแบ่งกันบริโภค การบริโภคอย่างนี้เป็นสามีจิวัตร หรือเป็นสามีจิอนุปธัมมตา ตราบเท่าที่กติกาวัตรยังไม่ระงับ การบริโภคของภิกษุเหล่านั้นเป็นอันบริโภคดีแล้วเท่านั้น กติกาวัตรจะระงับเมื่อไร? เมื่อสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงประชุมกันแล้วบอกกล่าวว่า 'ตั้งแต่นี้ไป จงแบ่งกันบริโภค' เมื่อนั้นกติกาวัตรก็ระงับ แต่ในวัดที่มีภิกษุรูปเดียว แม้ภิกษุรูปนั้นบอกกล่าวแล้ว กติกาก่อนก็ระงับเท่านั้น ถ้ากติการะงับแล้ว สามเณรทั้งหลายไม่ทำให้ผลไม้ตกจากต้น ไม่เก็บจากพื้นดินแล้วให้แก่ภิกษุทั้งหลาย เที่ยวไปโดยเตะผลไม้ที่ตกแล้วร่วงแล้วด้วยเท้า พึงทำผาติกัมม์แก่สามเณรเหล่านั้น โดยเริ่มตั้งแต่ส่วนที่สิบจนถึงส่วนครึ่งหนึ่งของผลไม้ แน่นอน สามเณรเหล่านั้นจักนำมาให้ด้วยความโลภในผาติกัมม์ เมื่อความอุดมสมบูรณ์เกิดขึ้นอีก เมื่อกัปปิยการกคนเฝ้าวัดเป็นต้นมาแล้วทำกิจการล้อมกิ่งไม้เป็นต้นแล้วรักษาต้นไม้ไว้ ไม่พึงทำผาติกัมม์แก่สามเณรทั้งหลาย พึงแบ่งกันบริโภค

‘‘විහාරෙ ඵලාඵලං අත්ථී’’ති සාමන්තගාමෙහි මනුස්සා ගිලානානං වා ගබ්භිනීනං වා අත්ථාය ආගන්ත්වා ‘‘එකං නාළිකෙරං දෙථ, අම්බං දෙථ, ලබුජං දෙථා’’ති යාචන්ති, දාතබ්බං, න දාතබ්බන්ති? දාතබ්බං. අදීයමානෙ හි තෙ දොමනස්සිකා හොන්ති. දෙන්තෙන පන සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා යාවතතියං සාවෙත්වා අපලොකනකම්මං කත්වාව දාතබ්බං, කතිකවත්තං වා කත්වා ඨපෙතබ්බං, එවඤ්ච පන කාතබ්බං. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං –
มนุษย์ทั้งหลายจากหมู่บ้านใกล้เคียงมาเพื่อประโยชน์แก่คนป่วยหรือหญิงมีครรภ์ แล้วขอว่า 'ในวัดมีผลไม้ ขอให้มะพร้าวลูกหนึ่ง มะม่วงลูกหนึ่ง ขนุนลูกหนึ่ง' พึงให้หรือไม่พึงให้? พึงให้ เพราะเมื่อไม่ให้ มนุษย์เหล่านั้นย่อมเป็นผู้มีโทมนัส แต่ผู้ให้พึงให้โดยประชุมสงฆ์แล้วบอกกล่าวจนถึงสามครั้ง ทำอปโลกนกรรมแล้วเท่านั้น หรือพึงทำกติกาวัตรแล้วตั้งไว้ และพึงทำอย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาดพึงบอกกล่าวด้วยการอนุมัติของสงฆ์ว่า –

‘‘සාමන්තගාමෙහි මනුස්සා ආගන්ත්වා ගිලානාදීනං අත්ථාය ඵලාඵලං යාචන්ති, ද්වෙ නාළිකෙරානි ද්වෙ තාලඵලානි ද්වෙ පනසානි පඤ්ච අම්බානි පඤ්ච කදලිඵලානි ගණ්හන්තානං අනිවාරණං, අසුකරුක්ඛතො ච අසුකරුක්ඛතො ච ඵලං ගණ්හන්තානං අනිවාරණං රුච්චති භික්ඛුසඞ්ඝස්සා’’ති –
มนุษย์ทั้งหลายจากหมู่บ้านใกล้เคียงมาขอผลไม้เพื่อประโยชน์แก่คนป่วยเป็นต้น ภิกษุสงฆ์จะชอบใจการไม่ห้ามผู้รับมะพร้าวสองลูก ลูกตาลสองลูก ขนุนสองลูก มะม่วงห้าลูก กล้วยห้าลูก หรือการไม่ห้ามผู้รับผลไม้จากต้นไม้นั้นๆ ด้วย จากต้นไม้นั้นๆ ด้วยหรือไม่

තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. තතො පට්ඨාය ගිලානාදීනං නාමං ගහෙත්වා යාචන්තා ‘‘ගණ්හථා’’ති න වත්තබ්බා, වත්තං පන ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘නාළිකෙරාදීනි ඉමිනා නාම පරිච්ඡෙදෙන ගණ්හන්තානං අසුකරුක්ඛතො ච අසුකරුක්ඛතො ච ඵලං ගණ්හන්තානං අනිවාරණං කත’’න්ති. අනුවිචරිත්වා පන ‘‘අයං මධුරඵලො අම්බො, ඉතො ගණ්හථා’’තිපි න වත්තබ්බා.
พึงกล่าวสามครั้ง นับแต่นั้นไป เมื่อมีผู้มาขอโดยอ้างชื่อของคนไข้เป็นต้น ไม่พึงกล่าวว่า 'จงรับไป' แต่พึงบอกกติกาวัตรว่า 'การไม่ห้ามแก่ผู้รับมะพร้าวเป็นต้นด้วยกำหนดประมาณนี้ และแก่ผู้รับผลจากต้นไม้นั้นๆ และจากต้นไม้นั้นๆ ได้กระทำไว้แล้ว' แต่ไม่พึงเดินตามไปกล่าวว่า 'มะม่วงต้นนี้มีผลหวาน จงรับไปจากต้นนี้' ดังนี้

ඵලභාජනකාලෙ පන ආගතානං සම්මතෙන උපඩ්ඪභාගො දාතබ්බො, අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. ඛීණපරිබ්බයො වා මග්ගගමියසත්ථවාහො වා අඤ්ඤො වා ඉස්සරො ආගන්ත්වා යාචති, අපලොකෙත්වාව දාතබ්බං, බලක්කාරෙන ගහෙත්වා ඛාදන්තො න වාරෙතබ්බො. කුද්ධො හි සො රුක්ඛෙපි ඡින්දෙය්‍ය, අඤ්ඤම්පි අනත්ථං කරෙය්‍ය. පුග්ගලිකපරිවෙණං ආගන්ත්වා ගිලානස්ස නාමෙන යාචන්තො ‘‘අම්හෙහි ඡායාදීනං අත්ථාය [Pg.407] රොපිතං, සචෙ අත්ථි, තුම්හෙ ජානාථා’’ති වත්තබ්බො. යදි පන ඵලභරිතාව රුක්ඛා හොන්ති, කණ්ටකෙ බන්ධිත්වා ඵලවාරෙන ගණ්හන්ති, අපච්චාසීසන්තෙන හුත්වා දාතබ්බං, බලක්කාරෙන ගණ්හන්තො න වාරෙතබ්බො. පුබ්බෙ වුත්තමෙවෙත්ථ කාරණං.
แต่ในเวลาแบ่งผลไม้ ภิกษุผู้ได้รับสมมติพึงให้ส่วนครึ่งหนึ่งแก่ผู้มาถึง ภิกษุผู้ไม่ได้รับสมมติพึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ หากผู้มีเสบียงหมด หรือพ่อค้าเกวียนผู้เดินทาง หรือผู้เป็นใหญ่คนอื่นมาขอ พึงบอกกล่าวแล้วเท่านั้นจึงให้ ผู้ที่รับไปกินด้วยกำลังไม่พึงห้าม เพราะหากผู้นั้นโกรธ ก็พึงตัดแม้ต้นไม้ และพึงกระทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์อื่นได้ เมื่อมีผู้มายังปริเวณส่วนบุคคลแล้วขอโดยอ้างชื่อของคนไข้ พึงกล่าวว่า 'เราทั้งหลายปลูกไว้เพื่อประโยชน์แก่ร่มเงาเป็นต้น ถ้ามีอยู่ ท่านทั้งหลายจงรู้เถิด' แต่ถ้าต้นไม้มีผลเต็มที่แล้ว มีผู้ผูกหนามแล้วรับผลไปตามวาระแห่งผล อันภิกษุผู้ไม่หวังผลตอบแทนพึงให้ ผู้ที่รับไปด้วยกำลังไม่พึงห้าม เหตุในเรื่องนี้ได้กล่าวไว้แล้วในก่อนนั่นเอง

සඞ්ඝස්ස ඵලාරාමො හොති, පටිජග්ගනං න ලභති. සචෙ තං කොචි වත්තසීසෙන ජග්ගති, සඞ්ඝස්සෙව හොති. අථාපි කස්සචි පටිබලස්ස භික්ඛුනො ‘‘ඉමං සප්පුරිස ජග්ගිත්වා දෙහී’’ති සඞ්ඝො භාරං කරොති, සො චෙ වත්තසීසෙන ජග්ගති, එවම්පි සඞ්ඝස්සෙව හොති. ඵාතිකම්මං පච්චාසීසන්තස්ස පන තතියභාගෙන වා උපඩ්ඪභාගෙන වා ඵාතිකම්මං කාතබ්බං. ‘‘භාරියං කම්ම’’න්ති වත්වා එත්තකෙන අනිච්ඡන්තො පන ‘‘සබ්බං තවෙව සන්තකං කත්වා මූලභාගං දසමභාගමත්තං දත්වා ජග්ගාහී’’තිපි වත්තබ්බො, ගරුභණ්ඩත්තා පන න මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දාතබ්බං. සො මූලභාගං දත්වා ඛාදන්තො අකතාවාසං වා කත්වා කතාවාසං වා ජග්ගිත්වා නිස්සිතකානං ආරාමං නිය්‍යාතෙති, තෙහිපි මූලභාගො දාතබ්බොව.
หากอารามที่มีผลไม้ของสงฆ์มีอยู่ (แต่) ไม่ได้รับการดูแลรักษา ถ้าใครบางคนดูแลรักษาอารามนั้นโดยถือวัตรเป็นสำคัญ ก็ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. อนึ่ง หากสงฆ์มอบภาระแก่ภิกษุผู้สามารถบางรูปว่า 'ท่านผู้เจริญ จงดูแลรักษาอารามที่มีผลไม้นี้แล้วจงให้' ถ้าภิกษุนั้นดูแลรักษาโดยถือวัตรเป็นสำคัญ แม้ดูแลรักษาอย่างนี้ก็ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. แต่สำหรับผู้หวังค่าบำรุงรักษา พึงกระทำค่าบำรุงรักษาด้วยส่วนหนึ่งในสามส่วน หรือด้วยส่วนครึ่งหนึ่ง. แต่ถ้ากล่าวว่า 'การดูแลรักษาเป็นภาระหนัก' แล้วไม่ต้องการ (ดูแลรักษา) เพียงเท่านี้ ก็พึงกล่าวว่า 'จงทำทั้งหมดให้เป็นของท่านเอง แล้วให้ส่วนแบ่งเดิมเพียงประมาณหนึ่งในสิบส่วนแก่สงฆ์แล้วจงดูแลรักษาเถิด'. แต่เพราะเป็นครุภัณฑ์ จึงไม่พึงให้โดยการตัดขาดจากทุนเดิม. ภิกษุนั้นเมื่อให้ส่วนแบ่งเดิมแล้วบริโภค หรือสร้างเสนาสนะที่ยังไม่ได้สร้าง หรือดูแลรักษาเสนาสนะที่สร้างแล้ว แล้วมอบอารามนั้นแก่ศิษย์ทั้งหลาย แม้ศิษย์เหล่านั้นก็พึงให้ส่วนแบ่งเดิมแก่สงฆ์นั่นเอง. (นัย 382)

යදා පන භික්ඛූ සයං ජග්ගිතුං පහොන්ති, අථ තෙසං ජග්ගිතුං න දාතබ්බං, ජග්ගිතකාලෙ පන න වාරෙතබ්බා, ජග්ගනකාලෙයෙව වාරෙතබ්බා. ‘‘බහු තුම්හෙහි ඛායිතං, ඉදානි මා ජග්ගිත්ථ, භික්ඛුසඞ්ඝොයෙව ජග්ගිස්සතී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ පන නෙව වත්තසීසෙන ජග්ගන්තො අත්ථි, න ඵාතිකම්මෙන, න සඞ්ඝො ජග්ගිතුං පහොති, එකො අනාපුච්ඡිත්වාව ජග්ගිත්වා ඵාතිකම්මං වඩ්ඪෙත්වා පච්චාසීසති, අපලොකනකම්මෙන ඵාතිකම්මං වඩ්ඪෙත්වාව දාතබ්බං. ඉති ඉමං සබ්බම්පි කම්මලක්ඛණමෙව හොති. අපලොකනකම්මං ඉමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති.
แต่เมื่อใดภิกษุทั้งหลายสามารถดูแลรักษาได้เอง เมื่อเป็นเช่นนั้น ก็ไม่พึงให้ (ภิกษุเหล่านั้น) ดูแลรักษา. แต่ในเวลาที่ดูแลรักษา (จนมีผล) แล้ว ไม่พึงห้าม. พึงห้ามในเวลาที่เริ่มจะดูแลรักษาเท่านั้น. พึงกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลายบริโภคมามากแล้ว บัดนี้อย่าดูแลรักษาเลย ภิกษุสงฆ์นั่นแหละจักดูแลรักษา'. แต่ถ้าไม่มีผู้ดูแลรักษาโดยถือวัตรเป็นสำคัญ และไม่มีผู้ดูแลรักษาโดยรับส่วนค่าบำรุงรักษา และสงฆ์ไม่สามารถดูแลรักษาได้ ภิกษุรูปหนึ่งไม่บอกกล่าวเลยดูแลรักษาแล้วหวังค่าบำรุงรักษาที่เพิ่มพูน พึงให้ค่าบำรุงรักษาที่เพิ่มพูนนั้นด้วยอปโลกนกรรมเท่านั้น. ทั้งหมดนี้ย่อมมีกรรมเป็นเครื่องหมายเท่านั้น. อปโลกนกรรมย่อมไปสู่ฐานะ ๕ เหล่านี้. (นัย 383)

256. ඤත්තිකම්මට්ඨානභෙදෙ පන (පරි. අට්ඨ. 495-496) –
๒๕๖. แต่ในความต่างแห่งฐานะของญัตติกรรม (ปริอรรถกถา 495-496) –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො උපසම්පදාපෙක්ඛො, අනුසිට්ඨො සො මයා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ආගච්ඡෙය්‍ය, ‘ආගච්ඡාහී’ති වත්තබ්බො’’ති –
"ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. (ภิกษุชื่อ) นี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านผู้มีอายุชื่อนี้. ข้าพเจ้าได้สั่งสอนเขาแล้ว. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงมา. พึงกล่าวว่า 'จงมาเถิด'" ดังนี้ –

එවං උපසම්පදාපෙක්ඛස්ස ඔසාරණා ඔසාරණා නාම.
การนำอุปสัมปทาเปกขะเข้าอย่างนี้ ชื่อว่าโอสารณา. (๑)

‘‘සුණන්තු [Pg.408] මෙ ආයස්මන්තා, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ධම්මකථිකො, ඉමස්ස නෙව සුත්තං ආගච්ඡති, නො සුත්තවිභඞ්ගො, සො අත්ථං අසල්ලක්ඛෙත්වා බ්‍යඤ්ජනච්ඡායාය අත්ථං පටිබාහති, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං වුට්ඨාපෙත්වා අවසෙසා ඉමං අධිකරණං වූපසමෙය්‍යාමා’’ති –
"ข้าแต่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า. ภิกษุชื่อนี้เป็นธรรมกถึก. สูตรก็ไม่มาถึงเขา สุตตวิภังค์ก็ไม่มาถึงเขา. เขามิได้พิจารณาอรรถ ย่อมคัดค้านอรรถด้วยเงาแห่งพยัญชนะ. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงให้ภิกษุชื่อนี้ลุกขึ้นแล้ว พวกที่เหลือจงระงับอธิกรณ์นี้เถิด" ดังนี้ –

එවං උබ්බාහිකවිනිච්ඡයෙ ධම්මකථිකස්ස භික්ඛුනො නිස්සාරණා නිස්සාරණා නාම.
การนำภิกษุธรรมกถึกออกในการวินิจฉัยด้วยอุพพาหิกาอย่างนี้ ชื่อว่านิสสารณา. (๒)

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජුපොසථො පන්නරසො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍යා’’ති –
"ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วันนี้เป็นวันอุโบสถปัณณรสี. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอสงฆ์พึงทำอุโบสถเถิด" ดังนี้ –

එවං උපොසථකම්මවසෙන ඨපිතා ඤත්ති උපොසථො නාම.
ญัตติที่ตั้งไว้โดยอำนาจแห่งอุโบสถกรรมอย่างนี้ ชื่อว่าอุโบสถ. (๓)

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජ පවාරණා පන්නරසී, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො පවාරෙය්‍යා’’ති –
"ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วันนี้เป็นวันปวารณาปัณณรสี. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอสงฆ์พึงปวารณาเถิด" ดังนี้ –

එවං පවාරණකම්මවසෙන ඨපිතා ඤත්ති පවාරණා නාම.
ญัตติที่ตั้งไว้โดยอำนาจแห่งปวารณากรรมอย่างนี้ ชื่อว่าปวารณา. (๔)

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො උපසම්පදාපෙක්ඛො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමං අනුසාසෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං අනුසාසෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමං අන්තරායිකෙ ධම්මෙ පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං අන්තරායිකෙ ධම්මෙ පුච්ඡෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමං විනයං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං විනයං පුච්ඡෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍යා’’ති –
"ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. (ภิกษุชื่อ) นี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านผู้มีอายุชื่อนี้. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงสั่งสอน (ภิกษุชื่อ) นี้" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงสั่งสอน (ภิกษุชื่อ) นี้" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในอันตรายิกธรรม" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในอันตรายิกธรรม" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในพระวินัย" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในพระวินัย" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าถูก (ภิกษุชื่อ) นี้สอบถามในพระวินัยแล้วพึงตอบ" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้ถูก (ภิกษุชื่อ) นี้สอบถามในพระวินัยแล้วพึงตอบ" ดังนี้ –

එවං අත්තානං වා පරං වා සම්මන්නිතුං ඨපිතා ඤත්ති සම්මුති නාම.
ญัตติที่ตั้งไว้เพื่อสมมติตนเองหรือผู้อื่นอย่างนี้ ชื่อว่าสมมติ. (๕)

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං සඞ්ඝස්ස නිස්සට්ඨං, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදායස්මන්තානං [Pg.409] පත්තකල්ලං, ආයස්මන්තා ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යු’’න්ති –
(นัย 384) "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. จีวรผืนนี้เป็นนิสสัคคีย์ของภิกษุชื่อนี้ อันภิกษุชื่อนี้สละแล้วแก่สงฆ์. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอสงฆ์พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เถิด" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เถิด" ดังนี้ –

එවං නිස්සට්ඨචීවරපත්තාදීනං දානං දානං නාම.
การให้บาตรและจีวรเป็นต้นที่สละแล้วด้วยญัตติกรรมอย่างนี้ ชื่อว่าทาน. (๖)

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ආපත්තිං සරති විවරති උත්තානිං කරොති දෙසෙති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො ආපත්තිං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො ආපත්තිං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය’’න්ති, තෙන වත්තබ්බො ‘‘පස්සසී’’ති. ආම, පස්සාමීති. ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති –
"ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. ภิกษุชื่อนี้ระลึกได้ เปิดเผย ทำให้ปรากฏ แสดงอาบัติ. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงรับอาบัติของภิกษุชื่อนี้" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้าพเจ้าพึงรับอาบัติของภิกษุชื่อนี้" ดังนี้. อันภิกษุนั้นพึงกล่าวว่า 'ท่านเห็นหรือ?' เมื่อเขาตอบว่า 'ครับ ผมเห็น' แล้ว พึงกล่าวว่า 'ในกาลต่อไป ท่านพึงสำรวม' ดังนี้ –

එවං ආපත්තිපටිග්ගහො පටිග්ගහො නාම.
การรับอาบัติอย่างนี้ ชื่อว่าปฏิคคหะ. (๗)

‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා ආවාසිකා, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ඉදානි උපොසථං කරෙය්‍යාම, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාම, ආගමෙ කාළෙ පවාරෙය්‍යාමා’’ති.
"ข้าแต่ท่านผู้มีอายุทั้งหลายผู้อยู่ประจำ ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้เราทั้งหลายพึงทำอุโบสถ พึงแสดงปาติโมกข์ พึงปวารณาในกาลที่มาถึง" ดังนี้.

තෙ චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භණ්ඩනකාරකා කලහකාරකා විවාදකාරකා භස්සකාරකා සඞ්ඝෙ අධිකරණකාරකා තං කාළං අනුවසෙය්‍යුං, ආවාසිකෙන භික්ඛුනා බ්‍යත්තෙන පටිබලෙන ආවාසිකා භික්ඛූ ඤාපෙතබ්බා –
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุเหล่านั้นผู้ก่อการทะเลาะ ผู้ก่อการบาดหมาง ผู้ก่อการวิวาท ผู้ก่อการพูดเพ้อเจ้อ ผู้ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ พึงอยู่ในกาลนั้น. อันภิกษุผู้อยู่ประจำ ผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงบอกให้ภิกษุผู้อยู่ประจำทั้งหลายทราบ – (นัย 385)

‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා ආවාසිකා, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ඉදානි උපොසථං කරෙය්‍යාම, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාම, ආගමෙ ජුණ්හෙ පවාරෙය්‍යාමා’’ති –
"ข้าแต่ท่านผู้มีอายุทั้งหลายผู้อยู่ประจำ ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า. ถ้าความพร้อมของท่านผู้มีอายุทั้งหลายถึงที่แล้ว บัดนี้เราทั้งหลายพึงทำอุโบสถ พึงแสดงปาติโมกข์ พึงเลื่อนปวารณาไปในวันเพ็ญข้างหน้า" ดังนี้ –

එවං කතා පවාරණාපච්චුක්කඩ්ඪනා පච්චුක්කඩ්ඪනා නාම.
การเลื่อนปวารณาที่ทำอย่างนี้ ชื่อว่าการเลื่อนปวารณา.

සබ්බෙහෙව එකජ්ඣං සන්නිපතිතබ්බං, සන්නිපතිත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
ภิกษุทั้งหลายทั้งหมดพึงประชุมพร้อมกัน, ครั้นประชุมแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අම්හාකං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං විහරතං බහුං අස්සාමණකං අජ්ඣාචිණ්ණං භාසිතපරික්කන්තං, සචෙ මයං ඉමාහි ආපත්තීහි අඤ්ඤමඤ්ඤං කාරෙස්සාම, සියාපි තං අධිකරණං කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය භෙදාය සංවත්තෙය්‍ය, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො [Pg.410] ඉමං අධිකරණං තිණවත්ථාරකෙන වූපසමෙය්‍ය ඨපෙත්වා ථුල්ලවජ්ජං ඨපෙත්වා ගිහිප්පටිසංයුත්ත’’න්ති –
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. พวกข้าพเจ้าผู้เกิดการทะเลาะกัน เกิดการบาดหมางกัน ถึงการวิวาทกันอยู่ ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่สมควรแก่สมณะเป็นอันมาก และได้กล่าวคำที่ล่วงเกิน. ถ้าพวกข้าพเจ้าจักให้กันและกันทำด้วยอาบัติเหล่านี้ อธิกรณ์นั้นพึงเป็นไปเพื่อความหยาบคาย เพื่อความดุร้าย เพื่อความแตกแยก. ถ้าความพร้อมของสงฆ์ถึงที่แล้ว ขอสงฆ์จงระงับอธิกรณ์นี้ด้วยติณวัตถารกะ เว้นอาบัติถุลลัจจัย เว้นอาบัติที่เกี่ยวเนื่องด้วยคฤหัสถ์.”

එවං තිණවත්ථාරකසමථෙන කත්වා සබ්බපඨමා සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්ති කම්මලක්ඛණං නාම.
ญัตติที่รวบรวมทั้งหมดซึ่งเป็นอันดับแรกสุด ที่กระทำด้วยติณวัตถารกสมถะอย่างนี้ ชื่อว่าลักษณะแห่งกรรม.

තථා තතො පරා එකෙකස්මිං පක්ඛෙ එකෙකං කත්වා ද්වෙ ඤත්තියො. ඉති යථාවුත්තප්පභෙදං ඔසාරණං නිස්සාරණං…පෙ… කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව නවමන්ති ඤත්තිකම්මං ඉමානි නව ඨානානි ගච්ඡති.
อนึ่ง ญัตติสองอย่างที่กระทำทีละหนึ่งในแต่ละฝ่ายนอกจากนั้นก็เช่นกัน. ด้วยประการฉะนี้ การรับเข้า การขับออก...เป็นต้น... ที่มีประเภทดังที่กล่าวมาแล้ว ชื่อว่าลักษณะแห่งกรรมนั่นเอง เป็นที่ ๙. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙ อย่างเหล่านี้.

257. ඤත්තිදුතියකම්මට්ඨානභෙදෙ (පරි. අට්ඨ. 495-496) පන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිනො පත්තනික්කුජ්ජනවසෙන ඛන්ධකෙ වුත්තා නිස්සාරණා, තස්සෙව පත්තුක්කුජ්ජනවසෙන ඛන්ධකෙ වුත්තා ඔසාරණා ච වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං (චූළව. 265-266) –
๒๕๗. อนึ่ง ในความต่างแห่งฐานะของญัตติทุติยกรรม พึงทราบการขับออกที่ตรัสไว้ในขันธกะโดยการคว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี และการรับเข้าที่ตรัสไว้ในขันธกะโดยการหงายบาตรของวัฑฒลิจฉวีนั้นเอง. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคำนี้ไว้แล้วว่า –

‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තො නික්කුජ්ජිතබ්බො. භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අවාසාය පරිසක්කති, භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති, භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තං නික්කුජ්ජිතුං.
“ภิกษุทั้งหลาย บาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่าง พึงคว่ำ. (คือ) พยายามเพื่อความเสื่อมลาภของภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ของภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อความไม่มีที่อยู่ของภิกษุทั้งหลาย, ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย, ยุยงภิกษุทั้งหลายให้แตกกัน, กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า, กล่าวติเตียนพระธรรม, กล่าวติเตียนพระสงฆ์. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้คว่ำบาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่างเหล่านี้.”

එවඤ්ච පන භික්ඛවෙ නික්කුජ්ජිතබ්බො. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
“ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง พึงคว่ำบาตรอย่างนี้. ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า –”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, වඩ්ඪො ලිච්ඡවී ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසෙති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං නික්කුජ්ජෙය්‍ය, අසම්භොගං සඞ්ඝෙන කරෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วัฑฒลิจฉวีกล่าวตู่ท่านทัพพมัลลบุตรผู้มีอายุด้วยความวิบัติแห่งศีลที่ไม่มีมูล. ถ้าความพร้อมของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงคว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี พึงกระทำไม่ให้มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. นี้เป็นญัตติ.”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, වඩ්ඪො ලිච්ඡවී ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසෙති, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං නික්කුජ්ජති, අසම්භොගං සඞ්ඝෙන කරොති, යස්සායස්මතො ඛමති වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තස්ස නික්කුජ්ජනා අසම්භොගං [Pg.411] සඞ්ඝෙන කරණං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วัฑฒลิจฉวีกล่าวตู่ท่านทัพพมัลลบุตรผู้มีอายุด้วยความวิบัติแห่งศีลที่ไม่มีมูล. สงฆ์คว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี กระทำไม่ให้มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นชอบด้วยการคว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี และการกระทำไม่ให้มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์ รูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง. รูปใดไม่เห็นชอบ รูปนั้นพึงพูด.”

‘‘නික්කුජ්ජිතො සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො අසම්භොගො සඞ්ඝෙන, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති.
“บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์คว่ำแล้ว ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง. ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้.”

අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තො උක්කුජ්ජිතබ්බො. න භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, න භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති…පෙ… න සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තං උක්කුජ්ජිතුං.
“ภิกษุทั้งหลาย บาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่าง พึงหงาย. (คือ) ไม่พยายามเพื่อความเสื่อมลาภของภิกษุทั้งหลาย, ไม่พยายามเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ของภิกษุทั้งหลาย...เป็นต้น... ไม่กล่าวติเตียนพระสงฆ์. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้หงายบาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่างเหล่านี้.”

එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, උක්කුජ්ජිතබ්බො. තෙන, භික්ඛවෙ, වඩ්ඪෙන ලිච්ඡවිනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො –
“ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง พึงหงายบาตรอย่างนี้. ภิกษุทั้งหลาย วัฑฒลิจฉวีนั้นเข้าไปหาสงฆ์แล้ว ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้ว ไหว้เท้าภิกษุทั้งหลายแล้ว นั่งกระโหย่งแล้ว ประนมมือแล้ว พึงกล่าวคำนี้ว่า –”

‘‘සඞ්ඝෙන මෙ, භන්තෙ, පත්තො නික්කුජ්ජිතො, අසම්භොගොම්හි සඞ්ඝෙන, සොහං, භන්තෙ, සම්මා වත්තාමි, ලොමං පාතෙමි, නෙත්ථාරං වත්තාමි, සඞ්ඝං පත්තුක්කුජ්ජනං යාචාමී’’ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บาตรของข้าพเจ้าอันสงฆ์คว่ำแล้ว ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นประพฤติชอบแล้ว ประพฤติลดมานะแล้ว ประพฤติการแก้ไขแล้ว ขอหงายบาตรต่อสงฆ์.”

දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො.
พึงขอแม้ครั้งที่สอง. พึงขอแม้ครั้งที่สาม.

බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า –

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො නික්කුජ්ජිතො, අසම්භොගො සඞ්ඝෙන, සො සම්මා වත්තති, ලොමං පාතෙති, නෙත්ථාරං වත්තති, සඞ්ඝං පත්තුක්කුජ්ජනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං උක්කුජ්ජෙය්‍ය, සම්භොගං සඞ්ඝෙන කරෙය්‍ය, එසා ඤත්ති.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์คว่ำแล้ว ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. เขาประพฤติชอบแล้ว ประพฤติลดมานะแล้ว ประพฤติการแก้ไขแล้ว ขอหงายบาตรต่อสงฆ์. ถ้าความพร้อมของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงหงายบาตรของวัฑฒลิจฉวี พึงกระทำมีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. นี้เป็นญัตติ.”

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො නික්කුජ්ජිතො, අසම්භොගො සඞ්ඝෙන, සො සම්මා වත්තති, ලොමං පාතෙති, නෙත්ථාරං වත්තති, සඞ්ඝං පත්තුක්කුජ්ජනං යාචති, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං උක්කුජ්ජති, සම්භොගං සඞ්ඝෙන කරොති, යස්සායස්මතො ඛමති වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තස්ස උක්කුජ්ජනා [Pg.412] සම්භොගං සඞ්ඝෙන කරණං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.
“ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์คว่ำแล้ว ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. เขาประพฤติชอบแล้ว ประพฤติลดมานะแล้ว ประพฤติการแก้ไขแล้ว ขอหงายบาตรต่อสงฆ์. สงฆ์หงายบาตรของวัฑฒลิจฉวี กระทำมีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นชอบด้วยการหงายบาตรของวัฑฒลิจฉวี และการกระทำมีการร่วมสังวาสกับสงฆ์ รูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง. รูปใดไม่เห็นชอบ รูปนั้นพึงพูด.”

‘‘උක්කුජ්ජිතො සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො සම්භොගො සඞ්ඝෙන, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති.
“บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์หงายแล้ว มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง. ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้.”

එත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 265) ච අට්ඨසු අඞ්ගෙසු එකකෙනපි අඞ්ගෙන සමන්නාගතස්ස පත්තනික්කුජ්ජනකම්මං කාතුං වට්ටති, අන්තොසීමාය වා නිස්සීමං ගන්ත්වා නදීආදීසු වා නික්කුජ්ජිතුං වට්ටතියෙව. එවං නික්කුජ්ජිතෙ පන පත්තෙ තස්ස ගෙහෙ කොචි දෙය්‍යධම්මො න ගහෙතබ්බො, ‘‘අසුකස්ස ගෙහෙ භික්ඛං මා ගණ්හිත්ථා’’ති අඤ්ඤවිහාරෙසුපි පෙසෙතබ්බං. උක්කුජ්ජනකාලෙ පන යාවතතියං යාචාපෙත්වා හත්ථපාසං විජහාපෙත්වා ඤත්තිදුතියකම්මෙන උක්කුජ්ජිතබ්බො.
ในการคว่ำบาตรนี้ ย่อมควรเพื่อกระทำกรรมคือการคว่ำบาตรแก่อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่าง แม้ด้วยองค์อย่างใดอย่างหนึ่ง. ย่อมควรเพื่อคว่ำบาตรในภายในสีมา หรือไปนอกสีมา หรือในแม่น้ำเป็นต้นก็ได้. อนึ่ง เมื่อบาตรถูกคว่ำอย่างนี้แล้ว ไม่พึงรับไทยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งในเรือนของอุบาสกนั้น. พึงส่งข่าวไปยังวิหารอื่น ๆ ด้วยว่า “อย่ารับบิณฑบาตในเรือนของอุบาสกชื่อโน้น”. อนึ่ง ในเวลาหงายบาตร ให้ขอขมาจนถึงครั้งที่สามแล้ว ให้สละหัตถบาสแล้ว พึงหงายด้วยญัตติทุติยกรรม.

සීමාසම්මුති, තිචීවරෙන අවිප්පවාසසම්මුති, සන්ථතසම්මුති, භත්තුද්දෙසකසෙනාසනග්ගාහාපකභණ්ඩාගාරියචීවරපටිග්ගාහකචීවරභාජකයාගුභාජකඛජ්ජභාජකඵලභාජකඅප්පමත්තකවිස්සජ්ජකසාටියග්ගාහාපකපත්තග්ගාහාපකආරාමිකපෙසකසාමණෙරපෙසකසම්මුතීති එතාසං සම්මුතීනං වසෙන සම්මුති වෙදිතබ්බා. කථිනචීවරදානමතකචීවරදානවසෙන දානං වෙදිතබ්බං. කථිනුද්ධාරවසෙන උද්ධාරො වෙදිතබ්බො. කුටිවත්ථුවිහාරවත්ථුදෙසනාවසෙන දෙසනා වෙදිතබ්බා. යා පන තිණවත්ථාරකසමථෙ සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්තිඤ්ච එකෙකස්මිං පක්ඛෙ එකෙකඤත්තිඤ්චාති තිස්සො ඤත්තියො ඨපෙත්වා පුන එකෙකස්මිං පක්ඛෙ එකෙකාති ද්වෙ ඤත්තිදුතියකම්මවාචා වුත්තා, තාසං වසෙන කම්මලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. ඉති ඤත්තිදුතියකම්මං ඉමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති.
พึงทราบการสมมติโดยอาศัยการสมมติเหล่านี้ คือ การสมมติสีมา, การสมมติไม่ให้ห่างจากผ้าไตรจีวร, การสมมติผ้าปูลาด, การสมมติผู้แจกภัต, การสมมติผู้รับเสนาสนะ, การสมมติผู้เป็นภัณฑาคาริก, การสมมติผู้รับจีวร, การสมมติผู้แจกจีวร, การสมมติผู้แจกยาคู, การสมมติผู้แจกของขบเคี้ยว, การสมมติผู้แจกผลไม้, การสมมติผู้จ่ายของเล็กน้อย, การสมมติผู้รับผ้าสาฎก, การสมมติผู้รับบาตร, การสมมติผู้ใช้ให้อารามิกไป, การสมมติผู้ใช้ให้สามเณรไป. พึงทราบการให้โดยอาศัยการให้ผ้ากฐินและการให้ผ้าของภิกษุผู้มรณภาพ. พึงทราบการถอนโดยอาศัยการถอนกฐิน. พึงทราบการแสดงโดยอาศัยการแสดงเรื่องกุฎีและเรื่องวิหาร. อนึ่ง ยกเว้นญัตติ ๓ อย่าง คือ ญัตติที่รวบรวมทั้งหมดในติณวัตถารกสมถะ ๑ และญัตติอย่างละหนึ่งในแต่ละฝ่าย ๒ แล้ว พึงทราบลักษณะแห่งกรรมด้วยอำนาจแห่งญัตติทุติยกรรมวาจา ๒ บท คือ อย่างละหนึ่งในแต่ละฝ่ายที่ตรัสไว้แล้วเหล่านั้น. ด้วยประการฉะนี้ ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้.

258. ඤත්තිචතුත්ථකම්මට්ඨානභෙදෙ පන තජ්ජනීයකම්මාදීනං සත්තන්නං කම්මානං වසෙන නිස්සාරණා, තෙසංයෙව ච කම්මානං පටිප්පස්සම්භනවසෙන ඔසාරණා වෙදිතබ්බා. භික්ඛුනොවාදකසම්මුතිවසෙන සම්මුති වෙදිතබ්බා. පරිවාසදානමානත්තදානවසෙන දානං වෙදිතබ්බං. මූලායපටිකස්සනකම්මවසෙන නිග්ගහො වෙදිතබ්බො. උක්ඛිත්තානුවත්තිකා, අට්ඨ යාවතතියකා, අරිට්ඨො, චණ්ඩකාළී ච ඉමෙතෙ යාවතතියකාති ඉමාසං එකාදසන්නං සමනුභාසනානං වසෙන සමනුභාසනා වෙදිතබ්බා. උපසම්පදකම්මඅබ්භානකම්මවසෙන කම්මලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. ඉති ඤත්තිචතුත්ථකම්මං ඉමානි සත්ත [Pg.413] ඨානානි ගච්ඡති. එවං කම්මානි ච කම්මවිපත්ති ච තෙසං කම්මානං කාරකසඞ්ඝපරිච්ඡෙදො ච විපත්තිවිරහිතානං කම්මානං ඨානභෙදගමනඤ්ච වෙදිතබ්බං.
๒๕๘. ในประเภทแห่งกรรมญัตติจตุตถฐานะ พึงทราบการขับออกด้วยอำนาจแห่งกรรม ๗ อย่าง มีตัชชนียกรรมเป็นต้น และพึงทราบการรับเข้าด้วยอำนาจแห่งการระงับกรรมเหล่านั้นนั่นเอง พึงทราบสมมติด้วยอำนาจแห่งการสมมติภิกษุณีโอวาทกะ พึงทราบการให้ด้วยอำนาจแห่งการให้ปริวาสและการให้มานัตต์ พึงทราบการนิคหะด้วยอำนาจแห่งกรรมคือการชักเข้าหาอาบัติเดิม พึงทราบการสมนุภาสนะด้วยอำนาจแห่งการสมนุภาสนะ ๑๑ อย่างเหล่านี้ คือ ภิกษุณีผู้ประพฤติตามภิกษุผู้ถูกยกวัตร, ยาวัตตติยกะ ๘ รูป, พระอริฏฐะ, และจัณฑกาลี เหล่านี้ชื่อว่ายาวัตตติยกะ พึงทราบลักษณะแห่งกรรมด้วยอำนาจแห่งอุปสัมปทากรรมและอัพภานกรรม กรรมญัตติจตุตถะย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้ พึงทราบกรรมทั้งหลายด้วย ความวิบัติแห่งกรรมด้วย การกำหนดสงฆ์ผู้ทำกรรมแห่งกรรมเหล่านั้นด้วย และการถึงความต่างแห่งฐานะแห่งกรรมทั้งหลายที่ปราศจากความวิบัติด้วย.

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะนี้

කම්මාකම්මවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
เรื่องวินิจฉัยกรรมและอกรรมจบแล้ว.

පකිණ්ණකකණ්ඩමාතිකා
มาติกาแห่งปกิณณกกัณฑ์

ගණභොජං පරම්පරං, නාපුච්ඡා පංසුකූලකං;
අච්ඡින්නං පටිභානඤ්ච, විප්පකතඋද්දිසනං.
เรื่องคณโภชน์ เรื่องปรัมปรโภชน์ เรื่องไม่บอกลา เรื่องผ้าบังสุกุล เรื่องผ้าที่ถูกชิงไป เรื่องปฏิภาณ เรื่องการงานที่ทำค้างไว้ เรื่องการสวดอุทเทส

තිවස්සන්තං දීඝාසනං, ගිලානුපට්ඨවණ්ණනං;
අත්තපාතමනවෙක්ඛං, සිලාපවිජ්ඣලිම්පනං.
เรื่องภายใน ๓ ปี เรื่องทีฆาสนะ เรื่องการดูแลภิกษุไข้ เรื่องการพรรณนาคุณแห่งความตาย เรื่องการฆ่าตัวตาย เรื่องการไม่พิจารณา เรื่องการกลิ้งก้อนหิน เรื่องการเผาป่า

මිච්ඡාදිට්ඨිගොපදානං, ධම්මිකාරක්ඛුච්චාරාදි;
න්හානඝංසං පණ්ඩකාදි, දීඝකෙසාද්‍යාදාසාදි.
เรื่องมิจฉาทิฏฐิ เรื่องการให้ความคุ้มครอง เรื่องการอารักขาที่เป็นธรรม เรื่องการถ่ายอุจจาระเป็นต้น เรื่องการขัดสีร่างกายเวลาอาบน้ำ เรื่องบัณเฑาะก์เป็นต้น เรื่องผมยาวเป็นต้น เรื่องกระจกเป็นต้น

නච්චාදඞ්ගඡෙදනිද්ධි, පත්තො සබ්බපංසුකූලං;
පරිස්සාවනං නග්ගො ච, පුප්ඵගන්ධආසිත්තකං.
เรื่องการฟ้อนรำ การตัดองคชาต และการแสดงฤทธิ์ เรื่องบาตร เรื่องผ้าบังสุกุลทั้งหมด เรื่องเครื่องกรองน้ำ เรื่องเปลือยกาย เรื่องดอกไม้ ของหอม และการประพรม

මළොරිකෙකභාජනං, චෙලපටි පාදඝංසී;
බීජනී ඡත්තනඛාදි, කායබන්ධනිවාසනං.
เรื่องเชิงบาตรและภาชนะใบเดียว เรื่องผ้าเช็ดเท้าและที่ขัดเท้า เรื่องพัด ฉัตร เล็บเท้าและเล็บมือ เรื่องประคดเอวและผ้านุ่ง

කාජහරං දන්තකට්ඨං, රුක්ඛාරොහො ඡන්දාරොපො;
ලොකායතං ඛිපිතකො, ලසුණං නක්කමිතබ්බං.
เรื่องการหาบหาม เรื่องไม้สีฟัน เรื่องการปีนต้นไม้ เรื่องการยกความพอใจขึ้นพูด เรื่องการเรียนโลกายตศาสตร์ เรื่องการจาม เรื่องกระเทียม เรื่องสิ่งที่ไม่ควรเหยียบ

අවන්දියො තූලභිසි, බිම්බොහනආසන්දාදි;
උච්චාසනමහාසනං, චීවරඅධම්මොකාසො.
เรื่องผู้ไม่ควรไหว้ เรื่องฟูกที่ยัดด้วยนุ่น เรื่องหมอน อาสนะเป็นต้น เรื่องที่นั่งสูงและที่นั่งใหญ่ เรื่องจีวรและโอกาสที่ไม่เป็นธรรม

සද්ධාදෙය්‍යං සන්තුත්තරං, නික්ඛෙපො සත්ථකම්මාදි;
නහාපිතො දසභාගො, පාථෙය්‍යං මහාපදෙසො;
ආනිසංසොති මාතිකා.
เรื่องของที่ให้ด้วยศรัทธา เรื่องผ้าห่มและผ้านุ่ง เรื่องการวางศาสตราและการทำศัลยกรรมเป็นต้น เรื่องช่างกัลบก เรื่องส่วนที่สิบ เรื่องเสบียง เรื่องมหาปเทส ๔ เรื่องอานิสงส์ ดังนี้ เป็นมาติกา

34. පකිණ්ණකවිනිච්ඡයකථා
๓๔. เรื่องวินิจฉัยเบ็ดเตล็ด

1. ඉදානි [Pg.414] පකිණ්ණකකථා ච වෙදිතබ්බා. ‘‘ගණභොජනෙ අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 217) වුත්තං ගණභොජනං (පාචි. අට්ඨ. 217-218) ද්වීහි ආකාරෙහි පසවති විඤ්ඤත්තිතො වා නිමන්තනතො වා. කථං විඤ්ඤත්තිතො පසවති? චත්තාරො භික්ඛූ එකතො ඨිතා වා නිසින්නා වා උපාසකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං චතුන්නම්පි භත්තං දෙහී’’ති වා විඤ්ඤාපෙය්‍යුං, පාටෙක්කං වා පස්සිත්වා ‘‘මය්හං දෙහි, මය්හං දෙහී’’ති එවං එකතො වා නානාතො වා විඤ්ඤාපෙත්වා එකතො වා ගච්ඡන්තු නානාතො වා, භත්තං ගහෙත්වාපි එකතො වා භුඤ්ජන්තු නානාතො වා. සචෙ එකතො ගණ්හන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. පටිග්ගහණමෙව හෙත්ථ පමාණං. එවං විඤ්ඤත්තිතො පසවති.
๑. บัดนี้ พึงทราบเรื่องเบ็ดเตล็ดด้วย. คณโภชน์ที่ตรัสไว้ว่า "เว้นสมัย เป็นปาจิตตีย์ในคณโภชน์" นั้น ย่อมเกิดด้วยอาการ ๒ อย่าง คือ ด้วยการขอร้องก็ดี ด้วยการนิมนต์ก็ดี. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการขอร้องอย่างไร? ภิกษุ ๔ รูป ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี พร้อมกัน เห็นอุบาสกแล้ว พึงขอร้องว่า "ขอท่านจงให้ภัตแก่พวกเราทั้ง ๔ รูป" ดังนี้ก็ดี หรือต่างรูปต่างหาก เห็นแล้ว ขอร้องว่า "ขอท่านจงให้แก่เรา, ขอท่านจงให้แก่เรา" ดังนี้ ขอร้องพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี แล้วจะไปพร้อมกันก็ดี จะไปต่างหากก็ดี รับภัตแล้วจะฉันพร้อมกันก็ดี จะฉันต่างหากก็ดี. ถ้าหากรับพร้อมกัน ย่อมเป็นคณโภชน์ เป็นอาบัติแก่ภิกษุทุกรูป. เพราะว่า ในการนี้ การรับนั่นแหละเป็นประมาณ. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการขอร้องอย่างนี้.

කථං නිමන්තනතො පසවති? චත්තාරො භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ඔදනෙන නිමන්තෙමි, ඔදනං මෙ ගණ්හථ ආකඞ්ඛථ ඔලොකෙථ අධිවාසෙථ පටිමානෙථා’’ති එවං යෙන කෙනචි වෙවචනෙන වා භාසන්තරෙන වා පඤ්චන්නං භොජනානං නාමං ගහෙත්වා නිමන්තෙති. එවං එකතො නිමන්තිතා පරිච්ඡින්නකාලවසෙන අජ්ජතනාය වා ස්වාතනාය වා එකතො ගච්ඡන්ති, එකතො ගණ්හන්ති, එකතො භුඤ්ජන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එකතො නිමන්තිතා එකතො වා නානාතො වා ගච්ඡන්ති, එකතො ගණ්හන්ති, එකතො වා නානාතො වා භුඤ්ජන්ති, ආපත්තියෙව. එකතො නිමන්තිතා එකතො වා නානාතො වා ගච්ඡන්ති, නානාතො ගණ්හන්ති, එකතො වා නානාතො වා භුඤ්ජන්ති, අනාපත්ති. චත්තාරි පරිවෙණානි වා විහාරෙ වා ගන්ත්වා නානාතො නිමන්තිතා, එකට්ඨානෙ ඨිතෙසුයෙව වා එකො පුත්තෙන එකො පිතරාති එවම්පි නානාතො නිමන්තිතා එකතො වා නානාතො වා ගච්ඡන්තු, එකතො වා නානාතො වා භුඤ්ජන්තු, සචෙ එකතො ගණ්හන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එවං තාව නිමන්තනතො පසවති.
คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการนิมนต์อย่างไร? อุบาสกเข้าไปหาภิกษุ ๔ รูป แล้วนิมนต์ว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้านิมนต์ท่านทั้งหลายด้วยข้าวสุก ขอท่านทั้งหลายจงรับข้าวสุกของข้าพเจ้า จงปรารถนา จงพิจารณา จงรับนิมนต์ จงรอคอย" ดังนี้ก็ดี หรือนิมนต์โดยใช้คำไวพจน์ใดๆ ก็ดี หรือด้วยภาษาอื่นก็ดี โดยกล่าวชื่อโภชนะ ๕ อย่าง. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์พร้อมกันอย่างนี้ ด้วยอำนาจแห่งกาลที่กำหนด เพื่อวันนี้ก็ดี เพื่อวันพรุ่งนี้ก็ดี ย่อมไปพร้อมกัน ย่อมรับพร้อมกัน ย่อมฉันพร้อมกัน ย่อมเป็นคณโภชน์ เป็นอาบัติแก่ภิกษุทั้งปวง. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์พร้อมกัน ย่อมไปพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี ย่อมรับพร้อมกัน ย่อมฉันพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี เป็นอาบัติเท่านั้น. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์พร้อมกัน ย่อมไปพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี ย่อมรับต่างรูปต่างหาก ย่อมฉันพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี ไม่เป็นอาบัติ. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์ต่างรูปต่างหาก โดยไปสู่อาวาส ๔ แห่งก็ดี หรือสู่วิหารก็ดี หรือในบรรดาภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในที่แห่งเดียวกันนั่นเอง รูปหนึ่งด้วยบุตร รูปหนึ่งด้วยบิดา ดังนี้ก็ดี ผู้อันเขานิมนต์ต่างรูปต่างหาก จงไปพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี จงฉันพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี. ถ้าหากรับพร้อมกัน ย่อมเป็นคณโภชน์ เป็นอาบัติแก่ภิกษุทั้งปวง. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการนิมนต์อย่างนี้ก่อน.

තස්මා සචෙ කොචි සඞ්ඝභත්තං කත්තුකාමෙන නිමන්තනත්ථාය පෙසිතො විහාරං ආගම්ම ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ අම්හාකං ඝරෙ භික්ඛං ගණ්හථා’’ති අවත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝො භත්තං ගණ්හතූ’’ති වා වදති, භත්තුද්දෙසකෙන පණ්ඩිතෙන භවිතබ්බං. නිමන්තනිකා [Pg.415] ගණභොජනතො, පිණ්ඩපාතිකා ච ධුතඞ්ගභෙදතො මොචෙතබ්බා. කථං? එවං තාව වත්තබ්බං ‘‘ස්වෙ න සක්කා උපාසකා’’ති. පුනදිවසෙ, භන්තෙති. පුනදිවසෙපි න සක්කාති. එවං යාව අඩ්ඪමාසම්පි හරිත්වා පුන වත්තබ්බො ‘‘කිං ත්වං අවචා’’ති. සචෙ පුනපි ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, තතො ‘‘ඉමං තාව උපාසක පුප්ඵං කප්පියං කරොහි, ඉමං තිණ’’න්ති එවං වික්ඛෙපං කත්වා පුන ‘‘ත්වං කිං කථයිත්ථා’’ති පුච්ඡිතබ්බො. සචෙ පුනපි තථෙව වදති, ‘‘ආවුසො, ත්වං පිණ්ඩපාතිකෙ වා මහල්ලකත්ථෙරෙ වා න ලච්ඡසි, සාමණෙරෙ ලච්ඡසී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘නනු, භන්තෙ, අසුකස්මිං අසුකස්මිඤ්ච ගාමෙ භදන්තෙ භොජෙසුං, අහං කස්මා න ලභාමී’’ති ච වුත්තෙ තෙ නිමන්තිතුං ජානන්ති, ත්වං න ජානාසීති. තෙ කථං නිමන්තෙසුං, භන්තෙති? තෙ එවමාහංසු ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සචෙ සොපි තථෙව වදති, වට්ටති.
เพราะเหตุนั้น ถ้าอุบาสกคนใดคนหนึ่งผู้อันเขาส่งไปเพื่อประโยชน์แก่นิมนต์ ผู้ใคร่จะทำสังฆภัต มาสู่วิหารแล้ว ไม่กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พรุ่งนี้ขอท่านทั้งหลายจงรับภิกษาในเรือนของพวกเรา" ดังนี้ แต่กล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับภัต" ดังนี้ก็ดี หรือ "ขอท่านทั้งหลายจงรับสังฆภัต" ดังนี้ก็ดี หรือ "ขอสงฆ์จงรับภัต" ดังนี้ก็ดี, ภัตตุทเทสก์พึงเป็นผู้ฉลาด. พึงให้ภิกษุทั้งหลายผู้รับนิมนต์พ้นจากคณโภชน์ และพึงให้ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรพ้นจากการแตกแห่งธุดงค์. พึงให้พ้นอย่างไร? พึงกล่าวอย่างนี้ก่อนว่า "อุบาสก พรุ่งนี้ไม่สามารถ." เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในวันรุ่งขึ้นเล่า?" พึงกล่าวว่า "ในวันรุ่งขึ้นอีกก็ยังไม่สามารถ." อย่างนี้ พึงเลื่อนไปแม้จนถึงครึ่งเดือน แล้วพึงกล่าวอีกว่า "ท่านกล่าวอะไร?" ถ้าหากเขากล่าวอีกว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับสังฆภัต" ดังนี้, จากนั้นพึงทำคำพูดให้สับเปลี่ยนไปว่า "อุบาสก ท่านจงทำดอกไม้นี้ให้เป็นกัปปิยะก่อน จงทำหญ้านี้" ดังนี้ แล้วพึงถามอีกว่า "ท่านกล่าวอะไร?" ถ้าหากเขากล่าวอย่างนั้นนั่นเองอีก, พึงกล่าวว่า "อาวุโส ท่านจักไม่ได้ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็ดี หรือพระเถระผู้แก่ก็ดี จักได้แต่สามเณรเท่านั้น." เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในบ้านชื่อโน้นก็ดี ในบ้านชื่อโน้นก็ดี มิได้ถวายภัตแก่ท่านผู้เจริญทั้งหลายแล้วหรือ? ข้าพเจ้าคนเดียวเท่านั้น เพราะเหตุไรจึงไม่ได้?" พึงกล่าวว่า "ชาวบ้านเหล่านั้นย่อมรู้วิธีนิมนต์ ท่านไม่รู้." เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มนุษย์เหล่านั้นนิมนต์อย่างไร?" พึงกล่าวอย่างนี้ว่า "มนุษย์เหล่านั้นกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงรับภิกษาของพวกเรา' ดังนี้." ถ้าแม้ผู้นิมนต์ภัตนั้นกล่าวอย่างนั้นนั่นเอง ย่อมควร.

අථ පුනපි ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, ‘‘න දානි ත්වං, ආවුසො, බහූ භික්ඛූ ලච්ඡසි, තයො එව, ආවුසො, ලච්ඡසී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘නනු, භන්තෙ, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච ගාමෙ සකලං භික්ඛුසඞ්ඝං භොජෙසුං, අහං කස්මා න ලභාමී’’ති. ‘‘ත්වං නිමන්තිතුං න ජානාසී’’ති. තෙ කථං නිමන්තෙසුං, භන්තෙති? තෙ එවමාහංසු ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සචෙ සොපි තථෙව ‘‘භික්ඛං ගණ්හථා’’ති වදති, වට්ටති. අථ පුනපි ‘‘භත්තමෙවා’’ති වදති, තතො වත්තබ්බො – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, නත්ථම්හාකං තව භත්තෙනත්ථො, නිබද්ධගොචරො එස අම්හාකං, මයමෙත්ථ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තං ‘‘චරථ, භන්තෙ’’ති වත්වා ආගතං පුච්ඡන්ති ‘‘කිං භො ලද්ධා භික්ඛූ’’ති? කිං එතෙන, බහු එත්ථ වත්තබ්බං, ථෙරා ‘‘ස්වෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ආහංසු, මා දානි තුම්හෙ පමජ්ජිත්ථාති. දුතියදිවසෙ චෙතියවත්තං කත්වා ඨිතභික්ඛූ සඞ්ඝත්ථෙරෙන වත්තබ්බා ‘‘ආවුසො, ධුරගාමෙ සඞ්ඝභත්තං, අපණ්ඩිතමනුස්සො පන අගමාසි, ගච්ඡාම, ධුරගාමෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. භික්ඛූහි ථෙරස්ස වචනං කාතබ්බං, න දුබ්බචෙහි භවිතබ්බං, ගාමද්වාරෙ අට්ඨත්වාව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, තෙසු පත්තානි ගහෙත්වා නිසීදාපෙත්වා භොජෙන්තෙසු භුඤ්ජිතබ්බං.
ถ้าหากว่าอีก (เขา) กล่าวว่า "นิมนต์รับภัตตาหารเถิด" พึงกล่าวว่า "อาวุโส บัดนี้ท่านจะไม่ได้ภิกษุมาก จะได้เพียงภิกษุสามรูปเท่านั้น" ถ้า (เขา) กล่าวว่า "ท่านขอรับ ในหมู่บ้านโน้นและหมู่บ้านโน้น พวกเขาถวายภัตตาหารแก่ภิกษุสงฆ์ทั้งหมดมิใช่หรือ ทำไมข้าพเจ้าจึงไม่ได้เล่า" เมื่อกล่าวว่า "ท่านไม่รู้จักนิมนต์" ถ้า (เขา) กล่าวว่า "ท่านขอรับ มนุษย์เหล่านั้นนิมนต์อย่างไร" เมื่อกล่าวว่า "มนุษย์เหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์รับบิณฑบาตของพวกข้าพเจ้าเถิด'" ถ้าแม้เขานั้นก็กล่าวอย่างนั้นว่า "นิมนต์รับบิณฑบาตเถิด" ก็ควร ถ้าหากว่าอีก (เขา) กล่าวว่า "ภัตตาหารเท่านั้น" หลังจากนั้น พึงกล่าวว่า "ท่านจงไปเสีย พวกเราไม่มีความต้องการด้วยภัตตาหารของท่าน อุบาสกผู้นี้เป็นผู้ที่พวกเราไปบิณฑบาตเป็นประจำ พวกเราจะไปบิณฑบาตที่บ้านของอุบาสกผู้นี้" เมื่อกล่าวว่า "ท่านขอรับ นิมนต์ไปบ้านนั้นเถิด" แล้วถามผู้ที่มา (นิมนต์) ว่า "ท่านได้ภิกษุแล้วหรือ" การถามว่าได้หรือไม่นั้นมีประโยชน์อะไร ในการนิมนต์นี้มีเรื่องที่ควรกล่าวมาก เมื่อพระเถระกล่าวว่า "พรุ่งนี้พวกเราจะไปบิณฑบาต บัดนี้พวกท่านอย่าประมาท" ในวันที่สอง ภิกษุทั้งหลายที่ยืนอยู่หลังจากทำวัตรเจดีย์แล้ว พึงถูกพระสังฆเถระกล่าวว่า "อาวุโส ในหมู่บ้านที่ไปบิณฑบาตเป็นประจำมีภัตตาหารของสงฆ์อยู่ แต่คนโง่เขลาได้กลับไปแล้ว พวกเราไปกันเถิด พวกเราจะไปบิณฑบาตในหมู่บ้านที่ไปบิณฑบาตเป็นประจำ" ภิกษุทั้งหลายพึงปฏิบัติตามคำของพระเถระ ไม่พึงเป็นผู้ว่ายาก พึงไปบิณฑบาตโดยไม่หยุดที่ประตูหมู่บ้าน เมื่อมนุษย์เหล่านั้นรับบาตรแล้วให้นั่งแล้วถวายภัตตาหาร พึงฉัน

සචෙ ආසනසාලාය භත්තං ඨපෙත්වා රථිකාසු ආහිණ්ඩන්තා ආරොචෙන්ති ‘‘ආසනසාලායං, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති, න වට්ටති. අථ පන ‘‘භත්තං ආදාය තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, පටිකච්චෙව [Pg.416] වා විහාරං අතිහරිත්වා පතිරූපෙ ඨානෙ ඨපෙත්වා ආගතාගතානං දෙන්ති, අයං අභිහටභික්ඛා නාම වට්ටති. සචෙ පන භත්තසාලාය දානං සජ්ජෙත්වා තං තං පරිවෙණං පහිණන්ති ‘‘භත්තසාලාය භත්තං ගණ්හථා’’ති, වට්ටති. යෙ පන මනුස්සා පිණ්ඩචාරිකෙ භික්ඛූ දිස්වා ආසනසාලං සම්මජ්ජිත්වා තත්ථ නිසීදාපෙත්වා භොජෙන්ති, න තෙ පටික්ඛිපිතබ්බා. යෙ පන ගාමෙ භික්ඛං අලභිත්වා ගාමතො නික්ඛමන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, තෙ පටික්ඛිපිතබ්බා, න නිවත්තිතබ්බං. සචෙ ‘‘නිවත්තථ, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, ‘‘නිවත්තථා’’ති වුත්තපදෙ නිවත්තිතුං වට්ටති. ‘‘නිවත්තථ, භන්තෙ, ඝරෙ භත්තං කතං, ගාමෙ භත්තං කත’’න්ති වදන්ති, ගෙහෙ ච ගාමෙ ච භත්තං නාම යස්ස කස්සචි හොති, නිවත්තිතුං වට්ටති. ‘‘නිවත්තථ භත්තං ගණ්හථා’’ති සම්බන්ධං කත්වා වදන්ති, නිවත්තිතුං න වට්ටති. ආසනසාලාතො පිණ්ඩාය චරිතුං නික්ඛමන්තෙ දිස්වා ‘‘නිසීදථ, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො.
ถ้า (มนุษย์) วางภัตตาหารไว้ในโรงฉันแล้วเที่ยวไปตามถนนหนทางแล้วบอกว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์รับภัตตาหารในโรงฉันเถิด' ไม่ควร. แต่ถ้าเขากล่าวว่า 'นิมนต์รับภัตตาหารแล้วถือเอาไปในที่นั้นๆ เถิด' หรือนำภัตตาหารไปที่วัดก่อนแล้ววางไว้ในที่อันสมควรแล้วถวายแก่ภิกษุที่มาถึง ภัตตาหารที่นำมาถวายอย่างนี้เรียกว่า อภิหฏภิกขา (ภัตตาหารที่นำมาถวาย) ควร. ถ้าหากว่า (เขา) จัดเตรียมทานในโรงภัตตาหารแล้วส่งไปยังกุฏิแต่ละแห่งว่า 'นิมนต์รับภัตตาหารในโรงภัตตาหารเถิด' ก็ควร. ส่วนมนุษย์ทั้งหลายที่เห็นภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตแล้วกวาดโรงฉันแล้วให้นั่งในโรงฉันนั้นแล้วถวายภัตตาหาร มนุษย์เหล่านั้นไม่พึงถูกปฏิเสธ. ส่วนมนุษย์ทั้งหลายที่เห็นภิกษุที่ออกจากหมู่บ้านเพราะไม่ได้บิณฑบาตในหมู่บ้านแล้วกล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' มนุษย์เหล่านั้นพึงถูกปฏิเสธ ไม่พึงกลับ. ถ้า (เขา) กล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์กลับเถิด นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' ในคำว่า 'นิมนต์กลับเถิด' นั้น ควรกลับ. ถ้า (เขา) กล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์กลับเถิด ภัตตาหารในบ้านทำไว้แล้ว ภัตตาหารในหมู่บ้านทำไว้แล้ว' ภัตตาหารในบ้านและในหมู่บ้านนั้นเป็นของใครก็ตามที ควรกลับ. ถ้า (เขา) กล่าวโดยเชื่อมโยงคำว่า 'นิมนต์กลับเถิด นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' ไม่ควรกลับ. แม้เมื่อเห็นภิกษุที่ออกจากโรงฉันเพื่อไปบิณฑบาตแล้วกล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์นั่งก่อน นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' ก็เป็นนัยเดียวกันนี้

‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා’’ති වචනතො ගිලානසමයො චීවරදානසමයො චීවරකාරසමයො අද්ධානගමනසමයො නාවාභිරුහනසමයො මහාසමයො සමණභත්තසමයොති එතෙසු සත්තසු සමයෙසු අඤ්ඤතරස්මිං අනාපත්ති. තස්මා යථා මහාචම්මස්ස පරතො මංසං දිස්සති, එවං අන්තමසො පාදාපි ඵාලිතා හොන්ති, වාලිකාය වා සක්ඛරාය වා පහටමත්තෙ දුක්ඛං උප්පාදෙන්ති, න සක්කා ච හොති අන්තොගාමෙ පිණ්ඩාය චරිතුං, ඊදිසෙ ගෙලඤ්ඤෙ ගිලානසමයොති භුඤ්ජිතබ්බං, න ලෙසකප්පියං කාතබ්බං.
เพราะคำที่กล่าวว่า 'เว้นจากกาล' คือ กาลแห่งคนไข้, กาลแห่งการถวายจีวร, กาลแห่งการทำจีวร, กาลแห่งการเดินทางไกล, กาลแห่งการขึ้นเรือ, กาลแห่งการประชุมใหญ่, กาลแห่งภัตตาหารของสมณะ ในกาลทั้งเจ็ดนี้ กาลใดกาลหนึ่ง ไม่เป็นอาบัติ. เพราะฉะนั้น เหมือนอย่างที่เมื่อเท้าแตกจนมองเห็นเนื้อแดงถัดจากหนังหนาเข้าไป อย่างนั้น แม้ฝ่าเท้าที่แตกก็เป็นไป เมื่อถูกทรายหรือกรวดกระทบเพียงเล็กน้อย ก็ทำให้เกิดความเจ็บปวด และไม่สามารถไปบิณฑบาตในภายในหมู่บ้านได้ ในความเจ็บป่วยเช่นนี้ พึงฉันโดยถือว่าเป็นกาลแห่งคนไข้ ไม่พึงทำเป็นแกล้งป่วย

චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්චමාසා. එත්ථන්තරෙ ‘‘චීවරදානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං. චීවරෙ කරියමානෙ චීවරකාරසමයොති භුඤ්ජිතබ්බං. යදා හි සාටකඤ්ච සුත්තඤ්ච ලභිත්වා චීවරං කරොන්ති, අයං චීවරකාරසමයො නාම, විසුං චීවරකාරසමයො නාම නත්ථි, තස්මා යො තත්ථ චීවරෙ කත්තබ්බං යං කිඤ්චි කම්මං කරොති, මහාපච්චරියඤ්හි ‘‘අන්තමසො සූචිවෙධකො’’තිපි වුත්තං. තෙන ‘‘චීවරකාරසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං. කුරුන්දියං පන විත්ථාරෙනෙව වුත්තං ‘‘යො චීවරං විචාරෙති ඡින්දති, මොඝසුත්තකං ඨපෙති, ආගන්තුකපත්තං ඨපෙති, පච්චාගතං සිබ්බෙති, ආගන්තුකපත්තං බන්ධති, අනුවාතං ඡින්දති [Pg.417] ඝටෙති ආරොපෙති, තත්ථ පච්චාගතං සිබ්බෙති, සුත්තං කරොති වලෙති, පිප්ඵලිකං නිසෙති, පරිවත්තනං කරොති, සබ්බොපි චීවරං කරොතියෙවාති වුච්චති. යො පන සමීපෙ නිසින්නො ජාතකං වා ධම්මපදං වා කථෙති, අයං න චීවරකාරකො, එතං ඨපෙත්වා සෙසානං ගණභොජනෙ අනාපත්තී’’ති.
กาลแห่งการถวายจีวรนั้น คือ เดือนสุดท้ายแห่งฤดูฝน (เดือนกัตติกะ) เมื่อยังไม่ได้กรานกฐิน เมื่อกรานกฐินแล้ว คือ ห้าเดือน. ในระหว่างนี้ พึงฉันโดยถือว่าเป็นกาลแห่งการถวายจีวร. เมื่อกำลังทำจีวร พึงฉันโดยถือว่าเป็นกาลแห่งการทำจีวร. จริงอยู่ เมื่อได้ผ้าและด้ายแล้วทำจีวร ในเวลานั้นพึงฉัน เพราะเหตุไร กาลแห่งการทำจีวรโดยเฉพาะไม่มี นี้เรียกว่า กาลแห่งการทำจีวร เพราะฉะนั้น ภิกษุใดทำกรรมอะไรก็ตามที่พึงทำในจีวร ในเวลานั้นพึงฉัน จริงอยู่ ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า 'แม้ภิกษุผู้แทงเข็มก็พึงฉัน' ภิกษุผู้จัดทำจีวรนั้น พึงฉันโดยถือว่าเป็น 'กาลแห่งการทำจีวร'. ส่วนในคุรุนทีกล่าวไว้อย่างละเอียดว่า 'ภิกษุใดพิจารณาจีวร ตัดจีวร วางด้ายเปล่า วางผ้าชิ้นนอก เย็บตะเข็บใน ผูกผ้าชิ้นนอก ตัดขอบจีวร ต่อขอบจีวร หรือเย็บขอบจีวร ในบรรดากรรมที่เกี่ยวกับจีวรเหล่านั้น เย็บตะเข็บใน ทำด้ายให้เป็นเกลียว ลับมีดเล็ก หรือทำมีดเล็กให้คม ทั้งหมดนี้เรียกว่าเป็นการทำจีวรนั่นเอง. ส่วนภิกษุใดนั่งอยู่ใกล้ๆ แล้วแสดงชาดกหรือธรรมบท ภิกษุนี้ไม่ชื่อว่าเป็นผู้ทำจีวร เว้นภิกษุนี้แล้ว ภิกษุที่เหลือไม่เป็นอาบัติในการฉันเป็นหมู่'

අද්ධානගමනසමයෙ අන්තමසො අඩ්ඪයොජනං ගන්තුකාමෙනපි ‘‘අඩ්ඪයොජනං ගච්ඡිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ගච්ඡන්තෙන භුඤ්ජිතබ්බං, ගතෙන එකදිවසං භුඤ්ජිතබ්බං.
ในกาลแห่งการเดินทางไกล แม้ผู้ที่ต้องการจะเดินทางครึ่งโยชน์ ก็พึงฉันโดยตั้งใจว่า 'เราจะไปครึ่งโยชน์' ภิกษุผู้กำลังเดินทาง พึงฉัน ภิกษุผู้เดินทางไปถึงแล้ว พึงฉันได้เพียงวันเดียว

නාවාභිරුහනසමයෙ ‘‘නාවං අභිරුහිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ආරුළ්හෙන ඉච්ඡිතට්ඨානං ගන්ත්වාපි යාව න ඔරොහති, තාව භුඤ්ජිතබ්බං, ඔරුළ්හෙන එකදිවසං භුඤ්ජිතබ්බං.
ในกาลแห่งการขึ้นเรือ พึงฉันโดยตั้งใจว่า 'เราจะขึ้นเรือ' ภิกษุผู้ขึ้นเรือแล้ว แม้ไปถึงที่ที่ต้องการแล้ว ตราบใดที่ยังไม่ลงจากเรือ ตราบนั้นพึงฉัน ภิกษุผู้ลงจากเรือแล้ว พึงฉันได้เพียงวันเดียว

මහාසමයො නාම යත්ථ ද්වෙ තයො භික්ඛූ පිණ්ඩාය චරිත්වා යාපෙන්ති, අන්තමසො චතුත්ථෙපි ආගතෙ න යාපෙන්ති, අයං මහාසමයො. යත්ථ පන සතං වා සහස්සං වා සන්නිපතන්ති, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්මා තාදිසෙ කාලෙ ‘‘මහාසමයො’’ති අධිට්ඨහිත්වා භුඤ්ජිතබ්බං.
กาลแห่งการประชุมใหญ่ คือ ที่ใดมีภิกษุสองสามรูปเที่ยวบิณฑบาตแล้วยังชีพอยู่ได้ แม้เมื่อภิกษุรูปที่สี่มาถึง ก็ไม่พอเพียง นี้เรียกว่า กาลแห่งการประชุมใหญ่. ส่วนในกาลใดมีภิกษุหนึ่งร้อยหรือหนึ่งพันรูปประชุมกัน ในกาลนั้นไม่มีอะไรจะกล่าว เพราะฉะนั้น ในกาลเช่นนั้น พึงฉันโดยอธิษฐานว่า 'เป็นกาลแห่งการประชุมใหญ่'

සමණභත්තසමයො නාම යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො භත්තං කරොති, අයං සමණභත්තසමයොව. තස්මා සහධම්මිකෙසු වා තිත්ථියෙසු වා අඤ්ඤතරෙන යෙන කෙනචි කතෙ භත්තෙ ‘‘සමණභත්තසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘අනාපත්ති සමයෙ, ද්වෙ තයො එකතො භුඤ්ජන්ති, පිණ්ඩාය චරිත්වා එකතො සන්නිපතිත්වා භුඤ්ජන්ති, නිච්චභත්තං, සලාකභත්තං, පක්ඛිකං, උපොසථිකං, පාටිපදිකං, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති (පාචි. 220) වචනතො යෙපි අකප්පියනිමන්තනං සාදියිත්වා ද්වෙ වා තයො වා එකතො ගහෙත්වා භුඤ්ජන්ති, තෙසම්පි අනාපත්ති.
กาลแห่งภัตตาหารของสมณะ คือ เมื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งผู้ถึงพร้อมด้วยเพศบรรพชิตทำภัตตาหาร กาลนี้เป็นกาลแห่งภัตตาหารของสมณะนั่นเอง. เพราะฉะนั้น ในภัตตาหารที่สหธรรมิกหรือเดียรถีย์คนใดคนหนึ่งทำ พึงฉันโดยถือว่าเป็น 'กาลแห่งภัตตาหารของสมณะ'. เพราะคำที่กล่าวไว้ว่า 'ในกาลที่ไม่เป็นอาบัติ ภิกษุสองสามรูปฉันร่วมกัน เที่ยวบิณฑบาตแล้วประชุมกันฉันร่วมกัน ซึ่งนิจจภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโบสถิกภัต ปาฏิปทิกภัต เว้นภัตตาหารห้าอย่างแล้ว ไม่เป็นอาบัติในทุกกรณี' (ปาจิ. 220) แม้ภิกษุทั้งหลายที่ยินดีการนิมนต์ที่ไม่ควรแล้วสองหรือสามรูปรับร่วมกันฉัน ก็ไม่เป็นอาบัติแก่ภิกษุเหล่านั้น

තත්ථ අනිමන්තිතචතුත්ථං පිණ්ඩපාතිකචතුත්ථං අනුපසම්පන්නචතුත්ථං පත්තචතුත්ථං ගිලානචතුත්ථන්ති පඤ්චන්නං චතුත්ථානං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. කථං? ඉධෙකච්චො චත්තාරො භික්ඛූ ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙති. තෙසු තයො ගතා, එකො න ගතො. උපාසකො ‘‘එකො, භන්තෙ, ථෙරො කුහි’’න්ති පුච්ඡති. නාගතො උපාසකාති. සො අඤ්ඤං තංඛණප්පත්තං කඤ්චි ‘‘එහි, භන්තෙ’’ති ඝරං පවෙසෙත්වා චතුන්නම්පි භත්තං දෙති[Pg.418], සබ්බෙසං අනාපත්ති. කස්මා? ගණපූරකස්ස අනිමන්තිතත්තා. තයො එව හි තත්ථ නිමන්තිතා ගණ්හිංසු, තෙහි ගණො න පූරති, ගණපූරකො ච අනිමන්තිතො, තෙන ගණො භිජ්ජතීති. එතං අනිමන්තිතචතුත්ථං.
ในสิกขาบทนั้น พึงทราบวินิจฉัยโดยอำนาจแห่งภิกษุผู้เป็นที่สี่ ๕ จำพวก คือ ภิกษุผู้ไม่ได้รับนิมนต์เป็นที่สี่, ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นที่สี่, อนุปสัมบันเป็นที่สี่, ภิกษุผู้ส่งบาตรไปเป็นที่สี่ และภิกษุอาพาธเป็นที่สี่. อย่างไรเล่า? ในพระศาสนานี้ อุบาสกบางคนนิมนต์ภิกษุ ๔ รูปว่า “ขอท่านทั้งหลายจงรับภัตเถิด” ในภิกษุเหล่านั้น ๓ รูปไปแล้ว รูปหนึ่งไม่ไป. อุบาสกถามว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระรูปหนึ่งไปไหน?” (ภิกษุตอบว่า) “อุบาสก ท่านไม่มา” เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว อุบาสกนั้นนำภิกษุรูปอื่นใดรูปหนึ่งที่มาถึงในขณะนั้นเข้าไปสู่เรือนว่า “นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ” แล้วถวายภัตแก่ภิกษุทั้ง ๔ รูป ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ. เพราะเหตุไร? เพราะภิกษุผู้ทำให้ครบองค์คณะนั้นไม่ได้รับนิมนต์. จริงอยู่ ภิกษุ ๓ รูปเท่านั้นที่ได้รับนิมนต์ในที่นั้นและรับภัตแล้ว คณะไม่ครบด้วยภิกษุเหล่านั้น และภิกษุผู้ทำให้ครบองค์คณะก็ไม่ได้รับนิมนต์ เพราะเหตุนั้น คณะจึงแตก. นี้คือภิกษุผู้ไม่ได้รับนิมนต์เป็นที่สี่.

පිණ්ඩපාතිකචතුත්ථෙ නිමන්තනකාලෙ එකො පිණ්ඩපාතිකො හොති, සො නාධිවාසෙති, ගමනවෙලායං පන ‘‘එහි භන්තෙ’’ති වුත්තෙ අනධිවාසිතත්තා අනාගච්ඡන්තම්පි ‘‘එථ භික්ඛං ලච්ඡථා’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, සො තං ගණං භින්දති, තස්මා සබ්බෙසං අනාපත්ති.
ในภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นที่สี่ พึงทราบเนื้อความอย่างนี้: ในเวลานิมนต์ ภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้ถือบิณฑบาต ภิกษุนั้นไม่รับนิมนต์ แต่ในเวลาไป เมื่อมีผู้กล่าวว่า “นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ” เพราะความเป็นผู้ไม่รับนิมนต์ แม้ไม่มา (แต่) พวกเขาพาไปว่า “นิมนต์เถิด จักได้ภิกษา” ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตนั้นย่อมทำลายคณะนั้น เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ.

අනුපසම්පන්නචතුත්ථෙ සාමණෙරෙන සද්ධිං නිමන්තිතා හොන්ති, සොපි ගණං භින්දති.
ในอนุปสัมบันเป็นที่สี่ (ภิกษุ) ย่อมเป็นผู้ได้รับนิมนต์พร้อมด้วยสามเณร แม้สามเณรนั้นก็ย่อมทำลายคณะ.

පත්තචතුත්ථෙ එකො සයං ආගන්ත්වා පත්තං පෙසෙති, එවම්පි ගණො භිජ්ජති, තස්මා සබ්බෙසං අනාපත්ති.
ในบาตรเป็นที่สี่ ภิกษุรูปหนึ่งไม่มาด้วยตนเอง แต่ส่งบาตรไป แม้เมื่อส่งบาตรไปอย่างนี้ คณะก็แตก เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ.

ගිලානචතුත්ථෙ ගිලානෙන සද්ධිං නිමන්තිතා හොන්ති, තත්ථ ගිලානස්සෙව අනාපත්ති, ඉතරෙසං පන ගණපූරකො හොති. න හි ගිලානෙන ගණො භිජ්ජති, තස්මා තෙසං ආපත්ති. මහාපච්චරියං පන අවිසෙසෙන වුත්තං ‘‘සමයලද්ධකො සයමෙව මුච්චති, සෙසානං ගණපූරකත්තා ආපත්තිකරො හොතී’’ති. තස්මා චීවරදානසමයලද්ධකාදීනම්පි වසෙන චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි.
ในภิกษุอาพาธเป็นที่สี่ (ภิกษุ) ย่อมเป็นผู้ได้รับนิมนต์พร้อมด้วยภิกษุอาพาธ ในภิกษุ ๔ รูปนั้น ไม่มีการอาบัติแก่ภิกษุอาพาธเท่านั้น แต่สำหรับภิกษุที่เหลือ ภิกษุอาพาธเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะ. จริงอยู่ คณะไม่แตกเพราะภิกษุอาพาธ เพราะเหตุนั้น ภิกษุ ๓ รูปนั้นจึงมีอาบัติ. แต่ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้โดยไม่จำกัดว่า “ภิกษุผู้ได้สมยะย่อมพ้นด้วยตนเองเท่านั้น เพราะความเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะพร้อมด้วยตนเอง ย่อมเป็นผู้ทำอาบัติให้เกิดแก่ภิกษุที่เหลือ” เพราะเหตุนั้น พึงทราบหมวด ๔ โดยอำนาจแห่งภิกษุผู้ได้สมยะในกาลถวายจีวรเป็นต้นด้วย.

සචෙ පන අධිවාසෙත්වා ගතෙසුපි චතූසු ජනෙසු එකො පණ්ඩිතො භික්ඛු ‘‘අහං තුම්හාකං ගණං භින්දිස්සාමි, නිමන්තනං සාදියථා’’ති වත්වා යාගුඛජ්ජකාවසානෙ භත්තත්ථාය පත්තං ගණ්හන්තානං අදත්වා ‘‘ඉමෙ තාව භික්ඛූ භොජෙත්වා විස්සජ්ජෙථ, අහං පච්ඡා අනුමොදනං කත්වා ගමිස්සාමී’’ති නිසින්නො, තෙසු භුත්වා ගතෙසු ‘‘දෙථ, භන්තෙ, පත්ත’’න්ති උපාසකෙන පත්තං ගහෙත්වා භත්තෙ දින්නෙ භුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං කත්වා ගච්ඡති, සබ්බෙසං අනාපත්ති. පඤ්චන්නඤ්හි භොජනානංයෙව වසෙන ගණභොජනෙ විසඞ්කෙතං නත්ථි, ඔදනෙන නිමන්තෙත්වා කුම්මාසං ගණ්හන්තාපි ආපජ්ජන්ති, තානි ච තෙහි එකතො න ගහිතානි, යාගුආදීහි පන විසඞ්කෙතං හොති, තානි තෙහි එකතො ගහිතානීති එවං එකො පණ්ඩිතො අඤ්ඤෙසම්පි අනාපත්තිං කරොති. නිච්චභත්තන්ති ධුවභත්තං වුච්චති, ‘‘නිච්චභත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, බහූනං එකතො ගහෙතුං වට්ටති. සලාකභත්තාදීසුපි එසෙව නයො.
แต่ถ้าแม้ภิกษุ ๔ รูปรับนิมนต์แล้วไปแล้ว ภิกษุผู้มีปัญญารูปหนึ่งกล่าวว่า “อาตมาจักทำลายคณะของท่านทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงรับนิมนต์เถิด” แล้วในเวลาจบยาคูและของขบเคี้ยว เมื่ออุบาสกทั้งหลายถือบาตรมาเพื่อภัต ก็ไม่ให้บาตร (แต่กล่าวว่า) “ขอท่านทั้งหลายจงให้ภิกษุเหล่านี้ฉันก่อนแล้วส่งไป อาตมาจักทำอนุโมทนาภายหลังแล้วจึงไป” แล้วนั่งอยู่ เมื่อภิกษุเหล่านั้นฉันแล้วไปแล้ว อุบาสกกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ขอจงให้บาตรเถิด” แล้วรับบาตรไป เมื่อถวายภัตแล้ว (ภิกษุนั้น) ฉันแล้วทำอนุโมทนาแล้วจึงไป ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ. เพราะเหตุไร? เพราะในคณะโภชนะไม่มีการผิดนัดโดยอำนาจแห่งโภชนะ ๕ อย่างเท่านั้น. แม้ผู้ที่รับกุมมาสเมื่อถูกนิมนต์ด้วยโอทนะก็ย่อมต้องอาบัติ และโภชนะเหล่านั้นภิกษุเหล่านั้นก็ไม่ได้รับพร้อมกัน แต่ด้วยยาคูเป็นต้นย่อมมีการผิดนัด ยาคูเป็นต้นเหล่านั้นภิกษุเหล่านั้นได้รับพร้อมกัน ดังนี้ ภิกษุผู้มีปัญญารูปหนึ่งย่อมทำความไม่มีอาบัติแก่ภิกษุรูปอื่นด้วย. ที่ชื่อว่านิจจภัต ได้แก่ภัตที่ตั้งไว้เป็นประจำ พวกเขากล่าวว่า “จงรับนิจจภัตเถิด” ย่อมควรเพื่อรับพร้อมกันแก่ภิกษุจำนวนมาก. แม้ในสลากภัตเป็นต้น ก็นัยนี้เหมือนกัน.

2. ‘‘පරම්පරභොජනෙ [Pg.419] අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 222-223, 225) වුත්තං පරම්පරභොජනං පන නිමන්තනතොයෙව පසවති. යො හි ‘‘පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන භත්තං ගණ්හථා’’තිආදිනා නිමන්තිතො තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරභොජනං භුඤ්ජති, තස්සෙතං භොජනං ‘‘පරම්පරභොජන’’න්ති වුච්චති. එවං භුඤ්ජන්තස්ස ඨපෙත්වා ගිලානසමයං චීවරදානසමයං චීවරකාරසමයඤ්ච අඤ්ඤස්මිං සමයෙ පාචිත්තියං වුත්තං, තස්මා නිමන්තනපටිපාටියාව භුඤ්ජිතබ්බං, න උප්පටිපාටියා.
๒. (ข้อที่ ๒) ที่กล่าวไว้ว่า “เว้นสมยะแล้ว เป็นปาจิตตีย์ในปรัมปรโภชนะ” (ปาจิ. ๒๒๒-๒๒๓, ๒๒๕) นั้น ปรัมปรโภชนะย่อมเกิดจากการนิมนต์นั่นเอง. จริงอยู่ ภิกษุใดได้รับนิมนต์ด้วยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่างเป็นต้นว่า “จงรับภัตด้วยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง” แล้วยกเว้นโภชนะนั้นเสีย ฉันโภชนะอย่างอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง โภชนะนี้ของภิกษุนั้นย่อมเรียกว่า “ปรัมปรโภชนะ”. แก่ภิกษุผู้ฉันอย่างนี้ เว้นกิลานสมยะ จีวรทานสมยะ และจีวรการสมยะแล้ว ในสมยะอื่นกล่าวไว้ว่าเป็นปาจิตตีย์. เพราะเหตุนั้น พึงฉันตามลำดับแห่งการนิมนต์เท่านั้น ไม่พึงฉันโดยไม่เป็นลำดับ.

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විකප්පෙත්වා පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතු’’න්ති (පාචි. 226) වචනතො පඨමනිමන්තනං අඤ්ඤස්ස විකප්පෙත්වාපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. අයං (පාචි. අට්ඨ. 226 ආදයො) විකප්පනා නාම සම්මුඛාපි පරම්මුඛාපි වට්ටති. සම්මුඛා දිස්වා ‘‘මය්හං භත්තපච්චාසං තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘දම්මී’’ති වා වත්වා භුඤ්ජිතබ්බං, අදිස්වා පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු යස්ස කස්සචි නාමං ගහෙත්වා ‘‘මය්හං භත්තපච්චාසං ඉත්ථන්නාමස්ස විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘දම්මී’’ති වා වත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. ද්වෙ තීණි නිමන්තනානි පන එකස්මිං පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා මිස්සෙත්වා එකං කත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. ‘‘අනාපත්ති ද්වෙ තයො නිමන්තනෙ එකතො භුඤ්ජතී’’ති (පාචි. 229) හි වුත්තං. සචෙ ද්වෙ තීණි කුලානි නිමන්තෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ නිසීදාපෙත්වා ඉතො චිතො ච ආහරිත්වා භත්තං ආකිරන්ති, සූපබ්‍යඤ්ජනං ආකිරන්ති, එකමිස්සකං හොති, එත්ථාපි අනාපත්ති.
เพราะพระดำรัสที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วิกัปปรัมปรโภชนะแล้วฉันได้” (ปาจิ. ๒๒๖) จึงควรเพื่อฉันแม้ให้วิกัปนิมนต์ครั้งแรกแก่ภิกษุรูปอื่น. การวิกัปนี้ ย่อมควรทั้งต่อหน้าและลับหลัง. เมื่อเห็นต่อหน้าแล้วกล่าวว่า “อาตมาวิกัปความหวังในภัตของอาตมาแก่ท่าน” หรือ “อาตมาให้” ดังนี้แล้วพึงฉัน. เมื่อไม่เห็นต่อหน้าแล้วระบุชื่อของสหธรรมิกคนใดคนหนึ่งในบรรดาสหธรรมิก ๕ จำพวกแล้วกล่าวว่า “อาตมาวิกัปความหวังในภัตของอาตมาแก่ภิกษุชื่อนี้” หรือ “อาตมาให้” ดังนี้แล้วพึงฉัน. แต่นิมนต์ ๒-๓ อย่าง ย่อมควรเพื่อใส่ลงในบาตรเดียวกัน คลุกเคล้าแล้วทำให้เป็นอันเดียวกันแล้วฉัน. จริงอยู่ มีกล่าวไว้ว่า “ไม่มีอาบัติ ภิกษุฉันนิมนต์ ๒-๓ อย่างพร้อมกัน” (ปาจิ. ๒๒๙). ถ้าตระกูล ๒-๓ ตระกูลนิมนต์แล้วให้นั่งในที่แห่งเดียวกัน แล้วนำภัตมาจากที่โน้นที่นี้มาใส่ โปรยแกงและกับข้าวลงไป ย่อมเป็นของระคนเป็นอันเดียวกัน แม้ในภัตที่ระคนกันนี้ก็ไม่มีอาบัติ.

සචෙ පන මූලනිමන්තනං හෙට්ඨා හොති, පච්ඡිමං පච්ඡිමං උපරි, තං උපරිතො පට්ඨාය භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති, හත්ථං පන අන්තො පවෙසෙත්වා පඨමනිමන්තනතො එකම්පි කබළං උද්ධරිත්වා භුත්තකාලතො පට්ඨාය යථා තථා වා භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති. ‘‘සචෙපි තත්ථ ඛීරං වා රසං වා ආකිරන්ති, යෙන අජ්ඣොත්ථතං භත්තං එකරසං හොති, කොටිතො පට්ඨාය භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්තී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන වුත්තං ‘‘ඛීරභත්තං වා රසභත්තං වා ලභිත්වා නිසින්නස්ස තත්ථෙව අඤ්ඤෙපි ඛීරභත්තං වා රසභත්තං වා ආකිරන්ති, ඛීරං වා රසං වා පිවතො අනාපත්ති, භුඤ්ජන්තෙන පඨමං ලද්ධමංසඛණ්ඩං වා භත්තපිණ්ඩං වා මුඛෙ පක්ඛිපිත්වා කොටිතො පට්ඨාය භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සප්පිපායාසෙපි එසෙව නයො’’ති.
แต่ถ้าภัตตาหารที่เป็นนิมนต์เดิมอยู่ข้างล่าง ภัตตาหารของผู้นิมนต์หลังๆ อยู่ข้างบน แก่ภิกษุผู้ฉันเริ่มจากข้างบนนั้นมีอาบัติ. แต่เมื่อสอดมือเข้าไปในบาตรแล้วตักภัตตาหารที่นิมนต์ครั้งแรกขึ้นมาแม้คำหนึ่ง แล้วเริ่มฉันจากกาลที่ฉันนั้นอย่างใดอย่างหนึ่งก็ดี แก่ภิกษุผู้ฉันไม่มีอาบัติ. ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า “แม้ถ้าในภัตตาหารนั้น พวกเขาโปรยน้ำนมหรือน้ำแกงลงไป ด้วยน้ำนมเป็นต้นใด ภัตตาหารที่ซึมซาบทั่วแล้วมีรสเดียวกัน ย่อมเป็น แก่ภิกษุผู้ฉันเริ่มจากขอบไม่มีอาบัติ”. แต่ในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า “แก่ภิกษุผู้นั่งที่ได้รับภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำนมหรือภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำแกง ในภัตตาหารนั้นนั่นแหละ อุบาสกคนอื่นก็โปรยภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำนมหรือภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำแกงลงไป แก่ภิกษุผู้ดื่มน้ำนมหรือน้ำแกงไม่มีอาบัติ. ด้วยการฉันภัตตาหาร เมื่อใส่ชิ้นเนื้อที่ได้ก่อนหรือก้อนข้าวในปากแล้ว ย่อมควรเพื่อฉันเริ่มจากขอบ. อีกนัยหนึ่ง ย่อมควรเพื่อเริ่มจากข้างบนแล้วฉัน. แม้ในเนยใสและข้าวปายาส นัยนี้เท่านั้น”.

මහාඋපාසකො [Pg.420] භික්ඛුං නිමන්තෙති, තස්ස කුලං උපගතස්ස උපාසකොපි තස්ස පුත්තදාරභාතුභගිනිආදයොපි අත්තනො අත්තනො කොට්ඨාසං ආහරිත්වා පත්තෙ පක්ඛිපන්ති, ‘‘උපාසකෙන පඨමං දින්නං අභුඤ්ජිත්වා පච්ඡා ලද්ධං භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්තී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං ‘‘වට්ටතී’’ති වුත්තං. මහාපච්චරියං ‘‘සචෙ පාටෙක්කං පචන්ති, අත්තනො අත්තනො පක්කභත්තතො ආහරිත්වා දෙන්ති, තත්ථ පච්ඡා ආහටං පඨමං භුඤ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං. යදි පන සබ්බෙසං එකොව පාකො හොති, පරම්පරභොජනං න හොතී’’ති වුත්තං. මහාඋපාසකො නිමන්තෙත්වා නිසීදාපෙති, අඤ්ඤො මනුස්සො පත්තං ගණ්හාති, න දාතබ්බං. කිං, භන්තෙ, න දෙථාති. නනු උපාසක තයා නිමන්තිතම්හාති. ‘‘හොතු, භන්තෙ, ලද්ධං ලද්ධං භුඤ්ජථා’’ති වදති, භුඤ්ජිතුං වට්ටති. ‘‘අඤ්ඤෙන ආහරිත්වා භත්තෙ දින්නෙ ආපුච්ඡිත්වාපි භුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං.
อุบาสกใหญ่นิมนต์ภิกษุ แก่ภิกษุผู้ไปถึงเรือนของอุบาสกใหญ่นั้น อุบาสกก็ดี บุตร ภรรยา พี่ชายน้องชาย พี่สาวน้องสาวเป็นต้นของอุบาสกนั้นก็ดี นำส่วนของตนๆ มาใส่ในบาตร. ในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า “แก่ภิกษุผู้ไม่ฉันภัตตาหารที่อุบาสกถวายก่อน แล้วฉันภัตตาหารที่ได้ภายหลัง มีอาบัติ”. ในกุรุนทัฏฐกถากล่าวไว้ว่า “ควร”. ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า “ถ้าพวกเขาหุงต่างหาก นำภัตตาหารที่หุงแล้วของตนๆ มาให้ ในภัตตาหารเหล่านั้น แก่ภิกษุผู้ฉันภัตตาหารที่นำมาภายหลังก่อน มีปาจิตตีย์. แต่ถ้าภัตตาหารที่หุงในหม้อเดียวกันของทั้งหมด ย่อมเป็น ปรัมปรโภชนะไม่เป็น”. อุบาสกใหญ่นิมนต์แล้วให้นั่ง มนุษย์คนอื่นถือบาตร ไม่พึงให้. เมื่อมีผู้กล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรจึงไม่ให้?” (ภิกษุ) พึงกล่าวว่า “อุบาสก ท่านนิมนต์เรามิใช่หรือ?” ถ้า (อุบาสก) กล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ (เรื่องนิมนต์นั้น) ช่างเถิด ขอจงฉันสิ่งที่ได้แล้วได้แล้วเถิด” ย่อมควรเพื่อฉัน. ในกุรุนทีกล่าวไว้ว่า “เมื่ออุบาสกคนอื่นนำภัตตาหารมาถวายแล้ว แม้ถามอุบาสกผู้ถวายก่อนแล้วก็ย่อมควรเพื่อฉัน”.

අනුමොදනං කත්වා ගච්ඡන්තං ධම්මං සොතුකාමා ‘‘ස්වෙපි, භන්තෙ, ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති සබ්බෙ නිමන්තෙන්ති, පුනදිවසෙ ආගන්ත්වා ලද්ධං ලද්ධං භුඤ්ජිතුං වට්ටති. කස්මා? සබ්බෙහි නිමන්තිතත්තා. එකොපි භික්ඛු පිණ්ඩාය චරන්තො භත්තං ලභති, තමඤ්ඤො උපාසකො නිමන්තෙත්වා ඝරෙ නිසීදාපෙති, න ච තාව භත්තං සම්පජ්ජති, සචෙ සො භික්ඛු පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධභත්තං භුඤ්ජති, ආපත්ති. අභුඤ්ජිත්වා නිසින්නෙ ‘‘කිං, භන්තෙ, න භුඤ්ජසී’’ති වුත්තෙ ‘‘තයා නිමන්තිතත්තා’’ති වත්වා ‘‘ලද්ධං ලද්ධං භුඤ්ජථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සකලෙන ගාමෙන එකතො හුත්වා නිමන්තිතස්ස යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජතො අනාපත්ති. පූගෙපි එසෙව නයො. ‘‘අනාපත්ති සකලෙන ගාමෙන නිමන්තිතො තස්මිං ගාමෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, සකලෙන පූගෙන නිමන්තිතො තස්මිං පූගෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, නිමන්තියමානො ‘භික්ඛං ගහෙස්සාමී’ති භණති, නිච්චභත්තෙ සලාකභත්තෙ පක්ඛිකෙ උපොසථිකෙ පාටිපදිකෙ පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති (පාචි. 229) වුත්තං.
เมื่อภิกษุอนุโมทนาแล้วกำลังจะไป ชนทั้งหลายผู้ใคร่จะฟังธรรมได้นิมนต์ว่า "ท่านผู้เจริญ พรุ่งนี้ขอท่านจงมาอีก" ในวันรุ่งขึ้น เมื่อมาแล้ว ย่อมควรเพื่อฉันภัตที่ได้มาแล้วๆ เพราะเหตุไร? เพราะชนทั้งปวงนิมนต์แล้ว แม้ภิกษุรูปหนึ่งเที่ยวบิณฑบาตแล้วได้ภัต อุบาสกอื่นนิมนต์ภิกษุนั้นแล้วให้นั่งในเรือน แต่ภัตยังไม่สำเร็จ ถ้าภิกษุนั้นเที่ยวบิณฑบาตแล้วฉันภัตที่ได้มาแล้ว เป็นอาบัติ เมื่อยังไม่ฉันนั่งอยู่ เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรจึงไม่ฉัน?" ภิกษุนั้นกล่าวว่า "เพราะท่านนิมนต์แล้ว" เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอจงฉันภัตที่ได้มาแล้วๆ เถิด" ย่อมควรเพื่อฉัน แก่ภิกษุที่ชนทั้งหมู่บ้านรวมกันนิมนต์แล้ว เมื่อฉันในที่ใดที่หนึ่ง ไม่เป็นอาบัติ แม้ในหมู่คณะก็มีนัยนี้เหมือนกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า "ไม่เป็นอาบัติ ภิกษุที่ชนทั้งหมู่บ้านนิมนต์แล้ว ฉันในที่ใดที่หนึ่งในหมู่บ้านนั้น ภิกษุที่ชนทั้งหมู่คณะนิมนต์แล้ว ฉันในที่ใดที่หนึ่งในหมู่คณะนั้น เมื่อถูกนิมนต์ กล่าวว่า 'เราจักรับบิณฑบาต' เว้นโภชนะ ๕ อย่าง คือ นิจจภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโบสถิกภัต และปาฏิปทิกภัต แล้ว ไม่เป็นอาบัติในที่ทั้งปวง"

තත්ථ නිමන්තියමානො භික්ඛං ගහෙස්සාමීති භණතීති එත්ථ ‘‘භත්තං ගණ්හා’’ති නිමන්තියමානො ‘‘න මය්හං තව භත්තෙනත්ථො, භික්ඛං ගණ්හිස්සාමී’’ති වදති, අනාපත්තීති අත්ථො. එත්ථ පන මහාපදුමත්ථෙරො ආහ ‘‘එවං වදන්තො ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ අනිමන්තනං කාතුං සක්කොති, භුඤ්ජනත්ථාය [Pg.421] පන ඔකාසො කතො හොතීති නෙව ගණභොජනතො, න චාරිත්තතො මුච්චතී’’ති. මහාසුමත්ථෙරො ආහ ‘‘යදග්ගෙන අනිමන්තනං කාතුං සක්කොති, තදග්ගෙන නෙව ගණභොජනං, න චාරිත්තං හොතී’’ති.
ในบทว่า "เมื่อถูกนิมนต์ กล่าวว่า 'เราจักรับบิณฑบาต'" นั้น ความว่า เมื่อถูกนิมนต์ว่า "จงรับภัต" ภิกษุกล่าวว่า "ภัตของท่านไม่เป็นที่ต้องการแก่เรา เราจักรับบิณฑบาต" ย่อมไม่เป็นอาบัติ แต่ในอรรถกถานี้ พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า "ภิกษุผู้กล่าวอย่างนี้ ย่อมสามารถเพื่อทำความไม่นิมนต์ในสิกขาบทนี้ได้ แต่โอกาสเพื่อฉันย่อมเป็นอันทำไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ย่อมไม่พ้นจากคณะโภชน์ และไม่พ้นจากจาริต" พระมหาสุมเถระกล่าวว่า "ด้วยเหตุใด ย่อมสามารถเพื่อทำความไม่นิมนต์ได้ ด้วยเหตุนั้น คณะโภชน์ก็ไม่เป็น จาริตก็ไม่เป็น"

තත්ථ චාරිත්තන්ති –
ในบทว่า "จาริต" นั้น คือ-

‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො චීවරදානසමයො චීවරකාරසමයො. අයං තත්ථ සමයො’’ති (පාචි. 299) –
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า "ก็ภิกษุใด อันชนนิมนต์แล้ว มีภัตแล้วเป็นผู้มีภัต ไม่บอกภิกษุผู้มีอยู่ ก่อนภัตก็ดี หลังภัตก็ดี พึงถึงซึ่งการเที่ยวไปในตระกูลทั้งหลาย เว้นสมัยเสีย เป็นปาจิตตีย์ สมัยในสิกขาบทนั้นนี้ คือ สมัยถวายจีวร สมัยทำจีวร นี้เป็นสมัยในสิกขาบทนั้น"

එවමාගතං චාරිත්තසික්ඛාපදං වුත්තං. ඉමිනා හි සික්ඛාපදෙන යො පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’තිආදිනා අකප්පියනිමන්තනෙන නිමන්තිතො, තෙනෙව නිමන්තනභත්තෙන සභත්තො සමානො සන්තං භික්ඛුං ‘‘අහං ඉත්ථන්නාමස්ස ඝරං ගච්ඡාමී’’ති වා ‘‘චාරිත්තං ආපජ්ජාමී’’ති වා ඊදිසෙන වචනෙන අනාපුච්ඡිත්වා යෙන භත්තෙන නිමන්තිතො, තං භුත්වා වා අභුත්වා වා අවීතිවත්තෙයෙව මජ්ඣන්හිකෙ යස්මිං කුලෙ නිමන්තිතො, තතො අඤ්ඤානි කුලානි පවිසෙය්‍ය, තස්ස වුත්තලක්ඛණං දුවිධම්පි සමයං ඨපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ පාචිත්තියං වුත්තං. තස්මා අකප්පියනිමන්තනෙන නිමන්තියමානො සචෙ ‘‘භික්ඛං ගණ්හිස්සාමී’’ති වදති, ඉමිනාපි සික්ඛාපදෙන අනාපත්ති.
สิกขาบทว่าด้วยจาริตที่มาแล้วอย่างนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้ว ด้วยสิกขาบทนี้แล ภิกษุใดอันชนนิมนต์ด้วยการนิมนต์ที่ไม่ควร มีคำว่า "จงรับภัต" เป็นต้น ด้วยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง เป็นผู้มีภัตด้วยภัตที่นิมนต์นั้นนั่นเอง ไม่บอกภิกษุผู้มีอยู่ด้วยคำอย่างนี้ว่า "เราจักไปเรือนของชื่อโน้น" ก็ดี "เราจักถึงซึ่งจาริต" ก็ดี ฉันภัตนั้นแล้วก็ดี ยังไม่ฉันก็ดี ยังไม่ล่วงเลยเวลาเที่ยงวันนั่นเอง พึงเข้าไปสู่ตระกูลอื่นจากตระกูลที่ตนถูกนิมนต์แล้วนั้น แก่ภิกษุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสปาจิตตีย์ไว้แล้วในที่อื่น เว้นสมัยทั้งสองอย่างที่มีลักษณะดังที่กล่าวมาแล้ว เพราะเหตุนั้น เมื่อถูกนิมนต์ด้วยการนิมนต์ที่ไม่ควร ถ้ากล่าวว่า "เราจักรับบิณฑบาต" ย่อมไม่เป็นอาบัติด้วยสิกขาบทนี้ด้วย

3. සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡාති එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 298) පන කිත්තාවතා සන්තො හොති, කිත්තාවතා අසන්තො? අන්තොවිහාරෙ යත්ථ ඨිතස්ස කුලානි පයිරුපාසනචිත්තං උප්පන්නං, තතො පට්ඨාය යං පස්සෙ වා අභිමුඛෙ වා පස්සති, යස්ස සක්කා හොති පකතිවචනෙන ආරොචෙතුං, අයං සන්තො නාම, ඉතො චිතො ච පරියෙසිත්වා ආරොචනකිච්චං පන නත්ථි. යො හි එවං පරියෙසිතබ්බො, සො අසන්තොයෙව. අපිච අන්තොඋපචාරසීමාය භික්ඛුං දිස්වා ‘‘ආපුච්ඡිස්සාමී’’ති ගච්ඡති. තත්ථ යං පස්සති, සො ආපුච්ඡිතබ්බො. නො චෙ පස්සති, අසන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පවිට්ඨො නාම හොති. විකාලගාමප්පවෙසනෙපි අයමෙව නයො.
๓. แต่ในบทว่า "ไม่บอกภิกษุผู้มีอยู่" นั้น ภิกษุมีอยู่ด้วยประมาณเท่าไร ภิกษุไม่มีอยู่ด้วยประมาณเท่าไร? แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในที่ใดที่หนึ่งภายในวิหาร จิตเพื่อจะเข้าไปใกล้ตระกูลทั้งหลายเกิดขึ้นแล้ว นับตั้งแต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ภิกษุใดที่เห็นในที่ข้างเคียงก็ดี ในที่ตรงหน้าก็ดี แก่ภิกษุใด ย่อมสามารถเพื่อบอกด้วยคำพูดปกติได้ ภิกษุนี้ชื่อว่ามีอยู่ แต่กิจคือการแสวงหาจากที่โน้นที่นี้แล้วบอก ย่อมไม่มี ก็ภิกษุใดพึงแสวงหาอย่างนี้ ภิกษุนั้นชื่อว่าไม่มีอยู่ทีเดียว อนึ่ง เมื่อเห็นภิกษุในภายในสีมาอุปจารแล้วไปว่า "เราจักบอก" ภิกษุใดที่เห็นในที่นั้น ภิกษุนั้นพึงบอก ถ้าไม่เห็น ภิกษุนั้นชื่อว่าเข้าไปแล้วโดยไม่บอกภิกษุผู้ไม่มีอยู่ แม้ในการเข้าไปสู่บ้านในเวลาวิกาลก็มีนัยนี้เหมือนกัน

සචෙ [Pg.422] (පාචි. අට්ඨ. 512) පන සම්බහුලා කෙනචි කම්මෙන ගාමං පවිසන්ති, ‘‘විකාලෙ ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡාමී’’ති සබ්බෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං ආපුච්ඡිතබ්බං. තස්මිං ගාමෙ තං කම්මං න සම්පජ්ජතීති අඤ්ඤං ගාමං ගච්ඡන්ති, ගාමසතම්පි හොතු, පුන ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. සචෙ පන උස්සාහං පටිප්පස්සම්භෙත්වා විහාරං ගච්ඡන්තා අන්තරා අඤ්ඤං ගාමං පවිසිතුකාමා හොන්ති, පුන ආපුච්ඡිතබ්බමෙව. කුලඝරෙ වා ආසනසාලාය වා භත්තකිච්චං කත්වා තෙලභික්ඛාය වා සප්පිභික්ඛාය වා චරිතුකාමො හොති, සචෙ පස්සෙ භික්ඛු අත්ථි, ආපුච්ඡිත්වා ගන්තබ්බං. අසන්තෙ භික්ඛුම්හි ‘‘නත්ථී’’ති ගන්තබ්බං, වීථිං ඔතරිත්වා භික්ඛුං පස්සති, ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, අනාපුච්ඡිත්වාපි චරිතබ්බමෙව. ගාමමජ්ඣෙන මග්ගො හොති, තෙන ගච්ඡන්තස්ස ‘‘තෙලාදිභික්ඛාය චරිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ සචෙ පස්සෙ භික්ඛු අත්ථි, ආපුච්ඡිත්වා චරිතබ්බං. මග්ගා අනොක්කම්ම භික්ඛාය චරන්තස්ස පන ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. සචෙ සීහො වා බ්‍යග්ඝො වා ආගච්ඡති, මෙඝො වා උට්ඨෙති, අඤ්ඤො වා කොචි උපද්දවො උප්පජ්ජති, එවරූපාසු ආපදාසු අනාපුච්ඡාපි බහිගාමතො අන්තොගාමං පවිසිතුං වට්ටති.
ก็ถ้าภิกษุเป็นอันมากเข้าไปสู่บ้านด้วยกิจบางอย่าง ภิกษุทุกรูปพึงบอกกันและกันว่า "เราจักบอกการเข้าไปสู่บ้านในเวลาวิกาล" เมื่อกิจนั้นไม่สำเร็จในบ้านนั้น จึงไปสู่บ้านอื่น แม้บ้านร้อยบ้านก็ช่างเถิด กิจคือการบอกอีก ย่อมไม่มี ก็ถ้าภิกษุทั้งหลายผู้ไปสู่วิหารละความพยายามแล้ว มีความประสงค์จะเข้าไปสู่บ้านอื่นในระหว่าง พึงบอกอีกนั่นเอง เมื่อทำกิจภัตในเรือนตระกูลก็ดี ในโรงฉันก็ดี มีความประสงค์จะเที่ยวเพื่อขอทานน้ำมันก็ดี เพื่อขอทานเนยใสก็ดี ถ้าภิกษุมีอยู่ในที่ข้างเคียง พึงบอกแล้วไป เมื่อภิกษุไม่มีอยู่ พึงไปว่า "ไม่มี" ลงสู่ถนนแล้วเห็นภิกษุ กิจคือการบอก ย่อมไม่มี พึงเที่ยวไปโดยไม่บอกก็ได้ แก่ภิกษุผู้ไปตามทางซึ่งเป็นทางกลางบ้าน เมื่อจิตเกิดขึ้นว่า "เราจักเที่ยวเพื่อขอทานน้ำมันเป็นต้น" ถ้าภิกษุมีอยู่ในที่ข้างเคียง พึงบอกแล้วเที่ยวไป แต่แก่ภิกษุผู้เที่ยวเพื่อขอทานโดยไม่หลีกจากทาง กิจคือการบอก ย่อมไม่มี ถ้าสิงห์ก็ดี เสือก็ดี มา เมฆก็ดี ตั้งขึ้น หรืออุปัทวะอย่างอื่นบางอย่างเกิดขึ้น ในอันตรายทั้งหลายมีอย่างนี้เป็นรูป ย่อมควรเพื่อเข้าไปสู่ภายในบ้านจากภายนอกบ้านโดยไม่บอกก็ได้

4. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අභින්නෙ සරීරෙ පංසුකූලං ගහෙතබ්බං, යො ගණ්හෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 137) වචනතො අබ්භුණ්හෙ අල්ලසරීරෙ පංසුකූලං න ගහෙතබ්බං, ගණ්හන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති. උපද්දවා ච තස්ස හොන්ති, භින්නෙ පන ගහෙතුං වට්ටති.
๔. ด้วยพระดำรัสว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าบังสุกุลในสรีระที่ยังไม่ขาด ไม่ควรเพื่อถือเอา ภิกษุใดพึงถือเอา เป็นอาบัติทุกกฏ" ผ้าบังสุกุลในสรีระที่ตายใหม่ๆ ยังเปียกชุ่ม ไม่ควรเพื่อถือเอา ภิกษุผู้ถือเอา ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ อุปัทวะทั้งหลายย่อมมีแก่ภิกษุนั้นด้วย แต่ในสรีระที่ขาดแล้ว ย่อมควรเพื่อถือเอา

කිත්තාවතා පන භින්නං හොති? කාකකුලලසොණසිඞ්ගාලාදීහි මුඛතුණ්ඩකෙන වා දාඨාය වා ඊසකං ඵාලිතමත්තෙනපි. යස්ස පන පතතො ඝංසනෙන ඡවිමත්තං ඡින්නං හොති, චම්මං අච්ඡින්නං, එතං අභින්නමෙව, චම්මෙ පන ඡින්නෙ භින්නං. යස්සපි සජීවකාලෙයෙව පභින්නා ගණ්ඩකුට්ඨපීළකා වා වණො වා හොති, ඉදම්පි භින්නං, තතියදිවසතො පභුති උද්ධුමාතකාදිභාවෙන කුණපභාවං උපගතම්පි භින්නමෙව. සබ්බෙන සබ්බං පන අභින්නෙපි සුසානගොපකෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා මනුස්සෙහි ගාහාපෙතුං වට්ටති. නො චෙ අඤ්ඤං ලභති, සත්ථකෙන වා කෙනචි වා වණං කත්වා ගහෙතබ්බං. විසභාගසරීරෙ පන සතිං උපට්ඨපෙත්වා සමණසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා සීසෙ වා හත්ථපාදපිට්ඨියං වා වණං කත්වා ගහෙතුං වට්ටති.
ก็สรีระขาดแล้วด้วยประมาณเท่าไร? แม้ด้วยการที่กา เหยี่ยว สุนัข สุนัขจิ้งจอกเป็นต้น ทำให้ขาดเล็กน้อยด้วยปลายปากก็ดี ด้วยเขี้ยวก็ดี ก็สรีระใด เมื่อตกกระทบแล้วด้วยการเสียดสี หนังชั้นนอกเท่านั้นขาด หนังชั้นในไม่ขาด สรีระนี้ชื่อว่ายังไม่ขาดนั่นเอง แต่เมื่อหนังชั้นในขาดแล้ว ชื่อว่าขาดแล้ว ก็สรีระใด มีฝี โรคเรื้อน ตุ่มหนองก็ดี แผลก็ดี แตกแล้วในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ สรีระนี้ก็ชื่อว่าขาดแล้ว แม้สรีระที่ถึงความเป็นซากศพด้วยความเป็นศพขึ้นอืดเป็นต้น ตั้งแต่วันที่สามเป็นต้นไป ก็ชื่อว่าขาดแล้วนั่นเอง ก็แม้ในสรีระที่ยังไม่ขาดโดยประการทั้งปวง ย่อมควรเพื่อให้คนเฝ้าป่าช้าก็ดี ชนเหล่าอื่นก็ดี ถือเอา ถ้าไม่ได้คนอื่น พึงทำแผลด้วยมีดเล็กก็ดี ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ดี แล้วถือเอา แต่ในสรีระที่ไม่เหมือนกัน (คือสรีระหญิง) ย่อมควรเพื่อตั้งสติไว้แล้ว ยังสมณสัญญาให้เกิดขึ้นแล้ว ทำแผลที่ศีรษะก็ดี ที่หลังมือหลังเท้าก็ดี แล้วถือเอา

5. අච්ඡින්නචීවරකෙන [Pg.423] භික්ඛුනා කථං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අච්ඡින්නචීවරස්ස වා නට්ඨචීවරස්ස වා අඤ්ඤාතකං ගහපතිං වා ගහපතානිං වා චීවරං විඤ්ඤාපෙතුං. යං ආවාසං පඨමං උපගච්ඡති, සචෙ තත්ථ හොති සඞ්ඝස්ස විහාරචීවරං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා භිසිච්ඡවි වා, තං ගහෙත්වා පාරුපිතුං ‘ලභිත්වා ඔදහිස්සාමී’ති. නො චෙ හොති සඞ්ඝස්ස විහාරචීවරං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා භිසිච්ඡවි වා, තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බං, යො ආගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 517) වචනතො ඉධ වුත්තනයෙන පටිපජ්ජිතබ්බං.
๕. ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปแล้ว พึงปฏิบัติอย่างไร? (พระพุทธองค์ตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปแล้ว หรือภิกษุผู้มีจีวรหายไปแล้ว ขอจีวรจากคฤหบดีหรือคฤหปตานีผู้ไม่รู้จักกันได้. เสนาสนะใดที่ภิกษุเข้าไปเป็นครั้งแรก ถ้ามีจีวรสำหรับวิหารของสงฆ์ก็ดี ผ้าปูลาดเบื้องบนก็ดี ผ้าปูลาดพื้นก็ดี ปลอกฟูกก็ดี อยู่ในเสนาสนะนั้น พึงถือเอาสิ่งนั้นมานุ่งห่มด้วยตั้งใจว่า ‘เมื่อได้จีวรแล้ว จักคืนไว้’. ถ้าไม่มีจีวรสำหรับวิหารของสงฆ์ก็ดี ผ้าปูลาดเบื้องบนก็ดี ผ้าปูลาดพื้นก็ดี ปลอกฟูกก็ดี พึงปกปิดกายด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วมา ไม่พึงมาด้วยกายเปลือยเปล่า ภิกษุใดมา (ด้วยกายเปลือยเปล่า) ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะพระพุทธดำรัสดังนี้ ในเรื่องนี้พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวมาแล้ว.

අයං පනෙත්ථ අනුපුබ්බකථා (පාරා. අට්ඨ. 2.517). සචෙ හි චොරෙ පස්සිත්වා දහරා පත්තචීවරානි ගහෙත්වා පලාතා, චොරා ථෙරානං නිවාසනපාරුපනමත්තංයෙව හරිත්වා ගච්ඡන්ති, ථෙරෙහි නෙව තාව චීවරං විඤ්ඤාපෙතබ්බං, න සාඛාපලාසං භඤ්ජිතබ්බං. අථ දහරා සබ්බං භණ්ඩකං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතා, චොරා ථෙරානඤ්ච නිවාසනපාරුපනං තඤ්ච භණ්ඩකං හරිත්වා ගච්ඡන්ති, දහරෙහි ආගන්ත්වා අත්තනො නිවාසනපාරුපනානි න තාව ථෙරානං දාතබ්බානි. න හි තෙ අනච්ඡින්නචීවරා අත්තනො අත්ථාය සාඛාපලාසං භඤ්ජිතුං ලභන්ති, අච්ඡින්නචීවරානං පන අත්ථාය ලභන්ති. අච්ඡින්නචීවරාව අත්තනොපි පරෙසම්පි අත්ථාය ලභන්ති, තස්මා ථෙරෙහි වා සාඛාපලාසං භඤ්ජිත්වා වාකාදීහි ගන්ථෙත්වා දහරානං දාතබ්බං, දහරෙහි වා ථෙරානං අත්ථාය භඤ්ජිත්වා ගන්ථෙත්වා තෙසං හත්ථෙ දත්වා වා අදත්වා වා අත්තනා නිවාසෙත්වා අත්තනො නිවාසනපාරුපනානි ථෙරානං දාතබ්බානි, නෙව භූතගාමපාතබ්‍යතාය පාචිත්තියං හොති, න තෙසං ධාරණෙ දුක්කටං.
นี้เป็นเรื่องราวตามลำดับในเรื่องนี้. ถ้าภิกษุหนุ่มทั้งหลายเห็นพวกโจรแล้วถือบาตรและจีวรหนีไป พวกโจรนำไปเพียงผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของพระเถระเท่านั้นแล้วไป พระเถระทั้งหลายยังไม่พึงขอจีวร ยังไม่พึงหักกิ่งไม้ใบไม้. ถ้าภิกษุหนุ่มทั้งหลายทิ้งห่อจีวรทั้งหมดแล้วหนีไป พวกโจรนำผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของพระเถระและห่อจีวรนั้นไป ภิกษุหนุ่มทั้งหลายมาแล้วยังไม่พึงถวายผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของตนแก่พระเถระทั้งหลาย. เพราะภิกษุเหล่านั้นผู้มีจีวรไม่ถูกขโมยไป ไม่สามารถหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่ตนได้ แต่สามารถหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปได้. ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปเท่านั้น สามารถหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่ตนเองและเพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่นได้. เพราะเหตุนั้น พระเถระทั้งหลายพึงหักกิ่งไม้ใบไม้แล้วผูกด้วยเปลือกไม้เป็นต้นแล้วถวายแก่ภิกษุหนุ่มทั้งหลาย หรือภิกษุหนุ่มทั้งหลายพึงหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่พระเถระทั้งหลายแล้วผูกแล้วถวายในมือของพระเถระเหล่านั้น หรือไม่ถวายก็ได้ ตนเองนุ่งห่ม (กิ่งไม้ใบไม้นั้น) แล้วถวายผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของตนแก่พระเถระทั้งหลาย. ไม่เป็นอาบัติปาจิตตีย์เพราะทำลายภูตคาม ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะทรงไว้ซึ่งสิ่งเหล่านั้น.

සචෙ අන්තරාමග්ගෙ රජකත්ථරණං වා හොති, අඤ්ඤෙ වා තාදිසෙ මනුස්සෙ පස්සන්ති, චීවරං විඤ්ඤාපෙතබ්බං. යානි ච නෙසං තෙ වා විඤ්ඤත්තමනුස්සා අඤ්ඤෙ වා සාඛාපලාසනිවාසනෙ භික්ඛූ දිස්වා උස්සාහජාතා වත්ථානි දෙන්ති, තානි සදසානි වා හොන්තු අදසානි වා නීලාදිනානාවණ්ණානි වා, කප්පියානිපි අකප්පියානිපි සබ්බානිපි අච්ඡින්නචීවරට්ඨානෙ ඨිතත්තා තෙසං නිවාසෙතුඤ්ච පාරුපිතුඤ්ච වට්ටන්ති.
ถ้าในระหว่างทางมีที่ตากผ้าของพวกช่างซักฟอก หรือเห็นมนุษย์อื่นที่มีผ้ามากเช่นนั้น พึงขอจีวร. และผ้าใดที่มนุษย์เหล่านั้นผู้ถูกขอ หรือมนุษย์อื่นผู้มีใจกระตือรือร้นเมื่อเห็นภิกษุผู้นุ่งห่มกิ่งไม้ใบไม้ ถวายให้ ผ้าเหล่านั้นมีชายก็ดี ไม่มีชายก็ดี มีสีเขียวเป็นต้นต่างๆ กันก็ดี เป็นของควรก็ดี ไม่ควรก็ดี ทั้งหมด ย่อมควรเพื่อการนุ่งและเพื่อการห่มแก่ภิกษุเหล่านั้น เพราะตั้งอยู่ในฐานะเป็นภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไป.

වුත්තම්පිහෙතං [Pg.424] පරිවාරෙ –
คำนี้ก็ถูกกล่าวไว้ในปริวารด้วยว่า –

‘‘අකප්පකතං නාපි රජනාය රත්තං,තෙන නිවත්ථො යෙනකාමං වජෙය්‍ය;
න චස්ස හොති ආපත්ති,සො ච ධම්මො සුගතෙන දෙසිතො;
පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481);
“ผ้าใดที่ยังไม่ได้ทำกัปปะพินทุ และยังไม่ได้ย้อมด้วยน้ำย้อม ภิกษุผู้นุ่งห่มด้วยผ้าที่ยังไม่ได้ทำกัปปะพินทุและยังไม่ได้ย้อมนั้น พึงไปได้ตามปรารถนา. และภิกษุนั้นไม่เป็นอาบัติ. และธรรมนั้นพระสุคตได้แสดงไว้แล้ว. ปัญหานี้อันท่านผู้ฉลาด (ในวินัย) ได้พิจารณาแล้ว” ดังนี้.

අයඤ්හි පඤ්හො අච්ඡින්නචීවරකභික්ඛුං සන්ධාය වුත්තො. අථ පන තිත්ථියෙහි සමාගච්ඡන්ති, තෙ ච නෙසං කුසචීරවාකචීරඵලකචීරානි දෙන්ති, තානිපි ලද්ධිං අග්ගහෙත්වා නිවාසෙතුං වට්ටන්ති, නිවාසෙත්වාපි ලද්ධි න ගහෙතබ්බා.
ปัญหานี้ตรัสหมายถึงภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไป. แต่ถ้าไปพร้อมกับพวกเดียรถีย์ และพวกเดียรถีย์เหล่านั้นถวายผ้าที่ทำด้วยหญ้าคา ผ้าที่ทำด้วยเปลือกไม้ หรือผ้าที่ทำด้วยแผ่นไม้แก่ภิกษุเหล่านั้น ผ้าเหล่านั้นก็ควรเพื่อการนุ่งห่มโดยไม่ถือเอาลัทธิ (ของเดียรถีย์) แม้นุ่งห่มแล้วก็ไม่พึงถือเอาลัทธิ (ของเดียรถีย์).

යං ආවාසං පඨමං උපගච්ඡන්ති, තත්ථ විහාරචීවරාදීසු යං අත්ථි, තං අනාපුච්ඡාපි ගහෙත්වා නිවාසෙතුං වා පාරුපිතුං වා ලභති. තඤ්ච ඛො ‘‘ලභිත්වා ඔදහිස්සාමි, පුන ඨපෙස්සාමී’’ති අධිප්පායෙන, න මූලච්ඡෙජ්ජාය. ලභිත්වා ච පන ඤාතිතො වා උපට්ඨාකතො වා අඤ්ඤතො වා කුතොචි පාකතිකමෙව කාතබ්බං. විදෙසගතෙන පන එකස්මිං සඞ්ඝිකෙ ආවාසෙ සඞ්ඝිකපරිභොගෙන භුඤ්ජනත්ථාය ඨපෙතබ්බං. සචස්ස පරිභොගෙනෙව තං ජීරති වා නස්සති වා, ගීවා න හොති. සචෙ පන එතෙසං වුත්තප්පකාරානං ගිහිවත්ථාදීනං භිසිච්ඡවිපරියන්තානං කිඤ්චි න ලභති, තෙන තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බන්ති.
ที่อยู่อาศัยใดที่ภิกษุเข้าไปเป็นครั้งแรก ในที่อยู่อาศัยนั้นมีจีวรสำหรับวิหารเป็นต้นใดอยู่ พึงถือเอาสิ่งนั้นมานุ่งหรือห่มได้โดยไม่ต้องบอกกล่าว. และพึงถือเอาสิ่งนั้นด้วยความตั้งใจว่า ‘เมื่อได้ (จีวร) แล้ว จักวางคืนไว้ จักวางไว้ใหม่’ ไม่ใช่เพื่อตัดขาดจากความเป็นของเจ้าของ. แต่เมื่อได้ (จีวร) จากญาติก็ดี จากอุปัฏฐากก็ดี จากผู้อื่นก็ดี จากที่ใดที่หนึ่งก็ดี พึงทำคืนให้เป็นปกติตามเดิมเท่านั้น. ส่วนภิกษุผู้ไปสู่ต่างถิ่น พึงวางไว้ในที่อยู่อาศัยที่เป็นของสงฆ์แห่งหนึ่ง เพื่อประโยชน์แก่การบริโภคที่เป็นของสงฆ์. ถ้าสิ่งนั้นเสื่อมไปหรือหายไปเพราะการบริโภคเท่านั้น ภิกษุนั้นไม่เป็นหนี้. แต่ถ้าไม่ได้รับสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาผ้าของคฤหัสถ์เป็นต้นที่กล่าวมาแล้ว จนถึงผ้าหุ้มฟูก พึงปกปิดกายด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วมา ดังนี้.

6. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පටිභානචිත්තං කාරාපෙතබ්බං ඉත්ථිරූපකං පුරිසරූපකං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 299) වචනතො ඉත්ථිපුරිසරූපං කාතුං වා කාරාපෙතුං වා භික්ඛුනො න වට්ටති. න කෙවලං (චූළව. අට්ඨ. 299) ඉත්ථිපුරිසරූපමෙව, තිරච්ඡානරූපම්පි අන්තමසො ගණ්ඩුප්පාදරූපං භික්ඛුනො සයං කාතුං වා ‘‘කරොහී’’ති වත්තුං වා න වට්ටති, ‘‘උපාසක ද්වාරපාලං කරොහී’’ති වත්තුම්පි න ලභති. ජාතකපකරණඅසදිසදානාදීනි පන පසාදනීයානි නිබ්බිදාපටිසංයුත්තානි වා වත්ථූනි පරෙහි කාරාපෙතුං ලභති, මාලාකම්මාදීනි සයම්පි කාතුං ලභති.
๖. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ทำรูปหญิงรูปชายที่วิจิตร ภิกษุใดให้ทำ ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะพระพุทธดำรัสดังนี้ ภิกษุไม่ควรทำรูปหญิงรูปชายเองหรือให้ผู้อื่นทำ. ไม่ใช่เพียงรูปหญิงรูปชายเท่านั้น แม้รูปสัตว์เดรัจฉาน จนถึงรูปไส้เดือน ภิกษุไม่ควรทำเองหรือบอกให้ผู้อื่นทำว่า “จงทำเถิด” แม้จะบอกว่า “จงทำรูปอุบาสกผู้เฝ้าประตู” ก็ไม่ควร. แต่รูปชาดก รูปอัสสทิสทานเป็นต้นที่ยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้น หรือรูปวัตถุที่ประกอบด้วยความเบื่อหน่าย สามารถให้ผู้อื่นทำได้. ลายดอกไม้เป็นต้น สามารถทำเองได้.

7. ‘‘න, භික්ඛවෙ, විප්පකතභොජනො භික්ඛු වුට්ඨාපෙතබ්බො, යො වුට්ඨාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 316) වචනතො අන්තරඝරෙ (චූළව. අට්ඨ. 316) වා විහාරෙ [Pg.425] වා අරඤ්ඤෙ වා යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජමානො භික්ඛු අනිට්ඨිතෙ භොජනෙ න වුට්ඨාපෙතබ්බො, අන්තරඝරෙ පච්ඡා ආගතෙන භික්ඛං ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ මනුස්සා වා භික්ඛූ වා ‘‘පවිසථා’’ති වදන්ති, ‘‘මයි පවිසන්තෙ භික්ඛූ උට්ඨහිස්සන්තී’’ති වත්තබ්බං. ‘‘එථ, භන්තෙ, ආසනං අත්ථී’’ති වුත්තෙ පන පවිසිතබ්බං. සචෙ කොචි කිඤ්චි න වදති, ආසනසාලං ගන්ත්වා අතිසමීපං අගන්ත්වා සභාගට්ඨානෙ ඨාතබ්බං. ඔකාසෙ කතෙ ‘‘පවිසථා’’ති වුත්තෙන පවිසිතබ්බං. සචෙ පන යං ආසනං තස්ස පාපුණාති, තත්ථ අභුඤ්ජන්තො භික්ඛු නිසින්නො හොති, තං උට්ඨාපෙතුං වට්ටති. යාගුඛජ්ජකාදීසු පන යං කිඤ්චි පිවිත්වා ඛාදිත්වා වා යාව අඤ්ඤො ආගච්ඡති, තාව නිසින්නං රිත්තහත්ථම්පි උට්ඨාපෙතුං න වට්ටති. විප්පකතභොජනොයෙව හි සො හොති.
๗. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ยังฉันอาหารค้างอยู่ ไม่พึงให้ลุกขึ้น ภิกษุใดให้ลุกขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะพระพุทธดำรัสดังนี้ ภิกษุผู้กำลังฉันอยู่ในบ้านก็ดี ในวิหารก็ดี ในป่าก็ดี ในที่ใดที่หนึ่งก็ดี เมื่ออาหารยังไม่เสร็จ ไม่พึงให้ลุกขึ้น. ในบ้าน ภิกษุผู้มาทีหลังพึงรับภิกษาแล้วไป. ถ้ามนุษย์ก็ดี ภิกษุทั้งหลายก็ดี กล่าวว่า “นิมนต์เข้าไปเถิด” พึงกล่าวว่า “เมื่ออาตมาเข้าไป ภิกษุทั้งหลายจักลุกขึ้น”. แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า “นิมนต์มาเถิด ท่านเจ้าข้า มีอาสนะอยู่” พึงเข้าไป. ถ้าไม่มีใครกล่าวอะไรเลย พึงไปที่โรงอาสนะ ไม่พึงเข้าไปใกล้เกินไป พึงยืนอยู่ในที่อันสมควร. เมื่อมีการให้โอกาสแล้ว และมีผู้กล่าวว่า “นิมนต์เข้าไปเถิด” พึงเข้าไป. แต่ถ้าอาสนะใดถึงแก่ภิกษุนั้น ภิกษุผู้ยังไม่ฉันนั่งอยู่ในอาสนะนั้น พึงให้ภิกษุนั้นลุกขึ้นได้. แต่ในเรื่องข้าวต้มของขบเคี้ยวเป็นต้น ดื่มหรือฉันสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้ว นั่งรออยู่จนกว่าผู้อื่นจะมา แม้จะเป็นผู้มีมือเปล่า ก็ไม่ควรให้ลุกขึ้น. เพราะภิกษุนั้นยังเป็นผู้ฉันอาหารค้างอยู่นั่นเอง.

සචෙ පන ආපත්තිං අතික්කමිත්වාපි වුට්ඨාපෙතියෙව, යං සො වුට්ඨාපෙති, අයඤ්ච භික්ඛු පවාරිතො හොති, තෙන වත්තබ්බො ‘‘ගච්ඡ උදකං ආහරාහී’’ති. වුඩ්ඪතරං භික්ඛුං ආණාපෙතුං ඉදමෙව එකට්ඨානං. සචෙ සො උදකම්පි න ආහරති, සාධුකං සිත්ථානි ගිලිත්වා වුඩ්ඪස්ස ආසනං දාතබ්බං. වුත්තම්පි චෙතං –
แต่ถ้าให้ลุกขึ้นโดยล่วงอาบัติไปแล้ว ภิกษุผู้มาทีหลังให้ภิกษุใดลุกขึ้น และภิกษุผู้นั้นเป็นผู้ปวารณาแล้ว ภิกษุผู้ถูกให้ลุกขึ้นนั้นพึงกล่าว (กะภิกษุผู้มาทีหลังนั้น) ว่า “จงไปนำน้ำมาเถิด”. นี้เป็นสถานเดียวเท่านั้นที่จะสั่งภิกษุผู้แก่กว่าได้. ถ้าภิกษุนั้นไม่นำน้ำมา พึงกลืนคำข้าวให้ดีแล้วถวายอาสนะแก่ภิกษุผู้แก่กว่า. และคำนี้ก็ถูกกล่าวไว้แล้ว –

‘‘සචෙ වුට්ඨාපෙති, පවාරිතො ච හොති, ‘ගච්ඡ උදකං ආහරා’ති වත්තබ්බො. එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, සාධුකං සිත්ථානි ගිලිත්වා වුඩ්ඪස්ස ආසනං දාතබ්බං. නත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, ‘කෙනචි පරියායෙන වුඩ්ඪතරස්ස භික්ඛුනො ආසනං පටිබාහිතබ්බ’න්ති වදාමි, යො පටිබාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 316).
“ถ้าให้ลุกขึ้น และภิกษุผู้ยังฉันอาหารค้างอยู่นั้นเป็นผู้ปวารณาแล้ว พึงกล่าวว่า ‘จงไปนำน้ำมาเถิด’. ถ้าได้เช่นนั้น นั่นเป็นการดี. ถ้าไม่ได้ พึงกลืนคำข้าวให้ดีแล้วถวายอาสนะแก่ภิกษุผู้แก่กว่า. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวว่า ‘พึงกีดกันอาสนะของภิกษุผู้แก่กว่าด้วยเหตุผลใดเหตุผลหนึ่ง’ ภิกษุใดกีดกัน ต้องอาบัติทุกกฏ”.

8. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, නවකෙන භික්ඛුනා උද්දිසන්තෙන සමකෙ වා ආසනෙ නිසීදිතුං උච්චතරෙ වා ධම්මගාරවෙන, ථෙරෙන භික්ඛුනා උද්දිසාපෙන්තෙන සමකෙ වා ආසනෙ නිසීදිතුං නීචතරෙ වා ධම්මගාරවෙනා’’ති (චූළව. 320) වචනතො නවකතරෙන භික්ඛුනා උද්දිසන්තෙන උච්චතරෙපි ආසනෙ නිසීදිතුං, වුඩ්ඪතරෙන භික්ඛුනා උද්දිසාපෙන්තෙන නීචතරෙපි ආසනෙ නිසීදිතුං වට්ටති.
๘. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ใหม่ผู้สอน นั่งบนอาสนะที่เสมอกัน หรือนั่งบนอาสนะที่สูงกว่าด้วยความเคารพในพระธรรม และให้ภิกษุผู้เถระผู้ให้สอน นั่งบนอาสนะที่เสมอกัน หรือนั่งบนอาสนะที่ต่ำกว่าด้วยความเคารพในพระธรรม” ดังนี้ เพราะพระดำรัสนี้ ภิกษุผู้ใหม่กว่าผู้สอน ย่อมควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะที่สูงกว่าก็ได้ ภิกษุผู้แก่กว่าผู้ให้สอน ย่อมควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะที่ต่ำกว่าก็ได้

9. ‘‘අනුජානාමි[Pg.426], භික්ඛවෙ, තිවස්සන්තරෙන සහ නිසීදිතු’’න්ති (චූළව. 320) වචනතො තිවස්සන්තරෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකාසනෙ නිසීදිතුං වට්ටති. තිවස්සන්තරො (චූළව. අට්ඨ. 320) නාම යො ද්වීහි වස්සෙහි මහන්තතරො වා දහරතරො වා හොති, යො පන එකෙන වස්සෙන මහන්තතරො වා දහරතරො වා, යො වා සමානවස්සො, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, ඉමෙ සබ්බෙ එකස්මිං මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා ද්වෙ ද්වෙ හුත්වා නිසීදිතුං ලභන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දුවග්ගස්ස මඤ්චං දුවග්ගස්ස පීඨ’’න්ති (චූළව. 320) හි වුත්තං.
๙. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งร่วมกับภิกษุผู้มีพรรษาภายใน ๓ พรรษา” เพราะพระดำรัสนี้ ย่อมควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะเดียวกันกับภิกษุผู้มีพรรษาภายใน ๓ พรรษา. ชื่อว่าผู้มีพรรษาภายใน ๓ พรรษา คือภิกษุใดแก่กว่าหรืออ่อนกว่าด้วย ๒ พรรษา หรือภิกษุใดแก่กว่าหรืออ่อนกว่าด้วย ๑ พรรษา หรือภิกษุใดมีพรรษาเท่ากัน ในภิกษุเหล่านั้นไม่มีคำที่จะต้องกล่าวเลย ภิกษุเหล่านี้ทั้งหมด ย่อมได้เพื่อจะนั่งเป็น ๒ รูปๆ บนเตียงเดียวกันหรือบนเก้าอี้เดียวกัน. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงสำหรับภิกษุ ๒ รูป เก้าอี้สำหรับภิกษุ ๒ รูป” ดังนี้แลได้ตรัสไว้แล้ว.

10. යං පන තිණ්ණං පහොති, තං සංහාරිමං වා හොතු අසංහාරිමං වා, තථාරූපෙ අපි ඵලකඛණ්ඩෙ අනුපසම්පන්නෙනපි සද්ධිං නිසීදිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යං තිණ්ණං පහොති, එත්තකං පච්ඡිමං දීඝාසන’’න්ති (චූළව. 320) හි වුත්තං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා පණ්ඩකං මාතුගාමං උභතොබ්‍යඤ්ජනකං අසමානාසනිකෙහි සහ දීඝාසනෙ නිසීදිතු’’න්ති (චූළව. 320) වචනතො පන දීඝාසනෙපි පණ්ඩකාදීහි සහ නිසීදිතුං න වට්ටති.
๑๐. ส่วนอาสนะใดพอสำหรับ ๓ รูป อาสนะนั้นจะเป็นของเคลื่อนย้ายได้หรือเคลื่อนย้ายไม่ได้ก็ตาม ย่อมควรเพื่อจะนั่งแม้บนแผ่นกระดานที่มีลักษณะเช่นนั้นกับอนุปสัมบันด้วย. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอาสนะยาวมีประมาณเท่านี้ ซึ่งพอสำหรับ ๓ รูปเป็นอย่างน้อย” ดังนี้แลได้ตรัสไว้แล้ว. แต่เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งบนอาสนะยาวกับผู้ที่ไม่มีอาสนะเสมอกัน เว้นบัณเฑาะก์ มาตุคาม อุภโตพยัญชนก” ดังนี้ ย่อมไม่ควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะยาวกับบัณเฑาะก์เป็นต้น.

11. ගිලානං උපට්ඨහන්තෙන ‘‘නත්ථි වො, භික්ඛවෙ, මාතා, නත්ථි පිතා, යෙ වො උපට්ඨහෙය්‍යුං, තුම්හෙ චෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං න උපට්ඨහිස්සථ, අථ කො චරහි උපට්ඨහිස්සති. යො, භික්ඛවෙ, මං උපට්ඨහෙය්‍ය, සො ගිලානං උපට්ඨහෙය්‍යා’’ති (මහාව. 365) ඉමං භගවතො අනුසාසනිං අනුස්සරන්තෙන සක්කච්චං උපට්ඨාතබ්බො.
๑๑. ผู้พยาบาลภิกษุไข้ พึงระลึกถึงพระพุทธานุศาสนีของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ภิกษุทั้งหลาย มารดาของพวกเธอไม่มี บิดาของพวกเธอไม่มี ผู้ที่จะพยาบาลพวกเธอ ถ้าพวกเธอ ภิกษุทั้งหลาย จักไม่พยาบาลซึ่งกันและกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น ใครเล่าจักพยาบาล ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพยาบาลเรา ผู้นั้นพึงพยาบาลภิกษุไข้” ดังนี้ แล้วพึงพยาบาลโดยเคารพ.

සචෙ උපජ්ඣායො හොති, උපජ්ඣායෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ ආචරියො හොති, ආචරියෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ සද්ධිවිහාරිකො හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ අන්තෙවාසිකො හොති, අන්තෙවාසිකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ සමානුපජ්ඣායකො හොති, සමානුපජ්ඣායකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ සමානාචරියකො හොති, සමානාචරියකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ න හොති උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා සද්ධිවිහාරිකො වා අන්තෙවාසිකො [Pg.427] වා සමානුපජ්ඣායකො වා සමානාචරියකො වා, සඞ්ඝෙන උපට්ඨාතබ්බො. නො චෙ උපට්ඨහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 365) –
ถ้ามีอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์พึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของสัทธิวิหาริกนั้น. ถ้ามีอาจารย์ อาจารย์พึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของอันเตวาสิกนั้น. ถ้ามีสัทธิวิหาริก สัทธิวิหาริกพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของอุปัชฌาย์นั้น. ถ้ามีอันเตวาสิก อันเตวาสิกพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของอาจารย์นั้น. ถ้ามีภิกษุผู้มีอุปัชฌาย์ร่วมกัน ภิกษุผู้มีอุปัชฌาย์ร่วมกันพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของภิกษุนั้น. ถ้ามีภิกษุผู้มีอาจารย์ร่วมกัน ภิกษุผู้มีอาจารย์ร่วมกันพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของภิกษุนั้น. ถ้าไม่มีอุปัชฌาย์ หรืออาจารย์ หรือสัทธิวิหาริก หรืออันเตวาสิก หรือภิกษุผู้มีอุปัชฌาย์ร่วมกัน หรือภิกษุผู้มีอาจารย์ร่วมกัน สงฆ์พึงพยาบาล. ถ้าไม่พยาบาล ต้องอาบัติทุกกฏ ดังนี้.

වචනතො යස්ස (මහාව. අට්ඨ. 365) තෙ උපජ්ඣායාදයො තස්මිං විහාරෙ නත්ථි, ආගන්තුකො හොති එකචාරිකභික්ඛු, සඞ්ඝස්ස භාරො, තස්මා සඞ්ඝෙන උපට්ඨාතබ්බො. නො චෙ උපට්ඨහෙය්‍ය, සකලස්ස සඞ්ඝස්ස ආපත්ති. වාරං ඨපෙත්වා ජග්ගන්තෙසු පන යො අත්තනො වාරෙ න ජග්ගති, තස්සෙව ආපත්ති, සඞ්ඝත්ථෙරොපි වාරතො න මුච්චති. සචෙ සකලො සඞ්ඝො එකස්ස භාරං කරොති, එකො වා වත්තසම්පන්නො භික්ඛු ‘‘අහමෙව ජග්ගිස්සාමී’’ති ජග්ගති, සඞ්ඝො ආපත්තිතො මුච්චති.
เพราะพระดำรัสนี้ ภิกษุไข้ใดไม่มีอุปัชฌาย์เป็นต้นเหล่านั้นในวิหารนั้น เป็นภิกษุอาคันตุกะผู้เที่ยวไปรูปเดียว เป็นภาระของสงฆ์ เพราะเหตุนั้น สงฆ์พึงพยาบาล. ถ้าไม่พยาบาล สงฆ์ทั้งหมดต้องอาบัติ. ส่วนในบรรดาภิกษุผู้พยาบาลทั้งหลาย เมื่อมีการตั้งเวรกันไว้แล้ว ผู้ใดไม่พยาบาลในเวรของตน ผู้นั้นเท่านั้นต้องอาบัติ แม้พระสังฆเถระก็ไม่พ้นจากการพยาบาลตามเวร. ถ้าสงฆ์ทั้งหมดมอบภาระให้แก่ภิกษุรูปเดียว หรือภิกษุรูปเดียวผู้ถึงพร้อมด้วยวัตรพยาบาลว่า “เราเท่านั้นจักพยาบาล” ดังนี้ สงฆ์ย่อมพ้นจากอาบัติ.

ගිලානෙන පන –
ส่วนภิกษุไข้ –

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානො දූපට්ඨො හොති. අසප්පායකාරී හොති, සප්පායෙ මත්තං න ජානාති, භෙසජ්ජං න පටිසෙවිතා හොති, අත්ථකාමස්ස ගිලානුපට්ඨාකස්ස යථාභූතං ආබාධං නාවිකත්තා හොති ‘අභික්කමන්තං වා අභික්කමතීති, පටික්කමන්තං වා පටික්කමතීති, ඨිතං වා ඨිතො’ති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අනධිවාසකජාතිකො හොතී’’ති (මහාව. 366) –
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไข้ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้พยาบาลยาก คือ เป็นผู้กระทำสิ่งที่ไม่เป็นสัปปายะ ไม่รู้จักประมาณในสิ่งที่เป็นสัปปายะ ไม่เสพยา ไม่เป็นผู้เปิดเผยอาพาธตามความเป็นจริงแก่ผู้พยาบาลภิกษุไข้ผู้ปรารถนาประโยชน์ว่า ‘อาพาธที่กำเริบก็บอกว่ากำเริบ อาพาธที่ถอยก็บอกว่าถอย อาพาธที่ทรงตัวก็บอกว่าทรงตัว’ เป็นผู้มีปกติไม่อดทนต่อเวทนาอันเป็นทุกข์ทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง หยาบ เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่พอใจ ไม่เป็นที่รักใคร่ อันคร่าชีวิต” ดังนี้ –

එවං වුත්තානි පඤ්ච අයුත්තඞ්ගානි ආරකා පරිවජ්ජෙත්වා –
เว้นองค์ ๕ ที่ไม่สมควรที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ให้ห่างไกล –

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානො සූපට්ඨො හොති. සප්පායකාරී හොති, සප්පායෙ මත්තං ජානාති, භෙසජ්ජං පටිසෙවිතා හොති, අත්ථකාමස්ස ගිලානුපට්ඨාකස්ස යථාභූතං ආබාධං ආවිකත්තා හොති ‘අභික්කමන්තං වා අභික්කමතීති, පටික්කමන්තං වා පටික්කමතීති, ඨිතං වා ඨිතො’ති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොතී’’ති (මහාව. 366) –
“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไข้ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้พยาบาลง่าย คือ เป็นผู้กระทำสิ่งที่เป็นสัปปายะ รู้จักประมาณในสิ่งที่เป็นสัปปายะ เสพยา เป็นผู้เปิดเผยอาพาธตามความเป็นจริงแก่ผู้พยาบาลภิกษุไข้ผู้ปรารถนาประโยชน์ว่า ‘อาพาธที่กำเริบก็บอกว่ากำเริบ อาพาธที่ถอยก็บอกว่าถอย อาพาธที่ทรงตัวก็บอกว่าทรงตัว’ เป็นผู้มีปกติอดทนต่อเวทนาอันเป็นทุกข์ทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง หยาบ เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่พอใจ ไม่เป็นที่รักใคร่ อันคร่าชีวิต” ดังนี้ –

එවං වුත්තපඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං.
พึงเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้.

ගිලානුපට්ඨාකෙන [Pg.428] ච –
และผู้พยาบาลภิกษุไข้ –

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානුපට්ඨාකො නාලං ගිලානං උපට්ඨාතුං. න පටිබලො හොති භෙසජ්ජං සංවිධාතුං, සප්පායාසප්පායං න ජානාති, අසප්පායං උපනාමෙති, සප්පායං අපනාමෙති, ආමිසන්තරො ගිලානං උපට්ඨාති, නො මෙත්තචිත්තො, ජෙගුච්ඡී හොති උච්චාරං වා පස්සාවං වා ඛෙළං වා වන්තං වා නීහාතුං, න පටිබලො හොති ගිලානං කාලෙන කාලං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙතුං සමාදපෙතුං සමුත්තෙජෙතුං සම්පහංසෙතු’’න්ති (මහාව. 366) –
“ภิกษุทั้งหลาย ผู้พยาบาลภิกษุไข้ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่ควรพยาบาลภิกษุไข้ คือ ไม่สามารถจัดหายาได้ ไม่รู้จักสิ่งที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ นำสิ่งที่ไม่เป็นสัปปายะมาให้ นำสิ่งที่เป็นสัปปายะออกไป พยาบาลภิกษุไข้ด้วยเห็นแก่อามิส ไม่ใช่ด้วยจิตเมตตา เป็นผู้รังเกียจที่จะนำอุจจาระ ปัสสาวะ เสมหะ หรืออาเจียนออกไป ไม่สามารถเพื่อจะชี้แจง ชักชวน ปลุกเร้า และให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่ภิกษุไข้ได้ตามกาลอันควร” ดังนี้ –

එවං වුත්තානි පඤ්ච අයුත්තඞ්ගානි ආරකා පරිවජ්ජෙත්වා –
เว้นองค์ ๕ ที่ไม่สมควรที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ให้ห่างไกล –

‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානුපට්ඨාකො අලං ගිලානං උපට්ඨාතුං. පටිබලො හොති භෙසජ්ජං සංවිධාතුං, සප්පායාසප්පායං ජානාති, අසප්පායං අපනාමෙති, සප්පායං උපනාමෙති, මෙත්තචිත්තො ගිලානං උපට්ඨාති, නො ආමිසන්තරො, අජෙගුච්ඡී හොති උච්චාරං වා පස්සාවං වා ඛෙළං වා වන්තං වා නීහාතුං, පටිබලො හොති ගිලානං කාලෙන කාලං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙතුං සමාදපෙතුං සමුත්තෙජෙතුං සම්පහංසෙතු’’න්ති (මහාව. 366) –
“ภิกษุทั้งหลาย ผู้พยาบาลคนไข้ที่ประกอบด้วยองค์ 5 ย่อมควรเพื่อจะพยาบาลคนไข้ คือ เป็นผู้สามารถจัดหายาได้ รู้จักสิ่งที่สบายและไม่สบาย นำสิ่งที่ไม่สบายออกไป นำสิ่งที่สบายเข้าไปให้ เป็นผู้มีจิตเมตตาพยาบาลคนไข้ ไม่ใช่เห็นแก่อามิส เป็นผู้ไม่รังเกียจเพื่อจะนำอุจจาระ ปัสสาวะ เขฬะ หรืออาเจียนออกไป เป็นผู้สามารถเพื่อจะชี้แจง ชักชวน ปลุกเร้า และให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่คนไข้ตามกาลอันควร” ดังนี้ –

එවං වුත්තපඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං.
พึงเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ 5 ที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้.

12. ධම්මිං කථං කරොන්තෙන (මහාව. අට්ඨ. 2.180) ච ‘‘සීලවා හි ත්වං කතකුසලො, කස්මා මීයමානො භායසි, නනු සීලවතො සග්ගො නාම මරණමත්තපටිබද්ධොයෙවා’’ති එවං ගිලානස්ස භික්ඛුනො මරණවණ්ණො න සංවණ්ණෙතබ්බො. සචෙ හි තස්ස සංවණ්ණනං සුත්වා ආහාරුපච්ඡෙදාදිනා උපක්කමෙන එකජවනවාරාවසෙසෙපි ආයුස්මිං අන්තරා කාලං කරොති, ඉමිනාව මාරිතො හොති. පණ්ඩිතෙන පන භික්ඛුනා ඉමිනා නයෙන අනුසිට්ඨි දාතබ්බා ‘‘සීලවතො නාම අනච්ඡරියා මග්ගඵලුප්පත්ති, තස්මා විහාරාදීසු ආසත්තිං අකත්වා බුද්ධගතං ධම්මගතං සඞ්ඝගතං කායගතඤ්ච සතිං උපට්ඨපෙත්වා මනසිකාරෙ අප්පමාදො කාතබ්බො’’ති. මරණවණ්ණෙපි සංවණ්ණිතෙ සො තාය සංවණ්ණනාය කඤ්චි උපක්කමං අකත්වා අත්තනො ධම්මතාය [Pg.429] යථායුනා යථානුසන්ධිනාව මරති, තප්පච්චයා සංවණ්ණකො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො.
๑๒. และเมื่อจะกล่าวธรรมีกถา ไม่พึงพรรณนาคุณแห่งความตายแก่ภิกษุอาพาธอย่างนี้ว่า ‘ท่านเป็นผู้มีศีล มีกุศลอันทำไว้แล้ว ไฉนจึงกลัวต่อความตายเล่า สำหรับผู้มีศีล สวรรค์ย่อมเป็นสิ่งที่เนื่องด้วยความตายเท่านั้นมิใช่หรือ’ เพราะว่าหากภิกษุอาพาธนั้นได้ฟังคำพรรณนานั้นแล้ว พยายามด้วยการงดอาหารเป็นต้น แม้เมื่ออายุยังเหลืออยู่เพียงชวนวาระเดียว ก็ตายไปในระหว่าง ภิกษุผู้พรรณนานั้นย่อมชื่อว่าทำให้ตาย ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตพึงให้โอวาทด้วยนัยนี้ว่า ‘การบังเกิดแห่งมรรคและผลย่อมไม่เป็นของน่าอัศจรรย์สำหรับผู้มีศีล เพราะฉะนั้น ไม่พึงทำความอาลัยในวิหารเป็นต้น พึงตั้งสติที่เนื่องด้วยพระพุทธเจ้า สติที่เนื่องด้วยพระธรรม สติที่เนื่องด้วยพระสงฆ์ และสติที่เนื่องด้วยกายไว้ พึงทำความไม่ประมาทในการมนสิการ’ แม้เมื่อพรรณนาคุณแห่งความตาย ภิกษุอาพาธนั้นก็ไม่ได้ทำความพยายามใดๆ ด้วยคำพรรณนานั้น ย่อมตายไปตามธรรมดาของตน ตามอายุ ตามปฏิสนธิเท่านั้น ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้พรรณนาจึงไม่พึงถูกปรับอาบัติ.

13. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 183) වචනතො ගිලානෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.182-183) භික්ඛුනාපි යෙන කෙනචි උපක්කමෙන අන්තමසො ආහාරුපච්ඡෙදනෙනපි අත්තා න මාරෙතබ්බො. යොපි ගිලානො විජ්ජමානෙ භෙසජ්ජෙ ච උපට්ඨාකෙසු ච මරිතුකාමො ආහාරං උපච්ඡින්දති, දුක්කටමෙව. යස්ස පන මහාආබාධො චිරානුබන්ධො, භික්ඛූ උපට්ඨහන්තා කිලමන්ති ජිගුච්ඡන්ති, ‘‘කදා නු ඛො ගිලානතො මුච්චිස්සාමා’’ති අට්ටීයන්ති. සචෙ සො ‘‘අයං අත්තභාවො පටිජග්ගියමානොපි න තිට්ඨති, භික්ඛූ ච කිලමන්තී’’ති ආහාරං උපච්ඡින්දති, භෙසජ්ජං න සෙවති, වට්ටති. යො පන ‘‘අයං රොගො ඛරො, ආයුසඞ්ඛාරා න තිට්ඨන්ති, අයඤ්ච මෙ විසෙසාධිගමො හත්ථප්පත්තො විය දිස්සතී’’ති උපච්ඡින්දති, වට්ටතියෙව. අගිලානස්සපි උප්පන්නසංවෙගස්ස ‘‘ආහාරපරියෙසනං නාම පපඤ්චො, කම්මට්ඨානමෙව අනුයුඤ්ජිස්සාමී’’ති කම්මට්ඨානසීසෙන උපච්ඡින්දන්තස්ස වට්ටති. විසෙසාධිගමං බ්‍යාකරිත්වා ආහාරං උපච්ඡින්දති, න වට්ටති. සභාගානඤ්හි ලජ්ජීභික්ඛූනං කථෙතුං වට්ටති.
๑๓. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงปลงชีวิตตนเอง ภิกษุใดปลงชีวิตตนเอง ต้องอาบัติทุกกฏ’ ดังนั้น ภิกษุอาพาธก็ไม่พึงปลงชีวิตตนเองด้วยความพยายามใดๆ แม้ด้วยการงดอาหารเป็นที่สุด ภิกษุอาพาธใดเมื่อมียาและมีผู้พยาบาลอยู่ แต่ปรารถนาจะตายจึงงดอาหาร ต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น แต่ภิกษุใดมีอาพาธหนักเรื้อรัง ภิกษุผู้พยาบาลเหน็ดเหนื่อย รังเกียจ และเบื่อหน่ายว่า ‘เมื่อไรหนอเราจะพ้นจากภิกษุอาพาธนี้’ หากภิกษุอาพาธนั้นคิดว่า ‘อัตภาพนี้แม้ได้รับการพยาบาลก็ไม่ตั้งอยู่ และภิกษุทั้งหลายก็เหน็ดเหนื่อย’ แล้วงดอาหาร ไม่เสพยา ย่อมควร ภิกษุใดคิดว่า ‘โรคนี้น่ากลัว สังขารคืออายุไม่ตั้งอยู่ และการบรรลุธรรมวิเศษนี้ปรากฏราวกับอยู่ในมือของข้าพเจ้า’ แล้วงดอาหาร ย่อมควรทีเดียว แม้ภิกษุผู้ไม่ป่วย แต่เกิดความสังเวชขึ้นแล้วคิดว่า ‘การแสวงหาอาหารเป็นเรื่องยุ่งยาก เราจะบำเพ็ญกรรมฐานเท่านั้น’ แล้วงดอาหารโดยมีกรรมฐานเป็นประธาน ย่อมควร การงดอาหารโดยบอกการบรรลุธรรมวิเศษ ไม่ควร เพราะการบอกการบรรลุธรรมวิเศษนั้น ควรบอกแก่ภิกษุผู้มีศีลเสมอกันและมีความละอายเท่านั้น.

14. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අප්පටිවෙක්ඛිත්වා ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, යො නිසීදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 180) වචනතො ආසනං අනුපපරික්ඛිත්වා න නිසීදිතබ්බං. කීදිසං (පාරා. අට්ඨ. 2.180) පන ආසනං උපපරික්ඛිතබ්බං, කීදිසං න උපපරික්ඛිතබ්බං? යං සුද්ධං ආසනමෙව හොති අපච්චත්ථරණකං, යඤ්ච ආගන්ත්වා ඨිතානං පස්සතංයෙව අත්ථරීයති, තං න පච්චවෙක්ඛිතබ්බං, නිසීදිතුං වට්ටති. යම්පි මනුස්සා සයං හත්ථෙන අක්කමිත්වා ‘‘ඉධ භන්තෙ නිසීදථා’’ති දෙන්ති, තස්මිම්පි වට්ටති. සචෙපි පඨමමෙව ආගන්ත්වාපි නිසින්නා පච්ඡා උද්ධං වා අධො වා සඞ්කමන්ති, පටිවෙක්ඛණකිච්චං නත්ථි. යම්පි තනුකෙන වත්ථෙන යථා තලං දිස්සති, එවං පටිච්ඡන්නං හොති, තස්මිම්පි පටිවෙක්ඛණකිච්චං නත්ථි. යං පන පටිකච්චෙව පාවාරකොජවාදීහි අත්ථතං හොති, තං හත්ථෙන පරාමසිත්වා සල්ලක්ඛෙත්වා නිසීදිතබ්බං. මහාපච්චරියං පන ‘‘ඝනසාටකෙනපි අත්ථතෙ යස්මිං වලි න පඤ්ඤායති, තං න පටිවෙක්ඛිතබ්බ’’න්ති වුත්තං.
๑๔. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนั่งบนอาสนะโดยไม่พิจารณา ภิกษุใดนั่ง ต้องอาบัติทุกกฏ’ ดังนั้น ไม่พึงนั่งบนอาสนะโดยไม่พิจารณา อาสนะเช่นไรพึงพิจารณา อาสนะเช่นไรไม่พึงพิจารณา? อาสนะใดเป็นอาสนะที่สะอาดเท่านั้น ไม่มีเครื่องลาด และอาสนะใดที่พวกภิกษุมาถึงแล้วยืนมองดูอยู่เขาก็ปูลาดให้ อาสนะนั้นไม่พึงพิจารณา พึงนั่งได้ อาสนะใดที่มนุษย์กดด้วยมือตนเองแล้วกล่าวว่า ‘ท่านขอรับ เชิญนั่ง ณ ที่นี้เถิด’ แล้วถวาย อาสนะนั้นก็พึงนั่งได้ แม้ภิกษุที่มานั่งก่อนแล้ว หากภายหลังย้ายขึ้นไปข้างบนหรือลงไปข้างล่าง ก็ไม่มีกิจที่ต้องพิจารณา อาสนะใดที่ปูลาดด้วยผ้าบางจนมองเห็นพื้นได้ ก็ไม่มีกิจที่ต้องพิจารณา แต่อาสนะใดที่ปูลาดไว้ก่อนแล้วด้วยผ้าห่ม ผ้าขนสัตว์ หรือพรมเป็นต้น อาสนะนั้นพึงลูบคลำด้วยมือ พิจารณาแล้วจึงนั่ง ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘อาสนะใดที่ปูลาดด้วยผ้าหนาแล้วไม่ปรากฏรอยยับ อาสนะนั้นไม่พึงพิจารณา’.

15. ‘‘න[Pg.430], භික්ඛවෙ, දවාය සිලා පටිවිජ්ඣිතබ්බා, යො පටිවිජ්ඣෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 183) වචනතො හසාධිප්පායෙන පාසාණො න පවට්ටෙතබ්බො. න කෙවලඤ්ච (පාරා. අට්ඨ. 2.182-183) පාසාණො, අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි දාරුඛණ්ඩං වා ඉට්ඨකඛණ්ඩං වා හත්ථෙන වා යන්තෙන වා පටිවිජ්ඣිතුං න වට්ටති. චෙතියාදීනං අත්ථාය පාසාණාදයො හසන්තා හසන්තා පවට්ටෙන්තිපි ඛිපන්තිපි උක්ඛිපන්තිපි, ‘‘කම්මසමයො’’ති වට්ටති, අඤ්ඤම්පි ඊදිසං නවකම්මං වා කරොන්තා භණ්ඩකං වා ධොවන්තා රුක්ඛං වා ධොවනදණ්ඩකං වා උක්ඛිපිත්වා පටිවිජ්ඣන්ති, වට්ටති, භත්තවිස්සග්ගකාලාදීසු කාකෙ වා සොණෙ වා කට්ඨං වා කථලං වා ඛිපිත්වා පලාපෙන්ති, වට්ටති.
๑๕. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงผลักไสก้อนหินเพื่อความสนุกสนาน ภิกษุใดผลักไส ต้องอาบัติทุกกฏ’ ดังนั้น ไม่พึงกลิ้งก้อนหินด้วยความตั้งใจที่จะหัวเราะเล่น และไม่เพียงแต่ก้อนหินเท่านั้น สิ่งอื่นใด เช่น ท่อนไม้ หรือก้อนอิฐ ก็ไม่พึงผลักไสด้วยมือหรือด้วยเครื่องจักร แต่เพื่อประโยชน์แก่เจดีย์เป็นต้น หากกลิ้ง ขว้าง หรือยกก้อนหินเป็นต้นไปพร้อมกับหัวเราะเล่น ก็ย่อมควร เพราะเป็นเวลาทำงาน และภิกษุทั้งหลายที่กำลังทำงานใหม่เช่นนี้ หรือกำลังซักผ้า หากยกไม้หรือไม้สำหรับซักผ้าขึ้นแล้วผลักไสไป ก็ย่อมควร ในเวลาแจกภัตเป็นต้น หากขว้างไม้หรือเศษภาชนะใส่กาหรือสุนัขเพื่อไล่ไป ก็ย่อมควร.

16. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දායො ආලිම්පිතබ්බො, යො ආලිම්පෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 283) වචනතො වනෙ අග්ගි න දාතබ්බො. සචෙ (පාරා. අට්ඨ. 2.190) පන ‘‘එත්ථන්තරෙ යො කොචි සත්තො මරතූ’’ති අග්ගිං දෙති, පාරාජිකානන්තරියථුල්ලච්චයපාචිත්තියවත්ථූනං අනුරූපතො පාරාජිකාදීනි අකුසලරාසි ච හොති. ‘‘අල්ලතිණවනප්පතයො ඩය්හන්තූ’’ති අග්ගිං දෙන්තස්ස පාචිත්තියං, ‘‘දබ්බූපකරණානි විනස්සන්තූ’’ති අග්ගිං දෙන්තස්ස දුක්කටං. ‘‘ඛිඩ්ඩාධිප්පායෙනපි දුක්කට’’න්ති සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං වුත්තං. ‘‘යං කිඤ්චි අල්ලසුක්ඛං සඉන්ද්‍රියානින්ද්‍රියං ඩය්හතූ’’ති අග්ගිං දෙන්තස්ස වත්ථුවසෙන පාරාජිකථුල්ලච්චයපාචිත්තියදුක්කටානි වෙදිතබ්බානි.
๑๖. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงจุดไฟป่า ภิกษุใดจุด ต้องอาบัติทุกกฏ’ เพราะเหตุนั้น ไม่พึงให้ไฟในป่า. แต่หากภิกษุให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอสัตว์ใดๆ ในระหว่างนี้จงตายเถิด’ ย่อมต้องอาบัติปาราชิกเป็นต้น และเป็นกองอกุศล ตามสมควรแก่เรื่องแห่งปาราชิก อนันตริยกรรม ถุลลัจจัย และปาจิตตีย์. ภิกษุใดให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอหญ้าสดและพืชพรรณจงไหม้เถิด’ ต้องอาบัติปาจิตตีย์. ภิกษุใดให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอเครื่องใช้ที่ทำจากหญ้าจงพินาศเถิด’ ต้องอาบัติทุกกฏ. ในสังเขปอรรถกถากล่าวไว้ว่า ‘แม้ให้ไฟด้วยความประสงค์จะเล่น ก็ต้องอาบัติทุกกฏ’. ภิกษุใดให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอสิ่งใดๆ ที่สดหรือแห้ง มีอินทรีย์หรือไม่มีอินทรีย์จงไหม้เถิด’ พึงทราบว่าต้องอาบัติปาราชิก ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ และทุกกฏ ตามอำนาจแห่งวัตถุ

පටග්ගිදානං පන පරිත්තකරණඤ්ච භගවතා අනුඤ්ඤාතං, තස්මා අරඤ්ඤෙ වනකම්මිකෙහි වා දින්නං සයං වා උට්ඨිතං අග්ගිං ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘තිණකුටියො මා විනස්සන්තූ’’ති තස්ස අග්ගිනො පටිඅග්ගිං දාතුං වට්ටති, යෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තො අග්ගි එකතො හුත්වා නිරුපාදානො නිබ්බාති. ‘‘පරිත්තම්පි කාතුං වට්ටතී’’ති තිණකුටිකානං සමන්තා භූමිතච්ඡනං පරිඛාඛණනං වා, යථා ආගතො අග්ගි උපාදානං අලභිත්වා නිබ්බාති, එතඤ්ච සබ්බං උට්ඨිතෙයෙව අග්ගිස්මිං අසති අනුපසම්පන්නෙ සයම්පි කාතුං වට්ටති. අනුට්ඨිතෙ පන අනුපසම්පන්නෙහි කප්පියවොහාරෙන කාරෙතබ්බං, උදකෙන පන නිබ්බාපෙන්තෙහි අප්පාණකමෙව උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං.
แต่การให้ไฟรับและการทำเครื่องป้องกัน พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตไว้. เพราะฉะนั้น ในป่า เมื่อเห็นไฟที่คนทำงานป่าให้ไว้ หรือไฟที่เกิดขึ้นเองกำลังลามมา หากคิดว่า ‘ขออย่าให้กุฏิหญ้าทั้งหลายพินาศเลย’ ก็ควรให้ไฟรับแก่ไฟนั้น เพื่อให้ไฟที่ลามมานั้นรวมกับไฟที่ให้ไว้แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ. แม้การทำเครื่องป้องกันก็ควรทำ เช่น การถางพื้นดินรอบกุฏิหญ้า หรือการขุดคู เพื่อให้ไฟที่ลามมาไม่ได้รับเชื้อแล้วดับไป. และสิ่งทั้งหมดนี้ เมื่อไฟเกิดขึ้นแล้ว หากไม่มีอนุปสัมบันอยู่ แม้ทำเองก็ควร. แต่เมื่อไฟยังไม่เกิดขึ้น ควรใช้ให้อนุปสัมบันทำด้วยกัปปิยโวหาร. ส่วนภิกษุผู้ดับไฟด้วยน้ำ พึงรดน้ำที่ไม่มีสัตว์เท่านั้น

17. අස්සද්ධෙසු [Pg.431] (පාරා. අට්ඨ. 2.181) මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙසු සක්කච්චං පණීතභොජනං ලභිත්වා අනුපපරික්ඛිත්වා නෙව අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බං, න පරෙසං දාතබ්බං. විසමිස්සම්පි හි තානි කුලානි පිණ්ඩපාතං දෙන්ති. යම්පි ආභිදොසිකං භත්තං වා ඛජ්ජකං වා තතො ලභති, තම්පි න පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අපිහිතවත්ථුම්පි හි සප්පවිච්ඡිකාදීහි අධිසයිතං ඡඩ්ඩනීයධම්මං තානි කුලානි දෙන්ති. ගන්ධහලිද්දාදිමක්ඛිතොපි තතො පිණ්ඩපාතො න ගහෙතබ්බො. සරීරෙ රොගට්ඨානානි පුඤ්ඡිත්වා ඨපිතභත්තම්පි හි තානි දාතබ්බං මඤ්ඤන්තීති.
๑๗. เมื่อได้รับโภชนะอันประณีตที่จัดเตรียมอย่างดีจากตระกูลที่ไม่มีศรัทธาและเป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่พึงบริโภคเอง และไม่พึงให้แก่ผู้อื่น โดยมิได้พิจารณา. เพราะตระกูลเหล่านั้นย่อมถวายบิณฑบาตที่ผสมยาพิษบ้าง. แม้ได้ข้าวหรือของขบเคี้ยวที่ค้างคืนจากตระกูลนั้น ก็ไม่พึงบริโภค. เพราะตระกูลเหล่านั้นย่อมถวายของที่ควรทิ้ง ซึ่งเป็นของที่ไม่ได้ปิดไว้ และมีงูหรือแมงป่องเป็นต้นนอนทับอยู่. แม้บิณฑบาตที่ไล้ทาด้วยของหอมและขมิ้นเป็นต้นจากตระกูลนั้น ก็ไม่พึงรับ. เพราะตระกูลเหล่านั้นย่อมสำคัญว่าควรถวายแม้ข้าวที่วางไว้หลังจากเช็ดที่แผลในร่างกาย

18. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ගොපකස්ස දානෙ’’ති (පාරා. 156) වුත්තං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 1.156) කතරං ගොපකදානං වට්ටති, කතරං න වට්ටති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ ‘‘යං ගොපකස්ස පරිච්ඡින්දිත්වා දින්නං හොති ‘එත්තකං දිවසෙ දිවසෙ ගණ්හා’ති, තදෙව වට්ටති, තතො උත්තරි න වට්ටතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘කිං ගොපකානං පණ්ණං ආරොපෙත්වා නිමිත්තසඤ්ඤං වා කත්වා දින්නං අත්ථි, එතෙසං හත්ථෙ විස්සට්ඨකස්ස එතෙ ඉස්සරා, තස්මා යං දෙන්ති, තං බහුකම්පි වට්ටතී’’ති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන වුත්තං ‘‘මනුස්සානං ආරාමං වා අඤ්ඤං වා ඵලාඵලං දාරකා රක්ඛන්ති, තෙහි දින්නං වට්ටති, ආහරාපෙත්වා පන න ගහෙතබ්බං. සඞ්ඝිකෙ පන චෙතියස්ස සන්තකෙ ච කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්සෙව දානං වට්ටති, වෙතනෙන රක්ඛන්තස්ස අත්තනො භාගමත්තං වට්ටතී’’ති. මහාපච්චරියං පන ‘‘යං ගිහීනං ආරාමරක්ඛකා භික්ඛූනං දෙන්ති, එතම්පි වට්ටති. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරාමගොපකා යං අත්තනො භතියා ඛණ්ඩිත්වා දෙන්ති, එතං වට්ටති. යොපි උපඩ්ඪාරාමං වා කෙචිදෙව රුක්ඛෙ වා භතිං ලභිත්වා රක්ඛති, තස්සපි අත්තනො සම්පත්තරුක්ඛතොයෙව දාතුං වට්ටති, කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්ස පන සබ්බම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. එතං පන සබ්බං බ්‍යඤ්ජනතො නානං, අත්ථතො එකමෙව, තස්මා අධිප්පායං ඤත්වා ගහෙතබ්බං.
๑๘. พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย การให้แก่ผู้รักษา (อารามิก) ไม่เป็นอาบัติ’. ในคำนั้น การให้แก่ผู้รักษาแบบไหนควร แบบไหนไม่ควร? นี้เป็นคำถาม. พระมหาซูมะเถระกล่าวว่า ‘ผลไม้ใดที่สงฆ์กำหนดให้แก่ผู้รักษาว่า “จงรับเท่านี้ทุกๆ วัน” ผลไม้นั้นเท่านั้นที่ควร ยิ่งกว่านั้นไม่ควร’. แต่พระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า ‘มีการให้แก่ผู้รักษาโดยเขียนลงในใบไม้ หรือทำเครื่องหมายนิมิตไว้หรือ? ผู้รักษาเหล่านั้นเป็นเจ้าของผลไม้ที่สงฆ์สละแล้วในมือของพวกเขา เพราะฉะนั้น ผลไม้ใดที่เขาให้ แม้มากก็ควร’. แต่ในอรรถกถากุรุนทีกล่าวไว้ว่า ‘เด็กๆ รักษาอารามหรือผลไม้อื่นๆ ของมนุษย์ ผลไม้ที่เด็กเหล่านั้นให้ควร แต่ไม่พึงรับโดยการสั่งให้เขานำมาให้. ส่วนในของสงฆ์และของเจดีย์ การให้ของผู้ที่เช่าไปรักษาเท่านั้นที่ควร ส่วนของผู้ที่รักษาโดยรับค่าจ้าง ควรเฉพาะส่วนของตนเท่านั้น’. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ผลไม้ใดที่ผู้รักษาอารามของคฤหัสถ์ให้แก่ภิกษุ แม้ผลไม้นั้นก็ควร. ผู้รักษาอารามของภิกษุสงฆ์แบ่งผลไม้ใดให้จากค่าจ้างของตน ผลไม้นั้นควร. แม้ผู้ใดได้รับค่าจ้างรักษาอารามครึ่งหนึ่งหรือต้นไม้บางต้น การให้ของผู้นั้นควรเฉพาะจากต้นไม้ที่ตกถึงส่วนของตนเท่านั้น แต่สำหรับผู้ที่เช่าไปรักษา ทั้งหมดก็ควร’. ทั้งหมดนี้แตกต่างกันโดยพยัญชนะ แต่โดยอรรถเหมือนกัน เพราะฉะนั้น พึงทราบความประสงค์แล้วรับเอา

අපිචෙත්ථ අයම්පි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො (පාරා. අට්ඨ. 1.156) – යත්ථ ආවාසිකා ආගන්තුකානං න දෙන්ති, ඵලවාරෙ ච සම්පත්තෙ අඤ්ඤෙසං අභාවං දිස්වා චොරිකාය අත්තනාව ඛාදන්ති, තත්ථ ආගන්තුකෙහි ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යත්ථ පන ආවාසිකා රුක්ඛෙ රක්ඛිත්වා ඵලවාරෙ සම්පත්තෙ භාජෙත්වා ඛාදන්ති, චතූසු පච්චයෙසු සම්මා උපනෙන්ති, අනිස්සරා [Pg.432] තත්ථ ආගන්තුකා. යෙපි රුක්ඛා චීවරත්ථාය නියමෙත්වා දින්නා, තෙසුපි ආගන්තුකා අනිස්සරා. එස නයො සෙසපච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නෙපි. යෙ පන තථා අනියමෙත්වා ආවාසිකා ච තෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා චොරිකාය පරිභුඤ්ජන්ති, න තෙසු ආවාසිකානං කතිකාය ඨාතබ්බං. යෙ ඵලපරිභොගත්ථාය දින්නා, ආවාසිකා ච නෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා සම්මා උපනෙන්ති, තෙසුයෙව තෙසං කතිකාය ඨාතබ්බං. මහාපච්චරියං පන වුත්තං ‘‘චතුන්නං පච්චයානං නියමෙත්වා දින්නං ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො, පරිභොගවසෙන භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං. යං පනෙත්ථ සෙනාසනත්ථාය නියමිතං, තං පරිභොගවසෙනෙව භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස ථුල්ලච්චයඤ්ච භණ්ඩදෙය්‍යඤ්චා’’ති.
อนึ่ง ในเรื่องนี้ พึงทราบวินิจฉัยนี้ด้วย คือ ในวัดใดที่ภิกษุเจ้าถิ่นไม่ให้แก่ภิกษุอาคันตุกะ และเมื่อถึงวาระผลไม้ เห็นว่าไม่มีผู้อื่นอยู่ จึงขโมยฉันเอง ในวัดนั้น ภิกษุอาคันตุกะควรตีระฆังแล้วแบ่งกันฉัน. แต่ในวัดใดที่ภิกษุเจ้าถิ่นรักษาต้นไม้ไว้ เมื่อถึงวาระผลไม้ก็นำมาแบ่งกันฉัน และน้อมไปในปัจจัยสี่โดยชอบ ในวัดนั้น ภิกษุอาคันตุกะไม่มีอำนาจ. แม้ต้นไม้ที่เขาถวายโดยเจาะจงเพื่อจีวร ในต้นไม้เหล่านั้น ภิกษุอาคันตุกะก็ไม่มีอำนาจ. นัยนี้พึงทราบแม้ในต้นไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อปัจจัยที่เหลือ. ส่วนต้นไม้ใดที่มิได้เจาะจงไว้อย่างนั้น และภิกษุเจ้าถิ่นรักษาคุ้มครองแล้วขโมยฉัน ไม่พึงตั้งอยู่ในกติกาของภิกษุเจ้าถิ่นเหล่านั้นในต้นไม้เหล่านั้น. ต้นไม้ใดที่เขาถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคผล และภิกษุเจ้าถิ่นรักษาคุ้มครองแล้วน้อมไปโดยชอบ พึงตั้งอยู่ในกติกาของภิกษุเจ้าถิ่นเหล่านั้นในต้นไม้เหล่านั้นนั่นแล. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุใดบริโภคผลไม้ที่เจาะจงเพื่อปัจจัยสี่ด้วยจิตคิดขโมย พึงให้ตีราคาของนั้นแล้วให้ชดใช้. สำหรับผู้ที่แบ่งกันฉันโดยอำนาจการบริโภค เป็นหนี้ของสงฆ์. ส่วนผลไม้ใดในที่นี้ที่เจาะจงเพื่อเสนาสนะ ผู้ที่แบ่งกันฉันโดยอำนาจการบริโภค เป็นถุลลัจจัยและเป็นหนี้ของสงฆ์’

ඔදිස්ස චීවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන කිලමන්ති, චීවරං පන සුලභං, සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා පිණ්ඩපාතෙපි උපනෙතුං වට්ටති. සෙනාසනෙන ගිලානපච්චයෙන වා කිලමන්තෙසු සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා තදත්ථායපි උපනෙතුං වට්ටති. ඔදිස්ස පිණ්ඩපාතත්ථාය ච ගිලානපච්චයත්ථාය ච දින්නෙපි එසෙව නයො. ඔදිස්ස සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන ගරුභණ්ඩං හොති, තං රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා තදත්ථමෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ පන දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන න යාපෙන්ති, එත්ථ රාජරොගචොරභයාදීහි අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තානං විහාරා පලුජ්ජන්ති, තාලනාළිකෙරාදිකෙ විනාසෙන්ති, සෙනාසනපච්චයං පන නිස්සාය යාපෙතුං සක්කා හොති, එවරූපෙ කාලෙ සෙනාසනං විස්සජ්ජෙත්වාපි සෙනාසනජග්ගනත්ථාය පරිභොගො භගවතා අනුඤ්ඤාතො. තස්මා එකං වා ද්වෙ වා වරසෙනාසනානි ඨපෙත්වා ඉතරානි ලාමකකොටියා පිණ්ඩපාතත්ථාය විස්සජ්ජෙතුං වට්ටන්ති, මූලවත්ථුච්ඡෙදං පන කත්වා න උපනෙතබ්බං.
ผลไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อจีวร พึงนำไปใช้ในจีวรเท่านั้น. ถ้าเกิดความอดอยาก ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยบิณฑบาต แต่จีวรหาง่าย เพื่อความผาสุกของสงฆ์ พึงทำอปโลกนกรรมแล้วนำไปใช้ในบิณฑบาตก็ควร. เมื่อลำบากด้วยเสนาสนะ หรือด้วยคิลานปัจจัย เพื่อความผาสุกของสงฆ์ พึงทำอปโลกนกรรมแล้วนำไปใช้เพื่อประโยชน์นั้นก็ควร. ในผลไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อบิณฑบาตและเพื่อคิลานปัจจัย แม้ที่ถวายแล้วก็นัยนี้เหมือนกัน. แต่ผลไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อเสนาสนะเป็นครุภัณฑ์ พึงรักษาดูแลและนำไปใช้เพื่อประโยชน์นั้นเท่านั้น. แต่ถ้าเกิดความอดอยาก ภิกษุทั้งหลายไม่สามารถดำรงชีพด้วยบิณฑบาตได้ ในที่นี้ เมื่อพวกภิกษุไปยังที่อื่นด้วยภัยจากพระราชา โรคภัย และโจรภัยเป็นต้น วิหารทั้งหลายย่อมพังทลาย ต้นตาลและต้นมะพร้าวเป็นต้นย่อมพินาศ แต่ถ้าสามารถดำรงชีพอยู่ได้โดยอาศัยเสนาสนะปัจจัย ในกาลเช่นนี้ แม้สละเสนาสนะ การบริโภคเพื่อรักษาเสนาสนะ พระผู้มีพระภาคก็ทรงอนุญาตแล้ว. เพราะฉะนั้น พึงยกเว้นเสนาสนะอันประเสริฐหนึ่งหรือสองหลังไว้ แล้วสละเสนาสนะที่เหลือโดยเริ่มตั้งแต่ชั้นเลวเพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาตก็ควร แต่จะทำถึงขั้นตัดรอนวัตถุเดิมเสียแล้วนำไปใช้ ไม่ควร.

යො පන ආරාමො චතුපච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නො, තත්ථ අපලොකනකම්මං න කාතබ්බං. යෙන පච්චයෙන පන ඌනං, තදත්ථං උපනෙතුං වට්ටති, ආරාමො පටිජග්ගිතබ්බො, වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතුං වට්ටති. යෙ පන වෙතනං ලභිත්වා ආරාමෙයෙව ගෙහං කත්වා වසන්තා රක්ඛන්ති, තෙ චෙ ආගතානං භික්ඛූනං නාළිකෙරං වා තාලපක්කං වා දෙන්ති, යං තෙසං සඞ්ඝෙන අනුඤ්ඤාතං හොති ‘‘දිවසෙ දිවසෙ එත්තකං නාම ඛාදථා’’ති, තදෙව [Pg.433] තෙ දාතුං ලභන්ති, තතො උත්තරි තෙසං දෙන්තානම්පි ගහෙතුං න වට්ටන්ති. යො පන ආරාමං කෙණියා ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස චතුපච්චයත්ථාය කප්පියභණ්ඩමෙව දෙති, අයං බහුකම්පි දාතුං ලභති. චෙතියස්ස පදීපත්ථාය වා ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණත්ථාය වා දින්නආරාමොපි ජග්ගිතබ්බො, වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බො. වෙතනඤ්ච පනෙත්ථ චෙතියසන්තකම්පි සඞ්ඝසන්තකම්පි දාතුං වට්ටති. එතම්පි ආරාමං වෙතනෙන තත්ථෙව වසිත්වා රක්ඛන්තානඤ්ච කෙණියා ගහෙත්වා කප්පියභණ්ඩදායකානඤ්ච තත්ථජාතකඵලදානං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
ส่วนอารามใดที่ถวายโดยกำหนดเพื่อปัจจัยสี่ ในอารามนั้นไม่พึงทำอปโลกนกรรม. แต่ปัจจัยใดบกพร่อง ควรนำไปใช้เพื่อประโยชน์แห่งปัจจัยนั้น. อารามพึงได้รับการดูแล แม้ให้ค่าจ้างเพื่อให้ดูแลก็ควร. ส่วนอารามิกคนใดได้รับค่าจ้างแล้วสร้างบ้านอยู่ในอารามนั่นเองแล้วดูแลอยู่ หากอารามิกเหล่านั้นให้มะพร้าวหรือลูกตาลแก่ภิกษุทั้งหลายที่มาถึง ผลไม้ใดที่สงฆ์อนุญาตแก่พวกเขาว่า 'พวกเจ้าจงเคี้ยวกินผลไม้มีประมาณเท่านี้ทุกวัน' พวกอารามิกเหล่านั้นพึงให้ได้เฉพาะผลไม้นั้นเท่านั้น เกินกว่านั้น แม้พวกเขาจะให้ ก็ไม่ควรรับ. ส่วนผู้ใดซื้ออารามแล้วถวายเฉพาะกัปปิยภัณฑ์เพื่อปัจจัยสี่แก่สงฆ์ ผู้นี้พึงให้ได้แม้มาก. แม้อารามที่ถวายเพื่อประโยชน์แก่ประทีปของเจดีย์ หรือเพื่อประโยชน์แก่การซ่อมแซมของที่ชำรุดทรุดโทรม ก็พึงได้รับการดูแล แม้ให้ค่าจ้างเพื่อให้ดูแลก็ควร. และในที่นี้ การให้ค่าจ้างจะให้จากของที่เป็นของเจดีย์ก็ตาม ของที่เป็นของสงฆ์ก็ตาม ก็ควร. แม้อารามนี้ การให้ผลไม้ที่เกิดในอารามนั้นแก่คนทั้งหลายที่อยู่ดูแลในที่นั้นเองด้วยค่าจ้าง และแก่คนทั้งหลายที่ซื้อแล้วถวายกัปปิยภัณฑ์ พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล.

19. ධම්මිකරක්ඛං (පාචි. අට්ඨ. 679) යාචන්තෙන අතීතං අනාගතං වා ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛිතුං න වට්ටති. අතීතඤ්හි ආරබ්භ අත්ථි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්ස ආචික්ඛනා, අනාගතං ආරබ්භපි අත්ථි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්ස ආචික්ඛනා. කථං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති? භික්ඛූනං විහාරෙ ගාමදාරකා වා ධුත්තාදයො වා යෙ කෙචි අනාචාරං ආචරන්ති, රුක්ඛං වා ඡින්දන්ති, ඵලාඵලං වා හරන්ති, පරික්ඛාරෙ වා අච්ඡින්දන්ති, භික්ඛු වොහාරිකෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අම්හාකං විහාරෙ ඉදං නාම කත’’න්ති වදති. ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා න වට්ටති. තඤ්චෙ සුත්වා තෙ වොහාරිකා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුස්ස ගීවා හොති, ‘‘දණ්ඩං ගණ්හිස්සන්තී’’ති අධිප්පායෙපි සති ගීවායෙව හොති. සචෙ පන ‘‘තස්ස දණ්ඩං ගණ්හථා’’ති වදති, පඤ්චමාසකමත්තෙ ගහිතෙ පාරාජිකං හොති. ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘අසුකෙනාති වත්තුං අම්හාකං න වට්ටති, තුම්හෙයෙව ජානිස්සථ. කෙවලඤ්හි මයං රක්ඛං යාචාම, තං නො දෙථ, අවහටභණ්ඩඤ්ච ආහරාපෙථා’’ති වත්තබ්බං. එවං අනොදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා වට්ටති. එවං වුත්තෙ සචෙපි තෙ වොහාරිකා කාරකෙ ගවෙසිත්වා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බසාපතෙය්‍යෙපි ගහිතෙ භික්ඛුනො නෙව ගීවා, න ආපත්ති. පරික්ඛාරං හරන්තෙ දිස්වා තෙසං අනත්ථකාමතාය ‘‘චොරො චොරො’’ති වත්තුම්පි න වට්ටති. එවං වුත්තෙපි හි යං තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුනො ගීවා හොති. අත්තනො වචනකරං පන ‘‘ඉමිනා මෙ පරික්ඛාරො ගහිතො, තං ආහරාපෙහි, මා චස්ස දණ්ඩං කරොහී’’ති [Pg.434] වත්තුං වට්ටති. දාසදාසීවාපිආදීනම්පි අත්ථාය අඩ්ඩං කරොන්ති අයං අකප්පියඅඩ්ඩො නාම, න වට්ටති.
๑๙. ภิกษุเมื่อขอการคุ้มครองที่ชอบธรรม ไม่ควรบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีตหรืออนาคต. จริงอยู่ การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีตก็มี การบอกไม่เจาะจงก็มี การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอนาคตก็มี การบอกไม่เจาะจงก็มี. การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีตเป็นอย่างไร? คือในวิหารของภิกษุทั้งหลาย พวกเด็กชาวบ้านก็ดี พวกนักเลงเป็นต้นก็ดี พวกใดพวกหนึ่งประพฤติอนาจารก็ดี ตัดต้นไม้ก็ดี ขนเอาผลไม้น้อยใหญ่ไปก็ดี แย่งชิงบริขารก็ดี ภิกษุเข้าไปหาเจ้าหน้าที่ผู้พิจารณาคดีแล้วกล่าวว่า 'ในวิหารของพวกเรา มีเรื่องชื่อนี้ถูกกระทำแล้ว'. เมื่อเขาถามว่า 'ใครทำ?' ก็บอกว่า 'คนชื่อโน้นและคนชื่อโน้น'. เมื่อบอกอย่างนี้ ชื่อว่าเป็นการบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีต การบอกนั้นไม่ควร. ถ้าเจ้าหน้าที่เหล่านั้นฟังคำนั้นแล้วลงโทษคนเหล่านั้น ความรับผิดชอบทั้งหมดตกแก่ภิกษุ แม้จะมีเจตนาว่า 'พวกเขาจักรับสินไหม' ก็เป็นความรับผิดชอบของภิกษุอยู่นั่นเอง. แต่ถ้ากล่าวว่า 'พวกท่านจงรับสินไหมของผู้นั้น' เมื่อเขาปรับตั้งแต่ 5 มาสกขึ้นไป เป็นอาบัติปาราชิก. แต่เมื่อถูกถามว่า 'ใครทำ?' ควรกล่าวว่า 'การจะบอกว่าคนชื่อโน้น พวกเราไม่ควรบอก พวกท่านนั่นแลจักรู้เอง พวกเราเพียงแต่ขอการคุ้มครอง ขอท่านจงให้การคุ้มครองนั้นแก่พวกเรา และจงให้เขานำของที่ถูกลักไปกลับคืนมา'. เมื่อบอกอย่างนี้ ชื่อว่าเป็นการบอกไม่เจาะจง การบอกนั้นควร. เมื่อกล่าวอย่างนี้ แม้เจ้าหน้าที่เหล่านั้นจะสืบหาผู้กระทำแล้วลงโทษคนเหล่านั้น แม้จะริบทรัพย์สินทั้งหมด ความรับผิดชอบก็ไม่มีแก่ภิกษุ ไม่เป็นอาบัติ. แม้เห็นคนกำลังลักบริขารอยู่ จะกล่าวว่า 'ขโมย ขโมย' ด้วยความเป็นผู้ไม่หวังดีต่อเขาก็ไม่ควร. เพราะเมื่อกล่าวอย่างนั้นแล้ว เขาลงโทษคนเหล่านั้นอย่างไร ความรับผิดชอบทั้งหมดก็ตกแก่ภิกษุ. แต่ควรกล่าวแก่ผู้ที่ทำตามคำของตนว่า 'คนนี้ลักบริขารของฉันไป ท่านจงให้เขานำบริขารนั้นมาคืน แต่อย่าลงโทษเขาเลย'. การทำคดีเพื่อประโยชน์แก่ทาสและทาสีเป็นต้น นี้ชื่อว่าอัปปิยคดี ไม่ควร.

කථං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති? වුත්තනයෙනෙව පරෙහි අනාචාරාදීසු කතෙසු භික්ඛු වොහාරිකෙ එවං වදති ‘‘අම්හාකං විහාරෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොන්ති, රක්ඛං නො දෙථ ආයතිං අකරණත්ථායා’’ති. ‘‘කෙන එවං කත’’න්ති වුත්තෙ ච ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සාපි න වට්ටති. තෙසඤ්හි දණ්ඩෙ කතෙ පුරිමනයෙනෙව සබ්බං භික්ඛුස්ස ගීවා, සෙසං පුරිමසදිසමෙව. සචෙ වොහාරිකා ‘‘භික්ඛූනං විහාරෙ එවරූපං අනාචාරං කරොන්තානං ඉමං නාම දණ්ඩං කරොමා’’ති භෙරිං චරාපෙත්වා ආණාය අතිට්ඨමානෙ පරියෙසිත්වා දණ්ඩං කරොන්ති, භික්ඛුනො නෙව ගීවා, න ආපත්ති. විහාරසීමාය රුක්ඛාදීනි ඡින්දන්තානං වාසිඵරසුආදීනි ගහෙත්වා පාසාණෙහි කොට්ටෙන්ති, න වට්ටති. සචෙ ධාරා භිජ්ජති, කාරාපෙත්වා දාතබ්බා. උපධාවිත්වා තෙසං පරික්ඛාරෙ ගණ්හන්ති, තම්පි න කාතබ්බං. ලහුපරිවත්තඤ්හි චිත්තං, ථෙය්‍යචෙතනාය උප්පන්නාය මූලච්ඡෙජ්ජම්පි ගච්ඡෙය්‍ය.
การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอนาคตเป็นอย่างไร? โดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง เมื่อคนอื่นประพฤติอนาจารเป็นต้น ภิกษุกล่าวกับเจ้าหน้าที่ว่า "ในวิหารของพวกเรา พวกเขาทำสิ่งนี้และสิ่งนี้ ขอท่านจงให้การอารักขาแก่พวกเรา เพื่อไม่ให้ทำอีกในอนาคต" เมื่อถูกถามว่า "ใครทำอย่างนี้" ก็บอกว่า "คนชื่อโน้นและคนชื่อโน้นทำ" การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอนาคตเป็นอย่างนี้ แม้การบอกนั้นก็ไม่ควร เพราะเมื่อพวกเขาถูกลงโทษ คอของภิกษุ (ความรับผิดชอบ) ทั้งหมดก็เป็นไปโดยนัยก่อนนั่นเอง ส่วนที่เหลือก็เหมือนกับนัยก่อน ถ้าเจ้าหน้าที่ประกาศว่า "เราจะลงโทษผู้ที่ประพฤติอนาจารเห็นปานนี้ในวิหารของภิกษุทั้งหลาย" แล้วเที่ยวตีระฆังป่าวประกาศ สืบหาผู้ที่ไม่ตั้งอยู่ในคำสั่งแล้วลงโทษ คอของภิกษุก็ไม่มี (ไม่ต้องรับผิดชอบ) และไม่เป็นอาบัติ เมื่อคนทั้งหลายตัดต้นไม้เป็นต้นในเขตสีมาของวิหาร ภิกษุถือเอาเครื่องมือมีขวานและจอบเป็นต้นแล้วทุบด้วยก้อนหิน ไม่ควรทำ ถ้าคมบิ่นไป ต้องให้เขาทำใหม่แล้วคืนให้ การวิ่งไปแย่งชิงบริขารของคนเหล่านั้น ก็ไม่ควรทำ เพราะว่าจิตเปลี่ยนแปลงได้ง่าย เมื่อเธยยเจตนา (เจตนาจะลัก) เกิดขึ้น ก็อาจถึงขั้นขาดจากความเป็นภิกษุได้

20. උච්චාරං වා පස්සාවං වා සඞ්කාරං වා විඝාසං වා තිරොකුට්ටෙ වා තිරොපාකාරෙ වා ඡඩ්ඩෙතුං වා ඡඩ්ඩාපෙතුං වා න වට්ටති. චත්තාරිපි (පාචි. අට්ඨ. 826) වත්ථූනි එකපයොගෙන ඡඩ්ඩෙන්තස්ස එකමෙව දුක්කටං, පාටෙක්කං ඡඩ්ඩෙන්තස්ස වත්ථුගණනාය දුක්කටානි. ආණත්තියම්පි එසෙව නයො. දන්තකට්ඨඡඩ්ඩනෙපි දුක්කටමෙව. ඔලොකෙත්වා වා අවලඤ්ජෙ වා උච්චාරාදීනි ඡඩ්ඩෙන්තස්ස අනාපත්ති. යම්පි මනුස්සානං උපභොගපරිභොගං රොපිමං ඛෙත්තං හොතු නාළිකෙරාදිආරාමො වා, තත්ථාපි යත්ථ කත්ථචි රොපිමහරිතට්ඨානෙ එතානි වත්ථූනි ඡඩ්ඩෙතුං න වට්ටති. ඡඩ්ඩෙන්තස්ස පුරිමනයෙනෙව ආපත්තිභෙදො වෙදිතබ්බො. ඛෙත්තෙ වා ආරාමෙ වා නිසීදිත්වා භුඤ්ජමානො උච්ඡුආදීනි වා ඛාදමානො ගච්ඡන්තො උච්ඡිට්ඨොදකචලකාදීනි හරිතට්ඨානෙ ඡඩ්ඩෙති, අන්තමසො උදකං පිවිත්වා මත්ථකච්ඡින්නනාළිකෙරම්පි ඡඩ්ඩෙති, දුක්කටං. කසිතට්ඨානෙ නික්ඛිත්තබීජෙ අඞ්කුරෙ උට්ඨිතෙපි අවුට්ඨිතෙපි දුක්කටමෙව. අනික්ඛිත්තබීජෙසු පන ඛෙත්තකොණාදීසු වා අසඤ්ජාතරොපිමෙසු ඛෙත්තමරියාදාදීසු වා ඡඩ්ඩෙතුං වට්ටති, මනුස්සානං කචවරඡඩ්ඩනට්ඨානෙපි වට්ටති. මනුස්සෙසු [Pg.435] සස්සං උද්ධරිත්වා ගතෙසු ඡඩ්ඩිතඛෙත්තං නාම හොති, තත්ථ වට්ටති. යත්ථ පන ‘‘ලායිතම්පි පුබ්බණ්ණාදි පුන උට්ඨහිස්සතී’’ති රක්ඛන්ති, තත්ථ න වට්ටති.
๒๐. ไม่ควรทิ้งหรือให้ทิ้งอุจจาระ ปัสสาวะ ขยะ หรือเศษอาหาร ข้ามฝาหรือข้ามกำแพง ภิกษุทิ้งวัตถุทั้ง ๔ อย่างนั้นด้วยความพยายามครั้งเดียว เป็นอาบัติทุกกฏครั้งเดียว ทิ้งทีละอย่าง เป็นอาบัติทุกกฏตามจำนวนวัตถุ แม้ในการสั่งก็มีนัยนี้เหมือนกัน แม้ในการทิ้งไม้สีฟันก็เป็นอาบัติทุกกฏเหมือนกัน เมื่อมองดูแล้วทิ้งอุจจาระเป็นต้นในที่ที่คนไม่ใช้สอย ไม่เป็นอาบัติ แม้ในนาที่มนุษย์ปลูกไว้เพื่อใช้สอย หรือสวนมะพร้าวเป็นต้น ในที่ที่มีพืชพรรณเขียวสดที่ปลูกไว้ในที่นั้นๆ ไม่ควรทิ้งวัตถุเหล่านี้ เมื่อทิ้ง พึงทราบประเภทแห่งอาบัติโดยนัยก่อนนั่นเอง ภิกษุนั่งฉันในนาหรือในสวน หรือเดินไปเคี้ยวอ้อยเป็นต้นไป แล้วทิ้งน้ำบ้วนปากและเศษอาหารเป็นต้นในที่ที่มีพืชพรรณเขียวสด แม้ดื่มน้ำแล้วทิ้งลูกมะพร้าวที่ถูกตัดยอด ก็เป็นอาบัติทุกกฏ ในที่ที่ไถแล้วและหว่านเมล็ดพืชไว้ แม้หน่อจะงอกแล้วหรือยังไม่งอกก็ตาม ก็เป็นอาบัติทุกกฏเหมือนกัน แต่ในที่ที่ยังไม่ได้หว่านเมล็ดพืช เช่น ที่มุมนาเป็นต้น หรือในที่ที่ยังไม่ได้ปลูกพืช เช่น ที่คันนาเป็นต้น ควรทิ้งได้ ในที่ทิ้งขยะของมนุษย์ก็ควรทิ้งได้ เมื่อมนุษย์ถอนพืชพรรณไปแล้ว ที่นั้นชื่อว่านาที่ถูกทิ้ง ควรทิ้งได้ในที่นั้น แต่ในที่ที่เขารักษาไว้ว่า "แม้เก็บเกี่ยวแล้ว พืชพรรณมีข้าวเปลือกเป็นต้นก็จะงอกขึ้นมาอีก" ไม่ควรทิ้งในที่นั้น

21. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නහායමානෙන භික්ඛුනා රුක්ඛෙ කායො උග්ඝංසෙතබ්බො, යො උග්ඝංසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො නහායන්තෙන (චූළව. අට්ඨ. 243 ආදයො) රුක්ඛෙ වා නහානතිත්ථෙ නිඛනිත්වා ඨපිතත්ථම්භෙ වා ඉට්ඨකසිලාදාරුකුට්ටානං අඤ්ඤතරස්මිං කුට්ටෙ වා කායො න ඝංසෙතබ්බො.
๒๑. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำ ไม่ควรเอาตัวถูไถกับต้นไม้ ภิกษุใดถูไถ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำ ไม่ควรเอาตัวถูไถกับต้นไม้ หรือกับเสาที่ปักไว้ในท่าน้ำ หรือกับฝาอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาฝาอิฐ ฝาหิน และฝาไม้

‘‘න, භික්ඛවෙ, අට්ටානෙ නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො අට්ටානෙපි නහායිතුං න වට්ටති. අට්ටානං නාම රුක්ඛං ඵලකං විය තච්ඡෙත්වා අට්ඨපදාකාරෙන රාජියො ඡින්දිත්වා නහානතිත්ථෙ නිඛනන්ති, තත්ථ චුණ්ණානි ආකිරිත්වා මනුස්සා කායං ඝංසන්ති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำที่แผ่นกระดานสำหรับถูตัว ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรอาบน้ำที่แผ่นกระดานสำหรับถูตัว แผ่นกระดานสำหรับถูตัวนั้น คือแผ่นไม้ที่ถากเหมือนแผ่นกระดาน สลักเป็นร่องคล้ายตารางหมากรุก ปักไว้ในท่าน้ำ มนุษย์โรยผงขัดตัวลงในที่นั้นแล้วถูไถร่างกาย

‘‘න, භික්ඛවෙ, ගන්ධබ්බහත්ථකෙන නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළ්ව. 243) වචනතො නහානතිත්ථෙ ඨපිතෙන දාරුමයහත්ථෙන චුණ්ණානි ගහෙත්වා මනුස්සා සරීරං ඝංසන්ති, තෙන නහායිතුං න වට්ටති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำด้วยไม้ขัดตัวรูปมือ ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรอาบน้ำด้วยไม้ขัดตัวรูปมือที่ทำด้วยไม้ซึ่งวางไว้ในท่าน้ำ ที่ซึ่งมนุษย์เอาผงขัดตัวแล้วถูไถร่างกาย

‘‘න, භික්ඛවෙ, කුරුවින්දකසුත්තියා නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො කුරුවින්දකසුත්තියාපි නහායිතුං න වට්ටති. කුරුවින්දකසුත්ති නාම කුරුවින්දකපාසාණචුණ්ණානි ලාඛාය බන්ධිත්වා කතගුළිකකලාපකො වුච්චති, යං උභොසු අන්තෙසු ගහෙත්වා සරීරං ඝංසන්ති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำด้วยเชือกขัดตัวที่ทำจากผงหินกรวด ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรอาบน้ำด้วยเชือกขัดตัวที่ทำจากผงหินกรวด เชือกขัดตัวที่ทำจากผงหินกรวดนั้น คือกลุ่มก้อนกลมที่ทำจากผงหินกรวดผสมกับครั่ง ที่ซึ่งมนุษย์จับปลายทั้งสองข้างแล้วถูไถร่างกาย

‘‘න, භික්ඛවෙ, විග්ගය්හ පරිකම්මං කාරාපෙතබ්බං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරෙන ඝංසිතුං න වට්ටති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรให้ผู้อื่นขัดสีร่างกายโดยการเสียดสีกัน (ตัวต่อตัว) ภิกษุใดให้ทำ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรให้ขัดสีร่างกายกันและกัน

‘‘න, භික්ඛවෙ, මල්ලකෙන නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස අකතමල්ලක’’න්ති (චූළව. 243-244) වචනතො මකරදණ්ඩකෙ ඡින්දිත්වා මල්ලකමූලසණ්ඨානෙන කතං ‘‘මල්ලක’’න්ති වුච්චති, ඉදං ගිලානස්සපි න වට්ටති. අකතමල්ලකං නාම දන්තෙ අච්ඡින්දිත්වා කතං, ඉදං අගිලානස්ස න වට්ටති, ඉට්ඨකඛණ්ඩං පන කපාලඛණ්ඩං වා වට්ටති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำด้วยมัลลกะ (เครื่องขัดตัว) ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอากตมัลลกะ (มัลลกะที่ไม่ได้ทำฟัน) แก่ภิกษุผู้เป็นไข้" มัลลกะที่ทำโดยการตัดไม้ให้มีสัณฐานเหมือนโคนมัลลกะ เรียกว่า มัลลกะ แม้มัลลกะนี้ก็ไม่ควรแก่ภิกษุผู้เป็นไข้ ส่วนอากตมัลลกะ คือมัลลกะที่ทำโดยไม่ได้ตัดให้เป็นซี่ฟัน อากตมัลลกะนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ไม่เป็นไข้ ส่วนชิ้นอิฐหรือชิ้นกระเบื้อง ควรอยู่

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උක්කාසිකං පුථුපාණික’’න්ති (චූළව. 244) වචනතො උක්කාසිකං පුථුපාණිකඤ්ච වට්ටති. උක්කාසිකං නාම වත්ථවට්ටි, තස්මා නහායන්තස්ස [Pg.436] යස්ස කස්සචි නහානසාටකවට්ටියා පිට්ඨිං ඝංසිතුං වට්ටති. පුථුපාණිකන්ති හත්ථපරිකම්මං වුච්චති, තස්මා සබ්බෙසං හත්ථෙන පිට්ඨිපරිකම්මං කාතුං වට්ටති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุกกาสิกะ (ผ้าพันเป็นเกลียว) และปุถุปาณิกะ (การขัดด้วยฝ่ามือ)" เพราะฉะนั้น อุกกาสิกะและปุถุปาณิกะจึงควร อุกกาสิกะ คือผ้าที่ม้วนเป็นเกลียว เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำรูปใดรูปหนึ่ง จะใช้เกลียวผ้าอาบน้ำถูหลัง ก็ควร ปุถุปาณิกะ เรียกว่า การขัดสีด้วยมือ เพราะฉะนั้น การขัดสีที่หลังด้วยมือจึงควรแก่ภิกษุทั้งปวง

ඉදං පනෙත්ථ නහානවත්තං – උදකතිත්ථං ගන්ත්වා යත්ථ වා තත්ථ වා චීවරං නික්ඛිපිත්වා වෙගෙන ඨිතකෙනෙව න ඔතරිතබ්බං, සබ්බදිසා පන ඔලොකෙත්වා විවිත්තභාවං ඤත්වා ඛාණුගුම්බලතාදීනි වවත්ථපෙත්වා තික්ඛත්තුං උක්කාසිත්වා අවකුජ්ජ ඨිතෙන උත්තරාසඞ්ගචීවරං අපනෙත්වා පසාරෙතබ්බං, කායබන්ධනං මොචෙත්වා චීවරපිට්ඨෙයෙව ඨපෙතබ්බං. සචෙ උදකසාටිකා නත්ථි, උදකන්තෙ උක්කුටිකං නිසීදිත්වා නිවාසනං මොචෙත්වා සචෙ නින්නට්ඨානං අත්ථි, ආතපෙ පසාරෙතබ්බං. නො චෙ අත්ථි, සංහරිත්වා ඨපෙතබ්බං. ඔතරන්තෙන සණිකං නාභිප්පමාණමත්තං ඔතරිත්වා වීචිං අනුට්ඨපෙන්තෙන සද්දං අකරොන්තෙන නිවත්තිත්වා ආගතදිසාභිමුඛෙන නිමුජ්ජිතබ්බං, එවං චීවරං රක්ඛිතං හොති. උම්මුජ්ජන්තෙනපි සද්දං අකරොන්තෙන සණිකං උම්මුජ්ජිත්වා නහානපරියොසානෙ උදකන්තෙ උක්කුටිකෙන නිසීදිත්වා නිවාසනං පරික්ඛිපිත්වා උට්ඨාය සුපරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපිත්වාව ඨාතබ්බං.
ในเรื่องนี้ วัตรในการอาบน้ำมีดังนี้: เมื่อไปถึงท่าน้ำ ไม่พึงวางจีวรไว้ ณ ที่ใดที่หนึ่งแล้วลงน้ำทันทีทั้งที่ยังยืนอยู่ แต่พึงมองดูทิศทั้งปวง เมื่อรู้ว่าสงัดแล้ว กำหนดหมายตอไม้ พุ่มไม้ และเถาวัลย์เป็นต้นแล้ว กระแอมขึ้น ๓ ครั้ง พึงปลดผ้าอุตตราสงค์ออกแล้วคว่ำลงปูไว้ในขณะที่ยืนอยู่ พึงแก้ประคดเอวแล้ววางไว้บนหลังจีวรนั่นเอง หากไม่มีผ้าอาบน้ำ พึงนั่งยองๆ ที่ริมน้ำแล้วแก้ผ้านุ่ง หากมีที่ลุ่ม พึงปูผ้านุ่งนั้นไว้กลางแดด หากไม่มี พึงพับเก็บไว้ เมื่อลงน้ำ พึงลงช้าๆ ไม่ให้เกินระดับสะดือ ไม่ทำให้เกิดคลื่น ไม่ส่งเสียงดัง พึงหันหน้าไปทางทิศที่มาแล้วดำลง ด้วยวิธีนี้ จีวรย่อมเป็นอันรักษาไว้ได้ แม้เมื่อผุดขึ้น ก็ไม่พึงส่งเสียงดัง พึงผุดขึ้นช้าๆ เมื่ออาบน้ำเสร็จแล้ว พึงนั่งยองๆ ที่ริมน้ำ ถือเอาผ้านุ่งมานุ่ง ลุกขึ้นนุ่งให้เป็นปริมณฑลเรียบร้อย ผูกประคดเอว แล้วพึงยืนห่มจีวร

22. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වල්ලිකා ධාරෙතබ්බා… න පාමඞ්ගො ධාරෙතබ්බො… න කණ්ඨසුත්තකං ධාරෙතබ්බං… න කටිසුත්තකං ධාරෙතබ්බං… න ඔවට්ටිකං ධාරෙතබ්බං… න කායූරං ධාරෙතබ්බං… න හත්ථාභරණං ධාරෙතබ්බං… න අඞ්ගුලිමුද්දිකා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 245) වචනතො කණ්ණපිළන්ධනාදි යං කිඤ්චි ආභරණං න වට්ටති. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 245) වල්ලිකාති කණ්ණතො නික්ඛන්තමුත්තොලම්බකාදීනං එතං අධිවචනං. න කෙවලඤ්ච වල්ලිකා එව, යං කිඤ්චි කණ්ණපිළන්ධනං අන්තමසො තාලපණ්ණම්පි න වට්ටති. පාමඞ්ගන්ති යං කිඤ්චි පලම්බකසුත්තං. කණ්ඨසුත්තකන්ති යං කිඤ්චි ගීවූපගං ආභරණං. කටිසුත්තකන්ති යං කිඤ්චි කටිපිළන්ධනං, අන්තමසො සුත්තතන්තුමත්තම්පි. ඔවට්ටිකන්ති වලයං. කායූරාදීනි පාකටානෙව.
๒๒. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทรงวัลลิกา (ตุ้มหู)... ไม่พึงทรงปามังคะ (เครื่องประดับอก)... ไม่พึงทรงกัณฐสูตร (สร้อยคอ)... ไม่พึงทรงกฏิสูตร (สร้อยเอว)... ไม่พึงทรงโอวัตติกะ (กำไลมือ)... ไม่พึงทรงกายูระ (กำไลเท้า)... ไม่พึงทรงหัตถาภรณ์ (เครื่องประดับมือ)... ไม่พึงทรงอังคุลิมุททิกา (แหวนนิ้วมือ) ภิกษุใดทรง พึงปรับอาบัติทุกกฏ' เพราะพระดำรัสนั้น เครื่องประดับอย่างใดอย่างหนึ่งมีเครื่องประดับหูเป็นต้น จึงไม่ควร ในพระดำรัสนั้น คำว่า วัลลิกา เป็นชื่อเรียกเครื่องประดับมีมุกดาห้อยที่ออกจากหูเป็นต้น และไม่ใช่เพียงวัลลิกาเท่านั้นที่ไม่ควร แม้เครื่องประดับหูอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยที่สุดแม้ใบตาลก็ไม่ควร คำว่า ปามังคะ คือด้ายสายสร้อยที่ห้อยลงมาอย่างใดอย่างหนึ่ง คำว่า กัณฐสูตร คือเครื่องประดับที่สวมคออย่างใดอย่างหนึ่ง คำว่า กฏิสูตร คือเครื่องประดับเอวอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยที่สุดแม้เพียงเส้นด้ายก็ชื่อว่ากฏิสูตร คำว่า โอวัตติกะ คือกำไล ส่วนกายูระเป็นต้นนั้นปรากฏชัดอยู่แล้ว

23. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝා කෙසා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙමාසිකං වා දුවඞ්ගුලං වා’’ති (චූළව. 246) වචනතො [Pg.437] සචෙ කෙසා අන්තොද්වෙමාසෙ ද්වඞ්ගුලං පාපුණන්ති, අන්තොද්වෙමාසෙයෙව ඡින්දිතබ්බා, ද්වඞ්ගුලෙහි අතික්කාමෙතුං න වට්ටති. සචෙපි න දීඝා, ද්වෙමාසතො එකදිවසම්පි අතික්කාමෙතුං න ලභතියෙව. උභයථාපි උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදොව වුත්තො, තතො ඔරං පන න වට්ටනභාවො නාම නත්ථි.
๒๓. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไว้ผมยาว ภิกษุใดไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผมยาวได้ไม่เกิน ๒ เดือน หรือยาวไม่เกิน ๒ องคุลี' เพราะพระดำรัสนั้น หากผมยาวถึง ๒ องคุลีภายใน ๒ เดือน ก็พึงตัดเสียภายใน ๒ เดือนนั้นเอง ไม่ควรปล่อยให้ยาวเกิน ๒ องคุลีไป แม้หากผมยังไม่ยาวถึง ๒ องคุลี ก็ไม่ควรปล่อยให้เลยกำหนด ๒ เดือนไปแม้เพียงวันเดียว ในทั้งสองกรณีนี้ พระองค์ตรัสถึงกำหนดอย่างยิ่งไว้เท่านั้น ส่วนการตัดผมให้สั้นกว่ากำหนดนั้น ไม่ใช่ว่าจะไม่ควรก็หาไม่

‘‘න, භික්ඛවෙ, කත්තරිකාය කෙසා ඡෙදාපෙතබ්බා, යො ඡෙදාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා කත්තරිකාය කෙසෙ ඡෙදාපෙතු’’න්ති (චූළව. 275) වචනතො ආබාධං විනා කත්තරිකාය කෙසෙ ඡෙදාපෙතුං න වට්ටති.
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ตัดผมด้วยกรรไกร ภิกษุใดให้ตัด พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ตัดผมด้วยกรรไกรได้เพราะเหตุแห่งอาพาธ' เพราะพระดำรัสนั้น หากไม่มีอาพาธ จึงไม่ควรให้ตัดผมด้วยกรรไกร

‘‘න, භික්ඛවෙ, කොච්ඡෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න ඵණකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න හත්ථඵණකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න සිත්ථතෙලකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න උදකතෙලකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා, යො ඔසණ්ඨෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 246) වචනතො මණ්ඩනත්ථාය කොච්ඡාදීහි කෙසා න ඔසණ්ඨෙතබ්බා, උද්ධලොමෙන පන අනුලොමනිපාතනත්ථං හත්ථං තෙමෙත්වා සීසං පුඤ්ඡිතබ්බං, උණ්හාභිතත්තරජසිරානම්පි අල්ලහත්ථෙන පුඤ්ඡිතුං වට්ටති.
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงหวีผมด้วยแปรง... ไม่พึงหวีผมด้วยหวี... ไม่พึงหวีผมด้วยหวีมือ... ไม่พึงหวีผมด้วยน้ำมันขี้ผึ้ง... ไม่พึงหวีผมด้วยน้ำมันผสมน้ำ ภิกษุใดหวี พึงปรับอาบัติทุกกฏ' เพราะพระดำรัสนั้น จึงไม่ควรหวีผมด้วยแปรงเป็นต้นเพื่อความสวยงาม แต่สำหรับภิกษุที่มีผมชี้ขึ้น พึงทำให้มือเปียกแล้วลูบศีรษะเพื่อให้ผมเรียบลง และแม้สำหรับภิกษุที่ศีรษะถูกความร้อนแผดเผาหรือมีธุลีจับที่ศีรษะ จะลูบศีรษะด้วยมือที่เปียกก็ควรอยู่

24. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආදාසෙ වා උදකපත්තෙ වා මුඛනිමිත්තං ඔලොකෙතබ්බං, යො ඔලොකෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා ආදාසෙ වා උදකපත්තෙ වා මුඛනිමිත්තං ඔලොකෙතු’’න්ති (චූළව. 247) වචනතො ආබාධං විනා ආදාසෙ වා උදකපත්තෙ වා මුඛං න ඔලොකෙතබ්බං. එත්ථ ච කංසපත්තාදීනිපි යෙසු මුඛනිමිත්තං පඤ්ඤායති, සබ්බානි ආදාසසඞ්ඛමෙව ගච්ඡන්ති, කඤ්ජියාදීනිපි ච උදකපත්තසඞ්ඛමෙව. තස්මා යත්ථ කත්ථචි ඔලොකෙන්තස්ස දුක්කටං. ආබාධපච්චයා පන ‘‘සඤ්ඡවි නු ඛො මෙ වණො, උදාහු න තාවා’’ති ජානනත්ථං වට්ටති, ‘‘ජිණ්ණො නු ඛොම්හි, නො’’ති එවං ආයුසඞ්ඛාරං ඔලොකනත්ථම්පි වට්ටතීති වුත්තං.
๒๔. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงส่องดูเงาหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำ ภิกษุใดส่องดู พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่องดูเงาหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำได้เพราะเหตุแห่งอาพาธ' เพราะพระดำรัสนั้น หากไม่มีอาพาธ จึงไม่ควรส่องดูหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำ และในเรื่องนี้ ภาชนะสำริดเป็นต้นอย่างใดก็ตามที่ปรากฏเงาหน้าได้ ทั้งหมดนั้นก็นับเข้าในประเภทกระจกนั่นเอง และแม้แต่น้ำส้มพะอูมเป็นต้นก็นับเข้าในประเภทภาชนะน้ำ ดังนั้น เมื่อส่องดูในที่ใดที่หนึ่งที่ปรากฏเงาหน้าได้ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ แต่เพราะเหตุแห่งอาพาธ เช่น เพื่อต้องการจะรู้ว่า 'แผลของเราตกสะเก็ดแล้วหรือยัง' ดังนี้ ย่อมควร และแม้เพื่อจะส่องดูความเสื่อมไปแห่งอายุว่า 'เราแก่แล้วหรือยัง' ดังนี้ ท่านก็กล่าวว่าควรเช่นกัน

‘‘න, භික්ඛවෙ, මුඛං ආලිම්පිතබ්බං… න මුඛං උම්මද්දිතබ්බං… න මුඛං චුණ්ණෙතබ්බං… න මනොසිලිකාය මුඛං ලඤ්ඡෙතබ්බං… න අඞ්ගරාගො කාතබ්බො… න මුඛරාගො කාතබ්බො… න අඞ්ගරාගමුඛරාගො කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස[Pg.438]. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා මුඛං ආලිම්පිතු’’න්ති (චූළව. 247) වචනතො ආබාධං විනා මුඛවිලිම්පනාදි න කාතබ්බං.
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทาหน้า... ไม่พึงนวดหน้า... ไม่พึงผัดหน้าด้วยแป้ง... ไม่พึงแต้มหน้าด้วยมโนศิลา... ไม่พึงย้อมตัว... ไม่พึงย้อมหน้า... ไม่พึงย้อมทั้งตัวและหน้า ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทาหน้าได้เพราะเหตุแห่งอาพาธ' เพราะพระดำรัสนั้น หากไม่มีอาพาธ จึงไม่ควรทำการทาหน้าเป็นต้น

25. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නච්චං වා ගීතං වා වාදිතං වා දස්සනාය ගන්තබ්බං, යො ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 248) වචනතො නච්චාදිං දස්සනාය න ගන්තබ්බං. එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 835) ච නච්චන්ති නටාදයො වා නච්චන්තු සොණ්ඩා වා අන්තමසො මොරසූවමක්කටාදයොපි, සබ්බමෙතං නච්චමෙව, තස්මා අන්තමසො මොරනච්චම්පි දස්සනාය ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටං. සයම්පි නච්චන්තස්ස වා නච්චාපෙන්තස්ස වා දුක්කටමෙව. ගීතන්ති නටාදීනං වා ගීතං හොතු අරියානං පරිනිබ්බානකාලෙ රතනත්තයගුණූපසඤ්හිතං සාධුකීළිතගීතං වා අසඤ්ඤතභික්ඛූනං ධම්මභාණකගීතං වා අන්තමසො දන්තගීතම්පි, ‘‘යං ගායිස්සාමා’’ති පුබ්බභාගෙ ඔකූජන්තා කරොන්ති, සබ්බමෙතං ගීතමෙව, සයං ගායන්තස්සපි ගායාපෙන්තස්සපි දුක්කටමෙව.
๒๕. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไปเพื่อดูการฟ้อนรำ การขับร้อง หรือการประโคม ภิกษุใดไป ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๔๘) จึงไม่พึงไปเพื่อดูการฟ้อนรำเป็นต้น ในเรื่องนี้ การฟ้อนรำนั้น แม้จะเป็นพวกนักเต้นรำฟ้อนรำก็ตาม หรือพวกนักเลงสุราฟ้อนรำก็ตาม หรือที่สุดแม้แต่พวกนกยูง นกแขกเต้า และลิงเป็นต้นฟ้อนรำก็ตาม ทั้งหมดนั้นจัดเป็นการฟ้อนรำทั้งสิ้น เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุไปเพื่อดูการฟ้อนรำของนกยูงเป็นต้น ก็ต้องอาบัติทุกกฏ แม้ภิกษุฟ้อนรำเอง หรือให้ผู้อื่นฟ้อนรำ ก็ต้องอาบัติทุกกฏเช่นกัน ส่วนการขับร้อง จะเป็นการขับร้องของพวกนักเต้นรำเป็นต้นก็ตาม การขับร้องที่ประกอบด้วยคุณของพระรัตนตรัยในคราวปรินิพพานของพระอริยเจ้าทั้งหลาย (สาธุกีฬิตคีต) ก็ตาม การขับร้องธรรมของภิกษุผู้ไม่สำรวมก็ตาม หรือที่สุดแม้แต่การทำเสียงเลียนแบบการขับร้อง (ทันตคีต) ที่ทำเสียงพึมพำก่อนจะขับร้องว่า 'เราจะร้องเพลง' ทั้งหมดนั้นจัดเป็นการขับร้องทั้งสิ้น แม้ภิกษุขับร้องเอง หรือให้ผู้อื่นขับร้อง ก็ต้องอาบัติทุกกฏเช่นกัน

‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ආදීනවා ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මං ගායන්තස්ස. අත්තනාපි තස්මිං සරෙ සාරජ්ජති, පරෙපි තස්මිං සරෙ සාරජ්ජන්ති, ගහපතිකාපි උජ්ඣායන්ති, සරකුත්තිම්පි නිකාමයමානස්ස සමාධිස්ස භඞ්ගො හොති, පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච ආදීනවා ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මං ගායන්තස්ස. න, භික්ඛවෙ, ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මො ගායිතබ්බො, යො ගායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 249) –
“ภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการเหล่านี้ ย่อมมีแก่ภิกษุผู้ขับร้องธรรมด้วยเสียงอันยาว คือ ตนเองก็กำหนัดในเสียงนั้น ๑ ชนเหล่าอื่นก็กำหนัดในเสียงนั้น ๑ คฤหัสถ์ทั้งหลายก็พากันติเตียน ๑ สมาธิย่อมเสื่อมแก่ผู้ที่ปรารถนาจะแต่งเสียง ๑ ชนรุ่นหลังย่อมถือเอาเป็นเยี่ยงอย่าง ๑ ภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการเหล่านี้แล ย่อมมีแก่ภิกษุผู้ขับร้องธรรมด้วยเสียงอันยาว ภิกษุทั้งหลาย ธรรมไม่พึงขับร้องด้วยเสียงอันยาว ภิกษุใดขับร้อง ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๔๙)

වචනතො ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මොපි න ගායිතබ්බො.
เพราะพระดำรัสนี้ แม้ธรรมก็ไม่พึงขับร้องด้วยเสียงอันยาว

ආයතකො (චූළව. අට්ඨ. 249) නාම ගීතස්සරො තං තං වත්තං භින්දිත්වා අක්ඛරානි විනාසෙත්වා පවත්තො. ධම්මෙ පන සුත්තන්තවත්තං නාම අත්ථි, ජාතකවත්තං නාම අත්ථි, ගාථාවත්තං නාම අත්ථි, තං විනාසෙත්වා අතිදීඝං කාතුං න වට්ටති, චතුරස්සෙන වත්තෙන පරිමණ්ඩලානි පදබ්‍යඤ්ජනානි දස්සෙතබ්බානි. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සරභඤ්ඤ’’න්ති (චූළව. 249) වචනතො පන සරෙන ධම්මං භණිතුං වට්ටති. සරභඤ්ඤෙ කිර තරඞ්ගවත්තධොතකවත්තගලිතවත්තාදීනි ද්වත්තිංස වත්තානි අත්ථි, තෙසු යං ඉච්ඡති, තං කාතුං ලභති. සබ්බෙසං පදබ්‍යඤ්ජනං අවිනාසෙත්වා විකාරං [Pg.439] අකත්වා සමණසාරුප්පෙන චතුරස්සෙන නයෙන පවත්තනංයෙව ලක්ඛණං.
ที่ชื่อว่า เสียงขับร้องอันยาว คือการสวดที่ทำลายวัตรนั้นๆ ทำให้พยัญชนะเสียไป แต่ในธรรมนั้น มีวัตรแห่งพระสูตร มีวัตรแห่งชาดก มีวัตรแห่งคาถา ไม่ควรทำวัตรนั้นให้เสียไปแล้วสวดให้ยาวเกินไป พึงแสดงบทและพยัญชนะให้กลมกลืนด้วยวัตรอันสมบูรณ์ แต่เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการสวดสรภัญญะ” (จุลวรรค ข้อ ๒๔๙) จึงควรสวดธรรมด้วยเสียงสรภัญญะได้ ได้ยินว่า ในการสวดสรภัญญะนั้น มีวัตร ๓๒ อย่าง เช่น วัตรดุจคลื่น วัตรดุจซักผ้า วัตรดุจไหล เป็นต้น ในวัตรเหล่านั้น ภิกษุปรารถนาวัตรใด ก็ทำวัตรนั้นได้ ลักษณะที่ถูกต้องคือการสวดโดยไม่ทำลายบทและพยัญชนะทั้งหมด ไม่ทำให้ผิดเพี้ยน และสวดด้วยวิธีอันสมบูรณ์ที่สมควรแก่สมณะ

වාදිතං නාම තන්තිබද්ධාදිවාදනීයභණ්ඩං වාදිතං වා හොතු කුටභෙරිවාදිතං වා අන්තමසො උදකභෙරිවාදිතම්පි, සබ්බමෙතං න වට්ටති. යං පන නිට්ඨුභන්තො වා සාසඞ්කෙ වා ඨිතො අච්ඡරිකං වා ඵොටෙති, පාණිං වා පහරති, තත්ථ අනාපත්ති, සබ්බං අන්තරාරාමෙ ඨිතස්ස පස්සතො අනාපත්ති, පස්සිස්සාමීති විහාරතො විහාරං ගච්ඡන්තස්ස ආපත්තියෙව. ආසනසාලායං නිසින්නො පස්සති, අනාපත්ති. පස්සිස්සාමීති උට්ඨහිත්වා ගච්ඡතො ආපත්ති, වීථියං ඨත්වා ගීවං පරිවත්තෙත්වා පස්සතොපි ආපත්තියෙව. සලාකභත්තාදීනං වා අත්ථාය අඤ්ඤෙන වා කෙනචි කරණීයෙන ගන්ත්වා ගතට්ඨානෙ පස්සති වා සුණාති වා, අනාපත්ති. ආපදාසු තාදිසෙන උපද්දවෙන උපද්දුතො සමජ්ජට්ඨානං පවිසති, එවං පවිසිත්වා පස්සන්තස්ස සුණන්තස්ස වා අනාපත්ති. ‘‘චෙතියස්ස උපහාරං දෙථ උපාසකා’’ති වත්තුම්පි, ‘‘තුම්හාකං චෙතියස්ස උපහාරං කරොමා’’ති වුත්තෙ සම්පටිච්ඡිතුම්පි න ලභති. ‘‘තුම්හාකං චෙතියස්ස උපට්ඨානං කරොමා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘උපට්ඨානකරණං නාම සුන්දර’’න්ති වත්තුං වට්ටති.
ที่ชื่อว่า การประโคม คือการประโคมเครื่องดนตรีที่ผูกด้วยสายเป็นต้นก็ตาม การประโคมกลองหม้อก็ตาม หรือที่สุดแม้แต่การประโคมกลองน้ำก็ตาม ทั้งหมดนี้ไม่ควร แต่ภิกษุผู้จะถ่มน้ำลาย หรือยืนอยู่ในที่อันน่าสงสัย แล้วดีดนิ้ว หรือตบมือ ในกรณีนั้นไม่ต้องอาบัติ การเห็นการประโคมทั้งหมดแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ภายในอาราม ไม่ต้องอาบัติ แต่ภิกษุผู้ไปจากวิหารหนึ่งสู่วิหารหนึ่งด้วยคิดว่า “เราจะดู” ต้องอาบัติแน่นอน ภิกษุผู้นั่งอยู่ในโรงฉันแล้วเห็น ไม่ต้องอาบัติ แต่ภิกษุผู้ลุกขึ้นไปด้วยคิดว่า “เราจะดู” ต้องอาบัติ แม้ภิกษุผู้ยืนอยู่กลางถนนแล้วเหลียวคอดู ก็ต้องอาบัติเช่นกัน แต่ภิกษุผู้ไปเพื่อประโยชน์แก่สลากภัตเป็นต้น หรือด้วยกิจอื่นใด แล้วเห็นหรือได้ยินในที่ที่ไปนั้น ไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ถูกภัยเช่นนั้นเบียดเบียนแล้วเข้าไปสู่ที่ชุมนุมชน เมื่อเข้าไปแล้วเห็นหรือได้ยิน ไม่ต้องอาบัติ แม้การกล่าวว่า “อุบาสกทั้งหลาย จงถวายเครื่องบูชาแก่เจดีย์” ก็ไม่ควร เมื่อมีผู้กล่าวว่า “พวกเราจะถวายเครื่องบูชาแก่เจดีย์ของท่าน” ก็ไม่ควรรับ แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า “พวกเราจะบำรุงเจดีย์ของท่าน” ควรกล่าวว่า “การบำรุงชื่อว่าดี”

26. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අත්තනො අඞ්ගජාතං ඡෙතබ්බං, යො ඡින්දෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (චූළව. 251) වචනතො අඞ්ගජාතං (චූළව. 251) ඡින්දන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, අඤ්ඤං පන කණ්ණනාසාඅඞ්ගුලිආදිං යං කිඤ්චි ඡින්දන්තස්ස තාදිසං වා දුක්ඛං උප්පාදෙන්තස්ස දුක්කටං. අහිකීටදට්ඨාදීසු පන අඤ්ඤාබාධපච්චයා වා ලොහිතං වා මොචෙන්තස්ස ඡින්දන්තස්ස වා අනාපත්ති.
๒๖. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย อวัยวะเพศของตนไม่พึงตัด ภิกษุใดตัด ต้องอาบัติถุลลัจจัย” (จุลวรรค ข้อ ๒๕๑) ภิกษุผู้ตัดอวัยวะเพศ จึงต้องอาบัติถุลลัจจัย แต่ภิกษุผู้ตัดอวัยวะอื่นใด เช่น หู จมูก นิ้วมือ เป็นต้น หรือทำให้เกิดความเจ็บปวดเช่นนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ แต่ในกรณีที่ถูกงูหรือแมลงกัดต่อยเป็นต้น หรือเพราะอาพาธอื่น แล้วให้เลือดออก หรือตัดอวัยวะนั้นทิ้ง ไม่ต้องอาบัติ

27. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහීනං උත්තරිමනුස්සධම්මං ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතබ්බං, යො දස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) වචනතො ගිහීනං විකුබ්බනිද්ධිං දස්සෙතුං න වට්ටති, අධිට්ඨානිද්ධි පන අප්පටික්ඛිත්තා.
๒๗. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงแสดงอิทธิปาฏิหาริย์อันเป็นอุตตริมนุสสธรรมแก่คฤหัสถ์ ภิกษุใดแสดง ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๕๒) จึงไม่ควรแสดงวิกุพพนะอิทธิปาฏิหาริย์แก่คฤหัสถ์ แต่อธิษฐานอิทธิปาฏิหาริย์นั้นไม่ทรงห้าม

28. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සොවණ්ණමයො පත්තො ධාරෙතබ්බො…පෙ… න රූපියමයො…පෙ… න මණිමයො…පෙ… න වෙළුරියමයො…පෙ… න ඵලිකමයො…පෙ… න කංසමයො…පෙ… න කාචමයො…පෙ… න තිපුමයො …පෙ… න සීසමයො…පෙ… න තම්බලොහමයො පත්තො ධාරෙතබ්බො, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) වචනතො සුවණ්ණමයාදිපත්තො [Pg.440] න වට්ටති. සචෙපි ගිහී භත්තග්ගෙ සුවණ්ණතට්ටිකාදීසු බ්‍යඤ්ජනං කත්වා උපනාමෙන්ති, ආමසිතුම්පි න වට්ටති. ඵලිකමයකාචමයකංසමයානි පන තට්ටිකාදීනි භාජනානි පුග්ගලිකපරිභොගෙනෙව න වට්ටන්ති, සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා ගිහිවිකටානි වා වට්ටන්ති. තම්බලොහමයොපි පත්තොයෙව න වට්ටති, ථාලකං පන වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ පත්තෙ අයොපත්තං මත්තිකාපත්ත’’න්ති (චූළව. 252) ද්වෙයෙව ච පත්තා අනුඤ්ඤාතා.
๒๘. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย บาตรที่ทำด้วยทอง ไม่พึงทรงไว้... บาตรที่ทำด้วยเงิน... บาตรที่ทำด้วยแก้วมณี... บาตรที่ทำด้วยแก้วไพฑูรย์... บาตรที่ทำด้วยผลึก... บาตรที่ทำด้วยสำริด... บาตรที่ทำด้วยแก้ว... บาตรที่ทำด้วยดีบุก... บาตรที่ทำด้วยตะกั่ว... บาตรที่ทำด้วยทองแดง ไม่พึงทรงไว้ ภิกษุใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๕๒) บาตรที่ทำด้วยทองเป็นต้นจึงไม่ควร แม้คฤหัสถ์นำกับข้าวใส่ในถาดทองเป็นต้นมาถวายที่โรงฉัน ก็ไม่ควรแม้แต่จะสัมผัส แต่ภาชนะมีถาดเป็นต้นที่ทำด้วยผลึก แก้ว และสำริด ไม่ควรใช้เป็นของส่วนตัวเท่านั้น แต่ถ้าใช้เป็นของสงฆ์ หรือเป็นของที่ทำแบบคฤหัสถ์ ก็ควร แม้บาตรที่ทำด้วยทองแดงก็ไม่ควร แต่ถ้าเป็นถ้วยแกงนั้นควร และบาตรที่ทรงอนุญาตมีเพียง ๒ อย่างเท่านั้น คือ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบาตร ๒ อย่าง คือ บาตรเหล็กและบาตรดิน”

‘‘න, භික්ඛවෙ, තුම්බකටාහෙ පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, යො චරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො ලාබුකටාහං පරිහරිතුං න වට්ටති, තං ලභිත්වා පන තාවකාලිකං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ඝටිකටාහෙපි එසෙව නයො.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเที่ยวบิณฑบาตด้วยกระบอกน้ำเต้า ภิกษุใดเที่ยว พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่ควรนำกระบอกน้ำเต้าไป แต่เมื่อได้มาแล้ว ควรใช้ชั่วคราว แม้ในกะโหลกหม้อก็มีนัยเดียวกัน

‘‘න, භික්ඛවෙ, ඡවසීසපත්තො ධාරෙතබ්බො, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො ඡවසීසමයොපි පත්තො න වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย บาตรที่ทำด้วยกะโหลกศีรษะคนตาย ไม่พึงทรงไว้ ภิกษุใดทรงไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" บาตรที่ทำด้วยกะโหลกศีรษะคนตายก็ไม่ควร

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පත්තාධාරක’’න්ති (චූළව. 254) වචනතො භූමිදාරුදණ්ඩවඅලවෙත්තාදීහි කතෙ භූමිආධාරකෙ දාරුදණ්ඩආධාරකෙ ච පත්තං ඨපෙතුං වට්ටති. එත්ථ ච ‘‘භූමිආධාරකෙ තයො දණ්ඩාධාරකෙ ද්වෙ පත්තෙ උපරූපරි ඨපෙතුං වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන වුත්තං ‘‘භූමිආධාරකෙ තිණ්ණං පත්තානං අනොකාසො, ද්වෙ ඨපෙතුං වට්ටති. දාරුආධාරකදණ්ඩාධාරකෙසුපි සුසජ්ජිතෙසු එසෙව නයො. භමකොටිසදිසො පන දාරුආධාරකො තීහි දණ්ඩකෙහි බද්ධො, දණ්ඩාධාරකො ච එකස්සපි පත්තස්ස අනොකාසො, තත්ථ ඨපෙත්වාපි හත්ථෙන ගහෙත්වාව නිසීදිතබ්බං, භූමියං පන නික්කුජ්ජිත්වා එකමෙව ඨපෙතබ්බ’’න්ති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่รองบาตร" จึงควรวางบาตรบนที่รองบาตรที่ทำด้วยดิน ไม้ ท่อนไม้ เถาวัลย์ หวาย เป็นต้น และบนที่รองบาตรแบบวงกลมและที่รองบาตรแบบง่ามไม้ ในที่นี้ คัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ควรวางบาตร ๓ ใบซ้อนกันบนที่รองบาตรแบบวงกลม และวางบาตร ๒ ใบซ้อนกันบนที่รองบาตรแบบง่ามไม้" แต่ในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า "บนที่รองบาตรแบบวงกลม ไม่ใช่ที่สำหรับวางบาตร ๓ ใบ ควรวางได้ ๒ ใบ" แม้บนที่รองบาตรแบบไม้และที่รองบาตรแบบง่ามไม้ที่จัดเตรียมไว้อย่างดี ก็มีนัยเดียวกัน แต่ที่รองบาตรไม้ที่มีลักษณะคล้ายปลายเครื่องกลึง และที่รองบาตรแบบง่ามไม้ที่ผูกด้วยท่อนไม้ ๓ อัน ไม่ใช่ที่สำหรับวางบาตรแม้เพียงใบเดียว แม้จะวางไว้ที่นั่น ก็พึงนั่งโดยถือด้วยมือเท่านั้น แต่บนพื้นดิน พึงคว่ำบาตรแล้ววางไว้เพียงใบเดียว

‘‘න, භික්ඛවෙ, මිඩ්ඪන්තෙ පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, යො නික්ඛිපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො ආලින්දකමිඩ්ඪිකාදීනං අන්තෙ ඨපෙතුං න වට්ටති. සචෙ පන පරිවත්තෙත්වා තත්ථෙව පතිට්ඨාති, එවරූපාය විත්ථිණ්ණාය මිඩ්ඪිකාය ඨපෙතුං වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงวางบาตรไว้ที่ขอบเชิงชายด้านใน ภิกษุใดวางไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่ควรวางไว้ที่ขอบเชิงชายระเบียงเป็นต้น แต่ถ้าพลิกกลับแล้วตั้งอยู่ได้ที่นั่น ก็ควรวางไว้บนเชิงชายที่กว้างเช่นนั้น

‘‘න, භික්ඛවෙ, පරිභණ්ඩන්තෙ පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, යො නික්ඛිපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො බාහිරපස්සෙ කතාය තනුකමිඩ්ඪිකාය අන්තෙපි එසෙව නයො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චොළක’’න්ති (චූළව. 254) වචනතො චොළකං [Pg.441] පත්ථරිත්වා තත්ථ ඨපෙතුං වට්ටති. තස්මිං පන අසති කටසාරකෙ වා තට්ටිකාය වා මත්තිකාය වා පරිභණ්ඩකතාය භූමියා යත්ථ න දුස්සති, තථාරූපාය වාලිකාය වා ඨපෙතුං වට්ටති. පංසුරජාදීසු පන ඛරභූමියං වා ඨපෙන්තස්ස දුක්කටං.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงวางบาตรไว้ที่ขอบเชิงชายด้านนอก ภิกษุใดวางไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" แม้ที่ขอบเชิงชายด้านนอกที่ทำไว้บางๆ ก็มีนัยเดียวกัน เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าเก่า" จึงควรปูผ้าเก่าแล้ววางบาตรไว้บนนั้น แต่เมื่อไม่มีผ้าเก่านั้น ควรวางไว้บนเสื่อลำแพน หรือบนแผ่นไม้ หรือบนพื้นดินที่ฉาบด้วยดินเหนียว หรือบนทรายที่บาตรไม่เสียหาย แต่ถ้าภิกษุวางไว้บนฝุ่นละอองเป็นต้น หรือบนพื้นดินที่ขรุขระ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ

‘‘න, භික්ඛවෙ, පත්තො ලග්ගෙතබ්බො, යො ලග්ගෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො නාගදන්තාදීසු යත්ථ කත්ථචි ලග්ගෙතුං න වට්ටති, චීවරවංසෙපි බන්ධිත්වා ඨපෙතුං න වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย บาตรไม่พึงแขวน ภิกษุใดแขวน พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่ควรแขวนบาตรไว้ที่ขอไม้ติดผนังเป็นต้นในที่ใดที่หนึ่ง แม้ที่ราวผ้าก็ไม่ควรผูกแขวนไว้

‘‘න, භික්ඛවෙ, මඤ්චෙ පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, යො නික්ඛිපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො භණ්ඩකට්ඨපනත්ථමෙව වා කතං හොතු නිසීදනසයනත්ථං වා, යත්ථ කත්ථචි මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා ඨපෙන්තස්ස දුක්කටං, අඤ්ඤෙන පන භණ්ඩකෙන සද්ධිං බන්ධිත්වා ඨපෙතුං, අටනියං බන්ධිත්වා ඔලම්බිතුං වා වට්ටති, බන්ධිත්වාපි උපරි ඨපෙතුං න වට්ටතියෙව. සචෙ පන මඤ්චො වා පීඨං වා උක්ඛිපිත්වා චීවරවංසාදීසු අට්ටකච්ඡන්නෙන ඨපිතං හොති, තත්ථ ඨපෙතුං වට්ටති. අංසවට්ටනකෙන අංසකූටෙ ලග්ගෙත්වා අඞ්කෙ ඨපෙතුං වට්ටති, ඡත්තෙ භත්තපූරොපි අංසකූටෙ ලග්ගිතපත්තොපි ඨපෙතුං න වට්ටති. භණ්ඩකෙන පන සද්ධිං බන්ධිත්වා අට්ටකං කත්වා වා ඨපිතෙ යො කොචි ඨපෙතුං වට්ටති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย บาตรไม่พึงวางไว้บนเตียง ภิกษุใดวางไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ไม่ว่าจะเป็นเตียงที่ทำไว้เพื่อวางสิ่งของ หรือเพื่อการนั่งการนอนก็ตาม ภิกษุผู้วางบาตรไว้บนเตียงหรือตั่งในที่ใดที่หนึ่ง ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ แต่ถ้าผูกรวมกับสิ่งของอื่นแล้ววางไว้ หรือผูกไว้ที่กรอบเตียงแล้วห้อยลง ก็ควร แต่แม้จะผูกไว้ก็ไม่ควรวางไว้ข้างบน หากเตียงหรือตั่งถูกยกขึ้นไปวางไว้บนราวผ้าเป็นต้นโดยทำเป็นชั้น ก็ควรวางไว้ที่นั่น ควรสะพายบาตรด้วยสายโยคบาตรที่ไหล่แล้ววางไว้บนตัก ไม่ควรวางบาตรที่เต็มด้วยภัตตาหาร หรือบาตรที่สะพายไว้ที่ไหล่บนร่ม แต่ถ้าผูกรวมกับสิ่งของหรือทำเป็นชั้นแล้ววางไว้บนร่ม จะวางบาตรใดๆ ก็ควร

‘‘න, භික්ඛවෙ, පත්තහත්ථෙන කවාටං පණාමෙතබ්බං, යො පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො පත්තහත්ථෙන කවාටං න පණාමෙතබ්බං. එත්ථ ච න කෙවලං යස්ස පත්තො හත්ථෙ, සො එව පත්තහත්ථො. න කෙවලඤ්ච කවාටමෙව පණාමෙතුං න ලභති, අපිච ඛො පන හත්ථෙ වා පිට්ඨිපාදෙ වා යත්ථ යත්ථචි සරීරාවයවෙ පත්තස්මිං සති හත්ථෙන වා පාදෙන වා සීසෙන වා යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන කවාටං වා පණාමෙතුං ඝටිකං වා උක්ඛිපිතුං සූචිං වා කුඤ්චිකාය අවාපුරිතුං න ලභති, අංසකූටෙ පන පත්තං ලග්ගෙත්වා යථාසුඛං අවාපුරිතුං ලභති.
เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงผลักบานประตูด้วยมือที่ถือบาตร ภิกษุใดผลัก พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่พึงผลักบานประตูด้วยมือที่ถือบาตร ในที่นี้ ไม่ใช่เพียงภิกษุที่มีบาตรอยู่ในมือเท่านั้นที่ชื่อว่ามีบาตรในมือ และไม่ใช่เพียงไม่ควรผลักบานประตูเท่านั้น แต่เมื่อมีบาตรอยู่ที่มือ หรือที่หลังเท้า หรือที่ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายก็ตาม ไม่ควรใช้มือ เท้า ศีรษะ หรือส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายผลักบานประตู หรือยกกลอน หรือยกสลัก หรือเปิดด้วยลูกกุญแจ แต่ถ้าสะพายบาตรไว้ที่ไหล่ ก็ควรเปิดได้ตามสบาย

‘‘න, භික්ඛවෙ, චලකානි වා අට්ඨිකානි වා උච්ඡිට්ඨොදකං වා පත්තෙන නීහරිතබ්බං, යො නීහරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො චලකාදීනි පත්තෙන නීහරිතුං න වට්ටති. එත්ථ ච චලකානීති චබ්බෙත්වා අපවිද්ධාමිසානි. අට්ඨිකානීති මච්ඡමංසඅඅකානි. උච්ඡිට්ඨොදකන්ති මුඛවික්ඛාලිතොදකං. එතෙසු යං කිඤ්චි පත්තෙන නීහරන්තස්ස දුක්කටං. පත්තං පටිග්ගහං කත්වා හත්ථං ධොවිතුම්පි [Pg.442] න ලභති. හත්ථධොතපාදධොතඋදකම්පි පත්තෙ ආකිරිත්වා නීහරිතුං න වට්ටති, අනුච්ඡිට්ඨං සුද්ධපත්තං උච්ඡිට්ඨහත්ථෙන ගණ්හිතුං න වට්ටති, වාමහත්ථෙන පනෙත්ථ උදකං ආසිඤ්චිත්වා එකං උදකගණ්ඩුසං ගහෙත්වා උච්ඡිට්ඨහත්ථෙන ගණ්හිතුං වට්ටති. එත්තාවතාපි හි සො උච්ඡිට්ඨපත්තො හොති, හත්ථං පන බහිඋදකෙන වික්ඛාලෙත්වා ගහෙතුං වට්ටති. මච්ඡමංසඵලාඵලාදීනි ච ඛාදන්තො යං තත්ථ අට්ඨිං වා චලකං වා ඡඩ්ඩෙතුකාමො හොති, තං පත්තෙ ඨපෙතුං න ලභති. යං පන පටිඛාදිතුකාමො හොති, තං පත්තෙ ඨපෙතුං ලභති. අට්ඨිකකණ්ටකාදීනි තත්ථෙව කත්වා හත්ථෙන ලුඤ්චිත්වා ඛාදිතුං වට්ටති. මුඛතො නීහටං පන යං කිඤ්චි පුන ඛාදිතුකාමො පත්තෙ ඨපෙතුං න ලභති, සිඞ්ගිවෙරනාළිකෙරඛණ්ඩාදීනි ඩංසිත්වා පුන ඨපෙතුං ලභති.
ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนำกากอาหารก็ดี กระดูกก็ดี น้ำล้างปากก็ดี ออกไปด้วยบาตร ภิกษุใดนำออกไป ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ไม่ควรนำกากอาหารเป็นต้นออกไปด้วยบาตร ในที่นี้ คำว่า 'กากอาหาร' (จลกา) หมายถึงเนื้อที่เคี้ยวแล้วคายทิ้ง คำว่า 'กระดูก' หมายถึงกระดูกปลาและกระดูกเนื้อ คำว่า 'น้ำล้างปาก' หมายถึงน้ำที่ใช้ล้างปาก ภิกษุผู้ที่นำสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดากากอาหาร กระดูก และน้ำล้างปากเหล่านั้นออกไปด้วยบาตร ต้องอาบัติทุกกฏ แม้การใช้บาตรเป็นภาชนะรองรับเพื่อล้างมือก็ไม่ควร แม้การเทน้ำล้างมือและน้ำล้างเท้าลงในบาตรแล้วนำออกไปก็ไม่ควร ไม่ควรจับบาตรที่สะอาดซึ่งไม่มีเศษอาหารด้วยมือที่เปื้อนเศษอาหาร แต่ในการนี้ หากเทน้ำลงในบาตรด้วยมือซ้าย แล้วอมน้ำอึกหนึ่ง (เพื่อล้างปาก) แล้วจับบาตรด้วยมือที่เปื้อนเศษอาหารนั้นย่อมควร เพราะเพียงเท่านี้ บาตรนั้นก็ชื่อว่าเป็นบาตรที่เปื้อนเศษอาหารแล้ว แต่ถ้าล้างมือด้วยน้ำภายนอกแล้วจึงจับย่อมควร ภิกษุเมื่อฉันปลา เนื้อ และผลไม้น้อยใหญ่เป็นต้น หากต้องการทิ้งกระดูกหรือกากอาหารที่มีอยู่ในบาตรนั้น ไม่ควรวางไว้ในบาตร แต่ถ้าต้องการจะฉันอีก ย่อมวางไว้ในบาตรได้ ควรทำกระดูกหรือก้างเป็นต้นไว้ในบาตรนั้นเองแล้วใช้มือแกะฉันได้ แต่สิ่งใดที่นำออกจากปากแล้ว หากต้องการจะฉันอีก ไม่ควรวางไว้ในบาตร ส่วนขิงและชิ้นมะพร้าวเป็นต้นที่กัดแล้ว ย่อมวางไว้เพื่อจะฉันอีกได้

29. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බපංසුකූලිකෙන භවිතබ්බං, යො භවෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො සබ්බපංසුකූලිකෙන න භවිතබ්බං. එත්ථ පන චීවරඤ්ච මඤ්චපීඨඤ්ච පංසුකූලං වට්ටති, අජ්ඣොහරණීයං පන දින්නමෙව ගහෙතබ්බං.
๒๙. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงเป็นผู้ถือบังสุกุลไปเสียทุกอย่าง ภิกษุใดเป็นเช่นนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงเป็นผู้ถือบังสุกุลไปเสียทุกอย่าง ในที่นี้ จีวรและเตียงตั่งที่เป็นบังสุกุลย่อมควร แต่ของที่พึงกลืนกินได้ พึงรับเฉพาะของที่เขาถวายแล้วเท่านั้น

30. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙන භික්ඛුනා පරිස්සාවනං යාචියමානෙන න දාතබ්බං, යො න දදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 259) වචනතො අපරිස්සාවනකස්ස (චූළව. අට්ඨ. 259) යාචමානස්ස පරිස්සාවනං අදාතුං න වට්ටති. යො පන අත්තනො හත්ථෙ පරිස්සාවනෙ විජ්ජමානෙපි යාචති, තස්ස න අකාමා දාතබ්බං.
๓๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เดินทางไกล เมื่อถูกขอเครื่องกรองน้ำ จะไม่ให้ก็หามิได้ (คือต้องให้) ภิกษุใดไม่ให้ ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่ควรที่จะไม่ให้เครื่องกรองน้ำแก่ภิกษุผู้ไม่มีเครื่องกรองน้ำซึ่งกำลังขออยู่ แต่ภิกษุใดแม้มีเครื่องกรองน้ำอยู่ในมือของตนแล้วยังขอ ก็ไม่พึงให้แก่ภิกษุนั้นโดยไม่เต็มใจ

‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අපරිස්සාවනකෙන භික්ඛුනා අද්ධානමග්ගො පටිපජ්ජිතබ්බො, යො පටිපජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 259) වචනතො අපරිස්සාවනකෙන මග්ගො න ගන්තබ්බො. සචෙපි න හොති පරිස්සාවනං වා ධම්මකරණං වා, සඞ්ඝාටිකණ්ණො අධිට්ඨාතබ්බො ‘‘ඉමිනා පරිස්සාවෙත්වා පිවිස්සාමී’’ති.
ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่มีเครื่องกรองน้ำ ไม่พึงเดินทางไกล ภิกษุใดเดินทางไป ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ไม่มีเครื่องกรองน้ำจึงไม่พึงเดินทาง หากไม่มีเครื่องกรองน้ำหรือธัมมกรก พึงอธิษฐานที่มุมผ้าสังฆาฏิว่า 'เราจักกรองน้ำด้วยมุมผ้าสังฆาฏินี้แล้วดื่ม'

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දණ්ඩපරිස්සාවන’’න්ති (චූළව. 259) වචනතො දණ්ඩපරිස්සාවනම්පි වට්ටති. දණ්ඩපරිස්සාවනං නාම යත්ථ රජකානං ඛාරපරිස්සාවනං විය චතූසු පාදෙසු බද්ධනිස්සෙණිකාය සාටකං බන්ධිත්වා මජ්ඣෙ දණ්ඩකෙ උදකං ආසිඤ්චන්ති, තං උභොපි කොට්ඨාසෙ පූරෙත්වා පරිස්සාවති.
ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องกรองน้ำแบบมีด้าม เพราะเหตุนั้น แม้เครื่องกรองน้ำแบบมีด้ามก็ควร ที่ชื่อว่าเครื่องกรองน้ำแบบมีด้าม คือเครื่องกรองน้ำที่เขาผูกผ้าไว้กับโครงที่ติดกับขา 4 ข้าง เหมือนเครื่องกรองน้ำด่างของพวกช่างย้อม แล้วเทน้ำลงตรงกลางด้าม น้ำนั้นจะเต็มทั้งสองส่วนแล้วกรองไหลลงมา

‘‘අනුජානාමි[Pg.443], භික්ඛවෙ, ඔත්ථරක’’න්ති (චූළව. 259) වචනතො ඔත්ථරකං පරිස්සාවනම්පි වට්ටති. ඔත්ථරකං නාම යං උදකෙ ඔත්ථරිත්වා ඝටකෙන උදකං ගණ්හන්ති, තඤ්හි චතූසු දණ්ඩකෙසු වත්ථං බන්ධිත්වා උදකෙ චත්තාරො ඛාණුකෙ නිඛනිත්වා තෙසු බන්ධිත්වා සබ්බපරියන්තෙ උදකතො මොචෙත්වා මජ්ඣෙ ඔත්ථරිත්වා ඝටෙන උදකං ගණ්හන්ති.
ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องกรองน้ำแบบจุ่ม เพราะเหตุนั้น แม้เครื่องกรองน้ำแบบจุ่มก็ควร ที่ชื่อว่าเครื่องกรองน้ำแบบจุ่ม คือเครื่องกรองน้ำที่เขาจุ่มลงในน้ำแล้วใช้หม้อเล็กตักน้ำเอา วิธีการคือ เขาผูกผ้าไว้ที่ไม้ด้าม 4 อัน หรือปักหลัก 4 หลักลงในน้ำแล้วผูกผ้าไว้ที่หลักเหล่านั้น ให้ชายผ้าโดยรอบพ้นจากน้ำ แล้วกดตรงกลางให้จุ่มลงไป จึงใช้หม้อตักน้ำเอา

31. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නග්ගෙන නග්ගො අභිවාදෙතබ්බො, යො අභිවාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදිවචනතො (චූළව. 261) න නග්ගෙන නග්ගො අභිවාදෙතබ්බො, න නග්ගෙන අභිවාදෙතබ්බං, න නග්ගෙන නග්ගො අභිවාදාපෙතබ්බො, න නග්ගෙන අභිවාදාපෙතබ්බං, න නග්ගෙන නග්ගස්ස පරිකම්මං කාතබ්බං, න නග්ගෙන නග්ගස්ස දාතබ්බං, න නග්ගෙන පටිග්ගහෙතබ්බං, න නග්ගෙන ඛාදිතබ්බං, න නග්ගෙන භුඤ්ජිතබ්බං, න නග්ගෙන සායිතබ්බං, න නග්ගෙන පාතබ්බං.
๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เปลือยกายไม่พึงไหว้ภิกษุผู้เปลือยกาย ภิกษุใดไหว้ ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เปลือยกายไม่พึงไหว้ภิกษุผู้เปลือยกาย ไม่พึงไหว้ด้วยกายเปลือย ไม่พึงให้ภิกษุผู้เปลือยกายไหว้ตน ไม่พึงให้ผู้อื่นไหว้ด้วยกายเปลือย ไม่พึงทำการขัดสีให้แก่ภิกษุผู้เปลือยกายด้วยกายเปลือย ไม่พึงให้ภิกษุผู้เปลือยกายทำการขัดสีให้ ไม่พึงรับของด้วยกายเปลือย ไม่พึงเคี้ยวด้วยกายเปลือย ไม่พึงฉันด้วยกายเปลือย ไม่พึงลิ้มรสด้วยกายเปลือย ไม่พึงดื่มด้วยกายเปลือย

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිච්ඡාදියො ජන්තාඝරපටිච්ඡාදිං උදකපටිච්ඡාදිං වත්ථපටිච්ඡාදි’’න්ති (චූළව. 261) වචනතො තිස්සො පටිච්ඡාදියො වට්ටන්ති. එත්ථ ච ජන්තාඝරපටිච්ඡාදි උදකපටිච්ඡාදි ච පරිකම්මං කරොන්තස්සෙව වට්ටති, සෙසෙසු අභිවාදනාදීසු න වට්ටති. වත්ථපටිච්ඡාදි පන සබ්බකම්මෙසු වට්ටති.
ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องปกปิด 3 อย่าง คือ เครื่องปกปิดด้วยเรือนไฟ เครื่องปกปิดด้วยน้ำ และเครื่องปกปิดด้วยผ้า เพราะเหตุนั้น เครื่องปกปิด 3 อย่างนี้จึงควร ในที่นี้ เครื่องปกปิดด้วยเรือนไฟและเครื่องปกปิดด้วยน้ำ ย่อมควรแก่ภิกษุผู้กำลังทำการขัดสีเท่านั้น ไม่ควรในกิจอื่นๆ มีการไหว้เป็นต้น ส่วนเครื่องปกปิดด้วยผ้า ย่อมควรในกิจทั้งปวง

32. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පුප්ඵාභිකිණ්ණෙසු සයනෙසු සයිතබ්බං, යො සසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 264) වචනතො පුප්ඵෙහි සන්ථතෙසු සයනෙසු න සයිතබ්බං, ගන්ධගන්ධං පන ගහෙත්වා කවාටෙ පඤ්චඞ්ගුලිං දාතුං වට්ටති පුප්ඵං ගහෙත්වා විහාරෙ එකමන්තං නික්ඛිපිතුං.
๓๒. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนอนบนที่นอนที่เกลื่อนกล่นด้วยดอกไม้ ภิกษุใดนอน ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงนอนบนที่นอนที่ปูลาดด้วยดอกไม้ แต่การถือเอาของหอมมาประทับรอยมือ 5 นิ้วที่บานประตูย่อมควร การถือเอาดอกไม้ไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่งในวิหารย่อมควร

33. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආසිත්තකූපධානෙ භුඤ්ජිතබ්බං, යො භුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 264) වචනතො ආසිත්තකූපධානෙ ඨපෙත්වා න භුඤ්ජිතබ්බං. ආසිත්තකූපධානන්ති තම්බලොහෙන වා රජතෙන වා කතාය පෙළාය එතං අධිවචනං, පටික්ඛිත්තත්තා පන දාරුමයාපි න වට්ටති.
๓๓. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงฉันในผอบที่หล่อด้วยโลหะ ภิกษุใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงวางอาหารไว้ในผอบที่หล่อด้วยโลหะแล้วฉัน คำว่า 'อาสิตตกูปธาน' นี้ เป็นชื่อของผอบที่ทำด้วยทองแดงหรือเงิน แต่เพราะเป็นของที่ทรงห้ามแล้ว แม้ผอบที่ทำด้วยไม้ก็ไม่ควร

34. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මළොරික’’න්ති (චූළව. 264) වචනතො මළොරිකාය ඨපෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. මළොරිකාති දණ්ඩාධාරකො වුච්චති. යට්ඨිආධාරකපණ්ණාධාරකපච්ඡිකපීඨාදීනිපි එත්ථෙව පවිට්ඨානි. ආධාරකසඞ්ඛෙපගමනතො හි පට්ඨාය ඡිද්දං විද්ධම්පි අවිද්ධම්පි වට්ටතියෙව.
๓๔. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตมาฬอริกา (เชิงบาตร)” เพราะพระดำรัสนี้ จึงควรฉันโดยวางไว้บนมาฬอริกา คำว่า “มาฬอริกา” หมายถึง เชิงบาตรที่มีด้าม แม้เชิงบาตรที่ทำด้วยไม้เท้า เชิงบาตรที่ทำด้วยใบไม้ ตะกร้า และตั่งเป็นต้น ก็สงเคราะห์เข้าในมาฬอริกานี้เอง แท้จริง ตั้งแต่ถึงลักษณะที่เป็นเชิงบาตรแล้ว ไม่ว่าจะมีรูหรือไม่มีรู ก็ย่อมควรทั้งนั้น

35. ‘‘න[Pg.444], භික්ඛවෙ, එකභාජනෙ භුඤ්ජිතබ්බං, යො භුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චූළව. 264) ආදිවචනතො න එකභාජනෙ භුඤ්ජිතබ්බං, න එකථාලකෙ පාතබ්බං. සචෙ පන එකො භික්ඛු භාජනතො ඵලං වා පූපං වා ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්මිං අපගතෙ ඉතරස්ස සෙසකං භුඤ්ජිතුං වට්ටති, ඉතරස්සපි තස්මිං ඛීණෙ පුන ගහෙතුං වට්ටති.
๓๕. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงฉันในภาชนะเดียวกัน ผู้ใดฉัน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสเป็นต้นนี้ จึงไม่พึงฉันในภาชนะเดียวกัน ไม่พึงดื่มในถาดเดียวกัน แต่ถ้าภิกษุรูปหนึ่งหยิบผลไม้หรือขนมจากภาชนะแล้วหลีกไป เมื่อภิกษุนั้นหลีกไปแล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งควรฉันส่วนที่เหลือได้ และแม้เมื่อส่วนที่เหลือนั้นหมดแล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งนั้น (รูปที่หลีกไป) ก็ควรมาหยิบอีกได้

‘‘න, භික්ඛවෙ, එකමඤ්චෙ තුවට්ටිතබ්බං, යො තුවට්ටෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චූළව. 264) ආදිවචනතො න එකමඤ්චෙ නිපජ්ජිතබ්බං, න එකත්ථරණෙ නිපජ්ජිතබ්බං. වවත්ථානං පන දස්සෙත්වා මජ්ඣෙ කාසාවං වා කත්තරයට්ඨිං වා අන්තමසො කායබන්ධනම්පි ඨපෙත්වා නිපජ්ජන්තානං අනාපත්ති. එකපාවුරණෙහි එකත්ථරණපාවුරණෙහි ච න නිපජ්ජිතබ්බං. එකං අත්ථරණඤ්චෙව පාවුරණඤ්ච එතෙසන්ති එකත්ථරණපාවුරණා. සංහාරිමානං පාවාරත්ථරණකටසාරකාදීනං එකං අන්තං අත්ථරිත්වා එකං පාරුපිත්වා නිපජ්ජන්තානමෙතං අධිවචනං.
“ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนอนบนเตียงเดียวกัน ผู้ใดนอน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสเป็นต้นนี้ จึงไม่พึงนอนบนเตียงเดียวกัน ไม่พึงนอนบนเครื่องลาดเดียวกัน แต่ถ้าแสดงเขตแบ่งกั้นแล้ว วางผ้ากาสาวะ หรือไม้เท้า หรือแม้แต่ประคดเอวไว้ตรงกลาง เมื่อนอนย่อมไม่ต้องอาบัติ ไม่พึงนอนโดยมีผ้าห่มผืนเดียวกัน และไม่พึงนอนโดยมีเครื่องลาดและผ้าห่มผืนเดียวกัน คำว่า “มีเครื่องลาดและผ้าห่มผืนเดียวกัน” นี้ หมายถึงภิกษุเหล่านั้นมีเครื่องลาดผืนเดียวและผ้าห่มผืนเดียว คำนี้เป็นชื่อเรียกภิกษุที่นอนโดยปูปลายข้างหนึ่งและห่มปลายอีกข้างหนึ่งของผ้าห่ม เครื่องลาด หรือเสื่อลำแพนเป็นต้นที่พับได้

36. ‘‘න, භික්ඛවෙ, චෙලප්පටිකා අක්කමිතබ්බා, යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 268) වචනතො න චෙලසන්ථාරො අක්කමිතබ්බො, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිහීනං මඞ්ගලත්ථාය යාචියමානෙන චෙලප්පටිකං අක්කමිතු’’න්ති (චූළව. 268) වචනතො පන කාචි ඉත්ථී (චූළව. අට්ඨ. 268) අපගතගබ්භා වා හොති ගරුගබ්භා වා, එවරූපෙසු ඨානෙසු මඞ්ගලත්ථාය යාචියමානෙන අක්කමිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ධොතපාදකං අක්කමිතු’’න්ති (චූළව. 268) වචනතො පාදධොවනට්ඨානෙ ධොතෙහි පාදෙහි අක්කමනත්ථාය අත්ථතපච්චත්ථරණං අක්කමිතුං වට්ටති.
๓๖. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเหยียบแผ่นผ้า ผู้ใดเหยียบ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสนี้ จึงไม่พึงเหยียบผ้าที่ลาดไว้ แต่เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ที่คฤหัสถ์อ้อนวอนเพื่อความเป็นมงคล เหยียบแผ่นผ้าได้” ดังนั้น หากสตรีบางคนแท้งครรภ์หรือมีครรภ์แก่ ในที่เช่นนั้น ภิกษุผู้ที่เขาอ้อนวอนเพื่อความเป็นมงคล ควรเหยียบได้ เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เหยียบผ้าที่ลาดไว้สำหรับเท้าที่ล้างแล้ว” จึงควรเหยียบผ้าปูรองที่ลาดไว้เพื่อเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้วในที่สำหรับล้างเท้า

37. ‘‘න, භික්ඛවෙ, කතකං පරිභුඤ්ජිතබ්බං, යො පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 269) වචනතො කතකං න වට්ටති. කතකං නාම පදුමකණ්ණිකාකාරං පාදඝංසනත්ථං කණ්ටකෙ උට්ඨාපෙත්වා කතං. තං වට්ටං වා හොතු චතුරස්සාදිභෙදං වා, බාහුලිකානුයොගත්තා පටික්ඛිත්තමෙව, නෙව පටිග්ගහෙතුං, න පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො පාදඝංසනියො සක්ඛරං කථලං සමුද්දඵෙණක’’න්ති (චූළව. 269) වචනතො සක්ඛරාදීහි පාදඝංසනං වට්ටති. සක්ඛරාති පාසාණො වුච්චති, පාසාණඵෙණකොපි වට්ටතියෙව.
๓๗. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงใช้กะตะกะ ผู้ใดใช้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสนี้ กะตะกะจึงไม่ควร คำว่า “กะตะกะ” คือสิ่งที่ทำขึ้นเพื่อขัดเท้า โดยทำให้มีหนามแหลมรูปเหมือนฝักบัว สิ่งนั้นไม่ว่าจะเป็นรูปกลมหรือรูปสี่เหลี่ยมเป็นต้น ก็ถูกห้ามแล้วนั่นเอง เพราะเป็นการประกอบความพยายามเพื่อความฟุ่มเฟือย ไม่ควรรับและไม่ควรใช้ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องขัดเท้า ๓ อย่าง คือ หินกรวด กระเบื้อง และหินฟองน้ำทะเล” เพราะพระดำรัสนี้ เครื่องขัดเท้าที่ทำด้วยหินกรวดเป็นต้นจึงควร คำว่า “ศักขระ” หมายถึง หิน แม้หินฟองน้ำก็ควรเช่นกัน

38. ‘‘න[Pg.445], භික්ඛවෙ, චාමරිබීජනී ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 269) වචනතො චාමරිවාලෙහි කතබීජනී න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මකසබීජනිං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ තිස්සො බීජනියො වාකමයං උසීරමයං මොරපිඤ්ඡමයං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විධූපනඤ්ච තාලවණ්ටඤ්චා’’ති (චූළව. 269) වචනතො මකසබීජනීආදි වට්ටති. තත්ථ විධූපනන්ති බීජනී වුච්චති. තාලවණ්ටං පන තාලපණ්ණෙහි වා කතං හොතු වෙළුදන්තවිලීවෙහි වා මොරපිඤ්ඡෙහි වා චම්මවිකතීහි වා, සබ්බං වට්ටති. මකසබීජනී දන්තමයවිසාණමයදණ්ඩකාපි වට්ටති. වාකමයබීජනියා කෙතකපාරොහකුන්තාලපණ්ණාදිමයාපි සඞ්ගහිතා.
๓๘. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทรงพัดขนจามรี ผู้ใดทรง พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสนี้ พัดที่ทำด้วยขนหางจามรีจึงไม่ควร “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัดไล่ยุง ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัด ๓ อย่าง คือ พัดทำด้วยเปลือกไม้ พัดทำด้วยหญ้าแฝก พัดทำด้วยขนหางนกยูง ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัดสี่เหลี่ยมและพัดใบตาล” เพราะพระดำรัสนี้ พัดไล่ยุงเป็นต้นจึงควร ในคำนั้น คำว่า “วิธูปนะ” หมายถึง พัดสี่เหลี่ยม ส่วนพัดใบตาล ไม่ว่าจะทำด้วยใบตาล หรือด้วยซี่ไม้ไผ่และซี่งาช้าง หรือด้วยขนหางนกยูง หรือด้วยหนังชนิดต่างๆ ก็ควรทั้งนั้น พัดไล่ยุงแม้จะมีด้ามที่ทำด้วยงาและทำด้วยเขาสัตว์ก็ควร ในพัดที่ทำด้วยเปลือกไม้ ท่านก็สงเคราะห์พัดที่ทำด้วยรากอากาศต้นลำเจียกและใบตาลหนุ่มเป็นต้นเข้าด้วย

39. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඡත්තං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ඡත්ත’’න්ති (චූළව. 270) වචනතො අගිලානෙන ඡත්තං න ධාරෙතබ්බං. යස්ස පන කායඩාහො වා පිත්තකොපො වා හොති චක්ඛු වා දුබ්බලං, අඤ්ඤො වා කොචි ආබාධො විනා ඡත්තෙන උප්පජ්ජති, තස්ස ගාමෙ වා අරඤ්ඤෙ වා ඡත්තං වට්ටති. වස්සෙ පන චීවරගුත්තත්ථම්පි වාළමිගචොරභයෙසු අත්තගුත්තත්ථම්පි වට්ටති, එකපණ්ණච්ඡත්තං පන සබ්බත්ථෙව වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අගිලානෙනපි ආරාමෙ ආරාමූපචාරෙ ඡත්තං ධාරෙතු’’න්ති (චූළව. 270) වචනතො පන අගිලානස්සපි ආරාමආරාමූපචාරෙසු ඡත්තං ධාරෙතුං වට්ටති.
๓๙. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงกั้นร่ม ผู้ใดกั้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตร่มแก่ภิกษุอาพาธ” เพราะพระดำรัสนี้ ภิกษุผู้ไม่อาพาธไม่พึงกั้นร่ม แต่ภิกษุใดมีความร้อนในกาย หรือมีดีกำเริบ หรือมีนัยน์ตาอ่อนแอ หรือมีอาพาธอื่นใดที่เกิดขึ้นหากไม่มีร่ม ภิกษุนั้นจะกั้นร่มในบ้านหรือในป่าก็ควร ส่วนในฤดูฝน จะกั้นร่มเพื่อรักษาจีวรก็ดี เพื่อรักษาตนจากภัยสัตว์ร้ายและโจรก็ดี ก็ควร ส่วนร่มใบไม้ใบเดียว ย่อมควรในที่ทั้งปวงทีเดียว เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แม้ภิกษุผู้ไม่อาพาธกั้นร่มได้ในอารามและในบริเวณอาราม” ดังนั้น แม้ภิกษุผู้ไม่อาพาธก็ควรที่จะกั้นร่มได้ในอารามและในบริเวณอาราม

40. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝා නඛා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මංසප්පමාණෙන නඛං ඡින්දිතු’’න්ති (චූළව. 274) වචනතො දීඝා නඛා ඡින්දිතබ්බා. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වීසතිමට්ඨං කාරාපෙතබ්බං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මලමත්තං අපකඩ්ඪිතු’’න්ති (චූළව. 274) වචනතො වීසතිපි නඛෙ ලිඛිතමට්ඨෙ කාරාපෙතුං න වට්ටති, නඛතො මලමත්තං පන අපකඩ්ඪිතුං වට්ටති.
๔๐. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไว้เล็บยาว ผู้ใดไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ตัดเล็บเพียงพอดีกับเนื้อ” เพราะพระดำรัสนี้ เล็บยาวจึงควรตัด “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ขัดเล็บทั้ง ๒๐ ผู้ใดให้ทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเพียงเพื่อนำสิ่งสกปรกออกเท่านั้น” เพราะพระดำรัสนี้ จึงไม่ควรให้ขัดเล็บทั้ง ๒๐ ให้เกลี้ยงเกลา แต่การนำเพียงสิ่งสกปรกออกจากเล็บนั้นควร

‘‘න, භික්ඛවෙ, සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතබ්බං, යො සංහරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතු’’න්ති (චූළව. 275) වචනතො ගණ්ඩවණාදිආබාධං විනා සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතුං න වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝං නාසිකාලොමං ධාරෙතබ්බං, යො [Pg.446] ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 275) වචනතො සණ්ඩාසෙන නාසිකාලොමං සංහරාපෙතුං වට්ටති. සක්ඛරාදීහි නාසිකාලොමං ගාහාපනෙපි ආපත්ති නත්ථි, අනුරක්ඛණත්ථං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සණ්ඩාස’’න්ති (චූළව. 275) සණ්ඩාසො අනුඤ්ඤාතො. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පලිතං ගාහාපෙතබ්බං, යො ගාහාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 275) වචනතො පලිතං ගාහාපෙතුං න වට්ටති. යං පන භමුකාය වා නලාටෙ වා දාඨිකාය වා උග්ගන්ත්වා බීභච්ඡං හුත්වා ඨිතං, තාදිසං ලොමං පලිතං වා අපලිතං වා ගාහාපෙතුං වට්ටති.
“ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ถอนขนในที่ลับ ผู้ใดให้ถอน พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถอนขนในที่ลับเพราะอาพาธ” เพราะเหตุนั้น การให้ถอนขนในที่ลับโดยไม่มีอาพาธ เช่น ฝีหรือแผล เป็นต้น จึงไม่ควร “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไว้ขนจมูกยาว ผู้ใดไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น การให้ถอนขนจมูกด้วยแหนบจึงควร แม้การให้ถอนขนจมูกด้วยหินกรวดเป็นต้น ก็ไม่มีอาบัติ แต่เพื่อการรักษา “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตแหนบ” แหนบจึงเป็นสิ่งที่อนุญาตแล้ว “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ถอนผมหงอก ผู้ใดให้ถอน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น การให้ถอนผมหงอกจึงไม่ควร แต่ขนใดที่ขึ้นที่คิ้ว หรือหน้าผาก หรือหนวดเครา แล้วดูน่าเกลียด ขนเช่นนั้น ไม่ว่าจะเป็นผมหงอกหรือไม่หงอก ก็พึงให้ถอนได้

41. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අකායබන්ධනෙන ගාමො පවිසිතබ්බො, යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 278) වචනතො අකායබන්ධනෙන ගාමො න පවිසිතබ්බො, අබන්ධිත්වා නික්ඛමන්තෙන යත්ථ සරති, තත්ථ බන්ධිතබ්බං. ‘‘ආසනසාලාය බන්ධිස්සාමී’’ති ගන්තුං වට්ටති, සරිත්වා යාව න බන්ධති, න තාව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං.
๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงเข้าไปสู่หมู่บ้านโดยไม่มีประคดเอว ผู้ใดเข้าไป พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงเข้าไปสู่หมู่บ้านโดยไม่มีประคดเอว ภิกษุผู้ไม่ได้รัดประคดเอวแล้วออกไป ระลึกได้ ณ ที่ใด พึงรัดประคดเอว ณ ที่นั้น ภิกษุคิดว่า “เราจักไปรัดที่โรงฉัน” ดังนี้แล้วไป ก็ควร เมื่อระลึกได้แล้ว ตราบใดที่ยังไม่รัดประคดเอว ตราบนั้นไม่พึงเที่ยวบิณฑบาต

42. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහිනිවත්ථං නිවාසෙතබ්බං, යො නිවාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චූළව. 280) ආදිවචනතො හත්ථිසොණ්ඩාදිවසෙන ගිහිනිවත්ථං න නිවාසෙතබ්බං, සෙතපටපාරුතාදිවසෙන න ගිහිපාරුතං පාරුපිතබ්බං, මල්ලකම්මකරාදයො විය කච්ඡං බන්ධිත්වා න නිවාසෙතබ්බං. එවං නිවාසෙතුං ගිලානස්සපි මග්ගප්පටිපන්නස්සපි න වට්ටති. යම්පි මග්ගං ගච්ඡන්තා එකං වා ද්වෙ වා කොණෙ උක්ඛිපිත්වා අන්තරවාසකස්ස උපරි ලග්ගන්ති, අන්තො වා එකං කාසාවං තථා නිවාසෙත්වා බහි අපරං නිවාසෙන්ති, සබ්බං න වට්ටති. ගිලානො පන අන්තොකාසාවස්ස ඔවට්ටිකං දස්සෙත්වා අපරං උපරි නිවාසෙතුං ලභති, අගිලානෙන ද්වෙ නිවාසෙන්තෙන සගුණං කත්වා නිවාසෙතබ්බානි.
๔๒. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนุ่งอย่างคฤหัสถ์ ผู้ใดนุ่ง พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้นเป็นต้น ภิกษุไม่พึงนุ่งอย่างคฤหัสถ์ด้วยอำนาจการนุ่งแบบงวงช้างเป็นต้น ไม่พึงห่มอย่างคฤหัสถ์ด้วยอำนาจการห่มผ้าขาวเป็นต้น ไม่พึงนุ่งโดยการรัดชายผ้าเหมือนพวกนักมวยหรือกรรมกรเป็นต้น การนุ่งห่มเช่นนั้นไม่ควรแม้แก่ภิกษุอาพาธและภิกษุผู้เดินทาง ภิกษุทั้งหลายผู้เดินทางยกมุมผ้าผืนหนึ่งหรือสองมุมขึ้นแล้วเหน็บไว้บนผ้าอันตรวาสกก็ดี หรือนุ่งผ้ากาสาวะผืนหนึ่งไว้ข้างในอย่างนั้นแล้วนุ่งอีกผืนหนึ่งไว้ข้างนอกก็ดี ทั้งหมดนั้นไม่ควร แต่ภิกษุอาพาธเผยขอบผ้ากาสาวะที่นุ่งไว้ข้างในแล้วนุ่งอีกผืนหนึ่งทับข้างบนได้ ภิกษุผู้ไม่อาพาธเมื่อนุ่งสองผืน พึงทำให้เป็นผ้าสองชั้นแล้วจึงนุ่ง

43. ‘‘න, භික්ඛවෙ, උභතොකාජං හරිතබ්බං, යො හරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 281) වචනතො උභතොකාජං හරිතුං න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, එකතොකාජං අන්තරාකාජං සීසභාරං ඛන්ධභාරං කටිභාරං ඔලම්බක’’න්ති වචනතො එකතොකාජාදිං හරිතුං වට්ටති.
๔๓. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงหาบของสองข้าง ผู้ใดหาบ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น การหาบของสองข้างจึงไม่ควร “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการหาบข้างเดียว การหาบตรงกลาง การทูนบนศีรษะ การแบกบนบ่า การกระเตงที่เอว และการถือห้อย” เพราะเหตุนั้น การหาบข้างเดียวเป็นต้นจึงควร

44. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝං දන්තකට්ඨං ඛාදිතබ්බං, යො ඛාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 282) වචනතො න දීඝං දන්තකට්ඨං ඛාදිතබ්බං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගුලපරමං [Pg.447] දන්තකට්ඨං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතුරඞ්ගුලපච්ඡිමං දන්තකට්ඨ’’න්ති (චූළව. 282) වචනතො මනුස්සානං පමාණඞ්ගුලෙන අට්ඨඞ්ගුලපරමං චතුරඞ්ගුලපච්ඡිමඤ්ච දන්තකට්ඨං ඛාදිතබ්බං.
๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเคี้ยวไม้สีฟันยาว ผู้ใดเคี้ยว พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น ไม่พึงเคี้ยวไม้สีฟันยาว “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม้สีฟันยาวอย่างยิ่ง ๘ องคุลี ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม้สีฟันสั้นอย่างต่ำ ๔ องคุลี” เพราะเหตุนั้น ภิกษุพึงเคี้ยวไม้สีฟันที่ยาวอย่างยิ่ง ๘ องคุลี และสั้นอย่างต่ำ ๔ องคุลี ด้วยองคุลีประมาณของมนุษย์

45. ‘‘න, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො අභිරුහිතබ්බො, යො අභිරුහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති කරණීයෙ පොරිසං රුක්ඛං අභිරුහිතුං ආපදාසු යාවදත්ථ’’න්ති (චූළව. 284) වචනතො න රුක්ඛං අභිරුහිතබ්බං, සුක්ඛකට්ඨගහණාදිකිච්චෙ පන සති පුරිසප්පමාණං අභිරුහිතුං වට්ටති. ආපදාසූති වාළමිගාදයො වා දිස්වා මග්ගමූළ්හො වා දිසා ඔලොකෙතුකාමො හුත්වා දවඩාහං වා උදකොඝං වා ආගච්ඡන්තං දිස්වා අතිඋච්චම්පි රුක්ඛං ආරොහිතුං වට්ටති.
๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงขึ้นต้นไม้ ผู้ใดขึ้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีกิจที่ควรทำ เราอนุญาตให้ขึ้นต้นไม้สูงชั่วตัวบุรุษ ในคราวมีภัย อนุญาตให้ขึ้นได้ตามต้องการ” เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงขึ้นต้นไม้ แต่เมื่อมีกิจเช่นการเก็บฟืนแห้งเป็นต้น ควรขึ้นได้สูงชั่วตัวบุรุษ คำว่า “ในคราวมีภัย” คือ เมื่อเห็นสัตว์ร้ายเป็นต้น หรือภิกษุผู้หลงทางต้องการมองดูทิศ หรือเมื่อเห็นไฟป่า หรือเห็นห้วงน้ำหลากมา จะขึ้นต้นไม้ที่สูงมากก็ได้

46. ‘‘න, භික්ඛවෙ, බුද්ධවචනං ඡන්දසො ආරොපෙතබ්බං, යො ආරොපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සකාය නිරුත්තියා බුද්ධවචනං පරියාපුණිතු’’න්ති (චූළව. 285) වචනතො වෙදං විය බුද්ධවචනං සක්කටභාසාය වාචනාමග්ගං ආරොචෙතුං න වට්ටති, සකාය පන මාගධිකාය නිරුත්තියා පරියාපුණිතබ්බං.
๔๖. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงยกพุทธพจน์ขึ้นสู่ฉันทลักษณ์ (ภาษาสันสกฤต) ผู้ใดยกขึ้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เรียนพุทธพจน์ด้วยภาษาของตน” เพราะเหตุนั้น การยกพุทธพจน์ขึ้นสู่แนวทางแห่งการอ่านด้วยภาษาสันสกฤตเหมือนคัมภีร์พระเวทจึงไม่ควร แต่พึงเรียนด้วยภาษาของตนคือภาษามาคธี

47. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලොකායතං පරියාපුණිතබ්බං, යො පරියාපුණෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චඌළව. 286) ආදිවචනතො ලොකායතසඞ්ඛාතං ‘‘සබ්බං උච්ඡිට්ඨං, සබ්බං අනුච්ඡිට්ඨං, සෙතො කාකො, කාළො බකො ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනා’’ති එවමාදිනිරත්ථකකාරණපටිසංයුත්තං තිත්ථියසත්ථං නෙව පරියාපුණිතබ්බං, න පරස්ස වාචෙතබ්බං. න ච තිරච්ඡානවිජ්ජා පරියාපුණිතබ්බා, න පරස්ස වාචෙතබ්බා.
๔๗. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเรียนโลกายตศาสตร์ ผู้ใดเรียน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้นเป็นต้น คัมภีร์ของเดียรถีย์ที่เรียกว่าโลกายตศาสตร์ ซึ่งประกอบด้วยเหตุผลที่ไร้ประโยชน์ เช่น “ทุกอย่างเป็นของเดน ทุกอย่างไม่เป็นของเดน กาขาว นกยางดำ ด้วยเหตุนี้และเหตุนี้” เป็นต้น ภิกษุไม่พึงเรียนและไม่พึงสอนผู้อื่น และไม่พึงเรียนเดรัจฉานวิชา ไม่พึงสอนผู้อื่น

48. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඛිපිතෙ ‘ජීවා’ති වත්තබ්බො, යො වදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිහීනං ‘ජීවථ භන්තෙ’ති වුච්චමානෙන ‘චිරං ජීවා’ති වත්තු’’න්ති (චූළව. 288) වචනතො ඛිපිතෙ ‘‘ජීවා’’ති න වත්තබ්බං, ගිහිනා පන ‘‘ජීවථා’’ති වුච්චමානෙන ‘‘චිරං ජීවා’’ති වත්තුං වට්ටති.
๔๘. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีการจาม ไม่พึงกล่าวว่า ‘ขอให้มีชีวิตอยู่’ ผู้ใดกล่าว พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุถูกคฤหัสถ์กล่าวว่า ‘ท่านเจ้าข้า ขอจงมีชีวิตอยู่’ เราอนุญาตให้กล่าวว่า ‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน’” เพราะเหตุนั้น เมื่อมีการจามจึงไม่พึงกล่าวว่า “ขอให้มีชีวิตอยู่” แต่เมื่อภิกษุถูกคฤหัสถ์กล่าวว่า “ขอจงมีชีวิตอยู่” พึงกล่าวว่า “ขอจงมีชีวิตยืนนาน” ได้

49. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලසුණං ඛාදිතබ්බං, යො ඛාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා ලසුණං ඛාදිතු’’න්ති (චූළව. 289) වචනතො ආබාධං [Pg.448] විනා ලසුණං ඛාදිතුං න වට්ටති, සූපසම්පාකාදීසු (පාචි. අට්ඨ. 797) පක්ඛිත්තං පන වට්ටති. තඤ්හි පච්චමානෙසු මුග්ගසූපාදීසු වා මච්ඡමංසවිකතියා වා තෙලෙ වා බදරසාළවාදීසු වා අම්බිලසාකාදීසු වා උත්තරිභඞ්ගෙසු වා යත්ථ කත්ථචි අන්තමසො යාගුභත්තෙපි පක්ඛිත්තං වට්ටති.
๔๙. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงฉันกระเทียม ผู้ใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ฉันกระเทียมเพราะเหตุแห่งอาพาธ" (จุลลวรรค 289) เพราะพระดำรัสนี้ การฉันกระเทียมโดยไม่มีอาพาธจึงไม่ควร แต่ที่ใส่ลงในแกงที่ปรุงเสร็จแล้วเป็นต้น ควร. แท้จริง กระเทียมนั้น เมื่อใส่ลงในแกงถั่วเป็นต้น หรือในอาหารจำพวกปลาและเนื้อ หรือในน้ำมัน หรือในของหวานที่ทำด้วยพุทราเป็นต้น หรือในแกงส้มหรือผักดองเป็นต้น หรือในกับข้าวเป็นต้น หรือแม้ในข้าวต้มและข้าวสวยก็ตาม ในที่ใดที่หนึ่ง ควรทั้งนั้น.

50. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අධොතෙහි පාදෙහි සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං, යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො අධොතෙහි පාදෙහි මඤ්චපීඨාදිසෙනාසනං පරිකම්මකතා වා භූමි න අක්කමිතබ්බා. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අල්ලෙහි පාදෙහි සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං, යො අක්කමෙය්‍ය ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො යෙහි (චූළව. අට්ඨ. 324) අක්කන්තට්ඨානෙ උදකං පඤ්ඤායති, එවරූපෙහි අල්ලපාදෙහි පරිභණ්ඩකතා භූමි වා සෙනාසනං වා න අක්කමිතබ්බං. සචෙ පන උදකසිනෙහමත්තමෙව පඤ්ඤායති, න උදකං, වට්ටති. පාදපුඤ්ඡනිං පන අල්ලපාදෙහිපි අක්කමිතුං වට්ටතියෙව. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඋපාහනෙන සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං, යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො ධොතපාදෙහි අක්කමිතබ්බට්ඨානං සඋපාහනෙන අක්කමිතුං න වට්ටති.
๕๐. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง ผู้ใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะมีเตียงและตั่งเป็นต้น หรือพื้นดินที่ตกแต่งแล้วด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยเท้าที่เปียก ผู้ใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ อันภิกษุไม่พึงเหยียบพื้นดินที่ฉาบทาแล้วหรือเสนาสนะด้วยเท้าที่เปียกเช่นนั้น ซึ่งเมื่อเหยียบลงไปแล้วปรากฏน้ำในที่ที่เหยียบ. แต่ถ้าปรากฏเพียงความชุ่มชื้นของน้ำเท่านั้น ไม่ปรากฏน้ำ ควรอยู่. ส่วนผ้าเช็ดเท้า แม้จะเหยียบด้วยเท้าที่เปียกก็ควร. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยรองเท้า ผู้ใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ การเหยียบสถานที่ที่พึงเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้วด้วยรองเท้า ไม่ควร.

‘‘න, භික්ඛවෙ, පරිකම්මකතාය භූමියා නිට්ඨුභිතබ්බං, යො නිට්ඨුභෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො පරිකම්මකතාය භූමියා න නිට්ඨුභිතබ්බං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඛෙළමල්ලක’’න්ති (චූළව. 324) එවං අනුඤ්ඤාතෙ ඛෙළමල්ලකෙ නිට්ඨුභිතබ්බං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චොළකෙන පලිවෙඨෙතු’’න්ති (චූළව. 324) වචනතො සුධාභූමියා වා පරිභණ්ඩභූමියා වා මඤ්චපීඨං නික්ඛිපන්තෙන සචෙ තට්ටිකා වා කටසාරකො වා නත්ථි, චොළකෙන මඤ්චපීඨානං පාදා වෙඨෙතබ්බා, තස්මිං අසති පණ්ණම්පි අත්ථරිතුං වට්ටති, කිඤ්චි අනත්ථරිත්වා ඨපෙන්තස්ස පන දුක්කටං. යදි පන තත්ථ නෙවාසිකා අනත්ථතාය භූමියාපි ඨපෙන්ති, අධොතපාදෙහිපි වළඤ්ජෙන්ති, තථෙව වළඤ්ජෙතුං වට්ටති.
"ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงถ่มน้ำลายลงบนพื้นดินที่ตกแต่งแล้ว ผู้ใดถ่ม ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ อันภิกษุไม่พึงถ่มน้ำลายลงบนพื้นดินที่ตกแต่งแล้ว. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตกระโถน" (จุลลวรรค 324) เมื่อทรงอนุญาตกระโถนไว้อย่างนี้แล้ว พึงถ่มน้ำลายลงในกระโถน. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พันด้วยผ้า" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ เมื่อภิกษุจะวางเตียงหรือตั่งลงบนพื้นดินที่ฉาบด้วยปูนขาวหรือพื้นดินที่ฉาบทาแล้ว หากไม่มีเสื่อหรือเครื่องปูลาด พึงพันขาเตียงและตั่งด้วยผ้า. เมื่อไม่มีผ้านั้น แม้การปูด้วยใบไม้ก็ควร. ส่วนภิกษุผู้วางลงโดยไม่ปูลาดอะไรเลย ต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ถ้าในอาวาสนั้น ภิกษุผู้อยู่ประจำวางลงแม้บนพื้นดินที่ไม่ได้ปูลาด และใช้สอยแม้ด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง ก็ควรใช้สอยได้เช่นนั้นเหมือนกัน.

‘‘න, භික්ඛවෙ, පරිකම්මකතා භිත්ති අපස්සෙතබ්බා, යො අපස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො පරිකම්මකතා භිත්ති සෙතභිත්ති වා හොතු චිත්තකම්මකතා වා, න අපස්සෙතබ්බා. න කෙවලඤ්ච භිත්තිමෙව, ද්වාරම්පි වාතපානම්පි අපස්සෙනඵලකම්පි පාසාණත්ථම්භම්පි රුක්ඛත්ථම්භම්පි චීවරෙන වා යෙන කෙනචි අප්පටිච්ඡාදෙත්වා අපස්සිතුං න ලභති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ[Pg.449], පච්චත්ථරිත්වා නිපජ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 325) වචනතො පන ධොතපාදෙහි අක්කමිතබ්බං, පරිභණ්ඩකතං භූමිං වා භූමත්ථරණං සෙනාසනං වා සඞ්ඝිකමඤ්චපීඨං වා අත්තනො සන්තකෙන පච්චත්ථරණෙන පච්චත්ථරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ නිද්දායතොපි පච්චත්ථරණෙ සඞ්කුටිතෙ කොචි සරීරාවයවො මඤ්චං වා පීඨං වා ඵුසති, ආපත්තියෙව, ලොමෙසු පන ඵුසන්තෙසු ලොමගණනාය ආපත්තියො. පරිභොගසීසෙන අපස්සයන්තස්සපි එසෙව නයො. හත්ථතලපාදතලෙහි පන ඵුසිතුං අක්කමිතුං වා වට්ටති, මඤ්චං වා පීඨං වා හරන්තස්ස කායෙ පටිහඤ්ඤති, අනාපත්ති.
"ภิกษุทั้งหลาย ฝาผนังที่ตกแต่งแล้วไม่พึงพิง ผู้ใดพิง ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ ฝาผนังที่ตกแต่งแล้ว ไม่ว่าจะเป็นฝาผนังสีขาวหรือฝาผนังที่เขียนภาพ ก็ไม่พึงพิง. และไม่ใช่เพียงฝาผนังเท่านั้น แม้ประตู หน้าต่าง แผ่นไม้สำหรับพิง เสาหิน เสาไม้ ก็ไม่พึงพิงโดยไม่ปกปิดด้วยจีวรหรือผ้าอย่างใดอย่างหนึ่ง. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปูลาดแล้วจึงนอน" (จุลลวรรค 325) เพราะพระดำรัสนี้ พึงเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้ว พึงนอนบนพื้นดินที่ฉาบทาแล้ว หรือเครื่องปูลาดบนพื้น หรือเสนาสนะ หรือเตียงตั่งของสงฆ์ โดยปูลาดด้วยผ้าปูลาดที่เป็นของตนเองเท่านั้นจึงพึงนอน. หากแม้เมื่อภิกษุหลับไปแล้ว ผ้าปูลาดเกิดยับย่น ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายไปถูกเตียงหรือตั่ง ต้องอาบัติแน่นอน. แต่ถ้าขนถูก ต้องอาบัติเป็นจำนวนเส้นขน. แม้สำหรับภิกษุผู้พิงโดยมุ่งจะใช้สอย ก็นัยเดียวกันนี้. แต่การถูกหรือเหยียบด้วยฝ่ามือและฝ่าเท้า ควรอยู่. เมื่อภิกษุยกเตียงหรือตั่งออกไป ร่างกายไปกระทบเข้า ไม่ต้องอาบัติ.

51. ‘‘දසයිමෙ, භික්ඛවෙ, අවන්දියා. පුරෙඋපසම්පන්නෙන පච්ඡුපසම්පන්නො අවන්දියො, අනුපසම්පන්නො අවන්දියො, නානාසංවාසකො වුඩ්ඪතරො අධම්මවාදී අවන්දියො, මාතුගාමො අවන්දියො, පණ්ඩකො අවන්දියො, පාරිවාසිකො අවන්දියො, මූලායපටිකස්සනාරහො අවන්දියො, මානත්තාරහො අවන්දියො, මානත්තචාරිකො අවන්දියො, අබ්භානාරහො අවන්දියො’’ති (චූළව. 312) වචනතො ඉමෙ දස අවන්දියාති වෙදිතබ්බා.
๕๑. "ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 10 จำพวกนี้ไม่พึงไหว้ คือ ภิกษุผู้บวชก่อนไม่พึงไหว้ภิกษุผู้บวชหลัง 1 อนุปสัมบันไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้แก่กว่าแต่เป็นนานาสังวาสและเป็นอธรรมวาทีไม่พึงไหว้ 1 มาตุคามไม่พึงไหว้ 1 บัณเฑาะก์ไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้ควรแก่มานัตต์ไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัตต์ไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้ควรแก่อัพภานไม่พึงไหว้ 1" (จุลลวรรค 312) เพราะพระดำรัสนี้ พึงทราบว่าบุคคล 10 จำพวกนี้เป็นผู้ไม่พึงไหว้.

‘‘පච්ඡුපසම්පන්නෙන පුරෙඋපසම්පන්නො වන්දියො, නානාසංවාසකො වුඩ්ඪතරො ධම්මවාදී වන්දියො, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො වන්දියො’’ති (චූළව. 312) – වචනතො ඉමෙ තයො වන්දිතබ්බා.
"ภิกษุผู้บวชหลังพึงไหว้ภิกษุผู้บวชก่อน ภิกษุผู้แก่กว่าแต่เป็นนานาสังวาสและเป็นธรรมวาทีพึงไหว้ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพึงไหว้" (จุลลวรรค 312) เพราะพระดำรัสนี้ พึงทราบว่าบุคคล 3 จำพวกนี้พึงไหว้.

52. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තීණි තූලානි රුක්ඛතූලං ලතාතූලං පොටකීතූල’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො ඉමානි තීණි තූලානි කප්පියානි. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 297) රුක්ඛතූලන්ති සිම්බලිරුක්ඛාදීනං යෙසං කෙසඤ්චි රුක්ඛානං තූලං. ලතාතූලන්ති ඛීරවල්ලිආදීනං යාසං කාසඤ්චි වල්ලීනං තූලං. පොටකීතූලන්ති පොටකීතිණාදීනං යෙසං කෙසඤ්චි තිණජාතිකානං අන්තමසො උච්ඡුනළාදීනම්පි තූලං. එතෙහි තීහි සබ්බභූතගාමා සඞ්ගහිතා හොන්ති. රුක්ඛවල්ලිතිණජාතියො හි මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤො භූතගාමො නාම නත්ථි, තස්මා යස්ස කස්සචි භූතගාමස්ස තූලං බිම්බොහනෙ වට්ටති. භිසිං පන පාපුණිත්වා සබ්බමෙතං අකප්පියතූලන්ති වුච්චති. න කෙවලඤ්ච බිම්බොහනෙ එතං තූලමෙව, හංසමොරාදීනං සබ්බසකුණානං සීහාදීනං සබ්බචතුප්පදානඤ්ච ලොමම්පි වට්ටති, පියඞ්ගුපුප්ඵබකුලපුප්ඵාදීනං පන යං කිඤ්චි පුප්ඵං න වට්ටති. තමාලපත්තං සුද්ධමෙව [Pg.450] න වට්ටති, මිස්සකං පන වට්ටති, භිසීනං අනුඤ්ඤාතං පඤ්චවිධං උණ්ණාදිතූලම්පි වට්ටති.
๕๒. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตสำลี 3 ชนิด คือ สำลีจากต้นไม้ สำลีจากเถาวัลย์ สำลีจากหญ้าโปฏกะ” (จุลลวรรค 297) ด้วยพระดำรัสนั้น สำลี 3 ชนิดนี้จึงเป็นของควร ในคำนั้น คำว่า “รุกขตูล” คือ สำลีจากต้นไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น ต้นงิ้ว เป็นต้น คำว่า “ลตากตูล” คือ สำลีจากเถาวัลย์ชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น เครือเขาน้ำนม เป็นต้น คำว่า “โปฏกิตูล” คือ สำลีจากพืชตระกูลหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น หญ้าโปฏกะ เป็นต้น จนถึงสำลีจากอ้อยและไม้อ้อ ด้วยคำ 3 คำนี้ พืชพรรณ (ภูตคาม) ทั้งหมดเป็นอันสงเคราะห์เข้าไว้แล้ว เพราะนอกจากพืชตระกูลต้นไม้ เถาวัลย์ และหญ้าแล้ว พืชพรรณอื่นไม่มี ดังนั้น สำลีจากพืชพรรณชนิดใดชนิดหนึ่งย่อมควรสำหรับหมอน แต่เมื่อนำมาทำเป็นฟูก สำลีทั้งหมดนี้เรียกว่าเป็นสำลีที่ไม่ควร ไม่ใช่เพียงสำลีนี้เท่านั้นที่ควรสำหรับหมอน แม้ขนของนกทั้งหลาย เช่น หงส์ นกยูง เป็นต้น และขนของสัตว์สี่เท้าทั้งหลาย เช่น สิงโต เป็นต้น ก็ควรเช่นกัน ส่วนดอกไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น ดอกประยงค์ ดอกพิกุล เป็นต้น ไม่ควร ใบชะมวงล้วนๆ ไม่ควร แต่ถ้าผสมกันย่อมควร สำหรับฟูกแล้ว แม้สำลี 5 ชนิดมีขนสัตว์เป็นต้นที่อนุญาตไว้ก็ควร

53. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච භිසියො උණ්ණභිසිං චොළභිසිං වාකභිසිං තිණභිසිං පණ්ණභිසි’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො පඤ්චහි උණ්ණාදීහි පූරිතා පඤ්ච භිසියො අනුඤ්ඤාතා. තූලගණනාය හි එතාසං ගණනා වුත්තා. තත්ථ උණ්ණග්ගහණෙන න කෙවලං එළකලොමමෙව ගහිතං, ඨපෙත්වා පන මනුස්සලොමං යං කිඤ්චි කප්පියාකප්පියමංසජාතීනං පක්ඛිචතුප්පදානං ලොමං සබ්බං ඉධ උණ්ණග්ගහණෙනෙව ගහිතං. තස්මා ඡන්නං චීවරානං ඡන්නං අනුලොමචීවරානඤ්ච අඤ්ඤතරෙන භිසිච්ඡවිං කත්වා තං සබ්බං පක්ඛිපිත්වා භිසිං කාතුං වට්ටති. එළකලොමානි පන අපක්ඛිපිත්වා කම්බලමෙව චතුග්ගුණං පඤ්චගුණං වා පක්ඛිපිත්වා කතාපි උණ්ණභිසිසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති.
๕๓. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตฟูก 5 ชนิด คือ ฟูกขนสัตว์ ฟูกผ้า ฟูกเปลือกไม้ ฟูกหญ้า ฟูกใบไม้” (จุลลวรรค 297) ด้วยพระดำรัสนั้น ฟูก 5 ชนิดที่ยัดด้วยขนสัตว์เป็นต้น 5 อย่างนี้จึงเป็นสิ่งที่ทรงอนุญาตไว้ แท้จริงแล้ว การนับฟูกเหล่านี้ท่านกล่าวไว้ตามการนับสำลี (ขนสัตว์) ในคำนั้น ด้วยการถือเอาคำว่า “อุณณะ” (ขนสัตว์) ไม่ได้หมายถึงเพียงขนแกะเท่านั้น แต่ยกเว้นขนมนุษย์เสียแล้ว ขนใดๆ ของนกและสัตว์สี่เท้าที่มีเนื้อควรหรือไม่ควรบริโภคก็ตาม ขนทั้งหมดนั้นในที่นี้ถูกถือเอาด้วยคำว่า “อุณณะ” นั่นเอง ดังนั้น การทำปลอกฟูกด้วยจีวร 6 ชนิด หรือผ้าอนุโลมจีวร 6 ชนิดอย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วยัดสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดเข้าไปเพื่อทำเป็นฟูก ย่อมควร ส่วนขนแกะนั้น แม้ไม่ได้ยัดลงไป แต่ใช้ผ้ากัมพลพับ 4 ชั้น หรือ 5 ชั้นยัดเข้าไปแล้วทำขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าเป็นฟูกขนสัตว์นั่นเอง

චොළභිසිආදීසු යං කිඤ්චි නවචොළං වා පුරාණචොළං වා සංහරිත්වා අන්තො පක්ඛිපිත්වා වා කතා චොළභිසි. යං කිඤ්චි වාකං පක්ඛිපිත්වා කතා වාකභිසි. යං කිඤ්චි තිණං පක්ඛිපිත්වා කතා තිණභිසි. අඤ්ඤත්‍ර සුද්ධතමාලපත්තා යං කිඤ්චි පණ්ණං පක්ඛිපිත්වා කතා පණ්ණභිසීති වෙදිතබ්බා. තමාලපත්තං පන අඤ්ඤෙන මිස්සමෙව වට්ටති. සුද්ධං න වට්ටති. යං පනෙතං උණ්ණාදිපඤ්චවිධං තූලං භිසියං වට්ටති, තං මසූරකෙපි වට්ටතීති කුරුන්දියං වුත්තං. එතෙන මසූරකං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතීති සිද්ධං හොති. භිසියා පමාණනියමො නත්ථි, මඤ්චභිසි පීඨභිසි භූමත්ථරණභිසි චඞ්කමනභිසි පාදපුඤ්ඡනභිසීති එතාසං අනුරූපතො සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනො රුචිවසෙන පමාණං කාතබ්බං. බිම්බොහනං පන පමාණයුත්තමෙව වට්ටති.
ในบรรดาฟูกผ้าเป็นต้นนั้น ฟูกที่ทำโดยรวบรวมผ้าใหม่หรือผ้าเก่าแล้วยัดไว้ภายใน เรียกว่า ฟูกผ้า ฟูกที่ทำโดยยัดเปลือกไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง เรียกว่า ฟูกเปลือกไม้ ฟูกที่ทำโดยยัดหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง เรียกว่า ฟูกหญ้า ฟูกที่ทำโดยยัดใบไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง ยกเว้นใบชะมวงล้วนๆ พึงทราบว่าเป็น ฟูกใบไม้ ส่วนใบชะมวงนั้นควรเฉพาะเมื่อผสมกับใบไม้อื่นเท่านั้น แบบล้วนๆ ไม่ควร สำลี 5 ชนิดมีขนสัตว์เป็นต้นที่ควรสำหรับฟูกนั้น แม้ในฟูกหนัง (มสูรกะ) ก็ควรเช่นกัน ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที ด้วยคำนี้จึงเป็นอันสำเร็จความว่า ฟูกหนังควรใช้สอย สำหรับฟูกไม่มีกำหนดขนาดแน่นอน พึงกำหนดขนาดให้เหมาะสมตามความพอใจของตน โดยสังเกตให้เหมาะแก่การใช้งาน เช่น ฟูกสำหรับเตียง ฟูกสำหรับตั่ง ฟูกสำหรับปูพื้น ฟูกสำหรับที่จงกรม ฟูกสำหรับเช็ดเท้า ส่วนหมอนนั้นควรเฉพาะที่มีขนาดเหมาะสมเท่านั้น

54. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකායිකානි බිම්බොහනානි ධාරෙතබ්බානි, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 297) යෙසු කටිතො පට්ඨාය යාව සීසං උපදහන්ති, තාදිසානි උපඩ්ඪකායප්පමාණානි බිම්බොහනානි පටික්ඛිපිත්වා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සීසප්පමාණං බිම්බොහන’’න්ති (චූළව. 297) සීසප්පමාණං අනුඤ්ඤාතං. සීසප්පමාණං නාම යස්ස විත්ථාරතො තීසු කණ්ණෙසු ද්වින්නං කණ්ණානං අන්තරං මිනියමානං විදත්ථි චෙව චතුරඞ්ගුලඤ්ච හොති, මජ්ඣට්ඨානං මුට්ඨිරතනං හොති. ‘‘දීඝතො පන දියඩ්ඪරතනං වා ද්විරතනං වා’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. අයං සීසප්පමාණස්ස උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදො, ඉතො උද්ධං න වට්ටති, හෙට්ඨා වට්ටති[Pg.451]. අගිලානස්ස සීසූපධානඤ්ච පාදූපධානඤ්චාති ද්වයමෙව වට්ටති, ගිලානස්ස බිම්බොහනානි සන්ථරිත්වා උපරි පච්චත්ථරණං දත්වා නිපජ්ජිතුම්පි වට්ටති. ‘‘යානි පන භිසීනං අනුඤ්ඤාතානි පඤ්ච කප්පියතූලානි, තෙහි බිම්බොහනං මහන්තම්පි වට්ටතී’’ති ඵුස්සදෙවත්ථෙරො ආහ. විනයධරඋපතිස්සත්ථෙරො පන ‘‘බිම්බොහනං කරිස්සාමීති කප්පියතූලං වා අකප්පියතූලං වා පක්ඛිපිත්වා කරොන්තස්ස පමාණමෙව වට්ටතී’’ති ආහ.
๕๔. “ภิกษุทั้งหลาย หมอนขนาดครึ่งตัวไม่พึงทรงไว้ รูปใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลลวรรค 297) หมอนที่มีขนาดครึ่งตัวซึ่งท่านห้ามไว้นั้น คือหมอนที่หนุนตั้งแต่เอวขึ้นไปจนถึงศีรษะ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหมอนขนาดศีรษะ” (จุลลวรรค 297) หมอนขนาดศีรษะเป็นสิ่งที่ทรงอนุญาตไว้ ที่ชื่อว่าหมอนขนาดศีรษะ คือหมอนที่เมื่อวัดความกว้างที่มุมทั้งสาม ระยะห่างระหว่างสองมุมมีขนาดหนึ่งคืบกับสี่นิ้ว และส่วนกลางมีขนาดหนึ่งศอกกำมือ “ส่วนความยาวนั้น หนึ่งศอกครึ่งหรือสองศอก” ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที นี่คือขนาดสูงสุดของหมอนขนาดศีรษะ เกินกว่านี้ไม่ควร ต่ำกว่านี้ควร สำหรับผู้ไม่ป่วย หมอนหนุนศีรษะและหมอนหนุนเท้าเท่านั้นที่ควร สำหรับผู้ป่วย การปูหมอนหลายใบแล้วปูผ้าทับข้างบนเพื่อนอนก็ควร พระผุสสเทวเถระกล่าวว่า “สำลีที่ควร 5 ชนิดที่ทรงอนุญาตไว้สำหรับฟูกนั้น หมอนที่ทำด้วยสำลี 5 ชนิดเหล่านั้น แม้จะมีขนาดใหญ่ก็ควร” ส่วนพระอุปติสสเถระผู้ทรงพระวินัยกล่าวว่า “เมื่อตั้งใจว่าจะทำหมอน แล้วยัดสำลีที่ควรหรือสำลีที่ไม่ควรก็ตามทำขึ้น ขนาดที่เหมาะสมเท่านั้นจึงจะควร”

55. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආසන්දික’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො චතුරස්සපීඨසඞ්ඛාතො ආසන්දිකො වට්ටති, සො ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උච්චකම්පි ආසන්දික’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො අට්ඨඞ්ගුලතො උච්චපාදකොපි වට්ටති. එකතොභාගෙන දීඝපීඨමෙව හි අට්ඨඞ්ගුලතො උච්චපාදකං න වට්ටති, තස්මා චතුරස්සපීඨං පමාණාතික්කන්තම්පි වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සත්තඞ්ග’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො තීසු දිසාසු අපස්සයං කත්වා කතමඤ්චොපි වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උච්චකම්පි සත්තඞ්ග’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො අයම්පි පමාණාතික්කන්තො ච වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භද්දපීඨ’’න්තිආදිනා (චූළව. 297) පාළියං අනුඤ්ඤාතං වෙත්තමයපීඨං පිලොතිකාබද්ධපීඨං දාරුපට්ටිකාය උපරි පාදෙ ඨපෙත්වා භොජනඵලකං විය කතං එළකපාදපීඨං ආමලකාකාරෙන යොජිතං බහුපාදකං ආමණ්ඩකවට්ටිකපීඨං පලාලපීඨං ඵලකපීඨඤ්ච පාළියං අනාගතඤ්ච අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි දාරුමයපීඨං වට්ටති.
๕๕. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอาสันดิกะ’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น อาสันดิกะที่นับว่าเป็นเตียงสี่เหลี่ยมจึงควรใช้ได้ และเพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอาสันดิกะแม้ที่มีเท้าสูง’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น อาสันดิกะที่มีเท้าสูงเกิน 8 นิ้วก็ควรใช้ได้ แต่ตั่งยาวที่มีเท้าสูงเกิน 8 นิ้วเพียงด้านเดียวเท่านั้นไม่ควรใช้ ดังนั้น เตียงสี่เหลี่ยมแม้จะเกินประมาณก็ควรใช้ได้ เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงมีองค์ 7’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น เตียงที่ทำพนักพิงไว้ 3 ด้านก็ควรใช้ได้ และเพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงมีองค์ 7 แม้ที่สูง’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น เตียงมีองค์ 7 นี้ แม้จะเกินประมาณก็ควรใช้ได้ ในพระบาลีที่เริ่มต้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตภัทรบิฐ’ (จุลวรรค 297) ทรงอนุญาตเก้าอี้ที่ทำด้วยหวาย เก้าอี้ที่พันด้วยผ้าหยาบ เก้าอี้ที่ทำเหมือนแท่นสำหรับวางอาหารโดยวางเท้าไว้บนแผ่นไม้ เก้าอี้ที่มีเท้าเหมือนเท้าแพะ เก้าอี้ที่มีเท้ามากที่ประกอบเป็นรูปมะขามป้อม เก้าอี้ที่ทำด้วยฟาง และเก้าอี้ที่ทำด้วยแผ่นไม้ และเก้าอี้ไม้ชนิดใดชนิดหนึ่งแม้ที่ไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี ก็ควรใช้ได้

‘‘න, භික්ඛවෙ, උච්චෙ මඤ්චෙ සයිතබ්බං, යො සයෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 297) වචනතො පමණාතික්කන්තෙ මඤ්චෙ සයන්තස්ස දුක්කටං, තං පන කරොන්තස්ස කාරාපෙන්තස්ස ච ඡෙදනකං පාචිත්තියං. අඤ්ඤෙන කතං පටිලභිත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙන ඡින්දිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ න ඡින්දිතුකාමො හොති, භූමියං නිඛනිත්වා පමාණං උපරි දස්සෙති, උත්තානකං වා කත්වා පරිභුඤ්ජති, උක්ඛිපිත්වා තුලාසඞ්ඝාටෙ ඨපෙත්වා අට්ටං කත්වා පරිභුඤ්ජති, වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, උච්චා මඤ්චපටිපාදකා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගුලපරමං මඤ්චපටිපාදක’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො මනුස්සානං පමාණඞ්ගුලෙන අට්ඨඞ්ගුලපරමොව මඤ්චපටිපාදකො වට්ටති, තතො උද්ධං න වට්ටති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรนอนบนเตียงสูง ผู้ใดนอน ต้องอาบัติทุกกฏ’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น ผู้ที่นอนบนเตียงที่เกินประมาณจึงมีอาบัติทุกกฏ สำหรับเตียงที่เกินประมาณนั้น ภิกษุผู้ทำเองหรือใช้ให้ผู้อื่นทำ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องตัดทิ้ง หากได้รับเตียงที่ผู้อื่นทำไว้แล้ว เมื่อจะใช้สอย พึงตัดให้ได้ประมาณแล้วจึงใช้สอย หากไม่ต้องการตัด พึงฝังลงในดินให้ส่วนที่ได้ประมาณอยู่ข้างบน หรือจะพลิกหงายขึ้นแล้วใช้สอยก็ได้ หรือจะยกขึ้นวางบนขื่อและคานแล้วทำเป็นนั่งร้านใช้สอยก็ได้ เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรทรงไว้ซึ่งเท้าเตียงสูง ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ เราอนุญาตเท้าเตียงที่มีขนาดสูงสุด 8 นิ้ว’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น เท้าเตียงที่มีขนาดสูงสุด 8 นิ้วตามนิ้วมือของมนุษย์จึงควรใช้ได้ เกินกว่านั้นไม่ควรใช้

56. ‘‘න[Pg.452], භික්ඛවෙ, උච්චාසයනමහාසයනානි ධාරෙතබ්බානි, සෙය්‍යථිදං, ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමි එකන්තලොමි කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනපවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 254) වචනතො උච්චාසයනමහාසයනානි න වට්ටන්ති. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 254) උච්චාසයනං නාම පමාණාතික්කන්තං මඤ්චං. මහාසයනං නාම අකප්පියත්ථරණං. ආසන්දිආදීසු ආසන්දීති පමාණාතික්කන්තාසනං. පල්ලඞ්කොති පාදෙසු වාළරූපානි ඨපෙත්වා කතො. ගොනකොති දීඝලොමකො මහාකොජවො. චතුරඞ්ගුලාධිකානි කිර තස්ස ලොමානි. චිත්තකොති රතනචිත්‍රඋණ්ණාමයත්ථරකො. පටිකාති උණ්ණාමයො සෙතත්ථරකො. පටලිකාති ඝනපුප්ඵකො උණ්ණාමයලොමත්ථරකො, යො ‘‘ආමලකපටො’’තිපි වුච්චති. තූලිකාති පකතිතූලිකායෙව. විකතිකාති සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපවිචිත්‍රො උණ්ණාමයත්ථරකො. උද්දලොමීති එකතො උග්ගතලොමං උණ්ණාමයත්ථරණං. එකන්තලොමීති උභතො උග්ගතලොමං උණ්ණාමයත්ථරණං. කට්ටිස්සන්ති රතනපරිසිබ්බිතං කොසෙය්‍යකට්ටිස්සමයං පච්චත්ථරණං. කොසෙය්‍යන්ති රතනපරිසිබ්බිතං කොසියසුත්තමයං පච්චත්ථරණං, සුද්ධකොසෙය්‍යං පන වට්ටති.
๕๖. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรทรงไว้ซึ่งที่นอนสูงและที่นอนใหญ่ คือ อาสันดิกะ, บัลลังก์, โกณกะ, จิตตกะ, ปฏิกา, ปฏลิกา, ตูลิกา, วิกติกา, อุททโลมี, เอกันตโลมี, กัฏฏิสสะ, โกเสยยะ, กุตตกะ, เครื่องปูลาดหลังช้าง, เครื่องปูลาดหลังม้า, เครื่องปูลาดในรถ, อชินปเวณี, เครื่องปูลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมดกะดาลี, เครื่องปูลาดที่มีเพดานอยู่เบื้องบนและมีหมอนสีแดงทั้งสองข้าง ภิกษุใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค 254) ดังนั้น ที่นอนสูงและที่นอนใหญ่จึงไม่ควรใช้ ในคำนั้น ที่นอนสูง คือ เตียงที่เกินประมาณ (คือเกิน 1 ศอก 4 นิ้ว) ที่นอนใหญ่ คือ เครื่องปูลาดที่ไม่ควรแก่ภิกษุ ในบรรดาอาสันดิกะเป็นต้น อาสันดิกะ คือ ที่นั่งที่เกินประมาณ บัลลังก์ คือ ที่นั่งที่ทำโดยวางรูปสัตว์ร้ายไว้ที่เท้า โกณกะ คือ พรมขนยาวผืนใหญ่ ได้ยินว่าขนของพรมนั้นยาวเกิน 4 นิ้ว จิตตกะ คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรัตนชาติ ปฏิกา คือ เครื่องปูลาดขนสัตว์สีขาว ปฏลิกา คือ เครื่องปูลาดขนสัตว์สีแดงมีลายดอกไม้หนาแน่น ซึ่งเรียกว่า ‘ผ้าลายมะขามป้อม’ ก็มี ตูลิกา คือ ฟูกยัดนุ่นตามปกติ วิกติกา คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรูปสัตว์มีสีหะและพยัคฆะเป็นต้น อุททโลมี คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนขึ้นข้างเดียว เอกันตโลมี คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนขึ้นสองข้าง กัฏฏิสสะ คือ เครื่องปูลาดที่ทำด้วยไหมขลิบด้วยรัตนชาติ โกเสยยะ คือ เครื่องปูลาดที่ทำด้วยเส้นไหมขลิบด้วยรัตนชาติ ส่วนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยไหมล้วน ควรใช้ได้

කුත්තකන්ති සොළසන්නං නාටකිත්ථීනං ඨත්වා නච්චනයොග්ගං උණ්ණාමයත්ථරණං. හත්ථත්ථරඅස්සත්ථරා හත්ථිඅස්සපිට්ඨීසු අත්ථරණකඅත්ථරණා එව. රථත්ථරෙපි එසෙව නයො. අජිනපවෙණීති අජිනචම්මෙහි මඤ්චප්පමාණෙන සිබ්බිත්වා කතා පවෙණී. කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණන්ති කදලිමිගචම්මං නාම අත්ථි, තෙන කතං පවරපච්චත්ථරණන්ති අත්ථො. තං කිර සෙතවත්ථස්ස උපරි කදලිමිගචම්මං පත්ථරිත්වා සිබ්බිත්වා කරොන්ති. සඋත්තරච්ඡදන්ති සහ උත්තරච්ඡදෙන, උපරිබද්ධෙන රත්තවිතානෙන සද්ධින්ති අත්ථො. සෙතවිතානම්පි හෙට්ඨා අකප්පියපච්චත්ථරණෙ සති න වට්ටති, අසති පන වට්ටති. උභතොලොහිතකූපධානන්ති සීසූපධානඤ්ච පාදූපධානඤ්චාති මඤ්චස්ස උභතොලොහිතකූපධානං, එතං න කප්පති. යං පන එකමෙව උපධානං උභොසු පස්සෙසු රත්තං වා හොතු පදුමවණ්ණං වා විචිත්‍රං වා, සචෙ පමාණයුත්තං, වට්ටති, මහාඋපධානං පන පටික්ඛිත්තං. ගොනකාදීනි (චූළව. අට්ඨ. 320) සඞ්ඝිකවිහාරෙ වා [Pg.453] පුග්ගලිකවිහාරෙ වා මඤ්චපීඨකෙසු අත්ථරිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්ති, ධම්මාසනෙ පන ගිහිවිකතනීහාරෙන ලබ්භන්ති, තත්‍රාපි නිපජ්ජිතුං න වට්ටති.
กุตตกะ คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์ที่นางฟ้อน 16 คนยืนรำได้ เครื่องปูลาดหลังช้างและเครื่องปูลาดหลังม้า คือ เครื่องปูลาดที่ปูบนหลังช้างและหลังม้านั่นเอง แม้ในเครื่องปูลาดในรถก็นัยนี้เหมือนกัน อชินปเวณี คือ เครื่องปูลาดที่ทำโดยเย็บหนังสัตว์เข้าด้วยกันให้มีขนาดเท่าเตียง เครื่องปูลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมดกะดาลี (กะดาลีมิคะ) คือ มีสัตว์ชื่อกะดาลีมิคะ เครื่องปูลาดอย่างดีที่ทำด้วยหนังของสัตว์นั้น ได้ยินว่าเขาทำโดยปูหนังชะมดกะดาลีไว้บนผ้าขาวแล้วเย็บติดกัน คำว่า พร้อมด้วยเพดานเบื้องบน (สอุตตรัจฉทะ) คือ พร้อมด้วยเพดานสีแดงที่ผูกไว้เบื้องบน แม้เพดานสีขาว หากมีเครื่องปูลาดที่ไม่ควรอยู่ภายใต้ ก็ไม่ควรใช้ แต่ถ้าไม่มี ก็ควรใช้ได้ คำว่า มีหมอนสีแดงทั้งสองข้าง (อุภโตโลหิตกูปธานะ) คือ มีหมอนหนุนศีรษะและหมอนหนุนเท้าสีแดงทั้งสองข้างของเตียง สิ่งนี้ไม่ควร แต่หมอนใบเดียวที่มีสีแดง หรือสีดอกบัว หรือวิจิตรที่ข้างทั้งสอง หากมีขนาดพอประมาณ ก็ควรใช้ได้ ส่วนหมอนขนาดใหญ่ ทรงห้ามไว้ โกณกะเป็นต้น ไม่ควรนำมาปูบนเตียงหรือตั่งในวิหารของสงฆ์หรือวิหารส่วนตัวเพื่อใช้สอย แต่บนธรรมาสน์ อนุญาตให้ใช้ได้ตามแบบอย่างที่คฤหัสถ์จัดแต่ง แต่ถึงกระนั้นก็นอนบนธรรมาสน์นั้นไม่ควร

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා තීණි ආසන්දිං පල්ලඞ්කං තූලිකං ගිහිවිකතං අභිනිසීදිතුං, න ත්වෙව අභිනිපජ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 314) – වචනතො ආසන්දාදිත්තයං ඨපෙත්වා අවසෙසෙසු ගොනකාදීසු ගිහිවිකතෙසු ධම්මාසනෙ වා භත්තග්ගෙ වා අන්තරඝරෙ වා නිසීදිතුං වට්ටති, නිපජ්ජිතුං න වට්ටති. තූලොනද්ධං පන මඤ්චපීඨං භත්තග්ගෙ අන්තරඝරෙයෙව නිසීදිතුං වට්ටති, තත්ථාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. තූලොනද්ධං පන මඤ්චපීඨං කාරාපෙන්තස්සපි උද්දාලනකං පාචිත්තියං.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งบนเครื่องปูลาดที่คฤหัสถ์ทำไว้ ยกเว้น ๓ อย่าง คือ อาสนะที่มีเท้าสูง, บัลลังก์ที่มีรูปสัตว์ร้ายที่เท้า, และฟูกที่ยัดด้วยนุ่น แต่ไม่อนุญาตให้นอน’ (จุลวรรค ๓๑๔) ดังนั้น ยกเว้น ๓ อย่างมีอาสนะที่มีเท้าสูงเป็นต้นแล้ว เครื่องปูลาดที่คฤหัสถ์ทำไว้ที่เหลือ เช่น พรมขนยาวเป็นต้น ควรใช้นั่งได้บนธรรมาสน์ ในโรงฉัน หรือในละแวกบ้าน แต่ไม่ควรนอน ส่วนเตียงหรือตั่งที่หุ้มด้วยนุ่น ควรใช้นั่งได้เฉพาะในโรงฉันหรือในละแวกบ้านเท่านั้น และควรนอนบนนั้นได้ด้วย แต่สำหรับเตียงหรือตั่งที่หุ้มด้วยนุ่นนั้น ภิกษุผู้ให้ทำ พึงต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องรื้อนุ่นออก

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඔනද්ධමඤ්චං ඔනද්ධපීඨ’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො පන චම්මාදීහි ඔනද්ධං මඤ්චපීඨං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාවාරං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කොසෙය්‍යපාවාරං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කොජවං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කම්බල’’න්ති (මහාව. 337-338) – වචනතො පාවාරාදීනි සඞ්ඝිකානි වා හොන්තු පුග්ගලිකානි වා, යථාසුඛං විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා යත්ථ කත්ථචි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. කොජවං පනෙත්ථ පකතිකොජවමෙව වට්ටති, මහාපිට්ඨියකොජවං න වට්ටති.
เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงที่หุ้มและตั่งที่หุ้ม’ (จุลวรรค ๒๙๗) ดังนั้น เตียงหรือตั่งที่หุ้มด้วยหนังเป็นต้นจึงควรใช้ได้ เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าคลุม เราอนุญาตผ้าคลุมไหม เราอนุญาตพรมขนสัตว์ เราอนุญาตผ้ากัมพล’ (มหาวรรค ๓๓๗-๓๓๘) ดังนั้น ผ้าคลุมเป็นต้น ไม่ว่าจะเป็นของสงฆ์หรือของส่วนตัว ควรใช้สอยได้ตามสบายในวิหาร ในละแวกบ้าน หรือในที่ใดๆ ในที่นี้ พรมขนสัตว์ที่ควรใช้คือพรมขนสัตว์ธรรมดา ส่วนพรมขนสัตว์ที่ปูบนหลังช้างตัวประเสริฐนั้นไม่ควรใช้

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පාසාදපරිභොග’’න්ති (චූළව. 320) වචනතො සුවණ්ණරජතාදිවිචිත්‍රානි (චූළව. අට්ඨ. 320) කවාටානි මඤ්චපීඨානි තාලවණ්ටානි සුවණ්ණරජතයොනි පානීයඝටපානීයසරාවානි, යං කිඤ්චි චිත්තකම්මකතං, සබ්බං සෙනාසනපරිභොගෙ වට්ටති. ‘‘පාසාදස්ස දාසිදාසං ඛෙත්තවත්ථුං ගොමහිංසං දෙමා’’ති වදන්ති, පාටෙක්කං ගහණකිච්චං නත්ථි, පාසාදෙ පටිග්ගහිතෙ පටිග්ගහිතමෙව හොති.
เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องใช้สอยในปราสาททุกอย่าง’ (จุลวรรค ๓๒๐) ฉะนั้น บานประตูที่วิจิตรด้วยทองและเงินเป็นต้น เตียง ตั่ง พัดใบตาล หม้อน้ำและถ้วยน้ำที่ทำด้วยทองและเงิน และสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำอย่างวิจิตร ทั้งหมดนั้น ย่อมควรแก่การใช้สอยในเสนาสนะ เมื่อพวกเขากล่าวว่า ‘พวกเราถวายทาสหญิง ทาสชาย ไร่ นา โค กระบือ แก่ปราสาท’ การรับแยกต่างหากไม่มี เมื่อรับปราสาทแล้ว ก็ถือว่ารับสิ่งเหล่านั้นแล้วนั่นเอง

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, එකපලාසිකං උපාහනං… න, භික්ඛවෙ, දිගුණා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න තිගුණා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න ගුණඞ්ගුණූපාහනා ධාරෙතබ්බා… යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 245) – වචනතො එකපටලායෙව උපාහනා වට්ටති, ද්විපටලා පන තිපටලා න වට්ටතියෙව. ගුණඞ්ගුණූපාහනා (මහාව. අට්ඨ. 245) නාම චතුපටලතො පට්ඨාය වුච්චති, සා පන මජ්ඣිමදෙසෙයෙව න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ගුණඞ්ගුණූපාහන’’න්ති (මහාව. 259) – වචනතො පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ගුණඞ්ගුණූපාහනා [Pg.454] නවා වා හොතු පරිභුත්තා වා, වට්ටති. මජ්ඣිමදෙසෙ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඔමුක්කං ගුණඞ්ගුණූපාහනං. න, භික්ඛවෙ, නවා ගුණඞ්ගුණූපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 247) වචනතො පටිමුඤ්චිත්වා අපනීතා පරිභුත්තායෙව ගුණඞ්ගුණූපාහනා වට්ටති, අපරිභුත්තා පටික්ඛිත්තායෙව. එකපටලා පන පරිභුත්තා වා හොතු අපරිභුත්තා වා, සබ්බත්ථ වට්ටති. එත්ථ ච මනුස්සචම්මං ඨපෙත්වා යෙන කෙනචි චම්මෙන කතා උපාහනා වට්ටති. උපාහනකොසකසත්ථකකොසකකුඤ්චිකකොසකෙසුපි එසෙව නයො.
เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้าชั้นเดียว... ภิกษุทั้งหลาย รองเท้า ๒ ชั้นไม่พึงทรง... รองเท้า ๓ ชั้นไม่พึงทรง... รองเท้าหลายชั้นไม่พึงทรง... ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๕) ฉะนั้น รองเท้าชั้นเดียวย่อมควร ส่วนรองเท้า ๒ ชั้นและ ๓ ชั้น ย่อมไม่ควรเลย รองเท้าหลายชั้น หมายถึงรองเท้าตั้งแต่ ๔ ชั้นขึ้นไป แต่รองเท้านั้นย่อมไม่ควรในมัชฌิมประเทศเท่านั้น เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้าหลายชั้นในปัจจันตชนบททุกแห่ง’ (มหาวรรค ๒๕๙) ฉะนั้น ในปัจจันตชนบท รองเท้าหลายชั้นไม่ว่าจะเป็นของใหม่หรือของที่ใช้แล้ว ย่อมควร ส่วนในมัชฌิมประเทศ เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้าหลายชั้นที่ใช้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าหลายชั้นที่เป็นของใหม่ไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๗) ฉะนั้น รองเท้าหลายชั้นที่ถอดออกแล้วและเป็นของที่ใช้แล้วเท่านั้น ย่อมควร ส่วนของที่ยังไม่ได้ใช้ ย่อมเป็นของที่ห้ามไว้ ส่วนรองเท้าชั้นเดียว ไม่ว่าจะเป็นของที่ใช้แล้วหรือไม่ใช้แล้ว ย่อมควรในทุกที่ ในเรื่องนี้ รองเท้าที่ทำด้วยหนังใดๆ ก็ตาม เว้นหนังมนุษย์ ย่อมควร แม้ในเรื่องซองรองเท้า ซองมีดเล็ก และซองกุญแจ ก็มีนัยเดียวกัน

‘‘න, භික්ඛවෙ, සබ්බනීලිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බපීතිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බලොහිතිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බමඤ්ජිට්ඨිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බකණ්හා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බමහාරඞ්ගරත්තා උපාහනා ධාරෙතබ්බා. න සබ්බමහානාමරත්තා උපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො සබ්බනීලිකාදි උපාහනා න වට්ටති. එත්ථ ච නීලිකා උමාපුප්ඵවණ්ණා හොති. පීතිකා කණිකාරපුප්ඵවණ්ණා… ලොහිතිකා ජයසුමනපුප්ඵවණ්ණා… මඤ්ජිට්ඨිකා මඤ්ජිට්ඨවණ්ණා එව… කණ්හා අද්දාරිට්ඨකවණ්ණා… මහාරඞ්ගරත්තා සතපදිපිට්ඨිවණ්ණා… මහානාමරත්තා සම්භින්නවණ්ණා හොති පණ්ඩුපලාසවණ්ණා. කුරුන්දියං පන ‘‘පදුමපුප්ඵවණ්ණා’’ති වුත්තං. එතාසු යං කිඤ්චි ලභිත්වා රජනං චොළකෙන පුඤ්ඡිත්වා වණ්ණං භින්දිත්වා ධාරෙතුං වට්ටති, අප්පමත්තකෙපි භින්නෙ වට්ටතියෙව.
เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่ย้อมด้วยสีเขียวครามล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีเหลืองล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีแดงล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีบานเย็นล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีดำล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหารังคะล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหานามะล้วนไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๖) ฉะนั้น รองเท้าที่ย้อมด้วยสีเขียวครามล้วนเป็นต้น ย่อมไม่ควร ในเรื่องนี้ รองเท้าสีเขียวคราม คือมีสีเหมือนดอกอัญชัน รองเท้าสีเหลือง คือมีสีเหมือนดอกกรรณิการ์ รองเท้าสีแดง คือมีสีเหมือนดอกชบา รองเท้าสีบานเย็น คือมีสีเหมือนสีรากครั่งนั่นเอง รองเท้าสีดำ คือมีสีเหมือนลูกประคำดีควายใหม่ รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหารังคะ คือมีสีเหมือนหลังตะขาบ รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหานามะ คือมีสีผสมกัน มีสีเหมือนใบไม้เหลือง แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า ‘มีสีเหมือนดอกบัว’ ในรองเท้าเหล่านี้ รองเท้าใดๆ ก็ตาม เมื่อได้มาแล้ว ให้เช็ดสีด้วยผ้า แล้วทำให้สีผิดเพี้ยนไป ย่อมควรที่จะทรง แม้เพียงเล็กน้อยที่สีผิดเพี้ยนไป ก็ย่อมควร

‘‘න, භික්ඛවෙ, නීලකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න පීතකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න ලොහිතකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මඤ්ජිට්ඨිකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න කණ්හවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මහාරඞ්ගරත්තවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මහානාමරත්තවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො යාසං වද්ධායෙව නීලාදිවණ්ණා හොන්ති, තාපි න වට්ටන්ති, වණ්ණභෙදං පන කත්වා ධාරෙතුං වට්ටති.
เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่มีสายรัดสีเขียวครามไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีเหลืองไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีแดงไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีบานเย็นไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีดำไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีมหารังคะไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีมหานามะไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๖) ฉะนั้น รองเท้าที่มีสายรัดเป็นสีเขียวครามเป็นต้นเหล่านั้น ก็ไม่ควร แต่เมื่อทำให้สีผิดเพี้ยนไปแล้ว ย่อมควรที่จะทรง

‘‘න, භික්ඛවෙ, ඛල්ලකබද්ධා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න පුටබද්ධා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න පාලිගුණ්ඨිමා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න තූලපුණ්ණිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න තිත්තිරපත්තිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මෙණ්ඩවිසාණවද්ධිකා [Pg.455] උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න අජවිසාණවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න විච්ඡිකාළිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මොරපිඤ්ඡපරිසිබ්බිතා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න චිත්‍රා උපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො ඛල්ලකබද්ධාදි උපාහනාපි න වට්ටති. තත්ථ ඛල්ලකබද්ධාති පණ්හිපිධානත්ථං තලෙ ඛල්ලකං බන්ධිත්වා කතා. පුටබද්ධාති යොනකඋපාහනා වුච්චති, යා යාව ජඞ්ඝතො සබ්බපාදං පටිච්ඡාදෙති. පාලිගුණ්ඨිමාති පලිගුණ්ඨිත්වා කතා, උපරි පාදමත්තමෙව පටිච්ඡාදෙති, න ජඞ්ඝං. තූලපුණ්ණිකාති තූලපිචුනා පූරෙත්වා කතා. තිත්තිරපත්තිකාති තිත්තිරපත්තසදිසා විචිත්‍රබද්ධා. මෙණ්ඩවිසාණවද්ධිකාති කණ්ණිකට්ඨානෙ මෙණ්ඩකසිඞ්ගසණ්ඨානෙ වද්ධෙ යොජෙත්වා කතා. අජවිසාණවද්ධිකාදීසුපි එසෙව නයො, විච්ඡිකාළිකාපි තත්ථෙව විච්ඡිකනඞ්ගුට්ඨසණ්ඨානෙ වද්ධෙ යොජෙත්වා කතා. මොරපිඤ්ඡපරිසිබ්බිතාති තලෙසු වා වද්ධෙසු වා මොරපිඤ්ඡෙහි සුත්තකසදිසෙහි පරිසිබ්බිතා. චිත්‍රාති විචිත්‍රා. එතාසු යං කිඤ්චි ලභිත්වා සචෙ තානි ඛල්ලකාදීනි අපනෙත්වා සක්කා හොන්ති වළඤ්ජිතුං, වළඤ්ජෙතබ්බා. තෙසු පන සති වළඤ්ජන්තස්ස දුක්කටං.
เพราะเหตุที่ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่มีส้นปิดไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีปลอกหุ้มเท้าไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีหลังเท้าและส้นปิดไม่พึงทรง... รองเท้าที่ยัดด้วยนุ่นไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดลายเหมือนปีกนกกระทาไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแกะไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแพะไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนหางแมงป่องไม่พึงทรง... รองเท้าที่เย็บด้วยขนหางนกยูงไม่พึงทรง... รองเท้าที่วิจิตรไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ฉะนั้น รองเท้าที่มีส้นปิดเป็นต้น ก็ไม่ควร ในบรรดารองเท้าเหล่านั้น รองเท้าที่มีส้นปิด หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการผูกแผ่นปิดส้นไว้ที่พื้น เพื่อปิดส้นเท้า รองเท้าที่มีปลอกหุ้มเท้า หมายถึงรองเท้าแบบโยนก ซึ่งหุ้มเท้าทั้งหมดจนถึงข้อเท้า แต่ไม่หุ้มหน้าแข้ง รองเท้าที่มีหลังเท้าและส้นปิด หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการหุ้มไว้ ซึ่งหุ้มเฉพาะหลังเท้าเท่านั้น ไม่หุ้มหน้าแข้ง รองเท้าที่ยัดด้วยนุ่น หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการยัดด้วยนุ่นจนเต็ม รองเท้าที่มีสายรัดลายเหมือนปีกนกกระทา หมายถึงรองเท้าที่มีสายรัดวิจิตรเหมือนปีกนกกระทา รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแกะ หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการติดสายรัดที่มีลักษณะเหมือนเขาแกะไว้ที่บริเวณหูรองเท้า แม้ในรองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแพะเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกัน รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนหางแมงป่อง ก็ทำโดยการติดสายรัดที่มีลักษณะเหมือนหางแมงป่องไว้ที่บริเวณหูรองเท้าเช่นกัน รองเท้าที่เย็บด้วยขนหางนกยูง หมายถึงรองเท้าที่เย็บด้วยขนหางนกยูงที่เหมือนเส้นด้าย ที่พื้นรองเท้าหรือที่สายรัด รองเท้าที่วิจิตร หมายถึงรองเท้าที่ตกแต่งอย่างวิจิตร ในรองเท้าเหล่านี้ รองเท้าใดๆ ก็ตาม เมื่อได้มาแล้ว หากสามารถถอดแผ่นปิดส้นเป็นต้นเหล่านั้นออกแล้วนำมาใช้ ย่อมควร หากมีอยู่ การใช้โดยที่ยังไม่ได้ถอดออก พึงต้องอาบัติทุกกฏ

‘‘න, භික්ඛවෙ, සීහචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න බ්‍යග්ඝචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න දීපිචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න අජිනචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න උද්දචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මජ්ජාරචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න කාළකචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න ලුවකචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො සීහචම්මාදිපරික්ඛටාපි උපාහනා න වට්ටති. තත්ථ සීහචම්මපරික්ඛටා නාම පරියන්තෙසු චීවරෙ අනුවාතං විය සීහචම්මං යොජෙත්වා කතා. එස නයො සබ්බත්ථ. ලුවකචම්මපරික්ඛටාති පක්ඛිබිළාලචම්මපරික්ඛටා. එතාසුපි යා කාචි තං චම්මං අපනෙත්වා ධාරෙතබ්බා.
เพราะเหตุที่ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์ไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือโคร่งไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือดาวไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือดำไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังนากไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังแมวไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังกระรอกดำไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังชะมดไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ฉะนั้น รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์เป็นต้น ก็ไม่ควร ในคำนั้น รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์ หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการติดหนังราชสีห์ไว้ที่ขอบ เหมือนการขลิบจีวร ในทุกกรณีก็มีนัยเดียวกันนี้ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังชะมด หมายถึงรองเท้าที่ขลิบด้วยหนังแมวป่า ในรองเท้าเหล่านี้ รองเท้าใดๆ ก็ตาม เมื่อได้มาแล้ว พึงถอดหนังนั้นออกแล้วจึงทรง

‘‘න, භික්ඛවෙ, කට්ඨපාදුකා ධාරෙතබ්බා… න තාලපත්තපාදුකා… න වෙළුපත්තපාදුකා, න තිණපාදුකා… න මුඤ්ජපාදුකා, න පබ්බජපාදුකා… න හින්තාලපාදුකා, න කමලපාදුකා… න කම්බලපාදුකා… න සොවණ්ණපාදුකා… න රූපියමයා පාදුකා… න මණිමයා… න වෙළුරියමයා… න ඵලිකමයා [Pg.456]… න කංසමයා… න කාචමයා… න තිපුමයා… න සීසමයා… න තම්බලොහමයා… න කාචි සඞ්කමනීයා පාදුකා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 250-251) – වචනතො යෙන කෙනචි තිණෙන වා අඤ්ඤෙන වා කතා යා කාචි සඞ්කමනීයා පාදුකා න ධාරෙතබ්බා. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො පාදුකා ධුවට්ඨානියා අසඞ්කමනීයායො, වච්චපාදුකං පස්සාවපාදුකං ආචමනපාදුක’’න්ති (මහාව. 251) – වචනතො පන භූමියං සුප්පතිට්ඨිතා නිච්චලා අසංහාරියා වච්චපාදුකාදී තිස්සො පාදුකා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති.
“ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าไม้ไม่พึงทรง... รองเท้าใบตาล... รองเท้าใบไผ่... รองเท้าหญ้า... รองเท้าหญ้ามุญชะ... รองเท้าหญ้าปลีก... รองเท้าใบตาลหนู... รองเท้าหญ้ากมล... รองเท้าผ้ากัมพล... รองเท้าทอง... รองเท้าเงิน... รองเท้าแก้วมณี... รองเท้าแก้วไพฑูรย์... รองเท้าแก้วผลึก... รองเท้าสำริด... รองเท้าแก้ว (กระจก)... รองเท้าดีบุก... รองเท้าตะกั่ว... รองเท้าทองแดง... รองเท้าที่เคลื่อนย้ายได้บางอย่าง ไม่พึงทรง ผู้ใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น รองเท้าที่ทำด้วยหญ้าหรือวัตถุอื่นใดที่เคลื่อนย้ายได้ ไม่พึงทรง “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้า ๓ ชนิด ที่ตั้งอยู่กับที่ เคลื่อนย้ายไม่ได้ คือ รองเท้าสำหรับเข้าส้วม รองเท้าสำหรับถ่ายปัสสาวะ รองเท้าสำหรับที่ชำระ” ด้วยเหตุนั้น รองเท้า ๓ ชนิด คือ รองเท้าสำหรับเข้าส้วมเป็นต้น ที่ตั้งมั่นอยู่บนพื้น ไม่หวั่นไหว เคลื่อนย้ายไม่ได้ พึงใช้สอยได้

‘‘න, භික්ඛවෙ, සඋපාහනෙන ගාමො පවිසිතබ්බො, යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 259) වචනතො සඋපාහනෙන ගාමො න පවිසිතබ්බො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා සඋපාහනෙන ගාමං පවිසිතු’’න්ති (මහාව. 256) වචනතො පන යස්ස පාදා වා ඵාලිතා පාදඛීලා වා ආබාධො පාදා වා දුක්ඛා හොන්ති, යො න සක්කොති අනුපාහනො ගාමං පවිසිතුං, එවරූපෙන ගිලානෙන සඋපාහනෙන ගාමං පවිසිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අජ්ඣාරාමෙ උපාහනං ධාරෙතුං උක්කං පදීපං කත්තරදණ්ඩ’’න්ති (මහාව. 249) වචනතො අජ්ඣාරාමෙ අගිලානස්සපි උපාහනං ධාරෙතුං වට්ටති.
“ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้า ผู้ใดเข้าไป พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น ไม่พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตภิกษุผู้เจ็บป่วยให้เข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้า” ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้ใดเท้าแตก หรือมีโรคที่เท้าเป็นตาปลา หรือเท้าเจ็บปวด ผู้ใดไม่สามารถเข้าไปสู่บ้านโดยไม่สวมรองเท้าได้ ภิกษุผู้เจ็บป่วยเช่นนั้น พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้าได้ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทรงรองเท้า คบเพลิง ตะเกียง และไม้เท้าในอาราม” ด้วยเหตุนั้น ในอาราม แม้ภิกษุผู้ไม่เจ็บป่วยก็พึงทรงรองเท้าได้

‘‘න, භික්ඛවෙ, ආචරියෙසු ආචරියමත්තෙසු උපජ්ඣායෙසු උපජ්ඣායමත්තෙසු අනුපාහනෙසු චඞ්කමමානෙසු සඋපාහනෙන චඞ්කමිතබ්බං, යො චඞ්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 248) – වචනතො ආචරියාදීසු අනුපාහනෙසු චඞ්කමන්තෙසු සඋපාහනෙන න චඞ්කමිතබ්බං. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 248) ච පබ්බජ්ජාචරියො උපසම්පදාචරියො නිස්සයාචරියො උද්දෙසාචරියොති ඉමෙ චත්තාරොපි ඉධ ආචරියා එව. අවස්සිකස්ස ඡබ්බස්සො ආචරියමත්තො. සො හි චතුවස්සකාලෙ තං නිස්සාය වච්ඡති. එවං එකවස්සස්ස සත්තවස්සො, දුවස්සස්ස අට්ඨවස්සො, තිවස්සස්ස නවවස්සො, චතුවස්සස්ස දසවස්සොති ඉමෙපි ආචරියමත්තා එව. උපජ්ඣායස්ස සන්දිට්ඨසම්භත්තා පන සහායභික්ඛූ, යෙ වා පන කෙචි දසවස්සෙහි මහන්තතරා, තෙ සබ්බෙපි උපජ්ඣායමත්තා නාම. එත්තකෙසු භික්ඛූසු අනුපාහනෙසු චඞ්කමන්තෙසු සඋපාහනස්ස චඞ්කමතො ආපත්ති.
“ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาจารย์ ผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ อุปัชฌาย์ หรือผู้มีพรรษาเพียงดังอุปัชฌาย์ ไม่สวมรองเท้าเดินจงกรมอยู่ ไม่พึงสวมรองเท้าเดินจงกรม ผู้ใดเดินจงกรม (สวมรองเท้า) ต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น เมื่ออาจารย์เป็นต้นไม่สวมรองเท้าเดินจงกรมอยู่ ไม่พึงสวมรองเท้าเดินจงกรม ในที่นี้ อาจารย์บรรพชา อาจารย์อุปสมบท อาจารย์นิสัย อาจารย์อุเทศ ทั้ง ๔ นี้ เป็นอาจารย์แท้ ภิกษุผู้มีพรรษา ๖ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้ไม่มีพรรษา เพราะภิกษุผู้ไม่มีพรรษานั้น เมื่อมีพรรษา ๔ พึงอาศัยภิกษุนั้นอยู่ เช่นนี้ ภิกษุผู้มีพรรษา ๗ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๑, ภิกษุผู้มีพรรษา ๘ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๒, ภิกษุผู้มีพรรษา ๙ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๓, ภิกษุผู้มีพรรษา ๑๐ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๔ ภิกษุเหล่านี้ก็เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์เช่นกัน ส่วนภิกษุผู้เป็นสหายที่เคยเห็นและเคยคุ้นเคยกับอุปัชฌาย์ หรือภิกษุใดๆ ที่มีพรรษามากกว่า ๑๐ พรรษา ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดชื่อว่าผู้มีพรรษาเพียงดังอุปัชฌาย์ เมื่อภิกษุจำนวนเท่านี้ไม่สวมรองเท้าเดินจงกรมอยู่ ภิกษุผู้สวมรองเท้าเดินจงกรม ต้องอาบัติ

‘‘න[Pg.457], භික්ඛවෙ, මහාචම්මානි ධාරෙතබ්බානි සීහචම්මං බ්‍යග්ඝචම්මං දීපිචම්මං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස’’. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගොචම්මං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස’’. ‘‘න, භික්ඛවෙ, කිඤ්චි චම්මං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්තිදුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 255) – වචනතො මජ්ඣිමදෙසෙ සීහචම්මාදි යං කිඤ්චි චම්මං ගහෙත්වා පරිහරිතුං න වට්ටති. සීහචම්මාදීනඤ්ච පරිහරණෙයෙව පටික්ඛෙපො කතො. භූමත්ථරණවසෙන පන අඤ්ඤත්ථ අනීහරන්තෙන යං කිඤ්චි චම්මං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති.
“ภิกษุทั้งหลาย หนังใหญ่ไม่พึงทรงไว้ คือ หนังราชสีห์ หนังเสือโคร่ง หนังเสือเหลือง ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” “ภิกษุทั้งหลาย หนังโคไม่พึงทรงไว้ ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” “ภิกษุทั้งหลาย หนังใดๆ ไม่พึงทรงไว้ ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น ในมัชฌิมประเทศ การถือเอาหนังใดๆ มีหนังราชสีห์เป็นต้นมาทรงไว้ไม่ควร และการห้ามนั้น ทรงห้ามเฉพาะการทรงไว้ซึ่งหนังราชสีห์เป็นต้นเท่านั้น ส่วนการใช้เป็นเครื่องลาดพื้นในที่อื่น โดยไม่นำติดตัวไป หนังใดๆ ก็ควรใช้สอยได้

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු චම්මානි අත්ථරණානි එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්ම’’න්ති (මහාව. 259) වචනකො පන පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු යං කිඤ්චි (මහාව. අට්ඨ. 259) එළකචම්මඤ්ච අජචම්මඤ්ච අත්ථරිත්වා නිපජ්ජිතුං වා නිසීදිතුං වා වට්ටති. මිගචම්මෙ එණිමිගො වාතමිගො පසදමිගො කුරුඞ්ගමිගො මිගමාතුකො රොහිතමිගොති එතෙසංයෙව චම්මානි වට්ටන්ති, අඤ්ඤෙසං පන –
“ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหนังเป็นเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังเนื้อ ในชนบทชายแดนทั้งปวง” ด้วยเหตุนั้น ในชนบทชายแดน หนังแกะและหนังแพะใดๆ พึงปูแล้วนอนหรือนั่งได้ ในบรรดาหนังเนื้อ หนังของเนื้อทราย เนื้อลม เนื้อฟาน เนื้อกุรุง เนื้อแม่เนื้อ เนื้อโรหิต เหล่านี้เท่านั้นที่ควร ส่วนหนังของสัตว์อื่น...

මක්කටො කාළසීහො ච, සරභො කදලීමිගො;
යෙ ච වාළමිගා කෙචි, තෙසං චම්මං න වට්ටති.
ลิง หมีดำ สรภะ เนื้อกทลี และสัตว์ร้ายใดๆ หนังของสัตว์เหล่านั้นไม่ควร

තත්ථ වාළමිගාති සීහබ්‍යග්ඝඅච්ඡතරච්ඡා. න කෙවලඤ්ච එතෙයෙව, යෙසං වා පන චම්මං වට්ටතීති වුත්තං, තෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා අන්තමසො ගොමහිංසසසබිළාරාදයොපි සබ්බෙ ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘වාළමිගා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බා. එතෙසඤ්හි සබ්බෙසං පන චම්මං න වට්ටති.
ในคำว่า สัตว์ร้าย นั้น ได้แก่ ราชสีห์ เสือโคร่ง หมี และเสือดาว ไม่ใช่เพียงสัตว์เหล่านี้เท่านั้น แต่เว้นสัตว์ที่กล่าวว่าหนังของมันควรเหล่านั้นแล้ว สัตว์ที่เหลือทั้งหมด แม้ที่สุดคือ โค กระบือ กระต่าย แมว เป็นต้น ก็พึงทราบว่าเป็นสัตว์ร้ายในความหมายนี้ทั้งสิ้น เพราะหนังของสัตว์เหล่านี้ทั้งหมดไม่ควร

‘‘න, භික්ඛවෙ, යානෙන යායිතබ්බං, යො යායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස යාන’’න්ති (මහාව. 253) වචනතො අගිලානෙන භික්ඛුනා යානෙන න ගන්තබ්බං. කතරං පන යානං කප්පති, කතරං න කප්පතීති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පුරිසයුත්තං හත්ථවට්ටකං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සිවිකං පාටඞ්කි’’න්ති (මහාව. 253) වචනතො පුරිසයුත්තං හත්ථවට්ටකං සිවිකා පාටඞ්කී ච වට්ටති. එත්ථ ච පුරිසයුත්තං ඉත්ථිසාරථි වා හොතු පුරිසසාරථි වා, වට්ටති, ධෙනුයුත්තං පන න වට්ටති. හත්ථවට්ටකං පන ඉත්ථියො වා වට්ටෙන්තු පුරිසා වා, වට්ටතියෙව.
“ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไปด้วยยาน ผู้ใดไป ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานแก่ภิกษุผู้เจ็บป่วย” ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้ไม่เจ็บป่วย ไม่พึงไปด้วยยาน ยานชนิดใดควร ยานชนิดใดไม่ควร? “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานที่เทียมด้วยคน ยานที่ลากด้วยมือ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตคานหามและแคร่” ด้วยเหตุนั้น ยานที่เทียมด้วยคน ยานที่ลากด้วยมือ คานหาม และแคร่ จึงควร ในที่นี้ ยานที่เทียมด้วยคน ไม่ว่าสารถีจะเป็นหญิงหรือชาย ก็ควร ส่วนยานที่เทียมด้วยโคตัวเมีย ไม่ควร ส่วนยานที่ลากด้วยมือ ไม่ว่าหญิงหรือชายจะลาก ก็ควรแท้

57. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අහතානං දුස්සානං අහතකප්පානං දිගුණං සඞ්ඝාටිං එකච්චියං උත්තරාසඞ්ගං එකච්චියං අන්තරවාසකං, උතුද්ධටානං දුස්සානං චතුග්ගුණං [Pg.458] සඞ්ඝාටිං දිගුණං උත්තරාසඞ්ගං දිගුණං අන්තරවාසකං, පංසුකූලෙ යාවදත්ථං, පාපණිකෙ උස්සාහො කරණීයො’’ති (මහාව. 348) වචනතො අධොතානං (මහාව. අට්ඨ. 348) එකවාරං ධොතානඤ්ච වත්ථානං දුපට්ටා සඞ්ඝාටි කාතබ්බා, උත්තරාසඞ්ගො අන්තරවාසකො ච එකපට්ටො කාතබ්බො. උතුද්ධටානං පන හතවත්ථානං පිලොතිකානං සඞ්ඝාටි චතුග්ගුණා කාතබ්බා, උත්තරාසඞ්ගො අන්තරවාසකො ච දුපට්ටො කාතබ්බො, පංසුකූලෙ පන යථාරුචි කාතබ්බං. අන්තරාපණතො පතිතපිලොතිකචීවරෙපි උස්සාහො කරණීයො, පරියෙසනා කාතබ්බා, පරිච්ඡෙදො පන නත්ථි, පට්ටසතම්පි වට්ටති. සබ්බමිදං සාදියන්තස්ස භික්ඛුනො වුත්තං. තීසු පන චීවරෙසු ද්වෙ වා එකං වා ඡින්දිත්වා කාතබ්බං. සචෙ නප්පහොති, ආගන්තුකපත්තං දාතබ්බං. ආගන්තුකපත්තඤ්හි අප්පහොනකෙ අනුඤ්ඤාතං. වුත්තඤ්හෙතං –
๕๗. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าสังฆาฏิสองชั้น ผ้าอุตตราสงค์ชั้นเดียว ผ้าอันตรวาสกชั้นเดียว สำหรับผ้าใหม่และผ้าที่ซักครั้งเดียว เราอนุญาตผ้าสังฆาฏิสี่ชั้น ผ้าอุตตราสงค์สองชั้น ผ้าอันตรวาสกสองชั้น สำหรับผ้าเก่าที่เก็บไว้นานและผ้าเก่า พึงทำสี่ชั้น ผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกพึงทำสองชั้น ส่วนผ้าบังสุกุล พึงทำตามความพอใจ พึงพยายามแสวงหาผ้าเก่าที่ตกตามร้านตลาด” ด้วยเหตุนั้น ผ้าสังฆาฏิพึงทำสองชั้นสำหรับผ้าที่ยังไม่ซักและผ้าที่ซักครั้งเดียว ผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกพึงทำชั้นเดียว ส่วนผ้าสังฆาฏิสำหรับผ้าเก่าที่เก็บไว้นานและผ้าเก่า พึงทำสี่ชั้น ผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกพึงทำสองชั้น ส่วนผ้าบังสุกุล พึงทำตามความพอใจ แม้ผ้าจีวรเก่าที่ตกตามร้านตลาด ก็พึงพยายามแสวงหา การแสวงหาพึงทำ แต่ไม่มีกำหนดจำนวนชั้น แม้ร้อยชั้นก็ควร ทั้งหมดนี้กล่าวไว้สำหรับภิกษุผู้ยินดี ส่วนในจีวร ๓ ผืน พึงตัดทำสองผืนหรือผืนเดียว ถ้าไม่พอ พึงให้ผ้าทาบ เพราะผ้าทาบนั้น ทรงอนุญาตไว้ในกรณีที่ผ้าไม่พอ ดังที่ตรัสไว้ว่า...

‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අච්ඡින්නකන්ති. ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අච්ඡින්නකං නප්පහොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ අච්ඡින්නකානි එකං ඡින්නකන්ති. ද්වෙ අච්ඡින්නකානි එකං ඡින්නකං නප්පහොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අන්වාධිකම්පි ආරොපෙතුං. න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං අච්ඡින්නකං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 360).
“ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ตัดแล้วสองผืนกับผ้าที่ยังไม่ตัดหนึ่งผืน. ผ้าที่ตัดแล้วสองผืนกับผ้าที่ยังไม่ตัดหนึ่งผืนนั้นไม่พอ. ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ยังไม่ตัดสองผืนกับผ้าที่ตัดแล้วหนึ่งผืน. ผ้าที่ยังไม่ตัดสองผืนกับผ้าที่ตัดแล้วหนึ่งผืนนั้นไม่พอ. ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ติดผ้าซ้อนเข้าไปได้. อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทรงผ้าที่ยังไม่ตัดทั้งหมด ผู้ใดทรง ต้องอาบัติทุกกฏ”

තස්මා සචෙ පහොති ආගන්තුකපත්තං, න වට්ටති, ඡින්දිතබ්බමෙව.
เพราะเหตุนั้น ถ้าผ้าทาบพอ ก็ไม่ควร (ใช้โดยไม่ตัด) พึงตัดเท่านั้น

‘‘න, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො නිවාසෙතබ්බො, යො නිවාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න, භික්ඛවෙ, සබ්බනීලකානි චීවරානි ධාරෙතබ්බානි… න සබ්බපීතකානි… න සබ්බලොහිතකානි… න සබ්බමඤ්ජිට්ඨකානි… න සබ්බකණ්හානි… න සබ්බමහාරඞ්ගරත්තානි… න සබ්බමහානාමරත්තානි… න අච්ඡින්නදසානි… න දීඝදසානි… න පුප්ඵදසානි… න ඵලදසානි චීවරානි ධාරෙතබ්බානි… න කඤ්චුකං… න තිරීටකං… න වෙඨනං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 371-372) – වචනතො පොත්ථකාදීනි න ධාරෙතබ්බානි. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 371-372) පොත්ථකොති මකචිමයො වුච්චති, අක්කදුස්සකදලිදුස්සඑරකදුස්සානිපි පොත්ථකගතිකානෙව. සබ්බනීලකාදීනි රජනං ධොවිත්වා පුන රජිත්වා ධාරෙතබ්බානි. න සක්කා චෙ හොන්ති ධොවිතුං, පච්චත්ථරණානි වා කාතබ්බානි. තිපට්ටචීවරස්ස වා මජ්ඣෙ දාතබ්බානි. තෙසං [Pg.459] වණ්ණනානත්තං උපාහනාසු වුත්තනයමෙව. අච්ඡින්නදසදීඝදසානි දසා ඡින්දිත්වා ධාරෙතබ්බානි. කඤ්චුකං ලභිත්වා ඵාලෙත්වා රජිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. වෙඨනෙපි එසෙව නයො. තිරීටකං පන රුක්ඛච්ඡල්ලිමයං, තං පාදපුඤ්ඡනිං කාතුං වට්ටති.
ภิกษุทั้งหลาย ผ้าที่ทำด้วยใยป่านไม่พึงนุ่ง, ผู้ใดนุ่ง, ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย ผ้าจีวรที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีครามทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีเหลืองทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีแดงทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีแดงเข้มทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีดำทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีเหมือนใบไม้ (มหาแรงคะ) ทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีแดงชื่อมหา (มหานามะ) ทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ยังไม่ตัดชายไม่พึงทรง... ผ้าที่มีชายยาวไม่พึงทรง... ผ้าที่มีชายเป็นดอกไม่พึงทรง... ผ้าที่มีชายเป็นผลไม่พึงทรง... เสื้อกั๊กไม่พึงทรง... ผ้าเปลือกไม้ไม่พึงทรง... ผ้าโพกศีรษะไม่พึงทรง, ผู้ใดทรง, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ผ้าที่ทำด้วยใยป่านเป็นต้นไม่พึงทรง. ในอรรถกถา (มหาวรรค อรรถกถา 371-372) คำว่า 'ปตฺถกะ' (potthako) หมายถึงผ้าที่ทำด้วยใยป่าน (ป่านมกจิ). ผ้าที่ทำด้วยใยรัก (อักกะ) ผ้าที่ทำด้วยใยกล้วย และผ้าที่ทำด้วยใยหญ้าเอรกะ ก็จัดอยู่ในประเภทผ้าที่ทำด้วยใยป่านเช่นกัน. ผ้าที่ย้อมด้วยสีครามเป็นต้น พึงซักน้ำย้อมออกแล้วย้อมใหม่จึงพึงทรง. ถ้าไม่สามารถซักได้, พึงทำเป็นผ้าปูรอง หรือพึงใส่ไว้ตรงกลางของผ้าไตรจีวร (ที่เย็บซ้อนกัน 3 ชั้น). ความแตกต่างของสีเหล่านั้นก็เป็นไปตามที่กล่าวไว้ในเรื่องรองเท้าแล้ว. ผ้าที่ยังไม่ตัดชายและผ้าที่มีชายยาว พึงตัดชายออกแล้วจึงพึงทรง. เสื้อกั๊กเมื่อได้มาแล้ว พึงฉีกออก ย้อม แล้วจึงพึงใช้สอยได้. ในเรื่องผ้าโพกศีรษะก็มีนัยเดียวกัน. ส่วนผ้าติรีฏกะนั้นทำด้วยเปลือกไม้, ผ้าติรีฏกะนั้นควรทำเป็นผ้าเช็ดเท้า.

58. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අධම්මකම්මං කාතබ්බං, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අධම්මකම්මෙ කයිරමානෙ පටික්කොසිතු’’න්ති (මහාව. 154) වචනතො අධම්මකම්මං න කාතබ්බං, කයිරමානඤ්ච නිවාරෙතබ්බං. නිවාරෙන්තෙහි ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතූහි පඤ්චහි පටික්කොසිතුං, ද්වීහි තීහි දිට්ඨිං ආවිකාතුං, එකෙන අධිට්ඨාතුං ‘න මෙතං ඛමතී’’ති (මහාව. 154) වචනතො යත්ථ නිවාරෙන්තස්ස භික්ඛුනො උපද්දවං කරොන්ති, තත්ථ එකකෙන න නිවාරෙතබ්බං. සචෙ චත්තාරො පඤ්ච වා හොන්ති, නිවාරෙතබ්බං. සචෙ පන ද්වෙ වා තයො වා හොන්ති, ‘‘අධම්මකම්මං ඉදං, න මෙතං ඛමතී’’ති එවං අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ අත්තනො දිට්ඨි ආවිකාතබ්බා. සචෙ එකොව හොති, ‘‘න මෙතං ඛමතී’’ති අධිට්ඨාතබ්බං. සබ්බඤ්චෙතං තෙසං අනුපද්දවත්ථාය වුත්තං.
๕๘. ภิกษุทั้งหลาย อธรรมกรรมไม่พึงทำ, ผู้ใดทำ, ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออธรรมกรรมกำลังดำเนินอยู่ เราอนุญาตให้คัดค้าน (ห้าม) ดังนี้. ด้วยเหตุนั้น อธรรมกรรมไม่พึงทำ, และเมื่ออธรรมกรรมกำลังดำเนินอยู่ พึงห้าม. และเมื่อจะห้ามนั้น ด้วยเหตุนั้น 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุสี่หรือห้ารูปคัดค้าน, ภิกษุสองหรือสามรูปพึงแสดงทิฏฐิของตนให้ปรากฏ, ภิกษุรูปเดียวพึงอธิษฐาน (ในใจ) ว่า 'กรรมนี้ไม่ควรแก่เรา'' ดังนี้, ในที่ใดที่ภิกษุผู้ห้ามถูกทำอันตราย, ในที่นั้นภิกษุรูปเดียวไม่พึงห้าม. ถ้ามีภิกษุสี่หรือห้ารูป, พึงห้าม. แต่ถ้ามีภิกษุสองหรือสามรูป, พึงแสดงทิฏฐิของตนให้ปรากฏแก่ภิกษุอื่นว่า 'กรรมนี้เป็นอธรรมกรรม, กรรมนี้ไม่ควรแก่เรา'. ถ้ามีภิกษุรูปเดียว, พึงอธิษฐาน (ในใจ) ว่า 'กรรมนี้ไม่ควรแก่เรา'. ทั้งหมดนี้กล่าวไว้เพื่อมิให้ภิกษุเหล่านั้นมีอันตราย.

59. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අනොකාසකතො භික්ඛු ආපත්තියා චොදෙතබ්බො, යො චොදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 153) වචනතො චොදෙන්තෙන ‘‘කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාසං, අහං තං වත්තුකාමො’’ති එවං ඔකාසං කාරාපෙත්වා චොදෙතබ්බො. අධිප්පායභෙදො පනෙත්ථ වෙදිතබ්බො (මහාව. අට්ඨ. 2.389). අයඤ්හි අධිප්පායො නාම චාවනාධිප්පායො අක්කොසාධිප්පායො කම්මාධිප්පායො වුට්ඨානාධිප්පායො උපොසථපවාරණට්ඨපනාධිප්පායො අනුවිජ්ජනාධිප්පායො ධම්මකථාධිප්පායොති අනෙකවිධො. තත්ථ පුරිමෙසු චතූසු අධිප්පායෙසු ඔකාසං අකාරාපෙන්තස්ස දුක්කටං, ඔකාසං කාරාපෙත්වාපි සම්මුඛා අමූලකෙන පාරාජිකෙන චොදෙන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො, අමූලකෙන සඞ්ඝාදිසෙසෙන චොදෙන්තස්ස පාචිත්තියං, අමූලිකාය ආචාරවිපත්තියා චොදෙන්තස්ස දුක්කටං, අක්කොසාධිප්පායෙන වදන්තස්ස පාචිත්තියං. අසම්මුඛා පන සත්තහිපි ආපත්තික්ඛන්ධෙහි වදන්තස්ස දුක්කටං, අසම්මුඛා එව සත්තවිධම්පි කම්මං කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව. කුරුන්දියං පන ‘‘වුට්ඨානාධිප්පායෙන ‘ත්වං ඉමං නාම ආපත්තිං ආපන්නො, තං පටිකරොහී’ති [Pg.460] වදන්තස්ස ඔකාසකිච්චං නත්ථී’’ති වුත්තං. උපොසථපවාරණං ඨපෙන්තස්සපි ඔකාසකම්මං නත්ථි, ඨපනඛෙත්තං පන ජානිතබ්බං ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජුපොසථො පන්නරසො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙ’’ති.
๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ยังมิได้ขอโอกาส ไม่พึงโจทด้วยอาบัติ, ผู้ใดโจท, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้โจท พึงให้ภิกษุนั้นให้โอกาสก่อนว่า 'ท่านผู้มีอายุ โปรดให้โอกาสแก่กระผมด้วย, กระผมต้องการจะกล่าวแก่ท่าน' ดังนี้แล้วจึงพึงโจท. ในเรื่องการโจทนี้ พึงทราบความแตกต่างของความประสงค์. ความประสงค์นี้มีหลายประเภท คือ ความประสงค์จะให้เคลื่อน (จากสมณเพศ), ความประสงค์จะด่าว่า, ความประสงค์จะทำกรรม, ความประสงค์จะให้ออกจากอาบัติ, ความประสงค์จะระงับอุโบสถและปวารณา, ความประสงค์จะสอบสวน, ความประสงค์จะแสดงธรรม. ในบรรดาความประสงค์เหล่านั้น ในความประสงค์สี่ประเภทแรก ภิกษุผู้ไม่ขอโอกาส (ไม่ให้เขาให้โอกาส) ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้ขอโอกาสแล้ว แต่โจทด้วยอาบัติปาราชิกที่ไม่มีมูลซึ่งหน้า ต้องอาบัติสังฆาทิเสส. โจทด้วยอาบัติสังฆาทิเสสที่ไม่มีมูล ต้องอาบัติปาจิตตีย์. โจทด้วยความวิบัติทางมารยาทที่ไม่มีมูล ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุผู้กล่าวด้วยความประสงค์จะด่าว่า ต้องอาบัติปาจิตตีย์. ส่วนการโจทลับหลัง ภิกษุผู้กล่าวด้วยอาบัติทั้งเจ็ดกอง ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้ทำกรรมทั้งเจ็ดประเภทลับหลัง ก็ต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า 'ภิกษุผู้กล่าวด้วยความประสงค์จะให้ออกจากอาบัติว่า 'ท่านต้องอาบัติชื่อนี้แล้ว, จงแก้ไขอาบัตินั้นเสีย' ไม่ต้องทำโอกาสกรรม'. แม้ภิกษุผู้ระงับอุโบสถและปวารณา ก็ไม่ต้องทำโอกาสกรรม, แต่พึงทราบเขตของการระงับว่า 'ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า... สงฆ์พึงทำอุโบสถ'.

එතස්මිඤ්හි රෙ-කාරෙ අනතික්කන්තෙයෙව ඨපෙතුං ලබ්භති, තතො පරං පන ය්‍ය-කාරෙ පත්තෙ න ලබ්භති. එස නයො පවාරණාය.
ด้วยว่า ในคำว่า 'กเร' (kare) นี้ เมื่อยังไม่ล่วงพ้นอักษร 'เร' (re) ไปเท่านั้น จึงจะระงับได้, แต่เมื่อถึงอักษร 'ยยะ' (yya) หลังจากนั้นแล้ว จะระงับไม่ได้. นัยนี้พึงทราบในเรื่องปวารณาด้วย.

අනුවිජ්ජකස්සපි ඔසටෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අත්ථෙතං තවා’’ති අනුවිජ්ජනාධිප්පායෙන වදන්තස්ස ඔකාසකම්මං නත්ථි. ධම්මකථිකස්සපි ධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘යො ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොති, අයං භික්ඛු අස්සමණො’’තිආදිනා නයෙන අනොදිස්ස ධම්මං කථෙන්තස්ස ඔකාසකම්මං නත්ථි. සචෙ පන ඔදිස්ස නියමෙත්වා ‘‘අසුකො ච අසුකො ච අස්සමණො අනුපාසකො’’ති කථෙති, ධම්මාසනතො ඔරොහිත්වා ආපත්තිං දෙසෙත්වා ගන්තබ්බං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සුද්ධානං භික්ඛූනං අනාපත්තිකානං අවත්ථුස්මිං අකාරණෙ ඔකාසො කාරාපෙතබ්බො, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 153) වචනතො සුද්ධානං භික්ඛූනං අකාරණෙ වත්ථුස්මිං ඔකාසො න කාරෙතබ්බො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං තුලයිත්වා ඔකාසං කාතු’’න්ති (මහාව. 153) වචනතො ‘‘භූතමෙව නු ඛො ආපත්තිං වදති, අභූත’’න්ති එවං උපපරික්ඛිත්වා ඔකාසො කාතබ්බො.
แม้ภิกษุผู้สอบสวน เมื่อเรื่อง (อาบัติ) ปรากฏขึ้นแล้ว กล่าวด้วยความประสงค์จะสอบสวนว่า 'เรื่องนี้มีแก่ท่านหรือ' ก็ไม่ต้องทำโอกาสกรรม. แม้ภิกษุผู้แสดงธรรม เมื่อนั่งบนธรรมาสน์แล้ว แสดงธรรมโดยไม่เจาะจงบุคคลว่า 'ผู้ใดทำสิ่งนี้และสิ่งนี้, ภิกษุรูปนี้ไม่ใช่สมณะ' เป็นต้น ก็ไม่ต้องทำโอกาสกรรม. แต่ถ้ากล่าวเจาะจงและกำหนดว่า 'ภิกษุชื่อนั้นและภิกษุชื่อนั้นไม่ใช่สมณะ ไม่ใช่อุบาสก' ดังนี้, พึงลงจากธรรมาสน์ แสดงอาบัติแล้วจึงพึงไป. ด้วยเหตุนั้น 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ภิกษุผู้บริสุทธิ์ ไม่มีอาบัติ ให้โอกาสในเรื่องที่ไม่มีมูลและไม่มีเหตุ, ผู้ใดให้โอกาส, ต้องอาบัติทุกกฏ' ดังนี้, ไม่พึงให้ภิกษุผู้บริสุทธิ์ให้โอกาสในเรื่องที่ไม่มีมูลและไม่มีเหตุ. ด้วยเหตุนั้น 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พิจารณาบุคคลแล้วจึงให้โอกาส' ดังนี้, พึงพิจารณาว่า 'เขาพูดอาบัติที่มีอยู่จริง หรือไม่จริง' ดังนี้แล้วจึงพึงให้โอกาส.

60. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සද්ධාදෙය්‍යං විනිපාතෙතබ්බං, යො විනිපාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 361) වචනතො සද්ධාදෙය්‍යං න විනිපාතෙතබ්බං. ඨපෙත්වා මාතාපිතරො (මහාව. අට්ඨ. 361) සෙසඤාතීනං දෙන්තොපි විනිපාතෙතියෙව, මාතාපිතරො පන රජ්ජෙ ඨිතාපි පත්ථයන්ති, දාතබ්බං.
๖๐. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ที่ทายกถวายด้วยศรัทธาไม่พึงทำลาย, ผู้ใดทำลาย, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ทรัพย์ที่ทายกถวายด้วยศรัทธาไม่พึงทำลาย. เว้นบิดามารดาแล้ว (มหาวรรค อรรถกถา 361) แม้ภิกษุผู้ให้แก่ญาติที่เหลือ ก็ชื่อว่าทำลายโดยแท้. ส่วนบิดามารดานั้น แม้จะอยู่ในราชสมบัติ ก็ยังปรารถนา, พึงให้ได้.

61. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සන්තරුත්තරෙන ගාමො පවිසිතබ්බො, යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 362) වචනතො සන්තරුත්තරෙන ගාමො න පවිසිතබ්බො.
๖๑. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าไปในบ้านด้วยผ้าอันตรวาสกและผ้าอุตตราสงค์เท่านั้น (โดยไม่มีสังฆาฏิ), ผู้ใดเข้าไป, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ไม่พึงเข้าไปในบ้านด้วยผ้าอันตรวาสกและผ้าอุตตราสงค์เท่านั้น.

62. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, පච්චයා සඞ්ඝාටියා නික්ඛෙපාය. ගිලානො වා හොති, වස්සිකසඞ්කෙතං වා හොති, නදීපාරගතං වා හොති, අග්ගළගුත්තිවිහාරො වා හොති, අත්ථතකථිනං වා හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච පච්චයා සඞ්ඝාටියා නික්ඛෙපායා’’ති (මහාව. 362) – වචනතො පන ගහෙත්වා [Pg.461] ගන්තුං අසමත්ථො ගිලානො වා හොති, වස්සිකසඞ්කෙතාදීසු වා අඤ්ඤතරං කාරණං, එවරූපෙසු පච්චයෙසු සඞ්ඝාටිං අග්ගළගුත්තිවිහාරෙ ඨපෙත්වා සන්තරුත්තරෙන ගන්තුං වට්ටති. සබ්බෙස්වෙව හි එතෙසු ගිලානවස්සිකසඞ්කෙතනදීපාරගමනඅත්ථතකථිනභාවෙසු අග්ගළගුත්තියෙව පමාණං, ගුත්තෙ එව විහාරෙ නික්ඛිපිත්වා බහි ගන්තුං වට්ටති, නාගුත්තෙ. ආරඤ්ඤකස්ස පන විහාරො න සුගුත්තො හොති, තෙන භණ්ඩුක්ඛලිකාය පක්ඛිපිත්වා පාසාණසුසිරරුක්ඛසුසිරාදීසු සුපටිච්ඡන්නෙසු ඨපෙත්වා ගන්තබ්බං. උත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකානං නික්ඛෙපෙපි ඉමෙයෙව පඤ්ච පච්චයා වෙදිතබ්බා.
๖๒. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๕ ประการนี้ เป็นเหตุแห่งการวางผ้าสังฆาฏิ คือ เป็นไข้ ๑, มีกำหนดฤดูฝน ๑, ไปสู่ฝั่งแม่น้ำ ๑, วิหารมีกลอนประตูมั่นคง ๑, มีการกรานกฐินแล้ว ๑. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๕ ประการนี้แล เป็นเหตุแห่งการวางผ้าสังฆาฏิ. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ภิกษุผู้เป็นไข้ไม่สามารถถือ (ผ้าสังฆาฏิ) ไปได้ หรือมีเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเหตุมีกำหนดฤดูฝนเป็นต้น ในเหตุปัจจัยเช่นนี้ ย่อมควรที่จะวางผ้าสังฆาฏิไว้ในวิหารที่มีกลอนประตูมั่นคง แล้วไปโดยนุ่งห่มเพียงผ้าอันตรวาสกและผ้าอุตตราสงค์. แท้จริง ในบรรดาภาวะแห่งภิกษุผู้เป็นไข้ กำหนดฤดูฝน การไปฝั่งแม่น้ำ และการมีการกรานกฐินแล้วเหล่านั้นทั้งหมด การมีกลอนประตูมั่นคงเท่านั้นเป็นประมาณ. ย่อมควรที่จะวางไว้ในวิหารที่มั่นคงแล้วออกไปข้างนอก ไม่ควรในวิหารที่ไม่มั่นคง. ส่วนภิกษุผู้อยู่ป่า วิหารของเธอย่อมไม่มั่นคง ภิกษุนั้นพึงใส่ไว้ในภาชนะสำหรับใส่ผ้า แล้ววางไว้ในโพรงหิน โพรงไม้เป็นต้นที่ปกปิดมิดชิด แล้วจึงไป. แม้ในการวางผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสก ก็พึงทราบเหตุ ๕ ประการนี้เช่นกัน.

63. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලා සත්ථකම්මං වා වත්ථිකම්මං වා කාරාපෙතබ්බං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (මහාව. 279) වචනතො යථාපරිච්ඡින්නෙ ඔකාසෙ (මහාව. අට්ඨ. 279) යෙන කෙනචි සත්ථෙන වා සූචියා වා කණ්ටකෙන වා සත්තිකාය වා පාසාණසක්ඛලිකාය වා නඛෙන වා ඡින්දනං වා ඵාලනං වා විජ්ඣනං වා ලෙඛනං වා න කාතබ්බං, සබ්බඤ්හෙතං සත්ථකම්මමෙව හොති. යෙන කෙනචි පන චම්මෙන වා වත්ථෙන වා වත්ථිපීළනම්පි න කාතබ්බං, සබ්බඤ්හෙතං වත්ථිකම්මමෙව හොති. එත්ථ ච ‘‘සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලා’’ති ඉදං සත්ථකම්මංයෙව සන්ධාය වුත්තං, වත්ථිකම්මං පන සම්බාධෙයෙව පටික්ඛිත්තං. තත්ථ පන ඛාරං වා දාතුං යෙන කෙනචි රජ්ජුකෙන වා බන්ධිතුං වට්ටති, යදි තෙන ඡිජ්ජති, සුච්ඡින්නං. අණ්ඩවුඩ්ඪිරොගෙපි සත්ථකම්මං න වට්ටති, තස්මා ‘‘අණ්ඩං ඵාලෙත්වා බීජානි උද්ධරිත්වා අරොගං කරිස්සාමී’’ති න කාතබ්බං, අග්ගිතාපනභෙසජ්ජලෙපනෙසු පන පටික්ඛෙපො නත්ථි. වච්චමග්ගෙ භෙසජ්ජමක්ඛිතා ආදානවට්ටි වා වෙළුනාළිකා වා වට්ටති, යාය ඛාරකම්මං වා කරොන්ති, තෙලං වා පවෙසෙන්ති.
๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้กระทำศัสตราวุธกรรม หรือพัสดุกรรม ในที่ใกล้สององคุลีโดยรอบอวัยวะลับ. ผู้ใดให้กระทำ ต้องอาบัติถุลลัจจัย. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ในที่ที่กำหนดไว้ ไม่พึงกระทำการตัด การผ่า การแทง หรือการขีดเขียน ด้วยศัสตราใดๆ หรือเข็ม หรือหนาม หรือเหล็กแหลม หรือหอก หรือสะเก็ดหิน หรือเล็บ. ทั้งหมดนี้เป็นศัสตราวุธกรรมนั่นเอง. อนึ่ง ไม่พึงกระทำการบีบด้วยหนังหรือผ้าใดๆ. ทั้งหมดนี้เป็นพัสดุกรรมนั่นเอง. ในพระบาลีนี้ คำว่า 'ในที่ใกล้สององคุลีโดยรอบอวัยวะลับ' นี้ ตรัสหมายถึงศัสตราวุธกรรมเท่านั้น. ส่วนพัสดุกรรมนั้น ห้ามไว้เฉพาะในที่อวัยวะลับเท่านั้น. แต่ในที่อวัยวะลับนั้น ย่อมควรที่จะใส่ด่าง หรือผูกด้วยเชือกเล็กๆ ใดๆ. หากตัดด้วยสิ่งนั้น ย่อมชื่อว่าตัดดีแล้ว. แม้ในโรคไส้เลื่อน ศัสตราวุธกรรมก็ไม่ควร. เพราะฉะนั้น ไม่พึงกระทำว่า 'เราจะผ่าอัณฑะออก เอาลูกอัณฑะออก แล้วทำให้หายโรค'. แต่ในการประคบด้วยไฟและการทายา ไม่มีข้อห้าม. ในทวารหนัก ย่อมควรที่จะใส่ผ้าพันยาที่ทายาแล้ว หรือใส่กระบอกไม้ไผ่เล็กๆ ซึ่งเป็นกระบอกที่ใช้ใส่ด่าง หรือใส่น้ำมัน.

64. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නහාපිතපුබ්බෙන ඛුරභණ්ඩං පරිහරිතබ්බං, යො පරිහරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 303) වචනතො නහාපිතපුබ්බෙන (මහාව. අට්ඨ. 303) ඛුරභණ්ඩං ගහෙත්වා පරිහරිතුං න වට්ටති, අඤ්ඤස්ස සන්තකෙන පන කෙසෙ ඡෙදෙතුං වට්ටති. සචෙ වෙතනං ගහෙත්වා ඡින්දති, න වට්ටති. යො අනහාපිතපුබ්බො, තස්සෙව පරිහරිතුං වට්ටති, තං වා අඤ්ඤං වා ගහෙත්වා කෙසෙ ඡෙදෙතුම්පි වට්ටති.
๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่เคยเป็นช่างกัลบก ไม่พึงพกพาเครื่องมือโกน. ผู้ใดพกพาไป ต้องอาบัติทุกกฏ. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ผู้ที่เคยเป็นช่างกัลบก ไม่ควรที่จะพกพาเครื่องมือโกนไป. แต่ย่อมควรที่จะตัดผมของผู้อื่นด้วยเครื่องมือที่เป็นของผู้อื่น. หากรับค่าจ้างแล้วตัด ย่อมไม่ควร. ภิกษุใดไม่เคยเป็นช่างกัลบกมาก่อน ย่อมควรที่จะพกพา (เครื่องมือโกน) ไปสำหรับภิกษุนั้นเท่านั้น. และย่อมควรที่จะถือเครื่องมือนั้นหรือของผู้อื่น แล้วตัดผมได้.

65. ‘‘සඞ්ඝිකානි[Pg.462], භික්ඛවෙ, බීජානි පුග්ගලිකාය භූමියා රොපිතානි භාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. පුග්ගලිකානි බීජානි සඞ්ඝිකාය භූමියා රොපිතානි භාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානී’’ති (මහාව. 304) – වචනතො පුග්ගලිකාය භූමියා සඞ්ඝිකෙසු බීජෙසු රොපිතෙසු සඞ්ඝිකාය භූමියා වා පුග්ගලිකෙසු බීජෙසු රොපිතෙසු දසමභාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඉදං කිර ජම්බුදීපෙ පොරාණකචාරිත්තං, තස්මා දස කොට්ඨාසෙ කත්වා එකො කොට්ඨාසො භූමිසාමිකානං දාතබ්බො.
๖๕. ภิกษุทั้งหลาย พืชของสงฆ์ที่ปลูกในที่ดินของบุคคล พึงบริโภคโดยให้ส่วนแบ่ง. พืชของบุคคลที่ปลูกในที่ดินของสงฆ์ พึงบริโภคโดยให้ส่วนแบ่ง. เพราะพระพุทธพจน์นั้น เมื่อพืชของสงฆ์ปลูกในที่ดินของบุคคล หรือพืชของบุคคลปลูกในที่ดินของสงฆ์ พึงบริโภคโดยให้ส่วนแบ่งหนึ่งในสิบ. การให้ส่วนแบ่งหนึ่งในสิบนี้ ได้ยินว่าเป็นธรรมเนียมโบราณในชมพูทวีป. เพราะฉะนั้น พึงแบ่งเป็นสิบส่วน แล้วให้ส่วนหนึ่งแก่เจ้าของที่ดิน.

66. ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, මග්ගා කන්තාරා අප්පොදකා අප්පභක්ඛා, න සුකරා අපාථෙය්‍යෙන ගන්තුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාථෙය්‍යං පරියෙසිතුං. තණ්ඩුලො තණ්ඩුලත්ථිකෙන, මුග්ගො මුග්ගත්ථිකෙන, මාසො මාසත්ථිකෙන, ලොණං ලොණත්ථිකෙන, ගුළො ගුළත්ථිකෙන, තෙලං තෙලත්ථිකෙන, සප්පි සප්පිත්ථිකෙනා’’ති (මහාව. 299) – වචනතො තාදිසං කන්තාරං නිත්ථරන්තෙන පාථෙය්‍යං පරියෙසිතුං වට්ටති. කථං පන පරියෙසිතබ්බන්ති? සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 296) කෙචිසයමෙව ඤත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ දෙන්ති, ඤාතිපවාරිතට්ඨානතො වා භික්ඛාචාරවත්තෙන වා පරියෙසිතබ්බං. තථා අලභන්තෙන අඤ්ඤාතිකඅප්පවාරිතට්ඨානතො යාචිත්වාපි ගහෙතබ්බං. එකදිවසෙන ගමනීයෙ මග්ගෙ එකභත්තත්ථාය පරියෙසිතබ්බං. දීඝෙ අද්ධානෙ යත්තකෙන කන්තාරං නිත්ථරති, තත්තකං පරියෙසිතබ්බං.
๖๖. ภิกษุทั้งหลาย หนทางกันดารทั้งหลาย มีน้ำน้อย มีอาหารน้อย ไม่สะดวกที่จะไปโดยไม่มีเสบียง. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แสวงหาเสบียง. ผู้ต้องการข้าวสาร พึงแสวงหาข้าวสาร. ผู้ต้องการถั่วเขียว พึงแสวงหาถั่วเขียว. ผู้ต้องการถั่วดำ พึงแสวงหาถั่วดำ. ผู้ต้องการเกลือ พึงแสวงหาเกลือ. ผู้ต้องการน้ำอ้อย พึงแสวงหาน้ำอ้อย. ผู้ต้องการน้ำมัน พึงแสวงหาน้ำมัน. ผู้ต้องการเนยใส พึงแสวงหาเนยใส. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ภิกษุผู้จะข้ามพ้นทางกันดารเช่นนั้น ย่อมควรที่จะแสวงหาเสบียง. แต่จะแสวงหาอย่างไร? นี้เป็นคำถาม. หากคนบางพวกทราบเองแล้วถวาย นั่นเป็นการดี. หากไม่ถวาย พึงแสวงหาจากที่ของญาติและที่ที่ปวารณาไว้ หรือด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต. เมื่อไม่ได้ด้วยวิธีอย่างนั้น พึงขอจากที่ที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้แล้วรับเอา. ในทางที่พึงไปได้ภายในวันเดียว พึงแสวงหาเสบียงสำหรับอาหารมื้อเดียว. ในทางไกล พึงแสวงหาเสบียงเท่าที่จำเป็นเพื่อข้ามพ้นทางกันดารนั้น พึงแสวงหาเพียงเท่านั้น.

67. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තඤ්චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පතී’’ති (මහාව. 305) – ඉමෙ චත්තාරො මහාපදෙසෙ භගවා භික්ඛූනං නයග්ගහණත්ථාය ආහ. තත්ථ ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරා සුත්තං ගහෙත්වා පරිමද්දන්තා ඉදං අද්දසංසු. ‘‘ඨපෙත්වා ධඤ්ඤඵලරස’’න්ති සත්ත ධඤ්ඤරසානි ‘‘පච්ඡාභත්තං න කප්පතී’’ති පටික්ඛිත්තානි[Pg.463]. තාලනාළිකෙරපනසලබුජඅලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිපුසඵලඑළාලුකානි නව මහාඵලානි සබ්බඤ්ච අපරණ්ණං ධඤ්ඤගතිකමෙව. තං කිඤ්චාපි න පටික්ඛිත්තං, අථ ඛො අකප්පියං අනුලොමෙති, තස්මා පච්ඡාභත්තං න කප්පති. අට්ඨ පානානි අනුඤ්ඤාතානි, අවසෙසානි වෙත්තතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිට්ඨකොසම්බකරමන්දාදිඛුද්දකඵලපානානි අට්ඨපානගතිකානෙව. තානි කිඤ්චාපි න අනුඤ්ඤාතානි, අථ ඛො කප්පියං අනුලොමෙන්ති, තස්මා කප්පන්ති. ඨපෙත්වා හි සානුලොමං ධඤ්ඤඵලරසං අඤ්ඤං ඵලපානං නාම අකප්පියං නත්ථි, සබ්බං යාමකාලිකංයෙවාති කුරුන්දියං වුත්තං.
๖๗. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า 'สิ่งนี้ไม่ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ไม่ควร ขัดกับสิ่งที่ควร สิ่งนั้นย่อมไม่ควรแก่ท่านทั้งหลาย. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า 'สิ่งนี้ไม่ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ควร ขัดกับสิ่งที่ไม่ควร สิ่งนั้นย่อมควรแก่ท่านทั้งหลาย. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า 'สิ่งนี้ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ไม่ควร ขัดกับสิ่งที่ควร สิ่งนั้นย่อมไม่ควรแก่ท่านทั้งหลาย. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า 'สิ่งนี้ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ควร ขัดกับสิ่งที่ไม่ควร สิ่งนั้นย่อมควรแก่ท่านทั้งหลาย. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสมหาปเทส ๔ ประการนี้แก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อให้ถือเอาหลักการ. ในมหาปเทส ๔ ประการนั้น พระเถระผู้สังคายนาพระธรรมทั้งหลาย เมื่อพิจารณาพระบาลีแล้ว ได้เห็นเหตุนี้. ด้วยคำว่า 'เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืช' น้ำผลไม้จากธัญพืช ๗ ชนิด ถูกห้ามไว้ว่า 'ไม่ควรในเวลาวิกาล'. ผลไม้ใหญ่ ๙ ชนิดเหล่านี้ คือ ตาล มะพร้าว ขนุน สาเก น้ำเต้า ฟักทอง แตงกวา แตงไทย แตงโม และถั่วทุกชนิด ล้วนจัดอยู่ในประเภทธัญพืช. แม้ว่าสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดไม่ได้ถูกห้ามไว้ แต่ก็เข้ากับสิ่งที่ไม่ควร เพราะฉะนั้น จึงไม่ควรในเวลาวิกาล. เครื่องดื่ม ๘ อย่างได้รับอนุญาตแล้ว. ส่วนเครื่องดื่มจากผลไม้เล็กๆ ที่เหลือ เช่น หวาย มะขาม ส้มซ่า มะขวิด คร้อ มะดัน เป็นต้น ล้วนจัดอยู่ในประเภทเครื่องดื่ม ๘ อย่างนั้น. แม้ว่าสิ่งเหล่านั้นไม่ได้ถูกอนุญาตไว้ แต่เพราะเข้ากับสิ่งที่ควร เพราะฉะนั้น จึงควร. แท้จริง เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืชที่อนุโลมแล้ว ไม่มีน้ำผลไม้อื่นใดที่ไม่ควร. ทั้งหมดเป็นยามากาลิก. ดังที่กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที.

භගවතා – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඡ චීවරානි ඛොමං කප්පාසිකං කොසෙය්‍යං කම්බලං සාණං භඞ්ග’’න්ති (මහාව. 339) ඡ චීවරානි අනුඤ්ඤාතානි, ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි තෙසං අනුලොමානි දුකූලං පත්තුණ්ණං චීනපට්ටං සොමාරපට්ටං ඉද්ධිමයං දෙවදත්තියන්ති අපරානි ඡ අනුඤ්ඤාතානි. තත්ථ පත්තුණ්ණන්ති පත්තුණ්ණදෙසෙ පාණකෙහි සඤ්ජාතවත්ථං. ද්වෙ පටානි දෙසනාමෙනෙව වුත්තානි. තීණි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි, දුකූලං සාණස්ස, ඉතරානි ද්වෙ කප්පාසිකස්ස වා සබ්බෙසං වා.
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าจีวร ๖ ชนิด คือ ผ้าเปลือกไม้ ผ้าฝ้าย ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ ผ้าป่าน ผ้าที่ทำจากเปลือกปอ” (มหาวรรค ๓๓๙) ผ้าจีวร ๖ ชนิดนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว. พระเถระผู้สังคายนาพระธรรมได้อนุญาตผ้าอีก ๖ ชนิด ซึ่งเป็นผ้าอนุโลมของผ้าเหล่านั้น คือ ผ้าดุคูล ผ้าปัตตุณณะ ผ้าจีนปัฏฏะ ผ้าโสมารปัฏฏะ ผ้าที่สำเร็จด้วยฤทธิ์ ผ้าที่เทวดาถวาย. ในบรรดาผ้าเหล่านั้น คำว่า “ปัตตุณณะ” คือผ้าที่เกิดจากตัวไหมในประเทศปัตตุณณะ. ผ้า ๒ ชนิด (จีนปัฏฏะ, โสมารปัฏฏะ) กล่าวไว้ด้วยชื่อประเทศเท่านั้น. ผ้า ๓ ชนิด (ดุคูล, จีนปัฏฏะ, โสมารปัฏฏะ) เป็นอนุโลมของผ้าไหม, ผ้าดุคูลเป็นอนุโลมของผ้าป่าน, ผ้าอีก ๒ ชนิด (อิทธิมัย, เทวทัตติยะ) เป็นอนุโลมของผ้าฝ้าย หรือของผ้าทั้งปวง.

භගවතා එකාදස පත්තෙ පටික්ඛිපිත්වා ද්වෙ පත්තා අනුඤ්ඤාතා ලොහපත්තො ච මත්තිකාපත්තො ච. ලොහථාලකං මත්තිකාථාලකං තම්බලොහථාලකන්ති තෙසංයෙව අනුලොමානි. භගවතා තයො තුම්බා අනුඤ්ඤාතා ලොහතුම්බො කට්ඨතුම්බො ඵලතුම්බොති. කුණ්ඩිකා කඤ්චනකො උදකතුම්බොති තෙසංයෙව අනුලොමානි. කුරුන්දියං පන ‘‘පානීයසඞ්ඛපානීයසරාවකානං එතෙ අනුලොමා’’ති වුත්තං. පට්ටිකා සූකරන්තන්ති ද්වෙ කායබන්ධනානි අනුඤ්ඤාතානි. දුස්සපට්ටෙන රජ්ජුකෙන ච කතකායබන්ධනානි තෙසංයෙව අනුලොමානි. සෙතච්ඡත්තං කිලඤ්ජච්ඡත්තං පණ්ණච්ඡත්තන්ති තීණි ඡත්තානි අනුඤ්ඤාතානි. එකපණ්ණච්ඡත්තං තෙසංයෙව අනුලොමන්ති ඉමිනා නයෙන පාළිඤ්ච අට්ඨකථඤ්ච අනුපෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤානිපි කප්පියාකප්පියානං අනුලොමානි විනයධරෙන වෙදිතබ්බානි.
พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามบาตร ๑๑ ชนิดแล้ว ทรงอนุญาตบาตร ๒ ชนิด คือ บาตรเหล็กและบาตรดิน. ขันเหล็ก ขันดิน ขันทองแดง เป็นอนุโลมของบาตรเหล่านั้นเท่านั้น. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตกระบอก ๓ ชนิด คือ กระบอกเหล็ก กระบอกไม้ และกระบอกผลไม้. กุณฑี กัญชนะ (ภาชนะเคลือบ) กระบอกน้ำ เป็นอนุโลมของกระบอกเหล่านั้นเท่านั้น. แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า “ภาชนะเหล่านี้เป็นอนุโลมของสังข์สำหรับดื่มน้ำและถ้วยสำหรับดื่มน้ำ”. ทรงอนุญาตประคดเอว ๒ ชนิด คือ ประคดแผ่นและประคดไส้สุกร. ประคดเอวที่ทำด้วยผ้าและเชือก เป็นอนุโลมของประคดเอวเหล่านั้นเท่านั้น. ทรงอนุญาตฉัตร ๓ ชนิด คือ ฉัตรขาว ฉัตรที่ทำด้วยเสื่อลำแพน และฉัตรที่ทำด้วยใบไม้. ฉัตรที่ทำด้วยใบไม้เพียงใบเดียว เป็นอนุโลมของฉัตรเหล่านั้นเท่านั้น. ด้วยนัยนี้ พึงพิจารณาพระบาลีและอรรถกถาแล้ว พึงทราบสิ่งที่เป็นอนุโลมของกัปปิยะและอกัปปิยะอื่น ๆ โดยพระวินัยธร.

68. විනයධරො (පාචි. අට්ඨ. 438) ච පුග්ගලො විනයපරියත්තිමූලකෙ පඤ්චානිසංසෙ ඡානිසංසෙ සත්තානිසංසෙ අට්ඨානිසංසෙ නවානිසංසෙ දසානිසංසෙ එකාදසානිසංසෙ [Pg.464] ලභති. කතමෙ පඤ්චානිසංසෙ ලභති? අත්තනො සීලක්ඛන්ධගුත්තිආදිකෙ. වුත්තඤ්හෙතං –
๖๘. และบุคคลผู้ทรงพระวินัย (ปาจิ. อรรถกถา ๔๓๘) มีการเรียนพระวินัยเป็นมูลเหตุ ย่อมได้อานิสงส์ ๕ อย่าง อานิสงส์ ๖ อย่าง อานิสงส์ ๗ อย่าง อานิสงส์ ๘ อย่าง อานิสงส์ ๙ อย่าง อานิสงส์ ๑๐ อย่าง อานิสงส์ ๑๑ อย่าง. ย่อมได้อานิสงส์ ๕ อย่างอะไรบ้าง? คือการคุ้มครองกองศีลของตนเป็นต้น. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคำนี้ไว้แล้วว่า –

‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසා විනයධරෙ පුග්ගලෙ. අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො, කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති, විසාරදො සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරති, පච්චත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති, සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතී’’ති (පරි. 325).
“ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการเหล่านี้ มีอยู่ในบุคคลผู้ทรงพระวินัย คือ กองศีลของตนย่อมได้รับการคุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้ว, ย่อมเป็นที่พึ่งของบุคคลผู้มีกุกกุจจะ (ความรังเกียจ) เกิดขึ้น, ย่อมกล้าหาญกล่าวในท่ามกลางสงฆ์, ย่อมข่มขี่ปฏิปักษ์ด้วยธรรมได้ดี, ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม” (ปริวาร ๓๒๕).

කථමස්ස අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො? ඉධෙකච්චො භික්ඛු ආපත්තිං ආපජ්ජන්තො ඡහාකාරෙහි ආපජ්ජති අලජ්ජිතා, අඤ්ඤාණතා, කුක්කුච්චපකතතා, අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතා, කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතා, සතිසම්මොසා. කථං අලජ්ජිතාය ආපජ්ජති? අකප්පියභාවං ජානන්තොයෙව මද්දිත්වා වීතික්කමං කරොති. වුත්තම්පි චෙතං –
กองศีลของบุคคลผู้ทรงพระวินัยนั้น ย่อมได้รับการคุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้วได้อย่างไร? ภิกษุบางรูปในพระศาสนานี้ เมื่อต้องอาบัติ ย่อมต้องด้วยอาการ ๖ อย่าง คือ ด้วยความไม่อาย, ด้วยความไม่รู้, ด้วยความมีกุกกุจจะครอบงำ, ด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควร, ด้วยความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควร, ด้วยความหลงลืมสติ. ต้องอาบัติด้วยความไม่อายได้อย่างไร? คือรู้ว่าไม่ควรแล้วยังเหยียบย่ำทำความล่วงละเมิด. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคำนี้ไว้แล้วว่า –

‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජති, ආපත්තිං පරිගූහති;
අගතිගමනඤ්ච ගච්ඡති, එදිසො වුච්චති අලජ්ජිපුග්ගලො’’ති. (පරි. 359);
“จงใจต้องอาบัติ, ปกปิดอาบัติ, และประพฤติในทางที่ไม่ควร, บุคคลเช่นนี้เรียกว่า อลัชชีบุคคล” (ปริวาร ๓๕๙).

කථං අඤ්ඤාණතාය ආපජ්ජති? අඤ්ඤාණපුග්ගලො හි මන්දො මොමූහො කත්තබ්බාකත්තබ්බං අජානන්තො අකත්තබ්බං කරොති, කත්තබ්බං විරාධෙති. එවං අඤ්ඤාණතාය ආපජ්ජති. කථං කුක්කුච්චපකතතාය ආපජ්ජති? කප්පියාකප්පියං නිස්සාය කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ විනයධරං පුච්ඡිත්වා කප්පියං චෙ, කත්තබ්බං සියා, අකප්පියං චෙ, න කත්තබ්බං, අයං පන ‘‘වට්ටතී’’ති මද්දිත්වා වීතික්කමතියෙව. එවං කුක්කුච්චපකතතාය ආපජ්ජති.
ต้องอาบัติด้วยความไม่รู้อย่างไร? บุคคลผู้ไม่รู้ ย่อมเป็นคนโง่เขลา งมงาย ไม่รู้สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ จึงทำสิ่งที่ไม่ควรทำ และพลาดสิ่งที่ควรทำ. ต้องอาบัติด้วยความไม่รู้อย่างนี้. ต้องอาบัติด้วยความมีกุกกุจจะครอบงำได้อย่างไร? อาศัยสิ่งที่ควรและไม่ควร เมื่อกุกกุจจะเกิดขึ้นแล้ว สอบถามพระวินัยธร ถ้าเป็นสิ่งที่ควร ก็พึงทำ, ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่ควร ก็ไม่พึงทำ, แต่บุคคลนี้กลับเหยียบย่ำล่วงละเมิดไปว่า “ควร”. ต้องอาบัติด้วยความมีกุกกุจจะครอบงำอย่างนี้.

කථං අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති? අච්ඡමංසං ‘‘සූකරමංස’’න්ති ඛාදති, දීපිමංසං ‘‘මිගමංස’’න්ති ඛාදති, අකප්පියභොජනං ‘‘කප්පියභොජන’’න්ති භුඤ්ජති, විකාලෙ කාලසඤ්ඤාය භුඤ්ජති, අකප්පියපානකං ‘‘කප්පියපානක’’න්ති පිවති. එවං අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති. කථං කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති? සූකරමංසං ‘‘අච්ඡමංස’’න්ති ඛාදති, මිගමංසං ‘‘දීපිමංස’’න්ති ඛාදති, කප්පියභොජනං ‘‘අකප්පියභොජන’’න්ති භුඤ්ජති, කාලෙ විකාලසඤ්ඤාය භුඤ්ජති, කප්පියපානකං ‘‘අකප්පියපානක’’න්ති පිවති. එවං කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති. කථං සතිසම්මොසා [Pg.465] ආපජ්ජති? සහසෙය්‍යචීවරවිප්පවාසභෙසජ්ජචීවරකාලාතික්කමනපච්චයා ආපත්තිං සතිසම්මොසා ආපජ්ජති. එවමිධෙකච්චො භික්ඛු ඉමෙහි ඡහි ආකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජති.
ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควรได้อย่างไร? คือกินเนื้อหมีโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อหมู”, กินเนื้อเสือเหลืองโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อกวาง”, ฉันอาหารที่ไม่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นอาหารที่ควร”, ฉันในเวลาวิกาลด้วยความสำคัญว่าเป็นกาล, ดื่มน้ำปานะที่ไม่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นน้ำปานะที่ควร”. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควรอย่างนี้. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควรได้อย่างไร? คือกินเนื้อหมูโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อหมี”, กินเนื้อกวางโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อเสือเหลือง”, ฉันอาหารที่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นอาหารที่ไม่ควร”, ฉันในเวลากาลด้วยความสำคัญว่าเป็นวิกาล, ดื่มน้ำปานะที่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นน้ำปานะที่ไม่ควร”. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควรอย่างนี้. ต้องอาบัติด้วยความหลงลืมสติได้อย่างไร? คือต้องอาบัติเพราะปัจจัยคือการนอนร่วม การอยู่ปราศจากจีวร การล่วงเลยเวลาแห่งเภสัช และการล่วงเลยเวลาแห่งจีวร ด้วยความหลงลืมสติ. ภิกษุบางรูปในพระศาสนานี้ ย่อมต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ อย่างเหล่านี้.

විනයධරො පන ඉමෙහි ඡහාකාරෙහි ආපත්තිං න ආපජ්ජති. කථං ලජ්ජිතාය නාපජ්ජති? සො හි ‘‘පස්සථ භො, අයං කප්පියාකප්පියං ජානන්තොයෙව පණ්ණත්තිවීතික්කමං කරොතී’’ති ඉමං පරූපවාදං රක්ඛන්තොපි නාපජ්ජති. එවං ලජ්ජිතාය නාපජ්ජති, සහසා ආපන්නම්පි දෙසනාගාමිනිං දෙසෙත්වා වුට්ඨානගාමිනියා වුට්ඨහිත්වා සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාති. තතො –
แต่พระวินัยธรย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ อย่างเหล่านี้. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความละอายได้อย่างไร? เพราะพระวินัยธรนั้น แม้รักษาคำติเตียนของผู้อื่นว่า “ท่านทั้งหลายจงดูเถิด ภิกษุผู้ทรงพระวินัยนี้รู้สิ่งที่ควรและไม่ควรแล้วยังทำความล่วงละเมิดพระบัญญัติ” จึงไม่ต้องอาบัติ. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความละอายอย่างนี้. แม้ต้องอาบัติโดยพลัน ก็แสดงอาบัติที่เป็นเทสนาคามินีแล้ว ออกจากอาบัติที่เป็นวุฏฐานคามินีแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในส่วนที่บริสุทธิ์. เพราะเหตุนั้น –

‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං නාපජ්ජති, ආපත්තිං න පරිගූහති;
අගතිගමනඤ්ච න ගච්ඡති, එදිසො වුච්චති ලජ්ජිපුග්ගලො’’ති. (පරි. 359) –
“จงใจไม่ต้องอาบัติ, ไม่ปกปิดอาบัติ, และไม่ถึงอคติ, บุคคลเช่นนี้เรียกว่า ลัชชีบุคคล” (ปริวาร ๓๕๙).

ඉමස්මිං ලජ්ජිභාවෙ පතිට්ඨිතොව හොති.
ย่อมตั้งมั่นอยู่ในความเป็นลัชชีนี้.

කථං ඤාණතාය නාපජ්ජති? සො හි කප්පියාකප්පියං ජානාති, තස්මා කප්පියංයෙව කරොති, අකප්පියං න කරොති. එවං ඤාණතාය නාපජ්ජති. කථං අකුක්කුච්චපකතතාය නාපජ්ජති? කප්පියාකප්පියං නිස්සාය කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ වත්ථුං ඔලොකෙත්වා මාතිකං පදභාජනං අන්තරාපත්තිං අනාපත්තිං ඔලොකෙත්වා කප්පියං චෙ හොති, කරොති, අකප්පියං චෙ, න කරොති. එවං අකුක්කුච්චපකතතාය නාපජ්ජති. කථං අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාදීහි නාපජ්ජති? සො හි කප්පියාකප්පියං ජානාති, තස්මා අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤී න හොති, කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤී න හොති, සුප්පතිට්ඨිතා චස්ස සති හොති, අධිට්ඨාතබ්බං අධිට්ඨෙති, විකප්පෙතබ්බං විකප්පෙති. ඉති ඉමෙහි ඡහි ආකාරෙහි ආපත්තිං නාපජ්ජති. අනාපජ්ජන්තො අඛණ්ඩසීලො හොති, පරිසුද්ධසීලො හොති. එවමස්ස අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො.
ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความรู้อย่างไร? เพราะพระวินัยธรนั้นย่อมรู้สิ่งที่ควรและไม่ควร เพราะฉะนั้นจึงทำแต่สิ่งที่ควร ไม่ทำสิ่งที่ไม่ควร. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความรู้อย่างนี้. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความเป็นผู้ไม่มีกุกกุจจะโดยปกติได้อย่างไร? อาศัยสิ่งที่ควรและไม่ควร เมื่อกุกกุจจะเกิดขึ้นแล้ว พิจารณาวัตถุ มาติกา บทภาชนีย์ อาบัติในระหว่าง และอนาบัติ ถ้าเป็นสิ่งที่ควร ก็ทำ, ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่ควร ก็ไม่ทำ. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความเป็นผู้ไม่มีกุกกุจจะโดยปกติอย่างนี้. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควรเป็นต้นได้อย่างไร? เพราะพระวินัยธรนั้นย่อมรู้สิ่งที่ควรและไม่ควร เพราะฉะนั้นจึงไม่สำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควร และไม่สำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควร. และสติของพระวินัยธรนั้นย่อมตั้งมั่นดีแล้ว. ย่อมอธิษฐานสิ่งที่ควรอธิษฐาน, ย่อมวิกัปสิ่งที่ควรวิกัป. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ อย่างเหล่านี้. เมื่อไม่ต้องอาบัติ ย่อมเป็นผู้มีศีลไม่ขาด เป็นผู้มีศีลบริสุทธิ์. กองศีลของพระวินัยธรนั้นย่อมได้รับการคุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้วอย่างนี้.

කථං කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති? තිරොරට්ඨෙසු තිරොජනපදෙසු ච උප්පන්නකුක්කුච්චා භික්ඛූ ‘‘අසුකස්මිං කිර විහාරෙ විනයධරො වසතී’’ති දූරතොව තස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා කුක්කුච්චං පුච්ඡන්ති. සො තෙහි කතස්ස කම්මස්ස වත්ථුං ඔලොකෙත්වා ආපත්තානාපත්තිගරුකලහුකාදිභෙදං සල්ලක්ඛෙත්වා දෙසනාගාමිනිං දෙසාපෙත්වා, වුට්ඨානගාමිනියා වුට්ඨාපෙත්වා සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාපෙති. එවං කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති.
ย่อมเป็นที่พึ่งของบุคคลผู้มีกุกกุจจะโดยปกติได้อย่างไร? ภิกษุผู้มีกุกกุจจะเกิดขึ้นในต่างรัฐและต่างชนบท ย่อมมายังสำนักของพระวินัยธรนั้นแต่ไกลแล้วสอบถามกุกกุจจะว่า “ได้ยินว่า พระวินัยธรอยู่ในวิหารโน้น”. พระวินัยธรนั้นพิจารณาวัตถุแห่งกรรมที่ภิกษุเหล่านั้นทำแล้ว พิจารณาความแตกต่างของอาบัติ อนาบัติ ครุกาบัติ ลหุกาบัติ เป็นต้น ให้แสดงอาบัติที่เป็นเทสนาคามินีแล้ว ให้ออกจากอาบัติที่เป็นวุฏฐานคามินีแล้ว ย่อมให้ตั้งอยู่ในส่วนที่บริสุทธิ์. ย่อมเป็นที่พึ่งของบุคคลผู้มีกุกกุจจะโดยปกติอย่างนี้.

විසාරදො [Pg.466] සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරතීති අවිනයධරස්ස හි සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථෙන්තස්ස භයං සාරජ්ජං ඔක්කමති, විනයධරස්ස තං න හොති. කස්මා? ‘‘එවං කථෙන්තස්ස දොසො හොති, එවං න දොසො’’ති ඤත්වා කථනතො.
คำว่า 'ผู้แกล้วกล้าย่อมกล่าวในท่ามกลางสงฆ์' ความว่า เพราะเมื่อผู้ไม่ทรงวินัยกล่าวในท่ามกลางสงฆ์ ความกลัว ความสะดุ้งย่อมเกิดขึ้น แต่แก่พระวินัยธรนั้นย่อมไม่มี เพราะเหตุไร? เพราะกล่าวโดยรู้ว่า 'เมื่อกล่าวอย่างนี้ ย่อมมีโทษ เมื่อกล่าวอย่างนี้ ย่อมไม่มีโทษ'

පච්චත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාතීති එත්ථ ද්විධා පච්චත්ථිකා නාම අත්තපච්චත්ථිකා ච සාසනපච්චත්ථිකා ච. තත්ථ මෙත්තියභූමජකා ච භික්ඛූ වඩ්ඪො ච ලිච්ඡවී අමූලකෙන අන්තිමවත්ථුනා චොදෙසුං, ඉමෙ අත්තපච්චත්ථිකා නාම. යෙ පන අඤ්ඤෙපි දුස්සීලා පාපධම්මා, සබ්බෙතෙ අත්තපච්චත්ථිකා. විපරීතදස්සනා පන අරිට්ඨභික්ඛුකණ්ටකසාමණෙරවෙසාලිකවජ්ජිපුත්තකා පරූපහාරඅඤ්ඤාණකඞ්ඛාවිතරණාදිවාදා මහාසඞ්ඝිකාදයො ච අබුද්ධසාසනං ‘‘බුද්ධසාසන’’න්ති වත්වා කතපග්ගහා සාසනපච්චත්ථිකා නාම. තෙ සබ්බෙපි සහධම්මෙන සහකාරණෙන වචනෙන යථා තං අසද්ධම්මං පතිට්ඨාපෙතුං න සක්කොන්ති, එවං සුනිග්ගහිතං කත්වා නිග්ගණ්හාති.
ในคำว่า 'ย่อมข่มขี่ศัตรูที่ถูกข่มขี่ด้วยดีด้วยพระสัทธรรม' นี้ ศัตรูมี ๒ อย่าง คือ ศัตรูของตน และศัตรูของพระศาสนา ในบรรดาศัตรูเหล่านั้น ภิกษุชื่อเมตติยะและภุมมชกะ และเจ้าลิจฉวีชื่อวัฑฒะ ได้โจทด้วยวัตถุอันเป็นที่สุด (ปาราชิก) ที่ไม่มีมูล, เหล่านี้ชื่อว่าศัตรูของตน อนึ่ง ชนเหล่าอื่นใดที่ทุศีล มีบาปธรรม ทั้งหมดนั้นชื่อว่าศัตรูของตน ส่วนภิกษุอริฏฐะ สามเณรกัณฏกะ และภิกษุชาววัชชีบุตรผู้อยู่ในเมืองเวสาลี ผู้มีความเห็นวิปริต และพวกมหาสังฆิกะเป็นต้น ผู้มีวาทะว่า 'พระอรหันต์ยังมีการหลั่งอสุจิได้' 'พระอรหันต์ยังมีความไม่รู้ ความสงสัย' และผู้ที่พยายามยกย่องสิ่งที่ไม่ใช่พระพุทธศาสนาว่าเป็นพระพุทธศาสนา เหล่านี้ชื่อว่าศัตรูของพระศาสนา พระวินัยธรย่อมข่มขี่ศัตรูทั้งหมดนั้นด้วยดี ด้วยถ้อยคำที่มีเหตุผล โดยที่ศัตรูเหล่านั้นไม่สามารถตั้งอธรรมนั้นไว้ได้

සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතීති එත්ථ පන තිවිධො සද්ධම්මො පරියත්තිපටිපත්තිඅධිගමවසෙන. තත්ථ තෙපිටකං බුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම. තෙරස ධුතගුණා චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි ද්වෙඅසීති මහාවත්තානීති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම. චත්තාරො මග්ගා ච චත්තාරි ඵලානි ච, අයං අධිගමසද්ධම්මො නාම.
ในคำว่า 'ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม' นี้ พระสัทธรรมมี ๓ อย่าง คือ ปริยัติสัทธรรม ปฏิปัตติสัทธรรม และอธิคมสัทธรรม. ในบรรดาสัทธรรมเหล่านั้น พระพุทธพจน์คือพระไตรปิฎก ชื่อว่า ปริยัติสัทธรรม. ธุดงคคุณ ๑๓, ขันธกวัตร ๑๔ และมหาวัตร ๘๒ นี้ ชื่อว่า ปฏิปัตติสัทธรรม. มรรค ๔ และผล ๔ นี้ ชื่อว่า อธิคมสัทธรรม.

තත්ථ කෙචි ථෙරා ‘‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’’ති ඉමිනා සුත්තෙන (දී. නි. 2.216) ‘‘සාසනස්ස පරියත්ති මූල’’න්ති වදන්ති. කෙචි ථෙරා ‘‘ඉමෙ ච සුභද්ද භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’’ති ඉමිනා සුත්තෙන (දී. නි. 2.214) ‘‘සාසනස්ස පටිපත්ති මූල’’න්ති වත්වා ‘‘යාව පඤ්ච භික්ඛූ සම්මාපටිපන්නා සංවිජ්ජන්ති, තාව සාසනං ඨිතං හොතී’’ති ආහංසු. ඉතරෙ පන ථෙරා ‘‘පරියත්තියා අන්තරහිතාය සුප්පටිපන්නස්සපි ධම්මාභිසමයො නත්ථී’’ති වත්වා ආහංසු ‘‘සචෙපි පඤ්ච භික්ඛූ චත්තාරි පාරාජිකානි රක්ඛකා හොන්ති, තෙ සද්ධෙ කුලපුත්තෙ පබ්බාජෙත්වා පච්චන්තිමෙ ජනපදෙ උපසම්පාදෙත්වා දසවග්ගං ගණං පූරෙත්වා මජ්ඣිමජනපදෙ උපසම්පදං කරිස්සන්ති, එතෙනුපායෙන වීසතිවග්ගං සඞ්ඝං පූරෙත්වා අත්තනොපි අබ්භානකම්මං කත්වා සාසනං වුද්ධිං විරූළ්හිං [Pg.467] ගමයිස්සන්ති. එවමයං විනයධරො තිවිධස්සපි සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතී’’ති. එවමයං විනයධරො ඉමෙ තාව පඤ්චානිසංසෙ පටිලභතීති වෙදිතබ්බො.
ในบรรดาสัทธรรมเหล่านั้น พระเถระบางพวกกล่าวว่า "ปริยัติเป็นรากฐานของพระศาสนา" ด้วยพระสูตรนี้ว่า "ดูกรอานนท์ ธรรมและวินัยใดที่เราแสดงแล้ว บัญญัติแล้วแก่เธอทั้งหลาย ธรรมและวินัยนั้นจักเป็นศาสดาของเธอทั้งหลายเมื่อเราล่วงไปแล้ว" พระเถระบางพวกกล่าวว่า "ปฏิปัติเป็นรากฐานของพระศาสนา" ด้วยพระสูตรนี้ว่า "ดูกรสุภัททะ ถ้าภิกษุเหล่านี้พึงอยู่โดยชอบ โลกก็จะไม่ว่างจากพระอรหันต์" แล้วกล่าวว่า "ตราบใดที่ภิกษุ ๕ รูปยังปฏิบัติชอบอยู่ ตราบนั้นพระศาสนายังตั้งมั่นอยู่" ส่วนพระเถระเหล่าอื่นกล่าวว่า "เมื่อปริยัติอันตรธานไป แม้ผู้ปฏิบัติชอบก็ไม่มีการบรรลุธรรม" แล้วกล่าวว่า "แม้ถ้าภิกษุ ๕ รูปเป็นผู้รักษาปาราชิก ๔ อยู่ ภิกษุเหล่านั้นจักให้กุลบุตรผู้มีศรัทธาบวชแล้วให้อุปสมบทในชนบทชายแดน ให้คณะครบ ๑๐ รูป แล้วจักทำอุปสมบทกรรมในมัชฌิมชนบท ด้วยอุบายนี้ จักให้คณะครบ ๒๐ รูป แล้วจักทำอัพภานกรรมแก่ตนเองด้วย และจักให้พระศาสนาถึงความเจริญงอกงาม ภิกษุวินัยธรนี้ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความดำรงมั่นสิ้นกาลนานแห่งพระสัทธรรมแม้ทั้ง ๓ ประการ อย่างนี้" พึงทราบว่า ภิกษุวินัยธรนี้ย่อมได้รับอานิสงส์ ๕ ประการเหล่านี้

කතමෙ ඡානිසංසෙ ලභතීති? තස්සාධෙය්‍යො උපොසථො පවාරණා සඞ්ඝකම්මං පබ්බජ්ජා උපසම්පදා, නිස්සයං දෙති, සාමණෙරං උපට්ඨාපෙති. යෙපි ඉමෙ චාතුද්දසිකො, පන්නරසිකො, සාමග්ගිඋපොසථො, සඞ්ඝෙ උපොසථො, ගණෙ උපොසථො, පුග්ගලෙ උපොසථො, සුත්තුද්දෙසො, පාරිසුද්ධි, අධිට්ඨානඋපොසථොති නව උපොසථා, සබ්බෙ තෙ විනයධරායත්තා, යාපි ච ඉමා චාතුද්දසිකා, පන්නරසිකා, සාමග්ගිපවාරණා, සඞ්ඝෙ පවාරණා, ගණෙ පවාරණා, පුග්ගලෙ පවාරණා, තෙවාචිකා පවාරණා, ද්වෙවාචිකා පවාරණා, සමානවස්සිකා පවාරණාති නව පවාරණා, තාපි විනයධරායත්තා එව, තස්ස සන්තකා, සො තාසං සාමී.
ภิกษุวินัยธรย่อมได้รับอานิสงส์ ๖ ประการอะไรบ้าง? อุโบสถ ปวารณา สังฆกรรม บรรพชา อุปสมบท เป็นของเนื่องด้วยวินัยธรนั้น, วินัยธรนั้นย่อมให้นิสสัย ย่อมให้สามเณรอุปัฏฐาก อุโบสถ ๙ อย่างเหล่านี้ คือ จาตุททสิกอุโบสถ ปัณณรสิกอุโบสถ สามัคคีอุโบสถ สังฆอุโบสถ คณอุโบสถ ปุคคลอุโบสถ สุตตุทเทสอุโบสถ ปาริสุทธิอุโบสถ อธิฏฐานอุโบสถ ทั้งหมดนั้นเป็นของเนื่องด้วยวินัยธร อนึ่ง ปวารณา ๙ อย่างเหล่านี้ คือ จาตุททสิกปวารณา ปัณณรสิกปวารณา สามัคคีปวารณา สังฆปวารณา คณปวารณา ปุคคลปวารณา เตวาจิกปวารณา ทเววาจิกปวารณา สมานวัสสิกปวารณา ปวารณาทั้งหมดนั้นก็เป็นของเนื่องด้วยวินัยธรนั้น เป็นสมบัติของวินัยธรนั้น วินัยธรนั้นเป็นเจ้าของปวารณาเหล่านั้น

යානිපි ඉමානි අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්මන්ති චත්තාරි සඞ්ඝකම්මානි, යා චායං උපජ්ඣායෙන හුත්වා කුලපුත්තානං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච කාතබ්බා, අයම්පි විනයධරායත්තාව. න හි අඤ්ඤො ද්විපිටකධරොපි එවං කාතුං ලභති, සො එව නිස්සයං දෙති, සාමණෙරං උපට්ඨාපෙති, අඤ්ඤො නෙව නිස්සයං දාතුං ලභති, න සාමණෙරං උපට්ඨාපෙතුං. තෙනෙව ‘‘න, භික්ඛවෙ, එකෙන ද්වෙ සාමණෙරා උපට්ඨාපෙතබ්බා, යො උපට්ඨාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 101) පටික්ඛිපිත්වා පුන අනුජානන්තෙනපි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා එකෙන ද්වෙ සාමණෙරෙ උපට්ඨාපෙතුං, යාවතකෙ වා පන උස්සහති ඔවදිතුං අනුසාසිතුං, තාවතකෙ උපට්ඨාපෙතු’’න්ති (මහාව. 105) බ්‍යත්තස්සෙව සාමණෙරුපට්ඨාපනං අනුඤ්ඤාතං. සාමණෙරුපට්ඨාපනං පච්චාසීසන්තො පන විනයධරස්ස සන්තිකෙ උපජ්ඣං ගාහාපෙත්වා වත්තපටිපත්තිං සාදිතුං ලභති. එත්ථ ච නිස්සයදානඤ්චෙව සාමණෙරුපට්ඨානඤ්ච එකමඞ්ගං. ඉති ඉමෙසු ඡසු ආනිසංසෙසු එකෙන සද්ධිං පුරිමානි පඤ්ච ඡ හොන්ති. ද්වීහි සද්ධිං සත්ත, තීහි සද්ධිං අට්ඨ, චතූහි සද්ධිං නව, පඤ්චහි සද්ධිං දස, සබ්බෙහිපෙතෙහි සද්ධිං එකාදසාති එවං විනයධරො පුග්ගලො පඤ්ච ඡ සත්ත අට්ඨ නව දස එකාදස ච ආනිසංසෙ ලභතීති වෙදිතබ්බො.
สังฆกรรม ๔ อย่างเหล่านี้ คือ อปโลกนกรรม ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุตถกรรม และบรรพชาอุปสมบทที่พึงทำแก่กุลบุตรโดยเป็นอุปัชฌาย์ นี้ก็เป็นของเนื่องด้วยวินัยธรเท่านั้น เพราะว่าแม้ผู้ทรงพระไตรปิฎก ๒ ปิฎกอื่นก็ไม่สามารถทำอย่างนี้ได้ มีแต่วินัยธรเท่านั้นที่ให้นิสสัย ให้สามเณรอุปัฏฐากได้ ผู้อื่นไม่สามารถให้นิสสัย ไม่สามารถให้สามเณรอุปัฏฐากได้ ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปเดียวไม่พึงให้สามเณร ๒ รูปอุปัฏฐาก รูปใดให้สามเณรอุปัฏฐาก พึงปรับอาบัติทุกกฏ" แล้วทรงอนุญาตอีกว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาดรูปเดียวให้สามเณร ๒ รูปอุปัฏฐาก หรือจะให้สามเณรอุปัฏฐากเท่าที่สามารถโอวาทสั่งสอนได้" การให้สามเณรอุปัฏฐากจึงเป็นที่อนุญาตแก่ผู้ฉลาดเท่านั้น ส่วนภิกษุผู้หวังการให้สามเณรอุปัฏฐาก ย่อมได้เพื่อจะทำวัตรปฏิบัติโดยให้ถือเอาอุปัชฌาย์ในสำนักของวินัยธร ในอานิสงส์ ๖ ประการเหล่านี้ การให้นิสสัยและการให้สามเณรอุปัฏฐากเป็นองค์เดียวกัน ดังนั้น ในอานิสงส์ ๖ ประการเหล่านี้ อานิสงส์ ๕ ประการแรกพร้อมด้วยองค์หนึ่ง (การให้นิสสัยและการให้สามเณรอุปัฏฐาก) ย่อมเป็น ๖ ประการ พร้อมด้วย ๒ ย่อมเป็น ๗ พร้อมด้วย ๓ ย่อมเป็น ๘ พร้อมด้วย ๔ ย่อมเป็น ๙ พร้อมด้วย ๕ ย่อมเป็น ๑๐ พร้อมด้วยอานิสงส์ ๖ ประการทั้งหมดนี้ ย่อมเป็น ๑๑ ประการ พึงทราบว่า บุคคลผู้เป็นวินัยธรย่อมได้รับอานิสงส์ ๕, ๖, ๗, ๘, ๙, ๑๐ และ ๑๑ ประการอย่างนี้

මහානිසංසමිච්චෙවං[Pg.468], කොසල්ලං විනයෙ සදා;
පත්ථෙන්තෙනෙත්ථ කාතබ්බො, අභියොගො පුනප්පුනන්ති.
ด้วยประการฉะนี้ ผู้หวังความฉลาดในพระวินัยอันมีอานิสงส์มากอยู่เป็นนิตย์ พึงประกอบความเพียรซ้ำแล้วซ้ำเล่าในคัมภีร์วินัยสังคหะนี้

ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ
ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ

පකිණ්ණකවිනිච්ඡයකථා සමත්තා.
ปกิณณกวินิจฉยกถา จบสมบูรณ์แล้ว

නිට්ඨිතො චායං පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහො.
ปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะนี้ จบสมบูรณ์แล้ว

නිගමනකථා
นิคมานกถา (คำลงท้าย)

අජ්ඣෙසිතො නරින්දෙන, සොහං පරක්කමබාහුනා;
සද්ධම්මට්ඨිතිකාමෙන, සාසනුජ්ජොතකාරිනා.
ข้าพเจ้านั้น (คือพระสารีบุตรเถระแห่งลังกา) ถูกพระราชาพระนามว่า ปรักกมพาหุ ผู้ทรงปรารถนาความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม และทรงกระทำพระศาสนาให้รุ่งเรือง ทรงอาราธนาแล้ว

තෙනෙව කාරිතෙ රම්මෙ, පාසාදසතමණ්ඩිතෙ;
නානාදුමගණාකිණ්ණෙ, භාවනාභිරතාලයෙ.
ในวิหารอันงามที่พระราชาพระองค์นั้นทรงสร้าง ประดับด้วยปราสาทร้อย เต็มไปด้วยหมู่ไม้นานาชนิด เป็นที่อยู่ของพระโยคีผู้ยินดีในการภาวนา

සීතලූදකසම්පන්නෙ, වසං ජෙතවනෙ ඉමං;
විනයසඞ්ගහං සාරං, අකාසි යොගිනං හිතං.
ข้าพเจ้าอยู่ในพระเชตวันอันสมบูรณ์ด้วยร่มเงาและน้ำเย็น ได้รจนาคัมภีร์วินัยสังคหะนี้ อันเป็นสาระประโยชน์แก่พระโยคี

යං සිද්ධං ඉමිනා පුඤ්ඤං, යඤ්චඤ්ඤං පසුතං මයා;
එතෙන පුඤ්ඤකම්මෙන, දුතියෙ අත්තසම්භවෙ.
บุญใดที่สำเร็จแล้วด้วยการรจนาคัมภีร์นี้ และบุญอื่นใดที่ข้าพเจ้าได้บำเพ็ญแล้ว ด้วยบุญกรรมนี้ ในภพที่สอง

තාවතිංසෙ පමොදෙන්තො, සීලාචාරගුණෙ රතො;
අලග්ගො පඤ්චකාමෙසු, පත්වාන පඨමං ඵලං.
ขอข้าพเจ้าจงเป็นเทวบุตรผู้ยินดีในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ยินดีในคุณแห่งศีลและอาจาระ ไม่ติดข้องในกามคุณ ๕ ได้บรรลุโสดาปัตติผลแล้ว

අන්තිමෙ අත්තභාවම්හි, මෙත්තෙය්‍යං මුනිපුඞ්ගවං;
ලොකග්ගපුග්ගලං නාථං, සබ්බසත්තහිතෙ රතං.
ในภพสุดท้าย ขอข้าพเจ้าจงได้พบพระมุนีผู้ประเสริฐพระนามว่า เมตเตยยะ ผู้เป็นบุคคลสูงสุดในโลก เป็นที่พึ่ง ผู้ยินดีในประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง

දිස්වාන තස්ස ධීරස්ස, සුත්වා සද්ධම්මදෙසනං;
අධිගන්ත්වා ඵලං අග්ගං, සොභෙය්‍යං ජිනසාසනන්ති.
ได้เห็นแล้ว ได้ฟังพระสัทธรรมเทศนาของพระพุทธเจ้าผู้ทรงปัญญาพระองค์นั้น บรรลุผลอันเลิศแล้ว ขอข้าพเจ้าพึงยังพระศาสนาของพระชินเจ้าให้รุ่งเรืองเถิด

විනයසඞ්ගහ-අට්ඨකථා නිට්ඨිතා.
วินัยสังคหอรรถกถา จบสมบูรณ์แล้ว

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස คุณสามารถใช้เครื่องมือ 'ค้นหา' เพื่อค้นหาคำหรือวลีที่ต้องการในเอกสารได้ විනයපිටකෙ คุณสามารถเข้าถึงเครื่องมือ 'ค้นหา' ได้จากเมนู 'แก้ไข' หรือโดยใช้แป้นพิมพ์ลัด Ctrl+F (Command+F บน Mac) විනයසඞ්ගහ-අට්ඨකථා ๒๔๘. หากต้องการค้นหาคำ ให้พิมพ์คำนั้นลงในช่องค้นหา ගන්ථාරම්භකථා เครื่องมือจะไฮไลต์ทุกครั้งที่คำนั้นปรากฏในเอกสาร වත්ථුත්තයං [Pg.1] නමස්සිත්වා, සරණං සබ්බපාණිනං; විනයෙ පාටවත්ථාය, යොගාවචරභික්ඛුනං. ข้าพเจ้าขอถวายบังคมพระรัตนตรัยอันเป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ทั้งปวงแล้ว เพื่อความฉลาดในพระวินัยของภิกษุผู้ประกอบความเพียร විප්පකිණ්ණමනෙකත්ථ, පාළිමුත්තවිනිච්ඡයං; සමාහරිත්වා එකත්ථ, දස්සයිස්සමනාකුලං. ข้าพเจ้าจะรวบรวมวินิจฉัยที่พ้นจากพระบาลี ซึ่งกระจัดกระจายอยู่ในคัมภีร์ต่าง ๆ มาแสดงไว้ในที่เดียวกันโดยไม่สับสน තත්‍රායං මාතිකා – ในวินิจฉัยที่พ้นจากพระบาลีนั้น มีมาติกาดังนี้ ‘‘දිවාසෙය්‍යා පරික්ඛාරො, භෙසජ්ජකරණම්පි ච; පරිත්තං පටිසන්ථාරො, විඤ්ඤත්ති කුලසඞ්ගහො. การนอนกลางวัน, บริขาร, การทำยา, การสาธยายพระปริตร, การปฏิสันถาร, การวิญญัติ, การสงเคราะห์ตระกูล ‘‘මච්ඡමංසං අනාමාසං, අධිට්ඨානවිකප්පනං; චීවරෙනවිනාවාසො, භණ්ඩස්ස පටිසාමනං. เนื้อปลา, การไม่ถูกต้อง (อนามาส), การอธิษฐานและวิกัป, การอยู่ปราศจากผ้าไตรจีวร, การเก็บรักษาของใช้ ‘‘කයවික්කයසමාපත්ති, රූපියාදිපටිග්ගහො; දානවිස්සාසග්ගාහෙහි, ලාභස්ස පරිණාමනං. การซื้อขาย, การรับเงินทองเป็นต้น, การน้อมลาภไปพร้อมกับการให้และการรับด้วยความคุ้นเคย ‘‘පථවී භූතගාමො ච, දුවිධං සහසෙය්‍යකං; විහාරෙ සඞ්ඝිකෙ සෙය්‍යං, සන්ථරිත්වාන පක්කමො. แผ่นดินและภูตคาม, การนอนร่วมสองอย่าง, การปูที่นอนในวิหารที่เป็นของสงฆ์แล้วจากไป ‘‘කාලිකානිපි චත්තාරි, කප්පියා චතුභූමියො; ඛාදනීයාදිපටිග්ගාහො, පටික්ඛෙපපවාරණා. กาลิกสี่อย่าง, กัปปิยภูมิสี่อย่าง, การรับของขบเคี้ยวเป็นต้น, การห้ามและการปวารณา ‘‘පබ්බජ්ජා නිස්සයො සීමා, උපොසථපවාරණං; වස්සූපනායිකා වත්තං, චතුපච්චයභාජනං. การบรรพชา, นิสสัย, สีมา, อุโบสถและปวารณา, การเข้าพรรษา, วัตร, การแบ่งปันปัจจัยสี่ ‘‘කථිනං ගරුභණ්ඩානි, චොදනාදිවිනිච්ඡයො; ගරුකාපත්තිවුට්ඨානං, කම්මාකම්මං පකිණ්ණක’’න්ති. ผ้ากฐิน, ครุภัณฑ์, วินิจฉัยเรื่องโจทนาเป็นต้น, การออกจากครุกาบัติ, กรรมและอกรรม, และเรื่องเบ็ดเตล็ด มาติกานี้จบลงเพียงเท่านี้ 1. දිවාසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා ๑. เรื่องวินิจฉัยการนอนกลางวัน 1. තත්ථ [Pg.2] දිවාසෙය්‍යාති දිවානිපජ්ජනං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දිවා පටිසල්ලීයන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතු’’න්ති (පාරා. 77) වචනතො දිවා නිපජ්ජන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. එත්ථ ච කිඤ්චාපි පාළියං ‘‘අයං නාම ආපත්තී’’ති න වුත්තා, විවරිත්වා නිපන්නදොසෙන පන උප්පන්නෙ වත්ථුස්මිං ද්වාරං සංවරිත්වා නිපජ්ජිතුං අනුඤ්ඤාතත්තා අසංවරිත්වා නිපජ්ජන්තස්ස අට්ඨකථායං දුක්කටං (පාරා. අට්ඨ. 1.77) වුත්තං. භගවතො හි අධිප්පායං ඤත්වා උපාලිත්ථෙරාදීහි අට්ඨකථා ඨපිතා. ‘‘අත්ථාපත්ති දිවා ආපජ්ජති, නො රත්ති’’න්ති (පරි. 323) ඉමිනාපි චෙතං සිද්ධං. ๑. ในมาติกาบทเหล่านั้น คำว่า "ทิวาสัยยา" คือ การนอนกลางวัน. วินิจฉัยในเรื่องนั้นมีดังนี้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้จะพักผ่อนกลางวันปิดประตูแล้วพักผ่อนได้" (ปา. 77) ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้จะนอนกลางวันพึงปิดประตูแล้วนอน. ในเรื่องนี้ แม้ในพระบาลีจะมิได้กล่าวว่า "อาบัตินี้ชื่อว่า..." แต่เพราะพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตให้ปิดประตูแล้วนอนในกรณีที่เกิดโทษจากการนอนโดยเปิดประตูไว้ อรรถกถาจึงกล่าวว่า ภิกษุผู้ไม่ปิดประตูแล้วนอนต้องอาบัติทุกกฏ (ปา.อ. 1.77). อรรถกถาถูกตั้งขึ้นโดยพระเถระมีพระอุบาลีเป็นต้น ผู้รู้พระพุทธประสงค์. และข้อนี้ก็สำเร็จได้ด้วยพระบาลีในปริวารว่า "มีอาบัติที่ต้องในเวลากลางวันเท่านั้น ไม่ต้องในเวลากลางคืน" (ปริ. 323). 2. කීදිසං පන ද්වාරං සංවරිතබ්බං, කීදිසං න සංවරිතබ්බං? රුක්ඛපදරවෙළුපදරකිලඤ්ජපණ්ණාදීනං යෙන කෙනචි කවාටං කත්වා හෙට්ඨා උදුක්ඛලෙ උපරි උත්තරපාසකෙ ච පවෙසෙත්වා කතං පරිවත්තකද්වාරමෙව සංවරිතබ්බං. අඤ්ඤං ගොරූපානං වජෙසු විය රුක්ඛසූචිකණ්ටකද්වාරං, ගාමථකනකං චක්කලකයුත්තද්වාරං, ඵලකෙසු වා කිටිකාසු වා ද්වෙ තීණි චක්කලකානි යොජෙත්වා කතං සංසරණකිටිකද්වාරං, ආපණෙසු විය කතං උග්ඝාටනකිටිකද්වාරං, ද්වීසු තීසු ඨානෙසු වෙළුසලාකා ගොප්ඵෙත්වා පණ්ණකුටීසු කතං සලාකහත්ථකද්වාරං, දුස්සසාණිද්වාරන්ති එවරූපං ද්වාරං න සංවරිතබ්බං. පත්තහත්ථස්ස කවාටප්පණාමනෙ පන එකං දුස්සසාණිද්වාරමෙව අනාපත්තිකරං, අවසෙසානි පණාමෙන්තස්ස ආපත්ති. දිවා පටිසල්ලීයන්තස්ස පන පරිවත්තකද්වාරමෙව ආපත්තිකරං, සෙසානි සංවරිත්වා වා අසංවරිත්වා වා නිපජ්ජන්තස්ස ආපත්ති නත්ථි, සංවරිත්වා පන නිපජ්ජිතබ්බං, එතං වත්තං. ๒. ประตูชนิดไหนที่ควรปิด และชนิดไหนที่ไม่ควรปิด? ประตูที่ทำจากไม้กระดาน, ไม้ไผ่ผ่าซีก, เสื่อ, ใบไม้ เป็นต้น อย่างใดอย่างหนึ่ง โดยทำเป็นบานประตูแล้วสอดเข้าในร่องด้านล่างและในร่องด้านบน ประตูชนิดที่หมุนได้เช่นนี้เท่านั้นที่ควรปิด. ประตูชนิดอื่น เช่น ประตูไม้ซี่หรือประตูหนามที่ทำเหมือนคอกวัว, ประตูที่ปิดหมู่บ้านซึ่งมีล้อเกวียนติดอยู่, ประตูบานเลื่อนที่ทำโดยติดล้อเกวียนสองสามล้อเข้ากับแผ่นไม้หรือแคร่, ประตูบานพับที่ทำเหมือนในตลาด, ประตูไม้ไผ่ที่ทำโดยสานไม้ไผ่สองสามซี่เข้าด้วยกันในกุฏิใบไม้, ประตูม่านผ้า ประตูชนิดนี้ไม่ควรปิด. แต่ในการเปิดบานประตูของภิกษุผู้ถือบาตร ประตูม่านผ้าเท่านั้นที่ไม่เป็นอาบัติ, ภิกษุผู้เปิดประตูที่เหลือต้องอาบัติ. ส่วนภิกษุผู้นอนกลางวัน ประตูชนิดที่หมุนได้เท่านั้นที่ทำให้ต้องอาบัติ (หากไม่ปิด), ประตูที่เหลือ ภิกษุจะปิดหรือไม่ปิดแล้วนอนก็ไม่เป็นอาบัติ, แต่ก็ควรปิดแล้วนอน, นี่เป็นวัตร. 3. පරිවත්තකද්වාරං කිත්තකෙන සංවුතං හොති? සූචිඝටිකාසු දින්නාසු සංවුතමෙව හොති. අපිච ඛො සූචිමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති, ඝටිකාමත්තෙපි දින්නෙ වට්ටති, ද්වාරබාහං ඵුසිත්වා ඨපිතමත්තෙපි වට්ටති, ඊසකං අඵුසිතෙපි වට්ටති, සබ්බන්තිමෙන විධිනා යාවතා සීසං නප්පවිසති, තාවතා අඵුසිතෙපි වට්ටති. සචෙ බහූනං වළඤ්ජනට්ඨානං හොති, භික්ඛුං වා සාමණෙරං වා ‘‘ද්වාරං, ආවුසො, ජග්ගාහී’’ති වත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. අථ භික්ඛූ චීවරකම්මං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කරොන්තා නිසින්නා හොන්ති, ‘‘එතෙ ද්වාරං ජග්ගිස්සන්තී’’ති [Pg.3] ආභොගං කත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘උපාසකම්පි ආපුච්ඡිත්වා වා ‘එස ජග්ගිස්සතී’ති ආභොගං කත්වා වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති, කෙවලං භික්ඛුනිං වා මාතුගාමං වා ආපුච්ඡිතුං න වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. එවං සබ්බත්ථපි යො යො ථෙරවාදො වා අට්ඨකථාවාදො වා පච්ඡා වුච්චති, සො සොව පමාණන්ති ගහෙතබ්බං. ๓. ประตูชนิดที่หมุนได้นั้นจะถือว่าปิดสนิทเพียงใด? เมื่อใส่สลักเล็กหรือสลักใหญ่แล้ว ก็ถือว่าปิดสนิทแล้ว. อนึ่ง แม้เพียงใส่สลักเล็กก็ใช้ได้, แม้เพียงใส่สลักใหญ่ก็ใช้ได้, แม้เพียงวางให้ชิดกับวงกบประตูก็ใช้ได้, แม้ไม่ชิดเล็กน้อยก็ใช้ได้. ด้วยวิธีสุดท้ายที่สุด คือ แม้ไม่ชิดเพียงใดก็ตามที่ศีรษะไม่สามารถลอดเข้าไปได้ ก็ใช้ได้. หากเป็นสถานที่ที่คนจำนวนมากใช้สอย ก็อนุญาตให้นอนได้โดยบอกภิกษุหรือสามเณรว่า "ท่านผู้มีอายุ โปรดเฝ้าประตูด้วย". หากภิกษุทั้งหลายกำลังเย็บจีวรหรือทำกิจอื่นใดอยู่ ก็อนุญาตให้นอนได้โดยนึกว่า "ภิกษุเหล่านี้จะเฝ้าประตู". แต่ในอรรถกถากุรุนทีกล่าวว่า "อนุญาตให้นอนได้โดยบอกอุบาสก หรือโดยนึกว่า 'อุบาสกผู้นี้จะเฝ้าประตู' แต่ไม่อนุญาตให้เพียงบอกภิกษุณีหรือมาตุคามเท่านั้น". คำกล่าวนี้สมควรแล้ว. ในทุกกรณีเช่นนี้ วาทะของพระเถระหรือวาทะของอรรถกถาใดที่กล่าวไว้ภายหลัง พึงถือเอาวาทะนั้นเป็นประมาณ. 4. අථ ද්වාරස්ස උදුක්ඛලං වා උත්තරපාසකො වා භින්නො හොති අට්ඨපිතො වා, සංවරිතුං න සක්කොති, නවකම්මත්ථං වා පන ඉට්ඨකපුඤ්ජො වා මත්තිකාදීනං වා රාසි අන්තොද්වාරෙ කතො හොති, අට්ටං වා බන්ධන්ති, යථා සංවරිතුං න සක්කොති. එවරූපෙ අන්තරායෙ සති අසංවරිත්වාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. යදි පන කවාටං නත්ථි, ලද්ධකප්පමෙව. උපරි සයන්තෙන නිස්සෙණිං ආරොපෙත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ නිස්සෙණිමත්ථකෙ ථකනකං හොති, ථකෙත්වාපි නිපජ්ජිතබ්බං. ගබ්භෙ නිපජ්ජන්තෙන ගබ්භද්වාරං වා පමුඛද්වාරං වා යං කිඤ්චි සංවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ එකකුට්ටකෙ ගෙහෙ ද්වීසු පස්සෙසු ද්වාරානි කත්වා වළඤ්ජන්ති, ද්වෙපි ද්වාරානි ජග්ගිතබ්බානි, තිභූමකෙපි පාසාදෙ ද්වාරං ජග්ගිතබ්බමෙව. සචෙ භික්ඛාචාරා පටික්කම්ම ලොහපාසාදසදිසං පාසාදං බහූ භික්ඛූ දිවාවිහාරත්ථං පවිසන්ති, සඞ්ඝත්ථෙරෙන ද්වාරපාලස්ස ‘‘ද්වාරං ජග්ගාහී’’ති වත්වා වා ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම එතස්ස භාරො’’ති ආභොගං කත්වා වා පවිසිත්වා නිපජ්ජිතබ්බං. යාව සඞ්ඝනවකෙන එවමෙව කාතබ්බං. පුරෙ පවිසන්තානං ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම පච්ඡිමානං භාරො’’ති එවං ආභොගං කාතුම්පි වට්ටති. අනාපුච්ඡා වා ආභොගං අකත්වා වා අන්තොගබ්භෙ වා අසංවුතද්වාරෙ බහි වා නිපජ්ජන්තානං ආපත්ති. ගබ්භෙ වා බහි වා නිපජ්ජනකාලෙපි ‘‘ද්වාරජග්ගනං නාම මහාද්වාරෙ ද්වාරපාලස්ස භාරො’’ති ආභොගං කත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතියෙව. එවං ලොහපාසාදාදීසු ආකාසතලෙ නිපජ්ජන්තෙනපි ද්වාරං සංවරිතබ්බමෙව. ๔. หากหลุมรองเดือยประตูหรือห่วงรับเดือยประตูข้างบนชำรุดหรือไม่ได้ติดตั้งไว้ ทำให้ไม่สามารถปิดได้, หรือหากมีกองอิฐหรือกองดินเป็นต้นวางอยู่ภายในประตูเพื่อการก่อสร้างใหม่, หรือมีการผูกนั่งร้านไว้ จนไม่สามารถปิดได้. เมื่อมีอุปสรรคเช่นนี้ แม้ไม่ปิดประตูก็ควรนอนได้. แต่หากไม่มีบานประตู ก็เป็นอันได้รับอนุญาตให้นอนได้เลย. ภิกษุผู้นอนชั้นบนพึงยกบันไดขึ้นแล้วนอน. หากที่ปลายบันไดมีฝาปิด ก็พึงปิดแล้วนอน. ภิกษุผู้นอนในห้องพึงปิดประตูห้องหรือประตูหน้า หรือประตูใดประตูหนึ่งแล้วนอน. หากในเรือนที่มีผนังเดียว มีประตูสองด้านที่ใช้สอยอยู่ ก็พึงดูแลประตูทั้งสองบาน. แม้ในปราสาทสามชั้น ก็พึงดูแลประตูเช่นกัน. หากภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตแล้วเข้าไปในปราสาทเช่นโลหปราสาทเพื่อพักผ่อนกลางวัน พระสังฆเถระพึงบอกนายประตูว่า "จงดูแลประตู" หรือพึงนึกในใจว่า "การดูแลประตูเป็นภาระของนายประตูผู้นี้" แล้วเข้าไปนอน. ภิกษุทั้งหลายจนถึงพระนวกะก็พึงทำเช่นเดียวกัน. สำหรับภิกษุผู้เข้าไปก่อน จะนึกว่า "การดูแลประตูเป็นภาระของภิกษุผู้มาภายหลัง" ดังนี้ ก็ควร. ภิกษุผู้นอนโดยไม่บอกลา หรือโดยไม่นึกในใจ, หรือผู้นอนในห้องที่ไม่ได้ปิดประตู หรือนอนข้างนอกห้อง ต้องอาบัติ. แม้ในเวลาที่นอนในห้องหรือข้างนอก ก็ควรนึกในใจว่า "การดูแลประตูเป็นภาระของนายประตูที่ประตูใหญ่" แล้วนอนได้. แม้ภิกษุผู้นอนบนดาดฟ้าในปราสาทเช่นโลหปราสาทเป็นต้น ก็พึงปิดประตูเช่นกัน. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ඉදං දිවාපටිසල්ලීයනං යෙන කෙනචි පරික්ඛිත්තෙ සද්වාරබන්ධෙ ඨානෙ කථිතං, තස්මා අබ්භොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා මණ්ඩපෙ වා යත්ථ කත්ථචි සද්වාරබන්ධෙ නිපජ්ජන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ මහාපරිවෙණං හොති මහාබොධියඞ්ගණලොහපාසාදඞ්ගණසදිසං බහූනං ඔසරණට්ඨානං, යත්ථ ද්වාරං සංවුතම්පි සංවුතට්ඨානෙ න තිට්ඨති, ද්වාරං අලභන්තා පාකාරං ආරුහිත්වාපි විචරන්ති, තත්ථ සංවරණකිච්චං නත්ථි. රත්තිං ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නො අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨාති, අනාපත්ති. සචෙ පන පබුජ්ඣිත්වා [Pg.4] පුන සුපති, ආපත්ති. යො පන ‘‘අරුණෙ උග්ගතෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පරිච්ඡින්දිත්වාව ද්වාරං අසංවරිත්වා රත්තිං නිපජ්ජති, යථාපරිච්ඡෙදමෙව වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්තියෙව. මහාපච්චරියං පන ‘‘එවං නිපජ්ජන්තො අනාදරියදුක්කටාපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං. สรุปในเรื่องนี้คือ การนอนพักผ่อนในเวลากลางวันนี้ ตรัสไว้สำหรับสถานที่ที่ล้อมรั้วไว้ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งและมีการติดตั้งประตู ดังนั้น ในที่แจ้ง หรือที่โคนต้นไม้ หรือในมณฑป หรือที่ใดก็ตามที่มีการติดตั้งประตู ภิกษุผู้จะนอนพึงปิดประตูเสียก่อนแล้วจึงนอน. หากเป็นบริเวณกว้างใหญ่ เช่น ลานพระมหาโพธิ์ หรือลานโลหปราสาท ซึ่งเป็นที่ชุมนุมของคนจำนวนมาก ที่ซึ่งแม้ปิดประตูแล้ว ประตูก็ไม่อยู่ในสภาพปิดสนิท เมื่อหาประตูไม่พบ ผู้คนก็ปีนกำแพงเข้าไป ในที่เช่นนั้นไม่มีกิจที่ต้องปิดประตู. ภิกษุเปิดประตูทิ้งไว้แล้วนอนในเวลากลางคืน ตื่นขึ้นเมื่ออรุณขึ้น ไม่ต้องอาบัติ. แต่ถ้าตื่นขึ้นแล้วกลับนอนต่อ ต้องอาบัติ. ส่วนภิกษุใดกำหนดไว้ว่า "เราจะตื่นเมื่ออรุณขึ้น" แล้วไม่ปิดประตู นอนในเวลากลางคืน และตื่นขึ้นตามที่กำหนดไว้พอดี ภิกษุนั้นต้องอาบัติ. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า "ภิกษุผู้นอนเช่นนี้ ย่อมไม่พ้นแม้จากอาบัติทุกกฎเพราะความไม่เอื้อเฟื้อ". 5. යො පන බහුදෙව රත්තිං ජග්ගිත්වා අද්ධානං වා ගන්ත්වා දිවා කිලන්තරූපො මඤ්චෙ නිසින්නො පාදෙ භූමිතො අමොචෙත්වාව නිද්දාවසෙන නිපජ්ජති, තස්ස අනාපත්ති. සචෙ ඔක්කන්තනිද්දො අජානන්තොපි පාදෙ මඤ්චකං ආරොපෙති, ආපත්තියෙව. නිසීදිත්වා අපස්සාය සුපන්තස්ස අනාපත්ති. යොපි ච ‘‘නිද්දං විනොදෙස්සාමී’’ති චඞ්කමන්තො පතිත්වා සහසා වුට්ඨාති, තස්සපි අනාපත්ති. යො පන පතිත්වා තත්ථෙව සයති, න වුට්ඨාති, තස්ස ආපත්ති. ๕. ส่วนภิกษุใดตื่นอยู่ตลอดคืนเป็นส่วนมาก หรือเดินทางไกลมา เหน็ดเหนื่อยในเวลากลางวัน นั่งบนเตียงโดยไม่ให้เท้าพ้นจากพื้น แล้วหลับไป ภิกษุนั้นไม่ต้องอาบัติ. หากหลับไปแล้วยกเท้าขึ้นบนเตียงโดยไม่รู้ตัว ต้องอาบัติแท้ (เป็นอจิตตกอาบัติ). ภิกษุนั่งพิงหลับในเวลากลางวัน ไม่ต้องอาบัติ. (หมายถึงนั่งพิงพนักแล้วหลับไปไม่ต้องอาบัติ). และภิกษุใดเดินจงกรมด้วยตั้งใจว่า "เราจะบรรเทาความง่วง" แล้วล้มลงแต่รีบลุกขึ้นทันที ภิกษุนั้นก็ไม่ต้องอาบัติ. ส่วนภิกษุใดล้มลงแล้วนอนอยู่ตรงนั้น ไม่ลุกขึ้น ต้องอาบัติ. කො මුච්චති, කො න මුච්චතීති? මහාපච්චරියං තාව ‘‘එකභඞ්ගෙන නිපන්නකො එව මුච්චති. පාදෙ පන භූමිතො මොචෙත්වා නිපන්නොපි යක්ඛගහිතකොපි විසඤ්ඤීභූතොපි න මුච්චතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං පන ‘‘බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතොව මුච්චතී’’ති වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘යො චඞ්කමන්තො මුච්ඡිත්වා පතිතො තත්ථෙව සුපති, තස්සපි අවිසයතාය ආපත්ති න දිස්සති. ආචරියා පන එවං න කථයන්ති, තස්මා ආපත්තියෙවාති මහාපදුමත්ථෙරෙන වුත්තං. ද්වෙ පන ජනා ආපත්තිතො මුච්චන්තියෙව, යො ච යක්ඛගහිතකො, යො ච බන්ධිත්වා නිපජ්ජාපිතො’’ති. ใครพ้นอาบัติ ใครไม่พ้นอาบัติ? ในมหาปัจจรีกล่าวว่า "ผู้ที่นอนตะแคงท่าเดียว (โดยเท้าไม่พ้นพื้น) เท่านั้นจึงพ้นอาบัติ. ส่วนผู้ที่นอนโดยให้เท้าพ้นจากพื้น แม้จะเป็นผู้ถูกยักษ์เข้าสิง หรือผู้หมดสติ ก็ไม่พ้นอาบัติ". ในกุรุนทัฏฐกถากล่าวว่า "ผู้ที่ถูกมัดให้นอนเท่านั้นจึงพ้นอาบัติ". ในมหาอัฏฐกถากล่าวว่า "ภิกษุใดเดินจงกรมแล้วสลบล้มลง นอนหลับอยู่ตรงนั้น อาบัติย่อมไม่ปรากฏแก่ภิกษุนั้นเพราะไม่ใช่พิสัย. แต่พระอาจารย์ทั้งหลายไม่กล่าวเช่นนั้น ดังนั้นจึงต้องอาบัติ" ดังนี้ พระมหาปทุมเถระกล่าวไว้. ส่วนบุคคล ๒ จำพวกย่อมพ้นจากอาบัติแน่นอน คือ ผู้ถูกยักษ์เข้าสิง และผู้ที่ถูกมัดให้นอน. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ (คัมภีร์รวบรวมการวินิจฉัยพระวินัยนอกพระบาลี) දිවාසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. การวินิจฉัยเรื่องการนอนกลางวัน จบเพียงเท่านี้. 2. පරික්ඛාරවිනිච්ඡයකථා ๒. ๒. เรื่องวินิจฉัยบริขาร 6. පරික්ඛාරොති සමණපරික්ඛාරො. තත්‍රායං කප්පියාකප්පියපරික්ඛාරවිනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 1.85) – කෙචි තාලපණ්ණච්ඡත්තං අන්තො වා බහි වා පඤ්චවණ්ණෙන සුත්තෙන සිබ්බිත්වා වණ්ණමට්ඨං කරොන්ති, තං න වට්ටති. එකවණ්ණෙන පන නීලෙන වා පීතකෙන වා යෙන කෙනචි සුත්තෙන අන්තො වා බහි වා සිබ්බිතුං[Pg.5], ඡත්තදණ්ඩග්ගාහකං සලාකපඤ්ජරං වා විනන්ධිතුං වට්ටති, තඤ්ච ඛො ථිරකරණත්ථං වට්ටති, න වණ්ණමට්ඨත්ථාය. ඡත්තපණ්ණෙසු මකරදන්තකං වා අඩ්ඪචන්දකං වා ඡින්දිතුං න වට්ටති. ඡත්තදණ්ඩෙ ගෙහත්ථම්භෙසු විය ඝටකො වා වාළරූපකං වා න වට්ටති. සචෙපි සබ්බත්ථ ආරග්ගෙන ලෙඛා දින්නා හොති, සාපි න වට්ටති. ඝටකං වා වාළරූපකං වා භින්දිත්වා ධාරෙතබ්බං, ලෙඛාපි ඝංසිත්වා වා අපනෙතබ්බා, සුත්තකෙන වා දණ්ඩො වෙඨෙතබ්බො. දණ්ඩබුන්දෙ පන අහිච්ඡත්තකසණ්ඨානං වට්ටති. වාතප්පහාරෙන අචලනත්ථං ඡත්තමණ්ඩලිකං රජ්ජුකෙහි ගාහෙත්වා දණ්ඩෙ බන්ධන්ති, තස්මිං බන්ධනට්ඨානෙ වලයමිව උක්කිරිත්වා ලෙඛං ඨපෙන්ති, සා වට්ටති. ๖. "บริขาร" หมายถึง "บริขารของสมณะ" ในที่นี้คือการวินิจฉัยบริขารที่ควรและไม่ควร (ปารา. อัฏฐ. 1.85) ภิกษุบางรูปเย็บร่มใบลานทั้งข้างในหรือข้างนอกด้วยด้าย 5 สี เพื่อให้มีสีสันเกลี้ยงเกลาสวยงาม ร่มใบลานนั้นไม่ควร แต่ร่มใบลานที่เย็บด้วยด้ายสีเดียว เช่น สีน้ำเงิน หรือสีเหลือง หรือสีใดสีหนึ่ง ทั้งข้างในหรือข้างนอก หรือการผูกซี่ร่มเข้ากับด้ามร่มนั้นควร และการผูกนั้นควรเพื่อความมั่นคงแข็งแรง ไม่ใช่เพื่อความสวยงาม ไม่ควรตัดใบร่มเป็นรูปฟันมกร (ฟันจระเข้) หรือรูปพระจันทร์ครึ่งซีก ไม่ควรมีรูปหม้อน้ำหรือรูปสัตว์ร้ายบนด้ามร่มเหมือนเสาเรือน แม้จะมีการขีดเส้นด้วยเหล็กแหลมทั่วทั้งด้าม เส้นนั้นก็ไม่ควร รูปหม้อน้ำหรือรูปสัตว์ร้ายนั้นต้องทำลายทิ้งแล้วจึงใช้ได้ ส่วนเส้นก็ต้องขัดออกหรือลบออก หรือต้องพันด้ามด้วยด้าย ส่วนที่ปุ่มด้ามร่มนั้น รูปสัณฐานเหมือนดอกเห็ดควร เพื่อป้องกันไม่ให้ร่มสั่นสะเทือนด้วยแรงลม พวกเขายึดวงร่มด้วยเชือกเล็กๆ แล้วผูกติดกับด้ามร่ม ณ จุดที่ผูกนั้น พวกเขาทำเส้นนูนขึ้นมาคล้ายกำไล เส้นนั้นควร 7. චීවරමණ්ඩනත්ථාය නානාසුත්තකෙහි සතපදිසදිසං සිබ්බන්තා ආගන්තුකපට්ටං ඨපෙන්ති, අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි සූචිකම්මවිකාරං කරොන්ති, පට්ටමුඛෙ වා පරියන්තෙ වා වෙණිං වා සඞ්ඛලිකං වා මුග්ගරං වා එවමාදි සබ්බං න වට්ටති, පකතිසූචිකම්මමෙව වට්ටති. ගණ්ඨිකපට්ටකඤ්ච පාසකපට්ටකඤ්ච අට්ඨකොණම්පි සොළසකොණම්පි කරොන්ති, තත්ථ අග්ඝියගයමුග්ගරාදීනි දස්සෙන්ති, කක්කටක්ඛීනි උක්කිරන්ති, සබ්බං න වට්ටති, චතුකොණමෙව වට්ටති, කොණසුත්තපීළකා ච චීවරෙ රත්තෙ දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා වට්ටන්ති. කඤ්ජිකපිට්ඨඛලිඅඅලකාදීසු චීවරං පක්ඛිපිතුං න වට්ටති, චීවරකම්මකාලෙ පන හත්ථමලසූචිමලාදීනං ධොවනත්ථං කිලිට්ඨකාලෙ ච ධොවනත්ථං වට්ටති, ගන්ධං වා ලාඛං වා තෙලං වා රජනෙ පක්ඛිපිතුං න වට්ටති. ๗. เพื่อประดับจีวร พวกเขาเย็บด้วยด้ายหลากสีให้เป็นลวดลายคล้ายตะขาบ และติดแถบประดับหรือแถบนอก หรือทำลวดลายแปลกๆ ด้วยงานเย็บปักถักร้อยอื่นๆ ที่มุมจีวรหรือที่ขอบจีวร พวกเขาทำลวดลายคล้ายเปีย คล้ายโซ่ หรือคล้ายค้อน สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดไม่ควร มีเพียงงานเย็บปักถักร้อยธรรมดาเท่านั้นที่ควร พวกเขาทำแผ่นรังดุมและแผ่นห่วงรังดุมให้เป็นแปดเหลี่ยมหรือสิบหกเหลี่ยม ในรังดุมและห่วงเหล่านั้น พวกเขาทำลวดลายคล้ายเจดีย์ คล้ายหลัก หรือคล้ายค้อน และทำเป็นรูปตาปูนูนขึ้นมา ทั้งหมดนี้ไม่ควร มีเพียงรูปสี่เหลี่ยมเท่านั้นที่ควร และด้ายเล็กๆ ที่เย็บที่มุมจีวร หากย้อมจีวรแล้วมองเห็นได้ยาก ก็ควร หรือด้ายเล็กๆ ที่เย็บในรังดุมและห่วงรังดุม หากย้อมจีวรแล้วมองเห็นได้ยาก ก็ควร ไม่ควรนำจีวรไปแช่ในน้ำข้าวต้ม แป้งเปียก หรือสิ่งอื่นที่คล้ายกัน แต่ในเวลาทำจีวร การซักเพื่อขจัดคราบสกปรกจากมือและคราบสกปรกจากเข็มเป็นต้น และการซักเมื่อจีวรสกปรกนั้นควร ไม่ควรใส่เครื่องหอม ครั่ง หรือน้ำมันลงในน้ำย้อม රජනෙසු ච හලිද්දිං ඨපෙත්වා සබ්බං මූලරජනං වට්ටති, මඤ්ජිට්ඨිඤ්ච තුඞ්ගහාරඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං ඛන්ධරජනං වට්ටති. තුඞ්ගහාරො නාම එකො සකණ්ටකරුක්ඛො, තස්ස හරිතාලවණ්ණං ඛන්ධරජනං හොති. ලොද්දඤ්ච කණ්ඩුලඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං තචරජනං වට්ටති. අල්ලිපත්තඤ්ච නීලිපත්තඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං පත්තරජනං වට්ටති. ගිහිපරිභුත්තකං පන අල්ලිපත්තෙන එකවාරං රජිතුං වට්ටති. කිංසුකපුප්ඵඤ්ච කුසුම්භපුප්ඵඤ්ච ඨපෙත්වා සබ්බං පුප්ඵරජනං වට්ටති. ඵලරජනෙ පන න කිඤ්චි න වට්ටති (මහාව. අට්ඨ. 344). ในบรรดาน้ำย้อมนั้น น้ำย้อมจากรากทั้งหมดควร ยกเว้นขมิ้น น้ำย้อมจากแก่นไม้ทั้งหมดควร ยกเว้นแก่นจันทน์แดงและตุงคหาระ ตุงคหาระคือต้นไม้มีหนามชนิดหนึ่ง น้ำย้อมจากแก่นของมันมีสีเหมือนหรดาล น้ำย้อมจากเปลือกไม้ทั้งหมดควร ยกเว้นเปลือกไม้บากและเปลือกไม้กระพังโหมหรือเปลือกไม้มะทาม น้ำย้อมจากใบทั้งหมดควร ยกเว้นใบมัดกาและใบดั้น อย่างไรก็ตาม ผ้าที่คฤหัสถ์เคยใช้แล้ว อนุญาตให้ย้อมด้วยใบมัดกาได้หนึ่งครั้ง น้ำย้อมจากดอกไม้ทั้งหมดควร ยกเว้นดอกทองกวาวและดอกคำฝอย ส่วนน้ำย้อมจากผลไม้นั้น ไม่มีชนิดใดที่ไม่ควร 8. චීවරං රජිත්වා සඞ්ඛෙන වා මණිනා වා යෙන කෙනචි න ඝට්ටෙතබ්බං, භූමියං ජාණුකානි නිහන්ත්වා හත්ථෙහි ගහෙත්වා දොණියම්පි න ඝංසිතබ්බං. දොණියං වා ඵලකෙ වා ඨපෙත්වා අන්තෙ ගාහාපෙත්වා හත්ථෙන පහරිතුං පන [Pg.6] වට්ටති, තම්පි මුට්ඨිනා න කාතබ්බං. පොරාණකත්ථෙරා පන දොණියම්පි න ඨපෙසුං. එකො චීවරං ගහෙත්වා තිට්ඨති, අපරො හත්ථෙ කත්වා හත්ථෙන පහරති. චීවරස්ස කණ්ණසුත්තකං න වට්ටති, රජිතකාලෙ ඡින්දිතබ්බං. යං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කණ්ණසුත්තක’’න්ති (මහාව. 344) එවං අනුඤ්ඤාතං, තං අනුවාතෙ පාසකං කත්වා බන්ධිතබ්බං රජනකාලෙ ලග්ගනත්ථාය. ගණ්ඨිකෙපි සොභාකරණත්ථං ලෙඛා වා පීළකා වා න වට්ටති, නාසෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ๘. เมื่อย้อมจีวรแล้ว ไม่ควรขัดด้วยสังข์ หรือแก้วมณี หรือสิ่งอื่นใด ไม่ควรคุกเข่าลงบนพื้นดิน ถือด้วยมือแล้วขัดในรางย้อม แต่ควรวางไว้ในรางย้อมหรือบนแผ่นกระดาน ให้คนหนึ่งจับปลายไว้ แล้วอีกคนหนึ่งตีด้วยมือ แต่การตีนั้นไม่ควรใช้กำปั้นตี ส่วนพระเถระในโบราณไม่แม้แต่จะวางไว้ในรางย้อม รูปหนึ่งจะถือจีวรไว้ อีกรูปหนึ่งจะวางไว้ในมือแล้วตีด้วยมือ ห่วงที่มุมจีวรไม่ควร ต้องตัดออกเมื่อย้อมเสร็จแล้ว ส่วนห่วงที่มุมจีวรที่พระพุทธองค์ทรงอนุญาตไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตห่วงที่มุมจีวร" นั้น ควรทำเป็นห่วงที่ขอบจีวรแล้วผูกไว้เพื่อแขวนในเวลาที่ย้อม แม้ในรังดุมก็ไม่ควรมีเส้นหรือด้ายเล็กๆ เพื่อความสวยงาม ต้องทำลายทิ้งแล้วจึงใช้ได้ 9. පත්තෙ වා ථාලකෙ වා ආරග්ගෙන ලෙඛං කරොන්ති අන්තො වා බහි වා, න වට්ටති. පත්තං භමං ආරොපෙත්වා මජ්ජිත්වා පචන්ති ‘‘මණිවණ්ණං කරිස්සාමා’’ති, න වට්ටති, තෙලවණ්ණො පන වට්ටති. පත්තමණ්ඩලෙ භිත්තිකම්මං න වට්ටති, මකරදන්තකං පන වට්ටති. ๙. บนบาตรหรือถาด ไม่ควรทำเส้นด้วยเหล็กแหลม ทั้งข้างในหรือข้างนอก ไม่ควรนำบาตรไปขึ้นเครื่องกลึง ขัดเงา แล้วเผาด้วยตั้งใจว่า "เราจะทำให้มีสีเหมือนแก้วมณี" อย่างนี้ไม่ควร แต่ถ้าเป็นสีน้ำมันนั้นควร บนวงรองบาตร ไม่ควรมีงานประดับ แต่รูปฟันมกรนั้นควร ධමකරණඡත්තකස්ස උපරි වා හෙට්ඨා වා ධමකරණකුච්ඡියං වා ලෙඛා න වට්ටති, ඡත්තමුඛවට්ටියං පනස්ස ලෙඛා වට්ටති. บนฉัตรของธมกรก (เครื่องกรองน้ำ) ไม่ควรมีเส้นขีด ทั้งด้านบน ด้านล่าง หรือที่ท้องของธมกรก แต่เส้นขีดที่ขอบปากฉัตรของธมกรกนั้นควร 10. කායබන්ධනස්ස සොභනත්ථං තහිං තහිං දිගුණං සුත්තං කොට්ටෙන්ති, කක්කටක්ඛීනි උට්ඨාපෙන්ති, න වට්ටති, උභොසු පන අන්තෙසු දසාමුඛස්ස ථිරභාවාය දිගුණං කොට්ටෙතුං වට්ටති. දසාමුඛෙ පන ඝටකං වා මකරමුඛං වා දෙඩ්ඩුභසීසං වා යං කිඤ්චි විකාරරූපං කාතුං න වට්ටති, තත්ථ තත්ථ අච්ඡීනි දස්සෙත්වා මාලාකම්මාදීනි වා කත්වා කොට්ටිතකායබන්ධනම්පි න වට්ටති, උජුකමෙව පන මච්ඡකණ්ටකං වා ඛජ්ජූරිපත්තකං වා මට්ඨකපට්ටිකං වා කත්වා කොට්ටෙතුං වට්ටති. කායබන්ධනස්ස දසා එකා වට්ටති, ද්වෙ තීණි චත්තාරිපි වට්ටන්ති, තතො පරං න වට්ටන්ති. රජ්ජුකකායබන්ධනං එකමෙව වට්ටති, පාමඞ්ගසණ්ඨානං පන එකම්පි න වට්ටති, දසා පන පාමඞ්ගසණ්ඨානාපි වට්ටති, බහුරජ්ජුකෙ එකතො කත්වා එකෙන නිරන්තරං වෙඨෙත්වා කතං බහුරජ්ජුකන්ති න වත්තබ්බං, තං වට්ටති. ๑๐. เพื่อความสวยงามของประคดเอว ไม่ควรทุบด้ายสองลอนในที่นั้นๆ หรือทำให้เป็นรูปตาปู อย่างนี้ไม่ควร แต่ที่ปลายทั้งสองข้าง เพื่อความมั่นคงของชายครุย การทุบด้ายสองลอนนั้นควร ที่ชายครุยนั้น ไม่ควรทำรูปที่แปลกประหลาดใดๆ เช่น รูปหม้อน้ำ รูปปากมกร หรือรูปหัวงูน้ำ ไม่ควรทำประคดเอวที่ทุบโดยแสดงรูปตาหรือทำลวดลายดอกไม้เป็นต้นในที่นั้นๆ แต่ควรทำให้เป็นรูปก้างปลา หรือรูปใบอินทผลัม หรือรูปแผ่นเรียบตรงๆ เท่านั้น ชายครุยของประคดเอวควรมีหนึ่งเส้น สอง สาม หรือสี่เส้นก็ได้ แต่ยิ่งกว่านั้นไม่ควร ประคดเอวแบบเชือกควรมีเพียงเส้นเดียว ส่วนรูปทรงกระบอกนั้น แม้เส้นเดียวก็ไม่ควร แต่ชายครุยที่เป็นรูปทรงกระบอกนั้นควร การนำเชือกหลายเส้นมารวมกันแล้วพันด้วยเส้นเดียวอย่างต่อเนื่อง ไม่ควรเรียกว่าเป็นแบบหลายเชือก ประคดเอวนั้นควร කායබන්ධනවිධෙ අට්ඨමඞ්ගලාදිකං යං කිඤ්චි විකාරරූපං න වට්ටති, පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. විධකස්ස උභොසු අන්තෙසු ථිරකරණත්ථාය ඝටකං කරොන්ති, අයම්පි වට්ටති. ในเรื่องเข็มขัด รูปที่วิจิตรใดๆ เช่น มงคลแปดเป็นต้น ไม่ควร. เพียงแค่เส้นขีดคั่นเท่านั้นที่ควร. เพื่อทำให้มั่นคงที่ปลายทั้งสองข้างของเข็มขัด พวกเขาทำรูปหม้อน้ำ (หรือรูปดอกบัวตูม). แม้รูปหม้อน้ำนี้ก็ควร. 11. අඤ්ජනියං ඉත්ථිපුරිසචතුප්පදසකුණරූපං වා මාලාකම්මලතාකම්මමකරදන්තකගොමුත්තකඅඩ්ඪචන්දකාදිභෙදං වා විකාරරූපං න වට්ටති, ඝංසිත්වා වා [Pg.7] භින්දිත්වා වා යථා වා න පඤ්ඤායති, තථා සුත්තකෙන වෙඨෙත්වා වළඤ්ජෙතබ්බා. උජුකමෙව පන චතුරංසා වා අට්ඨංසා වා සොළසංසා වා අඤ්ජනී වට්ටති. හෙට්ඨතොපිස්සා ද්වෙ වා තිස්සො වා වට්ටලෙඛායො වට්ටන්ති, ගීවායම්පිස්සා පිධානකබන්ධනත්ථං එකා වට්ටලෙඛා වට්ටති. ๑๑. ในกระบอกใส่ยาหยอดตา ไม่ควรมีรูปที่วิจิตร เช่น รูปหญิง รูปชาย รูปสัตว์สี่เท้า รูปนก หรือรูปที่วิจิตรต่างๆ เช่น ลายดอกไม้ ลายเถาวัลย์ ลายฟันมังกร ลายน้ำมูตรโค ลายพระจันทร์ครึ่งซีกเป็นต้น. หากมีรูปเหล่านั้น ควรใช้โดยการพันด้วยด้ายในลักษณะที่เมื่อขัดหรือทำลายแล้วไม่ปรากฏ. แต่กระบอกใส่ยาหยอดตาที่เป็นสี่เหลี่ยม แปดเหลี่ยม หรือสิบหกเหลี่ยมตรงๆ เท่านั้นที่ควร. แม้ที่ด้านล่างของกระบอกใส่ยาหยอดตานั้น เส้นกลมสองหรือสามเส้นก็ควร. ที่คอของกระบอกใส่ยาหยอดตานั้น เส้นกลมหนึ่งเส้นเพื่อผูกฝาปิดก็ควร. අඤ්ජනීසලාකායපි වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති, අඤ්ජනීථවිකායපි යං කිඤ්චි නානාවණ්ණෙන සුත්තෙන වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති. එසෙව නයො කුඤ්චිකකොසකෙපි. කුඤ්චිකාය වණ්ණමට්ඨකම්මං න වට්ටති, තථා සිපාටිකාය. එකවණ්ණසුත්තෙන පන යෙන කෙනචි යං කිඤ්චි සිබ්බිතුං වට්ටති. แม้ที่ไม้ป้ายยาหยอดตา การทำสีให้สวยงามก็ไม่ควร. แม้ที่ถุงใส่กระบอกยาหยอดตา การทำสีให้สวยงามด้วยด้ายหลายสีใดๆ ก็ไม่ควร. แม้ที่ซองกุญแจก็นัยเดียวกันนี้. ที่กุญแจ การทำสีให้สวยงามไม่ควร. ที่ซองมีดโกนก็เช่นเดียวกัน. แต่การเย็บใดๆ ด้วยด้ายสีเดียวควร. 12. ආරකණ්ටකෙපි වට්ටමණිකං වා අඤ්ඤං වා වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, ගීවායං පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. පිප්ඵලිකෙපි මණිකං වා පීළකං වා යං කිඤ්චි උට්ඨාපෙතුං න වට්ටති, දණ්ඩකෙ පන පරිච්ඡෙදලෙඛා වට්ටති. නඛච්ඡෙදනං වලිතකංයෙව කරොන්ති, තස්මා තං වට්ටති. උත්තරාරණියං වාපි අරණිධනුකෙ වා උපරිපෙල්ලනදණ්ඩකෙ වා මාලාකම්මාදි යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති. පෙල්ලනදණ්ඩකස්ස පන වෙමජ්ඣෙ මණ්ඩලං හොති, තත්ථ පරිච්ඡෙදලෙඛාමත්තං වට්ටති. සූචිසණ්ඩාසං කරොන්ති, යෙන සූචිං ඩංසාපෙත්වා ඝංසන්ති, තත්ථ මකරමුඛාදිකං යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, සූචිඩංසනත්ථං පන මුඛමත්තං හොති, තං වට්ටති. ๑๒. แม้ที่เหล็กแหลม (สำหรับเจาะ) ไม่ควรมีลูกปัดกลมหรือการทำสีให้สวยงามอื่นใด. แต่ที่คอ เส้นขีดคั่นควรอยู่. แม้ที่มีดโกน ไม่ควรทำให้เกิดลูกปัดใหญ่หรือลูกปัดเล็กหรือสิ่งใดๆ. แต่ที่ด้าม เส้นขีดคั่นควรอยู่. มีดตัดเล็บนั้นเขาทำเป็นแบบโค้งงอเท่านั้น ดังนั้นมีดตัดเล็บที่โค้งงอนั้นจึงควร. แม้ที่ไม้สีไฟ หรือที่คันธนูสีไฟ หรือที่ไม้กดด้านบน ไม่ควรมีการทำสีให้สวยงามใดๆ เช่น ลายดอกไม้เป็นต้น. แต่ที่ตรงกลางของไม้กดนั้นมีวงกลม. ที่วงกลมนั้น เพียงแค่เส้นขีดคั่นก็ควร. พวกเขาทำคีมหนีบเข็ม ซึ่งใช้หนีบเข็มแล้วลับ. ที่คีมหนีบเข็มนั้น ไม่ควรมีการทำสีให้สวยงามใดๆ เช่น รูปปากมังกรเป็นต้น. แต่เพื่อหนีบเข็มนั้น เพียงแค่ส่วนปากก็ควร. දන්තකට්ඨච්ඡෙදනවාසියම්පි යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, උජුකමෙව කප්පියලොහෙන උභොසු වා පස්සෙසු චතුරංසං වා අට්ඨංසං වා බන්ධිතුං වට්ටති. කත්තරදණ්ඩෙපි යං කිඤ්චි වණ්ණමට්ඨං න වට්ටති, හෙට්ඨා එකා වා ද්වෙ වා වට්ටලෙඛා උපරි අහිච්ඡත්තකමකුළමත්තඤ්ච වට්ටති. แม้ที่ด้ามมีด (หรือขวานเล็ก) สำหรับตัดไม้สีฟัน การทำสีให้สวยงามใดๆ ก็ไม่ควร. ควรผูกด้วยโลหะที่ควรให้เป็นสี่เหลี่ยมหรือแปดเหลี่ยมตรงๆ ที่ด้านทั้งสอง. แม้ที่ไม้เท้า การทำสีให้สวยงามใดๆ ก็ไม่ควร. ที่ด้านล่าง เส้นกลมหนึ่งหรือสองเส้นก็ควร และที่ด้านบนเพียงแค่รูปดอกเห็ดตูมก็ควร. 13. තෙලභාජනෙසු විසාණෙ වා නාළියං වා අලාබුකෙ වා ආමණ්ඩසාරකෙ වා ඨපෙත්වා ඉත්ථිරූපං පුරිසරූපඤ්ච අවසෙසං සබ්බම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. මඤ්චපීඨෙ භිසිබිම්බොහනෙ භූමත්ථරණෙ පාදපුඤ්ඡනෙ චඞ්කමනභිසියා සම්මුඤ්ජනියං කචවරඡඩ්ඩනකෙ රජනදොණිකාය පානීයඋළුඞ්කෙ පානීයඝටෙ පාදකථලිකාය ඵලකපීඨකෙ වලයාධාරකෙ දණ්ඩාධාරකෙ පත්තපිධානෙ තාලවණ්ටෙ බීජනෙති එතෙසු සබ්බං මාලාකම්මාදි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. ๑๓. ในภาชนะใส่น้ำมัน เช่น เขาสัตว์ กระบอกไม้ น้ำเต้า หรือแก่นมะขามป้อม ยกเว้นรูปหญิงและรูปชาย การทำสีให้สวยงามที่เหลือทั้งหมดควร. ในสิ่งเหล่านี้ทั้งหมด คือ ที่เตียงและตั่ง ที่ฟูกและหมอน ที่ผ้าปูพื้น ที่ผ้าเช็ดเท้า ที่เบาะสำหรับเดินจงกรม ที่ไม้กวาด ที่ตะกร้าทิ้งขยะ ที่รางย้อมผ้า ที่กระบวยตักน้ำดื่ม ที่หม้อน้ำดื่ม ที่แผ่นหินขัดเท้า ที่ม้านั่งรองเท้า ที่ฐานบาตรแบบวงกลม ที่ฐานบาตรแบบมีขา ที่ฝาบาตร ที่พัดใบตาล ที่พัดสี่เหลี่ยม การทำสีให้สวยงามมีลายดอกไม้เป็นต้นทั้งหมดควร. 14. සෙනාසනෙ පන ද්වාරකවාටවාතපානකවාටාදීසු සබ්බරතනමයම්පි වණ්ණමට්ඨකම්මං වට්ටති. සෙනාසනෙ කිඤ්චි පටිසෙධෙතබ්බං නත්ථි අඤ්ඤත්‍ර විරුද්ධසෙනාසනා[Pg.8]. විරුද්ධසෙනාසනං නාම අඤ්ඤෙසං සීමාය රාජවල්ලභෙහි කතසෙනාසනං වුච්චති. තස්මා යෙ තාදිසං සෙනාසනං කරොන්ති, තෙ වත්තබ්බා ‘‘මා අම්හාකං සීමාය සෙනාසනං කරොථා’’ති. අනාදියිත්වා කරොන්තියෙව, පුනපි වත්තබ්බා ‘‘මා එවං අකත්ථ, මා අම්හාකං උපොසථපවාරණානං අන්තරායමකත්ථ, මා සාමග්ගිං භින්දිත්ථ, තුම්හාකං සෙනාසනං කතම්පි කතට්ඨානෙ න ඨස්සතී’’ති. සචෙ බලක්කාරෙන කරොන්තියෙව, යදා තෙසං ලජ්ජිපරිසා උස්සන්නා හොති, සක්කා ච හොති ලද්ධුං ධම්මිකො විනිච්ඡයො, තදා තෙසං පෙසෙතබ්බං ‘‘තුම්හාකං ආවාසං හරථා’’ති. සචෙ යාවතතියං පෙසිතෙ හරන්ති, සාධු. නො චෙ හරන්ති, ඨපෙත්වා බොධිඤ්ච චෙතියඤ්ච අවසෙසසෙනාසනානි භින්දිතබ්බානි, නො ච ඛො අපරිභොගං කරොන්තෙහි, පටිපාටියා පන ඡදනගොපානසීඉට්ඨකාදීනි අපනෙත්වා තෙසං පෙසෙතබ්බං ‘‘තුම්හාකං දබ්බසම්භාරෙ හරථා’’ති. සචෙ හරන්ති, සාධු. නො චෙ හරන්ති, අථ තෙසු දබ්බසම්භාරෙසු හිමවස්සවාතාතපාදීහි පූතිභූතෙසු වා චොරෙහි වා හටෙසු අග්ගිනා වා දඩ්ඪෙසු සීමසාමිකා භික්ඛූ අනුපවජ්ජා, න ලබ්භා චොදෙතුං ‘‘තුම්හෙහි අම්හාකං දබ්බසම්භාරා නාසිතා’’ති වා ‘‘තුම්හාකං ගීවා’’ති වා. යං පන සීමසාමිකෙහි භික්ඛූහි කතං, තං සුකතමෙව හොති. යොපි භික්ඛු බහුස්සුතො විනයඤ්ඤූ අඤ්ඤං භික්ඛුං අකප්පියපරික්ඛාරං ගහෙත්වා විචරන්තං දිස්වා ඡින්දාපෙය්‍ය වා භින්දාපෙය්‍ය වා, අනුපවජ්ජො, සො නෙව චොදෙතබ්බො න සාරෙතබ්බො, න තං ලබ්භා වත්තුං ‘‘අයං නාම මම පරික්ඛාරො තයා නාසිතො, තං මෙ දෙහී’’ති. ๑๔. ส่วนที่เสนาสนะ การทำสีให้สวยงามแม้ที่ทำด้วยรัตนะทั้งหมดที่บานประตูและบานหน้าต่างเป็นต้น ควร. ไม่มีสิ่งใดที่ควรห้ามในเสนาสนะ ยกเว้นเสนาสนะที่ขัดแย้ง. เสนาสนะที่ขัดแย้ง หมายถึง เสนาสนะที่ภิกษุผู้ไม่ละอายซึ่งเป็นที่โปรดปรานของพระราชาสร้างขึ้นในสีมาของภิกษุอื่น. ดังนั้น ภิกษุใดสร้างเสนาสนะเช่นนั้น ควรกล่าวแก่ภิกษุเหล่านั้นว่า 'อย่าสร้างเสนาสนะในสีมาของเรา' หากพวกเขายังคงสร้างโดยไม่เอื้อเฟื้อถ้อยคำ ก็ควรกล่าวอีกว่า 'อย่าทำเช่นนี้ อย่าทำอันตรายแก่อุโบสถและปวารณาของเรา อย่าทำลายความสามัคคี เสนาสนะของท่านแม้สร้างแล้วก็จะไม่ตั้งอยู่ในที่ที่สร้าง' หากพวกเขายังคงสร้างด้วยกำลัง เมื่อบริษัทผู้ละอายของภิกษุเหล่านั้นมีมาก และสามารถได้การวินิจฉัยที่ชอบด้วยธรรม เมื่อนั้นควรส่งไปบอกภิกษุผู้เป็นที่โปรดปรานของพระราชาเหล่านั้นว่า 'จงนำอาวาสของท่านไป' หากเมื่อส่งไปครบสามครั้งแล้วพวกเขานำไป ก็ดี. หากไม่นำไป ยกเว้นต้นโพธิ์และเจดีย์ เสนาสนะที่เหลือควรถูกรื้อถอน. แต่ไม่ควรทำลายโดยทำให้ใช้ประโยชน์ไม่ได้. แต่ตามลำดับ ควรเอาหลังคา กลอน อิฐเป็นต้นออก แล้วส่งไปบอกภิกษุเหล่านั้นว่า 'จงนำสัมภาระของท่านไป' หากพวกเขานำไป ก็ดี. หากไม่นำไป เมื่อสัมภาระเหล่านั้นเน่าเปื่อยไปเพราะหิมะ ฝน ลม และแดดเป็นต้น หรือถูกโจรลักไป หรือถูกไฟไหม้ ภิกษุผู้เป็นเจ้าของสีมาไม่มีความผิด ไม่ควรถูกโจทว่า 'พวกท่านทำสัมภาระของเราฉิบหาย' หรือ 'พวกท่านต้องชดใช้' การรื้อถอนที่ภิกษุผู้เป็นเจ้าของสีมาทำนั้น เป็นการทำที่ถูกต้องแล้วเท่านั้น. แม้ภิกษุใดเป็นพหูสูตผู้รู้พระวินัย เห็นภิกษุอื่นถือบริขารที่ไม่ควรเที่ยวไป แล้วให้ตัดหรือให้ทำลาย ก็ไม่มีความผิด ภิกษุนั้นไม่ควรถูกโจท ไม่ควรถูกให้ระลึกถึง ไม่ควรกล่าวแก่เขาว่า 'บริขารชื่อนี้ของฉันถูกท่านทำลาย จงคืนบริขารนั้นแก่ฉัน' ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในคัมภีร์วินยสังคหะอันเป็นที่รวบรวมการวินิจฉัยพระวินัยที่นอกเหนือจากพระบาลี පරික්ඛාරවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. การวินิจฉัยเกี่ยวกับบริขาร จบเพียงเท่านี้ 3. භෙසජ්ජාදිකරණවිනිච්ඡයකථා ๓. เรื่องการวินิจฉัยเกี่ยวกับการทำยาเป็นต้น 15. භෙසජ්ජකරණපරිත්තපටිසන්ථාරෙසු පන භෙසජ්ජකරණෙ තාව අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.185-7) – ආගතාගතස්ස පරජනස්ස භෙසජ්ජං න කාතබ්බං, කරොන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති. පඤ්චන්නං පන සහධම්මිකානං කාතබ්බං භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා [Pg.9] සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස සාමණෙරියාති. සමසීලසද්ධාපඤ්ඤානඤ්හි එතෙසං තීසු සික්ඛාසු යුත්තානං භෙසජ්ජං අකාතුං න ලබ්භති. කරොන්තෙන ච සචෙ තෙසං අත්ථි, තෙසං සන්තකං ගහෙත්වා යොජෙත්වා දාතබ්බං, සචෙ නත්ථි, අත්තනො සන්තකං කාතබ්බං. සචෙ අත්තනොපි නත්ථි, භික්ඛාචාරවත්තෙන වා ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො වා පරියෙසිතබ්බං, අලභන්තෙන ගිලානස්ස අත්ථාය අකතවිඤ්ඤත්තියාපි ආහරිත්වා කාතබ්බං. ๑๕. ในบรรดาการทำยา การสวดพระปริตร และการปฏิสันถารนั้น ในเรื่องการทำยาก่อน พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ไม่พึงทำยาให้แก่คนภายนอกผู้มาแล้วมาเล่า หากทำ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่พึงทำยาให้แก่สหธรรมิก ๕ จำพวก คือ ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร และสามเณรี. ด้วยว่า สหธรรมิกเหล่านี้ผู้มีศีล ศรัทธา และปัญญาเสมอกัน และผู้ประกอบในสิกขา ๓ ไม่ควรที่จะไม่ทำยาให้. เมื่อจะทำ หากพวกเขามีของส่วนตัว พึงนำของส่วนตัวของพวกเขามาปรุงให้. หากไม่มี พึงใช้ของส่วนตัวของตนทำ. หากแม้ของตนเองก็ไม่มี พึงแสวงหาด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต หรือจากที่ที่ญาติปวารณาไว้. เมื่อหาไม่ได้ พึงนำมาทำเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุไข้ แม้ด้วยการออกปากขอ (วิญญัติ) ที่ไม่ได้ทำไว้ (คือไม่ได้ปวารณาไว้). 16. අපරෙසම්පි පඤ්චන්නං කාතුං වට්ටති මාතු පිතු තදුපට්ඨාකානං අත්තනො වෙය්‍යාවච්චකරස්ස පණ්ඩුපලාසස්ස චාති. පණ්ඩුපලාසො නාම යො පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො යාව පත්තචීවරං පටියාදියති, තාව විහාරෙ වසති. තෙසු සචෙ මාතාපිතරො ඉස්සරා හොන්ති න පච්චාසීසන්ති, අකාතුං වට්ටති. සචෙ පන රජ්ජෙපි ඨිතා පච්චාසීසන්ති, අකාතුං න වට්ටති. භෙසජ්ජං පච්චාසීසන්තානං භෙසජ්ජං දාතබ්බං, යොජෙතුං අජානන්තානං යොජෙත්වා දාතබ්බං. සබ්බෙසං අත්ථාය සහධම්මිකෙසු වුත්තනයෙනෙව පරියෙසිතබ්බං. සචෙ පන මාතරං විහාරං ආනෙත්වා ජග්ගති, සබ්බං පරිකම්මං අනාමසන්තෙන කාතබ්බං, ඛාදනීයභොජනීයං සහත්ථා දාතබ්බං. පිතා පන යථා සාමණෙරො, එවං සහත්ථෙන න්හාපනසම්බාහනාදීනි කත්වා උපට්ඨාතබ්බො. යෙ ච මාතාපිතරො උපට්ඨහන්ති පටිජග්ගන්ති, තෙසම්පි එවමෙව කාතබ්බං. වෙය්‍යාවච්චකරො නාම යො වෙතනං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ දාරූනි වා ඡින්දති, අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කම්මං කරොති, තස්ස රොගෙ උප්පන්නෙ යාව ඤාතකා න පස්සන්ති, තාව භෙසජ්ජං කාතබ්බං. යො පන භික්ඛුනිස්සිතකොව හුත්වා සබ්බකම්මානි කරොති, තස්ස භෙසජ්ජං කාතබ්බමෙව. පණ්ඩුපලාසෙපි සාමණෙරෙ විය පටිපජ්ජිතබ්බං. ๑๖. ควรทำยาให้แก่บุคคลอีก ๕ จำพวก คือ มารดา บิดา ผู้บำรุงมารดาบิดานั้น ผู้ทำไวยาวัจกรของตน และบัณฑุปลาส. ที่ชื่อว่า บัณฑุปลาส คือ ผู้มุ่งหวังจะบวช พักอยู่ในวิหารตราบเท่าที่ยังจัดเตรียมบาตรและจีวรอยู่. ในบรรดาบุคคลเหล่านั้น หากมารดาบิดาเป็นใหญ่ (มีฐานะ) และไม่หวัง (จะให้ทำยาให้) จะไม่ทำก็ได้. แต่หากแม้ดำรงอยู่ในความเป็นกษัตริย์แต่ยังหวังอยู่ จะไม่ทำให้นั้นไม่ควร. พึงให้ยาแก่ผู้ที่หวังยา หากพวกเขาไม่รู้วิธีปรุง พึงปรุงแล้วให้. พึงแสวงหาเพื่อประโยชน์แก่คนทั้งหมดนั้น โดยนัยที่กล่าวไว้แล้วในสหธรรมิกนั่นเอง. หากนำมารดามาบำรุงในวิหาร พึงทำกิจวัตรทุกอย่างโดยไม่ถูกต้องกาย (มารดา) พึงประเคนของเคี้ยวของฉันด้วยมือของตน. ส่วนบิดา พึงบำรุงเหมือนสามเณร คือ พึงบำรุงด้วยการอาบน้ำและนวดเฟ้นเป็นต้นด้วยมือของตนเอง. และผู้ใดบำรุงดูแลมารดาบิดา พึงทำแก่ผู้นั้นเช่นเดียวกัน. ที่ชื่อว่า ไวยาวัจกร คือ ผู้ที่รับค่าจ้างแล้วตัดฟืนในป่า หรือทำงานอื่นใด เมื่อเขาเจ็บป่วย พึงทำยาให้ตราบเท่าที่ญาติของเขายังไม่มาดูแล. ส่วนผู้ที่เป็นคนอาศัยภิกษุเท่านั้นแล้วทำงานทุกอย่าง พึงทำยาให้แก่ผู้นั้นโดยแท้. แม้ในบัณฑุปลาส ก็พึงปฏิบัติเช่นเดียวกับในสามเณร. 17. අපරෙසම්පි දසන්නං කාතුං වට්ටති ජෙට්ඨභාතු කනිට්ඨභාතු ජෙට්ඨභගිනියා කනිට්ඨභගිනියා චූළමාතුයා මහාමාතුයා චූළපිතුනො මහාපිතුනො පිතුච්ඡාය මාතුලස්සාති. තෙසං පන සබ්බෙසම්පි කරොන්තෙන තෙසංයෙව සන්තකං භෙසජ්ජං ගහෙත්වා කෙවලං යොජෙත්වා දාතබ්බං. සචෙ පන නප්පහොන්ති යාචන්ති ච ‘‘දෙථ නො, භන්තෙ, තුම්හාකං පටිදස්සාමා’’ති, තාවකාලිකං දාතබ්බං. සචෙපි න යාචන්ති, ‘‘අම්හාකං භෙසජ්ජං අත්ථි, තාවකාලිකං ගණ්හථා’’ති වත්වා වා [Pg.10] ‘‘යදා තෙසං භවිස්සති, තදා දස්සන්තී’’ති ආභොගං වා කත්වා දාතබ්බං. සචෙ පටිදෙන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, න චොදෙතබ්බා. එතෙ දස ඤාතකෙ ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං න කාතබ්බං. ๑๗. ควรทำยาให้แก่บุคคลอีก ๑๐ จำพวก คือ พี่ชาย น้องชาย พี่สาว น้องสาว น้าหญิง (น้องสาวแม่) ป้า (พี่สาวแม่) อาชาย (น้องชายพ่อ) ลุง (พี่ชายพ่อ) อาหญิง (พี่สาวหรือน้องสาวพ่อ) และน้าชาย (พี่ชายหรือน้องชายแม่). เมื่อจะทำยาให้แก่บุคคลทั้งหมดนั้น พึงนำของส่วนตัวของพวกเขาเท่านั้นมาปรุงยาให้โดยไม่ปนกับของตน. แต่หากของพวกเขาไม่พอและพวกเขาร้องขอว่า 'ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงให้ของของท่านแก่พวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าจะคืนให้' พึงให้โดยถือเป็นของยืมชั่วคราว. แม้หากพวกเขาไม่ร้องขอ พึงกล่าวว่า 'พวกเรามียาอยู่ จงรับไปเป็นของยืมชั่วคราวเถิด' หรือพึงให้โดยตั้งใจว่า 'เมื่อพวกเขามี (ของ) ในภายหลัง พวกเขาจักคืนให้เอง'. หากพวกเขาคืนให้ พึงรับไว้. หากไม่คืน ก็ไม่พึงทวง. เว้นญาติ ๑๐ จำพวกนี้แล้ว ไม่พึงทำยาให้แก่ผู้อื่น. එතෙසං පුත්තපරම්පරාය පන යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා, තාව චත්තාරො පච්චයෙ ආහරාපෙන්තස්ස අකතවිඤ්ඤත්ති වා භෙසජ්ජං කරොන්තස්ස වෙජ්ජකම්මං වා කුලදූසකාපත්ති වා න හොති. සචෙ භාතු ජායා, භගිනියා සාමිකො වා ගිලානො හොති, ඤාතකා චෙ, තෙසම්පි වට්ටති. අඤ්ඤාතකා චෙ, භාතු ච භගිනියා ච කත්වා දාතබ්බං ‘‘තුම්හාකං ජග්ගනට්ඨානෙ දෙථා’’ති. අථ වා තෙසං පුත්තානං කත්වා දාතබ්බං ‘‘තුම්හාකං මාතාපිතූනං දෙථා’’ති. එතෙනුපායෙන සබ්බපදෙසු විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. สำหรับลูกหลานสืบต่อกันไปของญาติ ๑๐ จำพวกนี้ จนถึงเจ็ดชั่วโคตร (๗ ลำดับตระกูล) เมื่อภิกษุให้เขานำปัจจัย ๔ มาให้ ย่อมไม่เป็นความผิดฐานวิญญัติที่ไม่ควร หรือเมื่อทำยาให้ ย่อมไม่เป็นความผิดฐานทำเวชกรรม หรือไม่ต้องอาบัติกุลทูสกะ. หากภรรยาของพี่ชายน้องชาย หรือสามีของพี่สาวน้องสาวเจ็บป่วย หากพวกเขาเป็นญาติ ก็ควรทำยาให้. หากไม่ใช่ญาติ พึงทำยาให้แก่พี่ชายน้องชาย หรือพี่สาวน้องสาว (ที่เป็นญาติ) แล้วกล่าวว่า 'จงให้ในที่ที่พวกท่านดูแลกันเถิด'. หรือมิฉะนั้น พึงทำยาให้แก่บุตรของพวกเขาแล้วกล่าวว่า 'จงให้แก่บิดามารดาของพวกเจ้าเถิด'. พึงทราบวินิจฉัยในบททั้งปวงด้วยอุบายนี้. තෙසං අත්ථාය ච සාමණෙරෙහි අරඤ්ඤතො භෙසජ්ජං ආහරාපෙන්තෙන ඤාතිසාමණෙරෙහි වා ආහරාපෙතබ්බං, අඤ්ඤාතකෙහි අත්තනො අත්ථාය වා ආහරාපෙත්වා දාතබ්බං. තෙහිපි ‘‘උපජ්ඣායස්ස ආහරාමා’’ති වත්තසීසෙන ආහරිතබ්බං. උපජ්ඣායස්ස මාතාපිතරො ගිලානා විහාරං ආගච්ඡන්ති, උපජ්ඣායො ච දිසාපක්කන්තො හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන උපජ්ඣායස්ස සන්තකං භෙසජ්ජං දාතබ්බං. නො චෙ අත්ථි, අත්තනො භෙසජ්ජං උපජ්ඣායස්ස පරිච්චජිත්වා දාතබ්බං. අත්තනොපි අසන්තෙ වුත්තනයෙනෙව පරියෙසිත්වා උපජ්ඣායස්ස සන්තකං කත්වා දාතබ්බං. උපජ්ඣායෙනපි සද්ධිවිහාරිකස්ස මාතාපිතූසු එවමෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. එසෙව නයො ආචරියන්තෙවාසිකෙසුපි. අඤ්ඤොපි යො ආගන්තුකො වා චොරො වා යුද්ධපරාජිතො ඉස්සරො වා ඤාතකෙහි පරිච්චත්තො කපණො වා ගමියමනුස්සො වා ගිලානො හුත්වා විහාරං පවිසති, සබ්බෙසං අපච්චාසීසන්තෙන භෙසජ්ජං කාතබ්බං. เพื่อประโยชน์แก่ญาติเหล่านั้น เมื่อจะให้สามเณรนำยามาจากป่า พึงให้สามเณรที่เป็นญาติกันนำมา หรือหากให้สามเณรที่ไม่ใช่ญาติกันนำมา พึงให้นำมาเพื่อประโยชน์ของตนเองก่อนแล้วจึงให้ (แก่ญาติ). แม้สามเณรเหล่านั้นก็พึงนำมาด้วยตั้งใจว่า 'เรานำมาเพื่อพระอุปัชฌาย์' โดยถือเป็นวัตร. หากมารดาบิดาของพระอุปัชฌาย์เจ็บป่วยมายังวิหาร และพระอุปัชฌาย์หลีกไปยังทิศอื่นแล้ว สัทธิวิหาริกพึงให้ยาที่เป็นของพระอุปัชฌาย์. หากไม่มี พึงสละยาของตนให้แก่พระอุปัชฌาย์ (เพื่อบิดามารดาของท่าน). หากแม้ของตนเองก็ไม่มี พึงแสวงหาด้วยนัยที่กล่าวมาแล้ว แล้วทำเป็นของพระอุปัชฌาย์แล้วจึงให้. แม้พระอุปัชฌาย์ก็พึงปฏิบัติในมารดาบิดาของสัทธิวิหาริกเช่นเดียวกัน. นัยนี้พึงทราบแม้ในอาจารย์และอันเตวาสิกทั้งหลาย. อนึ่ง บุคคลอื่นใดก็ตาม เป็นต้นว่า อาคันตุกะ โจร กษัตริย์ผู้แพ้สงคราม คนอนาถาที่ญาติทอดทิ้ง หรือคนเดินทาง เจ็บป่วยแล้วเข้ามาสู่วิหาร พึงทำยาให้แก่คนทั้งหมดนั้นโดยไม่หวังลาภตอบแทน. 18. සද්ධං කුලං හොති චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨායකං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මාතාපිතුට්ඨානියං, තත්‍ර චෙ කොචි ගිලානො හොති, තස්සත්ථාය විස්සාසෙන ‘‘භෙසජ්ජං කත්වා භන්තෙ දෙථා’’ති වදන්ති, නෙව දාතබ්බං න කාතබ්බං. අථ පන කප්පියං ඤත්වා එවං පුච්ඡන්ති ‘‘භන්තෙ, අසුකස්ස නාම රොගස්ස කිං භෙසජ්ජං කරොන්තී’’ති, ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච ගහෙත්වා කරොන්තී’’ති වත්තුං වට්ටති. ‘‘භන්තෙ, මය්හං මාතා ගිලානා, භෙසජ්ජං තාව ආචික්ඛථා’’ති එවං පුච්ඡිතෙ පන න ආචික්ඛිතබ්බං, අඤ්ඤමඤ්ඤං පන කථා කාතබ්බා [Pg.11] ‘‘ආවුසො, අසුකස්ස නාම භික්ඛුනො ඉමස්මිං රොගෙ කිං භෙසජ්ජං කරිංසූ’’ති. ඉදඤ්චිදඤ්ච භෙසජ්ජං භන්තෙති. තං සුත්වා ඉතරො මාතු භෙසජ්ජං කරොති, වට්ටති. මහාපදුමත්ථෙරො කිර වසභරඤ්ඤොපි දෙවියා රොගෙ උප්පන්නෙ එකාය ඉත්ථියා ආගන්ත්වා පුච්ඡිතො ‘‘න ජානාමී’’ති අවත්වා එවමෙව භික්ඛූහි සද්ධිං සමුල්ලපෙසි. තං සුත්වා තස්සා භෙසජ්ජමකංසු. වූපසන්තෙ ච රොගෙ තිචීවරෙන තීහි ච කහාපණසතෙහි සද්ධිං භෙසජ්ජචඞ්කොටකං පූරෙත්වා ආහරිත්වා ථෙරස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘භන්තෙ, පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති ආහංසු. ථෙරො ‘‘ආචරියභාගො නාම අය’’න්ති කප්පියවසෙන ගාහාපෙත්වා පුප්ඵපූජමකාසි. එවං තාව භෙසජ්ජෙ පටිපජ්ජිතබ්බං. ๑๘. ตระกูลที่มีศรัทธา บำรุงด้วยปัจจัย ๔ ย่อมเป็นเสมือนบิดามารดาของภิกษุสงฆ์. หากบุคคลใดในตระกูลนั้นเจ็บป่วย และกล่าวด้วยความคุ้นเคยว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงทำยาให้พวกข้าพเจ้าเถิด” ไม่พึงให้และไม่พึงทำ. แต่หากพวกเขาทราบสิ่งที่ควรแล้วถามว่า “ท่านเจ้าข้า สำหรับโรคชื่อนี้ พวกเขาทำยาอะไรกัน?” พึงกล่าวว่า “พวกเขาเอานั่นเอานี่มาทำ” ได้. แต่หากถูกถามว่า “ท่านเจ้าข้า มารดาของข้าพเจ้าเจ็บป่วย ขอท่านจงบอกยาให้ก่อนเถิด” ไม่พึงบอก. แต่พึงสนทนากันเองว่า “อาวุโส สำหรับโรคนี้ของภิกษุชื่อนี้ พวกเขาทำยาอะไรกัน?” “ท่านเจ้าข้า พวกเขาทำยานั่นยานี่ให้ขอรับ.” เมื่อได้ยินดังนั้น อีกฝ่ายหนึ่งก็ทำยาให้มารดาของตน ย่อมควร. ได้ยินว่า แม้เมื่อพระเทวีของพระเจ้าวัสสภะประชวร พระมหาปทุมเถระถูกหญิงคนหนึ่งมาถาม ท่านไม่กล่าวว่า “อาตมาไม่รู้” แต่สนทนากับภิกษุทั้งหลายด้วยวิธีนี้เอง. เมื่อได้ยินดังนั้น พวกเขาก็ทำยาให้พระเทวีนั้น. เมื่อโรคหายแล้ว พวกเขาก็นำตะกร้ายาที่บรรจุเครื่องยาพร้อมด้วยไตรจีวรและกหาปณะ ๓๐๐ มาวางที่ใกล้เท้าของพระเถระ แล้วกล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงทำบุปผบูชาเถิด”. พระเถระกล่าวว่า “นี่ชื่อว่าเป็นส่วนของอาจารย์” แล้วให้รับไว้โดยอาการที่ควร และทำบุปผบูชา. พึงปฏิบัติในเรื่องยาด้วยประการฉะนี้. 19. පරිත්තෙ පන ‘‘ගිලානස්ස පරිත්තං කරොථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ න කාතබ්බං, ‘‘පරිත්තං භණථා’’ති වුත්තෙ පන භණිතබ්බං. සචෙපිස්ස එවං හොති ‘‘මනුස්සා නාම න ජානන්ති, අකරියමානෙ විප්පටිසාරිනො භවිස්සන්තී’’ති, කාතබ්බං. ‘‘පරිත්තොදකං පරිත්තසුත්තං කත්වා දෙථා’’ති වුත්තෙ පන තෙසංයෙව උදකං හත්ථෙන චාලෙත්වා සුත්තං පරිමජ්ජිත්වා දාතබ්බං. සචෙ විහාරතො උදකං අත්තනො සන්තකං වා සුත්තං දෙති, දුක්කටං. මනුස්සා උදකඤ්ච සුත්තඤ්ච ගහෙත්වා නිසීදිත්වා ‘‘පරිත්තං භණථා’’ති වදන්ති, කාතබ්බං. නො චෙ ජානන්ති, ආචික්ඛිතබ්බං. භික්ඛූනං නිසින්නානං පාදෙසු උදකං ආකිරිත්වා සුත්තඤ්ච ඨපෙත්වා ගච්ඡන්ති ‘‘පරිත්තං කරොථ, පරිත්තං භණථා’’ති, න පාදා අපනෙතබ්බා. මනුස්සා හි විප්පටිසාරිනො හොන්ති. අන්තොගාමෙපි ගිලානස්ස අත්ථාය විහාරං පෙසෙන්ති ‘‘පරිත්තං භණන්තූ’’ති, භණිතබ්බං. අන්තොගාමෙ රාජගෙහාදීසු රොගෙ වා උපද්දවෙ වා උප්පන්නෙ පක්කොසාපෙත්වා භණාපෙන්ති, ආටානාටියසුත්තාදීනි භණිතබ්බානි. ‘‘ආගන්ත්වා ගිලානස්ස සික්ඛාපදානි දෙන්තු, ධම්මං කථෙන්තු, රාජන්තෙපුරෙ වා අමච්චගෙහෙ වා ආගන්ත්වා සික්ඛාපදානි දෙන්තු, ධම්මං කථෙන්තූ’’ති පෙසිතෙපි ගන්ත්වා සික්ඛාපදානි දාතබ්බානි, ධම්මො කථෙතබ්බො. ‘‘මතානං පරිවාරත්ථං ආගච්ඡන්තූ’’ති පක්කොසන්ති, න ගන්තබ්බං. ‘‘සීවථිකදස්සනෙ අසුභදස්සනෙ ච මරණස්සතිං පටිලභිස්සාමා’’ති කම්මට්ඨානසීසෙන ගන්තුං වට්ටති. ‘‘පහාරෙදින්නෙ මතෙපි අමරණාධිප්පායස්ස අනාපත්ති වුත්තා’’ති න එත්තකෙනෙව අමනුස්සගහිතස්ස පහාරො දාතබ්බො[Pg.12], තාලපණ්ණං පන පරිත්තසුත්තං වා හත්ථෙ වා පාදෙ වා බන්ධිතබ්බං, රතනසුත්තාදීනි පරිත්තානි භණිතබ්බානි, ‘‘මා සීලවන්තං භික්ඛුං විහෙඨෙහී’’ති ධම්මකථා කාතබ්බා, ආටානාටියපරිත්තං වා භණිතබ්බං. ๑๙. ส่วนในเรื่องปริตร เมื่อมีผู้กล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงทำปริตรแก่คนไข้เถิด” ไม่พึงทำ แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า “ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” พึงสวด. แม้หากภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า “ชื่อว่ามนุษย์ทั้งหลายย่อมไม่รู้ (ระเบียบปฏิบัติ) เมื่อไม่ทำตามที่เขาบอก เขาจักเดือดร้อนใจ” ดังนี้ ก็พึงทำ. ส่วนเมื่อมีผู้กล่าวว่า “ขอท่านจงทำน้ำปริตรและด้ายปริตรให้เถิด” พึงให้น้ำของคนเหล่านั้นนั่นเองโดยใช้มือกวน และลูบด้ายให้. หากให้น้ำหรือด้ายที่เป็นของตนจากวิหาร เป็นทุกกฏ. หากมนุษย์ทั้งหลายถือน้ำและด้ายมาแล้วนั่งลงกล่าวว่า “ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” พึงทำ. หากพวกเขาไม่รู้ พึงบอกให้ทราบ. เมื่อมนุษย์ทั้งหลายรดน้ำที่เท้าของภิกษุทั้งหลายผู้นั่งอยู่ และวางด้ายไว้แล้วไปพลางกล่าวว่า “ขอท่านจงทำปริตร ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” ไม่พึงยกเท้าออก เพราะมนุษย์ทั้งหลายย่อมเป็นผู้เดือดร้อนใจ. แม้ในภายในหมู่บ้าน เมื่อเขาส่งคนมายังวิหารเพื่อประโยชน์แก่คนไข้ว่า “ขอท่านจงสวดปริตรเถิด” พึงไปสวด. ในภายในหมู่บ้าน ในพระราชวังเป็นต้น เมื่อโรคหรืออุปัทวะเกิดขึ้น เขาเรียกไปให้สวด พึงสวดอาฏานาฏิยสูตรเป็นต้น. แม้เมื่อเขามาส่งข่าวว่า “ขอท่านจงมาให้สิกขาบทแก่คนไข้ จงแสดงธรรม หรือขอท่านจงมาให้สิกขาบทในพระราชวังหรือในเรือนของอำมาตย์ จงแสดงธรรมเถิด” พึงไปให้สิกขาบทและแสดงธรรม. เมื่อเขาเรียกไปว่า “ขอท่านจงมาเพื่อเป็นเพื่อนแวดล้อมคนตายเถิด” ไม่พึงไป. แต่พึงไปโดยตั้งหัวข้อกรรมฐานว่า “เราจักได้มรณัสสติในการเห็นป่าช้าและการเห็นอสุภะ” ดังนี้ ย่อมควร. ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ไม่พึงโบยตีผู้ถูกอมนุษย์เข้าสิง เพราะท่านกล่าวว่าไม่มีอาบัติแก่ผู้ไม่มีความประสงค์จะให้ตาย แม้เมื่อมีการโบยตีแล้วตายลงก็ตาม แต่พึงผูกใบลานหรือด้ายปริตรที่มือหรือที่เท้า พึงสวดปริตรมีรัตนสูตรเป็นต้น พึงทำธรรมีกถาว่า “ท่านอย่าเบียดเบียนภิกษุผู้มีศีลเลย” หรือพึงสวดอาฏานาฏิยปริตร. ඉධ පන ආටානාටියපරිත්තස්ස පරිකම්මං වෙදිතබ්බං (දී. නි. අට්ඨ. 3.282). පඨමමෙව හි ආටානාටියසුත්තං න භණිතබ්බං, මෙත්තසුත්තං (ඛු. පා. 9.1 ආදයො; සු. නි. 143 ආදයො) ධජග්ගසුත්තං (සං. නි. 1.249) රතනසුත්තන්ති (ඛු. පා. 6.1 ආදයො; සු. නි. 224 ආදයො) ඉමානි සත්තාහං භණිතබ්බානි. සචෙ මුඤ්චති, සුන්දරං. නො චෙ මුඤ්චති, ආටානාටියසුත්තං භණිතබ්බං. තං භණන්තෙන ච භික්ඛුනා පිට්ඨං වා මංසං වා න ඛාදිතබ්බං, සුසානෙ න වසිතබ්බං. කස්මා? අමනුස්සා ඔතාරං ලභන්ති. පරිත්තකරණට්ඨානං හරිතූපලිත්තං කාරෙත්වා තත්ථ පරිසුද්ධං ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. පරිත්තකාරකො භික්ඛු විහාරතො ඝරං නෙන්තෙහි ඵලකාවුධෙහි පරිවාරෙත්වා නෙතබ්බො. අබ්භොකාසෙ නිසීදිත්වා න වත්තබ්බං, ද්වාරවාතපානානි පිදහිත්වා නිසින්නෙන ආවුධහත්ථෙහි සම්පරිවාරිතෙන මෙත්තචිත්තං පුරෙචාරිකං කත්වා වත්තබ්බං, පඨමං සික්ඛාපදානි ගාහාපෙත්වා සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස පරිත්තං කාතබ්බං. එවම්පි මොචෙතුං අසක්කොන්තෙන විහාරං නෙත්වා චෙතියඞ්ගණෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ආසනපූජං කාරෙත්වා දීපෙ ජාලාපෙත්වා චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා මඞ්ගලකථා වත්තබ්බා, සබ්බසන්නිපාතො ඝොසෙතබ්බො, විහාරස්ස උපවනෙ ජෙට්ඨකරුක්ඛො නාම හොති, තත්ථ ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො තුම්හාකං ආගමනං පතිමානෙතී’’ති පහිණිතබ්බං. සබ්බසන්නිපාතට්ඨානෙ අනාගන්තුං නාම න ලභති, තතො අමනුස්සගහිතකො ‘‘ත්වං කොනාමොසී’’ති පුච්ඡිතබ්බො, නාමෙ කථිතෙ නාමෙනෙව ආලපිතබ්බො, ‘‘ඉත්ථන්නාම තුය්හං මාලාගන්ධාදීසු පත්ති, ආසනපූජායං පත්ති, පිණ්ඩපාතෙ පත්ති, භික්ඛුසඞ්ඝෙන තුය්හං පණ්ණාකාරත්ථාය මහාමඞ්ගලකථා වුත්තා, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ගාරවෙන එතං මුඤ්චාහී’’ති මොචෙතබ්බො. සචෙ න මුඤ්චති, දෙවතානං ආරොචෙතබ්බං ‘‘තුම්හෙ ජානාථ, අයං අමනුස්සො අම්හාකං වචනං න කරොති, මයං බුද්ධආණං කරිස්සාමා’’ති පරිත්තං කාතබ්බං. එතං තාව ගිහීනං පරිකම්මං. සචෙ පන භික්ඛු අමනුස්සෙන ගහිතො හොති, ආසනානි ධොවිත්වා සබ්බසන්නිපාතං ඝොසාපෙත්වා ගන්ධමාලාදීසු [Pg.13] පත්තිං දත්වා පරිත්තං භණිතබ්බං, ඉදං භික්ඛූනං පරිකම්මං. එවං පරිත්තෙ පටිපජ්ජිතබ්බං. ส่วนในที่นี้ พึงทราบการเตรียมการ (บุพพกรณ์) ของอาฏานาฏิยปริตร ด้วยว่าในเบื้องต้นทีเดียว ไม่ควรสวดอาฏานาฏิยสูตร ควรพึงสวดสูตรเหล่านี้ คือ เมตตาสูตร ธชัคคสูตร และรัตนสูตร ตลอดเจ็ดวัน หาก (อมนุษย์) ปล่อย เป็นการดี หากไม่ปล่อย พึงสวดอาฏานาฏิยสูตร และภิกษุผู้สวดนั้นไม่พึงฉันขนมแป้งหรือเนื้อ ไม่พึงอยู่ในป่าช้า เพราะเหตุไร? เพราะพวกอมนุษย์ย่อมได้ช่อง พึงให้ทำสถานที่สวดปริตรให้ฉาบทาด้วยมูลโคสด แล้วให้ปูอาสนะที่สะอาดในที่นั้นแล้วพึงนั่ง ภิกษุผู้สวดปริตร อันพวกทายกผู้จะนำจากวิหารไปสู่เรือน พึงนำไปโดยให้แวดล้อมด้วยพวกถืออาวุธคือแผ่นไม้ (โล่) ไม่พึงนั่งสวดในที่แจ้ง ภิกษุผู้นั่งปิดประตูและหน้าต่าง อันพวกผู้มีอาวุธในมือแวดล้อมแล้ว พึงสวดโดยทำเมตตาจิตให้เป็นเบื้องหน้า พึงให้ (ผู้ป่วย) สมาทานศีลก่อน แล้วพึงทำปริตรแก่ผู้ตั้งอยู่ในศีล แม้เมื่อไม่สามารถให้ปล่อยได้ด้วยวิธีนี้ ภิกษุผู้ไม่สามารถให้ปล่อยได้ พึงนำ (ผู้ป่วย) ไปสู่วิหาร ให้นอนที่ลานเจดีย์ ให้ทำอาสนบูชา จุดประทีป กวาดลานเจดีย์ แล้วพึงกล่าวธรรมีกถาอันเป็นมงคล พึงประกาศให้สงฆ์ประชุมกันทั้งหมด ในป่าใกล้เคียงวิหารมีต้นไม้ใหญ่ (รุกขเจดีย์) อยู่ ในที่นั้น พึงส่งข่าวไปว่า 'พระภิกษุสงฆ์รอคอยการมาของท่านทั้งหลาย' ชื่อว่าการไม่มาในที่ประชุมสงฆ์ทั้งหมดนั้น ย่อมไม่มี ลำดับนั้น พึงถามผู้ถูกอมนุษย์สิงว่า 'ท่านชื่ออะไร?' เมื่อเขาบอกชื่อแล้ว พึงเรียกด้วยชื่อนั้นนั่นเอง พึงให้ปล่อยอย่างนี้ว่า 'ท่านผู้มีชื่อนี้ ส่วนบุญในดอกไม้และของหอมเป็นต้นนี้เป็นของท่าน ส่วนบุญในการบูชาอาสนะเป็นของท่าน ส่วนบุญในบิณฑบาตเป็นของท่าน พระภิกษุสงฆ์กล่าวพระมหาเมตตากถาเพื่อเป็นของกำนัลแก่ท่าน ท่านจงปล่อยผู้นี้ด้วยความเคารพในพระภิกษุสงฆ์เถิด' หากไม่ปล่อย พึงบอกแก่เทวดาทั้งหลายว่า 'ท่านทั้งหลายจงรับรู้ อมนุษย์ผู้นี้ไม่ทำตามคำของเรา เราจักใช้พุทธอาณัติ' ดังนี้แล้วพึงทำปริตร นี้เป็นการเตรียมการสำหรับคฤหัสถ์ก่อน แต่ถ้าภิกษุถูกอมนุษย์สิง พึงล้างอาสนะทั้งหลาย ประกาศให้สงฆ์ประชุมกันทั้งหมด ให้ส่วนบุญในของหอมและดอกไม้เป็นต้น แล้วพึงสวดปริตร นี้เป็นการเตรียมการสำหรับภิกษุทั้งหลาย พึงปฏิบัติในปริตรอย่างนี้ 20. පටිසන්ථාරෙ පන අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.185-7) – අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතො කස්ස දාතබ්බො, කස්ස න දාතබ්බො? මාතාපිතූනං තාව දාතබ්බො. සචෙපි කහාපණග්ඝනකො හොති, සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං නත්ථි. මාතාපිතුඋපට්ඨාකානං වෙය්‍යාවච්චකරස්ස පණ්ඩුපලාසස්ස චාති එතෙසම්පි දාතබ්බො. තත්ථ පණ්ඩුපලාසස්ස ථාලකෙ පක්ඛිපිත්වාපි දාතුං වට්ටති, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙසං අගාරිකානං මාතාපිතූනම්පි න වට්ටති. පබ්බජිතපරිභොගො හි අගාරිකානං චෙතියට්ඨානියො. අපිච අනාමට්ඨපිණ්ඩපාථො නාමෙස සම්පත්තස්ස දාමරිකචොරස්සපි ඉස්සරියස්සපි දාතබ්බො. කස්මා? තෙ හි අදීයමානෙපි ‘‘න දෙන්තී’’ති ආමසිත්වා දීයමානෙපි ‘‘උච්ඡිට්ඨකං දෙන්තී’’ති කුජ්ඣන්ති, කුද්ධා ජීවිතාපි වොරොපෙන්ති, සාසනස්සපි අන්තරායං කරොන්ති. රජ්ජං පත්ථයමානස්ස විචරතො චොරනාගස්ස වත්ථු චෙත්ථ කථෙතබ්බං. එවං අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතෙ පටිපජ්ජිතබ්බං. ๒๐. ส่วนในการปฏิสันถาร (การต้อนรับด้วยบิณฑบาต) พึงทราบวินิจฉัยนี้ว่า บิณฑบาตที่ยังไม่ได้ลูบคลำ (อนามัฏฐบิณฑบาต) ควรให้แก่ใคร? ไม่ควรให้แก่ใคร? พึงให้แก่บิดามารดาก่อน แม้หาก (บิณฑบาตนั้น) จะมีค่าตั้งหนึ่งกหาปณะ ก็ไม่ชื่อว่าเป็นการทำลายไทยธรรมที่เขาถวายด้วยศรัทธา พึงให้แก่ผู้บำรุงบิดามารดา แก่ไวยาวัจกร และแก่บัณฑุบลาสะ (ผู้เตรียมบวช) ด้วย ในบรรดาคนเหล่านั้น จะใส่ลงในถาด (หรือภาชนะ) แล้วให้แก่บัณฑุบลาสะ ก็ควร ยกเว้นบัณฑุบลาสะนั้นแล้ว ไม่ควรใส่ลงในถาดให้แก่คฤหัสถ์คนอื่น แม้แต่บิดามารดา เพราะว่าของใช้สอยของบรรพชิต เป็นประดุจฐานะแห่งเจดีย์สำหรับคฤหัสถ์ อนึ่ง ชื่อว่าอนามัฏฐบิณฑบาตนี้ พึงให้แม้แก่โจรผู้ปล้นชิงราชสมบัติ (ดามริกโจร) และแก่ผู้เป็นใหญ่ (อิสระ) ที่มาถึง เพราะเหตุไร? เพราะว่าคนเหล่านั้น เมื่อไม่ให้ ก็ย่อมโกรธว่า 'ไม่ให้' แม้เมื่อให้บิณฑบาตที่ลูบคลำแล้ว ก็ย่อมโกรธว่า 'ให้ของเหลือ (เดน)' เมื่อโกรธแล้ว ย่อมปลงชีวิตเสียบ้าง ย่อมทำอันตรายแก่พระศาสนาบ้าง ในเรื่องนี้ พึงกล่าวถึงเรื่องโจรชื่อนาคะผู้เที่ยวไปปรารถนาราชสมบัติ พึงปฏิบัติในอนามัฏฐบิณฑบาตอย่างนี้ පටිසන්ථාරො ච නාමායං කස්ස කාතබ්බො, කස්ස න කාතබ්බො? පටිසන්ථාරො නාම විහාරං සම්පත්තස්ස යස්ස කස්සචි ආගන්තුකස්ස වා දලිද්දස්ස වා චොරස්ස වා ඉස්සරස්ස වා කාතබ්බොයෙව. කථං? ආගන්තුකං තාව ඛීණපරිබ්බයං විහාරං සම්පත්තං දිස්වා ‘‘පානීයං පිවා’’ති දාතබ්බං, පාදමක්ඛනතෙලං දාතබ්බං, කාලෙ ආගතස්ස යාගුභත්තං, විකාලෙ ආගතස්ස සචෙ තණ්ඩුලා අත්ථි, තණ්ඩුලා දාතබ්බා. අවෙලාය සම්පත්තොපි ‘‘ගච්ඡාහී’’ති න වත්තබ්බො, සයනට්ඨානං දාතබ්බං. සබ්බං අපච්චාසීයන්තෙනෙව කාතබ්බං. ‘‘මනුස්සා නාම චතුපච්චයදායකා, එවං සඞ්ගහෙ කරියමානෙ පුනප්පුනං පසීදිත්වා උපකාරං කරිස්සන්තී’’ති චිත්තං න උප්පාදෙතබ්බං. චොරානං පන සඞ්ඝිකම්පි දාතබ්බං. පටිසන්ථාරානිසංසදීපනත්ථඤ්ච චොරනාගවත්ථු, භාතරා සද්ධිං ජම්බුදීපගතස්ස මහානාගරඤ්ඤො වත්ථු, පිතුරාජස්ස රජ්ජෙ චතුන්නං අමච්චානං වත්ථු, අභයචොරවත්ථූති එවමාදීනි බහූනි වත්ථූනි මහාඅට්ඨකථායං විත්ථාරතො වුත්තානි. อนึ่ง ชื่อว่าการปฏิสันถารนี้ พึงทำแก่ใคร? ไม่พึงทำแก่ใคร? ชื่อว่าการปฏิสันถาร พึงทำแก่ใครก็ตามที่มาถึงวิหาร ไม่ว่าจะเป็นแขกผู้มาเยือน คนยากจน โจร หรือผู้เป็นใหญ่ อย่างไร? คือ เมื่อเห็นแขกผู้มาเยือนซึ่งหมดเสบียงมาถึงวิหารแล้ว พึงให้ (น้ำ) ว่า 'จงดื่มน้ำเถิด' พึงให้น้ำมันสำหรับทาเท้า แก่ผู้มาในกาล (เวลาเช้า) พึงให้ข้าวยาคูและภัต แก่ผู้มาในวิกาล (หลังเที่ยง) ถ้ามีข้าวสาร พึงให้ข้าวสาร แม้ผู้มาถึงในเวลาไม่สมควร (อเวลา) ก็ไม่พึงกล่าวว่า 'จงไปเสีย' พึงให้ที่พักนอน พึงทำทั้งหมดโดยไม่หวังผลตอบแทน (อปัจจาสีสันตะ) เท่านั้น ไม่พึงให้จิตเกิดขึ้นว่า 'มนุษย์ทั้งหลายเป็นผู้ให้ปัจจัยสี่ เมื่อได้รับการสงเคราะห์อย่างนี้แล้ว จักเลื่อมใสและทำอุปการะตอบแทนบ่อยๆ' ส่วนพวกโจร แม้ของสงฆ์ก็พึงให้ได้ และเพื่อแสดงอานิสงส์ของการปฏิสันถาร เรื่องโจรชื่อนาคะ เรื่องพระเจ้ามหาเนกะผู้เสด็จไปชมพูทวีปพร้อมด้วยพระอนุชา เรื่องอำมาตย์ ๔ คนในรัชสมัยของพระเจ้าปิตุราช และเรื่องโจรชื่ออภัย เป็นต้น เรื่องราวมากมายเหล่านี้ ท่านกล่าวไว้โดยพิสดารในมหาอรรถกถา තත්‍රායං එකවත්ථුදීපනා – සීහළදීපෙ කිර අභයො නාම චොරො පඤ්චසතපරිවාරො එකස්මිං ඨානෙ ඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා සමන්තා තියොජනං උබ්බාසෙත්වා [Pg.14] වසති. අනුරාධපුරවාසිනො කදම්බනදිං න උත්තරන්ති, චෙතියගිරිමග්ගෙ ජනසඤ්චාරො උපච්ඡින්නො. අථෙකදිවසං චොරො ‘‘චෙතියගිරිං විලුම්පිස්සාමී’’ති අගමාසි. ආරාමිකා දිස්වා දීඝභාණකඅභයත්ථෙරස්ස ආරොචෙසුං. ථෙරො ‘‘සප්පිඵාණිතාදීනි අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’ති. ‘‘චොරානං දෙථ’’. ‘‘තණ්ඩුලා අත්ථී’’ති. ‘‘අත්ථි, භන්තෙ, සඞ්ඝස්සත්ථාය ආහටා තණ්ඩුලා ච පක්කසාකඤ්ච ගොරසො චා’’ති. ‘‘භත්තං සම්පාදෙත්වා චොරානං දෙථා’’ති. ආරාමිකා තථා කරිංසු. චොරා භත්තං භුඤ්ජිත්වා ‘‘කෙනායං පටිසන්ථාරො කතො’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘අම්හාකං අය්‍යෙන අභයත්ථෙරෙනා’’ති. චොරා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා ආහංසු ‘‘මයං ‘සඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස ච සන්තකං අච්ඡින්දිත්වා ගහෙස්සාමා’ති ආගතා, තුම්හාකං පන ඉමිනා පටිසන්ථාරෙන මයං පසන්නා, අජ්ජ පට්ඨාය විහාරෙ ධම්මිකාරක්ඛා අම්හාකං ආයත්තා හොතු, නාගරා ආගන්ත්වා දානං දෙන්තු, චෙතියං වන්දන්තූ’’ති. තතො පට්ඨාය ච නාගරෙ දානං දාතුං ආගච්ඡන්තෙ නදීතීරෙයෙව පච්චුග්ගන්ත්වා රක්ඛන්තා විහාරං නෙන්ති, විහාරෙපි දානං දෙන්තානං රක්ඛං කත්වා තිට්ඨන්ති. තෙපි භික්ඛූනං භුත්තාවසෙසං චොරානං දෙන්ති. ගමනකාලෙපි තෙ චොරා නදීතීරං පාපෙත්වා නිවත්තන්ති. ในบรรดาเรื่องเหล่านั้น เรื่องนี้เป็นการแสดงเรื่องเดียว คือ มีโจรชื่ออภัย มีบริวาร ๕๐๐ คน ตั้งค่ายอยู่ในที่แห่งหนึ่งในเกาะลังกา ทำให้บริเวณโดยรอบ ๓ โยชน์หวาดกลัวแล้วอาศัยอยู่. ชาวเมืองอนุราธปุระไม่สามารถข้ามแม่น้ำกทัมพะได้ การสัญจรของผู้คนบนเส้นทางสู่เจติยบรรพตก็ถูกตัดขาด. อยู่มาวันหนึ่ง โจรนั้นคิดว่า "เราจักปล้นเจติยบรรพต" แล้วก็ไป. พวกอารามิกเห็นแล้วจึงกราบเรียนพระเถระอภัยผู้ทรงทีฆนิกาย. พระเถระถามว่า "มีเนยใสและน้ำอ้อยเป็นต้นหรือไม่?" (เมื่อถูกตอบว่า) "มีครับ ท่านผู้เจริญ". "จงให้แก่โจรเถิด". "มีข้าวสารหรือไม่?" "มีครับ ท่านผู้เจริญ ข้าวสาร ผักสุก และรสแห่งนมโคที่นำมาเพื่อสงฆ์ก็มีอยู่". "จงจัดเตรียมอาหารแล้วให้แก่โจรเถิด". พวกอารามิกก็ทำตามนั้น. พวกโจรบริโภคอาหารแล้วถามว่า "การปฏิสันถารนี้ใครเป็นผู้ทำ?" "พระเถระอภัยผู้เป็นนายของพวกเราเป็นผู้ทำ". พวกโจรไปหาพระเถระแล้วไหว้แล้วกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้ามาด้วยคิดว่า 'จักปล้นเอาทรัพย์ของสงฆ์และของเจดีย์' แต่ด้วยการปฏิสันถารของท่านนี้ พวกข้าพเจ้าเลื่อมใสแล้ว ขอให้การอารักขาโดยธรรมในวิหารนี้เป็นภาระของพวกข้าพเจ้าตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอชาวเมืองจงมาถวายทานและไหว้เจดีย์เถิด". ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป เมื่อชาวเมืองมาถวายทาน พวกโจรก็ออกไปต้อนรับที่ริมฝั่งแม่น้ำนั่นเอง คุ้มครองแล้วนำมายังวิหาร แม้ในวิหารก็ยืนคุ้มครองผู้ถวายทาน. พวกชาวเมืองเหล่านั้นก็ให้เศษอาหารที่เหลือจากการบริโภคของพระภิกษุแก่พวกโจร. แม้ในเวลาเดินทางกลับ พวกโจรเหล่านั้นก็ส่งไปถึงริมฝั่งแม่น้ำแล้วก็กลับ. අථෙකදිවසං භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඛීයනකකථා උප්පන්නා ‘‘ථෙරො ඉස්සරවතාය සඞ්ඝසන්තකං චොරානං අදාසී’’ති. ථෙරො සන්නිපාතං කාරාපෙත්වා ආහ ‘‘චොරා ‘සඞ්ඝස්ස පකතිවට්ටඤ්ච චෙතියසන්තකඤ්ච අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හිස්සාමා’ති ආගමිංසු, අථ තෙසං මයා ‘එතං න හරිස්සන්තී’ති එත්තකො නාම පටිසන්ථාරො කතො, තං සබ්බම්පි එකතො සම්පිණ්ඩෙත්වා අග්ඝාපෙථ, තෙන කාරණෙන අවිලුත්තං භණ්ඩං එකතො සම්පිණ්ඩෙත්වා අග්ඝාපෙථා’’ති. තතො සබ්බම්පි ථෙරෙන දින්නකං චෙතියඝරෙ එකං වරපොත්ථකචිත්තත්ථරණං න අග්ඝති. තතො ආහංසු ‘‘ථෙරෙන කතො පටිසන්ථාරො සුකතො, චොදෙතුං වා සාරෙතුං වා න ලබ්භති, ගීවා වා අවහාරො වා නත්ථී’’ති. එවං මහානිසංසො පටිසන්ථාරොති සල්ලක්ඛෙත්වා කත්තබ්බො පණ්ඩිතෙන භික්ඛුනාති. อยู่มาวันหนึ่ง เรื่องตำหนิได้เกิดขึ้นในหมู่ภิกษุสงฆ์ว่า "พระเถระได้ให้ของสงฆ์แก่โจรด้วยความเป็นใหญ่ของตน". พระเถระจึงให้ประชุมสงฆ์แล้วกล่าวว่า "พวกโจรมาด้วยคิดว่า 'จักปล้นเอาวัตรปฏิบัติปกติของสงฆ์และทรัพย์ของเจดีย์' เมื่อเป็นเช่นนั้น เราจึงทำปฏิสันถารเพียงเท่านี้แก่พวกเขา ด้วยคิดว่า 'พวกเขาจักไม่นำสิ่งเหล่านี้ไป' ขอท่านทั้งหลายจงรวมการปฏิสันถารที่ทำไปทั้งหมดนั้นแล้วประเมินราคาดู และด้วยเหตุนั้น ขอท่านทั้งหลายจงรวมทรัพย์ที่ไม่ถูกปล้นไปแล้วประเมินราคาดูเถิด". เมื่อเป็นเช่นนั้น ทรัพย์ของสงฆ์ทั้งหมดที่พระเถระให้ไปนั้น มีค่าไม่ถึงผ้าปูลาดที่วิจิตรผืนหนึ่งในเรือนเจดีย์. เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเขากล่าวว่า "การปฏิสันถารที่พระเถระทำนั้นทำได้ดีแล้ว ไม่ควรจะตำหนิหรือทักท้วง ไม่มีการชดใช้หรือการขโมย". ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตพึงพิจารณาเห็นว่า การปฏิสันถารมีอานิสงส์มากอย่างนี้แล้วพึงกระทำ. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในวินัยวินิจฉัยสังคหะที่พ้นจากพระบาลี භෙසජ්ජාදිකරණවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการทำเภสัชเป็นต้น จบลงเพียงเท่านี้. 4. විඤ්ඤත්තිවිනිච්ඡයකථා ๔. เรื่องวินิจฉัยวิญญัติ 21. විඤ්ඤත්තීති [Pg.15] යාචනා. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.342) – මූලච්ඡෙජ්ජාය පුරිසං යාචිතුං න වට්ටති, ‘‘සහායත්ථාය කම්මකරණත්ථාය පුරිසං දෙථා’’ති යාචිතුං වට්ටති, පුරිසෙන කත්තබ්බං හත්ථකම්මසඞ්ඛාතං පුරිසත්තකරං යාචිතුං වට්ටතියෙව. හත්ථකම්මඤ්හි කිඤ්චි වත්ථු න හොති, තස්මා තං ඨපෙත්වා මිගලුද්දකමච්ඡබන්ධනකාදීනං සකකම්මං අවසෙසං සබ්බං කප්පියං. ‘‘කිං, භන්තෙ, ආගතාත්ථ කෙන කම්මෙනා’’ති පුච්ඡිතෙ වා අපුච්ඡිතෙ වා යාචිතුං වට්ටති, විඤ්ඤත්තිපච්චයා දොසො නත්ථි. මිගලුද්දකාදයො පන සකකම්මං න යාචිතබ්බා, ‘‘හත්ථකම්මං දෙථා’’ති අනියමෙත්වාපි න යාචිතබ්බා. එවං යාචිතා හි තෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති භික්ඛූ උය්‍යොජෙත්වා මිගෙපි මාරෙත්වා ආහරෙය්‍යුං. නියමෙත්වා පන ‘‘විහාරෙ කිඤ්චි කත්තබ්බං අත්ථි, තත්ථ හත්ථකම්මං දෙථා’’ති යාචිතබ්බා, ඵාලනඞ්ගලාදීනි උපකරණානි ගහෙත්වා කසිතුං වා වපිතුං වා ලායිතුං වා ගච්ඡන්තං සකකිච්චපසුතම්පි කස්සකං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි හත්ථකම්මං යාචිතුං වට්ටතෙව. යො පන විඝාසාදො වා අඤ්ඤො වා කොචි නික්කම්මො නිරත්ථකකථං කථෙන්තො නිද්දායන්තො වා විහරති, එවරූපං අයාචිත්වාපි ‘‘එහි රෙ ඉදං වා ඉදං වා කරොහී’’ති යදිච්ඡකං කාරාපෙතුං වට්ටති. ๒๑. คำว่า วิญญัติ หมายถึง การขอ. ในการขอนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – ไม่ควรขอคนโดยการตัดราก (คือให้ขาดจากฐานะเดิม) แต่ควรขอว่า "จงให้คนเพื่อเป็นเพื่อน หรือเพื่อทำงาน" และควรขอการงานที่ทำด้วยมืออันชื่อว่าหัตถกรรมซึ่งเป็นกิจที่บุรุษพึงทำ. เพราะการงานด้วยมือไม่ใช่สิ่งของใดๆ ดังนั้น เว้นการงานของตนของพวกพรานเนื้อและพวกชาวประมงเป็นต้นแล้ว การงานที่เหลือทั้งหมดเป็นกัปปิยะ. ไม่ว่าเขาจะถามหรือไม่ได้ถามว่า "ท่านผู้เจริญ ท่านมาด้วยเหตุใด มีกิจอะไรหรือ?" ก็ควรขอได้ ไม่มีโทษเพราะปัจจัยคือการวิญญัติ. แต่ไม่ควรขอการงานของตนจากพวกพรานเนื้อเป็นต้น และไม่ควรขอโดยไม่ระบุเจาะจงว่า "จงให้การงานด้วยมือเถิด". เพราะหากขอเช่นนั้น พวกเขาอาจกล่าวว่า "ดีครับ ท่านผู้เจริญ" แล้วส่งพระภิกษุไป แล้วฆ่าเนื้อนำมาให้ก็ได้. แต่ควรขอโดยระบุเจาะจงว่า "ในวิหารมีกิจบางอย่างที่ต้องทำ ขอจงให้การงานด้วยมือในกิจนั้นเถิด" และควรขอการงานด้วยมือบางอย่างจากชาวนาผู้กำลังไปไถนา หว่านพืช หรือเกี่ยวข้าว โดยถือเครื่องมือมีผาลและคันไถเป็นต้น หรือจากบุคคลอื่นที่กำลังขวนขวายในกิจของตน. ส่วนผู้ใดเป็นคนกินเดน หรือคนอื่นใดที่ไม่มีงานทำ พูดเรื่องไร้สาระ หรือนอนหลับอยู่ พึงให้คนเช่นนั้นทำอะไรก็ได้ตามต้องการ แม้ไม่ได้ขอก็สั่งว่า 'มานี่แน่ะ จงทำสิ่งนี้หรือสิ่งนี้' ได้. හත්ථකම්මස්ස පන සබ්බකප්පියභාවදීපනත්ථං ඉමං නයං කථෙන්ති. සචෙ හි භික්ඛු පාසාදං කාරෙතුකාමො හොති, ථම්භත්ථාය පාසාණකොට්ටකානං ඝරං ගන්ත්වා වත්තබ්බං ‘‘හත්ථකම්මං ලද්ධුං වට්ටති උපාසකා’’ති. ‘‘කිං කාතබ්බං, භන්තෙ’’ති? ‘‘පාසාණත්ථම්භා උද්ධරිත්වා දාතබ්බා’’ති. සචෙ තෙ උද්ධරිත්වා වා දෙන්ති, උද්ධරිත්වා නික්ඛිත්තෙ අත්තනො ථම්භෙ වා දෙන්ති, වට්ටති. අථාපි වදන්ති ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, හත්ථකම්මං කාතුං ඛණො නත්ථි, අඤ්ඤං උද්ධරාපෙථ, තස්ස මූලං දස්සාමා’’ති, උද්ධරාපෙත්වා ‘‘පාසාණත්ථම්භෙ උද්ධටමනුස්සානං මූලං දෙථා’’ති වත්තුං වට්ටති. එතෙනෙව උපායෙන පාසාදදාරූනං අත්ථාය වඩ්ඪකීනං සන්තිකං, ඉට්ඨකත්ථාය ඉට්ඨකවඩ්ඪකීනං, ඡදනත්ථාය ගෙහච්ඡාදකානං, චිත්තකම්මත්ථාය චිත්තකාරානන්ති යෙන යෙන අත්ථො හොති, තස්ස තස්ස අත්ථාය තෙසං තෙසං සිප්පකාරකානං සන්තිකං ගන්ත්වා හත්ථකම්මං යාචිතුං වට්ටති, හත්ථකම්මයාචනවසෙන ච මූලච්ඡෙජ්ජාය වා භත්තවෙතනානුප්පදානෙන වා ලද්ධම්පි සබ්බං ගහෙතුං වට්ටති. අරඤ්ඤතො ආහරාපෙන්තෙන ච සබ්බං අනජ්ඣාවුත්ථකං ආහරාපෙතබ්බං. อนึ่ง เพื่อแสดงว่าการงานด้วยมือทั้งหมดเป็นกัปปิยะ อาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวหลักการนี้. หากภิกษุประสงค์จะสร้างปราสาท เพื่อต้องการเสา พึงไปที่บ้านของช่างสลักหินแล้วกล่าวว่า "อุบาสกทั้งหลาย การได้แรงงานด้วยมือเป็นสิ่งที่ควร". เมื่อพวกเขาถามว่า "ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าควรทำอย่างไร?" พึงกล่าวว่า "พึงถอนเสาหินขึ้นมาแล้วมอบให้". หากพวกเขาถอนแล้วให้ หรือให้เสาของตนที่ถอนวางไว้แล้ว ก็ควร. หากพวกเขากล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าไม่มีเวลาทำแรงงานด้วยมือ ขอท่านจงให้คนอื่นถอนเถิด พวกข้าพเจ้าจักให้ค่าจ้างแก่คนนั้น" ก็ควรกล่าวว่า "จงให้ค่าจ้างแก่คนผู้ถอนเสาหินที่ให้ถอนแล้วเถิด". ด้วยอุบายนี้เอง เพื่อต้องการไม้สำหรับปราสาท พึงไปหาช่างไม้, เพื่อต้องการอิฐ พึงไปหาช่างอิฐ, เพื่อต้องการการมุงหลังคา พึงไปหาช่างมุงหลังคา, เพื่อต้องการการเขียนภาพ พึงไปหาช่างเขียนภาพ. เพื่อประโยชน์แก่สิ่งใด พึงไปหาช่างฝีมือเหล่านั้นเพื่อประโยชน์แก่สิ่งนั้น แล้วขอแรงงานด้วยมือได้. และแม้สิ่งที่ได้มาด้วยการขอแรงงานด้วยมือ โดยการตัดราก (คือให้เปล่า) หรือโดยการให้ข้าวและค่าจ้าง ก็ควรรับไว้ทั้งหมด. อนึ่ง ภิกษุผู้ให้คนนำของมาจากป่า พึงให้คนนำของทั้งหมดที่ไม่มีเจ้าของหวงแหนมา. 22. න [Pg.16] කෙවලඤ්ච පාසාදං කාරෙතුකාමෙන, මඤ්චපීඨපත්තපරිස්සාවනධමකරණචීවරාදීනි කාරාපෙතුකාමෙනපි දාරුලොහසුත්තාදීනි ලභිත්වා තෙ තෙ සිප්පකාරකෙ උපසඞ්කමිත්වා වුත්තනයෙනෙව හත්ථකම්මං යාචිතබ්බං. හත්ථකම්මයාචනවසෙන ච මූලච්ඡෙජ්ජාය වා භත්තවෙතනානුප්පදානෙන වා ලද්ධම්පි සබ්බං ගහෙතබ්බං. සචෙ පන කාතුං න ඉච්ඡන්ති, භත්තවෙතනං පච්චාසීසන්ති, අකප්පියකහාපණාදි න දාතබ්බං, භික්ඛාචාරවත්තෙන තණ්ඩුලාදීනි පරියෙසිත්වා දාතුං වට්ටති. හත්ථකම්මවසෙන පත්තං කාරෙත්වා තථෙව පාචෙත්වා නවපක්කස්ස පත්තස්ස පුඤ්ඡනතෙලත්ථාය අන්තොගාමං පවිට්ඨෙන ‘‘භික්ඛාය ආගතො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා යාගුයා වා භත්තෙ වා ආනීතෙ හත්ථෙන පත්තො පිධාතබ්බො. සචෙ උපාසිකා ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති පුච්ඡති, ‘‘නවපක්කො පත්තො, පුඤ්ඡනතෙලෙන අත්ථො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සා ‘‘දෙහි, භන්තෙ’’ති පත්තං ගහෙත්වා තෙලෙන පුඤ්ඡිත්වා යාගුයා වා භත්තස්ස වා පූරෙත්වා දෙති, විඤ්ඤත්ති නාම න හොති, ගහෙතුං වට්ටති. ๒๒. ไม่เพียงแต่ภิกษุผู้ประสงค์จะให้สร้างปราสาทเท่านั้น แม้ภิกษุผู้ประสงค์จะให้สร้างเตียง ตั่ง บาตร เครื่องกรองน้ำ ธมกรก และจีวรเป็นต้น เมื่อได้ไม้ โลหะ และด้ายเป็นต้นมาแล้ว พึงเข้าไปหาช่างฝีมือเหล่านั้น แล้วขอแรงงานด้วยมือตามนัยที่กล่าวไว้แล้วนั่นเอง. และแม้สิ่งที่ได้มาด้วยการขอแรงงานด้วยมือ โดยการตัดราก (คือการตัดความหวังในค่าจ้าง) หรือโดยการให้ข้าวและค่าจ้าง ก็ควรรับไว้ทั้งหมด. แต่ถ้าพวกเขาไม่ประสงค์จะทำ และหวังจะได้ข้าวและค่าจ้าง ไม่ควรให้กหาปณะที่ไม่เป็นกัปปิยะเป็นต้น พึงแสวงหาข้าวสารเป็นต้นด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาตแล้วให้ไป. ในการให้ทำบาตรด้วยแรงงาน และการเผาบาตรนั้นก็เช่นเดียวกัน ภิกษุผู้เข้าไปภายในหมู่บ้านเพื่อต้องการน้ำมันสำหรับเช็ดบาตรที่เผาใหม่ โดยกำหนดว่า "มาเพื่อบิณฑบาต" เมื่ออุบาสิกานำยาคูหรือภัตมาถวาย พึงปิดบาตรด้วยมือ. หากอุบาสิกาถามว่า "ท่านผู้เจริญ มีอะไรหรือ?" พึงกล่าวว่า "บาตรเผาใหม่ ต้องการน้ำมันสำหรับเช็ด". หากอุบาสิกานั้นกล่าวว่า "นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ" แล้วรับบาตรไปเช็ดด้วยน้ำมัน แล้วใส่ยาคูหรือภัตให้เต็มแล้วถวาย ชื่อว่าไม่เป็นการออกปากขอ (วิญญัติ) ควรรับไว้ได้. 23. භික්ඛූ පගෙව පිණ්ඩාය චරිත්වා ආසනසාලං ගන්ත්වා ආසනං අපස්සන්තා තිට්ඨන්ති. තත්‍ර චෙ උපාසකා භික්ඛූ ඨිතෙ දිස්වා සයමෙව ආසනානි ආහරාපෙන්ති, නිසීදිත්වා ගච්ඡන්තෙහි ආපුච්ඡිත්වා ගන්තබ්බං, අනාපුච්ඡා ගතානම්පි නට්ඨං ගීවා න හොති, ආපුච්ඡිත්වා ගමනං පන වත්තං. සචෙ භික්ඛූහි ‘‘ආසනානි ආහරථා’’ති වුත්තෙහි ආහටානි හොන්ති, ආපුච්ඡිත්වාව ගන්තබ්බං, අනාපුච්ඡා ගතානං වත්තභෙදො ච නට්ඨඤ්ච ගීවා. අත්ථරණකොජවකාදීසුපි එසෙව නයො. ๒๓. ภิกษุทั้งหลายเที่ยวบิณฑบาตแต่เช้าตรู่แล้วไปที่ศาลาฉัน เมื่อไม่เห็นอาสนะจึงยืนอยู่. ในที่นั้น หากอุบาสกทั้งหลายเห็นภิกษุทั้งหลายยืนอยู่แล้วจึงให้คนนำอาสนะมาให้เอง เมื่อภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วจะหลีกไป พึงบอกลาแล้วจึงไป. แม้สำหรับภิกษุที่ไปโดยไม่บอกลา หากของหายก็ไม่ต้องชดใช้ แต่การบอกลาแล้วจึงไปนั้นเป็นวัตร. หากอุบาสกทั้งหลายนำอาสนะมาให้เพราะภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า "จงนำอาสนะมา" พึงบอกลาแล้วจึงไปเท่านั้น สำหรับภิกษุที่ไปโดยไม่บอกลา ย่อมเป็นการละเมิดวัตร และหากของหายก็ต้องชดใช้. ในเรื่องเครื่องลาดและพรมเป็นต้น พึงทราบว่ามีนัยเดียวกันนี้. මක්ඛිකා බහුකා හොන්ති, ‘‘මක්ඛිකබීජනිං ආහරථා’’ති වත්තබ්බං, පුචිමන්දසාඛාදීනි ආහරන්ති, කප්පියං කාරාපෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බානි. ආසනසාලායං උදකභාජනං රිත්තං හොති, ‘‘ධමකරණං ගණ්හාහී’’ති න වත්තබ්බං. ධමකරණඤ්හි රිත්තභාජනෙ පක්ඛිපන්තො භින්දෙය්‍ය, ‘‘නදිං වා තළාකං වා ගන්ත්වා උදකං ආහරා’’ති පන වත්තුං වට්ටති, ‘‘ගෙහතො ආහරා’’ති නෙව වත්තුං වට්ටති, න ආහටං පරිභුඤ්ජිතුං. ආසනසාලාය වා අරඤ්ඤෙ වා භත්තකිච්චං කරොන්තෙහි තත්ථ ජාතකං අනජ්ඣාවුත්ථකං යං කිඤ්චි උත්තරිභඞ්ගාරහං පත්තං වා ඵලං වා සචෙ කිඤ්චි කම්මං කරොන්තං ආහරාපෙති, හත්ථකම්මවසෙන ආහරාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, අලජ්ජීහි පන භික්ඛූහි වා සාමණෙරෙහි වා හත්ථකම්මං න කාරෙතබ්බං. අයං තාව පුරිසත්තකරෙ නයො. หากมีแมลงวันมาก พึงกล่าวว่า "จงนำพัดวีแมลงวันมา". หากพวกเขานำกิ่งสะเดาเป็นต้นมา พึงให้เขาทำให้เป็นของควร (กัปปิยะ) แล้วจึงรับไว้. ในศาลาฉัน หากภาชนะน้ำว่างเปล่า ไม่ควรกล่าวว่า "จงถือธมกรกไป". เพราะเมื่อใส่ธมกรกลงในภาชนะที่ว่างเปล่า อาจจะแตกได้. แต่ควรกล่าวว่า "จงไปที่แม่น้ำหรือสระน้ำแล้วนำน้ำมา". ไม่ควรกล่าวว่า "จงนำน้ำมาจากบ้าน" และไม่ควรบริโภคน้ำที่นำมาจากบ้านนั้นด้วย. ภิกษุหรือสามเณรผู้มีหิริโอตตัปปะ เมื่อจะทำภัตกิจในศาลาฉันหรือในป่า หากให้คนที่กำลังทำงานอย่างใดอย่างหนึ่งนำใบไม้หรือผลไม้ใดๆ ที่เกิดในที่นั้น ซึ่งไม่มีเจ้าของหวงแหน และควรแก่การทำเป็นกับข้าวมาให้ด้วยอำนาจแห่งแรงงานด้วยมือ ก็ควรรับมาบริโภคได้. แต่สำหรับภิกษุหรือสามเณรผู้ทุศีล (อลัชชี) ไม่ควรให้ทำแรงงานด้วยมือในศาลาฉันหรือในป่า. นัยนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับการใช้แรงงานคนก่อน. 24. ගොණං [Pg.17] පන අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතට්ඨානතො ආහරාපෙතුං න වට්ටති, ආහරාපෙන්තස්ස දුක්කටං. ඤාතකපවාරිතට්ඨානතොපි මූලච්ඡෙජ්ජාය යාචිතුං න වට්ටති, තාවකාලිකනයෙන සබ්බත්ථ වට්ටති. එවං ආහරාපිතඤ්ච ගොණං රක්ඛිත්වා ජග්ගිත්වා සාමිකා පටිච්ඡාපෙතබ්බා. සචස්ස පාදො වා සිඞ්ගං වා භිජ්ජති වා නස්සති වා, සාමිකා චෙ සම්පටිච්ඡන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ සම්පටිච්ඡන්ති, ගීවා හොති. සචෙ ‘‘තුම්හාකංයෙව දෙමා’’ති වදන්ති, න සම්පටිච්ඡිතබ්බං. ‘‘විහාරස්ස දෙමා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘ආරාමිකානං ආචික්ඛථ ජග්ගනත්ථායා’’ති වත්තබ්බා. ๒๔. อนึ่ง ไม่ควรให้คนนำโคมาจากสถานที่ที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้ หากให้คนนำมา ย่อมเป็นทุกกฏ. แม้จากสถานที่ที่เป็นญาติและปวารณาไว้ ก็ไม่ควรขอโคด้วยการตัดราก (คือการตัดความหวังในค่าจ้าง) แต่ควรขอโคด้วยวิธีขอยืมชั่วคราวได้ในที่ทุกแห่ง. และโคที่ให้คนนำมาแล้วนั้น พึงดูแลรักษาและเลี้ยงดูแล้วจึงมอบคืนให้เจ้าของ. หากเท้าหรือเขาของโคหักหรือหายไป หากเจ้าของยอมรับ (ไม่ติดใจ) ก็เป็นการดี. หากเจ้าของไม่ยอมรับ ก็ต้องชดใช้. หากเจ้าของกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่พระคุณเจ้าเท่านั้น" ไม่ควรรับไว้. แต่เมื่อเขากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่วิหาร" พึงบอกแก่พวกอารามิกะเพื่อประโยชน์แก่การดูแลรักษา. 25. ‘‘සකටං දෙථා’’තිපි අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙ වත්තුං න වට්ටති, විඤ්ඤත්ති එව හොති, දුක්කටං ආපජ්ජති. ඤාතකපවාරිතට්ඨානෙ පන වට්ටති, තාවකාලිකං වට්ටති, කම්මං පන කත්වා පුන දාතබ්බං. සචෙ නෙමිආදීනි භිජ්ජන්ති, පාකතිකානි කත්වා දාතබ්බං, නට්ඨෙ ගීවා හොති. ‘‘තුම්හාකමෙව දෙමා’’ති වුත්තෙ දාරුභණ්ඩං නාම සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. එස නයො වාසිඵරසුකුඨාරීකුදාලනිඛාදනෙසු වල්ලිආදීසු ච පරපරිග්ගහිතෙසු. ගරුභණ්ඩප්පහොනකෙසුයෙව වල්ලිආදීසු විඤ්ඤත්ති හොති, න තතො ඔරං. ๒๕. แม้คำว่า "จงให้เกวียน" ก็ไม่ควรกล่าวแก่คนที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้ เพราะเป็นการออกปากขอ (วิญญัติ) ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ในสถานที่ที่เป็นญาติและปวารณาไว้ ควรกล่าวได้. และควรกล่าวขอเกวียนชั่วคราวแก่คนที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้ได้ แต่เมื่อเสร็จงานแล้วพึงคืนให้. หากขอบล้อเป็นต้นหักเสียหาย พึงทำให้เป็นปกติแล้วจึงคืนให้. หากหายไป ต้องชดใช้. หากเจ้าของกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่พระคุณเจ้าเท่านั้น" ชื่อว่าไม้ภัณฑ์ (เครื่องไม้) นั้นควรรับไว้ได้. นัยนี้พึงทราบในเรื่องมีดถาก ขวาน พร้า จอบ เสียม และเถาวัลย์เป็นต้น ที่ผู้อื่นครอบครองอยู่. การออกปากขอเถาวัลย์เป็นต้น จะเป็นวิญญัติก็ต่อเมื่อมีค่าถึงขั้นครุภัณฑ์เท่านั้น หากต่ำกว่านั้นไม่เป็นวิญญัติ. 26. අනජ්ඣාවුත්ථකං පන යං කිඤ්චි ආහරාපෙතුං වට්ටති. රක්ඛිතගොපිතට්ඨානෙයෙව හි විඤ්ඤත්ති නාම වුච්චති. සා ද්වීසු පච්චයෙසු සබ්බෙන සබ්බං න වට්ටති. සෙනාසනපච්චයෙ පන ‘‘ආහර දෙහී’’ති විඤ්ඤත්තිමත්තමෙව න වට්ටති, පරිකථොභාසනිමිත්තකම්මානි වට්ටන්ති. තත්ථ උපොසථාගාරං වා භොජනසාලං වා අඤ්ඤං වා කිඤ්චි සෙනාසනං ඉච්ඡතො ‘‘ඉමස්මිං වත ඔකාසෙ එවරූපං සෙනාසනං කාතුං වට්ටතී’’ති වා ‘‘යුත්ත’’න්ති වා ‘‘අනුරූප’’න්ති වාතිආදිනා නයෙන වචනං පරිකථා නාම. උපාසකා තුම්හෙ කුහිං වසථාති. පාසාදෙ, භන්තෙති. ‘‘කිං භික්ඛූනං පන උපාසකා පාසාදො න වට්ටතී’’ති එවමාදිවචනං ඔභාසො නාම. මනුස්සෙ දිස්වා රජ්ජුං පසාරෙති, ඛීලෙ ආකොටාපෙති, ‘‘කිං ඉදං, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉධ ආවාසං කරිස්සාමා’’ති එවමාදිකරණං පන නිමිත්තකම්මං නාම. ගිලානපච්චයෙ පන විඤ්ඤත්තිපි වට්ටති, පගෙව පරිකථාදීනි. ๒๖. อนึ่ง สิ่งใดก็ตามที่ไม่มีเจ้าของหวงห้าม ควรให้เขานำมาได้ เพราะคำว่า “วิญญัติ” (การขอ) นั้น หมายถึงการขอในสิ่งที่คนดูแลรักษาและหวงห้ามเท่านั้น การขอนั้นไม่ควรเลยในปัจจัย 2 อย่าง (จีวรและอาหาร) แต่ในปัจจัยคือเสนาสนะ การขอเพียงแค่ “จงนำมา จงให้” นั้นไม่ควร แต่การกล่าวเป็นปริกถา โอภาส และนิมิตกรรมนั้นควร ในเรื่องนั้น คำพูดที่พระภิกษุผู้ประสงค์จะสร้างอุโบสถาคาร ศาลาฉัน หรือเสนาสนะอื่นใด กล่าวว่า “โอหนอ ในสถานที่นี้ ควรสร้างเสนาสนะเช่นนี้” หรือ “เหมาะสม” หรือ “สมควร” เป็นต้น เรียกว่า ปริกถา เมื่อถามว่า “อุบาสกทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอยู่ที่ไหน” แล้วเขาตอบว่า “ท่านเจ้าคะ พวกเราอยู่ในปราสาท” คำพูดเช่นนี้เป็นต้นว่า “อุบาสกทั้งหลาย ปราสาทไม่ควรแก่พระภิกษุหรือ” เรียกว่า โอภาส การเห็นคนแล้วขึงเชือก ตอกหลัก เมื่อคนถามว่า “ท่านเจ้าคะ นี่คืออะไร” แล้วตอบว่า “พวกเราจะสร้างที่อยู่ตรงนี้” การกระทำเช่นนี้เป็นต้น เรียกว่า นิมิตกรรม อนึ่ง ในปัจจัยสำหรับคนไข้ แม้การขอ (วิญญัติ) ก็ควร ปริกถาเป็นต้นควรยิ่งกว่านั้นอีก ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ විඤ්ඤත්තිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการขอ จบลงเพียงเท่านี้ 5. කුලසඞ්ගහවිනිච්ඡයකථා ๕. เรื่องวินิจฉัยการสงเคราะห์ตระกูล 27. කුලසඞ්ගහොති [Pg.18] පුප්ඵඵලාදීහි කුලානං සඞ්ගහො කුලසඞ්ගහො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.431) – කුලසඞ්ගහත්ථාය මාලාවච්ඡාදීනි රොපෙතුං වා රොපාපෙතුං වා සිඤ්චිතුං වා සිඤ්චාපෙතුං වා පුප්ඵානි ඔචිනිතුං වා ඔචිනාපෙතුං වා ගන්ථිතුං වා ගන්ථාපෙතුං වා න වට්ටති. තත්ථ අකප්පියවොහාරො කප්පියවොහාරො පරියායො ඔභාසො නිමිත්තකම්මන්ති ඉමානි පඤ්ච ජානිතබ්බානි. ๒๗. คำว่า “กุลสงเคราะห์” คือการสงเคราะห์ตระกูลด้วยดอกไม้และผลไม้เป็นต้น ในการสงเคราะห์ตระกูลนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ (ปารากัณฑ์อรรถกถา 2.431) – เพื่อประโยชน์ในการสงเคราะห์ตระกูล ไม่ควรปลูกหรือให้ผู้อื่นปลูกต้นไม้ดอกเป็นต้น ไม่ควรรดน้ำหรือให้ผู้อื่นรดน้ำ ไม่ควรเก็บดอกไม้หรือให้ผู้อื่นเก็บ ไม่ควรร้อยหรือให้ผู้อื่นร้อย ในเรื่องนั้น พึงทราบสิ่ง 5 ประการนี้ คือ อกัปปิยวโวหาร กัปปิยวโวหาร ปริยาย โอภาส และนิมิตกรรม 28. තත්ථ අකප්පියවොහාරො නාම අල්ලහරිතානං කොට්ටනං කොට්ටාපනං, ආවාටස්ස ඛණනං ඛණාපනං, මාලාවච්ඡස්ස රොපනං රොපාපනං, ආළියා බන්ධනං බන්ධාපනං, උදකස්ස සෙචනං සෙචාපනං, මාතිකාය සම්මුඛකරණං, කප්පියඋදකසිඤ්චනං, හත්ථපාදමුඛධොවනනහානොදකසිඤ්චනං. කප්පියවොහාරො නාම ‘‘ඉමං රුක්ඛං ජාන, ඉමං ආවාටං ජාන, ඉමං මාලාවච්ඡං ජාන, එත්ථ උදකං ජානා’’තිආදිවචනං සුක්ඛමාතිකාය උජුකරණඤ්ච. පරියායො නාම ‘‘පණ්ඩිතෙන මාලාවච්ඡාදයො රොපාපෙතබ්බා, නචිරස්සෙව උපකාරාය සංවත්තන්තී’’තිආදිවචනං. ඔභාසො නාම කුදාලඛණිත්තාදීනි ච මාලාවච්ඡෙ ච ගහෙත්වා ඨානං. එවං ඨිතඤ්හි සාමණෙරාදයො දිස්වා ‘‘ථෙරො කාරාපෙතුකාමො’’ති ගන්ත්වා කරොන්ති. නිමිත්තකම්මං නාම කුදාලඛණිත්තිවාසිඵරසුඋදකභාජනානි ආහරිත්වා සමීපෙ ඨපනං. ๒๘. ในบรรดา 5 ประการนั้น อกัปปิยวโวหาร คือ การบดหรือให้ผู้อื่นบดหญ้าและต้นไม้เขียวสด การขุดหรือให้ผู้อื่นขุดหลุม การปลูกหรือให้ผู้อื่นปลูกต้นไม้ดอก การทำหรือให้ผู้อื่นทำคันดิน การรดน้ำหรือให้ผู้อื่นรดน้ำ การทำร่องน้ำให้ตรง การรดน้ำที่ควร (ไม่มีพีชะและสัตว์) การรดน้ำสำหรับล้างมือล้างเท้าล้างหน้าและอาบน้ำ กัปปิยวโวหาร คือ คำพูดเช่น “จงรู้จักต้นไม้นี้ จงรู้จักหลุมนี้ จงรู้จักต้นไม้ดอกนี้ จงรู้จักน้ำตรงนี้” เป็นต้น และการทำร่องน้ำที่แห้งให้ตรง ปริยาย คือ คำพูดเช่น “บัณฑิตควรให้ปลูกต้นไม้ดอกเป็นต้น ไม่นานก็จะเกิดประโยชน์” เป็นต้น โอภาส คือ การถือจอบ เสียม เป็นต้น และต้นไม้ดอก แล้วยืนอยู่ เพราะเมื่อสามเณรเป็นต้นเห็นพระเถระยืนอยู่เช่นนั้น ก็จะคิดว่า “พระเถระประสงค์จะให้ทำ” แล้วไปทำ นิมิตกรรม คือ การนำจอบ เสียม มีดพร้า ขวาน และภาชนะน้ำ มาวางไว้ใกล้ๆ 29. ඉමානි පඤ්චපි කුලසඞ්ගහත්ථාය රොපනරොපාපනාදීසු න වට්ටන්ති. ඵලපරිභොගත්ථාය කප්පියාකප්පියවොහාරද්වයමෙව න වට්ටති, ඉතරත්තයං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘කප්පියවොහාරොපි වට්ටති, යඤ්ච අත්තනො පරිභොගත්ථාය වට්ටති, තං අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා අත්ථායපි වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආරාමත්ථාය පන වනත්ථාය ඡායත්ථාය ච අකප්පියවොහාරමත්තමෙව න වට්ටති, සෙසං වට්ටති. න කෙවලඤ්ච සෙසං, යං කිඤ්චි මාතිකම්පි උජුං කාතුං කප්පියඋදකං සිඤ්චිතුං නහානකොට්ඨකං කත්වා නහායිතුං හත්ථපාදමුඛධොවනඋදකානි ච තත්ථ ඡඩ්ඩෙතුම්පි වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කුරුන්දියඤ්ච ‘‘කප්පියපථවියං සයං රොපෙතුම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආරාමාදිඅත්ථාය පන රොපිතස්ස වා රොපාපිතස්ස වා ඵලං පරිභුඤ්ජිතුම්පි වට්ටති. ๒๙. แม้ประการทั้ง 5 เหล่านี้ ก็ไม่ควรในการปลูกและการให้ปลูกเป็นต้น เพื่อประโยชน์ในการสงเคราะห์ตระกูล เพื่อประโยชน์ในการบริโภคผลไม้ กัปปิยวโวหารและอกัปปิยวโวหารทั้งสองอย่างเท่านั้นไม่ควร 3 อย่างที่เหลือควร แต่ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า “แม้กัปปิยวโวหารก็ควร และผลไม้ใดที่ควรเพื่อประโยชน์ในการบริโภคของตน ผลไม้นั้นก็ควรแม้เพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่น หรือแก่สงฆ์ หรือแก่เจดีย์ด้วย” แต่เพื่อประโยชน์แก่สวน เพื่อประโยชน์แก่ป่า และเพื่อประโยชน์แก่ร่มเงา อกัปปิยวโวหารเท่านั้นไม่ควร ที่เหลือควร และไม่ใช่เพียงที่เหลือเท่านั้น แม้การทำร่องน้ำใดๆ ให้ตรง การรดน้ำที่ควร การทำห้องอาบน้ำแล้วอาบน้ำ และการทิ้งน้ำล้างมือล้างเท้าล้างหน้าในที่นั้น (ต้นไม้ที่ปลูกเพื่อสวนเป็นต้น) ก็ควร ในมหาปัจจรีย์และกุรุนทีกล่าวไว้ว่า “ในพื้นที่ที่ควร แม้การปลูกด้วยตนเองก็ควร” อนึ่ง แม้การบริโภคผลไม้ของต้นไม้ที่ปลูกเองหรือให้ผู้อื่นปลูกเพื่อประโยชน์แก่สวนเป็นต้น ก็ควร 30. අයං [Pg.19] පන ආදිතො පට්ඨාය විත්ථාරෙන ආපත්තිවිනිච්ඡයො – කුලදූසනත්ථාය අකප්පියපථවියං මාලාවච්ඡං රොපෙන්තස්ස පාචිත්තියඤ්චෙව දුක්කටඤ්ච, තථා අකප්පියවොහාරෙන රොපාපෙන්තස්ස. කප්පියපථවියං රොපනෙපි රොපාපනෙපි දුක්කටමෙව. උභයත්‍රාපි සකිං ආණත්තියා බහූනම්පි රොපනෙ එකමෙව සපාචිත්තියදුක්කටං වා සුද්ධදුක්කටං වා හොති. පරිභොගත්ථාය කප්පියභූමියං වා අකප්පියභූමියං වා කප්පියවොහාරෙන රොපාපනෙ අනාපත්ති. ආරාමාදිඅත්ථායපි අකප්පියපථවියං රොපෙන්තස්ස වා අකප්පියවචනෙන රොපාපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං. අයං පන නයො මහාඅට්ඨකථායං න සුට්ඨු විභත්තො, මහාපච්චරියං පන විභත්තොති. ๓๐. อนึ่ง นี้คือการวินิจฉัยอาบัติโดยพิสดารตั้งแต่ต้น คือ เพื่อประทุษร้ายตระกูล ในพื้นที่ที่ไม่ควร แก่ภิกษุผู้ปลูกต้นไม้ดอก ย่อมเป็นปาจิตตีย์และทุกกฏ และเป็นเช่นนั้นแก่ภิกษุผู้ให้ปลูกด้วยอกัปปิยวโวหาร ในพื้นที่ที่ควร แม้ในการปลูกหรือการให้ปลูก ก็เป็นทุกกฏเท่านั้น ในพื้นที่ทั้งสองนั้น ด้วยการสั่งเพียงครั้งเดียว แม้จะปลูกเป็นจำนวนมาก ก็เป็นปาจิตตีย์พร้อมด้วยทุกกฏอย่างเดียว หรือเป็นทุกกฏล้วนอย่างเดียว เพื่อประโยชน์ในการบริโภค ในพื้นที่ที่ควรหรือในพื้นที่ที่ไม่ควร ในการให้ปลูกด้วยกัปปิยวโวหาร ไม่เป็นอาบัติ แม้เพื่อประโยชน์แก่สวนเป็นต้น ในพื้นที่ที่ไม่ควร แก่ภิกษุผู้ปลูกเองหรือแก่ภิกษุผู้ให้ปลูกด้วยอกัปปิยวโวหาร เป็นปาจิตตีย์ แต่นัยนี้ในมหาอรรถกถาไม่ได้จำแนกไว้ดีนัก แต่ในมหาปัจจรีย์จำแนกไว้ดีแล้ว සිඤ්චනසිඤ්චාපනෙ පන අකප්පියඋදකෙන සබ්බත්ථ පාචිත්තියං, කුලදූසනපරිභොගත්ථාය දුක්කටම්පි. කප්පියෙන තෙසංයෙව ද්වින්නං අත්ථාය දුක්කටං, පරිභොගත්ථාය චෙත්ථ කප්පියවොහාරෙන සිඤ්චාපනෙ අනාපත්ති. ආපත්තිට්ඨානෙ පන ධාරාවච්ඡෙදවසෙන පයොගබහුලතාය ච ආපත්තිබහුලතා වෙදිතබ්බා. อนึ่ง ในการรดน้ำและการให้รดน้ำด้วยน้ำที่ไม่ควร เป็นปาจิตตีย์ในทุกกรณี และเป็นทุกกฏด้วยเพื่อประโยชน์ในการประทุษร้ายตระกูลและการบริโภค ด้วยน้ำที่ควร เพื่อประโยชน์แก่สองอย่างนั้นนั่นแหละ เป็นทุกกฏ แต่ในเรื่องนี้ เพื่อประโยชน์ในการบริโภค ในการให้รดน้ำด้วยกัปปิยวโวหาร ไม่เป็นอาบัติ ในฐานะที่เป็นอาบัติ พึงทราบความเป็นอาบัติมากด้วยอำนาจการตัดสายน้ำและด้วยความมากแห่งประโยค කුලසඞ්ගහත්ථාය ඔචිනනෙ පුප්ඵගණනාය දුක්කටපාචිත්තියානි, අඤ්ඤත්ථ පාචිත්තියානෙව. බහූනි පන පුප්ඵානි එකපයොගෙන ඔචිනන්තො පයොගවසෙන කාරෙතබ්බො. ඔචිනාපනෙ කුලදූසනත්ථාය සකිං ආණත්තො බහුම්පි ඔචිනාති, එකමෙව සපාචිත්තියදුක්කටං, අඤ්ඤත්‍ර පාචිත්තියමෙව. ในการเก็บดอกไม้เพื่อประโยชน์ในการสงเคราะห์ตระกูล เป็นทุกกฏและปาจิตตีย์ตามจำนวนดอกไม้ ในกรณีอื่น เป็นปาจิตตีย์เท่านั้น อนึ่ง ภิกษุเมื่อเก็บดอกไม้เป็นจำนวนมากด้วยประโยคเดียว พึงปรับอาบัติตามประโยค ในการให้เก็บ เพื่อประโยชน์ในการประทุษร้ายตระกูล ผู้ที่ถูกสั่งครั้งเดียวแม้จะเก็บเป็นจำนวนมาก ก็เป็นปาจิตตีย์พร้อมด้วยทุกกฏเพียงครั้งเดียว ในกรณีอื่น เป็นปาจิตตีย์เท่านั้น 31. ගන්ථනගන්ථාපනෙසු පන සබ්බාපි ඡ පුප්ඵවිකතියො වෙදිතබ්බා – ගන්ථිමං ගොප්ඵිමං වෙධිමං වෙඨිමං පූරිමං වායිමන්ති. තත්ථ ගන්ථිමං නාම සදණ්ඩකෙසු වා උප්පලපදුමාදීසු අඤ්ඤෙසු වා දීඝවණ්ටෙසු පුප්ඵෙසු දට්ඨබ්බං. දණ්ඩකෙන වා දණ්ඩකං, වණ්ටෙන වා වණ්ටං ගන්ථෙත්වා කතමෙව හි ගන්ථිමං. තං භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා කාතුම්පි අකප්පියවචනෙන කාරාපෙතුම්පි න වට්ටති, ‘‘එවං ජාන, එවං කතෙ සොභෙය්‍ය, යථා එතානි පුප්ඵානි න විකිරියන්ති, තථා කරොහී’’තිආදිනා පන කප්පියවචනෙන කාරාපෙතුං වට්ටති. ๓๑. แต่ในการร้อยด้วยตนเองและการให้ผู้อื่นร้อย พึงทราบการจัดดอกไม้ที่วิจิตรทั้งหกอย่างคือ คันถิมะ (การร้อยแบบผูกก้าน), คอปผิมะ (การร้อยแบบถัก), เวธิมะ (การร้อยแบบแทง), เวฐิมะ (การร้อยแบบพันรอบ), ปูริมะ (การร้อยแบบบรรจุ), วายิมะ (การร้อยแบบทอ). ในบรรดาเหล่านั้น ที่ชื่อว่าคันถิมะ พึงทราบในดอกอุบล ดอกปทุมเป็นต้นที่มีก้าน หรือในดอกไม้อื่นที่มีก้านยาว. พวงมาลัยที่ทำโดยการผูกก้านกับก้าน หรือขั้วกับขั้วเท่านั้น ชื่อว่าคันถิมะ. พวงมาลัยคันถิมะนั้น ไม่ควรแก่ภิกษุหรือภิกษุณีเพื่อทำด้วยตนเอง หรือเพื่อให้ผู้อื่นทำด้วยคำที่ไม่ควร. แต่เพื่อให้ผู้อื่นทำด้วยคำที่ควรเป็นต้นว่า "จงรู้ดังนี้, เมื่อทำดังนี้จะงดงาม, จงทำด้วยอาการใดที่ดอกไม้เหล่านี้จะไม่กระจัดกระจาย" ย่อมควร. ගොප්ඵිමං නාම සුත්තෙන වා වාකාදීහි වා වස්සිකපුප්ඵාදීනං එකතොවණ්ටිකඋභතොවණ්ටිකමාලාවසෙන ගොප්ඵනං, වාකං වා රජ්ජුං වා දිගුණං කත්වා තත්ථ අවණ්ටකානි නීපපුප්ඵාදීනි පවෙසෙත්වා පටිපාටියා බන්ධන්ති, එතම්පි ගොප්ඵිමමෙව. සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. ที่ชื่อว่าคอปผิมะ คือการร้อยแบบถักด้วยด้ายก็ดี ด้วยป่านเป็นต้นก็ดี ซึ่งดอกมะลิเป็นต้น โดยวิธีร้อยมาลัยที่วางก้านดอกไม้ไว้ด้านเดียวหรือสองข้าง. หรือการทำป่านหรือเชือกให้เป็นสองทบ แล้วสอดดอกนีปะเป็นต้นที่ไม่มีก้านเข้าไปในระหว่างนั้น แล้วผูกเรียงตามลำดับ, นี่ก็ชื่อว่าคอปผิมะเช่นกัน. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยวิธีเดียวกับที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. වෙධිමං [Pg.20] නාම සවණ්ටකානි වස්සිකපුප්ඵාදීනි වණ්ටෙ, අවණ්ටකානි වකුලපුප්ඵාදීනි අත්තනො ඡිද්දෙසු සූචිතාලහීරාදීහි විනිවිජ්ඣිත්වා ආවුනන්ති, එතං වෙධිමං නාම. තං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. කෙචි පන කදලික්ඛන්ධම්හි කණ්ටකෙ වා තාලහීරාදීනි වා පවෙසෙත්වා තත්ථ පුප්ඵානි විනිවිජ්ඣිත්වා ඨපෙන්ති, කෙචි කණ්ටකසාඛාසු, කෙචි පුප්ඵඡත්තපුප්ඵකූටාගාරකරණත්ථං ඡත්තෙ ච භිත්තියඤ්ච පවෙසෙත්වා ඨපිතකණ්ටකෙසු, කෙචි ධම්මාසනවිතානෙ බද්ධකණ්ටකෙසු, කෙචි කණිකාරපුප්ඵාදීනි සලාකාහි විජ්ඣන්ති, ඡත්තාධිඡත්තං විය කරොන්ති, තං අතිඔළාරිකමෙව. පුප්ඵවිජ්ඣනත්ථං පන ධම්මාසනවිතානෙ කණ්ටකම්පි බන්ධිතුං කණ්ටකාදීහි වා එකපුප්ඵම්පි විජ්ඣිතුං පුප්ඵෙයෙව වා පුප්ඵං පවෙසෙතුං න වට්ටති. ජාලවිතානවෙදිකනාගදන්තකපුප්ඵපටිච්ඡකතාලපණ්ණගුළකාදීනං පන ඡිද්දෙසු අසොකපිණ්ඩියා වා අන්තරෙසු පුප්ඵානි පවෙසෙතුං න දොසො. න හෙතං වෙධිමං හොති. ධම්මරජ්ජුයම්පි එසෙව නයො. ที่ชื่อว่าเวธิมะ คือการที่คนทั้งหลายแทงทะลุแล้วร้อยดอกมะลิเป็นต้นที่มีก้านที่ก้าน หรือดอกพิกุลเป็นต้นที่ไม่มีก้านที่รูของมัน ด้วยเข็ม ป่านตาลเป็นต้น. พวงมาลัยนี้ชื่อว่าเวธิมะ. พวงมาลัยนั้นไม่ควรด้วยวิธีเดียวกับที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่บางคนสอดหนามหรือป่านตาลเป็นต้นเข้าไปในลำต้นกล้วย แล้วแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่นั่น, บางคนแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่กิ่งไม้มีหนาม, บางคนเพื่อทำฉัตรดอกไม้หรือกูฏาคารดอกไม้ สอดหนามเข้าไปในฉัตรและฝาผนังแล้วแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่หนามนั้น, บางคนแทงดอกไม้เข้าไปวางไว้ที่หนามที่ผูกไว้บนเพดานธรรมาสน์, บางคนแทงดอกกรรณิการ์เป็นต้นด้วยซี่ไม้ แล้วทำเหมือนฉัตรซ้อนฉัตร, ทั้งหมดนั้นหยาบมากเท่านั้น. และเพื่อประโยชน์แก่การแทงดอกไม้ ไม่ควรผูกหนามบนเพดานธรรมาสน์ หรือแทงดอกไม้ดอกเดียวด้วยหนามเป็นต้น หรือสอดดอกไม้เข้าไปในดอกไม้เท่านั้น. แต่การสอดดอกไม้เข้าไปในรูของเพดานตาข่าย ราวปูน งาช้าง ที่รองดอกไม้ ใบตาลอ่อนเป็นต้น หรือในระหว่างช่อดอกอโศก ไม่มีโทษ. การสอดเข้าไปนี้ไม่เป็นเวธิมะ. ในเชือกที่พันราวปูนธรรมาสน์เจดีย์ก็พึงทราบด้วยวิธีเดียวกันนี้. වෙඨිමං නාම පුප්ඵදාමපුප්ඵහත්ථකෙසු දට්ඨබ්බං. කෙචි හි මත්ථකදාමං කරොන්තා හෙට්ඨා ඝටකාකාරං දස්සෙතුං පුප්ඵෙහි වෙඨෙන්ති, කෙචි අට්ඨ අට්ඨ වා දස දස වා උප්පලපුප්ඵාදීනි සුත්තෙන වා වාකෙන වා දණ්ඩකෙසු බන්ධිත්වා උප්පලහත්ථකෙ වා පදුමහත්ථකෙ වා කරොන්ති, තං සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. සාමණෙරෙහි උප්පාටෙත්වා ථලෙ ඨපිතඋප්පලාදීනි කාසාවෙන භණ්ඩිකම්පි බන්ධිතුං න වට්ටති. තෙසංයෙව පන වාකෙන වා දණ්ඩකෙන වා බන්ධිතුං අංසභණ්ඩිකං වා කාතුං වට්ටති. අංසභණ්ඩිකං නාම ඛන්ධෙ ඨපිතකාසාවස්ස උභො අන්තෙ ආහරිත්වා භණ්ඩිකං කත්වා තස්මිං පසිබ්බකෙ විය පුප්ඵානි පක්ඛිපන්ති, අයං වුච්චති අංසභණ්ඩිකා, එතං කාතුං වට්ටති. දණ්ඩකෙහි පදුමිනිපණ්ණං විජ්ඣිත්වා උප්පලාදීනි පණ්ණෙන වෙඨෙත්වා ගණ්හන්ති, තත්‍රාපි පුප්ඵානං උපරි පදුමිනිපණ්ණමෙව බන්ධිතුං වට්ටති, හෙට්ඨා දණ්ඩකං පන බන්ධිතුං න වට්ටති. ที่ชื่อว่าเวฐิมะ พึงทราบในพวงมาลัยแขวนและพวงมาลัยถือ. บางคนเมื่อทำพวงมาลัยแขวน (ที่แขวนเหนือธรรมาสน์เป็นต้น) ย่อมพันด้วยดอกไม้เพื่อแสดงรูปทรงเหมือนหม้อน้ำข้างล่าง. บางคนผูกดอกอุบลเป็นต้นแปดดอกแปดดอก หรือสิบดอกสิบดอกด้วยด้ายหรือป่านที่ก้าน แล้วทำเป็นพวงมาลัยถือดอกอุบลหรือดอกปทุม. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยวิธีเดียวกับที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. ดอกอุบลเป็นต้นที่สามเณรถอนแล้ววางไว้บนบก ไม่ควรผูกเป็นห่อด้วยผ้ากาสาวะ. แต่ของดอกอุบลเป็นต้นเหล่านั้นเอง (ที่สามเณรถอนแล้ววางไว้บนบก) ควรผูกด้วยป่านหรือก้าน หรือทำเป็นอังสภัณฑิกา (ห่อดอกไม้ที่แบกบนบ่า). ที่ชื่อว่าอังสภัณฑิกา คือการนำปลายผ้ากาสาวะทั้งสองข้างที่วางไว้บนบ่ามาทำเป็นห่อ แล้วใส่ดอกไม้เข้าไปในห่อนั้นเหมือนใส่ในถุง, ห่อดอกไม้ที่เป็นที่ใส่ดอกไม้นี้เรียกว่าอังสภัณฑิกา, ควรทำอังสภัณฑิกานี้. เมื่อแทงใบบัวด้วยก้านบัวแล้วพันดอกอุบลเป็นต้นด้วยใบแล้วถือไป, ในการถือเช่นนั้นก็ควรผูกใบบัวไว้ข้างบนดอกบัวเท่านั้น, แต่ไม่ควรผูกก้านไว้ข้างล่าง. පූරිමං නාම මාලාගුණෙ ච පුප්ඵපටෙ ච දට්ඨබ්බං. යො හි මාලාගුණෙන චෙතියං වා බොධිං වා වෙදිකං වා පරික්ඛිපන්තො පුන ආනෙත්වා පුරිමට්ඨානං අතික්කාමෙති, එත්තාවතා පූරිමං නාම හොති, කො පන වාදො අනෙකක්ඛත්තුං පරික්ඛිපන්තස්ස. නාගදන්තකන්තරෙහි පවෙසෙත්වා හරන්තො ඔලම්බකං කත්වා පුන නාගදන්තකං පරික්ඛිපති, එතම්පි පූරිමං නාම. නාගදන්තකෙ [Pg.21] පන පුප්ඵවලයං පවෙසෙතුං වට්ටති. මාලාගුණෙහි පුප්ඵපටං කරොන්ති, තත්‍රාපි එකමෙව මාලාගුණං හරිතුං වට්ටති. පුන පච්චාහරතො පූරිමමෙව හොති. තං සබ්බං පුරිමනයෙනෙව න වට්ටති. මාලාගුණෙහි පන බහූහිපි කතං පුප්ඵදාමං ලභිත්වා ආසනමත්ථකාදීසු බන්ධිතුං වට්ටති. අතිදීඝං පන මාලාගුණං එකවාරං හරිත්වා පරික්ඛිපිත්වා පුන ඉතරස්ස භික්ඛුනො දාතුං වට්ටති, තෙනපි තථෙව කාතුං වට්ටති. ชื่อว่าปูริมะ (การร้อยแบบบรรจุ) พึงเห็นในพวงมาลัยและผ้าลายดอกไม้. อธิบายว่า ภิกษุใดเมื่อพันรอบเจดีย์ก็ดี ต้นโพธิ์ก็ดี ราวปูนก็ดี ด้วยพวงมาลัย แล้วนำกลับมาให้ล่วงเลยที่เดิมไปอีก เพียงเท่านี้ชื่อว่าปูริมะ ย่อมเป็น จะกล่าวไปไยถึงภิกษุผู้พันรอบหลายครั้ง. เมื่อสอดเข้าไปในช่องระหว่างงาช้าง (ที่แขวน) แล้วนำไป กระทำเป็นของห้อยย้อย แล้วพันรอบงาช้างอีก แม้นี้ก็ชื่อว่าปูริมะ. แต่การสอดกำไลดอกไม้เข้าไปในงาช้าง ย่อมควร. ย่อมกระทำผ้าลายดอกไม้ด้วยพวงมาลัย แม้ในที่นั้น การนำพวงมาลัยเพียงพวงเดียวไป ย่อมควร. เมื่อนำกลับมาอีก ย่อมเป็นปูริมะเท่านั้น. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่การได้พวงดอกไม้ที่กระทำด้วยพวงมาลัยหลายพวงแล้ว เพื่อผูกไว้ในที่เหนืออาสนะเป็นต้น ย่อมควร. แต่พวงมาลัยที่ยาวเกินไป เมื่อนำไปพันรอบครั้งเดียวแล้ว เพื่อให้แก่ภิกษุอื่นอีก ย่อมควร แม้ภิกษุนั้นก็พึงกระทำอย่างนั้น ย่อมควร. වායිමං නාම පුප්ඵජාලපුප්ඵපටපුප්ඵරූපෙසු දට්ඨබ්බං. චෙතියෙ පුප්ඵජාලං කරොන්තස්ස එකමෙකම්හි ජාලඡිද්දකෙ දුක්කටං. භිත්තිඡත්තබොධිත්ථම්භාදීසුපි එසෙව නයො. පුප්ඵපටං පන පරෙහි පූරිතම්පි වායිතුං න ලබ්භති. ගොප්ඵිමපුප්ඵෙහෙව හත්ථිඅස්සාදිරූපකානි කරොන්ති, තානිපි වායිමට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති. පුරිමනයෙනෙව සබ්බං න වට්ටති. අඤ්ඤෙහි කතපරිච්ඡෙදෙ පන පුප්ඵානි ඨපෙන්තෙන හත්ථිඅස්සාදිරූපකම්පි කාතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කළම්බකෙන අඩ්ඪචන්දකෙන ච සද්ධිං අට්ඨ පුප්ඵවිකතියො වුත්තා. ชื่อว่าวายิมะ (การร้อยแบบทอ) พึงเห็นในข่ายดอกไม้ ผ้าลายดอกไม้ และรูปดอกไม้. ภิกษุผู้กระทำข่ายดอกไม้ในเจดีย์ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏในช่องข่ายแต่ละช่อง. แม้ในกำแพง ร่ม เสาโพธิ์เป็นต้น นัยนี้เท่านั้นพึงทราบ. แต่ผ้าลายดอกไม้ แม้ผู้อื่นทำให้เต็มแล้ว ก็ไม่ควรเพื่อร้อยหรือถัก. ย่อมกระทำรูปช้าง รูปม้าเป็นต้น ด้วยดอกไม้ที่ร้อยแล้วเท่านั้น แม้รูปเหล่านั้นก็ย่อมตั้งอยู่ในส่วนของวายิมะ. ทั้งหมดนั้นไม่ควรด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่ในส่วนที่ผู้อื่นกำหนดไว้แล้ว เมื่อวางดอกไม้ ย่อมควรเพื่อกระทำแม้รูปช้าง รูปม้าเป็นต้น. แต่อรรถกถาชื่อมหาปัจจรีย์ กล่าวการตกแต่งดอกไม้พิเศษแปดอย่าง พร้อมกับกะลำพกะและอัฑฒจันทกะ. 32. තත්ථ කළම්බකොති අඩ්ඪචන්දකන්තරෙ ඝටිකදාමඔලම්බකො වුත්තො. අඩ්ඪචන්දකොති අඩ්ඪචන්දාකාරෙන මාලාගුණපරික්ඛෙපො. තදුභයම්පි පූරිමෙයෙව පවිට්ඨං. කුරුන්දියං පන ‘‘ද්වෙ තයො මාලාගුණෙ එකතො කත්වා පුප්ඵදාමකරණම්පි වායිමංයෙවා’’ති වුත්තං. තම්පි ඉධ පූරිමට්ඨානෙයෙව පවිට්ඨං. න කෙවලඤ්ච පුප්ඵදාමමෙව, පිට්ඨමයදාමම්පි ගෙණ්ඩුකපුප්ඵදාමම්පි කුරුන්දියං වුත්තං. ඛරපත්තදාමම්පි සික්ඛාපදස්ස සාධාරණත්තා භික්ඛූනම්පි භික්ඛුනීනම්පි නෙව කාතුං, න කාරාපෙතුං වට්ටති, පූජානිමිත්තං පන කප්පියවචනං සබ්බත්ථ වත්තුං වට්ටති. පරියායඔභාසනිමිත්තකම්මානි වට්ටන්තියෙව. ๓๒. ในบรรดากะลำพกะและอัฑฒจันทกะเหล่านั้น พวงดอกไม้ห้อยย้อยรูปหม้อน้ำที่อยู่ภายในอัฑฒจันทกะ ชื่อว่ากะลำพกะ ท่านกล่าวไว้. การพันรอบด้วยพวงมาลัยเป็นรูปพระจันทร์ครึ่งซีก ชื่อว่าอัฑฒจันทกะ ท่านกล่าวไว้. แม้ทั้งสองนั้นก็สงเคราะห์เข้าในปูริมะ (สิ่งที่กล่าวไว้ก่อน) เท่านั้น. แต่อรรถกถาชื่อกุรุนทีกล่าวว่า "แม้การทำพวงดอกไม้โดยรวมพวงมาลัยสองสามพวงเข้าด้วยกัน ก็เป็นวายิมะ (ดอกไม้ที่ร้อยด้วยเข็ม) เท่านั้น." แม้การทำพวงดอกไม้นั้นก็สงเคราะห์เข้าในส่วนของปูริมะในที่นี้เท่านั้น. และในกุรุนทีกล่าวว่า ไม่ใช่เพียงพวงดอกไม้เท่านั้น แม้พวงดอกไม้ที่ทำด้วยแป้ง แม้พวงดอกไม้รูปก้อนกลม (ลูกบอล) ก็เป็นวายิมะเท่านั้น. แม้พวงดอกไม้ที่ทำด้วยใบหญ้าคา ก็ไม่ควรเพื่อทำเอง ไม่ควรเพื่อใช้ผู้อื่นทำ แก่ภิกษุทั้งหลายและภิกษุณีทั้งหลาย เพราะความเป็นสิกขาบทที่ทั่วไป (แก่ภิกษุและภิกษุณี). แต่คำที่ควรกล่าวเพื่อบูชา ย่อมควรเพื่อกล่าวในที่ทั้งปวง. การงานที่แสดงนิมิตโดยปริยาย ย่อมควรเท่านั้น. යො හරිත්වා වා හරාපෙත්වා වා පක්කොසිත්වා වා පක්කොසාපෙත්වා වා සයං වා උපගතානං යං කිඤ්චි අත්තනො සන්තකං පුප්ඵං කුලසඞ්ගහත්ථාය දෙති, තස්ස දුක්කටං, පරසන්තකං දෙති, දුක්කටමෙව. ථෙය්‍යචිත්තෙන දෙති, භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. එස නයො සඞ්ඝිකෙපි. අයං පන විසෙසො – සෙනාසනත්ථාය නියමිතං ඉස්සරවතාය දදතො ථුල්ලච්චයන්ති. ภิกษุใดนำดอกไม้ไปเองก็ดี ใช้ผู้อื่นนำไปก็ดี เรียกตระกูลมาเองก็ดี ใช้ผู้อื่นเรียกมาก็ดี หรือให้ดอกไม้อะไรก็ตามที่เป็นของตนแก่ตระกูลที่มาหาตนเอง เพื่อสงเคราะห์ตระกูล แก่ภิกษุนั้นย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ. ถ้าให้ดอกไม้ที่เป็นของผู้อื่น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏเท่านั้น. ถ้าให้ด้วยจิตคิดขโมย พึงให้ปรับอาบัติทุกกฏ ถุลลัจจัย หรือปาราชิก ตามราคาแห่งสิ่งของที่ให้. แม้ในดอกไม้ที่เป็นของสงฆ์ พึงทราบโดยนัยนี้เท่านั้น. แต่มีความพิเศษดังนี้คือ แก่ภิกษุผู้ให้ดอกไม้ที่กำหนดไว้เพื่อเสนาสนะ ด้วยความเป็นเจ้าของ (มีอำนาจ) ย่อมเป็นอาบัติถุลลัจจัย. 33. පුප්ඵං නාම කස්ස දාතුං වට්ටති, කස්ස න වට්ටතීති? මාතාපිතූනං තාව හරිත්වාපි හරාපෙත්වාපි පක්කොසිත්වාපි පක්කොසාපෙත්වාපි දාතුං වට්ටති[Pg.22], සෙසඤාතකානං පක්කොසාපෙත්වාව. තඤ්ච ඛො වත්ථුපූජනත්ථාය, මණ්ඩනත්ථාය පන සිවලිඞ්ගාදිපූජනත්ථාය වා කස්සචිපි දාතුං න වට්ටති. මාතාපිතූනඤ්ච හරාපෙන්තෙන ඤාතිසාමණෙරෙහෙව හරාපෙතබ්බං. ඉතරෙ පන යදි සයමෙව ඉච්ඡන්ති, වට්ටති. සම්මතෙන පුප්ඵභාජකෙන පුප්ඵභාජනකාලෙ සම්පත්තානං සාමණෙරානං උපඩ්ඪභාගං දාතුං වට්ටති. කුරුන්දියං පන ‘‘සම්පත්තගිහීනං උපඩ්ඪභාගං’’, මහාපච්චරියං ‘‘චූළකං දාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. ආචරියුපජ්ඣායෙසු සගාරවා සාමණෙරා බහූනි පුප්ඵානි ආහරිත්වා රාසිං කත්වා ඨපෙන්ති, ථෙරා පාතොව සම්පත්තානං සද්ධිවිහාරිකාදීනං උපාසකාදීනං වා ‘‘ත්වං ඉදං ගණ්හ, ත්වං ඉදං ගණ්හා’’ති දෙන්ති, පුප්ඵදානං නාම න හොති. ‘‘චෙතියං පූජෙස්සාමා’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්තාපි පූජං කරොන්තාපි තත්ථ තත්ථ සම්පත්තානං චෙතියපූජනත්ථාය දෙන්ති, එතම්පි පුප්ඵදානං නාම න හොති. උපාසකෙ අක්කපුප්ඵාදීහි පූජෙන්තෙ දිස්වා ‘‘විහාරෙ කණිකාරපුප්ඵාදීනි අත්ථි, උපාසකා තානි ගහෙත්වා පූජෙථා’’ති වත්තුම්පි වට්ටති. භික්ඛූ පුප්ඵපූජං කත්වා දිවාතරං ගාමං පවිට්ඨෙ ‘‘කිං, භන්තෙ, අතිදිවා පවිට්ඨත්ථා’’ති පුච්ඡන්ති, ‘‘විහාරෙ පුප්ඵානි බහූනි, පූජං අකරිම්හා’’ති වදන්ති. මනුස්සා ‘‘බහූනි කිර විහාරෙ පුප්ඵානී’’ති පුනදිවසෙ පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා පුප්ඵපූජඤ්ච කරොන්ති දානඤ්ච දෙන්ති, වට්ටති. ๓๓. ชื่อว่าดอกไม้ ควรให้แก่ใคร ไม่ควรให้แก่ใคร? ก่อนอื่น แก่มารดาบิดา ย่อมควรเพื่อให้นำดอกไม้ไปเองก็ดี ใช้ผู้อื่นนำไปก็ดี เรียกมารดาบิดามาเองก็ดี ใช้ผู้อื่นเรียกมาก็ดี. แก่ญาติที่เหลือ ย่อมควรเพื่อใช้ผู้อื่นเรียกมาเท่านั้น. และดอกไม้นั้น ย่อมควรเพื่อบูชาพระรัตนตรัยเท่านั้น. แต่เพื่อประดับตกแต่ง หรือเพื่อบูชาพระศิวลึงค์เป็นต้น ไม่ควรเพื่อให้แก่ใครคนใดคนหนึ่ง. และเมื่อใช้ผู้อื่นนำดอกไม้ไปแก่มารดาบิดา พึงใช้สามเณรที่เป็นญาติเท่านั้น. แต่สามเณรอื่น (ที่ไม่ใช่ญาติ) ถ้าต้องการนำไปเอง ย่อมควร. โดยภิกษุผู้แบ่งดอกไม้ที่สงฆ์สมมติแล้ว ในเวลาแบ่งดอกไม้ ย่อมควรเพื่อให้ส่วนครึ่งหนึ่ง (ของภิกษุ) แก่สามเณรที่มาถึง. แต่อรรถกถาชื่อกุรุนทีกล่าวว่า "แก่คฤหัสถ์ที่มาถึง ให้ส่วนครึ่งหนึ่ง (ของสามเณร)" ในมหาปัจจรีย์กล่าวว่า "ย่อมควรเพื่อให้ส่วนหนึ่งในสี่ (ของภิกษุ)". โดยภิกษุผู้แบ่งดอกไม้ที่สงฆ์ไม่ได้สมมติ พึงบอกกล่าว (ขออนุญาตสงฆ์) แล้วจึงให้. สามเณรผู้มีความเคารพในอาจารย์และอุปัชฌาย์ นำดอกไม้มามาก กระทำเป็นกองแล้ววางไว้. พระเถระทั้งหลายแต่เช้าตรู่ ย่อมให้แก่สัทธิวิหาริกเป็นต้นที่มาถึงก็ดี แก่อุบาสกเป็นต้นก็ดี โดยกล่าวว่า "ท่านจงถือเอาดอกไม้นี้ ท่านจงถือเอาดอกไม้นี้" ไม่ชื่อว่าการให้ดอกไม้ (ที่เป็นอาบัติ). แม้ภิกษุผู้กำลังถือเอาดอกไม้โดยคิดว่า "เราจักบูชาเจดีย์" แล้วกำลังไป หรือกำลังบูชาอยู่ ย่อมให้แก่สัทธิวิหาริกเป็นต้นที่มาถึงในที่นั้นๆ ก็ดี แก่อุบาสกทั้งหลายก็ดี เพื่อบูชาเจดีย์ แม้นี้ก็ไม่ชื่อว่าการให้ดอกไม้. เมื่อเห็นอุบาสกทั้งหลายกำลังบูชาด้วยดอกรักเป็นต้น ย่อมควรเพื่อกล่าวว่า "ในวิหารมีดอกกรรณิการ์เป็นต้น อุบาสกทั้งหลายจงถือเอาดอกไม้เหล่านั้นแล้วบูชาเถิด". ภิกษุทั้งหลายกระทำบูชาดอกไม้แล้ว เมื่อเข้าไปสู่บ้านในเวลาสายมาก มนุษย์ทั้งหลายย่อมถามว่า "ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรจึงเข้าไปสู่บ้านในเวลาสายมาก?" ภิกษุทั้งหลายย่อมกล่าวว่า "ในวิหารมีดอกไม้มาก เราทั้งหลายได้กระทำบูชาแล้ว". มนุษย์ทั้งหลายทราบว่า "ได้ยินว่าในวิหารมีดอกไม้มาก" ดังนี้ ในวันรุ่งขึ้นจึงถือเอาของขบเคี้ยวของบริโภคเป็นอันมาก ไปสู่วิหาร ย่อมกระทำบูชาดอกไม้ด้วย และย่อมให้ทานด้วย ย่อมควร. 34. මනුස්සා ‘‘මයං, භන්තෙ, අසුකදිවසං නාම පූජෙස්සාමා’’ති පුප්ඵවාරං යාචිත්වා අනුඤ්ඤාතදිවසෙ ආගච්ඡන්ති, සාමණෙරෙහි ච පගෙව පුප්ඵානි ඔචිනිත්වා ඨපිතානි හොන්ති, තෙ රුක්ඛෙසු පුප්ඵානි අපස්සන්තා ‘‘කුහිං, භන්තෙ, පුප්ඵානී’’ති වදන්ති, සාමණෙරෙහි ඔචිනිත්වා ඨපිතානි, තුම්හෙ පන පූජෙත්වා ගච්ඡථ, සඞ්ඝො අඤ්ඤං දිවසං පූජෙස්සතීති. තෙ පූජෙත්වා දානං දත්වා ගච්ඡන්ති, වට්ටති. මහාපච්චරියං පන කුරුන්දියඤ්ච ‘‘ථෙරා සාමණෙරෙහි දාපෙතුං න ලභන්ති, සචෙ සයමෙව තානි පුප්ඵානි තෙසං දෙන්ති, වට්ටති. ථෙරෙහි පන ‘සාමණෙරෙහි ඔචිනිත්වා ඨපිතානී’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බ’’න්ති වුත්තං. සචෙ පන පුප්ඵවාරං යාචිත්වා අනොචිතෙසු පුප්ඵෙසු යාගුභත්තාදීනි ආදාය ආගන්ත්වා සාමණෙරෙ ‘‘ඔචිනිත්වා දෙථා’’ති වදන්ති, ඤාභිසාමණෙරානංයෙව ඔචිනිත්වා දාතුං වට්ටති. අඤ්ඤාතකෙ උක්ඛිපිත්වා රුක්ඛසාඛාය ඨපෙන්ති, න ඔරොහිත්වා පලායිතබ්බං, ඔචිනිත්වා දාතුං වට්ටති[Pg.23]. සචෙ පන කොචි ධම්මකථිකො ‘‘බහූනි උපාසකා විහාරෙ පුප්ඵානි, යාගුභත්තාදීනි ආදාය ගන්ත්වා පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති වදති, තස්සෙව න කප්පතීති මහාපච්චරියඤ්ච කුරුන්දියඤ්ච වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘එතං අකප්පියං න වට්ටතී’’ති අවිසෙසෙන වුත්තං. ๓๔. มนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าจักบูชาในวันชื่อโน้น" ดังนี้ขอเวรดอกไม้แล้ว ย่อมมาในวันที่ได้รับอนุญาต. และสามเณรทั้งหลายได้เก็บดอกไม้แล้ววางไว้แต่เช้าตรู่. มนุษย์เหล่านั้นเมื่อไม่เห็นดอกไม้บนต้นไม้ ย่อมกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดอกไม้ไปไหน?" (พระเถระตอบว่า) "สามเณรทั้งหลายเก็บวางไว้แล้ว แต่ท่านทั้งหลายจงบูชาแล้วไปเถิด สงฆ์จักบูชาในวันอื่น" เมื่อกล่าวอย่างนี้ มนุษย์เหล่านั้นบูชาแล้ว ให้ทานแล้วจึงไป ย่อมควร. แต่อรรถกถาชื่อมหาปัจจรีย์และกุรุนทีกล่าวว่า "พระเถระทั้งหลายไม่พึงใช้สามเณรให้ (ดอกไม้) ถ้าสามเณรเหล่านั้นให้ดอกไม้เหล่านั้นแก่พวกเขาเอง ย่อมควร. แต่พระเถระทั้งหลายพึงกล่าวเพียงเท่านี้ว่า 'สามเณรทั้งหลายเก็บวางไว้แล้ว'". แต่ถ้าขอเวรดอกไม้แล้ว เมื่อดอกไม้ยังไม่ได้เก็บ มนุษย์ถือเอาน้ำข้าวและโภชนะเป็นต้นมาแล้ว กล่าวว่า "สามเณรทั้งหลายจงเก็บแล้วให้เถิด" ถ้ากล่าวอย่างนี้ ย่อมควรเพื่อเก็บแล้วให้แก่สามเณรที่เป็นญาติเท่านั้น. สามเณรที่ไม่ใช่ญาติ (ถ้าถูกใช้) พึงยกมนุษย์ขึ้นวางไว้บนกิ่งไม้ ไม่พึงลงมาแล้วหนีไป ย่อมควรเพื่อเก็บแล้วให้. แต่ถ้าพระธรรมกถึกบางรูปกล่าวว่า "อุบาสกทั้งหลาย ในวิหารมีดอกไม้มาก ท่านทั้งหลายจงถือเอาน้ำข้าวและโภชนะเป็นต้นไปแล้วกระทำบูชาดอกไม้เถิด" ไม่ควรแก่พระธรรมกถึกนั้นเท่านั้น ดังนี้กล่าวแล้วในมหาปัจจรีย์และกุรุนที. แต่อรรถกถาชื่อมหาอรรถกถา กล่าวโดยไม่จำกัดว่า "คำนี้ไม่ควร ไม่ควร". 35. ඵලම්පි අත්තනො සන්තකං වුත්තනයෙනෙව මාතාපිතූනඤ්ච සෙසඤාතීනඤ්ච දාතුං වට්ටති. කුලසඞ්ගහත්ථාය පන දෙන්තස්ස වුත්තනයෙනෙව අත්තනො සන්තකෙ පරසන්තකෙ සඞ්ඝිකෙ සෙනාසනත්ථාය නියමිතෙ ච දුක්කටාදීනි වෙදිතබ්බානි. අත්තනො සන්තකංයෙව ගිලානමනුස්සානං වා සම්පත්තඉස්සරානං වා ඛීණපරිබ්බයානං වා දාතුං වට්ටති, ඵලදානං න හොති. ඵලභාජකෙනපි සම්මතෙන සඞ්ඝස්ස ඵලභාජනකාලෙ සම්පත්තමනුස්සානං උපඩ්ඪභාගං දාතුං වට්ටති, අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. සඞ්ඝාරාමෙපි ඵලපරිච්ඡෙදෙන වා රුක්ඛපරිච්ඡෙදෙන වා කතිකා කාතබ්බා ‘‘තතො ගිලානමනුස්සානං වා අඤ්ඤෙසං වා ඵලං යාචන්තානං යථාපරිච්ඡෙදෙන චත්තාරි පඤ්ච ඵලානි දාතබ්බානි, රුක්ඛා වා දස්සෙතබ්බා ‘ඉතො ගහෙතුං ලබ්භතී’’’ති. ‘‘ඉධ ඵලානි සුන්දරානි, ඉතො ගණ්හථා’’ති එවං පන න වත්තබ්බං. අත්තනො සන්තකං සිරීසචුණ්ණං වා අඤ්ඤං වා යං කිඤ්චි කසාවං කුලසඞ්ගහත්ථාය දෙති, දුක්කටං. පරසන්තකාදීසුපි වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සඞ්ඝස්ස රක්ඛිතගොපිතාපි රුක්ඛඡල්ලි ගරුභණ්ඩමෙවාති. මත්තිකදන්තකට්ඨවෙළුපණ්ණෙසුපි ගරුභණ්ඩූපගං ඤත්වා චුණ්ණෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. ๓๕. ผลไม้ที่เป็นของตน ย่อมควรเพื่อจะให้แก่บิดามารดาและแก่ญาติที่เหลือ โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. แต่เมื่อจะให้เพื่อสงเคราะห์ตระกูล พึงทราบวินิจฉัยมีอาบัติทุกกฏเป็นต้น โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ในผลไม้ที่เป็นของตน ของผู้อื่น ของสงฆ์ และที่กำหนดไว้เพื่อเสนาสนะ. ผลไม้ที่เป็นของตนเท่านั้น ย่อมควรเพื่อจะให้แก่มนุษย์ผู้เจ็บป่วยก็ดี แก่ผู้มีอำนาจที่มาถึงแล้วก็ดี แก่มนุษย์ผู้มีเสบียงหมดแล้วก็ดี การให้ผลไม้ (เช่นนั้น) ไม่เป็น (อาบัติเพราะการสงเคราะห์ตระกูล). แม้ภิกษุผู้แบ่งผลไม้ที่สงฆ์สมมติแล้ว ในเวลาแบ่งผลไม้ของสงฆ์ ย่อมควรเพื่อจะให้ส่วนกึ่งแก่พวกมนุษย์ที่มาถึงแล้ว. หากเป็นผู้ที่สงฆ์ไม่ได้สมมติ พึงบอกสงฆ์ก่อนแล้วจึงให้. แม้ในอารามของสงฆ์ พึงทำกติกาด้วยการกำหนดผลไม้ก็ดี ด้วยการกำหนดต้นไม้ก็ดี ว่า 'จากอารามนั้น พึงให้ผลไม้ ๔-๕ ผล ตามที่กำหนดไว้ แก่มนุษย์ผู้เจ็บป่วยก็ดี แก่คนอื่นๆ ผู้ขอผลไม้ก็ดี หรือพึงชี้ต้นไม้ให้ว่า จากต้นนี้ ย่อมควรเพื่อจะเก็บไปได้'. แต่ไม่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ผลไม้ที่นี่ดี จงเก็บจากต้นนี้'. ภิกษุให้ผงไม้ซึก (หรือผงสีเสียด) ที่เป็นของตนก็ดี ผงฝาดอย่างอื่นสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ดี เพื่อสงเคราะห์ตระกูล ย่อมเป็นทุกกฏ. แม้ในผงของผู้อื่นเป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. แต่มีความพิเศษดังนี้คือ เปลือกไม้ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์นั่นเอง พึงทราบอย่างนี้. แม้ในดินเหนียว ไม้สีฟัน ไม้ไผ่ และใบไม้ พึงทราบว่าเป็นของเข้าถึงความเป็นครุภัณฑ์แล้ว พึงทราบวินิจฉัยในผงโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. 36. ජඞ්ඝපෙසනියන්ති ගිහීනං දූතෙය්‍යං සාසනහරණකම්මං වුච්චති, තං න කාතබ්බං. ගිහීනඤ්හි සාසනං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස පදෙ පදෙ දුක්කටං. තං කම්මං නිස්සාය ලද්ධභොජනං භුඤ්ජන්තස්සපි අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. පඨමං සාසනං අග්ගහෙත්වාපි පච්ඡා ‘‘අයං දානි සො ගාමො, හන්ද නං සාසනං ආරොචෙමී’’ති මග්ගා ඔක්කමන්තස්සපි පදෙ පදෙ දුක්කටං. සාසනං ආරොචෙත්වා ලද්ධභොජනං භුඤ්ජතො පුරිමනයෙනෙව දුක්කටං. සාසනං අග්ගහෙත්වා ආගතෙන පන ‘‘භන්තෙ, තස්මිං ගාමෙ ඉත්ථන්නාමස්ස කා පවත්තී’’ති පුච්ඡියමානෙන කථෙතුං වට්ටති, පුච්ඡිතපඤ්හෙ දොසො නත්ථි. පඤ්චන්නං පන සහධම්මිකානං මාතාපිතූනං පණ්ඩුපලාසස්ස අත්තනො වෙය්‍යාවච්චකරස්ස [Pg.24] සාසනං හරිතුං වට්ටති, ගිහීනඤ්ච කප්පියසාසනං, තස්මා ‘‘මම වචනෙන භගවතො පාදෙ වන්දථා’’ති වා ‘‘චෙතියං පටිමං බොධිං සඞ්ඝත්ථෙරං වන්දථා’’ති වා ‘‘චෙතියෙ ගන්ධපූජං කරොථා’’ති වා ‘‘පුප්ඵපූජං කරොථා’’ති වා ‘‘භික්ඛූ සන්නිපාතෙථ, දානං දස්සාම, ධම්මං දෙසාපයිස්සාමා’’ති වා ඊදිසෙසු සාසනෙසු කුක්කුච්චං න කාතබ්බං. කප්පියසාසනානි හි එතානි, න ගිහීනං ගිහිකම්මපටිසංයුත්තානීති. ඉමෙහි පන අට්ඨහි කුලදූසකකම්මෙහි උප්පන්නපච්චයා පඤ්චන්නම්පි සහධම්මිකානං න කප්පන්ති. අභූතාරොචනරූපියසංවොහාරෙහි උප්පන්නපච්චයසදිසාව හොන්ති. ๓๖. การนำข่าวสารไปซึ่งเป็นกิจของทูตของคฤหัสถ์ เรียกว่า ชังฆเปสนีย์ ไม่พึงทำกิจนั้น. เพราะเมื่อภิกษุรับข่าวสารของคฤหัสถ์แล้วเดินไป ย่อมมีอาบัติทุกกฏในทุกย่างก้าว. แม้แก่ผู้ฉันอาหารที่ได้มาเพราะอาศัยกิจนั้น ย่อมมีอาบัติทุกกฏในทุกคำกลืน. แม้ในเบื้องต้นไม่ได้รับข่าวสารมา แต่ภายหลังคิดว่า 'บัดนี้ หมู่บ้านนี้เป็นหมู่บ้านนั้น (ที่เขาฝากข่าว) เอาเถิด เราจะบอกข่าวสารนั้น' แล้วแวะลงจากทาง (เพื่อไปหมู่บ้านนั้น) ย่อมมีอาบัติทุกกฏในทุกย่างก้าว. เมื่อบอกข่าวสารแล้วฉันอาหารที่ได้มา ย่อมมีอาบัติทุกกฏโดยนัยก่อนนั่นแล. แต่ภิกษุผู้มาโดยไม่ได้รับข่าวสารมา เมื่อถูกถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ในหมู่บ้านนั้น ความเป็นไปของคนชื่อนี้เป็นอย่างไร?' ย่อมควรเพื่อจะบอก ในปัญหาที่ถูกถามนั้นไม่มีโทษ. แต่ย่อมควรเพื่อจะนำข่าวสารไปให้แก่สหธรรมิก ๕ พวก แก่บิดามารดา แก่ปัณฑุปลาส (คนวัด) และแก่ไวยาวัจกร (ผู้ขวนขวายของตน) และข่าวสารที่ควรของคฤหัสถ์ (ก็ควรนำไป). เพราะเหตุนั้น ในข่าวสารมีสภาพเช่นนี้ที่กล่าวแล้ว ไม่พึงทำความรังเกียจ เช่น 'จงไหว้พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าตามคำของฉัน' ก็ดี 'จงไหว้เจดีย์ พระปฏิมา ต้นโพธิ์ พระสังฆเถระ' ก็ดี 'จงทำบูชาด้วยของหอมที่เจดีย์' ก็ดี 'จงทำบูชาด้วยดอกไม้' ก็ดี 'จงประชุมภิกษุทั้งหลาย เราจะถวายทาน เราจะให้แสดงธรรม' ก็ดี. เพราะข่าวสารเหล่านี้ทั้งหมดเป็นกัปปิยสาร (ข่าวสารที่ควร) ไม่เกี่ยวข้องกับกิจของคฤหัสถ์. แต่ปัจจัยที่เกิดขึ้นจากกุลทูสกกรรม ๘ อย่างเหล่านี้ ย่อมไม่ควรแก่สหธรรมิกแม้ทั้ง ๕ พวก. ย่อมเป็นเช่นเดียวกับปัจจัยที่เกิดขึ้นจากการบอกอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีจริง และการซื้อขายด้วยรูปิยะนั่นเอง. පබ්බාජනීයකම්මකතො පන යස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා කුලදූසකකම්මං කතං, යස්මිඤ්ච විහාරෙ වසති, නෙව තස්මිං ගාමෙ වා නිගමෙ වා චරිතුං ලභති, න විහාරෙ වසිතුං. පටිප්පස්සද්ධකම්මෙනපි ච තෙන යෙසු කුලෙසු පුබ්බෙ කුලදූසකකම්මං කතං, තතො උප්පන්නපච්චයා න ගහෙතබ්බා, ආසවක්ඛයපත්තෙනපි න ගහෙතබ්බා, අකප්පියාව හොන්ති. ‘‘කස්මා න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිතෙන ‘‘පුබ්බෙ එවං කතත්තා’’ති වුත්තෙ සචෙ වදන්ති ‘‘න මයං තෙන කාරණෙන දෙම, ඉදානි සීලවන්තතාය දෙමා’’ති, ගහෙතබ්බා. පකතියා දානට්ඨානෙයෙව කුලදූසකකම්මං කතං හොති, තතො පකතිදානමෙව ගහෙතුං වට්ටති. යං වඩ්ඪෙත්වා දෙන්ති, තං න වට්ටති. යස්මා ච පුච්ඡිතපඤ්හෙ දොසො නත්ථි, තස්මා අඤ්ඤම්පි භික්ඛුං පුබ්බණ්හෙ වා සායන්හෙ වා අන්තරඝරං පවිට්ඨං කොචි පුච්ඡෙය්‍ය ‘‘කස්මා, භන්තෙ, චරථා’’ති. යෙනත්ථෙන චරති, තං ආචික්ඛිත්වා ‘‘ලද්ධං න ලද්ධ’’න්ති වුත්තෙ සචෙ න ලද්ධං, ‘‘න ලද්ධ’’න්ති වත්වා යං සො දෙති, තං ගහෙතුං වට්ටති. แต่ภิกษุผู้ถูกทำปัพพาชนียกรรม ในหมู่บ้านหรือนิคมใดที่เธอทำกุลทูสกกรรมไว้ และอยู่ในวิหารใด ย่อมไม่ได้เพื่อจะเที่ยวไปในหมู่บ้านหรือนิคมนั้น และไม่ได้เพื่อจะอยู่ในวิหารนั้นเลย. และแม้ภิกษุนั้นผู้มีกรรมอันระงับแล้ว ในตระกูลใดที่เธอเคยทำกุลทูสกกรรมไว้ก่อน ปัจจัยที่เกิดขึ้นจากตระกูลนั้นไม่พึงรับ แม้บรรลุความเป็นพระอรหันต์แล้วก็ไม่พึงรับ ย่อมเป็นของไม่ควรนั่นเอง. เมื่อถูกถามว่า 'เพราะเหตุไรจึงไม่รับ?' เมื่อตอบว่า 'เพราะเคยทำอย่างนี้ไว้ก่อน' หากเขาเหล่านั้นกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้ให้เพราะเหตุนั้น แต่บัดนี้ให้เพราะความเป็นผู้มีศีล' ดังนี้ พึงรับได้. หากกุลทูสกกรรมนั้นทำไว้ในที่ที่เคยให้ทานตามปกติเท่านั้น ย่อมควรเพื่อจะรับทานตามปกติจากที่นั้นได้. แต่สิ่งใดที่เขาเพิ่มให้ (จากปกติ) ย่อมไม่ควรรับ. และเพราะในปัญหาที่ถูกถามไม่มีโทษ เพราะเหตุนั้น แม้ภิกษุรูปอื่นที่เข้าไปสู่ละแวกบ้านในเวลาเช้าหรือเวลาเย็น หากมีใครถามว่า 'ท่านเจ้าข้า เพราะเหตุไรจึงเที่ยวไป?' พึงบอกเหตุที่เที่ยวไปนั้น เมื่อเขาถามว่า 'ได้แล้วหรือยังไม่ได้?' หากยังไม่ได้ พึงบอกว่า 'ยังไม่ได้' แล้วหากเขาถวายสิ่งใด ย่อมควรเพื่อจะรับสิ่งนั้น. 37. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය අරඤ්ඤෙ වත්ථබ්බං, යො වසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය පිණ්ඩාය චරිතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය චඞ්කමිතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය ඨාතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය නිසීදිතබ්බං…පෙ… න ච, භික්ඛවෙ, පණිධාය සෙය්‍යා කප්පෙතබ්බා, යො කප්පෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 223 ආදයො) වුත්තත්තා ‘‘එවං (පාරා. අට්ඨ. 2.223) අරඤ්ඤෙ වසන්තං මං ජනො අරහත්තෙ වා සෙක්ඛභූමියං වා සම්භාවෙස්සති, තතො ලොකස්ස සක්කතො භවිස්සාමි ගරුකතො මානිතො පූජිතො’’ති එවං පත්ථනං කත්වා අරඤ්ඤෙ න වසිතබ්බං. එවං පණිධාය ‘‘අරඤ්ඤෙ වසිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තස්ස [Pg.25] පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං, තථා අරඤ්ඤෙ කුටිකරණචඞ්කමනනිසීදනනිවාසනපාරුපනාදීසු සබ්බකිච්චෙසු පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං, තස්මා එවං අරඤ්ඤෙ න වසිතබ්බං. එවං වසන්තො හි සම්භාවනං ලභතු වා මා වා, දුක්කටං ආපජ්ජති. යො පන සමාදින්නධුතඞ්ගො ‘‘ධුතඞ්ගං රක්ඛිස්සාමී’’ති වා ‘‘ගාමන්තෙ මෙ වසතො චිත්තං වික්ඛිපති, අරඤ්ඤං සප්පාය’’න්ති චින්තෙත්වා වා ‘‘අද්ධා අරඤ්ඤෙ තිණ්ණං විවෙකානං අඤ්ඤතරං පාපුණිස්සාමී’’ති වා ‘‘අරඤ්ඤං පවිසිත්වා අරහත්තං අපාපුණිත්වා න නික්ඛමිස්සාමී’’ති වා ‘‘අරඤ්ඤවාසො නාම භගවතා පසත්ථො, මයි ච අරඤ්ඤෙ වසන්තෙ බහූ සබ්‍රහ්මචාරී ගාමන්තං හිත්වා ආරඤ්ඤකා භවිස්සන්තී’’ති වා එවං අනවජ්ජවාසං වසිතුකාමො හොති, තෙනෙව වසිතබ්බං. පිණ්ඩාය චරන්තස්සපි ‘‘අභික්කන්තාදීනි සණ්ඨපෙත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමී’’ති නිවාසනපාරුපනකිච්චතො පභුති යාව භොජනපරියොසානං, තාව පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං, සම්භාවනං ලභතු වා මා වා, දුක්කටමෙව. ඛන්ධකවත්තසෙඛියවත්තපරිපූරණත්ථං පන සබ්‍රහ්මචාරීනං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං වා පාසාදිකෙහි අභික්කමපටික්කමාදීහි පිණ්ඩාය පවිසන්තො අනුපවජ්ජො විඤ්ඤූනං. චඞ්කමනාදීසුපි එසෙව නයො. ๓๗. "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนา (ลาภสักการะ) แล้วอยู่ในป่า, ผู้ใดอยู่ ต้องอาบัติทุกกฏ. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วเที่ยวบิณฑบาต... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วเดินจงกรม... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วยืน... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วนั่ง... ฯลฯ ...ไม่พึงตั้งความปรารถนาแล้วสำเร็จการนอน, ผู้ใดสำเร็จการนอน ต้องอาบัติทุกกฏ" ดังนี้ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วอย่างนี้. เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนาอย่างนี้ว่า "มหาชนจักยกย่องเราผู้กำลังอยู่ในป่าอย่างนี้ว่า เป็นพระอรหันต์ หรือว่าเป็นพระเสขะ, จากนั้นเราจักเป็นผู้ที่ชาวโลกสักการะ เคารพ นับถือ บูชา" แล้วอยู่ในป่า. เมื่อภิกษุตั้งความปรารถนาอย่างนี้แล้วเดินไปว่า "เราจักอยู่ในป่า" ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกๆ ย่างก้าว. ในกิจทั้งปวงมีการสร้างกุฎี การเดินจงกรม การนั่ง การนุ่งและการห่มเป็นต้นในป่า ก็เช่นเดียวกัน ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกๆ ความพยายาม. เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงตั้งความปรารถนาอย่างนี้แล้วอยู่ในป่า. ด้วยว่าภิกษุผู้รู้อยู่อย่างนี้ จะได้รับการยกย่องหรือไม่ก็ตาม ย่อมต้องอาบัติทุกกฏแน่นอน. ส่วนภิกษุใดเป็นผู้สมาทานธุดงค์แล้ว มนสิการว่า "เราจักรักษาธุดงค์" ก็ดี หรือคิดว่า "เมื่อเราอยู่ในวัดใกล้บ้าน จิตย่อมฟุ้งซ่าน, ป่าเป็นที่สัปปายะแก่เรา" ก็ดี หรือมนสิการว่า "แน่นอน เมื่อเราอยู่ในป่า จักบรรลุวิเวกอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาวิเวก ๓ ประการ" ก็ดี หรือมนสิการว่า "เราเข้าไปสู่ป่าแล้ว หากยังไม่บรรลุพระอรหัต จักไม่ยอมออกไปจากป่า" ก็ดี หรือมนสิการว่า "การอยู่ในป่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญแล้ว, และเมื่อเราอยู่ในป่า สหพรหมจารีจำนวนมากจักละวัดใกล้บ้านแล้วเป็นผู้อยู่ในป่าตามอย่างเรา" ก็ดี เป็นผู้ใคร่จะอยู่ด้วยการอยู่ที่ไม่เป็นโทษตามนัยที่กล่าวมานี้ ภิกษุนั้นนั่นแหละพึงอยู่ในป่าได้. แม้แก่ภิกษุผู้เที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต มนสิการว่า "เราจักตั้งความสำรวมในการก้าวไปเป็นต้นให้ดีแล้วเที่ยวบิณฑบาต" ตั้งแต่กิจในการนุ่งและการห่มเป็นต้นไปจนถึงการฉันอาหารเสร็จสิ้น ในทุกๆ ความพยายาม (ที่ทำเพื่อหวังคำชม) ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ จะได้รับการยกย่องหรือไม่ก็ตาม ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏนั่นเอง. ส่วนภิกษุผู้เข้าไปเพื่อบิณฑบาตด้วยการก้าวไปข้างหน้าและถอยกลับเป็นต้นที่น่าเลื่อมใส เพื่อให้วัตรในขันธกะและเสขิยวัตรบริบูรณ์ก็ดี เพื่อให้สหพรหมจารีทั้งหลายถือเอาเป็นแบบอย่างก็ดี ย่อมไม่เป็นที่ติเตียนของวิญญูชน. แม้ในการเดินจงกรมเป็นต้น ก็มีนัยนี้เช่นเดียวกัน. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ කුලසඞ්ගහවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. กถาว่าด้วยวินิจฉัยการสงเคราะห์ตระกูล จบเพียงเท่านี้. 6. මච්ඡමංසවිනිච්ඡයකථා ๖. ๖. มัจฉะมังสะวินิจฉัยกถา (กถาว่าด้วยวินิจฉัยปลาและเนื้อ) 38. මච්ඡමංසෙසු පන මච්ඡග්ගහණෙන සබ්බම්පි ජලජං වුත්තං. තත්ථ අකප්පියං නාම නත්ථි. මංසෙසු පන මනුස්සහත්ථිඅස්සසුනඛඅහිසීහබ්‍යග්ඝදීපිඅච්ඡතරච්ඡානං වසෙන දස මංසානි අකප්පියානි. තත්ථ මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයං, සෙසෙසු දුක්කටං. ඉති ඉමෙසං මනුස්සාදීනං දසන්නං මංසම්පි අට්ඨිපි ලොහිතම්පි චම්මම්පි ලොමම්පි සබ්බං න වට්ටති. වසාසු පන එකා මනුස්සවසාව න වට්ටති. ඛීරාදීසු අකප්පියං නාම නත්ථි. ඉමෙසු පන අකප්පියමංසෙසු අට්ඨිආදීසු වා යං කිඤ්චි ඤත්වා වා අඤත්වා වා ඛාදන්තස්ස ආපත්තියෙව. යදා ජානාති, තදා දෙසෙතබ්බා. ‘‘අපුච්ඡිත්වාව ඛාදිස්සාමී’’ති ගණ්හතො පටිග්ගහණෙපි දුක්කටං, ‘‘පුච්ඡිත්වා ඛාදිස්සාමී’’ති ගණ්හතො [Pg.26] අනාපත්ති. උද්දිස්සකතං පන ජානිත්වා ඛාදන්තස්සෙව ආපත්ති, පච්ඡා ජානන්තො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො (මහාව. අට්ඨ. 281). ๓๘. ๓๘. ในบรรดาปลาและเนื้อทั้งหลายนั้น พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ด้วยคำว่า 'มัจฉะ' (ปลา) ทรงหมายถึงสัตว์น้ำทั้งหมด. ในบรรดาสัตว์น้ำนั้น ชื่อว่าสัตว์ที่ไม่ควร (ฉัน) ไม่มีเลย. ส่วนในบรรดาเนื้อทั้งหลาย เนื้อ ๑๐ ชนิด คือ เนื้อมนุษย์ เนื้อช้าง เนื้อม้า เนื้อสุนัข เนื้ออสรพิษ เนื้อราชสีห์ เนื้อเสือโคร่ง เนื้อเสือเหลือง เนื้อหมี และเนื้อหมาป่า เป็นของไม่ควร (ฉัน). ในบรรดาเนื้อเหล่านั้น ในเนื้อมนุษย์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย. ในเนื้อที่เหลือ (๙ ชนิด) ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้แต่เนื้อ กระดูก เลือด หนัง และขน ของสัตว์ ๑๐ ชนิดมีมนุษย์เป็นต้นเหล่านี้ ทั้งหมดก็ไม่ควร. ส่วนในบรรดาเปลวมันทั้งหลาย เปลวมันมนุษย์เท่านั้นที่ไม่ควร. ในบรรดาน้ำนมเป็นต้น สิ่งที่ไม่ควรไม่มีเลย. แต่ในบรรดาเนื้อที่ไม่ควรเหล่านี้ หรือในบรรดากระดูกเป็นต้นเหล่านี้ ภิกษุรู้อยู่ก็ตาม ไม่รู้อยู่ก็ตาม ถ้าฉันสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ย่อมต้องอาบัติแน่นอน. เมื่อใดที่รู้ พึงแสดงอาบัตินั้น. สำหรับภิกษุผู้รับมาด้วยตั้งใจว่า 'เราจักฉันโดยไม่ถาม' ย่อมต้องอาบัติทุกกฏแม้ในขณะรับ. สำหรับภิกษุผู้รับมาด้วยตั้งใจว่า 'เราจักถามก่อนแล้วจึงฉัน' ไม่เป็นอาบัติ. ส่วนเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าถวายนั้น ต้องอาบัติเฉพาะแก่ภิกษุผู้รู้แล้วฉันเท่านั้น. ภิกษุผู้มารู้ภายหลัง ไม่พึงถูกปรับอาบัติ. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.410) උද්දිස්සකතං නාම භික්ඛූනං අත්ථාය වධිත්වා සම්පාදිතං මච්ඡමංසං. උභයම්පි හි උද්දිස්සකතං න වට්ටති. තම්පි අදිට්ඨං අසුතං අපරිසඞ්කිතං වට්ටති. තිකොටිපරිසුද්ධඤ්හි මච්ඡමංසං භගවතා අනුඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අසුතං අපරිසඞ්කිතං. තත්ථ අදිට්ඨං නාම භික්ඛූනං අත්ථාය මිගමච්ඡෙ වධිත්වා ගය්හමානං අදිට්ඨං. අසුතං නාම භික්ඛූනං අත්ථාය මිගමච්ඡෙ වධිත්වා ගහිතන්ති අසුතං. අපරිසඞ්කිතං පන දිට්ඨපරිසඞ්කිතං සුතපරිසඞ්කිතං තදුභයවිනිමුත්තපරිසඞ්කිතඤ්ච ඤත්වා තබ්බිපක්ඛතො ජානිතබ්බං. කථං? ඉධ භික්ඛූ පස්සන්ති මනුස්සෙ ජාලවාගුරාදිහත්ථෙ ගාමතො වා නික්ඛමන්තෙ අරඤ්ඤෙ වා විචරන්තෙ. දුතියදිවසෙ ච නෙසං තං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං සමච්ඡමංසං පිණ්ඩපාතං අභිහරන්ති. තෙ තෙන දිට්ඨෙන පරිසඞ්කන්ති ‘‘භික්ඛූනං නු ඛො අත්ථාය කත’’න්ති, ඉදං දිට්ඨපරිසඞ්කිතං, එතං ගහෙතුං න වට්ටති. යං එවං අපරිසඞ්කිතං, තං වට්ටති. සචෙ පන තෙ මනුස්සා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘නයිදං, භන්තෙ, භික්ඛූනං අත්ථාය කතං, අම්හෙහි අත්තනො අත්ථාය වා රාජයුත්තාදීනං වා අත්ථාය කත’’න්ති වදන්ති, කප්පති. ในบรรดาเนื้อปลาเหล่านั้น ที่ชื่อว่า 'อุททิสสกตะ' (เนื้อเจาะจง) คือเนื้อปลาที่เขาฆ่าเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วจัดเตรียมไว้. แท้จริง แม้เนื้อทั้งสองอย่าง (เนื้อสัตว์บกและปลา) ที่เป็นอุททิสสกตะ ย่อมไม่ควร. แม้อุททิสสกตะนั้น หากเป็นเนื้อที่ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน และไม่รังเกียจ ย่อมควร. แท้จริง เนื้อปลาที่บริสุทธิ์ด้วยส่วนสาม คือ ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน และไม่รังเกียจ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว. ในคำว่า 'ไม่ได้เห็น ไม่ได้ยิน ไม่รังเกียจ' นั้น ที่ชื่อว่า 'ไม่ได้เห็น' คือ ไม่ได้เห็นสัตว์ที่เขาฆ่าเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วถือเอามา. ที่ชื่อว่า 'ไม่ได้ยิน' คือ ไม่ได้ยินว่าเขาฆ่าสัตว์เพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายแล้วถือเอามา. ส่วนเนื้อที่พ้นจากเนื้อที่ไม่ได้เห็นและไม่ได้ยินแล้ว เป็นเนื้อที่ไม่รังเกียจนั้น พึงทราบโดยความเป็นปฏิปักษ์ต่อเนื้อที่รังเกียจเพราะเห็น รังเกียจเพราะได้ยิน และรังเกียจเพราะพ้นจากทั้งสองอย่างนั้น. พึงทราบโดยความเป็นปฏิปักษ์อย่างไร? คือ ในโลกนี้ ภิกษุทั้งหลายเห็นพวกมนุษย์ถือเครื่องมือมีแหและข่ายเป็นต้นออกจากหมู่บ้านก็ดี เที่ยวไปในป่าก็ดี. และในวันที่สอง เมื่อภิกษุเหล่านั้นเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้น มนุษย์เหล่านั้นก็นำบิณฑบาตที่มีเนื้อปลามาถวายแก่ภิกษุเหล่านั้น. ภิกษุเหล่านั้นย่อมรังเกียจด้วยสิ่งที่เห็นนั้นว่า 'เนื้อนี้เขาทำเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลายหรือหนอ?' นี้ชื่อว่า 'รังเกียจเพราะเห็น' เนื้อนี้ไม่ควรรับ. เนื้อใดที่ไม่รังเกียจเช่นนี้ เนื้อนั้นควรรับ. แต่ถ้ามนุษย์เหล่านั้นถามว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุใดท่านจึงไม่รับ?' ภิกษุแจ้งเหตุนั้นแล้ว มนุษย์เหล่านั้นกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เนื้อนี้พวกข้าพเจ้ามิได้ทำเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลาย, พวกข้าพเจ้าทำเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง หรือเพื่อประโยชน์แก่พวกข้าราชการเป็นต้น' ดังนี้ เนื้อนั้นย่อมควร. න හෙව ඛො භික්ඛූ පස්සන්ති, අපිච ඛො සුණන්ති ‘‘මනුස්සා කිර ජාලවාගුරාදිහත්ථා ගාමතො වා නික්ඛමන්ති, අරඤ්ඤෙ වා විචරන්තී’’ති. දුතියදිවසෙ ච තෙසං තං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං සමච්ඡමංසං පිණ්ඩපාතං අභිහරන්ති. තෙ තෙන සුතෙන පරිසඞ්කන්ති ‘‘භික්ඛූනං නු ඛො අත්ථාය කත’’න්ති, ඉදං සුතපරිසඞ්කිතං නාම, එතං ගහෙතුං න වට්ටති. යං එවං අපරිසඞ්කිතං, තං වට්ටති. සචෙ පන තෙ මනුස්සා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘නයිදං, භන්තෙ, භික්ඛූනං අත්ථාය කතං, අම්හෙහි අත්තනො අත්ථාය වා රාජයුත්තාදීනං වා අත්ථාය කත’’න්ති වදන්ති, කප්පති. ภิกษุทั้งหลายไม่ได้เห็น แต่ได้ยินว่า 'ชาวบ้านถืออวนหรือบ่วงเป็นต้น ออกจากหมู่บ้าน หรือเที่ยวไปในป่า' และในวันที่สอง เมื่อภิกษุเหล่านั้นเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้น ชาวบ้านก็นำบิณฑบาตพร้อมด้วยปลาและเนื้อมาถวาย ภิกษุเหล่านั้นย่อมรังเกียจด้วยการได้ยินนั้นว่า 'เนื้อนี้เขาฆ่าเพื่อภิกษุหรือหนอ?' นี่ชื่อว่า 'รังเกียจเพราะได้ยิน' เนื้อนี้ก็ไม่ควรรับ เนื้อใดไม่รังเกียจด้วยการได้ยินเช่นนี้ เนื้อนั้นควรรับ แต่ถ้าชาวบ้านเหล่านั้นถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ทำไมท่านไม่รับ?' และเมื่อได้ฟังเรื่องนั้นแล้วกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าไม่ได้ฆ่าสัตว์นี้เพื่อภิกษุ แต่ฆ่าเพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อประโยชน์ของข้าราชการเป็นต้น' เนื้อนั้นย่อมควร (ฉัน) න හෙව ඛො පන භික්ඛූ පස්සන්ති න සුණන්ති, අපිච ඛො තෙසං තං ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨානං පත්තං ගහෙත්වා සමච්ඡමංසං පිණ්ඩපාතං අභිසඞ්ඛරිත්වා අභිහරන්ති. තෙ පරිසඞ්කන්ති ‘‘භික්ඛූනං නු ඛො අත්ථාය කත’’න්ති, ඉදං තදුභයවිනිමුත්තපරිසඞ්කිතං නාම, එතම්පි ගහෙතුං න වට්ටති. යං එවං අපරිසඞ්කිතං, තං වට්ටති. සචෙ පන තෙ මනුස්සා ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති පුච්ඡිත්වා [Pg.27] තමත්ථං සුත්වා ‘‘නයිදං, භන්තෙ, භික්ඛූනං අත්ථාය කතං, අම්හෙහි අත්තනො අත්ථාය වා රාජයුත්තාදීනං වා අත්ථාය කතං, පවත්තමංසං වා කප්පියමෙව ලභිත්වා භික්ඛූනං අත්ථාය සම්පාදිත’’න්ති වදන්ති, කප්පති. මතානං පෙතකිච්චත්ථාය මඞ්ගලාදීනං වා අත්ථාය කතෙපි එසෙව නයො. යං යඤ්හි භික්ඛූනංයෙව අත්ථාය අකතං, යත්ථ ච නිබ්බෙමතිකො හොති, තං සබ්බං කප්පති. ส่วน 'รังเกียจเพราะพ้นจากทั้งสองอย่างนั้น' คือ ภิกษุทั้งหลายไม่ได้เห็นและไม่ได้ยิน แต่เมื่อภิกษุเหล่านั้นเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้น ชาวบ้านก็รับบาตรของภิกษุเหล่านั้น แล้วจัดเตรียมบิณฑบาตพร้อมด้วยปลาและเนื้อมาถวาย ภิกษุเหล่านั้นย่อมรังเกียจว่า 'เนื้อนี้เขาฆ่าเพื่อภิกษุหรือหนอ?' นี่ชื่อว่า 'รังเกียจเพราะพ้นจากทั้งสองอย่างนั้น' เนื้อนี้ก็ไม่ควรรับ เนื้อใดไม่รังเกียจด้วยการพ้นจากทั้งสองอย่างเช่นนี้ เนื้อนั้นควรรับ แต่ถ้าชาวบ้านเหล่านั้นถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ทำไมท่านไม่รับ?' และเมื่อได้ฟังเรื่องนั้นแล้วกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าไม่ได้ฆ่าสัตว์นี้เพื่อภิกษุ แต่ฆ่าเพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อประโยชน์ของข้าราชการเป็นต้น' หรือกล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าได้เนื้อที่มีอยู่แล้วซึ่งเป็นของควร แล้วจัดเตรียมไว้เพื่อภิกษุ' เนื้อนั้นย่อมควร (ฉัน) แม้ในกรณีที่เขาทำเพื่อกิจของคนตาย หรือเพื่อมงคลเป็นต้น ก็พึงทราบโดยนัยเดียวกันนี้ แท้จริง เนื้อใดที่ไม่ได้ทำเพื่อภิกษุโดยเฉพาะ และเนื้อใดที่ไม่มีความสงสัย เนื้อนั้นทั้งหมดควร (ฉัน) 39. සචෙ පන එකස්මිං විහාරෙ භික්ඛූනං උද්දිස්සකතං හොති, තෙ ච අත්තනො අත්ථාය කතභාවං න ජානන්ති, අඤ්ඤෙ ජානන්ති. යෙ ජානන්ති, තෙසං න වට්ටති, ඉතරෙසං පන වට්ටති. අඤ්ඤෙ න ජානන්ති, තෙයෙව ජානන්ති, තෙසංයෙව න වට්ටති, අඤ්ඤෙසං වට්ටති. තෙපි ‘‘අම්හාකං අත්ථාය කත’’න්ති ජානන්ති, අඤ්ඤෙපි ‘‘එතෙසං අත්ථාය කත’’න්ති ජානන්ති, සබ්බෙසම්පි න වට්ටති. සබ්බෙ න ජානන්ති, සබ්බෙසම්පි වට්ටති. පඤ්චසු හි සහධම්මිකෙසු යස්ස වා තස්ස වා අත්ථාය උද්දිස්සකතං සබ්බෙසං න කප්පති. ๓๙. ถ้าหากในอารามแห่งหนึ่ง มีเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าเพื่อภิกษุ และภิกษุเหล่านั้นไม่รู้ว่าเขาฆ่าเพื่อตน แต่ภิกษุอื่นรู้ ภิกษุที่รู้ย่อมไม่ควร (ฉัน) ส่วนภิกษุที่ไม่รู้ย่อมควร (ฉัน) ถ้าภิกษุอื่นไม่รู้ แต่ภิกษุเหล่านั้นเองรู้ ภิกษุเหล่านั้นเองย่อมไม่ควร (ฉัน) ส่วนภิกษุอื่นย่อมควร (ฉัน) ถ้าภิกษุเหล่านั้นก็รู้ว่า 'เขาฆ่าเพื่อเรา' และภิกษุอื่นก็รู้ว่า 'เขาฆ่าเพื่อภิกษุเหล่านั้น' ภิกษุทั้งหมดก็ไม่ควร (ฉัน) ถ้าภิกษุทั้งหมดไม่รู้ ภิกษุทั้งหมดก็ควร (ฉัน) แท้จริง เนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าเพื่อสหธรรมิกรูปใดรูปหนึ่งในบรรดาสหธรรมิก ๕ ย่อมไม่ควรแก่สหธรรมิกทั้ง ๕ นั้น සචෙ පන කොචි එකං භික්ඛුං උද්දිස්ස පාණං වධිත්වා තස්ස පත්තං පූරෙත්වා දෙති, සො ච අත්තනො අත්ථාය කතභාවං ජානංයෙව ගහෙත්වා අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො දෙති, සො තං තස්ස සද්ධාය පරිභුඤ්ජති, කස්ස ආපත්තීති? ද්වින්නම්පි අනාපත්ති. යඤ්හි උද්දිස්ස කතං, තස්ස අභුත්තතාය අනාපත්ති, ඉතරස්ස අජානනතාය. කප්පියමංසස්ස හි පටිග්ගහණෙ ආපත්ති නත්ථි, උද්දිස්සකතඤ්ච අජානිත්වා භුත්තස්ස පච්ඡා ඤත්වා ආපත්තිදෙසනාකිච්චං නාම නත්ථි. අකප්පියමංසං පන අජානිත්වා භුත්තෙන පච්ඡා ඤත්වාපි ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. උද්දිස්සකතඤ්හි ඤත්වා භුඤ්ජතොව ආපත්ති, අකප්පියමංසං අජානිත්වා භුඤ්ජන්තස්සපි ආපත්තියෙව, තස්මා ආපත්තිභීරුකෙන රූපං සල්ලක්ඛෙන්තෙනපි පුච්ඡිත්වාව මංසං පටිග්ගහෙතබ්බං. පරිභොගකාලෙ ‘‘පුච්ඡිත්වා පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති වා ගහෙත්වා පුච්ඡිත්වාව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. කස්මා? දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා. අච්ඡමංසම්පි හි සූකරමංසසදිසං හොති, දීපිමංසාදීනි ච මිගමංසාදිසදිසානි, තස්මා පුච්ඡිත්වා ගහණමෙව වත්තන්ති වදන්ති. ถ้าหากมีใครคนหนึ่งเจาะจงภิกษุรูปหนึ่ง ฆ่าสัตว์แล้วใส่บาตรของภิกษุรูปนั้นจนเต็มแล้วถวาย และภิกษุรูปนั้นรู้ว่าเขาฆ่าเพื่อตนเอง แต่รับแล้วนำไปให้ภิกษุรูปอื่น ภิกษุรูปอื่นนั้นก็ฉันด้วยความเชื่อใจภิกษุรูปนั้น จะเป็นอาบัติแก่ใคร? ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุทั้งสองรูป เพราะเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าเพื่อภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นไม่มีอาบัติเพราะยังไม่ได้ฉัน ส่วนภิกษุรูปอื่นก็ไม่มีอาบัติเพราะไม่รู้ แท้จริง การรับเนื้อที่ควร (ฉัน) ไม่มีอาบัติ และสำหรับภิกษุที่ฉันเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าถวายโดยไม่รู้ เมื่อมารู้ภายหลัง ก็ไม่มีกิจที่จะต้องแสดงอาบัติ แต่สำหรับภิกษุที่ฉันเนื้อที่ไม่ควร (ฉัน) โดยไม่รู้ เมื่อมารู้ภายหลัง ก็ยังต้องแสดงอาบัติ แท้จริง การฉันเนื้อที่เขาเจาะจงฆ่าถวาย ย่อมเป็นอาบัติเฉพาะผู้ที่รู้แล้วฉันเท่านั้น แต่การฉันเนื้อที่ไม่ควร (ฉัน) แม้โดยไม่รู้ ก็ยังเป็นอาบัติ ดังนั้น ภิกษุผู้เกรงอาบัติ แม้จะพิจารณารูปร่าง (ของเนื้อ) แล้ว ก็พึงรับเนื้อโดยการถามเท่านั้น ในเวลาฉัน ก็พึงรับโดยคิดว่า 'เราจะถามแล้วจึงฉัน' หรือรับแล้วพึงถามแล้วจึงฉัน เพราะเหตุใดจึงต้องถามแล้วฉัน? เพราะเป็นสิ่งที่รู้ได้ยาก จึงต้องถามแล้วฉัน แท้จริง เนื้อหมีก็คล้ายเนื้อหมู เนื้อเสือเหลืองเป็นต้นก็คล้ายเนื้อกวางเป็นต้น ดังนั้น การรับโดยการถามเท่านั้นจึงเป็นวัตร (ข้อปฏิบัติ) อาจารย์ทั้งหลายกล่าวไว้ดังนี้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ මච්ඡමංසවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องการวินิจฉัยปลาและเนื้อ จบเพียงเท่านี้ 7. අනාමාසවිනිච්ඡයකථා ๗. เรื่องการวินิจฉัยอนามาส 40. අනාමාසන්ති [Pg.28] න පරාමසිතබ්බං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.281) – යස්මා මාතා වා හොතු ධීතා වා භගිනී වා, ඉත්ථී නාම සබ්බාපි බ්‍රහ්මචරියස්ස පාරිබන්ථිකාව අනාමාසා ච, තස්මා ‘‘අයං මෙ මාතා, අයං මෙ ධීතා, අයං මෙ භගිනී’’ති ගෙහස්සිතපෙමෙන ආමසතොපි දුක්කටමෙව වුත්තං. ඉමං පන භගවතො ආණං අනුස්සරන්තෙන සචෙපි නදීසොතෙන වුය්හමානං මාතරං පස්සති, නෙව හත්ථෙන පරාමසිතබ්බා, පණ්ඩිතෙන පන භික්ඛුනා නාවා වා ඵලකං වා කදලික්ඛන්ධො වා දාරුක්ඛන්ධො වා උපසංහරිතබ්බො. තස්මිං අසති කාසාවම්පි උපසංහරිත්වා පුරතො ඨපෙතබ්බං, ‘‘එත්ථ ගණ්හාහී’’ති පන න වත්තබ්බා. ගහිතෙ ‘‘පරික්ඛාරං කඩ්ඪාමී’’ති කඩ්ඪන්තෙන ගන්තබ්බං. සචෙ පන භායති, පුරතො පුරතො ගන්ත්වා ‘‘මා භායී’’ති සමස්සාසෙතබ්බා. සචෙ භායමානා පුත්තස්ස සහසා ඛන්ධෙ වා අභිරුහති, හත්ථෙ වා ගණ්හාති, න ‘‘අපෙහි මහල්ලිකෙ’’ති නිද්ධුනිතබ්බා, ථලං පාපෙතබ්බා. කද්දමෙ ලග්ගායපි කූපෙ පතිතායපි එසෙව නයො. තත්‍රාපි හි යොත්තං වා වත්ථං වා පක්ඛිපිත්වා හත්ථෙන ගහිතභාවං ඤත්වා උද්ධරිතබ්බා, න ත්වෙව ආමසිතබ්බා. ๔๐. คำว่า “อนามาส” หมายถึง ไม่พึงสัมผัส ในเรื่องนั้นมีวินิจฉัยดังนี้ เพราะว่าไม่ว่าจะเป็นมารดา ธิดา หรือพี่สาวน้องสาวก็ตาม ชื่อว่าสตรีทั้งหมด ย่อมเป็นผู้ขัดขวางพรหมจรรย์และไม่พึงสัมผัส เพราะเหตุนั้น แม้ภิกษุผู้สัมผัสด้วยความรักที่อาศัยเรือนว่า “นี่มารดาของเรา, นี่ธิดาของเรา, นี่พี่สาวน้องสาวของเรา” ก็ชื่อว่าต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น อนึ่ง ภิกษุผู้ระลึกถึงพระบัญญัติของพระผู้มีพระภาคเจ้าข้อนี้ แม้เห็นมารดาถูกกระแสน้ำพัดพามา ก็ไม่พึงสัมผัสด้วยมือเลย แต่ภิกษุผู้เป็นบัณฑิต พึงนำเรือ หรือแผ่นกระดาน หรือท่อนกล้วย หรือท่อนไม้ เข้าไปใกล้ เมื่อสิ่งเหล่านั้นไม่มี พึงนำผ้ากาสาวะเข้าไปใกล้แล้ววางไว้ข้างหน้า แต่ไม่พึงกล่าวว่า “จงจับตรงนี้” เมื่อมารดาจับแล้ว พึงไปโดยดึงไปว่า “เราดึงบริขาร” อนึ่ง ถ้ามารดากลัว พึงไปข้างหน้า ๆ แล้วปลอบว่า “อย่ากลัวเลย” ถ้ามารดาผู้กลัวขึ้นบนบ่าของบุตรโดยพลัน หรือจับมือ ก็ไม่พึงปัดออกว่า “ไปเสียเถิดยายแก่” พึงนำขึ้นสู่บก แม้ในมารดาที่ติดอยู่ในโคลน หรือตกบ่อ ก็พึงทราบโดยนัยนี้เช่นกัน ในกรณีนั้น พึงโยนเชือกหรือผ้าลงไป แล้วทราบว่ามารดาจับด้วยมือแล้ว จึงพึงดึงขึ้น แต่ไม่พึงสัมผัสเลย න කෙවලඤ්ච මාතුගාමස්ස සරීරමෙව අනාමාසං, නිවාසනපාරුපනම්පි ආභරණභණ්ඩම්පි අන්තමසො තිණණ්ඩුපකං වා තාලපණ්ණමුද්දිකං වා උපාදාය අනාමාසමෙව. තඤ්ච ඛො නිවාසනපාවුරණං පිළන්ධනත්ථාය ඨපිතමෙව. සචෙ පන නිවාසනං වා පාරුපනං වා පරිවත්තෙත්වා චීවරත්ථාය පාදමූලෙ ඨපෙති, වට්ටති. ආභරණභණ්ඩෙසු පන සීසපසාධනදන්තසූචිආදිකප්පියභණ්ඩං ‘‘ඉමං, භන්තෙ, තුම්හාකං දෙම, ගණ්හථා’’ති දීයමානං සිපාටිකාසූචිආදිඋපකරණත්ථාය ගහෙතබ්බං. සුවණ්ණරජතමුත්තාදිමයං පන අනාමාසමෙව, දීයමානම්පි න ගහෙතබ්බං. න කෙවලඤ්ච එතාසං සරීරූපගමෙව අනාමාසං, ඉත්ථිසණ්ඨානෙන කතං කට්ඨරූපම්පි දන්තරූපම්පි අයරූපම්පි ලොහරූපම්පි තිපුරූපම්පි පොත්ථකරූපම්පි සබ්බරතනරූපම්පි අන්තමසො පිට්ඨමයරූපම්පි අනාමාසමෙව. පරිභොගත්ථාය පන ‘‘ඉදං තුම්හාකං හොතූ’’ති ලභිත්වා ඨපෙත්වා සබ්බරතනමයං අවසෙසං භින්දිත්වා උපකරණාරහං උපකරණෙ, පරිභොගාරහං පරිභොගෙ උපනෙතුං වට්ටති. ไม่ใช่เพียงแต่ร่างกายของมาตุคามเท่านั้นที่ไม่พึงสัมผัส แม้ผ้าสำหรับนุ่งห่ม เครื่องประดับ ตลอดจนวงหญ้าสำหรับรองของ หรือแหวนที่ทำด้วยใบตาล ก็เป็นอนามาส (ไม่พึงสัมผัส) โดยแท้ อนึ่ง ผ้าสำหรับนุ่งห่มและเครื่องประดับนั้น ที่เขาวางไว้เพื่อประโยชน์แก่การนุ่งห่มและประดับนั่นแล ก็เป็นอนามาสโดยแท้ แต่ถ้าเปลี่ยนผ้าสำหรับนุ่งห่มหรือผ้าห่ม แล้ววางไว้ที่เท้าเพื่อเป็นจีวร ก็ควร อนึ่ง ในบรรดาเครื่องประดับนั้น เครื่องประดับที่ควร เช่น เครื่องประดับศีรษะ เข็มงาช้าง เป็นต้น ที่เขานำมาถวายว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายสิ่งนี้แก่ท่าน ขอท่านจงรับเถิด” พึงรับไว้เพื่อเป็นอุปกรณ์ เช่น มีดโกนและเข็ม แต่เครื่องประดับที่ทำด้วยทอง เงิน ไข่มุก เป็นต้น ไม่พึงสัมผัสเลย แม้เขานำมาถวายก็ไม่พึงรับ ไม่ใช่เพียงแต่สิ่งที่ติดอยู่กับร่างกายของสตรีเท่านั้นที่ไม่พึงสัมผัส แม้รูปที่ทำเป็นรูปสตรีด้วยไม้ ด้วยงาช้าง ด้วยเหล็ก ด้วยทองแดง ด้วยดีบุก ด้วยหุ่นดิน ด้วยรัตนะทุกชนิด ตลอดจนรูปที่ทำด้วยแป้ง ก็ไม่พึงสัมผัสเช่นกัน แต่เพื่อประโยชน์แก่การบริโภค เมื่อได้รับรูปเหล่านั้นแล้ว เว้นรูปที่ทำด้วยรัตนะทุกชนิดที่วางไว้แล้ว พึงทำลายรูปที่เหลือ แล้วนำสิ่งที่ควรเป็นอุปกรณ์ไปใช้เป็นอุปกรณ์ สิ่งที่ควรบริโภคไปใช้บริโภค ก็ควร 41. යථා [Pg.29] ච ඉත්ථිරූපකං, එවං සත්තවිධං ධඤ්ඤම්පි අනාමාසමෙව. තස්මා ඛෙත්තමජ්ඣෙන ගච්ඡන්තෙන තත්ථජාතකම්පි ධඤ්ඤඵලං න ආමසන්තෙන ගන්තබ්බං. සචෙ ඝරද්වාරෙ වා අන්තරාමග්ගෙ වා ධඤ්ඤං පසාරිතං හොති, පස්සෙන ච මග්ගො අත්ථි, න මද්දන්තෙන ගන්තබ්බං. ගමනමග්ගෙ අසති මග්ගං අධිට්ඨාය ගන්තබ්බං. අන්තරඝරෙ ධඤ්ඤස්ස උපරි ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා දෙන්ති, නිසීදිතුං වට්ටති. කෙචි ආසනසාලාය ධඤ්ඤං ආකිරන්ති, සචෙ සක්කා හොති හරාපෙතුං, හරාපෙතබ්බං. නො චෙ, එකමන්තං ධඤ්ඤං අමද්දන්තෙන පීඨකං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. සචෙ ඔකාසො න හොති, මනුස්සා ධඤ්ඤමජ්ඣෙයෙව පඤ්ඤපෙත්වා දෙන්ති, නිසීදිතබ්බං. තත්ථජාතකානි මුග්ගමාසාදීනි අපරණ්ණානිපි තාලපනසාදීනි වා ඵලානි කීළන්තෙන න ආමසිතබ්බානි. මනුස්සෙහි රාසිකතෙසුපි එසෙව නයො. අරඤ්ඤෙ පන රුක්ඛතො පතිතානි ඵලානි ‘‘අනුපසම්පන්නානං දස්සාමී’’ති ගණ්හිතුං වට්ටති. ๔๑. รูปสตรีไม่พึงสัมผัสฉันใด ธัญพืช ๗ ชนิดก็ไม่พึงสัมผัสฉันนั้น เพราะเหตุนั้น ภิกษุเมื่อเดินไปกลางทุ่งนา ไม่พึงสัมผัสผลธัญพืชที่เกิดในที่นั้นเดินไป ถ้าธัญพืชถูกตากไว้ที่ประตูบ้านหรือกลางทาง และมีทางเดินข้าง ๆ ก็ไม่พึงเดินเหยียบไป เมื่อไม่มีทางเดิน พึงอธิษฐานว่า “นี่คือทาง” แล้วเดินไป ถ้าเขาวางอาสนะบนธัญพืชในเรือนแล้วถวาย ก็ควรนั่ง บางคนโปรยธัญพืชในโรงฉัน ถ้าสามารถให้ขนออกไปได้ ก็พึงให้ขนออกไป ถ้าไม่สามารถ ก็พึงวางตั่งไว้ข้างหนึ่งโดยไม่เหยียบธัญพืชแล้วนั่ง ถ้าไม่มีที่ว่าง มนุษย์วางอาสนะบนกลางธัญพืชแล้วถวาย ก็พึงนั่ง ถั่วเขียว ถั่วดำ เป็นต้น ที่เกิดในที่นั้น หรือผลไม้ เช่น ตาล ขนุน เป็นต้น ไม่พึงสัมผัสโดยเล่น แม้ในธัญพืชที่มนุษย์กองรวมไว้ ก็พึงทราบโดยนัยนี้เช่นกัน แต่ผลไม้ที่ตกจากต้นในป่า พึงเก็บได้โดยคิดว่า “เราจะให้แก่ผู้ที่ยังไม่ได้รับอุปสมบท” 42. මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලන්ති ඉමෙසු දසසු රතනෙසු මුත්තා අධොතා අවිද්ධා යථාජාතාව ආමසිතුං වට්ටති, සෙසා අනාමාසාති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. මහාපච්චරියං පන ‘‘මුත්තා ධොතාපි අධොතාපි අනාමාසා, භණ්ඩමූලත්ථාය ච සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති, කුට්ඨරොගස්ස භෙසජ්ජත්ථාය පන වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. අන්තමසො ජාතිඵලිකං උපාදාය සබ්බොපි නීලපීතාදිවණ්ණභෙදො මණි ධොතවිද්ධවට්ටිතො අනාමාසො, යථාජාතො පන ආකරමුත්තො පත්තාදිභණ්ඩමූලත්ථං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති වුත්තං, තම්පි මහාපච්චරියං පටික්ඛිත්තං. පචිත්වා කතො කාචමණියෙවෙකො වට්ටතීති වුත්තං. වෙළුරියෙපි මණිසදිසොව විනිච්ඡයො. ๔๒. ในบรรดารัตนะ ๑๐ อย่างเหล่านี้ คือ ไข่มุก แก้วมณี ไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ปะการัง เงิน ทอง ทับทิม มณีโชติ อาจารย์บางพวกกล่าวว่า ไข่มุกที่ยังไม่ขัด ยังไม่เจาะ ที่เป็นไปตามธรรมชาติเท่านั้น พึงสัมผัสได้ ที่เหลือไม่พึงสัมผัส คำกล่าวนี้ไม่พึงถือเอา แต่ในมหาปัจจรีกล่าวว่า “ไข่มุกไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็ไม่พึงสัมผัส และไม่พึงรับเพื่อเป็นค่าบริขาร แต่เพื่อเป็นยาสำหรับโรคเรื้อน ควร” คำกล่าวนี้สมควร แม้แก้วมณีทุกชนิดที่มีสีต่าง ๆ เช่น สีเขียว สีเหลือง เป็นต้น ตลอดจนแก้วมณีที่มีสีเหมือนผลมะพลับ ที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว กลึงแล้ว ก็ไม่พึงสัมผัส แต่แก้วมณีที่เกิดตามธรรมชาติ ที่หลุดจากเหมือง พึงรับเพื่อเป็นค่าบริขาร เช่น บาตร เป็นต้น ได้ คำกล่าวนี้ก็ถูกปฏิเสธในมหาปัจจรี กล่าวว่า แก้วมณีที่ทำจากการเผาเพียงอย่างเดียวเท่านั้นที่ควร ในแก้วไพฑูรย์ก็มีวินิจฉัยเช่นเดียวกับแก้วมณี සඞ්ඛො ධමනසඞ්ඛො ච ධොතවිද්ධො ච රතනමිස්සො අනාමාසො, පානීයසඞ්ඛො ධොතොපි අධොතොපි ආමාසොව. සෙසඤ්ච අඤ්ජනාදිභෙසජ්ජත්ථායපි භණ්ඩමූලත්ථායපි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. සිලා ධොතවිද්ධා රතනසංයුත්තා මුග්ගවණ්ණාව අනාමාසා, සෙසා සත්ථකනිඝංසනාදිඅත්ථාය ගණ්හිතුං වට්ටති. එත්ථ ච රතනසංයුත්තාති සුවණ්ණෙන සද්ධිං යොජෙත්වා පචිත්වා කතාති වදන්ති. පවාළං ධොතවිද්ධං අනාමාසං, සෙසං ආමාසඤ්ච භණ්ඩමූලත්ථඤ්ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං[Pg.30]. මහාපච්චරියං පන ‘‘ධොතම්පි අධොතම්පි සබ්බං අනාමාසඤ්ච න ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. สังข์ที่ใช้เป่า ที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว และผสมกับรัตนะ ไม่พึงสัมผัส สังข์สำหรับดื่มน้ำ ไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็พึงสัมผัสได้ สังข์ที่เหลือ พึงรับเพื่อเป็นยา เช่น ยาหยอดตา หรือเพื่อเป็นค่าบริขารได้ ศิลาที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว และประกอบด้วยรัตนะ มีสีเหมือนถั่วเขียวเท่านั้นที่ไม่พึงสัมผัส ศิลาที่เหลือ พึงรับเพื่อเป็นหินลับมีด เป็นต้น ได้ ในที่นี้ คำว่า “ประกอบด้วยรัตนะ” อาจารย์ทั้งหลายกล่าวว่า หมายถึงศิลาที่ทำโดยนำทองมาผสมแล้วเผา อาจารย์บางพวกกล่าวว่า ปะการังที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว ไม่พึงสัมผัส ที่เหลือพึงสัมผัสได้ และพึงรับเพื่อเป็นค่าบริขารได้ คำกล่าวนี้ไม่พึงถือเอา แต่ในมหาปัจจรีกล่าวว่า “ปะการังทั้งหมด ไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็ไม่พึงสัมผัส และไม่พึงรับ” คำกล่าวนี้สมควร රජතඤ්ච ජාතරූපඤ්ච කතභණ්ඩම්පි අකතභණ්ඩම්පි සබ්බෙන සබ්බං බීජතො පට්ඨාය අනාමාසඤ්ච අසම්පටිච්ඡනීයඤ්ච. උත්තරරාජපුත්තො කිර සුවණ්ණචෙතියං කාරාපෙත්වා මහාපදුමත්ථෙරස්ස පෙසෙසි. ථෙරො ‘‘න කප්පතී’’ති පටික්ඛිපි. චෙතියඝරෙ සුවණ්ණපදුමසුවණ්ණබුබ්බුළකාදීනි හොන්ති, එතානිපි අනාමාසානි. චෙතියඝරගොපකා පන රූපියඡඩ්ඩකට්ඨානෙ ඨිතා, තස්මා තෙසං කෙළාපයිතුං වට්ටතීති වුත්තං. කුරුන්ධියං පන තම්පි පටික්ඛිත්තං, සුවණ්ණචෙතියෙ කචවරමෙව හරිතුං වට්ටතීති එත්තකමෙව අනුඤ්ඤාතං. ආරකූටලොහම්පි ජාතරූපගතිකමෙව අනාමාසන්ති සබ්බට්ඨකථාසු වුත්තං. සෙනාසනපරිභොගෙ පන සබ්බොපි කප්පියො, තස්මා ජාතරූපරජතමයා සබ්බෙපි සෙනාසනපරික්ඛාරා ආමාසා, භික්ඛූනං ධම්මවිනයවණ්ණනට්ඨානෙ රතනමණ්ඩපෙ කරොන්ති ඵලිකත්ථම්භෙ රතනදාමපටිමණ්ඩිතෙ, තත්ථ සබ්බූපකරණානි භික්ඛූනං පටිජග්ගිතුං වට්ටන්ති. ලොහිතඞ්කමසාරගල්ලා ධොතවිද්ධා අනාමාසා, ඉතරෙ ආමාසා, භණ්ඩමූලත්ථාය ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති වුත්තං. මහාපච්චරියං පන ‘‘ධොතාපි අධොතාපි සබ්බසො අනාමාසා, න ච සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටන්තී’’ති පටික්ඛිත්තං. เงินและทอง ไม่ว่าจะเป็นของที่ทำเป็นบริขารแล้วหรือไม่ทำเป็นบริขารก็ตาม ทั้งหมดตั้งแต่เมล็ดพันธุ์ (แร่) ขึ้นไป ไม่พึงสัมผัสและไม่พึงรับ ได้ยินว่า เจ้าชายอุตตระทรงสร้างเจดีย์ทองคำแล้วส่งไปถวายพระมหาปทุมเถระ พระเถระปฏิเสธว่า “ไม่ควรแก่เรา” ในเรือนเจดีย์มีดอกบัวทองคำ ฟองทองคำ เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ก็ไม่พึงสัมผัส แต่พระภิกษุผู้รักษาเรือนเจดีย์ ย่อมตั้งอยู่ในฐานะผู้ทิ้งเงินทอง เพราะฉะนั้น การที่ท่านเหล่านั้นจะเคลื่อนย้ายสิ่งเหล่านั้นไปมา จึงควร ดังนี้กล่าวไว้ แต่ในคัมภีร์กุรุนทีปฏิเสธคำกล่าวนี้เช่นกัน กล่าวว่า การขนขยะในเจดีย์ทองคำเท่านั้นที่ควร ได้รับอนุญาตเพียงเท่านี้ โลหะทองเหลืองก็ไม่พึงสัมผัสเช่นเดียวกับทองคำ ดังนี้กล่าวไว้ในอรรถกถาทั้งปวง แต่ในส่วนของบริขารเสนาสนะทั้งหมดควร เพราะฉะนั้น บริขารเสนาสนะทั้งหมดที่ทำด้วยทองและเงิน พึงสัมผัสได้ ในสถานที่แสดงธรรมวินัยของภิกษุทั้งหลาย เขาสร้างมณฑปรัตนะที่ประดับด้วยเสาแก้วผลึกและพวงรัตนะ ในที่นั้น อุปกรณ์ทั้งหมด ภิกษุทั้งหลายพึงดูแลรักษาได้ ทับทิมและมณีโชติที่ขัดแล้ว เจาะแล้ว ไม่พึงสัมผัส ที่เหลือพึงสัมผัสได้ และพึงรับเพื่อเป็นค่าบริขารได้ ดังนี้กล่าวไว้ แต่ในมหาปัจจรีปฏิเสธว่า “ทับทิมและมณีโชติ ไม่ว่าขัดแล้วหรือไม่ขัด ก็ไม่พึงสัมผัสโดยประการทั้งปวง และไม่พึงรับ” 43. සබ්බං ආවුධභණ්ඩං අනාමාසං, භණ්ඩමූලත්ථාය දීයමානම්පි න සම්පටිච්ඡිතබ්බං. සත්ථවණිජ්ජා නාම න වට්ටති. සුද්ධධනුදණ්ඩොපි ධනුජියාපි පතොදොපි තොමරොපි අඞ්කුසොපි අන්තමසො වාසිඵරසුආදීනිපි ආවුධසඞ්ඛෙපෙන කතානි අනාමාසානි. සචෙ කෙනචි විහාරෙ සත්ති වා තොමරො වා ඨපිතො හොති, විහාරං ජග්ගන්තෙන ‘‘හරන්තූ’’ති සාමිකානං පෙසෙතබ්බං. සචෙ න හරන්ති, තං අචාලෙන්තෙන විහාරො පටිජග්ගිතබ්බො. යුද්ධභූමියං පන පතිතං අසිං වා සත්තිං වා තොමරං වා දිස්වා පාසාණෙන වා කෙනචි වා අසිං භින්දිත්වා සත්ථකත්ථාය ගහෙතුං වට්ටති. ඉතරානිපි වියොජෙත්වා කිඤ්චි සත්ථකත්ථාය, කිඤ්චි කත්තරදණ්ඩාදිඅත්ථාය ගහෙතුං වට්ටති. ‘‘ඉදං ගණ්හථා’’ති දීයමානං පන විනාසෙත්වා ‘‘කප්පියභණ්ඩං කරිස්සාමී’’ති සබ්බම්පි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. ๔๓. อาวุธภัณฑ์ทั้งหมดไม่ควรสัมผัส แม้มีผู้ถวายเพื่อเป็นค่าสินค้าก็ไม่ควรรับ การค้าอาวุธไม่สมควร แม้คันธนูเปล่า สายธนู ไม้ปฏัก หอกซัด ขอสับช้าง หรือแม้แต่เครื่องมือมีคม เช่น มีดถากและขวาน เป็นต้น ที่ทำขึ้นในลักษณะของอาวุธ ก็ไม่ควรสัมผัส หากมีใครนำหอกหรือหอกซัดมาวางไว้ในวิหาร ภิกษุผู้ดูแลวิหารพึงบอกเจ้าของว่า "จงนำไป" หากพวกเขาไม่นำไป ภิกษุพึงดูแลวิหารโดยไม่เคลื่อนย้ายสิ่งนั้น แต่หากเห็นดาบ หอก หรือหอกซัดตกอยู่ในสนามรบ พึงทุบดาบนั้นด้วยหินหรือสิ่งอื่นเพื่อทำเป็นมีดเล็กๆ แล้วนำไปใช้ได้ ส่วนสิ่งอื่นๆ ก็พึงแยกส่วนออก บางส่วนเพื่อทำเป็นมีดเล็กๆ บางส่วนเพื่อทำเป็นไม้เท้าหรือสิ่งอื่น แล้วนำไปใช้ได้ แต่หากมีผู้ถวายโดยกล่าวว่า "จงรับสิ่งนี้ไป" พึงรับทั้งหมดโดยทำลายเสียก่อนแล้วคิดว่า "เราจะทำให้เป็นของที่ควรใช้สอย" මච්ඡජාලපක්ඛිජාලාදීනිපි [Pg.31] ඵලකජාලිකාදීනිපි සරපරිත්තාණානිපි සබ්බානි අනාමාසානි, පරිභොගත්ථාය ලබ්භමානෙසු පන ජාලං තාව ‘‘ආසනස්ස වා චෙතියස්ස වා උපරි බන්ධිස්සාමි, ඡත්තං වා වෙඨෙස්සාමී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. සරපරිත්තාණං සබ්බම්පි භණ්ඩමූලත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. පරූපරොධනිවාරණඤ්හි එතං, න උපරොධකරන්ති. ඵලකං ‘‘දන්තකට්ඨභාජනං කරිස්සාමී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. แหจับปลา แหจับนก เป็นต้น ตาข่ายโลหะ และเครื่องป้องกันลูกศรทั้งหมด ไม่ควรสัมผัส แต่หากได้แหมาเพื่อใช้สอย พึงรับแหนั้นโดยคิดว่า "เราจะผูกไว้เหนืออาสนะหรือเจดีย์ หรือจะพันเป็นร่ม" เครื่องป้องกันลูกศรทั้งหมด พึงรับเพื่อเป็นค่าสินค้าได้ เพราะสิ่งนี้เป็นเครื่องป้องกันการทำร้าย ไม่ใช่เครื่องทำร้าย แผ่นไม้ พึงรับโดยคิดว่า "เราจะทำเป็นภาชนะใส่ไม้สีฟัน" චම්මවිනද්ධානි වීණාභෙරිආදීනි අනාමාසානි. කුරුන්දියං පන ‘‘භෙරිසඞ්ඝාටොපි වීණාසඞ්ඝාටොපි තුච්ඡපොක්ඛරම්පි මුඛවට්ටියං ආරොපිතචම්මම්පි වීණාදණ්ඩකොපි සබ්බං අනාමාස’’න්ති වුත්තං. ඔනහිතුං වා ඔනහාපෙතුං වා වාදෙතුං වා වාදාපෙතුං වා න ලබ්භතියෙව. චෙතියඞ්ගණෙ පූජං කත්වා මනුස්සෙහි ඡඩ්ඩිතං දිස්වාපි අචාලෙත්වාව අන්තරන්තරෙ සම්මජ්ජිතබ්බං, කචවරඡඩ්ඩනකාලෙ පන කචවරනියාමෙනෙව හරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතුං වට්ටතීති මහාපච්චරියං වුත්තං. භණ්ඩමූලත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුම්පි වට්ටති, පරිභොගත්ථාය ලබ්භමානෙසු පන වීණාදොණිකඤ්ච භෙරිපොක්ඛරඤ්ච දන්තකට්ඨභාජනං කරිස්සාම, චම්මං සත්ථකකොසකන්ති එවං තස්ස තස්ස පරික්ඛාරස්ස උපකරණත්ථාය ගහෙත්වා තථා තථා කාතුං වට්ටති. เครื่องดนตรีที่หุ้มด้วยหนัง เช่น พิณ กลอง เป็นต้น ไม่ควรสัมผัส ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า "แม้กลองที่หุ้มหนังแล้ว พิณที่หุ้มหนังแล้ว โพรงกลองเปล่า หนังที่ขึงไว้ที่ขอบหน้ากลอง และคันพิณ ทั้งหมดนี้ไม่ควรสัมผัส" ไม่ควรหุ้มเอง ไม่ควรให้ผู้อื่นหุ้ม ไม่ควรดีเอง ไม่ควรให้ผู้อื่นดี แม้เห็นกลองเป็นต้นที่คนทิ้งไว้หลังจากบูชาที่ลานเจดีย์ ก็พึงกวาดในระหว่างนั้นโดยไม่เคลื่อนย้าย แต่ในคัมภีร์มหาปัจจรีย์กล่าวว่า "เมื่อถึงเวลาทิ้งขยะ พึงนำไปทิ้งไว้ข้างหนึ่งเหมือนขยะ" พึงรับเพื่อเป็นค่าสินค้าได้ แต่หากได้มาเพื่อใช้สอย พึงรับโดยคิดว่า "เราจะทำรางพิณและโพรงกลองเป็นภาชนะใส่ไม้สีฟัน และจะทำหนังเป็นซองมีดเล็กๆ" ดังนี้ แล้วนำไปทำเป็นอุปกรณ์สำหรับบริขารนั้นๆ ได้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้ අනාමාසවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยสิ่งที่ไม่ควรสัมผัส จบลงแล้ว 8. අධිට්ඨානවිකප්පනවිනිච්ඡයකථා ๘. เรื่องวินิจฉัยการอธิษฐานและการวิกัป 44. අධිට්ඨානවිකප්පනෙසු පන – අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිචීවරං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, වස්සිකසාටිකං වස්සානං චාතුමාසං අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතුං, නිසීදනං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, පච්චත්ථරණං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිං යාව ආබාධා අධිට්ඨාතුං තතො පරං විකප්පෙතුං, මුඛපුඤ්ඡනචොළං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතුං, පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං න විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358) වචනතො තිචීවරාදිනියාමෙනෙව අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතුකආමෙන ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’තිආදිනා නාමං වත්වා අධිට්ඨාතබ්බං. විකප්පෙන්තෙන පන නාමං අග්ගහෙත්වාව ‘‘ඉමං චීවරං තුය්හං විකප්පෙමී’’ති [Pg.32] වත්වා විකප්පෙතබ්බං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.469) තිචීවරං අධිට්ඨහන්තෙන රජිත්වා කප්පබින්දුං දත්වා පමාණයුත්තමෙව අධිට්ඨාතබ්බං. අස්ස පමාණං උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදෙන සුගතචීවරතො ඌනකං වට්ටති, ලාමකපරිච්ඡෙදෙන සඞ්ඝාටියා උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝතො මුට්ඨිපඤ්චකං, තිරියං මුට්ඨිත්තිකං පමාණං වට්ටති. අන්තරවාසකො දීඝසො මුට්ඨිපඤ්චකො, තිරියං ද්විහත්ථොපි වට්ටති. පාරුපනෙනපි හි සක්කා නාභිං පටිච්ඡාදෙතුන්ති. වුත්තප්පමාණතො පන අතිරෙකඤ්ච ඌනකඤ්ච ‘‘පරික්ඛාරචොළක’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බං. ๔๔. ในเรื่องการอธิษฐานและการวิกัปนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อธิษฐานผ้าไตรจีวร แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าอาบน้ำฝนตลอดสี่เดือนแห่งฤดูฝน หลังจากนั้นอนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้านิสีทนะ แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าปูลาด แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าปิดฝีตลอดเวลาที่ยังมีอาพาธ หลังจากนั้นอนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าเช็ดหน้า แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป อนุญาตให้อธิษฐานผ้าบริขารโจฬะ แต่ไม่อนุญาตให้วิกัป" ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ประสงค์จะใช้สอยผ้าไตรจีวรเป็นต้นตามกำหนด พึงอธิษฐานโดยกล่าวชื่อว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนี้" เป็นต้น ส่วนผู้ที่จะวิกัป พึงวิกัปโดยไม่กล่าวชื่อ แต่กล่าวว่า "เราวิกัปจีวรผืนนี้แก่ท่าน" ในเรื่องนั้น ผู้จะอธิษฐานผ้าไตรจีวร พึงย้อมและทำกัปปะพินทุให้เรียบร้อย แล้วอธิษฐานตามขนาดที่เหมาะสม ขนาดของผ้าไตรจีวรนั้น โดยประมาณอย่างสูง พึงน้อยกว่าจีวรของพระสุคต โดยประมาณอย่างต่ำ ผ้าสังฆาฏิและผ้าอุตตราสงค์ พึงมีขนาดยาว ๕ กำมือ กว้าง ๓ กำมือ ผ้าอันตรวาสก พึงมีขนาดยาว ๕ กำมือ กว้าง ๒ ศอกก็ได้ เพราะแม้ด้วยการนุ่งห่ม ก็สามารถปกปิดสะดือได้ ส่วนผ้าที่เกินหรือขาดจากขนาดที่กล่าวมา พึงอธิษฐานว่าเป็น "ผ้าบริขารโจฬะ" තත්ථ යස්මා ‘‘ද්වෙ චීවරස්ස අධිට්ඨානා කායෙන වා අධිට්ඨෙති, වාචාය වා අධිට්ඨෙතී’’ති (පරි. 322) වුත්තං, තස්මා පුරාණසඞ්ඝාටිං ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා නවං සඞ්ඝාටිං හත්ථෙන ගහෙත්වා ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන අධිට්ඨාතබ්බා. ඉදං කායෙන අධිට්ඨානං, තං යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන අඵුසන්තස්ස න වට්ටති. වාචාය අධිට්ඨානෙ පන වචීභෙදං කත්වා වාචාය අධිට්ඨාතබ්බා. තත්‍ර දුවිධං අධිට්ඨානං – සචෙ හත්ථපාසෙ හොති, ‘‘ඉමං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. අථ අන්තොගබ්භෙ වා උපරිපාසාදෙ වා සාමන්තවිහාරෙ වා හොති, ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං සඞ්ඝාටිං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. එස නයො උත්තරාසඞ්ගෙ අන්තරවාසකෙ ච. නාමමත්තමෙව හි විසෙසො, තස්මා සබ්බානි සඞ්ඝාටිං උත්තරාසඞ්ගං අන්තරවාසකන්ති එවං අත්තනො නාමෙනෙව අධිට්ඨාතබ්බානි. සචෙ අධිට්ඨහිත්වා ඨපිතවත්ථෙහි සඞ්ඝාටිආදීනි කරොති, නිට්ඨිතෙ රජනෙ ච කප්පෙ ච ‘‘ඉමං පච්චුද්ධරාමී’’ති පච්චුද්ධරිත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බානි. අධිට්ඨිතෙන පන සද්ධිං මහන්තතරමෙව දුතියපට්ටං වා ඛණ්ඩං වා සිබ්බන්තෙන පුන අධිට්ඨාතබ්බං. සමෙ වා ඛුද්දකෙ වා අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථි. ในเรื่องนั้น เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า "การอธิษฐานจีวรมี ๒ อย่าง คือ อธิษฐานด้วยกาย หรืออธิษฐานด้วยวาจา" ฉะนั้น เมื่อจะอธิษฐานผ้าสังฆาฏิใหม่ พึงถอนผ้าสังฆาฏิเก่าโดยกล่าวว่า "เราถอนผ้าสังฆาฏิผืนนี้" แล้วถือผ้าสังฆาฏิใหม่ด้วยมือ ทำความนึกน้อมด้วยใจว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนี้" พร้อมกับทำกายวิการ พึงอธิษฐานด้วยกาย นี้คือการอธิษฐานด้วยกาย การอธิษฐานด้วยกายนั้น ไม่ควรแก่ผู้ที่ไม่ได้สัมผัสด้วยอวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย ส่วนในการอธิษฐานด้วยวาจา พึงเปล่งวาจาแล้วอธิษฐานด้วยวาจา ในการอธิษฐานด้วยวาจานั้นมี ๒ อย่าง คือ หากผ้าอยู่ในหัตถบาส พึงเปล่งวาจาว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนี้" หากผ้าอยู่ในห้องชั้นใน หรือบนปราสาท หรือในวิหารใกล้เคียง พึงกำหนดสถานที่ที่วางผ้าไว้ แล้วเปล่งวาจาว่า "เราอธิษฐานผ้าสังฆาฏิผืนนั่น" นัยนี้พึงทราบในผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกด้วย เพราะความแตกต่างมีเพียงชื่อเท่านั้น ฉะนั้น ผ้าทั้งหมด คือ สังฆาฏิ อุตตราสงค์ อันตรวาสก พึงอธิษฐานด้วยชื่อของตนเองอย่างนี้ หากทำผ้าสังฆาฏิเป็นต้นด้วยผ้าที่อธิษฐานไว้แล้ว เมื่อย้อมและทำกัปปะพินทุเสร็จแล้ว พึงถอนโดยกล่าวว่า "เราถอนผ้าผืนนี้" แล้วอธิษฐานใหม่ แต่เมื่อเย็บผ้าชั้นที่สองหรือชิ้นผ้าที่ใหญ่กว่าเข้ากับผ้าที่อธิษฐานไว้แล้ว พึงอธิษฐานใหม่ หากเย็บผ้าชั้นที่สองหรือชิ้นผ้าที่เท่ากันหรือเล็กกว่า ก็ไม่มีกิจที่จะต้องอธิษฐาน තිචීවරං පන පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං වට්ටති, න වට්ටතීති? මහාපදුමත්ථෙරො කිරාහ ‘‘තිචීවරං තිචීවරමෙව අධිට්ඨාතබ්බං, සචෙ පරික්ඛාරචොළාධිට්ඨානං ලභෙය්‍ය, උදොසිතසික්ඛාපදෙ පරිහාරො නිරත්ථකො භවෙය්‍යා’’ති. එවං වුත්තෙ කිර අවසෙසා භික්ඛූ ආහංසු ‘‘පරික්ඛාරචොළම්පි භගවතාව ‘අධිට්ඨාතබ්බ’න්ති වුත්තං, තස්මා වට්ටතී’’ති. මහාපච්චරියම්පි වුත්තං ‘‘පරික්ඛාරචොළං නාම පාටෙක්කං නිධානමුඛමෙතං. තිචීවරං ‘පරික්ඛාරචොළ’න්ති අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, උදොසිතසික්ඛාපදෙ (පාරා. 471 ආදයො) පන තිචීවරං අධිට්ඨහිත්වා පරිහරන්තස්ස [Pg.33] පරිහාරො වුත්තො’’ති. උභතොවිභඞ්ගභාණකො පුණ්ණවාලිකවාසී මහාතිස්සත්ථෙරොපි කිරාහ ‘‘මයං පුබ්බෙ මහාථෙරානං අස්සුම්හා ‘අරඤ්ඤවාසිනො භික්ඛූ රුක්ඛසුසිරාදීසු චීවරං ඨපෙත්වා පධානං පදහනත්ථාය ගච්ඡන්ති, සාමන්තවිහාරෙ ධම්මස්සවනත්ථාය ගතානඤ්ච තෙසං සූරියෙ උට්ඨිතෙ සාමණෙරා වා දහරභික්ඛූ වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, තස්මා සුඛපරිභොගත්ථං තිචීවරං පරික්ඛාරචොළං අධිට්ඨාතුං වට්ටතී’’’ති. මහාපච්චරියම්පි වුත්තං ‘‘පුබ්බෙ ආරඤ්ඤිකා භික්ඛූ අබද්ධසීමාය දුප්පරිහාරන්ති තිචීවරං පරික්ඛාරචොළමෙව අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිංසූ’’ති. ส่วนผ้าไตรจีวรนั้น ควรหรือไม่ควรที่จะอธิษฐานเป็นผ้าบริขารโจฬะ? พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า “ผ้าไตรจีวรพึงอธิษฐานเป็นผ้าไตรจีวรเท่านั้น หากการอธิษฐานเป็นผ้าบริขารโจฬะพึงได้ไซร้ การรักษาในอุโทสิตสิกขาบทก็จะไร้ประโยชน์” เมื่อท่านกล่าวอย่างนี้แล้ว พระภิกษุที่เหลือก็กล่าวว่า “แม้ผ้าบริขารโจฬะ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสไว้ว่า ‘พึงอธิษฐาน’ เพราะฉะนั้นจึงควร” ในมหาปัจจรีก็กล่าวไว้ว่า “ผ้าที่ชื่อว่าบริขารโจฬะนี้ เป็นเหตุแห่งการเก็บรักษาต่างหาก ควรที่จะอธิษฐานผ้าไตรจีวรเป็น ‘ผ้าบริขารโจฬะ’ แล้วใช้สอย ส่วนในอุโทสิตสิกขาบท ท่านกล่าวถึงการรักษาสำหรับภิกษุผู้รักษาผ้าไตรจีวรที่อธิษฐานไว้แล้ว” แม้พระมหาติสสเถระผู้อยู่ในวัดปุณณวาลิกะ ผู้สาธยายอุภโตวิภังค์ ก็กล่าวว่า “พวกเราเคยได้ยินคำของพระมหาเถระทั้งหลายในกาลก่อนว่า ‘ภิกษุผู้อยู่ป่า เมื่อวางจีวรไว้ในโพรงไม้เป็นต้น แล้วไปเพื่อบำเพ็ญเพียร หรือไปเพื่อฟังธรรมในวิหารใกล้เคียง เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น สามเณรหรือภิกษุหนุ่มของภิกษุเหล่านั้นที่ไปแล้ว ก็จะถือบาตรและจีวรไป’ เพราะฉะนั้น เพื่อความสะดวกในการใช้สอย จึงควรที่จะอธิษฐานผ้าไตรจีวรเป็นผ้าบริขารโจฬะ” ในมหาปัจจรีก็กล่าวไว้ว่า “ในกาลก่อน ภิกษุผู้อยู่ป่าคิดว่า ‘ในอพัทธสีมา การรักษาผ้าไตรจีวรทำได้ยาก’ จึงได้อธิษฐานผ้าไตรจีวรเป็นผ้าบริขารโจฬะเท่านั้นแล้วใช้สอย” 45. වස්සිකසාටිකා අනතිරිත්තප්පමාණා නාමං ගහෙත්වා වුත්තනයෙනෙව චත්තාරො වස්සිකෙ මාසෙ අධිට්ඨාතබ්බා, තතො පරං පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා. වණ්ණභෙදමත්තරත්තාපි චෙසා වට්ටති, ද්වෙ පන න වට්ටන්ති. නිසීදනං වුත්තනයෙන අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තඤ්ච ඛො පමාණයුත්තං එකමෙව, ද්වෙ න වට්ටන්ති. පච්චත්ථරණම්පි අධිට්ඨාතබ්බමෙව, තං පන මහන්තම්පි වට්ටති, එකම්පි වට්ටති, බහූනිපි වට්ටන්ති, නීලම්පි පීතකම්පි සදසම්පි පුප්ඵදසම්පීති සබ්බප්පකාරං වට්ටති. කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි යාව ආබාධො අත්ථි, තාව පමාණිකා අධිට්ඨාතබ්බා. ආබාධෙ වූපසන්තෙ පච්චුද්ධරිත්වා විකප්පෙතබ්බා, එකාව වට්ටති. මුඛපුඤ්ඡනචොළං අධිට්ඨාතබ්බමෙව, යාව එකං ධොවීයති, තාව අඤ්ඤං පරිභොගත්ථාය ඉච්ඡිතබ්බන්ති ද්වෙපි වට්ටන්ති. අපරෙ පන ථෙරා ‘‘නිධානමුඛමෙතං, බහූනිපි වට්ටන්තී’’ති වදන්ති. පරික්ඛාරචොළෙ ගණනා නත්ථි, යත්තකං ඉච්ඡති, තත්තකං අධිට්ඨාතබ්බමෙව. ථවිකාපි පරිස්සාවනම්පි විකප්පනූපගපච්ඡිමචීවරප්පමාණං ‘‘පරික්ඛාරචොළ’’න්ති අධිට්ඨාතබ්බමෙව. තස්ස පමාණං දීඝතො ද්වෙ විදත්ථියො තිරියං විදත්ථි, තං පන දීඝතො වඩ්ඪකීහත්ථප්පමාණං, විත්ථාරතො තතො උපඩ්ඪප්පමාණං හොති. තත්‍රායං පාළි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආයාමෙන අට්ඨඞ්ගුලං සුගතඞ්ගුලෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං පච්ඡිමං චීවරං විකප්පෙතු’’න්ති (මහාව. 358). බහූනිපි එකතො කත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි පරික්ඛාරචොළානි අධිට්ඨාමී’’ති අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටතියෙව. භෙසජ්ජනවකම්මමාතාපිතුආදීනං අත්ථාය ඨපෙන්තෙන අනධිට්ඨිතෙපි නත්ථි ආපත්ති. මඤ්චභිසි පීඨභිසි බිම්බොහනං පාවාරො කොජවොති එතෙසු පන සෙනාසනපරික්ඛාරත්ථාය දින්නපච්චත්ථරණෙ ච අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථියෙව. ๔๕. ผ้าอาบน้ำฝนที่มีขนาดไม่เกินประมาณ (คือยาว ๙ ศอก กว้าง ๒ ศอกคืบ) พึงอธิษฐานโดยระบุชื่อตามนัยที่กล่าวมาแล้วตลอด ๔ เดือนแห่งฤดูฝน หลังจากนั้นพึงถอนแล้ววิกัปป์ได้ ผ้าอาบน้ำฝนนี้แม้มีสีเพียงแค่ทำให้เสียสีก็ควร แต่สองผืนไม่ควร ผ้าปูนั่งพึงอธิษฐานโดยนัยที่กล่าวมาแล้วเท่านั้น และผ้าปูนั่งนั้นต้องมีขนาดพอดีและมีเพียงผืนเดียว สองผืนไม่ควร ผ้าปูที่นอนก็พึงอธิษฐานเท่านั้น ผ้าปูที่นอนนั้นแม้ใหญ่ก็ควร แม้ผืนเดียวก็ควร แม้หลายผืนก็ควร แม้สีเขียวคราม สีเหลือง มีชายผ้า หรือมีชายผ้าลายดอกไม้ ก็ควรทุกชนิด ผ้าปิดฝีพึงอธิษฐานตามขนาด (คือยาว ๖ ศอก กว้าง ๓ ศอก) ตราบเท่าที่ยังมีอาพาธอยู่ เมื่ออาพาธสงบแล้วพึงถอนแล้ววิกัปป์ได้ ผืนเดียวเท่านั้นที่ควร ผ้าเช็ดหน้าพึงอธิษฐานเท่านั้น ตราบเท่าที่ผืนหนึ่งกำลังซักอยู่ พึงปรารถนาอีกผืนหนึ่งเพื่อใช้สอย เพราะฉะนั้นสองผืนก็ควร แต่พระเถระบางรูปกล่าวว่า “ผ้าเช็ดหน้านี้เป็นเหตุแห่งการเก็บรักษา หลายผืนก็ควร” ผ้าบริขารโจฬะไม่มีการจำกัดจำนวน พึงอธิษฐานเท่าที่ต้องการเท่านั้น แม้ถุงย่ามและผ้ากรองน้ำที่มีขนาดเท่าผ้าจีวรผืนสุดท้ายที่ควรวิกัปป์ ก็พึงอธิษฐานเป็น “ผ้าบริขารโจฬะ” เท่านั้น ขนาดของผ้าจีวรผืนสุดท้ายนั้น โดยยาว ๒ คืบ โดยกว้าง ๑ คืบ แต่ขนาดนั้นโดยยาวเท่ากับ ๑ ศอกช่างไม้ โดยกว้างเท่ากับครึ่งหนึ่งของศอกช่างไม้นั้น ในเรื่องนั้น มีพระบาลีว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วิกัปป์ผ้าจีวรผืนสุดท้ายที่มีความยาว ๘ นิ้ว และกว้าง ๔ นิ้ว ด้วยนิ้วพระสุคต” (มหาวรรค ๓๕๘) แม้ผ้าหลายผืนก็พึงรวมกันแล้วอธิษฐานว่า “ผ้าเหล่านี้เป็นผ้าบริขารโจฬะ” ก็ควร ภิกษุผู้เก็บผ้าไว้เพื่อประโยชน์แก่ยา การงานใหม่ มารดาบิดาเป็นต้น แม้ไม่ได้อธิษฐานก็ไม่มีอาบัติ แต่ในผ้าเหล่านี้ คือ ฟูกเตียง ฟูกเก้าอี้ หมอน ผ้าคลุม โกชวะ และผ้าปูที่นอนที่ถวายเพื่อเป็นบริขารเสนาสนะ ไม่มีกิจที่จะต้องอธิษฐานเลย සචෙ [Pg.34] පන (පාරා. අට්ඨ. 2.636-38) ඤාතකපවාරිතට්ඨානතො සුත්තං ලභිත්වා ඤාතකපවාරිතෙනෙව තන්තවායෙන අඤ්ඤෙන වා මූලං දත්වා චීවරං වායාපෙති, වායාපනපච්චයා අනාපත්ති. දසාහාතික්කමනපච්චයා පන ආපත්තිං රක්ඛන්තෙන විකප්පනුපගප්පමාණමත්තෙ වීතෙ තන්තෙ ඨිතංයෙව අධිට්ඨාතබ්බං. දසාහාතික්කමෙන නිට්ඨාපියමානඤ්හි නිස්සග්ගියං භවෙය්‍යාති. ඤාතකාදීහි තන්තං ආරොපාපෙත්වා ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, ඉදං චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති නිය්‍යාතිතෙපි එසෙව නයො. หากภิกษุได้ด้ายจากที่ของญาติหรือผู้ที่ปวารณาไว้ แล้วให้ช่างทอที่เป็นญาติหรือผู้ที่ปวารณาไว้นั่นเอง หรือช่างทอคนอื่น ทอจีวรโดยให้ค่าจ้าง การให้ทอผ้านั้นไม่ต้องอาบัติ แต่ภิกษุผู้จะรักษาอาบัติอันเกิดจากการล่วงเลย ๑๐ วัน เมื่อทอได้ขนาดที่พอจะวิกัปได้แล้ว พึงอธิษฐานจีวรที่ยังอยู่บนหูกนั่นเอง เพราะจีวรที่กำลังทอให้สำเร็จหากล่วงเลย ๑๐ วันไป ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ แม้เมื่อพวกญาติเป็นต้นนำผ้าขึ้นหูกแล้วมอบให้ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรผืนนี้เป็นของท่าน ขอท่านจงรับเถิด” ก็มีนัยเดียวกันนี้ සචෙ තන්තවායො එවං පයොජිතො වා සයං දාතුකාමො වා හුත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, තුම්හාකං චීවරං අසුකදිවසෙ නාම වායිත්වා ඨපෙස්සාමී’’ති වදති, භික්ඛු ච තෙන පරිච්ඡින්නදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන තන්තවායො ‘‘අහං තුම්හාකං චීවරං වායිත්වා සාසනං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, තෙන පෙසිතභික්ඛු පන තස්ස භික්ඛුනො න ආරොචෙති, අඤ්ඤො දිස්වා වා සුත්වා වා ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, චීවරං නිට්ඨිත’’න්ති ආරොචෙති, එතස්ස ආරොචනං න පමාණං. යදා පන තෙන පෙසිතොයෙව ආරොචෙති, තස්ස වචනං සුතදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. หากช่างทอผ้าถูกใช้เช่นนั้น หรือเป็นผู้ใคร่จะถวายเอง กล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะทอจีวรของท่านให้เสร็จในวันชื่อโน้นแล้วเก็บไว้” และภิกษุนั้นล่วงเลย ๑๐ วันนับตั้งแต่วันที่กำหนดไว้ ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ แต่หากช่างทอผ้ากล่าวว่า “ข้าพเจ้าจะทอจีวรของท่านแล้วส่งข่าวไป” และทำเช่นนั้น ภิกษุผู้ที่ช่างทอส่งไปนั้นไม่ได้แจ้งแก่ภิกษุนั้น แต่ภิกษุอื่นเห็นหรือได้ยินแล้วแจ้งว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรของท่านสำเร็จแล้ว” การแจ้งของภิกษุผู้อื่นนั้นไม่เป็นประมาณ แต่เมื่อใดภิกษุผู้ที่ช่างทอส่งไปนั้นเองแจ้ง การล่วงเลย ๑๐ วันนับตั้งแต่วันที่ได้ยินคำของภิกษุนั้น ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ සචෙ තන්තවායො ‘‘අහං තුම්හාකං චීවරං වායිත්වා කස්සචි හත්ථෙ පහිණිස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, චීවරං ගහෙත්වා ගතභික්ඛු පන අත්තනො පරිවෙණෙ ඨපෙත්වා තස්ස න ආරොචෙති, අඤ්ඤො කොචි භණති ‘‘අපි, භන්තෙ, අධුනා ආභතං චීවරං සුන්දර’’න්ති. කුහිං, ආවුසො, චීවරන්ති. ඉත්ථන්නාමස්ස හත්ථෙ පෙසිතන්ති. එතස්සපි වචනං න පමාණං. යදා පන සො භික්ඛු චීවරං දෙති, ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන වායාපනමූලං අදින්නං හොති, යාව කාකණිකමත්තම්පි අවසිට්ඨං, තාව රක්ඛති. หากช่างทอผ้ากล่าวว่า “ข้าพเจ้าจะทอจีวรของท่านแล้วส่งไปในมือของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง” แล้วทำเช่นนั้น แต่ภิกษุผู้ถือจีวรไปนั้นเก็บไว้ในบริเวณของตนแล้วไม่แจ้งแก่ภิกษุนั้น ภิกษุอื่นบางรูปกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรที่นำมาใหม่นี้สวยงามหรือไม่” (ภิกษุนั้นถามว่า) “ท่านผู้มีอายุ จีวรส่งไปที่ไหน” (ภิกษุอื่นนั้นตอบว่า) “ส่งไปในมือของภิกษุชื่อโน้น” แม้คำของภิกษุผู้อื่นนั้นก็ไม่เป็นประมาณ แต่เมื่อใดภิกษุนั้นมอบจีวรให้ การล่วงเลย ๑๐ วันนับตั้งแต่วันที่ได้รับจีวรนั้น ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ แต่หากค่าจ้างการทอผ้านั้นยังไม่ได้ให้ ตราบเท่าที่ยังเหลือแม้เพียงกากณิกะเดียว ก็ยังรักษา (การอธิษฐาน) ไว้ได้ 46. අධිට්ඨිතචීවරං (පාරා. අට්ඨ. 2.469) පන පරිභුඤ්ජතො කථං අධිට්ඨානං විජහතීති? අඤ්ඤස්ස දානෙන අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන විස්සාසග්ගාහෙන හීනායාවත්තනෙන සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන කාලකිරියාය ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන පච්චුද්ධරණෙන ඡිද්දභාවෙනාති ඉමෙහි නවහි කාරණෙහි විජහති. තත්ථ පුරිමෙහි අට්ඨහි [Pg.35] සබ්බචීවරානි අධිට්ඨානං විජහන්ති, ඡිද්දභාවෙන පන තිචීවරස්සෙව සබ්බට්ඨකථාසු අධිට්ඨානවිජහනං වුත්තං, තඤ්ච නඛපිට්ඨිප්පමාණෙන ඡිද්දෙන. තත්ථ නඛපිට්ඨිප්පමාණං කනිට්ඨඞ්ගුලිනඛවසෙන වෙදිතබ්බං, ඡිද්දඤ්ච විනිවිද්ධඡිද්දමෙව. ඡිද්දස්ස හි අබ්භන්තරෙ එකතන්තු චෙපි අච්ඡින්නො හොති, රක්ඛති. තත්ථ සඞ්ඝාටියා ච උත්තරාසඞ්ගස්ස ච දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්ස, තිරියන්තතො අට්ඨඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති, අන්තරවාසකස්ස පන දීඝන්තතො විදත්ථිප්පමාණස්සෙව, තිරියන්තතො චතුරඞ්ගුලප්පමාණස්ස පදෙසස්ස ඔරතො ඡිද්දං අධිට්ඨානං භින්දති, පරතො න භින්දති, තස්මා ජාතෙ ඡිද්දෙ තිචීවරං අතිරෙකචීවරට්ඨානෙ තිට්ඨති, සූචිකම්මං කත්වා පුන අධිට්ඨාතබ්බං. යො පන දුබ්බලට්ඨානෙ පඨමං අග්ගළං දත්වා පච්ඡා දුබ්බලට්ඨානං ඡින්දිත්වා අපනෙති, අධිට්ඨානං න භිජ්ජති. මණ්ඩලපරිවත්තනෙපි එසෙව නයො. දුපට්ටස්ස එකස්මිං පටලෙ ඡිද්දෙ වා ජාතෙ ගළිතෙ වා අධිට්ඨානං න භිජ්ජති, ඛුද්දකං චීවරං මහන්තං කරොති, මහන්තං වා ඛුද්දකං කරොති, අධිට්ඨානං න භිජ්ජති. උභො කොටියො මජ්ඣෙ කරොන්තො සචෙ පඨමං ඡින්දිත්වා පච්ඡා ඝටෙති, අධිට්ඨානං භිජ්ජති. අථ ඝටෙත්වා ඡින්දති, න භිජ්ජති. රජකෙහි ධොවාපෙත්වා සෙතං කාරාපෙන්තස්සපි අධිට්ඨානං අධිට්ඨානමෙවාති. අයං තාව අධිට්ඨානෙ විනිච්ඡයො. ๔๖. เมื่อภิกษุใช้สอยจีวรที่อธิษฐานไว้แล้ว การอธิษฐานย่อมระงับไปด้วยเหตุอย่างไร? การอธิษฐานย่อมระงับไปด้วยเหตุ ๙ ประการเหล่านี้ คือ ด้วยการให้แก่ผู้อื่น ด้วยการถูกชิงเอาไป ด้วยการถือเอาด้วยความคุ้นเคย ด้วยการสึกเป็นคฤหัสถ์ ด้วยการบอกคืนสิกขา ด้วยการทำกาละ ด้วยการเปลี่ยนเพศ ด้วยการปัจจุทธรณ์ และด้วยความเป็นผ้ามีช่องขาด ในเหตุเหล่านั้น ด้วยเหตุ ๘ ประการแรก จีวรทั้งหมด ย่อมระงับจากการอธิษฐาน ส่วนการระงับจากการอธิษฐานด้วยความเป็นผ้ามีช่องขาดนั้น ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาทั้งปวงว่ามีเฉพาะในไตรจีวรเท่านั้น และต้องเป็นช่องขาดขนาดเท่าหลังเล็บ ในเรื่องนั้น พึงทราบขนาดเท่าหลังเล็บด้วยอำนาจเล็บนิ้วก้อย และพึงทราบว่าช่องขาดนั้นต้องเป็นช่องที่ทะลุถึงกัน เพราะหากภายในช่องขาดนั้นแม้มีด้ายเส้นเดียวที่ยังไม่ขาด ก็ยังรักษาการอธิษฐานไว้ได้ ในเรื่องนั้น สำหรับสังฆาฏิและอุตตราสงค์ ช่องขาดที่อยู่ในที่วัดจากริมด้านยาวเข้ามาไม่เกิน ๑ คืบ วัดจากริมด้านกว้างเข้ามาไม่เกิน ๘ นิ้ว ย่อมทำลายการอธิษฐาน ส่วนอันตรวาสก ช่องขาดที่อยู่ในที่วัดจากริมด้านยาวเข้ามาไม่เกิน ๑ คืบ วัดจากริมด้านกว้างเข้ามาไม่เกิน ๔ นิ้ว ย่อมทำลายการอธิษฐาน หากเลยจากนั้นไปไม่ทำลาย เพราะฉะนั้น เมื่อเกิดช่องขาดขึ้น ไตรจีวรนั้นย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นอติเรกจีวร พึงทำการเย็บแล้วอธิษฐานใหม่ ส่วนภิกษุใดในที่ที่ชำรุด ให้ผ้าปะก่อนแล้วจึงตัดส่วนที่ชำรุดออกภายหลัง การอธิษฐานย่อมไม่เสีย แม้ในการเปลี่ยนมณฑลก็มีนัยเดียวกันนี้ เมื่อจีวรสองชั้นมีช่องขาดหรือหลุดลุ่ยไปเพียงชั้นเดียว การอธิษฐานย่อมไม่เสีย เมื่อทำให้จีวรเล็กเป็นใหญ่ หรือทำให้จีวรใหญ่เป็นเล็ก การอธิษฐานย่อมไม่เสีย หากภิกษุจะทำให้ชายทั้งสองข้างมาอยู่ตรงกลาง ถ้าตัดก่อนแล้วจึงเย็บต่อภายหลัง การอธิษฐานย่อมเสีย แต่ถ้าเย็บต่อก่อนแล้วจึงตัดภายหลัง ไม่เสีย แม้เมื่อให้พวกช่างซักฟอกซักแล้วทำให้เป็นสีขาว การอธิษฐานก็ยังเป็นอันอธิษฐานอยู่นั่นเอง นี้คือวินิจฉัยในการอธิษฐานเบื้องต้น 47. විකප්පනෙ පන ද්වෙ විකප්පනා සම්මුඛාවිකප්පනා පරම්මුඛාවිකප්පනා ච. කථං සම්මුඛාවිකප්පනා හොති? චීවරානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං චීවර’’න්ති වා ‘‘ඉමානි චීවරානී’’ති වා ‘‘එතං චීවර’’න්ති වා ‘‘එතානි චීවරානී’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වත්තබ්බං, අයමෙකා සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභුඤ්ජිතුං පන විස්සජ්ජෙතුං වා අධිට්ඨාතුං වා න වට්ටති. ‘‘මය්හං සන්තකං, මය්හං සන්තකානි පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති එවං පන වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. ๔๗. ส่วนในการวิกัป มีการวิกัป ๒ อย่าง คือ สัมมุขาวิกัปปนา และปรัมมุขาวิกัปปนา สัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? ภิกษุพึงทราบความเป็นผ้าผืนเดียวหรือหลายผืน และความเป็นผ้าที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล แล้วกล่าวว่า “เราวิกัปจีวรผืนนี้แก่ท่าน” หรือ “เราวิกัปจีวรเหล่านี้แก่ท่าน” หรือ “เราวิกัปจีวรนั้นแก่ท่าน” หรือ “เราวิกัปจีวรเหล่านั้นแก่ท่าน” นี้คือสัมมุขาวิกัปปนาอย่างหนึ่ง เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อจะเก็บรักษาไว้ แต่ไม่ควรเพื่อจะใช้สอย หรือเพื่อจะสละ หรือเพื่อจะอธิษฐาน แต่เมื่อกล่าวอย่างนี้ว่า “จีวรของฉัน ท่านจงใช้สอย หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยเถิด” ย่อมชื่อว่าเป็นการปัจจุทธรณ์ ตั้งแต่นั้นไป แม้การใช้สอยเป็นต้นก็ย่อมควร අපරො නයො – තථෙව චීවරානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා තස්සෙව භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘ඉමං චීවර’’න්ති වා ‘‘ඉමානි චීවරානී’’ති වා ‘‘එතං චීවර’’න්ති වා ‘‘එතානි චීවරානී’’ති වා වත්වා පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු අඤ්ඤතරස්ස අත්තනා අභිරුචිතස්ස යස්ස කස්සචි නාමං ගහෙත්වා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘තිස්සාය භික්ඛුනියා, තිස්සාය සික්ඛමානාය, තිස්සස්ස සාමණෙරස්ස, තිස්සාය සාමණෙරියා [Pg.36] විකප්පෙමී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං අපරාපි සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො සන්තකං…පෙ… තිස්සාය සාමණෙරියා සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. อีกนัยหนึ่ง – พึงทราบความเป็นจีวรผืนเดียวหรือหลายผืน และความที่จีวรเหล่านั้นตั้งอยู่ใกล้หรือไกล เช่นเดียวกันนั้น แล้วกล่าวในสำนักของภิกษุรูปนั้นนั่นแลว่า "เราวิกัปจีวรผืนนี้" หรือ "เราวิกัปจีวรเหล่านี้" หรือ "เราวิกัปจีวรนั้น" หรือ "เราวิกัปจีวรเหล่านั้น" โดยเอ่ยชื่อของสหธรรมิก ๕ จำพวกใดจำพวกหนึ่งที่ตนพอใจ เช่น "เราวิกัปแก่ภิกษุชื่อติสสะ" หรือ "เราวิกัปแก่ภิกษุณีชื่อติสสา, แก่สิกขมานาชื่อติสสา, แก่สามเณรชื่อติสสะ, แก่สามเณรีชื่อติสสา" ดังนี้. นี้คือสัมมุขาวิกัปปนาอีกอย่างหนึ่ง. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อการเก็บรักษาไว้ แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างเดียวก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า "ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยเถิด ซึ่งของที่เป็นของภิกษุชื่อติสสะ... (ละ)... ของที่เป็นของสามเณรีชื่อติสสาเถิด" ดังนี้ ย่อมชื่อว่าปัจจุทธรณ์. ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร. කථං පරම්මුඛාවිකප්පනා හොති? චීවරානං තථෙව එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං චීවර’’න්ති වා ‘‘ඉමානි චීවරානී’’ති වා ‘‘එතං චීවර’’න්ති වා ‘‘එතානි චීවරානී’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පනත්ථාය දම්මී’’ති වත්තබ්බං. තෙන වත්තබ්බො ‘‘කො තෙ මිත්තො වා සන්දිට්ඨො වා’’ති. තතො ඉතරෙන පුරිමනයෙනෙව ‘‘තිස්සො භික්ඛූ’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සා සාමණෙරී’’ති වා වත්තබ්බං. පුන තෙන භික්ඛුනා ‘‘අහං තිස්සස්ස භික්ඛුනො දම්මී’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සාය සාමණෙරියා දම්මී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං පරම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා දුතියසම්මුඛාවිකප්පනායං වුත්තනයෙනෙව ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. ปรัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? พึงทราบความเป็นจีวรผืนเดียวหรือหลายผืน และความที่จีวรเหล่านั้นตั้งอยู่ใกล้หรือไกล เช่นเดียวกันนั้น แล้วกล่าวว่า "เราให้เพื่อประโยชน์แก่วิกัปแก่ท่าน" ดังนี้. ภิกษุรูปนั้นพึงถามว่า "ใครเป็นมิตรหรือคนคุ้นเคยของท่าน?" จากนั้น ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้จะวิกัป) พึงกล่าวตามนัยก่อนนั่นแลว่า "ภิกษุชื่อติสสะ" หรือ... (ละ)... "สามเณรีชื่อติสสา" ดังนี้. อีกครั้งหนึ่ง ภิกษุรูปนั้น (ผู้รับจีวรเพื่อวิกัป) พึงกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุชื่อติสสะ" หรือ... (ละ)... "เราให้แก่สามเณรีชื่อติสสา" ดังนี้. นี้ชื่อว่าปรัมมุขาวิกัปปนา. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อการเก็บรักษาไว้ แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างเดียวก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุรูปนั้นกล่าวตามนัยที่กล่าวไว้ในสัมมุขาวิกัปปนาอย่างที่สองนั่นแลว่า "ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยเถิด ซึ่งของที่เป็นของท่านชื่อนี้" ดังนี้ ย่อมชื่อว่าปัจจุทธรณ์. ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร. ද්වින්නං විකප්පනානං කිං නානාකරණං? සම්මුඛාවිකප්පනායං සයං විකප්පෙත්වා පරෙන පච්චුද්ධරාපෙති, පරම්මුඛාවිකප්පනායං පරෙනෙව විකප්පාපෙත්වා පරෙනෙව පච්චුද්ධරාපෙති, ඉදමෙත්ථ නානාකරණං. සචෙ පන යස්ස විකප්පෙති, සො පඤ්ඤත්තිකොවිදො න හොති, න ජානාති පච්චුද්ධරිතුං, තං චීවරං ගහෙත්වා අඤ්ඤස්ස බ්‍යත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පුන විකප්පෙත්වා පරෙන පච්චුද්ධරාපෙතබ්බං. විකප්පිතවිකප්පනා නාමෙසා වට්ටති. එවං තාව චීවරෙ අධිට්ඨානවිකප්පනානයො වෙදිතබ්බො. ความต่างกันของวิกัปทั้งสองคืออะไร? ในสัมมุขาวิกัปปนา ตนเองวิกัปแล้ว ให้ผู้อื่นปัจจุทธรณ์คืน. ในปรัมมุขาวิกัปปนา ให้ผู้อื่นนั่นแลวิกัปแล้ว ให้ผู้อื่นนั่นแลปัจจุทธรณ์คืน. นี้คือความต่างกันในเรื่องนี้. อนึ่ง หากบุคคลที่ตนวิกัปให้ ไม่เป็นผู้ฉลาดในพระวินัยบัญญัติ ไม่รู้จักปัจจุทธรณ์คืน พึงถือเอาจีวรนั้นไปสู่สำนักของภิกษุผู้เฉลียวฉลาดรูปอื่น แล้ววิกัปอีกครั้งหนึ่ง แล้วให้ผู้อื่นปัจจุทธรณ์คืน. การวิกัปที่วิกัปแล้วนี้ (วิกัปปิตวิกัปปนา) ย่อมควร. พึงทราบวิธีอธิษฐานและวิกัปในจีวรเพียงเท่านี้ก่อน. 48. පත්තෙ පන අයං නයො – පත්තං අධිට්ඨහන්තෙන උක්කට්ඨමජ්ඣිමොමකානං අඤ්ඤතරො පමාණයුත්තොව අධිට්ඨාතබ්බො. තස්ස පමාණං ‘‘අඩ්ඪාළ්හකොදනං ගණ්හාතී’’තිආදිනා (පාරා. 602) නයෙන පාළියං වුත්තං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.602 ආදයො) – අනුපහතපුරාණසාලිතණ්ඩුලානං සුකොට්ටිතපරිසුද්ධානං ද්වෙ මගධනාළියො ගහෙත්වා තෙහි තණ්ඩුලෙහි අනුත්තණ්ඩුලමකිලින්නමපිණ්ඩිතං සුවිසදං කුන්දමකුළරාසිසදිසං අවස්සාවිතොදනං පචිත්වා නිරවසෙසං [Pg.37] පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තස්ස ඔදනස්ස චතුත්ථභාගප්පමාණො නාතිඝනො නාතිතනුකො හත්ථහාරියො සබ්බසම්භාරසඞ්ඛතො මුග්ගසූපො පක්ඛිපිතබ්බො, තතො ආලොපස්ස ආලොපස්ස අනුරූපං යාවචරිමාලොපප්පහොනකං මච්ඡමංසාදිබ්‍යඤ්ජනං පක්ඛිපිතබ්බං, සප්පිතෙලතක්කරසකඤ්ජිකාදීනි පන ගණනූපගානි න හොන්ති. තානි හි ඔදනගතිකානි හොන්ති, නෙව හාපෙතුං, න වඩ්ඪෙතුං සක්කොන්ති. එවමෙතං සබ්බම්පි පක්ඛිත්තං සචෙ පත්තස්ස මුඛවට්ටියා හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, සුත්තෙන වා හීරෙන වා ඡින්දන්තස්ස සුත්තස්ස වා හීරස්ස වා හෙට්ඨිමන්තං ඵුසති, අයං උක්කට්ඨො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං උක්කට්ඨොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති අන්තොගධමෙව හොති, අයං උක්කට්ඨුක්කට්ඨො නාම පත්තො. ๔๘. ส่วนในบาตรมีนัยดังนี้ – ภิกษุเมื่อจะอธิษฐานบาตร พึงอธิษฐานบาตรที่สมควรแก่ประมาณอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาบาตรอย่างอุกกัฏฐะ มัชฌิมะ และโอมากะ เท่านั้น. ประมาณของบาตรนั้น พระบาลีกล่าวไว้โดยนัยเป็นต้นว่า "ย่อมรับข้าวสุกกึ่งอาฬหกะ". ในคำนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – พึงถือเอาข้าวสารสาลีเก่าที่ไม่เสียซึ่งขัดสีสะอาดดีแล้ว ๒ มาคธนาฬิกะ แล้วหุงข้าวสารเหล่านั้นให้เป็นข้าวสุกที่ไม่แข็งเกินไป ไม่แฉะเกินไป ไม่เป็นก้อน สะอาดดีมาก เหมือนกองดอกมะลิตูม เป็นข้าวสุกที่ไม่รินน้ำ แล้วใส่ลงในบาตรไม่ให้เหลือ. พึงใส่แกงถั่วเขียวที่ปรุงด้วยเครื่องปรุงทุกอย่าง ไม่ข้นเกินไป ไม่ใสนัก พอที่จะหยิบด้วยมือได้ มีประมาณส่วนที่ ๔ ของข้าวสุกนั้น. จากนั้น พึงใส่กับข้าวมีปลาและเนื้อเป็นต้น ให้พอดีกับคำข้าวทุกๆ คำจนถึงคำสุดท้าย. ส่วนเนยใส น้ำมัน น้ำส้มสายชู และน้ำดองเปรี้ยวเป็นต้น ไม่เข้าถึงการนับ. เพราะสิ่งเหล่านั้นเป็นไปตามข้าวสุก ไม่สามารถจะทำให้ลดลงหรือทำให้เพิ่มขึ้นได้เลย. อาหารทั้งหมดที่ใส่ลงไปอย่างนี้ หากตั้งอยู่เสมอด้วยรอยขอบล่างแห่งปากบาตร หรือสัมผัสถึงชายล่างของเส้นด้ายหรือเส้นใยที่ใช้ขีดตัด บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างอุกกัฏฐะ. หากล้นรอยนั้นขึ้นมาเป็นรูปสถูป บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างอุกกัฏฐโอมากะ. หากไม่ถึงรอยนั้น คืออยู่ภายในรอยนั้นเอง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างอุกกัฏฐุกกัฏฐะ. උක්කට්ඨතො උපඩ්ඪප්පමාණො මජ්ඣිමො නාම පත්තො. මජ්ඣිමතො උපඩ්ඪප්පමාණො ඔමකො. තස්මා සචෙ මගධනාළියා නාළිකොදනාදිසබ්බම්පි පක්ඛිත්තං වුත්තනයෙනෙව හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, අයං මජ්ඣිමො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං මජ්ඣිමොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති අන්තොගධමෙව හොති, අයං මජ්ඣිමුක්කට්ඨො නාම පත්තො. සචෙ මගධනාළියා උපඩ්ඪනාළිකොදනාදිසබ්බම්පි පක්ඛිත්තං හෙට්ඨිමරාජිසමං තිට්ඨති, අයං ඔමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං අතික්කම්ම ථූපීකතං තිට්ඨති, අයං ඔමකොමකො නාම පත්තො. සචෙ තං රාජිං න සම්පාපුණාති අන්තොගධමෙව හොති, අයං ඔමකුක්කට්ඨො නාම පත්තො. එවමෙතෙ නව පත්තා. තෙසු ද්වෙ අපත්තා උක්කට්ඨුක්කට්ඨො ච ඔමකොමකො චාති. තස්මා එතෙ භාජනපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බා, න අධිට්ඨානූපගා න විකප්පනූපගා. ඉතරෙ පන සත්ත අධිට්ඨහිත්වා වා විකප්පෙත්වා වා පරිභුඤ්ජිතබ්බා. บาตรที่มีประมาณครึ่งหนึ่งของบาตรอย่างอุกกัฏฐะ ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมะ. บาตรที่มีประมาณครึ่งหนึ่งของบาตรอย่างมัชฌิมะ ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากะ. เพราะฉะนั้น หากอาหารทั้งหมดมีข้าวสุก ๑ มาคธนาฬิกะเป็นต้นที่ใส่ลงไป ตั้งอยู่เสมอด้วยรอยขอบล่างตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมะ. หากล้นรอยนั้นขึ้นมาเป็นรูปสถูป บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมโอมากะ. หากไม่ถึงรอยนั้น คืออยู่ภายในรอยนั้นเอง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างมัชฌิมุกกัฏฐะ. หากอาหารทั้งหมดมีข้าวสุกครึ่งมาคธนาฬิกะเป็นต้นที่ใส่ลงไป ตั้งอยู่เสมอด้วยรอยขอบล่าง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากะ. หากล้นรอยนั้นขึ้นมาเป็นรูปสถูป บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากโอมากะ. หากไม่ถึงรอยนั้น คืออยู่ภายในรอยนั้นเอง บาตรนี้ชื่อว่าบาตรอย่างโอมากุกกัฏฐะ. บาตรเหล่านี้มี ๙ อย่างด้วยกัน. ในบรรดาบาตรเหล่านั้น บาตร ๒ อย่าง คือ บาตรอย่างอุกกัฏฐุกกัฏฐะ และบาตรอย่างโอมากโอมากะ ไม่เป็นบาตร. เพราะฉะนั้น บาตร ๒ อย่างนี้ พึงใช้สอยอย่างภาชนะเท่านั้น ไม่เข้าถึงการอธิษฐาน ไม่เข้าถึงการวิกัป. ส่วนบาตรอีก ๗ อย่างที่เหลือ พึงอธิษฐานหรือวิกัปแล้วใช้สอยเถิด. පමාණයුත්තානම්පි එතෙසං අධිට්ඨානවිකප්පනූපගත්තං එවං වෙදිතබ්බං – අයොපත්තො පඤ්චහි පාකෙහි, මත්තිකාපත්තො ද්වීහි පාකෙහි පක්කො අධිට්ඨානූපගො. උභොපි යං මූලං දාතබ්බං, තස්මිං දින්නෙයෙව. සචෙ එකොපි පාකො ඌනො හොති, කාකණිකමත්තම්පි වා මූලං අදින්නං, න අධිට්ඨානූපගො. සචෙ පත්තසාමිකො වදති ‘‘යදා තුම්හාකං මූලං භවිස්සති, තදා දස්සථ අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති, නෙව අධිට්ඨානූපගො හොති, පාකස්ස හි ඌනත්තා පත්තසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති, මූලස්ස සකලස්ස වා එකදෙසස්ස [Pg.38] වා අදින්නත්තා සකභාවං න උපෙති, අඤ්ඤස්සෙව සන්තකො හොති, තස්මා පාකෙ ච මූලෙ ච සුනිට්ඨිතෙයෙව අධිට්ඨානූපගො හොති. යො අධිට්ඨානූපගො, ස්වෙව විකප්පනූපගො. සො හත්ථං ආගතොපි අනාගතොපි අධිට්ඨාතබ්බො විකප්පෙතබ්බො වා. යදි හි පත්තකාරකො මූලං ලභිත්වා සයං වා දාතුකාමො හුත්වා ‘‘අහං භන්තෙ තුම්හාකං පත්තං කත්වා අසුකදිවසෙ නාම පචිත්වා ඨපෙස්සාමී’’ති වදති, භික්ඛු ච තෙන පරිච්ඡින්නදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන පත්තකාරකො ‘‘අහං තුම්හාකං පත්තං කත්වා පචිත්වා සාසනං පෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, තෙන පෙසිතභික්ඛු පන තස්ස භික්ඛුනො න ආරොචෙති, අඤ්ඤො දිස්වා වා සුත්වා වා ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, පත්තො නිට්ඨිතො’’ති ආරොචෙති, එතස්ස ආරොචනං න පමාණං. යදා පන තෙන පෙසිතොයෙව ආරොචෙති, තස්ස වචනං සුතදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙ පන පත්තකාරකො ‘‘අහං තුම්හාකං පත්තං කත්වා පචිත්වා කස්සචි හත්ථෙ පහිණිස්සාමී’’ති වත්වා තථෙව කරොති, පත්තං ගහෙත්වා ආගතභික්ඛු පන අත්තනො පරිවෙණෙ ඨපෙත්වා තස්ස න ආරොචෙති, අඤ්ඤො කොචි භණති ‘‘අපි, භන්තෙ, අධුනා ආභතො පත්තො සුන්දරො’’ති. ‘‘කුහිං, ආවුසො, පත්තො’’ති? ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස හත්ථෙ පෙසිතො’’ති. එතස්සපි වචනං න පමාණං. යදා පන සො භික්ඛු පත්තං දෙති, ලද්ධදිවසතො පට්ඨාය දසාහං අතික්කාමයතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, තස්මා දසාහං අනතික්කාමෙත්වාව අධිට්ඨාතබ්බො විකප්පෙතබ්බො වා. แม้บาตร ๗ ชนิดที่สมควรแก่ประมาณเหล่านั้น ก็พึงทราบความเป็นของควรแก่อธิษฐานและวิกัปดังนี้: บาตรเหล็กที่เผา ๕ ครั้ง และบาตรดินที่เผา ๒ ครั้ง จึงจะควรแก่อธิษฐาน. บาตรทั้งสองชนิดนั้น เมื่อได้ให้ค่าบาตรแล้วเท่านั้น จึงจะควรแก่อธิษฐาน. ถ้าการเผาบกพร่องไปแม้ครั้งเดียว หรือถ้ายังไม่ได้ให้ค่าบาตรแม้เพียงมาตรากากณิกะหนึ่ง ก็ไม่ควรแก่อธิษฐาน. แม้ถ้าเจ้าของบาตรกล่าวว่า 'เมื่อท่านมีค่าบาตรแล้วค่อยให้ก็ได้ ขอท่านจงอธิษฐานแล้วใช้สอยไปก่อนเถิด' ก็ไม่ควรแก่อธิษฐานเลย. เพราะเหตุที่การเผาไม่ครบถ้วน จึงไม่ถึงการนับว่าเป็นบาตร และเพราะยังไม่ได้ให้ค่าบาตรทั้งหมดหรือบางส่วน จึงไม่ถึงความเป็นของตน แต่ยังเป็นของผู้อื่นนั่นเอง. ดังนั้น เมื่อการเผาและค่าบาตรเสร็จเรียบร้อยแล้วเท่านั้น จึงจะควรแก่อธิษฐาน. บาตรใดควรแก่อธิษฐาน บาตรนั้นนั่นแหละก็ควรแก่วิกัปด้วย. บาตรนั้นไม่ว่าจะมาถึงมือแล้วหรือยังไม่มาถึงมือก็ตาม ก็พึงอธิษฐานหรือวิกัปได้. ถ้าช่างทำบาตรได้รับค่าบาตรแล้ว หรือประสงค์จะให้เอง กล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะทำบาตรของท่านแล้วเผาให้เสร็จในวันชื่อนั้น' และภิกษุนั้นให้ล่วง ๑๐ วันนับแต่วันที่กำหนดไว้ ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์. ถ้าช่างทำบาตรกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าจะทำบาตรของท่านแล้วเผาให้เสร็จ แล้วจะส่งข่าวไป' และทำเช่นนั้น แต่ภิกษุที่ผู้นั้นส่งมาไม่บอกแก่ภิกษุเจ้าของบาตร ภิกษุอื่นเห็นหรือได้ยินแล้วบอกว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บาตรของท่านสำเร็จแล้ว' การบอกของภิกษุนั้นไม่เป็นประมาณ. เมื่อภิกษุที่ผู้นั้นส่งมานั่นแหละบอก การให้ล่วง ๑๐ วันนับแต่วันที่ได้ยินคำบอกนั้น ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์. ถ้าช่างทำบาตรกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าจะทำบาตรของท่านแล้วเผาให้เสร็จ แล้วจะส่งไปในมือของใครคนหนึ่ง' และทำเช่นนั้น แต่ภิกษุผู้ถือเอามาเก็บไว้ในบริเวณของตนแล้วไม่บอกแก่ภิกษุเจ้าของบาตร แม้ถ้าภิกษุอื่นกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บาตรที่นำมาใหม่นี้สวยดีไหม' เมื่อถูกถามว่า 'บาตรอยู่ที่ไหน ท่านผู้มีอายุ' แล้วตอบว่า 'บาตรที่ส่งมาให้ท่านอยู่ในมือของภิกษุชื่อนี้' คำกล่าวของภิกษุนั้นก็ไม่เป็นประมาณ. เมื่อภิกษุผู้ถือเอามานั้นมอบบาตรให้ การให้ล่วง ๑๐ วันนับแต่วันที่ได้รับ ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์. ดังนั้น พึงอธิษฐานหรือวิกัปบาตรนั้น โดยไม่ให้ล่วงเลย ๑๐ วัน. තත්ථ ද්වෙ පත්තස්ස අධිට්ඨානා කායෙන වා අධිට්ඨාති, වාචාය වා අධිට්ඨාති. තෙසං වසෙන අධිට්ඨහන්තෙන ‘‘ඉමං පත්තං පච්චුද්ධරාමී’’ති වා ‘‘එතං පත්තං පච්චුද්ධරාමී’’ති වා වත්වා එවං සම්මුඛෙ වා පරම්මුඛෙ වා ඨිතං පුරාණපත්තං පච්චුද්ධරිත්වා අඤ්ඤස්ස වා දත්වා නවං පත්තං යත්ථ කත්ථචි ඨිතං හත්ථෙන පරාමසිත්වා ‘‘ඉදං පත්තං අධිට්ඨාමී’’ති චිත්තෙන ආභොගං කත්වා කායවිකාරං කරොන්තෙන කායෙන වා අධිට්ඨාතබ්බො. වචීභෙදං කත්වා වාචාය වා අධිට්ඨාභබ්බො. තත්‍ර දුවිධං අධිට්ඨානං – සචෙ හත්ථපාසෙ හොති, ‘‘ඉමං පත්තං අධිට්ඨාමී’’ති [Pg.39] වාචා භින්දිතබ්බා, අථ අන්තොගබ්භෙ වා උපරිපාසාදෙ වා සාමන්තවිහාරෙ වා හොති, ඨපිතට්ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘එතං පත්තං අධිට්ඨාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. අධිට්ඨහන්තෙන පන එකකෙන අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටති, අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ අධිට්ඨාතුම්පි වට්ටති. අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ අයමානිසංසො – සචස්ස ‘‘අධිට්ඨිතො නු ඛො මෙ, නො’’ති විමති උප්පජ්ජති, ඉතරො සාරෙත්වා විමතිං ඡින්දිස්සතීති. සචෙ කොචි දස පත්තෙ ලභිත්වා සබ්බෙ අත්තනාව පරිභුඤ්ජිතුකාමො හොති, න සබ්බෙ අධිට්ඨාතබ්බා, එකං පත්තං අධිට්ඨාය පුනදිවසෙ තං පච්චුද්ධරිත්වා අඤ්ඤො අධිට්ඨාතබ්බො. එතෙනෙව උපායෙන වස්සසතම්පි පරිහරිතුං සක්කා. ในเรื่องนั้น การอธิษฐานบาตรมี ๒ อย่าง คือ อธิษฐานด้วยกาย หรืออธิษฐานด้วยวาจา. ภิกษุผู้จะอธิษฐานด้วยอำนาจแห่งการอธิษฐานเหล่านั้น พึงถอนบาตรเก่าที่ตั้งอยู่ตรงหน้าหรือลับหลัง ด้วยการกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าถอนบาตรนี้' หรือ 'ข้าพเจ้าถอนบาตรนั้น' แล้วให้แก่ผู้อื่น (หรือวางไว้). แล้วพึงลูบคลำบาตรใหม่ที่ตั้งอยู่ ณ ที่ใดที่หนึ่งด้วยมือ ทำความนึกน้อมในใจว่า 'ข้าพเจ้าอธิษฐานบาตรนี้' เมื่อทำกิริยาทางกาย พึงอธิษฐานด้วยกาย. หรือเมื่อทำการเปล่งวาจา พึงอธิษฐานด้วยวาจา. ในการอธิษฐานด้วยวาจานั้น ถ้าบาตรอยู่ในหัตถบาส พึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้าอธิษฐานบาตรนี้'. ถ้าบาตรอยู่ในห้อง ภายในปราสาท หรือในวิหารใกล้เคียง พึงกำหนดที่ที่ตั้งไว้แล้วเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้าอธิษฐานบาตรนั้น'. การอธิษฐานมี ๒ อย่างดังนี้. ภิกษุผู้จะอธิษฐาน พึงอธิษฐานโดยลำพังผู้เดียวก็ได้ หรือพึงอธิษฐานในสำนักของผู้อื่นก็ได้. การอธิษฐานในสำนักของผู้อื่นนี้มีอานิสงส์ดังนี้: ถ้าความสงสัยเกิดขึ้นแก่ภิกษุนั้นว่า 'เราอธิษฐานแล้วหรือยังไม่ได้อธิษฐาน' ภิกษุอีกรูปหนึ่งจะช่วยเตือนให้ระลึกแล้วจักตัดความสงสัยเสียได้. ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งได้บาตร ๑๐ ใบ และใคร่จะใช้สอยทั้งหมดด้วยตนเอง ก็ไม่พึงอธิษฐานทั้งหมด. พึงอธิษฐานบาตรใบหนึ่ง แล้วในวันรุ่งขึ้น พึงถอนบาตรนั้นแล้วอธิษฐานบาตรใบอื่น. ด้วยอุบายนี้เอง ก็สามารถจะเก็บรักษาไว้ได้แม้ตลอดร้อยปี. එවං අප්පමත්තස්ස සියා අධිට්ඨානවිජහනන්ති? සියා. සචෙ හි සයං පත්තං අඤ්ඤස්ස දෙති, විබ්භමති වා, සික්ඛං වා පච්චක්ඛාති, කාලං වා කරොති, ලිඞ්ගං වාස්ස පරිවත්තති, පච්චුද්ධරති වා, පත්තෙ වා ඡිද්දං හොති, අධිට්ඨානං විජහති. වුත්තඤ්චෙතං – การสละอธิษฐานบาตรของผู้ไม่ประมาท พึงมีได้หรือ? พึงมีได้. เพราะว่า ถ้าตนเองให้บาตรแก่ผู้อื่น หรือสึก (เป็นคฤหัสถ์) หรือบอกคืนสิกขา หรือทำกาละ (ตาย) หรือเพศของเธอเปลี่ยนไป หรือถอน (อธิษฐาน) หรือบาตรมีช่อง (ทะลุ) อธิษฐานย่อมสละไป. และคำนี้ท่านกล่าวไว้ว่า – ‘‘දින්නවිබ්භන්තපච්චක්ඛා, කාලකිරියාකතෙන ච; ලිඞ්ගපච්චුද්ධරා චෙව, ඡිද්දෙන භවති සත්තම’’න්ති. (පාරා. අට්ඨ. 2.608) – “การสละอธิษฐานย่อมมีได้ด้วยการให้, การสึก, การบอกคืนสิกขา, การทำกาละ, การเปลี่ยนเพศ, การถอนอธิษฐาน, และการมีช่องเป็นที่เจ็ด.” (สมันตปาสาทิกา อรรถกถาพระวินัยปิฎก 2.608) – චොරගහණවිස්සාසග්ගාහෙහිපි විජහතියෙව. කිත්තකෙන ඡිද්දෙන අධිට්ඨානං භිජ්ජති? යෙන කඞ්ගුසිත්ථං නික්ඛමති චෙව පවිසති ච. ඉදඤ්හි සත්තන්නං ධඤ්ඤානං ලාමකධඤ්ඤසිත්ථං. තස්මිං ඡිද්දෙ අයචුණ්ණෙන වා ආණියා වා පටිපාකතිකෙ කතෙ දසාහබ්භන්තරෙ පුන අධිට්ඨාතබ්බො. අයං තාවෙත්ථ අධිට්ඨානෙ විනිච්ඡයො. แม้เพราะการถูกโจรชิงไป และการถือเอาด้วยความวิสาสะ ก็ย่อมสละอธิษฐานไปแน่นอน. อธิษฐานย่อมขาดเพราะช่องขนาดเท่าไร? เพราะช่องที่เมล็ดข้าวฟ่างลอดออกได้และลอดเข้าได้. เมล็ดข้าวฟ่างนี้เป็นเมล็ดข้าวที่เลวที่สุดในบรรดาธัญชาติทั้งเจ็ด. เมื่อทำให้กลับเป็นปกติที่ช่องนั้นด้วยผงเหล็กหรือด้วยหมุดแล้ว พึงอธิษฐานใหม่ภายในสิบวัน. นี้เป็นวินิจฉัยในการอธิษฐานในเรื่องนี้ก่อน. 49. විකප්පනෙ පන ද්වෙ විකප්පනා සම්මුඛාවිකප්පනා චෙව පරම්මුඛාවිකප්පනා ච. කථං සම්මුඛාවිකප්පනා හොති? පත්තානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං පත්ත’’න්ති වා ‘‘ඉමෙ පත්තෙ’’ති වා ‘‘එතං පත්ත’’න්ති වා ‘‘එතෙ පත්තෙ’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වත්තබ්බං, අයමෙකා සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභුඤ්ජිතුං පන විස්සජ්ජෙතුං වා අධිට්ඨාතුං වා න වට්ටති. ‘‘මය්හං සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති එවං පන වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. ๔๙. ส่วนในการวิกัป มีวิกัป ๒ อย่าง คือ สัมมุขาวิกัปปนา (วิกัปต่อหน้า) และปรัมมุขาวิกัปปนา (วิกัปลับหลัง). สัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? พึงรู้ความเป็นบาตรใบเดียวหรือหลายใบ และความเป็นบาตรที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกลแล้ว กล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนี้แก่ท่าน’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านี้แก่ท่าน’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนั้นแก่ท่าน’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านั้นแก่ท่าน’ นี้เป็นสัมมุขาวิกัปปนาอย่างหนึ่ง. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ไม่ควรเพื่อบริโภค หรือเพื่อสละ หรือเพื่ออธิษฐาน. แต่เมื่อภิกษุ (ผู้รับวิกัป) กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยซึ่งของของข้าพเจ้าเถิด’ ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการถอนวิกัป ตั้งแต่นั้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร. අපරො නයො – තථෙව පත්තානං එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා තස්සෙව භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘ඉමං පත්ත’’න්ති වා ‘‘ඉමෙ පත්තෙ’’ති වා ‘‘එතං පත්ත’’න්ති වා ‘‘එතෙ පත්තෙ’’ති වා වත්වා පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු [Pg.40] අඤ්ඤතරස්ස අත්තනා අභිරුචිතස්ස යස්ස කස්සචි නාමං ගහෙත්වා ‘‘තිස්සස්ස භික්ඛුනො විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘තිස්සාය භික්ඛුනියා, සික්ඛමානාය, සාමණෙරස්ස, තිස්සාය සාමණෙරියා විකප්පෙමී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං අපරාපි සම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති. පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා තිස්සස්ස භික්ඛුනො සන්තකං…පෙ… තිස්සාය සාමණෙරියා සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහීති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. อีกนัยหนึ่ง – พึงรู้ความเป็นบาตรใบเดียวหรือหลายใบ และความเป็นบาตรที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล เช่นนั้นแล แล้วกล่าวในสำนักของภิกษุนั้นเองว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนี้...’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านี้...’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรนั้น...’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปบาตรเหล่านั้น...’ โดยเอ่ยชื่อของสหธรรมิก ๕ จำพวกผู้ใดผู้หนึ่งที่ตนพอใจว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปแก่ภิกษุชื่อติสสะ’ หรือ ‘ข้าพเจ้าวิกัปแก่ภิกษุณีชื่อติสสา, แก่สิกขมานาชื่อติสสา, แก่สามเณรชื่อติสสะ, แก่สามเณรีชื่อติสสา’ ดังนี้ นี้เป็นสัมมุขาวิกัปปนาอีกอย่างหนึ่ง. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างหนึ่งก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุนั้นกล่าวว่า ‘ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยซึ่งของของภิกษุชื่อติสสะ... (ละ)... ของสามเณรีชื่อติสสาเถิด’ ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการถอนวิกัป ตั้งแต่นั้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร. කථං පරම්මුඛාවිකප්පනා හොති? පත්තානං තථෙව එකබහුභාවං සන්නිහිතාසන්නිහිතභාවඤ්ච ඤත්වා ‘‘ඉමං පත්ත’’න්ති වා ‘‘ඉමෙ පත්තෙ’’ති වා ‘‘එතං පත්ත’’න්ති වා ‘‘එතෙ පත්තෙ’’ති වා වත්වා ‘‘තුය්හං විකප්පනත්ථාය දම්මී’’ති වත්තබ්බං. තෙන වත්තබ්බො ‘‘කො තෙ මිත්තො වා සන්දිට්ඨො වා’’ති. තතො ඉතරෙන පුරිමනයෙන ‘‘තිස්සො භික්ඛූ’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සා සාමණෙරී’’ති වා වත්තබ්බං. පුන තෙන භික්ඛුනා ‘‘අහං තිස්සස්ස භික්ඛුනො දම්මී’’ති වා…පෙ… ‘‘තිස්සාය සාමණෙරියා දම්මී’’ති වා වත්තබ්බං, අයං පරම්මුඛාවිකප්පනා. එත්තාවතා නිධෙතුං වට්ටති, පරිභොගාදීසු පන එකම්පි න වට්ටති. තෙන පන භික්ඛුනා දුතියසම්මුඛාවිකප්පනායං වුත්තනයෙනෙව ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා යථාපච්චයං වා කරොහී’’ති වුත්තෙ පච්චුද්ධාරො නාම හොති, තතො පභුති පරිභොගාදයොපි වට්ටන්ති. අයං විකප්පනෙ නයො. ปรัมมุขาวิกัปปนาเป็นอย่างไร? พึงรู้ความเป็นบาตรใบเดียวหรือหลายใบ และความเป็นบาตรที่อยู่ใกล้หรืออยู่ไกล เช่นนั้นแล แล้วกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าให้บาตรนี้แก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’ หรือ ‘ข้าพเจ้าให้บาตรเหล่านี้แก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’ หรือ ‘ข้าพเจ้าให้บาตรนั้นแก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’ หรือ ‘ข้าพเจ้าให้บาตรเหล่านั้นแก่ท่านเพื่อประโยชน์แก่การวิกัป’. ภิกษุนั้น (ผู้รับ) พึงถามว่า ‘มิตรหรือคนคุ้นเคยของท่านคือใคร?’. จากนั้น ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้ให้) พึงกล่าวตามนัยก่อนว่า ‘ภิกษุชื่อติสสะ’ ... (ละ) ... หรือ ‘สามเณรีชื่อติสสา’. อีกครั้งหนึ่ง ภิกษุรูปนั้น (ผู้รับ) พึงกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าให้แก่ภิกษุชื่อติสสะ’ ... (ละ) ... หรือ ‘ให้แก่สามเณรีชื่อติสสา’ ดังนี้ นี้เป็นปรัมมุขาวิกัปปนา. เพียงเท่านี้ ย่อมควรเพื่อเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ในบรรดาการบริโภคเป็นต้น แม้อย่างหนึ่งก็ไม่ควร. แต่เมื่อภิกษุนั้นกล่าวตามนัยที่กล่าวแล้วในสัมมุขาวิกัปปนาอย่างที่สองนั่นแลว่า ‘ท่านจงบริโภค หรือจงสละ หรือจงทำตามปัจจัยซึ่งของของภิกษุชื่อนี้เถิด’ ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการถอนวิกัป ตั้งแต่นั้นไป แม้การบริโภคเป็นต้นก็ย่อมควร. นี้เป็นนัยในการวิกัป. 50. එවං අධිට්ඨහිත්වා විකප්පෙත්වා ච පරිභුඤ්ජන්තෙන පත්තෙ භින්නෙ කිං කාතබ්බන්ති? යස්ස පත්තෙ රාජිමුඛවට්ටිතො හෙට්ඨා ද්වඞ්ගුලප්පමාණා න හොති තෙන න කිඤ්චි කාතබ්බං. යස්ස (පාරා. අට්ඨ. 2.612-3) පන තාදිසා එකාපි රාජි හොති, තෙන තස්සා රාජියා හෙට්ඨිමපරියන්තෙ පත්තවෙධකෙන විජ්ඣිත්වා පචිත්වා සුත්තරජ්ජුකමකචිරජ්ජුකාදීහි වා තිපුසුත්තකෙන වා බන්ධිත්වා තං බන්ධනං ආමිසස්ස අලග්ගනත්ථං තිපුපට්ටෙන වා කෙනචි වා බද්ධසිලෙසෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං. සො ච පත්තො අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බො. සුඛුමං වා ඡිද්දං කත්වා බන්ධිතබ්බො. සුද්ධෙහි පන මධුකසිත්ථකලාඛාසජ්ජුරසාදීහි බන්ධිතුං න වට්ටති, ඵාණිතං ඣාපෙත්වා පාසාණචුණ්ණෙන බන්ධිතුං වට්ටති. මුඛවට්ටිසමීපෙ පන පත්තවෙධකෙන විජ්ඣියමානො කපාලස්ස බහලත්තා [Pg.41] භිජ්ජති, තස්මා හෙට්ඨා විජ්ඣිතබ්බො. යස්ස පන ද්වෙ රාජියො, එකායෙව වා චතුරඞ්ගුලා, තස්ස ද්වෙ බන්ධනානි දාතබ්බානි. යස්ස තිස්සො, එකායෙව වා ඡළඞ්ගුලා, තස්ස තීණි. යස්ස චතස්සො, එකායෙව වා අට්ඨඞ්ගුලා, තස්ස චත්තාරි. යස්ස පඤ්ච, එකායෙව වා දසඞ්ගුලා, සො බද්ධොපි අබද්ධොපි අපත්තොයෙව, අඤ්ඤො විඤ්ඤාපෙතබ්බො. එස තාව මත්තිකාපත්තෙ විනිච්ඡයො. ๕๐. เมื่อภิกษุผู้บริโภคบาตรที่อธิษฐานและวิกัปไว้แล้ว บาตรแตก พึงทำอย่างไร? บาตรของภิกษุใดไม่มีรอยร้าวขนาด ๒ องคุลีใต้ขอบปากบาตร ภิกษุนั้นไม่ต้องทำอะไร. แต่บาตรของภิกษุใดมีรอยร้าวเช่นนั้นแม้เพียงรอยเดียว ภิกษุนั้นพึงเจาะที่ปลายสุดด้านล่างของรอยร้าวนั้นด้วยเหล็กเจาะบาตร แล้วเผา (ให้แข็ง) แล้วผูกด้วยเชือกด้าย หรือเชือกปอ หรือเชือกใยบัว เป็นต้น หรือด้วยด้ายดีบุก แล้วพึงปิดรอยผูกนั้นด้วยแผ่นดีบุก หรือด้วยยางเหนียวชนิดใดชนิดหนึ่ง เพื่อไม่ให้อาหารติด. และบาตรนั้นพึงอธิษฐานแล้วบริโภค. หรือพึงทำช่องให้เล็กแล้วผูก. แต่ไม่ควรผูกด้วยขี้ผึ้งบริสุทธิ์ หรือครั่ง หรือยางไม้ เป็นต้น แต่ควรผูกด้วยการเคี่ยวน้ำอ้อยแล้วผสมกับผงหิน. แต่เมื่อเจาะด้วยเหล็กเจาะบาตรใกล้ขอบปากบาตร ย่อมแตกเพราะความหนาของกะโหลกบาตร ฉะนั้นจึงพึงเจาะข้างล่าง. แต่บาตรใดมีรอยร้าว ๒ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๔ องคุลี พึงทำเครื่องผูก ๒ แห่ง. บาตรใดมีรอยร้าว ๓ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๖ องคุลี พึงทำเครื่องผูก ๓ แห่ง. บาตรใดมีรอยร้าว ๔ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๘ องคุลี พึงทำเครื่องผูก ๔ แห่ง. บาตรใดมีรอยร้าว ๕ รอย หรือมีรอยร้าวเดียวขนาด ๑๐ องคุลี บาตรนั้นแม้ผูกแล้วหรือไม่ผูก ก็ไม่เป็นบาตร (ที่ใช้ได้) พึงขอเอาบาตรอื่น. นี้เป็นวินิจฉัยในบาตรดินก่อน. අයොපත්තෙ පන සචෙපි පඤ්ච වා අතිරෙකානි වා ඡිද්දානි හොන්ති, තානි ච අයචුණ්ණෙන වා ආණියා වා ලොහමණ්ඩලකෙන වා බද්ධානි මට්ඨානි හොන්ති, ස්වෙව පත්තො පරිභුඤ්ජිතබ්බො, අඤ්ඤො න විඤ්ඤාපෙතබ්බො. අථ පන එකම්පි ඡිද්දං මහන්තං හොති, ලොහමණ්ඩලකෙන බද්ධම්පි මට්ඨං න හොති, පත්තෙ ආමිසං ලග්ගති, අකප්පියො හොති, අයං අපත්තො, අඤ්ඤො විඤ්ඤාපෙතබ්බො. විඤ්ඤාපෙන්තෙන ච සඞ්ඝවසෙන පවාරිතට්ඨානෙ පඤ්චබන්ධනෙනෙව පත්තෙන අඤ්ඤං පත්තං විඤ්ඤාපෙතුං වට්ටති, පුග්ගලවසෙන පන පවාරිතට්ඨානෙ ඌනපඤ්චබන්ධනෙනාපි වට්ටති. පත්තං ලභිත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙන ච යාගුරන්ධනරජනපචනාදිනා අපරිභොගෙන න පරිභුඤ්ජිතබ්බො, අන්තරාමග්ගෙ පන බ්‍යාධිම්හි උප්පන්නෙ අඤ්ඤස්මිං භාජනෙ අසති මත්තිකාය ලිම්පෙත්වා යාගුං වා පචිතුං උදකං වා තාපෙතුං වට්ටති. මඤ්චපීඨඡත්තනාගදන්තකාදිකෙ අදෙසෙපි න නික්ඛිපිතබ්බො. පත්තස්ස හි නික්ඛිපනදෙසො ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පත්තාධාරක’’න්තිආදිනා (චූළව. 254) නයෙන ඛන්ධකෙ වුත්තොයෙව. ส่วนในบาตรเหล็ก แม้มีช่อง ๕ ช่องหรือเกินกว่านั้น และช่องเหล่านั้นถูกผูกด้วยผงเหล็ก หรือด้วยหมุดเหล็ก หรือด้วยแผ่นเหล็กกลม และเรียบดีแล้ว บาตรนั้นนั่นแหละพึงบริโภค ไม่พึงขอเอาบาตรอื่น. แต่ถ้าช่องแม้เพียงช่องเดียวใหญ่ และแม้ผูกด้วยแผ่นเหล็กกลมก็ไม่เรียบ และอาหารติดในบาตร บาตรนี้เป็นของไม่ควร (อกัปปิยะ) ไม่เป็นบาตร (ที่ใช้ได้) พึงขอเอาบาตรอื่น. และเมื่อจะขอบาตร พึงขอเอาบาตรอื่นด้วยบาตรที่มีเครื่องผูก ๕ แห่งเท่านั้น ในที่ที่เขาปวารณาไว้โดยส่วนรวม (สงฆ์) แต่โดยส่วนตัว (บุคคล) แล้ว แม้ด้วยบาตรที่มีเครื่องผูกน้อยกว่า ๕ แห่งก็ควร. และเมื่อได้บาตรมาบริโภคแล้ว ไม่พึงบริโภคด้วยการใช้สอยที่ไม่ควร เช่น การหุงข้าวต้ม การย้อมผ้า การต้มยา เป็นต้น แต่ถ้าเกิดอาพาธในระหว่างทาง และไม่มีภาชนะอื่น พึงเอาดินพอกแล้วหุงข้าวต้ม หรือต้มน้ำก็ได้. ไม่พึงวางไว้ในที่ไม่ควร เช่น บนเตียง เก้าอี้ ร่ม หรือไม้แขวนติดฝา เป็นต้น. เพราะว่าที่สำหรับวางบาตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ในขันธกะแล้ว ด้วยนัยมีอาทิว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่รองบาตร’. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ นี้ අධිට්ඨානවිකප්පනවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการอธิษฐานและการวิกัป จบแล้ว 9. චීවරවිප්පවාසවිනිච්ඡයකථා ๙. เรื่องวินิจฉัยการอยู่ปราศจากจีวร 51. චීවරෙනවිනාවාසොති තිචීවරාධිට්ඨානෙන අධිට්ඨිතානං තිණ්ණං චීවරානං අඤ්ඤතරෙන විප්පවාසො. එවං අධිට්ඨිතෙසු හි තීසු චීවරෙසු එකෙනපි විනා වසිතුං න වට්ටති, වසන්තස්ස සහ අරුණුග්ගමනා චීවරං නිස්සග්ගියං [Pg.42] හොති, තස්මා අරුණුග්ගමනසමයෙ චීවරං අඩ්ඪතෙය්‍යරතනප්පමාණෙ හත්ථපාසෙ කත්වා වසිතබ්බං. ගාමනිවෙසනඋදොසිතඅඩ්ඩමාළපාසාදහම්මියනාවාසත්ථඛෙත්තධඤ්ඤකරණආරාමවිහාරරුක්ඛමූලඅජ්ඣොකාසෙසු පන අයං විසෙසො (පාරා. අට්ඨ. 2.477-8) – සචෙ එකස්ස රඤ්ඤො ගාමභොජකස්ස වා සන්තකො ගාමො හොති, යෙන කෙනචි පාකාරෙන වා වතියා වා පරිඛාය වා පරික්ඛිත්තො ච, එවරූපෙ ගාමෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ගාමබ්භන්තරෙ යත්ථ කත්ථචි යථාරුචිතට්ඨානෙ අරුණං උට්ඨාපෙතුං වට්ටති. සචෙ පන අපරික්ඛිත්තො හොති, එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං, තස්ස වා ඝරස්ස හත්ථපාසෙ සමන්තා අඩ්ඪතෙය්‍යරතනබ්භන්තරෙ වසිතබ්බං. තං පමාණං අතික්කමිත්වා සචෙපි ඉද්ධිමා භික්ඛු ආකාසෙ අරුණං උට්ඨාපෙති, චීවරං නිස්සග්ගියමෙව හොති. ๕๑. คำว่า การอยู่ปราศจากจีวร คือการอยู่ปราศจากจีวรผืนใดผืนหนึ่งในบรรดาจีวร ๓ ผืนที่อธิษฐานไว้ด้วยการอธิษฐานไตรจีวร. เพราะว่า เมื่อจีวร ๓ ผืนอธิษฐานไว้แล้วอย่างนี้ การจะอยู่โดยปราศจากจีวรแม้เพียงผืนเดียว ไม่ควร, เมื่อภิกษุอยู่ (ปราศจาก) จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์พร้อมกับการขึ้นแห่งอรุณ, เพราะฉะนั้น ในเวลาอรุณขึ้น พึงทำจีวรให้อยู่ในหัตถบาทมีประมาณ ๒ ศอกครึ่งแล้วจึงอยู่. แต่ในบ้าน, เรือน, ศาลาเก็บของ, เรือนยอด, ปราสาท, เรือนชั้นบน, เรือ, เกวียน, นา, ลานนวดข้าว, อาราม, วิหาร, โคนไม้ และที่แจ้ง มีข้อพิเศษดังนี้: ถ้าบ้านเป็นของพระราชาองค์เดียวหรือของนายบ้านคนเดียว และล้อมรอบด้วยกำแพง หรือรั้ว หรือคูอย่างใดอย่างหนึ่ง, ในบ้านเช่นนั้น เมื่อวางจีวรไว้แล้ว จะให้อรุณขึ้นในที่ใดที่หนึ่งภายในบ้านตามที่ตนชอบใจ ก็ควร. แต่ถ้าบ้านไม่ถูกล้อมรอบ, ในบ้านเช่นนั้น เรือนใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในเรือนนั้น หรือพึงอยู่ในหัตถบาทโดยรอบภายในระยะ ๒ ศอกครึ่งของเรือนนั้น. ถึงแม้ภิกษุผู้มีฤทธิ์จะก้าวล่วงประมาณนั้นไปแล้ว ให้อรุณขึ้นในอากาศ, จีวร (ที่วางไว้ในเรือน) ก็เป็นนิสสัคคีย์อยู่นั่นเอง. සචෙ නානාරාජූනං වා භොජකානං වා ගාමො හොති වෙසාලීකුසිනාරාදිසදිසො පරික්ඛිත්තො ච, එවරූපෙ ගාමෙ යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වා වත්ථබ්බං, තත්ථ සද්දසඞ්ඝට්ටනෙන වා ජනසම්බාධෙන වා වසිතුං අසක්කොන්තෙන සභායෙ වා වත්ථබ්බං නගරද්වාරමූලෙ වා. තත්‍රාපි වසිතුං අසක්කොන්තෙන යත්ථ කත්ථචි ඵාසුකට්ඨානෙ වසිත්වා අන්තොඅරුණෙ ආගම්ම තෙසංයෙව සභායනගරද්වාරමූලානං හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. ඝරස්ස පන චීවරස්ස වා හත්ථපාසෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. ถ้าบ้านเป็นของพระราชาหลายองค์หรือของนายบ้านหลายคน มีลักษณะเช่นเดียวกับเมืองเวสาลีและเมืองกุสินาราเป็นต้น และถูกล้อมรอบ, ในบ้านเช่นนั้น เรือนของตระกูลใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในเรือนนั้น. หากไม่สามารถจะอยู่ในเรือนนั้นได้เพราะเสียงอึกทึกหรือเพราะระคนด้วยผู้คน พึงอยู่ในศาลา หรือที่ใกล้ประตูเมือง. แม้ในที่นั้น หากไม่สามารถจะอยู่ได้ ภิกษุนั้นพึงอยู่ในที่สบายแห่งใดแห่งหนึ่ง แล้วกลับมาภายในอรุณ พึงอยู่ในหัตถบาทของศาลาและที่ใกล้ประตูเมืองเหล่านั้นนั่นเอง. ส่วนการที่จะต้องอยู่ในหัตถบาทของเรือนหรือของจีวรนั้น ไม่มีเลย. සචෙ ඝරෙ අට්ඨපෙත්වා ‘‘සභායෙ ඨපෙස්සාමී’’ති සභායං ගච්ඡන්තො හත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘හන්දිමං චීවරං ඨපෙහී’’ති එවං නික්ඛෙපසුඛෙ හත්ථපාසගතෙ කිස්මිඤ්චි ආපණෙ චීවරං නික්ඛිපති, තෙන පුරිමනයෙනෙව සභායෙ වා වත්ථබ්බං, ද්වාරමූලෙ වා තෙසං හත්ථපාසෙ වා වසිතබ්බං. ถ้าภิกษุไม่วางไว้ในเรือน แต่คิดว่า 'จักวางไว้ในศาลา' เมื่อกำลังไปสู่ศาลา เหยียดมือออกกล่าวว่า 'เอาเถิด จงวางจีวรนี้ไว้' ดังนี้ แล้ววางจีวรไว้ในร้านค้าใดร้านค้าหนึ่งที่วางได้สะดวกและอยู่ในหัตถบาท, ภิกษุนั้นพึงอยู่ในศาลา หรือที่ใกล้ประตู หรือในหัตถบาทของศาลาและที่ใกล้ประตูเหล่านั้น ตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. සචෙ නගරස්ස බහූනිපි ද්වාරානි හොන්ති බහූනි ච සභායානි, සබ්බත්ථ වසිතුං න වට්ටති. යස්සා පන වීථියා චීවරං ඨපිතං, යං තස්සා සම්මුඛට්ඨානෙ සභායඤ්ච ද්වාරඤ්ච, තස්ස සභායස්ස ච ද්වාරස්ස ච හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. එවඤ්හි සති සක්කා චීවරස්ස පවත්තිං ජානිතුං. සභායං පන ගච්ඡන්තෙන යස්ස ආපණිකස්ස හත්ථෙ නික්ඛිත්තං, සචෙ සො තං චීවරං අතිහරිත්වා ඝරෙ නික්ඛිපති, වීථිහත්ථපාසො න රක්ඛති, ඝරස්ස හත්ථපාසෙ [Pg.43] වත්ථබ්බං. සචෙ මහන්තං ඝරං හොති ද්වෙ වීථියො ඵරිත්වා ඨිතං, පුරතො වා පච්ඡතො වා හත්ථපාසෙයෙව අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බං. සභායෙ නික්ඛිපිත්වා පන සභායෙ වා තස්ස සම්මුඛෙ නගරද්වාරමූලෙ වා තෙසංයෙව හත්ථපාසෙ වා අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ පන ගාමො අපරික්ඛිත්තො හොති, යස්මිං ඝරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ඝරෙ තස්ස ඝරස්ස වා හත්ථපාසෙ වත්ථබ්බං. ถ้าประตูเมืองมีมาก และศาลาก็มีมาก, จะอยู่ในหัตถบาทของประตูและศาลาทั้งหมด ไม่ควร. แต่ว่า ในถนนใดที่วางจีวรไว้, ศาลาใดและประตูใดที่อยู่ตรงหน้าของถนนนั้น, พึงอยู่ในหัตถบาทของศาลาและประตูนั้น. เพราะเมื่อเป็นเช่นนี้ จึงสามารถจะรู้ความเป็นไปของจีวรได้. ส่วนภิกษุผู้จะไปสู่ศาลา วางจีวรไว้ในมือของพ่อค้าใด, ถ้าพ่อค้านั้นนำจีวรนั้นเลยไปจากร้านของตนแล้วไปวางไว้ในเรือน, หัตถบาทของถนนย่อมไม่รักษา, พึงอยู่ในหัตถบาทของเรือนนั้น. ถ้าเรือนใหญ่ตั้งอยู่แผ่ไปถึง ๒ ถนน, พึงให้อรุณขึ้นในหัตถบาทของเรือนนั้นนั่นเอง ไม่ว่าจะอยู่ข้างหน้าหรือข้างหลัง. แต่เมื่อวางจีวรไว้ในศาลา พึงให้อรุณขึ้นในศาลา หรือที่ใกล้ประตูเมืองซึ่งอยู่ตรงหน้าของศาลานั้น หรือในหัตถบาทของศาลาและที่ใกล้ประตูเมืองเหล่านั้นนั่นเอง. แต่ถ้าบ้านไม่ถูกล้อมรอบ, เรือนใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในเรือนนั้น หรือในหัตถบาทของเรือนนั้น. සචෙ (පාරා. 480) එකකුලස්ස සන්තකං නිවෙසනං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච නානාගබ්භං නානාඔවරකං, අන්තොනිවෙසනෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනිවෙසනෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං ගබ්භස්ස හත්ථපාසෙ වා. සචෙ නානාකුලස්ස නිවෙසනං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච නානාගබ්භං නානාඔවරකං, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං, සබ්බෙසං සාධාරණෙ ඝරද්වාරමූලෙ වා ගබ්භස්ස වා ඝරද්වාරමූලස්ස වා හත්ථපාසෙ. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, යස්මිං ගබ්භෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං ගබ්භෙ වත්ථබ්බං ගබ්භස්ස වා හත්ථපාසෙ. උදොසිතඅඩ්ඩමාළපාසාදහම්මියෙසුපි නිවෙසනෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. ถ้าเรือนเป็นของตระกูลเดียว และถูกล้อมรอบ มีห้องต่าง ๆ มีห้องเล็กห้องน้อยต่าง ๆ, เมื่อวางจีวรไว้ภายในเรือนแล้ว พึงอยู่ในภายในเรือนนั้น. ถ้าไม่ถูกล้อมรอบ, ห้องใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องนั้น หรือในหัตถบาทของห้องนั้น. ถ้าเรือนเป็นของหลายตระกูล และถูกล้อมรอบ มีห้องต่าง ๆ มีห้องเล็กห้องน้อยต่าง ๆ, ห้องใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องนั้น หรือที่ใกล้ประตูเรือนที่เป็นสาธารณะแก่ทุกห้อง หรือในหัตถบาทของห้องหรือของประตูเรือนนั้น. ถ้าไม่ถูกล้อมรอบ, ห้องใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องนั้น หรือในหัตถบาทของห้องนั้น. แม้ในศาลาเก็บของ, เรือนยอด, ปราสาท และเรือนชั้นบน ก็พึงทราบการวินิจฉัยตามนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องเรือนนั่นเอง. සචෙ එකකුලස්ස නාවා හොති, අන්තොනාවායං චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොනාවායං වත්ථබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස නාවා හොති නානාගබ්භා නානාඔවරකා, යස්මිං ඔවරකෙ චීවරං නික්ඛිත්තං හොති, තස්මිං ඔවරකෙ වත්ථබ්බං ඔවරකස්ස හත්ථපාසෙ වා. ถ้าเรือเป็นของตระกูลเดียว, เมื่อวางจีวรไว้ภายในเรือแล้ว พึงอยู่ในภายในเรือนั้น. ถ้าเรือเป็นของหลายตระกูล มีห้องต่าง ๆ มีห้องเล็กห้องน้อยต่าง ๆ, ห้องเล็กห้องน้อยใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในห้องเล็กห้องน้อยนั้น หรือในหัตถบาทของห้องเล็กห้องน้อยนั้น. සචෙ එකකුලස්ස සත්ථො හොති, තස්මිං සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා පුරතො වා පච්ඡතො වා සත්තබ්භන්තරා න විජහිතබ්බා, පස්සතො අබ්භන්තරං න විජහිතබ්බං. එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිහත්ථං හොති. සචෙ නානාකුලස්ස සත්ථො හොති, සත්ථෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. සචෙ සත්ථො ගච්ඡන්තො ගාමං වා නදිං වා පරියාදියිත්වා තිට්ඨති, අන්තොපවිට්ඨෙන සද්ධිං එකාබද්ධො හුත්වා ඔරඤ්ච පාරඤ්ච ඵරිත්වා ඨිතො හොති, සත්ථපරිහාරො ලබ්භති. අථ ගාමෙ වා නදියා වා පරියාපන්නො හොති, ගාමපරිහාරො චෙව නදීපරිහාරො ච ලබ්භති. සචෙ විහාරසීමං අතික්කමිත්වා තිට්ඨති, අන්තොසීමාය ච චීවරං හොති, විහාරං ගන්ත්වා [Pg.44] වසිතබ්බං. සචෙ බහිසීමාය චීවරං හොති, සත්ථසමීපෙයෙව වසිතබ්බං. සචෙ ගච්ඡන්තො සත්ථො සකටෙ වා භග්ගෙ ගොණෙ වා නට්ඨෙ අන්තරා ඡිජ්ජති, යස්මිං කොට්ඨාසෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තත්ථ වසිතබ්බං. ถ้ากองเกวียนเป็นของตระกูลเดียว พึงวางจีวรไว้ในกองเกวียนนั้นแล้ว ไม่พึงละทิ้งระยะ ๗ อัพภันดรทั้งข้างหน้าและข้างหลัง และไม่พึงละทิ้งระยะ ๑ อัพภันดรทางด้านข้าง. อัพภันดรหนึ่งมีระยะ ๒๘ ศอก. ถ้ากองเกวียนเป็นของหลายตระกูล พึงวางจีวรไว้ในกองเกวียนแล้วอยู่ในหัตถบาทของจีวร. ถ้ากองเกวียนกำลังไปแล้วครอบคลุมถึงบ้านหรือแม่น้ำ หรือถ้ากองเกวียนหยุดอยู่โดยเชื่อมติดเป็นอันเดียวกันกับส่วนที่เข้าไปภายในแล้วแผ่ไปทั้งฝั่งนี้และฝั่งโน้น ย่อมได้การรักษาแบบกองเกวียน. แต่ถ้ากองเกวียนนั้นนับเข้าในบ้านหรือในแม่น้ำ ย่อมได้ทั้งการรักษาแบบบ้านและการรักษาแบบแม่น้ำ. ถ้ากองเกวียนหยุดอยู่โดยก้าวล่วงเขตวิหารไปแล้ว และจีวรอยู่ในภายในเขต พึงไปอยู่ในวิหาร. ถ้าจีวรอยู่นอกเขตวิหาร พึงอยู่ในที่ใกล้กองเกวียนนั่นเอง. ถ้ากองเกวียนกำลังไปแล้วเกิดเกวียนหัก หรือโคหาย หรือขาดระยะในระหว่างทาง ส่วนใดที่วางจีวรไว้ พึงอยู่ในส่วนนั้น. සචෙ එකකුලස්ස ඛෙත්තං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොඛෙත්තෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස ඛෙත්තං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොඛෙත්තෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ද්වාරමූලෙ වත්ථබ්බං ද්වාරමූලස්ස හත්ථපාසෙ වා. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. ถ้านาเป็นของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในนาแล้วอยู่ในภายในนานั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. ถ้านาเป็นของหลายตระกูลและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในนาแล้วอยู่ที่ใกล้ประตู หรือในหัตถบาทของที่ใกล้ประตูนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. සචෙ එකකුලස්ස ධඤ්ඤකරණං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොධඤ්ඤකරණෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොධඤ්ඤකරණෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. සචෙ නානාකුලස්ස ධඤ්ඤකරණං හොති පරික්ඛිත්තඤ්ච, අන්තොධඤ්ඤකරණෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා ද්වාරමූලෙ වා වත්ථබ්බං ද්වාරමූලස්ස වා හත්ථපාසෙ. සචෙ අපරික්ඛිත්තං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. පුප්ඵාරාමඵලාරාමෙසුපි ඛෙත්තෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. ถ้าลานนวดข้าวเป็นของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในลานนวดข้าวแล้วอยู่ในภายในลานนวดข้าวนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. ถ้าลานนวดข้าวเป็นของหลายตระกูลและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในลานนวดข้าวแล้วอยู่ที่ใกล้ประตู หรือในหัตถบาทของที่ใกล้ประตูนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. แม้ในสวนดอกไม้และสวนผลไม้ ก็พึงทราบการวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องนานั่นเอง. සචෙ එකකුලස්ස විහාරො හොති පරික්ඛිත්තො ච, අන්තොවිහාරෙ චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොවිහාරෙ වත්ථබ්බං. සචෙ අපරික්ඛිත්තො හොති, යස්මිං විහාරෙ චීවරං නික්ඛිත්තං, තස්මිං වත්ථබ්බං තස්ස විහාරස්ස වා හත්ථපාසෙ. ถ้าวิหารเป็นของตระกูลเดียวและมีรั้วล้อม พึงวางจีวรไว้ภายในวิหารแล้วอยู่ในภายในวิหารนั้น. ถ้าไม่มีรั้วล้อม พึงอยู่ในวิหารที่วางจีวรไว้นั้น หรือในหัตถบาทของวิหารนั้น. සචෙ එකකුලස්ස රුක්ඛමූලං හොති, යං මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ සමන්තා ඡායා ඵරති, අන්තොඡායාය චීවරං නික්ඛිපිත්වා අන්තොඡායාය වත්ථබ්බං. විරළසාඛස්ස පන රුක්ඛස්ස ආතපෙන ඵුට්ඨොකාසෙ ඨපිතං නිස්සග්ගියමෙව හොති, තස්මා තාදිසස්ස රුක්ඛස්ස සාඛච්ඡායාය වා ඛන්ධච්ඡායාය වා ඨපෙතබ්බං. සචෙ සාඛාය වා විටපෙ වා ඨපෙති, උපරි අඤ්ඤසාඛච්ඡායාය ඵුට්ඨොකාසෙයෙව ඨපෙතබ්බං. ඛුජ්ජරුක්ඛස්ස ඡායා දූරං ගච්ඡති, ඡායාය ගතට්ඨානෙ ඨපෙතුං වට්ටතියෙව. සචෙ නානාකුලස්ස රුක්ඛමූලං හොති, චීවරස්ස හත්ථපාසෙ වසිතබ්බං. ถ้าโคนต้นไม้เป็นของตระกูลเดียว ในเวลาเที่ยงวัน เงาแผ่ไปถึงที่ใดโดยรอบ พึงวางจีวรไว้ภายในเงานั้นแล้วอยู่ในภายในเงานั้น. ส่วนจีวรที่วางไว้ในที่ที่แดดส่องถึงของต้นไม้ที่มีกิ่งก้านโปร่ง ย่อมเป็นนิสสัคคีย์เท่านั้น เพราะฉะนั้น สำหรับต้นไม้เช่นนั้น พึงวางจีวรไว้ในเงากิ่งไม้หรือในเงาลำต้น. ถ้าวางไว้ที่กิ่งไม้หรือที่ง่ามไม้ พึงวางไว้ในที่ที่เงาของกิ่งไม้อื่นแผ่มาถึงข้างบนเท่านั้น. สำหรับต้นไม้ค่อม เงาย่อมแผ่ไปไกล พึงวางไว้ในที่ที่เงานั้นแผ่ไปถึงได้. ถ้าโคนต้นไม้เป็นของหลายตระกูล พึงอยู่ในหัตถบาทของจีวร. අජ්ඣොකාසෙ පන අගාමකෙ අරඤ්ඤෙ චීවරං ඨපෙත්වා තස්ස සමන්තා සත්තබ්භන්තරෙ වසිතබ්බං. අගාමකං නාම අරඤ්ඤං විඤ්ඣාටවීආදීසු වා සමුද්දමජ්ඣෙ වා මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ දීපකෙසු ලබ්භති. තාදිසෙ අරඤ්ඤෙ මජ්ඣෙ [Pg.45] ඨිතස්ස සමන්තා සත්තබ්භන්තරපරිච්ඡෙදො, විනිබ්බෙධෙන චුද්දස හොන්ති. මජ්ඣෙ නිසින්නො පුරත්ථිමාය වා පච්ඡිමාය වා දිසාය පරියන්තෙ ඨපිතචීවරං රක්ඛති. සචෙ පන අරුණුග්ගමනසමයෙ කෙසග්ගමත්තම්පි පුරත්ථිමං දිසං ගච්ඡති, පච්ඡිමාය දිසාය චීවරං නිස්සග්ගියං හොති. එස නයො ඉතරස්මිං. නිස්සග්ගියං පන චීවරං අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති. ส่วนในที่แจ้ง ในป่าที่ไม่มีบ้านเรือน พึงวางจีวรไว้แล้วอยู่ในระยะ ๗ อัพภันดรโดยรอบจีวรนั้น. ป่าที่ไม่มีบ้านเรือนนั้น ได้แก่ ในป่าใหญ่มีป่าวินธัยเป็นต้น หรือในเกาะเล็กๆ กลางมหาสมุทรที่เป็นทางที่พวกชาวประมงไม่ไปมา. ในป่าเช่นนั้น สำหรับภิกษุผู้ยืนอยู่ตรงกลาง กำหนด ๗ อัพภันดรโดยรอบ เมื่อวัดทะลุผ่านตลอด ย่อมเป็น ๑๔ อัพภันดร. ภิกษุผู้นั่งอยู่ตรงกลาง ย่อมรักษาจีวรที่วางไว้ที่ปลายสุดของทิศตะวันออกหรือทิศตะวันตกได้. แต่ถ้าในเวลาอรุณขึ้น ภิกษุเดินไปทางทิศตะวันออกแม้เพียงปลายเส้นผม จีวรที่วางไว้ทางทิศตะวันตกย่อมเป็นนิสสัคคีย์. นัยนี้พึงทราบในทิศอื่นที่เหลือ. อนึ่ง ภิกษุใช้สอยจีวรที่เป็นนิสสัคคีย์โดยยังไม่ได้สละ ย่อมต้องอาบัติทุกกฎ. 52. සචෙ පධානිකො භික්ඛු සබ්බරත්තිං පධානමනුයුඤ්ජිත්වා පච්චූසසමයෙ ‘‘නහායිස්සාමී’’ති තීණි චීවරානි තීරෙ ඨපෙත්වා නදිං ඔතරති, නහායන්තස්සෙව චස්ස අරුණං උට්ඨහති, කිං කාතබ්බං? සො හි යදි උත්තරිත්වා චීවරං නිවාසෙති, නිස්සග්ගියං චීවරං, අනිස්සජ්ජිත්වා පරිභුඤ්ජනපච්චයා දුක්කටං ආපජ්ජති. අථ නග්ගො ගච්ඡති, එවම්පි දුක්කටං ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති. සො හි යාව අඤ්ඤං භික්ඛුං දිස්වා විනයකම්මං න කරොති, තාව තෙසං චීවරානං අපරිභොගාරහත්තා නට්ඨචීවරට්ඨානෙ ඨිතො හොති, නට්ඨචීවරස්ස ච අකප්පියං නාම නත්ථි, තස්මා එකං නිවාසෙත්වා ද්වෙ හත්ථෙන ගහෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා විනයකම්මං කාතබ්බං. සචෙ දූරෙ විහාරො හොති, අන්තරාමග්ගෙ මනුස්සා සඤ්චරන්ති, එකං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා එකං අංසකූටෙ ඨපෙත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ විහාරෙ සභාගං භික්ඛුං න පස්සති, භික්ඛාචාරං ගතා හොන්ති, සඞ්ඝාටිං බහිගාමෙ ඨපෙත්වා සන්තරුත්තරෙන ආසනසාලං ගන්ත්වා විනයකම්මං කාතබ්බං. සචෙ බහිගාමෙ චොරභයං හොති, පාරුපිත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ ආසනසාලා සම්බාධා හොති, ජනාකිණ්ණා න සක්කා එකමන්තෙ චීවරං අපනෙත්වා විනයකම්මං කාතුං, එකං භික්ඛුං ආදාය බහිගාමං ගන්ත්වා විනයකම්මං කත්වා චීවරානි පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. ๕๒. ถ้าภิกษุผู้บำเพ็ญเพียร บำเพ็ญเพียรตลอดทั้งคืน แล้วในเวลาใกล้รุ่ง คิดว่า 'เราจะอาบน้ำ' จึงวางไตรจีวรไว้ที่ฝั่งแล้วลงไปในแม่น้ำ และอรุณขึ้นในขณะที่เธอกำลังอาบน้ำอยู่ พึงทำอย่างไร? เพราะว่าถ้าภิกษุนั้นขึ้นจากน้ำแล้วนุ่งห่มจีวร จีวรนั้นเป็นนิสสัคคีย์ เธอย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะปัจจัยคือการใช้สอยโดยยังไม่ได้สละ หรือถ้าเธอเดินไปตัวเปล่า แม้เช่นนั้นก็ต้องอาบัติทุกกฏมิใช่หรือ? (ตอบว่า) ไม่ต้องอาบัติ เพราะภิกษุนั้น ตราบใดที่ยังไม่พบภิกษุอื่นเพื่อทำวินัยกรรม ตราบนั้นเธอย่อมอยู่ในฐานะเป็นผู้มีจีวรหาย เพราะจีวรเหล่านั้นไม่ควรแก่การใช้สอย และสำหรับภิกษุผู้มีจีวรหายนั้น ไม่มีสิ่งใดที่ชื่อว่าไม่ควร เพราะฉะนั้น พึงนุ่งผ้าผืนหนึ่ง ถือสองผืนด้วยมือ แล้วไปยังวิหารเพื่อทำวินัยกรรม ถ้าวิหารอยู่ไกล และมีผู้คนสัญจรไปมาตามทาง พึงนุ่งผืนหนึ่ง ห่มผืนหนึ่ง วางผืนหนึ่งไว้บนบ่าแล้วไป ถ้าไม่พบภิกษุผู้มีสังวาสเสมอกันในวิหาร และภิกษุทั้งหลายออกบิณฑบาตไปแล้ว พึงวางสังฆาฏิไว้นอกหมู่บ้าน แล้วไปยังโรงฉันด้วยผ้าอันตรวาสกและอุตตราสงค์เพื่อทำวินัยกรรม ถ้ามีภัยจากโจรนอกหมู่บ้าน พึงห่ม (สังฆาฏิ) แล้วไป ถ้าโรงฉันคับแคบ มีผู้คนพลุกพล่าน ไม่สามารถปลดจีวรออกทำวินัยกรรมในที่สมควรได้ พึงพาภิกษุรูปหนึ่งออกไปนอกหมู่บ้าน ทำวินัยกรรมแล้วจึงใช้สอยจีวรเหล่านั้น සචෙ ථෙරා භික්ඛූ දහරානං හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා මග්ගං ගච්ඡන්තා පච්ඡිමයාමෙ සයිතුකාමා හොන්ති, අත්තනො අත්තනො චීවරං හත්ථපාසෙ කත්වාව සයිතබ්බං. සචෙ ගච්ඡන්තානංයෙව අසම්පත්තෙසු දහරෙසු අරුණං උග්ගච්ඡති, චීවරං නිස්සග්ගියං හොති, නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භති. දහරානම්පි පුරතො ගච්ඡන්තානං ථෙරෙසු අසම්පත්තෙසු එසෙව නයො. මග්ගං විරජ්ඣිත්වා අරඤ්ඤෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අපස්සන්තෙසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන දහරා ‘‘මයං, භන්තෙ, මුහුත්තං සයිත්වා අසුකස්මිං නාම ඔකාසෙ තුම්හෙ සම්පාපුණිස්සාමා’’ති වත්වා යාව අරුණුග්ගමනා සයන්ති, චීවරඤ්ච නිස්සග්ගියං හොති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. දහරෙ උය්‍යොජෙත්වා ථෙරෙසු සයන්තෙසුපි එසෙව නයො. ද්වෙධාපථං දිස්වා ථෙරා ‘‘අයං මග්ගො’’[Pg.46], දහරා ‘‘අයං මග්ගො’’ති වත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස වචනං අග්ගහෙත්වා ගතා, සහ අරුණස්ස උග්ගමනා චීවරානි ච නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. සචෙ දහරා මග්ගතො ඔක්කම්ම ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව නිවත්තිස්සාමා’’ති භෙසජ්ජත්ථාය ගාමං පවිසිත්වා ආගච්ඡන්ති, අසම්පත්තානංයෙව ච නෙසං අරුණො උග්ගච්ඡති, චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ධෙනුභයෙන වා සුනඛභයෙන වා මුහුත්තං ඨත්වා ‘‘ගමිස්සාමා’’ති ඨත්වා වා නිසීදිත්වා වා ගච්ඡන්ති, අන්තරා අරුණෙ උග්ගතෙ චීවරානි ච නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. ถ้าพระเถระทั้งหลายมอบบาตรและจีวรไว้ในมือของพวกภิกษุหนุ่มแล้วเดินทางไป ประสงค์จะนอนในปัจฉิมยาม พึงวางจีวรของตนๆ ไว้ในหัตถบาสแล้วจึงนอน ถ้าเมื่อพวกภิกษุหนุ่มยังมาไม่ถึง อรุณขึ้นในขณะที่พระเถระกำลังเดินไปนั่นเอง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยไม่ระงับ แม้ในกรณีที่พวกภิกษุหนุ่มเดินไปข้างหน้า เมื่อพระเถระยังมาไม่ถึง นัยนี้ก็พึงทราบเช่นกัน แม้ในกรณีที่หลงทางในป่า ไม่เห็นกันและกัน นัยนี้ก็พึงทราบเช่นกัน แต่ถ้าพวกภิกษุหนุ่มกล่าวว่า 'ท่านขอรับ พวกกระผมจะนอนสักครู่ แล้วจะไปถึงท่านในสถานที่ชื่อโน้น' ดังนี้แล้วนอนจนกระทั่งอรุณขึ้น จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ แม้ในกรณีที่ส่งภิกษุหนุ่มไปแล้วพวกพระเถระนอน (จนอรุณขึ้น) นัยนี้ก็พึงทราบเช่นกัน ถ้าเห็นทางสองแพร่ง พระเถระกล่าวว่า 'นี้คือทาง' ภิกษุหนุ่มกล่าวว่า 'นี้คือทาง' ดังนี้แล้ว ไม่ถือเอาคำของกันและกันแล้วไป เมื่ออรุณขึ้น จีวรทั้งหลายย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ ถ้าพวกภิกษุหนุ่มแวะออกจากทางแล้วเข้าไปในหมู่บ้านเพื่อต้องการยา โดยคิดว่า 'เราจะกลับมาภายในอรุณนั่นเอง' และอรุณขึ้นในขณะที่พวกเธอยังมาไม่ถึง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยไม่ระงับ แต่ถ้าหยุดอยู่ครู่หนึ่งเพราะกลัวแม่โคหรือกลัวสุนัข โดยตั้งใจว่า 'เราจะไป' แล้วยืนอยู่ก็ตาม นั่งอยู่ก็ตาม แล้วจึงไป เมื่ออรุณขึ้นในระหว่างทาง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ සචෙ ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව ආගමිස්සාමා’’ති අන්තොසීමායං ගාමං පවිට්ඨානං අන්තරා අරුණො උග්ගච්ඡති, නෙව චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, න නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ‘‘විභායතු තාවා’’ති නිසීදන්ති, අරුණෙ උග්ගතෙ න චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො පන පටිප්පස්සම්භති. සචෙ යෙපි ‘‘අන්තොඅරුණෙයෙව ආගමිස්සාමා’’ති සාමන්තවිහාරං ධම්මස්සවනත්ථාය සඋස්සාහා ගච්ඡන්ති, අන්තරාමග්ගෙයෙව ච නෙසං අරුණො උග්ගච්ඡති, චීවරානි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො පන න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ ධම්මගාරවෙන ‘‘යාවපරියොසානං සුත්වාව ගමිස්සාමා’’ති නිසීදන්ති, සහ අරුණස්ස උග්ගමනා චීවරානිපි නිස්සග්ගියානි හොන්ති, නිස්සයො ච පටිප්පස්සම්භති. ථෙරෙන දහරං චීවරධොවනත්ථාය ගාමකං පෙසෙන්තෙන අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වාව දාතබ්බං, දහරස්සපි චීවරං පච්චුද්ධරාපෙත්වාව ඨපෙතබ්බං. සචෙ අසතියා ගච්ඡති, අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වා දහරස්ස චීවරං විස්සාසෙන ගහෙත්වා ඨපෙතබ්බං. සචෙ ථෙරො න සරති, දහරොව සරති, දහරෙන අත්තනො චීවරං පච්චුද්ධරිත්වා ථෙරස්ස චීවරං විස්සාසෙන ගහෙත්වා ගන්ත්වා වත්තබ්බං ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං චීවරං අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජථා’’ති. අත්තනොපි චීවරං අධිට්ඨාතබ්බං. එවං එකස්ස සතියාපි ආපත්තිමොක්ඛො හොති. ถ้าภิกษุทั้งหลายเข้าไปในหมู่บ้านภายในสีมา โดยคิดว่า 'เราจะกลับมาภายในอรุณนั่นเอง' แล้วอรุณขึ้นในระหว่างทาง จีวรย่อมไม่เป็นนิสสัคคีย์เลย และนิสสัยก็ไม่ระงับเลย แต่ถ้าภิกษุเหล่านั้นนั่งพักด้วยคิดว่า 'รอให้สว่างก่อนเถิด' เมื่ออรุณขึ้น จีวรย่อมไม่เป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยระงับ แม้ภิกษุเหล่าใดมีความอุตสาหะเดินทางไปวิหารใกล้เคียงเพื่อฟังธรรม โดยคิดว่า 'เราจะกลับมาภายในอรุณนั่นเอง' แล้วอรุณขึ้นในระหว่างทาง จีวรย่อมเป็นนิสสัคคีย์ แต่นิสสัยไม่ระงับ ถ้าภิกษุเหล่านั้นนั่งพักด้วยความเคารพในธรรมว่า 'เราจะฟังจนจบแล้วจึงไป' เมื่ออรุณขึ้นพร้อมกัน จีวรแม้เหล่านั้นย่อมเป็นนิสสัคคีย์ และนิสสัยก็ระงับ เมื่อพระเถระจะส่งภิกษุหนุ่มไปยังหมู่บ้านเพื่อซักจีวร พึงถอนจีวรของตนก่อนแล้วจึงให้ไป แม้จีวรของภิกษุหนุ่มก็พึงให้ถอนก่อนแล้วจึงวางไว้ ถ้าพระเถระไปโดยลืม พึงถอนจีวรของตน แล้วถือเอาจีวรที่ภิกษุหนุ่มวางไว้ด้วยความวิสาสะแล้ววางไว้ ถ้าพระเถระระลึกไม่ได้ แต่ภิกษุหนุ่มระลึกได้ ภิกษุหนุ่มนั้นพึงถอนจีวรของตน แล้วถือเอาจีวรของพระเถระด้วยความวิสาสะไปแล้วพึงกล่าวว่า 'ท่านขอรับ ขอท่านจงอธิษฐานจีวรของท่านแล้วใช้สอยเถิด' แม้ตนเองก็พึงอธิษฐานจีวรของตน ด้วยอาการอย่างนี้ แม้ด้วยความระลึกได้ของคนคนเดียว การพ้นจากอาบัติย่อมมีได้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ චීවරවිප්පවාසවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. การวินิจฉัยเรื่องการอยู่ปราศจากจีวร จบเพียงเท่านี้ 10. භණ්ඩපටිසාමනවිනිච්ඡයකථා ๑๐. ๑๐. เรื่องวินิจฉัยการเก็บรักษาบริขาร 53. භණ්ඩස්ස [Pg.47] පටිසාමනන්ති පරෙසං භණ්ඩස්ස ගොපනං. පරෙසඤ්හි (පාචි. අට්ඨ. 506) කප්පියවත්ථු වා හොතු අකප්පියවත්ථු වා, අන්තමසො මාතු කණ්ණපිළන්ධනං කාලපණ්ණම්පි ගිහිසන්තකං භණ්ඩාගාරිකසීසෙන පටිසාමෙන්තස්ස පාචිත්තියං. සචෙ පන මාතාපිතූනං සන්තකං අවස්සං පටිසාමෙතබ්බං කප්පියභණ්ඩං හොති, අත්තනො අත්ථාය ගහෙත්වා පටිසාමෙතබ්බං. ‘‘ඉදං පටිසාමෙත්වා දෙහී’’ති පන වුත්තෙ ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ ‘‘පටිසාමෙහී’’ති පාතෙත්වා ගච්ඡන්ති, පලිබොධො නාම හොති, පටිසාමෙතුං වට්ටති. විහාරෙ කම්මං කරොන්තා වඩ්ඪකීආදයො වා රාජවල්ලභා වා ‘‘අත්තනො උපකරණභණ්ඩං වා සයනභණ්ඩං වා පටිසාමෙත්වා දෙථා’’ති වදන්ති, ඡන්දෙනපි භයෙනපි න කාතබ්බමෙව, ගුත්තට්ඨානං පන දස්සෙතුං වට්ටති, බලක්කාරෙන පාතෙත්වා ගතෙසු ච පටිසාමෙතුං. ๕๓. คำว่า 'การเก็บรักษาทรัพย์' หมายถึง การรักษาทรัพย์ของผู้อื่น. จริงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นวัตถุที่ควรหรือไม่ควรของผู้อื่น แม้ที่สุดเพียงใบตาลที่มารดาประดับหู ซึ่งเป็นของคฤหัสถ์ ภิกษุผู้เก็บรักษาโดยเป็นผู้รักษาคลัง ย่อมเป็นปาจิตตีย์. แต่ถ้าเป็นทรัพย์ที่ควรเก็บรักษาซึ่งเป็นของมารดาบิดาที่ต้องเก็บรักษาแน่นอน พึงถือเอาเพื่อประโยชน์แก่ตนแล้วเก็บรักษา. แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า 'จงเก็บรักษาทรัพย์นี้แล้วให้' พึงปฏิเสธว่า 'ไม่ควร'. ถ้าหากพวกเขาทิ้งไว้แล้วไปว่า 'จงเก็บรักษา' ชื่อว่ามีเครื่องกังวล ควรเก็บรักษา. ช่างไม้เป็นต้นผู้ทำงานในวิหารก็ดี หรือพวกข้าราชบริพารผู้เป็นที่รักของพระราชาผู้กล่าวว่า 'จงเก็บรักษาเครื่องใช้สอยของตน หรือเครื่องนอนของตนแล้วให้' ไม่พึงทำด้วยความพอใจหรือด้วยความกลัวเลย. แต่ควรแสดงที่ปลอดภัย. และเมื่อพวกเขาทิ้งไว้ด้วยการบังคับแล้วไป ก็ควรเก็บรักษา. සචෙ (පාරා. අට්ඨ. 1.111) අත්තනො හත්ථෙ පටිසාමනත්ථාය ඨපිතං භණ්ඩං සාමිකෙන ‘‘දෙහි මෙ භණ්ඩ’’න්ති යාචිතො අදාතුකාමො ‘‘නාහං ගණ්හාමී’’ති භණති, සම්පජානමුසාවාදෙපි අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. ‘‘කිං තුම්හෙ භණථ, නෙවිදං මය්හං අනුරූපං, න තුම්හාක’’න්තිආදීනි වදන්තස්සපි දුක්කටමෙව. ‘‘රහො මයා එතස්ස හත්ථෙ ඨපිතං, න අඤ්ඤො කොචි ජානාති, දස්සති නු ඛො මෙ, නො’’ති සාමිකො විමතිං උප්පාදෙති, භික්ඛුස්ස ථුල්ලච්චයං. තස්ස ඵරුසාදිභාවං දිස්වා සාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, තත්‍ර සචායං භික්ඛු ‘‘කිලමෙත්වා නං දස්සාමී’’ති දානෙ සඋස්සාහො, රක්ඛති තාව. සචෙපි සො දානෙ නිරුස්සාහො, භණ්ඩසාමිකො පන ගහණෙ සඋස්සාහො, රක්ඛතියෙව. යදි පන තස්මිං දානෙ නිරුස්සාහො භණ්ඩසාමිකො ‘‘න මය්හං දස්සතී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, එවං උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන භික්ඛුනො පාරාජිකං. යදිපි මුඛෙන ‘‘දස්සාමී’’ති වදති, චිත්තෙන පන අදාතුකාමො, එවම්පි සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. තං පන සඞ්ගොපනත්ථාය අත්තනො හත්ථෙ පරෙහි ඨපිතං භණ්ඩං අගුත්තදෙසතො ඨානා චාවෙත්වා ගුත්තට්ඨානෙ ඨපනත්ථාය හරතො අනාපත්ති. ථෙය්‍යචිත්තෙනපි ඨානා චාවෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කස්මා? අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තත්තා, භණ්ඩදෙය්‍යං පන හොති. ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතොපි එසෙව නයො. ถ้าเจ้าของทรัพย์ทวงทรัพย์ที่ภิกษุวางไว้ในมือของตนเพื่อการเก็บรักษาว่า 'จงให้ทรัพย์ของฉัน' แล้วภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะให้กล่าวว่า 'ฉันไม่รับ' แม้ในสัมปชานมุสาวาท ก็เป็นทุกกฏ เพราะเป็นประโยคแห่งอทินนาทาน. แม้แก่ภิกษุผู้กล่าวคำมีอาทิว่า 'พวกท่านกล่าวอะไร ทรัพย์นี้ไม่สมควรแก่ฉัน ไม่สมควรแก่พวกท่าน' ก็เป็นทุกกฏนั่นเอง. ถ้าเจ้าของทรัพย์ยังความสงสัยให้เกิดขึ้นว่า 'เราวางไว้ในมือของภิกษุนี้ในที่ลับ ไม่มีใครอื่นรู้ ภิกษุนี้จะให้แก่เราหรือไม่ให้' ภิกษุนั้นเป็นถุลลัจจัย. เจ้าของทรัพย์เห็นความเป็นผู้หยาบคายของภิกษุนั้นแล้ว ย่อมละความหวังว่า 'ภิกษุนี้จะไม่ให้แก่ฉัน' ในกรณีนั้น ถ้าภิกษุนี้มีความอุตสาหะในการให้ว่า 'เราจะให้ทรัพย์นั้นเมื่อทำให้ลำบาก' ก็ยังคงรักษาไว้. ถึงแม้ภิกษุนั้นไม่มีความอุตสาหะในการให้ แต่เจ้าของทรัพย์มีความอุตสาหะในการรับ ก็ยังคงรักษาไว้. แต่ถ้าภิกษุนั้นไม่มีความอุตสาหะในการให้ และเจ้าของทรัพย์ละความหวังว่า 'ภิกษุนี้จะไม่ให้แก่ฉัน' ด้วยการละความหวังของทั้งสองฝ่ายเช่นนี้ ภิกษุนั้นเป็นปาราชิก. ถึงแม้จะกล่าวด้วยปากว่า 'จะให้' แต่ในใจไม่ประสงค์จะให้ แม้เช่นนี้ เมื่อเจ้าของทรัพย์ละความหวัง ก็เป็นปาราชิก. อนึ่ง ทรัพย์ที่ผู้อื่นวางไว้ในมือของตนเพื่อการเก็บรักษา ภิกษุผู้ขนย้ายจากที่ที่ไม่ปลอดภัยไปวางไว้ในที่ปลอดภัย ไม่เป็นอาบัติ. แม้ผู้ขนย้ายจากที่ด้วยจิตคิดจะลัก ก็ไม่มีการลัก. เพราะเหตุไร? เพราะวางไว้ในมือของตน. แต่เป็นทรัพย์ที่ต้องคืน. แม้ผู้บริโภคด้วยจิตคิดจะลัก ก็มีนัยเดียวกันนี้. 54. පඤ්චන්නං [Pg.48] සහධම්මිකානං සන්තකං පන යං කිඤ්චි පරික්ඛාරං පටිසාමෙතුං වට්ටති. සචෙ ආගන්තුකො භික්ඛු ආවාසිකානං චීවරකම්මං කරොන්තානං සමීපෙ පත්තචීවරං ඨපෙත්වා ‘‘එතෙ සඞ්ගොපෙස්සන්තී’’ති මඤ්ඤමානො නහායිතුං වා අඤ්ඤත්‍ර වා ගච්ඡති, සචෙ තං ආවාසිකා සඞ්ගොපෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, නට්ඨෙ ගීවා න හොති. සචෙපි සො ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වත්වා ගච්ඡති, ඉතරෙ ච කිච්චපසුතත්තා න ජානන්ති, එසෙව නයො. අථාපි තෙ ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඨපෙථා’’ති වුත්තා ‘‘මයං බ්‍යාවටා’’ති පටික්ඛිපන්ති, ඉතරො ච ‘‘අවස්සං ඨපෙස්සන්තී’’ති අනාදියිත්වා ගච්ඡති, එසෙව නයො. සචෙ පන තෙ තෙන යාචිතා වා අයාචිතා වා ‘‘මයං ඨපෙස්සාම, ත්වං ගච්ඡා’’ති වදන්ති, තං සඞ්ගොපිතබ්බං. නො චෙ සඞ්ගොපෙන්ති, නට්ඨෙ ගීවා. කස්මා? සම්පටිච්ඡිතත්තා. ๕๔. บริขารใดๆ ที่เป็นของสหธรรมิก ๕ รูป ควรเก็บรักษา. ถ้าภิกษุอาคันตุกะวางบาตรและจีวรไว้ใกล้ภิกษุอาวาสิกผู้กำลังทำจีวรกรรม สำคัญว่า 'ภิกษุเหล่านี้จักเก็บรักษา' แล้วไปเพื่ออาบน้ำ หรือไปที่อื่น ถ้าภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นเก็บรักษา การเก็บรักษาเช่นนั้นเป็นกุศล. ถ้าไม่เก็บรักษา เมื่อหายไป ก็ไม่มีความรับผิดชอบ. ถึงแม้ภิกษุอาคันตุกะนั้นกล่าวว่า 'ท่านขอรับ จงวางบาตรและจีวรนี้ไว้' แล้วไป แต่ภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นไม่รู้ เพราะติดธุระ ก็มีนัยเดียวกันนี้. ถึงแม้ภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นถูกกล่าวว่า 'ท่านขอรับ จงวางบาตรและจีวรนี้ไว้' แล้วปฏิเสธว่า 'พวกเราติดธุระ' และภิกษุอาคันตุกะนั้นไม่ใส่ใจคำปฏิเสธว่า 'พวกเขาย่อมวางไว้แน่นอน' แล้วไป ก็มีนัยเดียวกันนี้. แต่ถ้าภิกษุอาวาสิกเหล่านั้นถูกภิกษุอาคันตุกะนั้นขอร้องหรือไม่ขอร้องก็ตาม แล้วกล่าวว่า 'พวกเราจักวางไว้ ท่านจงไปเถิด' บาตรและจีวรนั้นพึงเก็บรักษา. ถ้าไม่เก็บรักษา เมื่อหายไป ก็มีความรับผิดชอบ. เพราะเหตุไร? เพราะรับปากไว้แล้ว. යො භික්ඛු භණ්ඩාගාරිකො හුත්වා පච්චූසසමයෙ එව භික්ඛූනං පත්තචීවරානි හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොපෙත්වා ද්වාරං අපිදහිත්වා තෙසම්පි අනාරොචෙත්වාව දූරෙ භික්ඛාචාරං ගච්ඡති, තානි චෙ චොරා හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. යො පන භික්ඛු භික්ඛූහි ‘‘ඔරොපෙථ, භන්තෙ, පත්තචීවරානි, කාලො සලාකග්ගහණස්සා’’ති වුත්තො ‘‘සමාගතාත්ථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම සමාගතාම්හා’’ති වුත්තෙ පත්තචීවරානි නීහරිත්වා නික්ඛිපිත්වා භණ්ඩාගාරද්වාරං බන්ධිත්වා ‘‘තුම්හෙ පත්තචීවරානි ගහෙත්වා හෙට්ඨාපාසාදද්වාරං පටිජග්ගිත්වා ගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ගච්ඡති. තත්‍ර චෙකො අලසජාතිකො භික්ඛු භික්ඛූසු ගතෙසු පච්ඡා අක්ඛීනි පුඤ්ඡන්තො උට්ඨහිත්වා උදකට්ඨානං මුඛධොවනත්ථං ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා චොරා තස්ස පත්තචීවරං හරන්ති, සුහටං, භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති. ภิกษุใดเป็นผู้รักษาคลัง ในเวลาเช้ามืดนั่นเอง หย่อนบาตรและจีวรของภิกษุทั้งหลายลงสู่ปราสาทเบื้องล่าง ไม่ปิดประตู ไม่บอกแก่ภิกษุเหล่านั้นเลย แล้วไปบิณฑบาตในที่ไกล ถ้าโจรลักบาตรและจีวรเหล่านั้นไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุนั้นนั่นเอง. แต่ภิกษุใดถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า 'ท่านขอรับ จงหย่อนบาตรและจีวรลง เวลาจับสลากภัตแล้ว' ถามว่า 'พวกท่านมาพร้อมกันแล้วหรือ' เมื่อถูกกล่าวว่า 'ใช่ พวกเรามาพร้อมกันแล้ว' นำบาตรและจีวรออกวางไว้ ปิดประตูคลัง กล่าวว่า 'พวกท่านจงถือเอาบาตรและจีวรไปเถิด จงดูแลประตูปราสาทเบื้องล่างแล้วไป' แล้วไป. ในภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้มีปกติเกียจคร้านรูปหนึ่ง เมื่อภิกษุทั้งหลายไปแล้ว ลุกขึ้นเช็ดตาแล้วไปที่น้ำเพื่อล้างหน้า โจรเห็นโอกาสนั้นแล้วลักบาตรและจีวรของภิกษุผู้เกียจคร้านนั้นไป เป็นการลักไปโดยดี ภิกษุผู้รักษาคลังไม่มีความรับผิดชอบ. සචෙපි කොචි භණ්ඩාගාරිකස්ස අනාරොචෙත්වාව භණ්ඩාගාරෙ අත්තනො පරික්ඛාරං ඨපෙති, තස්මිම්පි නට්ඨෙ භණ්ඩාගාරිකස්ස ගීවා න හොති. සචෙ පන භණ්ඩාගාරිකො තං දිස්වා ‘‘අට්ඨානෙ ඨපිත’’න්ති ගහෙත්වා ඨපෙති, නට්ඨෙ තස්සෙව ගීවා. සචෙපි ඨපිතභික්ඛුනා ‘‘මයා, භන්තෙ, ඊදිසො නාම පරික්ඛාරො ඨපිතො, උපධාරෙය්‍යාථා’’ති වුත්තො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, දුන්නික්ඛිත්තං වා මඤ්ඤමානො අඤ්ඤස්මිං ඨානෙ ඨපෙති, නට්ඨෙ තස්සෙව ගීවා. ‘‘නාහං ජානාමී’’ති පටික්ඛිපන්තස්ස පන නත්ථි ගීවා. යොපි තස්ස පස්සන්තස්සෙව ඨපෙති, භණ්ඩාගාරිකඤ්ච න සම්පටිච්ඡාපෙති, නට්ඨං සුනට්ඨමෙව. සචෙ පන නං භණ්ඩාගාරිකො අඤ්ඤත්‍ර ඨපෙති, නට්ඨෙ ගීවා[Pg.49]. සචෙ භණ්ඩාගාරං සුගුත්තං, සබ්බො සඞ්ඝස්ස චෙතියස්ස ච පරික්ඛාරො තත්ථෙව ඨපීයති, භණ්ඩාගාරිකො ච බාලො අබ්‍යත්තො ද්වාරං විවරිත්වා ධම්මකථං වා සොතුං අඤ්ඤං වා කිඤ්චි කාතුං කත්ථචි ගච්ඡති, තං ඛණං දිස්වා යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. භණ්ඩාගාරතො නික්ඛමිත්වා බහි චඞ්කමන්තස්ස වා ද්වාරං විවරිත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙන්තස්ස වා තත්ථෙව සමණධම්මානුයොගෙන නිසින්නස්ස වා තත්ථෙව නිසීදිත්වා කෙනචි කම්මෙන බ්‍යාවටස්ස වා උච්චාරපස්සාවපීළිතස්සපි සතො තත්ථෙව උපචාරෙ විජ්ජමානෙ බහි ගච්ඡතො වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි ආකාරෙන පමත්තස්ස සතො ද්වාරං විවරිත්වා වා විවටමෙව පවිසිත්වා වා සන්ධිං ඡින්දිත්වා වා යත්තකං තස්ස පමාදපච්චයා චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. ‘‘උණ්හසමයෙ පන වාතපානං විවරිත්වා නිපජ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වදන්ති. උච්චාරපීළිතස්ස පන තස්මිං උපචාරෙ අසති අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තස්ස ගිලානපක්ඛෙ ඨිතත්තා අවිසයො, තස්මා ගීවා න හොති. ถึงแม้ภิกษุบางรูปวางบริขารของตนไว้ในคลัง โดยไม่บอกแก่ภิกษุผู้รักษาคลังเลย แม้บริขารนั้นหายไป ความรับผิดชอบก็ไม่มีแก่ภิกษุผู้รักษาคลัง. แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังเห็นบริขารนั้นแล้วถือเอาไปเก็บไว้ ด้วยคิดว่า 'วางไว้ในที่ไม่สมควร' เมื่อหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แม้ภิกษุผู้วางบริขารจะกล่าวว่า 'ท่านขอรับ กระผมวางบริขารชื่อนี้ไว้แล้ว ขอท่านจงช่วยดูแลด้วย' ภิกษุผู้รักษาคลังรับคำว่า 'ดีละ' หรือคิดว่าวางไว้ไม่ดี จึงนำไปวางไว้ในที่อื่น เมื่อหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แต่สำหรับภิกษุผู้ปฏิเสธว่า 'ผมไม่รู้' ย่อมไม่มีความรับผิดชอบ. แม้ภิกษุใดวางไว้ต่อหน้าภิกษุผู้รักษาคลังนั่นเอง แต่ไม่ให้ภิกษุผู้รักษาคลังรับปาก เมื่อหายไป ก็ชื่อว่าหายไปโดยดี (เจ้าของรับผิดชอบเอง). แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังนำบริขารนั้นไปวางไว้ที่อื่น เมื่อหายไป ก็มีความรับผิดชอบ. ถ้าคลังได้รับการคุ้มครองอย่างดี บริขารทั้งหมดของสงฆ์และของเจดีย์ย่อมถูกเก็บไว้ในคลังนั้นเอง และภิกษุผู้รักษาคลังเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด เปิดประตูทิ้งไว้แล้วไปที่ไหนก็ตามเพื่อฟังธรรมหรือเพื่อทำกิจอื่นใด โจรเห็นโอกาสนั้นแล้วลักไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นความรับผิดชอบของภิกษุผู้รักษาคลังนั้น. เมื่อออกจากคลังแล้วเดินจงกรมอยู่ภายนอกก็ดี เปิดประตูทิ้งไว้เพื่อให้ร่างกายรับลมก็ดี นั่งบำเพ็ญสมณธรรมอยู่ ณ ที่นั้นนั่นเองก็ดี นั่งทำกิจบางอย่างอยู่ ณ ที่นั้นนั่นเองก็ดี หรือแม้เมื่อถูกปวดอุจจาระปัสสาวะเบียดเบียน ทั้งที่มีที่ถ่ายอุจจาระปัสสาวะอยู่ในคลังนั้น แต่กลับออกไปข้างนอกก็ดี หรือประมาทด้วยอาการอื่นใดก็ตาม แล้วเปิดประตูทิ้งไว้ หรือโจรเข้าไปทางประตูที่เปิดอยู่นั่นเอง หรือเจาะช่องเข้าไป โจรลักบริขารไปเท่าใด เพราะความประมาทของภิกษุผู้รักษาคลังนั้น ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นความรับผิดชอบของภิกษุนั้นเอง. พวกอาจารย์กล่าวว่า 'ในฤดูร้อน ควรเปิดหน้าต่างแล้วนอนได้'. แต่สำหรับภิกษุผู้ถูกปวดอุจจาระเบียดเบียน เมื่อไม่มีที่ถ่ายอุจจาระในคลังนั้นแล้วไปที่อื่น เพราะจัดอยู่ในฝ่ายภิกษุไข้ จึงไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในวิสัย (ที่จะห้ามได้) เพราะฉะนั้น ความรับผิดชอบจึงไม่มี. 55. යො පන අන්තො උණ්හපීළිතො ද්වාරං සුගුත්තං කත්වා බහි නික්ඛමති, චොරා තං ගහෙත්වා ‘‘ද්වාරං විවරා’’ති වදන්ති, යාවතතියං න විවරිතබ්බං. යදි පන තෙ චොරා ‘‘සචෙ න විවරසි, තඤ්ච මාරෙස්සාම, ද්වාරඤ්ච භින්දිත්වා පරික්ඛාරං හරිස්සාමා’’ති ඵරසුආදීනි උක්ඛිපන්ති, ‘‘මයි ච මතෙ සඞ්ඝස්ස ච සෙනාසනෙ විනට්ඨෙ ගුණො නත්ථී’’ති විවරිතුං වට්ටති. ඉධාපි ‘‘අවිසයත්තා ගීවා නත්ථී’’ති වදන්ති. සචෙ කොචි ආගන්තුකො කුඤ්චිකං වා දෙති, ද්වාරං වා විවරති, යත්තකං චොරා හරන්ති, සබ්බං තස්ස ගීවා. සඞ්ඝෙන භණ්ඩාගාරං ගුත්තත්ථාය සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකා ච යොජෙත්වා දින්නා හොති, භණ්ඩාගාරිකො ඝටිකමත්තං දත්වා නිපජ්ජති, චොරා විවරිත්වා පරික්ඛාරං හරන්ති, තස්සෙව ගීවා. සූචියන්තකඤ්ච කුඤ්චිකමුද්දිකඤ්ච යොජෙත්වා නිපන්නං පනෙතං සචෙ චොරා ආගන්ත්වා ‘‘ද්වාරං විවරාහී’’ති වදන්ති, තත්ථ පුරිමනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. එවං සුගුත්තං කත්වා නිපන්නෙ පන සචෙ භිත්තිං වා ඡදනං වා භින්දිත්වා උමඞ්ගෙන වා පවිසිත්වා හරන්ති, න තස්ස ගීවා. ๕๕. ส่วนภิกษุผู้รักษาคลังรูปใด ถูกความร้อนเบียดเบียนอยู่ภายใน จึงทำประตูให้มั่นคงดีแล้วออกไปข้างนอก พวกโจรจับภิกษุนั้นแล้วกล่าวว่า 'จงเปิดประตู' แม้ถูกโจรกล่าวถึงสามครั้ง ก็ไม่ควรเปิด. แต่ถ้าพวกโจรนั้นกล่าวว่า 'ถ้าท่านไม่เปิด เราจะฆ่าท่าน และจะพังประตูเอาบริขารไป' แล้วยกขวานเป็นต้นขึ้น ภิกษุนั้นพึงพิจารณาว่า 'เมื่อเราตาย และเสนาสนะของสงฆ์เสียหาย ก็ไม่มีประโยชน์' ดังนี้แล้ว จะเปิดประตูก็ควร. ในกรณีนี้ พวกอาจารย์กล่าวว่า 'เพราะไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในวิสัย (ที่จะขัดขืนได้) จึงไม่มีความรับผิดชอบ'. ถ้าคนมาใหม่ (อาคันตุกะ) ให้กุญแจก็ดี หรือเปิดประตูก็ดี โจรลักไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นเป็นความรับผิดชอบของอาคันตุกะนั้น. เมื่อสงฆ์มอบหมายคลังเพื่อต้องการให้คุ้มครอง โดยติดตั้งทั้งลูกดาลและกุญแจไว้ให้ ภิกษุผู้รักษาคลังใส่เพียงกลอนแล้วนอน โจรเปิดแล้วลักบริขารไป เป็นความรับผิดชอบของภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังนั้นติดตั้งทั้งลูกดาลและกุญแจแล้วนอน หากโจรมาแล้วกล่าวว่า 'จงเปิดประตู' ในกรณีนั้น พึงปฏิบัติตามนัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น. แต่เมื่อทำคลังให้คุ้มครองดีอย่างนั้นแล้วนอนอยู่ หากโจรพังฝาหรือหลังคา หรือขุดอุโมงค์เข้ามาลักไป ความรับผิดชอบย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้น. සචෙ භණ්ඩාගාරෙ අඤ්ඤෙපි ථෙරා වසන්ති, විවටෙ ද්වාරෙ අත්තනො අත්තනො පරික්ඛාරං ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, භණ්ඩාගාරිකො තෙසු ගතෙසු ද්වාරං න ජග්ගති, සචෙ තත්ථ කිඤ්චි අවහරීයති, භණ්ඩාගාරිකස්ස ඉස්සරවතාය භණ්ඩාගාරිකස්සෙව ගීවා, ථෙරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. අයඤ්හි සාමීචි. යදි භණ්ඩාගාරිකො ‘‘තුම්හෙ බහි ඨත්වා තුම්හාකං පරික්ඛාරං ගණ්හථ[Pg.50], මා පවිසිත්ථා’’ති වදති, තෙසඤ්ච එකො ලොලමහාථෙරො සාමණෙරෙහි චෙව උපට්ඨාකෙහි ච සද්ධිං භණ්ඩාගාරං පවිසිත්වා නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යත්තකං භණ්ඩං නස්සති, සබ්බං තස්ස ගීවා, භණ්ඩාගාරිකෙන පන අවසෙසථෙරෙහි ච සහායෙහි භවිතබ්බං. අථ භණ්ඩාගාරිකොව ලොලසාමණෙරෙ ච උපට්ඨාකෙ ච ගහෙත්වා භණ්ඩාගාරෙ නිසීදති චෙව නිපජ්ජති ච, යත්තකං නස්සති, සබ්බං තස්සෙව ගීවා. තස්මා භණ්ඩාගාරිකෙනෙව තත්ථ වසිතබ්බං, අවසෙසෙහි අප්පෙව රුක්ඛමූලෙ වසිතබ්බං, න ච භණ්ඩාගාරෙති. ถ้าในคลังมีพระเถระรูปอื่น ๆ อยู่ด้วย เมื่อประตูเปิดอยู่ พระเถระเหล่านั้นต่างถือเอาบริขารของตน ๆ แล้วไป ภิกษุผู้รักษาคลังไม่ดูแลประตูเมื่อพระเถระเหล่านั้นไปแล้ว หากมีบริขารอะไรถูกลักไปในคลังนั้น เพราะความเป็นผู้มีอำนาจปกครองคลัง ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง แต่พระเถระทั้งหลาย (ที่อยู่ในคลัง) ควรเป็นสหายกัน (ช่วยกันดูแล) เพราะนี่เป็นสามีจิกรรม (วัตรที่เหมาะสม). ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลายจงยืนอยู่ข้างนอกแล้วถือเอาบริขารของพวกท่านไป อย่าเข้ามาเลย' และในบรรดาพระเถระเหล่านั้น มีพระมหาเถระผู้เลินเล่อรูปหนึ่ง เข้าไปในคลังพร้อมกับพวกสามเณรและอุปัฏฐาก แล้วนั่งบ้าง นอนบ้าง บริขารหายไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นเป็นความรับผิดชอบของพระมหาเถระผู้เลินเล่อนั้น แต่ภิกษุผู้รักษาคลังและพระเถระที่เหลือควรเป็นสหายกัน. แต่ถ้าภิกษุผู้รักษาคลังนั่นเอง พาพวกสามเณรผู้เลินเล่อและอุปัฏฐากเข้าไปนั่งบ้าง นอนบ้างในคลัง บริขารหายไปเท่าใด ทั้งหมดนั้นเป็นความรับผิดชอบของภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้รักษาคลังเท่านั้นควรอยู่ในคลังนั้น ส่วนภิกษุที่เหลือควรอยู่ที่โคนไม้ก็ได้ ไม่ควรอยู่ในคลัง พึงทราบดังนี้. 56. යෙ පන අත්තනො අත්තනො සභාගභික්ඛූනං වසනගබ්භෙසු පරික්ඛාරං ඨපෙන්ති, පරික්ඛාරෙ නට්ඨෙ යෙහි ඨපිතො, තෙසංයෙව ගීවා, ඉතරෙහි පන සහායෙහි භවිතබ්බං. යදි පන සඞ්ඝො භණ්ඩාගාරිකස්ස විහාරෙයෙව යාගුභත්තං දාපෙති, සො ච භික්ඛාචාරත්ථාය ගාමං ගච්ඡති, නට්ඨං තස්සෙව ගීවා. භික්ඛාචාරං පවිසන්තෙහි අතිරෙකචීවරං රක්ඛණත්ථාය ඨපිතවිහාරවාරිකස්සපි යාගුභත්තං වා නිවාපං වා ලභමානස්සෙව භික්ඛාචාරං ගච්ඡතො යං තත්ථ නස්සති, සබ්බං ගීවා. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය යං තස්ස පමාදපච්චයා නස්සති, සබ්බං ගීවා. ๕๖. ส่วนภิกษุทั้งหลายใด ฝากบริขารไว้ในห้องพักของสภาคภิกษุของตน เมื่อบริขารหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่สภาคภิกษุผู้รับฝากไว้นั้นเอง แต่ภิกษุอื่น ๆ (ที่อยู่ในห้องนั้น) ควรเป็นสหายกัน. ถ้าสงฆ์จัดยาคูและภัตให้แก่ภิกษุผู้รักษาคลังในวิหารนั่นเอง แต่ภิกษุนั้นยังเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้าน เมื่อบริขารหายไป ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังนั้นเอง. แม้สำหรับภิกษุผู้ทำหน้าที่รักษาวิหาร (เวรวิหาร) ที่ถูกตั้งไว้เพื่อรักษาอติเรกจีวรของภิกษุทั้งหลายผู้เข้าไปบิณฑบาต เมื่อภิกษุผู้รักษาวิหารนั้นได้รับยาคูหรือภัต (ในวิหาร) แล้วยังไปบิณฑบาต ของที่หายไปในวิหารนั้นทั้งหมด เป็นความรับผิดชอบ (ของภิกษุผู้รักษาวิหารนั้น). และไม่ใช่เพียงเท่านี้เท่านั้น ความรับผิดชอบย่อมมีแก่ภิกษุผู้รักษาวิหารนั้นในของทุกอย่างที่หายไปเพราะความประมาทของตน เหมือนกับความรับผิดชอบที่มีแก่ภิกษุผู้รักษาคลังฉะนั้น. සචෙ විහාරො මහා හොති, අඤ්ඤං පදෙසං රක්ඛිතුං ගච්ඡන්තස්ස අඤ්ඤස්මිං පදෙසෙ නික්ඛිත්තං හරන්ති, අවිසයත්තා ගීවා න හොති. ඊදිසෙ පන විහාරෙ වෙමජ්ඣෙ සබ්බෙසං ඔසරණට්ඨානෙ පරික්ඛාරෙ ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං, විහාරවාරිකා වා ද්වෙ තයො ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසම්පි අප්පමත්තානං ඉතො චිතො ච රක්ඛතංයෙව කිඤ්චි නස්සති, ගීවා න හොති. විහාරවාරිකෙ බන්ධිත්වා හරිතභණ්ඩම්පි චොරානං පටිපථං ගතෙසු අඤ්ඤෙන මග්ගෙන හරිතභණ්ඩම්පි න තෙසං ගීවා. සචෙ විහාරවාරිකානං විහාරෙ දාතබ්බං යාගුභත්තං වා නිවාපො වා න හොති, තෙහි පත්තබ්බලාභතො අතිරෙකා ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා තෙසං පහොනකභත්තසලාකා ච ඨපෙතුං වට්ටති, නිබද්ධං කත්වා පන න ඨපෙතබ්බා. මනුස්සා හි විප්පටිසාරිනො හොන්ති ‘‘විහාරවාරිකායෙව අම්හාකං භත්තං භුඤ්ජන්තී’’ති, තස්මා පරිවත්තෙත්වා පරිවත්තෙත්වා ඨපෙතබ්බා. සචෙ තෙසං සභාගා සලාකභත්තාදීනි ආහරිත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං[Pg.51]. නො චෙ දෙන්ති, වාරං ගාහාපෙත්වා නීහරාපෙතබ්බානි. සචෙ විහාරවාරිකො ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකා ච චත්තාරි පඤ්ච සලාකභත්තානි ච ලභමානො භික්ඛාචාරං ගච්ඡති, භණ්ඩාගාරිකස්ස විය සබ්බං නට්ඨං ගීවා හොති. සචෙ සඞ්ඝස්ස විහාරපාලානං දාතබ්බං භත්තං වා නිවාපො වා නත්ථි, භික්ඛූ විහාරවාරං ගහෙත්වා අත්තනො අත්තනො නිස්සිතකෙ විහාරං ජග්ගාපෙන්ති, සම්පත්තවාරං අග්ගහෙතුං න ලභති. යථා අඤ්ඤෙ භික්ඛූ කරොන්ති, තථෙව කාතබ්බං. භික්ඛූහි පන අසහායස්ස වා අදුතියස්ස වා යස්ස සභාගො භික්ඛු භත්තං ආනෙත්වා දාතා නත්ථි, එවරූපස්ස වාරො න පාපෙතබ්බො. ถ้าเป็นวิหารใหญ่ เมื่อไปรักษาพื้นที่ส่วนหนึ่ง แล้วมีของที่วางไว้ในอีกพื้นที่หนึ่งถูกขโมยไป เพราะไม่ใช่สิ่งที่อยู่ในวิสัยจะดูแลได้ จึงไม่ต้องรับผิดชอบชดใช้ แต่ในวิหารเช่นนี้ ควรวางบริขารไว้ในที่ประชุมกลางของภิกษุทั้งปวงแล้วนั่งเฝ้า หรือควรแต่งตั้งภิกษุผู้รักษาวิหารสองสามรูป ถ้าแม้ภิกษุเหล่านั้นไม่ประมาท เฝ้ารักษาอยู่ทั่วทุกทิศแล้วมีของบางอย่างหายไป ก็ไม่ต้องรับผิดชอบชดใช้ แม้ของที่ถูกขโมยไปโดยการมัดภิกษุผู้รักษาวิหาร หรือเมื่อพวกโจรไปสู่ทางดักหน้าแล้วของถูกนำไปทางอื่น ก็ไม่ต้องชดใช้สำหรับภิกษุผู้รักษาวิหารเหล่านั้น ถ้าภิกษุผู้รักษาวิหารไม่มียาคูหรือภัตที่จะได้รับในวิหาร ภิกษุเหล่านั้นควรจัดยาคูสลากสองสามอัน และภัตสลากที่พอเพียงสำหรับภิกษุผู้รักษาวิหารเหล่านั้นจากลาภที่ตนได้รับ แต่ไม่ควรจัดให้เป็นประจำ เพราะมนุษย์ทั้งหลายจะเสียใจว่า 'ภิกษุผู้รักษาวิหารเท่านั้นที่ฉันภัตตาหารของเรา' ดังนั้น ควรจัดเวียนกันไป ถ้าภิกษุผู้มีส่วนร่วมของภิกษุผู้รักษาวิหารเหล่านั้นนำสลากภัตเป็นต้นมาให้ ก็เป็นการดี ถ้าไม่ให้ ก็ควรให้รับเวรแล้วนำออกไป ถ้าภิกษุผู้รักษาวิหารได้รับยาคูสลากสองสามอัน และภัตสลากสี่ห้าอันแล้วยังไปบิณฑบาต ของที่หายไปทั้งหมดต้องรับผิดชอบชดใช้ เหมือนของที่หายไปของภัณฑาคาริก ถ้าสงฆ์ไม่มีภัตหรือนิวาปที่จะให้แก่ภิกษุผู้รักษาวิหาร ภิกษุทั้งหลายรับเวรเฝ้าวิหารแล้วให้ศิษย์ของตนเฝ้าวิหาร ไม่ควรปฏิเสธเวรที่มาถึง ควรทำเช่นเดียวกับที่ภิกษุอื่น ๆ ทำ แต่ภิกษุทั้งหลายไม่ควรให้เวรแก่ภิกษุผู้ไม่มีสหาย หรือผู้ไม่มีเพื่อน หรือผู้ไม่มีภิกษุผู้มีส่วนร่วมที่จะนำภัตมาให้ ภิกษุผู้มีลักษณะเช่นนี้ ไม่ควรให้รับเวร යම්පි පාකවට්ටත්ථාය විහාරෙ ඨපෙන්ති, තං ගහෙත්වා උපජීවන්තෙන ඨාතබ්බං. යො තං න උපජීවති, සො වාරං න ගාහාපෙතබ්බො. ඵලාඵලත්ථායපි විහාරෙ භික්ඛුං ඨපෙන්ති, ජග්ගිත්වා ගොපෙත්වා ඵලවාරෙන භාජෙත්වා ඛාදන්ති. යො තානි ඛාදති, තෙන ඨාතබ්බං, අනුපජීවන්තො න ගාහාපෙතබ්බො. සෙනාසනමඤ්චපීඨපච්චත්ථරණරක්ඛණත්ථායපි ඨපෙන්ති, ආවාසෙ වසන්තෙන ඨාතබ්බං, අබ්භොකාසිකො පන රුක්ඛමූලිකො වා න ගාහාපෙතබ්බො. එකො නවකො හොති, බහුස්සුතො පන බහූනං ධම්මං වාචෙති, පරිපුච්ඡං දෙති, පාළිං වණ්ණෙති, ධම්මකථං කථෙති, සඞ්ඝස්ස භාරං නිත්ථරති, අයං ලාභං පරිභුඤ්ජන්තොපි ආවාසෙ වසන්තොපි වාරං න ගාහාපෙතබ්බො. ‘‘පුරිසවිසෙසො නාම ඤාතබ්බො’’ති වදන්ති. උපොසථාගාරපටිමාඝරජග්ගනකස්ස පන දිගුණං යාගුභත්තං, දෙවසිකං තණ්ඩුලනාළි, සංවච්ඡරෙ තිචීවරං දසවීසග්ඝනකං කප්පියභණ්ඩඤ්ච දාතබ්බං. සචෙ පන තස්ස තං ලභමානස්සෙව පමාදෙන තත්ථ කිඤ්චි නස්සති, සබ්බං ගීවා. බන්ධිත්වා බලක්කාරෙන අච්ඡින්නං, න ගීවා. තත්ථ චෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා සන්තකෙන චෙතියස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං වට්ටති, චෙතියස්ස සන්තකෙන සඞ්ඝස්ස සන්තකං රක්ඛාපෙතුං න වට්ටති. යං පන චෙතියස්ස සන්තකෙන සද්ධිං සඞ්ඝස්ස සන්තකං ඨපිතං හොති, තං චෙතියසන්තකෙ රක්ඛාපිතෙ රක්ඛිතමෙව හොතීති එවං වට්ටති. පක්ඛවාරෙන උපොසථාගාරාදීනි රක්ඛතොපි පමාදවසෙන නට්ඨං ගීවායෙවාති. ปัจจัยใดที่วางไว้ในวิหารเพื่อการหุงต้ม ภิกษุผู้เลี้ยงชีพด้วยปัจจัยนั้นควรอยู่เฝ้า ภิกษุใดไม่เลี้ยงชีพด้วยปัจจัยนั้น ไม่ควรให้รับเวร แม้เพื่อผลไม้เล็กใหญ่ ก็แต่งตั้งภิกษุไว้ในวิหาร เฝ้ารักษาให้ดี แบ่งตามเวรผลไม้แล้วฉัน ภิกษุใดฉันผลไม้เหล่านั้น ภิกษุนั้นควรอยู่เฝ้า ผู้ไม่เลี้ยงชีพด้วยผลไม้เล็กใหญ่ ไม่ควรให้รับเวร แม้เพื่อรักษาเสนาสนะ เตียง ตั่ง และเครื่องลาด ก็แต่งตั้งไว้ ภิกษุผู้อยู่ในอาวาสควรอยู่เฝ้า แต่ภิกษุผู้อยู่ในที่แจ้ง หรือผู้อยู่โคนไม้ ไม่ควรให้รับเวร ภิกษุรูปหนึ่งเป็นนวกะ แต่เป็นพหูสูต สอนธรรมแก่คนจำนวนมาก ให้คำถาม-คำตอบ อธิบายบาลี แสดงธรรม และแบกภาระของสงฆ์ ภิกษุเช่นนี้ แม้ฉันลาภหรืออยู่ในอาวาส ก็ไม่ควรให้รับเวรเฝ้าวิหาร ท่านกล่าวว่า 'พึงรู้จักบุคคลพิเศษ' ควรให้ยาคูและภัตเป็นสองเท่า ข้าวสารวันละหนึ่งนาฬิกา ผ้าไตรจีวรปีละครั้ง และปัจจัยที่ควรแก่สมณะราคา ๑๐-๒๐ กหาปณะ แก่ภิกษุผู้เฝ้าอุโบสถาคารและปฏิมาฆร ถ้าภิกษุผู้เฝ้านั้นได้รับลาภนั้นแล้วประมาทจนมีของบางอย่างเสียหายในที่นั้น ของทั้งหมดต้องชดใช้ ถ้าถูกมัดแล้วถูกแย่งชิงไปโดยบังคับ ไม่ต้องชดใช้ ในกรณีนั้น ควรให้รักษาของของเจดีย์ด้วยของของเจดีย์ หรือของของสงฆ์ ไม่ควรให้รักษาของของสงฆ์ด้วยของของเจดีย์ แต่ของของสงฆ์ใดที่วางไว้รวมกับของของเจดีย์ เมื่อให้รักษาของของเจดีย์แล้ว ของของสงฆ์นั้นก็ถือว่าได้รับการรักษาแล้ว พึงทำดังนี้ แม้ผู้เฝ้าอุโบสถาคารเป็นต้นตามเวรครึ่งเดือน ของที่หายไปเพราะความประมาท ก็ต้องชดใช้แน่นอน ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ භණ්ඩපටිසාමනවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการเก็บรักษาของ จบแล้ว 11. කයවික්කයසමාපත්තිවිනිච්ඡයකථා ๑๑. ๑๑. เรื่องวินิจฉัยการเข้าถึงการซื้อและการขาย 57. කයවික්කයසමාපත්තීති [Pg.52] කයවික්කයසමාපජ්ජනං. ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’තිආදිනා (පාරා. අට්ඨ. 2.595) හි නයෙන පරස්ස කප්පියභණ්ඩං ගණ්හන්තො කයං සමාපජ්ජති, අත්තනො කප්පියභණ්ඩං දෙන්තො වික්කයං. අයං පන කයවික්කයො ඨපෙත්වා පඤ්ච සහධම්මිකෙ අවසෙසෙහි ගිහිපබ්බජිතෙහි අන්තමසො මාතාපිතූහිපි සද්ධිං න වට්ටති. ๕๗. คำว่า 'กยวิกกายสมาปัตติ' หมายถึง 'กยวิกกายสมาปัชชนะ' (การเข้าถึงการซื้อและการขาย) โดยนัยมีอาทิว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' (ปารา. อรรถ. 2.595) ภิกษุผู้รับของที่ควรแก่สมณะของผู้อื่น ย่อมเข้าถึงการซื้อ และผู้ให้ของที่ควรแก่สมณะของตน ย่อมเข้าถึงการขาย อนึ่ง การซื้อขายนี้ไม่ควรทำกับคฤหัสถ์และบรรพชิตที่เหลือ เว้นจากสหธรรมิก ๕ รูป แม้กับมารดาบิดาก็ไม่ควร තත්‍රායං විනිච්ඡයො – වත්ථෙන වා වත්ථං හොතු, භත්තෙන වා භත්තං, යං කිඤ්චි කප්පියං ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති වදති, දුක්කටං. එවං වත්වා මාතුයාපි අත්තනො භණ්ඩං දෙති, දුක්කටං, ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති වුත්තො වා ‘‘ඉමං දෙහි, ඉමං තෙ දස්සාමී’’ති තං වත්වා වා මාතුයාපි භණ්ඩං අත්තනා ගණ්හාති, දුක්කටං, අත්තනො භණ්ඩෙ පරහත්ථං, පරභණ්ඩෙ ච අත්තනො හත්ථං සම්පත්තෙ නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. මාතරං වා පන පිතරං වා ‘‘ඉමං දෙහී’’ති වදතො විඤ්ඤත්ති න හොති, ‘‘ඉමං ගණ්හාහී’’ති දදතො සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං න හොති. අඤ්ඤාතකං ‘‘ඉමං දෙහී’’ති වදතො විඤ්ඤත්ති, ‘‘ඉමං ගණ්හාහී’’ති දදතො සද්ධාදෙය්‍යවිනිපාතනං, ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති කයවික්කයං ආපජ්ජතො නිස්සග්ගියං. තස්මා කප්පියභණ්ඩං පරිවත්තන්තෙන මාතාපිතූහිපි සද්ධිං කයවික්කයං, අඤ්ඤාතකෙහි සද්ධිං තිස්සො ආපත්තියො මොචෙන්තෙන පරිවත්තෙතබ්බං. ในเรื่องนั้นมีวินิจฉัยดังนี้: ไม่ว่าจะเป็นผ้าแลกผ้า หรือข้าวแลกข้าว หากกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' ซึ่งเป็นของที่ควรแก่สมณะ ย่อมเป็นทุกกฏ กล่าวอย่างนี้แล้วให้ของของตนแก่แม้แต่มารดา ก็เป็นทุกกฏ หรือภิกษุถูกกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' หรือกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ เราจะให้สิ่งนี้แก่ท่าน' แล้วรับของของแม้แต่มารดามาเอง ก็เป็นทุกกฏ เมื่อของของตนไปถึงมือผู้อื่น หรือของผู้อื่นมาถึงมือตน ย่อมเป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ อนึ่ง การกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้' แก่มารดาหรือบิดา ไม่เป็นวิญญัติ การกล่าวว่า 'จงรับสิ่งนี้' แล้วให้ ไม่เป็นสัทธาเทยยวินิปาตะ การกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้' แก่คนที่ไม่ใช่ญาติ เป็นวิญญัติ การกล่าวว่า 'จงรับสิ่งนี้' แล้วให้ เป็นสัทธาเทยยวินิปาตะ การเข้าถึงการซื้อขายด้วยการกล่าวว่า 'จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้' ย่อมเป็นนิสสัคคิยะ เพราะฉะนั้น เมื่อแลกเปลี่ยนของที่ควรแก่สมณะ พึงแลกเปลี่ยนโดยเปลื้องการซื้อขายกับมารดาบิดา และเปลื้องอาบัติ ๓ อย่างกับคนที่ไม่ใช่ญาติ තත්‍රායං පරිවත්තනවිධි – භික්ඛුස්ස පාථෙය්‍යතණ්ඩුලා හොන්ති, සො අන්තරාමග්ගෙ භත්තහත්ථං පුරිසං දිස්වා ‘‘අම්හාකං තණ්ඩුලා අත්ථි, න ච නො ඉමෙහි අත්ථො, භත්තෙන පන අත්ථො’’ති වදති, පුරිසො තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා භත්තං දෙති, වට්ටති. තිස්සොපි ආපත්තියො න හොන්ති, අන්තමසො නිමිත්තකම්මමත්තම්පි න හොති. කස්මා? මූලස්ස අත්ථිතාය. යො පන එවං අකත්වා ‘‘ඉමිනා ඉමං දෙහී’’ති පරිවත්තෙති, යථාවත්ථුකමෙව. විඝාසාදං දිස්වා ‘‘ඉමං ඔදනං භුඤ්ජිත්වා රජනං වා දාරූනි වා ආහරා’’ති වදති, රජනඡල්ලිගණනාය දාරුගණනාය ච නිස්සග්ගියානි හොන්ති. ‘‘ඉමං ඔදනං භුඤ්ජිත්වා ඉමං නාම කරොථා’’ති දන්තකාරාදීහි සිප්පිකෙහි ධම්මකරණාදීසු තං තං පරික්ඛාරං කාරෙති, රජකෙහි වා වත්ථං ධොවාපෙති, යථාවත්ථුකමෙව. නහාපිතෙන කෙසෙ ඡින්දාපෙති[Pg.53], කම්මකාරෙහි නවකම්මං කාරෙති, යථාවත්ථුකමෙව. සචෙ පන ‘‘ඉදං භත්තං භුඤ්ජිත්වා ඉදං කරොථා’’ති න වදති, ‘‘ඉදං භත්තං භුඤ්ජ, භුත්තොසි, භුඤ්ජිස්සසි, ඉදං නාම කරොහී’’ති වදති, වට්ටති. එත්ථ ච කිඤ්චාපි වත්ථධොවනෙ වා කෙසච්ඡෙදනෙ වා භූමිසොධනාදිනවකම්මෙ වා පරභණ්ඩං අත්තනො හත්ථගතං නිස්සජ්ජිතබ්බං නාම නත්ථි, මහාඅට්ඨකථායං පන දළ්හං කත්වා වුත්තත්තා න සක්කා එතං පටික්ඛිපිතුං, තස්මා යථා නිස්සග්ගියවත්ථුම්හි පරිභුත්තෙ වා නට්ඨෙ වා පාචිත්තියං දෙසෙති, එවමිධාපි දෙසෙතබ්බං. ในเรื่องนั้น มีวิธีแลกเปลี่ยนดังนี้: ภิกษุมีข้าวสารสำหรับเป็นเสบียงเดินทาง เห็นชายผู้มีข้าวสุกในมือในระหว่างทาง จึงกล่าวว่า "เรามีข้าวสารอยู่ แต่เราไม่มีความต้องการด้วยข้าวสารเหล่านี้ เรามีความต้องการด้วยข้าวสุก" ชายผู้นั้นรับข้าวสารไปแล้วให้ข้าวสุก ย่อมควร. แม้อาบัติทั้ง 3 ก็ไม่มี แม้เพียงการทำนิมิตก็ไม่มี. เพราะเหตุไร? เพราะความที่มีมูลค่า (คือข้าวสาร) อยู่. แต่ภิกษุใดไม่ทำอย่างนั้น แล้วแลกเปลี่ยนว่า "จงให้สิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้" ย่อมเป็นไปตามวัตถุ. หากเห็นคนกินเดนแล้วกล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้แล้วนำน้ำย้อมหรือฟืนมาให้" ย่อมเป็นนิสสัคคิยะตามจำนวนเปลือกไม้สำหรับย้อมและจำนวนฟืน. หากกล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้แล้วจงทำสิ่งชื่อนี้" แล้วให้ช่างศิลป์มีช่างงาเป็นต้น ทำบริขารนั้นๆ ในบรรดาบริขารมีธัมมกรกเป็นต้น หรือให้ช่างซักซักผ้า ย่อมเป็นไปตามวัตถุ. ให้ช่างกัลบกตัดผม ให้กรรมกรทำการก่อสร้างใหม่ ย่อมเป็นไปตามวัตถุ. แต่ถ้าไม่กล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้แล้วจงทำสิ่งนี้" แต่กล่าวว่า "จงกินข้าวสุกนี้, ท่านกินแล้ว, ท่านจักกิน, จงทำสิ่งชื่อนี้" ย่อมควร. ในกรณีนี้ แม้ชื่อว่าของผู้อื่นที่มาถึงมือตนแล้วพึงสละ ในการซักผ้าก็ดี ในการตัดผมก็ดี ในการก่อสร้างใหม่มีการถากถางพื้นที่เป็นต้นก็ดี จะไม่มีก็ตาม แต่เพราะท่านกล่าวไว้อย่างหนักแน่นในมหาอรรถกถา จึงไม่สามารถปฏิเสธความนั้นได้ เพราะฉะนั้น เช่นเดียวกับการแสดงอาบัติปาจิตตีย์ในเมื่อวัตถุแห่งนิสสัคคิยะถูกใช้สอยไปแล้วหรือฉิบหายไปแล้ว ในกรณีนี้ก็พึงแสดงอาบัติปาจิตตีย์เช่นกัน. යං කිඤ්චි කප්පියභණ්ඩං ගණ්හිතුකාමතාය අග්ඝං පුච්ඡිතුං වට්ටති, තස්මා ‘‘අයං තව පත්තො කිං අග්ඝතී’’ති පුච්ඡිතෙ ‘‘ඉදං නාමා’’ති වදති, සචෙ අත්තනො කප්පියභණ්ඩං මහග්ඝං හොති, එවඤ්ච නං පටිවදති ‘‘උපාසක මම ඉදං වත්ථු මහග්ඝං, තව පත්තං අඤ්ඤස්ස දෙහී’’ති. තං සුත්වා ඉතරො ‘‘අඤ්ඤං ථාලකම්පි දස්සාමී’’ති වදති, ගණ්හිතුං වට්ටති. සචෙ සො පත්තො මහග්ඝො, භික්ඛුනො වත්ථු අප්පග්ඝං, පත්තසාමිකො චස්ස අප්පග්ඝභාවං න ජානාති, පත්තො න ගහෙතබ්බො, ‘‘මම වත්ථු අප්පග්ඝ’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං. මහග්ඝභාවං ඤත්වා වඤ්චෙත්වා ගණ්හන්තොපි හි භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බතං ආපජ්ජති. සචෙ පත්තසාමිකො ‘‘හොතු, භන්තෙ, සෙසං මම පුඤ්ඤං භවිස්සතී’’ති දෙති, වට්ටති. කප්පියකාරකස්ස පන ‘‘ඉමිනා ඉමං ගහෙත්වා දෙහී’’ති ආචික්ඛිතුං වට්ටති, තස්මා යස්ස හත්ථතො භණ්ඩං ගණ්හාති, තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං අන්තමසො තස්ස පුත්තභාතිකම්පි කප්පියකාරකං කත්වා ‘‘ඉමිනා ඉමං නාම ගහෙත්වා දෙහී’’ති ආචික්ඛති, සො චෙ ඡෙකො හොති, පුනප්පුනං අපනෙත්වා විවදිත්වා ගණ්හාති, තුණ්හීභූතෙන ඨාතබ්බං. නො චෙ ඡෙකො හොති, න ජානාති ගහෙතුං, වාණිජකො ච තං වඤ්චෙති, ‘‘මා ගණ්හාහී’’ති වත්තබ්බො. การถามราคาเพื่อต้องการรับกัปปิยภัณฑ์ใดๆ ย่อมควร เพราะฉะนั้น เมื่อภิกษุถามว่า "บาตรของท่านนี้ราคาเท่าไร?" เมื่อเขาตอบว่า "ราคาเท่านี้" หากกัปปิยภัณฑ์ของตนมีราคาสูง และภิกษุกล่าวตอบเขาว่า "อุบาสก ของของอาตมานี้มีราคาสูง ท่านจงให้ (ขาย) บาตรของท่านแก่คนอื่นเถิด" อุบาสกนั้นฟังคำนั้นแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะให้แม้ถาดใบอื่นด้วย" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อจะรับ. หากบาตรนั้นมีราคาสูง แต่ของของภิกษุมีราคาน้อย และเจ้าของบาตรไม่รู้ความที่ของนั้นมีราคาน้อย ไม่พึงรับบาตรนั้น พึงบอกว่า "ของของอาตมามีราคาน้อย". ด้วยว่า ภิกษุแม้รู้อยู่ว่ามีราคาสูงแล้วหลอกลวงรับไป ย่อมต้องทำให้มีการตีราคาของนั้น (เพื่อชดใช้). หากเจ้าของบาตรกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ช่างเถิด ส่วนที่เกินจะเป็นบุญของข้าพเจ้า" แล้วให้ ย่อมควร. ส่วนการบอกแก่กัปปิยการกว่า "จงรับสิ่งนี้ด้วยสิ่งนี้แล้วให้มา" ย่อมควร เพราะฉะนั้น ภิกษุต้องการรับของจากมือผู้ใด พึงยกเว้นผู้นั้นเสีย แล้วตั้งคนอื่นแม้ที่สุดคือบุตรหรือพี่น้องของผู้นั้นให้เป็นกัปปิยการก แล้วบอกว่า "จงรับของชื่อนี้ด้วยสิ่งนี้แล้วให้มา" หากกัปปิยการกนั้นเป็นคนฉลาด ปัดป้องและโต้เถียงซ้ำแล้วซ้ำเล่าแล้วจึงรับ ภิกษุพึงนิ่งเสีย. หากเขาไม่ฉลาด ไม่รู้วิธีรับ และพ่อค้าหลอกลวงเขา พึงบอกว่า "อย่ารับเลย". ‘‘ඉදං පටිග්ගහිතං තෙලං වා සප්පි වා අම්හාකං අත්ථි, අම්හාකඤ්ච අඤ්ඤෙන අප්පටිග්ගහිතකෙන අත්ථො’’ති වුත්තෙ පන සචෙ සො තං ගහෙත්වා අඤ්ඤං දෙති, පඨමං අත්තනො තෙලං න මිනාපෙතබ්බං. කස්මා? නාළියඤ්හි අවසිට්ඨතෙලං හොති, තං පච්ඡා මිනන්තස්ස අප්පටිග්ගහිතං දූසෙය්‍ය. අයඤ්ච කයවික්කයො නාම කප්පියභණ්ඩවසෙන වුත්තො. කප්පියෙන හි කප්පියං පරිවත්තෙන්තස්ස කයවික්කයසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං වුත්තං, අකප්පියෙන පන අකප්පියං පරිවත්තෙන්තස්ස, කප්පියෙන වා අකප්පියං අකප්පියෙන වා කප්පියං පරිවත්තෙන්තස්ස [Pg.54] රූපියසංවොහාරසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං, තස්මා උභොසු වා එකස්මිං වා අකප්පියෙ සති රූපියසංවොහාරො නාම හොති. แต่เมื่อภิกษุกล่าวว่า "น้ำมันหรือเนยใสที่รับประเคนแล้วนี้ของเรามีอยู่ และเรามีความต้องการด้วยน้ำมันหรือเนยใสอื่นที่ยังไม่ได้ประเคน" หากเขาผู้นั้นรับของนั้นไปแล้วให้ของอื่นมา ไม่พึงให้ตวงน้ำมันของตนก่อน. เพราะเหตุไร? เพราะน้ำมันที่เหลือค้างอยู่ในทะนานมีอยู่ น้ำมันนั้นพึงแปดเปื้อนของที่ยังไม่ได้ประเคนแก่ผู้ตวงในภายหลัง. ก็การซื้อขายนี้ ท่านกล่าวไว้ด้วยอำนาจกัปปิยภัณฑ์. ด้วยว่า สำหรับภิกษุผู้แลกเปลี่ยนกัปปิยภัณฑ์ด้วยกัปปิยภัณฑ์ ท่านกล่าวว่าเป็นนิสสัคคิยะด้วยสิกขาบทว่าด้วยการซื้อขาย. แต่สำหรับภิกษุผู้แลกเปลี่ยนอกัปปิยภัณฑ์ด้วยอกัปปิยภัณฑ์ หรือแลกเปลี่ยนอกัปปิยภัณฑ์ด้วยกัปปิยภัณฑ์ หรือแลกเปลี่ยนกัปปิยภัณฑ์ด้วยอกัปปิยภัณฑ์ ท่านกล่าวว่าเป็นนิสสัคคิยะด้วยสิกขาบทว่าด้วยรูปิยสังโวหาร เพราะฉะนั้น เมื่อวัตถุทั้งสองหรือวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นอกัปปิยะ ย่อมชื่อว่าเป็นรูปิยสังโวหาร. 58. රූපියසංවොහාරස්ස ච ගරුභාවදීපනත්ථං ඉදං පත්තචතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි රූපියං උග්ගණ්හිත්වා තෙන අයබීජං සමුට්ඨාපෙති, තං කොට්ටාපෙත්වා තෙන ලොහෙන පත්තං කාරෙති, අයං පත්තො මහාඅකප්පියො නාම, න සක්කා කෙනචි උපායෙන කප්පියො කාතුං. සචෙපි තං විනාසෙත්වා ථාලකං කාරෙති, තම්පි අකප්පියං. වාසිං කාරෙති, තාය ඡින්නදන්තකට්ඨම්පි අකප්පියං. බළිසං කාරෙති, තෙන මාරිතා මච්ඡාපි අකප්පියා. වාසිං තාපෙත්වා උදකං වා ඛීරං වා උණ්හාපෙති, තම්පි අකප්පියමෙව. ๕๘. และเพื่อแสดงความหนักแห่งรูปิยสังโวหาร พึงทราบหมวด 4 แห่งบาตรนี้. ด้วยว่า ภิกษุใดรับเงินทองแล้วนำไปผลิตเป็นสินแร่เหล็ก ให้ทุบสินแร่เหล็กนั้นแล้วใช้เหล็กนั้นทำบาตร บาตรนี้ชื่อว่าเป็นของไม่ควรอย่างยิ่ง ไม่สามารถจะทำให้เป็นของควรได้ด้วยอุบายใดๆ. แม้หากทำลายบาตรนั้นแล้วทำเป็นถาด ถาดนั้นก็ไม่ควร. ทำเป็นมีดถาก ไม้สีฟันที่ตัดด้วยมีดถากนั้นก็ไม่ควร. ทำเป็นเบ็ด ปลาที่ฆ่าด้วยเบ็ดนั้นก็ไม่ควร. เผามีดถากให้ร้อนแล้วใช้อุ่นน้ำหรือน้ำนม แม้น้ำและน้ำนมที่อุ่นนั้นก็ไม่ควรเหมือนกัน. යො පන රූපියං උග්ගණ්හිත්වා තෙන පත්තං කිණාති, අයම්පි පත්තො අකප්පියො. ‘‘පඤ්චන්නම්පි සහධම්මිකානං න කප්පතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. සක්කා පන කප්පියො කාතුං. සො හි මූලෙ මූලසාමිකානං, පත්තෙ ච පත්තසාමිකානං දින්නෙ කප්පියො හොති, කප්පියභණ්ඩං දත්වා ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ส่วนภิกษุใดรับเงินทองแล้วนำไปซื้อบาตร แม้บาตรนี้ก็ไม่ควร. ในมหาปัจจรีย์กล่าวว่า "ไม่ควรแม้แก่สหธรรมิกทั้ง 5". แต่สามารถทำให้เป็นของควรได้. ด้วยว่า บาตรนั้นเมื่อมอบราคาคืนแก่เจ้าของราคา และมอบบาตรคืนแก่เจ้าของบาตร ย่อมเป็นของควร ย่อมควรที่จะให้กัปปิยภัณฑ์แล้วรับบาตรมาใช้สอย. යොපි රූපියං උග්ගණ්හාපෙත්වා කප්පියකාරකෙන සද්ධිං කම්මාරකුලං ගන්ත්වා පත්තං දිස්වා ‘‘අයං මය්හං රුච්චතී’’ති වදති, කප්පියකාරකො ච තං රූපියං දත්වා කම්මාරං සඤ්ඤාපෙති, අයම්පි පත්තො කප්පියවොහාරෙන ගහිතොපි දුතියපත්තසදිසොයෙව, මූලස්ස සම්පටිච්ඡිතත්තා අකප්පියො. කස්මා සෙසානං න කප්පතීති? මූලස්ස අනිස්සට්ඨත්තා. แม้ภิกษุใดให้รับเงินทองแล้วไปสู่ตระกูลช่างเหล็กพร้อมกับกัปปิยการก เห็นบาตรแล้วกล่าวว่า "ใบนี้ชอบใจเรา" และกัปปิยการกให้เงินทองนั้นแล้วทำให้ช่างเหล็กตกลง (ขาย) บาตรนี้แม้รับด้วยกัปปิยโวหาร ก็เป็นเช่นเดียวกับบาตรใบที่ 2 นั่นเอง เป็นบาตรไม่ควร เพราะมีการรับราคา. ถามว่า เพราะเหตุไรจึงไม่ควรแก่ภิกษุที่เหลือ? ตอบว่า เพราะราคายังไม่ได้สละออกไป. යො පන රූපියං අසම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘ථෙරස්ස පත්තං කිණිත්වා දෙහී’’ති පහිතකප්පියකාරකෙන සද්ධිං කම්මාරකුලං ගන්ත්වා පත්තං දිස්වා ‘‘ඉමෙ කහාපණෙ ගහෙත්වා ඉමං දෙහී’’ති කහාපණෙ දාපෙත්වා ගහිතො, අයං පත්තො එතස්සෙව භික්ඛුනො න වට්ටති දුබ්බිචාරිතත්තා, අඤ්ඤෙසං පන වට්ටති මූලස්ස අසම්පටිච්ඡිතත්තා. මහාසුමත්ථෙරස්ස කිර උපජ්ඣායො අනුරුද්ධත්ථෙරො නාම අහොසි. සො අත්තනො එවරූපං පත්තං සප්පිස්ස පූරෙත්වා සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජි. තිපිටකචූළනාගත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකානං එවරූපො පත්තො අහොසි. තං ථෙරොපි සප්පිස්ස පූරෙත්වා සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාපෙසීති. ඉදං අකප්පියපත්තචතුක්කං. ส่วนบาตรใดที่ภิกษุไม่ได้รับเงิน แต่ไปสู่ตระกูลช่างพร้อมกับกัปปิยการกที่ถูกส่งไปโดยสั่งว่า "จงซื้อบาตรถวายพระเถระ" เห็นบาตรแล้วกล่าวว่า "จงรับกหาปณะเหล่านี้แล้วให้บาตรนี้" แล้วให้กัปปิยการกจ่ายกหาปณะแล้วรับบาตรมา บาตรนี้ไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นนั่นเอง เพราะจัดการไม่ดี แต่ควรแก่ภิกษุอื่น เพราะไม่ได้มีการรับเงินอันเป็นค่าซื้อ ได้ยินว่า พระอุปัชฌาย์ของพระมหาสุมัตเถระ ชื่อว่าพระอนุรุทธเถระ ได้บรรจุเนยใสให้เต็มบาตรที่มีลักษณะเช่นนี้ของตนแล้วสละแก่สงฆ์ บาตรที่มีลักษณะเช่นนี้ได้มีแก่เหล่าสัทธิวิหาริกของพระติปิฏกจูฬนาคเถระ แม้พระเถระนั้นก็ได้ให้บรรจุเนยใสให้เต็มบาตรนั้นแล้วให้สละแก่สงฆ์ นี้คือหมวดสี่แห่งบาตรที่ไม่ควร (อกัปปิยปัตตจตุกกะ) සචෙ [Pg.55] පන රූපියං අසම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘ථෙරස්ස පත්තං කිණිත්වා දෙහී’’ති පහිතකප්පියකාරකෙන සද්ධිං කම්මාරකුලං ගන්ත්වා පත්තං දිස්වා ‘‘අයං මය්හං රුච්චතී’’ති වා ‘‘ඉමාහං ගහෙස්සාමී’’ති වා වදති, කප්පියකාරකො ච තං රූපියං දත්වා කම්මාරං සඤ්ඤාපෙති, අයං පත්තො සබ්බකප්පියො බුද්ධානම්පි පරිභොගාරහො. ඉමං පන රූපියසංවොහාරං කරොන්තෙන ‘‘ඉමිනා ඉමං ගහෙත්වා දෙහී’’ති කප්පියකාරකම්පි ආචික්ඛිතුං න වට්ටති. แต่ถ้าภิกษุไม่ได้รับเงิน ไปสู่ตระกูลช่างพร้อมกับกัปปิยการกที่ถูกส่งไปโดยสั่งว่า "จงซื้อบาตรถวายพระเถระ" เห็นบาตรแล้วกล่าวว่า "บาตรนี้ชอบใจเรา" หรือว่า "เราจะรับบาตรนี้" และกัปปิยการกให้เงินนั้นแล้วแจ้งแก่ช่าง บาตรนี้เป็นบาตรที่ควรโดยประการทั้งปวง แม้พระพุทธเจ้าทั้งหลายก็ควรแก่การบริโภค แต่ภิกษุเมื่อจะทำการซื้อขายด้วยเงินนี้ ไม่ควรบอกแม้กัปปิยการกว่า "จงรับเอาสิ่งนี้ด้วยเงินนี้แล้วให้มา" ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ดังนี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ කයවික්කයසමාපත්තිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการเข้าถึงการซื้อและการขาย จบแล้ว 12. රූපියාදිපටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා ๑๒. เรื่องวินิจฉัยการรับเงินเป็นต้น 59. රූපියාදිපටිග්ගහොති ජාතරූපාදිපටිග්ගණ්හනං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) ජාතරූපං රජතං ජාතරූපමාසකො රජතමාසකොති චතුබ්බිධං නිස්සග්ගියවත්ථු. තම්බලොහාදීහි කතො ලොහමාසකො. සාරදාරුනා වා වෙළුපෙසිකාය වා අන්තමසො තාලපණ්ණෙනපි රූපං ඡින්දිත්වා කතො දාරුමාසකො. ලාඛාය වා නිය්‍යාසෙන වා රූපං සමුට්ඨාපෙත්වා කතො ජතුමාසකො. යො යො යත්ථ යත්ථ ජනපදෙ යදා යදා වොහාරං ගච්ඡති, අන්තමසො අට්ඨිමයොපි චම්මමයොපි රුක්ඛඵලබීජමයොපි සමුට්ඨාපිතරූපොපි අසමුට්ඨාපිතරූපොපීති අයං සබ්බොපි රජතමාසකෙනෙව සඞ්ගහිතො. මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං ලොහිතඞ්කො මසාරගල්ලං සත්ත ධඤ්ඤානි දාසිදාසඛෙත්තවත්ථුපුප්ඵාරාමඵලාරාමාදයොති ඉදං දුක්කටවත්ථු. තත්ථ නිස්සග්ගියවත්ථුං අත්තනො වා සඞ්ඝගණපුග්ගලචෙතියානං වා අත්ථාය සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති. අත්තනො අත්ථාය සම්පටිච්ඡතො නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං හොති, සෙසානං අත්ථාය දුක්කටං. දුක්කටවත්ථුං සබ්බෙසම්පි අත්ථාය සම්පටිච්ඡතො දුක්කටමෙව. ๕๙. คำว่า "รูปี ยาทิปฏิกฺคโห" คือการรับทองและเงินเป็นต้น ในการรับทองและเงินนั้น ทอง เงิน มาสกทอง มาสกเงิน เป็นวัตถุแห่งนิสสัคคีย์ ๔ ชนิด มาสกที่ทำด้วยทองแดงเป็นต้น ชื่อว่าโลหมาสก มาสกที่ทำด้วยไม้แก่น หรือซีกไม้ไผ่ หรือแม้ที่สุดด้วยใบตาล โดยตัดให้เป็นรูป ชื่อว่าทารุมาสก มาสกที่ทำด้วยครั่งหรือยางไม้ โดยทำให้เป็นรูป ชื่อว่าจตุมาสก สิ่งใดก็ตามที่ใช้เป็นสื่อกลางการแลกเปลี่ยนในชนบทนั้นๆ ในกาลนั้นๆ แม้ที่สุดที่ทำด้วยกระดูก ทำด้วยหนัง ทำด้วยเมล็ดผลไม้ ทำเป็นรูป หรือไม่ได้ทำเป็นรูป ทั้งหมดนี้สงเคราะห์เข้าในราชตมาสก (มาสกเงิน) ทั้งสิ้น มุกดา มณี ไพฑูรย์ สังข์ ศิลา ประพาฬ ทับทิม มรกต ธัญพืช ๗ ชนิด ทาส ทาสี ที่นา ที่ดิน สวนดอกไม้ สวนผลไม้ เป็นต้น เหล่านี้เป็นวัตถุแห่งทุกกฏ ในบรรดาวัตถุเหล่านั้น วัตถุแห่งนิสสัคคีย์ ไม่ควรรับเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง หรือแก่สงฆ์ คณะ บุคคล และเจดีย์ เมื่อรับเพื่อประโยชน์แก่ตนเอง เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เพื่อประโยชน์แก่ส่วนที่เหลือ (สงฆ์เป็นต้น) เป็นทุกกฏ ส่วนวัตถุแห่งทุกกฏ เมื่อรับเพื่อประโยชน์แก่ทุกคน เป็นทุกกฏเท่านั้น තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.538-9) – සචෙ කොචි ජාතරූපරජතං ආහරිත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස දම්මි, ආරාමං වා කරොථ චෙතියං වා භොජනසාලාදීනං වා අඤ්ඤතර’’න්ති වදති, ඉදං සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති. සචෙ පන ‘‘නයිදං භික්ඛූනං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තෙ ‘‘වඩ්ඪකීනං වා කම්මකාරානං වා හත්ථෙ භවිස්සති[Pg.56], කෙවලං තුම්හෙ සුකතදුක්කටං ජානාථා’’ති වත්වා තෙසං හත්ථෙ දත්වා පක්කමති, වට්ටති. අථාපි ‘‘මම මනුස්සානං හත්ථෙ භවිස්සති, මය්හමෙව වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ යං යස්ස දාතබ්බං, තදත්ථාය පෙසෙථා’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති. සචෙ පන සංඝං වා ගණං වා පුග්ගලං වා අනාමසිත්වා ‘‘ඉදං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං චෙතියස්ස දෙම, විහාරස්ස දෙම, නවකම්මස්ස දෙමා’’ති වදන්ති, පටික්ඛිපිතුං න වට්ටති, ‘‘ඉමෙ ඉදං භණන්තී’’ති කප්පියකාරකානං ආචික්ඛිතබ්බං. ‘‘චෙතියාදීනං අත්ථාය තුම්හෙ ගහෙත්වා ඨපෙත්වා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘අම්හාකං ගහෙතුං න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිතබ්බං. ในเรื่องนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ ถ้าใครๆ นำทองและเงินมาแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายสิ่งนี้แก่สงฆ์ ท่านทั้งหลายจงสร้างอาราม หรือสร้างเจดีย์ หรือสร้างโรงฉันเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง" ดังนี้ ไม่ควรรับสิ่งนี้ แต่ถ้าเมื่อภิกษุปฏิเสธว่า "สิ่งนี้ไม่ควรที่ภิกษุจะรับ" แล้วเขากล่าวว่า "เงินนี้จักอยู่ในมือของช่างไม้หรือของกรรมกร ขอท่านทั้งหลายจงช่วยดูแลความเรียบร้อยหรือไม่เรียบร้อย (ของงาน) เท่านั้น" แล้วมอบไว้ในมือของคนเหล่านั้นแล้วจากไป อย่างนี้ควร หรือแม้เขากล่าวว่า "เงินนี้จักอยู่ในมือของคนของข้าพเจ้า หรือจักอยู่ในมือของข้าพเจ้าเอง ขอท่านทั้งหลายจงส่ง (คน) ไปเพื่อประโยชน์แก่สิ่งที่จะต้องให้แก่ใครๆ" ดังนี้ แม้อย่างนี้ก็ควร แต่ถ้าเขาไม่ได้ระบุถึงสงฆ์ คณะ หรือบุคคล แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายเงินทองนี้แก่เจดีย์ ถวายแก่วิหาร ถวายแก่การงานใหม่" ดังนี้ ไม่ควรปฏิเสธ พึงบอกแก่กัปปิยการกทั้งหลายว่า "คนเหล่านี้กล่าวคำนี้" แต่ถ้าเขาบอกว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับเก็บไว้เพื่อประโยชน์แก่เจดีย์เป็นต้น" ภิกษุพึงปฏิเสธว่า "ไม่ควรที่เราจะรับ" සචෙ පන කොචි බහුං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ආනෙත්වා ‘‘ඉදං සංඝස්ස දම්මි, චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වදති, තඤ්චෙ සංඝො සම්පටිච්ඡති, පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි ආපත්ති. තත්‍ර චෙකො භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, උපාසකො ච ‘‘යදින කප්පති, මය්හමෙව භවිස්සතී’’ති තං ආදාය ගච්ඡති. සො භික්ඛු ‘‘තයා සංඝස්ස ලාභන්තරායො කතො’’ති න කෙනචි කිඤ්චි වත්තබ්බො. යො හි තං චොදෙති, ස්වෙව සාපත්තිකො හොති. තෙන පනෙකෙන බහූ අනාපත්තිකා කතා. සචෙ පන භික්ඛූහි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තෙ ‘‘කප්පියකාරකානං වා හත්ථෙ භවිස්සති, මම පුරිසානං වා මය්හං වා හත්ථෙ භවිස්සති, කෙවලං තුම්හෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වදති, වට්ටති. แต่ถ้าใครๆ นำเงินทองจำนวนมากมาแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายสิ่งนี้แก่สงฆ์ ขอท่านทั้งหลายจงใช้สอยปัจจัย ๔" ถ้าสงฆ์รับสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทั้งในการรับและการใช้สอย ในสงฆ์นั้น ถ้าภิกษุรูปหนึ่งปฏิเสธว่า "สิ่งนี้ไม่ควร" และอุบาสกกล่าวว่า "ถ้าไม่ควร ก็จักเป็นของข้าพเจ้าเอง" แล้วถือเอาเงินทองนั้นไป ภิกษุรูปนั้น ใครๆ ไม่ควรว่ากล่าวอะไรๆ ว่า "ท่านทำความขัดลาภแก่สงฆ์" เพราะผู้ใดไปโจทภิกษุนั้น ผู้นั้นนั่นแหละย่อมเป็นอาบัติ แต่ภิกษุรูปเดียวนั้นกลับทำให้ภิกษุเป็นอันมากไม่ต้องอาบัติ แต่ถ้าเมื่อภิกษุทั้งหลายปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แล้วเขากล่าวว่า "เงินนี้จักอยู่ในมือของกัปปิยการกทั้งหลาย หรือจักอยู่ในมือของคนของข้าพเจ้า หรือของข้าพเจ้าเอง ขอท่านทั้งหลายจงใช้สอยปัจจัย (ที่เกิดจากเงินนี้) เถิด" ดังนี้ ย่อมควร චතුපච්චයත්ථාය ච දින්නං යෙන යෙන පච්චයෙන අත්ථො හොති, තං තදත්ථං උපනෙතබ්බං. චිවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ චීවරෙන තාදිසො අත්ථො නත්ථි, පිණ්ඩපාතාදීහි සංඝො කිලමති, සංඝසුට්ඨුතාය අපලොකෙත්වා තදත්ථායපි උපනෙතබ්බං. එස නයො පිණ්ඩපාතගිලානපච්චයත්ථාය දින්නෙපි. සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන සෙනාසනස්ස ගරුභණ්ඩත්තා සෙනාසනෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ පන භික්ඛූසු සෙනාසනං ඡඩ්ඩෙත්වා ගතෙසු සෙනාසනං විනස්සති, ඊදිසෙ කාලෙ සෙනාසනං විස්සජ්ජෙත්වාපි භික්ඛූනං පරිභොගො අනුඤ්ඤාතො, තස්මා සෙනාසනජග්ගනත්ථං මූලච්ඡෙජ්ජං අකත්වා යාපනමත්තං පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ทองและเงินที่ถวายเพื่อปัจจัย ๔ เมื่อมีความต้องการด้วยปัจจัยใดๆ พึงนำไปใช้เพื่อประโยชน์แก่ปัจจัยนั้นๆ ทองและเงินที่ถวายเพื่อจีวร พึงนำไปใช้เพื่อจีวรเท่านั้น หากไม่มีความต้องการจีวรเช่นนั้น และสงฆ์ลำบากด้วยบิณฑบาตเป็นต้น พึงบอกกล่าวเพื่อความผาสุกของสงฆ์ แล้วนำไปใช้เพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาตเป็นต้นนั้นก็ได้ ข้อนี้พึงทราบในทองและเงินที่ถวายเพื่อบิณฑบาตและคิลานปัจจัยด้วย ส่วนทองและเงินที่ถวายเพื่อเสนาสนะ พึงนำไปใช้เพื่อเสนาสนะเท่านั้น เพราะเสนาสนะเป็นครุภัณฑ์ แต่หากเมื่อภิกษุทั้งหลายละทิ้งเสนาสนะไปแล้ว เสนาสนะนั้นย่อมพินาศ ในกาลเช่นนี้ การบริโภคของภิกษุทั้งหลายก็ได้รับอนุญาตแม้ให้สละเสนาสนะได้ ดังนั้น เพื่อการบำรุงรักษาเสนาสนะ โดยไม่ทำให้เสียทุนเดิมของเสนาสนะทั้งหมด พึงบริโภคเพียงเพื่อยังชีพเท่านั้น 60. සචෙ කොචි ‘‘මය්හං තිසස්සසම්පාදනකං මහාතළාකං අත්ථි, තං සංඝස්ස දම්මී’’ති වදති, තඤ්චෙ සංඝො සම්පටිච්ඡති, පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි ආපත්තියෙව. යො පන තං පටික්ඛිපති, සො පුරිමනයෙනෙව න කෙනචි කිඤ්චි වත්තබ්බො. යො හි තං චොදෙති, ස්වෙව සාපත්තිකො හොති[Pg.57]. තෙන පනෙකෙන බහූ අනාපත්තිකා කතා. යො පන ‘‘තාදිසංයෙව තළාකං දම්මී’’ති වත්වා භික්ඛූහි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො වදති ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච සඞ්ඝස්ස තළාකං අත්ථි, තං කථං වට්ටතී’’ති. සො වත්තබ්බො ‘‘කප්පියං කත්වා දින්නං භවිස්සතී’’ති. කථං දින්නං කප්පියං හොතීති. ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති වත්වා දින්නන්ති. සො සචෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති දෙති, වට්ටති. අථාපි ‘‘තළාකං ගණ්හථා’’ති වත්වා ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො ‘‘කප්පියකාරකො අත්ථී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘නත්ථී’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉදං අසුකො නාම විචාරෙස්සති, අසුකස්ස වා හත්ථෙ මය්හං වා හත්ථෙ භවිස්සති, සඞ්ඝො කප්පියභණ්ඩං පරිභුඤ්ජතූ’’ති වදති, වට්ටති. සචෙපි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො ‘‘උදකං පරිභුඤ්ජිස්සති, භණ්ඩකං ධොවිස්සති, මිගපක්ඛිනො පිවිස්සන්තී’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති. අථාපි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තො වදති ‘‘කප්පියසීසෙන ගණ්හථා’’ති. ‘‘සාධු උපාසක, සඞ්ඝො පානීයං පිවිස්සති, භණ්ඩකං ධොවිස්සති, මිගපක්ඛිනො පිවිස්සන්තී’’ති වත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. අථාපි ‘‘මම තළාකං වා පොක්ඛරණිං වා සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධු උපාසක, සඞ්ඝො පානීයං පිවිස්සතී’’තිආදීනි වත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතියෙව. ๖๐. หากมีผู้ใดกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามีสระใหญ่ที่ให้ผลผลิตสามฤดู ข้าพเจ้าขอมอบถวายแด่พระสงฆ์" และพระสงฆ์รับไว้ ย่อมเป็นอาบัติทั้งในการรับและการบริโภค ส่วนพระภิกษุใดปฏิเสธคำนั้น ไม่ควรมีใครกล่าวอะไรแก่พระภิกษุนั้นเลย ด้วยวิธีอย่างที่กล่าวมาแล้ว เพราะพระภิกษุใดตำหนิพระภิกษุนั้น พระภิกษุผู้ตำหนินั้นแลย่อมเป็นอาบัติ แต่ด้วยพระภิกษุรูปเดียวนี้ ทำให้พระภิกษุจำนวนมากพ้นจากอาบัติ ส่วนหากมีทายกใดกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอมอบถวายสระเช่นนั้น (ที่ให้ผลผลิตสามฤดู)" แล้วถูกพระภิกษุปฏิเสธว่า "ไม่ควร" และทายกนั้นถามว่า "พระสงฆ์มีสระชื่อนั้นชื่อนี้อยู่ ทำไมจึงควรเล่า?" ทายกนั้นควรถูกบอกว่า "คงถวายโดยทำให้เป็นของที่ควรแล้ว" เมื่อถูกถามว่า "ถวายอย่างไรจึงจะควร?" (ควรถูกบอกว่า) "ถวายโดยกล่าวว่า 'ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคปัจจัยสี่เถิด'" หากทายกนั้นกล่าวว่า "สาธุ ท่านผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงบริโภคปัจจัยสี่เถิด" แล้วถวาย ย่อมควร อีกอย่างหนึ่ง หากทายกนั้นกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับสระเถิด" แล้วถูกปฏิเสธว่า "ไม่ควร" จึงถามว่า "มีกัปปิยการกหรือไม่?" เมื่อถูกตอบว่า "ไม่มี" ทายกนั้นจึงกล่าวว่า "นายคนนั้นจะจัดการสระนี้ หรือจะอยู่ในมือของนายคนนั้น หรืออยู่ในมือของข้าพเจ้า ขอพระสงฆ์จงบริโภคแต่กัปปิยภัณฑ์เถิด" ย่อมควร แม้หากถูกปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แล้วกล่าวว่า "จะใช้น้ำ จะซักผ้า สัตว์ปีกและสัตว์จะดื่มน้ำ" แม้ดังนี้ก็ย่อมควร อีกอย่างหนึ่ง หากถูกปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แล้วกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับไว้โดยเป็นของที่ควรเถิด" ย่อมควรที่จะบริโภคโดยกล่าวว่า "ดีแล้ว อุบาสก พระสงฆ์จะดื่มน้ำ จะซักผ้า สัตว์ปีกและสัตว์จะดื่มน้ำ" อีกอย่างหนึ่ง หากเมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอมอบถวายสระหรือบ่อของข้าพเจ้าแด่พระสงฆ์" ย่อมควรที่จะบริโภคโดยกล่าวว่า "ดีแล้ว อุบาสก พระสงฆ์จะดื่มน้ำ" เป็นต้น යදි පන භික්ඛූහි හත්ථකම්මං යාචිත්වා සහත්ථෙන ච කප්පියපථවිං ඛණිත්වා උදකපරිභොගත්ථාය තළාකං කාරිතං හොති, තඤ්චෙ නිස්සාය සස්සං නිප්ඵාදෙත්වා මනුස්සා විහාරෙ කප්පියභණ්ඩං දෙන්ති, වට්ටති. අථ මනුස්සා එව සඞ්ඝස්ස උපකාරත්ථාය සඞ්ඝිකභූමිං ඛණිත්වා තං නිස්සාය නිප්ඵන්නසස්සතො කප්පියභණ්ඩං දෙන්ති, එතම්පි වට්ටති. ‘‘අම්හාකං එකං කප්පියකාරකං ඨපෙථා’’ති වුත්තෙ ච ඨපෙතුම්පි ලබ්භති. අථ තෙ මනුස්සා රාජබලිනා උපද්දුතා පක්කමන්ති, අඤ්ඤෙ පටිපජ්ජන්ති, න ච භික්ඛූනං කිඤ්චි දෙන්ති, උදකං වාරෙතුං ලබ්භති, තඤ්ච ඛො කසිකම්මකාලෙයෙව, න සස්සකාලෙ. සචෙ තෙ වදන්ති ‘‘නනු, භන්තෙ, පුබ්බෙපි මනුස්සා ඉමං නිස්සාය සස්සං අකංසූ’’ති, තතො වත්තබ්බා ‘‘තෙ සඞ්ඝස්ස ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච උපකාරං අකංසු, ඉදඤ්චිදඤ්ච කප්පියභණ්ඩකං අදංසූ’’ති. සචෙ තෙ වදන්ති ‘‘මයම්පි දස්සාමා’’ති, එවම්පි වට්ටති. หากพระภิกษุทั้งหลายได้ขอแรงงาน หรือได้ขุดดินที่ควรด้วยมือของตนเอง เพื่อประโยชน์ในการใช้น้ำ และได้สร้างสระน้ำขึ้น หากประชาชนอาศัยสระนั้นเพาะปลูกพืชผล แล้วถวายกัปปิยภัณฑ์แก่วิหาร ย่อมควร หากประชาชนเองขุดที่ดินของสงฆ์เพื่อประโยชน์แก่พระสงฆ์ และอาศัยสระนั้นเพาะปลูกพืชผล แล้วถวายกัปปิยภัณฑ์ แม้ดังนี้ก็ย่อมควร และเมื่อมีการกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงแต่งตั้งกัปปิยการกให้แก่พวกเราสักคนหนึ่งเถิด" ก็ย่อมอนุญาตให้แต่งตั้งได้ หากประชาชนเหล่านั้นถูกเบียดเบียนด้วยภาษีของหลวงแล้วจากไป และมีประชาชนอื่นเข้ามาเพาะปลูก แต่ไม่ถวายสิ่งใดแก่พระภิกษุทั้งหลาย ย่อมอนุญาตให้ห้ามน้ำได้ แต่การห้ามนั้นอนุญาตให้ทำได้เฉพาะในฤดูไถนาเท่านั้น ไม่ใช่ในฤดูเพาะปลูก หากประชาชนเหล่านั้นกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ แต่ก่อนประชาชนก็อาศัยสระนี้เพาะปลูกพืชผลมิใช่หรือ?" เมื่อนั้นควรบอกว่า "ประชาชนเหล่านั้นได้ทำอุปการะอย่างนั้นอย่างนี้แก่พระสงฆ์ และได้ถวายกัปปิยภัณฑ์อย่างนั้นอย่างนี้" หากประชาชนเหล่านั้นกล่าวว่า "พวกเราก็จะถวายเช่นกัน" แม้ดังนี้ก็ย่อมควร සචෙ පන කොචි අබ්‍යත්තො අකප්පියවොහාරෙන තළාකං පටිග්ගණ්හාති වා කාරෙති වා, තං භික්ඛූහි න පරිභුඤ්ජිතබ්බං, තං නිස්සාය ලද්ධකප්පියභණ්ඩම්පි අකප්පියමෙව[Pg.58]. සචෙ භික්ඛූහි පරිච්චත්තභාවං ඤත්වා සාමිකො වා තස්ස පුත්තධීතරො වා අඤ්ඤො වා කොචි වංසෙ උප්පන්නො පුන කප්පියවොහාරෙන දෙති, වට්ටති. පච්ඡින්නෙ කුලවංසෙ යො තස්ස ජනපදස්ස සාමිකො, සො අච්ඡින්දිත්වා කප්පියවොහාරෙන පුන දෙති චිත්තලපබ්බතෙ භික්ඛුනා නීහටඋදකවාහකං අළනාගරාජමහෙසී විය, එවම්පි වට්ටති. කප්පියවොහාරෙපි උදකවසෙන පටිග්ගහිතතළාකෙ සුද්ධචිත්තානං මත්තිකුද්ධරණපාළිබන්ධනාදීනි ච කාතුං වට්ටති. තං නිස්සාය පන සස්සං කරොන්තෙ දිස්වා කප්පියකාරකං ඨපෙතුං න වට්ටති. යදි තෙ සයමෙව කප්පියභණ්ඩං දෙන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, න චොදෙතබ්බං. පච්චයවසෙන පටිග්ගහිතතළාකෙ කප්පියකාරකං ඨපෙතුං වට්ටති, මත්තිකුද්ධරණපාළිබන්ධනාදීනි කාරෙතුං න වට්ටති. සචෙ කප්පියකාරකා සයමෙව කරොන්ති, වට්ටති. අබ්‍යත්තෙන පන ලජ්ජිභික්ඛුනා කාරාපිතෙසු කිඤ්චාපි පටිග්ගහණං කප්පියං, භික්ඛුස්ස පන පයොගපච්චයා උප්පන්නෙන මිස්සත්තා විසගතපිණ්ඩපාතො විය අකප්පියමංසරසමිස්සභොජනං විය ච දුබ්බිනිභොගං හොති, සබ්බෙසං අකප්පියමෙව. หากพระภิกษุผู้ไม่ฉลาดรูปใดรับหรือให้สร้างสระน้ำด้วยคำพูดที่ไม่ควร สระนั้นไม่ควรที่พระภิกษุจะบริโภคใช้สอย แม้กัปปิยภัณฑ์ที่ได้มาโดยอาศัยสระนั้นก็เป็นอักกัปปิยะเช่นกัน หากเจ้าของเดิม หรือบุตรธิดาของเขา หรือบุคคลอื่นใดที่เกิดในตระกูลนั้น ทราบว่าพระภิกษุได้สละแล้ว และถวายอีกครั้งด้วยคำพูดที่ควร ย่อมควร หากตระกูลของเจ้าของเดิมสิ้นสุดลง และผู้ปกครองแคว้นนั้น ได้ยึดคืนแล้วถวายอีกครั้งด้วยคำพูดที่ควร เหมือนพระนางอฬนาคราชมเหสีที่ยึดร่องน้ำที่พระภิกษุขุดไว้ที่ภูเขาจิตตลบรรพตแล้วถวายคืน แม้ดังนี้ก็ย่อมควร ในกรณีของสระที่รับไว้ด้วยคำพูดที่ควรเพื่อประโยชน์แก่น้ำ ย่อมควรที่พระภิกษุผู้มีจิตบริสุทธิ์จะทำการขุดดินและสร้างคันกั้นน้ำเป็นต้น แต่การเห็นผู้ที่เพาะปลูกพืชผลโดยอาศัยสระนั้นแล้วแต่งตั้งกัปปิยการกนั้นไม่ควร หากพวกเขาถวายกัปปิยภัณฑ์เอง ก็ควรรับไว้ หากไม่ถวาย ก็ไม่ควรทวงถาม ในสระที่รับไว้เพื่อประโยชน์แก่ปัจจัย ย่อมควรที่จะแต่งตั้งกัปปิยการก แต่ไม่ควรให้ทำการขุดดินและสร้างคันกั้นน้ำเป็นต้น หากกัปปิยการกทำเอง ย่อมควร แต่ในกรณีที่พระภิกษุผู้ไม่ฉลาดแต่มีความละอายให้สร้าง แม้การรับจะควร แต่เพราะมันปะปนกับสิ่งที่เกิดขึ้นจากความพยายามของพระภิกษุ จึงยากที่จะแยกแยะได้ เหมือนอาหารบิณฑบาตที่ปนด้วยยาพิษ หรืออาหารที่ปนด้วยน้ำแกงเนื้อที่ไม่ควร ย่อมเป็นอักกัปปิยะสำหรับพระภิกษุทุกรูป 61. සචෙ පන උදකස්ස ඔකාසො අත්ථි, තළාකස්ස පාළි ථිරා, ‘‘යථා බහුං උදකං ගණ්හාති, එවං කරොහි, තීරසමීපෙ උදකං කරොහී’’ති එවං උදකමෙව විචාරෙති, වට්ටති. උද්ධනෙ අග්ගිං න පාතෙන්ති, ‘‘උදකකම්මං ලබ්භතු උපාසකා’’ති වත්තුං වට්ටති, ‘‘සස්සං කත්වා ආහරථා’’ති වත්තුං පන න වට්ටති. සචෙ පන තළාකෙ අතිබහුං උදකං දිස්වා පස්සතො වා පිට්ඨිතො වා මාතිකං නීහරාපෙති, වනං ඡින්දාපෙත්වා කෙදාරෙ කාරාපෙති, පොරාණකෙදාරෙසු වා පකතිභාගං අග්ගහෙත්වා අතිරෙකං ගණ්හාති, නවසස්සෙ වා අපරිච්ඡින්නභාගෙ ‘‘එත්තකෙ කහාපණෙ දෙථා’’ති කහාපණෙ උට්ඨාපෙති, සබ්බෙසං අකප්පියං. ๖๑. หากมีที่สำหรับน้ำ และคันกั้นน้ำของสระมั่นคง และจัดการเฉพาะเรื่องน้ำ โดยกล่าวว่า "จงทำให้น้ำเก็บกักได้มากอย่างนี้ จงทำน้ำใกล้ฝั่งสระ" ย่อมควร. หากพวกเขาไม่ก่อไฟในเตาหรือหม้อ ย่อมควรที่จะกล่าวว่า "อุบาสกทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงได้งานเกี่ยวกับน้ำเถิด" แต่ไม่ควรกล่าวว่า "จงเพาะปลูกพืชผลแล้วนำมาถวาย". อย่างไรก็ตาม หากเห็นน้ำในสระมากเกินไป แล้วให้ขุดร่องน้ำจากด้านข้างหรือด้านหลังของสระ หรือให้ตัดป่าแล้วสร้างนา หรือรับส่วนเกินโดยไม่รับส่วนปกติจากนาเก่า หรือเรียกเก็บเงินโดยกล่าวว่า "จงให้กหาปณะจำนวนเท่านี้" จากพืชผลใหม่ในส่วนที่ยังไม่ได้จัดสรร ย่อมเป็นอักกัปปิยะสำหรับภิกษุทุกรูป. යො පන ‘‘කසථ වපථා’’ති අවත්වා ‘‘එත්තකාය භූමියා එත්තකො නාම භාගො’’ති එවං භූමිං වා පතිට්ඨාපෙති, ‘‘එත්තකෙ භූමිභාගෙ අම්හෙහි සස්සං කතං, එත්තකං නාම භාගං ගණ්හථා’’ති වදන්තෙසු කස්සකෙසු භූමිප්පමාණගහණත්ථං රජ්ජුයා වා දණ්ඩෙන වා මිනාති, ඛලෙ වා ඨත්වා රක්ඛති, ඛලතො වා නීහරාපෙති, කොට්ඨාගාරෙ වා පටිසාමෙති, තස්සෙව තං අකප්පියං. සචෙ කස්සකා කහාපණෙ ආහරිත්වා ‘‘ඉමෙ සඞ්ඝස්ස ආහටා’’ති වදන්ති, අඤ්ඤතරො ච භික්ඛු ‘‘න සඞ්ඝො කහාපණෙ ඛාදතී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘එත්තකෙහි කහාපණෙහි සාටකෙ ආහරථ[Pg.59], එත්තකෙහි යාගුආදීනි සම්පාදෙථා’’ති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, තං සබ්බෙසං අකප්පියං. කස්මා? කහාපණානං විචාරිතත්තා. සචෙ ධඤ්ඤං ආහරිත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස ආහට’’න්ති වදන්ති, අඤ්ඤතරො ච භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව ‘‘එත්තකෙහි වීහීහි ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහරථා’’ති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, තං තස්සෙව අකප්පියං. කස්මා? ධඤ්ඤස්ස විචාරිතත්තා. සචෙ තණ්ඩුලං වා අපරණ්ණං වා ආහරිත්වා ‘‘ඉදං සඞ්ඝස්ස ආහට’’න්ති වදන්ති, අඤ්ඤතරො ච භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව ‘‘එත්තකෙහි තණ්ඩුලෙහි ඉදඤ්චිදඤ්ච ආහරථා’’ති වදති, යං තෙ ආහරන්ති, තං සබ්බෙසං කප්පියං. කස්මා? කප්පියානං තණ්ඩුලාදීනං විචාරිතත්තා. කයවික්කයෙපි අනාපත්ති කප්පියකාරකස්ස ආචික්ඛිතත්තා. ภิกษุรูปใด ไม่กล่าวว่า "พวกท่านจงไถ จงหว่าน" แต่กลับกำหนดที่ดินว่า "ที่ดินมีประมาณเท่านี้ ส่วนแบ่งมีชื่อเท่านี้" หรือเมื่อชาวนาพูดว่า "พวกเราได้ทำนาในส่วนที่ดินมีประมาณเท่านี้ ขอพวกท่านจงรับส่วนแบ่งมีชื่อเท่านี้" แล้วภิกษุนั้นก็วัดขนาดที่ดินด้วยเชือกหรือไม้เพื่อกำหนดขนาดที่ดิน หรือยืนเฝ้าอยู่ที่ลานนวดข้าว หรือให้ขนออกจากลานนวดข้าว หรือเก็บไว้ในยุ้งฉาง สิ่งนั้นไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นรูปเดียวเท่านั้น. หากชาวนานำเงินมาถวายแล้วกล่าวว่า "สิ่งเหล่านี้ถวายแด่พระสงฆ์" และภิกษุรูปใดรูปหนึ่งเข้าใจว่า "พระสงฆ์ไม่บริโภคเงิน" จึงกล่าวว่า "จงนำผ้ามาด้วยเงินจำนวนเท่านี้ จงจัดเตรียมข้าวต้มเป็นต้นด้วยเงินจำนวนเท่านี้" สิ่งที่พวกเขานำมานั้นไม่ควรแก่ภิกษุทุกรูป เพราะมีการจัดการเงิน. หากพวกเขานำข้าวเปลือกมาถวายแล้วกล่าวว่า "สิ่งนี้ถวายแด่พระสงฆ์" และภิกษุรูปใดรูปหนึ่งกล่าวในทำนองเดียวกันว่า "จงนำสิ่งนั้นสิ่งนี้มาด้วยข้าวเปลือกจำนวนเท่านี้" สิ่งที่พวกเขานำมานั้นไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นรูปเดียวเท่านั้น เพราะมีการจัดการข้าวเปลือก. หากพวกเขานำข้าวสารหรือพืชตระกูลถั่วมาถวายแล้วกล่าวว่า "สิ่งนี้ถวายแด่พระสงฆ์" และภิกษุรูปใดรูปหนึ่งกล่าวในทำนองเดียวกันว่า "จงนำสิ่งนั้นสิ่งนี้มาด้วยข้าวสารจำนวนเท่านี้" สิ่งที่พวกเขานำมานั้นควรแก่ภิกษุทุกรูป เพราะมีการจัดการข้าวสารเป็นต้นที่ควรแก่สมณะ. แม้ในการซื้อขายก็ไม่มีอาบัติ เพราะได้บอกแก่กัปปิยการกแล้ว 62. පුබ්බෙ පන චිත්තලපබ්බතෙ එකො භික්ඛු චතුසාලද්වාරෙ ‘‘අහො වත ස්වෙ සඞ්ඝස්ස එත්තකප්පමාණෙ පූවෙ පචෙය්‍යු’’න්ති ආරාමිකානං සඤ්ඤාජනනත්ථං භූමියං මණ්ඩලං අකාසි. තං දිස්වා ඡෙකො ආරාමිකො තථෙව කත්වා දුතියදිවසෙ භෙරියා ආකොටිතාය සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ පූවං ගහෙත්වා සඞ්ඝත්ථෙරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, අම්හෙහි ඉතො පුබ්බෙ නෙව පිතූනං, න පිතාමහානං එවරූපං සුතපුබ්බං, එකෙන අය්‍යෙන චතුසාලද්වාරෙ පූවත්ථාය සඤ්ඤා කතා, ඉතො දානි පභුති අය්‍යා අත්තනො අත්තනො චිත්තානුරූපං වදන්තු, අම්හාකම්පි ඵාසුවිහාරො භවිස්සතී’’ති. මහාථෙරො තතොව නිවත්ති, එකභික්ඛුනාපි පූවො න ගහිතො. එවං පුබ්බෙ තත්‍රුප්පාදං න පරිභුඤ්ජිංසු. තස්මා – ๖๒. แต่ก่อนที่จิตตลบรรพต ภิกษุรูปหนึ่งได้ทำวงกลมบนพื้นดินที่ประตูศาลาสี่มุข เพื่อเป็นเครื่องหมายแก่อารามิกว่า "โอหนอ พรุ่งนี้ถ้าพวกท่านจะทอดขนมมีประมาณเท่านี้ถวายพระสงฆ์" อารามิกผู้ฉลาดเห็นดังนั้นจึงทำตามนั้น. ในวันรุ่งขึ้น เมื่อตีกลองประชุมสงฆ์แล้ว จึงนำขนมไปกล่าวกับพระสังฆเถระว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าไม่เคยได้ยินเรื่องเช่นนี้จากบิดาหรือปู่ย่าตายายมาก่อนเลย พระผู้เป็นเจ้าองค์หนึ่งได้ทำเครื่องหมายไว้ที่ประตูศาลาสี่มุขเพื่อขนม ตั้งแต่นี้เป็นต้นไป ขอพระผู้เป็นเจ้าทั้งหลายจงกล่าวตามความพอใจของตนเองเถิด ความอยู่ผาสุกก็จักมีแก่พวกข้าพเจ้า". พระมหาเถระก็กลับจากที่นั่น ไม่มีภิกษุแม้รูปเดียวรับขนมนั้น. อย่างนี้แหละ แต่ก่อนภิกษุทั้งหลายไม่บริโภคสิ่งที่เกิดขึ้นในที่นั้น. เพราะฉะนั้น – සල්ලෙඛං අච්චජන්තෙන, අප්පමත්තෙන භික්ඛුනා; කප්පියෙපි න කාතබ්බා, ආමිසත්ථාය ලොලතාති. (පාරා. අට්ඨ. 2.538-9); ภิกษุผู้ไม่ละทิ้งสัลเลขปฏิบัติ ผู้ไม่ประมาท ไม่พึงทำความโลเลเพื่ออามิส แม้ในสิ่งที่ควรแก่สมณะ යො චායං තළාකෙ වුත්තො, පොක්ඛරණීඋදකවාහකමාතිකාදීසුපි එසෙව නයො. อนึ่ง วิธีที่กล่าวไว้ในสระน้ำนี้ พึงทราบว่ามีนัยเดียวกันในสระสี่เหลี่ยม คูน้ำ และลำรางน้ำเป็นต้นด้วย 63. පුබ්බණ්ණාපරණ්ණඋච්ඡුඵලාඵලාදීනං විරුහනට්ඨානං යං කිඤ්චි ඛෙත්තං වා වත්ථුං වා ‘‘දම්මී’’ති වුත්තෙපි ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිත්වා තළාකෙ වුත්තනයෙනෙව යදා කප්පියවොහාරෙන ‘‘චතුපච්චයපරිභොගත්ථාය දම්මී’’ති වදති, තදා සම්පටිච්ඡිතබ්බං, ‘‘වනං දම්මි අරඤ්ඤං දම්මී’’ති වුත්තෙ පන වට්ටති. සචෙ මනුස්සා භික්ඛූහි අනාණත්තායෙව තත්ථ රුක්ඛෙ ඡින්දිත්වා අපරණ්ණාදීනි සම්පාදෙත්වා [Pg.60] භික්ඛූනං භාගං දෙන්ති, වට්ටති, අදෙන්තා න චොදෙතබ්බා. සචෙ කෙනචිදෙව අන්තරායෙන තෙසු පක්කන්තෙසු අඤ්ඤෙ කරොන්ති, න ච භික්ඛූනං කිඤ්චි දෙන්ති, තෙ වාරෙතබ්බා. සචෙ වදන්ති ‘‘නනු, භන්තෙ, පුබ්බෙ මනුස්සා ඉධ සස්සානි අකංසූ’’ති, තතො වත්තබ්බා ‘‘තෙ සඞ්ඝස්ස ඉදඤ්චිදඤ්ච කප්පියභණ්ඩං අදංසූ’’ති. සචෙ වදන්ති ‘‘මයම්පි දස්සාමා’’ති, එවං වට්ටති. ๖๓. ที่ใดก็ตามที่เป็นที่งอกงามของข้าวเปลือก พืชตระกูลถั่ว อ้อย ผลไม้ใหญ่เล็กเป็นต้น ไม่ว่าจะเป็นนาหรือที่ดิน แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวาย" ก็พึงปฏิเสธว่า "ไม่ควร" แต่เมื่อกล่าวด้วยถ้อยคำที่ควรแก่สมณะว่า "ข้าพเจ้าถวายเพื่อบริโภคปัจจัยสี่" ในทำนองเดียวกับที่กล่าวไว้ในสระน้ำนั้น จึงควรรับ. แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายป่า ข้าพเจ้าถวายป่าชัฏ" ย่อมควร. หากมนุษย์ทั้งหลายโดยที่ภิกษุไม่ได้สั่งให้ตัดต้นไม้ในที่นั้น แล้วจัดเตรียมพืชตระกูลถั่วเป็นต้น แล้วถวายส่วนแบ่งแก่ภิกษุ ย่อมควร. หากไม่ถวาย ก็ไม่พึงทวงถาม. หากพวกเขาย้ายไปที่อื่นด้วยเหตุขัดข้องบางประการ แล้วคนอื่นมาทำแทน แต่ไม่ถวายสิ่งใดแก่ภิกษุ ก็พึงห้ามคนเหล่านั้น. หากพวกเขากล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แต่ก่อนมนุษย์ทั้งหลายก็ทำนาในที่นี้มิใช่หรือ" เมื่อนั้นพึงกล่าวว่า "คนเหล่านั้นได้ถวายสิ่งนั้นสิ่งนี้อันควรแก่สมณะแด่พระสงฆ์". หากพวกเขากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าก็จะถวายเช่นกัน" อย่างนี้ย่อมควร කිඤ්චි සස්සුට්ඨානකං භූමිප්පදෙසං සන්ධාය ‘‘සීමං දෙමා’’ති වදන්ති, වට්ටති. සීමපරිච්ඡෙදනත්ථං පන ථම්භා වා පාසාණා වා සයං න ඨපෙතබ්බා, භූමි නාම අනග්ඝා, අප්පකෙනපි පාරාජිකො භවෙය්‍ය. ආරාමිකානං පන වත්තබ්බං ‘‘ඉමිනා ඨානෙන අම්හාකං සීමා ගතා’’ති. සචෙපි හි තෙ අධිකං ගණ්හන්ති, පරියායෙන කථිතත්තා අනාපත්ති. යදි පන රාජරාජමහාමත්තාදයො සයමෙව ථම්භෙ ඨපාපෙත්වා ‘‘චත්තාරො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජථා’’ති දෙන්ති, වට්ටතියෙව. หากกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายสีมา" โดยหมายถึงส่วนของที่ดินที่เป็นที่งอกงามของพืชพรรณ ย่อมควร. แต่เพื่อกำหนดสีมา ไม่พึงปักเสาหรือวางหินด้วยตนเอง เพราะที่ดินนั้นประเมินค่าไม่ได้ อาจเป็นเหตุให้ต้องอาบัติปาราชิกได้ด้วยที่ดินเพียงเล็กน้อย. แต่พึงบอกแก่อารามิกว่า "สีมาของพวกเราไปถึงที่ตรงนี้". แม้หากพวกเขาจะเอาเกินไป ก็ไม่มีอาบัติ เพราะกล่าวโดยปริยาย. แต่หากพระราชา มหาอำมาตย์เป็นต้น ปักเสาด้วยตนเองแล้วถวายว่า "พวกท่านจงบริโภคปัจจัยสี่" ย่อมควร සචෙ කොචි අන්තොසීමායං තළාකං වා ඛණති, විහාරමජ්ඣෙන වා මාතිකං නෙති, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණාදීනි දුස්සන්ති, වාරෙතබ්බො. සචෙ සඞ්ඝො කිඤ්චි ලභිත්වා ආමිසගරුකතාය න වාරෙති, එකො භික්ඛු වාරෙති, සොව භික්ඛු ඉස්සරො. සචෙ එකො භික්ඛු න වාරෙති ‘‘නෙථ තුම්හෙ’’ති, තෙසංයෙව පක්ඛො හොති. සඞ්ඝො වාරෙති, සඞ්ඝොව ඉස්සරො. සඞ්ඝිකෙසු හි කම්මෙසු යො ධම්මකම්මං කරොති, සොව ඉස්සරො. සචෙ වාරියමානොපි කරොති, හෙට්ඨා ගහිතං පංසුං හෙට්ඨා පක්ඛිපිත්වා, උපරි ගහිතං පංසුං උපරි පක්ඛිපිත්වා පූරෙතබ්බා. หากใครขุดสระในภายในสีมา หรือชักคูน้ำผ่านกลางวิหาร ทำให้บริเวณเจดีย์ บริเวณต้นโพธิ์เป็นต้นเสียหาย พึงห้าม หากสงฆ์ได้รับสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วไม่ห้ามเพราะเห็นแก่อามิส หากภิกษุรูปเดียวห้าม ภิกษุรูปนั้นแหละเป็นใหญ่ หากภิกษุรูปเดียวไม่ห้ามว่า "พวกท่านจงนำไปเถิด" ก็เป็นพวกเดียวกับคนเหล่านั้น หากสงฆ์ห้าม สงฆ์นั่นแหละเป็นใหญ่ เพราะในกรรมของสงฆ์ทั้งหลาย ผู้ใดทำกรรมอันเป็นธรรม ผู้นั้นแหละเป็นใหญ่ หากแม้ถูกห้ามแล้วยังทำอยู่ พึงนำดินที่ขุดขึ้นจากข้างล่างใส่กลับลงไปข้างล่าง นำดินที่ขุดขึ้นจากข้างบนใส่กลับลงไปข้างบน แล้วถมให้เต็ม සචෙ කොචි යථාජාතමෙව උච්ඡුං වා අපරණ්ණං වා අලාබුකුම්භණ්ඩාදිකං වා වල්ලිඵලං දාතුකාමො ‘‘එතං සබ්බං උච්ඡුඛෙත්තං අපරණ්ණවත්ථුං වල්ලිඵලාවාටං දම්මී’’ති වදති, සහ වත්ථුනා පරාමට්ඨත්තා න වට්ටතීති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘අභිලාපමත්තමෙතං, සාමිකානංයෙව හි සො භූමිභාගො, තස්මා වට්ටතී’’ති ආහ. ‘‘දාසං දම්මී’’ති වදති, න වට්ටති. ‘‘ආරාමිකං දම්මි, වෙය්‍යාවච්චකරං දම්මි, කප්පියකාරකං දම්මී’’ති වුත්තෙ වට්ටති. සචෙ ආරාමිකො පුරෙභත්තම්පි පච්ඡාභත්තම්පි සඞ්ඝස්සෙව කම්මං කරොති, සාමණෙරස්ස විය සබ්බං භෙසජ්ජං පටිජග්ගනම්පි තස්ස කාතබ්බං. සචෙ පුරෙභත්තමෙව සඞ්ඝස්ස කම්මං කරොති, පච්ඡාභත්තං අත්තනො කරොති, සායං නිවාපො න දාතබ්බො. යෙපි පඤ්චදිවසවාරෙන [Pg.61] වා පක්ඛවාරෙන වා සඞ්ඝස්ස කම්මං කත්වා සෙසකාලෙ අත්තනො කම්මං කරොන්ති, තෙසම්පි කරණකාලෙයෙව භත්තඤ්ච නිවාපො ච දාතබ්බො. සචෙ සඞ්ඝස්ස කම්මං නත්ථි, අත්තනොයෙව කම්මං කත්වා ජීවන්ති, තෙ චෙ හත්ථකම්මමූලං ආනෙත්වා දෙන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, න කිඤ්චි වත්තබ්බා. යං කිඤ්චි රජකදාසම්පි පෙසකාරදාසම්පි ආරාමිකනාමෙන සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. หากใครต้องการถวายอ้อย พืชตระกูลถั่ว หรือผลไม้เถาวัลย์ เช่น น้ำเต้า ฟักทอง เป็นต้น ตามที่มันเกิดอยู่ แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายไร่อ้อยทั้งหมดนี้ ที่ดินพืชตระกูลถั่วนี้ หรือหลุมปลูกผลไม้เถาวัลย์นี้" พระมหาสุมเถระกล่าวว่า "ไม่ควร เพราะมีการอ้างถึงที่ดินด้วย" แต่พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า "นี่เป็นเพียงคำพูดเท่านั้น เพราะส่วนของที่ดินนั้นเป็นของเจ้าของอยู่แล้ว เพราะฉะนั้นจึงควร" หากกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายทาส" ไม่ควร เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายอารามิก ข้าพเจ้าถวายผู้ช่วยขวนขวาย ข้าพเจ้าถวายกัปปิยการก" ย่อมควร หากอารามิกทำงานของสงฆ์ทั้งก่อนภัตและหลังภัต พึงดูแลเรื่องยาทั้งหมดแก่เขา เหมือนดูแลยาของสามเณร หากทำงานของสงฆ์เฉพาะก่อนภัต แต่หลังภัตทำงานของตนเอง ไม่พึงให้เสบียงในตอนเย็น แม้ผู้ที่ทำงานของสงฆ์เป็นคราวๆ เช่น 5 วันครั้ง หรือครึ่งเดือนครั้ง แล้วในเวลาที่เหลือทำงานของตนเอง ก็พึงให้ภัตและเสบียงแก่พวกเขาเฉพาะในเวลาที่ทำงานนั้น หากไม่มีงานของสงฆ์ แล้วพวกเขาทำงานของตนเองเลี้ยงชีพ หากพวกเขานำค่าแรงมาถวาย ก็พึงรับ หากไม่ถวาย ก็ไม่พึงกล่าวทวงถามสิ่งใด ไม่ว่าจะเป็นทาสซักผ้า หรือทาสทอผ้า ก็ควรรับไว้ในนามของอารามิก සචෙ ‘‘ගාවො දෙමා’’ති වදන්ති, ‘‘න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිපිතබ්බා. ඉමා ගාවො කුතොති. පණ්ඩිතෙහි පඤ්චගොරසපරිභොගත්ථාය දින්නාති. ‘‘මයම්පි පඤ්චගොරසපරිභොගත්ථාය දෙමා’’ති වුත්තෙ වට්ටන්ති. අජිකාදීසුපි එසෙව නයො. ‘‘හත්ථිං දෙම, අස්සං, මහිංසං, කුක්කුටං, සූකරං දෙමා’’ති වදන්ති, සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති. සචෙ කෙචි මනුස්සා ‘‘අප්පොස්සුක්කා, භන්තෙ, තුම්හෙ හොථ, මයං ඉමෙ ගහෙත්වා තුම්හාකං කප්පියභණ්ඩං දස්සාමා’’ති ගණ්හන්ති, වට්ටති. කුක්කුටසූකරෙ ‘‘සුඛං ජීවන්තූ’’ති අරඤ්ඤෙ විස්සජ්ජාපෙතුං වට්ටති. ‘‘ඉමං තළාකං, ඉමං ඛෙත්තං, ඉමං වත්ථුං විහාරස්ස දෙමා’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපිතුං න ලබ්භති. ถ้าหากพวกเขากล่าวว่า "พวกเราถวายโค" พึงปฏิเสธว่า "ไม่ควร" (ถ้าถามว่า) "โคเหล่านี้ไม่ควรเพราะเหตุไร?" เมื่อภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า "ถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคเบญจโครส" เมื่อมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "แม้พวกเราก็ถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคเบญจโครส" ก็ควร นัยนี้พึงทราบแม้ในแพะเป็นต้น ถ้าหากพวกเขากล่าวว่า "พวกเราถวายช้าง ถวายม้า ถวายกระบือ ถวายไก่ ถวายสุกร" ไม่ควรรับ ถ้าหากมนุษย์บางพวกรับ (สัตว์เหล่านี้) โดยกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีความขวนขวายน้อยเถิด พวกเราจักรับสิ่งเหล่านี้ไปแล้วถวายสิ่งของที่ควรแก่ท่าน" ก็ควร ไก่และสุกร ควรให้ปล่อยในป่าโดยมนสิการว่า "จงมีชีวิตอยู่เป็นสุขเถิด" เมื่อกล่าวว่า "พวกเราถวายสระนี้ ถวายนาผืนนี้ ถวายที่ดินผืนนี้แก่วิหาร" ไม่ควรปฏิเสธ 64. සචෙ කොචි භික්ඛුං උද්දිස්ස දූතෙන හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිචීවරචෙතාපන්නං පහිණෙය්‍ය ‘‘ඉමිනා චීවරචෙතාපන්නෙන චීවරං චෙතාපෙත්වා ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරෙන අච්ඡාදෙහී’’ති, සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘‘ඉදං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං, පටිග්ගණ්හතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’’න්ති, තෙන භික්ඛුනා සො දූතො එවමස්ස වචනීයො ‘‘න ඛො මයං, ආවුසො, චීවරචෙතාපන්නං පටිග්ගණ්හාම, චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාම කාලෙන කප්පිය’’න්ති. සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං එවං වදෙය්‍ය ‘‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති, චීවරත්ථිකෙන භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො නිද්දිසිතබ්බො ආරාමිකො වා උපාසකො වා ‘‘එසො ඛො, ආවුසො, භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති. න වත්තබ්බො ‘‘තස්ස දෙහී’’ති වා ‘‘සො වා නික්ඛිපිස්සති, සො වා පරිවත්තෙස්සති, සො වා චෙතාපෙස්සතී’’ති. සො චෙ දූතො තං වෙය්‍යාවච්චකරං සඤ්ඤාපෙත්වා තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය ‘‘යං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා වෙය්‍යාවච්චකරං නිද්දිසි, ආණත්තො සො මයා, උපසඞ්කමතු ආයස්මා කාලෙන, චීවරෙන තං අච්ඡාදෙස්සතී’’ති. චීවරත්ථිකෙන භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො උපසඞ්කමිත්වා ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදෙතබ්බො සාරෙතබ්බො [Pg.62] ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති. න වත්තබ්බො ‘‘දෙහි මෙ චීවරං, ආහර මෙ චීවරං, පරිවත්තෙහි මෙ චීවරං, චෙතාපෙහි මෙ චීවර’’න්ති. සචෙ ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදයමානො සාරයමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ අභිනිප්ඵාදෙති, තත්ථ ගන්ත්වා චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං ඡක්ඛත්තුපරමං තුණ්හීභූතෙන උද්දිස්ස ඨාතබ්බං, න ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ආමිසං පටිග්ගහෙතබ්බං, න ධම්මො භාසිතබ්බො. ‘‘කිං කාරණා ආගතොසී’’ති පුච්ඡියමානෙන ‘‘ජානාහි, ආවුසො’’ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං. ๖๔. ถ้าหากผู้ใดผู้หนึ่งส่งมูลค่าจีวรมีเงินและทองเป็นต้นไปโดยทูต เจาะจงภิกษุรูปหนึ่ง โดยกล่าวว่า "จงให้ซื้อจีวรด้วยมูลค่าจีวรนี้ แล้วถวายจีวรแก่ภิกษุชื่อโน้น" ถ้าหากทูตนั้นเข้าไปหาภิกษุนั้นแล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านผู้เจริญ มูลค่าจีวรนี้แล อันเขาได้นำมาเจาะจงท่านผู้มีอายุ ขอท่านผู้มีอายุจงรับมูลค่าจีวรเถิด" ภิกษุนั้นพึงกล่าวแก่ทูตนั้นอย่างนี้ว่า "อาวุโส พวกเราไม่รับมูลค่าจีวร แต่พวกเราย่อมรับจีวรที่ควรตามกาล" ถ้าหากทูตนั้นพึงกล่าวแก่ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า "ท่านผู้มีอายุมีใครเป็นไวยาวัจกรบ้างหรือ?" ภิกษุผู้ต้องการจีวรพึงชี้ไวยาวัจกร คือ อารามิก หรือ อุบาสก โดยกล่าวว่า "อาวุโส ผู้นี้แลเป็นไวยาวัจกรของภิกษุทั้งหลาย" ไม่พึงกล่าวว่า "จงให้แก่ผู้นั้น" หรือ "ผู้นั้นจักเก็บไว้" หรือ "ผู้นั้นจักแลกเปลี่ยน" หรือ "ผู้นั้นจักซื้อ" ถ้าหากทูตนั้นให้ไวยาวัจกรนั้นเข้าใจแล้ว เข้าไปหาภิกษุนั้นแล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านผู้เจริญ ไวยาวัจกรที่ท่านผู้มีอายุชี้ไว้ ผู้นั้นอันข้าพเจ้าสั่งแล้ว ขอท่านผู้มีอายุจงเข้าไปหาตามกาล ผู้นั้นจักถวายจีวรแก่ท่าน" ภิกษุผู้ต้องการจีวรพึงเข้าไปหาไวยาวัจกรแล้วพึงทวง พึงเตือน 2-3 ครั้งว่า "อาวุโส ข้าพเจ้ามีความต้องการด้วยจีวร" ไม่พึงกล่าวว่า "จงให้จีวรแก่ข้าพเจ้า" "จงนำจีวรมาให้ข้าพเจ้า" "จงแลกเปลี่ยนจีวรให้ข้าพเจ้า" "จงซื้อจีวรให้ข้าพเจ้า" ถ้าหากทวงอยู่ เตือนอยู่ 2-3 ครั้งแล้ว ทำให้จีวรนั้นสำเร็จ นั่นเป็นความดี ถ้าหากไม่ทำให้สำเร็จ พึงไปที่นั่นแล้วพึงยืนเจาะจงโดยเป็นผู้นิ่ง 4 ครั้ง 5 ครั้ง อย่างมาก 6 ครั้ง ไม่พึงนั่งบนอาสนะ ไม่พึงรับอามิส ไม่พึงแสดงธรรม เมื่อถูกถามว่า "มาด้วยเหตุไร?" พึงกล่าวเพียงเท่านี้ว่า "อาวุโส จงทราบเถิด" සචෙ ආසනෙ වා නිසීදති, ආමිසං වා පටිග්ගණ්හාති, ධම්මං වා භාසති, ඨානං භඤ්ජති. සචෙ චතුක්ඛත්තුං චොදෙති, චතුක්ඛත්තුං ඨාතබ්බං. පඤ්චක්ඛත්තුං චොදෙති, ද්වික්ඛත්තුං ඨාතබ්බං. ඡක්ඛත්තුං චොදෙති, න ඨාතබ්බං. එකාය හි චොදනාය ඨානද්වයං භඤ්ජති. යථා ඡක්ඛත්තුං චොදෙත්වා න ඨාතබ්බං, එවං ද්වාදසක්ඛත්තුං ඨත්වා න චොදෙතබ්බං. තස්මා සචෙ චොදෙතියෙව න තිට්ඨති, ඡ චොදනා ලබ්භන්ති. සචෙ තිට්ඨතියෙව න චොදෙති, ද්වාදස ඨානානි ලබ්භන්ති. සචෙ චොදෙතිපි තිට්ඨතිපි, එකාය චොදනාය ද්වෙ ඨානානි හාපෙතබ්බානි. තත්ථ යො එකදිවසමෙව පුනප්පුනං ගන්ත්වා ඡක්ඛත්තුං චොදෙති, සකිංයෙව වා ගන්ත්වා ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති ඡක්ඛත්තුං වදති, තත්ථ එකදිවසමෙව පුනප්පුනං ගන්ත්වා ද්වාදසක්ඛත්තුං තිට්ඨති, සකිමෙව වා ගන්ත්වා තත්‍ර තත්‍ර ඨානෙ තිට්ඨති, සොපි සබ්බචොදනායො සබ්බට්ඨානානි ච භඤ්ජති, කො පන වාදො නානාදිවසෙසු. තතො චෙ උත්තරි වායමමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙති, පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. නො චෙ සක්කොති තං අභිනිප්ඵාදෙතුං, යතො රාජතො රාජමහාමත්තතො වා අස්ස භික්ඛුනො තං චීවරචෙතාපන්නං ආනීතං, තස්ස සන්තිකං සාමං වා ගන්තබ්බං, දූතො වා පාහෙතබ්බො ‘‘යං ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො භික්ඛුං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං පහිණිත්ථ, න තං තස්ස භික්ඛුනො කිඤ්චි අත්ථං අනුභොති, යුඤ්ජන්තායස්මන්තො සකං, මා තුම්හාකං සන්තකං විනස්සතූ’’ති. අයං තත්ථ සාමීචි. යො පන නෙව සාමං ගච්ඡති, න දූතං පාහෙති, වත්තභෙදෙ දුක්කටං ආපජ්ජති. ถ้าหากนั่งบนอาสนะ หรือรับอามิส หรือแสดงธรรม ย่อมทำลายการยืน ถ้าหากทวง ๔ ครั้ง พึงยืน ๔ ครั้ง ถ้าหากทวง ๕ ครั้ง พึงยืน ๒ ครั้ง ถ้าหากทวง ๖ ครั้ง ไม่พึงยืน เพราะการทวงครั้งเดียวย่อมทำลายการยืน ๒ ครั้ง เหมือนอย่างที่ทวง ๖ ครั้งแล้วไม่พึงยืน ฉันใด ยืน ๑๒ ครั้งแล้วไม่พึงทวง ฉันนั้น เพราะฉะนั้น ถ้าหากทวงอย่างเดียว ไม่ยืน ย่อมได้การทวง ๖ ครั้ง ถ้าหากยืนอย่างเดียว ไม่ทวง ย่อมได้การยืน ๑๒ ครั้ง ถ้าหากทวงด้วย ยืนด้วย พึงลดการยืน ๒ ครั้งด้วยการทวงครั้งเดียว ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุใดไปซ้ำๆ ในวันเดียวกันนั่นแหละ ทวง ๖ ครั้ง หรือไปครั้งเดียวเท่านั้นแล้วกล่าว ๖ ครั้งว่า “อาวุโส ข้าพเจ้ามีความต้องการด้วยจีวร” ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุใดไปซ้ำๆ ในวันเดียวกันนั่นแหละ ยืน ๑๒ ครั้ง หรือไปครั้งเดียวเท่านั้นแล้วยืนในที่นั้นๆ แม้ภิกษุนั้นก็ย่อมทำลายการทวงทั้งหมดและการยืนทั้งหมด จะกล่าวอะไรถึงในวันต่างๆ กันเล่า ถ้าหากพยายามยิ่งกว่านั้นแล้วทำให้จีวรนั้นสำเร็จ ในประโยคเป็นทุกกฏ เพราะการได้มาเป็นนิสสัคคีย์ ถ้าหากไม่สามารถทำให้จีวรนั้นสำเร็จได้ ค่าจีวรนั้นอันเขาได้นำมาเพื่อภิกษุนั้นจากพระราชาใด หรือจากมหาอำมาตย์ของพระราชาใด พึงไปเองยังสำนักของผู้นั้น หรือพึงส่งทูตไปว่า “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ค่าจีวรใดที่ท่านทั้งหลายส่งไปเจาะจงภิกษุ ค่าจีวรนั้นไม่สำเร็จประโยชน์อะไรแก่ภิกษุนั้นเลย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงเรียกคืนทรัพย์ของตน ขอทรัพย์ของท่านทั้งหลายอย่าได้พินาศเลย” นี้เป็นความเหมาะสมในเรื่องนั้น แต่ภิกษุใดไม่ไปเอง ไม่ส่งทูตไป ย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะความบกพร่องในวัตร 65. කිං පන (පාරා. අට්ඨ. 2.538-9) සබ්බකප්පියකාරකෙසු එවං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති? න පටිපජ්ජිතබ්බං. අයඤ්හි කප්පියකාරකො නාම සඞ්ඛෙපතො දුවිධො නිද්දිට්ඨො අනිද්දිට්ඨො ච. තත්ථ නිද්දිට්ඨො දුවිධො භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨො දූතෙන නිද්දිට්ඨොති. අනිද්දිට්ඨොපි දුවිධො [Pg.63] මුඛවෙවටිකකප්පියකාරකො පරම්මුඛකප්පියකාරකොති. තෙසු භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨො සම්මුඛාසම්මුඛවසෙන චතුබ්බිධො හොති, තථා දූතෙන නිද්දිට්ඨොපි. කථං? ඉධෙකච්චො භික්ඛුස්ස චීවරත්ථාය දූතෙන අකප්පියවත්ථුං පහිණති, දූතො තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමෙන තුම්හාකං චීවරත්ථාය පහිතං, ගණ්හථ න’’න්ති වදති, භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, දූතො ‘‘අත්ථි පන තෙ, භන්තෙ, වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති පුච්ඡති, පුඤ්ඤත්ථිකෙහි ච උපාසකෙහි ‘‘භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චං කරොථා’’ති ආණත්තා වා, භික්ඛූනං වා සන්දිට්ඨසම්භත්තා කෙචි වෙය්‍යාවච්චකරා හොන්ති, තෙසං අඤ්ඤතරො තස්මිං ඛණෙ භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ නිසින්නො හොති, භික්ඛු තං නිද්දිසති ‘‘අයං භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති, දූතො තස්ස හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං කිණිත්වා දෙහී’’ති ගච්ඡති, අයං භික්ඛුනා සම්මුඛානිද්දිට්ඨො. ๖๕. ก็การปฏิบัติอย่างนี้พึงปฏิบัติในไวยาวัจกรทุกประเภทหรือ? ไม่พึงปฏิบัติ เพราะไวยาวัจกรนี้โดยย่อมี ๒ ประเภท คือ ไวยาวัจกรที่ชี้บอก และไวยาวัจกรที่ไม่ได้ชี้บอก ในบรรดาไวยาวัจกรที่ชี้บอกและไม่ได้ชี้บอกนั้น ไวยาวัจกรที่ชี้บอกมี ๒ ประเภท คือ ไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอก และไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอก แม้ไวยาวัจกรที่ไม่ได้ชี้บอกก็มี ๒ ประเภท คือ ไวยาวัจกรที่อยู่ต่อหน้าและกล่าวด้วยปาก และไวยาวัจกรที่อยู่ลับหลัง ในบรรดาไวยาวัจกรเหล่านั้น ไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกมี ๔ ประเภทโดยความเป็นผู้ต่อหน้าและลับหลัง แม้ไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอกก็เช่นกัน เป็นอย่างไรเล่า? ในศาสนานี้ มนุษย์บางคนส่งวัตถุที่ไม่ควรแก่ภิกษุไปโดยทูต เพื่อประโยชน์แก่จีวรของภิกษุ ทูตนั้นเข้าไปหาภิกษุนั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ วัตถุนี้อันนายชื่อโน้นส่งมาเพื่อประโยชน์แก่จีวรของท่าน ขอท่านจงรับวัตถุนั้นเถิด” ภิกษุปฏิเสธว่า “วัตถุนี้ไม่ควร” ทูตถามว่า “ท่านผู้เจริญ ท่านมีไวยาวัจกรบ้างหรือ?” หรือผู้ที่อุบาสกผู้ต้องการบุญสั่งไว้ว่า “จงทำไวยาวัจจะแก่ภิกษุทั้งหลาย” หรือไวยาวัจกรบางคนที่เป็นสหายที่เคยเห็นกัน หรือเป็นผู้ร่วมบริโภคของภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาไวยาวัจกรเหล่านั้น ไวยาวัจกรคนใดคนหนึ่งนั่งอยู่ใกล้ภิกษุในขณะนั้น ภิกษุชี้บอกผู้นั้นว่า “ผู้นี้เป็นไวยาวัจกรของภิกษุทั้งหลาย” ทูตนั้นให้วัตถุที่ไม่ควรในมือของผู้นั้นแล้วกล่าวว่า “จงซื้อจีวรแล้วถวายแก่พระเถระ” แล้วก็ไป ไวยาวัจกรนี้เป็นไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกต่อหน้า නො චෙ භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ නිසින්නො හොති, අපිච ඛො භික්ඛු නිද්දිසති ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ ඉත්ථන්නාමො භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති, සො ගන්ත්වා තස්ස හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං කිණිත්වා දදෙය්‍යාසී’’ති ආගන්ත්වා භික්ඛුස්ස ආරොචෙත්වා ගච්ඡති, අයමෙකො භික්ඛුනා අසම්මුඛානිද්දිට්ඨො. ถ้าหากไม่ได้นั่งอยู่ใกล้ภิกษุ แต่ภิกษุชี้บอกว่า “ในหมู่บ้านชื่อโน้น นายชื่อโน้นเป็นไวยาวัจกรของภิกษุทั้งหลาย” ทูตนั้นไปแล้วให้วัตถุที่ไม่ควรในมือของผู้นั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านพึงซื้อจีวรแล้วถวายแก่พระเถระ” กล่าวอย่างนี้แล้วกลับมาบอกภิกษุแล้วก็ไป ไวยาวัจกรนี้เป็นไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง න හෙව ඛො සො දූතො අත්තනා ආගන්ත්වා ආරොචෙති, අපිච ඛො අඤ්ඤං පහිණති ‘‘දින්නං මයා, භන්තෙ, තස්ස හත්ථෙ චීවරචෙතාපන්නං, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති, අයං දුතියො භික්ඛුනා අසම්මුඛානිද්දිට්ඨො. ทูตนั้นไม่ได้มาเองแล้วแจ้ง (แก่ภิกษุ) แต่กลับส่งคนอื่นไป (บอกว่า) “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้มอบค่าจีวรไว้ในมือของผู้นั้นแล้ว ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรเถิด” นี้เป็นไวยาวัจกรคนที่สองที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง න හෙව ඛො අඤ්ඤං පහිණති, අපිච ගච්ඡන්තොව භික්ඛුං වදති ‘‘අහං තස්ස හත්ථෙ චීවරචෙතාපන්නං දස්සාමි, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති, අයං තතියො භික්ඛුනා අසම්මුඛානිද්දිට්ඨොති එවං එකො සම්මුඛානිද්දිට්ඨො තයො අසම්මුඛානිද්දිට්ඨාති ඉමෙ චත්තාරො භික්ඛුනා නිද්දිට්ඨවෙය්‍යාවච්චකරා නාම. එතෙසු ඉධ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. (ทูตนั้น) ไม่ได้ส่งคนอื่นไป (บอก) แต่เมื่อกำลังจะไปนั่นเอง ก็บอกภิกษุว่า “ข้าพเจ้าจะมอบค่าจีวรไว้ในมือของผู้นั้น ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรเถิด” นี้เป็นไวยาวัจกรคนที่สามที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง ด้วยประการฉะนี้ ไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกต่อหน้า ๑ คน และไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอกลับหลัง ๓ คน รวมเป็น ๔ คนนี้ ชื่อว่าไวยาวัจกรที่ภิกษุชี้บอก ในไวยาวัจกรทั้ง ๔ นี้ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวไว้ในสิกขาบทนี้ අපරො භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව දූතෙන පුච්ඡිතො නත්ථිතාය වා අවිචාරෙතුකාමතාය වා ‘‘නත්ථම්හාකං කප්පියකාරකො’’ති වදති, තස්මිං ඛණෙ කොචි මනුස්සො ආගච්ඡති, දූතො තස්ස හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ඉමස්ස හත්ථතො චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති වත්වා ගච්ඡති, අයං දූතෙන සම්මුඛානිද්දිට්ඨොති එවං එකො සම්මුඛානිද්දිට්ඨො. ภิกษุอีกรูปหนึ่งถูกทูตถามด้วยนัยก่อนหน้านั้น เพราะไม่มีไวยาวัจกรของตน หรือเพราะไม่ประสงค์จะพิจารณา จึงกล่าวว่า “ไวยาวัจกรของเราไม่มี” ในขณะนั้น มีมนุษย์บางคนมา ทูตนั้นมอบวัตถุที่ไม่ควรไว้ในมือของผู้นั้น แล้วกล่าวว่า “ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรจากมือของผู้นี้เถิด” แล้วก็ไป นี้เป็นไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอกต่อหน้า ด้วยประการฉะนี้ ไวยาวัจกรที่ทูตชี้บอกต่อหน้ามี ๑ คน අපරො [Pg.64] දූතො ගාමං පවිසිත්වා අත්තනා අභිරුචිතස්ස කස්සචි හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා පුරිමනයෙනෙව ආගන්ත්වා වා ආරොචෙති, අඤ්ඤං වා පහිණති ‘‘අහං අසුකස්ස නාම හත්ථෙ චීවරචෙතාපන්නං දස්සාමි, තුම්හෙ චීවරං ගණ්හෙය්‍යාථා’’ති වත්වා වා ගච්ඡති, අයං තතියො දූතෙන අසම්මුඛානිද්දිට්ඨොති එවං එකො සම්මුඛානිද්දිට්ඨො තයො අසම්මුඛානිද්දිට්ඨාති ඉමෙ චත්තාරො දූතෙන නිද්දිට්ඨවෙය්‍යාවච්චකරා නාම. එතෙසු මෙණ්ඩකසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං – ทูตอีกคนหนึ่งเข้าไปในหมู่บ้านแล้วมอบอักกัปปิยวัตถุไว้ในมือของใครคนหนึ่งที่ตนพอใจ แล้วกลับมาแจ้ง (แก่พระภิกษุ) ด้วยนัยก่อนหน้านั้น หรือส่งคนอื่นไป (บอก) หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะมอบค่าจีวรไว้ในมือของชื่อนั้นๆ ขอท่านทั้งหลายจงรับจีวรเถิด" แล้วก็ไป นี้เป็นกัปปิยการกคนที่สามที่ทูตไม่ได้ชี้บอกต่อหน้า ด้วยประการฉะนี้ กัปปิยการกที่ทูตชี้บอกต่อหน้า ๑ คน และกัปปิยการกที่ทูตไม่ได้ชี้บอกต่อหน้า ๓ คน รวมเป็น ๔ คนนี้ ชื่อว่ากัปปิยการกที่ทูตชี้บอก ในกัปปิยการกทั้ง ๔ นี้ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวไว้ในเมณฑกสิกขาบท สิกขาบทนั้นตรัสไว้ดังนี้ – ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, මනුස්සා සද්ධා පසන්නා, තෙ කප්පියකාරකානං හත්ථෙ හිරඤ්ඤං උපනික්ඛිපන්ති ‘ඉමිනා යං අය්‍යස්ස කප්පියං, තං දෙථා’ති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යං තතො කප්පියං, තං සාදිතුං, න ත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, ‘කෙනචි පරියායෙන ජාතරූපරජතං සාදිතබ්බං පරියෙසිතබ්බ’න්ති වදාමී’’ති (මහාව. 299). "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ทั้งหลายผู้มีศรัทธาเลื่อมใสมีอยู่ ชนเหล่านั้นย่อมมอบเงินไว้ในมือของกัปปิยการกทั้งหลาย ว่า ‘ท่านทั้งหลายจงถวายสิ่งใดที่ควรแก่พระผู้เป็นเจ้าด้วยเงินนี้เถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับสิ่งของที่ควรที่เกิดจากเงินนั้น แต่เราไม่ได้กล่าวว่า ‘พึงรับหรือแสวงหาเงินทองด้วยปริยายใดๆ เลย’" එත්ථ චොදනාය පරිමාණං නත්ථි, මූලං අසාදියන්තෙන සහස්සක්ඛත්තුම්පි චොදනාය වා ඨානෙන වා කප්පියභණ්ඩං සාදිතුං වට්ටති. නො චෙ දෙති, අඤ්ඤං කප්පියකාරකං ඨපෙත්වාපි ආහරාපෙතබ්බං. සචෙ ඉච්ඡති, මූලසාමිකානම්පි කථෙතබ්බං. නො චෙ ඉච්ඡති, න කථෙතබ්බං. ในกรณีนี้ การขอไม่มีประมาณ ผู้ไม่รับเงินต้น พึงรับกัปปิยภัณฑ์ด้วยการขอหรือการยืนได้แม้เป็นพันครั้ง หากเขาไม่ให้ พึงให้กัปปิยการกอื่นนำมาให้ก็ได้ หากประสงค์ พึงบอกแก่เจ้าของเงินต้นก็ได้ หากไม่ประสงค์ ก็ไม่ต้องบอก අපරො භික්ඛු පුරිමනයෙනෙව දූතෙන පුච්ඡිතො ‘‘නත්ථම්හාකං කප්පියකාරකො’’ති වදති, තදඤ්ඤො සමීපෙ ඨිතො සුත්වා ‘‘ආහර භො, අහං අය්‍යස්ස චීවරං චෙතාපෙත්වා දස්සාමී’’ති වදති. දූතො ‘‘හන්ද භො දදෙය්‍යාසී’’ති තස්ස හත්ථෙ දත්වා භික්ඛුස්ස අනාරොචෙත්වාව ගච්ඡති, අයං මුඛවෙවටිකකප්පියකාරකො. අපරො භික්ඛුනො උපට්ඨාකස්ස වා අඤ්ඤස්ස වා හත්ථෙ අකප්පියවත්ථුං දත්වා ‘‘ථෙරස්ස චීවරං දදෙය්‍යාසී’’ති එත්තොව පක්කමති, අයං පරම්මුඛාකප්පියකාරකොති ඉමෙ ද්වෙ අනිද්දිට්ඨකප්පියකාරකා නාම. එතෙසු අඤ්ඤාතකඅප්පවාරිතෙසු විය පටිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ සයමෙව චීවරං ආනෙත්වා දදන්ති, ගහෙතබ්බං. නො චෙ, න කිඤ්චි වත්තබ්බා. යථා ච දූතස්ස හත්ථෙ චීවරත්ථාය අකප්පියවත්ථුම්හි පෙසිතෙ විනිච්ඡයො වුත්තො, එවං පිණ්ඩපාතාදීනම්පි අත්ථාය පෙසිතෙ සයං ආගන්ත්වා දීයමානෙ ච විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. พระภิกษุอีกรูปหนึ่งถูกทูตถามด้วยนัยก่อนหน้านั้น แล้วกล่าวว่า "กัปปิยการกของเราไม่มี" ขณะนั้น มีคนอื่นยืนอยู่ใกล้ๆ ได้ยินแล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ จงนำมาเถิด ข้าพเจ้าจะจัดหาจีวรแล้วถวายแก่พระผู้เป็นเจ้า" ทูตนั้นกล่าวว่า "เอาเถิด ท่านจงถวายเถิด" แล้วมอบ (อักกัปปิยวัตถุ) ไว้ในมือของผู้นั้น แล้วก็ไปโดยไม่ได้แจ้งแก่พระภิกษุเลย นี้ชื่อว่ากัปปิยการกผู้กล่าวด้วยปาก ทูตอีกคนหนึ่งมอบอักกัปปิยวัตถุไว้ในมือของอุบาสกผู้บำรุงพระภิกษุ หรือของคนอื่น แล้วกล่าวว่า "ท่านจงถวายจีวรแก่พระเถระเถิด" แล้วก็จากไปเพียงเท่านั้น นี้ชื่อว่ากัปปิยการกผู้ (ถูกชี้บอก) ลับหลัง กัปปิยการก ๒ คนนี้ ชื่อว่ากัปปิยการกที่ไม่ได้ชี้บอก ในกัปปิยการกทั้ง ๒ นี้ พึงปฏิบัติเหมือนในคนที่ไม่รู้จักและไม่ได้เชิญ หากพวกเขานำจีวรมาถวายเอง พึงรับได้ หากไม่ถวาย ก็ไม่พึงกล่าวอะไรเลย และวินิจฉัยที่กล่าวไว้เมื่ออักกัปปิยวัตถุถูกส่งไปในมือของทูตเพื่อประโยชน์แก่จีวรฉันใด วินิจฉัยนั้นก็พึงทราบฉันนั้น เมื่อวัตถุถูกส่งไปเพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาตเป็นต้น และเมื่อวัตถุถูกนำมาถวายเอง 66. උපනික්ඛිත්තසාදියනෙ [Pg.65] පන අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) – කිඤ්චි අකප්පියවත්ථුං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං අය්‍යස්ස හොතූ’’ති වුත්තෙ සචෙපි චිත්තෙන සාදියති, ගණ්හිතුකාමො හොති, කායෙන වා වාචාය වා ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, අනාපත්ති. කායවාචාහි වා අප්පටික්ඛිපිත්වාපි සුද්ධචිත්තො හුත්වා ‘‘නයිදං අම්හාකං කප්පතී’’ති න සාදියති, අනාපත්තියෙව. තීසු ද්වාරෙසු හි යෙන කෙනචි පටික්ඛිත්තං පටික්ඛිත්තමෙව හොති. සචෙ පන කායවාචාහි අප්පටික්ඛිපිත්වා චිත්තෙන අධිවාසෙති, කායවාචාහි කත්තබ්බස්ස පටික්ඛෙපස්ස අකරණතො අකිරියසමුට්ඨානං කායද්වාරෙ ච වචීද්වාරෙ ච ආපත්තිං ආපජ්ජති, මනොද්වාරෙ පන ආපත්ති නාම නත්ථි. ๖๖. ส่วนในการรับของที่เขามอบไว้ มีวินิจฉัยดังนี้ – เมื่อมีผู้วางอักกัปปิยวัตถุบางอย่างไว้ที่เท้า แล้วกล่าวว่า "สิ่งนี้จงเป็นของพระผู้เป็นเจ้าเถิด" แม้หากรับด้วยใจ หรือมีความประสงค์จะรับ แต่ปฏิเสธด้วยกายหรือด้วยวาจาว่า "สิ่งนี้ไม่ควร" ก็ไม่มีอาบัติ หรือแม้ไม่ได้ปฏิเสธด้วยกายและวาจา แต่มีจิตบริสุทธิ์แล้วดำริว่า "สิ่งนี้ไม่ควรแก่เรา" แล้วไม่รับ ก็ไม่มีอาบัติเหมือนกัน เพราะว่าในทวารทั้งสาม สิ่งที่ถูกปฏิเสธด้วยทวารใดทวารหนึ่ง ก็ชื่อว่าถูกปฏิเสธแล้วนั่นเอง แต่หากไม่ได้ปฏิเสธด้วยกายและวาจา แต่รับด้วยใจ ย่อมต้องอาบัติในกายทวารและวจีทวาร อันมีเหตุมาจากการไม่กระทำซึ่งการปฏิเสธที่พึงกระทำด้วยกายและวาจา ส่วนในมโนทวารนั้น ไม่มีอาบัติชื่อว่าอาบัติ එකො සතං වා සහස්සං වා පාදමූලෙ ඨපෙති ‘‘තුය්හිදං හොතූ’’ති, භික්ඛු ‘‘නයිදං කප්පතී’’ති පටික්ඛිපති, උපාසකො ‘‘පරිච්චත්තං මයා තුම්හාක’’න්ති ගතො, අඤ්ඤො තත්ථ ආගන්ත්වා පුච්ඡති ‘‘කිං, භන්තෙ, ඉද’’න්ති, යං තෙන ච අත්තනා ච වුත්තං, තං ආචික්ඛිතබ්බං. සො චෙ වදති ‘‘ගොපයිස්සාමහං, භන්තෙ, ගුත්තට්ඨානං දස්සෙථා’’ති, සත්තභූමිකම්පි පාසාදං අභිරුහිත්වා ‘‘ඉදං ගුත්තට්ඨාන’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං, ‘‘ඉධ නික්ඛිපාහී’’ති න වත්තබ්බං. එත්තාවතා කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතං හොති, ද්වාරං පිදහිත්වා රක්ඛන්තෙන වසිතබ්බං. සචෙ කිඤ්චි වික්කායිකභණ්ඩං පත්තං වා චීවරං වා ගහෙත්වා ආගච්ඡති, ‘‘ඉදං ගහෙස්සථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘උපාසක, අත්ථි අම්හාකං ඉමිනා අත්ථො, වත්ථු ච එවරූපං නාම සංවිජ්ජති, කප්පියකාරකො නත්ථී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සො වදති ‘‘අහං කප්පියකාරකො භවිස්සාමි, ද්වාරං විවරිත්වා දෙථා’’ති, ද්වාරං විවරිත්වා ‘‘ඉමස්මිං ඔකාසෙ ඨපිත’’න්ති වත්තබ්බං, ‘‘ඉදං ගණ්හා’’ති න වත්තබ්බං. එවම්පි කප්පියඤ්ච අකප්පියඤ්ච නිස්සාය ඨිතමෙව හොති. සො චෙ තං ගහෙත්වා තස්ස කප්පියභණ්ඩං දෙති, වට්ටති. සචෙ අධිකං ගණ්හාති, ‘‘න මයං තව භණ්ඩං ගණ්හාම, නික්ඛමාහී’’ති වත්තබ්බො. อุบาสกคนหนึ่งวาง (เงิน) ร้อยหรือพันไว้ที่เท้า (ของพระภิกษุ) ว่า "สิ่งนี้จงเป็นของท่านเถิด" พระภิกษุปฏิเสธว่า "สิ่งนี้ไม่ควร" อุบาสกนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าสละให้ท่านแล้ว" แล้วก็ไป อุบาสกอีกคนหนึ่งมาที่นั่นแล้วถามว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สิ่งนี้คืออะไร" พึงบอกสิ่งที่อุบาสกนั้นและตนเองได้กล่าวไว้ หากอุบาสกนั้นกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าจะรักษาไว้ ขอท่านจงแสดงที่เก็บรักษาเถิด" พึงขึ้นไปบนปราสาทแม้มี ๗ ชั้น แล้วบอกว่า "นี้เป็นที่เก็บรักษา" เท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า "จงวางไว้ที่นี่" เพียงเท่านี้ ก็ชื่อว่าตั้งอยู่โดยอาศัยทั้งสิ่งที่ควรและไม่ควร พึงอยู่โดยปิดประตูแล้วรักษาไว้ หากเขาถือสิ่งของที่พึงขายได้บางอย่าง เช่น บาตรหรือจีวรมา เมื่อถูกถามว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านจะรับสิ่งนี้ไหม" พึงกล่าวว่า "อุบาสก เรามีความต้องการสิ่งนี้ และวัตถุเช่นนี้ก็มีอยู่ แต่กัปปิยการกไม่มี" หากอุบาสกนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะเป็นกัปปิยการก ขอท่านจงเปิดประตูแล้วให้เถิด" พึงเปิดประตูแล้วกล่าวว่า "วางไว้ในที่นี้" เท่านั้น ไม่พึงกล่าวว่า "จงรับสิ่งนี้" แม้เพียงเท่านี้ ก็ชื่อว่าตั้งอยู่โดยอาศัยทั้งสิ่งที่ควรและไม่ควรนั่นเอง หากอุบาสกนั้นรับสิ่งนั้นแล้วถวายกัปปิยภัณฑ์แก่พระภิกษุนั้น ก็ควร หากเขารับเกิน (ราคาที่ต้องการ) พึงกล่าวว่า "เราไม่รับสิ่งของของท่าน จงออกไปเสีย" 67. යෙන පන ජාතරූපාදිචතුබ්බිධං නිස්සග්ගියවත්ථු පටිග්ගහිතං, තෙන කිං කාතබ්බන්ති? සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිස්සජ්ජිතබ්බං. කථං? තෙන භික්ඛුනා (පාරා. 584) සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අහං, භන්තෙ, රූපියං [Pg.66] පටිග්ගහෙසිං, ඉදං මෙ නිස්සග්ගියං, ඉමාහං නිස්සජ්ජාමී’’ති නිස්සජ්ජිත්වා ආපත්ති දෙසෙතබ්බා. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන ආපත්ති පටිග්ගහෙතබ්බා. සචෙ තත්ථ ආගච්ඡති ආරාමිකො වා උපාසකො වා, සො වත්තබ්බො ‘‘ආවුසො, ඉදං ජානාහී’’ති. සචෙ සො භණති ‘‘ඉමිනා කිං ආහරිස්සාමී’’ති, න වත්තබ්බො ‘‘ඉමං වා ඉමං වා ආහරා’’ති, කප්පියං ආචික්ඛිතබ්බං සප්පිං වා තෙලං වා මධුං වා ඵාණිතං වා. ආචික්ඛන්තෙන ච ‘‘ඉමිනා සප්පිං වා තෙලං වා මධුං වා ඵාණිතං වා ආහරා’’ති න වත්තබ්බං, ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච සඞ්ඝස්ස කප්පිය’’න්ති එත්තකමෙව වත්තබ්බං. සචෙ සො තෙන පරිවත්තෙත්වා කප්පියං ආහරති, රූපියපටිග්ගාහකං ඨපෙත්වා සබ්බෙහෙව භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං, රූපියපටිග්ගාහකෙන භාගො න ගහෙතබ්බො. ๖๗. ภิกษุใดรับวัตถุที่พึงสละ ๔ อย่าง มีทองและเงินเป็นต้น ภิกษุนั้นพึงทำอย่างไร? พึงสละในท่ามกลางสงฆ์ พึงสละอย่างไร? ภิกษุนั้น (ปารา. 584) เข้าหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่าทั้งหลาย นั่งกระโหย่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้รับรูปิยะแล้ว รูปิยะนี้ของข้าพเจ้าเป็นของจำต้องสละ ข้าพเจ้าสละรูปิยะนี้" สละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงรับอาบัติ ถ้าอารามิกหรืออุบาสกมาในที่นั้น พึงบอกเขาว่า "อาวุโส ท่านจงรู้สิ่งนี้" ถ้าเขาถามว่า "ด้วยสิ่งนี้ ข้าพเจ้าจะนำอะไรมา" ไม่พึงบอกว่า "จงนำสิ่งนี้หรือสิ่งนี้มา" พึงบอกของที่ควร เช่น เนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง หรือน้ำอ้อย และเมื่อบอก ไม่พึงกล่าวว่า "ด้วยสิ่งนี้ จงนำเนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง หรือน้ำอ้อยมา" พึงกล่าวเพียงว่า "สิ่งนี้และสิ่งนี้เป็นของควรแก่สงฆ์" ถ้าเขาแลกเปลี่ยนด้วยวัตถุนั้นแล้วนำของควรมา พึงเว้นภิกษุผู้รับรูปิยะเสียแล้ว ภิกษุที่เหลือทั้งหมดพึงแบ่งกันบริโภค ภิกษุผู้รับรูปิยะไม่พึงรับส่วนแบ่ง අඤ්ඤෙසං (පාරා. අට්ඨ. 2.583-4) භික්ඛූනං වා ආරාමිකානං වා පත්තභාගම්පි ලභිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති, අන්තමසො මක්කටාදීහි තතො හරිත්වා අරඤ්ඤෙ ඨපිතං වා තෙසං හත්ථතො ගළිතං වා තිරච්ඡානපටිග්ගහිතම්පි පංසුකූලම්පි න වට්ටතියෙව. තතො ආහටෙන ඵාණිතෙන සෙනාසනධූපනම්පි න වට්ටති. සප්පිනා වා තෙලෙන වා පදීපං කත්වා දීපාලොකෙ නිපජ්ජිතුං, කසිණපරිකම්මං කාතුං, පොත්ථකම්පි වාචෙතුං න වට්ටති. තෙලමධුඵාණිතෙහි පන සරීරෙ වණං මක්ඛෙතුං න වට්ටතියෙව. තෙන වත්ථුනා මඤ්චපීඨාදීනි වා ගණ්හන්ති, උපොසථාගාරං වා භොජනසාලං වා කරොන්ති, පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති. ඡායාපි ගෙහපරිච්ඡෙදෙන ඨිතාව න වට්ටති, පරිච්ඡෙදාතික්කන්තා ආගන්තුකත්තා වට්ටති. තං වත්ථුං විස්සජ්ජෙත්වා කතෙන මග්ගෙනපි සෙතුනාපි නාවායපි උළුම්පෙනාපි ගන්තුං න වට්ටති. තෙන වත්ථුනා ඛණාපිතාය පොක්ඛරණියා උබ්භිදොදකං පාතුං වා පරිභුඤ්ජිතුං වා න වට්ටති. අන්තො උදකෙ පන අසති අඤ්ඤං ආගන්තුකං උදකං වා වස්සොදකං වා පවිට්ඨං වට්ටති. කීතාය යෙන සද්ධිං කීතා, තං ආගන්තුකම්පි න වට්ටති. තං වත්ථුං උපනික්ඛෙපං ඨපෙත්වා සඞ්ඝො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජති, තෙපි පච්චයා තස්ස න වට්ටන්ති. ආරාමො ගහිතො හොති, සොපි පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති. යදි භූමිපි බීජම්පි අකප්පියං, නෙව භූමිං, න ඵලං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ භූමිංයෙව කිණිත්වා අඤ්ඤානි බීජානි රොපිතානි, ඵලං වට්ටති. අථ බීජානි කිණිත්වා කප්පියභූමියං රොපිතානි, ඵලං න වට්ටති, භූමියං නිසීදිතුං වා නිපජ්ජිතුං වා වට්ටති. ไม่ควรรับแม้ส่วนแบ่งที่ตกถึงภิกษุอื่น (ปารา. อรรถกถา 2.583-4) หรืออารามิกมาบริโภค โดยที่สุด แม้เนยใสเป็นต้นที่ลิงเป็นต้นนำไปจากที่แบ่งนั้นแล้ววางไว้ในป่า หรือที่หล่นจากมือของพวกมัน หรือที่สัตว์เดรัจฉานรับไว้แล้ว หรือแม้ที่เป็นของบังสุกุลก็ไม่ควรเลย ไม่ควรแม้การอบเสนาสนะด้วยน้ำอ้อยที่นำมาจากที่นั้น ไม่ควรแม้การนอนในแสงประทีปที่ทำด้วยเนยใสหรือน้ำมัน การทำกสิณบริกรรม หรือการอ่านคัมภีร์ ไม่ควรแม้การทาแผลที่ร่างกายด้วยเนยใส น้ำมัน หรือน้ำอ้อยเลย ถ้าเอาวัตถุนั้นไปซื้อเตียง ตั่งเป็นต้น หรือสร้างอุโบสถศาลา หรือโรงฉัน ก็ไม่ควรบริโภค แม้เงาที่ตั้งอยู่ตามกำหนดแห่งเรือนก็ไม่ควร แต่เงาที่พ้นกำหนดไปแล้ว เพราะเป็นของจรจึงควร ไม่ควรไปแม้ทางถนน ทางสะพาน ทางเรือ หรือทางแพ ที่ทำด้วยวัตถุที่สละนั้น ไม่ควรแม้การดื่มหรือการบริโภคน้ำที่ผุดขึ้นจากสระที่ขุดด้วยวัตถุนั้น แต่เมื่อไม่มีน้ำภายในสระ น้ำอื่นที่ไหลเข้ามาหรือน้ำฝนที่เป็นของจรย่อมควร เมื่อซื้อสระด้วยวัตถุนั้น น้ำที่ติดมาพร้อมกับการซื้อ แม้เป็นของจรก็ไม่ควร ถ้าสงฆ์เก็บวัตถุนั้นไว้โดยการฝาก (กัปปิยการก) แล้วบริโภคปัจจัย ปัจจัยเหล่านั้นก็ไม่ควรแก่ภิกษุนั้น ถ้าได้รับอาราม อารามนั้นก็ไม่ควรบริโภค ถ้าแม้ที่ดินและพืชไม่ควร ก็ไม่ควรบริโภคทั้งที่ดินและผล ถ้าซื้อที่ดินอย่างเดียวแล้วปลูกพืชอื่น ผลย่อมควร ถ้าซื้อพืชแล้วปลูกในที่ดินที่ควร ผลไม่ควร แต่การนั่งหรือการนอนบนที่ดินนั้นควร සචෙ [Pg.67] පන තත්ථ ආගතො කප්පියකාරකො තං පරිවත්තෙත්වා සඞ්ඝස්ස කප්පියං සප්පිතෙලාදිං ආහරිතුං න ජානාති, සො වත්තබ්බො ‘‘ආවුසො, ඉමං ඡඩ්ඩෙහී’’ති. සචෙ සො ඡඩ්ඩෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ඡඩ්ඩෙති, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු රූපියඡඩ්ඩකො සම්මන්නිතබ්බො යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ඡඩ්ඩිතාඡඩ්ඩිතඤ්ච ජානෙය්‍ය. එවඤ්ච පන සම්මන්නිතබ්බො, පඨමං භික්ඛු යාචිතබ්බො, යාචිත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ถ้ากัปปิยการกที่มาในที่นั้นไม่รู้ที่จะแลกเปลี่ยนวัตถุนั้นแล้วนำของควรมีเนยใสและน้ำมันเป็นต้นมาถวายสงฆ์ พึงบอกเขาว่า "อาวุโส ท่านจงทิ้งสิ่งนี้เสีย" ถ้าเขาทิ้งไป นั่นเป็นการดี ถ้าเขาไม่ทิ้ง ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงสมมติให้เป็นภิกษุผู้ทิ้งรูปิยะ คือ ภิกษุใดไม่พึงถึงฉันทาคติ ไม่พึงถึงโทสาคติ ไม่พึงถึงโมหาคติ ไม่พึงถึงภยาคติ และพึงรู้ว่าทิ้งแล้วหรือยังไม่ทิ้ง และพึงสมมติอย่างนี้ คือ พึงขอร้องภิกษุนั้นก่อน ครั้นขอร้องแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං රූපියඡඩ්ඩකං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං රූපියඡඩ්ඩකං සම්මන්නති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො රූපියඡඩ්ඩකස්ස සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු රූපියඡඩ්ඩකො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (පාරා. 585). “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะ นี้เป็นญัตติ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะ การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด ภิกษุชื่อนี้สงฆ์สมมติให้เป็นผู้ทิ้งรูปิยะแล้ว สงฆ์ชอบใจ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอถือความนิ่งนั้นเป็นมติอย่างนี้” (ปารา. 585) 68. තෙන සම්මතෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.585) භික්ඛුනා නිමිත්තං අකත්වා අක්ඛීනි නිමීලෙත්වා නදියා වා පපාතෙ වා වනගහනෙ වා ගූථං විය අනපෙක්ඛෙන පතිතොකාසං අසමන්නාරහන්තෙන ඡඩ්ඩෙතබ්බං. සචෙ නිමිත්තං කත්වා පාතෙති, දුක්කටං ආපජ්ජති. එවං ජිගුච්ඡිතබ්බෙපි රූපියෙ භගවා පරියායෙන භික්ඛූනං පරිභොගං ආචික්ඛි. රූපියපටිග්ගාහකස්ස පන කෙනචි පරියායෙන තතො උප්පන්නපච්චයපරිභොගො න වට්ටති. යථා චායං එතස්ස න වට්ටති, එවං අසන්තසම්භාවනාය වා කුලදූසකකම්මෙන වා කුහනාදීහි වාඋප්පන්නපච්චයා නෙව තස්ස, න අඤ්ඤස්ස වට්ටන්ති, ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නාපි අපච්චවෙක්ඛිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්ති. චත්තාරො හි පරිභොගා – ථෙය්‍යපරිභොගො ඉණපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො සාමිපරිභොගොති. තත්ථ සඞ්ඝමජ්ඣෙපි නිසීදිත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස දුස්සීලස්ස පරිභොගො ථෙය්‍යපරිභොගො නාම. සීලවතො අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ඉණපරිභොගො නාම. තස්මා චීවරං පරිභොගෙ පරිභොගෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං, පිණ්ඩපාතො ආලොපෙ ආලොපෙ[Pg.68], තථා අසක්කොන්තෙන පුරෙභත්තපච්ඡාභත්තපුරිමයාමමජ්ඣිමයාමපච්ඡිමයාමෙසු. සචස්ස අපච්චවෙක්ඛතො අරුණො උග්ගච්ඡති, ඉණපරිභොගට්ඨානෙ තිට්ඨති. සෙනාසනම්පි පරිභොගෙ පරිභොගෙ පච්චවෙක්ඛිතබ්බං. භෙසජ්ජස්ස පටිග්ගහණෙපි පරිභොගෙපි සතිපච්චයතා වට්ටති, එවං සන්තෙපි පටිග්ගහණෙ සතිං කත්වා පරිභොගෙ අකරොන්තස්සෙව ආපත්ති, පටිග්ගහණෙ පන සතිං අකත්වා පරිභොගෙ කරොන්තස්ස අනාපත්ති. චතුබ්බිධා හි සුද්ධි – දෙසනාසුද්ධි සංවරසුද්ධි පරියෙට්ඨිසුද්ධි පච්චවෙක්ඛණසුද්ධීති. ๖๘. ภิกษุผู้ที่สงฆ์สมมติแล้วนั้น (ปารา. อรรถกถา 2.585) พึงหลับตา ไม่ทำเครื่องหมาย พึงทิ้งเงินทองนั้นในแม่น้ำ หรือที่หน้าผา หรือในป่าทึบ โดยไม่คำนึงถึงที่ตก เหมือนไม่คำนึงถึงอุจจาระ ถ้าทำเครื่องหมายแล้วทิ้งไป ต้องอาบัติทุกกฏ แม้ในเงินทองที่น่ารังเกียจเช่นนี้ พระผู้มีพระภาคก็ทรงแสดงการบริโภคโดยปริยายแก่ภิกษุทั้งหลาย แต่การบริโภคปัจจัยที่เกิดขึ้นจากเงินทองที่รับมานั้น ไม่ควรแก่ภิกษุผู้รับเงินทองโดยปริยายใดๆ เช่นเดียวกับที่ปัจจัยนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้รับเงินทอง ปัจจัยที่เกิดขึ้นเพราะการโอ้อวดคุณวิเศษที่ไม่มีในตน หรือเพราะการทำกรรมที่ทำลายตระกูล หรือเพราะการหลอกลวงเป็นต้น ก็ไม่ควรแก่ภิกษุนั้น และไม่ควรแก่ภิกษุอื่นด้วย แม้ปัจจัยที่เกิดขึ้นโดยธรรมและชอบธรรม ก็ไม่ควรบริโภคโดยไม่พิจารณา การบริโภคมี ๔ อย่าง คือ การบริโภคอย่างขโมย การบริโภคอย่างเป็นหนี้ การบริโภคอย่างเป็นทายาท และการบริโภคอย่างเป็นเจ้าของ ในบรรดาการบริโภค ๔ อย่างนั้น การบริโภคของภิกษุผู้ทุศีลที่นั่งบริโภคในท่ามกลางสงฆ์ ชื่อว่า การบริโภคอย่างขโมย การบริโภคของภิกษุผู้มีศีลโดยไม่พิจารณา ชื่อว่า การบริโภคอย่างเป็นหนี้ เพราะฉะนั้น พึงพิจารณาจีวรทุกครั้งที่บริโภค พึงพิจารณาบิณฑบาตทุกคำ ภิกษุผู้ไม่สามารถทำเช่นนั้นได้ พึงพิจารณาในเวลาเช้า เวลาเย็น ยามต้น ยามกลาง และยามปลาย ถ้าอรุณขึ้นในขณะที่ภิกษุนั้นยังไม่พิจารณา ก็ชื่อว่าอยู่ในฐานะเป็นหนี้ แม้เสนาสนะก็พึงพิจารณาทุกครั้งที่บริโภค แม้ในการรับยาและการบริโภคยา ก็ควรมีสติเป็นปัจจัย แม้เป็นเช่นนั้น ถ้าทำสติในการรับ แต่ไม่ทำสติในการบริโภค ก็เป็นอาบัติ แต่ถ้าไม่ทำสติในการรับ แต่ทำสติในการบริโภค ก็ไม่เป็นอาบัติ ความบริสุทธิ์มี ๔ อย่าง คือ ความบริสุทธิ์ด้วยการแสดงอาบัติ ความบริสุทธิ์ด้วยการสำรวม ความบริสุทธิ์ด้วยการแสวงหา และความบริสุทธิ์ด้วยการพิจารณา තත්ථ දෙසනාසුද්ධි නාම පාතිමොක්ඛසංවරසීලං. තඤ්හි දෙසනාය සුජ්ඣනතො ‘‘දෙසනාසුද්ධී’’ති වුච්චති. සංවරසුද්ධි නාම ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං. තඤ්හි ‘‘න පුනෙවං කරිස්සාමී’’ති චිත්තාධිට්ඨානසංවරෙනෙව සුජ්ඣනතො ‘‘සංවරසුද්ධී’’ති වුච්චති. පරියෙට්ඨිසුද්ධි නාම ආජීවපාරිසුද්ධිසීලං. තඤ්හි අනෙසනං පහාය ධම්මෙන සමෙන පච්චයෙ උප්පාදෙන්තස්ස පරියෙසනාය සුද්ධත්තා ‘‘පරියෙට්ඨිසුද්ධී’’ති වුච්චති. පච්චවෙක්ඛණසුද්ධි නාම පච්චයපරිභොගසන්නිස්සිතසීලං. තඤ්හි ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවාමී’’තිආදිනා (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58) නයෙන වුත්තෙන පච්චවෙක්ඛණෙන සුජ්ඣනතො ‘‘පච්චවෙක්ඛණසුද්ධී’’ති වුච්චති, තෙන වුත්තං ‘‘පටිග්ගහණෙ පන සතිං අකත්වා පරිභොගෙ කරොන්තස්ස අනාපත්තී’’ති. ในบรรดาสุทธิ ๔ อย่างนั้น ศีลชื่อว่า เทสนาสุทธิ คือ ปาติโมกขสังวรศีล. เพราะปาติโมกขสังวรศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยเทสนา (การแสดงอาบัติ) จึงเรียกว่า "เทสนาสุทธิ". ศีลชื่อว่า สังวรสุทธิ คือ อินทริยสังวรศีล. เพราะอินทริยสังวรศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยสังวรคือการอธิษฐานจิตว่า "จักไม่ทำอย่างนี้อีก" จึงเรียกว่า "สังวรสุทธิ". ศีลชื่อว่า ปริเยฏฐิสุทธิ คือ อาชีวปาริสุทธิศีล. เพราะอาชีวปาริสุทธิศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยการแสวงหาปัจจัยของภิกษุผู้ละการแสวงหาปัจจัยโดยไม่ชอบธรรมแล้ว ยังปัจจัยให้เกิดขึ้นโดยชอบธรรมเท่านั้น จึงเรียกว่า "ปริเยฏฐิสุทธิ". ศีลชื่อว่า ปัจจเวกขณสุทธิ คือ ปัจจัยบริโภคสันนิสสิตศีล (ศีลที่อาศัยการบริโภคปัจจัย). เพราะปัจจัยบริโภคสันนิสสิตศีลนั้นย่อมบริสุทธิ์ด้วยการพิจารณาที่กล่าวไว้โดยนัยมีคำว่า "เราย่อมใช้สอยจีวรโดยแยบคาย" เป็นต้น จึงเรียกว่า "ปัจจเวกขณสุทธิ". เพราะเหตุนั้น จึงกล่าวไว้ว่า "อนาบัติแก่ผู้บริโภคโดยไม่พิจารณาในขณะรับ". සත්තන්නං සෙක්ඛානං පච්චයපරිභොගො දායජ්ජපරිභොගො නාම. තෙ හි භගවතො පුත්තා, තස්මා පිතුසන්තකානං පච්චයානං දායාදා හුත්වා තෙ පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්ති. කිං පන තෙ භගවතො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්ති, ගිහීනං පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තීති? ගිහීහි දින්නාපි භගවතා අනුඤ්ඤාතත්තා භගවතො සන්තකා හොන්ති, තස්මා භගවතො පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තීති වෙදිතබ්බං. ධම්මදායාදසුත්ත (ම. නි. 1.29 ආදයො) ඤ්චෙත්ථ සාධකං. ඛීණාසවානං පරිභොගො සාමිපරිභොගො නාම. තෙ හි තණ්හාය දාසබ්‍යං අතීතත්තා සාමිනො හුත්වා පරිභුඤ්ජන්ති. ඉති ඉමෙසු පරිභොගෙසු සාමිපරිභොගො ච දායජ්ජපරිභොගො ච සබ්බෙසම්පි වට්ටති, ඉණපරිභොගො න වට්ටති, ථෙය්‍යපරිභොගෙ කථායෙව නත්ථි. การบริโภคปัจจัยของพระเสกขะ ๗ จำพวก ชื่อว่า ทายัชชบริโภค (การบริโภคเยี่ยงทายาท). เพราะพระเสกขะเหล่านั้นเป็นโอรสของพระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะเหตุนั้น จึงเป็นทายาทของปัจจัยอันเป็นสมบัติของบิดาแล้ว ย่อมบริโภคปัจจัยเหล่านั้น. ก็พระเสกขะเหล่านั้นย่อมบริโภคปัจจัยของพระผู้มีพระภาคเจ้า หรือบริโภคปัจจัยของคฤหัสถ์เล่า? พึงทราบว่า แม้ปัจจัยที่คฤหัสถ์ถวายแล้ว เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว จึงเป็นสมบัติของพระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าบริโภคปัจจัยของพระผู้มีพระภาคเจ้า. ธัมมทายาทสูตรก็เป็นเครื่องยืนยันในเรื่องนี้. การบริโภคของพระขีณาสพ ชื่อว่า สามีบริโภค (การบริโภคเยี่ยงเจ้าของ). เพราะพระขีณาสพเหล่านั้นล่วงพ้นความเป็นทาสของตัณหาแล้ว จึงเป็นเจ้าของแล้วย่อมบริโภค. ในบรรดาการบริโภคเหล่านี้ สามีบริโภคและทายัชชบริโภค ย่อมควรแก่บุคคลทั้งหมด. อิณบริโภค (การบริโภคเยี่ยงลูกหนี้) ไม่ควร. ในเถยยบริโภค (การบริโภคเยี่ยงโจร) ไม่ต้องกล่าวถึงเลย. අපරෙපි චත්තාරො පරිභොගා – ලජ්ජිපරිභොගො අලජ්ජිපරිභොගො ධම්මියපරිභොගො අධම්මියපරිභොගොති. තත්ථ අලජ්ජිනො ලජ්ජිනා සද්ධිං [Pg.69] පරිභොගො වට්ටති, ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො. ලජ්ජිනො අලජ්ජිනා සද්ධිං යාව න ජානාති, තාව වට්ටති. ආදිතො පට්ඨාය හි අලජ්ජී නාම නත්ථි, තස්මා යදාස්ස අලජ්ජිභාවං ජානාති, තදා වත්තබ්බො ‘‘තුම්හෙ කායද්වාරෙ වචීද්වාරෙ ච වීතික්කමං කරොථ, තං අප්පතිරූපං, මා එවමකත්ථා’’ති. සචෙ අනාදියිත්වා කරොතියෙව, යදි තෙන සද්ධිං පරිභොගං කරොති, සොපි අලජ්ජීයෙව හොති. යොපි අත්තනො භාරභූතෙන අලජ්ජිනා සද්ධිං පරිභොගං කරොති, සොපි නිවාරෙතබ්බො. සචෙ න ඔරමති, අයම්පි අලජ්ජීයෙව හොති. එවං එකො අලජ්ජී අලජ්ජිසතම්පි කරොති. අලජ්ජිනො පන අලජ්ජිනාව සද්ධිං පරිභොගෙ ආපත්ති නාම නත්ථි. ලජ්ජිනො ලජ්ජිනා සද්ධිං පරිභොගො ද්වින්නං ඛත්තියකුමාරානං සුවණ්ණපාතියං භොජනසදිසො. ධම්මියාධම්මියපරිභොගො පච්චයවසෙනෙව වෙදිතබ්බො. තත්ථ සචෙ පුග්ගලොපි අලජ්ජී, පිණ්ඩපාතොපි අධම්මියො, උභො ජෙගුච්ඡා. පුග්ගලො අලජ්ජී, පිණ්ඩපාතො ධම්මියො, පුග්ගලං ජිගුච්ඡිත්වා පිණ්ඩපාතො න ගහෙතබ්බො. මහාපච්චරියං පන ‘‘දුස්සීලො සඞ්ඝතො උද්දෙසභත්තාදීනි ලභිත්වා සඞ්ඝස්සෙව දෙති, එතානි යථාදානමෙව ගහිතත්තා වට්ටන්තී’’ති වුත්තං. පුග්ගලො ලජ්ජී, පිණ්ඩපාතො අධම්මියො, පිණ්ඩපාතො ජෙගුච්ඡො න ගහෙතබ්බො. පුග්ගලො ලජ්ජී, පිණ්ඩපාතොපි ධම්මියො, වට්ටති. การบริโภคอื่นอีก ๔ อย่าง คือ ลัชชีบริโภค (การบริโภคของผู้มีความละอาย), อลัชชีบริโภค (การบริโภคของผู้ไม่มีความละอาย), ธัมมิยบริโภค (การบริโภคปัจจัยที่ชอบธรรม), อธัมมิยบริโภค (การบริโภคปัจจัยที่ไม่ชอบธรรม). ในบรรดาการบริโภคเหล่านั้น การบริโภคร่วมกับผู้มีความละอายของอลัชชี ย่อมควร ไม่พึงให้ต้องอาบัติ. การบริโภคร่วมกับอลัชชีของลัชชี ย่อมควรตราบเท่าที่ยังไม่รู้ (ว่าเขาเป็นอลัชชี). เพราะตั้งแต่เริ่มแรกไม่มีอลัชชีเลย เพราะเหตุนั้น เมื่อใดรู้ความเป็นอลัชชีของภิกษุนั้น เมื่อนั้นพึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายย่อมทำความล่วงละเมิดทางกายทวารและวจีทวาร นั่นไม่สมควร อย่าทำอย่างนี้เลย". หากไม่ใส่ใจแล้วยังทำอยู่ หากยังบริโภคร่วมกับภิกษุนั้น ภิกษุนั้นก็เป็นอลัชชีเหมือนกัน. ภิกษุใดบริโภคร่วมกับอลัชชีผู้เป็นภาระของตน ภิกษุนั้นก็พึงห้าม. หากไม่ละเว้น ภิกษุนี้ก็เป็นอลัชชีเหมือนกัน. อลัชชีคนเดียวย่อมทำอลัชชีได้ถึงร้อยคน. ส่วนอลัชชีบริโภคร่วมกับอลัชชีด้วยกัน ไม่มีอาบัติเลย. การบริโภคร่วมกับลัชชีของลัชชี เปรียบเหมือนการบริโภคอาหารในภาชนะทองคำของกษัตริย์กุมาร ๒ องค์. ธัมมิยบริโภคและอธัมมิยบริโภค พึงทราบโดยอาศัยปัจจัยเท่านั้น. ในบรรดาธัมมิยบริโภคและอธัมมิยบริโภคนั้น หากบุคคลเป็นอลัชชี และบิณฑบาตก็เป็นอธัมมิยะ ทั้งสองอย่างพึงรังเกียจ. หากบุคคลเป็นอลัชชี แต่บิณฑบาตเป็นธัมมิยะ พึงรังเกียจบุคคลนั้นแล้ว ไม่พึงรับบิณฑบาต. แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "ภิกษุผู้ทุศีลได้รับอุทเทสภัตเป็นต้นจากสงฆ์แล้วถวายแก่สงฆ์นั่นเอง สิ่งเหล่านั้นย่อมควร เพราะได้รับมาตามที่ถวายแล้ว". หากบุคคลเป็นลัชชี แต่บิณฑบาตเป็นอธัมมิยะ บิณฑบาตนั้นพึงรังเกียจ ไม่พึงรับ. หากบุคคลเป็นลัชชี และบิณฑบาตก็เป็นธัมมิยะ ย่อมควร. අපරෙ ද්වෙ පග්ගහා ද්වෙ ච පරිභොගා – ලජ්ජිපග්ගහො අලජ්ජිපග්ගහො, ධම්මපරිභොගො ආමිසපරිභොගොති. තත්ථ අලජ්ජිනො ලජ්ජිං පග්ගහෙතුං වට්ටති, න සො ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. සචෙ පන ලජ්ජී අලජ්ජිං පග්ගණ්හාති, අනුමොදනාය අජ්ඣෙසති, ධම්මකථාය අජ්ඣෙසති, කුලෙසු උපත්ථම්භෙති, ඉතරොපි ‘‘අම්හාකං ආචරියො ඊදිසො ච ඊදිසො චා’’ති තස්ස පරිසති වණ්ණං භාසති, අයං සාසනං ඔසක්කාපෙති අන්තරධාපෙතීති වෙදිතබ්බො. ධම්මපරිභොගආමිසපරිභොගෙසු පන යත්ථ ආමිසපරිභොගො වට්ටති, ධම්මපරිභොගොපි තත්ථ වට්ටති. යො පන කොටියං ඨිතො, ගන්ථො තස්ස පුග්ගලස්ස අච්චයෙන නස්සිස්සති, තං ධම්මානුග්ගහෙන උග්ගණ්හිතුං වට්ටතීති වුත්තං. තත්‍රිදං වත්ථු – මහාභයෙ කිර එකස්සෙව භික්ඛුනො මහානිද්දෙසො පගුණො අහොසි. අථ චතුනිකායිකතිස්සත්ථෙරස්ස උපජ්ඣායො මහාතිපිටකත්ථෙරො නාම [Pg.70] මහාරක්ඛිතත්ථෙරං ආහ ‘‘ආවුසො මහාරක්ඛිත, එතස්ස සන්තිකෙ මහානිද්දෙසං ගණ්හාහී’’ති. ‘‘පාපො කිරායං, භන්තෙ, න ගණ්හාමී’’ති. ‘‘ගණ්හාවුසො, අහං තෙ සන්තිකෙ නිසීදිස්සාමී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ, තුම්හෙසු නිසින්නෙසු ගණ්හිස්සාමී’’ති පට්ඨපෙත්වා රත්තින්දිවං නිරන්තරං පරියාපුණන්තො ඔසානදිවසෙ හෙට්ඨාමඤ්චෙ ඉත්ථිං දිස්වා ‘‘භන්තෙ, සුතංයෙව මෙ පුබ්බෙ, සචාහං එවං ජානෙය්‍යං, න ඊදිසස්ස සන්තිකෙ ධම්මං පරියාපුණෙය්‍ය’’න්ති ආහ. තස්ස පන සන්තිකෙ බහූ මහාථෙරා උග්ගණ්හිත්වා මහානිද්දෙසං පතිට්ඨාපෙසුන්ති. การยกย่องอื่นอีก ๒ อย่าง และการบริโภคอีก ๒ อย่าง คือ ลัชชีปัคคหะ (การยกย่องผู้มีความละอาย), อลัชชีปัคคหะ (การยกย่องผู้ไม่มีความละอาย), ธัมมบริโภค (การบริโภคธรรม), อามิสบริโภค (การบริโภคอามิส). ในบรรดาปัคคหะและบริโภคเหล่านั้น การยกย่องลัชชีของอลัชชี ย่อมควร, ไม่พึงปรับอาบัติแก่ภิกษุนั้น. แต่หากลัชชียกย่องอลัชชี ชักชวนให้อนุโมทนา ชักชวนให้แสดงธรรม อุปถัมภ์ในตระกูล และอลัชชีนั้นก็กล่าวคุณของลัชชีนั้นในบริษัทว่า "อาจารย์ของเราเป็นอย่างนี้อย่างนั้น" พึงทราบว่าภิกษุนี้ย่อมทำให้พระศาสนาเสื่อมถอยและอันตรธานไป. ในธัมมบริโภคและอามิสบริโภค ที่ใดอามิสบริโภคควร ที่นั่นธัมมบริโภคก็ควร. แต่คัมภีร์ใดตั้งอยู่ ณ ที่สุด (คือมีผู้ทรงจำน้อย) และคัมภีร์นั้นจักอันตรธานไปเพราะการตายของบุคคลนั้น พึงเรียนคัมภีร์นั้นเพื่ออนุเคราะห์ธรรม ย่อมควร ดังนี้ได้กล่าวไว้แล้ว. ในเรื่องนั้น มีเรื่องนี้เป็นวัตถุ – ได้ยินว่า ในคราวเกิดภัยใหญ่ (คือภัยแต่โจรชื่อพราหมณ์ติสสะ) มีภิกษุรูปหนึ่งเท่านั้นที่ทรงจำมหานิทเทสได้คล่องแคล่ว. ครั้งนั้น พระมหาติปิฏกเถระ ผู้เป็นอุปัชฌาย์ของพระติสสเถระผู้ทรงจำนิกาย ๔ ได้กล่าวกับพระมหารักขิตเถระว่า "อาวุโสมหารักขิต ท่านจงเรียนมหานิทเทสจากภิกษุรูปนั้นเถิด". (พระมหารักขิตเถระตอบว่า) "ท่านขอรับ ได้ยินว่าภิกษุรูปนี้เป็นคนชั่ว ผมไม่เรียนหรอกครับ". (พระมหาติปิฏกเถระกล่าวว่า) "อาวุโส ท่านจงเรียนเถิด ผมจักนั่งอยู่ใกล้ท่าน". (พระมหารักขิตเถระรับว่า) "ดีแล้วขอรับ เมื่อท่านนั่งอยู่ ผมจักเรียน" แล้วจึงเริ่มเรียน. เรียนไม่ขาดสายทั้งกลางวันกลางคืน. ในวันสุดท้าย เห็นหญิงคนหนึ่งอยู่ใต้เตียง จึงกล่าวว่า "ท่านขอรับ ผมเคยได้ยินมาแต่ก่อนเท่านั้น หากผมรู้เห็นอย่างนี้ ผมคงไม่เรียนธรรมจากภิกษุผู้มีสภาพชั่วอย่างนี้หรอก". แต่พระมหาเถระจำนวนมากได้เรียนมหานิทเทสจากภิกษุรูปนั้นแล้วตั้งมั่นไว้. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ จบเรื่องวินิจฉัยการรับเงินทองเป็นต้น ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ. රූපියාදිපටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. วินิจฉัยกถาว่าด้วยการรับเงินทองเป็นต้น จบแล้ว. 13. දානලක්ඛණාදිවිනිච්ඡයකථා ๑๓. วินิจฉัยกถาว่าด้วยลักษณะแห่งทานเป็นต้น. 69. දානවිස්සාසග්ගාහෙහි ලාභස්ස පරිණාමනන්ති එත්ථ තාව දානන්ති අත්තනො සන්තකස්ස චීවරාදිපරික්ඛාරස්ස සද්ධිවිහාරිකාදීසු යස්ස කස්සචි දානං. තත්‍රිදං දානලක්ඛණං – ‘‘ඉදං තුය්හං දෙමි දදාමි දජ්ජාමි ඔණොජෙමි පරිච්චජාමි විස්සජ්ජාමී’’ති වා ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමි…පෙ… විස්සජ්ජාමී’’ති වා වදති, සම්මුඛාපි පරම්මුඛාපි දින්නංයෙව හොති. ‘‘තුය්හං ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හං ගණ්හාමී’’ති වදති, සුදින්නං සුග්ගහිතඤ්ච. ‘‘තව සන්තකං කරොහි, තව සන්තකං හොතු, තව සන්තකං හොතී’’ති වුත්තෙ ‘‘මම සන්තකං කරොමි, මම සන්තකං හොතු, මම සන්තකං කරිස්සාමී’’ති වදති, දුදින්නං දුග්ගහිතඤ්ච. නෙව දාතා දාතුං ජානාති, න ඉතරො ගහෙතුං, සචෙ පන ‘‘තව සන්තකං කරොහී’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධු, භන්තෙ, මය්හං ගණ්හාමී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. සචෙ පන එකො ‘‘ඉදං චීවරං ගණ්හාහී’’ති වදති, ඉතරො ‘‘න ගණ්හාමී’’ති වදති, පුන සො ‘‘දින්නං මයා තුය්හං, ගණ්හාහී’’ති වදති, ඉතරොපි ‘‘න මය්හං ඉමිනා අත්ථො’’ති වදති, තතො පුරිමොපි ‘‘මයා දින්න’’න්ති දසාහං අතික්කාමෙති, පච්ඡිමොපි ‘‘මයා පටික්ඛිත්ත’’න්ති, කස්ස ආපත්තීති? න කස්සචි. යස්ස පන රුච්චති, තෙන අධිට්ඨහිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති දින්නං යාව පරස්ස හත්ථං න පාපුණාති, තාව යො පහිණති, තස්සෙව සන්තකං, ‘‘ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති දින්නං පන යස්ස පහීයති, තස්ස සන්තකං. තස්මා භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉදං [Pg.71] චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. ๖๙. ในอุเทศนี้ว่า "การน้อมลาภไปโดยการให้และการถือเอาโดยความคุ้นเคย" การวินิจฉัยอรรถของบทว่า "ทาน" นั้น พึงทราบก่อนอย่างนี้ ทานคือการให้จีวรเป็นต้นอันเป็นของของตนแก่ผู้ใดผู้หนึ่งในบรรดาสัทธิวิหาริกเป็นต้น ในคำนั้น นี่คือลักษณะของทาน เมื่อกล่าวว่า "เราให้สิ่งนี้แก่ท่าน, เราให้, เราจะให้, เรามอบให้, เราสละให้, เราปล่อยให้" หรือกล่าวว่า "เราให้จีวรนี้แก่ชื่อนั้น...เป็นต้น...เราปล่อยให้" เป็นอันให้แล้วทั้งต่อหน้าและลับหลัง เมื่อกล่าวว่า "จงรับจีวรนี้ไปเถิด" แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้ารับเอา" เป็นอันให้ดีแล้วและรับดีแล้ว เมื่อกล่าวว่า "จงทำสิ่งนี้ให้เป็นของท่านเถิด, ขอสิ่งนี้จงเป็นของท่าน, สิ่งนี้เป็นของท่าน" แล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะทำสิ่งนี้ให้เป็นของข้าพเจ้า, ขอสิ่งนี้จงเป็นของข้าพเจ้า, ข้าพเจ้าจะทำสิ่งนี้ให้เป็นของข้าพเจ้า" เป็นอันให้ไม่ดีและรับไม่ดี ผู้ให้ไม่รู้จักการให้, ผู้รับไม่รู้จักการรับ แต่ถ้าเมื่อกล่าวว่า "จงทำสิ่งนี้ให้เป็นของท่านเถิด" แล้วกล่าวว่า "ดีแล้ว ท่านผู้เจริญ, ข้าพเจ้ารับเอา" แล้วรับเอา, เป็นอันรับดีแล้ว แต่ถ้าภิกษุรูปหนึ่งกล่าวว่า "จงรับจีวรนี้ไปเถิด" ภิกษุอีกรูปหนึ่งกล่าวว่า "ข้าพเจ้าไม่รับ" ภิกษุรูปนั้นกล่าวอีกว่า "เราให้แก่ท่านแล้ว, จงรับเอาเถิด" ภิกษุผู้รับก็กล่าวอีกว่า "สิ่งนี้ไม่เป็นประโยชน์แก่ข้าพเจ้า" ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้ให้คนแรกก็ล่วงสิบวันไปโดยคิดว่า "เราให้แล้ว", ภิกษุผู้รับคนหลังก็ล่วงสิบวันไปโดยคิดว่า "เราปฏิเสธแล้ว" ถ้าถามว่า "ใครต้องอาบัติ?" ไม่ต้องอาบัติแก่ใครเลย. แต่จีวรนั้น ผู้ใดพอใจ ผู้นั้นพึงอธิษฐานแล้วบริโภค จีวรที่ให้โดยกล่าวว่า "จงให้แก่ชื่อนั้น" ตราบใดที่ยังไม่ถึงมือผู้อื่น ตราบนั้นยังเป็นของภิกษุผู้ส่งไปนั่นเอง แต่จีวรที่ให้โดยกล่าวว่า "เราให้แก่ชื่อนั้น" เป็นของภิกษุผู้ที่ถูกส่งไปให้ เพราะฉะนั้น ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุอีกรูปหนึ่งโดยกล่าวว่า "จงให้จีวรนี้แก่ชื่อนั้น" ภิกษุผู้รับจีวรนั้นในระหว่างทาง ถือเอาโดยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป, เป็นอันรับดีแล้ว ถือเอาโดยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ที่ถูกส่งไปให้, เป็นอันรับไม่ดี භික්ඛු (මහාව. 378-379) භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යො පහිණති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යස්ස පහීයති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙහී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘උභො කාලකතා’’ති, යො පහිණති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යො පහිණති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, සුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘යස්ස පහීයති, සො කාලකතො’’ති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. යො පහිණති, තස්ස විස්සාසා ගණ්හාති, දුග්ගහිතං. භික්ඛු භික්ඛුස්ස හත්ථෙ චීවරං පහිණති ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති. සො අන්තරාමග්ගෙ සුණාති ‘‘උභො කාලකතා’’ති. යො පහිණති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ද්වාධිට්ඨිතං. යස්ස පහීයති, තස්ස මතකචීවරං අධිට්ඨාති, ස්වාධිට්ඨිතං. ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยสั่งว่า "จงให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้ส่งไปนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้รับ เป็นอันรับไม่ดี ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยสั่งว่า "จงให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้รับนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานไม่ดี ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันรับดีแล้ว ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยสั่งว่า "จงให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุทั้งสองรูปมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้รับ เป็นอันอธิษฐานไม่ดี ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทาง ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันรับไม่ดี ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้รับ เป็นอันรับดีแล้ว ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้ส่งไปนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานไม่ดี ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้รับ เป็นอันรับดีแล้ว ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุผู้รับนั้นมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้มรณภาพนั้น เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว ถือเอาด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันรับไม่ดี ภิกษุส่งจีวรไปในมือของภิกษุ (อีกรูปหนึ่ง) ด้วยบอกว่า "เราให้จีวรนี้แก่ภิกษุชื่อนี้" ภิกษุนั้นในระหว่างทางได้ยินว่า "ภิกษุทั้งสองรูปมรณภาพแล้ว" อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้ส่งไป เป็นอันอธิษฐานไม่ดี อธิษฐานจีวรของภิกษุผู้รับ เป็นอันอธิษฐานดีแล้ว පරිච්චජිත්වා දින්නං පුන කෙනචි කාරණෙන කුපිතො ආහරාපෙතුං න ලභති. අත්තනා දින්නම්පි හි චීවරං සකසඤ්ඤාය අච්ඡින්දතො නිස්සග්ගියං, අඤ්ඤං පරික්ඛාරං අන්තමසො සූචිම්පි අච්ඡින්දතො දුක්කටං. සචෙ පන ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං [Pg.72] ඉදං සාරුප්ප’’න්ති සයමෙව දෙති, ගහෙතුං වට්ටති. අථ පන ‘‘ආවුසො, මයං තුය්හං ‘වත්තපටිවත්තං කරිස්සති, අම්හාකං සන්තිකෙ උපජ්ඣං ගණ්හිස්සති, ධම්මං පරියාපුණිස්සතී’ති චීවරං අදම්හා, සො දානි ත්වං න වත්තං කරොසි, න උපජ්ඣං ගණ්හාසි, න ධම්මං පරියාපුණාසී’’ති එවමාදීනි වුත්තො ‘‘භන්තෙ, චීවරත්ථාය මඤ්ඤෙ භණථ, ඉදං වො චීවර’’න්ති දෙති, එවම්පි වට්ටති. දිසාපක්කමන්තං වා පන දහරං ‘‘නිවත්තෙථ න’’න්ති භණති, සො න නිවත්තති, චීවරෙ ගහෙත්වා නිරුන්ධථාති, එවඤ්චෙ නිවත්තති, සාධු. සචෙ ‘‘පත්තචීවරත්ථාය මඤ්ඤෙ තුම්හෙ භණථ, ගණ්හථ න’’න්ති දෙති, එවම්පි වට්ටති. විබ්භමන්තං වා දිස්වා ‘‘මයං තුය්හං ‘වත්තං කරිස්සතී’ති පත්තචීවරං අදම්හා, සො දානි ත්වං විබ්භමිත්වා චරසී’’ති වදති, ඉතරො ‘‘ගණ්හථ තුම්හාකං පත්තචීවර’’න්ති දෙති, එවම්පි වට්ටති. ‘‘මම සන්තිකෙ උපජ්ඣං ගණ්හන්තස්සෙව දෙමි, අඤ්ඤත්ථ ගණ්හන්තස්ස න දෙමි, වත්තං කරොන්තස්සෙව දෙමි, අකරොන්තස්ස න දෙමි, ධම්මං පරියාපුණන්තස්සෙව දෙමි, අපරියාපුණන්තස්ස න දෙමි, අවිබ්භමන්තස්සෙව දෙමි, විබ්භමන්තස්ස න දෙමී’’ති එවං පන දාතුං න වට්ටති, දදතො දුක්කටං, ආහරාපෙතුං පන වට්ටති, විස්සජ්ජෙත්වා දින්නං අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අයං තාව දානෙ විනිච්ඡයො. จีวรที่สละให้ไปแล้ว ไม่พึงให้นำกลับคืนมาอีกเพราะโกรธด้วยเหตุบางอย่าง แท้จริง แม้จีวรที่ตนให้ไปแล้ว ภิกษุผู้แย่งชิงด้วยความสำคัญว่าเป็นของตน เป็นนิสสัคคีย์ แย่งชิงบริขารอื่นแม้ที่สุดคือเข็ม เป็นทุกกฏ แต่ถ้าเขาให้เองว่า "ท่านผู้เจริญ สิ่งนี้สมควรแก่ท่าน" พึงรับได้ อนึ่ง ถ้าถูกกล่าวคำมีอาทิอย่างนี้ว่า "อาวุโส เราได้ให้จีวรแก่ท่านด้วยคิดว่า จักทำวัตรปฏิบัติ จักรับอุปัชฌาย์ในสำนักของเรา จักเรียนธรรม บัดนี้ ท่านไม่ทำวัตร ไม่รับอุปัชฌาย์ ไม่เรียนธรรม" เมื่อถูกกล่าวอย่างนี้แล้ว เขาให้ว่า "ท่านผู้เจริญ กระผมเข้าใจว่าท่านพูดเพราะเหตุแห่งจีวร จีวรนี้เป็นของท่าน" แม้อย่างนี้ก็พึงรับได้ อนึ่ง ถ้ากล่าวแก่ภิกษุหนุ่มผู้จะไปสู่ทิศอื่นว่า "จงให้เขากลับมา" เขาไม่กลับมา (จึงสั่งว่า) "จงถือเอาจีวรไว้แล้วกักตัวไว้" ถ้าเขากลับมาอย่างนี้ เป็นการดี ถ้าเขาให้ว่า "กระผมเข้าใจว่าพวกท่านพูดเพราะเหตุแห่งบาตรและจีวร จงรับเอาไปเถิด" แม้อย่างนี้ก็พึงรับได้ หรือเห็นผู้จะสึกแล้วกล่าวว่า "เราได้ให้บาตรและจีวรแก่ท่านด้วยคิดว่า จักทำวัตร บัดนี้ ท่านสึกแล้วเที่ยวไป" อีกฝ่ายหนึ่งให้ว่า "จงรับบาตรและจีวรของพวกท่านไปเถิด" แม้อย่างนี้ก็พึงรับได้ แต่การให้โดยกล่าวว่า "เราให้แก่ผู้รับอุปัชฌาย์ในสำนักของเราเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้รับในที่อื่น เราให้แก่ผู้ทำวัตรเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้ไม่ทำวัตร เราให้แก่ผู้เรียนธรรมเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้ไม่เรียนธรรม เราให้แก่ผู้ไม่สึกเท่านั้น ไม่ให้แก่ผู้สึก" อย่างนี้ไม่พึงให้ เมื่อให้ เป็นทุกกฏ แต่พึงให้นำกลับคืนมาได้ ภิกษุผู้แย่งชิงจีวรที่สละให้ไปแล้ว พึงปรับตามราคาของ การวินิจฉัยในการให้มีเพียงเท่านี้ 70. විස්සාසග්ගාහලක්ඛණං පන ඉමිනා සුත්තෙන ජානිතබ්බං – ๗๐. ส่วนลักษณะของการถือเอาด้วยความคุ้นเคย พึงทราบด้วยพระสูตรนี้ว่า ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස විස්සාසං ගහෙතුං සන්දිට්ඨො ච හොති, සම්භත්තො ච, ආලපිතො ච, ජීවති ච, ගහිතෙ ච අත්තමනො හොතී’’ති (මහාව. 356). "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถือเอาด้วยความคุ้นเคยของบุคคลผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ เป็นผู้ที่เคยเห็นกัน เป็นผู้ที่เคยคบหากัน เป็นผู้ที่เคยบอกอนุญาตไว้ ยังมีชีวิตอยู่ และเมื่อถือเอาแล้ว เจ้าของก็มีใจยินดี" තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 1.131) සන්දිට්ඨොති දිට්ඨමත්තකමිත්තො. සම්භත්තොති දළ්හමිත්තො. ආලපිතොති ‘‘මම සන්තකං යං ඉච්ඡසි, තං ගණ්හෙය්‍යාසි, ආපුච්ඡිත්වා ගහණෙ කාරණං නත්ථී’’ති වුත්තො. ජීවතීති අනුට්ඨානසෙය්‍යාය සයිතොපි යාවජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදං න පාපුණාති. ගහිතෙ ච අත්තමනොති ගහිතෙ තුට්ඨචිත්තො හොති. ‘‘එවරූපස්ස සන්තකං ගහිතෙ මෙ අත්තමනො භවිස්සතී’’ති ජානන්තෙන ගහෙතුං වට්ටති. අනවසෙසපරියාදානවසෙන චෙතානි පඤ්චඞ්ගානි වුත්තානි, විස්සාසග්ගාහො පන තීහි අඞ්ගෙහි රුහති සන්දිට්ඨො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො, සම්භත්තො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනො, ආලපිතො, ජීවති, ගහිතෙ අත්තමනොති. යො පන න ජීවති, න ච [Pg.73] ගහිතෙ අත්තමනො හොති, තස්ස සන්තකං විස්සාසග්ගාහෙන ගහිතම්පි පුන දාතබ්බං. දදමානෙන ච මතකධනං තාව යෙ තස්ස ධනෙ ඉස්සරා ගහට්ඨා වා පබ්බජිතා වා, තෙසං දාතබ්බං. අනත්තමනස්ස සන්තකං තස්සෙව දාතබ්බං, යො පන පඨමංයෙව ‘‘සුට්ඨු කතං තයා මම සන්තකං ගණ්හන්තෙනා’’ති වචීභෙදෙන වා චිත්තුප්පාදමත්තෙන වා අනුමොදිත්වා පච්ඡා කෙනචි කාරණෙන කුපිතො, පච්චාහරාපෙතුං න ලභති, යොපි අදාතුකාමො, චිත්තෙන පන අධිවාසෙති, න කිඤ්චි වදති, සොපි පුන පච්චාහරාපෙතුං න ලභති. යො පන ‘‘මයා තුම්හාකං සන්තකං ගහිතං වා පරිභුත්තං වා’’ති වුත්තෙ ‘‘ගහිතං වා හොතු පරිභුත්තං වා, මයා පන තං කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඨපිතං, තං පාකතිකං කාතුං වට්ටතී’’ති වදති, අයං පච්චාහරාපෙතුං ලභති. අයං විස්සාසග්ගාහෙ විනිච්ඡයො. ในอรรถกถานั้น (สมันตปาสาทิกา ๑/๑๓๑) คำว่า sandiṭṭho หมายถึง เพื่อนที่เคยเห็นกันเพียงครั้งเดียว. คำว่า sambhatto หมายถึง เพื่อนที่สนิทสนม. คำว่า ālapito หมายถึง เพื่อนที่ถูกกล่าวว่า "ของของฉัน สิ่งใดที่ท่านต้องการ ท่านจงถือเอาสิ่งนั้นเถิด ไม่มีความจำเป็นต้องขออนุญาตก่อนถือเอา". คำว่า jīvati หมายถึง แม้นอนอยู่ด้วยการนอนที่ไม่ลุกขึ้น (ป่วยหนัก) แต่ตราบใดที่ชีวิตินทรีย์ยังไม่ขาด ก็ชื่อว่ายังมีชีวิตอยู่. คำว่า gahite ca attamano หมายถึง เมื่อถือเอาแล้ว มีจิตยินดี. ภิกษุผู้รู้อยู่ว่า "เมื่อเราถือเอาของของบุคคลเห็นปานนี้ เขาจักมีใจยินดี" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อจะถือเอา. องค์ ๕ เหล่านี้ ตรัสไว้โดยไม่เหลือ (ครอบคลุมทั้งหมด) แต่การถือเอาด้วยวิสาสะย่อมสำเร็จด้วยองค์ ๓ คือ เป็นเพื่อนที่เคยเห็นกัน ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ เมื่อถือเอาแล้วเขายินดี ๑, หรือเป็นเพื่อนสนิท ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ เมื่อถือเอาแล้วเขายินดี ๑, หรือเป็นเพื่อนที่เคยบอกไว้ ๑ ยังมีชีวิตอยู่ ๑ เมื่อถือเอาแล้วเขายินดี ๑. ส่วนบุคคลใดไม่มีชีวิตอยู่ หรือเมื่อถือเอาแล้วเขาไม่มีใจยินดี แม้ถือเอาของของบุคคลนั้นด้วยวิสาสะแล้ว ก็ต้องคืนให้. เมื่อจะคืนทรัพย์ของผู้ตายนั้น ต้องคืนให้แก่ผู้ที่เป็นเจ้าของทรัพย์นั้น ไม่ว่าจะเป็นคฤหัสถ์หรือบรรพชิตก็ตาม. ส่วนของของบุคคลผู้ไม่ยินดี ต้องคืนให้แก่บุคคลนั้นเอง. ส่วนบุคคลใดในตอนแรกทีเดียวได้อนุโมทนาด้วยการเปล่งวาจาหรือเพียงด้วยการเกิดจิตขึ้นว่า "ท่านถือเอาของของฉันไปนั้นดีแล้ว" ภายหลังเกิดโกรธด้วยเหตุบางอย่าง จะเรียกคืนไม่ได้. แม้บุคคลใดไม่ปรารถนาจะให้ แต่ยอมรับด้วยใจ ไม่พูดอะไรเลย บุคคลนั้นก็เรียกคืนไม่ได้เช่นกัน. ส่วนบุคคลใด เมื่อภิกษุกล่าวว่า "ผมถือเอาหรือบริโภคของของท่านแล้ว" แล้วกล่าวว่า "จะถือเอาหรือบริโภคก็ตามเถิด แต่ผมวางของนั้นไว้เพื่อกิจธุระอย่างหนึ่ง ท่านควรทำของนั้นให้เป็นปกติ (คืนสภาพเดิม)" ดังนี้ บุคคลนี้ย่อมเรียกคืนได้. นี้เป็นวินิจฉัยในการถือเอาด้วยวิสาสะ. 71. ලාභස්ස පරිණාමනන්ති ඉදං පන අඤ්ඤෙසං අත්ථාය පරිණතලාභස්ස අත්තනො අඤ්ඤස්ස වා පරිණාමනං සන්ධාය වුත්තං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.659-660) – සඞ්ඝස්ස පරිණතං සහධම්මිකානං වා ගිහීනං වා අන්තමසො මාතුසන්තකම්පි ‘‘ඉදං මය්හං දෙහී’’ති සඞ්ඝස්ස පරිණතභාවං ඤත්වා අත්තනො පරිණාමෙත්වා ගණ්හන්තස්ස නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො දෙහී’’ති එවං අඤ්ඤස්ස පරිණාමෙන්තස්ස සුද්ධිකපාචිත්තියං. තස්මා යොපි වස්සිකසාටිකසමයෙ මාතුඝරෙපි සඞ්ඝස්ස පරිණතං වස්සිකසාටිකං ඤත්වා අත්තනො පරිණාමෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං, පරස්ස පරිණාමෙති, සුද්ධිකපාචිත්තියං. මනුස්සා ‘‘සඞ්ඝභත්තං කරිස්සාමා’’ති සප්පිතෙලාදීනි ආහරන්ති, ගිලානො චෙපි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පරිණතභාවං ඤත්වා කිඤ්චි යාචති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියමෙව. සචෙ පන සො ‘‘තුම්හාකං සප්පිආදීනි ආභතානි අත්ථී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම, අත්ථී’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හම්පි දෙථා’’ති වදති, වට්ටති. අථාපි නං කුක්කුච්චායන්තං උපාසකා වදන්ති ‘‘සඞ්ඝොපි අම්හෙහි දින්නමෙව ලභති, ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති, එවම්පි වට්ටති. ๗๑. คำว่า Lābhassa pariṇāmananti นี้ ตรัสหมายถึงการน้อมลาภที่เขาน้อมไปเพื่อผู้อื่น มาเพื่อตนเองหรือเพื่อผู้อื่น. ในการน้อมลาภนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ (สมันตปาสาทิกา ๒/๖๕๙-๖๖๐) คือ ภิกษุรู้อยู่ว่าลาภนี้น้อมไปเพื่อสงฆ์แล้ว แม้จะเป็นของของสหธรรมิก ของคฤหัสถ์ หรือที่สุดแม้ของมารดาตนเอง แล้วน้อมมาเพื่อตนเองด้วยคำว่า "จงให้สิ่งนี้แก่ข้าพเจ้า" เมื่อรับมา ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์. ถ้าน้อมไปเพื่อผู้อื่นด้วยคำว่า "จงให้แก่ภิกษุรูปนี้" ต้องอาบัติสุทธิกปาจิตตีย์. เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุใดในสมัยผ้าอาบน้ำฝน รู้อยู่ว่าผ้าอาบน้ำฝนในเรือนของมารดาน้อมไปเพื่อสงฆ์แล้ว แต่น้อมมาเพื่อตนเอง ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ถ้าน้อมไปเพื่อผู้อื่น ต้องอาบัติสุทธิกปาจิตตีย์. พวกมนุษย์นำเนยใสและน้ำมันเป็นต้นมาด้วยตั้งใจว่า "เราจะทำภัตตาหารเพื่อสงฆ์" หากภิกษุไข้รู้อยู่ว่าของเหล่านั้นน้อมไปเพื่อสงฆ์แล้ว แต่ขอสิ่งใดสิ่งหนึ่งมา ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์นั่นเอง. แต่ถ้าภิกษุนั้นถามว่า "เนยใสเป็นต้นที่พวกท่านนำมามีอยู่หรือ?" เมื่อเขาตอบว่า "ขอรับ มีอยู่" แล้วกล่าวว่า "จงให้แก่ข้าพเจ้าบ้างเถิด" ดังนี้ ย่อมควร. หรือแม้หากอุบาสกทั้งหลายกล่าวแก่ภิกษุผู้รังเกียจอยู่นั้นว่า "ท่านเจ้าข้า แม้สงฆ์ก็ย่อมได้ของที่พวกกระผมถวายแล้วนั่นเอง นิมนต์รับไปเถิด" ดังนี้ แม้อย่างนี้ก็ควร. එකස්මිං විහාරෙ සඞ්ඝස්ස පරිණතං අඤ්ඤවිහාරං උද්දිසිත්වා ‘‘අසුකස්මිං නාම විහාරෙ සඞ්ඝස්ස දෙථා’’ති පරිණාමෙති, ‘‘කිං සඞ්ඝස්ස දානෙන, චෙතියස්ස පූජං කරොථා’’ති එවං චෙතියස්ස වා පරිණාමෙති, දුක්කටං. චෙතියස්ස පරිණතං අඤ්ඤචෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා පරිණාමෙති, දුක්කටමෙව. නියමෙත්වා අඤ්ඤචෙතියස්ස අත්ථාය [Pg.74] රොපිතමාලාවච්ඡතො අඤ්ඤචෙතියම්හි පුප්ඵම්පි ආරොපෙතුං න වට්ටති, එකස්ස චෙතියස්ස පන ඡත්තං වා පටාකං වා ආරොපෙත්වා ඨිතං දිස්වා සෙසං අඤ්ඤචෙතියස්ස දාපෙතුං වට්ටති. අන්තමසො සුනඛස්සපි පරිණතං ‘‘ඉමස්ස සුනඛස්ස මා දෙහි, එතස්ස දෙහී’’ති එවං අඤ්ඤපුග්ගලස්ස පරිණාමෙති, දුක්කටං. සචෙ පන දායකා ‘‘මයං සඞ්ඝභත්තං කාතුකාමා, චෙතියපූජං කාතුකාමා, එකස්ස භික්ඛුනො පරික්ඛාරං දාතුකාමා, තුම්හාකං රුචියා දස්සාම, භණථ කත්ථ දෙමා’’ති වදන්ති, එවං වුත්තෙ තෙන භික්ඛුනා ‘‘යත්ථ ඉච්ඡථ, තත්ථ දෙථා’’ති වත්තබ්බා. සචෙ පන කෙවලං ‘‘කත්ථ දෙමා’’ති පුච්ඡන්ති, ‘‘යත්ථ තුම්හාකං දෙය්‍යධම්මො පරිභොගං වා ලභෙය්‍ය, පටිසඞ්ඛාරං වා ලභෙය්‍ය, චිරට්ඨිතිකො වා අස්ස, යත්ථ වා පන තුම්හාකං චිත්තං පසීදති, තත්ථ දෙථා’’ති වත්තුං වට්ටති. หากภิกษุน้อมลาภที่เขาน้อมถวายแก่สงฆ์ในวิหารหนึ่ง โดยระบุถึงวิหารอื่นแล้วกล่าวว่า "จงถวายแก่สงฆ์ในวิหารชื่อโน้นเถิด" หรือน้อมไปเพื่อเจดีย์ว่า "จะถวายแก่สงฆ์ไปทำไม จงทำบูชาเจดีย์เถิด" ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฎ. ลาภที่เขาน้อมไปเพื่อเจดีย์ หากภิกษุน้อมไปเพื่อเจดีย์อื่น หรือเพื่อสงฆ์ เพื่อคณะ หรือเพื่อบุคคล ต้องอาบัติทุกกฎเช่นกัน. ดอกไม้แม้เพียงดอกเดียวจากต้นไม้ที่ปลูกไว้โดยเจาะจงเพื่อเจดีย์หนึ่ง ก็ไม่ควรนำไปบูชาที่เจดีย์อื่น. แต่เมื่อเห็นฉัตรหรือธงปฏากที่ยกขึ้นตั้งไว้ที่เจดีย์หนึ่งแล้ว จะให้ส่วนที่เหลือแก่เจดีย์อื่น ย่อมควร. ที่สุดแม้ลาภที่เขาน้อมไปเพื่อสุนัขตัวหนึ่ง หากภิกษุน้อมไปเพื่อบุคคลอื่น (สุนัขตัวอื่น) ว่า "อย่าให้แก่สุนัขตัวนี้เลย จงให้แก่ตัวโน้นเถิด" ดังนี้ ต้องอาบัติทุกกฎ. แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า "พวกกระผมปรารถนาจะทำสังฆภัต ปรารถนาจะบูชาเจดีย์ ปรารถนาจะถวายบริขารแก่ภิกษุรูปหนึ่ง พวกกระผมจะถวายตามความพอใจของท่าน โปรดบอกเถิดว่าพวกกระผมจะถวายที่ไหนดี?" เมื่อเขากล่าวอย่างนี้ ภิกษุนั้นควรกล่าวว่า "พวกท่านปรารถนาที่ใด ก็จงถวายในที่นั้นเถิด". แต่ถ้าเขาถามเพียงว่า "จะถวายที่ไหนดี?" ภิกษุควรกล่าวว่า "ไทยธรรมของพวกท่านจะพึงได้รับประโยชน์จากการบริโภคก็ดี พึงได้รับการปฏิสังขรณ์ก็ดี หรือพึงตั้งอยู่ได้นานในที่ใด หรือว่าใจของพวกท่านเลื่อมใสในที่ใด ก็จงถวายในที่นั้นเถิด". ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ දානලක්ඛණාදිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยลักษณะทานเป็นต้น จบแล้ว. 14. පථවීඛණනවිනිච්ඡයකථා ๑๔. เรื่องวินิจฉัยการขุดดิน 72. පථවීති ද්වෙ පථවී ජාතා ච පථවී අජාතා ච පථවීති. තත්ථ ජාතා නාම පථවී සුද්ධපංසුකා සුද්ධමත්තිකා අප්පපාසාණා අප්පසක්ඛරා අප්පකඨලා අප්පමරුම්බා අප්පවාලුකා යෙභුය්‍යෙනපංසුකා යෙභුය්‍යෙනමත්තිකා, අදඩ්ඪාපි වුච්චති ‘‘ජාතා පථවී’’ති. යොපි පංසුපුඤ්ජො වා මත්තිකාපුඤ්ජො වා අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨො, සොපි වුච්චති ‘‘ජාතා පථවී’’ති. අජාතා නාම පථවී සුද්ධපාසාණා සුද්ධසක්ඛරා සුද්ධකඨලා සුද්ධමරුම්බා සුද්ධවාලුකා අප්පපංසුකා අප්පමත්තිකා යෙභුය්‍යෙනපාසාණා යෙභුය්‍යෙනසක්ඛරා යෙභුය්‍යෙනකඨලා යෙභුය්‍යෙනමරුම්බා යෙභුය්‍යෙනවාලුකා, දඩ්ඪාපි වුච්චති ‘‘අජාතා පථවී’’ති. යොපි පංසුපුඤ්ජො වා මත්තිකාපුඤ්ජො වා ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨො, සොපි වුච්චති ‘‘අජාතා පථවී’’ති (පාචි. 84-86). ๗๒. คำว่า ดิน ได้แก่ ดิน ๒ ชนิด คือ ดินเกิด (ดินแท้) และดินไม่เกิด (ดินไม่แท้). ในดิน ๒ ชนิดนั้น ดินที่ชื่อว่าดินเกิด คือ ดินที่มีแต่ฝุ่นล้วน ดินที่มีแต่ดินเหนียวล้วน ดินที่มีก้อนหินน้อย มีกรวดน้อย มีเศษหม้อน้อย มีหินกรวดน้อย มีทรายน้อย ดินที่มีฝุ่นเป็นส่วนมาก ดินที่มีดินเหนียวเป็นส่วนมาก แม้ดินที่ไม่ได้ถูกไฟไหม้ ก็เรียกว่า "ดินเกิด". แม้กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวใดที่ถูกฝนตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือน กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวนั้น ก็เรียกว่า "ดินเกิด". ดินที่ชื่อว่าดินไม่เกิด คือ ดินที่มีแต่ก้อนหินล้วน มีแต่กรวดล้วน มีแต่เศษหม้อล้วน มีแต่หินกรวดล้วน มีแต่ทรายล้วน ดินที่มีฝุ่นน้อย มีดินเหนียวน้อย ดินที่มีก้อนหินเป็นส่วนมาก มีกรวดเป็นส่วนมาก มีเศษหม้อเป็นส่วนมาก มีหินกรวดเป็นส่วนมาก มีทรายเป็นส่วนมาก แม้ดินที่ถูกไฟไหม้ ก็เรียกว่า "ดินไม่เกิด". แม้กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวใดที่ถูกฝนตกชุ่มไม่ถึง ๔ เดือน กองฝุ่นหรือกองดินเหนียวนั้น ก็เรียกว่า "ดินไม่เกิด". තත්ථ ජාතපථවිං ඛණන්තස්ස ඛණාපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 86) – සචෙ සයං ඛණති, පහාරෙ පහාරෙ පාචිත්තියං. සචෙ [Pg.75] අඤ්ඤං ආණාපෙති, සකිං ආණත්තො සචෙපි සකලදිවසං ඛණති, ආණාපකස්ස එකමෙව පාචිත්තියං. සචෙ පන කුසීතො හොති, පුනප්පුනං ආණාපෙතබ්බො, තං ආණාපෙත්වා ඛණාපෙන්තස්ස වාචාය වාචාය පාචිත්තියං. සචෙ ‘‘පොක්ඛරණිං ඛණාහී’’ති වදති, වට්ටති. ඛතායෙව හි පොක්ඛරණී නාම හොති. තස්මා අයං කප්පියවොහාරො. එස නයො ‘‘වාපිං තළාකං ආවාටං ඛණා’’තිආදීසුපි. ‘‘ඉමං ඔකාසං ඛණ, ඉමස්මිං ඔකාසෙ පොක්ඛරණිං ඛණා’’ති වත්තුං පන න වට්ටති. ‘‘කන්දං ඛණ, මූලං ඛණා’’ති අනියමෙත්වා වත්තුං වට්ටති, ‘‘ඉමං වල්ලිං ඛණ, ඉමස්මිං ඔකාසෙ කන්දං වා මූලං වා ඛණා’’ති වත්තුං න වට්ටති. ในดิน ๒ ชนิดนั้น ภิกษุผู้ขุดเองก็ดี ให้ผู้อื่นขุดก็ดี ซึ่งดินเกิด ต้องอาบัติปาจิตตีย์. ในคำนั้น มีวินิจฉัยดังนี้: ถ้าขุดเอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ ครั้งที่ขุด. ถ้าสั่งผู้อื่น ครั้งเดียวที่สั่ง แม้เขาจะขุดตลอดทั้งวัน ภิกษุผู้สั่งก็ต้องอาบัติปาจิตตีย์เพียงตัวเดียวเท่านั้น. แต่ถ้าเขาเกียจคร้าน พึงสั่งบ่อยๆ ภิกษุผู้สั่งให้ขุดนั้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ คำสั่ง. หากกล่าวว่า "จงขุดสระโบกขรณี" ดังนี้ ย่อมควร. เพราะว่า สิ่งที่ขุดแล้วนั่นแหละ จึงชื่อว่าสระโบกขรณี. เพราะฉะนั้น คำนี้จึงเป็นกัปปิยโวหาร (คำพูดที่ควร). แม้ในคำเป็นต้นว่า "จงขุดอ่างเก็บน้ำ จงขุดสระ จงขุดหลุม" ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. แต่จะกล่าวว่า "จงขุดที่ตรงนี้ จงขุดสระโบกขรณีในที่ตรงนี้" ดังนี้ ไม่ควร. จะกล่าวโดยไม่ระบุเจาะจงว่า "จงขุดหัวเหง้า จงขุดราก" ดังนี้ ย่อมควร. จะกล่าวว่า "จงขุดเถาวัลย์นี้ จงขุดหัวเหง้าหรือรากในที่ตรงนี้" ดังนี้ ไม่ควร. 73. පොක්ඛරණිං සොධෙන්තෙහි යො කුටෙහි උස්සිඤ්චිතුං සක්කා හොති තනුකකද්දමො, තං අපනෙතුං වට්ටති, බහලො න වට්ටති. ආතපෙන සුක්ඛකද්දමො ඵලති, තත්‍ර යො හෙට්ඨා පථවියා අසම්බන්ධො, තමෙව අපනෙතුං වට්ටති. උදකෙන ගතට්ඨානෙ උදකපප්පටකො නාම හොති, වාතපහාරෙන චලති, තං අපනෙතුං වට්ටති. පොක්ඛරණීආදීනං තටං භිජ්ජිත්වා උදකසාමන්තා පතති. සචෙ ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨං, ඡින්දිතුං භින්දිතුං වා වට්ටති, චාතුමාසතො උද්ධං න වට්ටති. සචෙ පන උදකෙයෙව පතති, දෙවෙන අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨෙපි උදකෙයෙව උදකස්ස පතිතත්තා වට්ටති. ๗๓. เมื่อภิกษุทั้งหลายชำระสระโบกขรณี เลนที่เหลวซึ่งสามารถตักออกได้ด้วยหม้อ พึงนำเลนที่เหลวนั้นออกได้ เลนที่หนา (เหนียว) ไม่ควร. เลนที่แห้งเพราะแดดแล้วแตกระแหง ในเลนที่แตกระแหงนั้น เลนใดที่ไม่ติดกับพื้นดินข้างล่าง พึงนำเลนนั้นเท่านั้นออกได้. ในที่ที่น้ำไหลไป มีสิ่งที่เรียกว่าสะเก็ดน้ำ (ตะกอนบนผิวน้ำ) ซึ่งไหวไปมาด้วยแรงลม พึงนำสะเก็ดน้ำนั้นออกได้. ตลิ่งของสระโบกขรณีเป็นต้นพังทลายลงในที่ใกล้กับน้ำ ถ้าถูกฝนตกชุ่มไม่ถึง ๔ เดือน จะตัดหรือจะทำลายก็ควร เกินกว่า ๔ เดือนไม่ควร. แต่ถ้าพังตกลงในน้ำนั่นเอง แม้ฝนจะตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือนก็ควร เพราะตกลงในน้ำนั่นเอง. පාසාණපිට්ඨියං සොණ්ඩිං ඛණන්ති, සචෙ තත්ථ පඨමමෙව සුඛුමරජං පතති, තං දෙවෙන ඔවට්ඨං හොති, චාතුමාසච්චයෙන අකප්පියපථවීසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. උදකෙ පරියාදින්නෙ සොණ්ඩිං සොධෙන්තෙහි විකොපෙතුං න වට්ටති. සචෙ පඨමමෙව උදකෙන පූරති, පච්ඡා රජං පතති, තං විකොපෙතුං වට්ටති. තත්ථ හි දෙවෙ වස්සන්තෙපි උදකෙයෙව උදකං පතති. පිට්ඨිපාසාණෙ සුඛුමරජං හොති, දෙවෙ ඵුසායන්තෙ අල්ලීයති, තම්පි චාතුමාසච්චයෙන විකොපෙතුං න වට්ටති. අකතපබ්භාරෙ වම්මිකො උට්ඨිතො හොති, යථාසුඛං විකොපෙතුං වට්ටති. සචෙ අබ්භොකාසෙ උට්ඨහති, ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨොයෙව වට්ටති. රුක්ඛාදීසු ආරුළ්හඋපචිකමත්තිකායම්පි එසෙව නයො. ගණ්ඩුප්පාදගූථමූසිකුක්කරගොකණ්ටකාදීසුපි එසෙව නයො. ගොකණ්ටකො නාම ගාවීනං ඛුරච්ඡින්නකද්දමො වුච්චති. සචෙ පන හෙට්ඨිමතලෙන භූමිසම්බන්ධො හොති, එකදිවසම්පි න වට්ටති. කසිතට්ඨානෙ නඞ්ගලච්ඡින්නමත්තිකාපිණ්ඩං ගණ්හන්තස්ස එසෙව නයො. เมื่อขุดแอ่งน้ำบนหลังแผ่นหิน ถ้ามีฝุ่นละเอียดตกลงไปในแอ่งนั้นก่อน ฝุ่นนั้นถูกฝนตกใส่ เมื่อพ้น ๔ เดือนไปแล้ว ย่อมถึงการนับว่าเป็นดินที่ไม่ควร (ดินเกิด). เมื่อน้ำแห้งขอด ภิกษุทั้งหลายผู้ชำระแอ่งน้ำไม่ควรทำให้กำเริบ (ขุดทำลาย). ถ้าแอ่งน้ำนั้นเต็มด้วยน้ำก่อน ภายหลังฝุ่นจึงตกลงไป พึงทำให้กำเริบได้. เพราะในแอ่งนั้น แม้เมื่อฝนตก น้ำก็ตกลงในน้ำนั่นเอง. บนหลังแผ่นหินมีฝุ่นละเอียด เมื่อฝนตกพรำๆ ย่อมติดแน่น แม้ฝุ่นนั้น เมื่อพ้น ๔ เดือนไปแล้ว ก็ไม่ควรทำให้กำเริบ. ในเงื้อมเขาที่ไม่ได้ทำ (ไม่ได้ตกแต่ง) มีจอมปลวกเกิดขึ้น พึงทำให้กำเริบได้ตามสบาย. ถ้าเกิดขึ้นในที่แจ้ง ถูกฝนตกชุ่มไม่ถึง ๔ เดือนเท่านั้นจึงควร. แม้ในดินที่ปลวกนำขึ้นไปบนต้นไม้เป็นต้น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. แม้ในดินขี้ไส้เดือน ขี้หนู ขี้สุนัข และรอยเท้าโคเป็นต้น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. ที่ชื่อว่า รอยเท้าโค ได้แก่ เลนที่ถูกกีบเท้าโคตัด. แต่ถ้าส่วนพื้นข้างล่างติดกับดิน แม้ถูกฝนตกชุ่มเพียงวันเดียวก็ไม่ควร. แม้ในกรณีที่ภิกษุถือเอาดินก้อนที่ถูกไถตัดในที่นา ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. පුරාණසෙනාසනං [Pg.76] හොති අච්ඡදනං වා විනට්ඨච්ඡදනං වා අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨං ජාතපථවීසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තතො අවසෙසං ඡදනිට්ඨකං වා ගොපානසීආදිකං උපකරණං වා ‘‘ඉට්ඨකං ගණ්හාමි, ගොපානසිං භිත්තිපාදං පදරත්ථරණං පාසාදත්ථම්භං ගණ්හාමී’’ති සඤ්ඤාය ගණ්හිතුං වට්ටති, තෙන සද්ධිං මත්තිකා පතති, අනාපත්ති, භිත්තිමත්තිකං ගණ්හන්තස්ස පන ආපත්ති. සචෙ යා යා අතින්තා, තං තං ගණ්හාති, අනාපත්ති. අන්තොගෙහෙ මත්තිකාපුඤ්ජො හොති, තස්මිං එකදිවසං ඔවට්ඨෙ ගෙහං ඡාදෙන්ති. සචෙ සබ්බො තින්තො, චාතුමාසච්චයෙන ජාතපථවීයෙව. අථස්ස උපරිභාගොයෙව තින්තො, අන්තො අතින්තො, යත්තකං තින්තං, තං කප්පියකාරකෙහි කප්පියවොහාරෙන අපනාමෙත්වා සෙසං යථාසුඛං වළඤ්ජෙතුං වට්ටති උදකෙන තෙමිතත්තා. එකාබද්ධායෙව හි ජාතපථවී හොති, න ඉතරාති. අබ්භොකාසෙ මත්තිකාපාකාරො හොති, අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨො ජාතපථවීසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තත්ථ ලග්ගපංසුං පන අල්ලහත්ථෙන ඡුපිත්වා ගහෙතුං වට්ටති. සචෙ ඉට්ඨකපාකාරො හොති, යෙභුය්‍යෙනකඨලට්ඨානෙ තිට්ඨති, යථාසුඛං විකොපෙතුං වට්ටති. අබ්භොකාසෙ ඨිතමණ්ඩපත්ථම්භං ඉතො චිතො ච සඤ්චාලෙත්වා පථවිං විකොපෙන්තෙන ගහෙතුං න වට්ටති, උජුකමෙව උද්ධරිතුං වට්ටති. අඤ්ඤම්පි සුක්ඛරුක්ඛං සුක්ඛඛාණුකං වා ගණ්හන්තස්ස එසෙව නයො. เสนาสนะเก่าที่ไม่มีหลังคา หรือมีหลังคาที่พังแล้ว ถูกฝนตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือน ย่อมถึงการนับว่าเป็นดินเกิดนั่นเอง. ส่วนอุปกรณ์ที่เหลือจากนั้น คือ อิฐมุงหลังคาก็ดี ไม้กลอนเป็นต้นก็ดี ภิกษุเมื่อจะถือเอา พึงถือเอาด้วยความสำคัญว่า "เราถือเอาอิฐ เราถือเอาไม้กลอน เราถือเอาแผ่นกระดานที่ปูไว้ที่ฐานผนัง เราถือเอาเสาปราสาท". ดินตกลงมาพร้อมกับอุปกรณ์นั้น ไม่เป็นอาบัติ. แต่สำหรับภิกษุผู้ถือเอาดินฝาผนัง เป็นอาบัติ. ถ้าฝาผนังใดไม่เปียกฝน ภิกษุถือเอาฝาผนังนั้น ไม่เป็นอาบัติ. ในภายในเรือนมีกองดินอยู่ เมื่อกองดินนั้นถูกฝนตกชุ่มเพียงวันเดียว เขาก็มุงหลังคาเรือน. ถ้ากองดินทั้งหมดเปียกชุ่ม เมื่อพ้น ๔ เดือนไปแล้ว ย่อมเป็นดินเกิดนั่นเอง. แต่ถ้าส่วนบนของกองดินนั้นเปียก ส่วนภายในไม่เปียก ส่วนที่เปียกมีประมาณเท่าใด พึงให้กัปปิยการกนำส่วนที่เปียกนั้นออกด้วยกัปปิยโวหาร แล้วส่วนที่เหลือพึงใช้สอยได้ตามสบาย เพราะความเป็นของเปียกด้วยน้ำ. ความจริง ดินที่ติดเป็นอันเดียวกันเท่านั้น จึงชื่อว่าดินเกิด ดินนอกนั้นไม่ชื่อว่าดินเกิด พึงทราบอย่างนี้. ในที่แจ้งมีกำแพงดินอยู่ ถูกฝนตกชุ่มเกินกว่า ๔ เดือน ย่อมถึงการนับว่าเป็นดินเกิด. แต่ฝุ่นที่ติดอยู่ที่กำแพงดินนั้น พึงใช้มือที่เปียกแตะถือเอาได้. ถ้าเป็นกำแพงอิฐ ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นดินที่มีเศษหม้อมาก พึงทำลายได้ตามสบาย. เสามณฑปที่ตั้งอยู่ในที่แจ้ง ภิกษุไม่ควรเขย่าไปมาเพื่อจะถอนดินแล้วถือเอา พึงถอนขึ้นตรงๆ เท่านั้น. แม้ในกรณีที่ภิกษุถือเอาต้นไม้แห้งหรือตอไม้แห้งอื่น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. 74. නවකම්මත්ථං ථම්භං වා පාසාණං වා රුක්ඛං වා දණ්ඩකෙහි උච්චාලෙත්වා පවට්ටෙන්තා ගච්ඡන්ති, තත්ථ ජාතපථවී භිජ්ජති, සචෙ සුද්ධචිත්තා පවට්ටෙන්ති, අනාපත්ති. අථ පන තෙන අපදෙසෙන පථවිං භින්දිතුකාමායෙව හොන්ති, ආපත්ති. සාඛාදීනි කඩ්ඪන්තානම්පි පථවියං දාරූනි ඵාලෙන්තානම්පි එසෙව නයො. පථවියං අට්ඨිසූචිකණ්ටකාදීසුපි යං කිඤ්චි ආකොටෙතුං වා පවෙසෙතුං වා න වට්ටති, ‘‘පස්සාවධාරාය වෙගෙන පථවිං භින්දිස්සාමී’’ති එවං පස්සාවම්පි කාතුං න වට්ටති. කරොන්තස්ස භිජ්ජති, ආපත්ති, ‘‘විසමභූමිං සමං කරිස්සාමී’’ති සම්මජ්ජනියා ඝංසිතුම්පි න වට්ටති. වත්තසීසෙනෙව හි සම්මජ්ජිතබ්බං. කෙචි කත්තරයට්ඨියා භූමිං කොට්ටෙන්ති, පාදඞ්ගුට්ඨකෙන විලිඛන්ති, ‘‘චඞ්කමිතට්ඨානං දස්සෙස්සාමා’’ති පුනප්පුනං භූමිං භින්දන්තා චඞ්කමන්ති, සබ්බං න වට්ටති, වීරියසම්පග්ගහත්ථං පන සමණධම්මං කරොන්තෙන සුද්ධචිත්තෙන චඞ්කමිතුං [Pg.77] වට්ටති. ‘‘හත්ථං ඛොවිස්සාමා’’ති පථවියං ඝංසන්ති, න වට්ටති, අඝංසන්තෙන පන අල්ලහත්ථං පථවියං ඨපෙත්වා රජං ගහෙතුං වට්ටති. ๗๔. เพื่อการงานใหม่ เมื่อยกเสาหรือหินหรือต้นไม้ด้วยไม้คานแล้วกลิ้งไป ในที่นั้นพื้นดินที่เกิดขึ้นแล้วย่อมแตก ถ้ากลิ้งไปด้วยจิตบริสุทธิ์ ไม่เป็นอาบัติ แต่ถ้ามีความประสงค์จะทำลายพื้นดินด้วยการอ้างนั้น เป็นอาบัติ แม้สำหรับภิกษุผู้ลากกิ่งไม้เป็นต้น หรือผู้ผ่าฟืนบนพื้นดิน ก็มีนัยเดียวกันนี้ แม้ในพื้นดิน ไม่ควรที่จะตอกหรือเสียบกระดูก เข็ม หนามเป็นต้นสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ไม่ควรแม้จะถ่ายปัสสาวะด้วยคิดว่า "เราจะทำลายพื้นดินด้วยแรงของสายปัสสาวะ" เมื่อทำ ย่อมแตก เป็นอาบัติ ไม่ควรแม้จะถูด้วยไม้กวาดด้วยคิดว่า "เราจะทำให้พื้นดินที่ไม่เรียบเสมอ" เพราะพึงกวาดด้วยการถือวัตรเป็นสำคัญเท่านั้น บางพวกใช้ไม้เท้ากระทุ้งพื้นดิน ใช้หัวแม่เท้าขีดเขียน เดินจงกรมพลางทำลายพื้นดินซ้ำๆ ด้วยคิดว่า "เราจะแสดงที่จงกรม" ทั้งหมดไม่ควร แต่เพื่อประคองความเพียร ภิกษุผู้ทำสมณธรรมด้วยจิตบริสุทธิ์ พึงเดินจงกรมได้ ถูมือบนพื้นดินด้วยคิดว่า "เราจะล้างมือ" ไม่ควร แต่ภิกษุผู้ไม่ถู พึงวางมือที่เปียกบนพื้นดินแล้วถือเอาฝุ่นได้ කෙචි කණ්ඩුකච්ඡුආදීහි ආබාධිකා ඡින්නතටාදීසු අඞ්ගපච්චඞ්ගානි ඝංසන්ති, න වට්ටති. ජාතපථවිං දහති වා දහාපෙති වා, පාචිත්තියං, අන්තමසො පත්තම්පි පචන්තො යත්තකෙසු ඨානෙසු අග්ගිං දෙති වා දාපෙති වා, තත්තකානි පාචිත්තියානි, තස්මා පත්තං පචන්තෙනපි පුබ්බෙ පක්කට්ඨානෙයෙව පචිතබ්බො. අදඩ්ඪාය පථවියා අග්ගිං ඨපෙතුං න වට්ටති, පත්තපචනකපාලස්ස පන උපරි අග්ගිං ඨපෙතුං වට්ටති. දාරූනං උපරි ඨපෙති, සො අග්ගි තානි දහන්තො ගන්ත්වා පථවිං දහති, න වට්ටති. ඉට්ඨකකපාලාදීසුපි එසෙව නයො. තත්‍රාපි හි ඉට්ඨකාදීනංයෙව උපරි ඨපෙතුං වට්ටති. කස්මා? තෙසං අනුපාදානත්තා. න හි තානි අග්ගිස්ස උපාදානසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති, සුක්ඛඛාණුසුක්ඛරුක්ඛාදීසුපි අග්ගිං දාතුං න වට්ටති. සචෙ පන ‘‘පථවිං අප්පත්තමෙව නිබ්බාපෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති දෙති, වට්ටති. පච්ඡා නිබ්බාපෙතුං න සක්කොති, අවිසයත්තා අනාපත්ති. තිණුක්කං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො හත්ථෙ ඩය්හමානෙ භූමියං පාතෙති, අනාපත්ති. පතිතට්ඨානෙයෙව උපාදානං දත්වා අග්ගිං කාතුං වට්ටති. දඩ්ඪපථවියා ච යත්තකං ඨානං උසුමාය අනුගතං, සබ්බං විකොපෙතුං වට්ටති. บางพวกมีโรคคือคันและหิดเป็นต้น ถูอวัยวะน้อยใหญ่บนตลิ่งที่ขาดเป็นต้น ไม่ควร เผาพื้นดินที่เกิดขึ้นแล้วเอง หรือให้ผู้อื่นเผา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แม้ที่สุด แม้ภิกษุผู้เผาบาตร ในที่เท่าใด ให้ไฟเองหรือให้ผู้อื่นให้ไฟ ในที่เท่านั้น ย่อมเป็นอาบัติปาจิตตีย์เท่านั้น เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุผู้เผาบาตร ก็พึงเผาในที่ที่เคยเผามาก่อนเท่านั้น ไม่ควรวางไฟบนพื้นดินที่ยังไม่ถูกเผา แต่พึงวางไฟบนอိုးอ่างสำหรับเผาบาตรได้ วางบนฟืน ไฟนั้นเผาฟืนเหล่านั้นแล้วลามไปเผาพื้นดิน ไม่ควร แม้ในหลุมเผาอิฐเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ เพราะในที่นั้น ก็พึงวางบนอิฐเป็นต้นเท่านั้น เพราะเหตุไร? เพราะสิ่งเหล่านั้นไม่เป็นเชื้อเพลิง เพราะสิ่งเหล่านั้นไม่ถึงซึ่งการนับว่าเป็นเชื้อเพลิงของไฟ แม้บนตอไม้แห้ง ต้นไม้แห้งเป็นต้น ก็ไม่ควรให้ไฟ แต่ถ้าให้ไฟด้วยคิดว่า "เราจะดับก่อนที่ไฟจะถึงพื้นดินแล้วไป" ก็ควร ภายหลังไม่สามารถดับได้ เพราะพ้นวิสัย ไม่เป็นอาบัติ ภิกษุผู้ถือคบหญ้าไป เมื่อมือถูกไฟไหม้ พึงทิ้งลงบนพื้นดิน ไม่เป็นอาบัติ พึงให้เชื้อเพลิงในที่ที่ตกลงไปแล้วจุดไฟได้ และในพื้นดินที่ถูกเผา ที่ใดถูกความร้อนแผ่ไปถึงทั้งหมด พึงทำลายที่นั้นทั้งหมดได้ යො පන අජානනකො භික්ඛු අරණිසහිතෙන අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා හත්ථෙන උක්ඛිපිත්වා ‘‘කිං කරොමී’’ති වදති, ‘‘ජාලෙහී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘හත්ථො ඩය්හතී’’ති වදති, ‘‘යථා න ඩය්හති, තථා කරොහී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘භූමියං පාතෙහී’’ති පන න වත්තබ්බො. සචෙ හත්ථෙ ඩය්හමානෙ පාතෙති, ‘‘පථවිං දහිස්සාමී’’ති අපාතිතත්තා අනාපත්ති, පතිතට්ඨානෙ පන අග්ගිං කාතුං වට්ටති. ‘‘ඉමස්ස ථම්භස්ස ආවාටං ජාන, මහාමත්තිකං ජාන, ථුසමත්තිකං ජාන, මහාමත්තිකං දෙහි, ථුසමත්තිකං දෙහි, මත්තිකං ආහර, පංසුං ආහර, මත්තිකාය අත්ථො, පංසුනා අත්ථො, ඉමස්ස ථම්භස්ස ආවාටං කප්පියං කරොහි, ඉමං මත්තිකං කප්පියං කරොහි, ඉමං පංසුං කප්පියං කරොහී’’ති එවං කප්පියවොහාරෙන යං කිඤ්චි කාරාපෙතුං වට්ටති. අඤ්ඤවිහිතො කෙනචි සද්ධිං කිඤ්චි කථෙන්තො පාදඞ්ගුට්ඨකෙන කත්තරයට්ඨියා වා පථවිං විලිඛන්තො තිට්ඨති, එවං අසතියා විලිඛන්තස්ස භින්දන්තස්ස වා අනාපත්ති. ส่วนภิกษุใดไม่รู้ (สิกขาบท) ยังไฟให้เกิดขึ้นแล้ว ยกขึ้นด้วยมืออันพร้อมด้วยไม้สีไฟ กล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะทำอย่างไรดี" พึงกล่าวว่า "จงจุดเถิด" ถ้ากล่าวว่า "มือของข้าพเจ้าไหม้" พึงกล่าวว่า "จงทำโดยประการที่มือไม่ไหม้" แต่ไม่พึงกล่าวว่า "จงทิ้งลงบนพื้นดิน" ถ้าทิ้งลงในขณะที่มือไหม้ เพราะไม่ได้ทิ้งด้วยคิดว่า "เราจะเผาแผ่นดิน" จึงไม่มีอาบัติ แต่ในที่ที่ไฟตกนั้น ย่อมควรเพื่อทำไฟ พึงกล่าวว่า "จงรู้หลุมของเสานี้ จงรู้ดินเหนียว จงรู้ดินแกลบ จงให้ดินเหนียว จงให้ดินแกลบ จงนำดินมา จงนำฝุ่นมา มีความต้องการด้วยดิน มีความต้องการด้วยฝุ่น จงทำให้หลุมของเสานี้เป็นของควร จงทำให้ดินนี้เป็นของควร จงทำให้ฝุ่นนี้เป็นของควร" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อยังสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้กระทำด้วยกัปปิยโวหาร ภิกษุผู้มีใจส่งไปในที่อื่น พูดคุยสิ่งใดสิ่งหนึ่งกับใครคนหนึ่ง ยืนขีดเขียนแผ่นดินด้วยนิ้วหัวแม่เท้า หรือด้วยไม้เท้า เมื่อไม่ตั้งใจอย่างนั้น ขีดเขียนหรือทำลาย ย่อมไม่มีอาบัติ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ පථවීඛණනවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการขุดดิน จบลงแล้ว 15. භූතගාමවිනිච්ඡයකථා ๑๕. เรื่องวินิจฉัยภูตคาม 75. භූතගාමොති [Pg.78] පඤ්චහි බීජෙහි ජාතානං රුක්ඛලතාදීනමෙතං අධිවචනං. තත්‍රිමානි පඤ්ච බීජානි – මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජන්ති. තත්ථ මූලබීජං නාම හලිද්දි සිඞ්ගිවෙරං වචා වචත්තං අතිවිසං කටුකරොහිණී උසීරං භද්දමුත්තකං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලෙ ජායන්ති මූලෙ සඤ්ජායන්ති, එතං මූලබීජං නාම. ඛන්ධබීජං නාම අස්සත්ථො නිග්‍රොධො පිලක්ඛො උදුම්බරො කච්ඡකො කපිත්ථනො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි ඛන්ධෙ ජායන්ති ඛන්ධෙ සඤ්ජායන්ති, එතං ඛන්ධබීජං නාම. ඵළුබීජං නාම උච්ඡු වෙළු නළො, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි පබ්බෙ ජායන්ති පබ්බෙ සඤ්ජායන්ති, එතං ඵළුබීජං නාම. අග්ගබීජං නාම අජ්ජුකං ඵණිජ්ජකං හිරිවෙරං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි අග්ගෙ ජායන්ති අග්ගෙ සඤ්ජායන්ති, එතං අග්ගබීජං නාම. බීජබීජං නාම පුබ්බණ්ණං අපරණ්ණං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි බීජෙ ජායන්ති බීජෙ සඤ්ජායන්ති, එතං බීජබීජං නාම (පාචි. 91). තත්ථ භූතගාමෙ භූතගාමසඤ්ඤී ඡින්දති වා ඡින්දාපෙති වා භින්දති වා භින්දාපෙති වා පචති වා පචාපෙති වා, පාචිත්තියං. භූතගාමඤ්හි විකොපෙන්තස්ස පාචිත්තියං, භූතගාමපරිමොචිතං පඤ්චවිධම්පි බීජගාමං විකොපෙන්තස්ස දුක්කටං. ๗๕. ภูตคามนั้น เป็นชื่อของต้นไม้ เถาวัลย์ เป็นต้น ที่เกิดจากพืช ๕ ชนิดเหล่านี้ พืช ๕ ชนิดเหล่านี้คือ มูลพืช ขันธพืช ผฬุพืช อัคคพืช พีชพืช ในบรรดาพืชเหล่านั้น มูลพืช ได้แก่ ขมิ้น ขิง ว่านน้ำ ซิบพู อติวิสา กะฏุกโรหิณี แฝก หญ้าแห้วหมู หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ราก งอกที่ราก ทั้งหมดนี้ชื่อว่ามูลพืช ขันธพืช ได้แก่ ต้นอัสสัตถะ ต้นนิโครธ ต้นปิลักขะ ต้นอุทุมพร ต้นกัจฉกะ ต้นกะปิตถนะ หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ลำต้น งอกที่ลำต้น ทั้งหมดนี้ชื่อว่าขันธพืช ผฬุพืช ได้แก่ อ้อย ไผ่ อ้อ หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ข้อ งอกที่ข้อ ทั้งหมดนี้ชื่อว่าผฬุพืช อัคคพืช ได้แก่ กะเพรา โหระพา หิริเวระ หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่ยอด งอกที่ยอด ทั้งหมดนี้ชื่อว่าอัคคพืช พีชพืช ได้แก่ บุพพัณณะ (ข้าว) อปรัณณะ (ถั่ว) หรือพืชอื่นใดที่มีอยู่ เกิดที่เมล็ด งอกที่เมล็ด ทั้งหมดนี้ชื่อว่าพีชพืช (ปาจิ. ๙๑) ในภูตคามนั้น ภิกษุผู้มีสัญญาว่าเป็นภูตคาม ตัดเอง หรือให้ผู้อื่นตัด ทำลายเอง หรือให้ผู้อื่นทำลาย หุงต้มเอง หรือให้ผู้อื่นหุงต้ม เป็นอาบัติปาจิตตีย์ เพราะภิกษุผู้ทำลายภูตคาม เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ส่วนภิกษุผู้ทำลายพีชคาม ๕ ชนิดที่พ้นจากภูตคาม เป็นอาบัติทุกกฏ 76. බීජගාමභූතගාමො (පාචි. අට්ඨ. 922) නාමෙස අත්ථි උදකට්ඨො, අත්ථි ථලට්ඨො. තත්ථ උදකට්ඨො සාසපමත්තිකතිලබීජකාදිභෙදා සපණ්ණිකා ච අපණ්ණිකා ච සබ්බා සෙවාලජාති, අන්තමසො උදකපප්පටකං උපාදාය ‘‘භූතගාමො’’ති වෙදිතබ්බො. උදකපප්පටකො නාම උපරි ථද්ධො ඵරුසවණ්ණො හෙට්ඨා මුදු නීලවණ්ණො හොති. තත්ථ යස්ස සෙවාලස්ස මූලං ඔරුහිත්වා පථවියං පතිට්ඨිතං, තස්ස පථවී ඨානං. යො උදකෙ සඤ්චරති, තස්ස උදකං. පථවියං පතිට්ඨිතං යත්ථ කත්ථචි විකොපෙන්තස්ස, උද්ධරිත්වා වා ඨානන්තරං සඞ්කාමෙන්තස්ස පාචිත්තියං, උදකෙ සඤ්චරන්තං විකොපෙන්තස්සෙව පාචිත්තියං. හත්ථෙහි පන ඉතො චිතො චවියූහිත්වා නහායිතුං වට්ටති. සකලඤ්හි උදකං තස්ස ඨානං, තස්මා න සො එත්තාවතා ඨානන්තරං සඞ්කාමිතො හොති. උදකතො පන උදකෙන විනා සඤ්චිච්ච උක්ඛිපිතුං න වට්ටති, උදකෙන සද්ධිං උක්ඛිපිත්වා පුන උදකෙ පක්ඛිපිතුං වට්ටති. උප්පලිනිපදුමිනිආදීනි ජලජවල්ලිතිණානි උදකතො උද්ධරන්තස්ස වා තත්ථෙව විකොපෙන්තස්ස වා පාචිත්තියං, පරෙහි උප්පාටිතානි විකොපෙන්තස්ස දුක්කටං. තානි හි බීජගාමෙ සඞ්ගහං [Pg.79] ගච්ඡන්ති, තිලබීජකසාසපමත්තිකසෙවාලොපි උදකතො උද්ධටො අමිලාතො අග්ගබීජසඞ්ගහං ගච්ඡති. මහාපච්චරියාදීසු ‘‘අනන්තකතිලබීජකඋදකපප්පටකාදීනි දුක්කටවත්ථූනී’’ති වුත්තං, තත්ථ කාරණං න දිස්සති. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘සම්පුණ්ණභූතගාමං න හොති, තස්මා දුක්කට’’න්ති වුත්තං, තම්පි න සමෙති. භූතගාමෙ හි පාචිත්තියං බීජගාමෙ දුක්කටං වුත්තං. අසම්පුණ්ණභූතගාමො නාම තතියො කොට්ඨාසො නෙව පාළියං, න අට්ඨකථාසු ආගතො, අථෙතං බීජගාමසඞ්ගහං ගමිස්සතීති, තම්පි න යුත්තං අභූතගාමමූලත්තා තාදිසස්ස බීජගාමස්සාති. අපිච ‘‘ගරුකලහුකෙසු ගරුකෙ ඨාතබ්බ’’න්ති එතං විනයලක්ඛණං. ๗๖. พีชคามและภูตคาม (ปาจิ. อรรถ. ๙๒๒) นี้ มีทั้งที่ตั้งอยู่ในน้ำ และที่ตั้งอยู่บนบก ในบรรดาพืชเหล่านั้น พืชที่ตั้งอยู่ในน้ำ ได้แก่ สาหร่ายทุกชนิดที่มีใบและไม่มีใบ มีชนิดต่าง ๆ เช่น สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดผักกาด สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงา เป็นต้น จนถึงสาหร่ายน้ำ (ตะไคร่น้ำ) พึงทราบว่าเป็นภูตคาม สาหร่ายน้ำนั้น ข้างบนแข็ง มีสีหยาบ ข้างล่างนุ่ม มีสีเขียว ในบรรดาสาหร่ายเหล่านั้น สาหร่ายใดมีรากหยั่งลงตั้งอยู่ในดิน ดินเป็นที่ตั้งของสาหร่ายนั้น สาหร่ายใดลอยอยู่ในน้ำ น้ำเป็นที่ตั้งของสาหร่ายนั้น ภิกษุผู้ทำลายสาหร่ายที่ตั้งอยู่ในดิน ณ ที่ใดที่หนึ่ง หรือถอนแล้วย้ายไปที่อื่น เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภิกษุผู้ทำลายสาหร่ายที่ลอยอยู่ในน้ำเท่านั้น เป็นอาบัติปาจิตตีย์ แต่ย่อมควรเพื่อใช้มือโบกไปมาแล้วอาบน้ำ เพราะน้ำทั้งหมดเป็นที่ตั้งของสาหร่ายนั้น เพราะฉะนั้น ภิกษุนั้นจึงไม่ชื่อว่าย้ายไปที่อื่นด้วยการโบกไปมาเพียงเท่านี้ แต่ไม่ควรตั้งใจยกสาหร่ายขึ้นจากน้ำโดยปราศจากน้ำ ย่อมควรยกขึ้นพร้อมกับน้ำแล้วใส่ลงในน้ำอีก ภิกษุผู้ถอนบัวสาย บัวหลวง เป็นต้น และพืชน้ำ เถาวัลย์ หญ้า ที่เกิดในน้ำจากน้ำ หรือทำลายในน้ำนั้นเอง เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ภิกษุผู้ทำลายบัวสาย เป็นต้น ที่ผู้อื่นถอนไว้แล้ว เป็นอาบัติทุกกฏ เพราะพืชเหล่านั้นจัดเข้าในพีชคาม สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงาและสาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดผักกาดที่ถอนขึ้นจากน้ำแล้วยังไม่เหี่ยวแห้ง ก็จัดเข้าในอัคคพืช (พืชที่เกิดจากยอด) ในคัมภีร์มหัปปจจรี เป็นต้น กล่าวว่า “สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงา สาหร่ายน้ำ เป็นต้น ชนิดไม่มีที่สุด เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ” แต่ไม่ปรากฏเหตุผลในคำกล่าวเหล่านั้น ในอรรถกถาอัณฑกะ กล่าวว่า “เพราะไม่เป็นภูตคามที่สมบูรณ์ เพราะฉะนั้นจึงเป็นอาบัติทุกกฏ” คำกล่าวนี้ก็ไม่ตรงกัน เพราะในภูตคาม ท่านกล่าวว่าเป็นอาบัติปาจิตตีย์ ในพีชคาม ท่านกล่าวว่าเป็นอาบัติทุกกฏ ภูตคามที่ไม่สมบูรณ์ ชื่อว่าเป็นส่วนที่สาม ไม่ได้มาในพระบาลี และไม่ได้มาในอรรถกถา ถ้าอย่างนั้น สาหร่ายขนาดเท่าเมล็ดงาที่ยังไม่งอกนั้น จะจัดเข้าในพีชคาม ก็ไม่สมควร เพราะพีชคามเช่นนั้นไม่มีรากเป็นภูตคาม อนึ่ง “ในบรรดาอาบัติหนักและเบา พึงตั้งอยู่ในอาบัติหนัก” นี้เป็นลักษณะของวินัย ථලට්ඨෙ ඡින්නරුක්ඛානං අවසිට්ඨො හරිතඛාණු නාම හොති, තත්ථ කකුධකරඤ්ජපියඞ්ගුපනසාදීනං ඛාණු උද්ධං වඩ්ඪති, සො භූතගාමෙන සඞ්ගහිතො. තාලනාළිකෙරාදීනං ඛාණු උද්ධං න වඩ්ඪති, සො බීජගාමෙන සඞ්ගහිතො. කදලියා පන අඵලිතාය ඛාණු භූතගාමෙන සඞ්ගහිතො, ඵලිතාය බීජගාමෙන. කදලී පන ඵලිතා යාව නීලපණ්ණා, තාව භූතගාමෙනෙව සඞ්ගහිතා, තථා ඵලිතො වෙළු. යදා පන අග්ගතො පට්ඨාය සුස්සති, තදා බීජගාමෙන සඞ්ගහං ගච්ඡති. කතරබීජගාමෙන? ඵළුබීජගාමෙන. කිං තතො නිබ්බත්තති? න කිඤ්චි. යදි හි නිබ්බත්තෙය්‍ය, භූතගාමෙන සඞ්ගහං ගච්ඡෙය්‍ය. ඉන්දසාලාදිරුක්ඛෙ ඡින්දිත්වා රාසිං කරොන්ති, කිඤ්චාපි රාසිකතදණ්ඩකෙහි රතනප්පමාණාපි සාඛා නික්ඛමන්ති, බීජගාමෙනෙව පන සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. මණ්ඩපත්ථාය වා වතිඅත්ථාය වා වල්ලිආරොපනත්ථාය වා භූමියං නිඛණන්ති, මූලෙසු චෙව පණ්ණෙසු ච නිග්ගතෙසු පුන භූතගාමසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති, මූලමත්තෙසු පන පණ්ණමත්තෙසු වා නිග්ගතෙසුපි බීජගාමෙන සඞ්ගහිතා එව. ในพืชที่ตั้งอยู่บนบก ตอไม้เขียวที่เหลืออยู่ของต้นไม้ที่ถูกตัดแล้ว ชื่อว่า ตอไม้เขียว ในบรรดาตอไม้เหล่านั้น ตอไม้ของต้นกะกุธะ ต้นกะรัญชะ ต้นปิยังคุ ต้นปนัสสะ เป็นต้น ย่อมงอกขึ้นไปข้างบน ตอไม้นั้นจัดเข้าในภูตคาม ตอไม้ของต้นตาล ต้นมะพร้าว เป็นต้น ย่อมไม่งอกขึ้นไปข้างบน ตอไม้นั้นจัดเข้าในพีชคาม ส่วนตอไม้ของต้นกล้วยที่ยังไม่ออกผล จัดเข้าในภูตคาม ตอไม้ของต้นกล้วยที่ออกผลแล้ว จัดเข้าในพีชคาม ส่วนต้นกล้วยที่ออกผลแล้ว ตราบใดที่ยังมีใบเขียวอยู่ ตราบนั้นก็จัดเข้าในภูตคามเท่านั้น ต้นไผ่ที่ออกผลแล้วก็เช่นกัน แต่เมื่อใดเริ่มเหี่ยวแห้งจากยอด เมื่อนั้นก็จัดเข้าในพีชคาม จัดเข้าในพีชคามชนิดใด? จัดเข้าในผฬุพีชคาม อะไรจะงอกออกมาจากนั้น? ไม่มีอะไร ถ้าหากงอกออกมา ก็จะจัดเข้าในภูตคาม พวกเขาย่อมตัดต้นอินทสาละ เป็นต้น แล้วทำเป็นกอง ถึงแม้กิ่งไม้ขนาดเท่าศอกจะงอกออกมาจากท่อนไม้ที่กองไว้แล้ว แต่ก็จัดเข้าในพีชคามเท่านั้น พวกเขาย่อมปลูกลงในดินเพื่อประโยชน์แก่การทำมณฑป หรือเพื่อประโยชน์แก่การทำรั้ว หรือเพื่อประโยชน์แก่การปลูกเถาวัลย์ เมื่อรากและใบงอกออกมาอีก ก็จัดเข้าในภูตคาม แต่เมื่อรากเท่านั้น หรือใบเท่านั้นงอกออกมา ก็ยังจัดเข้าในพีชคามเท่านั้น යානි කානිචි බීජානි පථවියං වා උදකෙන සිඤ්චිත්වා ඨපිතානි, කපාලාදීසු වා අල්ලපංසුං පක්ඛිපිත්වා නික්ඛිත්තානි හොන්ති, සබ්බානි මූලමත්තෙ වා පණ්ණමත්තෙ වා නිග්ගතෙපි බීජානියෙව. සචෙපි මූලානි ච උපරි අඞ්කුරො ච නිග්ගච්ඡති, යාව අඞ්කුරො හරිතො න හොති, තාව බීජානියෙව. මුග්ගාදීනං පන පණ්ණෙසු උට්ඨිතෙසු, වීහිආදීනං වා අඞ්කුරෙ හරිතෙ නීලවණ්ණෙ ජාතෙ භූතගාමසඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. තාලට්ඨීනං පඨමං සූකරදාඨා විය මූලං නිග්ගච්ඡති, නිග්ගතෙපි යාව උපරි පත්තවට්ටි න නිග්ගච්ඡති, තාව බීජගාමො නාමයෙව. නාළිකෙරස්ස තචං භින්දිත්වා දන්තසූචි විය අඞ්කුරො නිග්ගච්ඡති, යාව මිගසිඞ්ගසදිසා [Pg.80] නීලපත්තවට්ටි න හොති, තාව බීජගාමොයෙව. මූලෙ අනිග්ගතෙපි තාදිසාය පත්තවට්ටියා ජාතාය අමූලකභූතගාමෙ සඞ්ගහං ගච්ඡති. เมล็ดพืชใดๆ ก็ตามที่ถูกรดน้ำแล้ววางไว้ในดิน หรือถูกใส่ไว้ในภาชนะเช่นกระเบื้องแตกแล้วใส่ดินเปียกวางไว้ โดยทั้งหมดนั้น แม้จะมีรากหรือใบงอกออกมาเพียงเล็กน้อย ก็ยังคงเป็นพีชคามนั่นเอง หากรากและหน่ออ่อนงอกออกมา แต่ตราบใดที่หน่ออ่อนนั้นยังไม่เป็นสีเขียว ก็ยังคงเป็นพีชคามนั่นเอง แต่สำหรับพืชตระกูลถั่วเป็นต้น เมื่อใบงอกออกมาแล้ว หรือสำหรับข้าวเป็นต้น เมื่อหน่ออ่อนเป็นสีเขียวเข้มแล้ว ก็จัดเข้าในภูตคาม สำหรับเมล็ดตาล รากจะงอกออกมาคล้ายเขี้ยวหมูป่าก่อน แม้จะงอกออกมาแล้ว ตราบใดที่ยอดใบยังไม่งอกออกมา ก็ชื่อว่าเป็นพีชคามนั่นเอง สำหรับมะพร้าว เมื่อกะลาถูกกะเทาะออก หน่ออ่อนจะงอกออกมาคล้ายเข็มงาช้าง แม้จะงอกออกมาแล้ว ตราบใดที่ยอดใบสีเขียวเข้มคล้ายเขากวางยังไม่ปรากฏ ก็เป็นพีชคามนั่นเอง แม้รากยังไม่งอกออกมา แต่เมื่อยอดใบเช่นนั้นปรากฏขึ้น ก็จัดเข้าในภูตคามที่ไม่มีราก අම්බට්ඨිආදීනි වීහිආදීහි විනිච්ඡිනිතබ්බානි. වන්දාකා වා අඤ්ඤා වා යා කාචි රුක්ඛෙ ජායිත්වා රුක්ඛං ඔත්ථරති, රුක්ඛොව තස්සා ඨානං, තං විකොපෙන්තස්ස වා තතො උද්ධරන්තස්ස වා පාචිත්තියං. එකා අමූලිකා ලතා හොති, අඞ්ගුලිවෙඨකො විය වනප්පගුම්බදණ්ඩකෙ වෙඨෙති, තස්සාපි අයමෙව විනිච්ඡයො. ගෙහපමුඛපාකාරවෙදිකා චෙතියාදීසු නීලවණ්ණො සෙවාලො හොති, යාව ද්වෙ තීණි පත්තානි න සඤ්ජායන්ති, තාව අග්ගබීජසඞ්ගහං ගච්ඡති. පත්තෙසු ජාතෙසු පාචිත්තියවත්ථු, තස්මා තාදිසෙසු ඨානෙසු සුධාලෙපම්පි දාතුං න වට්ටති, අනුපසම්පන්නෙන ලිත්තස්ස උපරි සිනෙහලෙපො දාතුං වට්ටති. සචෙ නිදාඝසමයෙ සුක්ඛසෙවාලො තිට්ඨති, තං සම්මුඤ්ජනීආදීහි ඝංසිත්වා අපනෙතුං වට්ටති. පානීයඝටාදීනං බහි සෙවාලො දුක්කටවත්ථු, අන්තො අබ්බොහාරිකො, දන්තකට්ඨපූවාදීසු කණ්ණකම්පි අබ්බොහාරිකමෙව. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘සචෙ ගෙරුකපරිකම්මකතා භිත්ති කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා’’ති (මහාව. 66). เมล็ดมะม่วงเป็นต้น พึงวินิจฉัยเช่นเดียวกับข้าวเป็นต้น กาฝากหรือพืชชนิดอื่นใดก็ตามที่เกิดบนต้นไม้แล้วปกคลุมต้นไม้นั้น ต้นไม้นั้นแหละเป็นที่ตั้งของมัน การทำลายต้นไม้นั้นหรือถอนมันออกจากต้นไม้นั้นเป็นอาบัติปาจิตตีย์ มีเถาวัลย์ชนิดหนึ่งที่ไม่มีราก มันพันรอบกิ่งไม้พุ่มในป่าเหมือนปลอกนิ้ว การวินิจฉัยสำหรับเถาวัลย์ที่ไม่มีรากนั้นก็เป็นเช่นเดียวกันนี้ ตะไคร่น้ำสีเขียวที่เกิดบนหน้าบ้าน กำแพง รั้ว หรือเจดีย์เป็นต้น ตราบใดที่ยังไม่มีใบสองสามใบงอกออกมา ก็จัดเข้าในประเภทอัคคพีชะ เมื่อใบงอกออกมาแล้วก็เป็นวัตถุแห่งอาบัติปาจิตตีย์ ดังนั้น การฉาบปูนขาวในที่เช่นนั้นจึงไม่ควร แต่การทาด้วยน้ำมันบนสิ่งที่อนุปสัมบันฉาบไว้แล้วนั้นควร หากในฤดูร้อนมีตะไคร่น้ำแห้งติดอยู่ การขูดออกด้วยไม้กวาดเป็นต้น ก็ควร ตะไคร่น้ำที่อยู่ภายนอกหม้อน้ำดื่มเป็นต้น เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ ส่วนตะไคร่น้ำที่อยู่ภายในหม้อนั้นไม่เป็นอาบัติ แม้เชื้อราที่อยู่บนไม้สีฟันหรือขนมเป็นต้น ก็ไม่เป็นอาบัติเช่นกัน มีคำกล่าวไว้ว่า “หากฝาผนังที่ทำด้วยดินแดงมีเชื้อราขึ้น พึงชุบผ้าให้เปียก บิดแล้วเช็ดออก” (มหาวรรค 66) 77. පාසාණජාති පාසාණදද්දුසෙවාලසෙලෙය්‍යකාදීනි අහරිතවණ්ණානි අපත්තකානි ච දුක්කටවත්ථුකානි. අහිච්ඡත්තකං යාව මකුටං හොති, තාව දුක්කටවත්ථු, පුප්ඵිතකාලතො පට්ඨාය අබ්බොහාරිකං, අල්ලරුක්ඛතො පන අහිච්ඡත්තකං ගණ්හන්තො රුක්ඛතචං විකොපෙති, තස්මා තත්ථ පාචිත්තියං. රුක්ඛපපටිකායපි එසෙව නයො. යා පන ඉන්දසාලකකුධාදීනං පපටිකා රුක්ඛතො මුච්චිත්වා තිට්ඨති, තං ගණ්හන්තස්ස අනාපත්ති. නිය්‍යාසම්පි රුක්ඛතො මුච්චිත්වා ඨිතං සුක්ඛරුක්ඛෙ වා ලග්ගං ගණ්හිතුං වට්ටති, අල්ලරුක්ඛතො න වට්ටති. ලාඛායපි එසෙව නයො. රුක්ඛං චාලෙත්වා පණ්ඩුපලාසං වා පරිණතකණිකාරාදිපුප්ඵං වා පාතෙන්තස්ස පාචිත්තියමෙව. හත්ථකුක්කුච්චෙන මුදුකෙසු ඉන්දසාලනුහීඛන්ධාදීසු වා තත්ථජාතකතාලපණ්ණාදීසු වා අක්ඛරං ඡින්දන්තස්සපි එසෙව නයො. සාමණෙරානං පුප්ඵං ඔචිනන්තානං සාඛං ඔනාමෙත්වා දාතුං වට්ටති. තෙහි පන පුප්ඵෙහි පානීයං න වාසෙතබ්බං, පානීයවාසත්ථිකෙන සාමණෙරං උක්ඛිපිත්වා ඔචිනාපෙතබ්බානි. ඵලසාඛාපි අත්තනා [Pg.81] ඛාදිතුකාමෙන න ඔනාමෙතබ්බා, සාමණෙරං උක්ඛිපිත්වා ඵලං ගාහාපෙතබ්බං. කිඤ්චි ගච්ඡං වාලතං වා උප්පාටෙන්තෙහි සාමණෙරෙහි සද්ධිං ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිතුං න වට්ටති, තෙසං පන උස්සාහජනනත්ථං අනාකඩ්ඪන්තෙන කඩ්ඪනාකාරං දස්සෙන්තෙන විය අග්ගෙ ගහෙතුං වට්ටති. යෙසං රුක්ඛානං සාඛා රුහති, තෙසං සාඛං මක්ඛිකබීජනාදීනං අත්ථාය කප්පියං අකාරාපෙත්වා ගහිතං, තචෙ වා පත්තෙ වා අන්තමසො නඛෙනපි විලෙඛන්තස්ස දුක්කටං. අල්ලසිඞ්ගිවෙරාදීසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන කප්පියං කාරාපෙත්වා සීතලෙ පදෙසෙ ඨපිතස්ස මූලං සඤ්ජායති, උපරිභාගෙ ඡින්දිතුං වට්ටති. සචෙ අඞ්කුරො ජායති, හෙට්ඨාභාගෙ ඡින්දිතුං වට්ටති, මූලෙ ච අඞ්කුරෙ ච ජාතෙ න වට්ටති. ๗๗. หินย้อย หินกลาก ตะไคร่น้ำ และหินส้มเป็นต้น ที่ไม่มีสีเขียวและไม่มีใบ จัดเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ เห็ดตราบใดที่ยังเป็นดอกตูมอยู่ ก็เป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏ แต่ตั้งแต่เวลาที่บานแล้วก็ไม่เป็นอาบัติ อย่างไรก็ตาม หากภิกษุเก็บเห็ดจากต้นไม้สด ย่อมทำลายเปลือกไม้ ดังนั้นจึงเป็นอาบัติปาจิตตีย์ในกรณีนั้น แม้ในสะเก็ดไม้ก็มีนัยเดียวกันนี้ สะเก็ดไม้ของต้นอินทสาลและต้นกุธะเป็นต้น ที่หลุดออกจากต้นไม้แล้ว หากภิกษุเก็บไปก็ไม่เป็นอาบัติ แม้ซึ่งยางไม้ที่หลุดออกจากต้นไม้แล้ว หรือที่ติดอยู่บนต้นไม้แห้ง ก็ควรเก็บไปได้ แต่จากต้นไม้สดไม่ควร แม้ในครั่งก็มีนัยเดียวกันนี้ การเขย่าต้นไม้ให้ใบไม้เหลือง หรือดอกกรรณิการ์ที่แก่แล้วเป็นต้น ร่วงหล่นลงมา เป็นอาบัติปาจิตตีย์ การแกะสลักตัวอักษรบนลำต้นอินทสาลหรือต้นสลัดไดเป็นต้น ที่อ่อนนุ่ม หรือบนใบตาลเป็นต้น ที่เกิดอยู่ที่ต้นนั้น ด้วยความคะนองมือ ก็มีนัยเดียวกันนี้ การโน้มกิ่งไม้ให้สามเณรที่กำลังเก็บดอกไม้ ควรทำได้ แต่ไม่ควรใช้น้ำที่อบด้วยดอกไม้เหล่านั้น หากต้องการอบน้ำ ควรให้สามเณรยกขึ้นไปเก็บดอกไม้เอง แม้กิ่งไม้ที่มีผล ภิกษุที่ต้องการฉันผลไม้ไม่ควรโน้มลงมาเอง ควรให้สามเณรยกขึ้นไปเก็บผลไม้ การจับพุ่มไม้หรือเถาวัลย์ใดๆ ที่สามเณรกำลังถอนอยู่ แล้วช่วยกันดึง ไม่ควรทำ แต่เพื่อยังความอุตสาหะให้เกิดแก่สามเณรเหล่านั้น การจับที่ปลายกิ่งโดยไม่ดึง แต่ทำท่าเหมือนจะดึงนั้น ควรทำได้ สำหรับต้นไม้ที่กิ่งสามารถงอกได้ หากนำกิ่งของต้นไม้นั้นไปใช้เพื่อประโยชน์แก่พัดวีแมลงวันเป็นต้น โดยไม่ได้ให้ทำกัปปิยะก่อน แม้ขูดที่เปลือกหรือที่ใบด้วยเล็บ ก็เป็นอาบัติทุกกฏ แม้ในขิงสดเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ หากขิงสดเป็นต้น ที่ให้ทำกัปปิยะแล้ววางไว้ในที่เย็น มีรากงอกขึ้น ก็ควรตัดในส่วนบนได้ หากมีหน่องอกขึ้น ก็ควรตัดในส่วนล่างได้ แต่หากทั้งรากและหน่องอกขึ้นแล้ว ก็ไม่ควรตัด ‘‘සම්මුඤ්ජනීසලාකායපි තිණානි ඡින්දිස්සාමී’’ති භූමියං සම්මජ්ජන්තො සයං වා ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡෙදාපෙති, න වට්ටති. චඞ්කමන්තොපි ‘‘ඡිජ්ජනකං ඡිජ්ජතු, භිජ්ජනකං භිජ්ජතු, චඞ්කමිතට්ඨානං දස්සෙස්සාමී’’ති සඤ්චිච්ච පාදෙහි අක්කමන්තො තිණවල්ලිආදීනි සයං වා ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡෙදාපෙති, න වට්ටති. සචෙපි හි තිණං වා ලතං වා ගන්ථිං කරොන්තස්ස භිජ්ජති, ගන්ථිම්පි කාතුං න වට්ටති. තාලරුක්ඛාදීසු පන චොරානං අනාරුහණත්ථාය දාරුමක්කටකං ආකොටෙන්ති, කණ්ටකෙ බන්ධන්ති, භික්ඛුස්ස එවං කාතුං න වට්ටති. සචෙ දාරුමක්කටකො රුක්ඛෙ අල්ලීනමත්තොව හොති, රුක්ඛං න පීළෙති, වට්ටති. ‘‘රුක්ඛං ඡින්ද, ලතං ඡින්ද, කන්දං වා මූලං වා උප්පාටෙහී’’ති වත්තුං වට්ටති අනියමිතත්තා. නියමෙත්වා පන ‘‘ඉමං රුක්ඛං ඡින්දා’’තිආදි වත්තුං න වට්ටති. නාමං ගහෙත්වාපි ‘‘අම්බරුක්ඛං චතුරංසවල්ලිං ආලුවකන්දං මුඤ්ජතිණං අසුකරුක්ඛච්ඡල්ලිං ඡින්ද භින්ද උප්පාටෙහී’’තිආදිවචනම්පි අනියමිතමෙව හොති. ‘‘ඉමං අම්බරුක්ඛ’’න්තිආදිවචනමෙව හි නියමිතං නාම, තං න වට්ටති. පත්තම්පි පචිතුකාමො තිණාදීනං උපරි සඤ්චිච්ච අග්ගිං කරොන්තො සයං වා පචති, අඤ්ඤෙන වා පචාපෙති, න වට්ටති. අනියමෙත්වා පන ‘‘මුග්ගෙ පච, මාසෙ පචා’’තිආදි වත්තුං වට්ටති, ‘‘ඉමෙ මුග්ගෙ පචා’’ති එවං වත්තුං න වට්ටති. ‘‘ඉමං මූලභෙසජ්ජං ජාන, ඉමං මූලං වා පණ්ණං වා දෙහි, ඉමං රුක්ඛං වා ලතං වා ආහර, ඉමිනා පුප්ඵෙන ඵලෙන වා අත්ථො, ඉමං රුක්ඛං වා ලතං වා ඵලං වා කප්පියං කරොහී’’ති එවං පන වත්තුං වට්ටති. එත්තාවතා භූතගාමපරිමොචිතං කතං හොති. การกวาดพื้นโดยตั้งใจว่า “เราจะตัดหญ้าแม้ด้วยซี่ไม้กวาด” แล้วตนเองตัดหรือให้ผู้อื่นตัด ไม่ควรทำ แม้ขณะเดินจงกรม โดยตั้งใจว่า “อะไรที่ควรขาดก็ให้ขาดไป อะไรที่ควรหักก็ให้หักไป เราจะทำทางจงกรมให้ปรากฏ” แล้วจงใจเหยียบย่ำหญ้าและเถาวัลย์เป็นต้น แล้วตนเองตัดหรือให้ผู้อื่นตัด ไม่ควรทำ แม้หากหญ้าหรือเถาวัลย์ขาดเมื่อผูกปม การผูกปมก็ไม่ควรทำ สำหรับต้นตาลเป็นต้น เพื่อไม่ให้โจรปีนขึ้นไปได้ พวกเขาจะตอกไม้รูปมือลิงและผูกหนามไว้ ภิกษุไม่ควรทำเช่นนั้น หากไม้รูปมือลิงนั้นเพียงแค่ติดอยู่กับต้นไม้ ไม่ได้เบียดเบียนต้นไม้ ก็ควรทำได้ การกล่าวว่า “จงตัดต้นไม้ จงตัดเถาวัลย์ จงถอนหัวหรือราก” ควรทำได้ เพราะความไม่ระบุเจาะจง แต่การระบุเจาะจงว่า “จงตัดต้นไม้นี้” เป็นต้น ไม่ควรกล่าว แม้การระบุชื่อว่า “จงตัด จงทำลาย จงถอนต้นมะม่วง เถาวัลย์สี่เหลี่ยม หัวเผือก หญ้ามุญชะ หรือเปลือกไม้ชื่อโน้น” เป็นต้น ก็ยังถือว่าไม่ระบุเจาะจง การกล่าวว่า “ต้นมะม่วงต้นนี้” เป็นต้น เท่านั้นที่ชื่อว่าระบุเจาะจง คำกล่าวนั้นไม่ควรกล่าว ภิกษุที่ต้องการจะเผาใบไม้ โดยจงใจก่อไฟบนหญ้าเป็นต้น แล้วตนเองเผาหรือให้ผู้อื่นเผา ไม่ควรทำ แต่การกล่าวโดยไม่ระบุเจาะจงว่า “จงหุงถั่วเขียว จงหุงถั่วราชมาษ” เป็นต้น ควรทำได้ การกล่าวว่า “จงหุงถั่วเขียวเหล่านี้” ไม่ควรทำ แต่การกล่าวว่า “จงรับรู้ยาเหง้านี้ จงให้รากหรือใบนี้ จงนำต้นไม้หรือเถาวัลย์นี้มา เราต้องการดอกไม้หรือผลไม้นี้ จงทำต้นไม้ เถาวัลย์ หรือผลไม้นี้ให้เป็นกัปปิยะ” เป็นต้น ควรทำได้ ด้วยคำพูดที่เป็นกัปปิยะเพียงเท่านี้ ก็เป็นการทำให้พ้นจากภูตคามแล้ว 78. පරිභුඤ්ජන්තෙන [Pg.82] පන බීජගාමපරිමොචනත්ථං පුන කප්පියං කාරාපෙතබ්බං. කප්පියකරණඤ්චෙත්ථ ඉමිනා සුත්තානුසාරෙන වෙදිතබ්බං – ๗๘. แต่เมื่อภิกษุจะบริโภค พึงให้ทำกัปปิยะอีกครั้ง เพื่อให้พ้นจากบีชคาม การทำกัปปิยะในที่นี้ พึงทราบตามแนวพระสูตรนี้ว่า – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි සමණකප්පෙහි ඵලං පරිභුඤ්ජිතුං අග්ගිපරිජිතං සත්ථපරිජිතං නඛපරිජිතං අබීජං නිබ්බට්ටබීජඤ්ඤෙව පඤ්චම’’න්ති (චූළව. 250). “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้บริโภคผลไม้ด้วยสมณกัปปะ 5 อย่าง คือ ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟ ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยมีด ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยเล็บ ผลไม้ที่ไม่มีเมล็ด และผลไม้ที่เอาเมล็ดออกแล้วเป็นอย่างที่ห้า” (จุลวรรค 250) තත්ථ අග්ගිපරිජිතන්ති අග්ගිනා පරිජිතං අධිභූතං දඩ්ඪං ඵුට්ඨන්ති අත්ථො. සත්ථපරිජිතන්ති සත්ථෙන පරිජිතං අධිභූතං ඡින්නං විද්ධං වාති අත්ථො. එස නයො නඛපරිජිතෙ. අබීජනිබ්බට්ටබීජානි සයමෙව කප්පියානි. අග්ගිනා කප්පියං කරොන්තෙන කට්ඨග්ගිගොමයග්ගිආදීසු යෙන කෙනචි අන්තමසො ලොහඛණ්ඩෙනපි ආදිත්තෙන කප්පියං කාතබ්බං, තඤ්ච ඛො එකදෙසෙ ඵුසන්තෙන ‘‘කප්පිය’’න්ති වත්වාව කාතබ්බං. සත්ථෙන කරොන්තෙන යස්ස කස්සචි ලොහමයසත්ථස්ස අන්තමසො සූචිනඛච්ඡෙදනානම්පි තුණ්ඩෙන වා ධාරාය වා ඡෙදං වා වෙධං වා දස්සෙන්තෙන ‘‘කප්පිය’’න්ති වත්වාව කාතබ්බං. නඛෙන කප්පියං කරොන්තෙන පූතිනඛෙන න කාතබ්බං, මනුස්සානං පන සීහබ්‍යග්ඝදීපිමක්කටානං සකුන්තානඤ්ච නඛා තිඛිණා හොන්ති, තෙහි කාතබ්බං. අස්සමහිංසසූකරමිගගොරූපාදීනං ඛුරා අතිඛිණා, තෙහි න කාතබ්බං, කතම්පි අකතං හොති. හත්ථිනඛා පන ඛුරා න හොන්ති, තෙහි ච වට්ටති. යෙහි පන කාතුං වට්ටති, තෙහි තත්ථජාතකෙහිපි උද්ධරිත්වා ගහිතකෙපි ඡෙදං වා වෙධං වා දස්සෙන්තෙන ‘‘කප්පිය’’න්ති වත්වාව කාතබ්බං. ในบรรดา 5 อย่างนั้น คำว่า “อัคคิปริชิตัง” มีอรรถว่า การทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟ การครอบงำ การเผา การถูกต้อง. คำว่า “สัตถปริชิตัง” มีอรรถว่า การทำให้เป็นกัปปิยะด้วยมีด การครอบงำ การตัด การแทง. ในการทำให้เป็นกัปปิยะด้วยเล็บก็มีนัยอย่างเดียวกัน. ผลไม้ที่ไม่มีเมล็ด หรือผลไม้ที่ควักเมล็ดออกแล้วกินได้ ย่อมเป็นกัปปิยะด้วยตนเอง. เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟ พึงทำให้เป็นกัปปิยะด้วยไฟอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาไฟไม้ ไฟมูลโค เป็นต้น แม้ที่สุดด้วยท่อนเหล็กที่ลุกโพลง และการทำให้เป็นกัปปิยะนั้น พึงกระทำโดยถูกต้องในส่วนหนึ่งแล้วกล่าวว่า “กัปปิยะ” เท่านั้น. เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะด้วยมีด พึงกระทำโดยแสดงการตัดหรือการแทงด้วยปลายหรือด้วยคมของมีดที่ทำด้วยเหล็กอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้ที่สุดของเข็ม ของเหล็กแหลม ของมีดตัดเล็บ แล้วกล่าวว่า “กัปปิยะ” เท่านั้น. เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะด้วยเล็บ ไม่พึงกระทำด้วยเล็บที่เน่า. ส่วนเล็บของมนุษย์ ของสิงโต เสือโคร่ง เสือดาว ลิง และของนกทั้งหลาย ย่อมคม พึงกระทำด้วยเล็บเหล่านั้น. กีบของม้า ควาย หมู กวาง โคป่า เป็นต้น ไม่คม หรือทื่อ ไม่พึงกระทำด้วยกีบเหล่านั้น แม้กระทำแล้วก็ชื่อว่าไม่ได้กระทำ. ส่วนเล็บของช้างทั้งหลาย ไม่ใช่กีบ ย่อมควรด้วยเล็บของช้างเหล่านั้น. ส่วนด้วยเล็บเหล่าใดที่ควรจะกระทำ ด้วยเล็บที่เกิดในรอยมือรอยเท้าของมนุษย์เป็นต้นนั้น หรือด้วยเล็บที่ถอนออกแล้ว พึงกระทำโดยแสดงการตัดหรือการแทง แล้วกล่าวว่า “กัปปิยะ” เท่านั้น. තත්ථ සචෙපි බීජානං පබ්බතමත්තො රාසි, රුක්ඛසහස්සං වා ඡින්දිත්වා එකාබද්ධං කත්වා උච්ඡූනං වා මහාභාරො බන්ධිත්වා ඨපිතො හොති, එකස්මිං බීජෙ වා රුක්ඛසාඛාය වා උච්ඡුම්හි වා කප්පියෙ කතෙ සබ්බං කතං හොති. උච්ඡූ ච දාරූනි ච එකතො බද්ධානි හොන්ති, ‘‘උච්ඡුං කප්පියං කරිස්සාමී’’ති දාරුං විජ්ඣති, වට්ටතියෙව. සචෙ පන යාය රජ්ජුයා වා වල්ලියා වා බද්ධානි, තං විජ්ඣති, න වට්ටති. උච්ඡුඛණ්ඩානං පච්ඡිං පූරෙත්වා ආහරන්ති, එකස්මිං ඛණ්ඩෙ කප්පියෙ කතෙ සබ්බං කතමෙව. මරීචපක්කාදීහි ච මිස්සෙත්වා භත්තං ආහරන්ති, ‘‘කප්පියං කරොහී’’ති වුත්තෙ සචෙපි භත්තසිත්ථෙ විජ්ඣති, වට්ටතියෙව. තිලතණ්ඩුලාදීසුපි එසෙව නයො. යාගුයා පක්ඛිත්තානි පන එකාබද්ධානි [Pg.83] හුත්වා න සන්තිට්ඨන්ති, තත්ථ එකමෙකං විජ්ඣිත්වා කප්පියං කාතබ්බමෙව. කපිත්ථඵලාදීනං අන්තො මිඤ්ජං කටාහං මුඤ්චිත්වා සඤ්චරති, භින්දාපෙත්වා කප්පියං කාරාපෙතබ්බං, එකාබද්ධං හොති, කටාහෙපි කාතුං වට්ටති. ในการทำให้เป็นกัปปิยะนั้น แม้ว่ากองเมล็ดพืชมีประมาณเท่าภูเขา หรือต้นไม้พันต้นถูกตัดแล้วผูกรวมกันวางไว้ หรือภาระอันใหญ่ของอ้อยถูกผูกแล้ววางไว้ เมื่อทำให้เป็นกัปปิยะในเมล็ดเดียว หรือในกิ่งไม้เดียว หรือในอ้อยลำเดียว ทั้งหมดก็ชื่อว่าถูกกระทำแล้ว. อ้อยและไม้ถูกผูกรวมกันอยู่ เมื่อจะทำให้เป็นกัปปิยะแก่อ้อย แล้วแทงไม้ ย่อมควรเท่านั้น. แต่ถ้าถูกผูกด้วยเชือกหรือเถาวัลย์ใด เมื่อแทงเชือกหรือเถาวัลย์นั้น ย่อมไม่ควร. เมื่อนำท่อนอ้อยเต็มตะกร้ามา เมื่อทำให้เป็นกัปปิยะในท่อนเดียว ทั้งหมดก็ชื่อว่าถูกกระทำแล้วเท่านั้น. เมื่อนำข้าวที่ผสมพริกไทยสุกเป็นต้นมา เมื่อกล่าวว่า “จงทำให้เป็นกัปปิยะ” แม้แทงเม็ดข้าว ย่อมควรเท่านั้น. แม้ในข้าวสารที่ผสมงาเป็นต้นก็มีนัยอย่างเดียวกันนี้. ส่วนพริกไทยเม็ด งาเม็ด เป็นต้น ที่ใส่ลงในข้าวต้มนั้น ไม่ได้รวมกันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันและไม่ตั้งอยู่ดี ในที่นั้นพึงแทงทีละเม็ดแล้วทำให้เป็นกัปปิยะเท่านั้น. เมล็ดภายในผลมะขวิดเป็นต้น เคลื่อนที่ไปมาโดยหลุดจากเปลือกผล พึงให้ผ่าแล้วให้ทำให้เป็นกัปปิยะ. ถ้าเมล็ดติดกับเปลือก ย่อมควรที่จะกระทำที่เปลือกผลก็ได้. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินยวินิจฉยสังคหะ භූතගාමවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยภูตคามจบแล้ว. 16. සහසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා ๑๖. เรื่องวินิจฉัยสหัสเสยยะ 79. දුවිධං සහසෙය්‍යකන්ති ‘‘යො පන භික්ඛු අනුපසම්පන්නෙන උත්තරිදිරත්තතිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තියං (පාචි. 49). යො පන භික්ඛු මාතුගාමෙන සහසෙය්‍යං කප්පෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 56) එවං වුත්තං සහසෙය්‍යසික්ඛාපදද්වයං සන්ධාය වුත්තං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 50-51) – අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං තිණ්ණං රත්තීනං උපරි චතුත්ථදිවසෙ අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ සබ්බච්ඡන්නසබ්බපරිච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යච්ඡන්නයෙභුය්‍යපරිච්ඡන්නෙ වා සෙනාසනෙ පුබ්බාපරියෙන වා එකක්ඛණෙ වා නිපජ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං. තත්ථ ඡදනං අනාහච්ච දියඩ්ඪහත්ථුබ්බෙධෙන පාකාරාදිනා යෙන කෙනචි පරිච්ඡන්නම්පි සබ්බපරිච්ඡන්නමිච්චෙව වෙදිතබ්බං. යං සෙනාසනං උපරි පඤ්චහි ඡදනෙහි අඤ්ඤෙන වා කෙනචි සබ්බමෙව පරිච්ඡන්නං, ඉදං සබ්බච්ඡන්නං නාම සෙනාසනං. අට්ඨකථාසු පන පාකටවොහාරං ගහෙත්වා වාචුග්ගතවසෙන ‘‘සබ්බච්ඡන්නං නාම පඤ්චහි ඡදනෙහි ඡන්න’’න්ති වුත්තං. කිඤ්චාපි වුත්තං, අථ ඛො දුස්සකුටියං සයන්තස්සපි න සක්කා අනාපත්ති කාතුං, තස්මා යං කිඤ්චි පටිච්ඡාදනසමත්ථං ඉධ ඡදනඤ්ච පරිච්ඡන්නඤ්ච වෙදිතබ්බං. පඤ්චවිධච්ඡදනෙයෙව හි ගය්හමානෙ පදරච්ඡන්නෙපි සහසෙය්‍යා න භවෙය්‍ය, තස්මා යං සෙනාසනං භූමිතො පට්ඨාය යාවඡදනං ආහච්ච පාකාරෙන වා අඤ්ඤෙන වා කෙනචි අන්තමසො වත්ථෙනපි පරික්ඛිත්තං, ඉදං සබ්බපරිච්ඡන්නං නාම සෙනාසනං. ඡදනං අනාහච්ච සබ්බන්තිමෙන පරියායෙන දියඩ්ඪහත්ථුබ්බෙධෙන පාකාරාදිනා පරික්ඛිත්තම්පි සබ්බපරිච්ඡන්නමෙව. යස්ස පන උපරි බහුතරං ඨානං ඡන්නං, අප්පං අච්ඡන්නං, සමන්තතො වා බහුතරං පරික්ඛිත්තං, අප්පං අපරික්ඛිත්තං, ඉදං යෙභුය්‍යෙනඡන්නං යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නං නාම. ๗๙. คำว่า “สหัสเสยยะสองอย่าง” นี้ กล่าวอ้างถึงสิกขาบทสหัสเสยยะสองบทที่กล่าวไว้ดังนี้ว่า “ภิกษุใดพึงนอนร่วมกับอนุปสัมบันเกินสองคืนสามคืน เป็นปาจิตตีย์ (ปาจิ. 49). ส่วนภิกษุใดพึงนอนร่วมกับมาตุคาม เป็นปาจิตตีย์ (ปาจิ. 56).” ในสิกขาบทสหัสเสยยะนั้น พึงทราบวินิจฉัยนี้ (ปาจิ. อรรถกถา 50-51) ว่า: แก่ภิกษุผู้นอนร่วมกับอนุปสัมบันเกินสามคืน ในวันที่สี่เมื่อพระอาทิตย์อัสดงคตแล้ว ในเสนาสนะที่มีหลังคาทั้งหมด มีเครื่องกั้นทั้งหมด หรือที่มีหลังคาส่วนมาก มีเครื่องกั้นส่วนมาก โดยลำดับก่อนหลัง หรือในขณะเดียวกัน หรือพร้อมกัน เป็นปาจิตตีย์. ในเสนาสนะนั้น แม้เสนาสนะที่มีเครื่องกั้นด้วยกำแพงเป็นต้นที่มีความสูงศอกครึ่ง โดยไม่ถึงหลังคา ก็พึงทราบว่าเป็นเสนาสนะที่มีเครื่องกั้นทั้งหมดนั่นเอง. เสนาสนะใดมีหลังคาทั้งหมดด้วยหลังคาห้าอย่าง หรือด้วยหลังคาอย่างใดอย่างหนึ่ง เสนาสนะนี้ชื่อว่าเสนาสนะที่มีหลังคาทั้งหมด. ส่วนในอรรถกถา ถือเอาโวหารที่ปรากฏและเป็นที่ขึ้นสู่ปาก กล่าวไว้ว่า “เสนาสนะที่มีหลังคาทั้งหมด ชื่อว่ามีหลังคาด้วยหลังคาห้าอย่าง.” แม้กล่าวไว้ดังนั้น แต่โดยแท้จริงแล้ว แก่ภิกษุผู้นอนในกุฎีที่มุงด้วยผ้า ก็ไม่สามารถทำอนาบัติได้ เพราะเหตุนั้น ในสิกขาบทนี้ พึงทราบว่าหลังคาและเครื่องกั้นคือสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่สามารถปกปิดและมุงได้. เพราะถ้าถือเอาเฉพาะหลังคาที่มีห้าอย่างเท่านั้น แม้ในเสนาสนะที่มุงด้วยกระดาน ก็ไม่พึงมีอาบัติสหัสเสยยะ เพราะเหตุนั้น พึงทราบว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่ง. เสนาสนะใดถูกกั้นด้วยกำแพงเป็นต้น หรือด้วยสิ่งอื่นใด แม้ที่สุดด้วยผ้า โดยเริ่มจากพื้นดินจนถึงหลังคา เสนาสนะนี้ชื่อว่าเสนาสนะที่มีเครื่องกั้นทั้งหมด. แม้เสนาสนะที่ถูกกั้นด้วยกำแพงเป็นต้นที่มีความสูงศอกครึ่ง โดยลำดับที่ต่ำกว่าทั้งหมด โดยไม่ถึงหลังคา ก็ชื่อว่ามีเครื่องกั้นทั้งหมดนั่นเอง. ส่วนเสนาสนะใดมีหลังคาส่วนมากข้างบน ส่วนที่ไม่มีหลังคาน้อย หรือมีเครื่องกั้นส่วนมากโดยรอบ ส่วนที่ไม่มีเครื่องกั้นน้อย เสนาสนะเช่นนี้ชื่อว่าเสนาสนะที่มีหลังคาส่วนมาก มีเครื่องกั้นส่วนมาก. ඉමිනා [Pg.84] ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙපි සත්තභූමිකො පාසාදො එකූපචාරො හොති, සතගබ්භං වා චතුසාලං, එකං සෙනාසනමිච්චෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවරූපෙ සෙනාසනෙ අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං චතුත්ථදිවසෙ අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ නිපජ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං වුත්තං. සචෙ පන සම්බහුලා සාමණෙරා, එකො භික්ඛු, සාමණෙරගණනාය පාචිත්තියා. තෙ චෙ උට්ඨායුට්ඨාය නිපජ්ජන්ති, තෙසං පයොගෙ පයොගෙ භික්ඛුස්ස ආපත්ති, භික්ඛුස්ස උට්ඨායුට්ඨාය නිපජ්ජනෙ පන භික්ඛුස්සෙව පයොගෙන භික්ඛුස්ස ආපත්ති. සචෙ සම්බහුලා භික්ඛූ, එකො සාමණෙරො, එකොපි සබ්බෙසං ආපත්තිං කරොති. තස්ස උට්ඨායුට්ඨාය නිපජ්ජනෙනපි භික්ඛූනං ආපත්තියෙව. උභයෙසං සම්බහුලභාවෙපි එසෙව නයො. เสนาสนะที่ประกอบด้วยลักษณะนี้ แม้เป็นปราสาทมีเจ็ดชั้น แต่มีอุปจารเดียว หรือเป็นเรือนสี่มุขมีร้อยห้อง ก็ย่อมถึงการนับว่าเป็นเสนาสนะเดียวเท่านั้น. ในเสนาสนะเช่นนั้น กล่าวไว้ว่า เป็นปาจิตตีย์แก่ภิกษุผู้นอนร่วมกับอนุปสัมบันในวันที่สี่เมื่อพระอาทิตย์อัสดงคตแล้ว. แต่ถ้ามีสามเณรหลายรูป ภิกษุมีรูปเดียว ย่อมเป็นปาจิตตีย์ตามจำนวนสามเณร. ถ้าสามเณรเหล่านั้นลุกขึ้นนอนทุกครั้ง ย่อมเป็นอาบัติแก่ภิกษุทุกครั้งที่สามเณรเหล่านั้นกระทำ. ส่วนเพราะการที่ภิกษุลุกขึ้นแล้วลุกขึ้นอีกนอน ย่อมเป็นอาบัติแก่ภิกษุด้วยการกระทำของภิกษุนั้นเอง. ถ้าภิกษุมีหลายรูป สามเณรมีรูปเดียว แม้สามเณรคนเดียวก็ย่อมทำอาบัติแก่ภิกษุทั้งหมด. แม้ด้วยการที่สามเณรนั้นลุกขึ้นแล้วลุกขึ้นอีกนอน ก็เป็นอาบัติแก่ภิกษุทั้งหลายเท่านั้น. แม้ในความเป็นผู้มีมากของทั้งสองฝ่าย ก็มีนัยอย่างเดียวกันนี้. 80. අපිචෙත්ථ එකාවාසාදිකම්පි චතුක්කං වෙදිතබ්බං. යො හි එකස්මිං ආවාසෙ එකෙනෙව අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං තිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්ස චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය දෙවසිකා ආපත්ති. යොපි එකස්මිංයෙව ආවාසෙ නානාඅනුපසම්පන්නෙහි සද්ධිං තිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්සපි. යොපි නානාආවාසෙසු එකෙනෙව අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං තිරත්තං සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්සපි. යොපි නානාආවාසෙසු නානාඅනුපසම්පන්නෙහි සද්ධිං යොජනසතම්පි ගන්ත්වා සහසෙය්‍යං කප්පෙති, තස්සපි චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය දෙවසිකා ආපත්ති. ๘๐. อนึ่ง ในสิกขาบทนี้ พึงทราบจตุกกะ (สี่อย่าง) มีเอกาวาสเป็นต้นด้วย. พึงทราบอย่างไร? คือ ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันคนเดียวเท่านั้นในอาวาสเดียวตลอดสามคืน แก่ภิกษุนั้นย่อมมีอาบัติทุกวันนับตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป. ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันหลายคนในอาวาสเดียวกันนั่นเองตลอดสามคืน แก่ภิกษุนั้นก็เช่นกัน. ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันคนเดียวเท่านั้นในอาวาสหลายแห่งตลอดสามคืน แก่ภิกษุนั้นก็เช่นกัน. ภิกษุใดนอนร่วมกับอนุปสัมบันหลายคนในอาวาสหลายแห่ง แม้ไปถึงร้อยโยชน์แล้วนอนร่วมกัน แก่ภิกษุนั้นก็ย่อมมีอาบัติทุกวันนับตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป. අයඤ්ච සහසෙය්‍යාපත්ති නාම ‘‘භික්ඛුං ඨපෙත්වා අවසෙසො අනුපසම්පන්නො නාමා’’ති වචනතො අන්තමසො පාරාජිකවත්ථුභූතෙන තිරච්ඡානගතෙනපි සද්ධිං හොති, තස්මා සචෙපි ගොධාබිළාලමඞ්ගුසාදීසු කොචි පවිසිත්වා භික්ඛුනො වසනසෙනාසනෙ එකූපචාරට්ඨානෙ සයති, සහසෙය්‍යාව හොති. යදි පන ථම්භානං උපරි කතපාසාදස්ස උපරිමතලෙන සද්ධිං අසම්බද්ධභිත්තිකස්ස භිත්තියා උපරිඨිතසුසිරතුලාසීසස්ස සුසිරෙන පවිසිත්වා තුලාය අබ්භන්තරෙ සයිත්වා තෙනෙව සුසිරෙන නික්ඛමිත්වා ගච්ඡති, හෙට්ඨාපාසාදෙ සයිතභික්ඛුස්ස අනාපත්ති. සචෙ ඡදනෙ ඡිද්දං හොති, තෙන පවිසිත්වා අන්තොඡදනෙ වසිත්වා තෙනෙව පක්කමති, නානූපචාරෙ උපරිමතලෙ ඡදනබ්භන්තරෙ සයිතස්ස ආපත්ති, හෙට්ඨිමතලෙ සයිතස්ස අනාපත්ති. සචෙ අන්තොපාසාදෙනෙව ආරොහිත්වා සබ්බතලානි පරිභුඤ්ජන්ති, එකූපචාරානි හොන්ති, තෙසු යත්ථ කත්ථචි [Pg.85] සයිතස්ස ආපත්ති, සභාසඞ්ඛෙපෙන කතෙ අඩ්ඪකුට්ටකෙ සෙනාසනෙ සයිතස්ස තුලාවාළසඝාටාදීසු කපොතාදයො සයන්ති, ආපත්තියෙව. පරික්ඛෙපස්ස බහිගතෙ නිබ්බකොසබ්භන්තරෙ සයන්ති, අනාපත්ති. පරිමණ්ඩලං වා චතුරස්සං වා එකච්ඡදනාය ගබ්භමාලාය සතගබ්භං චෙපි සෙනාසනං හොති, තත්‍ර චෙ එකෙන සාධාරණද්වාරෙන පවිසිත්වා විසුං පාකාරෙන අපරිච්ඡින්නගබ්භූපචාරෙ සබ්බගබ්භෙපි පවිසන්ති, එකගබ්භෙපි අනුපසම්පන්නෙ නිපන්නෙ සබ්බගබ්භෙසු නිපන්නානං ආපත්ති. සචෙ සපමුඛා ගබ්භා හොන්ති, පමුඛඤ්ච උපරි අච්ඡන්නං, පමුඛෙ සයිතො ගබ්භෙ සයිතානං ආපත්තිං න කරොති. සචෙ පන ගබ්භච්ඡදනෙනෙව සද්ධිං සම්බන්ධඡදනං, තත්‍ර සයිතො සබ්බෙසං ආපත්තිං කරොති. කස්මා? සබ්බච්ඡන්නත්තා ච සබ්බපරිච්ඡන්නත්තා ච. ගබ්භපරික්ඛෙපොයෙව හිස්ස පරික්ඛෙපො. นี้ชื่อว่าอาบัติสหเสยยะ เพราะคำว่า “เว้นภิกษุเสีย ที่เหลือชื่อว่าอนุปสัมบัน” แม้กับสัตว์เดรัจฉานผู้เป็นวัตถุแห่งปาราชิก ก็เป็นอาบัติสหเสยยะได้ ดังนั้น แม้สัตว์เดรัจฉานบางตัว เช่น ตะกวด แมว พังพอน เป็นต้น เข้าไปนอนในเสนาสนะที่ภิกษุอยู่ ซึ่งมีอุปจารเดียวกัน ก็เป็นอาบัติสหเสยยะ แต่ถ้าสัตว์เดรัจฉานนั้นเข้าไปทางช่องของปลายคานกลวงที่ตั้งอยู่บนผนังของปราสาทที่สร้างอยู่บนเสา ซึ่งผนังนั้นไม่เชื่อมต่อกับชั้นบนของปราสาท และนอนอยู่ภายในคาน แล้วออกไปทางช่องนั้น ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นล่างของปราสาทนั้นไม่มีอาบัติ ถ้ามีช่องที่หลังคา แล้วเข้าไปอยู่ภายในหลังคาด้วยช่องนั้น แล้วออกไปทางช่องนั้น ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นบนภายในหลังคาซึ่งมีอุปจารต่างกัน มีอาบัติ ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นล่างไม่มีอาบัติ ถ้าขึ้นไปจากภายในปราสาทแล้วใช้สอยทุกชั้น ชั้นเหล่านั้นมีอุปจารเดียวกัน ภิกษุที่นอนอยู่ชั้นใดชั้นหนึ่งในชั้นเหล่านั้นมีอาบัติ ในเสนาสนะที่สร้างเป็นศาลาครึ่งหลังคา ภิกษุที่นอนอยู่ และสัตว์เดรัจฉาน เช่น นกพิราบ เป็นต้น เข้าไปนอนในคานหรือส่วนประกอบอื่นๆ ก็เป็นอาบัติ ถ้าสัตว์เดรัจฉานเหล่านั้นนอนอยู่ภายนอกเครื่องล้อม ภายในชายคา ไม่เป็นอาบัติ แม้เสนาสนะที่เป็นเรือนแถวมีหลังคาเดียวกัน จะกลมหรือสี่เหลี่ยม มีห้องเป็นร้อยห้องก็ตาม ถ้าเข้าไปทางประตูร่วมกันเพียงประตูเดียว แล้วเข้าไปในห้องทุกห้องซึ่งมีอุปจารของห้องไม่ถูกแบ่งแยกด้วยกำแพงต่างหาก แม้ในห้องเดียวมีอนุปสัมบันนอนอยู่ ภิกษุที่นอนอยู่ในห้องทุกห้องมีอาบัติ ถ้าห้องเหล่านั้นมีมุข หรือมีส่วนหน้า และส่วนหน้าไม่มีหลังคา ภิกษุที่นอนอยู่ในมุขนั้น ไม่ทำอาบัติแก่ภิกษุที่นอนอยู่ในห้อง แต่ถ้าหลังคาส่วนหน้าเชื่อมต่อกับหลังคาของห้อง ภิกษุที่นอนอยู่ในส่วนหน้านั้น ย่อมทำอาบัติแก่ภิกษุทุกรูป เพราะมีหลังคาคลุมทั้งหมดและมีกำแพงกั้นทั้งหมด แท้จริงแล้ว กำแพงของห้องนั้นเองเป็นกำแพงของส่วนหน้า 81. යෙපි එකසාලද්විසාලතිසාලචතුසාලසන්නිවෙසා මහාපාසාදා එකස්මිං ඔකාසෙ පාදෙ ධොවිත්වා පවිට්ඨෙන සක්කා හොන්ති සබ්බත්ථ අනුපරිගන්තුං, තෙසුපි සහසෙය්‍යාපත්තියා න මුච්චති. සචෙ තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උපචාරං පරිච්ඡින්දිත්වා කතා හොන්ති, එකූපචාරට්ඨානෙයෙව ආපත්ති. ද්වීහි ද්වාරෙහි යුත්තස්ස සුධාඡදනමණ්ඩපස්ස මජ්ඣෙ පාකාරං කරොන්ති, එකෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා එකස්මිං පරිච්ඡෙදෙ අනුපසම්පන්නො සයති, එකස්මිං භික්ඛු, අනාපත්ති. පාකාරෙ ගොධාදීනං පවිසනමත්තං ඡිද්දං හොති, එකස්මිඤ්ච පරිච්ඡෙදෙ ගොධා සයන්ති, අනාපත්තියෙව. න හි ඡිද්දෙන ගෙහං එකූපචාරං නාම හොති. සචෙ පාකාරමජ්ඣෙ ඡින්දිත්වා ද්වාරං යොජෙන්ති, එකූපචාරතාය ආපත්ති. තං ද්වාරං කවාටෙන පිදහිත්වා සයන්ති, ආපත්තියෙව. න හි ද්වාරපිදහනෙන ගෙහං නානූපචාරං නාම හොති, ද්වාරං වා අද්වාරං. කවාටඤ්හි සංවරණවිවරණෙහි යථාසුඛං වළඤ්ජනත්ථාය කතං, න වළඤ්ජුපච්ඡෙදනත්ථාය. සචෙ තං ද්වාරං පුන ඉට්ඨකාහි පිදහන්ති, අද්වාරං හොති, පුරිමෙ නානූපචාරභාවෙයෙව තිට්ඨති. දීඝපමුඛං චෙතියඝරං හොති, එකං කවාටං අන්තො, එකං බහි, ද්වින්නං කවාටානං අන්තරෙ අනුපසම්පන්නො අන්තොචෙතියඝරෙ සයන්තස්ස ආපත්තිං කරොති එකූපචාරත්තා. ๘๑. แม้ปราสาทใหญ่ที่มีมุขหนึ่ง สอง สาม หรือสี่มุข ซึ่งสามารถเดินวนไปได้ทั่วทุกห้องหลังจากล้างเท้าแล้วเข้าไปในที่เดียวกัน ภิกษุเหล่านั้นก็ไม่พ้นจากอาบัติสหเสยยะ ถ้ามีการแบ่งเขตอุปจารในแต่ละที่ ก็เป็นอาบัติเฉพาะในที่ที่มีอุปจารเดียวกันเท่านั้น ถ้าสร้างกำแพงกั้นกลางมณฑปที่มุงด้วยปูนขาว ซึ่งมีสองประตู แล้วอนุปสัมบันนอนอยู่ในส่วนที่ถูกแบ่งด้วยประตูหนึ่ง และภิกษุนอนอยู่ในอีกส่วนหนึ่ง ไม่มีอาบัติ ถ้ากำแพงมีช่องพอให้ตะกวดเป็นต้นเข้าไปได้ แล้วตะกวดเป็นต้นนอนอยู่ในส่วนที่ถูกแบ่งส่วนหนึ่ง ไม่เป็นอาบัติ เพราะบ้านที่มีช่อง ไม่ชื่อว่ามีอุปจารเดียวกัน ถ้าเจาะกำแพงตรงกลางแล้วทำประตู ก็เป็นอาบัติเพราะมีอุปจารเดียวกัน ถ้าปิดประตูนั้นด้วยบานประตูแล้วนอน ก็เป็นอาบัติ เพราะการปิดประตูไม่ได้ทำให้บ้านมีอุปจารต่างกัน หรือประตูไม่ได้กลายเป็นไม่มีประตู ประตูนั้นทำไว้เพื่อใช้สอยได้ตามสบายด้วยการปิดเปิด ไม่ได้ทำไว้เพื่อตัดการใช้สอย ถ้าปิดประตูนั้นด้วยอิฐอีกครั้ง ก็จะไม่มีประตู และคงอยู่ในสภาพที่มีอุปจารต่างกันเหมือนเดิม ถ้าเจดีย์วิหารมีมุขยาว ประตูหนึ่งอยู่ข้างใน อีกประตูหนึ่งอยู่ข้างนอก อนุปสัมบันที่นอนอยู่ระหว่างบานประตูทั้งสอง ย่อมทำอาบัติแก่ภิกษุที่นอนอยู่ในเจดีย์วิหาร เพราะมีอุปจารเดียวกัน අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – සෙනාසනං ඛුද්දකං වා හොතු මහන්තං වා, අඤ්ඤෙන සද්ධිං සම්බන්ධං වා අසම්බන්ධං වා, දීඝං වා වට්ටං වා චතුරස්සං වා, එකභූමිකං [Pg.86] වා අනෙකභූමිකං වා, යං යං එකූපචාරං, සබ්බත්ථ සහසෙය්‍යාපත්ති හොතීති. එත්ථ ච යෙන කෙනචි පටිච්ඡදනෙන සබ්බච්ඡන්නෙ සබ්බපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ පාචිත්තියං, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ පාචිත්තියං, යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ පාචිත්තියන්ති අට්ඨ පාචිත්තියානි. උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, සබ්බච්ඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, යෙභුය්‍යෙනඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ දුක්කටං, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ චූළකච්ඡන්නෙ දුක්කටං, යෙභුය්‍යෙනපරිච්ඡන්නෙ චූළකච්ඡන්නෙ දුක්කටන්ති පඤ්ච දුක්කටානි වෙදිතබ්බානි. සබ්බච්ඡන්නෙ සබ්බඅපරිච්ඡන්නෙ, සබ්බපරිච්ඡන්නෙ සබ්බඅච්ඡන්නෙ, යෙභුය්‍යෙනඅච්ඡන්නෙ යෙභුය්‍යෙනඅපරිච්ඡන්නෙ, උපඩ්ඪච්ඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ, උපඩ්ඪපරිච්ඡන්නෙ චූළකච්ඡන්නෙ චූළකපරිච්ඡන්නෙ ච අනාපත්ති. මාතුගාමෙන සහ නිපජ්ජන්තස්සපි අයමෙව විනිච්ඡයො. අයඤ්හෙත්ථ විසෙසො – අනුපසම්පන්නෙන සද්ධිං නිපජ්ජන්තස්ස චතුත්ථදිවසෙ ආපත්ති, මාතුගාමෙන සද්ධිං පඨමදිවසෙති. යක්ඛිපෙතීහි පන දිස්සමානකරූපාහි තිරච්ඡානගතිත්ථියා ච මෙථුනධම්මවත්ථුභූතාය එව දුක්කටං, සෙසාහි අනාපත්ති. สรุปในสิกขาบทนี้คือ เสนาสนะจะเล็กหรือใหญ่ จะเชื่อมต่อหรือไม่เชื่อมต่อกับที่อื่น จะยาว กลม หรือสี่เหลี่ยม จะมีชั้นเดียวหรือหลายชั้นก็ตาม เสนาสนะใดมีอุปจารเดียวกัน ย่อมเป็นอาบัติสหเสยยะในเสนาสนะเหล่านั้นทั้งหมด นี่คือสรุป และในอาบัติสหเสยยะนี้ พึงทราบว่ามีอาบัติปาจิตตีย์ ๘ อย่าง คือ ในเสนาสนะที่มุงและกั้นทั้งหมดด้วยวัตถุที่ปกปิดได้ไม่ว่าชนิดใดก็ตาม เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงส่วนมากและกั้นส่วนมาก เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและกั้นส่วนมาก เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและกั้นครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่มุงส่วนมากและกั้นครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและมุงส่วนมาก เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและมุงครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์, ในเสนาสนะที่กั้นส่วนมากและมุงครึ่งหนึ่ง เป็นปาจิตตีย์ พึงทราบว่ามีอาบัติทุกกฏ ๕ อย่าง คือ ในเสนาสนะที่มุงครึ่งหนึ่งและกั้นครึ่งหนึ่ง เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและกั้นเล็กน้อย เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่มุงส่วนมากและกั้นเล็กน้อย เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและมุงเล็กน้อย เป็นทุกกฏ, ในเสนาสนะที่กั้นส่วนมากและมุงเล็กน้อย เป็นทุกกฏ ในเสนาสนะที่มุงทั้งหมดและไม่กั้นทั้งหมด, ในเสนาสนะที่กั้นทั้งหมดและไม่มุงทั้งหมด, ในเสนาสนะที่ส่วนมากไม่มุงและส่วนมากไม่กั้น, ในเสนาสนะที่มุงครึ่งหนึ่งและกั้นเล็กน้อย, ในเสนาสนะที่กั้นครึ่งหนึ่งและมุงเล็กน้อย, และในเสนาสนะที่กั้นเล็กน้อย ไม่มีอาบัติ การวินิจฉัยนี้ใช้กับการนอนร่วมกับมาตุคามด้วย แท้จริงแล้ว ในสิกขาบทสหเสยยะที่มีสองประเภทนี้ มีข้อแตกต่างกันคือ การนอนร่วมกับอนุปสัมบันเป็นอาบัติในวันที่สี่ แต่การนอนร่วมกับมาตุคามเป็นอาบัติในวันแรก นี่คือข้อแตกต่าง แต่กับนางยักษิณี นางเปรตที่มีรูปร่างปรากฏให้เห็น และสัตว์เดรัจฉานเพศเมียที่เป็นวัตถุแห่งเมถุนธรรมเท่านั้น เป็นทุกกฏ ส่วนที่เหลือไม่มีอาบัติ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ සහසෙය්‍යවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยสหเสยยะ จบแล้ว 17. මඤ්චපීඨාදිසඞ්ඝිකසෙනාසනෙසු පටිපජ්ජිතබ්බවිනිච්ඡයකථා ๑๗. เรื่องวินิจฉัยที่พึงปฏิบัติในเสนาสนะของสงฆ์ มีเตียงและตั่งเป็นต้น 82. විහාරෙ සඞ්ඝිකෙ සෙය්‍යං, සන්ථරිත්වාන පක්කමොති සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වාන අඤ්ඤත්ථ වසිතුකාමතාය විහාරතො පක්කමනං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – ๘๒. บทอุทเทสว่า “วิหาเร สังฆิเก เสยยัง สันถริตวานะ ปักกะโมติ” มีอรรถว่า “การจากไปจากวิหารด้วยความประสงค์จะไปอยู่ในที่อื่น หลังจากปูลาดที่นอนในวิหารของสงฆ์แล้ว” พึงทราบวินิจฉัยนี้ในการจากไปนั้น ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 115) – “อนึ่ง ภิกษุใดปูลาดที่นอนในวิหารของสงฆ์เอง หรือให้ผู้อื่นปูลาด แล้วจากไปโดยไม่เก็บที่นอนนั้นเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือจากไปโดยไม่บอกกล่าว ภิกษุนั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์” (ปาจิ. ๑๑๕) වචනතො [Pg.87] සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සෙය්‍යං සයං සන්ථරිත්වා අඤ්ඤෙන වා සන්ථරාපෙත්වා උද්ධරණාදීනි අකත්වා පරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස පරික්ඛෙපං, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරං අතික්කමන්තස්ස පාචිත්තියං. เพราะคำนั้น ภิกษุที่ปูลาดที่นอนในวิหารของสงฆ์เอง หรือให้ผู้อื่นปูลาด แล้วไม่เก็บกวาดเป็นต้น ล่วงเลยเขตอารามที่มีรั้ว หรือล่วงเลยอุปจารของอารามที่ไม่มีรั้ว ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ තත්ථ සෙය්‍යා නාම භිසි චිමිලිකා උත්තරත්ථරණං භූමත්ථරණං තට්ටිකා චම්මඛණ්ඩො නිසීදනං පච්චත්ථරණං තිණසන්ථාරො පණ්ණසන්ථාරොති දසවිධා. තත්ථ භිසීති මඤ්චකභිසි වා පීඨකභිසි වා. චිමිලිකා නාම සුධාදිපරිකම්මකතාය භූමියා වණ්ණානුරක්ඛණත්ථං කතා, තං හෙට්ඨා පත්ථරිත්වා උපරි කටසාරකං පත්ථරන්ති. උත්තරත්ථරණං නාම මඤ්චපීඨානං උපරි අත්ථරිතබ්බකපච්චත්ථරණං. භූමත්ථරණං නාම භූමියං අත්ථරිතබ්බා කටසාරකාදිවිකති. තට්ටිකා නාම තාලපණ්ණෙහි වා වාකෙහි වා කතතට්ටිකා. චම්මඛණ්ඩො නාම සීහබ්‍යග්ඝදීපිතරච්ඡචම්මාදීසුපි යං කිඤ්චි චම්මං. අට්ඨකථාසු හි සෙනාසනපරිභොගෙ පටික්ඛිත්තචම්මං න දිස්සති, තස්මා සීහබ්‍යග්ඝචම්මාදීනං පරිහරණෙයෙව පටික්ඛෙපො වෙදිතබ්බො. නිසීදනන්ති සදසං වෙදිතබ්බං. පච්චත්ථරණන්ති පාවාරො කොජවොති එත්තකමෙව වුත්තං. තිණසන්ථාරොති යෙසං කෙසඤ්චි තිණානං සන්ථාරො. එස නයො පණ්ණසන්ථාරෙපි. එවං පන ඉමං දසවිධං සෙය්‍යං සඞ්ඝිකෙ විහාරෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා පක්කමන්තෙන ආපුච්ඡිත්වා පක්කමිතබ්බං, ආපුච්ඡන්තෙන ච භික්ඛුම්හි සති භික්ඛු ආපුච්ඡිතබ්බො, තස්මිං අසති සාමණෙරො, තස්මිං අසති ආරාමිකො, තස්මිං අසති යෙන විහාරො කාරිතො, සො විහාරසාමිකො, තස්ස වා කුලෙ යො කොචි ආපුච්ඡිතබ්බො, තස්මිම්පි අසති චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං ඨපෙත්වා මඤ්චෙ අවසෙසමඤ්චපීඨානි ආරොපෙත්වා උපරි භිසිආදිකං දසවිධම්පි සෙය්‍යං රාසිං කත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානානි පිදහිත්වා ගමියවත්තං පූරෙත්වා ගන්තබ්බං. ในบรรดาเสนาสนะเหล่านั้น ที่นอนมี ๑๐ อย่าง คือ ภิสี (เบาะ), จิมิลิกา (ผ้าปู), อุตตรัตถรณะ (ผ้าคลุมเตียง), ภูมัตถรณะ (ผ้าปูพื้น), ตัฏฏิกา (เสื่อ), จัมมขันธ์ (แผ่นหนัง), นิสีทนะ (ผ้ารองนั่ง), ปัจจัตถรณะ (ผ้าปูที่นอน), ติณสันถาระ (เครื่องลาดด้วยหญ้า), ปัณณสันถาระ (เครื่องลาดด้วยใบไม้). ในบรรดาที่นอน ๑๐ อย่างนั้น คำว่า ภิสี คือ เบาะที่ปูบนเตียง หรือเบาะที่ปูบนตั่ง. คำว่า จิมิลิกา คือ ผ้าปูที่ทำขึ้นเพื่อรักษาความงามของพื้นดินที่ฉาบด้วยปูนขาวเป็นต้น เมื่อปูผ้าจิมิลิกาไว้ข้างล่างแล้ว ก็ปูเสื่อไว้ข้างบน. คำว่า อุตตรัตถรณะ คือ ผ้าปูที่นอนที่พึงปูบนเตียงและตั่ง. คำว่า ภูมัตถรณะ คือ เสื่อเป็นต้นที่พึงปูบนพื้นดิน. คำว่า ตัฏฏิกา คือ เสื่อที่ทำด้วยใบตาลหรือด้วยเปลือกไม้. คำว่า จัมมขันธ์ คือ หนังชนิดใดชนิดหนึ่ง แม้หนังราชสีห์ หนังเสือ หนังเสือเหลือง หนังหมีเป็นต้น. เพราะในอรรถกถาไม่ปรากฏว่าห้ามหนังที่ใช้สอยในเสนาสนะ ดังนั้น พึงทราบว่าการห้ามนั้นหมายถึงการนำหนังราชสีห์ หนังเสือเป็นต้นติดตัวไปเท่านั้น. คำว่า นิสีทนะ พึงทราบว่าเป็นผ้าที่มีชายสามแฉก. คำว่า ปัจจัตถรณะ กล่าวไว้เพียงเท่านี้ คือ ผ้าปาวารและผ้ากัมพล. คำว่า ติณสันถาระ คือ เครื่องลาดด้วยหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง. ในปัณณสันถาระก็มีนัยเดียวกันนี้. อนึ่ง เมื่อภิกษุจะจากไปจากวิหารที่เป็นของสงฆ์ พึงปูหรือให้ปูที่นอน ๑๐ อย่างนี้แล้วบอกลาจึงควรไป. เมื่อจะบอกลา ถ้ามีภิกษุอยู่ พึงบอกลาภิกษุนั้น. ถ้าไม่มีภิกษุ พึงบอกลาสามเณร. ถ้าไม่มีสามเณร พึงบอกลาอารามิก. ถ้าไม่มีอารามิก พึงบอกลาเจ้าของวิหารผู้สร้างวิหารนั้น หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งในตระกูลของเจ้าของวิหารนั้น. ถ้าไม่มีแม้บุคคลในตระกูลของเจ้าของวิหารนั้น พึงวางเตียงไว้บนหิน ๔ ก้อน แล้วยกเตียงและตั่งที่เหลือขึ้นวางบนเตียงนั้น แล้วรวมที่นอน ๑๐ อย่างมีภิสีเป็นต้น กองรวมกันไว้ เก็บเครื่องใช้ไม้สอยและเครื่องใช้ดินเผาไว้ ปิดประตูและหน้าต่างให้เรียบร้อย แล้วบำเพ็ญวัตรของภิกษุผู้จะเดินทางให้บริบูรณ์แล้วจึงควรไป සචෙ පන සෙනාසනං ඔවස්සති, ඡදනත්ථඤ්ච තිණං වා ඉට්ඨකා වා ආනීතා හොන්ති, සචෙ උස්සහති, ඡාදෙතබ්බං. නො චෙ සක්කොති, යො ඔකාසො අනොවස්සකො, තත්ථ මඤ්චපීඨාදීනි නික්ඛිපිත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ සබ්බම්පි ඔවස්සති, උස්සහන්තෙන අන්තොගාමෙ උපාසකානං ඝරෙ ඨපෙතබ්බං. සචෙ තෙපි ‘‘සඞ්ඝිකං නාම, භන්තෙ, භාරියං, අග්ගිදාහාදීනං භායාමා’’ති න සම්පටිච්ඡන්ති, අබ්භොකාසෙපි පාසාණානං උපරි මඤ්චං ඨපෙත්වා සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව නික්ඛිපිත්වා තිණෙහි ච පණ්ණෙහි ච පටිච්ඡාදෙත්වා ගන්තුං වට්ටති. යඤ්හි තත්ථ අඞ්ගමත්තම්පි අවසිස්සති, තං අඤ්ඤෙසං තත්ථ [Pg.88] ආගතභික්ඛූනං උපකාරං භවිස්සතීති. උද්ධරිත්වා ගච්ඡන්තෙන පන මඤ්චපීඨකවාටං සබ්බං අපනෙත්වා සංහරිත්වා චීවරවංසෙ ලග්ගෙත්වාව ගන්තබ්බං. පච්ඡා ආගන්ත්වා වසනකභික්ඛුනාපි පුන මඤ්චපීඨං ඨපයිත්වා ගච්ඡන්තෙන තථෙව කාතබ්බං. අන්තොකුට්ටතො සෙය්‍යං බහිකුට්ටෙ පඤ්ඤපෙත්වා වසන්තෙන ගමනකාලෙ පුන ගහිතට්ඨානෙයෙව පටිසාමෙතබ්බං. උපරිපාසාදතො ඔරොපෙත්වා හෙට්ඨාපාසාදෙ වසන්තස්සපි එසෙව නයො. රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙසු මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙත්වා බහිගමනකාලෙ පුන ගහිතට්ඨානෙයෙව ඨපෙතබ්බං. อนึ่ง ถ้าเสนาสนะรั่ว และได้นำหญ้าหรืออิฐมาเพื่อมุงแล้ว ถ้าสามารถ พึงมุงเสีย. ถ้าไม่สามารถ พึงวางเตียงและตั่งเป็นต้นไว้ในที่ที่ไม่รั่ว แล้วจึงควรไป. ถ้าเสนาสนะทั้งหมดรั่ว ภิกษุผู้สามารถพึงนำไปเก็บไว้ในบ้านของอุบาสกในหมู่บ้าน. ถ้าอุบาสกเหล่านั้นไม่ยอมรับ โดยกล่าวว่า “ท่านขอรับ ของสงฆ์เป็นของหนัก พวกกระผมกลัวไฟไหม้เป็นต้น” พึงวางเตียงไว้บนก้อนหินในที่โล่งแจ้ง แล้วเก็บสิ่งของที่เหลือตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ แล้วมุงด้วยหญ้าและใบไม้ แล้วจึงควรไปได้. เพราะสิ่งของแม้เพียงส่วนเสี้ยวที่เหลืออยู่ในที่นั้น จะเป็นประโยชน์แก่ภิกษุรูปอื่นที่มายังที่นั้น. อนึ่ง ภิกษุผู้จะจากไปโดยเก็บสิ่งของ พึงรื้อถอนบานประตูเตียงและตั่งทั้งหมดออก แล้วรวบรวมแขวนไว้ที่ราวผ้า แล้วจึงควรไป. แม้ภิกษุผู้มาอยู่ภายหลัง เมื่อจะวางเตียงและตั่งไว้แล้วจากไป ก็พึงทำเช่นเดียวกันนั้นแล. ภิกษุผู้ปูที่นอนไว้นอกฝาจากภายในฝาแล้วอยู่ เมื่อจะไป พึงเก็บไว้ในที่ที่หยิบมานั่นแล. แม้ภิกษุผู้ขนลงจากปราสาทชั้นบนแล้วอยู่ ณ ปราสาทชั้นล่าง ก็มีนัยนี้เช่นกัน. ในที่พักกลางคืนและที่พักกลางวัน เมื่อปูเตียงและตั่งไว้ เมื่อจะไปข้างนอก พึงวางไว้ในที่ที่หยิบมานั่นแล. 83. සෙනාසනෙසු පන අයං ආපුච්ඡිතබ්බානාපුච්ඡිතබ්බවිනිච්ඡයො – යා තාව භූමියං දීඝසාලා වා පණ්ණසාලා වා හොති, යං වා රුක්ඛත්ථම්භෙසු කතගෙහං උපචිකානං උට්ඨානට්ඨානං හොති, තතො පක්කමන්තෙන තාව ආපුච්ඡිත්වාව පක්කමිතබ්බං. තස්මිඤ්හි කතිපයානි දිවසානි අජග්ගියමානෙ වම්මිකාව සන්තිට්ඨන්ති. යං පන පාසාණපිට්ඨියං වා පාසාණත්ථම්භෙසු වා කතසෙනාසනං සිලුච්චයලෙණං වා සුධාලිත්තසෙනාසනං වා, යත්ථ යත්ථ උපචිකාසඞ්කා නත්ථි, තතො පක්කමන්තස්ස ආපුච්ඡිත්වාපි අනාපුච්ඡිත්වාපි ගන්තුං වට්ටති, ආපුච්ඡනං පන වත්තං. සචෙ තාදිසෙපි සෙනාසනෙ එකෙන පස්සෙන උපචිකා ආරොහන්ති, ආපුච්ඡිත්වාව ගන්තබ්බං. යො පන ආගන්තුකො භික්ඛු සඞ්ඝිකසෙනාසනං ගහෙත්වාව සන්තං භික්ඛුං අනුවත්තන්තො අත්තනො සෙනාසනං අග්ගහෙත්වා වසති, යාව සො න ගණ්හාති, තාව තං සෙනාසනං පුරිමභික්ඛුස්සෙව පලිබොධො. යදා පන සො සෙනාසනං ගහෙත්වා අත්තනො ඉස්සරියෙන වසති, තතො පට්ඨාය ආගන්තුකස්සෙව පලිබොධො. සචෙ උභොපි විභජිත්වා ගණ්හන්ති, උභින්නම්පි පලිබොධො. ๘๓. อนึ่ง ในเสนาสนะทั้งหลาย มีการวินิจฉัยเรื่องที่ควรบอกลาและไม่ควรบอกลาดังนี้ – เบื้องต้น ศาลาหลังยาวหรือศาลาใบไม้ที่อยู่บนพื้นดิน หรือเรือนที่สร้างบนเสาไม้ ซึ่งเป็นที่ที่ปลวกขึ้นได้ เมื่อภิกษุจะจากไปจากเสนาสนะนั้น พึงบอกลาเสียก่อนแล้วจึงไป. เพราะเมื่อเสนาสนะนั้นไม่ได้รับการดูแลรักษาเพียงไม่กี่วัน ปลวกย่อมตั้งรัง. ส่วนเสนาสนะที่สร้างบนหลังแผ่นหิน หรือบนเสาหิน หรือถ้ำหิน หรือเสนาสนะที่ฉาบด้วยปูนขาว ซึ่งไม่มีความสงสัยเรื่องปลวกในที่นั้นๆ เมื่อภิกษุจะจากไป จะบอกลาหรือไมบอกลาก็ควรไปได้ แต่การบอกลาเป็นวัตร. ถ้าแม้ในเสนาสนะเช่นนั้น ปลวกขึ้นทางด้านใดด้านหนึ่ง พึงบอกลาแล้วจึงไป. อนึ่ง ภิกษุอาคันตุกะรูปใด ถือเอาเสนาสนะของสงฆ์แล้วอยู่ตามภิกษุผู้กำลังอยู่ โดยไม่ถือเอาเสนาสนะของตนเอง ตราบใดที่ภิกษุอาคันตุกะนั้นยังไม่ถือเอา ตราบนั้น เสนาสนะนั้นก็ยังเป็นภาระของภิกษุรูปก่อน. แต่เมื่อใดที่ภิกษุอาคันตุกะนั้นถือเอาเสนาสนะแล้วอยู่ด้วยอำนาจของตนเอง ตั้งแต่นั้นไป ก็เป็นภาระของภิกษุอาคันตุกะนั่นเอง. ถ้าภิกษุทั้งสองแบ่งกันถือเอา ก็เป็นภาระของภิกษุทั้งสองรูป. මහාපච්චරියං පන වුත්තං – සචෙ ද්වෙ තයො එකතො හුත්වා පඤ්ඤපෙන්ති, ගමනකාලෙ සබ්බෙහි ආපුච්ඡිතබ්බං. තෙසු චෙ පඨමං ගච්ඡන්තො ‘‘පච්ඡිමො ජග්ගිස්සතී’’ති ආභොගං කත්වා ගච්ඡති, වට්ටති, පච්ඡිමස්ස ආභොගෙන මුත්ති නත්ථි. බහූ එකං පෙසෙත්වා සන්ථරාපෙන්ති, ගමනකාලෙ සබ්බෙහි වා ආපුච්ඡිතබ්බං, එකං වා පෙසෙත්වා ආපුච්ඡිතබ්බං. අඤ්ඤතො මඤ්චපීඨාදීනි ආනෙත්වා අඤ්ඤත්‍ර වසිත්වා ගමනකාලෙ තත්ථෙව නෙතබ්බානි. සචෙ අඤ්ඤතො ආනෙත්වා වසමානස්ස අඤ්ඤො වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, න පටිබාහිතබ්බො[Pg.89], ‘‘මයා, භන්තෙ, අඤ්ඤාවාසතො ආනීතං, පාකතිකං කරෙය්‍යාථා’’ති වත්තබ්බං. තෙන ‘‘එවං කරිස්සාමී’’ති සම්පටිච්ඡිතෙ ඉතරස්ස ගන්තුං වට්ටති. එවං අඤ්ඤත්ථ හරිත්වාපි සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස හි නට්ඨං වා ජිණ්ණං වා චොරෙහි වා හටං ගීවා නෙව හොති, පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස පන ගීවා හොති. අඤ්ඤස්ස මඤ්චපීඨං පන සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං ගීවායෙව. අන්තොවිහාරෙ සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා ‘‘අජ්ජෙව ආගන්ත්වා පටිජග්ගිස්සාමී’’ති එවං සාපෙක්ඛො නදීපාරං ගාමන්තරං වා ගන්ත්වා යත්ථස්ස ගමනචිත්තං උප්පන්නං, තත්ථෙව ඨිතො කඤ්චි පෙසෙත්වා ආපුච්ඡති, නදීපූරරාජචොරාදීසු වා කෙනචි පලිබොධො හොති උපද්දුතො, න සක්කොති පච්චාගන්තුං, එවංභූතස්ස අනාපත්ති. อนึ่ง ในคัมภีร์มหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า – ถ้าภิกษุสองสามรูปอยู่ร่วมกันแล้วปูที่นอน เมื่อจะจากไป ภิกษุทั้งหมดพึงบอกลา. ในภิกษุเหล่านั้น ถ้าภิกษุรูปแรกที่ไป คิดว่า “ภิกษุรูปหลังจะดูแลรักษา” ดังนี้แล้วไป ก็ควรทำได้ แต่ภิกษุรูปหลังไม่มีความพ้นจากอาบัติด้วยความคิดของรูปแรกนั้น. ภิกษุหลายรูปส่งภิกษุรูปหนึ่งไปให้ปูที่นอน เมื่อจะจากไป ภิกษุทั้งหมดพึงบอกลา หรือส่งภิกษุรูปหนึ่งไปบอกลาก็ได้. เตียงและตั่งเป็นต้นที่นำมาจากที่อื่น เมื่ออยู่ ณ ที่อื่นแล้ว เมื่อจะจากไป พึงนำกลับไปยังที่ที่นำมานั้นแล. ถ้าภิกษุผู้นำมาจากที่อื่นแล้วกำลังอยู่ มีภิกษุผู้แก่กว่ามาถึง ไม่พึงห้าม. พึงกล่าวว่า “ท่านขอรับ กระผมนำมาจากอาวาสอื่น ขอท่านจงทำตามปกติเถิด.” เมื่อภิกษุผู้แก่กว่านั้นรับคำว่า “ดีละ ผมจะทำ” ดังนี้แล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งก็ควรไปได้. ความจริง เมื่อภิกษุนำไปที่อื่นอย่างนี้แล้วใช้สอยด้วยการใช้สอยของสงฆ์ แม้สิ่งของนั้นจะหายไป หรือชำรุด หรือถูกโจรลักไป ก็ไม่ต้องชดใช้. แต่ถ้าใช้สอยด้วยการใช้สอยส่วนตัว ย่อมต้องชดใช้. ส่วนเตียงและตั่งของภิกษุรูปอื่น ไม่ว่าจะใช้สอยด้วยการใช้สอยของสงฆ์หรือการใช้สอยส่วนตัว ถ้าหายไป ก็ต้องชดใช้ทั้งนั้น. ภิกษุผู้ปูที่นอนไว้ในวิหาร แล้วคิดว่า “วันนี้แหละ เราจะกลับมาดูแล” ดังนี้ เป็นผู้มีความอาลัย ไปยังฝั่งแม่น้ำหรือไปยังหมู่บ้านอื่น ในที่ใดที่จิตคิดจะเดินทางเกิดขึ้น พึงหยุดอยู่ ณ ที่นั้น แล้วส่งใครคนหนึ่งไปบอกลา. หรือถ้ามีอันตราย เช่น น้ำท่วม พระราชา หรือโจร เป็นต้น อย่างใดอย่างหนึ่งขัดขวางหรือเบียดเบียนอยู่ ทำให้ไม่สามารถกลับมาได้ ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ ไม่ต้องอาบัติ. විහාරස්ස උපචාරෙ පන උපට්ඨානසාලාය වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා සෙය්‍යං සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරති න උද්ධරාපෙති අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡති, දුක්කටං. වුත්තප්පකාරඤ්හි දසවිධං සෙය්‍යං අන්තොගබ්භාදිම්හි ගුත්තට්ඨානෙ පඤ්ඤපෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස යස්මා සෙය්‍යාපි සෙනාසනම්පි උපචිකාහි පලුජ්ජති, වම්මිකරාසියෙව හොති, තස්මා පාචිත්තියං වුත්තං. බහි පන උපට්ඨානසාලාදීසු පඤ්ඤපෙත්වා ගච්ඡන්තස්ස සෙය්‍යාමත්තමෙව නස්සෙය්‍ය ඨානස්ස අගුත්තතාය, න සෙනාසනං, තස්මා එත්ථ දුක්කටං වුත්තං. මඤ්චපීඨං පන යස්මා න සක්කා සහසා උපචිකාහි ඛායිතුං, තස්මා තං විහාරෙපි සන්ථරිත්වා ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටං. විහාරස්සූපචාරෙ උපට්ඨානසාලායං මණ්ඩපෙ රුක්ඛමූලෙපි සන්ථරිත්වා පක්කමන්තස්ස දුක්කටමෙව. อนึ่ง ในบริเวณวัด ในศาลาบำรุง หรือในมณฑป หรือที่โคนต้นไม้ ภิกษุปูที่นอนเองหรือให้ผู้อื่นปูแล้ว เมื่อหลีกไป ไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือไปโดยไม่บอกลา เป็นทุกกฏ. เพราะว่า เมื่อภิกษุปูที่นอน 10 ชนิดตามที่กล่าวมาแล้วไว้ในที่ลับตา เช่น ภายในห้องเป็นต้น แล้วหลีกไป ทั้งที่นอนและเสนาสนะย่อมถูกปลวกทำลาย ย่อมกลายเป็นกองดินปลวกไปเท่านั้น เพราะเหตุนั้น จึงตรัสอาบัติปาจิตตีย์ไว้. ส่วนในที่ภายนอก มีศาลาบำรุงเป็นต้น เมื่อภิกษุปูแล้วหลีกไป เพราะสถานที่นั้นไม่ปลอดภัย ที่นอนเท่านั้นที่จะพึงเสียหาย แต่เสนาสนะไม่เสียหาย เพราะเหตุนั้น ในที่นี้จึงตรัสอาบัติทุกกฏ. อนึ่ง เพราะเหตุว่า เตียงและตั่งนั้น ปลวกไม่สามารถกัดกินได้โดยพลัน เพราะเหตุนั้น แม้ปูเตียงและตั่งนั้นไว้ในวิหารแล้วหลีกไป ก็ตรัสว่าเป็นทุกกฏ. แม้ในบริเวณวัด ในศาลาบำรุง ในมณฑป หรือที่โคนต้นไม้ ปูแล้วหลีกไป ก็เป็นทุกกฏเช่นกัน. 84. ‘‘යො පන භික්ඛු සඞ්ඝිකං මඤ්චං වා පීඨං වා භිසිං වා කොච්ඡං වා අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරෙය්‍ය න උද්ධරාපෙය්‍ය අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 109) වචනතො සඞ්ඝිකානි පන මඤ්චපීඨාදීනි චත්තාරි අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා උද්ධරණාදීනි අකත්වා ‘‘අජ්ජෙව ආගමිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තස්සපි ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පාචිත්තියං. එත්ථ කොච්ඡං නාම වාකමයං වා උසීරමයං වා මුඤ්ජමයං වා පබ්බජමයං වා හෙට්ඨා ච උපරි ච විත්ථතං මජ්ඣෙ සංඛිත්තං පණවසණ්ඨානං කත්වා බද්ධං. තං කිර මජ්ඣෙ සීහබ්‍යග්ඝචම්මපරික්ඛිත්තම්පි කරොන්ති, අකප්පියචම්මං නාමෙත්ථ නත්ථි. සෙනාසනඤ්හි සොවණ්ණමයම්පි වට්ටති, තස්මා තං මහග්ඝං හොති. ๘๔. เพราะพระดำรัสว่า ‘อนึ่ง ภิกษุใดปูเตียงก็ดี ตั่งก็ดี ฟูกก็ดี ม้านั่งก็ดี อันเป็นของสงฆ์ในที่แจ้งเอง หรือให้ผู้อื่นปูแล้ว เมื่อหลีกไป ไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือไปโดยไม่บอกกล่าว เป็นปาจิตตีย์’ ดังนี้. อนึ่ง เตียง ตั่ง เป็นต้น อันเป็นของสงฆ์ 4 อย่างนั้น เมื่อภิกษุปูเอง หรือให้ผู้อื่นปูในที่แจ้งแล้ว ไม่กระทำการเก็บเป็นต้น แล้วไปโดยคิดว่า ‘วันนี้แหละ จักกลับมา’ แม้เมื่อล่วงเลยระยะที่ก้อนดินที่บุรุษมีกำลังปานกลางพึงขว้างตกไปแล้ว ก็เป็นปาจิตตีย์. ในบรรดาเตียง ตั่ง เป็นต้นนี้ คำว่า ‘โกจฉะ’ (ม้านั่ง) คือ ม้านั่งที่ทำด้วยเปลือกไม้ หรือทำด้วยแฝกหอม หรือทำด้วยหญ้ามุญชะ หรือทำด้วยหญ้าปัพพชะ. ม้านั่งนั้น ข้างล่างก็ดี ข้างบนก็ดี กว้าง ตรงกลางแคบ ทำเป็นสัณฐานเหมือนกลองบัณเฑาะว์แล้วผูกไว้. ได้ยินว่า เขาก็ทำม้านั่งนั้นแม้หุ้มด้วยหนังราชสีห์และหนังเสือโคร่งตรงกลาง. ในที่นี้ ชื่อว่าหนังที่ไม่ควร (อกัปปิยหนัง) ย่อมไม่มี. เพราะเหตุว่า เสนาสนะแม้ทำด้วยทองก็ควร เพราะเหตุนั้น เสนาสนะนั้นย่อมมีค่ามาก. ‘‘අනුජානාමි, [Pg.90] භික්ඛවෙ, අට්ඨ මාසෙ අවස්සිකසඞ්කෙතෙ මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා යත්ථ කාකා වා කුලලා වා න ඌහදන්ති, තත්ථ සෙනාසනං නික්ඛිපිතු’’න්ති (පාචි. 110) වචනතො පන වස්සිකවස්සානමාසාති එවං අපඤ්ඤාතෙ චත්තාරො හෙමන්තිකෙ, චත්තාරො ගිම්හිකෙති අට්ඨ මාසෙ සාඛාමණ්ඩපෙ වා පදරමණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා නික්ඛිපිතුං වට්ටති. යස්මිං පන කාකා වා කුලලා වා අඤ්ඤෙ වා සකුන්තා ධුවනිවාසෙන කුලාවකෙ කත්වා වසන්ති, තස්ස රුක්ඛස්ස මූලෙ න නික්ඛිපිතබ්බං. ‘‘අට්ඨ මාසෙ’’ති වචනතො යෙසු ජනපදෙසු වස්සකාලෙ න වස්සති, තෙසු චත්තාරො මාසෙ නික්ඛිපිතුං න වට්ටතියෙව. ‘‘අවස්සිකසඞ්කෙතෙ’’ති වචනතො යත්ථ හෙමන්තෙ දෙවො වස්සති, තත්ථ හෙමන්තෙපි අජ්ඣොකාසෙ නික්ඛිපිතුං න වට්ටති. ගිම්හෙ පන සබ්බත්ථ විගතවලාහකං විසුද්ධං නතං හොති, එවරූපෙ කාලෙ කෙනචිදෙව කරණීයෙන අජ්ඣොකාසෙ මඤ්චපීඨං නික්ඛිපිතුං වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วางเสนาสนะในมณฑป หรือที่โคนต้นไม้ ที่กำหนดว่าฝนไม่ตกตลอด 8 เดือน ซึ่งกาหรือเหยี่ยวไม่ถ่ายอุจจาระรด’ ดังนี้. อนึ่ง ใน 8 เดือน คือ 4 เดือนแห่งฤดูหนาว และ 4 เดือนแห่งฤดูร้อน ซึ่งไม่ปรากฏว่าเป็นเดือนที่ฝนตกอย่างนี้ ควรวางเสนาสนะในมณฑปที่มุงด้วยกิ่งไม้ หรือมณฑปที่มุงด้วยแผ่นกระดาน หรือที่โคนต้นไม้. ส่วนที่โคนต้นไม้ใดที่กาหรือเหยี่ยว หรือนกอื่นๆ ทำรังอยู่เป็นประจำ ไม่ควรวางเสนาสนะ. เพราะพระดำรัสว่า ‘8 เดือน’ ดังนี้ ในชนบทใดฝนไม่ตกในฤดูฝน ในชนบทเหล่านั้นไม่ควรวางเสนาสนะใน 4 เดือนแห่งฤดูฝนเลย. เพราะพระดำรัสว่า ‘ที่กำหนดว่าฝนไม่ตก’ ดังนี้ ในชนบทใดฝนตกในฤดูหนาว ในชนบทนั้นแม้ในฤดูหนาวก็ไม่ควรวางเสนาสนะในที่แจ้ง. ส่วนในฤดูร้อน ท้องฟ้าในที่ทั้งปวงย่อมปราศจากเมฆและบริสุทธิ์ ในกาลเช่นนั้น ควรวางเตียงและตั่งในที่แจ้งด้วยกิจบางอย่าง. 85. අබ්භොකාසිකෙනපි වත්තං ජානිතබ්බං. තස්ස හි සචෙ පුග්ගලිකමඤ්චකො අත්ථි, තත්ථෙව සයිතබ්බං. සඞ්ඝිකං ගණ්හන්තෙන වෙත්තෙන වා වාකෙන වා වීතමඤ්චකො ගහෙතබ්බො, තස්මිං අසති පුරාණමඤ්චකො ගහෙතබ්බො, තස්මිං අසති නවවායිමො වා ඔනද්ධකො වා ගහෙතබ්බො. ගහෙත්වා පන ‘‘අහං උක්කට්ඨරුක්ඛමූලිකො උක්කට්ඨඅබ්භොකාසිකො’’ති චීවරකුටිම්පි අකත්වා අසමයෙ අජ්ඣොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා පඤ්ඤපෙත්වා නිපජ්ජිතුං න වට්ටති. සචෙ පන චතුග්ගුණෙනපි චීවරෙන කතා කුටි අතෙමෙන්තං රක්ඛිතුං න සක්කොති, සත්තාහවද්දලිකාදීනි භවන්ති, භික්ඛුනො කායානුගතිකත්තා වට්ටති. අරඤ්ඤෙ පණ්ණකුටීසු වසන්තානං සීලසම්පදාය පසන්නචිත්තා මනුස්සා නවං මඤ්චපීඨං දෙන්ති ‘‘සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජථා’’ති, වසිත්වා ගච්ඡන්තෙහි සාමන්තවිහාරෙ සභාගභික්ඛූනං පෙසෙත්වා ගන්තබ්බං, සභාගානං අභාවෙන අනොවස්සකෙ නික්ඛිපිත්වා ගන්තබ්බං, අනොවස්සකෙ අසති රුක්ඛෙ ලග්ගෙත්වා ගන්තබ්බං. චෙතියඞ්ගණෙ සම්මජ්ජනිං ගහෙත්වා භොජනසාලඞ්ගණං වා උපොසථාගාරඞ්ගණං වා පරිවෙණදිවාට්ඨානඅග්ගිසාලාදීසු වා අඤ්ඤතරං සම්මජ්ජිත්වා ධොවිත්වා පුන සම්මජ්ජනිමාළකෙයෙව ඨපෙතබ්බා. උපොසථාගාරාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං ගහෙත්වා අවසෙසානි සම්මජ්ජන්තස්සපි එසෙව නයො. ๘๕. แม้ภิกษุผู้ถืออัพโภกาสิกธุดงค์ก็พึงรู้วัตร. พึงรู้อย่างไรเล่า? ถ้าภิกษุนั้นมีเตียงส่วนตัว ก็พึงนอนบนเตียงนั้นเท่านั้น. เมื่อจะถือเอาเตียงของสงฆ์ พึงถือเอาเตียงที่สานด้วยหวาย หรือที่สานด้วยเปลือกไม้. เมื่อเตียงนั้นไม่มี พึงถือเอาเตียงเก่า. แม้เมื่อเตียงเก่านั้นไม่มี พึงถือเอาเตียงที่สานใหม่ หรือเตียงที่หุ้มด้วยหนัง. แต่เมื่อถือเอาแล้ว ไม่ควรปูแล้วนอนในที่แจ้ง หรือที่โคนต้นไม้ในกาลไม่สมควร โดยคิดว่า ‘เราเป็นผู้ถือรุกขมูลธุดงค์อย่างอุกฤษฏ์ เป็นผู้ถืออัพโภกาสิกธุดงค์อย่างอุกฤษฏ์’ โดยไม่ทำแม้กุฏิที่ทำด้วยจีวร. แต่ถ้ากุฏิที่ทำด้วยจีวร 4 ชั้นไม่สามารถป้องกันฝนได้ เมื่อมีฝนตกชุกตลอด 7 วันเป็นต้น ก็ควร เพราะเห็นแก่การรักษาทางร่างกายของภิกษุ. มนุษย์ทั้งหลายผู้มีจิตเลื่อมใสเพราะความสมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมถวายเตียงและตั่งใหม่แก่ภิกษุผู้อยู่ในกุฏิใบไม้ในป่า โดยกล่าวว่า ‘จงใช้สอยด้วยการใช้สอยของสงฆ์’. เมื่ออยู่แล้ว ภิกษุผู้จะไปพึงส่งเตียงและตั่งนั้นไปให้ภิกษุผู้มีส่วนเสมอกันในวัดใกล้เคียง. เมื่อภิกษุผู้มีส่วนเสมอกันไม่มี พึงวางไว้ในที่ที่ฝนไม่ตกแล้วไป. เมื่อที่ที่ฝนไม่ตกไม่มี พึงแขวนไว้ที่ต้นไม้แล้วไป. พึงถือเอาไม้กวาดที่ลานเจดีย์ แล้วกวาดลานศาลาฉันภัตตาหาร หรือลานอุโบสถ หรือที่ใดที่หนึ่งในบริเวณที่พักกลางวัน โรงไฟ เป็นต้น แล้วล้าง แล้วพึงวางไว้ที่ชั้นวางไม้กวาดนั่นเอง. แม้เมื่อถือเอาไม้กวาดในอุโบสถเป็นต้นที่ใดที่หนึ่ง แล้วกวาดที่เหลือจากอุโบสถเป็นต้น นัยนี้แหละ. යො [Pg.91] පන භික්ඛාචාරමග්ගං සම්මජ්ජන්තො ගන්තුකාමො හොති, තෙන සම්මජ්ජිත්වා සචෙ අන්තරාමග්ගෙ සාලා අත්ථි, තත්ථ ඨපෙතබ්බා. සචෙ නත්ථි, වලාහකානං අනුට්ඨිතභාවං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘යාවාහං ගාමතො නික්ඛමාමි, තාව න වස්සිස්සතී’’ති ජානන්තෙන යත්ථ කත්ථචි නික්ඛිපිත්වා පුන පච්චාගච්ඡන්තෙන පාකතිකට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බා. ‘‘සචෙ වස්සිස්සතීති ජානන්තො අජ්ඣොකාසෙ ඨපෙති, දුක්කට’’න්ති මහාපච්චරියං වුත්තං. සචෙ පන තත්‍ර තත්‍රෙව සම්මජ්ජනත්ථාය සම්මජ්ජනී නික්ඛිත්තා හොති, තං තං ඨානං සම්මජ්ජිත්වා තත්‍ර තත්‍රෙව නික්ඛිපිතුං වට්ටති, ආසනසාලං සම්මජ්ජන්තෙන වත්තං ජානිතබ්බං. තත්‍රිදං වත්තං – මජ්ඣතො පට්ඨාය පාදට්ඨානාභිමුඛා වාලිකා හරිතබ්බා, කචවරං හත්ථෙහි ගහෙත්වා බහි ඡඩ්ඩෙතබ්බං. อนึ่ง ภิกษุใดเมื่อกวาดทางบิณฑบาต เป็นผู้ใคร่จะไป ภิกษุนั้นกวาดแล้ว ถ้ามีศาลาในระหว่างทาง พึงวางไม้กวาดไว้ในศาลานั้น. ถ้าไม่มี เมื่อพิจารณาว่าเมฆยังไม่ตั้งเค้าแล้ว รู้ว่า ‘ตราบเท่าที่เราออกไปจากบ้าน ตราบนั้นฝนจักยังไม่ตก’ ดังนี้ พึงวางไว้ในที่ใดที่หนึ่ง แล้วเมื่อกลับมาอีกครั้ง พึงวางไว้ในที่ตามเดิม. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ถ้าภิกษุรู้ว่าฝนจักตก แล้ววางไว้ในที่แจ้ง เป็นทุกกฏ’ ดังนี้. แต่ถ้าไม้กวาดวางไว้ในที่นั้นๆ เพื่อประโยชน์แก่การกวาด ควรวางไม้กวาดนั้นไว้ในที่นั้นๆ หลังจากกวาดที่นั้นๆ แล้ว. เมื่อกวาดศาลาที่นั่ง พึงรู้วัตร. ในคำนั้น วัตรนี้คือ พึงเกลี่ยทรายจากตรงกลางมุ่งไปทางที่ตั้งเท้า พึงถือเอาหยากเยื่อด้วยมือแล้วทิ้งไปภายนอก. 86. සචෙ වුත්තප්පකාරං චතුබ්බිධම්පි සඞ්ඝිකං සෙනාසනං අජ්ඣොකාසෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා මණ්ඩපෙ වා අනුපසම්පන්නෙන සන්ථරාපෙති, යෙන සන්ථරාපිතං, තස්ස පලිබොධො. සචෙ පන උපසම්පන්නෙන සන්ථරාපෙති, යෙන සන්ථතං, තස්ස පලිබොධො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 111) – ථෙරො භොජනසාලායං භත්තකිච්චං කත්වා දහරං ආණාපෙති ‘‘ගච්ඡ දිවාට්ඨානෙ මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙහී’’ති. සො තථා කත්වා නිසින්නො, ථෙරො යථාරුචි විචරිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ථවිකං වා උත්තරාසඞ්ගං වා ඨපෙති, තතො පට්ඨාය ථෙරස්ස පලිබොධො. නිසීදිත්වා සයං ගච්ඡන්තො නෙව උද්ධරති න උද්ධරාපෙති, ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පාචිත්තියං. සචෙ පන ථෙරො තත්ථ ථවිකං වා උත්තරාසඞ්ගං වා අට්ඨපෙත්වා චඞ්කමන්තොව දහරං ‘‘ගච්ඡ ත්ව’’න්ති භණති, තෙන ‘‘ඉදං, භන්තෙ, මඤ්චපීඨ’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ ථෙරො වත්තං ජානාති, ‘‘ත්වං ගච්ඡ, අහං පාකතිකං කරිස්සාමී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ බාලො හොති අනුග්ගහිතවත්තො, ‘‘ගච්ඡ, මා ඉධ තිට්ඨ, නෙව නිසීදිතුං න නිපජ්ජිතුං දෙමී’’ති දහරං තජ්ජෙතියෙව. දහරෙන ‘‘භන්තෙ, සුඛං සයථා’’ති කප්පං ලභිත්වා වන්දිත්වා ගන්තබ්බං. තස්මිං ගතෙ ථෙරස්සෙව පලිබොධො, පුරිමනයෙනෙව චස්ස ආපත්ති වෙදිතබ්බා. ๘๖. ถ้าให้ปูเสนาสนะอันเป็นของสงฆ์ ๔ อย่างตามที่กล่าวมาแล้ว ในที่แจ้ง หรือที่โคนไม้ หรือในมณฑป ด้วยอนุปสัมบัน ความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุผู้สั่งให้ปูนั้น. แต่ถ้าให้ปูด้วยอุปสัมบัน ความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุผู้ปูนั้น. ในเรื่องนั้นมีวินิจฉัยดังนี้ (ปาจิ. อรรถ. ๑๑๑) – พระเถระทำภัตกิจในโรงฉันแล้ว สั่งภิกษุหนุ่มว่า "เธอจงไปปูเตียงและตั่งในที่พักกลางวัน" ภิกษุหนุ่มนั้นทำตามแล้วนั่งอยู่, พระเถระเที่ยวไปตามความพอใจแล้วไปยังที่พักกลางวันนั้น วางถุงหรือผ้าอุตตราสงค์ไว้, นับแต่นั้นไปความกังวลย่อมมีแก่พระเถระนั้น. เมื่อนั่งแล้วตนเองไป ไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ, เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์. แต่ถ้าพระเถระไม่วางถุงหรือผ้าอุตตราสงค์ไว้ในที่พักกลางวันนั้น ยังเดินจงกรมอยู่ บอกภิกษุหนุ่มว่า "เธอจงไปเถิด" ภิกษุหนุ่มนั้นพึงบอกว่า "ท่านขอรับ เตียงและตั่งนี้ปูไว้แล้ว" ถ้าพระเถระรู้ระเบียบปฏิบัติ พึงบอกว่า "เธอจงไปเถิด ฉันจะทำตามปกติเอง" ถ้าเป็นคนเขลา ไม่ได้เรียนระเบียบปฏิบัติ ก็ขู่ภิกษุหนุ่มนั้นว่า "เธอจงไป อย่าหยุดอยู่ ณ ที่นี้ ฉันไม่ให้เธอนั่ง ไม่ให้เธอนอน" ภิกษุหนุ่มนั้นได้รับโอกาสแล้ว ไหว้แล้วพึงไป. เมื่อภิกษุหนุ่มนั้นไปแล้ว ความกังวลย่อมมีแก่พระเถระนั้นเอง, และพึงทราบว่าพระเถระนั้นย่อมต้องอาบัติด้วยนัยก่อนนั่นเอง. අථ පන ආණත්තික්ඛණෙයෙව දහරො ‘‘මය්හං භණ්ඩෙ භණ්ඩධොවනාදි කිඤ්චි කරණීයං අත්ථී’’ති වදති, ථෙරො පන තං ‘‘පඤ්ඤපෙත්වා ගච්ඡාහී’’ති වත්වා භොජනසාලතො නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡති, පාදුද්ධාරෙන කාරෙතබ්බො[Pg.92]. සචෙ තත්ථෙව ගන්ත්වා නිසීදති, පුරිමනයෙනෙව චස්ස ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ ආපත්ති. සචෙ පන ථෙරො සාමණෙරං ආණාපෙති, සාමණෙරෙ තත්ථ මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙත්වා නිසින්නෙපි භොජනසාලතො අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තො පාදුද්ධාරෙන කාරෙතබ්බො. ගන්ත්වා නිසින්නො පුන ගමනකාලෙ ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. සචෙ පන ආණාපෙන්තො ‘‘මඤ්චපීඨං පඤ්ඤපෙත්වා තත්ථෙව නිසීදා’’ති ආණාපෙති, යත්‍රිච්ඡති, තත්‍ර ගන්ත්වා ආගන්තුං ලභති. සයං පන පාකතිකං අකත්වා ගච්ඡන්තස්ස ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පාචිත්තියං. අන්තරසන්නිපාතෙ මඤ්චපීඨාදීනි පඤ්ඤපෙත්වා නිසින්නෙහි ගමනකාලෙ ආරාමිකානං ‘‘ඉදං පටිසාමෙථා’’ති වත්තබ්බං, අවත්වා ගච්ඡන්තානං ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ ආපත්ති. แต่ถ้าในขณะที่สั่งนั่นเอง ภิกษุหนุ่มบอกว่า "กระผมมีกิจบางอย่าง มีการซักบริขารเป็นต้น" แต่พระเถระบอกภิกษุหนุ่มนั้นว่า "จงปูแล้วจึงไป" แล้วออกจากโรงฉันไปยังที่อื่น, พึงปรับอาบัติทุกครั้งที่ยกเท้าขึ้น. ถ้าไปนั่งอยู่ ณ ที่นั้นเอง, เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป พระเถระนั้นย่อมต้องอาบัติด้วยนัยก่อนนั่นเอง. แต่ถ้าพระเถระสั่งสามเณร, เมื่อสามเณรปูเตียงและตั่งในที่นั้นแล้วแม้นั่งอยู่, พระเถระผู้จะไปที่อื่นออกจากโรงฉัน พึงปรับอาบัติทุกครั้งที่ยกเท้าขึ้น. เมื่อไปนั่งแล้ว ถึงเวลาไปอีก เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป พึงปรับด้วยอาบัติ. แต่ถ้าพระเถระผู้สั่ง สั่งว่า "จงปูเตียงและตั่งแล้วจงนั่งอยู่ ณ ที่นั้นเอง" พระเถระย่อมไปและกลับมายังที่ที่ตนปรารถนาได้. แต่ตนเองไม่ทำตามปกติแล้วเมื่อไป เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์. ในการประชุมชั่วคราว เมื่อปูเตียงและตั่งเป็นต้นแล้วนั่งอยู่ เมื่อถึงเวลาไป พึงบอกอารามิกชนว่า "จงเก็บเตียงและตั่งนี้ไว้" เมื่อไม่บอกแล้วไป เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ย่อมต้องอาบัติ. 87. මහාධම්මස්සවනං නාම හොති, තත්ථ උපොසථාගාරතොපි භොජනසාලතොපි ආහරිත්වා මඤ්චපීඨානි පඤ්ඤපෙන්ති, ආවාසිකානංයෙව පලිබොධො. සචෙ ආගන්තුකා ‘‘ඉදං අම්හාකං උපජ්ඣායස්ස, ඉදං ආචරියස්සා’’ති ගණ්හන්ති, තතො පට්ඨාය තෙසං පලිබොධො. ගමනකාලෙ පාකතිකං අකත්වා ලෙඩ්ඩුපාතං අතික්කමන්තානං ආපත්ති. මහාපච්චරියං පන වුත්තං ‘‘යාව අඤ්ඤෙ න නිසීදන්ති, තාව යෙහි පඤ්ඤත්තං, තෙසං භාරො, අඤ්ඤෙසු ආගන්ත්වා නිසින්නෙසු නිසින්නකානං භාරො. සචෙ තෙ අනුද්ධරිත්වා වා අනුද්ධරාපෙත්වා වා ගච්ඡන්ති, දුක්කටං. කස්මා? අනාණත්තියා පඤ්ඤපිතත්තා’’ති. ධම්මාසනෙ පඤ්ඤත්තෙ යාව උස්සාරකො වා ධම්මකථිකො වා නාගච්ඡති, තාව පඤ්ඤාපකානං පලිබොධො. තස්මිං ආගන්ත්වා නිසින්නෙ තස්ස පලිබොධො. සකලං අහොරත්තං ධම්මස්සවනං හොති, අඤ්ඤො උස්සාරකො වා ධම්මකථිකො වා උට්ඨාති, අඤ්ඤො නිසීදති, යො යො ආගන්ත්වා නිසීදති, තස්ස තස්සෙව භාරො. උට්ඨහන්තෙන පන ‘‘ඉදමාසනං තුම්හාකං භාරො’’ති වත්වා ගන්තබ්බං. සචෙපි ඉතරස්මිං අනාගතෙ පඨමං නිසින්නො උට්ඨාය ගච්ඡති, තස්මිඤ්ච අන්තොඋපචාරට්ඨෙයෙව ඉතරො ආගන්ත්වා නිසීදති, උට්ඨාය ගතො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො. සචෙ පන ඉතරස්මිං අනාගතෙයෙව පඨමං නිසින්නො උට්ඨායාසනා ලෙඩ්ඩුපාතං අතික්කමති, ආපත්තියා කාරෙතබ්බො. ‘‘සබ්බත්ථ ලෙඩ්ඩුපාතාතික්කමෙ පඨමපාදෙ දුක්කටං, දුතියපාදෙ පාචිත්තිය’’න්ති අයං නයො මහාපච්චරියං වුත්තොති. ๘๗. ชื่อว่าการฟังธรรมครั้งใหญ่ย่อมมี, ในการฟังธรรมครั้งใหญ่นั้น ภิกษุทั้งหลายนำเตียงและตั่งมาจากอุโบสถาคารบ้าง จากโรงฉันบ้าง แล้วปู, ความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุเจ้าถิ่นเท่านั้น. ถ้าภิกษุอาคันตุกะถือเอาว่า "เตียงนี้ของพระอุปัชฌาย์ของเรา, ตั่งนี้ของพระอาจารย์" ดังนี้, นับแต่นั้นไปความกังวลย่อมมีแก่ภิกษุเหล่านั้น. เมื่อถึงเวลาไป ไม่ทำตามปกติแล้วล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ย่อมต้องอาบัติ. แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "ตราบใดที่ภิกษุอื่นยังไม่นั่ง, ตราบนั้นภาระย่อมมีแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ปู, เมื่อภิกษุอื่นมานั่งแล้ว ภาระย่อมมีแก่ภิกษุผู้นั่งแล้ว. ถ้าภิกษุเหล่านั้นไม่เก็บเอง หรือไม่ให้ผู้อื่นเก็บแล้วไป, ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. เพราะเหตุไร? เพราะปูโดยไม่ได้สั่ง" ดังนี้. เมื่ออาสนะแสดงธรรมปูไว้แล้ว ตราบใดที่ผู้ออกเสียงประกาศหรือพระธรรมกถึกยังไม่มา, ตราบนั้นความกังวลย่อมมีแก่ผู้ปู. เมื่อพระธรรมกถึกนั้นมานั่งแล้ว ความกังวลย่อมมีแก่พระธรรมกถึกนั้น. การฟังธรรมตลอดวันตลอดคืนย่อมมี, ผู้ออกเสียงประกาศหรือพระธรรมกถึกรูปอื่นลุกขึ้น, รูปอื่นนั่ง, ภาระย่อมมีแก่พระธรรมกถึกรูปนั้นๆ ผู้มานั่ง. แต่ผู้ลุกขึ้นพึงบอกว่า "อาสนะนี้เป็นภาระของท่าน" แล้วพึงไป. แม้ถ้าเมื่อผู้อื่นยังไม่มา พระธรรมกถึกผู้นั่งก่อนลุกขึ้นไป, และเมื่อพระธรรมกถึกผู้นั่งก่อนนั้นยังอยู่ในภายในบริเวณนั่นเอง พระธรรมกถึกรูปอื่นมานั่ง, พระธรรมกถึกผู้ลุกขึ้นไปแล้วไม่พึงปรับด้วยอาบัติ. แต่ถ้าเมื่อพระธรรมกถึกรูปอื่นยังไม่มานั่นเอง พระธรรมกถึกผู้นั่งก่อนลุกขึ้นจากอาสนะแล้วล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป, พึงปรับด้วยอาบัติ. "ในที่ทั้งปวง เมื่อล่วงพ้นระยะขว้างก้อนดินไป ในก้าวแรกต้องอาบัติทุกกฏ ในก้าวที่สองต้องอาบัติปาจิตตีย์" นัยนี้ในมหาปัจจรีกล่าวไว้แล้ว. 88. සචෙ [Pg.93] පන වුත්තප්පකාරසෙනාසනතො අඤ්ඤං සඞ්ඝිකං චිමිලිකං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා තට්ටිකං වා චම්මඛණ්ඩං වා පාදපුඤ්ඡනිං වා ඵලකපීඨං වා අජ්ඣොකාසෙ සන්ථරිත්වා වා සන්ථරාපෙත්වා වා තං පක්කමන්තො නෙව උද්ධරති න උද්ධරාපෙති අනාපුච්ඡං වා ගච්ඡති, දුක්කටං. ආධාරකං පත්තපිධානකං පාදකඨලිකං තාලවණ්ටං බීජනිපත්තකං යං කිඤ්චි දාරුභණ්ඩං අන්තමසො පානීයඋළුඞ්කං පානීයසඞ්ඛං අජ්ඣොකාසෙ නික්ඛිපිත්වා ගච්ඡන්තස්සපි දුක්කටං. අජ්ඣොකාසෙ රජනං පචිත්වා රජනභාජනං රජනඋළුඞ්කො රජනදොණිකාති සබ්බං අග්ගිසාලාය පටිසාමෙතබ්බං. සචෙ අග්ගිසාලා නත්ථි, අනොවස්සකෙ පබ්භාරෙ නික්ඛිපිතබ්බං. තස්මිම්පි අසති යත්ථ ඔලොකෙන්තා භික්ඛූ පස්සන්ති, තාදිසෙ ඨානෙ ඨපෙත්වා ගන්තුං වට්ටති. අඤ්ඤපුග්ගලිකෙ පන මඤ්චපීඨාදිසෙනාසනෙපි දුක්කටමෙව. එත්ථ පන ‘‘යස්මිං විස්සාසග්ගාහො න රුහති, තස්ස සන්තකෙ දුක්කටං. යස්මිං පන විස්සාසග්ගාහො රුහති, තස්ස සන්තකං අත්තනො පුග්ගලිකමෙව හොතී’’ති මහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. අත්තනො පුග්ගලිකෙ පන අනාපත්තියෙව. යො භික්ඛු වා සාමණෙරො වා ආරාමිකො වා ලජ්ජී හොති, අත්තනො පලිබොධං විය මඤ්ඤති, තථාරූපං අනාපුච්ඡිත්වා ගච්ඡන්තස්සපි අනාපත්ති. යො පන ආතපෙ ඔතාපෙන්තො ‘‘ආගන්ත්වා උද්ධරිස්සාමී’’ති ගච්ඡති, තස්සපි අනාපත්ති. ๘๘. แต่ถ้าเสนาสนะอันเป็นของสงฆ์อย่างอื่น นอกจากเสนาสนะที่กล่าวมาแล้ว คือ ผ้าปูลาด หรือผ้าปูข้างบน หรือผ้าปูพื้น หรือเสื่อ หรือแผ่นหนัง หรือผ้าเช็ดเท้า หรือแผ่นกระดานรองเท้า ในที่แจ้ง ปูเอง หรือให้ผู้อื่นปูแล้ว เมื่อจะไป ถ้าไม่เก็บเอง ไม่ให้ผู้อื่นเก็บ หรือไปโดยไม่บอกกล่าว, ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. ที่รองบาตร ฝาบาตร กระเบื้องขัดเท้า พัดใบตาล พัดสี่เหลี่ยม สิ่งของที่ทำด้วยไม้อย่างใดอย่างหนึ่ง แม้ที่สุดกระบอกน้ำ สังข์สำหรับดื่มน้ำ วางไว้ในที่แจ้งแล้วเมื่อไป, แม้ภิกษุนั้นย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. ในที่แจ้ง ต้มน้ำย้อมแล้ว หม้อต้มน้ำย้อม หรือกระบอกตักน้ำย้อม หรือรางย้อมผ้า สิ่งเหล่านี้ทั้งหมด พึงเก็บไว้ในโรงไฟ. ถ้าไม่มีโรงไฟ พึงเก็บไว้ในเงื้อมเขาที่ฝนไม่ตกรด. แม้ในที่นั้น ถ้าไม่มี, วางไว้ในที่ที่ภิกษุทั้งหลายมองเห็นในที่เช่นนั้นแล้ว ย่อมควรที่จะไป. แต่ในเสนาสนะมีเตียงและตั่งเป็นต้นอันเป็นของบุคคลอื่น ย่อมต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น. แต่ในเรื่องนี้ ในมหาปัจจรีเป็นต้นกล่าวไว้ว่า "ในบุคคลใดความคุ้นเคยไม่เกิดขึ้น, ในของของบุคคลนั้นย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ในบุคคลใดความคุ้นเคยเกิดขึ้น, ของของบุคคลนั้นย่อมเป็นของส่วนตัวของตนเอง" ดังนี้. แต่ในของส่วนตัวของตนเอง ย่อมไม่มีอาบัติ. ภิกษุ หรือสามเณร หรืออารามิกชนใด เป็นผู้ละอาย ย่อมสำคัญเหมือนเป็นความกังวลของตนเอง, ภิกษุใดไม่บอกกล่าวแก่บุคคลเช่นนั้นแล้วเมื่อไป, แม้ภิกษุนั้นย่อมไม่มีอาบัติ. แต่ภิกษุใดตากผ้าในที่แดดแล้วไปโดยคิดว่า "ฉันจะมาเก็บ", แม้ภิกษุนั้นย่อมไม่มีอาบัติ. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ මඤ්චපීඨාදිසඞ්ඝිකසෙනාසනෙසු ในเสนาสนะอันเป็นของสงฆ์มีเตียงและตั่งเป็นต้น පටිපජ්ජිතබ්බවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยที่พึงปฏิบัติจบแล้ว. 18. කාලිකවිනිච්ඡයකථා ๑๘. เรื่องวินิจฉัยเกี่ยวกับกาล 89. කාලිකානිපි චත්තාරීති එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 255-256) යාවකාලිකං යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකන්ති ඉමානි චත්තාරි කාලිකානි වෙදිතබ්බානි. තත්ථ පුරෙභත්තං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං යං කිඤ්චි ඛාදනීයභොජනීයං යාව මජ්ඣන්හිකසඞ්ඛතො කාලො, තාව පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාවකාලිකං. සද්ධිං අනුලොමපානෙහි අට්ඨවිධං පානං යාව රත්තියා පච්ඡිමයාමසඞ්ඛාතො [Pg.94] යාමො, තාව පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාමො කාලො අස්සාති යාමකාලිකං. සප්පිආදි පඤ්චවිධං භෙසජ්ජං පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං නිධෙතබ්බතො සත්තාහො කාලො අස්සාති සත්තාහකාලිකං. ඨපෙත්වා උදකං අවසෙසං සබ්බම්පි පටිග්ගහිතං යාවජීවං පරිහරිත්වා සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජිතබ්බතො යාවජීවිකන්ති වුච්චති. ๘๙. พึงทราบกาลิก ๔ อย่าง คือ ยาวกาลิก ยามกาลิก สัตตาหกาลิก และยาวชีวิก ในมาติกาบทนี้ที่ว่า 'กาลิก ๔ อย่าง' (ปาจิ. อรรถ. ๒๕๕-๒๕๖). ในกาลิก ๔ อย่างนั้น ขาทนียะและโภชนียะอย่างใดอย่างหนึ่งที่รับประเคนแล้วพึงฉันในเวลาเช้า พึงฉันได้จนถึงเวลาที่เรียกว่าเที่ยงวัน เพราะฉะนั้นจึงเป็นยาวกาลิก. น้ำปานะ ๘ อย่างพร้อมด้วยน้ำปานะที่อนุโลม พึงดื่มได้จนถึงยามที่เรียกว่าปัจฉิมยามแห่งราตรี เพราะฉะนั้นยามเป็นกาลของน้ำปานะนั้น จึงชื่อว่ายามกาลิก. เภสัช ๕ อย่างมีเนยใสเป็นต้นที่รับประเคนแล้วพึงเก็บไว้ได้ ๗ วัน เพราะฉะนั้น ๗ วันเป็นกาลของเภสัชนั้น จึงชื่อว่าสัตตาหกาลิก. สิ่งอื่นทั้งหมดที่รับประเคนแล้วนอกจากน้ำ พึงเก็บรักษาไว้ตลอดชีวิต และพึงฉันได้เมื่อมีเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่ายาวชีวิก. 90. තත්ථ යාවකාලිකෙසු භොජනීයං නාම ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසන්ති. පඤ්ච භොජනානි යාමකාලිකං සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං ඛාදනීයං නාම. එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 248-9) පන යං තාව සක්ඛලිමොදකාදි පුබ්බණ්ණාපරණ්ණමයං ඛාදනීයං, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. යම්පි වනමූලාදිප්පභෙදං ආමිසගතිකං හොති. සෙය්‍යථිදං – මූලඛාදනීයං කන්දඛාදනීයං මුළාලඛාදනීයං මත්ථකඛාදනීයං ඛන්ධඛාදනීයං තචඛාදනීයං පත්තඛාදනීයං පුප්ඵඛාදනීයං ඵලඛාදනීයං අට්ඨිඛාදනීයං පිට්ඨඛාදනීයං නිය්‍යාසඛාදනීයන්ති, ඉදම්පි ඛාදනීයසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. ๙๐. ในยาวกาลิกนั้น สิ่งที่ชื่อว่าโภชนียะคือ ข้าวสุก ขนมแป้งข้าวบาร์เลย์ ขนมก้อน ปลา เนื้อ. สิ่งที่เหลือจากโภชนะ ๕ อย่าง ยามกาลิก สัตตาหกาลิก และยาวชีวิก ชื่อว่าขาทนียะ. ในบทว่าขาทนียะนี้ (ปาจิ. อรรถ. ๒๔๘-๙) ขาทนียะที่ทำจากบุพพัณณะและอปรัณณะมีขนมสัขลิและขนมโมทกะเป็นต้นนั้น ไม่มีอะไรจะกล่าว. ขาทนียะที่มีประเภทเป็นต้นว่ารากไม้ป่า ซึ่งมีส่วนแห่งอามิสนั้นคืออะไร คือ ขาทนียะที่เป็นราก ขาทนียะที่เป็นหัว ขาทนียะที่เป็นหน่อ ขาทนียะที่เป็นยอด ขาทนียะที่เป็นลำต้น ขาทนียะที่เป็นเปลือก ขาทนียะที่เป็นใบ ขาทนียะที่เป็นดอก ขาทนียะที่เป็นผล ขาทนียะที่เป็นเมล็ด ขาทนียะที่เป็นแป้ง ขาทนียะที่เป็นยาง ทั้งหมดนี้ย่อมถึงการนับว่าเป็นขาทนียะนั่นเอง. තත්ථ පන ආමිසගතිකසල්ලක්ඛණත්ථං ඉදං මුඛමත්තනිදස්සනං – මූලඛාදනීයෙ තාව මූලකමූලං ඛාරකමූලං චච්චුමූලං තම්බකමූලං තණ්ඩුලෙය්‍යකමූලං වත්ථුලෙය්‍යකමූලං වජකලිමූලං ජජ්ඣරිමූලන්ති එවමාදීනි සූපෙය්‍යපණ්ණමූලානි ආමිසගතිකානි. එත්ථ ච වජකලිමූලෙ ජරට්ඨං ඡින්දිත්වා ඡඩ්ඩෙන්ති, තං යාවජීවිකං හොති. අඤ්ඤම්පි එවරූපං එතෙනෙව නයෙන වෙදිතබ්බං. මූලකඛාරකජජ්ඣරිමූලානං පන ජරට්ඨානිපි ආමිසගතිකානෙවාති වුත්තං. යානි පන පාළියං – ในขาทนียะที่เป็นรากเป็นต้นนั้น พึงทราบการแสดงเพียงเล็กน้อยนี้เพื่อกำหนดลักษณะที่มีส่วนแห่งอามิส. ในขาทนียะที่เป็นรากนั้น รากผักกาด รากผักขม รากผักชี รากผักเปรี้ยว รากผักโขม รากผักบุ้ง รากผักกาดหอม รากผักกาดดอก เป็นต้น รากของพืชผักที่ควรแก่แกง มีส่วนแห่งอามิส. ในรากเหล่านี้ รากผักกาดหอมที่แก่แล้วย่อมตัดทิ้ง รากผักกาดหอมที่แก่นั้นเป็นยาวชีวิก. รากอื่นที่มีลักษณะเช่นนี้ก็พึงทราบด้วยนัยนี้. รากผักกาด รากผักขม รากผักกาดดอกที่แก่แล้วก็มีส่วนแห่งอามิสเท่านั้น ดังนี้ได้กล่าวไว้แล้วในพระบาลีว่า – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මූලානි භෙසජ්ජානි හලිද්දිං සිඞ්ගිවෙරං වචං වචත්තං අතිවිසං කටුකරොහිණිං උසීරං භද්දමුත්තකං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263) – ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรากที่เป็นยา คือ ขมิ้น ขิง ว่านน้ำ โกฐสอ อติวิสา กะฏุกะโรหิณี แฝก หญ้าแห้วหมู และรากอื่นใดที่เป็นยา ซึ่งไม่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะในขาทนียะ และไม่สำเร็จกิจแห่งโภชนียะในโภชนียะ’ (มหาวรรค ๒๖๓) – වුත්තානි, තානි යාවජීවිකානි. තෙසං චූළපඤ්චමූලං මහාපඤ්චමූලන්තිආදිනා නයෙන ගණියමානානං ගණනාය අන්තො නත්ථි, ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච අඵරණභාවොයෙව පනෙතෙසං ලක්ඛණං. තස්මා යං කිඤ්චි මූලං තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරති, තං යාවකාලිකං, ඉතරං යාවජීවිකන්ති වෙදිතබ්බං[Pg.95]. සුබහුං වත්වාපි හි ඉමස්මිංයෙව ලක්ඛණෙ ඨාතබ්බං. නාමසඤ්ඤාසු පන වුච්චමානාසු තං තං නාමං අජානන්තානං සම්මොහොයෙව හොති, තස්මා නාමසඤ්ඤාය ආදරං අකත්වා ලක්ඛණමෙව දස්සිතං. යථා ච මූලෙ, එවං කන්දාදීසුපි ලක්ඛණං දස්සයිස්සාම, තස්සෙව වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යඤ්ච තං පාළියං හලිද්දාදි අට්ඨවිධං වුත්තං, තස්ස ඛන්ධතචපුප්ඵඵලාදි සබ්බං යාවජීවිකන්ති වුත්තං. รากที่กล่าวไว้เหล่านั้นเป็นยาวชีวิก. รากเหล่านั้นที่นับด้วยนัยมีเบญจมูลน้อย เบญจมูลใหญ่เป็นต้น ไม่มีที่สิ้นสุดในการนับ. ลักษณะของรากเหล่านั้นคือความไม่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะและโภชนียะเท่านั้น. เพราะฉะนั้น รากใดที่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะและโภชนียะแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ รากนั้นเป็นยาวกาลิก. รากอื่น (ที่ไม่สำเร็จกิจแห่งขาทนียะและโภชนียะ) พึงทราบว่าเป็นยาวชีวิก. เพราะถึงแม้จะกล่าวมากในเรื่องเหล่านั้น ก็พึงตั้งอยู่แต่ในลักษณะนี้เท่านั้น. แต่เมื่อกล่าวถึงชื่อต่างๆ ผู้ที่ไม่รู้จักชื่อนั้นๆ ย่อมเกิดความหลง เพราะฉะนั้นจึงไม่ใส่ใจในชื่อ แต่แสดงลักษณะเท่านั้น. การวินิจฉัยในรากพึงทราบอย่างไร ในหัวเป็นต้นก็จักแสดงลักษณะอย่างนั้น การวินิจฉัยพึงทราบด้วยลักษณะนั้นนั่นเอง. ราก ๘ อย่างมีขมิ้นเป็นต้นที่กล่าวไว้ในพระบาลีนั้น ลำต้น เปลือก ดอก ผล เป็นต้น ของขมิ้นเป็นต้นนั้นทั้งหมดเป็นยาวชีวิก ดังนี้ได้กล่าวไว้แล้ว. කන්දඛාදනීයෙ දුවිධො කන්දො දීඝො ච භිසකිංසුකකන්දාදි, වට්ටො ච උප්පලකසෙරුකකන්දාදි, යං ගණ්ඨීතිපි වදන්ති. තත්ථ සබ්බෙසං කන්දානං ජිණ්ණජරට්ඨට්ඨානඤ්ච ඡල්ලි ච සුඛුමමූලානි ච යාවජීවිකානි, තරුණො පන සුඛඛාදනීයො සාලකල්‍යාණිපොතකකන්දො කිංසුකපොතකකන්දො අම්බාටකකන්දො කෙතකකන්දො මාලුවකන්දො භිසසඞ්ඛාතො පදුමපුණ්ඩරීකකන්දො පිණ්ඩාලුමසාලුආදයො ච ඛීරවල්ලිකන්දො ආලුවකන්දො සිග්ගුකන්දො තාලකන්දො නීලුප්පලරත්තුප්පලකුමුදසොගන්ධිකානං කන්දා කදලිකන්දො වෙළුකන්දො කසෙරුකකන්දොති එවමාදයො තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකකන්දා යාවකාලිකා. ඛීරවල්ලිකන්දො අධොතො යාවජීවිකො, ධොතො යාවකාලිකො. ඛීරකාකොලිජීවිකඋසභකලසුණාදිකන්දා පන යාවජීවිකා. තෙ පාළියං ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලානි භෙසජ්ජානී’’ති එවං (මහාව. 263) මූලභෙසජ්ජසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතා. ในขาทนียะที่เป็นหัว หัวมี ๒ อย่าง คือ หัวยาวมีหัวบัวและหัวทองกวาวเป็นต้น และหัวกลมมีหัวบัวเผื่อนและหัวแห้วทรงกระเทียมเป็นต้น ซึ่งบางทีก็เรียกกันว่าปมหรือเหง้า ในขาทนียะที่เป็นหัวนั้น ส่วนที่เก่าและแก่ของหัวทั้งหมด เปลือก และรากฝอย เป็นยาวชีวิก แต่ส่วนหัวอ่อนที่เคี้ยวง่าย เช่น หัวต้นนพายอ่อน หัวทองกวาวอ่อน หัวมะกอกอ่อน หัวลำเจียก หัวเครือเขามัน หัวบัวหลวงและบัวขาวที่เรียกว่าเหง้าบัว หัวมันมือเสือและมันอ้อนเป็นต้น หัวนมวัว หัวมัน หัวมะรุม หัวตาลอ่อน หัวบัวขาบ บัวแดง บัวขาว และบัวเผื่อน หัวกล้วย หัวไผ่ หัวแห้วทรงกระเทียม เป็นต้น หัวที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก หัวนมวัวที่ยังไม่ต้มเป็นยาวชีวิก ที่ต้มแล้วเป็นยาวกาลิก ส่วนหัวขีระกะโกฬี หัวจีวิกะ หัวอุสภะ และหัวกระเทียมเป็นต้น เป็นยาวชีวิก หัวเหล่านั้นถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการสงเคราะห์รากที่เป็นยานั่นเองในพระบาลีว่า 'รากอื่นใดที่เป็นยา' මුළාලඛාදනීයෙ පදුමමුළාලං පුණ්ඩරීකමුළාලං මූලසදිසංයෙව. එරකමුළාලං කන්දුලමුළාලන්ති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකමුළාලං යාවකාලිකං, හලිද්දිසිඞ්ගිවෙරමකචිචතුරස්සවල්ලිකෙතකතාලහින්තාලකුන්තාලනාළිකෙරපූගරුක්ඛාදිමුළාලං පන යාවජීවිකං. තං සබ්බම්පි පාළියං ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි මූලානි භෙසජ්ජානී’’ති එවං මූලභෙසජ්ජසඞ්ගහෙනෙව සඞ්ගහිතං. ในขาทนียะที่เป็นหน่อ หน่อบัวหลวงและหน่อบัวขาวก็เหมือนกับรากนั่นเอง หน่อกก หน่อทองกวาว เป็นต้น หน่อที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก แต่หน่อขมิ้น ขิง ป่าน เพชรสังฆาต ลำเจียก ตาล เป้ง มินปอ มะพร้าว และหมากเป็นต้น เป็นยาวชีวิก หน่อทั้งหมดนั้นก็ถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการสงเคราะห์รากที่เป็นยานั่นเองในพระบาลีว่า 'รากอื่นใดที่เป็นยา' මත්ථකඛාදනීයෙ තාලහින්තාලකුන්තාලකෙතකනාළිකෙරපූගරුක්ඛඛජ්ජූරිවෙත්තඑරකකදලීනං කළීරසඞ්ඛාතා මත්ථකා, වෙණුකළීරො නළකළීරො උච්ඡුකළීරො [Pg.96] මූලකකළීරො සාසපකළීරො සතාවරිකළීරො සත්තන්නං ධඤ්ඤානං කළීරාති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකො රුක්ඛවල්ලිආදීනං මත්ථකො යාවකාලිකො, හලිද්දිසිඞ්ගිවෙරවචමකචිලසුණානං කළීරා, තාලහින්තාලකුන්තාලනාළිකෙරකළීරානඤ්ච ඡින්දිත්වා පාතිතො ජරට්ඨබුන්දො යාවජීවිකො. ในขาทนียะที่เป็นยอด ยอดที่เรียกว่าหยวกของตาล เป้ง มินปอ ลำเจียก มะพร้าว หมาก อินทผลัม หวาย กก และกล้วย หยวกไผ่ หยวกอ้อ หยวกอ้อย หยวกหัวผักกาด หยวกผักกาดเขียว หยวกรากสามสิบ และหยวกของธัญพืช ๗ ชนิด เป็นต้น ยอดของต้นไม้และเถาวัลย์เป็นต้นที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก ส่วนหยวกขมิ้น ขิง ว่านน้ำ ป่าน และกระเทียม และหยวกตาล เป้ง มินปอ และมะพร้าวที่ตัดแล้วส่วนที่เป็นปมที่แก่ซึ่งตกลงมา เป็นยาวชีวิก ඛන්ධඛාදනීයෙ අන්තොපථවීගතො සාලකල්‍යාණීඛන්ධො උච්ඡුඛන්ධො නීලුප්පලරත්තුප්පලකුමුදසොගන්ධිකානං දණ්ඩකඛන්ධාති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකො ඛන්ධො යාවකාලිකො, උප්පලජාතීනං පණ්ණදණ්ඩකො පදුමජාතීනං සබ්බොපි දණ්ඩකො කරවින්දදණ්ඩාදයො ච අවසෙසසබ්බඛන්ධා යාවජීවිකා. ในขาทนียะที่เป็นลำต้น ลำต้นนพายที่อยู่ใต้ดิน ลำต้นอ้อย ลำต้นที่เป็นก้านของบัวขาบ บัวแดง บัวขาว และบัวเผื่อน เป็นต้น ลำต้นที่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นยาวกาลิก ส่วนก้านใบของบัวสาย ก้านทั้งหมดของบัวหลวง ก้านมะม่วงหาวมะนาวโห่เป็นต้น และลำต้นอื่นๆ ที่เหลือทั้งหมด เป็นยาวชีวิก තචඛාදනීයෙ උච්ඡුතචොව එකො යාවකාලිකො, සොපි සරසො, සෙසො සබ්බො යාවජීවිකො. තෙසං පන මත්ථකඛන්ධතචානං තිණ්ණම්පි පාළියං කසාවභෙසජ්ජෙන සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං – ในขาทนียะที่เป็นเปลือก เปลือกอ้อยอย่างเดียวเป็นยาวกาลิก เปลือกอ้อยนั้นก็ต้องเป็นชนิดที่ยังมีน้ำอยู่ เปลือกอื่นทั้งหมดเป็นยาวชีวิก อนึ่ง การสงเคราะห์ยอด ลำต้น และเปลือกทั้งสามอย่างนั้น พึงทราบด้วยการสงเคราะห์ด้วยยาฝาดในพระบาลี เพราะคำนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้จริงว่า - ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කසාවානි භෙසජ්ජානි නිම්බකසාවං කුටජකසාවං පටොලකසාවං ඵග්ගවකසාවං නත්තමාලකසාවං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි කසාවානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263). 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นน้ำฝาด คือ น้ำฝาดสะเดา น้ำฝาดโมกมัน น้ำฝาดบวบขม น้ำฝาดผักฮ้วนหมู น้ำฝาดต้นขี้เหล็กเลือด หรือยาที่เป็นน้ำฝาดอย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวในของเคี้ยว และไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของฉันในของฉัน เราอนุญาตน้ำฝาดเหล่านั้น' එත්ථ හි එතෙසම්පි සඞ්ගහො සිජ්ඣති. වුත්තකසාවානි ච සබ්බකප්පියානීති වෙදිතබ්බානි. ด้วยว่าในพระบาลีนี้ การสงเคราะห์สิ่งเหล่านี้ก็สำเร็จได้ และพึงทราบว่าน้ำฝาดที่กล่าวมาแล้วทั้งหมดเป็นของควรแก่ภิกษุทั้งสิ้น පත්තඛාදනීයෙ මූලකං ඛාරකො චච්චු තම්බකො තණ්ඩුලෙය්‍යකො පපුන්නාගො වත්ථුලෙය්‍යකො වජකලි ජජ්ඣරි සෙල්ලු සිග්ගු කාසමද්දකො උම්මාචීනමුග්ගො මාසො රාජමාසො ඨපෙත්වා මහානිප්ඵාවං අවසෙසනිප්ඵාවො අග්ගිමන්ථො සුනිසන්නකො සෙතවරණො නාළිකා භූමියං ජාතලොණීති එතෙසං පත්තානි, අඤ්ඤානි ච එවරූපානි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථඤ්ච භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි පත්තානි එකංසෙන යාවකාලිකානි, යා පනඤ්ඤා [Pg.97] මහානඛපිට්ඨිමත්තපණ්ණා ලොණිරුක්ඛෙ ච ගච්ඡෙ ච ආරොහති, තස්සා පත්තං යාවජීවිකං. බ්‍රහ්මිපත්තඤ්ච යාවකාලිකන්ති දීපවාසිනො වදන්ති. අම්බපල්ලවං යාවකාලිකං, අසොකපල්ලවං පන යාවජීවිකං. යානි චඤ්ඤානි පාළියං – ในขาทนียะที่เป็นใบ ใบของหัวผักกาด ผักฮันจิ ผักฮันกะลา ผักฮันชินนี ผักโขมหนาม ชุมเห็ดไทย ผักคราด ผักกิ่งปิ่ม ผักฮันคาปันตู ผักสนับ มะรุม ชุมเห็ดเล็ก ผักกาดน้ำ ถั่วจีน ถั่วเขียว ถั่วราชมาส ถั่วพุ่ม เว้นถั่วแปบใหญ่เสีย ถั่วแปบที่เหลือ ผักอัคคีทวาร ผักแว่น ผักกุ่มบก ผักบุ้ง และผักเบี้ยดินเหล่านี้ และใบอย่างอื่นที่มีลักษณะเช่นนี้ ซึ่งสำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวและของฉันแก่มนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ ทั้งหมดเป็นยาวกาลิกโดยส่วนเดียว ส่วนผักเบี้ยดินอย่างอื่นที่มีใบขนาดเท่าหลังเล็บ ซึ่งขึ้นที่ต้นไม้และที่พุ่มไม้ ใบของผักเบี้ยดินนั้นเป็นยาวชีวิก และชาวเกาะกล่าวว่าใบพรมมิก็เป็นยาวกาลิก ยอดมะม่วงเป็นยาวกาลิก ส่วนยอดอโศกเป็นยาวชีวิก และใบอย่างอื่นใดในพระบาลีว่า - ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පණ්ණානි භෙසජ්ජානි නිම්බපණ්ණං කුටජපණ්ණං පටොලපණ්ණං සුලසිපණ්ණං කප්පාසපණ්ණං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි පණ්ණානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263) – 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นใบ คือ ใบสะเดา ใบโมกมัน ใบมะระขี้นก ใบกะเพรา ใบฝ้าย หรือยาที่เป็นใบอย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของเคี้ยวในของเคี้ยว และไม่สำเร็จประโยชน์แห่งของฉันในของฉัน' වුත්තානි, තානි යාවජීවිකානි. න කෙවලඤ්ච පණ්ණානි, තෙසං පුප්ඵඵලානිපි. යාවජීවිකපණ්ණානං පන ඵග්ගවපණ්ණං අජ්ජුකපණ්ණං ඵණිජ්ජකපණ්ණං තම්බූලපණ්ණං පදුමිනිපණ්ණන්ති එවං ගණනවසෙන අන්තො නත්ථි. ที่ตรัสไว้เหล่านั้นเป็นยาวชีวิก ไม่ใช่เฉพาะแต่ใบเท่านั้น แม้ดอกและผลของต้นเหล่านั้นก็เป็นยาวชีวิก ส่วนบรรดาใบที่เป็นยาวชีวิกนั้น เช่น ใบผักฮ้วนหมู ใบแมงลัก ใบกะเพราขาว ใบพลู และใบบัวหลวง เป็นต้น ไม่มีที่สุดโดยการนับ පුප්ඵඛාදනීයෙ මූලකපුප්ඵං ඛාරකපුප්ඵං චච්චුපුප්ඵං තම්බකපුප්ඵං වජකලිපුප්ඵං ජජ්ඣරිපුප්ඵං චූළනිප්ඵාවපුප්ඵං මහානිප්ඵාවපුප්ඵං කසෙරුකපුප්ඵං නාළිකෙරතාලකෙතකානං තරුණපුප්ඵානි සෙතවරණපුප්ඵං සිග්ගුපුප්ඵං උප්පලපදුමජාතිකානං පුප්ඵානං කණ්ණිකාමත්තං අගන්ධිපුප්ඵං කරීරපුප්ඵං ජීවන්තී පුප්ඵන්ති එවමාදි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණපුප්ඵං යාවකාලිකං, අසොකබකුලකුය්‍යකපුන්නාගචම්පකජාතිකරවීරකණිකාරකුන්දනවමාලිකමල්ලිකාදීනං පන පුප්ඵං යාවජීවිකං, තස්ස ගණනාය අන්තො නත්ථි. පාළියං පනස්ස කසාවභෙසජ්ජෙන සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. ในของเคี้ยวที่เป็นดอก ดอกหัวผักกาด ดอกผักกาดเขียว ดอกผักกาดหอม ดอกผักกาดแดง ดอกผักกาดขาว ดอกบวบ ดอกถั่วพูเล็ก ดอกถั่วพูใหญ่ ดอกบัวบก ดอกอ่อนของมะพร้าว ตาล และเตย ดอกกุ่มบก ดอกมะรุม เฉพาะเกสรดอกบัวสาย บัวหลวง และบัวชนิดต่างๆ ดอกทองกวาว ดอกแค ดอกผักจีวันตี เป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา ส่วนดอกอโศก ดอกพิกุล ดอกพุด ดอกบุนนาค ดอกจำปา ดอกมะลิ ดอกยี่โถ ดอกกรรณิการ์ ดอกพุทธชาด ดอกมะลิลา ดอกมะลิซ้อน เป็นต้น เป็นของควรฉันตลอดชีวิต การนับดอกไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ส่วนในพระบาลี พึงทราบว่าดอกไม้นั้นสงเคราะห์เข้ากับยาที่เป็นของฝาด ඵලඛාදනීයෙ පනසලබුජතාලනාළිකෙරඅම්බජම්බුඅම්බාටකතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිත්ථලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිම්බරූසකතිපුසවාතිඞ්ගණචොචමොචමධුකාදීනං ඵලානි, යානි ලොකෙ තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරන්ති, සබ්බානි තානි යාවකාලිකානි, නාමගණනවසෙන තෙසං න සක්කා පරියන්තං දස්සෙතුං. යානි පන පාළියං – ในของเคี้ยวที่เป็นผล ผลของขนุน ขนุนสำปะลอ ตาล มะพร้าว มะม่วง ชมพู่ มะกอก มะขาม มะนาวควาย มะขวิด น้ำเต้า ฟักทอง แตงกวา มะพลับ แตงร้าน มะเขือ กล้วยมีเมล็ด กล้วยไม่มีเมล็ด มะซางเป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ ในโลก ทั้งหมดเป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา การนับชื่อผลไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ส่วนสิ่งใดในพระบาลี – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඵලානි භෙසජ්ජානි බිලඞ්ගං පිප්පලිං මරීචං හරීතකං විභීතකං ආමලකං ගොට්ඨඵලං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි [Pg.98] අත්ථි ඵලානි භෙසජ්ජානි නෙව ඛාදනීයෙ ඛාදනීයත්ථං ඵරන්ති, න භොජනීයෙ භොජනීයත්ථං ඵරන්තී’’ති (මහාව. 263) – ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นผล คือ เบญจกานี ดีปลี พริกไทย สมอไทย สมอพิเภก มะขามป้อม ผลมะหาด หรือยาที่เป็นผลอย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวในของเคี้ยว ไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของฉันในของฉัน වුත්තානි, තානි යාවජීවිකානි. තෙසම්පි අපරිපක්කානි අච්ඡිවබිම්බවරණකෙතකකාස්මරීආදීනං ඵලානි ජාතිඵලං කටුකඵලං එළා තක්කොලන්ති එවං නාමවසෙන න සක්කා පරියන්තං දස්සෙතුං. ที่กล่าวมาแล้วเหล่านั้นเป็นของควรฉันตลอดชีวิต ผลไม้ที่ยังไม่สุกของต้นรักขาว ต้นตำลึง ต้นกุ่ม ต้นเตย ต้นซ้อเป็นต้น ผลจันทน์เทศ ผลเผ็ด ลูกกระวาน พิมเสนต้น เป็นต้น การนับชื่อผลไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด අට්ඨිඛාදනීයෙ ලබුජට්ඨි පනසට්ඨි අම්බාටකට්ඨි සාලට්ඨි ඛජ්ජූරීකෙතකතිම්බරූසකානං තරුණඵලට්ඨි තින්තිණිකට්ඨි බිම්බඵලට්ඨි උප්පලපදුමජාතීනං පොක්ඛරට්ඨීති එවමාදීනි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු මනුස්සානං පකතිආහාරවසෙන ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි අට්ඨීනි යාවකාලිකානි, මධුකට්ඨි පුන්නාගට්ඨි හරීතකාදීනං අට්ඨීනි සිද්ධත්ථකට්ඨි රාජිකට්ඨීති එවමාදීනි අට්ඨීනි යාවජීවිකානි. තෙසං පාළියං ඵලභෙසජ්ජෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. ในของเคี้ยวที่เป็นเมล็ด เมล็ดขนุนสำปะลอ เมล็ดขนุน เมล็ดมะกอก เมล็ดสาละ เมล็ดอ่อนของอินทผลัม เตย และมะพลับ เมล็ดมะขาม เมล็ดตำลึง เมล็ดบัวสาย บัวหลวง และบัวชนิดต่างๆ เป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา เมล็ดมะซาง เมล็ดบุนนาค เมล็ดสมอไทยเป็นต้น เมล็ดผักกาดขาว เมล็ดผักกาดแดง เป็นต้น เป็นของควรฉันตลอดชีวิต พึงทราบว่าเมล็ดเหล่านั้นสงเคราะห์เข้ากับยาที่เป็นผลในพระบาลี පිට්ඨඛාදනීයෙ සත්තන්නං තාව ධඤ්ඤානං ධඤ්ඤානුලොමානං අපරණ්ණානඤ්ච පිට්ඨං පනසපිට්ඨං ලබුජපිට්ඨං අම්බාටකපිට්ඨං සාලපිට්ඨං ධොතකතාලපිට්ඨං ඛීරවල්ලිපිට්ඨඤ්චාති එවමාදීනි තෙසු තෙසු ජනපදෙසු පකතිආහාරවසෙන මනුස්සානං ඛාදනීයත්ථං භොජනීයත්ථඤ්ච ඵරණකානි පිට්ඨානි යාවකාලිකානි, අධොතකං තාලපිට්ඨං ඛීරවල්ලිපිට්ඨං අස්සගන්ධාදිපිට්ඨානි ච යාවජීවිකානි. තෙසං පාළියං කසාවෙහි මූලඵලෙහි ච සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. ในของเคี้ยวที่เป็นแป้ง แป้งของธัญพืช ๗ ชนิด และแป้งของพืชที่คล้ายธัญพืช และแป้งของพืชตระกูลถั่ว แป้งขนุน แป้งขนุนสำปะลอ แป้งมะกอก แป้งสาละ แป้งตาลที่ล้างแล้ว แป้งเครือเขา เป็นต้น ซึ่งเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ของเคี้ยวและของฉันของมนุษย์โดยเป็นอาหารปกติในชนบทนั้นๆ เป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา แป้งตาลที่ยังไม่ล้าง แป้งเครือเขา แป้งโสมอินเดียเป็นต้น เป็นของควรฉันตลอดชีวิต พึงทราบว่าแป้งเหล่านั้นสงเคราะห์เข้ากับของฝาด ราก และผลในพระบาลี නිය්‍යාසඛාදනීයෙ – එකො උච්ඡුනිය්‍යාසොව සත්තාහකාලිකො, සෙසා – ในของเคี้ยวที่เป็นยาง ยางอ้อยอย่างเดียวเป็นของควรฉันชั่ว ๗ วัน ส่วนยางอื่น – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ජතූනි භෙසජ්ජානි හිඞ්ගුං හිඞ්ගුජතුං හිඞ්ගුසිපාටිකං තකං තකපත්තිං තකපණ්ණිං සජ්ජුලසං, යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි ජතූනි භෙසජ්ජානී’’ති (මහාව. 263) – ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยาที่เป็นยางไม้ คือ ยางมหาหิงคุ์ ยางมหาหิงคุ์ที่ปรุงจากรากและใบ ยางมหาหิงคุ์ที่ปรุงจากใบ ยางที่ออกจากยอดมหาหิงคุ์ ยางที่ออกจากใบมหาหิงคุ์ ยางที่ปรุงจากใบมหาหิงคุ์ ยางสน หรือยาที่เป็นยางไม้อย่างอื่นใดอีกที่มีอยู่ එවං පාළියං වුත්තා නිය්‍යාසා යාවජීවිකා. තත්ථ යෙවාපනකවසෙන සඞ්ගහිතානං අම්බනිය්‍යාසො කණිකාරනිය්‍යාසොති එවං නාමවසෙන න සක්කා පරියන්තං දස්සෙතුං. එවං ඉමෙසු මූලඛාදනීයාදීසු යං කිඤ්චි යාවකාලිකං, සබ්බම්පි ඉමස්මිං අත්ථෙ අවසෙසං ඛාදනීයං නාමාති සඞ්ගහිතං. ยางไม้ที่กล่าวมาแล้วในพระบาลีนั้นเป็นของควรฉันตลอดชีวิต ในบรรดายางไม้ที่สงเคราะห์ไว้โดยนัยแห่งคำว่า 'เยวาปนกะ' นั้น ยางมะม่วง ยางกรรณิการ์ เป็นต้น การนับชื่อยางไม้เหล่านั้นไม่มีที่สิ้นสุด ดังนี้ ของเคี้ยวที่เป็นรากเป็นต้นเหล่านี้ สิ่งใดเป็นของควรฉันชั่วระยะเวลา ทั้งหมดนั้นสงเคราะห์เข้าเป็นของเคี้ยวที่เหลือในอรรถบทนี้ 91. යාමකාලිකෙසු [Pg.99] පන අට්ඨ පානානි නාම අම්බපානං ජම්බුපානං චොචපානං මොචපානං මධුකපානං මුද්දිකපානං සාලූකපානං ඵාරුසකපානන්ති ඉමානි අට්ඨ පානානි. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 300) අම්බපානන්ති ආමෙහි වා පක්කෙහි වා අම්බෙහි කතපානං. තත්ථ ආමෙහි කරොන්තෙන අම්බතරුණානි භින්දිත්වා උදකෙ පක්ඛිපිත්වා ආතපෙ ආදිච්චපාකෙන පචිත්වා පරිස්සාවෙත්වා තදහුපටිග්ගහිතකෙහි මධුසක්කාරකප්පූරාදීහි යොජෙත්වා කාතබ්බං, එවං කතං පුරෙභත්තමෙව කප්පති. අනුපසම්පන්නෙහි කතං ලභිත්වා පන පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසපරිභොගෙනපි වට්ටති, පච්ඡාභත්තං නිරාමිසපරිභොගෙන යාව අරුණුග්ගමනා වට්ටති. එස නයො සබ්බපානෙසු. ජම්බුපානන්ති ජම්බුඵලෙහි කතපානං. චොචපානන්ති අට්ඨිකකදලිඵලෙහි කතපානං. මොචපානන්ති අනට්ඨිකෙහි කදලිඵලෙහි කතපානං. මධුකපානන්ති මධුකානං ජාතිරසෙන කතපානං. තං පන උදකසම්භින්නං වට්ටති, සුද්ධං න වට්ටති. මුද්දිකපානන්ති මුද්දිකා උදකෙ මද්දිත්වා අම්බපානං විය කතපානං. සාලූකපානන්ති රත්තුප්පලනීලුප්පලාදීනං සාලූකෙ මද්දිත්වා කතපානං. ඵාරුසකපානන්ති ඵාරුසකඵලෙහි අම්බපානං විය කතපානං. ඉමානි අට්ඨ පානානි සීතානිපි ආදිච්චපාකානිපි වට්ටන්ති, අග්ගිපාකානි න වට්ටන්ති. ๙๑. ส่วนเครื่องดื่มที่เป็นยามกาลิก ๘ อย่างนั้น คือ น้ำมะม่วง น้ำชมพู่ น้ำกล้วยป่า น้ำกล้วยบ้าน น้ำมะซาง น้ำองุ่น น้ำเหง้าบัว และน้ำมะปราง เครื่องดื่ม ๘ อย่างเหล่านี้ ในบรรดาเครื่องดื่มเหล่านั้น น้ำมะม่วง คือ น้ำที่ทำจากมะม่วงดิบหรือมะม่วงสุก ในการทำจากมะม่วงดิบนั้น ควรผ่ามะม่วงอ่อน ใส่ลงในน้ำ ต้มด้วยความร้อนจากแสงอาทิตย์กลางแดด กรอง แล้วปรุงด้วยน้ำผึ้ง น้ำตาล การบูร เป็นต้น ที่รับประเคนในวันนั้น เครื่องดื่มที่ทำอย่างนี้ ย่อมควรเฉพาะในเวลาเช้าเท่านั้น แต่ถ้าได้เครื่องดื่มที่อนุปสัมบันทำ รับประเคนในเวลาเช้า ย่อมควรแม้บริโภคพร้อมกับอาหารในเวลาเช้า ในเวลาบ่าย ย่อมควรบริโภคโดยปราศจากอาหาร จนกว่าอรุณจะขึ้น วิธีนี้เป็นอย่างเดียวกันในเครื่องดื่มทุกชนิด น้ำชมพู่ คือ น้ำที่ทำจากผลชมพู่ น้ำกล้วยป่า คือ น้ำที่ทำจากผลกล้วยป่าที่มีเมล็ด น้ำกล้วยบ้าน คือ น้ำที่ทำจากผลกล้วยบ้านที่ไม่มีเมล็ด น้ำมะซาง คือ น้ำที่ทำจากน้ำผลมะซางโดยธรรมชาติ แต่ถ้าผสมน้ำ ย่อมควร ถ้าเป็นน้ำมะซางล้วนๆ ไม่ควร น้ำองุ่น คือ น้ำที่ทำโดยขยี้องุ่นในน้ำ เหมือนน้ำมะม่วง น้ำเหง้าบัว คือ น้ำที่ทำโดยขยี้เหง้าบัวแดง บัวเขียว เป็นต้น น้ำมะปราง คือ น้ำที่ทำจากผลมะปราง เหมือนน้ำมะม่วง เครื่องดื่ม ๘ อย่างเหล่านี้ ย่อมควรทั้งที่เย็นและที่ต้มด้วยแสงอาทิตย์ แต่ที่ต้มด้วยไฟ ไม่ควร අවසෙසානි වෙත්තතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිත්ථකොසම්බකරමන්දාදිඛුද්දකඵලපානානි අට්ඨපානගඅකානෙව. තානි කිඤ්චාපි පාළියං න වුත්තානි, අථ ඛො කප්පියං අනුලොමෙන්ති, තස්මා කප්පන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං ඵලරසං ඨපෙත්වා ධඤ්ඤඵලරස’’න්ති (මහාව. අට්ඨ. 300) වුත්තත්තා ඨපෙත්වා සානුලොමධඤ්ඤඵලරසං අඤ්ඤං ඵලපානං නාම අකප්පියං නත්ථි, සබ්බං යාමකාලිකමෙව. තත්ථ සානුලොමධඤ්ඤඵලරසො නාම සත්තන්නඤ්චෙව ධඤ්ඤානං තාලනාළිකෙරපනසලබුජඅලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිපුසඑළාලුකාති නවන්නඤ්ච මහාඵලානං සබ්බෙසඤ්ච පුබ්බණ්ණාපරණ්ණානං අනුලොමධඤ්ඤානං රසො යාවකාලිකො, තස්මා පච්ඡාභත්තං න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පත්තරසං ඨපෙත්වා ඩාකරස’’න්ති (මහාව. 300) වුත්තත්තා පක්කඩාකරසං ඨපෙත්වා යාවකාලිකපත්තානම්පි සීතොදකෙන මද්දිත්වා කතරසො වා ආදිච්චපාකො වා වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පුප්ඵරසං ඨපෙත්වා මධුකපුප්ඵරස’’න්ති වුත්තත්තා මධුකපුප්ඵරසං ඨපෙත්වා සබ්බොපි පුප්ඵරසො වට්ටති. เครื่องดื่มจากผลไม้เล็กๆ ที่เหลือ เช่น หวาย มะขาม ส้มโอ มะขวิด มะกอก มะดัน เป็นต้น ย่อมเป็นเช่นเดียวกับเครื่องดื่ม ๘ อย่าง แม้ว่าสิ่งเหล่านั้นไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี แต่ก็อนุโลมให้เป็นของควร จึงควร เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำผลไม้ทุกชนิด เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืช" เพราะเหตุที่ตรัสไว้อย่างนี้ จึงไม่มีน้ำผลไม้อื่นใดที่ไม่ควร เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืชที่อนุโลมแล้ว ทุกอย่างเป็นยามากาลิกทั้งสิ้น ในบรรดานั้น น้ำผลไม้จากธัญพืชที่อนุโลมแล้ว คือ น้ำจากธัญพืช ๗ ชนิด และน้ำจากผลไม้ใหญ่ ๙ ชนิด คือ ตาล มะพร้าว ขนุน มะหาด น้ำเต้า ฟักทอง แตงกวา แตงไทย แตงโม และน้ำจากพืชตระกูลถั่วทุกชนิด และธัญพืชที่อนุโลมแล้ว เป็นยาวกาลิก เพราะฉะนั้น ในเวลาบ่าย ไม่ควร เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำใบไม้ทุกชนิด เว้นน้ำผักที่สุกแล้ว" เพราะเหตุที่ตรัสไว้อย่างนี้ เว้นน้ำผักที่สุกแล้ว น้ำที่ทำโดยขยี้ใบไม้ที่เป็นยาวกาลิกในน้ำเย็น หรือน้ำที่ต้มด้วยแสงอาทิตย์ ย่อมควร เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำดอกไม้ทุกชนิด เว้นน้ำดอกมะซาง" เพราะเหตุที่ตรัสไว้อย่างนี้ เว้นน้ำดอกมะซาง น้ำดอกไม้ทุกชนิด ย่อมควร 92. සත්තාහකාලිකං [Pg.100] නාම සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතන්ති ඉමානි පඤ්ච භෙසජ්ජානි. තත්ථ සප්පි නාම ගොසප්පි වා අජිකාසප්පි වා මහිංසසප්පි වා යෙසං මංසං කප්පති, තෙසං සප්පි. නවනීතං නාම තෙසංයෙව නවනීතං. තෙලං නාම තිලතෙලං සාසපතෙලං මධුකතෙලං එරණ්ඩතෙලං වසාතෙලං. මධු නාම මක්ඛිකාමධු. ඵාණිතං නාම උච්ඡුම්හා නිබ්බත්තං (පචි. 260). යාවජීවිකං පන හෙට්ඨා යාවකාලිකෙ මූලඛාදනීයාදීසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ๙๒. สิ่งที่เป็นสัตตาหกาลิก คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ยา ๕ อย่างเหล่านี้ ในบรรดายา ๕ อย่างนั้น เนยใส คือ เนยใสจากนมโค หรือเนยใสจากนมแพะ หรือเนยใสจากนมกระบือ เนยใสของสัตว์ที่เนื้อของมันควร (แก่ภิกษุ) เนยข้น คือ เนยข้นของสัตว์เหล่านั้นนั่นเอง น้ำมัน คือ น้ำมันงา น้ำมันมัสตาร์ด น้ำมันมะซาง น้ำมันละหุ่ง น้ำมันสัตว์ น้ำผึ้ง คือ น้ำผึ้งที่ผึ้งทำ น้ำอ้อย คือ น้ำอ้อยที่เกิดจากอ้อย ส่วนยาที่เป็นยาวชีวิก พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในยาวกาลิกประเภทรากไม้ที่ควรเคี้ยว เป็นต้น ข้างล่าง 93. තත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 256) අරුණොදයෙ පටිග්ගහිතං යාවකාලිකං සතක්ඛත්තුම්පි නිදහිත්වා යාව කාලො නාතික්කමති, තාව පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, යාමකාලිකං එකං අහොරත්තං, සත්තාහකාලිකං සත්තරත්තං, ඉතරං සති පච්චයෙ යාවජීවම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. පටිග්ගහෙත්වා එකරත්තං වීතිනාමිතං පන යං කිඤ්චි යාවකාලිකං වා යාමකාලිකං වා අජ්ඣොහරිතුකාමතාය ගණ්හන්තස්ස පටිග්ගහණෙ තාව දුක්කටං, අජ්ඣොහරතො පන එකමෙකස්මිං අජ්ඣොහාරෙ සන්නිධිපච්චයා පාචිත්තියං. සචෙපි පත්තො දුද්ධොතො හොති, යං අඞ්ගුලියා ඝංසන්තස්ස ලෙඛා පඤ්ඤායති, ගණ්ඨිකපත්තස්ස වා ගණ්ඨිකන්තරෙ ස්නෙහො පවිට්ඨො හොති, සො උණ්හෙ ඔතාපෙන්තස්ස පග්ඝරති, උණ්හයාගුයා වා ගහිතාය සන්දිස්සති, තාදිසෙ පත්තෙපි පුනදිවසෙ භුඤ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං, තස්මා පත්තං ධොවිත්වා පුන තත්ථ අච්ඡොදකං වා ආසිඤ්චිත්වා අඞ්ගුලියා වා ඝංසිත්වා නිස්නෙහභාවො ජානිතබ්බො. සචෙ හි උදකෙ වා ස්නෙහභාවො, පත්තෙ වා අඞ්ගුලිලෙඛා පඤ්ඤායති, දුද්ධොතො හොති, තෙලවණ්ණපත්තෙ පන අඞ්ගුලිලෙඛා පඤ්ඤායති, සා අබ්බොහාරිකා. යම්පි භික්ඛූ නිරපෙක්ඛා සාමණෙරානං පරිච්චජන්ති, තඤ්චෙ සාමණෙරා නිදහිත්වා දෙන්ති, සබ්බං වට්ටති. සයං පටිග්ගහෙත්වා අපරිච්චත්තමෙව හි දුතියදිවසෙ න වට්ටති. තතො හි එකසිත්ථම්පි අජ්ඣොහරතො පාචිත්තියමෙව. අකප්පියමංසෙසු මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයෙන සද්ධිං පාචිත්තියං, අවසෙසෙසු දුක්කටෙන සද්ධිං. ๙๓. ในบรรดา (กาลิก ๔ อย่าง) นั้น ยาวกาลิกที่รับประเคนเมื่ออรุณขึ้นในวันนี้ แม้เก็บไว้ร้อยครั้ง ตราบใดที่เวลายังไม่ล่วงเลย (เที่ยง) ย่อมควรบริโภค ยามากาลิก (ควรบริโภค) หนึ่งวันหนึ่งคืน สัตตาหกาลิก (ควรบริโภค) เจ็ดวันเจ็ดคืน ส่วนยาวชีวิก ถ้ามีเหตุปัจจัย ย่อมควรบริโภคไปตลอดชีวิต แต่ถ้าอาหารใดๆ ที่เป็นยาวกาลิกหรือยามากาลิก รับประเคนแล้วปล่อยให้ล่วงเลยไปหนึ่งคืน ภิกษุผู้รับเพื่อต้องการกลืนกิน ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในขณะรับประเคนก่อน แต่เมื่อกลืนกิน ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ในทุกๆ ครั้งที่กลืนกิน เพราะเหตุแห่งการเก็บไว้ (สันนิธิ) แม้ถ้าบาตรล้างไม่สะอาด เมื่อเอานิ้วถูแล้วมีรอยนิ้วปรากฏ หรือถ้าบาตรที่ผูกไว้ มีไขมันเข้าไปในรอยผูก เมื่อนำไปตากแดด ไขมันนั้นย่อมไหลออกมา หรือเมื่อใส่ยาคูร้อน ย่อมปรากฏ แม้ในบาตรเช่นนั้น เมื่อภิกษุบริโภคในวันรุ่งขึ้น ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ เพราะฉะนั้น พึงล้างบาตร แล้วเทน้ำสะอาดลงไปอีก หรือถูด้วยนิ้ว เพื่อให้ทราบว่าไม่มีไขมัน ถ้าในน้ำมีไขมัน หรือในบาตรมีรอยนิ้วปรากฏ แสดงว่าล้างไม่สะอาด แต่ในบาตรดินเผาที่มีสีเหมือนน้ำมัน รอยนิ้วที่ปรากฏนั้น ไม่เป็นเหตุแห่งอาบัติ อนึ่ง อาหารใดที่ภิกษุสละให้แก่สามเณรโดยไม่ห่วงใย ถ้าสามเณรเก็บไว้แล้วนำมาให้ (ภิกษุ) ย่อมควรทุกอย่าง แท้จริงแล้ว อาหารที่ตนเองรับประเคนแล้วไม่ได้สละให้ (แก่ผู้อื่น) เท่านั้น ที่ไม่ควรในวันรุ่งขึ้น เพราะเหตุแห่งการเก็บไว้นั้น แม้กลืนกินข้าวเพียงเม็ดเดียว ก็ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ในเนื้อที่ไม่ควร เนื้อคนต้องอาบัติถุลลัจจัยพร้อมกับปาจิตตีย์ ในเนื้อที่เหลือ (อีก ๙ ชนิด) ต้องอาบัติทุกกฏพร้อมกับปาจิตตีย์ යාමකාලිකං සති පච්චයෙ අජ්ඣොහරතො පාචිත්තියං, ආහාරත්ථාය අජ්ඣොහරතො දුක්කටෙන සද්ධිං පාචිත්තියං. සචෙ පවාරිතො හුත්වා අනතිරිත්තකතං අජ්ඣොහරති, පකතිආමිසෙ ද්වෙ පාචිත්තියානි, මනුස්සමංසෙ ථුල්ලච්චයෙන සද්ධිං ද්වෙ, සෙසඅකප්පියමංසෙ දුක්කටෙන සද්ධිං. යාමකාලිකං සති [Pg.101] පච්චයෙ සාමිසෙන මුඛෙන අජ්ඣොහරතො ද්වෙ, නිරාමිසෙන එකමෙව. ආහාරත්ථාය අජ්ඣොහරතො විකප්පද්වයෙපි දුක්කටං වඩ්ඪති. සචෙ විකාලෙ අජ්ඣොහරති, පකතිභොජනෙ සන්නිධිපච්චයා ච විකාලභොජනපච්චයා ච ද්වෙ පාචිත්තියානි, අකප්පියමංසෙ ථුල්ලච්චයං දුක්කටඤ්ච වඩ්ඪති. යාමකාලිකෙ විකාලපච්චයා අනාපත්ති. අනතිරිත්තපච්චයා පන විකාලෙ සබ්බවිකප්පෙසු අනාපත්ති. ยามากาลิก ถ้ามีเหตุปัจจัย ภิกษุผู้กลืนกิน ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ถ้ากลืนกินเพื่อเป็นอาหาร ย่อมต้องอาบัติทุกกฏพร้อมกับปาจิตตีย์ ถ้าภิกษุทำปวารณาแล้ว กลืนกินอาหารที่ไม่ได้ทำเป็นอติเรก ในอาหารปกติ ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ๒ ตัว ในเนื้อคน ต้องอาบัติถุลลัจจัยพร้อมกับปาจิตตีย์ ๒ ตัว ในเนื้อที่ไม่ควรที่เหลือ (อีก ๙ ชนิด) ต้องอาบัติทุกกฏพร้อมกับปาจิตตีย์ ยามากาลิก ถ้ามีเหตุปัจจัย ภิกษุผู้กลืนกินด้วยปากที่มีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ๒ ตัว ถ้ากลืนกินด้วยปากที่ไม่มีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์เพียงตัวเดียว ถ้ากลืนกินเพื่อเป็นอาหาร ในทั้งสองกรณี ย่อมเพิ่มอาบัติทุกกฏ ถ้ากลืนกินในเวลาวิกาล ในอาหารปกติ ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ ๒ ตัว เพราะเหตุแห่งการเก็บไว้ และเพราะเหตุแห่งการบริโภคในเวลาวิกาล ในเนื้อที่ไม่ควร ย่อมเพิ่มอาบัติถุลลัจจัยและทุกกฏ ในยามากาลิก เพราะเหตุแห่งเวลาวิกาล ไม่ต้องอาบัติ แต่เพราะเหตุแห่งการไม่ได้ทำเป็นอติเรก ในเวลาวิกาล ไม่ต้องอาบัติในทุกกรณี සත්තාහකාලිකං පන යාවජීවිකඤ්ච ආහාරත්ථාය පටිග්ගණ්හතො පටිග්ගණ්හනපච්චයා තාව දුක්කටං, අජ්ඣොහරතො පන සචෙ නිරාමිසං හොති, අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. අථ ආමිසසංසට්ඨං පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතං හොති, යථාවත්ථුකං පාචිත්තියමෙව. ส่วนสัตตาหกาลิกและยาวชีวิก ภิกษุผู้รับประเคนเพื่อเป็นอาหาร ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในขณะรับประเคนก่อน เพราะเหตุแห่งการรับประเคน แต่เมื่อกลืนกิน ถ้าเป็นของที่ไม่มีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกๆ ครั้งที่กลืนกิน ถ้าเป็นของที่รับประเคนแล้วเก็บไว้โดยมีอาหาร (ปนอยู่) ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ตามวัตถุ 94. සත්තාහකාලිකෙසු පන සප්පිආදීසු අයං විනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 2.622) – සප්පි තාව පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං තදහුපුරෙභත්තං සාමිසම්පි නිරාමිසම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසං පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සත්තාහාතික්කමෙ සචෙ එකභාජනෙ ඨපිතං, එකං නිස්සග්ගියං. සචෙ බහූසු, වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියානි. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං නිරාමිසමෙව වට්ටති, පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා උග්ගහිතකං කත්වා නික්ඛිත්තං අජ්ඣොහරිතුං න වට්ටති, අබ්භඤ්ජනාදීසු උපනෙතබ්බං. සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති අනජ්ඣොහරණීයතං ආපන්නත්තා. සචෙ අනුපසම්පන්නො පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතනවනීතෙන සප්පිං කත්වා දෙති, පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, සචෙ සයං කරොති, සත්තාහම්පි නිරාමිසමෙව වට්ටති. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතනවනීතෙන යෙන කෙනචි කතසප්පි සත්තාහම්පි නිරාමිසමෙව වට්ටති, උග්ගහිතකෙන කතෙ පුබ්බෙ වුත්තසුද්ධසප්පිනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතඛීරෙන වා දධිනා වා කතසප්පි අනුපසම්පන්නෙන කතං සාමිසම්පි තදහුපුරෙභත්තං වට්ටති, සයංකතං නිරාමිසමෙව වට්ටති. ๙๔. ในการวินิจฉัยเนยใสเป็นต้นอันเป็นสัตตาหกาลิกนี้ พึงทราบว่า เนยใสที่รับประเคนในเวลาเช้า ควรบริโภคได้ทั้งที่ระคนด้วยอามิสและไม่ระคนด้วยอามิสในเวลาเช้าของวันนั้น ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป พึงบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน หากล่วงเจ็ดวันแล้วเก็บไว้ในภาชนะเดียว เป็นนิสสัคคีย์หนึ่ง หากเก็บไว้ในภาชนะหลายใบ เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนภาชนะ เนยใสที่รับประเคนในเวลาบ่าย ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน เนยใสที่เก็บไว้โดยทำให้เป็นของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเวลาเช้าหรือเวลาบ่าย ไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาถูเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ เพราะถึงความเป็นของไม่ควรกลืนกิน หากอนุปสัมบันทำเนยใสด้วยเนยข้นที่รับประเคนในเวลาเช้าแล้วถวาย ในเวลาเช้าก็ควรบริโภคได้แม้ระคนด้วยอามิส หากตนเองทำ ก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน เนยใสที่ใครก็ตามทำด้วยเนยข้นที่รับประเคนในเวลาบ่าย ก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน ในเนยใสที่ทำด้วยของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว พึงทราบการวินิจฉัยด้วยนัยแห่งเนยใสบริสุทธิ์ที่กล่าวไว้ก่อนแล้วเท่านั้น เนยใสที่อนุปสัมบันทำด้วยนมสดหรือนมส้มที่รับประเคนในเวลาเช้า ในเวลาเช้าของวันนั้นก็ควรบริโภคได้แม้ระคนด้วยอามิส ที่ตนเองทำก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้น 95. නවනීතං තාපෙන්තස්ස හි සාමංපාකො න හොති, සාමංපක්කෙන පන තෙන සද්ධිං ආමිසං න වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය ච න වට්ටතියෙව. සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති සවත්ථුකස්ස පටිග්ගහිතත්තා. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතකෙහි කතං පන අබ්භඤ්ජනාදීසු උපනෙතබ්බං. පුරෙභත්තම්පි ච උග්ගහිතකෙහි කතං, උභයෙසම්පි සත්තාහාතික්කමෙ අනාපත්ති. එස [Pg.102] නයො අකප්පියමංසසප්පිම්හි. අයං පන විසෙසො – යත්ථ පාළියං ආගතසප්පිනා නිස්සග්ගියං, තත්ථ ඉමිනා දුක්කටං. අන්ධකට්ඨකථායං කාරණපතිරූපකං වත්වා මනුස්සසප්පි ච නවනීතඤ්ච පටික්ඛිත්තං, තං දුප්පටික්ඛිත්තං සබ්බඅට්ඨකථාසු අනුඤ්ඤාතත්තා. පරතො චස්ස විනිච්ඡයොපි ආගච්ඡිස්සති. පාළියං ආගතනවනීතම්පි පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං තදහුපුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව. සත්තාහාතික්කමෙ නානාභාජනෙසු ඨපිතෙ භාජනගණනාය, එකභාජනෙපි අමිස්සෙත්වා පිණ්ඩපිණ්ඩවසෙන ඨපිතෙ පිණ්ඩගණනාය නිස්සග්ගියානි. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං සප්පිනයෙන වෙදිතබ්බං. එත්ථ පන දධිගුළිකායොපි තක්කබින්දූනිපි හොන්ති, තස්මා ධොතං වට්ටතීති උපඩ්ඪත්ථෙරා ආහංසු. මහාසිවත්ථෙරො පන ‘‘භගවතා අනුඤ්ඤාතකාලතො පට්ඨාය තක්කතො උද්ධටමත්තමෙව ඛාදිංසූ’’ති ආහ. තස්මා නවනීතං පරිභුඤ්ජන්තෙන ධොවිත්වා දධිතක්කමක්ඛිකාකිපිල්ලිකාදීනි අපනෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. පචිත්වා සප්පිං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුකාමෙන අධොතම්පි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යං තත්ථ දධිගතං වා තක්කගතං වා, තං ඛයං ගමිස්සති. එත්තාවතා හි සවත්ථුකපටිග්ගහිතං නාම න හොතීති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. ආමිසෙන සද්ධිං පක්කත්තා පන තස්මිම්පි කුක්කුච්චායන්ති කුක්කුච්චකා. ඉදානි උග්ගහෙත්වා ඨපිතනවනීතෙ ච පුරෙභත්තං ඛීරදධීනි පටිග්ගහෙත්වා කතනවනීතෙ ච පච්ඡාභත්තං තානි පටිග්ගහෙත්වා කතනවනීතෙ ච උග්ගහිතකෙහි කතනවනීතෙ ච අකප්පියමංසනවනීතෙ ච සබ්බො ආපත්තානාපත්තිපරිභොගාපරිභොගනයො සප්පිම්හි වුත්තක්කමෙනෙව ගහෙතබ්බො. තෙලභික්ඛාය පවිට්ඨානං පන භික්ඛූනං තත්ථෙව සප්පිම්පි නවනීතම්පි පක්කතෙලම්පි අපක්කතෙලම්පි ආකිරන්ති. තත්ථ තක්කදධිබින්දූනිපි භත්තසිත්ථානිපි තණ්ඩුලකණාපි මක්ඛිකාදයොපි හොන්ති, ආදිච්චපාකං කත්වා පරිස්සාවෙත්වා ගහිතං සත්තාහකාලිකං හොති. පටිග්ගහෙත්වා ච ඨපිතභෙසජ්ජෙහි සද්ධිං පචිත්වා නත්ථුපානම්පි කාතුං වට්ටති. සචෙ වද්දලිසමයෙ ලජ්ජී සාමණෙරො යථා තත්ථ පතිතතණ්ඩුලකණාදයො න පච්චන්ති, එවං අග්ගිම්හි විලීයාපෙත්වා පරිස්සාවෙත්වා පුන පචිත්වා දෙති, පුරිමනයෙනෙව සත්තාහං වට්ටති. ๙๕. การที่ภิกษุเคี่ยวเนยข้นนั้น ไม่เป็นสามังปากะ แต่เนยข้นที่หุงต้มเองนั้น ไม่ควรบริโภคระคนด้วยอามิส และตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ก็ไม่ควรเลย แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ เพราะรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (คือเนยข้น) แต่เนยใสที่ทำด้วยนมสดหรือนมส้มที่รับประเคนในเวลาบ่าย ควรใช้ในการทาถูเป็นต้น และเนยใสที่ทำด้วยของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้วในเวลาเช้าก็เช่นกัน แม้ล่วงเจ็ดวันของทั้งสองอย่างก็ไม่มีอาบัติ นัยนี้พึงทราบในเนยใสที่ทำจากเนื้อสัตว์ที่ไม่ควร แต่มีความพิเศษดังนี้ คือ ในที่ที่เนยใสที่มาในพระบาลีเป็นนิสสัคคีย์ ในที่นี้ (เนยใสจากเนื้อสัตว์ที่ไม่ควร) เป็นทุกกฏ ในอรรถกถาอันธกะ ได้กล่าวเหตุผลที่สมควรแล้วห้ามเนยใสและเนยข้นของมนุษย์ การห้ามนั้นไม่ดี เพราะอรรถกถาทั้งปวงอนุญาตไว้ การวินิจฉัยของเนยใสและเนยข้นของมนุษย์นั้นก็จะมาในภายหลัง เนยข้นที่มาในพระบาลีที่รับประเคนในเวลาเช้า ก็ควรบริโภคได้ทั้งที่ระคนด้วยอามิสในเวลาเช้าของวันนั้น ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ก็ควรบริโภคโดยไม่ระคนด้วยอามิสเท่านั้น หากล่วงเจ็ดวันแล้วเก็บไว้ในภาชนะต่างกัน เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนภาชนะ แม้ในภาชนะเดียว หากเก็บไว้โดยไม่ผสมกันเป็นก้อนๆ ก็เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนก้อน เนยข้นที่รับประเคนในเวลาบ่าย พึงทราบด้วยนัยแห่งเนยใส ในเนยข้นนี้ มีทั้งก้อนนมส้มและหยดน้ำส้มพะออม ดังนั้น พระเถระประมาณครึ่งหนึ่งจึงกล่าวว่า ควรล้างแล้วจึงบริโภค แต่พระมหาเถระสีวะกล่าวว่า 'ตั้งแต่เวลาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตมา ภิกษุทั้งหลายบริโภคเฉพาะส่วนที่แยกออกจากน้ำส้มพะออมเท่านั้น' ดังนั้น ภิกษุผู้บริโภคเนยข้น พึงล้างและเอาสิ่งแปลกปลอม เช่น ก้อนนมส้ม หยดน้ำส้มพะออม แมลงวัน มด เป็นต้น ออกแล้วจึงบริโภค ภิกษุผู้ประสงค์จะเคี่ยวเนยข้นให้เป็นเนยใสแล้วบริโภค แม้ไม่ล้างก็ควรบริโภคได้ สิ่งที่เป็นนมส้มหรือน้ำส้มพะออมในนั้น จะหมดไปเอง ด้วยเหตุนี้ การรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (สิ่งแปลกปลอม) จึงไม่ชื่อว่าเป็นการรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ นี่คือความประสงค์ในเรื่องนี้ แต่เพราะหุงต้มพร้อมกับอามิส ภิกษุผู้มีความสงสัยก็ยังรังเกียจในเนยใสที่หุงต้มนั้น บัดนี้ ในเนยข้นที่เก็บไว้โดยทำให้เป็นของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว, ในเนยข้นที่ทำด้วยนมสดและนมส้มที่รับประเคนในเวลาเช้า, ในเนยข้นที่รับประเคนในเวลาบ่าย, ในเนยข้นที่ทำด้วยของที่ถูกหยิบฉวยเอาแล้ว, และในเนยข้นที่ทำจากเนื้อสัตว์ที่ไม่ควร, พึงถือเอานัยแห่งอาบัติ ไม่อาบัติ การบริโภค และไม่บริโภคทั้งหมดตามลำดับที่กล่าวไว้ในเนยใส แต่สำหรับภิกษุที่เข้าไปเที่ยวบิณฑบาตเพื่อน้ำมัน ชาวบ้านย่อมเทเนยใส เนยข้น น้ำมันที่เคี่ยวแล้ว และน้ำมันที่ยังไม่เคี่ยวลงในบาตรนั้น ในบาตรนั้น ย่อมมีทั้งหยดน้ำส้มพะออม ก้อนนมส้ม เมล็ดข้าวสุก ปลายข้าว แมลงวันเป็นต้น หากทำให้สุกด้วยแสงอาทิตย์ กรองแล้วรับประเคน ก็เป็นสัตตาหกาลิก และเมื่อรับประเคนแล้ว เก็บไว้พร้อมด้วยยาที่เก็บไว้ (เช่น ขิง พริก) เคี่ยวแล้ว ควรทำเป็นน้ำมันหยอดจมูกได้ หากในเวลาที่มีเมฆฝน สามเณรผู้มีความละอายใจ ทำให้สิ่งแปลกปลอม เช่น ปลายข้าวที่ตกลงไปในนั้นไม่สุก ด้วยการละลายในไฟ กรองแล้วเคี่ยวอีกครั้งแล้วถวาย ก็เป็นสัตตาหกาลิกด้วยนัยก่อนหน้านี้ 96. තෙලෙසු තිලතෙලං තාව පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව වට්ටති. සත්තාහාතික්කමෙ [Pg.103] තස්ස භාජනගණනාය නිස්සග්ගියභාවො වෙදිතබ්බො. පච්ඡාභත්තං පටිග්ගහිතං සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති, උග්ගහිතකං කත්වා නික්ඛිත්තං අජ්ඣොහරිතුං න වට්ටති, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. පුරෙභත්තං තිලෙ පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය අනජ්ඣොහරණීයං හොති, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. පච්ඡාභත්තං තිලෙ පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං අනජ්ඣොහරණීයමෙව සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා. සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං. පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා උග්ගහිතකතිලෙහි කතතෙලෙපි එසෙව නයො. පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතතිලෙ භජ්ජිත්වා වා තිලපිට්ඨං වා සෙදෙත්වා උණ්හොදකෙන වා තෙමෙත්වා කතතෙලං සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං, පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, අත්තනා කතං නිබ්බට්ටිතත්තා පුරෙභත්තං නිරාමිසං වට්ටති, සාමංපක්කත්තා සාමිසං න වට්ටති. සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා පන පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය උභයම්පි අනජ්ඣොහරණීයං, සීසමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. යදි පන අප්පං උණ්හොදකං හොති අබ්භුක්කිරණමත්තං, අබ්බොහාරිකං හොති සාමංපාකගණනං න ගච්ඡති. සාසපතෙලාදීසුපි අවත්ථුකපටිග්ගහිතෙසු අවත්ථුකතිලතෙලෙ වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. ๙๖. ในบรรดาน้ำมันทั้งหลาย น้ำมันงาที่รับประเคนในเวลาเช้า ควรบริโภคได้แม้มีอาหารถวายในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ควรบริโภคโดยไม่มีอาหารถวายเท่านั้น หากล่วงเจ็ดวัน พึงทราบว่าน้ำมันนั้นเป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนภาชนะ น้ำมันที่รับประเคนในเวลาบ่าย ควรบริโภคโดยไม่มีอาหารถวายเท่านั้นตลอดเจ็ดวัน น้ำมันที่เก็บไว้โดยทำให้เสียการประเคนแล้ว ไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ น้ำมันที่ทำด้วยงาที่รับประเคนในเวลาเช้า ควรบริโภคได้แม้มีอาหารถวายในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป เป็นของไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ น้ำมันที่ทำด้วยงาที่รับประเคนในเวลาบ่าย เป็นของไม่ควรกลืนกินเท่านั้น เพราะรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (คืองา) แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น ในน้ำมันที่ทำด้วยงาที่เสียการประเคนแล้ว ไม่ว่าจะเป็นเวลาเช้าหรือเวลาบ่าย ก็มีนัยเดียวกันนี้ น้ำมันที่ทำด้วยงาที่รับประเคนในเวลาเช้า โดยการคั่ว หรือนึ่งแป้งงา หรือแช่ด้วยน้ำร้อน หากอนุปสัมบันทำ ในเวลาเช้าก็ควรบริโภคได้แม้มีอาหารถวาย หากตนเองทำ เพราะเป็นน้ำมันที่สกัดออกจากงาอันเป็นยาวกาลิก ในเวลาเช้าก็ควรบริโภคโดยไม่มีอาหารถวายเท่านั้น เพราะหุงต้มเอง จึงไม่ควรมีอาหารถวาย แต่เพราะรับประเคนพร้อมด้วยวัตถุ (คืองา) ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ทั้งสองอย่าง (ที่อนุปสัมบันทำและตนเองทำ) เป็นของไม่ควรกลืนกิน ควรใช้ในการทาศีรษะเป็นต้น แม้ล่วงเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ หากน้ำร้อนมีเพียงเล็กน้อย เพียงแค่พรม ก็ไม่ชื่อว่าเป็นการหุงต้มเอง ไม่ถึงจำนวนการหุงต้มเอง ในน้ำมันมัสตาร์ดเป็นต้นที่รับประเคนโดยไม่มีวัตถุ (เช่น เมล็ดมัสตาร์ด) ก็มีการวินิจฉัยเช่นเดียวกับน้ำมันงาที่รับประเคนโดยไม่มีวัตถุที่กล่าวมาแล้ว සචෙ පන පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතානං සාසපාදීනං චුණ්ණෙහි ආදිච්චපාකෙන සක්කා තෙලං කාතුං, තං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය නිරාමිසමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ නිස්සග්ගියං. යස්මා පන සාසපමධුකචුණ්ණානි සෙදෙත්වා එරණ්ඩකට්ඨීනි ච භජ්ජිත්වා එව තෙලං කරොන්ති, තස්මා එතෙසං තෙලං අනුපසම්පන්නෙහි කතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, වත්ථූනං යාවජීවිකත්තා පන සවත්ථුකපටිග්ගහණෙ දොසො නත්ථි. අත්තනා කතං සත්තාහං නිරාමිසපරිභොගෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. උග්ගහිතකෙහි කතං අනජ්ඣොහරණීයං, බාහිරපරිභොගෙ වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. තෙලකරණත්ථාය සාසපමධුකඑරණ්ඩකට්ඨීනි පටිග්ගහෙත්වා කතතෙලං සත්තාහකාලිකං, දුතියදිවසෙ කතං ඡාහං වට්ටති, තතියදිවසෙ කතං පඤ්චාහං වට්ටති, චතුත්ථ, පඤ්චම, ඡට්ඨ, සත්තමදිවසෙ කතං තදහෙව වට්ටති. සචෙ යාව අරුණස්ස උග්ගමනා තිට්ඨති, නිස්සග්ගියං, අට්ඨමදිවසෙ කතං අනජ්ඣොහරණීයං, අනිස්සග්ගියත්තා පන බාහිරපරිභොගෙ [Pg.104] වට්ටති. සචෙපි න කරොති, තෙලත්ථාය ගහිතසාසපාදීනං සත්තාහාතික්කමෙ දුක්කටමෙව. පාළියං පන අනාගතානි අඤ්ඤානිපි නාළිකෙරනිම්බකොසම්බකරමන්දාදීනං තෙලානි අත්ථි, තානි පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං අතික්කාමයතො දුක්කටං හොති. අයමෙතෙසු විසෙසො – සෙසං යාවකාලිකවත්ථුං යාවජීවිකවත්ථුඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා සාමංපාකසවත්ථුකපුරෙභත්තපච්ඡාභත්තපටිග්ගහිතඋග්ගහිතවත්ථුවිධානං සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. หากน้ำมัน เช่น น้ำมันมัสตาร์ด เป็นต้น ที่ทำจากผงเมล็ดมัสตาร์ดเป็นต้น ซึ่งรับประเคนก่อนเที่ยง สามารถทำได้ด้วยการตากแดด น้ำมันนั้นย่อมควรแม้กับอาหาร หากรับประเคนก่อนเที่ยง ตั้งแต่หลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะกับของที่ไม่มีอาหารเท่านั้น หากล่วงเลยเจ็ดวัน ย่อมเป็นนิสสัคคีย์ เพราะเหตุที่น้ำมันจากผงเมล็ดมัสตาร์ดและผงมะซางทำโดยการนึ่งหรือต้ม และน้ำมันจากเมล็ดละหุ่งทำโดยการคั่ว ดังนั้น น้ำมันที่ทำจากสิ่งเหล่านี้โดยผู้ที่ยังไม่ได้รับการอุปสมบท ย่อมควรแม้กับอาหาร หากรับประเคนก่อนเที่ยง เพราะเหตุที่วัตถุเป็นยาวชีวิกะ จึงไม่มีโทษในการรับประเคนน้ำมันพร้อมกับวัตถุนั้น หากทำเอง ควรบริโภคเป็นเวลาเจ็ดวันโดยไม่มีอาหารเท่านั้น หากทำจากวัตถุที่เสียการประเคนแล้ว ไม่ควรกลืนกิน แต่ควรใช้ภายนอกได้ แม้ล่วงเลยเจ็ดวันก็ไม่มีอาบัติ น้ำมันที่ทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการทำน้ำมัน โดยการรับประเคนเมล็ดมัสตาร์ด เมล็ดมะซาง และเมล็ดละหุ่ง หากทำในวันที่รับประเคน ย่อมเป็นของที่ใช้ได้เจ็ดวัน หากทำในวันที่สอง ย่อมควรใช้ได้หกวัน หากทำในวันที่สาม ย่อมควรใช้ได้ห้าวัน หากทำในวันที่สี่, ห้า, หก, หรือเจ็ด ย่อมควรใช้ได้เฉพาะในวันนั้นเท่านั้น หากยังคงอยู่จนถึงอรุณขึ้น ย่อมเป็นนิสสัคคีย์ หากทำในวันที่แปด ไม่ควรกลืนกิน แต่เพราะไม่เป็นนิสสัคคีย์ จึงควรใช้ภายนอกได้ แม้หากไม่ทำ หากเมล็ดมัสตาร์ดเป็นต้นที่รับมาเพื่อทำน้ำมันล่วงเลยเจ็ดวัน ย่อมเป็นเพียงทุกกฏเท่านั้น อนึ่ง ยังมีน้ำมันอื่นๆ ที่ไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี เช่น น้ำมันมะพร้าว น้ำมันสะเดา น้ำมันโคสัมพะ น้ำมันกะระมันทะ เป็นต้น หากรับประเคนสิ่งเหล่านั้นแล้วปล่อยให้ล่วงเลยเจ็ดวัน ย่อมเป็นทุกกฏ นี่คือข้อแตกต่างในสิ่งเหล่านี้ ส่วนที่เหลือเกี่ยวกับวัตถุยาวกาลิกะและยาวชีวิกะ และระเบียบการปรุงเอง การรับประเคนพร้อมวัตถุ การรับประเคนก่อนเที่ยง การรับประเคนหลังเที่ยง และวัตถุที่เสียการประเคนแล้ว ทั้งหมดนี้ควรทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว වසාතෙලං නාම ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච වසානි අච්ඡවසං මච්ඡවසං සුසුකාවසං සූකරවසං ගද්‍රභවස’’න්ති (මහාව. 262) එවං අනුඤ්ඤාතවසානං තෙලං. එත්ථ ච ‘‘අච්ඡවස’’න්ති වචනෙන ඨපෙත්වා මනුස්සවසං සබ්බෙසං අකප්පියමංසානං වසා අනුඤ්ඤාතා. මච්ඡග්ගහණෙන ච සුසුකාපි ගහිතා හොන්ති, වාළමච්ඡත්තා පන විසුං වුත්තං. මච්ඡාදිග්ගහණෙන චෙත්ථ සබ්බෙසම්පි කප්පියමංසානං වසා අනුඤ්ඤාතා. මංසෙසු හි දස මනුස්සහත්ථිඅස්සසුනඛඅහිසීහබ්‍යග්ඝදීපිඅච්ඡතරච්ඡානං මංසානි අකප්පියානි, වසාසු එකා මනුස්සවසා. ඛීරාදීසු අකප්පියං නාම නත්ථි. අනුපසම්පන්නෙහි කතං නිබ්බට්ටිතං වසාතෙලං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති. යං පන තත්ථ සුඛුමරජසදිසං මංසං වා න්හාරු වා අට්ඨි වා ලොහිතං වා හොති, තං අබ්බොහාරිකං. සචෙ පන වසං පටිග්ගහෙත්වා සයං කරොති, පුරෙභත්තං පටිග්ගහෙත්වා පචිත්වා පරිස්සාවෙත්වා සත්තාහං නිරාමිසපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. නිරාමිසපරිභොගඤ්හි සන්ධාය ඉදං වුත්තං ‘‘කාලෙ පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨං තෙලපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති (මහාව. 262). තත්‍රාපි අබ්බොහාරිකං අබ්බොහාරිකමෙව, පච්ඡාභත්තං පන පටිග්ගහෙතුං වා කාතුං වා න වට්ටතියෙව. වුත්තඤ්හෙතං – วสาเตละ (น้ำมันไขมัน) หมายถึงน้ำมันที่ได้จากไขมันที่ทรงอนุญาตไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไขมันห้าอย่าง คือ ไขมันหมี ไขมันปลา ไขมันโลมา ไขมันหมู ไขมันลา" ในที่นี้ ด้วยคำว่า "อัจฉวสา" (ไขมันหมี) เว้นไขมันมนุษย์ ไขมันของเนื้อสัตว์ที่ไม่ควรทั้งหมด ย่อมทรงอนุญาต และด้วยคำว่า "มัจฉะ" (ปลา) โลมาก็ถูกรวมอยู่ด้วย แต่กล่าวแยกไว้ต่างหากเพราะเป็นปลาที่ดุร้าย ในพระบาลีที่เริ่มต้นด้วย "อนุชานามิ ภิกขเว" นี้ ด้วยคำว่า "มัจฉาทิ" (ปลาเป็นต้น) ไขมันของเนื้อสัตว์ที่ควรทั้งหมดก็ย่อมทรงอนุญาต ในบรรดาเนื้อสัตว์ เนื้อสิบอย่างที่ไม่ควร คือ เนื้อคน ช้าง ม้า สุนัข งู สิงโต เสือ เสือดาว หมี และหมาป่า ในบรรดาไขมัน ไขมันมนุษย์อย่างเดียวที่ไม่ควร ในบรรดานมเป็นต้น ไม่มีสิ่งใดที่ไม่ควร วสาเตละที่สกัดจากวัตถุยาวกาลิกะ หากทำโดยผู้ที่ยังไม่ได้รับการอุปสมบท และรับประเคนก่อนเที่ยง ย่อมควรแม้กับอาหาร หากรับประเคนก่อนเที่ยง ตั้งแต่หลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะกับของที่ไม่มีอาหารเป็นเวลาเจ็ดวัน ในน้ำมันนั้น เนื้อ เอ็น กระดูก หรือเลือดที่ละเอียดเหมือนผงธุลี ย่อมถือว่าเป็นอัพโพหาริกะ (ไม่นับว่าเป็นวัตถุยาวกาลิกะ) หากรับประเคนไขมันแล้วทำเองโดยการต้มและกรอง ควรบริโภคเป็นเวลาเจ็ดวันโดยไม่มีอาหาร แท้จริงแล้ว เกี่ยวกับการบริโภคโดยไม่มีอาหารนี้ ได้กล่าวไว้ว่า "รับประเคนในเวลาที่ควร ปรุงในเวลาที่ควร ผสมในเวลาที่ควร เราอนุญาตให้บริโภคเป็นน้ำมัน" แม้ในน้ำมันที่ทำเองจากไขมันนั้น เนื้อ เอ็น เป็นต้น ที่เป็นอัพโพหาริกะ ก็ยังคงเป็นอัพโพหาริกะเช่นเดิม อย่างไรก็ตาม ไม่ควรรับประเคนหรือทำหลังจากเที่ยงวัน ได้กล่าวไว้ดังนี้ – ‘‘විකාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං විකාලෙ නිප්පක්කං විකාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති තිණ්ණං දුක්කටානං. කාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං විකාලෙ නිප්පක්කං විකාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති ද්වින්නං දුක්කටානං. කාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං විකාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කාලෙ චෙ, භික්ඛවෙ, පටිග්ගහිතං කාලෙ නිප්පක්කං කාලෙ සංසට්ඨං, තං චෙ පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, අනාපත්තී’’ති (මහාව. 262). "ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาวิกาล ปรุงในเวลาวิกาล ผสมในเวลาวิกาล และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ๓ อย่าง. ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาที่ควร แต่ปรุงในเวลาวิกาล ผสมในเวลาวิกาล และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ๒ อย่าง. ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาที่ควร ปรุงในเวลาที่ควร แต่ผสมในเวลาวิกาล และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ๑ อย่าง. ภิกษุทั้งหลาย หากรับประเคนในเวลาที่ควร ปรุงในเวลาที่ควร ผสมในเวลาที่ควร และบริโภคสิ่งนั้น ย่อมไม่ต้องอาบัติ" උපතිස්සත්ථෙරං [Pg.105] පන අන්තෙවාසිකා පුච්ඡිංසු ‘‘භන්තෙ, සප්පිනවනීතවසානි එකතො පචිත්වා නිබ්බට්ටිතානි වට්ටන්ති, න වට්ටන්තී’’ති? ‘‘න වට්ටන්ති, ආවුසො’’ති. ථෙරො කිරෙත්ථ පක්කතෙලකසටෙ විය කුක්කුච්චායති. තතො නං උත්තරි පුච්ඡිංසු ‘‘භන්තෙ, නවනීතෙ දධිගුළිකා වා තක්කබින්දු වා හොති, එතං වට්ටතී’’ති? ‘‘එතම්පි, ආවුසො, න වට්ටතී’’ති. තතො නං ආහංසු ‘‘භන්තෙ, එකතො පචිත්වා එකතො සංසට්ඨානි තෙජවන්තානි හොන්ති, රොගං නිග්ගණ්හන්තී’’ති. ‘‘සාධාවුසො’’ති ථෙරො සම්පටිච්ඡි. මහාසුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘කප්පියමංසවසාව සාමිසපරිභොගෙ වට්ටති, ඉතරා නිරාමිසපරිභොගෙ වට්ටතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘ඉදං කි’’න්ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘නනු වාතාබාධිකා භික්ඛූ පඤ්චමූලකසාවයාගුයං අච්ඡසූකරතෙලාදීනි පක්ඛිපිත්වා යාගුං පිවන්ති, සා තෙජුස්සදත්තා රොගං නිග්ගණ්හාතී’’ති වත්වා ‘‘වට්ටතී’’ති ආහ. พวกศิษย์ได้ถามพระอุปติสสเถระว่า "ท่านขอรับ เนยใส เนยข้น และเปลวมัน ที่เคี่ยวรวมกันแล้วสกัดออกมา (จากวัตถุยาวกาลิกะ) ควรหรือไม่ควร?" พระเถระตอบว่า "ไม่ควรหรอก อาวุโส" ได้ยินว่า ในเรื่องนี้พระเถระมีความรังเกียจเหมือนในกากน้ำมันที่เคี่ยวแล้ว. ลำดับนั้น พวกศิษย์ได้ถามท่านยิ่งขึ้นไปว่า "ท่านขอรับ ในเนยข้นมีก้อนนมส้มหรือหยดน้ำนมส้มอยู่ เนยข้นนั้นควรหรือไม่?" พระเถระตอบว่า "อาวุโส แม้เนยข้นนั้นก็ไม่ควร". ลำดับนั้น พวกศิษย์จึงกล่าวกับท่านว่า "ท่านขอรับ เมื่อเคี่ยวรวมกัน ผสมรวมกัน ย่อมเป็นของมีฤทธิ์แรง ระงับโรคได้ไม่ใช่หรือ?" พระเถระจึงยอมรับว่า "ดีละ อาวุโส". ส่วนพระมหาสุมเถระกล่าวว่า "เปลวมันของสัตว์ที่ควร ย่อมควรในเวลาบริโภคพร้อมกับอามิสเท่านั้น ส่วนเปลวมันนอกนี้ (ของสัตว์ที่ไม่ควร) ย่อมควรในเวลาบริโภคแบบนิรามิส". แต่พระมหาปทุมเถระคัดค้านว่า "นี่มันอะไรกัน?" แล้วกล่าวว่า "ไม่ใช่หรือว่า ภิกษุผู้เจ็บไข้ด้วยลม ย่อมใส่เปลวมันหมีและน้ำมันหมูเป็นต้นลงในยาคูน้ำฝาดรากไม้ ๕ ชนิดแล้วดื่ม ยาคูนั้นมีฤทธิ์แรงย่อมระงับโรคได้ไม่ใช่หรือ?" ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้วจึงสรุปว่า "ควร" 97. මධු නාම මධුකරීහි මධුමක්ඛිකාහි ඛුද්දකමක්ඛිකාහි භමරමක්ඛිකාහි ච කතං මධු. තං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසපරිභොගම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසපරිභොගමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ නිස්සග්ගියං. සචෙ සිලෙසසදිසං මහාමධුං ඛණ්ඩං කත්වා ඨපිතං, ඉතරං වා නානාභාජනෙසු, වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියානි. සචෙ එකමෙව ඛණ්ඩං, එකභාජනෙ වා ඉතරං, එකමෙව නිස්සග්ගියං. උග්ගහිතකං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, අරුමක්ඛනාදීසු උපනෙතබ්බං. මධුපටලං වා මධුසිත්ථකං වා සචෙ මධුනා අමක්ඛිතං පරිසුද්ධං, යාවජීවිකං, මධුමක්ඛිතං පන මධුගතිකමෙව. චීරිකා නාම සපක්ඛා දීඝමක්ඛිකා තුම්බළනාමිකා ච අට්ඨිපක්ඛිකා කාළමහාභමරා හොන්ති, තෙසං ආසයෙසු නිය්‍යාසසදිසං මධු හොති, තං යාවජීවිකං. ๙๗. ที่ชื่อว่า น้ำผึ้ง คือน้ำผึ้งที่พวกผึ้งทำน้ำผึ้ง (มธุมักขิกา) พวกผึ้งเล็ก (ขุททกมักขิกา) และพวกผึ้งภมร (ภมรมักขิกา) ทำขึ้น. น้ำผึ้งนั้น หากรับประเคนในเวลาเช้า ย่อมควรแม้ในเวลาบริโภคพร้อมกับอามิสในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะการบริโภคแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน หากล่วง ๗ วันไป เป็นนิสสัคคีย์. หากน้ำผึ้งใหญ่ที่มีลักษณะคล้ายยางไม้ ถูกแบ่งเป็นชิ้นๆ แล้วเก็บไว้ หรือน้ำผึ้งนอกนี้ถูกเก็บไว้ในภาชนะต่างๆ กัน ย่อมเป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนวัตถุ. หากเป็นชิ้นเดียว หรือน้ำผึ้งนอกนี้อยู่ในภาชนะเดียว ย่อมเป็นนิสสัคคีย์เพียงตัวเดียว. ส่วนน้ำผึ้งที่เสียการประเคน (อุคคหิตกะ) พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว พึงนำไปใช้ในการทาแผลเป็นต้น. รังผึ้งก็ดี ขี้ผึ้งก็ดี หากไม่เปื้อนน้ำผึ้ง เป็นของสะอาด ย่อมเป็นยาวชีวิกะ แต่ถ้าเปื้อนน้ำผึ้ง ก็มีคติเช่นเดียวกับน้ำผึ้งนั่นเอง. แมลงที่ชื่อว่า จีริกา เป็นแมลงมีปีก และแมลงปีกยาวชื่อว่า ตุมพละ และแมลงภมรใหญ่สีดำที่มีปีกแข็ง (เหมือนกระดูก) ในที่อยู่อาศัยของแมลงเหล่านั้น มีน้ำหวานที่มีลักษณะคล้ายยางไม้ น้ำหวานนั้นเป็นยาวชีวิกะ 98. ඵාණිතං නාම උච්ඡුරසං උපාදාය අපක්කා වා අවත්ථුකපක්කා වා සබ්බාපි අවත්ථුකා උච්ඡුවිකති. තං ඵාණිතං පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ වත්ථුගණනාය නිස්සග්ගියං. බහූ පිණ්ඩා චුණ්ණෙ කත්වා එකභාජනෙ පක්ඛිත්තා හොන්ති ඝනසන්නිවෙසා, එකමෙව නිස්සග්ගියං. උග්ගහිතකං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං, ඝරධූපනාදීසු උපනෙතබ්බං. පුරෙභත්තං [Pg.106] පටිග්ගහිතෙන අපරිස්සාවිතඋච්ඡුරසෙන කතඵාණිතං සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං, සාමිසම්පි වට්ටති, සයංකතං නිරාමිසමෙව වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය පන සවත්ථුකපටිග්ගහිතත්තා අනජ්ඣොහරණීයං, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. පච්ඡාභත්තං අපරිස්සාවිතපටිග්ගහිතෙන කතම්පි අනජ්ඣොහරණීයමෙව, සත්තාහාතික්කමෙපි අනාපත්ති. එස නයො උච්ඡුං පටිග්ගහෙත්වා කතඵාණිතෙපි. පුරෙභත්තං පන පරිස්සාවිතපටිග්ගහිතෙන කතං සචෙ අනුපසම්පන්නෙන කතං, පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව. සයංකතං පුරෙභත්තම්පි නිරාමිසමෙව, පච්ඡාභත්තං පරිස්සාවිතපටිග්ගහිතෙන කතං පන නිරාමිසමෙව සත්තාහං වට්ටති. උග්ගහිතකතං වුත්තනයමෙව. ‘‘ඣාමඋච්ඡුඵාණිතං වා කොට්ටිතඋච්ඡුඵාණිතං වා පුරෙභත්තමෙව වට්ටතී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. මහාපච්චරියං පන ‘‘එතං සවත්ථුකපක්කං වට්ටති, නො වට්ටතී’’ති පුච්ඡං කත්වා ‘‘උච්ඡුඵාණිතං පච්ඡාභත්තං නො වට්ටනකං නාම නත්ථී’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. සීතොදකෙන කතං මධුකපුප්ඵඵාණිතං පුරෙභත්තං සාමිසම්පි වට්ටති, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සත්තාහං නිරාමිසමෙව වට්ටති, සත්තාහාතික්කමෙ වත්ථුගණනාය දුක්කටං, ඛීරං පක්ඛිපිත්වා කතං මධුකඵාණිතං යාවකාලිකං. ඛණ්ඩසක්ඛරං පන ඛීරජල්ලිකං අපනෙත්වා සොධෙන්ති, තස්මා වට්ටති. ๙๘. ที่ชื่อว่า น้ำอ้อย (ตังเม) คือน้ำอ้อยที่แปรสภาพไปทั้งหมดที่ไม่มีกาก ไม่ว่าจะยังไม่เคี่ยว หรือเคี่ยวแล้วแต่ไม่มีกากก็ตาม. น้ำอ้อยนั้น หากรับประเคนในเวลาเช้า ย่อมควรแม้พร้อมกับอามิสในเวลาเช้า ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน หากล่วง ๗ วันไป เป็นนิสสัคคีย์ตามจำนวนวัตถุ. หากน้ำอ้อยหลายก้อนถูกทำให้เป็นผงแล้วใส่รวมกันในภาชนะเดียวจนแน่นเป็นเนื้อเดียวกัน ย่อมเป็นนิสสัคคีย์เพียงตัวเดียว. ส่วนน้ำอ้อยที่เสียการประเคน พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้ว พึงนำไปใช้ในการรมควันเรือนเป็นต้น. น้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่ยังไม่ได้กรองซึ่งรับประเคนในเวลาเช้า หากอนุปสัมบันเป็นผู้ทำ ย่อมควรแม้พร้อมกับอามิส (ในเวลาเช้า) หากทำเอง ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสเท่านั้น แต่ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป เพราะเหตุที่รับประเคนไว้พร้อมกับกาก จึงเป็นของไม่ควรกลืนกิน แม้ล่วง ๗ วันไปก็ไม่ต้องอาบัติ. แม้น้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่ยังไม่ได้กรองซึ่งรับประเคนในเวลาหลังเที่ยง ก็เป็นของไม่ควรกลืนกินเช่นกัน แม้ล่วง ๗ วันไปก็ไม่ต้องอาบัติ. นัยนี้พึงทราบแม้ในน้ำอ้อยที่ทำจากการรับประเคนอ้อยทั้งลำ. ส่วนน้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่กรองแล้วซึ่งรับประเคนในเวลาเช้า หากอนุปสัมบันเป็นผู้ทำ ในเวลาเช้าย่อมควรแม้พร้อมกับอามิส ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน. หากทำเอง แม้ในเวลาเช้าก็ควรเฉพาะแบบนิรามิสเท่านั้น. ส่วนน้ำอ้อยที่ทำจากน้ำอ้อยที่กรองแล้วซึ่งรับประเคนในเวลาหลังเที่ยง ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน. ส่วนน้ำอ้อยที่เสียการประเคนแล้วทำขึ้น ก็มีนัยตามที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ในมหาอรรถกถากล่าวว่า "น้ำอ้อยที่ทำจากอ้อยไหม้ก็ดี น้ำอ้อยที่ทำจากอ้อยที่ตำแล้วก็ดี ย่อมควรเฉพาะในเวลาเช้าเท่านั้น". แต่ในมหาปัจจรีอรรถกถา ตั้งคำถามว่า "น้ำอ้อยที่เคี่ยวพร้อมกับกากนี้ ควรหรือไม่ควร?" แล้วกล่าวว่า "น้ำอ้อย (ที่ไม่มีกาก) ที่ชื่อว่าไม่ควรในเวลาหลังเที่ยง ย่อมไม่มี" คำนั้นสมควรแล้ว. น้ำอ้อยดอกมะซาง (มธุกะ) ที่ทำด้วยน้ำเย็น ในเวลาเช้าย่อมควรแม้พร้อมกับอามิส ตั้งแต่เวลาหลังเที่ยงเป็นต้นไป ย่อมควรเฉพาะแบบนิรามิสตลอด ๗ วัน หากล่วง ๗ วันไป เป็นทุกกฏตามจำนวนวัตถุ. น้ำอ้อยดอกมะซางที่ใส่นมลงไปเคี่ยว เป็นยาวกาลิก. ส่วนน้ำตาลกรวดนั้น เขาเอาฟองนมออกแล้วชำระให้สะอาด เพราะฉะนั้นจึงควร 99. මධුකපුප්ඵං පන පුරෙභත්තම්පි අල්ලං වට්ටති. භජ්ජිතම්පි වට්ටති, භජ්ජිත්වා තිලාදීහි මිස්සං වා අමිස්සං වා කත්වා කොට්ටිතං වට්ටති. යදි පන තං ගහෙත්වා මෙරයත්ථාය යොජෙන්ති, යොජිතං බීජතො පට්ඨාය න වට්ටති. කදලීඛජ්ජූරීඅම්බලබුජපනසචිඤ්චාදීනං සබ්බෙසං යාවකාලිකඵලානං ඵාණිතං යාවකාලිකමෙව. මරිචපක්කෙහි ඵාණිතං කරොන්ති, තං යාවජීවිකං. එවං යථාවුත්තානි සත්තාහකාලිකානි සප්පිආදීනි පඤ්ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච භෙසජ්ජානී’’ති (මහාව. 260) භෙසජ්ජනාමෙන අනුඤ්ඤාතත්තා භෙසජ්ජකිච්චං කරොන්තු වා මා වා, ආහාරත්ථං ඵරිතුං සමත්ථානිපි පටිග්ගහෙත්වා තදහුපුරෙභත්තං යථාසුඛං, පච්ඡාභත්තතො පට්ඨාය සති පච්චයෙ වුත්තනයෙන සත්තාහං පරිභුඤ්ජිතබ්බානි, සත්තාහාතික්කමෙ පන භෙසජ්ජසික්ඛාපදෙන නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. සචෙපි සාසපමත්තං හොති, සකිං වා අඞ්ගුලියා ගහෙත්වා ජිව්හාය සායනමත්තං, නිස්සජ්ජිතබ්බමෙව පාචිත්තියඤ්ච දෙසෙතබ්බං. නිස්සට්ඨං පටිලභිත්වා න අජ්ඣොහරිතබ්බං, න කායිකෙන පරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං[Pg.107], කායො වා කායෙ අරු වා න මක්ඛෙතබ්බං. තෙහි මක්ඛිතානි කාසාවකත්තරයට්ඨිඋපාහනපාදකඨලිකමඤ්චපීඨාදීනිපි අපරිභොගානි. ‘‘ද්වාරවාතපානකවාටෙසුපි හත්ථෙන ගහණට්ඨානං න මක්ඛෙතබ්බ’’න්ති මහාපච්චරියං වුත්තං. ‘‘කසාවෙ පන පක්ඛිපිත්වා ද්වාරවාතපානකවාටානි මක්ඛෙතබ්බානී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. පදීපෙ වා කාළවණ්ණෙ වා උපනෙතුං වට්ටති. අඤ්ඤෙන පන භික්ඛුනා කායිකෙන පරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං, න අජ්ඣොහරිතබ්බං. ‘‘අනාපත්ති අන්තොසත්තාහං අධිට්ඨෙතී’’ති (පාරා. 625) වචනතො පන සත්තාහබ්භන්තරෙ සප්පිඤ්ච තෙලඤ්ච වසඤ්ච මුද්ධනි තෙලං වා අබ්භඤ්ජනං වා මධුං අරුමක්ඛනං ඵාණිතං ඝරධූපනං අධිට්ඨෙති අනාපත්ති, නෙව නිස්සග්ගියං හොති. සචෙ අධිට්ඨිතතෙලං අනධිට්ඨිතතෙලභාජනෙ ආකිරිතුකාමො හොති, භාජනෙ චෙ සුඛුමං ඡිද්දං, පවිට්ඨං පවිට්ඨං තෙලං පුරාණතෙලෙන අජ්ඣොත්ථරීයති, පුන අධිට්ඨාතබ්බං. අථ මහාමුඛං හොති, සහසාව බහු තෙලං පවිසිත්වා පුරාණතෙලං අජ්ඣොත්ථරති, පුන අධිට්ඨානකිච්චං නත්ථි. අධිට්ඨිතගතිකමෙව හි තං හොති. එතෙන නයෙන අධිට්ඨිතතෙලභාජනෙ අනධිට්ඨිතතෙලආකිරණම්පි වෙදිතබ්බං. ๙๙. ส่วนดอกมะซาง แม้เปียกก็ควรในเวลาเช้า แม้คั่วแล้วก็ควร คั่วแล้วทำเป็นของผสมกับงาเป็นต้น หรือไม่ผสมแล้วตำก็ควร แต่ถ้าเอาดอกมะซางนั้นไปใช้ทำเหล้าเมรัย เมื่อใช้แล้ว ตั้งแต่ใส่เชื้อลงไปก็ไม่ควร ตังเมของผลไม้ที่เป็นยาวกาลิกทั้งหมด เช่น กล้วย อินทผลัม มะม่วง มะหาด ขนุน มะขาม เป็นต้น ก็เป็นยาวกาลิกเท่านั้น ทำตังเมด้วยพริกไทย ตังเมนั้นเป็นยาตลอดชีวิต เนยใสเป็นต้น ๕ อย่างที่เป็นสัตตาหกาลิกที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ เพราะพระพุทธเจ้าทรงอนุญาตด้วยชื่อว่าเป็นยาว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยา ๕ อย่าง” จะทำกิจเป็นยาก็ดี ไม่ทำก็ดี แม้สามารถที่จะทำให้สำเร็จประโยชน์เป็นอาหารได้ ก็รับประเคนแล้วพึงฉันได้ตามสบายในเวลาเช้าของวันนั้น ตั้งแต่เวลาบ่ายเป็นต้นไป ถ้ามีปัจจัย พึงฉันได้ตลอด ๗ วันด้วยนัยที่กล่าวไว้แล้ว ส่วนเมื่อล่วง ๗ วันไปแล้ว เป็นนิสสัคคีย์ปาจิตตีย์ด้วยสิกขาบทเภสัช แม้มีประมาณเท่าเมล็ดผักกาดก็ดี แม้เพียงเล็กน้อยที่เอาด้วยนิ้วมือครั้งเดียวแล้วเลียด้วยลิ้นก็ดี พึงสละเสียเท่านั้น และพึงแสดงอาบัติปาจิตตีย์ เมื่อได้ของที่สละแล้ว ไม่พึงกลืนกิน ไม่พึงบริโภคด้วยการบริโภคทางกาย ไม่พึงทาตัว หรือทาแผลที่ตัว ผ้ากาสาวะ ไม้เท้า รองเท้า กระโถน เตียง เก้าอี้ เป็นต้น ที่ทาด้วยของเหล่านั้น ก็ไม่พึงใช้สอย ในมหาปัจจรีอรรถกถา กล่าวไว้ว่า “แม้ที่จับด้วยมือที่ประตู หน้าต่าง บานประตู ก็ไม่พึงทา” ส่วนในมหาอรรถกถา กล่าวไว้ว่า “พึงใส่น้ำฝาดลงไปแล้วทาประตู หน้าต่าง บานประตูได้” พึงนำไปใช้กับตะเกียง หรือกับสีดำ (หมึก) ได้ ส่วนภิกษุอื่น พึงบริโภคด้วยการบริโภคทางกาย ไม่พึงกลืนกิน แต่เพราะคำว่า “ไม่มีอาบัติเมื่ออธิษฐานภายใน ๗ วัน” ถ้าอธิษฐานเนยใส น้ำมัน ไขมัน น้ำมันสำหรับทาศีรษะ หรือน้ำมันนวด น้ำผึ้งสำหรับทาแผล ตังเมสำหรับรมควันบ้านเรือน ภายใน ๗ วัน ก็ไม่มีอาบัติ ไม่เป็นนิสสัคคีย์เลย ถ้าประสงค์จะเทน้ำมันที่อธิษฐานแล้วลงในภาชนะที่มีน้ำมันที่ยังไม่ได้อธิษฐาน ถ้าภาชนะมีรูเล็กละเอียด น้ำมันที่อธิษฐานแล้วที่ไหลลงไปแต่ละครั้งถูกน้ำมันเก่าที่ยังไม่ได้อธิษฐานท่วมทับ ก็พึงอธิษฐานใหม่ ถ้าปากภาชนะกว้าง น้ำมันที่ยังไม่ได้อธิษฐานจำนวนมากไหลลงไปอย่างรวดเร็วแล้วท่วมทับน้ำมันเก่า ก็ไม่มีกิจที่จะต้องอธิษฐานใหม่ เพราะน้ำมันเก่าที่ยังไม่ได้อธิษฐานนั้น ก็มีสภาพเหมือนน้ำมันที่อธิษฐานแล้วที่ไหลลงไปอย่างรวดเร็วแล้วท่วมทับ การเทน้ำมันที่ยังไม่ได้อธิษฐานลงในภาชนะที่มีน้ำมันที่อธิษฐานแล้ว ก็พึงทราบด้วยนัยนี้ සචෙ පන සත්තාහාතික්කන්තං අනුපසම්පන්නස්ස පරිච්චජිත්වා දෙති, පුන තෙන අත්තනො සන්තකං කත්වා දින්නං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ හි සො අභිසඞ්ඛරිත්වා වා අනභිසඞ්ඛරිත්වා වා තස්ස භික්ඛුනො නත්ථුකම්මත්ථං දදෙය්‍ය, ගහෙත්වා නත්ථුකම්මං කාතබ්බං. සචෙ බාලො හොති, දාතුං න ජානාති, අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා වත්තබ්බො ‘‘අත්ථි තෙ සාමණෙර තෙල’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, අත්ථී’’ති. ආහර ථෙරස්ස භෙසජ්ජං කරිස්සාමාති. එවම්පි වට්ටති. සචෙ ද්වින්නං සන්තකං එකෙන පටිග්ගහිතං අවිභත්තං හොති, සත්තාහාතික්කමෙ ද්වින්නම්පි අනාපත්ති, පරිභුඤ්ජිතුං පන න වට්ටති. සචෙ යෙන පටිග්ගහිතං, සො ඉතරං භණති ‘‘ආවුසො, ඉමං තෙලං සත්තාහමත්තං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති, සො ච පරිභොගං න කරොති, කස්ස ආපත්ති? න කස්සචි. කස්මා? යෙන පටිග්ගහිතං, තෙන විස්සජ්ජිතත්තා, ඉතරස්ස අප්පටිග්ගහිතත්තා. ถ้าสละเนยใสเป็นต้นที่ล่วง ๗ วันไปแล้วให้แก่สามเณร สามเณรนั้นทำเป็นของของตนแล้วให้คืนมา ภิกษุพึงบริโภคได้ จริงอยู่ ถ้าสามเณรนั้นปรุงแต่งหรือไม่ปรุงแต่งแล้วให้แก่ภิกษุนั้นเพื่อประโยชน์ในการหยอดจมูก พึงรับแล้วทำเป็นยาหยอดจมูก ถ้าสามเณรเป็นผู้ไม่รู้ ไม่รู้จักให้ ภิกษุอื่นพึงกล่าวว่า “สามเณร เธอมีน้ำมันหรือ” “ขอรับ มีครับ” เมื่อสามเณรกล่าวอย่างนี้ พึงกล่าวว่า “นำมาเถิด เราจะทำยาให้พระเถระ” แม้ดังนี้ก็ควร ถ้าเนยใสเป็นต้นเป็นของภิกษุ ๒ รูป รูปหนึ่งรับประเคนแล้วยังไม่ได้แบ่ง แม้ล่วง ๗ วันไปแล้วก็ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุ ๒ รูปที่เป็นเจ้าของ แต่ไม่ควรบริโภค ถ้าภิกษุรูปที่รับประเคนกล่าวแก่ภิกษุอีกรูปหนึ่งว่า “ท่านผู้มีอายุ น้ำมันนี้ควรบริโภคได้ตลอด ๗ วัน” และภิกษุรูปนั้นไม่บริโภค อาบัติเป็นของใคร ไม่เป็นของใครเลย เพราะเหตุไร เพราะภิกษุรูปที่รับประเคนสละแล้ว จึงไม่มีอาบัติ เพราะภิกษุอีกรูปหนึ่งยังไม่ได้รับประเคน จึงไม่มีอาบัติ 100. ඉමෙසු (මහාව. අට්ඨ. 305) පන චතූසු කාලිකෙසු යාවකාලිකං යාමකාලිකන්ති ඉදමෙව ද්වයං අන්තොවුත්ථකඤ්චෙව සන්නිධිකාරකඤ්ච හොති, සත්තාහකාලිකඤ්ච යාවජීවිකඤ්ච අකප්පියකුටියං නික්ඛිපිතුම්පි වට්ටති, සන්නිධිම්පි න [Pg.108] ජනෙති. යාවකාලිකං පන අත්තනා සද්ධිං සම්භින්නරසානි තීණිපි යාමකාලිකාදීනි අත්තනො සභාවං උපනෙති. යාමකාලිකං ද්වෙපි සත්තාහකාලිකාදීනි අත්තනො සභාවං උපනෙති, සත්තාහකාලිකම්පි අත්තනා සද්ධිං සංසට්ඨං යාවජීවිකං අත්තනො සභාවඤ්ඤෙව උපනෙති, තස්මා යාවකාලිකෙන තදහුපටිග්ගහිතෙන සද්ධිං සංසට්ඨං සම්භින්නරසං සෙසකාලිකත්තයං තදහුපුරෙභත්තමෙව වට්ටති. යාමකාලිකෙන සංසට්ඨං පන ඉතරද්වයං තදහුපටිග්ගහිතං යාව අරුණුග්ගමනා වට්ටති. සත්තාහකාලිකෙන පන තදහුපටිග්ගහිතෙන සද්ධිං සංසට්ඨං තදහුපටිග්ගහිතං වා පුරෙපටිග්ගහිතං වා යාවජීවිකං සත්තාහං කප්පති. ද්වීහපටිග්ගහිතෙන ඡාහං. තීහපටිග්ගහිතෙන පඤ්චාහං…පෙ… සත්තාහපටිග්ගහිතෙන තදහෙව කප්පතීති වෙදිතබ්බං. කාලයාමසත්තාහාතික්කමෙසු චෙත්ථ විකාලභොජනසන්නිධිභෙසජ්ජසික්ඛාපදානං වසෙන ආපත්තියො වෙදිතබ්බා. ๑๐๐. ในกาลิกะ ๔ อย่างนี้ ยาวกาลิกะและยามกาลิกะ สองอย่างนี้เท่านั้น เป็นอันโตวุตถะและเป็นสันนิธิ ส่วนสัตตาหกาลิกะและยาวชีวิกะ ย่อมควรเพื่อเก็บไว้ในกุฎีที่ไม่ควร และไม่เป็นสันนิธิ แต่ยาวกาลิกะ ย่อมนำกาลิกะ ๓ อย่างมียามกาลิกะเป็นต้น ที่มีรสปนกับตน ให้เป็นสภาพของตน ยามกาลิกะ ย่อมนำกาลิกะ ๒ อย่างมีสัตตาหกาลิกะเป็นต้น ให้เป็นสภาพของตน แม้สัตตาหกาลิกะ ย่อมนำยาวชีวิกะที่ปนกับตน ให้เป็นสภาพของตนเท่านั้น เพราะเหตุนั้น กาลิกะ ๓ อย่างที่เหลือ ที่มีรสปนกัน ที่ปนกับยาวกาลิกะที่รับในวันนั้น ย่อมควรเฉพาะในวันนั้นก่อนภัตเท่านั้น ส่วนกาลิกะ ๒ อย่างที่เหลือ ที่รับในวันนั้น ที่ปนกับยามกาลิกะ ย่อมควรจนกว่าอรุณจะขึ้น แต่ยาวชีวิกะที่รับในวันนั้น หรือรับไว้ก่อน ที่ปนกับสัตตาหกาลิกะที่รับในวันนั้น ย่อมควร ๗ วัน ยาวชีวิกะที่รับพร้อมกับสัตตาหกาลิกะที่รับมา ๒ วันแล้ว ย่อมควร ๖ วัน ยาวชีวิกะที่รับพร้อมกับสัตตาหกาลิกะที่รับมา ๓ วันแล้ว ย่อมควร ๕ วัน ... ยาวชีวิกะที่ปนกับสัตตาหกาลิกะที่รับมา ๗ วันแล้ว ย่อมควรเฉพาะในวันนั้นเท่านั้น พึงทราบอย่างนี้ อนึ่ง ในกาลิกะ ๓ อย่างนี้ พึงทราบอาบัติทั้งหลาย โดยอาศัยสิกขาบทว่าด้วยวิกาลโภชนะ สันนิธิ และเภสัช ในการล่วงเลยกาล ยาม และสัตตาหะ සචෙ පන එකතො පටිග්ගහිතානිපි චත්තාරි කාලිකානි සම්භින්නරසානි න හොන්ති, තස්ස තස්සෙව කාලස්ස වසෙන පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. සචෙ හි ඡල්ලිම්පි අනපනෙත්වා සකලෙනෙව නාළිකෙරඵලෙන සද්ධිං අම්බපානාදිපානකං පටිග්ගහිතං හොති, නාළිකෙරං අපනෙත්වා තං විකාලෙපි කප්පති. උපරි සප්පිපිණ්ඩං ඨපෙත්වා සීතලපායාසං දෙන්ති, යං පායාසෙන අසංසට්ඨං සප්පි, තං අපනෙත්වා සත්තාහං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ථද්ධමධුඵාණිතාදීසුපි එසෙව නයො. තක්කොලජාතිඵලාදීහි අලඞ්කරිත්වා පිණ්ඩපාතං දෙන්ති, තානි උද්ධරිත්වා ධොවිත්වා යාවජීවං පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. යාගුයං පක්ඛිපිත්වා දින්නසිඞ්ගිවෙරාදීසුපි තෙලාදීසු පක්ඛිපිත්වා දින්නලට්ඨිමධුකාදීසුපි එසෙව නයො. එවං යං යං අසම්භින්නරසං හොති, තං තං එකතො පටිග්ගහිතම්පි යථා සුද්ධං හොති, තථා ධොවිත්වා තච්ඡෙත්වා වා තස්ස තස්ස කාලස්ස වසෙන පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ සම්භින්නරසං හොති සංසට්ඨං, න වට්ටති. แต่ถ้ากาลิกะ ๔ อย่างที่รับพร้อมกัน ไม่มีรสปนกัน ย่อมควรเพื่อบริโภคโดยอาศัยกาลนั้นๆ จริงอยู่ ถ้าหากว่าน้ำปานะมีน้ำมะม่วงเป็นต้น อันภิกษุรับพร้อมกับผลมะพร้าวทั้งลูก โดยไม่ปอกเปลือก เมื่อเอาผลมะพร้าวออกแล้ว น้ำปานะนั้น ย่อมควรแม้ในวิกาล เมื่อเขาให้ข้าวปายาสเย็น โดยวางก้อนเนยใสไว้ข้างบน เนยใสใดไม่ปนกับข้าวปายาส เมื่อเอาเนยใสออกแล้ว ย่อมควรเพื่อบริโภค ๗ วัน แม้ในน้ำผึ้งและน้ำอ้อยงบเป็นต้นที่แข็ง ก็มีนัยนี้เหมือนกัน เมื่อเขาให้บิณฑบาต โดยไม่ปนกับลูกกระวานและลูกจันทน์เป็นต้น พึงเอาลูกกระวานเป็นต้นเหล่านั้นออก ล้างแล้วบริโภคได้ตลอดชีวิต แม้ในขิงเป็นต้นที่เขาใส่ลงในข้าวต้มแล้วถวาย และแม้ในรากชะเอมเป็นต้นที่เขาใส่ลงในน้ำมันเป็นต้นแล้วถวาย ก็มีนัยนี้เหมือนกัน อย่างนี้ กาลิกะใดไม่มีรสปนกัน กาลิกะนั้น แม้รับพร้อมกัน ก็ย่อมควรเพื่อบริโภคโดยอาศัยกาลนั้นๆ โดยการล้าง หรือโดยการถากออก ตามที่บริสุทธิ์ ถ้ามีรสปนกัน ปนกันแล้ว ย่อมไม่ควร ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ කාලිකවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยกาลิกะ จบแล้ว 19. කප්පියභූමිවිනිච්ඡයකථා ๑๙. เรื่องวินิจฉัยกัปปิยภูมิ 101. කප්පියාචතුභූමියොති [Pg.109] එත්ථ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතස්සො කප්පියභූමියො උස්සාවනන්තිකං ගොනිසාදිකං ගහපතිං සම්මුති’’න්ති (මහාව. 295) වචනතො උස්සාවනන්තිකා ගොනිසාදිකා ගහපති සම්මුතීති ඉමා චතස්සො කප්පියභූමියො වෙදිතබ්බා. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 295) උස්සාවනන්තිකා තාව එවං කාතබ්බා – යො ථම්භානං වා උපරි භිත්තිපාදෙ වා නිඛනිත්වා විහාරො කරීයති, තස්ස හෙට්ඨා ථම්භපටිච්ඡකා පාසාණා භූමිගතිකා එව. පඨමත්ථම්භං පන පඨමභිත්තිපාදං වා පතිට්ඨාපෙන්තෙහි බහූහි සම්පරිවාරෙත්වා ‘‘කප්පියකුටිං කරොම, කප්පියකුටිං කරොමා’’ති වාචං නිච්ඡාරෙන්තෙහි මනුස්සෙසු උක්ඛිපිත්වා පතිට්ඨාපෙන්තෙසු ආමසිත්වා වා සයං උක්ඛිපිත්වා වා ථම්භො වා භිත්තිපාදො වා පතිට්ඨාපෙතබ්බො. කුරුන්දිමහාපච්චරීසු පන ‘‘කප්පියකුටි කප්පියකුටීති වත්වා පතිට්ඨාපෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘සඞ්ඝස්ස කප්පියකුටිං අධිට්ඨාමී’’ති වුත්තං, තං පන අවත්වාපි අට්ඨකථාසු වුත්තනයෙන වුත්තෙ දොසො නත්ථි. ඉදං පනෙත්ථ සාධාරණලක්ඛණං ‘‘ථම්භපතිට්ඨාපනඤ්ච වචනපරියොසානඤ්ච සමකාලං වට්ටතී’’ති. සචෙ හි අනිට්ඨිතෙ වචනෙ ථම්භො පතිට්ඨාති, අප්පතිට්ඨිතෙ වා තස්මිං වචනං නිට්ඨාති, අකතා හොති කප්පියකුටි. තෙනෙව මහාපච්චරියං වුත්තං ‘‘බහූහි සම්පරිවාරෙත්වා වත්තබ්බං, අවස්සඤ්හි එත්ථ එකස්සපි වචනනිට්ඨානඤ්ච ථම්භපතිට්ඨානඤ්ච එකතො භවිස්සතී’’ති. ඉට්ඨකාසිලාමත්තිකාකුට්ටකාසු පන කුටීසු හෙට්ඨා චයං බන්ධිත්වා වා අබන්ධිත්වා වා කරොන්තු, යතො පට්ඨාය භිත්තිං උට්ඨාපෙතුකාමා හොන්ති, තං සබ්බපඨමං ඉට්ඨකං වා සිලං වා මත්තිකාපිණ්ඩං වා ගහෙත්වා වුත්තනයෙනෙව කප්පියකුටි කාතබ්බා, ඉට්ඨකාදයො භිත්තියං පඨමිට්ඨකාදීනං හෙට්ඨා න වට්ටන්ති, ථම්භා පන උපරි උග්ගච්ඡන්ති, තස්මා වට්ටන්ති. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘ථම්භෙහි කරියමානෙ චතූසු කොණෙසු චත්තාරො ථම්භා, ඉට්ඨකාදිකුට්ටෙ චතූසු කොණෙසු ද්වෙ තිස්සො ඉට්ඨකා අධිට්ඨාතබ්බා’’ති වුත්තං. තථා පන අකතායපි දොසො නත්ථි, අට්ඨකථාසු හි වුත්තමෙව පමාණං. ๑๐๑. ในบทมาติกาว่า กัปปิยภูมิ ๔ อย่างนี้ เพราะพระพุทธพจน์ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตกัปปิยภูมิ ๔ อย่าง คือ อุสสาวนันติกา โคนิสาทิกา คหบดี และสมมติ" พึงทราบกัปปิยภูมิ ๔ อย่างเหล่านี้ คือ อุสสาวนันติกา โคนิสาทิกา คหบดี และสมมติ ในบรรดากัปปิยภูมิเหล่านั้น พึงทำอุสสาวนันติกาเป็นอันดับแรกอย่างนี้ คือ วิหารใดที่สร้างบนเสา หรือที่สร้างโดยฝังรากกำแพง หินรองรับเสาที่อยู่ข้างล่างของวิหารนั้น ย่อมเป็นเหมือนพื้นดินเท่านั้น เมื่อภิกษุจำนวนมากแวดล้อมแล้วเปล่งวาจาว่า "เราจักทำกัปปิยกุฎี เราจักทำกัปปิยกุฎี" ในขณะที่มนุษย์ยกเสาหรือรากกำแพงแรกขึ้นตั้ง ภิกษุพึงจับต้องหรือยกขึ้นเอง แล้วตั้งเสาหรือรากกำแพงนั้น แต่ในคัมภีร์กุรุนทีและมหาปัจจรี กล่าวไว้ว่า "พึงตั้งโดยกล่าวว่า กัปปิยกุฎี กัปปิยกุฎี" ในอรรถกถาอันธกะ กล่าวไว้ว่า "เราอธิษฐานกัปปิยกุฎีเพื่อสงฆ์" แต่คำนั้น แม้ไม่กล่าว ก็ไม่มีโทษ หากกล่าวตามนัยที่กล่าวไว้ในอรรถกถา อนึ่ง ลักษณะทั่วไปในเรื่องนี้คือ "การตั้งเสาและการจบคำพูด ย่อมควรพร้อมกัน" จริงอยู่ ถ้าหากว่าเสาตั้งขึ้นก่อนที่คำพูดจะจบ หรือคำพูดจบก่อนที่เสาจะตั้ง กัปปิยกุฎีนั้นก็เป็นอันไม่ได้ทำ เพราะเหตุนั้น ในมหาปัจจรีจึงกล่าวไว้ว่า "พึงกล่าวโดยมีภิกษุจำนวนมากแวดล้อม เพราะว่าในบรรดาภิกษุที่แวดล้อมนี้ การจบคำพูดและการตั้งเสาของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง ย่อมต้องพร้อมกันอย่างแน่นอน" แต่ในกุฎีที่ทำด้วยอิฐ หิน หรือดิน โดยจะก่อฐานหรือไม่ก่อฐานก็ตาม เมื่อต้องการจะก่อกำแพงตั้งแต่จุดใด พึงทำกัปปิยกุฎีโดยการถืออิฐแผ่นนั้น หรือหินแผ่นนั้น หรือก้อนดินนั้นเป็นอันดับแรก ตามนัยที่กล่าวมาแล้ว อิฐเป็นต้นที่อยู่ข้างล่างของอิฐแผ่นแรกเป็นต้นในกำแพง ย่อมไม่ควร แต่เสาทั้งหลายย่อมขึ้นไปข้างบน เพราะฉะนั้นจึงควร ในอรรถกถาอันธกะ กล่าวไว้ว่า "เมื่อทำด้วยเสา พึงทำเสา ๔ ต้นที่มุมทั้ง ๔ เมื่อทำกุฎีด้วยอิฐเป็นต้น พึงอธิษฐานอิฐ ๒-๓ แผ่นที่มุมทั้ง ๔" แต่แม้ไม่ทำอย่างนั้น ก็ไม่มีโทษ เพราะสิ่งที่กล่าวไว้ในอรรถกถาเท่านั้นเป็นประมาณ ගොනිසාදිකා දුවිධා ආරාමගොනිසාදිකා විහාරගොනිසාදිකාති. තාසු යත්ථ නෙව ආරාමො, න සෙනාසනානි පරික්ඛිත්තානි හොන්ති, අයං ආරාමගොනිසාදිකා නාම. යත්ථ සෙනාසනානි සබ්බානි [Pg.110] වා එකච්චානි වා පරික්ඛිත්තානි, ආරාමො අපරික්ඛිත්තො, අයං විහාරගොනිසාදිකා නාම. ඉති උභයත්‍රාපි ආරාමස්ස අපරික්ඛිත්තභාවොයෙව පමාණං. ‘‘ආරාමො පන උපඩ්ඪපරික්ඛිත්තොපි බහුතරං පරික්ඛිත්තොපි පරික්ඛිත්තොයෙව නාමා’’ති කුරුන්දිමහාපච්චරීසු වුත්තං, එත්ථ කප්පියකුටිං ලද්ධුං වට්ටති. โคนิสาทิกา มี ๒ อย่าง คือ อารามโคนิสาทิกา และวิหารโคนิสาทิกา ในบรรดากุฎี ๒ อย่างนั้น กุฎีใดที่ทั้งอารามและเสนาสนะไม่ได้กั้นรั้ว กุฎีนี้ชื่อว่า อารามโคนิสาทิกา กุฎีใดที่เสนาสนะทั้งหมดหรือบางส่วนมีรั้วกั้น แต่อารามไม่มีรั้วกั้น กุฎีนี้ชื่อว่า วิหารโคนิสาทิกา ดังนั้น ในทั้งสองกรณี การที่อารามไม่มีรั้วกั้นเท่านั้นเป็นประมาณ ในคัมภีร์กุรุนทีและมหาปัจจรี กล่าวไว้ว่า "อารามนั้น แม้มีรั้วกั้นครึ่งหนึ่ง หรือมีรั้วกั้นส่วนมาก ก็ชื่อว่ามีรั้วกั้นแล้ว" ในกรณีนี้ ย่อมควรเพื่อได้กัปปิยกุฎี ගහපතීති මනුස්සා ආවාසං කත්වා ‘‘කප්පියකුටිං දෙම, පරිභුඤ්ජථා’’ති වදන්ති, එසා ගහපති නාම, ‘‘කප්පියකුටිං කාතුං දෙමා’’ති වුත්තෙපි වට්ටතියෙව. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘යස්මා භික්ඛුං ඨපෙත්වා සෙසසහධම්මිකානං සබ්බෙසඤ්ච දෙවමනුස්සානං හත්ථතො පටිග්ගහො ච සන්නිධි ච අන්තොවුත්ථඤ්ච තෙසං සන්තකං භික්ඛුස්ස වට්ටති, තස්මා තෙසං ගෙහානි වා තෙහි දින්නකප්පියකුටි වා ගහපතීති වුච්චතී’’ති වුත්තං, පුනපි වුත්තං ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස විහාරං ඨපෙත්වා භික්ඛුනුපස්සයො වා ආරාමිකානං වා තිත්ථියානං වා දෙවතානං වා නාගානං වා අපි බ්‍රහ්මානං විමානං කප්පියකුටි හොතී’’ති, තං සුවුත්තං. සඞ්ඝසන්තකමෙව හි භික්ඛුසන්තකං වා ගෙහං ගහපතිකුටිකා න හොති. คหบดี คือ มนุษย์ทั้งหลายสร้างอาวาสแล้วกล่าวว่า "เราถวายกัปปิยกุฎี ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคเถิด" กุฎีนี้ชื่อว่า คหบดี แม้กล่าวว่า "เราถวายเพื่อทำกัปปิยกุฎี" ก็ย่อมควร แต่ในอรรถกถาอันธกะ กล่าวไว้ว่า "เพราะว่าวัตถุที่รับจากมือของสพรหมจารีที่เหลือทั้งหมด และของเทวดาและมนุษย์ทั้งปวง เว้นภิกษุแล้ว และวัตถุที่เป็นสันนิธิ และวัตถุที่เก็บไว้ภายในกุฎี ซึ่งเป็นของของบุคคลเหล่านั้น ย่อมควรแก่ภิกษุ เพราะเหตุนั้น เรือนของบุคคลเหล่านั้น หรือกัปปิยกุฎีที่บุคคลเหล่านั้นถวาย จึงเรียกว่า คหบดี" อีกทั้งยังกล่าวไว้ว่า "เว้นวิหารของภิกษุสงฆ์แล้ว แม้ที่อยู่ของภิกษุณี หรือเรือนของอารามิกะ หรือเรือนของเดียรถีย์ หรือวิมานของเทวดา หรือของนาค หรือของพรหม ก็เป็นกัปปิยกุฎีได้" คำนั้นกล่าวไว้ดีแล้ว สมควรแล้ว จริงอยู่ เรือนที่เป็นของสงฆ์ หรือเป็นของภิกษุเท่านั้น ย่อมไม่เป็นคหบดีกุฎี සම්මුති නාම ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සාවෙත්වා සම්මතා. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, සම්මන්නිතබ්බා, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ชื่อว่าสมมติ (กุฎี) อันสงฆ์สมมติแล้วด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาที่สวดแล้ว. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงบอกให้สงฆ์ทราบว่า – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං විහාරං කප්පියභූමිං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นกัปปิยภูมิ นี้เป็นญัตติ.” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං විහාරං කප්පියභූමිං සම්මන්නති. යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස විහාරස්ස කප්පියභූමියා සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นกัปปิยภูมิ การสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นกัปปิยภูมิ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง การสมมตินั้นไม่ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงพูด.” ‘‘සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො විහාරො කප්පියභූමි ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 295). “วิหารชื่อนี้ อันสงฆ์สมมติให้เป็นกัปปิยภูมิแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนิ่งนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้” (มหาวรรค 295). කම්මවාචං අවත්වා අපලොකනකම්මවසෙන සාවෙත්වා කතාපි සම්මතා එව. แม้กุฎีที่ทำโดยให้ทราบด้วยอำนาจอัปโลกนกรรม โดยไม่กล่าวกรรมวาจา ก็ชื่อว่าสมมติแล้วนั่นเอง. 102. යං [Pg.111] (මහාව. අට්ඨ. 295) ඉමාසු චතූසු කප්පියභූමීසු වුත්තං ආමිසං, තං සබ්බං අන්තොවුත්ථසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච අන්තොවුත්ථඅන්තොපක්කමොචනත්ථඤ්හි කප්පියකුටියො අනුඤ්ඤාතා. යං පන අකප්පියභූමියං සහසෙය්‍යප්පහොනකෙ ගෙහෙ වුත්තං සඞ්ඝිකං වා පුග්ගලිකං වා භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා වා සන්තකං එකරත්තම්පි ඨපිතං, තං අන්තොවුත්ථං, තත්ථ පක්කඤ්ච අන්තොපක්කං නාම හොති, එතං න කප්පති. සත්තාහකාලිකං පන යාවජීවිකඤ්ච වට්ටති. ๑๐๒. อามิสใดที่เก็บไว้ในกัปปิยภูมิ ๔ อย่างเหล่านี้ (มหาวรรค อรรถกถา 295) อามิสนั้นทั้งหมดไม่ถึงการนับว่าเป็นอันโตวุตถะ ด้วยว่ากัปปิยกุฎีทั้งหลาย อันพระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตแล้ว เพื่อประโยชน์แก่การพ้นจากอันโตวุตถะและอันโตปักกะ ของภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย ส่วนของสงฆ์ก็ดี ของบุคคลก็ดี ของภิกษุหรือภิกษุณีก็ดี ที่เก็บไว้ในเรือนอันเป็นอกัปปิยภูมิ ซึ่งพอเป็นที่อยู่ร่วมกันได้ แม้เพียงคืนเดียว ของนั้นชื่อว่าอันโตวุตถะ และอามิสที่หุงต้มในที่นั้น ชื่อว่าอันโตปักกะ ของนี้ไม่ควร ส่วนสัตตาหกาลิกและยาวชีวิกนั้นควร. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – සාමණෙරො භික්ඛුස්ස තණ්ඩුලාදිකං ආමිසං ආහරිත්වා කප්පියකුටියං නික්ඛිපිත්වා පුනදිවසෙ පචිත්වා දෙති, අන්තොවුත්ථං න හොති. තත්ථ අකප්පියකුටියං නික්ඛිත්තසප්පිආදීසු කිඤ්චි පක්ඛිපිත්වා දෙති. මුඛසන්නිධි නාම හොති. මහාපච්චරියං පන ‘‘අන්තොවුත්ථං හොතී’’ති වුත්තං. තත්ථ නාමමත්තමෙව නානාකරණං, භික්ඛු අකප්පියකුටියං ඨපිතසප්පිඤ්ච යාවජීවිකපණ්ණඤ්ච එකතො පචිත්වා පරිභුඤ්ජති, සත්තාහං නිරාමිසං වට්ටති. සචෙ ආමිසසංසට්ඨං කත්වා පරිභුඤ්ජති, අන්තොවුත්ථඤ්චෙව සාමංපක්කඤ්ච හොති. එතෙනුපායෙන සබ්බසංසග්ගා වෙදිතබ්බා. යං කිඤ්චි ආමිසං භික්ඛුනො පචිතුං න වට්ටති. සචෙපිස්ස උණ්හයාගුයා සුලසිපණ්ණානි වා සිඞ්ගිවෙරං වා ලොණං වා පක්ඛිපන්ති, තම්පි චාලෙතුං න වට්ටති, ‘‘යාගුං නිබ්බාපෙමී’’ති පන චාලෙතුං වට්ටති. උත්තණ්ඩුලභත්තං ලභිත්වා පිදහිතුං න වට්ටති. සචෙ පන මනුස්සා පිදහිත්වා දෙන්ති, වට්ටති. ‘‘භත්තං මා නිබ්බායතූ’’ති පිදහිතුං වට්ටති, ඛීරතක්කාදීසු පන සකිං කුථිතෙසු අග්ගිං කාතුං වට්ටති පුනපාකස්ස අනුඤ්ඤාතත්තා. ในเรื่องนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – สามเณรนำอามิสมีข้าวสารเป็นต้นของภิกษุมาเก็บไว้ในกัปปิยกุฎี แล้วหุงต้มในวันรุ่งขึ้นถวาย ไม่เป็นอันโตวุตถะ ในอามิสที่หุงต้มนั้น ถ้าใส่เนยใสเป็นต้นที่เก็บไว้ในอกัปปิยกุฎีลงไปแล้วถวาย ชื่อว่ามุขสันนิธิ แต่ในมหัปปัจจรีกล่าวว่า “เป็นอันโตวุตถะ” ในที่นั้นเป็นเพียงความต่างกันโดยชื่อเท่านั้น ภิกษุหุงเนยใสที่เก็บไว้ในอกัปปิยกุฎีและใบยาวชีวิกพร้อมกันแล้วฉัน ถ้าฉันโดยไม่เจืออามิส (อาหารอื่น) ตลอด ๗ วัน ควร ถ้าฉันโดยทำให้เจืออามิส เป็นอันโตวุตถะด้วย เป็นสามังปักกะด้วย พึงทราบการเจือปนของกาลิกทั้งปวงด้วยอุบายนี้ อามิสใดๆ ไม่ควรแก่ภิกษุที่จะหุงต้ม แม้ถ้าเขาใส่ใบกะเพราหรือขิงหรือเกลือลงในข้าวต้มร้อน ก็ไม่ควรที่จะคนข้าวต้มนั้น แต่ถ้าคนด้วยคิดว่า “เราจะทำให้ข้าวต้มเย็น” ควร ได้ข้าวสุกที่ยังไม่สุกดีแล้วปิดไว้ ไม่ควร แต่ถ้ามนุษย์ปิดไว้แล้วถวาย ควร ปิดไว้ด้วยคิดว่า “ขอข้าวอย่าเพิ่งเย็น” ควร ส่วนนมเปรี้ยวเป็นต้น เมื่อเดือดพล่านครั้งหนึ่งแล้ว ควรที่จะก่อไฟอีก เพราะทรงอนุญาตการหุงต้มซ้ำ. ඉමා පන කප්පියකුටියො කදා ජහිතවත්ථුකා හොන්ති? උස්සාවනන්තිකා තාව යා ථම්භානං උපරි භිත්තිපාදෙ වා නිඛනිත්වා කතා, සා සබ්බෙසු ථම්භෙසු ච භිත්තිපාදෙසු ච අපනීතෙසු ජහිතවත්ථුකා හොති. සචෙ පන ථම්භෙ වා භිත්තිපාදෙ වා පරිවත්තෙන්ති, යො යො ඨිතො, තත්ථ තත්ථ පතිට්ඨාති, සබ්බෙසුපි පරිවත්තිතෙසු අජහිතවත්ථුකාව හොති. ඉට්ඨකාදීහි කතා චයස්ස උපරි භිත්තිඅත්ථාය ඨපිතං ඉට්ඨකං වා සිලං වා මත්තිකාපිණ්ඩං වා ආදිං කත්වා විනාසිතකාලෙ ජහිතවත්ථුකාව හොති. යෙහි පන ඉට්ඨකාදීහි අධිට්ඨිතා, තෙසු අපනීතෙසුපි තදඤ්ඤෙසු පතිට්ඨාතීති අජහිතවත්ථුකාව හොති. ගොනිසාදිකා [Pg.112] පාකාරාදීහි පරික්ඛෙපෙ කතෙ ජහිතවත්ථුකාව හොති. පුන තස්මිං ආරාමෙ කප්පියකුටිං ලද්ධුං වට්ටති. සචෙ පන පුනපි පාකාරාදයො තත්ථ තත්ථ ඛණ්ඩා හොන්ති, තතො තතො ගාවො පවිසන්ති, පුන කප්පියකුටි හොති. ඉතරා පන ද්වෙ ගොපානසීමත්තං ඨපෙත්වා සබ්බස්මිං ඡදනෙ විනට්ඨෙ ජහිතවත්ථුකාව හොන්ති. සචෙ ගොපානසීනං උපරි එකම්පි පක්ඛපාසකමණ්ඩලං අත්ථි, රක්ඛති. ก็กัปปิยกุฎีเหล่านี้ มีวัตถุอันสละแล้วเมื่อไร? กุฎีอุสสาวนันติกา คือกุฎีที่ทำโดยฝังเสาหรือฝาผนังลงไปในดิน เมื่อเสาและฝาผนังทั้งหมดถูกถอนออกแล้ว ย่อมมีวัตถุอันสละแล้ว แต่ถ้าเปลี่ยนเสาหรือฝาผนัง อันใดตั้งอยู่ ก็ตั้งอยู่ ณ ที่นั้นๆ แม้เปลี่ยนทั้งหมดแล้ว ก็ยังคงมีวัตถุอันไม่สละแล้วนั่นเอง กุฎีที่ทำด้วยอิฐเป็นต้น โดยเริ่มจากอิฐหรือหินหรือก้อนดินที่วางไว้บนกองอิฐเพื่อทำฝาผนัง เมื่อถึงเวลาที่ถูกทำลาย ย่อมมีวัตถุอันสละแล้วนั่นเอง แต่กุฎีที่ตั้งอยู่บนอิฐเป็นต้นเหล่านั้น แม้เมื่ออิฐเป็นต้นเหล่านั้นถูกถอนออกแล้ว ก็ยังคงตั้งอยู่บนอิฐอื่นๆ จึงยังคงมีวัตถุอันไม่สละแล้วนั่นเอง กุฎีโคนิสาทิกา เมื่อมีการล้อมรั้วด้วยกำแพงเป็นต้นแล้ว ย่อมมีวัตถุอันสละแล้วนั่นเอง พึงได้กัปปิยกุฎีในอารามนั้นอีก ควร แต่ถ้ากำแพงเป็นต้นขาดเป็นช่องๆ ณ ที่นั้นๆ อีก โคทั้งหลายเข้าไปจากที่นั้นๆ อีก กัปปิยกุฎีก็กลับเป็นขึ้นมาอีก ส่วนกุฎีอีกสองอย่าง (คหปติกุฎีและสมมติกุฎี) เว้นแต่ไม้กลอนแล้ว เมื่อหลังคาทั้งหมดพังทลาย ย่อมมีวัตถุอันสละแล้วนั่นเอง ถ้ามีไม้กลอนอยู่บนไม้กลอน แม้เพียงวงปีกกาอันเดียว ก็ยังคงรักษาไว้ได้. 103. යත්‍ර පනිමා චතස්සොපි කප්පියභූමියො නත්ථි, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? අනුපසම්පන්නස්ස දත්වා තස්ස සන්තකං කත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. තත්‍රිදං වත්ථු – කරවිකතිස්සත්ථෙරො කිර විනයධරපාමොක්ඛො මහාසීවත්ථෙරස්ස සන්තිකං අගමාසි. සො දීපාලොකෙන සප්පිකුම්භං පස්සිත්වා ‘‘භන්තෙ, කිමෙත’’න්ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘ආවුසො, ගාමතො සප්පිකුම්භො ආභතො ලූඛදිවසෙ සප්පිනා භුඤ්ජනත්ථායා’’ති ආහ. තතො නං තිස්සත්ථෙරො ‘‘න වට්ටති, භන්තෙ’’ති ආහ. ථෙරො පුනදිවසෙ පමුඛෙ නික්ඛිපාපෙසි. තිස්සත්ථෙරො පුන එකදිවසං ආගතො තං දිස්වා තථෙව පුච්ඡිත්වා ‘‘භන්තෙ, සහසෙය්‍යප්පහොනකට්ඨානෙ ඨපෙතුං න වට්ටතී’’ති ආහ. ථෙරො පුනදිවසෙ බහි නීහරාපෙත්වා නික්ඛිපාපෙසි, තං චොරා හරිංසු. සො පුන එකදිවසං ආගතං තිස්සත්ථෙරමාහ ‘‘ආවුසො, තයා ‘න වට්ටතී’ති වුත්තෙ සො කුම්භො බහි නික්ඛිත්තො චොරෙහි හටො’’ති. තතො නං තිස්සත්ථෙරො ආහ ‘‘නනු, භන්තෙ, අනුපසම්පන්නස්ස දාතබ්බො අස්ස, අනුපසම්පන්නස්ස හි දත්වා තස්ස සන්තකං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති. ๑๐๓. ก็ในวิหารใด กัปปิยภูมิทั้ง ๔ อย่างเหล่านี้ไม่มี ในวิหารนั้นพึงทำอย่างไร? พึงให้แก่อนุปสัมบันแล้วทำให้เป็นของของเขาแล้วจึงฉัน ในเรื่องนั้น มีเรื่องดังนี้ – ได้ยินว่า พระติสสเถระผู้เป็นประมุขแห่งพระวินัยธร ชื่อกรวิกะ ได้ไปหาพระมหาสีวเถระ ท่านเห็นหม้อเนยใสด้วยแสงประทีปแล้วถามว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ นี่อะไร?” พระเถระตอบว่า “อาวุโส หม้อเนยใสนี้ นำมาจากบ้าน เพื่อฉันกับเนยใสในวันที่มีอาหารหยาบ” จากนั้น พระติสสเถระกล่าวแก่ท่านว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่ควร” พระเถระจึงให้วางไว้ที่หน้ามุขในวันรุ่งขึ้น พระติสสเถระมาอีกวันหนึ่ง เห็นหม้อนั้นแล้วถามเช่นนั้นอีก แล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ไม่ควรเก็บไว้ในที่ที่พอเป็นที่อยู่ร่วมกันได้” พระเถระจึงให้ขนออกไปวางไว้นอกบ้านในวันรุ่งขึ้น โจรทั้งหลายได้ขโมยไป พระมหาสีวเถระจึงกล่าวแก่พระติสสเถระที่มาอีกวันหนึ่งว่า “อาวุโส เมื่อท่านกล่าวว่า ‘ไม่ควร’ หม้อนั้นถูกวางไว้นอกบ้าน โจรทั้งหลายจึงขโมยไป” จากนั้น พระติสสเถระกล่าวแก่ท่านว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็ไม่ควรให้แก่อนุปสัมบันหรือ? เพราะว่าให้แก่อนุปสัมบันแล้ว ทำให้เป็นของของเขาแล้วจึงฉัน ควร” ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้ කප්පියභූමිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยกัปปิยภูมิ จบแล้ว. 20. පටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා ๒๐. เรื่องวินิจฉัยการรับ. 104. ඛාදනීයාදිපටිග්ගාහොති අජ්ඣොහරිතබ්බස්ස යස්ස කස්සචි ඛාදනීයස්ස වා භොජනීයස්ස වා පටිග්ගහණං. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – පඤ්චහි අඞ්ගෙහි පටිග්ගහණං රුහති, ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස උච්චාරණමත්තං හොති, හත්ථපාසො පඤ්ඤායති, අභිහාරො පඤ්ඤායති, දෙවො වා මනුස්සො [Pg.113] වා තිරච්ඡානගතො වා කායෙන කායපටිබද්ධෙන නිස්සග්ගියෙන වා දෙති, තඤ්චෙ භික්ඛු කායෙන වා කායපටිබද්ධෙන වා පටිග්ගණ්හාති. එවං පඤ්චහඞ්ගෙහි පටිග්ගහණං රුහති. ๑๐๔. การรับของขบเคี้ยวเป็นต้น คือการรับของขบเคี้ยวหรือของฉันอย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงกลืนกิน. ในการรับนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ – การรับย่อมสำเร็จด้วยองค์ ๕ ประการ คือ (๑) เป็นของที่พอที่บุรุษผู้มีกำลังปานกลางจะยกขึ้นได้ (๒) หัตถบาสปรากฏ (๓) การน้อมเข้ามาให้ปรากฏ (๔) เทวดา มนุษย์ หรือสัตว์เดรัจฉาน ให้ด้วยกายก็ดี ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ดี ด้วยการสละให้ก็ดี (๕) และภิกษุรับด้วยกายก็ดี ด้วยของเนื่องด้วยกายก็ดี. การรับย่อมสำเร็จด้วยองค์ ๕ ประการอย่างนี้. තත්ථ ඨිතනිසින්නනිපන්නානං වසෙන එවං හත්ථපාසො වෙදිතබ්බො – සචෙ භික්ඛු නිසින්නො හොති, ආසනස්ස පච්ඡිමන්තතො පට්ඨාය, සචෙ ඨිතො, පණ්හිඅන්තතො පට්ඨාය, සචෙ නිපන්නො, යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය, දායකස්ස නිසින්නස්ස වා ඨිතස්ස වා නිපන්නස්ස වා ඨපෙත්වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථො හත්ථපාසො නාම. ในเรื่องหัตถบาสนั้น พึงทราบหัตถบาสโดยอำนาจแห่งภิกษุผู้ยืน ผู้นั่ง และผู้นอนอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุนั่ง พึงนับตั้งแต่ที่สุดด้านหลังของอาสนะเป็นต้นไป, ถ้าภิกษุยืน พึงนับตั้งแต่ที่สุดส้นเท้าเป็นต้นไป, ถ้าภิกษุนอน พึงนับตั้งแต่ที่สุดด้านหลังของสีข้างที่เธอนอนเป็นต้นไป. ส่วนฝ่ายทายกผู้นั่งก็ดี ผู้ยืนก็ดี ผู้นอนก็ดี ยกเว้นมือที่เหยียดออกเสีย อวัยวะใดใกล้ที่สุด พึงกำหนดด้วยที่สุดด้านในของอวัยวะนั้น หัตถบาสชื่อว่ามีประมาณ ๒ ศอกคืบ. සචෙ පන දායකපටිග්ගාහකෙසු එකො ආකාසෙ හොති, එකො භූමියං, භූමට්ඨස්ස ච සීසෙන, ආකාසට්ඨස්ස ච ඨපෙත්වා දාතුං වා ගහෙතුං වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන හත්ථපාසපමාණං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. සචෙපි එකො කූපෙ හොති, එකො කූපතටෙ, එකො වා පන රුක්ඛෙ, එකො පථවියං, වුත්තනයෙනෙව හත්ථපාසපමාණං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. එවරූපෙ හත්ථපාසෙ ඨත්වා සචෙපි පක්ඛී මුඛතුණ්ඩකෙන වා හත්ථී වා සොණ්ඩාය ගහෙත්වා පුප්ඵං වා ඵලං වා දෙති, පටිග්ගහණං රුහති. සචෙ පන අඩ්ඪට්ඨමරතනස්සපි හත්ථිනො ඛන්ධෙ නිසින්නො තෙන සොණ්ඩාය දීයමානං ගණ්හාති, වට්ටතියෙව. හත්ථාදීසු යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන අන්තමසො පාදඞ්ගුලියාපි දීයමානං කායෙන දින්නං නාම හොති. පටිග්ගහණෙපි එසෙව නයො. යෙන කෙනචි හි සරීරාවයවෙන ගහිතං කායෙන ගහිතමෙව හොති. සචෙපි නත්ථුකරණියං දීයමානං නාසාපුටෙන අකල්ලකො වා මුඛෙන පටිග්ගණ්හාති, ආභොගමෙව හෙත්ථ පමාණං. แต่ถ้าในบรรดาผู้ให้และผู้รับทั้งสองฝ่าย คนหนึ่งอยู่ในอากาศ คนหนึ่งอยู่บนพื้นดิน พึงกำหนดประมาณหัตถบาสด้วยที่สุดด้านในของอวัยวะที่ใกล้ที่สุด โดยเว้นศีรษะของผู้อยู่บนพื้นดิน และเว้นมือที่เหยียดออกเพื่อจะให้หรือเพื่อจะรับของผู้อยู่ในอากาศ. แม้ถ้าคนหนึ่งอยู่ในบ่อ คนหนึ่งอยู่ที่ขอบบ่อ หรือคนหนึ่งอยู่บนต้นไม้ คนหนึ่งอยู่บนพื้นดิน ก็พึงกำหนดประมาณหัตถบาสด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. แม้หากนกคาบดอกไม้หรือผลไม้ด้วยจะงอยปากก็ดี หรือช้างจับด้วยงวงก็ดี แล้วให้ในหัตถบาสเช่นนั้น การรับย่อมสำเร็จ. แต่ถ้าภิกษุนั่งอยู่บนคอช้างที่สูงถึง ๗ ศอกครึ่ง รับของที่ช้างนั้นส่งให้ด้วยงวง ก็ย่อมควรแท้. ในอวัยวะมีมือเป็นต้น วัตถุที่ให้ด้วยส่วนของร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่ง แม้ที่สุดด้วยนิ้วเท้า ก็ชื่อว่าให้ด้วยกาย. แม้ในการรับก็มีนัยนี้เหมือนกัน. เพราะว่าสิ่งที่รับด้วยส่วนของร่างกายส่วนใดส่วนหนึ่ง ก็ชื่อว่ารับด้วยกายนั่นเอง. แม้ถ้าภิกษุรับยาที่เขาให้ด้วยกล้องยานัตถุ์ด้วยช่องจมูก หรือภิกษุผู้ป่วยรับด้วยปาก ในการรับนี้ ความใส่ใจเท่านั้นเป็นประมาณ. 105. කටච්ඡුආදීසු පන යෙන කෙනචි උපකරණෙන දින්නං කායපටිබද්ධෙන දින්නං නාම හොති. පටිග්ගහණෙපි එසෙව නයො. යෙන කෙනචි හි සරීරසම්බද්ධෙන පත්තථාලකාදිනා ගහිතං කායපටිබද්ධෙන ගහිතමෙව හොති. කායතො පන කායපටිබද්ධතො ච මොචෙත්වා හත්ථපාසෙ ඨිතස්ස කායෙ වා කායපටිබද්ධෙ වා පාතියමානම්පි නිස්සග්ගියෙන පයොගෙන දින්නං නාම හොති. එකො බහූනි භත්තබ්‍යඤ්ජනභාජනානි සීසෙ කත්වා [Pg.114] භික්ඛුස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා ඨිතකොව ‘‘ගණ්හථා’’ති වදති, න තාව අභිහාරො පඤ්ඤායති, තස්මා න ගහෙතබ්බං. සචෙ පන ඊසකම්පි ඔනමති, භික්ඛුනා හත්ථං පසාරෙත්වා හෙට්ඨිමභාජනං එකදෙසෙනපි සම්පටිච්ඡිතබ්බං. එත්තාවතා සබ්බභාජනානි පටිග්ගහිතානි හොන්ති. තතො පට්ඨාය ඔරොපෙත්වා උග්ඝාටෙත්වා වා යං ඉච්ඡති, තං ගහෙතුං වට්ටති. භත්තපච්ඡිආදිම්හි පන එකභාජනෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. ๑๐๕. แต่ในของมีทัพพีเป็นต้น สิ่งที่ให้ด้วยอุปกรณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง ชื่อว่าให้ด้วยของเนื่องด้วยกาย. แม้ในการรับก็มีนัยนี้เหมือนกัน. เพราะว่าสิ่งที่รับด้วยของที่เนื่องกับร่างกายอย่างใดอย่างหนึ่ง มีบาตรและถาดเป็นต้น ชื่อว่ารับด้วยของเนื่องด้วยกายนั่นเอง. อนึ่ง แม้สิ่งที่เขาปล่อยให้พ้นจากกายและจากของเนื่องด้วยกาย แล้วตกลงไปในกายหรือในของเนื่องด้วยกายของภิกษุผู้ยืนอยู่ในหัตถบาส ชื่อว่าให้ด้วยประโยคที่สละให้. บุคคลคนหนึ่งทูนภาชนะข้าวและกับข้าวเป็นอันมากไว้บนศีรษะ มาหาภิกษุแล้วยืนอยู่เฉยๆ กล่าวว่า 'นิมนต์รับเถิด' ดังนี้ การน้อมเข้ามาให้ยังไม่ปรากฏ เพราะฉะนั้น ภิกษุไม่พึงรับ. แต่ถ้าเขาน้อมลงแม้เพียงเล็กน้อย ภิกษุพึงเหยียดมือออกรับภาชนะใบข้างล่างสุดแม้เพียงส่วนหนึ่ง. ด้วยการรับเพียงเท่านี้ ภาชนะทุกใบชื่อว่าเป็นอันรับแล้ว. ตั้งแต่นั้นไป จะให้เขาวางลงหรือเปิดออกแล้วเลือกรับอาหารที่ต้องการ ก็ย่อมควร. แต่ในภาชนะใบเดียว เช่น ตะกร้าข้าวเป็นต้น ไม่ต้องกล่าวถึงเลย. කාජෙන භත්තං හරන්තොපි සචෙ කාජං ඔනමෙත්වා දෙති, වට්ටති. තිංසහත්ථො වෙණු හොති, එකස්මිං අන්තෙ ගුළකුම්භො බද්ධො, එකස්මිං සප්පිකුම්භො, තඤ්චෙ පටිග්ගණ්හාති, සබ්බං පටිග්ගහිතමෙව. උච්ඡුයන්තදොණිතො පග්ඝරන්තමෙව ‘‘රසං ගණ්හථා’’ති වදති, අභිහාරො න පඤ්ඤායතීති න ගහෙතබ්බො. සචෙ පන කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා හත්ථෙන උස්සිඤ්චිත්වා දෙති, වට්ටති. බහූ පත්තා මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා කටසාරෙ වා දොණියං වා ඵලකෙ වා ඨපිතා හොන්ති, යත්ථ ඨිතස්ස දායකො හත්ථපාසෙ හොති, තත්ථ ඨත්වා පටිග්ගහණසඤ්ඤාය මඤ්චාදීනි අඞ්ගුලියාපි ඵුසිත්වා ඨිතෙන වා නිසින්නෙන වා නිපන්නෙන වා යං තෙසු පත්තෙසු දීයති, තං සබ්බං පටිග්ගහිතං හොති. සචෙපි ‘‘පටිග්ගහෙස්සාමී’’ති මඤ්චාදීනි අභිරුහිත්වා නිසීදති, වට්ටතියෙව. แม้ผู้หาบภัตตาหารด้วยคานหาบ ถ้าเขาน้อมคานลงให้ ก็ย่อมควร. ไม้ไผ่ยาว ๓๐ ศอก ที่ปลายข้างหนึ่งผูกหม้อน้ำอ้อยไว้ ที่ปลายอีกข้างหนึ่งผูกหม้อเนยใสไว้ ถ้าภิกษุรับหม้อเนยใสใบนั้น ทั้งหมดก็ชื่อว่าเป็นอันรับแล้ว. เมื่อน้ำอ้อยกำลังไหลออกจากรางเครื่องหีบอ้อย ถ้าเขาบอกว่า 'นิมนต์รับน้ำอ้อยเถิด' การน้อมเข้ามาให้ยังไม่ปรากฏ เพราะฉะนั้น ภิกษุไม่พึงรับ. แต่ถ้าเขาแยกกากออกแล้วตักส่งให้ด้วยมือ ย่อมควร. บาตรหลายใบวางไว้บนเตียง ตั่ง เสื่อลำแพน รางไม้ หรือแผ่นกระดาน ภิกษุผู้ยืน นั่ง หรือนอนอยู่ในที่ซึ่งทายกอยู่ในหัตถบาส ถูกต้องเตียงเป็นต้นนั้นแม้ด้วยปลายนิ้วมือ ด้วยความสำคัญว่ารับ ของที่เขาถวายลงในบาตรเหล่านั้นทั้งหมด ชื่อว่าเป็นอันรับแล้ว. แม้ถ้าภิกษุขึ้นไปนั่งบนเตียงเป็นต้นนั้นด้วยตั้งใจว่า 'เราจักรับ' ก็ย่อมควรแท้. පථවියං පන සචෙපි කුච්ඡියා කුච්ඡිං ආහච්ච ඨිතා හොන්ති, යං යං අඞ්ගුලියා වා සූචියා වා ඵුසිත්වා නිසින්නො හොති, තත්ථ තත්ථ දීයමානමෙව පටිග්ගහිතං හොති. යත්ථ කත්ථචි මහාකටසාරහත්ථත්ථරණාදීසු ඨපිතපත්තෙ පටිග්ගහණං න රුහතීති වුත්තං, තං හත්ථපාසාතික්කමං සන්ධාය වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං, හත්ථපාසෙ පන සති යත්ථ කත්ථචි වට්ටති අඤ්ඤත්‍ර තත්ථජාතකා. තත්ථජාතකෙ පන පදුමිනිපණ්ණෙ වා කිංසුකපණ්ණාදිම්හි වා න වට්ටති. න හි තං කායපටිබද්ධසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යථා ච තත්ථජාතකෙ, එවං ඛාණුකෙ බන්ධිත්වා ඨපිතමඤ්චාදිම්හි අසංහාරිමෙ ඵලකෙ වා පාසාණෙ වා න රුහතියෙව. තෙපි හි තත්ථජාතකසඞ්ඛ්‍යුපගා හොන්ති. භූමියං අත්ථතෙසු සුඛුමෙසු තින්තිණිකාදිපණ්ණෙසු පටිග්ගහණං න රුහති. න හි තානි සන්ධාරෙතුං සමත්ථානීති. මහන්තෙසු පන පදුමිනිපණ්ණාදීසු රුහති. සචෙ හත්ථපාසං අතික්කම්මඨිතො දීඝදණ්ඩකෙන උළුඞ්කෙන දෙති, ‘‘ආගන්ත්වා දෙහී’’ති වත්තබ්බො. වචනං අසුත්වා වා අනාදියිත්වා වා පත්තෙ ආකිරතියෙව, පුන පටිග්ගහෙතබ්බං. දූරෙ ඨත්වා භත්තපිණ්ඩං ඛිපන්තෙපි එසෙව නයො. แต่บนพื้นดิน แม้ถ้าหากยืนอยู่โดยท้องชนกัน สิ่งที่ถูกให้ในบาตรนั้นๆ ที่ผู้นั่งถูกต้องด้วยนิ้วมือก็ดี ด้วยเหล็กแหลมก็ดี ย่อมชื่อว่าถูกรับแล้ว คำที่กล่าวว่า การรับในบาตรที่วางไว้บนเสื่อลำแพนใหญ่ หรือเครื่องปูลาดบนหลังช้างเป็นต้น ในที่ใดที่หนึ่งไม่ควรนั้น พึงทราบว่าถูกกล่าวโดยอาศัยการล่วงหัตถบาส แต่ถ้ามีหัตถบาส ย่อมควรในที่ใดที่หนึ่ง เว้นใบไม้ที่ยังติดอยู่กับต้นไม้ แต่บนใบบัวก็ดี บนใบทองกวาวเป็นต้นก็ดี ที่เกิดในต้นไม้นั้น ไม่ควร เพราะเหตุไร เพราะใบทองกวาวเป็นต้นที่เกิดในต้นไม้นั้น ไม่ถึงจำนวนแห่งวัตถุที่เนื่องด้วยกาย การรับไม่ควรในใบไม้ที่เกิดในต้นไม้นั้นฉันใด แม้บนเตียงเป็นต้นที่ผูกไว้บนตอไม้ หรือบนแผ่นกระดานที่ยกไม่ได้ หรือบนแผ่นหิน ย่อมไม่ควรนั่นเอง เพราะเตียงเป็นต้นเหล่านั้น ย่อมถึงจำนวนแห่งใบไม้ที่เกิดในต้นไม้นั้น การรับบนใบมะขามเป็นต้นที่ละเอียดอ่อนที่ปูไว้บนพื้นดินไม่ควร เพราะเหตุไร เพราะใบมะขามเหล่านั้นไม่สามารถจะรองรับได้ เพราะเหตุนั้น แต่บนใบบัวเป็นต้นที่ใหญ่ ย่อมควร ถ้าหากชายผู้ยืนอยู่ล่วงหัตถบาสแล้วให้ด้วยทัพพีตักแกงมีด้ามยาว พึงกล่าวว่า "จงมาแล้วให้เถิด" ถ้าหากไม่ได้ยินคำกล่าว หรือได้ยินแล้วไม่ใส่ใจ ย่อมเทลงในบาตรนั่นเอง พึงรับอีกครั้ง แม้ในการขว้างก้อนข้าวโดยยืนอยู่ในที่ไกล ก็มีนัยนี้แหละ 106. සචෙ [Pg.115] පත්තථවිකතො නීහරියමානෙ පත්තෙ රජනචුණ්ණානි හොන්ති, සති උදකෙ ධොවිතබ්බො, අසති රජනචුණ්ණං පුඤ්ඡිත්වා පටිග්ගහෙත්වා වා පිණ්ඩාය චරිතබ්බං. සචෙ පිණ්ඩාය චරන්තස්ස පත්තෙ රජං පතති, පටිග්ගහෙත්වා භික්ඛා ගණ්හිතබ්බා, අප්පටිග්ගහෙත්වා ගණ්හතො විනයදුක්කටං, තං පන පුන පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජතො අනාපත්ති. සචෙ පන ‘‘පටිග්ගහෙත්වා දෙථා’’ති වුත්තෙ වචනං අසුත්වා වා අනාදියිත්වා වා භික්ඛං දෙන්තියෙව, විනයදුක්කටං නත්ථි, පුන පටිග්ගහෙත්වා අඤ්ඤා භික්ඛා ගහෙතබ්බා. සචෙ මහාවාතො තතො තතො රජං පාතෙති, න සක්කා හොති භික්ඛං ගහෙතුං, ‘‘අනුපසම්පන්නස්ස දස්සාමී’’ති සුද්ධචිත්තෙන ආභොගං කත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති. එවං පිණ්ඩාය චරිත්වා විහාරං වා ආසනසාලං වා ගන්ත්වා තං අනුපසම්පන්නස්ස දත්වා පුන තෙන දින්නං වා තස්ස විස්සාසෙන වා පටිග්ගහෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ භික්ඛාචාරෙ සරජං පත්තං භික්ඛුස්ස දෙති, සො වත්තබ්බො ‘‘ඉමං පටිග්ගහෙත්වා භික්ඛං වා ගණ්හෙය්‍යාසි පරිභුඤ්ජෙය්‍යාසි වා’’ති, තෙන තථා කාතබ්බං. සචෙ රජං උපරි උප්පිලවති, කඤ්ජිකං පවාහෙත්වා සෙසං භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ අන්තොපවිට්ඨං හොති, පටිග්ගහෙතබ්බං. අනුපසම්පන්නෙ අසති හත්ථතො අමොචෙන්තෙනෙව යත්ථ අනුපසම්පන්නො අත්ථි, තත්ථ නෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බං. සුක්ඛභත්තෙ පතිතරජං අපනෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ අතිසුඛුමං හොති, උපරි භත්තෙන සද්ධිං අපනෙතබ්බං, පටිග්ගහෙත්වා වා භුඤ්ජිතබ්බං. යාගුං වා සූපං වා පුරතො ඨපෙත්වා ආලුළෙන්තානං භාජනතො ඵුසිතානි උග්ගන්ත්වා පත්තෙ පතන්ති, පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බො. ๑๐๖. ถ้าหากเมื่อบาตรถูกนำออกจากถุงบาตร มีผงย้อมอยู่ เมื่อมีน้ำ พึงล้าง แต่เมื่อไม่มีน้ำ พึงเช็ดผงย้อมแล้วรับ หรือพึงเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต ถ้าหากฝุ่นตกลงในบาตรของพระภิกษุผู้เที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต พึงรับประเคนบาตรใหม่แล้วจึงรับภิกษา เมื่อรับภิกษาโดยไม่ได้รับประเคนบาตรใหม่ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏทางวินัย แต่เมื่อรับประเคนบาตรนั้นอีกครั้งแล้วฉัน ไม่มีอาบัติ แต่ถ้าหากเมื่อถูกกล่าวว่า "รับแล้วจงให้เถิด" ไม่ได้ยินคำกล่าว หรือได้ยินแล้วไม่ใส่ใจ ย่อมให้ภิกษาเท่านั้น ไม่มีอาบัติทุกกฏทางวินัย อนึ่ง พึงรับประเคนบาตรใหม่แล้วรับภิกษาอื่น ถ้าหากลมแรงพัดฝุ่นจากที่นั้นๆ ตกลงมา ไม่สามารถจะรับภิกษาได้ ย่อมควรที่จะรับโดยตั้งใจด้วยจิตบริสุทธิ์ว่า "เราจักให้แก่ผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบท" เที่ยวบิณฑบาตอย่างนี้แล้ว ไปยังวิหารก็ดี โรงฉันก็ดี ให้ภิกษานั้นแก่ผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบทแล้ว ย่อมควรที่จะรับประเคนแล้วฉันอีกครั้ง โดยที่ผู้นั้นให้ก็ดี หรือด้วยความคุ้นเคยกับผู้นั้นก็ดี ถ้าหากพระภิกษุให้บาตรที่มีฝุ่นในการเที่ยวบิณฑบาตแก่พระภิกษุรูปอื่น พระภิกษุผู้ถูกให้บาตรนั้นพึงถูกกล่าวว่า "บาตรนี้รับประเคนแล้วจงรับภิกษา หรือจงฉันเถิด" อันพระภิกษุนั้นพึงทำตามนั้น ถ้าหากฝุ่นลอยอยู่ข้างบน พึงพัดให้ฝุ่นลอยไปด้วยน้ำข้าวแล้วฉันภิกษาที่เหลือที่ไม่มีฝุ่น ถ้าหากฝุ่นเข้าไปข้างใน พึงรับประเคนใหม่ เมื่อไม่มีผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบท พึงนำไปในที่ที่มีผู้ที่ยังไม่บรรลุอุปสมบท โดยไม่ปล่อยให้พ้นจากมือแล้วพึงรับประเคน ในข้าวแห้ง พึงเอาฝุ่นที่ตกลงบนผิวหน้าออกแล้วฉัน ย่อมควร ถ้าหากฝุ่นละเอียดมาก พึงเอาออกพร้อมกับข้าวที่อยู่ข้างบน หรือพึงรับประเคนแล้วฉัน ถ้าหากหยดกระเซ็นของข้าวต้มหรือน้ำแกงที่กำลังคน โดยวางไว้ข้างหน้า กระเด็นจากภาชนะแล้วตกลงในบาตร พึงรับประเคนบาตร 107. උළුඞ්කෙන ආහරිත්වා දෙන්තානං පඨමතරං උළුඞ්කතො ථෙවා පත්තෙ පතන්ති, සුපතිතා, අභිහටත්තා දොසො නත්ථි. සචෙපි චරුකෙන භත්තෙ ආකිරියමානෙ චරුකතො මසි වා ඡාරිකා වා පතති, අභිහටත්තා නෙවත්ථි දොසො. අනන්තරස්ස භික්ඛුනො දීයමානං පත්තතො උප්පතිත්වා ඉතරස්ස පත්තෙ පතති, සුපතිතං. පටිග්ගහිතමෙව හි තං හොති. සචෙ ජජ්ඣරිසාඛාදිං ඵාලෙත්වා එකස්ස භික්ඛුනො දෙන්තානං සාඛතො ඵුසිතානි අඤ්ඤස්ස පත්තෙ පතන්ති, පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බො, යස්ස පත්තස්ස උපරි ඵාලෙන්ති, තස්ස පත්තෙ පතිතෙසු දාතුකාමතාය අභිහටත්තා දොසො නත්ථි. පායාසස්ස පූරෙත්වා පත්තං දෙන්ති, උණ්හත්තා හෙට්ඨා ගහෙතුං න සක්කොති, මුඛවට්ටියාපි ගහෙතුං වට්ටති. සචෙ [Pg.116] තථාපි න සක්කොති, ආධාරකෙන ගහෙතබ්බො. ආසනසාලාය පත්තං ගහෙත්වා නිසින්නො භික්ඛු නිද්දං ඔක්කන්තො හොති, නෙව ආහරියමානං, න දීයමානං ජානාති, අප්පටිග්ගහිතං හොති. සචෙ පන ආභොගං කත්වා නිසින්නො හොති, වට්ටති. සචෙපි සො හත්ථෙන ආධාරකං මුඤ්චිත්වා පාදෙන පෙල්ලෙත්වා නිද්දායති, වට්ටතියෙව. පාදෙන ආධාරකං අක්කමිත්වා පටිග්ගණ්හන්තස්ස පන ජාගරන්තස්සපි අනාදරපටිග්ගහණං හොති, තස්මා න කත්තබ්බං. කෙචි ‘‘එවං ආධාරකෙන පටිග්ගහණං කායපටිබද්ධපටිබද්ධෙන පටිග්ගහණං නාම හොති, තස්මා න වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං වචනමත්තමෙව, අත්ථතො පන සබ්බම්පෙතං කායපටිබද්ධමෙව හොති. කායසංසග්ගෙපි චෙස නයො දස්සිතො. යම්පි භික්ඛුස්ස දීයමානං පතති, තම්පි සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ๑๐๗. เมื่อทายกนำทัพพีตักแกงมาถวาย น้ำแกงหยดจากทัพพีก่อนที่จะใส่ลงในบาตร หยดลงในบาตร ถือว่าตกลงดีแล้ว เพราะนำมาเพื่อจะถวาย จึงไม่มีโทษ แม้เมื่อตักข้าวด้วยภาชนะเล็กๆ แล้วเขม่าหม้อหรือขี้เถ้าตกลงมาจากภาชนะนั้น เพราะนำมาเพื่อจะถวาย จึงไม่มีโทษ อาหารที่ถวายแก่ภิกษุรูปหนึ่ง กระเด็นจากบาตรของท่านไปตกในบาตรของภิกษุอีกรูปหนึ่ง ถือว่าตกลงดีแล้ว อาหารนั้นย่อมเป็นของที่รับประเคนแล้ว หากเมื่อทายกหักกิ่งไม้มีดอกมะเขือเป็นต้นถวายแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วน้ำจากกิ่งนั้นกระเด็นไปตกในบาตรของภิกษุอีกรูปหนึ่ง บาตรนั้นพึงรับประเคน เมื่อน้ำตกลงในบาตรของภิกษุที่ทายกหักกิ่งไม้เหนือบาตรของท่าน เพราะมีเจตนาจะถวาย จึงไม่มีโทษ เมื่อถวายบาตรที่เต็มไปด้วยข้าวมธุปายาส เพราะความร้อนจึงไม่สามารถจับบาตรที่ก้นได้ การจับที่ขอบบาตรก็ควร หากยังไม่สามารถจับได้ ก็พึงจับด้วยที่รองบาตร ภิกษุที่นั่งถือบาตรอยู่ในโรงฉันแล้วหลับไป ย่อมไม่รู้ว่ามีการนำอาหารมาถวายหรือไม่รู้ว่ามีการถวาย อาหารนั้นย่อมไม่เป็นของที่รับประเคนแล้ว แต่ถ้าท่านนั่งโดยมีสติระลึกรู้ ก็ควร แม้หากท่านปล่อยที่รองบาตรด้วยมือแล้วหนีบด้วยเท้าแล้วหลับไป ก็ยังควร แต่การรับประเคนโดยเหยียบที่รองบาตรด้วยเท้า แม้จะตื่นอยู่ ก็เป็นการรับประเคนโดยไม่เคารพ ฉะนั้นจึงไม่ควรทำ อาจารย์บางท่านกล่าวว่า "การรับประเคนด้วยที่รองบาตรเช่นนี้ เป็นการรับประเคนด้วยของที่เนื่องด้วยของที่เนื่องด้วยกาย ฉะนั้นจึงไม่ควร" คำกล่าวนี้เป็นเพียงคำกล่าวของท่านเหล่านั้นเท่านั้น แต่โดยเนื้อหาแล้วทั้งหมดนี้ก็ยังคงเป็นของที่เนื่องด้วยกายอยู่นั่นเอง และในเรื่องการสัมผัสกายก็แสดงนัยนี้ไว้แล้ว แม้อาหารที่ถวายแก่ภิกษุแล้วตกลงไป ก็ควรที่ท่านจะหยิบขึ้นมาฉันเอง තත්‍රිදං සුත්තං – ในเรื่องนั้นมีพระสูตรนี้ว่า – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යං දීයමානං පතති, තං සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං, පරිච්චත්තං තං, භික්ඛවෙ, දායකෙහී’’ති (චූළව. 273). “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้หยิบอาหารที่ตกลงไปนั้นขึ้นมาฉันเองได้ เพราะอาหารนั้นทายกได้สละแล้ว ภิกษุทั้งหลาย” (จุลลวรรค 273) ඉදඤ්ච පන සුත්තං නෙය්‍යත්ථං, තස්මා එවමෙත්ථ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො – යං දීයමානං දායකස්ස හත්ථතො පරිගළිත්වා සුද්ධාය වා භූමියා පදුමිනිපණ්ණෙ වා වත්ථකටසාරකාදීසු වා පතති, තං සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යං පන සරජාය භූමියං පතති, තං රජං පුඤ්ඡිත්වා වා ධොවිත්වා වා පටිග්ගහෙත්වා වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ පවට්ටන්තං අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සන්තිකං ගච්ඡති, තෙන ආහරාපෙතුම්පි වට්ටති. සචෙ තං භික්ඛුං වදති ‘‘ත්වංයෙව ඛාදා’’ති, තස්සපි ඛාදිතුං වට්ටති, අනාණත්තෙන පන තෙන න ගහෙතබ්බං. ‘‘අනාණත්තෙනපි ඉතරස්ස දස්සාමීති ගහෙතුං වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. කස්මා පනෙතං ඉතරස්ස භික්ඛුනො ගහෙතුං න වට්ටතීති? භගවතා අනනුඤ්ඤාතත්තා. භගවතා හි ‘‘සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති වදන්තෙන යස්සෙව තං දීයමානං පතති, තස්ස අප්පටිග්ගහිතකම්පි තං ගහෙත්වා පරිභොගො අනුඤ්ඤාතො. ‘‘පරිච්චත්තං තං, භික්ඛවෙ, දායකෙහී’’ති වචනෙන පනෙත්ථ පරසන්තකභාවො දීපිතො, තස්මා අඤ්ඤස්ස සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටති, තස්ස පන ආණත්තියා වට්ටතීති අයං කිරෙත්ථ අධිප්පායො. යස්මා ච එතං අප්පටිග්ගහිතකත්තා [Pg.117] අනුඤ්ඤාතං, තස්මා යථාඨිතංයෙව අනාමසිත්වා කෙනචි පිදහිත්වා ඨපිතං දුතියදිවසෙපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, සන්නිධිපච්චයා අනාපත්ති, පටිග්ගහෙත්වා පන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. තං දිවසංයෙව හි තස්ස සාමං ගහෙත්වා පරිභොගො අනුඤ්ඤාතො, න තතො පරන්ති අයම්පි කිරෙත්ථ අධිප්පායො. พระสูตรนี้เป็นเนยยัตถะ (มีเนื้อความที่พึงไขความออกไป) ฉะนั้น พึงทราบความประสงค์ในพระสูตรนี้ดังนี้ — ของที่ทายกถวายอยู่ หลุดจากมือของทายกตกไปบนพื้นดินที่สะอาด หรือบนใบบัว หรือบนผ้า เสื่อ และแผ่นไม้เป็นต้น ของนั้นภิกษุหยิบขึ้นมาฉันเองได้. ส่วนของที่ตกบนพื้นดินที่มีฝุ่น พึงเช็ดฝุ่นออก หรือล้าง หรือรับประเคนแล้วจึงฉัน. หากของนั้นกลิ้งไปถึงสำนักของภิกษุรูปอื่น ภิกษุรูปเดิมนั้นจะให้ภิกษุรูปนั้นนำมาให้ก็ได้. หากภิกษุรูปเดิมนั้นบอกภิกษุรูปนั้นว่า 'ท่านนั่นแหละจงฉันเถิด' ภิกษุรูปนั้นก็ฉันได้, แต่ถ้าไม่ได้สั่ง ภิกษุรูปนั้นไม่พึงหยิบเอาเอง. ในกุรุนทีกล่าวว่า 'แม้ไม่ได้สั่ง ก็พึงหยิบเอาด้วยตั้งใจว่า จะให้แก่ภิกษุอีกรูปหนึ่ง ดังนี้ ก็ควร'. ถามว่า ก็เพราะเหตุไร ภิกษุรูปอื่นจึงไม่ควรหยิบเอาเอง? ตอบว่า เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ได้ทรงอนุญาตไว้. จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงอนุญาตว่า 'เราอนุญาตให้หยิบขึ้นมาฉันเองได้' ดังนี้ ทรงอนุญาตการบริโภคโดยหยิบเอาเองแม้ยังไม่ได้ประเคน แก่ภิกษุรูปที่ของซึ่งเขากำลังถวายนั้นตกลงไปเท่านั้น. ส่วนด้วยคำว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ของนั้นทายกสละแล้ว' นี้ ทรงแสดงความเป็นของผู้อื่นในคำนี้, ฉะนั้น ภิกษุรูปอื่นจึงไม่ควรหยิบขึ้นมาฉันเอง, แต่จะควรก็ด้วยคำสั่งของภิกษุรูปนั้น นี้เป็นความประสงค์ในคำนี้. และเพราะของนี้ทรงอนุญาตไว้เพราะความเป็นของยังไม่ได้ประเคน, ฉะนั้น ของที่วางไว้ตามที่ตกนั่นเอง โดยไม่ได้สัมผัสและปิดไว้ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่ง จะฉันแม้ในวันรุ่งขึ้นก็ควร, ไม่เป็นอาบัติเพราะปัจจัยคือสันนิธิ (การเก็บสั่งสม), แต่พึงรับประเคนแล้วจึงฉัน. จริงอยู่ ทรงอนุญาตการบริโภคโดยหยิบเอาเองแก่ภิกษุนั้นเฉพาะในวันนั้นเท่านั้น ไม่ใช่หลังจากนั้น นี้ก็เป็นความประสงค์ในคำนี้เช่นกัน. 108. ඉදානි අබ්බොහාරිකනයො වුච්චති. භුඤ්ජන්තානඤ්හි දන්තා ඛීයන්ති, නඛා ඛීයන්ති, පත්තස්ස වණ්ණො ඛීයති, සබ්බං අබ්බොහාරිකං. සත්ථකෙන උච්ඡුආදීසු ඵාලිතෙසු මලං පඤ්ඤායති, එතං නවසමුට්ඨිතං නාම, පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සත්ථකං ධොවිත්වා ඵාලිතෙසු මලං න පඤ්ඤායති, ලොහගන්ධමත්තං හොති, තං අබ්බොහාරිකං. යම්පි සත්ථකං ගහෙත්වා පරිහරන්ති, තෙන ඵාලිතෙපි එසෙව නයො. න හි තං පරිභොගත්ථාය පරිහරන්තීති. මූලභෙසජ්ජාදීනි පිසන්තානං වා කොට්ටෙන්තානං වා නිසදනිසදපොතකඋදුක්ඛලමුසලාදීනි ඛීයන්ති, පරිහරණකවාසිං තාපෙත්වා භෙසජ්ජත්ථාය තක්කෙ වා ඛීරෙ වා පක්ඛිපන්ති, තත්ථ නීලිකා පඤ්ඤායති, සත්ථකෙ වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. ආමකතක්කාදීසු පන සයං න පක්ඛිපිතබ්බා, පක්ඛිපති චෙ, සාමංපාකතො න මුච්චති. දෙවෙ වස්සන්තෙ පිණ්ඩාය චරන්තස්ස සරීරතො වා චීවරතො වා කිලිට්ඨඋදකං පත්තෙ පතති, පටිග්ගහෙතබ්බං. රුක්ඛමූලාදීසු භුඤ්ජන්තස්ස පතිතෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන සත්තාහං වස්සන්තෙ දෙවෙ සුද්ධං උදකං හොති, අබ්භොකාසතො වා පතති, වට්ටති. ๑๐๘. บัดนี้ จะกล่าวถึงอัพโพหาริกนัย (นัยที่ไม่เป็นประมาณ). จริงอยู่ เมื่อภิกษุทั้งหลายฉันอยู่ ฟันก็สึก เล็บก็สึก สีของบาตรก็สึก, ทั้งหมดนั้นไม่เป็นประมาณ (ไม่เป็นอาบัติ). เมื่อผ่าอ้อยเป็นต้นด้วยมีดเล็ก มีสนิมปรากฏ, สนิมนั้นชื่อว่าเกิดขึ้นใหม่, พึงรับประเคนแล้วจึงฉัน. เมื่อล้างมีดเล็กแล้วผ่า ไม่เห็นสนิม, มีเพียงกลิ่นเหล็กเท่านั้น, กลิ่นเหล็กนั้นไม่เป็นประมาณ. แม้มีดเล็กที่ภิกษุทั้งหลายถือติดตัวไป เมื่อผ่าด้วยมีดนั้นก็นัยนี้เหมือนกัน. จริงอยู่ ภิกษุทั้งหลายไม่ได้ถือมีดนั้นไปเพื่อประโยชน์แก่การบริโภค. เมื่อพวกภิกษุบดยาหรือตำยาเป็นต้น หินบด ลูกหิน ครก และสากเป็นต้น ย่อมสึก, ภิกษุทั้งหลายเผามีดพกที่ถือติดตัวไปให้ร้อน แล้วใส่ลงในน้ำนมส้มหรือน้ำนมเพื่อประโยชน์แก่ยา, ในน้ำนั้นมีสีเขียวปรากฏ, การวินิจฉัยก็เช่นเดียวกับที่กล่าวไว้ในเรื่องมีดเล็กนั่นเอง. แต่ในน้ำนมส้มดิบเป็นต้น ภิกษุไม่พึงใส่เอง, ถ้าใส่ ย่อมไม่พ้นจากอาบัติเพราะหุงต้มเอง (สามังปักกะ). เมื่อฝนตก ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตอยู่ น้ำที่เปื้อนจากร่างกายหรือจากจีวรตกลงในบาตร, พึงรับประเคนใหม่. เมื่อภิกษุฉันอยู่ที่โคนไม้เป็นต้น แม้มีสิ่งใดตกลงในบาตร ก็นัยนี้เหมือนกัน. แต่ถ้าเมื่อฝนตกอยู่ตลอด ๗ วัน น้ำสะอาด หรือตกลงมาจากกลางแจ้ง, ควร (ฉันได้). 109. සාමණෙරස්ස ඔදනං දෙන්තෙන තස්ස පත්තගතං අච්ඡුපන්තෙනෙව දාතබ්බො, පත්තො වාස්ස පටිග්ගහෙතබ්බො. අප්පටිග්ගහිතෙ ඔදනං ඡුපිත්වා පුන අත්තනො පත්තෙ ඔදනං ගණ්හන්තස්ස උග්ගහිතකො හොති. සචෙ පන දාතුකාමො හුත්වා ‘‘ආහර, සාමණෙර, පත්තං, ඔදනං ගණ්හාහී’’ති වදති, ඉතරො ‘‘අලං මය්හ’’න්ති පටික්ඛිපති, පුන ‘‘තවෙතං මයා පරිච්චත්ත’’න්ති ච වුත්තෙ ‘‘න මය්හං එතෙනත්ථො’’ති වදති, සතක්ඛත්තුම්පි පරිච්චජතු, යාව අත්තනො හත්ථගතං, තාව පටිග්ගහිතමෙව හොති. සචෙ පන ආධාරකෙ ඨිතං නිරපෙක්ඛො ‘‘ගණ්හාහී’’ති වදති, පුන පටිග්ගහෙතබ්බං. සාපෙක්ඛො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා ‘‘එත්තො පූවං වා භත්තං වා ගණ්හාහී’’ති සාමණෙරං වදති, සාමණෙරො හත්ථං ධොවිත්වා සචෙපි සතක්ඛත්තුං ගහෙත්වා අත්තනො පත්තගතං අඵුසන්තොව අත්තනො පත්තෙ [Pg.118] පක්ඛිපති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. යදි පන අත්තනො පත්තගතං ඵුසිත්වා තතො ගණ්හාති, සාමණෙරසන්තකෙන සංසට්ඨං හොති, පුන පටිග්ගහෙතබ්බං. කෙචි පන ‘‘සචෙපි ගය්හමානං ඡිජ්ජිත්වා තත්ථ පතති, පුන පටිග්ගහෙතබ්බ’’න්ති වදන්ති. තං ‘‘එකං භත්තපිණ්ඩං ගණ්හ, එකං පූවං ගණ්හ, ඉමස්ස ගුළපිණ්ඩස්ස එත්තකං පදෙසං ගණ්හා’’ති එවං පරිච්ඡින්දිත්වා වුත්තෙ වෙදිතබ්බං, ඉධ පන පරිච්ඡෙදො නත්ථි, තස්මා යං සාමණෙරස්ස පත්තෙ පතති, තදෙව පටිග්ගහණං විජහති, හත්ථගතං පන යාව සාමණෙරො වා ‘‘අල’’න්ති න ඔරමති, භික්ඛු වා න වාරෙති, තාව භික්ඛුස්සෙව සන්තකං, තස්මා පටිග්ගහණං න විජහති. සචෙ අත්තනො වා භික්ඛූනං වා යාගුපචනකභාජනෙ කෙසඤ්චි අත්ථාය භත්තං පක්ඛිපති, ‘‘සාමණෙර, භාජනස්ස උපරි හත්ථං කරොහී’’ති වත්වා තස්ස හත්ථෙ පක්ඛිපිතබ්බං. තස්ස හත්ථතො භාජනෙ පතිතඤ්හි දුතියදිවසෙ භාජනස්ස අකප්පියභාවං න කරොති පරිච්චත්තත්තා. සචෙ එවං අකත්වා පක්ඛිපති, පත්තමිව භාජනං නිරාමිසං කත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ๑๐๙. เมื่อภิกษุจะให้ข้าวแก่สามเณร พึงให้โดยไม่ให้มือถูกต้องข้าวที่อยู่ในบาตรของสามเณรนั้น หรือพึงรับบาตรของสามเณรนั้นไว้. เมื่อข้าวที่ยังไม่ได้ประเคน ภิกษุถูกต้องแล้วกลับไปหยิบข้าวในบาตรของตนอีก ย่อมเป็นของที่หยิบฉวยเอาเอง (เสียประเคน). แต่ถ้าภิกษุปรารถนาจะให้ จึงบอกว่า 'สามเณร จงนำบาตรมา จงรับเอาข้าวไป', สามเณรนั้นปฏิเสธว่า 'พอแล้วสำหรับผม', แม้เมื่อภิกษุกล่าวอีกว่า 'ข้าวนี้เราสละให้เธอแล้ว' สามเณรก็ยังกล่าวว่า 'ผมไม่มีความต้องการด้วยข้าวนั้น', แม้จะสละให้ตั้งร้อยครั้ง ตราบเท่าที่ข้าวยังอยู่ในมือของตน (ภิกษุ) ตราบนั้นก็ยังเป็นของที่ประเคนแล้วนั่นเอง. แต่ถ้าภิกษุวางไว้บนรองบาตรแล้วหมดความอาลัยสั่งว่า 'จงรับเอาไปเถิด', พึงรับประเคนใหม่. (ถ้าภิกษุยังมีอาลัย วางบาตรไว้บนรองบาตรแล้วบอกสามเณรว่า 'จงรับเอาขนมหรือข้าวจากบาตรนี้ไปเถิด'), สามเณรล้างมือแล้ว แม้จะหยิบเอาตั้งร้อยครั้ง โดยไม่ถูกต้องข้าวที่อยู่ในบาตรของตนแล้วใส่ลงในบาตรของตน, กิจคือการรับประเคนใหม่ก็ไม่มี. หากสามเณรถูกต้องข้าวที่อยู่ในบาตรของตนแล้วหยิบเอาจากบาตรนั้น, ข้าวนั้นย่อมระคนด้วยของของสามเณร, พึงรับประเคนใหม่. แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า 'แม้ของที่กำลังหยิบอยู่ขาดตกลงไปในบาตรนั้น (ของภิกษุ) ก็พึงรับประเคนใหม่'. คำนั้นพึงทราบในกรณีที่กำหนดไว้ว่า 'จงรับเอาข้าวปั้นหนึ่ง, จงรับเอาขนมแผ่นหนึ่ง, จงรับเอาส่วนเท่านี้ของก้อนน้ำอ้อยนี้'. แต่ในกรณีนี้ไม่มีการกำหนด, ฉะนั้น ขนมและข้าวเป็นต้นใดที่ตกลงไปในบาตรของสามเณร, ขนมและข้าวเป็นต้นนั้นนั่นแหละย่อมสละการประเคน (เสียประเคน), ส่วนของที่อยู่ในมือ ตราบเท่าที่สามเณรยังไม่หยุดด้วยคำว่า 'พอแล้ว' หรือภิกษุยังไม่ห้าม, ตราบนั้นยังเป็นของภิกษุอยู่นั่นเอง, ฉะนั้น จึงไม่สละการประเคน. ถ้าภิกษุใส่ข้าวลงในภาชนะหุงยาคูเพื่อประโยชน์แก่ตนเองหรือแก่ภิกษุทั้งหลาย พึงบอกว่า 'สามเณร จงประคองมือไว้เหนือภาชนะ' แล้วใส่ลงในมือของสามเณรนั้น. จริงอยู่ ข้าวที่ตกจากมือของสามเณรนั้นลงในภาชนะ ย่อมไม่ทำให้ภาชนะเป็นของไม่ควรในวันรุ่งขึ้น เพราะความเป็นของที่สละแล้วแก่สามเณร. ถ้าไม่ทำอย่างนั้นแล้วใส่ลงไป, พึงทำให้ภาชนะปราศจากอามิสเหมือนบาตรแล้วจึงบริโภค. 110. දායකා යාගුකුටං ඨපෙත්වා ගතා, තං දහරසාමණෙරො පටිග්ගණ්හාපෙතුං න සක්කොති, භික්ඛු පත්තං උපනාමෙති, සාමණෙරො කුටස්ස ගීවං පත්තස්ස මුඛවට්ටියං ඨපෙත්වා ආවජ්ජෙති, පත්තගතා යාගු පටිග්ගහිතාව හොති. අථ වා භික්ඛු භූමියං හත්ථං ඨපෙති, සාමණෙරො පවට්ටෙත්වා හත්ථං ආරොපෙති, වට්ටති. පූවපච්ඡිභත්තපච්ඡිඋච්ඡුභාරාදීසුපි එසෙව නයො. සචෙ පටිග්ගහණූපගං භාරං ද්වෙ තයො සාමණෙරා දෙන්ති, එකෙන වා බලවතා උක්ඛිත්තං ද්වෙ තයො භික්ඛූ ගණ්හන්ති, වට්ටති. මඤ්චස්ස වා පීඨස්ස වා පාදෙ තෙලඝටං වා ඵාණිතඝටං වා ලග්ගෙන්ති, භික්ඛුස්ස මඤ්චෙපි පීඨෙපි නිසීදිතුං වට්ටති, උග්ගහිතකං නාම න හොති. ๑๑๐. ทายกวางหม้อข้าวต้มไว้แล้วจากไป สามเณรน้อยไม่สามารถให้รับประเคนหม้อข้าวต้มนั้นได้ ภิกษุจึงน้อมบาตรเข้าไปใกล้ สามเณรวางคอหม้อข้าวต้มไว้ที่ขอบปากบาตรแล้วเอียงเทลง ข้าวต้มที่ลงสู่บาตรนั้นย่อมเป็นอันรับประเคนแล้ว (หน้า 351) อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุวางมือลงบนพื้น สามเณรกลิ้งของมาให้ถูกมือภิกษุ ย่อมควร ในกรณีของตะกร้าขนม ตะกร้าข้าว และภาระมีอ้อยเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้แล หากสามเณรสองสามรูปช่วยกันถวายของหนักที่ควรแก่การประเคน (ที่คนเดียวพอจะยกได้) หรือสามเณรผู้มีกำลังรูปเดียวยกขึ้นถวาย แล้วภิกษุสองสามรูปช่วยกันรับ ย่อมควร หากแขวนหม้อน้ำมันหรือหม้อน้ำอ้อยไว้ที่ขาเตียงหรือขาเก้าอี้ ภิกษุจะนั่งบนเตียงหรือบนเก้าอี้นั้นก็ควร ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน නාගදන්තකෙ වා අඞ්කුසකෙ වා ද්වෙ තෙලඝටා ලග්ගිතා හොන්ති උපරි පටිග්ගහිතකො, හෙට්ඨා අප්පටිග්ගහිතකො. උපරිමං ගහෙතුං වට්ටති, හෙට්ඨා පටිග්ගහිතකො, උපරි අප්පටිග්ගහිතකො, උපරිමං ගහෙත්වා ඉතරං ගණ්හතො උපරිමො උග්ගහිතකො හොති. හෙට්ඨාමඤ්චෙ අප්පටිග්ගහිතකං තෙලථාලකං හොති, තඤ්චෙ සම්මජ්ජන්තො සම්මුඤ්ජනියා ඝට්ටෙති, උග්ගහිතකං න හොති, ‘‘පටිග්ගහිතකං ගණ්හිස්සාමී’’ති අප්පටිග්ගහිතකං ගහෙත්වා ඤත්වා පුන ඨපෙති, උග්ගහිතකං න හොති, බහි නීහරිත්වා සඤ්ජානාති, බහි අට්ඨපෙත්වා හරිත්වා තත්ථෙව ඨපෙතබ්බං, නත්ථි දොසො. සචෙ [Pg.119] පන පුබ්බෙ විවරිත්වා ඨපිතං, න පිදහිතබ්බං. යථා පුබ්බෙ ඨිතං, තථෙව ඨපෙතබ්බං. සචෙ බහි ඨපෙති, පුන න ඡුපිතබ්බං. หากมีหม้อน้ำมันสองใบแขวนอยู่ที่ขอแขวนหรือตะขอ หม้อใบบนรับประเคนแล้ว หม้อใบล่างยังไม่ได้รับประเคน พึงหยิบหม้อใบบนได้ หากหม้อใบล่างรับประเคนแล้ว แต่หม้อใบบนยังไม่ได้รับประเคน ภิกษุหยิบหม้อใบบนแล้วหยิบหม้อใบล่าง หม้อใบบนย่อมเป็นของที่เสียการประเคน (หน้า 352) หากถาดน้ำมันที่ยังไม่ได้รับประเคนวางอยู่ใต้เตียง ภิกษุเมื่อกวาดพื้นทำไม้กวาดไปกระทบเข้า ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน หากภิกษุตั้งใจว่า 'จะหยิบของที่รับประเคนแล้ว' แต่กลับไปหยิบของที่ยังไม่ได้รับประเคนเข้า เมื่อรู้แล้วจึงวางกลับคืน ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน หากนำออกไปข้างนอกแล้วจึงรู้ ไม่พึงวางไว้ข้างนอก ให้นำกลับไปวางไว้ที่เดิมนั่นแหละ ไม่มีโทษ แต่ถ้าของนั้นถูกเปิดวางไว้ก่อนแล้ว ไม่พึงปิด พึงวางไว้ตามเดิมที่ตั้งอยู่ก่อนนั้น หากวางไว้ข้างนอก ไม่พึงถูกต้องอีก 111. පටිග්ගහිතකෙ තෙලාදිම්හි කණ්ණිකා උට්ඨෙති, සිඞ්ගිවෙරාදිම්හි ඝනචුණ්ණං, තංසමුට්ඨානමෙව නාම තං, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. තාලං වා නාළිකෙරං වා ආරුළ්හො යොත්තෙන ඵලපිණ්ඩිං ඔතාරෙත්වා උපරි ඨිතොව ‘‘ගණ්හථා’’ති වදති, න ගහෙතබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො භූමියං ඨිතො යොත්තපාසකෙ ගහෙත්වා උක්ඛිපිත්වා දෙති, වට්ටති. සඵලං මහාසාඛං කප්පියං කාරෙත්වා පටිග්ගණ්හාති, ඵලානි පටිග්ගහිතානෙව හොන්ති, යථාසුඛං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. අන්තොවතියං ඨත්වා වතිං ඡින්දිත්වා උච්ඡුං වා තිම්බරූසකං වා දෙන්ති, හත්ථපාසෙ සති වට්ටති. දණ්ඩකෙසු අපහරිත්වා නිග්ගතං ගණ්හන්තස්ස වට්ටති, පහරිත්වා නිග්ගතෙ අට්ඨකථාසු දොසො න දස්සිතො. මයං පන ‘‘යං ඨානං පහටං, තතො සයංපතිතමිව හොතී’’ති තක්කයාම, තම්පි ඨත්වා ගච්ඡන්තෙ යුජ්ජති සුඞ්කඝාතතො පවට්ටෙත්වා බහිපතිතභණ්ඩං විය. වතිං වා පාකාරං වා ලඞ්ඝාපෙත්වා දෙන්ති, සචෙ පන අපුථුලො පාකාරො, අන්තොපාකාරෙ බහිපාකාරෙ ච ඨිතස්ස හත්ථපාසො පහොති, හත්ථසතම්පි උද්ධං ගන්ත්වා සම්පත්තං ගහෙතුං වට්ටති. ๑๑๑. ในของที่รับประเคนแล้ว เช่น น้ำมัน เกิดเชื้อราขึ้น ในขิงเป็นต้น เกิดผงละเอียด สิ่งนั้นชื่อว่ามีสิ่งนั้นเป็นสมุฏฐานนั่นเอง ไม่ต้องรับประเคนอีก คนหรือสามเณรที่ขึ้นต้นตาลหรือต้นมะพร้าว หย่อนทลายผลไม้ลงด้วยเชือก ตนเองอยู่ข้างบนแล้วกล่าวว่า 'จงรับไป' ไม่พึงรับ หากคนอื่นยืนอยู่บนพื้นดิน จับที่ห่วงเชือกแล้วยกขึ้นถวาย ย่อมควร หากทำให้กิ่งไม้ใหญ่ที่มีผลเป็นกัปปิยะแล้วรับประเคน ผลไม้เหล่านั้นก็เป็นอันรับประเคนแล้ว พึงบริโภคได้ตามสบาย หากตัดรั้วภายในรั้วแล้วถวายอ้อย (หน้า 353) หรือผลมะพลับ หากอยู่ในหัตถบาส ย่อมควร หากรับของที่หลุดออกมาโดยไม่กระทบไม้รั้ว ย่อมควร ในกรณีที่กระทบแล้วหลุดออกมา ในอรรถกถาทั้งหลายไม่ได้แสดงโทษไว้ แต่พวกเราสันนิษฐานว่า 'ที่ใดถูกกระทบ ของที่ตกลงมาจากที่นั้นก็ถือว่าตกลงมาเอง' แม้ในที่ที่ถูกกระทบนั้น หากยืนอยู่แล้วของตกลงมาก็ใช้ได้ เหมือนสินค้าที่ถูกผลักให้ตกจากด่านภาษีออกไปข้างนอกฉะนั้น หากถวายโดยให้ข้ามรั้วหรือกำแพงไป แต่ถ้ากำแพงไม่หนา และหัตถบาสของภิกษุผู้ยืนอยู่ภายในกำแพงและภายนอกกำแพงถึงกัน แม้จะขึ้นไปสูงร้อยศอกแล้วตกลงมาถึงมือ ก็ควรรับได้ භික්ඛු ගිලානං සාමණෙරං ඛන්ධෙන වහති, සො ඵලාඵලං දිස්වා ගහෙත්වා ඛන්ධෙ නිසින්නොව දෙති, වට්ටති. අපරො භික්ඛුං වහන්තො ඛන්ධෙ නිසින්නස්ස භික්ඛුනො දෙති, වට්ටතියෙව. භික්ඛු ඵලිනිං සාඛං ඡායත්ථාය ගහෙත්වා ගච්ඡති, ඵලානි ඛාදිතුං චිත්තෙ උප්පන්නෙ පටිග්ගහාපෙත්වා ඛාදිතුං වට්ටති. මච්ඡිකවාරණත්ථං කප්පියං කාරෙත්වා පටිග්ගණ්හාති, ඛාදිතුකාමො චෙ හොති, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති, ඛාදන්තස්ස නත්ථි දොසො. භික්ඛු පටිග්ගහණාරහං භණ්ඩං මනුස්සානං යානෙ ඨපෙත්වා මග්ගං ගච්ඡති, යානං කද්දමෙ ලග්ගති, දහරො චක්කං ගහෙත්වා උක්ඛිපති, වට්ටති, උග්ගහිතකං නාම න හොති. නාවාය ඨපෙත්වා නාවං අරිත්තෙන වා පාජෙති, හත්ථෙන වා කඩ්ඪති, වට්ටති. උළුම්පෙපි එසෙව නයො. චාටියං වා කුණ්ඩකෙ වා ඨපෙත්වාපි තං අනුපසම්පන්නෙන ගාහාපෙත්වා අනුපසම්පන්නං බාහායං ගහෙත්වා තරිතුං වට්ටති. තස්මිම්පි අසති අනුපසම්පන්නං ගාහාපෙත්වා තං බාහායං ගහෙත්වා තරිතුං වට්ටති. ภิกษุแบกสามเณรอาพาธไว้บนบ่า สามเณรนั้นเห็นผลไม้แล้วหยิบมาถวายขณะที่ยังนั่งอยู่บนบ่าของภิกษุ ย่อมควร แม้อีกรูปหนึ่งแบกภิกษุอยู่ แล้วสามเณรถวายแก่ภิกษุที่นั่งอยู่บนบ่า ย่อมควรเช่นกัน ภิกษุถือกิ่งไม้ที่มีผลเพื่อต้องการร่มเงาแล้วเดินไป (หน้า 354) เมื่อเกิดความคิดจะฉันผลไม้ขึ้นมา ให้รับประเคนแล้วฉัน ย่อมควร หากทำให้เป็นกัปปิยะเพื่อไล่แมลงวันแล้วรับประเคน หากประสงค์จะฉัน การรับประเคนเดิมนั่นเองย่อมใช้ได้ ไม่มีโทษแก่ผู้ฉัน ภิกษุวางของที่ควรแก่การประเคนไว้บนยานพาหนะของมนุษย์แล้วเดินทางไป ยานพาหนะติดหล่ม สามเณรน้อยจับล้อแล้วยกขึ้น ย่อมควร ไม่ชื่อว่าเป็นของที่เสียการประเคน หากวางไว้ในเรือแล้วใช้พายพายไป หรือใช้มือฉุดลากไป ย่อมควร แม้บนแพก็มีนัยเดียวกันนี้แล แม้วางไว้ในตุ่มหรือในหม้อน้ำเป็นต้น แล้วให้คนที่ไม่ใช่อุปสัมบันถือตุ่มเป็นต้นนั้นไว้ แล้วจับแขนคนที่ไม่ใช่อุปสัมบันนั้นข้ามน้ำไป ย่อมควร แม้เมื่อไม่มีตุ่มเป็นต้นนั้น ให้คนที่ไม่ใช่อุปสัมบันถือของไว้ แล้วจับแขนคนที่ไม่ใช่อุปสัมบันนั้นข้ามไป ย่อมควร උපාසකා [Pg.120] ගමිකභික්ඛූනං පාථෙය්‍යතණ්ඩුලෙ දෙන්ති, සාමණෙරා භික්ඛූනං තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා අත්තනො තණ්ඩුලෙ ගහෙතුං න සක්කොන්ති, භික්ඛූ තෙසං තණ්ඩුලෙ ගණ්හන්ති, සාමණෙරා අත්තනා ගහිතතණ්ඩුලෙසු ඛීණෙසු ඉතරෙහි තණ්ඩුලෙහි යාගුං පචිත්වා සබ්බෙසං පත්තානි පටිපාටියා ඨපෙත්වා යාගුං ආකිරන්ති, පණ්ඩිතො සාමණෙරො අත්තනො පත්තං ගහෙත්වා ථෙරස්ස දෙති, ථෙරස්ස පත්තං දුතියත්ථෙරස්සාති එවං සබ්බානිපි පරිවත්තෙති, සබ්බෙහි සාමණෙරස්ස සන්තකං භුත්තං හොති, වට්ටති. සචෙපි සාමණෙරො අපණ්ඩිතො හොති, අත්තනො පත්තෙ යාගුං සයමෙව පාතුං ආරභති, ‘‘ආවුසො, තුය්හං යාගුං මය්හං දෙහී’’ති ථෙරෙහි පටිපාටියා යාචිත්වාපි පිවිතුං වට්ටති, සබ්බෙහි සාමණෙරස්ස සන්තකමෙව භුත්තං හොති, නෙව උග්ගහිතපච්චයා, න සන්නිධිපච්චයා වජ්ජං ඵුසන්ති. එත්ථ පන මාතාපිතූනං තෙලාදීනි, ඡායාදීනං අත්ථාය සාඛාදීනි ච හරන්තානං ඉමෙසඤ්ච විසෙසො න දිස්සති, තස්මා කාරණං උපපරික්ඛිතබ්බං. อุบาสกทั้งหลายถวายข้าวสารเสบียงแก่ภิกษุผู้เดินทาง สามเณรทั้งหลายถือเอาข้าวสารของภิกษุทั้งหลายแล้ว ไม่สามารถจะถือเอาข้าวสารของตนได้ ภิกษุทั้งหลายจึงถือเอาข้าวสารของสามเณรเหล่านั้น เมื่อข้าวสารที่สามเณรถือไว้สิ้นไปแล้ว สามเณรทั้งหลายหุงข้าวต้มด้วยข้าวสารที่เหลือแล้ววางบาตรของภิกษุทั้งปวงไว้ตามลำดับแล้วตักข้าวต้มใส่ สามเณรผู้ฉลาดถือเอาบาตรของตนถวายแก่พระเถระ (หน้า 355) ถือเอาบาตรของพระเถระถวายแก่พระเถระรูปที่สอง ย่อมสับเปลี่ยนบาตรทั้งหมดอย่างนี้ ข้าวต้มที่เป็นของสามเณรเป็นอันภิกษุทั้งหมดได้บริโภคแล้ว ย่อมควร แม้หากสามเณรไม่ฉลาด เริ่มดื่มข้าวต้มในบาตรของตนเอง พระเถระทั้งหลายขอตามลำดับว่า 'อาวุโส จงให้ข้าวต้มของท่านแก่เรา' ดังนี้แล้วดื่ม ก็ย่อมควร ข้าวต้มที่เป็นของสามเณรนั่นเองเป็นอันภิกษุทั้งหมดได้บริโภคแล้ว ย่อมไม่ถูกต้องโทษเพราะปัจจัยคือการหยิบฉวยเอง และเพราะปัจจัยคือการสั่งสมเลย ก็ในเรื่องนี้ ความต่างกันระหว่างภิกษุผู้ถือเอาน้ำมันเป็นต้นของมารดาบิดา และกิ่งไม้เป็นต้นเพื่อประโยชน์แก่ร่มเงาเป็นต้น กับภิกษุเหล่านี้ ย่อมไม่ปรากฏ เพราะเหตุนั้น เหตุผลในเรื่องนี้พึงพิจารณาดูเถิด 112. සාමණෙරො භත්තං පචිතුකාමො තණ්ඩුලෙ ධොවිත්වා නිච්චාලෙතුං න සක්කොති, භික්ඛුනා තණ්ඩුලෙ ච භාජනඤ්ච පටිග්ගහෙත්වා තණ්ඩුලෙ ධොවිත්වා නිච්චාලෙත්වා භාජනං උද්ධනං ආරොපෙතබ්බං, අග්ගි න කාතබ්බො, පක්කකාලෙ විවරිත්වා පක්කභාවො ජානිතබ්බො. සචෙ දුප්පක්කං හොති, පාකත්ථාය පිදහිතුං න වට්ටති, රජස්ස වා ඡාරිකාය වා අපතනත්ථාය වට්ටති, පක්කකාලෙ ඔරොපිතුං භුඤ්ජිතුම්පි වට්ටති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. සාමණෙරො පටිබලො පචිතුං, ඛණො පනස්ස නත්ථි කත්ථචි ගන්තුකාමො, භික්ඛුනා සතණ්ඩුලොදකං භාජනං පටිග්ගහෙත්වා උද්ධනං ආරොපෙත්වා ‘‘අග්ගිං ජාලෙත්වා ගච්ඡා’’ති වත්තබ්බො. තතො පරං පුරිමනයෙනෙව සබ්බං කාතුං වට්ටති. භික්ඛු යාගුඅත්ථාය සුද්ධභාජනං ආරොපෙත්වා උදකං තාපෙති, වට්ටති. තත්තෙ උදකෙ සාමණෙරො තණ්ඩුලෙ පක්ඛිපති, තතො පට්ඨාය භික්ඛුනා අග්ගි න කාතබ්බො, පක්කයාගුං පටිග්ගහෙත්වා පාතුං වට්ටති. සාමණෙරො යාගුං පචති, හත්ථකුක්කුච්චකො භික්ඛු කීළන්තො භාජනං ආමසති, පිධානං ආමසති, උග්ගතං ඵෙණං ඡින්දිත්වා පහරති, තස්සෙව පාතුං න වට්ටති, දුරුපචිණ්ණං නාම හොති. සචෙ පන දබ්බිං වා උළුඞ්කං වා ගහෙත්වා අනුක්ඛිපන්තො [Pg.121] ආලොළෙති, සබ්බෙසං න වට්ටති, සාමංපාකඤ්චෙව හොති දුරුපචිණ්ණඤ්ච. සචෙ උක්ඛිපති, උග්ගහිතකම්පි හොති. ๑๑๒. สามเณรผู้ใคร่จะหุงข้าว ล้างข้าวสารแล้วไม่สามารถรินน้ำออกได้ อันภิกษุรับข้าวสารและภาชนะแล้ว ล้างข้าวสารแล้วรินน้ำออกแล้ว พึงยกภาชนะขึ้นบนเตา ไม่พึงก่อไฟ ในเวลาสุก พึงเปิดแล้วรู้ความเป็นของสุก ถ้าเป็นของสุกยาก ไม่ควรปิดเพื่อประโยชน์แก่การสุก ควรเพื่อประโยชน์แก่การไม่ตกแห่งธุลีหรือเถ้า ในเวลาสุก ควรเพื่อยกหม้อลงและเพื่อบริโภค กิจคือการรับอีกไม่มี สามเณรสามารถหุงได้ แต่ไม่มีเวลาว่าง ส่วนสามเณรผู้ใคร่จะไปที่ไหนๆ อันภิกษุรับภาชนะที่มีน้ำและข้าวสารแล้วยกขึ้นบนเตาแล้ว พึงบอกว่า “จงจุดไฟแล้วไปเถิด” จากนั้น ควรทำทั้งหมดด้วยนัยก่อนนั่นเทียว ภิกษุยกภาชนะที่สะอาดขึ้นแล้วต้มน้ำเพื่อประโยชน์แก่ข้าวต้ม ควร เมื่อน้ำร้อนแล้ว สามเณรย่อมใส่ข้าวสาร นับตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป อันภิกษุไม่พึงก่อไฟ ควรรับข้าวต้มที่สุกแล้วดื่ม สามเณรย่อมหุงข้าวต้ม ภิกษุผู้มีมือซุกซนเล่นอยู่ ย่อมจับต้องภาชนะ ย่อมจับต้องฝา ย่อมตัดฟองที่ขึ้นมาแล้วปัดออก ไม่ควรดื่มแก่ภิกษุนั้นนั่นเทียว ชื่อว่าทำไม่ดี ย่อมเป็น ก็ถ้าว่าถือเอาทัพพีหรือกระบวยแล้วคนโดยไม่ยกขึ้น ไม่ควรแก่ภิกษุทั้งปวง เป็นของหุงเองด้วยนั่นเทียว และเป็นของทำไม่ดีด้วย ถ้าว่ายกขึ้น แม้เป็นของที่หยิบขึ้นแล้ว (ทำให้เสียประเคน) ย่อมเป็น 113. භික්ඛුනා පිණ්ඩාය චරිත්වා ආධාරකෙ පත්තො ඨපිතො හොති. තත්‍ර චෙ අඤ්ඤො ලොලභික්ඛු කීළන්තො පත්තං ආමසති, පත්තපිධානං ආමසති, තස්සෙව තතො ලද්ධභත්තං න වට්ටති. සචෙ න පත්තං උක්ඛිපිත්වා ඨපෙති, සබ්බෙසං න වට්ටති. තත්ථජාතකඵලිනිසාඛාය වා වල්ලියා වා ගහෙත්වා චාලෙති, තස්සෙව තතො ලද්ධඵලං න වට්ටති, දුරුපචිණ්ණදුක්කටඤ්ච ආපජ්ජති. ‘‘ඵලරුක්ඛං පන අපස්සයිතුං වා තත්ථ කණ්ටකං වා බන්ධිතුං වට්ටති, දුරුපචිණ්ණං න හොතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. අරඤ්ඤෙ පතිතං පන අම්බඵලාදිං දිස්වා ‘‘සාමණෙරස්ස දස්සාමී’’ති ආහරිත්වා දාතුං වට්ටති. සීහවිඝාසාදිං දිස්වාපි ‘‘සාමණෙරස්ස දස්සාමී’’ති පටිග්ගහෙත්වා වා අප්පටිග්ගහෙත්වා වා ආහරිත්වා දාතුං වට්ටති. සචෙ පන සක්කොති විතක්කං සොධෙතුං, තතො ලද්ධං ඛාදිතුම්පි වට්ටති, නෙව ආමකමංසපටිග්ගහණපච්චයා, න උග්ගහිතකපච්චයා වජ්ජං ඵුසති. මාතාපිතූනං අත්ථාය තෙලාදීනි ගහෙත්වා ගච්ඡතො අන්තරාමග්ගෙ බ්‍යාධි උප්පජ්ජති, තතො යං ඉච්ඡති, තං පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ පන මූලෙපි පටිග්ගහිතං හොති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. මාතාපිතූනං තණ්ඩුලෙ ආහරිත්වා දෙති, තෙ තතොයෙව යාගුආදීනි සම්පාදෙත්වා තස්ස දෙන්ති, වට්ටති, සන්නිධිපච්චයා උග්ගහිතපච්චයා වා දොසො නත්ථි. ๑๑๓. อันภิกษุเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตแล้ว บาตรวางไว้ที่เชิงบาตรแล้ว ก็ถ้าว่าในที่นั้น ภิกษุผู้คะนองรูปอื่นเล่นอยู่ ย่อมจับต้องบาตร ย่อมจับต้องฝาบาตร ข้าวที่ได้จากบาตรนั้นไม่ควรแก่ภิกษุนั้นนั่นเทียว ถ้าว่ายกบาตรขึ้นแล้วไม่วางไว้ ไม่ควรแก่ภิกษุทั้งปวง ถือเอาผลไม้ที่เกิดในที่นั้นที่กิ่งหรือที่เถาแล้วย่อมไหว ผลไม้ที่ได้จากกิ่งหรือเถานั้นไม่ควรแก่ภิกษุนั้นนั่นเทียว และย่อมถึงซึ่งอาบัติทุกกฏเพราะทำไม่ดี ในคัมภีร์มหาปัจจรีท่านกล่าวไว้ว่า “ก็ต้นไม้มีผล ควรเพื่อพิง หรือเพื่อผูกหนามในต้นไม้นั้น การทำไม่ดีไม่เป็น” ก็ผลมะม่วงเป็นต้นที่ตกในป่า เห็นแล้วนำมาเพื่อจะให้แก่สามเณรว่า “จักให้แก่สามเณร” ควร แม้เห็นเนื้อที่เหลือจากราชสีห์กินเป็นต้นแล้ว รับแล้วก็ดี ไม่รับแล้วก็ดี นำมาเพื่อจะให้แก่สามเณรว่า “จักให้แก่สามเณร” ควร ก็ถ้าว่าสามารถชำระความรังเกียจได้ เนื้อที่ได้จากที่นั้น แม้เพื่อฉันก็ควร ย่อมไม่ถูกต้องซึ่งอาบัติเพราะปัจจัยคือการรับเนื้อดิบ หรือเพราะปัจจัยคือของที่หยิบขึ้นแล้ว (ทำให้เสียประเคน) เมื่อภิกษุถือเอาน้ำมันเป็นต้นไปเพื่อประโยชน์แก่มารดาบิดา อาพาธย่อมเกิดขึ้นในระหว่างทาง วัตถุใดที่ปรารถนาจากน้ำมันเป็นต้นนั้น ควรรับวัตถุนั้นแล้วบริโภค ก็ถ้าว่ารับแล้วแม้ในเบื้องต้น กิจคือการรับอีกไม่มี นำข้าวสารมาให้แก่มารดาบิดา มารดาบิดาเหล่านั้นจัดแจงข้าวต้มเป็นต้นจากข้าวสารนั้นนั่นเทียวแล้วถวายแก่ภิกษุนั้น ควร ไม่เป็นโทษเพราะปัจจัยคือการทำการสั่งสม หรือเพราะปัจจัยคือของที่หยิบขึ้นแล้ว (ทำให้เสียประเคน) 114. භික්ඛු පිදහිත්වා උදකං තාපෙති, යාව පරික්ඛයා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. සචෙ පනෙත්ථ ඡාරිකා පතති, පටිග්ගහෙතබ්බං. දීඝසණ්ඩාසෙන ථාලකං ගහෙත්වා තෙලං පචන්තස්ස ඡාරිකා පතති, හත්ථෙන අමුඤ්චන්තෙනෙව පචිත්වා ඔතාරෙත්වා පටිග්ගහෙතබ්බං. සචෙ අඞ්ගාරාපි දාරූනිපි පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතානි, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති. භික්ඛු උච්ඡුං ඛාදති, සාමණෙරො ‘‘මය්හම්පි දෙථා’’ති වදති, ‘‘ඉතො ඡින්දිත්වා ගණ්හා’’ති වුත්තො ගණ්හාති, අවසෙසෙ පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. ගුළපිණ්ඩං ඛාදන්තස්සපි එසෙව නයො. වුත්තොකාසතො ඡින්දිත්වා ගහිතාවසෙසඤ්හි අජහිතපටිග්ගහණමෙව හොති. භික්ඛු ගුළං භාජෙන්තො පටිග්ගහෙත්වා කොට්ඨාසෙ කරොති, භික්ඛූපි සාමණෙරාපි ආගන්ත්වා එකග්ගහණෙනෙව එකමෙකං කොට්ඨාසං ගණ්හන්ති, ගහිතාවසෙසං පටිග්ගහිතමෙව හොති. සචෙ ලොලසාමණෙරො [Pg.122] ගණ්හිත්වා ගණ්හිත්වා පුන ඨපෙති, තස්ස ගහිතාවසෙසං අප්පටිග්ගහිතකමෙව හොති. ๑๑๔. ภิกษุปิดแล้วต้มน้ำ ควรบริโภคจนกว่าจะสิ้นไป ก็ถ้าว่าเถ้าตกลงในน้ำนั้น พึงรับ เมื่อเถ้าตกลงในน้ำมันที่ภิกษุผู้หุงอยู่โดยถือถ้วยด้วยคีมยาว พึงหุงแล้วยกลงแล้วรับโดยไม่ปล่อยด้วยมือนั่นเทียว ถ้าว่าแม้ถ่านและฟืนรับแล้ววางไว้แล้ว การรับเดิมนั่นเทียวควร ภิกษุฉันอ้อย สามเณรกล่าวว่า “จงให้แก่ผมด้วย” สามเณรที่ภิกษุบอกว่า “จงตัดจากอ้อยนี้แล้วถือเอา” ย่อมถือเอา กิจคือการรับอีกในอ้อยที่เหลือไม่มี แม้เมื่อภิกษุผู้ฉันก้อนน้ำอ้อยอยู่ นัยนี้แหละ เพราะว่าอ้อยที่เหลือจากการถือเอาโดยตัดจากที่ที่บอกแล้ว เป็นของมีการรับที่ยังไม่ละนั่นเทียว ภิกษุเมื่อแบ่งน้ำอ้อย รับแล้วย่อมทำเป็นส่วนๆ แม้ภิกษุทั้งหลายและสามเณรทั้งหลายมาแล้ว ย่อมถือเอาส่วนแต่ละส่วนด้วยการถือเอาครั้งเดียวนั่นเทียว ส่วนที่เหลือจากการถือเอา เป็นของรับแล้วนั่นเทียว ถ้าว่าสามเณรผู้คะนองหยิบแล้วหยิบเล่าแล้ววางอีก ส่วนที่เหลือจากการหยิบของสามเณรนั้น เป็นของยังไม่รับนั่นเทียว භික්ඛු ධූමවට්ටිං පටිග්ගහෙත්වා ධූමං පිවති, මුඛඤ්ච කණ්ඨො ච මනොසිලාය ලිත්තො විය හොති, යාවකාලිකං භුඤ්ජිතුං වට්ටති, යාවකාලිකෙන යාවජීවිකසංසග්ගෙ දොසො නත්ථි. පත්තං වා රජනං වා පචන්තස්ස කණ්ණනාසච්ඡිද්දෙහි ධූමො පවිසති, බ්‍යාධිපච්චයා පුප්ඵං වා ඵලං වා උපසිඞ්ඝති, අබ්බොහාරිකත්තා වට්ටති. භත්තුග්ගාරො තාලුං ආහච්ච අන්තොයෙව පවිසති, අවිසයත්තා වට්ටති, මුඛං පවිට්ඨං පන අජ්ඣොහරතො විකාලෙ ආපත්ති. දන්තන්තරෙ ලග්ගස්ස ආමිසස්ස රසො පවිසති, ආපත්තියෙව. සචෙ සුඛුමං ආමිසං හොති, රසො න පඤ්ඤායති, අබ්බොහාරිකපක්ඛං භජති. උපකට්ඨෙ කාලෙ නිරුදකට්ඨානෙ භත්තං භුඤ්ජිත්වා කක්ඛාරෙත්වා ද්වෙ තයො ඛෙළපිණ්ඩෙ පාතෙත්වා උදකට්ඨානං ගන්ත්වා මුඛං වික්ඛාලෙතබ්බං. පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතසිඞ්ගිවෙරාදීනං අඞ්කුරා නික්ඛමන්ති, පුන පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. ලොණෙ අසති සමුද්දොදකෙන ලොණකිච්චං කාතුං වට්ටති, පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතලොණොදකං ලොණං හොති, ලොණං වා උදකං හොති, රසො වා ඵාණිතං හොති, ඵාණිතං වා රසො හොති, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති. ภิกษุรับมวนยาสำหรับสูบแล้วย่อมสูบควัน ปากและคอเป็นเหมือนถูกทาด้วยหรดาล ย่อมควรเพื่อจะบริโภคยาวกาลิก (หลังสูบยา), โทษในการระคนยาวกาลิกกับยาวชีวิกไม่มี. เมื่อภิกษุผู้หุงบาตรหรือต้มน้ำย้อมผ้าอยู่ ควันย่อมเข้าไปทางช่องหูและช่องจมูก, หรือภิกษุดมดอกไม้หรือผลไม้เพราะปัจจัยคืออาพาธ, ย่อมควรเพราะไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร). ข้าวที่เรอขึ้นมากระทบเพดานแล้วย่อมกลับเข้าไปข้างในนั่นเทียว ย่อมควรเพราะไม่ใช่เป็นวิสัย (ที่จะห้ามได้), แต่เมื่อภิกษุกลืนสิ่งที่มาถึงปากในเวลาวิกาล ย่อมเป็นอาบัติ. รสของอามิสที่ติดอยู่ในระหว่างฟันย่อมเข้าไป เป็นอาบัติแน่นอน. ถ้าอามิสนั้นละเอียด รสไม่ปรากฏ ย่อมเข้าถึงฝ่ายที่ไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร). ในเวลาใกล้เที่ยง ในที่ที่ไม่มีน้ำ เมื่อบริโภคภัตแล้ว พึงขากถ่มก้อนน้ำลายสองสามก้อนแล้ว ไปสู่ที่ที่มีน้ำแล้วพึงล้างปาก. หน่อทั้งหลายของขิงเป็นต้นที่รับประเคนแล้ววางไว้เกิดงอกขึ้น กิจคือการรับประเคนอีกไม่มี. เมื่อเกลือไม่มี ควรทำกิจคือการใส่เกลือด้วยน้ำทะเล, น้ำเกลือที่รับประเคนแล้ววางไว้กลายเป็นเกลือ หรือเกลือกลายเป็นน้ำ หรือน้ำอ้อยสดกลายเป็นน้ำอ้อยงบ หรือน้ำอ้อยงบกลายเป็นน้ำอ้อยสด การรับประเคนเดิมนั่นเทียวควร. හිමකරකා උදකගතිකා එව. පාරිහාරිකෙන කතකට්ඨිනා උදකං පසාදෙන්ති, තං අබ්බොහාරිකං, ආමිසෙන සද්ධිං වට්ටති. ආමිසගතිකෙහි කපිත්ථඵලාදීහි පසාදිතං පුරෙභත්තමෙව වට්ටති. පොක්ඛරණීආදීසු උදකං බහලං හොති, වට්ටති. සචෙ පන මුඛෙ හත්ථෙ ච ලග්ගති, න වට්ටති, පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඛෙත්තෙසු කසිතට්ඨානෙ බහලං උදකං හොති, පටිග්ගහෙතබ්බං. සචෙ සන්දිත්වා කන්දරාදීනි පවිසිත්වා නදිං පූරෙති, වට්ටති. කකුධසොබ්භාදයො හොන්ති රුක්ඛතො පතිතෙහි පුප්ඵෙහි සඤ්ඡන්නොදකා. සචෙ පුප්ඵරසො න පඤ්ඤායති, පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි. පරිත්තං උදකං හොති, රසො පඤ්ඤායති, පටිග්ගහෙතබ්බං. පබ්බතකන්දරාදීසු කාළවණ්ණපණ්ණච්ඡන්නඋදකෙපි එසෙව නයො. ลูกเห็บทั้งหลายมีสภาพเป็นน้ำนั่นเทียว. น้ำที่เขาทำให้ใสด้วยเมล็ดขะเบาที่นำติดตัวไป น้ำนั้นไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร) ย่อมควรพร้อมกับอามิส. น้ำที่ทำให้ใสด้วยผลมะขวิดเป็นต้นที่มีสภาพเป็นอามิส ย่อมควรเฉพาะก่อนเที่ยงเท่านั้น. น้ำในสระโบกขรณีเป็นต้นที่ข้น ย่อมควร. แต่ถ้าติดที่ปากและที่มือ ย่อมไม่ควร พึงรับประเคนแล้วจึงบริโภค. น้ำในนาในที่ที่ไถแล้วซึ่งเป็นน้ำข้น พึงรับประเคน. ถ้าไหลไปแล้วเข้าไปสู่ซอกเขาเป็นต้นแล้วทำให้แม่น้ำเต็ม ย่อมควร. น้ำในบ่อต้นกะกุธะเป็นต้นที่ถูกปกคลุมด้วยดอกไม้ที่ร่วงจากต้น. ถ้าไม่ปรากฏรสของดอกไม้ กิจคือการรับประเคนไม่มี. ถ้าน้ำน้อยและปรากฏรส พึงรับประเคน. แม้ในน้ำที่ถูกปกคลุมด้วยใบไม้สีดำในซอกเขาและหุบเขาเป็นต้น ก็มีนัยนี้แล. පානීයඝටෙ සරෙණුකානි වා සවණ්ටඛීරානි වා පුප්ඵානි පක්ඛිත්තානි හොන්ති, පටිග්ගහෙතබ්බං, පුප්ඵානි වා පටිග්ගහෙත්වා පක්ඛිපිතබ්බානි. පාටලිමල්ලිකා පක්ඛිත්තා හොන්ති, වාසමත්තං තිට්ඨති, තං අබ්බොහාරිකං. දුභියදිවසෙපි [Pg.123] ආමිසෙන සද්ධිං වට්ටති. භික්ඛුනා ඨපිතපුප්ඵවාසිතකපානීයතො සාමණෙරො පානීයං ගහෙත්වා පීතාවසෙසකං තත්ථෙව ආකිරති, පටිග්ගහෙතබ්බං. පදුමසරාදීසු උදකං සන්ථරිත්වා ඨිතං පුප්ඵරෙණුං ඝටෙන වික්ඛම්භෙත්වා උදකං ගහෙතුං වට්ටති. කප්පියං කාරාපෙත්වා පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතං දන්තකට්ඨං හොති, සචෙ තස්ස රසං පිවිතුකාමො, මූලපටිග්ගහණමෙව වට්ටති, අප්පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතං පටිග්ගහෙතබ්බං. අජානන්තස්ස රසෙ පවිට්ඨෙපි ආපත්තියෙව. අචිත්තකඤ්හි ඉදං සික්ඛාපදං. ในหม้อน้ำดื่ม ถ้ามีดอกไม้ที่มีละอองเกสรหรือดอกไม้ที่มีน้ำยางที่ขั้วใส่ไว้ พึงรับประเคน, หรือพึงรับประเคนดอกไม้แล้วจึงใส่ลงไป. ถ้ามีดอกแคฝอยหรือดอกมะลิใส่ไว้ มีเพียงกลิ่นอบไว้ น้ำนั้นไม่นับว่าเป็นอามิส (ไม่เป็นโวหาร). แม้ในวันรุ่งขึ้น ก็ควรพร้อมกับอามิส. สามเณรถือน้ำจากน้ำดื่มที่ภิกษุอบด้วยดอกไม้วางไว้แล้ว เทน้ำที่เหลือจากการดื่มลงในหม้อน้ำนั้นเอง พึงรับประเคน. ในสระปทุมเป็นต้น พึงใช้หม้อแหวกละอองเกสรดอกไม้ที่คลุมน้ำอยู่แล้วตักเอาน้ำ ย่อมควร. ไม้สีฟันที่ทำให้เป็นกัปปิยะแล้วรับประเคนวางไว้มีอยู่ ถ้าต้องการจะดื่มรสของไม้สีฟันนั้น การรับประเคนเดิมนั่นเทียวควร, ส่วนไม้สีฟันที่วางไว้โดยไม่ได้มีการรับประเคน พึงรับประเคน. แม้รสเข้าสู่ภายในแก่ภิกษุผู้ไม่รู้ ก็เป็นอาบัติแน่นอน เพราะสิกขาบทนี้เป็นอจิตตกะ. 115. මහාභූතෙසු කිං වට්ටති, කිං න වට්ටතීති? ඛීරං තාව වට්ටති, කප්පියමංසඛීරං වා හොතු අකප්පියමංසඛීරං වා, පිවන්තස්ස අනාපත්ති. අස්සු ඛෙළො සිඞ්ඝාණිකා මුත්තං කරීසං සෙම්හං දන්තමලං අක්ඛිගූථකො කණ්ණගූථකො සරීරෙ උට්ඨිතලොණන්ති ඉදං සබ්බං වට්ටති. යං පනෙත්ථ ඨානතො චවිත්වා පත්තෙ වා හත්ථෙ වා පතති, තං පටිග්ගහෙතබ්බං, අඞ්ගලග්ගං පටිග්ගහිතකමෙව. උණ්හපායාසං භුඤ්ජන්තස්ස සෙදො අඞ්ගුලිඅනුසාරෙන එකාබද්ධොව හුත්වා පායාසෙ සන්තිට්ඨති, පිණ්ඩාය වා චරන්තස්ස හත්ථතො පත්තස්ස මුඛවට්ටිතො වා පත්තතලං ඔරොහති, එත්ථ පටිග්ගහණකිච්චං නත්ථි, ඣාමමහාභූතෙ ඉදං නාම න වට්ටතීති නත්ථි, දුජ්ඣාපිතං පන න වට්ටති. සුජ්ඣාපිතං පන මනුස්සට්ඨිම්පි චුණ්ණං කත්වා ලෙහෙ උපනෙතුං වට්ටති. චත්තාරි මහාවිකටානි අසති කප්පියකාරකෙ සාමං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. එත්ථ ච දුබ්බචොපි අසමත්ථොපි කප්පියකාරකො අසන්තපක්ඛෙයෙව තිට්ඨති. ඡාරිකාය අසති සුක්ඛදාරුං ඣාපෙත්වා ඡාරිකා ගහෙතබ්බා. සුක්ඛදාරුම්හි අසති අල්ලදාරුං රුක්ඛතො ඡින්දිත්වාපි කාතුං වට්ටති. ඉදං පන චතුබ්බිධම්පි මහාවිකටං කාලොදිස්සං නාම, සප්පදට්ඨක්ඛණෙයෙව වට්ටති. ๑๑๕. ในมหาภูตรูปทั้งหลาย อะไรควร อะไรไม่ควร? น้ำนมย่อมควร ไม่ว่าจะเป็นน้ำนมของสัตว์ที่ควรบริโภคเนื้อหรือน้ำนมของสัตว์ที่ไม่ควรบริโภคเนื้อ เมื่อดื่มย่อมไม่มีอาบัติ. น้ำตา น้ำลาย น้ำมูก ปัสสาวะ อุจจาระ เสมหะ ขี้ฟัน ขี้ตา ขี้หู เกลือที่เกิดในร่างกาย ทั้งหมดนี้ย่อมควร. สิ่งใดในร่างกายนี้ที่เคลื่อนจากที่ตั้งแล้วตกลงในบาตรหรือในมือ สิ่งนั้นทั้งหมดพึงรับประเคน, ส่วนสิ่งที่ติดอยู่กับร่างกายถือว่ารับประเคนแล้วนั่นเทียว. เมื่อภิกษุบริโภคข้าวยาคูร้อน เหงื่อไหลตามนิ้วมือเป็นสายเดียวกันแล้วตั้งอยู่ในข้าวยาคู, หรือเมื่อภิกษุเที่ยวบิณฑบาต เหงื่อจากมือหรือจากขอบปากบาตรไหลลงสู่ก้นบาตร ในกรณีนี้ไม่มีกิจในการรับประเคน, ในมหาภูตรูปที่เผาแล้ว (กระดูก) ชื่อว่าสิ่งนี้ไม่ควรไม่มี, แต่ที่เผาไม่ดี ย่อมไม่ควร. ส่วนที่เผาดีแล้ว แม้กระดูกมนุษย์ก็ควรทำให้เป็นผงแล้วนำไปใช้ในยาเลียได้. มหาปฏิกัฏฐะ ๔ อย่าง เมื่อไม่มีกัปปิยการก ภิกษุถือเอาเองแล้วบริโภคย่อมควร. ในคำนี้ กัปปิยการกแม้จะเป็นผู้ว่ายากหรือไม่สามารถ ก็จัดอยู่ในฝ่ายที่ไม่มีนั่นเทียว. เมื่อไม่มีเถ้า พึงเผาไม้แห้งแล้วถือเอาเถ้า. เมื่อไม่มีไม้แห้ง แม้ตัดไม้สดจากต้นมาทำ (เผา) ก็ย่อมควร. แต่มหาปฏิกัฏฐะ ๔ อย่างนี้ ชื่อว่ากำหนดตามกาล ย่อมควรเฉพาะในขณะที่ถูกงูกัดเท่านั้น. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ පටිග්ගහණවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องการวินิจฉัยการรับประเคน จบแล้ว 21. පවාරණාවිනිච්ඡයකථා ๒๑. ๒๑- เรื่องการวินิจฉัยปวารณา 116. පටික්ඛෙපපවාරණාති පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භුඤ්ජමානෙන යස්ස කස්සචි අභිහටභොජනස්ස පටික්ඛෙපසඞ්ඛාතා පවාරණා. සා ච න කෙවලං පටික්ඛෙපමත්තෙන හොති, අථ ඛො පඤ්චඞ්ගවසෙන. තත්‍රිමානි [Pg.124] පඤ්චඞ්ගානි – අසනං, භොජනං, දායකස්ස හත්ථපාසෙ ඨානං, අභිහාරො, අභිහටස්ස පටික්ඛෙපොති. තත්ථ අසනන්ති විප්පකතභොජනං, භුඤ්ජමානො චෙස පුග්ගලො හොතීති අත්ථො. භොජනන්ති පවාරණප්පහොනකං භොජනං, ඔදනාදීනඤ්ච අඤ්ඤතරං පටික්ඛිපිතබ්බං භොජනං හොතීති අත්ථො. දායකස්ස හත්ථපාසෙ ඨානන්ති පවාරණප්පහොනකං භොජනං ගණ්හිත්වා දායකස්ස අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථප්පමාණෙ ඔකාසෙ අවට්ඨානං. අභිහාරොති හත්ථපාසෙ ඨිතස්ස දායකස්ස කායෙන අභිහාරො. අභිහටස්ස පටික්ඛෙපොති එවං අභිහටස්ස කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛෙපො. ඉති ඉමෙසං පඤ්චන්නං අඞ්ගානං වසෙන පවාරණා හොති. වුත්තම්පි චෙතං – ๑๑๖. คำว่า ปฏิกเขปปวารณา หมายถึง การปวารณาที่ชื่อว่าการห้าม ซึ่งภิกษุผู้กำลังบริโภคโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง ห้ามโภชนะที่ทายกนำมาถวายเฉพาะหน้าของใครคนใดคนหนึ่ง. การปวารณานั้น ไม่ได้เป็นเพียงแค่การห้ามเท่านั้น แต่เป็นไปด้วยอำนาจแห่งองค์ ๕. องค์ ๕ เหล่านี้คือ: การฉัน, โภชนะ, การยืนของทายกในหัตถบาส, การนำมาถวาย, และการห้ามโภชนะที่นำมาถวาย. ในองค์เหล่านั้น คำว่า 'การฉัน' หมายถึง โภชนะที่ยังฉันไม่เสร็จ และบุคคลนั้นกำลังฉันอยู่. คำว่า 'โภชนะ' หมายถึง โภชนะที่พอแก่การปวารณา และเป็นโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาข้าวสุกเป็นต้นที่ควรห้าม. คำว่า 'การยืนของทายกในหัตถบาส' หมายถึง การที่ทายกถือโภชนะที่พอแก่การปวารณามาแล้วยืนอยู่ในที่ประมาณสองศอกครึ่ง. คำว่า 'การนำมาถวาย' หมายถึง การนำมาถวายด้วยกายของทายกที่ยืนอยู่ในหัตถบาส. คำว่า 'การห้ามโภชนะที่นำมาถวาย' หมายถึง การห้ามโภชนะที่นำมาถวายอย่างนั้นด้วยกายหรือด้วยวาจา. ด้วยอำนาจแห่งองค์ ๕ เหล่านี้ การปวารณาย่อมมี. และคำนี้ก็กล่าวไว้แล้วว่า – ‘‘පඤ්චහි, උපාලි, ආකාරෙහි පවාරණා පඤ්ඤායති, අසනං පඤ්ඤායති, භොජනං පඤ්ඤායති, හත්ථපාසෙ ඨිතො, අභිහරති, පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායතී’’ති (පරි. 428). ‘อุปาลี การปวารณาย่อมปรากฏด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ การฉันย่อมปรากฏ, โภชนะย่อมปรากฏ, ทายกยืนอยู่ในหัตถบาส, นำมาถวาย, การห้ามย่อมปรากฏ’ (ปริวาร ๔๒๘). 117. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (පාචි. අට්ඨ. 238-9) – ‘‘අසන’’න්තිආදීසු තාව යං අස්නාති, යඤ්ච භොජනං හත්ථපාසෙ ඨිතෙන අභිහටං පටික්ඛිපති, තං ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසන්ති ඉමෙසං අඤ්ඤතරමෙව වෙදිතබ්බං. තත්ථ ඔදනො නාම සාලි වීහි යවො ගොධුමො කඞ්ගු වරකො කුද්‍රූසකොති සත්තන්නං ධඤ්ඤානං තණ්ඩුලෙහි නිබ්බත්තො. තත්‍ර සාලීති අන්තමසො නීවාරං උපාදාය සබ්බාපි සාලිජාති. වීහීති සබ්බාපි වීහිජාති. යවගොධුමෙසු භෙදො නත්ථි. කඞ්ගූති සෙතරත්තකාළභෙදා සබ්බාපි කඞ්ගුජාති. වරකොති අන්තමසො වරකචොරකං උපාදාය සබ්බාපි සෙතවණ්ණා වරකජාති. කුද්‍රූසකොති කාළකුද්‍රූසකො චෙව සාමාකාදිභෙදා ච සබ්බාපි තිණධඤ්ඤජාති. නීවාරවරකචොරකා චෙත්ථ ධඤ්ඤානුලොමාති වදන්ති, ධඤ්ඤානි හොන්තු ධඤ්ඤානුලොමානි වා, එතෙසං වුත්තප්පභෙදානං සත්තන්නං ධඤ්ඤානං තණ්ඩුලෙ ගහෙත්වා ‘‘භත්තං පචිස්සාමා’’ති වා ‘‘යාගුං පචිස්සාමා’’ති වා ‘‘අම්බිලපායාසාදීසු අඤ්ඤතරං පචිස්සාමා’’ති වා යං කිඤ්චි සන්ධාය පචන්තු, සචෙ උණ්හං සීතලං වා භුඤ්ජන්තානං භොජනකාලෙ ගහිතගහිතට්ඨානෙ ඔධි පඤ්ඤායති, ඔදනසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති, පවාරණං ජනෙති. සචෙ ඔධි න පඤ්ඤායති, යාගුසඞ්ගහං ගච්ඡති, පවාරණං න ජනෙති. ๑๑๗. ในการวินิจฉัยนี้ (ปาจิ. อรรถกถา ๒๓๘-๙) ในคำว่า ‘การฉัน’ เป็นต้น พึงทราบอรรถดังนี้: สิ่งใดที่ฉันอยู่ และโภชนะใดที่ทายกผู้ยืนอยู่ในหัตถบาสนำมาถวายแล้วภิกษุห้าม โภชนะนั้นพึงทราบว่าเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาข้าวสุก ขนมกุมมาส ข้าวสัตตุ ปลา เนื้อ ๕ อย่างนี้เท่านั้น. ในบรรดาโภชนะ ๕ อย่างนั้น คำว่า ‘ข้าวสุก’ หมายถึง ข้าวที่หุงจากเมล็ดข้าวของธัญชาติ ๗ อย่าง คือ ข้าวสาลี ข้าวเปลือก ข้าวบาร์เลย์ ข้าวสาลี (wheat) ข้าวฟ่าง ข้าวประลอง ข้าวหญ้า. ในบรรดาธัญชาติ ๗ อย่างนั้น คำว่า ‘ข้าวสาลี’ หมายถึง ข้าวสาลีทุกชนิด แม้ที่สุดจนถึงข้าวป่า. คำว่า ‘ข้าวเปลือก’ หมายถึง ข้าวเปลือกทุกชนิด. ในข้าวบาร์เลย์และข้าวสาลี (wheat) ไม่มีความแตกต่างกัน. คำว่า ‘ข้าวฟ่าง’ หมายถึง ข้าวฟ่างทุกชนิดที่มีความแตกต่างกันคือ สีขาว สีแดง สีดำ. คำว่า ‘ข้าวประลอง’ หมายถึง ข้าวประลองทุกชนิดที่มีสีขาว แม้ที่สุดจนถึงข้าวประลองชั่วคราว. คำว่า ‘ข้าวหญ้า’ หมายถึง ธัญชาติที่เกิดจากหญ้าทุกชนิด ทั้งข้าวหญ้าดำและที่มีความแตกต่างกันเช่น ข้าวสามหาวเป็นต้น. ในที่นี้กล่าวว่า ข้าวป่า ข้าวประลอง และข้าวประลองชั่วคราว เป็นธัญชาติอนุโลม. ไม่ว่าจะเป็นธัญชาติหรือธัญชาติอนุโลมก็ตาม พึงถือเอาเมล็ดข้าวของธัญชาติ ๗ อย่างที่กล่าวมาแล้วเหล่านี้ แล้วหุงโดยมุ่งหมายสิ่งใดสิ่งหนึ่งว่า ‘เราจะหุงข้าว’ หรือ ‘เราจะต้มยาคู’ หรือ ‘เราจะต้มอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาข้าวมธุปายาสเปรี้ยวเป็นต้น’. ถ้าเมื่อกำลังบริโภคทั้งที่ร้อนหรือเย็น ในเวลาบริโภค ปรากฏขอบเขตในที่ที่หยิบยกขึ้น ย่อมเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นข้าวสุก ย่อมทำให้เกิดปวารณา. ถ้าไม่ปรากฏขอบเขต ย่อมเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นยาคู ย่อมไม่ทำให้เกิดปวารณา. යොපි [Pg.125] පායාසො වා පණ්ණඵලකළීරමිස්සකා අම්බිලයාගු වා උද්ධනතො ඔතාරිතමත්තා අබ්භුණ්හා හොති ආවජ්ජිත්වා පිවිතුං සක්කා, හත්ථෙන ගහිතොකාසෙපි ඔධිං න දස්සෙති, පවාරණං න ජනෙති. සචෙ පන උසුමාය විගතාය සීතලභූතා ඝනභාවං ගච්ඡති, ඔධිං දස්සෙති, පුන පවාරණං ජනෙති, පුබ්බෙ තනුභාවො න රක්ඛති. සචෙපි දධිතක්කාදීනි ආරොපෙත්වා බහූ පණ්ණඵලකළීරෙ පක්ඛිපිත්වා මුට්ඨිමත්තාපි තණ්ඩුලා පක්ඛිත්තා හොන්ති, භොජනකාලෙ චෙ ඔධි පඤ්ඤායති, පවාරණං ජනෙති. අයාගුකෙ නිමන්තනෙ ‘‘යාගුං දස්සාමා’’ති භත්තෙ උදකකඤ්ජිකඛීරාදීනි ආකිරිත්වා ‘‘යාගුං ගණ්හථා’’ති දෙන්ති. කිඤ්චාපි තනුකො හොති, පවාරණං ජනෙතියෙව. සචෙ පන පක්කුථිතෙසු උදකාදීසු පක්ඛිපිත්වා පචිත්වා දෙන්ති, යාගුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. යාගුසඞ්ගහං ගතෙපි තස්මිං වා අඤ්ඤස්මිං වා යත්ථ මච්ඡමංසං පක්ඛිපන්ති, සචෙ සාසපමත්තම්පි මච්ඡමංසඛණ්ඩං වා න්හාරු වා පඤ්ඤායති, පවාරණං ජනෙති, සුද්ධරසකො පන රසකයාගු වා න ජනෙති. ඨපෙත්වා වුත්තධඤ්ඤතණ්ඩුලෙ අඤ්ඤෙහි වෙණුතණ්ඩුලාදීහි වා කණ්ඩමූලඵලෙහි වා යෙහි කෙහිචි කතං භත්තම්පි පවාරණං න ජනෙති, පගෙව ඝනයාගු. සචෙ පනෙත්ථ මච්ඡමංසං පක්ඛිපන්ති, ජනෙති. මහාපච්චරියං ‘‘පුප්ඵිඅත්ථාය භත්තම්පි පවාරණං ජනෙතී’’ති වුත්තං. පුප්ඵිඅත්ථාය භත්තං නාම පුප්ඵිඛජ්ජකත්ථාය කුථිතුදකෙ පක්ඛිපිත්වා සෙදිතතණ්ඩුලා වුච්චන්ති. සචෙ පන තෙ තණ්ඩුලෙ සුක්ඛාපෙත්වා ඛාදන්ති, වට්ටති, නෙව සත්තුසඞ්ඛ්‍යං, න භත්තසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති. පුන තෙහි කතභත්තං පවාරෙතියෙව. තෙ තණ්ඩුලෙ සප්පිතෙලාදීසු වා පචන්ති, පූවං වා කරොන්ති, න පවාරෙන්ති. පුථුකා වා තාහි කතසත්තුභත්තාදීනි වා න පවාරෙන්ති. แม้ข้าวปายาสก็ดี ข้าวต้มยาคูที่เจือด้วยผัก ผลไม้ และหน่อไม้ก็ดี ที่เพิ่งยกออกจากเตา ยังร้อนจัดอยู่ สามารถดื่มได้โดยการริน แม้ในที่ที่หยิบด้วยมือก็ไม่แสดงขอบเขต ย่อมไม่ทำให้เกิดปวารณา. แต่ถ้าไอความร้อนหมดไป เย็นลงแล้วกลายเป็นของข้น ย่อมแสดงขอบเขต ย่อมทำให้เกิดปวารณาอีก ก่อนหน้านั้น ความเป็นของเหลวย่อมไม่รักษา (องค์ปวารณา). แม้ถ้าใส่เนยใส นมส้ม และนมเนยเป็นต้น และใส่ผัก ผลไม้ หน่อไม้จำนวนมาก แม้ใส่ข้าวสารเพียงกำมือเดียว ถ้าในเวลาบริโภคปรากฏขอบเขต ย่อมทำให้เกิดปวารณา. ในการนิมนต์ที่ไม่มีข้าวต้มยาคู แต่เขาใส่น้ำส้มพะอูม นมสด เป็นต้น ลงในข้าวสุก แล้วถวายโดยกล่าวว่า 'เราจะถวายยาคู' 'ท่านทั้งหลายจงรับยาคู' แม้จะเป็นของเหลว ก็ทำให้เกิดปวารณานั่นเอง. แต่ถ้าใส่ลงในน้ำที่กำลังเดือดเป็นต้น แล้วต้มถวาย ย่อมเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นยาคูทีเดียว. แม้เมื่อเข้าถึงการสงเคราะห์ว่าเป็นยาคูแล้ว ในยาคูนั้นก็ดี หรือในอย่างอื่นก็ดี ที่เขาใส่เนื้อปลาหรือเนื้อสัตว์ลงไป ถ้าแม้ชิ้นเนื้อปลา เนื้อสัตว์ หรือเอ็น ปรากฏเพียงเท่าเมล็ดผักกาด ย่อมทำให้เกิดปวารณา แต่ยาคูที่เป็นน้ำล้วนๆ หรือยาคูน้ำแกง ไม่ทำให้เกิดปวารณา. เว้นเมล็ดข้าวของธัญชาติที่กล่าวมาแล้ว ข้าวสุกที่ทำด้วยเมล็ดข้าวไม้อื่นๆ เช่น เมล็ดข้าวไม้ไผ่ เป็นต้น หรือด้วยหัว เผือก มัน ผลไม้ใดๆ ก็ตาม ไม่ทำให้เกิดปวารณา ยาคูที่ข้นก็ยิ่งไม่ทำให้เกิด (เหมือนกัน). แต่ถ้าใส่เนื้อปลาหรือเนื้อสัตว์ลงในข้าวนี้ ย่อมทำให้เกิดปวารณา. ในมหาปัจจริยะกล่าวว่า 'แม้ข้าวสุกที่ทำเพื่อปุพผิ ก็ทำให้เกิดปวารณา'. ข้าวสุกที่ทำเพื่อปุพผิ หมายถึง ข้าวสารที่ใส่ลงในน้ำเดือดแล้วนึ่งเพื่อต้องการทำขนมปุพผิ. แต่ถ้าเขาตากข้าวสารเหล่านั้นให้แห้งแล้วเคี้ยวฉัน ย่อมควร ไม่เข้าถึงการนับว่าเป็นข้าวสัตตุ และไม่เข้าถึงการนับว่าเป็นข้าวสุก. แต่ข้าวสุกที่ทำด้วยข้าวสารเหล่านั้นอีก ย่อมทำให้เกิดปวารณานั่นเอง. หากหุงข้าวสารเหล่านั้นในเนยใสหรือน้ำมันเป็นต้น หรือทำเป็นขนม ย่อมไม่ทำให้เกิดปวารณา. ข้าวเม่าก็ดี หรือข้าวสัตตุและข้าวสุกเป็นต้นที่ทำด้วยข้าวสารเหล่านั้นก็ดี ไม่ทำให้เกิดปวารณา. කුම්මාසො නාම යවෙහි කතකුම්මාසො. අඤ්ඤෙහි පන මුග්ගාදීහි කතකුම්මාසො පවාරණං න ජනෙති. ขนมกุมมาส หมายถึง ขนมกุมมาสที่ทำด้วยข้าวบาร์เลย์. ส่วนขนมกุมมาสที่ทำด้วยถั่วเขียวเป็นต้นอย่างอื่น ไม่ทำให้เกิดปวารณา. සත්තු නාම සාලිවීහියවෙහි කතසත්තු. කඞ්ගුවරකකුද්‍රූසකසීසානිපි භජ්ජිත්වා ඊසකං කොට්ටෙත්වා ථුසෙ පලාපෙත්වා පුන දළ්හං කොට්ටෙත්වා චුණ්ණං කරොන්ති. සචෙපි තං අල්ලත්තා එකබද්ධං හොති, සත්තුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. ඛරපාකභජ්ජිතානං වීහීනං තණ්ඩුලෙ කොට්ටෙත්වා දෙන්ති, තම්පි චුණ්ණං සත්තුසඞ්ගහමෙව ගච්ඡති. සමපාකභජ්ජිතානං පන වීහීනං වා වීහිපලාසානං වා තණ්ඩුලා භජ්ජිතතණ්ඩුලා එව වා න පවාරෙන්ති. තෙසං [Pg.126] පන තණ්ඩුලානං චුණ්ණං පවාරෙති, ඛරපාකභජ්ජිතානං වීහීනං කුණ්ඩකම්පි පවාරෙති. සමපාකභජ්ජිතානං පන ආතපසුක්ඛානං වා කුණ්ඩකං න පවාරෙති. ලාජා වා තෙහි කතභත්තසත්තුආදීනි වා න පවාරෙන්ති, භජ්ජිතපිට්ඨං වා යං කිඤ්චි සුද්ධඛජ්ජකං වා න පවාරෙති. මච්ඡමංසපූරිතඛජ්ජකං පන සත්තුමොදකො වා පවාරෙති. මච්ඡො මංසඤ්ච පාකටමෙව. ขนมสัตตุ (ข้าวตู) ชื่อว่า ขนมสัตตุที่ทำด้วยข้าวสาลี ข้าวเปลือก และข้าวบาร์เลย์ แม้ข้าวฟ่าง ข้าวเดือย ข้าวหญ้า และข้าวสียานิ ก็นำมาคั่วแล้วตำเล็กน้อย แยกแกลบออก แล้วตำให้ละเอียดอีกครั้งทำเป็นผง แม้ถ้าผงนั้นเปียกชื้นจนจับตัวเป็นก้อน ก็ยังสงเคราะห์เข้าในขนมสัตตุอยู่นั่นเอง เมื่อเขาตำข้าวสารของข้าวเปลือกที่คั่วจนสุกเกรียมถวาย แม้ผงนั้นก็สงเคราะห์เข้าในขนมสัตตุเช่นกัน แต่ข้าวสารของข้าวเปลือกที่คั่วพอสุก หรือข้าวลีบ หรือข้าวสารที่คั่วแล้ว ไม่ทำให้เกิดปวารณา แต่ผงของข้าวสารเหล่านั้น ทำให้เกิดปวารณา แม้รำของข้าวเปลือกที่คั่วจนสุกเกรียม ก็ทำให้เกิดปวารณา แต่รำของข้าวเปลือกที่คั่วพอสุก หรือที่ตากแดดให้แห้ง ไม่ทำให้เกิดปวารณา ข้าวตอกก็ดี หรือข้าวและขนมสัตตุเป็นต้นที่ทำด้วยข้าวตอกเหล่านั้นก็ดี ไม่ทำให้เกิดปวารณา แป้งคั่วก็ดี หรือของขบเคี้ยวล้วนๆ ชนิดใดชนิดหนึ่งก็ดี ไม่ทำให้เกิดปวารณา แต่ของขบเคี้ยวที่ยัดไส้ด้วยปลาและเนื้อ หรือขนมโมทกะที่ผสมด้วยขนมสัตตุ ย่อมทำให้เกิดปวารณา ส่วนปลาและเนื้อนั้นเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้ว අයං පන විසෙසො – සචෙ යාගුං පිවන්තස්ස යාගුසිත්ථමත්තානෙව ද්වෙ මච්ඡඛණ්ඩානි වා මංසඛණ්ඩානි වා එකභාජනෙ වා නානාභාජනෙ වා දෙන්ති, තානි චෙ අඛාදන්තො අඤ්ඤං යං කිඤ්චි පවාරණප්පහොනකං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. තතො එකං ඛාදිතං, එකං හත්ථෙ වා පත්තෙ වා හොති, සො චෙ අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. ද්වෙපි ඛාදිතානි හොන්ති, මුඛෙ සාසපමත්තම්පි අවසිට්ඨං නත්ථි, සචෙපි අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කප්පියමංසං ඛාදන්තො කප්පියමංසං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කප්පියමංසං ඛාදන්තො අකප්පියමංසං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? අවත්ථුතාය. යඤ්හි භික්ඛුනො ඛාදිතුං වට්ටති, තංයෙව පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. ඉදං පන ජානන්තො අකප්පියත්තා පටික්ඛිපති, අජානන්තොපි පටික්ඛිපිතබ්බට්ඨානෙ ඨිතමෙව පටික්ඛිපති නාම, තස්මා න පවාරෙති. සචෙ පන අකප්පියමංසං ඛාදන්තො කප්පියමංසං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කස්මා? වත්ථුතාය. යඤ්හි තෙන පටික්ඛිත්තං, තං පවාරණාය වත්ථු, යං පන ඛාදති, තං කිඤ්චාපි පටික්ඛිපිතබ්බට්ඨානෙ ඨිතං, ඛාදියමානං පන මංසභාවං න ජහති, තස්මා පවාරෙති. අකප්පියමංසං වා ඛාදන්තො අකප්පියමංසං පටික්ඛිපති, පුරිමනයෙනෙව න පවාරෙති. කප්පියමංසං වා අකප්පියමංසං වා ඛාදන්තො පඤ්චන්නං භොජනානං යං කිඤ්චි කප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කුලදූසකවෙජ්ජකම්මඋත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනසාදිතරූපියාදීහි නිබ්බත්තං බුද්ධපටිකුට්ඨං අනෙසනාය උප්පන්නං අකප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කප්පියභොජනං වා අකප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කප්පියභොජනං වා අකප්පියභොජනං වා භුඤ්ජන්තොපි කප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, පවාරෙති. අකප්පියභොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙතීති සබ්බත්ථ වුත්තනයෙනෙව කාරණං වෙදිතබ්බං. แต่ข้อนี้มีความพิเศษ คือ ถ้าเขานำชิ้นปลา ๒ ชิ้น หรือชิ้นเนื้อ ๒ ชิ้น ที่มีขนาดเท่าเมล็ดข้าวในยาคู มาถวายแก่ภิกษุผู้กำลังดื่มยาคู ในภาชนะเดียวกันก็ตาม ต่างภาชนะกันก็ตาม หากภิกษุนั้นยังไม่ทันฉันชิ้นปลาและเนื้อเหล่านั้น แล้วปฏิเสธโภชนะอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งที่พอจะทำให้เกิดปวารณาได้ ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา ต่อจากนั้น ถ้าฉันไปแล้ว ๑ ชิ้น อีก ๑ ชิ้นยังอยู่ในมือหรือในบาตร หากภิกษุนั้นปฏิเสธโภชนะอื่น ย่อมชื่อว่าทำปวารณา ถ้าฉันไปแล้วทั้ง ๒ ชิ้น และในปากไม่มีอะไรเหลืออยู่เลยแม้เท่าเมล็ดผักกาด แม้หากปฏิเสธโภชนะอื่น ก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ควร (กัปปิยมังสะ) หากปฏิเสธเนื้อที่ควร ย่อมชื่อว่าทำปวารณา ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ควร หากปฏิเสธเนื้อที่ไม่ควร (อกัปปิยมังสะ) ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะไม่เป็นวัตถุ (แห่งปวารณา) ด้วยว่า การปฏิเสธโภชนะที่ภิกษุควรฉันเท่านั้น ย่อมเป็นปวารณา แต่เนื้อที่ไม่ควรนี้ ภิกษุรู้อยู่จึงปฏิเสธเพราะความเป็นของไม่ควร แม้เมื่อไม่รู้ ก็ชื่อว่าปฏิเสธสิ่งที่ตั้งอยู่ในฐานะที่ควรปฏิเสธนั่นเอง เพราะฉะนั้น จึงไม่ชื่อว่าทำปวารณา แต่ถ้าภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ไม่ควร หากปฏิเสธเนื้อที่ควร ย่อมชื่อว่าทำปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะเป็นวัตถุ (แห่งปวารณา) ด้วยว่า สิ่งใดที่ภิกษุนั้นปฏิเสธ สิ่งนั้นเป็นวัตถุแห่งปวารณา ส่วนสิ่งใดที่กำลังฉันอยู่ แม้สิ่งนั้นจะตั้งอยู่ในฐานะที่ควรปฏิเสธ (เพราะเป็นอกัปปิยมังสะ) แต่เมื่อกำลังถูกฉันอยู่ ก็ไม่ละสภาพความเป็นเนื้อ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าทำปวารณา ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ไม่ควร หากปฏิเสธเนื้อที่ไม่ควร ก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา โดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง ภิกษุผู้กำลังฉันเนื้อที่ควรหรือเนื้อที่ไม่ควรก็ตาม หากปฏิเสธกัปปิยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง ย่อมชื่อว่าทำปวารณา หากปฏิเสธอกัปปิยโภชนะที่เกิดขึ้นจากการแสวงหาที่ไม่สมควร (อเนสนา) ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงติเตียนแล้ว อันเกิดจากการประทุษร้ายตระกูล การเป็นหมอรักษาไข้ การบอกอุตตริมนุสสธรรม การยินดีในเงินทองเป็นต้น ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา แม้ภิกษุผู้กำลังฉันกัปปิยโภชนะหรืออกัปปิยโภชนะก็ตาม หากปฏิเสธกัปปิยโภชนะ ย่อมชื่อว่าทำปวารณา หากปฏิเสธอกัปปิยโภชนะ ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา พึงทราบเหตุ (แห่งการเกิดปวารณาและไม่เกิดปวารณา) ในที่ทั้งปวงโดยนัยที่กล่าวมาแล้วนี้แล 118. එවං ‘‘අසන’’න්තිආදීසු යඤ්ච අස්නාති, යඤ්ච භොජනං හත්ථපාසෙ ඨිතෙන අභිහටං පටික්ඛිපන්තො පවාරණං ආපජ්ජති, තං උත්වා ඉදානි යථා ආපජ්ජති, තස්ස ජානනත්ථං අයං විනිච්ඡයො – අසනං භොජනන්ති එත්ථ තාව යෙන එකසිත්ථම්පි අජ්ඣොහටං හොති සො [Pg.127] සචෙ පත්තමුඛහත්ථානං යත්ථ කත්ථචි පඤ්චසු භොජනෙසු එකස්මිම්පි සති අඤ්ඤං පඤ්චසු භොජනෙසු එකම්පි පටික්ඛිපති, පවාරෙති. කත්ථචි භොජනං නත්ථි, ආමිසගන්ධමත්තං පඤ්ඤායති, න පවාරෙති. මුඛෙ ච හත්ථෙ ච භොජනං නත්ථි, පත්තෙ අත්ථි, තස්මිං පන ආසනෙ අභුඤ්ජිතුකාමො, විහාරං වා පවිසිත්වා භුඤ්ජිතුකාමො, අඤ්ඤස්ස වා දාතුකාමො තස්මිං චෙ අන්තරෙ භොජනං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? විප්පකතභොජනභාවස්ස උපච්ඡින්නත්තා. ‘‘යොපි අඤ්ඤත්‍ර ගන්ත්වා භුඤ්ජිතුකාමො මුඛෙ භත්තං ගිලිත්වා සෙසං ආදාය ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ අඤ්ඤං භොජනං පටික්ඛිපති, තස්සපි පවාරණා න හොතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. යථා ච පත්තෙ, එවං හත්ථෙපි. මුඛෙපි වා විජ්ජමානං භොජනං සචෙ අනජ්ඣොහරිතුකාමො හොති, තස්මිඤ්ච ඛණෙ අඤ්ඤං පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. එකස්මිඤ්හි පදෙ වුත්තං ලක්ඛණං සබ්බත්ථ වෙදිතබ්බං හොති. අපිච කුරුන්දියං එස නයො දස්සිතොයෙව. වුත්තඤ්හි තත්ථ ‘‘මුඛෙ භත්තං ගිලිතං, හත්ථෙ භත්තං විඝාසාදස්ස දාතුකාමො, පත්තෙ භත්තං භික්ඛුස්ස දාතුකාමො, සචෙ තස්මිං ඛණෙ පටික්ඛිපති, න පවාරෙතී’’ති. ๑๑๘. เมื่อกล่าวถึงโภชนะที่ภิกษุฉันอยู่ และโภชนะที่ทายกผู้อยู่ในหัตถบาสนำมาถวายแล้วภิกษุปฏิเสธจนเป็นเหตุให้เกิดปวารณาด้วยประการฉะนี้แล้ว บัดนี้ เพื่อให้ทราบอาการที่ภิกษุจะเกิดปวารณา จึงมีวินิจฉัยดังนี้: ในบทว่า 'อาสนะ โภชนะ' นี้ก่อน ภิกษุใดกลืนกินแม้เพียงเมล็ดข้าวเมล็ดเดียว หากในบรรดาบาตร ปาก และมือ ณ ที่ใดที่หนึ่ง ยังมีโภชนะ ๕ อย่างอยู่แม้เพียงอย่างเดียว และภิกษุนั้นปฏิเสธโภชนะอื่นในบรรดาโภชนะ ๕ อย่างแม้เพียงอย่างเดียว ย่อมชื่อว่าทำปวารณา หากในที่ใดๆ ไม่มีโภชนะอยู่เลย ปรากฏเพียงกลิ่นอาหารเท่านั้น ไม่ชื่อว่าทำปวารณา หากในปากและในมือไม่มีโภชนะ แต่ในบาตรยังมีอยู่ ทว่าภิกษุไม่ประสงค์จะฉัน ณ อาสนะนั้น หรือประสงค์จะเข้าไปฉันในวิหาร หรือประสงค์จะให้แก่ผู้อื่น หากในระหว่างนั้นภิกษุปฏิเสธโภชนะที่เขานำมาถวายใหม่ ย่อมไม่ชื่อว่าทำปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะความเป็นผู้กำลังฉันอาหารนั้นขาดตอนไปแล้ว ในคัมภีร์มหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า 'แม้ภิกษุใดประสงค์จะไปฉันที่อื่น กลืนข้าวในปากแล้วถือเอาข้าวที่เหลือเดินไปอยู่ ปฏิเสธโภชนะอื่นในระหว่างทาง แม้แก่ภิกษุนั้นก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา' พึงทราบความในเรื่องมือเหมือนกับในเรื่องบาตร หรือแม้โภชนะที่มีอยู่ในปาก หากภิกษุไม่ประสงค์จะกลืน และในขณะนั้นปฏิเสธโภชนะอื่น ก็ไม่ชื่อว่าทำปวารณา เพราะว่าลักษณะที่กล่าวไว้ในบทหนึ่งๆ พึงทราบในบททั้งปวง อนึ่ง นัยนี้ท่านแสดงไว้แล้วในคัมภีร์กุรุนทีนั่นเอง ด้วยว่าในคัมภีร์กุรุนทีนั้นกล่าวไว้ว่า 'ข้าวในปากกลืนแล้ว ข้าวในมือประสงค์จะให้แก่คนกินเดน ข้าวในบาตรประสงค์จะให้แก่ภิกษุด้วยกัน หากปฏิเสธในขณะนั้น ไม่ชื่อว่าทำปวารณา' ดังนี้ හත්ථපාසෙ ඨිතොති එත්ථ පන සචෙ භික්ඛු නිසින්නො හොති, ආසනස්ස පච්ඡිමන්තතො පට්ඨාය, සචෙ ඨිතො, පණ්හිඅන්තතො පට්ඨාය, සචෙ නිපන්නො, යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස පාරිමන්තතො පට්ඨාය, දායකස්ස නිසින්නස්ස වා ඨිතස්ස වා නිපන්නස්ස වා ඨපෙත්වා පසාරිතහත්ථං යං ආසන්නතරං අඞ්ගං, තස්ස ඔරිමන්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යහත්ථො ‘‘හත්ථපාසො’’ති වෙදිතබ්බො. තස්මිං ඨත්වා අභිහටං පටික්ඛිපන්තස්සෙව පවාරණා හොති, න තතො පරං. ในบทว่า "อยู่ในหัตถบาส" นี้ ถ้าภิกษุนั่งอยู่ พึงทราบว่าเริ่มจากที่สุดข้างหลังของอาสนะหรือของสะโพก ถ้าภิกษุยืนอยู่ พึงทราบว่าเริ่มจากที่สุดแห่งส้นเท้า ถ้าภิกษุนอนอยู่ พึงทราบว่าเริ่มจากที่สุดข้างหลังของสีข้างที่นอนอยู่ หัตถบาสพึงทราบว่ามีประมาณสองศอกครึ่ง โดยกำหนดจากที่สุดข้างนี้ของอวัยวะที่ใกล้ที่สุดของทายกผู้นั่งอยู่ หรือยืนอยู่ หรือนอนอยู่ เว้นมือที่เหยียดออก ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามของที่นำมาถวายในขณะที่ตั้งอยู่ในหัตถบาสนั้นเท่านั้น พ้นจากนั้นไปย่อมไม่มี අභිහරතීති හත්ථපාසබ්භන්තරෙ ඨිතො ගහණත්ථං උපනාමෙති. සචෙ පන අනන්තරනිසින්නොපි භික්ඛු හත්ථෙ වා ඌරූසු වා ආධාරකෙ වා ඨිතං පත්තං අනභිහරිත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හාහී’’ති වදති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි. භත්තපච්ඡිං ආනෙත්වා පුරතො භූමියං ඨපෙත්වා ‘‘ගණ්හාහී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ඊසකං පන උද්ධරිත්වා වා අපනාමෙත්වා වා ‘‘ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. ථෙරාසනෙ නිසින්නො ථෙරො දූරෙ නිසින්නස්ස දහරභික්ඛුස්ස පත්තං පෙසෙත්වා ‘‘ඉතො ඔදනං ගණ්හාහී’’ති වදති, ගණ්හිත්වා පන ගතො තුණ්හී තිට්ඨති, දහරො ‘‘අලං මය්හ’’න්ති පටික්ඛිපති, න පවාරෙති. කස්මා? ථෙරස්ස දූරභාවතො දූතස්ස [Pg.128] ච අනභිහරණතො. සචෙ පන ගහෙත්වා ආගතො භික්ඛු ‘‘ඉදං භත්තං ගණ්හා’’ති වදති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. පරිවෙසනායඑකො එකෙන හත්ථෙන ඔදනපච්ඡිං, එකෙන කටච්ඡුං ගහෙත්වා භික්ඛුං පරිවිසති, තත්‍ර චෙ අඤ්ඤො ආගන්ත්වා ‘‘අහං පච්ඡිං ධාරෙස්සාමි, ත්වං ඔදනං දෙහී’’ති වත්වා ගහිතමත්තමෙව කරොති, පරිවෙසකො එව පන තං ධාරෙති, තස්මා සා අභිහටාව හොති, තතො දාතුකාමතාය ගණ්හන්තං පටික්ඛිපන්තස්ස පවාරණා හොති. සචෙ පන පරිවෙසකෙන ඵුට්ඨමත්තාව හොති, ඉතරොව නං ධාරෙති, තතො දාතුකාමතාය ගණ්හන්තං පටික්ඛිපන්තස්ස පවාරණා න හොති, කටච්ඡුනා උද්ධටභත්තෙ පන හොති. කටච්ඡුනා අභිහාරොයෙව හි තස්ස අභිහාරො. ‘‘ද්වින්නං සමභාරෙපි පටික්ඛිපන්තො පවාරෙතියෙවා’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. අනන්තරස්ස භික්ඛුනො භත්තෙ දීයමානෙ ඉතරො පත්තං හත්ථෙන පිදහති, පවාරණා නත්ථි. කස්මා? අඤ්ඤස්ස අභිහටෙ පටික්ඛිත්තත්තා. คำว่า "นำมาถวาย" หมายถึง ทายกผู้อยู่ภายในหัตถบาสน้อมเข้าไปเพื่อให้รับ แต่ถ้าภิกษุแม้ผู้นั่งอยู่ในลำดับถัดไป ไม่ยกขึ้นหรือไม่อียงบาตรที่ตั้งอยู่ในมือ หรือบนตัก หรือบนที่รองบาตร แล้วกล่าวว่า "จงรับข้าว" ปวารณาย่อมไม่มีแก่ผู้ห้ามข้าวนั้น แม้เมื่อนำกระบุงข้าวมาวางไว้บนพื้นดินข้างหน้าแล้วกล่าวว่า "จงรับ" ก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้ามีการยกขึ้นเล็กน้อย หรือเอียง (กระบุงหรือบาตรเป็นต้น) แล้วกล่าวว่า "จงรับ" ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้าม พระเถระผู้นั่งบนอาสนะพระเถระ ส่งบาตรไปให้ภิกษุหนุ่มผู้นั่งอยู่ไกลแล้วกล่าวว่า "จงรับข้าวจากบาตรนี้" แต่ทูตผู้ถือไปกลับยืนนิ่งอยู่ ภิกษุหนุ่มกล่าวว่า "พอแล้วสำหรับผม" แล้วห้าม ย่อมไม่เป็นปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะพระเถระอยู่ไกล และเพราะทูตไม่ได้นำเข้าไปถวาย แต่ถ้าภิกษุผู้ถือมาแล้วกล่าวว่า "จงรับข้าวนี้" ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามข้าวนั้น ในการเลี้ยงพระ ทายกคนหนึ่งถือกระบุงข้าวด้วยมือข้างหนึ่ง ถือทัพพีด้วยมืออีกข้างหนึ่งประเคนภิกษุ ถ้ามีผู้อื่นมาแล้วกล่าวว่า "ผมจักถือกระบุงเอง ท่านจงตักข้าวถวายเถิด" แล้วเพียงแค่จับกระบุงไว้เท่านั้น แต่ผู้ประเคนนั่นเองยังเป็นผู้ถือกระบุงนั้นอยู่ เพราะฉะนั้น การนำมานั้นจึงชื่อว่าเป็นการนำมาถวายโดยผู้ประเคนนั่นเอง ปวารณาย่อมมีแก่ภิกษุผู้ห้ามข้าวที่ทายกนั้นถืออยู่ด้วยประสงค์จะถวาย แต่ถ้าผู้ประเคนเพียงแค่แตะกระบุงเท่านั้น และอีกคนหนึ่งเป็นผู้ถือกระบุงนั้นไว้ ปวารณาย่อมไม่มีแก่ผู้ห้ามข้าวที่ทายกนั้นถืออยู่ด้วยประสงค์จะถวาย แต่ในข้าวที่ตักด้วยทัพพี ย่อมมีปวารณา เพราะการนำมาด้วยทัพพีนั่นเอง เป็นการนำมาถวายของทายกผู้ประเคนนั้น ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "แม้ในของที่คนสองคนช่วยกันหามมา ภิกษุผู้ห้ามก็เป็นอันปวารณา" เมื่อเขากำลังถวายข้าวแก่ภิกษุรูปถัดไป ภิกษุอีกรูปหนึ่งปิดบาตรด้วยมือ ปวารณาย่อมไม่มี เพราะเหตุไร? เพราะเป็นการห้ามในขณะที่เขานำมาถวายแก่ผู้อื่น පටික්ඛෙපො පඤ්ඤායතීති එත්ථ වාචාය අභිහටං පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි, කායෙන අභිහටං පන යෙන කෙනචි ආකාරෙන කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිපන්තස්ස පවාරණා හොතීති වෙදිතබ්බො. තත්‍ර කායෙන පටික්ඛෙපො නාම අඞ්ගුලිං වා හත්ථං වා මක්ඛිකාබීජනිං වා චීවරකණ්ණං වා චාලෙති, භමුකාය වා ආකාරං කරොති, කුද්ධො වා ඔලොකෙති. වාචාය පටික්ඛෙපො නාම ‘‘අල’’න්ති වා ‘‘න ගණ්හාමී’’ති වා ‘‘මා ආකිරා’’ති වා ‘‘අපගච්ඡා’’ති වා වදති. එවං යෙන කෙනචි ආකාරෙන කායෙන වා වාචාය වා පටික්ඛිත්තෙ පවාරණා හොති. ในบทว่า "การห้ามปรากฏ" นี้ ปวารณาย่อมไม่มีแก่ผู้ห้ามของที่นำมาถวายด้วยวาจา (เพียงอย่างเดียว) แต่พึงทราบว่า ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามของที่นำมาถวายด้วยกาย ด้วยอาการอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นทางกายหรือทางวาจา ในการห้ามสองอย่างนั้น การห้ามด้วยกาย คือ ไหวนิ้วมือ หรือไหวมือ หรือไหวพัดวี หรือไหวชายจีวร หรือทำอาการด้วยคิ้ว หรือมองดูเหมือนโกรธ นี้ชื่อว่าการห้ามด้วยกาย การห้ามด้วยวาจา คือ กล่าวว่า "พอแล้ว" หรือ "ผมไม่รับ" หรือ "อย่าใส่เลย" หรือ "ถอยไป" อย่างนี้ เมื่อห้ามด้วยอาการอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นทางกายหรือทางวาจา ปวารณาย่อมมี 119. එකො අභිහටෙ භත්තෙ පවාරණාය භීතො හත්ථෙ අපනෙත්වා පුනප්පුනං පත්තෙ ඔදනං ආකිරන්තං ‘‘ආකිර ආකිර, කොට්ටෙත්වා කොට්ටෙත්වා පූරෙහී’’ති වදති, එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ‘‘අනාකිරණත්ථාය වුත්තත්තා පවාරණා හොතී’’ති ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘ආකිර පූරෙහීති වදන්තස්ස නාම කස්සචි පවාරණා අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘න පවාරෙතී’’ති ආහ. ๑๑๙. ภิกษุรูปหนึ่ง เมื่อเขานำข้าวมาถวาย เพราะกลัวปวารณา จึงเอามือออก แล้วกล่าวแก่ผู้ที่เทข้าวลงในบาตรซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "ใส่มาเลย ใส่มาเลย อัดให้แน่นๆ ให้เต็มเลย" ในเรื่องนี้จะเป็นอย่างไร? พระมหาซุมมะเถระกล่าวไว้ก่อนว่า "เพราะกล่าวเพื่อประสงค์จะไม่ให้เขาใส่ ปวารณาย่อมมี" ส่วนพระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า "ปวารณาจะมีแก่ผู้ที่กล่าวว่า ใส่มาเลย ให้เต็มเลย ได้อย่างไร?" แล้วกล่าวว่า "ไม่เป็นปวารณา" අපරො භත්තං අභිහරන්තං භික්ඛුං සල්ලක්ඛෙත්වා ‘‘කිං, ආවුසො, ඉතොපි කිඤ්චි ගණ්හිස්සසි, දම්මි තෙ කිඤ්චී’’ති ආහ, තත්‍රාපි ‘‘එවං නාගමිස්සතීති වුත්තත්තා පවාරණා හොතී’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො [Pg.129] පන ‘‘ගණ්හිස්සසීති වදන්තස්ස නාම කස්සචි පවාරණා අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘න පවාරෙතී’’ති ආහ. ภิกษุอีกรูปหนึ่ง เห็นภิกษุผู้กำลังนำข้าวมาถวาย จึงกล่าวว่า "ท่านผู้มีอายุ ท่านจักรับโภชนะอะไรจากข้าวนี้อีกไหม ผมจะให้โภชนะแก่ท่าน" แม้ในเรื่องนั้น พระมหาซุมมะเถระกล่าวว่า "เพราะกล่าวว่า (ถ้าท่านรับแล้ว) ผมจักไม่มาอีก ปวารณาย่อมมี" ส่วนพระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า "ปวารณาจะมีแก่ผู้ที่กล่าวว่า ท่านจักรับไหม ได้อย่างไร?" แล้วกล่าวว่า "ไม่เป็นปวารณา" එකො සමංසකං රසං අභිහරිත්වා ‘‘රසං ගණ්හථා’’ති වදති, තං සුත්වා පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි. ‘‘මච්ඡමංසරස’’න්ති වුත්තෙ පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති, ‘‘ඉදං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙපි හොතියෙව. මංසං විසුං කත්වා ‘‘මංසරසං ගණ්හථා’’ති වදති, ‘‘තත්ථ චෙ සාසපමත්තම්පි මංසඛණ්ඩං අත්ථි, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා හොති. සචෙ පන පරිස්සාවිතො හොති, වට්ටතී’’ති අභයත්ථෙරො ආහ. ทายกคนหนึ่งนำน้ำแกงที่มีเนื้อปนอยู่มาแล้วกล่าวว่า "จงรับน้ำแกง" เมื่อภิกษุได้ยินแล้วห้าม ปวารณาย่อมไม่มี แต่เมื่อเขากล่าวว่า "น้ำแกงปลา" หรือ "น้ำแกงเนื้อ" แล้วห้าม ปวารณาย่อมมี แม้เมื่อกล่าวว่า "จงรับน้ำแกงนี้" (ขณะที่เห็นว่าเป็นน้ำแกงเนื้อ) ก็ย่อมมีเช่นกัน หากแยกเนื้อออกต่างหากแล้วกล่าวว่า "จงรับน้ำแกงเนื้อ" พระอภัยเถระกล่าวว่า "หากในน้ำแกงเนื้อนั้นมีชิ้นเนื้อแม้เพียงเท่าเมล็ดผักกาด ปวารณาย่อมมีแก่ผู้ห้ามน้ำแกงเนื้อนั้น แต่ถ้ากรองแล้ว ย่อมควร (ไม่เป็นปวารณา)" මංසරසෙන ආපුච්ඡන්තං මහාථෙරො ‘‘මුහුත්තං ආගමෙහී’’ති වත්වා ‘‘ථාලකං, ආවුසො, ආහරා’’ති ආහ, එත්ථ කථන්ති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ‘‘අභිහාරකස්ස ගමනං උපච්ඡින්නං, තස්මා පවාරෙතී’’ති ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘අයං කුහිං ගච්ඡති, කීදිසං එතස්ස ගමනං, ගණ්හන්තස්සපි නාම කස්සචි පවාරණා අත්ථී’’ති වත්වා ‘‘න පවාරෙතී’’ති ආහ. พระมหาเถระกล่าวแก่ผู้ที่ปวารณาด้วยน้ำแกงเนื้อว่า "จงรอก่อนครู่หนึ่ง" แล้วกล่าวว่า "อาวุโส (สามเณร) จงไปนำถ้วยมา" ในเรื่องนี้จะเป็นอย่างไร? พระมหาซุมมะเถระกล่าวไว้ก่อนว่า "เพราะการไปของผู้นำมาถูกขัดจังหวะเสียแล้ว เพราะฉะนั้น จึงเป็นปวารณา" ส่วนพระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า "การนำมานี้จะไปที่ไหน การไปของผู้นำมานั้นเป็นอย่างไร ปวารณาจะมีแก่ผู้ที่กำลังจะรับได้อย่างไร" แล้วกล่าวว่า "ไม่เป็นปวารณา" කළීරපනසාදීහි මිස්සෙත්වා මංසං පචන්ති, තං ගහෙත්වා ‘‘කළීරසූපං ගණ්හථ, පනසබ්‍යඤ්ජනං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, එවම්පි න පවාරෙති. කස්මා? අපවාරණාරහස්ස නාමෙන වුත්තත්තා. සචෙ පන ‘‘මච්ඡසූපං මංසසූප’’න්ති වා ‘‘ඉදං ගණ්හථා’’ති වා වදන්ති, පවාරෙති, මංසකරම්බකො නාම හොති. තං දාතුකාමොපි ‘‘කරම්බකං ගණ්හථා’’ති වදති, වට්ටති, න පවාරෙති, ‘‘මංසකරම්බක’’න්ති වා ‘‘ඉද’’න්ති වා වුත්තෙ පන පවාරෙති. එස නයො සබ්බෙසු මච්ඡමංසමිස්සකෙසු. เมื่อเขาแกงเนื้อระคนด้วยหน่อไม้และขนุนเป็นต้น แล้วนำแกงนั้นไปกล่าวว่า 'จงรับแกงหน่อไม้ จงรับกับข้าวขนุน' แม้อย่างนี้ก็ไม่เป็นปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะกล่าวด้วยชื่อของสิ่งที่ไม่เป็นเหตุแห่งปวารณา แต่ถ้ากล่าวว่า 'แกงปลา' หรือ 'แกงเนื้อ' หรือว่า 'จงรับสิ่งนี้' ย่อมเป็นปวารณา สิ่งนั้นชื่อว่าแกงเนื้อระคน แม้ผู้ใคร่จะถวายแกงเนื้อระคนนั้นกล่าวว่า 'จงรับแกงระคน' ย่อมควร (คือกล่าวได้) แต่ไม่เป็นปวารณา แต่ถ้ากล่าวว่า 'แกงเนื้อระคน' หรือว่า 'สิ่งนี้' ย่อมเป็นปวารณา นัยนี้แลในแกงปลาและแกงเนื้อที่ระคนกันทั้งปวง 120. ‘‘යො පන නිමන්තනෙ භුඤ්ජමානො මංසං අභිහටං ‘උද්දිස්සකත’න්ති මඤ්ඤමානො පටික්ඛිපති, පවාරිතොව හොතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. මිස්සකකථා පන කුරුන්දියං සුට්ඨු වුත්තා. එවඤ්හි තත්ථ වුත්තං – පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු භත්තමිස්සකං යාගුං ආහරිත්වා ‘‘යාගුං ගණ්හථා’’ති වදති, න පවාරෙති, ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පවාරෙති. කස්මා? යෙනාපුච්ඡිතො, තස්ස අත්ථිතාය. අයමෙත්ථ අධිප්පායො – ‘‘යාගුමිස්සකං ගණ්හථා’’ති වදති, තත්‍ර චෙ යාගු බහුතරා වා හොති සමසමා වා, න පවාරෙති. යාගු මන්දා, භත්තං බහුතරං, පවාරෙති. ඉදඤ්ච සබ්බඅට්ඨකථාසු වුත්තත්තා න සක්කා පටික්ඛිපිතුං, කාරණං පනෙත්ථ දුද්දසං. ‘‘භත්තමිස්සකං ගණ්හථා’’ති වදති, භත්තං බහුතරං වා සමං වා අප්පතරං වා හොති, පවාරෙතියෙව[Pg.130]. භත්තං වා යාගුං වා අනාමසිත්වා ‘‘මිස්සකං ගණ්හථා’’ති වදති, තත්‍ර චෙ භත්තං බහුතරං වා සමකං වා හොති, පවාරෙති, අප්පතරං න පවාරෙති, ඉදඤ්ච කරම්බකෙන න සමානෙතබ්බං. කරම්බකො හි මංසමිස්සකොපි හොති අමංසමිස්සකොපි, තස්මා කරම්බකන්ති වුත්තෙ පවාරණා නත්ථි, ඉදං පන භත්තමිස්සකමෙව. එත්ථ වුත්තනයෙනෙව පවාරණා හොති. බහුරසෙ භත්තෙ රසං, බහුඛීරෙ ඛීරං, බහුසප්පිම්හි ච පායාසෙ සප්පිං ගණ්හථාති විසුං කත්වා දෙති, තං පටික්ඛිපතො පවාරණා නත්ථි. ๑๒๐. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'ก็ภิกษุใดเมื่อกำลังฉันในที่นิมนต์ ปฏิเสธเนื้อที่เขานำมาถวายเพราะสำคัญว่าเป็นเนื้อที่เขาทำเจาะจง (อุททิสสตกะ) ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ปวารณาแล้วเหมือนกัน' ส่วนเรื่องของระคน ท่านกล่าวไว้ดีแล้วในกุรุนที ในกุรุนทีนั้นกล่าวไว้อย่างนี้ว่า ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตนำยาคูระคนด้วยข้าวสวยมาแล้วกล่าวว่า 'จงรับยาคู' ย่อมไม่เป็นปวารณา เมื่อกล่าวว่า 'จงรับข้าวสวย' ย่อมเป็นปวารณา เพราะเหตุไร? เพราะข้าวสวยที่ถูกถามถึงนั้นมีอยู่ นี้เป็นอธิบายในเรื่องนี้ คือ ถ้ากล่าวว่า 'จงรับยาคูระคน' ในยาคูระคนนั้น ถ้ามียาคูมากกว่าหรือมีส่วนเท่ากัน ย่อมไม่เป็นปวารณา ถ้ามียาคูน้อย มีข้าวสวยมากกว่า ย่อมเป็นปวารณา และข้อนี้ไม่สามารถจะปฏิเสธได้เพราะมีกล่าวไว้ในอรรถกถาทั้งปวง แต่เหตุในคำอรรถกถานี้เห็นได้ยาก ถ้ากล่าวว่า 'จงรับข้าวสวยระคน' ไม่ว่าข้าวสวยจะมากกว่า หรือเท่ากัน หรือน้อยกว่าก็ตาม ย่อมเป็นปวารณาแท้ๆ ถ้าไม่ระบุชื่อข้าวสวยหรือยาคู แต่กล่าวว่า 'จงรับของระคน' ในของระคนนั้น ถ้าข้าวสวยมากกว่าหรือเท่ากัน ย่อมเป็นปวารณา ถ้าข้าวสวยน้อยกว่า ย่อมไม่เป็นปวารณา และข้อนี้ไม่พึงนำไปเปรียบกับแกงระคน (กะรัมพะ) เพราะแกงระคนนั้น แม้ระคนด้วยเนื้อก็มี ไม่ระคนด้วยเนื้อก็มี ฉะนั้น เมื่อกล่าวว่า 'แกงระคน' ปวารณาจึงไม่มี แต่คำนี้หมายถึงข้าวสวยระคนเท่านั้น ปวารณาย่อมมีตามนัยที่กล่าวไว้แล้วนั่นเอง ในข้าวสวยที่มีน้ำแกงมาก ถวายโดยแยกกล่าวว่า 'จงรับน้ำแกง' ในข้าวสวยที่มีนมสดมาก กล่าวว่า 'จงรับนมสด' และในข้าวปายาสที่มีเนยใสมาก กล่าวว่า 'จงรับเนยใส' ปวารณาย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้ปฏิเสธสิ่งนั้น යො පන ගච්ඡන්තො පවාරෙති, සො ගච්ඡන්තොව භුඤ්ජිතුං ලභති. කද්දමං වා උදකං වා පත්වා ඨිතෙන අතිරිත්තං කාරෙතබ්බං. සචෙ අන්තරා නදී පූරා හොති, නදීතීරෙ ගුම්බං අනුපරියායන්තෙන භුඤ්ජිතබ්බං. අථ නාවා වා සෙතු වා අත්ථි, තං අභිරුහිත්වාපි චඞ්කමන්තෙනෙව භුඤ්ජිතබ්බං, ගමනං න උපච්ඡින්දිතබ්බං. යානෙ වා හත්ථිඅස්සපිට්ඨෙ වා චන්දමණ්ඩලෙ වා සූරියමණ්ඩලෙ වා නිසීදිත්වා පවාරිතෙන යාව මජ්ඣන්හිකං, තාව තෙසු ගච්ඡන්තෙසුපි නිසින්නෙනෙව භුඤ්ජිතබ්බං. යො ඨිතො පවාරෙති, ඨිතෙනෙව, යො නිසින්නො පවාරෙති, නිසින්නෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං, තං තං ඉරියාපථං විකොපෙන්තෙන අතිරිත්තං කාරෙතබ්බං. යො උක්කුටිකො නිසීදිත්වා පවාරෙති, තෙන උක්කුටිකෙනෙව භුඤ්ජිතබ්බං. තස්ස පන හෙට්ඨා පලාලපීඨං වා කිඤ්චි වා නිසීදනකං දාතබ්බං. පීඨකෙ නිසීදිත්වා පවාරිතෙන ආසනං අචාලෙත්වාව චතස්සො දිසා පරිවත්තන්තෙන භුඤ්ජිතුං ලබ්භති. මඤ්චෙ නිසීදිත්වා පවාරිතෙන ඉතො වා එත්තො වා සඤ්චරිතුං න ලබ්භති. සචෙ පන නං සහ මඤ්චෙන උක්ඛිපිත්වා අඤ්ඤත්‍ර නෙන්ති, වට්ටති. නිපජ්ජිත්වා පවාරිතෙන නිපන්නෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බං. පරිවත්තන්තෙන යෙන පස්සෙන නිපන්නො, තස්ස ඨානං නාතික්කමෙතබ්බං. ก็ภิกษุใดปวารณาขณะกำลังเดิน ภิกษุนั้นย่อมได้เพื่อจะฉันในขณะเดินนั่นเอง เมื่อไปถึงที่โคลนหรือที่น้ำแล้วยืนอยู่ ภิกษุนั้นพึงทำอติริตกรรมเสียก่อน (จึงจะฉันได้) ถ้าในระหว่างทางมีแม่น้ำเต็ม ภิกษุพึงฉันโดยเดินเลียบไปตามพุ่มไม้ที่ริมฝั่งแม่น้ำ แต่ถ้ามีเรือหรือสะพาน ภิกษุพึงขึ้นไปบนเรือหรือสะพานนั้นแล้วฉันโดยเดินจงกรมไปมานั่นเอง ไม่พึงตัดขาดอิริยาบถเดิน ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนั่งบนยาน หรือบนหลังช้าง หรือบนดวงจันทร์ หรือบนดวงอาทิตย์ ตราบเท่าที่ยังไม่เที่ยงวัน แม้สิ่งเหล่านั้นจะเคลื่อนที่ไป ภิกษุก็พึงฉันโดยนั่งนั่นเอง ภิกษุใดยืนปวารณา พึงฉันโดยยืน ภิกษุใดนั่งปวารณา พึงฉันโดยนั่ง ภิกษุผู้จะทำลายอิริยาบถนั้นๆ พึงทำอติริตกรรม ภิกษุใดนั่งยองๆ ปวารณา ภิกษุนั้นพึงฉันโดยนั่งยองๆ นั่นเอง แต่พึงถวายตั่งฟางหรือที่นั่งอย่างใดอย่างหนึ่งรองไว้ข้างล่างภิกษุนั้น ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนั่งบนตั่ง ย่อมได้เพื่อจะฉันโดยหมุนตัวไปสู่ทิศทั้งสี่โดยไม่ให้ที่นั่งเคลื่อน ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนั่งบนเตียง ย่อมไม่ได้เพื่อจะเคลื่อนย้ายไปจากที่นี้หรือที่นั้น แต่ถ้าเขายกภิกษุนั้นไปที่อื่นพร้อมกับเตียง ย่อมควร ภิกษุผู้ปวารณาแล้วขณะนอน พึงฉันโดยนอนนั่นเอง เมื่อจะพลิกตัว ภิกษุผู้ที่นอนตะแคงอยู่ ไม่พึงล่วงเลยที่แห่งสีข้างนั้น 121. පවාරිතෙන පන කිංකාතබ්බන්ති? යෙන ඉරියාපථෙන පවාරිතො හොති, තං විකොපෙත්වා අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන චෙ භුඤ්ජති, අතිරිත්තං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. අනතිරිත්තං පන යං කිඤ්චි යාවකාලිකසඞ්ගහිතං ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා ඛාදති වා භුඤ්ජති වා, අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ පාචිත්තියං. ๑๒๑. ก็ภิกษุผู้ปวารณาแล้วพึงทำอย่างไร? ถ้าภิกษุทำลายอิริยาบถที่ตนปวารณาแล้ว จะฉันด้วยอิริยาบถอื่น พึงให้ทำอติริตกรรมก่อนแล้วจึงฉัน ส่วนภิกษุใดขบเคี้ยวหรือฉันของขบเคี้ยวหรือของฉันอย่างใดอย่างหนึ่งที่สงเคราะห์เข้าในยาวกาลิกที่เป็นอนติริต (ไม่ได้ทำอติริตกรรม) เป็นอาบัติปาจิตตีย์ทุกๆ คำกลืน තත්ථ අනතිරිත්තං නාම නාතිරිත්තං, න අධිකන්ති අත්ථො. තං පන යස්මා කප්පියකතාදීහි සත්තහි විනයකම්මාකාරෙහි අකතං වා ගිලානස්ස අනධිකං වා හොති, තස්මා පදභාජනෙ වුත්තං – ในคำนั้น คำว่า อนติริต มีความหมายว่า ไม่ใช่ของเหลือ ไม่ใช่ของส่วนเกิน แต่อนติริตนั้น โดยเหตุที่ไม่ได้ทำด้วยอาการแห่งวินัยกรรม ๗ อย่าง มีการทำให้เป็นกัปปิยะเป็นต้น หรือไม่ใช่ของเหลือสำหรับภิกษุไข้ ฉะนั้น ในปทภาชนีย์จึงกล่าวไว้ว่า - ‘‘අනතිරිත්තං [Pg.131] නාම අකප්පියකතං හොති, අප්පටිග්ගහිතකතං හොති, අනුච්චාරිතකතං හොති, අහත්ථපාසෙ කතං හොති, අභුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා ච පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘අලමෙතං සබ්බ’න්ති අවුත්තං හොති, න ගිලානාතිරිත්තං හොති, එතං අනතිරිත්තං නාමා’’ති (පාචි. 239). “ชื่อว่า อนติริต คือ สิ่งที่ไม่ได้ทำให้เป็นกัปปิยะ ๑, สิ่งที่ไม่ได้ทำโดยการรับประเคน ๑, สิ่งที่ไม่ได้ทำโดยการยกขึ้น ๑, สิ่งที่ทำนอกหัตถบาส ๑, สิ่งที่ภิกษุผู้ยังไม่ได้ฉันทำ ๑, สิ่งที่ภิกษุผู้ฉันแล้วและปวารณาแล้วลุกจากอาสนะทำ ๑, สิ่งที่ไม่ได้กล่าวว่า 'ของทั้งหมดนี้พอแล้ว' ๑, สิ่งที่ไม่ใช่ของเหลือของภิกษุไข้ ๑, นี้ชื่อว่า อนติริต” (ปาจิตติย์ 239) තත්ථ අකප්පියකතන්ති යං තත්ථ ඵලං වා කන්දමූලාදිං වා පඤ්චහි සමණකප්පෙහි කප්පියං අකතං, යඤ්ච අකප්පියමංසං වා අකප්පියභොජනං වා, එතං අකප්පියං නාම. තං අකප්පියං ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති එවං අතිරිත්තං කතම්පි ‘‘අකප්පියකත’’න්ති වෙදිතබ්බං. අප්පටිග්ගහිතකතන්ති භික්ඛුනා අප්පටිග්ගහිතංයෙව පුරිමනයෙන අතිරිත්තං කතං. අනුච්චාරිතකතන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතෙන භික්ඛුනා ඊසකම්පි අනුක්ඛිත්තං වා අනපනාමිතං වා කතං. අහත්ථපාසෙ කතන්ති කප්පියං කාරෙතුං ආගතස්ස හත්ථපාසතො බහි ඨිතෙන කතං. අභුත්තාවිනා කතන්ති යො ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති අතිරිත්තං කරොති, තෙන පවාරණප්පහොනකභොජනං අභුත්තෙන කතං. භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා වුට්ඨිතෙන කතන්ති ඉදං උත්තානමෙව. ‘‘අලමෙතං සබ්බ’’න්ති අවුත්තන්ති වචීභෙදං කත්වා එවං අවුත්තං හොති. ඉති ඉමෙහි සත්තහි විනයකම්මාකාරෙහි යං අතිරිත්තං කප්පියං අකතං, යඤ්ච න ගිලානාතිරිත්තං, තදුභයම්පි ‘‘අනතිරිත්ත’’න්ති වෙදිතබ්බං. ในคำเริ่มต้นว่า อกัปปิยักกตะ นั้น คำว่า อกัปปิยักกตะ หมายถึง ผลไม้หรือรากเหง้าเป็นต้นใดๆ ในที่นั้น ที่ไม่ได้ทำให้เป็นกัปปิยะด้วยกัปปิยะของสมณะ ๕ อย่าง และเนื้อที่ไม่ควรฉันหรืออาหารที่ไม่ควรฉันใดๆ อาหารนั้นชื่อว่าอกัปปิยะ แม้สิ่งที่ทำให้เป็นอติริตอย่างนี้ว่า 'พอแล้วทั้งหมดนี้' ซึ่งเป็นอกัปปิยะนั้น ก็พึงทราบว่า 'อกัปปิยักกตะ' (สิ่งที่ทำให้เป็นอกัปปิยะ). คำว่า อัปปฏิคคหิตักกตะ คือสิ่งที่ภิกษุไม่ได้รับประเคนเอง แต่ทำให้เป็นอติริตด้วยนัยก่อน. คำว่า อนุกขิตตักกตะ คือสิ่งที่ภิกษุผู้มาเพื่อทำให้เป็นกัปปิยะ ไม่ได้ยกขึ้นหรือไม่ได้เคลื่อนย้าย (อนปนามิตะ) แม้แต่น้อย. คำว่า อหัตถปาสักกตะ คือสิ่งที่ภิกษุผู้มาเพื่อทำให้เป็นกัปปิยะ ยืนอยู่นอกหัตถบาสแล้วทำ. คำว่า อภุตตาวินากตะ คือสิ่งที่ภิกษุผู้ยังไม่ฉันอาหารที่พอแก่ปวารณา ทำอติริตโดยกล่าวว่า 'พอแล้วทั้งหมดนี้'. คำว่า ภุตตาวินา ปวาริเตนะ อาสนา วุฏฐิเตนะ กตัง นี้เป็นคำที่ชัดเจนอยู่แล้ว. คำว่า อลเมตัง สัพพันติ อวุตตัง คือสิ่งที่ไม่ได้กล่าวอย่างนี้ โดยเปล่งวาจาว่า 'พอแล้วทั้งหมดนี้'. ฉะนั้น ด้วยอาการแห่งวินัยกรรม ๗ อย่างเหล่านี้ อาหารใดที่ไม่ได้ทำให้เป็นอติริตกัปปิยะ และอาหารใดที่ไม่เป็นคิลานาติริต (ของเหลือของภิกษุไข้) อาหารทั้งสองอย่างนั้นพึงทราบว่า 'อนติริต'. 122. අතිරිත්තං පන තස්සෙව පටිපක්ඛනයෙන වෙදිතබ්බං. තෙනෙව වුත්තං පදභාජනෙ – ๑๒๒. ส่วนอติริตพึงทราบด้วยนัยตรงกันข้ามกับอนติริตนั้นเอง ด้วยเหตุนั้น ในปทภาชนีย์จึงกล่าวไว้ว่า – ‘‘අතිරිත්තං නාම කප්පියකතං හොති, පටිග්ගහිතකතං හොති, උච්චාරිතකතං හොති, හත්ථපාසෙ කතං හොති, භුත්තාවිනා කතං හොති, භුත්තාවිනා පවාරිතෙන ආසනා අවුට්ඨිතෙන කතං හොති, ‘අලමෙතං සබ්බ’න්ති වුත්තං හොති, ගිලානාතිරිත්තං හොති, එතං අතිරිත්තං නාමා’’ති (පාචි. 239). “ชื่อว่าอติริต คือ สิ่งที่ทำให้เป็นกัปปิยะแล้ว, สิ่งที่ได้รับประเคนแล้ว, สิ่งที่ยกขึ้นแล้ว, สิ่งที่ทำในหัตถบาส, สิ่งที่ภิกษุผู้ฉันแล้วทำ, สิ่งที่ภิกษุผู้ฉันแล้วปวารณาแล้วยังไม่ลุกจากอาสนะทำ, สิ่งที่กล่าวว่า ‘พอแล้วทั้งหมดนี้’, สิ่งที่เป็นคิลานาติริต, นี้ชื่อว่าอติริต” (ปาจิตติย์ 239) අපිචෙත්ථ භුත්තාවිනා කතං හොතීති අනන්තරනිසින්නස්ස සභාගස්ස භික්ඛුනො පත්තතො එකම්පි සිත්ථං වා මංසහීරං වා ඛාදිත්වා කතම්පි ‘‘භුත්තාවිනාව කතං හොතී’’ති වෙදිතබ්බං. ආසනා අවුට්ඨිතෙනාති එත්ථ පන අසම්මොහත්ථං [Pg.132] අයං විනිච්ඡයො – ද්වෙ භික්ඛූ පාතොයෙව භුඤ්ජමානා පවාරිතා හොන්ති, එකෙන තත්ථෙව නිසීදිතබ්බං, ඉතරෙන නිච්චභත්තං වා සලාකභත්තං වා ආනෙත්වා උපඩ්ඪං තස්ස භික්ඛුනො පත්තෙ ආකිරිත්වා හත්ථං ධොවිත්වා සෙසං තෙන භික්ඛුනා කප්පියං කාරාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. කස්මා? යඤ්හි තස්ස හත්ථෙ ලග්ගං, තං අකප්පියං හොති. සචෙ පන පඨමං නිසින්නො භික්ඛු සයමෙව තස්ස පත්තතො හත්ථෙන ගණ්හාති, හත්ථධොවනකිච්චං නත්ථි. සචෙ පන එවං ‘කප්පියං කාරෙත්වා භුඤ්ජන්තස්ස පුන කිඤ්චි බ්‍යඤ්ජනං වා ඛාදනීයං වා පත්තෙ ආකිර’න්ති යෙන පඨමං කප්පියං කතං හොති, සො පුන කාතුං න ලභති. යෙන අකතං, තෙන කාතබ්බං, යඤ්ච අකතං, තං කාතබ්බං. යෙන අකතන්ති අඤ්ඤෙන භික්ඛුනා යෙන පඨමං න කතං, තෙන කාතබ්බං. යඤ්ච අකතන්ති යෙන පඨමං කප්පියං කතං, තෙනපි යං අකතං, තං කාතබ්බං. පඨමභාජනෙ පන කාතුං න ලබ්භති. තත්ථ හි කරියමානෙ පඨමං කතෙන සද්ධිං කතං හොති, තස්මා අඤ්ඤස්මිං භාජනෙ කාතුං වට්ටතීති අධිප්පායො. එවං කතං පන තෙන භික්ඛුනා පඨමං කතෙන සද්ධිං භුඤ්ජිතුං වට්ටති. อนึ่ง ในอธิการนี้ ข้าพเจ้าจะกล่าวนัยอื่นอีก. คำว่า อันภิกษุผู้ฉันแล้วทำ พึงทราบว่า แม้ภิกษุผู้มีสภาวะเสมอกัน ผู้นั่งถัดกัน ฉันข้าวสุกแม้เพียงเมล็ดเดียว หรือชิ้นเนื้อหรือเอ็นแม้เพียงชิ้นเดียว จากบาตรของภิกษุนั้น แล้วทำ (อติริตกรรม) ก็พึงทราบว่า 'อันภิกษุผู้ฉันแล้วนั่นแหละทำ'. ส่วนในบทว่า อาสนา อวุฏฐิเตนะ นี้ เพื่อความไม่หลงผิด พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ภิกษุสองรูปฉันอยู่แต่เช้าตรู่ ได้ปวารณาแล้ว รูปหนึ่งพึงนั่งอยู่ที่เดิมนั่นแหละ อีกรูปหนึ่งนำนิจภัตหรือสลากภัตมา เทภัตตาหารครึ่งหนึ่งลงในบาตรของภิกษุรูปนั้น ล้างมือแล้ว ให้ภิกษุรูปนั้นทำกัปปิยะส่วนที่เหลือ แล้วพึงฉัน. เพราะเหตุไร? เพราะเมล็ดข้าวใดติดอยู่ที่มือของภิกษุรูปนั้น เมล็ดข้าวนั้นเป็นอกัปปิยะ. แต่ถ้าภิกษุผู้นั่งอยู่ก่อนนั้นเอง หยิบจากบาตรของภิกษุรูปนั้นด้วยมือ กิจคือการล้างมือไม่มี. แต่ถ้าเมื่อภิกษุผู้ให้ทำกัปปิยะแล้วฉันอยู่อย่างนี้ มีผู้เทกับข้าวหรือของขบเคี้ยวบางอย่างลงในบาตรอีก ภิกษุรูปใดทำกัปปิยะไว้ก่อน ภิกษุรูปนั้นไม่พึงทำอีก ภิกษุรูปอื่นที่ยังไม่ได้ทำ พึงทำ และอาหารใดที่ยังไม่ได้ทำ พึงทำอาหารนั้น. คำว่า อันภิกษุรูปใดที่ยังไม่ได้ทำ หมายถึง ภิกษุรูปอื่นที่ยังไม่ได้ทำในตอนแรก พึงทำ. และคำว่า อาหารใดที่ยังไม่ได้ทำ หมายถึง อาหารใดที่ภิกษุผู้ทำกัปปิยะในตอนแรกยังไม่ได้ทำกัปปิยะ พึงทำอาหารนั้น. แต่ในภาชนะแรกไม่พึงทำ เพราะเมื่อทำในภาชนะนั้น ย่อมเป็นอันทำร่วมกับอาหารที่ทำไว้ก่อนแล้ว เพราะฉะนั้น พึงทำในภาชนะอื่นจึงควร นี้เป็นอธิบาย. แต่อาหารที่ทำอย่างนี้ ภิกษุรูปนั้นพึงฉันร่วมกับภิกษุผู้ทำกัปปิยะไว้ก่อนได้. කප්පියං කරොන්තෙන ච න කෙවලං පත්තෙයෙව, කුණ්ඩෙපි පච්ඡියම්පි යත්ථ කත්ථචි පුරතො ඨපෙත්වා ඔනාමිතභාජනෙ කාතබ්බං. තං සචෙ භික්ඛුසතං පවාරිතං හොති, සබ්බෙසං භුඤ්ජිතුං වට්ටති, අප්පවාරිතානම්පි වට්ටති. යෙන පන කප්පියං කතං, තස්ස න වට්ටති. සචෙපි පවාරෙත්වා පිණ්ඩාය පවිට්ඨං භික්ඛුං පත්තං ගහෙත්වා අවස්සං භුඤ්ජනකෙ මඞ්ගලනිමන්තනෙ නිසීදාපෙන්ති, අතිරිත්තං කාරාපෙත්වාව භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ තත්ථ අඤ්ඤො භික්ඛු නත්ථි, ආසනසාලං වා විහාරං වා පත්තං පෙසෙත්වා කාරෙතබ්බං, කප්පියං කරොන්තෙන පන අනුපසම්පන්නස්ස හත්ථෙ ඨිතං න කාතබ්බං. සචෙ ආසනසාලායං අබ්‍යත්තො භික්ඛු හොති, සයං ගන්ත්වා කප්පියං කාරාපෙත්වා ආනෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. และเมื่อจะทำกัปปิยะ ไม่ใช่ทำได้เพียงในบาตรเท่านั้น แม้ในอ่าง ในตะกร้า หรือ ณ ที่ใดที่หนึ่งที่วางไว้ข้างหน้า ในภาชนะที่น้อม (เอียง) เข้ามาก็พึงทำ. อาหารนั้น ถ้าภิกษุร้อยรูปปวารณาแล้ว ก็ควรแก่ภิกษุทั้งหมดที่จะฉันได้ แม้แก่ภิกษุที่ยังไม่ปวารณาก็ควร. แต่ภิกษุรูปใดทำกัปปิยะไว้ อาหารนั้นไม่ควรแก่ภิกษุรูปนั้นเอง. แม้ถ้าภิกษุรูปหนึ่งปวารณาแล้วเข้าไปบิณฑบาต ถูกจับบาตรให้นั่งในงานนิมนต์มงคลที่ต้องฉันแน่นอน พึงให้ทำอติริตก่อนแล้วจึงฉัน. ถ้าในที่นั้นไม่มีภิกษุอื่น พึงส่งบาตรไปยังโรงฉันหรือวิหารแล้วให้ทำกัปปิยะ. แต่เมื่อจะทำกัปปิยะ ไม่พึงทำในอาหารที่อยู่ในมือของอนุปสัมบัน. ถ้าในโรงฉันมีแต่ภิกษุผู้ไม่ฉลาด (ในวินัยกรรม) พึงไปเอง ให้ทำกัปปิยะแล้วนำมาฉัน. ගිලානාතිරිත්තන්ති එත්ථ න කෙවලං යං ගිලානස්ස භුත්තාවසෙසං හොති, තං ගිලානාතිරිත්තං, අථ ඛො යං කිඤ්චි ගිලානං උද්දිස්ස ‘‘අජ්ජ වා යදා වා ඉච්ඡති, තදා ඛාදිස්සතී’’ති ආහටං, තං සබ්බං ගිලානාතිරිත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යාමකාලිකං පන සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං වා යං [Pg.133] කිඤ්චි අනතිරිත්තං ආහාරත්ථාය පරිභුඤ්ජන්තස්ස අජ්ඣොහාරෙ අජ්ඣොහාරෙ දුක්කටං. සචෙ පන යාමකාලිකාදීනි ආමිසසංසට්ඨානි හොන්ති, ආහාරත්ථායපි අනාහාරත්ථායපි පටිග්ගහෙත්වා අජ්ඣොහරන්තස්ස පාචිත්තියමෙව, අසංසට්ඨානි පන සති පච්චයෙ භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති. ในบทว่า คิลานาติริตตัง นี้ ไม่ใช่เพียงอาหารที่เป็นของเหลือจากการฉันของภิกษุไข้เท่านั้นที่เป็นคิลานาติริต แต่โดยที่แท้ อาหารใดๆ ที่นำมาอุทิศภิกษุไข้ว่า 'จะฉันในวันนี้ หรือเมื่อใดที่ต้องการ' อาหารทั้งหมดนั้นพึงทราบว่าเป็นคิลานาติริต. อนึ่ง ยามกาลิก สัตตาหกาลิก หรือยาวชีวิกใดๆ ที่ไม่เป็นอติริต เมื่อภิกษุฉันเพื่อเป็นอาหาร ทุกๆ คำกลืนเป็นทุกกฏ. แต่ถ้าพวกยามกาลิกเป็นต้นเหล่านั้นระคนด้วยอามิส เมื่อภิกษุรับประเคนแล้วกลืนกิน ไม่ว่าจะเพื่อเป็นอาหารหรือเพื่อเป็นยา ก็เป็นปาจิตตีย์เท่านั้น. ส่วนพวกที่ไม่ระคนด้วยอามิส เมื่อมีเหตุปัจจัย ภิกษุฉันอยู่ ไม่เป็นอาบัติ. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ පවාරණාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการปวารณา จบลงแล้ว 22. පබ්බජ්ජාවිනිච්ඡයකථා ๒๒. เรื่องวินิจฉัยการบรรพชา 123. පබ්බජ්ජාති එත්ථ පන පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං කුලපුත්තං පබ්බාජෙන්තෙන යෙ පාළියං ‘‘න භික්ඛවෙ පඤ්චහි ආබාධෙහි ඵුට්ඨො පබ්බාජෙතබ්බො’’තිආදිනා (මහාව. 89) පටික්ඛිත්තා පුග්ගලා, තෙ වජ්ජෙත්වා පබ්බජ්ජාදොසවිරහිතො පුග්ගලො පබ්බාජෙතබ්බො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 88) – කුට්ඨං ගණ්ඩො කිලාසො සොසො අපමාරොති ඉමෙහි පඤ්චහි ආබාධෙහි ඵුට්ඨො න පබ්බාජෙතබ්බො, පබ්බාජෙන්තො පන දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. තත්ථ කුට්ඨන්ති රත්තකුට්ඨං වා හොතු කාළකුට්ඨං වා, යං කිඤ්චි කිටිභදද්දඋකච්ඡුආදිප්පභෙදම්පි සබ්බං කුට්ඨමෙවාති වුත්තං. තඤ්චෙ නඛපිට්ඨිප්පමාණම්පි වඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතං හොති, න පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන නිවාසනපාවුරණෙහි පකතිපටිච්ඡන්නට්ඨානෙ නඛපිට්ඨිප්පමාණං අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතං හොති, වට්ටති. ‘‘මුඛෙ පන හත්ථපාදපිට්ඨීසු වා සචෙපි අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතං, නඛපිට්ඨිතො ච ඛුද්දකතරම්පි න වට්ටතියෙවා’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. තිකිච්ඡාපෙත්වා පබ්බාජෙන්තෙනපි පකතිවණ්ණෙ ජාතෙයෙව පබ්බාජෙතබ්බො, ගොධාපිට්ඨිසදිසචුණ්ණඔකිරණසරීරම්පි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. ๑๒๓. อนึ่ง ในบทว่า “บรรพชา” นี้ เมื่อภิกษุจะให้กุลบุตรผู้มุ่งหวังบรรพชาให้บรรพชา พึงเว้นบุคคลที่พระบาลีห้ามไว้ด้วยบทเป็นต้นว่า “ภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ถูกอาพาธ ๕ อย่างครอบงำ ไม่พึงให้บรรพชา” พึงให้บุคคลผู้ปราศจากโทษอันเป็นอันตรายแห่งบรรพชาให้บรรพชา ในพระบาลีนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ บุคคลผู้ถูกอาพาธ ๕ อย่างเหล่านี้ คือ โรคเรื้อน โรคฝี โรคเกลื้อน โรคกษัย และโรคลมบ้าหมู ครอบงำ ไม่พึงให้บรรพชา แต่ภิกษุผู้ให้บรรพชา ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า “ผู้ใดให้บรรพชา ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ” ในอาพาธ ๕ อย่างนั้น คำว่า “โรคเรื้อน” หมายถึง ไม่ว่าจะเป็นโรคเรื้อนแดง หรือโรคเรื้อนดำ หรือโรคเรื้อนชนิดใดๆ ที่มีประเภทต่างๆ เช่น โรคเรื้อนกวาง โรคกลาก โรคหิด ทั้งหมดล้วนเป็นโรคเรื้อนทั้งสิ้น ดังนี้ ถ้าโรคเรื้อนนั้น แม้มีขนาดเท่าหลังเล็บมือ แต่ตั้งอยู่ในส่วนที่ลุกลาม ก็ไม่พึงให้บรรพชา แต่ถ้าโรคเรื้อนนั้นมีขนาดเท่าหลังเล็บมือ ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม ในที่ที่ถูกผ้าครองปกปิดตามปกติ ก็ควร แต่ถ้าอยู่ที่ใบหน้า หรือหลังมือ หลังเท้า แม้ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม และเล็กกว่าหลังเล็บมือ ก็ไม่ควรเลย ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที แม้เมื่อให้บรรพชาโดยให้รักษาแล้ว พึงให้บรรพชาเมื่อผิวพรรณกลับเป็นปกติแล้วเท่านั้น แม้บุคคลที่มีร่างกายเต็มไปด้วยผงคล้ายหลังตะกวด ก็ไม่พึงให้บรรพชา ගණ්ඩොති මෙදගණ්ඩො වා හොතු අඤ්ඤො වා, යො කොචි කොලට්ඨිමත්තකොපි චෙ වඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතො ගණ්ඩො හොති, න පබ්බාජෙතබ්බො. පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ පන කොලට්ඨිමත්තෙ අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතෙ වට්ටති, මුඛාදිකෙ අප්පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ අවඩ්ඪනකපක්ඛෙ ඨිතෙපි න වට්ටති. තිකිච්ඡාපෙත්වා පබ්බාජෙන්තෙනපි සරීරං සච්ඡවිං කාරාපෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. උණ්ණිගණ්ඩා නාම [Pg.134] හොන්ති ගොථනකා විය අඞ්ගුලිකා විය ච තත්ථ තත්ථ ලම්බන්ති, එතෙපි ගණ්ඩායෙව, තෙසු සති පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. දහරකාලෙ ඛීරපීළකා යොබ්බන්නකාලෙ ච මුඛෙ ඛරපීළකා නාම හොන්ති, මහල්ලකකාලෙ නස්සන්ති, න තා ගණ්ඩසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති, තාසු සති පබ්බාජෙතුං වට්ටති. අඤ්ඤා පන සරීරෙ ඛරපීළකා නාම, අපරා පදුමකණ්ණිකා නාම හොන්ති, අඤ්ඤා සාසපබීජකා නාම සාසපමත්තායෙව සකලසරීරං ඵරන්ති, සබ්බා කුට්ඨජාතිකාව, තාසු සති න පබ්බාජෙතබ්බො. คำว่า “โรคฝี” หมายถึง ไม่ว่าจะเป็นฝีไขมัน หรือฝีชนิดอื่นใด ถ้าฝีนั้นแม้มีขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ตั้งอยู่ในส่วนที่ลุกลาม ก็ไม่พึงให้บรรพชา แต่ถ้าอยู่ในที่ที่ปกปิด มีขนาดเท่าเมล็ดพุทรา ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม ก็ควร แต่ถ้าอยู่ในที่ที่ไม่ปกปิด เช่น ใบหน้าเป็นต้น แม้ตั้งอยู่ในส่วนที่ไม่ลุกลาม ก็ไม่ควร แม้เมื่อให้บรรพชาโดยให้รักษาแล้ว พึงให้บรรพชาเมื่อร่างกายมีผิวพรรณเป็นปกติแล้ว โรคที่เรียกว่า “อุณณิคัณฑะ” (หูดหรือไฝเม็ดใหญ่) ย่อมมีอยู่ คล้ายเต้านมโค หรือคล้ายปลายนิ้วมือ ห้อยย้อยอยู่ตามอวัยวะต่างๆ ของร่างกาย โรคเหล่านี้ก็เป็นฝีเช่นกัน เมื่อมีโรคเหล่านี้อยู่ ก็ไม่พึงให้บรรพชา ในวัยเด็กมีโรคที่เรียกว่า “ขีรปีฬกา” (สิวข้าวสาร) และในวัยหนุ่มสาวมีโรคที่เรียกว่า “ขรปีฬกา” (สิวเสี้ยน) ที่ใบหน้า ในวัยชราโรคเหล่านี้ย่อมหายไป สิวเหล่านั้นไม่จัดเข้าในจำนวนฝี เมื่อมีสิวเหล่านั้นอยู่ ก็ควรให้บรรพชาได้ อนึ่ง โรคที่เรียกว่า “ขรปีฬกา” (หูด) ย่อมมีอยู่ตามร่างกาย โรคที่เรียกว่า “ปทุมกัณณิกา” (ปานแดง) ย่อมมีอยู่ โรคที่เรียกว่า “สาสปพีชกา” (โรคเมล็ดผักกาด) มีขนาดเท่าเมล็ดผักกาดกระจายไปทั่วร่างกาย โรคเหล่านี้ทั้งหมดล้วนเป็นประเภทของโรคเรื้อน เมื่อมีโรคเหล่านี้อยู่ ก็ไม่พึงให้บรรพชา කිලාසොති න භිජ්ජනකං න පග්ඝරණකං පදුමපුණ්ඩරීකපත්තවණ්ණං කුට්ඨං. යෙන ගුන්නං විය සබලං සරීරං හොති, තස්මිං කුට්ඨෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. සොසොති සොසබ්‍යාධි. තස්මිං සති න පබ්බාජෙතබ්බො. අපමාරොති පිත්තුම්මාදො වා යක්ඛුම්මාදො වා. තත්ථ පුබ්බවෙරිකෙන අමනුස්සෙන ගහිතො දුත්තිකිච්ඡො හොති, අප්පමත්තකෙපි පන අපමාරෙ සති න පබ්බාජෙතබ්බො. คำว่า “โรคเกลื้อน” หมายถึง โรคเรื้อนที่ไม่แตก ไม่ไหล มีสีเหมือนกลีบดอกบัวขาว ซึ่งทำให้ร่างกายด่างพร้อยเหมือนร่างกายของโคที่ด่างพร้อย ในโรคเรื้อนนั้น พึงทราบวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวมาแล้ว คำว่า “โรคกษัย” หมายถึง โรคกษัย (โรคผอมเหลือง) เมื่อมีโรคกษัยอยู่ ก็ไม่พึงให้บรรพชา คำว่า “โรคลมบ้าหมู” หมายถึง โรคบ้าที่เกิดจากดี หรือโรคบ้าที่เกิดจากยักษ์ ในสองอย่างนั้น ผู้ที่ถูกอมนุษย์ผู้เคยเป็นศัตรูจับไว้ ย่อมรักษายาก แต่ถ้ามีโรคลมบ้าหมูเพียงเล็กน้อย ก็ไม่พึงให้บรรพชา 124. ‘‘න, භික්ඛවෙ, රාජභටො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 90) වචනතො රාජභටොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. එත්ථ ච අමච්චො වා හොතු මහාමත්තො වා සෙවකො වා කිඤ්චි ඨානන්තරං පත්තො වා අප්පත්තො වා, යො කොචි රඤ්ඤො භත්තවෙතනභටො, සබ්බො රාජභටොති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. තස්ස පන පුත්තනත්තභාතුකා යෙ රාජතො භත්තවෙතනං න ගණ්හන්ති, තෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. යො පන රාජතො ලද්ධං නිබද්ධභොගං වා මාසසංවච්ඡරපරිබ්බයං වා රඤ්ඤොයෙව නිය්‍යාදෙති, පුත්තභාතුකෙ වා තං ඨානං සම්පටිච්ඡාපෙත්වා රාජානං ‘‘න දානාහං දෙවස්ස භටො’’ති ආපුච්ඡති, යෙන වා යංකාරණා වෙතනං ගහිතං, තං කම්මං කතං හොති, යො වා ‘‘පබ්බජස්සූ’’ති රඤ්ඤා අනුඤ්ඤාතො හොති, තම්පි පබ්බාජෙතුං වට්ටති. ๑๒๔. “ภิกษุทั้งหลาย นายราชบุรุษไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา พึงมีอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น นายราชบุรุษก็ไม่พึงให้บรรพชา. ในบทนี้ ไม่ว่าจะเป็นอำมาตย์ หรือมหาอำมาตย์ หรือผู้รับใช้ หรือผู้ที่ได้รับตำแหน่งใดๆ หรือไม่ได้รับตำแหน่งใดๆ ก็ตาม ผู้ใดก็ตามที่เป็นผู้รับข้าวและเงินเดือนของพระราชา ทั้งหมดนั้นจัดว่าเป็นนายราชบุรุษ ไม่พึงให้บรรพชา. แต่บุตร หลาน และพี่น้องของนายราชบุรุษนั้น ผู้ที่ไม่ได้รับข้าวและเงินเดือนจากพระราชา พึงให้บรรพชาได้. ส่วนผู้ใดที่ได้รับทรัพย์สินถาวร หรือค่าใช้จ่ายรายเดือนรายปีจากพระราชา แล้วได้มอบคืนแก่พระราชา หรือให้บุตรหรือพี่น้องรับตำแหน่งนั้นแทน แล้วทูลลาพระราชาว่า “บัดนี้ ข้าพระองค์มิได้เป็นข้าราชบริพารของพระองค์แล้ว” หรือผู้ใดที่ได้กระทำการงานที่ได้รับค่าจ้างนั้นเสร็จสิ้นแล้ว หรือผู้ใดที่พระราชาทรงอนุญาตให้บวชว่า “จงบวชเถิด” ผู้นั้นก็พึงให้บรรพชาได้. 125. චොරොපි ධජබන්ධො න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, ධජබන්ධො චොරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 91) වුත්තත්තා. තත්ථ ධජං බන්ධිත්වා විය විචරතීති ධජබන්ධො, මූලදෙවාදයො විය ලොකෙ පාකටොති වුත්තං හොති. තස්මා යො ගාමඝාතං වා පන්ථදුහනං වා නගරෙ සන්ධිච්ඡෙදාදිකම්මං වා කරොන්තො විචරති, පඤ්ඤායති [Pg.135] ච ‘‘අසුකො නාම ඉදං ඉදං කරොතී’’ති, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන රාජපුත්තො රජ්ජං පත්ථෙන්තො ගාමඝාතාදීනි කරොති, සො පබ්බාජෙතබ්බො. රාජානො හි තස්මිං පබ්බජිතෙ තුස්සන්ති, සචෙ පන න තුස්සන්ති, න පබ්බාජෙතබ්බො. පුබ්බෙ මහාජනෙ පාකටො චොරො පච්ඡා චොරකම්මං පහාය පඤ්ච සීලානි සමාදියති, තඤ්චෙ මනුස්සා එවං ජානන්ති, පබ්බාජෙතබ්බො. යෙ පන අම්බලබුජාදිචොරකා සන්ධිච්ඡෙදාදිචොරා එව වා අදිස්සමානා ථෙය්‍යං කරොන්ති, පච්ඡාපි ‘‘ඉමිනා නාම ඉදං කත’’න්ති න පඤ්ඤායන්ති, තෙපි පබ්බාජෙතුං වට්ටති. ๑๒๕. โจรผู้มีธงผูกติดอยู่ (โจรชื่อดัง) ก็ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย โจรผู้มีธงผูกติดอยู่ ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา พึงมีอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น โจรผู้มีธงผูกติดอยู่ก็ไม่พึงให้บรรพชา. ในพระบาลีนั้น คำว่า “ธชพันธะ” หมายถึง ผู้ที่เที่ยวไปเหมือนผูกธงไว้ หรือเที่ยวไปเหมือนผูกธงไว้ หมายความว่า เป็นที่รู้จักกันในหมู่ชน เหมือนโจรชื่อมูลเทวะเป็นต้น. เพราะเหตุนั้น โจรผู้ใดเที่ยวไปกระทำการปล้นหมู่บ้าน หรือปล้นทาง หรือกระทำการตัดช่องย่องเบาเป็นต้นในเมือง และเป็นที่รู้กันว่า “ผู้นั้นชื่อนั้นกระทำการขโมยอย่างนั้นๆ” โจรผู้นั้นไม่พึงให้บรรพชา. ส่วนราชโอรสผู้ใดปรารถนาราชสมบัติ แล้วกระทำการปล้นหมู่บ้านเป็นต้น ผู้นั้นพึงให้บรรพชาได้ เพราะเมื่อผู้นั้นบวชแล้ว พระราชาทั้งหลายย่อมยินดี แต่ถ้าพระราชาไม่ยินดี ก็ไม่พึงให้บรรพชา. โจรผู้เป็นที่รู้จักกันในหมู่ชนแต่ก่อน ภายหลังละการขโมยแล้วสมาทานศีล ๕ ถ้ามนุษย์ทั้งหลายรู้เช่นนั้น ก็พึงให้บรรพชาได้. ส่วนโจรผู้ขโมยมะม่วง ขนุนเป็นต้น หรือโจรผู้ตัดช่องย่องเบาเป็นต้น ที่กระทำการขโมยโดยไม่ปรากฏตัว และภายหลังก็ไม่ปรากฏว่า “ผู้นั้นชื่อนั้นได้กระทำการนี้” โจรเหล่านั้นก็พึงให้บรรพชาได้. 126. කාරභෙදකො පන චොරො න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, කාරභෙදකො චොරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 92) වුත්තත්තා. තත්ථ කාරො වුච්චති බන්ධනාගාරං. ඉධ පන අන්දුබන්ධනං වා හොතු සඞ්ඛලිකබන්ධනං වා රජ්ජුබන්ධනං වා ගාමබන්ධනං වා නිගමබන්ධනං වා නගරබන්ධනං වා පුරිසගුත්ති වා ජනපදබන්ධනං වා දීපබන්ධනං වා, යො එතෙසු යං කිඤ්චි බන්ධනං භින්දිත්වා වා ඡින්දිත්වා වා මුඤ්චිත්වා වා විවරිත්වා වා අපස්සමානානං වා පලායති, සො කාරභෙදකොති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තස්මා ඊදිසො කාරභෙදකො චොරො දීපබන්ධනං භින්දිත්වා දීපන්තරං ගතොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන න චොරො, කෙවලං හත්ථකම්මං අකරොන්තො ‘‘එවං නො අපලායන්තො කරිස්සතී’’ති රාජයුත්තාදීහි බද්ධො, සො කාරං භින්දිත්වා පලාතොපි පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන ගාමනිගමපට්ටනාදීනි කෙණියා ගහෙත්වා තං අසම්පාදෙන්තො බන්ධනාගාරං පවෙසිතො හොති, සොපි පලායිත්වා ආගතො න පබ්බාජෙතබ්බො. යොපි කසිකම්මාදීහි ධනං සම්පාදෙත්වා ජීවන්තො ‘‘නිධානං ඉමිනා ලද්ධ’’න්ති පෙසුඤ්ඤං උපසංහරිත්වා කෙනචි බන්ධාපිතො හොති, තං තත්ථෙව පබ්බාජෙතුං න වට්ටති, පලායිත්වා ගතං පන ගතට්ඨානෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. ๑๒๖. โจรผู้ทำลายเรือนจำแล้วหนีไป ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย โจรผู้ทำลายเรือนจำแล้วหนีไป ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ในคำนั้น คำว่า “การะ” หมายถึง เรือนจำ. ส่วนในที่นี้ ไม่ว่าจะเป็นการจองจำด้วยขื่อคา หรือการจองจำด้วยโซ่ตรวน หรือการจองจำด้วยเชือก หรือการกักตัวไว้ในหมู่บ้าน หรือการกักตัวไว้ในนิคม หรือการกักตัวไว้ในเมือง หรือการอารักขาด้วยคน หรือการกักตัวไว้ในชนบท หรือการกักตัวไว้ในเกาะ ผู้ใดทำลาย หรือตัด หรือแก้ หรือเปิดเครื่องจองจำอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเครื่องจองจำเหล่านั้น แล้วหนีไปในขณะที่พวกคนคุมไม่เห็น ผู้นั้นจัดว่าเป็นโจรผู้ทำลายเรือนจำ. เพราะเหตุนั้น โจรผู้ทำลายเรือนจำเช่นนี้ แม้จะทำลายการกักตัวในเกาะแล้วหนีไปยังเกาะอื่น ก็ไม่พึงให้บรรพชา. ส่วนผู้ใดที่ไม่ใช่โจร เพียงแต่ไม่กระทำการงานของพระราชา แล้วถูกพวกราชบุรุษเป็นต้นจองจำไว้ด้วยคิดว่า “เมื่อไม่หนีไปอย่างนี้ เขาจักทำงานให้เรา” ผู้นั้นแม้จะทำลายที่คุมขังแล้วหนีไป ก็พึงให้บรรพชาได้. ส่วนผู้ใดที่รับเหมาหมู่บ้าน นิคม หรือเมืองท่าเป็นต้นด้วยการเสียค่าธรรมเนียม (ภาษี) แล้วไม่สามารถชำระค่าธรรมเนียมนั้นได้ จึงถูกนำเข้าเรือนจำ ผู้นั้นแม้จะหนีออกมาแล้ว ก็ไม่พึงให้บรรพชา. แม้ผู้ใดที่หาทรัพย์เลี้ยงชีพด้วยการทำนาเป็นต้น แล้วถูกผู้อื่นใส่ร้ายด้วยคำส่อเสียดว่า “ผู้นี้ได้ขุมทรัพย์” จึงถูกจองจำไว้ ผู้นั้นไม่พึงให้บรรพชาในที่นั้นเลย แต่ถ้าหนีไปแล้ว พึงให้บรรพชาในที่ที่ไปถึงได้. 127. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලිඛිතකො චොරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 93) වචනතො පන ලිඛිතකො චොරො න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ ලිඛිතකො නාම යො කොචි චොරිකං වා අඤ්ඤං වා ගරුං රාජාපරාධං කත්වා පලාතො, රාජා ච නං [Pg.136] පණ්ණෙ වා පොත්ථකෙ වා ‘‘ඉත්ථන්නාමො යත්ථ දිස්සති, තත්ථ ගහෙත්වා මාරෙතබ්බො’’ති වා ‘‘හත්ථපාදාදීනි අස්ස ඡින්දිතබ්බානී’’ති වා ‘‘එත්තකං නාම දණ්ඩං ආහරාපෙතබ්බො’’ති වා ලිඛාපෙති, අයං ලිඛිතකො නාම, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. ๑๒๗. เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย โจรผู้ถูกจารึกชื่อไว้ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ดังนั้น โจรผู้ถูกจารึกชื่อไว้จึงไม่พึงให้บรรพชา. ในคำนั้น ที่ชื่อว่า “ผู้ถูกจารึกชื่อ” คือ ผู้ใดก็ตามที่กระทำการลักขโมย หรือกระทำความผิดต่อพระราชาอย่างร้ายแรงอื่นแล้วหนีไป และพระราชาทรงให้จารึกชื่อผู้นั้นไว้ในใบลานหรือในสมุดว่า “ผู้นี้ชื่อนี้ เห็นในที่ใด พึงจับประหารชีวิตในที่นั้น” หรือว่า “พึงตัดมือและเท้าเป็นต้นของผู้นั้น” หรือว่า “พึงให้ผู้นั้นนำค่าปรับจำนวนเท่านี้มาให้” ผู้นี้ชื่อว่าผู้ถูกจารึกชื่อ ไม่พึงให้บรรพชา. 128. කසාහතො කතදණ්ඩකම්මොපි න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, කසාහතො කතදණ්ඩකම්මො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 94) වචනතො. එත්ථ පන යො වචනපෙසනාදීනි අකරොන්තො හඤ්ඤති, න සො කතදණ්ඩකම්මො. යො පන කෙණියා වා අඤ්ඤථා වා කිඤ්චි ගහෙත්වා ඛාදිත්වා පුන දාතුං අසක්කොන්තො ‘‘අයමෙව තෙ දණ්ඩො හොතූ’’ති කසාහි හඤ්ඤති, අයමෙව කසාහතො කතදණ්ඩකම්මො. සො ච කසාහි වා හතො හොතු අඩ්ඪදණ්ඩකාදීනං වා අඤ්ඤතරෙන, යාව අල්ලවණො හොති, න තාව පබ්බාජෙතබ්බො, වණෙ පන පාකතිකෙ කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන ජාණූහි වා කප්පරෙහි වා නාළිකෙරපාසාණාදීහි වා ඝාතෙත්වා මුත්තො හොති, සරීරෙ චස්ස ගණ්ඨියො පඤ්ඤායන්ති, න පබ්බාජෙතබ්බො, ඵාසුකං කත්වා එව ගණ්ඨීසු සන්නිසින්නාසු පබ්බාජෙතබ්බො. ๑๒๘. แม้ผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวายและถูกลงอาญาแล้ว ก็ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวายและถูกลงอาญาแล้ว ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ในบทนี้ ผู้ใดถูกเฆี่ยนเพราะไม่ทำตามคำสั่งหรือการรับใช้เป็นต้น ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้ถูกลงอาญา. ส่วนผู้ใดที่รับสิ่งใดสิ่งหนึ่งมาด้วยการรับเหมา (ภาษี) หรือด้วยวิธีอื่น แล้วไม่สามารถคืนให้ได้ จึงถูกเฆี่ยนด้วยหวายว่า “การลงอาญานี้จงมีแก่ท่านเถิด” ผู้นี้แหละชื่อว่าเป็นผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวายและถูกลงอาญาแล้ว. และผู้นั้นไม่ว่าจะถูกเฆี่ยนด้วยหวาย หรือถูกตีด้วยไม้ตะบองเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง ตราบใดที่แผลยังสดอยู่ ตราบนั้นไม่พึงให้บรรพชา เมื่อทำให้แผลหายเป็นปกติแล้วจึงพึงให้บรรพชา. แต่ถ้าถูกทุบด้วยเข่า หรือด้วยข้อศอก หรือด้วยลูกมะพร้าวและก้อนหินเป็นต้นแล้วได้รับการปล่อยตัว และมีรอยนูน (ปุ่มปม) ปรากฏที่ร่างกาย ก็ไม่พึงให้บรรพชา พึงทำให้ร่างกายสบายและให้รอยนูนเหล่านั้นยุบหายไปเสียก่อนจึงพึงให้บรรพชา. 129. ලක්ඛණාහතො පන කතදණ්ඩකම්මො න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලක්ඛණහතො කතදණ්ඩකම්මො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 95) වචනතො. එත්ථපි කතදණ්ඩකම්මභාවො පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. යස්ස පන නලාටෙ වා ඌරුආදීසු වා තත්තෙන ලොහෙන ලක්ඛණං ආහතං හොති, සො සචෙ භුජිස්සො, යාව අල්ලවණො හොති, තාව න පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපිස්ස වණා රුළ්හා හොන්ති ඡවියා සමපරිච්ඡෙදා, ලක්ඛණං න පඤ්ඤායති, තිමණ්ඩලං නිවත්ථස්ස උත්තරාසඞ්ගෙ කතෙ පටිච්ඡන්නොකාසෙ චෙ හොති, පබ්බාජෙතුං වට්ටති, අප්පටිච්ඡන්නොකාසෙ චෙ, න වට්ටති. ๑๒๙. ส่วนผู้ถูกประทับตราและถูกลงอาญาแล้ว ไม่พึงให้บรรพชา เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ผู้ถูกประทับตราและถูกลงอาญาแล้ว ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ในบทนี้ ความเป็นผู้ถูกลงอาญา พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ส่วนผู้ใดที่ถูกประทับตราด้วยเหล็กร้อนที่หน้าผาก หรือที่ต้นขาเป็นต้น ถ้าผู้นั้นเป็นไท (อิสระ) ตราบใดที่แผลยังสดอยู่ ตราบนั้นไม่พึงให้บรรพชา. แม้ถ้าแผลของผู้นั้นหายแล้ว มีขอบเขตเสมอกับผิวหนัง และรอยตราไม่ปรากฏ เมื่อนุ่งสบงปิดปริมณฑล 3 และห่มจีวรเฉวียงบ่าแล้ว หากรอยตรานั้นอยู่ในที่ที่ปกปิดได้ ก็พึงให้บรรพชาได้ หากอยู่ในที่ที่ปกปิดไม่ได้ ก็ไม่พึงให้บรรพชา. 130. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉණායිකො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 96) වචනතො ඉණායිකොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ ඉණායිකො නාම යස්ස පිතිපිතාමහෙහි වා ඉණං ගහිතං හොති[Pg.137], සයං වා ඉණං ගහිතං හොති, යං වා ආඨපෙත්වා මාතාපිතූහි කිඤ්චි ගහිතං හොති, සො තං ඉණං පරෙසං ධාරෙතීති ඉණායිකො. යං පන අඤ්ඤෙ ඤාතකා ආඨපෙත්වා කිඤ්චි ගණ්හන්ති, සො න ඉණායිකො. න හි තෙ තං ආඨපෙතුං ඉස්සරා, තස්මා තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති, ඉතරං න වට්ටති. සචෙ පනස්ස ඤාතිසාලොහිතා ‘‘මයං දස්සාම, පබ්බාජෙථ න’’න්ති ඉණං අත්තනො භාරං කරොන්ති, අඤ්ඤො වා කොචි තස්ස ආචාරසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘පබ්බාජෙථ නං, අහං ඉණං දස්සාමී’’ති වදති, පබ්බාජෙතුං වට්ටති. තෙසු අසති භික්ඛුනා තථාරූපස්ස උපට්ඨාකස්සපි ආරොචෙතබ්බං ‘‘සහෙතුකො සත්තො ඉණපලිබොධෙන න පබ්බජතී’’ති. සචෙ සො පටිපජ්ජති, පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපි අත්තනො කප්පියභණ්ඩං අත්ථි, ‘‘එතං දස්සාමී’’ති පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන නෙව ඤාතකාදයො පටිපජ්ජන්ති, න අත්තනො ධනං අත්ථි, ‘‘පබ්බාජෙත්වා භික්ඛාය චරිත්වා මොචෙස්සාමී’’ති පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. සචෙ පබ්බාජෙති, දුක්කටං. පලාතොපි ආනෙත්වා දාතබ්බො. නො චෙ දෙති, සබ්බං ඉණං ගීවා හොති. අජානිත්වා පබ්බාජයතො අනාපත්ති, පස්සන්තෙන පන ආනෙත්වා ඉණසාමිකානං දස්සෙතබ්බො, අපස්සන්තස්ස ගීවා න හොති. ๑๓๐. เพราะมีพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย คนมีหนี้ไม่พึงให้บรรพชา ภิกษุใดให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ” ดังนั้น แม้คนมีหนี้ก็ไม่พึงให้บรรพชา. ในคำนั้น ที่ชื่อว่า “คนมีหนี้” คือ ผู้ที่บิดาหรือปู่ย่าตายายกู้หนี้ไว้ หรือตนเองกู้หนี้ไว้ หรือบิดามารดาเอาเขาไปจำนำไว้แล้วกู้ทรัพย์บางอย่างมา ผู้นั้นต้องรับภาระหนี้นั้นของผู้อื่น จึงชื่อว่าคนมีหนี้. ส่วนบุคคลใดที่พวกญาติอื่น (นอกจากบิดามารดา) เอาไปจำนำแล้วกู้ทรัพย์บางอย่างมา ผู้นั้นไม่ชื่อว่าคนมีหนี้. เพราะว่าญาติเหล่านั้นไม่มีอำนาจที่จะเอาบุคคลนั้นไปจำนำได้ เพราะฉะนั้นจึงพึงให้บรรพชาแก่บุคคลนั้นได้ ส่วนคนอื่น (ที่บิดามารดาจำนำไว้) ไม่พึงให้บรรพชา. แต่ถ้าญาติสาโลหิตของเขาทำหนี้นั้นให้เป็นภาระของตนว่า “พวกเราจะใช้หนี้ให้เอง ขอท่านจงให้บรรพชาแก่เขาเถิด” หรือใครคนอื่นเห็นความถึงพร้อมด้วยมารยาทของเขาแล้วกล่าวว่า “ขอท่านจงให้บรรพชาแก่เขาเถิด กระผมจะใช้หนี้ให้เอง” ดังนี้ พึงให้บรรพชาได้. เมื่อไม่มีคนเหล่านั้น ภิกษุพึงบอกแม้แก่อุปัฏฐากผู้มีลักษณะเช่นนั้นว่า “สัตว์ผู้มีเหตุ (คือมีอุปนิสัยแห่งมรรคผล) ไม่ได้บรรพชาเพราะความกังวลด้วยเรื่องหนี้” ดังนี้. ถ้าอุปัฏฐากนั้นรับภาระหนี้ พึงให้บรรพชาได้. แม้ถ้าเขามีสิ่งของที่สมควรแก่ตนเองอยู่ พึงให้บรรพชาด้วยตั้งใจว่า “เราจะใช้หนี้นี้ด้วยสิ่งของนี้”. แต่ถ้าพวกญาติเป็นต้นไม่รับภาระ และตนเองก็ไม่มีทรัพย์ ไม่พึงให้บรรพชาด้วยคิดว่า “จะให้บรรพชาแล้วเที่ยวบิณฑบาตมาใช้หนี้”. ถ้าให้บรรพชา ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้หนีไปแล้วก็พึงนำตัวกลับมามอบให้ (เจ้าหนี้). ถ้าไม่ให้ หนี้ทั้งหมดจะตกเป็นภาระ (แก่ผู้บวชให้). สำหรับผู้ให้บรรพชาโดยไม่รู้ ไม่ต้องอาบัติ แต่เมื่อเห็นแล้วพึงนำตัวไปแสดงแก่เจ้าหนี้ทั้งหลาย สำหรับผู้ไม่เห็น หนี้ก็ไม่ตกเป็นภาระ. සචෙ ඉණායිකො අඤ්ඤං දෙසං ගන්ත්වා පුච්ඡියමානොපි ‘‘නාහං කස්සචි කිඤ්චි ධාරෙමී’’ති වත්වා පබ්බජති, ඉණසාමිකො ච තං පරියෙසන්තො තත්ථ ගච්ඡති, දහරො තං දිස්වා පලායති, සො ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අයං, භන්තෙ, කෙන පබ්බාජිතො, මම එත්තකං නාම ධනං ගහෙත්වා පලාතො’’ති වදති, ථෙරෙන වත්තබ්බං ‘‘මයා, උපාසක, ‘අණණො අහ’න්ති වදන්තො පබ්බාජිතො, කිං දානි කරොමි, පස්ස මෙ පත්තචීවර’’න්ති. අයං තත්ථ සාමීචි. පලාතෙ පන ගීවා න හොති. සචෙ පන නං ථෙරස්ස සම්මුඛාව දිස්වා ‘‘අයං මම ඉණායිකො’’ති වදති, ‘‘තව ඉණායිකං ත්වමෙව ජානාහී’’ති වත්තබ්බො, එවම්පි ගීවා න හොති. සචෙපි සො ‘‘පබ්බජිතො අයං දානි කුහිං ගමිස්සතී’’ති වදති, ථෙරෙන ‘‘ත්වංයෙව ජානාහී’’ති වත්තබ්බො. එවම්පිස්ස පලාතෙ ගීවා න හොති. සචෙ පන ථෙරො ‘‘කුහිං දානි අයං ගමිස්සති, ඉධෙව අච්ඡතූ’’ති වදති, සො චෙ පලායති, ගීවා හොති. සචෙ සො සහෙතුකො සත්තො හොති වත්තසම්පන්නො[Pg.138], ථෙරෙන ‘‘ඊදිසො අය’’න්ති වත්තබ්බං. ඉණසාමිකො චෙ ‘‘සාධූ’’ති විස්සජ්ජෙති, ඉච්චෙතං කුසලං, ‘‘උපඩ්ඪුපඩ්ඪං දෙථා’’ති වදති, දාතබ්බං. අපරෙන සමයෙන අතිආරාධකො හොති, ‘‘සබ්බං දෙථා’’ති වුත්තෙපි දාතබ්බමෙව. සචෙ පන උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීසු කුසලො හොති බහූපකාරො භික්ඛූනං, භික්ඛාචාරවත්තෙන පරියෙසිත්වාපි ඉණං දාතබ්බමෙව. ถ้าลูกหนี้ไปสู่ถิ่นอื่น แม้ถูกถาม (เรื่องหนี้) ก็กล่าวว่า 'ข้าพเจ้าไม่ได้เป็นหนี้ใครๆ' แล้วบวช, และเจ้าหนี้เที่ยวตามหาลูกหนี้นั้นไปถึงที่นั่น, ภิกษุหนุ่มเห็นเจ้าหนี้นั้นแล้วหนีไป, เจ้าหนี้นั้นเข้าไปหาพระเถระแล้วกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า ใครให้คนนี้บวช? เขาเอาทรัพย์ของข้าพเจ้าไปเท่านี้แล้วหนีมา', พระเถระควรกล่าวว่า 'อุบาสก เขาบอกว่า 'ข้าพเจ้าไม่มีหนี้' เราจึงให้บวช, บัดนี้จะให้เราทำอย่างไร? จงดูบาตรและจีวรของเราเถิด'. การกล่าวเช่นนี้เป็นความเหมาะสม (สามีจิวัตร) ในเรื่องนั้น. แต่ถ้าเขาหนีไป (ก่อนเจ้าหนี้จะพบพระเถระ) ก็ไม่เป็นภาระ (แก่พระเถระ). แต่ถ้าเจ้าหนี้เห็นเขาต่อหน้าพระเถระแล้วกล่าวว่า 'คนนี้เป็นลูกหนี้ของข้าพเจ้า', พระเถระควรกล่าวว่า 'ลูกหนี้ของท่าน ท่านก็จงรู้เอาเองเถิด', แม้ทำอย่างนี้ก็ไม่เป็นภาระ. แม้ถ้าเจ้าหนี้นั้นกล่าวว่า 'บัดนี้เขาบวชแล้ว เขาจะไปไหนได้?', พระเถระควรกล่าวว่า 'ท่านนั่นแหละจงรู้เอาเองเถิด'. แม้เมื่อเขาหนีไปอย่างนี้ ก็ไม่เป็นภาระแก่พระเถระ. แต่ถ้าพระเถระกล่าวว่า 'บัดนี้เขาจะไปไหนได้? จงอยู่ที่นี่แหละ', ถ้าเขาหนีไป (หลังจากคำนี้) เป็นภาระ. ถ้าเขาเป็นสัตว์ผู้มีเหตุ (มีบารมี) สมบูรณ์ด้วยวัตร, พระเถระควรกล่าวว่า 'คนนี้เป็นคนเช่นนี้'. ถ้าเจ้าหนี้กล่าวว่า 'สาธุ' แล้วปล่อยไป, นั่นเป็นความดี (กุศล). ถ้าเจ้าหนี้กล่าวว่า 'จงให้กึ่งหนึ่ง', ก็ควรให้. ในกาลต่อมา (ภิกษุนั้น) เป็นผู้ทำความยินดีอย่างยิ่ง (แก่พระเถระ), แม้เมื่อเจ้าหนี้กล่าวว่า 'จงให้ทั้งหมด' ก็ควรให้แท้. แต่ถ้าเขาเป็นผู้ฉลาดในการเรียนและการสอบถามเป็นต้น เป็นผู้มีอุปการะมากแก่ภิกษุทั้งหลาย, แม้ต้องแสวงหาด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต ก็ควรให้หนี้นั้นแท้. 131. දාසොපි න පබ්බාජෙතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, දාසො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 97) වචනතො. තත්ථ චත්තාරො දාසා අන්තොජාතො ධනක්කීතො කරමරානීතො සාමං දාසබ්‍යං උපගතොති. තත්ථ අන්තොජාතො නාම ජාතියා දාසො ඝරදාසියා පුත්තො. ධනක්කීතො නාම මාතාපිතූනං සන්තිකා පුත්තො වා සාමිකානං සන්තිකා දාසො වා ධනං දත්වා දාසචාරිත්තං ආරොපෙත්වා කීතො. එතෙ ද්වෙපි න පබ්බාජෙතබ්බා. පබ්බාජෙන්තෙන තත්ථ තත්ථ චාරිත්තවසෙන අදාසෙ කත්වා පබ්බාජෙතබ්බා. කරමරානීතො නාම තිරොරට්ඨං විලොපං වා කත්වා උපලාපෙත්වා වා තිරොරට්ඨතො භුජිස්සමානුසකානි ආහරන්ති, අන්තොරට්ඨෙයෙව වා කතාපරාධං කිඤ්චි ගාමං රාජා ‘‘විලුම්පථා’’ති ච ආණාපෙති, තතො මානුසකානිපි ආහරන්ති, තත්ථ සබ්බෙ පුරිසා දාසා, ඉත්ථියො දාසියො. එවරූපො කරමරානීතො දාසො යෙහි ආනීතො, තෙසං සන්තිකෙ වසන්තො වා බන්ධනාගාරෙ බද්ධො වා පුරිසෙහි රක්ඛියමානො වා න පබ්බාජෙතබ්බො, පලායිත්වා පන ගතො ගතට්ඨානෙ පබ්බාජෙතබ්බො. රඤ්ඤා තුට්ඨෙන ‘‘කරමරානීතකෙ මුඤ්චථා’’ති වත්වා වා සබ්බසාධාරණෙන වා නයෙන බන්ධනමොක්ඛෙ කතෙ පබ්බාජෙතබ්බොව. ๑๓๑. แม้ทาสก็ไม่ควรให้บวช เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ทาสไม่ควรให้บวช ผู้ใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ'. ในคำนั้น ทาสมี ๔ จำพวก คือ ทาสเกิดในเรือน ๑ ทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์ ๑ ทาสเชลย ๑ ทาสที่ยอมตนเป็นทาสเอง ๑. ใน ๔ จำพวกนั้น บุตรของนางทาสีในเรือน ชื่อว่าทาสเกิดในเรือน โดยกำเนิด. ทาสที่ซื้อมาโดยให้ทรัพย์แก่บิดามารดาแล้วเอาบุตรมา หรือให้ทรัพย์แก่นายแล้วเอาทาสมา แล้วตั้งไว้ในฐานะทาส ชื่อว่าทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์. ทาสทั้งสองจำพวกนี้ไม่ควรให้บวช. เมื่อจะให้บวช ต้องทำให้เป็นผู้ไม่ใช่ทาสตามธรรมเนียมในที่นั้นๆ ก่อนแล้วจึงให้บวช. ชื่อว่าทาสเชลย คือ (โจร) ปล้นต่างแดนหรือหลอกล่อแล้วนำมนุษย์ที่เป็นอิสระมาจากต่างแดน, หรือในพระราชอาณาจักรนั่นเอง พระราชาทรงสั่งว่า 'จงปล้นหมู่บ้านที่มีความผิด' แล้ว (ทหาร) ก็นำมนุษย์มาจากหมู่บ้านนั้น, ในบรรดามนุษย์เหล่านั้น บุรุษทั้งหมดเป็นทาส สตรีทั้งหมดเป็นทาสี. ทาสเชลยเห็นปานนี้ อาศัยอยู่กับผู้ที่นำมา หรือถูกขังในเรือนจำ หรือถูกคนเฝ้ารักษาอยู่ ไม่ควรให้บวช, แต่ถ้าหนีไปแล้ว ในที่ที่เขาไปถึง ควรให้บวชได้. เมื่อพระราชาทรงพอพระทัยแล้วตรัสว่า 'จงปล่อยพวกทาสเชลย' หรือมีการปล่อยจากเครื่องจองจำโดยวิธีทั่วไป ก็ควรให้บวชได้แท้. සාමං දාසබ්‍යං උපගතො නාම ජීවිතහෙතු වා ආරක්ඛහෙතු වා ‘‘අහං තෙ දාසො’’ති සයමෙව දාසභාවං උපගතො රාජූනං හත්ථිඅස්සගොමහිංසගොපකාදයො විය. තාදිසො දාසො න පබ්බාජෙතබ්බො. රඤ්ඤො වණ්ණදාසීනං පුත්තා හොන්ති අමච්චපුත්තසදිසා, තෙපි න පබ්බාජෙතබ්බා. භුජිස්සිත්ථියො අසඤ්ඤතා වණ්ණදාසීහි සද්ධිං විචරන්ති, තාසං පුත්තෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ සයමෙව පණ්ණං ආරොපෙන්ති, න වට්ටති. භටිපුත්තගණාදීනං දාසාපි තෙහි අදින්නා න පබ්බාජෙතබ්බා. විහාරෙසු [Pg.139] රාජූහි ආරාමිකදාසා නාම දින්නා හොන්ති, තෙපි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති, භුජිස්සෙ කත්වා පන පබ්බාජෙතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං ‘‘අන්තොජාතධනක්කීතකෙ ආනෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ‘ආරාමිකෙ දෙමා’ති දෙන්ති, තක්කං සීසෙ ආසිත්තකසදිසාව හොන්ති, තෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. කුරුන්දියං පන ‘‘ආරාමිකං දෙමාති කප්පියවොහාරෙන දෙන්ති, යෙන කෙනචි වොහාරෙන දින්නො හොතු, නෙව පබ්බාජෙතබ්බො’’ති වුත්තං. දුග්ගතමනුස්සා ‘‘සඞ්ඝං නිස්සාය ජීවිස්සාමා’’ති විහාරෙ කප්පියකාරකා හොන්ති, එතෙ පබ්බාජෙතුං වට්ටති. යස්ස මාතාපිතරො දාසා, මාතා එව වා දාසී, පිතා අදාසො, තං පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. යස්ස පන මාතා අදාසී, පිතා දාසො, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. භික්ඛුස්ස ඤාතකා වා උපට්ඨාකා වා දාසං දෙන්ති ‘‘ඉමං පබ්බාජෙථ, තුම්හාකං වෙය්‍යාවච්චං කරිස්සතී’’ති, අත්තනො වාස්ස දාසො අත්ථි, භුජිස්සො කතොව පබ්බාජෙතබ්බො. සාමිකා දාසං දෙන්ති ‘‘ඉමං පබ්බාජෙථ, සචෙ අභිරමිස්සති, අදාසො. විබ්භමිස්සති චෙ, අම්හාකං දාසොව භවිස්සතී’’ති, අයං තාවකාලිකො නාම, තං පබ්බාජෙතුං න වට්ටතීති කුරුන්දියං වුත්තං. නිස්සාමිකදාසො හොති, සොපි භුජිස්සො කතොව පබ්බාජෙතබ්බො. අජානන්තො පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙත්වා වා පච්ඡා ජානන්ති, භුජිස්සං කාතුමෙව වට්ටති. ชื่อว่าทาสที่ยอมตนเป็นทาสเอง คือผู้ยอมเป็นทาสเองเพื่อรักษาชีวิตหรือเพื่อการคุ้มครองว่า 'ข้าพเจ้าเป็นทาสของท่าน' เหมือนพวกคนเลี้ยงช้าง คนเลี้ยงม้า คนเลี้ยงวัว คนเลี้ยงควายของพระราชาเป็นต้น. ทาสเช่นนั้นไม่ควรให้บวช. บุตรของนางทาสีผู้มีวรรณะ (นางสนม) ของพระราชา เป็นเช่นเดียวกับบุตรของอำมาตย์, แม้พวกเขาก็ไม่ควรให้บวช. สตรีผู้เป็นอิสระที่ไม่สำรวม เที่ยวไปกับพวกนางทาสีผู้มีวรรณะ, ควรให้บวชแก่บุตรของสตรีเหล่านั้น. ถ้าพวกเขาเขียนหนังสือ (สัญญา) ยอมเป็นทาสเอง ไม่ควร (ให้บวช). แม้ทาสของพวกบุตรของคนรับจ้างเป็นต้น ที่เจ้าของไม่ให้ ก็ไม่ควรให้บวช. ในวิหารทั้งหลาย ทาสที่พระราชาถวายไว้ชื่อว่าอารามิกทาส, แม้พวกเขาก็ไม่ควรให้บวช, แต่ถ้าทำให้เป็นอิสระแล้ว ควรให้บวช. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'ถ้านำทาสเกิดในเรือนและทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์มาถวายสงฆ์ว่า 'พวกเราถวายเป็นอารามิกทาส', พวกเขาเป็นเช่นเดียวกับผู้ที่ถูกรดน้ำนมส้มบนศีรษะ, ควรให้บวชแก่พวกเขา'. แต่ในกุรุนทีกล่าวว่า 'ถวายด้วยกัปปิยโวหารว่า 'พวกเราถวายอารามิกทาส', จะถวายด้วยโวหารใดก็ตาม ไม่ควรให้บวชเลย'. มนุษย์ผู้ยากไร้เป็นกัปปิยการกในวิหารด้วยหวังว่า 'เราจะอาศัยสงฆ์เลี้ยงชีวิต', คนเหล่านี้ควรให้บวช. ผู้ใดมีบิดามารดาเป็นทาส หรือมารดาเป็นทาสีแต่บิดาไม่เป็นทาส ไม่ควรให้บวชแก่ผู้นั้น. ส่วนผู้ใดมีมารดาไม่เป็นทาสีแต่บิดาเป็นทาส ควรให้บวชแก่ผู้นั้น. ญาติหรืออุปัฏฐากของภิกษุถวายทาสว่า 'ขอท่านจงให้คนนี้บวช เขาจะทำไวยาวัจกรแก่ท่าน', หรือภิกษุมีทาสของตนเอง, ต้องทำให้เป็นอิสระก่อนจึงให้บวช. เจ้าของถวายทาสว่า 'ขอท่านจงให้คนนี้บวช ถ้าเขาบวชอยู่ได้ (ยินดี) ก็ให้เป็นผู้ไม่ใช่ทาส, ถ้าเขาสึก ก็ให้เป็นทาสของพวกเราตามเดิม', ทาสนี้ชื่อว่าทาสชั่วคราว ไม่ควรให้บวชแก่ทาสนั้น ดังนี้ในกุรุนทีกล่าวไว้. ทาสที่ไม่มีเจ้าของมีอยู่, แม้ทาสนั้นก็ต้องทำให้เป็นอิสระก่อนจึงให้บวช. หากไม่รู้แล้วให้บวชหรือให้อุปสมบทแล้วมารู้ภายหลัง ควรทำให้เป็นอิสระเท่านั้น. ඉමස්ස ච අත්ථස්ස පකාසනත්ථං ඉදං වත්ථුං වදන්ති – එකා කිර කුලදාසී එකෙන සද්ධිං අනුරාධපුරා පලායිත්වා රොහණෙ වසමානා පුත්තං පටිලභි, සො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නකාලෙ ලජ්ජී කුක්කුච්චකො අහොසි. අථෙකදිවසං මාතරං පුච්ඡි ‘‘කිං උපාසිකෙ තුම්හාකං භාතා වා භගිනී වා නත්ථි, න කිඤ්චි ඤාතකං පස්සාමී’’ති. තාත, අහං අනුරාධපුරෙ කුලදාසී, තව පිතරා සද්ධිං පලායිත්වා ඉධ වසාමීති. සීලවා භික්ඛු ‘‘අසුද්ධා කිර මෙ පබ්බජ්ජා’’ති සංවෙගං ලභිත්වා මාතරං තස්ස කුලස්ස නාමගොත්තං පුච්ඡිත්වා අනුරාධපුරං ආගම්ම තස්ස කුලස්ස ඝරද්වාරෙ අට්ඨාසි, ‘‘අතිච්ඡථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙපි නාතික්කමි. තෙ ආගන්ත්වා ‘‘කිං, භන්තෙ’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘තුම්හාකං ඉත්ථන්නාමා දාසී පලාතා අත්ථී’’ති? ‘‘අත්ථි, භන්තෙ’’. අහං තස්සා පුත්තො, සචෙ මං තුම්හෙ අනුජානාථ, පබ්බජ්ජං ලභාමි, තුම්හෙ මය්හං සාමිකාති. තෙ හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා ‘‘සුද්ධා, භන්තෙ, තුම්හාකං පබ්බජ්ජා’’ති තං භුජිස්සං කත්වා මහාවිහාරෙ [Pg.140] වසාපෙසුං චතූහි පච්චයෙහි පටිජග්ගන්තා. ථෙරො තං කුලං නිස්සාය වසමානොයෙව අරහත්තං පාපුණීති. เพื่อประกาศเนื้อความนี้ ท่านจึงกล่าวเรื่องนี้ว่า ได้ยินว่า ทาสีในตระกูลคนหนึ่งหนีไปจากเมืองอนุราธบุรีพร้อมกับบุรุษคนหนึ่ง แล้วอาศัยอยู่ในโรหณชนบท ได้บุตรคนหนึ่ง บุตรนั้นบวชแล้ว ในกาลที่อุปสมบท เป็นผู้มีความละอาย มีความรังเกียจ ครั้งนั้น วันหนึ่ง เขาถามมารดาว่า "อุบาสิกา พี่ชายหรือน้องสาวของพวกท่านไม่มีหรือ ข้าพเจ้าไม่เห็นญาติคนใดเลย" มารดาตอบว่า "ลูกเอ๋ย แม่เป็นทาสีในตระกูลที่เมืองอนุราธบุรี หนีมากับบิดาของเจ้า อาศัยอยู่ที่นี่" เมื่อมารดากล่าวอย่างนี้ ภิกษุผู้มีศีลนั้นเกิดความสังเวชว่า "การบวชของเราไม่บริสุทธิ์เสียแล้ว" จึงถามชื่อและโคตรของตระกูลนั้นจากมารดา แล้วมายังเมืองอนุราธบุรี ยืนอยู่ที่ประตูบ้านของตระกูลนั้น แม้เมื่อถูกกล่าวว่า "นิมนต์ผ่านไปเถิด ท่านผู้เจริญ" ก็ไม่ผ่านไป พวกเขามาแล้วถามว่า "ท่านผู้เจริญ มีเรื่องอะไรหรือ" ภิกษุนั้นถามว่า "ทาสีชื่อนี้ของพวกท่านที่หนีไป มีอยู่หรือ" พวกเขาตอบว่า "มีอยู่ ท่านผู้เจริญ" ภิกษุนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าเป็นบุตรของทาสีนั้น ถ้าท่านทั้งหลายอนุญาตแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักได้การบวช ท่านทั้งหลายเป็นนายของข้าพเจ้า" พวกเขาเหล่านั้นดีใจยินดีแล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ การบวชของท่านจงบริสุทธิ์เถิด" แล้วทำให้ท่านเป็นอิสระ บำรุงด้วยปัจจัย ๔ ให้อยู่ในมหาวิหาร พระเถระอาศัยตระกูลนั้นอยู่แล้วนั่นแล ก็ได้บรรลุพระอรหัต 132. ‘‘න, භික්ඛවෙ, හත්ථච්ඡින්නො පබ්බාජෙතබ්බො. න පාදච්ඡින්නො, න හත්ථපාදච්ඡින්නො, න කණ්ණච්ඡින්නො, න කණ්ණනාසච්ඡින්නො, න අඞ්ගුලිච්ඡින්නො, න අළච්ඡින්නො, න කණ්ඩරච්ඡින්නො, න ඵණහත්ථකො, න ඛුජ්ජො, න වාමනො න ගලගණ්ඩී, න ලක්ඛණාහතො, න කසාහතො, න ලිඛිතකො, න සීපදී, න පාපරොගී, න පරිසදූසකො, න කාණො, න කුණී, න ඛඤ්ජො, න පක්ඛහතො, න ඡින්නිරියාපථො, න ජරාදුබ්බලො, න අන්ධො, න මූගො, න බධිරො, න අන්ධමූගො, න අන්ධබධිරො, න මූගබධිරො, න අන්ධමූගබධිරො පබ්බාජෙතබ්බො, යො පබ්බාජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 119) වචනතො පන හත්ථච්ඡින්නාදයොපි න පබ්බාජෙතබ්බා. ๑๓๒. ภิกษุทั้งหลาย บุคคลมือขาดไม่พึงให้บวช บุคคลเท้าขาดไม่พึงให้บวช บุคคลมือและเท้าขาดไม่พึงให้บวช บุคคลหูขาดไม่พึงให้บวช บุคคลจมูกขาดไม่พึงให้บวช บุคคลหูและจมูกขาดไม่พึงให้บวช บุคคลนิ้วขาดไม่พึงให้บวช บุคคลนิ้วหัวแม่มือและนิ้วหัวแม่เท้าขาดไม่พึงให้บวช บุคคลเอ็นขาดไม่พึงให้บวช บุคคลมือเป็นแผ่นไม่พึงให้บวช บุคคลค่อมไม่พึงให้บวช บุคคลเตี้ยแคระไม่พึงให้บวช บุคคลเป็นโรคคอพอกไม่พึงให้บวช บุคคลถูกสักหมายโทษไม่พึงให้บวช บุคคลถูกเฆี่ยนด้วยหวายไม่พึงให้บวช บุคคลถูกหมายจับไม่พึงให้บวช บุคคลเป็นโรคเท้าช้างไม่พึงให้บวช บุคคลมีโรคร้ายไม่พึงให้บวช บุคคลผู้ทำให้บริษัทเสียไม่พึงให้บวช บุคคลตาบอดข้างเดียวไม่พึงให้บวช บุคคลมือคอกไม่พึงให้บวช บุคคลกระจอกไม่พึงให้บวช บุคคลเป็นอัมพาตครึ่งซีกไม่พึงให้บวช บุคคลมีอิริยาบถเสียไม่พึงให้บวช บุคคลทุพพลภาพเพราะชราไม่พึงให้บวช บุคคลตาบอดไม่พึงให้บวช บุคคลใบ้ไม่พึงให้บวช บุคคลหูหนวกไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งตาบอดและใบ้ไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งตาบอดและหูหนวกไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งใบ้และหูหนวกไม่พึงให้บวช บุคคลทั้งตาบอด ทั้งใบ้ และหูหนวกไม่พึงให้บวช ผู้ใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะพระดำรัสนี้ แม้บุคคลมีมือขาดเป็นต้น ก็ไม่พึงให้บวช තත්ථ හත්ථච්ඡින්නොති යස්ස හත්ථතලෙ වා මණිබන්ධෙ වා කප්පරෙ වා යත්ථ කත්ථචි එකො වා ද්වෙ වා හත්ථා ඡින්නා හොන්ති. පාදච්ඡින්නොති යස්ස අග්ගපාදෙ වා ගොප්ඵකෙසු වා ජඞ්ඝාය වා යත්ථ කත්ථචි එකො වා ද්වෙ වා පාදා ඡින්නා හොන්ති. හත්ථපාදච්ඡින්නොති යස්ස වුත්තප්පකාරෙනෙව චතූසු හත්ථපාදෙසු ද්වෙ වා තයො වා සබ්බෙ වා හත්ථපාදා ඡින්නා හොන්ති. කණ්ණච්ඡින්නොති යස්ස කණ්ණමූලෙ වා කණ්ණසක්ඛලිකාය වා එකො වා ද්වෙ වා කණ්ණා ඡින්නා හොන්ති. යස්ස පන කණ්ණාවට්ටෙ ඡිජ්ජන්ති, සක්කා ච හොති සඞ්ඝාටෙතුං, සො කණ්ණං සඞ්ඝාටෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. නාසච්ඡින්නොති යස්ස අජපදකෙ වා අග්ගෙ වා එකපුටෙ වා යත්ථ කත්ථචි නාසා ඡින්නා හොති. යස්ස පන නාසිකා සක්කා හොති සන්ධෙතුං, සො තං ඵාසුකං කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. කණ්ණනාසච්ඡින්නො උභයවසෙන වෙදිතබ්බො. අඞ්ගුලිච්ඡින්නොති යස්ස නඛසෙසං අදස්සෙත්වා එකා වා බහූ වා අඞ්ගුලියො ඡින්නා හොන්ති. යස්ස පන සුත්තතන්තුමත්තම්පි නඛසෙසං පඤ්ඤායති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. අළච්ඡින්නොති යස්ස චතූසු අඞ්ගුට්ඨකෙසු අඞ්ගුලියං වුත්තනයෙනෙව එකො වා බහූ වා අඞ්ගුට්ඨකා ඡින්නා හොන්ති. කණ්ඩරච්ඡින්නොති යස්ස කණ්ඩරනාමකා මහාන්හාරූ පුරතො වා පච්ඡතො වා ඡින්නා හොන්ති, යෙසු එකස්සපි ඡින්නත්තා අග්ගපාදෙන වා චඞ්කමති, මූලෙන වා චඞ්කමති, න පාදං පතිට්ඨාපෙතුං සක්කොති. ในบทเหล่านั้น บทว่า hatthacchinno ได้แก่ ผู้ที่มือข้างหนึ่งหรือสองข้างขาดที่ฝ่ามือก็ดี ที่ข้อมือก็ดี ที่ข้อศอกก็ดี หรือที่ใดที่หนึ่งก็ดี บทว่า pādacchinno ได้แก่ ผู้ที่เท้าข้างหนึ่งหรือสองข้างขาดที่ปลายเท้าก็ดี ที่ข้อเท้าก็ดี ที่แข้งก็ดี หรือที่ใดที่หนึ่งก็ดี บทว่า hatthapādacchinno ได้แก่ ผู้ที่มือและเท้าขาด ๒ ข้างก็ดี ๓ ข้างก็ดี หรือทั้งหมดก็ดี ในบรรดามือและเท้าทั้ง ๔ ตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล บทว่า kaṇṇacchinno ได้แก่ ผู้ที่หูข้างหนึ่งหรือสองข้างขาดที่โคนหูก็ดี ที่ใบหูก็ดี ส่วนผู้ใดหูขาดที่วงหู และสามารถจะต่อได้ ผู้นั้นพึงต่อหูแล้วให้บวช บทว่า nāsacchinno ได้แก่ ผู้ที่จมูกขาดที่โคนจมูกก็ดี ที่ปลายจมูกก็ดี ที่รูจมูกข้างเดียวก็ดี หรือที่ใดที่หนึ่งก็ดี ส่วนผู้ใดสามารถจะต่อจมูกได้ ผู้นั้นพึงทำให้หายดีแล้วให้บวช บทว่า kaṇṇanāsacchinno พึงทราบโดยนัยทั้งสอง บทว่า aṅgulicchinno ได้แก่ ผู้ที่นิ้วมือขาดข้างหนึ่งหรือหลายข้าง โดยไม่ปรากฏส่วนเหลือของเล็บ ส่วนผู้ใดปรากฏส่วนเหลือของเล็บแม้เพียงเท่าเส้นด้าย ผู้นั้นควรให้บวชได้ บทว่า aḷacchinno ได้แก่ ผู้ที่นิ้วหัวแม่มือหรือนิ้วหัวแม่เท้าขาดข้างหนึ่งหรือหลายข้าง ในบรรดานิ้วหัวแม่มือและนิ้วหัวแม่เท้าทั้ง ๔ ตามนัยที่กล่าวมาแล้วในเรื่องนิ้วมือนั่นแล บทว่า kaṇḍaracchinno ได้แก่ ผู้ที่เอ็นใหญ่ชื่อว่ากัณฑระขาดที่ด้านหน้าหรือด้านหลัง เพราะเอ็นแม้เพียงเส้นเดียวขาดไป จึงเดินด้วยปลายเท้าบ้าง เดินด้วยส้นเท้าบ้าง ไม่สามารถจะตั้งเท้าให้ตรงได้ ඵණහත්ථකොති [Pg.141] යස්ස වග්ගුලිපක්ඛකා විය අඞ්ගුලියො සම්බද්ධා හොන්ති, එතං පබ්බාජෙතුකාමෙන අඞ්ගුලන්තරිකායො ඵාලෙත්වා සබ්බං අන්තරචම්මං අපනෙත්වා ඵාසුකං කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. යස්සපි ඡ අඞ්ගුලියො හොන්ති, තං පබ්බාජෙතුකාමෙන අධිකං අඞ්ගුලිං ඡින්දිත්වා ඵාසුකං කත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. ඛුජ්ජොති යො උරස්ස වා පිට්ඨියා වා පස්සස්ස වා නික්ඛන්තත්තා ඛුජ්ජසරීරො. යස්ස පන කිඤ්චි කිඤ්චි අඞ්ගපච්චඞ්ගං ඊසකං වඞ්කං, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. මහාපුරිසො එව හි බ්‍රහ්මුජුගත්තො, අවසෙසො සත්තො අඛුජ්ජො නාම නත්ථි. වාමනොති ජඞ්ඝවාමනො වා කටිවාමනො වා උභයවාමනො වා. ජඞ්ඝවාමනස්ස කටිතො පට්ඨාය හෙට්ඨිමකායො රස්සො හොති, උපරිමකායො පරිපුණ්ණො. කටිවාමනස්ස කටිතො පට්ඨාය උපරිමකායො රස්සො හොති, හෙට්ඨිමකායො පරිපුණ්ණො. උභයවාමනස්ස උභොපි කායා රස්සා හොන්ති, යෙසං රස්සත්තා භූතානං විය පරිවටුමො මහාකුච්ඡිඝටසදිසො අත්තභාවො හොති, තං තිවිධම්පි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. บทว่า phaṇahatthako ได้แก่ ผู้ที่มีนิ้วมือติดกันเหมือนปีกค้างคาว ผู้ประสงค์จะให้ผู้นั้นบวช พึงผ่าช่องนิ้วมือ เอาหนังระหว่างนิ้วออกทั้งหมด ทำให้หายดีแล้วจึงให้บวช แม้ผู้ใดมีนิ้วมือ ๖ นิ้ว ผู้ประสงค์จะให้ผู้นั้นบวช พึงตัดนิ้วที่เกินออก ทำให้หายดีแล้วจึงให้บวช บทว่า khujjo ได้แก่ ผู้ที่มีร่างกายค่อม เพราะหน้าอกก็ดี หลังก็ดี สีข้างก็ดี ยื่นออกมา ส่วนผู้ใดมีอวัยวะน้อยใหญ่คดงอเพียงเล็กน้อย ผู้นั้นควรให้บวชได้ เพราะพระมหาบุรุษเท่านั้นที่มีพระวรกายตรงดุจกายพรหม สัตว์ที่เหลือชื่อว่าไม่ค่อมไม่มี บทว่า vāmano ได้แก่ คนเตี้ยช่วงแข้ง หรือคนเตี้ยช่วงเอว หรือคนเตี้ยทั้งสองส่วน คนเตี้ยช่วงแข้ง มีร่างกายส่วนล่างตั้งแต่เอวลงไปสั้น ร่างกายส่วนบนสมบูรณ์ คนเตี้ยช่วงเอว มีร่างกายส่วนบนตั้งแต่เอวขึ้นไปสั้น ร่างกายส่วนล่างสมบูรณ์ คนเตี้ยทั้งสองส่วน มีร่างกายทั้งสองส่วนสั้น เพราะความสั้นนั้น ร่างกายจึงกลมเหมือนพวกภูต มีอัตภาพเปรียบเหมือนหม้อที่มีท้องใหญ่ แม้คนเตี้ยทั้ง ๓ ประเภทนั้น ก็ไม่ควรให้บวช ගලගණ්ඩීති යස්ස කුම්භණ්ඩං විය ගලෙ ගණ්ඩො හොති. දෙසනාමත්තමෙව චෙතං, යස්මිං කිස්මිඤ්චි පන පදෙසෙ ගණ්ඩෙ සති න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ විනිච්ඡයො ‘‘න, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි ආබාධෙහි ඵුට්ඨො පබ්බාජෙතබ්බො’’ති (මහාව. 89) එත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ලක්ඛණාහතකසාහතලිඛිතකෙසු යං වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. සීපදීති භාරපාදො වුච්චති. යස්ස පාදො ථූලො හොති සඤ්ජාතපීළකො ඛරො, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. යස්ස පන න තාව ඛරභාවං ගණ්හාති, සක්කා හොති උපනාහං බන්ධිත්වා උදකආවාටෙ පවෙසෙත්වා උදකවාලිකාය පූරෙත්වා යථා සිරා පඤ්ඤායන්ති, ජඞ්ඝා ච තෙලනාළිකා විය හොති, එවං මිලාපෙතුං, තස්ස පාදං ඊදිසං කත්වා තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ පුන වඩ්ඪති, උපසම්පාදෙන්තෙනපි තථා කත්වාව උපසම්පාදෙතබ්බො. පාපරොගීති අරිසභගන්දරපිත්තසෙම්හකාසසොසාදීසු යෙන කෙනචි රොගෙන නිච්චාතුරො අතෙකිච්ඡරොගො ජෙගුච්ඡො අමනාපො, අයං න පබ්බාජෙතබ්බො. คำว่า "ผู้มีโรคคอพอก" คือ ผู้ใดมีก้อนเนื้อที่คอเหมือนฟักทอง คำนี้เป็นเพียงการแสดง แต่ถ้ามีก้อนเนื้อที่ส่วนใดส่วนหนึ่ง ก็ไม่ควรให้บวช การวินิจฉัยเรื่องก้อนเนื้อนั้น พึงทราบโดยนัยที่กล่าวไว้ในพระบาลีว่า "ภิกษุทั้งหลาย ผู้ถูกอาพาธ ๕ อย่างถูกต้อง ไม่ควรให้บวช" คำที่ควรกล่าวในเรื่องผู้ถูกประทับตราด้วยเหล็กร้อน ผู้ถูกเฆี่ยนด้วยหวาย และผู้ถูกจารึกว่าเป็นฆาตกร ได้กล่าวไว้ข้างต้นแล้ว คำว่า "ผู้มีเท้าช้าง" หมายถึง ผู้มีเท้าบวม ผู้ใดมีเท้าใหญ่ มีตุ่มขึ้น หยาบกระด้าง ผู้นั้นไม่ควรให้บวช แต่ถ้าผู้ใดเท้ายังไม่หยาบกระด้างนัก สามารถพันด้วยผ้าหยาบ แล้วจุ่มเท้าลงในบ่อน้ำร้อน เติมน้ำร้อนหรือทรายร้อนลงไป เพื่อให้เส้นเลือดปรากฏ และแข้งเหมือนกระบอกน้ำมัน ทำให้เท้าลดขนาดลงได้ เมื่อทำให้เท้าของผู้นั้นเป็นเช่นนี้แล้ว ควรให้ผู้มีเท้าช้างนั้นบวชได้ ถ้าหากกลับบวมขึ้นอีก ก็พึงให้อุปสมบทได้โดยทำเช่นนั้นอีก คำว่า "ผู้มีโรคร้ายแรง" คือ ผู้ใดมีโรคริดสีดวงทวาร โรคฝีคัณฑสูตร โรคดี โรคเสมหะ โรคไอ โรควัณโรค เป็นต้น ซึ่งเป็นโรคที่เจ็บป่วยอยู่เสมอ รักษาไม่หาย น่ารังเกียจ ไม่น่าปรารถนา ผู้นั้นไม่ควรให้บวช 133. පරිසදූසකොති යො අත්තනො විරූපතාය පරිසං දූසෙති, අතිදීඝො වා හොති අඤ්ඤෙසං සීසප්පමාණනාභිප්පදෙසො, අතිරස්සො වා උභයවාමනභූතරූපං විය, අතිකාළො වා ඣාපිතක්ඛෙත්තෙ ඛාණුකො [Pg.142] විය, අච්චොදාතො වා දධිතක්කාදීහි පමජ්ජිතතම්බලොහවණ්ණො, අතිකිසො වා මන්දමංසලොහිතො අට්ඨිසිරාචම්මසරීරො විය, අතිථූලො වා භාරියමංසො මහොදරො මහාභූතසදිසො, අභිමහන්තසීසො වා පච්ඡිං සීසෙ කත්වා ඨිතො විය, අතිඛුද්දකසීසො වා සරීරස්ස අනනුරූපෙන අතිඛුද්දකෙන සීසෙන සමන්නාගතො, කූටකූටසීසො වා තාලඵලපිණ්ඩිසදිසෙන සීසෙන සමන්නාගතො, සිඛරසීසො වා උද්ධං අනුපුබ්බතනුකෙන සීසෙන සමන්නාගතො, නාළිසීසො වා මහාවෙණුපබ්බසදිසෙන සීසෙන සමන්නාගතො, කප්පසීසො වා පබ්භාරසීසො වා චතූසු පස්සෙසු යෙන කෙනචි පස්සෙන ඔනතෙන සීසෙන සමන්නාගතො, වණසීසො වා පූතිසීසො වා කණ්ණිකකෙසො වා පාණකෙහි ඛායිතකෙදාරෙ සස්සසදිසෙහි තහිං තහිං උට්ඨිතෙහි කෙසෙහි සමන්නාගතො, නිල්ලොමසීසො වා ථූලථද්ධකෙසො වා තාලහීරසදිසෙහි කෙසෙහි සමන්නාගතො, ජාතිපලිතෙහි පණ්ඩරකෙසො වා පකතිතම්බකෙසො වා ආදිත්තෙහි විය කෙසෙහි සමන්නාගතො, ආවට්ටසීසො වා ගුන්නං සරීරෙ ආවට්ටසදිසෙහි උද්ධග්ගෙහි කෙසාවට්ටෙහි සමන්නාගතො, සීසලොමෙහි සද්ධිං එකාබද්ධභමුකලොමො වා ජාලබද්ධෙන විය නලාටෙන සමන්නාගතො. ๑๓๓. ผู้ทำลายบริษัท คือ ผู้ใดที่ทำลายบริษัทเพราะความมีรูปวิปริตของตน, ผู้ที่สูงเกินไปจนส่วนสะดือเสมอกับศีรษะของผู้อื่น, ผู้ที่เตี้ยเกินไปเหมือนรูปคนแคระทั้งสอง (บนล่าง), ผู้ที่ดำเกินไปเหมือนตอไม้ในนาที่ถูกไฟไหม้, ผู้ที่ขาวเกินไปเหมือนสีทองแดงที่ถูกขัดด้วยนมเปรี้ยวหรือน้ำนมเปรี้ยวเป็นต้น, ผู้ที่ผอมเกินไป มีเนื้อและเลือดน้อย มีแต่กระดูกและเส้นเอ็นเหมือนร่างกายที่มีแต่หนัง, ผู้ที่อ้วนเกินไป มีเนื้อหนัก มีท้องใหญ่เหมือนยักษ์ใหญ่, ผู้ที่มีศีรษะใหญ่เกินไปเหมือนเอาตะกร้ามาวางบนศีรษะ, ผู้ที่มีศีรษะเล็กเกินไป ไม่สมส่วนกับร่างกาย, ผู้ที่มีศีรษะเป็นปุ่มปมเหมือนกลุ่มผลตาล, ผู้ที่มีศีรษะแหลมเรียวขึ้นไปข้างบน, ผู้ที่มีศีรษะเหมือนปล้องไม้ไผ่ใหญ่, ผู้ที่มีศีรษะเหมือนช้าง, ผู้ที่มีศีรษะเอียงไปข้างใดข้างหนึ่งในสี่ทิศทาง, ผู้ที่มีศีรษะเป็นแผล, ผู้ที่มีศีรษะเน่า, ผู้ที่มีผมเป็นกระจุกๆ เหมือนต้นข้าวในนาที่ถูกแมลงกัดกิน, ผู้ที่ไม่มีผม, ผู้ที่มีผมหยาบกระด้างเหมือนเส้นใยตาล, ผู้ที่มีผมขาวตั้งแต่เกิด, ผู้ที่มีผมแดงโดยธรรมชาติเหมือนถูกไฟไหม้, ผู้ที่มีผมขวัญวนขึ้นข้างบนเหมือนขวัญโค, ผู้ที่มีคิ้วต่อกันเป็นเส้นเดียวกับผมที่หน้าผากเหมือนตาข่าย සම්බද්ධභමුකො වා නිල්ලොමභමුකො වා මක්කටභමුකො වා අතිමහන්තක්ඛි වා අතිඛුද්දකක්ඛි වා මහිංසචම්මෙ වාසිකොණෙන පහරිත්වා කතඡිද්දසදිසෙහි අක්ඛීහි සමන්නාගතො, විසමක්ඛි වා එකෙන මහන්තෙන, එකෙන ඛුද්දකෙන අක්ඛිනා සමන්නාගතො, විසමචක්කලො වා එකෙන උද්ධං, එකෙන අධොති එවං විසමජාතෙහි අක්ඛිචක්කෙහි සමන්නාගතො, කෙකරො වා ගම්භීරක්ඛි වා යස්ස ගම්භීරෙ උදපානෙ උදකතාරකා විය අක්ඛිතාරකා පඤ්ඤායන්ති, නික්ඛන්තක්ඛි වා යස්ස කක්කටස්සෙව අක්ඛිතාරකා නික්ඛන්තා හොන්ති, හත්ථිකණ්ණො වා මහන්තාහි කණ්ණසක්ඛලීහි සමන්නාගතො, මූසිකකණ්ණො වා ජතුකකණ්ණො වා ඛුද්දකාහි කණ්ණසක්ඛලීහි සමන්නාගතො, ඡිද්දමත්තකණ්ණො වා යස්ස විනා කණ්ණසක්ඛලීහි කණ්ණච්ඡිද්දමත්තමෙව හොති, අවිද්ධකණ්ණො වා, යොනකජාතිකො පන පරිසදූසකො න හොති, සභාවොයෙව හි සො තස්ස. කණ්ණභගන්දරිකො වා නිච්චපූතිනා කණ්ණෙන සමන්නාගතො, ගණ්ඩකණ්ණො [Pg.143] වා සදා පග්ඝරිතපුබ්බෙන කණ්ණෙන සමන්නාගතො, ටඞ්කිතකණ්ණො වා ගොභත්තනාළිකාය අග්ගසදිසෙහි කණ්ණෙහි සමන්නාගතො, අතිපිඞ්ගලක්ඛි වා, මධුපිඞ්ගලං පන පබ්බාජෙතුං වට්ටති. නිප්පඛුමක්ඛි වා අස්සුපග්ඝරණක්ඛි වා පුප්ඵිතක්ඛි වා අක්ඛිපාකෙන සමන්නාගතක්ඛි වා. ผู้มีคิ้วสองข้างต่อกัน, ผู้ไม่มีคิ้ว, ผู้มีคิ้วเหมือนลิง, ผู้มีตาใหญ่เกินไป, ผู้มีตาเล็กเกินไปเหมือนรูที่เจาะด้วยสิ่วเล็กๆ ในหนังควาย, ผู้มีตาไม่เท่ากัน ข้างหนึ่งใหญ่ ข้างหนึ่งเล็ก, ผู้มีวงขอบตาไม่เท่ากัน คือข้างหนึ่งสูงข้างหนึ่งต่ำ, ผู้มีตาเหล่, ผู้มีตาโบ๋ลึกจนลูกตาดูเหมือนเงาในบ่อน้ำลึก, ผู้มีตาโปนเหมือนตาปู, ผู้มีหูใหญ่เหมือนหูช้าง, ผู้มีหูเหมือนหูหนู, ผู้มีหูเหมือนหูค้างคาว, ผู้มีหูที่มีแต่รูหู คือผู้ที่ไม่มีใบหู มีแต่เพียงรูหูเท่านั้น, ผู้ที่ไม่ได้เจาะหู (แต่ชาวโยนกผู้ไม่ได้เจาะหูไม่ถือว่าเป็นผู้ทำลายบริษัท เพราะเป็นธรรมชาติของชาวโยนก), ผู้มีโรคฝีคัณฑสูตรที่หู มีหูเน่าเปื่อยเป็นนิตย์, ผู้มีหูเป็นฝี มีหนองไหลอยู่เสมอ, ผู้มีหูแหว่งเหมือนปลายกระบอกให้อาหารโค, ผู้มีนัยน์ตาเหลืองจัด (แต่ผู้มีตาสีน้ำผึ้งบวชได้), ผู้ไม่มีขนตา, ผู้มีน้ำตาไหลตลอดเวลา, ผู้มีนัยน์ตามีจุดขาว (ต้อ), ผู้มีนัยน์ตาอักเสบ (โรคตาแดง) අතිමහන්තනාසිකො වා අතිඛුද්දකනාසිකො වා චිපිටනාසිකො වා මජ්ඣෙ අප්පතිට්ඨහිත්වා එකපස්සෙ ඨිතවඞ්කනාසිකො වා දීඝනාසිකො වා සුකතුණ්ඩසදිසාය ජිව්හාය ලෙහිතුං සක්කුණෙය්‍යාය නාසිකාය සමන්නාගතො, නිච්චං පග්ඝරිතසිඞ්ඝාණිකනාසො වා, මහාමුඛො වා යස්ස පටඞ්ගමණ්ඩූකස්සෙව මුඛනිමිත්තංයෙව මහන්තං හොති, මුඛං පන ලාබුසදිසං අතිඛුද්දකං, භින්නමුඛො වා වඞ්කමුඛො වා මහාඔට්ඨො වා උක්ඛලිමුඛවට්ටිසදිසෙහි ඔට්ඨෙහි සමන්නාගතො, තනුකඔට්ඨො වා භෙරිචම්මසදිසෙහි දන්තෙ පිදහිතුං අසමත්ථෙහි ඔට්ඨෙහි සමන්නාගතො, මහාධරොට්ඨො වා තනුකඋත්තරොට්ඨො වා තනුකඅධරොට්ඨො වා මහාඋත්තරොට්ඨො වා ඔට්ඨඡින්නකො වා එළමුඛො වා උප්පක්කමුඛො වා සඞ්ඛතුණ්ඩකො වා බහි සෙතෙහි අන්තො අතිරත්තෙහි ඔට්ඨෙහි සමන්නාගතො, දුග්ගන්ධකුණපමුඛො වා, මහාදන්තො වා අට්ඨකදන්තසදිසෙහි දන්තෙහි සමන්නාගතො, අසුරදන්තො වා හෙට්ඨා වා උපරි වා බහි නික්ඛන්තදන්තො, යස්ස පන සක්කා හොති ඔට්ඨෙහි පිදහිතුං, කථෙන්තස්සෙව පඤ්ඤායති, නො අකථෙන්තස්ස, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. පූතිදන්තො වා නිද්දන්තො වා අතිඛුද්දකදන්තො වා යස්ස පන දන්තන්තරෙ කලන්දකදන්තො විය සුඛුමදන්තො හොති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. ผู้มีจมูกใหญ่เกินไป, ผู้มีจมูกเล็กเกินไป, ผู้มีจมูกแบน, ผู้มีจมูกคดเอียงไปข้างใดข้างหนึ่ง ไม่ตั้งตรงกลาง, ผู้มีจมูกยาว หรือผู้ประกอบด้วยจมูกที่สามารถใช้ลิ้นเลียได้เหมือนจะงอยปากนกแก้ว, ผู้มีน้ำมูกไหลตลอดเวลา, ผู้มีปากใหญ่เกินไปเหมือนปากกบใหญ่ แต่ช่องปากจริงเล็กเหมือนน้ำเต้า, ผู้มีปากแหว่ง, ผู้มีปากเบี้ยว, ผู้มีริมฝีปากหนาเหมือนขอบปากหม้อ, ผู้มีริมฝีปากบางจนปิดฟันไม่มิดเหมือนหนังกลอง, ผู้มีริมฝีปากล่างใหญ่, ผู้มีริมฝีปากบนบาง, ผู้มีริมฝีปากล่างบาง, ผู้มีริมฝีปากบนใหญ่, ผู้มีริมฝีปากขาด, ผู้มีน้ำลายไหล, ผู้มีปากเป็นแผล, ผู้มีริมฝีปากขาวข้างนอก แดงจัดข้างในเหมือนปากหอยสังข์, ผู้มีปากเหม็นเน่า, ผู้มีฟันใหญ่เหมือนฟันไถ, ผู้มีฟันเหยินล่างหรือบน (แต่ผู้ที่สามารถปิดฟันด้วยริมฝีปากได้ จะเห็นฟันเหยินเมื่อพูดเท่านั้น ไม่พูดก็ไม่เห็น ผู้นั้นบวชได้), ผู้มีฟันผุ, ผู้ไม่มีฟัน, ผู้มีฟันเล็กเกินไป (แต่ผู้ที่มีฟันละเอียดเหมือนฟันกระรอก บวชได้). මහාහනුකො වා ගොහනුසදිසෙන හනුනා සමන්නාගතො, දීඝහනුකො වා චිපිටහනුකො වා අන්තොපවිට්ඨෙන විය අතිරස්සෙන හනුකෙන සමන්නාගතො, භින්නහනුකො වා වඞ්කහනුකො වා නිම්මස්සුදාඨිකො වා භික්ඛුනීසදිසමුඛො, දීඝගලො වා බකගලසදිසෙන ගලෙන සමන්නාගතො, රස්සගලො වා අන්තොපවිට්ඨෙන විය ගලෙන සමන්නාගතො, භින්නගලො වා භට්ඨඅංසකූටො වා අහත්ථො වා එකහත්ථො වා අතිරස්සහත්ථො වා අතිදීඝහත්ථො වා භින්නඋරො වා භින්නපිට්ඨි වා කච්ඡුගත්තො වා කණ්ඩුගත්තො වා දද්දුගත්තො වා ගොධාගත්තො වා යස්ස ගොධාය විය ගත්තතො චුණ්ණානි පතන්ති. සබ්බඤ්චෙතං විරූපකරණං සන්ධාය විත්ථාරිතවසෙන [Pg.144] වුත්තං, විනිච්ඡයො පනෙත්ථ පඤ්චාබාධෙසු වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. ผู้มีกรามใหญ่เหมือนกรามโค, ผู้มีกรามยาว, ผู้มีกรามแบนเหมือนยุบเข้าไปข้างใน, ผู้มีกรามแหว่ง, ผู้มีกรามคด, ผู้ไม่มีหนวดเคราเหมือนหน้าภิกษุณี, ผู้มีคอยาวเหมือนคอของนกกระยาง, ผู้มีคอสั้นเหมือนยุบเข้าไปข้างใน, ผู้มีคอแหว่ง, ผู้มีไหล่หลุด, ผู้ไม่มีมือ, ผู้มีมือข้างเดียว, ผู้มีแขนสั้นเกินไป, ผู้มีแขนยาวเกินไป, ผู้มีอกแหว่ง, ผู้มีหลังค่อม, ผู้มีโรคหิด, ผู้มีโรคคัน, ผู้มีโรคกลาก, ผู้มีร่างกายเป็นขุยเหมือนตัวเหี้ย (ซึ่งมีขุยร่วงจากตัวเหมือนตัวเหี้ย). ทั้งหมดนี้กล่าวโดยละเอียดเพื่อแสดงถึงความวิปริตของรูปกาย, การวินิจฉัยในที่นี้พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในอาพาธ ๕ อย่าง. භට්ඨකටිකො වා මහාආනිසදො වා උද්ධනකූටසදිසෙහි ආනිසදමංසෙහි අච්චුග්ගතෙහි සමන්නාගතො, මහාඌරුකො වා වාතණ්ඩිකො වා මහාජාණුකො වා සඞ්ඝට්ටනජාණුකො වා දීඝජඞ්ඝො වා යට්ඨිසදිසජඞ්ඝො, විකටො වා සඞ්ඝට්ටො වා උබ්බද්ධපිණ්ඩිකො වා, සො දුවිධො හෙට්ඨා ඔරුළ්හාහි වා උපරි ආරුළ්හාහි වා මහතීහි ජඞ්ඝපිණ්ඩිකාහි සමන්නාගතො, මහාජඞ්ඝො වා ථූලජඞ්ඝපිණ්ඩිකො වා මහාපාදො වා මහාපණ්හි වා පිට්ඨිකපාදො වා පාදවෙමජ්ඣතො උට්ඨිතජඞ්ඝො, වඞ්කපාදො වා, සො දුවිධො අන්තො වා බහි වා පරිවත්තපාදො, ගණ්ඨිකඞ්ගුලි වා සිඞ්ගිවෙරඵණසදිසාහි අඞ්ගුලීහි සමන්නාගතො, අන්ධනඛො වා කාළවණ්ණෙහි පූතිනඛෙහි සමන්නාගතො, සබ්බොපි එස පරිසදූසකො. එවරූපො පරිසදූසකො න පබ්බාජෙතබ්බො. ผู้มีเอวหลุด, ผู้มีสะโพกใหญ่เหมือนก้นครก, ผู้มีต้นขาใหญ่, ผู้มีอัณฑะใหญ่, ผู้มีหัวเข่าใหญ่, ผู้มีหัวเข่าชนกัน, ผู้มีน่องยาว, ผู้มีน่องเหมือนไม้เท้า, ผู้เดินขาถ่าง, ผู้เดินขาชนกัน, ผู้มีน่องห้อยย้อย (ผู้นั้นมีสองประเภท คือ มีน่องใหญ่ห้อยลงมาข้างล่าง หรือมีน่องใหญ่ยกขึ้นไปข้างบน), ผู้มีน่องใหญ่, ผู้มีน่องอ้วน, ผู้มีเท้าใหญ่, ผู้มีส้นเท้าใหญ่, ผู้มีหลังเท้าสูงจนน่องขึ้นจากกลางเท้า, ผู้มีเท้าคด (ผู้นั้นมีสองประเภท คือ เท้าบิดเข้าข้างใน หรือเท้าบิดออกข้างนอก), ผู้มีนิ้วมือเป็นปุ่มปมเหมือนแง่งขิง, ผู้มีเล็บเสีย มีสีดำและเน่า. ทั้งหมดนี้เป็นผู้ทำลายบริษัท. ผู้ทำลายบริษัทเช่นนี้ไม่ควรให้บวช. 134. කාණොති පසන්නන්ධො වා හොතු පුප්ඵාදීහි වා උපහතපසාදො, ද්වීහි වා එකෙන වා අක්ඛිනා න පස්සති, සො න පබ්බාජෙතබ්බො. මහාපච්චරියං පන එකක්ඛිකාණො ‘‘කාණො’’ති වුත්තො, ද්විඅක්ඛිකාණො අන්ධෙන සඞ්ගහිතො. මහාඅට්ඨකථායං ජච්චන්ධො ‘‘අන්ධො’’ති වුත්තො. තස්මා උභයම්පි පරියායෙන යුජ්ජති. කුණීති හත්ථකුණී වා පාදකුණී වා අඞ්ගුලිකුණී වා, යස්ස එතෙසු හත්ථාදීසු යං කිඤ්චි වඞ්කං පඤ්ඤායති. ඛඤ්ජොති නතජාණුකො වා භින්නජඞ්ඝො වා මජ්ඣෙ සංකුටිතපාදත්තා කුණ්ඨපාදකො වා පිට්ඨිපාදමජ්ඣෙන චඞ්කමන්තො, අග්ගෙ සංකුටිතපාදත්තා කුණ්ඨපාදකො වා පිට්ඨිපාදග්ගෙන චඞ්කමන්තො, අග්ගපාදෙනෙව චඞ්කමනඛඤ්ජො වා පණ්හිකාය චඞ්කමනඛඤ්ජො වා පාදස්ස බාහිරන්තෙන චඞ්කමනඛඤ්ජො වා පාදස්ස අබ්භන්තරෙන චඞ්කමනඛඤ්ජො වා ගොප්ඵකානං උපරි භග්ගත්තා සකලෙන පිට්ඨිපාදෙන චඞ්කමනඛඤ්ජො වා. සබ්බොපෙස ඛඤ්ජොයෙව, න පබ්බාජෙතබ්බො. ๑๓๔. คำว่า 'กานะ' หมายถึง ผู้ที่ตาเสียจนมองไม่เห็น หรือผู้ที่ประสาทตาถูกทำลายด้วยต้อกระจกเป็นต้น ผู้ที่มองไม่เห็นด้วยตาข้างเดียวหรือสองข้าง ผู้นั้นไม่ควรให้บวช ในมหัปปัจจริยะกล่าวว่า ผู้ที่ตาบอดข้างเดียวเรียกว่า 'กานะ' ส่วนผู้ที่ตาบอดสองข้างรวมอยู่ในคำว่า 'อันธะ' (คนตาบอดสนิท) ในมหาอรรถกถา ผู้ที่ตาบอดแต่กำเนิดเรียกว่า 'อันธะ' ดังนั้น คำทั้งสองจึงใช้ได้โดยปริยาย คำว่า 'กุณี' หมายถึง ผู้ที่มีมือคด เท้าคด หรือนิ้วคด คือผู้ที่มีอวัยวะเหล่านั้นส่วนใดส่วนหนึ่งคดงอ คำว่า 'เขญจะ' หมายถึง ผู้ที่เข่าคดงอ หรือหน้าแข้งหัก หรือผู้ที่เดินด้วยหลังเท้าส่วนกลางเพราะฝ่าเท้าคดงอตรงกลาง หรือผู้ที่เดินด้วยปลายหลังเท้าเพราะฝ่าเท้าคดงอตรงปลาย หรือผู้ที่เดินด้วยปลายเท้าเท่านั้น หรือผู้ที่เดินด้วยส้นเท้า หรือผู้ที่เดินด้วยขอบเท้าด้านนอก หรือผู้ที่เดินด้วยขอบเท้าด้านใน หรือผู้ที่เดินด้วยหลังเท้าทั้งหมดเพราะข้อเท้าหัก ทั้งหมดนี้เรียกว่า 'เขญจะ' ผู้นั้นไม่ควรให้บวช පක්ඛහතොති යස්ස එකො හත්ථො වා පාදො වා අද්ධසරීරං වා සුඛං න වහති. ඡින්නිරියාපථොති පීඨසප්පී වුච්චති. ජරාදුබ්බලොති ජිණ්ණභාවෙන [Pg.145] දුබ්බලො අත්තනො චීවරරජනාදිකම්මම්පි කාතුං අසමත්ථො. යො පන මහල්ලකොපි බලවා හොති, අත්තානං පටිජග්ගිතුං සක්කොති, සො පබ්බාජෙතබ්බො. අන්ධොති ජච්චන්ධො වුච්චති. මූගොති යස්ස වචීභෙදො න පවත්තති, යස්සපි පවත්තති, සරණගමනං පන පරිපුණ්ණං භාසිතුං න සක්කොති, තාදිසං මම්මනම්පි පබ්බාජෙතුං න වට්ටති. යො පන සරණගමනමත්තං පරිපුණ්ණං භාසිතුං සක්කොති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. බධිරොති යො සබ්බෙන සබ්බං න සුණාති. යො පන මහාසද්දං සුණාති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. අන්ධමූගාදයො උභයදොසවසෙන වුත්තා. යෙසඤ්ච පබ්බජ්ජා පටික්ඛිත්තා, උපසම්පදාපි තෙසං පටික්ඛිත්තාව. සචෙ පන නෙ සඞ්ඝො උපසම්පාදෙති, සබ්බෙපි සූපසම්පන්නා, කාරකසඞ්ඝො පන ආචරියුපජ්ඣායා ච ආපත්තිතො න මුච්චන්ති. คำว่า 'ปักขหตะ' หมายถึง ผู้ที่มือข้างหนึ่ง หรือเท้าข้างหนึ่ง หรือร่างกายซีกหนึ่ง ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้ตามปกติ คำว่า 'ฉินนิริยาปถะ' หมายถึง คนง่อย (ผู้ที่เคลื่อนที่ไปด้วยตั่ง) คำว่า 'ชราทุพพล' หมายถึง ผู้ที่อ่อนกำลังเพราะความชรา ไม่สามารถทำกิจของตนมีอาทิเช่นการย้อมจีวรได้ แต่ผู้ที่แม้ชราแต่ยังมีกำลัง สามารถดูแลตนเองได้ ผู้นั้นควรให้บรรพชา คำว่า 'อันธะ' หมายถึง ผู้ที่ตาบอดแต่กำเนิด คำว่า 'มูคะ' หมายถึง ผู้ที่การเปล่งวาจาไม่เป็นไป หรือผู้ที่แม้การเปล่งวาจาเป็นไปอยู่ แต่ไม่สามารถกล่าวสรณคมน์ให้บริบูรณ์ได้ แม้คนพูดติดอ่างเช่นนั้นก็ไม่ควรให้บรรพชา ส่วนผู้ที่แม้พูดติดอ่างแต่สามารถกล่าวเพียงสรณคมน์ให้บริบูรณ์ได้ ผู้นั้นควรให้บรรพชา คำว่า 'พธิระ' หมายถึง ผู้ที่ไม่ได้ยินอะไรเลยโดยประการทั้งปวง แต่ผู้ที่ได้ยินเสียงดังมาก ผู้นั้นควรให้บรรพชา คนตาบอดและคนใบ้เป็นต้น ถูกกล่าวถึงโดยอำนาจแห่งโทษทั้งสอง ผู้ที่ถูกห้ามบรรพชาแล้ว การอุปสมบทของพวกเขาก็ถูกห้ามด้วยเช่นกัน แต่ถ้าสงฆ์ให้อุปสมบทแก่บุคคลเหล่านั้น บุคคลทั้งหมดมีผู้ที่มือขาดเป็นต้น ก็ถือว่าอุปสมบทดีแล้ว แต่สงฆ์ผู้ทำกรรม อาจารย์และอุปัชฌาย์ย่อมไม่พ้นจากอาบัติ 135. පණ්ඩකො උභතොබ්‍යඤ්ජනකො ථෙය්‍යසංවාසකො තිත්ථියපක්කන්තකො තිරච්ඡානගතො මාතුඝාතකො පිතුඝාතකො අරහන්තඝාතකො ලොහිතුප්පාදකො සඞ්ඝභෙදකො භික්ඛුනීදූසකොති ඉමෙ පන එකාදස පුග්ගලා ‘‘පණ්ඩකො, භික්ඛවෙ, අනුපසම්පන්නො න උපසම්පාදෙතබ්බො, උපසම්පන්නො නාසෙතබ්බො’’ති (මහාව. 109) ආදිවචනතො අභබ්බා, නෙව නෙසං පබ්බජ්ජා, න උපසම්පදා ච රුහති, තස්මා න පබ්බාජෙතබ්බා න උපසම්පාදෙතබ්බා, ජානිත්වා පබ්බාජෙන්තො උපසම්පාදෙන්තො ච දුක්කටං ආපජ්ජති. අජානිත්වාපි පබ්බාජිතා උපසම්පාදිතා ච ජානිත්වා ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙතබ්බා. ๑๓๕. บัณเฑาะก์ อุภโตพยัญชนก เถยยสังวาสก ติตถิยปักกันตกะ ติรัจฉานคตะ มาตุฆาตกะ ปิตุฆาตกะ อรหันตฆาตกะ โลหิตุปปาทกะ สังฆเภทกะ และภิกขุนีทูสกะ บุคคล ๑๑ ประเภทนี้ เป็นอภัพพบุคคล เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย บัณเฑาะก์ผู้ยังไม่ได้รับการอุปสมบท ไม่ควรให้อุปสมบท ผู้ที่ได้รับการอุปสมบทแล้ว ควรให้สึกเสีย' ดังนี้เป็นต้น การบรรพชาและการอุปสมบทจึงไม่สำเร็จแก่บุคคลเหล่านี้ เพราะฉะนั้น ไม่ควรให้บรรพชา ไม่ควรให้อุปสมบท ผู้ที่รู้อยู่ยังให้บรรพชาหรือให้อุปสมบท ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ แม้ผู้ที่ให้บรรพชาหรือให้อุปสมบทไปแล้วโดยไม่รู้ เมื่อรู้ภายหลังก็ควรให้สึกเสียด้วยการทำลายเพศ තත්ථ පණ්ඩකොති ආසිත්තපණ්ඩකො උසූයපණ්ඩකො ඔපක්කමිකපණ්ඩකො පක්ඛපණ්ඩකො නපුංසකපණ්ඩකොති පඤ්ච පණ්ඩකා. තෙසු යස්ස පරෙසං අඞ්ගජාතං මුඛෙන ගහෙත්වා අසුචිනා ආසිත්තස්ස පරිළාහො වූපසම්මති, අයං ආසිත්තපණ්ඩකො. යස්ස පරෙසං අජ්ඣාචාරං පස්සතො උසූයාය උප්පන්නාය පරිළාහො වූපසම්මති, අයං උසූයපණ්ඩකො. යස්ස උපක්කමෙන බීජානි අපනීතානි, අයං ඔපක්කමිකපණ්ඩකො. එකච්චො පන අකුසලවිපාකානුභාවෙන කාළපක්ඛෙ පණ්ඩකො හොති, ජුණ්හපක්ඛෙ පනස්ස පරිළාහො වූපසම්මති, අයං පක්ඛපණ්ඩකො. යො පන පටිසන්ධියංයෙව අභාවකො උප්පන්නො, අයං න පුංසකපණ්ඩකො. තෙසු ආසිත්තපණ්ඩකස්ස [Pg.146] ච උසූයපණ්ඩකස්ස ච පබ්බජ්ජා න වාරිතා, ඉතරෙසං තිණ්ණං වාරිතා. ‘‘තෙසුපි පක්ඛපණ්ඩකස්ස යස්මිං පක්ඛෙ පණ්ඩකො හොති, තස්මිංයෙවස්ස පක්ඛෙ පබ්බජ්ජා වාරිතා’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. ในบรรดาบุคคล ๑๑ ประเภทนั้น คำว่า 'บัณเฑาะก์' มี ๕ ประเภท คือ อาสิตตบัณเฑาะก์ อุสูยบัณเฑาะก์ โอปักกมิกบัณเฑาะก์ ปักขบัณเฑาะก์ และนปุงสกบัณเฑาะก์ ในบัณเฑาะก์ ๕ ประเภทนั้น ผู้ที่ความเร่าร้อนแห่งราคะสงบลงเมื่อได้อมอวัยวะเพศของผู้อื่นด้วยปากแล้วถูกหลั่งอสุจิรด ผู้นี้เรียกว่า อาสิตตบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์ผู้ที่ความเร่าร้อนแห่งราคะสงบลงด้วยความริษยาที่เกิดขึ้นเมื่อเห็นผู้อื่นเสพเมถุน ผู้นี้เรียกว่า อุสูยบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์ผู้ที่ถูกนำอัณฑะออกด้วยความพยายาม ผู้นี้เรียกว่า โอปักกมิกบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์บางประเภทเป็นบัณเฑาะก์ในข้างแรมด้วยอำนาจวิบากกรรมอกุศล แต่ในข้างขึ้นความเร่าร้อนแห่งราคะของเขาสงบลง ผู้นี้เรียกว่า ปักขบัณเฑาะก์ บัณเฑาะก์ผู้ที่เกิดมาโดยไม่มีเพศตั้งแต่ปฏิสนธิ ผู้นี้เรียกว่า นปุงสกบัณเฑาะก์ ในบัณเฑาะก์ ๕ ประเภทนั้น อาสิตตบัณเฑาะก์และอุสูยบัณเฑาะก์ไม่ถูกห้ามบรรพชา ส่วนบัณเฑาะก์อีก ๓ ประเภทที่เหลือถูกห้าม ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า 'ในบัณเฑาะก์ ๓ ประเภทนั้น ปักขบัณเฑาะก์ถูกห้ามบรรพชาเฉพาะในข้างที่เขาเป็นบัณเฑาะก์เท่านั้น' 136. උභතොබ්‍යඤ්ජනකොති (මහාව. අට්ඨ. 116) ඉත්ථිනිමිත්තුප්පාදනකම්මතො ච පුරිසනිමිත්තුප්පාදනකම්මතො ච උභතොබ්‍යඤ්ජනමස්ස අත්ථීති උභතොබ්‍යඤ්ජනකො. සො දුවිධො හොති ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකොති. තත්ථ ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථිනිමිත්තං පාකටං හොති, පුරිසනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසනිමිත්තං පාකටං, ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං. ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස ඉත්ථීසු පුරිසත්තං කරොන්තස්ස ඉත්ථිනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං හොති, පුරිසනිමිත්තං පාකටං. පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස පුරිසානං ඉත්ථිභාවං උපගච්ඡන්තස්ස පුරිසනිමිත්තං පටිච්ඡන්නං හොති, ඉත්ථිනිමිත්තං පාකටං හොති. ඉත්ථිඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො සයඤ්ච ගබ්භං ගණ්හාති, පරඤ්ච ගණ්හාපෙති, පුරිසඋභතොබ්‍යඤ්ජනකො පන සයං න ගණ්හාති, පරං පන ගණ්හාපෙතීති ඉදමෙතෙසං නානාකරණං. ඉමස්ස පන දුවිධස්සපි උභතොබ්‍යඤ්ජනකස්ස නෙව පබ්බජ්ජා අත්ථි, න උපසම්පදා. ๑๓๖. คำว่า 'อุภโตพยัญชนก' หมายถึง ผู้ที่มีเพศทั้งสอง คือมีทั้งเพศหญิงและเพศชายปรากฏขึ้นเพราะกรรมที่ทำให้เกิดเพศหญิงและกรรมที่ทำให้เกิดเพศชาย อุภโตพยัญชนกนั้นมี ๒ ประเภท คือ อิตถีอุภโตพยัญชนก และปุริสอุภโตพยัญชนก ในสองประเภทนั้น อิตถีอุภโตพยัญชนกมีเพศหญิงปรากฏชัด ส่วนเพศชายถูกปกปิด ปุริสอุภโตพยัญชนกมีเพศชายปรากฏชัด ส่วนเพศหญิงถูกปกปิด เมื่ออิตถีอุภโตพยัญชนกทำหน้าที่เป็นชายในสตรีทั้งหลาย เพศหญิงของเขาจะถูกปกปิด และเพศชายจะปรากฏชัด เมื่อปุริสอุภโตพยัญชนกถึงความเป็นหญิงในบุรุษทั้งหลาย เพศชายของเขาจะถูกปกปิด และเพศหญิงจะปรากฏชัด อิตถีอุภโตพยัญชนกนั้นย่อมรับครรภ์เองได้และทำให้ผู้อื่นรับครรภ์ได้ ส่วนปุริสอุภโตพยัญชนกไม่รับครรภ์เอง แต่ทำให้ผู้อื่นรับครรภ์ได้ นี่คือความแตกต่างของอุภโตพยัญชนกเหล่านี้ อุภโตพยัญชนกแม้ทั้งสองประเภทนี้ ไม่มีการบรรพชาและไม่มีการอุปสมบท 137. ථෙය්‍යසංවාසකොති තයො ථෙය්‍යසංවාසකා ලිඞ්ගත්ථෙනකො සංවාසත්ථෙනකො උභයත්ථෙනකොති. තත්ථ යො සයං පබ්බජිත්වා විහාරං ගන්ත්වා න භික්ඛුවස්සානි ගණෙති, න යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, න ආසනෙන පටිබාහති, න උපොසථපවාරණාදීසු සන්දිස්සති, අයං ලිඞ්ගමත්තස්සෙව ථෙනිතත්තා ලිඞ්ගත්ථෙනකො නාම. යො පන භික්ඛූහි පබ්බාජිතො සාමණෙරො සමානො විදෙසං ගන්ත්වා ‘‘අහං දසවස්සො වා වීසතිවස්සො වා’’ති මුසා වත්වා භික්ඛුවස්සානි ගණෙති, යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, ආසනෙන පටිබාහති, උපොසථපවආරණාදීසු සන්දිස්සති, අයං සංවාසමත්තස්සෙව ථෙනිතත්තා සංවාසත්ථෙනකො නාම. භික්ඛුවස්සගණනාදිකො හි සබ්බොපි කිරියභෙදො ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘සංවාසො’’ති වෙදිතබ්බො. සික්ඛං පච්චක්ඛාය ‘‘න මං කොචි ජානාතී’’ති පුන එවං පටිපජ්ජන්තෙපි එසෙව නයො. යො පන සයං පබ්බජිත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛුවස්සානි ගණෙති, යථාවුඩ්ඪං වන්දනං සාදියති, ආසනෙන පටිබාහති, උපොසථපවාරණාදීසු සන්දිස්සති, අයං ලිඞ්ගස්ස චෙව [Pg.147] සංවාසස්ස ච ථෙනිතත්තා උභයත්ථෙනකො නාම. අයං තිවිධොපි ථෙය්‍යසංවාසකො අනුපසම්පන්නො න උපසම්පාදෙතබ්බො, උපසම්පන්නො නාසෙතබ්බො, පුන පබ්බජ්ජං යාචන්තොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. ๑๓๗. ในบทว่า เถยยสังวาสโก นี้ มีเถยยสังวาสก ๓ ประเภท คือ ลิงคัตเถนกะ (ผู้ขโมยเพศ) สังวาสัตเถนกะ (ผู้ขโมยการอยู่ร่วม) และอุภยัตเถนกะ (ผู้ขโมยทั้งสองอย่าง) ในบรรดาเถยยสังวาสกเหล่านั้น บุคคลใดบวชเองแล้วไปสู่วิหาร ไม่นับพรรษาภิกษุ ไม่ยินดีการกราบไหว้ตามลำดับผู้แก่กว่า ไม่ห้ามด้วยอาสนะ ไม่ปรากฏในอุโบสถและปวารณาเป็นต้น บุคคลนี้ชื่อว่า ลิงคัตเถนกะ เพราะขโมยเพียงเพศเท่านั้น ส่วนบุคคลใดอันภิกษุทั้งหลายให้บวชแล้ว เป็นสามเณรอยู่ ไปสู่ต่างถิ่น กล่าวเท็จว่า 'เรามีพรรษา ๑๐ หรือมีพรรษา ๒๐' ดังนี้ แล้วนับพรรษาภิกษุ ยินดีการกราบไหว้ตามลำดับผู้แก่กว่า ห้ามด้วยอาสนะ ปรากฏในอุโบสถและปวารณาเป็นต้น บุคคลนี้ชื่อว่า สังวาสัตเถนกะ เพราะขโมยเพียงการอยู่ร่วมเท่านั้น แท้จริง กิริยาอาการที่แตกต่างกันทั้งหมด มีการนับพรรษาภิกษุเป็นต้น ในความหมายนี้ พึงทราบว่า 'สังวาส' แม้ในเมื่อบุคคลสละสิกขาแล้วคิดว่า 'ใครๆ ไม่รู้จักเรา' ดังนี้ แล้วปฏิบัติเช่นนั้นอีก ก็มีนัยนี้เหมือนกัน ส่วนบุคคลใดบวชเองแล้วไปสู่วิหาร นับพรรษาภิกษุ ยินดีการกราบไหว้ตามลำดับผู้แก่กว่า ห้ามด้วยอาสนะ ปรากฏในอุโบสถและปวารณาเป็นต้น บุคคลนี้ชื่อว่า อุภยัตเถนกะ เพราะขโมยทั้งเพศและการอยู่ร่วม เถยยสังวาสกทั้ง ๓ ประเภทนี้ แม้ยังไม่ได้อุปสมบท ก็ไม่พึงให้อุปสมบท ที่อุปสมบทแล้ว พึงให้ฉิบหาย (นาสนะ) แม้จะอ้อนวอนขอบรรพชาอีก ก็ไม่พึงให้บวช 138. එත්ථ ච අසම්මොහත්ථං ඉදං පකිණ්ණකං වෙදිතබ්බං – ๑๓๘. ในที่นี้ พึงทราบข้อวินิจฉัยเบ็ดเตล็ดนี้ เพื่อไม่ให้เกิดความสับสน ‘‘රාජදුබ්භික්ඛකන්තාර, රොගවෙරිභයෙන වා; චීවරාහරණත්ථං වා, ලිඞ්ගං ආදියතීධ යො. ผู้ใดในศาสนานี้ ถือเอาเพศบรรพชิตเพราะกลัวพระราชา หรือกลัวความอดอยาก หรือกลัวป่ากันดาร หรือกลัวโรคภัย หรือกลัวศัตรู หรือเพื่อนำจีวรไป ‘‘සංවාසං නාධිවාසෙති, යාව සො සුද්ධමානසො; ථෙය්‍යසංවාසකො නාම, තාව එස න වුච්චතී’’ති. (මහාව. අට්ඨ. 110); ไม่ยอมรับการอยู่ร่วม ตราบเท่าที่เขายังมีใจบริสุทธิ์อยู่ ตราบนั้น บุคคลนี้ยังไม่ชื่อว่าเถยยสังวาสก තත්‍රායං විත්ථාරනයො – ඉධෙකච්චස්ස රාජා කුද්ධො හොති, සො ‘‘එවං මෙ සොත්ථි භවිස්සතී’’ති සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා පලායති. තං දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙන්ති, රාජා ‘‘සචෙ පබ්බජිතො, න තං ලබ්භා කිඤ්චි කාතු’’න්ති තස්මිං කොධං පටිවිනෙති. සො ‘‘වූපසන්තං මෙ රාජභය’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතො පබ්බාජෙතබ්බො. අථාපි ‘‘සාසනං නිස්සාය මයා ජීවිතං ලද්ධං, හන්ද දානි අහං පබ්බජාමී’’ති උප්පන්නසංවෙගො තෙනෙව ලිඞ්ගෙන ආගන්ත්වා ආගන්තුකවත්තං න සාදියති, භික්ඛූහි පුට්ඨො වා අපුට්ඨො වා යථාභූතමත්තානං ආවිකත්වා පබ්බජ්ජං යාචති, ලිඞ්ගං අපනෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන සො වත්තං සාදියති, පබ්බජිතාලයං දස්සෙති, සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තං වස්සගණනාදිභෙදං විධිං පටිපජ්ජති, අයං න පබ්බාජෙතබ්බො. ในข้อนั้น มีนัยแห่งการขยายความดังนี้ คือ ในโลกนี้ พระราชาทรงกริ้วต่อบุคคลบางคน บุคคลนั้นคิดว่า 'เมื่อทำอย่างนี้ ความสวัสดีจักมีแก่เรา' ดังนี้ จึงถือเอาเพศเองแล้วหนีไป พวกคนเห็นเขาแล้วจึงกราบทูลพระราชา พระราชาทรงระงับความกริ้วในบุคคลนั้นว่า 'ถ้าเขาบวชแล้ว ก็ไม่ควรจะทำอะไรเขาได้' บุคคลนั้นคิดว่า 'ภัยจากพระราชาของเราสงบแล้ว' ดังนี้ จึงไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา บุคคลเช่นนี้พึงให้บวชได้ หรือว่า หากเขามีความสังเวชเกิดขึ้นว่า 'เราได้ชีวิตเพราะอาศัยพระศาสนา เอาเถิด บัดนี้เราจะบวช' ดังนี้ จึงมาด้วยเพศนั้นเอง แต่ไม่ยินดีในอาคันตุกวัตร ถูกภิกษุถามก็ตาม ไม่ถูกถามก็ตาม เปิดเผยตนตามความเป็นจริงแล้วขอบรรพชา พึงให้นำเพศนั้นออกแล้วให้บวช แต่ถ้าเขายินดีในวัตร แสดงอาการเป็นบรรพชิต ปฏิบัติตามวิธีที่มีการนับพรรษาเป็นต้นตามที่กล่าวไว้ก่อนทั้งหมด บุคคลนี้ไม่พึงให้บวช ඉධ පනෙකච්චො දුබ්භික්ඛෙ ජීවිතුං අසක්කොන්තො සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා සබ්බපාසණ්ඩියභත්තානි භුඤ්ජන්තො දුබ්භික්ඛෙ වීතිවත්තෙ සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. อนึ่ง ในศาสนานี้ บางคนไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ในคราวทุพภิกขภัย จึงถือเอาเพศเอง บริโภคอาหารที่พวกเดียรถีย์ทั้งปวงถวาย เมื่อทุพภิกขภัยผ่านพ้นไปแล้ว ก็ไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง අපරො මහාකන්තාරං නිත්ථරිතුකාමො හොති, සත්ථවාහො ච පබ්බජිතෙ ගහෙත්වා ගච්ඡති. සො ‘‘එවං මං සත්ථවාහො ගහෙත්වා ගමිස්සතී’’ති සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා සත්ථවාහෙන සද්ධිං කන්තාරං නිත්ථරිත්වා ඛෙමන්තං පත්වා සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. อีกคนหนึ่งประสงค์จะข้ามป่าใหญ่ และนายกองเกวียนก็พาพวกบรรพชิตไป เขาคิดว่า 'เมื่อเป็นอย่างนี้ นายกองเกวียนจักพาเราไป' ดังนี้ จึงถือเอาเพศเอง ข้ามป่าใหญ่ไปกับนายกองเกวียนแล้ว ถึงที่ปลอดภัย ก็ไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง අපරො [Pg.148] රොගභයෙ උප්පන්නෙ ජීවිතුං අසක්කොන්තො සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා සබ්බපාසණ්ඩියභත්තානි භුඤ්ජන්තො රොගභයෙ වූපසන්තෙ සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. อีกคนหนึ่ง เมื่อเกิดภัยจากโรค ไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ จึงถือเอาเพศเอง บริโภคอาหารที่พวกเดียรถีย์ทั้งปวงถวาย เมื่อภัยจากโรคสงบแล้ว ก็ไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง අපරස්ස එකො වෙරිකො කුද්ධො හොති, ඝාතෙතුකාමො නං විචරති. සො ‘‘එවං මෙ සොත්ථි භවිස්සතී’’ති සයමෙව ලිඞ්ගං ගහෙත්වා පලායති. වෙරිකො ‘‘කුහිං සො’’ති පරියෙසන්තො ‘‘පබ්බජිත්වා පලාතො’’ති සුත්වා ‘‘සචෙ පබ්බජිතො, න තං ලබ්භා කිඤ්චි කාතු’’න්ති තස්මිං කොධං පටිවිනෙති. සො ‘‘වූපසන්තං මෙ වෙරිභය’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං අනොසරිත්වාව ගිහිලිඞ්ගං ගහෙත්වා ආගතොති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. อีกคนหนึ่ง มีศัตรูคนหนึ่งโกรธเคือง ประสงค์จะฆ่าเขา จึงเที่ยวติดตามไป บุคคลนั้นคิดว่า 'เมื่อทำอย่างนี้ ความสวัสดีจักมีแก่เรา' ดังนี้ จึงถือเอาเพศเองแล้วหนีไป ศัตรูนั้นเที่ยวค้นหาว่า 'เขาไปไหน' เมื่อได้ยินว่า 'บวชแล้วหนีไป' ก็ระงับความโกรธในบุคคลนั้นว่า 'ถ้าเขาบวชแล้ว ก็ไม่ควรจะทำอะไรเขาได้' บุคคลนั้นคิดว่า 'ภัยจากศัตรูของเราสงบแล้ว' ดังนี้ จึงไม่เข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์เลย ถือเอาเพศคฤหัสถ์แล้วกลับมา ดังนี้เป็นต้น ทั้งหมดก็เหมือนกับเรื่องก่อนนั่นเอง අපරො ඤාතිකුලං ගන්ත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය ගිහී හුත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි ඉධ නස්සිස්සන්ති, සචෙපි ඉමානි ගහෙත්වා විහාරං ගමිස්සාමි, අන්තරාමග්ගෙ මං ‘චොරො’ති ගහෙස්සන්ති, යංනූනාහං කායපරිහාරියානි කත්වා ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති චීවරාහරණත්ථං නිවාසෙත්වා ච පාරුපිත්වා ච විහාරං ගච්ඡති. තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා සාමණෙරා ච දහරා ච අබ්භුග්ගච්ඡන්ති, වත්තං දස්සෙන්ති. සො න සාදියති, යථාභූතමත්තානං ආවිකරොති. සචෙ භික්ඛූ ‘‘න දානි මයං තං මුඤ්චිස්සාමා’’ති බලක්කාරෙන පබ්බාජෙතුකාමා හොන්ති, කාසායානි අපනෙත්වා පුන පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ පන ‘‘නයිමෙ මං හීනායාවත්තභාවං ජානන්තී’’ති තංයෙව භික්ඛුභාවං පටිජානිත්වා සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තං වස්සගණනාදිභෙදං විධිං පටිපජ්ජති, අයං න පබ්බාජෙතබ්බො. อีกคนหนึ่งไปสู่ตระกูลญาติ สละสิกขาแล้วเป็นคฤหัสถ์ (คิดว่า) 'ผ้าจีวรเหล่านี้จะฉิบหายในเรือนนี้ แม้หากเราจะถือเอาผ้าเหล่านี้ไปสู่วิหาร พวกคนก็จะจับเราในระหว่างทางว่า เป็นโจร ถ้ากระไร เราพึงทำผ้าเหล่านี้ให้เป็นของใช้สอยติดตัวแล้วไปเถิด' ดังนี้ จึงนุ่งและห่มเพื่อจะนำจีวรไป แล้วไปสู่วิหาร สามเณรและภิกษุหนุ่มทั้งหลายเห็นเขามาแต่ไกล จึงพากันออกไปต้อนรับ แสดงวัตรให้ เขาไม่ยินดี เปิดเผยตนตามความเป็นจริง หากภิกษุทั้งหลายคิดว่า 'บัดนี้เราจะไม่ปล่อยเขาไป' ดังนี้ แล้วปรารถนาจะให้บวชด้วยการบังคับ พึงให้นำผ้ากาสาวพัสตร์ออกแล้วให้บวชอีก แต่ถ้าเขาคิดว่า 'ภิกษุเหล่านี้ไม่รู้ความเป็นผู้เวียนมาเพื่อความต่ำของเรา' ดังนี้ แล้วปฏิญาณความเป็นภิกษุนั้นเอง ปฏิบัติตามวิธีที่มีการนับพรรษาเป็นต้นตามที่กล่าวไว้ก่อนทั้งหมด บุคคลนี้ไม่พึงให้บวช අපරො මහාසාමණෙරො ඤාතිකුලං ගන්ත්වා උප්පබ්බජිත්වා කම්මන්තානුට්ඨානෙන උබ්බාළ්හො පුන ‘‘දානි අහං සාමණෙරො භවිස්සාමි, ථෙරොපි මෙ උප්පබ්බජිතභාවං න ජානාතී’’ති තදෙව පත්තචීවරං ආදාය විහාරං ගච්ඡති, තමත්ථං භික්ඛූනං න ආරොචෙති, සාමණෙරභාවං පටිජානාති, අයං ථෙය්‍යසංවාසකොයෙව, පබ්බජ්ජං න ලභති. සචෙපිස්ස ලිඞ්ගග්ගහණකාලෙ එවං හොති ‘‘නාහං කස්සචි ආරොචෙස්සාමී’’ති, විහාරඤ්ච ගතො ආරොචෙති, ගහණෙනෙව ථෙය්‍යසංවාසකො. අථාපිස්ස ගහණකාලෙ ‘‘ආචික්ඛිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පන්නං හොති, විහාරඤ්ච ගන්ත්වා ‘‘කුහිං ත්වං, ආවුසො, ගතො’’ති වුත්තො ‘‘න දානි මං ඉමෙ ජානන්තී’’ති වඤ්චෙත්වා [Pg.149] නාචික්ඛති, ‘‘නාචික්ඛිස්සාමී’’ති සහ ධුරනික්ඛෙපෙන අයම්පි ථෙය්‍යසංවාසකොව. සචෙ පනස්ස ගහණකාලෙපි ‘‘ආචික්ඛිස්සාමී’’ති හොති, විහාරං ගන්ත්වාපි ආචික්ඛති, අයං පුන පබ්බජ්ජං ලභති. อีกคนหนึ่งเป็นสามเณรใหญ่ ไปสู่ตระกูลญาติแล้วลาสิกขา ถูกการงานบีบคั้น จึงคิดอีกว่า “บัดนี้เราจักเป็นสามเณร พระเถระก็ไม่รู้ว่าเราลาสิกขาแล้ว” แล้วถือบาตรและจีวรนั้นเองไปสู่วิหาร ไม่บอกเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ยอมรับความเป็นสามเณร ผู้นี้เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมเท่านั้น ไม่ได้บรรพชา ถึงแม้ในเวลาที่รับเพศ (สามเณร) นั้น เขามีความคิดว่า “เราจักไม่บอกใคร” แต่เมื่อไปถึงวิหารแล้วกลับบอก ผู้นั้นก็เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมตั้งแต่เวลาที่รับเพศนั่นเอง อีกอย่างหนึ่ง ถ้าในเวลาที่รับเพศนั้น เขามีความคิดเกิดขึ้นว่า “เราจักบอก” แต่เมื่อไปถึงวิหารแล้ว ถูกถามว่า “อาวุโส ท่านไปไหนมา” แล้วคิดหลอกลวงว่า “บัดนี้ภิกษุเหล่านี้ไม่รู้จักเรา” จึงไม่บอก ผู้นี้ก็เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมพร้อมกับการละทิ้งภาระ (คือความตั้งใจที่จะบอก) นั่นเอง แต่ถ้าในเวลาที่รับเพศนั้น เขามีความคิดว่า “เราจักบอก” และเมื่อไปถึงวิหารแล้วก็บอก ผู้นี้ก็ได้บรรพชาอีกครั้ง අපරො දහරසාමණෙරො මහන්තො වා පන අබ්‍යත්තො. සො පුරිමනයෙනෙව උප්පබ්බජිත්වා ඝරෙ වච්ඡකගොරක්ඛණාදීනි කම්මානි කාතුං න ඉච්ඡති. තමෙනං ඤාතකා තානියෙව කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා ථාලකං වා පත්තං වා හත්ථෙ දත්වා ‘‘ගච්ඡ, සමණොව හොහී’’ති ඝරා නීහරන්ති. සො විහාරං ගච්ඡති, නෙව නං භික්ඛූ ජානන්ති ‘‘අයං උප්පබ්බජිත්වා පුන සයමෙව පබ්බජිතො’’ති, නාපි සයං ජානාති ‘‘යො එවං පබ්බජති, සො ථෙය්‍යසංවාසකො නාම හොතී’’ති. සචෙ පන තං පරිපුණ්ණවස්සං උපසම්පාදෙන්ති, සූපසම්පන්නො. සචෙ පන අනුපසම්පන්නකාලෙයෙව විනයවිනිච්ඡයෙ වත්තමානෙ සුණාති ‘‘යො එවං පබ්බජති, සො ථෙය්‍යසංවාසකො නාම හොතී’’ති, තෙන ‘‘මයා එවං කත’’න්ති භික්ඛූනං ආචික්ඛිතබ්බං. එවං පුන පබ්බජ්ජං ලභති. සචෙ පන ‘‘දානි න මං කොචි ජානාතී’’ති නාරොචෙති, ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙයෙව ථෙය්‍යසංවාසකො. อีกคนหนึ่งเป็นสามเณรน้อย หรือสามเณรใหญ่ก็ตามแต่เป็นผู้ไม่ฉลาด เขาลาสิกขาไปตามนัยก่อนนั่นเอง ไม่ประสงค์จะทำการงานต่างๆ เช่น เลี้ยงลูกโคและเลี้ยงโคเป็นต้นในเรือน ญาติทั้งหลายจึงให้เขาครองผ้ากาสาวพัสตร์เหล่านั้นเอง ให้ถ้วยหรือบาตรในมือแล้วขับออกจากเรือนว่า “ไปเถิด จงเป็นสมณะเถิด” เขาไปสู่วิหาร ภิกษุทั้งหลายก็ไม่รู้ว่า “ผู้นี้ลาสิกขาแล้วกลับมาบวชเอง” แม้ตัวเขาเองก็ไม่รู้ว่า “ผู้ใดบวชอย่างนี้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม” แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายให้อุปสมบทแก่สามเณรนั้นเมื่อมีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ เขาก็เป็นผู้อุปสมบทดีแล้ว แต่ถ้าในเวลาที่ยังไม่ได้อุปสมบทนั่นเอง เมื่อมีการวินิจฉัยพระวินัยเกิดขึ้น เขาได้ยินว่า “ผู้ใดบวชอย่างนี้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม” เขาก็พึงบอกภิกษุทั้งหลายว่า “เราได้ทำอย่างนี้” เมื่อบอกอย่างนี้ เขาก็ได้บรรพชาอีกครั้ง แต่ถ้าเขาคิดว่า “บัดนี้ไม่มีใครรู้จักเรา” แล้วไม่บอก เขาก็เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมทันทีที่ละทิ้งภาระ (คือความตั้งใจที่จะบอก) භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාය ලිඞ්ගං අනපනෙත්වා දුස්සීලකම්මං කත්වා වා අකත්වා වා පුන සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තං වස්සගණනාදිභෙදං විධිං පටිපජ්ජති, ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය සලිඞ්ගෙ ඨිතො මෙථුනං පටිසෙවිත්වා වස්සගණනාදිභෙදං විධිං ආපජ්ජන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, පබ්බජ්ජාමත්තං ලභති. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘එසො ථෙය්‍යසංවාසකො’’ති වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බං. ภิกษุสละสิกขาแล้ว ไม่ถอดเพศออก ทำกรรมอันเป็นทุศีลหรือไม่ทำก็ตาม แล้วกลับปฏิบัติตามวิธีที่กล่าวไว้ก่อนทั้งหมด มีประเภทแห่งการนับพรรษาเป็นต้น ผู้นั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ภิกษุไม่สละสิกขา ตั้งอยู่ในเพศของตน เสพเมถุนแล้วปฏิบัติตามวิธีมีประเภทแห่งการนับพรรษาเป็นต้น ผู้นั้นไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ย่อมได้เพียงบรรพชา (คือบวชเป็นสามเณรใหม่ได้) แต่ในอรรถกถาอันธกะกล่าวว่า “บุคคลนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม” คำนั้นไม่พึงถือเอา එකො භික්ඛු කාසායෙ සඋස්සාහොව ඔදාතං නිවාසෙත්වා මෙථුනං පටිසෙවිත්වා පුන කාසායානි නිවාසෙත්වා වස්සගණනාදිභෙදං විධිං ආපජ්ජති, අයම්පි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, පබ්බජ්ජාමත්තං ලභති. සචෙ පන කාසායෙ ධුරං නික්ඛිපිත්වා ඔදාතං නිවාසෙත්වා මෙථුනං පටිසෙවිත්වා පුන කාසායානි නිවාසෙත්වා වස්සගණනාදිභෙදං විධිං ආපජ්ජති, ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සාමණෙරො සලිඞ්ගෙ ඨිතො මෙථුනාදිඅස්සමණකරණධම්මං ආපජ්ජිත්වාපිථෙය්‍යසංවාසකො න හොති. සචෙපි කාසායෙ සඋස්සාහොව කාසායානි අපනෙත්වා මෙථුනං පටිසෙවිත්වා පුන කාසායානි නිවාසෙති, නෙව ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සචෙ පන කාසායෙ ධුරං නික්ඛිපිත්වා නග්ගො වා ඔදාතවත්ථො වා [Pg.150] මෙථුනසෙවනාදීහි අස්සමණො හුත්වා කාසායං නිවාසෙති, ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. ภิกษุรูปหนึ่งยังมีอุตสาหะในผ้ากาสาวะ (คือยังอาลัยในเพศ) นุ่งผ้าขาวเสพเมถุนแล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก และเข้าถึงวิธีมีการนับพรรษาเป็นต้น ภิกษุนี้ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ย่อมได้เพียงบรรพชาเท่านั้น แต่ถ้าภิกษุนั้นละภาระในผ้ากาสาวะแล้ว นุ่งผ้าขาวเสพเมถุนแล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก และเข้าถึงวิธีมีการนับพรรษาเป็นต้น ภิกษุนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม สามเณรผู้ตั้งอยู่ในเพศของตน แม้เข้าถึงธรรมที่ทำให้ไม่เป็นสมณะมีเมถุนเป็นต้น ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม แม้ถ้าสามเณรนั้นยังมีอุตสาหะในผ้ากาสาวะ ถอดผ้ากาสาวะออกเสพเมถุนแล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วมเลย แต่ถ้าสามเณรนั้นละภาระในผ้ากาสาวะแล้ว เป็นผู้ไม่เป็นสมณะด้วยการเสพเมถุนเป็นต้น โดยเป็นคนเปลือยกายหรือนุ่งผ้าขาวก็ตาม แล้วกลับนุ่งผ้ากาสาวะอีก สามเณรนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม සචෙ ගිහිභාවං පත්ථයමානො කාසායං ඔවට්ටිකං කත්වා අඤ්ඤෙන වා ආකාරෙන ගිහිනිවාසනෙන නිවාසෙති ‘‘සොභති නු ඛො මෙ ගිහිලිඞ්ගං, න සොභතී’’ති වීමංසනත්ථං, රක්ඛති තාව. ‘‘සොභතී’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා පන පුන ලිඞ්ගං සාදියන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසනසම්පටිච්ඡනෙසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන නිවත්ථකාසාවස්ස උපරි ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසති වා සම්පටිච්ඡති වා, රක්ඛතියෙව. භික්ඛුනියාපි එසෙව නයො. සාපි ගිහිභාවං පත්ථයමානා සචෙ කාසායං ගිහිනිවාසනං නිවාසෙති ‘‘සොභති නු ඛො මෙ ගිහිලිඞ්ගං, න සොභතී’’ති වීමංසනත්ථං, රක්ඛතියෙව. සචෙ ‘‘සොභතී’’ති සම්පටිච්ඡති, න රක්ඛති. ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසනසම්පටිච්ඡනෙසුපි එසෙව නයො. නිවත්ථකාසායස්ස පන උපරි ඔදාතං නිවාසෙත්වා වීමංසතු වා සම්පටිච්ඡතු වා, රක්ඛතියෙව. ถ้าภิกษุปรารถนาความเป็นคฤหัสถ์ นุ่งผ้ากาสาวะทำเป็นชายพก (คือเหน็บชายผ้า) หรือนุ่งด้วยอาการอื่นอันเป็นการนุ่งของคฤหัสถ์ เพื่อพิจารณาว่า “เพศคฤหัสถ์ของเรางามหรือไม่หนอ” เพียงเท่านี้ยังรักษาเพศไว้ได้ก่อน แต่เมื่อยอมรับว่า “งาม” แล้วกลับยินดีในเพศคฤหัสถ์อีก ภิกษุนั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม แม้ในการนุ่งผ้าขาวแล้วพิจารณาและยอมรับก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้าภิกษุนั้นนุ่งผ้าขาวทับผ้ากาสาวะที่นุ่งอยู่แล้วพิจารณาหรือยอมรับ ย่อมรักษาเพศไว้ได้แน่นอน แม้ในภิกษุณีก็มีนัยเดียวกันนี้ ภิกษุณีนั้นปรารถนาความเป็นคฤหัสถ์ ถ้าเธอนุ่งผ้ากาสาวะแบบการนุ่งของคฤหัสถ์ เพื่อพิจารณาว่า “เพศคฤหัสถ์ของเรางามหรือไม่หนอ” ก็ยังรักษาเพศไว้ได้แน่นอน ถ้าเธอยอมรับว่า “งาม” ย่อมไม่รักษาเพศไว้ แม้ในการนุ่งผ้าขาวแล้วพิจารณาและยอมรับก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้าเธอนุ่งผ้าขาวทับผ้ากาสาวะที่นุ่งอยู่แล้วพิจารณาหรือยอมรับก็ตาม ย่อมรักษาเพศไว้ได้แน่นอน සචෙ කොචි වුඩ්ඪපබ්බජිතො වස්සානි අගණෙත්වා පාළියම්පි අට්ඨත්වා එකපස්සෙන ගන්ත්වා මහාපෙළාදීසු කටච්ඡුනා උක්ඛිත්තෙ භත්තපිණ්ඩෙ පත්තං උපනාමෙත්වා සෙනො විය මංසපෙසිං ගහෙත්වා ගච්ඡති, ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති, භික්ඛුවස්සානි පන ගණෙත්වා ගණ්හන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො හොති. සයං සාමණෙරොව සාමණෙරපටිපාටියා කූටවස්සානි ගණෙත්වා ගණ්හන්තො ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති. භික්ඛු භික්ඛුපටිපාටියා කූටවස්සානි ගණෙත්වා ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ถ้าผู้บวชเมื่อแก่บางรูปไม่นับพรรษา ไม่ตั้งอยู่ในลำดับ (แถว) เดินเลี่ยงไปข้างหนึ่ง แล้วน้อมบาตรเข้าไปในก้อนข้าวที่ตักขึ้นด้วยทัพพีจากกระบุงใหญ่เป็นต้น แล้วเดินไปเหมือนนกเหยี่ยวคาบชิ้นเนื้อไป ผู้นั้นไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม แต่ถ้าผู้นั้นนับพรรษาของภิกษุแล้วรับอยู่ ผู้นั้นเป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ตัวสามเณรเองนับพรรษาปลอมตามลำดับของสามเณรแล้วรับอยู่ ก็ไม่เป็นผู้ขโมยการอยู่ร่วม ส่วนภิกษุผู้นับพรรษาปลอมตามลำดับของภิกษุแล้วรับอยู่ พึงให้ปรับด้วยราคาแห่งสิ่งของ 139. තිත්ථියපක්කන්තකොති තිත්ථියෙසු පක්කන්තො පවිට්ඨොති තිත්ථියපක්කන්තකො, සොපි න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – උපසම්පන්නො භික්ඛු ‘‘තිත්ථියො භවිස්සාමී’’ති සලිඞ්ගෙනෙව තෙසං උපස්සයං ගච්ඡති, පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං, තෙසං ලිඞ්ගෙ ආදින්නමත්තෙ තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. යොපි සයමෙව ‘‘තිත්ථියො භවිස්ස’’න්ති කුසචීරාදීනි නිවාසෙති, තිත්ථියපක්කන්තකො හොතියෙව. යො පන නග්ගො නහායන්තො අත්තානං ඔලොකෙත්වා ‘‘සොභති මෙ ආජීවකභාවො, ආජීවකො භවිස්ස’’න්ති කාසායානි අනාදාය නග්ගො ආජීවකානං [Pg.151] උපස්සයං ගච්ඡති, පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. සචෙ පනස්ස අන්තරාමග්ගෙ හිරොත්තප්පං උප්පජ්ජති, දුක්කටානි දෙසෙත්වා මුච්චති. තෙසං උපස්සයං ගන්ත්වාපි තෙහි වා ඔවදිතො අත්තනා වා ‘‘ඉමෙසං පබ්බජ්ජා අතිදුක්ඛා’’ති දිස්වා නිවත්තන්තොපි මුච්චතියෙව. සචෙ පන ‘‘කිං තුම්හාකං පබ්බජ්ජාය උක්කට්ඨ’’න්ති පුච්ඡිත්වා ‘‘කෙසමස්සුලුඤ්චනාදීනී’’ති වුත්තො එකකෙසම්පි ලුඤ්චාපෙති, උක්කුටිකප්පධානාදීනි වා වත්තානි ආදියති, මොරපිඤ්ඡාදීනි වා නිවාසෙති, තෙසං ලිඞ්ගං ගණ්හාති, ‘‘අයං පබ්බජ්ජා සෙට්ඨා’’ති සෙට්ඨභාවං වා උපගච්ඡති, න මුච්චති, තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. සචෙ පන ‘‘සොභති නු ඛො මෙ තිත්ථියපබ්බජ්ජා, නනු ඛො සොභතී’’ති වීමංසනත්ථං කුසචීරාදීනි වා නිවාසෙති, ජටං වා බන්ධති, ඛාරිකාජං වා ආදියති, යාව න සම්පටිච්ඡති ලද්ධිං, තාව රක්ඛති, සම්පටිච්ඡිතමත්තෙ තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. අච්ඡින්නචීවරො පන කුසචීරාදීනි නිවාසෙන්තො රාජභයාදීහි වා තිත්ථියලිඞ්ගං ගණ්හන්තො ලද්ධියා අභාවෙන නෙව තිත්ථියපක්කන්තකො හොති. ‘‘අයඤ්ච තිත්ථියපක්කන්තකො නාම උපසම්පන්නභික්ඛුනා කථිතො, තස්මා සාමණෙරො සලිඞ්ගෙන තිත්ථියායතනං ගතොපි පුන පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. පුරිමො පන ථෙය්‍යසංවාසකො අනුපසම්පන්නෙන කථිතො, තස්මා උපසම්පන්නො කූටවස්සං ගණෙන්තොපි අස්සමණො න හොති. ලිඞ්ගෙ සඋස්සාහො පාරාජිකං ආපජ්ජිත්වා භික්ඛුවස්සාදීනි ගණ්හන්තොපි ථෙය්‍යසංවාසකො න හොති. ๑๓๙. คำว่า "ติตถิยปักกันตกะ" หมายถึง ผู้ที่เข้าไปสู่เดียรถีย์. ผู้นั้นไม่พึงให้บวช. วินิจฉัยในเรื่องนี้คือ: ภิกษุผู้เป็นอุปสัมบันคิดว่า "เราจักเป็นเดียรถีย์" แล้วไปด้วยเพศของตนเองนั่นแหละสู่ที่อยู่ของเดียรถีย์ ทุกย่างก้าวเป็นทุกกฏ. เพียงแค่รับเอาเพศของเดียรถีย์เหล่านั้น ก็เป็นติตถิยปักกันตกะ. ผู้ใดเองคิดว่า "เราจักเป็นเดียรถีย์" แล้วนุ่งผ้าเปลือกไม้เป็นต้น ผู้นั้นก็เป็นติตถิยปักกันตกะนั่นแหละ. แต่ภิกษุใดอาบน้ำเปลือยกายแล้วมองดูตนเองคิดว่า "ความเป็นอาชีวกของเรางาม เราจักเป็นอาชีวก" แล้วไม่ถือเอาผ้ากาสาวะ ไปสู่ที่อยู่ของอาชีวกทั้งหลายด้วยกายเปลือยเปล่า ทุกย่างก้าวเป็นทุกกฏ. แต่ถ้าหิริโอตตัปปะเกิดขึ้นแก่ภิกษุนั้นในระหว่างทาง เมื่อแสดงทุกกฏแล้วก็พ้น. แม้ไปสู่ที่อยู่ของเดียรถีย์เหล่านั้นแล้ว ถูกเดียรถีย์เหล่านั้นว่ากล่าว หรือตนเองเห็นว่า "บรรพชาของพวกนี้ลำบากยิ่งนัก" แล้วกลับมา ก็พ้นนั่นแหละ. แต่ถ้าภิกษุนั้นถามว่า "อะไรประเสริฐในบรรพชาของท่านทั้งหลาย" แล้วถูกกล่าวว่า "การถอนผมและหนวดเป็นต้น" แล้วให้ถอนแม้ผมเส้นเดียว หรือรับเอาวัตรทั้งหลายมีอิริยาบถนั่งยองๆ เป็นต้น หรือนุ่งขนนกยูงเป็นต้น รับเอาเพศของเดียรถีย์เหล่านั้น หรือเข้าถึงความเป็นผู้ประเสริฐโดยคิดว่า "บรรพชานี้ประเสริฐ" ผู้นั้นไม่พ้น เป็นติตถิยปักกันตกะ. แต่ถ้าภิกษุนั้นนุ่งผ้าเปลือกไม้เป็นต้น หรือผูกชฎา หรือรับเอาแอกหาบเถ้า เพื่อพิจารณาว่า "บรรพชาของเดียรถีย์ของเรางามหรือไม่หนอ" ตราบใดที่ยังไม่ยอมรับลัทธินั้น ตราบนั้นก็ยังรักษาลัทธิไว้. เพียงแค่ยอมรับ ก็เป็นติตถิยปักกันตกะ. แต่ภิกษุผู้ถูกขโมยจีวรแล้วนุ่งผ้าเปลือกไม้เป็นต้น หรือรับเอาเพศของเดียรถีย์เพราะภัยจากพระราชาเป็นต้น โดยไม่มีลัทธิ (ความเชื่อ) ผู้นั้นไม่เป็นติตถิยปักกันตกะเลย. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ติตถิยปักกันตกะนี้ ภิกษุผู้เป็นอุปสัมบันกล่าวไว้ เพราะฉะนั้น สามเณรแม้ไปสู่ที่อยู่ของเดียรถีย์ด้วยเพศของตน ก็ยังได้บรรพชาและอุปสมบทอีก". ส่วนเถยยสังวาสกะที่กล่าวไว้ก่อนนั้น อนุปสัมบันกล่าวไว้ เพราะฉะนั้น ผู้เป็นอุปสัมบันแม้นับพรรษาปลอมอยู่ ก็ไม่เป็นผู้ไม่เป็นสมณะ. ผู้มีความอุตสาหะในเพศบรรพชิต แม้ต้องอาบัติปาราชิกแล้วรับพรรษาของภิกษุเป็นต้นอยู่ ก็ไม่เป็นเถยยสังวาสกะ. 140. තිරච්ඡානගතොති නාගො වා හොතු සුපණ්ණමාණවකාදීනං වා අඤ්ඤතරො අන්තමසො සක්කං දෙවරාජානං උපාදාය යො කොචි අමනුස්සජාතියො, සබ්බොව ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘තිරච්ඡානගතො’’ති වෙදිතබ්බො. සො ච නෙව උපසම්පාදෙතබ්බො න පබ්බාජෙතබ්බො, උපසම්පන්නොපි නාසෙතබ්බො. ๑๔๐. คำว่า "ติรัจฉานคตะ" หมายถึง ผู้ที่ไปสู่กำเนิดเดรัจฉาน ไม่ว่าจะเป็นนาค หรือเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งในพวกครุฑหนุ่มเป็นต้น โดยที่สุดแม้พระอินทร์ผู้เป็นจอมเทพ ผู้ใดผู้หนึ่งที่เป็นชาติที่ไม่ใช่มนุษย์ทั้งหมดนั่นแหละ พึงทราบว่าเป็น "ติรัจฉานคตะ" ในอรรถนี้. และติรัจฉานนั้นไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้บวช แม้อุปสมบทแล้วก็พึงให้สึก. 141. මාතුඝාතකාදීසු පන යෙන මනුස්සිත්ථිභූතා ජනිකා මාතා සයම්පි මනුස්සජාතිකෙනෙව සභා සඤ්චිච්ච ජීවිතා වොරොපිතා, අයං ආනන්තරියෙන මාතුඝාතකකම්මෙන මාතුඝාතකො. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච පටික්ඛිත්තා. යෙන පන මනුස්සිත්ථිභූතාපි අජනිකා පොසාවනිකා මාතා වා චූළමාතා වා ජනිකාපි වා න මනුස්සිත්ථිභූතා මාතා [Pg.152] ඝාතිතා, තස්ස පබ්බජ්ජා න වාරිතා, න ච ආනන්තරිකො හොති. යෙන සයං තිරච්ඡානභූතෙන මනුස්සිත්ථිභූතා මාතා ඝාතිතා, සොපි ආනන්තරිකො න හොති, තිරච්ඡානගතත්තා පනස්ස පබ්බජ්ජා පටික්ඛිත්තා. පිතුඝාතකෙපි එසෙව නයො. සචෙපි හි වෙසියා පුත්තො හොති, ‘‘අයං මෙ පිතා’’ති න ජානාති, යස්ස සම්භවෙන නිබ්බත්තො, සො චෙ අනෙන ඝාතිතො, පිතුඝාතකොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, ආනන්තරියඤ්ච ඵුසති. ๑๔๑. ในมาตุฆาตกะเป็นต้นนั้น ผู้ใดเป็นมนุษย์ชาติเอง ปลงชีวิตมารดาผู้ให้กำเนิดซึ่งเป็นหญิงมนุษย์ที่ยังมีชีวิตอยู่ด้วยเจตนาจะให้ตาย ผู้นั้นเป็นมาตุฆาตกะด้วยอนันตริยกรรมคือมาตุฆาตกรรม. บรรพชาและอุปสมบทของผู้นั้นถูกห้าม. แต่ผู้ใดฆ่ามารดาผู้เลี้ยงดูซึ่งเป็นหญิงมนุษย์แต่ไม่ใช่ผู้ให้กำเนิด หรือมารดาเลี้ยง หรือมารดาผู้ให้กำเนิดแต่ไม่ใช่หญิงมนุษย์ บรรพชาของผู้นั้นไม่ถูกห้าม และไม่เป็นอนันตริยกรรม. ผู้ใดเป็นเดรัจฉานเองฆ่ามารดาซึ่งเป็นหญิงมนุษย์ ผู้นั้นก็ไม่เป็นอนันตริยกรรม แต่เพราะความเป็นเดรัจฉาน บรรพชาของผู้นั้นถูกห้าม. ในปิตุฆาตกะก็มีนัยเดียวกัน. จริงอยู่ แม้บุตรของหญิงแพศยาไม่รู้ว่า "ผู้นี้เป็นบิดาของเรา" แต่ถ้าบิดาผู้เป็นเหตุให้ตนเกิดถูกบุตรนั้นฆ่าแล้ว ก็ถึงซึ่งการนับว่าเป็นปิตุฆาตกะนั่นแหละ และถึงซึ่งอนันตริยกรรม. අරහන්තඝාතකොපි මනුස්සඅරහන්තවසෙනෙව වෙදිතබ්බො. මනුස්සජාතියඤ්හි අන්තමසො අපබ්බජිතම්පි ඛීණාසවං දාරකං වා දාරිකං වා සඤ්චිච්ච ජීවිතා වොරොපෙන්තො අරහන්තඝාතකොව හොති, ආනන්තරියඤ්ච ඵුසති, පබ්බජ්ජා චස්ස වාරිතා. අමනුස්සජාතිකං පන අරහන්තං මනුස්සජාතිකං වා අවසෙසං අරියපුග්ගලං ඝාතෙත්වා ආනන්තරිකො න හොති, පබ්බජ්ජාපිස්ස න වාරිතා, කම්මං පන බලවං හොති. තිරච්ඡානො මනුස්සඅරහන්තම්පි ඝාතෙත්වා ආනන්තරිකො න හොති, කම්මං පන භාරියන්ති අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. ผู้ฆ่าพระอรหันต์ พึงทราบว่าหมายถึงพระอรหันต์ที่เป็นมนุษย์เท่านั้น. แท้จริงแล้ว ในหมู่มนุษย์ แม้เด็กชายหรือเด็กหญิงผู้เป็นพระอรหันต์ที่ยังมิได้บวช ผู้ใดจงใจปลิดชีวิตของเขา ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ฆ่าพระอรหันต์ และย่อมถึงอนันตริยกรรม การบวชของผู้นั้นย่อมถูกห้าม. ส่วนผู้ที่ฆ่าพระอรหันต์ที่ไม่ใช่มนุษย์ หรือฆ่าพระอริยบุคคลที่เหลือจากพระอรหันต์ซึ่งเป็นมนุษย์ ย่อมไม่เป็นอนันตริยกรรม การบวชของผู้นั้นก็ไม่ถูกห้าม แต่กรรมนั้นย่อมมีกำลังมาก. สัตว์เดรัจฉานฆ่าพระอรหันต์ที่เป็นมนุษย์ ก็ไม่เป็นอนันตริยกรรม แต่กรรมนั้นย่อมหนัก. นี้คือวินิจฉัยในเรื่องนี้. යො පන දෙවදත්තො විය දුට්ඨචිත්තෙන වධකචිත්තෙන තථාගතස්ස ජීවමානකසරීරෙ ඛුද්දකමක්ඛිකාය පිවනමත්තම්පි ලොහිතං උප්පාදෙති, අයං ලොහිතුප්පාදකො නාම. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච වාරිතා. යො පන රොගවූපසමත්ථං ජීවකො විය සත්ථෙන ඵාලෙත්වා පූතිමංසලොහිතං හරිත්වා ඵාසුකං කරොති, බහුං සො පුඤ්ඤං පසවතීති. ผู้ใดเล่า เหมือนพระเทวทัต มีจิตคิดประทุษร้าย มีจิตคิดจะฆ่า ยังพระโลหิตของพระตถาคตให้ห้อขึ้นในพระสรีระที่ยังทรงพระชนม์อยู่ แม้เพียงเท่าที่แมลงวันตัวเล็กๆ จะดื่มได้ ผู้นี้ชื่อว่า โลหิตุปบาทกะ. การบรรพชาและการอุปสมบทของผู้นั้นย่อมถูกห้าม. ส่วนผู้ใดเล่า เหมือนหมอชีวก ผ่าด้วยมีดเพื่อบรรเทาโรค แล้วนำเนื้อเน่าและโลหิตเน่าออก ทำให้เกิดความผาสุก ผู้นั้นย่อมสร้างบุญเป็นอันมาก. යො දෙවදත්තො විය සාසනං උද්ධම්මං උබ්බිනයං කත්වා චතුන්නං කම්මානං අඤ්ඤතරවසෙන සඞ්ඝං භින්දති, අයං සඞ්ඝභෙදකො නාම. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච වාරිතා. ผู้ใดเล่า เหมือนพระเทวทัต ทำพระศาสนาให้เป็นอธรรม เป็นอวินัย แล้วทำลายสงฆ์ด้วยกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดากรรม ๔ อย่าง ผู้นี้ชื่อว่า สังฆเภทกะ. การบรรพชาและการอุปสมบทของสังฆเภทกะนั้นย่อมถูกห้าม. යො පන පකතත්තං භික්ඛුනිං තිණ්ණං මග්ගානං අඤ්ඤතරස්මිං දූසෙති, අයං භික්ඛුනීදූසකො නාම. එතස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච වාරිතා. යො පන කායසංසග්ගෙන සීලවිනාසං පාපෙති, තස්ස පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච න වාරිතා. බලක්කාරෙන ඔදාතවත්ථවසනං කත්වා අනිච්ඡමානංයෙව දූසෙන්තොපි භික්ඛුනීදූසකොයෙව, බලක්කාරෙන පන ඔදාතවත්ථවසනං කත්වා ඉච්ඡමානං දූසෙන්තො භික්ඛුනීදූසකො න හොති. කස්මා? යස්මා ගිහිභාවෙ සම්පටිච්ඡි තමත්තෙයෙව සා අභික්ඛුනී හොති. සකිංසීලවිපන්නං පච්ඡා [Pg.153] දූසෙන්තො සික්ඛමානසාමණෙරීසු ච විප්පටිපජ්ජන්තො නෙව භික්ඛුනීදූසකො හොති, පබ්බජ්ජම්පි උපසම්පදම්පි ලභති. ඉති ඉමෙ එකාදස අභබ්බපුග්ගලා වෙදිතබ්බා. ผู้ใดเล่า ประทุษร้ายภิกษุณีผู้มีศีลปกติ (คือมีศีลบริสุทธิ์) ด้วยมรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในมรรค ๓ ผู้นี้ชื่อว่า ภิกขุนีทูสกะ. การบรรพชาและการอุปสมบทของผู้นั้นย่อมถูกห้าม. ส่วนผู้ใดเล่า ยังภิกษุณีให้ถึงความเสื่อมเสียศีลด้วยการถูกต้องกาย การบรรพชาและการอุปสมบทของผู้นั้นย่อมไม่ถูกห้าม. แม้ผู้ที่บังคับให้ภิกษุณีผู้ไม่สมัครใจนุ่งห่มผ้าขาว แล้วประทุษร้าย ก็ชื่อว่าภิกขุนีทูสกะนั่นเอง. แต่ผู้ที่บังคับให้ภิกษุณีผู้สมัครใจนุ่งห่มผ้าขาว แล้วประทุษร้าย ย่อมไม่เป็นภิกขุนีทูสกะ. เพราะเหตุไร? เพราะเมื่อภิกษุณีนั้นยอมรับความเป็นคฤหัสถ์เพียงเท่านั้น ภิกษุณีนั้นย่อมไม่เป็นภิกษุณี. ผู้ที่ประทุษร้ายภิกษุณีผู้มีศีลวิบัติแล้วครั้งหนึ่งในภายหลัง และผู้ที่ประพฤติผิดในสิกขมานาและสามเณรี ย่อมไม่เป็นภิกขุนีทูสกะเลย ย่อมได้ทั้งการบรรพชาและการอุปสมบท. พึงทราบบุคคลผู้ไม่ควรบวช ๑๑ จำพวกเหล่านี้แล. 142. ඌනවීසතිවස්සස්ස පන උපසම්පදායෙව පටික්ඛිත්තා, න පබ්බජ්ජා, තස්මා පටිසන්ධිග්ගහණතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණවීසතිවස්සො උපසම්පාදෙතබ්බො. ගබ්භවීසොපි හි පරිපුණ්ණවීසතිවස්සොත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. යථාහ භගවා – ๑๔๒. ๑๔๒. ส่วนผู้ที่อายุยังไม่ครบ ๒๐ ปี การอุปสมบทเท่านั้นที่ถูกห้าม แต่การบรรพชาไม่ถูกห้าม. เพราะฉะนั้น ผู้ที่อายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ นับตั้งแต่ปฏิสนธิ พึงให้อุปสมบท. แท้จริงแล้ว แม้ผู้ที่อายุครบ ๒๐ ปีนับรวมเวลาอยู่ในครรภ์ ก็จัดว่ามีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์. พระผู้มีพระภาคตรัสไว้อย่างไรเล่า – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මාතුකුච්ඡිස්මිං පඨමං චිත්තං උප්පන්නං, පඨමං විඤ්ඤාණං පාතුභූතං, තදුපාදාය සාවස්ස ජාති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගබ්භවීසං උපසම්පාදෙතු’’න්ති (මහාව. 124). ‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตดวงแรก วิญญาณดวงแรกที่เกิดขึ้นปรากฏในครรภ์มารดา นับแต่นั้นเป็นชาติของผู้นั้น. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อุปสมบทผู้มีอายุครบ ๒๐ ปีนับตั้งแต่ปฏิสนธิ’’. තත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 404) යො ද්වාදස මාසෙ මාතුකුච්ඡිස්මිං වසිත්වා මහාපවාරණාය ජාතො, සො තතො පට්ඨාය යාව එකූනවීසතිමෙ වස්සෙ මහාපවාරණා, තං අතික්කමිත්වා පාටිපදෙ උපසම්පාදෙතබ්බො. එතෙනුපායෙන හායනවඩ්ඪනං වෙදිතබ්බං. පොරාණකත්ථෙරා පන එකූනවීසතිවස්සං සාමණෙරං නික්ඛමනීයපුණ්ණමාසිං අතික්කම්ම පාටිපදදිවසෙ උපසම්පාදෙන්ති. කස්මා? එකස්මිං වස්සෙ ඡ චාතුද්දසිකඋපොසථා හොන්ති, ඉති වීසතියා වස්සෙසු චත්තාරො මාසා පරිහායන්ති, රාජානො තතියෙ තතියෙ ගස්සෙ වස්සං උක්කඩ්ඪන්ති, ඉති අට්ඨාරසවස්සෙසු ඡ මාසා වඩ්ඪන්ති, තතො උපොසථවසෙන පරිහීනෙ චත්තාරො මාසෙ අපනෙත්වා ද්වෙ මාසා අවසෙසා හොන්ති, තෙ ද්වෙ මාසෙ ගහෙත්වා වීසති වස්සානි පරිපුණ්ණානි හොන්තීති නික්කඞ්ඛා හුත්වා නික්ඛමනීයපුණ්ණමාසිං අතික්කම්ම පාටිපදෙ උපසම්පාදෙන්ති. ในอธิการนั้น (อรรถกถาปาจิตตีย์ ๔๐๔) ผู้ใดอยู่ในครรภ์มารดา ๑๒ เดือน แล้วเกิดในวันมหาปวารณา ผู้นั้นพึงได้รับการอุปสมบทในวันปาฏิบท หลังจากผ่านวันมหาปวารณาในปีที่ ๑๙ นับแต่วันเกิด. พึงทราบการลดหย่อนและการเพิ่มขึ้นด้วยอุบายนี้. ส่วนพระเถระโบราณทั้งหลาย ย่อมอุปสมบทสามเณรผู้มีอายุ ๑๙ ปีบริบูรณ์ ในวันปาฏิบท หลังจากผ่านวันเพ็ญเดือน ๙ (นิคคมนียปุณณมาสี). เพราะเหตุไร? พึงแก้ว่า ในปีหนึ่งมีวันอุโบสถจาตุททสี ๖ ครั้ง เพราะฉะนั้น ใน ๒๐ ปี จึงมี ๔ เดือนที่ขาดหายไป. พระราชาทั้งหลายย่อมเพิ่มปีในทุกๆ ๓ ปี ด้วยการเพิ่มปีนี้ ใน ๑๘ ปี จึงมี ๖ เดือนเพิ่มขึ้น. เมื่อหัก ๔ เดือนที่ขาดหายไปตามวันอุโบสถออกแล้ว จึงเหลือ ๒ เดือน. เมื่อรวม ๒ เดือนนั้นแล้ว จึงครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์. ด้วยเหตุนี้ พระเถระทั้งหลายจึงปราศจากความสงสัย แล้วอุปสมบทในวันปาฏิบท หลังจากผ่านวันเพ็ญเดือน ๙. එත්ථ පන යො පවාරෙත්වා වීසතිවස්සො භවිස්සති, තං සන්ධාය ‘‘එකූනවීසතිවස්ස’’න්ති වුත්තං. තස්මා යො මාතුකුච්ඡිස්මිං ද්වාදස මාසෙ වසි, සො එකවීසතිවස්සො හොති. යො සත්ත මාසෙ වසි, සො සත්තමාසාධිකවීසතිවස්සො. ඡමාසජාතො පන න ජීවති, ඌනවීසතිවස්සං පන ‘‘පරිපුණ්ණවීසතිවස්සො’’ති සඤ්ඤාය උපසම්පාදෙන්තස්ස අනාපත්ති, පුග්ගලො පන අනුපසම්පන්නොව හොති. සචෙ පන සො දසවස්සච්චයෙන අඤ්ඤං උපසම්පාදෙති, තඤ්චෙ මුඤ්චිත්වා ගණො පූරති, සූපසම්පන්නො. සොපි [Pg.154] ච යාව න ජානාති, තාවස්ස නෙව සග්ගන්තරායො න මොක්ඛන්තරායො, ඤත්වා පන පුන උපසම්පජ්ජිතබ්බං. ในอธิการนี้ คำว่า ‘อายุ ๑๙ ปี’ ตรัสหมายถึงผู้ที่ปวารณาแล้วจะมีอายุครบ ๒๐ ปี. เพราะฉะนั้น ผู้ใดอยู่ในครรภ์มารดา ๑๒ เดือน ผู้นั้นย่อมมีอายุ ๒๑ ปี. ผู้ใดอยู่ในครรภ์ ๗ เดือน ผู้นั้นย่อมมีอายุ ๒๐ ปีกับอีก ๗ เดือน. ส่วนเด็กที่เกิดเมื่ออายุครรภ์ ๖ เดือนย่อมไม่รอดชีวิต. อนึ่ง สำหรับผู้ที่อุปสมบทให้แก่บุคคลผู้มีอายุไม่ครบ ๒๐ ปี ด้วยความสำคัญว่า ‘มีอายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์’ แม้ไม่ต้องอาบัติ แต่บุคคลนั้นย่อมไม่เป็นภิกษุเลย. แต่ถ้าบุคคลนั้น เมื่อล่วงไป ๑๐ พรรษาแล้ว ให้อุปสมบทแก่ผู้อื่น หากเว้นบุคคลนั้นเสียแล้ว คณะสงฆ์ยังครบจำนวน การอุปสมบทนั้นก็เป็นอันใช้ได้. และพระอุปัชฌาย์นั้น ตราบเท่าที่ยังไม่รู้ ความเป็นอันตรายต่อสวรรค์และมรรคผลนิพพานย่อมไม่มีแก่เขา แต่เมื่อรู้แล้ว พึงให้อุปสมบทใหม่. 143. ඉති ඉමෙහි පබ්බජ්ජාදොසෙහි විරහිතොපි ‘‘න, භික්ඛවෙ, අනනුඤ්ඤාතො මාතාපිතූහි පුත්තො පබ්බාජෙතබ්බො’’ති (මහාව. 105) වචනතො මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතො න පබ්බාජෙතබ්බො. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 105) මාතාපිතූහීති ජනකෙ සන්ධාය වුත්තං. සචෙ ද්වෙපි අත්ථි, ද්වෙපි ආපුච්ඡිතබ්බා. සචෙ පිතා මතො හොති මාතා වා, යො ජීවති, සො ආපුච්ඡි තබ්බො, පබ්බජිතාපි ආපුච්ඡිතබ්බාව. ආපුච්ඡන්තෙන සයං වා ගන්ත්වා ආපුච්ඡිතබ්බං, අඤ්ඤො වා පෙසෙතබ්බො. සො එව වා පෙසෙතබ්බො ‘‘ගච්ඡ මාතාපිතරො ආපුච්ඡිත්වා එහී’’ති. සචෙ ‘‘අනුඤ්ඤාතොම්හී’’ති වදති, සද්දහන්තෙන පබ්බාජෙතබ්බො. පිතා සයං පබ්බජිතො පුත්තම්පි පබ්බාජෙතුකාමො හොති, මාතරං ආපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙතු. මාතා වා ධීතරං පබ්බාජෙතුකාමා පිතරං ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතු. පිතා පුත්තදාරෙන අනත්ථිකො පලායි, මාතා ‘‘ඉමං පබ්බජෙථා’’ති පුත්තං භික්ඛූනං දෙති, ‘‘පිතාස්ස කුහි’’න්ති වුත්තෙ ‘‘චිත්තකෙළිං කීළිතුං පලාතො’’ති වදති, තං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. මාතා කෙනචි පුරිසෙන සද්ධිං පලාතා හොති, පිතා පන ‘‘පබ්බාජෙථා’’ති වදති, එත්ථාපි එසෙව නයො. පිතා විප්පවුත්ථො හොති, මාතා පුත්තං ‘‘පබ්බාජෙථා’’ති අනුජානාති, ‘‘පිතාස්ස කුහි’’න්ති වුත්තෙ ‘‘කිං තුම්හාකං පිතරා, අහං ජානිස්සාමී’’ති වදති, පබ්බාජෙතුං වට්ටතීති කුරුන්දියං වුත්තං. ๑๔๓. ๑๔๓. แม้ผู้ที่ปราศจากโทษอันเป็นเหตุห้ามการบรรพชาเหล่านี้ ก็ไม่ควรบรรพชาผู้ที่บิดามารดาไม่อนุญาต เพราะมีพระพุทธพจน์ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุตรที่บิดามารดาไม่อนุญาต ไม่พึงให้บรรพชา’. ในอธิการนั้น คำว่า ‘บิดามารดา’ ตรัสหมายถึงบิดามารดาผู้ให้กำเนิด. ถ้ายังมีอยู่ทั้งสองคน ก็ต้องขออนุญาตทั้งสองคน. ถ้าบิดาหรือมารดาคนใดคนหนึ่งเสียชีวิตไปแล้ว ก็พึงขออนุญาตคนที่ยังมีชีวิตอยู่ แม้บิดามารดาที่บวชแล้วก็ต้องขออนุญาตเช่นกัน. ในการขออนุญาตนั้น จะไปขอเอง หรือจะส่งคนอื่นไปก็ได้ หรือจะส่งผู้นั้นไปเองว่า ‘จงไปขออนุญาตบิดามารดาแล้วค่อยมา’ ดังนี้ก็ได้. ถ้าเขาบอกว่า ‘ได้รับอนุญาตแล้ว’ เมื่อเชื่อถือก็พึงให้บรรพชาได้. บิดาที่บวชเองแล้วปรารถนาจะให้บุตรบรรพชา พึงขออนุญาตมารดาก่อนแล้วจึงให้บรรพชา. หรือมารดาที่ปรารถนาจะให้บุตรสาวบรรพชา พึงขออนุญาตบิดาก่อนแล้วจึงให้บรรพชา. บิดาไม่ต้องการบุตรและภรรยาแล้วหนีไป มารดานำบุตรมามอบให้ภิกษุทั้งหลายโดยกล่าวว่า ‘โปรดให้เด็กคนนี้บรรพชาเถิด’ เมื่อภิกษุถามว่า ‘บิดาของเขาอยู่ที่ไหน’ มารดาตอบว่า ‘หนีไปเที่ยวเล่นตามใจชอบแล้ว’ ดังนี้ พึงให้บรรพชาเด็กนั้นได้. มารดาหนีไปกับชายคนใดคนหนึ่ง แต่บิดากล่าวว่า ‘โปรดให้บรรพชาเถิด’ ในกรณีนี้ก็นัยเดียวกัน. บิดาไปอยู่ต่างถิ่น มารดาอนุญาตให้บุตรบรรพชา เมื่อถูกถามว่า ‘บิดาของเขาอยู่ที่ไหน’ มารดาตอบว่า ‘ท่านจะไปสนใจอะไรกับบิดาของเขา ดิฉันจะเป็นผู้รับผิดชอบเอง’ ดังนี้ พึงให้บรรพชาได้ ท่านกล่าวไว้ในกุรุนทีอรรถกถาอย่างนี้. මාතාපිතරො මතා, දාරකො චූළමාතාදීනං සන්තිකෙ සංවද්ධො, තස්මිං පබ්බාජියමානෙ ඤාතකා කලහං වා කරොන්ති ඛිය්‍යන්ති වා, තස්මා විවාදුපච්ඡෙදනත්ථං ආපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙතබ්බො, අනාපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙන්තස්ස පන ආපත්ති නත්ථි. දහරකාලෙ ගහෙත්වා පොසකා මාතාපිතරො නාම හොන්ති, තෙසුපි එසෙව නයො. පුත්තො අත්තානං නිස්සාය ජීවති, න මාතාපිතරො. සචෙපි රාජා හොති, ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. මාතාපිතූහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිත්වා පුන විබ්භමති, සචෙපි සතක්ඛත්තුං පබ්බජිත්වා විබ්භමති, ආගතාගතකාලෙ පුනප්පුනං ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපි එවං වදන්ති ‘‘අයං විබ්භමිත්වා ගෙහං ආගතො, අම්හාකං කම්මං න කරොති, පබ්බජිත්වා තුම්හාකං වත්තං න පූරෙති, නත්ථි ඉමස්ස ආපුච්ඡනකිච්චං[Pg.155], ආගතාගතං නං පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති, එවං නිස්සට්ඨං පුන අනාපුච්ඡාපි පබ්බාජෙතුං වට්ටති. เมื่อบิดามารดาตายแล้ว เด็กนั้นเติบโตอยู่กับน้าหรืออาเป็นต้น เมื่อเด็กนั้นจะบวช ญาติทั้งหลายย่อมทะเลาะกัน หรือย่อมตำหนิ เพราะฉะนั้น เพื่อระงับการทะเลาะกัน พึงขออนุญาตก่อนแล้วจึงบวชให้ แต่สำหรับภิกษุผู้บวชให้โดยไม่ขออนุญาต ไม่มีอาบัติ ผู้ที่รับเลี้ยงดูมาตั้งแต่เด็ก ชื่อว่าเป็นบิดามารดา ในบุคคลเหล่านั้นก็มีนัยนี้เหมือนกัน บุตรย่อมเลี้ยงชีพโดยอาศัยตนเอง ไม่ได้อาศัยบิดามารดาเลี้ยงชีพ บุตรนั้นแม้จะเป็นพระราชา ก็พึงขออนุญาตก่อนแล้วจึงบวชให้ บุตรที่บิดามารดาอนุญาตแล้ว บวชแล้วกลับสึก แม้จะบวชแล้วสึกถึงร้อยครั้ง เมื่อกลับมาแต่ละครั้ง ก็พึงขออนุญาตก่อนแล้วจึงบวชให้ แม้บิดามารดาจะกล่าวว่า "ผู้นี้สึกแล้วกลับมาบ้าน ไม่ทำงานให้เรา บวชแล้วก็ไม่ทำวัตรให้ท่าน การขออนุญาตสำหรับผู้นี้ไม่มี ท่านทั้งหลายจงบวชให้เขาได้ทุกครั้งที่เขากลับมา" ดังนี้ บุคคลที่ถูกสละสิทธิ์เช่นนี้ แม้ไม่ขออนุญาตอีก ก็ควรบวชให้ได้ යොපි දහරකාලෙයෙව ‘‘අයං තුම්හාකං දින්නො, යදා ඉච්ඡථ, තදා පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති එවං දින්නො හොති, සොපි ආගතාගතො පුන අනාපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. යං පන දහරකාලෙයෙව ‘‘ඉමං, භන්තෙ, පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති අනුජානිත්වා පච්ඡා වුඩ්ඪිප්පත්තකාලෙ නානුජානන්ති, අයං න අනාපුච්ඡා පබ්බාජෙතබ්බො. එකො මාතාපිතූහි සද්ධිං භණ්ඩිත්වා ‘‘පබ්බාජෙථ ම’’න්ති ආගච්ඡති, ‘‘ආපුච්ඡිත්වා එහී’’ති ච වුත්තො ‘‘නාහං ගච්ඡාමි, සචෙ මං න පබ්බාජෙථ, විහාරං වා ඣාපෙමි, සත්ථෙන වා තුම්හෙ පහරාමි, තුම්හාකං ඤාතකානං වා උපට්ඨාකානං වා ආරාමච්ඡෙදනාදීහි අනත්ථං උප්පාදෙමි, රුක්ඛා වා පතිත්වා මරාමි, චොරමජ්ඣං වා පවිසාමි, දෙසන්තරං වා ගච්ඡාමී’’ති වදති, තං තස්සෙව රක්ඛණත්ථාය පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ පනස්ස මාතාපිතරො ආගන්ත්වා ‘‘කස්මා අම්හාකං පුත්තං පබ්බාජයිත්ථා’’ති වදන්ති, තෙසං තමත්ථං ආරොචෙත්වා ‘‘රක්ඛණත්ථාය නං පබ්බාජයිම්හ, පඤ්ඤායථ තුම්හෙ පුත්තෙනා’’ති වත්තබ්බා. ‘‘රුක්ඛා පතිස්සාමී’’ති අභිරුහිත්වා පන හත්ථපාදෙ මුඤ්චන්තං පබ්බාජෙතුං වට්ටතියෙව. แม้บุคคลใดที่ถูกมอบให้ตั้งแต่เด็กว่า "เด็กคนนี้มอบให้ท่านทั้งหลาย เมื่อใดท่านต้องการ เมื่อนั้นจงบวชให้" ดังนี้ บุคคลนั้นแม้กลับมาบ่อยๆ ก็พึงบวชให้ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตอีก ส่วนเด็กที่บิดามารดาอนุญาตให้บวชตั้งแต่เด็กว่า "ท่านเจ้าข้า จงบวชให้เด็กคนนี้เถิด" แต่ภายหลังเมื่อเติบโตขึ้นกลับไม่อนุญาต ผู้นี้ไม่พึงบวชให้โดยไม่ขออนุญาต บุคคลหนึ่งทะเลาะกับบิดามารดาแล้วมาหาภิกษุกล่าวว่า "จงบวชให้ข้าพเจ้าเถิด" เมื่อถูกกล่าวว่า "จงไปขออนุญาตก่อนแล้วจึงมา" เขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าไม่ไป ถ้าท่านทั้งหลายไม่บวชให้ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะเผาวัด หรือจะทำร้ายท่านด้วยศัสตรา หรือจะทำความเสียหายแก่ญาติหรืออุปัฏฐากของท่านด้วยการตัดต้นไม้ในอารามเป็นต้น หรือจะกระโดดลงจากต้นไม้ตาย หรือจะเข้าสู่หมู่โจร หรือจะไปต่างถิ่น" ดังนี้ พึงบวชให้บุคคลเช่นนั้นเพื่อรักษาตัวเขาเอง แต่ถ้าบิดามารดาของเขามาแล้วกล่าวว่า "ทำไมท่านจึงบวชให้บุตรของเราเล่า" พึงบอกเรื่องนั้นแก่บิดามารดาเหล่านั้นว่า "พวกเราบวชให้เด็กนั้นเพื่อรักษาตัวเขาเอง ท่านทั้งหลายจงตกลงกันเองกับบุตรเถิด" ส่วนบุคคลที่ปีนขึ้นไปบนต้นไม้แล้วปล่อยมือปล่อยเท้าด้วยตั้งใจว่า "ข้าพเจ้าจะกระโดดลงจากต้นไม้" นั้น ควรบวชให้ได้แน่นอน එකො විදෙසං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජං යාචති, ආපුච්ඡිත්වා චෙ ගතො, පබ්බාජෙතබ්බො. නො චෙ, දහරභික්ඛුං පෙසෙත්වා ආපුච්ඡාපෙත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. අතිදූරඤ්චෙ හොති, පබ්බාජෙත්වාපි භික්ඛූහි සද්ධිං පෙසෙත්වා දස්සෙතුං වට්ටති. කුරුන්දියං පන වුත්තං ‘‘සචෙ දූරං හොති, මග්ගො ච මහාකන්තාරො, ‘ගන්ත්වා ආපුච්ඡිස්සාමී’ති පබ්බාජෙතුං වට්ටතී’’ති. සචෙ පන මාතාපිතූනං බහූ පුත්තා හොන්ති, එවඤ්ච වදන්ති ‘‘භන්තෙ, එතෙසං දාරකානං යං ඉච්ඡථ, තං පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති, දාරකෙ වීමංසිත්වා යං ඉච්ඡති, සො පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙපි සකලෙන කුලෙන වා ගාමෙන වා අනුඤ්ඤාතො හොති ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං කුලෙ වා ගාමෙ වා යං ඉච්ඡථ, තං පබ්බාජෙය්‍යාථා’’ති, යං ඉච්ඡති, සො පබ්බාජෙතබ්බොති. บุคคลหนึ่งไปต่างถิ่นแล้วขออุปสมบท ถ้าเขาไปโดยขออนุญาตแล้ว พึงบวชให้ได้ ถ้าไม่ได้ขออนุญาตไป พึงส่งภิกษุหนุ่มไปขออนุญาตแล้วจึงบวชให้ ถ้าที่นั้นอยู่ไกลมาก แม้บวชให้แล้ว ก็ควรส่งไปพร้อมกับภิกษุทั้งหลายเพื่อแสดงตัวให้บิดามารดาเห็น แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ถ้าอยู่ไกล และหนทางเป็นป่าใหญ่ พึงบวชให้ได้ด้วยตั้งใจว่า จะไปขออนุญาตภายหลัง" แต่ถ้าบิดามารดามีบุตรหลายคน และกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า ในบรรดาเด็กเหล่านี้ ท่านต้องการคนไหน จงบวชให้คนนั้นเถิด" พึงพิจารณาเด็กเหล่านั้นแล้วบวชให้คนที่ต้องการ แม้ถ้าตระกูลทั้งหมดหรือชาวบ้านทั้งหมดอนุญาตว่า "ท่านเจ้าข้า ในตระกูลนี้หรือในบ้านนี้ ท่านต้องการคนไหน จงบวชให้คนนั้นเถิด" พึงบวชให้คนที่ต้องการ ดังนี้ 144. එවං (මහාව. අට්ඨ. 34) පබ්බජ්ජාදොසවිරහිතං මාතාපිතූහි අනුඤ්ඤාතං පබ්බාජෙන්තෙනපි ච සචෙ අච්ඡින්නකෙසො හොති, එකසීමායඤ්ච අඤ්ඤෙපි භික්ඛූ [Pg.156] අත්ථි, කෙසච්ඡෙදනත්ථාය භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡිතබ්බං. තත්‍රායං ආපුච්ඡනවිධි (මහාව. අට්ඨ. 98) – සීමාපරියාපන්නෙ භික්ඛූ සන්නිපාතෙත්වා පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං තත්ථ නෙත්වා ‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, ඉමස්ස දාරකස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමී’’ති තික්ඛත්තුං වා ද්වික්ඛත්තුං වා සකිං වා වත්තබ්බං. එත්ථ ච ‘‘ඉමස්ස දාරකස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමී’’තිපි ‘‘ඉමස්ස සමණකරණං ආපුච්ඡාමී’’තිපි ‘‘අයං සමණො හොතුකාමො’’තිපි ‘‘අයං පබ්බජිතුකාමො’’තිපි වත්තුං වට්ටතියෙව. සචෙ සභාගට්ඨානං හොති, දස වා වීසති වා තිංසං වා භික්ඛූ වසන්තීති පරිච්ඡෙදො පඤ්ඤායති, තෙසං ඨිතොකාසං වා නිසින්නොකාසං වා ගන්ත්වාපි පුරිමනයෙනෙව ආපුච්ඡිතබ්බං. පබ්බජ්ජාපෙක්ඛං විනාව දහරභික්ඛූ වා සාමණෙරෙ වා පෙසෙත්වාපි ‘‘එකො, භන්තෙ, පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො අත්ථි, තස්ස භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡාමා’’තිආදිනා නයෙන ආපුච්ඡාපෙතුං වට්ටති. සචෙ කෙචි භික්ඛූ සෙනාසනං වා ගුම්බාදීනි වා පවිසිත්වා නිද්දායන්ති වා සමණධම්මං වා කරොන්ති, ආපුච්ඡකා ච පරියෙසන්තාපි අදිස්වා ‘‘සබ්බෙ ආපුච්ඡිතා අම්හෙහී’’ති සඤ්ඤිනො හොන්ති, පබ්බජ්ජා නාම ලහුකකම්මං, තස්මා පබ්බජිතො සුපබ්බජිතො, පබ්බාජෙන්තස්සපි අනාපත්ති. ๑๔๔. เมื่อจะบวชให้บุคคลผู้ปราศจากโทษในการบวชซึ่งบิดามารดาอนุญาตแล้วเช่นนี้ หากเขายังไม่ได้ปลงผม และมีภิกษุอื่นอยู่ในสีมาเดียวกัน พึงขออนุญาตเพื่อปลงผม ในเรื่องนั้น วิธีการขออนุญาตมีดังนี้ พึงประชุมภิกษุทั้งหลายที่อยู่ในสีมาเดียวกัน แล้วนำผู้ประสงค์จะบวชไปที่นั่น พึงกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าขออนุญาตสงฆ์เพื่อปลงผมให้เด็กคนนี้" สามครั้ง หรือสองครั้ง หรือครั้งเดียว และในการขออนุญาตนี้ จะกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขออนุญาตปลงผมให้เด็กคนนี้" ก็ดี "ข้าพเจ้าขออนุญาตเพื่อทำให้เป็นสมณะ" ก็ดี "เด็กคนนี้ประสงค์จะเป็นสมณะ" ก็ดี "เด็กคนนี้ประสงค์จะบวช" ก็ดี ย่อมควรทั้งสิ้น ถ้าเป็นสถานที่ที่มีภิกษุอยู่ร่วมกันเป็นจำนวนแน่นอน เช่น สิบรูป ยี่สิบรูป หรือสามสิบรูป พึงไปที่ที่ภิกษุเหล่านั้นยืนอยู่หรือนั่งอยู่แล้วขออนุญาตด้วยนัยก่อนนั่นเอง แม้จะส่งภิกษุหนุ่มหรือสามเณรไปโดยไม่มีผู้ประสงค์จะบวชไปด้วย แล้วให้ขออนุญาตว่า "ท่านเจ้าข้า มีผู้ประสงค์จะบวชอยู่คนหนึ่ง พวกเราขออนุญาตปลงผมให้เขา" ดังนี้เป็นต้น ก็ควร ถ้าภิกษุบางรูปเข้าไปในเสนาสนะหรือพุ่มไม้เป็นต้นแล้วหลับอยู่ หรือกำลังทำสมณธรรมอยู่ และผู้ขออนุญาตแม้จะค้นหาแล้วแต่ไม่พบ จึงมีความสำคัญว่า "พวกเราได้ขออนุญาตภิกษุทั้งหมดแล้ว" การบวชชื่อว่าเป็นกรรมเบา เพราะฉะนั้น ผู้ที่บวชแล้วจึงชื่อว่าบวชดีแล้ว และผู้บวชให้ก็ไม่มีอาบัติ සචෙ පන විහාරො මහා හොති අනෙකභික්ඛුසහස්සාවාසො, සබ්බෙ භික්ඛූ සන්නිපාතාපෙතුම්පි දුක්කරං, පගෙව පටිපාටියා ආපුච්ඡිතුං, ඛණ්ඩසීමාය වා ඨත්වා නදීසමුද්දාදීනි වා ගන්ත්වා පබ්බාජෙතබ්බො. යො පන නවමුණ්ඩො වා හොති විබ්භන්තකො වා නිගණ්ඨාදීසු අඤ්ඤතරො වා ද්වඞ්ගුලකෙසො වා ඌනද්වඞ්ගුලකෙසො වා, තස්ස කෙසච්ඡෙදනකිච්චං නත්ථි, තස්මා භණ්ඩුකම්මං අනාපුච්ඡිත්වාපි තාදිසං පබ්බාජෙතුං වට්ටති. ද්වඞ්ගුලාතිරිත්තකෙසො පන යො හොති අන්තමසො එකසිඛාමත්තධරොපි, සො භණ්ඩුකම්මං ආපුච්ඡිත්වාව පබ්බාජෙතබ්බො. แต่ถ้าเป็นมหาวิหาร เป็นที่อยู่ของภิกษุหลายพันรูป การจะให้ภิกษุทั้งหมดประชุมกันก็ทำได้ยาก จะป่วยกล่าวไปไยถึงการขออนุญาตตามลำดับ พึงบวชให้โดยยืนอยู่ในขัณฑสีมา หรือไปที่แม่น้ำหรือทะเลเป็นต้น ส่วนบุคคลใดที่เพิ่งปลงผม หรือเพิ่งสึก หรือเป็นนักบวชภายนอกมีนิครนถ์เป็นต้น หรือมีผมยาวสององคุลี หรือมีผมยาวไม่ถึงสององคุลี การปลงผมสำหรับบุคคลนั้นไม่มี เพราะฉะนั้น แม้ไม่ขออนุญาตเพื่อปลงผม ก็ควรบวชให้บุคคลเช่นนั้นได้ แต่บุคคลใดที่มีผมยาวเกินสององคุลี แม้ที่สุดจะเป็นผู้ที่ไว้จุกเพียงจุกเดียว บุคคลนั้นก็พึงขออนุญาตเพื่อปลงผมก่อนแล้วจึงบวชให้ 145. එවං ආපුච්ඡිත්වා පබ්බාජෙන්තෙන ච පරිපුණ්ණපත්තචීවරොව පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ තස්ස නත්ථි, යාචිතකෙනපි පත්තචීවරෙන පබ්බාජෙතුං වට්ටති, සභාගට්ඨානෙ විස්සාසෙන ගහෙත්වාපි පබ්බාජෙතුං වට්ටති. සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 118) පන අපක්කං පත්තං චීවරූපගානි ච වත්ථානි ගහෙත්වා ආගතො හොති, යාව පත්තො පච්චති, චීවරානි ච කරීයන්ති, තාව විහාරෙ වසන්තස්ස අනාමට්ඨපිණ්ඩපාතං දාතුං වට්ටති, ථාලකෙසු භුඤ්ජිතුං වට්ටති. පුරෙභත්තං සාමණෙරභාගසමකො [Pg.157] ආමිසභාගො දාතුං වට්ටති, සෙනාසනග්ගාහො පන සලාකභත්තඋද්දෙසභත්තනිමන්තනාදීනි ච න වට්ටන්ති. පච්ඡාභත්තම්පි සාමණෙරභාගසමො තෙලතණ්ඩුලමධුඵාණිතාදිභෙසජ්ජභාගො වට්ටති. සචෙ ගිලානො හොති, භෙසජ්ජමස්ස කාතුං වට්ටති, සාමණෙරස්ස විය සබ්බං පටිජග්ගනකම්මං. උපසම්පදාපෙක්ඛං පන යාචිතකෙන පත්තචීවරෙන උපසම්පාදෙතුං න වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, යාචිතකෙන පත්තචීවරෙන උපසම්පාදෙතබ්බො, යො උපසම්පාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 118) වුත්තං. තස්මා සො පරිපුණ්ණපත්තචීවරොයෙව උපසම්පාදෙතබ්බො. සචෙ තස්ස නත්ථි, ආචරියුපජ්ඣායා චස්ස දාතුකාමා හොන්ති, අඤ්ඤෙ වා භික්ඛූ නිරපෙක්ඛෙහි නිස්සජ්ජිත්වා අධිට්ඨානුපගං පත්තචීවරං දාතබ්බං. යාචිතකෙන පන පත්තෙන වා චීවරෙන වා උපසම්පාදෙන්තස්සෙව ආපත්ති හොති, කම්මං පන න කුප්පති. ๑๔๕. เมื่อสอบถามอย่างนี้แล้ว พระภิกษุผู้ให้บรรพชาพึงให้บรรพชาเฉพาะผู้มีบาตรและจีวรครบถ้วนเท่านั้น หากเขาไม่มีบาตรและจีวร ก็ควรให้บรรพชาด้วยบาตรและจีวรที่ยืมมาได้ หรือจะถือเอาด้วยความวิสาสะในสถานที่ที่มีของใช้ร่วมกันแล้วให้บรรพชาได้ หากเขาถือเอาบาตรที่ยังไม่ได้เผา (บาตรดิบ) และผ้าสำหรับทำจีวรมา เมื่อบาตรถูกเผาและจีวรถูกทำอยู่ ในระหว่างนั้น ควรให้บิณฑบาตที่ยังไม่ได้ฉันแก่เขาผู้พักอยู่ในวิหารได้ ควรให้ฉันในถาดได้ ก่อนเที่ยง ควรให้ส่วนแห่งอามิสที่มีส่วนเท่ากับส่วนของสามเณรได้ แต่การรับเสนาสนะ การรับสลากภัต การรับอุเทศภัต และการรับนิมนต์ภัตเป็นต้น ไม่ควร แม้หลังเที่ยง ก็ควรให้ส่วนแห่งยา มีน้ำมัน ข้าวสาร น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยเป็นต้น ที่มีส่วนเท่ากับส่วนของสามเณรได้ หากเขาเจ็บป่วย ก็ควรทำยาให้เขา และควรทำการปรนนิบัติทุกอย่างเหมือนที่ทำแก่สามเณร แต่สำหรับผู้มุ่งอุปสมบท ไม่ควรให้อุปสมบทด้วยบาตรและจีวรที่ยืมมา เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้อุปสมบทด้วยบาตรและจีวรที่ยืมมา ผู้ใดให้อุปสมบท ผู้นั้นต้องอาบัติทุกกฏ” ดังนี้ เพราะฉะนั้น ผู้นั้นพึงให้อุปสมบทเฉพาะผู้มีบาตรและจีวรครบถ้วนเท่านั้น หากเขาไม่มีบาตรและจีวร และอาจารย์หรืออุปัชฌาย์ของเขาประสงค์จะให้ หรือภิกษุเหล่าอื่นประสงค์จะให้ ภิกษุเหล่านั้นผู้ไม่มีความห่วงใยพึงสละแล้วให้บาตรและจีวรที่ควรแก่อธิษฐาน แต่เมื่อให้อุปสมบทด้วยบาตรหรือจีวรที่ยืมมา เป็นอาบัติแก่ผู้ให้อุปสมบทเท่านั้น ส่วนกรรม (การอุปสมบท) ไม่กำเริบ 146. පරිපුණ්ණපත්තචීවරං (මහාව. අට්ඨ. 34) පබ්බාජෙන්තෙනපි සචෙ ඔකාසො හොති, සයං පබ්බාජෙතබ්බො. සචෙ උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීහි බ්‍යාවටො හොති, ඔකාසං න ලභති, එකො දහරභික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘එතං පබ්බාජෙහී’’ති. අවුත්තොපි චෙ දහරභික්ඛු උපජ්ඣායං උද්දිස්ස පබ්බාජෙති, වට්ටති. සචෙ දහරභික්ඛු නත්ථි, සාමණෙරොපි වත්තබ්බො ‘‘එතං ඛණ්ඩසීමං නෙත්වා පබ්බාජෙත්වා කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා එහී’’ති. සරණානි පන සයං දාතබ්බානි. එවං භික්ඛුනාව පබ්බාජිතො හොති. පුරිසඤ්හි භික්ඛුතො අඤ්ඤො පබ්බාජෙතුං න ලභති, මාතුගාමං භික්ඛුනීතො අඤ්ඤො, සාමණෙරො පන සාමණෙරී වා ආණත්තියා කාසායානි දාතුං ලභන්ති, කෙසොරොපනං යෙන කෙනචි කතං සුකතං. ๑๔๖. แม้พระภิกษุผู้ให้บรรพชาแก่ผู้มีบาตรและจีวรครบถ้วน หากมีโอกาส ก็พึงให้บรรพชาด้วยตนเอง หากมัวสาละวนด้วยการสอนบาลีและอรรถกถาเป็นต้น ไม่มีโอกาส ก็พึงบอกภิกษุหนุ่มรูปหนึ่งว่า “จงให้บรรพชาแก่ผู้นี้” แม้ภิกษุหนุ่มไม่ได้ถูกบอก หากตั้งใจปรารภอุปัชฌาย์แล้วให้บรรพชา ก็ควร หากไม่มีภิกษุหนุ่ม ก็พึงบอกแม้สามเณรว่า “จงนำผู้นี้ไปยังขัณฑสีมา ให้บรรพชาแล้วให้นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์แล้วจงมา” แต่สรณะทั้งหลายพึงให้ด้วยตนเอง เมื่อเป็นเช่นนี้ ชื่อว่าเป็นการบรรพชาโดยภิกษุแท้ เพราะผู้อื่นนอกจากภิกษุไม่ได้รับอนุญาตให้บรรพชาบุรุษ ผู้อื่นนอกจากภิกษุณีไม่ได้รับอนุญาตให้บรรพชาสตรี ส่วนสามเณรหรือสามเณรีได้รับอนุญาตให้ผ้ากาสาวพัสตร์ตามคำสั่ง การปลงผมที่ใครก็ตามทำ ชื่อว่าทำดีแล้ว සචෙ පන භබ්බරූපො හොති සහෙතුකො ඤාතො යසස්සී කුලපුත්තො, ඔකාසං කත්වාපි සයමෙව පබ්බාජෙතබ්බො, ‘‘මත්තිකාමුට්ඨිං ගහෙත්වා නහායිත්වා ආගච්ඡාහී’’ති ච න පන විස්සජ්ජෙතබ්බො. පබ්බජිතුකාමානඤ්හි පඨමං බලවඋස්සාහො හොති, පච්ඡා පන කාසායානි ච කෙසහරණසත්ථකඤ්ච දිස්වා උත්‍රසන්ති, එත්තොයෙව පලායන්ති, තස්මා සයමෙව නහානතිත්ථං නෙත්වා සචෙ නාතිදහරො, ‘‘නහාහී’’ති වත්තබ්බො, කෙසා පනස්ස සයමෙව මත්තිකං ගහෙත්වා ධොවිතබ්බා[Pg.158]. දහරකුමාරකො පන සයං උදකං ඔතරිත්වා ගොමයමත්තිකාහි ඝංසිත්වා නහාපෙතබ්බො. සචෙපිස්ස කච්ඡු වා පිළකා වා හොන්ති, යථා මාතා පුත්තං න ජිගුච්ඡති, එවමෙවං අජිගුච්ඡන්තෙන සාධුකං හත්ථපාදතො ච සීසතො ච පට්ඨාය ඝංසිත්වා ඝංසිත්වා නහාපෙතබ්බො. කස්මා? එත්තකෙන හි උපකාරෙන කුලපුත්තා ආචරියුපජ්ඣායෙසු ච සාසනෙ ච බලවසිනෙහා තිබ්බගාරවා අනිවත්තිධම්මා හොන්ති, උප්පන්නං අනභිරතිං විනොදෙත්වා ථෙරභාවං පාපුණන්ති, කතඤ්ඤුකතවෙදිනො හොන්ති. แต่หากเป็นกุลบุตรผู้มีลักษณะสมควร มีเหตุ (แห่งมรรคผล) เป็นที่รู้จัก มีบริวารมาก ก็พึงหาโอกาสให้บรรพชาด้วยตนเองทีเดียว และไม่พึงปล่อยไปโดยบอกว่า “จงถือดินกำมือหนึ่งไปอาบน้ำสระผมแล้วมา” เพราะผู้ใคร่จะบรรพชา ในตอนแรกย่อมมีความอุตสาหะแรงกล้า แต่ภายหลังเมื่อเห็นผ้ากาสาวพัสตร์และมีดโกนสำหรับปลงผม ย่อมตกใจและหนีไปจากที่นั้นเอง เพราะฉะนั้น พึงพาไปยังท่าน้ำด้วยตนเอง หากเขาไม่เด็กเกินไป ก็พึงบอกว่า “จงอาบน้ำเถิด” ส่วนผมของเขา พึงใช้ดินสระให้ด้วยตนเอง ส่วนเด็กชายตัวน้อย ตนเอง (พระภิกษุ) พึงลงไปในน้ำแล้วขัดถูด้วยมูลโคและดินอาบน้ำให้ แม้หากเด็กนั้นมีโรคหิดหรือฝีพุพอง มารดาไม่รังเกียจบุตรฉันใด พึงเป็นผู้ไม่รังเกียจขัดถูให้ดีตั้งแต่แขนขาและศีรษะเป็นต้นแล้วอาบน้ำให้ฉันนั้น เพราะเหตุไร? เพราะด้วยอุปการะเพียงเท่านี้ กุลบุตรทั้งหลายย่อมมีความรักใคร่แรงกล้า มีความเคารพอย่างยิ่งในอาจารย์และอุปัชฌาย์และในพระศาสนา มีธรรมที่ไม่เสื่อมถอย บรรเทาความไม่ยินดีที่เกิดขึ้นแล้วบรรลุความเป็นพระเถระ เป็นผู้รู้คุณและสนองคุณ එවං නහාපනකාලෙ පන කෙසමස්සුං ඔරොපනකාලෙ වා ‘‘ත්වං ඤාතො යසස්සී, ඉදානි මයං තං නිස්සාය පච්චයෙහි න කිලමිස්සාමා’’ති න වත්තබ්බො, අඤ්ඤාපි අනිය්‍යානිකකථා න වත්තබ්බා, අථ ඛ්වස්ස ‘‘ආවුසො, සුට්ඨු උපධාරෙහි, සතිං උපට්ඨාපෙහී’’ති වත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං. ආචික්ඛන්තෙන ච වණ්ණසණ්ඨානගන්ධාසයොකාසවසෙන අසුචිජෙගුච්ඡපටික්කූලභාවං නිජ්ජීවනිස්සත්තභාවං වා පාකටං කරොන්තෙන ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ හි සො පුබ්බෙ මද්දිතසඞ්ඛාරො හොති භාවිතභාවනො කණ්ටකවෙධාපෙක්ඛො විය පරිපක්කගණ්ඩො සූරියුග්ගමනාපෙක්ඛං විය ච පරිණතපදුමං, අථස්ස ආරද්ධමත්තෙ කම්මට්ඨානං මනසිකාරෙ ඉන්දාසනි විය පබ්බතෙ කිලෙසපබ්බතෙ චුණ්ණයමානංයෙව ඤාණං පවත්තති, ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණාති. යෙ හි කෙචි ඛුරග්ගෙ අරහත්තං පත්තා, සබ්බෙ තෙ එවරූපං සවනං ලභිත්වා කල්‍යාණමිත්තෙන ආචරියෙන දින්නනයං නිස්සාය, නො අනිස්සාය. තස්මාස්ස ආදිතොව එවරූපී කථා කථෙතබ්බාති. ในเวลาอาบน้ำหรือในเวลาปลงผมและหนวดเช่นนั้น ไม่พึงกล่าวว่า “ท่านเป็นผู้มีชื่อเสียง มีบริวารมาก บัดนี้ พวกเราอาศัยท่านแล้วจักไม่ลำบากด้วยปัจจัยทั้งหลาย” และไม่พึงกล่าวถ้อยคำอื่นที่ไม่นำออกจากทุกข์ แต่พึงกล่าวแก่เขาว่า “อาวุโส จงพิจารณาให้ดี จงตั้งสติไว้” แล้วพึงบอกตจปัญจกกรรมฐาน และเมื่อบอก พึงบอกโดยทำให้ปรากฏชัดถึงความเป็นของไม่สะอาด น่าเกลียด น่ารังเกียจ หรือความเป็นของไม่มีชีวิตไม่มีสัตว์ โดยอำนาจแห่งสี สัณฐาน กลิ่น ที่ตั้ง และโอกาส เพราะหากเขาเป็นผู้เคยพิจารณาสังขารมาแล้ว เคยเจริญภาวนามาแล้วในกาลก่อน เหมือนฝีที่สุกงอมรอการบ่ง หรือเหมือนดอกบัวที่แก่รอบรอแสงอาทิตย์อุทัย เมื่อนั้น ในขณะเพียงเริ่มมนสิการกรรมฐาน ญาณย่อมดำเนินไปดุจสายฟ้าของพระอินทร์ที่บดขยี้ภูเขา บดขยี้ภูเขาคือกิเลสทีเดียว บรรลุพระอรหัตในขณะปลายมีดโกนทีเดียว เพราะผู้ใดก็ตามที่บรรลุพระอรหัตในขณะปลายมีดโกน ทั้งหมดนั้นล้วนได้ฟังคำสอนเช่นนี้แล้วอาศัยนัยที่อาจารย์ผู้เป็นกัลยาณมิตรให้ไว้ จึงบรรลุ ไม่ใช่ไม่อาศัย เพราะฉะนั้น พึงกล่าววาจาเช่นนี้แก่เขาตั้งแต่ต้น කෙසෙසු පන ඔරොපිතෙසු හලිද්දිචුණ්ණෙන වා ගන්ධචුණ්ණෙන වා සීසඤ්ච සරීරඤ්ච උබ්බට්ටෙත්වා ගිහිගන්ධං අපනෙත්වා කාසායානි තික්ඛත්තුං වා ද්වික්ඛත්තුං වා සකිං වා පටිග්ගාහාපෙතබ්බො. අථාපිස්ස හත්ථෙ අදත්වා ආචරියො වා උපජ්ඣායො වා සයමෙව අච්ඡාදෙති, වට්ටති. සචෙ අඤ්ඤං දහරං වා සාමණෙරං වා උපාසකං වා ආණාපෙති ‘‘ආවුසො, එතානි කාසායානි ගහෙත්වා එතං අච්ඡාදෙහී’’ති, තඤ්ඤෙව වා ආණාපෙති ‘‘එතානි ගහෙත්වා අච්ඡාදෙහී’’ති, සබ්බං තං වට්ටති, සබ්බං තෙන භික්ඛුනාව දින්නං හොති. යං පන නිවාසනං වා පාරුපනං [Pg.159] වා අනාණත්තියා නිවාසෙති වා පාරුපති වා, තං අපනෙත්වා පුන දාතබ්බං. භික්ඛුනා හි සහත්ථෙන වා ආණත්තියා වා දින්නමෙව කාසායං වට්ටති, අදින්නං න වට්ටති. සචෙපි තස්සෙව සන්තකං හොති, කො පන වාදො උපජ්ඣායමූලකෙ. เมื่อปลงผมแล้ว พึงให้เขาใช้ผงขมิ้นหรือผงจันทน์หอมขัดถูศีรษะและร่างกาย เพื่อขจัดกลิ่นคฤหัสถ์ออกไป แล้วพึงให้รับผ้ากาสาวพัสตร์ ๓ ครั้ง ๒ ครั้ง หรือครั้งเดียวก็ได้ หรือหากไม่ให้ในมือของเขา แต่อาจารย์หรืออุปัชฌาย์นุ่งห่มให้ด้วยตนเอง ก็ควร หากสั่งภิกษุหนุ่ม สามเณร หรืออุบาสกอื่นว่า 'อาวุโส ท่านจงรับผ้ากาสาวพัสตร์เหล่านี้ไปนุ่งห่มให้ผู้นี้' หรือสั่งผู้นั้นเองว่า 'จงรับผ้าเหล่านี้ไปนุ่งห่มเถิด' ทั้งหมดนั้นก็ควร ทั้งหมดนั้นถือว่าพระภิกษุรูปนั้นได้ให้แล้ว ส่วนผ้าที่นุ่งหรือห่มโดยไม่ได้รับคำสั่ง หากนุ่งหรือห่มไปแล้ว พึงให้ถอดออกแล้วให้ใหม่ เพราะผ้ากาสาวพัสตร์นั้นจะควรก็ต่อเมื่อพระภิกษุให้ด้วยมือตนเองหรือด้วยคำสั่งเท่านั้น ที่ไม่ได้ให้ ไม่ควร แม้จะเป็นผ้าของผู้นั้นเองก็ตาม จะกล่าวไปไยถึงผ้าที่มีอุปัชฌาย์เป็นเจ้าของ 147. එවං පන දින්නානි කාසායානි අච්ඡාදාපෙත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කාරාපෙත්වා යෙ තත්ථ සන්නිපතිතා භික්ඛූ, තෙසං පාදෙ වන්දාපෙත්වා අථ සරණගහණත්ථං උක්කුටිකං නිසීදාපෙත්වා අඤ්ජලිං පග්ගණ්හාපෙත්වා ‘‘එවං වදෙහී’’ති වත්තබ්බො, ‘‘යමහං වදාමි, තං වදෙහී’’ති වත්තබ්බො. අථස්ස උපජ්ඣායෙන වා ආචරියෙන වා ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’තිආදිනා නයෙන සරණානි දාතබ්බානි යථාවුත්තපටිපාටියාව, න උප්පටිපාටියා. සචෙ හි එකපදම්පි එකක්ඛරම්පි උප්පටිපාටියා දෙති, බුද්ධං සරණංයෙව වා තික්ඛත්තුං දත්වා පුන ඉතරෙසු එකෙකං තික්ඛත්තුං දෙති, අදින්නානි හොන්ති සරණානි. ๑๔๗. เมื่อให้ครองผ้ากาสาวพัสตร์ที่ให้แล้วอย่างนี้ พึงให้ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า แล้วพึงให้กราบเท้าพระภิกษุทั้งหลายที่ประชุมกันอยู่ในที่นั้น จากนั้นพึงให้นั่งโหย่ง (นั่งกระโหย่ง) ประนมมือเพื่อรับสรณะ แล้วพึงบอกว่า 'จงกล่าวอย่างนี้' พึงบอกว่า 'เรากล่าวคำใด ท่านจงกล่าวคำนั้น' จากนั้น อุปัชฌาย์หรืออาจารย์พึงให้สรณะทั้งหลายโดยนัยเป็นต้นว่า 'พุทธัง สรณัง คัจฉามิ' พึงให้ตามลำดับที่กล่าวไว้แล้วนั่นแล ไม่พึงให้ผิดลำดับ เพราะว่าหากให้ผิดลำดับแม้เพียงบทเดียวหรืออักษรเดียว หรือให้เฉพาะ 'พุทธัง สรณัง คัจฉามิ' ๓ ครั้ง แล้วจึงให้สรณะที่เหลือบทละ ๓ ครั้ง สรณะทั้งหลายย่อมชื่อว่าไม่ได้ให้ ඉමඤ්ච පන සරණගමනුපසම්පදං පටික්ඛිපිත්වා අනුඤ්ඤාතඋපසම්පදා එකතොසුද්ධියා වට්ටති, සාමණෙරපබ්බජ්ජා පන උභතොසුද්ධියාව වට්ටති, නො එකතොසුද්ධියා. තස්මා උපසම්පදාය සචෙ ආචරියො ඤත්තිදොසඤ්චෙව කම්මවාචාදොසඤ්ච වජ්ජෙත්වා කම්මං කරොති, සුකතං හොති. පබ්බජ්ජාය පන ඉමානි තීණි සරණානි බු-කාර ධ-කාරාදීනං බ්‍යඤ්ජනානං ඨානකරණසම්පදං අහාපෙන්තෙන ආචරියෙනපි අන්තෙවාසිකෙනපි වත්තබ්බානි. සචෙ ආචරියො වත්තුං සක්කොති, අන්තෙවාසිකො න සක්කොති, අන්තෙවාසිකො වා සක්කොති, ආචරියො න සක්කොති, උභොපි වා න සක්කොන්ති, න වට්ටති. සචෙ පන උභොපි සක්කොන්ති, වට්ටති. ඉමානි ච පන දදමානෙන ‘‘බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’ති එවං එකසම්බන්ධානි අනුනාසිකන්තානි වා කත්වා දාතබ්බානි, ‘‘බුද්ධම සරණම ගච්ඡාමී’’ති එවං විච්ඡින්දිත්වා මකාරන්තානි වා කත්වා දාතබ්බානි. අන්ධකට්ඨකථායං ‘‘නාමං සාවෙත්වා ‘අහං, භන්තෙ, බුද්ධරක්ඛිතො යාවජීවං බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමී’’ති වුත්තං, තං එකට්ඨකථායම්පි නත්ථි, පාළියම්පි න වුත්තං, තෙසං රුචිමත්තමෙව, තස්මා න ගහෙතබ්බං. න හි තථා අවදන්තස්ස සරණං කුප්පති. එත්තාවතා ච සාමණෙරභූමියං පතිට්ඨිතො හොති. ก็แลอุปสมบทด้วยสรณคมน์นี้ พระผู้มีพระภาคทรงห้ามแล้ว ส่วนอุปสมบทที่ทรงอนุญาต (ด้วยญัตติจตุตถกรรม) ย่อมควรด้วยความบริสุทธิ์ฝ่ายเดียว (คือฝ่ายอาจารย์) แต่การบรรพชาเป็นสามเณร ย่อมควรด้วยความบริสุทธิ์ทั้งสองฝ่ายเท่านั้น ไม่ควรด้วยความบริสุทธิ์ฝ่ายเดียว เพราะฉะนั้น ในการอุปสมบท หากอาจารย์เว้นญัตติโทษและกรรมวาจาโทษแล้วทำกรรม กรรมนั้นย่อมเป็นอันทำดีแล้ว แต่ในการบรรพชา สรณะ ๓ เหล่านี้ ทั้งอาจารย์และอันเตวาสิกพึงกล่าวโดยไม่ให้เคลื่อนคลาดจากความถึงพร้อมแห่งฐานและกรณ์ของพยัญชนะทั้งหลาย มีพยัญชนะตัว บ และ ธ เป็นต้น หากอาจารย์กล่าวได้ แต่อันเตวาสิกกล่าวไม่ได้ หรืออันเตวาสิกกล่าวได้ แต่อาจารย์กล่าวไม่ได้ หรือแม้ทั้งสองฝ่ายกล่าวไม่ได้ ก็ไม่ควร หากทั้งสองฝ่ายกล่าวได้ จึงจะควร อนึ่ง เมื่อจะให้สรณะเหล่านี้ พึงให้โดยทำให้เป็นบทเชื่อมต่อกันมีที่สุดเป็นอนุนาสิก (เช่น พุทธัง สรณัง คัจฉามิ) หรือพึงให้โดยแยกบทมีที่สุดเป็น ม-อักษร (เช่น พุทธะมะ สรณะมะ คัจฉามิ) ก็ได้ ในอรรถกถาอันธกะกล่าวว่า 'พึงให้ประกาศชื่อว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าชื่อพุทธรักขิตะ ขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะตลอดชีวิต' คำนั้นไม่มีในอรรถกถาอื่นเลย และในพระบาลีก็ไม่ได้กล่าวไว้ เป็นเพียงความพอใจของอาจารย์เหล่านั้นเท่านั้น เพราะฉะนั้น ไม่พึงถือเอา เพราะว่าสรณะย่อมไม่เสียไปแก่ผู้ที่ไม่กล่าวอย่างนั้น และด้วยสรณะเพียงเท่านี้ ย่อมเป็นอันตั้งอยู่ในภูมิแห่งสามเณร 148. සචෙ පනෙස ගතිමා හොති පණ්ඩිතජාතිකො, අථස්ස තස්මිංයෙව ඨානෙ සික්ඛාපදානි උද්දිසිතබ්බානි. කථං? යථා භගවතා උද්දිට්ඨානි. වුත්තඤ්හෙතං – ๑๔๘. แต่ถ้าสามเณรนั้นเป็นผู้มีคติ (คือความจำดี) มีปัญญา เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงแสดงสิกขาบททั้งหลายแก่สามเณรนั้นในที่นั้นเอง แสดงอย่างไร? แสดงตามที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ ด้วยว่าคำนี้พระองค์ตรัสไว้แล้วว่า ‘‘අනුජානාමි[Pg.160], භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං දස සික්ඛාපදානි, තෙසු ච සාමණෙරෙහි සික්ඛිතුං. පාණාතිපාතා වෙරමණි, අදින්නාදානා වෙරමණි, අබ්‍රහ්මචරියා වෙරමණි, මුසාවාදා වෙරමණි, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණි, විකාලභොජනා වෙරමණි, නච්චගීතවාදිත විසූකදස්සනා වෙරමණි, මාලාගන්ධ විලෙපන ධාරණ මණ්ඩන විභූසනට්ඨානා වෙරමණි, උච්චාසයනමහාසයනා වෙරමණි, ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා වෙරමණී’’ති (මහාව. 106). ภิกษุทั้งทั้งหลาย เราอนุญาตสิกขาบท ๑๐ แก่สามเณรทั้งหลาย และอนุญาตให้สามเณรทั้งหลายศึกษาในสิกขาบทเหล่านั้น คือ เว้นจากการทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วงไป, เว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้, เว้นจากการประพฤติอันมิใช่พรหมจรรย์, เว้นจากการพูดเท็จ, เว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท, เว้นจากการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล, เว้นจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี และดูการเล่นอันเป็นข้าศึก, เว้นจากการทัดทรง ประดับ และตกแต่งด้วยดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้, เว้นจากการนอนบนที่นอนสูงและที่นอนใหญ่, เว้นจากการรับทองและเงิน අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘අහං, භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමො යාවජීවං පාණාතිපාතා වෙරමණිසික්ඛාපදං සමාදියාමී’’ති එවං සරණදානං විය සික්ඛාපදදානම්පි වුත්තං, තං නෙව පාළියං, න අට්ඨකථාසු අත්ථි, තස්මා යථාපාළියාව උද්දිසිතබ්බානි. පබ්බජ්ජා හි සරණගමනෙහෙව සිද්ධා, සික්ඛාපදානි පන කෙවලං සික්ඛාපදපූරණත්ථං ජානිතබ්බානි, තස්මා පාළියා ආගතනයෙනෙව උග්ගහෙතුං අසක්කොන්තස්ස යාය කායචි භාසාය අත්ථවසෙනපි ආචික්ඛිතුං වට්ටති. යාව පන අත්තනා සික්ඛිතබ්බසික්ඛාපදානි න ජානාති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණට්ඨානනිසජ්ජාදීසු පානභොජනාදිවිධිම්හි ච න කුසලො හොති, තාව භොජනසාලං වා සලාකභාජනට්ඨානං වා අඤ්ඤං වා තථාරූපට්ඨානං න පෙසෙතබ්බො, සන්තිකාවචරොයෙව කාතබ්බො, බාලදාරකො විය පටිපජ්ජිතබ්බො, සබ්බමස්ස කප්පියාකප්පියං ආචික්ඛිතබ්බං, නිවාසනපාරුපනාදීසු අභිසමාචාරිකෙසු විනෙතබ්බො. තෙනපි – แต่ในอรรถกถาอันธกะกล่าวการให้สิกขาบทว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าชื่อนี้ ขอสมาทานสิกขาบทคือการงดเว้นจากการทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วงไปตลอดชีวิต' ดังนี้ เหมือนการให้สรณะ คำนั้นไม่มีในพระบาลีเลย และไม่มีในอรรถกถาทั้งหลายด้วย เพราะฉะนั้น พึงแสดงตามนัยแห่งพระบาลีเท่านั้น เพราะว่าการบรรพชาสำเร็จได้ด้วยสรณคมน์ทั้งหลายเท่านั้น ส่วนสิกขาบททั้งหลายพึงทราบว่าแสดงไว้เพื่อความบริบูรณ์แห่งสิกขาบทเท่านั้น เพราะฉะนั้น สำหรับผู้ที่ไม่สามารถจะเรียนเอาตามนัยที่มาในพระบาลี จะบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งโดยอรรถก็ได้ ย่อมควร ตราบใดที่เขายังไม่รู้สิกขาบทที่ตนพึงศึกษา และยังไม่ฉลาดในวิธีทรงสังฆาฏิ บาตร และจีวร ในการยืนและการนั่งเป็นต้น และในระเบียบวิธีเกี่ยวกับการดื่มและการฉันเป็นต้น ตราบนั้นไม่พึงส่งเขาไปสู่โรงฉัน หรือสถานที่แจกสลากภัต หรือสถานที่อื่นที่มีลักษณะเช่นนั้น พึงให้เขาเป็นผู้อยู่ใกล้ชิดเท่านั้น พึงปฏิบัติต่อเขาเหมือนเด็กอ่อน พึงบอกสิ่งที่เป็นกัปปิยะและอกัปปิยะทั้งหมดแก่เขา พึงแนะนำในอภิสมาจาริกวัตรทั้งหลาย มีการนุ่งและการห่มเป็นต้น แม้สามเณรนั้นก็พึง... ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දසහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං සාමණෙරං නාසෙතුං. පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, අබ්‍රහ්මචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, මජ්ජපායී හොති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති, මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, භික්ඛුනීදූසකො හොතී’’ති (මහාව. 108) – ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ยังสามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๑๐ ให้ฉิบหาย (คือให้สึก) คือ เป็นผู้ทำชีวิตสัตว์ให้ตกล่วง, เป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้, เป็นผู้ประพฤติอันมิใช่พรหมจรรย์, เป็นผู้พูดเท็จ, เป็นผู้ดื่มน้ำเมา, เป็นผู้กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า, เป็นผู้กล่าวติเตียนพระธรรม, เป็นผู้กล่าวติเตียนพระสงฆ์, เป็นผู้มีความเห็นผิด, เป็นผู้ประทุษร้ายภิกษุณี එවං වුත්තානි දස නාසනඞ්ගානි ආරකා පරිවජ්ජෙත්වා ආභිසමාචාරිකං පරිපූරෙන්තෙන දසවිධෙ සීලෙ සාධුකං සික්ඛිතබ්බං. องค์แห่งความฉิบหาย ๑๐ ประการที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ อันสามเณรผู้เว้นให้ห่างไกล บำเพ็ญอภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์ พึงศึกษาในศีล ๑๐ ประการโดยดี 149. යො [Pg.161] පන (මහාව. අට්ඨ. 108) පාණාතිපාතාදීසු දසසු නාසනඞ්ගෙසු එකම්පි කම්මං කරොති, සො ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙතබ්බො. තීසු හි නාසනාසු ලිඞ්ගනාසනායෙව ඉධාධිප්පෙතා. යථා ච භික්ඛූනං පාණාතිපාතාදීසු තා තා ආපත්තියො හොන්ති, න තථා සාමණෙරානං. සාමණෙරො හි කුන්ථ කිපිල්ලිකම්පි මාරෙත්වා මඞ්ගුලණ්ඩකම්පි භින්දිත්වා නාසෙතබ්බතංයෙව පාපුණාති, තාවදෙවස්ස සරණගමනානි ච උපජ්ඣායග්ගහණඤ්ච සෙනාසනග්ගාහො ච පටිප්පස්සම්භන්ති, සඞ්ඝලාභං න ලභති, ලිඞ්ගමත්තමෙව එකං අවසිට්ඨං හොති. සො සචෙ ආකිණ්ණදොසොව හොති, ආයතිං සංවරෙ න තිට්ඨති, නික්කඩ්ඪිතබ්බො. අථ සහසා විරජ්ඣිත්වා ‘‘දුට්ඨු මයා කත’’න්ති පුන සංවරෙ ඨාතුකාමො හොති, ලිඞ්ගනාසනකිච්චං නත්ථි, යථානිවත්ථපාරුතස්සෙව සරණානි දාතබ්බානි, උපජ්ඣායො දාතබ්බො. සික්ඛාපදානි පන සරණගමනෙනෙව ඉජ්ඣන්ති. සාමණෙරානඤ්හි සරණගමනං භික්ඛූනං උපසම්පදකම්මවාචාසදිසං, තස්මා භික්ඛූනං විය චතුපාරිසුද්ධිසීලං ඉමිනාපි දස සීලානි සමාදින්නානෙව හොන්ති, එවං සන්තෙපි දළ්හීකරණත්ථං ආයතිං සංවරෙ පතිට්ඨාපනත්ථං පුන දාතබ්බානි. සචෙ පුරිමිකාය පුන සරණානි ගහිතානි, පච්ඡිමිකාය වස්සාවාසිකං ලච්ඡති. සචෙ පච්ඡිමිකාය ගහිතානි, සඞ්ඝෙන අපලොකෙත්වා ලාභො දාතබ්බො. අදින්නාදානෙ තිණසලාකමත්තෙනපි වත්ථුනා, අබ්‍රහ්මචරියෙ තීසු මග්ගෙසු යත්ථ කත්ථචි විප්පටිපත්තියා, මුසාවාදෙ හසාධිප්පායතායපි මුසා භණිතෙ අස්සමණො හොති, නාසෙතබ්බතං ආපජ්ජති, මජ්ජපානෙ පන භික්ඛුනො අජානිත්වාපි බීජතො පට්ඨාය මජ්ජං පිවන්තස්ස පාචිත්තියං. සාමණෙරො ජානිත්වා පිවන්තොව සීලභෙදං ආපජ්ජති, න අජානිත්වා. යානි පනස්ස ඉතරානි පඤ්ච සික්ඛාපදානි, එතෙසු භින්නෙසු න නාසෙතබ්බො, දණ්ඩකම්මං කාතබ්බං. සික්ඛාපදෙ පන පුන දින්නෙපි අදින්නෙපි වට්ටති, දණ්ඩකම්මෙන පන පීළෙත්වා ආයතිං සංවරෙ ඨපනත්ථාය දාතබ්බමෙව. ๑๔๙. อนึ่ง สามเณรใดกระทำกรรมแม้เพียงอย่างหนึ่งในองค์แห่งความฉิบหาย ๑๐ ประการ มีปาณาติบาตเป็นต้น สามเณรนั้นพึงให้นาสนะด้วยการทำลายเพศ เพราะว่า ในบรรดานาสนะ ๓ อย่าง การทำลายเพศเท่านั้นเป็นที่ประสงค์ในที่นี้ และอาบัติทั้งหลายมีปาณาติบาตเป็นต้น ย่อมมีแก่ภิกษุทั้งหลายฉันใด ย่อมไม่มีแก่สามเณรทั้งหลายฉันนั้น เพราะว่า สามเณรแม้ฆ่าตัวมอดตัวปลวก หรือทำลายไข่ตัวเรือด ย่อมถึงความเป็นผู้พึงให้นาสนะเท่านั้น ในขณะนั้นเอง สรณคมน์ทั้งหลายก็ดี การถืออุปัชฌาย์ก็ดี การถือเสนาสนะก็ดี ของสามเณรนั้น ย่อมระงับไป ย่อมไม่ได้ลาภของสงฆ์ คงเหลือแต่เพียงเพศอย่างเดียวเท่านั้น ถ้าสามเณรนั้นเป็นผู้มีโทษเกลือกกลั้ว ไม่ตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป พึงขับไล่ออกไป แต่ถ้าสามเณรนั้นพลั้งพลาดไปโดยเร็วแล้ว มีความประสงค์จะตั้งอยู่ในความสำรวมอีกว่า "เราทำไม่ดีแล้ว" กิจในการทำลายเพศย่อมไม่มี พึงให้สรณะทั้งหลายแก่สามเณรผู้ยังนุ่งห่มอยู่ตามเดิมนั่นเอง พึงให้อุปัชฌาย์ ส่วนสิกขาบททั้งหลาย ย่อมสำเร็จด้วยสรณคมน์นั่นเอง เพราะว่า สรณคมน์ของสามเณรทั้งหลาย ย่อมเหมือนกรรมวาจาอุปสมบทของภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้น ศีล ๑๐ ประการ ย่อมเป็นอันสมาทานแล้วด้วยสรณคมน์นี้ เหมือนจตุปาริสุทธิศีลของภิกษุทั้งหลาย แม้เป็นเช่นนั้น ก็พึงให้สรณะซ้ำอีก เพื่อทำให้มั่นคง และเพื่อตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป ถ้าสรณะทั้งหลายถูกถือเอาอีกในปุริมพรรษา ย่อมได้ลาภอันเนื่องด้วยการอยู่จำพรรษาในปัจฉิมพรรษา ถ้าถูกถือเอาในปัจฉิมพรรษา สงฆ์พึงบอกลาภแล้วให้ ในการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ แม้ด้วยวัตถุเพียงเส้นหญ้าหรือซีกไม้ ในการประพฤติอพรหมจรรย์ ด้วยการประพฤติผิดในมรรคทั้งสาม ณ ที่ใดที่หนึ่ง ในการพูดเท็จ แม้พูดเล่นด้วยความประสงค์จะหัวเราะ ย่อมเป็นผู้ไม่ใช่สมณะ ย่อมถึงความเป็นผู้พึงให้นาสนะ แต่ในการดื่มน้ำเมา ภิกษุดื่มน้ำเมาตั้งแต่เมล็ดเป็นต้นไป แม้โดยไม่รู้ ก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ส่วนสามเณรรู้แล้วดื่มเท่านั้น ย่อมถึงความขาดศีล ไม่ใช่ดื่มโดยไม่รู้ ส่วนสิกขาบท ๕ ประการที่เหลือของสามเณรนั้น เมื่อสิกขาบทเหล่านั้นขาดแล้ว ไม่พึงให้นาสนะ พึงทำทัณฑกรรม แต่ในสิกขาบทนั้น แม้ให้ซ้ำอีก หรือไม่ให้ซ้ำอีก ก็ย่อมควร แต่พึงให้โดยการลงทัณฑกรรมเพื่อข่มไว้ เพื่อให้ตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป අවණ්ණභාසනෙ පන ‘‘අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’තිආදීනං පටිපක්ඛවසෙන බුද්ධස්ස වා ‘‘ස්වාක්ඛාතො’’තිආදීනං පටිපක්ඛවසෙන ධම්මස්ස වා ‘‘සුප්පටිපන්නො’’තිආදීනං පටිපක්ඛවසෙන සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණං භාසන්තො රතනත්තයං නින්දන්තො ගරහන්තො ආචරියුපජ්ඣායාදීහි ‘‘මා එවං අවචා’’ති අවණ්ණභාසනෙ ආදීනවං දස්සෙත්වා නිවාරෙතබ්බො. ‘‘සචෙ යාවතතියං වුච්චමානො [Pg.162] න ඔරමති, කණ්ටකනාසනාය නාසෙතබ්බො’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘සචෙ එවං වුච්චමානො තං ලද්ධිං නිස්සජ්ජති, දණ්ඩකම්මං කාරෙත්වා අච්චයං දෙසාපෙතබ්බො. සචෙ න නිස්සජ්ජති, තථෙව ආදාය පග්ගය්හ තිට්ඨති, ලිඞ්ගනාසනාය නාසෙතබ්බො’’ති වුත්තං, තං යුත්තං. අයමෙව හි නාසනා ඉධාධිප්පෙතාති. මිච්ඡාදිට්ඨිකෙපි එසෙව නයො. සස්සතුච්ඡෙදානඤ්හි අඤ්ඤතරදිට්ඨිකො සචෙ ආචරියාදීහි ඔවදියමානො නිස්සජ්ජති, දණ්ඩකම්මං කාරෙත්වා අච්චයං දෙසාපෙතබ්බො, අපටිනිස්සජ්ජන්තොව නාසෙතබ්බො. භික්ඛුනීදූසකො චෙත්ථ කාමං අබ්‍රහ්මචාරිග්ගහණෙන ගහිතොව, අබ්‍රහ්මචාරිං පන ආයතිං සංවරෙ ඨාතුකාමං සරණානි දත්වා උපසම්පාදෙතුං වට්ටති. භික්ඛුනීදූසකො ආයතිං සංවරෙ ඨාතුකාමොපි පබ්බජ්ජම්පි න ලභති, පගෙව උපසම්පදන්ති එතමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘භික්ඛුනීදූසකො’’ති ඉදං විසුං දසමං අඞ්ගං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ในการกล่าวคำติเตียนนั้น ผู้ที่กล่าวคำติเตียนพระรัตนตรัย ติเตียน ตำหนิ โดยเป็นปฏิปักษ์ต่อการสรรเสริญคุณของพระพุทธเจ้ามีบทว่า "อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ" เป็นต้น หรือของพระพุทธเจ้า หรือโดยเป็นปฏิปักษ์ต่อการสรรเสริญคุณของพระธรรมมีบทว่า "สฺวากฺขาโต" เป็นต้น หรือของพระธรรม หรือโดยเป็นปฏิปักษ์ต่อการสรรเสริญคุณของพระสงฆ์มีบทว่า "สุปฺปฏิปนฺโน" เป็นต้น หรือของพระสงฆ์ พึงถูกอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น ห้ามโดยแสดงโทษในการกล่าวคำติเตียนว่า "อย่ากล่าวอย่างนี้" ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ถ้าถูกกล่าวตักเตือนจนถึงครั้งที่สามแล้วยังไม่ละเว้น พึงให้นาสนะด้วยกัณฏกนาสนะ" ส่วนในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า "ถ้าถูกกล่าวตักเตือนอย่างนี้แล้วละทิฏฐินั้นเสีย พึงให้ทำทัณฑกรรมแล้วให้แสดงโทษ ถ้าไม่ละทิฏฐิ ยังคงยึดถือและยกย่องตั้งมั่นอยู่เช่นนั้น พึงให้นาสนะด้วยการทำลายเพศ" คำนั้นสมควร เพราะการนาสนะนี้แหละเป็นที่ประสงค์ในที่นี้ แม้ในเรื่องมิจฉาทิฏฐิก็มีนัยเดียวกันนี้ คือ ถ้าสามเณรผู้มีทิฏฐิอย่างใดอย่างหนึ่งในสัสสตทิฏฐิและอุจเฉททิฏฐิ ถูกอาจารย์เป็นต้นตักเตือนแล้วละทิฏฐินั้นเสีย พึงให้ทำทัณฑกรรมแล้วให้แสดงโทษ ถ้าไม่ละทิฏฐิ พึงให้นาสนะ ในบรรดาองค์ ๑๐ ประการเหล่านี้ ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี พึงทราบว่าถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการถือเอาคำว่า "อพรหมจารี" โดยแท้ แต่ถึงกระนั้น สามเณรผู้เป็นอพรหมจารี ผู้ปรารถนาจะตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป พึงให้สรณะแล้วให้อุปสมบทได้ ส่วนผู้ประทุษร้ายภิกษุณี แม้ปรารถนาจะตั้งอยู่ในความสำรวมต่อไป ก็ไม่ได้รับแม้บรรพชา จะกล่าวไปไยถึงอุปสมบทเล่า พึงทราบว่า เพื่อแสดงเนื้อความนี้ จึงกล่าวองค์ที่ ๑๐ นี้ คือ "ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี" ไว้ต่างหาก 150. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මං කාතුං. භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අවාසාය පරිසක්කති, භික්ඛූ අක්කොසති, පරිභාසති, භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදෙතී’’ති (මහාව. 107) ‘‘වචනතො පන ඉමානි පඤ්ච අඞ්ගානි, සික්ඛාපදෙසු ච පච්ඡිමානි විකාලභොජනාදීනි පඤ්චාති දස දණ්ඩකම්මවත්ථූනි. කිංපනෙත්ථ දණ්ඩකම්මං කත්තබ්බ’’න්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යත්ථ වා වසති, යත්ථ වා පටික්කමති, තත්ථ ආවරණං කාතු’’න්ති (මහාව. 107) වචනතො යත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 107) වසති වා පවිසති වා, තත්ථ ආවරණං කාතබ්බං ‘‘මා ඉධ පවිසා’’ති. උභයෙනපි අත්තනො පරිවෙණඤ්ච වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනඤ්ච වුත්තං. තස්මා න සබ්බො සඞ්ඝාරාමො ආවරණං කාතබ්බො, කරොන්තො ච දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘න, භික්ඛවෙ, සබ්බො සඞ්ඝාරාමො ආවරණං කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. න ච මුඛද්වාරිකො ආහාරො ආවරණං කාතබ්බො, කරොන්තො ච දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘න, භික්ඛවෙ, මුඛද්වාරිකො ආහාරො ආවරණං කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති වුත්තත්තා. තස්මා ‘‘අජ්ජ මා ඛාද මා භුඤ්ජා’’ති වදතොපි ‘‘ආහාරම්පි නිවාරෙස්සාමී’’ති පත්තචීවරං අන්තො නික්ඛිපතොපි සබ්බපයොගෙසු දුක්කටං. අනාචාරස්ස පන දුබ්බචසාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මං කත්වා යාගුං වා භත්තං වා පත්තචීවරං වා දස්සෙත්වා ‘‘එත්තකෙ [Pg.163] නාම දණ්ඩකම්මෙ ආහටෙ ඉදං ලච්ඡසී’’ති වත්තුං වට්ටති. භගවතා හි ආවරණමෙව දණ්ඩකම්මං වුත්තං. ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි පන ‘‘අපරාධානුරූපං උදකදාරුවාලිකාදීනං ආහරාපනම්පි කාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තස්මා තම්පි කාතබ්බං, තඤ්ච ඛො ‘‘ඔරමිස්සති විරමිස්සතී’’ති අනුකම්පාය, න ‘‘නස්සිස්සති විබ්භමිස්සතී’’තිආදිනයප්පවත්තෙන පාපජ්ඣාසයෙන. ‘‘දණ්ඩකම්මං කරොමී’’ති ච උණ්හපාසාණෙ වා නිපජ්ජාපෙතුං පාසාණිට්ඨකාදීනි වා සීසෙ නික්ඛිපාපෙතුං උදකං වා පවෙසෙතුං න වට්ටති. ๑๕๐. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำทัณฑกรรมแก่สามเณรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ คือ พยายามเพื่อความเสื่อมลาภของภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อความไม่เป็นประโยชน์แก่ภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อไม่ให้ภิกษุทั้งหลายอยู่ในอาวาสเดิม, ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย, ยุยงภิกษุทั้งหลายให้แตกกัน" เพราะพระดำรัสนี้ องค์ ๕ ประการเหล่านี้ และสิกขาบท ๕ ประการสุดท้ายมีวิกาลโภชน์เป็นต้น รวมเป็น ๑๐ อย่างนี้ เป็นเรื่องที่ควรทำทัณฑกรรม ในเรื่องที่ควรทำทัณฑกรรมนี้ พึงทำทัณฑกรรมอย่างไร? เมื่อมีคำถามเช่นนี้ เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำอาวรณ์ (การห้าม) ในที่ที่สามเณรนั้นอยู่ หรือในที่ที่สามเณรนั้นไปมา" พึงทำอาวรณ์ในเสนาสนะที่สามเณรนั้นอยู่หรือเข้าออกว่า "อย่าเข้ามาในที่นี้" และพึงกล่าวถึงบริเวณของตนและเสนาสนะที่ได้มาด้วยพรรษาทั้งสองอย่างนั้น เพราะฉะนั้น ไม่พึงทำอาวรณ์ทั่วทั้งสังฆาราม ภิกษุผู้ทำอาวรณ์ทั่วทั้งสังฆาราม ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะมีพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำอาวรณ์ทั่วทั้งสังฆาราม ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" และไม่พึงทำอาวรณ์อาหารที่เข้าทางปาก ภิกษุผู้ทำอาวรณ์อาหารที่เข้าทางปาก ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะมีพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำอาวรณ์อาหารที่เข้าทางปาก ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุผู้กล่าวว่า "วันนี้อย่าเคี้ยว อย่าฉัน" หรือภิกษุผู้โยนบาตรจีวรเข้าไปข้างในโดยกล่าวว่า "เราจะห้ามอาหารด้วย" ย่อมต้องอาบัติทุกกฏในทุกกรณี แต่พึงกล่าวแก่สามเณรผู้ประพฤติอนาจาร ผู้ว่ายากว่า "ถ้าเธอทำทัณฑกรรมเท่านี้แล้ว เธอจักได้ยาคู ข้าว หรือบาตรจีวรนี้" ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสทัณฑกรรมคือการห้ามเท่านั้น ส่วนพระมหาเถระผู้สังคายนาพระธรรม ได้กล่าวไว้ว่า "พึงให้ทำทัณฑกรรมโดยให้ขนน้ำ ขนฟืน ขนทรายเป็นต้น ตามสมควรแก่ความผิด" เพราะฉะนั้น พึงทำทัณฑกรรมนั้นด้วย และการทำทัณฑกรรมนั้น พึงทำด้วยความเอ็นดูว่า "เขาจักละเว้น เขาจักงดเว้น" ไม่พึงทำด้วยเจตนาชั่วร้ายที่เกิดขึ้นโดยนัยมีอาทิว่า "เขาจักพินาศ เขาจักเป็นคฤหัสถ์" และไม่พึงให้สามเณรนอนบนหินร้อน หรือให้วางก้อนหิน อิฐเป็นต้น บนศีรษะ หรือให้ลงไปในน้ำ โดยคิดว่า "เราจะทำทัณฑกรรม" උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡාපි දණ්ඩකම්මං න කාරෙතබ්බං ‘‘න, භික්ඛවෙ, උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා ආවරණං කාතබ්බං, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 108) වචනතො. එත්ථ පන ‘‘තුම්හාකං සාමණෙරස්ස අයං නාම අපරාධො, දණ්ඩකම්මමස්ස කරොථා’’ති තික්ඛත්තුං වුත්තෙ සචෙ සො උපජ්ඣායො දණ්ඩකම්මං න කරොති, සයං කාතුං වට්ටති. සචෙපි ආදිතො උපජ්ඣායො වදති ‘‘මය්හං සාමණෙරානං දොසෙ සති තුම්හෙ දණ්ඩකම්මං කරොථා’’ති, කාතුං වට්ටතියෙව. යථා ච සාමණෙරානං, එවං සද්ධිවිහාරිකන්තෙවාසිකානම්පි දණ්ඩකම්මං කාතුං වට්ටති, අඤ්ඤෙසං පන පරිසා න අපලාළෙතබ්බා, අපලාළෙන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති ‘‘න, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤස්ස පරිසා අපලාළෙතබ්බා, යො අපලාළෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 108) වචනතො. තස්මා ‘‘තුම්හාකං පත්තං දෙම, චීවරං දෙමා’’ති අත්තනො උපට්ඨානකරණත්ථං සඞ්ගණ්හිත්වා සාමණෙරා වා හොන්තු උපසම්පන්නා වා, අන්තමසො දුස්සීලභික්ඛුස්සපි පරස්ස පරිසභූතෙ භින්දිත්වා ගණ්හිතුං න වට්ටති, ආදීනවං පන වත්තුං වට්ටති ‘‘තයා නහායිතුං ආගතෙන ගූථමක්ඛනං විය කතං දුස්සීලං නිස්සාය විහරන්තෙනා’’ති. සචෙ සො සයමෙව ජානිත්වා උපජ්ඣං වා නිස්සයං වා යාචති, දාතුං වට්ටති. ไม่พึงให้ทำทัณฑกรรมโดยไม่บอกกล่าวอุปัชฌาย์ เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำอาวรณ์โดยไม่บอกกล่าวอุปัชฌาย์ ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ในบทนี้ ถ้าอุปัชฌาย์นั้นไม่ทำทัณฑกรรม เมื่อถูกกล่าวตักเตือนถึงสามครั้งว่า "สามเณรของท่านมีโทษชื่อนี้ จงทำทัณฑกรรมแก่เขาเถิด" ตนเองพึงทำได้ แม้ถ้าอุปัชฌาย์กล่าวตั้งแต่แรกว่า "ถ้าสามเณรของฉันมีโทษ พวกท่านจงทำทัณฑกรรมเถิด" ก็พึงทำได้ เช่นเดียวกับที่พึงทำทัณฑกรรมแก่สามเณร พึงทำทัณฑกรรมแก่สัทธิวิหาริกและอันเตวาสิกเป็นต้นได้ ไม่พึงล่อลวงบริษัทของภิกษุอื่น เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงล่อลวงบริษัทของผู้อื่น ภิกษุใดล่อลวง พึงปรับอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่พึงรวบรวมบริษัทของผู้อื่น ไม่ว่าจะเป็นสามเณรหรือภิกษุผู้เป็นอุปสัมบัน แม้กระทั่งบริษัทของภิกษุผู้ทุศีล โดยกล่าวว่า "เราจะให้บาตรแก่ท่าน เราจะให้จีวรแก่ท่าน" เพื่อให้มาเป็นผู้บำรุงของตน แต่พึงกล่าวโทษได้ว่า "ท่านผู้มาอาบน้ำ ได้กระทำเหมือนการทาอุจจาระ เพราะอาศัยอยู่กับผู้ทุศีล" ถ้าเขาเองรู้ตัวแล้วขออุปัชฌาย์หรือนิสัย พึงให้ได้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉัยสังคหะ පබ්බජ්ජාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยบรรพชา จบแล้ว 23. නිස්සයවිනිච්ඡයකථා ๒๓. เรื่องวินิจฉัยนิสัย 151. නිස්සයොති [Pg.164] එත්ථ පන අයං නිස්සයො නාම කෙන දාතබ්බො, කෙන න දාතබ්බො, කස්ස දාතබ්බො, කස්ස න දාතබ්බො, කථං ගහිතො හොති, කථං පටිප්පස්සම්භති, නිස්සාය කෙන වසිතබ්බං, කෙන ච න වසිතබ්බන්ති? තත්ථ කෙන දාතබ්බො, කෙන න දාතබ්බොති එත්ථ තාව ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන දසවස්සෙන වා අතිරෙකදසවස්සෙන වා උපසම්පාදෙතුං, නිස්සයං දාතු’’න්ති (මහාව. 76, 82) ච වචනතො යො බ්‍යත්තො හොති පටිබලො උපසම්පදාය දසවස්සො වා අතිරෙකදසවස්සො වා, තෙන දාතබ්බො, ඉතරෙන න දාතබ්බො. සචෙ දෙති, දුක්කටං ආපජ්ජති. ๑๕๑. ในบทว่า "นิสัย" นี้ นิสัยนี้ใครพึงให้ ใครไม่พึงให้ แก่ใครพึงให้ แก่ใครไม่พึงให้ ถือเอาอย่างไรจึงชื่อว่าถือเอา ระงับอย่างไร ใครพึงอาศัยอยู่ ใครไม่พึงอาศัยอยู่? เมื่อมีคำถามเช่นนี้ ในบรรดาบทถามเหล่านั้น ในบทว่า "ใครพึงให้ ใครไม่พึงให้" พึงทราบดังนี้ เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือเกิน ๑๐ ให้อุปสมบท ให้ (นิสัย)" ภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด เป็นผู้สามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือเกิน ๑๐ นับแต่อุปสมบท ภิกษุนั้นพึงให้อุปัชฌาย์หรือนิสัยได้ ภิกษุอื่นไม่พึงให้ ถ้าให้ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 145-147) ච ‘‘බ්‍යත්තො’’ති ඉමිනා පරිසුපට්ඨාපකබහුස්සුතො වෙදිතබ්බො. පරිසුපට්ඨාපකෙන හි සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන පරිසං අභිවිනයෙ විනෙතුං ද්වෙ විභඞ්ගා පගුණා වාචුග්ගතා කාතබ්බා, අසක්කොන්තෙන තීහි ජනෙහි සද්ධිං පරිවත්තනක්ඛමා කාතබ්බා, කම්මාකම්මඤ්ච ඛන්ධකවත්තඤ්ච උග්ගහෙතබ්බං, පරිසාය පන අභිධම්මෙ විනයනත්ථං සචෙ මජ්ඣිමභාණකො හොති, මූලපණ්ණාසකො උග්ගහෙතබ්බො, දීඝභාණකෙන මහාවග්ගො, සංයුත්තභාණකෙන හෙට්ඨිමා වා තයො වග්ගා මහාවග්ගො වා, අඞ්ගුත්තරභාණකෙන හෙට්ඨා වා උපරි වා උපඩ්ඪනිකායො උග්ගහෙතබ්බො, අසක්කොන්තෙන තිකනිපාතතො පට්ඨාය උග්ගහෙතුම්පි වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘එකං ගණ්හන්තෙන චතුක්කනිපාතං වා පඤ්චකනිපාතං වා උග්ගහෙතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. ජාතකභාණකෙන සාට්ඨකථං ජාතකං උග්ගහෙතබ්බං, තතො ඔරං න වට්ටති. ‘‘ධම්මපදම්පි සහ වත්ථුනා උග්ගහෙතුං වට්ටතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. තතො තතො සමුච්චයං කත්වා මූලපණ්ණාසකමත්තං වට්ටති, ‘‘න වට්ටතී’’ති කුරුන්දට්ඨකථායං පටික්ඛිත්තං, ඉතරාසු විචාරණායෙව නත්ථි. අභිධම්මෙ කිඤ්චි ගහෙතබ්බන්ති න වුත්තං. යස්ස පන සාට්ඨකථම්පි විනයපිටකං අභිධම්මපිටකඤ්ච පගුණං, සුත්තන්තෙ ච වුත්තප්පකාරො ගන්ථො නත්ථි, පරිසං උපට්ඨාපෙතුං න ලභති. යෙන පන සුත්තන්තතො ච විනයතො ච වුත්තප්පමාණො ගන්ථො උග්ගහිතො, අයං පරිසුපට්ඨාකො බහුස්සුතොව හොති, දිසාපාමොක්ඛො යෙනකාමංගමො පරිසං උපට්ඨාපෙතුං ලභති, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘බ්‍යත්තො’’ති අධිප්පෙතො. ในที่นี้ (ปาจิ. อรรถ. 145-147) ด้วยบทว่า "ผู้ฉลาด" พึงทราบว่าเป็นพหูสูตผู้ได้รับการอุปัฏฐากจากบริษัท เพราะผู้ได้รับการอุปัฏฐากจากบริษัทนั้น โดยประมาณอย่างน้อยที่สุด เพื่อจะแนะนำบริษัทในพระวินัยปิฎกที่ไม่มีการปะปนกัน พึงทำให้ภิกขุวิภังค์และภิกขุนีวิภังค์ทั้งสองเป็นที่คล่องปากและขึ้นใจ หากไม่สามารถ พึงทำให้เป็นผู้สามารถในการสนทนาโต้ตอบกับภิกษุ ๓ รูป พึงเรียนรู้กรรมและอกรรม และวัตรในขันธกะ ส่วนเพื่อจะแนะนำบริษัทในพระอภิธรรม หากเป็นผู้ทรงมัชฌิมนิกาย พึงเรียนรู้มูลปัณณาสก์ หากเป็นผู้ทรงทีฆนิกาย พึงเรียนรู้มหาวรรค หากเป็นผู้ทรงสังยุตตนิกาย พึงเรียนรู้วรรค ๓ วรรคที่อยู่ข้างล่าง หรือมหาวรรค หากเป็นผู้ทรงอังคุตตรนิกาย พึงเรียนรู้อังคุตตรนิกายครึ่งหนึ่ง ไม่ว่าจะส่วนล่างหรือส่วนบน หากไม่สามารถเช่นนั้น พึงเรียนรู้ตั้งแต่ติกนิบาตลงมาก็ควร แต่ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "ผู้เรียนรู้เพียงนิบาตเดียว พึงเรียนรู้จตุกกนิบาตหรือปัญจกนิบาตก็ควร" ผู้ทรงชาดก พึงเรียนรู้ชาดกพร้อมอรรถกถา ต่ำกว่านั้นไม่ควร ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "พึงเรียนรู้ธรรมบทพร้อมเรื่องราวก็ควร" การรวบรวมจากคัมภีร์เหล่านั้นแล้วให้ได้เท่ามูลปัณณาสก์นั้นควรหรือไม่? ในกุรุนทอรรถกถาปฏิเสธว่า "ไม่ควร" ส่วนในอรรถกถาอื่นไม่มีการพิจารณาเลย ในพระอภิธรรม ไม่ได้กล่าวว่าพึงเรียนรู้อะไรเลย แต่ภิกษุใดคล่องแคล่วพระวินัยปิฎกพร้อมอรรถกถาและพระอภิธรรมปิฎก แต่ไม่มีคัมภีร์ที่กล่าวไว้ในพระสูตรตามที่กล่าวมา ภิกษุนั้นไม่ได้รับอนุญาตให้อุปัฏฐากบริษัท แต่ภิกษุใดเรียนรู้คัมภีร์ตามประมาณที่กล่าวไว้ในพระสูตรและพระวินัย ภิกษุนั้นย่อมเป็นพหูสูตผู้ได้รับการอุปัฏฐากจากบริษัท เป็นประมุขของทิศ สามารถไปในที่ที่ตนปรารถนาเพื่ออุปัฏฐากบริษัทได้ ภิกษุนี้พึงประสงค์ในอรรถนี้ว่า "ผู้ฉลาด" යො [Pg.165] පන අන්තෙවාසිනො වා සද්ධිවිහාරිකස්ස වා ගිලානස්ස සක්කොති උපට්ඨානාදීනි කාතුං, අයං ඉධ ‘‘පටිබලො’’ති අධිප්පෙතො. යං පන වුත්තං – ส่วนภิกษุใดสามารถทำอุปัฏฐากเป็นต้นแก่ศิษย์ผู้อยู่ในนิสัย หรือศิษย์ผู้อยู่ร่วมกันที่อาพาธได้ ภิกษุนี้พึงประสงค์ในที่นี้ว่า "ผู้สามารถ" ส่วนคำที่กล่าวไว้ว่า – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร" ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ සීලක්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ සමාධික්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ විමුත්තික්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. අත්තනා න අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න පරං අසෙක්ඛෙ විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ සමාදපෙතා. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ ตนเองไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ ไม่เป็นผู้ชักชวนผู้อื่นให้ตั้งมั่นในวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร" ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං[Pg.166], න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร เป็นผู้ไม่มีศรัทธา เป็นผู้ไม่มีหิริ เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ เป็นผู้เกียจคร้าน เป็นผู้มีสติหลงลืม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร" ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අධිසීලෙ සීලවිපන්නො හොති, අජ්ඣාචාරෙ ආචාරවිපන්නො හොති, අතිදිට්ඨියා දිට්ඨිවිපන්නො හොති, අප්පස්සුතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาระ เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอธิทิฏฐิ เป็นผู้มีสุตะน้อย เป็นผู้มีปัญญาทราม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร" ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. න පටිබලො හොති අන්තෙවාසිං වා සද්ධිවිහාරිං වා ගිලානං උපට්ඨාතුං වා උපට්ඨාපෙතුං වා, අනභිරතං වූපකාසෙතුං වා වූපකාසාපෙතුං වා, උප්පන්නං කුක්කුච්චං ධම්මතො විනොදෙතුං, ආපත්තිං න ජානාති, ආපත්තියා වුට්ඨානං න ජානාති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร ไม่สามารถอุปัฏฐากหรือให้ผู้อื่นอุปัฏฐากศิษย์ผู้อยู่ในนิสัย หรือศิษย์ผู้อยู่ร่วมกันที่อาพาธได้ ไม่สามารถระงับความไม่ยินดีที่เกิดขึ้น หรือให้ผู้อื่นระงับได้ ไม่สามารถบรรเทาความรำคาญที่เกิดขึ้นโดยธรรม ไม่รู้อาบัติ ไม่รู้การออกจากอาบัติ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงให้อุปัฏฐากสามเณร" ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. න පටිබලො හොති අන්තෙවාසිං වා සද්ධිවිහාරිං වා ආභිසමාචාරිකාය සික්ඛාය සික්ඛාපෙතුං, ආදිබ්‍රහ්මචරියකාය සික්ඛාය විනෙතුං, අභිධම්මෙ විනෙතුං, අභිවිනයෙ විනෙතුං, උප්පන්නං දිට්ඨිගතං ධම්මතො විවෙචෙතුං. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ ไม่สามารถจะฝึกสอนอันเตวาสิกหรือสัทธิวิหาริกในอภิสมาจาริกาสิกขา ไม่สามารถจะแนะนำในอาทิพรหมจริยกาสิกขา ไม่สามารถจะแนะนำในอภิธรรม ไม่สามารถจะแนะนำในอภิวิไนย ไม่สามารถจะเปลื้องทิฏฐิที่เกิดขึ้นแล้วโดยธรรม ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො[Pg.167]. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන න ස්වාගතානි හොන්ති න සුවිභත්තානි න සුප්පවත්තීනි න සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ ไม่รู้จักอาบัติ ไม่รู้จักอนาบัติ ไม่รู้จักอาบัติเบา ไม่รู้จักอาบัติหนัก อนึ่ง ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น โดยพิสดาร ไม่เป็นที่มาดี ไม่เป็นที่จำแนกดี ไม่เป็นที่ดำเนินไปดี ไม่เป็นที่วินิจฉัยดี โดยพระสูตร โดยอนุพยัญชนะ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, ඌනදසවස්සො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො’’තිආදි (මහාව. 84). තම්පි – ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการอื่นอีก ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ ไม่รู้จักอาบัติ ไม่รู้จักอนาบัติ ไม่รู้จักอาบัติเบา ไม่รู้จักอาบัติหนัก มีพรรษาหย่อน ๑๐ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการเหล่านี้แล ไม่พึงให้อุปสมบท ไม่พึงให้นิสสัย ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก ดังนี้เป็นต้น (มหาวรรค ๘๔) แม้คำนั้น — ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන දසවස්සෙන වා අතිරෙකදසවස්සෙන වා උපසම්පාදෙතුං, නිස්සයං දාතු’’න්ති (මහාව. 76, 82) ච එවං සඞ්ඛෙපතො වුත්තස්සෙව උපජ්ඣායාචරියලක්ඛණස්ස විත්ථාරදස්සනත්ථං වුත්තං. คำว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาด มีความสามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือมีพรรษาเกิน ๑๐ ให้อุปสมบท และให้นิสสัยได้" ดังนี้ (มหาวรรค ๗๖, ๘๒) นี้ตรัสไว้เพื่อแสดงลักษณะของอุปัชฌาย์และอาจารย์ที่ตรัสไว้โดยย่อแล้วนั้นให้พิสดาร තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 84) කිඤ්චි අයුත්තවසෙන පටික්ඛිත්තං, කිඤ්චි ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. තථා හි ‘‘න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙනා’’ති ච ‘‘අත්තනා න අසෙක්ඛෙනා’’ති ච ‘‘අස්සද්ධො’’ති ච ආදීසු තීසු පඤ්චකෙසු අයුත්තවසෙන පටික්ඛෙපො කතො, න ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. යො හි අසෙක්ඛෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි අසමන්නාගතො පරෙ ච තත්ථ සමාදපෙතුං අසක්කොන්තො අස්සද්ධියාදිදොසයුත්තොව හුත්වා පරිසං පරිහරති, තස්ස පරිසා සීලාදීහි පරියායතියෙව න වඩ්ඪති, තස්මා ‘‘තෙන න උපසම්පාදෙතබ්බ’’න්තිආදි අයුත්තවසෙන වුත්තං, න ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. න හි ඛීණාසවස්සෙව උපජ්ඣාචරියභාවො භගවතා අනුඤ්ඤාතො, යදි තස්සෙව අනුඤ්ඤාතො අභවිස්ස, ‘‘සචෙ උපජ්ඣායස්ස අනභිරති උප්පන්නා හොතී’’තිආදිං න වදෙය්‍ය, යස්මා පන ඛීණාසවස්ස පරිසා සීලාදීහි න පරිහායති, තස්මා ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා උපසම්පාදෙතබ්බ’’න්තිආදි වුත්තං. ในพระบาลีนั้น (อรรถกถา มหาวรรค ๘๔) บางอย่างทรงห้ามโดยความไม่เหมาะสม บางอย่างทรงห้ามโดยเป็นองค์แห่งอาบัติ จริงอย่างนั้น ในปัญจกะ ๓ หมวด มีบทว่า "ไม่ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ" และ "ตนเองไม่เป็นอเสกขะ" และ "เป็นผู้ไม่มีศรัทธา" เป็นต้น ทรงห้ามโดยความไม่เหมาะสม ไม่ได้ทรงห้ามโดยเป็นองค์แห่งอาบัติ เพราะว่าบุคคลใดไม่ประกอบด้วยสีลขันธ์เป็นต้นอันเป็นอเสกขะ และไม่สามารถจะชักชวนผู้อื่นในสีลขันธ์เป็นต้นนั้นได้ เป็นผู้ประกอบด้วยโทษมีความไม่มีศรัทธาเป็นต้นนั่นเองแล้วบริหารบริษัท บริษัทของบุคคลนั้นย่อมเสื่อมจากศีลเป็นต้นเท่านั้น ไม่เจริญขึ้น เพราะฉะนั้น คำว่า "บุคคลนั้นไม่พึงให้อุปสมบท" เป็นต้น จึงตรัสไว้โดยความไม่เหมาะสม ไม่ได้ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ ด้วยว่า ความเป็นอุปัชฌาย์และอาจารย์ พระผู้มีพระภาคไม่ได้ทรงอนุญาตแก่พระขีณาสพเท่านั้น หากทรงอนุญาตแก่พระขีณาสพเท่านั้นไซร้ เมื่อเป็นเช่นนี้ ก็จะไม่พึงตรัสคำว่า "ถ้าความไม่ยินดีเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์" เป็นต้น แต่เพราะบริษัทของพระขีณาสพไม่เสื่อมจากศีลเป็นต้น เพราะฉะนั้น คำว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงให้อุปสมบท" เป็นต้น จึงตรัสไว้ අධිසීලෙ [Pg.168] සීලවිපන්නොතිආදීසු පාරාජිකඤ්ච සඞ්ඝාදිසෙසඤ්ච ආපන්නො අධිසීලෙ සීලවිපන්නො නාම. ඉතරෙ පඤ්චාපත්තික්ඛන්ධෙ ආපන්නො අජ්ඣාචාරෙ ආචාරවිපන්නො නාම. සම්මාදිට්ඨිං පහාය අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො අතිදිට්ඨියා දිට්ඨිවිපන්නො නාම. යත්තකං සුතං පරිසං පරිහරන්තස්ස ඉච්ඡිතබ්බං, තෙන විරහිතත්තා අප්පස්සුතො. යං තෙන ජානිතබ්බං ආපත්තාදි, තස්ස අජානනතො දුප්පඤ්ඤො. ඉමස්මිං පඤ්චකෙ පුරිමානි තීණි පදානි අයුත්තවසෙන වුත්තානි, පච්ඡිමානි ද්වෙ ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. ในบทว่า "adhisīle sīlavipanno" เป็นต้น ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิกและสังฆาทิเสส ชื่อว่าผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล ภิกษุผู้ต้องอาบัติในอาบัติขันธ์ ๕ ที่เหลือ ชื่อว่าผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร ผู้ละสัมมาทิฏฐิแล้วประกอบด้วยอันตคาหิกทิฏฐิ ชื่อว่าผู้มีทิฏฐิวิบัติในอธิดิฏฐิ ผู้มีสุตะน้อย เพราะปราศจากสุตะเท่าที่พึงปรารถนาแก่ผู้บริหารบริษัท ผู้มีปัญญาทราม เพราะไม่รู้จักอาบัติเป็นต้นที่พึงรู้ด้วยบุคคลนั้น ในปัญจกะนี้ ๓ บทแรก ตรัสไว้โดยความไม่เหมาะสม ๒ บทหลัง ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ ආපත්තිං න ජානාතීති ‘‘ඉදං නාම මයා කත’’න්ති වුත්තෙ ‘‘ඉමං නාම ආපත්තිං අයං ආපන්නො’’ති න ජානාති. වුට්ඨානං න ජානාතීති ‘‘වුට්ඨානගාමිනිතො වා දෙසනාගාමිනිතො වා ආපත්තිතො එවං නාම වුට්ඨානං හොතී’’ති න ජානාති. ඉමස්මිඤ්හි පඤ්චකෙ පුරිමානි ද්වෙ පදානි අයුත්තවසෙන වුත්තානි, පච්ඡිමානි තීණි ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන. บทว่า "āpattiṃ na jānāti" คือ เมื่อมีผู้กล่าวว่า "กรรมชื่อนี้ข้าพเจ้าทำแล้ว" ก็ไม่รู้ว่า "ผู้นี้ต้องอาบัติชื่อนี้" บทว่า "vuṭṭhānaṃ na jānāti" คือ ไม่รู้ว่า "การออกจากอาบัติที่เป็นวุฏฐานคามินี หรือจากอาบัติที่เป็นเทสนาคามินี ย่อมมีการออกชื่อนี้" ในปัญจกะนี้ ๒ บทแรก ตรัสไว้โดยความไม่เหมาะสม ๓ บทหลัง ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ ආභිසමාචාරිකාය සික්ඛායාති ඛන්ධකවත්තෙ විනෙතුං න පටිබලො හොතීති අත්ථො. ආදිබ්‍රහ්මචරියකායාති සෙක්ඛපණ්ණත්තියං විනෙතුං න පටිබලොති අත්ථො. අභිධම්මෙති නාමරූපපරිච්ඡෙදෙ විනෙතුං න පටිබලොති අත්ථො. අභිවිනයෙති සකලෙ විනයපිටකෙ විනෙතුං න පටිබලොති අත්ථො. විනෙතුං න පටිබලොති ච සබ්බත්ථ සික්ඛාපෙතුං න සක්කොතීති අත්ථො. ධම්මතො විවෙචෙතුන්ති ධම්මෙන කාරණෙන විස්සජ්ජාපෙතුං. ඉමස්මිං පඤ්චකෙ සබ්බපදෙසු ආපත්ති. บทว่า "ābhisamācārikāya sikkhāya" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในวัตรที่มาในขันธกะได้ บทว่า "อาทิพรหมจริยกาย" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในเสกขบัญญัติได้ บทว่า "อภิธรรม" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในอภิธรรมคือนามรูปปริจเฉทได้ บทว่า "อภิวิไนย" ความว่า ไม่สามารถจะแนะนำในพระวินัยปิฎกทั้งสิ้นได้ บทว่า "ไม่สามารถจะแนะนำได้" ความว่า ไม่สามารถจะฝึกสอนได้ในที่ทั้งปวง บทว่า "dhammato vivecetuṃ" คือ เพื่อจะให้เปลื้องออกด้วยเหตุผลที่ถูกต้อง ในปัญจกะนี้ ทุกบทเป็นอาบัติ ‘‘ආපත්තිං න ජානාතී’’තිආදිපඤ්චකස්මිං විත්ථාරෙනාති උභතොවිභඞ්ගෙන සද්ධිං. න ස්වාගතානීති න සුට්ඨු ආගතානි. සුවිභත්තානීති සුට්ඨු විභත්තානි පදපච්චාභට්ඨසඞ්කරදොසරඅතානි. සුප්පවත්තීනීති පගුණානි වාචුග්ගතානි සුවිනිච්ඡිතානි. සුත්තසොති ඛන්ධකපරිවාරතො ආහරිතබ්බසුත්තවසෙන සුට්ඨු විනිච්ඡිතානි. අනුබ්‍යඤ්ජනසොති අක්ඛරපදපාරිපූරියා ච සුවිනිච්ඡිතානි අඛණ්ඩානි අවිපරීතක්ඛරානි. එතෙන අට්ඨකථා දීපිතා. අට්ඨකථාතො හි එස විනිච්ඡයො හොතීති. ඉමස්මිං පඤ්චකෙපි සබ්බපදෙසු ආපත්ති. ඌනදසවස්සපරියොසානපඤ්චකෙපි එසෙව නයො. ඉති ආදිතො තයො පඤ්චකා, චතුත්ථෙ තීණි පදානි, පඤ්චමෙ ද්වෙ පදානීති සබ්බෙපි චත්තාරො පඤ්චකා අයුත්තවසෙන වුත්තා, චතුත්ථෙ පඤ්චකෙ ද්වෙ [Pg.169] පදානි, පඤ්චමෙ තීණි, ඡට්ඨසත්තමට්ඨමා තයො පඤ්චකාති සබ්බෙපි චත්තාරො පඤ්චකා ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන වුත්තා. ในปัญจกะที่มีบทว่า "ไม่รู้จักอาบัติ" เป็นต้น คำว่า โดยพิสดาร คือ พร้อมด้วยอุภโตวิภังค์ (ภิกขุวิภังค์และภิกขุนีวิภังค์). บทว่า "ไม่มาดี" คือ มาไม่ดี (ไม่คล่องแคล่ว). บทว่า "จำแนกดีแล้ว" คือ จำแนกดีแล้ว ปราศจากโทษคือการสวดบทผิดพลาดและการสับสนปนเปกันของบท. บทว่า "เป็นไปดีแล้ว" คือ คล่องแคล่ว คล่องปาก วินิจฉัยดีแล้ว. บทว่า "โดยพระสูตร" คือ วินิจฉัยดีแล้วโดยสามารถนำพระสูตรมาจากขันธกะและปริวาร. บทว่า "โดยอนุพยัญชนะ" คือ วินิจฉัยดีแล้วด้วยความบริบูรณ์แห่งอักขระและบท ไม่ขาดตกบกพร่อง มีอักขระไม่วิปริต. ด้วยบทนี้ ท่านแสดงถึงอรรถกถา. เพราะว่าวินิจฉัยนี้ย่อมมีมาจากอรรถกถา. ในปัญจกะนี้ก็เป็นอาบัติในทุกบท. ในปัญจกะที่มีพรรษาหย่อน ๑๐ เป็นที่สุด ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. รวมความว่า ปัญจกะ ๓ หมวดแรก, บท ๓ บทในปัญจกะที่ ๔, บท ๒ บทในปัญจกะที่ ๕ รวมปัญจกะ ๔ หมวดทั้งหมด ตรัสไว้โดยอาการที่ไม่ควร. ส่วนบท ๒ บทในปัญจกะที่ ๔, บท ๓ บทในปัญจกะที่ ๕, และปัญจกะ ๓ หมวด คือที่ ๖ ที่ ๗ และที่ ๘ รวมปัญจกะ ๔ หมวดทั้งหมด ตรัสไว้โดยเป็นองค์แห่งอาบัติ. සුක්කපක්ඛෙ පන වුත්තවිපරියායෙන ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා උපසම්පාදෙතබ්බං, නිස්සයො දාතබ්බො, සාමණෙරො උපට්ඨාපෙතබ්බො. අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොතී’’තිආදිනා (මහාව. 84) අට්ඨ පඤ්චකා ආගතායෙව. තත්ථ සබ්බත්ථෙව අනාපත්ති. ส่วนในฝ่ายศุกลปักษ์ ปัญจกะ ๘ หมวด มาโดยนัยตรงกันข้ามกับที่กล่าวมาแล้ว (ในกัณหปักษ์) ด้วยบทว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงให้อุปสมบท พึงให้นิสสัย พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก คือ เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ" เป็นต้น. ในศุกลปักษ์นั้น ไม่เป็นอาบัติในที่ทั้งปวงทีเดียว. 152. කස්ස දාතබ්බො, කස්ස න දාතබ්බොති එත්ථ පන යො ලජ්ජී හොති, තස්ස දාතබ්බො. ඉතරස්ස න දාතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, අලජ්ජීනං නිස්සයො දාතබ්බො, යො දදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 120) වචනතො. නිස්සාය වසන්තෙනපි අලජ්ජී නිස්සාය න වසිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘න, භික්ඛවෙ, අලජ්ජීනං නිස්සාය වත්ථබ්බං, යො වසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 120). එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 120) ච අලජ්ජීනන්ති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, අලජ්ජිපුග්ගලෙ නිස්සාය න වසිතබ්බන්ති වුත්තං හොති. තස්මා නවං ඨානං ගතෙන ‘‘එහි, භික්ඛු, නිස්සයං ගණ්හාහී’’ති වුච්චමානෙනපි චතූහපඤ්චාහං නිස්සයදායකස්ස ලජ්ජිභාවං උපපරික්ඛිත්වා නිස්සයො ගහෙතබ්බො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතූහපඤ්චාහං ආගමෙතුං යාව භික්ඛුසභාගතං ජානාමී’’ති (මහාව. 120) හි වුත්තං. සචෙ ‘‘ථෙරො ලජ්ජී’’ති භික්ඛූනං සන්තිකෙ සුත්වා ආගතදිවසෙයෙව ගහෙතුකාමො හොති, ථෙරො පන ‘‘ආගමෙහි තාව, වසන්තො ජානිස්සසී’’ති කතිපාහං ආචාරං උපපරික්ඛිත්වා නිස්සයං දෙති, වට්ටති, පකතියා නිස්සයගහණට්ඨානං ගතෙන පන තදහෙව ගහෙතබ්බො, එකදිවසම්පි පරිහාරො නත්ථි. සචෙ පඨමයාමෙ ආචරියස්ස ඔකාසො නත්ථි, ඔකාසං අලභන්තො ‘‘පච්චූසසමයෙ ගහෙස්සාමී’’ති සයති, අරුණං උග්ගතම්පි න ජානාති, අනාපත්ති. සචෙ පන ‘‘ගණ්හිස්සාමී’’ති ආභොගං අකත්වා සයති, අරුණුග්ගමනෙ දුක්කටං. අගතපුබ්බං ඨානං ගතෙන ද්වෙ තීණි දිවසානි වසිත්වා ගන්තුකාමෙන අනිස්සිතෙන වසිතබ්බං. ‘‘සත්තාහං වසිස්සාමී’’ති ආලයං කරොන්තෙන පන නිස්සයො ගහෙතබ්බො. සචෙ ථෙරො ‘‘කිං සත්තාහං වසන්තස්ස නිස්සයෙනා’’ති වදති, පටික්ඛිත්තකාලතො පට්ඨාය ලද්ධපරිහාරො හොති. ๑๕๒. ในปัญหาว่า "พึงให้แก่ใคร ไม่พึงให้แก่ใคร" นี้ ภิกษุใดเป็นผู้มีความละอาย พึงให้นิสสัยแก่ภิกษุนั้น. ไม่พึงให้แก่ภิกษุอื่น (ผู้ไม่มีความละอาย) เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย นิสสัยไม่พึงให้แก่ภิกษุผู้ไม่มีความละอาย ผู้ใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ". แม้ภิกษุผู้อยู่นิสสัย ก็ไม่พึงอาศัยภิกษุผู้ไม่มีความละอายอยู่. ด้วยว่าพระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงอาศัยภิกษุผู้ไม่มีความละอายอยู่ ผู้ใดอยู่ ต้องอาบัติทุกกฏ". และในพระบาลีนี้ คำว่า "อลชฺชีนํ" เป็นฉัฏฐีวิภัตติในอรรถอุปโยคะ (ทุติยาวิภัตติ), มีอธิบายว่า ไม่พึงอาศัยภิกษุผู้ไม่มีความละอายอยู่. เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ไปสู่ที่ใหม่ แม้จะถูกกล่าวว่า "มาเถิดภิกษุ จงถือนิสสัย" ก็พึงพิจารณาความเป็นผู้มีความละอายของภิกษุผู้ให้นิสสัยสัก ๔-๕ วันก่อนแล้วจึงถือนิสสัย. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รออยู่ ๔-๕ วัน จนกว่าจะรู้ความเป็นผู้มีทิฏฐิเสมอกันของภิกษุ". ถ้าภิกษุได้ฟังในสำนักของภิกษุทั้งหลายว่า "พระเถระเป็นผู้มีความละอาย" แล้วใคร่จะถือนิสสัยในวันที่มาถึงนั่นเอง แต่พระเถระกล่าวว่า "จงรอก่อน เมื่ออยู่ไปเดี๋ยวก็จักรู้เอง" แล้วพิจารณาอาจาระของภิกษุนั้นสัก ๒-๓ วันจึงให้นิสสัย ก็ควร. ส่วนภิกษุผู้ไปสู่สถานที่ที่ตนเคยถือนิสสัยอยู่เป็นปกติ พึงถือเอาในวันนั้นนั่นเอง ไม่มีการผ่อนผันแม้แต่วันเดียว. ถ้าในปฐมยามอาจารย์ไม่มีโอกาส ภิกษุเมื่อไม่ได้โอกาสจึงนอนด้วยตั้งใจว่า "จักถือเอาในเวลาปัจจุสมัย" แม้อรุณขึ้นแล้วก็ไม่รู้ตัว ไม่เป็นอาบัติ. แต่ถ้าไม่ใส่ใจว่า "จักถือเอา" แล้วนอน เมื่ออรุณขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุผู้ไปสู่สถานที่ที่ไม่เคยไปมาก่อน ถ้าประสงค์จะอยู่เพียง ๒-๓ วันแล้วจะไป พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย. แต่ถ้าทำความอาลัย (ตั้งใจ) ว่า "จักอยู่สัก ๗ วัน" พึงถือนิสสัย. ถ้าพระเถระกล่าวว่า "นิสสัยจะมีประโยชน์อะไรแก่เธอผู้จะอยู่เพียง ๗ วัน" การผ่อนผันย่อมมีตั้งแต่เวลาที่ท่านปฏิเสธนั้นเป็นต้นไป. ‘‘අනුජානාමි[Pg.170], භික්ඛවෙ, අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථු’’න්ති වචනතො පන අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො සචෙ අත්තනා සද්ධිං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නං නිස්සයදායකං න ලභති, එවං නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන බහූනිපි දිවසානි ගන්තුං වට්ටති. සචෙ පුබ්බෙ නිස්සයං ගහෙත්වා වුත්ථපුබ්බං කිඤ්චි ආවාසං පවිසති, එකරත්තං වසන්තෙනපි නිස්සයො ගහෙතබ්බො. අන්තරාමග්ගෙ විස්සමන්තො වා සත්ථං වා පරියෙසන්තො කතිපාහං වසති, අනාපත්ති. අන්තොවස්සෙ පන නිබද්ධවාසං වසිතබ්බං, නිස්සයො ච ගහෙතබ්බො. නාවාය ගච්ඡන්තස්ස පන වස්සානෙ ආගතෙපි නිස්සයං අලභන්තස්ස අනාපත්ති. සචෙ අන්තරාමග්ගෙ ගිලානො හොති, නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වසිතුං වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เดินทางไกล เมื่อไม่ได้นิสสัย พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย" ดังนั้น ภิกษุผู้เดินทางไกล ถ้าไม่ได้ภิกษุผู้ให้นิสสัยซึ่งเดินทางไกลไปพร้อมกับตน เมื่อไม่ได้นิสสัยอย่างนี้ จะเดินทางไปโดยไม่ต้องถือนิสสัยสิ้นวันหลายวัน ก็ควร. ถ้าเข้าไปสู่อาวาสบางแห่งที่ตนเคยถือนิสสัยอยู่มาก่อน แม้จะอยู่เพียงคืนเดียว ก็พึงถือนิสสัย. หากพักผ่อนในระหว่างทาง หรือแสวงหาพวกพ้อง (เพื่อนร่วมทาง) แล้วอยู่สัก ๒-๓ วัน ไม่เป็นอาบัติ. แต่ในระหว่างพรรษา พึงอยู่ประจำและพึงถือนิสสัย. ส่วนภิกษุผู้ไปทางเรือ แม้เมื่อถึงกาลเข้าพรรษาแล้ว หากไม่ได้อาจารย์ผู้ให้นิสสัย ไม่เป็นอาบัติ. ถ้าในระหว่างทางเป็นไข้ เมื่อไม่ได้นิสสัย จะอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย ก็ควร. ගිලානුපට්ඨාකොපි ගිලානෙන යාචියමානො අනිස්සිතො එව වසිතුං ලභති. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථුං, අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානුපට්ඨාකෙන භික්ඛුනා නිස්සයං අලභමානෙන යාචියමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථු’’න්ති (මහාව. 121). සචෙ පන ‘‘යාචාහි ම’’න්ති වුච්චමානොපි ගිලානො මානෙන න යාචති, ගන්තබ්බං. แม้ภิกษุผู้พยาบาลไข้ เมื่อถูกภิกษุไข้ขอร้อง ก็ย่อมอยู่ได้โดยไม่ต้องถือนิสสัยเลย. ด้วยว่าพระดำรัสนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เป็นไข้ เมื่อไม่ได้นิสสัย พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย, ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้พยาบาลไข้ เมื่อไม่ได้นิสสัย และถูกภิกษุไข้ขอร้อง พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสสัย". แต่ถ้าภิกษุไข้ แม้จะถูกกล่าวว่า "จงขอร้องผมเถิด" ก็ไม่ยอมขอร้องเพราะมานะ ภิกษุผู้พยาบาลไข้นั้นก็พึงไปเสีย. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආරඤ්ඤිකෙන භික්ඛුනා ඵාසුවිහාරං සල්ලක්ඛෙන්තෙන නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථුං ‘යදා පතිරූපො නිස්සයදායකො ආගච්ඡිස්සති, තදා තස්ස නිස්සාය වසිස්සාමී’’’ති වචනතො පන යත්ථ වසන්තස්ස සමථවිපස්සනානං පටිලාභවසෙන ඵාසු හොති, තාදිසං ඵාසුවිහාරං සල්ලක්ඛෙන්තෙන නිස්සයං අලභමානෙන අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. ඉමඤ්ච පන පරිහාරං නෙව සොතාපන්නො, න සකදාගාමිඅනාගාමිඅරහන්තො ලභන්ති, න ථාමගතස්ස සමාධිනො වා විපස්සනාය වා ලාභී, විස්සට්ඨකම්මට්ඨානෙ පන බාලපුථුජ්ජනෙ කථාව නත්ථි. යස්ස ඛො පන සමථො වා විපස්සනා වා තරුණා හොති, අයං ඉමං පරිහාරං ලභති, පවාරණාසඞ්ගහොපි එතස්සෙව අනුඤ්ඤාතො. තස්මා ඉමිනා පුග්ගලෙන ආචරියෙ පවාරෙත්වා ගතෙපි ‘‘යදා පතිරූපොනිස්සයදායකො ආගච්ඡිස්සති, තං නිස්සාය වසිස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා පුන යාව ආසාළ්හීපුණ්ණමා, තාව අනිස්සිතෙන වත්ථුං වට්ටති. සචෙ පන ආසාළ්හීමාසෙ ආචරියො නාගච්ඡති, යත්ථ නිස්සයො ලබ්භති, තත්ථ ගන්තබ්බං. เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้อยู่ป่า ผู้พิจารณาการอยู่ผาสุก เมื่อไม่ได้นิสสัย พึงอยู่โดยไม่ต้องอาศัย โดยตั้งใจว่า 'เมื่อใดผู้ให้นิสสัยผู้สมควรจักมาถึง เมื่อนั้นเราจักอาศัยท่านนั้นอยู่'' เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้พิจารณาการอยู่ผาสุกเช่นนั้น คือที่ใดที่อยู่แล้วผาสุกด้วยอำนาจการได้สมถะและวิปัสสนา เมื่อไม่ได้นิสสัย ก็พึงอยู่โดยไม่ต้องอาศัย. ก็การผ่อนผันนี้ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ ย่อมไม่ได้, ผู้ได้สมาธิหรือวิปัสสนาที่ถึงกำลังแล้วก็ไม่ได้, ส่วนในปุถุชนผู้เขลาที่ทอดทิ้งกรรมฐานแล้ว ไม่ต้องพูดถึงเลย. แต่บุคคลใดที่สมถะหรือวิปัสสนายังอ่อน บุคคลนี้ย่อมได้การผ่อนผันนี้, แม้การสงเคราะห์ด้วยปวารณาก็อนุญาตแก่บุคคลนี้เท่านั้น. เพราะเหตุนั้น บุคคลนี้แม้อาจารย์ปวารณาแล้วหลีกไป ก็พึงทำความคำนึงว่า 'เมื่อใดผู้ให้นิสสัยผู้สมควรจักมาถึง เราจักอาศัยอาจารย์นั้นอยู่' แล้วอยู่โดยไม่ต้องอาศัยได้จนถึงวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ. แต่ถ้าในเดือนอาสาฬหะอาจารย์ยังไม่มาถึง พึงไปสู่ที่ที่ได้นิสสัย. 153. කථං [Pg.171] ගහිතො හොතීති එත්ථ උපජ්ඣායස්ස සන්තිකෙ තාව උපජ්ඣං ගණ්හන්තෙන එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, හොහී’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. එවං සද්ධිවිහාරිකෙන වුත්තෙ සචෙ උපජ්ඣායො ‘‘සාහූ’’ති වා ‘‘ලහූ’’ති වා ‘‘ඔපායික’’න්ති වා ‘‘පතිරූප’’න්ති වා ‘‘පාසාදිකෙන සම්පාදෙහී’’ති වා කායෙන විඤ්ඤාපෙති, වාචාය විඤ්ඤාපෙති, කායෙන වාචාය විඤ්ඤාපෙති, ගහිතො හොති උපජ්ඣායො. ඉදමෙව හෙත්ථ උපජ්ඣායග්ගහණං, යදිදං උපජ්ඣායස්ස ඉමෙසු පඤ්චසු පදෙසු යස්ස කස්සචි පදස්ස වාචාය සාවනං කායෙන වා අත්ථවිඤ්ඤාපනන්ති. කෙචි පන ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡනං සන්ධාය වදන්ති, න තං පමාණං. ආයාචනදානමත්තෙන හි ගහිතො හොති උපජ්ඣායො, න එත්ථ සම්පටිච්ඡනං අඞ්ගං. සද්ධිවිහාරිකෙනපි න කෙවලං ‘‘ඉමිනා මෙ පදෙන උපජ්ඣායො ගහිතො’’ති ඤාතුං වට්ටති, ‘‘අජ්ජතග්ගෙ දානි ථෙරො මය්හං භාරො, අහම්පි ථෙරස්ස භාරො’’ති ඉදම්පි ඤාතුං වට්ටති (මහාව. අට්ඨ. 64). වුත්තඤ්හෙතං – ๑๕๓. ในบทว่า 'Kathaṃ gahito hotī' นี้ พึงทราบอรรถดังนี้: ในเบื้องต้น ภิกษุผู้จะถือนิสสัยในสำนักของอุปัชฌาย์ พึงทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้า นั่งกระโหย่ง ประคองอัญชลี แล้วกล่าว ๓ ครั้งว่า 'Upajjhāyo me, bhante, hohi' (ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงเป็นอุปัชฌาย์ของข้าพเจ้าเถิด). เมื่อสัทธิวิหาริกกล่าวอย่างนี้แล้ว ถ้าอุปัชฌาย์ทำให้รู้ด้วยกาย หรือทำให้รู้ด้วยวาจา หรือทำให้รู้ด้วยกายและวาจา ว่า 'Sāhū' (ดีละ) หรือ 'Lahū' (เบาใจ) หรือ 'Opāyikaṃ' (เป็นภาระของเรา) หรือ 'Patirūpaṃ' (สมควร) หรือ 'Pāsādikena sampādehi' (จงยังประโยชน์ให้ถึงพร้อมด้วยอาการอันน่าเลื่อมใสเถิด), อุปัชฌาย์ก็เป็นอันสัทธิวิหาริกถือเอาแล้ว. ความจริง ในการถือนิสสัยนี้ การทำให้ได้ยินด้วยวาจา หรือการทำให้รู้อรรถด้วยกาย ของอุปัชฌาย์ด้วยบทใดบทหนึ่งใน ๕ บทนี้แหละ ชื่อว่าการถือนิสสัย. ส่วนอาจารย์บางพวกกล่าวหมายถึงการรับรองว่า 'Sādhū' (ดีละ), คำนั้นไม่เป็นประมาณ. เพราะอุปัชฌาย์เป็นอันถือเอาแล้วเพียงด้วยการขอและการให้เท่านั้น การรับรองไม่เป็นองค์ในที่นี้. แม้สัทธิวิหาริกก็ไม่ควรเพียงแต่รู้ว่า 'เราถือนิสสัยด้วยบทนี้' เท่านั้น แต่ควรจะรู้ถึงความเป็นภาระนี้ด้วยว่า 'ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป พระเถระเป็นภาระของเรา แม้เราก็เป็นภาระของพระเถระ'. สมจริงดังพระดำรัสที่ตรัสไว้ว่า — ‘‘උපජ්ඣායො, භික්ඛවෙ, සද්ධිවිහාරිකම්හි පුත්තචිත්තං උපට්ඨපෙස්සති, සද්ධිවිහාරිකො උපජ්ඣායම්හි පිතුචිත්තං උපට්ඨපෙස්සති, එවං තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සගාරවා සප්පතිස්සා සභාගවුත්තිනො විහරන්තා ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සන්තී’’ති (මහාව. 65). 'ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌาย์จักตั้งจิตฉันบุตรไว้ในสัทธิวิหาริก, สัทธิวิหาริกจักตั้งจิตฉันบิดาไว้ในอุปัชฌาย์. เมื่อภิกษุเหล่านั้นมีความเคารพ มีความยำเกรง มีความประพฤติเสมอกัน อยู่ร่วมกันอย่างนี้ จักถึงความเจริญ ความงอกงาม ความไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้'. ආචරියස්ස සන්තිකෙ නිස්සයග්ගහණෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො. අයං පනෙත්ථ විසෙසො – ආචරියස්ස සන්තිකෙ නිස්සයං ගණ්හන්තෙන උක්කුටිකං නිසීදිත්වා ‘‘ආචරියො මෙ, භන්තෙ, හොහි, ආයස්මතො නිස්සාය වච්ඡාමී’’ති (මහාව. 77) තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං, සෙසං වුත්තනයමෙව. แม้ในการถือนิสสัยในสำนักของอาจารย์ ก็มีวินิจฉัยนี้เช่นกัน. แต่มีความต่างกันดังนี้ — ภิกษุผู้จะถือนิสสัยในสำนักของอาจารย์ พึงนั่งกระโหย่งแล้วกล่าว ๓ ครั้งว่า 'Ācariyo me, bhante, hohi, āyasmato nissāya vacchāmi' (ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้าจักอาศัยท่านอยู่), ส่วนที่เหลือก็เหมือนกับนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. 154. කථං පටිප්පස්සම්භතීති එත්ථ තාව උපජ්ඣායම්හා පඤ්චහාකාරෙහි නිස්සයපටිප්පස්සද්ධි වෙදිතබ්බා, ආචරියම්හා ඡහි ආකාරෙහි. වුත්තඤ්හෙතං – ๑๕๔. ในปัญหาว่า 'Kathaṃ paṭippassambhatī' นี้ พึงทราบความระงับนิสสัยจากอุปัชฌาย์ด้วยอาการ ๕ อย่างก่อน และจากอาจารย์ด้วยอาการ ๖ อย่าง. สมจริงดังพระดำรัสที่ตรัสไว้ว่า — ‘‘පඤ්චිමා, භික්ඛවෙ, නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො උපජ්ඣායම්හා. උපජ්ඣායො පක්කන්තො වා හොති, විබ්භන්තො වා, කාලකතො වා, පක්ඛසඞ්කන්තො වා, ආණත්තියෙව පඤ්චමී. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො උපජ්ඣායම්හා. 'ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอุปัชฌาย์ ๕ อย่างเหล่านี้ คือ อุปัชฌาย์หลีกไปเสีย ๑, สึกเสีย ๑, ทำกาละเสีย ๑, ไปเข้าพวกอื่น ๑, และการสั่งบังคับเป็นที่ ๕. ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอุปัชฌาย์ ๕ อย่างเหล่านี้แล'. ඡයිමා[Pg.172], භික්ඛවෙ, නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො ආචරියම්හා. ආචරියො පක්කන්තො වා හොති, විබ්භන්තො වා, කාලකතො වා, පක්ඛසඞ්කන්තො වා, ආණත්තියෙව පඤ්චමී, උපජ්ඣායෙන වා සමොධානගතො හොති. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, ඡ නිස්සයපටිප්පස්සද්ධියො ආචරියම්හා’’ති (මහාව. 83). 'ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอาจารย์ ๖ อย่างเหล่านี้ คือ อาจารย์หลีกไปเสีย ๑, สึกเสีย ๑, ทำกาละเสีย ๑, ไปเข้าพวกอื่น ๑, การสั่งบังคับเป็นที่ ๕, และการมาสมทบกับอุปัชฌาย์ ๑. ภิกษุทั้งหลาย ความระงับนิสสัยจากอาจารย์ ๖ อย่างเหล่านี้แล'. තත්‍රායං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 83) – පක්කන්තොති දිසං ගතො. එවං ගතෙ ච පන තස්මිං සචෙ විහාරෙ නිස්සයදායකො අත්ථි, යස්ස සන්තිකෙ අඤ්ඤදාපි නිස්සයො වා ගහිතපුබ්බො හොති, යො වා එකසම්භොගපරිභොගො, තස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො, එකදිවසම්පි පරිහාරො නත්ථි. සචෙ තාදිසො නත්ථි, අඤ්ඤො ලජ්ජී පෙසලො අත්ථි, තස්ස පෙසලභාවං ජානන්තෙන තදහෙව නිස්සයො යාචිතබ්බො. සචෙ දෙති, ඉච්චෙතං කුසලං. අථ පන ‘‘තුම්හාකං උපජ්ඣායො ලහුං ආගමිස්සතී’’ති පුච්ඡති, උපජ්ඣායෙන චෙ තථා වුත්තං, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වදති ‘‘තෙන හි උපජ්ඣායස්ස ආගමනං ආගමෙථා’’ති, වට්ටති. අථ පනස්ස පකතියා පෙසලභාවං න ජානාති, චත්තාරි පඤ්ච දිවසානි තස්ස භික්ඛුස්ස සභාගතං ඔලොකෙත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා නිස්සයො ගහෙතබ්බො. සචෙ පන විහාරෙ නිස්සයදායකො නත්ථි, උපජ්ඣායො ච ‘‘අහං කතිපාහෙන ආගමිස්සාමි, මා උක්කණ්ඨිත්ථා’’ති වත්වා ගතො, යාව ආගමනා පරිහාරො ලබ්භති, අථාපි නං තත්ථ මනුස්සා පරිච්ඡින්නකාලතො උත්තරිපි පඤ්ච වා දස වා දිවසානි වාසෙන්තියෙව, තෙන විහාරං පවත්ති පෙසෙතබ්බා ‘‘දහරා මා උක්කණ්ඨන්තු, අහං අසුකදිවසං නාම ආගමිස්සාමී’’ති, එවම්පි පරිහාරො ලබ්භති. අථ ආගච්ඡතො අන්තරාමග්ගෙ නදීපූරෙන වා චොරාදීහි වා උපද්දවො හොති, ථෙරො උදකොසක්කනං වා ආගමෙති, සහායෙ වා පරියෙසති, තං චෙ පවත්තිං දහරා සුණන්ති, යාව ආගමනා පරිහාරො ලබ්භති. සචෙ පන සො ‘‘ඉධෙවාහං වසිස්සාමී’’ති පහිණති, පරිහාරො නත්ථි. යත්ථ නිස්සයො ලබ්භති, තත්ථ ගන්තබ්බං. විබ්භන්තෙ පන කාලකතෙ පක්ඛසඞ්කන්තෙ වා එකදිවසම්පි පරිහාරො නත්ථි, යත්ථ නිස්සයො ලබ්භති, තත්ථ ගන්තබ්බං. ในคำนั้น มีวินิจฉัยดังนี้ (มหาวรรค อรรถกถา ๘๓) – คำว่า 'หลีกไปแล้ว' (pakkanto) คือ ไปสู่ทิศอื่น. อนึ่ง เมื่ออุปัชฌาย์นั้นหลีกไปแล้วอย่างนั้น หากในวิหารนั้นมีอาจารย์ผู้ให้นิสสัยอยู่ คือภิกษุรูปใดที่ตนเคยถือนิสสัยด้วยมาก่อน หรือภิกษุรูปใดเป็นผู้มีของใช้สอยร่วมกัน พึงถือนิสสัยในสำนักของภิกษุรูปนั้น ไม่มีการงดเว้น (การถือนิสสัย) แม้แต่วันเดียว. หากไม่มีภิกษุเช่นนั้น แต่มีภิกษุรูปอื่นผู้มีหิริโอตตัปปะและน่าเลื่อมใสอยู่ เมื่อรู้ถึงความเป็นผู้มีศีลน่าเลื่อมใสของภิกษุรูปนั้น พึงขอนิสสัยในวันนั้นเอง. หากท่านให้ การทำเช่นนั้นเป็นการดี. แต่หากท่านถามว่า 'อุปัชฌาย์ของพวกท่านจะกลับมาเร็วไหม' และอุปัชฌาย์ได้สั่งไว้อย่างนั้น พึงตอบว่า 'ขอรับ ท่านจะกลับมา'. หากท่านกล่าวว่า 'ถ้าเช่นนั้น จงรอการกลับมาของอุปัชฌาย์เถิด' ก็ควร (รอ). แต่หากไม่รู้ถึงความเป็นผู้มีศีลน่าเลื่อมใสโดยปกติของภิกษุรูปนั้น พึงสังเกตความเป็นผู้มีศีลเสมอกันของภิกษุรูปนั้นสัก ๔-๕ วัน แล้วจึงขอโอกาสถือนิสสัย. แต่หากในวิหารไม่มีอาจารย์ผู้ให้นิสสัย และอุปัชฌาย์สั่งว่า 'เราจะกลับมาภายใน ๒-๓ วัน พวกเธออย่าระอาเลย' ดังนี้แล้วหลีกไป พึงได้รับการงดเว้นจนกว่าท่านจะกลับมา. อนึ่ง แม้หากมนุษย์ในที่นั้นๆ นิมนต์ใหอุปัชฌาย์นั้นอยู่เกินกว่ากำหนดที่ตั้งไว้สัก ๕ วัน หรือ ๑๐ วัน อุปัชฌาย์นั้นพึงส่งข่าวมายังวิหารว่า 'ภิกษุหนุ่มทั้งหลายอย่าระอาเลย เราจะกลับมาในวันชื่อโน้น' แม้อย่างนี้ ก็พึงได้รับการงดเว้นได้. อนึ่ง หากเมื่อท่านกำลังเดินทางกลับ เกิดอุปัทวะในระหว่างทาง เช่น น้ำท่วมแม่น้ำ หรือมีโจรเป็นต้น พระเถระจึงรอให้น้ำลด หรือแสวงหาเพื่อนร่วมทาง หากภิกษุหนุ่มทั้งหลายได้ยินข่าวคราวนั้น ก็พึงได้รับการงดเว้นจนกว่าท่านจะกลับมา. แต่หากท่านส่งข่าวมาว่า 'เราจะอยู่ที่นี่แหละ' ดังนี้ ไม่มีการงดเว้น. พึงไปในที่ที่สามารถถือนิสสัยได้. ส่วนในกรณีที่อุปัชฌาย์สึก มรณภาพ หรือย้ายไปสู่ปักษ์อื่น ไม่มีการงดเว้นแม้แต่วันเดียว พึงไปในที่ที่สามารถถือนิสสัยได้. ආණත්තීති [Pg.173] පන නිස්සයපණාමනා වුච්චති, තස්මා ‘‘පණාමෙමි ත’’න්ති වා ‘‘මා ඉධ පටික්කමී’’ති වා ‘‘නීහර තෙ පත්තචීවර’’න්ති වා ‘‘නාහං තයා උපට්ඨාපෙතබ්බො’’ති වාති ඉමිනා පාළිනයෙන ‘‘මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡී’’තිආදිනා පාළිමුත්තකනයෙන වා යො නිස්සයපණාමනාය පණාමිතො හොති, තෙන උපජ්ඣායො ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ ආදිතොව න ඛමති, දණ්ඩකම්මං ආහරිත්වා තික්ඛත්තුං තාව සයමෙව ඛමාපෙතබ්බො. නො චෙ ඛමති, තස්මිං විහාරෙ මහාථෙරෙ ගහෙත්වා ඛමාපෙතබ්බො. නො චෙ ඛමති, සාමන්තවිහාරෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ඛමාපෙතබ්බො. සචෙ එවම්පි න ඛමති, අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා උපජ්ඣායස්ස සභාගානං සන්තිකෙ වසිතබ්බං ‘‘අප්පෙව නාම ‘සභාගානං මෙ සන්තිකෙ වසතී’ති ඤත්වාපි ඛමෙය්‍යා’’ති. සචෙ එවම්පි න ඛමති, තත්‍රෙව වසිතබ්බං. තත්‍ර චෙ දුබ්භික්ඛාදිදොසෙන න සක්කා හොති වසිතුං, තංයෙව විහාරං ආගන්ත්වා අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයං ගහෙත්වා වසිතුං වට්ටති. අයමාණත්තියං විනිච්ඡයො. ส่วนคำว่า 'อาณัติ' (การสั่ง) หมายถึง การประณามนิสสัย (การขับออกจากนิสสัย). เพราะฉะนั้น อันเตวาสิกรูปใดถูกประณามด้วยการประณามนิสสัย ด้วยนัยแห่งพระบาลีว่า 'เราประณามท่าน' ก็ดี 'ท่านอย่ากลับเข้ามาที่นี่' ก็ดี 'จงนำบาตรและจีวรของท่านออกไป' ก็ดี 'เราไม่พึงได้รับการอุปัฏฐากจากท่าน' ก็ดี หรือด้วยนัยที่นอกเหนือจากพระบาลี (บาลีมุตตกนัย) เช่น 'อย่ามาขออนุญาตเราเพื่อเข้าบ้าน' เป็นต้น อันเตวาสิกรูปนั้นพึงขอขมาอุปัชฌาย์. หากท่านไม่อดโทษให้ตั้งแต่แรก พึงทำทัณฑกรรมแล้วขอขมาด้วยตนเองถึง ๓ ครั้ง. หากท่านยังไม่อดโทษให้ พึงพาพระมหาเถระในวิหารนั้นไปขอขมา. หากยังไม่อดโทษให้ พึงพาภิกษุในวิหารใกล้เคียงไปขอขมา. หากทำอย่างนี้แล้วยังไม่อดโทษให้ พึงไปอยู่ในที่อื่น ณ สำนักของภิกษุผู้เป็นสภาคกัน (ผู้เป็นพวกพ้อง) ของอุปัชฌาย์ โดยหวังว่า 'บางทีท่านรู้ว่าเราอยู่ในสำนักของภิกษุผู้เป็นสภาคกันของท่าน ท่านอาจจะอดโทษให้'. หากทำอย่างนี้แล้วยังไม่อดโทษให้ ก็พึงอยู่ในที่นั้นเอง. หากในที่นั้นไม่สามารถอยู่ได้เพราะโทษมีความอดอยากเป็นต้น พึงกลับมายังวิหารเดิมนั้นแล้วถือนิสสัยในสำนักของภิกษุรูปอื่นอยู่ต่อไป. นี้เป็นวินิจฉัยในเรื่องอาณัติ. ආචරියම්හා නිස්සයපටිප්පස්සද්ධීසු ආචරියො පක්කන්තො වා හොතීති එත්ථ කොචි ආචරියො ආපුච්ඡිත්වා පක්කමති, කොචි අනාපුච්ඡිත්වා, අන්තෙවාසිකොපි එවමෙව. තත්‍ර සචෙ අන්තෙවාසිකො ආචරියං ආපුච්ඡති ‘‘අසුකං නාම, භන්තෙ, ඨානං ගන්තුං ඉච්ඡාමි කෙනචිදෙව කරණීයෙනා’’ති, ආචරියෙන ච ‘‘කදා ගමිස්සසී’’ති වුත්තො ‘‘සායන්හෙ වා රත්තිං වා උට්ඨහිත්වා ගමිස්සාමී’’ති වදති, ආචරියොපි ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තං ඛණංයෙව නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ‘‘භන්තෙ, අසුකං නාම ඨානං ගන්තුකාමොම්හී’’ති වුත්තෙ ආචරියො ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡා ජානිස්සසී’’ති වදති, සො ච ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තතො චෙ ගතො සුගතො. සචෙ පන න ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. අථාපි ‘‘ගච්ඡාමී’’ති වුත්තෙ ආචරියෙන ‘‘මා තාව ගච්ඡ, රත්තිං මන්තෙත්වා ජානිස්සාමා’’ති වුත්තො මන්තෙත්වා ගච්ඡති, සුගතො. නො චෙ ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. ආචරියං අනාපුච්ඡා පක්කමන්තස්ස පන උපචාරසීමාතික්කමෙ නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති, අන්තොඋපචාරසීමතො පටිනිවත්තන්තස්ස න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පන ආචරියො අන්තෙවාසිකං ආපුච්ඡති ‘‘ආවුසො, අසුකං නාම ඨානං ගමිස්සාමී’’ති, අන්තෙවාසිකෙන ච ‘‘කදා’’ති [Pg.174] වුත්තෙ ‘‘සායන්හෙ වා රත්තිභාගෙ වා’’ති වදති, අන්තෙවාසිකොපි ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, තං ඛණංයෙව නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති, සචෙ පන ආචරියො ‘‘ස්වෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ගමිස්සාමී’’ති වදති, ඉතරො ච ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, එකදිවසං තාව නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති, පුනදිවසෙ පටිප්පස්සද්ධො හොති. ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ජානිස්සාමි මම ගමනං වා අගමනං වා’’ති වත්වා පන සචෙ න ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. අථාපි ‘‘ගච්ඡාමී’’ති වුත්තෙ අන්තෙවාසිකෙන ‘‘මා තාව ගච්ඡථ, රත්තිං මන්තෙත්වා ජානිස්සථා’’ති වුත්තො මන්තෙත්වාපි න ගච්ඡති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ උභොපි ආචරියන්තෙවාසිකා කෙනචිදෙව කරණීයෙන බහිසීමං ගච්ඡන්ති, තතො චෙ ආචරියො ගමියචිත්තෙ උප්පන්නෙ අනාපුච්ඡාව ගන්ත්වා ද්වින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තොයෙව නිවත්තති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා නිවත්තති, පටිප්පස්සද්ධො හොති. ආචරියුපජ්ඣායා ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කම්ම අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වසන්ති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. ආචරියෙ විබ්භන්තෙ කාලකතෙ පක්ඛසඞ්කන්තෙ ච තං ඛණංයෙව පටිප්පස්සම්භති. ในเรื่องการระงับนิสสัยจากอาจารย์ ในบทว่า “อาจารย์ไปแล้ว” อาจารย์บางรูปบอกกล่าวแก่ศิษย์แล้วจึงไป อาจารย์บางรูปไม่บอกกล่าวก็ไป ศิษย์ก็เช่นเดียวกัน ในอาจารย์และศิษย์สองรูปนั้น ถ้าศิษย์บอกกล่าวแก่อาจารย์ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าปรารถนาจะไปยังสถานที่ชื่อโน้นด้วยกิจบางอย่าง” และเมื่ออาจารย์ถามว่า “เธอจะไปเมื่อไร” ศิษย์ตอบว่า “ข้าพเจ้าจะลุกขึ้นไปในเวลาเย็นหรือในเวลากลางคืน” และอาจารย์รับว่า “ดีแล้ว” นิสสัยย่อมระงับในขณะนั้นเอง ถ้าหากเมื่อศิษย์กล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าปรารถนาจะไปยังสถานที่ชื่อโน้น” อาจารย์กล่าวว่า “เธอจงเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านชื่อโน้นแล้วค่อยรู้ภายหลัง” และศิษย์รับว่า “ดีแล้ว” ถ้าศิษย์ไปแล้ว ก็เป็นการไปดี ถ้าหากไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ อนึ่ง ถ้าหากเมื่อศิษย์กล่าวว่า “ข้าพเจ้าจะไป” และอาจารย์กล่าวว่า “อย่าเพิ่งไปก่อน เราจะปรึกษาหารือกันในเวลากลางคืนแล้วค่อยรู้” เมื่อศิษย์ปรึกษาหารือแล้วจึงไป ก็เป็นการไปดี ถ้าหากไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ สำหรับผู้ที่ไปโดยไม่บอกกล่าวแก่อาจารย์ นิสสัยย่อมระงับเมื่อล่วงพ้นสีมาอุปจาระไปแล้ว สำหรับผู้ที่กลับมาจากภายในสีมาอุปจาระ นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถ้าหากอาจารย์บอกกล่าวแก่ศิษย์ว่า “อาวุโส เราจักไปยังสถานที่ชื่อโน้น” และเมื่อศิษย์ถามว่า “เมื่อไร” อาจารย์ตอบว่า “ในเวลาเย็นหรือในส่วนแห่งราตรี” และศิษย์รับว่า “ดีแล้ว” นิสสัยย่อมระงับในขณะนั้นเอง ถ้าหากอาจารย์กล่าวว่า “พรุ่งนี้เราจักเที่ยวบิณฑบาตแล้วไป” และศิษย์รับว่า “ดีแล้ว” นิสสัยย่อมไม่ระงับไปก่อนหนึ่งวัน แต่จะระงับในวันรุ่งขึ้น ถ้าหากอาจารย์กล่าวว่า “เราจักเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านชื่อโน้นแล้วจักรู้ว่าเราจะไปหรือไม่ไป” แล้วไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ อนึ่ง ถ้าหากเมื่ออาจารย์กล่าวว่า “เราจะไป” และศิษย์กล่าวว่า “อย่าเพิ่งไปก่อน เราจะปรึกษาหารือกันในเวลากลางคืนแล้วค่อยรู้” เมื่ออาจารย์ปรึกษาหารือแล้วก็ไม่ไป นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถ้าหากอาจารย์และศิษย์ทั้งสองรูปออกไปนอกสีมาด้วยกิจบางอย่าง และจากสีมานั้น ถ้าอาจารย์เมื่อจิตคิดจะเดินทางเกิดขึ้นแล้ว ไปโดยไม่บอกกล่าวศิษย์เลย และกลับมาภายในระยะที่ก้อนดินสองก้อนตก นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถ้าหากล่วงพ้นระยะที่ก้อนดินสองก้อนตกไปแล้วจึงกลับมา นิสสัยย่อมระงับ อาจารย์และอุปัชฌาย์เมื่อล่วงพ้นระยะที่ก้อนดินสองก้อนตกไปแล้วไปอยู่ในวิหารอื่น นิสสัยย่อมระงับ เมื่ออาจารย์สึก มรณภาพ หรือย้ายไปเข้าพวกอื่น นิสสัยย่อมระงับในขณะนั้นเอง ආණත්තියං පන ආචරියො මුඤ්චිතුකාමොව හුත්වා නිස්සයපණාමනාය පණාමෙති, අන්තෙවාසිකො ච ‘‘කිඤ්චාපි මං ආචරියො පණාමෙති, අථ ඛො හදයෙන මුදුකො’’ති සාලයො හොති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. සචෙපි ආරියො සාලයො, අන්තෙවාසිකො නිරාලයො ‘‘න දානි ඉමං නිස්සාය වසිස්සාමී’’ති ධුරං නික්ඛිපති, එවම්පි න පටිප්පස්සම්භති. උභින්නං සාලයභාවෙ පන න පටිප්පස්සම්භතියෙව, උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන පටිප්පස්සම්භති, පණාමිතෙන දණ්ඩකම්මං ආහරිත්වා තික්ඛත්තුං ඛමාපෙතබ්බො. නො චෙ ඛමති, උපජ්ඣායෙ වුත්තනයෙන පටිපජ්ජිතබ්බං. යථාපඤ්ඤත්තං පන ආචරියුපජ්ඣායවත්තං පරිපූරෙන්තං අධිමත්තපෙමාදිපඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං අන්තෙවාසිකං සද්ධිවිහාරිකං වා පණාමෙන්තස්ස දුක්කටං, ඉතරං අපණාමෙන්තස්සපි දුක්කටමෙව. වුත්තඤ්හෙතං – ในการขับไล่นั้น อาจารย์เมื่อปรารถนาจะปลดเปลื้องแล้ว ย่อมขับไล่ด้วยการขับไล่นิสสัย และศิษย์มีความอาลัยว่า “ถึงแม้อาจารย์จะขับไล่ข้าพเจ้า แต่ใจของท่านอ่อนโยน” นิสสัยย่อมไม่ระงับ ถึงแม้อาจารย์จะมีความอาลัย แต่ศิษย์ไม่มีความอาลัย วางภาระว่า “บัดนี้ เราจักไม่อยู่โดยอาศัยอาจารย์รูปนี้แล้ว” ถึงอย่างนั้นนิสสัยก็ไม่ระงับ แต่เมื่อทั้งสองฝ่ายยังมีความอาลัยอยู่ นิสสัยย่อมไม่ระงับนั่นเอง นิสสัยย่อมระงับด้วยการวางภาระของทั้งสองฝ่าย ศิษย์ที่ถูกขับไล่พึงทำทัณฑกรรมแล้วขอขมาสามครั้ง ถ้าไม่ยอมรับ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวไว้ในเรื่องอุปัชฌาย์ อนึ่ง ตามที่ทรงบัญญัติไว้ อาจารย์หรืออุปัชฌาย์ผู้ขับไล่ศิษย์ผู้นิสสัยหรือสัทธิวิหาริกผู้บำเพ็ญวัตรอาจารย์และอุปัชฌาย์ให้บริบูรณ์ ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ มีความรักอย่างยิ่งเป็นต้น ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ และอุปัชฌาย์ผู้ไม่ขับไล่ศิษย์นอกนี้ (ผู้ไม่บำเพ็ญวัตรเป็นต้น) ก็ย่อมต้องอาบัติทุกกฏนั่นเอง พระพุทธองค์ตรัสไว้ดังนี้ว่า ‘‘න, භික්ඛවෙ, සම්මාවත්තන්තො පණාමෙතබ්බො, යො පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න ච, භික්ඛවෙ, අසම්මාවත්තන්තො න පණාමෙතබ්බො, යො න පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස (මහාව. 80). “ภิกษุทั้งหลาย สัทธิวิหาริกผู้ประพฤติชอบ ไม่พึงขับไล่ ภิกษุใดขับไล่ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย สัทธิวิหาริกผู้ประพฤติไม่ชอบ ไม่ใช่ว่าจะไม่พึงขับไล่ แต่พึงขับไล่นั่นเอง ภิกษุใดไม่ขับไล่ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค ๘๐) ‘‘පඤ්චහි[Pg.175], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං අන්තෙවාසිකං අපණාමෙන්තො ආචරියො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොති. ආචරියම්හි නාධිමත්තං පෙමං හොති, නාධිමත්තො පසාදො හොති, නාධිමත්තා හිරී හොති, නාධිමත්තො ගාරවො හොති, නාධිමත්තා භාවනා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං අන්තෙවාසිකං අපණාමෙන්තො ආචරියො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොති (මහාව. 81). “ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์ผู้ไม่ขับไล่ศิษย์ผู้นิสสัยผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ ความรักอย่างยิ่งในอาจารย์ย่อมไม่มี ความเลื่อมใสอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความละอายอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความเคารพอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความรักใคร่อย่างยิ่งย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์ผู้ไม่ขับไล่ศิษย์ผู้นิสสัยผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ” (มหาวรรค ๘๑) ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං සද්ධිවිහාරිකං අපණාමෙන්තො උපජ්ඣායො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොති. උපජ්ඣායම්හි නාධිමත්තං පෙමං හොති, නාධිමත්තො පසාදො හොති, නාධිමත්තා හිරී හොති, නාධිමත්තො ගාරවො හොති, නාධිමත්තා භාවනා හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං සද්ධිවිහාරිකං අපණාමෙන්තො උපජ්ඣායො සාතිසාරො හොති, පණාමෙන්තො අනතිසාරො හොතී’’තිආදි (මහාව. 68). “ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌาย์ผู้ไม่ขับไล่สัทธิวิหาริกผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ ความรักอย่างยิ่งในอุปัชฌาย์ย่อมไม่มี ความเลื่อมใสอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความละอายอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความเคารพอย่างยิ่งย่อมไม่มี ความรักใคร่อย่างยิ่งย่อมไม่มี ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌาย์ผู้ไม่ขับไล่สัทธิวิหาริกผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ย่อมมีโทษ ผู้ขับไล่ย่อมไม่มีโทษ” (มหาวรรค ๖๘) තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 68) නාධිමත්තං පෙමං හොතීති උපජ්ඣායම්හි අධිමත්තං ගෙහස්සිතපෙමං න හොති. නාධිමත්තා භාවනා හොතීති අධිමත්තා මෙත්තාභාවනා න හොතීති අත්ථො. ในพระบาลีนั้น อรรถแห่งบทว่า “ความรักอย่างยิ่งย่อมไม่มี” พึงทราบอย่างนี้ว่า ความรักที่อาศัยเรือนอย่างยิ่งในอุปัชฌาย์ย่อมไม่มี อรรถแห่งบทว่า “ความรักใคร่อย่างยิ่งย่อมไม่มี” พึงทราบอย่างนี้ว่า การเจริญเมตตาอย่างยิ่งย่อมไม่มี นี้คืออรรถะ උපජ්ඣායෙන වා සමොධානගතොති එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 83) දස්සනසවනවසෙන සමොධානං වෙදිතබ්බං. සචෙ හි ආචරියං නිස්සාය වසන්තො සද්ධිවිහාරිකො එකවිහාරෙ චෙතියං වා වන්දන්තං, එකගාමෙ වා පිණ්ඩාය චරන්තං උපජ්ඣායං පස්සති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති. උපජ්ඣායො පස්සති, සද්ධිවිහාරිකො න පස්සති, න පටිප්පස්සම්භති. මග්ගප්පටිපන්නං වා ආකාසෙන වා ගච්ඡන්තං උපජ්ඣායං දිස්වා දූරත්තා ‘‘භික්ඛූ’’ති ජානාති, ‘‘උපජ්ඣායො’’ති න ජානාති, න පටිප්පස්සම්භති. සචෙ ජානාති, පටිප්පස්සම්භති. උපරිපාසාදෙ උපජ්ඣායො වසති, හෙට්ඨා සද්ධිවිහාරිකො, තං අදිස්වාව යාගුං පිවිත්වා පටික්කමති, ආසනසාලාය වා නිසින්නං අදිස්වාව එකමන්තෙ භුඤ්ජිත්වා පක්කමති, ධම්මස්සවනමණ්ඩපෙ වා නිසින්නම්පි [Pg.176] තං අදිස්වාව ධම්මං සුත්වා පක්කමති, නිස්සයො න පටිප්පස්සම්භති. එවං තාව දස්සනවසෙන සමොධානං වෙදිතබ්බං. සවනවසෙන පන සචෙ උපජ්ඣායස්ස විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා ධම්මං වා කථෙන්තස්ස අනුමොදනං වා කරොන්තස්ස සද්දං සුත්වා ‘‘උපජ්ඣායස්ස මෙ සද්දො’’ති සඤ්ජානාති, නිස්සයො පටිප්පස්සම්භති, අසඤ්ජානන්තස්ස න පටිප්පස්සම්භති. අයං සමොධානෙ විනිච්ඡයො. ในบทว่า Upajjhāyena vā samodhānagato (ผู้ถึงพร้อมด้วยการมาประจวบกันกับอุปัชฌาย์) พึงทราบการมาประจวบกันด้วยอำนาจแห่งการเห็นและการได้ยิน. ถ้าสัทธิวิหาริกผู้อยู่นิสัยในอาจารย์ เห็นอุปัชฌาย์ผู้ไหว้เจดีย์ในวิหารเดียวกัน หรือผู้เที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านเดียวกัน นิสสัยย่อมระงับ. ถ้าอุปัชฌาย์เห็น แต่สัทธิวิหาริกไม่เห็น นิสสัยย่อมไม่ระงับ. ถ้าเห็นอุปัชฌาย์ผู้เดินทางหรือผู้ไปทางอากาศแล้วรู้ว่าเป็น “ภิกษุ” เพราะความไกล แต่ไม่รู้ว่าเป็น “อุปัชฌาย์” นิสสัยย่อมไม่ระงับ. ถ้าหากรู้ นิสสัยย่อมระงับ. ถ้าอุปัชฌาย์อยู่บนปราสาท สัทธิวิหาริกอยู่ข้างล่าง ดื่มข้าวต้มแล้วกลับไปโดยไม่เห็นอุปัชฌาย์นั้นเลย หรือฉันที่ข้างหนึ่งแล้วไปโดยไม่เห็นอุปัชฌาย์ผู้นั่งอยู่ในโรงฉันเลย หรือฟังธรรมแล้วไปโดยไม่เห็นอุปัชฌาย์ผู้นั่งอยู่ในมณฑปฟังธรรมเลย นิสสัยย่อมไม่ระงับ. พึงทราบการมาประจวบกันด้วยอำนาจการเห็นอย่างนี้ก่อน. ส่วนด้วยอำนาจการได้ยินนั้น ถ้าได้ยินเสียงอุปัชฌาย์ผู้แสดงธรรมหรือผู้กระทำการอนุโมทนาในวิหารหรือในภายในเรือน แล้วจำได้ว่า “เป็นเสียงของอุปัชฌาย์ของฉัน” นิสสัยย่อมระงับ, สำหรับผู้ที่จำไม่ได้ นิสสัยย่อมไม่ระงับ. นี้คือวินิจฉัยในการมาประจวบกันกับอุปัชฌาย์. 155. නිස්සාය කෙන වසිතබ්බං, කෙන න වසිතබ්බන්ති එත්ථ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන පඤ්ච වස්සානි නිස්සාය වත්ථුං, අබ්‍යත්තෙන යාවජීව’’න්ති (මහාව. 103) වචනතො යො අබ්‍යත්තො හොති, තෙන යාවජීවං නිස්සායෙව වසිතබ්බං. සචායං (මහාව. අට්ඨ. 103) වුඩ්ඪතරං ආචරියං න ලභති, උපසම්පදාය සට්ඨිවස්සො වා සත්තතිවස්සො වා හොති, නවකතරස්සපි බ්‍යත්තස්ස සන්තිකෙ උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ආචරියො මෙ, ආවුසො, හොති, ආයස්මතො නිස්සාය වච්ඡාමී’’ති එවං තික්ඛත්තුං වත්වා නිස්සයො ගහෙතබ්බොව. ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡන්තෙනපි උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡාමි ආචරියා’’ති වත්තබ්බං. එස නයො සබ්බආපුච්ඡනෙසු. ๑๕๕. ในคำว่า Nissāya kena vasitabbaṃ, kena na vasitabbaṃ (ใครพึงอยู่โดยถือนิสัย ใครไม่พึงอยู่โดยถือนิสัย) นี้ พึงทราบเนื้อความดังนี้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาด มีความสามารถ พึงอยู่โดยถือนิสัย ๕ พรรษา ส่วนภิกษุผู้ไม่ฉลาด พึงอยู่โดยถือนิสัยตลอดชีวิต” เพราะเหตุนั้น ภิกษุใดไม่ฉลาด ภิกษุนั้นพึงอยู่โดยถือนิสัยตลอดชีวิตเท่านั้น. หากภิกษุนี้ไม่ได้อาจารย์ผู้แก่พรรษากว่า แม้จะเป็นผู้มีพรรษา ๖๐ หรือ ๗๐ นับแต่อุปสมบท ก็พึงนั่งกระโหย่งประนมมือต่อหน้าภิกษุผู้ฉลาดแม้มีพรรษาน้อยกว่า กล่าวอย่างนี้ ๓ ครั้งว่า “ท่านผู้มีอายุ ขอท่านจงเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจักอยู่นิสัยของท่าน” พึงถือนิสัยนั้นแล. แม้เมื่อจะขออนุญาตเข้าบ้าน ก็พึงนั่งกระโหย่งประนมมือกล่าวว่า “ท่านอาจารย์ ข้าพเจ้าขออนุญาตเข้าบ้าน”. วิธีนี้พึงใช้ในบรรดาการขออนุญาตทั้งปวง. යො පන බ්‍යත්තො හොති උපසම්පදාය පඤ්චවස්සො, තෙන අනිස්සිතෙන වත්ථුං වට්ටති. තස්මා නිස්සයමුච්චනකෙන (පාචි. අට්ඨ. 145-147) උපසම්පදාය පඤ්චවස්සෙන සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන ද්වෙ මාතිකා පගුණා වාචුග්ගතා කත්තබ්බා, පක්ඛදිවසෙසු ධම්මස්සවනත්ථාය සුත්තන්තතො චත්තාරො භාණවාරා, සම්පත්තානං පරිසානං පරිකථනත්ථාය අන්ධකවින්ද(අ. නි. 5.114) මහාරාහුලොවාද(ම. නි. 2.113 ආදයො) අම්බට්ඨ(දඊ. නි. 1.254 ආදයො) සදිසො එකො කථාමග්ගො, සඞ්ඝභත්තමඞ්ගලාමඞ්ගලෙසු අනුමොදනත්ථාය තිස්සො අනුමොදනා, උපොසථපවාරණාදිජානනත්ථං කම්මාකම්මවිනිච්ඡයො, සමණධම්මකරණත්ථං සමාධිවසෙන වා විපස්සනාවසෙන වා අරහත්තපරියොසානමෙකං කම්මට්ඨානං, එත්තකං උග්ගහෙතබ්බං. එත්තාවතා හි අයං බහුස්සුතො හොති චාතුද්දිසො, යත්ථ කත්ථචි අත්තනො ඉස්සරියෙන වසිතුං ලභති. යං පන වුත්තං – ส่วนภิกษุใดเป็นผู้ฉลาด มีพรรษา ๕ นับแต่อุปสมบทแล้ว ภิกษุนั้นพึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัยได้. เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้พ้นจากนิสัย มีพรรษา ๕ นับแต่อุปสมบทแล้ว โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุด พึงทำมาติกา ๒ อย่างให้คล่องแคล่ว ให้ขึ้นใจ, ในวันปักษ์ พึงเรียนภาณวาร ๔ จากพระสูตร เพื่อการฟังธรรม, เพื่อการกล่าวธรรมแก่บริษัทที่มาถึง พึงเรียนแนวทางการกล่าวธรรมอย่างหนึ่ง เช่น อัณฑกวินทสูตร มหาราหุโลวาทสูตร และอัมพัฏฐสูตร เป็นต้น, เพื่อการอนุโมทนาในงานภัตรของสงฆ์ งานมงคล และงานอวมงคล พึงเรียนอนุโมทนา ๓ อย่าง, เพื่อการรู้อุโบสถและปวารณาเป็นต้น พึงเรียนวินิจฉัยกรรมและมิใช่กรรม, เพื่อการบำเพ็ญสมณธรรม พึงเรียนกรรมฐานอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีอรหัตตผลเป็นที่สุด โดยอำนาจแห่งสมถะหรือโดยอำนาจแห่งวิปัสสนา พึงเรียนเพียงเท่านี้. เพราะบุคคลนี้เป็นพหูสูตด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ย่อมเป็นผู้ไปได้ในทิศทั้งสี่ ย่อมได้เพื่อจะอยู่ด้วยความเป็นใหญ่ของตนในที่ใดที่หนึ่ง. ส่วนคำที่กล่าวไว้ว่า – ‘‘පඤ්චහි[Pg.177], භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. න අසෙක්ඛෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති, න අසෙක්ඛෙන සමාධික්ඛන්ධෙන… න අසෙක්ඛෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන… න අසෙක්ඛෙන විමුත්තික්ඛන්ධෙන… න අසෙක්ඛෙන විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสีลขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยสมาธิขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยปัญญาขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติขันธ์อันเป็นอเสกขะ, ไม่เป็นผู้ประกอบด้วยวิมุตติญาณทัสสนขันธ์อันเป็นอเสกขะ. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.” ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา, เป็นผู้ไม่มีหิริ, เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ, เป็นผู้เกียจคร้าน, เป็นผู้มีสติหลงลืม. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.” ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. අධිසීලෙ සීලවිපන්නො හොති, අජ්ඣාචාරෙ ආචාරවිපන්නො හොති, අතිදිට්ඨියා දිට්ඨිවිපන්නො හොති, අප්පස්සුතො හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล, เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร, เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอธิทิฏฐิ, เป็นผู้มีสุตะน้อย, เป็นผู้มีปัญญาทราม. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.” ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, උභයානි ඛො පනස්ස පාතිමොක්ඛානි විත්ථාරෙන න ස්වාගතානි හොන්ති න සුවිභත්තානි න සුප්පවත්තීනි න සුවිනිච්ඡිතානි සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසො. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย. คือ ไม่รู้จักอาบัติ, ไม่รู้จักอนาบัติ, ไม่รู้จักอาบัติเบา, ไม่รู้จักอาบัติหนัก, ก็ปาติโมกข์ทั้งสองของภิกษุนั้น ไม่เป็นบทที่มาดีโดยพิสดาร ไม่ถูกจำแนกดี ไม่เป็นบทที่คล่องแคล่วดี ไม่ถูกวินิจฉัยดี โดยพระสูตรและโดยอนุพยัญชนะ. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่ต้องถือนิสัย.” ‘‘අපරෙහිපි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බං. ආපත්තිං න ජානාති, අනාපත්තිං න ජානාති, ලහුකං ආපත්තිං න ජානාති, ගරුකං ආපත්තිං න ජානාති, ඌනපඤ්චවස්සො හොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෙන භික්ඛුනා න අනිස්සිතෙන වත්ථබ්බ’’න්ති (මහාව. 103). එත්ථාපි [Pg.178] පුරිමනයෙනෙව අයුත්තවසෙන ආපත්තිඅඞ්ගවසෙන ච පටික්ඛෙපො කතොති දට්ඨබ්බං. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อื่นอีก ไม่พึงอยู่โดยไม่มีนิสัย. คือ ไม่รู้จักอาบัติ, ไม่รู้จักอนาบัติ, ไม่รู้จักอาบัติเบา, ไม่รู้จักอาบัติหนัก, เป็นผู้มีพรรษาไม่ครบ ๕. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ไม่พึงอยู่โดยไม่มีนิสัย.” ในพระบาลีนี้ ก็พึงทราบว่า การห้ามได้กระทำไว้โดยนัยก่อน โดยไม่สมควรและโดยองค์แห่งอาบัติ. බාලානං පන අබ්‍යත්තානං දිසංගමිකානං අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානං අනුඤ්ඤා න දාතබ්බා. සචෙ දෙන්ති, ආචරියුපජ්ඣායානං දුක්කටං. තෙ චෙ අනනුඤ්ඤාතා ගච්ඡන්ති, තෙසම්පි දුක්කටං. වුත්තඤ්හෙතං – ส่วนอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริกผู้เขลา ไม่ฉลาด ผู้จะเดินทางไปต่างถิ่น ไม่พึงให้อนุญาต. หากให้อนุญาต อาจารย์และอุปัชฌาย์ต้องอาบัติทุกกฏ. หากศิษย์เหล่านั้นไปโดยไม่ได้รับอนุญาต ศิษย์เหล่านั้นก็ต้องอาบัติทุกกฏ. คำนี้กล่าวไว้ว่า – ‘‘ඉධ පන, භික්ඛවෙ, සම්බහුලා භික්ඛූ බාලා අබ්‍යත්තා දිසංගමිකා ආචරියුපජ්ඣායෙ ආපුච්ඡන්ති. තෙ, භික්ඛවෙ, ආචරියුපජ්ඣායෙහි පුච්ඡිතබ්බා ‘‘කහං ගමිස්සථ, කෙන සද්ධිං ගමිස්සථා’’ති. තෙ චෙ, භික්ඛවෙ, බාලා අබ්‍යත්තා අඤ්ඤෙ බාලෙ අබ්‍යත්තෙ අපදිසෙය්‍යුං. න, භික්ඛවෙ, ආචරියුපජ්ඣායෙහි අනුජානිතබ්බා, අනුජානෙය්‍යුං චෙ, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තෙ චෙ, භික්ඛවෙ, බාලා අබ්‍යත්තා අනනුඤ්ඤාතා ආචරියුපජ්ඣායෙහි ගච්ඡෙය්‍යුං චෙ, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 163). “ภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาด ผู้จะเดินทางไปต่างถิ่นจำนวนมาก พึงขออนุญาตอาจารย์และอุปัชฌาย์. ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์และอุปัชฌาย์พึงถามศิษย์เหล่านั้นว่า “พวกเธอจะไปที่ไหน จะไปกับใคร”. ภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาดเหล่านั้น ชี้แจงถึงภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาดอื่น ๆ ที่จะเดินทางไปด้วย ภิกษุทั้งหลาย อาจารย์และอุปัชฌาย์ไม่พึงอนุญาต. หากอนุญาต ก็ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุผู้เขลา ไม่ฉลาดเหล่านั้น ไปโดยไม่ได้รับอนุญาตจากอาจารย์และอุปัชฌาย์ ก็ต้องอาบัติทุกกฏ.” ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ จบลงในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ. නිස්සයවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยนิสัยจบแล้ว. 24. සීමාවිනිච්ඡයකථා ๒๔. เรื่องวินิจฉัยสีมา. 156. සීමාති එත්ථ (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා) සීමා නාමෙසා බද්ධසීමා අබද්ධසීමාති දුවිධා හොති. තත්ථ එකාදස විපත්තිසීමායො අතික්කමිත්වා තිවිධසම්පත්තියුත්තා නිමිත්තෙන නිමිත්තං බන්ධිත්වා සම්මතා සීමා බද්ධසීමා නාම. අතිඛුද්දකා, අතිමහතී, ඛණ්ඩනිමිත්තා, ඡායානිමිත්තා, අනිමිත්තා, බහිසීමෙ ඨිතසම්මතා, නදියා සම්මතා, සමුද්දෙ සම්මතා, ජාතස්සරෙ සම්මතා, සීමාය සීමං සම්භින්දන්තෙන සම්මතා, සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තෙන සම්මතාති ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්තීති වචනතො එතා විපත්තිසීමායො නාම. ๑๕๖. ในคำว่า “สีมา” นี้ พึงทราบเนื้อความดังนี้ว่า สีมานี้มี ๒ อย่าง คือ พัทธสีมา (สีมาที่ผูกแล้ว) และอพัทธสีมา (สีมาที่ไม่ได้ผูก). ในบรรดาสีมาเหล่านั้น สีมาที่สมมติโดยการข้ามพ้นวิบัติสีมา ๑๑ อย่าง และประกอบด้วยความสมบูรณ์ ๓ อย่าง โดยการผูกนิมิตกับนิมิต ชื่อว่า พัทธสีมา. สีมาที่เล็กเกินไป, สีมาที่ใหญ่เกินไป, สีมาที่มีนิมิตขาด, สีมาที่มีเงาเป็นนิมิต, สีมาที่ไม่มีนิมิต, สีมาที่สมมติโดยยืนอยู่นอกสีมา, สีมาที่สมมติในแม่น้ำ, สีมาที่สมมติในทะเล, สีมาที่สมมติในสระน้ำที่เกิดเอง, สีมาที่สมมติโดยการเชื่อมสีมาของตนกับสีมาของผู้อื่น, สีมาที่สมมติโดยการทับสีมาของตนกับสีมาของผู้อื่น. สีมา ๑๑ อย่างเหล่านี้ ชื่อว่า วิบัติสีมา เพราะกรรมทั้งหลายย่อมวิบัติไปจากสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่างเหล่านี้. තත්ථ අතිඛුද්දකා නාම යත්ථ එකවීසති භික්ඛූ නිසීදිතුං න සක්කොන්ති. අතිමහතී නාම යා කෙසග්ගමත්තෙනපි තියොජනං අතික්කමිත්වා සම්මතා. ඛණ්ඩනිමිත්තා [Pg.179] නාම අඝටිතනිමිත්තා වුච්චති. පුරත්ථිමාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා අනුක්කමෙන දක්ඛිණාය දිසාය පච්ඡිමාය උත්තරාය දිසාය කිත්තෙත්වා පුන පුරත්ථිමාය දිසාය පුබ්බකිත්තිතං පටිකිත්තෙත්වා ඨපෙතුං වට්ටති, එවං අඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. සචෙ පන අනුක්කමෙන ආහරිත්වා උත්තරාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තත්ථෙව ඨපෙති, ඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. අපරාපි ඛණ්ඩනිමිත්තා නාම යා අනිමිත්තුපගං තචසාරරුක්ඛං වා ඛාණුකං වා පංසුපුඤ්ජං වා වාලුකපුඤ්ජං වා අඤ්ඤතරං අන්තරා එකනිමිත්තං කත්වා සම්මතා. ඡායානිමිත්තා නාම පබ්බතඡායාදීනං යං කිඤ්චි ඡායං නිමිත්තං කත්වා සම්මතා. අනිමිත්තා නාම සබ්බෙන සබ්බං නිමිත්තානි අකිත්තෙත්වා සම්මතා. බහිසීමෙ ඨිතසම්මතා නාම නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා නිමිත්තානං බහි ඨිතෙන සම්මතා. නදියා, සමුද්දෙ, ජාතස්සරෙ සම්මතා නාම එතෙසු නදිආදීසු සම්මතා. සා හි එවං සම්මතාපි ‘‘සබ්බා, භික්ඛවෙ, නදී අසීමා, සබ්බො සමුද්දො අසීමො, සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො’’ති (මහාව. 147) වචනතො අසම්මතාව හොති. සීමාය සීමං සම්භින්දන්තෙන සම්මතා (මහාව. අට්ඨ. 148) නාම අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං සම්භින්දන්තෙන සම්මතා. සචෙ හි පොරාණකස්ස විහාරස්ස පුරත්ථිමාය දිසාය අම්බො චෙව ජම්බු චාති ද්වෙ රුක්ඛා අඤ්ඤමඤ්ඤං සංසට්ඨවිටපා හොන්ති, තෙසු අම්බස්ස පච්ඡිමදිසාභාගෙ ජම්බු, විහාරසීමා ච ජම්බුං අන්තොකත්වා අම්බං කිත්තෙත්වා බද්ධා හොති. අථ පච්ඡා තස්ස විහාරස්ස පුරත්ථිමාය දිසාය විහාරෙ කතෙ සීමං බන්ධන්තා භික්ඛූ තං අම්බං අන්තොකත්වා ජම්බුං කිත්තෙත්වා බන්ධන්ති, සීමාය සීමං සම්භින්නා හොති. තස්මා සචෙ පඨමතරං කතස්ස විහාරස්ස සීමා අසම්මතා හොති, සීමාය උපචාරො ඨපෙතබ්බො. සචෙ සම්මතා හොති, පච්ඡිමකොටියා හත්ථමත්තා සීමන්තරිකා ඨපෙතබ්බා. කුරුන්දියං ‘‘විදත්ථිමත්තම්පි’’, මහාපච්චරියං ‘‘චතුරඞ්ගුලමත්තම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. එකරුක්ඛොපි ච ද්වින්නං සීමානං නිමිත්තං හොති. සො පන වඩ්ඪන්තො සීමසඞ්කරං කරොති, තස්මා න කාතබ්බො. සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තෙන සම්මතා නාම අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං අජ්ඣොත්ථරන්තෙන සම්මතා. සචෙ හි පරෙසං බද්ධසීමං සකලං වා තස්සා පදෙසං වා අන්තොකත්වා අත්තනො සීමං සම්මන්නන්ති, සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරිතා නාම හොති. භික්ඛුනීනං පන සීමං අජ්ඣොත්ථරිත්වා අන්තොපි භික්ඛූනං සීමං සම්මන්නිතුං වට්ටති. භික්ඛුනීනම්පි භික්ඛූනං සීමාය එසෙව [Pg.180] නයො. න හි තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස කම්මෙ ගණපූරකා හොන්ති, න කම්මවාචං වග්ගං කරොන්ති. ඉති ඉමා එකාදස විපත්තිසීමායො අතික්කමිත්වා සීමා සම්මන්නිතබ්බා. ในบรรดาสีมาที่วิบัติเหล่านั้น สีมาที่เล็กเกินไป คือสีมาที่ภิกษุ ๒๑ รูปนั่งล้อมวงไม่ได้ สีมาที่ใหญ่เกินไป คือสีมาที่สมมติโดยล่วงเลย ๓ โยชน์ แม้ด้วยปลายเส้นผม สีมาที่นิมิตขาด คือสีมาที่มีนิมิตไม่ติดต่อกัน การประกาศนิมิตในทิศตะวันออก แล้วประกาศนิมิตในทิศใต้ ทิศตะวันตก ทิศเหนือ ตามลำดับ แล้วประกาศนิมิตที่ประกาศไว้ก่อนในทิศตะวันออกอีกครั้งหนึ่ง ย่อมควร สีมานั้นย่อมเป็นสีมาที่มีนิมิตไม่ขาด แต่ถ้าประกาศนิมิตในทิศเหนือตามลำดับ แล้วตั้งไว้ที่นั่นเลย ย่อมเป็นสีมาที่นิมิตขาด อีกอย่างหนึ่ง สีมาที่นิมิตขาด คือสีมาที่สมมติโดยทำต้นไม้ที่มีแก่นเป็นเปลือก หรือตอไม้ หรือกองดิน หรือกองทราย อย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งไม่เป็นนิมิต ให้เป็นนิมิตอันหนึ่งในระหว่าง สีมาที่มีเงาเป็นนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยทำเงาอะไรก็ตาม เช่น เงาภูเขา เป็นนิมิต สีมาที่ไม่มีนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยไม่ประกาศนิมิตทั้งหมด สีมาที่สมมติโดยยืนอยู่นอกสีมา คือสีมาที่สมมติโดยยืนอยู่นอกนิมิตหลังจากประกาศนิมิตแล้ว สีมาที่สมมติในแม่น้ำ ในมหาสมุทร ในสระธรรมชาติ คือสีมาที่สมมติในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้น แต่สีมานั้น แม้สมมติแล้วอย่างนั้น ก็ยังเป็นสีมาที่ไม่ได้สมมติอยู่ดี เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งปวงไม่เป็นสีมา มหาสมุทรทั้งปวงไม่เป็นสีมา สระธรรมชาติทั้งปวงไม่เป็นสีมา' สีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาติดต่อกัน คือสีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาของตนติดต่อกับสีมาของผู้อื่น ถ้าหากว่าทางทิศตะวันออกของวิหารเก่า มีต้นมะม่วงและต้นหว้าสองต้นที่กิ่งก้านเกี่ยวพันกัน โดยที่ต้นหว้าอยู่ทางทิศตะวันตกของต้นมะม่วง และสีมาของวิหารนั้นผูกไว้โดยทำต้นหว้าให้อยู่ภายในและประกาศต้นมะม่วงเป็นนิมิต ต่อมา เมื่อสร้างวิหารทางทิศตะวันออกของวิหารนั้น ภิกษุทั้งหลายผู้ผูกสีมาทำต้นมะม่วงนั้นให้อยู่ภายในและประกาศต้นหว้าเป็นนิมิตผูกสีมา สีมานั้นย่อมเป็นสีมาที่ติดต่อกัน เพราะฉะนั้น ถ้าสีมาของวิหารที่สร้างก่อนยังไม่ได้สมมติ พึงกำหนดอุปจารของสีมานั้น ถ้าสมมติแล้ว พึงกำหนดสีมันตริกา (ช่องว่างระหว่างสีมา) ขนาด ๑ ศอกที่ปลายสุด ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า 'แม้ ๑ คืบก็ควร' ในคัมภีร์มหาปัจจรีกล่าวว่า 'แม้ ๔ นิ้วก็ควร' ต้นไม้ต้นเดียวก็เป็นนิมิตของสีมาสองสีมาได้ แต่ถ้าต้นไม้นั้นเติบโตขึ้น ย่อมทำให้สีมาปะปนกันได้ เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรกระทำ สีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาทับซ้อนกัน คือสีมาที่สมมติโดยทำให้สีมาของตนทับซ้อนกับสีมาของผู้อื่น ถ้าหากว่าภิกษุทั้งหลายสมมติสีมาของตนโดยทำสีมาที่ผูกไว้ของผู้อื่นทั้งหมด หรือส่วนหนึ่งของสีมานั้นให้อยู่ภายใน สีมานั้นย่อมเป็นสีมาที่ทับซ้อนกัน อนึ่ง การสมมติสีมาของภิกษุภายในสีมาของภิกษุณีที่ทับซ้อนกัน ย่อมควร ในสีมาของภิกษุณีภายในสีมาของภิกษุที่ทับซ้อนกัน ก็มีนัยเดียวกันนี้ เพราะภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้นไม่เป็นผู้ครบองค์คณะในกรรมของกันและกัน และไม่ทำกรรมวาจาให้เป็นพวกเดียวกัน เพราะฉะนั้น พึงสมมติสีมาโดยล่วงเลยวิบัติสีมา ๑๑ อย่างเหล่านี้ 157. තිවිධසම්පත්තියුත්තා නාම නිමිත්තසම්පත්තියා පරිසසම්පත්තියා කම්මවාචාසම්පත්තියා ච යුත්තා. තත්ථ නිමිත්තසම්පත්තියා යුත්තා නාම පබ්බතනිමිත්තං පාසාණනිමිත්තං වනනිමිත්තං රුක්ඛනිමිත්තං මග්ගනිමිත්තං වම්මිකනිමිත්තං නදීනිමිත්තං උදකනිමිත්තන්ති එවං වුත්තෙසු අට්ඨසු නිමිත්තෙසු තස්මිං තස්මිං දිසාභාගෙ යථාලද්ධානි නිමිත්තුපගානි නිමිත්තානි ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය කිං නිමිත්තං. පබ්බතො, භන්තෙ. එසො පබ්බතො නිමිත්ත’’න්තිආදිනා නයෙන සම්මා කිත්තෙත්වා සම්මතා. ๑๕๗. ชื่อว่าประกอบด้วยความสมบูรณ์ ๓ อย่าง คือประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งนิมิต ความสมบูรณ์แห่งบริษัท และความสมบูรณ์แห่งกรรมวาจา ในบรรดา ๓ อย่างนั้น สีมาที่ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยประกาศนิมิตที่สมควรแก่การเป็นนิมิต ซึ่งได้มาในทิศนั้นๆ ในบรรดานิมิต ๘ อย่างที่กล่าวมาแล้ว เช่น นิมิตภูเขา นิมิตหิน นิมิตป่า นิมิตต้นไม้ นิมิตทาง นิมิตจอมปลวก นิมิตแม่น้ำ นิมิตน้ำ โดยนัยมีอาทิว่า 'ในทิศตะวันออกมีนิมิตอะไร? ภูเขาขอรับ ภูเขานี้เป็นนิมิต' แล้วสมมติ තත්‍රායං විනිච්ඡයො (මහාව. අට්ඨ. 138) – විනයධරෙන පුච්ඡිතබ්බං ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය කිං නිමිත්ත’’න්ති? ‘‘පබ්බතො, භන්තෙ’’ති. ඉදං පන උපසම්පන්නො වා ආචික්ඛතු අනුපසම්පන්නො වා, වට්ටතියෙව. පුන විනයධරෙන ‘‘එසො පබ්බතො නිමිත්ත’’න්ති එවං නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං, ‘‘එතං පබ්බතං නිමිත්තං කරොම, කරිස්සාම, නිමිත්තං කතො, නිමිත්තං හොතු, හොති, භවිස්සතී’’ති එවං පන කිත්තෙතුං න වට්ටති. පාසාණාදීසුපි එසෙව නයො. පුරත්ථිමාය දිසාය, පුරත්ථිමාය අනුදිසාය, දක්ඛිණාය දිසාය, දක්ඛිණාය අනුදිසාය, පච්ඡිමාය දිසාය, පච්ඡිමාය අනුදිසාය, උත්තරාය දිසාය, උත්තරාය අනුදිසාය කිං නිමිත්තං? උදකං, භන්තෙ. එතං උදකං නිමිත්තන්ති කිත්තෙතබ්බං. එත්ථ පන අට්ඨපෙත්වා පුන ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය කිං නිමිත්තං? පබ්බතො, භන්තෙ. එසො පබ්බතො නිමිත්ත’’න්ති එවං පඨමං කිත්තිතනිමිත්තං කිත්තෙත්වාව ඨපෙතබ්බං. එවඤ්හි නිමිත්තෙන නිමිත්තං ඝටිතං හොති, නිමිත්තානි සකිං කිත්තිතානිපි කිත්තිතානෙව හොන්ති. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘තික්ඛත්තුං සීමමණ්ඩලං බන්ධන්තෙන නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ในบรรดานิมิต ๘ อย่างนั้น มีวินิจฉัยดังนี้: พระวินัยธรพึงถามว่า 'ในทิศตะวันออกมีนิมิตอะไร?' พึงตอบว่า 'ภูเขาขอรับ' แต่ในการประกาศนิมิตนี้ ไม่ว่าพระอุปสัมบันจะบอก หรืออนุปสัมบันจะบอก ก็ย่อมควรทั้งนั้น อีกครั้งหนึ่ง พระวินัยธรพึงประกาศนิมิตอย่างนี้ว่า 'ภูเขานี้เป็นนิมิต' แต่การประกาศว่า 'เราจักทำภูเขานี้เป็นนิมิต, เราจักทำ, นิมิตถูกทำแล้ว, ขอให้นิมิตจงมี, มีอยู่, จักมี' อย่างนี้ ย่อมไม่ควร ในนิมิตหินเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ ในทิศตะวันออก, ในทิศอาคเนย์, ในทิศใต้, ในทิศหรดี, ในทิศตะวันตก, ในทิศพายัพ, ในทิศเหนือ, ในทิศอีสาน มีนิมิตอะไร? น้ำขอรับ น้ำนี้เป็นนิมิต พึงประกาศนิมิตอย่างนี้ แต่ในที่นี้ ไม่พึงหยุดเพียงเท่านี้ พึงประกาศนิมิตที่ประกาศไว้ก่อนอีกครั้งหนึ่งว่า 'ในทิศตะวันออกมีนิมิตอะไร? ภูเขาขอรับ ภูเขานี้เป็นนิมิต' แล้วจึงตั้งไว้ เพราะเมื่อประกาศอย่างนี้ นิมิตย่อมติดต่อกับนิมิต แม้ประกาศนิมิตเพียงครั้งเดียว ก็ถือว่าประกาศแล้ว แต่ในอรรถกถาอัณฑกะกล่าวว่า 'ผู้ผูกสีมาพึงประกาศนิมิต ๓ ครั้ง' 158. ඉදානි නිමිත්තුපගානි පබ්බතාදීනි වෙදිතබ්බානි – තිවිධො පබ්බතො සුද්ධපංසුපබ්බතො සුද්ධපාසාණපබ්බතො උභයමිස්සකොති. සො තිවිධොපි වට්ටති, වාලිකරාසි පන න වට්ටති. ඉතරොපි හත්ථිප්පමාණතො ඔමකතරො න වට්ටති, හත්ථිප්පමාණතො පට්ඨාය සිනෙරුප්පමාණොපි වට්ටති. සචෙ චතූසු දිසාසු චත්තාරො තීසු වා තයො පබ්බතා හොන්ති[Pg.181], චතූහි වා තීහි වා පබ්බතනිමිත්තෙහි සම්මන්නිතුම්පි වට්ටති, ද්වීහි පන නිමිත්තෙහි එකෙන වා සම්මන්නිතුං න වට්ටති. ඉතො පරෙසු පාසාණනිමිත්තාදීසුපි එසෙව නයො. තස්මා පබ්බතනිමිත්තං කරොන්තෙන පුච්ඡිතබ්බං ‘‘එකාබද්ධො, න එකාබද්ධො’’ති. සචෙ එකාබද්ධො හොති, න කාතබ්බො. තඤ්හි චතූසු වා අට්ඨසු වා දිසාසු කිත්තෙන්තෙනපි එකමෙව නිමිත්තං කිත්තිතං හොති, තස්මා යො එවං චක්කසණ්ඨානෙන විහාරම්පි පරික්ඛිපිත්වා ඨිතො පබ්බතො, තං එකදිසාය කිත්තෙත්වා අඤ්ඤාසු දිසාසු තං බහිද්ධා කත්වා අන්තො අඤ්ඤානි නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. සචෙ පබ්බතස්ස තතියභාගං වා උපඩ්ඪං වා අන්තොසීමාය කත්තුකාමා හොන්ති, පබ්බතං අකිත්තෙත්වා යත්තකං පදෙසං අන්තො කත්තුකාමා, තස්ස පරතො තස්මිංයෙව පබ්බතෙ ජාතරුක්ඛවම්මිකාදීසු අඤ්ඤතරං නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. සචෙ එකයොජනද්වියොජනප්පමාණං සබ්බං පබ්බතං අන්තො කත්තුකාමා හොන්ති, පබ්බතස්ස පරතො භූමියං ජාතරුක්ඛවම්මිකාදීනි නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. ๑๕๘. บัดนี้ พึงทราบภูเขาเป็นต้นที่ใช้เป็นนิมิตได้ ภูเขามี ๓ ชนิด คือ ภูเขาดินล้วน ภูเขาหินล้วน และภูเขาที่ปนกันทั้งสองอย่าง ภูเขาทั้ง ๓ ชนิดนั้นใช้ได้ ส่วนกองทรายใช้ไม่ได้ ภูเขาอื่นที่เล็กกว่าขนาดช้าง (๗ ศอกคืบ) ใช้ไม่ได้ ตั้งแต่ขนาดช้างเป็นต้นไป แม้ขนาดเท่าภูเขาสิเนรุก็ใช้ได้ ถ้ามีภูเขาสี่ลูกในทิศทั้งสี่ หรือสามลูกในทิศทั้งสาม ก็ใช้ได้ที่จะสมมติด้วยนิมิตภูเขาสี่ลูกหรือสามลูก แต่ใช้ไม่ได้ที่จะสมมติด้วยนิมิตภูเขาสองลูกหรือลูกเดียว ในนิมิตหินเป็นต้นที่นอกเหนือจากนี้ก็มีนัยอย่างเดียวกัน เพราะฉะนั้น เมื่อจะกำหนดนิมิตภูเขา พึงถามว่า “เป็นอันเดียวกัน หรือไม่เป็นอันเดียวกัน” ถ้าเป็นอันเดียวกัน ก็ไม่พึงกำหนด เพราะเมื่อบอกนิมิตภูเขานั้นในทิศทั้งสี่หรือทิศทั้งแปด ก็เป็นการบอกนิมิตเพียงอันเดียวเท่านั้น เพราะฉะนั้น ภูเขาใดที่ตั้งอยู่ล้อมรอบวิหารมีสัณฐานเหมือนล้อเกวียนอย่างนี้ เมื่อบอกภูเขานั้นในทิศเดียวแล้ว ในทิศอื่นพึงทำภูเขานั้นให้อยู่นอก แล้วบอกนิมิตอื่นที่อยู่ภายใน ถ้าปรารถนาจะทำส่วนที่สามหรือครึ่งหนึ่งของภูเขาให้อยู่ภายในสีมา ไม่พึงบอกภูเขา แต่พึงบอกนิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาต้นไม้หรือจอมปลวกเป็นต้นที่เกิดอยู่บนภูเขานั้นเอง ในภายนอกสถานที่ที่ปรารถนาจะทำให้อยู่ภายในนั้น ถ้าปรารถนาจะทำภูเขาทั้งหมดที่มีขนาดประมาณหนึ่งโยชน์หรือสองโยชน์ให้อยู่ภายใน พึงบอกนิมิตต้นไม้หรือจอมปลวกเป็นต้นที่เกิดอยู่บนพื้นดินภายนอกภูเขา පාසාණනිමිත්තෙ අයගුළොපි පාසාණසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තස්මා යො කොචි පාසාණො වට්ටති. පමාණතො පන හත්ථිප්පමාණො පබ්බතසඞ්ඛ්‍යං ගතො, තස්මා සො න වට්ටති, මහාගොණමහාමහිංසප්පමාණො පන වට්ටති. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන ද්වත්තිංසපලගුළපිණ්ඩප්පමාණො වට්ටති, තතො ඛුද්දකතරො ඉට්ඨකා වා මහන්තීපි න වට්ටති, අනිමිත්තුපගපාසාණානං රාසිපි න වට්ටති, පගෙව පංසුවාලුකරාසි. භූමිසමො ඛලමණ්ඩලසදිසො පිට්ඨිපාසාණො වා භූමිතො ඛාණුකො විය උට්ඨිතපාසාණො වා හොති, සොපි පමාණුපගො චෙ, වට්ටති. පිට්ඨිපාසාණො අතිමහන්තොපි පාසාණසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තස්මා සචෙ මහතො පිට්ඨිපාසාණස්ස එකප්පදෙසං අන්තොසීමාය කත්තුකාමා හොන්ති, තං අකිත්තෙත්වා තස්සුපරි අඤ්ඤො පාසාණො කිත්තෙතබ්බො. සචෙ පිට්ඨිපාසාණුපරි විහාරං කරොන්ති, විහාරමජ්ඣෙන වා පිට්ඨිපාසාණො විනිවිජ්ඣිත්වා ගච්ඡති, එවරූපො පිට්ඨිපාසාණො න වට්ටති. සචෙ හි තං කිත්තෙන්ති, නිමිත්තස්ස උපරි විහාරො හොති, නිමිත්තඤ්ච නාම බහිසීමාය හොති, විහාරොපි බහිසීමායං ආපජ්ජති. විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතපිට්ඨිපාසාණො එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න කිත්තෙතබ්බො. ในนิมิตหิน แม้ก้อนเหล็กก็จัดเข้าในประเภทหิน เพราะฉะนั้น หินชนิดใดชนิดหนึ่งก็ใช้ได้ แต่โดยประมาณ หินขนาดเท่าช้างจัดเข้าในประเภทภูเขา เพราะฉะนั้น หินนั้นใช้ไม่ได้ ส่วนหินขนาดเท่าโคใหญ่หรือกระบือใหญ่ใช้ได้ โดยกำหนดอย่างต่ำ หินขนาดเท่าก้อนน้ำอ้อย ๓๒ ผละ ใช้ได้ หินที่เล็กกว่านั้นใช้ไม่ได้ แม้อิฐที่ใหญ่ก็ใช้ไม่ได้ แม้กองหินที่ไม่ควรเป็นนิมิตก็ใช้ไม่ได้ ไม่ต้องพูดถึงกองดินและกองทราย แผ่นหินที่เสมอด้วยพื้นดินเหมือนลานนวดข้าว หรือหินที่ผุดขึ้นจากพื้นดินเหมือนตอไม้ ถ้าถึงประมาณก็ใช้ได้ แผ่นหินที่ใหญ่มากก็จัดเข้าในประเภทหินเท่านั้น เพราะฉะนั้น ถ้าปรารถนาจะทำส่วนหนึ่งของแผ่นหินใหญ่ให้อยู่ภายในสีมา ไม่พึงบอกแผ่นหินนั้น แต่พึงบอกหินอื่นที่อยู่บนแผ่นหินนั้น ถ้าสร้างวิหารบนแผ่นหิน และแผ่นหินนั้นทะลุผ่านกลางวิหารไป แผ่นหินเช่นนั้นใช้ไม่ได้ เพราะถ้าบอกแผ่นหินนั้น วิหารก็จะตั้งอยู่บนนิมิต และชื่อว่านิมิตย่อมอยู่นอกสีมา วิหารก็จะตกอยู่นอกสีมาด้วย แผ่นหินที่ตั้งล้อมรอบวิหาร เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่พึงบอกในที่อื่น වනනිමිත්තෙ [Pg.182] තිණවනං වා තචසාරතාලනාළිකෙරාදිරුක්ඛවනං වා න වට්ටති, අන්තොසාරානං පන සාකසාලාදීනං අන්තොසාරමිස්සකානං වා රුක්ඛානං වනං වට්ටති, තඤ්ච ඛො හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන චතුපඤ්චරුක්ඛමත්තම්පි, තතො ඔරං න වට්ටති, පරං යොජනසතිකම්පි වට්ටති. සචෙ පන වනමජ්ඣෙ විහාරං කරොන්ති, වනං න කිත්තෙතබ්බං. එකදෙසං අන්තොසීමාය කාතුකාමෙහිපි වනං අකිත්තෙත්වා තත්ථ රුක්ඛපාසාණාදයො කිත්තෙතබ්බා. විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතවනං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න කිත්තෙතබ්බං. ในนิมิตป่า ป่าหญ้า หรือป่าต้นไม้ที่มีแก่นภายนอก เช่น ป่าตาล ป่ามะพร้าวเป็นต้น ใช้ไม่ได้ ส่วนป่าต้นไม้ที่มีแก่นภายใน เช่น ไม้สัก ไม้สาละ เป็นต้น หรือป่าต้นไม้ที่มีแก่นภายในปนกัน ใช้ได้ และป่านั้นโดยกำหนดอย่างต่ำ แม้เพียง ๔-๕ ต้นก็ใช้ได้ น้อยกว่านั้นใช้ไม่ได้ มากกว่านั้นแม้ป่าที่มีประมาณร้อยโยชน์ก็ใช้ได้ แต่ถ้าสร้างวิหารไว้กลางป่า ไม่พึงบอกนิมิตป่า แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ปรารถนาจะทำส่วนหนึ่งของป่าให้อยู่ภายในสีมา ก็ไม่พึงบอกนิมิตป่า แต่พึงบอกต้นไม้หรือหินเป็นต้นในป่านั้น ป่าที่ตั้งล้อมรอบวิหาร เมื่อบอกในทิศหนึ่งแล้ว ไม่พึงบอกในทิศอื่น රුක්ඛනිමිත්තෙ තචසාරො තාලනාළිකෙරාදිරුක්ඛො න වට්ටති, අන්තොසාරො ජීවමානකො අන්තමසො උබ්බෙධතො අට්ඨඞ්ගුලො පරිණාහතො සූචිදණ්ඩකප්පමාණොපි වට්ටති. තතො ඔරං න වට්ටති, පරං ද්වාදසයොජනො සුප්පතිට්ඨිතනිග්‍රොධොපි වට්ටති. වංසනළකසරාවාදීසු බීජං රොපෙත්වා වඩ්ඪාපිතො පමාණුපගොපි න වට්ටති, තතො අපනෙත්වා පන තං ඛණම්පි භූමියං රොපෙත්වා කොට්ඨකං කත්වා උදකං ආසිඤ්චිත්වා කිත්තෙතුං වට්ටති. නවමූලසාඛානිග්ගමනං අකාරණං, ඛන්ධං ඡින්දිත්වා රොපිතෙ පන එතං යුජ්ජති. කිත්තෙන්තෙන ච ‘‘රුක්ඛො’’තිපි වත්තුං වට්ටති ‘‘සාකරුක්ඛො’’තිපි ‘‘සාලරුක්ඛො’’තිපි. එකාබද්ධං පන සුප්පතිට්ඨිතනිග්‍රොධසදිසං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති. ในนิมิตต้นไม้ ต้นไม้ที่มีแก่นภายนอก เช่น ต้นตาล ต้นมะพร้าวเป็นต้น ใช้ไม่ได้ ต้นไม้ที่มีแก่นภายในที่ยังมีชีวิตอยู่ อย่างน้อยที่สุดโดยความสูง ๘ นิ้ว โดยรอบแม้ขนาดเท่าด้ามเหล็กจารก็ใช้ได้ น้อยกว่านั้นใช้ไม่ได้ มากกว่านั้นแม้ต้นไทรชื่อสุปปติฏฐิตะที่มีขนาด ๑๒ โยชน์ก็ใช้ได้ ต้นไม้ที่เพาะเมล็ดในกระบอกไม้ไผ่ ในปล้องอ้อ หรือในถ้วยดินเป็นต้น แล้วทำให้เจริญ แม้ถึงประมาณก็ใช้ไม่ได้ แต่ถ้าเอาออกจากภาชนะเหล่านั้นแล้วปลูกลงบนพื้นดิน แม้ในขณะนั้นเอง ทำคอกล้อม รดน้ำ ก็ใช้ได้ที่จะบอกนิมิต การงอกของรากและกิ่งใหม่ไม่ใช่เหตุ แต่ถ้าปลูกโดยการตัดลำต้นมาปักชำ นิมิตต้นไม้นี้ก็ใช้ได้ และเมื่อจะบอกนิมิต จะเรียกว่า “ต้นไม้” ก็ได้ หรือจะเรียกว่า “ต้นสัก” หรือ “ต้นสาละ” ก็ได้ ส่วนต้นไม้ที่เป็นอันเดียวกัน เช่น ต้นไทรชื่อสุปปติฏฐิตะ เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่พึงบอกในที่อื่น මග්ගනිමිත්තෙ අරඤ්ඤඛෙත්තනදීතළාකමග්ගාදයො න වට්ටන්ති, ජඞ්ඝමග්ගො වා සකටමග්ගො වා වට්ටති. යො නිබ්බිජ්ඣිත්වා ද්වෙ තීණි ගාමන්තරානි ගච්ඡති, යො පන ජඞ්ඝමග්ගසකටමග්ගතො ඔක්කමිත්වා පුන සකටමග්ගමෙව ඔතරති, යෙ වා ජඞ්ඝමග්ගසකටමග්ගා අවළඤ්ජා, තෙ න වට්ටන්ති, ජඞ්ඝසත්ථසකටසත්ථෙහි වළඤ්ජියමානායෙව වට්ටන්ති. සචෙ ද්වෙ මග්ගා නික්ඛමිත්වා පච්ඡා සකටධුරමිව එකීභවන්ති, ද්වෙධා භින්නට්ඨානෙ වා සම්බන්ධට්ඨානෙ වා සකිං කිත්තෙත්වා පුන න කිත්තෙතබ්බා. එකාබද්ධනිමිත්තඤ්හෙතං හොති. සචෙ විහාරං පරික්ඛිපිත්වා චත්තාරො මග්ගා චතූසු දිසාසු ගච්ඡන්ති, මජ්ඣෙ එකං කිත්තෙත්වා අපරං කිත්තෙතුං න වට්ටති. එකාබද්ධනිමිත්තඤ්හෙතං. කොණං නිබ්බිජ්ඣිත්වා ගතං පන පරභාගෙ කිත්තෙතුං වට්ටති. විහාරමජ්ඣෙන නිබ්බිජ්ඣිත්වා ගතමග්ගො පන න කිත්තෙතබ්බො, කිත්තිතෙ නිමිත්තස්ස උපරි විහාරො හොති. සචෙ සකටමග්ගස්ස අන්තිමචක්කමග්ගං නිමිත්තං කරොන්ති, මග්ගො බහිසීමාය හොති, සචෙ බාහිරචක්කමග්ගං නිමිත්තං කරොන්ති, බාහිරචක්කමග්ගො බහිසීමාය හොති[Pg.183], සෙසං අන්තොසීමං භජති. මග්ගං කිත්තෙන්තෙන ‘‘මග්ගො පන්ථො පථො පජ්ජො’’තිආදීසු දසසු යෙන කෙනචි නාමෙන ච කිත්තෙතුං වට්ටති, පරිඛාසණ්ඨානෙන විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ගතමග්ගො එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති. ในมัคคนิมิต ทางป่า ทางนา ทางแม่น้ำ ทางสระเป็นต้น ใช้ไม่ได้ ทางเดินเท้าหรือทางเกวียนใช้ได้ ทางใดที่ทะลุผ่านไปสู่ระหว่าง 2-3 หมู่บ้าน ทางใดที่ออกจากทางเดินเท้าหรือทางเกวียนแล้วกลับลงสู่ทางเกวียนเท่านั้น หรือทางเดินเท้าหรือทางเกวียนใดที่ไม่ได้ใช้สอย ทางเหล่านั้นใช้ไม่ได้ ทางที่พวกพ่อค้าเดินเท้าและพวกพ่อค้าเกวียนใช้สอยอยู่เท่านั้นจึงจะใช้ได้ ถ้าทางสองสายแยกออกไปแล้วภายหลังรวมเป็นอันเดียวกันเหมือนเพลาเกวียน เมื่อบอกครั้งเดียวแล้ว ไม่พึงบอกอีก ทั้งในที่ที่แยกกันหรือในที่ที่บรรจบกัน เพราะนิมิตนี้เป็นนิมิตที่เชื่อมถึงกันเป็นอันเดียว เพราะฉะนั้น ไม่พึงบอกอีก ถ้าทางสี่สายล้อมรอบวิหารแล้วไปในทิศทั้งสี่ เมื่อบอกทางหนึ่งในท่ามกลางแล้ว ไม่ควรบอกทางอื่นอีก เพราะนิมิตนี้เป็นนิมิตที่เชื่อมถึงกันเป็นอันเดียว เพราะฉะนั้น จึงไม่ควร ส่วนทางที่ทะลุผ่านมุมไป ควรที่จะบอกในส่วนอื่น แต่ทางที่ทะลุผ่านกลางวิหารไป ไม่พึงบอก เพราะเมื่อบอกแล้ว วิหารจะตั้งอยู่บนนิมิต ถ้าทำรอยล้อด้านในสุดของทางเกวียนเป็นนิมิต ทางเกวียนจะอยู่นอกสีมา ถ้าทำรอยล้อด้านนอกสุดเป็นนิมิต รอยล้อด้านนอกสุดจะอยู่นอกสีมา ส่วนที่เหลือจะเข้าสู่ภายในสีมา เมื่อจะบอกทาง ควรบอกด้วยชื่อใดชื่อหนึ่งในชื่อ 10 อย่าง มี “มัคโค ปันโถ ปะโถ ปัจโจ” เป็นต้น ก็ควร ทางที่ไปล้อมรอบวิหารมีสัณฐานเหมือนคู เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่ควรบอกในที่อื่น වම්මිකනිමිත්තෙ හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන තං දිවසං ජාතො අට්ඨඞ්ගුලුබ්බෙධො ගොවිසාණප්පමාණොපි වම්මිකො වට්ටති, තතො ඔරං න වට්ටති. පරං හිමවන්තපබ්බතසදිසොපි වට්ටති, විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතං පන එකාබද්ධං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති. ในวัมมิกนิมิต (นิมิตจอมปลวก) โดยกำหนดอย่างต่ำ จอมปลวกที่เกิดในวันนั้น มีความสูง 8 นิ้ว แม้มีขนาดเท่าเขาโคก็ใช้ได้ ที่ต่ำกว่านั้นใช้ไม่ได้ ที่ยิ่งกว่านั้น แม้จอมปลวกที่เหมือนภูเขาหิมพานต์ก็ใช้ได้ ส่วนจอมปลวกที่เชื่อมถึงกันเป็นอันเดียวที่ตั้งอยู่ล้อมรอบวิหาร เมื่อบอกในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่ควรบอกในที่อื่น නදීනිමිත්තෙ යස්සා ධම්මිකානං රාජූනං කාලෙ අන්වඩ්ඪමාසං අනුදසාහං අනුපඤ්චාහන්ති එවං දෙවෙ වස්සන්තෙ වලාහකෙසු විගතමත්තෙසු සොතං පච්ඡිජ්ජති, අයං නදීසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. යස්සා පන ඊදිසෙ සුවුට්ඨිකාලෙ වස්සානස්ස චාතුමාසෙ සොතං න පච්ඡිජ්ජති, යත්ථ තිත්ථෙන වා අතිත්ථෙන වා සික්ඛාකරණීයෙ ආගතලක්ඛණෙන තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙත්වා අන්තරවාසකං අනුක්ඛිපිත්වා උත්තරන්තියා භික්ඛුනියා එකඞ්ගුලද්වඞ්ගුලමත්තම්පි අන්තරවාසකො තෙමියති, අයං නදී සීමං බන්ධන්තානං නිමිත්තං හොති. භික්ඛුනියා නදීපාරගමනෙපි උපොසථාදිසඞ්ඝකම්මකරණෙපි නදීපාරසීමාසම්මන්නනෙපි අයමෙව නදී. යා පන මග්ගො විය සකටධුරසණ්ඨානෙන වා පරිඛාසණ්ඨානෙන වා විහාරං පරික්ඛිපිත්වා ගතා, තං එකත්ථ කිත්තෙත්වා අඤ්ඤත්ථ කිත්තෙතුං න වට්ටති. විහාරස්ස චතූසු දිසාසු අඤ්ඤමඤ්ඤං විනිබ්බිජ්ඣිත්වා ගතෙ නදීචතුක්කෙපි එසෙව නයො. අසම්මිස්සා නදියො පන චතස්සොපි කිත්තෙතුං වට්ටති. සචෙ වතිං කරොන්තො විය රුක්ඛපාදෙ නිඛණිත්වා වල්ලිපලාලාදීහි නදීසොතං රුන්ධන්ති, උදකං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ආවරණං පවත්තතියෙව, නිමිත්තං කාතුං වට්ටති. යථා පන උදකං න පවත්තති, එවං සෙතුම්හි කතෙ අපවත්තමානා නදීනිමිත්තං කාතුං න වට්ටති, පවත්තනට්ඨානෙ නදීනිමිත්තං, අප්පවත්තනට්ඨානෙ උදකනිමිත්තං කාතුං වට්ටති. යා පන දුබ්බුට්ඨිකාලෙ වා ගිම්හෙ වා නිරුදකභාවෙන න පවත්තති, සා වට්ටති. මහානදිතො උදකමාතිකං නීහරන්ති, සා කුන්නදීසදිසා හුත්වා තීණි සස්සානි සම්පාදෙන්තී නිච්චං පවත්තති, කිඤ්චාපි පවත්තති, නිමිත්තං කාතුං න වට්ටති. යා පන මූලෙ මහානදිතො නීහතාපි කාලන්තරෙන තෙනෙව නීහතමග්ගෙන නදිං භින්දිත්වා සයං ගච්ඡති, ගච්ඡන්තී පරතො සුසුමාරාදිසමාකිණ්ණා නාවාදීහි සඤ්චරිතබ්බා නදී හොති, තං නිමිත්තං කාතුං වට්ටති. ในนทีนิมิต แม่น้ำใดที่ในสมัยของพระราชาผู้ทรงธรรม เมื่อฝนตกทุกกึ่งเดือน ทุกสิบวัน หรือทุกห้าวัน อย่างนี้ เมื่อเมฆทั้งหลายหายไปแล้ว กระแสน้ำย่อมขาด แม่น้ำนี้ย่อมไม่ถึงการนับว่าเป็นแม่น้ำ ส่วนแม่น้ำใดที่ในกาลที่ฝนตกดีเช่นนี้ ในช่วง 4 เดือนแห่งฤดูฝน กระแสน้ำไม่ขาด ในที่ใดที่ภิกษุณีผู้ข้ามไป ไม่ว่าจะโดยท่าหรือมิใช่ท่าก็ตาม ปกปิดอวัยวะสามส่วนแล้ว ไม่ยกผ้าอันตรวาสกขึ้น ตามลักษณะที่มาในสิกขาคารณีย์ ผ้าอันตรวาสกย่อมเปียกแม้เพียงหนึ่งหรือสองนิ้ว แม่น้ำนี้ย่อมเป็นนิมิตของภิกษุทั้งหลายผู้ผูกสีมา แม้ในการข้ามฝั่งแม่น้ำของภิกษุณี แม้ในการทำสังฆกรรมมีอุโบสถเป็นต้น แม้ในการสมมติสีมาสองฝั่งแม่น้ำ ก็คือแม่น้ำนี้เอง ส่วนแม่น้ำใดที่ไหลโอบล้อมวิหารไปเหมือนทาง ด้วยสัณฐานเหมือนเพลาเกวียน หรือด้วยสัณฐานเหมือนคู เมื่อบอกแม่น้ำนั้นในที่แห่งหนึ่งแล้ว ไม่ควรบอกในที่อื่น แม้ในแม่น้ำสี่สายที่ไหลทะลุถึงกันในทิศทั้งสี่ของวิหาร ก็นัยนี้เหมือนกัน ส่วนแม่น้ำที่ไม่ปะปนกัน ควรบอกได้ทั้งสี่สาย ถ้าหากเขาฝังโคนต้นไม้ลงเหมือนทำรั้ว แล้วกั้นกระแสน้ำด้วยเถาวัลย์และฟางเป็นต้น แต่น้ำย่อมไหลท่วมเครื่องกั้นไปนั่นเอง ควรทำเป็นนิมิตได้ ส่วนโดยอาการใดที่น้ำไม่ไหล เมื่อทำทำนบแล้วน้ำไม่ไหลไปโดยอาการนั้น ไม่ควรทำเป็นนทีนิมิต ในที่ที่น้ำไหล ควรทำเป็นนทีนิมิต ในที่ที่น้ำไม่ไหล ควรทำเป็นอุทกนิมิต ส่วนแม่น้ำใดที่ในกาลที่ฝนแล้งหรือในฤดูร้อนก็ตาม ไม่ไหลเพราะไม่มีน้ำ แม่น้ำนั้นใช้ได้ เมื่อเขาชักร่องน้ำจากแม่น้ำใหญ่ ร่องน้ำนั้นเป็นเหมือนแม่น้ำเล็ก ยังพืชผลสามอย่างให้สำเร็จ ย่อมไหลอยู่เป็นนิตย์ ถึงแม้จะไหลก็ตาม ไม่ควรทำเป็นนิมิต ส่วนร่องน้ำใดที่แม้จะถูกชักมาจากแม่น้ำใหญ่ที่ต้นทาง แต่เมื่อกาลผ่านไป ด้วยทางที่ชักนั้นเองได้เซาะพังจนกลายเป็นแม่น้ำและไหลไปเอง เมื่อไหลไปข้างหน้า เต็มไปด้วยจระเข้เป็นต้น เป็นแม่น้ำที่สัญจรได้ด้วยเรือเป็นต้น ควรทำร่องน้ำนั้นเป็นนิมิต උදකනිමිත්තෙ [Pg.184] නිරුදකට්ඨානෙ නාවාය වා චාටිආදීසු වා උදකං පූරෙත්වා උදකනිමිත්තං කිත්තෙතුං න වට්ටති, භූමිගතමෙව වට්ටති. තඤ්ච ඛො අප්පවත්තනඋදකං ආවාටපොක්ඛරණීතළආකජාතස්සරලොණිසමුද්දාදීසු ඨිතං, අට්ඨිතං පන ඔඝනදීඋදකවාහකමාතිකාදීසු උදකං න වට්ටති. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘ගම්භීරෙසු ආවාටාදීසු උක්ඛෙපිමං උදකං නිමිත්තං න කාතබ්බ’’න්ති වුත්තං, තං දුවුත්තං, අත්තනොමතිමත්තමෙව. ඨිතං පන අන්තමසො සූකරඛතායපි ගාමදාරකානං කීළනවාපියම්පි තං ඛණඤ්ඤෙව පථවියං ආවාටං කත්වා කුටෙහි ආහරිත්වා පූරිතඋදකම්පි සචෙ යාව කම්මවාචාපරියොසානා තිට්ඨති, අප්පං වා හොතු බහුං වා, වට්ටති. තස්මිං පන ඨානෙ නිමිත්තසඤ්ඤාකරණත්ථං පාසාණවාලිකාපංසුආදිරාසි වා පාසාණත්ථම්භො වා දාරුත්ථම්භො වා කාතබ්බො. තං කාතුං කාරෙතුඤ්ච භික්ඛුස්ස වට්ටති, ලාභසීමායං පන න වට්ටති. සමානසංවාසකසීමා කස්සචි පීළනං න කරොති, කෙවලං භික්ඛූනං විනයකම්මමෙව සාධෙති, තස්මා එත්ථ වට්ටති. ในอุทกนิมิต ในที่ที่ไม่มีน้ำ ไม่ควรบอกอุทกนิมิตด้วยการเติมน้ำให้เต็มในเรือหรือในหม้อเป็นต้น น้ำที่อยู่ในพื้นดินเท่านั้นที่ใช้ได้ และน้ำนั้นต้องเป็นน้ำที่ไม่ไหล ซึ่งตั้งอยู่ในบ่อ สระน้ำ บึง หนองน้ำธรรมชาติ บ่อเกลือ และมหาสมุทรเป็นต้น ส่วนน้ำที่ไม่ตั้งอยู่ (น้ำที่ไหล) ในแม่น้ำที่ไหลเชี่ยว ร่องน้ำ และลำรางเป็นต้น ไม่ควรใช้ ส่วนในอรรถกถาอัณฑกะกล่าวว่า “น้ำที่ตักขึ้นจากบ่อลึกเป็นต้น ไม่ควรทำเป็นนิมิต” คำนั้นกล่าวไม่ดี เป็นเพียงมติของท่านเอง ส่วนน้ำที่ตั้งอยู่ แม้ที่สุดในหลุมที่หมูขุด หรือในสระน้ำที่เด็กชาวบ้านเล่น แม้น้ำที่ขุดบ่อในพื้นดินในขณะนั้นเองแล้วตักมาใส่จนเต็มด้วยหม้อ ถ้าตั้งอยู่จนกว่าจะจบกรรมวาจา จะน้อยหรือมากก็ตาม ใช้ได้ ส่วนในที่นั้น เพื่อต้องการทำเครื่องหมายนิมิต พึงทำกองหิน กองทราย กองดินเป็นต้น หรือเสาหิน หรือเสาไม้ การทำสิ่งนั้นเองหรือสั่งให้ผู้อื่นทำ ย่อมควรแก่ภิกษุ ส่วนในลาภสีมาไม่ควร สีมาที่เป็นสมานสังวาส ย่อมไม่เบียดเบียนผู้ใดผู้หนึ่ง เพียงแต่ยังวินัยกรรมของภิกษุทั้งหลายให้สำเร็จเท่านั้น เพราะเหตุนั้น ในสีมานี้จึงใช้ได้ ඉමෙහි ච අට්ඨහි නිමිත්තෙහි අසම්මිස්සෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්මිස්සෙහිපි සීමා සම්මන්නිතුං වට්ටතියෙව. සා එවං සම්මන්නිත්වා බජ්ඣමානා එකෙන ද්වීහි වා නිමිත්තෙහි අබද්ධා හොති, තීණි පන ආදිං කත්වා වුත්තප්පකාරානං නිමිත්තානං සතෙනපි බද්ධා හොති. සා තීහි සිඞ්ඝාටකසණ්ඨානා හොති, චතූහි චතුරස්සා වා සිඞ්ඝාටකඅඩ්ඪචන්දමුදිඞ්ගාදිසණ්ඨානා වා, තතො අධිකෙහි නානාසණ්ඨානා. එවං වුත්තනයෙන නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා සම්මතා ‘‘නිමිත්තසම්පත්තියුත්තා’’ති වෙදිතබ්බා. ด้วยนิมิต ๘ อย่างเหล่านี้ แม้ด้วยนิมิตที่ไม่ปะปนกัน แม้ด้วยนิมิตที่ปะปนกันซึ่งกันและกัน ย่อมควรเพื่อสมมติสีมาโดยแท้ สีมานั้นเมื่อสมมติผูกอยู่อย่างนี้ ย่อมไม่เป็นอันผูกด้วยนิมิตหนึ่งหรือสอง แต่เริ่มตั้งแต่นิมิตสามเป็นต้นไป แม้ด้วยนิมิตร้อยอย่างตามประเภทที่กล่าวมาแล้ว ย่อมเป็นอันผูกได้ สีมานั้น (หากผูก) ด้วยนิมิตสาม ย่อมมีสัณฐานเหมือนทางสามแพร่ง ด้วยนิมิตสี่ ย่อมเป็นรูปสี่เหลี่ยม หรือมีสัณฐานเหมือนทางสี่แพร่ง รูปพระจันทร์ครึ่งซีก หรือรูปกลองมุทิงคะเป็นต้น ด้วยนิมิตที่เกินกว่านั้น ย่อมมีสัณฐานต่างๆ กัน พึงทราบว่า สีมาที่สมมติโดยการประกาศนิมิตตามนัยที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ ชื่อว่า 'ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งนิมิต' 159. පරිසසම්පත්තියුත්තා නාම සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන චතූහි භික්ඛූහි සන්නිපතිත්වා යාවතිකා තස්මිං ගාමඛෙත්තෙ බද්ධසීමං වා නදීසමුද්දජාතස්සරෙ වා අනොක්කමිත්වා ඨිතා භික්ඛූ, තෙ සබ්බෙ හත්ථපාසෙ වා කත්වා ඡන්දං වා ආහරිත්වා සම්මතා. ๑๕๙. ชื่อว่าสีมาที่ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งบริษัท คือ โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุด ภิกษุ ๔ รูปประชุมกันแล้ว ภิกษุทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ในเขตบ้านนั้น หรือในพัทธสีมา หรือในแม่น้ำ มหาสมุทร และสระที่เกิดเองตามธรรมชาติ โดยไม่ลงไป (ในน้ำ) ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดทำให้อยู่ในหัตถบาส หรือนำฉันทะมาแล้วจึงสมมติ 160. කම්මවාචාසම්පත්තියුත්තා නාම – ๑๖๐. ชื่อว่าสีมาที่ประกอบด้วยความสมบูรณ์แห่งกรรมวาจา คือ – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යාවතා සමන්තා නිමිත්තා කිත්තිතා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො එතෙහි නිමිත්තෙහි සීමං සම්මන්නෙය්‍ය සමානසංවාසං එකූපොසථං, එසා ඤත්ති. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า นิมิตทั้งหลายเท่าที่มีอยู่โดยรอบ ได้ประกาศแล้ว ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติสีมาให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ นี้เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යාවතා සමන්තා නිමිත්තා කිත්තිතා, සඞ්ඝො එතෙහි නිමිත්තෙහි සීමං සම්මන්නති සමානසංවාසං [Pg.185] එකූපොසථං, යස්සායස්මතො ඛමති එතෙහි නිමිත්තෙහි සීමාය සම්මුති සමානසංවාසාය එකූපොසථාය, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า นิมิตทั้งหลายเท่าที่มีอยู่โดยรอบ ได้ประกาศแล้ว สงฆ์ย่อมสมมติสีมาให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ การสมมติสีมาให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ ย่อมชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านรูปใดไม่ชอบ ท่านรูปนั้นพึงกล่าว” ‘‘සම්මතා සීමා සඞ්ඝෙන එතෙහි නිමිත්තෙහි සමානසංවාසා එකූපොසථා, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 139) – “สีมาอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ด้วยนิมิตเหล่านี้ ย่อมชอบแก่สงฆ์ เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้” (มหาวรรค ๑๓๙) – එවං වුත්තාය පරිසුද්ධාය ඤත්තිදුතියකම්මවාචාය සම්මතා. කම්මවාචාපරියොසානෙ නිමිත්තානං අන්තො සීමා හොති, නිමිත්තානි සීමතො බහි හොන්ති. สีมาอันสงฆ์สมมติแล้วด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาอันบริสุทธิ์ที่กล่าวมาอย่างนี้ ในเวลาจบกรรมวาจา สีมาอยู่ภายในนิมิต นิมิตทั้งหลายอยู่ภายนอกสีมา 161. එවං බද්ධාය ච සීමාය තිචීවරෙන විප්පවාසසුඛත්ථං දළ්හීකම්මත්ථඤ්ච අවිප්පවාසසම්මුති කාතබ්බා. සා පන එවං කත්තබ්බා – ๑๖๑. และเมื่อผูกสีมาอย่างนี้แล้ว เพื่อความผาสุกในการอยู่ปราศจากไตรจีวร และเพื่อความมั่นคง พึงทำอวิปปวาสสมมติ การสมมตินั้นพึงทำอย่างนี้ – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං සීමං තිචීවරෙන අවිප්පවාසං සම්මන්නෙය්‍ය ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, එසා ඤත්ති. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติสีมานั้นให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน นี้เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, සඞ්ඝො තං සීමං තිචීවරෙන අවිප්පවාසං සම්මන්නති ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, යස්සායස්මතො ඛමති එතිස්සා සීමාය තිචීවරෙන අවිප්පවාසාය සම්මුති ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน สงฆ์ย่อมสมมติสีมานั้นให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน การสมมติสีมานี้ให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน ย่อมชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านผู้มีอายุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านรูปใดไม่ชอบ ท่านรูปนั้นพึงกล่าว” ‘‘සම්මතා සා සීමා සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසා ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 143). “สีมานั้นอันสงฆ์สมมติแล้วให้เป็นอวิปปวาสด้วยไตรจีวร เว้นบ้านและอุปจารบ้าน ย่อมชอบแก่สงฆ์ เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้” (มหาวรรค ๑๔๓) එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 144) ච නිගමනගරානම්පි ගාමෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. ගාමූපචාරොති පරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපො, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපොකාසො. ඉමෙසු පන ගාමගාමූපචාරෙසු අධිට්ඨිතතෙචීවරිකො භික්ඛු පරිහාරං න ලභති. අයඤ්හි අවිප්පවාසසීමා ‘‘ඨපෙත්වා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්චා’’ති වුත්තත්තා ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච [Pg.186] න ඔත්ථරති, සමානසංවාසකසීමාව ඔත්ථරති. සමානසංවාසකසීමා චෙත්ථ අත්තනො ධම්මතාය ගච්ඡති, අවිප්පවාසසීමා පන යත්ථ සමානසංවාසකසීමා, තත්ථෙව ගච්ඡති. න හි තස්සා විසුං නිමිත්තකිත්තනං අත්ථි, තත්ථ සචෙ අවිප්පවාසාය සම්මුතිකාලෙ ගාමො අත්ථි, තං සා න ඔත්ථරති. සචෙ පන සම්මතාය සීමාය පච්ඡා ගාමො නිවිසති, සොපි සීමසඞ්ඛ්‍යංයෙව ගච්ඡති. යථා ච පච්ඡා නිවිට්ඨො, එවං පඨමං නිවිට්ඨස්ස පච්ඡා වඩ්ඪිතප්පදෙසොපි සීමසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. සචෙ සීමාසම්මුතිකාලෙ ගෙහානි කතානි, ‘‘පවිසිස්සාමා’’ති ආලයොපි අත්ථි, මනුස්සා පන අප්පවිට්ඨා, පොරාණකගාමං වා සචෙ ගෙහමෙව ඡඩ්ඩෙත්වා අඤ්ඤත්ථ ගතා, අගාමොයෙව එස, සීමා ඔත්ථරති. සචෙ පන එකම්පි කුලං පවිට්ඨං වා අගතං වා අත්ථි, ගාමොයෙව, සීමා න ඔත්ථරති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. ในอรรถกถาพระวินัยมหาวรรคนี้ พึงทราบว่า แม้นิคมและนครก็สงเคราะห์เข้าด้วยคำว่าบ้านนั่นเอง. คำว่า คามูปจาร ได้แก่ บริเวณที่ล้อมรอบของบ้านที่มีรั้วล้อม และพื้นที่ที่เป็นอุปจารของบ้านที่ไม่มีรั้วล้อม. ในบ้านและคามูปจารเหล่านี้ ภิกษุผู้มีไตรจีวรอันอธิษฐานไว้ ย่อมไม่ได้การยกเว้น (จากการอยู่ปราศจากไตรจีวร). ด้วยว่า อวิปปวาสสีมานี้ เพราะมีคำกล่าวไว้ว่า 'เว้นบ้านและคามูปจาร' จึงไม่ครอบคลุมบ้านและคามูปจาร แต่สมานสังวาสกสีมาเท่านั้นที่ครอบคลุม. ในที่นี้ สมานสังวาสกสีมา ย่อมเป็นไปตามสภาวะของตน ส่วนอวิปปวาสสีมา ย่อมเป็นไปในที่ใดที่มีสมานสังวาสกสีมา ก็ย่อมเป็นไปในที่นั้นนั่นเอง. เพราะอวิปปวาสสีมานั้นไม่มีการประกาศนิมิตต่างหาก. ในที่นั้น หากในเวลาสมมติอวิปปวาสสีมามีบ้านอยู่ สีมานั้นย่อมไม่ครอบคลุมบ้านนั้น. แต่หากภายหลังจากการสมมติสีมาแล้วมีบ้านมาตั้งขึ้น บ้านนั้นก็ย่อมเข้าถึงการนับว่าเป็นสีมานั่นเอง. และเช่นเดียวกับบ้านที่มาตั้งขึ้นภายหลัง แม้พื้นที่ที่ขยายออกไปภายหลังของบ้านที่ตั้งอยู่ก่อน ก็ย่อมเข้าถึงการนับว่าเป็นสีมานั่นเอง. หากในเวลาสมมติสีมา มีการสร้างบ้านเรือนไว้ และมีความอาลัย (ตั้งใจ) ว่า 'เราจะเข้าไปอยู่' แต่ผู้คนยังไม่ได้เข้าไปอยู่ หรือหากละทิ้งบ้านเรือนในหมู่บ้านเก่าแล้วไปที่อื่น บ้านนั้นก็ไม่ใช่บ้าน สีมาก็ย่อมครอบคลุม. แต่หากมีแม้เพียงครอบครัวเดียวที่เข้าไปอยู่แล้ว หรือยังไม่ไป (ยังอยู่) บ้านนั้นก็ยังคงเป็นบ้าน สีมาก็ย่อมไม่ครอบคลุม. นี้เป็นความย่อในเรื่องนี้. 162. අයං පන විත්ථාරො (මහාව. අට්ඨ. 138) සීමං බන්ධිතුකාමෙන හි සාමන්තවිහාරෙසු භික්ඛූ තස්ස තස්ස විහාරස්ස සීමාපරිච්ඡෙදං පුච්ඡිත්වා බද්ධසීමවිහාරානං සීමාය සීමන්තරිකං, අබද්ධසීමවිහාරානං සීමාය උපචාරං ඨපෙත්වා දිසාචාරිකභික්ඛූනං නිස්සඤ්චාරසමයෙ සචෙ එකස්මිං ගාමඛෙත්තෙ සීමං බන්ධිතුකාමා, යෙ තත්ථ බද්ධසීමවිහාරා, තෙසු භික්ඛූනං ‘‘මයං අජ්ජ සීමං බන්ධිස්සාම, තුම්හෙ සකසීමාය පරිච්ඡෙදතො මා නික්ඛමිත්ථා’’ති පෙසෙතබ්බං. යෙ අබද්ධසීමවිහාරා, තෙසු භික්ඛූ එකජ්ඣං සන්නිපාතෙතබ්බා, ඡන්දාරහානං ඡන්දො ආහරාපෙතබ්බො. ‘‘සචෙ අඤ්ඤානිපි ගාමඛෙත්තානි අන්තොකාතුකාමා, තෙසු ගාමෙසු යෙ භික්ඛූ වසන්ති, තෙහිපි ආගන්තබ්බං, අනාගච්ඡන්තානං ඡන්දො ආහරිතබ්බො’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පන ‘‘නානාගාමඛෙත්තානි නාම පාටියෙක්කං බද්ධසීමසදිසානි, න තතො ඡන්දපාරිසුද්ධි ආගච්ඡති, අන්තොනිමිත්තගතෙහි පන භික්ඛූහි ආගන්තබ්බ’’න්ති වත්වා පුන ආහ ‘‘සමානසංවාසකසීමාසම්මන්නනකාලෙ ආගමනම්පි අනාගමනම්පි වට්ටති, අවිප්පවාසසීමාසම්මන්නනකාලෙ පන අන්තොනිමිත්තගතෙහි ආගන්තබ්බං, අනාගච්ඡන්තානං ඡන්දො ආහරිතබ්බො’’ති. ๑๖๒. ส่วนนี้คือรายละเอียด (ในอรรถกถาพระวินัยมหาวรรค หน้า ๑๓๘) ภิกษุผู้ประสงค์จะผูกสีมา พึงสอบถามเขตสีมาของวิหารนั้นๆ จากภิกษุในวิหารใกล้เคียง และเว้นสีมันตริกของสีมาในวิหารที่ผูกสีมาแล้ว และเว้นอุปจารของสีมาในวิหารที่ยังไม่ได้ผูกสีมา พึงผูกสีมาในเวลาที่ภิกษุผู้จาริกไปในทิศต่างๆ ไม่มีการสัญจรไปมา. หากภิกษุประสงค์จะผูกสีมาในเขตบ้านแห่งเดียวกัน พึงส่งข่าวไปยังภิกษุในวิหารที่ผูกสีมาแล้วในที่นั้นว่า "วันนี้พวกเราจะผูกสีมา ขอท่านทั้งหลายอย่าออกไปจากเขตสีมาของตน." ส่วนในวิหารที่ยังไม่ได้ผูกสีมา พึงให้ภิกษุเหล่านั้นประชุมพร้อมกัน และพึงให้ภิกษุผู้ควรให้ฉันทะนำฉันทะมา. พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "หากประสงค์จะรวมเขตบ้านอื่นๆ เข้าไว้ในสีมาด้วย ภิกษุที่อยู่ในบ้านเหล่านั้นก็พึงมาด้วย หากไม่มาก็พึงนำฉันทะของท่านเหล่านั้นมา." ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "เขตบ้านต่างๆ ชื่อว่าเสมือนสีมาที่ผูกแยกกัน การให้ฉันทะและปาริสุทธิย่อมไม่มาจากที่นั้น แต่ภิกษุที่อยู่ในภายในนิมิตพึงมา" แล้วกล่าวอีกว่า "ในเวลาสมมติสมานสังวาสกสีมา การมาหรือไม่มาก็ย่อมควร แต่ในเวลาสมมติอวิปปวาสสีมา ภิกษุที่อยู่ในภายในนิมิตพึงมา และพึงนำฉันทะของภิกษุที่ไม่มามา." එවං සන්නිපතිතෙසු භික්ඛූසු ඡන්දාරහානං ඡන්දෙ ආහටෙ තෙසු තෙසු මග්ගෙසු නදීතිත්ථගාමද්වාරාදීසු ච ආගන්තුකභික්ඛූනං සීඝං සීඝං හත්ථපාසනයනත්ථඤ්චෙව බහිසීමකරණත්ථඤ්ච ආරාමිකෙ චෙව සමණුද්දෙසෙ ච [Pg.187] ඨපෙත්වා භෙරිසඤ්ඤං වා සඞ්ඛසඤ්ඤං වා කත්වා නිමිත්තකිත්තනානන්තරං වුත්තාය ‘‘සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝො’’තිආදිකාය කම්මවාචාය සීමා බන්ධිතබ්බා. කම්මවාචාපරියොසානෙයෙව නිමිත්තානි බහිකත්වා හෙට්ඨා පථවීසන්ධාරකං උදකපරියන්තං කත්වා සීමා ගතා හොති. เมื่อภิกษุทั้งหลายประชุมพร้อมกันแล้ว และได้นำฉันทะของภิกษุผู้ควรให้ฉันทะมาแล้ว พึงจัดอารามิกและสามเณรให้ประจำอยู่ในทางต่างๆ เหล่านั้น ที่ท่าแม่น้ำ ประตูบ้าน เป็นต้น เพื่อนำภิกษุอาคันตุกะเข้าสู่หัตถบาสโดยเร็ว และเพื่อให้ (ภิกษุอาคันตุกะ) อยู่ภายนอกสีมา โดยทำเครื่องหมายด้วยเสียงกลองหรือเสียงสังข์ แล้วพึงผูกสีมาด้วยกรรมวาจาที่กล่าวไว้ว่า "สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ" เป็นต้น ภายหลังจากการประกาศนิมิต. เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลงนั่นเอง สีมาก็เป็นอันผูกแล้ว โดยทำนิมิตไว้ภายนอก และทำแผ่นดินรองรับไว้เบื้องล่าง มีน้ำเป็นที่สุด. 163. ඉමං පන සමානසංවාසකසීමං සම්මන්නන්තෙහි පබ්බජ්ජූපසම්පදාදීනං සඞ්ඝකම්මානං සුඛකරණත්ථං පඨමං ඛණ්ඩසීමා බන්ධිතබ්බා. තං පන බන්ධන්තෙහි වත්තං ජානිතබ්බං. සචෙ හි බොධිචෙතියභත්තසාලාදීනි සබ්බවත්ථූනි පතිට්ඨාපෙත්වා කතවිහාරෙ බන්ධන්ති, විහාරමජ්ඣෙ බහූනං සමොසරණට්ඨානෙ අබන්ධිත්වා විහාරපච්චන්තෙ විවිත්තොකාසෙ බන්ධිතබ්බා. අකතවිහාරෙ බන්ධන්තෙහි බොධිචෙතියාදීනං සබ්බවත්ථූනං ඨානං සල්ලක්ඛෙත්වා යථා පතිට්ඨිතෙසු වත්ථූසු විහාරපච්චන්තෙ විවිත්තොකාසෙ හොති, එවං බන්ධිතබ්බා. සා හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන සචෙ එකවීසති භික්ඛූ ගණ්හාති, වට්ටති, තතො ඔරං න වට්ටති, පරං භික්ඛුසහස්සං ගණ්හන්තීපි වට්ටති. තං බන්ධන්තෙහි සීමමාළකස්ස සමන්තා නිමිත්තුපගා පාසාණා ඨපෙතබ්බා, න ඛණ්ඩසීමාය ඨිතෙහි මහාසීමා බන්ධිතබ්බා, න මහාසීමාය ඨිතෙහි ඛණ්ඩසීමා, ඛණ්ඩසීමායමෙව පන ඨත්වා ඛණ්ඩසීමා බන්ධිතබ්බා. ๑๖๓. ภิกษุผู้ประสงค์จะสมมติสมานสังวาสกสีมานี้ เพื่อให้สังฆกรรมต่างๆ เช่น บรรพชาและอุปสมบท เป็นต้น กระทำได้โดยสะดวก พึงผูกขัณฑสีมา (สีมาเล็ก) ก่อน. ภิกษุผู้ผูกขัณฑสีมานั้น พึงทราบวัตรปฏิบัติ. หากผูกในวิหารที่สร้างเสร็จแล้ว โดยได้ตั้งวัตถุทั้งหมด เช่น โพธิเจดีย์ โรงฉัน เป็นต้น ไว้แล้ว พึงผูกที่ชายวิหารในที่สงัด ไม่ผูกในท่ามกลางวิหารซึ่งเป็นที่ประชุมของภิกษุจำนวนมาก. ภิกษุผู้ผูกในวิหารที่ยังไม่ได้สร้าง พึงกำหนดสถานที่ของวัตถุทั้งหมด เช่น โพธิเจดีย์ เป็นต้น ให้เป็นไปเช่นเดียวกับที่วัตถุที่ตั้งไว้แล้วอยู่ในที่สงัดที่ชายวิหาร. ขัณฑสีมานั้น หากโดยส่วนที่แคบที่สุดสามารถรองรับภิกษุได้ ๒๑ รูป ก็ควร แต่ถ้าน้อยกว่านั้นไม่ควร หากเกินกว่านั้น แม้รองรับภิกษุได้พันรูปก็ควร. ภิกษุผู้ผูกขัณฑสีมานั้น พึงตั้งหินที่เป็นนิมิตไว้รอบสีมามณฑล. ภิกษุผู้อยู่ในขัณฑสีมาไม่พึงผูกมหาสีมา (สีมาใหญ่) ภิกษุผู้อยู่ในมหาสีมาไม่พึงผูกขัณฑสีมา แต่พึงยืนอยู่ในขัณฑสีมานั่นเองแล้วผูกขัณฑสีมา. තත්‍රායං බන්ධනවිධි – සමන්තා ‘‘එසො පාසාණො නිමිත්ත’’න්ති එවං නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා කම්මවාචාය සීමා සම්මන්නිතබ්බා. අථ තස්සා එව දළ්හීකම්මත්ථං අවිප්පවාසකම්මවාචා කාතබ්බා. එවඤ්හි ‘‘සීමං සමූහනිස්සාමා’’ති ආගතා සමූහනිතුං න සක්ඛිස්සන්ති. සීමං සම්මන්නිත්වා බහි සීමන්තරිකපාසාණා ඨපෙතබ්බා. සීමන්තරිකා පච්ඡිමකොටියා එකරතනප්පමාණා වට්ටති. ‘‘විදත්ථිප්පමාණාපි වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං, ‘‘චතුරඞ්ගුලප්පමාණාපි වට්ටතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. සචෙ පන විහාරො මහා හොති, ද්වෙපි තිස්සොපි තතුත්තරිම්පි ඛණ්ඩසීමායො බන්ධිතබ්බා. ในที่นั้น วิธีการผูกสีมามีดังนี้: พึงประกาศนิมิตโดยรอบว่า "หินก้อนนี้เป็นนิมิต" ดังนี้ แล้วพึงสมมติสีมาด้วยกรรมวาจา. จากนั้น เพื่อให้สีมานั้นมั่นคง พึงทำอวิปปวาสกรรมวาจา. เพราะเมื่อทำดังนี้ ภิกษุที่มาเพื่อ "จะถอนสีมา" ก็จะไม่สามารถถอนได้. เมื่อสมมติสีมาแล้ว พึงตั้งหินสีมันตริกไว้ภายนอก. สีมันตริกนั้น โดยส่วนที่แคบที่สุด พึงเว้นระยะห่างประมาณ ๑ ศอก. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า "แม้ประมาณ ๑ คืบก็ควร" ในคัมภีร์มหัปปจจรีย์กล่าวว่า "แม้ประมาณ ๔ นิ้วก็ควร". แต่หากวิหารใหญ่ พึงผูกขัณฑสีมา ๒ หรือ ๓ หรือมากกว่านั้นก็ได้. එවං ඛණ්ඩසීමං සම්මන්නිත්වා මහාසීමසම්මුතිකාලෙ ඛණ්ඩසීමතො නික්ඛමිත්වා මහාසීමායං ඨත්වා සමන්තා අනුපරියායන්තෙහි සීමන්තරිකපාසාණා කිත්තෙතබ්බා, තතො අවසෙසනිමිත්තානි කිත්තෙත්වා හත්ථපාසං අවිජහන්තෙහි කම්මවාචාය සමානසංවාසකසීමං සම්මන්නිත්වා තස්සා දළ්හීකම්මත්ථං අවිප්පවාසකම්මවාචාපි කාතබ්බා. එවඤ්හි ‘‘සීමං සමූහනිස්සාමා’’ති ආගතා සමූහනිතුං න සක්ඛිස්සන්ති. සචෙ පන ඛණ්ඩසීමාය [Pg.188] නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා තතො සීමන්තරිකාය නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා මහාසීමාය නිමිත්තානි කිත්තෙන්ති, එවං තීසු ඨානෙසු නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා යං සීමං ඉච්ඡන්ති, තං පඨමං බන්ධිතුං වට්ටති. එවං සන්තෙපි යථාවුත්තනයෙන ඛණ්ඩසීමතොව පට්ඨාය බන්ධිතබ්බා. එවං බද්ධාසු පන සීමාසු ඛණ්ඩසීමාය ඨිතා භික්ඛූ මහාසීමාය කම්මං කරොන්තානං න කොපෙන්ති, මහාසීමාය වා ඨිතා ඛණ්ඩසීමාය කරොන්තානං, සීමන්තරිකාය පන ඨිතා උභින්නම්පි න කොපෙන්ති. ගාමඛෙත්තෙ ඨත්වා කම්මං කරොන්තානං පන සීමන්තරිකාය ඨිතා කොපෙන්ති. සීමන්තරිකා හි ගාමඛෙත්තං භජති. เมื่อสมมติขัณฑสีมาแล้ว ในเวลาสมมติมหาสีมา พึงออกจากขัณฑสีมา ไปยืนอยู่ในมหาสีมา แล้วประกาศหินสีมันตริกโดยรอบโดยเดินเวียนไปตามลำดับ. จากนั้น พึงประกาศนิมิตที่เหลือ แล้วภิกษุทั้งหลายผู้ไม่ละหัตถบาส พึงสมมติสมานสังวาสกสีมาด้วยกรรมวาจา และพึงทำอวิปปวาสกรรมวาจาเพื่อให้สีมานั้นมั่นคงด้วย. เพราะเมื่อทำดังนี้ ภิกษุที่มาเพื่อ "จะถอนสีมา" ก็จะไม่สามารถถอนได้. แต่หากประกาศนิมิตของขัณฑสีมาแล้ว จากนั้นประกาศนิมิตของสีมันตริก แล้วประกาศนิมิตของมหาสีมา ดังนี้ เมื่อประกาศนิมิตในสามที่แล้ว ประสงค์จะผูกสีมาใด ก็ควรผูกสีมานั้นก่อน. แม้จะเป็นดังนี้ ก็พึงผูกโดยเริ่มจากขัณฑสีมาตามที่กล่าวมาแล้ว. ในสีมาที่ผูกไว้ดังนี้ ภิกษุที่อยู่ในขัณฑสีมา ย่อมไม่ทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรมอยู่ในมหาสีมาเสียไป (กำเริบ), หรือภิกษุที่อยู่ในมหาสีมา ก็ไม่ทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรมอยู่ในขัณฑสีมาเสียไป. ส่วนภิกษุที่อยู่ในสีมันตริก ย่อมไม่ทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรมอยู่ในสีมาทั้งสองนั้นเสียไป. แต่ภิกษุที่อยู่ในสีมันตริก ย่อมทำให้กรรมของภิกษุทั้งหลายผู้ยืนทำกรรมอยู่ในเขตบ้านเสียไป (กำเริบ). เพราะว่าสีมันตริกย่อมเข้าถึงความเป็นเขตบ้าน. සීමා ච නාමෙසා න කෙවලා පථවීතලෙයෙව බද්ධා බද්ධා නාම හොති, අථ ඛො පිට්ඨිපාසාණෙපි කුටිගෙහෙපි ලෙණෙපි පාසාදෙපි පබ්බතමත්ථකෙපි බද්ධා බද්ධායෙව හොති. තත්ථ පිට්ඨිපාසාණෙ බන්ධන්තෙහි පාසාණපිට්ඨියං රාජිං වා කොට්ටෙත්වා උදුක්ඛලං වා ඛණිත්වා නිමිත්තං න කාතබ්බං, නිමිත්තුපගපාසාණෙ ඨපෙත්වා නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. කම්මවාචාපරියොසානෙ සීමා පථවීසන්ධාරකං උදකපරියන්තං කත්වා ඔතරති. නිමිත්තපාසාණා යථාඨානෙ න තිට්ඨන්ති, තස්මා සමන්තතො රාජි වා උපට්ඨාපෙතබ්බා, චතූසු වා කොණෙසු පාසාණා විජ්ඣිතබ්බා, ‘‘අයං සීමාපරිච්ඡෙදො’’ති වත්වා අක්ඛරානි වා ඡින්දිතබ්බානි. කෙචි උසූයකා ‘‘සීමං ඣාපෙස්සාමා’’ති අග්ගිං දෙන්ති, පාසාණාව ඣායන්ති, න සීමා. สีมานี้ ชื่อว่าสีมาที่ผูกแล้ว มิใช่เป็นเพียงสีมาที่ผูกไว้บนพื้นดินเท่านั้น แต่โดยแท้จริงแล้ว แม้เมื่อผูกไว้บนหลังแผ่นหิน ในกุฏิ ในถ้ำ บนปราสาท หรือบนยอดเขา ก็เป็นสีมาที่ผูกแล้วเช่นกัน ในบรรดาสถานที่เหล่านั้น เมื่อพระภิกษุทั้งหลายผูกสีมาบนหลังแผ่นหิน ไม่พึงทำนิมิตด้วยการสกัดเป็นรอยหรือเจาะเป็นหลุมบนหลังแผ่นหิน แต่พึงวางหินที่ควรแก่การเป็นนิมิตแล้วจึงสวดประกาศนิมิต เมื่อจบกรรมวาจา สีมาจะแผ่ลงไปโดยมีแผ่นดินรองรับและมีน้ำเป็นที่สุด เพราะหินนิมิตไม่ตั้งอยู่ตามที่เดิม (อาจเคลื่อนย้ายได้) ดังนั้น พึงสกัดเป็นรอยไว้โดยรอบ หรือพึงเจาะหินที่มุมทั้งสี่ แล้วกล่าวว่า 'นี่คือเขตสีมา' หรือพึงสลักอักษรไว้ บางคนผู้ริษยาอาจจุดไฟเผาสีมาด้วยคิดว่า 'เราจะเผาสีมา' แต่หินเท่านั้นที่จะไหม้ สีมาหาได้ไหม้ไม่ කුටිගෙහෙපි භිත්තිං අකිත්තෙත්වා එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසට්ඨානං අන්තොකරිත්වා පාසාණනිමිත්තානි ඨපෙත්වා සීමා සම්මන්නිතබ්බා, අන්තොකුට්ටමෙව සීමා හොති. සචෙ අන්තොකුට්ටෙ එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසො නත්ථි, පමුඛෙ නිමිත්තපාසාණෙ ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ එවම්පි නප්පහොති, බහි නිබ්බොදකපතනට්ඨානෙපි නිමිත්තානි ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බා. එවං සම්මතාය පන සබ්බං කුටිගෙහං සීමට්ඨමෙව හොති. แม้ในกุฏิ เมื่อพระภิกษุทั้งหลายจะผูกสีมา ไม่พึงสวดประกาศผนัง แต่พึงกำหนดพื้นที่ที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูปไว้ภายใน แล้ววางหินนิมิตสวดสมมติสีมา สีมาจะอยู่ภายในฝาผนังเท่านั้น หากภายในฝาผนังไม่มีพื้นที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูป พึงวางหินนิมิตไว้ที่มุขหน้ากุฏิแล้วสวดสมมติ หากแม้ทำเช่นนั้นก็ยังไม่พอ พึงวางนิมิตไว้ที่ภายนอก ณ บริเวณที่น้ำฝนตกลงมาแล้วสวดสมมติ เมื่อสมมติเช่นนี้แล้ว กุฏิทั้งหลังย่อมอยู่ในเขตสีมา චතුභිත්තියලෙණෙපි බන්ධන්තෙහි කුට්ටං අකිත්තෙත්වා පාසාණාව කිත්තෙතබ්බා, අන්තො ඔකාසෙ අසති පමුඛෙපි නිමිත්තානි ඨපෙතබ්බානි, එවං ලෙණස්ස අන්තො ච බහි ච සීමා හොති. แม้ในถ้ำที่มีผนังสี่ด้าน เมื่อพระภิกษุทั้งหลายจะผูกสีมา ไม่พึงสวดประกาศผนัง พึงสวดประกาศเฉพาะหินเท่านั้น เมื่อภายในไม่มีพื้นที่พอ พึงวางนิมิตไว้ที่มุขหน้าถ้ำด้วย เมื่อเป็นเช่นนี้ สีมาย่อมมีทั้งภายในและภายนอกถ้ำ උපරිපාසාදෙපි [Pg.189] භිත්තිං අකිත්තෙත්වා අන්තොපාසාණෙ ඨපෙත්වා සීමා සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ නප්පහොති, පමුඛෙපි පාසාණෙ ඨපෙත්වා සම්මන්නිතබ්බා. එවං සම්මතා උපරිපාසාදෙයෙව හොති, හෙට්ඨා න ඔතරති. සචෙ පන බහූසු ථම්භෙසු තුලානං උපරි කතපාසාදස්ස හෙට්ඨිමතලෙ කුට්ටො යථා නිමිත්තානං අන්තො හොති, එවං උට්ඨහිත්වා තුලාරුක්ඛෙහි එකසම්බන්ධො ඨිතො, හෙට්ඨාපි ඔතරති, එකථම්භපාසාදස්ස පන උපරිතලෙ බද්ධා සීමා. සචෙ ථම්භමත්ථකෙ එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසො හොති, හෙට්ඨා ඔතරති. සචෙ පාසාදභිත්තිතො නිග්ගතෙසු නිය්‍යූහකාදීසු පාසාණෙ ඨපෙත්වා සීමං බන්ධන්ති, පාසාදභිත්ති අන්තොසීමාය හොති. හෙට්ඨා පනස්සා ඔතරණානොතරණං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. แม้บนปราสาทชั้นบน ไม่พึงสวดประกาศผนัง พึงวางหินไว้ภายในแล้วสวดสมมติสีมา หากไม่พอ พึงวางหินไว้ที่มุขหน้าปราสาทแล้วสวดสมมติ สีมาที่สมมติเช่นนี้ย่อมอยู่เฉพาะบนปราสาทชั้นบนเท่านั้น ไม่แผ่ลงไปข้างล่าง แต่หากปราสาทที่สร้างบนคานเหนือเสาหลายต้น มีผนังที่ชั้นล่างอยู่ในเขตของนิมิต และผนังนั้นตั้งขึ้นเชื่อมต่อเป็นเนื้อเดียวกับไม้คาน สีมาย่อมแผ่ลงไปข้างล่างด้วย ส่วนสีมาที่ผูกบนปราสาทที่มีเสาต้นเดียว หากบนยอดเสามีพื้นที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูป สีมาย่อมแผ่ลงไปข้างล่าง หากวางหินนิมิตบนส่วนที่ยื่นออกมาจากผนังปราสาท เช่น ครีบและซุ้มเป็นต้น แล้วผูกสีมา ผนังปราสาทนั้นย่อมอยู่ในเขตสีมา ส่วนการแผ่ลงไปข้างล่างหรือไม่ของปราสาทนั้น พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง හෙට්ඨාපාසාදෙ කිත්තෙන්තෙහිපි භිත්ති ච රුක්ඛත්ථම්භා ච න කිත්තෙතබ්බා, භිත්තිලග්ගෙ පන පාසාණත්ථම්භෙ කිත්තෙතුං වට්ටති. එවං කිත්තිතා සීමා හෙට්ඨාපාසාදස්ස පරියන්තථම්භානං අන්තොයෙව හොති. සචෙ පන හෙට්ඨාපාසාදස්ස කුට්ටො උපරිමතලෙන සම්බද්ධො හොති, උපරිපාසාදම්පි අභිරුහති. සචෙ පාසාදස්ස බහි නිබ්බොදකපතනට්ඨානෙ නිමිත්තානි කරොන්ති, සබ්බො පාසාදො සීමට්ඨො හොති. แม้เมื่อสวดประกาศนิมิตที่ปราสาทชั้นล่าง ไม่พึงสวดประกาศผนังและเสาไม้ แต่พึงสวดประกาศเสาหินที่ติดกับผนังได้ สีมาที่สวดประกาศเช่นนี้ย่อมอยู่ภายในเสาที่อยู่รอบนอกของปราสาทชั้นล่างเท่านั้น แต่หากผนังของปราสาทชั้นล่างเชื่อมต่อกับชั้นบน สีมาย่อมขึ้นไปถึงปราสาทชั้นบนด้วย หากทำนิมิตไว้ที่ภายนอกปราสาท ณ บริเวณที่น้ำฝนตกลงมา ปราสาททั้งหลังย่อมเป็นสีมา පබ්බතමත්ථකෙ තලං හොති එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසාරහං, තත්ථ පිට්ඨිපාසාණෙ විය සීමං බන්ධන්ති, හෙට්ඨාපබ්බතෙපි තෙනෙව පරිච්ඡෙදෙන සීමා ඔතරති. තාලමූලකපබ්බතෙපි උපරි සීමා බද්ධා හෙට්ඨා ඔතරතෙව. යො පන විතානසණ්ඨානො හොති, උපරි එකවීසතියා භික්ඛූනං ඔකාසො අත්ථි, හෙට්ඨා නත්ථි, තස්සුපරි බද්ධා සීමා හෙට්ඨා න ඔතරති. එවං මුදිඞ්ගසණ්ඨානො වා හොතු පණවසණ්ඨානො වා, යස්ස හෙට්ඨා වා මජ්ඣෙ වා සීමප්පමාණං නත්ථි, තස්ස උපරි බද්ධා සීමා හෙට්ඨා න ඔතරති. යස්ස පන ද්වෙ කූටානි ආසන්නෙ ඨිතානි, එකස්සපි උපරි සීමප්පමාණං නප්පහොති, තස්ස කූටන්තරං චිනිත්වා වා පූරෙත්වා වා එකාබද්ධං කත්වා උපරි සීමා සම්මන්නිතබ්බා. එකො සප්පඵණසදිසො පබ්බතො, තස්ස උපරි සීමප්පමාණස්ස අත්ථිතාය සීමං බන්ධන්ති, තස්ස චෙ හෙට්ඨා ආකාසපබ්භාරං හොති, සීමා න ඔතරති. සචෙ පනස්ස වෙමජ්ඣෙ සීමප්පමාණො සුසිරපාසාණො හොති, ඔතරති, සො ච පාසාණො සීමට්ඨොයෙව හොති. අථාපිස්ස හෙට්ඨාලෙණස්ස කුට්ටො අග්ගකොටිං ආහච්ච තිට්ඨති[Pg.190], ඔතරති, හෙට්ඨා ච උපරි ච සීමායෙව හොති. සචෙ පන හෙට්ඨා උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස පාරතො අන්තොලෙණං හොති, බහි සීමා න ඔතරති. අථාපි උපරිමස්ස සීමාපරිච්ඡෙදස්ස ඔරතො බහි ලෙණං හොති, අන්තො සීමා න ඔතරති. අථාපි උපරි සීමාපරිච්ඡෙදො ඛුද්දකො, හෙට්ඨා ලෙණං මහන්තං සීමාපරිච්ඡෙදමතික්කමිත්වා ඨිතං, සීමා උපරියෙව හොති, හෙට්ඨා න ඔතරති. යදි පන ලෙණං ඛුද්දකං සබ්බපච්ඡිමසීමාපරිමාණං, උපරි සීමා මහතී නං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ඨිතා, සීමා ඔතරති. අථ ලෙණං අතිඛුද්දකං සීමප්පමාණං න හොති, සීමා උපරියෙව හොති, හෙට්ඨා න ඔතරති. සචෙ තතො උපඩ්ඪං භිජ්ජිත්වා පතති, සීමප්පමාණං චෙපි හොති, බහි පතිතං අසීමා. අපතිතං පන යදි සීමප්පමාණං, සීමා හොතියෙව. บนยอดเขา หากมีพื้นที่ราบพอสำหรับภิกษุ 21 รูป พึงผูกสีมาบนยอดเขานั้นเหมือนบนหลังแผ่นหิน สีมาย่อมแผ่ลงไปถึงเชิงเขาด้วยกำหนดเขตนั้นเอง แม้บนภูเขาที่มีลักษณะเหมือนโคนต้นตาล สีมาที่ผูกไว้ข้างบนย่อมแผ่ลงไปข้างล่างแน่นอน ส่วนภูเขาใดมีลักษณะเหมือนเพดาน ข้างบนมีพื้นที่พอสำหรับภิกษุ 21 รูป แต่ข้างล่างไม่มี สีมาที่ผูกไว้ข้างบนภูเขานั้นย่อมไม่แผ่ลงไปข้างล่าง แม้ภูเขาจะมีลักษณะเหมือนกลองมุทิงคะหรือกลองปณวะก็ตาม ภูเขาใดที่ข้างล่างหรือตรงกลางไม่มีขนาดพอจะเป็นสีมา สีมาที่ผูกไว้ข้างบนภูเขานั้นย่อมไม่แผ่ลงไปข้างล่าง ส่วนภูเขาใดมีสองยอดตั้งอยู่ใกล้กัน และยอดเดียวมีขนาดไม่พอจะเป็นสีมา พึงก่อหรือถมช่องว่างระหว่างยอดเขาทั้งสองให้เชื่อมต่อเป็นอันเดียวกันแล้วสวดสมมติสีมาข้างบน หากภูเขาหนึ่งมีลักษณะเหมือนพังพานงู และมีขนาดพอจะสมมติสีมาได้ข้างบนจึงผูกสีมา หากข้างล่างภูเขานั้นเป็นเงื้อมเขาที่โปร่งว่าง สีมาย่อมไม่แผ่ลงไป แต่หากตรงกลางภูเขานั้นมีโพรงหินที่มีขนาดพอจะเป็นสีมา สีมาย่อมแผ่ลงไป และหินนั้นย่อมอยู่ในเขตสีมา หรือหากผนังของถ้ำที่อยู่ข้างล่างภูเขาที่มีลักษณะเหมือนพังพานงูนั้นตั้งจรดปลายสุดของภูเขา สีมาย่อมแผ่ลงไป และเป็นสีมาทั้งข้างล่างและข้างบน แต่หากถ้ำอยู่ลึกเข้าไปข้างในจากเขตกำหนดสีมาข้างบน สีมาย่อมไม่แผ่ลงไปข้างนอก หรือหากถ้ำอยู่เลยออกไปข้างนอกจากเขตกำหนดสีมาข้างบน สีมาย่อมไม่แผ่เข้าไปในถ้ำที่อยู่ข้างใน หรือหากเขตสีมาข้างบนแคบ แต่ถ้ำข้างล่างใหญ่และตั้งอยู่เลยเขตสีมาข้างบนออกไป สีมาย่อมอยู่เฉพาะข้างบนเท่านั้น ไม่แผ่ลงไปข้างล่าง หากถ้ำแคบมีขนาดเท่าสีมาที่เล็กที่สุด และสีมาข้างบนกว้างใหญ่ครอบคลุมถ้ำนั้นไว้ สีมาย่อมแผ่ลงไป หากถ้ำเล็กมากจนไม่มีขนาดพอจะเป็นสีมา สีมาย่อมอยู่เฉพาะข้างบนเท่านั้น ไม่แผ่ลงไปข้างล่าง หากสีมานั้นแตกพังลงมาครึ่งหนึ่ง แม้ส่วนที่พังจะมีขนาดพอจะเป็นสีมาได้ แต่ถ้าตกลงไปนอกเขต (นิมิต) ก็ไม่เป็นสีมา ส่วนที่ยังไม่พัง หากมีขนาดพอจะเป็นสีมาได้ ก็ยังคงเป็นสีมาอยู่แน่นอน ඛණ්ඩසීමා ච නීචවත්ථුකා හොති, තං පූරෙත්වා උච්චවත්ථුකං කරොන්ති, සීමායෙව. සීමාය ගෙහං කරොන්ති, සීමට්ඨකමෙව හොති. සීමාය පොක්ඛරණිං ඛණන්ති, සීමායෙව. ඔඝො සීමාමණ්ඩලං ඔත්ථරිත්වා ගච්ඡති, සීමාමාළකෙ අට්ටං බන්ධිත්වා කම්මං කාතුං වට්ටති. සීමාය හෙට්ඨා උමඞ්ගනදී හොති, ඉද්ධිමා භික්ඛු තත්ථ නිසීදති. සචෙ සා නදී පඨමං ගතා, සීමා පච්ඡා බද්ධා, කම්මං න කොපෙති. අථ පඨමං සීමා බද්ධා, පච්ඡා නදී ගතා, කම්මං කොපෙති, හෙට්ඨාපථවීතලෙ ඨිතො පන කොපෙතියෙව. ขัณฑสีมามีพื้นที่ต่ำ หากถมพื้นที่นั้นให้สูงขึ้นแล้วทำให้เป็นพื้นที่สูง ก็ยังเป็นสีมาอยู่นั่นเอง หากสร้างเรือนในสีมา ก็เป็นเพียงพื้นที่สีมาเท่านั้น หากขุดสระในสีมา ก็ยังเป็นสีมาอยู่นั่นเอง หากน้ำหลากท่วมมณฑลสีมา พึงผูกนั่งร้านในลานสีมาเพื่อทำกรรมได้ หากมีแม่น้ำใต้ดินอยู่ใต้สีมา ภิกษุผู้มีฤทธิ์นั่งอยู่ในแม่น้ำนั้น ถ้าแม่น้ำนั้นมีอยู่ก่อน แล้วสีมาผูกภายหลัง ไม่ทำให้กรรมเสีย แต่ถ้าสีมาผูกก่อน แล้วแม่น้ำมีอยู่ภายหลัง ย่อมทำให้กรรมเสีย ส่วนภิกษุผู้ยืนอยู่บนพื้นดินข้างล่าง (ใต้สีมา) ย่อมทำให้กรรมเสียแน่นอน සීමාමාළකෙ වටරුක්ඛො හොති, තස්ස සාඛා වා තතො නිග්ගතපාරොහො වා මහාසීමාය පථවීතලං වා තත්ථජාතරුක්ඛාදීනි වා ආහච්ච තිට්ඨති, මහාසීමං වා සොධෙත්වා කම්මං කාතබ්බං, තෙ වා සාඛාපාරොහා ඡින්දිත්වා බහිට්ඨකා කාතබ්බා. අනාහච්ච ඨිතසාඛාදීසු ආරුළ්හභික්ඛූ හත්ථපාසං ආනෙතබ්බා. එවං මහාසීමාය ජාතරුක්ඛස්ස සාඛා වා පාරොහො වා වුත්තනයෙනෙව සීමාමාළකෙ පතිට්ඨාති, වුත්තනයෙනෙව සීමං සොධෙත්වා වා කම්මං කාතබ්බං, තෙ වා සාඛාපාරොහා ඡින්දිත්වා බහිට්ඨකා කාතබ්බා. සචෙ මාළකෙ කම්මෙ කරියමානෙ කොචි භික්ඛු මාළකස්ස අන්තො පවිසිත්වා වෙහාසං ඨිතසාඛාය නිසීදති, පාදා වාස්ස භූමිගතා හොන්ති, නිවාසනපාරුපනං වා භූමිං ඵුසති, කම්මං කාතුං න වට්ටති. පාදෙ පන නිවාසනපාරුපනඤ්ච උක්ඛිපාපෙත්වා කාතුං කම්මං වට්ටති, ඉදඤ්ච [Pg.191] ලක්ඛණං පුරිමනයෙපි වෙදිතබ්බං. අයං පන විසෙසො – තත්‍ර උක්ඛිපාපෙත්වා කාතුං න වට්ටති, හත්ථපාසමෙව ආනෙතබ්බො. සචෙ අන්තොසීමතො පබ්බතො අබ්භුග්ගච්ඡති, තත්‍රට්ඨො භික්ඛු හත්ථපාසං ආනෙතබ්බො. ඉද්ධියා අන්තොපබ්බතං පවිට්ඨෙපි එසෙව නයො. බජ්ඣමානා එව හි සීමා පමාණරහිතං පදෙසං න ඔතරති, බද්ධාය සීමාය ජාතං යං කිඤ්චි යත්ථ කත්ථචි එකසම්බන්ධෙන ගතං සීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡතීති. ในลานสีมา (ขัณฑสีมา) มีต้นไทร กิ่งของต้นไทรนั้นก็ดี รากที่งอกจากต้นไทรนั้นก็ดี สัมผัสพื้นดินของมหาสีมาก็ดี หรือต้นไม้เป็นต้นที่เกิดในมหาสีมานั้นสัมผัส (ลานสีมา) ก็ดี พึงชำระมหาสีมาแล้วจึงทำกรรม หรือพึงตัดกิ่งและรากเหล่านั้นให้ตั้งอยู่ภายนอก ภิกษุทั้งหลายที่ขึ้นไปอยู่บนกิ่งไม้เป็นต้นที่ตั้งอยู่โดยไม่สัมผัส พึงนำมาสู่หัตถบาส กิ่งหรือรากของต้นไม้ที่เกิดในมหาสีมา ย่อมตั้งอยู่ในลานสีมา (ขัณฑสีมา) โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง พึงชำระสีมาแล้วทำกรรม หรือพึงตัดกิ่งและรากเหล่านั้นให้ตั้งอยู่ภายนอกโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง ถ้าเมื่อกรรมกำลังดำเนินอยู่ในลานสีมา (มหาสีมา) ภิกษุบางรูปเข้าไปภายในลานสีมาแล้วนั่งบนกิ่งไม้ที่ตั้งอยู่ในอากาศ หากเท้าของภิกษุนั้นถึงพื้นดินก็ดี หรือผ้าสบงจีวรสัมผัสพื้นดินก็ดี ไม่ควรเพื่อทำกรรม แต่เมื่อให้ยกเท้าและผ้าสบงจีวรขึ้นแล้ว จึงควรเพื่อทำกรรม และลักษณะนี้พึงทราบแม้ในนัยก่อน (ขัณฑสีมา) ด้วย แต่มีความต่างกันดังนี้ คือ ในขัณฑสีมานั้น ไม่ควรให้ยกขึ้นแล้วทำกรรม พึงนำมาสู่หัตถบาสเท่านั้น ถ้าภูเขาผุดขึ้นจากภายในสีมา ภิกษุผู้อยู่บนภูเขานั้น พึงนำมาสู่หัตถบาส แม้เมื่อเข้าไปอยู่ภายในภูเขาด้วยฤทธิ์ นัยนี้ก็เช่นเดียวกัน เพราะว่าสีมาที่กำลังผูก ย่อมไม่หยั่งลงสู่พื้นที่ที่ไม่มีประมาณ วัตถุใดๆ ที่เกิดในสีมาที่ผูกแล้ว ไปสู่ที่ใดที่หนึ่งด้วยการเชื่อมต่อเป็นอันเดียวกัน ย่อมถึงการนับว่าเป็นสีมาเท่านั้น තියොජනපරමං පන සීමං සම්මන්නන්තෙන මජ්ඣෙ ඨත්වා යථා චතූසුපි දිසාසු දියඩ්ඪදියඩ්ඪයොජනං හොති, එවං සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ පන මජ්ඣෙ ඨත්වා එකෙකදිසතො තියොජනං කරොන්ති, ඡයොජනං හොතීති න වට්ටති. චතුරස්සං වා තිකොණං වා සම්මන්නන්තෙන යථා කොණතො කොණං තියොජනං හොති, එවං සම්මන්නිතබ්බා. සචෙ හි යෙන කෙනචි පරියන්තෙන කෙසග්ගමත්තම්පි තියොජනං අතික්කාමෙති, ආපත්තිඤ්ච ආපජ්ජති, සීමා ච අසීමා හොති. ส่วนผู้จะสมมติสีมาที่มีขนาดสูงสุดสามโยชน์ พึงยืนตรงกลางแล้วสมมติโดยให้มีระยะทางหนึ่งโยชน์ครึ่งในทิศทั้งสี่ ถ้าหากยืนตรงกลางแล้วทำทิศละสามโยชน์ ย่อมเป็นหกโยชน์ จึงไม่ควร ผู้จะสมมติสีมาสี่เหลี่ยมหรือสามเหลี่ยม พึงสมมติโดยให้มีระยะจากมุมถึงมุมเป็นสามโยชน์ เพราะว่าถ้าล่วงเลยสามโยชน์ไปแม้เพียงปลายเส้นผมด้วยขอบเขตใดขอบเขตหนึ่ง ย่อมต้องอาบัติ และสีมานั้นก็ไม่เป็นสีมา 164. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නදීපාරසීමා සම්මන්නිතබ්බා, යො සම්මන්නෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 140) වචනතො නදීපාරසීමා න සම්මන්නිතබ්බා. යත්‍ර පන ධුවනාවා වා ධුවසෙතු වා අභිමුඛතිත්ථෙයෙව අත්ථි, එවරූපං නදීපාරසීමං සම්මන්නිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යත්ථස්ස ධුවනාවා වා ධුවසෙතු වා, එවරූපං නදීපාරසීමං සම්මන්නිතු’’න්ති හි වුත්තං. සචෙ ධුවනාවා වා ධුවසෙතු වා අභිමුඛතිත්ථෙ නත්ථි, ඊසකං උද්ධං අභිරුහිත්වා අධො වා ඔරොහිත්වා අත්ථි, එවම්පි වට්ටති. කරවිකතිස්සත්ථෙරො පන ‘‘ගාවුතමත්තබ්භන්තරෙපි වට්ටතී’’ති ආහ. ๑๖๔. เพราะคำว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงสมมตินทีปารสีมา ภิกษุใดสมมติ ต้องอาบัติทุกกฏ' ดังนี้ จึงไม่พึงสมมตินทีปารสีมา แต่ในที่ใดมีเรือประจำหรือสะพานประจำอยู่ที่ท่าข้ามตรงหน้ากันพอดี ควรเพื่อสมมตินทีปารสีมาเช่นนั้น เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมตินทีปารสีมาเช่นนั้น ในที่ที่มีเรือประจำหรือสะพานประจำ' ดังนี้ ถ้าเรือประจำหรือสะพานประจำไม่มีอยู่ที่ท่าข้ามตรงหน้ากัน แต่มีอยู่โดยการทวนน้ำขึ้นไปเล็กน้อยหรือล่องน้ำลงไป แม้อย่างนี้ก็ควร แต่พระกรวิกติสสเถระกล่าวว่า 'แม้ภายในระยะหนึ่งคาวุตก็ควร' ඉමඤ්ච පන නදීපාරසීමං සම්මන්නන්තෙන එකස්මිඤ්ච තීරෙ ඨත්වා උපරිසොතෙ නදීතීරෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තතො පට්ඨාය අත්තානං පරික්ඛිපන්තෙන යත්තකං පරිච්ඡෙදං ඉච්ඡති, තස්ස පරියොසානෙ අධොසොතෙපි නදීතීරෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා පරතීරෙ සම්මුඛට්ඨානෙ නදීතීරෙ නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. තතො පට්ඨාය යත්තකං පරිච්ඡෙදං ඉච්ඡති, තස්ස වසෙන යාව උපරිසොතෙ පඨමං කිත්තිතනිමිත්තස්ස සම්මුඛා නදීතීරෙ නිමිත්තං, තාව කිත්තෙත්වා පච්චාහරිත්වා පඨමකිත්තිතනිමිත්තෙන සද්ධිං ඝටෙතබ්බං. අථ සබ්බනිමිත්තානං අන්තො ඨිතෙ භික්ඛූ හත්ථපාසගතෙ කත්වා කම්මවාචාය [Pg.192] සීමා සම්මන්නිතබ්බා. නදියා ඨිතා අනාගතාපි කම්මං න කොපෙන්ති, සම්මුතිපරියොසානෙ ඨපෙත්වා නදිං නිමිත්තානං අන්තො පරතීරෙ ච ඔරිමතීරෙ ච එකසීමා හොති, නදී පන බද්ධසීමාසඞ්ඛ්‍යං න ගච්ඡති. විසුං නදීසීමා එව හි සා. อนึ่ง ภิกษุผู้จะสมมตินทีปารสีมานี้ พึงยืนที่ฝั่งหนึ่งแล้วประกาศนิมิตที่ฝั่งแม่น้ำทางเหนือน้ำ นับจากนั้นพึงล้อมรอบตนเองตามกำหนดที่ต้องการ เมื่อสิ้นสุดกำหนดนั้น พึงประกาศนิมิตที่ฝั่งแม่น้ำทางท้ายน้ำด้วย แล้วพึงประกาศนิมิตที่ฝั่งแม่น้ำด้านตรงข้ามในที่ที่ตรงกับนิมิตนั้น นับจากนั้นพึงประกาศนิมิตตามกำหนดที่ต้องการ จนถึงฝั่งแม่น้ำที่ตรงหน้ากับนิมิตที่ประกาศไว้ครั้งแรกทางเหนือน้ำ แล้วพึงนำกลับมาเชื่อมกับนิมิตที่ประกาศไว้ครั้งแรก หลังจากนั้น พึงให้ภิกษุทั้งหลายที่อยู่ภายในนิมิตทั้งหมดเข้าสู่หัตถบาสแล้วสมมติสีมาด้วยกรรมวาจา ภิกษุทั้งหลายที่อยู่ในแม่น้ำแม้ไม่มาก็ไม่ทำให้กรรมเสีย เมื่อสิ้นสุดการสมมติ โดยยกเว้นแม่น้ำเสีย ภายในนิมิตทั้งฝั่งโน้นและฝั่งนี้ย่อมเป็นสีมาเดียวกัน ส่วนแม่น้ำย่อมไม่ถึงการนับว่าเป็นพัทธสีมา เพราะว่าแม่น้ำนั้นเป็นนทีสีมาต่างหากนั่นเอง සචෙ අන්තොනදියං දීපකො හොති, තං අන්තොසීමාය කාතුකාමෙන පුරිමනයෙනෙව අත්තනා ඨිතතීරෙ නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා දීපකස්ස ඔරිමන්තෙ ච පාරිමන්තෙ ච නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. අථ පරතීරෙ නදියා ඔරිමතීරෙ නිමිත්තස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තතො පට්ඨාය පුරිමනයෙනෙව යාව උපරිසොතෙ පඨමං කිත්තිතනිමිත්තස්ස සම්මුඛා නිමිත්තං, තාව කිත්තෙතබ්බං. අථ දීපකස්ස පාරිමන්තෙ ච ඔරිමන්තෙ ච නිමිත්තං කිත්තෙත්වා පච්චාහරිත්වා පඨමං කිත්තිතනිමිත්තෙන සද්ධිං ඝටෙතබ්බං. අථ ද්වීසු තීරෙසු දීපකෙසු ච භික්ඛූ සබ්බෙ හත්ථපාසගතෙ කත්වා කම්මවාචාය සීමා සම්මන්නිතබ්බා, නදියං ඨිතා අනාගච්ඡන්තාපි කම්මං න කොපෙන්ති, සම්මුතිපරියොසානෙ ඨපෙත්වා නදිං නිමිත්තානං අන්තො තීරද්වයඤ්ච දීපකො ච එකසීමා හොති, නදී පන නදීසීමායෙව. ถ้ามีเกาะเล็กๆ อยู่ในแม่น้ำ ผู้ที่ต้องการจะทำให้เกาะนั้นอยู่ในภายในสีมา พึงสวดประกาศนิมิตที่ฝั่งที่ตนยืนอยู่ด้วยนัยก่อนนั่นแล แล้วพึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านนี้และปลายเกาะด้านโน้น หลังจากนั้น พึงสวดประกาศนิมิตที่ฝั่งโน้นตรงที่ตรงข้ามกับนิมิตที่ฝั่งด้านนี้ แล้วนับแต่นั้นไป พึงสวดประกาศด้วยนัยก่อน จนถึงนิมิตที่ตรงข้ามกับนิมิตที่สวดประกาศไว้ครั้งแรกทางเหนือน้ำเพียงใด พึงสวดประกาศเพียงนั้น หลังจากนั้น พึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านโน้นและปลายเกาะด้านนี้ แล้วนำกลับมาเชื่อมกับนิมิตที่สวดประกาศไว้ครั้งแรก หลังจากนั้น พึงสมมติสีมาด้วยกรรมวาจา โดยให้ภิกษุทั้งหมดที่อยู่บนฝั่งทั้งสองและบนเกาะอยู่ในหัตถบาส ภิกษุทั้งหลายที่อยู่ในแม่น้ำ แม้ไม่มาก็ไม่ทำให้กรรมเสีย เมื่อสิ้นสุดการสมมติ เว้นแม่น้ำไว้ ภายในนิมิตทั้งสองฝั่งและเกาะย่อมเป็นสีมาเดียวกัน ส่วนแม่น้ำเป็นนทีสีมาเท่านั้น සචෙ පන දීපකො විහාරසීමාපරිච්ඡෙදතො උද්ධං වා අධො වා අධිකතරො හොති, අථ විහාරසීමාපරිච්ඡෙදනිමිත්තස්ස උජුකමෙව සම්මුඛීභූතෙ දීපකස්ස ඔරිමන්තෙ නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තතො පට්ඨාය දීපකසිඛරං පරික්ඛිපන්තෙන පුන දීපකස්ස ඔරිමන්තෙ නිමිත්තසම්මුඛෙ පාරිමන්තෙ නිමිත්තං කිත්තෙතබ්බං. තතො පරං පුරිමනයෙනෙව පරතීරෙ සම්මුඛනිමිත්තමාදිං කත්වා පරතීරෙ නිමිත්තානි ච දීපකස්ස පාරිමන්තඔරිමන්තෙ නිමිත්තානි ච කිත්තෙත්වා පඨමකිත්තිතනිමිත්තෙන සද්ධිං ඝටනා කාතබ්බා. එවං කිත්තෙත්වා සම්මතා සීමා පබ්බතසණ්ඨානා හොති. සචෙ පන දීපකො විහාරසීමාපරිච්ඡෙදතො උද්ධම්පි අධොපි අධිකතරො හොති, පුරිමනයෙනෙව දීපකස්ස උභොපි සිඛරානි පරික්ඛිපිත්වා නිමිත්තානි කිත්තෙන්තෙන නිමිත්තඝටනා කාතබ්බා. එවං කිත්තෙත්වා සම්මතා සීමා මුදිඞ්ගසණ්ඨානා හොති. සචෙ දීපකො විහාරසීමාපරිච්ඡෙදස්ස අන්තො ඛුද්දකො හොති, සබ්බපඨමෙන නයෙන දීපකෙ නිමිත්තානි කිත්තෙතබ්බානි. එවං කිත්තෙත්වා සම්මතා සීමා පණවසණ්ඨානා හොති. එවං තාව සීමාබන්ධනං වෙදිතබ්බං. แต่ถ้าเกาะนั้นยาวกว่ากำหนดเขตวิหารสีมา ไม่ว่าจะเป็นทางด้านเหนือน้ำหรือท้ายน้ำ หลังจากนั้น พึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านนี้ที่ตรงกันกับนิมิตกำหนดเขตวิหารสีมาโดยตรง แล้วนับแต่นั้นไป เมื่อจะล้อมรอบยอดเกาะ พึงสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านโน้นที่ตรงข้ามกับนิมิตที่ปลายเกาะด้านนี้อีกครั้ง หลังจากนั้น พึงเริ่มตั้งแต่นิมิตที่ตรงกันข้ามที่ฝั่งโน้นด้วยนัยก่อนนั่นแล แล้วสวดประกาศนิมิตที่ฝั่งโน้นด้วย และสวดประกาศนิมิตที่ปลายเกาะด้านโน้นและด้านนี้ด้วย แล้วพึงทำการเชื่อมกับนิมิตที่สวดประกาศไว้ครั้งแรก สีมาที่สมมติแล้วด้วยการสวดประกาศอย่างนี้ ย่อมมีสัณฐานเหมือนภูเขา แต่ถ้าเกาะนั้นยาวกว่ากำหนดเขตวิหารสีมาทั้งทางด้านเหนือน้ำและด้านท้ายน้ำ พึงล้อมรอบยอดเกาะทั้งสองด้วยนัยก่อนนั่นแล เมื่อสวดประกาศนิมิต พึงทำการเชื่อมกับนิมิต สีมาที่สมมติแล้วด้วยการสวดประกาศอย่างนี้ ย่อมมีสัณฐานเหมือนตะโพน (มุทิงคะ) ถ้าเกาะนั้นเล็กกว่าภายในกำหนดเขตวิหารสีมา พึงสวดประกาศนิมิตบนเกาะด้วยนัยแรกทั้งหมด สีมาที่สมมติแล้วด้วยการสวดประกาศอย่างนี้ ย่อมมีสัณฐานเหมือนบัณเฑาะว์ (ปณวะ) พึงทราบการผูกสีมาเพียงเท่านี้ก่อน 165. එවං බද්ධා පන සීමා කදා අසීමා හොතීති? යදා සඞ්ඝො සීමං සමූහනති, තදා අසීමා හොති. කථං පනෙසා සමූහනිතබ්බාති? ‘‘සීමං[Pg.193], භික්ඛවෙ, සම්මන්නන්තෙන පඨමං සමානසංවාසසීමා සම්මන්නිතබ්බා, පච්ඡා තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සම්මන්නිතබ්බො. සීමං, භික්ඛවෙ, සමූහනන්තෙන පඨමං තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සමූහන්තබ්බො, පච්ඡා සමානසංවාසසීමා සමූහන්තබ්බා’’ති වචනතො පඨමං අවිප්පවාසො සමූහනිතබ්බො, පච්ඡා සීමා සමූහනිතබ්බාති. කථං? බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ๑๖๕. ก็สีมาที่ผูกแล้วอย่างนี้ เมื่อไรจึงไม่เป็นสีมา? เมื่อสงฆ์ถอนสีมา เมื่อนั้นย่อมไม่เป็นสีมา ก็สีมานี้พึงถอนอย่างไร? มีคำอธิบายว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะสมมติสีมา พึงสมมติสมานสังวาสสีมาก่อน ภายหลังจึงสมมติอวิปปวาสสีมาด้วยไตรจีวร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อจะถอนสีมา พึงถอนอวิปปวาสสีมาด้วยไตรจีวรก่อน ภายหลังจึงถอนสมานสังวาสสีมา" เพราะพระดำรัสนี้ พึงถอนอวิปปวาสสีมาก่อน ภายหลังจึงถอนสีมา (สมานสังวาส) พึงทราบอย่างนี้ ถอนอย่างไร? ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า - ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යො සො සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සම්මතො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං තිචීවරෙන අවිප්පවාසං සමූහනෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า อวิปปวาสที่สงฆ์สมมติแล้วด้วยไตรจีวรใดมีอยู่ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงถอนอวิปปวาสด้วยไตรจีวรนั้น นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යො සො සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසො සම්මතො, සඞ්ඝො තං තිචීරෙන අවිප්පවාසං සමූහනති. යස්සායස්මතො ඛමති එතස්ස තිචීවරෙන අවිප්පවාසස්ස සමුග්ඝාතො, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า อวิปปวาสที่สงฆ์สมมติแล้วด้วยไตรจีวรใดมีอยู่ สงฆ์ย่อมถอนอวิปปวาสด้วยไตรจีวรนั้น การถอนอวิปปวาสด้วยไตรจีวรนี้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด ‘‘සමූහතො සො සඞ්ඝෙන තිචීවරෙන අවිප්පවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 145) – อวิปปวาสด้วยไตรจีวรนั้น สงฆ์ถอนแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้ එවං තාව අවිප්පවාසො සමූහනිතබ්බො. พึงถอนอวิปปวาสก่อนอย่างนี้แล ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං සීමං සමූහනෙය්‍ය සමානසංවාසං එකූපොසථං, එසා ඤත්ති. ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดที่สงฆ์สมมติแล้ว เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงถอนสีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนั้น นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යා සා සඞ්ඝෙන සීමා සම්මතා සමානසංවාසා එකූපොසථා, සඞ්ඝො තං සීමං සමූහනති සමානසංවාසං එකූපොසථං. යස්සායස්මතො ඛමති එතිස්සා සීමාය සමානසංවාසාය එකූපොසථාය සමුග්ඝාතො, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สีมาใดที่สงฆ์สมมติแล้ว เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกัน สงฆ์ย่อมถอนสีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนั้น การถอนสีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนี้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด ‘‘සමූහතා [Pg.194] සා සීමා සඞ්ඝෙන සමානසංවාසා එකූපොසථා, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 146) – สีมาที่เป็นสมานสังวาส มีอุโบสถเดียวกันนั้น สงฆ์ถอนแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้ එවං සීමා සමූහනිතබ්බා. พึงถอนสีมาอย่างนี้แล සමූහනන්තෙන පන භික්ඛුනා වත්තං ජානිතබ්බං. තත්‍රිදං වත්තං (මහාව. අට්ඨ. 144) – ඛණ්ඩසීමාය ඨත්වා අවිප්පවාසසීමා න සමූහන්තබ්බා, තථා අවිප්පවාසසීමාය ඨත්වා ඛණ්ඩසීමාපි. ඛණ්ඩසීමාය පන ඨිතෙන ඛණ්ඩසීමාව සමූහනිතබ්බා, තථා ඉතරාය ඨිතෙන ඉතරා. සීමං නාම ද්වීහි කාරණෙහි සමූහනන්ති පකතියා ඛුද්දකං පුන ආවාසවඩ්ඪනත්ථාය මහතිං වා කාතුං, පකතියා මහතිං පුන අඤ්ඤෙසං විහාරොකාසදානත්ථාය ඛුද්දකං වා කාතුං. තත්ථ සචෙ ඛණ්ඩසීමඤ්ච අවිප්පවාසසීමඤ්ච ජානන්ති, සමූහනිතුඤ්චෙව බන්ධිතුඤ්ච සක්ඛිස්සන්ති. ඛණ්ඩසීමං පන ජානන්තා අවිප්පවාසං අජානන්තාපි සමූහනිතුඤ්චෙව බන්ධිතුඤ්ච සක්ඛිස්සන්ති. ඛණ්ඩසීමං අජානන්තා අවිප්පවාසංයෙව ජානන්තා චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණඋපඔසථාගාරාදීසු නිරාසඞ්කට්ඨානෙසු ඨත්වා අප්පෙව නාම සමූහනිතුං සක්ඛිස්සන්ති, පටිබන්ධිතුං පන න සක්ඛිස්සන්තෙව. සචෙ බන්ධෙය්‍යුං, සීමාසම්භෙදං කත්වා විහාරං අවිහාරං කරෙය්‍යුං, තස්මා න සමූහනිතබ්බා. යෙ පන උභොපි න ජානන්ති, තෙ නෙව සමූහනිතුං, න බන්ධිතුං සක්ඛිස්සන්ති. අයඤ්හි සීමා නාම කම්මවාචාය වා අසීමා හොති සාසනන්තරධානෙන වා, න ච සක්කා සීමං අජානන්තෙහි කම්මවාචා කාතුං, තස්මා න සමූහනිතබ්බා, සාධුකං පන ඤත්වායෙව සමූහනිතබ්බා චෙව බන්ධිතබ්බා චාති. අයං තාව බද්ධසීමාය විනිච්ඡයො. อนึ่ง ภิกษุผู้จะถอนพึงรู้ข้อวัตร ในข้อนั้น ข้อวัตรนี้คือ ยืนอยู่ในขัณฑสีมา ไม่พึงถอนอวิปปวาสสีมา เช่นเดียวกัน ยืนอยู่ในอวิปปวาสสีมา ก็ไม่พึงถอนขัณฑสีมา อนึ่ง ผู้ยืนอยู่ในขัณฑสีมา พึงถอนแต่ขัณฑสีมาเท่านั้น เช่นเดียวกัน ผู้ยืนอยู่ในสีมาอื่น พึงถอนสีมาอื่น ชื่อว่าสีมา ย่อมถอนด้วยเหตุ ๒ ประการคือ เพื่อจะทำสีมาที่เล็กตามปกติให้ใหญ่ขึ้นอีก เพื่อประโยชน์แก่การเพิ่มอาวาส หรือเพื่อจะทำสีมาที่ใหญ่ตามปกติให้เล็กลงอีก เพื่อประโยชน์แก่การให้โอกาสวิหารแก่ภิกษุอื่น ในข้อนั้น ถ้าภิกษุทั้งหลายรู้ทั้งขัณฑสีมาและอวิปปวาสสีมา ก็จักสามารถทั้งถอนและผูกได้ อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายผู้รู้ขัณฑสีมา แต่ไม่รู้อวิปปวาสสีมา ก็จักสามารถทั้งถอนและผูกได้ ภิกษุทั้งหลายผู้ไม่รู้ขัณฑสีมา แต่รู้อวิปปวาสสีมาเท่านั้น ยืนอยู่ในสถานที่ปราศจากความสงสัย เช่น ลานเจดีย์ ลานโพธิ์ อุโบสถาคาร เป็นต้น ก็อาจจะสามารถถอนได้ แต่จักไม่สามารถผูกได้เลย ถ้าพวกเขาผูก ก็จักทำวิหารให้เป็นอวิหาร โดยการทำให้สีมาปะปนกัน เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงถอน อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายเหล่าใดไม่รู้ทั้งสองอย่าง ภิกษุเหล่านั้นจักไม่สามารถทั้งถอนและผูกได้เลย ก็สีมานี้ชื่อว่าไม่เป็นสีมาด้วยกรรมวาจา หรือด้วยความอันตรธานแห่งพระศาสนา และภิกษุทั้งหลายผู้ไม่รู้สีมาไม่สามารถทำกรรมวาจาได้ เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงถอน แต่พึงถอนและผูกได้ก็ต่อเมื่อรู้ดีแล้วเท่านั้น นี้เป็นวินิจฉัยในบัทธสีมา (สีมาที่ผูกแล้ว) ก่อน 166. අබද්ධසීමා පන ගාමසීමා සත්තබ්භන්තරසීමා උදකුක්ඛෙපසීමාති තිවිධා. තත්ථ යාවතා එකං ගාමඛෙත්තං, අයං ගාමසීමා නාම, ගාමග්ගහණෙන චෙත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 147) නගරම්පි නිගමම්පි ගහිතමෙව හොති. තත්ථ යත්තකෙ පදෙසෙ තස්ස තස්ස ගාමස්ස ගාමභොජකා බලිං ලභන්ති, සො පදෙසො අප්පො වා හොතු මහන්තො වා, ගාමසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. නගරනිගමසීමාසුපි එසෙව නයො. යම්පි එකස්මිංයෙව ගාමඛෙත්තෙ එකං පදෙසං ‘‘අයං විසුංගාමො හොතූ’’ති පරිච්ඡින්දිත්වා රාජා කස්සචි දෙති, සොපි විසුංගාමසීමා හොතියෙව, තස්මා සා ච ඉතරා ච පකතිගාමනගරනිගමසීමා [Pg.195] බද්ධසීමාසදිසායෙව හොන්ති, කෙවලං පන තිචීවරවිප්පවාසපරිහාරං න ලභන්ති. ๑๖๖. อนึ่ง อพัทธสีมา (สีมาที่ไม่ได้ผูก) มี ๓ อย่างคือ คามสีมา สัตตัพภันตรสีมา และอุทกุกเขปสีมา ในสีมาเหล่านั้น เขตบ้านใดมีอยู่เพียงใด นี้ชื่อว่าคามสีมา ในบาลีนี้ การถือเอาคำว่า ‘คาม’ ย่อมหมายถึงนครและนิคมด้วย ในคามสีมาเป็นต้นเหล่านั้น ในประเทศใด ผู้บริโภคบ้านของบ้านนั้นๆ ย่อมได้ภาษี ประเทศนั้นไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ ย่อมถึงซึ่งการนับว่าเป็นคามสีมาเท่านั้น แม้ในนครสีมาและนิคมสีมาก็มีนัยนี้เหมือนกัน อนึ่ง แม้ประเทศใดประเทศหนึ่งในเขตบ้านเดียวกัน ที่พระราชาทรงกำหนดว่า ‘ประเทศนี้จงเป็นบ้านต่างหาก’ แล้วพระราชทานแก่ผู้ใดผู้หนึ่ง ประเทศนั้นก็เป็นคามสีมาต่างหากนั่นเอง เพราะฉะนั้น คามสีมาที่เป็นประเทศนั้นและคามสีมา นครสีมา นิคมสีมาที่เป็นปกติอย่างอื่น ย่อมเหมือนกับบัทธสีมานั่นเอง แต่ย่อมไม่ได้การรักษาการอยู่ปราศจากไตรจีวรเท่านั้น අගාමකෙ පන අරඤ්ඤෙ සමන්තා සත්තබ්භන්තරා සත්තබ්භන්තරසීමා නාම. තත්ථ අගාමකං නාම අරඤ්ඤං විඤ්ඣාටවීආදීසු වා සමුද්දමජ්ඣෙ වා මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ දීපකෙසු ලබ්භති. සමන්තා සත්තබ්භන්තරාති මජ්ඣෙ ඨිතානං සබ්බදිසාසු සත්තබ්භන්තරා විනිබ්බෙධෙන චුද්දස හොන්ති. තත්ථ එකං අබ්භන්තරං අට්ඨවීසතිහත්ථප්පමාණං හොති. අයඤ්ච සීමා පරිසවසෙන වඩ්ඪති, තස්මා සමන්තා පරිසපරියන්තතො පට්ඨාය අබ්භන්තරපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො. සචෙ පන ද්වෙ සඞ්ඝා විසුං උපොසථං කරොන්ති, ද්වින්නං සත්තබ්භන්තරානං අන්තරෙ අඤ්ඤමෙකං අබ්භන්තරං උපචාරත්ථාය ඨපෙතබ්බං. อนึ่ง ในป่าที่ไม่มีบ้านเรือน สีมา ๗ อัพภันดรโดยรอบ ชื่อว่าสัตตัพภันตรสีมา ในข้อนั้น ป่าที่ไม่มีบ้านเรือนนั้น ย่อมได้ในป่าใหญ่ชื่อวิญฌาเป็นต้น หรือในเกาะทั้งหลายที่อยู่ในท่ามกลางมหาสมุทร อันเป็นทางที่พวกชาวประมงไปไม่ถึง คำว่า ‘๗ อัพภันดรโดยรอบ’ หมายถึง ๗ อัพภันดรในทุกทิศจากที่ที่ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ตรงกลางยืนอยู่ โดยการทะลุทะลวงย่อมเป็น ๑๔ อัพภันดร ในข้อนั้น อัพภันดรหนึ่งมีประมาณ ๒๘ ศอก และสีมานี้ย่อมเจริญด้วยอำนาจแห่งบริษัท เพราะฉะนั้น พึงกำหนดอัพภันดรโดยรอบจากที่สุดแห่งบริษัทเป็นต้นไป อนึ่ง ถ้าสงฆ์ ๒ คณะทำอุโบสถต่างหาก พึงตั้งอัพภันดรอื่นอีกหนึ่งอัพภันดรไว้ในระหว่างแห่งอัพภันดร ๒ แห่ง เพื่อประโยชน์แก่การเป็นอุปจาร 167. යා පනෙසා ‘‘සබ්බා, භික්ඛවෙ, නදී අසීමා, සබ්බො සමුද්දො අසීමො, සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො’’ති (මහාව. 147) එවං නදීආදීනං බද්ධසීමභාවං පටික්ඛිපිත්වා පුන ‘‘නදියා වා, භික්ඛවෙ, සමුද්දෙ වා ජාතස්සරෙ වා යං මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තා උදකුක්ඛෙපා, අයං තත්ථ සමානසංවාසා එකූපොසථා’’ති (මහාව. 147) වුත්තා, අයං උදකුක්ඛෙපසීමා නාම. තත්ථ නදී නදීනිමිත්තෙ වුත්තලක්ඛණාව, සමුද්දොපි පාකටොයෙව. යො පන යෙන කෙනචි ඛණිත්වා අකතො සයංජාතො සොබ්භො සමන්තතො ආගතෙන උදකෙන පූරිතො තිට්ඨති, යත්ථ නදියං වුත්තප්පකාරෙ වස්සකාලෙ උදකං සන්තිට්ඨති, අයං ජාතස්සරො නාම. යොපි නදිං වා සමුද්දං වා භින්දිත්වා නික්ඛන්තඋදකෙන ඛතො සොබ්භො එතං ලක්ඛණං පාපුණාති, අයම්පි ජාතස්සරොයෙව. එතෙසු නදීආදීසු යං ඨානං ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස සමන්තතො උදකුක්ඛෙපෙන පරිච්ඡින්නං, අයං උදකුක්ඛෙපසීමා නාම. ๑๖๗. อนึ่ง สีมาใดที่ปฏิเสธความเป็นบัทธสีมาของแม่น้ำเป็นต้นอย่างนี้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งปวงไม่เป็นสีมา มหาสมุทรทั้งปวงไม่เป็นสีมา ห้วงน้ำเกิดเองทั้งปวงไม่เป็นสีมา’ แล้วกล่าวอีกว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ใดในแม่น้ำก็ดี ในมหาสมุทรก็ดี ในห้วงน้ำเกิดเองก็ดี อันบุรุษผู้มีกำลังปานกลางพึงเหวี่ยงน้ำไปได้โดยรอบ สถานที่นั้นเป็นที่อยู่ร่วมกัน มีอุโบสถร่วมกัน’ สีมานี้ชื่อว่าอุทกุกเขปสีมา ในข้อนั้น แม่น้ำมีลักษณะที่กล่าวไว้ในนทีนิมิตนั่นเอง มหาสมุทรก็เป็นที่รู้กันอยู่แล้ว อนึ่ง ห้วงน้ำเกิดเองใดที่ไม่ได้ถูกใครขุดขึ้น แต่เกิดขึ้นเอง เต็มไปด้วยน้ำที่ไหลมาจากรอบด้าน และที่ซึ่งน้ำตั้งอยู่ได้ในฤดูฝนตามลักษณะที่กล่าวไว้ในแม่น้ำ ห้วงน้ำนี้ชื่อว่าชาตัสสระ (ห้วงน้ำเกิดเอง) แม้ห้วงน้ำที่ถูกขุดขึ้นด้วยน้ำที่ไหลออกมาจากการทำลายแม่น้ำหรือมหาสมุทรใด ย่อมถึงซึ่งลักษณะนี้ ห้วงน้ำนี้ก็เป็นชาตัสสระนั่นเอง ในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้น สถานที่ใดอันบุรุษผู้มีกำลังปานกลางพึงเหวี่ยงน้ำไปได้โดยรอบ สถานที่นั้นชื่อว่าอุทกุกเขปสีมา කථං පන උදකුක්ඛෙපො කාතබ්බොති? යථා අක්ඛධුත්තා දාරුගුළං ඛිපන්ති, එවං උදකං වා වාලුකං වා හත්ථෙන ගහෙත්වා ථාමමජ්ඣිමෙන පුරිසෙන සබ්බථාමෙන ඛිපිතබ්බං. යත්ථ එවං ඛිත්තං උදකං වා වාලුකා වා පතති, අයමෙකො උදකුක්ඛෙපො, තස්ස අන්තොහත්ථපාසං විජහිත්වා ඨිතො කම්මං කොපෙති. යාව පරිසා වඩ්ඪති, තාව සීමාපි වඩ්ඪති, පරිසපරියන්තතො උදකුක්ඛෙපොයෙව පමාණං, අයං පන එතෙසං නදීආදීනං [Pg.196] අන්තොයෙව ලබ්භති, න බහි. තස්මා නදියා වා ජාතස්සරෙ වා යත්තකං පදෙසං පකතිවස්සකාලෙ චතූසු මාසෙසු උදකං ඔත්ථරති, සමුද්දෙ යස්මිං පදෙසෙ පකතිවීචියො ඔසරිත්වා සණ්ඨහන්ති, තතො පට්ඨාය කප්පියභූමි, තත්ථ ඨත්වා උපොසථාදිකම්මං කාතුං වට්ටති, දුබ්බුට්ඨිකාලෙ වා ගිම්හෙ වා නදීජාතස්සරෙසු සුක්ඛෙසුපි සා එව කප්පියභූමි. සචෙ පන සුක්ඛෙ ජාතස්සරෙ වාපිං වා ඛණන්ති, වප්පං වා කරොන්ති, තං ඨානං ගාමඛෙත්තං හොති. යා පනෙසා ‘‘කප්පියභූමී’’ති වුත්තා, තතො බහි උදකුක්ඛෙපසීමා න ගච්ඡති, අන්තො ගච්ඡති, තස්මා තෙසං අන්තො පරිසපරියන්තතො පට්ඨාය සමන්තා උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදො කාතබ්බො, අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. การซัดน้ำพึงทำอย่างไร? เหมือนพวกนักเลงลูกเต๋าซัดลูกเต๋าไป ฉันใด บุรุษผู้มีกำลังปานกลางพึงถือเอาน้ำหรือทรายด้วยมือแล้วซัดไปด้วยกำลังทั้งหมด ฉันนั้น น้ำหรือทรายที่ซัดไปอย่างนั้นตกในที่ใด ที่นั้นเป็นอุทุกเขปหนึ่ง ภิกษุผู้ยืนเว้นหัตถบาสอยู่ภายในอุทุกเขปนั้น ย่อมยังกรรมให้เสีย บริษัทเจริญเพียงใด สีมาก็เจริญเพียงนั้น อุทุกเขปเท่านั้นเป็นประมาณจากที่สุดของบริษัท อนึ่ง อุทุกเขปนี้ย่อมได้ภายในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้นเท่านั้น ไม่ได้ภายนอก เพราะเหตุนั้น ในแม่น้ำก็ดี ในสระธรรมชาติก็ดี น้ำท่วมถึงพื้นที่ใดในฤดูฝนปกติ ๔ เดือน ในสมุทร คลื่นปกติซัดขึ้นแล้วตั้งอยู่ ณ พื้นที่ใด นับแต่ที่นั้นไปเป็นกัปปิยภูมิ ยืนอยู่ในที่นั้นแล้วพึงทำอุโบสถกรรมเป็นต้นได้ ในคราวฝนแล้งก็ดี ในฤดูร้อนก็ดี แม้แม่น้ำและสระธรรมชาติแห้งไป ที่นั้นนั่นแหละเป็นกัปปิยภูมิ อนึ่ง ถ้าในสระธรรมชาติที่แห้งแล้ว ขุดบ่อน้ำก็ดี ทำการเพาะปลูกก็ดี ที่นั้นย่อมเป็นเขตบ้าน อนึ่ง กัปปิยภูมิที่กล่าวแล้วนี้ สีมาอุทุกเขปไม่ไปภายนอกที่นั้น ย่อมไปภายใน เพราะเหตุนั้น พึงกำหนดเขตอุทุกเขปโดยรอบ นับแต่ที่สุดของบริษัทภายในที่เหล่านั้น นี้เป็นสังเขปในเรื่องนี้ අයං පන විත්ථාරො – සචෙ නදී නාතිදීඝා හොති, පභවතො පට්ඨාය යාව මුඛද්වාරා සබ්බත්ථ සඞ්ඝො නිසීදති, උදකුක්ඛෙපසීමාය කම්මං නත්ථි, සකලාපි නදී එතෙසංයෙව භික්ඛූනං පහොති. යං පන මහාසුමත්ථෙරෙන වුත්තං ‘‘යොජනං පවත්තමානායෙව නදී, තත්‍රාපි උපරි අඩ්ඪයොජනං පහාය හෙට්ඨා අඩ්ඪයොජනෙ කම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති, තං මහාපදුමත්ථෙරෙනෙව පටික්ඛිත්තං. භගවතා හි ‘‘තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙත්වා යත්ථ කත්ථචි උත්තරන්තියා භික්ඛුනියා අන්තරවාසකො තෙමියතී’’ති (පාචි. 692) ඉදං නදියා පමාණං වුත්තං, න යොජනං වා අඩ්ඪයොජනං වා, තස්මා යා ඉමස්ස සුත්තස්ස වසෙන පුබ්බෙ වුත්තලක්ඛණා නදී, තස්සා පභවතො පට්ඨාය සඞ්ඝකම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පනෙත්ථ බහූ භික්ඛූ විසුං විසුං කම්මං කරොන්ති, සබ්බෙහි අත්තනො ච අඤ්ඤෙසඤ්ච උදකුක්ඛෙපපරිච්ඡෙදස්ස අන්තරා අඤ්ඤො උදකුක්ඛෙපො සීමන්තරිකත්ථාය ඨපෙතබ්බො, තතො අධිකං වට්ටතියෙව, ඌනං පන න වට්ටතීති වුත්තං. ජාතස්සරසමුද්දෙපි එසෙව නයො. อนึ่ง นี้เป็นคำอธิบายโดยพิสดาร – ถ้าแม่น้ำไม่ยาวเกินไป สงฆ์ย่อมนั่งได้ทั่วทุกแห่งนับแต่ต้นน้ำจนถึงปากน้ำ กรรมในอุทุกเขปสีมาไม่มี แม่น้ำทั้งหมดก็ย่อมพอแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น อนึ่ง คำที่พระมหาสุมัตเถระกล่าวว่า “แม่น้ำที่ไหลไปเพียงโยชน์หนึ่ง แม้ในแม่น้ำนั้น พึงละครึ่งโยชน์ข้างบนแล้ว พึงทำกรรมในครึ่งโยชน์ข้างล่างได้” คำนั้นพระมหาปทุมเถระนั่นแหละคัดค้านแล้ว เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสประมาณของแม่น้ำนี้ว่า “อันตรวาสกของภิกษุณีผู้ข้ามไปในที่ใดที่หนึ่ง โดยปกปิดมณฑลสาม ย่อมเปียก” (ปาจิ. ๖๙๒) ไม่ได้ตรัสว่าโยชน์หนึ่งหรือครึ่งโยชน์ เพราะเหตุนั้น แม่น้ำที่มีลักษณะที่กล่าวแล้วในเบื้องต้นโดยอาศัยพระสูตรนี้ พึงทำสังฆกรรมได้นับแต่ต้นน้ำของแม่น้ำนั้น อนึ่ง ถ้าในแม่น้ำนี้ ภิกษุจำนวนมากทำกรรมแยกกัน อันภิกษุทั้งหลายพึงตั้งอุทุกเขปอื่นไว้เพื่อประโยชน์แก่สีมันตริกะในระหว่างเขตอุทุกเขปของตนและของภิกษุอื่น เกินกว่านั้นย่อมได้แน่นอน แต่หย่อนกว่านั้นย่อมไม่ได้ ดังนี้ แม้ในสระธรรมชาติและสมุทรก็มีนัยนี้แหละ නදියා පන ‘‘කම්මං කරිස්සාමා’’ති ගතෙහි සචෙ නදී පරිපුණ්ණා හොති සමතිත්තිකා, උදකසාටිකං නිවාසෙත්වා අන්තොනදියංයෙව කම්මං කාතබ්බං. සචෙ න සක්කොන්ති, නාවායපි ඨත්වා කාතබ්බං. ගච්ඡන්තියා පන නාවාය කාතුං න වට්ටති. කස්මා? උදකුක්ඛෙපමත්තමෙව හි සීමා. තං නාවා සීඝමෙව අතික්කමති, එවං සති අඤ්ඤිස්සා සීමාය ඤත්ති, අඤ්ඤිස්සා අනුසාවනා හොති, තස්මා නාවං අරිත්තෙන වා ඨපෙත්වා පාසාණෙ [Pg.197] වා ලම්බෙත්වා අන්තොනදියං ජාතරුක්ඛෙ වා බන්ධිත්වා කම්මං කාතබ්බං. අන්තොනදියං බද්ධඅට්ටකෙපි අන්තොනදියං ජාතරුක්ඛෙපි ඨිතෙහි කාතුං වට්ටති. සචෙ පන රුක්ඛස්ස සාඛා වා තතො නික්ඛන්තපාරොහො වා බහිනදීතීරෙ විහාරසීමාය වා ගාමසීමාය වා පතිට්ඨිතො, සීමං වා සොධෙත්වා සාඛං වා ඡින්දිත්වා කම්මං කාතබ්බං. බහිනදීතීරෙ ජාතරුක්ඛස්ස අන්තොනදියං පවිට්ඨසාඛාය වා පාරොහෙ වා නාවං බන්ධිත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති, කරොන්තෙහි සීමා වා සොධෙතබ්බා, ඡින්දිත්වා වාස්ස බහිපතිට්ඨිතභාවො නාසෙතබ්බො. නදීතීරෙ පන ඛාණුකං කොට්ටෙත්වා තත්ථ බද්ධනාවාය න වට්ටතියෙව. නදියං සෙතුං කරොන්ති, සචෙ අන්තොනදියංයෙව සෙතු ච සෙතුපාදා ච හොන්ති, සෙතුම්හි ඨිතෙහි කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන සෙතු වා සෙතුපාදා වා බහිතීරෙ පතිට්ඨිතා, කම්මං කාතුං න වට්ටති, සීමං සොධෙත්වා කාතබ්බං. අථ සෙතුපාදා අන්තො, සෙතු පන උභින්නම්පි තීරානං උපරිආකාසෙ ඨිතො, වට්ටති. อนึ่ง เมื่อภิกษุทั้งหลายไปโดยตั้งใจว่า “จักทำกรรม” ในแม่น้ำ ถ้าแม่น้ำเต็มเสมอฝั่ง พึงนุ่งผ้าอาบน้ำแล้วทำกรรมในแม่น้ำนั่นแหละ ถ้าไม่สามารถ พึงยืนอยู่บนเรือแล้วทำก็ได้ แต่จะทำบนเรือที่กำลังแล่นไม่ได้ เพราะเหตุไร? เพราะอุทุกเขปเท่านั้นเป็นสีมา เรือย่อมล่วงอุทุกเขปนั้นไปโดยเร็ว เมื่อเป็นอย่างนั้น ญัตติย่อมมีในสีมาหนึ่ง อนุสาวนาย่อมมีในอีกสีมาหนึ่ง เพราะเหตุนั้น พึงหยุดเรือด้วยพายก็ดี ผูกไว้กับหินก็ดี ผูกไว้กับต้นไม้ที่เกิดในแม่น้ำก็ดี แล้วทำกรรม อันภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่บนนั่งร้านที่ผูกไว้ในแม่น้ำก็ดี บนต้นไม้ที่เกิดในแม่น้ำก็ดี พึงทำได้ อนึ่ง ถ้ากิ่งไม้ก็ดี รากย้อยที่งอกออกจากต้นไม้นั้นก็ดี ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำภายนอก ในวิหารสีมาก็ดี ในบ้านสีมาก็ดี พึงชำระสีมาเสียก็ดี พึงตัดกิ่งไม้เสียก็ดี แล้วทำกรรม พึงผูกเรือไว้กับกิ่งไม้ที่ยื่นเข้าไปในแม่น้ำก็ดี กับรากย้อยที่เกิดบนฝั่งแม่น้ำภายนอกก็ดี แล้วทำกรรมไม่ได้ เมื่อจะทำ พึงชำระสีมาเสียก็ดี พึงตัดกิ่งไม้เป็นต้นเสียเพื่อทำลายความเป็นสิ่งที่ตั้งอยู่ภายนอกของต้นไม้นั้นก็ดี อนึ่ง พึงทำบนเรือที่ผูกไว้กับหลักที่ตอกไว้บนฝั่งแม่น้ำไม่ได้เลย เมื่อเขาสร้างสะพานในแม่น้ำ ถ้าสะพานและเสาสะพานอยู่ในแม่น้ำนั่นแหละ อันภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่บนสะพานพึงทำกรรมได้ อนึ่ง ถ้าสะพานหรือเสาสะพานตั้งอยู่บนฝั่งภายนอก พึงทำกรรมไม่ได้ พึงชำระสีมาแล้วจึงทำ แต่ถ้าเสาสะพานอยู่ในแม่น้ำ ส่วนสะพานตั้งอยู่บนอากาศเหนือฝั่งทั้งสอง ย่อมทำได้ අන්තොනදියං පාසාණො වා දීපකො වා හොති, තත්ථ යත්තකං පදෙසං පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරෙ පකතිවස්සකාලෙ වස්සානස්ස චතූසු මාසෙසු උදකං ඔත්ථරති, සො නදීසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. අතිවුට්ඨිකාලෙ ඔඝෙන ඔත්ථතොකාසො න ගහෙතබ්බො. සො හි ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. නදිතො මාතිකං නීහරන්තා නදියං ආවරණං කරොන්ති, තං චෙ ඔත්ථරිත්වා වා විනිබ්බිජ්ඣිත්වා වා උදකං ගච්ඡති, සබ්බත්ථ පවත්තනට්ඨානෙ කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන ආවරණෙන වා කොට්ටකබන්ධනෙන වා සොතං පච්ඡින්දති, උදකං නප්පවත්තති, අප්පවත්තනට්ඨානෙ කාතුං න වට්ටති, ආවරණමත්තකෙපි කාතුං න වට්ටති. සචෙ කොචි ආවරණප්පදෙසො පුබ්බෙ වුත්තපාසාණදීපකප්පදෙසො විය උදකෙන අජ්ඣොත්ථරීයති, තත්ථ වට්ටති. සො හි නදීසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. නදිං විනාසෙත්වා තළාකං කරොන්ති, හෙට්ඨා පාළිබද්ධා උදකං ආගන්ත්වා තළාකං පූරෙත්වා තිට්ඨති, එත්ථ කම්මං කාතුං න වට්ටති, උපරි පවත්තනට්ඨානෙ හෙට්ඨා ච ඡඩ්ඩිතොදකං නදිං ඔතරිත්වා සන්දනට්ඨානතො පට්ඨාය වට්ටති. දෙවෙ අවස්සන්තෙ හෙමන්තගිම්හෙසු වා සුක්ඛනදියාපි වට්ටති, නදිතො නීහටමාතිකාය න වට්ටති. සචෙ සා කාලන්තරෙන භිජ්ජිත්වා නදී හොති, වට්ටති. කාචි නදී උප්පතිත්වා ගාමනිගමසීමං ඔත්ථරිත්වා පවත්තති, නදීයෙව හොති, කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන විහාරසීමං ඔත්ථරති, විහාරසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. ในแม่น้ำมีหินก็ดี มีเกาะก็ดี น้ำท่วมถึงประเทศใดในฤดูฝนปกติ ๔ เดือน ตามประการที่กล่าวแล้วในเบื้องต้นในที่นั้น ประเทศนั้นย่อมถึงซึ่งความเป็นแม่น้ำนั่นแหละ ในคราวฝนตกมาก ไม่พึงถือเอาที่ที่น้ำท่วมท้นด้วยกระแส เพราะที่นั้นย่อมถึงซึ่งความเป็นคามสีมานั่นแหละ พวกผู้ไขเหมืองจากแม่น้ำ ย่อมทำเครื่องกั้นในแม่น้ำ ถ้าเครื่องกั้นนั้นถูกน้ำท่วมไปก็ดี หรือน้ำทะลุเครื่องกั้นนั้นไปก็ดี พึงทำกรรมในที่ที่น้ำไหลไปได้ทั่วทุกแห่ง อนึ่ง ถ้าเครื่องกั้นก็ดี การผูกทำนบก็ดี ย่อมตัดกระแส น้ำไม่ไหลไป พึงทำกรรมในที่ที่น้ำไม่ไหลไปไม่ได้ แม้บนเครื่องกั้นเท่านั้นก็ทำไม่ได้ ถ้าประเทศเครื่องกั้นบางแห่งถูกน้ำท่วมทับเหมือนประเทศหินและเกาะที่กล่าวแล้วในเบื้องต้น พึงทำกรรมในที่นั้นได้ เพราะที่นั้นย่อมถึงซึ่งความเป็นแม่น้ำนั่นแหละ พวกเขาทำสระโดยทำลายแม่น้ำ ผูกคันดินข้างล่าง น้ำมาแล้วย่อมเต็มสระแล้วตั้งอยู่ พึงทำกรรมในสระนี้ไม่ได้ พึงทำในที่ที่น้ำไหลไปข้างบน และน้ำที่ทิ้งแล้วข้างล่างไหลลงสู่แม่น้ำ นับแต่ที่ที่น้ำไหลไปได้ (พึงทำกรรมได้) แม้ในแม่น้ำที่แห้งในฤดูหนาวหรือฤดูร้อน เมื่อฝนไม่ตก ก็พึงทำได้ พึงทำในเหมืองที่ไขจากแม่น้ำไม่ได้ ถ้าเหมืองนั้นแตกไปตามกาลเวลาแล้วเป็นแม่น้ำ พึงทำได้ แม่น้ำบางสายเอ่อล้นแล้วท่วมคามสีมาและนิคมสีมาแล้วไหลไป ย่อมเป็นแม่น้ำนั่นแหละ พึงทำกรรมได้ อนึ่ง ถ้าท่วมวิหารสีมา ย่อมถึงซึ่งความเป็นวิหารสีมานั่นแหละ සමුද්දෙපි [Pg.198] කම්මං කරොන්තෙහි යං පදෙසං උද්ධං වඩ්ඪනඋදකං වා පකතිවීචි වා වෙගෙන ආගන්ත්වා ඔත්ථරති, තත්ථ කාතුං න වට්ටති. යස්මිං පන පදෙසෙ පකතිවීචියො ඔසරිත්වා සණ්ඨහන්ති, සො උදකන්තතො පට්ඨාය අන්තො සමුද්දො නාම, තත්ථ ඨිතෙහි කම්මං කාතබ්බං. සචෙ ඌමිවෙගො බාධති, නාවාය වා අට්ටකෙ වා ඨත්වා කාතබ්බං. තෙසු විනිච්ඡයො නදියං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. සමුද්දෙ පිට්ඨිපාසාණො හොති, තං කදාචි ඌමියො ආගන්ත්වා ඔත්ථරන්ති, කදාචි න ඔත්ථරන්ති, තත්ථ කම්මං කාතුං න වට්ටති. සො හි ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. සචෙ පන වීචීසු ආගතාසුපි අනාගතාසුපි පකතිඋදකෙනෙව ඔත්ථරීයති, වට්ටති. දීපකො වා පබ්බතො වා හොති, සො චෙ දූරෙ හොති මච්ඡබන්ධානං අගමනපථෙ, අරඤ්ඤසීමාසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. තෙසං ගමනපරියන්තස්ස ඔරතො පන ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති, තත්ථ ගාමසීමං අසොධෙත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති. සමුද්දො ගාමසීමං වා නිගමසීමං වා ඔත්ථරිත්වා තිට්ඨති, සමුද්දොව හොති, තත්ථ කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ පන විහාරසීමං ඔත්ථරති, විහාරසීමාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. แม้ในทะเล เมื่อภิกษุทั้งหลายทำกรรม หากน้ำที่เพิ่มขึ้นหรือคลื่นปกติมาท่วมทับด้วยความเร็วในที่ใด ไม่ควรทำกรรมในที่นั้น แต่ในที่ใดที่คลื่นปกติถอยไปแล้วตั้งอยู่ ที่นั้นชื่อว่าภายในทะเลนับตั้งแต่ขอบน้ำเป็นต้นไป ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในที่นั้นพึงทำกรรม หากคลื่นแรงรบกวน พึงยืนอยู่บนเรือหรือบนนั่งร้านแล้วทำกรรม การวินิจฉัยในเรื่องเหล่านั้นพึงทราบด้วยนัยที่กล่าวไว้ในแม่น้ำนั่นเอง ในทะเลมีแผ่นหินอยู่ บางครั้งคลื่นก็มาท่วมทับ บางครั้งก็ไม่ท่วมทับ ไม่ควรทำกรรมในที่นั้น เพราะที่นั้นนับเข้าเป็นคามสีมานั่นเอง แต่ถ้าคลื่นมาถึงหรือไม่มาถึงก็ตาม ถูกน้ำปกติท่วมทับอยู่เสมอ ก็ควรทำกรรมได้ หากมีเกาะหรือภูเขาอยู่ และเกาะหรือภูเขานั้นอยู่ไกลในทางที่ชาวประมงไปไม่ถึง (คือไปแล้วกลับมาไม่ได้ในวันเดียว) ที่นั้นนับเข้าเป็นอารัญญสีมานั่นเอง แต่ภายในที่สุดแห่งทางที่ชาวประมงไปได้นั้นนับเข้าเป็นคามสีมา ในที่นั้นหากไม่ชำระคามสีมาเสียก่อน ไม่ควรทำกรรม หากทะเลท่วมทับคามสีมาหรือนิคมสีมาแล้วตั้งอยู่ ก็เป็นทะเลเท่านั้น ควรทำกรรมในทะเลนั้น แต่ถ้าท่วมทับวิหารสีมา ก็จะนับเข้าเป็นวิหารสีมาเท่านั้น ජාතස්සරෙ කම්මං කරොන්තෙහි යත්ථ පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරෙ වස්සකාලෙ වස්සෙ පච්ඡින්නමත්තෙ පිවිතුං වා හත්ථපාදෙ වා ධොවිතුං උදකං න හොති, සුක්ඛති, අයං න ජාතස්සරො, ගාමඛෙත්තසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති, තත්ථ කම්මං න කාතබ්බං. යත්ථ පන වුත්තප්පකාරෙ වස්සකාලෙ උදකං සන්තිට්ඨති, අයමෙව ජාතස්සරො. තස්ස යත්තකෙ පදෙසෙ වස්සානං චාතුමාසෙ උදකං තිට්ඨති, තත්ථ කම්මං කාතුං වට්ටති. සචෙ ගම්භීරං උදකං, අට්ටකං බන්ධිත්වා තත්ථ ඨිතෙහිපි ජාතස්සරස්ස අන්තොජාතරුක්ඛම්හි බද්ධඅට්ටකෙපි කාතුං වට්ටති. පිට්ඨිපාසාණදීපකෙසු පනෙත්ථ නදියං වුත්තසදිසොව විනිච්ඡයො. සමවස්සදෙවකාලෙ පහොනකජාතස්සරො පන චෙපි දුබ්බුට්ඨිකකාලෙ වා ගිම්හහෙමන්තෙසු වා සුක්ඛති, නිරුදකො හොති, තත්ථ සඞ්ඝකම්මං කාතුං වට්ටති. යං අන්ධකට්ඨකථායං වුත්තං ‘‘සබ්බො ජාතස්සරො සුක්ඛො අනොදකො ගාමඛෙත්තංයෙව භජතී’’ති, තං න ගහෙතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ උදකත්ථාය ආවාටං වා පොක්ඛරණීආදීනි වා ඛණන්ති, තං ඨානං අජාතස්සරො හොති, ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. ලාබුතිපුසකාදිවප්පෙ කතෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන නං පූරෙත්වා ථලං වා කරොන්ති, එකස්මිං [Pg.199] දිසාභාගෙ පාළිං බන්ධිත්වා සබ්බමෙව නං මහාතළාකං වා කරොන්ති, සබ්බොපි අජාතස්සරො හොති, ගාමසීමාසඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. ලොණීපි ජාතස්සරසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ උදකට්ඨානොකාසෙ කම්මං කාතුං වට්ටතීති. අයං අබද්ධසීමාය විනිච්ඡයො. ในอ่างน้ำที่เกิดขึ้นเอง เมื่อภิกษุทั้งหลายทำกรรม หากในฤดูฝนที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ เมื่อฝนเพิ่งหยุด น้ำไม่มีให้ดื่มหรือล้างมือเท้า และแห้งไป อ่างน้ำนี้ไม่ชื่อว่าชาตสระ ย่อมเข้าเป็นเขตบ้านเท่านั้น ไม่ควรทำกรรมในที่นั้น แต่ในที่ใดที่น้ำตั้งอยู่ในฤดูฝนที่กล่าวไว้ อ่างน้ำนี้เท่านั้นชื่อว่าชาตสระ ในที่ใดของอ่างน้ำนั้นที่น้ำตั้งอยู่ตลอดสี่เดือนในฤดูฝน ควรทำกรรมในที่นั้น หากน้ำลึก ควรผูกนั่งร้านแล้วยืนอยู่บนนั่งร้านนั้นทำกรรม หรือทำกรรมบนนั่งร้านที่ผูกไว้กับต้นไม้ที่เกิดอยู่ภายในชาตสระนั้นก็ได้ การวินิจฉัยในเรื่องแผ่นหินและเกาะในที่นี้ก็เหมือนกับที่กล่าวไว้ในแม่น้ำนั่นเอง ส่วนชาตสระที่เพียงพอแก่การทำกรรมในเวลาที่ฝนตกปกติ แม้จะแห้งไปหรือไม่มีน้ำในเวลาที่ฝนแล้ง หรือในฤดูร้อนและฤดูหนาว ก็ควรทำสังฆกรรมในที่นั้น คำที่กล่าวไว้ในอรรถกถาอันธกะว่า ‘ชาตสระทั้งหมดที่แห้งและไม่มีน้ำ ย่อมเข้าเป็นเขตบ้านเท่านั้น’ นั้นไม่พึงถือเอา แต่ถ้าในชาตสระนี้มีการขุดบ่อน้ำหรือสระน้ำเป็นต้นเพื่อต้องการน้ำ ที่นั้นย่อมเป็นอชาตสระ ย่อมเข้าเป็นคามสีมา แม้ในการปลูกน้ำเต้าและแตงกวาเป็นต้นในชาตสระนั้น ก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ถ้าถมชาตสระนั้นแล้วทำเป็นที่ดอน หรือกั้นคันดินในส่วนหนึ่งของทิศแล้วทำชาตสระทั้งหมดนั้นให้เป็นสระใหญ่ ชาตสระทั้งหมดนั้นก็ย่อมเป็นอชาตสระ ย่อมเข้าเป็นคามสีมา แม้อ่างน้ำเค็มก็ย่อมเข้าเป็นชาตสระนั่นเอง ควรทำกรรมในที่ที่มีน้ำตลอดสี่เดือนในฤดูฝน นี้คือการวินิจฉัยในอพัทธสีมา ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ සීමාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องการวินิจฉัยสีมา จบแล้ว 25. උපොසථපවාරණාවිනිච්ඡයකථා ๒๕. ๒๕- เรื่องการวินิจฉัยอุโบสถและปวารณา 168. උපොසථපවාරණාති එත්ථ (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා) දිවසවසෙන තයො උපොසථා චාතුද්දසිකො පන්නරසිකො සාමග්ගීඋපොසථොති. තත්ථ හෙමන්තගිම්හවස්සානානං තිණ්ණං උතූනං තතියසත්තමපක්ඛෙසු ද්වෙ ද්වෙ කත්වා ඡ චාතුද්දසිකා, සෙසා පන්නරසිකාති එවං එකසංවච්ඡරෙ චතුවීසති උපොසථා. ඉදං තාව පකතිචාරිත්තං. තථාරූපපච්චයෙ සති අඤ්ඤස්මිම්පි චාතුද්දසෙ උපොසථං කාතුං වට්ටති. පුරිමවස්සංවුට්ඨානං පන පුබ්බකත්තිකපුණ්ණමා, තෙසංයෙව සචෙ භණ්ඩනකාරකෙහි උපද්දුතා පවාරණං පච්චුක්කඩ්ඪන්ති, අථ කත්තිකමාසස්ස කාළපක්ඛචාතුද්දසො වා පච්ඡිමකත්තිකපුණ්ණමා වා පච්ඡිමවස්සංවුට්ඨානඤ්ච පච්ඡිමකත්තිකපුණ්ණමා එව වාති ඉමෙ තයො පවාරණාදිවසාපි හොන්ති. ඉදම්පි පකතිචාරිත්තමෙව. තථාරූපපච්චයෙ සති ද්වින්නං කත්තිකපුණ්ණමානං පුරිමෙසු චාතුද්දසෙසුපි පවාරණං කාතුං වට්ටති. යදා පන කොසම්බකක්ඛන්ධකෙ (මහාව. 451 ආදයො) ආගතනයෙන භින්නෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඔසාරිතෙ තස්මිං භික්ඛුස්මිං සඞ්ඝො තස්ස වත්ථුස්ස වූපසමාය සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, තදා තාවදෙව උපොසථො කාතබ්බො. ‘‘පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්ති වචනතො ඨපෙත්වා චාතුද්දසපන්නරසෙ අඤ්ඤොපි යො කොචි දිවසො උපොසථදිවසො නාම හොති, වස්සංවුට්ඨානං පන කත්තිකමාසබ්භන්තරෙ අයමෙව සාමග්ගීපවාරණාදිවසො නාම හොති. ඉති ඉමෙසු තීසු දිවසෙසු උපොසථො කාතබ්බො. කරොන්තෙන පන සචෙ චාතුද්දසිකො හොති, ‘‘අජ්ජුපොසථො චාතුද්දසො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ සාමග්ගීඋපොසථො හොති, ‘‘අජ්ජුපොසථො [Pg.200] සාමග්ගී’’ති වත්තබ්බං. පන්නරසියං පන පාළියං ආගතනයෙනෙව ‘‘අජ්ජුපොසථො පන්නරසො’’ති වත්තබ්බං. ๑๖๘. ในบทมาติกาว่าอุโบสถปวารณานี้ พึงทราบการวินิจฉัยดังนี้: อุโบสถ ๓ อย่างที่ตรัสไว้โดยวัน คือ อุโบสถ ๑๔ ค่ำ, อุโบสถ ๑๕ ค่ำ และอุโบสถสามัคคี. ในอุโบสถเหล่านั้น อุโบสถ ๑๔ ค่ำมี ๖ วัน โดยทำสองวันในปักษ์ที่ ๓ และ ๗ ของฤดูทั้งสาม คือ ฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน. อุโบสถที่เหลือ ๑๘ วันเป็นอุโบสถ ๑๕ ค่ำ. รวมแล้วในหนึ่งปีมีอุโบสถ ๒๔ วัน. นี้เป็นวัตรปฏิบัติปกติเบื้องต้น. หากมีเหตุปัจจัยเช่นนั้น ก็ควรทำอุโบสถในวัน ๑๔ ค่ำอื่นได้. แต่สำหรับพระภิกษุผู้ออกพรรษาต้น วันเพ็ญเดือน ๑๑ เป็นวันปวารณาของท่านเหล่านั้นเท่านั้น. หากถูกพวกภิกษุผู้ก่อการทะเลาะวิวาทเบียดเบียนแล้วเลื่อนปวารณาออกไป, วัน ๑๔ ค่ำข้างแรมของเดือน ๑๑ หรือวันเพ็ญเดือน ๑๒ ก็ดี, และสำหรับพระภิกษุผู้ออกพรรษาหลัง วันเพ็ญเดือน ๑๒ เท่านั้นก็ดี, วันทั้งสามนี้ก็เป็นวันปวารณาได้. นี้ก็เป็นวัตรปฏิบัติปกติเท่านั้น. หากมีเหตุปัจจัยเช่นนั้น ก็ควรทำปวารณาในวัน ๑๔ ค่ำก่อนวันเพ็ญเดือน ๑๑ และวันเพ็ญเดือน ๑๒ ทั้งสองวันได้. แต่เมื่อใดที่สงฆ์แตกกันด้วยนัยที่มาในโกสัมพกขันธกะ เมื่อพระภิกษุผู้ถูกยกวัตรนั้นถูกนำเข้าหมู่แล้ว สงฆ์ทำสังฆสามัคคีเพื่อระงับอธิกรณ์นั้น, ในเวลานั้นพึงทำอุโบสถในวันนั้นเท่านั้น. เพราะคำว่า ‘พึงแสดงปาติโมกข์’ เว้นวัน ๑๔ ค่ำและ ๑๕ ค่ำแล้ว วันอื่นใดวันหนึ่งก็ชื่อว่าวันอุโบสถได้. แต่สำหรับพระภิกษุผู้ออกพรรษา วันใดวันหนึ่งในระหว่างเดือน ๑๑ และเดือน ๑๒ นี้เท่านั้นชื่อว่าวันปวารณาสามัคคี. ดังนั้น พึงทำอุโบสถในวันทั้งสามนี้. แต่เมื่อพระภิกษุผู้ทำ หากเป็นอุโบสถ ๑๔ ค่ำ พึงกล่าวว่า ‘วันนี้อุโบสถ ๑๔ ค่ำ’. หากเป็นอุโบสถสามัคคี พึงกล่าวว่า ‘วันนี้อุโบสถสามัคคี’. แต่ในวัน ๑๕ ค่ำ พึงกล่าวด้วยนัยที่มาในพระบาลีเท่านั้นว่า ‘วันนี้อุโบสถ ๑๕ ค่ำ’. 169. සඞ්ඝෙ උපොසථො (කඞ්ඛා. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා), ගණෙ උපොසථො, පුග්ගලෙ උපොසථොති එවං කාරකවසෙන අපරෙපි තයො උපොසථා වුත්තා, කත්තබ්බාකාරවසෙන පන සුත්තුද්දෙසො පාරිසුද්ධිඋපොසථො අධිට්ඨානුපොසථොති අපරෙපි තයො උපොසථා. තත්ථ සුත්තුද්දෙසො නාම ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’තිආදිනා නයෙන වුත්තො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. යෙ පනිතරෙ ද්වෙ උපොසථා, තෙසු පාරිසුද්ධිඋපොසථො තාව අඤ්ඤෙසඤ්ච සන්තිකෙ අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච ආරොචනවසෙන දුවිධො. තත්ථ ය්වායං අඤ්ඤෙසං සන්තිකෙ කරීයති, සොපි පවාරිතානඤ්ච අප්පවාරිතානඤ්ච සන්තිකෙ කරණවසෙන දුවිධො. තත්ථ මහාපවාරණාය පවාරිතානං සන්තිකෙ පච්ඡිමිකාය උපගතෙන වා අනුපගතෙන වා ඡින්නවස්සෙන වා චාතුමාසිනියං පන පවාරිතානං සන්තිකෙ අනුපගතෙන වා ඡින්නවස්සෙන වා කායසාමග්ගිං දත්වා ‘‘පරිසුද්ධො අහං භන්තෙ, පරිසුද්ධොති මං ධාරෙථා’’ති තික්ඛත්තුං වත්වා කාතබ්බො. ඨපෙත්වා පන පවාරණාදිවසං අඤ්ඤස්මිං කාලෙ ආවාසිකෙහි උද්දිට්ඨමත්තෙ පාතිමොක්ඛෙ අවුට්ඨිතාය වා එකච්චාය වුට්ඨිතාය වා සබ්බාය වා වුට්ඨිතාය පරිසාය යෙ අඤ්ඤෙ සමසමා වා ථොකතරා වා ආගච්ඡන්ති, තෙහි තෙසං සන්තිකෙ වුත්තනයෙනෙව පාරිසුද්ධි ආරොචෙතබ්බා. ๑๖๙. อุโบสถอื่นอีก ๓ อย่างที่ตรัสไว้โดยอำนาจแห่งบุคคลผู้ทำ คือ สังฆอุโบสถ คณอุโบสถ และปุคคลอุโบสถ. แต่อุโบสถอื่นอีก ๓ อย่างที่ตรัสไว้โดยอาการที่พึงทำ คือ สุตตุทเทส, ปาริสุทธิอุโบสถ และอธิษฐานอุโบสถ. ในอุโบสถเหล่านั้น สุตตุทเทสชื่อว่าการแสดงปาติโมกข์ที่ตรัสไว้ด้วยนัยมีคำว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า’ เป็นต้น. แต่อุโบสถอีก ๒ อย่างที่เหลือ คือ ปาริสุทธิอุโบสถและอธิษฐานอุโบสถนั้น, ในอุโบสถเหล่านั้น ปาริสุทธิอุโบสถก่อนอื่นมี ๒ อย่างโดยการบอกกล่าวในสำนักของผู้อื่นและซึ่งกันและกัน. ในอุโบสถเหล่านั้น ปาริสุทธิอุโบสถใดที่ทำในสำนักของผู้อื่น อุโบสถนั้นก็มี ๒ อย่างโดยการทำในสำนักของพระภิกษุผู้ปวารณาแล้วและผู้ยังไม่ปวารณา. ในอุโบสถเหล่านั้น ในวันมหาปวารณา พึงทำปาริสุทธิอุโบสถในสำนักของภิกษุทั้งหลายผู้ปวารณาแล้ว โดยภิกษุผู้ออกพรรษาหลังก็ดี ผู้ยังไม่ได้เข้าพรรษาก็ดี ผู้ขาดพรรษาก็ดี ให้กายสามัคคีแล้วบอกกล่าว ๓ ครั้งว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าบริสุทธิ์ ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บริสุทธิ์’. ส่วนในวันจาตุมาสินี พึงทำปาริสุทธิอุโบสถในสำนักของภิกษุทั้งหลายผู้ปวารณาแล้ว โดยภิกษุผู้ออกพรรษาต้นก็ดี ผู้ยังไม่ได้เข้าพรรษาก็ดี ผู้ขาดพรรษาก็ดี ให้กายสามัคคีแล้วบอกกล่าว ๓ ครั้งว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าบริสุทธิ์ ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บริสุทธิ์’. แต่เว้นวันปวารณาแล้ว ในเวลาอื่น เมื่อพระภิกษุผู้อยู่ประจำแสดงปาติโมกข์จบลงแล้ว ไม่ว่าบริษัทจะยังไม่ลุกขึ้น หรือบางส่วนลุกขึ้นแล้ว หรือทั้งหมดลุกขึ้นแล้วก็ตาม พระภิกษุอื่นที่มาถึงภายหลัง ไม่ว่าจะเท่ากันหรือน้อยกว่า พึงบอกกล่าวปาริสุทธิในสำนักของพระภิกษุผู้อยู่ประจำเหล่านั้นด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วเท่านั้น. යො පනායං අඤ්ඤමඤ්ඤං ආරොචනවසෙන කරීයති, සො ඤත්තිං ඨපෙත්වා කරණවසෙන ච අට්ඨපෙත්වා කරණවසෙන ච දුවිධො. තත්ථ යස්මිං ආවාසෙ තයො භික්ඛූ විහරන්ති, තෙසු උපොසථදිවසෙ සන්නිපතිතෙසු එකෙන භික්ඛුනා ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා, අජ්ජුපොසථො චාතුද්දසො’’ති වා ‘‘පන්නරසො’’ති වා වත්වා ‘‘යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, මයං අඤ්ඤමඤ්ඤං පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරෙය්‍යාමා’’ති ඤත්තියා ඨපිතාය ථෙරෙන භික්ඛුනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘පරිසුද්ධො අහං, ආවුසො, පරිසුද්ධොති මං ධාරෙථා’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. ඉතරෙහි ‘‘භන්තෙ’’ති වත්වා එවමෙව වත්තබ්බං. එවං ඤත්තිං ඨපෙත්වා කාතබ්බො. යත්‍ර පන ද්වෙ භික්ඛූ විහරන්ති, තත්‍ර ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා වුත්තනයෙනෙව පාරිසුද්ධි ආරොචෙතබ්බාති අයං පාරිසුද්ධිඋපොසථො. อุโบสถปาริสุทธิ์ใด อันบุคคลพึงกระทำด้วยการบอกกล่าวซึ่งกันและกัน อุโบสถปาริสุทธินั้นมีสองอย่าง คือกระทำโดยตั้งญัตติ และกระทำโดยไม่ตั้งญัตติ. ในอุโบสถสองอย่างนั้น ในอาวาสใดมีภิกษุสามรูปอยู่ ในวันอุโบสถเมื่อภิกษุเหล่านั้นประชุมกันแล้ว ภิกษุรูปหนึ่งพึงกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงฟังคำของข้าพเจ้า วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำ” หรือ “๑๕ ค่ำ” ดังนี้ แล้วกล่าวว่า “ถ้าถึงเวลาอันควรแก่ท่านทั้งหลาย พวกเราพึงกระทำอุโบสถปาริสุทธิ์ซึ่งกันและกัน” ดังนี้ เมื่อญัตติถูกตั้งขึ้นแล้ว พระเถระพึงนั่งคุกเข่า ประคองอัญชลี กล่าว ๓ ครั้งว่า “อาวุโส ข้าพเจ้าบริสุทธิ์แล้ว ขอท่านทั้งหลายจงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บริสุทธิ์” ภิกษุที่เหลือพึงกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ” ดังนี้ อย่างนั้นนั่นแล อุโบสถนี้พึงกระทำโดยตั้งญัตติ. ส่วนในอาวาสใดมีภิกษุสองรูปอยู่ ในอาวาสนั้นพึงบอกกล่าวปาริสุทธิ์ด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล โดยไม่ตั้งญัตติ. อุโบสถนี้ชื่อว่าอุโบสถปาริสุทธิ์. සචෙ [Pg.201] පන එකොව භික්ඛු හොති, සබ්බං පුබ්බකරණීයං කත්වා අඤ්ඤෙසං අනාගමනං ඤත්වා ‘‘අජ්ජ මෙ උපොසථො චාතුද්දසො’’ති වා ‘‘පන්නරසො’’ති වා වත්වා ‘‘අධිට්ඨාමී’’ති වත්තබ්බං. අයං අධිට්ඨානුපොසථොති එවං කත්තබ්බාකාරවසෙන තයො උපොසථා වෙදිතබ්බා. එත්තාවතා නව උපොසථා දීපිතා හොන්ති. තෙසු දිවසවසෙන පන්නරසිකො, කාරකවසෙන සඞ්ඝුපොසථො, කත්තබ්බාකාරවසෙන සුත්තුද්දෙසොති එවං තිලක්ඛණසම්පන්නෙ උපොසථෙ පවත්තමානෙ උපොසථං අකත්වා තදහුපොසථෙ අඤ්ඤං අභික්ඛුකං නානාසංවාසකෙහි වා සභික්ඛුකං ආවාසං වා අනාවාසං වා වාසත්ථාය අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඝෙන අඤ්ඤත්‍ර අන්තරායා ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටං හොති. ถ้าภิกษุมีรูปเดียวเท่านั้น กระทำปุพพกรณ์ทั้งหมดแล้ว รู้ว่าภิกษุอื่นไม่มา พึงกล่าวว่า “วันนี้อุโบสถของข้าพเจ้าเป็นวัน ๑๔ ค่ำ” หรือ “๑๕ ค่ำ” ดังนี้ แล้วกล่าวว่า “ข้าพเจ้าอธิษฐาน” อุโบสถนี้ชื่อว่าอธิษฐานอุโบสถ. อุโบสถสามอย่างพึงทราบด้วยอาการที่พึงกระทำอย่างนี้. อุโบสถ ๙ อย่าง เป็นอันแสดงแล้วด้วยลำดับแห่งคำเพียงเท่านี้. ในอุโบสถ ๙ อย่างนั้น พึงทราบอุโบสถที่สมบูรณ์ด้วยลักษณะ ๓ อย่าง คือ โดยวันเป็นวัน ๑๕ ค่ำ โดยผู้ทำเป็นสังฆอุโบสถ โดยอาการที่พึงทำเป็นสุตตุทเทส. เมื่ออุโบสถเป็นไปอยู่ การที่ภิกษุไม่กระทำอุโบสถในวันอุโบสถนั้น แล้วไปสู่อาวาสอื่นที่ไม่มีภิกษุ หรือมิใช่อาวาส หรืออาวาสที่มีภิกษุผู้มีนานาสังวาส หรือมิใช่อาวาส เพื่อประโยชน์แก่การอยู่ นอกจากไปกับสงฆ์ นอกจากมีอันตราย ย่อมมีอาบัติทุกกฏ. 170. උපොසථකරණත්ථං සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ බහි උපොසථං කත්වා ආගතෙන සන්නිපාතට්ඨානං ගන්ත්වා කායසාමග්ගිං අදෙන්තෙන ඡන්දො දාතබ්බො. යොපි ගිලානො වා හොති කිච්චපසුතො වා, තෙනපි පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්දොපි දාතබ්බො. කථං? එකස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘ඡන්දං දම්මි, ඡන්දං මෙ හර, ඡන්දං මෙ ආරොචෙහී’’ති අයමත්ථො කායෙන වා වාචාය වා උභයෙන වා විඤ්ඤාපෙතබ්බො, එවං දින්නො හොති ඡන්දො. අකතුපොසථෙන ගිලානෙන වා කිච්චපසුතෙන වා පාරිසුද්ධි දාතබ්බා. කථං? එකස්ස භික්ඛුනො සන්තිකෙ ‘‘පාරිසුද්ධිං දම්මි, පාරිසුද්ධිං මෙ හර, පාරිසුද්ධිං මෙ ආරොචෙහී’’ති අයමත්ථො කායෙන වා වාචාය වා උභයෙන වා විඤ්ඤාපෙතබ්බො, එවං දින්නා හොති පාරිසුද්ධි. තං පන දෙන්තෙන ඡන්දොපි දාතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තදහුපොසථෙ පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්දම්පි දාතුං, සන්ති සඞ්ඝස්ස කරණීය’’න්ති (මහාව. 165). තත්ථ පාරිසුද්ධිදානං සඞ්ඝස්සපි අත්තනොපි උපොසථකරණං සම්පාදෙති, න අවසෙසං සඞ්ඝකිච්චං, ඡන්දදානං සඞ්ඝස්සෙව උපොසථකරණඤ්ච සෙසකිච්චඤ්ච සම්පාදෙති, අත්තනො පනස්ස උපොසථො අකතොයෙව හොති, තස්මා පාරිසුද්ධිං දෙන්තෙන ඡන්දොපි දාතබ්බො. පුබ්බෙ වුත්තං පන සුද්ධිකච්ඡන්දං වා පාරිසුද්ධිං වා ඉමං වා ඡන්දපාරිසුද්ධිං එකෙන බහූනම්පි ආහරිතුං වට්ටති. සචෙ පන සො අන්තරාමග්ගෙ අඤ්ඤං භික්ඛුං පස්සිත්වා යෙසං තෙන ඡන්දො වා පාරිසුද්ධි වා ගහිතා, තෙසඤ්ච අත්තනො ච ඡන්දපාරිසුද්ධිං දෙති, තස්සෙව ආගච්ඡති. ඉතරා [Pg.202] පන බිළාලසඞ්ඛලිකා ඡන්දපාරිසුද්ධි නාම හොති, සා න ආගච්ඡති, තස්මා සයමෙව සන්නිපාතට්ඨානං ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං. සචෙ පන සඤ්චිච්ච නාරොචෙති, දුක්කටං ආපජ්ජති, ඡන්දපාරිසුද්ධි පන තස්මිං හත්ථපාසං උපගතමත්තෙයෙව ආගතා හොති. ๑๗๐. ภิกษุผู้มาแล้วจากการกระทำอุโบสถภายนอก เมื่อสงฆ์ประชุมกันเพื่อกระทำอุโบสถ พึงไปสู่ที่ประชุมแล้วให้ฉันทะโดยไม่ให้กายสามัคคี ภิกษุรูปใดเป็นไข้ หรือเป็นผู้ขวนขวายในกิจ ภิกษุนั้นเมื่อให้ปาริสุทธิ์ พึงให้ฉันทะด้วย พึงให้ฉันทะอย่างไร? พึงบอกเนื้อความนี้แก่ภิกษุรูปหนึ่งด้วยกาย หรือด้วยวาจา หรือด้วยทั้งสองอย่างว่า “ข้าพเจ้าให้ฉันทะ ขอท่านจงนำฉันทะของข้าพเจ้าไป ขอท่านจงบอกกล่าวฉันทะของข้าพเจ้า” ฉันทะอันบุคคลให้แล้วอย่างนี้ย่อมมี ภิกษุผู้ยังไม่กระทำอุโบสถ หรือเป็นไข้ หรือเป็นผู้ขวนขวายในกิจ พึงให้ปาริสุทธิ์ พึงให้ปาริสุทธิ์อย่างไร? พึงบอกเนื้อความนี้แก่ภิกษุรูปหนึ่งด้วยกาย หรือด้วยวาจา หรือด้วยทั้งสองอย่างว่า “ข้าพเจ้าให้ปาริสุทธิ์ ขอท่านจงนำปาริสุทธิ์ของข้าพเจ้าไป ขอท่านจงบอกกล่าวปาริสุทธิ์ของข้าพเจ้า” ปาริสุทธิอันบุคคลให้แล้วอย่างนี้ย่อมมี ส่วนภิกษุผู้ให้ปาริสุทธินั้น พึงให้ฉันทะด้วย ข้อนั้นสมควรแล้ว เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ให้ปาริสุทธิ์ในวันอุโบสถนั้น ให้ฉันทะด้วย เพราะกิจของสงฆ์มีอยู่” ในกิจเหล่านั้น การให้ปาริสุทธิ์ย่อมให้การกระทำอุโบสถของสงฆ์ด้วย ของตนด้วยสำเร็จ แต่ไม่ให้กิจของสงฆ์ที่เหลือสำเร็จ การให้ฉันทะย่อมให้การกระทำอุโบสถของสงฆ์เท่านั้น และกิจที่เหลือสำเร็จ ส่วนอุโบสถของภิกษุผู้ให้ฉันทะนั้นย่อมเป็นอันยังไม่กระทำแล้วเท่านั้น เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ให้ปาริสุทธิ์พึงให้ฉันทะด้วย อนึ่ง ฉันทะล้วนๆ หรือปาริสุทธิ หรือฉันทะปาริสุทธิที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ ภิกษุรูปหนึ่งพึงนำมาให้แก่ภิกษุเป็นอันมากก็ได้ ถ้าภิกษุผู้นำฉันทะปาริสุทธินั้นเห็นภิกษุอื่นในระหว่างทาง แล้วให้ฉันทะปาริสุทธิของภิกษุเหล่านั้นและของตนแก่ภิกษุนั้น ฉันทะปาริสุทธินั้นย่อมมาถึงแก่ภิกษุนั้นเท่านั้น ส่วนฉันทะปาริสุทธิที่เหลือชื่อว่าฉันทะปาริสุทธิมีอุปมาด้วยโซ่แมว ฉันทะปาริสุทธินั้นย่อมไม่มา เพราะเหตุนั้น พึงไปสู่ที่ประชุมด้วยตนเองเท่านั้นแล้วบอกกล่าว ถ้าไม่บอกกล่าวโดยมีเจตนา ย่อมถึงอาบัติทุกกฏ ส่วนฉันทะปาริสุทธิย่อมมาถึงเมื่อภิกษุผู้นำฉันทะปาริสุทธินั้นเข้าถึงหัตถบาสแล้วเท่านั้น 171. පාරිවාසියෙන පන ඡන්දදානෙන යං කිඤ්චි සඞ්ඝකම්මං කාතුං න වට්ටති. තත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 1167) චතුබ්බිධං පාරිවාසියං පරිසපාරිවාසියං රත්තිපාරිවාසියං ඡන්දපාරිවාසියං අජ්ඣාසයපාරිවාසියන්ති. තෙසු පරිසපාරිවාසියං නාම භික්ඛූ කෙනචිදෙව කරණීයෙන සන්නිපතිතා හොන්ති, අථ මෙඝො වා උට්ඨෙති, උස්සාරණා වා කරීයති, මනුස්සා වා අජ්ඣොත්ථරන්තා ආගච්ඡන්ති, භික්ඛූ ‘‘අනොකාසා මයං, අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡාමා’’ති ඡන්දං අවිස්සජ්ජෙත්වාව උට්ඨහන්ති. ඉදං පරිසපාරිවාසියං. කිඤ්චාපි පරිසපාරිවාසියං, ඡන්දස්ස පන අවිස්සට්ඨත්තා කම්මං කාතුං වට්ටති. ๑๗๑. แต่ด้วยการให้ฉันทะที่ค้าง (บูด/เสีย) ไม่ควรเพื่อกระทำสังฆกรรมใดๆ ในคำนั้น ปาริวาส (ความค้าง/บูด) มี ๔ อย่าง คือ ปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้น ปาริวาสเพราะล่วงราตรี ปาริวาสเพราะฉันทะ และปาริวาสเพราะอัธยาศัย ในปาริวาสเหล่านั้น ชื่อว่าปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้น คือ ภิกษุทั้งหลายประชุมกันด้วยกิจบางอย่าง ในกาลนั้น เมฆย่อมตั้งขึ้น หรือมีการขับไล่ หรือมนุษย์ทั้งหลายเบียดเบียนแล้วย่อมมา ภิกษุทั้งหลายย่อมลุกขึ้นโดยไม่สละฉันทะว่า “พวกเราไม่มีโอกาส พึงไปสู่ที่อื่น” การลุกขึ้นอย่างนี้ชื่อว่าปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้น ถึงแม้จะเป็นปาริวาสเพราะบริษัทลุกขึ้นก็จริง แต่เพราะความเป็นผู้ไม่สละฉันทะ จึงควรเพื่อกระทำกรรม පුන භික්ඛූ ‘‘උපොසථාදීනි කරිස්සාමා’’ති රත්තිං සන්නිපතිත්වා ‘‘යාව සබ්බෙ සන්නිපතන්ති, තාව ධම්මං සුණිස්සාමා’’ති එකං අජ්ඣෙසන්ති, තස්මිං ධම්මකථං කථෙන්තෙයෙව අරුණො උග්ගච්ඡති. සචෙ ‘‘චාතුද්දසිකං උපොසථං කරිස්සාමා’’ති නිසින්නා, පන්නරසොති කාතුං වට්ටති. සචෙ පන්නරසිකං කාතුං නිසින්නා, පාටිපදෙ අනුපොසථෙ උපොසථං කාතුං න වට්ටති, අඤ්ඤං පන සඞ්ඝකිච්චං කාතුං වට්ටති. ඉදං රත්තිපාරිවාසියං නාම. อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายประชุมกันในราตรีว่า “พวกเราจักกระทำอุโบสถเป็นต้น” แล้วนิมนต์ภิกษุรูปหนึ่งว่า “ตราบเท่าที่ภิกษุทั้งหมดประชุมกัน พวกเราจักฟังธรรม” เมื่อภิกษุนั้นแสดงธรรมกถาอยู่เท่านั้น อรุณย่อมขึ้น ถ้าภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วว่า “พวกเราจักกระทำอุโบสถ ๑๔ ค่ำ” ก็ควรเพื่อจะกระทำเป็นอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ถ้าภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วเพื่อจะกระทำอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ก็ไม่ควรเพื่อจะกระทำอุโบสถในวันแรม ๑ ค่ำ ซึ่งมิใช่วันอุโบสถ แต่ควรเพื่อจะกระทำกิจของสงฆ์อื่น การกระทำอย่างนี้ชื่อว่าปาริวาสเพราะล่วงราตรี පුන භික්ඛූ ‘‘කිඤ්චිදෙව අබ්භානාදිසඞ්ඝකම්මං කරිස්සාමා’’ති නිසින්නා හොන්ති, තත්‍රෙකො නක්ඛත්තපාඨකො භික්ඛු එවං වදති ‘‘අජ්ජ නක්ඛත්තං දාරුණං, මා ඉමං කරොථා’’ති. තෙ තස්ස වචනෙන ඡන්දං විස්සජ්ජෙත්වා තත්ථෙව නිසින්නා හොන්ති. අථඤ්ඤො ආගන්ත්වා ‘‘නක්ඛත්තං පතිමානෙන්තං, අත්ථො බාලං උපච්චගා’’ති (ජා. 1.1.49) වත්වා ‘‘කිං නක්ඛත්තෙන, කරොථා’’ති වදති. ඉදං ඡන්දපාරිවාසියඤ්චෙව අජ්ඣාසයපාරිවාසියඤ්ච. එතස්මිං පාරිවාසියෙ පුන ඡන්දපාරිසුද්ධිං අනානෙත්වා කම්මං කාතුං න වට්ටති. อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายนั่งแล้วว่า “พวกเราจักกระทำอัพภานสังฆกรรมเป็นต้นบางอย่าง” ในสงฆ์นั้น ภิกษุผู้รู้ฤกษ์รูปหนึ่งย่อมกล่าวอย่างนี้ว่า “วันนี้ฤกษ์ร้าย ท่านทั้งหลายอย่ากระทำกรรมนี้” ภิกษุเหล่านั้นสละฉันทะด้วยคำของภิกษุนั้นแล้วย่อมนั่งอยู่ในสีมานั้นนั่นเอง ในกาลนั้น ภิกษุรูปอื่นมาแล้วกล่าวว่า “ประโยชน์ย่อมล่วงเลยคนพาลผู้รอคอยฤกษ์” ดังนี้ แล้วกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจักกระทำอะไรด้วยฤกษ์” การกระทำอย่างนี้ชื่อว่าฉันทะปาริวาสด้วย และชื่อว่าอัธยาศัยปาริวาสด้วย ในปาริวาสอย่างนั้น ไม่ควรเพื่อจะกระทำกรรมโดยไม่นำฉันทะปาริสุทธิมาอีก 172. සචෙ කොචි භික්ඛු ගිලානො න සක්කොති ඡන්දපාරිසුද්ධිං දාතුං, සො මඤ්චෙන වා පීඨෙන වා සඞ්ඝමජ්ඣං ආනෙතබ්බො. සචෙ ගිලානුපට්ඨාකානං භික්ඛූනං එවං හොති ‘‘සචෙ ඛො මයං ගිලානං ඨානා චාවෙස්සාම, ආබාධො වා අභිවඩ්ඪිස්සති, කාලකිරියා වා භවිස්සතී’’ති, න [Pg.203] සො භික්ඛු ඨානා චාවෙතබ්බො, සඞ්ඝෙන තත්ථ ගන්ත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ බහූ තාදිසා ගිලානා හොන්ති, සඞ්ඝෙන පටිපාටියා ඨත්වා සබ්බෙ හත්ථපාසෙ කාතබ්බා. සචෙ දූරෙ හොන්ති, සඞ්ඝො නප්පහොති, තං දිවසං උපොසථො න කාතබ්බො. න ත්වෙව වග්ගෙන සඞ්ඝෙන උපොසථො කාතබ්බො, කරෙය්‍ය චෙ, දුක්කටං. ๑๗๒. ถ้าภิกษุบางรูปเป็นไข้ ไม่สามารถให้ฉันทะปาริสุทธิได้ ภิกษุผู้เป็นไข้นั้นพึงถูกนำมาสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยเตียง หรือด้วยตั่ง ถ้าจิตของภิกษุผู้พยาบาลไข้มีอย่างนี้ว่า “ถ้าพวกเราพึงเคลื่อนย้ายภิกษุผู้เป็นไข้จากที่ อาพาธจักกำเริบ หรือการตายจักมี” ภิกษุนั้นไม่พึงถูกเคลื่อนย้ายจากที่ สงฆ์พึงไปสู่ที่อยู่ของภิกษุผู้เป็นไข้นั้นแล้วกระทำอุโบสถ ถ้าภิกษุผู้เป็นไข้มีสภาพอย่างนั้นเป็นอันมาก สงฆ์พึงตั้งอยู่โดยลำดับแล้วกระทำภิกษุผู้เป็นไข้ทั้งหมดให้อยู่ในหัตถบาส ถ้าภิกษุผู้เป็นไข้อยู่ไกล สงฆ์ไม่พอ ในวันนั้นไม่พึงกระทำอุโบสถ สงฆ์ผู้เป็นวรรค (ไม่ครบสำรับ) ไม่พึงกระทำอุโบสถเลย ถ้าพึงกระทำ ย่อมมีอาบัติทุกกฏ සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 149) එකස්මිං විහාරෙ චතූසු භික්ඛූසු වසන්තෙසු එකස්ස ඡන්දපාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා තයො පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, තීසු වා වසන්තෙසු එකස්ස ඡන්දපාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා ද්වෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, අධම්මෙන වග්ගං උපොසථකම්මං හොති. සචෙ පන චත්තාරොපි සන්නිපතිත්වා පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, තයො වා ද්වෙ වා පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, අධම්මෙන සමග්ගං නාම හොති. සචෙ චතූසු ජනෙසු එකස්ස පාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා තයො පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, තීසු වා ජනෙසු එකස්ස පාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා ද්වෙ පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, ධම්මෙන වග්ගං නාම හොති. සචෙ පන චත්තාරො එකත්ථ වසන්තා සබ්බෙ සන්නිපතිත්වා පාතිමොක්ඛං උද්දිසන්ති, තයො පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, ද්වෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පාරිසුද්ධිඋපොසථං කරොන්ති, ධම්මෙන සමග්ගං නාම හොති. ถ้าเมื่อภิกษุ ๔ รูปอยู่ในวิหารแห่งหนึ่ง นำฉันทะและปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ หรือเมื่อภิกษุ ๓ รูปอยู่ นำฉันทะและปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๒ รูปสวดปาติโมกข์ เป็นอุโบสถกรรมที่วิบัติโดยไม่ชอบธรรม. แต่ถ้าแม้ภิกษุทั้ง ๔ รูปประชุมกันทำปาริสุทธิอุโบสถ หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูปสวดปาติโมกข์ ชื่อว่าสามัคคีโดยไม่ชอบธรรม. ถ้าในภิกษุ ๔ รูป นำปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูปสวดปาติโมกข์ หรือในภิกษุ ๓ รูป นำปาริสุทธิของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ ชื่อว่าวิบัติโดยชอบธรรม. แต่ถ้าภิกษุ ๔ รูปอยู่ร่วมกันในที่เดียวกัน ทั้งหมดประชุมกันสวดปาติโมกข์ ภิกษุ ๓ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถ ภิกษุ ๒ รูปทำปาริสุทธิอุโบสถแก่กันและกัน ชื่อว่าสามัคคีโดยชอบธรรม. 173. පවාරණාකම්මෙසු (මහාව. අට්ඨ. 212) පන සචෙ එකස්මිං විහාරෙ පඤ්චසු භික්ඛූසු වසන්තෙසු එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා චත්තාරො ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චතූසු වා තීසු වා වසන්තෙසු එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා තයො වා ද්වෙ වා සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, සබ්බමෙතං අධම්මෙන වග්ගං පවාරණාකම්මං. සචෙ පන සබ්බෙපි පඤ්ච ජනා එකතො සන්නිපතිත්වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චත්තාරො වා තයො වා ද්වෙ වා වසන්තා එකතො සන්නිපතිත්වා සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, සබ්බමෙතං අධම්මෙන සමග්ගං පවාරණාකම්මං. සචෙ පඤ්චසු ජනෙසු එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා චත්තාරො සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චතූසු වා තීසු වා එකස්ස පවාරණං ආහරිත්වා තයො වා ද්වෙ වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, සබ්බමෙතං ධම්මෙන වග්ගං පවාරණාකම්මං. සචෙ පන සබ්බෙපි පඤ්ච ජනා එකතො සන්නිපතිත්වා සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, චත්තාරො වා තයො වා එකතො සන්නිපතිත්වා ගණඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙන්ති, ද්වෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං [Pg.204] පවාරෙන්ති, එකකො වසන්තො අධිට්ඨානපවාරණං කරොති, සබ්බමෙතං ධම්මෙන සමග්ගං නාම පවාරණාකම්මන්ති. ๑๗๓. ในกรรมปวารณาทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุ ๕ รูปอยู่ในวิหารแห่งหนึ่ง นำปวารณาของภิกษุรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๔ รูปตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา หรือเมื่อภิกษุ ๔ รูป หรือ ๓ รูปอยู่ในวิหาร นำปวารณาของภิกษุรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูป หรือ ๒ รูปตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดเป็นกรรมปวารณาที่วิบัติโดยไม่ชอบธรรม. แต่ถ้าแม้ภิกษุทั้ง ๕ รูปทั้งหมดประชุมพร้อมกันตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา หรือภิกษุ ๔ รูป หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูปที่อยู่ร่วมกันประชุมพร้อมกันตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดเป็นกรรมปวารณาที่สามัคคีโดยไม่ชอบธรรม. ถ้าในภิกษุ ๕ รูป นำปวารณาของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๔ รูปตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา หรือในภิกษุ ๔ รูป หรือ ๓ รูป นำปวารณาของรูปหนึ่งมา ภิกษุ ๓ รูป หรือ ๒ รูปตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดเป็นกรรมปวารณาที่วิบัติโดยชอบธรรม. แต่ถ้าแม้ภิกษุทั้ง ๕ รูปทั้งหมดประชุมพร้อมกันตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณา หรือ ๔ รูป หรือ ๓ รูปประชุมพร้อมกันตั้งญัตติคณะแล้วปวารณา ภิกษุ ๒ รูปปวารณาแก่กันและกัน ภิกษุผู้อยู่รูปเดียวทำอธิษฐานปวารณา กรรมปวารณานี้ทั้งหมดชื่อว่าเป็นกรรมปวารณาที่สามัคคีโดยชอบธรรม. එත්ථ සචෙ චාතුද්දසිකා හොති, ‘‘අජ්ජ මෙ පවාරණා චාතුද්දසී’’ති, සචෙ පන්නරසිකා, ‘‘අජ්ජ මෙ පවාරණා පන්නරසී’’ති එවං අධිට්ඨාතබ්බං. පවාරණං දෙන්තෙන පන ‘‘පවාරණං දම්මි, පවාරණං මෙ හර, මමත්ථාය පවාරෙහී’’ති කායෙන වා වාචාය වා කායවාචාහි වා අයමත්ථො විඤ්ඤාපෙතබ්බො. එවං දින්නාය (මහාව. අට්ඨ. 213) පවාරණාය පවාරණාහාරකෙන සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එවං පවාරෙතබ්බං ‘‘තිස්සො, භන්තෙ, භික්ඛු සඞ්ඝං පවාරෙති දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා පරිසඞ්කාය වා, වදතු තං, භන්තෙ, සඞ්ඝො අනුකම්පං උපාදාය, පස්සන්තො පටිකරිස්සති. දුතියම්පි, භන්තෙ…පෙ… තතියම්පි, භන්තෙ, තිස්සො භික්ඛු සඞ්ඝං පවාරෙති…පෙ… පටිකරිස්සතී’’ති. සචෙ පන වුඩ්ඪතරො හොති, ‘‘ආයස්මා, භන්තෙ, තිස්සො’’ති වත්තබ්බං. එවඤ්හි තෙන තස්සත්ථාය පවාරිතං හොති. පවාරණං දෙන්තෙන පන ඡන්දොපි දාතබ්බො, ඡන්දදානං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉධාපි ඡන්දදානං අවසෙසකම්මත්ථාය. තස්මා සචෙ පවාරණං දෙන්තො ඡන්දං දෙති, වුත්තනයෙන ආහටාය පවාරණාය තෙන ච භික්ඛුනා සඞ්ඝෙන ච පවාරිතමෙව හොති. අථ පවාරණමෙව දෙති, න ඡන්දං, තස්ස ච පවාරණාය ආරොචිතාය සඞ්ඝෙන ච පවාරිතෙ සබ්බෙසං සුප්පවාරිතං හොති, අඤ්ඤං පන කම්මං කුප්පති. සචෙ ඡන්දමෙව දෙති, න පවාරණං, සඞ්ඝස්ස පවාරණා ච සෙසකම්මානි ච න කුප්පන්ති, තෙන පන භික්ඛුනා අප්පවාරිතං හොති, පවාරණාදිවසෙ පන බහිසීමාය පවාරණං අධිට්ඨහිත්වා ආගතෙනපි ඡන්දො දාතබ්බො තෙන සඞ්ඝස්ස පවාරණාකම්මං න කුප්පති. ในปวารณากรรมนี้ ถ้าเป็นปวารณา ๑๔ ค่ำ พึงอธิษฐานว่า 'วันนี้ปวารณาของข้าพเจ้าเป็น ๑๔ ค่ำ' ถ้าเป็น ๑๕ ค่ำ พึงอธิษฐานอย่างนี้ว่า 'วันนี้ปวารณาของข้าพเจ้าเป็น ๑๕ ค่ำ'. แต่ภิกษุผู้ให้ปวารณา พึงให้ทราบความนี้ด้วยกาย หรือด้วยวาจา หรือด้วยกายและวาจาว่า 'ข้าพเจ้าให้ปวารณา จงนำปวารณาของข้าพเจ้าไป จงปวารณาเพื่อประโยชน์แก่ข้าพเจ้า'. เมื่อปวารณาที่ให้แล้วอย่างนี้ ภิกษุผู้นำปวารณามาพึงเข้าไปหาสงฆ์แล้ว พึงปวารณาอย่างนี้ว่า 'ท่านผู้เจริญ ภิกษุชื่อติสสะปวารณาสงฆ์ด้วยได้เห็นก็ดี ด้วยได้ยินก็ดี ด้วยรังเกียจก็ดี ขอสงฆ์จงว่ากล่าวภิกษุนั้นเถิด ท่านผู้เจริญ อาศัยความเอ็นดู เมื่อเห็นอยู่จักทำคืน. แม้ครั้งที่สอง ท่านผู้เจริญ... แม้ครั้งที่สาม ท่านผู้เจริญ ภิกษุชื่อติสสะปวารณาสงฆ์... จักทำคืน'. แต่ถ้าเป็นผู้แก่กว่า พึงกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ท่านติสสะ'. ด้วยอาการอย่างนี้ ภิกษุนั้นจึงชื่อว่าปวารณาเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุรูปนั้นแล้ว. แต่ภิกษุผู้ให้ปวารณาพึงให้ฉันทะด้วย การให้ฉันทะพึงทราบโดยนัยที่กล่าวมาแล้วในหนหลังนั่นเอง. ในปวารณากัณฑ์นี้ การให้ฉันทะก็เพื่อประโยชน์แก่กรรมที่เหลือ. เพราะเหตุนั้น ถ้าภิกษุผู้ให้ปวารณาให้ฉันทะ เมื่อปวารณาที่นำมาโดยนัยที่กล่าวแล้ว ภิกษุนั้นและสงฆ์ก็ชื่อว่าปวารณาแล้วเท่านั้น. หรือถ้าให้แต่ปวารณา ไม่ให้ฉันทะ เมื่อปวารณาของภิกษุนั้นถูกบอกแล้ว และสงฆ์ปวารณาแล้ว ชื่อว่าปวารณาดีแล้วแก่ภิกษุทั้งหมด แต่กรรมอื่นย่อมกำเริบ. ถ้าให้แต่ฉันทะ ไม่ให้ปวารณา ปวารณาของสงฆ์และกรรมที่เหลือย่อมไม่กำเริบ แต่ภิกษุนั้นชื่อว่ายังไม่ได้ปวารณา. แต่ในวันปวารณา แม้ภิกษุที่อธิษฐานปวารณาในภายนอกสีมาแล้วมาก็พึงให้ฉันทะ ด้วยเหตุนั้น กรรมปวารณาของสงฆ์ย่อมไม่กำเริบ. සචෙ පුරිමිකාය පඤ්ච භික්ඛූ වස්සං උපගතා, පච්ඡිමිකායපි පඤ්ච, පුරිමෙහි ඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරිතෙ පච්ඡිමෙහි තෙසං සන්තිකෙ පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො, න එකස්මිං උපොසථග්ගෙ ද්වෙ ඤත්තියො ඨපෙතබ්බා. සචෙපි පච්ඡිමිකාය උපගතා චත්තාරො තයො ද්වෙ එකො වා හොති, එසෙව නයො. අථ පුරිමිකාය චත්තාරො, පච්ඡිමිකායපි චත්තාරො තයො ද්වෙ එකො වා, එසෙව නයො. අථාපි පුරිමිකාය තයො, පච්ඡිමිකායපි තයො ද්වෙ එකො වා, එසෙව නයො. ඉදඤ්හෙත්ථ ලක්ඛණං. ถ้าภิกษุ ๕ รูปเข้าพรรษาต้น แม้ในพรรษาหลังภิกษุ ๕ รูปเข้าพรรษาด้วย เมื่อภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นตั้งญัตติแล้วปวารณา ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังพึงทำปาริสุทธิอุโบสถในสำนักของภิกษุเหล่านั้น ไม่พึงตั้งญัตติ ๒ หนในโรงอุโบสถหลังเดียวกัน. แม้ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๔ รูป หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๔ รูป แม้ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๔ รูป หรือ ๓ รูป หรือ ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. แม้ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๓ รูป แม้ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๓ รูป หรือ ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. นี้เป็นลักษณะในเรื่องนี้. සචෙ [Pg.205] පුරිමිකාය උපගතෙහි පච්ඡිමිකාය උපගතා ථොකතරා චෙව හොන්ති සමසමා ච, සඞ්ඝපවාරණාය ච ගණං පූරෙන්ති, සඞ්ඝපවාරණාවසෙන ඤත්ති ඨපෙතබ්බා. සචෙ පන පච්ඡිමිකාය එකො හොති, තෙන සද්ධිං තෙ චත්තාරො හොන්ති, චතුන්නං සඞ්ඝඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙතුං න වට්ටති. ගණඤත්තියා පන සො ගණපූරකො හොති, තස්මා ගණවසෙන ඤත්තිං ඨපෙත්වා පුරිමෙහි පවාරෙතබ්බං, ඉතරෙන තෙසං සන්තිකෙ පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බොති. පුරිමිකාය ද්වෙ, පච්ඡිමිකාය ද්වෙ වා එකො වා එසෙව නයො. පුරිමිකාය එකො පච්ඡිමිකාය එකොති එකෙන එකස්ස සන්තිකෙ පවාරෙතබ්බං, එකෙන පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පුරිමෙහි වස්සූපගතෙහි පච්ඡා වස්සූපගතා එකෙනපි අධිකතරා හොන්ති, පඨමං පාතිමොක්ඛං උද්දිසිත්වා පච්ඡා ථොකතරෙහි තෙසං සන්තිකෙ පවාරෙතබ්බං. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนน้อยกว่า หรือเท่ากันกับภิกษุผู้เข้าพรรษาต้น และทำให้ครบองค์สงฆ์เพื่อปวารณาสงฆ์ พึงตั้งญัตติโดยอาศัยปวารณาสงฆ์. แต่ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๑ รูป ภิกษุเหล่านั้นรวมกับรูปนั้นเป็น ๔ รูป ไม่ควรตั้งญัตติสงฆ์แล้วปวารณาสำหรับภิกษุ ๔ รูป. แต่ด้วยญัตติคณะ ภิกษุนั้นเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะ เพราะเหตุนั้น พึงตั้งญัตติโดยอาศัยคณะแล้วให้ภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นปวารณา ส่วนภิกษุรูปอื่นพึงทำอุโบสถปาริสุทธิในสำนักของภิกษุเหล่านั้น. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๒ รูป ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๒ รูป หรือ ๑ รูป นัยนี้แล. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นมี ๑ รูป ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมี ๑ รูป ภิกษุรูปหนึ่งพึงปวารณาในสำนักของอีกรูปหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งพึงทำอุโบสถปาริสุทธิ. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนมากกว่าภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นแม้รูปเดียว พึงแสดงปาติโมกข์ก่อน แล้วภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นที่มีจำนวนน้อยกว่าพึงปวารณาในสำนักของภิกษุเหล่านั้น. කත්තිකාය චාතුමාසිනිපවාරණාය පන සචෙ පඨමවස්සූපගතෙහි මහාපවාරණාය පවාරිතෙහි පච්ඡා උපගතා අධිකතරා වා සමසමා වා හොන්ති, පවාරණාඤත්තිං ඨපෙත්වා පවාරෙතබ්බං. තෙහි පවාරිතෙ පච්ඡා ඉතරෙහි පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො. අථ මහාපවාරණායං පවාරිතා බහූ හොන්ති, පච්ඡා වස්සූපගතා ථොකා වා එකො වා, පාතිමොක්ඛෙ උද්දිට්ඨෙ පච්ඡා තෙසං සන්තිකෙ තෙන පවාරෙතබ්බං. කිං පනෙතං පාතිමොක්ඛං සකලමෙව උද්දිසිතබ්බං, උදාහු එකදෙසම්පීති? එකදෙසම්පි උද්දිසිතුං වට්ටති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – แต่ในวันปวารณาจาตุมาสิกะในเดือนกัตติกะ ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนมากกว่า หรือเท่ากันกับภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นที่ปวารณาแล้วในมหาปวารณา พึงตั้งญัตติปวารณาแล้วปวารณา. เมื่อภิกษุเหล่านั้นปวารณาแล้ว ภิกษุผู้เข้าพรรษาต้นพึงทำอุโบสถปาริสุทธิในภายหลัง. ถ้าภิกษุผู้ปวารณาแล้วในมหาปวารณามีจำนวนมาก ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังมีจำนวนน้อย หรือมี ๑ รูป เมื่อแสดงปาติโมกข์แล้ว ภิกษุผู้เข้าพรรษาหลังพึงปวารณาในสำนักของภิกษุเหล่านั้นในภายหลัง. ปาติโมกข์นี้พึงแสดงทั้งหมด หรือพึงแสดงเพียงบางส่วน? พึงแสดงเพียงบางส่วนก็ได้. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า – ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසා, නිදානං උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං පඨමො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං දුතියො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං තතියො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. නිදානං උද්දිසිත්වා චත්තාරි පාරාජිකානි උද්දිසිත්වා තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ උද්දිසිත්වා ද්වෙ අනියතෙ උද්දිසිත්වා අවසෙසං භුතෙන සාවෙතබ්බං, අයං චතුත්ථො පාතිමොක්ඛුද්දෙසො. විත්ථාරෙනෙව පඤ්චමො’’ති (මාහාව. 150). ภิกษุทั้งหลาย การแสดงปาติโมกข์ ๕ อย่างเหล่านี้ คือ: การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๑ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว. การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๒ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว แสดงปาราชิก ๔ แล้ว. การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๓ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว แสดงปาราชิก ๔ แล้ว แสดงสังฆาทิเสส ๑๓ แล้ว. การแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๔ นี้ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว แสดงปาราชิก ๔ แล้ว แสดงสังฆาทิเสส ๑๓ แล้ว แสดงอนิยต ๒ แล้ว. การแสดงโดยพิสดารนั่นแหละ เป็นการแสดงปาติโมกข์ครั้งที่ ๕. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 150) [Pg.206] නිදානං උද්දිසිත්වා අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බන්ති ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො…පෙ… ආවිකතා හිස්ස ඵාසු හොතී’’ති ඉමං නිදානං උද්දිසිත්වා ‘‘උද්දිට්ඨං ඛො ආයස්මන්තො නිදානං, තත්ථායස්මන්තෙ පුච්ඡාමි කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා. දුතියම්පි පුච්ඡාමි…පෙ… එවමෙතං ධාරයාමි. සුතා ඛො පනායස්මන්තෙහි චත්තාරො පාරාජිකා ධම්මා …පෙ… අවිවදමානෙහි සික්ඛිතබ්බ’’න්ති එවං අවසෙසං සුතෙන සාවෙතබ්බං. එතෙන නයෙන සෙසාපි චත්තාරො පාතිමොක්ඛුද්දෙසා වෙදිතබ්බා. ในบรรดาการแสดงปาติโมกข์ ๕ อย่างนั้น คำว่า 'พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานแล้ว' นั้น คือ พึงให้บอกส่วนที่เหลือด้วยบทที่ได้ยิน โดยแสดงนิทานนี้ว่า 'ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า... (ย่อ)... การเปิดเผยย่อมเป็นความผาสุกแก่เธอ' แล้วกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลาย นิทานได้แสดงแล้ว ในนิทานนั้น ข้าพเจ้าถามท่านทั้งหลายว่า ท่านทั้งหลายบริสุทธิ์แล้วหรือ? ข้าพเจ้าถามเป็นครั้งที่สอง... (ย่อ)... ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้แล้ว. ท่านทั้งหลายได้ฟังปาราชิกธรรม ๔ แล้ว... (ย่อ)... พึงศึกษาโดยไม่วิวาทกัน' ด้วยนัยนี้ การแสดงปาติโมกข์ที่เหลือ ๔ อย่างก็พึงทราบเช่นกัน. 174. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති අන්තරායෙ සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතුං. න, භික්ඛවෙ, අසති අන්තරායෙ සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බං, යො උද්දිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 150) වචනතො පන විනා අන්තරායා සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛං න උද්දිසිතබ්බං. තත්‍රිමෙ අන්තරායා – රාජන්තරායො චොරන්තරායො අග්‍යන්තරායො උදකන්තරායො මනුස්සන්තරායො අමනුස්සන්තරායො වාළන්තරායො සරීසපන්තරායො ජීවිතන්තරායො බ්‍රහ්මචරියන්තරායොති. ๑๗๔. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แสดงปาติโมกข์โดยย่อเมื่อมีอันตราย. ภิกษุทั้งหลาย เมื่อไม่มีอันตราย ไม่พึงแสดงปาติโมกข์โดยย่อ, ภิกษุใดแสดง พึงต้องอาบัติทุกกฏ. เพราะเหตุนั้น เว้นอันตรายทั้งหลายแล้ว ไม่พึงแสดงปาติโมกข์โดยย่อ. อันตรายเหล่านั้น คือ อันตรายจากพระราชา อันตรายจากโจร อันตรายจากไฟ อันตรายจากน้ำ อันตรายจากมนุษย์ อันตรายจากอมนุษย์ อันตรายจากสัตว์ร้าย อันตรายจากสัตว์เลื้อยคลาน อันตรายจากชีวิต อันตรายจากพรหมจรรย์ ๑๐ อย่างเหล่านี้. තත්ථ සචෙ භික්ඛූසු උපොසථං කරිස්සාමාති නිසින්නෙසු රාජා ආගච්ඡති, අයං රාජන්තරායො. චොරා ආගච්ඡන්ති, අයං චොරන්තරායො. දවඩාහො ආගච්ඡති, ආවාසෙ වා අග්ගි උට්ඨාති, අයං අග්‍යන්තරායො. මෙඝො වා උට්ඨෙති, ඔඝො වා ආගච්ඡති, අයං උදකන්තරායො. බහූ මනුස්සා ආගච්ඡන්ති, අයං මනුස්සන්තරායො. භික්ඛුං යක්ඛො ගණ්හාති, අයං අමනුස්සන්තරායො. බ්‍යග්ඝාදයො චණ්ඩමිගා ආගච්ඡන්ති, අයං වාළන්තරායො. භික්ඛුං සප්පාදයො ඩංසන්ති, අයං සරීසපන්තරායො. භික්ඛු ගිලානො වා හොති, කාලං වා කරොති, වෙරිනො වා තං මාරෙතුකාමා ගණ්හන්ති, අයං ජීවිතන්තරායො. මනුස්සා එකං වා බහූ වා භික්ඛූ බ්‍රහ්මචරියා චාවෙතුකාමා ගණ්හන්ති, අයං බ්‍රහ්මචරියන්තරායො. එවරූපෙසු අන්තරායෙසු සංඛිත්තෙන පාතිමොක්ඛො උද්දිසිතබ්බො, පඨමො වා උද්දෙසො උද්දිසිතබ්බො. ආදිම්හි ද්වෙ තයො චත්තාරො වා. එත්ථ දුතියාදීසු උද්දෙසෙසු යස්මිං අපරියොසිතෙ අන්තරායො හොති, සොපි සුතෙනෙව සාවෙතබ්බො. නිදානුද්දෙසෙ පන අනිට්ඨිතෙ සුතෙන සාවෙතබ්බං නාම නත්ථි. ในบรรดาอันตราย ๑๐ อย่างนั้น ถ้าพระราชาเสด็จมาเมื่อพระภิกษุทั้งหลายนั่งอยู่เพื่อจะทำอุโบสถ นี้เป็นอันตรายจากพระราชา. ถ้าโจรมา นี้เป็นอันตรายจากโจร. ถ้าไฟป่ามา หรือไฟไหม้ในอาวาส นี้เป็นอันตรายจากไฟ. ถ้าฝนตก หรือน้ำท่วมมา นี้เป็นอันตรายจากน้ำ. ถ้ามนุษย์จำนวนมากมา นี้เป็นอันตรายจากมนุษย์. ถ้ายักษ์จับภิกษุ นี้เป็นอันตรายจากอมนุษย์. ถ้าสัตว์ร้ายมีเสือเป็นต้นมา นี้เป็นอันตรายจากสัตว์ร้าย. ถ้าสัตว์เลื้อยคลานมีงูเป็นต้นกัดภิกษุ นี้เป็นอันตรายจากสัตว์เลื้อยคลาน. ถ้าภิกษุอาพาธ หรือมรณภาพ หรือศัตรูจับภิกษุนั้นเพื่อจะฆ่า นี้เป็นอันตรายจากชีวิต. ถ้ามนุษย์จับภิกษุรูปหนึ่งหรือหลายรูปเพื่อจะให้เคลื่อนจากพรหมจรรย์ นี้เป็นอันตรายจากพรหมจรรย์. เมื่อมีอันตรายเช่นนี้ พึงแสดงปาติโมกข์โดยย่อ หรือพึงแสดงอุเทศที่ ๑ หรือพึงแสดงอุเทศ ๒, ๓, ๔ ในเบื้องต้น. ในบรรดาอุเทศเหล่านั้น ในอุเทศที่ ๒ เป็นต้น อุเทศใดที่ยังไม่จบแล้วมีอันตราย อุเทศนั้นก็พึงให้บอกด้วยบทที่ได้ยิน. แต่ในนิทานุเทศ ถ้ายังไม่จบ ไม่มีชื่อว่าพึงให้บอกด้วยบทที่ได้ยิน. පවාරණාකම්මෙපි [Pg.207] සති අන්තරායෙ ද්වෙවාචිකං එකවාචිකං සමානවස්සිකං වා පවාරෙතුං වට්ටති. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 234) ඤත්තිං ඨපෙන්තෙනපි ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ද්වෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බං. එකවාචිකෙ ‘‘එකවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති, සමානවස්සිකෙපි ‘‘සමානවස්සිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බං. එත්ථ ච බහූපි සමානවස්සා එකතො පවාරෙතුං ලභන්ති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජ පවාරණා පන්නරසී, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො පවාරෙය්‍යා’’ති ඉමාය පන සබ්බසඞ්ගාහිකාය ඤත්තියා ඨපිතාය තෙවාචිකං ද්වෙවාචිකං එකවාචිකඤ්ච පවාරෙතුං වට්ටති, සමානවස්සිකං න වට්ටති. ‘‘තෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ පන තෙවාචිකමෙව වට්ටති, අඤ්ඤං න වට්ටති. ‘‘ද්වෙවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ ද්වෙවාචිකං තෙවාචිකඤ්ච වට්ටති, එකවාචිකඤ්ච සමානවස්සිකඤ්ච න වට්ටති. ‘‘එකවාචිකං පවාරෙය්‍යා’’ති වුත්තෙ පන එකවාචිකද්වෙවාචිකතෙවාචිකානි වට්ටන්ති, සමානවස්සිකමෙව න වට්ටති. ‘‘සමානවස්සික’’න්ති වුත්තෙ සබ්බං වට්ටති. ในกรรมปวารณา เมื่อมีอันตราย ย่อมควรเพื่อปวารณาแบบสองครั้ง แบบครั้งเดียว หรือแบบเสมอกันด้วยพรรษา. ในบทนี้ แม้ตั้งญัตติว่า 'ถ้าสงฆ์พร้อมเพรียงกัน สงฆ์พึงปวารณาแบบสองครั้ง' พึงกล่าว. ในเอกวาจิกะ พึงกล่าวว่า 'พึงปวารณาแบบครั้งเดียว'. ในสมานวัสสิกะด้วย พึงกล่าวว่า 'พึงปวารณาแบบเสมอกันด้วยพรรษา'. ในสมานวัสสิกะนี้ ภิกษุผู้มีพรรษาเท่ากันจำนวนมากก็ย่อมปวารณาพร้อมกันได้. แต่เมื่อตั้งญัตติที่รวบรวมปวารณาทั้งปวงนี้ว่า 'ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า วันนี้เป็นวันปวารณาขึ้น ๑๕ ค่ำ ถ้าสงฆ์พร้อมเพรียงกัน สงฆ์พึงปวารณา' ย่อมควรเพื่อปวารณาแบบสามครั้ง แบบสองครั้ง และแบบครั้งเดียว, แต่แบบสมานวัสสิกะไม่ควร. แต่เมื่อกล่าวญัตติว่า 'พึงปวารณาแบบสามครั้ง' ย่อมควรเฉพาะแบบสามครั้งเท่านั้น, อย่างอื่นไม่ควร. เมื่อกล่าวญัตติว่า 'พึงปวารณาแบบสองครั้ง' ย่อมควรทั้งแบบสองครั้งและแบบสามครั้ง, แต่แบบครั้งเดียวและแบบสมานวัสสิกะไม่ควร. แต่เมื่อกล่าวญัตติว่า 'พึงปวารณาแบบครั้งเดียว' ย่อมควรทั้งแบบครั้งเดียว แบบสองครั้ง และแบบสามครั้ง, เฉพาะแบบสมานวัสสิกะเท่านั้นที่ไม่ควร. เมื่อกล่าวว่า 'สมานวัสสิกะ' ย่อมควรทั้งหมด. 175. කෙන පන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ථෙරාධිකං පාතිමොක්ඛ’’න්ති (මහාව. 154) වචනතො ථෙරෙන වා පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බං, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යො තත්ථ භික්ඛු බ්‍යත්තො පටිබලො, තස්සාධෙය්‍යං පාතිමොක්ඛ’’න්ති (මහාව. 155) වචනතො නවකතරෙන වා. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 155) ච කිඤ්චාපි නවකතරස්සපි බ්‍යත්තස්ස පාතිමොක්ඛං අනුඤ්ඤාතං, අථ ඛො එත්ථ අයං අධිප්පායො – සචෙ ථෙරස්ස පඤ්ච වා චත්තාරො වා තයො වා පාතිමොක්ඛුද්දෙසා නාගච්ඡන්ති, ද්වෙ පන අඛණ්ඩා සුවිසදා වාචුග්ගතා හොන්ති, ථෙරායත්තංව පාතිමොක්ඛං. සචෙ පන එත්තකම්පි විසදං කාතුං න සක්කොති, බ්‍යත්තස්ස භික්ඛුනො ආයත්ථං හොති, තස්මා සයං වා උද්දිසිතබ්බං, අඤ්ඤො වා අජ්ඣෙසිතබ්බො. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝමජ්ඣෙ අනජ්ඣිට්ඨෙන පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බං, යො උද්දිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 154) වචනතො අනජ්ඣිට්ඨෙන පාතිමොක්ඛං න උද්දිසිතබ්බං. න කෙවලං පාතිමොක්ඛංයෙව, ධම්මොපි න භාසිතබ්බො ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝමජ්ඣෙ අනජ්ඣිට්ඨෙන ධම්මො භාසිතබ්බො, යො භාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 150) වචනතො. ๑๗๕. ก็ใครเล่าพึงแสดงปาติโมกข์? นี้เป็นคำถาม. เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตปาติโมกข์ที่ขึ้นอยู่กับพระเถระ' พระเถระจึงพึงแสดงปาติโมกข์ หรือเพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดในอาวาสนั้นเป็นผู้ฉลาด มีกำลัง เราอนุญาตปาติโมกข์ที่ขึ้นอยู่กับภิกษุนั้น' ภิกษุผู้ใหม่กว่าก็พึงแสดงได้. ในอรรถกถานี้ แม้ภิกษุผู้ใหม่กว่าผู้ฉลาดจะได้รับอนุญาตให้แสดงปาติโมกข์ ถึงกระนั้น ในที่นี้มีอธิบายดังนี้: ถ้าพระเถระจำปาติโมกข์ ๕ ส่วน หรือ ๔ ส่วน หรือ ๓ ส่วนไม่ได้ แต่จำได้ ๒ ส่วนอย่างไม่ขาดสาย บริสุทธิ์ดี ท่องจำได้ ปาติโมกข์ก็เป็นภาระของพระเถระนั่นแหละ. แต่ถ้าไม่สามารถทำให้บริสุทธิ์ได้แม้เพียงเท่านี้ ก็เป็นภาระของภิกษุผู้ฉลาด. เพราะเหตุนั้น พระเถระพึงแสดงเอง หรือพึงอาราธนาผู้อื่น. เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่ได้รับอาราธนา ไม่พึงแสดงปาติโมกข์ในท่ามกลางสงฆ์, ภิกษุใดแสดง พึงต้องอาบัติทุกกฏ' ภิกษุผู้ไม่ได้รับอาราธนาจึงไม่พึงแสดงปาติโมกข์. ไม่ใช่เฉพาะปาติโมกข์เท่านั้นที่ไม่พึงแสดง แม้ธรรมก็ไม่พึงแสดง เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่ได้รับอาราธนา ไม่พึงแสดงธรรมในท่ามกลางสงฆ์, ภิกษุใดแสดง พึงต้องอาบัติทุกกฏ'. අජ්ඣෙසනා [Pg.208] චෙත්ථ සඞ්ඝෙන සම්මතධම්මජ්ඣෙසකායත්තා වා සඞ්ඝත්ථෙ රායත්තා වා, තස්මා ධම්මජ්ඣෙසකෙ අසති සඞ්ඝත්ථෙරං ආපුච්ඡිත්වා වා තෙන යාචිතො වා භාසිතුං ලභති. සඞ්ඝත්ථෙරෙනපි සචෙ විහාරෙ බහූ ධම්මකථිකා හොන්ති, වාරපටිපාටියා වත්තබ්බො. ‘‘ත්වං ධම්මං භණ, ධම්මදානං දෙහී’’ති වා වුත්තෙන තීහිපි විධීහි ධම්මො භාසිතබ්බො, ‘‘ඔසාරෙහී’’ති වුත්තො පන ඔසාරෙතුමෙව ලභති, ‘‘කථෙහී’’ති වුත්තො කථෙතුමෙව, ‘‘සරභඤ්ඤං භණාහී’’ති වුත්තො සරභඤ්ඤමෙව. සඞ්ඝත්ථෙරොපි ච උච්චතරෙ ආසනෙ නිසින්නො යාචිතුං න ලභති. සචෙ උපජ්ඣායො චෙව සද්ධිවිහාරිකො ච හොති, උපජ්ඣායො ච නං උච්චාසනෙ නිසින්නො ‘‘භණා’’ති වදති, සජ්ඣායං අධිට්ඨහිත්වා භණිතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ දහරභික්ඛූ හොන්ති, ‘‘තෙසං භණාමී’’ති භණිතබ්බං. සචෙ විහාරෙ සඞ්ඝත්ථෙරො අත්තනොයෙව නිස්සිතකෙ භණාපෙති, අඤ්ඤෙ මධුරභාණකෙපි නාජ්ඣෙසති, සො අඤ්ඤෙහි වත්තබ්බො – ‘‘භන්තෙ, අසුකං නාම භණාපෙමා’’ති. සචෙ ‘‘භණාපෙථා’’ති වදති, තුණ්හී වා හොති, භණාපෙතුං වට්ටති. සචෙ පන පටිබාහති, න භණාපෙතබ්බං. යදි පන අනාගතෙයෙව සඞ්ඝත්ථෙරෙ ධම්මස්සවනං ආරද්ධං, පුන ආගතෙ ඨපෙත්වා ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. ඔසාරෙත්වා පන කථෙන්තෙන ආපුච්ඡිත්වා අට්ඨපෙත්වායෙව වා කථෙතබ්බං. කථෙන්තස්ස පුන ආගතෙපි එසෙව නයො. การอาราธนาในที่นี้ เป็นภาระของภิกษุที่สงฆ์สมมติให้อาราธนาธรรม หรือเป็นภาระของพระสังฆเถระ ดังนั้น เมื่อไม่มีภิกษุผู้อาราธนาธรรม พระภิกษุผู้จะแสดงธรรมพึงขออนุญาตพระสังฆเถระก่อน หรือเมื่อพระสังฆเถระนั้นอาราธนาแล้ว จึงแสดงได้. แม้พระสังฆเถระเอง หากในวิหารมีพระธรรมกถึกจำนวนมาก ก็พึงบอกตามลำดับวาระว่า 'ท่านจงแสดงธรรม จงให้ธรรมทานเถิด'. ภิกษุผู้ถูกบอกอย่างนั้น พึงแสดงธรรมด้วยวิธีทั้ง ๓ คือ หากถูกบอกว่า 'จงสวดสาธยาย' ก็พึงสวดสาธยายเท่านั้น หากถูกบอกว่า 'จงกล่าว' ก็พึงกล่าวอธิบายเท่านั้น หากถูกบอกว่า 'จงสวดสรภัญญะ' ก็พึงสวดสรภัญญะเท่านั้น. อนึ่ง พระสังฆเถระนั่งบนอาสนะที่สูงกว่า ไม่พึงอาราธนา. หากมีทั้งพระอุปัชฌาย์และสัทธิวิหาริก และพระอุปัชฌาย์นั่งบนอาสนะสูงกว่าบอกว่า 'จงแสดงเถิด' สัทธิวิหาริกพึงตั้งใจสวดสาธยายแล้วจึงแสดง. หากในที่ประชุมนั้นมีภิกษุหนุ่มอยู่ พึงตั้งใจว่า 'เราจะแสดงแก่ภิกษุหนุ่มเหล่านั้น' แล้วจึงแสดง. หากพระสังฆเถระในวิหารให้เฉพาะศิษย์ของตนแสดงธรรม ไม่ยอมอาราธนาภิกษุอื่นแม้จะเป็นผู้กล่าวได้ไพเราะและรู้พระนิกาย ภิกษุอื่นพึงบอกพระสังฆเถระนั้นว่า 'ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าขอให้ภิกษุชื่อโน้นแสดงธรรม'. หากท่านกล่าวว่า 'จงให้แสดงเถิด' หรือนิ่งเฉย ก็ควรให้แสดงได้. แต่ถ้าท่านห้าม ก็ไม่ควรให้แสดง. หากการฟังธรรมเริ่มขึ้นแล้วในขณะที่พระสังฆเถระยังมาไม่ถึง เมื่อท่านมาถึงแล้ว ก็ไม่ต้องขออนุญาตซ้ำอีก. แต่เมื่อสวดพระบาลีจบแล้วจะอธิบายความ พึงขออนุญาตก่อน หรือจะอธิบายต่อไปโดยไม่หยุดพักก็ได้. แม้เมื่อท่านมาถึงในขณะที่กำลังอธิบายความอยู่ ก็มีนัยเดียวกันนี้. උපනිසින්නකථායම්පි සඞ්ඝත්ථෙරොව සාමී, තස්මා තෙන සයං වා කථෙතබ්බං, අඤ්ඤො වා භික්ඛු ‘‘කථෙහී’’ති වත්තබ්බො, නො ච ඛො උච්චතරෙ ආසන්නෙ නිසින්නෙන, මනුස්සානං පන ‘‘භණාහී’’ති වත්තුං වට්ටති. මනුස්සා අත්තනො ජානනකං භික්ඛුං පුච්ඡන්ති, තෙන ථෙරං ආපුච්ඡිත්වාපි කථෙතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘භන්තෙ, ඉමෙ පඤ්හං පුච්ඡන්තී’’ති පුට්ඨො ‘‘කථෙහී’’ති වා භණති, තුණ්හී වා හොති, කථෙතුං වට්ටති. අන්තරඝරෙ අනුමොදනාදීසුපි එසෙව නයො. සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා මං අනාපුච්ඡිත්වාපි කථෙය්‍යාසී’’ති අනුජානාති, ලද්ධකප්පියං හොති, සබ්බත්ථ වත්තුං වට්ටති. සජ්ඣායං කරොන්තෙනාපි ථෙරො ආපුච්ඡිතබ්බොයෙව. එකං ආපුච්ඡිත්වා සජ්ඣායන්තස්ස අපරො ආගච්ඡති, පුන ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. සචෙපි ‘‘විස්සමිස්සාමී’’ති ඨපිතස්ස ආගච්ඡති, පුන ආරභන්තෙන ආපුච්ඡිතබ්බං. සඞ්ඝත්ථෙරෙ අනාගතෙයෙව ආරද්ධං සජ්ඣායන්තස්සාපි [Pg.209] එසෙව නයො. එකෙන සඞ්ඝත්ථෙරෙන ‘‘මං අනාපුච්ඡාපි යථාසුඛං සජ්ඣායාහී’’ති අනුඤ්ඤාතෙ යථාසුඛං සජ්ඣායිතුං වට්ටති, අඤ්ඤස්මිං පන ආගතෙ තං ආපුච්ඡිත්වාව සජ්ඣායිතබ්බං. ในการแสดงธรรมแก่ผู้ที่นั่งอยู่ใกล้ๆ พระสังฆเถระเท่านั้นเป็นใหญ่ (เป็นเจ้าของเรื่อง) ดังนั้น พระสังฆเถระนั้นพึงแสดงเอง หรือพึงบอกภิกษุอื่นว่า "จงแสดงเถิด" แต่ไม่พึงบอก (สั่ง) ในขณะที่ตนนั่งอยู่บนอาสนะที่สูงกว่า. ส่วนสำหรับพวกมนุษย์ (คฤหัสถ์) จะกล่าวว่า "จงกล่าวเถิด" ก็ควร. หากพวกมนุษย์ถามภิกษุที่ตนรู้จัก ภิกษุนั้นแม้ขออนุญาตพระเถระแล้วก็พึงกล่าวได้. หากพระสังฆเถระถูกถามว่า "ท่านขอรับ มนุษย์เหล่านี้ถามปัญหา" แล้วกล่าวว่า "จงกล่าวเถิด" หรือนิ่งเฉยอยู่ ก็ควรเพื่อจะกล่าว. แม้ในการอนุโมทนาเป็นต้นในละแวกบ้าน ก็มีนัยนี้เช่นกัน. หากพระสังฆเถระอนุญาตว่า "ท่านจะกล่าวในวิหารหรือในละแวกบ้านโดยไม่ขออนุญาตเราก็ได้" ดังนี้ ชื่อว่าเป็นผู้ได้รับโอกาสแล้ว ควรกล่าวได้ในที่ทั้งปวง. แม้ภิกษุผู้ทำการสาธยายอยู่ ก็พึงขออนุญาตพระเถระเช่นกัน. เมื่อขออนุญาตพระเถระรูปหนึ่งแล้วกำลังสาธยายอยู่ หากพระเถระรูปอื่นมาถึง กิจที่ต้องขออนุญาตอีกย่อมไม่มี. แม้หากพระเถระมาถึงในขณะที่ภิกษุหยุดพักไว้ด้วยตั้งใจว่า "เราจะพักผ่อน" เมื่อจะเริ่มสาธยายอีกครั้ง ก็พึงขออนุญาต. แม้ภิกษุผู้เริ่มสาธยายในขณะที่พระสังฆเถระยังไม่มาถึง ก็นัยนี้เช่นกัน. เมื่อพระสังฆเถระรูปหนึ่งอนุญาตว่า "แม้ไม่ขออนุญาตเรา ท่านจงสาธยายตามสบายเถิด" ดังนี้ จะสาธยายตามสบายก็ควร. แต่เมื่อพระสังฆเถระรูปอื่นมาถึง พึงขออนุญาตพระสังฆเถระรูปนั้นก่อนแล้วจึงสาธยาย. යස්මිං පන විහාරෙ සබ්බෙව භික්ඛූ බාලා හොන්ති අබ්‍යත්තා න ජානන්ති පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතුං, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? තෙහි භික්ඛූහි එකො භික්ඛු සාමන්තා ආවාසා සජ්ජුකං පාහෙතබ්බො ‘‘ගච්ඡාවුසො, සංඛිත්තෙන වා විත්ථාරෙන වා පාතිමොක්ඛං පරියාපුණිත්වා ආගච්ඡාහී’’ති. එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, තෙහි භික්ඛූහි සබ්බෙහෙව යත්ථ තාදිසා භික්ඛූ හොන්ති, සො ආවාසො උපොසථකරණත්ථාය අන්වඩ්ඪමාසං ගන්තබ්බො, අගච්ඡන්තානං දුක්කටං. ඉදඤ්ච උතුවස්සෙයෙව, වස්සානෙ පන පුරිමිකාය පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන විනා න වස්සං උපගච්ඡිතබ්බං. සචෙ සො වස්සූපගතානං පක්කමති වා විබ්භමති වා කාලං වා කරොති, අඤ්ඤස්මිං සතියෙව පච්ඡිමිකාය වසිතුං වට්ටති, අසති අඤ්ඤත්ථ ගන්තබ්බං, අගච්ඡන්තානං දුක්කටං. සචෙ පන පච්ඡිමිකාය පක්කමති වා විබ්භමති වා කාලං වා කරොති, මාසද්වයං වසිතබ්බං. แต่ในวิหารใด ภิกษุทั้งปวงเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่รู้จักสวดพระปาติโมกข์ ในวิหารนั้นพึงทำอย่างไร? ภิกษุเหล่านั้นพึงส่งภิกษุรูปหนึ่งไปยังอาวาสใกล้เคียงเพื่อให้กลับมาในวันเดียวกัน โดยสั่งว่า "อาวุโส ท่านจงไปเรียนพระปาติโมกข์โดยย่อหรือโดยพิสดารแล้วกลับมาเถิด". หากได้ตามนี้ นั่นเป็นการดี. หากไม่ได้ ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดพึงไปยังอาวาสที่มีภิกษุเช่นนั้น (ผู้สวดปาติโมกข์ได้) อยู่ เพื่อประโยชน์แก่การทำอุโบสถทุกกึ่งเดือน ภิกษุที่ไม่ไป ต้องอาบัติทุกกฏ. และการไปนี้พึงทำเฉพาะในฤดู (หนาวและร้อน) เท่านั้น. ส่วนในฤดูฝน ไม่พึงเข้าจำพรรษาต้น (ปุริมิกา) โดยไม่มีภิกษุผู้สวดพระปาติโมกข์. หากภิกษุผู้สวดพระปาติโมกข์นั้นของภิกษุผู้เข้าจำพรรษาแล้ว หลีกไปเสียก็ดี สึกเสียก็ดี หรือมรณภาพเสียก็ดี เมื่อมีภิกษุอื่น (ที่สวดได้) อยู่ จึงควรอยู่จำพรรษาหลัง (ปัจฉิมิกา) ได้. เมื่อไม่มี พึงไปที่อื่น ภิกษุที่ไม่ไป ต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ถ้าในพรรษาหลัง ภิกษุผู้สวดพระปาติโมกข์หลีกไปเสียก็ดี สึกเสียก็ดี หรือมรณภาพเสียก็ดี พึงอยู่ต่อไปตลอดสองเดือน. යත්ථ පන තෙ බාලා භික්ඛූ විහරන්ති අබ්‍යත්තා, සචෙ තත්ථ කොචි භික්ඛු ආගච්ඡති බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො, තෙහි භික්ඛූහි සො භික්ඛු සඞ්ගහෙතබ්බො අනුග්ගහෙතබ්බො උපලාපෙතබ්බො, උපට්ඨාපෙතබ්බො චුණ්ණෙන මත්තිකාය දන්තකට්ඨෙන මුඛොදකෙන. නො චෙ සඞ්ගහෙය්‍යුං අනුග්ගහෙය්‍යුං උපලාපෙය්‍යුං, උපට්ඨාපෙය්‍යුං චුණ්ණෙන මත්තිකාය දන්තකට්ඨෙන මුඛොදකෙන, සබ්බෙසං දුක්කටං. ඉධ නෙව ථෙරා, න දහරා මුච්චන්ති, සබ්බෙහි වාරෙන උපට්ඨාපෙතබ්බො. අත්තනො වාරෙ අනුපට්ඨහන්තස්ස ආපත්ති. තෙන පන මහාථෙරානං පරිවෙණසම්මජ්ජනදන්තකට්ඨදානාදීනි න සාදිතබ්බානි, එවම්පි සති මහාථෙරෙහි සායංපාතං උපට්ඨානං ආගන්තබ්බං, තෙන පන තෙසං ආගමනං ඤත්වා පඨමතරං මහාථෙරානං උපට්ඨානං ගන්තබ්බං. සචස්ස සද්ධිඤ්චරා භික්ඛූ උපට්ඨාකා අත්ථි, ‘‘මය්හං උපට්ඨාකා අත්ථි, තුම්හෙ අප්පොස්සුක්කා විහරථා’’ති වත්තබ්බං. අථාපිස්ස සද්ධිඤ්චරා නත්ථි, තස්මිංයෙව විහාරෙ එකො වා ද්වෙ වා වත්තසම්පන්නා වදන්ති ‘‘මයං ථෙරස්ස කත්තබ්බං කරිස්සාම, අවසෙසා ඵාසු විහරන්තූ’’ති, සබ්බෙසං අනාපත්ති. แต่ในวิหารใด ภิกษุเหล่านั้นผู้เขลาไม่ฉลาดอาศัยอยู่ หากมีภิกษุบางรูปเป็นพหูสูต มีอาคมอันมาแล้ว (ทรงจำพระบาลีได้) ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา เป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด มีเมธา มีความละอาย มีความรังเกียจ (ในบาป) ใคร่ต่อสิกขา มาถึงที่นั้น ภิกษุเหล่านั้นพึงสงเคราะห์ พึงยกย่อง พึงเกลี้ยกล่อมภิกษุนั้น และพึงบำรุงด้วยผงขัดตัว ดินเหนียว ไม้สีฟัน และน้ำล้างหน้า. หากไม่สงเคราะห์ ไม่ยกย่อง ไม่เกลี้ยกล่อม และไม่บำรุงด้วยผงขัดตัว ดินเหนียว ไม้สีฟัน และน้ำล้างหน้า ต้องอาบัติทุกกฏแก่ภิกษุทั้งปวง. ในเรื่องนี้ ทั้งพระเถระและพระนวกะก็ไม่พ้น (จากอาบัติ) ภิกษุทั้งปวงพึงบำรุงโดยวาระ. เมื่อไม่บำรุงในวาระของตน ต้องอาบัติ. แต่ภิกษุ (ผู้เป็นพหูสูต) นั้น ไม่พึงยินดีการกวาดบริเวณและการถวายไม้สีฟันเป็นต้นของพระมหาเถระทั้งหลาย. แม้เมื่อเป็นเช่นนั้น พระมหาเถระทั้งหลายก็พึงมาสู่ที่บำรุงในเวลาเย็นและเช้า. ส่วนภิกษุนั้น เมื่อทราบการมาของพระมหาเถระเหล่านั้น พึงไปสู่ที่บำรุงของพระมหาเถระทั้งหลายก่อนทีเดียว. หากภิกษุนั้นมีภิกษุผู้ไปร่วมกัน (สัทธิงจาริก) เป็นอุปัฏฐากอยู่ พึงกล่าวว่า "อุปัฏฐากของผมมีอยู่ ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีความขวนขวายน้อยอยู่เถิด". อีกอย่างหนึ่ง หากภิกษุนั้นไม่มีภิกษุผู้ไปร่วมกัน ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยวัตรหนึ่งรูปหรือสองรูปในวิหารนั้นเองกล่าวว่า "พวกผมจะทำกิจที่ควรทำแก่พระเถระ ท่านที่เหลือจงอยู่สำราญเถิด" ดังนี้ ย่อมไม่มีอาบัติแก่ภิกษุทั้งปวง. 176. ‘‘යස්ස [Pg.210] සියා ආපත්ති, සො ආවිකරෙය්‍යා’’ති(මහාව. 134) ආදිවචනතො න සාපත්තිකෙන උපොසථො කාතබ්බො, තස්මා තදහුපොසථෙ ආපත්තිං සරන්තෙන දෙසෙතබ්බා. දෙසෙන්තෙන ච එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො, තං පටිදෙසෙමී’’ති. සචෙ නවකතරො හොති, ‘‘අහං, භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. ‘‘තං පටිදෙසෙමී’’ති ඉදං පන අත්තනො අත්තනො අනුරූපවසෙන ‘‘තං තුය්හමූලෙ, තං තුම්හමූලෙ පටිදෙසෙමී’’ති වුත්තෙපි සුවුත්තමෙව හොති. පටිග්ගාහකෙනපි අත්තනො අත්තනො අනුරූපවසෙන ‘‘පස්සථ, භන්තෙ, තං ආපත්තිං, පස්සසි, ආවුසො, තං ආපත්ති’’න්ති වා වත්තබ්බං, පුන දෙසකෙන ‘‘ආම, ආවුසො, පස්සාමි, ආම, භන්තෙ, පස්සාමී’’ති වා වත්තබ්බං. පුන පටිග්ගාහකෙන ‘‘ආයතිං, භන්තෙ, සංවරෙය්‍යාථ, ආයතිං, ආවුසො, සංවරෙය්‍යාසී’’ති වා වත්තබ්බං. එවං වුත්තෙ දෙසකෙන ‘‘සාධු සුට්ඨු ආවුසො සංවරිස්සාමි, සාධු සුට්ඨු, භන්තෙ, සංවරිස්සාමී’’ති වා වත්තබ්බං. සචෙ ආපත්තියා වෙමතිකො හොති, එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සාමි, තදා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති වත්වා උපොසථො කාතබ්බො, පාතිමොක්ඛං සොතබ්බං, න ත්වෙව තප්පච්චයා උපොසථස්ස අන්තරායො කාතබ්බො. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සභාගා ආපත්ති දෙසෙතබ්බා, යො දෙසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න, භික්ඛවෙ, සභාගා ආපත්ති පටිග්ගහෙතබ්බා, යො පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 169) වචනතො යං ද්වෙපි ජනා විකාලභොජනාදිනා සභාගවත්ථුනා ආපත්තිං ආපජ්ජන්ති, එවරූපා වත්ථුසභාගා ආපත්ති නෙව දෙසෙතබ්බා, න ච පටිග්ගහෙතබ්බා. විකාලභොජනපච්චයා ආපන්නං පන ආපත්තිසභාගං අනතිරිත්තභොජනපච්චයා ආපන්නස්ස සන්තිකෙ දෙසෙතුං වට්ටති. ๑๗๖. เพราะพระพุทธพจน์มีอาทิว่า “ภิกษุใดต้องอาบัติ ภิกษุนั้นพึงเปิดเผย” ภิกษุผู้มีอาบัติไม่พึงทำอุโบสถ เพราะฉะนั้น ในวันอุโบสถนั้น ภิกษุผู้ระลึกได้ซึ่งอาบัติ พึงแสดงอาบัติ และเมื่อจะแสดงอาบัติ พึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง นั่งกระโหย่ง ประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมต้องอาบัติชื่อนี้ ผมขอแสดงอาบัตินั้น” ถ้าเป็นภิกษุผู้มีพรรษาอ่อนกว่า พึงกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ” ส่วนบทว่า “ผมขอแสดงอาบัตินั้น” นี้ แม้กล่าวโดยเหมาะสมแก่ตนๆ ว่า “ผมขอแสดงอาบัตินั้นในสำนักของท่าน” หรือ “ผมขอแสดงอาบัตินั้นในสำนักของพวกท่าน” ก็เป็นการกล่าวดีแล้ว แม้ภิกษุผู้รับแสดงอาบัติ ก็พึงกล่าวโดยเหมาะสมแก่ตนๆ ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านเห็นอาบัตินั้นหรือไม่? อาวุโส ท่านเห็นอาบัตินั้นหรือไม่?” อีกครั้ง ภิกษุผู้แสดงอาบัติ พึงกล่าวว่า “อาวุโส ผมเห็นแล้ว” หรือ “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ผมเห็นแล้ว” อีกครั้ง ภิกษุผู้รับแสดงอาบัติ พึงกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงสำรวมในภายหน้า” หรือ “อาวุโส ขอท่านจงสำรวมในภายหน้า” เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุผู้แสดงอาบัติ พึงกล่าวว่า “อาวุโส ดีแล้ว ผมจะสำรวมให้ดี” หรือ “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ดีแล้ว ผมจะสำรวมให้ดี” ถ้าภิกษุมีความสงสัยในอาบัติ พึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง นั่งกระโหย่ง ประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมสงสัยในอาบัติชื่อนี้ เมื่อใดผมจะหายสงสัย เมื่อนั้นผมจะแก้ไขอาบัตินั้น” ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ พึงฟังปาติโมกข์ ไม่พึงทำอันตรายแก่อุโบสถเพราะความสงสัยนั้นเลย เพราะพระพุทธพจน์ว่า “ภิกษุทั้งหลาย อาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน ไม่พึงแสดง ภิกษุใดแสดง ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย อาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน ไม่พึงรับ ภิกษุใดรับ ต้องอาบัติทุกกฏ” อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันเช่นนี้ ซึ่งภิกษุสองรูปต้องด้วยวัตถุที่เสมอกัน เช่น การฉันในเวลาวิกาล เป็นต้น ไม่พึงแสดงและไม่พึงรับ แต่อาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน ซึ่งต้องเพราะการฉันในเวลาวิกาล พึงแสดงในสำนักของภิกษุผู้ต้องอาบัติเพราะการฉันอาหารที่มิได้เป็นเดนได้ සචෙ පන සබ්බො සඞ්ඝො විකාලභොජනාදිනා සභාගවත්ථුනා ලහුකාපත්තිං ආපජ්ජති, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? තෙහි භික්ඛූහි එකො භික්ඛු සාමන්තා ආවාසා සජ්ජුකං පාහෙතබ්බො ‘‘ගච්ඡාවුසො, තං ආපත්තිං [Pg.211] පටිකරිත්වා ආගච්ඡ, මයං තෙ සන්තිකෙ ආපත්තිං පටිකරිස්සාමා’’ති. එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං සබ්බො සඞ්ඝො සභාගං ආපත්තිං ආපන්නො, යදා අඤ්ඤං භික්ඛුං සුද්ධං අනාපත්තිකං පස්සිස්සති, තදා තස්ස සන්තිකෙ තං ආපත්තිං පටිකරිස්සතී’’ති (මහාව. 171) වත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පන වෙමතිකො හොති, ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං සබ්බො සඞ්ඝො සභාගාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සති, තදා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සතී’’ති (මහාව. 171) වත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පනෙත්ථ කොචි ‘‘තං සභාගං ආපත්තිං දෙසෙතුං වට්ටතී’’ති මඤ්ඤමානො එකස්ස සන්තිකෙ දෙසෙති, දෙසිතා සුදෙසිතාව. අඤ්ඤං පන දෙසනාපච්චයා දෙසකො පටිග්ගහණපච්චයා පටිග්ගාහකො චාති උභොපි දුක්කටං ආපජ්ජන්ති, තං නානාවත්ථුකං හොති, තස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤං දෙසෙතබ්බං. එත්තාවතා තෙ නිරාපත්තිකා හොන්ති, තෙසං සන්තිකෙ සෙසෙහි සභාගාපත්තියො දෙසෙතබ්බා වා ආරොචෙතබ්බා වා. සචෙ තෙ එවං අකත්වා උපොසථං කරොන්ති, ‘‘පාරිසුද්ධිං ආයස්මන්තො ආරොචෙථා’’තිආදිනා නයෙන සාපත්තිකස්ස උපොසථකරණෙ පඤ්ඤත්තං දුක්කටං ආපජ්ජන්ති. ก็ถ้าสงฆ์ทั้งหมดต้องอาบัติเบาที่มีวัตถุเสมอกัน เช่น การฉันในเวลาวิกาล เป็นต้น ในกรณีนั้นพึงทำอย่างไร? นี้เป็นคำถาม ภิกษุเหล่านั้นพึงส่งภิกษุรูปหนึ่งไปยังอาวาสใกล้เคียงโดยเร็วว่า “อาวุโส ท่านจงไป แก้ไขอาบัตินั้นแล้วจงกลับมา พวกเราจักแก้ไขอาบัติในสำนักของท่าน” หากได้การแก้ไขอาบัตินั้นอย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากไม่ได้ ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของผม สงฆ์ทั้งหมดนี้ต้องอาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน เมื่อใดสงฆ์จักเห็นภิกษุอื่นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีอาบัติ เมื่อนั้นสงฆ์จักแก้ไขอาบัตินั้นในสำนักของภิกษุนั้น” ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ ก็ถ้ามีความสงสัย พึงกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของผม สงฆ์ทั้งหมดนี้สงสัยในอาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน เมื่อใดสงฆ์จักหายสงสัย เมื่อนั้นสงฆ์จักแก้ไขอาบัตินั้น” ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ ก็ถ้าภิกษุบางรูปในสงฆ์นี้สำคัญว่า “พึงแสดงอาบัติที่มีวัตถุเสมอกันนั้นได้” แล้วแสดงในสำนักของภิกษุรูปหนึ่ง การแสดงนั้นก็เป็นการแสดงดีแล้ว แต่ภิกษุผู้แสดงย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะเหตุแห่งการแสดง และภิกษุผู้รับย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะเหตุแห่งการรับ ทั้งสองรูปย่อมต้องอาบัติทุกกฏอื่น ซึ่งมีวัตถุต่างกัน เพราะฉะนั้น พึงแสดงแก่กันและกัน ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่มีอาบัติ ภิกษุที่เหลือพึงแสดงอาบัติที่มีวัตถุเสมอกัน หรือพึงบอกกล่าวในสำนักของภิกษุเหล่านั้น ถ้าภิกษุเหล่านั้นไม่ทำอย่างนี้แล้วทำอุโบสถ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏที่บัญญัติไว้ในการทำอุโบสถของภิกษุผู้มีอาบัติ ตามนัยมีอาทิว่า “ท่านทั้งหลายจงบอกความบริสุทธิ์” සචෙ කොචි භික්ඛු පාතිමොක්ඛෙ උද්දිස්සමානෙ ආපත්තිං සරති, තෙන භික්ඛුනා සාමන්තො භික්ඛු එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො, ඉතො වුට්ඨහිත්වා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති. සාමන්තො ච භික්ඛු සභාගොයෙව වත්තබ්බො. විසභාගස්ස හි වුච්චමානෙ භණ්ඩනකලහසඞ්ඝභෙදාදීනිපි හොන්ති, තස්මා තස්ස අවත්වා ‘‘ඉතො වුට්ඨහිත්වා පටිකරිස්සාමී’’ති ආභොගං කත්වා උපොසථො කාතබ්බො. සචෙ පන කොචි පාතිමොක්ඛෙ උද්දිස්සමානෙ ආපත්තියා වෙමතිකො හොති, තෙනපි සභාගොයෙව සාමන්තො භික්ඛු එවං වත්තබ්බො ‘‘අහං, ආවුසො, ඉත්ථන්නාමාය ආපත්තියා වෙමතිකො, යදා නිබ්බෙමතිකො භවිස්සාමි, තදා තං ආපත්තිං පටිකරිස්සාමී’’ති. එවඤ්ච වත්වා උපොසථො කාතබ්බො, පාතිමොක්ඛං සොතබ්බං, න ත්වෙව තප්පච්චයා උපොසථස්ස අන්තරායො කාතබ්බො. ถ้าภิกษุบางรูประลึกได้ซึ่งอาบัติในขณะที่กำลังสวดปาติโมกข์ ภิกษุนั้นพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้ที่อยู่ใกล้เคียงอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมต้องอาบัติชื่อนี้ ผมจักลุกขึ้นจากที่นี้แล้วแก้ไขอาบัตินั้น” และพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้มีวัตถุเสมอกันที่อยู่ใกล้เคียงเท่านั้น เพราะถ้ากล่าวแก่ภิกษุผู้มีวัตถุไม่เสมอกัน ย่อมเกิดภัยอันตรายต่างๆ เช่น การทะเลาะวิวาท การแตกแยกแห่งสงฆ์ เป็นต้น เพราะฉะนั้น ไม่พึงกล่าวแก่ภิกษุนั้น แต่พึงตั้งใจว่า “จักลุกขึ้นจากที่นี้แล้วแก้ไขอาบัติ” แล้วพึงทำอุโบสถ ก็ถ้าภิกษุบางรูปมีความสงสัยในอาบัติในขณะที่กำลังสวดปาติโมกข์ ภิกษุนั้นก็พึงกล่าวแก่ภิกษุผู้มีวัตถุเสมอกันที่อยู่ใกล้เคียงเท่านั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ผมสงสัยในอาบัติชื่อนี้ เมื่อใดผมจะหายสงสัย เมื่อนั้นผมจะแก้ไขอาบัตินั้น” และครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว พึงทำอุโบสถ พึงฟังปาติโมกข์ ไม่พึงทำอันตรายแก่อุโบสถเพราะความสงสัยนั้นเลย 177. ‘‘අනුජානාමි[Pg.212], භික්ඛවෙ, උපොසථාගාරං සම්මජ්ජිතු’’න්ති(මහාව. 159) ආදිවචනතො – ๑๗๗. เพราะพระพุทธพจน์มีอาทิว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้กวาดอุโบสถาคาร” ‘‘සම්මජ්ජනී පදීපො ච, උදකං ආසනෙන ච; උපොසථස්ස එතානි, පුබ්බකරණන්ති වුච්චතී’’ති. (මහාව. අට්ඨ. 168) – “ไม้กวาดและประทีป น้ำและอาสนะ เหล่านี้เรียกว่าบุพพกรณ์แห่งอุโบสถ” එවං වුත්තං චතුබ්බිධං පුබ්බකරණං කත්වාව උපොසථො කාතබ්බො. කෙන පන තං කාතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ථෙරෙන භික්ඛුනා නවං භික්ඛුං ආණාපෙතුං, න, භික්ඛවෙ, ථෙරෙන ආණත්තෙන අගිලානෙන න සම්මජ්ජිතබ්බං, යො න සම්මජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදිවචනතො යො ථෙරෙන ආණත්තො, තෙන කාතබ්බං. ආණාපෙන්තෙන ච කිඤ්චි කම්මං කරොන්තො වා සදාකාලමෙව එකො වා භාරනිත්ථරණකො වා සරභාණකධම්මකථිකාදීසු අඤ්ඤතරො වා න උපොසථාගාරසම්මජ්ජනත්ථං ආණාපෙතබ්බො, අවසෙසා පන වාරෙන ආණාපෙතබ්බා. සචෙ ආණත්තො සම්මුඤ්ජනිං තාවකාලිකම්පි න ලභති, සාඛාභඞ්ගං කප්පියං කාරෙත්වා සම්මජ්ජිතබ්බං, තම්පි අලභන්තස්ස ලද්ධකප්පියං හොති. อุโบสถพึงทำโดยการทำบุพพกรณ์ ๔ อย่างที่กล่าวมาแล้วเท่านั้น ก็บุพพกรณ์นั้นใครพึงทำ? นี้เป็นคำถาม เพราะพระพุทธพจน์มีอาทิว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พระเถระสั่งภิกษุใหม่ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใหม่ผู้ไม่เจ็บไข้ที่พระเถระสั่งแล้ว ไม่ใช่ไม่พึงกวาด พึงกวาดเท่านั้น ภิกษุใดไม่กวาด พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ภิกษุใดถูกพระเถระสั่ง ภิกษุนั้นพึงทำ และพระเถระผู้สั่ง ไม่พึงสั่งภิกษุผู้กำลังทำกิจบางอย่าง หรือผู้ที่ทำกิจอยู่เสมอ หรือผู้ที่อยู่รูปเดียว หรือผู้ที่ปลดเปลื้องภาระของสงฆ์ หรือผู้ใดผู้หนึ่งในบรรดาภิกษุผู้สวดสรภัญญะ ผู้แสดงธรรม เป็นต้น ให้กวาดอุโบสถาคาร ส่วนภิกษุที่เหลือ พึงสั่งตามลำดับ ถ้าภิกษุผู้ถูกสั่งไม่สามารถหาไม้กวาดได้แม้ชั่วคราว พึงให้ทำกิ่งไม้ที่ควรแล้วกวาด แม้ถ้าไม่สามารถหากิ่งไม้นั้นได้ ก็เป็นอันควรแล้ว ආසනපඤ්ඤාපනත්ථං ආණත්තෙන ච සචෙ උපොසථාගාරෙ ආසනානි නත්ථි, සඞ්ඝිකාවාසතො ආහරිත්වා පඤ්ඤපෙත්වා පුන ආහරිතබ්බානි, ආසනෙසු අසති කටසාරකෙපි තට්ටිකායොපි පඤ්ඤාපෙතුං වට්ටති, තට්ටිකාසුපි අසති සාඛාභඞ්ගානි කප්පියං කාරෙත්වා පඤ්ඤපෙතබ්බානි, කප්පියකාරකං අලභන්තස්ස ලද්ධකප්පියං හොති. และถ้าภิกษุผู้ถูกสั่งให้จัดอาสนะ ไม่มีอาสนะในอุโบสถาคาร พึงนำมาจากอาวาสของสงฆ์ จัดวางแล้วพึงนำกลับไปอีก (ภายหลัง) เมื่อไม่มีอาสนะ แม้เสื่อลำแพนหรือแผ่นไม้ก็ควรจัดวาง แม้เมื่อไม่มีแผ่นไม้ พึงให้ทำกิ่งไม้ที่ควรแล้วจัดวาง ถ้าไม่สามารถหาผู้ทำกิ่งไม้ที่ควรได้ ก็เป็นอันควรแล้ว පදීපකරණත්ථං ආණාපෙන්තෙන පන ‘‘අසුකස්මිං නාම ඔකාසෙ තෙලං වා වට්ටි වා කපල්ලිකා වා අත්ථි, තං ගහෙත්වා කරොහී’’ති වත්තබ්බො. සචෙ තෙලාදීනි නත්ථි, පරියෙසිතබ්බානි, පරියෙසිත්වා අලභන්තස්ස ලද්ධකප්පියං හොති. අපිච කපාලෙ අග්ගිපි ජාලෙතබ්බො. ส่วนผู้สั่งให้จุดประทีป พึงกล่าวว่า “ในสถานที่ชื่อโน้น มีน้ำมันก็ดี ไส้ประทีปก็ดี ภาชนะประทีปก็ดี มีอยู่ จงถือเอาสิ่งนั้นแล้วจุดเถิด” ถ้าไม่มีน้ำมันเป็นต้น พึงแสวงหา เมื่อแสวงหาแล้วไม่ได้ สิ่งที่ได้มาโดยสมควรย่อมมี อีกอย่างหนึ่ง แม้ไฟในกระเบื้องก็พึงจุด ‘‘ඡන්දපාරිසුද්ධිඋතුක්ඛානං, භික්ඛුගණනාච ඔවාදො; උපොසථස්ස එතානි, පුබ්බකිච්චන්ති වුච්චතී’’ති. (මහාව. 168) – “การบอกฉันทะ การบอกปาริสุทธิ การบอกฤดู การนับจำนวนภิกษุ และการให้โอวาทภิกษุณี กิจเหล่านี้ ท่านเรียกว่าบุพพกิจของอุโบสถ” ดังนี้ එවං වුත්තං පන චතුබ්බිධම්පි පුබ්බකිච්චං පුබ්බකරණතො පච්ඡා කාතබ්බං. තම්පි හි අකත්වා උපොසථො න කාතබ්බො. อนึ่ง แม้บุพพกิจ ๔ อย่างที่กล่าวมานี้ พึงทำภายหลังจากการทำบุพพกรณ์ เพราะว่า แม้ไม่ทำบุพพกิจนั้นแล้ว ก็ไม่พึงทำอุโบสถ 178. යදි [Pg.213] සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍යා’’ති (මහාව. 143) වචනතො යදා සඞ්ඝස්ස උපොසථකම්මං පත්තකල්ලං හොති, තදා තං කාතබ්බං, පත්තකල්ලඤ්ච නාමෙතං චතූහි අඞ්ගෙහි සඞ්ගහිතං. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා – ๑๗๘. เพราะพระดำรัสว่า “ถ้าความพร้อมเพรียงมีแก่สงฆ์ สงฆ์พึงทำอุโบสถ” เมื่อใดอุโบสถกรรมมีความพร้อมเพรียงแก่สงฆ์ เมื่อนั้นพึงทำอุโบสถกรรมนั้น อนึ่ง ชื่อว่าปัตตกัลละนี้ สงเคราะห์ด้วยองค์ ๔ เพราะเหตุนั้น พระอรรถกถาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวว่า – ‘‘උපොසථො යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තා,සභාගාපත්තියො ච න විජ්ජන්ති; වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්ති,පත්තකල්ලන්ති වුච්චතී’’ති. (මහාව. අට්ඨ. 168); “วันอุโบสถด้วย ภิกษุทั้งหลายผู้ถึงพร้อมด้วยกรรมมีประมาณเท่าใดด้วย อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันไม่มีอยู่ด้วย บุคคลที่พึงเว้นไม่มีอยู่ในสงฆ์นั้นด้วย องค์ ๔ เหล่านี้ ท่านเรียกว่าปัตตกัลละ” ดังนี้ තත්ථ උපොසථොති තීසු උපොසථදිවසෙසු අඤ්ඤතරදිවසො. තස්මිඤ්හි සති ඉදං සඞ්ඝස්ස උපොසථකම්මං පත්තකල්ලං නාම හොති, නාසති. යථාහ ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අනුපොසථෙ උපොසථො කාතබ්බො’’ති (මහාව. 183). ในคาถานั้น คำว่า อุโบสถ คือวันใดวันหนึ่งในวันอุโบสถ ๓ วัน เพราะว่า เมื่อวันอุโบสถนั้นมีอยู่ อุโบสถกรรมนี้ของสงฆ์ย่อมชื่อว่าปัตตกัลละ เมื่อไม่มี ย่อมไม่มี สมดังที่พระองค์ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย และไม่พึงทำอุโบสถในวันที่ไม่ใช่วันอุโบสถ” ดังนี้ යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තාති යත්තකා භික්ඛූ තස්ස උපොසථකම්මස්ස පත්තා යුත්තා අනුරූපා සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන චත්තාරො පකතත්තා, තෙ ච ඛො හත්ථපාසං අවිජහිත්වා එකසීමායං ඨිතා. තෙසු හි චතූසු භික්ඛූසු එකසීමායං හත්ථපාසං අවිජහිත්වා ඨිතෙස්වෙව තං සඞ්ඝස්ස උපොසථකම්මං පත්තකල්ලං නාම හොති, න ඉතරථා. යථාහ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතුන්නං පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතු’’න්ති (මහාව. 168). คำว่า ภิกษุทั้งหลายผู้ถึงพร้อมด้วยกรรมมีประมาณเท่าใด คือภิกษุทั้งหลายมีประมาณเท่าใด ผู้ถึงพร้อม เหมาะสม ควรแก่อุโบสถกรรมนั้น โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุดคือภิกษุผู้มีปกติ ๔ รูป และภิกษุเหล่านั้นไม่ละหัตถบาส ตั้งอยู่ในสีมาเดียวกัน เพราะว่า เมื่อภิกษุ ๔ รูปเหล่านั้นไม่ละหัตถบาส ตั้งอยู่ในสีมาเดียวกันนั่นแล อุโบสถกรรมนั้นของสงฆ์ย่อมชื่อว่าปัตตกัลละ โดยประการอื่นย่อมไม่มี สมดังที่พระองค์ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แสดงปาติโมกข์แก่ภิกษุ ๔ รูป” ดังนี้ සභාගාපත්තියො ච න විජ්ජන්තීති එත්ථ යං සබ්බො සඞ්ඝො විකාලභොජනාදිනා සභාගවත්ථුනා ලහුකාපත්තිං ආපජ්ජති, එවරූපා වත්ථුසභාගා සභාගාති වුච්චති. එතාසු අවිජ්ජමානාසුපි සභාගාසු විජ්ජමානාසුපි පත්තකල්ලං හොතියෙව. ในบทว่า อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันไม่มีอยู่ นี้ อาบัติเบาใดที่สงฆ์ทั้งหมดต้องด้วยวัตถุที่มีส่วนเสมอกัน มีการฉันอาหารในเวลาวิกาลเป็นต้น อาบัติที่มีวัตถุเสมอกันมีรูปอย่างนี้ เรียกว่า สภาคะ แม้เมื่ออาบัติที่มีวัตถุเสมอกันเหล่านั้นไม่มีอยู่ก็ดี แม้มีอยู่ก็ดี ปัตตกัลละย่อมมีนั่นแล වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්තීති ‘‘න, භික්ඛවෙ, සගහට්ඨාය පරිසාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්ති (මහාව. 154) වචනතො ගහට්ඨො ච, ‘‘න, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියා නිසින්නපරිසාය පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බ’’න්තිආදිනා (මහාව. 183) නයෙන වුත්තා භික්ඛුනී, සික්ඛමානා, සාමණෙරො, සාමණෙරී, සික්ඛාපච්චක්ඛාතකො, අන්තිමවත්ථුඅජ්ඣාපන්නකො, ආපත්තියා අදස්සනෙ උක්ඛිත්තකො, ආපත්තියා අප්පටිකම්මෙ උක්ඛිත්තකො, පාපිකාය දිට්ඨියා අප්පටිනිස්සග්ගෙ උක්ඛිත්තකො, පණ්ඩකො, ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, තිරච්ඡානගතො, මාතුඝාතකො[Pg.214], පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනීදූසකො, සඞ්ඝභෙදකො, ලොහිතුප්පාදකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකොති ඉමෙ වීසති චාති එකවීසති පුග්ගලා වජ්ජනීයා නාම. තෙ හත්ථපාසතො බහිකරණවසෙන වජ්ජෙතබ්බා. එතෙසු හි තිවිධෙ උක්ඛිත්තකෙ සති උපොසථං කරොන්තො සඞ්ඝො පාචිත්තියං ආපජ්ජති, සෙසෙසු දුක්කටං, එත්ථ ච තිරච්ඡානගතොති යස්ස උපසම්පදා පටික්ඛිත්තා. තිත්ථියා ගහට්ඨෙනෙව සඞ්ගහිතා. එතෙපි හි වජ්ජනීයා. එවං පත්තකල්ලං ඉමෙහි චතූහි අඞ්ගෙහි සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. ඉදඤ්ච සබ්බං පවාරණාකම්මෙපි යොජෙත්වා දස්සෙතබ්බං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන සඤ්චිච්ච න සාවෙතබ්බං, යො න සාවෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන වායමිතුං ‘කථං සාවෙය්‍ය’න්ති, වායමන්තස්ස අනාපත්තී’’ති (මහාව. 154) වචනතො පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන පරිසං සාවෙතුං වායමිතබ්බන්ති. ในบทว่า บุคคลที่พึงเว้นไม่มีอยู่ในสงฆ์นั้น เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงแสดงปาติโมกข์ในบริษัทที่มีคฤหัสถ์” คฤหัสถ์ด้วย ภิกษุณีที่กล่าวไว้โดยนัยมีอาทิว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงแสดงปาติโมกข์ในบริษัทที่มีภิกษุณีนั่งอยู่” ด้วย สิกขมานา สามเณร สามเณรี ภิกษุผู้ลาสิกขาแล้ว ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิก ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเพราะไม่เห็นอาบัติ ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเพราะไม่ทำคืนอาบัติ ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเพราะไม่สละคืนทิฏฐิอันชั่วช้า บัณเฑาะก์ ผู้ร่วมสังวาสด้วยการขโมย ผู้ไปเข้าลัทธินอกพระพุทธศาสนา ดิรัจฉาน ผู้ฆ่ามารดา ผู้ฆ่าบิดา ผู้ฆ่าพระอรหันต์ ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี ผู้ทำลายสงฆ์ ผู้ยังโลหิตให้เกิดขึ้น ผู้มีสองเพศ บุคคล ๒๐ เหล่านี้ด้วย รวมเป็นบุคคล ๒๑ จำพวกนี้ ชื่อว่าบุคคลที่พึงเว้น บุคคลเหล่านั้นพึงเว้นโดยการทำให้เป็นภายนอกหัตถบาส เพราะว่า เมื่อบุคคลผู้ถูกยกวัตร ๓ จำพวกเหล่านั้นมีอยู่ สงฆ์ผู้ทำอุโบสถย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ เพราะว่า เมื่อบุคคลที่เหลือ ๑๘ จำพวกมีอยู่ สงฆ์ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงพึงเว้น และในเรื่องบุคคลที่พึงเว้นนี้ คำว่า ดิรัจฉาน คือผู้ที่การอุปสมบทถูกปฏิเสธแล้ว ส่วนเดียรถีย์ทั้งหลายสงเคราะห์เข้าด้วยคำว่า คฤหัสถ์ นั่นแล แม้บุคคลเหล่านี้ก็เป็นบุคคลที่พึงเว้น พึงทราบว่าปัตตกัลละสงเคราะห์ด้วยองค์ ๔ เหล่านี้อย่างนี้ และทั้งหมดนี้พึงประกอบแสดงแม้ในปวารณากรรมด้วย เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์ไม่พึงจงใจไม่ให้ได้ยิน ไม่ใช่ไม่พึงให้ได้ยิน พึงให้ได้ยินนั่นแล ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์รูปใดไม่ให้ได้ยิน ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์พยายามว่า ‘จะให้ได้ยินอย่างไร’ เมื่อพยายามอยู่ ย่อมไม่มีอาบัติ” เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้แสดงปาติโมกข์พึงพยายามเพื่อให้บริษัทได้ยิน ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ จบอุโบสถปวารณากขันธกะเพียงเท่านี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ උපොසථපවාරණාවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. การวินิจฉัยเรื่องอุโบสถและปวารณา จบแล้ว 26. වස්සූපනායිකවිනිච්ඡයකථා ๒๖. เรื่องวินิจฉัยการเข้าพรรษา 179. වස්සූපනායිකාති එත්ථ පුරිමිකා පච්ඡිමිකාති දුවෙ වස්සූපනායිකා. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 184 ආදයො) ආසාළ්හීපුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙ පුරිමිකා උපගන්තබ්බා, පච්ඡිමිකා පන ආසාළ්හීපුණ්ණමතො අපරාය පුණ්ණමාය අනන්තරෙ පාටිපදදිවසෙ. උපගච්ඡන්තෙන ච විහාරං පටිජග්ගිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙත්වා සබ්බං චෙතියවන්දනාදිසාමීචිකම්මං නිට්ඨාපෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං විහාරෙ ඉමං තෙමාසං වස්සං උපෙමී’’ති සකිං වා ද්වත්තික්ඛත්තුං වා වාචං නිච්ඡාරෙත්වා වස්සං උපගන්තබ්බං. සචෙපි ‘‘ඉධ වසිස්සාමී’’ති ආලයො අත්ථි, අසතියා පන වස්සං න උපෙති, ගහිතසෙනාසනං සුග්ගහිතං, ඡින්නවස්සො න හොති, පවාරෙතුං ලභතියෙව. විනාපි හි වචීභෙදං ආලයකරණමත්තෙනපි වස්සං උපගතමෙව හොති. ‘‘ඉධ වස්සං වසිස්සාමී’’ති චිත්තුප්පාදොයෙවෙත්ථ ආලයො නාම. ๑๗๙. ในบทว่า “vassūpanāyikā” นี้ การเข้าพรรษามี ๒ อย่าง คือ ปุริมิกา (การเข้าพรรษาต้น) และปัจฉิมิกา (การเข้าพรรษาหลัง) ใน ๒ อย่างนั้น ปุริมิกาพึงเข้าในวันแรม ๑ ค่ำ ถัดจากวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ ส่วนปัจฉิมิกาพึงเข้าในวันแรม ๑ ค่ำ ถัดจากวันเพ็ญถัดไปจากวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ อนึ่ง ผู้จะเข้าพรรษาพึงปัดกวาดวิหาร จัดตั้งน้ำดื่มน้ำใช้ให้เรียบร้อย กระทำสามีจิกรรมมีการไหว้เจดีย์เป็นต้นให้เสร็จสิ้น แล้วเปล่งวาจาว่า “imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemi” (ข้าพเจ้าเข้าพรรษาในวิหารนี้ตลอดไตรมาสนี้) ครั้งเดียวก็ดี สองครั้งหรือสามครั้งก็ดี พึงเข้าพรรษา แม้หากมีความตั้งใจว่า “จักอยู่ในอาวาสนี้” แต่หากเพราะความไม่มีสติจึงไม่ได้เข้าพรรษา (ไม่ได้เปล่งวาจา) เสนาสนะที่รับไว้ก็ชื่อว่ารับไว้ดีแล้ว พรรษาไม่ขาด ย่อมได้เพื่อจะปวารณาแท้จริง เพราะว่าแม้เว้นจากการเปล่งวาจา เพียงแค่การทำความตั้งใจ พรรษาก็ชื่อว่าเข้าแล้วนั่นแล ในเรื่องนี้ การเกิดขึ้นแห่งจิตว่า “จักอยู่พรรษาในอาวาสนี้” หรือว่า “จักอยู่พรรษาในที่นี้” นั่นแล ชื่อว่าอาลัย (ความตั้งใจ) ‘‘න[Pg.215], භික්ඛවෙ, තදහුවස්සූපනායිකාය වස්සං අනුපගන්තුකාමෙන සඤ්චිච්ච ආවාසො අතික්කමිතබ්බො, යො අතික්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 186) වචනතො වස්සූපනායිකදිවසෙ වස්සං අනුපගන්තුකාමො විහාරසීමං අතික්කමති, විහාරගණනාය දුක්කටං. සචෙ හි තං දිවසං විහාරසතස්ස උපචාරං ඔක්කමිත්වා අතික්කමති, සතං ආපත්තියො. සචෙ පන විහාරං අතික්කමිත්වා අඤ්ඤස්ස විහාරස්ස උපචාරං අනොක්කමිත්වාව නිවත්තති, එකාව ආපත්ති. කෙනචි අන්තරායෙන පුරිමිකං අනුපගතෙන පච්ඡිමිකා උපගන්තබ්බා. เพราะพระดำรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย อาวาสอันภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะเข้าพรรษาในวันเข้าพรรษานั้น ไม่พึงจงใจก้าวล่วง ภิกษุรูปใดก้าวล่วง ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 186) เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะเข้าพรรษาในวันเข้าพรรษา ก้าวล่วงอุปจารวิหาร ย่อมต้องอาบัติทุกกฏตามจำนวนวิหาร จริงอยู่ หากในวันนั้น ภิกษุนั้นก้าวล่วงเข้าไปในอุปจารของวิหาร ๑๐๐ แห่งแล้วล่วงไป ย่อมต้องอาบัติ ๑๐๐ ตัว แต่ถ้าก้าวล่วงวิหารไปแล้ว ไม่ได้ก้าวล่วงเข้าไปในอุปจารของวิหารอื่นแล้วกลับมา ย่อมต้องอาบัติเพียงตัวเดียว ภิกษุผู้ไม่ได้เข้าปุริมิกาเพราะอันตรายบางอย่าง พึงเข้าปัจฉิมิกา ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204) වචනතො යස්ස පඤ්චන්නං ඡදනානං අඤ්ඤතරෙන ඡන්නං යොජිතද්වාරබන්ධනං සෙනාසනං නත්ථි, තෙන න උපගන්තබ්බං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඡවකුටිකාය වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(මහාව. 204) ආදිවචනතො ඡවකුටිකායං ඡත්තෙ චාටියඤ්ච උපගන්තුං න වට්ටති. තත්ථ ඡවකුටිකා නාම ටඞ්කිතමඤ්චාදිභෙදා කුටි. තත්ථෙව උපගන්තුං න වට්ටති, සුසානෙ පන අඤ්ඤං කුටිකං කත්වා උපගන්තුං වට්ටති, ඡත්තෙපි චතූසු ථම්භෙසු ඡත්තං ඨපෙත්වා ආවරණං කත්වා ද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තුං වට්ටති, ඡත්තකුටි නාමෙසා හොති. චාටියාපි මහන්තෙන කපල්ලෙන ඡත්තෙ වුත්තනයෙන කුටිකං කත්වා උපගන්තුං වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่มีเสนาสนะ ไม่พึงเข้าพรรษา รูปใดเข้าพรรษา ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 204) เพราะฉะนั้น ภิกษุใดไม่มีเสนาสนะที่มุงด้วยหลังคาอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาหลังคาทั้ง ๕ และประกอบด้วยบานประตู ภิกษุนั้นไม่พึงเข้าพรรษา เพราะพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าพรรษาในกุฎีซากศพ รูปใดเข้าพรรษา ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 204) จึงไม่ควรเข้าพรรษาในกุฎีซากศพ ในร่ม และในหม้อใหญ่ ในคำนั้น ที่ชื่อว่า กุฎีซากศพ ได้แก่ กุฎีที่ทำด้วยเตียงมีเท้าสลักเป็นต้น ไม่ควรเข้าพรรษาในกุฎีซากศพนั้นนั่นเอง แต่ถ้าสร้างกุฎีอื่นในป่าช้าแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร แม้ในร่ม หากตั้งร่มไว้บนเสา ๔ ต้น ทำที่กั้น ล้อมด้วยบานประตูแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร กุฎีนั้นชื่อว่า ฉัตตกุฎี (กุฎีร่ม) แม้ในหม้อใหญ่ หากทำกุฎีด้วยฝาละมีขนาดใหญ่ตามนัยที่กล่าวไว้ในเรื่องร่มแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร ‘‘න, භික්ඛවෙ, රුක්ඛසුසිරෙ වස්සං උපගන්තබ්බං, යො උපගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 204) වචනතො සුද්ධෙ රුක්ඛසුසිරෙ උපගන්තුං න වට්ටති, මහන්තස්ස පන රුක්ඛසුසිරස්ස අන්තො පදරච්ඡදනං කුටිකං කත්වා පවිසනද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තුං වට්ටති, රුක්ඛං ඡින්දිත්වා ඛාණුකමත්ථකෙ පදරච්ඡදනං කුටිකං කත්වාපි වට්ටතියෙව. ‘‘න, භික්ඛවෙ, රුක්ඛවිටභියා’’ති(මහාව. 204) ආදිවචනතො සුද්ධෙ විටභිමත්තෙ උපගන්තුං න වට්ටති, මහාවිටපෙ පන අට්ටකං බන්ධිත්වා තත්ථ පදරච්ඡදනං කුටිකං කත්වා ද්වාරං යොජෙත්වා උපගන්තබ්බං. เพราะพระดำรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าพรรษาในโพรงไม้ รูปใดเข้าพรรษา ต้องอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 204) จึงไม่ควรเข้าพรรษาในโพรงไม้เปล่าๆ แต่ในโพรงไม้ใหญ่ หากทำกุฎีมุงด้วยแผ่นกระดานไว้ภายใน ประกอบด้วยประตูทางเข้าแล้วเข้าพรรษา ย่อมควร แม้การตัดต้นไม้แล้วทำกุฎีมุงด้วยแผ่นกระดานบนยอดตอไม้แล้วเข้าพรรษา ก็ย่อมควรแท้ เพราะพระดำรัสเป็นต้นว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าพรรษาบนค่าคบไม้” (มหาวรรค 204) จึงไม่ควรเข้าพรรษาบนค่าคบไม้เปล่าๆ แต่บนค่าคบไม้ใหญ่ หากผูกห้าง (นั่งร้าน) ไว้ แล้วทำกุฎีมุงด้วยแผ่นกระดานบนห้างนั้น ประกอบด้วยบานประตูแล้ว พึงเข้าพรรษา ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වජෙ වස්සං උපගන්තු’’න්තිආදිවචනතො වජෙ සත්ථෙ නාවායඤ්ච උපගන්තුං වට්ටති. තත්ථ වජොති ගොපාලකානං නිවාසට්ඨානං. වජෙ වුට්ඨිතෙ වජෙන සද්ධිං ගතස්ස වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යෙන වජො, තෙන ගන්තු’’න්ති (මහාව. 203) වුත්තත්තා. සත්ථෙ [Pg.216] වස්සං උපගච්ඡන්තෙන පන වස්සූපනායිකදිවසෙ උපාසකා වත්තබ්බා ‘‘කුටිකා ලද්ධුං වට්ටතී’’ති. සචෙ කරිත්වා දෙන්ති, තත්ථ පවිසිත්වා ‘‘ඉධ වස්සං උපෙමී’’ති තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. නො චෙ දෙන්ති, සාලාසඞ්ඛෙපෙන ඨිතසකටස්ස හෙට්ඨා උපගන්තබ්බං. තම්පි අලභන්තෙන ආලයො කාතබ්බො, සත්ථෙ පන වස්සං උපගන්තුං න වට්ටති. ආලයො නාම ‘‘ඉධ වස්සං වසිස්සාමී’’ති චිත්තුප්පාදමත්තං. සචෙ මග්ගප්පටිපන්නෙයෙව සත්ථෙ පවාරණාදිවසො හොති, තත්ථෙව පවාරෙතබ්බං. අථ සත්ථො අන්තොවස්සෙයෙව භික්ඛුනා පත්ථිතට්ඨානං පත්වා අතික්කමති, පත්ථිතට්ඨානෙ වසිත්වා තත්ථ භික්ඛූහි සද්ධිං පවාරෙතබ්බං. අථාපි සත්ථො අන්තොවස්සෙයෙව අන්තරා එකස්මිං ගාමෙ තිට්ඨති වා විප්පකිරති වා, තස්මිංයෙව ගාමෙ භික්ඛූහි සද්ධිං වසිත්වා පවාරෙතබ්බං, අප්පවාරෙත්වා තතො පරං ගන්තුං න වට්ටති. නාවාය වස්සං උපගච්ඡන්තෙනපි කුටියංයෙව උපගන්තබ්බං, පරියෙසිත්වා අලභන්තෙන ආලයො කාතබ්බො. සචෙ අන්තොතෙමාසං නාවා සමුද්දෙයෙව හොති, තත්ථෙව පවාරෙතබ්බං. අථ නාවා කූලං ලභති, අයඤ්ච පරතො ගන්තුකාමො හොති, ගන්තුං න වට්ටති, නාවාය ලද්ධගාමෙයෙව වසිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං පවාරෙතබ්බං. සචෙපි නාවා අනුතීරමෙව අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡති, භික්ඛු ච පඨමං ලද්ධගාමෙයෙව වසිතුකාමො, නාවා ගච්ඡතු, භික්ඛුනා තත්ථෙව වසිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං පවාරෙතබ්බං. ඉති වජෙ සත්ථෙ නාවායන්ති තීසු ඨානෙසු නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති, පවාරෙතුඤ්ච ලභති. ตามพระพุทธพจน์เบื้องต้นที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จำพรรษาในคอกสัตว์” จึงควรจำพรรษาในคอกสัตว์ ในกองเกวียน และในเรือ. ในที่นั้น คำว่า คอกสัตว์ หมายถึง ที่อยู่ของคนเลี้ยงโค. หากจำพรรษาในคอกสัตว์แล้ว ภิกษุที่ไปกับคนเลี้ยงโคเมื่อคอกสัตว์เคลื่อนที่ ย่อมไม่มีอาบัติขาดพรรษา เพราะมีพระพุทธพจน์ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปในที่ที่คอกสัตว์ไป” (มหาวรรค 203). ส่วนภิกษุผู้จำพรรษาในกองเกวียน พึงบอกอุบาสกในวันเข้าพรรษาว่า “ควรจะได้กุฎี”. หากพวกเขาสร้างให้และถวาย ภิกษุพึงเข้าไปในกุฎีนั้นแล้วกล่าวสามครั้งว่า “ข้าพเจ้าจำพรรษาในที่นี้”. หากพวกเขาไม่ถวาย พึงจำพรรษาใต้เกวียนที่ตั้งอยู่คล้ายศาลา. หากไม่ได้แม้เกวียนนั้น พึงทำอาลัย (ตั้งใจมั่น). แต่การจำพรรษาในกองเกวียน (โดยไม่มีการจัดเตรียม) ย่อมไม่ควร. คำว่า อาลัย หมายถึง เพียงแค่การตั้งจิตว่า “เราจะอยู่จำพรรษาในกองเกวียนนี้”. หากวันปวารณามาถึงขณะที่กองเกวียนยังอยู่ระหว่างทาง พึงปวารณาในกองเกวียนนั้นเอง. แต่ถ้ากองเกวียนไปถึงสถานที่ที่ภิกษุประสงค์แล้วเลยไป ภิกษุผู้จำพรรษาพึงอยู่จำพรรษาในสถานที่ที่ประสงค์นั้น และปวารณากับภิกษุทั้งหลายในที่นั้น. หรือหากกองเกวียนหยุดพักหรือกระจัดกระจายในหมู่บ้านแห่งหนึ่งระหว่างพรรษา ภิกษุพึงอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านนั้นเอง และปวารณากับภิกษุทั้งหลายในที่นั้น. ไม่ควรไปจากที่นั้นโดยไม่ปวารณา. ภิกษุผู้จำพรรษาในเรือ ก็พึงจำพรรษาในกุฎีเท่านั้น. หากค้นหาแล้วไม่พบกุฎี พึงทำอาลัย. หากเรืออยู่ในทะเลตลอดสามเดือน พึงปวารณาในที่นั้นเอง. แต่ถ้าเรือถึงฝั่ง และภิกษุนี้ประสงค์จะไปที่อื่น ก็ไม่ควรไป. พึงอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านที่เรือเทียบท่า และปวารณากับภิกษุทั้งหลาย. แม้ว่าเรือจะไปที่อื่นตามชายฝั่ง และภิกษุประสงค์จะอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านแรกที่เรือเทียบท่า ก็ให้เรือไปเถิด ภิกษุพึงอยู่จำพรรษาในหมู่บ้านแรกนั้นเอง และปวารณากับภิกษุทั้งหลาย. ดังนั้น ในสามสถานที่นี้ คือ คอกสัตว์ กองเกวียน และเรือ ภิกษุไม่มีอาบัติขาดพรรษา และย่อมปวารณาได้. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වස්සං උපගන්ත්වා පුරිමං වා තෙමාසං පච්ඡිමං වා තෙමාසං අවසිත්වා චාරිකා පක්කමිතබ්බා, යො පක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 186) වචනතො පුරිමිකාය වස්සං උපගතෙන පුරිමං තෙමාසං, පච්ඡිමිකාය උපගතෙන පච්ඡිමං තෙමාසං අවසිත්වා චාරිකා න පක්කමිතබ්බා, වස්සං උපගන්ත්වා පන අරුණං අනුට්ඨාපෙත්වාපි තදහෙව සත්තාහකරණීයෙන පක්කමන්තස්සපි අන්තොසත්තාහෙ නිවත්තන්තස්ස අනාපත්ති, කො පන වාදො ද්වීහතීහං වසිත්වා සත්තාහකරණීයෙන පක්කමන්තස්ස අන්තොසත්තාහෙ නිවත්තන්තස්ස. ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อจำพรรษาแล้ว ไม่พึงหลีกจาริกไปโดยไม่อยู่ตลอดไตรมาสต้นหรือไตรมาสหลัง ผู้ใดหลีกไป พึงปรับอาบัติทุกกฏ” (มหาวรรค 186) เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้เข้าพรรษาต้น ไม่พึงหลีกจาริกไปโดยไม่อยู่ตลอดไตรมาสต้น และภิกษุผู้เข้าพรรษาหลัง ไม่พึงหลีกจาริกไปโดยไม่อยู่ตลอดไตรมาสหลัง. แต่เมื่อเข้าพรรษาแล้ว แม้ยังไม่ให้รุ่งอรุณขึ้นในวันนั้นเอง หากออกเดินทางด้วยกิจ ๗ วัน และกลับมาภายใน ๗ วัน ก็ไม่มีอาบัติ. จะกล่าวอะไรถึงภิกษุที่อยู่แล้วสองสามวัน แล้วออกเดินทางด้วยกิจ ๗ วัน และกลับมาภายใน ๗ วันเล่า. 180. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං සත්තාහකරණීයෙන පහිතෙ ගන්තුං, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස [Pg.217] සාමණෙරියා උපාසකස්ස උපාසිකායා’’ති (මහාව. 187) වචනතො පඤ්චන්නං සහධම්මිකානං අඤ්ඤතරෙන සඞ්ඝගණපුග්ගලෙ උද්දිස්ස අත්තනො වා අත්ථාය විහාරං අඩ්ඪයොගං පාසාදං හම්මියං ගුහං පරිවෙණං කොට්ඨකං උපට්ඨානසාලං අග්ගිසාලං කප්පියකුටිං වච්චකුටිං චඞ්කමං චඞ්කමනසාලං උදපානං උදපානසාලං ජන්තාඝරං ජන්තාඝරසාලං පොක්ඛරණිං මණ්ඩපං ආරාමං ආරාමවත්ථුං වා කාරෙත්වා ‘‘ආගච්ඡන්තු භික්ඛූ, ඉච්ඡාමි දානඤ්ච දාතුං ධම්මඤ්ච සොතුං භික්ඛූ ච පස්සිතු’’න්ති එවං නිද්දිසිත්වා පෙසිතෙ ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. උපාසකො වා උපාසිකා වා තථෙව සඞ්ඝගණපුග්ගලෙ උද්දිස්ස විහාරාදීසු අඤ්ඤතරං කාරෙත්වා අත්තනො වා අත්ථාය නිවෙසනසයනිඝරාදීසු අඤ්ඤතරං කාරාපෙත්වා අඤ්ඤං වා කිච්චකරණීයං නිද්දිසිත්වා ගිලානො වා හුත්වා භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පහිණෙය්‍ය ‘‘ආගච්ඡන්තු භදන්තා, ඉච්ඡාමි දානඤ්ච දාතුං ධම්මඤ්ච සොතුං භික්ඛූ ච පස්සිතු’’න්ති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. ๑๘๐. ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน เมื่อมีผู้ส่งไปในกรณีของบุคคล ๗ จำพวก แต่ไม่ควรไปเมื่อไม่มีผู้ส่งไป. คือ ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร สามเณรี อุบาสก อุบาสิกา” (มหาวรรค 187) เพราะฉะนั้น เมื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งในบรรดาสหธรรมิก ๕ จำพวกนั้น สร้างวิหาร อัฑฒโยค ปราสาท หัมมิยะ คูหา ปริเวณ กุฏฐกะ อุฏฐานศาลา อัคคิศาลา กัปปิยกุฎี วัจจกุฎี จงกรม จงกรมศาลา อุทปาน อุทปานศาลา ชันตาฆระ ชันตาฆรศาลา โปกขรณี มณฑป อาราม หรืออารามวัตถุ โดยอุทิศแก่สงฆ์ คณะ หรือบุคคล หรือเพื่อประโยชน์ของตนเอง แล้วแจ้งความประสงค์ว่า “ขอภิกษุทั้งหลายจงมา ข้าพเจ้าปรารถนาจะถวายทาน ฟังธรรม และเห็นภิกษุทั้งหลาย” เมื่อมีผู้ส่งไปเช่นนี้ ย่อมควรไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน แต่ไม่ควรไปเมื่อไม่มีผู้ส่งไป. อุบาสกหรืออุบาสิกา ก็เช่นกัน เมื่อสร้างสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาวิหารเป็นต้น โดยอุทิศแก่สงฆ์ คณะ หรือบุคคล หรือเพื่อประโยชน์ของตนเอง สร้างสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาที่อยู่ ที่นอน เรือนเป็นต้น หรือแจ้งกิจอื่นใดที่ควรทำ หรือป่วยไข้ แล้วส่งทูตไปหาภิกษุทั้งหลายว่า “ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอจงมาเถิด ข้าพเจ้าปรารถนาจะถวายทาน ฟังธรรม และเห็นภิกษุทั้งหลาย” เมื่อมีผู้เชิญไปเช่นนี้ ย่อมควรไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน แต่ไม่ควรไปเมื่อไม่มีผู้เชิญไป. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සත්තන්නං සත්තාහකරණීයෙන අප්පහිතෙපි ගන්තුං, පගෙව පහිතෙ. භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස සාමණෙරියා මාතුයා ච පිතුස්ස චා’’ති (මහාව. 198) වචනතො ‘‘ගිලානානං එතෙසං භික්ඛුආදීනං සහධම්මිකානං මාතාපිතූනඤ්ච ගිලානානංයෙව ගිලානභත්තං වා ගිලානුපට්ඨාකභත්තං වා භෙසජ්ජං වා පරියෙසිස්සාමි, පුච්ඡිස්සාමි වා උපට්ඨහිස්සාමි වා’’ති ඉමිනා කාරණෙන අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං, පගෙව පහිතෙ. අන්ධකට්ඨකථායං පන ‘‘යෙ මාතාපිතූනං උපට්ඨාකා ඤාතකා වා අඤ්ඤාතකා වා, තෙසම්පි අප්පහිතෙ ගන්තුං වට්ටතී’’ති වුත්තං, තං නෙව අට්ඨකථායං, න පාළියං වුත්තං, තස්මා න ගහෙතබ්බං. ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้ด้วยกิจ ๗ วัน แม้เมื่อไม่มีผู้ส่งไปในกรณีของบุคคล ๗ จำพวก จะกล่าวอะไรถึงเมื่อมีผู้ส่งไปเล่า. คือ ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร สามเณรี มารดา และบิดา” (มหาวรรค 198) เพราะฉะนั้น ด้วยเหตุผลที่ว่า “เราจะแสวงหา ถาม หรืออุปัฏฐากภัตตาหารสำหรับคนไข้ หรือภัตตาหารสำหรับผู้อุปัฏฐากคนไข้ หรือยาสำหรับภิกษุเป็นต้นที่เป็นสหธรรมิกเหล่านั้น และมารดาบิดาที่ป่วยไข้เท่านั้น” ด้วยเหตุนี้ แม้ไม่มีผู้เชิญไป ก็ควรไปได้ จะกล่าวอะไรถึงเมื่อมีผู้เชิญไปเล่า. อนึ่ง ในอรรถกถาอัณฑกะ กล่าวไว้ว่า “สำหรับผู้อุปัฏฐากมารดาบิดา ไม่ว่าจะเป็นญาติหรือไม่ใช่ญาติ ก็ควรไปได้แม้ไม่มีผู้ส่งไป” แต่คำกล่าวนี้ไม่ได้กล่าวไว้ในอรรถกถา และไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรยึดถือ. සචෙ පන භික්ඛුනො භාතා වා අඤ්ඤො වා ඤාතකො ගිලානො හොති, සො චෙ භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ දූතං පහිණෙය්‍ය ‘‘අහං ගිලානො, ආගච්ඡතු භදන්තො, ඉච්ඡාමි භදන්තස්ස ආගත’’න්ති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. සචෙ එකස්මිං විහාරෙ භික්ඛූහි සද්ධිං වසන්තො භික්ඛුභත්තිකො ගිලානො හොති, සො චෙ භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පහිණෙය්‍ය ‘‘අහං ගිලානො, ආගච්ඡන්තු භික්ඛූ, ඉච්ඡාමි භික්ඛූනං ආගත’’න්ති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන, න ත්වෙව අප්පහිතෙ. ถ้าหากว่าพี่ชายหรือน้องชายของภิกษุ หรือญาติอื่นป่วยอยู่ ถ้าหากว่าผู้นั้นพึงส่งทูตไปในสำนักของภิกษุว่า "ข้าพเจ้าป่วย ท่านผู้เจริญจงมา ข้าพเจ้าปรารถนาการมาของท่านผู้เจริญ" ดังนี้ พึงไปด้วยกิจที่พึงทำภายใน ๗ วัน แต่เมื่อไม่ส่งไปก็ไม่พึงไปเลย ถ้าหากว่าผู้เป็นพี่น้องของภิกษุผู้อยู่พร้อมกับภิกษุทั้งหลายในวิหารแห่งหนึ่งป่วยอยู่ ถ้าหากว่าผู้นั้นพึงส่งทูตไปในสำนักของภิกษุทั้งหลายว่า "ข้าพเจ้าป่วย ภิกษุทั้งหลายจงมา ข้าพเจ้าปรารถนาการมาของภิกษุทั้งหลาย" ดังนี้ พึงไปด้วยกิจที่พึงทำภายใน ๗ วัน แต่เมื่อไม่ส่งไปก็ไม่พึงไปเลย සචෙ [Pg.218] භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා සික්ඛමානාය සාමණෙරස්ස සාමණෙරියා අනභිරති වා කුක්කුච්චං වා දිට්ඨිගතං වා උප්පන්නං හොති, ගන්තබ්බං සත්තාහකරණීයෙන අප්පහිතෙපි ‘‘අනභිරතිං වූපකාසෙස්සාමි වා වූපකාසාපෙස්සාමි වා කුම්කුච්චං විනොදෙස්සාමි වා විනොදාපෙස්සාමි වා දිට්ඨිගතං විවෙචෙස්සාමි වා විවෙචාපෙස්සාමි වා ධම්මකථං වා කරිස්සාමී’’ති, පගෙව පහිතෙ. සචෙ කොචි භික්ඛු ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නො හොති පරිවාසාරහො මූලායපටිකස්සනාරහො මානත්තාරහො අබ්භානාරහො වා, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං ‘‘පරිවාසදානාදීසු උස්සුක්කං ආපජ්ජිස්සාමි, අනුස්සාවෙස්සාමි, ගණපූරකො වා භවිස්සාමී’’ති, පගෙව පහිතෙ. භික්ඛුනියාපි මානත්තාරහාය මූලායපටිකස්සනාරහාය අබ්භානාරහාය වා එසෙව නයො. සචෙ සාමණෙරො උපසම්පජ්ජිතුකාමො හොති, වස්සං වා පුච්ඡිතුකාමො, සික්ඛමානා වා උපසම්පජ්ජිතුකාමා හොති, සික්ඛා වාස්සා කුපිතා, සාමණෙරී වා සික්ඛා සමාදියිතුකාමා හොති, වස්සං වා පුච්ඡිතුකාමා, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං, පගෙව පහිතෙ. ถ้าหากว่าความไม่ยินดี หรือความรำคาญ หรือทิฏฐิเกิดขึ้นแล้วแก่ภิกษุ ภิกษุณี สิกขมานา สามเณร หรือสามเณรี พึงไปด้วยกิจที่พึงทำภายใน ๗ วัน แม้เมื่อไม่ส่งไป (โดยคิดว่า) "เราจักนำภิกษุผู้ไม่ยินดีในพระศาสนาไปสู่สำนักของพระอาจารย์รูปอื่น หรือจักให้ผู้อื่นนำไป หรือเราจักบรรเทาความรำคาญเอง หรือจักให้ผู้อื่นบรรเทา หรือเราจักชี้แจงทิฏฐิ หรือจักให้ผู้อื่นชี้แจง หรือเราจักกระทำธรรมกถา" ดังนี้ จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า ถ้าหากว่าภิกษุบางรูปถึงอาบัติสังฆาทิเสสแล้ว เป็นผู้ควรแก่ปริวาส หรือควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม หรือควรแก่มานัต หรือควรแก่การอัพภาน แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป (โดยคิดว่า) "เราจักขวนขวายในการให้ปริวาสเป็นต้น หรือจักประกาศญัตติกรรมวาจา หรือจักเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะ" ดังนี้ จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า แม้ในภิกษุณีผู้ควรแก่มานัต หรือควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม หรือควรแก่การอัพภาน ก็มีนัยนี้แล ถ้าหากว่าสามเณรมีความประสงค์จะอุปสมบท หรือมีความประสงค์จะถามเรื่องพรรษา หรือสิกขมานามีความประสงค์จะอุปสมบท หรือสิกขาของสิกขมานานั้นเสียแล้ว หรือสามเณรีมีความประสงค์จะสมาทานสิกขา หรือมีความประสงค์จะถามเรื่องพรรษา แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า සචෙ භික්ඛුස්ස භික්ඛුනියා වා සඞ්ඝො කම්මං කාතුකාමො හොති, තජ්ජනීයං වා නියස්සං වා පබ්බාජනීයං වා පටිසාරණීයං වා උක්ඛෙපනීයං වා, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං, පගෙව පහිතෙ ‘‘කිං නු ඛො සඞ්ඝො කම්මං න කරෙය්‍ය, ලහුකාය වා පරිණාමෙය්‍යා’’ති. සචෙපි කතංයෙව හොති කම්මං, අප්පහිතෙපි ගන්තබ්බං ‘‘කිං නු ඛො සම්මා වත්තෙය්‍ය, ලොමං පාතෙය්‍ය, නෙත්ථාරං වත්තෙය්‍ය, සඞ්ඝො තං කම්මං පටිප්පස්සම්භෙය්‍යා’’ති. ถ้าหากว่าสงฆ์มีความประสงค์จะกระทำกรรมแก่ภิกษุ หรือภิกษุณี คือ ตัชชนียกรรม หรือนิยสกรรม หรือปัพพาชนียกรรม หรือปฏิสารณียกรรม หรืออุกเขปนียกรรม แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป จะกล่าวไปไยกับการที่ส่งไปแล้วเล่า (โดยคิดว่า) "อะไรหนอ หรือด้วยเหตุใด สงฆ์จะไม่พึงกระทำกรรม หรือพึงผ่อนผันให้เป็นกรรมเบา" ดังนี้ แม้ถ้าหากว่ากรรมนั้นกระทำแล้วเท่านั้น แม้เมื่อไม่ส่งไปก็พึงไป (โดยคิดว่า) "อะไรหนอ หรือด้วยเหตุใด พึงประพฤติโดยชอบ หรือพึงปลงขนคือมานะลง หรือพึงประพฤติทางพ้นจากโทษ หรือสงฆ์พึงระงับกรรมนั้น" ดังนี้ 181. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝකරණීයෙන ගන්තු’’න්ති (මහාව. 199) වචනතො සෙනාසනපටිබද්ධසඞ්ඝකරණීයෙනපි ගන්තුං වට්ටති. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 199) හි යං කිඤ්චි උපොසථාගාරාදීසු සෙනාසනෙසු චෙතියඡත්තවෙදිකාදීසු වා කත්තබ්බං, අන්තමසො භික්ඛුනො පුග්ගලිකසෙනාසනම්පි සබ්බං සඞ්ඝකරණීයමෙවාති අධිප්පෙතං, තස්මා තස්ස නිප්ඵාදනත්ථං දබ්බසම්භාරාදීනි වා ආහරිතුං වඩ්ඪකීපභුතීනං භත්තවෙතනාදීනි වා දාතුං ගන්තබ්බං. අපිචෙත්ථ අයම්පි පාළිමුත්තකනයො වෙදිතබ්බො – ධම්මස්සවනත්ථාය අනිමන්තිතෙන ගන්තුං න වට්ටති, සචෙ එකස්මිං මහාවාසෙ පඨමංයෙව කතිකා කතා හොති ‘‘අසුකදිවසං [Pg.219] නාම සන්නිපතිතබ්බ’’න්ති, නිමන්තිතොයෙව නාම හොති, ගන්තුං වට්ටති. ‘‘භණ්ඩකං ධොවිස්සාමී’’ති ගන්තුං න වට්ටති. සචෙ පන ආචරියුපජ්ඣායා පහිණන්ති, වට්ටති. නාතිදූරෙ විහාරො හොති, ‘‘තත්ථ ගන්ත්වා අජ්ජෙව ආගමිස්සාමී’’ති සම්පාපුණිතුං න සක්කොති, වට්ටති. උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනං අත්ථායපි ගන්තුං න ලභති, ‘‘ආචරියං පන පස්සිස්සාමී’’ති ගන්තුං ලභති. සචෙ නං ආචරියො ‘‘අජ්ජ මා ගච්ඡා’’ති වදති, වට්ටති, උපට්ඨාකකුලං වා ඤාතිකුලං වා දස්සනාය ගන්තුං න ලභති. ๑๘๑. เพราะพระดำรัสว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปเพื่อกิจของสงฆ์" (มหาวรรค 199) แม้เพื่อกิจของสงฆ์ที่เกี่ยวเนื่องด้วยเสนาสนะ ก็ควรเพื่อไป ในเรื่องนี้ (อรรถกถา มหาวรรค 199) สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่พึงกระทำในอุโบสถาคารเป็นต้น ในเสนาสนะทั้งหลาย หรือในฉัตร เจดีย์ และเวทีเป็นต้น แม้ที่สุดเสนาสนะส่วนบุคคลของภิกษุทั้งหมด ก็เป็นกิจของสงฆ์เท่านั้น ดังนี้ เป็นที่ประสงค์ เพราะเหตุนั้น เพื่อให้กิจนั้นสำเร็จ พึงไปเพื่อนำมาซึ่งวัตถุอุปกรณ์เป็นต้น หรือเพื่อให้อาหารและค่าจ้างเป็นต้นแก่ช่างไม้เป็นต้น อนึ่ง ในเรื่องนี้ พึงทราบแม้นัยที่พ้นจากบาลีนี้ว่า เพื่อการฟังธรรม ไม่ควรไปโดยไม่ได้รับนิมนต์ ถ้าหากว่าในอาวาสใหญ่แห่งหนึ่ง ได้ทำกติกาไว้ในเบื้องต้นทีเดียวว่า "พึงประชุมกันในวันชื่อโน้น" ดังนี้ ชื่อว่าได้รับนิมนต์แล้วนั่นเอง ควรเพื่อไป ไม่ควรไป (โดยคิดว่า) "เราจักซักผ้า" ถ้าหากว่าพระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ส่งไป ก็ควร ถ้าหากว่าวิหารอยู่ในที่ไม่ไกลเกินไป (แต่คิดว่า) "เราจักไปที่วิหารนั้นแล้วกลับมาในวันนี้เอง" (แต่) ไม่สามารถจะไปถึงได้ ก็ควร แม้เพื่อประโยชน์แก่การเรียนบาลีและการสอบถามเป็นต้น ก็ไม่ได้รับอนุญาตให้ไป แต่ (ถ้าคิดว่า) "เราจักไปพบพระอาจารย์" ก็ได้รับอนุญาตให้ไป ถ้าหากว่าพระอาจารย์กล่าวแก่ภิกษุนั้นว่า "วันนี้อย่าเพิ่งไป" ก็ควร ไม่ได้รับอนุญาตให้ไปเพื่อเยี่ยมเยียนตระกูลอุปัฏฐาก หรือตระกูลญาติ සචෙ භික්ඛූසු වස්සූපගතෙසු ගාමො චොරෙහි වුට්ඨාති, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? යෙන ගාමො, තෙන ගන්තබ්බං. සචෙ ගාමො ද්විධා භිජ්ජති, යත්ථ බහුතරා මනුස්සා, තත්ථ ගන්තබ්බං. සචෙ බහුතරා අස්සද්ධා හොන්ති අප්පසන්නා, යත්ථ සද්ධා පසන්නා, තත්ථ ගන්තබ්බං. එත්ථ ච සචෙ ගාමො අවිදූරගතො හොති, තත්ථ පිණ්ඩාය චරිත්වා විහාරමෙව ආගන්ත්වා වසිතබ්බං. සචෙ දූරං ගතො, සත්තාහවාරෙන අරුණො උට්ඨාපෙතබ්බො, න සක්කා චෙ හොති, තත්ථෙව සභාගට්ඨානෙ වසිතබ්බං. සචෙ මනුස්සා යථාපවත්තානි සලාකභත්තාදීනි දෙන්ති, ‘‘න මයං තස්මිං විහාරෙ වසිම්හා’’ති වත්තබ්බා. ‘‘මයං විහාරස්ස වා පාසාදස්ස වා න දෙම, තුම්හාකං දෙම, යත්ථ කත්ථචි වසිත්වා භුඤ්ජථා’’ති වුත්තෙ පන යථාසුඛං භුඤ්ජිතබ්බං, තෙසංයෙව තං පාපුණාති. ‘‘තුම්හාකං වසනට්ඨානෙ පාපුණාපෙත්වා භුඤ්ජථා’’ති වුත්තෙ පන යත්ථ වසන්ති, තත්ථ නෙත්වා වස්සග්ගෙන පාපුණාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ පවාරිතකාලෙ වස්සාවාසිකං දෙන්ති, යදි සත්තාහවාරෙන අරුණං උට්ඨාපයිංසු, ගහෙතබ්බං. ඡින්නවස්සෙහි පන ‘‘න මයං තත්ථ වසිම්හ, ඡින්නවස්සා මය’’න්ති වත්තබ්බං. යදි ‘‘යෙසං අම්හාකං සෙනාසනං පාපිතං, තෙ ගණ්හන්තූ’’ති වදන්ති, ගහෙතබ්බං. යං පන ‘‘විහාරෙ උපනික්ඛිත්තකං මා විනස්සී’’ති ඉධ ආහටං චීවරාදිවෙභඞ්ගියභණ්ඩං, තං තත්ථෙව ගන්ත්වා අපලොකෙත්වා භාජෙතබ්බං. ‘‘ඉතො අය්‍යානං චත්තාරො පච්චයෙ දෙථා’’ති කප්පියකාරකානං දින්නෙ ඛෙත්තවත්ථුආදිකෙ තත්‍රුප්පාදෙපි එසෙව නයො. සඞ්ඝිකඤ්හි වෙභඞ්ගියභණ්ඩං අන්තොවිහාරෙ වා බහිසීමාය වා හොතු, බහිසීමාය ඨිතානං අපලොකෙත්වා භාජෙතුං න වට්ටති. උභයත්ථ ඨිතම්පි පන අන්තොසීමාය ඨිතානං අපලොකෙත්වා භාජෙතුං වට්ටතියෙව. ถ้าหากว่าเมื่อภิกษุทั้งหลายเข้าพรรษาแล้ว หมู่บ้านอพยพไปเพราะโจร ในคำถามว่า 'พึงกระทำอะไรในหมู่บ้านนั้น?' พึงไปในที่ที่หมู่บ้านนั้นอยู่ ถ้าหากว่าหมู่บ้านแตกแยกเป็นสองส่วน ในที่ใดมีมนุษย์มากกว่า พึงไปในที่นั้น ถ้าหากว่ามนุษย์ส่วนมากไม่มีศรัทธา ไม่เลื่อมใส ในที่ใดมีมนุษย์ผู้มีศรัทธา เลื่อมใส พึงไปในที่นั้น อนึ่งในเรื่องนี้ ถ้าหากว่าหมู่บ้านนั้นตั้งอยู่ในที่ไม่ไกลนัก พึงเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้นแล้วกลับมายังวิหารนั่นเองแล้วอยู่ ถ้าหากว่าหมู่บ้านอพยพไปไกล พึงให้อรุณขึ้นด้วยสัตตาหะ (คือกลับมาให้ทันภายใน ๗ วัน) ถ้าหากว่าไม่สามารถ พึงอยู่ในสถานที่ที่สมควรในหมู่บ้านนั้นเอง ถ้าหากว่ามนุษย์ทั้งหลายถวายสลากภัตเป็นต้นตามที่เคยถวายมาแล้ว พึงกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้อยู่ในวิหารนั้นแล้ว' แต่เมื่อมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้ถวายแก่วิหารหรือแก่ปราสาท แต่ถวายแก่ท่านทั้งหลายเท่านั้น ท่านทั้งหลายจงอยู่ในที่ใดที่หนึ่งแล้วฉันเถิด' ดังนี้ พึงฉันตามสบาย ปัจจัยนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น แต่เมื่อมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า 'จงให้ถึงในที่อยู่ของท่านทั้งหลายแล้วฉันเถิด' ดังนี้ พึงนำไปในที่ที่อยู่แล้วให้ถึงตามลำดับพรรษาแล้วฉัน ถ้าหากว่าในเวลาปวารณา เขาถวายผ้าจำนำพรรษา หากภิกษุเหล่านั้นให้อรุณขึ้นด้วยสัตตาหะ พึงรับได้ แต่สำหรับภิกษุผู้พรรษาขาด พึงกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้อยู่ในวิหารนั้นแล้ว พวกเราเป็นผู้มีพรรษาขาดแล้ว' ถ้าหากเขากล่าวว่า 'เสนาสนะของพวกเราถึงแก่พระคุณเจ้าเหล่าใด ขอพระคุณเจ้าเหล่านั้นจงรับเถิด' ดังนี้ พึงรับได้ ส่วนสิ่งใดเป็นบริขารที่พึงแบ่งมีจีวรเป็นต้น ที่นำมายังที่นี้ด้วยคิดว่า 'ทรัพย์ที่ฝากไว้ในวิหารอย่าได้พินาศเลย' สิ่งนั้นพึงไปที่วิหารเดิมนั้นเองแล้วบอกลาแล้วจึงแบ่ง เมื่อพวกทายกมอบที่นาและที่ดินเป็นต้นแก่กัปปิยการกทั้งหลายว่า 'จงถวายปัจจัย ๔ แก่พระคุณเจ้าทั้งหลายจากที่นานี้' แม้ในปัจจัยที่เกิดขึ้นในที่นานั้น ก็มีนัยนี้เช่นกัน ด้วยว่า บริขารที่พึงแบ่งที่เป็นของสงฆ์ จะอยู่ในภายในวิหารหรือในภายนอกสีมาก็ตาม ไม่ควรบอกลาแล้วแบ่งแก่ภิกษุผู้อยู่ภายนอกสีมา แต่แม้บริขารจะตั้งอยู่ในที่ทั้งสอง ก็ควรบอกลาแล้วแบ่งแก่ภิกษุผู้อยู่ภายในสีมาเท่านั้น සචෙ [Pg.220] පන වස්සූපගතා භික්ඛූ වාළෙහි උබ්බාළ්හා හොන්ති, ගණ්හන්තිපි පරිපාතෙන්තිපි, සරීසපෙහි වා උබ්බාළ්හා හොන්ති, ඩංසන්තිපි පරිපාතෙන්තිපි, චොරෙහි වා උබ්බාළ්හා හොන්ති, විලුම්පන්තිපි ආකොටෙන්තිපි, පිසාචෙහි වා උබ්බාළ්හා හොන්ති, ආවිසන්තිපි හනන්තිපි, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති. සචෙ ගාමො අග්ගිනා වා දඩ්ඪො හොති, උදකෙන වා වුළ්හො. භික්ඛූ පිණ්ඩකෙන කිලමන්ති, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති. සෙනාසනං අග්ගිනා වා දඩ්ඪං හොති, උදකෙන වා වුළ්හං, භික්ඛූ සෙනාසනෙන කිලමන්ති, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති. සචෙ වස්සූපගතා භික්ඛූ න ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං. සචෙ ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, න ලභන්ති සප්පායානි භොජනානි, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං. සචෙපි ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, ලභන්ති සප්පායානි භොජනානි, න ලභන්ති සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං. සචෙ ලභන්ති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, ලභන්ති සප්පායානි භොජනානි, ලභන්ති සප්පායානි භෙසජ්ජානි, න ලභන්ති පතිරූපං උපට්ඨාකං, ‘‘එසෙව අන්තරායො’’ති පක්කමිතබ්බං, සබ්බත්ථ වස්සච්ඡෙදෙ අනාපත්ති. ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาถูกสัตว์ร้ายเบียดเบียน ถูกจับบ้าง ถูกไล่ตามบ้าง หรือถูกงูเบียดเบียน ถูกกัดบ้าง ถูกไล่ตามบ้าง หรือถูกโจรเบียดเบียน ถูกปล้นบ้าง ถูกทุบตีบ้าง หรือถูกปีศาจเบียดเบียน ถูกเข้าสิงบ้าง ถูกฆ่าบ้าง พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด ถ้าหากว่าหมู่บ้านถูกไฟไหม้ หรือถูกน้ำพัดไป ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยบิณฑบาต พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด เสนาสนะถูกไฟไหม้ หรือถูกน้ำพัดไป ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยเสนาสนะ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาไม่ได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ถ้าหากว่าได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ แต่ไม่ได้อาหารที่เป็นสัปปายะ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' แม้ถ้าหากว่าได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ ได้อาหารที่เป็นสัปปายะ แต่ไม่ได้ยาที่เป็นสัปปายะ พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ถ้าหากว่าได้อาหารหยาบหรือประณีตพอแก่ความต้องการ ได้อาหารที่เป็นสัปปายะ ได้ยาที่เป็นสัปปายะ แต่ไม่ได้อุปัฏฐากที่สมควร พึงหลีกไปเสียด้วยคิดว่า 'นี่แหละเป็นอันตราย' ในกรณีทั้งปวงนั้น ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด සචෙ පන වස්සූපගතං භික්ඛුං ඉත්ථී නිමන්තෙති ‘‘එහි, භන්තෙ, හිරඤ්ඤං වා තෙ දෙමි, සුවණ්ණං වා ඛෙත්තං වා වත්ථුං වා ගාවුං වා ගාවිං වා දාසං වා දාසිං වා තෙ දෙමි, ධීතරං වා තෙ දෙමි භරියත්ථාය, අහං වා තෙ භරියා හොමි, අඤ්ඤං වා තෙ භරියං ආනෙමී’’ති, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘ලහුපරිවත්තං ඛො චිත්තං වුත්තං භගවතා, සියාපිමෙ බ්‍රහ්මචරියස්ස අන්තරායො’’ති, පක්කමිතබ්බං, නත්ථි වස්සච්ඡෙදෙ ආපත්ති. වුත්තනයෙනෙව වෙසී වා නිමන්තෙති, ථුල්ලකුමාරී වා නිමන්තෙති, පණ්ඩකො වා නිමන්තෙති, ඤාතකා වා නිමන්තෙන්ති, රාජානො වා නිමන්තෙන්ති, චොරා වා නිමන්තෙන්ති, ධුත්තා වා නිමන්තෙන්ති, එසෙව නයො. සචෙ වස්සූපගතො භික්ඛු පස්සති අසාමිකං නිධිං, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘ලහුපරිවත්තං ඛො චිත්තං වුත්තං භගවතා, සියාපි මෙ බ්‍රහ්මචරියස්ස අන්තරායො’’ති, පක්කමිතබ්බං, අනාපත්ති වස්සච්ඡෙදෙ. ถ้าหากว่าสตรีเชิญพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาว่า 'ท่านเจ้าข้า ขอเชิญมาเถิด ดิฉันจะถวายเงินแก่ท่าน หรือทอง หรือที่นา หรือที่ดิน หรือโคผู้ หรือโคเมีย หรือทาสชาย หรือทาสหญิงแก่ท่าน หรือจะถวายธิดาของดิฉันแก่ท่านเพื่อเป็นภรรยา หรือดิฉันเองจะเป็นภรรยาของท่าน หรือดิฉันจะนำภรรยาอื่นมาให้ท่าน' ในการเชิญนั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า 'พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า จิตเป็นของกลับกลอกเร็ว อันตรายต่อพรหมจรรย์ของเราพึงมีได้' พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด ด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแหละ หญิงแพศยาเชิญบ้าง หญิงหม้ายเชิญบ้าง บัณเฑาะก์เชิญบ้าง ญาติเชิญบ้าง พระราชาเชิญบ้าง โจรเชิญบ้าง นักเลงเชิญบ้าง ก็มีนัยอย่างนี้ ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาเห็นขุมทรัพย์ที่ไม่มีเจ้าของ ในการเห็นขุมทรัพย์นั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า 'พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า จิตเป็นของกลับกลอกเร็ว อันตรายต่อพรหมจรรย์ของเราพึงมีได้' พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด සචෙ [Pg.221] වස්සූපගතො භික්ඛු පස්සති සම්බහුලෙ භික්ඛූ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තෙ, සුණාති වා ‘‘සම්බහුලා භික්ඛූ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තී’’ති, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘ගරුකො ඛො සඞ්ඝභෙදො වුත්තො භගවතා, මා මයි සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝො භිජ්ජී’’ති, පක්කමිතබ්බං, අනාපත්ති වස්සච්ඡෙදෙ. සචෙ වස්සූපගතො භික්ඛු සුණාති ‘‘අසුකස්මිං කිර ආවාසෙ සම්බහුලා භික්ඛූ සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තී’’ති, තත්‍ර චෙ භික්ඛුනො එවං හොති ‘‘තෙ ච ඛො මෙ භික්ඛූ මිත්තා, ත්‍යාහං වක්ඛාමි ‘ගරුකො ඛො, ආවුසො, සඞ්ඝභෙදො වුත්තො භගවතා, මා ආයස්මන්තානං සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථා’ති, කරිස්සන්ති මෙ වචනං සුස්සූසිස්සන්ති, සොතං ඔදහිස්සන්තී’’ති, පක්කමිතබ්බං, අනාපත්ති වස්සච්ඡෙදෙ, භින්නෙ පන සඞ්ඝෙ ගන්ත්වා කරණීයං නත්ථි. ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาเห็นภิกษุจำนวนมากกำลังพยายามเพื่อทำลายสงฆ์ หรือได้ยินว่า "ภิกษุจำนวนมากกำลังพยายามเพื่อทำลายสงฆ์" ในการเห็นหรือได้ยินนั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า "พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนัก ขอสงฆ์อย่าได้แตกกันในขณะที่เราอยู่ต่อหน้าเลย" พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด. ถ้าหากว่าพระภิกษุผู้อยู่จำพรรษาได้ยินว่า "ได้ข่าวว่าในอาวาสโน้น ภิกษุจำนวนมากกำลังพยายามเพื่อทำลายสงฆ์" ในการได้ยินนั้น ถ้าภิกษุมีความคิดอย่างนี้ว่า "ภิกษุเหล่านั้นเป็นมิตรของเรา เราจะบอกพวกเขาว่า 'อาวุโสทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าการทำลายสงฆ์เป็นกรรมหนัก ขอท่านทั้งหลายอย่าได้พอใจในการทำลายสงฆ์เลย' พวกเขาจักเชื่อฟังคำของเรา จักตั้งใจฟัง จักเงี่ยโสตลงฟัง" พึงหลีกไปเสีย ไม่มีอาบัติเพราะพรรษาขาด. แต่เมื่อสงฆ์แตกกันแล้ว ไม่มีกิจที่จะต้องไปทำ. සචෙ පන කොචි භික්ඛු ‘‘ඉමං තෙමාසං ඉධ වස්සං වසථා’’ති වුත්තෙ පටිස්සුණිත්වා විසංවාදෙති, දුක්කටං. න කෙවලං තස්සෙව පටිස්සවස්ස විසංවාදෙ දුක්කටං, ‘‘ඉමං තෙමාසං භික්ඛං ගණ්හථ, උභොපි මයං ඉධ වස්සං වසිස්සාම, එකතො උද්දිසාපෙස්සාමා’’ති එවමාදිනාපි තස්ස තස්ස පටිස්සවස්ස විසංවාදෙ දුක්කටං. තඤ්ච ඛො පඨමං සුද්ධචිත්තස්ස පච්ඡා විසංවාදනපච්චයා, පඨමම්පි අසුද්ධචිත්තස්ස පන පටිස්සවෙ පාචිත්තියං. විසංවාදෙ දුක්කටන්ති පාචිත්තියෙන සද්ධිං දුක්කටං යුජ්ජති. ถ้าหากว่าภิกษุบางรูปถูกกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงอยู่จำพรรษาที่นี่ตลอดสามเดือนนี้" แล้วรับคำแล้วกลับคำเสีย ต้องอาบัติทุกกฏ. ไม่ใช่เพียงเพราะการกลับคำรับนั้นเท่านั้นที่ต้องอาบัติทุกกฏ แม้ในการกลับคำรับนั้นๆ ด้วยคำมีอาทิว่า "ท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตตลอดสามเดือนนี้ เราทั้งสองจักอยู่จำพรรษาที่นี่ จักให้เรียนพระบาลีด้วยกัน" ก็ต้องอาบัติทุกกฏ. และการกลับคำนั้นเป็นเพราะเหตุแห่งการกลับคำภายหลังของภิกษุผู้มีจิตบริสุทธิ์ในเบื้องต้น. แต่ถ้าภิกษุผู้มีจิตไม่บริสุทธิ์ตั้งแต่แรก ในการรับคำนั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์. ในการกลับคำนั้นต้องอาบัติทุกกฏ ดังนั้น อาบัติทุกกฏย่อมคู่กับอาบัติปาจิตตีย์. 182. වස්සූපගතෙහි (චූළව. අට්ඨ. 318) අන්තොවස්සෙ නිබද්ධවත්තං ඨපෙත්වා වස්සූපගතා භික්ඛූ ‘‘සම්මුඤ්ජනියො බන්ධථා’’ති වත්තබ්බා. සුලභා චෙ දණ්ඩකා චෙව සලාකායො ච හොන්ති, එකකෙන ඡ පඤ්ච මුට්ඨිසම්මුඤ්ජනියො ද්වෙ තිස්සො යට්ඨිසම්මුඤ්ජනියො වා බන්ධිතබ්බා. දුල්ලභා හොන්ති, ද්වෙ තිස්සො මුට්ඨිසම්මුඤ්ජනියො එකා යට්ඨිසම්මුඤ්ජනී බන්ධිතබ්බා. සාමණෙරෙහි පඤ්ච පඤ්ච උක්කා වා කොට්ටෙතබ්බා, වසනට්ඨානෙසු කසාවපරිභණ්ඩං කාතබ්බං. වත්තං කරොන්තෙහි ච න උද්දිසිතබ්බං න උද්දිසාපෙතබ්බං, න සජ්ඣායො කාතබ්බො, න පබ්බාජෙතබ්බං න උපසම්පාදෙතබ්බං, න නිස්සයො දාතබ්බො, න ධම්මස්සවනං කාතබ්බං. සබ්බෙව හි එතෙ පපඤ්චා, නිප්පපඤ්චා හුත්වා සමණධම්මමෙව කරිස්සාමාති වා සබ්බෙ තෙරස ධුතඞ්ගානි සමාදියන්තු, සෙය්‍යං අකප්පෙත්වා ඨානචඞ්කමෙහි වීතිනාමෙන්තු, මූගබ්බතං ගණ්හන්තු, සත්තාහකරණීයෙන ගතාපි [Pg.222] භාජනීයභණ්ඩං ලභන්තූති වා එවරූපං අධම්මිකවත්තං න කාතබ්බං. එවං පන කාතබ්බං – පරියත්තිධම්මො නාම තිවිධම්පි සද්ධම්මං පතිට්ඨාපෙති, තස්මා සක්කච්චං උද්දිසථ උද්දිසාපෙථ, සජ්ඣායං කරොථ, පධානඝරෙ වසන්තානං සඞ්ඝට්ටනං අකත්වා අන්තොවිහාරෙ නිසීදිත්වා උද්දිසථ උද්දිසාපෙථ, සජ්ඣායං කරොථ, ධම්මස්සවනං සමිද්ධං කරොථ, පබ්බාජෙන්තා සොධෙත්වා පබ්බාජෙථ, සොධෙත්වා උපසම්පාදෙථ, සොධෙත්වා නිස්සයං දෙථ. එකොපි හි කුලපුත්තො පබ්බජ්ජඤ්ච උපසම්පදඤ්ච ලභිත්වා සකලං සාසනං පතිට්ඨාපෙති, අත්තනො ථාමෙන යත්තකානි සක්කොථ, තත්තකානි ධුතඞ්ගානි සමාදියථ, අන්තොවස්සං නාමෙතං සකලදිවසං රත්තියා ච පඨමයාමපච්ඡිමයාමෙසු අප්පමත්තෙහි භවිතබ්බං, වීරියං ආරභිතබ්බං. පොරාණකමහාථෙරාපි සබ්බපලිබොධෙ ඡින්දිත්වා අන්තොවස්සෙ එකචාරියවත්තං පූරයිංසු, භස්සෙ මත්තං ජානිත්වා දසවත්ථුකථං දසඅසුභදසානුස්සතිඅට්ඨතිංසාරම්මණකථං කාතුං වට්ටති, ආගන්තුකානං වත්තං කාතුං, සත්තාහකරණීයෙන ගතානං අපලොකෙත්වා දාතුං වට්ටතීති එවරූපං වත්තං කාතබ්බං. ๑๘๒. ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาทั้งหลายพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาทั้งหลายว่า "จงผูกไม้กวาด" โดยกำหนดวัตรที่พึงทำเป็นประจำในภายในพรรษา. ถ้าด้ามไม้กวาดและซี่ไม้กวาดหาได้ง่าย ภิกษุแต่ละรูปพึงผูกไม้กวาดชนิดไม่มีด้าม ๖-๕ กำ หรือไม้กวาดชนิดมีด้าม ๒-๓ อัน. ถ้าหาได้ยาก พึงผูกไม้กวาดชนิดไม่มีด้าม ๒-๓ กำ หรือไม้กวาดชนิดมีด้าม ๑ อัน. สามเณรทั้งหลายพึงมัดคบเพลิง ๕-๕ กำ. พึงทำเครื่องย้อมด้วยน้ำฝาดในที่อยู่. และเมื่อทำวัตรอยู่ ไม่พึงเรียนพระบาลี ไม่พึงให้ผู้อื่นเรียน ไม่พึงสาธยาย ไม่พึงบวชให้ ไม่พึงอุปสมบทให้ ไม่พึงให้นิสัย ไม่พึงฟังธรรม. เพราะสิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่องเนิ่นช้าทั้งสิ้น หรือว่า "เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่มีเครื่องเนิ่นช้าแล้วจักทำสมณธรรมเท่านั้น" หรือว่า "ภิกษุทั้งปวงจงสมาทานธุดงค์ ๑๓ ข้อ จงไม่นอนแล้วยังเวลาให้ล่วงไปด้วยการยืนและการเดินจงกรม จงถือมูควัตร แม้ภิกษุที่ไปด้วยกิจ ๗ วัน ก็จงได้ส่วนแบ่งของบริขาร" วัตรที่ไม่เป็นธรรมเช่นนี้ไม่พึงทำ. แต่พึงทำอย่างนี้ คือ "ปริยัติธรรมย่อมตั้งไว้ซึ่งพระสัทธรรมทั้งสามประการ เพราะฉะนั้น ท่านทั้งหลายจงเรียน จงให้ผู้อื่นเรียน จงสาธยายโดยเคารพ. จงเรียน จงให้ผู้อื่นเรียน จงสาธยาย จงทำให้การฟังธรรมสมบูรณ์ โดยนั่งในภายในวิหาร ไม่กระทบกระทั่งแก่ผู้ที่อยู่ในเรือนกรรมฐาน. เมื่อบวชให้ จงสอบสวนแล้วบวชให้ จงสอบสวนแล้วอุปสมบทให้ จงสอบสวนแล้วให้นิสัย. เพราะว่ากุลบุตรแม้เพียงรูปเดียว เมื่อได้บรรพชาและอุปสมบทแล้ว ย่อมตั้งพระศาสนาไว้ได้ทั้งหมดด้วยกำลังของตน. ท่านทั้งหลายจงสมาทานธุดงค์เท่าที่สามารถจะทำได้. ชื่อว่าการอยู่จำพรรษานี้ พึงเป็นผู้ไม่ประมาทตลอดวันและในปฐมยามกับปัจฉิมยามแห่งราตรี พึงปรารภความเพียร. แม้พระมหาเถระในครั้งโบราณก็ตัดเครื่องกังวลทั้งปวงแล้ว บำเพ็ญวัตรแห่งผู้ประพฤติอยู่รูปเดียวในภายในพรรษา. พึงรู้ประมาณในการพูดแล้ว พึงทำทสวัตถุกถา ทสอสุภกถา ทสานุสสติกถา อัฏฐัตติงสารัมมณกถา. พึงทำวัตรแก่พระอาคันตุกะ พึงบอกลาแล้วให้แก่ภิกษุที่ไปด้วยกิจ ๗ วัน" วัตรเช่นนี้พึงทำ. අපිච භික්ඛූ ඔවදිතබ්බා ‘‘විග්ගාහිකපිසුණඵරුසවචනානි මා වදථ, දිවසෙ දිවසෙ සීලානි ආවජ්ජෙන්තා චතුරාරක්ඛං අහාපෙන්තා මනසිකාරබහුලා විහරථා’’ති. දන්තකට්ඨඛාදනවත්තං ආචික්ඛිතබ්බං, චෙතියං වා බොධිං වා වන්දන්තෙන ගන්ධමාලං වා පූජෙන්තෙන පත්තං වා ථවිකාය පක්ඛිපන්තෙන න කථෙතබ්බං, භික්ඛාචාරවත්තං ආචික්ඛිතබ්බං, අන්තොගාමෙ මනුස්සෙහි සද්ධිං පච්චයසඤ්ඤුත්තකථා වා විසභාගකථා වා න කථෙතබ්බා, රක්ඛිතින්ද්‍රියෙහි භවිතබ්බං, ඛන්ධකවත්තඤ්ච සෙඛියවත්තඤ්ච පූරෙතබ්බන්ති එවරූපා බහුකාපි නිය්‍යානිකකථා ආචික්ඛිතබ්බාති. อนึ่ง พึงโอวาทภิกษุทั้งหลายว่า “พวกเธออย่ากล่าววาจาที่ก่อการทะเลาะวิวาท วาจาส่อเสียด วาจาหยาบคาย พึงพิจารณาศีลทุกวัน ไม่ให้การรักษา ๔ อย่างเสื่อมถอย พึงอยู่ด้วยการมนสิการกรรมฐานเป็นส่วนมาก” ดังนี้ พึงแสดงวัตรในการเคี้ยวไม้สีฟัน เมื่อไหว้เจดีย์หรือต้นโพธิ์ หรือเมื่อบูชาด้วยของหอมและดอกไม้ หรือเมื่อใส่บาตรลงในถุงบาตร ไม่พึงพูด พึงแสดงวัตรในการบิณฑบาต ในภายในหมู่บ้าน ไม่พึงพูดเรื่องที่เกี่ยวข้องกับปัจจัย หรือเรื่องที่ไม่สมควรกับมนุษย์ทั้งหลาย พึงเป็นผู้มีอินทรีย์ที่คุ้มครองแล้ว พึงบำเพ็ญวัตรที่มาในขันธกะและเสขิยวัตรให้บริบูรณ์ พึงแสดงเรื่องที่นำออกจากวัฏสงสารอันมีลักษณะเช่นนี้เป็นอันมาก ดังนี้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ වස්සූපනායිකවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการเข้าพรรษา จบแล้ว 27. උපජ්ඣායාදිවත්තවිනිච්ඡයකථා ๒๗. เรื่องวินิจฉัยวัตรมีอุปัชฌายวัตรเป็นต้น 183. වත්තන්ති [Pg.223] එත්ථ පන වත්තං නාමෙතං උපජ්ඣායවත්තං ආචරියවත්තං ආගන්තුකවත්තං ආවාසිකවත්තං ගමිකවත්තං භත්තග්ගවත්තං පිණ්ඩචාරිකවත්තං ආරඤ්ඤිකවත්තං සෙනාසනවත්තං ජන්තාඝරවත්තං වච්චකුටිවත්තන්ති බහුවිධං. තත්ථ උපජ්ඣායවත්තං තාව එවං වෙදිතබ්බං – සද්ධිවිහාරිකෙන කාලස්සෙව උට්ඨාය උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා උපජ්ඣායස්ස දන්තකට්ඨං දාතබ්බං, මුඛොදකං දාතබ්බං. තත්ථ දන්තකට්ඨං දෙන්තෙන මහන්තං මජ්ඣිමං ඛුද්දකන්ති තීණි දන්තකට්ඨානි උපනෙත්වා ඉතො යං තීණි දිවසානි ගණ්හාති, චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසමෙව දාතබ්බං. සචෙ අනියමං කත්වා යං වා තං වා ගණ්හාති, අථ යාදිසං ලභති, තාදිසං දාතබ්බං. මුඛොදකං දෙන්තෙනපි සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච උදකං උපනෙත්වා තතො යං තීණි දිවසානි වළඤ්ජෙති. චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය තාදිසමෙව මුඛධොවනොදකං දාතබ්බං. සචෙ දුවිධම්පි වළඤ්ජෙති, දුවිධම්පි උපනෙතබ්බං. උදකං මුඛධොවනට්ඨානෙ ඨපෙත්වා වච්චකුටිතො පට්ඨාය සම්මජ්ජිතබ්බං. ථෙරෙ වච්චකුටිගතෙ පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, එවං පරිවෙණං අසුඤ්ඤං හොති. ථෙරෙ වච්චකුටිතො අනික්ඛන්තෙයෙව ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං. සරීරකිච්චං කත්වා ආගන්ත්වා තස්මිං නිසින්නස්ස සචෙ යාගු හොති, භාජනං ධොවිත්වා යාගු උපනාමෙතබ්බා, යාගුං පිවිතස්ස උදකං දත්වා භාජනං පටිග්ගහෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අප්පටිඝංසන්තෙන ධොවිත්වා පටිසාමෙතබ්බං. උපජ්ඣායම්හි වුට්ඨිතෙ ආසනං උද්ධරිතබ්බං. සචෙ සො දෙසො උක්ලාපො හොති කෙනචි කචවරෙන සංකිණ්ණො, සො දෙසො සම්මජ්ජිතබ්බො. සචෙ පන අඤ්ඤො කචවරො නත්ථි, උදකඵුසිතානෙව හොන්ති, හත්ථෙන පමජ්ජිතබ්බො. ๑๘๓. ในที่นี้ วัตรนี้มีหลายชนิด คือ อุปัชฌายวัตร อาจริยวัตร อาคันตุกวัตร อาวาสิกวัตร คามิกวัตร ภัตตัคควัตร ปิณฑจาริกวัตร อารัญญิกวัตร เสนาสนวัตร ชันตาฆรวัตร และวัจจกุฏิวัดร ในบรรดาวัตรเหล่านั้น อุปัชฌายวัตรพึงทราบดังนี้ สัทธิวิหาริกพึงตื่นแต่เช้าตรู่ ถอดรองเท้า ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง แล้วพึงถวายไม้สีฟันแก่อุปัชฌาย์ พึงถวายน้ำล้างหน้า ในการถวายไม้สีฟันนั้น พึงนำไม้สีฟัน 3 อัน คือ อันใหญ่ อันกลาง อันเล็ก มาถวาย ถ้าอุปัชฌาย์ใช้ไม้สีฟันอันใดอันหนึ่งเป็นเวลา 3 วัน ตั้งแต่วันที่ 4 เป็นต้นไป พึงถวายไม้สีฟันเช่นนั้นเท่านั้น ถ้าอุปัชฌาย์ไม่กำหนด ใช้ไม้สีฟันอันใดอันหนึ่ง พึงถวายไม้สีฟันเช่นที่หาได้ ภิกษุผู้ถวายน้ำล้างหน้าก็เช่นกัน พึงนำน้ำเย็นและน้ำร้อนมาถวาย ถ้าอุปัชฌาย์ใช้น้ำอันใดอันหนึ่งเป็นเวลา 3 วัน ตั้งแต่วันที่ 4 เป็นต้นไป พึงถวายน้ำล้างหน้าเช่นนั้นเท่านั้น ถ้าอุปัชฌาย์ใช้น้ำทั้งสองชนิด พึงนำน้ำทั้งสองชนิดมาถวาย วางน้ำไว้ที่สำหรับล้างหน้าแล้ว พึงกวาดตั้งแต่วัจจกุฎีเป็นต้นไป เมื่อพระเถระไปสู่วัจจกุฎี พึงกวาดบริเวณ เมื่อกวาดเช่นนี้ บริเวณก็ไม่ว่างเปล่า เมื่อพระเถระยังไม่ออกจากวัจจกุฎี พึงปูอาสนะ เมื่ออุปัชฌาย์ทำกิจส่วนตัวแล้ว มานั่งบนอาสนะนั้น ถ้ามีข้าวต้ม พึงล้างภาชนะแล้วนำข้าวต้มมาถวาย เมื่ออุปัชฌาย์ดื่มข้าวต้มแล้ว พึงถวายน้ำ รับภาชนะมาแล้ว ทำให้ต่ำลง ล้างให้ดีโดยไม่ให้กระทบกระเทือน แล้วเก็บไว้ เมื่ออุปัชฌาย์ลุกจากอาสนะ พึงเก็บอาสนะ ถ้าที่นั้นสกปรก มีขยะปะปนอยู่ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่ง พึงกวาดที่นั้น แต่ถ้าไม่มีขยะอื่น มีแต่น้ำกระเซ็น พึงเช็ดด้วยมือ සචෙ උපජ්ඣායො ගාමං පවිසිතුකාමො හොති, නිවාසනං දාතබ්බං, පටිනිවාසනං පටිග්ගහෙතබ්බං, කායබන්ධනං දාතබ්බං, සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො දාතබ්බා, ධොවිත්වා පත්තො සඋදකො දාතබ්බො. සචෙ උපජ්ඣායො පච්ඡාසමණං ආකඞ්ඛති, තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා උපජ්ඣායස්ස පච්ඡාසමණෙන හොතබ්බං, නාතිදූරෙ ගන්තබ්බං, නාච්චාසන්නෙ ගන්තබ්බං. එත්ථ පන සචෙ උපජ්ඣායං නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තං එකෙන වා ද්වීහි වා පදවීතිහාරෙහි සම්පාපුණාති, එත්තාවතා නාතිදූරෙ නාච්චාසන්නෙ ගතො හොතීති වෙදිතබ්බං. සචෙ [Pg.224] උපජ්ඣායෙන භික්ඛාචාරෙ යාගුයා වා භත්තෙ වා ලද්ධෙ පත්තො උණ්හො වා භාරිකො වා හොති, අත්තනො පත්තං තස්ස දත්වා සො පත්තො ගහෙතබ්බො, න උපජ්ඣායස්ස භණමානස්ස අන්තරන්තරා කථා ඔපාතෙතබ්බා. ඉතො පට්ඨාය පන යත්ථ යත්ථ න-කාරෙන පටිසෙධො කරීයති, සබ්බත්ථ දුක්කටාපත්ති වෙදිතබ්බා. උපජ්ඣායො ආපත්තිසාමන්තා භණමානො නිවාරෙතබ්බො. නිවාරෙන්තෙන ච ‘‘භන්තෙ, ඊදිසං නාම වත්තුං වට්ටති, ආපත්ති න හොතී’’ති එවං පුච්ඡන්තෙන විය වාරෙතබ්බො, ‘‘වාරෙස්සාමී’’ති පන කත්වා ‘‘මහල්ලක, මා එවං භණා’’ති න වත්තබ්බො. ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์จะเข้าไปในหมู่บ้าน พึงถวายผ้านุ่งสำหรับบิณฑบาต พึงรับผ้านุ่งสำหรับอยู่ในวัด พึงถวายประคดเอว พึงพับผ้าสังฆาฏิให้เป็นสองชั้นแล้วถวาย พึงล้างบาตรแล้วถวายบาตรที่มีน้ำ ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์ให้มีภิกษุติดตาม ภิกษุผู้ติดตามอุปัชฌาย์พึงนุ่งผ้าให้เรียบร้อย ปิดมณฑลสาม คาดประคดเอว พับผ้าสังฆาฏิเป็นสองชั้นแล้วห่ม ผูกลูกดุม ล้างบาตรแล้วถือบาตร ไม่พึงเดินห่างเกินไป ไม่พึงเดินชิดเกินไป ในที่นี้ พึงทราบว่า ถ้าอุปัชฌาย์หันกลับมามอง และภิกษุผู้ติดตามสามารถตามทันได้ด้วยการก้าวเท้าหนึ่งหรือสองก้าว การเดินเพียงเท่านี้ ไม่ห่างเกินไป ไม่ชิดเกินไป ถ้าอุปัชฌาย์ได้ข้าวต้มหรือข้าวสวยในหมู่บ้านที่บิณฑบาต และบาตรร้อนหรือหนัก พึงถวายบาตรของตนแก่อุปัชฌาย์ แล้วรับบาตรนั้นมา ไม่พึงพูดแทรกคำพูดของอุปัชฌาย์ที่กำลังพูดอยู่ ตั้งแต่นี้เป็นต้นไป ในบทบาลีใดๆ ที่มีการห้ามด้วยคำว่า 'นะ' พึงทราบว่าเป็นอาบัติทุกกฏในบทบาลีนั้นทั้งหมด พึงห้ามอุปัชฌาย์ที่กำลังพูดเรื่องที่ใกล้เคียงกับอาบัติ ภิกษุผู้ห้ามนั้น พึงห้ามโดยทำเหมือนถามว่า 'ท่านขอรับ คำเช่นนี้ควรพูดหรือ ไม่เป็นอาบัติหรือ' แต่ไม่พึงพูดว่า 'ฉันจะห้าม' แล้วพูดว่า 'ท่านผู้เฒ่า อย่าพูดเช่นนี้' සචෙ ආසන්නෙ ගාමො හොති, විහාරෙ වා ගිලානො භික්ඛු හොති, ගාමතො පඨමතරං ආගන්තබ්බං. සචෙ දූරෙ ගාමො හොති, උපජ්ඣායෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තොපි නත්ථි, තෙනෙව සද්ධිං ගාමතො නික්ඛමිත්වා චීවරෙන පත්තං වෙඨෙත්වා අන්තරාමග්ගතො පඨමතරං ආගන්තබ්බං. එවං පඨමතරං ආගතෙන ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තචීවරං පටිග්ගහෙතබ්බං, පටිනිවාසනං දාතබ්බං, නිවාසනං පටිග්ගහෙතබ්බං. සචෙ චීවරං සෙදග්ගහිතං හොති, මුහුත්තං උණ්හෙ ඔතාපෙතබ්බං, න ච උණ්හෙ චීවරං නිදහිතබ්බං, චීවරං සඞ්ඝරිතබ්බං. චීවරං සඞ්ඝරන්තෙන ච චතුරඞ්ගුලං කණ්ණං උස්සාරෙත්වා චීවරං සඞ්ඝරිතබ්බං. කිංකාරණා? මා මජ්ඣෙ භඞ්ගො අහොසීති. සමං කත්වා සඞ්ඝරිතස්ස හි මජ්ඣෙ භඞ්ගො හොති, තතො නිච්චං භිජ්ජමානං දුබ්බලං හොති, තං නිවාරණත්ථමෙතං වුත්තං. තස්මා යථා අජ්ජ භඞ්ගට්ඨානෙයෙව ස්වෙ න භිජ්ජිස්සති, තථා දිවසෙ දිවසෙ චතුරඞ්ගුලං උස්සාරෙත්වා සඞ්ඝරිතබ්බං, ඔභොගෙ කායබන්ධනං කාතබ්බං. ถ้าหมู่บ้านอยู่ใกล้ หรือมีภิกษุอาพาธอยู่ในวัด พึงกลับมาจากหมู่บ้านก่อน ถ้าหมู่บ้านอยู่ไกล และไม่มีภิกษุอื่นมาพร้อมกับอุปัชฌาย์ พึงออกจากหมู่บ้านพร้อมกับอุปัชฌาย์นั้นเท่านั้น ห่อบาตรด้วยจีวร แล้วพึงกลับมาก่อนจากระหว่างทาง ภิกษุผู้มาก่อนเช่นนี้ พึงปูอาสนะ พึงวางน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า และกระเบื้องสำหรับขัดเท้าไว้ใกล้ๆ พึงออกไปต้อนรับ แล้วรับบาตรและจีวร พึงถวายผ้านุ่งสำหรับอยู่ในวัด พึงรับผ้านุ่งสำหรับบิณฑบาต ถ้าจีวรเปียกเหงื่อ พึงผึ่งแดดชั่วครู่ ไม่พึงทิ้งจีวรไว้กลางแดดนานเกินไป พึงพับจีวร ภิกษุผู้พับจีวรนั้น พึงพับจีวรโดยยกชายขึ้น 4 นิ้ว เหตุใด? เพื่อไม่ให้เกิดรอยพับตรงกลาง เพราะถ้าพับให้เสมอกัน รอยพับจะอยู่ตรงกลาง เมื่อรอยพับนั้นถูกพับซ้ำๆ ก็จะเปื่อยยุ่ย คำนี้กล่าวไว้เพื่อป้องกันการเปื่อยยุ่ยนั้น ดังนั้น เพื่อไม่ให้รอยพับที่พับวันนี้ไปซ้ำกับรอยพับในวันพรุ่งนี้ พึงพับโดยยกชายขึ้น 4 นิ้วทุกวัน พึงเก็บประคดเอวไว้ในขนดจีวร සචෙ පිණ්ඩපාතො හොති, උපජ්ඣායො ච භුඤ්ජිතුකාමො හොති, උදකං දත්වා පිණ්ඩපාතො උපනාමෙතබ්බො, උපජ්ඣායො පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො. පුච්ඡන්තෙන ච තික්ඛත්තුං ‘‘පානීයං, භන්තෙ, ආහරීයතූ’’ති පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො. සචෙ කාලො අත්ථි, උපජ්ඣායෙ භුත්තෙ සයං භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ උපකට්ඨො කාලො, පානීයං උපජ්ඣායස්ස සන්තිකෙ ඨපෙත්වා සයම්පි භුඤ්ජිතබ්බං. භුත්තාවිස්ස උදකං දත්වා පත්තං පටිග්ගහෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අප්පටිඝංසන්තෙන ධොවිත්වා වොදකං කත්වා මුහුත්තං උණ්හෙ ඔතාපෙතබ්බො, න ච උණ්හෙ පත්තො නිදහිතබ්බො, පත්තචීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. පත්තං නික්ඛිපන්තෙන [Pg.225] එකෙන හත්ථෙන පත්තං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන හෙට්ඨාමඤ්චං වා හෙට්ඨාපීඨං වා පරාමසිත්වා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, න ච තට්ටිකචම්මඛණ්ඩාදීහි අනන්තරහිතාය භූමියා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො. සචෙ පන කාළවණ්ණකතා වා සුධාබද්ධා වා භූමි හොති නිරජමත්තිකා, තථාරූපාය භූමියා ඨපෙතුං වට්ටති, ධොතවාලිකායපි ඨපෙතුං වට්ටති, පංසුරජසක්ඛරාදීසු න වට්ටති. තත්‍ර පන පණ්ණං වා ආධාරකං වා ඨපෙත්වා තත්‍ර නික්ඛිපිතබ්බො. චීවරං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන චීවරං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන චීවරවංසං වා චීවරරජ්ජුං වා පමජ්ජිත්වා පාරතො අන්තං ඔරතො භොගං කත්වා චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. ඉදඤ්ච චීවරවංසාදීනං හෙට්ඨා හත්ථං පවෙසෙත්වා අභිමුඛෙන හත්ථෙන සණිකං නික්ඛිපනත්ථං වුත්තං. අන්තෙ පන ගහෙත්වා භොගෙන චීවරවංසාදීනං උපරි ඛිපන්තස්ස භිත්තියං භොගො පටිහඤ්ඤති, තස්මා තථා න කාතබ්බං. උපජ්ඣායම්හි වුට්ඨිතෙ ආසනං උද්ධරිතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පටිසාමෙතබ්බං. සචෙ සො දෙසො උක්ලාපො හොති, සො දෙසො සම්මජ්ජිතබ්බො. ถ้ามีบิณฑบาตและอุปัชฌาย์ประสงค์จะฉัน พึงถวายบิณฑบาตโดยถวายน้ำก่อน พึงสอบถามอุปัชฌาย์ด้วยน้ำดื่ม และเมื่อสอบถาม พึงสอบถามด้วยน้ำดื่มสามครั้งว่า "ท่านเจ้าข้า พึงนำน้ำดื่มมาเถิด" ถ้ามีเวลา เมื่ออุปัชฌาย์ฉันเสร็จแล้ว พึงฉันเอง ถ้าเวลาจวนเจียน พึงวางน้ำดื่มไว้ใกล้ๆ อุปัชฌาย์ แล้วฉันเอง เมื่ออุปัชฌาย์ฉันเสร็จแล้ว พึงถวายน้ำ รับบาตรมา ทำให้ต่ำลง ล้างให้ดีโดยไม่ให้กระทบกระทั่ง ทำให้หมดน้ำ แล้วผึ่งแดดไว้ชั่วครู่ ไม่พึงเก็บบาตรไว้ในที่ร้อน พึงเก็บบาตรและจีวร เมื่อเก็บบาตร พึงจับบาตรด้วยมือข้างหนึ่ง และลูบคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่งด้วยมืออีกข้างหนึ่ง แล้วพึงเก็บบาตร ไม่พึงเก็บบาตรบนพื้นดินที่ไม่มีเครื่องปูลาด มีเสื่อหรือท่อนหนังเป็นต้น แต่ถ้าพื้นดินนั้นทำเป็นสีดำ หรือฉาบปูน หรือเป็นดินที่ไม่มีฝุ่น พึงวางบนพื้นดินเช่นนั้นได้ พึงวางบนทรายที่ล้างสะอาดแล้วได้ ไม่พึงวางบนฝุ่นละออง ธุลี และกรวดเป็นต้น แต่ในที่นั้น พึงวางใบไม้หรือที่รองบาตรไว้ แล้วพึงเก็บบาตรบนนั้น เมื่อเก็บจีวร พึงจับจีวรด้วยมือข้างหนึ่ง และลูบไม้ราวจีวรหรือเชือกราวจีวรด้วยมืออีกข้างหนึ่ง แล้วพึงเก็บจีวรโดยให้ชายผ้าอยู่ข้างนอก และให้ส่วนที่พับอยู่ข้างใน นี้กล่าวไว้เพื่อการเก็บจีวรอย่างช้าๆ โดยสอดมือเข้าไปใต้ไม้ราวจีวรเป็นต้น แล้วใช้มือที่หันหน้าเข้าหาตัว แต่ถ้าจับที่ชายผ้าแล้วโยนส่วนที่พับไปบนไม้ราวจีวรเป็นต้น ส่วนที่พับจะกระทบผนัง เพราะฉะนั้น ไม่พึงทำเช่นนั้น เมื่ออุปัชฌาย์ลุกขึ้น พึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า และกระโถนรองเท้า ถ้าที่นั้นสกปรก พึงกวาดที่นั้น සචෙ උපජ්ඣායො නහායිතුකාමො හොති, නහානං පටියාදෙතබ්බං. සචෙ සීතෙන අත්ථො හොති, සීතං පටියාදෙතබ්බං. සචෙ උණ්හෙන අත්ථො හොති, උණ්හං පටියාදෙතබ්බං. ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์จะสรงน้ำ พึงจัดเตรียมน้ำสรง ถ้าประสงค์น้ำเย็น พึงจัดเตรียมน้ำเย็น ถ้าประสงค์น้ำร้อน พึงจัดเตรียมน้ำร้อน සචෙ උපජ්ඣායො ජන්තාඝරං පවිසිතුකාමො හොති, චුණ්ණං සන්නෙතබ්බං, මත්තිකා තෙමෙතබ්බා. ජන්තාඝරපීඨං ආදාය උපජ්ඣායස්ස පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො ගන්ත්වා ජන්තාඝරපීඨං දත්වා චීවරං පටිග්ගහෙත්වා එකමන්තෙ නිද්ධූමට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බං, චුණ්ණං දාතබ්බං, මත්තිකා දාතබ්බා. සචෙ උස්සහති, ජන්තාඝරං පවිසිතබ්බං, පවිසන්තෙන මත්තිකාය මුඛං මක්ඛෙත්වා පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරං පවිසිතබ්බං. න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ නිසීදිතබ්බං, න නවා භික්ඛූ ආසනෙන පටිබාහිතබ්බා, ජන්තාඝරෙ උපජ්ඣායස්ස පරිකම්මං කාතබ්බං. ජන්තාඝරෙ පරිකම්මං නාම අඞ්ගාරමත්තිකාඋණ්හොදකදානාදිකං සබ්බකිච්චං. ජන්තාඝරා නික්ඛමන්තෙන ජන්තාඝරපීඨං ආදාය පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරා නික්ඛමිතබ්බං. ถ้าอุปัชฌาย์ประสงค์จะเข้าโรงไฟ พึงผสมผงขัด พึงแช่ดินเหนียว พึงถือตั่งโรงไฟตามหลังอุปัชฌาย์ไป ถวายตั่งโรงไฟ รับจีวรมาวางไว้ในที่ที่ไม่มีควันข้างหนึ่ง พึงถวายผงขัด พึงถวายดินเหนียว ถ้าสามารถ พึงเข้าโรงไฟ เมื่อเข้า พึงทาหน้าด้วยดินเหนียว ปิดบังทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วพึงเข้าโรงไฟ ไม่พึงเบียดเสียดพระเถระนั่ง ไม่พึงกีดกันพระใหม่ด้วยอาสนะ พึงทำกิจวัตรของอุปัชฌาย์ในโรงไฟ กิจวัตรในโรงไฟนั้น คือ กิจทุกอย่าง เช่น การรวมถ่าน การให้ดินเหนียว การให้น้ำร้อน เป็นต้น เมื่อออกจากโรงไฟ พึงถือตั่งโรงไฟ ปิดบังทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วพึงออกจากโรงไฟ උදකෙපි උපජ්ඣායස්ස අඞ්ගපච්චඞ්ගඝංසනාදිකං පරිකම්මං කාතබ්බං, නහාතෙන පඨමතරං උත්තරිත්වා අත්තනො ගත්තං වොදකං කත්වා නිවාසෙත්වා උපජ්ඣායස්ස ගත්තතො උදකං පමජ්ජිතබ්බං, නිවාසනං දාතබ්බං, සඞ්ඝාටි දාතබ්බා[Pg.226], ජන්තාඝරපීඨං ආදාය පඨමතරං ආගන්ත්වා ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, උපජ්ඣායො පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො. ජන්තාඝරෙ හි උණ්හසන්තාපෙන පිපාසා හොති. සචෙ උද්දිසාපෙතුකාමො හොති, උද්දිසිතබ්බො. සචෙ පරිපුච්ඡිතුකාමො හොති, පරිපුච්ඡිතබ්බො. แม้ในน้ำ พึงทำกิจทุกอย่าง เช่น การขัดถูอวัยวะน้อยใหญ่ของอุปัชฌาย์ เมื่อสรงน้ำเสร็จ พึงขึ้นก่อน ทำให้ร่างกายของตนไม่มีน้ำ นุ่งผ้าแล้วพึงเช็ดน้ำออกจากร่างกายของอุปัชฌาย์ พึงถวายผ้านุ่ง พึงถวายผ้าสังฆาฏิ พึงถือตั่งโรงไฟมาถึงก่อน จัดอาสนะ พึงวางน้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า และกระโถนรองเท้าไว้ใกล้ๆ พึงสอบถามอุปัชฌาย์ด้วยน้ำดื่ม เพราะในโรงไฟมีความกระหายน้ำด้วยความร้อน ถ้าประสงค์จะให้บอกบทเรียน พึงบอกบทเรียน ถ้าประสงค์จะให้สอบถามอรรถกถา พึงสอบถามอรรถกถา යස්මිං විහාරෙ උපජ්ඣායො විහරති, සචෙ සො විහාරො උක්ලාපො හොති, සචෙ උස්සහති, කෙනචි ගෙලඤ්ඤෙන අනභිභූතො හොති, සොධෙතබ්බො. අගිලානෙන හි සද්ධිවිහාරිකෙන සට්ඨිවස්සෙනපි සබ්බං උපජ්ඣායවත්තං කාතබ්බං, අනාදරෙන අකරොන්තස්ස වත්තභෙදෙ දුක්කටං, න-කාරපටිසංයුත්තෙසු පන පදෙසු ගිලානස්සපි පටික්ඛිත්තකිරියං කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව. විහාරං සොධෙන්තෙන පඨමං පත්තචීවරං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, භිසිබිම්බොහනං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චො නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, පීඨං නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චපටිපාදකා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බා, ඛෙළමල්ලකො නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං. භූමත්ථරණං යථාපඤ්ඤත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ විහාරෙ සන්තානකං හොති, උල්ලොකා පඨමං ඔහාරෙතබ්බං, ආලොකසන්ධිකණ්ණභාගා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ ගෙරුකපරිකම්මකතා භිත්ති කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ කාළවණ්ණකතා භූමි කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ අකතා හොති භූමි, උදකෙන පරිප්ඵොසිත්වා පරිප්ඵොසිත්වා සම්මජ්ජිතබ්බා ‘‘මා විහාරො රජෙන උහඤ්ඤී’’ති, සඞ්කාරං විචිනිත්වා එකමන්තං ඡඩ්ඩෙතබ්බං. ในวิหารที่พระอุปัชฌาย์อยู่ ถ้าวิหารนั้นรก ถ้าสัทธิวิหาริกสามารถ และไม่ถูกโรคบางอย่างเบียดเบียน พึงทำความสะอาดวิหารนั้น เพราะสัทธิวิหาริกผู้ไม่ป่วย แม้มีพรรษาหกสิบ ก็พึงทำอุปัชฌายวัตรทั้งปวง เมื่อไม่ทำด้วยความไม่เอื้อเฟื้อ ย่อมมีอาบัติทุกกฏเพราะความขาดแห่งวัตร แต่ในบทที่ประกอบด้วย นะ-อักษร แม้ผู้ป่วยเมื่อทำกิจที่ถูกห้าม ก็เป็นอาบัติทุกกฏนั่นเทียว เมื่อจะทำความสะอาดวิหาร ก่อนอื่นพึงนำบาตรและจีวรออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำผ้าปูนั่งและผ้าปูนอนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำหมอนและหนุนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงลดเตียงลงต่ำ แล้วนำออกไปอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้ววางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงลดตั่งลงต่ำ แล้วนำออกไปอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้ววางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำเท้าเตียงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำกระโถนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำแผ่นพนักพิงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงกำหนดเครื่องปูพื้นตามที่ปูไว้ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง ถ้าในวิหารมีใยแมงมุม พึงปัดใยแมงมุมลง เริ่มแต่เพดานไปก่อน พึงเช็ดช่องแสงและส่วนมุม ถ้าฝาผนังที่ทำด้วยดินแดงขึ้นรา พึงชุบผ้าขี้ริ้ว บิด แล้วเช็ดถู ถ้าพื้นดินที่ทำด้วยสีดำขึ้นรา พึงชุบผ้าขี้ริ้ว บิด แล้วเช็ดถู ถ้าพื้นดินไม่ได้ทำ พึงพรมน้ำแล้วกวาด ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้วิหารฟุ้งไปด้วยธุลี' พึงรวบรวมหยากเยื่อแล้วทิ้งไป ณ ที่ข้างหนึ่ง භූමත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අභිහරිත්වා යථා පඨමං පඤ්ඤත්තං අහොසි, තථෙව පඤ්ඤපෙතබ්බං. එතදත්ථමෙව හි ‘‘යථාපඤ්ඤත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. සචෙ පන පඨමං අජානන්තෙන කෙනචි පඤ්ඤත්තං අහොසි, සමන්තතො භිත්තිං ද්වඞ්ගුලමත්තෙන වා තිවඞ්ගුලමත්තෙන වා මොචෙත්වා පඤ්ඤපෙතබ්බං. ඉදඤ්හෙත්ථ පඤ්ඤාපනවත්තං [Pg.227] – සචෙ කටසාරකො හොති අතිමහන්තො ච, ඡින්දිත්වා කොටිං නිවත්තෙත්වා බන්ධිත්වා පඤ්ඤපෙතබ්බො. සචෙ කොටිං නිවත්තෙත්වා බන්ධිතුං න ජානාති, න ඡින්දිතබ්බො. මඤ්චපටිපාදකා ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බා, මඤ්චො ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බො, පීඨං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, භිසිබිම්බොහනං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, ඛෙළමල්ලකො ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අතිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අතිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බං. පත්තචීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, පත්තං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන පත්තං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන හෙට්ඨාමඤ්චං වා හෙට්ඨාපීඨං වා පරාමසිත්වා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, න ච අනන්තරහිතාය භූමියා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො. චීවරං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන චීවරං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන චීවරවංසං වා චීවරරජ්ජුං වා පමජ්ජිත්වා පාරතො අන්තං, ඔරතො භොගං කත්වා චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. เครื่องปูพื้น พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด แล้วนำกลับมาปูตามที่ได้ปูไว้แต่เดิมนั่นเทียว เพราะเพื่อประโยชน์นี้เอง จึงตรัสไว้ว่า 'พึงกำหนดเครื่องปูพื้นตามที่ปูไว้ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง' แต่ถ้าในตอนแรก ใครคนหนึ่งผู้ไม่รู้ปูไว้ พึงให้พ้นจากฝาผนังโดยรอบประมาณ ๒ องคุลี หรือ ๓ องคุลี แล้วจึงปู นี้เป็นวัตรในการปูในเรื่องนี้ - ถ้าเสื่อลำแพนใหญ่เกินไป พึงตัดแล้วพับชายผูกแล้วจึงปู ถ้าไม่รู้วิธีพับชายผูก ไม่พึงตัด เท้าเตียง พึงผึ่งแดด เช็ดถู แล้ววางไว้ตามที่เดิม เตียง พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด ลดลงต่ำ แล้วนำกลับมาอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้วปูตามที่ปูไว้แต่เดิม ตั่ง พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด ลดลงต่ำ แล้วนำกลับมาอย่างดี ไม่ให้ครูดสี ไม่ให้กระทบกับบานประตูและกรอบประตู แล้วปูตามที่ปูไว้แต่เดิม หมอนและหนุน พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด แล้วนำกลับมาปูตามที่ปูไว้แต่เดิม ผ้าปูนั่งและผ้าปูนอน พึงผึ่งแดด ทำความสะอาด สลัด แล้วนำกลับมาปูตามที่ปูไว้แต่เดิม กระโถน พึงผึ่งแดด เช็ดถู แล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม แผ่นพนักพิง พึงผึ่งแดด เช็ดถู แล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม บาตรและจีวรพึงวางไว้ เมื่อจะวางบาตร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับบาตร ใช้มืออีกข้างหนึ่งลูบคลำที่ภายใต้เตียงหรือภายใต้ตั่งแล้ว พึงวางบาตร และไม่พึงวางบาตรบนพื้นดินที่ไม่มีเครื่องรองรับ เมื่อจะวางจีวร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับจีวร ใช้มืออีกข้างหนึ่งเช็ดถูราวไม้แขวนจีวรหรือเชือกแขวนจีวรแล้ว ทำชายไว้ข้างนอก ทำขนดไว้ข้างใน แล้วพึงวางจีวร සචෙ පුරත්ථිමා සරජා වාතා වායන්ති, පුරත්ථිමා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ පච්ඡිමා, උත්තරා, දක්ඛිණා සරජා වාතා වායන්ති, දක්ඛිණා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ සීතකාලො හොති, දිවා වාතපානා විවරිතබ්බා, රත්තිං ථකෙතබ්බා. සචෙ උණ්හකාලො හොති, දිවා ථකෙතබ්බා, රත්තිං විවරිතබ්බා. ถ้าลมประกอบด้วยธุลีพัดมาจากทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านทิศตะวันออก ถ้าลมประกอบด้วยธุลีพัดมาจากทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านทิศใต้ ถ้าเป็นฤดูหนาว พึงเปิดหน้าต่างในเวลากลางวัน พึงปิดในเวลากลางคืน ถ้าเป็นฤดูร้อน พึงปิดในเวลากลางวัน พึงเปิดในเวลากลางคืน සචෙ උක්ලාපං හොති, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, උපට්ඨානසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, අග්ගිසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙතබ්බං, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. ถ้าวิหารรก พึงกวาดบริเวณ พึงกวาดซุ้มประตู พึงกวาดศาลาเป็นที่บำรุง พึงกวาดโรงไฟ พึงกวาดวัจจกุฎี พึงจัดตั้งน้ำฉันน้ำใช้ พึงหล่อน้ำไว้ในหม้อน้ำชำระ සචෙ උපජ්ඣායස්ස අනභිරති උප්පන්නා හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන අඤ්ඤත්ථ නෙතබ්බො, අඤ්ඤො වා භික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘ථෙරං ගහෙත්වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡා’’ති, ධම්මකථා වාස්ස කාතබ්බා. සචෙ උපජ්ඣායස්ස කුක්කුච්චං උප්පන්නං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන විනොදෙතබ්බං, අඤ්ඤෙන වා විනොදාපෙතබ්බං ධම්මකථා [Pg.228] වාස්ස කාතබ්බා. සචෙ උපජ්ඣායස්ස දිට්ඨිගතං උප්පන්නං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන විස්සජ්ජෙතබ්බං, අඤ්ඤො වා වත්තබ්බො ‘‘ථෙරං දිට්ඨිගතං විස්සජ්ජාපෙහී’’ති, ධම්මකථා වාස්ස කාතබ්බා. සචෙ උපජ්ඣායො ගරුධම්මං අජ්ඣාපන්නො හොති පරිවාසාරහො, සද්ධිවිහාරිකෙන උස්සුක්කං කාතබ්බං, පරිවාසදානත්ථං සො සො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා යාචිතබ්බො. සචෙ අත්තනා පටිබලො හොති, අත්තනාව දාතබ්බො. නො චෙ පටිබලො හොති, අඤ්ඤෙන දාපෙතබ්බො. සචෙ උපජ්ඣායො මූලායපටිකස්සනාරහො හොති මානත්තාරහො අබ්භානාරහො වා, වුත්තනයෙනෙව උස්සුක්කං කාතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝො උපජ්ඣායස්ස කම්මං කත්තුකාමො හොති තජ්ජනීයං වා නියස්සං වා පබ්බාජනීයං වා පටිසාරණීයං වා උක්ඛෙපනීයං වා, සද්ධිවිහාරිකෙන උස්සුක්කං කාතබ්බං ‘‘කෙන නු ඛො උපායෙන සඞ්ඝො උපජ්ඣායස්ස කම්මං න කරෙය්‍ය, ලහුකාය වා පරිණාමෙය්‍යා’’ති. සද්ධිවිහාරිකෙන හි ‘‘උපජ්ඣායස්ස උක්ඛෙපනීයකම්මං කත්තුකාමො සඞ්ඝො’’ති ඤත්වා එකමෙකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘මා, භන්තෙ, අම්හාකං උපජ්ඣායස්ස කම්මං කරිත්ථා’’ති යාචිතබ්බා. සචෙ කරොන්තියෙව, ‘‘තජ්ජනීයං වා නියස්සං වා ලහුකකම්මං කරොථා’’ති යාචිතබ්බා. සචෙ කරොන්තියෙව, අථ උපජ්ඣායො ‘‘සම්මා වත්තථ, භන්තෙ’’ති යාචිතබ්බො. ඉති තං සම්මා වත්තාපෙත්වා ‘‘පටිප්පස්සම්භෙථ, භන්තෙ, කම්ම’’න්ති භික්ඛූ යාචිතබ්බා. ถ้าหากความไม่ยินดีเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์ สัทธิวิหาริกพึงนำท่านไปที่อื่น หรือพึงบอกภิกษุอื่นว่า "จงพาพระเถระไปที่อื่นเถิด" หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่ท่าน. ถ้าหากความรำคาญใจเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์ สัทธิวิหาริกพึงบรรเทาเสีย หรือพึงให้ผู้อื่นบรรเทาเสีย หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่ท่าน. ถ้าหากทิฏฐิเกิดขึ้นแก่อุปัชฌาย์ สัทธิวิหาริกพึงให้ท่านสละเสีย หรือพึงบอกผู้อื่นว่า "จงให้พระเถระสละทิฏฐิเสีย" หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่ท่าน. ถ้าหากอุปัชฌาย์ต้องครุกรรมและควรแก่ปริวาส สัทธิวิหาริกพึงทำความขวนขวาย เพื่อประโยชน์ในการให้ปริวาส พึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นๆ แล้วขอร้อง. ถ้าหากตนเองสามารถ พึงให้เอง. ถ้าหากไม่สามารถ พึงให้ผู้อื่นให้. ถ้าหากอุปัชฌาย์ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม ควรแก่มานัต หรือควรแก่การอัพภาน พึงทำความขวนขวายด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ถ้าหากสงฆ์ประสงค์จะทำกรรมแก่อุปัชฌาย์ คือ ตัชชนียกรรม นิยสสกรรม ปัพพาชนียกรรม ปฏิสารณียกรรม หรืออุกเขปนียกรรม สัทธิวิหาริกพึงทำความขวนขวายว่า "สงฆ์จะไม่พึงทำกรรมแก่อุปัชฌาย์ด้วยอุบายอะไรหนอ หรือจะพึงน้อมไปเพื่อกรรมที่เบากว่าด้วยอุบายอะไรหนอ". ด้วยว่าสัทธิวิหาริก เมื่อรู้ว่า "สงฆ์ประสงค์จะทำอุกเขปนียกรรมแก่อุปัชฌาย์" พึงเข้าไปหาภิกษุแต่ละรูปแล้วขอร้องว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายอย่าได้ทำกรรมแก่อุปัชฌาย์ของพวกข้าพเจ้าเลย". ถ้าหากพวกท่านยังขืนทำอยู่ พึงขอร้องว่า "ขอท่านทั้งหลายจงทำกรรมที่เบา เช่น ตัชชนียกรรม หรือ นิยสสกรรม". ถ้าหากพวกท่านยังขืนทำอยู่ เมื่อนั้น พึงขอร้องอุปัชฌาย์ว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงประพฤติโดยชอบ". ครั้นให้ท่านประพฤติโดยชอบแล้ว พึงขอร้องภิกษุทั้งหลายว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงระงับกรรมเสีย". සචෙ උපජ්ඣායස්ස චීවරං ධොවිතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන ධොවිතබ්බං, උස්සුක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො උපජ්ඣායස්ස චීවරං ධොවියෙථා’’ති. සචෙ උපජ්ඣායස්ස චීවරං කාතබ්බං හොති, රජනං වා පචිතබ්බං, චීවරං වා රජෙතබ්බං හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන සබ්බං කාතබ්බං, උස්සක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො උපජ්ඣායස්ස චීවරං රජියෙථා’’ති. චීවරං රජන්තෙන සාධුකං සංපරිවත්තෙත්වා රජෙතබ්බං, න ච අච්ඡින්නෙ ථෙවෙ පක්කමිතබ්බං. ถ้าหากจีวรของอุปัชฌาย์ควรซัก สัทธิวิหาริกพึงซัก หรือพึงทำความขวนขวายว่า "ทำอย่างไรหนอ จีวรของอุปัชฌาย์จะพึงได้รับการซัก". ถ้าหากจีวรของอุปัชฌาย์ควรทำ หรือน้ำย้อมควรต้ม หรือจีวรควรย้อม สัทธิวิหาริกพึงทำทุกอย่าง หรือพึงทำความขวนขวายว่า "ทำอย่างไรหนอ จีวรของอุปัชฌาย์จะพึงได้รับการย้อม". เมื่อย้อมจีวร พึงย้อมโดยกลับไปกลับมาให้ดี และเมื่อหยดน้ำย้อมยังไม่ขาดสาย ไม่พึงหลีกไป. න උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා එකච්චස්ස පත්තො දාතබ්බො, න එකච්චස්ස පත්තො පටිග්ගහෙතබ්බො, න එකච්චස්ස චීවරං දාතබ්බං, න එකච්චස්ස චීවරං පටිග්ගහෙතබ්බං, න එකච්චස්ස පරික්ඛාරො දාතබ්බො, න එකච්චස්ස පරික්ඛාරො පටිග්ගහෙතබ්බො, න එකච්චස්ස කෙසා ඡෙදෙතබ්බා, න එකච්චෙන කෙසා ඡෙදාපෙතබ්බා[Pg.229], න එකච්චස්ස පරිකම්මං කාතබ්බං, න එකච්චෙන පරිකම්මං කාරාපෙතබ්බං, න එකච්චස්ස වෙය්‍යාවච්චො කාතබ්බො, න එකච්චෙන වෙය්‍යාවච්චො කාරාපෙතබ්බො, න එකච්චස්ස පච්ඡාසමණෙන හොතබ්බං, න එකච්චො පච්ඡාසමණො ආදාතබ්බො, න එකච්චස්ස පිණ්ඩපාතො නීහරිතබ්බො, න එකච්චෙන පිණ්ඩපාතො නීහරාපෙතබ්බො, න උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා ගාමො පවිසිතබ්බො, පිණ්ඩාය වා අඤ්ඤෙන වා කරණීයෙන පවිසිතුකාමෙන ආපුච්ඡිත්වාව පවිසිතබ්බො. සචෙ උපජ්ඣායො කාලස්සෙව වුට්ඨාය දූරං භික්ඛාචාරං ගන්තුකාමො හොති, ‘‘දහරා පිණ්ඩාය පවිසන්තූ’’ති වත්වා ගන්තබ්බං. අවත්වා ගතෙ පරිවෙණං ගන්ත්වා උපජ්ඣායං අපස්සන්තෙන ගාමං පවිසිතුං වට්ටති. සචෙ ගාමං පවිසන්තොපි පස්සති, දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ආපුච්ඡිතුංයෙව වට්ටති. න උපජ්ඣායං අනාපුච්ඡා වාසත්ථාය වා අසුභදස්සනත්ථාය වා සුසානං ගන්තබ්බං, න දිසා පක්කමිතබ්බා, පක්කමිතුකාමෙන පන කම්මං ආචික්ඛිත්වා යාවතතියං යාචිතබ්බො. සචෙ අනුජානාති, සාධු, නො චෙ අනුජානාති, තං නිස්සාය වසතො චස්ස උද්දෙසො වා පරිපුච්ඡා වා කම්මට්ඨානං වා න සම්පජ්ජති, උපජ්ඣායො බාලො හොති අබ්‍යත්තො, කෙවලං අත්තනො සන්තිකෙ වසාපෙතුකාමතාය එව ගන්තුං න දෙති, එවරූපෙ නිවාරෙන්තෙපි ගන්තුං වට්ටති. සචෙ උපජ්ඣායො ගිලානො හොති, යාවජීවං උපට්ඨාපෙතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං, න කත්ථචි ගන්තබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො භික්ඛු උපට්ඨාකො අත්ථි, භෙසජ්ජං පරියෙසිත්වා තස්ස හත්ථෙ දත්වා ‘‘භන්තෙ, අයං උපට්ඨහිස්සතී’’ති වත්වා ගන්තබ්බං. ඉදං තාව උපජ්ඣායවත්තං. ไม่พึงให้บาตรแก่ใครๆ โดยไม่อำลาอุปัชฌาย์ ไม่พึงรับบาตรของใครๆ ไม่พึงให้จีวรแก่ใครๆ ไม่พึงรับจีวรของใครๆ ไม่พึงให้บริขารแก่ใครๆ ไม่พึงรับบริขารของใครๆ ไม่พึงปลงผมให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ ปลงผมให้ ไม่พึงทำการขัดนวดให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ ทำการขัดนวดให้ ไม่พึงทำไวยาวัจจะให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ ทำไวยาวัจจะให้ ไม่พึงเป็นปัจฉาสมณะของใครๆ ไม่พึงพาใครๆ ไปเป็นปัจฉาสมณะ ไม่พึงนำบิณฑบาตไปให้ใครๆ ไม่พึงให้ใครๆ นำบิณฑบาตมาให้ โดยไม่อำลาอุปัชฌาย์ ไม่พึงเข้าไปสู่บ้าน หากประสงค์จะเข้าไปเพื่อบิณฑบาตหรือเพื่อกิจธุระอื่น พึงอำลาแล้วจึงเข้าไป. ถ้าหากอุปัชฌาย์ตื่นแต่เช้าตรู่และประสงค์จะไปเที่ยวบิณฑบาตไกล พึงกล่าวว่า "พวกเธอจงเข้าไปบิณฑบาตเถิด" แล้วจึงไป. เมื่อท่านไปโดยไม่ได้สั่งไว้ สัทธิวิหาริกไปสู่บริเวณแล้ว เมื่อไม่เห็นอุปัชฌาย์ จะเข้าไปสู่บ้านก็ควร. ถ้าหากกำลังเข้าไปสู่บ้านแล้วเห็นท่านเข้า พึงอำลาตั้งแต่ที่ที่เห็นนั้นเองจึงควร. ไม่พึงไปสู่ป่าช้าเพื่ออยู่ หรือเพื่อดูอสุภะ โดยไม่อำลาอุปัชฌาย์ ไม่พึงจาริกไปสู่ทิศ ส่วนผู้ประสงค์จะไป พึงบอกกิจแล้วขออนุญาตจนครบสามครั้ง. ถ้าท่านอนุญาต ก็เป็นการดี หากท่านไม่อนุญาต และเมื่อสัทธิวิหาริกนั้นอาศัยท่านอยู่ การเล่าเรียนก็ดี การสอบถามก็ดี กรรมฐานก็ดี ไม่สำเร็จผล อุปัชฌาย์เป็นคนเขลา ไม่ฉลาด เพียงแต่ปรารถนาจะให้อยู่ในสำนักของตนเท่านั้นจึงไม่ยอมให้ไป ในกรณีเช่นนี้ แม้ท่านจะห้ามอยู่ ก็ควรไป. ถ้าหากอุปัชฌาย์อาพาธ พึงพยาบาลจนตลอดชีวิต พึงรอจนกว่าท่านจะหายจากโรค ไม่พึงไปในที่ไหนๆ. ถ้าหากมีภิกษุอื่นเป็นผู้อุปัฏฐาก พึงแสวงหายาแล้วมอบไว้ในมือของภิกษุนั้น บอกว่า "ท่านผู้เจริญ ภิกษุรูปนี้จักช่วยพยาบาล" แล้วจึงไป. นี้เป็นอุปัชฌายวัตรก่อน. 184. ඉදමෙව ච අන්තෙවාසිකෙන ආචරියස්ස කත්තබ්බත්තා ආචරියවත්තන්ති වුච්චති. නාමමත්තමෙව හෙත්ථ නානං. තත්ථ යාව චීවරරජනං, තාව වත්තෙ අකරියමානෙ උපජ්ඣායස්ස ආචරියස්ස ච පරිහානි හොති, තස්මා තං අකරොන්තස්ස නිස්සයමුත්තකස්සපි අමුත්තකස්සපි ආපත්තියෙව, එකච්චස්ස පත්තදානතො පට්ඨාය අමුත්තනිස්සයස්සෙව ආපත්ති. උපජ්ඣායෙ ආචරියෙ වා වත්තං සාදියන්තෙ සද්ධිවිහාරිකා අන්තෙවාසිකා ච බහුකාපි හොන්තු, සබ්බෙසං ආපත්ති. සචෙ උපජ්ඣායො ආචරියො වා ‘‘මය්හං උපට්ඨාකො අත්ථි, තුම්හෙ අත්තනො සජ්ඣායමනසිකාරාදීසු යොගං කරොථා’’ති වදති, සද්ධිවිහාරිකාදීනං අනාපත්ති. උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා සචෙ සාදියනං වා අසාදියනං වා න [Pg.230] ජානාති, බාලො හොති, සද්ධිවිහාරිකාදයො බහූ, තෙසු එකො වත්තසම්පන්නො භික්ඛු ‘‘උපජ්ඣායස්ස වා ආචරියස්ස වා කිච්චං අහං කරිස්සාමි, තුම්හෙ අප්පොස්සුක්කා විහරථා’’ති එවඤ්චෙ අත්තනො භාරං කත්වා ඉතරෙ විස්සජ්ජෙති, තස්ස භාරකරණතො පට්ඨාය තෙසං අනාපත්ති. එත්ථ අන්තෙවාසිකෙසු පන නිස්සයන්තෙවාසිකෙන යාව ආචරියං නිස්සාය වසති, තාව සබ්බං ආචරියවත්තං කාතබ්බං. පබ්බජ්ජඋපසම්පදධම්මන්තෙවාසිකෙහි පන නිස්සයමුත්තකෙහිපි ආදිතො පට්ඨාය යාව චීවරරජනං, තාව වත්තං කාතබ්බං. අනාපුච්ඡිත්වා පත්තදානාදිම්හි පන එතෙසං අනාපත්ති. ๑๘๔. และวัตรนี้แลที่อันเตวาสิกพึงทำแก่อาจารย์ จึงเรียกว่าอาจริยวัตร ในที่นี้ต่างกันเพียงชื่อเท่านั้น ในวัตรนั้น ตราบเท่าที่มีการย้อมจีวร หากไม่ทำวัตร ย่อมมีความเสื่อมเสียแก่อุปัชฌาย์และอาจารย์ เพราะฉะนั้น เมื่อไม่ทำวัตรนั้น ย่อมเป็นอาบัติทีเดียว ทั้งแก่ผู้พ้นนิสัยแล้วและยังไม่พ้นนิสัย (แต่) ตั้งแต่การให้บาตรแก่บางรูปเป็นต้นไป ย่อมเป็นอาบัติแก่ผู้ยังไม่พ้นนิสัยเท่านั้น หากอุปัชฌาย์หรืออาจารย์ยินดีรับวัตร แม้สัทธิวิหาริกและอันเตวาสิกจะมีมากรูปก็ตาม ย่อมเป็นอาบัติแก่ทุกรูป หากอุปัชฌาย์หรืออาจารย์กล่าวว่า "เรามีผู้อุปัฏฐากแล้ว พวกเธอจงประกอบความเพียรในการสาธยายและมนสิการเป็นต้นของตนเถิด" ดังนี้ ไม่เป็นอาบัติแก่สัทธิวิหาริกเป็นต้น หากอุปัชฌาย์หรืออาจารย์ไม่รู้ความยินดีหรือไม่ยินดี เป็นคนเขลา และมีสัทธิวิหาริกเป็นต้นมากรูป ในบรรดาสัทธิวิหาริกเหล่านั้น หากภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวัตรรูปหนึ่งรับเป็นภาระของตนว่า "กระผมจะทำกิจของอุปัชฌาย์หรืออาจารย์เอง พวกท่านจงเป็นผู้ขวนขวายน้อยอยู่เถิด" ดังนี้ แล้วปล่อยรูปที่เหลือไป ตั้งแต่เวลาที่ภิกษุนั้นรับเป็นภาระ ไม่เป็นอาบัติแก่รูปที่เหลือเหล่านั้น ในบรรดาอันเตวาสิกเหล่านั้น นิสสัยอันเตวาสิกพึงทำอาจริยวัตรทั้งปวง ตราบเท่าที่ยังถือนิสสัยอยู่กับอาจารย์ ส่วนปัพพัชชันเตวาสิก อุปสัมปทาอันเตวาสิก และธัมมันเตวาสิก แม้จะเป็นผู้พ้นนิสัยแล้วก็ตาม พึงทำวัตรตั้งแต่ต้นจนถึงการย้อมจีวร แต่ในการให้บาตรเป็นต้นโดยมิได้บอกลา ไม่เป็นอาบัติแก่ศิษย์ ๓ ประเภทเหล่านี้ එතෙසු පබ්බජ්ජන්තෙවාසිකො ච උපසම්පදන්තෙවාසිකො ච ආචරියස්ස යාවජීවං භාරා. නිස්සයන්තෙවාසිකො ච ධම්මන්තෙවාසිකො ච යාව සමීපෙ වසන්ති, තාව ආචරියුපජ්ඣායෙහිපි අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකා සඞ්ගහෙතබ්බා අනුග්ගහෙතබ්බා උද්දෙසෙන පරිපුච්ඡාය ඔවාදෙන අනුසාසනියා. සචෙ අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකානං පත්තො වා චීවරං වා අඤ්ඤො වා කොචි පරික්ඛාරො නත්ථි, අත්තනො අතිරෙකපත්තචීවරං අතිරෙකපරික්ඛාරො වා අත්ථි, දාතබ්බං. නො චෙ, ධම්මියෙන නයෙන පරියෙසනත්ථාය උස්සුක්කං කාතබ්බං. සචෙ අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකා ගිලානා හොන්ති, උපජ්ඣායවත්තෙ වුත්තනයෙන දන්තකට්ඨදානං ආදිං කත්වා ආචමනකුම්භියා උදකසිඤ්චනපරියොසානං සබ්බං වත්තං කාතබ්බමෙව, අකරොන්තානං ආපත්ති. තස්මා ආචරියුපජ්ඣායෙහිපි අන්තෙවාසිකසද්ධිවිහාරිකෙසු සම්මා වත්තිතබ්බං. ආචරියුපජ්ඣායාදීසු හි යො යො න සම්මා වත්තති, තස්ස තස්ස ආපත්ති. උපජ්ඣායාදිවත්තකථා. ในบรรดาศิษย์เหล่านั้น ปัพพัชชันเตวาสิกและอุปสัมปทาอันเตวาสิก เป็นภาระของอาจารย์ตลอดชีวิต ส่วนนิสสัยอันเตวาสิกและธัมมันเตวาสิก ตราบเท่าที่ยังอยู่ใกล้ แม้อาจารย์และอุปัชฌาย์ก็พึงสงเคราะห์ อนุเคราะห์อันเตวาสิกและสัทธิวิหาริก ด้วยการให้การเล่าเรียน การสอบถาม การให้โอวาท และการพร่ำสอน หากอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริกไม่มีบาตร จีวร หรือบริขารอื่นใด และตนมีบาตร จีวร หรือบริขารส่วนเกิน ก็พึงให้ หากไม่มี ก็พึงขวนขวายเพื่อแสวงหาด้วยวิธีที่ชอบธรรม หากอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริกอาพาธ พึงทำวัตรทั้งปวงโดยนัยที่กล่าวไว้ในอุปัชฌายวัตร ตั้งแต่การให้ไม้สีฟันเป็นต้น จนถึงการเทน้ำในหม้อน้ำชำระเป็นที่สุดทีเดียว เมื่อไม่ทำ ย่อมเป็นอาบัติ เพราะฉะนั้น แม้อาจารย์และอุปัชฌาย์ก็พึงประพฤติชอบในอันเตวาสิกและสัทธิวิหาริก ด้วยว่า ในบรรดาอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น ภิกษุรูปใดไม่ประพฤติชอบ ย่อมเป็นอาบัติแก่ภิกษุรูปนั้นๆ เรื่องวัตรของอุปัชฌาย์เป็นต้น (จบ) 185. ඉදානි ආගන්තුකවත්තාදීනි වෙදිතබ්බානි. ආගන්තුකෙන භික්ඛුනා උපචාරසීමාසමීපං ගන්ත්වා උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා නීචං කත්වා පප්ඵොටෙත්වා උපාහනදණ්ඩකෙන ගහෙත්වා ඡත්තං උපනාමෙත්වා සීසං විවරිත්වා සීසෙ චීවරං ඛන්ධෙ කරිත්වා සාධුකං අතරමානෙන ආරාමො පවිසිතබ්බො, ආරාමං පවිසන්තෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘කත්ථ ආවාසිකා භික්ඛූ සන්නිපතන්තී’’ති. යත්ථ ආවාසිකා භික්ඛූ සන්නිපතන්ති උපට්ඨානසාලාය වා මණ්ඩපෙ වා රුක්ඛමූලෙ වා, තත්ථ ගන්ත්වා එකමන්තං පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, එකමන්තං චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, පතිරූපං ආසනං ගහෙත්වා නිසීදිතබ්බං, පානීයං පුච්ඡිතබ්බං, පරිභොජනීයං පුච්ඡිතබ්බං ‘‘කතමං පානීයං, කතමං පරිභොජනීය’’න්ති. සචෙ [Pg.231] පානීයෙන අත්ථො හොති, පානීයං ගහෙත්වා පාතබ්බං. සචෙ පරිභොජනීයෙන අත්ථො හොති, පරිභොජනීයං ගහෙත්වා පාදා ධොවිතබ්බා. පාදෙ ධොවන්තෙන එකෙන හත්ථෙන උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං, එකෙන හත්ථෙන පාදා ධොවිතබ්බා, න තෙනෙව හත්ථෙන උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං, න තෙනෙව හත්ථෙන පාදා ධොවිතබ්බා, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං පුඤ්ඡිත්වා උපාහනා පුඤ්ඡිතබ්බා, උපාහනා පුඤ්ඡන්තෙන පඨමං සුක්ඛෙන චොළකෙන පුඤ්ඡිතබ්බා, පච්ඡා අල්ලෙන, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං ධොවිත්වා එකමන්තං පත්ථරිතබ්බං. ๑๘๕. บัดนี้ พึงทราบอาคันตุกวัตรเป็นต้น ภิกษุอาคันตุกะพึงเข้าไปสู่อารามโดยอาการเรียบร้อย ไม่รีบร้อน โดยไปถึงใกล้เขตอุปจารสีมาแล้ว ถอดรองเท้า เคาะ (ฝุ่น) ถือไว้ให้ต่ำด้วยไม้เท้าสำหรับเกี่ยวรองเท้า ลดร่มลง เปิดศีรษะ ยกจีวรที่อยู่บนศีรษะขึ้นพาดบ่า เมื่อจะเข้าไปสู่อาราม พึงสังเกตว่า "ภิกษุเจ้าถิ่นประชุมกันที่ไหน" ภิกษุเจ้าถิ่นประชุมกันที่ไหน คือที่โรงฉัน หรือที่ศาลา หรือที่โคนไม้ พึงไปที่นั้นแล้ววางบาตรไว้ ณ ส่วนข้างหนึ่ง วางจีวรไว้ ณ ส่วนข้างหนึ่ง เลือกนั่งบนอาสนะที่สมควร พึงถามถึงน้ำฉัน พึงถามถึงน้ำใช้ว่า "น้ำไหนเป็นน้ำฉัน น้ำไหนเป็นน้ำใช้" หากต้องการน้ำฉัน พึงตักน้ำฉันมาดื่ม หากต้องการน้ำใช้ พึงตักน้ำใช้มาล้างเท้า เมื่อจะล้างเท้า พึงใช้มือข้างหนึ่งราดน้ำ พึงใช้มือข้างหนึ่งล้างเท้า ไม่พึงใช้มือข้างที่ราดน้ำนั้นล้างเท้า และไม่พึงใช้มือข้างที่ล้างเท้านั้นราดน้ำ พึงถามหาผ้าเช็ดรองเท้าแล้วเช็ดรองเท้า เมื่อจะเช็ดรองเท้า พึงเช็ดด้วยผ้าแห้งก่อน แล้วจึงเช็ดด้วยผ้าเปียกภายหลัง พึงซักผ้าเช็ดรองเท้าแล้วผึ่งไว้ ณ ส่วนข้างหนึ่ง සචෙ ආවාසිකො භික්ඛු වුඩ්ඪො හොති, අභිවාදෙතබ්බො. සචෙ නවකො හොති, අභිවාදාපෙතබ්බො. සෙනාසනං පුච්ඡිතබ්බං ‘‘කතමං මෙ සෙනාසනං පාපුණාතී’’ති, අජ්ඣාවුට්ඨං වා අනජ්ඣාවුට්ඨං වා පුච්ඡිතබ්බං, ‘‘ගොචරගාමො ආසන්නෙ, උදාහු දූරෙ, කාලස්සෙව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, උදාහු දිවා’’ති එවං භික්ඛාචාරො පුච්ඡිතබ්බො, අගොචරො පුච්ඡිතබ්බො, ගොචරො පුච්ඡිතබ්බො. අගොචරො නාම මිච්ඡාදිට්ඨිකානං ගාමො පරිච්ඡින්නභික්ඛො වා ගාමො, යත්ථ එකස්ස වා ද්වින්නං වා භික්ඛා දීයති, සෙක්ඛසම්මහානි කුලානි පුච්ඡිතබ්බානි, වච්චට්ඨානං පුච්ඡිතබ්බං, පස්සාවට්ඨානං පුච්ඡිතබ්බං, ‘‘කිං ඉමිස්සා පොක්ඛරණියා පානීයංයෙව පිවන්ති, නහානාදිපරිභොගම්පි කරොන්තී’’ති එවං පානීයඤ්චෙව පරිභොජනීයඤ්ච පුච්ඡිතබ්බං, කත්තරදණ්ඩො පුච්ඡිතබ්බො, සඞ්ඝස්ස කතිකසණ්ඨානං පුච්ඡිතබ්බං, කෙසුචි ඨානෙසු වාළමිගා වා අමනුස්සා වා හොන්ති, තස්මා ‘‘කං කාලං පවිසිතබ්බං, කං කාලං නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති පුච්ඡිතබ්බං. සචෙ විහාරො අනජ්ඣාවුට්ඨො හොති, කවාටං ආකොටෙත්වා මුහුත්තං ආගමෙත්වා ඝටිකං උග්ඝාටෙත්වා කවාටං පණාමෙත්වා බහි ඨිතෙන නිල්ලොකෙතබ්බො. ถ้าภิกษุเจ้าถิ่นเป็นผู้แก่กว่า พึงไหว้. ถ้าเป็นผู้ใหม่กว่า พึงให้ไหว้. พึงถามถึงเสนาสนะว่า “เสนาสนะไหนถึงแก่เรา?” พึงถามถึงเสนาสนะที่เคยอยู่แล้วหรือยังไม่เคยอยู่. พึงถามถึงทางไปบิณฑบาตว่า “หมู่บ้านโคจรอยู่ใกล้หรือไกล ควรไปบิณฑบาตแต่เช้าหรือสาย?” พึงถามถึงอโคจร พึงถามถึงโคจร. อโคจรคือหมู่บ้านของพวกมิจฉาทิฐิ หรือหมู่บ้านที่มีภิกษาจำกัด ซึ่งในหมู่บ้านนั้นให้ภิกษาแก่ภิกษุรูปเดียวหรือสองรูป. พึงถามถึงตระกูลที่ได้รับสมมติว่าเป็นเสกขะ. พึงถามถึงที่ถ่ายอุจจาระ พึงถามถึงที่ถ่ายปัสสาวะ. พึงถามถึงน้ำดื่มและน้ำใช้ว่า “ในสระโบกขรณีนี้ เขาใช้ดื่มอย่างเดียว หรือใช้สำหรับอาบเป็นต้นด้วย?” พึงถามถึงไม้เท้า. พึงถามถึงกติกาของสงฆ์. ในบางแห่งมีสัตว์ร้ายหรืออมนุษย์อยู่ เพราะฉะนั้นพึงถามว่า “ควรเข้าไปเวลาไหน ควรออกมาเวลาไหน?” ถ้าวิหารยังไม่มีผู้อยู่ พึงเคาะประตูแล้วรอสักครู่ เปิดกลอนประตูแล้วผลักประตูออก พึงยืนอยู่ข้างนอกแล้วมองดู. සචෙ සො විහාරො උක්ලාපො හොති, මඤ්චෙ වා මඤ්චො ආරොපිතො හොති, පීඨෙ වා පීඨං ආරොපිතං හොති, සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජීකතං හොති, සචෙ සක්කොති, සබ්බො විහාරො සොධෙතබ්බො, අසක්කොන්තෙන අත්තනො වසනොකාසො ජග්ගිතබ්බො. සබ්බං සොධෙතුං සක්කොන්තෙන පන උපජ්ඣායවත්තෙ වුත්තනයෙන භූමත්ථරණමඤ්චපීඨාදීනි බහි නීහරිත්වා විහාරං සොධෙත්වා පුන අතිහරිත්වා යථාඨානෙ පඤ්ඤපෙතබ්බානි. ถ้าวิหารนั้นรก หรือเตียงวางซ้อนบนเตียง หรือตั่งวางซ้อนบนตั่ง หรือเสนาสนะกองรวมกันไว้ข้างบน ถ้าสามารถ พึงทำความสะอาดวิหารทั้งหมด. ถ้าไม่สามารถ พึงปัดกวาดเฉพาะที่อยู่ของตน. ส่วนภิกษุผู้สามารถจะทำความสะอาดทั้งหมด พึงนำเครื่องปูลาด เตียง ตั่ง เป็นต้น ออกไปข้างนอกตามวิธีที่กล่าวไว้ในอุปัชฌายวัตร แล้วทำความสะอาดวิหาร แล้วนำกลับมาจัดตั้งไว้ตามเดิม. සචෙ [Pg.232] පුරත්ථිමා සරජා වාතා වායන්ති, පුරත්ථිමා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ පච්ඡිමා, උත්තරා, දක්ඛිණා සරජා වාතා වායන්ති, දක්ඛිණා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ සීතකාලො හොති, දිවා වාතපානා විවරිතබ්බා, රත්තිං ථකෙතබ්බා. සචෙ උණ්හකාලො හොති, දිවා ථකෙතබ්බා, රත්තිං විවරිතබ්බා. ถ้าลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างทิศตะวันออก. ถ้าลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างทิศใต้. ถ้าเป็นฤดูหนาว กลางวันพึงเปิดหน้าต่าง กลางคืนพึงปิด. ถ้าเป็นฤดูร้อน กลางวันพึงปิด กลางคืนพึงเปิด. සචෙ උක්ලාපං හොති, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, උපට්ඨානසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, අග්ගිසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. ඉදං ආගන්තුකවත්තං. ถ้าสกปรก พึงกวาดบริเวณ พึงกวาดซุ้มประตู พึงกวาดโรงฉัน พึงกวาดโรงไฟ พึงกวาดส้วม. พึงจัดน้ำดื่มน้ำใช้ไว้. พึงเทน้ำลงในหม้อน้ำล้างหน้า. นี้เป็นอาคันตุกวัตร. 186. ආවාසිකවත්තෙ ආවාසිකෙන භික්ඛුනා ආගන්තුකං භික්ඛුං වුඩ්ඪතරං දිස්වා ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තචීවරං පටිග්ගහෙතබ්බං, පානීයෙන පුච්ඡිතබ්බො, පුච්ඡන්තෙන පන සකිං ආනීතං පානීයං සබ්බං පිවති, ‘‘පුන ආනෙමී’’ති පුච්ඡිතබ්බොයෙව. බීජනෙනපි බීජිතබ්බො, බීජන්තෙන සකිං පාදපිට්ඨියං බීජිත්වා සකිං මජ්ඣෙ, සකිං සීසෙ බීජිතබ්බො, ‘‘අලං හොතූ’’ති වුත්තෙන මන්දතරං බීජිතබ්බං, පුන ‘‘අල’’න්ති වුත්තෙන තතො මන්දතරං බීජිතබ්බං, තතියවාරං වුත්තෙන බීජනී ඨපෙතබ්බා, පාදාපිස්ස ධොවිතබ්බා. සචෙ අත්තනො තෙලං අත්ථි, තෙලෙන මක්ඛෙතබ්බා. නො චෙ අත්ථි, තස්ස සන්තකෙන මක්ඛෙතබ්බා. සචෙ උස්සහති, උපාහනා පුඤ්ඡිතබ්බා. උපාහනා පුඤ්ඡන්තෙන පඨමං සුක්ඛෙන චොළෙන පුඤ්ඡිතබ්බා, පච්ඡා අල්ලෙන, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං ධොවිත්වා එකමන්තං විස්සජ්ජෙතබ්බං. ๑๘๖. ในอาวาสิกวัตร ภิกษุเจ้าถิ่นเห็นภิกษุอาคันตุกะผู้แก่กว่าแล้ว พึงปูอาสนะ. พึงจัดตั้งน้ำล้างเท้า แท่นรองเท้า และเขียงรองเท้าไว้. พึงออกไปรับบาตรและจีวร. พึงถามด้วยน้ำดื่ม. เมื่อถามแล้ว ถ้าท่านดื่มน้ำที่นำมาให้ครั้งเดียวจนหมด พึงถามว่า “จะให้นำมาอีกไหม?” พึงพัดให้ด้วยพัด. เมื่อพัด พึงพัดที่หลังเท้าครั้งหนึ่ง ที่กลางตัวครั้งหนึ่ง ที่ศีรษะครั้งหนึ่ง. เมื่อท่านกล่าวว่า “พอแล้ว” พึงพัดให้เบาลง. เมื่อท่านกล่าวว่า “พอแล้ว” อีกครั้ง พึงพัดให้เบาลงกว่านั้น. เมื่อท่านกล่าวเป็นครั้งที่สาม พึงวางพัดไว้. พึงล้างเท้าให้ท่านด้วย. เมื่อล้างแล้ว ถ้ามีน้ำมันของตน พึงทาด้วยน้ำมัน. ถ้าไม่มี พึงทาด้วยน้ำมันของท่าน. ถ้าสามารถ พึงเช็ดรองเท้าให้. เมื่อเช็ดรองเท้า พึงเช็ดด้วยผ้าแห้งก่อน แล้วจึงเช็ดด้วยผ้าเปียก. เมื่อล้างผ้าเช็ดรองเท้าแล้ว พึงผึ่งไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง. ආගන්තුකො භික්ඛු අභිවාදෙතබ්බො, සෙනාසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං ‘‘එතං සෙනාසනං පාපුණාතී’’ති. අජ්ඣාවුට්ඨං වා අනජ්ඣාවුට්ඨං වා ආචික්ඛිතබ්බං, ගොචරො ආචික්ඛිතබ්බො, අගොචරො ආචික්ඛිතබ්බො, සෙක්ඛසම්මතානි කුලානි ආචික්ඛිතබ්බානි, වච්චට්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං, පස්සාවට්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං, පානීයං ආචික්ඛිතබ්බං, පරිභොජනීයං ආචික්ඛිතබ්බං, කත්තරදණ්ඩො ආචික්ඛිතබ්බො, සඞ්ඝස්ස කතිකසණ්ඨානං ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘ඉමං කාලං පවිසිතබ්බං, ඉමං කාලං නික්ඛමිතබ්බ’’න්ති. พึงไหว้ภิกษุอาคันตุกะ. พึงบอกเสนาสนะว่า “เสนาสนะนี้ถึงแก่ท่าน” แล้วพึงปูเสนาสนะ. พึงบอกเสนาสนะที่เคยอยู่แล้วหรือยังไม่เคยอยู่. พึงบอกโคจร พึงบอกอโคจร. พึงบอกตระกูลที่ได้รับสมมติว่าเป็นเสกขะ. พึงบอกที่ถ่ายอุจจาระ พึงบอกที่ถ่ายปัสสาวะ. พึงบอกน้ำดื่ม พึงบอกน้ำใช้. พึงบอกไม้เท้า. พึงบอกกติกาของสงฆ์ว่า “ควรเข้าไปเวลานี้ ควรออกมาเวลานี้”. සචෙ ආගන්තුකො නවකො හොති, නිසින්නකෙනෙව ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘අත්‍ර පත්තං නික්ඛිපාහි, අත්‍ර චීවරං නික්ඛිපාහි, ඉදං ආසනං, නිසීදාහී’’ති. පානීයං [Pg.233] ආචික්ඛිතබ්බං, පරිභොජනීයං ආචික්ඛිතබ්බං, උපාහනපුඤ්ඡනචොළකං ආචික්ඛිතබ්බං, ආගන්තුකො භික්ඛු අභිවාදාපෙතබ්බො, සෙනාසනාදීනිපි නිසින්නෙනෙව ආචික්ඛිතබ්බානි. වුඩ්ඪතරෙ පන ආගතෙ ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බන්ති එවමාදි සබ්බං චීවරකම්මං වා නවකම්මං වා ඨපෙත්වාපි කාතබ්බං. චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජන්තෙන සම්මුඤ්ජනිං නික්ඛිපිත්වා තස්ස වත්තං කාතුං ආරභිතබ්බං. පණ්ඩිතො හි ආගන්තුකො ‘‘සම්මජ්ජාහි තාව චෙතියඞ්ගණ’’න්ති වක්ඛති. ගිලානස්ස භෙසජ්ජං කරොන්තෙන පන සචෙ නාතිආතුරො ගිලානො හොති, භෙසජ්ජං අකත්වා වත්තමෙව කාතබ්බං, මහාගිලානස්ස පන භෙසජ්ජමෙව කාතබ්බං. පණ්ඩිතො හි ආගන්තුකො ‘‘කරොහි තාව භෙසජ්ජ’’න්ති වක්ඛති. ඉදං ආවාසිකවත්තං. ถ้าภิกษุอาคันตุกะเป็นผู้ใหม่กว่า พึงบอกทั้งที่นั่งอยู่นั่นเองว่า “จงวางบาตรไว้ที่นี่ จงวางจีวรไว้ที่นี่ นี้คืออาสนะ จงนั่งลง”. พึงบอกน้ำดื่ม พึงบอกน้ำใช้. พึงบอกผ้าเช็ดรองเท้า. พึงให้ภิกษุอาคันตุกะไหว้. พึงบอกเสนาสนะเป็นต้นทั้งที่นั่งอยู่นั่นเอง. แต่เมื่อภิกษุผู้แก่กว่ามาถึง พึงปูอาสนะเป็นต้น พึงทำวัตรทั้งหมด แม้ต้องวางงานจีวรหรืองานก่อสร้างใหม่ไว้ก่อน. ภิกษุผู้กวาดลานเจดีย์อยู่ พึงวางไม้กวาดแล้วเริ่มทำวัตรแก่ท่าน. เพราะภิกษุอาคันตุกะผู้ฉลาดจะกล่าวว่า “จงกวาดลานเจดีย์ไปก่อนเถิด”. ส่วนภิกษุผู้ทำยาให้คนไข้อยู่ ถ้าคนไข้ไม่ป่วยหนัก พึงวางยาไว้ก่อนแล้วทำวัตรนั่นแหละ. แต่ถ้าคนไข้ป่วยหนัก พึงทำยานั่นแหละ. เพราะภิกษุอาคันตุกะผู้ฉลาดจะกล่าวว่า “จงทำยาไปก่อนเถิด”. นี้เป็นอาวาสิกวัตร. 187. ගමිකවත්තෙ ගමිකෙන භික්ඛුනා මඤ්චපීඨාදිදාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩම්පි රජනභාජනාදි සබ්බං අග්ගිසාලායං වා අඤ්ඤස්මිං වා ගුත්තට්ඨානෙ පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා සෙනාසනං ආපුච්ඡිත්වා පක්කමිතබ්බං. සචෙ භික්ඛු න හොති, සාමණෙරො ආපුච්ඡිතබ්බො. සචෙ සාමණෙරො න හොති, ආරාමිකො ආපුච්ඡිතබ්බො. සචෙ න හොති භික්ඛු වා සාමණෙරො වා ආරාමිකො වා, චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං පඤ්ඤපෙත්වා මඤ්චෙ මඤ්චං ආරොපෙත්වා පීඨෙ පීඨං ආරොපෙත්වා සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජං කරිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා පක්කමිතබ්බං. සචෙ විහාරො ඔවස්සති, සචෙ උස්සහති, සබ්බො ඡාදෙතබ්බො, උස්සුක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො විහාරො ඡාදියෙථා’’ති, එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, යො දෙසො අනොවස්සකො හොති, තත්ථ චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං පඤ්ඤපෙත්වා මඤ්චෙ මඤ්චං ආරොපෙත්වා පීඨෙ පීඨං ආරොපෙත්වා සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජං කරිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා පක්කමිතබ්බං. සචෙ විහාරො ඔවස්සති, සචෙ උස්සහති, සෙනාසනං ගාමං අතිහරිතබ්බං, උස්සුක්කං වා කාතබ්බං ‘‘කින්ති නු ඛො සෙනාසනං ගාමං අතිහරියෙථා’’ති, එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, අජ්ඣොකාසෙ චතූසු පාසාණෙසු මඤ්චං පඤ්ඤපෙත්වා මඤ්චෙ මඤ්චං ආරොපෙත්වා පීඨෙ පීඨං ආරොපෙත්වා සෙනාසනං උපරි පුඤ්ජං කරිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා [Pg.234] තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා පක්කමිතබ්බං ‘‘අප්පෙව නාම අඞ්ගානිපි සෙසෙය්‍යු’’න්ති. ඉදං ගමිකවත්තං. ๑๘๗. ในคามิกวัตร (วัตรของภิกษุผู้เดินทาง) ภิกษุผู้เดินทางพึงเก็บเครื่องไม้มีเตียงและตั่งเป็นต้น เครื่องดิน และภาชนะสำหรับย้อมเป็นต้นทั้งหมดไว้ในโรงไฟหรือในที่คุ้มครองอื่นที่ปลอดภัย ปิดประตูหน้าต่าง บอกลาเสนาสนะแล้วพึงหลีกไป. ถ้าไม่มีภิกษุ พึงบอกลาสามเณร. ถ้าไม่มีสามเณร พึงบอกลาอารามิก. ถ้าไม่มีทั้งภิกษุ สามเณร หรืออารามิก พึงวางเตียงบนหินสี่ก้อน วางเตียงซ้อนบนเตียง วางตั่งซ้อนบนตั่ง ทำเครื่องปูลาดเสนาสนะให้เป็นกองไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้และเครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างแล้วพึงหลีกไป. ถ้าวิหารรั่ว ถ้าสามารถ พึงมุงวิหารทั้งหมด หรือพึงทำความพยายามว่า 'เราจะมุงวิหารได้อย่างไรหนอ' ถ้าทำได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี. ถ้าไม่ได้ ในที่ที่ฝนไม่รั่วรด พึงวางเตียงบนหินสี่ก้อน วางเตียงซ้อนบนเตียง วางตั่งซ้อนบนตั่ง ทำเครื่องปูลาดเสนาสนะให้เป็นกองไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้และเครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างแล้วพึงหลีกไป. ถ้าวิหารรั่ว ถ้าสามารถ พึงขนเครื่องเสนาสนะไปสู่บ้าน หรือพึงทำความพยายามว่า 'เราจะขนเครื่องเสนาสนะไปสู่บ้านได้อย่างไรหนอ' ถ้าทำได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี. ถ้าไม่ได้ ในที่แจ้ง พึงวางเตียงบนหินสี่ก้อน วางเตียงซ้อนบนเตียง วางตั่งซ้อนบนตั่ง ทำเครื่องปูลาดเสนาสนะให้เป็นกองไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้และเครื่องดิน คลุมด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วพึงหลีกไป ด้วยหวังว่า 'แม้ส่วนประกอบทั้งหลายจะพึงเหลืออยู่บ้าง' นี้คือคามิกวัตร. 188. භත්තග්ගවත්තෙ සචෙ ආරාමෙ කාලො ආරොචිතො හොති, තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන ගාමො පවිසිතබ්බො. ๑๘๘. ในภัตตัคควัตร (วัตรในโรงฉัน) เมื่อถึงเวลาฉันที่ประกาศในอาราม ภิกษุพึงนุ่งผ้าให้เป็นปริมณฑลปกปิดมณฑลทั้งสาม คาดประคดเอว ห่มผ้าสังฆาฏิซ้อนสองชั้น กลัดลูกดุม ล้างบาตร ถือบาตรแล้ว พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยความระมัดระวังไม่รีบร้อน. න ඔක්කම්ම ථෙරානං භික්ඛූනං පුරතො ගන්තබ්බං. සුප්පටිච්ඡන්නෙන, සුසංවුතෙන, ඔක්ඛිත්තචක්ඛුනා, අප්පසද්දෙන අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං, න උක්ඛිත්තකාය, න උජ්ජග්ඝිකාය අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං, න කායප්පචාලකං, න බාහුප්පචාලකං, න සීසප්පචාලකං අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං, න ඛම්භකතෙන, න ඔගුණ්ඨිතෙන, න උක්කුටිකාය අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බං. ไม่พึงเดินแซงหน้าภิกษุผู้เถระ. พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยอาการปกปิดดี สำรวมดี ทอดสายตาลง และมีเสียงน้อย. ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการเลิกผ้าขึ้น ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการหัวเราะลั่น ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการแกว่งกาย ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการแกว่งแขน ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการแกว่งศีรษะ ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการเท้าสะเอว ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการคลุมศีรษะ ไม่พึงเดินเข้าไปในละแวกบ้านด้วยการนั่งยองๆ. සුප්පටිච්ඡන්නෙන, සුසංවුතෙන, ඔක්ඛිත්තචක්ඛුනා, අප්පසද්දෙන අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න උක්ඛිත්තකාය, න උජ්ජග්ඝිකාය අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න කායප්පචාලකං, න බාහුප්පචාලකං, න සීසප්පචාලකං අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න ඛම්භකතෙන, න ඔගුණ්ඨිතෙන, න පල්ලත්ථිකාය අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං, න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ නිසීදිතබ්බං. සචෙ මහාථෙරස්ස නිසින්නාසනෙන සමකං ආසනං හොති, බහූසු ආසනෙසු සති එකං ද්වෙ ආසනානි ඨපෙත්වා නිසීදිතබ්බං. භික්ඛූ ගණෙත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු අනිසීදිත්වා මහාථෙරෙන ‘‘නිසීදා’’ති වුත්තෙන නිසීදිතබ්බං. නො චෙ මහාථෙරො වදති, ‘‘ඉදං, භන්තෙ, ආසනං උච්ච’’න්ති වත්තබ්බං. ‘‘නිසීදා’’ති වුත්තෙන නිසීදිතබ්බං. සචෙ පන එවං ආපුච්ඡිතෙපි න වදති, නිසීදන්තස්ස අනාපත්ති, මහාථෙරස්සෙව ආපත්ති. නවකො හි එවරූපෙ ආසනෙ අනාපුච්ඡා නිසීදන්තො ආපජ්ජති, ථෙරො ආපුච්ඡිතෙ අනනුජානන්තො. න නවා භික්ඛූ ආසනෙන පටිබාහිතබ්බා, න සඞ්ඝාටිකං ඔත්ථරිත්වා අන්තරඝරෙ නිසීදිතබ්බං. พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยอาการปกปิดดี สำรวมดี ทอดสายตาลง และมีเสียงน้อย. ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการเลิกผ้าขึ้น ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการหัวเราะลั่น ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการแกว่งกาย ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการแกว่งแขน ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการแกว่งศีรษะ ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการเท้าสะเอว ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการคลุมศีรษะ ไม่พึงนั่งในละแวกบ้านด้วยการนั่งรัดเข่า. ไม่พึงนั่งเบียดเสียดภิกษุผู้เถระ. ถ้าอาสนะเสมอกับอาสนะที่พระมหาเถระนั่ง เมื่อมีอาสนะมาก พึงเว้นอาสนะไว้หนึ่งหรือสองที่แล้วจึงนั่ง. พึงนับภิกษุแล้วไม่นั่งบนอาสนะที่จัดไว้ (โดยไม่ดูลำดับ) เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า 'นั่งเถิด' จึงค่อยนั่ง. ถ้าพระมหาเถระไม่กล่าว พึงกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า อาสนะนี้สูง' เมื่อท่านกล่าวว่า 'นั่งเถิด' จึงค่อยนั่ง. แต่ถ้าแม้ถามอย่างนี้แล้วท่านก็ยังไม่กล่าว ภิกษุผู้นั่งไม่มีอาบัติ มีอาบัติแก่พระมหาเถระเท่านั้น. ด้วยว่าภิกษุใหม่นั่งบนอาสนะเช่นนั้นโดยไม่ขออนุญาต ย่อมต้องอาบัติ ส่วนพระเถระเมื่อเขาขออนุญาตแล้วไม่ยอมอนุญาต ย่อมต้องอาบัติ. ไม่พึงกันภิกษุใหม่ด้วยอาสนะ. ไม่พึงปูผ้าสังฆาฏินั่งในละแวกบ้าน. පත්තධොවනොදකෙ දීයමානෙ උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා උදකං පටිග්ගහෙතබ්බං, දක්ඛිණොදකං පන පුරතො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා ගහෙතබ්බං, නීචං කත්වා උදකසද්දං අකරොන්තෙන අපටිඝංසන්තෙන පත්තො ධොවිතබ්බො. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො හොති, නීචං කත්වා උදකපටිග්ගාහකෙ උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා උදකපටිග්ගාහකො උදකෙන ඔසිඤ්චි[Pg.235], මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො න හොති, නීචං කත්වා ඡමාය උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති. เมื่อเขากำลังถวายน้ำล้างบาตร พึงประคองบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วรับน้ำ. ส่วนน้ำทักษิโณทกพึงวางบาตรไว้บนเชิงรองบาตรข้างหน้าแล้วรับ. พึงล้างบาตรโดยถือให้ต่ำ ไม่ทำเสียงน้ำดัง และไม่ให้เสียดสีกัน. ถ้ามีผู้รับน้ำล้างบาตร พึงถือบาตรให้ต่ำแล้วเทน้ำลงในภาชนะรับน้ำ ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกผู้รับน้ำ อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกภิกษุที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกผ้าสังฆาฏิ'. ถ้าไม่มีผู้รับน้ำล้างบาตร พึงถือบาตรให้ต่ำแล้วเทน้ำลงบนพื้นดิน ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกภิกษุที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเด็นเปียกผ้าสังฆาฏิ'. ඔදනෙ දීයමානෙ උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා ඔදනො පටිග්ගහෙතබ්බො. යථා සූපස්ස ඔකාසො හොති, එවං මත්තාය ඔදනො ගණ්හිතබ්බො. සචෙ හොති සප්පි වා තෙලං වා උත්තරිභඞ්ගං වා, ථෙරෙන වත්තබ්බො ‘‘සබ්බෙසං සමකං සම්පාදෙහී’’ති. ඉදඤ්ච න කෙවලං සප්පිආදීසු, ඔදනෙපි වත්තබ්බං. සප්පිආදීසු පන යං අප්පං හොති එකස්ස වා ද්වින්නං වා අනුරූපං, තං සබ්බෙසං සමකං සම්පාදෙහීති වුත්තෙ මනුස්සානං විහෙසා හොති, තස්මා තාදිසං සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා ගහෙත්වා සෙසං න ගහෙතබ්බං. සක්කච්චං පිණ්ඩපාතො පටිග්ගහෙතබ්බො, පත්තසඤ්ඤිනා පිණ්ඩපාතො පටිග්ගහෙතබ්බො, සමසූපකො සමතිත්ථිකො පිණ්ඩපාතො පටිග්ගහෙතබ්බො, න තාව ථෙරෙන භුඤ්ජිතබ්බං, යාව න සබ්බෙසං ඔදනො සම්පත්තො හොති. ඉදඤ්ච යං පරිච්ඡින්නභික්ඛුකං භත්තග්ගං, යත්ථ මනුස්සා සබ්බෙසං පාපෙත්වා වන්දිතුකාමා හොන්ති, තං සන්ධාය වුත්තං. යං පන මහාභත්තග්ගං හොති, යත්ථ එකස්මිං පදෙසෙ භුඤ්ජන්ති, එකස්මිං පදෙසෙ උදකං දීයති, තත්ථ යථාසුඛං භුඤ්ජිතබ්බං. เมื่อข้าวสุกถูกถวาย พึงรับบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วรับข้าวสุก. พึงรับข้าวสุกโดยประมาณเพื่อให้มีที่ว่างสำหรับแกง. ถ้ามีเนยใส น้ำมัน หรือกับข้าว พระเถระพึงกล่าวว่า "จงจัดให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งปวง". คำนี้ไม่เพียงแต่กล่าวในเรื่องเนยใสเป็นต้นเท่านั้น แม้ในเรื่องข้าวสุกก็พึงกล่าว. แต่ในเรื่องเนยใสเป็นต้น สิ่งใดมีน้อย พอแก่ภิกษุรูปเดียวหรือสองรูป เมื่อกล่าวว่า "จงจัดสิ่งนั้นให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งปวง" ย่อมเป็นการเบียดเบียนมนุษย์ เพราะฉะนั้น พึงรับเนยใสเป็นต้นเช่นนั้นครั้งเดียวหรือสองครั้ง ไม่พึงรับส่วนที่เหลือ. พึงรับบิณฑบาตด้วยความเคารพ พึงรับบิณฑบาตโดยกำหนดที่บาตร พึงรับบิณฑบาตให้พอดีกับแกง พึงรับบิณฑบาตให้เสมอกับขอบบาตร. พระเถระไม่พึงฉันตราบใดที่ข้าวสุกยังไม่ถึงภิกษุทั้งปวง. คำนี้กล่าวถึงโรงฉันที่มีภิกษุจำกัด ที่ซึ่งมนุษย์ต้องการถวายแก่ภิกษุทั้งปวงแล้วไหว้. แต่โรงฉันใดใหญ่ ที่ซึ่งภิกษุฉันในที่แห่งหนึ่ง และน้ำถูกถวายในที่แห่งหนึ่ง ในโรงฉันนั้น พึงฉันตามสบาย. සක්කච්චං පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, පත්තසඤ්ඤිනා පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, සපදානො පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, සමසූපකො පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, න ථූපකතො ඔමද්දිත්වා පිණ්ඩපාතො භුඤ්ජිතබ්බො, න සූපං වා බ්‍යඤ්ජනං වා ඔදනෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං භිය්‍යොකම්‍යතං උපාදාය, න සූපං වා ඔදනං වා අගිලානෙන අත්තනො අත්ථාය විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං, න උජ්ඣානසඤ්ඤිනා පරෙසං පත්තො ඔලොකෙතබ්බො, නාතිමහන්තො කබළො කාතබ්බො, පරිමණ්ඩලං ආලොපො කාතබ්බො, න අනාහටෙ කබළෙ මුඛද්වාරං විවරිතබ්බං, න භුඤ්ජමානෙන සබ්බො හත්ථො මුඛෙ පක්ඛිපිතබ්බො, න සකබළෙන මුඛෙන බ්‍යාහරිතබ්බං, න පිණ්ඩුක්ඛෙපකං භුඤ්ජිතබ්බං, න කබළාවච්ඡෙකං, න අවගණ්ඩකාරකං, න හත්ථනිද්ධුනකං, න සිත්ථාවකාරකං, න ජිව්හානිච්ඡාරකං, න චපුචපුකාරකං, න සුරුසුරුකාරකං, න හත්ථනිල්ලෙහකං, න පත්තනිල්ලෙහකං, න ඔට්ඨනිල්ලෙහකං භුඤ්ජිතබ්බං. พึงฉันบิณฑบาตโดยเคารพ พึงฉันบิณฑบาตโดยกำหนดที่บาตร พึงฉันบิณฑบาตตามลำดับ พึงฉันบิณฑบาตโดยมีกับข้าวเท่ากัน ไม่พึงฉันบิณฑบาตโดยกดข้าวจากยอดลงมา ไม่พึงปิดบังแกงหรือกับข้าวด้วยข้าว เพราะอยากได้มาก ไม่พึงฉันแกงหรือข้าวที่ขอมาเพื่อประโยชน์แก่ตน โดยที่ตนไม่เจ็บป่วย ไม่พึงแลดูบาตรของผู้อื่นด้วยจิตคิดเพ่งโทษ ไม่พึงทำคำข้าวให้ใหญ่เกินไป พึงทำคำข้าวให้กลมเป็นปริมณฑล ไม่พึงอ้าปากเมื่อคำข้าวยังไม่ถึงปาก ผู้กำลังฉันไม่พึงใส่มือทั้งหมดเข้าไปในปาก ไม่พึงพูดด้วยปากที่มีคำข้าว ไม่พึงฉันโดยยกคำข้าวขึ้นๆ ไม่พึงฉันโดยตัดคำข้าวๆ ไม่พึงฉันโดยทำแก้มตุ่ยเหมือนลิง ไม่พึงฉันโดยสะบัดมือๆ ไม่พึงฉันโดยโปรยเม็ดข้าวๆ ไม่พึงฉันโดยแลบลิ้นๆ ไม่พึงฉันโดยทำเสียงจุปุจุปุ ไม่พึงฉันโดยทำเสียงซูดซาด ไม่พึงฉันโดยเลียมือๆ ไม่พึงฉันโดยเลียบาตรๆ ไม่พึงฉันโดยเลียริมฝีปากๆ න [Pg.236] සාමිසෙන හත්ථෙන පානීයථාලකො පටිග්ගහෙතබ්බො, න තාව ථෙරෙන හත්ථධොවනඋදකං පටිග්ගහෙතබ්බං, යාව න සබ්බෙ භුත්තාවිනො හොන්ති. සචෙ මනුස්සා ‘‘ධොවථ, භන්තෙ, පත්තඤ්ච හත්ථෙ චා’’ති වදන්ති, භික්ඛූ වා ‘‘තුම්හෙ උදකං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, වට්ටති. උදකෙ දීයමානෙ උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා උදකං පටිග්ගහෙතබ්බං, නීචං කත්වා උදකසද්දං අකරොන්තෙන අපටිඝංසන්තෙන පත්තො ධොවිතබ්බො. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො හොති, නීචං කත්වා උදකපටිග්ගාහකෙ උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා උදකපටිග්ගාහකො උදකෙන ඔසිඤ්චි, මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති. සචෙ උදකපටිග්ගාහකො න හොති, නීචං කත්වා ඡමාය උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං ‘‘මා සාමන්තා භික්ඛූ උදකෙන ඔසිඤ්චිංසු, මා සඞ්ඝාටි උදකෙන ඔසිඤ්චී’’ති, න සසිත්ථකං පත්තධොවනං අන්තරඝරෙ ඡඩ්ඩෙතබ්බං. ไม่พึงรับถ้วยน้ำดื่มด้วยมือที่เปื้อน พระเถระไม่พึงรับน้ำล้างมือตราบใดที่พระภิกษุทั้งหมดยังฉันไม่เสร็จ ถ้ามนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า, จงล้างบาตรและมือเถิด" หรือพระภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงรับน้ำเถิด" ย่อมควร เมื่อน้ำถูกถวาย พึงรับบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วพึงรับน้ำ พึงล้างบาตรโดยทำบาตรให้ต่ำ ไม่ทำเสียงน้ำ และไม่กระแทกกระทั้น ถ้ามีผู้รับน้ำ พึงเทน้ำลงในผู้รับน้ำโดยทำบาตรให้ต่ำ พึงมนสิการว่า "อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนผู้รับน้ำ อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนภิกษุทั้งหลายที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนผ้าสังฆาฏิ" ถ้าไม่มีผู้รับน้ำ พึงเทน้ำลงที่พื้นดินโดยทำบาตรให้ต่ำ พึงมนสิการว่า "อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนภิกษุทั้งหลายที่อยู่ใกล้เคียง อย่าให้น้ำกระเซ็นโดนผ้าสังฆาฏิ" ไม่พึงทิ้งน้ำล้างบาตรที่มีเม็ดข้าวภายในเรือน භත්තග්ගතො උට්ඨාය නිවත්තන්තෙසු නවකෙහි භික්ඛූහි පඨමතරං නිවත්තිතබ්බං, පච්ඡා ථෙරෙහි. සම්බාධෙසු හි ඝරෙසු මහාථෙරානං නික්ඛමනොකාසො න හොති, තස්මා එවං වුත්තං. එවං නිවත්තන්තෙහි පන නවකෙහි ගෙහද්වාරෙ ඨත්වා ථෙරෙසු නික්ඛමන්තෙසු පටිපාටියා ගන්තබ්බං. සචෙ පන මහාථෙරා ධුරෙ නිසින්නා හොන්ති, නවකා අන්තොගෙහෙ, ථෙරාසනතො පට්ඨාය පටිපාටියා එව නික්ඛමිතබ්බං, කායෙන කායං අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන යථා අන්තරෙන මනුස්සා ගන්තුං සක්කොන්ති, එවං විරළාය පාළියා ගන්තබ්බං. ในบรรดาพระภิกษุผู้กลับจากโรงฉัน พระภิกษุผู้ใหม่พึงกลับก่อน ภายหลังพระเถระ เพราะในเรือนที่คับแคบ ที่ทางออกของพระมหาเถระย่อมไม่มี เพราะเหตุนั้นจึงกล่าวอย่างนี้ แต่พระภิกษุผู้ใหม่ผู้กลับอย่างนี้ พึงยืนอยู่ที่ประตูเรือน เมื่อพระเถระทั้งหลายออกไปแล้ว พึงไปตามลำดับ ถ้าพระมหาเถระทั้งหลายนั่งอยู่ข้างหน้า และพระภิกษุผู้ใหม่นั่งอยู่ภายในเรือน พึงออกไปตามลำดับนั่นเอง โดยเริ่มจากที่นั่งของพระเถระ พึงไปโดยลำดับที่ห่างกันอย่างนี้ เพื่อที่มนุษย์ทั้งหลายจะสามารถเดินไปได้ในระหว่างโดยไม่ให้กายกระทบกาย ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ථෙරෙන භික්ඛුනා භත්තග්ගෙ අනුමොදිතු’’න්ති (චූළව. 362) වචනතො සඞ්ඝත්ථෙරෙන භත්තග්ගෙ අනුමොදිතබ්බං. තං එකමෙව ඔහාය සෙසෙහි න ගන්තබ්බං. เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พระเถระภิกษุอนุโมทนาในโรงฉัน" พระสังฆเถระพึงอนุโมทนาในโรงฉัน พระภิกษุที่เหลือไม่พึงไปโดยละทิ้งพระรูปนั้นรูปเดียว ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භත්තග්ගෙ චතූහි පඤ්චහි ථෙරානුථෙරෙහි භික්ඛූහි ආගමෙතු’’න්ති (චූළව. 362) වචනතො සඞ්ඝත්ථෙරෙන අනුමොදනත්ථාය නිසින්නෙ හෙට්ඨා පටිපාටියා චතූහි නිසීදිතබ්බං, අනුථෙරෙ නිසින්නෙ මහාථෙරෙන ච හෙට්ඨා ච තීහි නිසීදිතබ්බං, පඤ්චමෙ නිසින්නෙ උපරි චතූහි නිසීදිතබ්බං, සඞ්ඝත්ථෙරෙන හෙට්ඨා දහරභික්ඛුස්මිං අජ්ඣිට්ඨෙපි සඞ්ඝත්ථෙරතො පට්ඨාය [Pg.237] චතූහි නිසීදිතබ්බමෙව. සචෙ පන අනුමොදකො භික්ඛු ‘‘ගච්ඡථ, භන්තෙ, ආගමෙතබ්බකිච්චං නත්ථී’’ති වදති, ගන්තුං වට්ටති. මහාථෙරෙන ‘‘ගච්ඡාම, ආවුසො’’ති වුත්තෙ ‘‘ගච්ඡථා’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති, ‘‘බහිගාමෙ ආගමිස්සාමා’’ති ආභොගං කත්වාපි බහිගාමං ගන්ත්වා අත්තනො නිස්සිතකෙ ‘‘තුම්හෙ තස්ස ආගමනං ආගමෙථා’’ති වත්වාපි ගන්තුං වට්ටතියෙව. සචෙ පන මනුස්සා අත්තනො රුචිතෙන එකෙන අනුමොදනං කාරෙන්ති, නෙව තස්ස අනුමොදතො ආපත්ති, න මහාථෙරස්ස භාරො හොති. උපනිසින්නකථායමෙව හි මනුස්සෙසු කථාපෙන්තෙසු ථෙරො ආපුච්ඡිතබ්බො. මහාථෙරෙන ච අනුමොදනාය අජ්ඣිට්ඨොව ආගමෙතබ්බොති ඉදමෙත්ථ ලක්ඛණං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති කරණීයෙ ආනන්තරිකං භික්ඛුං ආපුච්ඡිත්වා ගන්තු’’න්ති (චූළව. 362) වචනතො පන වච්චාදිපීළිතෙන අනන්තරං භික්ඛුං ආපුච්ඡිත්වා ගන්තබ්බන්ති. ඉදං භත්තග්ගවත්තං. เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พระเถระและพระอนุเถระ ๔-๕ รูป รออยู่ในโรงฉัน" เมื่อพระสังฆเถระนั่งเพื่ออนุโมทนา พึงนั่ง ๔ รูปตามลำดับข้างล่าง เมื่อพระอนุเถระนั่ง พระมหาเถระและ ๓ รูปข้างล่างพึงนั่ง เมื่อพระรูปที่ ๕ นั่ง พึงนั่ง ๔ รูปข้างบน แม้เมื่อพระสังฆเถระชักชวนพระภิกษุหนุ่มข้างล่าง พึงนั่ง ๔ รูปนับตั้งแต่พระสังฆเถระนั่นเอง แต่ถ้าพระภิกษุผู้อนุโมทนากล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า จงไปเถิด กิจที่จะต้องรอไม่มี" ย่อมควรที่จะไป เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า "อาวุโส เราไปกันเถิด" แล้ว (พระภิกษุผู้อนุโมทนา) กล่าวว่า "จงไปเถิด" แม้อย่างนี้ก็ควร แม้ตั้งใจว่า "เราจะรออยู่ภายนอกหมู่บ้าน" ไปยังภายนอกหมู่บ้านแล้ว แม้กล่าวแก่ศิษย์ของตนว่า "ท่านทั้งหลายจงรอการมาของพระรูปนั้นเถิด" ย่อมควรที่จะไปนั่นเอง แต่ถ้ามนุษย์ทั้งหลายให้พระภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่ตนพอใจอนุโมทนา อาบัติย่อมไม่มีแก่พระภิกษุผู้อนุโมทนานั้น ภาระย่อมไม่มีแก่พระมหาเถระ เพราะในการสนทนาของผู้นั่งอยู่ใกล้กันนั่นเอง เมื่อมนุษย์ทั้งหลายให้พูด พึงขออนุญาตพระเถระ และพระมหาเถระพึงรอพระภิกษุที่ถูกชักชวนเพื่ออนุโมทนาเท่านั้น นี้เป็นลักษณะในเรื่องนี้ แต่เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ไปได้โดยบอกลาพระภิกษุที่อยู่ใกล้เคียงเมื่อมีกิจจำเป็น" ผู้ถูกความปวดอุจจาระเป็นต้นเบียดเบียน พึงบอกลาพระภิกษุที่อยู่ใกล้เคียงแล้วพึงไป นี้เป็นวัตรในโรงฉัน 189. පිණ්ඩචාරිකවත්තෙ පන පිණ්ඩචාරිකෙන භික්ඛුනා ‘‘ඉදානි ගාමං පවිසිස්සාමී’’ති තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන ගාමො පවිසිතබ්බො. සුප්පටිච්ඡන්නෙන අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බන්තිආදි සබ්බං භත්තග්ගවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඉධාපි වෙදිතබ්බං. ๑๘๙. แต่ในวัตรแห่งการเที่ยวบิณฑบาต พระภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตพึงเข้าไปสู่หมู่บ้านโดยดีไม่รีบร้อน โดยตั้งใจว่า "บัดนี้เราจะเข้าไปสู่หมู่บ้าน" นุ่งผ้าให้เป็นปริมณฑล ปิดบังไตรมณฑล คาดประคดเอว ทำผ้าสังฆาฏิให้เป็นสองชั้น ห่มผ้าสังฆาฏิ กลัดลูกดุม ล้างบาตรแล้วถือบาตร ทั้งหมดมีประการดังกล่าวนี้ พึงทราบในที่นี้ด้วยนัยที่กล่าวไว้ในวัตรในโรงฉันนั่นเองว่า พึงเข้าไปภายในเรือนโดยปกปิดดีแล้ว නිවෙසනං පවිසන්තෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘ඉමිනා පවිසිස්සාමි, ඉමිනා නික්ඛමිස්සාමී’’ති, නාතිසහසා පවිසිතබ්බං, නාතිදූරෙ නාච්චාසන්නෙ ඨාතබ්බං, නාතිචිරං ඨාතබ්බං, නාතිලහුකං නිවත්තිතබ්බං, ඨිතෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘භික්ඛං දාතුකාමා වා අදාතුකාමා වා’’ති. සචෙ කම්මං වා නික්ඛිපති, ආසනා වා වුට්ඨාති, කටච්ඡුං වා පරාමසති, භාජනං වා පරාමසති, ඨපෙති වා, ‘‘දාතුකාමස්සා’’ති ඨාතබ්බං. භික්ඛාය දීයමානාය වාමෙන හත්ථෙන සඞ්ඝාටිං උච්චාරෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන පත්තං පණාමෙත්වා උභොහි හත්ථෙහි පත්තං පටිග්ගහෙත්වා භික්ඛා පටිග්ගහෙතබ්බා, ඉත්ථී වා හොතු පුරිසො වා, භික්ඛාදානසමයෙ මුඛං න ඔලොකෙතබ්බං, සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘සූපං දාතුකාමා වා අදාතුකාමා වා’’ති. සචෙ කටච්ඡුං වා පරාමසති, භාජනං වා පරාමසති, ඨපෙති වා, ‘‘දාතුකාමස්සා’’ති ඨාතබ්බං. භික්ඛාය දින්නාය සඞ්ඝාටියා පත්තං පටිච්ඡාදෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන නිවත්තිතබ්බං. พระภิกษุผู้เข้าไปสู่เรือนพึงสังเกตว่า "เราจะเข้าไปทางนี้ เราจะออกทางนี้" ไม่พึงเข้าไปอย่างรีบร้อนเกินไป ไม่พึงยืนไกลเกินไปหรือใกล้เกินไป ไม่พึงยืนนานเกินไป ไม่พึงกลับอย่างรวดเร็วเกินไป ผู้ยืนอยู่พึงสังเกตว่า "เขาประสงค์จะถวายบิณฑบาตหรือไม่ประสงค์จะถวาย" ถ้าเขาวางงานลง หรือลุกขึ้นจากที่นั่ง หรือจับทัพพี หรือจับภาชนะ หรือนิมนต์ให้หยุด พึงยืนอยู่โดยคิดว่า "เขาคงประสงค์จะถวาย" เมื่อบิณฑบาตถูกถวาย พึงเลิกผ้าสังฆาฏิขึ้นด้วยมือซ้าย น้อมบาตรเข้าไปด้วยมือขวา รับบาตรด้วยมือทั้งสองแล้วพึงรับบิณฑบาต ไม่ว่าจะเป็นหญิงหรือชาย ในเวลาถวายบิณฑบาตไม่พึงจ้องหน้า พึงสังเกตว่า "เขาประสงค์จะถวายแกงหรือไม่ประสงค์จะถวาย" ถ้าเขาจับทัพพี หรือจับภาชนะ หรือนิมนต์ให้หยุด พึงยืนอยู่โดยคิดว่า "เขาคงประสงค์จะถวาย" เมื่อบิณฑบาตถูกถวายแล้ว พึงปิดบาตรด้วยผ้าสังฆาฏิ แล้วพึงกลับโดยดีไม่รีบร้อน යො [Pg.238] පඨමං ගාමතො පිණ්ඩාය පටික්කමති, තෙන ආසනං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං උපනික්ඛිපිතබ්බං, අවක්කාරපාති ධොවිත්වා උපට්ඨාපෙතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. යො පච්ඡා ගාමතො පිණ්ඩාය පටික්කමති, සචෙ හොති භුත්තාවසෙසො, සචෙ ආකඞ්ඛති, භුඤ්ජිතබ්බං. නො චෙ ආකඞ්ඛති, අප්පහරිතෙ වා ඡඩ්ඩෙතබ්බං, අප්පාණකෙ වා උදකෙ ඔපිලාපෙතබ්බං, තෙන ආසනං උද්ධරිතබ්බං, පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පටිසාමෙතබ්බං, අවක්කාරපාති ධොවිත්වා පටිසාමෙතබ්බා, පානීයං පරිභොජනීයං පටිසාමෙතබ්බං, භත්තග්ගං සම්මජ්ජිතබ්බං. යො පස්සති පානීයඝටං වා පරිභොජනීයඝටං වා වච්චඝටං වා රිත්තං තුච්ඡං, තෙන උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචස්ස හොති අවිසය්හං, හත්ථවිකාරෙන දුතියං ආමන්තෙත්වා හත්ථවිලඞ්ඝකෙන උපට්ඨාපෙතබ්බං, න ච තප්පච්චයා වාචා භින්දිතබ්බාති. ඉදං පිණ්ඩචාරිකවත්තං. พระภิกษุรูปใดกลับจากบิณฑบาตจากบ้านก่อน พึงปูอาสนะ พึงจัดตั้งน้ำล้างเท้า แท่นรองเท้า และตั่งรองเท้า พึงล้างกระโถนแล้วจัดตั้งไว้ พึงจัดตั้งน้ำดื่มและน้ำใช้ พระภิกษุรูปใดกลับจากบิณฑบาตจากบ้านทีหลัง หากมีอาหารที่เหลืออยู่ และหากประสงค์จะฉัน ก็พึงฉัน หากไม่ประสงค์จะฉัน ก็พึงทิ้งในที่ที่ไม่มีหญ้าสด หรือพึงเทลงในน้ำที่ไม่มีตัวสัตว์ พระภิกษุรูปนั้นพึงเก็บอาสนะ พึงเก็บน้ำล้างเท้า แท่นรองเท้า และตั่งรองเท้า พึงล้างกระโถนแล้วเก็บไว้ พึงเก็บน้ำดื่มและน้ำใช้ พึงกวาดโรงฉัน พระภิกษุรูปใดเห็นหม้อน้ำดื่ม หม้อน้ำใช้ หรือหม้อน้ำในส้วม ว่างเปล่า พึงจัดตั้งไว้ หากไม่สามารถยกได้ด้วยตนเอง พึงเรียกเพื่อนภิกษุด้วยการทำมือบุ้ยใบ้ แล้วช่วยกันยกตั้งไว้ และไม่พึงเปล่งวาจาเพราะเหตุนั้น นี้คือวัตรของภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต 190. ආරඤ්ඤිකවත්තෙ ආරඤ්ඤිකෙන භික්ඛුනා කාලස්සෙව උට්ඨාය පත්තං ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා චීවරං ඛන්ධෙ කරිත්වා උපාහනා ආරොහිත්වා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩං පටිසාමෙත්වා ද්වාරවාතපානං ථකෙත්වා වසනට්ඨානතො නික්ඛමිතබ්බං. ‘‘ඉදානි ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා නීචං කත්වා පප්ඵොටෙත්වා ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා අංසෙ ලග්ගෙත්වා තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තෙන පරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා සගුණං කත්වා සඞ්ඝාටියො පාරුපිත්වා ගණ්ඨිකං පටිමුඤ්චිත්වා ධොවිත්වා පත්තං ගහෙත්වා සාධුකං අතරමානෙන ගාමො පවිසිතබ්බො. සුප්පටිච්ඡන්නෙන අන්තරඝරෙ ගන්තබ්බන්තිආදි සබ්බං ගමනවිධානං ඉධාපි භත්තග්ගවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ๑๙๐. ในวัตรของภิกษุผู้อยู่ป่า ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ พึงใส่บาตรในถุงบาตรแล้วสะพายบ่า พึงพาดจีวรไว้บนบ่า พึงสวมรองเท้า พึงเก็บเครื่องไม้และเครื่องดินเผา พึงปิดประตูและหน้าต่าง แล้วออกจากที่อยู่ เมื่อจะเข้าสู่บ้านด้วยคิดว่า "บัดนี้เราจะเข้าสู่บ้าน" พึงถอดรองเท้า ลดลงต่ำ สลัดฝุ่นออก แล้วใส่ในถุงบาตร สะพายบ่า นุ่งผ้าให้เป็นปริมณฑล ปิดบังไตรมณฑล คาดประคดเอว ทำผ้าสังฆาฏิให้เป็นสองชั้นแล้วห่ม กลัดลูกดุม ล้างบาตรแล้วถือบาตร พึงเข้าสู่บ้านด้วยอาการอันดีไม่รีบร้อน พึงเข้าไปในบ้านด้วยอาการอันปกปิดดีแล้ว วิธีการเดินทางทั้งหมดนี้ พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในวัตรในโรงฉันนั่นเอง නිවෙසනං පවිසන්තෙන සල්ලක්ඛෙතබ්බං ‘‘ඉමිනා පවිසිස්සාමි, ඉමිනා නික්ඛමිස්සාමී’’තිආදි සබ්බං භික්ඛාචාරවිධානං පිණ්ඩචාරිකවත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ආරඤ්ඤිකෙන භික්ඛුනා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ භාජනානි නප්පහොන්ති, පානීයමෙව පරිභොජනීයම්පි කත්වා උපට්ඨාපෙතබ්බං. භාජනං අලභන්තෙන වෙළුනාළිකායපි උපට්ඨාපෙතබ්බං. තම්පි අලභන්තස්ස යථා සමීපෙ උදකආවාටො හොති, එවං කාතබ්බං. අග්ගි උපට්ඨාපෙතබ්බො, අරණිසහිතං උපට්ඨාපෙතබ්බං, අරණිසහිතෙ සති අග්ගිං අකාතුම්පි වට්ටති. යථා ච ආරඤ්ඤිකස්ස, එවං කන්තාරප්පටිපන්නස්සපි අරණිසහිතං ඉච්ඡිතබ්බං. ගණවාසිනො පන තෙන විනාපි වට්ටති. කත්තරදණ්ඩො [Pg.239] උපට්ඨාපෙතබ්බො, නක්ඛත්තපදානි උග්ගහෙතබ්බානි සකලානි වා එකදෙසානි වා, දිසාකුසලෙන භවිතබ්බං. ඉදං ආරඤ්ඤිකවත්තං. เมื่อจะเข้าสู่บ้าน พึงกำหนดว่า 'เราจะเข้าทางนี้ เราจะออกทางนี้' ดังนี้เป็นต้น ระเบียบการเที่ยวบิณฑบาตทั้งหมด พึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้แล้วในปิณฑจาริกวัตรนั่นแล ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงจัดตั้งน้ำดื่มน้ำใช้ไว้ หากภาชนะไม่เพียงพอ พึงทำน้ำดื่มนั่นแลให้เป็นน้ำใช้ด้วยแล้วจัดตั้งไว้ เมื่อไม่ได้รับภาชนะ พึงจัดตั้งด้วยกระบอกไม้ไผ่ แม้เมื่อไม่ได้กระบอกไม้ไผ่นั้น ก็พึงทำโดยประการที่ให้มีบ่อน้ำอยู่ในที่ใกล้ พึงจัดตั้งไฟ พึงจัดตั้งไม้สีไฟ เมื่อมีไม้สีไฟอยู่ แม้จะไม่ก่อไฟไว้ก็ควร และไม้สีไฟนั้น ภิกษุผู้อยู่ป่าพึงต้องการฉันใด แม้ภิกษุผู้เดินทางไกลก็พึงต้องการฉันนั้น ส่วนภิกษุผู้อยู่รวมกันเป็นหมู่ แม้ไม่มีไม้สีไฟนั้นก็ควร พึงจัดตั้งไม้เท้า พึงเรียนรู้นักษัตรทั้งหมดหรือบางส่วน พึงเป็นผู้ฉลาดในทิศ นี้คืออารัญญิกวัตร 191. සෙනාසනවත්තෙ යස්මිං විහාරෙ විහරති, සචෙ සො විහාරො උක්ලාපො හොති, සචෙ උස්සහති, සොධෙතබ්බො. විහාරං සොධෙන්තෙන පඨමං පත්තචීවරං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, භිසිබිම්බොහනං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චො නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, පීඨං නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, මඤ්චපටිපාදකා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බා, ඛෙළමල්ලකො නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං, භූමත්ථරණං යථාපඤ්ඤත්තං සල්ලක්ඛෙත්වා නීහරිත්වා එකමන්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ විහාරෙ සන්තානකං හොති, උල්ලොකා පඨමං ඔහාරෙතබ්බං, ආලොකසන්ධිකණ්ණභාගා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ ගෙරුකපරිකම්මකතා භිත්ති කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ කාළවණ්ණකතා භූමි කණ්ණකිතා හොති, චොළකං තෙමෙත්වා පීළෙත්වා පමජ්ජිතබ්බා. සචෙ අකතා හොති භූමි, උදකෙන පරිප්ඵොසිත්වා පරිප්ඵොසිත්වා සම්මජ්ජිතබ්බා ‘‘මා විහාරො රජෙන උහඤ්ඤී’’ති, සඞ්කාරං විචිනිත්වා එකමන්තං ඡඩ්ඩෙතබ්බං. ๑๙๑. ในเสนาสนวัตร วิหารที่ภิกษุอาศัยอยู่ หากวิหารนั้นสกปรก ถ้าสามารถ พึงชำระเสีย เมื่อจะชำระวิหาร ก่อนอื่นพึงนำบาตรและจีวรออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำนิสีทนะและผ้าปูลาดออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำฟูกและหมอนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงลดเตียงลงให้ต่ำ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง โดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู พึงลดตั่งลงให้ต่ำ แล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง โดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู พึงนำเท้าเตียงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำกระโถนออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงนำพนักพิงออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง พึงกำหนดผ้าปูพื้นตามที่ปูไว้เดิมแล้วนำออกไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่ง หากในวิหารมีหยากไย่ พึงกวาดลงจากเพดานก่อน พึงเช็ดช่องแสงและมุมห้อง หากฝาที่ทาดินแดงเกิดเป็นคราบ พึงชุบผ้าบิดน้ำแล้วเช็ดเสีย หากพื้นทาสีดำเกิดเป็นคราบ พึงชุบผ้าบิดน้ำแล้วเช็ดเสีย หากเป็นพื้นดินที่ยังไม่ได้ทำ พึงพรมน้ำให้ทั่วแล้วกวาดเสีย ด้วยตั้งใจว่า 'อย่าให้วิหารฟุ้งไปด้วยฝุ่น' พึงเก็บกวาดขยะไปทิ้งเสีย ณ ที่ข้างหนึ่ง න භික්ඛුසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න විහාරසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න පානීයසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න පරිභොජනීයසාමන්තා සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, න පටිවාතෙ අඞ්ගණෙ සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං, අධොවාතෙ සෙනාසනං පප්ඵොටෙතබ්බං. ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้ภิกษุ ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้วิหาร ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้น้ำดื่ม ไม่พึงสะบัดเสนาสนะใกล้น้ำใช้ ไม่พึงสะบัดเสนาสนะในลานด้านเหนือลม พึงสะบัดเสนาสนะด้านใต้ลม භූමත්ථරණං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, මඤ්චපටිපාදකා එකමන්තං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අභිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බා, මඤ්චො එකමන්තං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බො, පීඨං එකමන්තං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා නීචං කත්වා සාධුකං අපටිඝංසන්තෙන අසඞ්ඝට්ටෙන්තෙන කවාටපීඨං අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං[Pg.240], භිසිබිම්බොහනං එකමන්තං ඔතාපෙත්වා සොධෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, නිසීදනපච්චත්ථරණං ඔතාපෙත්වා පප්ඵොටෙත්වා අතිහරිත්වා යථාපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, ඛෙළමල්ලකො එකමන්තං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා අතිහරිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බො, අපස්සෙනඵලකං එකමන්තං ඔතාපෙත්වා පමජ්ජිත්වා යථාඨානෙ ඨපෙතබ්බං. පත්තචීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, පත්තං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන පත්තං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන හෙට්ඨාමඤ්චං වා හෙට්ඨාපීඨං වා පරාමසිත්වා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, න ච අනන්තරහිතාය භූමියා පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො. චීවරං නික්ඛිපන්තෙන එකෙන හත්ථෙන චීවරං ගහෙත්වා එකෙන හත්ථෙන චීවරවංසං වා චීවරරජ්ජුං වා පමජ්ජිත්වා පාරතො අන්තං, ඔරතො භොගං කත්වා චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. พึงนำผ้าปูพื้นไปตากแดด ชำระ สะบัด แล้วนำกลับมาปูไว้ตามเดิม พึงนำเท้าเตียงไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง เช็ดแล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม พึงนำเตียงไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง ชำระ สะบัด แล้วลดให้ต่ำ นำกลับมาโดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู แล้วปูไว้ตามเดิม พึงนำตั่งไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง ชำระ สะบัด แล้วลดให้ต่ำ นำกลับมาโดยระมัดระวังไม่ให้กระทบกระทั่งบานประตูและธรณีประตู แล้วปูไว้ตามเดิม พึงนำฟูกและหมอนไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง ชำระ สะบัด แล้วนำกลับมาปูไว้ตามเดิม พึงนำนิสีทนะและผ้าปูลาดไปตากแดด สะบัด แล้วนำกลับมาปูไว้ตามเดิม พึงนำกระโถนไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง เช็ดแล้วนำกลับมาวางไว้ตามที่เดิม พึงนำพนักพิงไปตากแดด ณ ที่ข้างหนึ่ง เช็ดแล้ววางไว้ตามที่เดิม พึงเก็บบาตรและจีวร เมื่อจะเก็บบาตร พึงถือบาตรด้วยมือข้างหนึ่ง ใช้มืออีกข้างหนึ่งลูบคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่ง แล้วจึงวางบาตร และไม่พึงวางบาตรบนพื้นดินที่ไม่มีอะไรรอง เมื่อจะเก็บจีวร พึงถือจีวรด้วยมือข้างหนึ่ง ใช้มืออีกข้างหนึ่งเช็ดราวหรือเชือกสำหรับพาดจีวร แล้วทำชายไว้ข้างนอก ทำขนดไว้ข้างใน แล้วจึงเก็บจีวร සචෙ පුරත්ථිමා සරජා වාතා වායන්ති, පුරත්ථිමා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ පච්ඡිමා, උත්තරා, දක්ඛිණා සරජා වාතා වායන්ති, දක්ඛිණා වාතපානා ථකෙතබ්බා. සචෙ සීතකාලො හොති, දිවා වාතපානා විවරිතබ්බා, රත්තිං ථකෙතබ්බා. සචෙ උණ්හකාලො හොති, දිවා වාතපානා ථකෙතබ්බා, රත්තිං විවරිතබ්බා. หากลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านทิศตะวันออก หากลมมีฝุ่นพัดมาจากทิศตะวันตก ทิศเหนือ หรือทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านทิศใต้ หากเป็นฤดูหนาว กลางวันพึงเปิดหน้าต่าง กลางคืนพึงปิด หากเป็นฤดูร้อน กลางวันพึงปิดหน้าต่าง กลางคืนพึงเปิด සචෙ උක්ලාපං හොති, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, උපට්ඨානසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, අග්ගිසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා. සචෙ පානීයං න හොති, පානීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ පරිභොජනීයං න හොති, පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙතබ්බං. සචෙ ආචමනකුම්භියා උදකං න හොති, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. หากบริเวณสกปรก พึงกวาดบริเวณ พึงกวาดซุ้มประตู พึงกวาดศาลาโรงฉัน พึงกวาดโรงไฟ พึงกวาดวัจจกุฎี หากน้ำดื่มไม่มี พึงจัดตั้งน้ำดื่มไว้ หากน้ำใช้ไม่มี พึงจัดตั้งน้ำใช้ไว้ หากน้ำในหม้อน้ำชำระไม่มี พึงเทน้ำใส่ในหม้อน้ำชำระ සචෙ වුඩ්ඪෙන සද්ධිං එකවිහාරෙ විහරති, න වුඩ්ඪං අනාපුච්ඡා උද්දෙසො දාතබ්බො, න පරිපුච්ඡා දාතබ්බා, න සජ්ඣායො කාතබ්බො, න ධම්මො භාසිතබ්බො, න පදීපො කාතබ්බො, න පදීපො විජ්ඣාපෙතබ්බො, න වාතපානා විවරිතබ්බා, න වාතපානා ථකෙතබ්බා. ද්වාරං නාම යස්මා මහාවළඤ්ජං, තස්මා තත්ථ ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, සෙසානි පන උද්දෙසදානාදීනි ආපුච්ඡිත්වාව කාතබ්බානි, දෙවසිකම්පි ආපුච්ඡිතුං වට්ටති. අථාපි ‘‘භන්තෙ, ආපුච්ඡිතමෙව හොතූ’’ති වුත්තෙ වුඩ්ඪතරො ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡති, සයමෙව වා ‘‘ත්වං යථාසුඛං විහරාහී’’ති වදති, එවම්පි වට්ටති. සභාගස්ස විස්සාසෙනපි වට්ටතියෙව. සචෙ වුඩ්ඪෙන සද්ධිං එකචඞ්කමෙ චඞ්කමති, යෙන වුඩ්ඪො, තෙන පරිවත්තෙතබ්බං, න ච වුඩ්ඪො සඞ්ඝාටිකණ්ණෙන ඝට්ටෙතබ්බො. ඉදං සෙනාසනවත්තං. หากอยู่ร่วมในวิหารเดียวกันกับพระเถระ ไม่พึงให้บทเรียนโดยไม่บอกลาพระเถระ, ไม่พึงถามปัญหา, ไม่พึงสาธยาย, ไม่พึงแสดงธรรม, ไม่พึงจุดประทีป, ไม่พึงดับประทีป, ไม่พึงเปิดหน้าต่าง, ไม่พึงปิดหน้าต่าง. เพราะประตูเป็นทางสัญจรของคนมาก จึงไม่มีกิจที่ต้องบอกลาในเรื่องประตูนั้น. แต่กิจอื่น ๆ มีการให้บทเรียนเป็นต้น พึงกระทำได้ก็ต่อเมื่อบอกลาแล้วเท่านั้น. แม้การบอกลาเป็นประจำทุกวันก็ย่อมควร. อนึ่ง หากภิกษุผู้น้อยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ขอให้ถือว่าผมได้บอกลาไว้แล้วเถิด' เมื่อเป็นเช่นนี้ หากพระเถระรับว่า 'สาธุ' หรือพระเถระกล่าวเองว่า 'ท่านจงอยู่ตามสบายเถิด' ดังนี้ ก็ย่อมควร. แม้ด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้เป็นสหายกันก็ย่อมควร. หากเดินจงกรมในที่จงกรมเดียวกันกับพระเถระ พระเถระอยู่ทางไหน พึงหันหน้าไปทางนั้น, และไม่พึงกระทบพระเถระด้วยชายสังฆาฏิ. นี้เป็นเสนาสนวัตร. 192. ජන්තාඝරවත්තෙ [Pg.241] යො පඨමං ජන්තාඝරං ගච්ඡති, සචෙ ඡාරිකා උස්සන්නා හොති, ඡාරිකා ඡඩ්ඩෙතබ්බා. සචෙ උක්ලාපං හොති, ජන්තාඝරං සම්මජ්ජිතබ්බං, පරිභණ්ඩං සම්මජ්ජිතබ්බං, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො, ජන්තාඝරසාලා සම්මජ්ජිතබ්බා, චුණ්ණං සන්නෙතබ්බං, මත්තිකා තෙමෙතබ්බා, උදකදොණියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. ජන්තාඝරං පවිසන්තෙන මත්තිකාය මුඛං මක්ඛෙත්වා පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරං පවිසිතබ්බං, න ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජ නිසීදිතබ්බං, න නවා භික්ඛූ ආසනෙන පටිබාහිතබ්බා. සචෙ උස්සහති, ජන්තාඝරෙ ථෙරානං භික්ඛූනං පරිකම්මං කාතබ්බං. ජන්තාඝරා නික්ඛමන්තෙන ජන්තාඝරපීඨං ආදාය පුරතො ච පච්ඡතො ච පටිච්ඡාදෙත්වා ජන්තාඝරා නික්ඛමිතබ්බං. සචෙ උස්සහති, උදකෙපි ථෙරානං භික්ඛූනං පරිකම්මං කාතබ්බං, න ථෙරානං භික්ඛූනං පුරතො නහායිතබ්බං, න උපරිතො නහායිතබ්බං, නහාතෙන උත්තරන්තෙන ඔතරන්තානං මග්ගො දාතබ්බො. යො පච්ඡා ජන්තාඝරා නික්ඛමති, සචෙ ජන්තාඝරං චික්ඛල්ලං හොති, ධොවිතබ්බං, මත්තිකාදොණිං ධොවිත්වා ජන්තාඝරපීඨං පටිසාමෙත්වා අග්ගිං විජ්ඣාපෙත්වා ද්වාරං ථකෙත්වා පක්කමිතබ්බං. ඉදං ජන්තාඝරවත්තං. ๑๙๒. ในจันตาฆรวัตร ภิกษุใดไปโรงไฟเป็นคนแรก หากมีขี้เถ้าพูนขึ้น พึงทิ้งขี้เถ้าเสีย. หากโรงไฟสกปรก พึงกวาดโรงไฟ, พึงกวาดพื้นโบกปูน, พึงกวาดบริเวณ, พึงกวาดซุ้มประตู, พึงกวาดศาลาโรงไฟ, พึงเตรียมผงขัดตัว, พึงแช่ดิน, พึงเทน้ำลงในรางน้ำ. เมื่อจะเข้าโรงไฟ พึงทาหน้าด้วยดิน และพึงปกปิดทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วจึงเข้าโรงไฟ, ไม่พึงนั่งเบียดเสียดภิกษุผู้เถระ, ไม่พึงกีดกันภิกษุผู้ใหม่ด้วยอาสนะ. หากสามารถ พึงทำวัตรปฏิบัติแก่ภิกษุผู้เถระในโรงไฟ. เมื่อออกจากโรงไฟ พึงถือตั่งรองนั่งในโรงไฟ แล้วปกปิดทั้งข้างหน้าและข้างหลัง แล้วจึงออกจากโรงไฟ. หากสามารถ พึงทำวัตรปฏิบัติแก่ภิกษุผู้เถระแม้ในที่อาบน้ำ, ไม่พึงอาบน้ำข้างหน้าภิกษุผู้เถระ, ไม่พึงอาบน้ำจากที่สูงกว่า, เมื่ออาบน้ำเสร็จแล้วขึ้นมา พึงให้ทางแก่ภิกษุผู้กำลังลงไป. ภิกษุใดออกจากโรงไฟเป็นคนสุดท้าย หากโรงไฟเป็นโคลนตม พึงล้างเสีย, พึงล้างรางดิน, พึงเก็บตั่งรองนั่งในโรงไฟ, พึงดับไฟ, พึงปิดประตู แล้วจึงจากไป. นี้เป็นจันตาฆรวัตร. 193. වච්චකුටිවත්තෙ යො වච්චකුටිං ගච්ඡති, බහි ඨිතෙන උක්කාසිතබ්බං, අන්තො නිසින්නෙනපි උක්කාසිතබ්බං, චීවරවංසෙ වා චීවරරජ්ජුයා වා චීවරං නික්ඛිපිත්වා සාධුකං අතරමානෙන වච්චකුටි පවිසිතබ්බා, නාතිසහසා පවිසිතබ්බා, න උබ්භජිත්වා පවිසිතබ්බා, වච්චපාදුකාය ඨිතෙන උබ්භජිතබ්බං, න නිත්ථුනන්තෙන වච්චො කාතබ්බො, න දන්තකට්ඨං ඛාදන්තෙන වච්චො කාතබ්බො, න බහිද්ධා වච්චදොණිකාය වච්චො කාතබ්බො, න බහිද්ධා පස්සාවදොණිකාය පස්සාවො කාතබ්බො, න පස්සාවදොණිකාය ඛෙළො කාතබ්බො, ඵාලිතෙන වා ඛරෙන වා ගණ්ඨිකෙන වා කණ්ටකෙන වා සුසිරෙන වා පූතිනා වා කට්ඨෙන න අවලෙඛිතබ්බං, අවලෙඛනකට්ඨං පන අග්ගහෙත්වා පවිට්ඨස්ස ආපත්ති නත්ථි, න අවලෙඛනකට්ඨං වච්චකූපම්හි පාතෙතබ්බං, වච්චපාදුකාය ඨිතෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං, නාතිසහසා නික්ඛමිතබ්බං, න උබ්භජිත්වා නික්ඛමිතබ්බං, ආචමනපාදුකාය ඨිතෙන උබ්භජිතබ්බං, න චපුචපුකාරකං ආචමෙතබ්බං, න ආචමනසරාවකෙ උදකං සෙසෙතබ්බං. ඉදඤ්ච සබ්බසාධාරණට්ඨානං සන්ධාය වුත්තං. තත්‍ර හි අඤ්ඤෙ අඤ්ඤෙ ආගච්ඡන්ති, තස්මා උදකං න සෙසෙතබ්බං. යං පන සඞ්ඝිකෙපි විහාරෙ එකදෙසෙ නිබද්ධගමනත්ථාය [Pg.242] කතං ඨානං හොති පුග්ගලිකට්ඨානං වා, තස්මිං වට්ටති. විරෙචනං පිවිත්වා පුනප්පුනං පවිසන්තස්සපි වට්ටතියෙව. ආචමනපාදුකාය ඨිතෙන පටිච්ඡාදෙතබ්බං. ๑๙๓. ในวัจจกุฎีวัตร ภิกษุใดไปส้วม พึงกระแอมไอขณะยืนอยู่ข้างนอก, แม้ผู้นั่งอยู่ข้างในก็พึงกระแอมไอ. พึงวางจีวรไว้บนราวแขวนจีวรหรือสายแขวนจีวร แล้วพึงเข้าส้วมอย่างดีโดยไม่รีบร้อน, ไม่พึงเข้าอย่างรีบร้อนเกินไป, ไม่พึงเข้าโดยการเลิกผ้าขึ้น. พึงเลิกผ้าขึ้นขณะยืนอยู่บนรองเท้าส้วม. ไม่พึงถ่ายอุจจาระขณะคราง, ไม่พึงถ่ายอุจจาระขณะเคี้ยวไม้สีฟัน, ไม่พึงถ่ายอุจจาระนอกรางส้วม, ไม่พึงถ่ายปัสสาวะนอกรางปัสสาวะ, ไม่พึงถ่มน้ำลายลงในรางปัสสาวะ. ไม่พึงชำระด้วยไม้ที่แตก, หยาบ, มีปม, มีหนาม, มีรู, หรือเน่าเปื่อย. แต่ไม่มีอาบัติสำหรับผู้ที่เข้าไปโดยไม่ได้นำไม้ชำระไป. ไม่พึงทิ้งไม้ชำระลงในหลุมส้วม. พึงปกปิดร่างกายขณะยืนอยู่บนรองเท้าส้วม. ไม่พึงออกจากส้วมอย่างรีบร้อนเกินไป, ไม่พึงออกจากส้วมโดยการเลิกผ้าขึ้น. พึงเลิกผ้าขึ้นขณะยืนอยู่บนรองเท้าสำหรับชำระ. ไม่พึงชำระโดยทำเสียงดังจุปุจุปุ. ไม่พึงเหลือน้ำไว้ในขันน้ำชำระ. ข้อความนี้กล่าวโดยหมายถึงสถานที่สาธารณะทั่วไป. เพราะภิกษุอื่น ๆ ย่อมมาที่นั่น จึงไม่พึงเหลือน้ำไว้. แต่หากเป็นสถานที่ที่จัดไว้เพื่อการไปมาเป็นประจำในส่วนหนึ่งของวิหารที่เป็นของสงฆ์ หรือเป็นสถานที่ส่วนตัว ก็ย่อมควรในที่นั้น. แม้แก่ผู้ที่ดื่มยาถ่ายแล้วเข้าออกบ่อย ๆ ก็ย่อมควร. พึงปกปิดร่างกายขณะยืนอยู่บนรองเท้าสำหรับชำระ. සචෙ වච්චකුටි උහතා හොති බහි වච්චමක්ඛිතා, උදකං ආහරිත්වා ධොවිතබ්බා. උදකං අත්ථි, භාජනං නත්ථි, අසන්තං නාම හොති. භාජනං අත්ථි, උදකං නත්ථි, එතම්පි අසන්තං. උභයස්මිං අසති අසන්තමෙව, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ අවලෙඛනපිටකො පූරිතො හොති, අවලෙඛනකට්ඨං ඡඩ්ඩෙතබ්බං. සචෙ කචවරං අත්ථි, වච්චකුටි සම්මජ්ජිතබ්බා, පරිභණ්ඩං සම්මජ්ජිතබ්බං, පරිවෙණං සම්මජ්ජිතබ්බං, කොට්ඨකො සම්මජ්ජිතබ්බො. සචෙ ආචමනකුම්භියා උදකං න හොති, ආචමනකුම්භියා උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. หากส้วมเลอะอุจจาระหรือภายนอกเปื้อนอุจจาระ พึงนำน้ำมาล้าง. หากมีน้ำแต่ไม่มีภาชนะ ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ. หากมีภาชนะแต่น้ำไม่มี นี้ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ. เมื่อไม่มีทั้งสองอย่าง ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำจริง ๆ, พึงเช็ดด้วยไม้หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วจึงไป. หากตะกร้าใส่ไม้ชำระเต็ม พึงทิ้งไม้ชำระเสีย. หากมีขยะ พึงกวาดส้วม, พึงกวาดพื้นโบกปูน, พึงกวาดบริเวณ, พึงกวาดซุ้มประตู. หากไม่มีน้ำในหม้อน้ำชำระ พึงเทน้ำใส่ในหม้อน้ำชำระ. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වච්චං කත්වා සති උදකෙ නාචමෙතබ්බං, යො නාචමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 373) වචනතො උදකෙ සති උදකකිච්චං අකරොන්තස්ස ආපත්ති. සචෙ උදකං අත්ථි, පටිච්ඡන්නට්ඨානං පන නත්ථි, භාජනෙන නීහරිත්වා ආචමිතබ්බං. භාජනෙ අසති පත්තෙන නීහරිතබ්බං, පත්තෙපි අසති අසන්තං නාම හොති. ‘‘ඉදං අතිවිවටං, පුරතො අඤ්ඤං උදකං භවිස්සතී’’ති ගතස්ස උදකං අලභන්තස්සෙව භික්ඛාචාරවෙලා හොති, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං, භුඤ්ජිතුම්පි අනුමොදිතුම්පි වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වච්චකුටියා යථාවුඩ්ඪං වච්චො කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආගතපටිපාටියා වච්චං කාතු’’න්ති (චුළව. 373) වචනතො වච්චකුටිං පවිසන්තෙන ආගතපටිපාටියා පවිසිතබ්බං. වච්චකුටියං පස්සාවට්ඨානෙ නහානතිත්ථෙති තීසුපි ආගතපටිපාටියෙව පමාණං. ඉදං වච්චකුටිවත්තං. เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เมื่อถ่ายอุจจาระแล้ว หากมีน้ำ ไม่พึงไม่ชำระ, ผู้ใดไม่ชำระ ผู้นั้นมีอาบัติทุกกฏ" ดังนั้น เมื่อมีน้ำ ผู้ใดไม่กระทำกิจด้วยน้ำ ย่อมมีอาบัติ. หากมีน้ำแต่ไม่มีที่กำบัง พึงตักน้ำออกมาด้วยภาชนะหรือถ้วยแล้วชำระ. หากไม่มีภาชนะ พึงตักออกมาด้วยบาตร, หากไม่มีบาตรอีก ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ. หากภิกษุไปโดยคิดว่า "ที่นี้โล่งเกินไป ข้างหน้าคงมีน้ำอื่น" แล้วไม่พบน้ำ และถึงเวลาบิณฑบาตแล้ว พึงเช็ดด้วยไม้หรือสิ่งอื่นแล้วจึงไป, ย่อมควรที่จะฉันและอนุโมทนา. เพราะพระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย ในส้วม ไม่พึงถ่ายอุจจาระตามลำดับพรรษา, ผู้ใดทำเช่นนั้น ผู้นั้นมีอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถ่ายอุจจาระตามลำดับผู้มาถึง" ดังนั้น เมื่อจะเข้าส้วม พึงเข้าตามลำดับผู้มาถึง. ในส้วม, ในที่ถ่ายปัสสาวะ, และในท่าน้ำสำหรับอาบน้ำ ทั้งสามแห่งนี้ ลำดับผู้มาถึงเป็นประมาณ. นี้เป็นวัตรของส้วม. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ดังนี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ උපජ්ඣායාදිවත්තවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยวัตรมีอุปัชฌายวัตรเป็นต้น จบลงแล้ว 28. චතුපච්චයභාජනීයවිනිච්ඡයකථා ๒๘. เรื่องวินิจฉัยการแบ่งปันปัจจัยสี่ 194. චතුපච්චයභාජනන්ති [Pg.243] චීවරාදීනං චතුන්නං පච්චයානං භාජනං. තත්ථ චීවරභාජනෙ තාව චීවරපටිග්ගාහකො වෙදිතබ්බො, චීවරනිදහකො වෙදිතබ්බො, භණ්ඩාගාරිකො වෙදිතබ්බො, භණ්ඩාගාරං වෙදිතබ්බං, චීවරභාජකො වෙදිතබ්බො, චීවරභාජනං වෙදිතබ්බං. ๑๙๔. การแบ่งปันปัจจัยสี่นั้น คือการแบ่งปันปัจจัยสี่มีจีวรเป็นต้น ในการแบ่งปันจีวรนั้น พึงทราบภิกษุผู้รับจีวร พึงทราบภิกษุผู้เก็บจีวร พึงทราบภัณฑาคาริก พึงทราบคลัง พึงทราบภิกษุผู้แบ่งจีวร พึงทราบการแบ่งจีวร තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 340-342) ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ගහිතාගහිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (මහාව. 342) වචනතො ඉමෙහි පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො චීවරපටිග්ගාහකො සම්මන්නිතබ්බො. තත්ථ පච්ඡා ආගතානම්පි අත්තනො ඤාතකාදීනං පඨමතරං පටිග්ගණ්හන්තො වා එකච්චස්මිං පෙමං දස්සෙත්වා ගණ්හන්තො වා ලොභපකතිතාය අත්තනො පරිණාමෙන්තො වා ඡන්දාගතිං ගච්ඡති නාම. පඨමතරං ආගතස්සපි කොධවසෙන පච්ඡා ගණ්හන්තො වා දුග්ගතමනුස්සෙසු අවමඤ්ඤං කත්වා ගණ්හන්තො වා ‘‘කිං වො ඝරෙ ඨපනොකාසො නත්ථි, තුම්හාකං සන්තකං ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති එවං සඞ්ඝස්ස ලාභන්තරායං කරොන්තො වා දොසාගතිං ගච්ඡති නාම. යො පන මුට්ඨස්සති අසම්පජානො, අයං මොහාගතිං ගච්ඡති නාම. පච්ඡා ආගතානම්පි ඉස්සරානං භයෙන පඨමතරං පටිග්ගණ්හන්තො වා ‘‘චීවරපටිග්ගාහකට්ඨානං නාමෙතං භාරිය’’න්ති සන්තසන්තො වා භයාගතිං ගච්ඡති නාම. ‘‘මයා ඉදඤ්චිදඤ්ච ගහිතං, ඉදඤ්චිදඤ්ච න ගහිත’’න්ති එවං ජානන්තො ගහිතාගහිතං ජානාති නාම. තස්මා යො ඡන්දාගතිආදිවසෙන න ගච්ඡති, ඤාතකඅඤ්ඤාතකඅඩ්ඪදුග්ගතෙසු විසෙසං අකත්වා ආගතපටිපාටියා ගණ්හාති, සීලාචාරපටිපත්තියුත්තො හොති සතිමා මෙධාවී බහුස්සුතො, සක්කොති දායකානං විස්සට්ඨාය වාචාය පරිමණ්ඩලෙහි පදබ්‍යඤ්ජනෙහි අනුමොදනං කරොන්තො පසාදං ජනෙතුං, එවරූපො සම්මන්නිතබ්බො. ในการนั้น เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้รับจีวร คือผู้ไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่ารับแล้วหรือไม่รับ" ภิกษุผู้รับจีวรผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้ พึงสมมติ ในการนั้น ภิกษุผู้รับจีวรของญาติเป็นต้นของตนที่มาทีหลังก่อน หรือแสดงความรักในบางคนแล้วรับ หรือน้อมไปเพื่อตนด้วยความเป็นผู้มีปกติโลภ ชื่อว่าถึงฉันทาคติ หรือภิกษุผู้รับจีวรของคนที่มาถึงก่อนด้วยอำนาจแห่งความโกรธในภายหลัง หรือรับโดยดูหมิ่นมนุษย์ผู้ยากไร้ หรือทำอันตรายแก่ลาภของสงฆ์อย่างนี้ว่า "ในเรือนของท่านไม่มีที่เก็บหรือ ท่านจงนำของของท่านไปเถิด" ชื่อว่าถึงโทสาคติ ส่วนภิกษุใดมีสติหลงลืม ไม่มีสัมปชัญญะ ภิกษุนี้ชื่อว่าถึงโมหาคติ หรือภิกษุผู้รับจีวรของผู้มีอำนาจที่มาทีหลังก่อนด้วยความกลัว หรือหวาดกลัวว่า "ตำแหน่งผู้รับจีวรนี้เป็นภาระหนัก" ชื่อว่าถึงภยาคติ ภิกษุผู้รู้อย่างนี้ว่า "เราได้รับสิ่งนี้และสิ่งนี้แล้ว สิ่งนี้และสิ่งนี้ยังไม่ได้รับ" ชื่อว่ารู้ว่ารับแล้วหรือไม่รับ เพราะฉะนั้น ภิกษุใดไม่ถึงฉันทาคติเป็นต้น ไม่ทำความแตกต่างในหมู่ญาติ อญาติ คนมั่งมี คนยากไร้ และรับตามลำดับที่มา เป็นผู้ประกอบด้วยศีล จริยาวัตร มีสติ มีปัญญา มีการศึกษามาก สามารถยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้นได้ด้วยการอนุโมทนาด้วยถ้อยคำที่ชัดเจนและด้วยบทและพยัญชนะที่บริบูรณ์แก่ทายกทั้งหลาย ภิกษุเช่นนั้นพึงสมมติ එවඤ්ච පන සම්මන්නිතබ්බො. පඨමං භික්ඛු යාචිතබ්බො, යාචිත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – อนึ่ง พึงสมมติอย่างนี้ เบื้องต้น พึงขอภิกษุ ครั้นขอแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงบอกสงฆ์ว่า – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้รับจีวร นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු [Pg.244] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරපටිග්ගාහකං සම්මන්නති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො චීවරපටිග්ගාහකස්ස සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้รับจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้รับจีวร ย่อมเป็นที่พอใจแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ภิกษุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง รูปใดไม่พอใจ รูปนั้นพึงพูด ‘‘සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු චීවරපටිග්ගාහකො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 342) – ภิกษุชื่อนี้เป็นผู้รับจีวร อันสงฆ์สมมติแล้ว เป็นที่พอใจแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนิ่งนี้ไว้ดังนี้ ඉති ඉමාය කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා අන්තොවිහාරෙ සබ්බසඞ්ඝමජ්ඣෙපි ඛණ්ඩසීමායම්පි සම්මන්නිතුං වට්ටතියෙව. එවං සම්මතෙන ච විහාරපච්චන්තෙ වා පධානඝරෙ වා න අච්ඡිතබ්බං. යත්ථ පන ආගතාගතා මනුස්සා සුඛං පස්සන්ති, තාදිසෙ ධුරවිහාරට්ඨානෙ බීජනිං පස්සෙ ඨපෙත්වා සුනිවත්ථෙන සුපාරුතෙන නිසීදිතබ්බං. ด้วยกรรมวาจานี้ หรือด้วยการบอกให้สงฆ์ทราบ พึงสมมติได้ในภายในวิหาร ในท่ามกลางสงฆ์ทั้งหมด หรือในขัณฑสีมา อนึ่ง ผู้ที่ถูกสมมติแล้วอย่างนี้ ไม่พึงอยู่ในชายวิหาร หรือในเรือนที่บำเพ็ญเพียร แต่ในสถานที่ใดที่มนุษย์ทั้งหลายที่มาแล้วมาแล้วเห็นได้โดยสะดวก ในสถานที่ส่วนหน้าของวิหารเช่นนั้น พึงนั่งโดยนุ่งห่มเรียบร้อยดีแล้ว โดยวางพัดไว้ข้างตัว 195. චීවරනිදහකොපි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං චීවරනිදහකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, නිහිතානිහිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති වචනතො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො භික්ඛු – ๑๙๕. แม้ภิกษุผู้เก็บจีวรก็เช่นกัน เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้เก็บจีวร คือผู้ไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่าเก็บแล้วหรือไม่เก็บ" ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงสมมติ – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරනිදහකං සම්මන්නෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เก็บจีวร นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ භන්තෙ සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරනිදහකං සම්මන්නති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො චීවරනිදහකස්ස සම්මුති, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เก็บจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้เก็บจีวร ย่อมเป็นที่พอใจแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ภิกษุรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง รูปใดไม่พอใจ รูปนั้นพึงพูด ‘‘සම්මතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු චීවරනිදහකො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 342) – ภิกษุชื่อนี้เป็นผู้เก็บจีวร อันสงฆ์สมมติแล้ว เป็นที่พอใจแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนิ่งนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้ ඉති ඉමාය කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා වුත්තනයෙනෙව සම්මන්නිතබ්බො. พึงสมมติด้วยกรรมวาจานี้ หรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) ตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง 196. භණ්ඩාගාරිකොපි [Pg.245] ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං භණ්ඩාගාරිකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, ගුත්තාගුත්තඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (මහාව. 343) වචනතො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො භික්ඛු ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං භණ්ඩාගාරිකං සම්මන්නෙය්‍යා’’තිආදිනා (මහාව. 343) නයෙන කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා සම්මන්නිතබ්බො. ๑๙๖. แม้ภิกษุผู้เป็นภัณฑาคาริกก็เช่นกัน เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นภัณฑาคาริก คือ ผู้ไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่าสิ่งของที่รักษาดีแล้วหรือยังไม่ได้รักษาดี" ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงได้รับการสมมติด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) ด้วยนัยมีอาทิว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นภัณฑาคาริก" එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 343) ච යත්ථ ඡදනාදීසු කොචි දොසො නත්ථි, තං ගුත්තං. යත්ථ පන ඡදනතිණං වා ඡදනිට්ඨකා වා යත්ථ කත්ථචි පතිතා, යෙන ඔවස්සති වා, මූසිකාදීනං වා පවෙසො හොති, භිත්තිආදීසු වා කත්ථචි ඡිද්දං හොති, උපචිකා වා උට්ඨහන්ති, තං සබ්බං අගුත්තං නාම. තං සල්ලක්ඛෙත්වා භණ්ඩාගාරිකෙන පටිසඞ්ඛරිතබ්බං. සීතසමයෙ ද්වාරඤ්ච වාතපානඤ්ච සුපිහිතං කාතබ්බං. සීතෙන හි චීවරානි කණ්ණකිතානි හොන්ති. උණ්හසමයෙ අන්තරන්තරා වාතප්පවෙසනත්ථං විවරිතබ්බං. එවං කරොන්තො හි ගුත්තාගුත්තං ජානාති නාම. ในการนี้ สถานที่ใดไม่มีความชำรุดบกพร่องในการมุงเป็นต้น สถานที่นั้นชื่อว่ารักษาดีแล้ว แต่ในสถานที่ใด หญ้าสำหรับมุงก็ดี อิฐสำหรับมุงก็ดี ตกหล่นอยู่ ณ ที่ใดที่หนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุให้ฝนรั่วรดได้ หรือเป็นที่ที่พวกหนูเป็นต้นเข้าไปได้ หรือมีช่องโหว่ ณ ที่บางแห่งที่ฝาผนังเป็นต้น หรือปลวกขึ้น ทั้งหมดนั้นชื่อว่าไม่รักษาดี ภัณฑาคาริกพึงพิจารณาสิ่งที่รักษาดีและไม่รักษาดีนั้นแล้วพึงซ่อมแซม ในฤดูหนาว พึงปิดประตูและหน้าต่างให้สนิท เพราะจีวรย่อมขึ้นราได้เพราะความเย็นชื้น ในฤดูร้อน พึงเปิดเป็นครั้งคราวเพื่อให้ลมเข้า ผู้ทำอย่างนี้ ชื่อว่ารู้ว่ารักษาดีแล้วหรือไม่รักษาดี 197. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භණ්ඩාගාරං සම්මන්නිතුං, යං සඞ්ඝො ආකඞ්ඛති විහාරං වා අඩ්ඪයොගං වා පාසාදං වා හම්මියං වා ගුහං වා’’ති (මහාව. 343) වචනතො භණ්ඩාගාරං සම්මන්නිත්වා ඨපෙතබ්බං. එත්ථ ච යො ආරාමමජ්ඣෙ ආරාමිකසාමණෙරාදීහි අවිවිත්තො සබ්බෙසං සමොසරණට්ඨානෙ විහාරො වා අඩ්ඪයොගො වා හොති, සො සම්මන්නිතබ්බො. පච්චන්තසෙනාසනං පන න සම්මන්නිතබ්බං. ඉමං පන භණ්ඩාගාරං ඛණ්ඩසීමං ගන්ත්වා ඛණ්ඩසීමාය නිසින්නෙහි සම්මන්නිතුං න වට්ටති. විහාරමජ්ඣෙයෙව ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං විහාරං භණ්ඩාගාරං සම්මන්නෙය්‍යා’’තිආදිනා (මහාව. 343) නයෙන කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා සම්මන්නිතබ්බං. ๑๙๗. เพราะพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติคลัง สงฆ์ประสงค์จะสมมติวิหาร หรืออัฑฒโยค หรือปราสาท หรือหัมมิยะ หรือถ้ำ ใด" พึงสมมติคลังแล้วตั้งไว้ ในการนี้ วิหารหรืออัฑฒโยคใดที่อยู่ท่ามกลางอาราม ไม่สงัดเงียบจากพวกอารามิกบุรุษและสามเณรเป็นต้น เป็นที่ประชุมของชนทั้งปวง วิหารหรืออัฑฒโยคนั้นพึงสมมติ ส่วนเสนาสนะที่อยู่ชายแดนไม่พึงสมมติ อนึ่ง ไม่ควรไปที่ขัณฑสีมาแล้วนั่งในขัณฑสีมาเพื่อสมมติคลังนี้ พึงสมมติในท่ามกลางวิหารนั่นเอง ด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) ด้วยนัยมีอาทิว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติวิหารชื่อนี้ให้เป็นคลัง" චීවරපටිග්ගාහකාදීහි පන තීහිපි අත්තනො වත්තං ජානිතබ්බං. තත්ථ චීවරපටිග්ගාහකෙන තාව යං යං මනුස්සා ‘‘කාලචීවර’’න්ති වා ‘‘අකාලචීවර’’න්ති වා ‘‘අච්චෙකචීවර’’න්ති වා ‘‘වස්සිකසාටික’’න්ති වා ‘‘නිසීදන’’න්ති වා ‘‘පච්චත්ථරණ’’න්ති වා ‘‘මුඛපුඤ්ඡනචොළ’’න්ති වා දෙන්ති, තං සබ්බං එකරාසිං [Pg.246] කත්වා මිස්සෙත්වා න ගණ්හිතබ්බං, විසුං විසුං කත්වාව ගණ්හිත්වා චීවරනිදහකස්ස තථෙව ආචික්ඛිත්වා දාතබ්බං. චීවරනිදහකෙනපි භණ්ඩාගාරිකස්ස දදමානෙන ‘‘ඉදං කාලචීවරං…පෙ… ඉදං මුඛපුඤ්ඡනචොළ’’න්ති ආචික්ඛිත්වාව දාතබ්බං. භණ්ඩාගාරිකෙනපි තථෙව විසුං විසුං සඤ්ඤාණං කත්වා ඨපෙතබ්බං. තතො සඞ්ඝෙන ‘‘කාලචීවරං ආහරා’’ති වුත්තෙ කාලචීවරමෙව දාතබ්බං…පෙ… ‘‘මුඛපුඤ්ඡනචොළං ආහරා’’ති වුත්තෙ තදෙව දාතබ්බං. ඉති භගවතා චීවරපටිග්ගාහකො අනුඤ්ඤාතො, චීවරනිදහකො අනුඤ්ඤාතො, භණ්ඩාගාරිකො අනුඤ්ඤාතො, භණ්ඩාගාරං අනුඤ්ඤාතං, න බාහුලිකතාය, න අසන්තුට්ඨිතාය, අපිච ඛො සඞ්ඝානුග්ගහාය. සචෙ හි ආහටාහටං ගහෙත්වා භික්ඛූ භාජෙය්‍යුං, නෙව ආහටං, න අනාහටං, න දින්නං, න අදින්නං, න ලද්ධං, න අලද්ධං ජානෙය්‍යුං, ආහටාහටං ථෙරාසනෙ වා දදෙය්‍යුං, ඛණ්ඩාඛණ්ඩං වා ඡින්දිත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, එවං සති අයුත්තපරිභොගො ච හොති, න ච සබ්බෙසං සඞ්ගහො කතො හොති. භණ්ඩාගාරෙ පන චීවරං ඨපෙත්වා උස්සන්නකාලෙ එකෙකස්ස භික්ඛුනො තිචීවරං වා ද්වෙ ද්වෙ වා එකෙකං වා චීවරං දස්සන්ති, ලද්ධාලද්ධං ජානිස්සන්ති, අලද්ධභාවං ඤත්වා සඞ්ගහං කාතුං මඤ්ඤිස්සන්තීති. อนึ่ง ภิกษุทั้ง ๓ รูป มีผู้รับจีวรเป็นต้น พึงทราบวัตรของตน ในบรรดาภิกษุ ๓ รูปนั้น เบื้องต้น ผู้รับจีวรพึงทราบว่า จีวรใดๆ ที่มนุษย์ถวาย โดยกล่าวว่า 'กาลจีวร' ก็ดี 'อกาลจีวร' ก็ดี 'อัจเจกจีวร' ก็ดี 'ผ้าอาบน้ำฝน' ก็ดี 'ผ้านิสีทนะ' ก็ดี 'ผ้าปูที่นอน' ก็ดี 'ผ้าเช็ดหน้า' ก็ดี จีวรทั้งหมดนั้นไม่พึงรับโดยรวมเป็นกองเดียวกันและปะปนกัน พึงแยกรับเป็นส่วนๆ แล้วบอกแก่ผู้เก็บจีวรตามนั้นแล้วจึงมอบให้ แม้ผู้เก็บจีวรเมื่อจะมอบแก่ภัณฑาคาริก ก็พึงบอกว่า 'นี่คือกาลจีวร... ฯลฯ ...นี่คือผ้าเช็ดหน้า' ดังนี้แล้วจึงมอบให้ แม้ภัณฑาคาริกก็พึงทำเครื่องหมายแยกกันเป็นส่วนๆ แล้วเก็บไว้ตามนั้น หลังจากนั้น เมื่อสงฆ์กล่าวว่า 'จงนำกาลจีวรมา' ก็พึงมอบให้เฉพาะกาลจีวร... ฯลฯ ...เมื่อกล่าวว่า 'จงนำผ้าเช็ดหน้ามา' ก็พึงมอบให้เฉพาะผ้านั้น ด้วยเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงอนุญาตผู้รับจีวร ทรงอนุญาตผู้เก็บจีวร ทรงอนุญาตภัณฑาคาริก ทรงอนุญาตคลัง มิใช่เพื่อความมักมาก มิใช่เพื่อความไม่สันโดษ แต่เพื่ออนุเคราะห์สงฆ์ เพราะว่าถ้าภิกษุทั้งหลายรับจีวรที่เขานำมาถวายเรื่อยๆ แล้วแบ่งกันเอง ก็จะไม่รู้ว่าอะไรนำมาแล้ว อะไรยังไม่ได้นำมา อะไรถวายแล้ว อะไรยังไม่ได้ถวาย อะไรได้รับแล้ว อะไรยังไม่ได้รับ และอาจจะมอบจีวรที่เขานำมาถวายเรื่อยๆ นั้นไว้ที่อาสนะของพระเถระ หรืออาจจะตัดเป็นชิ้นๆ แล้วรับไป เมื่อเป็นเช่นนี้ ก็จะเป็นการบริโภคที่ไม่สมควร และไม่เป็นการสงเคราะห์แก่ภิกษุทั้งปวง แต่ถ้าเก็บจีวรไว้ในคลัง เมื่อมีจีวรมาก ก็จะมอบจีวรแก่ภิกษุแต่ละรูป รูปละ ๓ ผืนบ้าง ๒ ผืนบ้าง ๑ ผืนบ้าง ภิกษุเหล่านั้นก็จะรู้ว่าอะไรได้รับแล้วหรือยังไม่ได้รับ และเมื่อรู้ว่ายังไม่ได้รับ ก็จะคิดสงเคราะห์กัน ดังนี้ 198. චීවරභාජකොවි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං භික්ඛුං චීවරභාජකං සම්මන්නිතුං, යො න ඡන්දාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න දොසාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න මොහාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, න භයාගතිං ගච්ඡෙය්‍ය, භාජිතාභාජිතඤ්ච ජානෙය්‍යා’’ති (මහාව. 343) වචනතො පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතොයෙව ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරභාජකං සම්මන්නෙය්‍යා’’ති(මහාව. 343) ආදිනා නයෙන කම්මවාචාය වා අපලොකනෙන වා සම්මන්නිත්වා ඨපෙතබ්බො. ๑๙๘. แม้ภิกษุผู้แบ่งจีวรก็เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้แบ่งจีวร คือ ภิกษุใดไม่ถึงฉันทาคติ ไม่ถึงโทสาคติ ไม่ถึงโมหาคติ ไม่ถึงภยาคติ และรู้ว่าอะไรแบ่งแล้วหรือยังไม่ได้แบ่ง" ดังนี้ จึงพึงสมมติและตั้งไว้เฉพาะภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นั้น ด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการบอกเล่า (อปโลกน์) โดยนัยมีอาทิว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว ขอสงฆ์จงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นผู้แบ่งจีวร" එත්ථ සභාගානං භික්ඛූනං අපාපුණන්තම්පි මහග්ඝචීවරං දෙන්තො ඡන්දාගතිං ගච්ඡති නාම. අඤ්ඤෙසං වුඩ්ඪතරානං පාපුණන්තම්පි මහග්ඝචීවරං අදත්වා අප්පග්ඝං දෙන්තො දොසාගතිං ගච්ඡති නාම. මොහමූළ්හො චීවරදානවත්තං අජානන්තො මොහාගතිං ගච්ඡති නාම. මුඛරානං නවකානම්පි භයෙන අපාපුණන්තං එව මහග්ඝං චීවරං දෙන්තො භයාගතිං ගච්ඡති නාම. යො එවං න [Pg.247] ගච්ඡති, සබ්බෙසං තුලාභූතො පමාණභූතො මජ්ඣත්තො, සො සම්මන්නිතබ්බො. තෙනපි චීවරං භාජෙන්තෙන පඨමං ‘‘ඉදං ථූලං, ඉදං සණ්හං, ඉදං ඝනං, ඉදං තනුකං, ඉදං පරිභුත්තං, ඉදං අපරිභුත්තං, ඉදං දීඝතො එත්තකං, පුථුලතො එත්තක’’න්ති එවං වත්ථානි විචිනිත්වා ‘‘ඉදං එත්තකං අග්ඝති, ඉදං එත්තක’’න්ති එවං අග්ඝපරිච්ඡෙදං කත්වා සචෙ සබ්බෙසං එකෙකමෙව දසදසඅග්ඝනකං පාපුණාති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ පාපුණාති, යං නව වා අට්ඨ වා අග්ඝති, තං අඤ්ඤෙන එකඅග්ඝනකෙන ච ද්විඅග්ඝනකෙන ච සද්ධිං බන්ධිත්වා එතෙන උපායෙන සමෙ පටිවීසෙ ඨපෙත්වා කුසො පාතෙතබ්බො. සචෙ එකෙකස්ස දීයමානෙ චීවරෙ දිවසො නප්පහොති, දස දස භික්ඛූ ගණෙත්වා දස දස චීවරපටිවීසෙ එකතො බන්ධිත්වා භණ්ඩිකං කත්වා එකො චීවරපටිවීසො ඨපෙතබ්බො. එවං ඨපිතෙසු චීවරපටිවීසෙසු කුසො පාතෙතබ්බො. තෙහිපි භික්ඛූහි පුන කුසපාතං කත්වා භාජෙතබ්බං. ในการแบ่งปันจีวรนี้ พระภิกษุผู้ให้จีวรมีค่ามากแก่พระภิกษุพวกเดียวกัน แม้จะไม่ถึงรอบของพวกเขา ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะรัก พระภิกษุผู้ไม่ให้จีวรมีค่ามากแก่พระเถระรูปอื่นที่ถึงรอบจะได้รับ แต่ให้จีวรมีค่าน้อย ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะชัง พระภิกษุผู้หลงผิด ไม่รู้ธรรมเนียมการให้จีวร ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะหลง พระภิกษุผู้ให้จีวรมีค่ามากแก่พระนวกะผู้ปากร้าย แม้จะไม่ถึงรอบของพวกเขา เพราะความกลัว ก็ชื่อว่าถึงความลำเอียงเพราะกลัว พระภิกษุใดไม่ถึงความลำเอียงเช่นนี้ เป็นผู้เที่ยงตรง เป็นมาตรฐาน เป็นกลางสำหรับทุกคน พระภิกษุนั้นพึงได้รับการแต่งตั้ง แม้พระภิกษุผู้ได้รับการแต่งตั้งนั้น เมื่อจะแบ่งจีวร พึงเลือกผ้าก่อนโดยกำหนดว่า “ผ้านี้หยาบ ผ้านี้ละเอียด ผ้านี้หนา ผ้านี้บาง ผ้านี้ใช้แล้ว ผ้านี้ยังไม่ได้ใช้ ผ้านี้ยาวเท่านี้ กว้างเท่านี้” ดังนี้ แล้วพึงกำหนดราคาว่า “ผ้านี้มีค่าเท่านี้ ผ้านี้มีค่าเท่านี้” ดังนี้ ถ้าหากทุกคนได้รับจีวรที่มีค่าสิบกหาปณะเท่ากัน นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ได้รับ จีวรที่มีค่าเก้าหรือแปดกหาปณะนั้น พึงผูกรวมกับผ้าอื่นที่มีค่าหนึ่งกหาปณะหรือสองกหาปณะ แล้วด้วยวิธีนี้ พึงจัดแบ่งส่วนที่มีค่าเท่ากัน แล้วพึงจับฉลาก ถ้าหากการให้จีวรแก่แต่ละรูปทำให้เวลาในหนึ่งวันไม่พอ พึงนับพระภิกษุสิบรูป แล้วผูกส่วนจีวรสิบส่วนรวมกันเป็นห่อเดียว แล้วพึงจัดส่วนจีวรหนึ่งส่วนไว้ เมื่อจัดส่วนจีวรไว้เช่นนี้แล้ว พึงจับฉลาก และพระภิกษุสิบรูปนั้นก็พึงจับฉลากอีกครั้งแล้วแบ่งกัน ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං උපඩ්ඪපටිවීසං දාතු’’න්ති (මහාව. 343) වචනතො යෙ සාමණෙරා අත්තිස්සරා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කත්තබ්බකම්මං න කරොන්ති, උද්දෙසපරිපුච්ඡාසු යුත්තා ආචරියුපජ්ඣායානංයෙව වත්තපටිවත්තං කරොන්ති, අඤ්ඤෙසං න කරොන්ති, එතෙසංයෙව උපඩ්ඪභාගො දාතබ්බො. යෙ පන පුරෙභත්තඤ්ච පච්ඡාභත්තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝස්සෙව කත්තබ්බකිච්චං කරොන්ති, තෙසං සමකො දාතබ්බො. ඉදඤ්ච පිට්ඨිසමයෙ උප්පන්නෙන භණ්ඩාගාරෙ ඨපිතෙන අකාලචීවරෙනෙව කථිතං, කාලචීවරං පන සමකංයෙව දාතබ්බං. තත්‍රුප්පාදවස්සාවාසිකං සම්මුඤ්ජනීබන්ධනාදි සඞ්ඝස්ස ඵාතිකම්මං කත්වා ගහෙතබ්බං. එතඤ්හෙත්ථ සබ්බෙසං වත්තං. භණ්ඩාගාරචීවරෙපි සචෙ සාමණෙරා ආගන්ත්වා ‘‘භන්තෙ, මයං යාගුං පචාම, භත්තං පචාම, ඛජ්ජකං පචාම, අප්පහරිතං කරොම, දන්තකට්ඨං ආහරාම, රඞ්ගඡල්ලිං කප්පියං කත්වා දෙම, කිං අම්හෙහි න කතං නාමා’’ති උක්කුට්ඨිං කරොන්ති, සමභාගොව දාතබ්බො. එතංයෙව විරජ්ඣිත්වා කරොන්ති, යෙසඤ්ච කරණභාවො න පඤ්ඤායති, තෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සාමණෙරානං උපඩ්ඪපටිවීසං දාතු’’න්ති. කුරුන්දියං පන ‘‘සචෙ සාමණෙරා ‘කස්මා මයං, භන්තෙ, සඞ්ඝකම්මං න කරොම, කරිස්සාමා’ති යාචන්ති, සමපටිවීසො දාතබ්බො’’ති වුත්තං. เพราะมีพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ให้ส่วนกึ่งแก่สามเณร” (มหา. ๓๔๓) ดังนั้น สามเณรเหล่าใดเป็นอิสระแก่ตน ไม่กระทำกิจที่พึงกระทำแก่พระภิกษุสงฆ์ ขวนขวายแต่ในการเรียนและการสอบถาม กระทำวัตรปฏิบัติแก่พระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ของตนเท่านั้น ไม่กระทำแก่ผู้อื่น พึงให้ส่วนกึ่งแก่สามเณรเหล่านั้นเท่านั้น ส่วนสามเณรเหล่าใดกระทำกิจที่พึงกระทำแก่พระภิกษุสงฆ์ทั้งก่อนภัตและหลังภัต พึงให้ส่วนเท่ากันแก่สามเณรเหล่านั้น และคำนี้กล่าวถึงเฉพาะอากาลจีวรที่เกิดขึ้นนอกสมัยกฐินและเก็บไว้ในคลัง ส่วนกาลจีวรนั้นพึงให้ส่วนเท่ากัน จีวรผ้าอาบน้ำฝนที่เกิดขึ้นในอารามนั้น พึงรับไปหลังจากกระทำกิจของสงฆ์ มีการกวาดลานวัดและการผูกไม้กวาด เป็นต้น เพราะนี่เป็นวัตรของสามเณรทั้งหมดในเรื่องนี้ แม้ในเรื่องจีวรในคลัง หากสามเณรมาแล้วร้องประท้วงว่า “ท่านผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าต้มยาคู หุงข้าว ทำของขบเคี้ยว ถางหญ้า นำไม้สีฟันมา ทำให้เปลือกไม้สำหรับย้อมเป็นของควรแล้วถวาย สิ่งใดที่พวกข้าพเจ้าไม่ได้ทำไม่มีเลย” ดังนี้ พึงให้ส่วนเท่ากัน คำที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ให้ส่วนกึ่งแก่สามเณร” นั้น ตรัสหมายถึงสามเณรที่ละเว้นกิจเหล่านั้นเสีย และสามเณรที่การกระทำของพวกเขาไม่ปรากฏ ส่วนในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า “ถ้าสามเณรขอร้องว่า ‘ท่านผู้เจริญ ทำไมพวกข้าพเจ้าจะไม่ทำกิจของสงฆ์เล่า พวกข้าพเจ้าจะทำ’ พึงให้ส่วนเท่ากัน” සචෙ [Pg.248] කොචි භික්ඛු සකං භාගං ගහෙත්වා සත්ථං ලභිත්වා නදිං වා කන්තාරං වා උත්තරිත්වා දිසාපක්කමිතුකාමො හොති, තස්ස ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උත්තරන්තස්ස සකං භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 343) වචනතො චීවරෙසු භණ්ඩාගාරතො බහි නීහටෙසු ඝණ්ටිං පහරිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝෙ සන්නිපතිතෙ චීවරභාජකෙන ‘‘ඉමස්ස භික්ඛුනො කොට්ඨාසෙන එත්තකෙන භවිතබ්බ’’න්ති තක්කෙත්වා නයග්ගාහෙන සමභාගෙන චීවරං දාතබ්බං. තුලාය තුලිතමිව හි සමසමං දාතුං න සක්කා, තස්මා ඌනං වා හොතු අධිකං වා, එවං තක්කෙන නයෙන දින්නං සුදින්නං. නෙව ඌනකං පුන දාතබ්බං, නාතිරිත්තං පටිග්ගණ්හිතබ්බං. සචෙ දස භික්ඛූ හොන්ති, සාටකාපි දසෙව, තෙසු එකො ද්වාදස අග්ඝති, සෙසා දසග්ඝනකා. සබ්බෙසු දසග්ඝනකවසෙන කුසෙ පාතිතෙ යස්ස භික්ඛුනො ද්වාදසග්ඝනකො කුසො පාතිතො, තෙන යත්තකං තස්මිං පටිවීසෙ අධිකං, තත්තකං අග්ඝනකං යං කිඤ්චි අත්තනො සන්තකං කප්පියභණ්ඩං දත්වා සො අතිරෙකභාගො ගහෙතබ්බො. සචෙ සබ්බෙසං පඤ්ච පඤ්ච වත්ථානි පත්තානි, සෙසානිපි අත්ථි, එකෙකං පන න පාපුණාති, ඡින්දිත්වා දාතබ්බානි. ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งถือเอาส่วนของตนแล้ว ได้เพื่อนร่วมเดินทาง ข้ามพ้นแม่น้ำหรือทางกันดารแล้ว มีความประสงค์จะไปสู่ทิศอื่น เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่วนของตนแก่ภิกษุผู้ข้ามพ้นไปอยู่” (มหา. ๓๔๓) เมื่อผ้าจีวรทั้งหลายถูกนำออกจากคลังแล้ว ตีระฆังแล้ว เมื่อพระภิกษุสงฆ์ประชุมกันแล้ว ผู้แจกจีวรพึงกะประมาณว่า “ส่วนของภิกษุรูปนี้พึงมีประมาณเท่านี้” แล้วพึงให้จีวรโดยส่วนที่เท่ากันด้วยการกะประมาณ เพราะว่าการให้เท่ากันเป๊ะเหมือนชั่งด้วยตาชั่งนั้นทำไม่ได้ เพราะฉะนั้น จะน้อยไปหรือมากไปก็ตาม การให้โดยวิธีประมาณเช่นนี้ถือว่าเป็นการให้ที่ดีแล้ว ไม่พึงให้ส่วนที่ขาดไปอีก และไม่พึงรับส่วนที่เกินมา ถ้ามีภิกษุสิบรูป และผ้าสิบผืน ในผ้าเหล่านั้น ผืนหนึ่งมีราคา ๑๒ กหาปณะ ส่วนที่เหลือมีราคาผืนละ ๑๐ กหาปณะ เมื่อมีการจับสลากโดยถือราคา ๑๐ กหาปณะสำหรับผ้าทุกผืน สลากผ้าที่มีราคา ๑๒ กหาปณะตกแก่ภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นพึงให้สิ่งของที่ควรแก่สมณะซึ่งเป็นของตนเองมีราคาเท่ากับส่วนที่เกินมาในส่วนนั้น แล้วพึงรับส่วนที่เกินนั้นไป ถ้าภิกษุทุกรูปได้รับผ้าห้าผืนห้าผืน และยังมีผ้าเหลืออยู่ แต่ไม่พอให้ครบคนละผืน ก็พึงตัดแบ่งให้ ඡින්දන්තෙන ච අඩ්ඪමණ්ඩලාදීනං වා උපාහනත්ථවිකාදීනං වා පහොනකානි ඛණ්ඩානි කත්වා දාතබ්බානි. හෙට්ඨිමපරිච්ඡෙදෙන චතුරඞ්ගුලවිත්ථාරම්පි අනුවාතප්පහොනකායාමං ඛණ්ඩං කත්වා දාතුං වට්ටති, අපරිභොගං පන න කාතබ්බං. සචෙපි එකස්ස භික්ඛුනො කොට්ඨාසෙ එකං වා ද්වෙ වා වත්ථානි නප්පහොන්ති, තත්ථ අඤ්ඤං සාමණකං පරික්ඛාරං ඨපෙත්වා යො තෙන තුස්සති, තස්ස තං භාගං කත්වා පච්ඡා කුසපාතො කාතබ්බො. සචෙ දස දස භික්ඛූ ගණෙත්වා වග්ගං කරොන්තානං එකො වග්ගො න පූරති, අට්ඨ වා නව වා හොන්ති, තෙසං අට්ඨ වා නව වා කොට්ඨාසා ‘‘තුම්හෙ ඉමෙ ගහෙත්වා විසුං භාජෙථා’’ති දාතබ්බා. එවං දත්වා පච්ඡා කුසපාතො කාතබ්බො. และเมื่อตัดแบ่ง พึงทำเป็นชิ้นส่วนที่พอใช้สำหรับผ้ากึ่งวงกลมเป็นต้น หรือสำหรับถุงรองเท้าเป็นต้น แล้วให้ไป โดยกำหนดอย่างต่ำ แม้ชิ้นส่วนที่มีความกว้างสี่นิ้ว มีความยาวพอสำหรับทำผ้าทาบ (อนุวาต) แล้วให้ไปก็ควร แต่ไม่พึงทำให้เป็นของที่ใช้ประโยชน์ไม่ได้ แม้ถ้าในส่วนของภิกษุรูปหนึ่ง ผ้าผืนหนึ่งหรือสองผืนไม่พอ พึงวางบริขารที่ควรแก่สมณะอย่างอื่นไว้ในส่วนนั้น ภิกษุรูปใดพอใจด้วยสิ่งนั้น พึงทำส่วนนั้นให้แก่ภิกษุรูปนั้น แล้วจึงจับสลากในภายหลัง ถ้าเมื่อนับภิกษุสิบรูปสิบรูปแล้วจัดเป็นหมู่ หมู่หนึ่งไม่ครบสิบ มีแปดรูปหรือเก้ารูป พึงให้ส่วนแปดส่วนหรือเก้าส่วนแก่ภิกษุเหล่านั้น โดยกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจงรับส่วนเหล่านี้ไปแบ่งกันเอง” เมื่อให้เช่นนี้แล้ว จึงจับสลากในภายหลัง 199. ඉදානි ‘‘අට්ඨිමා, භික්ඛවෙ, මාතිකා චීවරස්ස උප්පාදාය, සීමාය දෙති, කතිකාය දෙති, භික්ඛාපඤ්ඤත්තියා දෙති, සඞ්ඝස්ස දෙති, උභතොසඞ්ඝස්ස දෙති, වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙති, ආදිස්ස දෙති, පුග්ගලස්ස දෙතී’’ති (මහාව. 379) චීවරානං පටිලාභඛෙත්තදස්සනත්ථං යා තා අට්ඨ මාතිකා වුත්තා, තාසං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. ๑๙๙. บัดนี้ พระพุทธดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย มาติกา 8 ประการเหล่านี้ เพื่อความเกิดขึ้นแห่งจีวร คือ ให้โดยสีมา, ให้โดยกติกา, ให้โดยการบัญญัติภิกขา, ให้แก่สงฆ์, ให้แก่สงฆ์สองฝ่าย, ให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว, ให้โดยเจาะจง, ให้แก่บุคคล” (มหาวรรค 379) มาติกา 8 ประการใดที่กล่าวไว้แล้ว เพื่อแสดงเขตแห่งการได้จีวร พึงทราบวินิจฉัยโดยอาศัยมาติกาเหล่านั้น තත්ථ [Pg.249] ‘‘සීමාය දම්මී’’ති එවං සීමං පරාමසිත්වා දෙන්තො සීමාය දෙති නාම. එවං සීමාය දින්නං යාවතිකා භික්ඛූ අන්තොසීමාගතා, තෙහි භාජෙතබ්බං. සීමා ච නාමෙසා ඛණ්ඩසීමා උපචාරසීමා සමානසංවාසසීමා අවිප්පවාසසීමා ලාභසීමා ගාමසීමා නිගමසීමා නගරසීමා අබ්භන්තරසීමා උදකුක්ඛෙපසීමා ජනපදසීමා රට්ඨසීමා රජ්ජසීමා දීපසීමා චක්කවාළසීමාති පන්නරසවිධා හොති. තත්ථ ඛණ්ඩසීමා සීමාකථායං වුත්තාව. උපචාරසීමා නාම පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපෙන, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානෙන පරිච්ඡින්නා හොති. අපිච භික්ඛූනං ධුවසන්නිපාතට්ඨානතො පරියන්තෙ ඨිතභොජනසාලතො වා නිබද්ධවසනආවාසතො වා ථාමමජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස ද්වින්නං ලෙඩ්ඩුපාතානං අන්තො උපචාරසීමාති වෙදිතබ්බා. සා පන ආවාසෙසු වඩ්ඪන්තෙසු වඩ්ඪති, පරිහායන්තෙසු පරිහායති. මහාපච්චරියං පන ‘‘භික්ඛූසුපි වඩ්ඪන්තෙසු වඩ්ඪතී’’ති වුත්තං. තස්මා සචෙ විහාරෙ සන්නිපතිතභික්ඛූහි සද්ධිං එකාබද්ධා හුත්වා යොජනසතම්පි පූරෙත්වා නිසීදන්ති, යොජනසතම්පි උපචාරසීමාව හොති, සබ්බෙසං ලාභො පාපුණාති. සමානසංවාසඅවිප්පවාසසීමාද්වයම්පි වුත්තමෙව. ලාභසීමා නාම නෙව සම්මාසම්බුද්ධෙන අනුඤ්ඤාතා, න ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි ඨපිතා, අපිච ඛො රාජරාජමහාමත්තා විහාරං කාරෙත්වා ගාවුතං වා අඩ්ඪයොජනං වා යොජනං වා සමන්තතො පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘අයං අම්හාකං විහාරස්ස ලාභසීමා’’ති නාමලිඛිතකෙ ථම්භෙ නිඛණිත්වා ‘‘යං එත්ථන්තරෙ උප්පජ්ජති, සබ්බං අම්හාකං විහාරස්ස දෙමා’’ති සීමා ඨපෙන්ති, අයං ලාභසීමා නාම. ගාමනිගමනගරඅබ්භන්තරඋදකුක්ඛෙපසීමාපි වුත්තා එව. ในมาติกาเหล่านั้น ผู้ที่ถวายโดยอ้างถึงสีมาว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในสีมา” ชื่อว่าถวายโดยสีมา จีวรที่ถวายโดยสีมาเช่นนี้ ภิกษุทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ในสีมานั้น พึงแบ่งกัน และสีมานี้นั้นมี 15 ชนิด คือ ขัณฑสีมา อุปจารสีมา สมานสังวาสสีมา อวิปปวาสสีมา ลาภสีมา คามสีมา นิคมสีมา นครสีมา อัพภันตรสีมา อุทกุกเขปสีมา ชนบทสีมา รัฐสีมา รัชชสีมา ทีปสีมา จักกวาฬสีมา ในสีมาเหล่านั้น ขัณฑสีมาได้กล่าวไว้แล้วในสีมากถา อุปจารสีมา คือ สีมาที่กำหนดด้วยเขตของวิหารที่ล้อมรั้วไว้ด้วยการล้อมรั้ว หรือกำหนดด้วยสถานที่ที่ควรแก่การล้อมรั้วของวิหารที่ไม่ได้ล้อมรั้ว อีกอย่างหนึ่ง พึงทราบว่า อุปจารสีมา คือ ภายในระยะปาหิน 2 ครั้งของบุรุษผู้มีกำลังปานกลาง จากสถานที่ประชุมภิกษุเป็นประจำ หรือจากโรงฉันที่ตั้งอยู่สุดเขต หรือจากอาวาสที่ภิกษุอยู่ประจำ อุปจารสีมานั้น เมื่ออาวาสขยายออก ย่อมขยายออก เมื่อลดลง ย่อมลดลง แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า “แม้เมื่อภิกษุเพิ่มขึ้น สีมาก็ขยายออก” เพราะฉะนั้น ถ้าภิกษุทั้งหลายในวิหารเชื่อมต่อเป็นอันเดียวกันกับภิกษุที่ประชุมกันแล้ว นั่งจนเต็มพื้นที่แม้ร้อยโยชน์ พื้นที่แม้ร้อยโยชน์นั้นก็เป็นอุปจารสีมานั่นเอง ลาภย่อมถึงแก่ภิกษุทุกรูป แม้สีมาสองอย่างคือสมานสังวาสสีมาและอวิปปวาสสีมาก็ได้กล่าวไว้แล้วนั่นเอง ที่ชื่อว่าลาภสีมานั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามิได้ทรงอนุญาตไว้เลย และพระเถระผู้สังคายนาธรรมก็มิได้ตั้งไว้ แต่ว่า พระราชาและมหาอำมาตย์ของพระราชาสร้างวิหารแล้ว กำหนดโดยรอบหนึ่งคาวุต หรือครึ่งโยชน์ หรือหนึ่งโยชน์ แล้วปักเสาที่เขียนชื่อไว้ว่า “นี่คือลาภสีมาของวิหารของเรา” แล้วตั้งสีมาว่า “สิ่งใดเกิดขึ้นในระหว่างนี้ เราถวายสิ่งนั้นทั้งหมดแก่วิหารของเรา” นี่ชื่อว่าลาภสีมา แม้คามสีมา นิคมสีมา นครสีมา อัพภันตรสีมา และอุทกุกเขปสีมา ก็ได้กล่าวไว้แล้วนั่นเอง ජනපදසීමා නාම කාසිකොසලරට්ඨාදීනං අන්තො බහූ ජනපදා හොන්ති, තත්ථ එකෙකො ජනපදපරිච්ඡෙදො ජනපදසීමා. රට්ඨසීමා නාම කාසිකොසලාදිරට්ඨපරිච්ඡෙදො. රජ්ජසීමා නාම ‘‘චොළභොගො කෙරළභොගො’’ති එවං එකෙකස්ස රඤ්ඤො ආණාපවත්තිට්ඨානං. දීපසීමා නාම සමුද්දන්තෙන පරිච්ඡින්නමහාදීපා ච අන්තරදීපා ච. චක්කවාළසීමා චක්කවාළපබ්බතෙනෙව පරිච්ඡින්නා. එවමෙතාසු සීමාසු ඛණ්ඩසීමාය කෙනචි කම්මෙන සන්නිපතිතං සඞ්ඝං දිස්වා ‘‘එත්ථෙව සීමාය සඞ්ඝස්ස දෙමී’’ති වුත්තෙ යාවතිකා භික්ඛූ අන්තොඛණ්ඩසීමාගතා, තෙහි භාජෙතබ්බං. තෙසංයෙව හි තං පාපුණාති, අඤ්ඤෙසං සීමන්තරිකාය වා උපචාරසීමාය [Pg.250] වා ඨිතානම්පි න පාපුණාති. ඛණ්ඩසීමාය ඨිතෙ පන රුක්ඛෙ වා පබ්බතෙ වා ඨිතස්ස හෙට්ඨා වා පථවීවෙමජ්ඣගතස්ස පාපුණාතියෙව. ‘‘ඉමිස්සා උපචාරසීමාය සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දින්නං පන ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකාසු ඨිතානම්පි පාපුණාති. ‘‘සමානසංවාසසීමාය දම්මී’’ති දින්නං පන ඛණ්ඩසීමාසීමන්තරිකාසු ඨිතානං න පාපුණාති. අවිප්පවාසසීමාලාභසීමාසු දින්නං තාසු සීමාසු අන්තොගතානං පාපුණාති. ගාමසීමාදීසු දින්නං තාසං සීමානං අබ්භන්තරෙ බද්ධසීමාය ඨිතානම්පි පාපුණාති. අබ්භන්තරසීමාඋදකුක්ඛෙපසීමාසු දින්නං තත්ථ අන්තොගතානංයෙව පාපුණාති. ජනපදරට්ඨරජ්ජදීපචක්කවාළසීමාසුපි ගාමසීමාදීසු වුත්තසදිසොයෙව විනිච්ඡයො. ที่ชื่อว่าชนบทสีมานั้น ภายในแคว้นกาสีและแคว้นโกศลเป็นต้น มีชนบทมากมาย ในชนบทเหล่านั้น การกำหนดเขตชนบทแต่ละแห่งชื่อว่าชนบทสีมา ที่ชื่อว่ารัฐสีมา คือ การกำหนดเขตแคว้นกาสีและแคว้นโกศลเป็นต้น ที่ชื่อว่ารัชชสีมา คือ สถานที่ที่เป็นไปแห่งพระอาณาของพระราชาแต่ละพระองค์ เช่น “เขตปกครองของพระเจ้าโจฬะ” “เขตปกครองของพระเจ้าเกรละ” ที่ชื่อว่าทีปสีมา คือ มหาทวีปและอันตรทวีปที่กำหนดด้วยขอบเขตแห่งมหาสมุทร ที่ชื่อว่าจักกวาฬสีมา กำหนดด้วยภูเขาจักรวาลนั่นเอง ในสีมาทั้งหลายเหล่านี้อย่างนี้ เห็นสงฆ์ที่ประชุมกันด้วยกรรมบางอย่างในขัณฑสีมา แล้วกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในสีมานี้แหละ” ภิกษุทั้งหลายเท่าที่มีอยู่ในขัณฑสีมา ภิกษุเหล่านั้นพึงแบ่งกัน เพราะว่าจีวรนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่าอื่นแม้ที่ยืนอยู่ในสีมันตริกะหรือในอุปจารสีมา แต่ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่บนต้นไม้หรือบนภูเขาที่ตั้งอยู่ในขัณฑสีมา หรือแก่ผู้ไปในท่ามกลางแผ่นดินในเบื้องล่าง ส่วนจีวรที่ถวายว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในอุปจารสีมานี้” ย่อมถึงแม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในขัณฑสีมาและในสีมันตริกะ ส่วนจีวรที่ถวายว่า “ข้าพเจ้าถวายในสมานสังวาสสีมา” ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในขัณฑสีมาและในสีมันตริกะ จีวรที่ถวายในอวิปปวาสสีมาและในลาภสีมา ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้เข้าอยู่ภายในสีมาเหล่านั้น จีวรที่ถวายในคามสีมาเป็นต้น ย่อมถึงแม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในพัทธสีมาภายในสีมาเหล่านั้น จีวรที่ถวายในอัพภันตรสีมาและในอุทกุกเขปสีมา ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้เข้าอยู่ภายในสีมานั้นเท่านั้น แม้ในชนบทสีมา รัฐสีมา รัชชสีมา ทีปสีมา และจักรวาฬสีมา วินิจฉัยก็เช่นเดียวกับที่กล่าวไว้แล้วในคามสีมาเป็นต้นนั่นเอง සචෙ පන ජම්බුදීපෙ ඨිතො ‘‘තම්බවණ්ණිදීපෙ සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, තම්බපණ්ණිදීපතො එකොපි ආගන්ත්වා සබ්බෙසං ගණ්හිතුං ලභති. සචෙපි තත්‍රෙව එකො සභාගභික්ඛු සභාගානං භාගං ගණ්හාති, න වාරෙතබ්බො. එවං තාව යො සීමං පරාමසිත්වා දෙති, තස්ස දානෙ විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යො පන ‘‘අසුකසීමාය’’න්ති වත්තුං න ජානාති, කෙවලං ‘‘සීමා’’ති වචනමත්තමෙව ජානන්තො විහාරං ආගන්ත්වා ‘‘සීමාය දම්මී’’ති වා ‘‘සීමට්ඨකසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වා භණති, සො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘සීමා නාම බහුවිධා, කතරසීමං සන්ධාය භණසී’’ති. සචෙ වදති ‘‘අහං ‘අසුකසීමා’ති න ජානාමි, සීමට්ඨකසඞ්ඝො භාජෙත්වා ගණ්හතූ’’ති, කතරසීමාය භාජෙතබ්බං? මහාසීවත්ථෙරො කිරාහ ‘‘අවිප්පවාසසීමායා’’ති. තතො නං ආහංසු ‘‘අවිප්පවාසසීමා නාම තියොජනාපි හොති, එවං සන්තෙ තියොජනෙ ඨිතා ලාභං ගණ්හිස්සන්ති, තියොජනෙ ඨත්වා ආගන්තුකවත්තං පූරෙත්වා ආරාමං පවිසිතබ්බං භවිස්සති, ගමිකො තියොජනං ගන්ත්වා සෙනාසනං ආපුච්ඡිස්සති, නිස්සයප්පටිපන්නස්ස තියොජනාතික්කමෙ නිස්සයො පටිප්පස්සම්භිස්සති, පාරිවාසිකෙන තියොජනං අතික්කමිත්වා අරුණං උට්ඨපෙතබ්බං භවිස්සති, භික්ඛුනියා තියොජනෙ ඨත්වා ආරාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡිතබ්බං භවිස්සති, සබ්බම්පෙතං උපචාරසීමාපරිච්ඡෙදවසෙනෙව කාතුං වට්ටති, තස්මා උපචාරසීමාය භාජෙතබ්බ’’න්ති. แต่ถ้าหากผู้ที่อยู่ในชมพูทวีปกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ในเกาะลังกา” แม้ภิกษุรูปหนึ่งจากเกาะลังกามาแล้วก็ย่อมรับส่วนของสงฆ์ลังกาทั้งหมดได้. แม้ถ้าหากภิกษุรูปหนึ่งผู้เป็นส่วนเดียวกับสงฆ์ลังกาในชมพูทวีปนั้นเองรับส่วนของชาวลังกาผู้เป็นส่วนเดียวกับตน ก็ไม่ควรห้าม. การวินิจฉัยในการถวายของบุคคลผู้กำหนดสีมาแล้วถวาย พึงทราบอย่างนี้ก่อน. ส่วนผู้ใดไม่รู้ที่จะกล่าวว่า “ในสีมาชื่อโน้น” เพียงแต่รู้คำว่า “สีมา” เท่านั้น มายังวิหารแล้วกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายในสีมา” หรือ “ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในสีมา” ผู้นั้นพึงถูกถามว่า “ชื่อว่าสีมามีหลายอย่าง ท่านกล่าวอ้างถึงสีมาไหน?” ถ้าหากเขากล่าวว่า “ข้าพเจ้าไม่รู้ว่า ‘สีมาชื่อโน้น’ ขอสงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในสีมาจงแบ่งแล้วรับเถิด” พึงแบ่งในสีมาไหน? ได้ยินว่าพระมหาเถระสีวะกล่าวว่า “พึงแบ่งในอวิปปวาสสีมา”. จากนั้นพวกเขาได้กล่าวกับพระมหาเถระสีวะนั้นว่า “ชื่อว่าอวิปปวาสสีมามีประมาณสามโยชน์ก็มี. เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในระยะสามโยชน์จักรับลาภ. ภิกษุพึงตั้งอยู่ในระยะสามโยชน์ บำเพ็ญอาคันตุกวัตรแล้วจึงเข้าสู่อาราม. ภิกษุผู้เดินทางไปสามโยชน์แล้วจักต้องบอกลาเสนาสนะ. นิสสัยของภิกษุผู้ถือนิสสัยจักระงับเพราะล่วงสามโยชน์. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสล่วงสามโยชน์แล้วจักต้องรอให้อรุณขึ้น. ภิกษุณีตั้งอยู่ในระยะสามโยชน์แล้วจักต้องขออนุญาตเข้าสู่อาราม. สิ่งทั้งหมดนี้ย่อมควรทำโดยอาศัยการกำหนดเขตอุปจารสีมาเท่านั้น. เพราะฉะนั้น พึงแบ่งในอุปจารสีมา” ดังนี้. 200. කතිකාය දෙතීති එත්ථ පන කතිකා නාම සමානලාභකතිකා. තත්‍රෙවං කතිකා කාතබ්බා, එකස්මිං විහාරෙ සන්නිපතිතෙහි භික්ඛූහි යං විහාරං සඞ්ගණ්හිතුකාමා සමානලාභං කාතුං ඉච්ඡන්ති[Pg.251], තස්ස නාමං ගහෙත්වා ‘‘අසුකො නාම විහාරො පොරාණකො’’ති වා ‘‘බුද්ධාධිවුත්ථො’’ති වා ‘‘අප්පලාභො’’ති වා ය කිඤ්චි කාරණං වත්වා ‘‘තං විහාරං ඉමිනා විහාරෙන සද්ධිං එකලාභං කාතුං සඞ්ඝස්ස රුච්චතී’’ති තික්ඛත්තුං සාවෙතබ්බං. එත්තාවතා තස්මිං විහාරෙ නිසින්නොපි ඉධ නිසින්නොව හොති. තස්මිං විහාරෙපි සඞ්ඝෙන එවමෙව කාතබ්බං. එත්තාවතා ඉධ නිසින්නොපි තස්මිං නිසින්නොව හොති. එකස්මිං විහාරෙ ලාභෙ භාජියමානෙ ඉතරස්මිං ඨිතස්ස භාගං ගහෙතුං වට්ටති. එවං එකෙන විහාරෙන සද්ධිං බහූපි ආවාසා එකලාභා කාතබ්බා. එවඤ්ච කතෙ එකස්මිං ආවාසෙ දින්නෙ සබ්බත්ථ දින්නං හොති. ๒๐๐. ในบทว่า “ถวายด้วยกติกา” นี้ ชื่อว่ากติกาคือ กติกาที่ทำขึ้นเพื่อให้มีลาภเท่ากัน. ในกติกาที่ทำขึ้นเพื่อให้มีลาภเท่ากันนั้น พึงทำกติกาอย่างนี้: ภิกษุทั้งหลายผู้ประชุมกันอยู่ในวิหารแห่งหนึ่ง ปรารถนาจะสงเคราะห์วิหารใดและปรารถนาจะทำให้มีลาภเท่ากัน พึงถือเอาชื่อของวิหารนั้นแล้วกล่าวเหตุผลอย่างใดอย่างหนึ่งว่า “วิหารชื่อโน้นเป็นวัดเก่า” หรือ “เป็นวัดที่พระพุทธเจ้าเคยประทับอยู่” หรือ “เป็นวัดที่ไม่มีลาภ” แล้วประกาศให้สงฆ์ทราบสามครั้งว่า “สงฆ์ชอบใจที่จะทำให้วิหารนั้นมีลาภเท่ากันกับวิหารที่มีลาภนี้”. ด้วยการประกาศให้ทราบเพียงเท่านี้ แม้ผู้ที่นั่งอยู่ในวิหารที่ไม่มีลาภนั้นก็ย่อมนั่งอยู่ในวิหารนี้. ในวิหารที่ไม่มีลาภนั้น สงฆ์ก็พึงทำอย่างนั้นนั่นแหละ. ด้วยการประกาศให้ทราบเพียงเท่านี้ แม้ผู้ที่นั่งอยู่ในวิหารที่มีลาภมากนี้ก็ย่อมนั่งอยู่ในวิหารที่ไม่มีลาภนั้น. เมื่อกำลังแบ่งลาภในวิหารแห่งหนึ่ง ก็ย่อมควรรับส่วนของภิกษุผู้ตั้งอยู่ในวิหารอื่น. อย่างนี้ แม้อาวาสหลายแห่งก็พึงทำให้มีลาภเท่ากันกับวิหารแห่งหนึ่ง. และเมื่อทำอย่างนี้แล้ว เมื่อถวายในอาวาสแห่งหนึ่ง ก็ย่อมเป็นการถวายในทุกแห่ง. 201. භික්ඛාපඤ්ඤත්ති නාම අත්තනො පරිච්චාගපඤ්ඤාපනට්ඨානං, යත්ථ සඞ්ඝස්ස ධුවකාරා කරීයන්ති. එත්ථ ච යස්මිං විහාරෙ ඉමස්ස චීවරදායකස්ස සන්තකං සඞ්ඝස්ස පාකවට්ටං වා වත්තති, යස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ අත්තනො භාරං කත්වා සදා ගෙහෙ භොජෙති, යත්ථ වා තෙන ආවාසො කාරිතො, සලාකභත්තාදීනි වා නිබද්ධානි, ඉමෙ ධුවකාරා නාම. යෙන පන සකලොපි විහාරො පතිට්ඨාපිතො, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්මා සචෙ සො ‘‘යත්ථ මය්හං ධුවකාරා කරීයන්ති, තත්ථ දම්මී’’ති වා ‘‘තත්ථ දෙථා’’ති වා භණති, බහූසු චෙපි ඨානෙසු ධුවකාරා හොන්ති, සබ්බත්ථ දින්නමෙව හොති. සචෙ පන එකස්මිං විහාරෙ භික්ඛූ බහුතරා හොන්ති, තෙහි වත්තබ්බං ‘‘තුම්හාකං ධුවකාරෙ එකත්ථ භික්ඛූ බහූ, එකත්ථ අප්පකා’’ති. සචෙ ‘‘භික්ඛුගණනාය ගණ්හථා’’ති භණති, තථා භාජෙත්වා ගණ්හිතුං වට්ටති. එත්ථ ච වත්ථභෙසජ්ජාදි අප්පකම්පි සුඛෙන භාජීයති. යදි පන මඤ්චො වා පීඨං වා එකමෙව හොති, තං පුච්ඡිත්වා යස්ස විහාරස්ස, එකවිහාරෙපි වා යස්ස සෙනාසනස්ස සො විචාරෙති, තත්ථ දාතබ්බං. සචෙපි ‘‘අසුකභික්ඛු ගණ්හතූ’’ති වදති, වට්ටති. අථ ‘‘මය්හං ධුවකාරෙ දෙථා’’ති වත්වා අවිචාරෙත්වා ගච්ඡති, සඞ්ඝස්සපි විචාරෙතුං වට්ටති. එවං පන විචාරෙතබ්බං, ‘‘සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ දෙථා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ තත්ථ සෙනාසනං පරිපුණ්ණං හොති, යත්ථ නප්පහොති, තත්ථ දාතබ්බං. සචෙ එකො භික්ඛු ‘‘මය්හං වසනට්ඨානෙ සෙනාසනපරිභොගභණ්ඩං නත්ථී’’ති වදති, තත්ථ දාතබ්බං. ๒๐๑. ชื่อว่าภิกขาปัญญัติคือ สถานที่ที่กำหนดการถวายของตน ซึ่งมีการทำบุญประจำแก่สงฆ์. ในที่ที่มีการทำบุญประจำนี้ด้วย คือในวิหารใด การถวายภัตตาหารของทายกผู้ถวายจีวรนี้เป็นของสงฆ์ย่อมเป็นไป, ในวิหารใดภิกษุทั้งหลายทำตนเป็นภาระแล้วย่อมเลี้ยงในเรือนเสมอ, หรือในที่ใดทายกนั้นสร้างอาวาสไว้, หรือสลากภัตเป็นต้นมีการถวายเป็นประจำ, ทายกเหล่านี้ชื่อว่าผู้ทำบุญประจำ. ส่วนทายกใดสร้างวิหารทั้งหมดไว้ ในทายกนั้นไม่มีอะไรที่จะต้องกล่าวอย่างนั้นเลย. เพราะฉะนั้น ถ้าหากทายกนั้นกล่าวว่า “ข้าพเจ้าถวายในอาวาสที่การทำบุญประจำของข้าพเจ้ามีอยู่” หรือ “จงถวายในอาวาสนั้นเถิด” แม้ถ้าหากการทำบุญประจำมีอยู่ในหลายสถานที่ ก็ย่อมเป็นการถวายในสถานที่ถวายทั้งหมด. แต่ถ้าหากในวิหารแห่งหนึ่งมีภิกษุมาก ภิกษุเหล่านั้นพึงกล่าวว่า “ในที่ทำบุญประจำของท่านทั้งหลาย ในวัดแห่งหนึ่งมีภิกษุมาก ในอีกแห่งหนึ่งมีน้อย”. ถ้าหากเขากล่าวว่า “จงรับด้วยการนับจำนวนภิกษุเถิด” ก็ย่อมควรแบ่งแล้วรับตามที่ทายกนั้นกล่าว. ในบรรดาวัตถุที่ถวายเหล่านี้ด้วย วัตถุที่ถวายมีผ้าและยาเป็นต้น แม้มีน้อยก็ย่อมแบ่งได้ง่าย. แต่ถ้าหากเตียงหรือเก้าอี้มีเพียงอันเดียว พึงถามทายกนั้นแล้วถวายแก่เสนาสนะของวิหารใด หรือแก่เสนาสนะใดแม้ในวิหารเดียวที่ทายกนั้นจัดแจงไว้. แม้ถ้าหากเขากล่าวว่า “ขอภิกษุชื่อโน้นจงรับเถิด” ก็ย่อมควร. ถ้าหากเขากล่าวว่า “จงถวายในวัดที่ทำบุญประจำของข้าพเจ้าเถิด” แล้วไม่จัดแจงไป สงฆ์ก็ย่อมควรจัดแจง. แต่พึงจัดแจงอย่างนี้: พึงกล่าวว่า “จงถวายในที่อยู่ของพระสังฆเถระเถิด”. ถ้าหากเสนาสนะในที่นั้นบริบูรณ์แล้ว ในอาวาสใดไม่พอ พึงถวายในอาวาสนั้น. ถ้าหากภิกษุรูปหนึ่งกล่าวว่า “ในที่อยู่ของข้าพเจ้าไม่มีเครื่องใช้สอยเสนาสนะ” พึงถวายในอาวาสนั้น. 202. සඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ පන සචෙ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දෙති, උපචාරසීමාය ඨිතෙන සඞ්ඝෙන ඝණ්ටිං පහරිත්වා [Pg.252] කාලං ඝොසෙත්වා භාජෙතබ්බානි, සීමට්ඨකස්ස අසම්පත්තස්සපි භාගං ගණ්හන්තො න වාරෙතබ්බො. විහාරො මහා හොති, ථෙරාසනතො පට්ඨාය වත්ථෙසු දීයමානෙසු අලසජාතිකා මහාථෙරා පච්ඡා ආගච්ඡන්ති, ‘‘භන්තෙ, වීසතිවස්සානං දීයති, තුම්හාකං ඨිතිකා අතික්කන්තා’’ති න වත්තබ්බා, ඨිතිකං ඨපෙත්වා තෙසං දත්වා පච්ඡා ඨිතිභාය දාතබ්බං. ‘‘අසුකවිහාරෙ කිර බහු චීවරං උප්පන්න’’න්ති සුත්වා යොජනන්තරිකවිහාරතොපි භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, සම්පත්තසම්පත්තානං ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය දාතබ්බං, අසම්පත්තානම්පි උපචාරසීමං පවිට්ඨානං අන්තෙවාසිකාදීසු ගණ්හන්තෙසු දාතබ්බමෙව. ‘‘බහිඋපචාරසීමාය ඨිතානං දෙථා’’ති වදන්ති, න දාතබ්බං. සචෙ පන උපචාරසීමං ඔක්කන්තෙහි එකාබද්ධා හුත්වා අත්තනො විහාරද්වාරෙ වා අන්තොවිහාරෙයෙව වා හොන්ති, පරිසවසෙන වඩ්ඪිතා නාම සීමා හොති, තස්මා දාතබ්බං. සඞ්ඝනවකස්ස දින්නෙපි පච්ඡා ආගතානං දාතබ්බමෙව. දුතියභාගෙ පන ථෙරාසනං ආරුළ්හෙ ආගතානං පඨමභාගො න පාපුණාති, දුතියභාගතො වස්සග්ගෙන දාතබ්බං. ๒๐๒. ในบทว่า “ถวายแก่สงฆ์” นี้ มีวินิจฉัยว่า ถ้าหากเข้าไปสู่วิหารแล้วถวายว่า “ข้าพเจ้าถวายจีวรเหล่านี้แก่สงฆ์” สงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในอุปจารสีมาพึงตีระฆังประกาศเวลาแล้วแบ่ง. แม้บุคคลผู้ยังไม่มาถึงที่แบ่ง เมื่อจะรับส่วนของสงฆ์ผู้ตั้งอยู่ในสีมา ก็ไม่ควรห้าม. ถ้าวิหารใหญ่ เมื่อกำลังถวายผ้าทั้งหลายโดยเริ่มจากที่นั่งของพระเถระ พระมหาเถระผู้มีปกติเกียจคร้านมาภายหลัง ก็ไม่ควรกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ถวายแก่พระเถระผู้มีพรรษา ๒๐ ลำดับของท่านทั้งหลายล่วงไปแล้ว” พึงงดลำดับไว้แล้วถวายแก่พระมหาเถระเหล่านั้นก่อน แล้วจึงถวายตามลำดับในภายหลัง. ได้ยินว่า “จีวรจำนวนมากเกิดขึ้นในวิหารชื่อโน้น” ภิกษุทั้งหลายแม้จากวิหารที่อยู่ห่างออกไปหนึ่งโยชน์ก็ย่อมมา. พึงถวายแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึงแล้วโดยเริ่มจากที่ที่ตนตั้งอยู่. แม้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้ยังไม่มาถึงที่แบ่ง แต่ศิษย์เป็นต้นของพระเถระทั้งหลายผู้เข้าไปสู่อุปจารสีมาแล้วรับอยู่ ก็พึงถวายให้ได้. หากพวกเขากล่าวว่า “จงถวายแก่ผู้ที่ตั้งอยู่ภายนอกอุปจารสีมาเถิด” ไม่ควรถวาย. แต่ถ้าหากภิกษุทั้งหลายผู้เข้าไปสู่อุปจารสีมาผูกพันเป็นอันเดียวกันแล้วอยู่ในประตูวิหารของตน หรือภายในวิหารนั่นเอง สีมาชื่อว่าขยายออกไปโดยอาศัยบริษัท เพราะฉะนั้น พึงถวายให้. แม้ถวายแก่พระสังฆนวกะแล้ว ภิกษุทั้งหลายผู้มาภายหลังก็พึงถวายให้เช่นกัน. ส่วนในส่วนที่สอง เมื่อพระเถระขึ้นไปนั่งบนที่นั่งของพระเถระแล้ว ส่วนแรกย่อมไม่ถึงแก่พระเถระทั้งหลายผู้มาภายหลัง พึงถวายจากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา. එකස්මිං විහාරෙ දස භික්ඛූ හොන්ති, දස වත්ථානි ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දෙන්ති, පාටෙක්කං භාජෙතබ්බානි. සචෙ ‘‘සබ්බානෙව අම්හාකං පාපුණන්තී’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, දුප්පාපිතානි චෙව දුග්ගහිතානි ච, ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකානෙව හොන්ති. එකං පන උද්ධරිත්වා ‘‘ඉදං තුම්හාකං පාපුණාතී’’ති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස පාපෙත්වා ‘‘සෙසානි අම්හාකං පාපුණන්තී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. එකමෙව වත්ථං ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති ආහරන්ති, අභාජෙත්වාව ‘‘අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගණ්හන්ති, දුප්පාපිතඤ්චෙව දුග්ගහිතඤ්ච. සත්ථකෙන වා හලිද්දිආදිනා වා ලෙඛං කත්වා එකකොට්ඨාසං ‘‘ඉදං ඨානං තුම්හාකං පාපුණාතී’’ති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස පාපෙත්වා ‘‘සෙසං අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගහෙතුං වට්ටති. යං පන වත්ථස්සෙව පුප්ඵං වා වලි වා, තෙන පරිච්ඡෙදං කාතුං න වට්ටති. සචෙ එකං තන්තං උද්ධරිත්වා ‘‘ඉදං ඨානං තුම්හාකං පාපුණාතී’’ති ථෙරස්ස දත්වා ‘‘සෙසං අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගණ්හන්ති, වට්ටති. ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං ඡින්දිත්වා භාජියමානං වට්ටතියෙව. ในวิหารแห่งหนึ่ง มีภิกษุ ๑๐ รูป ทายาทถวายผ้า ๑๐ ผืนว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" พึงแบ่งกันเป็นส่วนๆ หากถือเอาไปว่า "ผ้าทั้งหมดเป็นของพวกเรา" ชื่อว่าทำให้ถึงโดยไม่ชอบ และชื่อว่าถือเอาโดยไม่ชอบ ในที่ที่ไปถึงนั้น ผ้าเหล่านั้นก็ยังคงเป็นของสงฆ์อยู่นั่นเอง. แต่ถ้าหยิบผ้าผืนหนึ่งขึ้นมา แล้วทำให้ถึงแก่พระสังฆเถระว่า "ผืนนี้เป็นของท่าน" แล้วถือเอาผ้าที่เหลือว่า "เป็นของพวกเรา" ย่อมควร. หากนำผ้ามาเพียงผืนเดียวว่า "ถวายแก่สงฆ์" แล้วยังไม่ได้แบ่ง ก็ถือเอาไปว่า "เป็นของพวกเรา" ชื่อว่าทำให้ถึงโดยไม่ชอบ และชื่อว่าถือเอาโดยไม่ชอบ. หรือทำเครื่องหมายด้วยมีดเล็ก หรือด้วยขมิ้นเป็นต้น แล้วทำให้ส่วนหนึ่งถึงแก่พระสังฆเถระว่า "ส่วนนี้เป็นของท่าน" แล้วถือเอาส่วนที่เหลือว่า "เป็นของพวกเรา" ย่อมควร. แต่ถ้าเป็นลายดอกหรือรอยพับของผ้า ไม่ควรที่จะทำเครื่องหมายกำหนดด้วยสิ่งนั้น. หากดึงด้ายเส้นหนึ่งออกมา แล้วให้แก่พระเถระว่า "ส่วนนี้เป็นของท่าน" แล้วถือเอาส่วนที่เหลือว่า "เป็นของพวกเรา" ย่อมควร. การตัดแบ่งเป็นชิ้นๆ แล้วแบ่งกัน ย่อมควรทีเดียว. එකභික්ඛුකෙ විහාරෙ සඞ්ඝස්ස චීවරෙසු උප්පන්නෙසු සචෙ පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සො භික්ඛු ‘‘සබ්බානි මය්හං පාපුණන්තී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතානි[Pg.253], ඨිතිකා පන න තිට්ඨති. සචෙ එකෙකං උද්ධරිත්වා ‘‘ඉදං මය්හං පාපුණාතී’’ති ගණ්හාති, ඨිතිකා තිට්ඨති. තත්ථ අට්ඨිතාය ඨිතිකාය පුන අඤ්ඤස්මිං චීවරෙ උප්පන්නෙ සචෙ එකො භික්ඛු ආගච්ඡති, මජ්ඣෙ ඡින්දිත්වා ද්වීහිපි ගහෙතබ්බං. ඨිතාය ඨිතිකාය පුන අඤ්ඤස්මිං චීවරෙ උප්පන්නෙ සචෙ නවකතරො ආගච්ඡති, ඨිතිකා හෙට්ඨා ඔරොහති. සචෙ වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, ඨිතිකා උද්ධං ආරොහති. අථ අඤ්ඤො නත්ථි, පුන අත්තනො පාපෙත්වා ගහෙතබ්බං. ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා යෙන කෙනචි ආකාරෙන සඞ්ඝං ආමසිත්වා දින්නං පන පංසුකූලිකානං න වට්ටති ‘‘ගහපතිචීවරං පටික්ඛිපාමි, පංසුකූලිකඞ්ගං සමාදියාමී’’ති වුත්තත්තා, න පන අකප්පියත්තා. භික්ඛුසඞ්ඝෙන අපලොකෙත්වා දින්නම්පි න ගහෙතබ්බං. යං පන භික්ඛු අත්තනො සන්තකං දෙති, තං භික්ඛුදත්තියං නාම වට්ටති, පංසුකූලං පන න හොති. එවං සන්තෙපි ධුතඞ්ගං න භිජ්ජති. ‘‘භික්ඛූනං දෙම, ථෙරානං දෙමා’’ති වුත්තෙ පන පංසුකූලිකානම්පි වට්ටති, ‘‘ඉදං වත්ථං සඞ්ඝස්ස දෙම, ඉමිනා උපාහනත්ථවිකපත්තත්ථවිකආයොගඅංසබද්ධකාදීනි කරොන්තූ’’ති දින්නම්පි වට්ටති. පත්තත්ථවිකාදීනං අත්ථාය දින්නානි බහූනිපි හොන්ති, චීවරත්ථායපි පහොන්ති, තතො චීවරං කත්වා පාරුපිතුං වට්ටති. සචෙ පන සඞ්ඝො භාජිතාතිරිත්තානි වත්ථානි ඡින්දිත්වා උපාහනත්ථවිකාදීනං අත්ථාය භාජෙති, තතො ගහෙතුං න වට්ටති. සාමිකෙහි විචාරිතමෙව හි වට්ටති, න ඉතරං. පංසුකූලිකං ‘‘සඞ්ඝස්ස ධම්මකරණපටාදීනං අත්ථාය දෙමා’’ති වුත්තෙපි ගහෙතුං වට්ටති, පරික්ඛාරො නාම පංසුකූලිකානම්පි ඉච්ඡිතබ්බො. යං තත්ථ අතිරෙකං හොති, තං චීවරෙපි උපනෙතුං වට්ටති. සුත්තං සඞ්ඝස්ස දෙන්ති, පංසුකූලිකෙහිපි ගහෙතබ්බං. අයං තාව විහාරං පවිසිත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දින්නෙසු විනිච්ඡයො. සචෙ පන බහිඋපචාරසීමාය අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වා සඞ්ඝනවකස්ස වා ආරොචෙති, සචෙපි යොජනං ඵරිත්වා පරිසා ඨිතා හොති, එකාබද්ධා චෙ, සබ්බෙසං පාපුණාති. යෙ පන ද්වාදසහි හත්ථෙහි පරිසං අසම්පත්තා, තෙසං න පාපුණාති. ในวิหารที่มีภิกษุรูปเดียว เมื่อจีวรเกิดขึ้นแก่สงฆ์ หากภิกษุนั้นถือเอาไปตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนว่า "จีวรทั้งหมดเป็นของข้าพเจ้า" ชื่อว่าถือเอาโดยชอบ แต่ลำดับย่อมไม่ตั้งอยู่. หากหยิบขึ้นมาทีละผืนแล้วถือเอาไปว่า "จีวรผืนนี้เป็นของข้าพเจ้า" ลำดับย่อมตั้งอยู่. ในสองกรณีนั้น ในกรณีที่ลำดับไม่ตั้งอยู่ เมื่อจีวรอื่นเกิดขึ้นอีก หากมีภิกษุรูปหนึ่งมา พึงตัดแบ่งครึ่งแล้วภิกษุทั้งสองรูปพึงถือเอา. ในกรณีที่ลำดับตั้งอยู่ เมื่อจีวรอื่นเกิดขึ้นอีก หากภิกษุผู้ใหม่กว่ามา ลำดับย่อมเลื่อนลงไปข้างล่าง. หากภิกษุผู้แก่กว่ามา ลำดับย่อมเลื่อนขึ้นไปข้างบน. หากไม่มีภิกษุอื่นอีก พึงทำให้เป็นของตนแล้วถือเอา. การถวายโดยกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" หรือ "พวกข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์" โดยอาการใดๆ ที่ระบุถึงสงฆ์นั้น ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุล เพราะได้กล่าวคำสมาทานธุดงค์ว่า "ข้าพเจ้าปฏิเสธจีวรของคฤหัสถ์ สมาทานองค์แห่งผู้ถือผ้าบังสุกุล" จึงไม่ควร แต่ไม่ใช่เพราะเป็นของไม่ควร. แม้สงฆ์จะบอกลาแล้วให้ ก็ไม่พึงถือเอา. แต่จีวรใดที่ภิกษุให้ซึ่งเป็นของตน จีวรนั้นชื่อว่าภิกษุให้ ย่อมควร แต่ไม่ใช่ผ้าบังสุกุล. แม้เป็นเช่นนี้ ธุดงค์ก็ไม่ขาด. แต่ถ้ากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย, พวกข้าพเจ้าถวายแก่พระเถระทั้งหลาย" ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลด้วย. แม้ผ้าที่ถวายโดยกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายผ้าผืนนี้แก่สงฆ์ ขอให้ทำเป็นถุงรองเท้า ถุงบาตร สายรัดเอว สายสะพายบ่า เป็นต้น ด้วยผ้าผืนนี้" ย่อมควร. ผ้าที่ถวายเพื่อประโยชน์แก่ถุงบาตรเป็นต้น แม้มีจำนวนมาก และเพียงพอสำหรับทำจีวรด้วย ย่อมควรที่จะทำจีวรจากผ้านั้นแล้วนุ่งห่ม. แต่ถ้าสงฆ์ตัดแบ่งผ้าที่เหลือจากการแบ่งแล้ว เพื่อประโยชน์แก่ถุงรองเท้าเป็นต้น ไม่ควรที่จะถือเอาจากผ้าที่แบ่งนั้น เพราะผ้าที่เจ้าของจัดการแล้วเท่านั้นที่ควร ส่วนผ้าที่ไม่ได้จัดการโดยผู้ถวายนั้นไม่ควร. แม้ผ้าบังสุกุลที่กล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ เพื่อประโยชน์แก่ผ้ากรองน้ำเป็นต้น" ก็ควรที่จะถือเอา เพราะบริขารย่อมเป็นที่พึงปรารถนาแม้แก่ผู้ถือผ้าบังสุกุล. ในผ้าที่ถวายเพื่อประโยชน์แก่ผ้ากรองน้ำเป็นต้นนั้น ผ้าใดที่เหลือ ย่อมควรที่จะนำผ้าผืนนั้นมาใช้เป็นจีวรด้วย. หากถวายด้ายแก่สงฆ์ ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลก็พึงถือเอาได้. นี้คือวินิจฉัยในกรณีที่เข้าไปในวิหารแล้วถวายจีวรเหล่านี้ว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์". แต่ถ้าเห็นภิกษุผู้เดินทางอยู่นอกเขตอุปจารสีมา แล้วแจ้งแก่พระสังฆเถระหรือพระสังฆนวกะว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" แม้บริษัทจะตั้งอยู่แผ่ไปตลอดหนึ่งโยชน์ หากเป็นอันเดียวกัน ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหมด. แต่ภิกษุทั้งหลายที่มาไม่ถึงบริษัทภายใน ๑๒ ศอก ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้น. 203. උභතොසඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වුත්තෙපි ‘‘ද්විධා සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති, ‘‘ද්වින්නං සඞ්ඝානං දම්මී’’ති, ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස [Pg.254] ච දම්මී’’ති වුත්තෙපි උභතොසඞ්ඝස්ස දින්නමෙව හොති. තත්ථ සචෙ බහුකාපි භික්ඛූ හොන්ති, එකා භික්ඛුනී හොති, උපඩ්ඪං දාතබ්බං, ද්වෙ භාගෙ සමෙ කත්වා එකො භාගො දාතබ්බොති අත්ථො. සචෙ බහුකාපි භික්ඛුනියො හොන්ති, එකො භික්ඛු හොති, උපඩ්ඪං දාතබ්බං. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්ච දම්මී’’ති වුත්තෙ සචෙ දස දස භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච හොන්ති, එකවීසති පටිවීසෙ කත්වා එකො පුග්ගලස්ස දාතබ්බො, දස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, දස භික්ඛුනීසඞ්ඝස්ස. යෙන පුග්ගලිකො ලද්ධො, සො සඞ්ඝතොපි අත්තනො වස්සග්ගෙන ගහෙතුං ලභති. කස්මා? උභතොසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස ච දම්මී’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ඉධ පන චෙතියස්ස සඞ්ඝතො පාපුණනකොට්ඨාසො නාම නත්ථි, එකපුග්ගලස්ස පත්තකොට්ඨාසසමොව කොට්ඨාසො හොති. ‘‘උභතොසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන ද්වාවීසති කොට්ඨාසෙ කත්වා දස භික්ඛූනං, දස භික්ඛුනීනං, එකො පුග්ගලස්ස, එකො චෙතියස්ස දාතබ්බො. තත්ථ පුග්ගලො සඞ්ඝතොපි අත්තනො වස්සග්ගෙන ගහෙතුං ලභති, චෙතියස්ස එකොයෙව. ๒๐๓. ในคำว่า ถวายแก่สงฆ์สองฝ่าย นี้ แม้กล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่าย" หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์โดยส่วนสอง" หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์ทั้งสองหมู่" หรือกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่ภิกษุณีสงฆ์" ก็ชื่อว่าเป็นการถวายแก่สงฆ์สองฝ่ายนั่นเอง ในบรรดาภิกษุและภิกษุณีเหล่านั้น หากภิกษุมีจำนวนมาก แต่ภิกษุณีมีรูปเดียว พึงให้กึ่งหนึ่ง อธิบายว่า พึงทำให้เป็นสองส่วนเท่ากันแล้วให้ส่วนหนึ่ง นี้คืออรรถะ หากภิกษุณีมีจำนวนมาก แต่ภิกษุมีรูปเดียว พึงให้กึ่งหนึ่ง เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่ายและแก่ท่านด้วย" หากมีภิกษุ ๑๐ รูป และภิกษุณี ๑๐ รูป พึงทำเป็น ๒๑ ส่วน แล้วให้ส่วนหนึ่งแก่บุคคล ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุสงฆ์ ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุณีสงฆ์ ภิกษุใดได้ส่วนที่เป็นของบุคคล ภิกษุนั้นย่อมได้เพื่อจะถือเอาจากส่วนของสงฆ์ตามลำดับพรรษาของตนด้วย เพราะเหตุไร? เพราะถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการถือเอาว่า สงฆ์สองฝ่าย แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่ายและแก่เจดีย์ด้วย" ก็นัยนี้นั่นแล แต่ในการถวายนี้ ส่วนที่ถึงแก่เจดีย์จากส่วนของสงฆ์ไม่มี ส่วนของเจดีย์ย่อมเท่ากับส่วนที่ถึงแก่บุคคลรูปเดียวเท่านั้น แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์สองฝ่าย แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" พึงทำเป็น ๒๒ ส่วน แล้วให้ ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุทั้งหลาย ๑๐ ส่วนแก่ภิกษุณีทั้งหลาย ๑ ส่วนแก่บุคคล ๑ ส่วนแก่เจดีย์ ในการถวายนั้น บุคคลย่อมได้เพื่อจะถือเอาจากส่วนของสงฆ์ตามลำดับพรรษาของตนด้วย ส่วนของเจดีย์มีเพียงส่วนเดียวเท่านั้น ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච දම්මී’’ති වුත්තෙ පන න මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දාතබ්බං, භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා දාතබ්බං. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පන පුග්ගලො විසුං න ලභති, පාපුණනට්ඨානතො එකමෙව ලභති. කස්මා? භික්ඛුසඞ්ඝග්ගහණෙන ගහිතත්තා. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි චෙතියස්ස එකපුග්ගලපටිවීසො ලබ්භති, පුග්ගලස්ස විසුං න ලබ්භති, තස්මා එකං චෙතියස්ස දත්වා අවසෙසං භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා භාජෙතබ්බං. แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่ภิกษุณีทั้งหลาย" ไม่พึงแบ่งกึ่งกลางแล้วให้ พึงนับจำนวนภิกษุและภิกษุณีแล้วจึงให้ แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์ แก่ภิกษุณีทั้งหลาย และแก่ท่านด้วย" บุคคลย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก ย่อมได้เพียงส่วนเดียวจากส่วนที่ถึงแก่ตน เพราะเหตุไร? เพราะถูกสงเคราะห์เข้าด้วยการถือเอาว่า ภิกษุสงฆ์ จึงได้เพียงส่วนเดียว แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์ แก่ภิกษุณีทั้งหลาย แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วนเท่ากับบุคคลรูปเดียว บุคคลย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก เพราะฉะนั้น พึงให้ส่วนหนึ่งแก่เจดีย์ แล้วพึงนับจำนวนภิกษุและภิกษุณีแล้วแบ่งส่วนที่เหลือ ‘‘භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච දම්මී’’ති වුත්තෙපි මජ්ඣෙ භින්දිත්වා න දාතබ්බං, පුග්ගලගණනාය එව විභජිතබ්බං. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්ච, භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච චෙතියස්ස ච, භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති එවං වුත්තෙපි චෙතියස්ස එකපටිවීසො ලබ්භති, පුග්ගලස්ස විසුං නත්ථි, භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච ගණෙත්වා එව භාජෙතබ්බං. යථා ච භික්ඛුසඞ්ඝං ආදිං කත්වා නයො නීතො, එවං භික්ඛුනීසඞ්ඝං ආදිං කත්වාපි නෙතබ්බො. แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลาย" ก็ไม่พึงแบ่งกึ่งกลางแล้วให้ พึงแบ่งตามจำนวนบุคคลเท่านั้น แม้เมื่อกล่าวอย่างนี้ว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลายและแก่ท่านด้วย, แก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลายและแก่เจดีย์ด้วย, แก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ภิกษุณีทั้งหลายและแก่ท่านด้วยและแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วนเท่ากับบุคคลคนหนึ่ง ส่วนแยกต่างหากสำหรับบุคคลไม่มี พึงนับจำนวนภิกษุและภิกษุณีแล้วจึงแบ่ง และนัยที่นำมาแสดงโดยมีภิกษุสงฆ์เป็นต้นฉันใด พึงนำมาแสดงโดยมีภิกษุณีสงฆ์เป็นต้นฉันนั้น ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස [Pg.255] ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙ පුග්ගලස්ස විසුං න ලබ්භති, වස්සග්ගෙනෙව ගහෙතබ්බං. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන චෙතියස්ස විසුං පටිවීසො ලබ්භති. ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි චෙතියස්සෙව විසුං ලබ්භති, න පුග්ගලස්ස. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච තුය්හඤ්චා’’ති වුත්තෙපි විසුං න ලබ්භති, ‘‘භික්ඛූනඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙ පන චෙතියස්ස ලබ්භති. ‘‘භික්ඛූනඤ්ච තුය්හඤ්ච චෙතියස්ස චා’’ති වුත්තෙපි චෙතියස්සෙව විසුං ලබ්භති, න පුග්ගලස්ස. භික්ඛුනීසඞ්ඝං ආදිං කත්වාපි එවමෙව යොජෙතබ්බං. เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่ท่านด้วย" บุคคลย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก พึงถือเอาตามลำดับพรรษาเท่านั้น แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วนแยกต่างหาก แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุสงฆ์ แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์เท่านั้นย่อมได้ส่วนแยกต่างหาก บุคคลไม่ได้ แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่ท่านด้วย" ย่อมไม่ได้ส่วนแยกต่างหาก แต่เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลายและแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์ย่อมได้ส่วน แม้เมื่อกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุทั้งหลาย แก่ท่านด้วย และแก่เจดีย์ด้วย" เจดีย์เท่านั้นย่อมได้ส่วนแยกต่างหาก บุคคลไม่ได้ แม้เมื่อมีภิกษุณีสงฆ์เป็นต้น ก็พึงประกอบความอย่างนี้เหมือนกัน පුබ්බෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස උභතොසඞ්ඝස්ස දානං දෙන්ති, භගවා මජ්ඣෙ නිසීදති, දක්ඛිණතො භික්ඛූ, වාමතො භික්ඛුනියො නිසීදන්ති, භගවා උභින්නං සඞ්ඝත්ථෙරො, තදා භගවා අත්තනා ලද්ධපච්චයෙ අත්තනාපි පරිභුඤ්ජති, භික්ඛූනම්පි දාපෙති. එතරහි පන පණ්ඩිතමනුස්සා සධාතුකං පටිමං වා චෙතියං වා ඨපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස උභතොසඞ්ඝස්ස දානං දෙන්ති, පටිමාය වා චෙතියස්ස වා පුරතො ආධාරකෙ පත්තං ඨපෙත්වා දක්ඛිණොදකං දත්වා ‘‘බුද්ධානං දෙමා’’ති, තත්ථ පඨමං ඛාදනීයභොජනීයං දෙන්ති, විහාරං වා ආහරිත්වා ‘‘ඉදං චෙතියස්ස දෙමා’’ති පිණ්ඩපාතඤ්ච මාලාගන්ධාදීනි ච දෙන්ති, තත්ථ කථං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති? මාලාගන්ධාදීනි තාව චෙතියෙ ආරොපෙතබ්බානි, වත්ථෙහි පටාකා, තෙලෙන පදීපා කාතබ්බා. පිණ්ඩපාතමධුඵාණිතාදීනි පන යො නිබද්ධචෙතියජග්ගකො හොති පබ්බජිතො වා ගහට්ඨො වා, තස්ස දාතබ්බානි. නිබද්ධජග්ගකෙ අසති ආහටභත්තං ඨපෙත්වා වත්තං කත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති, උපකට්ඨෙ කාලෙ භුඤ්ජිත්වා පච්ඡාපි වත්තං කාතුං වට්ටතියෙව. මාලාගන්ධාදීසු ච යං කිඤ්චි ‘‘ඉදං හරිත්වා චෙතියෙ පූජං කරොථා’’ති වුත්තෙ දූරම්පි හරිත්වා පූජෙතබ්බං, ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස හරා’’ති වුත්තෙපි හරිතබ්බං. සචෙ පන ‘‘අහං පිණ්ඩාය චරාමි, ආසනසාලාය භික්ඛූ අත්ථි, තෙ හරිස්සන්තී’’ති වුත්තෙ ‘‘භන්තෙ, තුය්හමෙව දම්මී’’ති වදති, භුඤ්ජිතුං වට්ටති. අථ පන ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දස්සාමී’’ති හරන්තස්ස ගච්ඡතො අන්තරාව කාලො උපකට්ඨො හොති, අත්තනො පාපෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. ในกาลก่อน มนุษย์ทั้งหลายย่อมถวายทานแก่สงฆ์สองฝ่ายมีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข พระผู้มีพระภาคประทับนั่งในท่ามกลาง ภิกษุทั้งหลายนั่งทางทิศขวา ภิกษุณีทั้งหลายนั่งทางทิศซ้าย พระผู้มีพระภาคทรงเป็นพระสังฆเถระของสงฆ์ทั้งสองฝ่าย ในกาลนั้น พระผู้มีพระภาคย่อมทรงบริโภคปัจจัยที่ทรงได้มาด้วยพระองค์เองบ้าง ทรงให้แก่ภิกษุทั้งหลายบ้าง แต่ในบัดนี้ พวกมนุษย์ผู้ฉลาดประดิษฐานพระปฏิมาที่มีพระบรมสารีริกธาตุหรือพระเจดีย์ไว้ แล้วถวายทานแก่สงฆ์สองฝ่ายมีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข วางบาตรไว้บนเชิงรองข้างหน้าพระปฏิมาหรือพระเจดีย์ หลั่งน้ำทักษิโณทกแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายแก่พระพุทธเจ้าทั้งหลาย" ในบรรดาวัตถุเหล่านั้น ย่อมถวายของขบเคี้ยวและของบริโภคก่อน หรือนำมายังวิหารแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายสิ่งนี้แก่เจดีย์" ดังนี้ แล้วถวายทั้งบิณฑบาตและดอกไม้ของหอมเป็นต้น ในเรื่องนั้น พึงปฏิบัติอย่างไร? ก่อนอื่น พึงยกดอกไม้และของหอมเป็นต้นขึ้นบูชาที่เจดีย์ พึงทำธงด้วยผ้าทั้งหลาย พึงจุดประทีปด้วยน้ำมัน ส่วนบิณฑบาต น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยเป็นต้น พึงให้แก่ผู้ที่ดูแลปัดกวาดเจดีย์เป็นประจำ ไม่ว่าจะเป็นบรรพชิตหรือคฤหัสถ์ก็ตาม เมื่อไม่มีผู้ดูแลเป็นประจำ พึงวางภัตตาหารที่นำมานั้นไว้ กระทำวัตร (ปัดกวาด) แล้วจึงบริโภค ย่อมควร เมื่อเวลาใกล้เที่ยง จะบริโภคก่อนแล้วกระทำวัตรในภายหลัง ก็ย่อมควรแน่นอน และในบรรดาดอกไม้และของหอมเป็นต้นนั้น เมื่อมีผู้กล่าวถึงวัตถุใดๆ ว่า "จงนำสิ่งนี้ไปบูชาที่เจดีย์เถิด" ดังนี้ พึงนำไปบูชาแม้ในที่ไกล แม้เมื่อมีผู้กล่าวว่า "จงนำไปถวายแก่ภิกษุสงฆ์" ดังนี้ ก็พึงนำไป แต่ถ้าเมื่อมีผู้กล่าวว่า "ข้าพเจ้ากำลังเที่ยวบิณฑบาต มีภิกษุทั้งหลายอยู่ที่โรงฉัน ภิกษุเหล่านั้นจักนำไป" ดังนี้ แล้วเขาพูดว่า "ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าถวายแก่ท่านเท่านั้น" ดังนี้ ย่อมควรเพื่อบริโภค แต่ถ้าว่า เมื่อบุคคลกำลังนำไปอยู่ด้วยตั้งใจว่า "จักถวายแก่ภิกษุสงฆ์" แล้วเวลาใกล้เที่ยงในระหว่างทางนั่นเอง จะน้อมเข้ามาเพื่อตนแล้วบริโภค ย่อมควร 204. වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙතීති එත්ථ පන සචෙ විහාරං පවිසිත්වා ‘‘ඉමානි චීවරානි වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති දෙති, යත්තකා භික්ඛූ තස්මිං ආවාසෙ වස්සච්ඡෙදං අකත්වා පුරිමවස්සංවුට්ඨා, තෙහි භාජෙතබ්බං, අඤ්ඤෙසං න පාපුණාති. දිසාපක්කන්තස්සපි සති ගාහකෙ යාව කථිනස්සුබ්භාරා [Pg.256] දාතබ්බං. ‘‘අනත්ථතෙ පන කථිනෙ අන්තොහෙමන්තෙ එවඤ්ච වත්වා දින්නං පච්ඡිමවස්සංවුට්ඨානම්පි පාපුණාතී’’ති ලක්ඛණඤ්ඤූ වදන්ති. අට්ඨකථාසු පනෙතං න විචාරිතං. සචෙ පන බහිඋපචාරසීමායං ඨිතො ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, සම්පත්තානං සබ්බෙසං පාපුණාති. අථ ‘‘අසුකවිහාරෙ වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්සා’’ති වදති, තත්‍ර වස්සංවුට්ඨානමෙව යාව කථිනස්සුබ්භාරා පාපුණාති. සචෙ පන ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය එවං වදති, තත්‍ර සම්මුඛීභූතානං සබ්බෙසං පාපුණාති. කස්මා? පිට්ඨිසමයෙ උප්පන්නත්තා. අන්තොවස්සෙයෙව ‘‘වස්සං වසන්තානං දම්මී’’ති වුත්තෙ ඡින්නවස්සා න ලභන්ති, වස්සං වසන්තාව ලභන්ති. චීවරමාසෙ පන ‘‘වස්සං වසන්තානං දම්මී’’ති වුත්තෙ පච්ඡිමිකාය වස්සූපගතානංයෙව පාපුණාති, පුරිමිකාය වස්සූපගතානඤ්ච ඡින්නවස්සානඤ්ච න පාපුණාති. ๒๐๔. ในคำว่า "ย่อมให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว" นั้น หากเข้าไปในวิหารแล้วให้จีวรเหล่านี้ กล่าวว่า "เราให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว" ภิกษุทั้งหลายมีประมาณเท่าใดที่อยู่ในอาวาสนั้น ไม่ได้ทำพรรษาให้ขาด และอยู่จำพรรษาต้นแล้ว, อันภิกษุเหล่านั้นพึงแบ่ง, ไม่ถึงแก่ภิกษุทั้งหลายเหล่าอื่น. แม้ส่วนของภิกษุผู้ไปสู่ทิศอื่น เมื่อมีภิกษุผู้รับอยู่ พึงให้จนกว่าจะเดาะกฐิน. อาจารย์ผู้รู้ลักษณะย่อมกล่าวว่า "แต่เมื่อกฐินยังไม่กราน จีวรที่ถวายแล้วโดยกล่าวอย่างนี้ในภายในเหมันตฤดู ย่อมถึงแม้แก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาหลังแล้ว". แต่ในอรรถกถาไม่ได้พิจารณาคำนี้. แต่หากว่า ยืนอยู่นอกสีมาอุปจารแล้วกล่าวว่า "เราให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว" ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้มาถึงยังที่นั้น. อนึ่ง หากกล่าวว่า "เราให้แก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้วในวิหารชื่อโน้น" ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแล้วในวิหารนั้นเท่านั้น จนกว่าจะเดาะกฐิน. แต่หากว่า ตั้งแต่วันแรกของคิมหันตฤดูเป็นต้นไป กล่าวอย่างนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้ปรากฏอยู่เฉพาะหน้าในวิหารนั้น. เพราะเหตุไร? เพราะเกิดขึ้นแล้วนอกสมัย. ในภายในพรรษานั่นเอง เมื่อกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษา" ภิกษุทั้งหลายผู้ขาดพรรษาไม่ได้, ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาเท่านั้นย่อมได้. แต่ในเดือนที่เป็นสมัยจีวร เมื่อกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษา" ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในพรรษาหลังเท่านั้น, ไม่ถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในพรรษาต้นและแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ขาดพรรษา. චීවරමාසතො පට්ඨාය යාව හෙමන්තස්ස පච්ඡිමො දිවසො, තාව ‘‘වස්සාවාසිකං දෙමා’’ති වුත්තෙ කථිනං අත්ථතං වා හොතු අනත්ථතං වා, අතීතවස්සංවුට්ඨානමෙව පාපුණාති. ගිම්හානං පඨමදිවසතො පට්ඨාය වුත්තෙ පන මාතිකා ආරොපෙතබ්බා ‘‘අතීතපස්සාවාසස්ස පඤ්ච මාසා අතික්කන්තා, අනාගතො චාතුමාසච්චයෙන භවිස්සති, කතරවස්සාවාසස්ස දෙසී’’ති. සචෙ ‘‘අතීතවස්සංවුට්ඨානං දම්මී’’ති වදති, තං අන්තොවස්සංවුට්ඨානමෙව පාපුණාති, දිසාපක්කන්තානම්පි සභාගා ගණ්හිතුං ලභන්ති. සචෙ ‘‘අනාගතෙ වස්සාවාසිකං දම්මී’’ති වදති, තං ඨපෙත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ ගහෙතබ්බං. අථ ‘‘අගුත්තො විහාරො, චොරභයං අත්ථි, න සක්කා ඨපෙතුං ගණ්හිත්වා වා ආහිණ්ඩිතු’’න්ති වුත්තෙ ‘‘සම්පත්තානං දම්මී’’ති වදති, භාජෙත්වා ගහෙතබ්බං. සචෙ වදති ‘‘ඉතො මෙ, භන්තෙ, තතියෙ වස්සෙ වස්සාවාසිකං න දින්නං, තං දම්මී’’ති, තස්මිං අන්තොවස්සෙ වුට්ඨභික්ඛූනං පාපුණාති. සචෙ තෙ දිසා පක්කන්තා, අඤ්ඤො විස්සාසිකො ගණ්හාති, දාතබ්බං. අථෙකොයෙව අවසිට්ඨො, සෙසා කාලකතා, සබ්බං එකස්සෙව පාපුණාති. සචෙ එකොපි නත්ථි, සඞ්ඝිකං හොති, සම්මුඛීභූතෙහි භාජෙතබ්බං. ตั้งแต่วันแรกของเดือนที่เป็นสมัยจีวรเป็นต้นไป จนถึงวันสุดท้ายของเดือนเหมันต์ ตลอดเวลานั้น เมื่อกล่าวว่า "เราทั้งหลายให้จีวรสำหรับอยู่จำพรรษา" ไม่ว่ากฐินจะกรานแล้วหรือไม่กรานก็ตาม ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแล้วในพรรษาที่ล่วงไปแล้วเท่านั้น. แต่เมื่อกล่าวตั้งแต่วันแรกของคิมหันตฤดูเป็นต้นไป พึงยกมาติกาขึ้นว่า "ห้าเดือนล่วงไปแล้วสำหรับการอยู่จำพรรษาที่ล่วงไปแล้ว, การอยู่จำพรรษาข้างหน้าจักมีโดยล่วงไปสี่เดือน, ท่านให้แก่ผู้จำพรรษาใด?" หากกล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแล้วในพรรษาที่ล่วงไปแล้ว" จีวรนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่แล้วในภายในพรรษาที่ล่วงไปแล้วเท่านั้น, แม้ส่วนของภิกษุผู้ไปสู่ทิศอื่น ภิกษุทั้งหลายผู้มีส่วนเสมอย่อมได้เพื่อถือเอา. หากกล่าวว่า "เราให้จีวรสำหรับอยู่จำพรรษาในพรรษาข้างหน้า" พึงตั้งจีวรนั้นไว้แล้วถือเอาในวันเข้าพรรษา. แต่หากว่า เมื่ออาจารย์กล่าวว่า "วิหารไม่ปลอดภัย, มีภัยจากโจร, เราทั้งหลายไม่สามารถตั้งไว้ได้, หรือไม่สามารถถือเอาไปเที่ยวไปได้" แล้วมีผู้กล่าวว่า "เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึง" พึงแบ่งแล้วถือเอา. หากกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ, จีวรสำหรับอยู่จำพรรษาในพรรษาที่สามจากปีนี้ ข้าพเจ้ายังไม่ได้ถวาย, เราให้จีวรนั้น" ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาแล้วในภายในพรรษาที่สามนั้น. หากภิกษุเหล่านั้นไปสู่ทิศทั้งหลายแล้ว ภิกษุอื่นผู้คุ้นเคยถือเอา พึงให้. แต่หากว่าเหลืออยู่คนเดียวเท่านั้น, ภิกษุทั้งหลายที่เหลือทำกาละแล้ว, จีวรสำหรับอยู่จำพรรษาทั้งหมด ย่อมถึงแก่คนเดียวเท่านั้น. หากแม้คนเดียวก็ไม่มี, ย่อมเป็นของสงฆ์, อันภิกษุทั้งหลายผู้ปรากฏอยู่เฉพาะหน้าพึงแบ่ง. 205. ආදිස්ස දෙතීති එත්ථ පන යාගුයා වා භත්තෙ වා ඛාදනීයෙ වා චීවරෙ වා සෙනාසනෙ වා භෙසජ්ජෙ වා ආදිසිත්වා පරිච්ඡින්දිත්වා දෙන්තො ආදිස්ස දෙති නාම. තත්‍රායං විනිච්ඡයො – භික්ඛූ අජ්ජතනාය වා [Pg.257] ස්වාතනාය වා යාගුයා නිමන්තෙත්වා තෙසං ඝරං පවිට්ඨානං යාගුං දෙති, යාගුං දත්වා පීතාය යාගුයා ‘‘ඉමානි චීවරානි යෙහි මය්හං යාගු පීතා, තෙසං දම්මී’’ති දෙති, යෙහි නිමන්තිතෙහි යාගු පීතා, තෙසංයෙව පාපුණාති. යෙහි පන භික්ඛාචාරවත්තෙන ඝරද්වාරෙන ගච්ඡන්තෙහි වා ඝරං පවිට්ඨෙහි වා යාගු ලද්ධා, යෙසං වා ආසනසාලතො පත්තං ආහරිත්වා මනුස්සෙහි නීතා, යෙසං වා ථෙරෙහි පෙසිතා, තෙසං න පාපුණාති. සචෙ පන නිමන්තිහභික්ඛූහි සද්ධිං අඤ්ඤෙපි බහූ ආගන්ත්වා අන්තොගෙහඤ්ච බහිගෙහඤ්ච පූරෙත්වා නිසින්නා, දායකො ච එවං වදති ‘‘නිමන්තිතා වා හොන්තු අනිමන්තිතා වා, යෙසං මයා යාගු දින්නා, සබ්බෙසං ඉමානි වත්ථානි හොන්තූ’’ති, සබ්බෙසං පාපුණාති. යෙහි පන ථෙරානං හත්ථතො යාගු ලද්ධා, තෙසං න පාපුණාති. අථ සො ‘‘යෙහි මය්හං යාගු පීතා, සබ්බෙසං හොතූ’’ති වදති, සබ්බෙසං පාපුණාති. භත්තඛාදනීයෙසුපි එසෙව නයො. චීවරෙ පන පුබ්බෙපි තෙන වස්සං වාසෙත්වා භික්ඛූනං චීවරං දින්නපුබ්බං හොති, සො චෙ භික්ඛූ භොජෙත්වා වදති ‘‘යෙසං මයා පුබ්බෙ චීවරං දින්නං, තෙසංයෙව ඉමං චීවරං වා සුත්තං වා සප්පිමධුඵාණිතාදීනි වා හොන්තූ’’ති, සබ්බං තෙසංයෙව පාපුණාති. සෙනාසනෙපි ‘‘යො මයා කාරිතෙ විහාරෙ වා පරිවෙණෙ වා වසති, තස්සිදං හොතූ’’ති වුත්තෙ තස්සෙව හොති. භෙසජ්ජෙපි ‘‘මයං කාලෙන කාලං ථෙරානං සප්පිආදීනි භෙසජ්ජානි දෙම, යෙහි තානි ලද්ධානි, තෙසංයෙවිදං හොතූ’’ති වුත්තෙ තෙසංයෙව හොති. ๒๐๕. ในคำว่า “ให้โดยเจาะจง” นี้ ผู้ให้โดยเจาะจงและกำหนดไว้แล้วในข้าวต้มก็ดี ในข้าวสวยก็ดี ในของขบเคี้ยวก็ดี ในจีวรก็ดี ในเสนาสนะก็ดี ในเภสัชก็ดี ชื่อว่าให้โดยเจาะจง ในการให้นั้น มีวินิจฉัยดังนี้ คือ เมื่อนิมนต์ภิกษุทั้งหลายด้วยข้าวต้ม เพื่อวันนี้ก็ดี เพื่อวันพรุ่งนี้ก็ดี แล้วให้ข้าวต้มแก่ภิกษุเหล่านั้นที่เข้าไปในเรือน ครั้นให้ข้าวต้มแล้ว เมื่อข้าวต้มอันภิกษุทั้งหลายดื่มแล้ว กล่าวว่า “จีวรเหล่านี้ เราให้แก่ภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ผู้ดื่มข้าวต้มของเราแล้ว” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ถูกนิมนต์ ผู้ดื่มข้าวต้มแล้วเหล่านั้นเท่านั้น ส่วนภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ผู้เที่ยวบิณฑบาตไปตามประตูเรือนก็ดี ผู้เข้าไปในเรือนก็ดี ได้ข้าวต้มแล้วก็ดี หรือภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ที่มนุษย์นำบาตรมาจากโรงฉันแล้วก็ดี หรือภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ที่พระเถระส่งไปก็ดี ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้น แต่ถ้าภิกษุอื่นอีกเป็นจำนวนมาก มาพร้อมกับภิกษุผู้ถูกนิมนต์แล้ว นั่งเต็มทั้งภายในเรือนและภายนอกเรือน และทายกกล่าวอย่างนี้ว่า “ขอภิกษุทั้งหลายผู้ถูกนิมนต์ก็ดี ผู้ไม่ถูกนิมนต์ก็ดี ผู้ที่เราให้ข้าวต้มแล้ว ขอผ้าเหล่านี้จงเป็นของภิกษุทั้งปวงเถิด” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง ส่วนภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ได้ข้าวต้มจากมือของพระเถระ ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้น ถ้าทายกนั้นกล่าวว่า “ขอจงเป็นของภิกษุทั้งปวงผู้ดื่มข้าวต้มของเราเถิด” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง แม้ในข้าวสวยและของขบเคี้ยว ก็มีนัยนี้เหมือนกัน ส่วนในจีวรนั้น แม้ในกาลก่อน ทายกนั้นเคยนิมนต์ภิกษุทั้งหลายให้อยู่จำพรรษาแล้วให้จีวร ถ้าทายกนั้นให้ภิกษุทั้งหลายฉันแล้วกล่าวว่า “จีวรนี้ก็ดี ด้ายก็ดี เนยใส น้ำผึ้ง น้ำอ้อยเป็นต้นก็ดี ขอจงเป็นของภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ที่เราเคยให้จีวรแล้วในกาลก่อนเหล่านั้นเท่านั้นเถิด” ดังนี้ ทั้งหมดนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น แม้ในเสนาสนะ เมื่อกล่าวว่า “ภิกษุรูปใดอยู่ในวิหารก็ดี ในบริเวณก็ดี ที่เราสร้างแล้ว ขอสิ่งนี้จงเป็นของภิกษุรูปนั้นเถิด” ดังนี้ ย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น แม้ในเภสัช เมื่อกล่าวว่า “เราทั้งหลายย่อมให้เภสัชมีเนยใสเป็นต้นแก่พระเถระทั้งหลายเป็นครั้งคราว ขอสิ่งนี้จงเป็นของภิกษุทั้งหลายเหล่าใด ผู้ได้เภสัชเหล่านั้นแล้วเหล่านั้นเท่านั้นเถิด” ดังนี้ ย่อมเป็นของภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น 206. පුග්ගලස්ස දෙතීති එත්ථ පන ‘‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දම්මී’’ති එවං පරම්මුඛා වා, පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘ඉදං, භන්තෙ, තුම්හාකං දම්මී’’ති එවං සම්මුඛා වා දෙති, තං තස්සෙව හොති. සචෙ පන ‘‘ඉදං තුම්හාකඤ්ච තුම්හාකං අන්තෙවාසිකානඤ්ච දම්මී’’ති එවං වදති, ථෙරස්ස ච අන්තෙවාසිකානඤ්ච පාපුණාති. උද්දෙසං ගහෙතුං ආගතො ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො ච අත්ථි, තස්සපි පාපුණාති. ‘‘තුම්හෙහි සද්ධිං නිබද්ධචාරිකභික්ඛූනං දම්මී’’ති වුත්තෙ උද්දෙසන්තෙවාසිකානං වත්තං කත්වා උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනි ගහෙත්වා විචරන්තානං සබ්බෙසං පාපුණාති. අයං ‘‘පුග්ගලස්ස දෙතී’’ති ඉමස්මිං පදෙ විනිච්ඡයො. ๒๐๖. ในวินิจฉัยคำว่า “ให้แก่บุคคล” นี้ มีดังนี้: เมื่อบุคคลให้ว่า “จีวรนี้ เราให้แก่ภิกษุชื่อโน้น” ดังนี้ โดยลับหลังก็ดี วางไว้ที่ใกล้เท้าแล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จีวรนี้ ข้าพเจ้าให้แก่ท่าน” ดังนี้ โดยต่อหน้าก็ดี ย่อมให้ จีวรนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น. แต่ถ้ากล่าวอย่างนี้ว่า “จีวรนี้ ข้าพเจ้าให้แก่ท่านด้วย และแก่ศิษย์ของท่านด้วย” ดังนี้ ย่อมถึงแก่พระเถระและแก่ศิษย์. แม้ศิษย์ผู้มาเพื่อเรียนพระบาลี และผู้เรียนแล้วกำลังไป ก็มี ย่อมถึงแก่ศิษย์นั้นด้วย. เมื่อกล่าวว่า “ข้าพเจ้าให้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้เที่ยวไปเป็นประจำพร้อมกับท่านทั้งหลาย” ดังนี้ ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้ประพฤติวัตรของศิษย์ผู้เรียนพระบาลี เรียนพระบาลีและการสอบถามเป็นต้นแล้วเที่ยวไป. นี้เป็นวินิจฉัยในบทว่า “ให้แก่บุคคล” นี้. සචෙ කොචි භික්ඛු එකොව වස්සං වසති, තත්ථ මනුස්සා ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති චීවරානි දෙන්ති, තත්ථ කිං කාතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තස්සෙව [Pg.258] තානි චීවරානි යාව කථිනස්ස උබ්භාරා’’ති (මහාව. 363) වචනතො සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 363) ගණපූරකෙ භික්ඛූ ලභිත්වා කථිනං අත්ථතං හොති, පඤ්ච මාසෙ, නො චෙ අත්ථතං හොති, එකං චීවරමාසං අඤ්ඤත්ථ ගහෙත්වා නීතානිපි තස්සෙව තානි චීවරානි, න තෙසං අඤ්ඤො කොචි ඉස්සරො. යං යඤ්හි ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝං උද්දිස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘වස්සංවුට්ඨසඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වා ‘‘වස්සාවාසිකං දෙමා’’ති වා දෙන්ති, සචෙපි මතකචීවරං අවිභජිත්වා තං විහාරං පවිසති, තං සබ්බං තස්සෙව භික්ඛුනො හොති. යම්පි සො වස්සාවාසත්ථාය වඩ්ඪිං පයොජෙත්වා ඨපිතඋපනික්ඛෙපතො වා තත්‍රුප්පාදතො වා වස්සාවාසිකං ගණ්හාති, සබ්බං සුග්ගහිතමෙව හොති. ඉදඤ්හෙත්ථ ලක්ඛණං – යෙන තෙනාකාරෙන සඞ්ඝස්ස උප්පන්නවත්ථං අත්ථතකථිනස්ස පඤ්ච මාසෙ, අනත්ථතකථිනස්ස එකං චීවරමාසං පාපුණාති. සචෙ පන කොචි භික්ඛු වස්සානතො අඤ්ඤස්මිං උතුකාලෙ එකකො වසති, තත්ථ මනුස්සා ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති චීවරානි දෙන්ති, තෙන භික්ඛුනා අධිට්ඨාතබ්බං ‘‘මය්හිමානි චීවරානී’’ති. අධිට්ඨහන්තෙන පන වත්තං ජානිතබ්බං. තෙන හි භික්ඛුනා ඝණ්ටිං වා පහරිත්වා කාලං වා ඝොසෙත්වා ථොකං ආගමෙත්වා සචෙ ඝණ්ටිසඤ්ඤාය වා කාලසඤ්ඤාය වා භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, තෙහි සද්ධිං භාජෙතබ්බානි. තෙහි චෙ භික්ඛූහි තස්මිං චීවරෙ භාජියමානෙ අපාතිතෙ කුසෙ අඤ්ඤො භික්ඛු ආගච්ඡති, සමකො දාතබ්බො භාගො, පාතිතෙ කුසෙ අඤ්ඤො භික්ඛු ආගච්ඡති, න අකාමා දාතබ්බො භාගො. එකකොට්ඨාසෙපි හි කුසදණ්ඩකෙ පාතිතමත්තෙ සචෙපි භික්ඛුසහස්සං හොති, ගහිතමෙව නාම චීවරං, තස්මා න අකාමා භාගො දාතබ්බො. සචෙ පන අත්තනො රුචියා දාතුකාමා හොන්ති, දෙන්තු. අනුභාගෙපි එසෙව නයො. ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งอยู่จำพรรษาเพียงรูปเดียว ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายถวายจีวรว่า “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” ในที่นั้น ควรทำอย่างไร? เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตจีวรเหล่านั้นแก่ภิกษุรูปนั้นเท่านั้น จนกว่าจะถอนกฐิน” (มหาวรรค 363) ตามที่กล่าวไว้ว่า ถ้าได้ภิกษุผู้ครบองค์ประชุมแล้ว กฐินอันภิกษุนั้นกรานแล้ว ย่อมควรเก็บไว้ได้ 5 เดือน, ถ้าไม่ได้กรานกฐิน ย่อมควรเก็บไว้ได้ 1 เดือนแห่งจีวร แม้จีวรเหล่านั้นที่นำไปที่อื่นแล้ว ก็ยังเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น ภิกษุอื่นใดไม่มีอำนาจเหนือจีวรเหล่านั้น. ด้วยว่า จีวรใดๆ ที่เขาถวายว่า “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” ก็ดี หรือ “เราทั้งหลายถวายเจาะจงสงฆ์” ก็ดี หรือ “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์ผู้อยู่จำพรรษาแล้ว” ก็ดี หรือ “เราทั้งหลายถวายผ้าจำพรรษา” ก็ดี แม้ถ้าจีวรของภิกษุผู้ตายยังไม่ได้แบ่ง แล้วภิกษุรูปนั้นเข้าไปในวิหารนั้น ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น. แม้จีวรใดที่ภิกษุรูปนั้นรับไว้เพื่ออยู่จำพรรษา โดยการนำเงินไปลงทุนเพื่อให้เกิดผลกำไรแล้วเก็บไว้ก็ดี หรือจากผลผลิตที่เกิดขึ้นในที่นั้นก็ดี ทั้งหมดนั้นชื่อว่ารับไว้ดีแล้ว. นี้เป็นลักษณะในเรื่องนี้ คือ ผ้าที่เกิดขึ้นแก่สงฆ์โดยประการใดๆ ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้กรานกฐินแล้ว 5 เดือน และย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ยังไม่กรานกฐิน 1 เดือนแห่งจีวร. แต่ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งอยู่รูปเดียวในฤดูอื่นจากฤดูฝน ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายถวายจีวรว่า “เราทั้งหลายถวายแก่สงฆ์” ภิกษุรูปนั้นพึงอธิษฐานว่า “จีวรเหล่านี้เป็นของข้าพเจ้า”. แต่ภิกษุผู้อธิษฐานพึงรู้ถึงวัตร. ภิกษุรูปนั้นพึงตีระฆังก็ดี หรือประกาศเวลา (แบ่งจีวร) ก็ดี รออยู่เล็กน้อย ถ้าภิกษุทั้งหลายมาด้วยสัญญาณระฆังก็ดี ด้วยสัญญาณเวลาก็ดี พึงแบ่งจีวรเหล่านั้นกับภิกษุเหล่านั้น. ถ้าภิกษุอื่นมาในขณะที่ภิกษุเหล่านั้นกำลังแบ่งจีวรนั้นอยู่ โดยที่ยังไม่ได้ทอดกุสทัณฑะลง พึงให้ส่วนที่เท่ากัน, เมื่อทอดกุสทัณฑะลงแล้ว ภิกษุอื่นมา ไม่พึงให้ส่วนโดยไม่เต็มใจ. ด้วยว่า แม้ในส่วนเดียว เมื่อกุสทัณฑะเพียงแต่ทอดลงแล้ว แม้ถ้ามีภิกษุพันรูป จีวรนั้นชื่อว่าอันภิกษุนั้นรับไว้แล้ว เพราะฉะนั้น ไม่พึงให้ส่วนโดยไม่เต็มใจ. แต่ถ้ามีความประสงค์จะให้ด้วยความพอใจของตนเอง ก็จงให้เถิด. แม้ในการให้ส่วนอีกครั้ง ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. අථ ඝණ්ටිසඤ්ඤාය වා කාලසඤ්ඤාය වා අඤ්ඤෙ භික්ඛූ න ආගච්ඡන්ති, ‘‘මය්හිමානි චීවරානි පාපුණන්තී’’ති අධිට්ඨාතබ්බානි. එවං අධිට්ඨිතෙ සබ්බානි තස්සෙව හොන්ති, ඨිතිකා පන න තිට්ඨති. සචෙ එකෙකං උද්ධරිත්වා ‘‘අයං පඨමභාගො මය්හං පාපුණාති, අයං දුතියභාගො’’ති එවං ගණ්හාති, ගහිතානි ච සුග්ගහිතානි හොන්ති, ඨිතිකා ච තිට්ඨති, එවං පාපෙත්වා ගණ්හන්තෙනපි අධිට්ඨිතමෙව හොති. සචෙ පන ඝණ්ටිං පහරිත්වා වා අප්පහරිත්වා වා කාලම්පි ඝොසෙත්වා වා අඝොසෙත්වා වා ‘‘අහමෙවෙත්ථ[Pg.259], මය්හමෙව ඉමානි චීවරානී’’ති ගණ්හාති, දුග්ගහිතානි හොන්ති. අථ ‘‘අඤ්ඤො කොචි ඉධ නත්ථි, මය්හං එතානි පාපුණන්තී’’ති ගණ්හාති, සුග්ගහිතානි. අථ අනධිට්ඨහිත්වාව තානි චීවරානි ගහෙත්වා අඤ්ඤං විහාරං උද්දිස්ස ගච්ඡති ‘‘තත්ථ භික්ඛූහි සද්ධිං භාජෙස්සාමී’’ති, තානි චීවරානි ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකානෙව හොන්ති. භික්ඛූහි දිට්ඨමත්තමෙවෙත්ථ පමාණං. තස්මා සචෙ කෙචි පටිපථං ආගච්ඡන්තා ‘‘කුහිං, ආවුසො, ගච්ඡසී’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘කිං, ආවුසො, මයං සඞ්ඝො න හොමා’’ති තත්ථෙව භාජෙත්වා ගණ්හන්ති, සුග්ගහිතානි. සචෙපි එස මග්ගා ඔක්කමිත්වා කඤ්චි විහාරං වා ආසනසාලං වා පිණ්ඩාය චරන්තො එකගෙහමෙව වා පවිසති, තත්‍ර ච නං භික්ඛූ දිස්වා තමත්ථං පුච්ඡිත්වා භාජෙත්වා ගණ්හන්ති, සුග්ගහිතානෙව. อนึ่ง ถ้าภิกษุอื่นไม่มาด้วยสัญญาณระฆังก็ดี ด้วยสัญญาณเวลาก็ดี พึงอธิษฐานว่า “จีวรเหล่านี้ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า”. เมื่ออธิษฐานอย่างนี้แล้ว จีวรทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น แต่ลำดับพระเถระย่อมไม่ตั้งอยู่. ถ้าหยิบขึ้นทีละผืนแล้วรับว่า “ส่วนที่หนึ่งนี้ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า, ส่วนที่สองนี้” ดังนี้ จีวรที่รับไว้แล้วย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้ว และลำดับพระเถระย่อมตั้งอยู่. แม้ภิกษุผู้รับโดยทำให้ถึงแก่ตนอย่างนี้ ก็ชื่อว่าอธิษฐานแล้วนั่นเอง. แต่ถ้าตีระฆังก็ดี ไม่ตีระฆังก็ดี หรือประกาศเวลาก็ดี ไม่ประกาศเวลาก็ดี แล้วรับว่า “ในที่นี้มีแต่ข้าพเจ้าเท่านั้น, จีวรเหล่านี้เป็นของข้าพเจ้าเท่านั้น” ดังนี้ ย่อมเป็นอันรับไว้ไม่ดี. แต่ถ้ากล่าวว่า “ภิกษุอื่นใดในที่นี้ไม่มี, จีวรเหล่านี้ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า” ดังนี้ ย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้ว. อนึ่ง ถ้ายังไม่ได้อธิษฐาน แล้วถือเอาจีวรเหล่านั้นไปโดยมุ่งวิหารอื่นว่า “เราจะแบ่งกับภิกษุทั้งหลายในที่นั้น” ดังนี้ จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของสงฆ์ในที่ที่ไปถึงนั้นๆ เท่านั้น. การที่ภิกษุทั้งหลายเห็นเท่านั้นเป็นประมาณในเรื่องนี้. เพราะฉะนั้น ถ้าภิกษุบางรูปมาสวนทางกัน ถามว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านจะไปที่ไหน?” ดังนี้ แล้วฟังเรื่องนั้นแล้วกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ พวกเราไม่ใช่สงฆ์หรือ?” ดังนี้ แล้วแบ่งและรับในที่นั้นเอง ย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้ว. แม้ถ้าภิกษุรูปนั้นหลีกจากทางแล้วเข้าไปในวิหารใดวิหารหนึ่งก็ดี ในโรงฉันก็ดี หรือเที่ยวบิณฑบาตเข้าไปในเรือนหลังเดียวก็ดี และในที่นั้น ภิกษุทั้งหลายเห็นภิกษุรูปนั้นแล้ว ถามเรื่องนั้นแล้วแบ่งและรับ ย่อมเป็นอันรับไว้ดีแล้วเท่านั้น. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤත්‍ර වස්සංවුට්ඨෙන අඤ්ඤත්‍ර චීවරභාගො සාදිතබ්බො, යො සාදියෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 364) වචනතො අඤ්ඤත්‍ර වස්සංවුට්ඨො අඤ්ඤත්‍ර භාගං ගණ්හාති, දුක්කටං. එත්ථ පන කිඤ්චාපි ලහුකා ආපත්ති, අථ ඛො ගහිතානි චීවරානි ගහිතට්ඨානෙ දාතබ්බානි. සචෙපි නට්ඨානි වා ජිණ්ණානි වා හොන්ති, තස්සෙව ගීවා. ‘‘දෙහී’’ති වුත්තෙ අදෙන්තො ධුරනික්ඛෙපෙ භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. “ภิกษุทั้งหลาย จีวรส่วนที่ได้ในที่อื่น ไม่พึงรับโดยภิกษุผู้จำพรรษาในที่อื่น ภิกษุใดรับ ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุที่ตรัสไว้ดังนี้ ภิกษุผู้จำพรรษาในที่อื่น รับส่วนจีวรในที่อื่น ย่อมเป็นทุกกฏ. ในเรื่องนี้ แม้จะเป็นอาบัติเบา แต่จีวรที่รับมาแล้ว พึงคืนในที่ที่รับมา. แม้จีวรนั้นจะหายไป หรือเก่าคร่ำคร่าไป ก็เป็นภาระของภิกษุนั้นเอง. เมื่อถูกกล่าวว่า “จงให้” หากไม่ให้ พึงให้ชดใช้ด้วยราคาจีวรนั้นในเวลาปลงอาบัติ. එකො භික්ඛු ද්වීසු ආවාසෙසු වස්සං වසති ‘‘එවං මෙ බහු චීවරං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති, එකං පුග්ගලපටිවීසංයෙව ලභති. තස්මා සචෙ එකෙකස්මිං විහාරෙ එකාහමෙකාහං වා සත්තාහං වා වසති, එකෙකස්මිං විහාරෙ යං එකො පුග්ගලො ලභති, තතො තතො උපඩ්ඪං උපඩ්ඪං දාතබ්බං. එවඤ්හි එකපුග්ගලපටිවීසො දින්නො හොති. සචෙ පන එකස්මිං විහාරෙ වසන්තො ඉතරස්මිං සත්තාහවාරෙන අරුණමෙව උට්ඨාපෙති, බහුතරං වසිතවිහාරතො තස්ස පටිවීසො දාතබ්බො. එවම්පි එකපුග්ගලපටිවීසොයෙව දින්නො හොති. ඉදඤ්ච නානාලාභෙහි නානූපචාරෙහි එකසීමාවිහාරෙහි කථිතං, නානාසීමාවිහාරෙ පන සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. තස්මා තත්ථ චීවරපටිවීසො න පාපුණාති, සෙසං පන ආමිසභෙසජ්ජාදි සබ්බං සබ්බත්ථ අන්තොසීමාගතස්ස පාපුණාති. ภิกษุรูปหนึ่งจำพรรษาในวิหาร ๒ แห่ง ด้วยคิดว่า “ด้วยอาการอย่างนี้ จีวรเป็นอันมากจักเกิดขึ้นแก่เรา” ย่อมได้ส่วนแบ่งของบุคคลเพียงคนเดียวเท่านั้น เพราะฉะนั้น หากภิกษุนั้นจำพรรษาในแต่ละวิหารวันละวัน หรือ ๗ วันต่อ ๗ วัน ในแต่ละวิหารนั้น ภิกษุหนึ่งรูปได้ส่วนแบ่งเท่าใด พึงให้กึ่งหนึ่งจากส่วนแบ่งนั้นๆ อย่างนี้จึงชื่อว่าได้ให้ส่วนแบ่งของบุคคลคนเดียว แต่หากภิกษุนั้นจำพรรษาในวิหารหนึ่ง แล้วให้อรุณขึ้นในอีกวิหารหนึ่งด้วยวาระ ๗ วัน ก็ชื่อว่าอยู่จำพรรษา พึงให้ส่วนแบ่งแก่ภิกษุนั้นจากวิหารที่อยู่มากกว่า แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่าได้ให้ส่วนแบ่งของบุคคลคนเดียวเท่านั้น คำนี้กล่าวไว้สำหรับวิหารที่มีสีมาเดียวกันซึ่งมีลาภต่างกันและมีอุปจาระต่างกัน แต่ในวิหารที่มีสีมาต่างกัน การรับเสนาสนะย่อมระงับไป เพราะฉะนั้น ส่วนแบ่งจีวรในวิหารนั้นย่อมไม่ถึง ส่วนที่เหลือทั้งหมดมีอามิสและเภสัชเป็นต้น ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้อยู่ภายในสีมาในทุกที่ 207. ‘‘භික්ඛුස්ස, භික්ඛවෙ, කාලකතෙ සඞ්ඝො සාමී පත්තචීවරෙ, අපිච ගිලානුපට්ඨාකා බහූපකාරා, අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝෙන තිචීවරඤ්ච [Pg.260] පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දාතුං, යං තත්ථ ලහුභණ්ඩං ලහුපරික්ඛාරං, තං සම්මුඛීභූතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙතුං, යං තත්ථ ගරුභණ්ඩං ගරුපරික්ඛාරං, තං ආගතානාගතචාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස අවිස්සජ්ජිකං අවෙභඞ්ගික’’න්ති (මහාව. 369) වචනතො භික්ඛුස්මිං කාලකතෙ අපලොකෙත්වා වා – ๒๐๗. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุทำกาละแล้ว สงฆ์เป็นเจ้าของบาตรและจีวร อนึ่ง ภิกษุผู้พยาบาลไข้มีอุปการะมาก ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สงฆ์ให้ไตรจีวรและบาตรแก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ ในบรรดาบริขารเหล่านั้น สิ่งใดเป็นลหุภัณฑ์ เป็นลหุบริขาร เราอนุญาตให้สงฆ์ผู้พร้อมหน้ากันแบ่งลหุภัณฑ์และลหุบริขารนั้น สิ่งใดเป็นครุภัณฑ์ เป็นครุบริขาร สิ่งนั้นเป็นของสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔ ทั้งที่มาแล้วและยังไม่มา ไม่พึงสละ ไม่พึงแบ่งปัน” เพราะเหตุที่ตรัสไว้ดังนี้ เมื่อภิกษุทำกาละแล้ว พึงบอกกล่าว (อปโลกน์) หรือ— ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු කාලකතො, ඉදං තස්ස තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං තිචීවරඤ්ච පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ทำกาละแล้ว ไตรจีวรและบาตรนี้เป็นของเธอ หากความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ไตรจีวรและบาตรนี้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු කාලකතො, ඉදං තස්ස තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, සඞ්ඝො ඉමං තිචීවරඤ්ච පත්තඤ්ච ගිලානුපට්ඨාකානං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉමස්ස තිචීවරස්ස ච පත්තස්ස ච ගිලානුපට්ඨාකානං දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ทำกาละแล้ว ไตรจีวรและบาตรนี้เป็นของเธอ สงฆ์ให้ไตรจีวรและบาตรนี้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ การให้ไตรจีวรและบาตรนี้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงนิ่งอยู่ ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงกล่าว ‘‘දින්නං ඉදං සඞ්ඝෙන තිචීවරඤ්ච පත්තො ච ගිලානුපට්ඨාකානං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 367) – “ไตรจีวรและบาตรนี้ สงฆ์ให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่งอยู่ ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้” එවං කම්මවාචං වා සාවෙත්වා ගිලානුපට්ඨාකානං පත්තචීවරං දත්වා සෙසං ලහුපරික්ඛාරං සම්මුඛීභූතෙන සඞ්ඝෙන භාජෙත්වා ගහෙතබ්බං. สวดกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว หรือบอกกล่าวแล้ว ให้บาตรและจีวรแก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้แล้ว ลหุบริขารที่เหลือ สงฆ์ผู้พร้อมหน้ากันพึงแบ่งแล้วรับไป 208. ගිලානුපට්ඨාකානං ලාභෙ පන අයං විනිච්ඡයො – සචෙ සකලෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපට්ඨහන්තෙ කාලං කරොති, සබ්බෙපි සාමිකා. අථ එකච්චෙහි වාරෙ කතෙ එකච්චෙහි අකතෙයෙව කාලං කරොති, තත්‍ර එකච්චෙ ආචරියා වදන්ති ‘‘සබ්බෙපි අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ කරෙය්‍යුං, තස්මා සබ්බෙපි සාමිනො’’ති. එකච්චෙ වදන්ති ‘‘යෙහි ජග්ගිතො, තෙ එව ලභන්ති, ඉතරෙ න ලභන්තී’’ති. සාමණෙරෙපි කාලකතෙ සචෙ චීවරං අත්ථි, ගිලානුපට්ඨාකානං දාතබ්බං. නො චෙ අත්ථි, යං අත්ථි, තං දාතබ්බං. අඤ්ඤස්මිං පරික්ඛාරෙ සති චීවරභාගං කත්වා දාතබ්බං. භික්ඛු ච සාමණෙරො ච සචෙ සමං උපට්ඨහිංසු, සමකො භාගො දාතබ්බො. අථ සාමණෙරොව උපට්ඨහති, භික්ඛුස්ස සංවිදහනමත්තමෙව හොති, සාමණෙරස්ස ජෙට්ඨකොට්ඨාසො දාතබ්බො. සචෙ සාමණෙරො [Pg.261] භික්ඛුනා ආනීතඋදකෙන යාගුං පචිත්වා පටිග්ගහාපනමත්තමෙව කරොති, භික්ඛු උපට්ඨහති, භික්ඛුස්ස ජෙට්ඨභාගො දාතබ්බො. බහූ භික්ඛූ සබ්බෙ සමග්ගා හුත්වා උපට්ඨහන්ති, සබ්බෙසං සමකො භාගො දාතබ්බො. යො පනෙත්ථ විසෙසෙන උපට්ඨහති, තස්ස විසෙසො කාතබ්බො. ๒๐๘. ในการได้ลาภของภิกษุผู้พยาบาลไข้นี้ มีวินิจฉัยดังนี้: หากภิกษุทำกาละในเมื่อภิกษุสงฆ์ทั้งปวงพยาบาลอยู่ ภิกษุแม้ทั้งหมดก็เป็นเจ้าของ แต่หากภิกษุทำกาละในเมื่อภิกษุบางพวกทำวาระแล้ว บางพวกยังไม่ได้ทำ ในเรื่องนั้น อาจารย์บางพวกกล่าวว่า “ภิกษุแม้ทั้งหมดพึงทำเมื่อถึงวาระของตน เพราะฉะนั้น ภิกษุแม้ทั้งหมดจึงเป็นเจ้าของ” อาจารย์บางพวกกล่าวว่า “ภิกษุเหล่าใดพยาบาลแล้ว ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้นย่อมได้ ภิกษุเหล่าอื่นไม่ได้” แม้เมื่อสามเณรทำกาละแล้ว หากมีจีวร พึงให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลสามเณรนั้น หากไม่มีจีวร บริขารใดมีอยู่ พึงให้บริขารนั้น เมื่อมีบริขารอื่น พึงแบ่งส่วนจีวรแล้วให้ หากภิกษุและสามเณรพยาบาลเท่ากัน พึงให้ส่วนเท่ากัน แต่หากสามเณรเท่านั้นพยาบาล ภิกษุเป็นเพียงผู้สั่งการเท่านั้น พึงให้ส่วนใหญ่แก่สามเณร หากสามเณรต้มยาคูด้วยน้ำที่ภิกษุนำมาแล้วเป็นเพียงผู้ประเคนเท่านั้น ภิกษุเป็นผู้พยาบาล พึงให้ส่วนใหญ่แก่ภิกษุ หากภิกษุจำนวนมากทั้งหมดพร้อมเพรียงกันพยาบาล พึงให้ส่วนเท่ากันแก่ภิกษุทั้งหมด ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดพยาบาลเป็นพิเศษ พึงทำส่วนพิเศษแก่ภิกษุนั้น යෙන පන එකදිවසම්පි ගිලානුපට්ඨාකවසෙන යාගුභත්තං වා පචිත්වා දින්නං, න්හානං වා පටිසාදිතං, සොපි ගිලානුපට්ඨාකොව. යො පන සමීපං අනාගන්ත්වා භෙසජ්ජතණ්ඩුලාදීනි පෙසෙති, අයං ගිලානුපට්ඨාකො න හොති. යො පරියෙසිත්වා ගාහෙත්වා ආගච්ඡති, අයං ගිලානුපට්ඨාකොව. එකො වත්තසීසෙන ජග්ගති, එකො පච්චාසාය, මතකාලෙ උභොපි පච්චාසීසන්ති, උභින්නම්පි දාතබ්බං. එකො උපට්ඨහිත්වා ගිලානස්ස වා කම්මෙන අත්තනො වා කම්මෙන කත්ථචි ගතො ‘‘පුන ආගන්ත්වා ජග්ගිස්සාමී’’ති, එතස්සපි දාතබ්බං. එකො චිරං උපට්ඨහිත්වා ‘‘ඉදානි න සක්කොමී’’ති ධුරං නික්ඛිපිත්වා ගච්ඡති, සචෙපි තං දිවසමෙව ගිලානො කාලං කරොති, උපට්ඨාකභාගො න දාතබ්බො. ගිලානුපට්ඨාකො නාම ගිහී වා හොතු පබ්බජිතො වා අන්තමසො මාතුගාමොපි, සබ්බෙ භාගං ලභන්ති. සචෙ තස්ස භික්ඛුනො පත්තචීවරමත්තමෙව හොති, අඤ්ඤං නත්ථි, සබ්බං ගිලානුපට්ඨාකානංයෙව දාතබ්බං. සචෙපි සහස්සං අග්ඝති, අඤ්ඤං පන බහුම්පි පරික්ඛාරං තෙ න ලභන්ති, සඞ්ඝස්සෙව හොති. අවසෙසං භණ්ඩං බහු චෙව මහග්ඝඤ්ච, තිචීවරං අප්පග්ඝං, තතො ගහෙත්වා තිචීවරපරික්ඛාරො දාතබ්බො, සබ්බඤ්චෙතං සඞ්ඝිකතොව ලබ්භති. සචෙ පන සො ජීවමානොයෙව සබ්බං අත්තනො පරික්ඛාරං නිස්සජ්ජිත්වා කස්සචි අදාසි, කොචි වා විස්සාසං අග්ගහෙසි, යස්ස දින්නං, යෙන ච ගහිතං, තස්සෙව හොති, තස්ස රුචියා එව ගිලානුපට්ඨාකා ලභන්ති. අඤ්ඤෙසං අදත්වා දූරෙ ඨපිතපරික්ඛාරාපි තත්ථ තත්ථ සඞ්ඝස්සෙව හොන්ති. ද්වින්නං සන්තකං හොති අවිභත්තං, එකස්මිං කාලකතෙ ඉතරො සාමී. බහූනම්පි සන්තකෙ එසෙව නයො. සබ්බෙසු මතෙසු සඞ්ඝිකං හොති. සචෙපි අවිභජිත්වා සද්ධිවිහාරිකාදීනං දෙන්ති, අදින්නමෙව හොති, විභජිත්වා දින්නං පන සුදින්නං. තං තෙසු මතෙසුපි සද්ධිවිහාරිකාදීනංයෙව හොති, න සඞ්ඝස්ස. อนึ่ง ผู้ใดแม้เพียงวันเดียว ได้หุงยาคูหรือข้าวถวาย หรือจัดแจงน้ำอาบให้ในฐานะเป็นผู้พยาบาล ผู้นั้นก็เป็นผู้พยาบาลนั่นเอง ส่วนผู้ใดไม่มาใกล้ แต่ส่งยาและข้าวสารเป็นต้นไป ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้พยาบาล ผู้ใดแสวงหาแล้วนำมา ผู้นั้นก็เป็นผู้พยาบาลนั่นเอง คนหนึ่งพยาบาลด้วยความตั้งใจในวัตร อีกคนหนึ่งพยาบาลด้วยความหวังลาภ เมื่อภิกษุนั้นทำกาละแล้ว หากทั้งสองหวังลาภ พึงถวายแก่ทั้งสอง คนหนึ่งพยาบาลแล้วไปที่อื่นด้วยกิจของภิกษุอาพาธ หรือด้วยกิจของตน โดยคิดว่า “จักกลับมาพยาบาลอีก” พึงถวายแก่ผู้นั้นด้วย คนหนึ่งพยาบาลมานานแล้ววางภาระลงโดยคิดว่า “บัดนี้ไม่สามารถแล้ว” แล้วจากไป แม้ภิกษุอาพาธจะทำกาละในวันนั้นเอง ก็ไม่พึงถวายส่วนของผู้พยาบาลแก่ผู้นั้น ผู้ที่ชื่อว่าผู้พยาบาล ไม่ว่าจะเป็นคฤหัสถ์ หรือบรรพชิต หรือแม้กระทั่งสตรี ทั้งหมดก็ย่อมได้ส่วน หากภิกษุนั้นมีเพียงบาตรและจีวรเท่านั้น ไม่มีสิ่งอื่น พึงถวายทั้งหมดแก่ผู้พยาบาลเท่านั้น แม้จะมีราคาถึงพัน ก็พึงถวาย แต่บริขารอื่นจำนวนมาก ผู้พยาบาลเหล่านั้นย่อมไม่ได้ เป็นของสงฆ์เท่านั้น สิ่งของที่เหลือจากบาตรและจีวร หากมีมากและมีราคาแพง ส่วนไตรจีวรมีราคาน้อย พึงนำจากบริขารจำนวนมากนั้นมาถวายเป็นไตรจีวรพร้อมบริขาร ทั้งหมดนี้ย่อมได้จากของสงฆ์เท่านั้น แต่หากภิกษุอาพาธนั้นยังมีชีวิตอยู่ ได้สละบริขารทั้งหมดของตนให้แก่ผู้ใดผู้หนึ่ง หรือผู้ใดผู้หนึ่งได้ถือเอาด้วยความคุ้นเคย สิ่งนั้นย่อมเป็นของผู้ที่ได้รับและผู้ที่ถือเอาเท่านั้น ผู้พยาบาลย่อมได้ตามความพอใจของผู้นั้น บริขารที่วางไว้ไกลโดยไม่ได้ให้แก่ผู้อื่น ก็เป็นของสงฆ์เท่านั้นในวิหารนั้นๆ หากเป็นของภิกษุสองรูปที่ยังไม่ได้แบ่งปัน เมื่อรูปหนึ่งทำกาละแล้ว อีกรูปหนึ่งเป็นเจ้าของ ในกรณีของภิกษุหลายรูปก็เป็นนัยเดียวกัน เมื่อทั้งหมดทำกาละแล้ว ย่อมเป็นของสงฆ์ แม้หากให้แก่สัทธิวิหาริกเป็นต้นโดยไม่ได้แบ่งปัน ก็ชื่อว่ายังไม่ได้ให้ แต่หากแบ่งปันแล้วให้ ชื่อว่าให้ดีแล้ว สิ่งของนั้น แม้เมื่อท่านเหล่านั้นทำกาละแล้ว ก็ยังเป็นของสัทธิวิหาริกเป็นต้นเท่านั้น ไม่เป็นของสงฆ์ සචෙ [Pg.262] වස්සංවුට්ඨො භික්ඛු අනුප්පන්නෙ වා උප්පන්නෙ වා චීවරෙ අභාජිතෙ වා පක්කමති, උම්මත්තකො ඛිත්තචිත්තො වෙදනාට්ටො උක්ඛිත්තකො වා හොති, සන්තෙ පතිරූපෙ ගාහකෙ භාගො දාතබ්බො. සචෙ පන විබ්භමති වා කාලං වා කරොති සාමණෙරො වා පටිජානාති, සික්ඛං පච්චක්ඛාතකො, අන්තිමවත්ථුං අජ්ඣාපන්නකො, පණ්ඩකො, ථෙය්‍යසංවාසකො, තිත්ථියපක්කන්තකො, තිරච්ඡානගතො, මාතුඝාතකො, පිතුඝාතකො, අරහන්තඝාතකො, භික්ඛුනීදූසකො, සඞ්ඝභෙදකො, ලොහිතුප්පාදකො, උභතොබ්‍යඤ්ජනකො වා පටිජානාති, සඞ්ඝො සාමී, භාගො න දාතබ්බො. หากภิกษุผู้จำพรรษาแล้ว หลีกไปในเวลาที่จีวรยังไม่เกิด หรือเกิดแล้วแต่ยังมิได้แบ่งปัน หรือเป็นคนบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน ถูกเวทนากดขี่ หรือถูกยกวัตร เมื่อมีผู้รับที่สมควร พึงให้ส่วนแบ่งแก่เขา แต่หากภิกษุนั้นสึก หรือตาย หรือปฏิญาณว่าเป็นสามเณร เป็นผู้สละสิกขา เป็นผู้ต้องอาบัติปาราชิก เป็นบัณเฑาะก์ เป็นผู้ลักเพศ เป็นผู้ไปเข้ากับเดียรถีย์ เป็นสัตว์เดรัจฉาน เป็นผู้ฆ่ามารดา เป็นผู้ฆ่าบิดา เป็นผู้ฆ่าพระอรหันต์ เป็นผู้ประทุษร้ายภิกุณี เป็นผู้ทำลายสงฆ์ เป็นผู้ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิต หรือปฏิญาณว่าเป็นอุภโตพยัญชนก สงฆ์เป็นเจ้าของ ไม่พึงให้ส่วนแบ่ง සචෙ වස්සංවුට්ඨානං භික්ඛූනං අනුප්පන්නෙ චීවරෙ සඞ්ඝො භිජ්ජති, කොසම්බකභික්ඛූ විය ද්වෙ කොට්ඨාසා හොන්ති, තත්ථ මනුස්සා එකස්මිං පක්ඛෙ දක්ඛිණොදකඤ්ච ගන්ධාදීනි ච දෙන්ති, එකස්මිං චීවරානි දෙන්ති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති, යත්ථ වා උදකං දින්නං, යස්මිංයෙව පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්ති ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති, සඞ්ඝස්සෙව තානි චීවරානි, ද්වින්නම්පි කොට්ඨාසානං පාපුණන්ති, ඝණ්ටිං පහරිත්වා ද්වීහිපි පක්ඛෙහි එකතො භාජෙතබ්බානි. සචෙ පන මනුස්සා එකස්මිං පක්ඛෙ දක්ඛිණොදකං ගන්ධාදීනි ච දෙන්ති, එකස්මිං පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්ති ‘‘පක්ඛස්ස දෙමා’’ති, පක්ඛස්සෙව තානි චීවරානි. එවඤ්හි දින්නෙ යස්ස කොට්ඨාසස්ස උදකං දින්නං, තස්ස උදකමෙව හොති. යස්ස චීවරං දින්නං, තස්සෙව චීවරං. යස්මිං පදෙසෙ දක්ඛිණොදකං පමාණං හොති, තත්ථ එකො පක්ඛො දක්ඛිණොදකස්ස ලද්ධත්තා චීවරානි ලභති, එකො චීවරානමෙව ලද්ධත්තාති උභොහි එකතො හුත්වා යථාවුඩ්ඪං භාජෙතබ්බං. ‘‘ඉදං කිර පරසමුද්දෙ ලක්ඛණ’’න්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. සචෙ යස්මිං පක්ඛෙ උදකං දින්නං, තස්මිංයෙව පක්ඛෙ චීවරානි දෙන්ති ‘‘පක්ඛස්ස දෙමා’’ති, පක්ඛස්සෙව තානි චීවරානි, ඉතරො පක්ඛො අනිස්සරොයෙව. සචෙ පන වස්සංවුට්ඨානං භික්ඛූනං උප්පන්නෙ චීවරෙ අභාජිතෙ සඞ්ඝො භිජ්ජති, සබ්බෙසං සමකං භාජෙතබ්බං. หากสงฆ์แตกกันในเวลาที่จีวรของภิกษุผู้จำพรรษาแล้วยังไม่เกิด เหมือนภิกษุชาวเมืองโกสัมพี ย่อมมีสองฝ่าย ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายถวายน้ำทักษิโณทกและของหอมเป็นต้นแก่ฝ่ายหนึ่ง และถวายจีวรแก่ฝ่ายหนึ่งโดยกล่าวว่า “เราถวายแก่สงฆ์” หรือในฝ่ายใดที่ถวายน้ำแล้ว ในฝ่ายนั้นนั่นเองที่ถวายจีวรโดยกล่าวอีกว่า “เราถวายแก่สงฆ์” จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น และย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งสองฝ่าย พึงตีระฆังแล้วแบ่งปันร่วมกันทั้งสองฝ่าย แต่หากมนุษย์ทั้งหลายถวายน้ำทักษิโณทกและของหอมเป็นต้นแก่ฝ่ายหนึ่ง และถวายจีวรแก่ฝ่ายหนึ่งโดยกล่าวว่า “เราถวายแก่ฝ่าย” จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของฝ่ายนั้นเท่านั้น เมื่อถวายอย่างนี้ น้ำที่ถวายแก่ส่วนใด ย่อมเป็นน้ำของส่วนนั้นเท่านั้น จีวรที่ถวายแก่ส่วนใด ย่อมเป็นจีวรของส่วนนั้นเท่านั้น ในท้องถิ่นใดที่น้ำทักษิโณทกเป็นประมาณ ในท้องถิ่นนั้น สงฆ์ฝ่ายหนึ่งย่อมได้จีวรเพราะได้รับน้ำทักษิโณทก ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งย่อมได้จีวรเพราะได้รับจีวรนั่นเอง ด้วยเหตุเหล่านี้ สงฆ์ทั้งสองฝ่ายพึงรวมกันแล้วแบ่งปันตามลำดับพรรษา “ได้ยินว่า ประมาณน้ำทักษิโณทกนี้เป็นเครื่องหมายในชมพูทวีป” ดังนี้ มหาอรรถกถากล่าวไว้ หากในฝ่ายใดที่ถวายน้ำแล้ว ในฝ่ายนั้นนั่นเองที่ถวายจีวรโดยกล่าวว่า “เราถวายแก่ฝ่าย” จีวรเหล่านั้นย่อมเป็นของฝ่ายนั้นเท่านั้น สงฆ์อีกฝ่ายหนึ่งย่อมไม่มีอำนาจเลย แต่หากสงฆ์แตกกันในเวลาที่จีวรของภิกษุผู้จำพรรษาแล้วเกิดแล้วแต่ยังมิได้แบ่งปัน พึงแบ่งปันให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งปวง සචෙ සම්බහුලෙසු භික්ඛූසු අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙසු කෙචි භික්ඛූ පංසුකූලත්ථාය සුසානං ඔක්කමන්ති, කෙචි අනාගමෙන්තා පක්කමන්ති, අනාගමෙන්තානං න අකාමා භාගො දාතබ්බො, ආගමෙන්තානං පන අකාමාපි දාතබ්බො භාගො. යදි පන මනුස්සා ‘‘ඉධාගතා එව ගණ්හන්තූ’’ති දෙන්ති, සඤ්ඤාණං වා කත්වා ගච්ඡන්ති ‘‘සම්පත්තා ගණ්හන්තූ’’ති, සම්පත්තානං සබ්බෙසම්පි පාපුණාති[Pg.263]. සචෙ ඡඩ්ඩෙත්වා ගතා, යෙන ගහිතං, සො එව සාමී. සචෙ කෙචි භික්ඛූ පඨමං සුසානං ඔක්කමන්ති, කෙචි පච්ඡා, තත්ථ පඨමං ඔක්කන්තා පංසුකූලං ලභන්ති, පච්ඡා ඔක්කන්තා න ලභන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පච්ඡා ඔක්කන්තානං න අකාමා භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 341) වචනතො පච්ඡා ඔක්කන්තානං අකාමා භාගො න දාතබ්බො. සචෙ පන සබ්බෙපි සමං ඔක්කන්තා, කෙචි ලභන්ති, කෙචි න ලභන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සදිසානං ඔක්කන්තානං අකාමාපි භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 341) වචනතො සමං ඔක්කන්තානං අකාමාපි භාගො දාතබ්බො. සචෙ පන ‘‘ලද්ධං පංසුකූලං සබ්බෙ භාජෙත්වා ගණ්හිස්සාමා’’ති බහිමෙව කතිකං කත්වා සුසානං ඔක්කන්තා කෙචි ලභන්ති, කෙචි න ලභන්ති, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කතිකං කත්වා ඔක්කන්තානං අකාමා භාගං දාතු’’න්ති (මහාව. 341) වචනතො කතිකං කත්වා ඔක්කන්තානම්පි අකාමා භාගො දාතබ්බො. අයං තාව චීවරභාජනීයකථා. หากภิกษุจำนวนมากกำลังเดินทางไกล ภิกษุบางรูปเข้าไปสู่ป่าช้าเพื่อผ้าบังสุกุล ภิกษุบางรูปหลีกไปโดยไม่รอ ไม่พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้ไม่รอ หากไม่ต้องการให้ แต่แก่ภิกษุผู้รอ แม้ไม่ต้องการให้ ก็พึงให้ส่วนนั้น หากมนุษย์ทั้งหลายถวายโดยกล่าวว่า “ภิกษุผู้มาถึงที่นี่เท่านั้นจงรับเถิด” หรือทำเครื่องหมายไว้แล้วไปโดยกล่าวว่า “ภิกษุผู้มาถึงแล้วจงรับเถิด” ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้มาถึงแล้วทั้งหมด หากทิ้งไว้แล้วไป ภิกษุใดรับไว้ ภิกษุนั้นเท่านั้นเป็นเจ้าของ หากภิกษุบางรูปเข้าไปสู่ป่าช้าก่อน ภิกษุบางรูปเข้าไปภายหลัง ในที่นั้น ภิกษุผู้เข้าไปก่อนย่อมได้ผ้าบังสุกุล ภิกษุผู้เข้าไปภายหลังย่อมไม่ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม่ให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปภายหลัง หากไม่ต้องการให้” ฉะนั้น ไม่พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปภายหลัง หากไม่ต้องการให้ แต่หากภิกษุทั้งหมดเข้าไปพร้อมกัน ภิกษุบางรูปได้ ภิกษุบางรูปไม่ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปพร้อมกัน แม้ไม่ต้องการให้” ฉะนั้น แม้ไม่ต้องการให้ ก็พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปพร้อมกัน หากภิกษุบางรูปทำกติกาไว้นอกป่าช้านั่นเองว่า “ผ้าบังสุกุลที่ได้แล้วทั้งหมด เราจักแบ่งกันรับ” แล้วเข้าไปสู่ป่าช้า ภิกษุบางรูปได้ ภิกษุบางรูปไม่ได้ เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปโดยทำกติกาแล้ว หากไม่ต้องการให้” ฉะนั้น แม้ไม่ต้องการให้ ก็พึงให้ส่วนแก่ภิกษุผู้เข้าไปโดยทำกติกาแล้ว นี้เป็นเรื่องการแบ่งจีวร 209. පිණ්ඩපාතභාජනෙ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝභත්තං උද්දෙසභත්තං නිමන්තනං සලාකභත්තං පක්ඛිකං උපොසථිකං පාටිපදික’’න්ති (චූළව. 325) එවං අනුඤ්ඤාතෙසු සඞ්ඝභත්තාදීසු අයං විනිච්ඡයො (චූළව. අට්ඨ. 325) – ๒๐๙. แต่ในการแบ่งบิณฑบาต พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตสังฆภัต อุทเทสภัต นิมันตนภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโบสถิกภัต และปาฏิปทิกภัต ดังนี้ วินิจฉัยในสังฆภัตเป็นต้นนี้มีอยู่ว่า සඞ්ඝභත්තං නාම සකලස්ස සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං භත්තං. තස්මා සඞ්ඝභත්තෙ ඨිතිකා නාම නත්ථි, තතොයෙව ච ‘‘අම්හාකං අජ්ජ දස ද්වාදස දිවසා භුඤ්ජන්තානං, ඉදානි අඤ්ඤතො භික්ඛූ ආනෙථා’’ති න එවං තත්ථ වත්තබ්බං, ‘‘පුරිමදිවසෙසු අම්හෙහි න ලද්ධං, ඉදානි තං අම්හාකං ගාහෙථා’’ති එවම්පි වත්තුං න ලභති. තඤ්හි ආගතාගතානං පාපුණාතියෙව. สังฆภัต คือ ภัตที่พึงถวายแก่สงฆ์ทั้งหมด เพราะฉะนั้น ในสังฆภัตจึงไม่มีลำดับ และเพราะเหตุนั้นเท่านั้น ไม่พึงกล่าวในสังฆภัตนั้นว่า “พวกเราฉันมาวันนี้สิบวัน สิบสองวันแล้ว บัดนี้จงนำภิกษุจากวัดอื่นมาเถิด” และไม่พึงกล่าวว่า “ในวันก่อนๆ พวกเราไม่ได้ บัดนี้จงให้พวกเราได้รับส่วนที่ไม่ได้นั้น” เพราะสังฆภัตนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุผู้มาถึงแล้วเท่านั้น උද්දෙසභත්තාදීසු පන අයං නයො – රඤ්ඤා වා රාජමහාමත්තෙන වා ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා එත්තකෙ භික්ඛූ ආනෙථා’’ති පහිතෙ කාලං ඝොසෙත්වා ඨිතිකා පුච්ඡිතබ්බා. සචෙ අත්ථි, තතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං. නො චෙ, ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං. උද්දෙසකෙන පිණ්ඩපාතිකානම්පි න අතික්කාමෙතබ්බං. තෙ පන ධුතඞ්ගං රක්ඛන්තා සයමෙව අතික්කමිස්සන්ති. එවං ගාහියමානෙ අලසජාතිකා මහාථෙරා පච්ඡා ආගච්ඡන්ති, ‘‘භන්තෙ, වීසතිවස්සානං ගාහීයති, තුම්හාකං ඨිතිකා අතික්කන්තා’’ති න වත්තබ්බා, ඨිතිකං ඨපෙත්වා තෙසං ගාහෙත්වා පච්ඡා ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. ‘‘අසුකවිහාරෙ [Pg.264] බහු උද්දෙසභත්තං උප්පන්න’’න්ති සුත්වා යොජනන්තරිකවිහාරතොපි භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, සම්පත්තසම්පත්තානං ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං, අසම්පත්තානම්පි උපචාරසීමං පවිට්ඨානං අන්තෙවාසිකාදීසු ගණ්හන්තෙසු ගාහෙතබ්බමෙව. ‘‘බහිඋපචාරසීමායං ඨිතානං ගාහෙථා’’ති වදන්ති, න ගාහෙතබ්බං. සචෙ උපචාරසීමං ඔක්කන්තෙහි එකාබද්ධා හුත්වා අත්තනො විහාරද්වාරෙ වා අන්තොවිහාරෙයෙව වා හොන්ති, පරිසවසෙන වඩ්ඪිතා නාම සීමා හොති, තස්මා ගාහෙතබ්බං. සඞ්ඝනවකස්ස දින්නෙපි පච්ඡා ආගතානං ගාහෙතබ්බමෙව. දුතියභාගෙ පන ථෙරාසනං ආරුළ්හෙ පුන ආගතානං පඨමභාගො න පාපුණාති, දුතියභාගතො වස්සග්ගෙන ගාහෙතබ්බං. แต่ในอุทเทสภัตเป็นต้น มีวิธีดังนี้ คือ เมื่อพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชาส่งคนไปกล่าวว่า “จงชี้แจงภิกษุจำนวนเท่านี้จากสงฆ์แล้วนำมา” พึงประกาศเวลาแล้วถามลำดับ หากมีลำดับ พึงให้รับตั้งแต่ลำดับนั้น หากไม่มี พึงให้รับตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระ ภิกษุผู้ชี้แจงภัตไม่พึงให้ภิกษุผู้ทรงธุดงค์บิณฑบาตล่วงเลยไป แต่ภิกษุเหล่านั้นผู้รักษาธุดงค์อยู่ จักล่วงเลยไปเอง เมื่อให้รับอย่างนี้ หากพระมหาเถระผู้มีปกติเกียจคร้านมาภายหลัง ไม่พึงกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ให้รับแก่ภิกษุผู้มีพรรษา ๒๐ แล้ว ลำดับของท่านทั้งหลายล่วงเลยไปแล้ว” พึงเว้นลำดับไว้แล้วให้พระมหาเถระเหล่านั้นรับ แล้วภายหลังจึงให้รับตามลำดับ เมื่อได้ยินว่า “อุทเทสภัตจำนวนมากเกิดแล้วในวัดชื่อโน้น” ภิกษุทั้งหลายย่อมมาจากวัดที่ห่างกันหนึ่งโยชน์ด้วย พึงให้รับตั้งแต่ที่ยืนของภิกษุผู้มาถึงแล้วๆ แม้แก่ภิกษุผู้ยังมาไม่ถึง แต่เข้ามาในสีมาอุปจาร เมื่อศิษย์เป็นต้นรับอยู่ ก็พึงให้รับเท่านั้น หากมีผู้กล่าวว่า “จงให้รับแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่นอกสีมาอุปจาร” ไม่พึงให้รับ หากภิกษุเหล่านั้นเป็นผู้ผูกพันเป็นอันเดียวกันกับภิกษุผู้เข้ามาในสีมาอุปจาร และยืนอยู่ที่ประตูวัดของตน หรือภายในวัดนั่นเอง สีมาชื่อว่าขยายออกไปโดยอำนาจแห่งบริษัท เพราะฉะนั้น พึงให้รับ แม้เมื่อให้แก่ภิกษุผู้บวชใหม่แล้ว ก็พึงให้รับแก่พระมหาเถระผู้มาภายหลังเท่านั้น แต่ในส่วนที่สอง เมื่อขึ้นสู่ที่นั่งของพระเถระแล้ว ส่วนแรกย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุผู้มาอีก พึงให้รับจากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา එකස්මිං විහාරෙ එකං භත්තුද්දෙසට්ඨානං පරිච්ඡින්දිත්වා ගාවුතප්පමාණායපි උපචාරසීමාය යත්ථ කත්ථචි ආරොචිතං උද්දෙසභත්තං තස්මිංයෙව භත්තුද්දෙසට්ඨානෙ ගාහෙතබ්බං. එකො එකස්ස භික්ඛුනො පහිණති ‘‘ස්වෙ සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා දස භික්ඛූ පහිණථා’’ති, තෙන සො අත්ථො භත්තුද්දෙසකස්ස ආරොචෙතබ්බො. සචෙ තං දිවසං පමුස්සති, දුතියදිවසෙ පාතොව ආරොචෙතබ්බො, අථ පමුස්සිත්වාව පිණ්ඩාය පවිසන්තො සරති, යාව උපචාරසීමං නාතික්කමති, තාව යා භොජනසාලාය පකතිඨිතිකා, තස්සායෙව වසෙන ගාහෙතබ්බං. සචෙපි උපචාරසීමං අතික්කන්තො, භික්ඛූ ච උපචාරසීමට්ඨකෙහි එකාබද්ධා හොන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං ද්වාදසහත්ථන්තරං අවිජහිත්වා ගච්ඡන්ති, පකතිඨිතිකාය වසෙන ගාහෙතබ්බං. භික්ඛූනං පන තාදිසෙ එකාබද්ධෙ අසති බහිඋපචාරසීමාය යස්මිං ඨානෙ සරති, තත්ථ නවං ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බං. අන්තොගාමෙ ආසනසාලාය සරන්තෙන ආසනසාලාය ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. යත්ථ කත්ථචි සරිත්වා ගාහෙතබ්බමෙව, අගාහෙතුං න වට්ටති. න හි එතං දුතියදිවසෙ ලබ්භතීති. ในวิหารแห่งหนึ่ง เมื่อกำหนดสถานที่สำหรับแจกภัตแห่งหนึ่งแล้ว อุทเทสภัตที่บอกไว้ในที่ใดที่หนึ่ง แม้ในสีมาอุปจารที่มีประมาณหนึ่งคาวุต พึงรับในสถานที่สำหรับแจกภัตนั้นเอง ชายคนหนึ่งส่งคนไปหาภิกษุรูปหนึ่งว่า "พรุ่งนี้ ขอท่านจงส่งภิกษุสิบรูปที่สงฆ์กำหนดมา" ภิกษุนั้นพึงบอกความนั้นแก่ภิกษุผู้แจกภัต ถ้าหากลืมในวันนั้น พึงบอกในวันรุ่งขึ้นแต่เช้าตรู่ อนึ่ง ถ้าหากลืมแล้วระลึกได้ขณะที่กำลังเข้าไปบิณฑบาต ตราบใดที่ยังไม่ล่วงสีมาอุปจาร ตราบนั้น พึงรับตามลำดับปกติที่มีอยู่ในโรงฉันนั้นเอง แม้ถ้าล่วงสีมาอุปจารไปแล้ว และภิกษุทั้งหลายยังคงติดต่อกันกับภิกษุที่อยู่ในสีมาอุปจาร โดยไม่ละระยะห่างกันเกินสิบสองศอก พึงรับตามลำดับปกติ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายไม่มีการติดต่อกันเช่นนั้น ระลึกได้ในที่ใดนอกสีมาอุปจาร พึงทำลำดับใหม่ในที่นั้นแล้วรับ เมื่อระลึกได้ในโรงฉันภายในหมู่บ้าน พึงรับตามลำดับในโรงฉัน ระลึกได้ในที่ใดที่หนึ่ง พึงรับได้เลย ไม่ควรที่จะไม่รับ เพราะอุทเทสภัตนี้ไม่พึงได้ในวันรุ่งขึ้น සචෙ සකවිහාරතො අඤ්ඤං විහාරං ගච්ඡන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා කොචි උද්දෙසභත්තං උද්දිසාපෙති, යාව අන්තොඋපචාරෙ වා උපචාරසීමට්ඨකෙහි සද්ධිං වුත්තනයෙන එකාබද්ධා වා හොන්ති, තාව සකවිහාරෙ ඨිතිකාවසෙන ගාහෙතබ්බං. බහිඋපචාරෙ ඨිතානං දින්නං පන ‘‘සඞ්ඝතො, භන්තෙ, එත්තකෙ [Pg.265] නාම භික්ඛූ උද්දිසථා’’ති වුත්තෙ සම්පත්තසම්පත්තානං ගාහෙතබ්බං. තත්ථ ද්වාදසහත්ථන්තරං අවිජහිත්වා එකාබද්ධනයෙන දූරෙ ඨිතාපි සම්පත්තායෙවාති වෙදිතබ්බා. සචෙ යං විහාරං ගච්ඡන්ති, තත්ථ පවිට්ඨානං ආරොචෙන්ති, තස්ස විහාරස්ස ඨිතිකාවසෙන ගාහෙතබ්බං. සචෙපි ගාමද්වාරෙ වා වීථියං වා චතුක්කෙ වා අන්තරඝරෙ වා භික්ඛූ දිස්වා කොචි සඞ්ඝුද්දෙසං ආරොචෙති, තස්මිං තස්මිං ඨානෙ අන්තොඋපචාරගතානං ගාහෙතබ්බං. ถ้าหากมีใครเห็นภิกษุทั้งหลายกำลังไปยังวิหารอื่นจากวิหารของตน แล้วให้กำหนดอุเทศภัตต์ ตราบใดที่ยังอยู่ในภายในอุปจาระ หรือยังคงติดต่อกันตามที่กล่าวไว้กับภิกษุที่อยู่ในสีมาอุปจาระ ตราบนั้น พึงรับตามลำดับในวิหารของตน แต่ถ้ามีการถวายแก่ภิกษุที่อยู่นอกอุปจาระ เมื่อกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงกำหนดภิกษุจำนวนเท่านี้จากสงฆ์" พึงรับแก่ภิกษุที่มาถึงแล้ว ในที่นั้น พึงทราบว่า แม้ภิกษุที่อยู่ไกลโดยไม่ละระยะห่างกันเกินสิบสองศอกในลักษณะที่ติดต่อกัน ก็ถือว่ามาถึงแล้ว ถ้าหากภิกษุทั้งหลายกำลังไปยังวิหารใด แล้วบอกแก่ภิกษุที่เข้าไปในวิหารนั้น พึงรับตามลำดับของวิหารนั้น แม้ถ้ามีใครเห็นภิกษุทั้งหลายที่ประตูหมู่บ้าน หรือที่ถนน หรือที่สี่แยก หรือในระหว่างบ้าน แล้วบอกอุเทศของสงฆ์ พึงรับแก่ภิกษุที่เข้าไปในอุปจาระในที่นั้นๆ ඝරූපචාරො චෙත්ථ එකඝරං එකූපචාරං, එකඝරං නානූපචාරං, නානාඝරං එකූපචාරං, නානාඝරං නානූපචාරන්ති ඉමෙසං වසෙන වෙදිතබ්බො. තත්ථ යං එකකුලස්ස ඝරං එකවළඤ්ජං හොති, තං සුප්පපාතපරිච්ඡෙදස්ස අන්තො එකූපචාරං නාම, තත්ථුප්පන්නො උද්දෙසලාභො එකස්මිං උපචාරෙ භික්ඛාචාරවත්තෙනපි ඨිතානං සබ්බෙසං පාපුණාති. එතං එකඝරං එකූපචාරං නාම. යං පන එකඝරං ද්වින්නං භරියානං සුඛවිහාරත්ථාය මජ්ඣෙ භිත්තිං උට්ඨපෙත්වා නානාද්වාරවළඤ්ජං කතං, තත්ථුප්පන්නො උද්දෙසලාභො භිත්තිඅන්තරිකස්ස න පාපුණාති, තස්මිං තස්මිං ඨානෙ නිසින්නස්සෙව පාපුණාති. එතං එකඝරං නානූපචාරං නාම. යස්මිං පන ඝරෙ බහූ භික්ඛූ නිමන්තෙත්වා අන්තොගෙහතො පට්ඨාය එකාබද්ධෙ කත්වා පටිවිස්සකඝරානිපි පූරෙත්වා නිසීදාපෙන්ති, තත්ථ උප්පන්නො උද්දෙසලාභො සබ්බෙසං පාපුණාති. යම්පි නානාකුලස්ස නිවෙසනං මජ්ඣෙ භිත්තිං අකත්වා එකද්වාරෙනෙව වළඤ්ජන්ති, තත්‍රාපි එසෙව නයො. එතං නානාඝරං එකූපචාරං නාම. යො පන නානානිවෙසනෙසු නිසින්නානං භික්ඛූනං උද්දෙසලාභො උප්පජ්ජති, කිඤ්චාපි භිත්තිච්ඡිද්දෙන භික්ඛූ දිස්සන්ති, තස්මිං තස්මිං නිවෙසනෙ නිසින්නානංයෙව පාපුණාති. එතං නානාඝරං නානූපචාරං නාම. อุปจาระของบ้านในที่นี้ พึงทราบโดยประเภทเหล่านี้ คือ บ้านเดียวมีอุปจาระเดียว, บ้านเดียวมีอุปจาระต่างกัน, หลายบ้านมีอุปจาระเดียว, หลายบ้านมีอุปจาระต่างกัน ในบรรดาบ้านเหล่านั้น บ้านของตระกูลเดียวที่มีทางเข้าออกทางเดียว ชื่อว่ามีอุปจาระเดียวภายในขอบเขตที่น้ำตกลงมาได้ ลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นในที่นั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงที่อยู่ในอุปจาระเดียวกัน แม้ด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต นี้ชื่อว่าบ้านเดียวมีอุปจาระเดียว ส่วนบ้านเดียวที่สร้างกำแพงกั้นกลางเพื่อความสุขสบายของภรรยาสองคน แล้วทำทางเข้าออกต่างกัน ลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นในที่นั้น ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุที่อยู่คนละฝั่งกำแพง ย่อมถึงแก่ภิกษุที่นั่งอยู่ในที่นั้นๆ เท่านั้น นี้ชื่อว่าบ้านเดียวมีอุปจาระต่างกัน ส่วนในบ้านใดที่นิมนต์ภิกษุจำนวนมาก แล้วจัดให้นั่งติดต่อกันตั้งแต่ภายในบ้านไปจนถึงบ้านใกล้เคียง ลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นในที่นั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง แม้เรือนของหลายตระกูลที่ไม่มีกำแพงกั้นกลาง และใช้ทางเข้าออกทางเดียว ก็มีนัยเดียวกัน นี้ชื่อว่าหลายบ้านมีอุปจาระเดียว ส่วนลาภที่เป็นอุเทศที่เกิดขึ้นแก่ภิกษุที่นั่งอยู่ในเรือนหลายหลัง แม้ภิกษุจะมองเห็นกันทางช่องกำแพงก็ตาม ย่อมถึงแก่ภิกษุที่นั่งอยู่ในเรือนนั้นๆ เท่านั้น นี้ชื่อว่าหลายบ้านมีอุปจาระต่างกัน යො පන ගාමද්වාරවීථිචතුක්කෙසු අඤ්ඤතරස්මිං ඨානෙ උද්දෙසභත්තං ලභිත්වා අඤ්ඤස්මිං භික්ඛුස්මිං අසති අත්තනොව පාපුණාපෙත්වා දුතියදිවසෙපි තස්මිංයෙව ඨානෙ අඤ්ඤං ලභති, තෙන යං අඤ්ඤං නවකං වා වුඩ්ඪං වා භික්ඛුං පස්සති, තස්ස ගාහෙතබ්බං. සචෙ කොචි නත්ථි, අත්තනොව පාපෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ ආසනසාලාය නිසීදිත්වා කාලං පටිමානෙන්තෙසු භික්ඛූසු කොචි ආගන්ත්වා ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං දෙථ, උද්දෙසපත්තං දෙථ, සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා පත්තං දෙථ, සඞ්ඝිකං පත්තං දෙථා’’ති වා වදති, උද්දෙසපත්තං ඨිතිකාය ගාහෙත්වා දාතබ්බං. ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසභික්ඛුං දෙථ, සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා භික්ඛුං දෙථ, සඞ්ඝිකං භික්ඛුං දෙථා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ส่วนภิกษุใดได้อุเทศภัตต์ในที่ใดที่หนึ่งในบรรดาประตูหมู่บ้าน ถนน หรือสี่แยก แล้วเมื่อไม่มีภิกษุอื่น ก็ให้ตนเองได้รับ แล้วในวันรุ่งขึ้นก็ได้อุเทศภัตต์อีกในที่นั้นเอง ภิกษุนั้นเห็นภิกษุอื่น ไม่ว่าจะเป็นภิกษุใหม่หรือภิกษุผู้เฒ่า ก็พึงให้ภิกษุนั้นรับ ถ้าไม่มีใครเลย ก็พึงให้ตนเองได้รับแล้วฉัน ถ้าหากมีใครมาในขณะที่ภิกษุทั้งหลายนั่งรอเวลาอยู่ในโรงฉัน แล้วกล่าวว่า "จงถวายบาตรที่สงฆ์กำหนด, จงถวายบาตรที่กำหนด, จงถวายบาตรที่สงฆ์กำหนดแล้ว, จงถวายบาตรของสงฆ์" พึงรับบาตรที่กำหนดตามลำดับแล้วถวาย แม้เมื่อกล่าวว่า "จงถวายภิกษุที่สงฆ์กำหนด, จงถวายภิกษุที่สงฆ์กำหนดแล้ว, จงถวายภิกษุของสงฆ์" ก็มีนัยเดียวกัน උද්දෙසකො [Pg.266] පනෙත්ථ පෙසලො ලජ්ජී මෙධාවී ඉච්ඡිතබ්බො, තෙන තික්ඛත්තුං ඨිතිකං පුච්ඡිත්වා සචෙ කොචි ඨිතිකං ජානන්තො නත්ථි, ථෙරාසනතො ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන ‘‘අහං ජානාමි, දසවස්සෙන ලද්ධ’’න්ති කොචි භණති, ‘‘අත්ථාවුසො, දසවස්සා භික්ඛූ’’ති පුච්ඡිතබ්බං. සචෙ තස්ස සුත්වාව ‘‘දසවස්සම්හ දසවස්සම්හා’’ති බහූ ආගච්ඡන්ති, ‘‘තුය්හං පාපුණාති, තුය්හං පාපුණාතී’’ති අගත්වා ‘‘සබ්බෙ අප්පසද්දා හොථා’’ති වත්වා පටිපාටියා ඨපෙතබ්බා, ඨපෙත්වා ‘‘කති භික්ඛූ ඉච්ඡථා’’ති උපාසකො පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘එත්තකෙ නාම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘තුය්හං පාපුණාති, තුය්හං පාපුණාතී’’ති අවත්වා සබ්බනවකස්ස වස්සග්ගඤ්ච උතු ච දිවසභාගො ච ඡායා ච පුච්ඡිතබ්බා. සචෙ ඡායායපි පුච්ඡියමානාය අඤ්ඤො වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, තස්ස දාතබ්බං. අථ ඡායං පුච්ඡිත්වා ‘‘තුය්හං පාපුණාතී’’ති වුත්තෙ වුඩ්ඪතරො ආගච්ඡති, න ලභති. කථාපපඤ්චෙන හි නිසින්නස්සපි නිද්දායන්තස්සපි ගාහිතං සුග්ගාහිතං, අතික්කන්තං සුඅතික්කන්තං. භාජනීයභණ්ඩඤ්හි නාමෙතං සම්පත්තස්සෙව පාපුණාති, තත්ථ සම්පත්තභාවො උපචාරෙන පරිච්ඡින්දිතබ්බො. ආසනසාලාය ච අන්තොපරික්ඛෙපො උපචාරො, තස්මිං ඨිතස්ස ලාභො පාපුණාති. ในเรื่องนี้ ผู้แจกภัตต์พึงเป็นผู้มีศีล มีความละอาย และมีปัญญา ผู้แจกภัตต์นั้นพึงถามลำดับสามครั้ง ถ้าไม่มีใครรู้ลำดับ พึงรับจากอาสนะของพระเถระ แต่ถ้ามีใครกล่าวว่า "อาตมารู้ ภิกษุมีพรรษา ๑๐ ได้รับแล้ว" พึงถามว่า "ท่านผู้มีอายุ ภิกษุมีพรรษา ๑๐ มีอยู่หรือ" ถ้าหากเมื่อได้ยินคำของภิกษุนั้นแล้ว ภิกษุจำนวนมากมาพร้อมกันกล่าวว่า "พวกเรามีพรรษา ๑๐ พวกเรามีพรรษา ๑๐" ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านได้รับ ท่านได้รับ" แต่พึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงเงียบเสียง" แล้วจัดเรียงตามลำดับ เมื่อจัดเรียงแล้ว พึงถามอุบาสกว่า "ท่านต้องการภิกษุจำนวนเท่าไร" เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จำนวนเท่านี้" ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านได้รับ ท่านได้รับ" แต่พึงถามพรรษา ฤดู ส่วนของวัน และเงาเท้าของภิกษุที่ใหม่ที่สุด ถ้าหากขณะที่กำลังถามเรื่องเงาเท้า มีภิกษุผู้เฒ่ากว่ามาถึง พึงถวายแก่ภิกษุผู้เฒ่ากว่านั้น แต่ถ้าถามเรื่องเงาเท้าแล้วกล่าวว่า "ท่านได้รับ" แล้วมีภิกษุผู้เฒ่ากว่ามาถึง ภิกษุผู้เฒ่ากว่านั้นก็ไม่ได้รับ เพราะการรับของภิกษุที่นั่งพูดคุยกัน หรือภิกษุที่กำลังหลับ ก็ถือว่ารับดีแล้ว การล่วงเลยไปก็ถือว่าล่วงเลยไปดีแล้ว เพราะสิ่งของที่พึงแบ่งนี้ ย่อมถึงแก่ผู้ที่มาถึงแล้วเท่านั้น ในที่นั้น ความเป็นผู้มาถึงแล้ว พึงกำหนดด้วยอุปจาระ และขอบเขตภายในของโรงฉันเป็นอุปจาระ ลาภย่อมถึงแก่ภิกษุที่อยู่ในอุปจาระนั้น කොචි ආසනසාලතො අට්ඨ උද්දෙසපත්තෙ ආහරාපෙත්වා සත්ත පත්තෙ පණීතභොජනානං, එකං උදකස්ස පූරෙත්වා ආසනසාලං පහිණති, ගහෙත්වා ආගතා කිඤ්චි අවත්වා භික්ඛූනං හත්ථෙසු පතිට්ඨපෙත්වා පක්කමන්ති, යෙන යං ලද්ධං, තස්සෙව තං හොති. යෙන පන උදකං ලද්ධං, තස්ස අතික්කන්තම්පි ඨිතිකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං උද්දෙසභත්තං ගාහෙතබ්බං, තඤ්ච ලූඛං වා ලභතු පණීතං වා තිචීවරපරිවාරං වා, තස්සෙව තං හොති. ඊදිසො හිස්ස පුඤ්ඤවිසෙසො, උදකං පන යස්මා ආමිසං න හොති, තස්මා අඤ්ඤං උද්දෙසභත්තං ලභති. සචෙ පන තෙ ගහෙත්වා ආගතා ‘‘ඉදං කිර, භන්තෙ, සබ්බං භාජෙත්වා භුඤ්ජථා’’ති වත්වා ගච්ඡන්ති, සබ්බෙහි භාජෙත්වා භුඤ්ජිත්වා උදකං පාතබ්බං. ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා අට්ඨ මහාථෙරෙ දෙථ, මජ්ඣිමෙ දෙථ, නවකෙ දෙථ, පරිපුණ්ණවස්සෙ සාමණෙරෙ දෙථ, මජ්ඣිමභාණකාදයො දෙථ, මය්හං ඤාතිභික්ඛූ දෙථා’’ති වදන්තස්ස පන ‘‘උපාසක, ත්වං එවං වදසි, ඨිතිකාය පන තෙසං න පාපුණාතී’’ති වත්වා ඨිතිකාවසෙනෙව දාතබ්බා. දහරසාමණෙරෙහි පන උද්දෙසභත්තෙසු ලද්ධෙසු සචෙ දායකානං ඝරෙ [Pg.267] මඞ්ගලං හොති, ‘‘තුම්හාකං ආචරියුපජ්ඣායෙ පෙසෙථා’’ති වත්තබ්බං. යස්මිං පන උද්දෙසභත්තෙ පඨමභාගො සාමණෙරානං පාපුණාති, අනුභාගො මහාථෙරානං, න තත්ථ සාමණෙරා ‘‘මයං පඨමභාගං ලභිම්හා’’ති පුරතො ගන්තුං ලභන්ති, යථාපටිපාටියා එව ගන්තබ්බං. ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා තුම්හෙ එථා’’ති වුත්තෙ ‘‘මය්හං අඤ්ඤදාපි ජානිස්සසි, ඨිතිකා පන එවං ගච්ඡතී’’ති ඨිතිකාවසෙනෙව ගාහෙතබ්බං. අථ ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං දෙථා’’ති වත්වා අග්ගාහිතෙයෙව පත්තෙ යස්ස කස්සචි පත්තං ගහෙත්වා පූරෙත්වා ආහරති, ආහටම්පි ඨිතිකාය එව ගාහෙතබ්බං. บุคคลบางคนให้คนนำบาตรที่กำหนดไว้แปดใบจากศาลา โดยมีบาตรเจ็ดใบซึ่งมีอาหารอันประณีต และบาตรใบหนึ่งซึ่งเต็มด้วยน้ำ แล้วส่งไปยังศาลา ผู้ที่นำบาตรมานั้นไม่กล่าวอะไรเลย วางบาตรไว้ในมือของภิกษุทั้งหลายแล้วก็จากไป ภิกษุรูปใดได้รับอาหารใด อาหารนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น ส่วนภิกษุรูปใดได้รับน้ำ สำหรับภิกษุรูปนั้น พึงให้รับอุเทศภัตอีกอย่างหนึ่ง โดยเว้นลำดับที่ล่วงเลยไปแล้ว และอุเทศภัตนั้น ไม่ว่าจะเป็นของหยาบ หรือของประณีต หรือมีบริขารไตรจีวรก็ตาม ย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น แท้จริง บุญพิเศษของภิกษุรูปนั้นเป็นเช่นนี้ ส่วนน้ำนั้น เพราะไม่เป็นอามิส ฉะนั้น จึงได้รับอุเทศภัตอีกอย่างหนึ่ง แต่ถ้าผู้ที่นำบาตรมาเหล่านั้นกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงแบ่งกันฉันทั้งหมดนี้เถิด" แล้วจากไป ภิกษุทั้งหลายทั้งหมดพึงแบ่งกันฉัน และพึงดื่มน้ำ สำหรับผู้ที่กล่าวว่า "จงกำหนดจากสงฆ์แล้วถวายแก่พระมหาเถระแปดรูป, ถวายแก่พระมัชฌิมะ, ถวายแก่นวกะ, ถวายแก่สามเณรผู้มีพรรษาครบถ้วน, ถวายแก่พระผู้ทรงพระมัชฌิมนิกายเป็นต้น, ถวายแก่ภิกษุผู้เป็นญาติของอาตมา" พึงกล่าวว่า "อุบาสก ท่านกล่าวอย่างนี้ แต่โดยลำดับแล้วไม่ถึงท่านเหล่านั้น" แล้วพึงถวายตามลำดับเท่านั้น ส่วนสามเณรหนุ่มทั้งหลาย เมื่อได้รับอุเทศภัต ถ้ามีการมงคลในบ้านของทายก พึงกล่าวว่า "จงส่งพระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ของพวกท่านมาเถิด" ส่วนในอุเทศภัตใด ส่วนแรกถึงสามเณร ส่วนหลังถึงพระมหาเถระ สามเณรเหล่านั้นไม่พึงไปข้างหน้าโดยกล่าวว่า "พวกเราได้รับส่วนแรกแล้ว" พึงไปตามลำดับเท่านั้น เมื่อมีผู้กล่าวว่า "จงกำหนดจากสงฆ์แล้วท่านทั้งหลายจงมา" ถ้ากล่าวว่า "ท่านจะรู้จักอาตมาในเวลาอื่นก็ได้ แต่ลำดับย่อมเป็นไปอย่างนี้" พึงรับตามลำดับเท่านั้น อนึ่ง ถ้ากล่าวว่า "จงถวายบาตรที่กำหนดแก่สงฆ์" แล้วยังไม่ทันกำหนดบาตร ก็ถือบาตรของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไปบรรจุอาหารมา แม้อาหารที่นำมานั้นก็พึงรับตามลำดับเท่านั้น එකො ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං ආහරා’’ති පෙසිතො ‘‘භන්තෙ, එකං පත්තං දෙථ, නිමන්තනභත්තං ආහරිස්සාමී’’ති වදති, සො චෙ ‘‘උද්දෙසභත්තඝරතො අයං ආගතො’’ති ඤත්වා භික්ඛූහි ‘‘නනු ත්වං අසුකඝරතො ආගතො’’ති වුත්තො ‘‘ආම, භන්තෙ, න නිමන්තනභත්තං, උද්දෙසභත්ත’’න්ති භණති, ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. යො පන ‘‘එකං පත්තං ආහරා’’ති වුත්තෙ ‘‘කින්ති වත්වා ආහරාමී’’ති වත්වා ‘‘යථා තෙ රුච්චතී’’ති වුත්තො ආගච්ඡති, අයං විස්සට්ඨදූතො නාම. උද්දෙසපත්තං වා පටිපාටිපත්තං වා පුග්ගලිකපත්තං වා යං ඉච්ඡති, තං එතස්ස දාතබ්බං. එකො බාලො අබ්‍යත්තො ‘‘උද්දෙසපත්තං ආහරා’’ති පෙසිතො වත්තුං න ජානාති, තුණ්හීභූතො තිට්ඨති, සො ‘‘කස්ස සන්තිකං ආගතොසී’’ති වා ‘‘කස්ස පත්තං හරිස්සසී’’ති වා න වත්තබ්බො. එවඤ්හි වුත්තො පුච්ඡාසභාගෙන ‘‘තුම්හාකං සන්තිකං ආගතොම්හී’’ති වා ‘‘තුම්හාකං පත්තං හරිස්සාමී’’ති වා වදෙය්‍ය. තතො තං භික්ඛුං අඤ්ඤෙ භික්ඛූ ජිගුච්ඡන්තා න ඔලොකෙය්‍යුං, ‘‘කුහිං ගච්ඡසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති පන වත්තබ්බො. තස්ස ‘‘උද්දෙසපත්තත්ථාය ආගතොම්හී’’ති වදන්තස්ස ගාහෙත්වා පත්තො දාතබ්බො. บุรุษคนหนึ่งถูกส่งไปว่า "จงนำบาตรที่กำหนดแก่สงฆ์มา" แล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอจงถวายบาตรใบหนึ่ง ข้าพเจ้าจะนำนิมันตนภัตมา" ถ้าภิกษุทั้งหลายทราบว่า "บุรุษผู้นี้มาจากบ้านที่ถวายอุเทศภัต" แล้วถามว่า "ท่านมาจากบ้านโน้นมิใช่หรือ" และบุรุษนั้นตอบว่า "ขอรับ ท่านผู้เจริญ ไม่ใช่นิมันตนภัต เป็นอุเทศภัต" พึงรับตามลำดับ ส่วนบุรุษใด เมื่อถูกกล่าวว่า "จงนำบาตรใบหนึ่งมา" แล้วกล่าวว่า "จะให้ข้าพเจ้ากล่าวว่าอย่างไรจึงจะนำมา" และถูกกล่าวว่า "จงนำมาตามที่ท่านพอใจ" แล้วมา บุรุษผู้นี้ชื่อว่าทูตที่ถูกส่งมา ไม่ว่าจะเป็นบาตรที่กำหนดไว้ (อุเทศบาตร) หรือบาตรตามลำดับ หรือบาตรส่วนตัว บาตรใดที่เขาต้องการ พึงถวายบาตรนั้นแก่บุรุษผู้นั้น บุรุษคนหนึ่งเป็นคนโง่เขลา ไม่ฉลาด ถูกส่งไปว่า "จงนำอุเทศบาตรมา" ไม่รู้จักพูด ยืนนิ่งอยู่ ไม่พึงกล่าวกับบุรุษผู้นั้นว่า "ท่านมาหาใคร" หรือ "ท่านจะนำบาตรของใครไป" เพราะถ้าถูกกล่าวอย่างนี้ เขาอาจจะกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาหาท่าน" หรือ "ข้าพเจ้าจะนำบาตรของท่านไป" โดยลักษณะของการถูกถาม เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุรูปอื่น ๆ ก็จะรังเกียจภิกษุรูปนั้นจนไม่มองหน้า แต่พึงกล่าวว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่" เมื่อบุรุษนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาเพื่ออุเทศบาตร" พึงให้รับบาตรตามลำดับแล้วถวายบาตร එකා කූටට්ඨිතිකා නාම හොති. රඤ්ඤො වා රාජමහාමත්තස්ස වා ගෙහෙ අතිපණීතානි අට්ඨ උද්දෙසභත්තානි නිච්චං දීයන්ති, තානි එකචාරිකභත්තානි කත්වා භික්ඛූ විසුං ඨිතිකාය පරිභුඤ්ජන්ති. එකච්චෙ භික්ඛූ ‘‘ස්වෙ දානි අම්හාකං පාපුණිස්සන්තී’’ති අත්තනො ඨිතිකං සල්ලක්ඛෙත්වා ගතා. තෙසු අනාගතෙසුයෙව අඤ්ඤෙ ආගන්තුකා භික්ඛූ ආගන්ත්වා ආසනසාලාය නිසීදන්ති. තඞ්ඛණඤ්ඤෙව රාජපුරිසා ආගන්ත්වා ‘‘පණීතභත්තපත්තෙ දෙථා’’ති වදන්ති, ආගන්තුකා ඨිතිකං අජානන්තා ගාහෙන්ති, තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ච ඨිතිකං ජානනකභික්ඛූ ආගන්ත්වා ‘‘කිං ගාහෙථා’’ති වදන්ති[Pg.268]. රාජගෙහෙ පණීතභත්තන්ති. කතිවස්සතො පට්ඨායාති. එත්තකවස්සතො නාමාති. ‘‘මා ගාහෙථා’’ති නිවාරෙත්වා ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. ගාහිතෙ ආගතෙහිපි, පත්තදානකාලෙ ආගතෙහිපි, දින්නකාලෙ ආගතෙහිපි, රාජගෙහතො පත්තෙ පූරෙත්වා ආහටකාලෙ ආගතෙහිපි, රාජා ‘‘අජ්ජ භික්ඛූයෙව ආගච්ඡන්තූ’’ති පෙසෙත්වා භික්ඛූනංයෙව හත්ථෙ පිණ්ඩපාතං දෙති, එවං දින්නං පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා ආගතකාලෙ ආගතෙහිපි ඨිතිකං ජානනකභික්ඛූහි ‘‘මා භුඤ්ජිත්ථා’’ති වාරෙත්වා ඨිතිකායමෙව ගාහෙතබ්බං. มีลำดับที่คดโกงอย่างหนึ่ง คือในบ้านของพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชา ย่อมมีการถวายอุเทศภัตอันประณีตยิ่งแปดอย่างเป็นประจำ ภิกษุทั้งหลายย่อมฉันอุเทศภัตเหล่านั้น โดยทำเป็นภัตที่ภิกษุรูปเดียวไปฉัน แล้วฉันแยกกันตามลำดับ ภิกษุบางรูปกำหนดลำดับของตนว่า "พรุ่งนี้จะถึงคราวของเราแล้ว" จึงไป เมื่อภิกษุเหล่านั้นยังไม่มา ภิกษุอาคันตุกะรูปอื่น ๆ ก็มานั่งในศาลา ในขณะนั้นเอง ราชบุรุษก็มากล่าวว่า "จงถวายบาตรที่มีอาหารอันประณีต" ภิกษุอาคันตุกะไม่ทราบลำดับ จึงรับ และในขณะนั้นเอง ภิกษุผู้รู้ลำดับก็มาถึงแล้วกล่าวว่า "ท่านรับอะไรกัน" เมื่อถูกกล่าวว่า "เป็นอาหารอันประณีตจากบ้านพระราชา" และถูกถามว่า "ท่านรับตั้งแต่กี่พรรษา" และตอบว่า "รับตั้งแต่เท่านั้นพรรษา" พึงห้ามว่า "อย่ารับเลย" แล้วพึงให้รับตามลำดับเท่านั้น แม้เมื่อภิกษุผู้รู้ลำดับมาถึงในขณะที่รับแล้ว, หรือมาถึงในเวลาถวายบาตร, หรือมาถึงหลังจากถวายแล้ว, หรือมาถึงในเวลาที่ราชบุรุษนำบาตรที่บรรจุเต็มจากบ้านพระราชามา พระราชาทรงส่งคนไปว่า "วันนี้ขอให้ภิกษุทั้งหลายมาเถิด" แล้วถวายบิณฑบาตในมือของภิกษุทั้งหลายเท่านั้น แม้เมื่อภิกษุผู้รู้ลำดับมาถึงในเวลาที่นำบิณฑบาตที่ถวายแล้วอย่างนี้มา พึงห้ามว่า "อย่าฉันเลย" แล้วพึงให้รับตามลำดับเท่านั้น අථ නෙ රාජා භොජෙත්වා පත්තෙපි නෙසං පූරෙත්වා දෙති, යං ආහටං, තං ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන ‘‘මා තුච්ඡහත්ථා ගච්ඡන්තූ’’ති ථොකමෙව පත්තෙසු පක්ඛිත්තං හොති, තං න ගාහෙතබ්බං. ‘‘අථ භුඤ්ජිත්වා තුච්ඡපත්තාව ආගච්ඡන්ති, යං තෙහි භුත්තං, තං නෙසං ගීවා හොතී’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘ගීවාකිච්චං එත්ථ නත්ථි, ඨිතිකං පන අජානන්තෙහි යාව ජානනකා ආගච්ඡන්ති, තාව නිසීදිතබ්බං සියා, එවං සන්තෙපි භික්ඛූහි භුත්තං සුභුත්තං, ඉදානි පත්තට්ඨානෙන ගාහෙතබ්බ’’න්ති. อนึ่ง ถ้าพระราชาทรงเลี้ยงภิกษุเหล่านั้นแล้ว ทรงบรรจุบาตรของภิกษุเหล่านั้นให้เต็มแล้วถวาย อาหารใดที่นำมา พึงรับอาหารนั้นตามลำดับ แต่ถ้าทรงใส่เพียงเล็กน้อยในบาตร โดยคิดว่า "อย่าให้ไปมือเปล่าเลย" ไม่พึงรับอาหารเพียงเล็กน้อยนั้น พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "ถ้าภิกษุเหล่านั้นฉันแล้วกลับมาด้วยบาตรเปล่า อาหารที่ภิกษุเหล่านั้นฉันไปนั้นย่อมเป็นหนี้แก่ภิกษุเหล่านั้น" ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "ในเรื่องนี้ไม่มีกิจที่จะต้องเป็นหนี้ แต่ภิกษุผู้ไม่รู้ลำดับพึงนั่งรอจนกว่าภิกษุผู้รู้ลำดับจะมาถึง แม้เมื่อเป็นเช่นนั้น อาหารที่ภิกษุเหล่านั้นฉันไปก็เป็นการฉันที่ดีแล้ว บัดนี้ เมื่อถึงคราวรับตามลำดับอีก ไม่พึงรับตามลำดับ" එකො තිචීවරපරිවාරො සතග්ඝනකො පිණ්ඩපාතො අවස්සිකස්ස භික්ඛුනො පත්තො, විහාරෙ ච ‘‘එවරූපො පිණ්ඩපාතො අවස්සිකස්ස පත්තො’’ති ලිඛිත්වා ඨපෙසුං. අථ සට්ඨිවස්සච්චයෙන අඤ්ඤො තථාරූපො පිණ්ඩපාතො උප්පන්නො, අයං කිං අවස්සිකඨිතිකාය ගාහෙතබ්බො, උදාහු සට්ඨිවස්සඨිතිකායාති? සට්ඨිවස්සඨිතිකායාති වුත්තං. අයඤ්හි භික්ඛුඨිතිකං ගහෙත්වායෙව වඩ්ඪිතොති. එකො උද්දෙසභත්තං භුඤ්ජිත්වා සාමණෙරො ජාතො, පුන තං භත්තං සාමණෙරඨිතිකාය පත්තං ගණ්හිතුං ලභති. අයං කිර අන්තරාභට්ඨකො නාම. යො පන පරිපුණ්ණවස්සො සාමණෙරො ‘‘ස්වෙ උද්දෙසභත්තං ලභිස්සතී’’ති අජ්ජෙව උපසම්පජ්ජති, අතික්කන්තා තස්ස ඨිතිකා. එකස්ස භික්ඛුනො උද්දෙසභත්තං පත්තං, පත්තො චස්ස න තුච්ඡො හොති, සො අඤ්ඤස්ස සමීපෙ නිසින්නස්ස පත්තං දාපෙති, තං චෙ ථෙය්‍යාය හරන්ති, ගීවා හොති. සචෙ පන සො භික්ඛු ‘‘මය්හං පත්තං දම්මී’’ති සයමෙව දෙති, අස්ස ගීවා න හොති. අථාපි තෙන භත්තෙන අනත්ථිකො හුත්වා ‘‘අලං මය්හං, තවෙතං [Pg.269] භත්තං දම්මි, පත්තං පෙසෙත්වා ආහරාපෙහී’’ති අඤ්ඤං වදති, යං තතො ආහරීයති, සබ්බං පත්තසාමිකස්ස හොති. පත්තං චෙ ථෙය්‍යාය හරන්ති, සුහටො, භත්තස්ස දින්නත්තා ගීවා න හොති. ภัตตาหารที่จัดสรรพร้อมด้วยไตรจีวรมีค่าหนึ่งร้อยกหาปณะ ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ไม่มีพรรษา (พระใหม่). และในวิหารก็ได้เขียนบันทึกไว้ว่า 'ภัตตาหารเช่นนี้ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้ไม่มีพรรษา'. ครั้นเมื่อล่วงไปหกสิบพรรษา ภัตตาหารเช่นนั้นก็เกิดขึ้นอีก. นี้ควรรับตามลำดับของภิกษุผู้ไม่มีพรรษา หรือตามลำดับของภิกษุผู้มีพรรษาหกสิบ? ท่านกล่าวว่า 'ควรรับตามลำดับของภิกษุผู้มีพรรษาหกสิบ'. เพราะภิกษุนี้เจริญวัยมาโดยถือเอาลำดับของภิกษุแล้ว. ภิกษุรูปหนึ่งฉันภัตตาหารที่จัดสรรแล้วกลับเป็นสามเณรอีก, ภายหลังย่อมได้บาตรเพื่อรับภัตตาหารนั้นตามลำดับของสามเณร. นี้เรียกว่า 'อันตรภัตตกะ' (ผู้มีภัตตาหารคั่นกลาง). ส่วนสามเณรผู้มีอายุครบ (จะบวชเป็นภิกษุได้) บวชในวันนี้เอง โดยคิดว่า 'พรุ่งนี้จักได้ภัตตาหารที่จัดสรร' ลำดับของสามเณรนั้นย่อมล่วงเลยไปแล้ว. ภัตตาหารที่จัดสรรย่อมถึงแก่ภิกษุรูปหนึ่ง, บาตรของภิกษุนั้นก็ไม่ว่างเปล่า, ภิกษุนั้นย่อมให้บาตรของภิกษุอื่นที่นั่งอยู่ใกล้ๆ ไป (เพื่อรับภัตตาหาร). หากมีผู้ขโมยบาตรนั้นไป, ย่อมต้องชดใช้. แต่ถ้าภิกษุนั้นให้บาตรของตนเองไป โดยกล่าวว่า 'เราให้บาตรของเรา', ย่อมไม่ต้องชดใช้. อนึ่ง หากภิกษุนั้นไม่ต้องการภัตตาหารนั้นแล้วกล่าวกับภิกษุอื่นว่า 'พอแล้วสำหรับเรา, เราให้ภัตตาหารนี้แก่ท่าน, ท่านจงส่งบาตรไปนำมาเถิด', ภัตตาหารใดที่นำมาจากเรือนนั้น, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของเจ้าของบาตร (ผู้รับภัตตาหาร). หากมีผู้ขโมยบาตรไป, ก็ถือว่านำไปดีแล้ว, เพราะได้ให้ภัตตาหารไปแล้ว จึงไม่ต้องชดใช้. විහාරෙ දස භික්ඛූ හොන්ති, තෙසු නව පිණ්ඩපාතිකා, එකො සාදියනකො, ‘‘දස උද්දෙසපත්තෙ දෙථා’’ති වුත්තෙ පිණ්ඩපාතිකා ගහෙතුං න ඉච්ඡන්ති. ඉතරො භික්ඛු ‘‘සබ්බානි මය්හං පාපුණන්තී’’ති ගණ්හාති, ඨිතිකා න හොති. එකෙකං චෙ පාපෙත්වා ගණ්හාති, ඨිතිකා තිට්ඨති. එවං ගාහෙත්වා දසහිපි පත්තෙහි ආහරාපෙත්වා ‘‘භන්තෙ, මය්හං සඞ්ගහං කරොථා’’ති නව පත්තෙ පිණ්ඩපාතිකානං දෙති, භික්ඛුදත්තියං නාමෙතං, ගහෙතුං වට්ටති. සචෙ සො උපාසකො ‘‘භන්තෙ, ඝරං ආගන්තබ්බ’’න්ති වදති, සො ච භික්ඛු තෙ භික්ඛූ ‘‘එථ, භන්තෙ, මය්හං සහායා හොථා’’ති තස්ස ඝරං ගච්ඡති, යං තත්ථ ලභති, සබ්බං තස්සෙව හොති, ඉතරෙ තෙන දින්නං ලභන්ති. අථ නෙසං ඝරෙයෙව නිසීදාපෙත්වා දක්ඛිණොදකං දත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි දෙන්ති ‘‘භන්තෙ, යං මනුස්සා දෙන්ති, තං ගණ්හථා’’ති, තස්ස භික්ඛුනො වචනෙනෙව ඉතරෙසං වට්ටති. භුත්තාවීනං පත්තෙ පූරෙත්වා ගණ්හිත්වා ගමනත්ථාය දෙන්ති, සබ්බං තස්සෙව භික්ඛුනො හොති, තෙන දින්නං ඉතරෙසං වට්ටති. යදි පන තෙ විහාරෙයෙව තෙන භික්ඛුනා ‘‘භන්තෙ, මය්හං භික්ඛං ගණ්හථ, මනුස්සානං වචනං කාතුං වට්ටතී’’ති වුත්තා ගච්ඡන්ති, තත්ථ යං භුඤ්ජන්ති චෙව නීහරන්ති ච, සබ්බං තං තෙසංයෙව සන්තකං. අථාපි ‘‘මය්හං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති අවුත්තා ‘‘මනුස්සානං වචනං කාතුං වට්ටතී’’ති ගච්ඡන්ති, තත්‍ර චෙ එකස්ස මධුරෙන සරෙන අනුමොදනං කරොන්තස්ස සුත්වා ථෙරානඤ්ච උපසමෙ පසීදිත්වා බහුං සමණපරික්ඛාරං දෙන්ති, අයං ථෙරෙසු පසාදෙන උප්පන්නො අකතභාගො නාම, තස්මා සබ්බෙසං පාපුණාති. ในวิหารมีภิกษุสิบรูป, ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น เก้ารูปเป็นผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร, รูปหนึ่งเป็นผู้รับภัตตาหารที่จัดสรร. เมื่อกล่าวว่า 'จงให้บาตรที่จัดสรรสิบใบ', ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตไม่ประสงค์จะรับ. ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้รับภัตตาหารที่จัดสรร) ย่อมรับโดยคิดว่า 'ทั้งหมดนี้ย่อมถึงแก่เรา', การรับตามลำดับย่อมไม่เป็นไป. หากรับโดยให้ถึงทีละรูปๆ, การรับตามลำดับย่อมตั้งอยู่ได้. เมื่อรับเช่นนี้แล้ว ให้ภัตตาหารนำมาด้วยบาตรทั้งสิบใบ แล้วให้บาตรเก้าใบแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต โดยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, ขอท่านจงสงเคราะห์ข้าพเจ้าเถิด', ภัตตาหารนี้ชื่อว่า 'ภัตตาหารที่ภิกษุให้', ย่อมควรแก่การรับ. หากอุบาสกนั้นกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, ขอท่านจงมาที่เรือนเถิด', และภิกษุนั้นก็ไปที่เรือนของอุบาสกนั้นพร้อมกับภิกษุเก้ารูปนั้น โดยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, จงมาเถิด, จงเป็นสหายของข้าพเจ้าเถิด', ภัตตาหารใดที่ได้ในเรือนนั้น, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น, ส่วนภิกษุรูปอื่นๆ ย่อมได้รับสิ่งที่ภิกษุนั้นให้. อนึ่ง หากให้นั่งในเรือนนั้นเอง แล้วถวายน้ำทักษิโณทก แล้วถวายข้าวต้มและของขบเคี้ยวเป็นต้น โดยกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ, ภัตตาหารใดที่มนุษย์ทั้งหลายถวาย, ขอท่านจงรับภัตตาหารนั้นเถิด', ย่อมควรแก่ภิกษุรูปอื่นๆ ด้วยคำพูดของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น. หากเขาบรรจุบาตรของภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้วให้เต็มเพื่อนำกลับไป, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น, สิ่งที่ภิกษุนั้นให้ย่อมควรแก่ภิกษุรูปอื่นๆ. แต่ถ้าภิกษุเหล่านั้นถูกภิกษุรูปนั้นกล่าวในวิหารนั่นเองว่า 'ท่านผู้เจริญ, จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด, ควรที่จะทำตามคำของมนุษย์ทั้งหลาย', แล้วพากันไป, อาหารใดที่ฉันและนำกลับไปในเรือนนั้น, ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุเหล่านั้นเอง. อนึ่ง หากไม่ได้ถูกกล่าวว่า 'จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด' แต่ไปโดยคิดว่า 'ควรที่จะทำตามคำของมนุษย์ทั้งหลาย', และในที่นั้น เมื่อได้ยินภิกษุรูปหนึ่งกล่าวอนุโมทนาด้วยเสียงอันไพเราะ และเลื่อมใสในความสงบของพระเถระทั้งหลาย แล้วถวายสมณบริขารเป็นอันมาก, ทั้งหมดนี้ชื่อว่า 'ส่วนที่ยังไม่ได้จัดแบ่ง' หรือ 'ส่วนของอาคันตุกะ' ที่เกิดขึ้นด้วยความเลื่อมใสในพระเถระทั้งหลาย, เพราะฉะนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุทุกรูป. එකො සඞ්ඝතො උද්දිසාපෙත්වා ඨිතිකාය ගාහිතපත්තං හරිත්වා පණීතස්ස ඛාදනීයභොජනීයස්ස පූරෙත්වා ආහරිත්වා ‘‘ඉමං, භන්තෙ, සබ්බො සඞ්ඝො පරිභුඤ්ජතූ’’ති දෙති, සබ්බෙහි භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. පත්තසාමිකස්ස පන අතික්කන්තම්පි ඨිතිකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං උද්දෙසභත්තං දාතබ්බං. අථ පඨමංයෙව ‘‘සබ්බං සඞ්ඝිකපත්තං දෙථා’’ති වදති, එකස්ස ලජ්ජිභික්ඛුනො සන්තකො පත්තො දාතබ්බො. ආහරිත්වා ච ‘‘සබ්බො සඞ්ඝො [Pg.270] පරිභුඤ්ජතූ’’ති වුත්තෙ භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. එකො පාතියා භත්තං ආහරිත්වා ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසං දම්මී’’ති වදති, එකෙකං ආලොපං අදත්වා ඨිතිකාය එකස්ස යාපනමත්තං කත්වා දාතබ්බං. අථ සො භත්තං ආහරිත්වා කිඤ්චි වත්තුං අජානන්තො තුණ්හීභූතො අච්ඡති, ‘‘කස්ස තෙ ආනීතං, කස්ස දාතුකාමොසී’’ති න වත්තබ්බං. පුච්ඡාසභාගෙන හි ‘‘තුම්හාකං ආනීතං, තුම්හාකං දාතුකාමොම්හී’’ති වදෙය්‍ය, තතො තං භික්ඛුං අඤ්ඤෙ භික්ඛූ ජිගුච්ඡන්තා ගීවං පරිවත්තෙත්වා ඔලොකෙතබ්බම්පි න මඤ්ඤෙය්‍යුං. සචෙ පන ‘‘කුහිං යාසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති වුත්තෙ ‘‘උද්දෙසභත්තං ගහෙත්වා ආගතොම්හී’’ති වදති, එකෙන ලජ්ජිභික්ඛුනා ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ ආභතං බහු හොති, සබ්බෙසං පහොති, ඨිතිකාකිච්චං නත්ථි. ථෙරාසනතො පට්ඨාය පත්තං පූරෙත්වා දාතබ්බං. มนุษย์คนหนึ่งให้สงฆ์จัดสรรแล้วนำบาตรที่รับตามลำดับไป บรรจุด้วยของขบเคี้ยวและของฉันอันประณีตแล้วนำมาถวายว่า 'ท่านผู้เจริญ, ขอสงฆ์ทั้งหมดจงฉันบิณฑบาตนี้เถิด', ภิกษุทั้งหลายพึงแบ่งกันฉัน. ส่วนเจ้าของบาตรนั้น แม้ลำดับของตนจะล่วงเลยไปแล้ว ก็พึงยกเว้นลำดับนั้นไว้แล้วให้ภัตตาหารที่จัดสรรอย่างอื่น (แก่เขา). อนึ่ง หากกล่าวตั้งแต่แรกว่า 'จงให้บาตรของสงฆ์ทั้งหมดเถิด', พึงให้บาตรที่เป็นของภิกษุผู้มีหิริรูปหนึ่ง. และเมื่อนำมาแล้วกล่าวว่า 'ขอสงฆ์ทั้งหมดจงฉันเถิด', พึงแบ่งกันฉัน. มนุษย์คนหนึ่งนำภัตตาหารมาด้วยถาดแล้วกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าถวายภัตตาหารที่จัดสรรแก่สงฆ์', พึงให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งตามลำดับ เพียงพอแก่การยังชีพ โดยไม่ให้ทีละคำ. อนึ่ง หากบุรุษนั้นนำภัตตาหารมาแล้วไม่รู้จะกล่าวอะไร จึงนิ่งอยู่, ไม่พึงกล่าวว่า 'ท่านนำมาเพื่อใคร, ประสงค์จะให้แก่ใคร?'. เพราะด้วยความที่คำพูดนั้นมีส่วนคล้ายกับคำถาม เขาอาจกล่าวว่า 'นำมาเพื่อท่านทั้งหลาย, ประสงค์จะให้แก่ท่านทั้งหลาย'. ด้วยเหตุนั้น ภิกษุรูปอื่นๆ เมื่อรังเกียจภิกษุรูปนั้น แม้แต่จะเหลียวมองดูก็ไม่สำคัญว่าควรทำ. แต่ถ้าเมื่อถูกถามว่า 'ท่านจะไปไหน, เที่ยวทำอะไรอยู่?', แล้วเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าถือภัตตาหารที่จัดสรรมา', ภิกษุผู้มีหิริรูปหนึ่งพึงรับตามลำดับ. หากภัตตาหารที่นำมามีมาก พอแก่ภิกษุทุกรูป, ก็ไม่มีกิจที่จะต้องจัดสรรตามลำดับ. พึงให้บาตรเต็มตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป. ‘‘සඞ්ඝුද්දෙසපත්තං දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කිං ආහරිස්සසී’’ති අවත්වා පකතිඨිතිකාය එව ගාහෙතබ්බං. යො පන පායාසො වා රසපිණ්ඩපාතො වා නිච්චං ලබ්භති, එවරූපානං පණීතභොජනානං ආවෙණිකා ඨිතිකා කාතබ්බා, තථා සපරිවාරාය යාගුයා මහග්ඝානං ඵලානං පණීතානඤ්ච ඛජ්ජකානං. පකතිභත්තයාගුඵලඛජ්ජකානං එකාව ඨිතිකා කාතබ්බා. ‘‘සප්පිං ආහරිස්සාමී’’ති වුත්තෙ සබ්බසප්පීනං එකාව ඨිතිකා වට්ටති, තථා සබ්බතෙලානං. ‘‘මධුං ආහරිස්සාමී’’ති වුත්තෙ පන මධුනො එකාව ඨිතිකා වට්ටති, තථා ඵාණිතස්ස ලට්ඨිමධුකාදීනඤ්ච භෙසජ්ජානං. සචෙ පන ගන්ධමාලං සඞ්ඝුද්දෙසං දෙන්ති, පිණ්ඩපාතිකස්ස වට්ටති, න වට්ටතීති? ආමිසස්සෙව පටික්ඛිත්තත්තා වට්ටති. ‘‘සඞ්ඝං උද්දිස්ස දින්නත්තා පන න ගහෙතබ්බ’’න්ති වදන්ති. เมื่อกล่าวว่า "จงให้บาตรที่จัดสรรแก่สงฆ์เถิด" ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านจักนำบาตรอะไรมา?" พึงรับตามลำดับปกติเท่านั้น ส่วนข้าวปายาส หรือภัตตาหารที่มีรสอันประณีตที่ได้เป็นประจำ พึงจัดลำดับเฉพาะสำหรับโภชนะอันประณีตเช่นนั้น เช่นเดียวกันกับข้าวต้มที่มีบริวาร ผลไม้มีราคาแพง และของขบเคี้ยวอันประณีต ส่วนภัตตาหาร ข้าวต้ม ผลไม้ และของขบเคี้ยวตามปกติ พึงจัดลำดับเพียงอย่างเดียว เมื่อกล่าวว่า "จักนำเนยใสมา" ลำดับของเนยใสทั้งหมดพึงเป็นอย่างเดียวกัน ลำดับของน้ำมันทั้งหมดก็เช่นเดียวกัน แต่เมื่อกล่าวว่า "จักนำน้ำผึ้งมา" ลำดับของน้ำผึ้งพึงเป็นอย่างเดียวกันเท่านั้น ลำดับของน้ำอ้อยงบ และยาแก้โรคมีรากไม้หวานเป็นต้น ก็เช่นเดียวกัน แต่ถ้าถวายของหอมและดอกไม้ที่จัดสรรแก่สงฆ์ ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตหรือไม่? เพราะทรงห้ามเฉพาะอามิสเท่านั้น จึงควรรับ แต่บางท่านกล่าวว่า "เพราะถวายเจาะจงสงฆ์ จึงไม่ควรรับ" උද්දෙසභත්තකථා නිට්ඨිතා. เรื่องภัตตาหารที่จัดสรรจบแล้ว 210. නිමන්තනං පුග්ගලිකං චෙ, සයමෙව ඉස්සරො. සඞ්ඝිකං පන උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ගාහෙතබ්බං. සචෙ පනෙත්ථ දූතො බ්‍යත්තො හොති, ‘‘භන්තෙ, රාජගෙහෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භත්තං ගණ්හථා’’ති අවත්වා ‘‘භික්ඛං ගණ්හථා’’ති වදති, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. අථ දූතො අබ්‍යත්තො ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, භත්තුද්දෙසකො බ්‍යත්තො ‘‘භත්ත’’න්ති අවත්වා ‘‘භන්තෙ[Pg.271], තුම්හෙ යාථ, තුම්හෙ යාථා’’ති වදති, එවම්පි පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති, ‘‘තුම්හාකං, භන්තෙ, පටිපාටියා භත්තං පාපුණාතී’’ති වුත්තෙ පන න වට්ටති. සචෙ නිමන්තිතුං ආගතමනුස්සො ආසනසාලං පවිසිත්වා ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ දෙථා’’ති වා ‘‘අට්ඨ පත්තෙ දෙථා’’ති වා වදති, එවම්පි පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති, ‘‘තුම්හෙ ච තුම්හෙ ච ගච්ඡථා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ දෙථ, භත්තං ගණ්හථ, අට්ඨ පත්තෙ දෙථ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වා වදති, පටිපාටියා ගාහෙතබ්බං. ගාහෙන්තෙන පන විච්ඡින්දිත්වා ‘‘භත්ත’’න්ති අවදන්තෙන ‘‘තුම්හෙ ච තුම්හෙ ච ගච්ඡථා’’ති වුත්තෙ පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති. ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං පත්තං දෙථ, තුම්හෙ එථා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘සාධු උපාසකා’’ති ගන්තබ්බං. ‘‘සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා තුම්හෙ එථා’’ති වුත්තෙපි ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. ๒๑๐. หากการนิมนต์เป็นส่วนบุคคล ตนเองเท่านั้นเป็นใหญ่ แต่หากเป็นของสงฆ์ พึงรับตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์ หากในนิมนต์ภัตต์นี้ ทูตเป็นผู้ฉลาด ไม่กล่าวว่า "ท่านขอรับ จงรับภัตตาหารของภิกษุสงฆ์ในราชนิเวศน์" แต่กล่าวว่า "จงรับภิกษา" ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตด้วย หากทูตไม่ฉลาด กล่าวว่า "จงรับภัตตาหาร" เจ้าหน้าที่จัดภัตต์เป็นผู้ฉลาด ไม่กล่าวว่า "ภัตต์" แต่กล่าวว่า "ท่านขอรับ ท่านทั้งหลายจงไป ท่านทั้งหลายจงไป" แม้อย่างนี้ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต แต่หากกล่าวว่า "ท่านขอรับ ภัตตาหารถึงท่านทั้งหลายตามลำดับแล้ว" ย่อมไม่ควร หากคนผู้มาเพื่อจะนิมนต์เข้าไปในโรงฉันแล้วกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป" หรือ "จงให้บาตร ๘ ใบ" แม้อย่างนี้ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต พึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงไป ท่านทั้งหลายจงไป" หากกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป จงรับภัตตาหาร จงให้บาตร ๘ ใบ จงรับภัตตาหาร" พึงรับตามลำดับ แต่ภิกษุผู้ให้รับ พึงตัดบท ไม่กล่าวว่า "ภัตต์" แต่กล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงไป ท่านทั้งหลายจงไป" เมื่อกล่าวอย่างนี้ ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาต แต่หากกล่าวว่า "ท่านขอรับ จงให้บาตรของท่านทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงมา" พึงไปโดยกล่าวว่า "สาธุ อุบาสก" แม้หากกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงมาโดยจัดสรรจากสงฆ์" ก็พึงรับตามลำดับ නිමන්තනභත්තඝරතො පන පත්තත්ථාය ආගතස්ස උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ඨිතිකාය පත්තො දාතබ්බො. එකො ‘‘සඞ්ඝතො පටිපාටියා පත්ත’’න්ති අවත්වා කෙවලං ‘‘එකං පත්තං දෙථා’’ති වත්වා අග්ගාහිතෙයෙව පත්තෙ යස්ස කස්සචි පත්තං ගහෙත්වා පූරෙත්වා ආහරති, තං පත්තසාමිකස්සෙව හොති. උද්දෙසභත්තෙ විය ඨිතිකාය න ගාහෙතබ්බං. ඉධාපි යො ආගන්ත්වා තුණ්හීභූතො තිට්ඨති, සො ‘‘කස්ස සන්තිකං ආගතොසී’’ති වා ‘‘කස්ස පත්තං හරිස්සසී’’ති වා න වත්තබ්බො. පුච්ඡාසභාගෙන හි ‘‘තුම්හාකං සන්තිකං ආගතො, තුම්හාකං පත්තං හරිස්සාමී’’ති වදෙය්‍ය, තතො සො භික්ඛු භික්ඛූහි ජිගුච්ඡනීයො අස්ස. ‘‘කුහිං ගච්ඡසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති පන වුත්තෙ ‘‘තස්ස පත්තත්ථාය ආගතොම්හී’’ති වදන්තස්ස පටිපාටිභත්තට්ඨිතිකාය ගහෙත්වා පත්තො දාතබ්බො. ‘‘භත්තහරණපත්තං දෙථා’’ති වුත්තෙපි පටිපාටිභත්තට්ඨිතිකාය එව දාතබ්බො. සචෙ ආහරිත්වා ‘‘සබ්බො සඞ්ඝො භුඤ්ජතූ’’ති වදති, භාජෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. පත්තසාමිකස්ස අතික්කන්තම්පි ඨිතිකං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පටිපාටිභත්තං ගාහෙතබ්බං. แต่จากบ้านของทายกผู้ถวายนิมนต์ภัตต์ แก่ผู้มาเพื่อรับบาตร พึงให้บาตรตามลำดับตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์ คนหนึ่งไม่กล่าวว่า "บาตรตามลำดับจากสงฆ์" แต่กล่าวเพียงว่า "จงให้บาตรใบหนึ่ง" แล้วเมื่อยังไม่ทันรับบาตรนั่นเอง ก็ถือบาตรของใครคนใดคนหนึ่งไปบรรจุให้เต็มแล้วนำมา ภัตตาหารนั้นย่อมเป็นของเจ้าของบาตรนั้นเท่านั้น ไม่พึงรับตามลำดับเหมือนในอุเทศภัตต์ ในนิมนต์ภัตต์นี้ด้วย หากคนใดมาแล้วยืนนิ่งอยู่ ไม่พึงกล่าวแก่คนนั้นว่า "ท่านมาหาใคร" หรือ "ท่านจะนำบาตรของใครไป" เพราะเหตุไร? เพราะเขาอาจกล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาหาท่านทั้งหลาย ข้าพเจ้าจะนำบาตรของท่านทั้งหลายไป" เพราะเป็นคำถามที่คล้ายกัน เพราะเหตุนั้น ภิกษุนั้นพึงเป็นที่รังเกียจของภิกษุทั้งหลาย แต่หากกล่าวว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่" แก่คนผู้นั้นที่กล่าวว่า "ข้าพเจ้ามาเพื่อรับบาตร" พึงให้บาตรโดยรับตามลำดับภัตต์ แม้หากกล่าวว่า "จงให้บาตรสำหรับนำภัตตาหารไป" ก็พึงให้ตามลำดับนิมนต์ภัตต์เท่านั้น หากนำมาแล้วกล่าวว่า "ขอให้สงฆ์ทั้งหมดฉันเถิด" พึงแบ่งแล้วฉัน แม้ลำดับของเจ้าของบาตรจะล่วงเลยไปแล้ว ก็พึงยกเว้นลำดับนั้นไว้ แล้วรับภัตต์อื่นตามลำดับ එකො පාතියා භත්තං ආහරිත්වා ‘‘සඞ්ඝස්ස දම්මී’’ති වදති, ආලොපභත්තට්ඨිතිකතො පට්ඨාය ආලොපසඞ්ඛෙපෙන භාජෙතබ්බං. සචෙ පන තුණ්හීභූතො අච්ඡති, ‘‘කස්ස තෙ ආභතං, කස්ස දාතුකාමොසී’’ති [Pg.272] න වත්තබ්බො. සචෙ පන ‘‘කුහිං ගච්ඡසි, කිං කරොන්තො ආහිණ්ඩසී’’ති වුත්තෙ පන ‘‘සඞ්ඝස්ස මෙ භත්තං ආභතං, ථෙරානං මෙ භත්තං ආභත’’න්ති වදති, ගහෙත්වා ආලොපභත්තට්ඨිතිකාය භාජෙතබ්බං. සචෙ පන එවං ආභතං භත්තං බහු හොති, සකලසඞ්ඝස්ස පහොති, අභිහටභික්ඛා නාම, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති, ඨිතිකාපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, ථෙරාසනතො පට්ඨාය පත්තං පූරෙත්වා දාතබ්බං. คนหนึ่งนำภัตตาหารมาด้วยถาดแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์" พึงแบ่งโดยการตักทีละคำ เริ่มตั้งแต่ลำดับภัตต์ที่ได้ทีละคำ แต่หากเขานั่งนิ่งอยู่ ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านนำมาให้ใคร ท่านประสงค์จะให้ใคร" แต่หากกล่าวว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่" แล้วเขากล่าวว่า "ข้าพเจ้านำภัตตาหารมาถวายสงฆ์ ข้าพเจ้านำภัตตาหารมาถวายพระเถระทั้งหลาย" พึงรับแล้วแบ่งตามลำดับภัตต์ที่ได้ทีละคำ แต่หากภัตตาหารที่นำมาอย่างนั้นมีมาก พอแก่สงฆ์ทั้งหมด ชื่อว่าอภิหฏภิกขา ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตด้วย ไม่มีกิจที่จะต้องถามถึงลำดับ พึงให้บาตรโดยบรรจุให้เต็ม เริ่มตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระ උපාසකො සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වා ගන්ථධුතඞ්ගවසෙන අභිඤ්ඤාතස්ස වා භත්තුද්දෙසකස්ස වා පහිණති ‘‘අම්හාකං භත්තගහණත්ථාය අට්ඨ භික්ඛූ ගහෙත්වා ආගච්ඡථා’’ති, සචෙපි ඤාතිඋපට්ඨාකෙහි පෙසිතං හොති, ඉමෙ තයො ජනා පුච්ඡිතුං න ලභන්ති, ආරුළ්හායෙව මාතිකං. සඞ්ඝතො අට්ඨ භික්ඛූ උද්දිසාපෙත්වා අත්තනවමෙහි ගන්තබ්බං. කස්මා? භික්ඛුසඞ්ඝස්ස හි එතෙ භික්ඛූ නිස්සාය ලාභො උප්පජ්ජතීති. ගන්ථධුතඞ්ගාදීහි පන අනභිඤ්ඤාතො ආවාසිකභික්ඛු ආපුච්ඡිතුං ලභති, තස්මා තෙන ‘‘කිං සඞ්ඝතො ගණ්හාමි, උදාහු යෙ ජානාමි, තෙහි සද්ධිං ආගච්ඡාමී’’ති මාතිකං ආරොපෙත්වා යථා දායකා වදන්ති, තථා පටිපජ්ජිතබ්බං. ‘‘තුම්හාකං නිස්සිතකෙ වා යෙ වා ජානාථ, තෙ ගහෙත්වා එථා’’ති වුත්තෙ පන යෙ ඉච්ඡන්ති, තෙහි සද්ධිං ගන්තුං ලභති. සචෙ ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ පහිණථා’’ති පෙසෙන්ති, සඞ්ඝතොව පෙසෙතබ්බා. අත්තනා සචෙ අඤ්ඤස්මිං ගාමෙ සක්කා හොති භික්ඛා ලභිතුං, අඤ්ඤො ගාමො ගන්තබ්බො. න සක්කා චෙ හොති ලභිතුං, සොයෙව ගාමො පිණ්ඩාය පවිසිතබ්බො. อุบาสกส่งข่าวไปหาพระสังฆเถระ หรือพระเถระผู้เป็นที่รู้จักโดยความเป็นผู้ทรงคัมภีร์และทรงธุดงค์ หรือพระภัตตุเทศก์ โดยกล่าวว่า "ขอท่านจงพาภิกษุ ๘ รูปมาเพื่อรับภัตตาหารของพวกข้าพเจ้า" แม้หากญาติหรืออุปัฏฐากส่งไป ภิกษุ ๓ รูปนี้ไม่พึงถาม (ทายก) แต่เป็นผู้อยู่ในมาติกา (หลักเกณฑ์) ทีเดียว พึงให้สงฆ์เผดียงภิกษุ ๘ รูป แล้วตนเองเป็นรูปที่ ๙ พึงไป เพราะเหตุไร? เพราะลาภย่อมเกิดขึ้นแก่ภิกษุสงฆ์โดยอาศัยภิกษุเหล่านี้ เพราะเหตุนั้นจึงไม่พึงถาม แต่ภิกษุอาวาสิกะผู้ไม่เป็นที่รู้จักโดยความเป็นผู้ทรงคัมภีร์และทรงธุดงค์เป็นต้น ย่อมถามได้ เพราะเหตุนั้น ภิกษุนั้นพึงตั้งมาติกาไว้ว่า "ข้าพเจ้าจะรับจากสงฆ์ หรือจะมาพร้อมกับภิกษุที่ข้าพเจ้ารู้จัก" แล้วพึงปฏิบัติไปตามที่ทายกกล่าว แต่หากทายกกล่าวว่า "ท่านจงพาภิกษุผู้เป็นศิษย์ของท่าน หรือภิกษุที่ท่านรู้จักมาเถิด" ดังนี้ ย่อมพึงไปพร้อมกับภิกษุที่ตนปรารถนาได้ หากทายกส่งข่าวมาว่า "จงส่งภิกษุ ๘ รูปมา" พึงส่งไปจากสงฆ์เท่านั้น หากตนเองสามารถรับภิกษาในหมู่บ้านอื่นได้ พึงไปหมู่บ้านอื่น หากไม่สามารถรับได้ ก็พึงเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้นเอง නිමන්තිතභික්ඛූ ආසනසාලාය නිසින්නා හොන්ති, තත්‍ර චෙ මනුස්සා ‘‘පත්තෙ දෙථා’’ති ආගච්ඡන්ති, අනිමන්තිතෙහි න දාතබ්බා, ‘‘එතෙ නිමන්තිතා භික්ඛූ’’ති වත්තබ්බං, ‘‘තුම්හෙපි දෙථා’’ති වුත්තෙ පන දාතුං වට්ටති. උස්සවාදීසු මනුස්සා සයමෙව පරිවෙණානි ච පධානඝරානි ච ගන්ත්වා තිපිටකෙ ච ධම්මකථිකෙ ච භික්ඛුසතෙනපි සද්ධිං නිමන්තෙන්ති, තදා තෙහි යෙ ජානන්ති, තෙ ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටති. කස්මා? න හි මහාභික්ඛුසඞ්ඝෙන අත්ථිකා මනුස්සා පරිවෙණපධානඝරානි ගච්ඡන්ති, සන්නිපාතට්ඨානතොව යථාසත්ති යථාබලං භික්ඛූ ගණ්හිත්වා ගච්ඡන්තීති. ภิกษุผู้รับนิมนต์นั่งอยู่ในโรงฉัน หากมนุษย์ทั้งหลายมาในโรงฉันนั้นแล้วกล่าวว่า "จงให้บาตรทั้งหลาย" ภิกษุผู้ไม่ได้รับนิมนต์ไม่พึงให้ พึงกล่าวว่า "ภิกษุเหล่านี้เป็นภิกษุผู้ได้รับนิมนต์" แต่หากเขากล่าวว่า "ท่านทั้งหลายก็จงให้ด้วยเถิด" ดังนี้ ก็ควรให้ ในวันเทศกาลเป็นต้น มนุษย์ทั้งหลายย่อมไปสู่ปริเวณและเรือนที่บำเพ็ญเพียรด้วยตนเอง แล้วนิมนต์พระไตรปิฎกธรและพระธรรมกถึกพร้อมด้วยภิกษุแม้เป็นร้อย ในเวลานั้น ภิกษุเหล่าใดรู้จักภิกษุเหล่านั้น พึงพาภิกษุเหล่านั้นไปก็ควร เพราะเหตุไร? เพราะมนุษย์ทั้งหลายผู้ประสงค์ภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ย่อมไม่ไปสู่ปริเวณและเรือนที่บำเพ็ญเพียร แต่ย่อมพาภิกษุไปตามกำลังความสามารถจากสถานที่ประชุมนั่นเอง เพราะเหตุนั้นจึงควรไป සචෙ [Pg.273] පන සඞ්ඝත්ථෙරො වා ගන්ථධුතඞ්ගවසෙන අභිඤ්ඤාතො වා භත්තුද්දෙසකො වා අඤ්ඤත්‍ර වා වස්සං වසිත්වා කත්ථචි වා ගන්ත්වා පුන සකට්ඨානං ආගච්ඡති, මනුස්සා ච ආගන්තුකස්ස සක්කාරං කරොන්ති, එකවාරං යෙ ජානන්ති, තෙ ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. පටිබද්ධකාලතො පට්ඨාය දුතියවාරෙ ආරද්ධෙ සඞ්ඝතොයෙව ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. අභිනවආගන්තුකාව හුත්වා ‘‘ඤාතී වා උපට්ඨාකෙ වා පස්සිස්සාමී’’ති ගච්ඡන්ති, තත්‍ර චෙ තෙසං ඤාතී ච උපට්ඨාකා ච සක්කාරං කරොන්ති, එත්ථ පන යෙ ජානන්ති, තෙ ගහෙත්වා ගන්තුම්පි වට්ටති. යො පන අතිලාභී හොති, සකට්ඨානඤ්ච ආගන්තුකට්ඨානඤ්ච එකසදිසං, සබ්බත්ථ මනුස්සා සඞ්ඝභත්තං සජ්ජෙත්වාව නිසීදන්ති, තෙන සඞ්ඝතොව ගහෙත්වා ගන්තබ්බන්ති අයං නිමන්තනෙ විසෙසො. අවසෙසො සබ්බපඤ්හො උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. කුරුන්දියං පන ‘‘අට්ඨ මහාථෙරෙ දෙථාති වුත්තෙ අට්ඨ මහාථෙරාව දාතබ්බා’’ති වුත්තං. එස නයො මජ්ඣිමාදීසු. සචෙ පන අවිසෙසෙත්වා ‘‘අට්ඨ භික්ඛූ දෙථා’’ති වදති, සඞ්ඝතො දාතබ්බාති. แต่หากพระสังฆเถระ หรือบุคคลผู้เป็นที่รู้จักโดยความเป็นผู้ทรงคัมภีร์และทรงธุดงค์ หรือพระภัตตุเทศก์ อยู่จำพรรษาในที่อื่นหรือไปในที่บางแห่งแล้วกลับมายังที่ของตนอีก และมนุษย์ทั้งหลายทำสักการะแก่พระอาคันตุกะนั้น ในวาระแรกพึงพาภิกษุที่เขารู้จักไป แต่เมื่อเริ่มวาระที่สองนับตั้งแต่เวลาที่ผูกพันกับสงฆ์ พึงพาไปจากสงฆ์เท่านั้น หากภิกษุทั้งหลายเป็นเพียงอาคันตุกะมาใหม่แล้วไปโดยตั้งใจว่า "เราจะไปเยี่ยมญาติหรืออุปัฏฐาก" หากญาติและอุปัฏฐากของภิกษุเหล่านั้นทำสักการะในที่นั้น ในกรณีนี้แม้จะพาภิกษุที่เขารู้จักไปก็ควร แต่ภิกษุใดเป็นผู้มีลาภมาก และที่อยู่เดิมกับที่ที่ไปนั้นเหมือนกัน ในทุกที่มนุษย์ทั้งหลายจัดเตรียมสังฆภัตไว้รออยู่แล้ว ภิกษุนั้นพึงพาไปจากสงฆ์เท่านั้น นี้เป็นข้อแตกต่างในการนิมนต์ ปัญหาที่เหลือทั้งหมดพึงทราบตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์นั่นเอง แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "หากเขากล่าวว่า 'จงให้พระมหาเถระ ๘ รูป' พึงให้พระมหาเถระ ๘ รูปเท่านั้น" นัยนี้ใช้ในพระมัชฌิมะเป็นต้นด้วย แต่หากเขาไม่ระบุเจาะจงแล้วกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป" พึงให้จากสงฆ์ නිමන්තනභත්තකථා නිට්ඨිතා. นิมันตนภัตตกถา จบแล้ว 211. සලාකභත්තං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සලාකාය වා පට්ටිකාය වා උපනිබන්ධිත්වා ඔපුඤ්ජිත්වා භත්තං උද්දිසිතු’’න්ති (චූළව. 326) වචනතො රුක්ඛසාරමයාය සලාකාය වා වෙළුවිලීවතාලපණ්ණාදිමයාය පට්ටිකාය වා ‘‘අසුකස්ස නාම සලාකභත්ත’’න්ති එවං අක්ඛරානි උපනිබන්ධිත්වා පච්ඡියං වා චීවරභොගෙ වා කත්වා සබ්බසලාකායො ඔපුඤ්ජිත්වා පුනප්පුනං හෙට්ඨුපරියවසෙන ආලොළෙත්වා පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන භත්තුද්දෙසකෙන සචෙ ඨිතිකා අත්ථි, ඨිතිකතො පට්ඨාය, නො චෙ අත්ථි, ථෙරාසනතො පට්ඨාය සලාකා දාතබ්බා. පච්ඡා ආගතානම්පි එකාබද්ධවසෙන දූරෙ ඨිතානම්පි උද්දෙසභත්තෙ වුත්තනයෙනෙව දාතබ්බා. ๒๑๑. ส่วนสลากภัตนั้น เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้จัดภัตตาหารด้วยการเขียนลงในสลากหรือแผ่นป้ายแล้วรวมกันไว้เพื่อชี้ภัต" ดังนี้ ภัตตุเทศก์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ พึงเขียนอักษรว่า "สลากภัตของทายกชื่อนี้" ลงในสลากที่ทำด้วยแก่นไม้ หรือในแผ่นป้ายที่ทำด้วยซีกไม้ไผ่หรือใบตาลเป็นต้น แล้วใส่ไว้ในตะกร้าหรือในห่อจีวร รวมสลากทั้งหมดเข้าด้วยกันแล้วเขย่ากลับไปกลับมาให้คละกัน ถ้ามีลำดับ (อาวุโส) ก็พึงแจกสลากเริ่มจากลำดับนั้น ถ้าไม่มี ก็พึงแจกเริ่มจากอาสนะของพระเถระ แม้แก่ภิกษุผู้มาภายหลัง และแม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในที่ไกลโดยความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน (ในเขตสีมา) ก็พึงแจกตามนัยที่กล่าวไว้ในอุเทศภัตต์นั่นเอง සචෙ විහාරස්ස සමන්තතො බහූ ගොචරගාමා, භික්ඛූ පන න බහූ, ගාමවසෙනපි සලාකා පාපුණන්ති. ‘‘තුම්හාකං අසුකගාමෙ සලාකභත්තං පාපුණාතී’’ති ගාමවසෙනෙව ගාහෙතබ්බං. එවං ගාහෙන්තෙන සචෙපි එකමෙකස්මිං ගාමෙ නානප්පකාරානි සට්ඨි සලාකභත්තානි, සබ්බානි ගහිතානෙව හොන්ති. තස්ස පත්තගාමසමීපෙ අඤ්ඤානිපි ද්වෙ තීණි සලාකභත්තානි [Pg.274] හොන්ති, තානි තස්සෙව දාතබ්බානි. න හි සක්කා තෙසං කාරණා අඤ්ඤං භික්ඛුං පහිණිතුන්ති. ถ้าโดยรอบวิหารมีหมู่บ้านโคจรมาก แต่ภิกษุมีไม่มาก สลากย่อมถึงโดยส่วนแห่งหมู่บ้าน พึงให้รับโดยส่วนแห่งหมู่บ้านนั่นเองว่า "สลากภัตในหมู่บ้านชื่อโน้นถึงแก่ท่าน" แม้เมื่อให้รับอย่างนี้ หากในหมู่บ้านแต่ละแห่งมีสลากภัต ๖๐ สำรับต่าง ๆ กัน สลากภัตทั้งหมดก็เป็นอันรับแล้วนั่นเอง ใกล้หมู่บ้านที่ถึงแก่ภิกษุนั้น มีสลากภัตอื่นอีก ๒-๓ สำรับ สลากภัตเหล่านั้นพึงให้แก่ภิกษุนั้นนั่นเอง เพราะไม่สามารถจะส่งภิกษุอื่นไปเพราะเหตุแห่งสลากภัตเหล่านั้นได้ พึงทราบดังนี้ සචෙ එකච්චෙසු ගාමෙසු බහූනි සලාකභත්තානි සල්ලක්ඛෙත්වා සත්තන්නම්පි අට්ඨන්නම්පි භික්ඛූනං දාතබ්බානි. දෙන්තෙන පන චතුන්නං පඤ්චන්නං භත්තානං සලාකායො එකතො බන්ධිත්වා දාතබ්බා. සචෙ තං ගාමං අතික්කමිත්වා අඤ්ඤො ගාමො හොති, තස්මිඤ්ච එකමෙව සලාකභත්තං, තං පන පාතොව දෙන්ති, තම්පි එතෙසු භික්ඛූසු එකස්ස නිග්ගහෙන දත්වා ‘‘පාතොව තං ගහෙත්වා පච්ඡා ඔරිමගාමෙ ඉතරානි භත්තානි ගණ්හාහී’’ති වත්තබ්බො. සචෙ ඔරිමගාමෙ සලාකභත්තෙසු අග්ගහිතෙස්වෙව ගහිතසඤ්ඤාය ගච්ඡති, පරභාගගාමෙ සලාකභත්තං ගහෙත්වා පුන විහාරං ආගන්ත්වා ඉතරානි ගහෙත්වා ඔරිමගාමො ගන්තබ්බො. න හි බහිසීමාය සඞ්ඝලාභො ගාහෙතුං ලබ්භතීති අයං නයො කුරුන්දියං වුත්තො. සචෙ පන භික්ඛූ බහූ හොන්ති, ගාමවසෙන සලාකා න පාපුණන්ති, වීථිවසෙන වා වීථියං එකගෙහවසෙන වා එකකුලවසෙන වා ගාහෙතබ්බං. වීථිආදීසු ච යත්ථ බහූනි භත්තානි, තත්ථ ගාමෙ වුත්තනයෙනෙව බහූනං භික්ඛූනං ගාහෙතබ්බානි, සලාකාසු අසති උද්දිසිත්වාපි ගාහෙතබ්බානි. ถ้าในบางหมู่บ้านมีสลากภัตมาก พึงกำหนดแล้วให้แก่ภิกษุ ๗ รูป หรือ ๘ รูป แต่ผู้ให้พึงมัดสลาก ๔-๕ ใบเข้าด้วยกันแล้วให้ ถ้าเลยหมู่บ้านนั้นไปมีหมู่บ้านอื่น และในหมู่บ้านนั้นมีสลากภัตเพียงอย่างเดียว แต่เขาถวายแต่เช้าตรู่ สลากภัตนั้นก็พึงให้แก่ภิกษุรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุเหล่านั้นโดยการบังคับ แล้วพึงกล่าวว่า “ท่านจงรับสลากนั้นแต่เช้าตรู่ แล้วภายหลังจงรับภัตตาหารอื่น ๆ ในหมู่บ้านก่อน” ถ้าภิกษุไปโดยสำคัญว่ารับแล้ว ทั้งที่ยังไม่ได้รับสลากภัตในหมู่บ้านก่อน พึงรับสลากภัตในหมู่บ้านที่อยู่ถัดไป แล้วกลับมายังวิหาร รับภัตตาหารอื่น ๆ แล้วพึงไปหมู่บ้านก่อน เพราะลาภของสงฆ์ไม่ควรรับนอกสีมา นัยนี้กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที ถ้าภิกษุมีมาก สลากไม่ถึงโดยหมู่บ้าน ก็พึงรับโดยถนน หรือโดยบ้านหลังเดียวในถนน หรือโดยตระกูลเดียว และในถนนเป็นต้นนั้น ที่ใดมีภัตตาหารมาก ในหมู่บ้านนั้นก็พึงให้ภิกษุจำนวนมากรับตามนัยที่กล่าวมาแล้ว เมื่อไม่มีสลาก แม้โดยการชี้บอกก็พึงให้รับ 212. සලාකදායකෙන පන වත්තං ජානිතබ්බං. තෙන හි කාලස්සෙව වුට්ඨාය පත්තචීවරං ගහෙත්වා භොජනසාලං ගන්ත්වා අසම්මට්ඨට්ඨානං සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙත්වා ‘‘ඉදානි භික්ඛූහි වත්තං කතං භවිස්සතී’’ති කාලං සල්ලක්ඛෙත්වා ඝණ්ටිං පහරිත්වා භික්ඛූසු සන්නිපතිතෙසු පඨමමෙව වාරගාමෙ සලාකභත්තං ගාහෙතබ්බං, ‘‘තුය්හං අසුකස්මිං නාම වාරගාමෙ සලාකා පාපුණාති, තත්‍ර ගච්ඡා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අභිරෙකගාවුතෙ ගාමො හොති, තං දිවසං ගච්ඡන්තා කිලමන්ති, ‘‘ස්වෙ තුය්හං වාරගාමෙ පාපුණාතී’’ති අජ්ජෙව ගාහෙතබ්බං. යො වාරගාමං පෙසියමානො න ගච්ඡති, අඤ්ඤං සලාකං මග්ගති, න දාතබ්බා. සද්ධානඤ්හි මනුස්සානං පුඤ්ඤහානි ච සඞ්ඝස්ස ච ලාභච්ඡෙදො හොති, තස්මා තස්ස දුතියෙපි තතියෙපි දිවසෙ අඤ්ඤා සලාකා න දාතබ්බා, ‘‘අත්තනො පත්තට්ඨානං ගන්ත්වා භුඤ්ජාහී’’ති වත්තබ්බො, තීණි පන දිවසානි අගච්ඡන්තස්ස වාරගාමතො ඔරිමවාරගාමෙ සලාකා ගාහෙතබ්බා. තඤ්චෙ න ගණ්හාති, තතො පට්ඨාය තස්ස අඤ්ඤං සලාකං දාතුං න වට්ටති, දණ්ඩකම්මං දළ්හං කාතබ්බං[Pg.275]. සට්ඨිතො වා පණ්ණාසතො වා න පරිහාපෙතබ්බං. වාරගාමෙ ගාහෙත්වා විහාරවාරො ගාහෙතබ්බො, ‘‘තුය්හං විහාරවාරො පාපුණාතී’’ති වත්තබ්බං. විහාරවාරිකස්ස ද්වෙ තිස්සො යාගුසලාකායො තිස්සො චතස්සො භත්තසලාකායො ච දාතබ්බා, නිබද්ධං කත්වා පන න දාතබ්බා. යාගුභත්තදායකා හි ‘‘අම්හාකං යාගුභත්තං විහාරගොපකාවභුඤ්ජන්තී’’ති අඤ්ඤථත්තං ආපජ්ජෙය්‍යුං, තස්මා අඤ්ඤෙසු කුලෙසු දාතබ්බා. ๒๑๒. แต่ภิกษุผู้แจกสลากพึงรู้กิจวัตร คือภิกษุนั้นพึงตื่นแต่เช้าตรู่ ถือบาตรจีวรไปสู่โรงฉัน กวาดสถานที่ที่ยังไม่ได้กวาด จัดตั้งน้ำดื่มน้ำใช้ พิจารณาเวลาว่า “บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายคงทำกิจวัตรเสร็จแล้ว” แล้วตีระฆัง เมื่อภิกษุทั้งหลายประชุมกันแล้ว พึงให้รับสลากภัตในหมู่บ้านที่ถึงวาระก่อน พึงกล่าวว่า “สลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระชื่อโน้นถึงแก่ท่านแล้ว ท่านจงไปที่นั่น” ถ้าหมู่บ้านอยู่เกิน ๑ คาวุต ภิกษุผู้ไปในวันนั้นจะเหน็ดเหนื่อย พึงให้รับในวันนี้เลยว่า “พรุ่งนี้สลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระจะถึงแก่ท่าน” ภิกษุใดถูกส่งไปหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้วไม่ไป แสวงหาสลากอื่น ไม่พึงให้ เพราะบุญของมนุษย์ผู้มีศรัทธาย่อมเสื่อม และลาภของสงฆ์ย่อมขาด เพราะฉะนั้น ไม่พึงให้สลากอื่นแก่ภิกษุนั้นในวันที่สองและวันที่สาม พึงกล่าวว่า “ท่านจงไปที่ที่ถึงแก่ท่านแล้วฉันเถิด” แต่ถ้าภิกษุไม่ไป ๓ วัน พึงให้สลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระที่อยู่ก่อน ถ้าภิกษุนั้นไม่รับสลากนั้น ตั้งแต่นั้นไปไม่ควรให้สลากอื่นแก่ภิกษุนั้น พึงลงโทษอย่างหนัก ไม่พึงลดหย่อนจาก ๖๐ หรือ ๕๐ เมื่อให้รับในหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้ว พึงให้รับวาระเฝ้าวิหาร พึงกล่าวว่า “วาระเฝ้าวิหารถึงแก่ท่านแล้ว” พึงให้สลากยาคู ๒-๓ ใบ และสลากภัต ๓-๔ ใบแก่ภิกษุผู้มีวาระเฝ้าวิหาร แต่ไม่พึงให้โดยทำเป็นประจำ เพราะทายกผู้ถวายยาคูและภัตตาหารอาจมีความเลื่อมใสแปรปรวนไปว่า “ยาคูและภัตตาหารของเรามีแต่ภิกษุผู้เฝ้าวิหารเท่านั้นที่ฉัน” เพราะฉะนั้น พึงให้ในตระกูลอื่น සචෙ විහාරවාරිකානං සභාගා ආහරිත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ, වාරං ගහෙත්වා තෙසං යාගුභත්තං ආහරාපෙතබ්බං, තාව නෙසං සලාකා ඵාතිකම්මමෙව භවන්ති. වස්සග්ගෙන පත්තට්ඨානෙ පන අඤ්ඤම්පි පණීතභත්තසලාකං ගණ්හිතුං ලභන්තියෙව. අතිරෙකඋත්තරිභඞ්ගස්ස එකචාරිකභත්තස්ස විසුං ඨිතිකං කත්වා සලාකා දාතබ්බා. සචෙ යෙන සලාකා ලද්ධා, සො තං දිවසං තං භත්තං න ලභති, පුන දිවසෙ ගාහෙතබ්බං. භත්තඤ්ඤෙව ලභති, න උත්තරිභඞ්ගං, එවම්පි පුන ගාහෙතබ්බං. ඛීරභත්තසලාකායපි එසෙව නයො. සචෙ පන ඛීරමෙව ලභති, න භත්තං, ඛීරලාභතො පට්ඨාය පුන න ගාහෙතබ්බං. ද්වෙ තීණි එකචාරිකභත්තානි එකස්සෙව පාපුණන්ති, දුබ්භික්ඛසමයෙ සඞ්ඝනවකෙන ලද්ධකාලෙ විජටෙත්වා විසුං ගාහෙතබ්බානි. පාකතිකසලාකභත්තං අලද්ධස්සපි පුනදිවසෙ ගාහෙතබ්බං. ถ้าเพื่อนสหธรรมิกของภิกษุผู้มีวาระเฝ้าวิหารนำมาถวาย นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ถวาย พึงรับวาระแล้วให้เขานำยาคูและภัตตาหารมาถวายแก่ภิกษุผู้เฝ้าวิหารเหล่านั้น ตราบเท่าที่ยังเป็นผู้เฝ้าวิหาร สลากของภิกษุเหล่านั้นย่อมเป็นส่วนที่เพิ่มขึ้น (ลาภพิเศษ) แต่ในที่ที่ถึงวาระโดยพรรษา ภิกษุเหล่านั้นย่อมได้สลากภัตอันประณีตอื่นอีกด้วย พึงทำลำดับแยกต่างหากสำหรับสลากภัตที่ฉันรูปเดียวซึ่งมีกับข้าวพิเศษ แล้วแจกสลาก ถ้าภิกษุรูปใดได้รับสลากแล้ว ในวันนั้นไม่ได้รับภัตตาหารนั้น พึงให้รับในวันรุ่งขึ้น ถ้าได้รับแต่ภัตตาหาร ไม่ได้รับกับข้าวพิเศษ แม้อย่างนี้ก็พึงให้รับอีก ในสลากภัตนมก็มีนัยนี้เช่นกัน แต่ถ้าได้รับแต่นม ไม่ได้รับภัตตาหาร ตั้งแต่ได้รับนมแล้ว ไม่พึงให้รับอีก สลากภัตที่ฉันรูปเดียว ๒-๓ ที่ ถึงแก่ภิกษุรูปเดียว ในสมัยที่ข้าวยากหมากแพง เมื่อภิกษุใหม่ในสงฆ์ได้รับแล้ว พึงจัดสรรแล้วให้รับแยกต่างหาก แม้ภิกษุผู้ไม่ได้รับสลากภัตปกติ ก็พึงให้รับในวันรุ่งขึ้น සචෙ ඛුද්දකො විහාරො හොති, සබ්බෙ භික්ඛූ එකසම්භොගා, උච්ඡුසලාකං ගාහෙන්තෙන යස්ස කස්සචි සම්මුඛීභූතස්ස පාපෙත්වා මහාථෙරාදීනං දිවා තච්ඡෙත්වා දාතුං වට්ටති. රසසලාකං පාපෙත්වා පච්ඡාභත්තම්පි පරිස්සාවෙත්වා ඵාණිතං වා කාරෙත්වා පිණ්ඩපාතිකාදීනම්පි දාතබ්බං, ආගන්තුකානං ආගතානාගතභාවං ඤත්වා ගාහෙතබ්බා. මහාආවාසෙ ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බා. තක්කසලාකම්පි සභාගට්ඨානෙ පාපෙත්වා වා ධූමාපෙත්වා පචාපෙත්වා වා ථෙරානං දාතුං වට්ටති. මහාආවාසෙ වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. ඵලසලාකපූවසලාකභෙසජ්ජගන්ධමාලාසලාකායොපි විසුං ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බා. භෙසජ්ජාදිසලාකායො චෙත්ථ කිඤ්චාපි පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටන්ති, සලාකවසෙන පන ගාහිතත්තා න සාදිතබ්බා. අග්ගභික්ඛාමත්තං සලාකභත්තං දෙන්ති, ඨිතිකං [Pg.276] පුච්ඡිත්වා ගාහෙතබ්බං. අසතියා ඨිතිකාය ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ තාදිසානි භත්තානි බහූනි හොන්ති, එකෙකස්ස භික්ඛුනො ද්වෙ තීණි දාතබ්බානි. නො චෙ, එකෙකමෙව දත්වා පටිපාටියා ගතාය පුන ථෙරාසනතො පට්ඨාය දාතබ්බං. අථ අන්තරාව උපච්ඡිජ්ජති, ඨිතිකා සල්ලක්ඛෙතබ්බා. යදි පන තාදිසං භත්තං නිබද්ධමෙව හොති, යස්ස පාපුණාති, සො වත්තබ්බො ‘‘ලද්ධා වා අලද්ධා වා ස්වෙපි ගණ්හෙය්‍යාසී’’ති. එකං අනිබද්ධං හොති, ලභනදිවසෙ පන යාවදත්ථං ලභති. අලභනදිවසා බහුතරා හොන්ති, තං යස්ස පාපුණාති, සො අලභිත්වා ‘‘ස්වෙ ගණ්හෙය්‍යාසී’’ති වත්තබ්බො. ถ้าเป็นวิหารเล็ก ภิกษุทั้งปวงร่วมบริโภค เมื่อรับสลากอ้อยแล้ว ให้แก่ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่อยู่เฉพาะหน้า แล้วปอกให้แก่พระมหาเถระเป็นต้นในเวลากลางวัน ย่อมควร เมื่อให้สลากน้ำอ้อยแล้ว แม้ในเวลาหลังภัต พึงกรองแล้วทำเป็นน้ำอ้อยงบ พึงให้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรเป็นต้นด้วย พึงรับสลากแก่ภิกษุอาคันตุกะ โดยรู้ว่ามาแล้วหรือยังไม่มา ในอาวาสใหญ่ พึงรับสลากโดยทำตามลำดับพรรษา แม้สลากนมส้ม พึงให้แก่พระเถระทั้งหลาย โดยให้ถึงที่ที่ควร หรือโดยทำให้อบอวลด้วยเครื่องเทศ หรือโดยทำให้สุก ย่อมควร ในอาวาสใหญ่ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล สลากผลไม้ สลากขนม สลากยา สลากเครื่องหอม สลากดอกไม้ ก็พึงรับตามลำดับพรรษาต่างหาก ในบรรดาสลากเหล่านี้ สลากยาเป็นต้น แม้จะควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่เพราะรับด้วยการจับสลาก จึงไม่ควรรับไว้ ถ้าเขาให้สลากภัตเพียงข้าวคำแรก พึงถามลำดับพรรษาแล้วรับ ถ้าไม่มีลำดับพรรษา พึงรับตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป ถ้าภัตเช่นนั้นมีมาก พึงให้ภิกษุแต่ละรูปสองหรือสามสลาก ถ้าไม่มาก พึงให้รูปละหนึ่งสลากเท่านั้น เมื่อถึงลำดับแล้ว พึงให้ตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไปอีก ถ้าหากสลากหมดลงในระหว่าง พึงกำหนดลำดับพรรษาไว้ แต่ถ้าภัตเช่นนั้นมีเป็นประจำ ภิกษุรูปใดได้ พึงบอกภิกษุรูปนั้นว่า "ไม่ว่าจะได้แล้วหรือไม่ก็ตาม พรุ่งนี้ก็จงรับอีก" สลากหนึ่งไม่เป็นประจำ แต่ในวันที่ได้ ย่อมได้ตามต้องการ วันที่ไม่ได้มีมากกว่า สลากนั้น ภิกษุรูปใดได้ ภิกษุรูปนั้นเมื่อไม่ได้ พึงบอกว่า "พรุ่งนี้จงรับอีก" යො සලාකාසු ගහිතාසු පච්ඡා ආගච්ඡති, තස්ස අතික්කන්තාව සලාකා න උපට්ඨාපෙත්වා දාතබ්බා. සලාකං නාම ඝණ්ටිං පහරණතො පට්ඨාය ආගන්ත්වා හත්ථං පසාරෙන්තොව ලභති, අඤ්ඤස්ස ආගන්ත්වා සමීපෙ ඨිතස්සපි අතික්කන්තා අතික්කන්තාව හොති. සචෙ පනස්ස අඤ්ඤො ගණ්හන්තො අත්ථි, සයං අනාගතොපි ලභති, සභාගට්ඨානෙ ‘‘අසුකො අනාගතො’’ති ඤත්වා ‘‘අයං තස්ස සලාකා’’ති ඨපෙතුං වට්ටති. සචෙ ‘‘අනාගතස්ස න දාතබ්බා’’ති කතිකං කරොන්ති, අධම්මිකා හොති. අන්තොඋපචාරෙ ඨිතස්ස හි භාජනීයභණ්ඩං පාපුණාති. සචෙ පන ‘‘අනාගතස්ස දෙථා’’ති මහාසද්දං කරොන්ති, දණ්ඩකම්මං ඨපෙතබ්බං, ‘‘ආගන්ත්වා ගණ්හන්තූ’’ති වත්තබ්බං. ඡ පඤ්චසලාකා නට්ඨා හොන්ති, භත්තුද්දෙසකො දායකානං නාමං න සරති, සො චෙ නට්ඨසලාකා මහාථෙරස්ස වා අත්තනො වා පාපෙත්වා භික්ඛූ වදෙය්‍ය ‘‘මයා අසුකගාමෙ සලාකභත්තං මය්හං පාපිතං, තුම්හෙ තත්ථ ලද්ධසලාකභත්තං භුඤ්ජෙය්‍යාථා’’ති, වට්ටති, විහාරෙ අපාපිතං පන ආසනසාලාය තං භත්තං ලභිත්වා තත්ථෙව පාපෙත්වා භුඤ්ජිතුං න වට්ටති. ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය මය්හං සලාකභත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ තත්‍ර ආසනසාලාය ගාහෙතුං න වට්ටති, විහාරං ආනෙත්වා ගාහෙතබ්බං. ‘‘ස්වෙ පට්ඨායා’’ති වුත්තෙ පන භත්තුද්දෙසකස්ස ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘ස්වෙ පට්ඨාය අසුකකුලං නාම සලාකභත්තං දෙති, සලාකග්ගාහණකාලෙ සරෙය්‍යාසී’’ති. දුබ්භික්ඛෙ සලාකභත්තං පච්ඡින්දිත්වා සුභික්ඛෙ ජාතෙ කඤ්චි භික්ඛුං දිස්වා ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය අම්හාකං සලාකභත්තං ගණ්හථා’’ති පුන පට්ඨපෙන්ති, අන්තොගාමෙ [Pg.277] අගාහෙත්වා විහාරං ආනෙත්වා ගාහෙතබ්බං. ඉදඤ්හි සලාකභත්තං නාම උද්දෙසභත්තසදිසං න හොති, විහාරමෙව සන්ධාය දීයති, තස්මා බහිඋපචාරෙ ගාහෙතුං න වට්ටති, ‘‘ස්වෙ පට්ඨායා’’ති වුත්තෙ පන විහාරෙ ගාහෙතබ්බමෙව. ภิกษุรูปใดมาภายหลังเมื่อสลากถูกรับไปแล้ว ไม่พึงให้สลากแก่ภิกษุรูปนั้น โดยให้ตั้งขึ้นใหม่ ชื่อว่าสลากนั้น ย่อมได้โดยมาตั้งแต่เริ่มตีระฆัง แล้วเหยียดมือออกเท่านั้น แม้มาแล้วยืนอยู่ใกล้ผู้อื่น เมื่อเลยไปแล้ว ก็ชื่อว่าเลยไปแล้วนั่นเอง แต่ถ้ามีผู้อื่นรับแทนภิกษุรูปนั้น แม้ตนเองยังไม่มา ก็ย่อมได้ ในที่ที่ควร พึงรู้ว่า "ภิกษุรูปโน้นยังไม่มา" แล้ววางสลากนี้ไว้ให้ภิกษุรูปนั้น ย่อมควร ถ้าทำกติกาว่า "ไม่พึงให้แก่ผู้ที่ยังไม่มา" ย่อมเป็นกติกาที่ไม่เป็นธรรม เพราะว่าของที่ควรแบ่ง ย่อมถึงแก่ภิกษุที่อยู่ในภายในอุปจารสีมา แต่ถ้าส่งเสียงดังว่า "จงให้แก่ผู้ที่ยังไม่มา" พึงลงทัณฑกรรม พึงกล่าวว่า "จงมาแล้วรับไปเถิด" สลากห้าหกอันหายไป ภัตตุเทศก์จำชื่อของทายกไม่ได้ ถ้าภัตตุเทศก์นั้นให้สลากที่หายไปแก่พระมหาเถระ หรือแก่ตนเอง แล้วบอกภิกษุทั้งหลายว่า "สลากภัตในหมู่บ้านโน้น ข้าพเจ้าได้ให้ถึงแก่ตนเองแล้ว ท่านทั้งหลายจงบริโภคสลากภัตที่ได้ในหมู่บ้านนั้นเถิด" ย่อมควร แต่ถ้ายังไม่ได้ให้ถึงวิหาร เมื่อได้ภัตนั้นในโรงฉันแล้ว ให้ถึงในโรงฉันนั้นเลยแล้วบริโภค ย่อมไม่ควร เมื่อกล่าวว่า "ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จงรับสลากภัตของข้าพเจ้า" ย่อมไม่ควรรับในโรงฉันนั้น พึงนำมายังวิหารแล้วรับ แต่ถ้ากล่าวว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป" พึงบอกภัตตุเทศก์ว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป ตระกูลชื่อโน้นจะถวายสลากภัต จงจำไว้ในเวลาจับสลาก" ในคราวทุพภิกขภัย เมื่องดสลากภัตแล้ว เมื่อเกิดความอุดมสมบูรณ์ขึ้น เห็นภิกษุรูปใดรูปหนึ่งแล้วตั้งสลากภัตของเราขึ้นอีกว่า "ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป จงรับสลากภัตของเรา" ไม่พึงรับในภายในหมู่บ้าน พึงนำมายังวิหารแล้วรับ เพราะว่าสลากภัตนี้ไม่เหมือนกับอุเทศภัต เขาถวายโดยมุ่งวิหารเท่านั้น เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรรับนอกอุปจารสีมา แต่ถ้ากล่าวว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป" พึงรับในวิหารนั่นเอง ගමිකො භික්ඛු යං දිසාභාගං ගන්තුකාමො, තත්ථ අඤ්ඤෙන වාරගාමසලාකා ලද්ධා හොති, තං ගහෙත්වා ඉතරං භික්ඛුං ‘‘මය්හං පත්තසලාකං ත්වං ගණ්හාහී’’ති වත්වා ගන්තුං වට්ටති. තෙන පන උපචාරසීමං අනතික්කන්තෙයෙව තස්මිං තස්ස සලාකා ගාහෙතබ්බා. ඡඩ්ඩිතවිහාරෙ වසිත්වා මනුස්සා ‘‘බොධිචෙතියාදීනි ජග්ගිත්වා භුඤ්ජන්තූ’’ති සලාකභත්තං පට්ඨපෙන්ති, භික්ඛූ සභාගට්ඨානෙසු වසිත්වා කාලස්සෙව ගන්ත්වා තත්ථ වත්තං කරිත්වා තං භත්තං භුඤ්ජන්ති, වට්ටති. සචෙ තෙසු ස්වාතනාය අත්තනො පාපෙත්වා ගතෙසු ආගන්තුකො භික්ඛු ඡඩ්ඩිතවිහාරෙ වසිත්වා කාලස්සෙව වත්තං කත්වා ඝණ්ටිං පහරිත්වා සලාකභත්තං අත්තනො පාපෙත්වා ආසනසාලං ගච්ඡති, සොව තස්ස භත්තස්ස ඉස්සරො. යො පන භික්ඛූසු වත්තං කරොන්තෙසුයෙව භූමියං ද්වෙ තයො සම්මුඤ්ජනීපහාරෙ දත්වා ඝණ්ටිං පහරිත්වා ‘‘ධුරගාමෙ සලාකභත්තං මය්හං පාපුණාතී’’ති ගච්ඡති, තස්ස තං චොරිකාය ගහිතත්තා න පාපුණාති, වත්තං කත්වා පාපෙත්වා පච්ඡාගතභික්ඛූනංයෙව හොති. ภิกษุผู้ประสงค์จะเดินทางไปสู่ทิศใด ในที่นั้นมีภิกษุอื่นได้รับสลากภัตจากหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้ว พึงรับสลากภัตจากหมู่บ้านที่ถึงวาระนั้น แล้วบอกภิกษุอีกรูปหนึ่งว่า "ท่านจงรับสลากที่ถึงแก่ข้าพเจ้าเถิด" แล้วไป ย่อมควร แต่ภิกษุผู้อยู่ประจำนั้น พึงรับสลากของภิกษุผู้เดินทางนั้น ก่อนที่ภิกษุผู้เดินทางนั้นจะพ้นอุปจารสีมา ในวิหารร้าง มนุษย์ทั้งหลายตั้งสลากภัตไว้ว่า "จงบำรุงพระเจดีย์และโพธิพฤกษ์เป็นต้นแล้วบริโภคเถิด" ภิกษุทั้งหลายอยู่ในที่ที่ควรแล้ว ไปแต่เช้าตรู่ ทำวัตรในวิหารร้างนั้นแล้วบริโภคภัตนั้น ย่อมควร ถ้าภิกษุเหล่านั้นให้สลากภัตแก่ตนเองเพื่อวันพรุ่งนี้แล้วไป ภิกษุอาคันตุกะอยู่ในวิหารร้างนั้น ทำวัตรแต่เช้าตรู่ ตีระฆังแล้วให้สลากภัตแก่ตนเองแล้วไปโรงฉัน ภิกษุอาคันตุกะรูปนั้นนั่นแหละเป็นเจ้าของภัตนั้น แต่ภิกษุรูปใด เมื่อภิกษุทั้งหลายกำลังทำวัตรอยู่ ก็กวาดพื้นสองสามครั้ง แล้วตีระฆัง แล้วไปโดยกล่าวว่า "สลากภัตในหมู่บ้านที่เป็นธุระ ย่อมถึงแก่ข้าพเจ้า" สลากภัตนั้นย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุรูปนั้น เพราะรับด้วยอาการแห่งขโมย ย่อมเป็นของภิกษุที่ทำวัตรแล้ว ให้ถึงแล้วไปภายหลังเท่านั้น එකො ගාමො අතිදූරෙ හොති, භික්ඛූ නිච්චං ගන්තුං න ඉච්ඡන්ති, මනුස්සා ‘‘මයං පුඤ්ඤෙන පරිබාහිරා හොමා’’ති වදන්ති, යෙ තස්ස ගාමස්ස ආසන්නවිහාරෙ සභාගභික්ඛූ, තෙ වත්තබ්බා ‘‘ඉමෙසං භික්ඛූනං අනාගතදිවසෙ තුම්හෙ භුඤ්ජථා’’ති, සලාකා පන දෙවසිකං පාපෙතබ්බා. තා ච ඛො පන ඝණ්ටිපහරණමත්තෙන වා පච්ඡිචාලනමත්තෙන වා පාපිතා න හොන්ති, පච්ඡිං පන ගහෙත්වා සලාකා පීඨකෙ ආකිරිතබ්බා, පච්ඡි පන මුඛවට්ටියං න ගහෙතබ්බා. සචෙ හි තත්ථ අහි වා විච්ඡිකො වා භවෙය්‍ය, දුක්ඛං උප්පාදෙය්‍ය, තස්මා හෙට්ඨා ගහෙත්වා පච්ඡිං පරම්මුඛං කත්වා සලාකා ආකිරිතබ්බා ‘‘සචෙපි සප්පො භවිස්සති, එත්තොව පලායිස්සතී’’ති. එවං සලාකා ආකිරිත්වා ගාමාදිවසෙන පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ගාහෙතබ්බා. หมู่บ้านหนึ่งอยู่ไกลมาก ภิกษุทั้งหลายไม่ประสงค์จะไปเป็นประจำ มนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "พวกเราเป็นผู้ห่างไกลจากบุญ" ภิกษุผู้เป็นสภาคกันที่อยู่ในวิหารใกล้หมู่บ้านนั้น พึงบอกภิกษุเหล่านั้นว่า "ในวันที่ภิกษุเหล่านี้ไม่มา ท่านทั้งหลายจงบริโภคเถิด" แต่สลากพึงให้ถึงทุกวัน แต่การให้ถึงนั้น ไม่ใช่เพียงแค่ตีระฆัง หรือเขย่าตะกร้าเท่านั้น พึงถือตะกร้าแล้วเทสลากลงบนอาสนะ แต่ไม่พึงจับตะกร้าที่ขอบปาก เพราะว่าถ้ามีงูหรือแมงป่องอยู่ในตะกร้านั้น อาจทำให้เกิดทุกข์ได้ เพราะฉะนั้น พึงจับที่ด้านล่าง แล้วคว่ำตะกร้าลง แล้วเทสลากออก โดยคิดว่า "แม้ถ้าเป็นงู ก็จะหนีไปเพียงเท่านี้" เมื่อเทสลากออกแล้ว พึงรับตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนแล้ว โดยแบ่งตามหมู่บ้านเป็นต้น අපිච [Pg.278] එකං මහාථෙරස්ස පාපෙත්වා ‘‘අවසෙසා මය්හං පාපුණන්තී’’ති අත්තනො පාපෙත්වා වත්තං කත්වා චෙතියං වන්දිත්වා විතක්කමාළකෙ ඨිතෙහි භික්ඛූහි ‘‘පාපිතා, ආවුසො, සලාකා’’ති වුත්තෙ ‘‘ආම, භන්තෙ, තුම්හෙ ගතගතගාමෙ සලාකභත්තං ගණ්හථා’’ති වත්තබ්බං. එවඤ්හි පාපිතාපි සුපාපිතාව හොන්ති. භික්ඛූ සබ්බරත්තිං ධම්මස්සවනත්ථං අඤ්ඤං විහාරං ගච්ඡන්තා ‘‘මයං තත්ථ දානං අග්ගහෙත්වාව අම්හාකං ගොචරගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා ආගමිස්සාමා’’ති සලාකා අග්ගහෙත්වාව ගතා විහාරෙ ථෙරස්ස පත්තං සලාකභත්තං භුඤ්ජිතුං ආගච්ඡන්ති, වට්ටති. අථ මහාථෙරොපි ‘‘අහං ඉධ කිං කරොමී’’ති තෙහියෙව සද්ධිං ගච්ඡති, තෙහි ගතවිහාරෙ අභුඤ්ජිත්වාව ගොචරගාමං අනුප්පත්තෙහි ‘‘දෙථ, භන්තෙ, පත්තෙ, සලාකයාගුආදීනි ආහරිස්සාමා’’ති වුත්තෙ පත්තා න දාතබ්බා. කස්මා, භන්තෙ, න දෙථාති. විහාරට්ඨකං භත්තං විහාරෙ වුත්ථානං පාපුණාති, මයං අඤ්ඤවිහාරෙ වුත්ථාති. ‘‘දෙථ, භන්තෙ, න මයං විහාරෙ පාලිකාය දෙම, තුම්හාකං දෙම, ගණ්හථ අම්හාකං භික්ඛ’’න්ති වුත්තෙ පන වට්ටති. อีกอย่างหนึ่ง (ภิกษุผู้แจกสลาก) ให้สลากใบหนึ่งถึงแก่พระมหาเถระแล้ว ให้สลากที่เหลือถึงแก่ตนด้วยคิดว่า "สลากที่เหลือจงถึงแก่เรา" ดังนี้ กระทำวัตร ไหว้พระเจดีย์แล้ว เมื่อภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ที่โรงเป็นที่ตรึกกล่าวว่า "อาวุโส สลากให้ถึงแล้วหรือ?" พึงกล่าวว่า "ขอรับ ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายจงรับสลากภัตในหมู่บ้านที่ท่านไปแล้วๆ เถิด" เพราะว่า แม้สลากที่ให้ถึงแล้วอย่างนี้ ก็ชื่อว่าให้ถึงดีแล้วนั่นเอง ภิกษุทั้งหลายผู้ไปสู่วิหารอื่นเพื่อประโยชน์แก่การฟังธรรมตลอดราตรีทั้งสิ้น โดยไม่รับสลากภัตในหมู่บ้านนั้นแล้วเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านเป็นที่โคจรของตนแล้วจักมา (เพื่อบริโภคสลากภัตที่ถึงแก่พระเถระในวิหาร) ย่อมควร หรือแม้พระมหาเถระก็ไปพร้อมกับภิกษุเหล่านั้นนั่นเอง โดยคิดว่า "เราจักทำอะไรในหมู่บ้านนี้?" เมื่อภิกษุเหล่านั้นผู้ไปถึงหมู่บ้านเป็นที่โคจรแล้วโดยไม่บริโภคในวิหารที่ไปแล้ว (ทายก) กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงให้บาตรเถิด พวกข้าพเจ้าจักนำยาคูสลากเป็นต้นมาถวาย" ดังนี้ บาตรทั้งหลายอันภิกษุทั้งหลายไม่พึงให้ เมื่อ (ทายก) กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรท่านทั้งหลายจึงไม่ให้?" (ภิกษุ) พึงกล่าวว่า "ภัตที่ตั้งอยู่ในวิหารย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่ในวิหาร พวกเราอยู่แล้วในวิหารอื่น" ดังนี้ แต่เมื่อ (ทายก) กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงให้เถิด พวกข้าพเจ้าไม่ได้ให้เพื่อประโยชน์แก่การเฝ้ารักษาในวิหาร พวกข้าพเจ้าให้แก่ท่านทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงรับภิกษาของพวกข้าพเจ้าเถิด" ดังนี้ ย่อมควร සලාකභත්තකථා නිට්ඨිතා. เรื่องสลากภัตจบลงแล้ว 213. පක්ඛිකාදීසු පන යං අභිලක්ඛිතෙසු චාතුද්දසී පඤ්චදසී පඤ්චමී අට්ඨමීති ඉමෙසු පක්ඛෙසු කම්මප්පසුතෙහි උපොසථං කාතුං සතිකරණත්ථාය දීයති, තං පක්ඛිකං නාම. තං සලාකභත්තගතිකමෙව හොති, ගාහෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ සලාකභත්තම්පි පක්ඛිකභත්තම්පි බහුං සබ්බෙසං විනිවිජ්ඣිත්වා ගච්ඡති, ද්වෙපි භත්තානි විසුං විසුං ගාහෙතබ්බානි. සචෙ භික්ඛුසඞ්ඝො මහා, පක්ඛිකං ගාහෙත්වා තස්ස ඨිතිකාය සලාකභත්තං ගාහෙතබ්බං, සලාකභත්තං වා ගාහාපෙත්වා තස්ස ඨිතිකාය පක්ඛිකං ගාහෙතබ්බං. යෙසං න පාපුණාති, තෙ පිණ්ඩාය චරිස්සන්ති. සචෙ ද්වෙපි භත්තානි බහූනි, භික්ඛූ මන්දා, සලාකභත්තං නාම දෙවසිකං ලබ්භති, තස්මා තං ඨපෙත්වා ‘‘පක්ඛිකං, ආවුසො, භුඤ්ජථා’’ති පක්ඛිකමෙව දාතබ්බං. පක්ඛිකං පණීතං දෙන්ති, විසුං ඨිතිකා කාතබ්බා, ‘‘ස්වෙ පක්ඛො’’ති අජ්ජ පක්ඛිකං න ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන දායකා වදන්ති ‘‘ස්වෙපි අම්හාකං ඝරෙ ලූඛභත්තං භවිස්සති, අජ්ජෙව පක්ඛිකභත්තං උද්දිසථා’’ති, එවං වට්ටති. ๒๑๓. อนึ่ง ในภัตมีปักขิกภัตเป็นต้น ภัตใดอันชนทั้งหลายผู้ขวนขวายในกรรมดีถวายเพื่อประโยชน์แก่การกระทำอุโบสถ เพื่อให้เป็นเครื่องระลึกถึงในส่วนที่กำหนดไว้ คือวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำ, ๑๕ ค่ำ, วัน ๕ ค่ำ, วัน ๘ ค่ำ ในปักขะเหล่านี้ ภัตนั้นชื่อว่าปักขิกภัต ภัตนั้นมีคติเสมอกับสลากภัตนั่นเอง พึงรับแล้วบริโภค ถ้าสลากภัตก็ดี ปักขิกภัตก็ดี มีมากถึงแก่ภิกษุทั้งปวงโดยไม่แบ่งแยก ภัตทั้งสองนั้นพึงรับต่างหากกัน ถ้าภิกษุสงฆ์มีมาก พึงรับปักขิกภัตแล้วพึงรับสลากภัตด้วยลำดับของปักขิกภัตนั้น หรือพึงให้รับสลากภัตก่อนแล้วพึงรับปักขิกภัตด้วยลำดับของสลากภัตนั้น ภิกษุทั้งหลายเหล่าใดไม่ได้รับ ภิกษุเหล่านั้นจักเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต ถ้าภัตทั้งสองมีมาก ภิกษุมีน้อย สลากภัตชื่อว่าย่อมได้ทุกวัน เพราะฉะนั้น พึงวางสลากภัตนั้นไว้แล้วพึงให้แต่ปักขิกภัต โดยกล่าวว่า "อาวุโส ท่านทั้งหลายจงบริโภคปักขิกภัตเถิด" ดังนี้ ถ้าทายกทั้งหลายถวายปักขิกภัตอันประณีต พึงจัดลำดับต่างหาก ไม่พึงรับปักขิกภัตในวันนี้ โดยคิดว่า "พรุ่งนี้จักเป็นปักขะ" ดังนี้ แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า "แม้พรุ่งนี้ในเรือนของพวกข้าพเจ้าก็จักมีภัตหยาบ ขอท่านทั้งหลายจงอุทิศปักขิกภัตในวันนี้แหละ" ดังนี้ เมื่อกล่าวอย่างนี้ ย่อมควร උපොසථිකං [Pg.279] නාම අන්වඩ්ඪමාසෙ උපොසථදිවසෙ උපොසථඞ්ගානි සමාදියිත්වා යං අත්තනා භුඤ්ජති, තදෙව දීයති. පාටිපදිකං නාම ‘‘උපොසථෙ බහූ සද්ධා පසන්නා භික්ඛූනං සක්කාරං කරොන්ති, පාටිපදෙ පන භික්ඛූ කිලමන්ති, පාටිපදෙ දින්නං දුබ්භික්ඛදානසදිසං මහප්ඵලං හොති, උපොසථකම්මෙන වා පරිසුද්ධසීලානං දුතියදිවසෙ දින්නං මහප්ඵලං හොතී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා පාටිපදෙ දීයමානකදානං. තම්පි උභයං සලාකභත්තගතිකමෙව. ඉති ඉමානි සත්තපි භත්තානි පිණ්ඩපාතිකානං න වට්ටන්ති, ධුතඞ්ගභෙදං කරොන්තියෙව. อุโบสถิกภัตชื่อว่า โภชนะใดที่ตนบริโภคเองในวันอุโบสถในกึ่งเดือน โดยสมาทานองค์แห่งอุโบสถทั้งหลาย โภชนะนั้นนั่นเองอันเขาถวาย ปาฏิปทิกภัตชื่อว่า ทานที่เขาถวายอยู่ในวันปาฏิบท โดยพิจารณาว่า "ในวันอุโบสถ ชนทั้งหลายผู้มีศรัทธาเลื่อมใสจำนวนมากย่อมกระทำสักการะแก่ภิกษุทั้งหลาย แต่ในวันปาฏิบท ภิกษุทั้งหลายย่อมลำบาก ทานที่ถวายในวันปาฏิบทมีผลมาก เสมอกับทานที่ถวายในคราวทุพภิกขภัย หรือทานที่ถวายในวันที่สองแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลบริสุทธิ์ด้วยอุโบสถกรรมก็มีผลมาก" ดังนี้ แม้ภัตทั้งสองนั้นก็มีคติเสมอกับสลากภัตนั่นเอง ภัตทั้งเจ็ดเหล่านี้ย่อมไม่ควรแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ย่อมเป็นการทำลายธุดงค์นั่นเอง 214. අපරානිපි චීවරක්ඛන්ධකෙ (මහාව. 350) විසාඛාය වරං යාචිත්වා දින්නානි ආගන්තුකභත්තං ගමිකභත්තං ගිලානභත්තං ගිලානුපට්ඨාකභත්තන්ති චත්තාරි භත්තානි පාළියං ආගතානෙව. තත්ථ ආගන්තුකානං දින්නං භත්තං ආගන්තුකභත්තං. එස නයො සෙසෙසු. සචෙ පනෙත්ථ ආගන්තුකභත්තානිපි ආගන්තුකාපි බහූ හොන්ති, සබ්බෙසං එකෙකං ගාහෙතබ්බං. භත්තෙසු අප්පහොන්තෙසු ඨිතිකාය ගාහෙතබ්බං. එකො ආගන්තුකො පඨමමෙව ආගන්ත්වා සබ්බං ආගන්තුකභත්තං අත්තනො ගාහෙත්වා නිසීදති, සබ්බං තස්සෙව හොති. පච්ඡා ආගතෙහි ආගන්තුකෙහි තෙන දින්නානි පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. තෙනපි එකං අත්තනො ගහෙත්වා සෙසානි දාතබ්බානි. අයං උළාරතා. සචෙ පන පඨමං ආගන්ත්වාපි අත්තනො අග්ගහෙත්වා තුණ්හීභූතො නිසීදති, පච්ඡා ආගතෙහි සද්ධිං පටිපාටියා ගණ්හිතබ්බං. සචෙ නිච්චං ආගන්තුකා ආගච්ඡන්ති, ආගතදිවසෙයෙව භුඤ්ජිතබ්බං. අන්තරන්තරා චෙ ආගච්ඡන්ති, ද්වෙ තීණි දිවසානි භුඤ්ජිතබ්බං. මහාපච්චරියං පන ‘‘සත්ත දිවසානි භුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වුත්තං. ආවාසිකො කත්ථචි ගන්ත්වා ආගතො, තෙනපි ආගන්තුකභත්තං භුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ පන තං විහාරෙ නිබන්ධාපිතං හොති, විහාරෙ ගාහෙතබ්බං. අථ විහාරො දූරෙ හොති, ආසනසාලාය නිබන්ධාපිතං, ආසනසාලාය ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන දායකා ‘‘ආගන්තුකෙසු අසති ආවාසිකාපි භුඤ්ජන්තූ’’ති වදන්ති, වට්ටති, අවුත්තෙ පන න වට්ටති. ๒๑๔. อนึ่ง ภัตอื่น ๆ อีก ๔ อย่าง คือ อาคันตุกภัต, คมิกภัต, คิลานภัต, คิลานุปัฏฐากภัต ที่นางวิสาขาทูลขอพรแล้วถวายไว้ในจีวรขันธกะ (มหาวัคค์ ๓๕๐) ก็มาแล้วในพระบาลีนั่นเอง. ในภัต ๔ อย่างเหล่านั้น ภัตที่ถวายแก่อาคันตุกะทั้งหลายชื่อว่าอาคันตุกภัต. นัยนี้แหละในภัตที่เหลือ ๓ อย่าง. ถ้าในภัต ๔ อย่างเหล่านี้ แม้อาคันตุกภัตก็ดี แม้ภิกษุอาคันตุกะก็ดี มีมาก พึงรับรูปละหนึ่งแก่ภิกษุทั้งปวง. เมื่อภัตไม่พอ พึงรับด้วยการจัดลำดับ. ภิกษุอาคันตุกะรูปหนึ่งมาถึงก่อนนั่นเองแล้วรับอาคันตุกภัตทั้งหมดของตนแล้วนั่ง อาคันตุกภัตทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุนั้นนั่นเอง. ภัตที่ภิกษุอาคันตุกะผู้รับก่อนนั้นให้แล้ว อันภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายผู้มาภายหลังพึงบริโภค. แม้ภิกษุอาคันตุกะผู้รับก่อนนั้นก็พึงรับภัตอันหนึ่งของตนแล้วพึงให้ภัตที่เหลือ. อาคันตุกะนี้เป็นผู้ประเสริฐ. แต่ถ้าภิกษุรูปใดมาถึงก่อนแล้วก็ดี แต่ไม่รับของตนแล้วเป็นผู้นิ่งนั่งอยู่ พึงรับด้วยลำดับพร้อมกับภิกษุทั้งหลายผู้มาภายหลัง. ถ้าอาคันตุกะทั้งหลายมาเป็นนิตย์ พึงบริโภคในวันที่มาถึงนั่นเอง. ถ้ามาเป็นคราว ๆ พึงบริโภคได้ ๒-๓ วัน. แต่ในคัมภีร์มหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "พึงบริโภคได้ตลอด ๗ วัน" ดังนี้. ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดไปในที่บางแห่งแล้วกลับมา แม้ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดนั้นก็พึงบริโภคอาคันตุกภัต. แต่ถ้าอาคันตุกภัตนั้นอันทายกทั้งหลายผูกพันไว้ในวิหาร พึงรับในวิหาร. ก็ถ้าวิหารอยู่ไกล อันทายกทั้งหลายผูกพันไว้ในศาลาเป็นที่นั่ง พึงรับในศาลาเป็นที่นั่ง. แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า "เมื่ออาคันตุกะทั้งหลายไม่มี แม้ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดทั้งหลายก็จงบริโภคเถิด" ดังนี้ ย่อมควร. แต่เมื่อทายกทั้งหลายไม่กล่าว ย่อมไม่ควร. ගමිකභත්තෙපි අයමෙව කථාමග්ගො. අයං පන විසෙසො – ආගන්තුකො ආගන්තුකභත්තමෙව ලභති, ගමිකො ආගන්තුකභත්තම්පි ගමිකභත්තම්පි. ආවාසිකොපි පක්කමිතුකාමො ගමිකො හොති, ගමිකභත්තං [Pg.280] ලභති. යථා පන ආගන්තුකභත්තං, එවමිදං ද්වෙ තීණි වා සත්ත වා දිවසානි න ලභති. ‘‘ගමිස්සාමී’’ති භුත්තොපි තං දිවසං කෙනචි කාරණෙන න ගතො, පුනදිවසෙපි භුඤ්ජිතුං වට්ටති සඋස්සාහත්තා. ‘‘ගමිස්සාමී’’ති භුත්තස්ස චොරා වා පන්ථං රුන්ධන්ති, උදකං වා දෙවො වා වස්සති, සත්ථො වා න ගච්ඡති, සඋස්සාහෙන භුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘එතෙ උපද්දවෙ ඔලොකෙන්තෙන ද්වෙ තයො දිවසෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. ‘‘ගමිස්සාමි ගමිස්සාමී’’ති පන ලෙසං ඔඩ්ඩෙත්වා භුඤ්ජිතුං න ලභති. แม้ในคมิกภัต หนทางแห่งถ้อยคำนี้แหละ. แต่ความพิเศษนี้คือ อาคันตุกะย่อมได้แต่อาคันตุกภัตเท่านั้น, คมิกะย่อมได้ทั้งอาคันตุกภัตและคมิกภัต. แม้ภิกษุผู้อยู่ประจำวัดผู้ใคร่จะไปก็ชื่อว่าเป็นคมิกะ ย่อมได้คมิกภัต. แต่คมิกภัตนี้ย่อมไม่ได้ ๒-๓ วัน หรือ ๗ วัน เหมือนอาคันตุกภัต. แม้ภิกษุผู้บริโภคแล้วโดยคิดว่า "จักไป" แต่ในวันนั้นไม่ได้ไปด้วยเหตุบางอย่าง ก็ยังควรบริโภคได้ในวันรุ่งขึ้น เพราะความเป็นผู้มีความอุตสาหะ. เมื่อภิกษุผู้บริโภคแล้วโดยคิดว่า "จักไป" แต่โจรทั้งหลายปิดกั้นหนทางก็ดี น้ำท่วมก็ดี ฝนตกก็ดี ขบวนเกวียนไม่ไปก็ดี พึงบริโภคด้วยความอุตสาหะ. ในคัมภีร์มหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า "เมื่อภิกษุพิจารณาอุปัทวะเหล่านี้ พึงบริโภคได้ตลอด ๒-๓ วัน" ดังนี้. แต่การบริโภคโดยอ้างเลศว่า "จักไป จักไป" ย่อมไม่ได้. ගිලානභත්තම්පි සචෙ සබ්බෙසං ගිලානානං පහොති, තං සබ්බෙසං දාතබ්බං. නො චෙ, ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බං. එකො ගිලානො අරොගරූපො සක්කොති අන්තොගාමං ගන්තුං, එකො න සක්කොති, අයං මහාගිලානො නාම, එතස්ස ගිලානභත්තං දාතබ්බං. ද්වෙ මහාගිලානා, එකො ලාභී අභිඤ්ඤාතො බහුං ඛාදනීයභොජනීයං ලභති, එකො අනාථො අප්පලාභතාය අන්තොගාමං පවිසති, එතස්ස ගිලානභත්තං දාතබ්බං. ගිලානභත්තෙ දිවසපරිච්ඡෙදො නත්ථි, යාව රොගො න වූපසම්මති, සප්පායභොජනං අභුඤ්ජන්තො න යාපෙති, තාව භුඤ්ජිතබ්බං. යදා පන මිස්සකයාගුං වා මිස්සකභත්තං වා භුත්තස්සපි රොගො න කුප්පති, තතො පට්ඨාය න භුඤ්ජිතබ්බං. แม้คิลานภัต ถ้าพอแก่ภิกษุอาพาธทั้งปวง คิลานภัตนั้นพึงให้แก่ภิกษุอาพาธทั้งปวง. ถ้าไม่พอ พึงจัดลำดับแล้วรับ. ภิกษุอาพาธรูปหนึ่งมีรูปไม่เป็นโรค (คือมีโรคไม่มาก) สามารถเข้าไปในหมู่บ้านได้, ภิกษุอาพาธอีกรูปหนึ่งไม่สามารถเข้าไปได้, ภิกษุอาพาธรูปนี้ชื่อว่าเป็นผู้มีอาพาธมาก พึงให้คิลานภัตแก่ภิกษุอาพาธรูปนี้. ภิกษุ ๒ รูปเป็นผู้มีอาพาธมาก, ภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้มีลาภ เป็นที่รู้จัก ย่อมได้ของควรเคี้ยวควรบริโภคมาก, ภิกษุอีกรูปหนึ่งเป็นผู้ไม่มีที่พึ่ง เพราะมีลาภน้อย ย่อมเข้าไปในหมู่บ้าน พึงให้คิลานภัตแก่ภิกษุอาพาธรูปนั้น. ในคิลานภัตไม่มีการกำหนดวัน. ตราบใดที่โรคยังไม่สงบ เมื่อภิกษุไม่บริโภคโภชนะที่สบายแล้วย่อมยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้ ตราบนั้นพึงบริโภค. แต่เมื่อใด แม้ภิกษุผู้บริโภคยาคูที่ผสมแล้วก็ดี ภัตที่ผสมแล้วก็ดี โรคไม่กำเริบ จำเดิมแต่นั้นไม่พึงบริโภค. ගිලානුපට්ඨාකභත්තම්පි යං සබ්බෙසං පහොති, තං සබ්බෙසං දාතබ්බං. නො චෙ පහොති, ඨිතිකං කත්වා ගාහෙතබ්බං. ඉදම්පි ද්වීසු ගිලානෙසු මහාගිලානුපට්ඨාකස්ස ගාහෙතබ්බං, ද්වීසු මහාගිලානෙසු අනාථගිලානුපට්ඨාකස්ස. යං කුලං ගිලානභත්තම්පි දෙති ගිලානුපට්ඨාකභත්තම්පි, තත්ථ යස්ස ගිලානස්ස ගිලානභත්තං පාපුණාති, තදුපට්ඨාකස්සපි තත්ථෙව ගාහෙතබ්බං. ගිලානුපට්ඨාකභත්තෙපි දිවසපරිච්ඡෙදො නත්ථි, යාව ගිලානො ලභති, තාවස්ස උපට්ඨාකොපි ලභතීති. ඉමානි චත්තාරි භත්තානි සචෙ එවං දින්නානි හොන්ති ‘‘ආගන්තුකගමිකගිලානගිලානුපට්ඨාකා මම භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. සචෙ පන ‘‘ආගන්තුකාදීනං චතුන්නං භත්තං නිබන්ධාපෙමි, මම භත්තං ගණ්හන්තූ’’ති එවං දින්නානි හොන්ති, පිණ්ඩපාතිකානං න වට්ටති. แม้คิลานุปัฏฐากภัต ถ้าพอแก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ทั้งปวง ก็พึงให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลไข้ทั้งปวงนั้น. ถ้าไม่พอ พึงจัดลำดับแล้วรับ. แม้คิลานุปัฏฐากภัตนี้ ในบรรดาภิกษุอาพาธ ๒ รูป พึงรับเพื่อภิกษุผู้พยาบาลภิกษุผู้มีอาพาธมาก, ในบรรดาภิกษุผู้มีอาพาธมาก ๒ รูป พึงรับเพื่อภิกษุผู้พยาบาลภิกษุผู้ไม่มีที่พึ่ง. ตระกูลใดถวายทั้งคิลานภัตและคิลานุปัฏฐากภัต ในตระกูลนั้น คิลานภัตถึงแก่ภิกษุอาพาธรูปใด พึงรับคิลานุปัฏฐากภัตเพื่อภิกษุผู้พยาบาลภิกษุอาพาธรูปนั้นในตระกูลนั้นนั่นเอง. แม้ในคิลานุปัฏฐากภัตก็ไม่มีการกำหนดวัน ตราบใดที่ภิกษุอาพาธยังได้รับ ภิกษุผู้พยาบาลของท่านก็ยังได้รับอยู่ตราบนั้น. ภัต ๔ อย่างนี้ ถ้าทายกถวายไว้อย่างนี้ว่า "ขอพระอาคันตุกะ พระคมิกะ พระอาพาธ และพระผู้พยาบาลไข้ จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด" แม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรก็ควร. แต่ถ้าทายกถวายไว้อย่างนี้ว่า "ข้าพเจ้าขอผูกพันภัตเพื่อบุคคล ๔ จำพวกมีอาคันตุกะเป็นต้น ขอท่านทั้งหลายจงรับภัตของข้าพเจ้าเถิด" เช่นนี้ ย่อมไม่ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. 215. අපරානිපි ධුරභත්තං කුටිභත්තං වාරකභත්තන්ති තීණි භත්තානි. තත්ථ ධුරභත්තන්ති නිච්චභත්තං වුච්චති, තං දුවිධං සඞ්ඝිකඤ්ච පුග්ගලිකඤ්ච. තත්ථ යං ‘‘සඞ්ඝස්ස ධුරභත්තං දෙමා’’ති නිබන්ධාපිතං, තං සලාකභත්තගතිකං. ‘‘මම [Pg.281] නිබද්ධභික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති වත්වා දින්නං පන පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. පුග්ගලිකෙපි ‘‘තුම්හාකං ධුරභත්තං දම්මී’’ති වුත්තෙ පිණ්ඩපාතිකො චෙ, න වට්ටති, ‘‘මම නිබද්ධභික්ඛං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පන වට්ටති, සාදිතබ්බං. සචෙ පච්ඡා කතිපාහෙ වීතිවත්තෙ ‘‘ධුරභත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, මූලෙ සුට්ඨු සම්පටිච්ඡිතත්තා වට්ටති. ๒๑๕. ภัตอื่นอีก ๓ อย่าง คือ ธูรภัต (ภัตประจำ), กุฏิภัต (ภัตประจำกุฏิ), และวารกภัต (ภัตตามวาระ). ในภัตเหล่านั้น คำว่า ธูรภัต หมายถึง นิจภัต (ภัตที่ถวายเป็นประจำ) นิจภัตนั้นมี ๒ อย่าง คือ เป็นของสงฆ์ และเป็นของบุคคล. ในนิจภัต ๒ อย่างนั้น ภัตที่ทายกผูกพันไว้ว่า "พวกเราถวายธูรภัตแก่สงฆ์" ภัตนั้นมีคติอย่างเดียวกับสลากภัต. แต่ถ้าทายกกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตที่ข้าพเจ้าผูกพันไว้เถิด" แล้วถวาย แม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรก็ควร. แม้ในธูรภัตที่เป็นของบุคคล ถ้าทายกกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายธูรภัตแก่ท่าน" ถ้าเป็นภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร ย่อมไม่ควรรับ. แต่ถ้าทายกกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตที่ข้าพเจ้าผูกพันไว้เถิด" ย่อมควรรับได้. ถ้าภายหลังเมื่อวันผ่านไปเล็กน้อย ทายกกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับธูรภัตเถิด" ย่อมควร เพราะได้ตอบรับไว้ดีแล้วตั้งแต่ต้น. කුටිභත්තං නාම යං සඞ්ඝස්ස ආවාසං කාරෙත්වා ‘‘අම්හාකං සෙනාසනවාසිනො අම්හාකංයෙව භත්තං ගණ්හන්තූ’’ති එවං නිබන්ධාපිතං, තං සලාකභත්තගතිකමෙව හොති, ගාහෙත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘අම්හාකං සෙනාසනවාසිනො අම්හාකංයෙව භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති වුත්තෙ පන පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. යං පන පුග්ගලෙ පසීදිත්වා තස්ස ආවාසං කත්වා ‘‘තුම්හාකං දෙමා’’ති දින්නං, තං තස්සෙව හොති, තස්මිං කත්ථචි ගතෙ නිස්සිතකෙහි භුඤ්ජිතබ්බං. กุฏิภัต คือภัตตาหารที่กำหนดไว้โดยสร้างอาวาสถวายแก่สงฆ์แล้วกล่าวว่า 'ขอพระภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของพวกเรา จงรับภัตตาหารของพวกเราเท่านั้นเถิด' ภัตตาหารนั้นมีคติเช่นเดียวกับสลากภัต พึงรับและฉันได้. แต่หากกล่าวว่า 'ขอพระภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของพวกเรา จงรับบิณฑบาตของพวกเราเท่านั้นเถิด' ก็ย่อมควรแม้แก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรด้วย. ส่วนกุฏิภัตที่ถวายโดยเลื่อมใสในบุคคลแล้วสร้างอาวาสถวายแก่บุคคลนั้น แล้วกล่าวว่า 'พวกเราถวายแก่ท่าน' ภัตตาหารนั้นย่อมเป็นของบุคคลนั้นเท่านั้น เมื่อบุคคลนั้นไปในที่ใดที่หนึ่ง ศิษย์ทั้งหลายพึงฉันได้. වාරකභත්තං නාම දුබ්භික්ඛසමයෙ ‘‘වාරෙන භික්ඛූ ජග්ගිස්සාමා’’ති ධුරගෙහතො පට්ඨාය දින්නං, තම්පි භික්ඛාවචනෙන දින්නං පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති, ‘‘වාරකභත්ත’’න්ති වුත්තෙ පන සලාකභත්තගතිකං හොති. සචෙ තණ්ඩුලාදීනි පෙසෙන්ති ‘‘සාමණෙරා පචිත්වා දෙන්තූ’’ති, පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති. ඉති ඉමානි ච තීණි, ආගන්තුකභත්තාදීනි ච චත්තාරීති සත්ත, තානි සඞ්ඝභත්තාදීහි සහ චුද්දස භත්තානි හොන්ති. วารกภัต คือภัตตาหารที่ถวายในยามข้าวยากหมากแพง โดยเริ่มจากบ้านที่เป็นธุระแล้วกล่าวว่า 'พวกเราจะอุปัฏฐากพระภิกษุตามวาระ' ภัตตาหารนั้น แม้ถวายด้วยคำว่า 'บิณฑบาต' ก็ย่อมควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. แต่หากกล่าวว่า 'วารกภัต' ก็มีคติเช่นเดียวกับสลากภัต. หากส่งข้าวสารเป็นต้นไป โดยกล่าวว่า 'ขอสามเณรทั้งหลายจงหุงแล้วถวายเถิด' ก็ย่อมควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. ภัตตาหารสามอย่างนี้ และภัตตาหารมีอาคันตุกภัตเป็นต้นสี่อย่าง รวมเป็นเจ็ดอย่าง ภัตตาหารเจ็ดอย่างเหล่านั้น เมื่อรวมกับสังฆภัตเป็นต้น ก็เป็นภัตตาหารสิบสี่อย่าง. 216. අට්ඨකථායං පන විහාරභත්තං අට්ඨකභත්තං චතුක්කභත්තං ගුළ්හකභත්තන්ති අඤ්ඤානිපි චත්තාරි භත්තානි වුත්තානි. තත්ථ විහාරභත්තං නාම විහාරෙ තත්‍රුප්පාදභත්තං, තං සඞ්ඝභත්තෙන සඞ්ගහිතං. තං පන තිස්සමහාවිහාරචිත්තලපබ්බතාදීසු පටිසම්භිදාප්පත්තෙහි ඛීණාසවෙහි යථා පිණ්ඩපාතිකානම්පි සක්කා හොන්ති පරිභුඤ්ජිතුං, තථා පටිග්ගහිතත්තා තාදිසෙසු ඨානෙසු පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. ‘‘අට්ඨන්නං භික්ඛූනං දෙම, චතුන්නං දෙමා’’ති එවං දින්නං පන අට්ඨකභත්තඤ්චෙව චතුක්කභත්තඤ්ච, තම්පි භික්ඛාවචනෙන දින්නං පිණ්ඩපාතිකානං වට්ටති. මහාභිසඞ්ඛාරෙන අතිරසකපූවෙන පත්තං ථකෙත්වා දින්නං ගුළ්හකභත්තං නාම. ඉමානි තීණි සලාකභත්තගතිකානෙව. අපරම්පි ගුළ්හකභත්තං නාම අත්ථි, ඉධෙකච්චෙ මනුස්සා මහාධම්මස්සවනඤ්ච විහාරපූජඤ්ච කාරෙත්වා ‘‘සකලසඞ්ඝස්ස දාතුං න සක්කොම, ද්වෙ තීණි භික්ඛුසතානි අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති භික්ඛුපරිච්ඡෙදජානනත්ථං ගුළ්හකෙ දෙන්ති, ඉදං පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. ๒๑๖. ในอรรถกถาได้กล่าวถึงภัตตาหารอื่นอีกสี่อย่างคือ วิหารภัต อัฏฐกภัต จตุกกภัต และคุฬหกภัต. ในบรรดาภัตตาหารเหล่านั้น วิหารภัต คือภัตตาหารที่เกิดขึ้นในวิหารนั้นๆ ซึ่งสงเคราะห์เข้าในสังฆภัต. วิหารภัตนั้น ในติสสมหาวิหารและจิตตลบรรพตเป็นต้น พระขีณาสพผู้บรรลุปฏิสัมภิทาได้รับไว้โดยอาการที่แม้พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรก็สามารถฉันได้ เพราะเหตุที่ได้รับไว้เช่นนั้น จึงควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรในสถานที่เช่นนั้นด้วย. ส่วนภัตตาหารที่ถวายโดยกล่าวว่า 'พวกเราถวายแก่พระภิกษุแปดรูป' หรือ 'พวกเราถวายแก่พระภิกษุสี่รูป' นั้นเรียกว่า อัฏฐกภัตและจตุกกภัต ภัตตาหารทั้งสองอย่างนั้น แม้ถวายด้วยคำว่า 'บิณฑบาต' ก็ย่อมควรแก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. ภัตตาหารที่จัดเตรียมอย่างประณีตยิ่ง ด้วยขนมที่มีรสอร่อยยิ่ง แล้วใส่บาตรปิดฝาถวาย เรียกว่า คุฬหกภัต. ภัตตาหารสามอย่างนี้มีคติเช่นเดียวกับสลากภัตนั่นเอง. ยังมีคุฬหกภัตอีกประเภทหนึ่ง ในพระศาสนานี้ มนุษย์บางพวกจัดให้มีการฟังธรรมครั้งใหญ่และการบูชาวิหารแล้วกล่าวว่า 'พวกเราไม่สามารถถวายแก่พระสงฆ์ทั้งหมดได้ ขอพระภิกษุสองสามร้อยรูปจงรับบิณฑบาตของพวกเราเถิด' แล้วถวายก้อนน้ำอ้อยเพื่อต้องการทราบกำหนดจำนวนพระภิกษุ ภัตตาหารนี้ย่อมควรแม้แก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตร. පිණ්ඩපාතභාජනීයං නිට්ඨිතං. เรื่องการแบ่งปันบิณฑบาตจบลงแล้ว. 217. ගිලානපච්චයභාජනීයං [Pg.282] පන එවං වෙදිතබ්බං (චූළව. අට්ඨ. 325 පක්ඛිකභත්තාදිකථා) – සප්පිආදීසු භෙසජ්ජෙසු රාජරාජමහාමත්තා සප්පිස්ස තාව කුම්භසතම්පි කුම්භසහස්සම්පි විහාරං පෙසෙන්ති, ඝණ්ටිං පහරිත්වා ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගහිතභාජනං පූරෙත්වා දාතබ්බං, පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති. සචෙ අලසජාතිකා මහාථෙරා පච්ඡා ආගච්ඡන්ති, ‘‘භන්තෙ, වීසතිවස්සානං දීයති, තුම්හාකං ඨිතිකා අතික්කන්තා’’ති න වත්තබ්බා, ඨිතිකං ඨපෙත්වා තෙසං දත්වා පච්ඡා ඨිතිකාය දාතබ්බං. ‘‘අසුකවිහාරෙ බහු සප්පි උප්පන්න’’න්ති සුත්වා යොජනන්තරවිහාරතොපි භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, සම්පත්තසම්පත්තානම්පි ඨිතට්ඨානතො පට්ඨාය දාතබ්බං. අසම්පත්තානම්පි උපචාරසීමං පවිට්ඨානං අන්තෙවාසිකාදීසු ගණ්හන්තෙසු දාතබ්බමෙව. ‘‘බහිඋපචාරසීමාය ඨිතානං දෙථා’’ති වදන්ති, න දාතබ්බං. සචෙ පන උපචාරසීමං ඔක්කන්තෙහි එකාබද්ධා හුත්වා අත්තනො විහාරද්වාරෙ අන්තොවිහාරෙයෙව වා හොන්ති, පරිසවසෙන වඩ්ඪිතා නාම සීමා හොති, තස්මා දාතබ්බා. සඞ්ඝනවකස්ස දින්නෙපි පච්ඡා ආගතානං දාතබ්බමෙව. දුතියභාගෙ පන ථෙරාසනං ආරුළ්හෙ ආගතානං පඨමභාගො න පාපුණාති, දුතියභාගතො වස්සග්ගෙන දාතබ්බං. අන්තොඋපචාරසීමං පවිසිත්වා යත්ථ කත්ථචි දින්නං හොති, සබ්බං සන්නිපාතට්ඨානෙයෙව භාජෙතබ්බං. ๒๑๗. ส่วนการแบ่งปันปัจจัยสำหรับพระอาพาธ พึงทราบดังนี้ — ในบรรดายาต่างๆ เช่น เนยใส พระราชาและมหาอำมาตย์อาจส่งเนยใสเต็มหม้อเป็นร้อยเป็นพันหม้อมายังวิหาร เมื่อตีระฆังแล้ว พึงตักใส่ภาชนะที่นำมาจากอาสนะของพระเถระให้เต็มแล้วถวาย ย่อมควรแม้แก่พระภิกษุผู้ถือบิณฑบาตวัตรด้วย. หากพระมหาเถระผู้มีอุปนิสัยเกียจคร้านมาภายหลัง ไม่พึงกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า กำลังถวายแก่พระภิกษุผู้มีพรรษา 20 อยู่ ลำดับของท่านล่วงเลยไปแล้ว' แต่พึงพักลำดับไว้ก่อนแล้วถวายแก่พระมหาเถระเหล่านั้น จากนั้นจึงถวายตามลำดับที่พักไว้นั้น. หากได้ยินว่า 'ในวิหารโน้นมีเนยใสเกิดขึ้นมาก' พระภิกษุแม้จากวิหารที่อยู่ห่างออกไปหนึ่งโยชน์ก็มาได้ พึงถวายแก่พระภิกษุที่มาถึงแล้วๆ โดยเริ่มจากที่ที่ท่านยืนอยู่. แม้พระภิกษุที่ยังมาไม่ถึง แต่ได้เข้ามาในเขตอุปจารสีมาแล้ว หากศิษย์เป็นต้นของท่านมารับ ก็พึงถวายได้. หากมีผู้กล่าวว่า 'จงถวายแก่พระภิกษุที่อยู่นอกเขตอุปจารสีมา' ไม่พึงถวาย. แต่หากพระภิกษุที่เข้ามาในเขตอุปจารสีมาแล้วเชื่อมต่อกันเป็นสายเดียวไปจนถึงประตูวิหารของตน หรือภายในวิหารของตนเอง เขตสีมานั้นย่อมชื่อว่าขยายออกไปโดยอาศัยหมู่คณะ ดังนั้นจึงควรถวายได้. แม้ถวายแก่พระนวกะในสงฆ์แล้ว หากมีพระภิกษุอื่นมาภายหลัง ก็พึงถวายได้. ส่วนในส่วนที่สอง เมื่อการแจกส่วนที่สองเริ่มขึ้นที่อาสนะของพระเถระแล้ว พระภิกษุที่มาภายหลังย่อมไม่ได้ส่วนแรก พึงถวายจากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา. หากได้เข้าไปในเขตอุปจารสีมาแล้ว ของที่ถวายในที่ใดที่หนึ่งก็ตาม ทั้งหมดนั้นพึงแบ่งปันกัน ณ ที่ประชุมเท่านั้น. යස්මිං විහාරෙ දස භික්ඛූ, දසෙව ච සප්පිකුම්භා දීයන්ති, එකෙකකුම්භවසෙන භාජෙතබ්බං. එකො සප්පිකුම්භො හොති, දසභික්ඛූහි භාජෙත්වා ගහෙතබ්බං. සචෙ ‘‘යථාඨිතංයෙව අම්හාකං පාපුණාතී’’ති ගණ්හන්ති, දුග්ගහිතං, තං ගතගතට්ඨානෙ සඞ්ඝිකමෙව හොති. කුම්භං පන ආවජ්ජෙත්වා ථාලකෙ ථොකං සප්පිං කත්වා ‘‘ඉදං මහාථෙරස්ස පාපුණාති, අවසෙසං අම්හාකං පාපුණාතී’’ති වත්වා තම්පි කුම්භෙයෙව ආකිරිත්වා යථිච්ඡිතං ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ ථිනං සප්පි හොති, ලෙඛං කත්වා ‘‘ලෙඛතො පරභාගො මහාථෙරස්ස පාපුණාති, අවසෙසං අම්හාක’’න්ති ගහිතම්පි සුග්ගහිතං. වුත්තපරිච්ඡෙදතො ඌනාධිකෙසු භික්ඛූසු සප්පිකුම්භෙසු ච එතෙනෙව උපායෙන භාජෙතබ්බං. සචෙ පනෙකො භික්ඛු, එකො කුම්භො හොති, ඝණ්ටිං පහරිත්වා ‘‘අයං මය්හං පාපුණාතී’’තිපි ගහෙතුං වට්ටති. ‘‘අයං පඨමභාගො මය්හං පාපුණාති, අයං දුතියභාගො’’ති එවං ථොකං ථොකම්පි පාපෙතුං වට්ටති. එස නයො නවනීතාදීසුපි[Pg.283]. යස්මිං පන විප්පසන්නතිලතෙලාදිම්හි ලෙඛා න සන්තිට්ඨති, තං උද්ධරිත්වා භාජෙතබ්බං. සිඞ්ගිවෙරමරිචාදිභෙසජ්ජම්පි අවසෙසපත්තථාලකාදිසමණපරික්ඛාරොපි සබ්බො වුත්තානුරූපෙනෙව නයෙන සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා භාජෙතබ්බොති. අයං ගිලානපච්චයභාජනීයකථා. ในอารามใดมีภิกษุ ๑๐ รูป และมีหม้อเนยใส ๑๐ หม้อถวายอยู่ พึงแบ่งโดยหม้อละรูป. หากมีหม้อเนยใส ๑ หม้อ ภิกษุ ๑๐ รูปพึงแบ่งกันแล้วถือเอา. หากพวกเธอรับไปโดยกล่าวว่า “สิ่งนี้ตกถึงแก่พวกเราตามที่ตั้งอยู่แล้วนั่นแหละ” ดังนี้ ถือว่าเป็นการรับที่ไม่ถูกต้อง สิ่งนั้นย่อมเป็นของสงฆ์ในทุกที่ที่ไปถึง. แต่หากเอียงหม้อแล้วตักเนยใสเล็กน้อยใส่ในถาด กล่าวว่า “เนยใสนี้ตกถึงแก่พระมหาเถระ ส่วนที่เหลือตกถึงแก่พวกเรา” ดังนี้ แล้วเทส่วนนั้นกลับคืนลงในหม้อ ก็พึงถือเอาตามที่ต้องการแล้วไปได้. หากเนยใสแข็งตัว พึงทำรอยขีดแล้วกล่าวว่า “ส่วนถัดจากรอยขีดตกถึงแก่พระมหาเถระ ส่วนที่เหลือเป็นของพวกเรา” แม้รับอย่างนี้ก็ถือว่ารับถูกต้อง. หากจำนวนภิกษุหรือหม้อเนยใสมีน้อยหรือมากไปกว่าที่กล่าวไว้ พึงแบ่งด้วยวิธีนี้แหละ. หากมีภิกษุรูปเดียวและมีหม้อเดียว จะตีระฆังแล้วกล่าวว่า “หม้อนี้ตกถึงแก่ข้าพเจ้า” ดังนี้แล้วถือเอา ก็ควร. หรือจะให้ตกถึงทีละน้อยๆ ว่า “ส่วนแรกนี้ตกถึงแก่ข้าพเจ้า ส่วนนี้เป็นส่วนที่สอง” ดังนี้ ก็ควร. วิธีนี้ใช้ได้แม้ในเนยสดเป็นต้น. แต่ในน้ำมันงาที่ใสสะอาดเป็นต้น ซึ่งรอยขีดไม่ปรากฏ พึงตักออกมาแล้วแบ่ง. แม้ขิง พริกไทย และยาอื่นๆ รวมถึงบริขารของสมณะที่เหลือมีบาตรและถาดเป็นต้น ทั้งหมดพึงกำหนดให้ดีแล้วแบ่งตามวิธีที่กล่าวมานั่นเทียว. เรื่องการแบ่งปัจจัยสำหรับภิกษุอาพาธ จบแล้ว. 218. ඉදානි සෙනාසනග්ගාහෙ විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො (චූළව. අට්ඨ. 318) – අයං සෙනාසනග්ගාහො නාම දුවිධො හොති උතුකාලෙ ච වස්සාවාසෙ ච. තත්ථ උතුකාලෙ තාව කෙචි ආගන්තුකා භික්ඛූ පුරෙභත්තං ආගච්ඡන්ති, කෙචි පච්ඡාභත්තං පඨමයාමං මජ්ඣිමයාමං පච්ඡිමයාමං වා. යෙ යදා ආගච්ඡන්ති, තෙසං තදාව භික්ඛූ උට්ඨාපෙත්වා සෙනාසනං දාතබ්බං, අකාලො නාම නත්ථි. සෙනාසනපඤ්ඤාපකෙන පන පණ්ඩිතෙන භවිතබ්බං, එකං වා ද්වෙ වා මඤ්චට්ඨානානි ඨපෙතබ්බානි. සචෙ විකාලෙ එකො වා ද්වෙ වා ථෙරා ආගච්ඡන්ති, තෙ වත්තබ්බා ‘‘භන්තෙ, ආදිතො පට්ඨාය වුට්ඨාපියමානෙ සබ්බෙපි භික්ඛූ උබ්භණ්ඩිකා භවිස්සන්ති, තුම්හෙ අම්හාකං වසනට්ඨානෙ වසථා’’ති. ๒๑๘. บัดนี้ พึงทราบวินิจฉัยในการรับเสนาสนะ. การรับเสนาสนะนี้มี ๒ ประเภท คือ ในฤดูกาล และในพรรษา. ในบรรดาประเภทเหล่านั้น จะกล่าวถึงในฤดูกาลก่อน. ภิกษุอาคันตุกะบางรูปมาถึงก่อนภัต บางรูปมาถึงหลังภัต บางรูปมาถึงในปฐมยาม มัชฌิมยาม หรือปัจฉิมยาม. เมื่อใดที่ภิกษุเหล่านั้นมาถึง พึงให้ภิกษุ (เจ้าถิ่น) ลุกขึ้นแล้วให้เสนาสนะแก่ภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นในเวลานั้นนั่นเทียว ชื่อว่าเวลาที่ไม่สมควรไม่มี. แต่ภิกษุผู้จัดเสนาสนะพึงเป็นผู้ฉลาด พึงเว้นที่ตั้งเตียงไว้ ๑ หรือ ๒ ที่. หากมีพระเถระรูปหนึ่งหรือสองรูปมาถึงในเวลาวิกาล พึงกล่าวแก่พระเถระเหล่านั้นว่า “ท่านผู้เจริญ เมื่อจะให้ภิกษุทั้งหมดลุกขึ้นตั้งแต่ต้น ภิกษุทั้งหมดก็จักเป็นผู้มีบริขารอันยกขึ้นแล้ว (ต้องขนย้ายบริขาร) ขอท่านทั้งหลายโปรดพักในที่อยู่ของพวกข้าพเจ้าเถิด”. බහූසු පන ආගතෙසු වුට්ඨාපෙත්වා පටිපාටියා දාතබ්බං. සචෙ එකෙකං පරිවෙණං පහොති, එකෙකං පරිවෙණං දාතබ්බං. තත්ථ අග්ගිසාලාදීඝසාලාමණ්ඩලමාළාදයො සබ්බෙපි තස්සෙව පාපුණන්ති. එවං අප්පහොන්තෙ පාසාදග්ගෙන දාතබ්බං, පාසාදෙසු අප්පහොන්තෙසු ඔවරකග්ගෙන දාතබ්බං, ඔවරකෙසු අප්පහොන්තෙසු සෙය්‍යග්ගෙන දාතබ්බං, සෙය්‍යග්ගෙසු අප්පහොන්තෙසු මඤ්චට්ඨානෙන දාතබ්බං, මඤ්චට්ඨානෙ අප්පහොන්තෙ එකපීඨකට්ඨානවසෙන දාතබ්බං, භික්ඛුනො පන ඨිතොකාසමත්තං න ගාහෙතබ්බං. එතඤ්හි සෙනාසනං නාම න හොති. පීඨකට්ඨානෙ පන අප්පහොන්තෙ එකං මඤ්චට්ඨානං වා එකං පීඨට්ඨානං වා ‘‘වාරෙන වාරෙන, භන්තෙ, විස්සමථා’’ති තිණ්ණං ජනානං දාතබ්බං. න හි සක්කා සීතසමයෙ සබ්බරත්තිං අජ්ඣොකාසෙව වසිතුං. මහාථෙරෙන පඨමයාමං විස්සමිත්වා නික්ඛමිත්වා දුතියත්ථෙරස්ස වත්තබ්බං ‘‘ආවුසො ඉධ පවිසාහී’’ති. සචෙ මහාථෙරො නිද්දාගරුකො හොති, කාලං න ජානාති, උක්කාසිත්වා ද්වාරං ආකොටෙත්වා ‘‘භන්තෙ කාලො ජාතො, සීතං අනුදහතී’’ති වත්තබ්බං. තෙන නික්ඛමිත්වා ඔකාසො දාතබ්බො, අදාතුං න ලභති. දුතියත්ථෙරෙනපි මජ්ඣිමයාමං විස්සමිත්වා [Pg.284] පුරිමනයෙනෙව ඉතරස්ස දාතබ්බං. නිද්දාගරුකො වුත්තනයෙනෙව වුට්ඨාපෙතබ්බො. එවං එකරත්තිං එකමඤ්චට්ඨානං තිණ්ණං දාතබ්බං. ජම්බුදීපෙ පන එකච්චෙ භික්ඛූ ‘‘සෙනාසනං නාම මඤ්චට්ඨානං වා පීඨට්ඨානං වා කිඤ්චිදෙව කස්සචි සප්පායං හොති, කස්සචි අසප්පාය’’න්ති ආගන්තුකා හොන්තු වා මා වා, දෙවසිකං සෙනාසනං ගාහෙන්ති. අයං උතුකාලෙ සෙනාසනග්ගාහො නාම. แต่หากมีภิกษุมามาก พึงให้ลุกขึ้นแล้วให้ตามลำดับ. หากพอสำหรับแต่ละบริเวณ พึงให้บริเวณละรูป. ในบริเวณนั้น แม้สิ่งทั้งหมดมีโรงไฟ ศาลายาว และมณฑลมาลาเป็นต้น ย่อมตกถึงแก่ภิกษุผู้ได้รับบริเวณนั้นนั่นเทียว. เมื่อไม่พออย่างนั้น พึงให้ตามส่วนของปราสาท เมื่อปราสาทไม่พอ พึงให้ตามส่วนของห้อง เมื่อห้องไม่พอ พึงให้ตามส่วนของที่นอน เมื่อที่นอนไม่พอ พึงให้ตามส่วนของที่ตั้งเตียง เมื่อที่ตั้งเตียงไม่พอ พึงให้ตามส่วนของที่ตั้งเก้าอี้ตัวเดียว. แต่พื้นที่เพียงพอสำหรับยืนของภิกษุไม่พึงให้รับ เพราะที่นั้นไม่ชื่อว่าเสนาสนะ. หากที่ตั้งเก้าอี้ไม่พอ พึงให้ที่ตั้งเตียงหนึ่งหรือที่ตั้งเก้าอี้หนึ่งแก่ภิกษุ ๓ รูป โดยกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ โปรดพักผ่อนผลัดเปลี่ยนกันเถิด”. เพราะในฤดูหนาว ไม่สามารถจะอยู่ในที่แจ้งได้ตลอดทั้งคืน. พระมหาเถระเมื่อพักผ่อนในปฐมยามแล้ว พึงออกมากล่าวแก่พระเถระรูปที่สองว่า “อาวุโส เชิญเข้ามาในที่นี้เถิด”. หากพระมหาเถระเป็นผู้หนักในการหลับ ไม่รู้เวลา พึงกระแอมไอแล้วเคาะประตู กล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ได้เวลาแล้ว ความหนาวเบียดเบียน”. พระเถระนั้นพึงออกมาแล้วให้โอกาส ไม่ให้ไม่ได้. แม้พระเถระรูปที่สองก็พึงพักผ่อนตลอดมัชฌิมยาม แล้วให้แก่รูปอื่นด้วยวิธีเดียวกันนั่นแหละ. หากเป็นผู้หนักในการหลับ ก็พึงให้ลุกขึ้นด้วยวิธีที่กล่าวมานั่นเทียว. อย่างนี้ ในคืนหนึ่ง พึงให้ที่ตั้งเตียงหนึ่งแก่ภิกษุ ๓ รูป. แต่ในชมพูทวีป ภิกษุบางรูป ไม่ว่าจะเป็นอาคันตุกะหรือไม่ก็ตาม ย่อมให้รับเสนาสนะทุกวัน โดยกล่าวว่า “เสนาสนะ คือที่ตั้งเตียง หรือที่ตั้งเก้าอี้ หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ย่อมเป็นที่สบายแก่บางรูป ไม่เป็นที่สบายแก่บางรูป”. นี้ชื่อว่าการรับเสนาสนะในฤดูกาล. 219. වස්සාවාසෙ පන අත්ථි ආගන්තුකවත්තං, අත්ථි ආවාසිකවත්තං. ආගන්තුකෙන තාව සකට්ඨානං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා වසිතුකාමෙන වස්සූපනායිකදිවසමෙව තත්ථ න ගන්තබ්බං. වසනට්ඨානං වා හි තත්‍ර සම්බාධං භවෙය්‍ය, භික්ඛාචාරො වා න සම්පජ්ජෙය්‍ය, තෙන න ඵාසුකං විහරෙය්‍ය, තස්මා ‘‘ඉදානි මාසමත්තෙන වස්සූපනායිකා භවිස්සතී’’ති තං විහාරං පවිසිතබ්බං. තත්ථ මාසමත්තං වසන්තො සචෙ උද්දෙසත්ථිකො, උද්දෙසසම්පත්තිං සල්ලක්ඛෙත්වා, සචෙ කම්මට්ඨානිකො, කම්මට්ඨානසප්පායතං සල්ලක්ඛෙත්වා, සචෙ පච්චයත්ථිකො, පච්චයලාභං සල්ලක්ඛෙත්වා අන්තොවස්සෙ සුඛං වසිස්සති. සකට්ඨානතො ච තත්ථ ගච්ඡන්තෙන න ගොචරගාමො ඝට්ටෙතබ්බො. න තත්ථ මනුස්සා වත්තබ්බා ‘‘තුම්හෙ නිස්සාය සලාකභත්තාදීනි වා යාගුඛජ්ජකාදීනි වා වස්සාවාසිකං වා නත්ථි, අයං චෙතියස්ස පරික්ඛාරො, අයං උපොසථාගාරස්ස, ඉදං තාළඤ්චෙව සූචි ච, සම්පටිච්ඡථ තුම්හාකං විහාර’’න්ති. සෙනාසනං පන ජග්ගිත්වා දාරුභණ්ඩමත්තිකාභණ්ඩානි පටිසාමෙත්වා ගමිකවත්තං පූරෙත්වා ගන්තබ්බං. ๒๑๙. ส่วนในการอยู่พรรษา มีวัตรของอาคันตุกะ และมีวัตรของอาวาสิกะ. ก่อนอื่น ภิกษุอาคันตุกะผู้ประสงค์จะละที่อยู่ของตนแล้วไปอยู่ ณ ที่อื่น ไม่พึงไปถึงที่นั้นในวันเข้าพรรษาเลย. เพราะที่อยู่ ณ ที่นั้นอาจคับแคบ หรือการเที่ยวบิณฑบาตอาจไม่สำเร็จ ภิกษุนั้นไม่พึงอยู่ได้อย่างผาสุกด้วยเหตุนั้น. เพราะฉะนั้น พึงเข้าไปยังอารามนั้นโดยคิดว่า “บัดนี้ การเข้าพรรษาจักมีในเวลาประมาณหนึ่งเดือน”. เมื่ออยู่ ณ อารามนั้นประมาณหนึ่งเดือน หากเป็นผู้ต้องการการเรียน พึงกำหนดความถึงพร้อมแห่งการเรียน หากเป็นผู้ต้องการกรรมฐาน พึงกำหนดความสบายแห่งกรรมฐาน หากเป็นผู้ต้องการปัจจัย พึงกำหนดการได้ปัจจัย แล้วจักอยู่ได้อย่างผาสุกในระหว่างพรรษา. และภิกษุผู้ไปจากที่อยู่ของตนไปยังที่นั้น ไม่พึงกระทบกระทั่งหมู่บ้านโคจร. ไม่พึงกล่าวแก่พวกมนุษย์ ณ ที่นั้นว่า “เพราะอาศัยพวกท่าน สลากภัตเป็นต้น หรือข้าวต้มของขบเคี้ยวเป็นต้น หรือผ้าจำนำพรรษาจึงไม่มี, สิ่งนี้เป็นบริขารของเจดีย์ สิ่งนี้เป็นของโรงอุโบสถ นี่คือลูกกุญแจและเข็ม ท่านทั้งหลายจงรับอารามของพวกท่านเถิด”. แต่พึงดูแลเสนาสนะ เก็บรักษาเครื่องไม้และเครื่องดิน บำเพ็ญคามิกวัตรให้บริบูรณ์แล้วจึงไป. එවං ගච්ඡන්තෙනපි දහරෙහි පත්තචීවරභණ්ඩිකායො උක්ඛිපාපෙත්වා තෙලනාළිකත්තරදණ්ඩාදීනි ගාහෙත්වා ඡත්තං පග්ගය්හ අත්තානං දස්සෙන්තෙන ගාමද්වාරෙනෙව න ගන්තබ්බං, පටිච්ඡන්නෙන අටවිමග්ගෙන ගන්තබ්බං. අටවිමග්ගෙ අසති ගුම්බාදීනි මද්දන්තෙන න ගන්තබ්බං, ගමිකවත්තං පන පූරෙත්වා විතක්කං ඡින්දිත්වා සුද්ධචිත්තෙන ගමනවත්තෙනෙව ගන්තබ්බං. සචෙ පන ගාමද්වාරෙන මග්ගො හොති, ගච්ඡන්තඤ්ච නං සපරිවාරං දිස්වා මනුස්සා ‘‘අම්හාකං ථෙරො වියා’’ති උපධාවිත්වා ‘‘කුහිං, භන්තෙ, සබ්බපරික්ඛාරෙ ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති වදන්ති, තෙසු චෙ එකො එවං වදති ‘‘වස්සූපනායිකකාලො නාමායං, යත්ථ අන්තොවස්සෙනිබද්ධභික්ඛාචාරො භණ්ඩපටිච්ඡාදනඤ්ච ලබ්භති, තත්ථ භික්ඛූ ගච්ඡන්තී’’ති, තස්ස [Pg.285] චෙ සුත්වා තෙ මනුස්සා ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිම්පි ගාමෙ ජනො භුඤ්ජති චෙව නිවාසෙති ච, මා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡථා’’ති වත්වා මිත්තාමච්චෙ පක්කොසිත්වා සබ්බෙ සම්මන්තයිත්වා විහාරෙ නිබද්ධවත්තඤ්ච සලාකභත්තාදීනි ච වස්සාවාසිකඤ්ච ඨපෙත්වා ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථා’’ති යාචන්ති, සබ්බෙසං සාදිතුං වට්ටති. සබ්බඤ්චෙතං කප්පියඤ්චෙව අනවජ්ජඤ්ච. කුරුන්දියං පන ‘‘කුහිං ගච්ඡථාති වුත්තෙ ‘අසුකට්ඨාන’න්ති වත්වා ‘කස්මා තත්ථ ගච්ඡථා’ති වුත්තෙ ‘කාරණං ආචික්ඛිතබ්බ’’’න්ති වුත්තං. උභයම්පි පනෙතං සුද්ධචිත්තත්තාව අනවජ්ජං. ඉදං ආගන්තුකවත්තං නාම. พระภิกษุแม้ผู้เดินทางไปอย่างนั้น ไม่พึงไปทางประตูหมู่บ้าน โดยให้ภิกษุหนุ่มทั้งหลายยกบาตร จีวร และบริขาร ถือกระบอกน้ำมันและไม้เท้าเป็นต้น และกางร่ม แสดงตนให้ปรากฏ แต่พึงไปทางป่าที่ปกปิด หากไม่มีทางป่า ก็ไม่พึงไปโดยเหยียบย่ำพุ่มไม้เป็นต้น แต่พึงบำเพ็ญคามิกวัตรให้บริบูรณ์ ตัดวิตกเสียแล้ว พึงไปโดยวัตรของการเดินทางด้วยจิตอันบริสุทธิ์ แต่ถ้ามีทางผ่านประตูหมู่บ้าน เมื่อมนุษย์ทั้งหลายเห็นพระภิกษุนั้นผู้ไปพร้อมด้วยบริวาร ก็จะวิ่งเข้ามาพลางกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ เหมือนพระเถระของเราเลย ท่านจะไปที่ไหน ถือบริขารทั้งหมดไปหรือ” หากมีคนหนึ่งในหมู่พวกเขาพูดว่า “นี่คือฤดูเข้าพรรษา ซึ่งเป็นเวลาที่ภิกษุทั้งหลายพึงได้การบิณฑบาตและการรับผ้าห่มกายเป็นประจำภายในพรรษา ภิกษุทั้งหลายย่อมไปที่นั่น” เมื่อมนุษย์เหล่านั้นได้ยินคำนั้นแล้ว ก็จะกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ในหมู่บ้านนี้ ผู้คนก็บริโภคและนุ่งห่มได้ ขอท่านทั้งหลายอย่าไปที่อื่นเลย” แล้วเรียกมิตรสหายมาปรึกษาหารือกันทั้งหมด แล้วจัดเตรียมวัตรปฏิบัติประจำที่วัด สลากภัตเป็นต้น และผ้าจำพรรษาไว้ แล้วอ้อนวอนว่า “ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงจำพรรษาอยู่ที่นี่เถิด” การที่ภิกษุทั้งหมดจะรับไว้ย่อมควร สิ่งทั้งหมดนี้เป็นของที่ควรและไม่มีโทษ แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า “เมื่อถูกถามว่า ‘จะไปที่ไหน’ พึงตอบว่า ‘ไปที่ชื่อนั้น’ และเมื่อถูกถามว่า ‘ทำไมจึงไปที่นั่น’ พึงบอกเหตุผล” แต่ทั้งสองอย่างนี้ไม่มีโทษ เพราะมีจิตบริสุทธิ์ นี่เรียกว่าอาคันตุกวัตร ඉදං පන ආවාසිකවත්තං. පටිකච්චෙව හි ආවාසිකෙහි විහාරො ජග්ගිතබ්බො, ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණපරිභණ්ඩානි කාතබ්බානි, රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානවච්චකුටිපස්සාවට්ඨානානි පධානඝරවිහාරමග්ගොති ඉමානි සබ්බානි පටිජග්ගිතබ්බානි. චෙතියෙ සුධාකම්මං මුණ්ඩවෙදිකාය තෙලමක්ඛනං මඤ්චපීඨජග්ගනන්ති ඉදම්පි සබ්බං කාතබ්බං ‘‘වස්සං වසිතුකාමා ආගන්ත්වා උද්දෙසපරිපුච්ඡාකම්මට්ඨානානුයොගාදීනි කරොන්තා සුඛං වසිස්සන්තී’’ති. කතපරිකම්මෙහි ආසාළ්හීජුණ්හපඤ්චමිතො පට්ඨාය වස්සාවාසිකං පුච්ඡිතබ්බං. කත්ථ පුච්ඡිතබ්බං? යතො පකතියා ලබ්භති. යෙහි පන න දින්නපුබ්බං, තෙ පුච්ඡිතුං න වට්ටති. කස්මා පුච්ඡිතබ්බං? කදාචි හි මනුස්සා දෙන්ති, කදාචි දුබ්භික්ඛාදීහි උපද්දුතා න දෙන්ති, තත්ථ යෙ න දස්සන්ති, තෙ අපුච්ඡිත්වා වස්සාවාසිකෙ ගාහිතෙ ගාහිතභික්ඛූනං ලාභන්තරායො හොති, තස්මා පුච්ඡිත්වාව ගාහෙතබ්බං. นี่คืออาวาสิกวัตร อันที่จริง พระภิกษุผู้อยู่ประจำวัดพึงดูแลวัดล่วงหน้า พึงทำกิจซ่อมแซมส่วนที่ชำรุดและฉาบปูน พึงดูแลสถานที่พักกลางคืน สถานที่พักกลางวัน ห้องน้ำ ห้องส้วม และทางเดินไปสู่เรือนกรรมฐานและวัด ทั้งหมดเหล่านี้พึงดูแล การฉาบปูนที่เจดีย์ การทาด้วยน้ำมันที่รั้วรอบเจดีย์ การดูแลเตียงและตั่ง แม้สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดก็พึงกระทำ ด้วยคิดว่า “พระภิกษุผู้ประสงค์จะจำพรรษามาแล้ว กระทำอุเทศ ปริปุจฉา และการประกอบกรรมฐานเป็นต้น จักอยู่เป็นสุข” พระภิกษุผู้ได้กระทำบริกรรมแล้ว พึงสอบถามเรื่องผ้าจำพรรษาตั้งแต่วันขึ้น ๕ ค่ำ เดือนอาสาฬหะ พึงสอบถามที่ไหน? สอบถามจากทายกที่เคยได้รับเป็นปกติ ส่วนผู้ที่ไม่เคยถวายมาก่อน ไม่ควรสอบถาม ทำไมจึงต้องสอบถาม? เพราะบางครั้งมนุษย์ก็ถวาย บางครั้งก็ไม่ถวายเพราะถูกเบียดเบียนด้วยภัยแล้งเป็นต้น ในบรรดามนุษย์เหล่านั้น หากไม่สอบถามผู้ที่จะไม่ถวาย แล้วให้รับผ้าจำพรรษา อันตรายแห่งลาภย่อมมีแก่ภิกษุผู้รับ ฉะนั้น จึงควรสอบถามแล้วจึงให้รับไป පුච්ඡන්තෙන ‘‘තුම්හාකං වස්සාවාසිකං ගාහණකාලො උපකට්ඨො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වදන්ති ‘‘භන්තෙ, ඉමං සංවච්ඡරං ඡාතකාදීහි උපද්දුතම්හ, න සක්කොම දාතු’’න්ති වා ‘‘යං පුබ්බෙ දෙම, තතො ඌනතරං දස්සාමා’’ති වා ‘‘ඉදානි කප්පාසො සුලභො, යං පුබ්බෙ දෙම, තතො බහුතරං දස්සාමා’’ති වා, තං සල්ලක්ඛෙත්වා තදනුරූපෙන නයෙන තෙසං සෙනාසනෙ භික්ඛූනං වස්සාවාසිකං ගාහෙතබ්බං. සචෙ මනුස්සා වදන්ති ‘‘යස්ස අම්හාකං වස්සාවාසිකං පාපුණාති, සො තෙමාසං පානීයං උපට්ඨාපෙතු, විහාරමග්ගං ජග්ගතු, චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණානි ජග්ගතු, බොධිරුක්ඛෙ උදකං ආසිඤ්චතූ’’ති, යස්ස තං පාපුණාති, තස්ස ආචික්ඛිතබ්බං. යො පන ගාමො පටික්කම්ම යොජනද්වියොජනන්තරෙ හොති, තත්‍ර චෙ කුලානි උපනික්ඛෙපං [Pg.286] ඨපෙත්වා පහාරෙ වස්සාවාසිකං දෙන්තියෙව, තානි කුලානි ආපුච්ඡිත්වාපි තෙසං සෙනාසනෙ වත්තං කත්වා වසන්තස්ස වස්සාවාසිතං ගාහෙතබ්බං. සචෙ පන තෙසං සෙනාසනෙ පංසුකූලිකො වසති, ආගතඤ්ච තං දිස්වා ‘‘තුම්හාකං වස්සාවාසිකං දෙමා’’ති වදන්ති, තෙන සඞ්ඝස්ස ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ තානි කුලානි සඞ්ඝස්ස දාතුං න ඉච්ඡන්ති, ‘‘තුම්හාකංයෙව දෙමා’’ති වදන්ති, සභාගො භික්ඛු ‘‘වත්තං කත්වා ගණ්හාහී’’ති වත්තබ්බො. පංසුකූලිකස්ස පනෙතං න වට්ටති. ඉති සද්ධාදෙය්‍යදායකමනුස්සා පුච්ඡිතබ්බා. ผู้สอบถามพึงกล่าวว่า “เวลาที่จะรับผ้าจำพรรษาของท่านใกล้เข้ามาแล้ว” หากพวกเขากล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ปีนี้พวกเราถูกเบียดเบียนด้วยความหิวโหยเป็นต้น ไม่สามารถถวายได้” หรือ “ผ้าจำพรรษาที่เราเคยถวายแต่ก่อน เราจะถวายน้อยกว่านั้น” หรือ “บัดนี้ฝ้ายหาง่าย เราจะถวายผ้าจำพรรษามากกว่าที่เราเคยถวายแต่ก่อน” พึงกำหนดคำนั้นแล้ว พึงให้ภิกษุรับผ้าจำพรรษาในเสนาสนะของพวกเขาตามสมควรแก่คำนั้น หากมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า “ผ้าจำพรรษาของเราตกแก่ภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นจงจัดหาน้ำดื่มตลอดสามเดือน จงดูแลทางเดินในวัด จงดูแลบริเวณเจดีย์และบริเวณต้นโพธิ์ จงรดน้ำต้นโพธิ์” พึงบอกแก่ภิกษุรูปที่ผ้าจำพรรษานั้นตกแก่ท่าน ส่วนหมู่บ้านใดที่อยู่ห่างออกไปหนึ่งหรือสองโยชน์ หากตระกูลเหล่านั้นวางทรัพย์ฝากไว้ (ในมือกัปปิยการก) แล้วถวายผ้าจำพรรษาแน่นอน แม้ไม่ต้องสอบถามตระกูลเหล่านั้น พึงให้ภิกษุผู้อยู่กระทำวัตรในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้นรับผ้าจำพรรษา แต่หากมีภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลอยู่ในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้น และเมื่อเห็นภิกษุนั้นมาถึงแล้วกล่าวว่า “พวกเราจะถวายผ้าจำพรรษาแก่ท่าน” ภิกษุนั้นพึงบอกแก่สงฆ์ หากตระกูลเหล่านั้นไม่ประสงค์จะถวายแก่สงฆ์ แต่กล่าวว่า “พวกเราจะถวายแก่ท่านเท่านั้น” พึงบอกภิกษุผู้เป็นสภาคกันว่า “จงกระทำวัตรแล้วรับไปเถิด” แต่ผ้าจำพรรษานี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุล ด้วยประการฉะนี้ พึงสอบถามมนุษย์ผู้ถวายของที่เกิดจากศรัทธา තත්‍රුප්පාදෙ පන කප්පියකාරකා පුච්ඡිතබ්බා. කථං පුච්ඡිතබ්බා? කිං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස භණ්ඩපටිච්ඡාදනං භවිස්සතීති? සචෙ වදන්ති ‘‘භවිස්සති, භන්තෙ, එකෙකස්ස නවහත්ථසාටකං දස්සාම, වස්සාවාසිකං ගාහෙථා’’ති, ගාහෙතබ්බං. සචෙපි වදන්ති ‘‘සාටකා නත්ථි, වත්ථු පන අත්ථි, ගාහෙථ, භන්තෙ’’ති, වත්ථුම්හි සන්තෙපි ගාහෙතුං වට්ටතියෙව. කප්පියකාරකානඤ්හි හත්ථෙ ‘‘කප්පියභණ්ඩං පරිභුඤ්ජථා’’ති දින්නවත්ථුතො යං යං කප්පියං, සබ්බං පරිභුඤ්ජිතුං අනුඤ්ඤාතං. යං පනෙත්ථ පිණ්ඩපාතත්ථාය ගිලානපච්චයත්ථාය ච උද්දිස්ස දින්නං, තං චීවරෙ උපනාමෙන්තෙහි සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකෙත්වා උපනාමෙතබ්බං, සෙනාසනත්ථාය පන උද්දිස්ස දින්නං ගරුභණ්ඩං හොති. චීවරවසෙනෙව පන චතුපච්චයවසෙන වා දින්නං චීවරෙ උපනාමෙන්තානං අපලොකනකම්මකිච්චං නත්ථි. අපලොකනකම්මං කරොන්තෙහි ච පුග්ගලවසෙනෙව කාතබ්බං, සඞ්ඝවසෙන න කාතබ්බං. ජාතරූපරජතවසෙනපි ආමකධඤ්ඤවසෙන වා අපලොකනකම්මං න වට්ටති, කප්පියභණ්ඩවසෙන චීවරතණ්ඩුලාදිවසෙනෙව ච වට්ටති. තං පන එවං කත්තබ්බං ‘‘ඉදානි සුභික්ඛං සුලභපිණ්ඩං, භික්ඛූ චීවරෙන කිලමන්ති, එත්තකං නාම තණ්ඩුලභාගං භික්ඛූනං චීවරං කාතුං රුච්චතී’’ති, ‘‘ගිලානපච්චයො සුලභො, ගිලානො වා නත්ථි, එත්තකං නාම තණ්ඩුලභාගං භික්ඛූනං චීවරං කාතුං රුච්චතී’’ති. ส่วนในเรื่องปัจจัยที่เกิดขึ้นในวัดนั้น พึงสอบถามกัปปิยการก พึงสอบถามอย่างไร? “อาวุโส เครื่องปกปิดร่างกายของสงฆ์จะมีหรือไม่?” หากพวกเขากล่าวว่า “จะมีครับท่านผู้เจริญ พวกเราจะถวายผ้าสบงคนละเก้าศอก ขอท่านทั้งหลายจงรับผ้าจำพรรษาเถิด” พึงรับไป แม้หากพวกเขากล่าวว่า “ผ้าสบงไม่มี แต่มีวัตถุ (เช่น ข้าวสาร) อยู่ครับท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงรับไปเถิด” แม้มีวัตถุนั้นอยู่ ก็ควรรับไปได้ เพราะสิ่งของที่ถวายไว้ในมือกัปปิยการก โดยกล่าวว่า “ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคกัปปิยภัณฑ์เถิด” สิ่งใดที่เป็นกัปปิยภัณฑ์ทั้งหมดนั้น ย่อมเป็นที่อนุญาตให้บริโภคได้ ส่วนสิ่งใดที่ถวายเจาะจงเพื่อบิณฑบาตและเพื่อเภสัชสำหรับภิกษุอาพาธ ภิกษุผู้ประสงค์จะนำสิ่งนั้นไปใช้เป็นจีวร พึงบอกกล่าวแก่สงฆ์เพื่อความเรียบร้อยของสงฆ์แล้วจึงนำไปใช้ ส่วนสิ่งของที่ถวายเจาะจงเพื่อเสนาสนะ ย่อมเป็นครุภัณฑ์ แต่สิ่งของที่ถวายโดยเจาะจงว่าเป็นจีวร หรือโดยเจาะจงว่าเป็นปัจจัยสี่ ภิกษุผู้ประสงค์จะนำไปใช้เป็นจีวร ไม่ต้องทำกรรมประกาศ และผู้ที่ทำกรรมประกาศ พึงทำโดยเจาะจงบุคคล ไม่พึงทำโดยเจาะจงสงฆ์ การทำกรรมประกาศโดยเจาะจงว่าเป็นทองและเงิน หรือโดยเจาะจงว่าเป็นข้าวเปลือกดิบ ไม่ควร แต่ควรทำโดยเจาะจงว่าเป็นกัปปิยภัณฑ์ หรือโดยเจาะจงว่าเป็นจีวร ข้าวสารเป็นต้น ส่วนกรรมประกาศนั้น พึงทำอย่างนี้ว่า “บัดนี้ ข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ บิณฑบาตหาง่าย ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยจีวร ข้าวสารจำนวนเท่านี้ ควรแก่การทำจีวรสำหรับภิกษุทั้งหลาย” หรือ “ปัจจัยสำหรับภิกษุอาพาธหาง่าย หรือไม่มีภิกษุอาพาธ ข้าวสารจำนวนเท่านี้ ควรแก่การทำจีวรสำหรับภิกษุทั้งหลาย” එවං චීවරපච්චයං සල්ලක්ඛෙත්වා සෙනාසනස්ස කාලෙ ඝොසිතෙ සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ සෙනාසනග්ගාහකො සම්මන්නිතබ්බො. සම්මන්නන්තෙන ච ද්වෙ සම්මන්නිතබ්බාති වුත්තං. එවඤ්හි නවකො වුඩ්ඪස්ස, වුඩ්ඪො ච නවකස්ස ගාහෙස්සතීති. මහන්තෙ පන මහාවිහාරසදිසෙ විහාරෙ තයො චත්තාරො ජනා සම්මන්නිතබ්බා. කුරුන්දියං පන ‘‘අට්ඨපි සොළසපි ජනෙ සම්මන්නිතුං [Pg.287] වට්ටතී’’ති වුත්තං. තෙසං සම්මුති කම්මවාචායපි අපලොකනෙනපි වට්ටතියෙව. තෙහි සම්මතෙහි භික්ඛූහි සෙනාසනං සල්ලක්ඛෙතබ්බං. චෙතියඝරං බොධිඝරං ආසනඝරං සම්මුඤ්ජනිඅට්ටො දාරුඅට්ටො වච්චකුටි ඉට්ඨකසාලා වඩ්ඪකිසාලා ද්වාරකොට්ඨකො පානීයමාළො මග්ගො පොක්ඛරණීති එතානි හි අසෙනාසනානි, විහාරො අඩ්ඪයොගො පාසාදො හම්මියං ගුහා මණ්ඩපො රුක්ඛමූලං වෙළුගුම්බොති ඉමානි සෙනාසනානි, තානි ගාහෙතබ්බානි. เมื่อพิจารณาปัจจัยคือจีวรอย่างนี้แล้ว เมื่อประกาศเวลาแห่งการรับเสนาสนะแล้ว เมื่อสงฆ์ประชุมกันแล้ว ภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะพึงได้รับสมมติ. และสงฆ์ผู้สมมติพึงสมมติภิกษุสองรูป ดังนี้ได้กล่าวไว้. เพราะเมื่อสมมติสองรูปอย่างนี้ ภิกษุใหม่จักให้ภิกษุผู้เฒ่ารับ และภิกษุผู้เฒ่าจักให้ภิกษุใหม่รับ. แต่ในวิหารใหญ่ที่เหมือนมหาวิหาร พึงสมมติภิกษุสามสี่รูป. ส่วนในคัมภีร์กุรุนที ได้กล่าวไว้ว่า "พึงสมมติภิกษุแปดรูปหรือสิบหกรูปก็ได้". การสมมติภิกษุเหล่านั้น ย่อมควรด้วยกรรมวาจาหรือด้วยการประกาศให้สงฆ์ทราบก็ได้. ภิกษุผู้ได้รับสมมติเหล่านั้น พึงพิจารณาเสนาสนะ. เรือนเจดีย์ เรือนโพธิ์ เรือนที่นั่ง ที่เก็บไม้กวาด ที่เก็บไม้ ส้วม ศาลาอิฐ ศาลาช่างไม้ ซุ้มประตู โรงน้ำ ทาง สระน้ำ เหล่านี้ไม่ใช่เสนาสนะ. แต่วิหาร อัฑฒโยค ปราสาท หัมมิยะ ถ้ำ มณฑป โคนไม้ กอไผ่ เหล่านี้เป็นเสนาสนะ พึงรับเสนาสนะเหล่านั้น 220. ගාහෙන්තෙන ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඨමං භික්ඛූ ගණෙතුං, භික්ඛූ ගණෙත්වා සෙය්‍යා ගණෙතුං, සෙය්‍යා ගණෙත්වා සෙය්‍යග්ගෙන ගාහෙතු’’න්ති(චූළව. 318) ආදිවචනතො පඨමං විහාරෙ භික්ඛූ ගණෙත්වා මඤ්චට්ඨානානි ගණෙතබ්බානි, තතො එකෙකං මඤ්චට්ඨානං එකෙකස්ස භික්ඛුනො ගාහෙතබ්බං. සචෙ මඤ්චට්ඨානානි අතිරෙකානි හොන්ති, විහාරග්ගෙන ගාහෙතබ්බං. සචෙ විහාරාපි අතිරෙකා හොන්ති, පරිවෙණග්ගෙන ගාහෙතබ්බං. පරිවෙණෙසුපි අතිරෙකෙසු පුන අපරොපි භාගො දාතබ්බො. අතිමන්දෙසු හි භික්ඛූසු එකෙකස්ස භික්ඛුනො ද්වෙ තීණි පරිවෙණානි දාතබ්බානි. ගහිතෙ පන දුතියභාගෙ අඤ්ඤො භික්ඛු ආගච්ඡති, න අත්තනො අරුචියා සො භාගො තස්ස දාතබ්බො. සචෙ පන යෙන ගහිතො, සො අත්තනො රුචියා තං දුතියභාගං වා පඨමභාගං වා දෙති, වට්ටති. ๒๒๐. และภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะ พึงนับภิกษุในวิหารก่อน แล้วพึงนับที่นอนเตียงนอน จากนั้นพึงให้ภิกษุแต่ละรูปรับที่นอนเตียงนอนทีละแห่ง เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับโดยส่วนแห่งที่นอน" เป็นต้น. หากที่นอนเตียงนอนมีเกิน พึงให้รับโดยส่วนแห่งวิหาร. หากวิหารก็มีเกิน พึงให้รับโดยส่วนแห่งบริวาร. หากบริวารก็มีเกิน พึงให้ส่วนอื่นอีก. เพราะเมื่อภิกษุมีน้อยเกินไป พึงให้บริวารสองสามแห่งแก่ภิกษุแต่ละรูป. แต่เมื่อรับส่วนที่สองแล้ว ภิกษุอื่นมา ไม่พึงให้ส่วนนั้นแก่ภิกษุนั้นตามความไม่พอใจของตน. แต่หากภิกษุผู้รับนั้นให้ส่วนที่สองนั้นหรือส่วนแรกนั้นตามความพอใจของตน ย่อมควร ‘‘න, භික්ඛවෙ, නිස්සීමෙ ඨිතස්ස සෙනාසනං ගාහෙතබ්බං, යො ගාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 318) වචනතො උපචාරසීධතො බහි ඨිතස්ස න ගාහෙතබ්බං, අන්තොඋපචාරසීමාය පන දූරෙ ඨිතස්සපි ලබ්භතියෙව. เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงรับเสนาสนะแก่ภิกษุผู้อยู่นอกสีมา ผู้ใดรับ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ฉะนั้น ไม่พึงรับเสนาสนะแก่ภิกษุผู้อยู่นอกเขตอุปจารสีมา แต่หากอยู่ในเขตอุปจารสีมา แม้ผู้อยู่ไกลก็ย่อมรับได้ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස පතිරූපං සෙය්‍යං දාතු’’න්ති (චූළව. 316) වචනතො යො (චූළව. අට්ඨ. 316) කාසසාසභගන්දරාතිසාරාදීහි ගිලානො හොති, ඛෙළමල්ලකවච්චකපාලාදීනි ඨපෙතබ්බානි හොන්ති, කුට්ඨී වා හොති, සෙනාසනං දූසෙති, එවරූපස්ස හෙට්ඨාපාසාදපණ්ණසාලාදීසු අඤ්ඤතරං එකමන්තං සෙනාසනං දාතබ්බං. යස්මිං වසන්තෙ සෙනාසනං න දුස්සති, තස්ස වරසෙය්‍යාපි දාතබ්බාව. යොපි සිනෙහපානවිරෙචනනත්ථුකම්මාදීසු යං කිඤ්චි [Pg.288] භෙසජ්ජං කරොති, සබ්බො සො ගිලානොයෙව. තස්සපි සල්ලක්ඛෙත්වා පතිරූපං සෙනාසනං දාතබ්බං. เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถวายที่นอนที่เหมาะสมแก่ภิกษุอาพาธ" ฉะนั้น ภิกษุใดอาพาธด้วยโรคไอ โรคหืด โรคริดสีดวง โรคท้องร่วง เป็นต้น พึงจัดแจงภาชนะรองน้ำลาย ภาชนะรองอุจจาระปัสสาวะ เป็นต้น หรือภิกษุใดเป็นโรคเรื้อน ทำให้เสนาสนะสกปรก พึงให้เสนาสนะที่อยู่ส่วนหนึ่งในปราสาทชั้นล่างหรือศาลาใบไม้ เป็นต้น แก่ภิกษุเช่นนั้น. ภิกษุอาพาธใดเมื่ออยู่แล้วเสนาสนะไม่สกปรก พึงให้ที่นอนอันประเสริฐแก่ภิกษุนั้น. ภิกษุใดทำยาอย่างใดอย่างหนึ่งในการดื่มน้ำมัน การถ่ายท้อง การหยอดจมูก เป็นต้น ภิกษุนั้นทั้งหมดชื่อว่าเป็นอาพาธ พึงพิจารณาแล้วให้เสนาสนะที่เหมาะสมแก่ภิกษุนั้นด้วย ‘‘න, භික්ඛවෙ, එකෙන ද්වෙ පටිබාහෙතබ්බා, යො පටිබාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 319) වචනතො එකෙන ද්වෙ සෙනාසනානි න ගහෙතබ්බානි. සචෙපි ගණ්හෙය්‍ය, පච්ඡිමෙන ගහණෙන පුරිමග්ගහණං පටිප්පස්සම්භති. ගහණෙන හි ගහණං පටිප්පස්සම්භති, ගහණෙන ආලයො පටිප්පස්සම්භති, ආලයෙන ගහණං පටිප්පස්සම්භති, ආලයෙන ආලයො පටිප්පස්සම්භති. කථං? ඉධෙකච්චො (චූළව. අට්ඨ. 319) වස්සූපනායිකදිවසෙ එකස්මිං විහාරෙ සෙනාසනං ගහෙත්වා සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා තත්‍රාපි ගණ්හාති, තස්ස ඉමිනා ගහණෙන පුරිමග්ගහණං පටිප්පස්සම්භති. අපරො ‘‘ඉධ වසිස්සාමී’’ති ආලයමත්තං කත්වා සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා තත්ථ සෙනාසනං ගණ්හාති, තස්ස ඉමිනා ගහණෙනෙව පුරිමො ආලයො පටිප්පස්සම්භති. එකො ‘‘ඉධ වසිස්සාමී’’ති සෙනාසනං වා ගහෙත්වා ආලයං වා කත්වා සාමන්තවිහාරං ගන්ත්වා ‘‘ඉධෙව දානි වසිස්සාමී’’ති ආලයං කරොති, ඉච්චස්ස ආලයෙන වා ගහණං, ආලයෙන වා ආලයො පටිප්පස්සම්භති, සබ්බත්ථ පච්ඡිමෙ ගහණෙ වා ආලයෙ වා තිට්ඨති. යො පන එකස්මිං විහාරෙ සෙනාසනං ගහෙත්වා ‘‘අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වසිස්සාමී’’ති ගච්ඡති, තස්ස උපචාරසීමාතික්කමෙ සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. යදි පන ‘‘තත්ථ ඵාසු භවිස්සති, වසිස්සාමි, නො චෙ, ආගමිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා අඵාසුකභාවං ඤත්වා පච්ඡා වා ගච්ඡති, වට්ටති. เพราะมีพระพุทธดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปเดียวไม่พึงหวงกั้นเสนาสนะสองแห่ง ผู้ใดหวงกั้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ฉะนั้น ภิกษุรูปเดียวไม่พึงรับเสนาสนะสองแห่ง. แม้หากรับไป การรับครั้งหลังย่อมระงับการรับครั้งแรก. เพราะการรับย่อมระงับการรับ, การรับย่อมระงับความอาลัย, ความอาลัยย่อมระงับการรับ, ความอาลัยย่อมระงับความอาลัย. อย่างไร? ภิกษุบางรูปในศาสนานี้ ในวันเข้าพรรษา รับเสนาสนะในวิหารแห่งหนึ่งแล้ว ไปยังวิหารใกล้เคียง แล้วรับในวิหารนั้นอีก การรับครั้งหลังนี้ย่อมระงับการรับครั้งแรกของภิกษุนั้น. ภิกษุอีกรูปหนึ่ง ทำความอาลัยเพียงว่า "จักอยู่ ณ ที่นี้" แล้วไปยังวิหารใกล้เคียง แล้วรับเสนาสนะในวิหารนั้น ความอาลัยครั้งแรกของภิกษุนั้นย่อมระงับด้วยการรับครั้งหลังนี้เอง. ภิกษุรูปหนึ่งรับเสนาสนะหรือทำความอาลัยว่า "จักอยู่ ณ ที่นี้" แล้วไปยังวิหารใกล้เคียง แล้วทำความอาลัยว่า "บัดนี้จักอยู่ ณ ที่นี้แหละ" ดังนี้ การรับครั้งแรกหรือความอาลัยครั้งแรกของภิกษุนั้นย่อมระงับด้วยความอาลัยครั้งหลังนี้เอง ในทุกกรณี ย่อมตั้งอยู่ในการรับครั้งหลังหรือความอาลัยครั้งหลัง. ส่วนภิกษุใดรับเสนาสนะในวิหารแห่งหนึ่งแล้วไปว่า "จักอยู่ ณ วิหารอื่น" การรับเสนาสนะของภิกษุนั้นย่อมระงับเมื่อล่วงพ้นเขตสีมา. แต่หากไปโดยคิดว่า "ถ้าสะดวกสบายในวิหารนั้น จักอยู่ ถ้าไม่สะดวกสบาย จักกลับมา" แล้วรู้ว่าไม่สะดวกสบายแล้วกลับมาภายหลัง ย่อมควร. සෙනාසනග්ගාහකෙන ච සෙනාසනං ගාහෙත්වා වස්සාවාසිකං ගාහෙතබ්බං. ගාහෙන්තෙන සචෙ සඞ්ඝිකො ච සද්ධාදෙය්‍යො චාති ද්වෙ චීවරපච්චයා හොන්ති, තෙසු යං භික්ඛූ පඨමං ගහිතුං ඉච්ඡන්ති, තං ගහෙත්වා තස්ස ඨිතිකතො පට්ඨාය ඉතරො ගාහෙතබ්බො. ‘‘සචෙ භික්ඛූනං අප්පතාය පරිවෙණග්ගෙන සෙනාසනෙ ගාහියමානෙ එකං පරිවෙණං මහාලාභං හොති, දස වා ද්වාදස වා චීවරානි ලභන්ති, තං විජටෙත්වා අඤ්ඤෙසු අලාභකෙසු ආවාසෙසු පක්ඛිපිත්වා අඤ්ඤෙසම්පි භික්ඛූනං ගාහෙතබ්බ’’න්ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘න එවං [Pg.289] කාතබ්බං. මනුස්සා හි අත්තනො ආවාසපටිජග්ගනත්ථාය පච්චයං දෙන්ති, තස්මා අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි තත්ථ පවිසිතබ්බ’’න්ති. และภิกษุผู้รับเสนาสนะ พึงรับเสนาสนะแล้ว พึงรับผ้าจำพรรษา. เมื่อรับ หากปัจจัยคือจีวรมีสองอย่าง คือเป็นของสงฆ์และเป็นของที่ทายกถวายด้วยศรัทธา ในบรรดาปัจจัยเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลายปรารถนาจะรับปัจจัยคือจีวรใดก่อน พึงรับปัจจัยคือจีวรนั้นก่อน แล้วพึงรับปัจจัยอื่นต่อจากลำดับของภิกษุผู้รับนั้น. พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "หากเมื่อภิกษุมีน้อย รับเสนาสนะโดยส่วนแห่งบริวาร แล้วบริวารแห่งหนึ่งมีลาภมาก ได้จีวรสิบผืนหรือสิบสองผืน พึงแยกบริวารนั้นออก หรือจัดแจงให้ง่าย แล้วนำไปรวมกับอาวาสอื่นที่ไม่มีลาภ แล้วพึงรับให้แก่ภิกษุรูปอื่นด้วย". ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "ไม่พึงทำอย่างนั้น เพราะมนุษย์ทั้งหลายย่อมถวายปัจจัยเพื่อบำรุงอาวาสของตน ฉะนั้น ภิกษุรูปอื่นพึงเข้าไปในอาวาสนั้น". 221. සචෙ පනෙත්ථ මහාථෙරො පටික්කොසති ‘‘මා, ආවුසො, එවං ගාහෙථ, භගවතො අනුසිට්ඨිං කරොථ. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පරිවෙණග්ගෙන ගාහෙතු’’න්ති (චූළව. 318). තස්ස පටික්කොසනාය අට්ඨත්වා ‘‘භන්තෙ, භික්ඛූ බහූ, පච්චයො මන්දො, සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතී’’ති සඤ්ඤාපෙත්වා ගාහෙතබ්බමෙව. ගාහෙන්තෙන ච සම්මතෙන භික්ඛුනා මහාථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවං වත්තබ්බං ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං සෙනාසනං පාපුණාති, පච්චයං ධාරෙථා’’ති. අසුකකුලස්ස පච්චයො අසුකසෙනාසනඤ්ච මය්හං පාපුණාති, ආවුසොති. පාපුණාති භන්තෙ, ගණ්හථ නන්ති. ගණ්හාමි, ආවුසොති. ගහිතං හොති. ‘‘සචෙ පන ‘ගහිතං වො, භන්තෙ’ති වුත්තෙ ‘ගහිතං මෙ’ති වා, ‘ගණ්හිස්සථ, භන්තෙ’ති වුත්තෙ ‘ගණ්හිස්සාමී’ති වා වදති, අග්ගහිතං හොතී’’ති මහාසුමත්ථෙරො ආහ. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘අතීතානාගතවචනං වා හොතු වත්තමානවචනං වා, සතුප්පාදමත්තං ආලයකරණමත්තමෙව චෙත්ථ පමාණං, තස්මා ගහිතමෙව හොතී’’ති. ๒๒๑. หากในอาวาสนี้ พระมหาเถระคัดค้านว่า "อาวุโสทั้งหลาย พวกท่านอย่ารับอย่างนี้เลย จงทำตามคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเถิด เพราะพระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับโดยส่วนแห่งบริวาร'". ไม่พึงตั้งอยู่ในคำคัดค้านของพระมหาเถระนั้น แต่พึงทำให้พระมหาเถระนั้นเข้าใจว่า "ท่านขอรับ ภิกษุมีมาก ปัจจัยมีน้อย ควรสงเคราะห์" แล้วพึงรับไป. และภิกษุผู้ได้รับสมมติผู้รับเสนาสนะ พึงไปหาพระมหาเถระแล้วกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านขอรับ เสนาสนะของท่านถึงแล้ว ขอท่านจงรับปัจจัยเถิด". "ปัจจัยของตระกูลโน้นและเสนาสนะโน้นถึงแก่กระผมหรือ อาวุโส?". เมื่อถูกถามว่า "ท่านขอรับ ถึงแล้ว ขอท่านจงรับปัจจัยและเสนาสนะนั้นเถิด". "อาวุโส กระผมจักรับ" ดังนี้ เมื่อกล่าวแล้ว ย่อมชื่อว่ารับแล้ว. พระมหาเถระสุมากล่าวว่า "แต่หากเมื่อถูกถามว่า 'ท่านขอรับ ท่านรับแล้วหรือ?' แล้วตอบว่า 'กระผมรับแล้ว' หรือเมื่อถูกถามว่า 'ท่านขอรับ ท่านจักรับหรือ?' แล้วตอบว่า 'กระผมจักรับ' ย่อมชื่อว่ายังไม่ได้รับ". ส่วนพระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า "ไม่ว่าจะเป็นคำพูดในอดีตหรืออนาคต หรือคำพูดในปัจจุบัน เพียงแค่เกิดสติและทำความอาลัยเท่านั้นเป็นประมาณในเรื่องนี้ ฉะนั้น ย่อมชื่อว่ารับแล้ว". යොපි පංසුකූලිකො භික්ඛු සෙනාසනං ගහෙත්වා පච්චයං විස්සජ්ජෙති, අයම්පි න අඤ්ඤස්මිං ආවාසෙ පක්ඛිපිතබ්බො, තස්මිංයෙව පරිවෙණෙ අග්ගිසාලාය වා දීඝසාලාය වා රුක්ඛමූලෙ වා අඤ්ඤස්ස ගාහෙතුං වට්ටති. පංසුකූලිකො ‘‘වසාමී’’ති සෙනාසනං ජග්ගිස්සති, ඉතරො ‘‘පච්චයං ගණ්හාමී’’ති එවං ද්වීහි කාරණෙහි සෙනාසනං සුජග්ගිතතරං භවිස්සති. මහාපච්චරියං පන වුත්තං ‘‘පංසුකූලිකෙ වාසත්ථාය සෙනාසනං ගණ්හන්තෙ සෙනාසනග්ගාහකෙන වත්තබ්බං, ‘භන්තෙ ඉධ පච්චයො අත්ථි, සො කිං කාතබ්බො’ති. තෙන ‘හෙට්ඨා අඤ්ඤං ගාහාපෙහී’ති වත්තබ්බො. සචෙ පන කිඤ්චි අවත්වාව වසති, වුට්ඨවස්සස්ස ච පාදමූලෙ ඨපෙත්වා සාටකං දෙන්ති, වට්ටති. අථ ‘වස්සාවාසිකං දෙමා’ති වදන්ති, තස්මිං සෙනාසනෙ වස්සංවුට්ඨභික්ඛූනං පාපුණාතී’’ති. යෙසං පන සෙනාසනං නත්ථි, කෙවලං පච්චයමෙව දෙන්ති, තෙසං පච්චයං අවස්සාවාසිකසෙනාසනෙ ගාහෙතුං වට්ටති. මනුස්සා ථූපං කත්වා වස්සාවාසිකං ගාහාපෙන්ති. ථූපො නාම [Pg.290] අසෙනාසනං, තස්ස සමීපෙ රුක්ඛෙ වා මණ්ඩපෙ වා උපනිබන්ධිත්වා ගාහෙතබ්බං. තෙන භික්ඛුනා චෙතියං ජග්ගිතබ්බං. බොධිරුක්ඛබොධිඝරආසනඝරසම්මුඤ්ජනිඅට්ටදාරුඅට්ටවච්චකුටිද්වාරකොට්ඨකපානීයකුටිපානීයමාළකදන්තකට්ඨමාළකෙසුපි එසෙව නයො. භොජනසාලා පන සෙනාසනමෙව, තස්මා තං එකස්ස වා බහූනං වා පරිච්ඡින්දිත්වා ගාහෙතුං වට්ටතීති සබ්බමිදං විත්ථාරෙන මහාපච්චරියං වුත්තං. แม้ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลรูปใดรับเสนาสนะแล้วสละปัจจัย ปัจจัยนี้ก็ไม่พึงนำไปไว้ในอาวาสอื่น พึงรับไว้ในบริเวณนั้นเอง คือในโรงไฟ หรือในโรงยาว หรือที่โคนไม้ เพื่อภิกษุรูปอื่นได้. ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลจะดูแลเสนาสนะว่า "เราจะอยู่" ส่วนภิกษุรูปอื่น (ที่อยู่ในโรงไฟเป็นต้น) จะดูแลว่า "เราจะรับปัจจัย" ด้วยเหตุ 2 ประการนี้ เสนาสนะก็จะได้รับการดูแลเป็นอย่างดี. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า "เมื่อภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลรับเสนาสนะเพื่ออยู่ ภิกษุผู้มอบเสนาสนะพึงกล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ปัจจัยมีอยู่ในอาวาสนี้ ปัจจัยนั้นพึงทำอย่างไร?' ภิกษุผู้ถือผ้าบังสุกุลนั้นพึงกล่าวว่า 'จงให้ผู้อื่นรับไว้ข้างล่าง'" หากภิกษุนั้นอยู่โดยไม่กล่าวอะไรเลย และเมื่อออกพรรษาแล้ว พวกเขานำผ้าสาฎกมาวางไว้ที่ใกล้เท้าของภิกษุนั้น ก็ควร. หากพวกเขากล่าวว่า "เราจะถวายผ้าจำพรรษา" ผ้าจำพรรษานั้นย่อมตกแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะนั้น. ส่วนปัจจัยของมนุษย์ที่ไม่มีเสนาสนะ แต่ถวายปัจจัยเท่านั้น พึงรับปัจจัยนั้นในเสนาสนะที่ไม่ได้จำพรรษาได้. มนุษย์ทั้งหลายทำเป็นกองผ้าแล้วให้รับผ้าจำพรรษา. กองผ้านั้นไม่ใช่เสนาสนะ พึงรับผ้าจำพรรษานั้นโดยผูกไว้ที่ต้นไม้หรือศาลาใกล้กองผ้านั้น. ภิกษุนั้นพึงดูแลเจดีย์. แม้ในต้นโพธิ์ เรือนโพธิ์ โรงอาสนะ ที่เก็บไม้กวาด ที่เก็บฟืน เวจกุฎี ซุ้มประตู โรงน้ำ ซุ้มหม้อน้ำ ซุ้มไม้สีฟัน ก็มีนัยเดียวกันนี้. ส่วนโรงฉันเป็นเสนาสนะนั่นเอง เพราะฉะนั้น พึงรับโรงฉันนั้นโดยแบ่งให้แก่ภิกษุรูปเดียวหรือหลายรูปได้ ทั้งหมดนี้กล่าวไว้โดยละเอียดในมหาปัจจรี. සෙනාසනග්ගාහකෙන පන පාටිපදඅරුණතො පට්ඨාය යාව පුන අරුණං න භිජ්ජති, තාව ගාහෙතබ්බං. ඉදඤ්හි සෙනාසනග්ගාහස්ස ඛෙත්තං. සචෙ පාතොව ගාභිතෙ සෙනාසනෙ අඤ්ඤො විතක්කචාරිකො භික්ඛු ආගන්ත්වා සෙනාසනං යාචති, ‘‘ගහිතං, භන්තෙ, සෙනාසනං, වස්සූපගතො සඞ්ඝො, රමණීයො විහාරො, රුක්ඛමූලාදීසු යත්ථ ඉච්ඡථ, තත්ථ වසථා’’ති වත්තබ්බො. පච්ඡිමවස්සූපනායිකදිවසෙ පන සචෙ කාලං ඝොසෙත්වා සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ කොචි දසහත්ථං වත්ථං ආහරිත්වා වස්සාවාසිකං දෙති, ආගන්තුකො චෙ භික්ඛු සඞ්ඝත්ථෙරො හොති, තස්ස දාතබ්බං. නවකො චෙ හොති, සම්මතෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝත්ථෙරො වත්තබ්බො ‘‘සචෙ, භන්තෙ, ඉච්ඡථ, පඨමභාගං මුඤ්චිත්වා ඉදං වත්ථං ගණ්හථා’’ති, අමුඤ්චන්තස්ස න දාතබ්බං. සචෙ පන පුබ්බෙ ගාහිතං මුඤ්චිත්වා ගණ්හාති, දාතබ්බං. එතෙනෙව උපායෙන දුතියත්ථෙරතො පට්ඨාය පරිවත්තෙත්වා පත්තට්ඨානෙව ආගන්තුකස්ස දාතබ්බං. සචෙ පන පඨමවස්සූපගතා ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්ච වා වත්ථානි අලත්ථුං, ලද්ධං ලද්ධං එතෙනෙව උපායෙන විස්සජ්ජාපෙත්වා යාව ආගන්තුකස්ස සමකං හොති, තාව දාතබ්බං. තෙන සමකෙ ලද්ධෙ අවසිට්ඨො අනුභාගො ථෙරාසනෙ දාතබ්බො. පච්චුප්පන්නෙ ලාභෙ සති ඨිතිකාය ගාහෙතුං කතිකං කාතුං වට්ටති. ส่วนภิกษุผู้รับมอบเสนาสนะ พึงรับตั้งแต่รุ่งอรุณของวันแรม 1 ค่ำ ไปจนกว่ารุ่งอรุณจะยังไม่แตกอีกครั้ง (คือจนถึงรุ่งอรุณของวันถัดไป) เพราะกาลนี้เท่านั้นเป็นเขตของการรับเสนาสนะ หากในตอนเช้าตรู่ เมื่อรับเสนาสนะแล้ว มีภิกษุอื่นผู้เที่ยวจาริกไปตามความดำริมาขอเสนาสนะ พึงกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ เสนาสนะรับไว้แล้ว สงฆ์เข้าพรรษาแล้ว วิหารรื่นรมย์ ท่านทั้งหลายปรารถนาจะอยู่ในที่ใดในบรรดาโคนไม้เป็นต้น ก็จงอยู่ในที่นั้นเถิด" ส่วนในวันเข้าพรรษาหลัง หากมีการประกาศเวลาแล้ว เมื่อสงฆ์ประชุมกัน มีผู้ใดนำผ้าขนาด 10 ศอกมาถวายเป็นผ้าจำพรรษา หากภิกษุอาคันตุกะเป็นพระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ พึงถวายแก่ภิกษุอาคันตุกะนั้น หากเป็นภิกษุใหม่ ภิกษุผู้ได้รับสมมติพึงกล่าวแก่พระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ว่า "ท่านผู้เจริญ หากท่านปรารถนา ขอท่านจงสละส่วนแรกแล้วรับผ้านี้เถิด" ไม่พึงถวายแก่พระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ที่ไม่สละ หากสละผ้าจำพรรษาที่รับไว้ก่อนแล้วรับผ้านี้ ก็พึงถวายได้ ด้วยอุบายนี้เอง พึงผลัดเปลี่ยนตั้งแต่พระเถระรูปที่สองเป็นต้นไป และพึงถวายแก่ภิกษุอาคันตุกะในที่ที่ถึงคราว หากภิกษุผู้อยู่จำพรรษาแรกได้รับผ้า 2, 3, 4 หรือ 5 ผืน พึงให้สละสิ่งที่ได้รับมานั้นด้วยอุบายนี้เอง จนกว่าจะเท่ากับภิกษุอาคันตุกะ จึงพึงถวาย เมื่อภิกษุอาคันตุกะได้รับเท่ากันแล้ว ส่วนที่เหลือพึงถวายแก่พระเถระผู้ใหญ่ในสงฆ์ หากมีลาภเกิดขึ้นในปัจจุบัน พึงทำกติกาเพื่อรับตามลำดับได้ සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, ද්වීසුපි වස්සූපනායිකාසු වස්සූපගතා භික්ඛූ භික්ඛාය කිලමන්තා ‘‘ආවුසො, ඉධ වසන්තා සබ්බෙව කිලමාම, සාධු වත ද්වෙ භාගා හොම, යෙසං ඤාතිපවාරිතට්ඨානානි අත්ථි, තෙ තත්ථ වසිත්වා පවාරණාය ආගන්ත්වා අත්තනො පත්තං වස්සාවාසිකං ගණ්හන්තූ’’ති වදන්ති, තෙසු යෙ තත්ථ වසිත්වා පවාරණාය ආගච්ඡන්ති, තෙසං අපලොකෙත්වා වස්සාවාසිකං දාතබ්බං. සාදියන්තාපි හි තෙනෙව වස්සාවාසිකස්ස සාමිනො, ඛීයන්තාපි ච ආවාසිකා නෙව අදාතුං ලභන්ති. කුරුන්දියං පන වුත්තං ‘‘කතිකවත්තං කාතබ්බං ‘සබ්බෙසං නො ඉධ යාගුභත්තං [Pg.291] නප්පහොති, සභාගට්ඨානෙ වසිත්වා ආගච්ඡථ, තුම්හාකං පත්තං වස්සාවාසිකං ලභිස්සථා’ති. තඤ්චෙ එකො පටිබාහති, සුපටිබාහිතං. නො චෙ පටිබාහති, කතිකා සුකතා. පච්ඡා තෙසං තත්ථ වසිත්වා ආගතානං අපලොකෙත්වා දාතබ්බං, අපලොකනකාලෙ පටිබාහිතුං න ලබ්භතී’’ති. පුනපි වුත්තං ‘‘සචෙ වස්සූපගතෙසු එකච්චානං වස්සාවාසිකෙ අපාපුණන්තෙ භික්ඛූ කතිකං කරොන්ති ‘ඡින්නවස්සානං වස්සාවාසිකඤ්ච ඉදානි උප්පජ්ජනකවස්සාවාසිකඤ්ච ඉමෙසං දාතුං රුච්චතී’ති, එවං කතිකාය කතාය ගාහිතසදිසමෙව හොති, උප්පන්නුප්පන්නං තෙසමෙව දාතබ්බ’’න්ති. තෙමාසං පානීයං උපට්ඨාපෙත්වා විහාරමග්ගචෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණානි ජග්ගිත්වා බොධිරුක්ඛෙ උදකං සිඤ්චිත්වා පක්කන්තොපි විබ්භන්තොපි වස්සාවාසිකං ලභතියෙව. භතිනිවිට්ඨඤ්හි තෙන කතං, සඞ්ඝිකං පන අපලොකනකම්මං කත්වා ගාහිතං අන්තොවස්සෙ විබ්භන්තොපි ලභතෙව, පච්චයවසෙන ගාහිතං පන න ලභතීති වදන්ති. หากเกิดทุพภิกขภัย ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในทั้งสองวาระ (ปุริมพรรษาและปัจฉิมพรรษา) เมื่อลำบากด้วยการบิณฑบาต พึงกล่าวว่า "อาวุโสทั้งหลาย พวกเราทั้งหมดที่อยู่ในอาวาสนี้ลำบาก หากพวกเราแบ่งเป็นสองส่วนก็จะเป็นการดี ภิกษุรูปใดมีญาติหรือสถานที่ที่ได้รับนิมนต์ ภิกษุเหล่านั้นจงไปอยู่ในที่นั้น แล้วกลับมาในวันปวารณาเพื่อรับผ้าจำพรรษาของตนเถิด" ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดไปอยู่ในที่นั้นแล้วกลับมาในวันปวารณา พึงถวายผ้าจำพรรษาแก่ภิกษุเหล่านั้นโดยบอกกล่าว เพราะเหตุใดเล่า แม้ภิกษุเหล่านั้นจะยินดี (ในการไป) แต่ก็ไม่ใช่เจ้าของผ้าจำพรรษานั้น และแม้ภิกษุผู้อยู่ประจำอาวาสจะโกรธเคือง ก็ไม่สามารถจะไม่ถวายได้ ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "พึงทำกติกาวัตรว่า 'ข้าวต้มและภัตตาหารในอาวาสนี้ไม่พอสำหรับพวกเราทั้งหมด หากท่านทั้งหลายไปอยู่ในที่ที่เหมาะสมแล้วกลับมา ท่านทั้งหลายจักได้รับผ้าจำพรรษาที่พึงได้แก่ท่าน'" หากภิกษุรูปใดรูปหนึ่งคัดค้านกติกานั้น ก็ถือว่าคัดค้านได้ดีแล้ว หากไม่คัดค้าน กติกานั้นก็ถือว่าทำได้ดีแล้ว พึงถวายแก่ภิกษุเหล่านั้นที่ไปอยู่ในที่อื่นแล้วกลับมาภายหลังโดยบอกกล่าวแก่สงฆ์ ในเวลาบอกกล่าว ไม่พึงคัดค้าน อีกทั้งยังกล่าวไว้ว่า "หากในบรรดาภิกษุผู้อยู่จำพรรษา บางรูปยังไม่ได้รับผ้าจำพรรษา ภิกษุทั้งหลายพึงทำกติกาว่า 'ผ้าจำพรรษาของภิกษุผู้ขาดพรรษา และผ้าจำพรรษาที่จะเกิดขึ้นในบัดนี้ พึงถวายแก่ภิกษุเหล่านี้ (ผู้ขาดพรรษา)' หากทำกติกาเช่นนี้แล้ว ก็เหมือนกับการรับไว้แล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นมาทั้งหมดพึงถวายแก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น แม้ผู้ที่จัดหาน้ำดื่มตลอดสามเดือน ดูแลทางเดินในวิหาร ลานเจดีย์ ลานโพธิ์ รดน้ำต้นโพธิ์ แล้วจากไป หรือแม้ลาสิกขาไปแล้ว ก็ยังได้รับผ้าจำพรรษา เพราะผู้นั้นได้กระทำกิจด้วยความขยัน (เหมือนลูกจ้าง) เพราะฉะนั้นจึงได้รับ ส่วนผ้าสังฆิกะที่รับไว้โดยการบอกกล่าว แม้ลาสิกขาไปในระหว่างพรรษา ก็ยังได้รับ แต่หากเป็นผ้าที่รับไว้ตามปัจจัย (ที่ทายกเจาะจงถวายเพื่อการจำพรรษา) ก็ไม่ได้รับ ดังนี้ සචෙ වුට්ඨවස්සො දිසංගමිකො භික්ඛු ආවාසිකස්ස හත්ථතො කිඤ්චිදෙව කප්පියභණ්ඩං ගහෙත්වා ‘‘අසුකකුලෙ මය්හං වස්සාවාසිකං පත්තං, තං ගණ්හථා’’ති වත්වා ගතට්ඨානෙ විබ්භමති, වස්සාවාසිකං සඞ්ඝිකං හොති. සචෙ පන මනුස්සෙ සම්මුඛා සම්පටිච්ඡාපෙත්වා ගච්ඡති, ලභති. ‘‘ඉදං වස්සාවාසිකං අම්හාකං සෙනාසනෙ වුත්ථභික්ඛුනො දෙමා’’ති වුත්තෙ යස්ස ගාහිතං, තස්සෙව හොති. සචෙ පන සෙනාසනසාමිකස්ස පියකම්‍යතාය පුත්තධීතාදයො බහූනි වත්ථානි ආහරිත්වා ‘‘අම්හාකං සෙනාසනෙ දෙමා’’ති දෙන්ති, තත්ථ වස්සූපගතස්ස එකමෙව වත්ථං දාතබ්බං, සෙසානි සඞ්ඝිකානි හොන්ති. වස්සාවාසිකඨිතිකාය ගාහෙතබ්බානි, ඨිතිකාය අසති ථෙරාසනතො පට්ඨාය ගාහෙතබ්බානි. සෙනාසනෙ වස්සූපගතං භික්ඛුං නිස්සාය උප්පන්නෙන චිත්තප්පසාදෙන බහූනි වත්ථානි ආහරිත්වා ‘‘සෙනාසනස්ස දෙමා’’ති දින්නෙසුපි එසෙව නයො. සචෙ පන පාදමූලෙ ඨපෙත්වා ‘‘එතස්ස භික්ඛුනො දෙමා’’ති වදන්ති, තස්සෙව හොන්ති. หากภิกษุผู้ออกพรรษาแล้วประสงค์จะไปสู่ทิศอื่น ถือเอาวัตถุที่ควรแก่สมณะบางอย่างจากมือของภิกษุผู้อยู่ประจำอาวาส แล้วกล่าวว่า "ผ้าจำพรรษาของอาตมาถึงแล้วในตระกูลโน้น ท่านทั้งหลายจงรับผ้าจำพรรษานั้นไว้เถิด" แล้วลาสิกขาไปในที่ที่ไป ผ้าจำพรรษานั้นย่อมเป็นของสงฆ์ แต่หากให้มนุษย์รับรองต่อหน้าแล้วไป ก็ได้รับ เมื่อกล่าวว่า "เราจะถวายผ้าจำพรรษานี้แก่ภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของเรา" ผ้าจำพรรษานั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปที่รับเสนาสนะนั้นเท่านั้น แต่หากบุตรธิดาเป็นต้น นำผ้ามามากมายด้วยความรักใคร่ในเจ้าของเสนาสนะ แล้วถวายว่า "เราจะถวายในเสนาสนะของเรา" พึงถวายผ้าเพียงผืนเดียวแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะนั้น ส่วนที่เหลือเป็นของสงฆ์ พึงรับตามลำดับผ้าจำพรรษา หากไม่มีลำดับ พึงรับตั้งแต่พระเถระผู้ใหญ่เป็นต้นไป แม้ในกรณีที่นำผ้ามามากมายด้วยความเลื่อมใสที่เกิดขึ้นอาศัยภิกษุผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะ แล้วถวายว่า "เราจะถวายแก่เสนาสนะ" ก็มีนัยเดียวกัน แต่หากวางไว้ที่เท้าแล้วกล่าวว่า "เราจะถวายแก่ภิกษุรูปนี้" ก็ย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น එකස්ස ගෙහෙ ද්වෙ වස්සාවාසිකානි, පඨමභාගො සාමණෙරස්ස ගාහිතො හොති, දුතියො ථෙරාසනෙ. සො එකං දසහත්ථං, එකං අට්ඨහත්ථං සාටකං පෙසෙති ‘‘වස්සාවාසිකං පත්තභික්ඛූනං දෙථා’’ති, විචිනිත්වා වරභාගං සාමණෙරස්ස දත්වා අනුභාගො ථෙරාසනෙ දාතබ්බො[Pg.292]. සචෙ පන උභොපි ඝරං නෙත්වා භොජෙත්වා සයමෙව පාදමූලෙ ඨපෙති, යං යස්ස දින්නං, තදෙව තස්ස හොති. ඉතො පරං මහාපච්චරියං ආගතනයො හොති – එකස්ස ඝරෙ දහරසාමණෙරස්ස වස්සාවාසිකං පාපුණාති, සො චෙ පුච්ඡති ‘‘අම්හාකං වස්සාවාසිකං කස්ස පත්ත’’න්ති, ‘‘සාමණෙරස්සා’’ති අවත්වා ‘‘දානකාලෙ ජානිස්සසී’’ති වත්වා දානදිවසෙ එකං මහාථෙරං පෙසෙත්වා නීහරාපෙතබ්බං. සචෙ යස්ස වස්සාවාසිකං පත්තං, සො විබ්භමති වා කාලං වා කරොති, මනුස්සා චෙ පුච්ඡන්ති ‘‘කස්ස අම්හාකං වස්සාවාසිකං පත්ත’’න්ති, තෙසං යථාභූතං ආචික්ඛිතබ්බං. සචෙ තෙ වදන්ති ‘‘තුම්හාකං දෙමා’’ති, තස්ස භික්ඛුනො පාපුණාති. අථ සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා දෙන්ති, සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පාපුණාති. සචෙ වස්සූපගතා සුද්ධපංසුකූලිකායෙව හොන්ති, ආනෙත්වා දින්නං වස්සාවාසිකං සෙනාසනපරික්ඛාරං වා කත්වා ඨපෙතබ්බං, බිම්බොහනාදීනි වා කාතබ්බානීති. ในเรือนของทายกคนหนึ่ง มีผ้าจำพรรษา ๒ ผืน ส่วนแรกตกแก่สามเณร ส่วนที่สองตกแก่ที่นั่งของพระเถระ ทายกนั้นส่งผ้าสาฎกผืนหนึ่งยาว ๑๐ ศอก ผืนหนึ่งยาว ๘ ศอกไป (สั่งว่า) 'จงถวายผ้าจำพรรษาแก่ภิกษุผู้ได้รับแล้ว' เมื่อเลือกแล้ว พึงถวายส่วนที่ดีแก่สามเณร และส่วนที่ด้อยพึงถวายแก่ที่นั่งของพระเถระ แต่ถ้าทายกนำผ้าทั้งสองผืนไปที่เรือน เลี้ยงภัตตาหารแล้ววางไว้ที่ใกล้เท้า (ของภิกษุ) ด้วยตนเอง ผืนใดถวายแก่ผู้ใด ผืนนั้นย่อมเป็นของผู้นั้น จากนี้ไป เป็นนัยที่มาในมหัปปัจจริยะ คือ ในเรือนของทายกคนหนึ่ง ผ้าจำพรรษาตกแก่สามเณรหนุ่ม ถ้าทายกนั้นถามว่า 'ผ้าจำพรรษาของเราตกแก่ใคร?' ไม่พึงบอกว่า 'ตกแก่สามเณร' แต่พึงบอกว่า 'ท่านจักรู้ในเวลาถวาย' แล้วในวันถวาย พึงส่งพระมหาเถระรูปหนึ่งไปให้นำออกมา ถ้าผ้าจำพรรษาตกแก่ผู้ใด ผู้นั้นลาสิกขาหรือมรณภาพ และมนุษย์ทั้งหลายถามว่า 'ผ้าจำพรรษาของเราตกแก่ใคร?' พึงบอกแก่มนุษย์เหล่านั้นตามความเป็นจริง ถ้าพวกเขากล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่ท่าน' ผ้าจำพรรษานั้นย่อมตกแก่ภิกษุ (ผู้บอก) นั้น แต่ถ้าเขาถวายแก่สงฆ์หรือแก่คณะ ย่อมตกแก่สงฆ์หรือแก่คณะ ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตรล้วนๆ ผ้าจำพรรษาที่เขานำมาถวายนั้น พึงทำเป็นบริขารเสนาสนะแล้วเก็บไว้ หรือพึงทำเป็นหมอนเป็นต้น අයං තාව අන්තොවස්සෙ වස්සූපනායිකදිවසවසෙන เรื่องนี้ (จบ) เพียงเท่านี้ก่อน โดยอำนาจวันเข้าพรรษาในระหว่างพรรษา සෙනාසනග්ගාහකථා. เรื่องการรับเสนาสนะ 222. අයමපරොපි උතුකාලෙ අන්තරාමුත්තකො නාම සෙනාසනග්ගාහො වෙදිතබ්බො. දිවසවසෙන හි තිවිධො සෙනාසනග්ගාහො පුරිමකො පච්ඡිමකො අන්තරාමුත්තකොති. වුත්තඤ්හෙතං – ๒๒๒. การรับเสนาสนะแม้อื่นอีกที่ชื่อว่า อันตรมุตตกะ ในฤดูกาล (ที่เหลือ) พึงทราบ ด้วยว่า การรับเสนาสนะมี ๓ อย่าง โดยอำนาจวัน คือ ปุริมกะ ปัจฉิมกะ และอันตรมุตตกะ คำนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วว่า - ‘‘තයොමෙ, භික්ඛවෙ, සෙනාසනග්ගාහා, පුරිමකො පච්ඡිමකො අන්තරාමුත්තකො. අපරජ්ජුගතාය ආසාළ්හියා පුරිමකො ගාහෙතබ්බො, මාසගතාය ආසාළ්හියා පච්ඡිමකො ගාහෙතබ්බො, අපරජ්ජුගතාය පවාරණාය ආයතිං වස්සාවාසත්ථාය අන්තරාමුත්තකො ගාහෙතබ්බො’’ති (මහාව. 318). ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การรับเสนาสนะ ๓ อย่างเหล่านี้ คือ ปุริมกะ ปัจฉิมกะ และอันตรมุตตกะ การรับเสนาสนะปุริมกะ พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๘ การรับเสนาสนะปัจฉิมกะ พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๙ การรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ เพื่ออยู่จำพรรษาในกาลต่อไป พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ එතෙසු (චූළව. අට්ඨ. 318) තීසු සෙනාසනග්ගාහෙසු පුරිමකො පච්ඡිමකො චාති ඉමෙ ද්වෙ ගාහා ථාවරා, අන්තරාමුත්තකො පන සෙනාසනපටිජග්ගනත්ථං භගවතා අනුඤ්ඤාතො. තථා හි එකස්මිං විහාරෙ මහාලාභං සෙනාසනං හොති, සෙනාසනසාමිකා වස්සූපගතං භික්ඛුං සබ්බපච්චයෙහි සක්කච්චං උපට්ඨහිත්වා පවාරෙත්වා ගමනකාලෙ බහුං සමණපරික්ඛාරං දෙන්ති, මහාථෙරා දූරතොව ආගන්ත්වා වස්සූපනායිකදිවසෙ තං [Pg.293] ගහෙත්වා ඵාසුං වසිත්වා වුට්ඨවස්සා ලාභං ගණ්හිත්වා පක්කමන්ති. ආවාසිකා ‘‘මයං එත්ථුප්පන්නං ලාභං න ලභාම, නිච්චං ආගන්තුකමහාථෙරාව ලභන්ති, තෙයෙව නං ආගන්ත්වා පටිජග්ගිස්සන්තී’’ති පලුජ්ජන්තම්පි න ඔලොකෙන්ති. භගවා තස්ස පටිජග්ගනත්ථං ‘‘අපරජ්ජුගතාය පවාරණාය ආයතිං වස්සාවාසත්ථාය අන්තරාමුත්තකො ගාහෙතබ්බො’’ති ආහ. ในบรรดาการรับเสนาสนะ ๓ อย่างเหล่านี้ การรับเสนาสนะปุริมกะและปัจฉิมกะ ๒ อย่างนี้เป็นของถาวร ส่วนการรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตไว้เพื่อการดูแลรักษาเสนาสนะ ด้วยว่า ในวิหารแห่งหนึ่ง เสนาสนะมีลาภมาก เจ้าของเสนาสนะอุปัฏฐากภิกษุผู้อยู่จำพรรษาด้วยปัจจัยทั้งปวงโดยเคารพ ปวารณาแล้ว เมื่อถึงเวลาไป ก็ถวายบริขารสมณะเป็นอันมาก พระมหาเถระทั้งหลายมาแต่ไกล รับเสนาสนะนั้นในวันเข้าพรรษา อยู่สบายแล้ว เมื่อออกพรรษา ก็รับลาภแล้วหลีกไป ภิกษุผู้อยู่ประจำ (คิดว่า) 'พวกเราไม่ได้ลาภที่เกิดขึ้นในที่นี้ พระมหาเถระผู้มาใหม่เท่านั้นย่อมได้ พระมหาเถระเหล่านั้นแหละจักมาดูแลรักษาเสนาสนะนั้น' แม้เสนาสนะจะทรุดโทรมไปก็ไม่ดูแล พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า 'การรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ เพื่ออยู่จำพรรษาในกาลต่อไป พึงรับในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑' เพื่อการดูแลรักษาเสนาสนะนั้น තං ගාහෙන්තෙන සඞ්ඝත්ථෙරො වත්තබ්බො ‘‘භන්තෙ, අන්තරාමුත්තකසෙනාසනං ගණ්හථා’’ති. සචෙ ගණ්හාති, දාතබ්බං. නො චෙ, එතෙනෙව උපායෙන අනුථෙරං ආදිං කත්වා යො ගණ්හාති, තස්ස අන්තමසො සාමණෙරස්සපි දාතබ්බං. තෙන තං සෙනාසනං අට්ඨ මාසෙ පටිජග්ගිතබ්බං, ඡදනභිත්තිභූමීසු යං කිඤ්චි ඛණ්ඩං වා ඵුල්ලං වා හොති, තං සබ්බං පටිසඞ්ඛරිතබ්බං. උද්දෙසපරිපුච්ඡාදීහි දිවසං ඛෙපෙත්වා රත්තිං තත්ථ වසිතුං වට්ටති, රත්තිං පරිවෙණෙ වසිත්වා තත්ථ දිවසං ඛෙපෙතුම්පි වට්ටති, රත්තින්දිවං තත්ථෙව වසිතුම්පි වට්ටති, උතුකාලෙ ආගතානං වුඩ්ඪානං න පටිබාහිතබ්බං. වස්සූපනායිකදිවසෙ පන සම්පත්තෙ සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ‘‘මය්හං ඉදං පන සෙනාසනං දෙථා’’ති වදති, න ලභති. ‘‘භන්තෙ, ඉදං අන්තරාමුත්තකං ගහෙත්වා එකෙන භික්ඛුනා පටිජග්ගිත’’න්ති වත්වා න දාතබ්බං, අට්ඨ මාසෙ පටිජග්ගිතභික්ඛුස්සෙව ගාහිතං හොති. යස්මිං පන සෙනාසනෙ එකසංවච්ඡරෙ ද්වික්ඛත්තුං පච්චයෙ දෙන්ති ඡමාසච්චයෙන ඡමාසච්චයෙන, තං අන්තරාමුත්තකං න ගාහෙතබ්බං. යස්මිං වා තික්ඛත්තුං දෙන්ති චතුමාසච්චයෙන චතුමාසච්චයෙන, යස්මිං වා චතුක්ඛත්තුං දෙන්ති තෙමාසච්චයෙන තෙමාසච්චයෙන, තං අන්තරාමුත්තකං න ගාහෙතබ්බං. පච්චයෙනෙව හි තං පටිජග්ගනං ලභිස්සති. යස්මිං පන එකසංවච්ඡරෙ සකිදෙව බහූ පච්චයෙ දෙන්ති, එතං අන්තරාමුත්තකං ගාහෙතබ්බන්ති. ภิกษุผู้จะให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น พึงบอกพระสังฆเถระว่า 'ท่านขอรับ โปรดรับเสนาสนะอันตรมุตตกะเถิด' ถ้าท่านรับ ก็พึงให้ ถ้าไม่รับ พึงใช้วิธีนี้โดยเริ่มแต่พระอนุเถระเป็นต้น ภิกษุรูปใดรับ พึงให้แก่ภิกษุรูปนั้น โดยที่สุดแม้แก่สามเณรก็พึงให้ ภิกษุผู้รับนั้น พึงดูแลรักษาเสนาสนะนั้นตลอด ๘ เดือน สิ่งใดที่ชำรุดหรือแตกพังในส่วนหลังคา ฝาผนัง และพื้น พึงซ่อมแซมสิ่งนั้นทั้งหมด พึงใช้เวลาในวันด้วยการเรียนและการสอบถามเป็นต้น แล้วพึงอยู่ในเสนาสนะนั้นในกลางคืนก็ได้ พึงอยู่ในบริเวณในกลางคืน แล้วใช้เวลาในวันในเสนาสนะนั้นก็ได้ พึงอยู่ทั้งกลางวันกลางคืนในเสนาสนะนั้นนั่นแหละก็ได้ ไม่พึงห้ามพระเถระผู้มาในฤดูกาล (ที่เหลือ) แต่เมื่อถึงวันเข้าพรรษา ถ้าพระสังฆเถระกล่าวว่า 'จงให้เสนาสนะนี้แก่ข้าพเจ้า' ท่านย่อมไม่ได้ พึงบอกว่า 'ท่านขอรับ เสนาสนะอันตรมุตตกะนี้ ภิกษุรูปหนึ่งรับดูแลรักษามาตลอด ๘ เดือนแล้ว' แล้วไม่พึงให้ เป็นอันภิกษุผู้ดูแลรักษาตลอด ๘ เดือนนั่นเองรับไว้แล้ว ส่วนในเสนาสนะใด ทายกถวายปัจจัย ๒ ครั้งในหนึ่งปี โดยล่วงไป ๖ เดือนๆ ไม่พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น หรือในเสนาสนะใด ทายกถวาย ๓ ครั้ง โดยล่วงไป ๔ เดือนๆ หรือในเสนาสนะใด ทายกถวาย ๔ ครั้ง โดยล่วงไป ๓ เดือนๆ ไม่พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะเช่นนั้น เพราะเสนาสนะนั้นจักได้รับการดูแลรักษาด้วยปัจจัยนั่นเอง ส่วนในเสนาสนะใด ทายกถวายปัจจัยมากเพียงครั้งเดียวในหนึ่งปี พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนี้ พึงทราบดังนี้ 223. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අකතං වා විහාරං විප්පකතං වා නවකම්මං දාතුං, ඛුද්දකෙ විහාරෙ කම්මං ඔලොකෙත්වා ඡප්පඤ්චවස්සිකං නවකම්මං දාතුං, අඩ්ඪයොගෙ කම්මං ඔලොකෙත්වා සත්තට්ඨවස්සිකං නවකම්මං දාතුං, මහල්ලකෙ විහාරෙ පාසාදෙ වා කම්මං ඔලොකෙත්වා දසද්වාදසවස්සිකං නවකම්මං දාතු’’න්ති (චූළව. 323) වචනතො අකතං විප්පකතං වා සෙනාසනං එකස්ස භික්ඛුනො අපලොකනෙන වා කම්මවාචාය වා සාවෙත්වා නවකම්මං [Pg.294] කත්වා වසිතුං යථාවුත්තකාලපරිච්ඡෙදවසෙන දාතබ්බං. නවකම්මිකො භික්ඛු අන්තොවස්සෙ තං ආවාසං ලභති, උතුකාලෙ පටිබාහිතුං න ලභති. ලද්ධනවකම්මෙන පන භික්ඛුනා වාසිඵරසුනිඛාදනාදීනි ගහෙත්වා සයං න කාතබ්බං, කතාකතං ජානිතබ්බං. සචෙ සො ආවාසො ජීරති, ආවාසසාමිකස්ස වා තස්ස වංසෙ උප්පන්නස්ස වා කස්සචි කථෙතබ්බං ‘‘ආවාසො තෙ නස්සති, ජග්ගථ එතං ආවාස’’න්ති. සචෙ සො න සක්කොති, භික්ඛූහි ඤාතීහි වා උපට්ඨාකෙහි වා සමාදාපෙත්වා ජග්ගිතබ්බො. සචෙ තෙපි න සක්කොන්ති, සඞ්ඝිකෙන පච්චයෙන ජග්ගිතබ්බො, තස්මිම්පි අසති එකං ආවාසං විස්සජ්ජෙත්වා අවසෙසා ජග්ගිතබ්බා, බහූ විස්සජ්ජෙත්වා එකං සණ්ඨපෙතුම්පි වට්ටතියෙව. ๒๒๓. ด้วยบทว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มอบการงานใหม่ (นวกรรม) แก่เสนาสนะที่ยังไม่ได้ทำ หรือที่ทำยังไม่เสร็จสิ้น อนุญาตให้มอบการงานใหม่แก่เสนาสนะขนาดเล็กที่พิจารณาดูการงานแล้วว่าควรทำ ๕-๖ ปี แก่อัฑฒโยคที่พิจารณาดูการงานแล้วว่าควรทำ ๗-๘ ปี แก่วิหารใหญ่หรือปราสาทที่พิจารณาดูการงานแล้วว่าควรทำ ๑๐-๑๒ ปี' พึงมอบเสนาสนะที่ยังไม่ได้ทำ หรือที่ทำยังไม่เสร็จสิ้น แก่ภิกษุรูปหนึ่ง ด้วยการบอกกล่าว (อปโลกน์) หรือด้วยกรรมวาจา เพื่อให้ทำนวกรรมแล้วอยู่จำพรรษา ตามกำหนดเวลาที่กล่าวไว้แล้ว ภิกษุผู้ทำนวกรรมนั้นย่อมได้อาวาสนั้นในระหว่างพรรษา ในฤดูกาล (นอกพรรษา) (เจ้าของ) ไม่ได้เพื่อจะห้าม (ภิกษุนั้น) แต่ภิกษุผู้ได้รับนวกรรมแล้ว ไม่พึงถือเอามีดถาก ขวาน และสิ่ว เป็นต้น ทำเอง พึงตรวจตราสิ่งที่ทำแล้วและยังไม่ได้ทำ ถ้าอาวาสนั้นทรุดโทรมไป พึงบอกแก่เจ้าของอาวาส หรือแก่ผู้ที่เกิดในตระกูลของเจ้าของอาวาสนั้นว่า 'อาวาสของท่านกำลังเสียหาย พวกท่านจงดูแลรักษาอาวาสนี้เถิด' ถ้าเจ้าของอาวาสนั้นไม่สามารถทำได้ ภิกษุทั้งหลายพึงชักชวนญาติหรืออุปัฏฐากให้ดูแลรักษา ถ้าแม้คนเหล่านั้นก็ไม่สามารถทำได้ พึงดูแลรักษาด้วยปัจจัยของสงฆ์ เมื่อปัจจัยของสงฆ์นั้นไม่มี พึงสละอาวาสหลังหนึ่งแล้วดูแลรักษาอาวาสที่เหลือ จะสละอาวาสหลายหลังเพื่อดำรงรักษาไว้เพียงหลังเดียวก็ควรแท้ දුබ්භික්ඛෙ භික්ඛූසු පක්කන්තෙසු සබ්බෙ ආවාසා නස්සන්ති, තස්මා එකං වා ද්වෙ වා තයො වා ආවාසෙ විස්සජ්ජෙත්වා තතො යාගුභත්තචීවරාදීනි පරිභුඤ්ජන්තෙහි සෙසාවාසා ජග්ගිතබ්බායෙව. ในคราวทุพภิกขภัย เมื่อภิกษุทั้งหลายหลีกไปแล้ว อาวาสทั้งหมดก็ย่อมเสียหายไป เพราะฉะนั้น พึงสละอาวาสหนึ่งหลัง หรือสองหลัง หรือสามหลัง แล้วภิกษุทั้งหลายผู้บริโภคยาคู ภัต และจีวร เป็นต้น ที่เกิดขึ้นจากทรัพย์ที่สละนั้น พึงดูแลรักษาอาวาสที่เหลือทั้งหลายนั่นแล කුරුන්දියං පන වුත්තං ‘‘සඞ්ඝිකෙ පච්චයෙ අසති එකො භික්ඛු ‘තුය්හං එකමඤ්චට්ඨානං ගහෙත්වා ජග්ගාහී’ති වත්තබ්බො. සචෙ බහුතරං ඉච්ඡති, තිභාගං වා උපඩ්ඪභාගං වා දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බං. අථ ථම්භමත්තමෙවෙත්ථ අවසිට්ඨං, බහුකම්මං කාතබ්බන්ති න ඉච්ඡති, ‘තුය්හං පුග්ගලිකමෙව කත්වා ජග්ගාහී’ති දාතබ්බං. එවම්පි හි ‘සඞ්ඝස්ස භණ්ඩකඨපනට්ඨානඤ්ච නවකානඤ්ච වසනට්ඨානං ලභිස්සතී’ති ජග්ගාපෙතබ්බො. එවං ජග්ගිතො පන තස්මිං ජීවන්තෙ පුග්ගලිකො හොති, මතෙ සඞ්ඝිකොව. සචෙ සද්ධිවිහාරිකානං දාතුකාමො හොති, කම්මං ඔලොකෙත්වා තිභාගං වා උපඩ්ඪං වා පුග්ගලිකං කත්වා ජග්ගාපෙතබ්බො. එවඤ්හි සද්ධිවිහාරිකානං දාතුං ලභති. එවං ජග්ගනකෙ පන අසති එකං ආවාසං විස්සජ්ජෙත්වාතිආදිනා නයෙන ජග්ගාපෙතබ්බො’’ති වුත්තං. ඉදම්පි ච අඤ්ඤං තත්ථෙව වුත්තං. ในคัมภีร์คุรุนทีกล่าวไว้ว่า 'เมื่อไม่มีปัจจัยของสงฆ์ พึงบอกภิกษุรูปหนึ่งว่า ท่านจงรับเอาที่ตั้งเตียงหนึ่งที่แล้วดูแลรักษาเถิด' ถ้าภิกษุนั้นปรารถนามากยิ่งขึ้น พึงให้ส่วนหนึ่งในสามส่วน หรือครึ่งหนึ่งแล้วให้ดูแลรักษาไปเถิด ก็ถ้าในอาวาสนี้เหลือเพียงแค่เสา และภิกษุนั้นไม่ปรารถนาที่จะทำงานมาก เพราะเห็นว่ามีการงานที่ต้องทำมาก พึงให้ดูแลรักษาโดยทำให้เป็นของส่วนตัวของท่านเองไปเลย เพราะแม้ให้ดูแลรักษาอย่างนี้ ก็จักได้สถานที่สำหรับเก็บพัสดุของสงฆ์ และที่อยู่ของภิกษุผู้บวชใหม่ อาวาสที่ดูแลรักษาอย่างนี้ เมื่อผู้นั้นยังมีชีวิตอยู่ ย่อมเป็นของส่วนตัว แต่เมื่อมรณภาพแล้ว ย่อมเป็นของสงฆ์นั่นแล ถ้าภิกษุนั้นปรารถนาจะให้แก่สัทธิวิหาริกทั้งหลาย พึงพิจารณาดูการงานแล้วทำให้เป็นของส่วนตัวส่วนหนึ่งในสามส่วน หรือครึ่งหนึ่งแล้วให้ดูแลรักษาไปเถิด เพราะทำอย่างนี้จึงจะสามารถให้แก่สัทธิวิหาริกทั้งหลายได้ แต่เมื่อไม่มีผู้ดูแลรักษาอย่างนี้ พึงให้ดูแลรักษาด้วยนัยมีอาทิว่า พึงสละอาวาสแห่งหนึ่ง ดังนี้ คำนี้และคำอื่นก็กล่าวไว้ในคุรุนทีนั้นนั่นเอง ද්වෙ භික්ඛූ සඞ්ඝිකභූමිං ගහෙත්වා සොධෙත්වා සඞ්ඝිකසෙනාසනං කරොන්ති, යෙන සා භූමි පඨමං ගහිතා, සො සාමී. උභොපි පුග්ගලිකං කරොන්ති, සොයෙව සාමී. සො සඞ්ඝිකං කරොති, ඉතරො පුග්ගලිකං කරොති, අඤ්ඤං චෙ බහු සෙනාසනට්ඨානං අත්ථි, පුග්ගලිකං කරොන්තොපි න වාරෙතබ්බො. අඤ්ඤස්මිං පන තාදිසෙ පතිරූපෙ ඨානෙ අසති [Pg.295] තං පටිබාහිත්වා සඞ්ඝිකං කරොන්තෙනෙව කාතබ්බං. යං පන තස්ස තත්ථ වයකම්මං කතං, තං දාතබ්බං. සචෙ පන කතාවාසෙ වා ආවාසකරණට්ඨානෙ වා ඡායූපගඵලූපගා රුක්ඛා හොන්ති, අපලොකෙත්වා හාරෙතබ්බා. පුග්ගලිකා චෙ හොන්ති, සාමිකා ආපුච්ඡිතබ්බා. නො චෙ දෙන්ති, යාවතතියකං ආපුච්ඡිත්වා ‘‘රුක්ඛඅග්ඝනකමූලං දස්සාමා’’ති හාරෙතබ්බා. ภิกษุสองรูปถือเอาที่ดินของสงฆ์แล้วถากถางให้สะอาด แล้วสร้างเสนาสนะของสงฆ์ ภิกษุใดถือเอาที่ดินนั้นก่อน ภิกษุนั้นเป็นเจ้าของ (ผู้มีอำนาจ) ถ้าภิกษุทั้งสองรูปทำเป็นของส่วนตัว ภิกษุรูปนั้นนั่นเองเป็นเจ้าของ ถ้าภิกษุรูปหนึ่งสร้างวิหารของสงฆ์ และอีกรูปหนึ่งทำเสนาสนะส่วนตัว หากมีที่ตั้งเสนาสนะอื่นอีกมาก ก็ไม่พึงห้ามภิกษุผู้กำลังทำเสนาสนะส่วนตัวนั้น แต่ถ้าไม่มีที่อันสมควรเช่นนั้นในที่อื่น พึงห้ามภิกษุนั้นแล้วพึงให้ภิกษุผู้กำลังสร้างของสงฆ์เท่านั้นทำไป ส่วนค่าใช้จ่ายและแรงงานที่ภิกษุนั้นทำไว้ในวิหารนั้น พึงมอบให้แก่ภิกษุนั้น ถ้าในอาวาสที่สร้างเสร็จแล้ว หรือในที่ที่จะสร้างอาวาส มีต้นไม้ที่ให้ร่มเงาและต้นไม้ที่ให้ผล พึงบอกกล่าว (สงฆ์) แล้วให้รื้อถอนไป ถ้าเป็นของส่วนตัว พึงสอบถามเจ้าของ ถ้าเจ้าของไม่ให้ พึงสอบถามจนถึงสามครั้งแล้วบอกว่า 'จักให้มูลค่าที่สมควรแก่ต้นไม้' แล้วจึงให้รื้อถอนไป 224. යො පන සඞ්ඝිකං වල්ලිමත්තම්පි අග්ගහෙත්වා ආහරිමෙන උපකරණෙන සඞ්ඝිකාය භූමියා පුග්ගලිකවිහාරං කාරෙති, උපඩ්ඪං සඞ්ඝිකං හොති, උපඩ්ඪං පුග්ගලිකං. පාසාදො චෙ හොති, හෙට්ඨාපාසාදො සඞ්ඝිකො, උපරි පුග්ගලිකො. සචෙ යො හෙට්ඨාපාසාදං ඉච්ඡති, හෙට්ඨාපාසාදං තස්ස හොති. අථ හෙට්ඨා ච උපරි ච ඉච්ඡති, උභයත්ථ උපඩ්ඪං ලභති. ද්වෙ සෙනාසනානි කාරෙති, එකං සඞ්ඝිකං, එකං පුග්ගලිකං. සචෙ විහාරෙ උට්ඨිතෙන දබ්බසම්භාරෙන කාරෙති, තිභාගං ලභති. සචෙ අකතට්ඨානෙ චයං වා පමුඛං වා කරොති බහිකුට්ටෙ, උපඩ්ඪං සඞ්ඝස්ස, උපඩ්ඪං තස්ස. අථ මහන්තං විසමං පූරෙත්වා අපදෙ පදං දස්සෙත්වා කතං හොති, අනිස්සරො තත්ථ සඞ්ඝො. ๒๒๔. ภิกษุใดไม่รับแม้เพียงเถาวัลย์ของสงฆ์ แต่สร้างวิหารส่วนตัวบนที่ดินของสงฆ์ด้วยอุปกรณ์ที่นำมาเอง ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของสงฆ์ ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของส่วนตัว ถ้าเป็นปราสาท ปราสาทชั้นล่างเป็นของสงฆ์ ปราสาทชั้นบนเป็นของส่วนตัว ถ้าภิกษุใดปรารถนาปราสาทชั้นล่าง ปราสาทชั้นล่างย่อมเป็นของภิกษุนั้น ก็ถ้าปรารถนาทั้งชั้นล่างและชั้นบน ย่อมได้ส่วนแบ่งครึ่งหนึ่งในทั้งสองที่ ถ้าสร้างเสนาสนะสองหลัง หลังหนึ่งเป็นของสงฆ์ หลังหนึ่งเป็นของส่วนตัว ถ้าสร้างด้วยวัสดุอุปกรณ์ที่เกิดขึ้นในวิหาร ย่อมได้ส่วนแบ่งหนึ่งในสามส่วน ถ้าก่อผนังหรือมุขหน้าในที่ที่ยังไม่ได้ทำที่ผนังภายนอก ครึ่งหนึ่งเป็นของสงฆ์ ครึ่งหนึ่งเป็นของผู้นั้น ก็ถ้าถมที่ที่ไม่ราบเรียบขนาดใหญ่ หรือกำหนดที่ตั้งในที่ที่มิใช่ที่ตั้ง (คือที่ที่ยังไม่ได้บุกเบิก) แล้วทำขึ้น สงฆ์ไม่มีความเป็นใหญ่ในอาวาสนั้น සචෙ භික්ඛු සඞ්ඝිකවිහාරතො ගොපානසිආදීනි ගහෙත්වා අඤ්ඤස්මිං සඞ්ඝිකාවාසෙ යොජෙති, සුයොජිතානි. පුග්ගලිකාවාසෙ යොජෙන්තෙහි පන මූලං වා දාතබ්බං, පටිපාකතිකං වා කාතබ්බං. ඡඩ්ඩිතවිහාරතො මඤ්චපීඨාදීනි ථෙය්‍යචිත්තෙන ගණ්හන්තො උද්ධාරෙයෙව භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ‘‘පුන ආවාසිකකාලෙ දස්සාමී’’ති ගහෙත්වා සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං සුනට්ඨං, ජිණ්ණං සුජිණ්ණං. අරොගං චෙ, පාකතිකං කාතබ්බං, පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං වා ජිණ්ණං වා ගීවා හොති. තතො ද්වාරවාතපානාදීනි සඞ්ඝිකාවාසෙ වා පුග්ගලිකාවාසෙ වා යොජිතානි, පටිදාතබ්බානියෙව. සචෙ කොචි සඞ්ඝිකො විහාරො උන්ද්‍රියති, යං තත්ථ මඤ්චපීඨාදිකං, තං ගුත්තත්ථාය අඤ්ඤත්‍ර හරිතුං වට්ටති. තස්මා අඤ්ඤත්‍ර හරිත්වා සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්තස්ස නට්ඨං සුනට්ඨං, ජිණ්ණං සුජිණ්ණං. සචෙ අරොගං, තස්මිං විහාරෙ පටිසඞ්ඛතෙ පුන පාකතිකං කාතබ්බං. පුග්ගලිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජතො නට්ඨං වා ජිණ්ණං වා ගීවා හොති, තස්මිං පටිසඞ්ඛතෙ දාතබ්බමෙව. අයං සෙනාසනග්ගාහකථා. ถ้าภิกษุถือเอาไม้กลอนเป็นต้นจากวิหารของสงฆ์ที่พังลง แล้วนำไปประกอบในอาวาสของสงฆ์อื่น ชื่อว่าประกอบดีแล้ว แต่ถ้าผู้ประสงค์จะนำไปประกอบในอาวาสส่วนตัว พึงให้ราคา หรือพึงทำของเดิมคืนไป ภิกษุผู้ถือเอาเตียงตั่งเป็นต้นจากวิหารที่ทิ้งแล้วด้วยจิตคิดจะขโมย พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของตั้งแต่ยกขึ้นนั่นเอง ถ้าภิกษุถือเอาไปโดยคิดว่า “จักให้คืนเมื่อถึงเวลาที่อยู่ประจำอาวาส” แล้วบริโภคด้วยการบริโภคของสงฆ์ ถ้าเสียหาย ชื่อว่าเสียหายดีแล้ว ถ้าชำรุด ชื่อว่าชำรุดดีแล้ว ถ้าไม่เสียหาย (ยังดีอยู่) เมื่อซ่อมแซมวิหารที่พังนั้นแล้ว พึงทำให้เป็นปกติ แต่ถ้าบริโภคด้วยการบริโภคส่วนตัว ถ้าเสียหายหรือชำรุด ย่อมเป็นหนี้ ประตูหน้าต่างเป็นต้นที่นำมาจากอาวาสที่ทิ้งแล้วนั้น ถ้าประกอบในอาวาสของสงฆ์หรือในอาวาสส่วนตัว พึงให้คืนเท่านั้น ถ้าวิหารของสงฆ์บางอย่างพัง สิ่งของมีเตียงตั่งเป็นต้นที่มีอยู่ในวิหารที่พังนั้น ย่อมควรที่จะนำไปเก็บรักษาไว้ในที่อื่น เพราะฉะนั้น เมื่อนำไปเก็บรักษาไว้ในที่อื่นแล้วบริโภคด้วยการบริโภคของสงฆ์ ถ้าเสียหาย ชื่อว่าเสียหายดีแล้ว ถ้าชำรุด ชื่อว่าชำรุดดีแล้ว ถ้าไม่เสียหาย (ยังดีอยู่) เมื่อซ่อมแซมวิหารนั้นแล้ว พึงทำให้เป็นปกติ ถ้าบริโภคด้วยการบริโภคส่วนตัว ถ้าเสียหายหรือชำรุด ย่อมเป็นหนี้ เมื่อเสนาสนะที่พังนั้นได้รับการซ่อมแซมแล้ว พึงให้คืนเท่านั้น นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับการรับเสนาสนะ 225. අයං [Pg.296] පනෙත්ථ චතුපච්චයසාධාරණකථා (චූළව. අට්ඨ. 325 පක්ඛිකභත්තාදිකථා) – සම්මතෙන අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකෙන භික්ඛුනා චීවරකම්මං කරොන්තස්ස ‘‘සූචිං දෙහී’’ති වදතො එකා දීඝා, එකා රස්සාති ද්වෙ සූචියො දාතබ්බා. ‘‘අවිභත්තං සඞ්ඝිකභණ්ඩ’’න්ති පුච්ඡිතබ්බකිච්චං නත්ථි. පිප්ඵලත්ථිකස්ස එකො පිප්ඵලකො, කන්තාරං පටිපජ්ජිතුකාමස්ස උපාහනයුගළං, කායබන්ධනත්ථිකස්ස කායබන්ධනං, ‘‘අංසබද්ධකො මෙ ජිණ්ණො’’ති ආගතස්ස අංසබද්ධකො, පරිස්සාවනත්ථිකස්ස පරිස්සාවනං දාතබ්බං, ධම්මකරණත්ථිකස්ස ධම්මකරණො. සචෙ පට්ටකො න හොති, ධම්මකරණො පට්ටකෙන සද්ධිං දාතබ්බො. ‘‘ආගන්තුකපත්තං ආරොපෙස්සාමී’’ති යාචන්තස්ස කුසියා ච අඩ්ඪකුසියා ච පහොනකං දාතබ්බං. ‘‘මණ්ඩලං නප්පහොතී’’ති ආගතස්ස මණ්ඩලං එකං දාතබ්බං, අඩ්ඪමණ්ඩලානි ද්වෙ දාතබ්බානි, ද්වෙ මණ්ඩලානි යාචන්තස්ස න දාතබ්බානි. අනුවාතපරිභණ්ඩත්ථිකස්ස එකස්ස චීවරස්ස පහොනකං දාතබ්බං, සප්පිනවනීතාදිඅත්ථිකස්ස ගිලානස්ස එකං භෙසජ්ජං නාළිමත්තං කත්වා තතො තතියකොට්ඨාසො දාතබ්බො. එවං තීණි දිවසානි දත්වා නාළියා පරිපුණ්ණාය චතුත්ථදිවසතො පට්ඨාය සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා දාතබ්බං, ගුළපිණ්ඩෙපි එකදිවසං තතියභාගො දාතබ්බො. එවං තීහි දිවසෙහි නිට්ඨිතෙ පිණ්ඩෙ තතො පරං සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වා දාතබ්බං. සම්මන්නිත්වා ඨපිතයාගුභාජකාදීහි ච භාජනීයට්ඨානං ආගතමනුස්සානං අනාපුච්ඡිත්වාව උපඩ්ඪභාගො දාතබ්බො. අසම්මතෙහි පන අපලොකෙත්වා දාතබ්බොති. ๒๒๕. นี้เป็นเรื่องทั่วไปเกี่ยวกับปัจจัยสี่ในที่นี้ (อรรถกถาจุลวรรค 325 เรื่องภัตตาหารประจำปักษ์เป็นต้น) – ภิกษุผู้ได้รับสมมติให้เป็นผู้แจกจ่ายของเล็กน้อย เมื่อภิกษุผู้กำลังทำจีวรกรรมกล่าวว่า “จงให้เข็ม” พึงให้เข็มสองเล่ม คือเล่มหนึ่งยาว เล่มหนึ่งสั้น ไม่จำเป็นต้องถามว่า “สิ่งของของสงฆ์ยังไม่ได้แบ่งหรือ” แก่ผู้ต้องการมีดเล็ก พึงให้มีดเล็กหนึ่งเล่ม แก่ภิกษุผู้ประสงค์จะเดินทางไกล พึงให้รองเท้าหนึ่งคู่ แก่ผู้ต้องการประคดเอว พึงให้ประคดเอว แก่ภิกษุผู้มาบอกว่า “สายรัดบาตรของอาตมาเก่าแล้ว” พึงให้สายรัดบาตร แก่ผู้ต้องการผ้ากรองน้ำ พึงให้ผ้ากรองน้ำ แก่ผู้ต้องการธัมมกรก พึงให้ธัมมกรก ถ้าไม่มีผ้าสำหรับธัมมกรก พึงให้ธัมมกรกพร้อมผ้าสำหรับธัมมกรก แก่ภิกษุผู้ขอว่า “จักติดผ้าทาบ” พึงให้พอสำหรับผ้ากุสิและผ้าอัฑฒกุสิ แก่ภิกษุผู้มาบอกว่า “ผ้าวงกลมไม่พอ” พึงให้ผ้าวงกลมหนึ่งผืน ผ้าอัฑฒมณฑลพึงให้สองผืน แต่ไม่พึงให้ผ้าวงกลมสองผืนแก่ผู้ขอ แก่ผู้ต้องการผ้าอนุวาตและผ้าปริภัณฑ์ พึงให้พอสำหรับจีวรหนึ่งผืน แก่ภิกษุอาพาธผู้ต้องการเนยใส เนยข้นเป็นต้น พึงทำยาหนึ่งอย่างให้มีปริมาณหนึ่งทะนาน แล้วพึงให้ส่วนหนึ่งในสามส่วนจากนั้น พึงให้เช่นนี้สามวัน เมื่อครบหนึ่งทะนานแล้ว ตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป พึงสอบถามสงฆ์แล้วจึงให้ ส่วนก้อนน้ำอ้อยก็พึงให้ส่วนหนึ่งในสามส่วนในวันหนึ่ง พึงให้เช่นนี้สามวัน เมื่อก้อนน้ำอ้อยหมดแล้ว ตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป พึงสอบถามสงฆ์แล้วจึงให้ และภิกษุผู้ได้รับสมมติให้แจกจ่ายข้าวต้มเป็นต้น พึงให้กึ่งหนึ่งแก่ผู้ที่มายังที่แจกจ่ายโดยไม่ต้องสอบถาม แต่สำหรับภิกษุผู้ไม่ได้รับสมมติ พึงบอกแจ้งสงฆ์แล้วจึงให้ ดังนี้ සඞ්ඝස්ස සන්තකං සම්මතෙන වා ආණත්තෙහි වා ආරාමිකාදීහි දීයමානං, ගිහීනඤ්ච සන්තකං සාමිකෙන වා ආණත්තෙන වා දීයමානං ‘‘අපරස්ස භාගං දෙහී’’ති අසන්තං පුග්ගලං වත්වා ගණ්හතො භණ්ඩාදෙය්‍යං. අඤ්ඤෙන දීයමානං ගණ්හන්තො භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. අසම්මතෙන වා අනාණත්තෙන වා දීයමානෙ ‘‘අපරම්පි භාගං දෙහී’’ති වත්වා වා කූටවස්සානි ගණෙත්වා වා ගණ්හන්තො උද්ධාරෙයෙව භණ්ඩග්ඝෙන කාරෙතබ්බො. ඉතරෙහි දීයමානං එවං ගණ්හතො භණ්ඩාදෙය්‍යං සාමිකෙන පන ‘‘ඉමස්ස දෙහී’’ති දාපිතං වා සයං දින්නං වා සුදින්නන්ති අයං සබ්බට්ඨකථාවිනිච්ඡයතො සාරො. ทรัพย์ของสงฆ์ที่ภิกษุผู้ได้รับสมมติ หรืออารามิกเป็นต้นที่ได้รับคำสั่งกำลังให้ และทรัพย์ของคฤหัสถ์ที่เจ้าของ หรือผู้ที่ได้รับคำสั่งกำลังให้ แก่ผู้รับที่กล่าวถึงบุคคลที่ไม่มีอยู่ว่า “จงให้ส่วนของผู้อื่น” ย่อมเป็นหนี้ค่าของ ภิกษุผู้รับสิ่งของที่ผู้อื่น (นอกจากผู้ได้รับสมมติ เจ้าของ หรือผู้ที่ได้รับคำสั่ง) กำลังให้ พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของ ภิกษุผู้ไม่ได้รับสมมติ หรือผู้ที่ภิกษุผู้ได้รับสมมติไม่ได้สั่งให้ เมื่อกำลังให้สิ่งของ ถ้ากล่าวว่า “จงให้ส่วนอื่นอีก (นอกจากส่วนที่ฉันได้)” หรือนับพรรษาโกงแล้วรับเอา พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของตั้งแต่ยกขึ้นนั่นเอง ส่วนผู้ได้รับสมมติและผู้ที่ได้รับคำสั่ง เมื่อกำลังให้สิ่งของ ถ้าผู้รับกล่าวอย่างนี้ หรือนับพรรษาโกงแล้วรับเอา ย่อมเป็นหนี้ค่าของ ก็ในกรณีที่รับเอาของสงฆ์โดยกล่าวว่า “จงให้อีก” นอกจากคำวินิจฉัยในส่วนอื่น จักกล่าวคำวินิจฉัยในส่วนอื่นอีก ทรัพย์ที่เจ้าของให้แก่ภิกษุผู้กล่าวว่า “จงให้ส่วนอื่น” หรือที่ให้เอง ชื่อว่าให้ดีแล้ว นี้เป็นสาระแห่งคำวินิจฉัยจากอรรถกถาทั้งปวง පිණ්ඩාය [Pg.297] පවිට්ඨස්සපි ඔදනපටිවීසො අන්තොඋපචාරසීමායං ඨිතස්සෙව ගහෙතුං වට්ටති. යදි පන දායකා ‘‘බහිඋපචාරසීමට්ඨානම්පි, භන්තෙ, ගණ්හථ, ආගන්ත්වා පරිභුඤ්ජිස්සන්තී’’ති වදන්ති, එවං අන්තොගාමට්ඨානම්පි ගහෙතුං වට්ටති. สำหรับภิกษุผู้เข้าไปบิณฑบาต ส่วนแห่งภัตควรรับได้เฉพาะผู้ที่ยืนอยู่ภายในเขตอุปจารเท่านั้น แต่ถ้าทายกทั้งหลายกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่นอกเขตอุปจารก็จงรับส่วนเถิด จักกลับมาฉันที่วัด' เมื่อกล่าวอย่างนี้ แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในบ้านก็ควรรับได้ පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, ඔලොකෙත්වා විචක්ඛණො; සඞ්ඝිකෙ පච්චයෙ එවං, අප්පමත්තොව භාජයෙති. ผู้มีปัญญาพึงพิจารณาพระบาลีและอรรถกถาแล้ว แบ่งปัจจัยอันเป็นของสงฆ์ด้วยนัยที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ โดยไม่ประมาท ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ සබ්බාකාරතො ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ โดยประการทั้งปวง චතුපච්චයභාජනීයවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการแบ่งปัจจัยสี่ จบแล้ว 29. කථිනත්ථාරවිනිච්ඡයකථා ๒๙. ๒๙. เรื่องวินิจฉัยการกรานกฐิน 226. කථිනන්ති එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 306) පන කථිනං අත්ථරිතුං කෙ ලභන්ති, කෙ න ලභන්ති? ගණනවසෙන තාව පච්ඡිමකොටියා පඤ්ච ජනා ලභන්ති, උද්ධං සතසහස්සම්පි, පඤ්චන්නං හෙට්ඨා න ලභන්ති. වුට්ඨවස්සවසෙන පුරිමිකාය වස්සං උපගන්ත්වා පඨමපවාරණාය පවාරිතා ලභන්ති. ඡින්නවස්සා වා පච්ඡිමිකාය උපගතා වා න ලභන්ති. ‘‘අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ වුට්ඨවස්සාපි න ලභන්තී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. පුරිමිකාය උපගතානං පන සබ්බෙ ගණපූරකා හොන්ති, ආනිසංසං න ලභන්ති, ආනිසංසො ඉතරෙසංයෙව හොති. සචෙ පුරිමිකාය උපගතා චත්තාරො වා හොන්ති තයො වා ද්වෙ වා එකො වා, ඉතරෙ ගණපූරකෙ කත්වා කථිනං අත්ථරිතබ්බං. අථ චත්තාරො භික්ඛූ උපගතා, එකො පරිපුණ්ණවස්සො සාමණෙරො, සො චෙ පච්ඡිමිකාය උපසම්පජ්ජති, ගණපූරකො චෙව හොති ආනිසංසඤ්ච ලභති. තයො භික්ඛූ ද්වෙ සාමණෙරා, ද්වෙ භික්ඛූ තයො සාමණෙරා, එකො භික්ඛු චත්තාරො සාමණෙරාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සචෙ පුරිමිකාය උපගතා කථිනත්ථාරකුසලා න හොන්ති, අත්ථාරකුසලා ඛන්ධකභාණකත්ථෙරා පරියෙසිත්වා ආනෙතබ්බා. කම්මවාචං සාවෙත්වා කථිනං අත්ථරාපෙත්වා දානඤ්ච භුඤ්ජිත්වා ගමිස්සන්ති, ආනිසංසො පන ඉතරෙසංයෙව හොති. ๒๒๖. ในเรื่องกฐินนี้ (อนึ่ง ข้าพเจ้าจะกล่าววินิจฉัยกถาว่าด้วยการกรานกฐิน นอกจากวินิจฉัยกถาว่าด้วยการจำแนกปัจจัย ๔) ในเรื่องกฐินนี้ ภิกษุเหล่าไหนย่อมได้เพื่อกรานกฐิน ภิกษุเหล่าไหนย่อมไม่ได้? โดยจำนวนก่อน อย่างน้อยที่สุด ภิกษุ ๕ รูปย่อมได้ (กราน) เกินกว่านั้นแม้แสนรูปก็ย่อมได้ ต่ำกว่า ๕ รูปย่อมไม่ได้. โดยการอยู่จำพรรษา ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษาแล้วปวารณาในปฐมปวารณา ย่อมได้. ภิกษุผู้มีพรรษาขาดก็ดี ผู้อยู่จำพรรษาปัจฉิมพรรษาก็ดี ย่อมไม่ได้. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า 'แม้ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในวิหารอื่นก็ย่อมไม่ได้'. แต่ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดเป็นผู้ทำองค์สงฆ์ให้เต็มแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษา แต่ไม่ได้รับอานิสงส์ อานิสงส์ย่อมมีแก่ภิกษุเหล่านั้น (ผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษา) เท่านั้น. ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษามี ๔ รูปก็ดี ๓ รูปก็ดี ๒ รูปก็ดี ๑ รูปก็ดี พึงกระทำภิกษุอื่นที่เหลือ (ผู้มีพรรษาขาดเป็นต้น) ให้เป็นผู้ทำองค์สงฆ์ให้เต็มแล้วกรานกฐิน. อนึ่ง ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษามี ๔ รูป มีสามเณรผู้มีอายุครบ (๒๐ ปี) ๑ รูป ถ้าสามเณรนั้นอุปสมบทในปัจฉิมพรรษา (ช่วงพรรษาหลัง) เขาย่อมเป็นทั้งผู้ทำองค์สงฆ์ให้เต็มและได้รับอานิสงส์ด้วย. ในกรณีที่มีภิกษุ ๓ รูป สามเณร ๒ รูป, ภิกษุ ๒ รูป สามเณร ๓ รูป, ภิกษุ ๑ รูป สามเณร ๔ รูป แม้ในกรณีเหล่านี้ก็นัยนี้เช่นกัน. ถ้าภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษาไม่ฉลาดในการกรานกฐิน พึงแสวงหาพระเถระผู้ฉลาดในการกรานกฐิน ผู้เป็นพระขันธกภาณกะมา (พระเถระเหล่านั้น) สวดกรรมวาจาแล้ว ให้กรานกฐินแล้ว ฉันไทยธรรมแล้วก็จักไป แต่อานิสงส์ย่อมมีแก่ภิกษุผู้อยู่จำพรรษาปุริมพรรษา (ผู้อยู่ในสีมา) เท่านั้น. කථිනං [Pg.298] කෙන දින්නං වට්ටති? යෙන කෙනචි දෙවෙන වා මනුස්සෙන වා පඤ්චන්නං වා සහධම්මිකානං අඤ්ඤතරෙන දින්නං වට්ටති. කථිනදායකස්ස වත්තං අත්ථි, සචෙ සො තං අජානන්තො පුච්ඡති – ‘‘භන්තෙ, කථං කථිනං දාතබ්බ’’න්ති, තස්ස එවං ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘තිණ්ණං චීවරානං අඤ්ඤතරප්පහොනකං සූරියුග්ගමනසමයෙ වත්ථං ‘කථිනචීවරං දෙමා’ති දාතුං වට්ටති. තස්ස පරිකම්මත්ථං එත්තකා නාම සූචියො, එත්තකං සුත්තං, එත්තකං රජනං, පරිකම්මං කරොන්තානං එත්තකානං භික්ඛූනං යාගුභත්තඤ්ච දාතුං වට්ටතී’’ති. กฐินอันใครถวายจึงควร? กฐินอันเทวดาหรือมนุษย์คนใดคนหนึ่ง หรือบรรดาสหธรรมิก ๕ รูป รูปใดรูปหนึ่งถวาย ย่อมควร. วัตรของกฐินทายกมีอยู่ ถ้าทายกนั้นไม่รู้วัตรนั้นถามว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กฐินควรถวายอย่างไร?' พึงบอกแก่เขาอย่างนี้ว่า 'ผ้าที่พอสำหรับทำจีวรผืนใดผืนหนึ่งในบรรดาไตรจีวร ๓ ผืน ควรเพื่อถวายในเวลาพระอาทิตย์ขึ้น (อรุณขึ้น) โดยกล่าวว่า ข้าพเจ้าทั้งหลายขอมอบถวายผ้ากฐิน. และเพื่อประโยชน์แก่การทำบริกรรมกฐินนั้น ควรเพื่อถวายเข็มจำนวนเท่านี้ ด้ายจำนวนเท่านี้ น้ำย้อมจำนวนเท่านี้ และถวายยาคูและภัตแก่ภิกษุจำนวนเท่านี้ผู้กระทำบริกรรม (เย็บจีวร)' ดังนี้. කථිනත්ථාරකෙනපි ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නං කථිනං අත්ථරන්තෙන වත්තං ජානිතබ්බං. තන්තවායගෙහතො හි ආභතසන්තානෙනෙව ඛලිමක්ඛිතසාටකො න වට්ටති, මලීනසාටකොපි න වට්ටති, තස්මා කථිනත්ථාරසාටකං ලභිත්වා සුට්ඨු ධොවිත්වා සූචිආදීනි චීවරකම්මූපකරණානි සජ්ජෙත්වා බහූහි භික්ඛූහි සද්ධිං තදහෙව සිබ්බිත්වා නිට්ඨිතසූචිකම්මං රජිත්වා කප්පබින්දුං දත්වා කථිනං අත්ථරිතබ්බං. සචෙ තස්මිං අනත්ථතෙයෙව අඤ්ඤං කථිනසාටකං ආහරති, අඤ්ඤානි ච බහූනි කථිනානිසංසවත්ථානි දෙති, යො ආනිසංසං බහුං දෙති, තස්ස සන්තකෙන අත්ථරිතබ්බං. ඉතරො තථා තථා ඔවදිත්වා සඤ්ඤාපෙතබ්බො. แม้ภิกษุผู้กรานกฐิน เมื่อจะกรานกฐินที่เกิดขึ้นโดยธรรมโดยชอบ พึงทราบวัตร. พึงทราบอย่างไร? คือ ผ้าที่ทาด้วยขี้ผึ้ง (หรือแป้ง) ที่นำมาจากบ้านช่างหูกทั้งที่ยังมีชายผ้าติดอยู่ ไม่ควร แม้ผ้าที่สกปรกก็ไม่ควร. เพราะฉะนั้น เมื่อได้ผ้าสำหรับกรานกฐินแล้ว พึงซักฟอกให้ดี จัดเตรียมอุปกรณ์สำหรับทำจีวรมีเข็มเป็นต้น ร่วมกับภิกษุจำนวนมาก เย็บให้เสร็จในวันนั้นเอง เมื่อเย็บเสร็จแล้ว พึงย้อม ทำกัปปะพินทุ แล้วจึงกรานกฐิน. ถ้าเมื่อยังไม่ได้กรานผ้านั้น มีผู้นำผ้ากฐินอื่นมา และถวายผ้าบริวารกฐินอื่นๆ เป็นจำนวนมาก ผู้ใดถวายผ้าบริวารกฐินมาก พึงกรานด้วยผ้าของผู้นั้น. ส่วนทายกอีกคนหนึ่ง (ผู้ถวายก่อน) พึงโอวาทแนะนำให้เข้าใจโดยประการนั้นๆ. කථිනං පන කෙන අත්ථරිතබ්බං? යස්ස සඞ්ඝො කථිනචීවරං දෙති. සඞ්ඝෙන පන කස්ස දාතබ්බං? යො ජිණ්ණචීවරො හොති. සචෙ බහූ ජිණ්ණචීවරා, වුඩ්ඪස්ස දාතබ්බං. වුඩ්ඪෙසුපි යො මහාපරිසො තදහෙව චීවරං කත්වා අත්ථරිතුං සක්කොති, තස්ස දාතබ්බං. සචෙ වුඩ්ඪො න සක්කොති, නවකතරො සක්කොති, තස්ස දාතබ්බං. අපිච සඞ්ඝෙන මහාථෙරස්ස සඞ්ගහං කාතුං වට්ටති, තස්මා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ගණ්හථ, මයං කත්වා දස්සාමා’’ති වත්තබ්බං. තීසු චීවරෙසු යං ජිණ්ණං හොති, තදත්ථාය දාතබ්බං. පකතියා දුපට්ටචීවරස්ස දුපට්ටත්ථායෙව දාතබ්බං. සචෙපිස්ස එකපට්ටචීවරං ඝනං හොති, කථිනසාටකා ච පෙලවා, සාරුප්පත්ථාය දුපට්ටප්පහොනකමෙව දාතබ්බං, ‘‘අහං අලභන්තො එකපට්ටං පාරුපාමී’’ති වදන්තස්සපි දුපට්ටං දාතුං වට්ටති. යො පන ලොභපකතිකො හොති, තස්ස න දාතබ්බං. තෙනපි ‘‘කථිනං අත්ථරිත්වා පච්ඡා විසිබ්බිත්වා ද්වෙ චීවරානි කරිස්සාමී’’ති න ගහෙතබ්බං. යස්ස පන දීයති, තස්ස – ก็กฐินใครควรกราน? ภิกษุรูปใดที่สงฆ์มอบผ้ากฐินให้ ภิกษุรูปนั้นควรกราน. ก็สงฆ์ควรมอบให้แก่ใคร? ภิกษุรูปใดมีจีวรเก่า ภิกษุรูปนั้นควรได้รับ. ถ้ามีภิกษุมีจีวรเก่าหลายรูป ควรถวายแก่ผู้แก่กว่า (พระเถระ). แม้ในบรรดาผู้แก่กว่าเหล่านั้น รูปใดมีบริวารมาก สามารถทำจีวรและกรานได้ในวันนั้นเอง ควรถวายแก่รูปนั้น. ถ้าผู้แก่กว่าไม่สามารถทำได้ แต่ผู้อ่อนพรรษากว่าสามารถทำได้ ควรถวายแก่ผู้อ่อนพรรษากว่ารูปนั้น. อนึ่ง สงฆ์ควรทำสงเคราะห์แก่พระมหาเถระ เพราะฉะนั้น พึงกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านจงรับเถิด พวกข้าพเจ้าจะช่วยกันทำแล้วถวาย'. ในบรรดาไตรจีวร ๓ ผืน จีวรผืนใดเก่า ควรถวายเพื่อประโยชน์แก่จีวรผืนนั้น. โดยปกติแล้ว สำหรับผู้ที่ใช้ผ้าสองชั้น (สังฆาฏิ) ควรถวายเพื่อประโยชน์แก่ผ้าสองชั้นเท่านั้น. แม้หากว่าผ้าชั้นเดียวของเขานั้นหนา และผ้ากฐินบาง เพื่อความเหมาะสม ควรถวายผ้าที่พอสำหรับทำผ้าสองชั้นเท่านั้น. แม้แก่ผู้ที่กล่าวว่า 'เมื่อข้าพเจ้าไม่ได้ (ผ้าสองชั้น) ก็จะห่มผ้าชั้นเดียว' ดังนี้ ก็ควรให้ผ้าสองชั้น. แต่ภิกษุรูปใดมีปกติโลภ ไม่ควรถวายแก่ภิกษุรูปนั้น. แม้ภิกษุผู้รับกฐินนั้นก็ไม่ควรรับด้วยคิดว่า 'จะกรานกฐินแล้ว ภายหลังจะเลาะออกทำเป็นจีวรสองผืน'. ส่วนภิกษุรูปใดที่สงฆ์จะมอบให้ พึงมอบให้แก่ภิกษุรูปนั้น (ด้วยกรรมวาจาว่า)... ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං සඞ්ඝස්ස කථිනදුස්සං උප්පන්නං, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං කථිනදුස්සං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍ය කථිනං අත්ථරිතුං, එසා ඤත්ති. 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ผ้ากฐินนี้เกิดขึ้นแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์มีอยู่ สงฆ์พึงมอบผ้ากฐินนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐิน นี้เป็นญัตติ'. ‘‘සුණාතු [Pg.299] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං සඞ්ඝස්ස කථිනදුස්සං උප්පන්නං, සඞ්ඝො ඉමං කථිනදුස්සං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දෙති කථිනං අත්ථරිතුං, යස්සායස්මතො ඛමති ඉමස්ස කථිනදුස්සස්ස ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දානං කථිනං අත්ථරිතුං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังคำของข้าพเจ้า ผ้ากฐินนี้เกิดขึ้นแล้วแก่สงฆ์ สงฆ์มอบผ้ากฐินนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐิน การมอบผ้ากฐินนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐิน ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านรูปใดไม่ชอบ ท่านรูปนั้นพึงกล่าว'. ‘‘දින්නං ඉදං සඞ්ඝෙන කථිනදුස්සං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො කථිනං අත්ථරිතුං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (මහාව. 307) – 'ผ้ากฐินนี้ สงฆ์มอบให้แก่ภิกษุชื่อนี้เพื่อกรานกฐินแล้ว เพราะชอบแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นของสงฆ์ไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้'. එවං දුතියකම්මවාචාය දාතබ්බං. พึงมอบให้ด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาอย่างนี้. එවං දින්නෙ පන කථිනෙ සචෙ තං කථිනදුස්සං නිට්ඨිතපරිකම්මමෙව හොති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ නිට්ඨිතපරිකම්මං හොති, ‘‘අහං ථෙරො’’ති වා ‘‘බහුස්සුතො’’ති වා එකෙනපි අකාතුං න ලබ්භති, සබ්බෙහෙව සන්නිපතිත්වා ධොවනසිබ්බනරජනානි නිට්ඨාපෙතබ්බානි. ඉදඤ්හි කථිනවත්තං නාම බුද්ධප්පසත්ථං. අතීතෙ පදුමුත්තරොපි භගවා කථිනවත්තං අකාසි. තස්ස කිර අග්ගසාවකො සුජාතත්ථෙරො නාම කථිනං ගණ්හි. තං සත්ථා අට්ඨසට්ඨියා භික්ඛුසතසහස්සෙහි සද්ධිං නිසීදිත්වා අකාසි. เมื่อถวายกฐินอย่างนี้แล้ว ถ้าผ้ากฐินนั้นมีกิจเบื้องต้นเสร็จเรียบร้อยแล้ว นั่นเป็นการดี. หากกิจเบื้องต้นยังไม่เสร็จ แม้รูปเดียวก็ไม่ควรนิ่งเฉยโดยอ้างว่า 'เราเป็นพระเถระ' หรือ 'เราเป็นพหูสูต' ภิกษุทั้งปวงพึงประชุมกันแล้วทำกิจมีการซัก การเย็บ และการย้อมให้เสร็จสิ้น. ด้วยว่าวัตรในกฐินนี้ พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงสรรเสริญ. ในอดีตกาล แม้พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ก็ได้ทรงทำกฐินวัตร. ได้ยินว่า พระอัครสาวกของพระพุทธเจ้าปทุมุตตระนั้น นามว่าสุชาตเถระ ได้รับกฐิน. พระศาสดาทรงทำกฐินนั้นพร้อมด้วยภิกษุ ๖,๘๐๐,๐๐๐ รูป. කතපරියොසිතං පන කථිනං ගහෙත්වා අත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සචෙ සඞ්ඝාටියා කථිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණිකා සඞ්ඝාටි පච්චුද්ධරිතබ්බා, නවා සඞ්ඝාටි අධිට්ඨාතබ්බා, ‘‘ඉමාය සඞ්ඝාටියා කථිනං අත්ථරාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. සචෙ උත්තරාසඞ්ගෙන කථිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකො උත්තරාසඞ්ගො පච්චුද්ධරිතබ්බො, නවො උත්තරාසඞ්ගො අධිට්ඨාතබ්බො, ‘‘ඉමිනා උත්තරාසඞ්ගෙන කථිනං අත්ථරාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. සචෙ අන්තරවාසකෙන කථිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකො අන්තරවාසකො පච්චුද්ධරිතබ්බො, නවො අන්තරවාසකො අධිට්ඨාතබ්බො, ‘‘ඉමිනා අන්තරවාසකෙන කථිනං අත්ථරාමී’’ති වාචා භින්දිතබ්බා. ส่วนภิกษุผู้กรานกฐิน เมื่อรับผ้ากฐินที่ทำเสร็จเรียบร้อยแล้ว ถ้าประสงค์จะกรานกฐินด้วยผ้าสังฆาฏิ พึงถอนผ้าสังฆาฏิเก่า พึงอธิษฐานผ้าสังฆาฏิใหม่ แล้วพึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้ากรานกฐินด้วยผ้าสังฆาฏินี้'. ถ้าประสงค์จะกรานกฐินด้วยผ้าอุตตราสงค์ พึงถอนผ้าอุตตราสงค์เก่า พึงอธิษฐานผ้าอุตตราสงค์ใหม่ แล้วพึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้ากรานกฐินด้วยผ้าอุตตราสงค์นี้'. ถ้าประสงค์จะกรานกฐินด้วยผ้าอันตรวาสก พึงถอนผ้าอันตรวาสกเก่า พึงอธิษฐานผ้าอันตรวาสกใหม่ แล้วพึงเปล่งวาจาว่า 'ข้าพเจ้ากรานกฐินด้วยผ้าอันตรวาสกนี้'. තෙන (පරි. 413) කථිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදථා’’ති. තෙහි අනුමොදකෙහි [Pg.300] භික්ඛූහි එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමා’’ති. තෙන කථිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සම්බහුලෙ භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදථා’’ති. තෙහි අනුමොදකෙහි භික්ඛූහි එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමා’’ති. තෙන කථිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාහී’’ති. තෙන අනුමොදකෙන භික්ඛුනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො ‘‘අත්ථතං, ආවුසො, සඞ්ඝස්ස කථිනං, ධම්මිකො කථිනත්ථාරො, අනුමොදාමී’’ති. එවං සබ්බෙසං අත්ථතං හොති කථිනං. වුත්තඤ්හෙතං පරිවාරෙ ‘‘ද්වින්නං පුග්ගලානං අත්ථතං හොති කථිනං අත්ථාරකස්ස ච අනුමොදකස්ස චා’’ති (පරි. 403). පුනපි වුත්තං ‘‘න සඞ්ඝො කථිනං අත්ථරති, න ගණො කථිනං අත්ථරති, පුග්ගලො කථිනං අත්ථරති, සඞ්ඝස්ස අනුමොදනාය ගණස්ස අනුමොදනාය පුග්ගලස්ස අත්ථරාය සඞ්ඝස්ස අත්ථතං හොති කථිනං, ගණස්ස අත්ථතං හොති කථිනං, පුග්ගලස්ස අත්ථතං හොති කථින’’න්ති (පරි. 414). ภิกษุผู้กรานกฐินนั้น เข้าไปหาสงฆ์แล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ขอท่านทั้งหลายจงอนุโมทนาเถิด'. ภิกษุผู้อนุโมทนาเหล่านั้น ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม พวกเราขออนุโมทนา'. ภิกษุผู้กรานกฐินนั้น เข้าไปหาภิกษุหลายรูปแล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ขอท่านทั้งหลายจงอนุโมทนาเถิด'. ภิกษุผู้อนุโมทนาเหล่านั้น ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม พวกเราขออนุโมทนา'. ภิกษุผู้กรานกฐินนั้น เข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่งแล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ขอท่านจงอนุโมทนาเถิด'. ภิกษุผู้อนุโมทนานั้น ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'อาวุโส กฐินของสงฆ์กรานแล้ว การกรานกฐินเป็นธรรม ข้าพเจ้าขออนุโมทนา'. กฐินเป็นอันกรานแล้วแก่ภิกษุทั้งปวงด้วยอาการอย่างนี้. จริงอยู่ คำนี้ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์ปริวารว่า 'กฐินเป็นอันกรานแล้วแก่บุคคล ๒ จำพวก คือ แก่ภิกษุผู้กราน และแก่ภิกษุผู้อนุโมทนา'. และกล่าวไว้อีกว่า 'สงฆ์ไม่ได้กรานกฐิน คณะไม่ได้กรานกฐิน บุคคลเป็นผู้กรานกฐิน กฐินเป็นอันกรานแล้วแก่สงฆ์ด้วยการอนุโมทนาของสงฆ์ เป็นอันกรานแล้วแก่คณะด้วยการอนุโมทนาของคณะ เป็นอันกรานแล้วแก่บุคคลด้วยการกรานของบุคคล'. එවං අත්ථතෙ පන කථිනෙ සචෙ කථිනචීවරෙන සද්ධිං ආභතං ආනිසංසං දායකා ‘‘යෙන අම්හාකං කථිනං ගහිතං, තස්සෙව දෙමා’’ති දෙන්ති, භික්ඛුසඞ්ඝො අනිස්සරො. අථ අවිචාරෙත්වාව දත්වා ගච්ඡන්ති, භික්ඛුසඞ්ඝො ඉස්සරො. තස්මා සචෙ කථිනත්ථාරකස්ස සෙසචීවරානිපි දුබ්බලානි හොන්ති, සඞ්ඝෙන අපලොකෙත්වා තෙසම්පි අත්ථාය වත්ථානි දාතබ්බානි, කම්මවාචා පන එකායෙව වට්ටති. අවසෙසකථිනානිසංසෙ බලවවත්ථානි වස්සාවාසිකඨිතිකාය දාතබ්බානි, ඨිතිකාය අභාවෙ ථෙරාසනතො පට්ඨාය දාතබ්බානි, ගරුභණ්ඩං න භාජෙතබ්බං. සචෙ පන එකසීමාය බහූ විහාරා හොන්ති, සබ්බෙහි භික්ඛූහි සන්නිපාතාපෙත්වා එකත්ථ කථිනං අත්ථරිතබ්බං, විසුං විසුං අත්ථරිතුං න වට්ටති. ก็เมื่อกฐินกรานแล้วอย่างนี้ หากทายกทั้งหลายนำผ้าบริวารกฐินที่นำมาพร้อมกับผ้ากฐินมาถวาย โดยกล่าวว่า 'พวกเราถวายแก่พระเถระรูปที่รับกฐินของพวกเราเท่านั้น' ภิกษุสงฆ์ย่อมไม่มีอำนาจ. แต่หากทายกทั้งหลายถวายโดยมิได้เจาะจงแล้วหลีกไป ภิกษุสงฆ์ย่อมมีอำนาจ. เพราะฉะนั้น หากผ้าผืนอื่น ๆ ของภิกษุผู้กรานกฐินเป็นผ้าเก่าคร่ำคร่า สงฆ์พึงประกาศ (อปลอก) แล้วถวายผ้าเหล่านั้นเพื่อประโยชน์แก่ภิกษุนั้นด้วย แต่กรรมวาจาพึงใช้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น. ส่วนผ้าที่มีเนื้อดีอันเป็นบริวารกฐินที่เหลือ พึงถวายตามลำดับแห่งผ้าวัสสาวาสิกะ (ผ้าจำพรรษา). หากไม่มีลำดับแห่งผ้าวัสสาวาสิกะ พึงถวายโดยเริ่มตั้งแต่อาสนะของพระเถระลงมา. อนึ่ง ครุภัณฑ์ไม่พึงนำมาแบ่งกัน. หากในสีมาเดียวกันมีวิหารหลายแห่ง ภิกษุทั้งปวงพึงให้ประชุมกันแล้วกรานกฐินในที่แห่งเดียวกัน ไม่ควรแยกกันกราน. ‘‘අත්ථතකථිනානං [Pg.301] වො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච කප්පිස්සන්ති, අනාමන්තචාරො අසමාදානචාරො ගණභොජනං යාවදත්ථචීවරං යො ච තත්ථ චීවරුප්පාදො. සො නෙසං භවිස්සතී’’ති (මහාව. 306) වචනතො අත්ථතකථිනානං භික්ඛූනං අනාමන්තචාරාදයො පන පඤ්චානිසංසා ලබ්භන්ති. තත්ථ අනාමන්තචාරොති අනාමන්තෙත්වා චරණං, යාව කථිනං න උද්ධරීයති, තාව චාරිත්තසික්ඛාපදෙන අනාපත්තීති වුත්තං හොති. අසමාදානචාරොති චීවරං අසමාදාය චරණං, චීවරවිප්පවාසොති අත්ථො. ගණභොජනන්ති ගණභොජනසික්ඛාපදෙන අනාපත්ති වුත්තා. යාවදත්ථචීවරන්ති යාවතා චීවරෙන අත්ථො, තාවතකං අනධිට්ඨිතං අවිකප්පිතං වට්ටතීති අත්ථො. යො ච තත්ථ චීවරුප්පාදොති තත්ථ කථිනත්ථතසීමාය මතකචීවරං වා හොතු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දින්නං වා සඞ්ඝිකෙන තත්‍රුප්පාදෙන ආභතං වා, යෙන කෙනචි ආකාරෙන යං සඞ්ඝිකං චීවරං උප්පජ්ජති, තං තෙසං භවිස්සතීති අත්ථො. เพราะพระพุทธพจน์ที่ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการจักมีแก่ภิกษุผู้กรานกฐิน คือ การเที่ยวไปโดยไม่ต้องบอกลา การเที่ยวไปโดยไม่ต้องนำผ้าไปครบสำรับ การฉันคณะโภชน์ การเก็บผ้าไว้ได้ตามปรารถนา และลาภจีวรใดที่เกิดขึ้นในที่นั้น ลาภจีวรนั้นจักเป็นของภิกษุเหล่านั้น” (มหาวรรค ๓๐๖) อานิสงส์ ๕ ประการมีอนามันตจารเป็นต้น ย่อมได้แก่ภิกษุผู้กรานกฐิน ในอานิสงส์เหล่านั้น อนามันตจาร คือ การเที่ยวไปโดยไม่ต้องบอกลา ตราบใดที่ยังไม่ถอนกฐิน ตราบนั้นย่อมไม่มีอาบัติด้วยสิกขาบทว่าด้วยจาริตต์ ดังนี้ อสมาทานจาร คือ การเที่ยวไปโดยไม่ต้องนำผ้าไปครบสำรับ หมายถึง การอยู่ปราศจากผ้า คณะโภชน์ คือ ไม่มีอาบัติด้วยสิกขาบทว่าด้วยคณะโภชน์ ยาวทัตถจีวร คือ ผ้าที่ต้องการมีประมาณเท่าใด ผ้าเท่านั้นที่ยังไม่ได้อธิษฐานและยังไม่ได้วิกัป ย่อมควร (เก็บไว้ได้) ดังนี้ โย จ ตตฺถ จีวรุปฺปาโท คือ ลาภจีวรที่เกิดขึ้นในสีมาที่กรานกฐินนั้น ไม่ว่าจะเป็นผ้าของภิกษุผู้มรณภาพ หรือผ้าที่ทายกถวายเจาะจงสงฆ์ หรือผ้าที่นำมาด้วยลาภที่เกิดขึ้นในที่นั้นอันเป็นของสงฆ์ ผ้าสังฆิกะใดที่เกิดขึ้นด้วยอาการใดๆ ผ้าทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุเหล่านั้น ดังนี้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้ කථිනත්ථාරවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการกรานกฐิน จบแล้ว 30. ගරුභණ්ඩවිනිච්ඡයකථා ๓๐. ๓๐. เรื่องวินิจฉัยครุภัณฑ์ 227. ගරුභණ්ඩානීති එත්ථ ‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, අවිස්සජ්ජියානි න විස්සජ්ජෙතබ්බානි සඞ්ඝෙන වා ගණෙන වා පුග්ගලෙන වා, විස්සජ්ජිතානිපි අවිස්සජ්ජිතානි හොන්ති, යො විස්සජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා (චූළව. 321) නයෙන දස්සිතානි ආරාමො ආරාමවත්ථු, විහාරො විහාරවත්ථු, මඤ්චො පීඨං භිසි බිම්බොහනං, ලොහකුම්භී ලොහභාණකං ලොහවාරකො ලොහකටාහං වාසි ඵරසු කුඨාරී කුදාලො නිඛාදනං, වල්ලි වෙළු මුඤ්ජං පබ්බජං තිණං මත්තිකා දාරුභණ්ඩං මත්තිකාභණ්ඩන්ති ඉමානි පඤ්ච ගරුභණ්ඩානි නාම. ๒๒๗. ในคำว่า ครุภัณฑ์ทั้งหลายนี้ พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงไว้โดยนัยมีอาทิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครุภัณฑ์ ๕ อย่างเหล่านี้ อันสงฆ์ก็ดี คณะก็ดี บุคคลก็ดี ไม่พึงสละ ไม่พึงให้ แม้สละให้ไปแล้ว ก็ชื่อว่ายังไม่ได้สละให้ ภิกษุใดสละให้ พึงมีอาบัติถุลลัจจัย” (จุลวรรค ๓๒๑) คือ อาราม ที่ตั้งอาราม วิหาร ที่ตั้งวิหาร เตียง ตั่ง ฟูก หมอน หม้อโลหะ อ่างโลหะ หม้อน้ำโลหะ กระทะโลหะ มีดถาก ขวาน พร้า จอบ สิ่ว เถาวัลย์ ไม้ไผ่ หญ้ามุงกระต่าย หญ้าปล้อง หญ้าทั่วไป ดิน เครื่องไม้ เครื่องดิน สิ่งเหล่านี้ชื่อว่าครุภัณฑ์ ๕ อย่าง තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 321) ආරාමො නාම පුප්ඵාරාමො වා ඵලාරාමො වා. ආරාමවත්ථු නාම තෙසංයෙව ආරාමානං අත්ථාය පරිච්ඡින්දිත්වා ඨපිතොකාසො, තෙසු වා ආරාමෙසු විනට්ඨෙසු තෙසං පොරාණකභූමිභාගො. විහාරො [Pg.302] නාම යං කිඤ්චි පාසාදාදි සෙනාසනං. විහාරවත්ථු නාම තස්ස පතිට්ඨානොකාසො. මඤ්චො නාම මසාරකො බුන්දිකාබද්ධො කුළීරපාදකො ආහච්චපාදකොති ඉමෙසං චතුන්නං මඤ්චානං අඤ්ඤතරො. පීඨං නාම මසාරකාදීනංයෙව චතුන්නං පීඨානං අඤ්ඤතරං. භිසි නාම උණ්ණභිසිආදීනං පඤ්චන්නං අඤ්ඤතරා. බිම්බොහනං නාම රුක්ඛතූලලතාතූලපොටකීතූලානං අඤ්ඤතරං. ලොහකුම්භී නාම කාළලොහෙන වා තම්බලොහෙන වා යෙන කෙනචි ලොහෙන කතකුම්භී. ලොහභාණකාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන භාණකන්ති අරඤ්ජරො වුච්චති. වාරකොති ඝටො. කටාහං කටාහමෙව. වාසිආදීසු වල්ලිආදීසු ච දුවිඤ්ඤෙය්‍යං නාම නත්ථි. පඤ්චාති ච රාසිවසෙන වුත්තං, සරූපවසෙන පනෙතානි පඤ්චවීසතිවිධානි හොන්ති. වුත්තඤ්හෙතං – ในบรรดาสิ่งเหล่านั้น คำว่า อาราม คือสวนดอกไม้ หรือสวนผลไม้. คำว่า อารามวัตถุ คือสถานที่ที่กำหนดไว้เพื่อประโยชน์แก่สวนดอกไม้และสวนผลไม้เหล่านั้นเอง หรือส่วนแห่งพื้นดินเก่าของอารามเหล่านั้น เมื่ออารามเหล่านั้นพินาศไปแล้ว. คำว่า วิหาร คือเสนาสนะมีปราสาทเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง. คำว่า วิหารวัตถุ คือสถานที่ตั้งของวิหารนั้น. คำว่า เตียง คือเตียงชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาเตียง ๔ ชนิดเหล่านี้ คือ เตียงมีแม่แคร่สอดเข้าในขา, เตียงมีแม่แคร่รัดไว้, เตียงมีเท้าดุจเท้าปู, เตียงมีเท้าเสียบ. คำว่า ตั่ง คือตั่งชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาตั่ง ๔ ชนิด มีตั่งมีแม่แคร่สอดเข้าในขาเป็นต้น. คำว่า ฟูก คือฟูกชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาฟูก ๕ ชนิด มีฟูกขนสัตว์เป็นต้น. คำว่า หมอน คือหมอนชนิดใดชนิดหนึ่งในบรรดาหมอนที่ยัดด้วยนุ่นไม้, นุ่นเถา, นุ่นหญ้า. คำว่า หม้อโลหะ คือหม้อที่ทำด้วยโลหะอย่างใดอย่างหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นเหล็ก หรือทองแดง. แม้ในภาชนะโลหะมีอ่างโลหะเป็นต้น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. ในที่นี้ คำว่า ภาณกะ หมายถึง อ่างใหญ่ที่ใส่น้ำได้มาก. คำว่า วารกะ คือ หม้อน้ำ. คำว่า กะฏาหะ คือ กระทะ. ในเครื่องมือมีมีดถากเป็นต้น และในเถาวัลย์เป็นต้น ไม่มีสิ่งใดที่ยากจะรู้. และคำว่า ห้า นี้กล่าวโดยรวมเป็นหมวด, แต่โดยสภาพแล้ว สิ่งเหล่านี้มี ๒๕ ชนิด. ดังที่กล่าวไว้ว่า – ‘‘ද්විසඞ්ගහානි ද්වෙ හොන්ති, තතියං චතුසඞ්ගහං; චතුත්ථං නවකොට්ඨාසං, පඤ්චමං අට්ඨභෙදනං. “ครุภัณฑ์ ๒ หมวด (แรก) มีหมวดละ ๒ อย่าง, หมวดที่ ๓ มีการสงเคราะห์เป็น ๔ อย่าง, หมวดที่ ๔ มี ๙ ส่วน, หมวดที่ ๕ มีการจำแนกเป็น ๘ อย่าง” ‘‘ඉති පඤ්චහි රාසීහි, පඤ්චනිම්මලලොචනො; පඤ්චවීසවිධං නාථො, ගරුභණ්ඩං පකාසයී’’ති. “ด้วยประการฉะนี้ พระศาสดาผู้มีพระจักษุ ๕ อันบริสุทธิ์ ได้ทรงแสดงครุภัณฑ์ ๒๕ ชนิด ด้วยหมวด ๕ อย่าง” තත්‍රායං විනිච්ඡයකථා – ඉදඤ්හි සබ්බම්පි ගරුභණ්ඩං සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ ‘‘අවිස්සජ්ජිය’’න්ති වුත්තං, කීටාගිරිවත්ථුස්මිං ‘‘අවෙභඞ්ගිය’’න්ති දස්සිතං, පරිවාරෙ පන – ในครุภัณฑ์นั้น นี้เป็นเรื่องวินิจฉัย – ครุภัณฑ์ทั้งหมดนี้ ในเสนาสนขันธกะ กล่าวไว้ว่า "ไม่ควรสละ", ในเรื่องกีฏาคิรี แสดงไว้ว่า "ไม่ควรแบ่ง", แต่ในปริวาร – ‘‘අවිස්සජ්ජියං අවෙභඞ්ගියං,පඤ්ච වුත්තා මහෙසිනා; විස්සජ්ජෙන්තස්ස පරිභුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති,පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 479) – “ครุภัณฑ์ ๕ อย่าง ที่พระมหามุนีตรัสไว้ว่า ไม่ควรสละ ไม่ควรแบ่ง, แก่ผู้สละและผู้ใช้สอย ไม่เป็นอาบัติ, ปัญหานี้ บัณฑิตผู้ฉลาดพึงพิจารณา” (ปริวาร ๔๗๙) ආගතං. තස්මා මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන අවිස්සජ්ජියඤ්ච අවෙභඞ්ගියඤ්ච, පරිවත්තනවසෙන පන විස්සජ්ජෙන්තස්ස පරිභුඤ්ජන්තස්ස ච අනාපත්තීති එවමෙත්ථ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො. มีมาแล้ว (ในปริวาร). เพราะฉะนั้น โดยอาการสละขาด ไม่ควรสละและไม่ควรแบ่ง, แต่โดยอาการแลกเปลี่ยน แก่ผู้สละและผู้ใช้สอย ไม่เป็นอาบัติ, พึงทราบอธิบายในคาถานี้ด้วยประการฉะนี้ 228. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – ඉදං තාව පඤ්චවිධම්පි චීවරපිණ්ඩපාතභෙසජ්ජත්ථාය උපනෙතුං න වට්ටති, ථාවරෙන ච ථාවරං, ගරුභණ්ඩෙන ච ගරුභණ්ඩං පරිවත්තෙතුං වට්ටති. ථාවරෙ පන ඛෙත්තං වත්ථු තළාකං මාතිකාති එවරූපං [Pg.303] භික්ඛුසඞ්ඝස්ස විචාරෙතුං වා සම්පටිච්ඡිතුං වා අධිවාසෙතුං වා න වට්ටති, කප්පියකාරකෙහෙව විචාරිතතො කප්පියභණ්ඩං වට්ටති. ආරාමෙන පන ආරාමං ආරාමවත්ථුං විහාරං විහාරවත්ථුන්ති ඉමානි චත්තාරිපි පරිවත්තෙතුං වට්ටති. ๒๒๘. ในการแลกเปลี่ยนนั้น นี้เป็นเรื่องที่อาจารย์กล่าวสืบกันมา – ครุภัณฑ์ ๕ อย่างนี้ ไม่ควรนำไปเพื่อประโยชน์แก่จีวร บิณฑบาต และเภสัชก่อน, แต่ควรแลกเปลี่ยนอสังหาริมทรัพย์กับอสังหาริมทรัพย์ และครุภัณฑ์กับครุภัณฑ์. แต่อสังหาริมทรัพย์มีลักษณะเช่นนี้ คือ นา ที่ดิน สระน้ำ คูน้ำ ไม่ควรที่ภิกษุสงฆ์จะจัดการ รับ หรือยินยอมรับไว้, เมื่อกัปปิยการกจัดการแล้ว สิ่งของที่เป็นกัปปิยะย่อมควร. แต่อารามกับอาราม, ที่ตั้งอาราม, วิหาร, ที่ตั้งวิหาร ทั้ง ๔ อย่างนี้ ควรแลกเปลี่ยนกันได้ තත්‍රායං පරිවත්තනනයො – සඞ්ඝස්ස නාළිකෙරාරාමො දූරෙ හොති, කප්පියකාරකා බහුතරං ඛාදන්ති, යම්පි න ඛාදන්ති, තතො සකටවෙතනං දත්වා අප්පමෙව ආහරන්ති, අඤ්ඤෙසං පන තස්ස ආරාමස්ස අවිදූරෙ ගාමවාසීනං මනුස්සානං විහාරස්ස සමීපෙ ආරාමො හොති, තෙ සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා සකෙන ආරාමෙන තං ආරාමං යාචන්ති, සඞ්ඝෙන ‘‘රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’ති අපලොකෙත්වා සම්පටිච්ඡිතබ්බො. සචෙපි භික්ඛූනං රුක්ඛසහස්සං හොති, මනුස්සානං පඤ්ච සතානි, ‘‘තුම්හාකං ආරාමො ඛුද්දකො’’ති න වත්තබ්බං. කිඤ්චාපි හි අයං ඛුද්දකො, අථ ඛො ඉතරතො බහුතරං ආයං දෙති. සචෙපි සමකමෙව දෙති, එවම්පි ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ පරිභුඤ්ජිතුං සක්කාති ගහෙතබ්බමෙව. සචෙ පන මනුස්සානං බහුතරා රුක්ඛා හොන්ති, ‘‘නනු තුම්හාකං බහුතරා රුක්ඛා’’ති වත්තබ්බං. සචෙ ‘‘අතිරෙකං අම්හාකං පුඤ්ඤං හොතු, සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති වදන්ති, ජානාපෙත්වා සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. භික්ඛූනං රුක්ඛා ඵලධාරිනො, මනුස්සානං රුක්ඛා න තාව ඵලං ගණ්හන්ති, කිඤ්චාපි න ගණ්හන්ති, ‘‘න චිරෙන ගණ්හිස්සන්තී’’ති සම්පටිච්ඡිතබ්බමෙව. මනුස්සානං රුක්ඛා ඵලධාරිනො, භික්ඛූනං රුක්ඛා න තාව ඵලං ගණ්හන්ති, ‘‘නනු තුම්හාකං රුක්ඛා ඵලධාරිනො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ ‘‘ගණ්හථ, භන්තෙ, අම්හාකං පුඤ්ඤං භවිස්සතී’’ති දෙන්ති, ජානාපෙත්වා සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. එවං ආරාමෙන ආරාමො පරිවත්තෙතබ්බො. එතෙනෙව නයෙන ආරාමවත්ථුපි විහාරොපි විහාරවත්ථුපි ආරාමෙන පරිවත්තෙතබ්බං, ආරාමවත්ථුනා ච මහන්තෙන වා ඛුද්දකෙන වා ආරාමආරාමවත්ථුවිහාරවිහාරවත්ථූනි. ในการแลกเปลี่ยนนั้น นี้เป็นวิธีแลกเปลี่ยน คือ สวนมะพร้าวของสงฆ์อยู่ไกล พวกกัปปิยการกเคี้ยวกินเสียมาก แม้ผลไม้ที่พวกเขามิได้เคี้ยวกิน ก็นำมาจากสวนนั้นได้เพียงเล็กน้อยเพราะต้องเสียค่าเช่าเกวียน ส่วนสวนของพวกมนุษย์ชาวบ้านอื่นที่อยู่ไม่ไกลจากสวนนั้น แต่อยู่ใกล้กับวิหาร พวกเขาเข้าไปหาพระสงฆ์แล้วขอแลกสวนนั้นด้วยสวนของตน สงฆ์พึงเผดียงสงฆ์ว่า 'เป็นที่พอใจของสงฆ์' แล้วรับไว้. แม้ว่าต้นไม้ของภิกษุจะมีพันต้น ของพวกมนุษย์มีห้าร้อยต้น ก็ไม่ควรกล่าวว่า 'สวนของพวกท่านเล็ก' เพราะว่าถึงแม้สวนนี้จะเล็ก แต่ก็ให้รายได้มากกว่าสวนอื่นนั้น. แม้จะให้ผลเท่ากัน ก็ควรรับไว้อยู่นั่นเอง ด้วยเหตุผลว่า 'สามารถจะบริโภคได้ในขณะที่ต้องการแล้วต้องการอีก'. แต่ถ้าต้นไม้ของพวกมนุษย์มีมากกว่า ควรกล่าวว่า 'ต้นไม้ของพวกท่านมีมากกว่ามิใช่หรือ?' ถ้าพวกเขากล่าวว่า 'ขอส่วนที่เกินจงเป็นบุญของพวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์' ดังนี้ ควรแจ้งให้สงฆ์ทราบแล้วรับไว้. ต้นไม้ของภิกษุทั้งหลายมีผลแล้ว ต้นไม้ของพวกมนุษย์ยังไม่เผล็ดผล ถึงแม้จะยังไม่เผล็ดผล ก็ควรรับไว้อยู่นั่นเอง ด้วยคิดว่า 'ไม่นานก็จะเผล็ดผล'. ต้นไม้ของพวกมนุษย์มีผลแล้ว ต้นไม้ของภิกษุทั้งหลายยังไม่เผล็ดผล ควรกล่าวว่า 'ต้นไม้ของพวกท่านมีผลแล้วมิใช่หรือ?' ถ้าพวกเขากล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า โปรดรับไว้เถิด จักเป็นบุญของพวกข้าพเจ้า' ดังนี้แล้วถวาย ควรแจ้งให้สงฆ์ทราบแล้วรับไว้. พึงแลกเปลี่ยนอารามด้วยอารามด้วยประการฉะนี้. ด้วยนัยนี้ แม้อารามวัตถุ แม้วิหาร แม้วิหารวัตถุ ก็พึงแลกเปลี่ยนด้วยอาราม. และพึงแลกเปลี่ยนอาราม อารามวัตถุ วิหาร และวิหารวัตถุ ด้วยอารามวัตถุ ไม่ว่าจะเป็นของใหญ่หรือของเล็กก็ตาม කථං විහාරෙන විහාරො පරිවත්තෙතබ්බො? සඞ්ඝස්ස අන්තොගාමෙ ගෙහං හොති, මනුස්සානං විහාරමජ්ඣෙ පාසාදො හොති, උභොපි අග්ඝෙන සමකා, සචෙ මනුස්සා තෙන පාසාදෙන තං ගෙහං යාචන්ති, සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. භික්ඛූනං චෙ මහග්ඝතරං ගෙහං හොති, ‘‘මහග්ඝතරං අම්හාකං ගෙහ’’න්ති වුත්තෙ ච ‘‘කිඤ්චාපි මහග්ඝතරං පබ්බජිතානං අසාරුප්පං, න [Pg.304] සක්කා තත්ථ පබ්බජිතෙහි වසිතුං, ඉදං පන සාරුප්පං, ගණ්හථා’’ති වදන්ති, එවම්පි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. සචෙ පන මනුස්සානං මහග්ඝං හොති, ‘‘නනු තුම්හාකං ගෙහං මහග්ඝ’’න්ති වත්තබ්බං. ‘‘හොතු, භන්තෙ, අම්හාකං පුඤ්ඤං භවිස්සති, ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ පන සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටති. එවම්පි විහාරෙන විහාරො පරිවත්තෙතබ්බො. එතෙනෙව නයෙන විහාරවත්ථුපි ආරාමොපි ආරාමවත්ථුපි විහාරෙන පරිවත්තෙතබ්බං, විහාරවත්ථුනා ච මහග්ඝෙන වා අප්පග්ඝෙන වා විහාරවිහාරවත්ථුආරාමආරාමවත්ථූනි. එවං ථාවරෙන ථාවරපරිවත්තනං වෙදිතබ්බං. พึงแลกเปลี่ยนวิหารด้วยวิหารอย่างไร? คือ เรือนของสงฆ์มีอยู่ในภายในหมู่บ้าน ปราสาทของพวกมนุษย์มีอยู่ในท่ามกลางวิหาร แม้ทั้งสองอย่างมีราคาเท่ากัน ถ้าพวกมนุษย์ขอแลกเรือนนั้นด้วยปราสาทนั้น ควรรับไว้. ถ้าเรือนของภิกษุทั้งหลายมีราคาสูงกว่า และเมื่อภิกษุกล่าวว่า 'เรือนของพวกเรามีราคาสูงกว่า' พวกเขากล่าวว่า 'ถึงแม้จะมีราคาสูงกว่า แต่ก็ไม่เหมาะสมแก่บรรพชิต บรรพชิตไม่สามารถจะอยู่ในที่นั้นได้ ส่วนปราสาทนี้เหมาะสม โปรดรับไว้เถิด' แม้เช่นนี้ ก็ควรรับไว้. แต่ถ้าของพวกมนุษย์มีราคาสูง ควรกล่าวว่า 'เรือนของพวกท่านมีราคาสูงมิใช่หรือ?' แต่เมื่อพวกเขากล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า จงมีราคาเถิด จักเป็นบุญของพวกข้าพเจ้า โปรดรับไว้เถิด' ควรรับไว้. พึงแลกเปลี่ยนวิหารด้วยวิหารด้วยประการฉะนี้. ด้วยนัยนี้ แม้วิหารวัตถุ แม้อาราม แม้อารามวัตถุ ก็พึงแลกเปลี่ยนด้วยวิหาร. และพึงแลกเปลี่ยนวิหาร วิหารวัตถุ อาราม และอารามวัตถุ ด้วยวิหารวัตถุ ไม่ว่าจะมีราคาสูงหรือมีราคาต่ำก็ตาม. พึงทราบการแลกเปลี่ยนถาวรวัตถุด้วยถาวรวัตถุด้วยประการฉะนี้ ගරුභණ්ඩෙන ගරුභණ්ඩපරිවත්තනෙ පන මඤ්චපීඨං මහන්තං වා හොතු ඛුද්දකං වා, අන්තමසො චතුරඞ්ගුලපාදකං ගාමදාරකෙහි පංස්වාගාරකෙසු කීළන්තෙහි කතම්පි සඞ්ඝස්ස දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩං හොති. සචෙපි රාජරාජමහාමත්තාදයො එකප්පහාරෙනෙව මඤ්චසතං වා මඤ්චසහස්සං වා දෙන්ති, සබ්බෙ කප්පියමඤ්චා සම්පටිච්ඡිතබ්බා, සම්පටිච්ඡිත්වා ‘‘වුඩ්ඪපටිපාටියා සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජථා’’ති දාතබ්බා, පුග්ගලිකවසෙන න දාතබ්බා. අතිරෙකමඤ්චෙ භණ්ඩාගාරාදීසු පඤ්ඤපෙත්වා පත්තචීවරං නික්ඛිපිතුම්පි වට්ටති. බහිසීමාය ‘‘සඞ්ඝස්ස දෙමා’’ති දින්නමඤ්චො සඞ්ඝත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානෙ දාතබ්බො. තත්ථ චෙ බහූ මඤ්චා හොන්ති, මඤ්චෙන කම්මං නත්ථි. යස්ස වසනට්ඨානෙ කම්මං අත්ථි, තත්ථ ‘‘සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජථා’’ති දාතබ්බො. මහග්ඝෙන සතග්ඝනකෙන වා සහස්සග්ඝනකෙන වා මඤ්චෙන අඤ්ඤං මඤ්චසතං ලභති, පරිවත්තෙත්වා ගහෙතබ්බං. න කෙවලං මඤ්චෙන මඤ්චොයෙව, ආරාමආරාමවත්ථුවිහාරවිහාරවත්ථුපීඨභිසිබිම්බොහනානිපි පරිවත්තෙතුං වට්ටන්ති. එස නයො පීඨභිසිබිම්බොහනෙසුපි. එතෙසු පන අකප්පියං න පරිභුඤ්ජිතබ්බං, කප්පියං සඞ්ඝිකපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අකප්පියං වා මහග්ඝං කප්පියං වා පරිවත්තෙත්වා වුත්තවත්ථූනි ගහෙතබ්බානි. අගරුභණ්ඩුපගං පන භිසිබිම්බොහනං නාම නත්ථි. ส่วนในการแลกเปลี่ยนครุภัณฑ์ด้วยครุภัณฑ์นั้น เตียงหรือตั่ง จะใหญ่ก็ตาม เล็กก็ตาม โดยที่สุดแม้ที่พวกเด็กชาวบ้านผู้เล่นอยู่ในเรือนฝุ่นทำขึ้น มีเท้าประมาณ ๔ นิ้ว ย่อมเป็นครุภัณฑ์นับแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์. แม้หากว่าพระราชาและราชมหาอำมาตย์เป็นต้น ถวายเตียงตั้งร้อยหรือตั้งพันโดยการถวายครั้งเดียวเท่านั้น พึงรับเตียงที่ควรทั้งหมดไว้ ครั้นรับแล้วพึงให้ด้วยคำว่า 'พวกท่านจงใช้สอยโดยเป็นการใช้สอยของสงฆ์ตามลำดับพรรษา' ไม่พึงให้โดยส่วนบุคคล. จะปูเตียงที่เกินไว้ในโรงคลังเป็นต้น แม้เพื่อวางบาตรและจีวร ก็ควร. เตียงที่เขานำมาถวายในภายนอกสีมาด้วยคำว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์' พึงให้ไว้ในที่อยู่ของพระสังฆเถระ. ถ้าในที่นั้นมีเตียงมาก ไม่มีกิจด้วยเตียงนั้น ในที่อยู่ของภิกษุรูปใดมีกิจ พึงให้ในที่นั้นด้วยคำว่า 'จงใช้สอยโดยเป็นการใช้สอยของสงฆ์'. ถ้าได้เตียงอื่นตั้งร้อยด้วยเตียงที่มีราคาสูง หรือมีราคาตั้งร้อย หรือมีราคาตั้งพัน พึงแลกเปลี่ยนเอาไว้. ไม่ใช่จะแลกเปลี่ยนได้เฉพาะเตียงด้วยเตียงเท่านั้น แม้อาราม อารามวัตถุ วิหาร วิหารวัตถุ ตั่ง ฟูก และหมอน ก็ควรเพื่อแลกเปลี่ยน. นัยนี้แม้ในตั่ง ฟูก และหมอนทั้งหลาย. แต่ในบรรดาสิ่งเหล่านั้น สิ่งที่ไม่ควร ไม่พึงใช้สอย สิ่งที่ควร พึงใช้สอยโดยเป็นการใช้สอยของสงฆ์. พึงแลกเปลี่ยนสิ่งที่ไม่ควร หรือสิ่งที่ควรแต่มีราคาสูง แล้วถือเอาวัตถุตามที่กล่าวมาแล้ว. ส่วนชื่อว่าฟูกและหมอนที่ถึงความเป็นอครุภัณฑ์นั้นไม่มี 229. ලොහකුම්භී ලොහභාණකං ලොහකටාහන්ති ඉමානි තීණි මහන්තානි වා හොන්තු ඛුද්දකානි වා, අන්තමසො පසතමත්තඋදකගණ්හනකානිපි ගරුභණ්ඩානියෙව. ලොහවාරකො පන කාළලොහතම්බලොහවට්ටලොහකංසලොහානං යෙන කෙනචි කතො සීහළදීපෙ පාදගණ්හනකො භාජෙතබ්බො. පාදො ච නාම මගධනාළියා පඤ්චනාළිමත්තං ගණ්හාති[Pg.305], තතො අතිරෙකගණ්හනකො ගරුභණ්ඩං. ඉමානි තාව පාළියං ආගතානි ලොහභාජනානි. පාළියං පන අනාගතානි භිඞ්ගාරපටිග්ගහඋළඋඞ්කදබ්බිකටච්ඡුපාතිතට්ටකසරකසමුග්ගඅඞ්ගාරකපල්ලධූමකටච්ඡුආදීනි ඛුද්දකානි වා මහන්තානි වා සබ්බානි ගරුභණ්ඩානි. පත්තො අයථාලකං තම්බලොහථාලකන්ති ඉමානි පන භාජනීයානි. කංසලොහවට්ටලොහභාජනවිකති සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා ගිහිවිකටා වා වට්ටති, පුග්ගලිකපරිභොගෙන න වට්ටති. කංසලොහාදිභාජනං සඞ්ඝස්ස දින්නම්පි හි පාරිහාරියං න වට්ටති, ගිහිවිකටනීහාරෙනෙව පරිභුඤ්ජිතබ්බන්ති මහාපච්චරියං වුත්තං. ๒๒๙. หม้อทองแดง หม้อใหญ่ทองแดง กระทะทองแดง ทั้ง ๓ อย่างนี้ จะใหญ่หรือเล็กก็ตาม แม้ที่สุดที่จุน้ำได้เพียงหนึ่งฟายมือ ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ส่วนอ่างทองแดงที่ทำด้วยทองแดงดำ ทองแดงแดง ทองแดงเจือ หรือทองแดงขาวอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่จุได้หนึ่งบาทในสีหฬทวีป พึงแบ่งปัน คำว่า "บาท" นั้น จุได้ ๕ ทะนานด้วยทะนานชาวมคธ ที่จุน้ำได้เกินกว่านั้นเป็นครุภัณฑ์ ภาชนะทองแดงเหล่านี้ที่มาในพระบาลีมีเท่านี้ ส่วนภาชนะที่ไม่ได้มาในพระบาลี เช่น คนโท กระโถน กระบวย ทัพพี ช้อน ถาด ถาดแบน ถ้วย ผอบ กระถางไฟ ช้อนรมควันเป็นต้น จะเล็กหรือใหญ่ทั้งหมดก็เป็นครุภัณฑ์ ส่วนบาตร ถาดเหล็ก ถาดทองแดงเหล่านี้ พึงแบ่งปัน ภาชนะที่ทำด้วยทองแดงขาวหรือทองแดงเจือ ควรด้วยการใช้สอยของสงฆ์ หรือโดยทำอย่างของคฤหัสถ์ ไม่ควรด้วยการใช้สอยส่วนบุคคล ภาชนะที่ทำด้วยทองแดงขาวเป็นต้น แม้ถวายแก่สงฆ์ ก็ไม่ควรนำติดตัวไป พึงใช้สอยโดยทำอย่างของคฤหัสถ์ที่คฤหัสถ์นำไปเท่านั้น ดังนี้ มหาปัจจรีกล่าวไว้ ඨපෙත්වා පන භාජනවිකතිං අඤ්ඤස්මිම්පි කප්පියලොහභණ්ඩෙ අඤ්ජනී අඤ්ජනිසලාකා කණ්ණමලහරණී සූචි පණ්ණසූචි ඛුද්දකො පිප්ඵලකො ඛුද්දකං ආරකණ්ටකං කුඤ්චිකා තාළං කත්තරයට්ඨි වෙධකො නත්ථුදානං භිණ්ඩිවාලො ලොහකූටො ලොහකුත්ති ලොහගුළො ලොහපිණ්ඩි ලොහචක්කලිකං අඤ්ඤම්පි විප්පකතලොහභණ්ඩං භාජනීයං. ධූමනෙත්තඵාලදීපරුක්ඛදීපකපල්ලකඔලම්බකදීපඉත්ථිපුරිසතිරච්ඡානගතරූපකානි පන අඤ්ඤානි වා භිත්තිච්ඡදනකවාටාදීසු උපනෙතබ්බානි අන්තමසො ලොහඛිලකං උපාදාය සබ්බානි ලොහභණ්ඩානි ගරුභණ්ඩානියෙව හොන්ති, අත්තනා ලද්ධානිපි පරිහරිත්වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන න පරිභුඤ්ජිතබ්බානි, සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා ගිහිවිකටානි වා වට්ටන්ති. තිපුභණ්ඩෙපි එසෙව නයො. ඛීරපාසාණමයානි තට්ටකසරකාදීනි ගරුභණ්ඩානියෙව. เว้นภาชนะพิเศษนั้น แม้ในเครื่องเหล็กที่ควรอย่างอื่น เช่น ตลับยาหยอดตา ไม้ป้ายยาหยอดตา ไม้แคะหู เข็ม เหล็กจาร มีดเล็ก เหล็กแหลมเล็กสำหรับเจาะบาตร ลูกกุญแจ แม่กุญแจ ไม้เท้า เหล็กเจาะ กล้องยานัตถุ์ หอกซัด ค้อนเหล็ก เครื่องสกัดเหล็ก แท่งเหล็ก ก้อนเหล็ก แผ่นเหล็กกลม และเครื่องเหล็กที่ยังไม่สำเร็จรูปอย่างอื่น พึงแบ่งปัน ส่วนกล้องสูบควัน ผาลไถ เชิงเทียน ถ้วยประทีป โคมแขวน และรูปผู้หญิง ผู้ชาย และสัตว์เดรัจฉาน หรือรูปอื่น ๆ พึงนำไปติดไว้ที่ฝาผนัง หลังคา บานประตูเป็นต้น แม้ที่สุดจนถึงลิ่มเหล็ก เครื่องเหล็กทั้งหมดก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น แม้ที่ตนได้มา ก็ไม่พึงนำติดตัวไปใช้สอยโดยเป็นของส่วนบุคคล ควรด้วยการใช้สอยของสงฆ์ หรือโดยทำอย่างของคฤหัสถ์ แม้ในเครื่องดีบุกก็มีนัยนี้ ถาดและถ้วยน้ำเป็นต้นที่ทำด้วยหินขาวก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ඝටකො පන තෙලභාජනං වා පාදගණ්හනකතො අතිරෙකමෙව ගරුභණ්ඩං. සුවණ්ණරජතහාරකූටජාතිඵලිකභාජනානි ගිහිවිකටානිපි න වට්ටන්ති, පගෙව සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා පුග්ගලිකපරිභොගෙන වා. සෙනාසනපරිභොගෙ පන ආමාසම්පි අනාමාසම්පි සබ්බං වට්ටති. ส่วนหม้อน้ำหรือภาชนะน้ำมัน ที่จุน้ำได้เกินกว่าหนึ่งบาทเท่านั้นจึงเป็นครุภัณฑ์ ภาชนะที่ทำด้วยทอง เงิน ทองเหลือง หรือแก้วผลึก แม้ทำอย่างของคฤหัสถ์ก็ไม่ควร จะกล่าวไปไยกับการใช้สอยของสงฆ์หรือการใช้สอยส่วนบุคคลเล่า ส่วนในการใช้สอยเสนาสนะ วัตถุที่ควรสัมผัสและไม่ควรสัมผัสทั้งหมดก็ควร වාසිආදීසු යාය වාසියා ඨපෙත්වා දන්තකට්ඨච්ඡෙදනං වා උච්ඡුතච්ඡනං වා අඤ්ඤං මහාකම්මං කාතුං න සක්කා, අයං භාජනීයා. තතො මහන්තතරා යෙන කෙනචි ආකාරෙන කතා වාසි ගරුභණ්ඩමෙව. ඵරසු පන අන්තමසො වෙජ්ජානං සිරාවෙධනඵරසුපි ගරුභණ්ඩමෙව. කුඨාරියං ඵරසුසදිසොයෙව විනිච්ඡයො. යා පන ආවුධසඞ්ඛෙපෙන කතා, අයං අනාමාසා. කුදාලො අන්තමසො චතුරඞ්ගුලමත්තොපි ගරුභණ්ඩමෙව. නිඛාදනං චතුරස්සමුඛං වා හොතු දොණිමුඛං වා වඞ්කං වා උජුකං වා, අන්තමසො [Pg.306] සම්මුඤ්ජනීදණ්ඩකවෙධනම්පි දණ්ඩබද්ධං චෙ, ගරුභණ්ඩමෙව. සම්මුඤ්ජනීදණ්ඩඛණනකං පන අදණ්ඩකං ඵලමත්තමෙව. යං සක්කා සිපාටිකාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතුං, තං භාජනීයං. සිඛරම්පි නිඛාදනෙනෙව සඞ්ගහිතං. යෙහි මනුස්සෙහි විහාරෙ වාසිආදීනි දින්නානි හොන්ති, තෙ චෙ ඝරෙ දඩ්ඪෙ වා චොරෙහි වා විලුත්තෙ ‘‘දෙථ නො, භන්තෙ, උපකරණෙ, පුන පාකතිකෙ කරිස්සාමා’’ති වදන්ති, දාතබ්බා. සචෙ ආහරන්ති, න වාරෙතබ්බා, අනාහරන්තාපි න චොදෙතබ්බා. ในบรรดาเครื่องมือมีขวานถากเป็นต้น ขวานถากอันใดที่เว้นจากการตัดไม้สีฟันหรือปอกอ้อยแล้ว ไม่สามารถทำงานใหญ่ได้ ขวานถากนั้นพึงแบ่งปัน ขวานถากที่ใหญ่กว่านั้นที่ทำด้วยรูปทรงใดก็ตาม เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ส่วนขวานผ่าฟืน แม้ที่สุดขวานเล็กสำหรับแพทย์เจาะเส้นเลือด ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ในเรื่องมีดพร้า ก็มีวินิจฉัยเช่นเดียวกับขวานผ่าฟืน ส่วนมีดพร้าที่ทำเป็นรูปอาวุธ มีดพร้านั้นไม่ควรจับต้อง จอบ แม้ที่สุดที่มีขนาด ๔ นิ้ว ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น สิ่ว จะมีหน้าสี่เหลี่ยมหรือหน้าโค้ง จะคดหรือตรงก็ตาม แม้ที่สุดสิ่วสำหรับเจาะด้ามไม้กวาด ถ้ามีด้ามติดอยู่ ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ส่วนสิ่วสำหรับเจาะด้ามไม้กวาดที่ไม่มีด้าม มีแต่ใบสิ่ว สิ่วอันใดที่สามารถใส่ในฝักหรือถุงแล้วนำติดตัวไปได้ สิ่วนั้นพึงแบ่งปัน เหล็กแหลมก็สงเคราะห์เข้ากับสิ่ว มนุษย์เหล่าใดถวายขวานถากเป็นต้นในวิหาร ถ้าบ้านของมนุษย์เหล่านั้นถูกไฟไหม้หรือถูกโจรปล้น แล้วกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า ขอจงให้เครื่องมือแก่พวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าจะทำของเดิมให้" พึงให้ ถ้าพวกเขานำมาคืน ก็ไม่พึงห้าม แม้ไม่นำมาคืน ก็ไม่พึงทวงถาม කම්මාරතච්ඡකාරචුන්දකාරනළකාරමණිකාරපත්තබන්ධකානං අධිකරණිමුට්ඨිකසණ්ඩාසතුලාදීනි සබ්බානි ලොහමයඋපකරණානි සඞ්ඝෙ දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩානි. තිපුකොට්ටකසුවණ්ණකාරචම්මකාරඋපකරණෙසුපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – තිපුකොට්ටකඋපකරණෙසුපි තිපුච්ඡෙදනකසත්ථකං, සුවණ්ණකාරඋපකරණෙසු සුවණ්ණච්ඡෙදනකසත්ථකං, චම්මකාරඋපකරණෙසු කතපරිකම්මචම්මච්ඡෙදනකඛුද්දකසත්ථකන්ති ඉමානි භාජනීයභණ්ඩානි. නහාපිතතුන්නකාරඋපකරණෙසුපි ඨපෙත්වා මහාකත්තරිං මහාසණ්ඩාසං මහාපිප්ඵලිකඤ්ච සබ්බං භාජනීයං, මහාකත්තරිආදීනි ගරුභණ්ඩානි. เครื่องมือที่ทำด้วยเหล็กทั้งหมด เช่น ทั่ง ค้อน คีม ตาชั่งเป็นต้น ของช่างเหล็ก ช่างไม้ ช่างกลึง ช่างสาน ช่างเจียระไนพลอย ช่างซ่อมบาตร นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์ ก็เป็นครุภัณฑ์ แม้ในเครื่องมือของช่างดีบุก ช่างทอง ช่างหนัง ก็มีนัยนี้ แต่มีข้อแตกต่างดังนี้ คือ ในเครื่องมือของช่างดีบุก มีดเล็กสำหรับตัดดีบุก ในเครื่องมือของช่างทอง มีดเล็กสำหรับตัดทอง ในเครื่องมือของช่างหนัง มีดเล็กสำหรับตัดหนังที่เตรียมไว้แล้ว สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดเป็นของที่พึงแบ่งปัน แม้ในเครื่องมือของช่างตัดผมและช่างเย็บผ้า เว้นกรรไกรใหญ่ คีมใหญ่ และมีดใหญ่ ที่เหลือทั้งหมดพึงแบ่งปัน กรรไกรใหญ่เป็นต้นเป็นครุภัณฑ์ වල්ලිආදීසු වෙත්තවල්ලිආදිකා යා කාචි අඩ්ඪබාහුප්පමාණා වල්ලි සඞ්ඝස්ස දින්නා වා තත්ථජාතකා වා රක්ඛිතගොපිතා ගරුභණ්ඩං හොති, සා සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච කතෙ සචෙ අතිරෙකා හොති, පුග්ගලිකකම්මෙපි උපනෙතුං වට්ටති. අරක්ඛිතා පන ගරුභණ්ඩමෙව න හොති. සුත්තමකචිවාකනාළිකෙරහීරචම්මමයා රජ්ජුකා වා යොත්තානි වා වාකෙ ච නාළිකෙරහීරෙ ච වට්ටෙත්වා කතා එකවට්ටා වා ද්විවට්ටා වා සඞ්ඝස්ස දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩං. සුත්තං පන අවට්ටෙත්වා දින්නං මකචිවාකනාළිකෙරහීරා ච භාජනීයා. යෙහි පනෙතානි රජ්ජුකයොත්තාදීනි දින්නානි හොන්ති, තෙ අත්තනො කරණීයෙන හරන්තා න වාරෙතබ්බා. ในจำพวกเถาวัลย์เป็นต้น เถาวัลย์ใด ๆ มีหวายเถาเป็นต้น มีประมาณครึ่งแขน ที่ถวายแก่สงฆ์ก็ดี ที่เกิดในที่นั้นเป็นของสงฆ์ก็ดี ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์ เถาวัลย์นั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรนำไปใช้ในกิจส่วนบุคคลได้ แต่เถาวัลย์ที่ไม่ได้รักษาไว้ไม่เป็นครุภัณฑ์ เชือกหรือเชือกผูกที่ทำด้วยด้าย ป่าน เปลือกไม้ ใยมะพร้าว และหนัง และที่ฟั่นด้วยเปลือกไม้และใยมะพร้าว เป็นเกลียวเดียวหรือสองเกลียว เป็นครุภัณฑ์นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์ แต่ด้ายที่ถวายโดยไม่ได้ฟั่น และป่าน เปลือกไม้ ใยมะพร้าว เป็นของที่พึงแบ่งปัน คนทั้งหลายเหล่าใดได้ถวายเชือกและเชือกผูกเป็นต้นเหล่านี้ ไม่ควรห้ามคนเหล่านั้นเมื่อพวกเขานำไปใช้ในกิจของตน යො කොචි අන්තමසො අට්ඨඞ්ගුලසූචිදණ්ඩකමත්තොපි වෙළු සඞ්ඝස්ස දින්නො වා තත්ථජාතකො වා රක්ඛිතගොපිතො ගරුභණ්ඩං, සොපි සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච කතෙ අතිරෙකො පුග්ගලිකකම්මෙ ච දාතුං වට්ටති. පාදගණ්හනකතෙලනාළි පන කත්තරයට්ඨි උපාහනදණ්ඩකො ඡත්තදණ්ඩකො ඡත්තසලාකාති ඉදමෙත්ථ භාජනීයභණ්ඩං. දඩ්ඪගෙහමනුස්සා ගණ්හිත්වා [Pg.307] ගච්ඡන්තා න වාරෙතබ්බා. රක්ඛිතගොපිතං වෙළුං ගණ්හන්තෙන සමකං වා අතිරෙකං වා ථාවරං අන්තමසො තංඅග්ඝනකවල්ලිකායපි ඵාතිකම්මං කත්වා ගහෙතබ්බො, ඵාතිකම්මං අකත්වා ගණ්හන්තෙන තත්ථෙව වළඤ්ජෙතබ්බො. ගමනකාලෙ සඞ්ඝිකෙ ආවාසෙ ඨපෙත්වා ගන්තබ්බං, අසතියා ගහෙත්වා ගතෙන පහිණිත්වා දාතබ්බො. දෙසන්තරගතෙන සම්පත්තවිහාරො සඞ්ඝිකාවාසෙ ඨපෙතබ්බො. ไม้ไผ่ใดๆ แม้ไม้ไผ่ที่มีขนาดเท่าด้ามเข็มยาว ๘ นิ้ว ที่ถวายแก่สงฆ์ก็ดี ที่เกิดในที่ดินของสงฆ์นั้นก็ดี ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์ ไม้ไผ่นั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรให้ในกิจส่วนบุคคลได้ แต่กระบอกน้ำมันขนาดหนึ่งกวมมือ ไม้เท้า ไม้สำหรับแขวนรองเท้า ด้ามร่ม ซี่ร่ม ทั้งหมดนี้ในที่นี้เป็นของที่แบ่งได้ ไม่ควรห้ามคนบ้านที่ไฟไหม้เมื่อพวกเขานำไป ผู้ถือเอาไม้ไผ่ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ ควรทำผาติกรรมด้วยของที่เท่ากันหรือเกินกว่านั้น แม้ด้วยเถาวัลย์ที่มีค่าเท่ากับไม้ไผ่นั้น ก็ควรทำผาติกรรมแล้วจึงถือเอา ผู้ถือเอาโดยไม่ทำผาติกรรม ควรใช้สอยในที่นั้นเอง เมื่อถึงเวลาเดินทาง ควรวางไว้ในอาวาสของสงฆ์แล้วจึงไป ถ้าไม่ได้วางไว้ ผู้ที่นำไปแล้วควรส่งคืน ภิกษุผู้ไปสู่ต่างถิ่น เมื่อถึงวิหารใด ควรวาง (ไม้ไผ่นั้น) ไว้ในอาวาสของสงฆ์ ณ วิหารนั้น තිණන්ති මුඤ්ජඤ්ච පබ්බජඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං යං කිඤ්චි තිණං. යත්ථ පන තිණං නත්ථි, තත්ථ පණ්ණෙහි ඡාදෙන්ති, තස්මා පණ්ණම්පි තිණෙනෙව සඞ්ගහිතං. ඉති මුඤ්ජාදීසු යං කිඤ්චි මුට්ඨිප්පමාණං තිණං තාලපණ්ණාදීසු ච එකපණ්ණම්පි සඞ්ඝස්ස දින්නං වා තත්ථජාතකං වා බහාරාමෙ සඞ්ඝස්ස තිණවත්ථුතො ජාතතිණං වා රක්ඛිතගොපිතං ගරුභණ්ඩං හොති, තම්පි සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච කතෙ අතිරෙකං පුග්ගලිකකම්මෙ දාතුං වට්ටති, දඩ්ඪගෙහමනුස්සා ගහෙත්වා ගච්ඡන්තා න වාරෙතබ්බා. අට්ඨඞ්ගුලප්පමාණොපි රිත්තපොත්ථකො ගරුභණ්ඩමෙව. คำว่าหญ้า (ติณ) นั้น คือหญ้าใดๆ ที่เหลือเว้นหญ้ามุญชะและหญ้าปัพพชะ ชื่อว่าหญ้า แต่ในที่ใดไม่มีหญ้า ในที่นั้นย่อมมุงด้วยใบไม้ เพราะฉะนั้น ใบไม้ก็สงเคราะห์เข้าในหญ้าด้วย ดังนั้น หญ้าใดๆ ที่มีประมาณเท่ากำมือในจำพวกหญ้ามุญชะเป็นต้น และแม้ใบไม้เพียงใบเดียวในจำพวกใบตาลเป็นต้น ที่ถวายแก่สงฆ์ก็ดี ที่เกิดในที่ดินของสงฆ์นั้นก็ดี หรือหญ้าที่เกิดจากที่ดินหญ้าที่สงฆ์ถวายในภายนอกอาวาส ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ เป็นครุภัณฑ์ แม้สิ่งนั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรให้ในกิจส่วนบุคคลได้ ไม่ควรห้ามคนบ้านที่ไฟไหม้เมื่อพวกเขานำไป แม้คัมภีร์เปล่าที่มีประมาณ ๘ นิ้ว ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น මත්තිකා පකතිමත්තිකා වා හොතු පඤ්චවණ්ණා වා සුධා වා සජ්ජුරසකඞ්ගුට්ඨසිලෙසාදීසු වා යං කිඤ්චි දුල්ලභට්ඨානෙ ආනෙත්වා දින්නං තත්ථජාතකං වා, රක්ඛිතගොපිතං තාලඵලපක්කමත්තං ගරුභණ්ඩං හොති, තම්පි සඞ්ඝකම්මෙ ච චෙතියකම්මෙ ච නිට්ඨිතෙ අතිරෙකං පුග්ගලිකකම්මෙ ච දාතුං වට්ටති, හිඞ්ගුහිඞ්ගුලකහරිතාලමනොසිලඤ්ජනානි පන භාජනීයභණ්ඩානි. ดิน จะเป็นดินธรรมดาก็ดี หรือมี ๕ สีก็ดี หรือปูนขาวก็ดี หรือสิ่งใดๆ ในจำพวกยางไม้ ยางรัก ยางสนเป็นต้น ที่นำมาถวายในที่หายาก หรือที่เกิดในที่ดินของสงฆ์นั้น ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ แม้มีขนาดเท่าผลตาลสุก ก็เป็นครุภัณฑ์ แม้สิ่งนั้นเมื่อกิจของสงฆ์และกิจของเจดีย์ทำเสร็จแล้ว ถ้ามีส่วนเกิน ย่อมควรให้ในกิจส่วนบุคคลได้ แต่หิงคุ หิงคุลักกะ หริตาล มโนศิลา และอัญชนะ เป็นของที่แบ่งได้ දාරුභණ්ඩෙ ‘‘යො කොචි අට්ඨඞ්ගුලසූචිදණ්ඩමත්තොපි දාරුභණ්ඩකො දාරුදුල්ලභට්ඨානෙ සඞ්ඝස්ස දින්නො වා තත්ථජාතකො වා රක්ඛිතගොපිතො, අයං ගරුභණ්ඩං හොතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන සබ්බම්පි දාරුවෙළුචම්මපාසාණාදිවිකතිං දාරුභණ්ඩෙන සඞ්ගණ්හිත්වා ආසන්දිකතො පට්ඨාය දාරුභණ්ඩෙ විනිච්ඡයො වුත්තො. තත්‍රායං නයො – ආසන්දිකො සත්තඞ්ගො භද්දපීඨං පීඨිකා එකපාදකපීඨං ආමණ්ඩකවණ්ටකපීඨං ඵලකං කොච්ඡං පලාලපීඨන්ති ඉමෙසු තාව යං කිඤ්චි ඛුද්දකං වා හොතු මහන්තං වා, සඞ්ඝස්ස දින්නං ගරුභණ්ඩං හොති. පලාලපීඨෙන චෙත්ථ කදලිපත්තාදිපීඨානිපි සඞ්ගහිතානි. බ්‍යග්ඝචම්මඔනද්ධම්පි වාළරූපපරික්ඛිත්තං රතනපරිසිබ්බිතං කොච්ඡං ගරුභණ්ඩමෙව, වඞ්කඵලකං දීඝඵලකං චීවරධොවනඵලකං ඝට්ටනඵලකං [Pg.308] ඝට්ටනමුග්ගරො දන්තකට්ඨච්ඡෙදනගණ්ඨිකා දණ්ඩමුග්ගරො අම්බණං රජනදොණි උදකපටිච්ඡකො දාරුමයො වා දන්තමයො වා වෙළුමයො වා සපාදකොපි අපාදකොපි සමුග්ගො මඤ්ජූසා පාදගණ්හනකතො අතිරෙකප්පමාණො කරණ්ඩො උදකදොණි උදකකටාහං උළුඞ්කො කටච්ඡු පානීයසරාවං පානීයසඞ්ඛොති එතෙසුපි යං කිඤ්චි සඞ්ඝෙ දින්නං ගරුභණ්ඩං. සඞ්ඛථාලකං පන භාජනීයං, තථා දාරුමයො උදකතුම්බො. ในเรื่องครุภัณฑ์ไม้ ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ครุภัณฑ์ไม้ใดๆ แม้มีขนาดเท่าด้ามเข็มยาว ๘ นิ้ว ที่ถวายแก่สงฆ์ในที่ที่ไม้หายากก็ดี ที่เกิดในที่นั้นก็ดี ที่สงฆ์รักษาคุ้มครองไว้ สิ่งนี้เป็นครุภัณฑ์" แต่ในมหาอรรถกถาได้กล่าววินิจฉัยเกี่ยวกับครุภัณฑ์ไม้ โดยสงเคราะห์สิ่งต่างๆ ที่ทำจากไม้ ไผ่ หนังสัตว์ หินเป็นต้นทั้งหมดเข้าในครุภัณฑ์ไม้ นับตั้งแต่ตั่งมีเท้าสูง ในที่นั้นมีนัยดังนี้ ในบรรดาตั่งมีเท้าสูง ตั่งมีองค์ ๗ ภัทรบิฐ ตั่งน้อย ตั่งมีขาเดียว ตั่งมีขาเป็นลูกกลมเหมือนผลมะขามป้อม แผ่นกระดาน เก้าอี้ ตั่งฟาง สิ่งใดๆ ก็ตาม จะเล็กหรือใหญ่ ที่ถวายแก่สงฆ์ เป็นครุภัณฑ์ และในที่นี้ ตั่งที่ทำด้วยใบกล้วยเป็นต้น ก็สงเคราะห์เข้าในตั่งฟางด้วย แม้เก้าอี้ที่หุ้มด้วยหนังเสือ ประดับด้วยรูปสัตว์ร้าย และปักด้วยด้ายทอง ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น แผ่นกระดานโค้ง แผ่นกระดานยาว แผ่นกระดานสำหรับซักจีวร แผ่นกระดานสำหรับขยี้จีวร ค้อนสำหรับทุบจีวร ค้อนสำหรับทุบเมื่อตัดไม้สีฟัน หรือค้อนสำหรับทุบหิน รางน้ำ รางสำหรับใส่สีย้อม ภาชนะรองน้ำ ที่ทำด้วยไม้ก็ดี ที่ทำด้วยงาก็ดี ที่ทำด้วยไม้ไผ่ก็ดี มีขาก็ดี ไม่มีขาก็ดี กล่องหมาก หีบ ตะกร้าที่มีขนาดเกินกว่าหนึ่งกวมมือ รางใส่น้ำ อ่างน้ำ ทัพพี ช้อน ถ้วยน้ำดื่ม สังข์สำหรับดื่มน้ำ สิ่งใดๆ ที่ถวายแก่สงฆ์ในสิ่งเหล่านี้ ก็เป็นครุภัณฑ์ แต่ถ้วยสังข์เป็นของที่แบ่งได้ เช่นเดียวกัน กระบอกน้ำไม้ก็เป็นของที่แบ่งได้ පාදකථලිකමණ්ඩලං දාරුමයං වා හොතු චොළපණ්ණාදිමයං වා, සබ්බං ගරුභණ්ඩං. ආධාරකො පත්තපිධානං තාලවණ්ටං බීජනී චඞ්කොටකං පච්ඡි යට්ඨිසම්මුඤ්ජනී මුට්ඨිසම්මුඤ්ජනීති එතෙසුපි යං කිඤ්චි ඛුද්දකං වා හොතු මහන්තං වා, දාරුවෙළුපණ්ණචම්මාදීසු යෙන කෙනචි කතං ගරුභණ්ඩමෙව. ථම්භතුලාසොපානඵලකාදීසු දාරුමයං වා පාසාණමයං වා යං කිඤ්චි ගෙහසම්භාරරූපං යො කොචි කටසාරකො යං කිඤ්චි භූමත්ථරණං යං කිඤ්චි අකප්පියචම්මං, සබ්බං සඞ්ඝෙ දින්නං ගරුභණ්ඩං, භූමත්ථරණං කාතුං වට්ටති. එළකචම්මං පන පච්චත්ථරණගතිකං හොති, තම්පි ගරුභණ්ඩමෙව. කප්පියචම්මානි භාජනීයානි. කුරුන්දියං පන ‘‘සබ්බං මඤ්චප්පමාණං චම්මං ගරුභණ්ඩ’’න්ති වුත්තං. แผ่นรองเท้า จะทำด้วยไม้ก็ดี หรือทำด้วยผ้า ใบไม้เป็นต้นก็ดี ทั้งหมดเป็นครุภัณฑ์ ฐานรองบาตร ฝาบาตร พัดใบตาล พัดสี่เหลี่ยม ตะกร้าดอกไม้ ตะกร้า ไม้กวาดมีด้าม ไม้กวาดกำมือ ในสิ่งเหล่านี้ สิ่งใดๆ ก็ตาม จะเล็กหรือใหญ่ ที่ทำด้วยไม้ ไผ่ ใบไม้ หนังสัตว์เป็นต้น ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น ในจำพวกเสา คาน บันได แผ่นกระดานเป็นต้น สิ่งก่อสร้างบ้านใดๆ ที่ทำด้วยไม้ก็ดี หรือทำด้วยหินก็ดี เสื่อลำแพนใดๆ เครื่องปูพื้นใดๆ หนังสัตว์ที่ไม่ควรใช้สอยใดๆ ทั้งหมดที่ถวายแก่สงฆ์ เป็นครุภัณฑ์ ควรทำเป็นเครื่องปูพื้นได้ แต่หนังแกะเป็นของสำหรับปูรองนอน แม้สิ่งนั้นก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น หนังสัตว์ที่ควรใช้สอยเป็นของที่แบ่งได้ ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "หนังสัตว์ทั้งหมดที่มีขนาดเท่าเตียง เป็นครุภัณฑ์" උදුක්ඛලං මුසලං සුප්පං නිසදං නිසදපොතො පාසාණදොණි පාසාණකටාහං තුරිවෙමභස්තාදි සබ්බං පෙසකාරාදිභණ්ඩං සබ්බං කසිභණ්ඩං සබ්බං චක්කයුත්තකං යානං ගරුභණ්ඩමෙව. මඤ්චපාදො මඤ්චඅටනී පීඨපාදො පීඨඅටනී වාසිඵරසුආදීනං දණ්ඩාති එතෙසු යං කිඤ්චි විප්පකතතච්ඡනකම්මං අනිට්ඨිතමෙව භාජනීයං, තච්ඡිතමට්ඨං පන ගරුභණ්ඩං හොති. අනුඤ්ඤාතවාසියා පන දණ්ඩො ඡත්තමුට්ඨිපණ්ණං කත්තරයට්ඨි උපාහනා අරණිසහිතං ධම්මකරණො පාදගණ්හනකතො අනතිරිත්තං ආමලකතුම්බං ආමලකඝටො ලාබුකතුම්බං ලාබුඝටො විසාණකතුම්බන්ති සබ්බමෙවෙතං භාජනීයං, තතො මහන්තතරං ගරුභණ්ඩං. හත්ථිදන්තො වා යං කිඤ්චි විසාණං වා අතච්ඡිතං යථාගතමෙව භාජනීයං. තෙහි කතමඤ්චපාදාදීසු පුරිමසදිසොයෙව විනිච්ඡයො. තච්ඡිතනිට්ඨිතොපි හිඞ්ගුකරණ්ඩකො ගණ්ඨිකා විධො අඤ්ජනී අඤ්ජනීසලාකා උදකපුඤ්ඡනීති ඉදං සබ්බං භාජනීයමෙව. ครก สาก กระด้ง หินบด ลูกหินบด รางหิน อ่างหิน กระสวย ฟืม ถุงหนังเป็นต้น เครื่องใช้ของช่างทอผ้าเป็นต้นทั้งหมด เครื่องใช้ของชาวนาทั้งหมด ยานพาหนะที่มีล้อทั้งหมด เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น. ขาเตียง กรอบเตียง ขาตั่ง กรอบตั่ง ด้ามของสิ่วและขวานเป็นต้น ในสิ่งเหล่านี้ งานถากที่ยังทำค้างอยู่ใดๆ เป็นของที่แบ่งได้เท่านั้น แต่สิ่งที่ถากและขัดเกลาเรียบร้อยแล้ว เป็นครุภัณฑ์. แต่ด้ามของสิ่วที่ได้รับอนุญาต ใบตาลสำหรับทำร่ม ไม้เท้า รองเท้า ไม้สีไฟพร้อมอุปกรณ์ ธรรมกรก กระบอกมะขามป้อม หม้อมะขามป้อม กระบอกน้ำเต้า หมอน้ำเต้า กระบอกเขาสัตว์ ที่มีขนาดไม่เกินหนึ่งกวมมือ ทั้งหมดนี้เป็นของที่แบ่งได้ สิ่งที่ใหญ่กว่านั้นเป็นครุภัณฑ์. งาช้างก็ดี เขาสัตว์ใดๆ ก็ดี ที่ยังไม่ได้ถาก เป็นของที่แบ่งได้ตามสภาพเดิม. การวินิจฉัยในขาเตียงเป็นต้นที่ทำด้วยสิ่งเหล่านั้น ก็เหมือนกับที่กล่าวมาแล้ว. แม้สิ่งที่ถากและขัดเกลาเรียบร้อยแล้ว เช่น ผอบใส่หิงคุ ลูกดุม รังดุม กล้องยาตา ไม้ป้ายยาตา ผ้าเช็ดน้ำ ทั้งหมดนี้เป็นของที่แบ่งได้เท่านั้น මත්තිකාභණ්ඩෙ සබ්බං මනුස්සානං උපභොගපරිභොගං ඝටපීඨරාදිකුලාලභාජනං පත්තකටාහං අඞ්ගාරකටාහං ධූමදානං දීපරුක්ඛකො දීපකපල්ලිකා [Pg.309] චයනිට්ඨකා ඡදනිට්ඨකා ථූපිකාති සඞ්ඝස්ස දින්නකාලතො පට්ඨාය ගරුභණ්ඩං, පාදගණ්හනකතො අනතිරිත්තප්පමාණො පන ඝටකො පත්තං ථාලකං කඤ්චනකො කුණ්ඩිකාති ඉදමෙත්ථ භාජනීයභණ්ඩං. යථා ච මත්තිකාභණ්ඩෙ, එවං ලොහභණ්ඩෙපි කුණ්ඩිකා භාජනීයකොට්ඨාසමෙව භජතීති අයමෙත්ථ අනුපුබ්බිකථා. ในภาชนะดิน บรรดาเครื่องอุปโภคบริโภคของมนุษย์ทั้งปวง มีหม้อและฝาหม้อเป็นต้น ภาชนะของช่างหม้อ ภาชนะสำหรับเผาบาตร ภาชนะสำหรับใส่ถ่าน ที่รมควัน เชิงตะเกียง ถ้วยตะเกียง อิฐก่อ อิฐมุง ยอดเจดีย์ ทั้งหมดนี้ ตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์แล้ว เป็นครุภัณฑ์. ส่วนหม้อเล็ก บาตร ถ้วย จอกน้ำ กุณฑี ที่มีขนาดไม่เกินหนึ่งกวมมือ ทั้งหมดนี้ เป็นภาชนียภัณฑ์ในสังฆิกะนี้. อนึ่ง กุณฑีในภาชนะดินเป็นเช่นใด แม้ในภาชนะโลหะ กุณฑีก็ย่อมถึงส่วนแห่งภาชนียภัณฑ์นั่นเอง คำกล่าวทั้งหมดนี้ เป็นคำวินิจฉัยตามลำดับในเรื่องสังฆิกะนี้. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ดังนี้ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ. ගරුභණ්ඩවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยครุภัณฑ์ จบแล้ว. 31. චොදනාදිවිනිච්ඡයකථා ๓๑. เรื่องวินิจฉัยการโจทก์เป็นต้น. 230. චොදනාදිවිනිච්ඡයොති එත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 2.385-6) පන චොදෙතුං කො ලභති, කො න ලභති? දුබ්බලචොදකවචනං තාව ගහෙත්වා කොචි න ලභති. දුබ්බලචොදකො නාම සම්බහුලෙසු කථාසල්ලාපෙන නිසින්නෙසු එකො එකං ආරබ්භ අනොදිස්සකං කත්වා පාරාජිකවත්ථුං කථෙති, අඤ්ඤො තං සුත්වා ඉතරස්ස ගන්ත්වා ආරොචෙති, සො තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ත්වං කිර මං ඉදඤ්චිදඤ්ච වදසී’’ති භණති, සො ‘‘නාහං එවරූපං ජානාමි, කථාපවත්තියං පන මයා අනොදිස්සකං කත්වා වුත්තමත්ථි. සචෙ අහං තව ඉමං දුක්ඛුප්පත්තිං ජානෙය්‍යං, එත්තකම්පි න කථෙය්‍ය’’න්ති. අයං දුබ්බලචොදකො. තස්සෙතං කථාසල්ලාපං ගහෙත්වා තං භික්ඛුං කොචි චොදෙතුං න ලභති, එතං පන අග්ගහෙත්වා සීලසම්පන්නො භික්ඛු භික්ඛුං වා භික්ඛුනිං වා, සීලසම්පන්නා ච භික්ඛුනී භික්ඛුනීමෙව චොදෙතුං ලභතීති මහාපදුමත්ථෙරො ආහ. මහාසුමත්ථෙරො පන ‘‘පඤ්චපි සහධම්මිකා ලභන්තී’’ති ආහ. ගොදත්තත්ථෙරො ‘‘න කොචි න ලභතී’’ති වත්වා ‘‘භික්ඛුස්ස සුත්වා චොදෙති, භික්ඛුනියා සුත්වා…පෙ… තිත්ථියසාවකානං සුත්වා චොදෙතී’’ති ඉදං සුත්තං ආහරි. තිණ්ණම්පි ථෙරානං වාදෙ චුදිතකස්සෙව පටිඤ්ඤාය කාරෙතබ්බො. ๒๓๐. ในเรื่องวินิจฉัยการโจทก์เป็นต้นนี้ ใครควรโจทก์ ใครไม่ควรโจทก์? ก่อนอื่น ไม่มีใครควรโจทก์โดยถือเอาคำพูดของโจทก์ผู้มีกำลังอ่อน. ชื่อว่าโจทก์ผู้มีกำลังอ่อนคือ ในบรรดาภิกษุจำนวนมากที่นั่งสนทนากันอยู่ ภิกษุรูปหนึ่งปรารภภิกษุรูปหนึ่ง กล่าวเรื่องปาราชิกโดยไม่เจาะจง. ภิกษุรูปอื่นได้ยินคำนั้นแล้วไปบอกแก่ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้ถูกปรารภ). ภิกษุรูปนั้นเข้าไปหาภิกษุผู้กล่าวแล้วกล่าวว่า "ท่านกล่าวคำนี้และคำนี้ถึงเราหรือ?" ภิกษุผู้กล่าวตอบว่า "เราไม่รู้เรื่องปาราชิกเช่นนี้ แต่เมื่อมีการสนทนาเกิดขึ้น เราได้กล่าวไปโดยไม่เจาะจง. หากเรารู้ถึงความลำบากนี้ของท่าน เราก็จะไม่กล่าวแม้เพียงเท่านี้." ภิกษุผู้กล่าวเช่นนี้ชื่อว่าโจทก์ผู้มีกำลังอ่อน. ไม่มีใครควรโจทก์ภิกษุรูปนั้นโดยถือเอาการสนทนานี้ของโจทก์ผู้มีกำลังอ่อนนั้น. แต่พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยศีลควรโจทก์ภิกษุหรือภิกษุณีได้ โดยไม่ถือเอาคำพูดนี้ (ของโจทก์ผู้มีกำลังอ่อน) และภิกษุณีผู้สมบูรณ์ด้วยศีลก็ควรโจทก์เฉพาะภิกษุณีเท่านั้น. ส่วนพระมหาสุมเถระกล่าวว่า "แม้สหธรรมิกทั้งห้าก็ควรโจทก์ได้." พระโคทัตตเถระกล่าวว่า "ไม่มีใครที่ไม่ควรโจทก์" แล้วนำพระสูตรนี้มาแสดงว่า "ได้ยินจากภิกษุแล้วโจทก์, ได้ยินจากภิกษุณีแล้วโจทก์... ได้ยินจากสาวกของเดียรถีย์แล้วโจทก์." ในวาทะของพระเถระทั้งสามนั้น พึงให้กระทำ (การวินิจฉัย) ด้วยการรับสารภาพของผู้ถูกโจทก์เท่านั้น. අයං පන චොදනා නාම දිට්ඨචොදනා සුතචොදනා පරිසඞ්කිතචොදනාති තිවිධා හොති. අපරාපි චතුබ්බිධා හොති සීලවිපත්තිචොදනා ආචාරවිපත්තිචොදනා දිට්ඨිවිපත්තිචොදනා ආජීවවිපත්තිචොදනාති. තත්ථ ගරුකානං ද්වින්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං වසෙන සීලවිපත්තිචොදනා වෙදිතබ්බා[Pg.310], අවසෙසානං වසෙන ආචාරවිපත්තිචොදනා, මිච්ඡාදිට්ඨිඅන්තග්ගාහිකදිට්ඨිවසෙන දිට්ඨිවිපත්තිචොදනා, ආජීවහෙතු පඤ්ඤත්තානං ඡන්නං සික්ඛාපදානං වසෙන ආජීවවිපත්තිචොදනා වෙදිතබ්බා. อนึ่ง การโจทก์นี้มีสามอย่างคือ การโจทก์โดยเห็น การโจทก์โดยได้ยิน และการโจทก์โดยสงสัย. อีกอย่างหนึ่งก็มีสี่อย่างคือ การโจทก์ด้วยศีลวิบัติ การโจทก์ด้วยอาจารวิบัติ การโจทก์ด้วยทิฏฐิวิบัติ และการโจทก์ด้วยอาชีววิบัติ. ในบรรดาการโจทก์สี่อย่างนั้น พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยศีลวิบัติ โดยอาศัยกองอาบัติหนักสองอย่าง (คือปาราชิกและสังฆาทิเสส). พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยอาจารวิบัติ โดยอาศัยกองอาบัติที่เหลือ (ห้าอย่าง). พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยทิฏฐิวิบัติ โดยอาศัยมิจฉาทิฏฐิและอันตัคคาหิกทิฏฐิ. พึงทราบว่า การโจทก์ด้วยอาชีววิบัติ โดยอาศัยสิกขาบทหกอย่างที่บัญญัติไว้เพราะเหตุแห่งการเลี้ยงชีพ. අපරාපි චතුබ්බිධා හොති වත්ථුසන්දස්සනා ආපත්තිසන්දස්සනා සංවාසපටික්ඛෙපො සාමීචිපටික්ඛෙපොති. තත්ථ වත්ථුසන්දස්සනා නාම ‘‘ත්වං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි, අදින්නං ආදියි, මනුස්සං ඝාතයිත්ථ, අභූතං ආරොචයිත්ථා’’ති එවං පවත්තා. ආපත්තිසන්දස්සනා නාම ‘‘ත්වං මෙථුනධම්මපාරාජිකාපත්තිං ආපන්නො’’තිඑවමාදිනයප්පවත්තා. සංවාසපටික්ඛෙපො නාම ‘‘නත්ථි තයා සද්ධිං උපොසථො වා පවාරණා වා සඞ්ඝකම්මං වා’’ති එවං පවත්තො. සාමීචිපටික්ඛෙපො නාම අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලීකම්මබීජනාදිකම්මානං අකරණං. තං පටිපාටියා වන්දනාදීනි කරොන්තො එකස්ස අකත්වා සෙසානං කරණකාලෙ වෙදිතබ්බං. එත්තාවතාපි චොදනා නාම හොති. යාගුභත්තාදිනා පන යං ඉච්ඡති, තං ආපුච්ඡති, න තාවතා චොදනා හොති. อีกอย่างหนึ่ง การโจทก์มีสี่อย่างคือ การแสดงวัตถุ การแสดงอาบัติ การห้ามการอยู่ร่วม และการห้ามสามีจิกรรม. ในบรรดาการโจทก์สี่อย่างนั้น ชื่อว่าการแสดงวัตถุคือ การโจทก์ที่ดำเนินไปว่า "ท่านเสพเมถุนธรรมแล้ว, ท่านถือเอาของที่เขาไม่ได้ให้แล้ว, ท่านฆ่ามนุษย์แล้ว, ท่านบอกอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีในตนแล้ว." ชื่อว่าการแสดงอาบัติคือ การโจทก์ที่ดำเนินไปโดยนัยมีอย่างนี้เป็นต้นว่า "ท่านต้องอาบัติปาราชิกเพราะเมถุนธรรมแล้ว." ชื่อว่าการห้ามการอยู่ร่วมคือ การโจทก์ที่ดำเนินไปว่า "อุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ไม่มีร่วมกับท่าน." ชื่อว่าการห้ามสามีจิกรรมคือ การไม่กระทำซึ่งการกราบไหว้ การลุกรับ การประนมมือ และการกระทำมีพัดวีเป็นต้น. พึงทราบว่า การห้ามสามีจิกรรมนั้นคือ ในเวลาที่ภิกษุกระทำการไหว้เป็นต้นตามลำดับ แต่ไม่กระทำแก่ภิกษุรูปหนึ่ง แล้วกระทำแก่ภิกษุที่เหลือ. แม้เพียงการไม่กระทำสามีจิกรรมเท่านี้ ก็ชื่อว่าการโจทก์. แต่ด้วยข้าวต้มข้าวสวยเป็นต้นนั้น ปรารถนาจะถวายแก่รูปใด ก็ถาม (นิมนต์) รูปนั้น การไม่ถาม (นิมนต์) เพียงเท่านี้ ไม่ชื่อว่าการโจทก์. අපරා පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකෙ (චූළව. 387) ‘‘එකං, භික්ඛවෙ, අධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං, එකං ධම්මික’’න්තිආදිං කත්වා යාව දස අධම්මිකානි පාතිමොක්ඛට්ඨපනානි, දස ධම්මිකානීති එවං අධම්මිකා පඤ්චපඤ්ඤාස, ධම්මිකා පඤ්චපඤ්ඤාසාති දසුත්තරසතං චොදනා වුත්තා. තා දිට්ඨෙන චොදෙන්තස්ස දසුත්තරසතං, සුතෙන චොදෙන්තස්ස දසුත්තරසතං, පරිසඞ්කාය චොදෙන්තස්ස දසුත්තරසතන්ති තිංසාධිකානි තීණි සතානි හොන්ති. තානි කායෙන චොදෙන්තස්ස, වාචාය චොදෙන්තස්ස, කායවාචාය චොදෙන්තස්සාති තිගුණානි කතානි නවුතාධිකානි නව සතානි හොන්ති. තානි අත්තනා චොදෙන්තස්සපි පරෙන චොදාපෙන්තස්සපි තත්තකානෙවාති වීසතිඌනානි ද්වෙ සහස්සානි හොන්ති. පුන දිට්ඨාදිභෙදෙ සමූලිකාමූලිකවසෙන අනෙකසහස්සා චොදනා හොන්තීති වෙදිතබ්බා. อีกอย่างหนึ่ง ในปาติโมกขัฏฐปนขันธกะ (จูฬวัคค์ 387) เริ่มต้นตั้งแต่คำว่า "ภิกษุทั้งหลาย การงดปาติโมกข์ที่ไม่เป็นธรรมมี 1 อย่าง ที่เป็นธรรมมี 1 อย่าง" จนถึงคำว่า "การงดปาติโมกข์ที่ไม่เป็นธรรมมี 10 อย่าง ที่เป็นธรรมมี 10 อย่าง" ดังนี้ การโจทที่ไม่เป็นธรรมมี 55 อย่าง การโจทที่เป็นธรรมมี 55 อย่าง รวมเป็นการโจท 110 อย่างที่พระองค์ตรัสไว้ การโจทเหล่านั้น เมื่อภิกษุโจทด้วยการเห็นมี 110 อย่าง เมื่อโจทด้วยการได้ยินมี 110 อย่าง เมื่อโจทด้วยความรังเกียจมี 110 อย่าง รวมเป็น 330 อย่าง การโจทเหล่านั้น เมื่อภิกษุโจทด้วยกาย โจทด้วยวาจา โจทด้วยกายและวาจา เมื่อทำให้เป็น 3 เท่า ย่อมเป็น 990 อย่าง การโจทเหล่านั้น เมื่อโจทด้วยตนเองก็มีจำนวนเท่านั้น เมื่อให้ผู้อื่นโจทก็มีจำนวนเท่านั้น รวมเป็น 2,000 หย่อน 20 (คือ 1,980) อย่าง อนึ่ง พึงทราบว่า ในความต่างกันมีทิฏฐิเป็นต้น การโจทมีหลายพันอย่าง โดยอำนาจแห่งการมีมูลและไม่มีมูล 231. වුත්තප්පභෙදාසු පන ඉමාසු චොදනාසු යාය කායචි චොදනාය වසෙන සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔසටෙ වත්ථුස්මිං චුදිතකචොදකා වත්තබ්බා ‘‘තුම්හෙ අම්හාකං විනිච්ඡයෙන තුට්ඨා භවිස්සථා’’ති. සචෙ ‘‘භවිස්සාමා’’ති [Pg.311] වදන්ති, සඞ්ඝෙන තං අධිකරණං සම්පටිච්ඡිතබ්බං. අථ පන ‘‘විනිච්ඡිනථ තාව, භන්තෙ, සචෙ අම්හාකං ඛමිස්සති, ගණ්හිස්සාමා’’ති වදන්ති, ‘‘චෙතියං තාව වන්දථා’’තිආදීනි වත්වා දීඝසුත්තං කත්වා විස්සජ්ජිතබ්බං. තෙ චෙ චිරරත්තං කිලන්තා පක්කන්තපරිසා උපච්ඡින්නපක්ඛා හුත්වා පුන යාචන්ති, යාවතතියං පටික්ඛිපිත්වා යදා නිම්මදා හොන්ති, තදා නෙසං අධිකරණං විනිච්ඡිනිතබ්බං. විනිච්ඡිනන්තෙහි ච සචෙ අලජ්ජුස්සන්නා හොති පරිසා, උබ්බාහිකාය තං අධිකරණං විනිච්ඡිනිතබ්බං. සචෙ බාලුස්සන්නා හොති පරිසා, ‘‘තුම්හාකං සභාගෙ විනයධරෙ පරියෙසථා’’ති විනයධරෙ පරියෙසාපෙත්වා යෙන ධම්මෙන යෙන විනයෙන යෙන සත්ථුසාසනෙන තං අධිකරණං වූපසම්මති, තථා තං අධිකරණං වූපසමෙතබ්බං. ๒๓๑. อนึ่ง ในบรรดาการโจทที่มีประเภทตามที่กล่าวมาแล้วนี้ เมื่ออธิกรณ์อย่างใดอย่างหนึ่งถูกนำเข้าสู่ท่ามกลางสงฆ์ด้วยอำนาจแห่งการโจท พึงกล่าวแก่ผู้ถูกโจทและผู้โจทว่า "ท่านทั้งหลายจักยินดีด้วยการวินิจฉัยของเราหรือไม่?" หากพวกเขากล่าวว่า "จักยินดี" สงฆ์พึงรับอธิกรณ์นั้นไว้ แต่หากพวกเขากล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ โปรดวินิจฉัยไปก่อนเถิด หากพวกเราพอใจ พวกเราจึงจักรับ" พึงกล่าวคำเป็นต้นว่า "ท่านทั้งหลายจงไปไหว้เจดีย์ก่อนเถิด" แล้วทำให้เนิ่นช้าแล้วจึงปล่อยไป หากคนเหล่านั้นเหน็ดเหนื่อยตลอดกาลนาน มีบริษัทหลีกไปแล้ว มีพวกพ้องขาดไปแล้ว แล้วกลับมาอ้อนวอนอีก พึงปฏิเสธจนถึง 3 ครั้ง เมื่อใดพวกเขาหมดความมานะถือตัว เมื่อนั้นจึงพึงวินิจฉัยอธิกรณ์ของพวกเขา และเมื่อจะวินิจฉัย หากบริษัทมีอธรรมวาทีมาก พึงวินิจฉัยอธิกรณ์นั้นด้วยวิธีอุพพาหิกา หากบริษัทมีคนพาลมาก พึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงแสวงหาพระวินัยธรผู้เป็นสภาคกันกับพวกท่านเถิด" แล้วให้แสวงหาพระวินัยธรทั้งหลาย อธิกรณ์นั้นระงับด้วยธรรมอันใด ด้วยวินัยอันใด ด้วยสัตถุศาสนาอันใด พึงระงับอธิกรณ์นั้นด้วยธรรม วินัย และสัตถุศาสนานั้น තත්ථ ච ධම්මොති භූතං වත්ථු. විනයොති චොදනා චෙව සාරණා ච. සත්ථුසාසනන්ති ඤත්තිසම්පදා ච අනුස්සාවනසම්පදා ච. තස්මා චොදකෙන වත්ථුස්මිං ආරොචිතෙ චුදිතකො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘සන්තමෙතං, නො’’ති. එවං වත්ථුං උපපරික්ඛිත්වා භූතෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා ඤත්තිසම්පදාය ච අනුස්සාවනසම්පදාය ච තං අධිකරණං වූපසමෙතබ්බං. තත්‍ර චෙ අලජ්ජී ලජ්ජිං චොදෙති, සො ච අලජ්ජී බාලො හොති අබ්‍යත්තො, නාස්ස නයො දාතබ්බො, එවං පන වත්තබ්බො ‘‘කිම්හි නං චොදෙසී’’ති. අද්ධා සො වක්ඛති ‘‘කිමිදං, භන්තෙ, කිම්හි නං නාමා’’ති. ‘‘ත්වං කිම්හි නම්පි න ජානාසි, න යුත්තං තයා එවරූපෙන බාලෙන පරං චොදෙතු’’න්ති උය්‍යොජෙතබ්බො, නාස්ස අනුයොගො දාතබ්බො. සචෙ පන සො අලජ්ජී පණ්ඩිතො හොති බ්‍යත්තො, දිට්ඨෙන වා සුතෙන වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා සම්පාදෙතුං සක්කොති, එතස්ස අනුයොගං දත්වා ලජ්ජිස්සෙව පටිඤ්ඤාය කම්මං කාතබ්බං. ในอธิกรณ์นั้น คำว่า ธรรม ได้แก่ วัตถุที่เป็นจริง คำว่า วินัย ได้แก่ การโจทและการให้ระลึก คำว่า สัตถุศาสนา ได้แก่ ความสมบูรณ์แห่งญัตติและความสมบูรณ์แห่งอนุสาวนา เพราะเหตุนั้น เมื่อผู้โจทแจ้งวัตถุแล้ว พึงถามผู้ถูกโจทว่า "เรื่องนี้มีอยู่จริงหรือไม่มี?" เมื่อพิจารณาวัตถุอย่างนี้แล้ว พึงระงับอธิกรณ์นั้นด้วยการโจทและการให้ระลึกด้วยวัตถุที่เป็นจริง และด้วยความสมบูรณ์แห่งญัตติและความสมบูรณ์แห่งอนุสาวนา ในอธิกรณ์นั้น หากภิกษุผู้ไม่ละอายโจทภิกษุผู้ละอาย และภิกษุผู้ไม่ละอายนั้นเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่พึงให้แนวทางแก่เขา พึงกล่าวเพียงว่า "ท่านโจทเขาในเรื่องอะไร?" แน่นอนว่าเขาจะถามว่า "ท่านผู้เจริญ คำว่า 'กิมหิ นัง' นี้คืออะไร?" พึงขับไล่เขาไปว่า "แม้แต่คำว่า 'กิมหิ นัง' ท่านก็ยังไม่รู้ ไม่สมควรที่คนเขลาเช่นท่านจะโจทผู้อื่น" ไม่พึงให้การซักไซ้แก่เขา แต่หากภิกษุผู้ไม่ละอายนั้นเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด สามารถจะข่มขี่ให้จำนนได้ด้วยสิ่งที่เห็นหรือสิ่งที่ได้ยิน พึงให้การซักไซ้แก่เขา และพึงทำกรรมด้วยการปฏิญญาของภิกษุผู้ละอายนั้นเอง සචෙ ලජ්ජී අලජ්ජිං චොදෙති, සො ච ලජ්ජී බාලො හොති අබ්‍යත්තො, න සක්කොති අනුයොගං දාතුං, තස්ස නයො දාතබ්බො ‘‘කිම්හි නං චොදෙසි සීලවිපත්තියා වා ආචාරවිපත්තිආදීසු වා එකිස්සා’’ති. කස්මා පන ඉමස්සෙව එවං නයො දාතබ්බො, න ඉතරස්සාති, නනු න යුත්තං විනයධරානං අගතිගමනන්ති? න යුත්තමෙව. ඉදං පන අගතිගමනං න හොති, ධම්මානුග්ගහො නාම එසො. අලජ්ජිනිග්ගහත්ථාය හි ලජ්ජිපග්ගහත්ථාය ච සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං. තත්‍ර අලජ්ජී නයං ලභිත්වා අජ්ඣොත්ථරන්තො එහිති, ලජ්ජී [Pg.312] පන නයං ලභිත්වා දිට්ඨෙ දිට්ඨසන්තානෙන සුතෙ සුතසන්තානෙන පතිට්ඨාය කථෙස්සති, තස්මා තස්ස ධම්මානුග්ගහො වට්ටති. සචෙ පන සො ලජ්ජී පණ්ඩිතො හොති බ්‍යත්තො, පතිට්ඨාය කථෙති, අලජ්ජී ච ‘‘එතම්පි නත්ථි, එතම්පි නත්ථී’’ති පටිඤ්ඤං න දෙති, අලජ්ජිස්ස පටිඤ්ඤාය එව කාතබ්බං. หากภิกษุผู้ละอายโจทภิกษุผู้ไม่ละอาย และภิกษุผู้ละอายนั้นเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่สามารถจะซักไซ้ได้ พึงให้แนวทางแก่เขาว่า "ท่านโจทเขาในเรื่องอะไร? โจทด้วยศีลวิบัติ หรือโจทด้วยวิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาอาจารวิบัติเป็นต้น?" ถามว่า เพราะเหตุใดจึงพึงให้แนวทางแก่ภิกษุนี้เท่านั้น ไม่พึงให้แก่ภิกษุอื่นเล่า? การที่พระวินัยธรถึงอคติไม่เป็นการไม่สมควรหรือ? ตอบว่า ไม่สมควรอย่างยิ่ง แต่การให้แนวทางนี้ไม่ชื่อว่าเป็นการถึงอคติ ชื่อว่าเป็นการอนุเคราะห์ธรรม เพราะพระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบทไว้เพื่อข่มภิกษุผู้ไม่ละอาย และเพื่อยกย่องภิกษุผู้ละอาย ในภิกษุ 2 รูปนั้น ภิกษุผู้ไม่ละอายเมื่อได้แนวทางแล้วก็จะมาข่มขี่ผู้อื่น ส่วนภิกษุผู้ละอายเมื่อได้แนวทางแล้วก็จะตั้งมั่นอยู่ในลำดับแห่งสิ่งที่เห็นในสิ่งที่เห็น หรือในลำดับแห่งสิ่งที่ได้ยินในสิ่งที่ได้ยินแล้วจึงกล่าว เพราะฉะนั้น การอนุเคราะห์ธรรมจึงสมควรแก่ภิกษุผู้ละอายนั้น แต่หากภิกษุผู้ละอายนั้นเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด ตั้งมั่นอยู่แล้วจึงกล่าว และภิกษุผู้ไม่ละอายไม่ยอมให้ปฏิญญาว่า "เรื่องนี้ก็ไม่มี เรื่องนี้ก็ไม่มี" พึงทำกรรมด้วยการปฏิญญาของภิกษุผู้ไม่ละอายนั้นเอง තදත්ථදීපනත්ථඤ්ච ඉදං වත්ථු වෙදිතබ්බං – තිපිටකචූළාභයත්ථෙරො කිර ලොහපාසාදස්ස හෙට්ඨා භික්ඛූනං විනයං කථෙත්වා සායන්හසමයෙ වුට්ඨාති, තස්ස වුට්ඨානසමයෙ ද්වෙ අත්තපච්චත්ථිකා කථං පවත්තෙසුං. එකො ‘‘එතම්පි නත්ථි, එතම්පි නත්ථී’’ති පටිඤ්ඤං න දෙති, අථ අප්පාවසෙසෙ පඨමයාමෙ ථෙරස්ස තස්මිං පුග්ගලෙ ‘‘අයං පතිට්ඨාය කථෙති, අයං පන පටිඤ්ඤං න දෙති, බහූනි ච වත්ථූනි ඔසටානි, අද්ධා එතං කතං භවිස්සතී’’ති අසුද්ධලද්ධි උප්පන්නා. තතො බීජනීදණ්ඩකෙන පාදකථලිකාය සඤ්ඤං දත්වා ‘‘අහං, ආවුසො, විනිච්ඡිනිතුං අනනුච්ඡවිකො, අඤ්ඤෙන විනිච්ඡිනාපෙහී’’ති ආහ. ‘‘කස්මා, භන්තෙ’’ති? ථෙරො තමත්ථං ආරොචෙසි. චුදිතකපුග්ගලස්ස කායෙ ඩාහො උට්ඨිතො, තතො සො ථෙරං වන්දිත්වා ‘‘භන්තෙ, විනිච්ඡිනිතුං අනුරූපෙන විනයධරෙන නාම තුම්හාදිසෙනෙව භවිතුං වට්ටති, චොදකෙන ච ඊදිසෙනෙව භවිතුං වට්ටතී’’ති වත්වා සෙතකානි නිවාසෙත්වා ‘‘චිරං කිලමිතාත්ථ මයා’’ති ඛමාපෙත්වා පක්කාමි. เพื่อแสดงเนื้อความนั้น พึงทราบเรื่องนี้ว่า: ได้ยินว่า พระติปิฏกจูฬาภยเถระ เมื่อแสดงวินัยแก่ภิกษุทั้งหลายที่ใต้โลหปราสาทแล้ว ได้ลุกขึ้นในเวลาเย็น ในขณะที่ท่านลุกขึ้นนั้น ภิกษุผู้เป็นคู่กรณีกันสองรูปได้เริ่มเรื่องขึ้น รูปหนึ่งไม่ยอมรับสารภาพว่า “เรื่องนี้ก็ไม่มี เรื่องนี้ก็ไม่มี” ครั้นเมื่อปฐมยามเหลืออยู่น้อย พระเถระเกิดความเห็นว่าไม่บริสุทธิ์ในบุคคลนั้นว่า “ภิกษุรูปนี้กล่าวโดยหยุดเป็นพักๆ แต่ไม่ยอมรับสารภาพ และเรื่องราวมากมายก็ถูกยกขึ้นมา แน่นอนว่ากรรมนี้คงได้ทำไปแล้ว” จากนั้น ท่านจึงใช้ด้ามพัดให้สัญญาณที่ตั่งรองเท้าแล้วกล่าวว่า “อาวุโส อาตมาไม่สมควรที่จะวินิจฉัย ขอท่านจงให้วินัยธรอื่นวินิจฉัยเถิด” เมื่อถูกถามว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุใดจึงไม่สมควร?” พระเถระจึงแจ้งเรื่องนั้น (คือความเห็นว่าไม่บริสุทธิ์ที่เกิดขึ้นในตน) ความร้อนได้เกิดขึ้นในกายของบุคคลผู้ถูกโจทนั้น จากนั้นบุคคลผู้ถูกโจทนั้นจึงไหว้พระเถระแล้วกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วินัยธรผู้สมควรแก่การวินิจฉัยนั้น พึงเป็นบุคคลเช่นท่านเท่านั้น และผู้โจทก็พึงเป็นภิกษุเช่นนี้เท่านั้น” แล้วนุ่งห่มผ้าขาว กล่าวว่า “ท่านทั้งหลายลำบากเพราะกระผมมานานแล้ว” ขอขมาแล้วก็จากไป එවං ලජ්ජිනා චොදියමානො අලජ්ජී බහූසුපි වත්ථූසු උප්පන්නෙසු පටිඤ්ඤං න දෙති, සො නෙව ‘‘සුද්ධො’’ති වත්තබ්බො, න ‘‘අසුද්ධො’’ති, ජීවමතකො නාම ආමකපූතිකො නාම චෙස. සචෙ පනස්ස අඤ්ඤම්පි තාදිසං වත්ථු උප්පජ්ජති, න විනිච්ඡිනිතබ්බං, තථා නාසිතකො භවිස්සති. සචෙ පන අලජ්ජීයෙව අලජ්ජිං චොදෙති, සො වත්තබ්බො ‘‘ආවුසො, තව වචනෙනායං කිං සක්කා වත්තු’’න්ති. ඉතරම්පි තථෙව වත්වා ‘‘උභොපි එකසම්භොගපරිභොගා හුත්වා ජීවථා’’ති උය්‍යොජෙතබ්බා. සීලත්ථාය නෙසං විනිච්ඡයො න කාතබ්බො, පත්තචීවරපරිවෙණාදිඅත්ථාය පන පතිරූපං සක්ඛිං ලභිත්වා කාතබ්බොති. ด้วยอาการอย่างนี้ เมื่อภิกษุผู้ไม่ละอายถูกภิกษุผู้ละอายโจท แม้มีเรื่องราวเกิดขึ้นมากมายก็ไม่ยอมรับสารภาพ ภิกษุนั้นไม่พึงถูกเรียกว่า “บริสุทธิ์” และไม่พึงถูกเรียกว่า “ไม่บริสุทธิ์” แต่ภิกษุนั้นชื่อว่า “ผู้ตายทั้งเป็น” ชื่อว่า “ผู้เน่าดิบ” หากมีเรื่องอื่นเช่นนั้นเกิดขึ้นแก่เขาอีก ก็ไม่พึงวินิจฉัย เพราะเขาจะเป็นเหมือนผู้ถูกนาสนะ (ถูกขับ) เช่นนั้นเอง หากภิกษุผู้ไม่ละอายโจทภิกษุผู้ไม่ละอายด้วยกัน พึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นว่า “อาวุโส ด้วยคำพูดของท่าน ภิกษุรูปนี้จะกล่าวอะไรได้?” และพึงกล่าวแก่ภิกษุผู้ถูกโจทนั้นเช่นเดียวกัน แล้วพึงส่งตัวไปว่า “ท่านทั้งสองจงอยู่ร่วมกันด้วยการบริโภคและใช้สอยร่วมกันเถิด” ไม่พึงวินิจฉัยเรื่องของภิกษุเหล่านั้นเพื่อรักษาศีล แต่เพื่อประโยชน์แก่บาตร จีวร และบริเวณเป็นต้น พึงหาพยานที่สมควรแล้วจึงวินิจฉัยเรื่องของภิกษุเหล่านั้น ดังนี้ අථ ලජ්ජී ලජ්ජිං චොදෙති, විවාදො ච නෙසං කිස්මිඤ්චිදෙව අප්පමත්තකො හොති, සඤ්ඤාපෙත්වා ‘‘මා එවං කරොථා’’ති අච්චයං දෙසාපෙත්වා උය්‍යොජෙතබ්බා[Pg.313]. අථ පනෙත්ථ චුදිතකෙන සහසා විරද්ධං හොති, ආදිතො පට්ඨාය අලජ්ජී නාම නත්ථි. සො ච පක්ඛානුරක්ඛණත්ථාය පටිඤ්ඤං න දෙති, ‘‘මයං සද්දහාම, මයං සද්දහාමා’’ති බහූ උට්ඨහන්ති, සො තෙසං පටිඤ්ඤාය එකවාරං ද්වෙවාරං සුද්ධො හොතු, අථ පන විරද්ධකාලතො පට්ඨාය ඨානෙ න තිට්ඨති, විනිච්ඡයො න දාතබ්බො. หากภิกษุผู้ละอายโจทภิกษุผู้ละอายด้วยกัน และการวิวาทของภิกษุเหล่านั้นเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อยด้วยเหตุบางประการ พึงทำให้เข้าใจกันแล้วกล่าวว่า “พวกท่านอย่าทำอย่างนั้น” แล้วให้แสดงความผิด (ขอขมา) แล้วพึงส่งตัวไป แต่หากในกรณีนี้ ผู้ถูกโจทได้พลาดพลั้งไปโดยพลัน และตั้งแต่แรกก็ไม่ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ละอาย และผู้ถูกโจทนั้นไม่ยอมรับสารภาพเพื่อรักษาพวกพ้อง และมีภิกษุจำนวนมากพากันลุกขึ้นกล่าวว่า “พวกเราเชื่อ พวกเราเชื่อ” แม้ว่าผู้ถูกโจทที่พลาดพลั้งนั้นจะบริสุทธิ์ด้วยคำรับรองของภิกษุเหล่านั้นครั้งหนึ่งหรือสองครั้งก็ตาม แต่เธอก็ไม่ดำรงอยู่ในฐานะ (ของภิกษุผู้ละอาย) อีกต่อไปนับตั้งแต่เวลาที่พลาดพลั้งนั้น ไม่พึงให้การวินิจฉัย 232. අදින්නාදානවත්ථුං විනිච්ඡිනන්තෙන (පාරා. අට්ඨ. 1.92) පන පඤ්චවීසති අවහාරා සාධුකං සල්ලක්ඛෙතබ්බා. තෙසු ච කුසලෙන විනයධරෙන ඔතිණ්ණං වත්ථුං සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව පඤ්ච ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි, යානි සන්ධාය පොරාණා ආහු – ๒๓๒. อนึ่ง วินัยธรผู้จะวินิจฉัยเรื่องอทินนาทาน พึงกำหนดจดจำอาการแห่งการลัก ๒๕ อย่างให้ดี และในบรรดาการวินิจฉัยเหล่านั้น วินัยธรผู้ฉลาดไม่พึงรีบวินิจฉัยเรื่องที่เกิดขึ้นในทันที แต่พึงพิจารณาฐานะ ๕ ประการ ซึ่งโบราณาจารย์กล่าวหมายถึงฐานะ ๕ ประการเหล่านั้นว่า – ‘‘වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්ච, අග්ඝං පරිභොගපඤ්චමං; තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි, ධාරෙය්‍යත්ථං විචක්ඛණො’’ති. (පාරා. අට්ඨ. 1.92); “วินัยธรผู้ฉลาด พึงชั่งฐานะ ๕ ประการ คือ วัตถุ กาล เทศะ ราคา และการบริโภคเป็นที่ ๕ แล้วพึงทรงจำเนื้อความไว้” තත්ථ වත්ථුන්ති භණ්ඩං. අවහාරකෙන හි ‘‘මයා ඉදං නාම අවහට’’න්ති වුත්තෙපි ආපත්තිං අනාරොපෙත්වාව තං භණ්ඩං ‘‘සසාමිකං වා අසාමිකං වා’’ති උපපරික්ඛිතබ්බං. සසාමිකෙපි සාමිකානං සාලයභාවො වා නිරාලයභාවො වා උපපරික්ඛිතබ්බො. සචෙ තෙසං සාලයකාලෙ අවහටං, භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා ආපත්ති කාතබ්බා. සචෙ නිරාලයකාලෙ, පාරාජිකෙන න කාතබ්බා. භණ්ඩසාමිකෙසු පන භණ්ඩං ආහරාපෙන්තෙසු භණ්ඩං දාතබ්බං. අයමෙත්ථ සාමීචි. ในฐานะ ๕ ประการนั้น คำว่า วัตถุ ได้แก่ สิ่งของ เพราะว่าแม้ผู้ลักจะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าลักสิ่งของชื่อนี้” ก็ไม่พึงปรับอาบัติในทันที แต่พึงพิจารณาสิ่งของนั้นว่า “เป็นของมีเจ้าของหรือไม่มีเจ้าของ?” แม้ในของมีเจ้าของ ก็พึงพิจารณาความที่เจ้าของยังมีความห่วงใยหรือหมดความห่วงใย หากลักไปในขณะที่เจ้าของยังมีความห่วงใย พึงให้ตีราคาสิ่งของนั้นแล้วจึงปรับอาบัติ หากลักไปในขณะที่เจ้าของหมดความห่วงใยแล้ว ไม่พึงปรับด้วยอาบัติปาราชิก แต่เมื่อเจ้าของสิ่งของติดตามให้ส่งคืน พึงคืนสิ่งของนั้นไป นี้เป็นความชอบธรรมในเรื่องนี้ ඉමස්ස පනත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – භාතියරාජකාලෙ කිර මහාචෙතියපූජාය දක්ඛිණදිසතො එකො භික්ඛු සත්තහත්ථං පණ්ඩුකාසාවං අංසෙ කරිත්වා චෙතියඞ්ගණං පාවිසි. තඞ්ඛණමෙව ච රාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං ආගතො. තතො උස්සාරණාය වත්තමානාය මහාජනසම්මද්දො අහොසි. අථ සො භික්ඛු ජනසම්මද්දපීළිතො අංසතො පතන්තං කාසාවං අදිස්වාව නික්ඛන්තො, නික්ඛමිත්වා කාසාවං අපස්සන්තො ‘‘කො ඊදිසෙ ජනසම්මද්දෙ කාසාවං ලච්ඡති, න දානි තං මය්හ’’න්ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා ගතො. අථඤ්ඤො භික්ඛු පච්ඡා ආගච්ඡන්තො තං කාසාවං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා පුන විප්පටිසාරී හුත්වා ‘‘අස්සමණො දානිම්හි, විබ්භමිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ ‘‘විනයධරෙ පුච්ඡිත්වා ඤස්සාමී’’ති චින්තෙසි. เพื่อแสดงเนื้อความนี้ พึงทราบเรื่องนี้ว่า: ได้ยินว่า ในรัชสมัยของพระเจ้าภาติยะ เพื่อจะบูชามหาเจดีย์ ภิกษุรูปหนึ่งจากทิศใต้ได้ห่มผ้ากาสาวะสีเหลืองหม่นยาว ๗ ศอกพาดบ่าเข้าไปยังลานพระเจดีย์ ในขณะนั้นเอง พระราชาก็เสด็จมาเพื่อทรงนมัสการพระเจดีย์ด้วยเช่นกัน จากนั้น เมื่อมีการหลีกทางให้เสด็จ ก็เกิดการเบียดเสียดกันของมหาชน ภิกษุรูปนั้นถูกมหาชนเบียดเสียดจึงออกไปโดยไม่ทันเห็นผ้ากาสาวะที่ตกจากบ่า เมื่อออกไปแล้วไม่เห็นผ้ากาสาวะ จึงคิดว่า “ในที่ที่มีมหาชนเบียดเสียดกันเช่นนี้ ใครจะเก็บผ้ากาสาวะได้ บัดนี้ผ้าจีวรนั้นไม่ใช่ของเราแล้ว” จึงทอดธุระแล้วจากไป จากนั้น ภิกษุอีกรูปหนึ่งเดินตามมาภายหลัง เห็นผ้ากาสาวะนั้นจึงถือเอาไปด้วยจิตคิดจะลัก ต่อมาเกิดความเดือดร้อนใจขึ้นว่า “บัดนี้เราไม่ใช่สมณะแล้ว เราจะสึก” เมื่อความคิดนี้เกิดขึ้นในใจ จึงคิดว่า “เราจะถามพระวินัยธรดูจึงจะรู้” තෙන [Pg.314] සමයෙන චූළසුමනත්ථෙරො නාම සබ්බපරියත්තිධරො විනයාචරියපාමොක්ඛො මහාවිහාරෙ පටිවසති. සො භික්ඛු ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡි. ථෙරො තෙන භට්ඨෙ ජනකායෙ පච්ඡා ආගන්ත්වා ගහිතභාවං ඤත්වා ‘‘අත්ථි දානි එත්ථ ඔකාසො’’ති චින්තෙත්වා ආහ ‘‘සචෙ කාසාවසාමිකං භික්ඛුං ආනෙය්‍යාසි, සක්කා භවෙය්‍ය තව පතිට්ඨා කාතු’’න්ති. කථාහං, භන්තෙ, තං දක්ඛිස්සාමීති. තහිං තහිං ගන්ත්වා ඔලොකෙහීති. සො පඤ්චපි මහාවිහාරෙ ඔලොකෙත්වා නෙව අද්දක්ඛි. තතො නං ථෙරො පුච්ඡි ‘‘කතරාය දිසාය බහූ භික්ඛූ ආගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘දක්ඛිණදිසාය, භන්තෙ’’ති. තෙන හි කාසාවං දීඝතො ච තිරියඤ්ච මිනිත්වා ඨපෙහි, ඨපෙත්වා දක්ඛිණදිසාය විහාරපටිපාටියා විචිනිත්වා තං භික්ඛුං ආනෙහීති. සො තථා කත්වා තං භික්ඛුං දිස්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ආනෙසි. ථෙරො පුච්ඡි ‘‘තවෙදං කාසාව’’න්ති? ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති. කුහිං තෙ පාතිතන්ති? සො සබ්බං ආචික්ඛි. ථෙරො තෙන කතං ධුරනික්ඛෙපං සුත්වා ඉතරං පුච්ඡි ‘‘තයා ඉදං කුහිං දිස්වා ගහිත’’න්ති? සොපි සබ්බං ආරොචෙසි. තතො තං ථෙරො ආහ ‘‘සචෙ තෙ සුද්ධචිත්තෙන ගහිතං අභවිස්ස, අනාපත්තියෙව තෙ අස්ස, ථෙය්‍යචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං ආපන්නොසි, තං දෙසෙත්වා අනාපත්තිකො හොති, ඉදඤ්ච කාසාවං අත්තනො සන්තකං කත්වා එතස්සෙව භික්ඛුනො දෙහී’’ති. සො භික්ඛු අමතෙනෙව අභිසිත්තො වරමස්සාසප්පත්තො අහොසි. එවං වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං. ในสมัยนั้น พระเถระนามว่า จูฬสุมนะ ผู้ทรงพระปริยัติทั้งหมด เป็นประมุขของพระวินยาจารย์ อยู่ในมหาวิหาร. พระภิกษุนั้นเข้าไปหาพระเถระ ไหว้แล้ว ขอโอกาสแล้ว ถามถึงความรังเกียจของตน. พระเถระนั้นรู้ว่า พระภิกษุนั้นมาภายหลังเมื่อหมู่ชนแตกกระจัดกระจายไปแล้ว และได้ถือเอาผ้ากาสาวะนั้น จึงคิดว่า “บัดนี้ โอกาสในการถือเอาผ้ากาสาวะนี้มีอยู่หรือ” แล้วกล่าวว่า “ถ้าท่านพึงนำพระภิกษุเจ้าของผ้ากาสาวะมาได้ ก็อาจจะกระทำที่ตั้ง (คือการตัดสิน) แก่ท่านได้”. (พระภิกษุนั้นถามว่า) “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพระองค์จักเห็นเจ้าของผ้ากาสาวะนั้นได้อย่างไร”. (พระเถระกล่าวว่า) “จงไปยังที่นั้นๆ แล้วจงดูเถิด”. พระภิกษุนั้นดูมหาวิหารทั้งห้าแล้ว ก็ไม่เห็น. จากนั้น พระเถระจึงถามพระภิกษุนั้นว่า “พระภิกษุจำนวนมากมาจากทิศไหน”. (พระภิกษุนั้นตอบว่า) “จากทิศใต้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ”. (พระเถระกล่าวว่า) “ถ้าอย่างนั้น จงวัดผ้ากาสาวะทั้งโดยยาวและโดยกว้างแล้ววางไว้, วางไว้แล้ว จงค้นหาพระภิกษุเจ้าของผ้ากาสาวะนั้นโดยลำดับวิหารในทิศใต้ แล้วจงนำมา”. พระภิกษุนั้นกระทำตามนั้น เห็นพระภิกษุนั้นแล้ว จึงนำมายังสำนักของพระเถระ. พระเถระถามว่า “ผ้ากาสาวะนี้เป็นของท่านหรือ”. (พระภิกษุนั้นตอบว่า) “ใช่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ”. (พระเถระถามว่า) “จีวรของท่านตกไปที่ไหน”. พระภิกษุนั้นบอกเล่าทั้งหมด. พระเถระฟังการทอดทิ้งภาระที่พระภิกษุนั้นกระทำแล้ว จึงถามพระภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้เก็บผ้า) ว่า “ท่านเห็นจีวรนี้ที่ไหนแล้วจึงถือเอา”. พระภิกษุนั้นก็บอกเล่าทั้งหมด. จากนั้น พระเถระจึงกล่าวแก่พระภิกษุนั้นว่า “ถ้าหากท่านถือเอาด้วยจิตบริสุทธิ์ ก็ไม่เป็นอาบัติแก่ท่านเลย, แต่เพราะเหตุที่ถือเอาด้วยจิตคิดขโมย ท่านจึงถึงทุกกฏ, จงแสดงทุกกฏนั้นแล้วจงเป็นผู้ไม่มีอาบัติ, และผ้ากาสาวะนี้ จงกระทำเป็นของตนแล้วจงให้แก่พระภิกษุเจ้าของผ้ากาสาวะรูปนั้นนั่นเอง”. พระภิกษุผู้เก็บผ้ากาสาวะนั้น ได้เป็นผู้ถึงซึ่งความโล่งใจอย่างยิ่ง ราวกับว่าถูกรดด้วยน้ำอมฤต. พึงพิจารณาเรื่องนี้อย่างนี้. කාලොති අවහාරකාලො. තදෙව හි භණ්ඩං කදාචි අප්පග්ඝං හොති, කදාචි මහග්ඝං. තස්මා තං භණ්ඩං යස්මිං කාලෙ අවහටං, තස්මිංයෙව කාලෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. එවං කාලො ඔලොකෙතබ්බො. คำว่า “กาล” คือ กาลแห่งการขโมย. เพราะทรัพย์นั้นนั่นเอง บางครั้งมีราคาถูก บางครั้งมีราคาแพง. เพราะเหตุนั้น ทรัพย์นั้นถูกขโมยในกาลใด ราคาของทรัพย์นั้นมีอยู่ในกาลนั้นนั่นเอง พึงปรับอาบัติด้วยราคานั้น. พึงพิจารณากาลอย่างนี้. දෙසොති අවහාරදෙසො. තඤ්හි භණ්ඩං යස්මිං දෙසෙ අවහටං, තස්මිංයෙව දෙසෙ යො තස්ස අග්ඝො හොති, තෙන අග්ඝෙන ආපත්ති කාරෙතබ්බා. භණ්ඩුට්ඨානදෙසෙ හි භණ්ඩං අප්පග්ඝං හොති, අඤ්ඤත්ථ මහග්ඝං. คำว่า “เทสะ” คือ สถานที่แห่งการขโมย. เพราะทรัพย์นั้นถูกขโมยในประเทศใด ราคาของทรัพย์นั้นมีอยู่ในประเทศนั้นนั่นเอง พึงปรับอาบัติด้วยราคานั้น. เพราะในประเทศที่ทรัพย์เกิดขึ้น ทรัพย์ย่อมมีราคาถูก แต่ในประเทศอื่นย่อมมีราคาแพง. ඉමස්සපි ච අත්ථස්ස දීපනත්ථමිදං වත්ථු – අන්තරසමුද්දෙ කිර එකො භික්ඛු සුසණ්ඨානං නාළිකෙරං ලභිත්වා භමං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛථාලකසදිසං මනොරමං පානීයථාලකං කත්වා තත්ථෙව ඨපෙත්වා චෙතියගිරිං අගමාසි[Pg.315]. අඤ්ඤො භික්ඛු අන්තරසමුද්දං ගන්ත්වා තස්මිං විහාරෙ පටිවසන්තො තං ථාලකං දිස්වා ථෙය්‍යචිත්තෙන ගහෙත්වා චෙතියගිරිමෙව ආගතො. තස්ස තත්ථ යාගුං පිවන්තස්ස තං ථාලකං දිස්වා ථාලකසාමිකො භික්ඛු ආහ ‘‘කුතො තෙ ඉදං ලද්ධ’’න්ති. අන්තරසමුද්දතො මෙ ආනීතන්ති. සො තං ‘‘නෙතං තව සන්තකං, ථෙය්‍යාය තෙ ගහිත’’න්ති සඞ්ඝමජ්ඣං ආකඩ්ඪි. තත්ථ ච විනිච්ඡයං අලභිත්වා මහාවිහාරං අගමිංසු, තත්ථ ච භෙරිං පහරාපෙත්වා මහාචෙතියසමීපෙ සන්නිපාතං කත්වා විනිච්ඡයං ආරභිංසු. විනයධරත්ථෙරා අවහාරං සඤ්ඤාපෙසුං. และเพื่อแสดงอรรถนี้ เรื่องนี้เป็นเรื่อง (ดังนี้) – ได้ยินว่า พระภิกษุรูปหนึ่งในเกาะกลางมหาสมุทร ได้มะพร้าวที่มีรูปทรงดีแล้ว จึงยกขึ้นเครื่องกลึง กระทำเป็นถ้วยน้ำที่น่ารื่นรมย์เหมือนถ้วยสังข์ แล้ววางไว้ในเกาะกลางมหาสมุทรนั้นนั่นเอง แล้วไปเจติยคีรี. พระภิกษุอีกรูปหนึ่งไปเกาะกลางมหาสมุทร อยู่ในวิหารนั้น เห็นถ้วยนั้นแล้ว จึงถือเอาด้วยจิตคิดขโมย แล้วมายังเจติยคีรีนั่นเอง. เมื่อพระภิกษุนั้นกำลังดื่มข้าวต้มอยู่ที่นั่น พระภิกษุเจ้าของถ้วยเห็นถ้วยนั้นแล้วจึงกล่าวว่า “ท่านได้ถ้วยนี้มาจากไหน”. (พระภิกษุนั้นตอบว่า) “ข้าพเจ้านำมาจากเกาะกลางมหาสมุทร”. พระภิกษุเจ้าของถ้วยนั้นจึงฉุดพระภิกษุผู้ขโมยถ้วยนั้นไปสู่ท่ามกลางสงฆ์ (กล่าวว่า) “ถ้วยนี้ไม่ใช่ของท่าน ท่านถือเอาด้วยการขโมย”. และในเจติยคีรีนั้น เมื่อไม่ได้การวินิจฉัย จึงพากันไปมหาวิหาร, และในมหาวิหารนั้น จึงให้ตีกลองแล้ว กระทำการประชุมใกล้พระมหาเจดีย์ แล้วเริ่มการวินิจฉัย. พระวินยธรเถระทั้งหลายได้ให้รู้ถึงการขโมย. තස්මිඤ්ච සන්නිපාතෙ ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරො නාම විනයකුසලො හොති, සො එවමාහ ‘‘ඉමිනා ඉදං ථාලකං කුහිං අවහට’’න්ති? ‘‘අන්තරසමුද්දෙ අවහට’’න්ති. තත්ථ තං කිං අග්ඝතීති. න කිඤ්චි අග්ඝති. තත්‍ර හි නාළිකෙරං භින්දිත්වා මිඤ්ජං ඛාදිත්වා කපාලං ඡඩ්ඩෙති, දාරුඅත්ථං පන ඵරතීති. ඉමස්ස භික්ඛුනො එත්ථ හත්ථකම්මං කිං අග්ඝතීති? මාසකං වා ඌනමාසකං වාති. අත්ථි පන කත්ථචි සම්මාසම්බුද්ධෙන මාසකෙ වා ඌනමාසකෙ වා පාරාජිකං පඤ්ඤත්තන්ති. එවං වුත්තෙ ‘‘සාධු සාධු, සුකථිතං සුවිනිච්ඡිත’’න්ති එකසාධුකාරො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භාතියරාජාපි චෙතියවන්දනත්ථං නගරතො නික්ඛන්තො තං සද්දං සුත්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති පුච්ඡිත්වා සබ්බං පටිපාටියා සුත්වා නගරෙ භෙරිං චරාපෙසි ‘‘මයි සන්තෙ භික්ඛූනම්පි භික්ඛුනීනම්පි ගිහීනම්පි අධිකරණං ආභිධම්මිකගොදත්තත්ථෙරෙන විනිච්ඡිතං සුවිනිච්ඡිතං, තස්ස විනිච්ඡයෙ අතිට්ඨමානං රාජාණාය ඨපෙමී’’ති. එවං දෙසො ඔලොකෙතබ්බො. และในการประชุมนั้น พระเถระนามว่า อภิธัมมิกโคทัตตะ ผู้ฉลาดในวินัย ได้กล่าวอย่างนี้ว่า “ถ้วยนี้ถูกพระภิกษุรูปนี้ขโมยไปที่ไหน”. (เมื่อตอบว่า) “ถูกขโมยไปในเกาะกลางมหาสมุทร”. (พระเถระถามว่า) “ถ้วยนั้นมีราคาเท่าไรที่นั่น”. (ตอบว่า) “ไม่มีราคาเลย”. เพราะในเกาะกลางมหาสมุทรนั้น เมื่อผ่ามะพร้าวแล้วกินเนื้อใน ก็ย่อมทิ้งกะลาไป, แต่ย่อมสำเร็จประโยชน์เป็นฟืนได้. (พระเถระถามว่า) “ค่าแรงงานในการทำถ้วยนี้ของพระภิกษุเจ้าของถ้วยนี้มีราคาเท่าไร”. (ตอบว่า) “หนึ่งมาสกหรือน้อยกว่าหนึ่งมาสก”. (พระเถระถามว่า) “ก็พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงบัญญัติปาราชิกด้วยมาสกหรือน้อยกว่ามาสกในพระบาลีที่ไหนบ้างหรือ”. เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว ก็มีเสียงสาธุการพร้อมกันว่า “สาธุ สาธุ กล่าวดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้ว”. และในสมัยนั้น แม้พระเจ้าภาติยะเสด็จออกจากเมืองเพื่อบูชาเจดีย์ ทรงได้ยินเสียงนั้นแล้ว ทรงถามว่า “นี่อะไร” แล้วทรงฟังทั้งหมดโดยลำดับ จึงทรงให้ประกาศกลองในเมืองว่า “เมื่อเรามีอยู่ อธิกรณ์ของพระภิกษุทั้งหลาย ของพระภิกษุณีทั้งหลาย และของคฤหัสถ์ทั้งหลาย อันพระเถระนามว่า อภิธัมมิกโคทัตตะวินิจฉัยแล้ว เป็นการวินิจฉัยอันวินิจฉัยดีแล้ว, ผู้ใดไม่ตั้งอยู่ในวินิจฉัยของพระเถระนั้น เราจักตั้งไว้ด้วยพระราชอาญา”. พึงพิจารณาสถานที่อย่างนี้. අග්ඝොති භණ්ඩග්ඝො. නවභණ්ඩස්ස හි යො අග්ඝො හොති, සො පච්ඡා පරිහායති. යථා නවධොතො පත්තො අට්ඨ වා දස වා අග්ඝති, සො පච්ඡා භින්නො වා ඡිද්දො වා ආණිගණ්ඨිකාහතො වා අප්පග්ඝො හොති, තස්මා න සබ්බදා භණ්ඩං පකතිඅග්ඝෙනෙව කාතබ්බන්ති. එවං අග්ඝො ඔලොකෙතබ්බො. คำว่า “อัคคะ” คือ ราคาของทรัพย์. เพราะราคาใดของทรัพย์ใหม่มีอยู่ ราคานั้นย่อมเสื่อมไปภายหลัง. เหมือนอย่างบาตรที่ขัดใหม่ๆ มีราคาแปดหรือสิบ (กหาปณะ) ภายหลังเมื่อแตกหรือทะลุ หรือถูกปลิงกัดแล้ว ย่อมมีราคาถูก. เพราะเหตุนั้น ไม่พึงกระทำทรัพย์ด้วยราคาปกติเสมอไป. พึงพิจารณาราคาอย่างนี้. පරිභොගොති භණ්ඩපරිභොගො. පරිභොගෙනපි හි වාසිආදිභණ්ඩස්ස අග්ඝො පරිහායති. තස්මා එවං උපපරික්ඛිතබ්බං – සචෙ කොචි කස්සචි පාදග්ඝනකං වාසිං හරති, තත්‍ර වාසිසාමිකො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘තයා අයං වාසි කිත්තකෙන කීතා’’ති? ‘‘පාදෙන, භන්තෙ’’ති. කිං පන තෙ කිණිත්වාව ඨපිතා, උදාහු නං වළඤ්ජෙසීති? සචෙ වදති ‘‘එකදිවසං මෙ දන්තකට්ඨං [Pg.316] වා රජනඡල්ලි වා පත්තපචනකදාරු වා ඡින්නං, ඝංසිත්වා වා නිසිතා’’ති, අථස්ස පොරාණකො අග්ඝො භට්ඨොති වෙදිතබ්බො. යථා ච වාසියා, එවං අඤ්ජනියා වා අඤ්ජනිසලාකාය වා කුඤ්චිකාය වා පලාලෙන වා ථුසෙහි වා ඉට්ඨකචුණ්ණෙන වා එකවාරං ඝංසිත්වා ධොවිතමත්තෙනපි අග්ඝො භස්සති. තිපුමණ්ඩලස්ස මකරදන්තච්ඡෙදනෙනපි පරිමජ්ජනමත්තෙනපි, උදකසාටකස්ස සකිං නිවාසනපාරුපනෙනපි පරිභොගසීසෙන අංසෙ වා සීසෙ වා ඨපනමත්තෙනපි, තණ්ඩුලාදීනං පප්ඵොටනෙනපි තතො එකං වා ද්වෙ වා අපනයනෙනපි අන්තමසො එකං පාසාණසක්ඛරං උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනපි, සප්පිතෙලාදීනං භාජනන්තරපඅවත්තනෙනපි අන්තමසො තතො මක්ඛිකං වා කිපිල්ලිකං වා උද්ධරිත්වා ඡඩ්ඩිතමත්තෙනපි, ගුළපිණ්ඩකස්ස මධුරභාවජානනත්ථං නඛෙන විජ්ඣිත්වා අණුමත්තං ගහිතමත්තෙනපි අග්ඝො භස්සති. තස්මා යං කිඤ්චි පාදග්ඝනකං වුත්තනයෙනෙව සාමිකෙහි පරිභොගෙන ඌනං කතං හොති, න තං අවහටො භික්ඛු පාරාජිකෙන කාතබ්බොති. එවං අග්ඝො ඔලොකෙතබ්බො. คำว่า ปริโภคะ คือ การใช้สอยพัสดุ. เพราะแม้ด้วยการใช้สอย ราคาของพัสดุมีมีดเป็นต้นย่อมลดลง. เพราะเหตุนั้น พึงพิจารณาอย่างนี้ – ถ้าภิกษุรูปใดรูปหนึ่งลักมีดที่มีราคา ๑ บาทของภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง ในอธิกรณ์นั้น พึงถามเจ้าของมีดว่า 'ท่านซื้อมีดนี้มาด้วยราคาเท่าไร?' (เจ้าของมีดตอบว่า) 'ด้วยราคา ๑ บาท ข้าแต่ท่านผู้เจริญ' (พึงถามต่อไปว่า) 'ท่านซื้อมาแล้ววางไว้เฉยๆ หรือว่าท่านเคยใช้สอยมีดนั้นแล้ว?' ถ้าเขาตอบว่า 'ในวันหนึ่ง ข้าพเจ้าได้ใช้ตัดไม้สีฟัน หรือเปลือกไม้สำหรับย้อม หรือฟืนสำหรับเผาบาตร หรือว่าได้ขัดลับแล้ว' ดังนี้ พึงทราบว่าราคาเดิมของมีดนั้นลดลงแล้ว. และเช่นเดียวกับมีด ราคาของกระบอกยาหยอดตา หรือไม้ป้ายยาหยอดตา หรือกุญแจ ย่อมลดลงแม้ด้วยการขัดด้วยฟาง หรือแกลบ หรือผงอิฐ แล้วล้างเพียงครั้งเดียว. ราคาของแผ่นตะกั่วรองบาตร ย่อมลดลงแม้ด้วยการตัดเป็นรูปฟันมังกร หรือแม้เพียงการขัดถูเท่านั้น. ราคาของผ้าอาบน้ำ ย่อมลดลงแม้ด้วยการนุ่งหรือห่มเพียงครั้งเดียว หรือแม้เพียงการพาดไว้ที่บ่าหรือวางไว้บนศีรษะชั่วขณะหนึ่งโดยถือเอาการใช้สอยเป็นประมาณ. ราคาของข้าวสารเป็นต้น ย่อมลดลงแม้ด้วยการฝัด หรือด้วยการหยิบออกเสียเม็ดหนึ่งหรือสองเม็ด หรือแม้ที่สุดเพียงการหยิบเอาก้อนหินก้อนกรวดออกทิ้งเพียงก้อนเดียว. ราคาของเนยใสและน้ำมันเป็นต้น ย่อมลดลงแม้ด้วยการถ่ายใส่ภาชนะอื่น หรือแม้ที่สุดเพียงการหยิบเอาแมลงวันหรือมดออกทิ้งเท่านั้น. ราคาของก้อนน้ำอ้อย ย่อมลดลงแม้ด้วยการใช้เล็บจิกหยิบเอาไปเพียงนิดเดียวเพื่อทดสอบรสหวาน. เพราะเหตุนั้น วัตถุใดก็ตามที่มีราคา ๑ บาท แต่เจ้าของได้ใช้สอยจนทำให้ราคามันลดลงตามนัยที่กล่าวมาแล้ว ภิกษุผู้ลักวัตถุนั้นไม่พึงถูกปรับเป็นปาราชิก. พึงพิจารณาราคาด้วยอาการอย่างนี้. එවං ඉමානි තුලයිත්වා පඤ්ච ඨානානි ධාරෙය්‍ය අත්ථං විචක්ඛණො, ආපත්තිං වා අනාපත්තිං වා ගරුකං වා ලහුකං වා ආපත්තිං යථාඨානෙ ඨපෙය්‍යාති. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා – พระวินัยธรผู้มีปัญญาพึงชั่งฐานะ ๕ ประการเหล่านี้อย่างนี้แล้วพึงทรงจำเนื้อความไว้ พึงวินิจฉัยว่าเป็นอาบัติ หรืออนาบัติ หรือเป็นอาบัติหนัก หรืออาบัติเบา ให้ตรงตามฐานะที่บัญญัติไว้. เพราะเหตุนั้น พระอรรถกถาจารย์ทั้งหลายจึงกล่าวว่า 'สิกขาบท... ป... วิจักขโณ'. ‘‘සික්ඛාපදං සමං තෙන, අඤ්ඤං කිඤ්චි න විජ්ජති; අනෙකනයවොකිණ්ණං, ගම්භීරත්ථවිනිච්ඡයං. ไม่มีสิกขาบทอื่นใดเสมอด้วยสิกขาบท (ปาราชิกที่ ๒) นี้ ซึ่งระคนด้วยนัยมิใช่น้อย มีการวินิจฉัยอรรถอันลึกซึ้ง ‘‘තස්මා වත්ථුම්හි ඔතිණ්ණෙ, භික්ඛුනා විනයඤ්ඤුනා; විනයානුග්ගහෙනෙත්ථ, කරොන්තෙන විනිච්ඡයං. เพราะเหตุนั้น เมื่อเรื่องเกิดขึ้น ภิกษุผู้รู้พระวินัย เมื่อจะทำการวินิจฉัยในเรื่องนี้ด้วยการอนุเคราะห์พระวินัย ‘‘පාළිං අට්ඨකථඤ්චෙව, සාධිප්පායමසෙසතො; ඔගය්හ අප්පමත්තෙන, කරණීයො විනිච්ඡයො. พึงหยั่งลงสู่พระบาลีและอรรถกถา พร้อมทั้งอธิปรายโดยไม่เหลือ ด้วยความไม่ประมาท แล้วจึงทำการวินิจฉัย ‘‘ආපත්තිදස්සනුස්සාහො, න කත්තබ්බො කුදාචනං; පස්සිස්සාමි අනාපත්ති-මිති කයිරාථ මානසං. ไม่พึงทำความอุตสาหะเพื่อจะมองให้เห็นว่าเป็นอาบัติในกาลไหนๆ พึงทำใจว่า 'เราจักมองให้เห็นว่าเป็นอนาบัติ' ดังนี้เถิด ‘‘පස්සිත්වාපි ච ආපත්තිං, අවත්වාව පුනප්පුනං; වීමංසිත්වාථ විඤ්ඤූහි, සංසන්දිත්වා ච තං වදෙ. แม้เห็นว่าเป็นอาบัติแล้ว ก็ยังไม่พึงกล่าวตัดสินทันที พึงพิจารณาใคร่ครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่า และปรึกษาหารือกับผู้รู้ทั้งหลายแล้วจึงกล่าวตัดสินนั้น ‘‘කප්පියෙපි [Pg.317] ච වත්ථුස්මිං, චිත්තස්ස ලහුවත්තිනො; වසෙන සාමඤ්ඤගුණා, චවන්තීධ පුථුජ්ජනා. แม้ในวัตถุที่ควร (กัปปิยะ) ปุถุชนในพระศาสนานี้ ย่อมเคลื่อนจากคุณสมบัติแห่งสมณะได้ เพราะอำนาจแห่งจิตที่กลับกลอกเร็ว ‘‘තස්මා පරපරික්ඛාරං, ආසීවිසමිවොරගං; අග්ගිං විය ච සම්පස්සං, නාමසෙය්‍ය විචක්ඛණො’’ති. (පාරා. අට්ඨ. 1.160-1 තත්‍රායං අනුසාසනී); เพราะเหตุนั้น ผู้มีปัญญาพึงมองเห็นบริขารของผู้อื่นเหมือนงูพิษร้าย และเหมือนไฟ ไม่พึงไปถูกต้องเลย นี้เป็นคำสอน 233. උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනං විනිච්ඡිනන්තෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.197) පන ‘‘කිං තෙ අධිගතං. කින්ති තෙ අධිගතං, කදා තෙ අධිගතං, කත්ථ තෙ අධිගතං, කතමෙ තෙ කිලෙසා පහීනා, කතමෙසං ත්වං ධම්මානං ලාභී’’ති ඉමානි ඡ ඨානානි විසොධෙතබ්බානි. සචෙ හි කොචි භික්ඛු උත්තරිමනුස්සධම්මාධිගමං බ්‍යාකරෙය්‍ය, න සො එත්තාවතා සක්කාරො කාතබ්බො, ඉමෙසං පන ඡන්නං ඨානානං සොධනත්ථං එවං වත්තබ්බො ‘‘කිං තෙ අධිගතං, කිං ඣානං උදාහු විමොක්ඛාදීසු අඤ්ඤතර’’න්ති. යො හි යෙන අධිගතො ධම්මො, සො තස්ස පාකටො හොති. සචෙ ‘‘ඉදං නාම මෙ අධිගත’’න්ති වදති, තතො ‘‘කින්ති තෙ අධිගත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘අනිච්චලක්ඛණාදීසු කිං ධුරං කත්වා අට්ඨතිංසාය වා ආරම්මණෙසු රූපාරූපඅජ්ඣත්තබහිද්ධාදිභෙදෙසු වා ධම්මෙසු කෙන මුඛෙන අභිනිවිසිත්වා’’ති. යො හි යස්සාභිනිවෙසො, සො තස්ස පාකටො හොති. සචෙ ‘‘අයං නාම මෙ අභිනිවෙසො, එවං මයා අධිගත’’න්ති වදති, තතො ‘‘කදා තෙ අධිගත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං පුබ්බණ්හෙ, උදාහු මජ්ඣන්හිකාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං කාලෙ’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතකාලො පාකටො හොති. සචෙ ‘‘අමුකස්මිං නාම කාලෙ අධිගක’’න්ති වදති, තතො ‘‘කත්ථ තෙ අධිගත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං දිවාට්ඨානෙ, උදාහු රත්තිට්ඨානාදීසු අඤ්ඤතරස්මිං ඔකාසෙ’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතොකාසො පාකටො හොති. සචෙ ‘‘අමුකස්මිං නාම මෙ ඔකාසෙ අධිගත’’න්ති වදති, තතො ‘‘කතමෙ තෙ කිලෙසා පහීනා’’ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං පඨමමග්ගවජ්ඣා, උදාහු දුතියාදිමග්ගවජ්ඣා’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතමග්ගෙන පහීනා කිලෙසා පාකටා හොන්ති. ๒๓๓. ส่วนภิกษุเมื่อจะวินิจฉัยการบอกอุตตริมนุสสธรรม พึงตรวจสอบฐานะ ๖ ประการเหล่านี้ คือ 'ท่านบรรลุอะไร? ท่านบรรลุอย่างไร? ท่านบรรลุเมื่อไร? ท่านบรรลุที่ไหน? กิเลสอะไรบ้างที่ท่านละได้แล้ว? ท่านเป็นผู้ได้ธรรมะอะไรบ้าง?' เพราะว่าถ้าภิกษุรูปใดพยากรณ์การบรรลุอุตตริมนุสสธรรม ไม่พึงทำสักการะแก่ภิกษุนั้นเพียงเพราะคำพูดเท่านั้น แต่เพื่อตรวจสอบฐานะ ๖ ประการเหล่านี้ พึงถามอย่างนี้ว่า 'ท่านบรรลุอะไร? บรรลุฌาน หรือว่าบรรลุอย่างใดอย่างหนึ่งในวิโมกข์เป็นต้น?' เพราะว่าธรรมที่ภิกษุบรรลุแล้ว ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุนั้น. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าบรรลุธรรมชื่อนี้' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'ท่านบรรลุอย่างไร?' คือ 'ในบรรดาอนิจจลักขณะเป็นต้น ท่านทำอะไรเป็นประธาน หรือในบรรดาอารมณ์ ๓๘ ประการ หรือในธรรมทั้งหลายที่จำแนกเป็นรูป อรูป ภายใน ภายนอก เป็นต้น ท่านหน่วงนึกด้วยทางไหนจึงบรรลุ?' เพราะว่าการหน่วงนึกของภิกษุใด ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุนั้น. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้ามีการหน่วงนึกชื่อนี้ ข้าพเจ้าบรรลุอย่างนี้' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'ท่านบรรลุเมื่อไร?' คือ 'บรรลุในเวลาเช้า หรือว่าในเวลาใดเวลาหนึ่งมีเวลาเที่ยงเป็นต้น?' เพราะว่ากาลที่ตนบรรลุ ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุทั้งปวง. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าบรรลุในเวลาชื่อโน้น' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'ท่านบรรลุที่ไหน?' คือ 'บรรลุในที่พักกลางวัน หรือว่าในที่ใดที่หนึ่งมีที่พักกลางคืนเป็นต้น?' เพราะว่าสถานที่ที่ตนบรรลุ ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุทั้งปวง. ถ้าเขาตอบว่า 'ข้าพเจ้าบรรลุในสถานที่ชื่อโน้น' ลำดับนั้นพึงถามว่า 'กิเลสอะไรบ้างที่ท่านละได้แล้ว?' คือ 'กิเลสที่พึงฆ่าด้วยปฐมมรรค หรือว่ากิเลสที่พึงฆ่าด้วยมรรคเบื้องบนมีทุติยมรรคเป็นต้น?' เพราะว่ากิเลสที่ละได้แล้วด้วยมรรคที่ตนบรรลุ ย่อมปรากฏชัดแก่ภิกษุทั้งปวง. සචෙ ‘‘ඉමෙ නාම මෙ කිලෙසා පහීනා’’ති වදති, තතො ‘‘කතමෙසං ත්වං ධම්මානං ලාභී’’ති පුච්ඡිතබ්බො, ‘‘කිං සොතාපත්තිමග්ගස්ස, උදාහු සකදාගාමිමග්ගාදීසු අඤ්ඤතරස්සා’’ති. සබ්බෙසඤ්හි අත්තනා අධිගතධම්මො පාකටො [Pg.318] හොති. සචෙ ‘‘ඉමෙසං නාමාහං ධම්මානං ලාභී’’ති වදති, එත්තාවතාපිස්ස වචනං න සද්ධාතබ්බං. බහුස්සුතා හි උග්ගහපරිපුච්ඡාකුසලා භික්ඛූ ඉමානි ඡ ඨානානි සොධෙතුං සක්කොන්ති, ඉමස්ස පන භික්ඛුනො ආගමනපටිපදා සොධෙතබ්බා. යදි ආගමනපටිපදා න සුජ්ඣති, ‘‘ඉමාය පටිපදාය ලොකුත්තරධම්මො නාම න ලබ්භතී’’ති අපනෙතබ්බො. යදි පනස්ස ආගමනපටිපදා සුජ්ඣති, දීඝරත්තං තීසු සික්ඛාසු අප්පමත්තො ජාගරියමනුයුත්තො චතූසු පච්චයෙසු අලග්ගො ආකාසෙ පාණිසමෙන චෙතසා විහරතීති පඤ්ඤායති, තස්ස භික්ඛුනො බ්‍යාකරණං පටිපදාය සද්ධිං සංසන්දති. ‘‘සෙය්‍යථාපි නාම ගඞ්ගොදකං යමුනොදකෙන සංසන්දති සමෙති, එවමෙව සුපඤ්ඤත්තා තෙන භගවතා සාවකානං නිබ්බානගාමිනී පටිපදා, සංසන්දති නිබ්බානඤ්ච පටිපදා චා’’ති (දී. නි. 2.296) වුත්තසදිසං හොති. අපිච ඛො න එත්තකෙනපි සක්කාරො කාතබ්බො. කස්මා? එකච්චස්ස හි පුථුජ්ජනස්සපි සතො ඛීණාසවස්ස පටිපත්තිසදිසා පටිපත්ති හොති, තස්මා සො භික්ඛු තෙහි තෙහි උපායෙහි උත්තාසෙතබ්බො. ඛීණාසවස්ස නාම අසනියාපි මත්ථකෙ පතමානාය භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා න හොති, පුථුජ්ජනස්ස අප්පමත්තකෙනපි හොති. ถ้าภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า 'กิเลสชื่อเหล่านี้ของเราละได้แล้ว' หลังจากนั้น พึงถามว่า 'ท่านเป็นผู้ได้ธรรมะอะไรบ้าง?' คือ 'ได้โสดาปัตติมรรค หรือได้มรรคอย่างใดอย่างหนึ่งในสกทาคามิมรรคเป็นต้น?' เพราะธรรมที่ตนได้แล้วย่อมปรากฏแก่ภิกษุทั้งปวง ถ้าภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า 'เราเป็นผู้ได้ธรรมะชื่อเหล่านี้' ก็ยังไม่พึงเชื่อคำกล่าวของภิกษุรูปนั้นเพียงเท่านั้น เพราะภิกษุผู้เป็นพหูสูต ผู้ฉลาดในการสอบถาม ย่อมสามารถชำระฐานะ ๖ ประการเหล่านี้ได้ แต่พึงชำระปฏิปทาที่มาของภิกษุรูปนั้น ถ้าปฏิปทาที่มาไม่บริสุทธิ์ พึงขับไล่ไปว่า 'ด้วยปฏิปทานี้ โลกุตตรธรรมย่อมไม่ได้' ถ้าปฏิปทาที่มาของภิกษุรูปนั้นบริสุทธิ์ และปรากฏว่า 'ภิกษุรูปนั้นอยู่ด้วยความไม่ประมาทในสิกขา ๓ ตลอดกาลนาน ประกอบด้วยความเพียร ไม่ติดข้องในปัจจัย ๔ มีใจเสมอด้วยมือในอากาศ' การกล่าวอ้างของภิกษุรูปนั้นย่อมเข้ากันได้กับปฏิปทา เหมือนที่กล่าวไว้ในพระสูตรว่า 'แม่น้ำคงคาเข้ากันได้กับแม่น้ำยมุนาฉันใด ปฏิปทาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ดีแล้ว เพื่อให้สาวกถึงพระนิพพาน ย่อมเข้ากันได้กับพระนิพพานฉันนั้น' ถึงกระนั้น ก็ยังไม่พึงทำสักการะเพียงเท่านี้ เพราะเหตุใด? เพราะปฏิปทาของปุถุชนบางรูปก็เหมือนปฏิปทาของพระขีณาสพ เพราะเหตุนั้น พึงทำให้ภิกษุรูปนั้นหวาดกลัวด้วยอุบายต่างๆ พระขีณาสพนั้น แม้ฟ้าผ่าลงบนศีรษะ ก็ไม่มีความกลัว ความสะดุ้ง หรือขนลุก แต่ปุถุชนย่อมมีความกลัวเพียงเล็กน้อยก็เกิดขึ้นได้ තත්‍රිමානි වත්ථූනි (ම. නි. අට්ඨ. 3.102) – දීඝභාණකඅභයත්ථෙරො කිර එකං පිණ්ඩපාතිකං පරිග්ගහෙතුං අසක්කොන්තො දහරස්ස සඤ්ඤං අදාසි. සො තං නහායමානං කල්‍යාණීනදීමුඛද්වාරෙ නිමුජ්ජිත්වා පාදෙ අග්ගහෙසි. පිණ්ඩපාතිකො ‘‘කුම්භීලො’’ති සඤ්ඤාය මහාසද්දමකාසි, තදා නං ‘‘පුථුජ්ජනො’’ති ජානිංසු. ในเรื่องนั้น มีเรื่องเหล่านี้คือ พระเถระชื่อทีฆภาณกาภยะ ไม่สามารถจะทดสอบพระปิณฑปาติกเถระรูปหนึ่งได้ จึงให้สัญญาณแก่ภิกษุหนุ่มรูปหนึ่ง ภิกษุหนุ่มรูปนั้นดำลงไปที่ปากแม่น้ำกัลยาณี แล้วจับเท้าของพระปิณฑปาติกเถระรูปนั้นที่กำลังอาบน้ำอยู่ พระปิณฑปาติกเถระสำคัญว่า 'จระเข้' จึงส่งเสียงร้องดังลั่น เมื่อนั้น พวกเขาก็รู้ว่าท่านเป็น 'ปุถุชน' චන්දමුඛතිස්සරාජකාලෙ පන මහාවිහාරෙ සඞ්ඝත්ථෙරො ඛීණාසවො දුබ්බලචක්ඛුකො විහාරෙයෙව අච්ඡති. රාජා ‘‘ථෙරං පරිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති භික්ඛූසු භික්ඛාචාරං ගතෙසු අප්පසද්දො උපසඞ්කමිත්වා සප්පො විය පාදෙ අග්ගහෙසි. ථෙරො සිලාථම්භො විය නිච්චලො හුත්වා ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. ‘‘අහං, භන්තෙ, තිස්සො’’ති? ‘‘සුගන්ධං වායසි නො තිස්සා’’ති. එවං ඛීණාසවස්ස භයං නාම නත්ථි. ในสมัยพระเจ้าจันทมุขติสสะ พระสังฆเถระผู้เป็นพระขีณาสพรูปหนึ่งซึ่งมีจักษุไม่ดี พำนักอยู่ในมหาวิหารเท่านั้น พระราชาทรงดำริว่า 'เราจักทดสอบพระเถระ' เมื่อภิกษุทั้งหลายออกบิณฑบาตไปแล้ว จึงเสด็จเข้าไปอย่างเงียบๆ แล้วจับเท้าของพระเถระเหมือนงู พระเถระประทับนั่งนิ่งเหมือนเสาหิน แล้วตรัสว่า 'ใครอยู่ตรงนี้?' (พระราชา) ตรัสว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ หม่อมฉันคือติสสะ' (พระเถระ) ตรัสว่า 'ติสสะ เจ้ามีกลิ่นหอมยิ่งนัก (หรือ เจ้าซุกซนยิ่งนัก)' อย่างนี้แล ความกลัวย่อมไม่มีแก่พระขีณาสพ එකච්චො පන පුථුජ්ජනොපි අතිසූරො හොති නිබ්භයො. සො රජනීයෙන ආරම්මණෙන පරිග්ගණ්හිතබ්බො. වසභරාජාපි එකං ථෙරං පරිග්ගණ්හමානො ඝරෙ නිසීදාපෙත්වා තස්ස සන්තිකෙ බදරසාළවං මද්දමානො [Pg.319] නිසීදි. මහාථෙරස්ස ඛෙළො චලිතො, ථෙරස්ස පුථුජ්ජනභාවො ආවිභූතො. ඛීණාසවස්ස හි රසතණ්හා නාම සුප්පහීනා, දිබ්බෙසුපි රසෙසු නිකන්ති නාම න හොති, තස්මා ඉමෙහි උපායෙහි පරිග්ගහෙත්වා සචස්ස භයං වා ඡම්භිතත්තං වා රසතණ්හා වා උප්පජ්ජති, ‘‘න ච ත්වං අරහා’’ති අපනෙතබ්බො. සචෙ පන අභීරු අච්ඡම්භී අනුත්‍රාසී හුත්වා සීහො විය නිසීදති, දිබ්බාරම්මණෙපි නිකන්තිං න ජනෙති, අයං භික්ඛු සම්පන්නවෙය්‍යාකරණො සමන්තා රාජරාජමහාමත්තාදීහි පෙසිතං සක්කාරං අරහතීති වෙදිතබ්බො. එවං තාව උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනං විනිච්ඡිනිතබ්බං. แต่ปุถุชนบางรูปก็เป็นผู้กล้าหาญยิ่งนัก ไม่มีความกลัว ภิกษุรูปนั้นพึงทดสอบด้วยอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด แม้พระเจ้าวสภะก็ทรงประสงค์จะทดสอบพระเถระรูปหนึ่ง จึงให้พระเถระนั่งในพระราชวัง แล้วประทับนั่งบีบนวดผลพุทราสุกอยู่ข้างหน้าพระเถระนั้น น้ำลายของพระมหาเถระไหลออกมา ความเป็นปุถุชนของพระเถระก็ปรากฏ เพราะตัณหาในรสของพระขีณาสพนั้นละได้แล้วโดยสิ้นเชิง แม้ในรสทิพย์ก็ไม่มีความกำหนัด เพราะเหตุนั้น เมื่อทดสอบด้วยอุบายเหล่านี้แล้ว ถ้าความกลัว ความสะดุ้ง หรือตัณหาในรสเกิดขึ้นแก่พระเถระรูปนั้น พึงขับไล่ไปว่า 'ท่านไม่ใช่พระอรหันต์' แต่ถ้าภิกษุรูปนั้นไม่กลัว ไม่สะดุ้ง ไม่หวาดหวั่น นั่งอยู่เหมือนราชสีห์ และไม่ยังความกำหนัดให้เกิดขึ้นแม้ในอารมณ์ทิพย์ ภิกษุรูปนี้พึงทราบว่าเป็นผู้กล่าวอ้างได้สมบูรณ์ ควรแก่สักการะที่พระราชา มหาอำมาตย์เป็นต้น ส่งมาโดยรอบ อย่างนี้แล พึงวินิจฉัยการกล่าวอ้างอุตตริมนุสสธรรม 234. සකලෙ පන විනයවිනිච්ඡයෙ (පාරා. අට්ඨ. 1.45) කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො. ๒๓๔. อนึ่ง ภิกษุผู้ปรารถนาความฉลาดในการวินิจฉัยพระวินัยทั้งหมด พึงรู้พระวินัย ๔ อย่าง චතුබ්බිධඤ්හි විනයං, මහාථෙරා මහිද්ධිකා; නීහරිත්වා පකාසෙසුං, ධම්මසඞ්ගාහකා පුරා. เพราะพระมหาเถระผู้มีฤทธิ์มาก ผู้สังคายนาพระธรรม ได้ประกาศพระวินัย ๔ อย่างไว้แต่กาลก่อน කතමං චතුබ්බිධං? සුත්තං සුත්තානුලොමං ආචරියවාදං අත්තනොමතින්ති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ආහච්චපදෙන ඛො, මහාරාජ, රසෙන ආචරියවංසෙන අධිප්පායා’’ති (මි. ප. 4.2.3). එත්ථ හි ආහච්චපදන්ති සුත්තං අධිප්පෙතං. රසොති සුත්තානුලොමං. ආචරියවංසොති ආචරියවාදො. අධිප්පායොති අත්තනොමති. วินัย ๔ อย่าง คืออะไร? คือ พระสูตร, อนุโลมพระสูตร, คำของอาจารย์ และความเห็นของตน. อ้างอิงถึงคำที่กล่าวไว้ว่า “ดูกรมหาราช, อาหัจจปท, รส, อาจริยวังส และอธิปปาย” (มิลินทปัญหา 4.2.3). ในที่นี้ คำว่า “อาหัจจปท” หมายถึง พระสูตร. คำว่า “รส” หมายถึง อนุโลมพระสูตร. คำว่า “อาจริยวังส” หมายถึง คำของอาจารย์. คำว่า “อธิปปาย” หมายถึง ความเห็นของตน. තත්ථ සුත්තං නාම සකලවිනයපිටකෙ පාළි. ในบรรดาวินัย ๔ อย่างนั้น พระสูตร คือ พระบาลีในพระวินัยปิฎกทั้งหมด. සුත්තානුලොමං නාම චත්තාරො මහාපදෙසා. යෙ භගවතා එවං වුත්තා – อนุโลมพระสูตร คือ มหาปเทส ๔ ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดังนี้ – ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තං චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පතී’’ති (මහාව. 305). “ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า ‘สิ่งนี้ไม่ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ไม่ควร และห้ามสิ่งที่ควร, สิ่งนั้นไม่ควรแก่เธอทั้งหลาย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า ‘สิ่งนี้ไม่ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ควร และห้ามสิ่งที่ไม่ควร, สิ่งนั้นควรแก่เธอทั้งหลาย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า ‘สิ่งนี้ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ไม่ควร และห้ามสิ่งที่ควร, สิ่งนั้นไม่ควรแก่เธอทั้งหลาย. ดูกรภิกษุทั้งหลาย, สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า ‘สิ่งนี้ควร’ แต่ถ้าสิ่งนั้นอนุโลมสิ่งที่ควร และห้ามสิ่งที่ไม่ควร, สิ่งนั้นควรแก่เธอทั้งหลาย.” (มหาวรรค 305) ආචරියවාදො [Pg.320] නාම ධම්මසඞ්ගාහකෙහි පඤ්චහි අරහන්තසතෙහි ඨපිතා පාළිවිනිමුත්තා ඔක්කන්තවිනිච්ඡයප්පවත්තා අට්ඨකථාතන්ති. คำของอาจารย์ คือ สายอรรถกถาที่พระอรหันต์ ๕๐๐ องค์ผู้สังคายนาพระธรรมได้ตั้งไว้ ซึ่งพ้นจากพระบาลี และเป็นไปโดยการวินิจฉัยที่ลงความเห็นแล้ว. අත්තනොමති නාම සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදෙ මුඤ්චිත්වා අනුමානෙන අත්තනො අනුබුද්ධියා නයග්ගාහෙන උපට්ඨිතාකාරකථනං. ความเห็นของตน คือ การกล่าวถึงลักษณะที่ปรากฏขึ้นโดยการอนุมานตามปัญญาของตน หรือด้วยการยึดถือหลักการ ซึ่งเว้นจากพระสูตร, อนุโลมพระสูตร และคำของอาจารย์. අපිච සුත්තන්තාභිධම්මවිනයට්ඨකථාසු ආගතො සබ්බොපි ථෙරවාදො අත්තනොමති නාම. තං පන අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙන්තෙන න දළ්හග්ගාහං ගහෙත්වා වොහරිතබ්බං, කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා අත්ථෙන පාළිං, පාළියා ච අත්ථං සංසන්දිත්වා කථෙතබ්බං, අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ තත්ථ ඔතරති චෙව සමෙති ච, ගහෙතබ්බා. සචෙ නෙව ඔතරති න සමෙති, න ගහෙතබ්බා. අයඤ්හි අත්තනොමති නාම සබ්බදුබ්බලා, අත්තනොමතිතො ආචරියවාදො බලවතරො. อนึ่ง เถรวาททั้งหมดที่มาในอรรถกถาพระสูตร พระอภิธรรม และพระวินัย ก็ชื่อว่าความเห็นของตน. แต่ผู้ที่กล่าวโดยยึดถือความเห็นของตนนั้น ไม่ควรกล่าวโดยยึดมั่นอย่างเหนียวแน่น. ควรพิจารณาเหตุผลแล้วกล่าวโดยสอบทานอรรถกับพระบาลี และพระบาลีกับอรรถ. ความเห็นของตนควรนำไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันในที่นั้น ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากันและไม่ตรงกัน ก็ไม่ควรยึดถือ. เพราะความเห็นของตนนี้เป็นสิ่งที่อ่อนที่สุด คำของอาจารย์มีกำลังยิ่งกว่าความเห็นของตน. ආචරියවාදොපි සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. තත්ථ ඔතරන්තො සමෙන්තො එව ගහෙතබ්බො, ඉතරො න ගහෙතබ්බො. ආචරියවාදතො හි සුත්තානුලොමං බලවතරං. คำของอาจารย์ก็ควรนำไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันในที่นั้นเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ. เพราะอนุโลมพระสูตรมีกำลังยิ่งกว่าคำของอาจารย์. සුත්තානුලොමම්පි සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. තත්ථ ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං. සුත්තානුලොමතො හි සුත්තමෙව බලවතරං. සුත්තඤ්හි අප්පටිවත්තියං කාරකසඞ්ඝසදිසං බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසං. තස්මා යදා ද්වෙ භික්ඛූ සාකච්ඡන්ති, සකවාදී සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරවාදී සුත්තානුලොමං. තෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා සුත්තානුලොමං සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං, නො චෙ, න ගහෙතබ්බං, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා ආචරියවාදො සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. අනොතරන්තො අසමෙන්තො ච ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. තෙහිපි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛෙපං වා ගරහං වා අකත්වා අත්තනොමති සුත්තෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා, නො චෙ, න ගහෙතබ්බා, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. อนุโลมพระสูตรก็ควรนำไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันในที่นั้นเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ. เพราะพระสูตรมีกำลังยิ่งกว่าอนุโลมพระสูตร. เพราะพระสูตรเป็นสิ่งที่ไม่อาจคัดค้านได้ เหมือนพระสงฆ์ผู้ทำสังคายนา เหมือนสมัยที่พระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่. เพราะฉะนั้น เมื่อภิกษุสองรูปสนทนากัน ฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร. ภิกษุเหล่านั้นไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน ควรนำอนุโลมพระสูตรไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์. ภิกษุเหล่านั้นก็ไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน ควรนำคำของอาจารย์ไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. คำของอาจารย์ที่ไม่เข้ากันและไม่ตรงกัน ซึ่งเป็นคำที่ควรตำหนิ ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน. ภิกษุเหล่านั้นก็ไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน ควรนำความเห็นของตนไปเทียบกับพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในพระสูตรเท่านั้น. අථායං [Pg.321] සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං, සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, තිස්සො සඞ්ගීතියො ආරුළ්හං පාළිආගතං පඤ්ඤායති, ගහෙතබ්බං, නො චෙ තථා පඤ්ඤායති, න ඔතරති න සමෙති, බාහිරකසුත්තං වා හොති සිලොකො වා අඤ්ඤං වා ගාරය්හසුත්තං ගුළ්හවෙස්සන්තරගුළ්හවිනයවෙදල්ලාදීනං අඤ්ඤතරතො ආභතං, න ගහෙතබ්බං, සුත්තානුලොමස්මිංයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. නො චෙ, න ගහෙතබ්බො, සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං. අථායං සුත්තානුලොමං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති සුත්තානුලොමෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා, සුත්තානුලොමෙයෙව ඨාතබ්බං. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือพระสูตร ควรนำพระสูตรไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ปรากฏว่าเป็นพระบาลีที่มาในพระไตรปิฎกที่สังคายนา ๓ ครั้ง ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่ปรากฏเช่นนั้น ไม่เข้ากัน ไม่ตรงกัน หรือเป็นพระสูตรภายนอก หรือเป็นคาถา หรือเป็นพระสูตรที่ควรตำหนิที่มาจากคัมภีร์ใดคัมภีร์หนึ่งในบรรดาคัมภีร์กุฬหเวสสันดร กุฬหวินัย เวทัลละ เป็นต้น ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในอนุโลมพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์. ควรนำคำของอาจารย์ไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในอนุโลมพระสูตรเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน. ควรนำความเห็นของตนไปเทียบกับอนุโลมพระสูตร. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในอนุโลมพระสูตรเท่านั้น. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං, ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං, ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. අථායං ආචරියවාදං ගහෙත්වා කථෙති, පරො අත්තනොමතිං. අත්තනොමති ආචරියවාදෙ ඔතාරෙතබ්බා. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බා. නො චෙ, න ගහෙතබ්බා, ආචරියවාදෙයෙව ඨාතබ්බං. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์ ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือพระสูตร. ควรนำพระสูตรไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. พระสูตรอื่นที่ควรตำหนิซึ่งไม่เข้ากันและไม่ตรงกัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในคำของอาจารย์เท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์ ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร. ควรนำอนุโลมพระสูตรไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในคำของอาจารย์เท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์ ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน. ควรนำความเห็นของตนไปเทียบกับคำของอาจารย์. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. ถ้าไม่เข้ากัน ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในคำของอาจารย์เท่านั้น. අථ පනායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තං. සුත්තං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බං. ඉතරං ගාරය්හසුත්තං න ගහෙතබ්බං, අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො සුත්තානුලොමං. සුත්තානුලොමං අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බං. ඔතරන්තං සමෙන්තමෙව ගහෙතබ්බං, ඉතරං න ගහෙතබ්බං, අත්තනොමතියමෙව ඨාතබ්බං. අථායං අත්තනොමතිං ගහෙත්වා කථෙති, පරො ආචරියවාදං. ආචරියවාදො අත්තනොමතියං ඔතාරෙතබ්බො. සචෙ ඔතරති සමෙති, ගහෙතබ්බො. ඉතරො ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො, අත්තනොමතියමෙව [Pg.322] ඨාතබ්බං, අත්තනො ගහණමෙව බලියං කාතබ්බං. සබ්බට්ඨානෙසු ච ඛෙපො වා ගරහා වා න කාතබ්බාති. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือพระสูตร. ควรนำพระสูตรไปเทียบกับความเห็นของตน. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. พระสูตรอื่นที่ควรตำหนิ ก็ไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในความเห็นของตนเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถืออนุโลมพระสูตร. ควรนำอนุโลมพระสูตรไปเทียบกับความเห็นของตน. ถ้าเข้ากันได้และตรงกันเท่านั้น จึงควรยึดถือ อย่างอื่นไม่ควรยึดถือ ควรตั้งอยู่ในความเห็นของตนเท่านั้น. ถ้าฝ่ายตนกล่าวโดยยึดถือความเห็นของตน ฝ่ายอื่นกล่าวโดยยึดถือคำของอาจารย์. ควรนำคำของอาจารย์ไปเทียบกับความเห็นของตน. ถ้าเข้ากันได้และตรงกัน ก็ควรยึดถือ. คำของอาจารย์อื่นที่ควรตำหนิ ซึ่งเป็นอรรถกถาที่ผิดพลาด หรืออรรถกถาที่อาจารย์ต่างนิกายตั้งไว้ ก็ไม่ควรยึดถือ ควรยึดถือความเห็นของตนเท่านั้นให้มีกำลัง. และในทุกกรณี ไม่ควรตำหนิหรือติเตียนกันและกัน. අථ පනායං කප්පියන්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො අකප්පියන්ති, සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථායං තස්ස කප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති, කප්පියෙව ඨාතබ්බං. අථ පරො තස්ස අකප්පියභාවසාධකං සුත්තතො බහුං කාරණඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච දස්සෙති, අනෙන අත්තනො ගහණන්ති කත්වා දළ්හං ආදාය න ඨාතබ්බං, ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා අකප්පියෙ එව ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, පටික්ඛිත්තභාවොයෙව සාධු, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. විනයඤ්හි පත්වා කප්පියාකප්පියවිචාරණං ආගම්ම රුන්ධිතබ්බං, ගාළ්හං කත්තබ්බං, සොතං පච්ඡින්දිතබ්බං, ගරුකභාවෙයෙව ඨාතබ්බං. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนถือเอาว่าควรแล้วกล่าว ฝ่ายอื่นถือเอาว่าไม่ควรแล้วกล่าว พึงนำลงในพระสูตรและในอนุโลมสูตร. ถ้าเป็นของควร พึงตั้งอยู่ในของควร. ถ้าเป็นของไม่ควร พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนแสดงเหตุและวินิจฉัยอันเป็นเครื่องยังความเป็นของควรให้สำเร็จเป็นอันมากจากพระสูตร ฝ่ายอื่นไม่พบเหตุ พึงตั้งอยู่ในของควรนั่นแหละ. ถ้าฝ่ายอื่นแสดงเหตุและวินิจฉัยอันเป็นเครื่องยังความเป็นของไม่ควรให้สำเร็จเป็นอันมากจากพระสูตร ฝ่ายตนไม่พึงยึดถืออย่างมั่นคงโดยทำความยึดถือของตนไว้ในใจ พึงรับว่า "ดีแล้ว" แล้วตั้งอยู่ในของไม่ควรนั่นแหละ. ถ้าเงาแห่งเหตุปรากฏแก่ทั้งสองฝ่าย ความเป็นสิ่งที่ถูกห้ามแล้วนั่นแหละดี พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. เพราะว่าเมื่อถึงพระวินัยแล้ว พึงอาศัยการพิจารณาว่าควรหรือไม่ควรแล้วปิดกั้นไว้ พึงกระทำให้มั่นคง พึงตัดกระแส พึงตั้งอยู่ในความเป็นของหนักนั่นแหละ. අථ පනායං අකප්පියන්ති ගහෙත්වා කථෙති, පරො කප්පියන්ති, සුත්තෙ ච සුත්තානුලොමෙ ච ඔතාරෙතබ්බං. සචෙ කප්පියං හොති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. සචෙ අකප්පියං, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථායං බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි අකප්පියභාවං දස්සෙති, පරො කාරණං න වින්දති, අකප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ පරො බහූහි සුත්තවිනිච්ඡයකාරණෙහි කප්පියභාවං දස්සෙති, අයං කාරණං න වින්දති, කප්පියෙ ඨාතබ්බං. අථ ද්වින්නම්පි කාරණච්ඡායා දිස්සති, අත්තනො ගහණං න විස්සජ්ජෙතබ්බං. යථා චායං කප්පියාකප්පියෙ අකප්පියකප්පියෙ ච විනිච්ඡයො වුත්තො, එවං අනාපත්තිආපත්තිවාදෙ ආපත්තානාපත්තිවාදෙ ච, ලහුකගරුකාපත්තිවාදෙ ගරුකලහුකාපත්තිවාදෙ චාපි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. නාමමත්තෙයෙව හි එත්ථ නානං, යොජනානයෙ නානං නත්ථි, තස්මා න විත්ථාරිතං. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนถือเอาว่าไม่ควรแล้วกล่าว ฝ่ายอื่นถือเอาว่าควรแล้วกล่าว พึงนำลงในพระสูตรและในอนุโลมสูตร. ถ้าเป็นของควร พึงตั้งอยู่ในของควร. ถ้าเป็นของไม่ควร พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. อนึ่ง ถ้าฝ่ายตนแสดงความเป็นของไม่ควรด้วยเหตุแห่งวินิจฉัยจากพระสูตรเป็นอันมาก ฝ่ายอื่นไม่พบเหตุ พึงตั้งอยู่ในของไม่ควร. ถ้าฝ่ายอื่นแสดงความเป็นของควรด้วยเหตุแห่งวินิจฉัยจากพระสูตรเป็นอันมาก ฝ่ายตนไม่พบเหตุ พึงตั้งอยู่ในของควร. ถ้าเงาแห่งเหตุปรากฏแก่ทั้งสองฝ่าย ไม่พึงสละความยึดถือของตน. วินิจฉัยนี้กล่าวไว้แล้วในเรื่องควรและไม่ควร และไม่ควรและควรฉันใด พึงทราบวินิจฉัยในการกล่าวว่าไม่เป็นอาบัติและเป็นอาบัติ, เป็นอาบัติและไม่เป็นอาบัติ, อาบัติเบาและอาบัติหนัก, และอาบัติหนักและอาบัติเบา ก็ฉันนั้น. เพราะในเรื่องนี้มีความต่างกันเพียงชื่อเท่านั้น ไม่มีความต่างกันในนัยแห่งการประกอบ เพราะเหตุนั้นจึงไม่ขยายความ. එවං කප්පියාකප්පියාදිවිනිච්ඡයෙ උප්පන්නෙ යො සුත්තසුත්තානුලොමආචරියවාදඅත්තනොමතීසු අතිරෙකකාරණං ලභති, තස්ස වාදෙ ඨාතබ්බං, සබ්බසො පන කාරණවිනිච්ඡයං අලභන්තෙන සුත්තං න ජහිතබ්බං, සුත්තස්මිංයෙව ඨාතබ්බන්ති. එවං සකලවිනයවිනිච්ඡයෙ කොසල්ලං පත්ථයන්තෙන අයං චතුබ්බිධො විනයො ජානිතබ්බො. เมื่อวินิจฉัยเรื่องควรไม่ควรเป็นต้นเกิดขึ้นอย่างนี้ บุคคลใดได้เหตุที่ยิ่งกว่าในพระสูตร อนุโลมสูตร วาทะของอาจารย์ และความเห็นของตน พึงตั้งอยู่ในวาทะของบุคคลนั้น. แต่เมื่อไม่ได้วินิจฉัยเหตุโดยประการทั้งปวง ไม่พึงละทิ้งพระสูตร พึงตั้งอยู่ในพระสูตรนั่นแหละ. พระวินัยธรผู้ปรารถนาความฉลาดในการวินิจฉัยพระวินัยทั้งหมดอย่างนี้ พึงทราบวินัย 4 ประการนี้. ඉමඤ්ච පන චතුබ්බිධං විනයං ඤත්වාපි විනයධරෙන පුග්ගලෙන තිලක්ඛණසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං. තීණි හි විනයධරස්ස ලක්ඛණානි ඉච්ඡිතබ්බානි. කතමානි [Pg.323] තීණි? සුත්තඤ්චස්ස ස්වාගතං හොති සුප්පවත්ති සුවිනිච්ඡිතං සුත්තතො අනුබ්‍යඤ්ජනසොති ඉදමෙකං ලක්ඛණං. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොති අසංහීරොති ඉදං දුතියං. ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොති සුමනසිකතා සූපධාරිතාති ඉදං තතියං. อนึ่ง พระวินัยธรแม้รู้พระวินัย 4 ประการนี้แล้ว ก็พึงเป็นผู้ประกอบด้วยลักษณะ 3 ประการ. ด้วยว่าลักษณะ 3 ประการของพระวินัยธรเป็นสิ่งที่พึงปรารถนา. ลักษณะ 3 ประการคืออะไรบ้าง? คือ พระสูตรของพระวินัยธรนั้นมาดีแล้ว เป็นไปดีแล้ว วินิจฉัยดีแล้วโดยพระสูตรและโดยพยัญชนะ นี้เป็นลักษณะที่หนึ่ง. อนึ่ง ท่านตั้งอยู่ในพระวินัย ไม่หวั่นไหว นี้เป็นลักษณะที่สอง. อนึ่ง อาจาริยปรัมปราของพระวินัยธรนั้น ท่านเรียนดีแล้ว มนสิการดีแล้ว ทรงจำดีแล้ว นี้เป็นลักษณะที่สาม. තත්ථ සුත්තං නාම සකලං විනයපිටකං. තදස්ස ස්වාගතං හොතීති සුට්ඨු ආගතං. සුප්පවත්තීති සුට්ඨු පවත්තං පගුණං වාචුග්ගතං. සුවිනිච්ඡිතං සුත්තසො අනුබ්‍යඤ්ජනසොති පාළිතො ච පරිපුච්ඡතො ච අට්ඨකථාතො ච සුවිනිච්ඡිතං හොති කඞ්ඛාඡෙදනං කත්වා උග්ගහිතං. විනයෙ ඛො පන ඨිතො හොතීති විනයෙ ලජ්ජිභාවෙන පතිට්ඨිතො හොති. අලජ්ජී හි බහුස්සුතොපි සමානො ලාභගරුකතාය තන්තිං විසංවාදෙත්වා උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථුසාසනං දීපෙත්වා සාසනෙ මහන්තං උපද්දවං කරොති, සඞ්ඝභෙදම්පි සඞ්ඝරාජිම්පි උප්පාදෙති. ලජ්ජී පන කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො ජීවිතහෙතුපි තන්තිං අවිසංවාදෙත්වා ධම්මමෙව විනයමෙව දීපෙති, සත්ථුසාසනං ගරුකං කත්වා ඨපෙති. තථා හි පුබ්බෙ මහාථෙරා තික්ඛත්තුං වාචං නිච්ඡාරෙසුං ‘‘අනාගතෙ ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සති, ලජ්ජී රක්ඛිස්සතී’’ති (පාරා. අට්ඨ. 1.45). එවං යො ලජ්ජී, සො විනයං අවිජහන්තො අවොක්කමන්තො ලජ්ජිභාවෙනෙව විනයෙ ඨිතො හොති සුප්පතිට්ඨිතොති. ในคำเหล่านั้น คำว่า พระสูตร ได้แก่ พระวินัยปิฎกทั้งหมด. คำว่า พระสูตรของพระวินัยธรนั้นมาดีแล้ว คือ มาดีแล้วอย่างยิ่ง. คำว่า เป็นไปดีแล้ว คือ เป็นไปดีแล้ว ชำนาญแล้ว ขึ้นปากแล้ว. คำว่า วินิจฉัยดีแล้วโดยพระสูตรและโดยพยัญชนะ คือ วินิจฉัยดีแล้วจากพระบาลี จากการสอบถาม และจากอรรถกถา โดยกระทำการตัดความสงสัยแล้วเรียนดีแล้ว. คำว่า อนึ่ง ท่านตั้งอยู่ในพระวินัย คือ ตั้งมั่นอยู่ในพระวินัยด้วยความเป็นผู้ละอาย. เพราะว่าผู้ไม่ละอาย แม้เป็นพหูสูต แต่เพราะความเป็นผู้หนักในลาภ ย่อมทำให้พระบาลีคลาดเคลื่อน แสดงสิ่งที่ไม่ใช่ธรรม สิ่งที่ไม่ใช่วินัยว่าเป็นคำสอนของพระศาสดา แล้วกระทำอันตรายใหญ่หลวงในพระศาสนา ย่อมยังความแตกแยกแห่งสงฆ์และรอยร้าวแห่งสงฆ์ให้เกิดขึ้น. ส่วนผู้ละอาย ย่อมเป็นผู้มีความรังเกียจ ปรารถนาสิกขา แม้เพราะเหตุแห่งชีวิต ก็ไม่ทำให้พระบาลีคลาดเคลื่อน แสดงแต่ธรรมและวินัยเท่านั้น กระทำคำสอนของพระศาสดาให้เป็นของหนักแล้วตั้งไว้. ด้วยเหตุนั้นแล ในกาลก่อนพระมหาเถระทั้งหลายจึงเปล่งวาจา 3 ครั้งว่า "ในอนาคต ผู้ละอายจักรักษา, ผู้ละอายจักรักษา, ผู้ละอายจักรักษา" ดังนี้. ผู้ละอายใดมีอยู่ ผู้นั้นไม่ละทิ้งพระวินัย ไม่หลีกไปจากพระวินัย ย่อมชื่อว่าตั้งอยู่ ตั้งมั่นแล้วในพระวินัยด้วยความเป็นผู้ละอายเท่านั้น ดังนี้. අසංහීරොති සංහීරො නාම යො පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨතො වා උපරිතො වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො විත්ථුනති විප්ඵන්දති සන්තිට්ඨිතුං න සක්කොති, යං යං පරෙන වුච්චති, තං තං අනුජානාති, සකවාදං ඡඩ්ඩෙත්වා පරවාදං ගණ්හාති. යො පන පාළියං වා අට්ඨකථායං වා හෙට්ඨුපරියෙන වා පදපටිපාටියා වා පුච්ඡියමානො න විත්ථුනති න විප්ඵන්දති, එකෙකලොමං සණ්ඩාසෙන ගණ්හන්තො විය ‘‘එවං මයං වදාම, එවං නො ආචරියා වදන්තී’’ති විස්සජ්ජෙති, යම්හි පාළි ච පාළිවිනිච්ඡයො ච සුවණ්ණභාජනෙ පක්ඛිත්තසීහවසා විය පරික්ඛයං පරියාදානං අගච්ඡන්තො තිට්ඨති, අයං වුච්චති ‘‘අසංහීරො’’ති. ในคำว่า ไม่หวั่นไหว นี้ ภิกษุใดเมื่อถูกถามในพระบาลีหรือในอรรถกถา โดยส่วนเบื้องล่างหรือส่วนเบื้องบน หรือโดยลำดับบท ย่อมคร่ำครวญ ย่อมหวั่นไหว ไม่สามารถจะตั้งมั่นอยู่ได้ ผู้อื่นกล่าวคำใดๆ ก็ยอมรับคำนั้นๆ สละวาทะของตนแล้วถือเอาวาทะของผู้อื่น ภิกษุนั้นชื่อว่าผู้หวั่นไหว. ส่วนภิกษุใดเมื่อถูกถามในพระบาลีหรือในอรรถกถา โดยส่วนเบื้องล่างและส่วนเบื้องบน หรือโดยลำดับบท ไม่คร่ำครวญ ไม่หวั่นไหว ย่อมแก้เหมือนใช้คีมคีบขนขึ้นมาทีละเส้นว่า "พวกเรากล่าวอย่างนี้ อาจารย์ทั้งหลายของพวกเรากล่าวอย่างนี้" ดังนี้ พระบาลีและวินิจฉัยพระบาลีตั้งอยู่ในบุคคลใด ไม่ถึงความสิ้นไป ความหมดไป เหมือนน้ำมันราชสีห์ที่ใส่ไว้ในภาชนะทอง บุคคลนี้เรียกว่า ผู้ไม่หวั่นไหว. ආචරියපරම්පරා ඛො පනස්ස සුග්ගහිතා හොතීති ථෙරපරම්පරා වංසපරම්පරා අස්ස සුට්ඨු ගහිතා හොති. සුමනසිකතාති සුට්ඨු මනසිකතා, ආවජ්ජිතමත්තෙ උජ්ජලිතපදීපො විය හොති. සූපධාරිතාති සුට්ඨු උපධාරිතා පුබ්බාපරානුසන්ධිතො අත්ථතො කාරණතො ච උපධාරිතා[Pg.324]. අත්තනොමතිං පහාය ආචරියසුද්ධියා වත්තා හොති, ‘‘මය්හං ආචරියො අසුකාචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, සො අසුකස්සා’’ති එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං හරිත්වා යාව උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හීති පාපෙත්වා ඨපෙති, තතොපි ආහරිත්වා උපාලිත්ථෙරො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ උග්ගණ්හි, දාසකත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස උපාලිත්ථෙරස්ස, සොණත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස දාසකත්ථෙරස්ස, සිග්ගවත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සොණත්ථෙරස්ස, මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො අත්තනො උපජ්ඣායස්ස සිග්ගවත්ථෙරස්ස චණ්ඩවජ්ජිත්ථෙරස්ස චාති එවං සබ්බං ආචරියපරම්පරං ථෙරවාදඞ්ගං ආහරිත්වා අත්තනො ආචරියං පාපෙත්වා ඨපෙති. එවං උග්ගහිතා හි ආචරියපරම්පරා සුග්ගහිතා හොති. එවං අසක්කොන්තෙන පන අවස්සං ද්වෙ තයො පරිවට්ටා උග්ගහෙතබ්බා. සබ්බපච්ඡිමෙන හි නයෙන යථා ආචරියො ආචරියාචරියො ච පාළිඤ්ච පරිපුච්ඡඤ්ච වදන්ති, තථා ඤාතුං වට්ටති. ที่ว่า 'แท้จริงอาจาริยปรัมปราของท่านนั้นเรียนดีแล้ว' คือลำดับพระเถระและลำดับวงศ์ของพระวินัยธรนั้นเรียนดีแล้วอย่างยิ่ง. ที่ว่า 'มนสิการดีแล้ว' คือมนสิการดีแล้วอย่างยิ่ง ย่อมเป็นเหมือนประทีปที่สว่างแล้วเพียงแค่นึกถึง. ที่ว่า 'ทรงจำดีแล้ว' คือทรงจำดีแล้วอย่างยิ่ง ทรงจำดีแล้วด้วยอนุสนธิคือความต่อเนื่องของคำก่อนและคำหลัง ด้วยอรรถและด้วยเหตุ. ย่อมกล่าวด้วยความบริสุทธิ์ของอาจารย์โดยละทิ้งความเห็นของตนว่า 'อาจารย์ของข้าพเจ้าเรียนในสำนักของอาจารย์ชื่อนั้น อาจารย์ของอาจารย์ของข้าพเจ้าเรียนในสำนักของอาจารย์ชื่อนั้น' ดังนี้ ย่อมนำอาจาริยปรัมปราทั้งหมด ซึ่งเป็นองค์แห่งเถรวาท เป็นลำดับพระเถระไปจนถึงพระอุบาลีเถระเรียนในสำนักของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วตั้งไว้. จากพระพุทธเจ้านั้น พระอุบาลีเถระก็เรียนในสำนักของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า, พระทาสกเถระเรียนในสำนักของพระอุบาลีเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน, พระโสณเถระเรียนในสำนักของพระทาสกเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน, พระสิคควเถระเรียนในสำนักของพระโสณเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน, พระโมคคัลลีบุตรติสสเถระเรียนในสำนักของพระสิคควเถระและพระจัณฑวัชชีเถระผู้เป็นอุปัชฌาย์ของตน ดังนี้ ย่อมนำอาจาริยปรัมปราทั้งหมด ซึ่งเป็นองค์แห่งเถรวาท เป็นลำดับพระเถระมาจนถึงอาจารย์ของตนแล้วตั้งไว้. เพราะอาจาริยปรัมปราที่เรียนมาอย่างนี้ ย่อมเป็นอันเรียนดีแล้ว. แต่บุคคลผู้ไม่สามารถทำอย่างนี้ได้ พึงเรียนจากอาจารย์สองสามชั้นอย่างแน่นอน. เพราะความจริง โดยนัยที่น้อยที่สุด ควรทราบพระบาลีและการสอบถามตามที่อาจารย์และอาจารย์ของอาจารย์กล่าวไว้. ඉමෙහි ච පන තීහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතෙන විනයධරෙන වත්ථුවිනිච්ඡයත්ථං සන්නිපතිතෙ සඞ්ඝෙ ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං චොදකෙන ච චුදිතකෙන ච වුත්තෙ වත්තබ්බෙ සහසා අවිනිච්ඡිනිත්වාව ඡ ඨානානි ඔලොකෙතබ්බානි. කතමානි ඡ? වත්ථු ඔලොකෙතබ්බං, මාතිකා ඔලොකෙතබ්බා, පදභාජනීයං ඔලොකෙතබ්බං, තිකපරිච්ඡෙදො ඔලොකෙතබ්බො, අන්තරාපත්ති ඔලොකෙතබ්බා, අනාපත්ති ඔලොකෙතබ්බාති. อนึ่ง วินัยธรผู้ประกอบด้วยลักษณะสามประการเหล่านี้ เมื่อสงฆ์ประชุมกันเพื่อวินิจฉัยเรื่อง และเรื่องได้เกิดขึ้นแล้ว เมื่อพระผู้โจทก์และพระผู้ถูกโจทก์กล่าวสิ่งที่ควรกล่าวแล้ว ไม่พึงรีบวินิจฉัยโดยพลัน พึงพิจารณาสถานะ ๖ ประการ. สถานะ ๖ ประการนั้นคืออะไรบ้าง? คือ พึงพิจารณาเรื่อง, พึงพิจารณามาติกา, พึงพิจารณาปทภาชนีย์, พึงพิจารณาติกปริจเฉท, พึงพิจารณาอันตราบัติ, พึงพิจารณาอนาบัติ. වත්ථුං ඔලොකෙන්තොපි හි ‘‘තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බං, යො ආගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 517) එවං එකච්චං ආපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. เพราะว่า แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาเรื่อง ย่อมเห็นอาบัติบางอย่าง เช่น "พึงปกปิดด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วจึงมา ไม่พึงมาโดยเปลือยกายเลย ผู้ใดมา ต้องอาบัติทุกกฏ" ดังนี้ วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น. මාතිකං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තිය’’න්තිආදිනා (පාචි. 3) නයෙන පඤ්චන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. แม้เมื่อวินัยธรพิจารณามาติกา ย่อมเห็นอาบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาอาบัติ ๕ กอง ด้วยนัยมีอาทิว่า "ในมุสาวาททั้งที่รู้ตัว เป็นปาจิตตีย์" วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น. පදභාජනීයං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අක්ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. යෙභුය්‍යෙන ඛයිතෙ සරීරෙ මෙථුනං ධම්මං [Pg.325] පටිසෙවති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’තිආදිනා (පාරා. 59 අත්ථතො සමානං) නයෙන සත්තන්නං ආපත්තීනං අඤ්ඤතරං ආපත්තිං පස්සති, සො පදභාජනීයතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาปทภาชนีย์ ย่อมเห็นอาบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาอาบัติ ๗ กอง ด้วยนัยมีอาทิว่า "เมื่อร่างกายยังไม่เน่าเปื่อย เสพเมถุนธรรม ต้องอาบัติปาราชิก. เมื่อร่างกายเน่าเปื่อยโดยมาก เสพเมถุนธรรม ต้องอาบัติถุลลัจจัย" วินัยธรนั้นนำพระสูตรจากปทภาชนีย์มา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น. තිකපරිච්ඡෙදං ඔලොකෙන්තොපි තිකසඞ්ඝාදිසෙසං වා තිකපාචිත්තියං වා තිකදුක්කටං වා අඤ්ඤතරං වා ආපත්තිං තිකපරිච්ඡෙදෙ පස්සති, සො තතො සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาติกปริจเฉท ย่อมเห็นติกสังฆาทิเสส หรือติกปาจิตตีย์ หรือติกทุกกฏ หรืออาบัติอย่างใดอย่างหนึ่งในติกปริจเฉท วินัยธรนั้นนำพระสูตรจากติกปริจเฉทนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น. අන්තරාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘පටිලාතං උක්ඛිපති, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාචි. 355) එවං යා සික්ඛාපදන්තරෙසු අන්තරාපත්ති හොති, තං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาอันตราบัติ ย่อมเห็นอันตราบัติที่เกิดขึ้นในระหว่างสิกขาบทต่างๆ เช่น "ยกดุ้นฟืนที่ติดไฟขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ" ดังนี้ วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น. අනාපත්තිං ඔලොකෙන්තොපි ‘‘අනාපත්ති භික්ඛු අසාදියන්තස්ස, අථෙය්‍යචිත්තස්ස, න මරණාධිප්පායස්ස, අනුල්ලපනාධිප්පායස්ස, න මොචනාධිප්පායස්ස අසඤ්චිච්ච අසතියා අජානන්තස්සා’’ති (පාරා. 72, 136, 180, 225, 263 ථොකං ථොකං විසදිසං) එවං තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨං අනාපත්තිං පස්සති, සො තං සුත්තං ආනෙත්වා තං අධිකරණං වූපසමෙස්සති. แม้เมื่อวินัยธรพิจารณาอนาบัติ ย่อมเห็นอนาบัติที่ระบุไว้ในสิกขาบทนั้นๆ เช่น "อนาบัติแก่ภิกษุผู้ไม่ยินดี, ผู้ไม่มีจิตคิดจะลัก, ผู้ไม่มีเจตนาจะให้ตาย, ผู้ไม่มีเจตนาจะอวดอ้าง, ผู้ไม่มีเจตนาจะให้เคลื่อน, ผู้ไม่จงใจ, ผู้ไม่มีสติ, ผู้ไม่รู้" วินัยธรนั้นนำพระสูตรนั้นมา ย่อมระงับอธิกรณ์นั้น. යො හි භික්ඛු චතුබ්බිධවිනයකොවිදො තිලක්ඛණසම්පන්නො ඉමානි ඡ ඨානානි ඔලොකෙත්වා අධිකරණං වූපසමෙස්සති, තස්ස විනිච්ඡයො අප්පටිවත්තියො බුද්ධෙන සයං නිසීදිත්වා විනිච්ඡිතසදිසො හොති. තං චෙ එවං විනිච්ඡයකුසලං භික්ඛුං කොචි කතසික්ඛාපදවීතික්කමො භික්ඛු උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො කුක්කුච්චං පුච්ඡෙය්‍ය, තෙන සාධුකං සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ අනාපත්ති හොති, ‘‘අනාපත්තී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ පන ආපත්ති හොති, සා දෙසනාගාමිනී චෙ, ‘‘දෙසනාගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. වුට්ඨානගාමිනී චෙ, ‘‘වුට්ඨානගාමිනී’’ති වත්තබ්බං. අථස්ස පාරාජිකච්ඡායා දිස්සති, ‘‘පාරාජිකාපත්තී’’ති න වත්තබ්බං. කස්මා? මෙථුනධම්මවීතික්කමො හි උත්තරිමනුස්සධම්මවීතික්කමො ච ඔළාරිකො, අදින්නාදානමනඋස්සවිග්ගහවීතික්කමා පන සුඛුමා චිත්තලහුකා. තෙ සුඛුමෙනෙව ආපජ්ජති, සුඛුමෙන රක්ඛති, තස්මා විසෙසෙන තංවත්ථුකං කුක්කුච්චං පුච්ඡියමානො ‘‘ආපත්තී’’ති අවත්වා සචස්ස ආචරියො ධරති, තතො තෙන සො භික්ඛු ‘‘අම්හාකං ආචරියං පුච්ඡා’’ති පෙසෙතබ්බො. සචෙ සො [Pg.326] පුන ආගන්ත්වා ‘‘තුම්හාකං ආචරියො සුත්තතො නයතො ඔලොකෙත්වා ‘සතෙකිච්ඡො’ති මං ආහා’’ති වදති, තතො තෙන සො ‘‘සාධු සුට්ඨු යං ආචරියො භණති, තං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ පනස්ස ආචරියො නත්ථි, සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරො පන අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො ‘‘අම්හෙහි සහ උග්ගහිතත්ථෙරො ගණපාමොක්ඛො, තං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ තස්ස සද්ධිං උග්ගහිතත්ථෙරොපි නත්ථි, අන්තෙවාසිකො පණ්ඩිතො අත්ථි, තස්ස සන්තිකං පෙසෙතබ්බො ‘‘අසුකදහරං ගන්ත්වා පුච්ඡා’’ති. තෙනපි ‘‘සතෙකිච්ඡො’’ති විනිච්ඡිතෙ ‘‘සාධු සුට්ඨු තස්ස වචනං කරොහී’’ති වත්තබ්බො. අථ දහරස්සපි පාරාජිකච්ඡායාව උපට්ඨාති, තෙනපි ‘‘පාරාජිකොසී’’ති න වත්තබ්බො. දුල්ලභො හි බුද්ධුප්පාදො, තතො දුල්ලභතරා පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච. එවං පන වත්තබ්බො ‘‘විවිත්තං ඔකාසං සම්මජ්ජිත්වා දිවාවිහාරං නිසීදිත්වා සීලානි විසොධෙත්වා ද්වත්තිංසාකාරං තාව මනසිකරොහී’’ති. සචෙ තස්ස අරොගං සීලං, කම්මට්ඨානං ඝටයති, සඞ්ඛාරා පාකටා හුත්වා උපට්ඨහන්ති, උපචාරප්පනාප්පත්තං විය චිත්තං එකග්ගං හොති, දිවසං අතික්කන්තම්පි න ජානාති, සො දිවසාතික්කමෙ උපට්ඨානං ආගතො එවං වත්තබ්බො ‘‘කීදිසා තෙ චිත්තප්පවත්තී’’ති. ආරොචිතාය ච චිත්තපවත්තියා වත්තබ්බො ‘‘පබ්බජ්ජා නාම චිත්තවිසුද්ධත්ථාය, අප්පමත්තො සමණධම්මං කරොහී’’ති. ภิกษุใดแล เป็นผู้ฉลาดในวินัย ๔ ประการ ผู้สมบูรณ์ด้วยลักษณะ ๓ ประการ พิจารณาฐานะ ๖ ประการเหล่านี้แล้ว จักระงับอธิกรณ์ การวินิจฉัยของภิกษุนั้นไม่อาจคัดค้านได้ เสมอด้วยการวินิจฉัยที่พระพุทธเจ้าประทับนั่งวินิจฉัยด้วยพระองค์เอง. หากภิกษุผู้ล่วงสิกขาบทบางรูปเข้าไปหาภิกษุผู้ฉลาดในการวินิจฉัยเช่นนั้นแล้ว สอบถามความรังเกียจของตน ภิกษุนั้นพึงกำหนดพิจารณาให้ดี หากเป็นอนาบัติ พึงกล่าวว่า 'อนาบัติ'. แต่หากเป็นอาบัติ และอาบัตินั้นเป็นเทสนาคามินี พึงกล่าวว่า 'เทสนาคามินี'. หากเป็นวุฏฐานคามินี พึงกล่าวว่า 'วุฏฐานคามินี'. แต่หากปรากฏเงาแห่งปาราชิกแก่ภิกษุวินัยธรนั้น ไม่พึงกล่าวว่า 'เป็นอาบัติปาราชิก'. เพราะเหตุไร? เพราะการล่วงเมถุนธรรมและการล่วงอุตตริมนุสสธรรมเป็นเรื่องหยาบ ส่วนการล่วงอทินนาทานและมนุสสวิคคหะเป็นเรื่องละเอียดอ่อน มีจิตเบา (เกิดได้ง่าย). ภิกษุย่อมต้องอาบัติเหล่านั้นด้วยความละเอียดอ่อนนั่นเอง ย่อมรักษาได้ด้วยความละเอียดอ่อน เพราะฉะนั้น เมื่อถูกสอบถามความรังเกียจที่มีเรื่องนั้นเป็นมูลฐานโดยเฉพาะ ไม่พึงกล่าวว่า 'เป็นอาบัติ' หากอาจารย์ของวินัยธรนั้นยังมีชีวิตอยู่ เมื่อนั้น วินัยธรนั้นพึงส่งภิกษุนั้นไปว่า 'จงไปถามอาจารย์ของเรา'. หากภิกษุนั้นกลับมาอีกแล้วกล่าวว่า 'อาจารย์ของท่านพิจารณาตามพระสูตรและตามนัยแล้วบอกแก่ผมว่า เป็นสเตกิจฉะ (ยังแก้ไขได้)' เมื่อนั้น วินัยธรนั้นพึงกล่าวแก่ภิกษุนั้นว่า 'ดีแล้ว ดีมาก อาจารย์กล่าวคำใด ท่านจงทำตามคำนั้น'. อนึ่ง หากวินัยธรนั้นไม่มีอาจารย์ แต่มีพระเถระผู้เรียนร่วมกันอยู่ พึงส่งภิกษุนั้นไปหาพระเถระนั้นว่า 'พระเถระผู้เรียนร่วมกับเรา เป็นประมุขแห่งคณะ จงไปถามพระเถระนั้น'. เมื่อพระเถระนั้นวินิจฉัยว่า 'เป็นสเตกิจฉะ' พึงกล่าวว่า 'ดีแล้ว ดีมาก ท่านจงทำตามคำของพระเถระนั้น'. หากวินัยธรนั้นไม่มีแม้พระเถระผู้เรียนร่วมกัน แต่มีอันเตวาสิกผู้เป็นบัณฑิตอยู่ พึงส่งภิกษุนั้นไปหาอันเตวาสิกนั้นว่า 'จงไปถามพระหนุ่มชื่อโน้น'. เมื่อพระหนุ่มนั้นวินิจฉัยว่า 'เป็นสเตกิจฉะ' พึงกล่าวว่า 'ดีแล้ว ดีมาก ท่านจงทำตามคำของพระหนุ่มนั้น'. แต่หากปรากฏเงาแห่งปาราชิกแม้แก่พระหนุ่มนั้น วินัยธรนั้นก็ไม่พึงกล่าวว่า 'ท่านเป็นปาราชิก'. เพราะว่าการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าหาได้ยาก การบรรพชาและอุปสมบทหาได้ยากยิ่งกว่านั้น. แต่พึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'ท่านจงกวาดสถานที่สงัด นั่งพักกลางวัน ชำระศีลให้บริสุทธิ์ แล้วมนสิการถึงอาการ ๓๒ ประการไปก่อน'. หากศีลของภิกษุนั้นไม่มีโรค (ไม่ขาด) กรรมฐานย่อมประกอบกันได้ สังขารทั้งหลายย่อมปรากฏชัด จิตย่อมเป็นเอกัคคตา ประดุจบรรลุอุปจารสมาธิและอัปปนาสมาธิ แม้วันล่วงไปก็ไม่รู้ เมื่อภิกษุนั้นมาสู่ที่บำรุงในเวลาล่วงวันไปแล้ว พึงถามอย่างนี้ว่า 'ความเป็นไปแห่งจิตของท่านเป็นอย่างไร?'. เมื่อเธอบอกความเป็นไปแห่งจิตแล้ว พึงกล่าวว่า 'การบรรพชาชื่อว่ามีเพื่อความบริสุทธิ์แห่งจิต ท่านจงเป็นผู้ไม่ประมาท บำเพ็ญสมณธรรมเถิด'. යස්ස පන සීලං භින්නං හොති, තස්ස කම්මට්ඨානං න ඝටයති, පතොදාභිතුන්නං විය චිත්තං විකම්පති, විප්පටිසාරග්ගිනා ඩය්හති, තත්තපාසාණෙ නිසින්නො විය තඞ්ඛණෙයෙව වුට්ඨාති. සො ආගතො ‘‘කා තෙ චිත්තපවත්තී’’ති පුච්ඡිතබ්බො. ආරොචිතාය චිත්තපවත්තියා ‘‘නත්ථි ලොකෙ රහො නාම පාපකම්මං පකුබ්බතො. සබ්බපඨමඤ්හි පාපං කරොන්තො අත්තනා ජානාති. අථස්ස ආරක්ඛදෙවතා පරචිත්තවිදූ සමණබ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤා ච දෙවතා ජානන්ති, ත්වංයෙව දානි තව සොත්ථිං පරියෙසාහී’’ති වත්තබ්බො. එවං කතවීතික්කමෙනෙව භික්ඛුනා සයමෙව ආගන්ත්වා ආරොචිතෙ පටිපජ්ජිතබ්බං. แต่หากศีลของภิกษุใดขาด กรรมฐานย่อมไม่ประกอบกันแก่ภิกษุนั้น จิตย่อมหวั่นไหวเหมือนถูกแทงด้วยปฏัก ย่อมถูกเผาด้วยไฟคือความเดือดร้อนใจ ย่อมลุกขึ้นทันทีเหมือนนั่งอยู่บนหินร้อน. เมื่อภิกษุนั้นมาแล้ว พึงถามว่า 'ความเป็นไปแห่งจิตของท่านเป็นอย่างไร?'. เมื่อเธอบอกความเป็นไปแห่งจิตแล้ว พึงกล่าวว่า 'ชื่อว่าที่ลับสำหรับผู้ทำกรรมชั่วไม่มีในโลก เพราะเมื่อทำบาป อันดับแรกตนเองย่อมรู้ก่อน จากนั้น เทวดารักษาตน สมณพราหมณ์ผู้รู้จิตผู้อื่น และเทวดาอื่นๆ ย่อมรู้ บัดนี้ ท่านเองนั่นแหละจงแสวงหาความสวัสดีของตนเถิด'. เมื่อภิกษุผู้ล่วงละเมิดมาบอกด้วยตนเองอย่างนี้ พึงปฏิบัติ. 235. ඉදානි යා සා පුබ්බෙ වුත්තප්පභෙදා චොදනා, තස්සායෙව සම්පත්තිවිපත්තිජානනත්ථං ආදිමජ්ඣපරියොසානාදීනං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො[Pg.327]. සෙය්‍යථිදං, චොදනාය කො ආදි, කිං මජ්ඣෙ, කිං පරියොසානං? චොදනාය ‘‘අහං තං වත්තුකාමො, කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාස’’න්ති එවං ඔකාසකම්මං ආදි. ඔතිණ්ණෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා සාරෙත්වා විනිච්ඡයො මජ්ඣෙ. ආපත්තියං වා අනාපත්තියං වා පතිට්ඨාපනෙන සමථො පරියොසානං. ๒๓๕. บัดนี้ การโจทก์ที่มีประเภทตามที่กล่าวมาแล้วนั้น เพื่อต้องการให้รู้ความสมบูรณ์และความวิบัติของการโจทก์นั้นนั่นเอง พึงทราบการวินิจฉัยโดยอำนาจแห่งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดเป็นต้น. การวินิจฉัยนี้เป็นอย่างไร? อะไรเป็นเบื้องต้นของการโจทก์? อะไรเป็นท่ามกลาง? อะไรเป็นที่สุด? การทำโอกาสว่า 'ข้าพเจ้าประสงค์จะกล่าวแก่ท่าน ขอท่านจงให้โอกาสแก่ข้าพเจ้า' ดังนี้ เป็นเบื้องต้นของการโจทก์. การโจทด้วยเรื่องที่ปรากฏชัดแล้ว การเตือนให้ระลึก และการวินิจฉัย เป็นท่ามกลาง. การระงับด้วยการให้ตั้งอยู่ในอาบัติหรือในอนาบัติ เป็นที่สุด. චොදනාය කති මූලානි, කති වත්ථූනි, කති භූමියො? චොදනාය ද්වෙ මූලානි සමූලිකා වා අමූලිකා වා. තීණි වත්ථූනි දිට්ඨං සුතං පරිසඞ්කිතං. පඤ්ච භූමියො කාලෙන වක්ඛාමි, නො අකාලෙන, භූතෙන වක්ඛාමි, නො අභූතෙන, සණ්හෙන වක්ඛාමි, නො ඵරුසෙන, අත්ථසංහිතෙන වක්ඛාමි, නො අනත්ථසංහිතෙන, මෙත්තචිත්තො වක්ඛාමි, නො දොසන්තරොති. ඉමාය ච පන චොදනාය චොදකෙන පුග්ගලෙන ‘‘පරිසුද්ධකායසමාචාරො නු ඛොම්හී’’තිආදිනා (පරි. 436) නයෙන උපාලිපඤ්චකෙසු වුත්තෙසු පන්නරසසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාතබ්බං. චුදිතකෙන ද්වීසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාතබ්බං සච්චෙ ච අකුප්පෙ චාති. มูลแห่งการโจทก์มีเท่าไร? วัตถุมีเท่าไร? ภูมิมีเท่าไร? มูลแห่งการโจทก์มี ๒ คือ มีมูล หรือไม่มีมูล. วัตถุมี ๓ คือ เห็น ได้ยิน รังเกียจสงสัย. ภูมิมี ๕ คือ เราจักกล่าวในกาล ไม่กล่าวในกาลอันไม่ควร, จักกล่าวด้วยเรื่องจริง ไม่กล่าวด้วยเรื่องไม่จริง, จักกล่าวด้วยคำอ่อนโยน ไม่กล่าวด้วยคำหยาบคาย, จักกล่าวด้วยคำอันประกอบด้วยประโยชน์ ไม่กล่าวด้วยคำอันไม่ประกอบด้วยประโยชน์, จักกล่าวด้วยจิตเมตตา ไม่กล่าวด้วยจิตมีโทสะ. อนึ่ง ในการโจทก์นี้ บุคคลผู้โจทก์พึงตั้งอยู่ในธรรม ๑๕ ประการที่กล่าวไว้ในอุบาลีปัญจกะทั้งหลาย โดยนัยมีอาทิว่า 'เราเป็นผู้มีกายสมาจารบริสุทธิ์แล้วหรือหนอ'. ส่วนผู้ถูกโจทก์พึงตั้งอยู่ในธรรม ๒ ประการ คือ ในสัจจะ และในความไม่โกรธ. අනුවිජ්ජකෙන (පරි. 360) ච චොදකො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං චොදෙසි, කිම්හි නං චොදෙසි, සීලවිපත්තියා චොදෙසි, ආචාරවිපත්තියා චොදෙසි, දිට්ඨිවිපත්තියා චොදෙසී’’ති. සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘සීලවිපත්තියා වා චොදෙමි, ආචාරවිපත්තියා වා චොදෙමි, දිට්ඨිවිපත්තියා වා චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘ජානාසි පනායස්මා සීලවිපත්තිං, ජානාසි ආචාරවිපත්තිං, ජානාසි දිට්ඨිවිපත්ති’’න්ති. සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘ජානාමි ඛො අහං, ආවුසො, සීලවිපත්තිං, ජානාමි ආචාරවිපත්තිං, ජානාමි දිට්ඨිවිපත්ති’’න්ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘කතමා පනාවුසො, සීලවිපත්ති, කතමා ආචාරවිපත්ති, කතමා දිට්ඨිවිපත්තී’’ති? සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසා, අයං සීලවිපත්ති. ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං, අයං ආචාරවිපත්ති. මිච්ඡාදිට්ඨි අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, අයං දිට්ඨිවිපත්තී’’ති. อนึ่ง พระวินัยธรพึงสอบถามผู้โจทว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ ท่านโจทเขาด้วยเรื่องอะไร? ท่านโจทด้วยสีลวิบัติหรือ? โจทด้วยอาจารวิบัติหรือ? โจทด้วยทิฏฐิวิบัติหรือ?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าโจทด้วยสีลวิบัติบ้าง โจทด้วยอาจารวิบัติบ้าง โจทด้วยทิฏฐิวิบัติบ้าง” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านรู้จักสีลวิบัติหรือ? รู้จักอาจารวิบัติหรือ? รู้จักทิฏฐิวิบัติหรือ?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ข้าพเจ้ารู้จักสีลวิบัติ รู้จักอาจารวิบัติ รู้จักทิฏฐิวิบัติ” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส สีลวิบัติเป็นไฉน? อาจารวิบัติเป็นไฉน? ทิฏฐิวิบัติเป็นไฉน?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “ปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ นี้เป็นสีลวิบัติ. ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต นี้เป็นอาจารวิบัติ. มิจฉาทิฏฐิ อันตคาหิกทิฏฐิ นี้เป็นทิฏฐิวิบัติ”. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං චොදෙසි, දිට්ඨෙන වා චොදෙසි, සුතෙන වා චොදෙසි, පරිසඞ්කාය වා චොදෙසී’’ති[Pg.328]. සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘දිට්ඨෙන වා චොදෙමි, සුතෙන වා චොදෙමි, පරිසඞ්කාය වා චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං දිට්ඨෙන චොදෙසි, කිං තෙ දිට්ඨං, කින්ති තෙ දිට්ඨං, කදා තෙ දිට්ඨං, කත්ථ තෙ දිට්ඨං, පාරාජිකං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො, සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො, ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපජ්ජන්තො දිට්ඨො, කත්ථ චායං භික්ඛු අහොසි, කත්ථ ච ත්වං කරොසි, කිඤ්ච ත්වං කරොසි, කිං අයං භික්ඛු කරොතී’’ති? พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ ท่านโจทด้วยการเห็นหรือ? โจทด้วยการได้ยินหรือ? โจทด้วยความรังเกียจสงสัยหรือ?” ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “ข้าพเจ้าโจทด้วยการเห็นบ้าง โจทด้วยการได้ยินบ้าง โจทด้วยความรังเกียจสงสัยบ้าง” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ด้วยการเห็น ท่านเห็นอะไร? ท่านเห็นอย่างไร? ท่านเห็นเมื่อไร? ท่านเห็นที่ไหน? ท่านเห็นเขากำลังต้องปาราชิกหรือ? กำลังต้องสังฆาทิเสสหรือ? กำลังต้องถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตหรือ? ภิกษุรูปนี้อยู่ที่ไหน? และท่านอยู่ที่ไหน? และท่านกำลังทำอะไร? ภิกษุรูปนี้กำลังทำอะไร?” සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං දිට්ඨෙන චොදෙමි, අපිච සුතෙන චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං සුතෙන චොදෙසි, කිං තෙ සුතං, කින්ති තෙ සුතං, කදා තෙ සුතං, කත්ථ තෙ සුතං, පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නොති සුතං, සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපන්නොති සුතං, ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නොති සුතං, භික්ඛුස්ස සුතං, භික්ඛුනියා සුතං, සික්ඛමානාය සුතං, සාමණෙරස්ස සුතං, සාමණෙරියා සුතං, උපාසකස්ස සුතං, උපාසිකාය සුතං, රාජූනං සුතං, රාජමහාමත්තානං සුතං, තිත්ථියානං සුතං, තිත්ථියසාවකානං සුත’’න්ති. ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ข้าพเจ้าไม่ได้โจทภิกษุรูปนี้ด้วยการเห็น แต่โจทด้วยการได้ยิน” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ด้วยการได้ยิน ท่านได้ยินอะไร? ท่านได้ยินอย่างไร? ท่านได้ยินเมื่อไร? ท่านได้ยินที่ไหน? ท่านได้ยินว่าเขาต้องปาราชิกหรือ? ต้องสังฆาทิเสสหรือ? ต้องถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตหรือ? ท่านได้ยินจากภิกษุหรือ? จากภิกษุณีหรือ? จากสิกขมานาหรือ? จากสามเณรหรือ? จากสามเณรีหรือ? จากอุบาสกหรือ? จากอุบาสิกาหรือ? จากพระราชาหรือ? จากมหาอำมาตย์ของพระราชาหรือ? จากเดียรถีย์หรือ? จากสาวกของเดียรถีย์หรือ?” සො චෙ එවං වදෙය්‍ය ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං සුතෙන චොදෙමි, අපිච පරිසඞ්කාය චොදෙමී’’ති. සො එවමස්ස වචනීයො ‘‘යං ඛො ත්වං, ආවුසො, ඉමං භික්ඛුං පරිසඞ්කාය චොදෙසි, කිං පරිසඞ්කසි, කින්ති පරිසඞ්කසි, කදා පරිසඞ්කසි, කත්ථ පරිසඞ්කසි? පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නොති පරිසඞ්කසි, සඞ්ඝාදිසෙසං ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං අජ්ඣාපන්නොති පරිසඞ්කසි, භික්ඛුස්ස සුත්වා පරිසඞ්කසි, භික්ඛුනියා සුත්වා…පෙ… තිත්ථියසාවකානං සුත්වා පරිසඞ්කසී’’ති. ถ้าผู้โจทกล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโส ข้าพเจ้าไม่ได้โจทภิกษุรูปนี้ด้วยการได้ยิน แต่โจทด้วยความรังเกียจสงสัย” พระวินัยธรพึงกล่าวแก่ผู้โจทนั้นอย่างนี้ว่า “อาวุโส ท่านโจทภิกษุรูปนี้ด้วยความรังเกียจสงสัย ท่านรังเกียจสงสัยอะไร? ท่านรังเกียจสงสัยอย่างไร? ท่านรังเกียจสงสัยเมื่อไร? ท่านรังเกียจสงสัยที่ไหน? ท่านรังเกียจสงสัยว่าเขาต้องปาราชิกหรือ? ต้องสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิตหรือ? ท่านรังเกียจสงสัยหลังจากได้ยินคำของภิกษุหรือ? ได้ยินคำของภิกษุณี... (ละไว้)... ได้ยินคำของสาวกเดียรถีย์หรือ?” දිට්ඨං දිට්ඨෙන සමෙති, දිට්ඨෙන සංසන්දතෙ දිට්ඨං; දිට්ඨං පටිච්ච න උපෙති, අසුද්ධපරිසඞ්කිතො; සො පුග්ගලො පටිඤ්ඤාය, කාතබ්බො තෙනුපොසථො. สิ่งที่เห็นย่อมตรงกับคำว่า ‘เห็น’ สิ่งที่เห็นย่อมสอดคล้องกับสิ่งที่เห็น. เพราะอาศัยสิ่งที่เห็นแล้วไม่ถึงอาบัติ (ปาราชิกเป็นต้น) บุคคลนั้นจึงเป็นผู้ถูกรังเกียจสงสัยโดยไม่มีมูล. พึงทำอุโบสถร่วมกับบุคคลนั้นด้วยการรับสารภาพ. සුතං සුතෙන සමෙති, සුතෙන සංසන්දතෙ සුතං; සුතං පටිච්ච න උපෙති, අසුද්ධපරිසඞ්කිතො; සො පුග්ගලො පටිඤ්ඤාය, කාතබ්බො තෙනුපොසථො. สิ่งที่ได้ยินย่อมตรงกับคำว่า ‘ได้ยิน’ สิ่งที่ได้ยินย่อมสอดคล้องกับสิ่งที่ได้ยิน. เพราะอาศัยสิ่งที่ได้ยินแล้วไม่ถึงอาบัติ บุคคลนั้นจึงเป็นผู้ถูกรังเกียจสงสัยโดยไม่มีมูล. พึงทำอุโบสถร่วมกับบุคคลนั้นด้วยการรับสารภาพ. මුතං [Pg.329] මුතෙන සමෙති, මුතෙන සංසන්දතෙ මුතං; මුතං පටිච්ච න උපෙති, අසුද්ධපරිසඞ්කිතො; සො පුග්ගලො පටිඤ්ඤාය, කාතබ්බො තෙනුපොසථො. สิ่งที่รังเกียจสงสัยย่อมตรงกับคำว่า ‘รังเกียจสงสัย’ สิ่งที่รังเกียจสงสัยย่อมสอดคล้องกับสิ่งที่รังเกียจสงสัย. เพราะอาศัยสิ่งที่รังเกียจสงสัยแล้วไม่ถึงอาบัติ บุคคลนั้นจึงเป็นผู้ถูกรังเกียจสงสัยโดยไม่มีมูล. พึงทำอุโบสถร่วมกับบุคคลนั้นด้วยการรับสารภาพ. පටිඤ්ඤා ලජ්ජීසු කතා, අලජ්ජීසු එවං න විජ්ජති; බහුම්පි අලජ්ජී භාසෙය්‍ය, වත්තානුසන්ධිතෙන කාරයෙති. (පරි. 359); การรับสารภาพนั้นใช้ได้กับผู้มีความละอาย แต่กับผู้ไม่มีความละอายนั้นไม่มีการตัดสินด้วยการรับสารภาพเช่นนี้. เพราะผู้ไม่มีความละอายอาจพูดมาก (ไม่ตรงความจริง). ฉะนั้น พึงให้เขาทำตามข้อปฏิบัติที่สอดคล้องกัน. අපිචෙත්ථ සඞ්ගාමාවචරෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමන්තෙන නීචචිත්තෙන සඞ්ඝො උපසඞ්කමිතබ්බො රජොහරණසමෙන චිත්තෙන, ආසනකුසලෙන භවිතබ්බං නිසජ්ජකුසලෙන, ථෙරෙ භික්ඛූ අනුපඛජ්ජන්තෙන නවෙ භික්ඛූ ආසනෙන අප්පටිබාහන්තෙන යථාපතිරූපෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, අනානාකථිකෙන භවිතබ්බං අතිරච්ඡානකථිකෙන, සාමං වා ධම්මො භාසිතබ්බො, පරො වා අජ්ඣෙසිතබ්බො, අරියො වා තුණ්හීභාවො නාතිමඤ්ඤිතබ්බො. อนึ่ง ในกรณีนี้ ภิกษุผู้เข้าสู่สงคราม (คือการระงับอธิกรณ์) เมื่อจะเข้าหาสงฆ์ พึงเข้าหาสงฆ์ด้วยจิตที่นอบน้อม ด้วยจิตที่เปรียบเหมือนผ้าเช็ดเท้า. พึงเป็นผู้ฉลาดในการนั่งและฉลาดในการจัดที่นั่ง. ไม่พึงเบียดเบียนภิกษุผู้เฒ่า ไม่พึงกีดกันภิกษุใหม่จากที่นั่ง. พึงนั่งในอาสนะที่สมควรแก่ตน. พึงเป็นผู้ไม่พูดเรื่องไร้สาระ ไม่พูดเรื่องเดรัจฉานกถา. พึงแสดงธรรมด้วยตนเอง หรือพึงชักชวนผู้อื่นให้แสดง. ไม่พึงดูหมิ่นอริยตุณหีภาพ (ความสงบเงียบอันประเสริฐ). සඞ්ඝෙන අනුමතෙන පුග්ගලෙන අනුවිජ්ජකෙන අනුවිජ්ජිතුකාමෙන න උපජ්ඣායො පුච්ඡිතබ්බො, න ආචරියො පුච්ඡිතබ්බො, න සද්ධිවිහාරිකො පුච්ඡිතබ්බො, න අන්තෙවාසිකො පුච්ඡිතබ්බො, න සමානුපජ්ඣායකො පුච්ඡිතබ්බො, න සමානාචරියකො පුච්ඡිතබ්බො, න ජාති පුච්ඡිතබ්බා, න නාමං පුච්ඡිතබ්බං, න ගොත්තං පුච්ඡිතබ්බං, න ආගමො පුච්ඡිතබ්බො, න කුලපදෙසො පුච්ඡිතබ්බො, න ජාතිභූමි පුච්ඡිතබ්බා. තං කිංකාරණා? අත්‍රස්ස පෙමං වා දොසො වා, පෙමෙ වා සති දොසෙ වා ඡන්දාපි ගච්ඡෙය්‍ය දොසාපි ගච්ඡෙය්‍ය මොහාපි ගච්ඡෙය්‍ය භයාපි ගච්ඡෙය්‍යාති. บุคคลผู้เป็นพระวินัยธรที่สงฆ์อนุญาตและประสงค์จะสอบสวน ไม่พึงสอบถามอุปัชฌาย์ ไม่พึงสอบถามอาจารย์ ไม่พึงสอบถามสัทธิวิหาริก ไม่พึงสอบถามอันเตวาสิก ไม่พึงสอบถามผู้มีอุปัชฌาย์เดียวกัน ไม่พึงสอบถามผู้มีอาจารย์เดียวกัน ไม่พึงสอบถามชาติ ไม่พึงสอบถามชื่อ ไม่พึงสอบถามโคตร ไม่พึงสอบถามอาคม ไม่พึงสอบถามถิ่นกำเนิดของตระกูล ไม่พึงสอบถามภูมิประเทศที่เกิด. เหตุผลคืออะไร? เพราะในบุคคลผู้สอบถามนั้นอาจมีความรักหรือความชัง. เมื่อมีความรักหรือความชัง เขาก็อาจลำเอียงเพราะความรัก ลำเอียงเพราะความชัง ลำเอียงเพราะความหลง ลำเอียงเพราะความกลัว. සඞ්ඝෙන අනුමතෙන පුග්ගලෙන අනුවිජ්ජකෙන අනුවිජ්ජිතුකාමෙන සඞ්ඝගරුකෙන භවිතබ්බං, නො පුග්ගලගරුකෙන, සද්ධම්මගරුකෙන භවිතබ්බං, නො ආමිසගරුකෙන, අත්ථවසිකෙන භවිතබ්බං, නො පරිසකප්පිකෙන, කාලෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො අකාලෙන, භූතෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො අභූතෙන, සණ්හෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො ඵරුසෙන, අත්ථසංහිතෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො අනත්ථසංහිතෙන, මෙත්තචිත්තෙන අනුවිජ්ජිතබ්බං, නො දොසන්තරෙන, න උපකණ්ණකජප්පිනා භවිතබ්බං, න ජිම්හං පෙක්ඛිතබ්බං, න අක්ඛි නිඛණිතබ්බං, න භමුකං උක්ඛිපිතබ්බං, න සීසං උක්ඛිපිතබ්බං, න හත්ථවිකාරො කාතබ්බො, න හත්ථමුද්දා දස්සෙතබ්බා. บุคคลผู้เป็นผู้สอบสวน ผู้ประสงค์จะสอบสวน ซึ่งสงฆ์สมมติ (อนุญาต) แล้ว พึงเป็นผู้เคารพสงฆ์ ไม่พึงเป็นผู้เคารพบุคคล พึงเป็นผู้เคารพพระสัทธรรม ไม่พึงเป็นผู้เคารพอามิส พึงเป็นผู้ตัดสินโดยอำนาจแห่งอรรถ ไม่พึงเป็นผู้ตัดสินโดยความกำหนดตามใจบริษัท พึงสอบสวนในกาลอันควร ไม่พึงสอบสวนในกาลอันไม่ควร พึงสอบสวนด้วยเรื่องจริง ไม่พึงสอบสวนด้วยเรื่องไม่จริง พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่อ่อนโยน ไม่พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่หยาบคาย พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่เป็นประโยชน์ ไม่พึงสอบสวนด้วยถ้อยคำที่ไม่เป็นประโยชน์ พึงสอบสวนด้วยจิตเมตตา ไม่พึงสอบสวนด้วยจิตมีโทสะในภายใน ไม่พึงเป็นผู้กระซิบข้างหู ไม่พึงมองค้อน ไม่พึงขยิบตา ไม่พึงเลิกคิ้ว ไม่พึงเชิดศีรษะ ไม่พึงทำกิริยาด้วยมือ ไม่พึงแสดงท่าทางด้วยมือ ආසනකුසලෙන [Pg.330] භවිතබ්බං නිසජ්ජකුසලෙන, යුගමත්තං පෙක්ඛන්තෙන අත්ථං අනුවිධියන්තෙන සකෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ච ආසනා වුට්ඨාතබ්බං, න වීතිහාතබ්බං, න කුම්මග්ගො සෙවිතබ්බො, න බාහාවික්ඛෙපකං භණිතබ්බං, අතුරිතෙන භවිතබ්බං අසාහසිකෙන, අචණ්ඩිකතෙන භවිතබ්බං වචනක්ඛමෙන, මෙත්තචිත්තෙන භවිතබ්බං හිතානුකම්පිනා, කාරුණිකෙන භවිතබ්බං හිතපරිසක්කිනා, අසම්ඵප්පලාපිනා භවිතබ්බං පරියන්තභාණිනා, අවෙරවසිකෙන භවිතබ්බං අනසුරුත්තෙන, අත්තා පරිග්ගහෙතබ්බො, පරො පරිග්ගහෙතබ්බො, චොදකො පරිග්ගහෙතබ්බො, චුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බො, අධම්මචොදකො පරිග්ගහෙතබ්බො, අධම්මචුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බො, ධම්මචොදකො පරිග්ගහෙතබ්බො, ධම්මචුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බො, වුත්තං අහාපෙන්තෙන අවුත්තං අප්පකාසෙන්තෙන ඔතිණ්ණානි පදබ්‍යඤ්ජනානි සාධුකං උග්ගහෙත්වා පරො පරිපුච්ඡිත්වා යථාපටිඤ්ඤාය කාරෙතබ්බො, මන්දො හාසෙතබ්බො, භීරු අස්සාසෙතබ්බො, චණ්ඩො නිසෙධෙතබ්බො, අසුචි විභාවෙතබ්බො, උජුමද්දවෙන න ඡන්දාගති ගන්තබ්බා, න දොසාගති ගන්තබ්බා, න මොහාගති ගන්තබ්බා, න භයාගති ගන්තබ්බා, මජ්ඣත්තෙන භවිතබ්බං ධම්මෙසු ච පුග්ගලෙසු ච, එවඤ්ච පන අනුවිජ්ජකො අනුවිජ්ජමානො සත්ථු චෙව සාසනකරො හොති, විඤ්ඤූනඤ්ච සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චාති. พึงเป็นผู้ฉลาดในอาสนะ พึงเป็นผู้ฉลาดในการนั่ง พึงนั่งบนอาสนะของตน โดยทอดสายตาไปชั่วแอก พิจารณาตามเนื้อความ พึงนั่งบนอาสนะของตน ไม่พึงลุกจากอาสนะ ไม่พึงทำให้เสียความ (ไม่พึงละทิ้งการวินิจฉัย) ไม่พึงเสพทางผิด (ทางคด) ไม่พึงพูดพลางแกว่งแขน พึงเป็นผู้ไม่รีบร้อน ไม่หุนหันพลันแล่น พึงเป็นผู้ไม่ดุร้าย พึงเป็นผู้ทนต่อถ้อยคำ พึงเป็นผู้มีจิตเมตตา พึงเป็นผู้เอ็นดูในประโยชน์ พึงเป็นผู้มีกรุณา พึงเป็นผู้แสวงหาประโยชน์ พึงเป็นผู้ไม่พูดเพ้อเจ้อ พึงเป็นผู้พูดมีขอบเขต (พูดถึงที่สุด) พึงเป็นผู้ไม่ลุแก่อำนาจเวร พึงเป็นผู้ไม่มีถ้อยคำดื้อรั้น พึงกำหนดพิจารณาตน พึงกำหนดพิจารณาผู้อื่น พึงกำหนดพิจารณาผู้โจทก์ พึงกำหนดพิจารณาผู้ถูกโจทก์ พึงกำหนดพิจารณาผู้โจทก์โดยไม่เป็นธรรม พึงกำหนดพิจารณาผู้ถูกโจทก์โดยไม่เป็นธรรม พึงกำหนดพิจารณาผู้โจทก์โดยเป็นธรรม พึงกำหนดพิจารณาผู้ถูกโจทก์โดยเป็นธรรม เมื่อไม่ทำให้คำที่กล่าวแล้วเสื่อมเสีย และไม่แสดงคำที่ไม่ได้กล่าว พึงกำหนดถือเอาบทและพยัญชนะที่ลงสู่ระเบียบ (ที่นำเข้าสู่ที่ประชุม) โดยดี สอบถามผู้อื่นแล้ว พึงให้ทำตามปฏิญญา พึงทำให้คนเขลาเบิกบาน พึงปลอบโยนคนขี้ขลาด พึงห้ามปรามคนดุร้าย พึงเปิดเผยคนผู้ไม่สะอาด พึงประพฤติต่อคนซื่อตรงด้วยความอ่อนโยน ไม่พึงถึงฉันทาคติ ไม่พึงถึงโทสาคติ ไม่พึงถึงโมหาคติ ไม่พึงถึงภยาคติ พึงเป็นผู้มีใจเป็นกลางในธรรมทั้งหลายและในบุคคลทั้งหลาย อนึ่ง ผู้สอบสวนเมื่อสอบสวนอยู่อย่างนี้ ย่อมชื่อว่าเป็นผู้ทำตามคำสอนของพระศาสดาด้วย และย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่เคารพ และเป็นที่น่าเจริญใจของเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายด้วย ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ดังนี้ චොදනාදිවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. การวินิจฉัยเรื่องการโจทก์เป็นต้น จบแล้ว 32. ගරුකාපත්තිවුට්ඨානවිනිච්ඡයකථා ๓๒. เรื่องการวินิจฉัยการออกจากครุกาบัติ 236. ගරුකාපත්තිවුට්ඨානන්ති පරිවාසමානත්තාදීහි විනයකම්මෙහි ගරුකාපත්තිතො වුට්ඨානං. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 102) තිවිධො පරිවාසො පටිච්ඡන්නපරිවාසො සුද්ධන්තපරිවාසො සමොධානපරිවාසොති. තෙසු පටිච්ඡන්නපරිවාසො තාව යථාපටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා දාතබ්බො. කස්සචි හි එකාහප්පටිච්ඡන්නා ආපත්ති හොති, කස්සචි ද්වීහප්පටිච්ඡන්නා, කස්සචි එකාපත්ති හොති, කස්සචි ද්වෙ තිස්සො තතුත්තරි වා. තස්මා පටිච්ඡන්නපරිවාසං දෙන්තෙන [Pg.331] පඨමං තාව පටිච්ඡන්නභාවො ජානිතබ්බො. අයඤ්හි ආපත්ති නාම දසහාකාරෙහි පටිච්ඡන්නා හොති. ๒๓๖. คำว่า การออกจากครุกาบัติ คือการออกจากครุกาบัติด้วยวินัยกรรมทั้งหลาย มีปริวาสและมานัตเป็นต้น ในเรื่องนั้น ปริวาสมี ๓ อย่าง คือ ปฏิจฉันนปริวาส ๑ สุทธันตปริวาส ๑ สโมธานปริวาส ๑ ในปริวาสเหล่านั้น ปฏิจฉันนปริวาส พึงให้ตามจำนวนวันที่ปิดบังอาบัติไว้ ด้วยว่าอาบัติที่ปิดบังไว้ ๑ วัน มีแก่ภิกษุบางรูป อาบัติที่ปิดบังไว้ ๒ วัน มีแก่ภิกษุบางรูป อาบัติอย่างเดียวมีแก่ภิกษุบางรูป อาบัติ ๒ อย่าง ๓ อย่าง หรือยิ่งกว่านั้นมีแก่ภิกษุบางรูป เพราะฉะนั้น เมื่อจะให้ปฏิจฉันนปริวาส พึงทราบภาวะที่ปิดบังไว้ก่อนเป็นอันดับแรก ด้วยว่าอาบัตินี้ ชื่อว่าย่อมเป็นอาบัติที่ปิดบังไว้ด้วยอาการ ๑๐ อย่าง තත්‍රායං මාතිකා – ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී ච, පකතත්තො ච හොති පකතත්තසඤ්ඤී ච, අනන්තරායිකො ච හොති අනන්තරායිකසඤ්ඤී ච, පහු ච හොති පහුසඤ්ඤී ච, ඡාදෙතුකාමො ච හොති ඡාදෙති චාති. තත්ථ ආපත්ති ච හොති ආපත්තිසඤ්ඤී චාති යං ආපන්නො, සා ආපත්තියෙව හොති, සොපි ච තත්ථ ආපත්තිසඤ්ඤීයෙව. ඉති ජානන්තො ඡාදෙති, ඡන්නා හොති, අථ පනායං තත්ථ අනාපත්තිසඤ්ඤී, අච්ඡන්නා හොති. අනාපත්ති පන ආපත්තිසඤ්ඤායපි අනාපත්තිසඤ්ඤායපි ඡාදෙන්තෙන අච්ඡාදිතාව හොති, ලහුකං වා ගරුකාති ගරුකං වා ලහුකාති ඡාදෙති, අලජ්ජිපක්ඛෙ තිට්ඨති, ආපත්ති පන අච්ඡන්නා හොති, ගරුකං ලහුකාති මඤ්ඤමානො දෙසෙති, නෙව දෙසිතා හොති, න ඡන්නා, ගරුකං වා ගරුකාති ඤත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති, ගරුකලහුකභාවං න ජානාති, ආපත්තිං ඡාදෙමීති ඡාදෙති, ඡන්නාව හොති. ในเรื่องนั้น นี้คือมาติกา (หัวข้อสรุป): เป็นอาบัติด้วย มีความสำคัญว่าเป็นอาบัติด้วย, เป็นปัตตัตตะ (ภิกษุปกติ) ด้วย มีความสำคัญว่าเป็นปัตตัตตะด้วย, เป็นผู้ไม่มีอันตรายด้วย มีความสำคัญว่าไม่มีอันตรายด้วย, เป็นผู้สามารถด้วย มีความสำคัญว่าสามารถด้วย, เป็นผู้ประสงค์จะปิดบังด้วย และปิดบังด้วย. ในมาติกานั้น คำว่า 'เป็นอาบัติด้วย มีความสำคัญว่าเป็นอาบัติด้วย' คือ ภิกษุต้องอาบัติใด อาบัตินั้นเป็นอาบัติจริงๆ และภิกษุนั้นก็มีความสำคัญในอาบัตินั้นว่าเป็นอาบัติจริงๆ รู้อยู่อย่างนี้แล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าปิดบังแล้ว. แต่ถ้าภิกษุนั้นมีความสำคัญในอาบัตินั้นว่าไม่เป็นอาบัติ ชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ส่วนในกรณีที่ไม่เป็นอาบัติ แม้จะปิดบังด้วยความสำคัญว่าเป็นอาบัติ หรือด้วยความสำคัญว่าไม่เป็นอาบัติ ก็ชื่อว่าไม่ได้ปิดบังอยู่นั่นเอง. อนึ่ง ภิกษุปิดบังอาบัติเบาโดยสำคัญว่าเป็นอาบัติหนัก หรือปิดบังอาบัติหนักโดยสำคัญว่าเป็นอาบัติเบา ย่อมตั้งอยู่ในฝ่ายแห่งอลัชชี แต่อาบัตินั้นชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ภิกษุสำคัญอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติเบาแล้วแสดง (ปลงอาบัติ) อาบัตินั้นชื่อว่าไม่ได้แสดง และชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ภิกษุรู้อาบัติหนักว่าเป็นอาบัติหนักแล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าปิดบังแล้ว. ภิกษุไม่รู้ภาวะที่เป็นอาบัติหนักหรืออาบัติเบา แต่ปิดบังด้วยคิดว่า 'เราจะปิดบังอาบัติ' ดังนี้ ชื่อว่าปิดบังแล้วแท้ๆ පකතත්තොති තිවිධං උක්ඛෙපනීයකම්මං අකතො. සො චෙ පකතත්තසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති. අථ ‘‘මය්හං සඞ්ඝෙන කම්මං කත’’න්ති අපකතත්තසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නා හොති. අපකතත්තෙන පන පකතත්තසඤ්ඤිනා වා අපකතත්තසඤ්ඤිනා වා ඡාදිතාපි අච්ඡන්නාව හොති. වුත්තම්පි චෙතං – คำว่า 'เป็นปัตตัตตะ' คือ ผู้ที่สงฆ์ไม่ได้ทำอุกเขปนียกรรม ๓ อย่าง. ถ้าภิกษุนั้นมีความสำคัญว่าเป็นปัตตัตตะแล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าปิดบังแล้ว. แต่ถ้ามีความสำคัญว่าไม่เป็นปัตตัตตะ โดยคิดว่า 'สงฆ์ทำกรรมแก่เราแล้ว' ดังนี้แล้วปิดบังไว้ ชื่อว่าไม่ได้ปิดบัง. ส่วนภิกษุผู้ไม่เป็นปัตตัตตะ แม้จะปิดบังด้วยความสำคัญว่าเป็นปัตตัตตะ หรือด้วยความสำคัญว่าไม่เป็นปัตตัตตะก็ตาม อาบัตินั้นก็ชื่อว่าไม่ได้ปิดบังอยู่นั่นเอง. แม้คำนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ตรัสไว้ว่า ‘‘ආපජ්ජති ගරුකං සාවසෙසං,ඡාදෙති අනාදරියං පටිච්ච; න භික්ඛුනී නො ච ඵුසෙය්‍ය වජ්ජං,පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481) – ภิกษุต้องอาบัติหนักที่มีส่วนเหลือ (สังฆาทิเสส) ปิดบังไว้เพราะอาสัยความไม่เอื้อเฟื้อ (ในสิกขา) ไม่ใช่ภิกษุณี และไม่พึงต้องโทษ (อาบัติที่เกิดจากการปิดบัง) ปัญหานี้อันบัณฑิตผู้ฉลาดทั้งหลายพึงพิจารณาเถิด අයඤ්හි පඤ්හො උක්ඛිත්තකෙන කථිතො. จริงอยู่ ปัญหานี้อันภิกษุผู้ถูกอุกเขปนียกรรมกล่าวแก้แล้ว අනන්තරායිකොති යස්ස දසසු අන්තරායෙසු එකොපි නත්ථි, සො චෙ අනන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති. සචෙපි සො භීරුජාතිකතාය අන්ධකාරෙ අමනුස්සචණ්ඩමිගභයෙන අන්තරායිකසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, අච්ඡන්නාව හොති. යස්සපි පබ්බතවිහාරෙ වසන්තස්ස කන්දරං [Pg.332] වා නදිං වා අතික්කමිත්වා ආරොචෙතබ්බං හොති, අන්තරාමග්ගෙ ච චණ්ඩවාළඅමනුස්සාදිභයං අත්ථි, මග්ගෙ අජගරා නිපජ්ජන්ති, නදී පූරා හොති, එතස්මිං පන සතියෙව අන්තරායෙ අන්තරායිකසඤ්ඤී ඡාදෙති, අච්ඡන්නා හොති. අන්තරායිකස්ස පන අන්තරායිකසඤ්ඤාය ඡාදයතො අච්ඡන්නාව. คำว่า "ไม่มีอันตราย" (อนันตรายิกะ) หมายถึง ภิกษุใดไม่มีอันตรายแม้แต่อย่างเดียวในบรรดาอันตราย ๑๐ ประการ หากภิกษุนั้นมีความสำคัญว่าไม่มีอันตรายแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. แม้หากภิกษุนั้นเป็นผู้มีปกติกลัว เพราะความกลัวอมนุษย์และสัตว์ร้ายในที่มืด จึงมีความสำคัญว่ามีอันตรายแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิดเลย. อนึ่ง ภิกษุใดผู้อยู่วิหารบนภูเขา จำต้องข้ามเหวหรือแม่น้ำไปเพื่อบอก (อาบัติ) และในระหว่างทางมีภัยจากสัตว์ร้ายและอมนุษย์เป็นต้น มีงูเหลือมนอนขวางทางอยู่ หรือแม่น้ำเต็มเปี่ยม เมื่อมีอันตรายเช่นนี้อยู่จริงๆ ภิกษุนั้นมีความสำคัญว่ามีอันตรายแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิด. ส่วนเมื่อมีอันตรายอยู่จริง ภิกษุผู้ปกปิดด้วยความสำคัญว่ามีอันตราย อาบัตินั้นชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิดเลย. පහූති සො සක්කොති භික්ඛුනො සන්තිකං ගන්තුඤ්චෙව ආරොචෙතුඤ්ච, සො චෙ පහුසඤ්ඤී හුත්වා ඡාදෙති, ඡන්නා හොති. සචස්ස මුඛෙ අප්පමත්තකො ගණ්ඩො වා හොති, හනුකවාතො වා විජ්ඣති, දන්තො වා රුජ්ජති, භික්ඛා වා මන්දා ලද්ධා හොති, තාවතකෙන පන නෙව වත්තුං න සක්කොති, න ගන්තුං, අපිච ඛො ‘‘න සක්කොමී’’ති සඤ්ඤී හොති, අයං පහු හුත්වා අප්පහුසඤ්ඤී නාම. ඉමිනා ඡාදිතාපි අච්ඡාදිතා. අප්පහුනා පන වත්තුං වා ගන්තුං වා අසමත්ථෙන පහුසඤ්ඤිනා වා අප්පහුසඤ්ඤිනා වා ඡාදිතා හොති, අච්ඡාදිතාව. คำว่า "สามารถ" (ปหู) หมายถึง ภิกษุนั้นสามารถจะไปสู่สำนักของภิกษุอื่นและบอก (อาบัติ) ได้ หากภิกษุนั้นมีความสำคัญว่าสามารถแล้วปกปิดไว้ อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. หากในปากของภิกษุนั้นมีฝีเล็กน้อย หรือลมจับขากรรไกร หรือปวดฟัน หรือได้บิณฑบาตน้อย แต่ด้วยเหตุเพียงเท่านั้น ภิกษุนั้นก็ยังไม่ถึงกับไม่สามารถจะพูดหรือไปได้ แต่มีความสำคัญว่า "เราไม่สามารถ" ภิกษุนี้ชื่อว่าเป็นผู้สามารถแต่มีความสำคัญว่าไม่สามารถ. อาบัติที่ภิกษุนี้ปกปิดไว้ แม้ปกปิดก็ชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิด. ส่วนภิกษุผู้ไม่สามารถ คือไม่สามารถจะพูดหรือไปได้ จะปกปิดด้วยความสำคัญว่าสามารถหรือสำคัญว่าไม่สามารถก็ตาม อาบัตินั้นก็ชื่อว่าไม่เป็นอันปกปิดเลย. ඡාදෙතුකාමො ච හොති ඡාදෙති චාති ඉදං උත්තානත්ථමෙව. සචෙ පන ‘‘ඡාදෙස්සාමී’’ති ධුරනික්ඛෙපං කත්වා පුරෙභත්තෙ වා පච්ඡාභත්තෙ වා පඨමයාමාදීසු වා ලජ්ජිධම්මං ඔක්කමිත්වා අන්තොඅරුණෙයෙව ආරොචෙති, අයං ඡාදෙතුකාමො න ඡාදෙති නාම. යස්ස පන අභික්ඛුකෙ ඨානෙ වසන්තස්ස ආපජ්ජිත්වා සභාගස්ස භික්ඛුනො ආගමනං ආගමෙන්තස්ස, සභාගස්ස සන්තිකං වා ගච්ඡන්තස්ස අඩ්ඪමාසොපි මාසොපි අතික්කමති, අයං න ඡාදෙතුකාමො ඡාදෙති නාම, අයම්පි අච්ඡන්නාව හොති. යො පන ආපන්නමත්තොව අග්ගිං අක්කන්තපුරිසො විය සහසා පක්කමිත්වා සභාගට්ඨානං ගන්ත්වා ආවිකරොති, අයං න ඡාදෙතුකාමොව න ඡාදෙති නාම. සචෙ පන සභාගං දිස්වාපි ‘‘අයං මෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා’’ති ලජ්ජාය නාරොචෙති, ඡන්නාව හොති ආපත්ති. උපජ්ඣායාදිභාවො හි ඉධ අප්පමාණං, අවෙරිසභාගමත්තමෙව පමාණං. තස්මා අවෙරිසභාගස්ස සන්තිකෙ ආරොචෙතබ්බා. යො පන විසභාගො හොති සුත්වා පකාසෙතුකාමො, එවරූපස්ස උපජ්ඣායස්සපි සන්තිකෙ න ආරොචෙතබ්බා. คำว่า "ประสงค์จะปกปิดและปกปิด" นี้ มีความหมายชัดเจนอยู่แล้ว. แต่ถ้าภิกษุตั้งใจว่า "เราจักปกปิด" (วางธุระในการบอก) ไม่ว่าจะเป็นเวลาเช้า เวลาบ่าย หรือในปฐมยามเป็นต้น แต่กลับเกิดความละอาย (ลัชชีธรรม) แล้วบอกอาบัติภายในอรุณนั่นเอง ภิกษุนี้ชื่อว่าประสงค์จะปกปิดแต่ไม่ปกปิด. ส่วนภิกษุใดอยู่ในที่ไม่มีภิกษุ เมื่อต้องอาบัติแล้วรอคอยการมาของภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกัน หรือกำลังเดินทางไปหาภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกัน แม้เวลาจะล่วงเลยไปกึ่งเดือนหรือหนึ่งเดือน ภิกษุนี้ชื่อว่าไม่ประสงค์จะปกปิดแต่ปกปิด ภิกษุนี้ก็ชื่อว่าอาบัติไม่เป็นอันปกปิดเลย. ส่วนภิกษุใดพอต้องอาบัติเข้าแล้ว ก็รีบไปสู่ที่ที่มีภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันแล้วเปิดเผยอาบัติ เหมือนบุรุษผู้เหยียบไฟแล้วรีบถอยออกมา ภิกษุนี้ชื่อว่าไม่ประสงค์จะปกปิดและไม่ปกปิด. แต่ถ้าแม้เห็นภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันแล้ว ไม่บอกอาบัติเพราะความละอายว่า "ท่านผู้นี้เป็นพระอุปัชฌาย์ของเรา หรือเป็นพระอาจารย์ของเรา" อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. เพราะความเป็นพระอุปัชฌาย์เป็นต้นในที่นี้ไม่เป็นประมาณ ความเป็นผู้มีอาบัติเสมอกันและไม่เป็นศัตรูกันเท่านั้นที่เป็นประมาณ. เพราะฉะนั้น พึงบอกอาบัติในสำนักของภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันและไม่เป็นศัตรู. ส่วนภิกษุใดเป็นผู้มีอาบัติไม่เสมอกัน (วิสภาค) และเมื่อได้ยินแล้วประสงค์จะป่าวประกาศ ไม่พึงบอกอาบัติในสำนักของภิกษุเช่นนั้น แม้จะเป็นพระอุปัชฌาย์ก็ตาม. තත්ථ පුරෙභත්තං වා ආපත්තිං ආපන්නො හොතු පච්ඡාභත්තං වා දිවා වා රත්තිං වා, යාව අරුණං න උග්ගච්ඡති, තාව ආරොචෙතබ්බං. උද්ධස්තෙ [Pg.333] අරුණෙ පටිච්ඡන්නා හොති, පටිච්ඡාදනපච්චයා ච දුක්කටං ආපජ්ජති, සභාගසඞ්ඝාදිසෙසං ආපන්නස්ස පන සන්තිකෙ ආවිකාතුං න වට්ටති. සචෙ ආවිකරොති, ආපත්ති ආවිකතා හොති, දුක්කටා පන න මුච්චති. තස්මා සුද්ධස්ස සන්තිකෙ ආවිකාතබ්බා. ආවිකරොන්තො ච ‘‘තුය්හං සන්තිකෙ එකං ආපත්තිං ආවිකරොමී’’ති වා ‘‘ආචික්ඛාමී’’ති වා ආරොචෙමී’’ති වා ‘‘මම එකං ආපත්තිං ආපන්නභාවං ජානාහී’’ති වා වදතු, ‘‘එකං ගරුකාපත්තිං ආවිකරොමී’’තිආදිනා වා නයෙන වදතු, සබ්බෙහිපි ආකාරෙහි අප්පටිච්ඡන්නාව හොතීති කුරුන්දියං වුත්තං. සචෙ පන ‘‘ලහුකාපත්තිං ආවිකරොමී’’තිආදිනා නයෙන වදති, පටිච්ඡන්නාව හොති. වත්ථුං ආරොචෙති, ආපත්තිං ආරොචෙති, උභයං ආරොචෙති, තිවිධෙනපි ආරොචිතාව හොති. ในเรื่องนั้น ไม่ว่าภิกษุจะอาบัติก่อนภัต หรือหลังภัต หรือในเวลากลางวัน หรือในเวลากลางคืน ตราบเท่าที่อรุณยังไม่ขึ้น พึงบอกอาบัตินั้น. เมื่ออรุณขึ้นแล้ว อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด และย่อมต้องอาบัติทุกกฏเพราะปัจจัยคือการปกปิดนั้น ส่วนการเปิดเผยอาบัติในสำนักของภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสที่เสมอกันนั้นไม่ควร. ถ้าเปิดเผย อาบัตินั้นเป็นอันเปิดเผยแล้ว แต่ไม่พ้นจากอาบัติทุกกฏ. เพราะฉะนั้น พึงเปิดเผยในสำนักของภิกษุผู้บริสุทธิ์ (จากอาบัติที่เสมอกัน). และเมื่อจะเปิดเผย จะกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอเปิดเผยอาบัติหนึ่งในสำนักของท่าน" หรือ "ข้าพเจ้าขอบอก" หรือ "ข้าพเจ้าขอแจ้ง" หรือ "ท่านจงรู้ความเป็นผู้ต้องอาบัติหนึ่งของข้าพเจ้า" หรือจะกล่าวโดยนัยเป็นต้นว่า "ข้าพเจ้าขอเปิดเผยอาบัติหนักหนึ่ง" ก็ตาม ด้วยอาการทั้งปวงนี้ อาบัตินั้นชื่อว่าไม่ปกปิดเลย ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที. แต่ถ้ากล่าวโดยนัยเป็นต้นว่า "ข้าพเจ้าขอเปิดเผยอาบัติเบา" อาบัตินั้นเป็นอันปกปิด. การบอกวัตถุ การบอกอาบัติ การบอกทั้งสองอย่าง ด้วยอาการทั้ง ๓ อย่างนี้ ก็ชื่อว่าเป็นอันบอกแล้ว. 237. ඉති ඉමානි දස කාරණානි උපපරික්ඛිත්වා පටිච්ඡන්නපරිවාසං දෙන්තෙන පඨමමෙව පටිච්ඡන්නභාවො ජානිතබ්බො, තතො පටිච්ඡන්නදිවසෙ ච ආපත්තියො ච සල්ලක්ඛෙත්වා සචෙ එකාහප්පටිච්ඡන්නා හොති, ‘‘අහං, භන්තෙ, එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිං සඤ්චෙතනිකං සුක්කවිස්සට්ඨිං එකාහප්පටිච්ඡන්න’’න්ති එවං යාචාපෙත්වා ඛන්ධකෙ (චූළව. 98) ආගතනයෙනෙව කම්මවාචං වත්වා පරිවාසො දාතබ්බො. අථ ද්වීහතීහාදිපටිච්ඡන්නා හොති, ‘‘ද්වීහප්පටිච්ඡන්නං, තීහප්පටිච්ඡන්නං, චතූහප්පටිච්ඡන්නං, පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නං…පෙ… චුද්දසාහප්පටිච්ඡන්න’’න්ති එවං යාව චුද්දසදිවසානි දිවසවසෙන යොජනා කාතබ්බා, පඤ්චදසදිවසපටිච්ඡන්නාය ‘‘පක්ඛපටිච්ඡන්න’’න්ති යොජනා කාතබ්බා. තතො යාව එකූනතිංසතිමො දිවසො, තාව ‘‘අතිරෙකපක්ඛපටිච්ඡන්න’’න්ති, තතො ‘‘මාසපටිච්ඡන්නං, අතිරෙකමාසපටිච්ඡන්නං, ද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං, අතිරෙකද්වෙමාසපටිච්ඡන්නං, තෙමාස…පෙ… අතිරෙකඑකාදසමාසපටිච්ඡන්න’’න්ති එවං යොජනා කාතබ්බා. සංවච්ඡරෙ පුණ්ණෙ ‘‘එකසංවච්ඡරපටිච්ඡන්න’’න්ති, තතො පරං ‘‘අතිරෙකසංවච්ඡරං, ද්වෙසංවච්ඡර’’න්ති එවං යාව ‘‘සට්ඨිසංවච්ඡරං, අතිරෙකසට්ඨිසංවච්ඡරපටිච්ඡන්න’’න්ති වා තතො වා භිය්‍යොපි වත්වා යොජනා කාතබ්බා. ๒๓๗. ดังนั้น เมื่อพิจารณาเหตุ ๑๐ ประการเหล่านี้แล้ว ภิกษุผู้จะให้ปฏิจฉันนปริวาส พึงทราบความเป็นผู้ปกปิดก่อนเป็นอันดับแรก จากนั้นพึงกำหนดวันปกปิดและอาบัติทั้งหลาย หากเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑ วัน พึงให้ภิกษุนั้นขอปริวาสว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสคือสัญเจตนิกาสุกกวิสสัฏฐิหนึ่งที่ปกปิดไว้ ๑ วัน" ดังนี้ แล้วสวดกรรมวาจาให้ปริวาสตามนัยที่มาในขันธกะ (จูฬวรรค ๙๘). หากเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ ๒ วัน ๓ วันเป็นต้น พึงประกอบคำขอโดยนัยว่า "ปกปิดไว้ ๒ วัน, ปกปิดไว้ ๓ วัน, ปกปิดไว้ ๔ วัน, ปกปิดไว้ ๕ วัน... จนถึงปกปิดไว้ ๑๔ วัน" โดยกำหนดตามจำนวนวันไปจนถึง ๑๔ วัน. สำหรับอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๕ วัน พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้กึ่งเดือน" (ปักขะ). จากนั้นไปจนถึงวันที่ ๒๙ พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้เกินกึ่งเดือน". จากนั้นพึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้ ๑ เดือน, ปกปิดไว้เกิน ๑ เดือน, ปกปิดไว้ ๒ เดือน, ปกปิดไว้เกิน ๒ เดือน, ๓ เดือน... จนถึงปกปิดไว้เกิน ๑๑ เดือน". เมื่อครบ ๑ ปี พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้ ๑ ปี". หลังจากนั้น พึงประกอบคำขอว่า "ปกปิดไว้เกิน ๑ ปี, ปกปิดไว้ ๒ ปี" เป็นต้น ไปจนถึง "ปกปิดไว้ ๖๐ ปี, ปกปิดไว้เกิน ๖๐ ปี" หรือจะกล่าวให้มากกว่านั้นก็ได้ แล้วพึงประกอบคำขอ. සචෙ පන ද්වෙ තිස්සො තතුත්තරි වා ආපත්තියො හොන්ති, යථා ‘‘එකං ආපත්ති’’න්ති වුත්තං, එවං ‘‘ද්වෙ ආපත්තියො, තිස්සො ආපත්තියො’’ති වත්තබ්බං. තතො පරං පන සතං වා හොතු සහස්සං වා, ‘‘සම්බහුලා’’ති වත්තුං වට්ටති. නානාවත්ථුකාසුපි ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා [Pg.334] ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක්කවිස්සට්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං ගණනවසෙන වා ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං නානාවත්ථුකා එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං වත්ථුකිත්තනවසෙන වා ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං නාමමත්තවසෙන වා යොජනා කාතබ්බා. තත්ථ නාමං දුවිධං සජාතිසාධාරණං සබ්බසාධාරණඤ්ච. තත්ථ සඞ්ඝාදිසෙසොති සජාතිසාධාරණං. ආපත්තීති සබ්බසාධාරණං. තස්මා ‘‘සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො’’ති එවං සබ්බසාධාරණනාමවසෙනපි වට්ටති. ඉදඤ්හි පරිවාසාදිවිනයකම්මං වත්ථුවසෙන ගොත්තවසෙන නාමවසෙන ආපත්තිවසෙන ච කාතුං වට්ටතියෙව. ถ้ามีอาบัติ ๒ หรือ ๓ หรือมากกว่านั้น พึงกล่าวว่า 'อาบัติ ๒, อาบัติ ๓' เช่นเดียวกับที่กล่าวว่า 'อาบัติ ๑'. แต่ถ้ามากกว่านั้น ไม่ว่าจะเป็นร้อยหรือพัน ก็ควรกล่าวว่า 'เป็นจำนวนมาก (สัมพหุลา)'. แม้ในอาบัติที่มีวัตถุต่างกัน ก็พึงประกอบ (คำประกาศ) โดยการนับว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นจำนวนมาก คือ สุกกวิสัฏฐิ ๑, กายสังสัคคะ ๑, ทุฏฐุลลวาจา ๑, อัตตกามะ ๑, สัญจริตตะ ๑ ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน' หรือโดยการกล่าวถึงวัตถุว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นจำนวนมาก มีวัตถุต่างกัน ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน' หรือโดยการกล่าวเพียงชื่อว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นจำนวนมาก ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน'. ในที่นี้ ชื่อมี ๒ อย่าง คือ ชื่อที่ใช้เฉพาะประเภทของตน และชื่อที่ใช้ได้ทั่วไป. ในบรรดาชื่อเหล่านั้น คำว่า 'สังฆาทิเสส' เป็นชื่อที่ใช้เฉพาะประเภทของตน. คำว่า 'อาบัติ' เป็นชื่อที่ใช้ได้ทั่วไป. เพราะฉะนั้น แม้การกล่าวโดยใช้ชื่อที่ใช้ได้ทั่วไปว่า 'ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมาก ที่ปกปิดไว้ ๑ วัน' ก็ควร. อันที่จริง วินัยกรรมเกี่ยวกับการปริวาสเป็นต้นนี้ ย่อมควรทำได้ทั้งโดยวัตถุ โดยโคตร โดยชื่อ และโดยอาบัติ. තත්ථ සුක්කවිස්සට්ඨීති වත්ථු චෙව ගොත්තඤ්ච. සඞ්ඝාදිසෙසොති නාමඤ්චෙව ආපත්ති ච. තත්ථ ‘‘සුක්කවිස්සට්ඨිං කායසංසග්ග’’න්තිආදිනා වචනෙනපි ‘‘නානාවත්ථුකායො’’ති වචනෙනපි වත්ථු චෙව ගොත්තඤ්ච ගහිතං හොති. ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති වචනෙනපි ‘‘ආපත්තියො’’ති වචනෙනපි නාමඤ්චෙව ආපත්ති ච ගහිතා හොති. තස්මා එතෙසු යස්ස කස්සචි වසෙන කම්මවාචා කාතබ්බා. ඉධ පන සබ්බාපත්තීනං සාධාරණවසෙන සම්බහුලනයෙනෙව ච සබ්බත්ථ කම්මවාචං යොජෙත්වා දස්සයිස්සාම. එකඤ්හි ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා ‘‘සම්බහුලා’’ති විනයකම්මං කරොන්තස්සපි වුට්ඨාති එකං විනා සම්බහුලානං අභාවතො. සම්බහුලා පන ආපජ්ජිත්වා ‘‘එකං ආපජ්ජි’’න්ති කරොන්තස්ස න වුට්ඨාති, තස්මා සම්බහුලනයෙනෙව යොජයිස්සාම. සෙය්‍යථිදං – පටිච්ඡන්නපරිවාසං දෙන්තෙන සචෙ එකාහප්පටිච්ඡන්නා ආපත්ති හොති. ในบรรดาวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น คำว่า 'สุกกวิสัฏฐิ' เป็นทั้งวัตถุและโคตร. คำว่า 'สังฆาทิเสส' เป็นทั้งชื่อและอาบัติ. ในบรรดาวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น ด้วยคำว่า 'สุกกวิสัฏฐิ กายสังสัคคะ' เป็นต้น และด้วยคำว่า 'นานาวัตถุกาโย' (มีวัตถุต่างกัน) ย่อมเป็นอันถือเอาทั้งวัตถุและโคตร. ด้วยคำว่า 'สังฆาทิเสส' และด้วยคำว่า 'อาบัติ' ย่อมเป็นอันถือเอาทั้งชื่อและอาบัติ. เพราะฉะนั้น พึงทำกรรมวาจาโดยอาศัยอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเหล่านี้. แต่ในที่นี้ เราจักแสดงกรรมวาจาโดยประกอบนัยแห่ง 'สัมพหุลา' (จำนวนมาก) และโดยความเป็นชื่อทั่วไปของอาบัติทั้งหมดในทุกที่. เพราะว่า ภิกษุผู้ต้องอาบัติหนึ่งแล้วทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า 'สัมพหุลา' ก็ย่อมออกจากอาบัติได้ เพราะไม่มีอาบัติจำนวนมากหากปราศจากอาบัติหนึ่ง. แต่สำหรับภิกษุผู้ต้องอาบัติจำนวนมากแล้วทำกรรมโดยกล่าวว่า 'ต้องอาบัติหนึ่ง' ย่อมไม่ออกจากอาบัติ. เพราะฉะนั้น เราจักประกอบด้วยนัยแห่ง 'สัมพหุลา' เท่านั้น. นัยนั้นเป็นอย่างไร? คือ เมื่อภิกษุผู้จะให้ปริวาส หากมีอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑ วัน. ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචාමි. අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචාමි. අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො[Pg.335], තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචාමීති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้านั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าแต่ท่านผู้เจริญ แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้านั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – เมื่อให้ขออย่างนี้ ๓ ครั้งแล้ว - ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ภิกษุนั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ภิกษุนั้นขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ สงฆ์ให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ การให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... (ละ) ...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม... (ละ) ‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความชอบนั้นไว้ด้วยอาการนิ่งอย่างนี้ එවං යො යො ආපන්නො හොති, තස්ස තස්ස නාමං ගහෙත්වා කම්මවාචා කාතබ්බා. ภิกษุรูปใดรูปใดต้องอาบัติแล้วอย่างนี้ พึงทำกรรมวาจาโดยระบุชื่อของภิกษุรูปนั้นๆ කම්මවාචාපරියොසානෙ ච තෙන භික්ඛුනා මාළකසීමායමෙව ‘‘පරිවාසං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී’’ති වත්තං සමාදාතබ්බං, සමාදියිත්වා තත්ථෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන ච – และเมื่อจบกรรมวาจา ภิกษุนั้นพึงสมาทานวัตรในโรงสีมานั่นเองว่า 'ข้าพเจ้าสมาทานปริวาส ข้าพเจ้าสมาทานวัตร' ครั้นสมาทานแล้ว พึงบอกแก่สงฆ์ในที่นั้นเอง และเมื่อจะบอก - ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං [Pg.336] එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน ต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาส ๑ วัน เพื่ออาบัติเป็นจำนวนมากที่ปกปิดไว้ ๑ วัน แก่ข้าพเจ้านั้นแล้ว ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าผู้แจ้งให้ทราบแล้ว එවං ආරොචෙතබ්බං. ඉමඤ්ච අත්ථං ගහෙත්වා යාය කායචි වාචාය ආරොචෙතුං වට්ටතියෙව. พึงบอกอย่างนี้ และเมื่อถือเอาเนื้อความนี้แล้ว จะบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งก็ควรแท้ ආරොචෙත්වා (චූළව. අට්ඨ. 102) සචෙ නික්ඛිපිතුකාමො හොති, ‘‘පරිවාසං නික්ඛිපාමි, වත්තං නික්ඛිපාමී’’ති නික්ඛිපිතබ්බං. එකපදෙනපි චෙත්ථ නික්ඛිත්තො හොති පරිවාසො, ද්වීහි පන සුනික්ඛිත්තොයෙව. සමාදානෙපි එසෙව නයො. නික්ඛිත්තකාලතො පට්ඨාය පකතත්තට්ඨානෙ තිට්ඨති. මාළකතො භික්ඛූසු නික්ඛන්තෙසු එකස්සපි සන්තිකෙ නික්ඛිපිතුං වට්ටති, මාළකතො නික්ඛමිත්වා සතිං පටිලභන්තෙන සහගච්ඡන්තස්ස සන්තිකෙ නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි පක්කන්තො, අඤ්ඤස්ස යස්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන ච අවසානෙ ‘‘වෙදියතීති මං ආයස්මා ධාරෙතූ’’ති වත්තබ්බං. ද්වින්නං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තා ධාරෙන්තූ’’ති, තිණ්ණං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තො ධාරෙන්තූ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අප්පභික්ඛුකො විහාරො හොති, සභාගා භික්ඛූ වසන්ති, වත්තං අනික්ඛිපිත්වා විහාරෙයෙව රත්තිපරිග්ගහො කාතබ්බො. අථ න සක්කා සොධෙතුං, වුත්තනයෙනෙව වත්තං නික්ඛිපිත්වා පච්චූසසමයෙ එකෙන භික්ඛුනා සද්ධිං පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපතො, අපරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතො ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා මහාමග්ගතො ඔක්කම්ම ගුම්බෙන වා වතියා වා පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ නිසීදිතබ්බං, අන්තොඅරුණෙයෙව වුත්තනයෙන වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන සචෙ නවකතරො හොති, ‘‘ආවුසො’’ති වත්තබ්බං. සචෙ වුඩ්ඪතරො, ‘‘භන්තෙ’’ති වත්තබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො කොචි භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන තං ඨානං ආගච්ඡති, සචෙ එස තං පස්සති, සද්දං වාස්ස සුණාති, ආරොචෙතබ්බං, අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදො ච. අථ ද්වාදසහත්ථං උපචාරං ඔක්කමිත්වා අජානන්තස්සෙව ගච්ඡති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙව, වත්තභෙදො පන නත්ථි, උග්ගතෙ අරුණෙ වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සො භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන පක්කන්තො හොති, යං අඤ්ඤං සබ්බපඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. විහාරං ගන්ත්වාපි යං පඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. අයං නික්ඛිත්තවත්තස්ස පරිහාරො. ครั้นบอกแล้ว (ตามนัยในอรรถกถาจุลวรรค 102) ถ้าประสงค์จะเก็บวัตร พึงเก็บด้วยคำว่า "ข้าพเจ้าเก็บปริวาส ข้าพเจ้าเก็บวัตร" ในการเก็บปริวาสนี้ แม้กล่าวเพียงบทเดียว ปริวาสก็เป็นอันเก็บแล้ว แต่ถ้ากล่าวสองบท ก็เป็นการเก็บที่ดียิ่ง แม้ในการสมาทานก็นัยนี้เหมือนกัน ตั้งแต่เวลาที่เก็บแล้ว ภิกษุนั้นย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นปตัตตะ เมื่อภิกษุทั้งหลายออกไปจากลาน (มาฬกะ) แล้ว จะเก็บในสำนักของภิกษุแม้รูปเดียวก็ควร ภิกษุผู้เดินออกจากลานแล้วได้สติ พึงเก็บในสำนักของภิกษุผู้เดินไปด้วยกัน ถ้าแม้ภิกษุนั้นหลีกไปแล้ว พึงบอกแก่ภิกษุอื่นรูปใดรูปหนึ่งที่ยังไม่ได้บอกในลาน แล้วจึงเก็บ และเมื่อบอก ในตอนท้ายพึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุจงจำข้าพเจ้าไว้ว่า เป็นผู้รู้อยู่" เมื่อบอกแก่ภิกษุ 2 รูป พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงจำไว้" เมื่อบอกแก่ภิกษุ 3 รูป พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงจำไว้" ถ้าวิหารมีภิกษุน้อย มีภิกษุผู้มีอาบัติสภาคกันอยู่ พึงนับราตรีในวิหารนั่นเองโดยไม่ต้องเก็บวัตร แต่ถ้าไม่สามารถจะชำระได้ พึงเก็บวัตรตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ในเวลาปัจจุสมัย พึงไปกับภิกษุรูปหนึ่ง ออกไปจากเขตวิหารที่มีรั้วล้อม หรือจากที่ที่ควรเป็นเขตวิหารสำหรับวิหารที่ไม่มีรั้วล้อม ชั่วระยะ 2 เล็ดดุบาต หลีกออกจากทางใหญ่ นั่งในที่กำบังด้วยพุ่มไม้หรือรั้ว ในขณะที่ยังไม่สิ้นอรุณนั่นเอง พึงสมาทานวัตรตามนัยที่กล่าวแล้วแล้วบอก เมื่อจะบอก ถ้าอ่อนกว่า พึงเรียกว่า "อาวุโส" ถ้าแก่กว่า พึงเรียกว่า "ภันเต" ถ้ามีภิกษุอื่นใครๆ มายังที่นั้นด้วยกรณียะบางอย่าง ถ้าภิกษุนั้นเห็นภิกษุผู้มานั้น หรือได้ยินเสียงของเขา พึงบอกแก่เขา เมื่อไม่บอก ย่อมเป็นทั้งรัตติเฉดและวตัตเภท แต่ถ้าภิกษุผู้มานั้นก้าวล่วงอุปจาร 12 ศอกไปเสีย โดยที่ภิกษุผู้จองราตรีไม่รู้เลย ย่อมเป็นรัตติเฉดอย่างเดียว แต่ไม่เป็นวตัตเภท เมื่ออรุณขึ้นแล้ว พึงเก็บวัตร ถ้าภิกษุนั้นหลีกไปด้วยกรณียะบางอย่าง เห็นภิกษุอื่นรูปใดเป็นรูปแรก พึงบอกแก่ภิกษุนั้นแล้วเก็บ แม้ไปถึงวิหารแล้ว เห็นภิกษุรูปใดเป็นรูปแรก พึงบอกแก่ภิกษุนั้นแล้วเก็บ นี้เป็นวิธีปฏิบัติของภิกษุผู้เก็บวัตร 238. එවං [Pg.337] යත්තකානි දිවසානි ආපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, තත්තකානි තතො අධිකතරානි වා කුක්කුච්චවිනොදනත්ථාය පරිවසිත්වා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා වත්තං සමාදියිත්වා මානත්තං යාචිතබ්බං. අයඤ්හි වත්තෙ සමාදින්නෙ එව මානත්තාරහො හොති නික්ඛිත්තවත්තෙන පරිවුත්ථත්තා. අනික්ඛිත්තවත්තස්ස පන පුන සමාදානකිච්චං නත්ථි. සො හි පටිච්ඡන්නදිවසාතික්කමෙනෙව මානත්තාරහො හොති, තස්මා තස්ස මානත්තං දාතබ්බමෙව. තං දෙන්තෙන – ๒๓๘. เมื่ออาบัติปกปิดไว้กี่วันอย่างนี้ พึงอยู่ปริวาสเท่าจำนวนวันนั้น หรือมากกว่านั้น เพื่อบรรเทาความรังเกียจ แล้วเข้าไปหาสงฆ์ สมาทานวัตร แล้วพึงขอมานัต ด้วยว่าภิกษุผู้เก็บวัตรอยู่ปริวาสนี้ ย่อมเป็นผู้ควรแก่มานัตต่อเมื่อสมาทานวัตรแล้วเท่านั้น เพราะฉะนั้น จึงพึงขอมานัต เพราะความเป็นผู้อยู่ปริวาสโดยเก็บวัตรแล้ว ส่วนภิกษุผู้ไม่ได้เก็บวัตร ไม่ต้องมีกิจในการสมาทานอีก เพราะภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ควรแก่มานัตด้วยการล่วงเลยวันปกปิดไปนั่นเอง เพราะฉะนั้น จึงพึงให้มานัตแก่ภิกษุนั้นแล เมื่อจะให้มานัตนั้น — ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – "ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ ท่านผู้เจริญ... (ละ)... ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว แม้ครั้งที่สอง ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ ท่านผู้เจริญ... (ละ)... ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว แม้ครั้งที่สาม ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์" එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ครั้นให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว — ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. "ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต 6 ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน นี่เป็นญัตติ" ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං [Pg.338] සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. "ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต 6 ราตรีเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต 6 ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน การให้มานัต 6 ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้มีอายุรูปใด ท่านรูปนั้นพึงพูด" ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละไว้)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละไว้)... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ได้ให้มานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เป็นที่ชอบใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ ච තෙන භික්ඛුනා මාළකසීමායමෙව ‘‘මානත්තං සමාදියාමි, වත්තං සමාදියාමී’’ති වත්තං සමාදාතබ්බං, සමාදියිත්වා තත්ථෙව සඞ්ඝස්ස ආරොචෙතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන ච – และเมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง ภิกษุนั้นพึงสมาทานวัตรในสีมาโรงอุโบสถนั่นเองว่า 'ข้าพเจ้าสมาทานมานัตต์ ข้าพเจ้าสมาทานวัตร' ครั้นสมาทานแล้ว พึงบอกแก่สงฆ์ในที่นั้นนั่นเอง และเมื่อบอก ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นประพฤติมานัตต์อยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอบอก ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่า 'บอกแล้ว' එවං ආරොචෙතබ්බං. ඉමඤ්ච පන අත්ථං ගහෙත්වා යාය කායචි වාචාය ආරොචෙතුං වට්ටතියෙව. พึงบอกอย่างนี้ อนึ่ง พึงถือเอาเนื้อความนี้แล้วบอกด้วยวาจาใดๆ ก็ควร ආරොචෙත්වා [Pg.339] සචෙ නික්ඛිපිතුකාමො හොති, ‘‘මානත්තං නික්ඛිපාමි, වත්තං නික්ඛිපාමී’’ති සඞ්ඝමජ්ඣෙ නික්ඛිපිතබ්බං. මාළකතො භික්ඛූසු නික්ඛන්තෙසු එකස්සපි සන්තිකෙ නික්ඛිපිතුං වට්ටති. මාළකතො නික්ඛමිත්වා සතිං පටිලභන්තෙන සහගච්ඡන්තස්ස සන්තිකෙ නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි පක්කන්තො, අඤ්ඤස්ස යස්ස මාළකෙ නාරොචිතං, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන පන අවසානෙ ‘‘වෙදියතීති මං ආයස්මා ධාරෙතූ’’ති වත්තබ්බං. ද්වින්නං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තා ධාරෙන්තූ’’ති, තිණ්ණං ආරොචෙන්තෙන ‘‘ආයස්මන්තො ධාරෙන්තූ’’ති වත්තබ්බං. නික්ඛිත්තකාලතො පට්ඨාය පකතත්තට්ඨානෙ තිට්ඨති. සචෙ අප්පභික්ඛුකො විහාරො හොති, සභාගා භික්ඛූ වසන්ති, වත්තං අනික්ඛිපිත්වා අන්තොවිහාරෙයෙව රත්තියො ගණෙතබ්බා. අථ න සක්කා සොධෙතුං, වුත්තනයෙනෙව වත්තං නික්ඛිපිත්වා පච්චූසසමයෙ චතූහි පඤ්චහි වා භික්ඛූහි සද්ධිං පරික්ඛිත්තස්ස විහාරස්ස පරික්ඛෙපතො, අපරික්ඛිත්තස්ස පරික්ඛෙපාරහට්ඨානතො ද්වෙ ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කමිත්වා මහාමග්ගතො ඔක්කම්ම ගුම්බෙන වා වතියා වා පටිච්ඡන්නට්ඨානෙ නිසීදිතබ්බං, අන්තොඅරුණෙයෙව වුත්තනයෙන වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙතබ්බං. සචෙ අඤ්ඤො කොචි භික්ඛු කෙනචිදෙව කරණීයෙන තං ඨානං ආගච්ඡති, සචෙ එස තං පස්සති, සද්දං වාස්ස සුණාති, ආරොචෙතබ්බං. අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදො ච, අථ ද්වාදසහත්ථං උපචාරං ඔක්කමිත්වා අජානන්තස්සෙව ගච්ඡති, රත්තිච්ඡෙදො හොති එව, වත්තභෙදො පන නත්ථි. ආරොචිතකාලතො පට්ඨාය එකං භික්ඛුං ඨපෙත්වා සෙසෙහි සති කරණීයෙ ගන්තුම්පි වට්ටති, අරුණෙ උට්ඨිතෙ තස්ස භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. සචෙ සොපි කෙනචි කම්මෙන පුරෙ අරුණෙයෙව ගච්ඡති, අඤ්ඤං විහාරතො නික්ඛන්තං වා ආගන්තුකං වා යං පඨමං පස්සති, තස්ස සන්තිකෙ ආරොචෙත්වා වත්තං නික්ඛිපිතබ්බං. අයඤ්ච යස්මා ගණස්ස ආරොචෙත්වා භික්ඛූනඤ්ච අත්ථිභාවං සල්ලක්ඛෙත්වාව වසි, තෙනස්ස ඌනෙ ගණෙ චරණදොසො වා විප්පවාසො වා න හොති. සචෙ න කඤ්චි පස්සති, විහාරං ගන්ත්වාපි යං පඨමං පස්සති, තස්ස ආරොචෙත්වා නික්ඛිපිතබ්බං. අයං නික්ඛිත්තවත්තස්ස පරිහාරො. ครั้นบอกแล้ว ถ้าประสงค์จะวางวัตร พึงวางในท่ามกลางสงฆ์ว่า 'ข้าพเจ้าวางมานัตต์ ข้าพเจ้าวางวัตร' เมื่อภิกษุทั้งหลายออกไปจากโรงอุโบสถแล้ว พึงวางในสำนักของภิกษุแม้รูปเดียวก็ควร ภิกษุผู้ได้สติครั้นออกจากโรงอุโบสถแล้ว พึงวางในสำนักของภิกษุผู้ไปด้วยกัน ถ้าแม้ภิกษุนั้นหลีกไปแล้ว พึงบอกแก่ภิกษุอื่นที่ยังไม่ได้บอกในโรงอุโบสถแล้วพึงวาง อนึ่ง เมื่อบอก พึงกล่าวในที่สุดว่า 'ขอท่านผู้มีอายุจงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่า บอกแล้ว' เมื่อบอกแก่ภิกษุ ๒ รูป พึงกล่าวว่า 'ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำไว้' เมื่อบอกแก่ภิกษุ ๓ รูป พึงกล่าวว่า 'ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำไว้' ตั้งแต่เวลาที่วางแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นปรกติ ถ้าวิหารมีภิกษุน้อย ภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันอยู่ พึงนับราตรีในภายในวิหารนั่นเองโดยไม่ต้องวางวัตร ถ้าไม่สามารถจะชำระได้ พึงวางวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง ในเวลาเช้ามืด พึงไปพร้อมกับภิกษุ ๔ หรือ ๕ รูป นั่งในที่ที่ปกปิดด้วยพุ่มไม้หรือรั้ว โดยก้าวล่วงชั่วระยะการขว้างก้อนดิน ๒ ครั้ง จากรั้วแห่งวิหารที่มีรั้วล้อม หรือจากที่ที่ควรเป็นรั้วแห่งวิหารที่ไม่มีรั้วล้อม โดยหลีกจากทางหลวง พึงสมาทานวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเองแล้วพึงบอกในภายในอรุณนั่นเอง ถ้าภิกษุอื่นบางรูปมายังที่นั้นด้วยกิจบางอย่าง ถ้าภิกษุนั้นเห็นภิกษุนั้น หรือได้ยินเสียงของภิกษุนั้น พึงบอก เมื่อไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและการทำลายวัตร ถ้าภิกษุนั้นก้าวล่วงอุปจาระ ๑๒ ศอกไปโดยไม่รู้ ย่อมมีการขาดราตรีอย่างเดียว แต่ไม่มีการทำลายวัตร ตั้งแต่เวลาที่บอกแล้ว เว้นภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุที่เหลือเมื่อมีกิจที่ควรทำจะไปก็ได้ เมื่ออรุณขึ้นแล้ว พึงวางวัตรในสำนักของภิกษุนั้น ถ้าแม้ภิกษุนั้นก็ไปก่อนอรุณด้วยกิจบางอย่าง พึงบอกแก่ภิกษุที่ออกจากวิหาร หรือภิกษุอาคันตุกะรูปใดที่เห็นก่อน แล้วพึงวางวัตร และเพราะภิกษุนี้บอกแก่คณะแล้ว และกำหนดถึงการมีอยู่ของภิกษุทั้งหลายแล้วจึงอยู่ เพราะเหตุนั้น โทษคือการประพฤติในคณะที่บกพร่อง หรือการอยู่ปราศ ย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น ถ้าไม่เห็นใครเลย แม้ไปสู่วิหารแล้ว เห็นภิกษุรูปใดก่อน พึงบอกแก่ภิกษุนั้นแล้วพึงวางวัตร นี้คือการผ่อนผันสำหรับภิกษุผู้วางวัตรแล้ว 239. එවං ඡාරත්තං මානත්තං අඛණ්ඩං චරිත්වා යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙහි ච පඨමං [Pg.340] අබ්භානාරහො කාතබ්බො. අයඤ්හි නික්ඛිත්තවත්තත්තා පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතො, පකතත්තස්ස ච අබ්භානං කාතුං න වට්ටති, තස්මා වත්තං සමාදාපෙතබ්බො, වත්තෙ සමාදින්නෙ අබ්භානාරහො හොති. තෙනපි වත්තං සමාදියිත්වා ආරොචෙත්වා අබ්භානං යාචිතබ්බං. අනික්ඛිත්තවත්තස්ස පුන වත්තසමාදානකිච්චං නත්ථි. සො හි ඡාරත්තාතික්කමෙනෙව අබ්භානාරහො හොති, තස්මා සො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච – ๒๓๙. ครั้นประพฤติมานัตต์หกคืนโดยไม่ขาดอย่างนี้แล้ว ในที่ใดมีภิกษุสงฆ์ครบยี่สิบรูป ภิกษุนั้นพึงได้รับการอัพภานในที่นั้น และภิกษุทั้งหลายผู้จะอัพภานพึงทำภิกษุนั้นให้เป็นผู้ควรแก่อัพภานก่อน เพราะภิกษุนี้ดำรงอยู่ในฐานะเป็นปรกติเพราะวางวัตรแล้ว และไม่ควรทำอัพภานแก่ภิกษุผู้เป็นปรกติ เพราะฉะนั้น พึงให้สมาทานวัตร เมื่อสมาทานวัตรแล้ว ย่อมเป็นผู้ควรแก่อัพภาน แม้ภิกษุนั้นก็พึงสมาทานวัตรแล้วบอก แล้วพึงขออัพภาน สำหรับภิกษุผู้ไม่ได้วางวัตร ไม่มีกิจที่จะต้องสมาทานวัตรอีก เพราะภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ควรแก่อัพภานด้วยการล่วงไปแห่งหกคืนนั่นเอง เพราะฉะนั้น พึงอัพภานภิกษุนั้น และเมื่ออัพภาน ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์หกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ... (ละไว้)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์แม้ครั้งที่สอง ข้าแต่ท่านผู้เจริญ... (ละไว้)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์แม้ครั้งที่สาม එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ครั้นให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ได้อยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං [Pg.341] සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ได้อยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ปกปิดไว้หนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ สงฆ์นับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ย่อ)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ย่อ)... ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์นับเข้าหมู่แล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ එවං තාව එකාහප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පටිච්ඡන්නපරිවාසො මානත්තදානං අබ්භානඤ්ච වෙදිතබ්බං. ඉමිනාව නයෙන ද්වීහාදිපටිච්ඡන්නාසුපි තදනුරූපා කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทราบปริวาสที่ปกปิด การให้มานัต และการนับเข้าหมู่สำหรับอาบัติที่ปกปิดไว้หนึ่งวันอย่างนี้ก่อน ด้วยทำนองนี้แล พึงทำกรรมวาจาที่สมควรแม้ในอาบัติที่ปกปิดไว้สองวันเป็นต้น 240. සචෙ පන අප්පටිච්ඡන්නා ආපත්ති හොති, පරිවාසං අදත්වා මානත්තමෙව දත්වා චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. කථං? මානත්තං දෙන්තෙන තාව – ๒๔๐. ก็ถ้าอาบัติเป็นอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ภิกษุนั้นไม่ต้องให้ปริวาส ให้แต่มานัตเท่านั้น เมื่อประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการนับเข้าหมู่ จะพึงนับเข้าหมู่อย่างไร? เมื่อจะให้มานัต เบื้องต้นพึงให้ภิกษุนั้นขอว่า ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์แม้ครั้งที่สอง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์แม้ครั้งที่สาม තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං [Pg.342] ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ย่อ)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ย่อ)... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ อันสงฆ์ให้แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ ච වත්තසමාදානං වත්තනික්ඛෙපො මානත්තචරණඤ්ච සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลงแล้ว การสมาทานวัตร การวางวัตร และการประพฤติมานัตทั้งหมด พึงทราบด้วยทำนองที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง ส่วนภิกษุผู้บอกพึงบอกว่า ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้าได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอบอก ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นผู้บอก එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกอย่างนี้ එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා ආරොචෙන්තෙන පටිච්ඡන්නමානත්තෙ වුත්තනයෙනෙව ආරොචෙතබ්බං. චිණ්ණමානත්තො ච යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච – ภิกษุผู้บอกแก่ภิกษุรูปเดียว หรือสองรูป สามรูป พึงบอกด้วยทำนองที่กล่าวมาแล้วในมานัตที่ปกปิดไว้ ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการนับเข้าหมู่ในสีมาที่มีภิกษุสงฆ์ ๒๐ รูป และภิกษุผู้จะนับเข้าหมู่พึงกล่าวว่า ‘‘අහං[Pg.343], භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො දුතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමි. අහං, භන්තෙ…පෙ… සොහං චිණ්ණමානත්තො තතියම්පි, භන්තෙ, සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้าได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์แม้ครั้งที่สอง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ... (ย่อ)... ข้าพเจ้าผู้ประพฤติมานัตแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์แม้ครั้งที่สาม එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้จากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติหลายข้อที่ไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขอนับเข้าหมู่จากสงฆ์ สงฆ์นับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการนับเข้าหมู่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... (ละ) ...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม... (ละ) ... අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ภิกษุชื่อนี้ สงฆ์ให้อัพภานแล้ว, เป็นที่พอใจของสงฆ์, เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง, ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචං වත්වා අබ්භෙතබ්බො. එවං අප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා වුට්ඨානං වෙදිතබ්බං. พึงให้อัพภานโดยกล่าวญัตติทุติยกรรมวาจาอย่างนี้. พึงทราบการออกจากอาบัติที่ไม่ปกปิดอย่างนี้. 241. සචෙ [Pg.344] කස්සචි එකාපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, එකා අප්පටිච්ඡන්නා, තස්ස පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං දත්වා පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන අප්පටිච්ඡන්නාපත්තිං පටිච්ඡන්නාපත්තියා සමොධානෙත්වාපි දාතුං වට්ටති. කථං? සචෙ පටිච්ඡන්නාපත්ති එකාහප්පටිච්ඡන්නා හොති – ๒๔๑. ถ้าภิกษุบางรูปมีอาบัติที่ปกปิดไว้หนึ่งอาบัติ และมีอาบัติที่ไม่ปกปิดไว้หนึ่งอาบัติ, เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุนั้นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว โดยให้ปริวาสแก่อาบัติที่ปกปิดไว้, ก็ควรให้โดยรวมอาบัติที่ไม่ปกปิดเข้ากับอาบัติที่ปกปิดไว้ก็ได้. อย่างไร? ถ้าอาบัติที่ปกปิดไว้เป็นการปกปิดไว้หนึ่งวัน – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้าเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น ข้าพเจ้าเป็นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ปกปิดไว้ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอมานัตหกคืนจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอสามครั้งแล้ว – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ปกปิดไว้ เธอขอมานัตหกคืนจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො [Pg.345] ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้พ้นจากปริวาสแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ปกปิดไว้ เธอขอมานัตหกคืนจากสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ สงฆ์ให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ ท่านผู้ใดเห็นชอบด้วยการให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... (ละ) ...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม... (ละ) ... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ปกปิดไว้แล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้. කම්මවාචාපරියොසානෙ ච වත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลงแล้ว การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมดก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง แต่เมื่อจะบอก – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้ง (วัตร) ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้แจ้งอยู่’’ ดังนี้ – එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกอย่างนี้ සමාදින්නමානත්තෙන ච අනූනං කත්වා වුත්තනයෙන ඡාරත්තං මානත්තං චරිතබ්බං. චිණ්ණමානත්තො ච යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච – พึงประพฤติมานัต ๖ ราตรีตามนัยที่กล่าวมาแล้ว โดยทำให้ไม่บกพร่องด้วยมานัตที่สมาทานแล้ว และภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการอัพภานในที่ใดที่มีภิกษุสงฆ์หมู่ ๒๐ และเมื่อจะอัพภาน - ‘‘අහං[Pg.346], භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො, අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ข้าพเจ้านั้นเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์’’ ดังนี้ – එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งอย่างนี้แล้ว - ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නාඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ เธอเป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි එකාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං එකාහප්පටිච්ඡන්නානං එකාහපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං [Pg.347] මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ‘‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน เธอได้ขอปริวาสหนึ่งวันต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวันเหล่านั้น เธอเป็นผู้อยู่ปริวาสจบแล้ว ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรีต่อสงฆ์เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ภิกษุชื่อนี้เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ เธอเป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ‘‘ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนั้นแม้ครั้งที่สอง... (พึงกล่าวอย่างนี้ไปจนถึง) ...แม้ครั้งที่สาม... ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ‘‘ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’’ ดังนี้ – එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො. พึงอัพภานด้วยการทำกรรมวาจาอย่างนี้ පටිච්ඡන්නපරිවාසකථා නිට්ඨිතා. เรื่องปฏิจฉันนปริวาสจบแล้ว 242. සුද්ධන්තපරිවාසො සමොධානපරිවාසොති ද්වෙ අවසෙසා. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 102) සුද්ධන්තපරිවාසො දුවිධො චූළසුද්ධන්තො මහාසුද්ධන්තොති. දුවිධොපි චෙස රත්තිපරිච්ඡෙදං සකලං වා එකච්චං වා අජානන්තස්ස ච අස්සරන්තස්ස ච තත්ථ වෙමතිකස්ස ච දාතබ්බො. ආපත්තිපරියන්තං පන ‘‘එත්තකා අහං ආපත්තියො ආපන්නො’’ති ජානාතු වා මා වා, අකාරණමෙතං, තත්ථ යො උපසම්පදතො පට්ඨාය අනුලොමක්කමෙන වා ආරොචිතදිවසතො පට්ඨාය පටිලොමක්කමෙන වා ‘‘අසුකඤ්ච අසුකඤ්ච දිවසං වා පක්ඛං වා මාසං වා සංවච්ඡරං වා තව සුද්ධභාවං ජානාසී’’ති පුච්ඡියමානො ‘‘ආම, භන්තෙ, ජානාමි, එත්තකං නාම කාලං අහං සුද්ධො’’ති වදති, තස්ස දින්නො සුද්ධන්තපරිවාසො චූළසුද්ධන්තොති වුච්චති. ๒๔๒. สุทธันตปริวาสและสโมธานปริวาสที่เหลืออีก ๒ อย่าง ในบรรดาสุทธันตปริวาสและสโมธานปริวาสนั้น สุทธันตปริวาสมี ๒ ชนิด คือ จูฬสุทธันต์และมหาสุทธันต์ สุทธันตปริวาสแม้ทั้งสองชนิดนั้น พึงให้แก่ภิกษุผู้ไม่รู้และผู้ระลึกไม่ได้ และผู้มีความสงสัยในกำหนดราตรีนั้น ทั้งหมดหรือบางส่วน ส่วนกำหนดที่สุดแห่งอาบัติว่า 'ข้าพเจ้าต้องอาบัติเท่านี้' จะรู้ก็ตาม ไม่รู้ก็ตาม นั่นไม่ใช่เหตุ ในบรรดาสุทธันตปริวาส ๒ ชนิดนั้น ภิกษุใดเมื่อถูกถามว่า 'ท่านรู้ความบริสุทธิ์ของท่านตั้งแต่วันอุปสมบทเป็นต้นมา ตามลำดับอนุโลม หรือตั้งแต่วันที่บอก (อาบัติ) เป็นต้นมา ตามลำดับปฏิโลม ว่าเป็นวันนั้นๆ หรือกึ่งเดือน หรือหนึ่งเดือน หรือหนึ่งปีหรือไม่' แล้วกล่าวว่า 'ขอรับ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ารู้ ข้าพเจ้าบริสุทธิ์ตลอดกาลเท่านี้' สุทธันตปริวาสที่ให้แก่ภิกษุนั้น เรียกว่า จูฬสุทธันต์ තං ගහෙත්වා පරිවසන්තෙන යත්තකං කාලං අත්තනො සුද්ධිං ජානාති, තත්තකං අපනෙත්වා අවසෙසං මාසං වා ද්වෙමාසං වා පරිවසිතබ්බං. සචෙ ‘‘මාසමත්තං අසුද්ධොම්හී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා අග්ගහෙසි, පරිවසන්තො ච පුන අඤ්ඤං මාසං සරති, තම්පි මාසං පරිවසිතබ්බමෙව, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. අථ ‘‘ද්වෙමාසං අසුද්ධොම්හී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා අග්ගහෙසි, පරිවසන්තො ච ‘‘මාසමත්තමෙවාහං අසුද්ධොම්හී’’ති සන්නිට්ඨානං කරොති, මාසමෙව පරිවසිතබ්බං, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. අයඤ්හි සුද්ධන්තපරිවාසො නාම උද්ධම්පි [Pg.348] ආරොහති, හෙට්ඨාපි ඔරොහති. ඉදමස්ස ලක්ඛණං. අඤ්ඤස්මිං පන ආපත්තිවුට්ඨානෙ ඉදං ලක්ඛණං – යො අප්පටිච්ඡන්නං ආපත්තිං ‘‘පටිච්ඡන්නා’’ති විනයකම්මං කරොති, තස්සාපත්ති වුට්ඨාති. යො පටිච්ඡන්නං ‘‘අප්පටිච්ඡන්නා’’ති විනයකම්මං කරොති, තස්ස න වුට්ඨාති. අචිරපටිච්ඡන්නං ‘‘චිරපටිච්ඡන්නා’’ති කරොන්තස්සපි වුට්ඨාති, චිරපටිච්ඡන්නං ‘‘අචිරපටිච්ඡන්නා’’ති කරොන්තස්ස න වුට්ඨාති. එකං ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා ‘‘සම්බහුලා’’ති කරොන්තස්ස වුට්ඨාති එකං විනා සම්බහුලානං අභාවතො. සම්බහුලා පන ආපජ්ජිත්වා ‘‘එකං ආපජ්ජි’’න්ති කරොන්තස්ස න වුට්ඨාති. เมื่อภิกษุผู้ถือจูฬสุทธันต์นั้นอยู่ปริวาส พึงหักระยะเวลาที่ตนรู้ความบริสุทธิ์ของตนออก แล้วอยู่ปริวาสในส่วนที่เหลือคือหนึ่งเดือนหรือสองเดือน หากภิกษุนั้นกำหนดว่า “ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์ประมาณหนึ่งเดือน” แล้วถือปริวาส เมื่ออยู่ปริวาสแล้วระลึกได้อีกหนึ่งเดือน ก็พึงอยู่ปริวาสเดือนนั้นอีกนั่นแล ไม่ต้องทำกรรมวาจาให้ปริวาสอีก หากภิกษุนั้นกำหนดว่า “ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์ประมาณสองเดือน” แล้วถือปริวาส เมื่ออยู่ปริวาสแล้วกำหนดได้แน่นอนว่า “ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์เพียงหนึ่งเดือนเท่านั้น” ก็พึงอยู่ปริวาสเพียงหนึ่งเดือน ไม่ต้องทำกรรมวาจาให้ปริวาสอีก เพราะสุทธันตปริวาสนี้ย่อมขึ้นไปข้างบนก็ได้ ลงมาข้างล่างก็ได้ นี่เป็นลักษณะของสุทธันตปริวาสนั้น ส่วนในการออกจากอาบัติอย่างอื่น มีลักษณะดังนี้คือ ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้ว่า “เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้” ภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัตินั้น ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ปกปิดไว้ว่า “เป็นอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้” ภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัตินั้น แม้ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ปกปิดไว้ไม่นานว่า “เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้นาน” ภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัตินั้น ภิกษุใดทำวินัยกรรมแก่อาบัติที่ปกปิดไว้นานว่า “เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ไม่นาน” ภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัตินั้น ภิกษุใดต้องอาบัติหนึ่งตัวแล้วทำวินัยกรรมว่า “เป็นอาบัติหลายตัว” ภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัตินั้น เพราะไม่มีอาบัติหลายตัวหากไม่มีอาบัติหนึ่งตัว แต่ภิกษุใดต้องอาบัติหลายตัวแล้วทำวินัยกรรมว่า “ต้องอาบัติหนึ่งตัว” ภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัตินั้น යො පන යථාවුත්තෙන අනුලොමපටිලොමනයෙන පුච්ඡියමානොපි රත්තිපරියන්තං න ජානාති නස්සරති, වෙමතිකො වා හොති, තස්ස දින්නො සුද්ධන්තපරිවාසො මහාසුද්ධන්තොති වුච්චති. තං ගහෙත්වා ගහිතදිවසතො පට්ඨාය යාව උපසම්පදදිවසො, තාව රත්තියො ගණෙත්වා පරිවසිතබ්බං, අයං උද්ධං නාරොහති, හෙට්ඨා පන ඔරොහති. තස්මා සචෙ පරිවසන්තො රත්තිපරිච්ඡෙදෙ සන්නිට්ඨානං කරොති ‘‘මාසො වා සංවච්ඡරො වා මය්හං ආපන්නස්සා’’ති, මාසං වා සංවච්ඡරං වා පරිවසිතබ්බං. ส่วนภิกษุใดเมื่อถูกถามด้วยวิธีอนุโลมปฏิโลมตามที่กล่าวมาแล้ว ก็ไม่รู้หรือไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี หรือมีความสงสัย สุทธันตปริวาสที่ให้แก่ภิกษุนั้นเรียกว่า มหาสุทธันต์ เมื่อถือมหาสุทธันต์นั้นแล้ว พึงนับราตรีตั้งแต่วันที่ถือไปจนถึงวันอุปสมบทแล้วอยู่ปริวาส มหาสุทธันต์นี้ไม่ขึ้นไปข้างบน แต่ลงมาข้างล่างได้ เพราะฉะนั้น หากภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสกำหนดกำหนดราตรีได้แน่นอนว่า “ข้าพเจ้าต้องอาบัติมาแล้วหนึ่งเดือนหรือหนึ่งปี” ก็พึงอยู่ปริวาสหนึ่งเดือนหรือหนึ่งปี පරිවාසයාචනදානලක්ඛණං පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බං – තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො – ลักษณะการขอและการให้ปริวาสในสุทธันต์นี้ พึงทราบดังนี้คือ ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้าภิกษุผู้มีพรรษาแก่กว่าทั้งหลาย นั่งกระโหย่งประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචාමී’’ති. “ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี ข้าพเจ้านั้นจึงขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์” දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො. พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං [Pg.349] යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี เธอขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ หากสงฆ์พร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี เธอขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบในการให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด” ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. “ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนั้นแม้ครั้งที่สอง... (พึงกล่าวอย่างนี้ไปจนถึง) ...แม้ครั้งที่สาม...” ‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං. සුද්ධන්තපරිවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – “สงฆ์ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้” එවං සුද්ධන්තපරිවාසො දාතබ්බො. พึงให้สุทธันตปริวาสอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ වත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อกรรมวาจาจบลง การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมดก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล ส่วนเมื่อจะบอก (วัตร) พึงกล่าวว่า ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති ආරොචෙතබ්බං. “ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี ไม่ระลึกถึงกำหนดอาบัติ ไม่ระลึกถึงกำหนดราตรี สงสัยในกำหนดอาบัติ สงสัยในกำหนดราตรี ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้นแล้ว ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ว่าแจ้งให้ทราบแล้ว” ดังนี้ พึงบอกกล่าว එකස්ස ද්වින්නං වා තිණ්ණං වා ආරොචනං වුත්තනයමෙව. පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන – การบอกกล่าวแก่ภิกษุรูปเดียว หรือสองรูป หรือสามรูป ก็มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว — ‘‘අහං[Pg.350], භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මාරත්තං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ ดังนี้ එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขออย่างนี้ ๓ ครั้งแล้ว – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี เธอได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี เธอได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้ ฯลฯ แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้ ฯลฯ ‘‘දින්නං [Pg.351] සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้น สงฆ์ได้ให้แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อกรรมวาจาจบลงแล้ว การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด ก็มีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล ส่วนเมื่อจะบอกกล่าว – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี ข้าพเจ้าได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัต ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้ง ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัต ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่ากำลังประพฤติมานัต ดังนี้ එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกกล่าวอย่างนี้ චිණ්ණමානත්තො ච යත්ථ සියා වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො, තත්ථ සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච – และภิกษุผู้มีมานัตประพฤติจบแล้ว ในที่ใดมีภิกษุสงฆ์ครบ ๒๐ รูป ภิกษุรูปนั้นพึงได้รับการอัพภานในที่นั้น และเมื่อจะอัพภาน – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාමි, රත්තිපරියන්තං න ජානාමි, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, රත්තිපරියන්තං නස්සරාමි, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං භන්තෙ චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี ข้าพเจ้าได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้มีมานัตประพฤติจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ดังนี้ එවං [Pg.352] තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขออย่างนี้ ๓ ครั้งแล้ว – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่ทราบที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ทราบที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งที่สุดแห่งราตรี สงสัยในที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในที่สุดแห่งราตรี เธอได้ขอสุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สุทธันตปริวาสเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอผู้มีมานัตประพฤติจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි, ආපත්තිපරියන්තං න ජානාති, රත්තිපරියන්තං න ජානාති, ආපත්තිපරියන්තං නස්සරති, රත්තිපරියන්තං නස්සරති, ආපත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, රත්තිපරියන්තෙ වෙමතිකො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං සුද්ධන්තපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว ไม่รู้วันที่สุดแห่งอาบัติ ไม่รู้วันที่สุดแห่งราตรี ไม่ระลึกได้ซึ่งวันที่สุดแห่งอาบัติ ไม่ระลึกได้ซึ่งวันที่สุดแห่งราตรี สงสัยในวันที่สุดแห่งอาบัติ สงสัยในวันที่สุดแห่งราตรี ภิกษุนั้นขอปริวาสสุทธันตะเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสุทธันตะเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ การอัพภานภิกษุชื่อนี้ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด” ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. “ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละไว้) ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละไว้)” ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – “ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้” එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො. ครั้นทำกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว พึงอัพภาน සුද්ධන්තපරිවාසකථා නිට්ඨිතා. เรื่องปริวาสสุทธันตะจบแล้ว 243. සමොධානපරිවාසො [Pg.353] පන තිවිධො හොති – ඔධානසමොධානො අග්ඝසමොධානො මිස්සකසමොධානොති. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 102) ඔධානසමොධානො නාම අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙන්තස්ස පරිවුත්ථදිවසෙ ඔධුනිත්වා මක්ඛෙත්වා පුරිමාය ආපත්තියා මූලදිවසපරිච්ඡෙදෙ පච්ඡා ආපන්නං ආපත්තිං සමොදහිත්වා දාතබ්බපරිවාසො වුච්චති. ๒๔๓. ส่วนสมโวธานปริวาสนั้นมี ๓ อย่าง คือ โอธานสมโวธาน อัคฆสมโวธาน และมิสสกสมโวธาน ในบรรดาปริวาสเหล่านั้น ชื่อว่าโอธานสมโวธาน ได้แก่ ปริวาสที่พึงให้แก่ภิกษุผู้ต้องอาบัติในระหว่างแล้วปกปิดไว้ โดยการปัดวันแห่งปริวาสที่อยู่แล้วทั้งหมดออกไปและลบวันเหล่านั้นเสีย แล้วรวมอาบัติที่ต้องภายหลังเข้าด้วยกันในกำหนดวันเดิมของอาบัติก่อน අයං පනෙත්ථ විනිච්ඡයො – යො පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවාසං ගහෙත්වා පරිවසන්තො වා මානත්තාරහො වා මානත්තං චරන්තො වා අබ්භානාරහො වා අනික්ඛිත්තවත්තො අඤ්ඤං ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පුරිමාය ආපත්තියා සමා වා ඌනතරා වා රත්තියො පටිච්ඡාදෙති, තස්ස මූලායපටිකස්සනෙන තෙ පරිවුත්ථදිවසෙ ච මානත්තචිණ්ණදිවසෙ ච සබ්බෙ ඔධුනිත්වා අදිවසෙ කත්වා පච්ඡා ආපන්නාපත්තිං මූලආපත්තියං සමොධාය පරිවාසො දාතබ්බො. තෙන සචෙ මූලාපත්ති පක්ඛපටිච්ඡන්නා, අන්තරාපත්ති ඌනකපක්ඛපටිච්ඡන්නා, පුන පක්ඛමෙව පරිවාසො පරිවසිතබ්බො. අථාපි අන්තරාපත්ති පක්ඛපටිච්ඡන්නාව, පක්ඛමෙව පරිවසිතබ්බං. එතෙනුපායෙන යාව සට්ඨිවස්සපටිච්ඡන්නා මූලාපත්ති, තාව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. සට්ඨිවස්සානිපි පරිවසිත්වා මානත්තාරහො හුත්වාපි හි එකදිවසං අන්තරාපත්තිං පටිච්ඡාදෙත්වා පුන සට්ඨිවස්සානි පරිවාසාරහො හොති. එවං මානත්තචාරිකමානත්තාරහකාලෙපි ආපන්නාය ආපත්තියා මූලායපටිකස්සනෙ කතෙ මානත්තචිණ්ණදිවසාපි පරිවාසවුත්ථදිවසාපි සබ්බෙ මක්ඛිතාව හොන්ති. සචෙ පන නික්ඛිත්තවත්තො ආපජ්ජති, මූලායපටිකස්සනාරහො නාම න හොති. කස්මා? යස්මා න සො පරිවසන්තො ආපන්නො, පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතො ආපන්නො, තස්මා තස්සා ආපත්තියා විසුං මානත්තං චරිතබ්බං. සචෙ පටිච්ඡන්නා හොති, පරිවාසොපි වසිතබ්බො. ในเรื่องนี้มีวินิจฉัยดังนี้ คือ ภิกษุใดถือปริวาสเพื่ออาบัติที่ปกปิดไว้ กำลังอยู่ปริวาสอยู่ก็ดี เป็นผู้ควรมานัตอยู่ก็ดี กำลังประพฤติมานัตอยู่ก็ดี เป็นผู้ควรแก่อัพภานอยู่ก็ดี เป็นผู้มีวัตรยังไม่ถูกยกเลิก ต้องอาบัติอื่นแล้วปกปิดราตรีเท่ากันหรือน้อยกว่าอาบัติก่อน แก่ภิกษุนั้น พึงให้ปริวาสโดยการดึงกลับไปสู่มูล โดยการปัดวันปริวาสที่อยู่แล้วทั้งหมดและวันมานัตที่ประพฤติแล้วทั้งหมดออกไป ทำให้เป็นวันไม่นับ แล้วรวมอาบัติที่ต้องภายหลังเข้ากับอาบัติมูล ถ้าอาบัติมูลปกปิดไว้ครึ่งเดือน อาบัติในระหว่างปกปิดไว้น้อยกว่าครึ่งเดือน พึงอยู่ปริวาสครึ่งเดือนอีก อนึ่ง ถ้าอาบัติในระหว่างปกปิดไว้ครึ่งเดือนเหมือนกัน ก็พึงอยู่ปริวาสครึ่งเดือนเหมือนกัน ด้วยอุบายนี้ พึงทราบวินิจฉัยไปจนถึงอาบัติมูลที่ปกปิดไว้ ๖๐ ปี เพราะแม้จะอยู่ปริวาส ๖๐ ปีแล้ว เป็นผู้ควรมานัตแล้วก็ตาม แต่ถ้าปกปิดอาบัติในระหว่างไว้ ๑ วัน ก็กลับเป็นผู้ควรปริวาส ๖๐ ปีอีก อย่างนี้ แม้ในเวลาที่กำลังประพฤติมานัตหรือควรมานัต เมื่อมีการดึงอาบัติที่ต้องกลับไปสู่มูล วันที่ประพฤติมานัตแล้วและวันที่อยู่ปริวาสแล้วทั้งหมดก็เป็นอันลบไปหมด แต่ถ้าภิกษุผู้มีวัตรถูกยกเลิกแล้วต้องอาบัติ ชื่อว่าไม่ควรดึงกลับไปสู่มูล เพราะเหตุไร? เพราะภิกษุนั้นไม่ได้ต้องอาบัติในขณะที่กำลังอยู่ปริวาส แต่ต้องอาบัติในฐานะที่เป็นผู้ปกติ เพราะฉะนั้น พึงประพฤติมานัตต่างหากเพื่ออาบัตินั้น ถ้าอาบัตินั้นปกปิดไว้ ก็พึงอยู่ปริวาสด้วย ‘‘සචෙ පන අන්තරාපත්ති මූලාපත්තිතො අතිරෙකපටිච්ඡන්නා හොති, තත්ථ කිං කාතබ්බ’’න්ති වුත්තෙ මහාසුමත්ථෙරො ආහ ‘‘අතෙකිච්ඡො අයං පුග්ගලො, අතෙකිච්ඡො නාම ආවිකාරාපෙත්වා විස්සජ්ජෙතබ්බො’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘කස්මා අතෙකිච්ඡො නාම, නනු අයං සමුච්චයක්ඛන්ධකො නාම බුද්ධානං ඨිතකාලසදිසො, ආපත්ති නාම පටිච්ඡන්නා වා හොතු අප්පටිච්ඡන්නා වා සමකඌනතරඅතිරෙකපටිච්ඡන්නා වා, විනයධරස්ස කම්මවාචං යොජෙතුං සමත්ථභාවොයෙවෙත්ථ පමාණං, තස්මා යා අතිරෙකපටිච්ඡන්නා [Pg.354] හොති, තං මූලාපත්තිං කත්වා තත්ථ ඉතරං සමොධාය පරිවාසො දාතබ්බො’’ති. අයං ඔධානසමොධානො නාම. เมื่อมีผู้ถามว่า “ถ้าอาบัติในระหว่างปกปิดไว้นานกว่าอาบัติมูล ในกรณีนั้นจะพึงทำอย่างไร” พระมหาซุมเถระกล่าวว่า “บุคคลนี้เยียวยาไม่ได้ ที่ชื่อว่าเยียวยาไม่ได้ คือพึงให้เขาเปิดเผยอาบัติแล้วให้สึกไป” ส่วนพระมหาปทุมเถระกล่าวว่า “เพราะเหตุไรจึงชื่อว่าเยียวยาไม่ได้เล่า คัมภีร์สมุจจยขันธกะนี้เป็นเช่นกับเวลาที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายยังทรงพระชนม์อยู่มิใช่หรือ อาบัติจะเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ก็ตาม ไม่ได้ปกปิดไว้ก็ตาม หรือปกปิดไว้เท่ากัน น้อยกว่า หรือมากกว่าก็ตาม ความที่พระวินัยธรสามารถประกอบกรรมวาจาได้เท่านั้นเป็นประมาณในเรื่องนี้ เพราะฉะนั้น อาบัติใดที่ปกปิดไว้นานกว่า พึงทำอาบัตินั้นให้เป็นอาบัติมูล แล้วรวมอาบัติอื่นเข้าในอาบัตินั้นแล้วให้ปริวาส” นี้ชื่อว่าโอธานสมโวธาน තං දෙන්තෙන පඨමං මූලාය පටිකස්සිත්වා පච්ඡා පරිවාසො දාතබ්බො. සචෙ කොචි භික්ඛු පක්ඛපටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තො අන්තරා අනික්ඛිත්තවත්තොව පුන පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නං ආපත්තිං ආපජ්ජති, තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා වුඩ්ඪානං භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො – ภิกษุผู้ให้ปริวาสนั้น พึงดึงกลับไปสู่มูลก่อน ภายหลังจึงพึงให้ปริวาส ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสเพื่ออาบัติที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ในระหว่างนั้นยังเป็นผู้มีวัตรยังไม่ถูกยกเลิก ต้องอาบัติที่ปกปิดไว้ ๕ วันอีก ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ไหว้เท้าภิกษุผู้แก่กว่าทั้งหลาย นั่งกระโหย่ง ประนมมือ พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචාමී’’ති. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ข้าพเจ้าจึงขอปักขปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปักขปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาสอยู่ ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าจึงขอการดึงกลับไปสู่มูลเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์” දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො. พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ภิกษุผู้ฉลาดสามารถ พึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ภิกษุนั้นขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น นี้เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං [Pg.355] පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ภิกษุนั้นขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น การชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด” ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. “ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง ... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม ...” ‘‘පටිකස්සිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – “ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์ชักเข้าหาอาบัติเดิมแล้ว เพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอถือความนิ่งนั้นเป็นมติอย่างนี้” එවං මූලායපටිකස්සනා කාතබ්බා. “พึงทำมูลายปฏิกัสสนาอย่างนี้” එවඤ්ච සමොධානපරිවාසො දාතබ්බො. තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා…පෙ… එවමස්ස වචනීයො – “และพึงให้สโมธานปริวาสอย่างนี้ ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ... พึงกล่าวอย่างนี้ว่า” ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති. “ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้านั้นเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้านั้นขอสโมธานปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น รวมเข้ากับอาบัติเดิมทั้งหลายต่อสงฆ์” දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො. “พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม” බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – “ภิกษุผู้ฉลาดผู้สามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบว่า” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං [Pg.356] ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ในระหว่างนั้นได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วัน ภิกษุนั้นได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ภิกษุนั้นขอสโมธานปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น รวมเข้ากับอาบัติเดิมทั้งหลายต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงให้สโมธานปริวาสเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น รวมเข้ากับอาบัติเดิมทั้งหลายแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น เธอขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ย่อมชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... แม้ครั้งที่สาม ‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසො[Pg.357], ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น อันสงฆ์ให้แก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ย่อมชอบแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความข้อนั้นไว้ด้วยอย่างนี้ එවං සමොධානපරිවාසො දාතබ්බො. พึงให้ประมวลปริวาสอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ ච වත්තසමාදානාදි සබ්බං පුබ්බෙ වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – และเมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมด พึงทำตามนัยที่กล่าวไว้ก่อนแล้วนั่นแล ส่วนผู้บอก พึงบอกว่า ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าทราบแล้ว ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าทราบแล้ว එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกอย่างนี้ පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන – เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้อยู่ปริวาสแล้ว ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා [Pg.358] සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้อยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้นต่อสงฆ์ එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้กำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้น เธอได้ขอประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ประมวลปริวาสในอาบัติเดิมทั้งหลายเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා [Pg.359] සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน เธอจึงขอปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เมื่อเธอกำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้น เธอจึงขอปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธออยู่ปริวาสแล้ว จึงขอมานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่งอยู่ ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละ) ... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละ) ... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์แล้ว เพราะฉะนั้นจึงนิ่งอยู่ ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ ච මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – และเมื่อกรรมวาจาจบลงแล้ว การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด พึงเป็นไปตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ส่วนผู้บอกพึงบอกว่า – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි[Pg.360], සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ข้าพเจ้าจึงขอปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้า เมื่อข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่าง ข้าพเจ้าจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าจึงขอปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าอยู่ปริวาสแล้ว จึงขอมานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้แจ้งให้ทราบแล้ว එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกอย่างนี้ චිණ්ණමානත්තං අබ්භෙන්තෙන ච – และผู้จะเรียกเข้าหมู่ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือน ข้าพเจ้านั้นจึงขอปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสครึ่งเดือนเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ครึ่งเดือนนั้นแก่ข้าพเจ้านั้น เมื่อข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่าง ข้าพเจ้านั้นจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้านั้นเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้น ข้าพเจ้านั้นจึงขอปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเข้ากับอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ห้าวันในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว จึงขอมานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตหกคืนเพื่ออาบัติหลายตัวนั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานจากสงฆ์ එවං තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขออย่างนี้สามครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං [Pg.361] අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้นได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสแล้วได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้วขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නානං පුරිමාසු ආපත්තීසු සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้นได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่าง เธอได้ขอปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสรวมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้ ๕ วันในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสแล้วได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเป็นอันมากแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้ประพฤติมานัตแล้วขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ การอัพภานภิกษุชื่อนี้ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง การอัพภานภิกษุชื่อนี้ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด” ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. “ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละ)... ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละ)...” ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – “ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว เป็นที่ชอบใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้อย่างนี้” එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ සචෙ [Pg.362] මානත්තාරහො වා මානත්තං චරන්තො වා අබ්භානාරහො වා අනික්ඛිත්තවත්තො අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙති, වුත්තනයෙනෙව පුරිමාපත්තියා අන්තරාපත්තියා ච දිවසපරිච්ඡෙදං සල්ලක්ඛෙත්වා තදනුරූපාය කම්මවාචාය මූලාය පටිකස්සිත්වා පරිවාසං දත්වා පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දත්වා චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. සචෙ පන පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තො අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා න පටිච්ඡාදෙති, තස්ස මූලායපටිකස්සනායෙව කාතබ්බා, පුන පරිවාසදානකිච්චං නත්ථි. මූලායපටිකස්සනෙන පන පරිවුත්ථදිවසානං මක්ඛිතත්තා පුන ආදිතො පට්ඨාය පරිවසිතබ්බං. පරිවුත්ථපරිවාසස්ස ච මූලාපත්තියා අන්තරාපත්තිං සමොධානෙත්වා මානත්තං දාතබ්බං, චිණ්ණමානත්තො ච අබ්භෙතබ්බො. කථං? මූලායපටිකස්සනං කරොන්තෙන තාව සචෙ මූලාපත්ති පක්ඛපටිච්ඡන්නා හොති, ถ้าภิกษุผู้ควรแก่มานัตก็ดี ผู้กำลังประพฤติมานัตก็ดี ผู้ควรแก่อัพภานก็ดี ผู้ยังไม่สละวัตร ต้องอาบัติในระหว่างแล้วปกปิดไว้ พึงกำหนดจำนวนวันในอาบัติเดิมและอาบัติในระหว่างด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล แล้วชักเข้าหาอาบัติเดิมด้วยกรรมวาจาที่สมควรแก่การนั้น ให้ปริวาสแล้ว ให้มานัตแก่ผู้ที่อยู่ปริวาสแล้ว เป็นผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงอัพภาน แต่ถ้าภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสด้วยอาบัติที่ปกปิดไว้ ต้องอาบัติในระหว่างแล้วไม่ปกปิด พึงทำเพียงการชักเข้าหาอาบัติเดิมเท่านั้น กิจคือการให้ปริวาสอีกไม่มี แต่เพราะวันปริวาสที่อยู่แล้วถูกลบล้างไปเพราะการชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น จึงพึงอยู่ปริวาสอีกตั้งแต่ต้น และพึงรวมอาบัติในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิมแล้วให้มานัตแก่ผู้ที่อยู่ปริวาสแล้ว และพึงอัพภานผู้ประพฤติมานัตแล้ว อย่างไร? เมื่อจะทำชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น เบื้องต้นถ้าอาบัติเดิมเป็นอาบัติที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරාසම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචාමී’’ති – “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์” තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු [Pg.363] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง การชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... ‘‘පටිකස්සිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සනා ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ได้ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิมแล้ว การชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้น จึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ එවං මූලාය පටිකස්සිතෙන පුන ආදිතො පට්ඨාය පරිවසිතබ්බං. පරිවසන්තෙන ච – เมื่อภิกษุถูกชักเข้าหาอาบัติเดิมอย่างนี้แล้ว พึงอยู่ปริวาสอีกตั้งแต่ต้น และเมื่อกำลังอยู่ปริวาสนั้น พึง... ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้นั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าผู้นั้นกำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ว่ากำลังแจ้งให้ทราบ ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกให้ทราบ පරිවුත්ථපරිවාසස්ස [Pg.364] මානත්තං දෙන්තෙන – เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว พึง... ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าผู้นั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าผู้นั้นมีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ต่อสงฆ์ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว พึง... ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอผู้อยู่ปริวาสนั้น ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ภิกษุนั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้ต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากเหล่านั้น ทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้แก่ภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා [Pg.365] ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ภิกษุนั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง. ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด. ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้น จึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอย่างนี้. එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้. කම්මවාචාපරියොසානෙ මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อกรรมวาจาจบลงแล้ว การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด พึงทำตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล. แต่เมื่อจะบอกให้ทราบ พึง... ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං [Pg.366] අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติมานัตอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอบอก ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นผู้บอกแล้ว එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกอย่างนี้ චිණ්ණමානත්තං අබ්භෙන්තෙන ච – และเมื่อจะอัพภานผู้ประพฤติมานัตจบแล้ว พึงกล่าวว่า – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අපටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං භන්තෙ චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ข้าพเจ้าได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ข้าพเจ้านั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าประพฤติมานัตจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි[Pg.367], සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอได้ขอปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสกึ่งเดือนเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนเหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นกำลังอยู่ปริวาส ได้ต้องอาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างเหล่านั้น ภิกษุนั้นผู้มีปริวาสอยู่จบแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเป็นอันมากที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้เหล่านั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตจบแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี่เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි පක්ඛපටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං පක්ඛපටිච්ඡන්නානං පක්ඛපරිවාසං අදාසි, සො පරිවසන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං සම්බහුලානං ආපත්තීනං පටිච්ඡන්නානඤ්ච අප්පටිච්ඡන්නානඤ්ච ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน เธอจึงขอปักขปริวาสแห่งอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปักขปริวาสแห่งอาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้กึ่งเดือนนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เมื่อเธอกำลังประพฤติปริวาสอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิมแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นแล้ว เมื่อเธอประพฤติปริวาสจบแล้ว จึงขอมานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวทั้งที่ปกปิดไว้และไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอประพฤติมานัตจบแล้ว จึงขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นด้วยกับการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นด้วย ผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง... (ละไว้)... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม... (ละไว้)... ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว สงฆ์เห็นด้วย เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ ඉමිනාව නයෙන මානත්තාරහමානත්තචාරිකඅබ්භානාරහකාලෙසුපි අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා අප්පටිච්ඡාදෙන්තස්ස මූලායපටිකස්සනමෙව කත්වා මූලාපත්තියා අන්තරාපත්තිං සමොධානෙත්වා මානත්තං දත්වා චිණ්ණමානත්තස්ස අබ්භානං කාතබ්බං. එත්ථ පන ‘‘සොහං පරිවසන්තො’’ති ආගතට්ඨානෙ ‘‘සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො මානත්තාරහො’’ති වා ‘‘සොහං මානත්තං චරන්තො’’ති වා ‘‘සොහං චිණ්ණමානත්තො අබ්භානාරහො’’ති වා වත්තබ්බං. ด้วยนัยนี้แล แม้ในเวลาที่ควรมานัต เวลาที่กำลังประพฤติมานัต และเวลาที่ควรแก่อัพภาน เมื่อภิกษุต้องอาบัติในระหว่างแล้วไม่ปกปิดไว้ พึงทำเพียงการชักเข้าหาอาบัติเดิม แล้วรวมอาบัติในระหว่างเข้ากับอาบัติเดิม ให้มานัต แล้วพึงอัพภานผู้ประพฤติมานัตจบแล้ว แต่ในที่นี้ ในที่ที่มาว่า 'ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติปริวาสอยู่' พึงกล่าวว่า 'ข้าพเจ้านั้นประพฤติปริวาสจบแล้ว ควรแก่มานัต' หรือว่า 'ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติมานัตอยู่' หรือว่า 'ข้าพเจ้านั้นประพฤติมานัตจบแล้ว ควรแก่อัพภาน' සචෙ [Pg.368] පන අප්පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා මානත්තං චරන්තො අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා න පටිච්ඡාදෙති, සො මූලාය පටිකස්සිත්වා අන්තරාපත්තියා පුන මානත්තං දත්වා චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. කථං? මූලායපටිකස්සනං කරොන්තෙන තාව – ก็ถ้าภิกุกำลังประพฤติมานัตแห่งอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดไว้ แล้วต้องอาบัติในระหว่างอีก ไม่ปกปิดไว้ เธอพึงถูกชักเข้าหาอาบัติเดิม แล้วให้มานัตแห่งอาบัติในระหว่างอีกครั้งหนึ่ง เมื่อประพฤติมานัตจบแล้ว พึงถูกอัพภาน อย่างไร? เมื่อจะทำกรรมวาจาชักเข้าหาอาบัติเดิม พึงกล่าวว่า – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචාමී’’ති – ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ ข้าพเจ้าจึงขอมานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ข้าพเจ้าแล้ว เมื่อข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิมแห่งอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เมื่อเธอกำลังประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අන්තරා සම්බහුලානං [Pg.369] ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้นั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เมื่อเธอกำลังประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่าง เธอจึงขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น ท่านผู้ใดเห็นด้วยกับการชักภิกษุชื่อนี้เข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น ผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นด้วย ผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)... ‘‘පටිකස්සිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනා ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์ชักเข้าหาอาบัติเดิมแล้ว การชักเข้าหาอาบัติเดิมเพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดไว้ในระหว่างนั้น ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ එවං මූලාය පටිකස්සිත්වා මානත්තං දෙන්තෙන – เมื่อจะให้มานัต หลังจากชักเข้าหาอาบัติเดิมอย่างนี้แล้ว ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං [Pg.370] මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น เธอขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว เธอประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น เธอขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ การให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่งอยู่ ท่านผู้ใดไม่ชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูดขึ้น ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. แม้ครั้งที่สอง ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)... แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าก็กล่าวเนื้อความนี้... (ละไว้)... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้แล้ว ชอบแก่สงฆ์แล้ว เพราะฉะนั้น จึงเป็นผู้นิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเรื่องนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง การสมาทานมานัตต์เป็นต้นทั้งหมด พึงเป็นไปตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล แต่เมื่อจะบอก ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං [Pg.371] චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตต์อยู่ ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้ากำลังประพฤติอยู่ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้กำลังประพฤติอยู่ එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกอย่างนี้ චිණ්ණමානත්තං අබ්භෙන්තෙන ච – และเมื่อจะเรียกเข้าหมู่ (อัพภาน) ผู้ประพฤติมานัตต์แล้ว ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජිං අප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචිං, තං මං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සොහං සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิด ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์อยู่ ได้ต้องอาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง ข้าพเจ้าได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ชักข้าพเจ้าเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้น ข้าพเจ้าได้ขอมานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัตต์ ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายอย่างที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่างนั้นแก่ข้าพเจ้า ท่านเจ้าข้า ข้าพเจ้าประพฤติมานัตต์แล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො [Pg.372] සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่าง เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตแล้ว จึงขออัพภานจากสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො මානත්තං චරන්තො අන්තරා සම්බහුලා ආපත්තියො ආපජ්ජි අප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලායපටිකස්සනං යාචි, තං සඞ්ඝො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං මූලාය පටිකස්සි, සො සඞ්ඝං අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අන්තරා සම්බහුලානං ආපත්තීනං අප්පටිච්ඡන්නානං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิด เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตอยู่ ได้ต้องอาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดในระหว่าง เธอได้ขอการชักเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ชักเธอเข้าหาอาบัติเดิม เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่าง เธอได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างจากสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติหลายตัวที่ไม่ได้ปกปิดนั้นในระหว่างแก่ภิกษุชื่อนี้ เธอประพฤติมานัตแล้ว จึงขออัพภานจากสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบด้วยการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ผู้นั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง...ละไว้...ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม...ละไว้... ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้ එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො. ทำกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว พึงอัพภาน අබ්භානාරහකාලෙපි අන්තරාපත්තිං ආපජ්ජිත්වා අප්පටිච්ඡාදෙන්තස්ස ඉමිනාව නයෙන මූලායපටිකස්සනා මානත්තදානං අබ්භානඤ්ච වෙදිතබ්බං. කෙවලං [Pg.373] පනෙත්ථ ‘‘මානත්තං චරන්තො’’ති අවත්වා ‘‘චිණ්ණමානත්තො අබ්භානාරහො’’ති වත්තබ්බං. แม้ในเวลาที่ควรแก่อัพภาน เมื่อต้องอาบัติในระหว่างแล้วไม่ปกปิด พึงทราบการชักเข้าหาอาบัติเดิม การให้มานัต และการอัพภาน ด้วยนัยนี้แหละ แต่ในเรื่องนี้ พึงกล่าวเพียงว่า "ประพฤติมานัตแล้ว ควรแก่อัพภาน" เท่านั้น ไม่กล่าวว่า "กำลังประพฤติมานัต" ඔධානසමොධානපරිවාසකථා නිට්ඨිතා. เรื่องโอธานสมโธนปริวาสจบแล้ว 244. අග්ඝසමොධානො (චූළව. අට්ඨ. 102) නාම සම්බහුලාසු ආපත්තීසු යා එකා වා ද්වෙ වා තිස්සො වා සම්බහුලා වා ආපත්තියො සබ්බචිරපටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධාය තාසං රත්තිපරිච්ඡෙදවසෙන අවසෙසානං ඌනතරපටිච්ඡන්නානං ආපත්තීනං පරිවාසො දීයති, අයං වුච්චති අග්ඝසමොධානො. යස්ස පන සතං ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නා, අපරම්පි සතං ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නාති එවං දසක්ඛත්තුං කත්වා ආපත්තිසහස්සං දිවසසතං පටිච්ඡන්නං හොති, තෙන කිං කාතබ්බන්ති? සබ්බා සමොදහිත්වා දස දිවසෙ පරිවසිතබ්බං. එවං එකෙනෙව දසාහෙන දිවසසතම්පි පරිවසිතබ්බමෙව හොති. වුත්තම්පි චෙතං – ๒๔๔. ชื่อว่าอัคฆสมโธนนั้น คือ ในบรรดาอาบัติหลายตัว อาบัติตัวใดตัวหนึ่ง หรือสองตัว หรือสามตัว หรือหลายตัว ที่ปกปิดไว้นานที่สุดกว่าอาบัติทั้งปวง พึงให้ปริวาสแก่อาบัติที่เหลือที่ปกปิดไว้น้อยกว่า โดยส่วนแห่งกำหนดราตรี ด้วยประมาณแห่งอาบัติเหล่านั้นที่รวมเข้าแล้ว ปริวาสนี้พึงกล่าวว่าอัคฆสมโธน แต่ภิกษุใดมีอาบัติร้อยตัวปกปิดไว้สิบวัน อีกอาบัติร้อยตัวปกปิดไว้สิบวัน ทำอย่างนี้สิบครั้งแล้ว มีอาบัติหนึ่งพันตัวปกปิดไว้ร้อยวัน อันภิกษุนั้นพึงทำอะไร? พึงรวมอาบัติทั้งหมดแล้วอยู่ปริวาสสิบวัน อย่างนี้ ด้วยสิบวันครั้งเดียวเท่านั้น แม้ร้อยวันก็พึงอยู่ปริวาสนั่นเอง สมจริงดังคำที่กล่าวไว้ว่า – ‘‘දසසතං රත්තිසතං, ආපත්තියො ඡාදයිත්වාන; දස රත්තියො වසිත්වාන, මුච්චෙය්‍ය පාරිවාසිකො’’ති. (පරි. 477); ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสปกปิดอาบัติหนึ่งพันตัวไว้หนึ่งร้อยราตรี อยู่ปริวาสสิบราตรีแล้ว พึงพ้น අයං අග්ඝසමොධානො නාම. นี้ชื่อว่าอัคฆสมโธน තස්ස ආරොචනදානලක්ඛණං එවං වෙදිතබ්බං – සචෙ කස්සචි භික්ඛුනො එකා ආපත්ති එකාහප්පටිච්ඡන්නා හොති, එකා ආපත්ති ද්වීහප්පටිච්ඡන්නා, එකා තීහපටිච්ඡන්නා, එකා චතූහප්පටිච්ඡන්නා, එකා පඤ්චාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා ඡාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා සත්තාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා අට්ඨාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා නවාහප්පටිච්ඡන්නා, එකා දසාහප්පටිච්ඡන්නා හොති, තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා…පෙ… එවමස්ස වචනීයො – ลักษณะแห่งการบอกและการให้ปริวาสนั้น พึงทราบอย่างนี้ คือ ถ้าภิกษุบางรูปมีอาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สองวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สามวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สี่วัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้ห้าวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้หกวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้เจ็ดวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้แปดวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้เก้าวัน อาบัติหนึ่งตัวปกปิดไว้สิบวัน อันภิกษุนั้นเข้าไปหาสงฆ์แล้ว ทำผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้ว...ละไว้...พึงกล่าวอย่างนี้ว่า – ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො සම්බහුලා ආපත්තියො ද්වීහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති. ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สองวัน...ละไว้...อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สิบวัน ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จึงขอปริวาสสมโธนด้วยประมาณแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวัน จากสงฆ์ දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො. พึงขอแม้ครั้งที่สอง พึงขอแม้ครั้งที่สาม බ්‍යත්තෙන [Pg.374] භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – อันภิกษุผู้ฉลาดสามารถ พึงบอกให้สงฆ์ทราบว่า – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นด้วยกับการให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านรูปนั้นพึงนิ่ง ท่านรูปใดไม่เห็นด้วย ท่านรูปนั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...ละ... ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...ละ... ‘‘දින්නො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසො, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน สงฆ์ให้แล้วแก่ภิกษุชื่อนี้ สงฆ์เห็นด้วย เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ වත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อจบกรรมวาจา การสมาทานวัตรเป็นต้นทั้งหมด ก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง แต่เมื่อจะบอกกล่าว พึงบอกกล่าวว่า - ‘‘අහං[Pg.375], භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවසාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาส ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ากำลังอยู่ปริวาส ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าไว้ එවං ආරොචෙතබ්බං. พึงบอกกล่าวอย่างนี้ පරිවුත්ථපරිවාසස්ස මානත්තං දෙන්තෙන – เมื่อจะให้มานัตแก่ภิกษุผู้ที่อยู่ปริวาสจบแล้ว พึงกล่าวว่า - ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචාමී’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าอยู่ปริวาสจบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว - ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං[Pg.376], සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දදෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสจบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං දෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තස්ස දානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑ วัน ...ละ... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอสมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้สมโธนปริวาสด้วยค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสจบแล้ว ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นด้วยกับการให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ท่านรูปนั้นพึงนิ่ง ท่านรูปใดไม่เห็นด้วย ท่านรูปนั้นพึงพูด ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ...ละ... ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ...ละ... ‘‘දින්නං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้น สงฆ์ให้แล้วแก่ภิกษุชื่อนี้ สงฆ์เห็นด้วย เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้ එවං කම්මවාචා කාතබ්බා. พึงทำกรรมวาจาอย่างนี้ කම්මවාචාපරියොසානෙ ච මානත්තසමාදානාදි සබ්බං වුත්තනයමෙව. ආරොචෙන්තෙන පන – เมื่อจบกรรมวาจา การสมาทานมานัตเป็นต้นทั้งหมด ก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง แต่เมื่อจะบอกกล่าว พึงบอกกล่าวว่า - ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස [Pg.377] මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං මානත්තං චරාමි, වෙදියාමහං, භන්තෙ, වෙදියතීති මං සඞ්ඝො ධාරෙතූ’’ති ආරොචෙතබ්බං. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน...ล... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สิบวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัต ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้ารู้สึกอยู่ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าว่าผู้รู้สึกอยู่” ดังนี้ พึงบอก චිණ්ණමානත්තො අබ්භෙතබ්බො. අබ්භෙන්තෙන ච – ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว พึงได้รับการอัพภาน และเมื่อจะอัพภาน (พึงกล่าวว่า) - ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සොහං සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සොහං පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචිං, තස්ස මෙ සඞ්ඝො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සොහං, භන්තෙ, චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචාමී’’ති – “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวปกปิดไว้หนึ่งวัน...ล... อาบัติหลายตัวปกปิดไว้สิบวัน ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้สิบวันแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีเพื่ออาบัติเหล่านั้นแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์” ดังนี้ - තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා – ให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว - ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑ วัน...ล... อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมเพรียงของสงฆ์ถึงพร้อมแล้ว สงฆ์พึงอัพภานภิกษุชื่อนี้ นี้เป็นญัตติ” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි සම්බහුලා ආපත්තියො [Pg.378] එකාහප්පටිච්ඡන්නායො…පෙ… සම්බහුලා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, සො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං යා ආපත්තියො දසාහප්පටිච්ඡන්නායො, තාසං අග්ඝෙන සමොධානපරිවාසං අදාසි, සො පරිවුත්ථපරිවාසො සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං යාචි, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තාසං ආපත්තීනං ඡාරත්තං මානත්තං අදාසි, සො චිණ්ණමානත්තො සඞ්ඝං අබ්භානං යාචති, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං අබ්භෙති, යස්සායස්මතො ඛමති ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො අබ්භානං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ขอพระสงฆ์ผู้เจริญจงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้ได้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑ วัน...ล... อาบัติหลายตัวที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน ภิกษุนั้นได้ขอปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วันต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปริวาสสมโอธานตามค่าแห่งอาบัติเหล่านั้น คืออาบัติที่ปกปิดไว้ ๑๐ วัน แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นอยู่ปริวาสแล้ว ได้ขอมานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรี เพื่ออาบัติเหล่านั้น แก่ภิกษุชื่อนี้ ภิกษุนั้นประพฤติมานัตแล้ว ขออัพภานต่อสงฆ์ สงฆ์อัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้ใดเห็นชอบด้วยการอัพภานภิกษุชื่อนี้ ท่านผู้นั้นพึงเป็นผู้นิ่ง ท่านผู้ใดไม่เห็นชอบ ท่านผู้นั้นพึงพูด” ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ…. “ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สอง...ล... ข้าพเจ้ากล่าวเนื้อความนี้แม้ครั้งที่สาม...ล...” ‘‘අබ්භිතො සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති – “ภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์อัพภานแล้ว เป็นที่พอใจของสงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำเนื้อความนี้ไว้อย่างนี้” ดังนี้ - එවං කම්මවාචං කත්වා අබ්භෙතබ්බො. ครั้นทำกรรมวาจาอย่างนี้แล้ว พึงอัพภาน අග්ඝසමොධානපරිවාසකථා නිට්ඨිතා. เรื่องปริวาสสมโอธานตามค่า จบแล้ว 245. මිස්සකසමොධානො (චුළව. අට්ඨ. 102) නාම – යො නානාවත්ථුකා ආපත්තියො එකතො කත්වා දීයති. තත්‍රායං නයො – ๒๔๕. ชื่อว่ามิสสกสมโอธาน คือปริวาสที่สงฆ์ให้โดยรวมอาบัติที่มีวัตถุต่างกันเข้าเป็นอันเดียวกัน ในมิสสกสมโอธานนั้น มีนัยดังนี้ ‘‘අහං, භන්තෙ, සම්බහුලා සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජිං එකං සුක්කවිස්සට්ඨිං, එකං කායසංසග්ගං, එකං දුට්ඨුල්ලවාචං, එකං අත්තකාමං, එකං සඤ්චරිත්තං, එකං කුටිකාරං, එකං විහාරකාරං, එකං දුට්ඨදොසං, එකං අඤ්ඤභාගියං, එකං සඞ්ඝභෙදකං, එකං සඞ්ඝභෙදානුවත්තකං, එකං දුබ්බචං, එකං කුලදූසකං, සොහං, භන්තෙ, සඞ්ඝං තාසං ආපත්තීනං සමොධානපරිවාසං යාචාමී’’ති – “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว คือ อาบัติปล่อยน้ำอสุจิ ๑ ตัว อาบัติจับต้องกายหญิง ๑ ตัว อาบัติพูดคำหยาบคาย ๑ ตัว อาบัติบำเรอความกำหนัดของตน ๑ ตัว อาบัติชักสื่อ ๑ ตัว อาบัติสร้างกุฏิ ๑ ตัว อาบัติสร้างวิหาร ๑ ตัว อาบัติกล่าวโทษด้วยความประสงค์ร้าย ๑ ตัว อาบัติกล่าวโทษด้วยเรื่องอื่น ๑ ตัว อาบัติทำลายสงฆ์ ๑ ตัว อาบัติเป็นผู้ตามทำลายสงฆ์ ๑ ตัว อาบัติเป็นผู้ว่ายาก ๑ ตัว อาบัติประทุษร้ายตระกูล ๑ ตัว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอปริวาสสมโอธานเพื่ออาบัติเหล่านั้นต่อสงฆ์” ดังนี้ - තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා තදනුරූපාය කම්මවාචාය පරිවාසො දාතබ්බො. ครั้นให้ขอ ๓ ครั้งแล้ว พึงให้ปริวาสด้วยกรรมวาจาที่สมควรแก่เรื่องนั้น එත්ථ ච ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි නානාවත්ථුකායො’’තිපි ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසා ආපත්තියො ආපජ්ජි’’ඉතිපි එවං පුබ්බෙ වුත්තනයෙන වත්ථුවසෙනපි [Pg.379] ගොත්තවසෙනපි නාමවසෙනපි ආපත්තිවසෙනපි යොජෙත්වා කම්මං කාතුං වට්ටතියෙව, තස්මා න ඉධ විසුං කම්මවාචං යොජෙත්වා දස්සයිස්සාම පුබ්බෙ සබ්බාපත්තිසාධාරණං කත්වා යොජෙත්වා දස්සිතාය එව කම්මවාචාය නානාවත්ථුකාහිපි ආපත්තීහි වුට්ඨානසම්භවතො සායෙවෙත්ථ කම්මවාචා අලන්ති. และในมิสสกสมโอธานนี้ แม้ด้วยคำว่า 'ต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัวมีวัตถุต่างกัน' ก็ดี แม้ด้วยคำว่า 'ต้องอาบัติสังฆาทิเสส' ก็ดี โดยนัยที่กล่าวแล้วในก่อนอย่างนี้ จะประกอบเข้าแม้ด้วยอำนาจแห่งวัตถุ แม้ด้วยอำนาจแห่งโคตร แม้ด้วยอำนาจแห่งชื่อ หรือแม้ด้วยอำนาจแห่งอาบัติ เพื่อทำกรรมก็ย่อมควรโดยแท้ เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจักไม่ประกอบกรรมวาจาแสดงไว้ในที่นี้โดยแผนกหนึ่ง เพราะด้วยกรรมวาจาที่ข้าพเจ้าทำให้เป็นของทั่วไปแก่อาบัติทั้งปวงแล้วประกอบแสดงไว้ในก่อนนั่นเอง ย่อมสามารถจะออกจากอาบัติแม้ที่มีวัตถุต่างกันได้ กรรมวาจานั้นนั่นแล ย่อมเพียงพอในมิสสกสมโอธานนี้ මිස්සකසමොධානපරිවාසකථා නිට්ඨිතා. เรื่องปริวาสสมโอธานแบบมิสสกะ จบแล้ว 246. සචෙ කොචි භික්ඛු පරිවසන්තො විබ්භමති, සාමණෙරො වා හොති, විබ්භමන්තස්ස සාමණෙරස්ස ච පරිවාසො න රුහති. සො චෙ පුන උපසම්පජ්ජති, තස්ස තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, අවසෙසො පරිවසිතබ්බො. සචෙපි මානත්තාරහො මානත්තං චරන්තො අබ්භානාරහො වා විබ්භමති, සාමණෙරො වා හොති, සො චෙ පුන උපසම්පජ්ජති, තස්ස තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, යං මානත්තං දින්නං, සුදින්නං, යං මානත්තං චිණ්ණං, තං සුචිණ්ණං, සො භික්ඛු අබ්භෙතබ්බො. ๒๔๖. ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสแล้วลาสิกขาไป หรือเป็นสามเณร ปริวาสของภิกษุผู้ลาสิกขาไปและสามเณรนั้นย่อมไม่นับ (ไม่ขึ้น) ถ้าภิกษุนั้นกลับอุปสมบทอีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่แก่ภิกษุนั้น ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว ปริวาสที่เหลือพึงอยู่ แม้ถ้าภิกษุผู้ควรแก่มานัตกำลังประพฤติมานัตอยู่ หรือผู้ควรแก่อัพภานแล้วลาสิกขาไป หรือเป็นสามเณร ถ้าภิกษุนั้นกลับอุปสมบทอีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่แก่ภิกษุนั้น ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว มานัตใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว มานัตใดที่ประพฤติแล้ว มานัตนั้นชื่อว่าประพฤติดีแล้ว ภิกษุนั้นพึงได้รับการอัพภาน සචෙ කොචි භික්ඛු පරිවසන්තො උම්මත්තකො හොති ඛිත්තචිත්තො වෙදනාට්ටො, උම්මත්තකස්ස ඛිත්තචිත්තස්ස වෙදනාට්ටස්ස ච පරිවාසො න රුහති. සො චෙ පුන අනුම්මත්තකො හොති අඛිත්තචිත්තො අවෙදනාට්ටො, තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, අවසෙසො පරිවසිතබ්බො. මානත්තාරහාදීසුපි එසෙව නයො. ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสแล้วเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน หรือถูกเวทนาครอบงำ ปริวาสของภิกษุผู้เป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน และถูกเวทนาครอบงำนั้นย่อมไม่นับ (ไม่ขึ้น) ถ้าภิกษุนั้นกลับเป็นผู้ไม่บ้า มีจิตไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถูกเวทนาครอบงำอีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่ ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว ปริวาสที่เหลือพึงอยู่ แม้ในกรณีผู้ควรแก่มานัตเป็นต้น ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน සචෙ කොචි පරිවසන්තො උක්ඛිත්තකො හොති, උක්ඛිත්තකස්ස පරිවාසො න රුහති. සචෙ පුන ඔසාරීයති, තස්ස තදෙව පුරිමං පරිවාසදානං, යො පරිවාසො දින්නො, සුදින්නො, යො පරිවුත්ථො, සුපරිවුත්ථො, අවසෙසො පරිවසිතබ්බො. මානත්තාරහාදීසුපි එසෙව නයො. ถ้าภิกษุบางรูปกำลังอยู่ปริวาสแล้วถูกยกวัตร ปริวาสของภิกษุผู้ถูกยกวัตรนั้นย่อมไม่นับ (ไม่ขึ้น) ถ้าภิกษุนั้นกลับได้รับการเรียกเข้าหมู่ (ระงับอุกเขปนียกรรม) อีก การให้ปริวาสครั้งก่อนนั้นแหละยังคงมีอยู่แก่ภิกษุนั้น ปริวาสใดที่ให้แล้ว ชื่อว่าให้ดีแล้ว ปริวาสใดที่อยู่แล้ว ชื่อว่าอยู่ดีแล้ว ปริวาสที่เหลือพึงอยู่ แม้ในกรณีผู้ควรแก่มานัตเป็นต้น ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน සචෙ කස්සචි භික්ඛුනො ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභවති, තස්ස සායෙව උපජ්ඣා, සායෙව උපසම්පදා, පුන උපජ්ඣා න ගහෙතබ්බා, උපසම්පදා ච න කාතබ්බා, භික්ඛුඋපසම්පදතො පභුති යාව වස්සගණනා, සායෙව වස්සගණනා[Pg.380], න ඉතො පට්ඨාය වස්සගණනා කාතබ්බා. අප්පතිරූපං දානිස්සා භික්ඛූනං මජ්ඣෙ වසිතුං, තස්මා භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා භික්ඛුනීහි සද්ධිං වසිතබ්බං. යා දෙසනාගාමිනියො වා වුට්ඨානගාමිනියො වා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණා, තාසං භික්ඛුනීහි කාතබ්බං, විනයකම්මමෙව භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ කාතබ්බං. යා පන භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා සුක්කවිස්සට්ඨිආදිකා ආපත්තියො, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්ති, ලිඞ්ගෙ පරිවත්තෙ තා ආපත්තියො වුට්ඨිතාව හොන්ති, පුන පකතිලිඞ්ගෙ උප්පන්නෙපි තාහි ආපත්තීහි තස්ස අනාපත්තියෙව. භික්ඛුනියා පුරිසලිඞ්ගෙ පාතුභූතෙපි එසෙව නයො. වුත්තඤ්චෙතං – ถ้าเพศหญิงปรากฏแก่ภิกษุบางรูป อุปัชฌาย์ของภิกษุนั้นก็ยังคงเป็นรูปเดิม อุปสมบทของภิกษุนั้นก็ยังคงเป็นอันเดิม ไม่พึงถืออุปัชฌาย์ใหม่ และไม่พึงทำอุปสมบทใหม่ การนับพรรษาตั้งแต่เมื่ออุปสมบทเป็นภิกษุนั้นแหละ ยังคงเป็นการนับพรรษาเดิม ไม่พึงนับพรรษาใหม่ตั้งแต่การเปลี่ยนเพศนี้เป็นต้นไป บัดนี้ไม่สมควรที่ผู้นั้นจะอยู่ในท่ามกลางภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้น พึงไปสู่วิหารของภิกษุณีแล้วอยู่ร่วมกับภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย คืออาบัติที่พึงแสดง (เทศนาคามินี) หรืออาบัติที่พึงออกจากอาบัติ (วุฏฐานคามินี) อาบัติเหล่านั้นพึงทำวินัยกรรมกับภิกษุณีทั้งหลาย และพึงทำในสำนักของภิกษุณีทั้งหลายเท่านั้น ส่วนอาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่ไม่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย เช่น อาบัติปล่อยน้ำอสุจิเป็นต้น อาบัติเหล่านั้นไม่เป็นอาบัติ เมื่อเพศเปลี่ยนไป อาบัติเหล่านั้นก็เป็นอันออกจากอาบัติแล้ว แม้เมื่อเพศเดิม (เพศชาย) ปรากฏขึ้นอีก อาบัติเหล่านั้นก็ยังคงไม่เป็นอาบัติแก่ภิกษุนั้น แม้ในกรณีที่เพศชายปรากฏแก่ภิกษุณี ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน และพระผู้มีพระภาคได้ตรัสคำนี้ไว้ว่า ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං හොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ තංයෙව උපජ්ඣං, තංයෙව උපසම්පදං, තානියෙව වස්සානි භික්ඛුනීහි සඞ්ගමිතුං, යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණා, තා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං. යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්ති. สมัยนั้นแล เพศหญิงได้ปรากฏแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุปัชฌาย์นั้นแหละ อุปสมบทนั้นแหละ และพรรษาเหล่านั้นแหละ ให้อยู่ร่วมกับภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย เราอนุญาตให้ออกจากอาบัติเหล่านั้นในสำนักของภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุทั้งหลายที่ไม่เป็นสาธารณะกับภิกษุณีทั้งหลาย อาบัติเหล่านั้นไม่เป็นอาบัติ ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරිස්සා භික්ඛුනියා පුරිසලිඞ්ගං පාතුභූතං හොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ තංයෙව උපජ්ඣං, තංයෙව උපසම්පදං, තානියෙව වස්සානි භික්ඛූහි සඞ්ගමිතුං, යා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි සාධාරණා, තා ආපත්තියො භික්ඛූනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං. යා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි අසාධාරණා, තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තී’’ති (පාරා. 69). สมัยนั้นแล เพศชายได้ปรากฏแก่ภิกษุณีรูปหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุปัชฌาย์นั้นแหละ อุปสมบทนั้นแหละ และพรรษาเหล่านั้นแหละ ให้อยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุณีทั้งหลายที่เป็นสาธารณะกับภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ออกจากอาบัติเหล่านั้นในสำนักของภิกษุทั้งหลาย อาบัติใดของภิกษุณีทั้งหลายที่ไม่เป็นสาธารณะกับภิกษุทั้งหลาย อาบัติเหล่านั้นไม่เป็นอาบัติแก่ภิกษุเหล่านั้น 247. අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො (පාරා. අට්ඨ. 1.69) – ඉමෙසු ද්වීසු ලිඞ්ගෙසු පුරිසලිඞ්ගං උත්තමං, ඉත්ථිලිඞ්ගං හීනං, තස්මා පුරිසලිඞ්ගං බලවඅකුසලෙන අන්තරධායති, ඉත්ථිලිඞ්ගං දුබ්බලකුසලෙන පතිට්ඨාති. ඉත්ථිලිඞ්ගං පන අන්තරධායන්තං දුබ්බලඅකුසලෙන අන්තරධායති, පුරිසලිඞ්ගං බලවකුසලෙන පතිට්ඨාති. එවං උභයම්පි අකුසලෙන අන්තරධායති, කුසලෙන පටිලබ්භති. ๒๔๗. วินิจฉัยนอกพระบาลีในเรื่องนี้มีดังนี้: ในเพศทั้งสองนี้ เพศชายประเสริฐ เพศหญิงเลว เพราะฉะนั้น เพศชายย่อมอันตรธานไปด้วยอกุศลกรรมอันมีกำลัง เพศหญิงย่อมตั้งอยู่ด้วยกุศลกรรมอันอ่อนกำลัง ส่วนเพศหญิงเมื่ออันตรธานไป ย่อมอันตรธานไปด้วยอกุศลกรรมอันอ่อนกำลัง เพศชายย่อมตั้งอยู่ด้วยกุศลกรรมอันมีกำลัง อย่างนี้ แม้ทั้งสองอย่างย่อมอันตรธานไปด้วยอกุศลกรรม และย่อมได้คืนมาด้วยกุศลกรรม තත්ථ [Pg.381] සචෙ ද්වින්නං භික්ඛූනං එකතො සජ්ඣායං වා ධම්මසාකච්ඡං වා කත්වා එකාගාරෙ නිපජ්ජිත්වා නිද්දං ඔක්කන්තානං එකස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභවති, උභින්නම්පි සහසෙය්‍යාපත්ති හොති. සො චෙ පටිබුජ්ඣිත්වා අත්තනො විප්පකාරං දිස්වා දුක්ඛී දුම්මනො රත්තිභාගෙයෙව ඉතරස්ස ආරොචෙය්‍ය, තෙන සමස්සාසෙතබ්බො ‘‘හොතු මා චින්තයිත්ථ, වට්ටස්සෙවෙසො දොසො, සම්මාසම්බුද්ධෙන ද්වාරං දින්නං, භික්ඛු වා හොතු භික්ඛුනී වා, අනාවටො ධම්මො, අවාරිතො සග්ගමග්ගො’’ති. සමස්සාසෙත්වා එවං වත්තබ්බං ‘‘තුම්හෙහි භික්ඛුනුපස්සයං ගන්තුං වට්ටති, අත්ථි පන තෙ කාචි සන්දිට්ඨා භික්ඛුනියො’’ති. සචස්සා හොන්ති තාදිසා භික්ඛුනියො, ‘‘අත්ථී’’ති, නො චෙ හොන්ති, ‘‘නත්ථී’’ති වත්වා සො භික්ඛු වත්තබ්බො ‘‘මම සඞ්ගහං කරොථ, ඉදානි මං පඨමං භික්ඛුනුපස්සයං නෙථා’’ති. තෙන භික්ඛුනා තං ගහෙත්වා තස්සා වා සන්දිට්ඨානං අත්තනො වා සන්දිට්ඨානං භික්ඛුනීනං සන්තිකං ගන්තබ්බං. ගච්ඡන්තෙන ච න එකකෙන ගන්තබ්බං, චතූහි පඤ්චහි භික්ඛූහි සද්ධිං ජොතිකඤ්ච කත්තරදණ්ඩකඤ්ච ගහෙත්වා සංවිදහනං පරිමොචෙත්වා ‘‘මයං අසුකං නාම ඨානං ගච්ඡාමා’’ති ගන්තබ්බං. සචෙ බහිගාමෙ දූරෙ විහාරො හොති, අන්තරාමග්ගෙ ගාමන්තරනදීපාරරත්තිවිප්පවාසගණඔහීයනාපත්තීහි අනාපත්ති. භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා තා භික්ඛුනියො වත්තබ්බා ‘‘අසුකං නාම භික්ඛුං ජානාථා’’ති? ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. තස්ස ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං, සඞ්ගහං දානිස්සා කරොථාති. තා චෙ ‘‘සාධු අය්‍යා, ඉදානි මයම්පි සජ්ඣායිස්සාම, ධම්මං සොස්සාම, ගච්ඡථ තුම්හෙ’’ති වත්වා සඞ්ගහං කරොන්ති, ආරාධිකා ච හොන්ති සඞ්ගාහිකා ලජ්ජිනියො, තා කොපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ න ගන්තබ්බං. ගච්ඡති චෙ, ගාමන්තරනදීපාරරත්තිවිප්පවාසගණඔහීයනාපත්තීහි න මුච්චති. ในเรื่องนั้น ถ้าเมื่อภิกษุสองรูปทำการสาธยายหรือสนทนาธรรมร่วมกันแล้วนอนในอาคารเดียวกันจนหลับไป เพศหญิงปรากฏขึ้นแก่รูปหนึ่ง, ทั้งสองรูปย่อมต้องอาบัติสหเสยยา. ถ้าภิกษุนั้นตื่นขึ้นเห็นความวิปริตของตนแล้วเป็นทุกข์เสียใจ พึงบอกแก่อีกรูปหนึ่งในส่วนแห่งราตรีนั้นเอง, ภิกษุผู้ได้ยินนั้นพึงปลอบโยนว่า "ช่างเถิด อย่าคิดเลย นี่เป็นโทษของวัฏฏะเท่านั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ประทานช่องทางไว้แล้ว จะเป็นภิกษุหรือภิกษุณีก็ตาม พระธรรมไม่ปิดกั้น หนทางสวรรค์ไม่ปิดกั้น". ครั้นปลอบโยนแล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า "ท่านควรไปสู่สำนักภิกษุณี, มีภิกษุณีบางรูปที่ท่านรู้จักบ้างหรือไม่?". ถ้าภิกษุณีเช่นนั้นมีแก่เธอ พึงกล่าวว่า "มี", ถ้าไม่มี พึงกล่าวว่า "ไม่มี" แล้วภิกษุนั้นพึงกล่าวว่า "ท่านทั้งหลายจงสงเคราะห์ข้าพเจ้า, บัดนี้จงนำข้าพเจ้าไปสู่สำนักภิกษุณีก่อน". ภิกษุนั้นพึงพาเธอไปในสำนักของภิกษุณีที่เธอรู้จัก หรือที่ตนรู้จัก. และเมื่อไป ไม่ควรไปคนเดียว, พึงไปกับภิกษุสี่ห้ารูป ถือคบเพลิงและไม้เท้า ป้องกันอาบัติเพราะการนัดหมายแล้วกล่าวว่า "พวกเราจะไปสู่สถานที่ชื่อโน้น" แล้วจึงไป. ถ้าวิหารอยู่ไกลนอกหมู่บ้าน, ในระหว่างทางไม่ต้องอาบัติเพราะอาบัติที่เกิดจากการเข้าหมู่บ้านอื่น การข้ามแม่น้ำ การพักค้างคืน และการพลัดหลงจากหมู่คณะ. ไปถึงสำนักภิกษุณีแล้ว พึงกล่าวแก่ภิกษุณีเหล่านั้นว่า "ท่านทั้งหลายรู้จักภิกษุชื่อโน้นหรือไม่?". "รู้จัก เจ้าค่ะ". "เพศหญิงได้ปรากฏแก่ภิกษุนั้นแล้ว, บัดนี้ท่านทั้งหลายจงสงเคราะห์เธอเถิด". ถ้าภิกษุณีเหล่านั้นกล่าวว่า "ดีแล้ว เจ้าค่ะ, บัดนี้พวกเราก็จะสาธยายธรรม ฟังธรรม, ท่านทั้งหลายจงไปเถิด" แล้วทำการสงเคราะห์, และภิกษุณีเหล่านั้นเป็นผู้ยินดี เป็นผู้สงเคราะห์ เป็นผู้มีหิริ, ไม่ควรทำให้ภิกษุณีเหล่านั้นโกรธแล้วไปที่อื่น. ถ้าไป ย่อมไม่พ้นจากอาบัติที่เกิดจากการเข้าหมู่บ้านอื่น การข้ามแม่น้ำ การพักค้างคืน และการพลัดหลงจากหมู่คณะ. සචෙ පන ලජ්ජිනියො හොන්ති, න සඞ්ගාහිකායො, අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙපි අලජ්ජිනියො හොන්ති, සඞ්ගහං පන කරොන්ති, තාපි පරිච්චජිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං ලබ්භති. සචෙ ලජ්ජිනියො ච සඞ්ගාහිකා ච, ඤාතිකා න හොන්ති, ආසන්නගාමෙ පන අඤ්ඤා ඤාතිකා හොන්ති පටිජග්ගනිකා, තාසම්පි සන්තිකං ගන්තුං වට්ටතීති වදන්ති. ගන්ත්වා සචෙ භික්ඛුභාවෙපි නිස්සයපටිපන්නො, පතිරූපාය භික්ඛුනියා සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො, මාතිකා වා විනයො වා උග්ගහිතො සුග්ගහිතො, පුන උග්ගණ්හනකාරණං නත්ථි. සචෙ භික්ඛුභාවෙපි පරිසාවචරො, තස්ස සන්තිකෙයෙව උපසම්පන්නා [Pg.382] සූපසම්පන්නා, අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පුබ්බෙ තං නිස්සාය වසන්තෙහිපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ නිස්සයො ගහෙතබ්බො. පරිපුණ්ණවස්සසාමණෙරෙනපි අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ උපජ්ඣා ගහෙතබ්බා. ส่วนถ้าภิกษุณีเหล่านั้นเป็นผู้มีหิริ แต่ไม่สงเคราะห์, ควรไปที่อื่นได้. แม้ถ้าเป็นผู้ไม่มีหิริ แต่ทำการสงเคราะห์, ก็ควรละภิกษุณีเหล่านั้นแล้วไปที่อื่นได้. ถ้าเป็นผู้มีหิริและทำการสงเคราะห์ แต่ไม่ใช่ญาติ, แต่ในหมู่บ้านใกล้เคียงมีภิกษุณีอื่นที่เป็นญาติซึ่งจะคอยดูแลได้, ท่านกล่าวว่า ควรไปในสำนักของภิกษุณีเหล่านั้นได้. ไปแล้ว ถ้าแม้ในขณะเป็นภิกษุได้ประพฤตินิสสัย, พึงถือเอานิสสัยในสำนักของภิกษุณีที่เหมาะสม, ถ้ามาติกาหรือวินัยได้เรียนมาดีแล้ว, ก็ไม่มีเหตุที่จะต้องเรียนซ้ำอีก. ถ้าแม้ในขณะเป็นภิกษุเป็นผู้มีบริษัทแวดล้อม, ผู้ที่อุปสมบทในสำนักของภิกษุนั้นก็เป็นผู้อุปสมบทดีแล้ว, พึงถือเอานิสสัยในสำนักของภิกษุอื่น. แม้ศิษย์ที่เคยอาศัยภิกษุนั้นอยู่ก่อน ก็พึงถือเอานิสสัยในสำนักของภิกษุอื่น. แม้สามเณรผู้มีอายุครบอุปสมบทแล้ว ก็พึงถืออุปัชฌาย์ในสำนักของภิกษุอื่น. යං පනස්ස භික්ඛුභාවෙ අධිට්ඨිතං තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, තං අධිට්ඨානං විජහති, පුන අධිට්ඨාතබ්බං. සඞ්කච්චිකා ච උදකසාටිකා ච ගහෙතබ්බා. යං අතිරෙකචීවරං වා අතිරෙකපත්තො වා විනයකම්මං කත්වා ඨපිතො හොති, තම්පි සබ්බං විනයකම්මං විජහති, පුන කාතබ්බං. පටිග්ගහිතතෙලමධුඵාණිතාදීනිපි පටිග්ගහණං විජහන්ති. සචෙ පටිග්ගහණතො සත්තමෙ දිවසෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පුන පටිග්ගහෙත්වා සත්තාහං වට්ටති. යං පන භික්ඛුකාලෙ අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො සන්තකං පටිග්ගහිතං, තං පටිග්ගහණං න විජහති. යම්පි උභින්නං සාධාරණං අවිභජිත්වා ඨපිතං, තං පකතත්තො රක්ඛති. යං පන විභත්තං එතස්සෙව සන්තකං, තං පටිග්ගහණං විජහති. වුත්තඤ්චෙතං පරිවාරෙ – ส่วนไตรจีวรและบาตรที่ภิกษุนั้นอธิษฐานไว้ในขณะเป็นภิกษุ, การอธิษฐานนั้นย่อมระงับไป, พึงอธิษฐานใหม่. พึงถือเอาผ้าพันอกและผ้าอาบน้ำ. ผ้าอติเรกจีวรหรือบาตรอติเรกใดที่ทำวินัยกรรมเก็บไว้, วินัยกรรมนั้นทั้งหมดก็ย่อมระงับไป, พึงทำใหม่. แม้น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อยเป็นต้นที่รับประเคนไว้ การรับประเคนก็ย่อมระงับไป. ถ้าเพศกลับในวันที่เจ็ดนับจากการรับประเคน, พึงรับประเคนใหม่แล้วใช้ได้เจ็ดวัน. ส่วนสิ่งของของภิกษุอื่นที่รับประเคนไว้ในขณะเป็นภิกษุ, การรับประเคนนั้นไม่ระงับไป. แม้สิ่งใดที่เป็นของสาธารณะแก่ภิกษุทั้งสองที่เก็บไว้โดยไม่แบ่ง, ภิกษุผู้มีเพศปกติย่อมรักษาไว้. ส่วนสิ่งใดที่แบ่งแล้วเป็นของภิกษุผู้กลับเพศนั้นเอง, สิ่งนั้นย่อมระงับการรับประเคนไป. และข้อนี้ได้กล่าวไว้ในปริวารว่า – ‘‘තෙලං මධු ඵාණිතඤ්චාපි සප්පිං, සාමං ගහෙත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය; අවීතිවත්තෙ සත්තාහෙ, සති පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති; පඤ්හා මෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 480); น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย และเนยใส, ตนเองรับประเคนแล้วพึงเก็บไว้; เมื่อเจ็ดวันยังไม่ล่วงไป, เมื่อมีปัจจัย, ภิกษุผู้บริโภคย่อมต้องอาบัติ; ปัญหาข้อนี้บัณฑิตผู้ฉลาดทั้งหลายพิจารณาแล้ว. ඉදඤ්හි ලිඞ්ගපරිවත්තනං සන්ධාය වුත්තං. පටිග්ගහණං නාම ලිඞ්ගපරිවත්තනෙන, කාලකිරියාය, සික්ඛාපච්චක්ඛානෙන, හීනායාවත්තනෙන, අනුපසම්පන්නස්ස දානෙන, අනපෙක්ඛවිස්සජ්ජනෙන, අච්ඡින්දිත්වා ගහණෙන ච විජහති. තස්මා සචෙපි හරීතකඛණ්ඩම්පි පටිග්ගහෙත්වා ඨපිතමත්ථි, සබ්බමස්ස පටිග්ගහණං විජහති. භික්ඛුවිහාරෙ පන යං කිඤ්චිස්සා සන්තකං පටිග්ගහෙත්වා වා අප්පටිග්ගහෙත්වා වා ඨපිතං, සබ්බස්ස සාව ඉස්සරා, ආහරාපෙත්වා ගහෙතබ්බං. යං පනෙත්ථ ථාවරං තස්සා සන්තකං සෙනාසනං වා උපරොපකා වා, තෙ යස්සිච්ඡති, තස්ස දාතබ්බා. තෙරසසු සම්මුතීසු යා භික්ඛුකාලෙ ලද්ධා සම්මුති, සබ්බා පටිප්පස්සම්භති, පුරිමිකාය සෙනාසනග්ගාහො පටිප්පස්සම්භති. සචෙ පච්ඡිමිකාය සෙනාසනෙ ගහිතෙ ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුසඞ්ඝො චස්සා උප්පන්නලාභං දාතුකාමො හොති, අපලොකෙත්වා දාතබ්බො. คำนี้กล่าวหมายถึงการกลับเพศ. ชื่อว่าการรับประเคนย่อมระงับไปด้วยการกลับเพศ, ด้วยการมรณภาพ, ด้วยการสละสิกขา, ด้วยการกลับเป็นคฤหัสถ์, ด้วยการให้แก่ผู้ไม่ใช่อุปสัมบัน, ด้วยการสละโดยไม่ห่วงใย, และด้วยการถูกชิงเอาไป. เพราะฉะนั้น แม้ถ้ามีเพียงชิ้นสมอที่รับประเคนแล้วเก็บไว้, การรับประเคนทั้งหมดของเธอย่อมระงับไป. ส่วนสิ่งของใดๆ ของภิกษุณีนั้นที่รับประเคนแล้วหรือไม่รับประเคนแล้วเก็บไว้ในวิหารของภิกษุ, ภิกษุณีนั้นเองเป็นเจ้าของทั้งหมด, พึงให้ขนมาแล้วถือเอา. ส่วนสิ่งใดที่เป็นของถาวรของภิกษุณีนั้นในวิหารของภิกษุนั้น เช่น เสนาสนะ หรือต้นไม้ที่ปลูกไว้, สิ่งเหล่านั้นพึงให้แก่ผู้ที่เธอต้องการ. ในสมมติสิบสามอย่าง สมมติใดที่ได้มาในขณะเป็นภิกษุ, สมมตินั้นทั้งหมดเป็นอันระงับไป, การรับเสนาสนะในพรรษาต้นเป็นอันระงับไป. ถ้าเพศกลับเมื่อรับเสนาสนะในพรรษาหลัง, และภิกษุสงฆ์ประสงค์จะให้ลาภที่เกิดขึ้นแก่ภิกษุณีนั้น, พึงบอกลาแล้วให้. සචෙ භික්ඛුනීහි සාධාරණාය පටිච්ඡන්නාය ආපත්තියා පරිවසන්තස්ස ලිඞ්ගං පරිවත්තති, පුන පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ මානත්තං චරන්තස්ස පරිවත්තති[Pg.383], පුන පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තස්ස පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. සචෙ අකුසලවිපාකෙ පරික්ඛීණෙ පක්ඛමානත්තකාලෙ පුනදෙව ලිඞ්ගං පරිවත්තති, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණෙ පක්ඛමානත්තෙ පරිවත්තති, භික්ඛූහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බන්ති. ถ้าเพศของภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสเพราะอาบัติที่ปกปิดไว้ร่วมกับภิกษุณีกลับกลายไป พึงให้ปักขมานัตอีกนั่นแหละ. ถ้าเมื่อภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัต เพศกลับกลายไป พึงให้ปักขมานัตอีกนั่นแหละ. ถ้าเมื่อภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว เพศกลับกลายไป ภิกษุณีทั้งหลายพึงทำอัพภานกรรม. ถ้าเมื่อวิบากอกุศลสิ้นไป ในเวลาปักขมานัต เพศกลับกลายไปอีก พึงให้มานัต ๖ ราตรีเท่านั้น. ถ้าเมื่อประพฤติปักขมานัตแล้ว เพศกลับกลายไป ภิกษุทั้งหลายพึงทำอัพภานกรรม. භික්ඛුනියා ලිඞ්ගපරිවත්තනෙපි වුත්තනයෙනෙව සබ්බො විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙ භික්ඛුනිකාලෙ ආපන්නා සඤ්චරිත්තාපත්ති පටිච්ඡන්නා හොති, පරිවාසදානං නත්ථි, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ පක්ඛමානත්තං චරන්තියා ලිඞ්ගං පරිවත්තති, න තෙනත්ථො, ඡාරත්තං මානත්තමෙව දාතබ්බං. සචෙ චිණ්ණමානත්තාය පරිවත්තති, පුන මානත්තං අදත්වා භික්ඛූහි අබ්භෙතබ්බො. අථ භික්ඛූහි මානත්තෙ අදින්නෙ පුන ලිඞ්ගං පරිවත්තති, භික්ඛුනීහි පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. අථ ඡාරත්තං මානත්තං චරන්තස්ස පුන පරිවත්තති, පක්ඛමානත්තමෙව දාතබ්බං. චිණ්ණමානත්තස්ස පන ලිඞ්ගපරිවත්තෙ ජාතෙ භික්ඛුනීහි අබ්භානකම්මං කාතබ්බං. පුන පරිවත්තෙ ච ලිඞ්ගෙ භික්ඛුනිභාවෙ ඨිතායපි යා ආපත්තියො පුබ්බෙ පටිප්පස්සද්ධා, තා සුප්පටිප්පස්සද්ධා එවාති. แม้ในการกลับกลายเพศของภิกษุณี พึงทราบวินิจฉัยทั้งหมดโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแหละ. แต่มีข้อพิเศษดังนี้ คือ ถ้าอาบัติสัญจริตที่ภิกษุณีต้องในสมัยเป็นภิกษุณีนั้นถูกปกปิดไว้ การให้ปริวาสไม่มี พึงให้มานัต ๖ ราตรีเท่านั้น. ถ้าเมื่อภิกษุณีกำลังประพฤติปักขมานัต เพศกลับกลายไป ปักขมานัตนั้นไม่มีประโยชน์ พึงให้มานัต ๖ ราตรีเท่านั้น. ถ้าเมื่อภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตแล้ว เพศกลับกลายไป ภิกษุทั้งหลายพึงอัพภานโดยไม่ต้องให้มานัตอีก. อนึ่ง ถ้าภิกษุทั้งหลายยังไม่ให้มานัต เพศกลับกลายไปอีก ภิกษุณีทั้งหลายพึงให้ปักขมานัตเท่านั้น. อนึ่ง ถ้าเมื่อภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัต ๖ ราตรี เพศกลับกลายไปอีก พึงให้ปักขมานัตเท่านั้น. แต่ถ้าเมื่อภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว เพศกลับกลายไปเป็นหญิง ภิกษุณีทั้งหลายพึงทำอัพภานกรรม. อนึ่ง แม้เมื่อเพศกลับกลายไปเป็นชายอีก และภิกษุณีนั้นยังคงอยู่ในเพศภิกษุณี อาบัติทั้งหลายที่ระงับแล้วแต่ก่อน ก็เป็นอันระงับดีแล้วนั่นเอง. 248. ඉතො පරං පාරිවාසිකාදීනං වත්තං දස්සයිස්සාම – පාරිවාසිකෙන (චූළව. අට්ඨ. 76) භික්ඛුනා උපජ්ඣායෙන හුත්වා න උපසම්පාදෙතබ්බං, වත්තං නික්ඛිපිත්වා පන උපසම්පාදෙතුං වට්ටති. ආචරියෙන හුත්වාපි කම්මවාචා න සාවෙතබ්බා, අඤ්ඤස්මිං අසති වත්තං නික්ඛිපිත්වා සාවෙතුං වට්ටති. ආගන්තුකානං නිස්සයො න දාතබ්බො. යෙහිපි පකතියාව නිස්සයො ගහිතො, තෙ වත්තබ්බා ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, අසුකත්ථෙරස්ස නාම සන්තිකෙ නිස්සයං ගණ්හථ, මය්හං වත්තං මා කරොථ, මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡථා’’ති. සචෙ එවං වුත්තෙපි කරොන්තියෙව, වාරිතකාලතො පට්ඨාය කරොන්තෙසුපි අනාපත්ති. අඤ්ඤො සාමණෙරොපි න ගහෙතබ්බො, උපජ්ඣං දත්වා ගහිතසාමණෙරොපි වත්තබ්බො ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, මය්හං වත්තං මා කරොථ, මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡථා’’ති. සචෙ එවං වුත්තෙපි කරොන්තියෙව, වාරිතකාලතො පට්ඨාය කරොන්තෙසුපි අනාපත්ති. න භික්ඛුනොවාදකසම්මුති සාදිතබ්බා, සම්මතෙනපි භික්ඛුනියො න ඔවදිතබ්බා, තස්මා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වත්තබ්බං ‘‘භන්තෙ, අහං විනයකම්මං කරොමි, භික්ඛුනොවාදකං [Pg.384] ජානාථා’’ති. පටිබලස්ස වා භික්ඛුස්ස භාරො කාතබ්බො. ආගතා භික්ඛුනියො ‘‘සඞ්ඝස්ස සන්තිකං ගච්ඡථ, සඞ්ඝො වො ඔවාදදායකං ජානිස්සතී’’ති වා ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, අසුකභික්ඛුස්ස නාම සන්තිකං ගච්ඡථ, සො වො ඔවාදං දස්සතී’’ති වා වත්තබ්බා. ๒๔๘. ต่อไปนี้ เราจักแสดงวัตรของภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสเป็นต้น คือ ภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสไม่พึงเป็นอุปัชฌาย์อุปสมบทกุลบุตร แต่เมื่อสละวัตรแล้ว ย่อมควรเพื่ออุปสมบทกุลบุตร. แม้เป็นอาจารย์ ก็ไม่พึงสวดกรรมวาจา เมื่อไม่มีผู้อื่น พึงสละวัตรแล้วสวดได้. ไม่พึงให้นิสัยแก่ภิกษุอาคันตุกะ. แม้ภิกษุทั้งหลายที่รับนิสัยไว้แล้วโดยปกติ พึงบอกภิกษุเหล่านั้นว่า "อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงรับนิสัยในสำนักของพระเถระชื่อโน้นเถิด อย่าทำวัตรแก่เรา อย่าถามเราในการเข้าไปสู่บ้าน". ถ้าแม้กล่าวอย่างนี้แล้ว พวกเขายังทำอยู่ ก็ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุผู้ปริวาสิกะ แม้เมื่อพวกเขายังทำอยู่ นับตั้งแต่เวลาที่ห้ามแล้ว. ไม่พึงรับสามเณรอื่น. แม้สามเณรที่รับไว้แล้วโดยให้อุปัชฌาย์ พึงบอกว่า "อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายอย่าทำวัตรแก่เรา อย่าถามเราในการเข้าไปสู่บ้าน". ถ้าแม้กล่าวอย่างนี้แล้ว พวกเขยังทำอยู่ ก็ไม่มีอาบัติแก่ภิกษุผู้ปริวาสิกะ แม้เมื่อพวกเขายังทำอยู่ นับตั้งแต่เวลาที่ห้ามแล้ว. ไม่พึงยินดีสมมติภิกษุณีโอวาทกะ. แม้ภิกษุผู้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่พึงโอวาทภิกษุณี. ดังนั้น พึงบอกแก่ภิกษุสงฆ์ว่า "ท่านผู้เจริญ อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงทราบภิกษุผู้โอวาทภิกษุณีเถิด". หรือพึงมอบภาระแก่ภิกษุผู้สามารถ. พึงบอกภิกษุณีที่มาแล้วว่า "ท่านทั้งหลายจงไปสู่สำนักของสงฆ์เถิด สงฆ์จักทราบภิกษุผู้ให้โอวาทแก่ท่านทั้งหลาย" หรือ "อาตมาทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงไปสู่สำนักของภิกษุชื่อโน้นเถิด ภิกษุนั้นจักให้โอวาทแก่ท่านทั้งหลาย". යාය ආපත්තියා සඞ්ඝෙන පරිවාසො දින්නො හොති, සා ආපත්ති න ආපජ්ජිතබ්බා, අඤ්ඤා වා තාදිසිකා තතො වා පාපිට්ඨතරා, කම්මං න ගරහිතබ්බං, කම්මිකා න ගරහිතබ්බා, න පකතත්තස්ස භික්ඛුනො උපොසථො ඨපෙතබ්බො, න පවාරණා ඨපෙතබ්බා, පලිබොධත්ථාය වා පක්කොසනත්ථාය වා සවචනීයං න කාතබ්බං. පලිබොධත්ථාය හි කරොන්තො ‘‘අහං ආයස්මන්තං ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං සවචනීයං කරොමි, ඉමම්හා ආවාසා පරම්පි මා පක්කම, යාව න තං අධිකරණං වූපසන්තං හොතී’’ති එවං කරොති, පක්කොසනත්ථාය කරොන්තො ‘‘අහං තං සවචනීයං කරොමි, එහි මයා සද්ධිං විනයධරානං සම්මුඛීභාවං ගච්ඡාහී’’ති එවං කරොති, තදුභයම්පි න කාතබ්බං. විහාරෙ ජෙට්ඨකට්ඨානං න කාතබ්බං, පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන වා ධම්මජ්ඣෙසකෙන වා න භවිතබ්බං, නපි තෙරසසු සම්මුතීසු එකසම්මුතිවසෙනපි ඉස්සරියකම්මං කාතබ්බං, ‘‘කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාසං, අහං තං වත්තුකාමො’’ති එවං පකතත්තස්ස ඔකාසො න කාරෙතබ්බො, වත්ථුනා වා ආපත්තියා වා න චොදෙතබ්බො, ‘‘අයං තෙ දොසො’’ති න සාරෙතබ්බො, භික්ඛූහි අඤ්ඤමඤ්ඤං යොජෙත්වා කලහො න කාරෙතබ්බො, සඞ්ඝත්ථෙරෙන හුත්වා පකතත්තස්ස භික්ඛුනො පුරතො න ගන්තබ්බං න නිසීදිතබ්බං, ද්වාදසහත්ථං උපචාරං මුඤ්චිත්වා එකකෙනෙව ගන්තබ්බඤ්චෙව නිසීදිතබ්බඤ්ච, යො හොති සඞ්ඝස්ස ආසනපරියන්තො සෙය්‍යාපරියන්තො විහාරපරියන්තො, සො තස්ස දාතබ්බො. อาบัติใดที่สงฆ์ให้ปริวาสแล้ว ไม่พึงต้องอาบัตินั้น หรืออาบัติอื่นที่มีสภาพเช่นนั้น หรือที่เลวร้ายกว่านั้น ไม่พึงติเตียนกรรม ไม่พึงติเตียนภิกษุผู้ทำกรรม ไม่พึงงดอุโบสถแก่ภิกษุปกตัตตะ ไม่พึงงดปวารณา ไม่พึงทำสวัจนียกรรมเพื่อหน่วงเหนี่ยวไว้ หรือเพื่อเรียกตัวมา ด้วยว่า ผู้ที่ทำเพื่อหน่วงเหนี่ยวไว้ ย่อมทำอย่างนี้ว่า 'ข้าพเจ้าทำสวัจนียกรรมแก่ท่านในเรื่องนี้ ท่านอย่าไปจากอาวาสนี้แม้สู่ที่อื่น จนกว่าอธิกรณ์นั้นจะระงับ' ผู้ที่ทำเพื่อเรียกตัวมา ย่อมทำอย่างนี้ว่า 'ข้าพเจ้าทำสวัจนียกรรมแก่ท่าน ท่านจงมากับข้าพเจ้า ไปสู่สำนักของพระวินัยธรทั้งหลายเถิด' แม้ทั้งสองอย่างนั้นก็ไม่พึงทำ ไม่พึงดำรงตำแหน่งผู้ใหญ่ในวิหาร ไม่พึงเป็นผู้สวดพระปาติโมกข์ หรือเป็นผู้แสดงธรรมตามคำอาราธนา และไม่พึงทำกรรมที่เป็นใหญ่ แม้ด้วยอำนาจแห่งสมมติเพียงอย่างเดียวในบรรดาสมมติ ๑๓ ประการ ไม่พึงให้ภิกษุปกตัตตะขอโอกาสอย่างนี้ว่า 'ขอท่านผู้มีอายุจงให้โอกาสแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าใคร่จะกล่าวแก่ท่าน' ไม่พึงโจทด้วยวัตถุหรือด้วยอาบัติ ไม่พึงให้ระลึกว่า 'โทษนี้มีแก่ท่าน' ไม่พึงชักชวนภิกษุทั้งหลายให้ทะเลาะกันและกัน ไม่พึงเป็นพระสังฆเถระเดินไปข้างหน้า หรือนั่งข้างหน้าภิกษุปกตัตตะ พึงเว้นระยะห่าง ๑๒ ศอก แล้วเดินไปและนั่งแต่เพียงผู้เดียวเท่านั้น อาสนะอันเป็นที่สุด เสนาสนะอันเป็นที่สุด หรือวิหารอันเป็นที่สุดของสงฆ์มีอยู่เพียงใด พึงให้สิ่งนั้นแก่ภิกษุนั้น තත්ථ ආසනපරියන්තො නාම භත්තග්ගාදීසු සඞ්ඝනවකාසනං, ස්වස්ස දාතබ්බො, තත්ථ නිසීදිතබ්බං. සෙය්‍යාපරියන්තො නාම සෙය්‍යානං පරියන්තො සබ්බලාමකං මඤ්චපීඨං. අයඤ්හි වස්සග්ගෙන අත්තනො පත්තට්ඨානෙ සෙය්‍යං ගහෙතුං න ලභති, සබ්බභික්ඛූහි විචිනිත්වා ගහිතාවසෙසා මඞ්ගුලගූථභරිතා වෙත්තලතාදිවිනද්ධා ලාමකසෙය්‍යාවස්ස දාතබ්බා. යථා ච සෙය්‍යා, එවං වසනආවාසොපි වස්සග්ගෙන අත්තනො පත්තට්ඨානෙ තස්ස න වට්ටති, සබ්බභික්ඛූහි විචිනිත්වා ගහිතාවසෙසා පන රජොහතභූමි ජතුකමූසිකභරිතා [Pg.385] පණ්ණසාලා අස්ස දාතබ්බා. සචෙ පකතත්තා සබ්බෙ රුක්ඛමූලිකා අබ්භොකාසිකා ච හොන්ති, ඡන්නං න උපෙන්ති, සබ්බෙපි එතෙහි විස්සට්ඨාවාසා නාම හොන්ති, තෙසු යං ඉච්ඡති, තං ලභති. ในบรรดาที่สุด ๓ อย่างนั้น ที่สุดแห่งอาสนะ ได้แก่ อาสนะของภิกษุผู้ใหม่ที่สุดในสงฆ์ในโรงฉันเป็นต้น พึงให้อาสนะนั้นแก่ภิกษุนั้น พึงนั่งในที่สุดแห่งอาสนะนั้น. ที่สุดแห่งเสนาสนะ ได้แก่ ที่สุดแห่งเสนาสนะทั้งหลาย คือ เตียงและตั่งที่เลวที่สุด. เพราะภิกษุผู้ปริวาสิกะนี้ ย่อมไม่ได้เสนาสนะในที่ที่ตนพึงได้ตามพรรษา. เสนาสนะที่เลวที่สุดที่เหลือจากการเลือกและรับของภิกษุทั้งปวง ซึ่งเต็มไปด้วยมูลของตัวเรือด และผูกด้วยหวายเถาเป็นต้น พึงให้แก่ภิกษุนั้น. และเช่นเดียวกับเสนาสนะ อาวาสที่อยู่ก็ไม่ควรแก่ภิกษุนั้นในที่ที่ตนพึงได้ตามพรรษา. แต่บรรณศาลาที่เหลือจากการเลือกและรับของภิกษุทั้งปวง ซึ่งมีพื้นดินเต็มไปด้วยฝุ่น และเต็มไปด้วยค้างคาวและหนู พึงให้แก่ภิกษุนั้น. ถ้าภิกษุปกตัตตะทั้งหมดเป็นรุกขมูลิกะและเป็นอัพโภกาสิกะ ไม่เข้าไปในที่มุงบัง อาวาสทั้งหมดเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอาวาสที่ภิกษุเหล่านั้นสละแล้ว ภิกษุนั้นปรารถนาอาวาสใด ย่อมได้อาวาสนั้น. වස්සූපනායිකදිවසෙ පච්චයං එකපස්සෙ ඨත්වා වස්සග්ගෙන ගණ්හිතුං ලභති, සෙනාසනං න ලභති, නිබද්ධවස්සාවාසිකං සෙනාසනං ගණ්හිතු කාමෙන වත්තං නික්ඛිපිත්වා ගහෙතබ්බං. ඤාතිපවාරිතට්ඨානෙ ‘‘එත්තකෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ආගච්ඡථා’’ති නිමන්තිතෙන ‘‘භන්තෙ, අසුකං නාම කුලං භික්ඛූ නිමන්තෙසි, එථ, තත්ථ ගච්ඡාමා’’ති එවං සංවිධාය භික්ඛූනං පුරෙසමණෙන වා පච්ඡාසමණෙන වා හුත්වා කුලානි න උපසඞ්කමිතබ්බානි, ‘‘භන්තෙ, අසුකස්මිං නාම ගාමෙ මනුස්සා භික්ඛූනං ආගමනං ඉච්ඡන්ති, සාධු වතස්ස, සචෙ තෙසං සඞ්ගහං කරෙය්‍යාථා’’ති එවං පනස්ස විනයපරියායෙන කථෙතුං වට්ටති. ආගතාගතානං ආරොචෙතුං හරායමානෙන ආරඤ්ඤිකධුතඞ්ගං න සමාදාතබ්බං. යෙනපි පකතියා සමාදින්නං, තෙන දුතියං භික්ඛුං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ අරුණං උට්ඨාපෙතබ්බං, න එකකෙන වත්ථබ්බං. තථා භත්තග්ගාදීසු ආසනපරියන්තෙ නිසජ්ජාය හරායමානෙන පිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගම්පි න සමාදාතබ්බං. යො පන පකතියාව පිණ්ඩපාතිකො, තස්ස පටිසෙධො නත්ථි, න ච තප්පච්චයා පිණ්ඩපාතො නීහරාපෙතබ්බො ‘‘මා මං ජානිංසූ’’ති. නීහටභත්තො හුත්වා විහාරෙයෙව නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්තො ‘‘රත්තියො ගණයිස්සාමි, ගච්ඡතො මෙ භික්ඛුං දිස්වා අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො සියා’’ති ඉමිනා කාරණෙන පිණ්ඩපාතො න නීහරාපෙතබ්බො, ‘‘මා මං එකභික්ඛුපි ජානාතූ’’ති ච ඉමිනා අජ්ඣාසයෙන විහාරෙ සාමණෙරෙහි පචාපෙත්වා භුඤ්ජිතුම්පි න ලභති, ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිතබ්බමෙව. ගිලානස්ස පන නවකම්මආචරියුපජ්ඣායකිච්චාදිපසුතස්ස වා විහාරෙයෙව අච්ඡිතුං වට්ටති. ในวันเข้าพรรษา ย่อมได้เพื่อรับปัจจัยด้วยการเข้าพรรษา โดยยืนอยู่ ณ ที่ส่วนข้างหนึ่ง ย่อมไม่ได้เพื่อรับเสนาสนะ ผู้ปรารถนาจะรับเสนาสนะที่ได้อยู่จำพรรษาเป็นประจำ พึงวางวัตรแล้วจึงรับ ในที่ที่ญาติได้นิมนต์ไว้ อันผู้ที่ถูกนิมนต์ว่า “จงพาภิกษุจำนวนเท่านี้มาเถิด” พึงจัดแจงอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญ ตระกูลชื่อโน้นนิมนต์ภิกษุทั้งหลายแล้ว มาเถิด เราจักไปที่นั่น” ไม่พึงเข้าไปสู่ตระกูลทั้งหลาย โดยเป็นภิกษุผู้นำหน้าหรือผู้ตามหลังภิกษุทั้งหลาย แต่พึงกล่าวโดยนัยแห่งพระวินัยอย่างนี้ว่า “ท่านผู้เจริญ มนุษย์ทั้งหลายในบ้านชื่อโน้นปรารถนาการมาของภิกษุทั้งหลาย ถ้าท่านทั้งหลายพึงสงเคราะห์พวกเขา ก็จะเป็นการดี” อันผู้ละอายที่จะบอกแก่ภิกษุผู้มาแล้วๆ ไม่พึงสมาทานธุดงค์คืออรัญญิกังคะ แม้ภิกษุใดสมาทานเป็นปกติแล้ว ภิกษุนั้นพึงพาภิกษุรูปที่สองไปให้อรุณขึ้นในป่า ไม่พึงอยู่รูปเดียว อนึ่ง อันผู้ละอายที่จะนั่งในที่สุดแห่งอาสนะในโรงฉันเป็นต้น ก็ไม่พึงสมาทานธุดงค์คือบิณฑปาติกังคะ แต่ภิกษุใดเป็นผู้เที่ยวบิณฑบาตเป็นปกติอยู่แล้ว การห้ามย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น และไม่พึงให้บิณฑบาตนำออกไปเพราะเหตุนั้นว่า “ขออย่าให้ใครรู้จักเราเลย” เป็นผู้มีภัตอันนำออกไปแล้ว นั่งฉันอยู่ในวิหารนั่นเอง ไม่พึงให้บิณฑบาตนำออกไปเพราะเหตุนี้ว่า “เราจักนับราตรีทั้งหลาย ถ้าเราไปแล้วเห็นภิกษุแล้วไม่บอก การขาดราตรีพึงมีแก่เรา” และด้วยความตั้งใจอย่างนี้ว่า “ขออย่าให้ภิกษุแม้รูปเดียวรู้จักเราเลย” ก็ไม่พึงให้สามเณรทั้งหลายหุงต้มในวิหารแล้วฉัน พึงเข้าไปสู่บ้านเพื่อบิณฑบาตเท่านั้น แต่สำหรับภิกษุอาพาธ หรือผู้ขวนขวายในนวกรรม กิจของอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น พึงอยู่ในวิหารนั่นเอง සචෙපි ගාමෙ අනෙකසතා භික්ඛූ විචරන්ති, න සක්කා හොති ආරොචෙතුං, ගාමකාවාසං ගන්ත්වා සභාගට්ඨානෙ වසිතුං වට්ටති. යස්මා ‘‘පාරිවාසිකෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ආගන්තුකෙන ආරොචෙතබ්බං, ආගන්තුකස්ස ආරොචෙතබ්බං, උපොසථෙ ආරොචෙතබ්බං, පවාරණාය ආරොචෙතබ්බං, සචෙ ගිලානො හොති, දූතෙනපි ආරොචෙතබ්බ’’න්ති (චූළව. 76) වුත්තං[Pg.386], තස්මා කඤ්චි විහාරං ගතෙන ආගන්තුකෙන තත්ථ භික්ඛූනං ආරොචෙතබ්බං. සචෙ සබ්බෙ එකට්ඨානෙ ඨිතෙ පස්සති, එකට්ඨානෙ ඨිතෙනෙව ආරොචෙතබ්බං. අථ රුක්ඛමූලාදීසු විසුං ඨිතා හොන්ති, තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං, සඤ්චිච්ච අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො ච හොති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. අථ විචිනන්තො එකච්චෙ න පස්සති, රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. แม้ถ้าภิกษุเป็นร้อยๆ รูปเที่ยวไปในบ้าน ไม่สามารถจะบอกได้ พึงไปสู่อาวาสในหมู่บ้านแล้วอยู่ ณ ที่อันสมควร เพราะเหตุที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสพึงบอกแก่ภิกษุอาคันตุกะ, พึงบอกแก่ภิกษุอาคันตุกะ (อีกรูป), ในวันอุโบสถพึงบอก, ในวันปวารณาพึงบอก, ถ้าอาพาธ พึงให้ทูตบอก” เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสผู้ไปสู่วิหารใด พึงบอกแก่ภิกษุทั้งหลายในวิหารนั้น ถ้าเห็นภิกษุทั้งหมดตั้งอยู่ในที่เดียวกัน พึงบอกโดยยืนอยู่ในที่เดียวกันนั่นเอง แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายยืนแยกกันอยู่ ณ โคนไม้เป็นต้น พึงไปบอก ณ ที่นั้นๆ เมื่อจงใจไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรี และย่อมมีทุกกฏเพราะวัตรขาด แต่ถ้าค้นหาแล้วไม่เห็นภิกษุบางรูป ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด ආගන්තුකස්සපි අත්තනො වසනවිහාරං ආගතස්ස එකස්ස වා බහූනං වා වුත්තනයෙනෙව ආරොචෙතබ්බං, රත්තිච්ඡෙදවත්තභෙදාපි චෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. සචෙ ආගන්තුකා මුහුත්තං විස්සමිත්වා වා අවිස්සමිත්වා එව වා විහාරමජ්ඣෙන ගච්ඡන්ති, තෙසම්පි ආරොචෙතබ්බං. සචෙ තස්ස අජානන්තස්සෙව ගච්ඡන්ති, අයඤ්ච ගතකාලෙ ජානාති, ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං, සම්පාපුණිතුං වා සාවෙතුං වා අසක්කොන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. යෙපි අන්තොවිහාරං අප්පවිසිත්වා උපචාරසීමං ඔක්කමිත්වා ගච්ඡන්ති, අයඤ්ච නෙසං ඡත්තසද්දං වා උක්කාසිතසද්දං වා ඛිපිතසද්දං වා සුත්වා ආගන්තුකභාවං ජානාති, ගන්ත්වා ආරොචෙතබ්බං, ගතකාලෙ ජානන්තෙනපි අනුබන්ධිත්වා ආරොචෙතබ්බමෙව, සම්පාපුණිතුං අසක්කොන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. යොපි රත්තිං ආගන්ත්වා රත්තිංයෙව ගච්ඡති, සොපිස්ස රත්තිච්ඡෙදං කරොති, අඤ්ඤාතත්තා පන වත්තභෙදෙ දුක්කටං නත්ථි. සචෙ අජානිත්වාව අබ්භානං කරොති, අකතමෙව හොතීති කුරුන්දියං වුත්තං, තස්මා අධිකා රත්තියො ගහෙත්වා කාතබ්බං. අයං අපණ්ණකපටිපදා. แม้แก่ภิกษุอาคันตุกะผู้มาสู่วิหารที่ตนอยู่รูปเดียวหรือหลายรูป พึงบอกโดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง การขาดราตรีและการขาดวัตรในเรื่องอาคันตุกะนี้ ก็พึงทราบโดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง ถ้าภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายพักชั่วครู่หนึ่ง หรือไม่พักเลย เดินผ่านกลางวิหารไป พึงบอกแก่ภิกษุเหล่านั้นด้วย ถ้าภิกษุเหล่านั้นไปโดยที่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นไม่รู้ และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้รู้ในเวลาที่ภิกษุเหล่านั้นไปแล้ว พึงไปบอก แก่ผู้ไม่สามารถจะตามทันหรือให้ได้ยิน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด แม้ภิกษุเหล่าใดไม่เข้าไปในวิหาร แต่ก้าวลงสู่เขตอุปจาระแล้วไป และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้ได้ยินเสียงร่ม เสียงไอ หรือเสียงจามของภิกษุเหล่านั้นแล้วรู้ว่าเป็นอาคันตุกะ พึงไปบอก แม้ผู้รู้ในเวลาที่ภิกษุเหล่านั้นไปแล้ว ก็พึงติดตามไปบอกนั่นเอง แก่ภิกษุผู้ไม่สามารถจะตามทัน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด แม้ภิกษุอาคันตุกะใดมาในเวลากลางคืนแล้วไปในเวลากลางคืนนั่นเอง ภิกษุอาคันตุกะนั้นก็ทำให้ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นขาดราตรี แต่เพราะไม่รู้ ย่อมไม่มีทุกกฏเพราะวัตรขาด ถ้าทำอัพภานโดยไม่รู้ ย่อมเป็นอันไม่ได้ทำ ดังที่กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที เพราะฉะนั้น พึงทำโดยนับราตรีที่เกินไป นี่คือปฏิปทาที่ไม่ผิดพลาด නදීආදීසු නාවාය ගච්ඡන්තම්පි පරතීරෙ ඨිතම්පි ආකාසෙ ගච්ඡන්තම්පි පබ්බතතලඅරඤ්ඤාදීසු දූරෙ ඨිතම්පි භික්ඛුං දිස්වා සචෙ ‘‘භික්ඛූ’’ති වවත්ථානං අත්ථි, නාවාදීහි ගන්ත්වා වා මහාසද්දං කත්වා වා වෙගෙන අනුබන්ධිත්වා වා ආරොචෙතබ්බං, අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච. සචෙ වායමන්තොපි සම්පාපුණිතුං වා සාවෙතුං වා න සක්කොති, රත්තිච්ඡෙදොව හොති, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. සඞ්ඝසෙනාභයත්ථෙරො පන විසයාවිසයෙන කථෙති ‘‘විසයෙ කිර අනාරොචෙන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච හොති, අවිසයෙ පන උභයම්පි නත්ථී’’ති. කරවීකතිස්සත්ථෙරො ‘‘සමණො අයන්ති වවත්ථානමෙව පමාණං. සචෙපි අවිසයො හොති, වත්තභෙදෙ දුක්කටමෙව නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොතියෙවා’’ති ආහ. แม้เห็นภิกษุผู้กำลังไปทางเรือในแม่น้ำเป็นต้น ผู้ยืนอยู่ฝั่งตรงข้าม ผู้กำลังไปในอากาศ หรือผู้ยืนอยู่ไกลบนยอดเขาและในป่าเป็นต้น ถ้ามีการกำหนดรู้ว่า 'เป็นภิกษุ' พึงไปบอกโดยทางเรือเป็นต้น หรือโดยทำเสียงดัง หรือโดยติดตามไปอย่างรวดเร็ว สำหรับผู้ไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ ถ้าแม้พยายามแล้วก็ไม่สามารถจะตามทันหรือให้ได้ยิน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ แต่พระสังฆเสนาภยเถระกล่าวโดยนัยแห่งวิสัยและอวิสัยว่า 'ในวิสัยที่พึงบอกได้ สำหรับผู้ไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ แต่ในอวิสัย ย่อมไม่มีทั้งสองอย่าง' พระกรวีติกัสสเถระกล่าวว่า 'การกำหนดรู้ว่า นี่คือสมณะ นั่นแหละเป็นประมาณ แม้หากเป็นอวิสัย ก็ย่อมไม่มีอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติเท่านั้น แต่การขาดราตรีย่อมมีแน่นอน' උපොසථදිවසෙ [Pg.387] ‘‘උපොසථං සම්පාපුණිස්සාමා’’ති ආගන්තුකා භික්ඛූ ආගච්ඡන්ති, ඉද්ධියා ගච්ඡන්තාපි උපොසථභාවං ඤත්වා ඔතරිත්වා උපොසථං කරොන්ති, තස්මා ආගන්තුකසොධනත්ථං උපොසථදිවසෙපි ආරොචෙතබ්බං. පවාරණායපි එසෙව නයො. ගන්තුං අසමත්ථෙන ගිලානෙන භික්ඛුං පෙසෙත්වා ආරොචාපෙතබ්බං, අනුපසම්පන්නං පෙසෙතුං න වට්ටති. ในวันอุโบสถ ภิกษุอาคันตุกะทั้งหลายย่อมมาด้วยตั้งใจว่า 'เราจักไปให้ทันอุโบสถ' แม้ภิกษุผู้ไปด้วยฤทธิ์ก็รู้ความเป็นวันอุโบสถแล้วลงมาทำอุโบสถ เพราะฉะนั้น เพื่อชำระอาคันตุกะ พึงบอกแม้ในวันอุโบสถ ในวันปวารณาก็มีนัยอย่างเดียวกันนี้ ภิกษุผู้อาพาธไม่สามารถจะไปได้เอง พึงส่งภิกษุอื่นไปบอก ไม่ควรส่งอนุปสัมบันไป න පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා සභික්ඛුකා ආවාසා වා අනාවාසා වා අභික්ඛුකො නානාසංවාසකෙහි වා සභික්ඛුකො ආවාසො වා අනාවාසො වා ගන්තබ්බො අඤ්ඤත්‍ර පකතත්තෙන අඤ්ඤත්‍ර අන්තරායා. යත්ථ හි එකොපි භික්ඛු නත්ථි, තත්ථ න වසිතබ්බං. න හි තත්ථ වුත්ථරත්තියො ගණනූපිකා හොන්ති. දසවිධෙ අන්තරායෙ පන සචෙපි රත්තියො ගණනූපිකා න හොන්ති, අන්තරායතො පරිමුච්චනත්ථාය ගන්තබ්බමෙව. තෙන වුත්තං ‘‘අඤ්ඤත්‍ර අන්තරායා’’ති. නානාසංවාසකෙහි සද්ධිං විනයකම්මං කාතුං න වට්ටති, තෙසං අනාරොචනෙපි රත්තිච්ඡෙදො නත්ථි, අභික්ඛුකාවාසසදිසමෙව හොති. තෙන වුත්තං ‘‘නානාසංවාසකෙහි වා සභික්ඛුකො’’ති. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ไม่พึงไปจากอาวาสที่มีภิกษุ หรือจากอนาวาส หรือจากอาวาสที่ไม่มีภิกษุ หรือจากอาวาสที่มีภิกษุต่างสังวาส หรือจากอนาวาสที่มีภิกษุต่างสังวาส ไปสู่อาวาสหรืออนาวาสที่มีภิกษุเป็นต้น เว้นแต่ไปกับภิกษุปกตัตตะ หรือเว้นแต่มีอันตราย เพราะในวิหารใดไม่มีภิกษุอยู่เลยแม้รูปเดียว ไม่พึงอยู่ในวิหารนั้น เพราะราตรีที่อยู่แล้วในที่นั้น ย่อมไม่มีภิกษุผู้คอยนับราตรีให้ แต่เมื่อมีอันตราย 10 อย่าง แม้จะไม่มีภิกษุผู้นับราตรีให้ ก็พึงไปเพื่อพ้นจากอันตรายนั้นได้ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า 'เว้นแต่มีอันตราย' การทำวินัยกรรมร่วมกับภิกษุต่างสังวาสไม่ควร แม้ไม่บอกแก่ภิกษุเหล่านั้น ก็ไม่มีการขาดราตรี ย่อมเป็นเหมือนกับอาวาสที่ไม่มีภิกษุอยู่ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า 'หรืออาวาสที่มีภิกษุอยู่กับภิกษุต่างสังวาส' න පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පකතත්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකච්ඡන්නෙ ආවාසෙ වා අනාවාසෙ වා වත්ථබ්බං. තත්ථ ආවාසො නාම වසනත්ථාය කතසෙනාසනං. අනාවාසො නාම චෙතියඝරං බොධිඝරං සම්මුඤ්ජනීඅට්ටකො දාරුඅට්ටකො පානීයමාළො වච්චකුටි ද්වාරකොට්ඨකොති එවමාදි. ‘‘එතෙසු යත්ථ කත්ථචි එකච්ඡන්නෙ ඡදනතො උදකපතනට්ඨානපරිච්ඡින්නෙ ඔකාසෙ උක්ඛිත්තකොව වසිතුං න ලභති, පාරිවාසිකො පන අන්තොආවාසෙයෙව න ලභතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං අවිසෙසෙන ‘‘උදකපාතෙන වාරිත’’න්ති වුත්තං. කුරුන්දියං පන ‘‘එතෙසු එත්තකෙසු පඤ්චවණ්ණච්ඡදනබද්ධට්ඨානෙසු පාරිවාසිකස්ස ච උක්ඛිත්තකස්ස ච පකතත්තෙන සද්ධිං උදකපාතෙන වාරිත’’න්ති වුත්තං. තස්මා නානූපචාරෙපි එකච්ඡන්නෙ න වට්ටති. සචෙ පනෙත්ථ තදහුපසම්පන්නෙපි පකතත්තෙ පඨමං පවිසිත්වා නිපන්නෙපි සට්ඨිවස්සිකොපි පාරිවාසිකො පච්ඡා පවිසිත්වා ජානන්තො නිපජ්ජති, රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච, අජානන්තස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. සචෙ පන තස්මිං නිසින්නෙ පච්ඡා පකතත්තො [Pg.388] පවිසිත්වා නිපජ්ජති, පාරිවාසිකො ච ජානාති, රත්තිච්ඡෙදො චෙව වත්තභෙදෙ දුක්කටඤ්ච. නො චෙ ජානාති, රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงอยู่ร่วมกับภิกษุปกตัตตะในอาวาสหรืออนาวาสที่มีหลังคาเดียวกัน ในคำนั้น อาวาส หมายถึงเสนาสนะที่สร้างไว้เพื่อเป็นที่อยู่ อนาวาส หมายถึงเรือนเจดีย์ เรือนโพธิ์ หอเก็บไม้กวาด หอเก็บฟืน ซุ้มน้ำ ส้วม ซุ้มประตู เป็นต้น ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'ในบรรดาอาวาสเป็นต้นเหล่านั้น ในที่ใดที่หนึ่งซึ่งมีหลังคาเดียวกัน อันกำหนดด้วยที่น้ำชายคาตก ภิกษุผู้ถูกยกวัตรเท่านั้นไม่พึงอยู่ได้ แต่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงอยู่ได้เฉพาะภายในอาวาสเท่านั้น' ในมหาอรรถกถากล่าวไว้โดยไม่จำกัดว่า 'ห้ามด้วยที่น้ำชายคาตก' แต่ในคุรุนทีกล่าวว่า 'ในที่ที่มุงด้วยหลังคา 5 ชนิดเหล่านี้ ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสและภิกษุผู้ถูกยกวัตร ห้ามอยู่ร่วมกับภิกษุปกตัตตะด้วยที่น้ำชายคาตก' เพราะฉะนั้น แม้ในที่ที่มีบริเวณต่างกันแต่มีหลังคาเดียวกัน ก็ไม่ควร หากในอาวาสนี้ ภิกษุปกตัตตะแม้ที่อุปสมบทในวันนั้นเข้าไปนอนก่อนแล้ว ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสแม้มีพรรษา 60 เข้าไปนอนทีหลังโดยรู้ตัว ราตรีก็ขาดและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ หากไม่รู้ ราตรีก็ขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นนั่งอยู่ก่อนแล้ว ภิกษุปกตัตตะเข้าไปนอนทีหลัง และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสรู้ตัว ราตรีก็ขาดและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ หากไม่รู้ ราตรีก็ขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පකතත්තං භික්ඛුං තදහුපසම්පන්නම්පි දිස්වා ආසනා වුට්ඨාතබ්බං, වුට්ඨාය ච ‘‘අහං ඉමිනා සුඛනිසින්නො වුට්ඨාපිතො’’ති පරම්මුඛෙනපි න ගන්තබ්බං, ‘‘ඉදං ආචරිය ආසනං, එත්ථ නිසීදථා’’ති එවං පකතත්තො භික්ඛු ආසනෙන නිමන්තෙතබ්බොයෙව. නවකෙන පන ‘‘මහාථෙරං ඔබද්ධං කරොමී’’ති පාරිවාසිකත්ථෙරස්ස සන්තිකං න ගන්තබ්බං. පාරිවාසිකෙන පකතත්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං න එකාසනෙ නිසීදිතබ්බං, න නීචෙ ආසනෙ නිසින්නෙ උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ඡමායං නිසින්නෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, ද්වාදසහත්ථං පන උපචාරං මුඤ්චිත්වා නිසීදිතුං වට්ටති. පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පකතත්තෙන සද්ධිං න එකචඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න නීචෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තෙ උච්චෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න ඡමායං චඞ්කමන්තෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං. එත්ථ පන අකතපරිච්ඡෙදාය භූමියා චඞ්කමන්තෙ පරිච්ඡෙදං කත්වා වාලුකං ආකිරිත්වා ආලම්බනං යොජෙත්වා කතචඞ්කමෙ නීචෙපි න චඞ්කමිතබ්බං, කො පන වාදො ඉට්ඨකචයෙන සම්පන්නෙ වෙදිකාපරික්ඛිත්තෙ. සචෙ පන පාකාරපරික්ඛිත්තො හොති, ද්වාරකොට්ඨකයුත්තො පබ්බතන්තරවනන්තරගුම්බන්තරෙසු වා සුප්පටිච්ඡන්නො, තාදිසෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතුං වට්ටති, අප්පටිච්ඡන්නෙපි උපචාරං මුඤ්චිත්වා වට්ටති. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสเห็นภิกษุปกตัตตะแม้ที่อุปสมบทในวันนั้นแล้ว พึงลุกจากอาสนะ และเมื่อลุกขึ้นแล้ว ไม่พึงหลีกไปเสียด้วยความขุ่นเคือง (หันหลังให้) ว่า 'เรานั่งสบายอยู่ ภิกษุรูปนี้ทำให้เราต้องลุกขึ้น' พึงนิมนต์ภิกษุปกตัตตะด้วยอาสนะว่า 'ท่านอาจารย์ อาสนะนี้ เชิญท่านนั่งบนอาสนะนี้เถิด' แต่ภิกษุบวชใหม่ไม่พึงเข้าไปหาภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่เป็นเถระด้วยคิดว่า 'เราจะทำความกังวลแก่พระมหาเถระ' ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงนั่งบนอาสนะเดียวกันกับภิกษุปกตัตตะ เมื่อภิกษุปกตัตตะนั่งบนอาสนะต่ำ ไม่พึงนั่งบนอาสนะสูง เมื่อภิกษุปกตัตตะนั่งบนพื้นดิน ไม่พึงนั่งบนอาสนะ แต่พึงนั่งได้โดยเว้นระยะ 12 ศอก ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงเดินจงกรมบนที่จงกรมเดียวกันกับภิกษุปกตัตตะ เมื่อภิกษุปกตัตตะเดินจงกรมบนที่จงกรมต่ำ ไม่พึงเดินจงกรมบนที่จงกรมสูง เมื่อภิกษุปกตัตตะเดินจงกรมบนพื้นดิน ไม่พึงเดินจงกรมบนที่จงกรม ในข้อนี้ เมื่อภิกษุปกตัตตะเดินจงกรมบนพื้นดินที่ไม่ได้กำหนดเขตไว้ แม้บนที่จงกรมที่กำหนดเขตไว้ โรยทราย และทำราวไว้แล้ว ก็ไม่พึงเดินจงกรม จะกล่าวไปไยถึงที่จงกรมที่ก่อด้วยอิฐและมีรั้วล้อมรอบ แต่ถ้าที่จงกรมนั้นมีกำแพงล้อมรอบ มีซุ้มประตู หรือปกปิดดีในระหว่างภูเขา ระหว่างป่า หรือระหว่างพุ่มไม้ พึงเดินจงกรมในที่จงกรมเช่นนั้นได้ แม้ในที่ที่ไม่ปกปิด ก็พึงเดินจงกรมได้โดยเว้นระยะ 12 ศอก පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා පාරිවාසිකවුඩ්ඪතරෙන භික්ඛුනා සද්ධිං මූලායපටිකස්සනාරහෙන මානත්තාරහෙන මානත්තචාරිකෙන අබ්භානාරහෙන භික්ඛුනා සද්ධිං න එකච්ඡන්නෙ ආවාසෙ වා අනාවාසෙ වා වත්ථබ්බං. එත්ථ පන සචෙ වුඩ්ඪතරෙ පාරිවාසිකෙ පඨමං නිපන්නෙ ඉතරො ජානන්තො පච්ඡා නිපජ්ජති, රත්තිච්ඡෙදො චස්ස හොති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. වුඩ්ඪතරස්ස පන රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. අජානිත්වා නිපජ්ජති, ද්වින්නම්පි වත්තභෙදො නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොති. අථ නවකපාරිවාසිකෙ පඨමං නිපන්නෙ වුඩ්ඪතරො පච්ඡා නිපජ්ජති, නවකො ච ජානාති, රත්ති චස්ස ඡිජ්ජති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං හොති. වුඩ්ඪතරස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදො. නො චෙ ජානාති, ද්වින්නම්පි වත්තභෙදො නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොති. සචෙ අපච්ඡාපුරිමං නිපජ්ජන්ති, වුඩ්ඪතරස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, ඉතරස්ස වත්තභෙදොපීති කුරුන්දියං වුත්තං. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ไม่พึงอยู่ในอาวาสหรืออนาวาสที่มีหลังคาเดียวกันร่วมกับภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่มีพรรษามากกว่า, ร่วมกับภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม, ผู้ควรแก่มานัต, ผู้กำลังประพฤติมานัต, หรือผู้ควรแก่อัพภาน. ในเรื่องนี้ หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่แก่พรรษากว่านอนก่อน ภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ผู้ใหม่กว่า) รู้อยู่แต่นอนทีหลัง ราตรีของภิกษุรูปนั้นย่อมขาด และเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. ส่วนภิกษุผู้แก่พรรษากว่า ราตรีขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. หากนอนโดยไม่รู้ วัตรของภิกษุทั้งสองไม่วิบัติ แต่ราตรีขาด. อนึ่ง หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่ใหม่กว่านอนก่อน ภิกษุผู้แก่พรรษากว่านอนทีหลัง และภิกษุผู้ใหม่รู้อยู่ ราตรีของภิกษุผู้ใหม่นั้นย่อมขาด และเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. ส่วนภิกษุผู้แก่พรรษากว่า ราตรีขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏ. หากไม่รู้ วัตรของภิกษุทั้งสองไม่วิบัติ แต่ราตรีขาด. หากนอนพร้อมกัน ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า ราตรีของภิกษุผู้แก่พรรษากว่าขาดเท่านั้น ส่วนภิกษุอีกรูปหนึ่ง ราตรีก็ขาดและเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติด้วย. ද්වෙ [Pg.389] පාරිවාසිකා සමවස්සා, එකො පඨමං නිපන්නො, එකො ජානන්තොව පච්ඡා නිපජ්ජති, රත්ති චස්ස ඡිජ්ජති, වත්තභෙදෙ ච දුක්කටං. පඨමං නිපන්නස්ස රත්තිච්ඡෙදොව, න වත්තභෙදො. සචෙ පච්ඡා නිපජ්ජන්තොපි න ජානාති, ද්වින්නම්පි වත්තභෙදො නත්ථි, රත්තිච්ඡෙදො පන හොති. සචෙ ද්වෙපි අපච්ඡාපුරිමං නිපජ්ජන්ති, ද්වින්නම්පි රත්තිච්ඡෙදොයෙව, න වත්තභෙදො. සචෙ හි ද්වෙ පාරිවාසිකා එකතො වසෙය්‍යුං, තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස අජ්ඣාචාරං ඤත්වා අගාරවා වා විප්පටිසාරිනො වා හුත්වා තං වා ආපත්තිං ආපජ්ජෙය්‍යුං තතො පාපිට්ඨතරං වා, විබ්භමෙය්‍යුං වා, තස්මා නෙසං සහසෙය්‍යා සබ්බපකාරෙන පටික්ඛිත්තා. මූලායපටිකස්සනාරහාදයො චෙත්ථ පාරිවාසිකානං පකතත්තට්ඨානෙ ඨිතාති වෙදිතබ්බා. තස්මා පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා මූලායපටිකස්සනාරහෙන මානත්තාරහෙන මානත්තචාරිකෙන අබ්භානාරහෙන භික්ඛුනා සද්ධිං න එකාසනෙ නිසීදිතබ්බං, න නීචෙ ආසනෙ නිසින්නෙ උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න ඡමාය නිසින්නෙ ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, න එකචඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න නීචෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තෙ උච්චෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං, න ඡමාය චඞ්කමන්තෙ චඞ්කමෙ චඞ්කමිතබ්බං. ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสสองรูปมีพรรษาเท่ากัน รูปหนึ่งนอนก่อน อีกรูปหนึ่งรู้อยู่แต่นอนทีหลัง ราตรีของภิกษุรูปที่นอนทีหลังนั้นย่อมขาด และเป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรวิบัติ. ส่วนภิกษุรูปที่นอนก่อน ราตรีขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏ. หากแม้รูปที่นอนทีหลังไม่รู้ วัตรของภิกษุทั้งสองไม่วิบัติ แต่ราตรีขาด. หากภิกษุทั้งสองนอนพร้อมกัน ราตรีของภิกษุทั้งสองย่อมขาดเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏ. เพราะว่า หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสสองรูปอยู่ร่วมกัน ภิกษุเหล่านั้นทราบความล่วงละเมิดของกันและกันแล้ว อาจเป็นผู้ไม่มีความเคารพ หรือมีความเดือดร้อนใจ แล้วพึงต้องอาบัตินั้น หรืออาบัติที่เลวทรามยิ่งกว่านั้น หรือพึงสึกไป เพราะฉะนั้น การนอนร่วมกันของภิกษุเหล่านั้นจึงถูกห้ามโดยประการทั้งปวง. และในที่นี้ พึงทราบว่า ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้น ตั้งอยู่ในฐานะเป็นปกตัตตภิกษุสำหรับภิกษุผู้ประพฤติปริวาสทั้งหลาย. เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ไม่พึงนั่งบนอาสนะเดียวกันกับภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม ผู้ควรแก่มานัต ผู้กำลังประพฤติมานัต และผู้ควรแก่อัพภาน, เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่งบนอาสนะต่ำ ไม่พึงนั่งบนอาสนะสูง, เมื่อภิกษุเหล่านั้นนั่งบนพื้นดิน ไม่พึงนั่งบนอาสนะ, ไม่พึงเดินจงกรมในที่จงกรมเดียวกัน, เมื่อภิกษุเหล่านั้นเดินจงกรมในที่จงกรมต่ำ ไม่พึงเดินจงกรมในที่จงกรมสูง, เมื่อภิกษุเหล่านั้นเดินจงกรมบนพื้นดิน ไม่พึงเดินจงกรมในที่จงกรม. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකෙන භික්ඛුනා සාදිතබ්බං පකතත්තානං භික්ඛූනං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං ආසනාභිහාරො සෙය්‍යාභිහාරො පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පත්තචීවරපටිග්ගහණං නහානෙ පිට්ඨිපරිකම්මං, යො සාදියෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 75) වචනතො පකතත්තානං භික්ඛූනං ඨපෙත්වා නවකතරං පාරිවාසිකං අවසෙසානං අන්තමසො මූලායපටිකස්සනාරහාදීනම්පි අභිවාදනාදිං සාදියන්තස්ස දුක්කටං, සද්ධිවිහාරිකානම්පි සාදියන්තස්ස දුක්කටමෙව. තස්මා තෙ වත්තබ්බා ‘‘අහං විනයකම්මං කරොමි, මය්හං වත්තං මා කරොථ, මා මං ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡථා’’ති. සචෙ සද්ධාපබ්බජිතා කුලපුත්තා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, තුම්හාකං විනයකම්මං කරොථා’’ති වත්වා වත්තං කරොන්ති, ගාමප්පවෙසනම්පි ආපුච්ඡන්තියෙව, වාරිතකාලතො පට්ඨාය අනාපත්ති. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่พึงยินดีการอภิวาท การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม การนำอาสนะมาให้ การนำที่นอนมาให้ น้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า ผ้าเช็ดเท้า การรับบาตรจีวร และการขัดหลังในเวลาอาบน้ำ ของพวกปกตัตตภิกษุ ภิกษุใดพึงยินดี ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลวรรค 75). จากพระดำรัสนั้น นอกจากปกตัตตภิกษุแล้ว แม้ภิกษุผู้ยินดีการอภิวาทเป็นต้นของภิกษุที่เหลือ จนถึงภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้น (ยกเว้นภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่ใหม่กว่า) ก็เป็นอาบัติทุกกฏ, แม้การยินดีของพวกสัทธิวิหาริก ก็เป็นอาบัติทุกกฏเช่นกัน. เพราะฉะนั้น พึงบอกสัทธิวิหาริกเหล่านั้นว่า "เรากำลังทำวินัยกรรม พวกเธออย่าทำวัตรแก่เรา อย่าถามเรื่องการเข้าบ้านกับเรา". หากกุลบุตรผู้บวชด้วยศรัทธากล่าวว่า "ท่านขอรับ ท่านจงทำวินัยกรรมของท่านเถิด" แล้วทำวัตรให้ และถามเรื่องการเข้าบ้านตามปกติ ตั้งแต่เวลาที่ห้ามเป็นต้นไป ไม่เป็นอาบัติ. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං මිථූ යථාවුඩ්ඪං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං ආසනාභිහාරං සෙය්‍යාභිහාරං පාදොදකං පාදපීඨං පාදකථලිකං පත්තචීවරපටිග්ගහණං නහානෙ පිට්ඨිපරිකම්ම’’න්ති [Pg.390] (චූළව. 75) වචනතො පන පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං අඤ්ඤමඤ්ඤං යො යො වුඩ්ඪො, තෙන තෙන නවකතරස්ස අභිවාදනාදිං සාදිතුං වට්ටති. แต่จากพระดำรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการอภิวาท การลุกรับ การประนมมือ การทำสามีจิกรรม การนำอาสนะมาให้ การนำที่นอนมาให้ น้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า ผ้าเช็ดเท้า การรับบาตรจีวร และการขัดหลังในเวลาอาบน้ำ ตามลำดับพรรษาแก่กันและกัน ของพวกภิกษุผู้ประพฤติปริวาส" (จุลวรรค 75) ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสรูปใดรูปหนึ่งที่แก่พรรษากว่า ย่อมควรเพื่อจะยินดีการอภิวาทเป็นต้นของภิกษุรูปที่ใหม่กว่านั้นๆ. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාරිවාසිකානං භික්ඛූනං පඤ්ච යථාවුඩ්ඪං උපොසථං පවාරණං වස්සිකසාටිකං ඔණොජනං භත්ත’’න්ති (චූළව. 75) වචනතො ඉමානි උපොසථාදීනි පඤ්ච පකතත්තෙහිපි සද්ධිං වුඩ්ඪපටිපාටියා කාතුං වට්ටති, තස්මා (චූළව. අට්ඨ. 75) පාතිමොක්ඛෙ උද්දිස්සමානෙ හත්ථපාසෙ නිසීදිතුං වට්ටති. මහාපච්චරියං පන ‘‘පාළියා අනිසීදිත්වා පාළිං විහාය හත්ථපාසං අමුඤ්චන්තෙන නිසීදිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. පාරිසුද්ධිඋපොසථෙ කරියමානෙ සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා තත්ථෙව නිසින්නෙන අත්තනො පාළියා පාරිසුද්ධිඋපොසථො කාතබ්බො. පවාරණායපි සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසීදිත්වා තත්ථෙව නිසින්නෙන අත්තනො පාළියා පවාරෙතබ්බං. සඞ්ඝෙන ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජියමානං වස්සිකසාටිකම්පි අත්තනො පත්තට්ඨානෙ ගහෙතුං වට්ටති. จากพระดำรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุโบสถ การปวารณา ผ้าอาบน้ำฝน การสละอาหาร และการรับอาหาร ๕ อย่างนี้ ตามลำดับพรรษาแก่พวกภิกษุผู้ประพฤติปริวาส" (จุลวรรค 75) กิจ ๕ อย่างมีอุโบสถเป็นต้นนี้ แม้ทำร่วมกับพวกปกตัตตภิกษุ ก็ควรทำตามลำดับพรรษา. เพราะฉะนั้น เมื่อพระปาติโมกข์กำลังสวดอยู่ จึงควรนั่งในหัตถบาส. แต่ในคัมภีร์มหัปปัจจรีกล่าวว่า "ไม่พึงนั่งตามลำดับพรรษา (ของปกตัตตภิกษุ) พึงละลำดับพรรษาเสียแล้วนั่งโดยไม่ให้พ้นหัตถบาส". เมื่อกำลังทำปาริสุทธิอุโบสถ พึงนั่งในที่ของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ และเมื่อนั่งอยู่ในที่นั้นนั่นเอง พึงทำปาริสุทธิอุโบสถตามลำดับพรรษาของตน. แม้ในการปวารณา ก็พึงนั่งในที่ของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ และเมื่อนั่งอยู่ในที่นั้นนั่นเอง พึงปวารณาตามลำดับพรรษาของตน. แม้ผ้าอาบน้ำฝนที่สงฆ์ตีระฆังแล้วแบ่งให้ ก็ควรรับในลำดับที่มาถึงตน. ඔණොජනන්ති විස්සජ්ජනං වුච්චති. සචෙ හි පාරිවාසිකස්ස ද්වෙ තීණි උද්දෙසභත්තාදීනි පාපුණන්ති, අඤ්ඤා චස්ස පුග්ගලිකභත්තපච්චාසා හොති, තානි පටිපාටියා ගහෙත්වා ‘‘භන්තෙ, හෙට්ඨා ගාහෙථ, අජ්ජ මය්හං භත්තපච්චාසා අත්ථි, ස්වෙව ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්වා විස්සජ්ජෙතබ්බානි. එවං තානි පුනදිවසෙසු ගණ්හිතුං ලභති. ‘‘පුනදිවසෙ සබ්බපඨමං තස්ස දාතබ්බ’’න්ති කුරුන්දියං වුත්තං. යදි පන න ගණ්හාති න විස්සජ්ජෙති, පුනදිවසෙ න ලභති. ඉදං ඔණොජනං නාම පාරිවාසිකස්සෙව ඔදිස්ස අනුඤ්ඤාතං. කස්මා? තස්ස හි සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසින්නස්ස භත්තග්ගෙ යාගුඛජ්ජකාදීනි පාපුණන්ති වා න වා, තස්මා ‘‘සො භික්ඛාහාරෙන මා කිලමිත්ථා’’ති ඉදමස්ස සඞ්ගහකරණත්ථාය ඔදිස්ස අනුඤ්ඤාතං. คำว่า โอโณชน หมายถึง การสละ (การปล่อยผ่าน) ถ้าหากภิกษุผู้เข้าปริวาสได้รับอาหารที่จัดเฉพาะ (อุทเทสภัต) เป็นต้น สองหรือสามอย่าง และมีอาหารส่วนตัวที่คาดว่าจะได้รับอีก พึงรับอาหารเหล่านั้นตามลำดับแล้วกล่าวว่า ‘ท่านขอรับ โปรดรับไว้ข้างล่าง (ลำดับถัดไป) เถิด วันนี้อาตมามีอาหารที่คาดว่าจะได้รับแล้ว พรุ่งนี้อาตมาจะรับ’ แล้วพึงสละอาหารเหล่านั้น เมื่อสละเช่นนี้แล้ว พึงได้รับอาหารเหล่านั้นในวันถัดไป ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า ‘ในวันถัดไป พึงถวายแก่ภิกษุนั้นเป็นอันดับแรก’ แต่ถ้าไม่รับและไม่สละ ก็จะไม่ได้รับในวันถัดไป การสละอาหารนี้ อนุญาตไว้โดยมุ่งหมายถึงภิกษุผู้เข้าปริวาสเท่านั้น เพราะเหตุใด? เพราะว่าภิกษุผู้เข้าปริวาสนั้น เมื่อนั่งอยู่ในที่ของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ อาจได้รับหรือไม่ได้รับข้าวต้มของขบเคี้ยวเป็นต้นในโรงฉัน เพราะฉะนั้น เพื่อสงเคราะห์ภิกษุนั้นว่า ‘ขอภิกษุนั้นอย่าได้ลำบากด้วยภิกษาหารเลย’ จึงอนุญาตการสละอาหารนี้โดยมุ่งหมายถึงภิกษุนั้น භත්තන්ති ආගතාගතෙහි වුඩ්ඪපටිපාටියා ගහෙත්වා ගන්තබ්බං විහාරෙ සඞ්ඝස්ස චතුස්සාලභත්තං. එතං යථාවුඩ්ඪං ලභති, පාළියා පන ගන්තුං වා ඨාතුං වා න ලභති, තස්මා පාළිතො ඔසක්කිත්වා හත්ථපාසෙ ඨිතෙන හත්ථං පසාරෙත්වා යථා සෙනො නිපතිත්වා ගණ්හාති, එවං ගණ්හිතබ්බං. ආරාමිකසමණුද්දෙසෙහි ආහරාපෙතුං න ලභති. සචෙ සයමෙව ආහරන්ති, වට්ටති. රඤ්ඤො මහාපෙළභත්තෙපි එසෙව නයො. චතුස්සාලභත්තෙ පන සචෙ ඔණොජනං කත්තුකාමො හොති, අත්තනො අත්ථාය උක්ඛිත්තෙ [Pg.391] පිණ්ඩෙ ‘‘අජ්ජ මෙ භත්තං අත්ථි, ස්වෙව ගණ්හිස්සාමී’’ති වත්තබ්බං. ‘‘පුනදිවසෙ ද්වෙ පිණ්ඩෙ ලභතී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. උද්දෙසභත්තාදීනිපි පාළිතො ඔසක්කිත්වාව ගහෙතබ්බානි, යත්ථ පන නිසීදාපෙත්වා පරිවිසන්ති, තත්ථ සාමණෙරානං ජෙට්ඨකෙන, භික්ඛූනං සඞ්ඝනවකෙන හුත්වා නිසීදිතබ්බං. ඉදං පාරිවාසිකවත්තං. คำว่า ภัต หมายถึง อาหารที่ภิกษุผู้มาถึงแต่ละรูปพึงรับตามลำดับพรรษาแล้วไป คือ อาหารที่ถวายแก่สงฆ์ในโรงฉันสี่มุขในวิหาร อาหารนี้พึงได้รับตามลำดับพรรษา แต่ตามลำดับแถวแล้ว ไม่ได้รับอนุญาตให้ไปหรือยืน (เพื่อรับภัต) เพราะฉะนั้น พึงถอยจากลำดับแถวแล้วยืนอยู่ในหัตถบาส เหยียดมือออก พึงรับเหมือนเหยี่ยวโฉบลงรับ ไม่พึงให้คนวัดหรือสามเณรนำมาให้แทน ถ้าพวกเขานำมาให้เอง ก็ควร แม้ในอาหารที่พระราชาถวายในภาชนะใหญ่ ก็มีนัยเดียวกันนี้ แต่ในอาหารที่ถวายในโรงฉันสี่มุข ถ้าประสงค์จะสละ พึงกล่าวในก้อนข้าวที่ยกขึ้นเพื่อประโยชน์ของตนว่า ‘วันนี้อาตมามีอาหารแล้ว พรุ่งนี้อาตมาจะรับ’ ในคัมภีร์มหัปปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ในวันถัดไป พึงได้รับก้อนข้าวสองส่วน’ แม้อุทเทสภัตเป็นต้น ก็พึงรับโดยถอยจากลำดับแถวเท่านั้น แต่ในที่ที่ให้นั่งแล้วถวายอาหาร ในที่นั้น พึงนั่งโดยเป็นผู้ใหญ่ของสามเณร และเป็นผู้ใหม่ในสงฆ์ของภิกษุทั้งหลาย นี้คือวัตรของภิกษุผู้เข้าปริวาส මූලායපටිකස්සනාරහානං මානත්තාරහානං මානත්තචාරිකානං අබ්භානාරහානඤ්ච ඉදමෙව වත්තන්ති වෙදිතබ්බං. මානත්තචාරිකස්ස වත්තෙ පන ‘‘දෙවසිකං ආරොචෙතබ්බ’’න්ති විසෙසො. රත්තිච්ඡෙදෙසු ච ‘‘තයො ඛො, උපාලි, පාරිවාසිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදා, සහවාසො විප්පවාසො අනාරොචනා’’ති (චූළව. 83) වචනතො ය්වායං ‘‘පකතත්තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකච්ඡන්නෙ’’තිආදිනා නයෙන වුත්තො සහවාසො, යො ච එකස්සෙව වාසො, යා චායං ආගන්තුකාදීනං අනාරොචනා, එතෙසු තීසු එකෙනපි කාරණෙන පාරිවාසිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදො හොති. พึงทราบว่าวัตรนี้แหละเป็นวัตรของภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม ผู้ควรแก่มานัต ผู้ประพฤติมานัต และผู้ควรแก่อัพภาน แต่ในวัตรของภิกษุผู้ประพฤติมานัต มีข้อแตกต่างคือ ‘พึงบอกทุกวัน’ และในเรื่องราตรีขาด ด้วยบทว่า ‘อุปาลี ราตรีขาดของภิกษุผู้เข้าปริวาสมี ๓ อย่าง คือ การอยู่ร่วม การอยู่ปราศจาก และการไม่บอก’ (จุลวรรค 83) นั้น การอยู่ร่วมที่กล่าวไว้ด้วยนัยมีอาทิว่า ‘กับภิกษุปกตัตตะในที่มุงบังเดียวกัน’ และการอยู่รูปเดียว (การอยู่ปราศจาก) และการไม่บอกแก่ภิกษุอาคันตุกะเป็นต้นเหล่านี้ ด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๓ อย่างนี้ ราตรีขาดของภิกษุผู้เข้าปริวาสย่อมมี මානත්තචාරිකස්ස පන ‘‘චත්තාරො ඛො, උපාලි, මානත්තචාරිකස්ස භික්ඛුනො රත්තිච්ඡෙදා, සහවාසො, විප්පවාසො, අනාරොචනා, ඌනෙ ගණෙ චරණ’’න්ති වචනතො ඉමෙසු චතූසු කාරණෙසු එකෙනපි රත්තිච්ඡෙදො හොති. ගණොති චෙත්ථ චත්තාරො වා අතිරෙකා වා. තස්මා සචෙපි තීහි භික්ඛූහි සද්ධිං වසති, රත්තිච්ඡෙදො හොතියෙව. แต่สำหรับภิกษุผู้ประพฤติมานัต ด้วยบทว่า ‘อุปาลี ราตรีขาดของภิกษุผู้ประพฤติมานัตมี ๔ อย่าง คือ การอยู่ร่วม การอยู่ปราศจาก การไม่บอก และการประพฤติในคณะที่หย่อน’ ด้วยเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๔ อย่างนี้ ราตรีขาดก็ย่อมมี คำว่า คณะ ในที่นี้หมายถึง ภิกษุสี่รูปหรือมากกว่านั้น เพราะฉะนั้น แม้ถ้าอยู่ร่วมกับภิกษุสามรูป ราตรีก็ย่อมขาดอยู่ดี ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ ගරුකාපත්තිවුට්ඨානවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยการออกจากครุกาบัติ จบลงแล้ว 33. කම්මාකම්මවිනිච්ඡයකථා ๓๓. เรื่องวินิจฉัยกรรมและอกรรม 249. කම්මාකම්මන්ති එත්ථ (පරි. 482-484) පන කම්මානි චත්තාරි – අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්මන්ති. ඉමානි චත්තාරි කම්මානි කතිහාකාරෙහි විපජ්ජන්ති? පඤ්චහාකාරෙහි විපජ්ජන්ති – වත්ථුතො වා ඤත්තිතො වා අනුස්සාවනතො වා සීමතො වා පරිසතො වා. ๒๔๙. ในคำว่า กรรมและอกรรมนี้ (ปริวาร 482-484) กรรมมี ๔ อย่าง คือ อปโลกนกรรม ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม และญัตติจตุตถกรรม กรรม ๔ อย่างเหล่านี้ ย่อมวิบัติด้วยเหตุเท่าไร? ย่อมวิบัติด้วยเหตุ ๕ อย่าง คือ โดยวัตถุบ้าง โดยญัตติบ้าง โดยอนุสาวนาบ้าง โดยสีมาบ้าง โดยบริษัทบ้าง කථං [Pg.392] වත්ථුතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? සම්මුඛාකරණීයං කම්මං අසම්මුඛා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පටිපුච්ඡාකරණීයං කම්මං අපටිපුච්ඡා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පටිඤ්ඤාය කරණීයං කම්මං අපටිඤ්ඤාය කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. සතිවිනයාරහස්ස අමූළ්හවිනයං දෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අමූළ්හවිනයාරහස්ස තස්ස පාපියසිකකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. තස්ස පාපියසිකකම්මාරහස්ස තජ්ජනීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. තජ්ජනීයකම්මාරහස්ස නියස්සකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. නියස්සකම්මාරහස්ස පබ්බාජනීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පබ්බාජනීයකම්මාරහස්ස පටිසාරණීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පටිසාරණීයකම්මාරහස්ස උක්ඛෙපනීයකම්මං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. උක්ඛෙපනීයකම්මාරහස්ස පරිවාසං දෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පරිවාසාරහස්ස මූලාය පටිකස්සති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. මූලායපටිකස්සනාරහස්ස මානත්තං දෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. මානත්තාරහං අබ්භෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අබ්භානාරහං උපසම්පාදෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අනුපොසථෙ උපොසථං කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. අපවාරණාය පවාරෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. පණ්ඩකං උපසම්පාදෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. ථෙය්‍යසංවාසකං, තිත්ථියපක්කන්තකං, තිරච්ඡානගතං, මාතුඝාතකං, පිතුඝාතකං, අරහන්තඝාතකං, භික්ඛුනිදූසකං, සඞ්ඝභෙදකං, ලොහිතුප්පාදකං, උභතොබ්‍යඤ්ජනකං, ඌනවීසතිවස්සං පුග්ගලං උපසම්පාදෙති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං. එවං වත්ථුතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยวัตถุอย่างไร? ทำกรรมที่ควรทำต่อหน้าลับหลัง, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำกรรมที่ควรสอบถามโดยไม่สอบถาม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำกรรมที่ควรทำโดยปฏิญญาโดยไม่รับปฏิญญา, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ให้อมูฬหวินัยแก่ผู้ควรสติวินัย, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ผู้ควรอมูฬหวินัย, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำตัชชนียกรรมแก่ผู้ควรตัสสปาปิยสิกากรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำนิยัสสกกรรมแก่ผู้ควรตัชชนียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำปัพพาชนียกรรมแก่ผู้ควรนิยัสสกกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำปฏิสารณียกรรมแก่ผู้ควรปัพพาชนียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำอุกเขปนียกรรมแก่ผู้ควรปฏิสารณียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ให้ปริวาสแก่ผู้ควรอุกเขปนียกรรม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ชักเข้าหาอาบัติเดิมแก่ผู้ควรปริวาส, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ให้มานัตแก่ผู้ควรชักเข้าหาอาบัติเดิม, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อัพภานผู้ควรมานัต, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อุปสมบทผู้ควรแก่อัพภาน, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ทำอุโบสถในวันมิใช่อุโบสถ, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. ปวารณาในวันมิใช่วันปวารณา, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อุปสมบทบัณเฑาะก์, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. อุปสมบทบุคคลผู้เป็นไถยสังวาส, ผู้เข้ารีตเดียรถีย์, สัตว์เดรัจฉาน, ผู้ฆ่ามารดา, ผู้ฆ่าบิดา, ผู้ฆ่าพระอรหันต์, ผู้ประทุษร้ายภิกษุณี, ผู้ทำลายสงฆ์, ผู้ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิต, ผู้มีสองเพศ, ผู้มีอายุไม่ครบ ๒๐ ปี, เป็นอธรรมกรรมที่วิบัติโดยวัตถุ. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยวัตถุอย่างนี้. කථං ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? පඤ්චහාකාරෙහි ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – වත්ථුං න පරාමසති, සඞ්ඝං න පරාමසති, පුග්ගලං න පරාමසති, ඤත්තිං න පරාමසති, පච්ඡා වා ඤත්තිං ඨපෙති. ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยญัตติอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยญัตติด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ ไม่ระบุวัตถุ, ไม่ระบุสงฆ์, ไม่ระบุบุคคล, ไม่ระบุญัตติ, หรือตั้งญัตติภายหลัง. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยญัตติด้วยอาการ ๕ อย่างเหล่านี้. කථං අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? පඤ්චහාකාරෙහි අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – වත්ථුං න පරාමසති, සඞ්ඝං න පරාමසති, පුග්ගලං න පරාමසති, සාවනං හාපෙති, අකාලෙ වා සාවෙති. ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยอนุสาวนาอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยอนุสาวนาด้วยอาการ ๕ อย่าง คือ ไม่ระบุวัตถุ, ไม่ระบุสงฆ์, ไม่ระบุบุคคล, สวดอนุสาวนาให้บกพร่อง, หรือสวดอนุสาวนาในเวลาไม่สมควร. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยอนุสาวนาด้วยอาการ ๕ อย่างเหล่านี้. කථං සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – අතිඛුද්දකං සීමං සම්මන්නති, අතිමහතිං සීමං සම්මන්නති, ඛණ්ඩනිමිත්තං සීමං සම්මන්නති, ඡායානිමිත්තං සීමං සම්මන්නති, අනිමිත්තං සීමං [Pg.393] සම්මන්නති, බහිසීමෙ ඨිතො සීමං සම්මන්නති, නදියා සීමං සම්මන්නති, සමුද්දෙ සීමං සම්මන්නති, ජාතස්සරෙ සීමං සම්මන්නති, සීමාය සීමං සම්භින්දති, සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරති. ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยสีมาอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่าง คือ สมมติสีมาเล็กเกินไป, สมมติสีมาใหญ่เกินไป, สมมติสีมาที่มีนิมิตขาด, สมมติสีมาที่มีนิมิตเป็นเงา, สมมติสีมาที่ไม่มีนิมิต, ยืนอยู่นอกสีมาสมมติสีมา, สมมติสีมาในแม่น้ำ, สมมติสีมาในทะเล, สมมติสีมาในสระธรรมชาติ, สวดสมมติสีมาคาบเกี่ยวสีมาอื่น, สวดสมมติสีมาทับสีมาอื่น. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่างเหล่านี้. කථං පරිසතො කම්මානි විපජ්ජන්ති? ද්වාදසහි ආකාරෙහි පරිසතො කම්මානි විපජ්ජන්ති – චතුවග්ගකරණීයෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා තෙ අනාගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො ආහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยบริษัทอย่างไร? กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยบริษัทด้วยอาการ ๑๒ อย่าง คือ ในกรรมที่สงฆ์จตุรวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นไม่มา, ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา, ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์จตุรวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว แต่ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา และภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์จตุรวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว และฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะมีผู้นำมาแล้ว แต่ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน. පඤ්චවග්ගකරණෙ කම්මෙ…පෙ… දසවග්ගකරණෙ කම්මෙ…පෙ… වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ අනාගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො අනාහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති, වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ යාවතිකා භික්ඛූ කම්මප්පත්තා, තෙ ආගතා හොන්ති, ඡන්දාරහානං ඡන්දො ආහටො හොති, සම්මුඛීභූතා පටික්කොසන්ති. ඉමෙහි ද්වාදසහි ආකාරෙහි පරිසතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. ในกรรมที่สงฆ์ปัญจวรรคพึงทำ... ในกรรมที่สงฆ์ทศวรรคพึงทำ... ในกรรมที่สงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นไม่มา, ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา, ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว แต่ฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะไม่มีใครนำมา และภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน; ในกรรมที่สงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ภิกษุผู้เข้าถึงกรรมมีจำนวนเท่าใด ภิกษุเหล่านั้นมาแล้ว และฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะมีผู้นำมาแล้ว แต่ภิกษุผู้มาพร้อมหน้ากันคัดค้าน. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยบริษัทด้วยอาการ ๑๒ อย่างเหล่านี้. චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ චත්තාරො භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. පඤ්චවග්ගකරණෙ කම්මෙ පඤ්ච භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. දසවග්ගකරණෙ කම්මෙ දස භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. වීසතිවග්ගකරණෙ කම්මෙ වීසති භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා, අවසෙසා [Pg.394] පකතත්තා ඡන්දාරහා. යස්ස සඞ්ඝො කම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච කම්මාරහො. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๔ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๔ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม (เป็นองค์แห่งกรรม), ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๕ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๕ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม, ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๑๐ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๑๐ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม, ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. ในกรรมที่พึงทำด้วยสงฆ์ ๒๐ รูป ภิกษุปรกตัตตะ ๒๐ รูปเป็นผู้เข้าถึงกรรม, ภิกษุปรกตัตตะที่เหลือเป็นผู้ควรแก่ฉันทะ. สงฆ์ทำกรรมแก่ภิกษุใด ภิกษุนั้นไม่เป็นทั้งผู้เข้าถึงกรรมและไม่เป็นทั้งผู้ควรแก่ฉันทะ แต่เป็นผู้ควรแก่กรรม. 250. අපලොකනකම්මං කති ඨානානි ගච්ඡති? ඤත්තිකම්මං, ඤත්තිදුතියකම්මං, ඤත්තිචතුත්ථකම්මං කති ඨානානි ගච්ඡති? අපලොකනකම්මං පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති. ඤත්තිකම්මං නව ඨානානි ගච්ඡති. ඤත්තිදුතියකම්මං සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. ๒๕๐. อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะเท่าไร? ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุตถกรรม ย่อมถึงฐานะเท่าไร? อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙. ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗. ญัตติจตุตถกรรมย่อมถึงฐานะ ๗. අපලොකනකම්මං කතමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං භණ්ඩුකම්මං බ්‍රහ්මදණ්ඩං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්චමං. අපලොකනකම්මං ඉමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති. อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕ อย่างไร? คือ การรับเข้า (โอสารณะ), การขับออก (นิสสารณะ), การปลงผม (ภัณฑุกรรม), พรหมทัณฑ์, และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๕. อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕ อย่างเหล่านี้. ඤත්තිකම්මං කතමානි නව ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං උපොසථං පවාරණං සම්මුතිං දානං පටිග්ගහණං පච්චුක්කඩ්ඪනං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව නවමං. ඤත්තිකම්මං ඉමානි නව ඨානානි ගච්ඡති. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙ อย่างไร? คือ การรับเข้า, การขับออก, อุโบสถ, ปวารณา, สมมติ, การให้, การรับ (อาบัติ), การถอน (ปวารณา), และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๙. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙ อย่างเหล่านี้. ඤත්තිදුතියකම්මං කතමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං සම්මුතිං දානං උද්ධරණං දෙසනං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව සත්තමං. ඤත්තිදුතියකම්මං ඉමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างไร? คือ การรับเข้า, การขับออก, สมมติ, การให้, การถอน (กฐิน), การแสดง (ที่กุฎีและวิหาร), และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๗. ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං කතමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති? ඔසාරණං නිස්සාරණං සම්මුතිං දානං නිග්ගහං සමනුභාසනං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව සත්තමං. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං ඉමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. අයං තාව පාළිනයො. ญัตติจตุตถกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างไร? คือ การรับเข้า, การขับออก, สมมติ, การให้ (ปริวาสและมานัต), การข่ม, การสวดสมนุภาสน์, และกรรมที่มีลักษณะเป็นกรรมนั่นเองเป็นที่ ๗. ญัตติจตุตถกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้. นี้เป็นปาฬินัยก่อน. 251. අයං පනෙත්ථ ආදිතො පට්ඨාය විනිච්ඡයකථා (පරි. අට්ඨ. 482) – අපලොකනකම්මං නාම සීමට්ඨකසඞ්ඝං සොධෙත්වා ඡන්දාරහානං ඡන්දං ආහරිත්වා සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා තික්ඛත්තුං සාවෙත්වා කත්තබ්බකම්මං. ඤත්තිකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා කත්තබ්බකම්මං. ඤත්තිදුතියකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා එකාය ච අනුස්සාවනායාති එවං ඤත්තිදුතියාය අනුස්සාවනාය කත්තබ්බකම්මං. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං නාම වුත්තනයෙනෙව සමග්ගස්ස සඞ්ඝස්ස අනුමතියා එකාය ඤත්තියා තීහි ච අනුස්සාවනාහීති එවං ඤත්තිචතුත්ථාහි තීහි අනුස්සාවනාහි කත්තබ්බකම්මං. ๒๕๑. ก็ในเรื่องนี้ นี้เป็นวินิจฉัยกถาตั้งแต่ต้น (สมนฺต. ๓/๔๘๒) – อปโลกนกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยการชำระสงฆ์ผู้อยู่ในสีมาให้บริสุทธิ์ นำฉันทะของภิกษุผู้ควรแก่ฉันทะมาแล้ว บอกให้ทราบ ๓ ครั้ง ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน. ญัตติกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยญัตติครั้งเดียว ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. ญัตติทุติยกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยอนุสาวนาซึ่งมีญัตติเป็นที่ ๒ อย่างนี้ คือ ด้วยญัตติ ๑ ครั้ง และด้วยอนุสาวนา ๑ ครั้ง ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. ญัตติจตุตถกรรม คือกรรมที่พึงทำด้วยอนุสาวนาซึ่งมีญัตติเป็นที่ ๔ อย่างนี้ คือ ด้วยญัตติ ๑ ครั้ง และด้วยอนุสาวนา ๓ ครั้ง ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน โดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง. තත්‍ර [Pg.395] අපලොකනකම්මං අපලොකෙත්වාව කාතබ්බං, ඤත්තිකම්මාදිවසෙන න කාතබ්බං. ඤත්තිකම්මම්පි එකං ඤත්තිං ඨපෙත්වාව කාතබ්බං, අපලොකනකම්මාදිවසෙන න කාතබ්බං. ඤත්තිදුතියකම්මං පන අපලොකෙත්වා කාතබ්බම්පි අකාතබ්බම්පි අත්ථි. තත්ථ සීමාසම්මුති සීමාසමූහනං කථිනදානං කථිනුද්ධාරො කුටිවත්ථුදෙසනා විහාරවත්ථුදෙසනාති ඉමානි ඡකම්මානි ගරුකානි අපලොකෙත්වා කාතුං න වට්ටති, ඤත්තිදුතියකම්මවාචං සාවෙත්වාව කාතබ්බානි. අවසෙසා තෙරස සම්මුතියො සෙනාසනග්ගාහකමතකචීවරදානාදිසම්මුතියො චාති එතානි ලහුකකම්මානි, අපලොකෙත්වාපි කාතුං වට්ටන්ති, ඤත්තිකම්මඤත්තිචතුත්ථකම්මවසෙන පන න කාතබ්බමෙව. ‘‘ඤත්තිචතුත්ථකම්මවසෙන කයිරමානං දළ්හතරං හොති, තස්මා කාතබ්බ’’න්ති එකච්චෙ වදන්ති. එවං පන සති කම්මසඞ්කරො හොති, තස්මා න කාතබ්බන්ති පටික්ඛිත්තමෙව. සචෙ පන අක්ඛරපරිහීනං වා පදපරිහීනං වා දුරුත්තපදං වා හොති, තස්ස සොධනත්ථං පුනප්පුනං වත්තුං වට්ටති. ඉදං අකුප්පකම්මස්ස දළ්හීකම්මං හොති, කුප්පකම්මෙ කම්මං හුත්වා තිට්ඨති. ඤත්තිචතුත්ථකම්මං ඤත්තිඤ්ච තිස්සො ච කම්මවාචායො සාවෙත්වාව කාතබ්බං, අපලොකනකම්මාදිවසෙන න කාතබ්බං. ในกรรม ๔ อย่างนั้น อปโลกนกรรมพึงทำด้วยการอปโลกน์เท่านั้น ไม่พึงทำด้วยญัตติกรรมเป็นต้น. แม้ญัตติกรรมก็พึงทำด้วยการตั้งญัตติ ๑ ครั้งเท่านั้น ไม่พึงทำด้วยอปโลกนกรรมเป็นต้น. ส่วนญัตติทุติยกรรมนั้น มีทั้งที่พึงทำด้วยการอปโลกน์ได้และที่ทำไม่ได้. ในบรรดากรรมเหล่านั้น กรรม ๖ อย่างเหล่านี้ คือ การสมมติสีมา การถอนสีมา การให้ผ้ากฐิน การถอนกฐิน การแสดงที่กุฎี การแสดงที่วิหาร เป็นกรรมหนัก ไม่ควรทำด้วยการอปโลกน์ พึงสวดญัตติทุติยกรรมวาจาทำเท่านั้น. ส่วนสมมติ ๑๓ อย่างที่เหลือ และสมมติมีการสมมติภิกษุผู้ถือเสนาสนะและการให้ผ้าบังสุกุลคนตายเป็นต้น เหล่านี้เป็นกรรมเบา แม้จะทำด้วยการอปโลกน์ก็ควร แต่ไม่พึงทำด้วยญัตติกรรมและญัตติจตุตถกรรมเลย. อาจารย์บางพวกกล่าวว่า "กรรมที่ทำด้วยญัตติจตุตถกรรมย่อมมั่นคงกว่า เพราะฉะนั้นพึงทำ". แต่เมื่อเป็นเช่นนั้น ย่อมมีความระคนกันแห่งกรรม เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงทำ เป็นอันห้ามไว้แล้วทีเดียว. แต่ถ้าอักขระบกพร่อง หรือบทบกพร่อง หรือเป็นบทที่กล่าวผิด เพื่อต้องการชำระบทนั้น ควรกล่าวซ้ำอีก. การกล่าวซ้ำนี้เป็นการทำให้กรรมที่ไม่กำเริบมั่นคงยิ่งขึ้น ในกรรมที่กำเริบ (เสีย) ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นกรรม (ที่เสียแล้วนั่นเอง). ญัตติจตุตถกรรมพึงสวดญัตติและกรรมวาจา ๓ ครั้งทำเท่านั้น ไม่พึงทำด้วยอปโลกนกรรมเป็นต้น. සම්මුඛාකරණීයං කම්මං අසම්මුඛා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මන්ති එත්ථ පන අත්ථි කම්මං සම්මුඛාකරණීයං, අත්ථි කම්මං අසම්මුඛාකරණීයං. තත්ථ අසම්මුඛාකරණීයං නාම දූතෙනූපසම්පදා, පත්තනික්කුජ්ජනං, පත්තුක්කුජ්ජනං, උම්මත්තකස්ස භික්ඛුනො උම්මත්තකසම්මුති, සෙක්ඛානං කුලානං සෙක්ඛසම්මුති, ඡන්නස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩො, දෙවදත්තස්ස පකාසනීයකම්මං, අපසාදනීයං දස්සෙන්තස්ස භික්ඛුනො භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන කාතබ්බං අවන්දියකම්මන්ති අට්ඨවිධං හොති. ඉදං අට්ඨවිධම්පි කම්මං අසම්මුඛා කතං සුකතං හොති අකුප්පං, සෙසානි සබ්බකම්මානි සම්මුඛා එව කාතබ්බානි. සඞ්ඝසම්මුඛතා ධම්මසම්මුඛතා විනයසම්මුඛතා පුග්ගලසම්මුඛතාති ඉමං චතුබ්බිධං සම්මුඛාවිනයං උපනෙත්වාව කාතබ්බානි. එවං කතානි හි සුකතානි හොන්ති, එවං අකතානි පනෙතානි ඉමං සම්මුඛාවිනයසඞ්ඛාතං වත්ථුං විනා කතත්තා වත්ථුවිපන්නානි නාම හොන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘සම්මුඛාකරණීයං කම්මං අසම්මුඛා කරොති, වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්ම’’න්ති. පටිපුච්ඡාකරණීයාදීසුපි පටිපුච්ඡාදිකරණමෙව වත්ථු, තං වත්ථුං විනා කතත්තා තෙසම්පි වත්ථුවිපන්නතා වෙදිතබ්බා. අපිච ඌනවීසතිවස්සං වා අන්තිමවත්ථුං අජ්ඣාපන්නපුබ්බං වා එකාදසසු [Pg.396] වා අභබ්බපුග්ගලෙසු අඤ්ඤතරං උපසම්පාදෙන්තස්සපි වත්ථුවිපන්නං අධම්මකම්මං හොති. අයං වත්ථුතො කම්මවිපත්තියං විනිච්ඡයො. ในบทว่า "กรรมที่พึงทำต่อหน้า แต่ทำลับหลัง เป็นวัตถุวิบัติ เป็นอธรรมกรรม" นั้น มีกรรมที่พึงทำต่อหน้า และมีกรรมที่พึงทำลับหลัง. ในบรรดากรรมเหล่านั้น กรรมที่ชื่อว่าพึงทำลับหลัง คือ การอุปสมบทด้วยทูต, การคว่ำบาตร, การหงายบาตร, การสมมติภิกษุผู้เป็นบ้าว่าเป็นบ้า, การสมมติสกุลที่เป็นเสกขะว่าเป็นเสกขะ, การลงพรหมทัณฑ์แก่พระฉันนะ, การทำประกาศนียกรรมแก่พระเทวทัต, และกรรมที่ไม่ควรไหว้ที่ภิกษุณีสงฆ์พึงทำแก่ภิกษุผู้แสดงอาการไม่น่าเลื่อมใส เป็น ๘ อย่าง. แม้กรรม ๘ อย่างนี้ที่ทำลับหลัง ย่อมเป็นกรรมที่ทำดีแล้ว ไม่กำเริบ. กรรมที่เหลือทั้งหมดพึงทำต่อหน้าเท่านั้น. พึงทำด้วยการนำวินัยต่อหน้า ๔ อย่างนี้ คือ ความเป็นผู้มีสงฆ์ต่อหน้า, ความเป็นผู้มีธรรมต่อหน้า, ความเป็นผู้มีวินัยต่อหน้า, ความเป็นผู้มีบุคคลต่อหน้า. กรรมที่ทำอย่างนี้ย่อมเป็นกรรมที่ทำดีแล้ว. ส่วนกรรมเหล่านี้ที่ไม่ได้ทำอย่างนี้ เพราะทำโดยปราศจากวัตถุที่ชื่อว่าวินัยต่อหน้า ย่อมชื่อว่าเป็นวัตถุวิบัติ. เพราะเหตุนั้นจึงกล่าวว่า "กรรมที่พึงทำต่อหน้า แต่ทำลับหลัง เป็นวัตถุวิบัติ เป็นอธรรมกรรม". แม้ในปฏิปุจฉากรณียกรรมเป็นต้น การทำปฏิปุจฉาเป็นต้นนั่นแหละเป็นวัตถุ เพราะทำโดยปราศจากวัตถุนั้น ความเป็นวัตถุวิบัติของกรรมเหล่านั้นก็พึงทราบ. อนึ่ง การอุปสมบทแก่บุคคลผู้มีอายุไม่ครบ ๒๐ ปี หรือผู้เคยต้องอาบัติปาราชิก หรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งในบรรดาอภัพพบุคคล ๑๑ จำพวก ย่อมเป็นวัตถุวิบัติ เป็นอธรรมกรรม. นี้เป็นวินิจฉัยในความวิบัติของกรรมโดยวัตถุ. ඤත්තිතො විපත්තියං පන වත්ථුං න පරාමසතීති යස්ස උපසම්පදාදිකම්මං කරොති, තං න පරාමසති, තස්ස නාමං න ගණ්හාති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වදති. එවං වත්ථුං න පරාමසති. ส่วนในความวิบัติโดยญัตตินั้น คำว่า "ไม่กล่าวถึงวัตถุ" คือ ไม่กล่าวถึงบุคคลที่ทำกรรมมีอุปสมบทเป็นต้นแก่เขา ไม่เอ่ยนามของบุคคลนั้น. เมื่อพึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านพุทธรักษิตะ" แต่กลับกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านพุทธรักษิตะ". อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงวัตถุ (คือผู้ขอบวช). සඞ්ඝං න පරාමසතීති සඞ්ඝස්ස නාමං න ගණ්හාති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වදති. එවං සඞ්ඝං න පරාමසති. คำว่า "ไม่กล่าวถึงสงฆ์" คือ ไม่เอ่ยนามของสงฆ์. เมื่อพึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้" แต่กลับกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้". อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงสงฆ์. පුග්ගලං න පරාමසතීති යො උපසම්පදාපෙක්ඛස්ස උපජ්ඣායො, තං න පරාමසති, තස්ස නාමං න ගණ්හාති. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වදති. එවං පුග්ගලං න පරාමසති. คำว่า "ไม่กล่าวถึงบุคคล" คือ ไม่กล่าวถึงอุปัชฌาย์ของอุปสัมปทาเปกขะรูปใด ไม่เอ่ยนามของท่าน. เมื่อพึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านพุทธรักษิตะ" แต่กลับกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟัง ธรรมรักษิตะผู้นี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะ". อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงบุคคล (คืออุปัชฌาย์). ඤත්තිං න පරාමසතීති සබ්බෙන සබ්බං ඤත්තිං න පරාමසති, ඤත්තිදුතියකම්මෙ ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා ද්වික්ඛත්තුං කම්මවාචාය එව අනුස්සාවනකම්මං කරොති, ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙපි ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා චතුක්ඛත්තුං කම්මවාචාය එව අනුස්සාවනකම්මං කරොති. එවං ඤත්තිං න පරාමසති. คำว่า "ไม่กล่าวถึงญัตติ" คือ ไม่กล่าวถึงญัตติโดยประการทั้งปวง. ในญัตติทุติยกรรม ไม่ตั้งญัตติ แต่ทำอนุสาวนากรรมด้วยกรรมวาจา ๒ ครั้งเท่านั้น. แม้ในญัตติจตุตถกรรมก็ไม่ตั้งญัตติ แต่ทำอนุสาวนากรรมด้วยกรรมวาจา ๔ ครั้งเท่านั้น. อย่างนี้ชื่อว่าไม่กล่าวถึงญัตติ. පච්ඡා වා ඤත්තිං ඨපෙතීති පඨමං කම්මවාචාය අනුස්සාවනකම්මං කත්වා ‘‘එසා ඤත්තී’’ති වත්වා ‘‘ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති වදති. එවං පච්ඡා ඤත්තිං ඨපෙති. ඉති ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි ඤත්තිතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. คำว่า "หรือตั้งญัตติภายหลัง" คือ ทำอนุสาวนากรรมด้วยกรรมวาจาก่อน แล้วกล่าวว่า "นี้เป็นญัตติ" แล้วกล่าวว่า "กรรมนี้ชอบแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงจำกรรมนี้ไว้แล้วอย่างนี้". อย่างนี้ชื่อว่าตั้งญัตติภายหลัง. ด้วยอาการ ๕ อย่างเหล่านี้ กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติไปโดยญัตติ. අනුස්සාවනතො විපත්තියං පන වත්ථුආදීනි තාව වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. එවං පන නෙසං අපරාමසනං හොති – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’ති පඨමානුස්සාවනාය වා ‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි. සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො’’ති දුතියතතියානුස්සාවනාසු වා ‘‘අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්සා’’ති වදන්තො වත්ථුං න පරාමසති නාම. ‘‘සුණාතු [Pg.397] මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, අයං ධම්මරක්ඛිතො’’ති වදන්තො සඞ්ඝං න පරාමසති නාම. ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතස්සා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ධම්මරක්ඛිතො උපසම්පදාපෙක්ඛො’’ති වදන්තො පුග්ගලං න පරාමසති නාම. ในความวิบัติเพราะการประกาศกรรมวาจา พึงทราบวัตถุเป็นต้นโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. อนึ่ง การไม่กล่าวถึงวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น ย่อมมีอย่างนี้ คือ ในการประกาศกรรมวาจาครั้งแรกว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า” ก็ดี หรือในการประกาศกรรมวาจาครั้งที่สองและสามว่า “ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สอง... ข้าพเจ้าขอกล่าวเนื้อความนี้เป็นครั้งที่สาม ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า” ก็ดี เมื่อพึงกล่าวว่า “พระธรรมรักษิตนี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของพระพุทธรักษิตเถระผู้มีอายุ” แต่กลับกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ของพระพุทธรักษิตเถระผู้มีอายุ” ดังนี้ ชื่อว่าไม่กล่าวถึงวัตถุ. เมื่อพึงกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้” แต่กลับกล่าวว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้” ดังนี้ ชื่อว่าไม่กล่าวถึงสงฆ์. เมื่อพึงกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของพระพุทธรักษิตเถระผู้มีอายุ” แต่กลับกล่าวว่า “ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พระธรรมรักษิตนี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะ” ดังนี้ ชื่อว่าไม่กล่าวถึงบุคคล. සාවනං හාපෙතීති සබ්බෙන සබ්බං කම්මවාචාය අනුස්සාවනං න කරොති, ඤත්තිදුතියකම්මෙ ද්වික්ඛත්තුං ඤත්තිමෙව ඨපෙති, ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙ චතුක්ඛත්තුං ඤත්තිමෙව ඨපෙති. එවං සාවනං හාපෙති. යොපි ඤත්තිදුතියකම්මෙ එකං ඤත්තිං ඨපෙත්වා එකං කම්මවාචං අනුස්සාවෙන්තො අක්ඛරං වා ඡඩ්ඩෙති, පදං වා දුරුත්තං කරොති, අයම්පි සාවනං හාපෙතියෙව. ඤත්තිචතුත්ථකම්මෙ පන එකං ඤත්තිං ඨපෙත්වා සකිමෙව වා ද්වික්ඛත්තුං වා කම්මවාචාය අනුස්සාවනං කරොන්තොපි අක්ඛරං වා පදං වා ඡඩ්ඩෙන්තොපි දුරුත්තං කරොන්තොපි අනුස්සාවනං හාපෙතියෙවාති වෙදිතබ්බො. ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่อง คือ ไม่ประกาศกรรมวาจาโดยสิ้นเชิง ในญัตติทุติยกรรม ตั้งญัตติไว้สองครั้งเท่านั้น ในญัตติจตุตถกรรม ตั้งญัตติไว้สี่ครั้งเท่านั้น. อย่างนี้ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่อง. อนึ่ง ภิกษุใดในญัตติทุติยกรรม ตั้งญัตติไว้หนึ่งครั้งแล้ว เมื่อประกาศกรรมวาจาหนึ่งครั้ง กลับทิ้งอักษรเสียบ้าง หรือทำบทให้ผิดบ้าง ภิกษุนี้ก็ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่องนั่นแล. ส่วนในญัตติจตุตถกรรม ภิกษุใดตั้งญัตติไว้หนึ่งครั้งแล้ว เมื่อประกาศกรรมวาจาเพียงครั้งเดียวบ้าง หรือสองครั้งบ้าง ก็ดี แม้ทิ้งอักษรหรือบทเสียบ้าง ก็ดี แม้ทำบทให้ผิดบ้าง ก็ดี ก็ชื่อว่ายังการประกาศกรรมวาจาให้บกพร่องนั่นแล ดังนี้ พึงทราบ. 252. ‘‘දුරුත්තං කරොතී’’ති එත්ථ පන අයං විනිච්ඡයො. යො හි අඤ්ඤස්මිං අක්ඛරෙ වත්තබ්බෙ අඤ්ඤං වදති, අයං දුරුත්තං කරොති නාම. තස්මා කම්මවාචං කරොන්තෙන භික්ඛුනා ය්වායං – ๒๕๒. ในบทว่า 'Duruttaṃ karoti' (สวดผิด) นี้ มีวินิจฉัยดังนี้: ด้วยว่า บุคคลใด เมื่อพึงกล่าวอักษรหนึ่ง กลับกล่าวอักษรอื่น บุคคลนี้ชื่อว่า สวดผิด (duruttaṃ karoti). เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้ทำกรรมวาจา [พึงทราบ] ความแตกต่าง [แห่งพยัญชนะ ๑๐ ประการ] นี้ คือ ‘‘සිථිලං ධනිතඤ්ච දීඝරස්සං, ගරුකං ලහුකඤ්ච නිග්ගහිතං; සම්බන්ධං වවත්ථිතං විමුත්තං, දසධා බ්‍යඤ්ජනබුද්ධියා පභෙදො’’ති. – สิถิลอักษรและธนิตอักษร, ทีฆอักษรและรัสสอักษร, ครุอักษรและลหุอักษร, นิคคหิตอักษร, สัมพันธพยัญชนะ, ววัตถิตพยัญชนะ และวิมุตตพยัญชนะ, ความต่างแห่งพยัญชนะโดยอาการ ๑๐ ประการนี้ [อันพระผู้มีพระภาคเจ้า] ตรัสไว้แล้ว වුත්තො, අයං සුට්ඨු උපලක්ඛෙතබ්බො. එත්ථ හි සිථිලං නාම පඤ්චසු වග්ගෙසු පඨමතතියං. ධනිතං නාම තෙස්වෙව දුතියචතුත්ථං. දීඝන්ති දීඝෙන කාලෙන වත්තබ්බආකාරාදි. රස්සන්ති තතො උපඩ්ඪකාලෙන වත්තබ්බඅකාරාදි. ගරුකන්ති දීඝමෙව, යං වා ‘‘ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතත්ථෙරස්ස යස්ස නක්ඛමතී’’ති එවං සංයොගපරං කත්වා වුච්චති. ලහුකන්ති රස්සමෙව, යං වා ‘‘ආයස්මතො බුද්ධරක්ඛිතත්ථෙරස්ස යස්ස න ඛමතී’’ති එවං අසංයොගපරං කත්වා වුච්චති. නිග්ගහිතන්ති යං කරණානි නිග්ගහෙත්වා අවිස්සජ්ජෙත්වා අවිවටෙන මුඛෙන සානුනාසිකං කත්වා වත්තබ්බං. සම්බන්ධන්ති යං පරපදෙන සම්බන්ධිත්වා ‘‘තුණ්හිස්සා’’ති වා ‘‘තුණ්හස්සා’’ති වා වුච්චති. වවත්ථිතන්ති යං පරපදෙන අසම්බන්ධං කත්වා විච්ඡින්දිත්වා ‘‘තුණ්හී අස්සා’’ති වා ‘‘තුණ්හ අස්සා’’ති වා වුච්චති. විමුත්තන්ති යං කරණානි අනිග්ගහෙත්වා විස්සජ්ජෙත්වා විවටෙන මුඛෙන අනුනාසිකං අකත්වා වුච්චති. ความแตกต่างที่กล่าวมานี้ พึงกำหนดจดจำให้ดี. ในอักษรเหล่านี้ อักษรที่ชื่อว่า สิถิละ (เสียงหย่อน) คือ อักษรที่หนึ่งและที่สามในวรรคทั้งห้า. อักษรที่ชื่อว่า ธนิตะ (เสียงตึง) คือ อักษรที่สองและที่สี่ในวรรคเหล่านั้นนั่นเอง. อักษรที่ชื่อว่า ทีฆะ คือ อักษรมี อา เป็นต้น ที่พึงกล่าวด้วยระยะเวลาที่ยาว. อักษรที่ชื่อว่า รัสสะ คือ อักษรมี อะ เป็นต้น ที่พึงกล่าวด้วยระยะเวลาครึ่งหนึ่งของทีฆะอักษรนั้น. อักษรที่ชื่อว่า ครุ คือ อักษรเสียงยาวนั่นเอง หรืออักษรใดที่พึงกล่าวโดยทำให้มีพยัญชนะสังโยคอยู่ข้างหลัง เช่น 'āyasmato buddharakkhitattherassa yassa nakkhamatī' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า ลหุ คือ อักษรเสียงสั้นนั่นเอง หรืออักษรใดที่พึงกล่าวโดยทำให้ไม่มีพยัญชนะสังโยคอยู่ข้างหลัง เช่น 'āyasmato buddharakkhitattherassa yassa na khamatī' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า นิคคหิตะ คือ อักษรใดที่พึงกล่าวโดยกักกรณ์ทั้งหลายไว้ ไม่ปล่อยออก และทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิดเพียงเล็กน้อย. อักษรที่ชื่อว่า สัมพันธะ คือ บทใดที่พึงกล่าวโดยเชื่อมต่อกับบทหลัง เช่น 'tuṇhissā' หรือ 'tuṇhassā' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า ววัตถิตะ คือ บทใดที่พึงกล่าวโดยไม่เชื่อมต่อกับบทหลัง คือตัดขาดออก เช่น 'tuṇhī assā' หรือ 'tuṇha assā' ดังนี้. อักษรที่ชื่อว่า วิมุตตะ คือ บทใดที่พึงกล่าวโดยไม่กักกรณ์ทั้งหลาย คือปล่อยออก และไม่ทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิด තත්ථ [Pg.398] ‘‘සුණාතු මෙ’’ති වත්තබ්බෙ ත-කාරස්ස ථ-කාරං කත්වා ‘‘සුණාථු මෙ’’ති වචනං සිථිලස්ස ධනිතකරණං නාම, තථා ‘‘පත්තකල්ලං එසා ඤත්තී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘පත්ථකල්ලං එසා ඤත්ථී’’තිආදිවචනං. ‘‘භන්තෙ සඞ්ඝො’’ති වත්තබ්බෙ භ-කාරඝ-කාරානං බ-කාරග-කාරෙ කත්වා ‘‘බන්තෙ සංගො’’ති වචනං ධනිතස්ස සිථිලකරණං නාම. ‘‘සුණාතු මෙ’’ති විවටෙන මුඛෙන වත්තබ්බෙ පන ‘‘සුණංතු මෙ’’ති වා ‘‘එසා ඤත්තී’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘එසං ඤත්තී’’ති වා අවිවටෙන මුඛෙන අනනුනාසිකං කත්වා වචනං විමුත්තස්ස නිග්ගහිතවචනං නාම. ‘‘පත්තකල්ල’’න්ති අවිවටෙන මුඛෙන අනුනාසිකං කත්වා වත්තබ්බෙ ‘‘පත්තකල්ලා’’ති විවටෙන මුඛෙන අනුනාසිකං අකත්වා වචනං නිග්ගහිතස්ස විමුත්තවචනං නාම. ඉති සිථිලෙ කත්තබ්බෙ ධනිතං, ධනිතෙ කත්තබ්බෙ සිථිලං, විමුත්තෙ කත්තබ්බෙ නිග්ගහිතං, නිග්ගහිතෙ කත්තබ්බෙ විමුත්තන්ති ඉමානි චත්තාරි බ්‍යඤ්ජනානි අන්තොකම්මවාචාය කම්මං දූසෙන්ති. එවං වදන්තො හි අඤ්ඤස්මිං අක්ඛරෙ වත්තබ්බෙ අඤ්ඤං වදති, දුරුත්තං කරොතීති වුච්චති. ในอักษรและบทเหล่านั้น การกล่าวว่า 'suṇāthu me' โดยทำ ต-อักษร ให้เป็น ถ-อักษร เมื่อพึงกล่าวว่า 'suṇātu me' ชื่อว่าการทำอักษรสิถิละให้เป็นธนิตะ, และการกล่าวว่า 'patthakallaṃ esā ñatthī' เป็นต้น เมื่อพึงกล่าวว่า 'pattakallaṃ esā ñattī' ก็เช่นกัน. การกล่าวว่า 'bante saṃgo' โดยทำ ภ-อักษร และ ฆ-อักษร ให้เป็น บ-อักษร และ ก-อักษร เมื่อพึงกล่าวว่า 'bhante saṅgho' ชื่อว่าการทำอักษรธนิตะให้เป็นสิถิละ. อนึ่ง เมื่อพึงกล่าวว่า 'suṇātu me' ด้วยปากที่เปิด แต่กลับกล่าวว่า 'suṇaṃtu me' ก็ดี หรือเมื่อพึงกล่าวว่า 'esā ñattī' แต่กลับกล่าวว่า 'esaṃ ñattī' ก็ดี โดยทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิดเพียงเล็กน้อย ชื่อว่าการกล่าวอักษรวิมุตตะให้เป็นนิคคหิตะ. เมื่อพึงกล่าวว่า 'pattakallaṃ' โดยทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิดเพียงเล็กน้อย แต่กลับกล่าวว่า 'pattakallā' โดยไม่ทำเสียงให้ขึ้นจมูกด้วยปากที่เปิด ชื่อว่าการกล่าวอักษรนิคคหิตะให้เป็นวิมุตตะ. พยัญชนะ ๔ ประการนี้ คือ เมื่อพึงทำสิถิละ กลับทำธนิตะ, เมื่อพึงทำธนิตะ กลับทำสิถิละ, เมื่อพึงทำวิมุตตะ กลับทำนิคคหิตะ, เมื่อพึงทำนิคคหิตะ กลับทำวิมุตตะ ย่อมทำให้กรรมในท่ามกลางกรรมวาจาเสียไป. เพราะผู้กล่าวอย่างนี้ ชื่อว่าเมื่อพึงกล่าวอักษรหนึ่ง กลับกล่าวอักษรอื่น ชื่อว่าสวดผิด (duruttaṃ karoti) ดังนี้ ඉතරෙසු පන දීඝරස්සාදීසු ඡසු බ්‍යඤ්ජනෙසු දීඝට්ඨානෙ දීඝමෙව, රස්සට්ඨානෙ රස්සමෙවාති එවං යථාඨානෙ තං තදෙව අක්ඛරං භාසන්තෙන අනුක්කමාගතං පවෙණිං අවිනාසෙන්තෙන කම්මවාචා කාතබ්බා. සචෙ පන එවං අකත්වා දීඝෙ වත්තබ්බෙ රස්සං, රස්සෙ වා වත්තබ්බෙ දීඝං වදති, තථා ගරුකෙ වත්තබ්බෙ ලහුකං, ලහුකෙ වා වත්තබ්බෙ ගරුකං වදති, සම්බන්ධෙ වා පන වත්තබ්බෙ වවත්ථිතං, වවත්ථිතෙ වා වත්තබ්බෙ සම්බන්ධං වදති, එවං වුත්තෙපි කම්මවාචා න කුප්පති. ඉමානි හි ඡ බ්‍යඤ්ජනානි කම්මං න කොපෙන්ති. යං පන සුත්තන්තිකත්ථෙරා ‘‘ද-කාරො ත-කාරමාපජ්ජති, ත-කාරො ද-කාරමාපජ්ජති, ච-කාරො ජ-කාරමාපජ්ජති, ජ-කාරො ච-කාරමාපජ්ජති, ය-කාරො ක-කාරමාපජ්ජති, ක-කාරො ය-කාරමාපජ්ජති, තස්මා ද-කාරාදීසු වත්තබ්බෙසු ත-කාරාදිවචනං න විරුජ්ඣතී’’ති වදන්ති, තං කම්මවාචං පත්වා න වට්ටති. තස්මා විනයධරෙන නෙව ද-කාරො ත-කාරො කාතබ්බො…පෙ… න ක-කාරො ය-කාරො. යථාපාළියා නිරුත්තිං සොධෙත්වා දසවිධාය බ්‍යඤ්ජනනිරුත්තියා වුත්තදොසෙ පරිහරන්තෙන කම්මවාචා කාතබ්බා. ඉතරථා හි සාවනං හාපෙති නාම. ส่วนในพยัญชนะ ๖ ประการที่เหลือ มีทีฆะและรัสสะเป็นต้นนั้น ในที่ที่เป็นทีฆะ พึงกล่าวเป็นทีฆะเท่านั้น, ในที่ที่เป็นรัสสะ พึงกล่าวเป็นรัสสะเท่านั้น ภิกษุผู้กล่าวอักษรนั้นๆ ตามฐานะของตน ไม่ทำให้ประเพณีที่สืบต่อกันมาเสียหาย พึงทำกรรมวาจา. แต่ถ้าไม่ทำอย่างนี้ เมื่อพึงกล่าวทีฆะ กลับกล่าวรัสสะ, หรือเมื่อพึงกล่าวรัสสะ กลับกล่าวทีฆะ, หรือเมื่อพึงกล่าวครุ กลับกล่าวลหุ, หรือเมื่อพึงกล่าวลหุ กลับกล่าวครุ, หรือเมื่อพึงกล่าวสัมพันธะ กลับกล่าวววัตถิตะ, หรือเมื่อพึงกล่าวววัตถิตะ กลับกล่าวสัมพันธะ แม้กล่าวอย่างนี้ กรรมวาจาก็ไม่เสียไป. เพราะพยัญชนะ ๖ ประการเหล่านี้ไม่ทำให้กรรมเสียไป. ส่วนคำที่พระเถระผู้ทรงพระสูตรทั้งหลายกล่าวว่า 'ด-อักษร ย่อมถึงความเป็น ต-อักษร, ต-อักษร ย่อมถึงความเป็น ด-อักษร, จ-อักษร ย่อมถึงความเป็น ช-อักษร, ช-อักษร ย่อมถึงความเป็น จ-อักษร, ย-อักษร ย่อมถึงความเป็น ก-อักษร, ก-อักษร ย่อมถึงความเป็น ย-อักษร, เพราะฉะนั้น เมื่อพึงกล่าว ด-อักษร เป็นต้น การกล่าวเป็น ต-อักษร เป็นต้น จึงไม่ขัดแย้งกัน' ดังนี้ คำนั้นเมื่อถึงกรรมวาจาแล้วย่อมใช้ไม่ได้. เพราะฉะนั้น พระวินัยธรไม่พึงทำ ด-อักษร ให้เป็น ต-อักษร... ไม่พึงทำ ก-อักษร ให้เป็น ย-อักษร. พึงชำระนิรุตติให้ถูกต้องตามพระบาลี และละเว้นโทษที่กล่าวมาแล้วด้วยการกล่าวพยัญชนนิรุตติ ๑๐ ประการ แล้วจึงทำกรรมวาจา. เพราะถ้าทำเป็นอย่างอื่น ชื่อว่าทำให้การสวดประกาศบกพร่อง අකාලෙ වා සාවෙතීති සාවනාය අකාලෙ අනොකාසෙ ඤත්තිං අට්ඨපෙත්වා පඨමංයෙව අනුස්සාවනකම්මං කත්වා පච්ඡා ඤත්තිං ඨපෙති. ඉති ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අනුස්සාවනතො කම්මානි විපජ්ජන්ති. บทว่า 'Akāle vā sāveti' (สวดประกาศในเวลาไม่ควร) คือ ในเวลาที่ไม่ใช่กาลของการสวดประกาศ ในสถานที่ไม่ควร ไม่ตั้งญัตติไว้ก่อน แต่กลับทำกรรมคือการสวดประกาศก่อน แล้วจึงตั้งญัตติในภายหลัง. กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติไปเพราะการสวดประกาศด้วยอาการ ๕ ประการเหล่านี้ 253. සීමතො [Pg.399] විපත්තියං පන අතිඛුද්දකසීමා නාම යා එකවීසති භික්ඛූ න ගණ්හාති. කුරුන්දියං පන ‘‘යත්ථ එකවීසති භික්ඛූ නිසීදිතුං න සක්කොන්තී’’ති වුත්තං. තස්මා යා එවරූපා සීමා, අයං සම්මතාපි අසම්මතා ගාමඛෙත්තසදිසාව හොති, තත්ථ කතං කම්මං කුප්පති. එස නයො සෙසසීමාසුපි. එත්ථ පන අතිමහතී නාම යා කෙසග්ගමත්තෙනපි තියොජනං අතික්කමිත්වා සම්මතා හොති. ඛණ්ඩනිමිත්තා නාම අඝටිතනිමිත්තා වුච්චති. පුරත්ථිමාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා අනුක්කමෙනෙව දක්ඛිණාය පච්ඡිමාය උත්තරාය දිසාය කිත්තෙත්වා පුන පුරත්ථිමාය දිසාය පුබ්බකිත්තිතං නිමිත්තං පටිකිත්තෙත්වා ඨපෙතුං වට්ටති, එවං අඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. සචෙ පන අනුක්කමෙන ආහරිත්වා උත්තරාය දිසාය නිමිත්තං කිත්තෙත්වා තත්ථෙව ඨපෙති, ඛණ්ඩනිමිත්තා හොති. අපරාපි ඛණ්ඩනිමිත්තා නාම යා අනිමිත්තුපගං තචසාරරුක්ඛං වා ඛාණුකං වා පංසුපුඤ්ජං වා වාලුකපුඤ්ජං වා අඤ්ඤතරං අන්තරා එකං නිමිත්තං කත්වා සම්මතා හොති. ඡායානිමිත්තා නාම යා පබ්බතච්ඡායාදීනං යං කිඤ්චි ඡායං නිමිත්තං කත්වා සම්මතා හොති. අනිමිත්තා නාම යා සබ්බෙන සබ්බං නිමිත්තානි අකිත්තෙත්වා සම්මතා හොති. බහිසීමෙ ඨිතො සීමං සම්මන්නති නාම නිමිත්තානි කිත්තෙත්වා නිමිත්තානං බහි ඨිතො සම්මන්නති. නදියා සමුද්දෙ ජාතස්සරෙ සීමං සම්මන්නතීති එතෙසු නදීආදීසු යං සම්මන්නති, සා එවං සම්මතාපි ‘‘සබ්බා, භික්ඛවෙ, නදී අසීමා, සබ්බො සමුද්දො අසීමො, සබ්බො ජාතස්සරො අසීමො’’ති (මහාව. 147) වචනතො අසම්මතාව හොති. සීමාය සීමං සම්භින්දතීති අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං සම්භින්දති. සීමාය සීමං අජ්ඣොත්ථරතීති අත්තනො සීමාය පරෙසං සීමං අජ්ඣොත්ථරති. තත්ථ යථා සම්භෙදො ච අජ්ඣොත්ථරණඤ්ච හොති, තං සබ්බං සීමාකථායං වුත්තමෙව. ඉති ඉමා එකාදසපි සීමා අසීමා ගාමඛෙත්තසදිසා එව, තාසු නිසීදිත්වා කතං කම්මං කුප්පති. තෙන වුත්තං ‘‘ඉමෙහි එකාදසහි ආකාරෙහි සීමතො කම්මානි විපජ්ජන්තී’’ති. ๒๕๓. ในความวิบัติโดยส่วนแห่งสีมานั้น สีมาที่เล็กเกินไป คือสีมาที่ไม่สามารถรองรับภิกษุ ๒๑ รูปได้. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า “สีมาใดที่ภิกษุ ๒๑ รูปไม่สามารถนั่งได้”. เพราะฉะนั้น สีมาเช่นนั้น แม้สมมติแล้วก็ไม่ชื่อว่าสมมติ เป็นเช่นเดียวกับเขตบ้าน กรรมที่ทำในสีมานั้นย่อมเสีย. นัยนี้พึงทราบในสีมาที่เหลือด้วย. ในสีมาเหล่านี้ สีมาที่ใหญ่เกินไป คือสีมาที่สมมติโดยล่วงเลยไปถึง ๓ โยชน์ แม้เพียงปลายผม. สีมามีนิมิตขาด คือสีมาที่มีนิมิตไม่ติดต่อกัน. การประกาศนิมิตในทิศตะวันออก แล้วประกาศโดยลำดับในทิศใต้ ทิศตะวันตก ทิศเหนือ แล้วประกาศซ้ำนิมิตที่ประกาศไว้ก่อนในทิศตะวันออกอีกครั้งหนึ่ง เพื่อตั้งไว้ ย่อมควร สีมานั้นย่อมเป็นสีมามีนิมิตไม่ขาด. แต่ถ้าประกาศนิมิตโดยลำดับในทิศเหนือ แล้วตั้งไว้ในที่นั้นนั่นเอง ย่อมเป็นสีมามีนิมิตขาด. สีมามีนิมิตขาดอย่างอื่นอีก คือสีมาที่สมมติโดยมีต้นไม้มีแก่นอยู่ข้างนอกที่ไม่ควรเป็นนิมิต หรือตอไม้ หรือกองดิน หรือกองทราย หรือนิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งในระหว่างเป็นนิมิต. สีมามีเงาเป็นนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยมีเงาอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเงาภูเขาเป็นต้นเป็นนิมิต. สีมาไม่มีนิมิต คือสีมาที่สมมติโดยไม่ประกาศนิมิตทั้งหมด. การสมมติสีมาโดยยืนอยู่ภายนอกสีมา คือการประกาศนิมิตแล้วยืนอยู่ภายนอกนิมิตแล้วสมมติ. การสมมติสีมาในแม่น้ำ ในมหาสมุทร ในสระที่เกิดขึ้นเอง คือสีมาใดที่สมมติในแม่น้ำเป็นต้นเหล่านั้น สีมานั้นแม้สมมติแล้วก็ไม่สมมติเท่านั้น เพราะพระดำรัสที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งปวงไม่เป็นสีมา มหาสมุทรทั้งปวงไม่เป็นสีมา สระที่เกิดขึ้นเองทั้งปวงไม่เป็นสีมา” (มหาวรรค ๑๔๗). การต่อสีมากับสีมา คือการต่อสีมาของตนกับสีมาของผู้อื่น. การทับสีมาด้วยสีมา คือการทับสีมาของผู้อื่นด้วยสีมาของตน. การต่อสีมาและการทับสีมานั้นเป็นอย่างไร ทั้งหมดนั้นกล่าวไว้แล้วในสีมากถา. เพราะฉะนั้น สีมาทั้ง ๑๑ อย่างเหล่านี้ไม่เป็นสีมา เป็นเช่นเดียวกับเขตบ้าน กรรมที่ทำในสีมาเหล่านั้นย่อมเสีย. เพราะเหตุนั้นจึงกล่าวไว้ว่า “กรรมทั้งหลายย่อมวิบัติโดยส่วนแห่งสีมาด้วยอาการ ๑๑ อย่างเหล่านี้”. පරිසතො කම්මවිපත්තියං පන කිඤ්චි අනුත්තානං නාම නත්ථි. යම්පි තත්ථ කම්මප්පත්තඡන්දාරහලක්ඛණං වත්තබ්බං සියා, තම්පි පරතො ‘‘චත්තාරො භික්ඛූ පකතත්තා කම්මප්පත්තා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තමෙව. තත්ථ පකතත්තා කම්මප්පත්තාති චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ චත්තාරො පකතත්තා අනුක්ඛිත්තා අනිස්සාරිතා [Pg.400] පරිසුද්ධසීලා චත්තාරො භික්ඛූ කම්මප්පත්තා කම්මස්ස අරහා අනුච්ඡවිකා සාමිනො. න තෙහි විනා තං කම්මං කරීයති, න තෙසං ඡන්දො වා පාරිසුද්ධි වා එති, අවසෙසා පන සචෙපි සහස්සමත්තා හොන්ති, සචෙ සමානසංවාසකා සබ්බෙ ඡන්දාරහාව හොන්ති, ඡන්දපාරිසුද්ධිං දත්වා ආගච්ඡන්තු වා මා වා, කම්මං පන තිට්ඨති. යස්ස පන සඞ්ඝො පරිවාසාදිකම්මං කරොති, සො නෙව කම්මප්පත්තො නාපි ඡන්දාරහො, අපිච යස්මා තං පුග්ගලං වත්ථුං කත්වා සඞ්ඝො කම්මං කරොති, තස්මා කම්මාරහොති වුච්චති. සෙසකම්මෙසුපි එසෙව නයො. ในความวิบัติแห่งกรรมโดยส่วนแห่งบริษัทนั้น ไม่มีบทใดที่ไม่ชัดเจน. ลักษณะแห่งผู้ถึงกรรมและผู้ควรฉันทะใดที่พึงกล่าวในที่นั้น ลักษณะนั้นก็กล่าวไว้แล้วในภายหลังด้วยนัยมีอาทิว่า “ภิกษุ ๔ รูปเป็นผู้ปกติ ถึงกรรม”. ในพระบาลีนั้น คำว่า “ผู้ปกติถึงกรรม” หมายถึง ในกรรมที่ทำด้วยภิกษุ ๔ รูป ภิกษุ ๔ รูปนั้นเป็นผู้ปกติ ไม่ถูกยกวัตร ไม่ถูกขับไล่ มีศีลบริสุทธิ์ เป็นผู้ถึงกรรม ควรแก่กรรม เป็นเจ้าของเพื่อทำกรรม. กรรมนั้นไม่พึงทำโดยปราศจากภิกษุเหล่านั้น ฉันทะหรือความบริสุทธิ์ของภิกษุ ๔ รูปนั้นไม่มา. ส่วนภิกษุที่เหลือจาก ๔ รูปนั้น แม้มีจำนวนพัน ถ้าเป็นผู้มีสังวาสเสมอกัน ทั้งหมดก็ควรแก่ฉันทะเท่านั้น จะมาหรือไม่มาโดยให้ฉันทะและความบริสุทธิ์ก็ตาม กรรมนั้นย่อมตั้งอยู่. ส่วนภิกษุใดที่สงฆ์ทำกรรมมีปริวาสเป็นต้น ภิกษุนั้นไม่เป็นผู้ถึงกรรมและไม่เป็นผู้ควรฉันทะ แต่เพราะเหตุที่สงฆ์ทำกรรมนั้นโดยมีบุคคลนั้นเป็นวัตถุ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า “ควรแก่กรรม”. ในกรรมที่เหลือก็มีนัยนี้เช่นกัน. 254. අපලොකනකම්මං කතමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති, ඔසාරණං නිස්සාරණං භණ්ඩුකම්මං බ්‍රහ්මදණ්ඩං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්චමන්ති එත්ථ ‘‘ඔසාරණං නිස්සාරණ’’න්ති පදසිලිට්ඨතායෙතං වුත්තං, පඨමං පන නිස්සාරණා හොති, පච්ඡා ඔසාරණා. තත්ථ යා සා කණ්ටකස්ස සාමණෙරස්ස දණ්ඩකම්මනාසනා, සා නිස්සාරණාති වෙදිතබ්බා. තස්මා එතරහි සචෙපි සාමණෙරො බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා අවණ්ණං භණති, අකප්පියං ‘‘කප්පිය’’න්ති දීපෙති, මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති, අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො, සො යාවතතියං නිවාරෙත්වා තං ලද්ධිං විස්සජ්ජාපෙතබ්බො. නො චෙ විස්සජ්ජෙති, සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ‘‘විස්සජ්ජෙහී’’ති වත්තබ්බො. නො චෙ විස්සජ්ජෙති, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා අපලොකනකම්මං කත්වා නිස්සාරෙතබ්බො. එවඤ්ච පන කම්මං කාතබ්බං – ๒๕๔. ในพระบาลีนี้ที่ว่า “อปโลกนกรรมย่อมถึงฐานะ ๕ ประการ คือ โอสารณะ นิสสารณะ ภัณฑุกรรม พรหมทัณฑ์ และกรรมลักขณะเป็นที่ ๕” คำว่า “โอสารณะ นิสสารณะ” นี้กล่าวไว้เพื่อความเรียบร้อยแห่งบท. แต่ถึงกระนั้น ก่อนอื่นย่อมเป็นการขับไล่ ภายหลังย่อมเป็นการเรียกกลับ. ในพระบาลีนั้น การขับไล่ด้วยกรรมลงโทษใดมีอยู่แก่สามเณรกัณฏกะ การขับไล่นั้นพึงทราบว่าชื่อว่านิสสารณะ. เพราะฉะนั้น ในปัจจุบันนี้ แม้ถ้าสามเณรกล่าวคำที่ไม่เป็นคุณแก่พระพุทธเจ้า หรือพระธรรม หรือพระสงฆ์ แสดงสิ่งที่ไม่ควรว่า “ควร” เป็นผู้มีความเห็นผิด ประกอบด้วยอุจเฉททิฏฐิ สามเณรนั้นพึงให้สละลัทธินั้นโดยห้ามจนถึง ๓ ครั้ง. ถ้าไม่สละ พึงประชุมสงฆ์แล้วกล่าวว่า “จงสละ”. ถ้าไม่สละ ภิกษุผู้ฉลาดพึงทำอปโลกนกรรมแล้วขับไล่. และกรรมนั้นพึงทำอย่างนี้ – ‘‘සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො බුද්ධස්ස ධම්මස්ස සඞ්ඝස්ස අවණ්ණවාදී මිච්ඡාදිට්ඨිකො, යං අඤ්ඤෙ සාමණෙරා ලභන්ති දිරත්තතිරත්තං භික්ඛූහි සද්ධිං සහසෙය්‍යං, තස්සා අලාභාය නිස්සාරණා රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති. දුතියම්පි. තතියම්පි භන්තෙ සඞ්ඝං පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො…පෙ… රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති, චර පිරෙ විනස්සා’’ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘สามเณรชื่อนี้เป็นผู้กล่าวคำติเตียนพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ เป็นผู้มีความเห็นผิด การขับไล่เพื่อไม่ได้การนอนร่วมกันที่สามเณรอื่นย่อมได้กับภิกษุทั้งหลายตลอด ๒-๓ ราตรีนั้น ย่อมเป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์หรือ?’ แม้ครั้งที่สอง. แม้ครั้งที่สาม ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘สามเณรชื่อนี้... (ละไว้)... ย่อมเป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์หรือ?’ ‘แน่ะ ผู้เป็นภายนอก (หรือ แน่ะ ผู้ไม่เป็นที่รัก) จงไปเสียเถิด จงพินาศเสียเถิด’.” සො අපරෙන සමයෙන ‘‘අහං, භන්තෙ, බාලතාය අඤාණතාය අලක්ඛිකතාය එවං අකාසිං, ස්වාහං සඞ්ඝං ඛමාපෙමී’’ති ඛමාපෙන්තො යාවතතියං යාචාපෙත්වා අපලොකනකම්මෙනෙව ඔසාරෙතබ්බො, එවඤ්ච පන ඔසාරෙතබ්බො. සඞ්ඝමජ්ඣෙ බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං – สามเณรนั้นในสมัยอื่น เมื่อขอขมาว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้ทำอย่างนี้แล้วเพราะความเป็นคนเขลา เพราะความเป็นคนไม่รู้ เพราะความเป็นคนไม่มีลักษณะ ข้าพเจ้าขอขมาสงฆ์” พึงให้ขอร้องจนถึง ๓ ครั้ง แล้วพึงเรียกกลับด้วยอปโลกนกรรมนั่นเอง และพึงเรียกกลับอย่างนี้. ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบในท่ามกลางสงฆ์ด้วยการอนุญาตของสงฆ์ – ‘‘සඞ්ඝං[Pg.401], භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘අයං ඉත්ථන්නාමො සාමණෙරො බුද්ධස්ස ධම්මස්ස සඞ්ඝස්ස අවණ්ණවාදී මිච්ඡාදිට්ඨිකො, යං අඤ්ඤෙ සාමණෙරා ලභන්ති දිරත්තතිරත්තං භික්ඛූහි සද්ධිං සහසෙය්‍යං, තස්සා අලාභාය නිස්සාරිතො, ස්වායං ඉදානි සොරතො නිවාතවුත්ති ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො හිරොත්තප්පෙ පතිට්ඨිතො කතදණ්ඩකම්මො අච්චයං දෙසෙති, ඉමස්ස සාමණෙරස්ස යථා පුරෙ කායසම්භොගසාමග්ගිදානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’’ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘สามเณรชื่อนี้เป็นผู้กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ เป็นผู้มีความเห็นผิด ถูกขับไล่เพื่อให้ไม่ได้การนอนร่วมกันที่สามเณรอื่นย่อมได้กับภิกษุทั้งหลายตลอด ๒-๓ ราตรีนั้น บัดนี้สามเณรนั้นเป็นผู้สงบเสงี่ยม มีความประพฤติถ่อมตน เข้าถึงธรรมคือความละอาย ตั้งมั่นในหิริโอตตัปปะ เป็นผู้มีกรรมลงโทษที่ทำแล้ว แสดงโทษ การให้ความพร้อมเพรียงในการบริโภคทางกายแก่สามเณรนี้เหมือนเมื่อก่อน ย่อมเป็นที่ชอบใจแก่สงฆ์หรือ?’” එවං තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. එවං අපලොකනකම්මං ඔසාරණඤ්ච නිස්සාරණඤ්ච ගච්ඡති. භණ්ඩුකම්මං පබ්බජ්ජාවිනිච්ඡයකථාය වුත්තමෙව. พึงกล่าวอย่างนี้ ๓ ครั้ง. อปโลกนกรรมย่อมเป็นไปเพื่อการรับเข้าและการขับออกอย่างนี้. ภัณฑุกรรมกล่าวไว้แล้วในปัพพัชชาวินิจฉยกถา. බ්‍රහ්මදණ්ඩො පන න කෙවලං ඡන්නස්සෙව පඤ්ඤත්තො, යො අඤ්ඤොපි භික්ඛු මුඛරො හොති, භික්ඛූ දුරුත්තවචනෙහි ඝට්ටෙන්තො ඛුංසෙන්තො වම්භෙන්තො විහරති, තස්සපි දාතබ්බො, එවඤ්ච පන දාතබ්බො. සඞ්ඝමජ්ඣෙ බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං – พรหมทัณฑ์นั้นไม่ได้ทรงบัญญัติแก่พระฉันนะเท่านั้น แต่ภิกษุอื่นใดที่เป็นผู้มีปากร้าย ย่อมอยู่โดยกระทบกระทั่ง ด่าว่า ดูหมิ่นภิกษุทั้งหลายด้วยคำพูดที่ไม่ดี พึงให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุนั้นด้วย และพึงให้พรหมทัณฑ์อย่างนี้. ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบในท่ามกลางสงฆ์ด้วยการอนุญาตของสงฆ์ว่า – ‘‘භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු මුඛරො, භික්ඛූ දුරුත්තවචනෙහි ඝට්ටෙන්තො ඛුංසෙන්තො වම්භෙන්තො විහරති, සො භික්ඛු යං ඉච්ඡෙය්‍ය, තං වදෙය්‍ය, භික්ඛූහි ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු නෙව වත්තබ්බො, න ඔවදිතබ්බො න අනුසාසිතබ්බො, සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩස්ස දානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’ති. දුතියම්පි පුච්ඡාමි…පෙ… තතියම්පි පුච්ඡාමි ‘ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩස්ස දානං රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’’ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุชื่อนี้เป็นผู้มีปากร้าย อยู่ด้วยการกระทบกระทั่ง ด่าว่า ดูหมิ่นภิกษุทั้งหลายด้วยคำพูดที่ไม่ดี ภิกษุนั้นพึงกล่าวคำใดที่ตนปรารถนาจะกล่าว ภิกษุทั้งหลายไม่พึงพูดด้วยเลย ไม่พึงโอวาท ไม่พึงสั่งสอนภิกษุชื่อนี้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘การให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุชื่อนี้เป็นที่พอใจแก่สงฆ์หรือไม่’ ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่สอง... ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่สามว่า ‘การให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุชื่อนี้เป็นที่พอใจแก่สงฆ์หรือไม่’” තස්ස අපරෙන සමයෙන සම්මා වත්තිත්වා ඛමාපෙන්තස්ස බ්‍රහ්මදණ්ඩො පටිප්පස්සම්භෙතබ්බො, එවඤ්ච පන පටිප්පස්සම්භෙතබ්බො. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝමජ්ඣෙ සාවෙතබ්බං – ในเวลาต่อมา พรหมทัณฑ์นั้นพึงระงับแก่ภิกษุนั้นผู้ประพฤติชอบแล้วและขอขมา อนึ่ง พรหมทัณฑ์พึงระงับอย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบในท่ามกลางสงฆ์ว่า – ‘‘භන්තෙ, භික්ඛුසඞ්ඝො අසුකස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩං අදාසි, සො භික්ඛු සොරතො නිවාතවුත්ති ලජ්ජිධම්මං ඔක්කන්තො හිරොත්තප්පෙ පතිට්ඨිතො පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ තිට්ඨති, සඞ්ඝං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි ‘තස්ස භික්ඛුනො බ්‍රහ්මදණ්ඩස්ස පටිප්පස්සද්ධි රුච්චති සඞ්ඝස්සා’’’ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภิกษุสงฆ์ได้ให้พรหมทัณฑ์แก่ภิกษุชื่อโน้น ภิกษุนั้นเป็นผู้สงบเสงี่ยม มีความประพฤติถ่อมตน เข้าถึงธรรมคือความละอาย ตั้งมั่นอยู่ในหิริโอตตัปปะ พิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในภายหน้า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ว่า ‘การระงับพรหมทัณฑ์แก่ภิกษุนั้นเป็นที่พอใจแก่สงฆ์หรือไม่’” එවං යාවතතියං වත්වා අපලොකනකම්මෙනෙව බ්‍රහ්මදණ්ඩො පටිප්පස්සම්භෙතබ්බොති. พึงกล่าวอย่างนี้จนถึงครั้งที่สามแล้ว พรหมทัณฑ์พึงระงับด้วยอปโลกนกรรมเท่านั้น. කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව [Pg.402] පඤ්චමන්ති යං තං භගවතා භික්ඛුනික්ඛන්ධකෙ – กรรมลักขณะที่ ๕ เท่านั้น คือคำใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ในภิกขุนีขันธกะว่า – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ භික්ඛුනියො කද්දමොදකෙන ඔසිඤ්චන්ති ‘අප්පෙව නාම අම්හෙසු සාරජ්ජෙය්‍යු’න්ති, කායං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, ඌරුං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති, අඞ්ගජාතං විවරිත්වා භික්ඛුනීනං දස්සෙන්ති. භික්ඛුනියො ඔභාසෙන්ති, භික්ඛුනීහි සද්ධිං සම්පයොජෙන්ති ‘අප්පෙව නාම අම්හෙසු සාරජ්ජෙය්‍යු’’’න්ති (චූළව. 411) – “ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุฉัพพัคคีย์ทั้งหลายสาดรดภิกษุณีทั้งหลายด้วยน้ำโคลน ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ ภิกษุณีทั้งหลายพึงกำหนัดในพวกเรา’ เปิดเผยร่างกายแสดงแก่ภิกษุณีทั้งหลาย เปิดเผยต้นขาแสดงแก่ภิกษุณีทั้งหลาย เปิดเผยอวัยวะเพศแสดงแก่ภิกษุณีทั้งหลาย พูดจาเกี้ยวพาราสีภิกษุณีทั้งหลาย คลุกคลีกับภิกษุณีทั้งหลาย ด้วยคิดว่า ‘ทำอย่างไรหนอ ภิกษุณีทั้งหลายพึงกำหนัดในพวกเรา’” ඉමෙසු වත්ථූසු යෙසං භික්ඛූනං දුක්කටං පඤ්ඤපෙත්වා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තස්ස භික්ඛුනො දණ්ඩකම්මං කාතු’’න්ති වත්වා ‘‘කිං නු ඛො දණ්ඩකම්මං කාතබ්බ’’න්ති සංසයෙ උප්පන්නෙ ‘‘අවන්දියො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන කාතබ්බො’’ති එවං අවන්දියකම්මං අනුඤ්ඤාතං, තං කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්චමං, ඉමස්ස අපලොකනකම්මස්ස ඨානං හොති. තස්ස හි කම්මඤ්ඤෙව ලක්ඛණං, න ඔසාරණාදීනි, තස්මා කම්මලක්ඛණන්ති වුච්චති. තස්ස කරණං පටිප්පස්සද්ධියා සද්ධිං විත්ථාරතො දස්සයිස්සාම. භික්ඛුනුපස්සයෙ සන්නිපතිතස්ස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස අනුමතියා බ්‍යත්තාය භික්ඛුනියා සාවෙතබ්බං – ในเรื่องเหล่านี้ เมื่อทรงบัญญัติทุกกฏแก่ภิกษุเหล่าใดแล้ว ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำกรรมลงโทษแก่ภิกษุนั้น’ เมื่อความสงสัยเกิดขึ้นว่า ‘ก็กรรมลงโทษพึงทำอย่างไรหนอ’ จึงตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นอันภิกษุณีสงฆ์พึงทำให้เป็นผู้ไม่พึงไหว้’ กรรมไม่พึงไหว้อย่างนี้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว กรรมลักขณะนั้นแหละเป็นที่ห้า เป็นกรณีแห่งอปโลกนกรรมนี้ เพราะกรรมนั้นแหละเป็นเครื่องหมาย ไม่ใช่โอสารณาเป็นต้น เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่ากรรมลักขณะ เราจักแสดงการทำกรรมนั้นพร้อมด้วยการระงับโดยพิสดาร อันภิกษุณีผู้ฉลาดพึงประกาศให้ทราบด้วยความยินยอมของภิกษุณีสงฆ์ผู้ประชุมกันอยู่ในภิกขุณูปัสสยะว่า – ‘‘අය්‍යෙ, අසුකො නාම අය්‍යො භික්ඛුනීනං අපාසාදිකං දස්සෙති, එතස්ස අය්‍යස්ස අවන්දියකරණං රුච්චතී’’ති භික්ඛුනිසඞ්ඝං පුච්ඡාමි. ‘අය්‍යෙ, අසුකො නාම අය්‍යො භික්ඛුනීනං අපාසාදිකං දස්සෙති, එතස්ස අය්‍යස්ස අවන්දියකරණං රුච්චතී’ති දුතියම්පි. තතියම්පි භික්ඛුනිසඞ්ඝං පුච්ඡාමී’’ති. “ข้าแต่แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย การทำให้ท่านรูปนั้นเป็นผู้ไม่พึงไหว้เป็นที่พอใจแก่ภิกษุณีสงฆ์หรือไม่ ข้าพเจ้าขอถามภิกษุณีสงฆ์ว่า ‘ข้าแต่แม่เจ้าทั้งหลาย ท่านชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย การทำให้ท่านรูปนั้นเป็นผู้ไม่พึงไหว้เป็นที่พอใจแก่ภิกษุณีสงฆ์หรือไม่’ แม้ครั้งที่สอง แม้ครั้งที่สาม ข้าพเจ้าขอถามภิกษุณีสงฆ์” එවං තික්ඛත්තුං සාවෙත්වා අපලොකනකම්මෙන අවන්දියකම්මං කාතබ්බං. เมื่อประกาศให้ทราบอย่างนี้สามครั้งแล้ว พึงทำกรรมไม่พึงไหว้ด้วยอปโลกนกรรม. තතො පට්ඨාය සො භික්ඛු භික්ඛුනීහි න වන්දිතබ්බො. සචෙ අවන්දියමානො හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨපෙත්වා සම්මා වත්තති, තෙන භික්ඛුනියො ඛමාපෙතබ්බා. ඛමාපෙන්තන භික්ඛුනුපස්සයං අගන්ත්වා විහාරෙයෙව සඞ්ඝං වා ගණං වා එකං භික්ඛුං වා උපසඞ්කමිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ තිට්ඨාමි, න පුන අපාසාදිකං දස්සෙස්සාමි, භික්ඛුනිසඞ්ඝො මය්හං ඛමතූ’’ති ඛමාපෙතබ්බං. තෙන සඞ්ඝෙන වා ගණෙන වා එකං භික්ඛුං පෙසෙත්වා එකභික්ඛුනා වා සයමෙව ගන්ත්වා භික්ඛුනියො වත්තබ්බා ‘‘අයං භික්ඛු පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ [Pg.403] ඨිතො, ඉමිනා අච්චයං දෙසෙත්වා භික්ඛුනිසඞ්ඝො ඛමාපිතො, භික්ඛුනිසඞ්ඝො ඉමං භික්ඛුං වන්දියං කරොතූ’’ති. සො වන්දියො කාතබ්බො, එවඤ්ච පන කාතබ්බො. භික්ඛුනුපස්සයෙ සන්නිපතිතස්ස භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස අනුමතියා බ්‍යත්තාය භික්ඛුනියා සාවෙතබ්බං – นับแต่นั้นไป ภิกษุนั้นอันภิกษุณีทั้งหลายไม่พึงไหว้ ถ้าหากภิกษุผู้ไม่พึงไหว้นั้นตั้งหิริโอตตัปปะไว้แล้วประพฤติชอบ ภิกษุนั้นพึงขอขมาภิกษุณีทั้งหลาย เมื่อจะขอขมา ไม่พึงไปสู่ภิกขุณูปัสสยะ แต่ในวิหารนั่นเอง พึงเข้าไปหาสงฆ์ หรือคณะ หรือภิกษุรูปหนึ่ง แล้วนั่งคุกเข่าประนมมือกล่าวว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าพิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในภายหน้า จักไม่แสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสอีก ขอภิกขุณีสงฆ์จงอดโทษให้แก่ข้าพเจ้าเถิด’ พึงขอขมาอย่างนี้ สงฆ์นั้น หรือคณะนั้น พึงส่งภิกษุรูปหนึ่งไป หรือภิกษุรูปหนึ่งไปเองแล้ว พึงบอกภิกษุณีทั้งหลายว่า ‘ภิกษุรูปนี้พิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในภายหน้า ภิกษุรูปนี้แสดงโทษแล้วขอขมาภิกขุณีสงฆ์แล้ว ขอภิกขุณีสงฆ์จงทำให้ภิกษุรูปนี้เป็นผู้พึงไหว้เถิด’ ภิกษุนั้นพึงทำให้เป็นผู้พึงไหว้ อนึ่ง พึงทำอย่างนี้ อันภิกษุณีผู้ฉลาดพึงประกาศให้ทราบด้วยความยินยอมของภิกขุณีสงฆ์ผู้ประชุมกันอยู่ในภิกขุณูปัสสยะว่า – ‘‘අය්‍යෙ, අසුකො නාම අය්‍යො භික්ඛුනීනං අපාසාදිකං දස්සෙතීති භික්ඛුනිසඞ්ඝෙන අවන්දියො කතො, සො ලජ්ජිධම්මං ඔක්කමිත්වා පටිසඞ්ඛා ආයතිං සංවරෙ ඨිතො, අච්චයං දෙසෙත්වා භික්ඛුනිසඞ්ඝං ඛමාපෙසි, තස්ස අය්‍යස්ස වන්දියකරණං රුච්චතීති භික්ඛුනිසඞ්ඝං පුච්ඡාමී’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ท่านชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย อันภิกขุณีสงฆ์ทำให้เป็นผู้ไม่พึงไหว้แล้ว ภิกษุนั้นเข้าถึงธรรมคือความละอายแล้ว พิจารณาแล้วตั้งอยู่ในความสำรวมระวังในกาลต่อไป แสดงโทษแล้วขอขมาภิกขุณีสงฆ์แล้ว การทำให้ท่านรูปนั้นเป็นผู้พึงไหว้เป็นที่พอใจแก่ท่านทั้งหลายหรือไม่ ข้าพเจ้าขอถามภิกขุณีสงฆ์ดังนี้ තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. එවං අපලොකනකම්මෙනෙව වන්දියො කාතබ්බො. พึงกล่าว ๓ ครั้ง พึงทำให้เป็นผู้พึงไหว้ด้วยอปลโลกนกรรมอย่างนี้เท่านั้น 255. අයං පනෙත්ථ පාළිමුත්තකොපි කම්මලක්ඛණවිනිච්ඡයො (පරි. අට්ඨ. 495-496). ඉදඤ්හි කම්මලක්ඛණං නාම භික්ඛුනිසඞ්ඝමූලකං පඤ්ඤත්තං, භික්ඛුසඞ්ඝස්සපි පනෙතං ලබ්භතියෙව. යඤ්හි භික්ඛුසඞ්ඝො සලාකභත්තඋපොසථග්ගෙසු ච අපලොකනකම්මං කරොති, එතම්පි කම්මලක්ඛණමෙව. අච්ඡින්නචීවරජිණ්ණචීවරනට්ඨචීවරානඤ්හි සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා යාවතතියං සාවෙත්වා අපලොකනකම්මං කත්වා චීවරං දාතුං වට්ටති. අප්පමත්තකවිස්සජ්ජකෙන පන චීවරං කරොන්තස්ස පච්චයභාජනීයකථායං වුත්තප්පභෙදානි සූචිආදීනි අනපලොකෙත්වාපි දාතබ්බානි. තෙසං දානෙ සොයෙව ඉස්සරො, තතො අතිරෙකං දෙන්තෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. තතො හි අතිරෙකදානෙ සඞ්ඝො සාමී. ගිලානභෙසජ්ජම්පි තත්ථ වුත්තප්පකාරං සයමෙව දාතබ්බං, අතිරෙකං ඉච්ඡන්තස්ස අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. යොපි ච දුබ්බලො වා ඡින්නිරියාපථො වා පච්ඡින්නභික්ඛාචාරපථො වා මහාගිලානො, තස්ස මහාවාසෙසු තත්‍රුප්පාදතො දෙවසිකං නාළි වා උපඩ්ඪනාළි වා, එකදිවසංයෙව වා පඤ්ච වා දස වා තණ්ඩුලනාළියො දෙන්තෙන අපලොකනකම්මං කත්වාව දාතබ්බා. පෙසලස්ස භික්ඛුනො තත්‍රුප්පාදතො ඉණපලිබොධම්පි බහුස්සුතස්ස සඞ්ඝභාරනිත්ථරකස්ස භික්ඛුනො අනුට්ඨාපනීයසෙනාසනම්පි සඞ්ඝකිච්චං කරොන්තානං කප්පියකාරකාදීනං භත්තවෙතනම්පි අපලොකනකම්මෙන දාතුං වට්ටති. ๒๕๕. อนึ่ง ในเรื่องนี้ มีวินิจฉัยแห่งกรรมลักษณะที่พ้นจากบาลีอยู่ด้วย ด้วยว่ากรรมลักษณะนี้ แม้จะบัญญัติโดยมีภิกขุณีสงฆ์เป็นมูลก็ตาม แต่ถึงอย่างนั้น กรรมลักษณะนี้ย่อมได้แม้แก่ภิกษุสงฆ์แท้จริง เพราะว่าภิกษุสงฆ์ทำอปลโลกนกรรมใดในโรงสลากภัตและโรงอุโบสถเป็นต้น แม้อปลโลกนกรรมนี้ก็เป็นกรรมลักษณะนั่นเอง ด้วยว่า เมื่อจะให้จีวรแก่ภิกษุผู้ถูกชิงจีวร ภิกษุผู้มีจีวรเก่า และภิกษุผู้มีจีวรหาย พึงให้สงฆ์ประชุมกันแล้ว อันภิกษุผู้ฉลาดประกาศให้ทราบจนถึง ๓ ครั้ง ทำอปลโลกนกรรมแล้วจึงควรให้ ส่วนภิกษุผู้แจกของเล็กน้อย เมื่อจะให้เข็มเป็นต้นตามประเภทที่กล่าวไว้ในปัจจัยภาชนียกถา แก่ภิกษุผู้ทำจีวร แม้ไม่ต้องบอกกล่าวก็พึงให้ได้ ในการให้เข็มเป็นต้นเหล่านั้น ภิกษุผู้แจกนั้นเองเป็นใหญ่ หากจะให้ยิ่งกว่านั้น พึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ เพราะในการให้ที่ยิ่งกว่านั้น สงฆ์เป็นเจ้าของ แม้เภสัชสำหรับภิกษุไข้ตามประเภทที่กล่าวไว้ในที่นั้น พึงให้ได้ด้วยตนเองทีเดียว หากภิกษุไข้ต้องการยิ่งกว่านั้น พึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ อนึ่ง ภิกษุใดเป็นผู้ทุพพลภาพ หรือมีอิริยาบถขาด หรือมีทางบิณฑบาตขาด หรือเป็นไข้หนัก เมื่อจะให้ข้าวสารวันละ ๑ ทะนาน หรือครึ่งทะนาน หรือให้ข้าวสาร ๕ ทะนาน หรือ ๑๐ ทะนานในวันเดียว จากผลผลิตที่เกิดขึ้นในมหาวิหารทั้งหลายแก่ภิกษุนั้น ภิกษุผู้แจกของเล็กน้อยพึงทำอปลโลกนกรรมก่อนแล้วจึงให้ แม้ความกังวลด้วยหนี้ของภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก แม้เสนาสนะที่ไม่พึงให้ลุกขึ้นแก่ภิกษุผู้เป็นพหูสูตผู้ปลดเปลื้องภาระของสงฆ์ แม้ค่าอาหารและค่าจ้างแก่กัปปิยการกเป็นต้นผู้ทำกิจของสงฆ์ ก็ควรให้ด้วยอปลโลกนกรรมจากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้น චතුපච්චයවසෙන [Pg.404] දින්නතත්‍රුප්පාදතො සඞ්ඝිකං ආවාසං ජග්ගාපෙතුං වට්ටති, ‘‘අයං භික්ඛු ඉස්සරවතාය විචාරෙතී’’ති කථාපච්ඡින්දනත්ථං පන සලාකග්ගාදීසු වා අන්තරසන්නිපාතෙ වා සඞ්ඝං ආපුච්ඡිත්වාව ජග්ගාපෙතබ්බො. චීවරපිණ්ඩපාතත්ථාය ඔදිස්ස දින්නතත්‍රුප්පාදතොපි අපලොකෙත්වා ආවාසො ජග්ගාපෙතබ්බො, අනපලොකෙත්වාපි වට්ටති, ‘‘සූරො වතායං භික්ඛු චීවරපිණ්ඩපාතත්ථාය ඔදිස්ස දින්නතො ආවාසං ජග්ගාපෙතී’’ති එවං උප්පන්නකථාපච්ඡෙදනත්ථං පන අපලොකනකම්මමෙව කත්වා ජග්ගාපෙතබ්බො. ควรเพื่อจะให้ดูแลรักษาวัดที่เป็นของสงฆ์จากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้นที่เขาถวายด้วยอำนาจปัจจัย ๔ แต่เพื่อจะตัดคำติเตียนที่จะเกิดขึ้นว่า 'ภิกษุนี้บริหารจัดการด้วยความเป็นใหญ่' พึงบอกกล่าวสงฆ์ในโรงสลากภัตเป็นต้น หรือในที่ประชุมสงฆ์ในระหว่างก่อนแล้วจึงให้ดูแลรักษา แม้จากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้นที่เขาถวายเจาะจงเพื่อจีวรและบิณฑบาต ก็พึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ดูแลรักษาวัด แม้ไม่บอกกล่าวก็ควรอยู่ แต่ถึงอย่างนั้น เพื่อจะตัดคำติเตียนที่เกิดขึ้นอย่างนี้ว่า 'ภิกษุนี้กล้าหาญจริงหนอ ให้ดูแลรักษาวัดจากของที่เขาถวายเจาะจงเพื่อจีวรและบิณฑบาต' พึงทำอปลโลกนกรรมนั่นแหละแล้วจึงให้ดูแลรักษา චෙතියෙ ඡත්තං වා වෙදිකං වා බොධිඝරං වා ආසනඝරං වා අකතං වා කරොන්තෙන ජිණ්ණං වා පටිසඞ්ඛරොන්තෙන සුධාකම්මං වා කරොන්තෙන මනුස්සෙ සමාදපෙත්වා කාතුං වට්ටති. සචෙ කාරකො නත්ථි, චෙතියස්ස උපනික්ඛෙපතො කාරෙතබ්බං. උපනික්ඛෙපෙපි අසති අපලොකනකම්මං කත්වා තත්‍රුප්පාදතො කාරෙතබ්බං, සඞ්ඝිකෙනපි අපලොකෙත්වා චෙතියකිච්චං කාතුං වට්ටති. චෙතියස්ස සන්තකෙන අපලොකෙත්වාපි සඞ්ඝිකකිච්චං න වට්ටති, තාවකාලිකං පන ගහෙත්වා පටිපාකතිකං කාතුං වට්ටති. චෙතියෙ සුධාකම්මාදීනි කරොන්තෙහි පන භික්ඛාචාරතො වා සඞ්ඝතො වා යාපනමත්තං අලභන්තෙහි චෙතියසන්තකතො යාපනමත්තං ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙහි වත්තං කාතුං වට්ටති, ‘‘වත්තං කරොමා’’ති මච්ඡමංසාදීහි සඞ්ඝභත්තං කාතුං න වට්ටති. เมื่อจะสร้างฉัตรก็ดี รั้วก็ดี เรือนโพธิ์ก็ดี โรงนั่งก็ดี ที่ยังไม่ได้สร้าง หรือเมื่อจะซ่อมแซมของเก่าก็ดี เมื่อจะทำกิจฉาบปูนเป็นต้นก็ดี ในเจดีย์ พึงชักชวนมนุษย์ทั้งหลายให้ช่วยกันทำเถิด ข้อนั้นควรอยู่ ถ้าไม่มีผู้ทำ พึงให้ทำจากทรัพย์ที่ฝากไว้ของเจดีย์ แม้เมื่อทรัพย์ที่ฝากไว้ไม่มี พึงทำอปลโลกนกรรมแล้วให้ทำจากผลผลิตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้น แม้ด้วยของสงฆ์ เมื่อบอกกล่าวแล้วก็ควรทำกิจของเจดีย์ได้ แต่จะทำกิจของสงฆ์ด้วยของที่เป็นของเจดีย์ แม้บอกกล่าวแล้วก็ไม่ควร แต่การขอยืมไปชั่วคราวแล้วทำชดใช้คืนให้ตามเดิมนั้นควรอยู่ ส่วนภิกษุทั้งหลายผู้ทำกิจฉาบปูนเป็นต้นในเจดีย์ เมื่อไม่ได้ปัจจัยเพียงเพื่อยังชีพจากการบิณฑบาตหรือจากสงฆ์ จะรับเอาปัจจัยเพียงเพื่อยังชีพจากของที่เป็นของเจดีย์มาบริโภคแล้วทำวัตรก็ควรอยู่ แต่จะทำภัตตาหารสงฆ์ด้วยปลาและเนื้อเป็นต้น โดยอ้างว่า 'พวกเราจะทำวัตร' ดังนี้ ไม่ควร යෙ විහාරෙ රොපිතා ඵලරුක්ඛා සඞ්ඝෙන පරිග්ගහිතා හොන්ති, ජග්ගනකම්මං ලභන්ති. යෙසං ඵලානි ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්ති, තෙසු අපලොකනකම්මං න කාතබ්බං. යෙ පන අපරිග්ගහිතා, තෙසු අපලොකනකම්මං කාතබ්බං, තං පන සලාකග්ගයාගග්ගභත්තග්ගඅන්තරසඅආපාතෙසුපි කාතුං වට්ටති, උපොසථග්ගෙ පන වට්ටතියෙව. තත්ථ හි අනාගතානම්පි ඡන්දපාරිසුද්ධි ආහරීයති, තස්මා තං සුවිසොධිතං හොති. එවඤ්ච පන කාතබ්බං, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං – ต้นไม้มีผลเหล่าใดที่ปลูกไว้ในวัด อันสงฆ์หวงแหนไว้ ย่อมได้รับการดูแลรักษา ต้นไม้มีผลเหล่าใดที่ภิกษุทั้งหลายเคาะระฆังแล้วแบ่งผลของมันบริโภคกัน ในผลไม้เหล่านั้นไม่พึงทำอปลโลกนกรรม แต่ต้นไม้เหล่าใดที่สงฆ์ไม่ได้หวงแหนไว้ ในต้นไม้เหล่านั้นพึงทำอปลโลกนกรรม อนึ่ง อปลโลกนกรรมนั้นควรทำแม้ในโรงสลากภัต โรงยาคู โรงฉัน และในที่ประชุมสงฆ์ในระหว่าง แต่ในโรงอุโบสถควรทำแท้ทีเดียว เพราะในโรงอุโบสถนั้น ย่อมมีการนำฉันทะและความบริสุทธิ์ของภิกษุทั้งหลายแม้ผู้ที่ไม่ได้มามาด้วย เพราะเหตุนั้น อปลโลกนกรรมในโรงอุโบสถนั้นจึงเป็นอันทำได้ถูกต้องดีแล้ว และพึงทำอย่างนี้ คือ ภิกษุผู้ฉลาดพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยการอนุมัติของภิกษุสงฆ์ว่า ‘‘භන්තෙ, යං ඉමස්මිං විහාරෙ අන්තොසීමාය සඞ්ඝසන්තකං මූලතචපත්තඅඞ්කුරපුප්ඵඵලඛාදනීයාදි අත්ථි, තං සබ්බං ආගතාගතානං භික්ඛූනං යථාසුඛං පරිභුඤ්ජිතුං රුච්චතීති සඞ්ඝං පුච්ඡාමී’’ති – ข้าแต่ท่านผู้เจริญ วัตถุใดที่เป็นของสงฆ์ คือ ราก เปลือก ใบ ยอด ดอก ผล และของขบเคี้ยวเป็นต้น ที่มีอยู่ในภายในสีมาในวัดนี้ วัตถุทั้งหมดนั้นเป็นที่พอใจแก่สงฆ์เพื่อให้ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึงแล้วบริโภคได้ตามสบายหรือไม่ ข้าพเจ้าขอถามสงฆ์ดังนี้ තික්ඛත්තුං පුච්ඡිතබ්බං. พึงถาม ๓ ครั้ง චතූහි [Pg.405] පඤ්චහි භික්ඛූහි කතං සුකතමෙව. යස්මිම්පි විහාරෙ ද්වෙ තයො ජනා වසන්ති, තෙහි නිසීදිත්වා කතම්පි සඞ්ඝෙන කතසදිසමෙව. යස්මිං පන එකො භික්ඛු හොති, තෙන භික්ඛුනා උපොසථදිවසෙ පුබ්බකරණපුබ්බකිච්චං කත්වා නිසින්නෙන කතම්පි කතිකවත්තං සඞ්ඝෙන කතසදිසමෙව හොති. කරොන්තෙන පන ඵලවාරෙන කාතුම්පි චත්තාරො මාසෙ ඡ මාසෙ එකසංවච්ඡරන්ති එවං පරිච්ඡින්දිත්වාපි අපරිච්ඡින්දිත්වාපි කාතුං වට්ටති. පරිච්ඡින්නෙ යථාපරිච්ඡෙදං පරිභුඤ්ජිත්වා පුන කාතබ්බං. අපරිච්ඡින්නෙ යාව රුක්ඛා ධරන්ති, තාව වට්ටති. යෙපි තෙසං රුක්ඛානං බීජෙහි අඤ්ඤෙ රුක්ඛා රොපිතා හොන්ති, තෙසම්පි සා එව කතිකා. กรรมที่ภิกษุ ๔ หรือ ๕ รูปทำแล้ว เป็นอันทำดีแล้วแท้จริง แม้ในวัดใดมีภิกษุอยู่ ๒ หรือ ๓ รูป กรรมที่ภิกษุเหล่านั้นนั่งประชุมกันทำแล้ว ก็เหมือนกับที่สงฆ์ทำแล้วนั่นเอง แต่ในวัดใดมีภิกษุอยู่รูปเดียว ภิกษุนั้นทำบุพพกรณ์และบุพพกิจในวันอุโบสถแล้วนั่งทำกติกาวัตร แม้กติกาวัตรนั้นก็เหมือนกับที่สงฆ์ทำแล้วนั่นเอง อนึ่ง เมื่อจะทำ จะทำโดยวาระแห่งผลไม้ก็ได้ จะกำหนดว่า ๔ เดือน ๖ เดือน หรือ ๑ ปี อย่างนี้ก็ได้ หรือจะไม่กำหนดก็ได้ ในกรณีที่กำหนดไว้ เมื่อบริโภคตามที่กำหนดแล้ว พึงทำใหม่ ในกรณีที่ไม่ได้กำหนดไว้ ตราบเท่าที่ต้นไม้ยังดำรงอยู่ ก็เป็นอันใช้ได้ แม้ต้นไม้เหล่าอื่นใดที่ปลูกด้วยเมล็ดของต้นไม้เหล่านั้น กติกาก็เป็นอย่างเดียวกันนั้นเอง සචෙ පන අඤ්ඤස්මිං විහාරෙ රොපිතා හොන්ති, තෙසං යත්ථ රොපිතා, තස්මිංයෙව විහාරෙ සඞ්ඝො සාමී. යෙපි අඤ්ඤතො බීජානි ආහරිත්වා පුරිමවිහාරෙ පච්ඡා රොපිතා, තෙසු අඤ්ඤා කතිකා කාතබ්බා, කතිකාය කතාය පුග්ගලිකට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති, යථාසුඛං ඵලාදීනි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. සචෙ පනෙත්ථ තං තං ඔකාසං පරික්ඛිපිත්වා පරිවෙණානි කත්වා ජග්ගන්ති, තෙසං භික්ඛූනං පුග්ගලිකට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති, අඤ්ඤෙ පරිභුඤ්ජිතුං න ලභන්ති. තෙහි පන සඞ්ඝස්ස දසමභාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. යොපි මජ්ඣෙවිහාරෙ රුක්ඛං සාඛාහි පරිවාරෙත්වා රක්ඛති, තස්සපි එසෙව නයො. ถ้าหากว่าต้นไม้เหล่านั้นปลูกไว้ในวัดอื่น สงฆ์ในวัดที่ปลูกนั้นเองเป็นเจ้าของ ต้นไม้เหล่าใดที่นำเมล็ดมาจากที่อื่นแล้วปลูกไว้ในวัดที่ทำกติกาก่อน หลังจากนั้นพึงทำกติกาอื่นในต้นไม้เหล่านั้น เมื่อทำกติกาแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะส่วนบุคคล ควรบริโภคผลไม้เป็นต้นได้ตามสบาย ถ้าหากว่าในวัดนี้ ภิกษุเหล่านั้นล้อมรอบสถานที่นั้นๆ ทำปริเวณแล้วดูแลรักษา ย่อมตั้งอยู่ในฐานะส่วนบุคคลของภิกษุเหล่านั้น ภิกษุอื่นไม่ได้รับอนุญาตให้บริโภค แต่ภิกษุผู้ดูแลรักษาเหล่านั้นพึงบริโภคโดยให้ส่วนที่สิบแก่สงฆ์ ภิกษุรูปใดที่ล้อมรอบต้นไม้ด้วยกิ่งไม้แล้วรักษาไว้ในกลางวัด นัยนี้ก็เป็นอย่างเดียวกันนั้นเอง පොරාණකවිහාරං ගතස්ස සම්භාවනීයභික්ඛුනො ‘‘ථෙරො ආගතො’’ති ඵලාඵලං ආහරන්ති, සචෙ තත්ථ මූලෙ සබ්බපරියත්තිධරො බහුස්සුතභික්ඛු විහාසි, ‘‘අද්ධා එත්ථ දීඝා කතිකා කතා භවිස්සතී’’ති නික්කුක්කුච්චෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බං. විහාරෙ ඵලාඵලං පිණ්ඩපාතිකානම්පි වට්ටති, ධුතඞ්ගං න කොපෙති. සාමණෙරා අත්තනො ආචරියුපජ්ඣායානං බහූනි ඵලානි දෙන්ති, අඤ්ඤෙ භික්ඛූ අලභන්තා ඛිය්‍යන්ති, ඛිය්‍යනමත්තමෙව තං හොති. සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, එකං පනසරුක්ඛං නිස්සාය සට්ඨිපි ජනා ජීවන්ති, තාදිසෙ කාලෙ සබ්බෙසං සඞ්ගහකරණත්ථාය භාජෙත්වා ඛාදිතබ්බං. අයං සාමීචි. යාව පන කතිකවත්තං න පටිප්පස්සම්භති, තාව තෙහි ඛායිතං සුඛායිතමෙව. කදා පන කතිකවත්තං පටිප්පස්සම්භති? යදා සමග්ගො සඞ්ඝො සන්නිපතිත්වා ‘‘ඉතො පට්ඨාය භාජෙත්වා ඛාදන්තූ’’ති සාවෙභි, එකභික්ඛුකෙ පන විහාරෙ එතෙන සාවිතෙපි පුරිමකතිකා පටිප්පස්සම්භතියෙව[Pg.406]. සචෙ පටිප්පස්සද්ධාය කතිකාය සාමණෙරා නෙව රුක්ඛතො පාතෙන්ති, න භූමිතො ගහෙත්වා භික්ඛූනං දෙන්ති, පතිතඵලානි පාදෙහි පහරන්තා විචරන්ති, තෙසං දසමභාගතො පට්ඨාය යාව උපඩ්ඪඵලභාගෙන ඵාතිකම්මං කාතබ්බං. අද්ධා ඵාතිකම්මලොභෙන ආහරිත්වා දස්සෙන්ති, පුන සුභික්ඛෙ ජාතෙ කප්පියකාරකෙසු ආගන්ත්වා සාඛාපරිවාරාදීනි කත්වා රුක්ඛෙ රක්ඛන්තෙසු සාමණෙරානං ඵාතිකම්මං න කාතබ්බං, භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. เมื่อภิกษุผู้ควรแก่การยกย่องไปสู่วัดที่มีกติกาก่อน มนุษย์ทั้งหลายย่อมนำผลไม้มาให้โดยกล่าวว่า 'พระเถระมาแล้ว' ถ้าในวัดนั้นในเบื้องต้นมีภิกษุผู้ทรงปริยัติทั้งหมด ผู้เป็นพหูสูตเคยอยู่ พึงบริโภคโดยไม่มีความรังเกียจว่า 'แน่นอน กติกาในวัดนี้คงทำไว้ยาวนาน' ผลไม้ในวัดนั้นควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย ไม่ทำให้ธุดงค์เสีย สามเณรทั้งหลายย่อมให้ผลไม้จำนวนมากแก่อาจารย์และอุปัชฌาย์ของตน ภิกษุอื่นเมื่อไม่ได้รับก็ติเตียน การติเตียนนั้นเป็นเพียงการติเตียนเท่านั้น ถ้าเกิดความอดอยาก แม้คนหกสิบคนก็ยังชีพอยู่ได้ด้วยต้นขนุนต้นเดียว ในกาลเช่นนั้น เพื่อสงเคราะห์ภิกษุทั้งหมด พึงแบ่งกันบริโภค การบริโภคอย่างนี้เป็นสามีจิวัตร หรือเป็นสามีจิอนุปธัมมตา ตราบเท่าที่กติกาวัตรยังไม่ระงับ การบริโภคของภิกษุเหล่านั้นเป็นอันบริโภคดีแล้วเท่านั้น กติกาวัตรจะระงับเมื่อไร? เมื่อสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงประชุมกันแล้วบอกกล่าวว่า 'ตั้งแต่นี้ไป จงแบ่งกันบริโภค' เมื่อนั้นกติกาวัตรก็ระงับ แต่ในวัดที่มีภิกษุรูปเดียว แม้ภิกษุรูปนั้นบอกกล่าวแล้ว กติกาก่อนก็ระงับเท่านั้น ถ้ากติการะงับแล้ว สามเณรทั้งหลายไม่ทำให้ผลไม้ตกจากต้น ไม่เก็บจากพื้นดินแล้วให้แก่ภิกษุทั้งหลาย เที่ยวไปโดยเตะผลไม้ที่ตกแล้วร่วงแล้วด้วยเท้า พึงทำผาติกัมม์แก่สามเณรเหล่านั้น โดยเริ่มตั้งแต่ส่วนที่สิบจนถึงส่วนครึ่งหนึ่งของผลไม้ แน่นอน สามเณรเหล่านั้นจักนำมาให้ด้วยความโลภในผาติกัมม์ เมื่อความอุดมสมบูรณ์เกิดขึ้นอีก เมื่อกัปปิยการกคนเฝ้าวัดเป็นต้นมาแล้วทำกิจการล้อมกิ่งไม้เป็นต้นแล้วรักษาต้นไม้ไว้ ไม่พึงทำผาติกัมม์แก่สามเณรทั้งหลาย พึงแบ่งกันบริโภค ‘‘විහාරෙ ඵලාඵලං අත්ථී’’ති සාමන්තගාමෙහි මනුස්සා ගිලානානං වා ගබ්භිනීනං වා අත්ථාය ආගන්ත්වා ‘‘එකං නාළිකෙරං දෙථ, අම්බං දෙථ, ලබුජං දෙථා’’ති යාචන්ති, දාතබ්බං, න දාතබ්බන්ති? දාතබ්බං. අදීයමානෙ හි තෙ දොමනස්සිකා හොන්ති. දෙන්තෙන පන සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා යාවතතියං සාවෙත්වා අපලොකනකම්මං කත්වාව දාතබ්බං, කතිකවත්තං වා කත්වා ඨපෙතබ්බං, එවඤ්ච පන කාතබ්බං. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝස්ස අනුමතියා සාවෙතබ්බං – มนุษย์ทั้งหลายจากหมู่บ้านใกล้เคียงมาเพื่อประโยชน์แก่คนป่วยหรือหญิงมีครรภ์ แล้วขอว่า 'ในวัดมีผลไม้ ขอให้มะพร้าวลูกหนึ่ง มะม่วงลูกหนึ่ง ขนุนลูกหนึ่ง' พึงให้หรือไม่พึงให้? พึงให้ เพราะเมื่อไม่ให้ มนุษย์เหล่านั้นย่อมเป็นผู้มีโทมนัส แต่ผู้ให้พึงให้โดยประชุมสงฆ์แล้วบอกกล่าวจนถึงสามครั้ง ทำอปโลกนกรรมแล้วเท่านั้น หรือพึงทำกติกาวัตรแล้วตั้งไว้ และพึงทำอย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาดพึงบอกกล่าวด้วยการอนุมัติของสงฆ์ว่า – ‘‘සාමන්තගාමෙහි මනුස්සා ආගන්ත්වා ගිලානාදීනං අත්ථාය ඵලාඵලං යාචන්ති, ද්වෙ නාළිකෙරානි ද්වෙ තාලඵලානි ද්වෙ පනසානි පඤ්ච අම්බානි පඤ්ච කදලිඵලානි ගණ්හන්තානං අනිවාරණං, අසුකරුක්ඛතො ච අසුකරුක්ඛතො ච ඵලං ගණ්හන්තානං අනිවාරණං රුච්චති භික්ඛුසඞ්ඝස්සා’’ති – มนุษย์ทั้งหลายจากหมู่บ้านใกล้เคียงมาขอผลไม้เพื่อประโยชน์แก่คนป่วยเป็นต้น ภิกษุสงฆ์จะชอบใจการไม่ห้ามผู้รับมะพร้าวสองลูก ลูกตาลสองลูก ขนุนสองลูก มะม่วงห้าลูก กล้วยห้าลูก หรือการไม่ห้ามผู้รับผลไม้จากต้นไม้นั้นๆ ด้วย จากต้นไม้นั้นๆ ด้วยหรือไม่ තික්ඛත්තුං වත්තබ්බං. තතො පට්ඨාය ගිලානාදීනං නාමං ගහෙත්වා යාචන්තා ‘‘ගණ්හථා’’ති න වත්තබ්බා, වත්තං පන ආචික්ඛිතබ්බං ‘‘නාළිකෙරාදීනි ඉමිනා නාම පරිච්ඡෙදෙන ගණ්හන්තානං අසුකරුක්ඛතො ච අසුකරුක්ඛතො ච ඵලං ගණ්හන්තානං අනිවාරණං කත’’න්ති. අනුවිචරිත්වා පන ‘‘අයං මධුරඵලො අම්බො, ඉතො ගණ්හථා’’තිපි න වත්තබ්බා. พึงกล่าวสามครั้ง นับแต่นั้นไป เมื่อมีผู้มาขอโดยอ้างชื่อของคนไข้เป็นต้น ไม่พึงกล่าวว่า 'จงรับไป' แต่พึงบอกกติกาวัตรว่า 'การไม่ห้ามแก่ผู้รับมะพร้าวเป็นต้นด้วยกำหนดประมาณนี้ และแก่ผู้รับผลจากต้นไม้นั้นๆ และจากต้นไม้นั้นๆ ได้กระทำไว้แล้ว' แต่ไม่พึงเดินตามไปกล่าวว่า 'มะม่วงต้นนี้มีผลหวาน จงรับไปจากต้นนี้' ดังนี้ ඵලභාජනකාලෙ පන ආගතානං සම්මතෙන උපඩ්ඪභාගො දාතබ්බො, අසම්මතෙන අපලොකෙත්වා දාතබ්බං. ඛීණපරිබ්බයො වා මග්ගගමියසත්ථවාහො වා අඤ්ඤො වා ඉස්සරො ආගන්ත්වා යාචති, අපලොකෙත්වාව දාතබ්බං, බලක්කාරෙන ගහෙත්වා ඛාදන්තො න වාරෙතබ්බො. කුද්ධො හි සො රුක්ඛෙපි ඡින්දෙය්‍ය, අඤ්ඤම්පි අනත්ථං කරෙය්‍ය. පුග්ගලිකපරිවෙණං ආගන්ත්වා ගිලානස්ස නාමෙන යාචන්තො ‘‘අම්හෙහි ඡායාදීනං අත්ථාය [Pg.407] රොපිතං, සචෙ අත්ථි, තුම්හෙ ජානාථා’’ති වත්තබ්බො. යදි පන ඵලභරිතාව රුක්ඛා හොන්ති, කණ්ටකෙ බන්ධිත්වා ඵලවාරෙන ගණ්හන්ති, අපච්චාසීසන්තෙන හුත්වා දාතබ්බං, බලක්කාරෙන ගණ්හන්තො න වාරෙතබ්බො. පුබ්බෙ වුත්තමෙවෙත්ථ කාරණං. แต่ในเวลาแบ่งผลไม้ ภิกษุผู้ได้รับสมมติพึงให้ส่วนครึ่งหนึ่งแก่ผู้มาถึง ภิกษุผู้ไม่ได้รับสมมติพึงบอกกล่าวแล้วจึงให้ หากผู้มีเสบียงหมด หรือพ่อค้าเกวียนผู้เดินทาง หรือผู้เป็นใหญ่คนอื่นมาขอ พึงบอกกล่าวแล้วเท่านั้นจึงให้ ผู้ที่รับไปกินด้วยกำลังไม่พึงห้าม เพราะหากผู้นั้นโกรธ ก็พึงตัดแม้ต้นไม้ และพึงกระทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์อื่นได้ เมื่อมีผู้มายังปริเวณส่วนบุคคลแล้วขอโดยอ้างชื่อของคนไข้ พึงกล่าวว่า 'เราทั้งหลายปลูกไว้เพื่อประโยชน์แก่ร่มเงาเป็นต้น ถ้ามีอยู่ ท่านทั้งหลายจงรู้เถิด' แต่ถ้าต้นไม้มีผลเต็มที่แล้ว มีผู้ผูกหนามแล้วรับผลไปตามวาระแห่งผล อันภิกษุผู้ไม่หวังผลตอบแทนพึงให้ ผู้ที่รับไปด้วยกำลังไม่พึงห้าม เหตุในเรื่องนี้ได้กล่าวไว้แล้วในก่อนนั่นเอง සඞ්ඝස්ස ඵලාරාමො හොති, පටිජග්ගනං න ලභති. සචෙ තං කොචි වත්තසීසෙන ජග්ගති, සඞ්ඝස්සෙව හොති. අථාපි කස්සචි පටිබලස්ස භික්ඛුනො ‘‘ඉමං සප්පුරිස ජග්ගිත්වා දෙහී’’ති සඞ්ඝො භාරං කරොති, සො චෙ වත්තසීසෙන ජග්ගති, එවම්පි සඞ්ඝස්සෙව හොති. ඵාතිකම්මං පච්චාසීසන්තස්ස පන තතියභාගෙන වා උපඩ්ඪභාගෙන වා ඵාතිකම්මං කාතබ්බං. ‘‘භාරියං කම්ම’’න්ති වත්වා එත්තකෙන අනිච්ඡන්තො පන ‘‘සබ්බං තවෙව සන්තකං කත්වා මූලභාගං දසමභාගමත්තං දත්වා ජග්ගාහී’’තිපි වත්තබ්බො, ගරුභණ්ඩත්තා පන න මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන දාතබ්බං. සො මූලභාගං දත්වා ඛාදන්තො අකතාවාසං වා කත්වා කතාවාසං වා ජග්ගිත්වා නිස්සිතකානං ආරාමං නිය්‍යාතෙති, තෙහිපි මූලභාගො දාතබ්බොව. หากอารามที่มีผลไม้ของสงฆ์มีอยู่ (แต่) ไม่ได้รับการดูแลรักษา ถ้าใครบางคนดูแลรักษาอารามนั้นโดยถือวัตรเป็นสำคัญ ก็ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. อนึ่ง หากสงฆ์มอบภาระแก่ภิกษุผู้สามารถบางรูปว่า 'ท่านผู้เจริญ จงดูแลรักษาอารามที่มีผลไม้นี้แล้วจงให้' ถ้าภิกษุนั้นดูแลรักษาโดยถือวัตรเป็นสำคัญ แม้ดูแลรักษาอย่างนี้ก็ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. แต่สำหรับผู้หวังค่าบำรุงรักษา พึงกระทำค่าบำรุงรักษาด้วยส่วนหนึ่งในสามส่วน หรือด้วยส่วนครึ่งหนึ่ง. แต่ถ้ากล่าวว่า 'การดูแลรักษาเป็นภาระหนัก' แล้วไม่ต้องการ (ดูแลรักษา) เพียงเท่านี้ ก็พึงกล่าวว่า 'จงทำทั้งหมดให้เป็นของท่านเอง แล้วให้ส่วนแบ่งเดิมเพียงประมาณหนึ่งในสิบส่วนแก่สงฆ์แล้วจงดูแลรักษาเถิด'. แต่เพราะเป็นครุภัณฑ์ จึงไม่พึงให้โดยการตัดขาดจากทุนเดิม. ภิกษุนั้นเมื่อให้ส่วนแบ่งเดิมแล้วบริโภค หรือสร้างเสนาสนะที่ยังไม่ได้สร้าง หรือดูแลรักษาเสนาสนะที่สร้างแล้ว แล้วมอบอารามนั้นแก่ศิษย์ทั้งหลาย แม้ศิษย์เหล่านั้นก็พึงให้ส่วนแบ่งเดิมแก่สงฆ์นั่นเอง. (นัย 382) යදා පන භික්ඛූ සයං ජග්ගිතුං පහොන්ති, අථ තෙසං ජග්ගිතුං න දාතබ්බං, ජග්ගිතකාලෙ පන න වාරෙතබ්බා, ජග්ගනකාලෙයෙව වාරෙතබ්බා. ‘‘බහු තුම්හෙහි ඛායිතං, ඉදානි මා ජග්ගිත්ථ, භික්ඛුසඞ්ඝොයෙව ජග්ගිස්සතී’’ති වත්තබ්බං. සචෙ පන නෙව වත්තසීසෙන ජග්ගන්තො අත්ථි, න ඵාතිකම්මෙන, න සඞ්ඝො ජග්ගිතුං පහොති, එකො අනාපුච්ඡිත්වාව ජග්ගිත්වා ඵාතිකම්මං වඩ්ඪෙත්වා පච්චාසීසති, අපලොකනකම්මෙන ඵාතිකම්මං වඩ්ඪෙත්වාව දාතබ්බං. ඉති ඉමං සබ්බම්පි කම්මලක්ඛණමෙව හොති. අපලොකනකම්මං ඉමානි පඤ්ච ඨානානි ගච්ඡති. แต่เมื่อใดภิกษุทั้งหลายสามารถดูแลรักษาได้เอง เมื่อเป็นเช่นนั้น ก็ไม่พึงให้ (ภิกษุเหล่านั้น) ดูแลรักษา. แต่ในเวลาที่ดูแลรักษา (จนมีผล) แล้ว ไม่พึงห้าม. พึงห้ามในเวลาที่เริ่มจะดูแลรักษาเท่านั้น. พึงกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลายบริโภคมามากแล้ว บัดนี้อย่าดูแลรักษาเลย ภิกษุสงฆ์นั่นแหละจักดูแลรักษา'. แต่ถ้าไม่มีผู้ดูแลรักษาโดยถือวัตรเป็นสำคัญ และไม่มีผู้ดูแลรักษาโดยรับส่วนค่าบำรุงรักษา และสงฆ์ไม่สามารถดูแลรักษาได้ ภิกษุรูปหนึ่งไม่บอกกล่าวเลยดูแลรักษาแล้วหวังค่าบำรุงรักษาที่เพิ่มพูน พึงให้ค่าบำรุงรักษาที่เพิ่มพูนนั้นด้วยอปโลกนกรรมเท่านั้น. ทั้งหมดนี้ย่อมมีกรรมเป็นเครื่องหมายเท่านั้น. อปโลกนกรรมย่อมไปสู่ฐานะ ๕ เหล่านี้. (นัย 383) 256. ඤත්තිකම්මට්ඨානභෙදෙ පන (පරි. අට්ඨ. 495-496) – ๒๕๖. แต่ในความต่างแห่งฐานะของญัตติกรรม (ปริอรรถกถา 495-496) – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො උපසම්පදාපෙක්ඛො, අනුසිට්ඨො සො මයා, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ආගච්ඡෙය්‍ය, ‘ආගච්ඡාහී’ති වත්තබ්බො’’ති – "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. (ภิกษุชื่อ) นี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านผู้มีอายุชื่อนี้. ข้าพเจ้าได้สั่งสอนเขาแล้ว. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงมา. พึงกล่าวว่า 'จงมาเถิด'" ดังนี้ – එවං උපසම්පදාපෙක්ඛස්ස ඔසාරණා ඔසාරණා නාම. การนำอุปสัมปทาเปกขะเข้าอย่างนี้ ชื่อว่าโอสารณา. (๑) ‘‘සුණන්තු [Pg.408] මෙ ආයස්මන්තා, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ධම්මකථිකො, ඉමස්ස නෙව සුත්තං ආගච්ඡති, නො සුත්තවිභඞ්ගො, සො අත්ථං අසල්ලක්ඛෙත්වා බ්‍යඤ්ජනච්ඡායාය අත්ථං පටිබාහති, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං වුට්ඨාපෙත්වා අවසෙසා ඉමං අධිකරණං වූපසමෙය්‍යාමා’’ති – "ข้าแต่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า. ภิกษุชื่อนี้เป็นธรรมกถึก. สูตรก็ไม่มาถึงเขา สุตตวิภังค์ก็ไม่มาถึงเขา. เขามิได้พิจารณาอรรถ ย่อมคัดค้านอรรถด้วยเงาแห่งพยัญชนะ. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงให้ภิกษุชื่อนี้ลุกขึ้นแล้ว พวกที่เหลือจงระงับอธิกรณ์นี้เถิด" ดังนี้ – එවං උබ්බාහිකවිනිච්ඡයෙ ධම්මකථිකස්ස භික්ඛුනො නිස්සාරණා නිස්සාරණා නාම. การนำภิกษุธรรมกถึกออกในการวินิจฉัยด้วยอุพพาหิกาอย่างนี้ ชื่อว่านิสสารณา. (๒) ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජුපොසථො පන්නරසො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍යා’’ති – "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วันนี้เป็นวันอุโบสถปัณณรสี. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอสงฆ์พึงทำอุโบสถเถิด" ดังนี้ – එවං උපොසථකම්මවසෙන ඨපිතා ඤත්ති උපොසථො නාම. ญัตติที่ตั้งไว้โดยอำนาจแห่งอุโบสถกรรมอย่างนี้ ชื่อว่าอุโบสถ. (๓) ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජ පවාරණා පන්නරසී, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො පවාරෙය්‍යා’’ති – "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วันนี้เป็นวันปวารณาปัณณรสี. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอสงฆ์พึงปวารณาเถิด" ดังนี้ – එවං පවාරණකම්මවසෙන ඨපිතා ඤත්ති පවාරණා නාම. ญัตติที่ตั้งไว้โดยอำนาจแห่งปวารณากรรมอย่างนี้ ชื่อว่าปวารณา. (๔) ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස ආයස්මතො උපසම්පදාපෙක්ඛො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමං අනුසාසෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං අනුසාසෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමං අන්තරායිකෙ ධම්මෙ පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං අන්තරායිකෙ ධම්මෙ පුච්ඡෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමං විනයං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං විනයං පුච්ඡෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍යා’’ති – "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. (ภิกษุชื่อ) นี้ เป็นอุปสัมปทาเปกขะของท่านผู้มีอายุชื่อนี้. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงสั่งสอน (ภิกษุชื่อ) นี้" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงสั่งสอน (ภิกษุชื่อ) นี้" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในอันตรายิกธรรม" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในอันตรายิกธรรม" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในพระวินัย" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้พึงสอบถาม (ภิกษุชื่อ) นี้ในพระวินัย" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าถูก (ภิกษุชื่อ) นี้สอบถามในพระวินัยแล้วพึงตอบ" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอ (ภิกษุชื่อ) นี้ถูก (ภิกษุชื่อ) นี้สอบถามในพระวินัยแล้วพึงตอบ" ดังนี้ – එවං අත්තානං වා පරං වා සම්මන්නිතුං ඨපිතා ඤත්ති සම්මුති නාම. ญัตติที่ตั้งไว้เพื่อสมมติตนเองหรือผู้อื่นอย่างนี้ ชื่อว่าสมมติ. (๕) ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, ඉදං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො නිස්සග්ගියං සඞ්ඝස්ස නිස්සට්ඨං, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යා’’ති, ‘‘යදායස්මන්තානං [Pg.409] පත්තකල්ලං, ආයස්මන්තා ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො දදෙය්‍යු’’න්ති – (นัย 384) "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. จีวรผืนนี้เป็นนิสสัคคีย์ของภิกษุชื่อนี้ อันภิกษุชื่อนี้สละแล้วแก่สงฆ์. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ขอสงฆ์พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เถิด" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้เถิด" ดังนี้ – එවං නිස්සට්ඨචීවරපත්තාදීනං දානං දානං නාම. การให้บาตรและจีวรเป็นต้นที่สละแล้วด้วยญัตติกรรมอย่างนี้ ชื่อว่าทาน. (๖) ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අයං ඉත්ථන්නාමො භික්ඛු ආපත්තිං සරති විවරති උත්තානිං කරොති දෙසෙති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො ආපත්තිං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය’’න්ති, ‘‘යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, අහං ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො ආපත්තිං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය’’න්ති, තෙන වත්තබ්බො ‘‘පස්සසී’’ති. ආම, පස්සාමීති. ‘‘ආයතිං සංවරෙය්‍යාසී’’ති – "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. ภิกษุชื่อนี้ระลึกได้ เปิดเผย ทำให้ปรากฏ แสดงอาบัติ. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่สงฆ์ ข้าพเจ้าพึงรับอาบัติของภิกษุชื่อนี้" ดังนี้, "ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้าพเจ้าพึงรับอาบัติของภิกษุชื่อนี้" ดังนี้. อันภิกษุนั้นพึงกล่าวว่า 'ท่านเห็นหรือ?' เมื่อเขาตอบว่า 'ครับ ผมเห็น' แล้ว พึงกล่าวว่า 'ในกาลต่อไป ท่านพึงสำรวม' ดังนี้ – එවං ආපත්තිපටිග්ගහො පටිග්ගහො නාම. การรับอาบัติอย่างนี้ ชื่อว่าปฏิคคหะ. (๗) ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා ආවාසිකා, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ඉදානි උපොසථං කරෙය්‍යාම, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාම, ආගමෙ කාළෙ පවාරෙය්‍යාමා’’ති. "ข้าแต่ท่านผู้มีอายุทั้งหลายผู้อยู่ประจำ ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า. ถ้าเป็นเวลาอันควรแก่ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บัดนี้เราทั้งหลายพึงทำอุโบสถ พึงแสดงปาติโมกข์ พึงปวารณาในกาลที่มาถึง" ดังนี้. තෙ චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ භණ්ඩනකාරකා කලහකාරකා විවාදකාරකා භස්සකාරකා සඞ්ඝෙ අධිකරණකාරකා තං කාළං අනුවසෙය්‍යුං, ආවාසිකෙන භික්ඛුනා බ්‍යත්තෙන පටිබලෙන ආවාසිකා භික්ඛූ ඤාපෙතබ්බා – ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุเหล่านั้นผู้ก่อการทะเลาะ ผู้ก่อการบาดหมาง ผู้ก่อการวิวาท ผู้ก่อการพูดเพ้อเจ้อ ผู้ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ พึงอยู่ในกาลนั้น. อันภิกษุผู้อยู่ประจำ ผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงบอกให้ภิกษุผู้อยู่ประจำทั้งหลายทราบ – (นัย 385) ‘‘සුණන්තු මෙ ආයස්මන්තා ආවාසිකා, යදායස්මන්තානං පත්තකල්ලං, ඉදානි උපොසථං කරෙය්‍යාම, පාතිමොක්ඛං උද්දිසෙය්‍යාම, ආගමෙ ජුණ්හෙ පවාරෙය්‍යාමා’’ති – "ข้าแต่ท่านผู้มีอายุทั้งหลายผู้อยู่ประจำ ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้า. ถ้าความพร้อมของท่านผู้มีอายุทั้งหลายถึงที่แล้ว บัดนี้เราทั้งหลายพึงทำอุโบสถ พึงแสดงปาติโมกข์ พึงเลื่อนปวารณาไปในวันเพ็ญข้างหน้า" ดังนี้ – එවං කතා පවාරණාපච්චුක්කඩ්ඪනා පච්චුක්කඩ්ඪනා නාම. การเลื่อนปวารณาที่ทำอย่างนี้ ชื่อว่าการเลื่อนปวารณา. සබ්බෙහෙව එකජ්ඣං සන්නිපතිතබ්බං, සන්නිපතිත්වා බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ภิกษุทั้งหลายทั้งหมดพึงประชุมพร้อมกัน, ครั้นประชุมแล้ว ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අම්හාකං භණ්ඩනජාතානං කලහජාතානං විවාදාපන්නානං විහරතං බහුං අස්සාමණකං අජ්ඣාචිණ්ණං භාසිතපරික්කන්තං, සචෙ මයං ඉමාහි ආපත්තීහි අඤ්ඤමඤ්ඤං කාරෙස්සාම, සියාපි තං අධිකරණං කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය භෙදාය සංවත්තෙය්‍ය, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො [Pg.410] ඉමං අධිකරණං තිණවත්ථාරකෙන වූපසමෙය්‍ය ඨපෙත්වා ථුල්ලවජ්ජං ඨපෙත්වා ගිහිප්පටිසංයුත්ත’’න්ති – “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. พวกข้าพเจ้าผู้เกิดการทะเลาะกัน เกิดการบาดหมางกัน ถึงการวิวาทกันอยู่ ได้ประพฤติสิ่งที่ไม่สมควรแก่สมณะเป็นอันมาก และได้กล่าวคำที่ล่วงเกิน. ถ้าพวกข้าพเจ้าจักให้กันและกันทำด้วยอาบัติเหล่านี้ อธิกรณ์นั้นพึงเป็นไปเพื่อความหยาบคาย เพื่อความดุร้าย เพื่อความแตกแยก. ถ้าความพร้อมของสงฆ์ถึงที่แล้ว ขอสงฆ์จงระงับอธิกรณ์นี้ด้วยติณวัตถารกะ เว้นอาบัติถุลลัจจัย เว้นอาบัติที่เกี่ยวเนื่องด้วยคฤหัสถ์.” එවං තිණවත්ථාරකසමථෙන කත්වා සබ්බපඨමා සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්ති කම්මලක්ඛණං නාම. ญัตติที่รวบรวมทั้งหมดซึ่งเป็นอันดับแรกสุด ที่กระทำด้วยติณวัตถารกสมถะอย่างนี้ ชื่อว่าลักษณะแห่งกรรม. තථා තතො පරා එකෙකස්මිං පක්ඛෙ එකෙකං කත්වා ද්වෙ ඤත්තියො. ඉති යථාවුත්තප්පභෙදං ඔසාරණං නිස්සාරණං…පෙ… කම්මලක්ඛණඤ්ඤෙව නවමන්ති ඤත්තිකම්මං ඉමානි නව ඨානානි ගච්ඡති. อนึ่ง ญัตติสองอย่างที่กระทำทีละหนึ่งในแต่ละฝ่ายนอกจากนั้นก็เช่นกัน. ด้วยประการฉะนี้ การรับเข้า การขับออก...เป็นต้น... ที่มีประเภทดังที่กล่าวมาแล้ว ชื่อว่าลักษณะแห่งกรรมนั่นเอง เป็นที่ ๙. ญัตติกรรมย่อมถึงฐานะ ๙ อย่างเหล่านี้. 257. ඤත්තිදුතියකම්මට්ඨානභෙදෙ (පරි. අට්ඨ. 495-496) පන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිනො පත්තනික්කුජ්ජනවසෙන ඛන්ධකෙ වුත්තා නිස්සාරණා, තස්සෙව පත්තුක්කුජ්ජනවසෙන ඛන්ධකෙ වුත්තා ඔසාරණා ච වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං (චූළව. 265-266) – ๒๕๗. อนึ่ง ในความต่างแห่งฐานะของญัตติทุติยกรรม พึงทราบการขับออกที่ตรัสไว้ในขันธกะโดยการคว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี และการรับเข้าที่ตรัสไว้ในขันธกะโดยการหงายบาตรของวัฑฒลิจฉวีนั้นเอง. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสคำนี้ไว้แล้วว่า – ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තො නික්කුජ්ජිතබ්බො. භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති, භික්ඛූනං අවාසාය පරිසක්කති, භික්ඛූ අක්කොසති පරිභාසති, භික්ඛූ භික්ඛූහි භෙදෙති, බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස අවණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තං නික්කුජ්ජිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย บาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่าง พึงคว่ำ. (คือ) พยายามเพื่อความเสื่อมลาภของภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ของภิกษุทั้งหลาย, พยายามเพื่อความไม่มีที่อยู่ของภิกษุทั้งหลาย, ด่าบริภาษภิกษุทั้งหลาย, ยุยงภิกษุทั้งหลายให้แตกกัน, กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า, กล่าวติเตียนพระธรรม, กล่าวติเตียนพระสงฆ์. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้คว่ำบาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่างเหล่านี้.” එවඤ්ච පන භික්ඛවෙ නික්කුජ්ජිතබ්බො. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – “ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง พึงคว่ำบาตรอย่างนี้. ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า –” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, වඩ්ඪො ලිච්ඡවී ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසෙති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං නික්කුජ්ජෙය්‍ය, අසම්භොගං සඞ්ඝෙන කරෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วัฑฒลิจฉวีกล่าวตู่ท่านทัพพมัลลบุตรผู้มีอายุด้วยความวิบัติแห่งศีลที่ไม่มีมูล. ถ้าความพร้อมของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงคว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี พึงกระทำไม่ให้มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. นี้เป็นญัตติ.” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, වඩ්ඪො ලිච්ඡවී ආයස්මන්තං දබ්බං මල්ලපුත්තං අමූලිකාය සීලවිපත්තියා අනුද්ධංසෙති, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං නික්කුජ්ජති, අසම්භොගං සඞ්ඝෙන කරොති, යස්සායස්මතො ඛමති වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තස්ස නික්කුජ්ජනා අසම්භොගං [Pg.411] සඞ්ඝෙන කරණං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. วัฑฒลิจฉวีกล่าวตู่ท่านทัพพมัลลบุตรผู้มีอายุด้วยความวิบัติแห่งศีลที่ไม่มีมูล. สงฆ์คว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี กระทำไม่ให้มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นชอบด้วยการคว่ำบาตรของวัฑฒลิจฉวี และการกระทำไม่ให้มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์ รูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง. รูปใดไม่เห็นชอบ รูปนั้นพึงพูด.” ‘‘නික්කුජ්ජිතො සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො අසම්භොගො සඞ්ඝෙන, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති. “บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์คว่ำแล้ว ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง. ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้.” අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තො උක්කුජ්ජිතබ්බො. න භික්ඛූනං අලාභාය පරිසක්කති, න භික්ඛූනං අනත්ථාය පරිසක්කති…පෙ… න සඞ්ඝස්ස අවණ්ණං භාසති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස උපාසකස්ස පත්තං උක්කුජ්ජිතුං. “ภิกษุทั้งหลาย บาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่าง พึงหงาย. (คือ) ไม่พยายามเพื่อความเสื่อมลาภของภิกษุทั้งหลาย, ไม่พยายามเพื่อความไม่เป็นประโยชน์ของภิกษุทั้งหลาย...เป็นต้น... ไม่กล่าวติเตียนพระสงฆ์. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้หงายบาตรของอุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่างเหล่านี้.” එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, උක්කුජ්ජිතබ්බො. තෙන, භික්ඛවෙ, වඩ්ඪෙන ලිච්ඡවිනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා භික්ඛූනං පාදෙ වන්දිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො – “ภิกษุทั้งหลาย อนึ่ง พึงหงายบาตรอย่างนี้. ภิกษุทั้งหลาย วัฑฒลิจฉวีนั้นเข้าไปหาสงฆ์แล้ว ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้ว ไหว้เท้าภิกษุทั้งหลายแล้ว นั่งกระโหย่งแล้ว ประนมมือแล้ว พึงกล่าวคำนี้ว่า –” ‘‘සඞ්ඝෙන මෙ, භන්තෙ, පත්තො නික්කුජ්ජිතො, අසම්භොගොම්හි සඞ්ඝෙන, සොහං, භන්තෙ, සම්මා වත්තාමි, ලොමං පාතෙමි, නෙත්ථාරං වත්තාමි, සඞ්ඝං පත්තුක්කුජ්ජනං යාචාමී’’ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ บาตรของข้าพเจ้าอันสงฆ์คว่ำแล้ว ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นประพฤติชอบแล้ว ประพฤติลดมานะแล้ว ประพฤติการแก้ไขแล้ว ขอหงายบาตรต่อสงฆ์.” දුතියම්පි යාචිතබ්බො. තතියම්පි යාචිතබ්බො. พึงขอแม้ครั้งที่สอง. พึงขอแม้ครั้งที่สาม. බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා පටිබලෙන සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො – ภิกษุผู้ฉลาดและสามารถพึงให้สงฆ์ทราบว่า – ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො නික්කුජ්ජිතො, අසම්භොගො සඞ්ඝෙන, සො සම්මා වත්තති, ලොමං පාතෙති, නෙත්ථාරං වත්තති, සඞ්ඝං පත්තුක්කුජ්ජනං යාචති, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං උක්කුජ්ජෙය්‍ය, සම්භොගං සඞ්ඝෙන කරෙය්‍ය, එසා ඤත්ති. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์คว่ำแล้ว ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. เขาประพฤติชอบแล้ว ประพฤติลดมานะแล้ว ประพฤติการแก้ไขแล้ว ขอหงายบาตรต่อสงฆ์. ถ้าความพร้อมของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงหงายบาตรของวัฑฒลิจฉวี พึงกระทำมีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. นี้เป็นญัตติ.” ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො නික්කුජ්ජිතො, අසම්භොගො සඞ්ඝෙන, සො සම්මා වත්තති, ලොමං පාතෙති, නෙත්ථාරං වත්තති, සඞ්ඝං පත්තුක්කුජ්ජනං යාචති, සඞ්ඝො වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තං උක්කුජ්ජති, සම්භොගං සඞ්ඝෙන කරොති, යස්සායස්මතො ඛමති වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තස්ස උක්කුජ්ජනා [Pg.412] සම්භොගං සඞ්ඝෙන කරණං, සො තුණ්හස්ස. යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය. “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า. บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์คว่ำแล้ว ไม่มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. เขาประพฤติชอบแล้ว ประพฤติลดมานะแล้ว ประพฤติการแก้ไขแล้ว ขอหงายบาตรต่อสงฆ์. สงฆ์หงายบาตรของวัฑฒลิจฉวี กระทำมีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. ท่านผู้มีอายุรูปใดเห็นชอบด้วยการหงายบาตรของวัฑฒลิจฉวี และการกระทำมีการร่วมสังวาสกับสงฆ์ รูปนั้นพึงเป็นผู้นิ่ง. รูปใดไม่เห็นชอบ รูปนั้นพึงพูด.” ‘‘උක්කුජ්ජිතො සඞ්ඝෙන වඩ්ඪස්ස ලිච්ඡවිස්ස පත්තො සම්භොගො සඞ්ඝෙන, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති. “บาตรของวัฑฒลิจฉวีอันสงฆ์หงายแล้ว มีการร่วมสังวาสกับสงฆ์. สงฆ์เห็นชอบแล้ว เพราะเหตุนั้นจึงนิ่ง. ข้าพเจ้าทรงจำความนี้ไว้ด้วยประการฉะนี้.” එත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 265) ච අට්ඨසු අඞ්ගෙසු එකකෙනපි අඞ්ගෙන සමන්නාගතස්ස පත්තනික්කුජ්ජනකම්මං කාතුං වට්ටති, අන්තොසීමාය වා නිස්සීමං ගන්ත්වා නදීආදීසු වා නික්කුජ්ජිතුං වට්ටතියෙව. එවං නික්කුජ්ජිතෙ පන පත්තෙ තස්ස ගෙහෙ කොචි දෙය්‍යධම්මො න ගහෙතබ්බො, ‘‘අසුකස්ස ගෙහෙ භික්ඛං මා ගණ්හිත්ථා’’ති අඤ්ඤවිහාරෙසුපි පෙසෙතබ්බං. උක්කුජ්ජනකාලෙ පන යාවතතියං යාචාපෙත්වා හත්ථපාසං විජහාපෙත්වා ඤත්තිදුතියකම්මෙන උක්කුජ්ජිතබ්බො. ในการคว่ำบาตรนี้ ย่อมควรเพื่อกระทำกรรมคือการคว่ำบาตรแก่อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ อย่าง แม้ด้วยองค์อย่างใดอย่างหนึ่ง. ย่อมควรเพื่อคว่ำบาตรในภายในสีมา หรือไปนอกสีมา หรือในแม่น้ำเป็นต้นก็ได้. อนึ่ง เมื่อบาตรถูกคว่ำอย่างนี้แล้ว ไม่พึงรับไทยธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งในเรือนของอุบาสกนั้น. พึงส่งข่าวไปยังวิหารอื่น ๆ ด้วยว่า “อย่ารับบิณฑบาตในเรือนของอุบาสกชื่อโน้น”. อนึ่ง ในเวลาหงายบาตร ให้ขอขมาจนถึงครั้งที่สามแล้ว ให้สละหัตถบาสแล้ว พึงหงายด้วยญัตติทุติยกรรม. සීමාසම්මුති, තිචීවරෙන අවිප්පවාසසම්මුති, සන්ථතසම්මුති, භත්තුද්දෙසකසෙනාසනග්ගාහාපකභණ්ඩාගාරියචීවරපටිග්ගාහකචීවරභාජකයාගුභාජකඛජ්ජභාජකඵලභාජකඅප්පමත්තකවිස්සජ්ජකසාටියග්ගාහාපකපත්තග්ගාහාපකආරාමිකපෙසකසාමණෙරපෙසකසම්මුතීති එතාසං සම්මුතීනං වසෙන සම්මුති වෙදිතබ්බා. කථිනචීවරදානමතකචීවරදානවසෙන දානං වෙදිතබ්බං. කථිනුද්ධාරවසෙන උද්ධාරො වෙදිතබ්බො. කුටිවත්ථුවිහාරවත්ථුදෙසනාවසෙන දෙසනා වෙදිතබ්බා. යා පන තිණවත්ථාරකසමථෙ සබ්බසඞ්ගාහිකඤත්තිඤ්ච එකෙකස්මිං පක්ඛෙ එකෙකඤත්තිඤ්චාති තිස්සො ඤත්තියො ඨපෙත්වා පුන එකෙකස්මිං පක්ඛෙ එකෙකාති ද්වෙ ඤත්තිදුතියකම්මවාචා වුත්තා, තාසං වසෙන කම්මලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. ඉති ඤත්තිදුතියකම්මං ඉමානි සත්ත ඨානානි ගච්ඡති. พึงทราบการสมมติโดยอาศัยการสมมติเหล่านี้ คือ การสมมติสีมา, การสมมติไม่ให้ห่างจากผ้าไตรจีวร, การสมมติผ้าปูลาด, การสมมติผู้แจกภัต, การสมมติผู้รับเสนาสนะ, การสมมติผู้เป็นภัณฑาคาริก, การสมมติผู้รับจีวร, การสมมติผู้แจกจีวร, การสมมติผู้แจกยาคู, การสมมติผู้แจกของขบเคี้ยว, การสมมติผู้แจกผลไม้, การสมมติผู้จ่ายของเล็กน้อย, การสมมติผู้รับผ้าสาฎก, การสมมติผู้รับบาตร, การสมมติผู้ใช้ให้อารามิกไป, การสมมติผู้ใช้ให้สามเณรไป. พึงทราบการให้โดยอาศัยการให้ผ้ากฐินและการให้ผ้าของภิกษุผู้มรณภาพ. พึงทราบการถอนโดยอาศัยการถอนกฐิน. พึงทราบการแสดงโดยอาศัยการแสดงเรื่องกุฎีและเรื่องวิหาร. อนึ่ง ยกเว้นญัตติ ๓ อย่าง คือ ญัตติที่รวบรวมทั้งหมดในติณวัตถารกสมถะ ๑ และญัตติอย่างละหนึ่งในแต่ละฝ่าย ๒ แล้ว พึงทราบลักษณะแห่งกรรมด้วยอำนาจแห่งญัตติทุติยกรรมวาจา ๒ บท คือ อย่างละหนึ่งในแต่ละฝ่ายที่ตรัสไว้แล้วเหล่านั้น. ด้วยประการฉะนี้ ญัตติทุติยกรรมย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้. 258. ඤත්තිචතුත්ථකම්මට්ඨානභෙදෙ පන තජ්ජනීයකම්මාදීනං සත්තන්නං කම්මානං වසෙන නිස්සාරණා, තෙසංයෙව ච කම්මානං පටිප්පස්සම්භනවසෙන ඔසාරණා වෙදිතබ්බා. භික්ඛුනොවාදකසම්මුතිවසෙන සම්මුති වෙදිතබ්බා. පරිවාසදානමානත්තදානවසෙන දානං වෙදිතබ්බං. මූලායපටිකස්සනකම්මවසෙන නිග්ගහො වෙදිතබ්බො. උක්ඛිත්තානුවත්තිකා, අට්ඨ යාවතතියකා, අරිට්ඨො, චණ්ඩකාළී ච ඉමෙතෙ යාවතතියකාති ඉමාසං එකාදසන්නං සමනුභාසනානං වසෙන සමනුභාසනා වෙදිතබ්බා. උපසම්පදකම්මඅබ්භානකම්මවසෙන කම්මලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. ඉති ඤත්තිචතුත්ථකම්මං ඉමානි සත්ත [Pg.413] ඨානානි ගච්ඡති. එවං කම්මානි ච කම්මවිපත්ති ච තෙසං කම්මානං කාරකසඞ්ඝපරිච්ඡෙදො ච විපත්තිවිරහිතානං කම්මානං ඨානභෙදගමනඤ්ච වෙදිතබ්බං. ๒๕๘. ในประเภทแห่งกรรมญัตติจตุตถฐานะ พึงทราบการขับออกด้วยอำนาจแห่งกรรม ๗ อย่าง มีตัชชนียกรรมเป็นต้น และพึงทราบการรับเข้าด้วยอำนาจแห่งการระงับกรรมเหล่านั้นนั่นเอง พึงทราบสมมติด้วยอำนาจแห่งการสมมติภิกษุณีโอวาทกะ พึงทราบการให้ด้วยอำนาจแห่งการให้ปริวาสและการให้มานัตต์ พึงทราบการนิคหะด้วยอำนาจแห่งกรรมคือการชักเข้าหาอาบัติเดิม พึงทราบการสมนุภาสนะด้วยอำนาจแห่งการสมนุภาสนะ ๑๑ อย่างเหล่านี้ คือ ภิกษุณีผู้ประพฤติตามภิกษุผู้ถูกยกวัตร, ยาวัตตติยกะ ๘ รูป, พระอริฏฐะ, และจัณฑกาลี เหล่านี้ชื่อว่ายาวัตตติยกะ พึงทราบลักษณะแห่งกรรมด้วยอำนาจแห่งอุปสัมปทากรรมและอัพภานกรรม กรรมญัตติจตุตถะย่อมถึงฐานะ ๗ อย่างเหล่านี้ พึงทราบกรรมทั้งหลายด้วย ความวิบัติแห่งกรรมด้วย การกำหนดสงฆ์ผู้ทำกรรมแห่งกรรมเหล่านั้นด้วย และการถึงความต่างแห่งฐานะแห่งกรรมทั้งหลายที่ปราศจากความวิบัติด้วย. ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะนี้ කම්මාකම්මවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. เรื่องวินิจฉัยกรรมและอกรรมจบแล้ว. පකිණ්ණකකණ්ඩමාතිකා มาติกาแห่งปกิณณกกัณฑ์ ගණභොජං පරම්පරං, නාපුච්ඡා පංසුකූලකං; අච්ඡින්නං පටිභානඤ්ච, විප්පකතඋද්දිසනං. เรื่องคณโภชน์ เรื่องปรัมปรโภชน์ เรื่องไม่บอกลา เรื่องผ้าบังสุกุล เรื่องผ้าที่ถูกชิงไป เรื่องปฏิภาณ เรื่องการงานที่ทำค้างไว้ เรื่องการสวดอุทเทส තිවස්සන්තං දීඝාසනං, ගිලානුපට්ඨවණ්ණනං; අත්තපාතමනවෙක්ඛං, සිලාපවිජ්ඣලිම්පනං. เรื่องภายใน ๓ ปี เรื่องทีฆาสนะ เรื่องการดูแลภิกษุไข้ เรื่องการพรรณนาคุณแห่งความตาย เรื่องการฆ่าตัวตาย เรื่องการไม่พิจารณา เรื่องการกลิ้งก้อนหิน เรื่องการเผาป่า මිච්ඡාදිට්ඨිගොපදානං, ධම්මිකාරක්ඛුච්චාරාදි; න්හානඝංසං පණ්ඩකාදි, දීඝකෙසාද්‍යාදාසාදි. เรื่องมิจฉาทิฏฐิ เรื่องการให้ความคุ้มครอง เรื่องการอารักขาที่เป็นธรรม เรื่องการถ่ายอุจจาระเป็นต้น เรื่องการขัดสีร่างกายเวลาอาบน้ำ เรื่องบัณเฑาะก์เป็นต้น เรื่องผมยาวเป็นต้น เรื่องกระจกเป็นต้น නච්චාදඞ්ගඡෙදනිද්ධි, පත්තො සබ්බපංසුකූලං; පරිස්සාවනං නග්ගො ච, පුප්ඵගන්ධආසිත්තකං. เรื่องการฟ้อนรำ การตัดองคชาต และการแสดงฤทธิ์ เรื่องบาตร เรื่องผ้าบังสุกุลทั้งหมด เรื่องเครื่องกรองน้ำ เรื่องเปลือยกาย เรื่องดอกไม้ ของหอม และการประพรม මළොරිකෙකභාජනං, චෙලපටි පාදඝංසී; බීජනී ඡත්තනඛාදි, කායබන්ධනිවාසනං. เรื่องเชิงบาตรและภาชนะใบเดียว เรื่องผ้าเช็ดเท้าและที่ขัดเท้า เรื่องพัด ฉัตร เล็บเท้าและเล็บมือ เรื่องประคดเอวและผ้านุ่ง කාජහරං දන්තකට්ඨං, රුක්ඛාරොහො ඡන්දාරොපො; ලොකායතං ඛිපිතකො, ලසුණං නක්කමිතබ්බං. เรื่องการหาบหาม เรื่องไม้สีฟัน เรื่องการปีนต้นไม้ เรื่องการยกความพอใจขึ้นพูด เรื่องการเรียนโลกายตศาสตร์ เรื่องการจาม เรื่องกระเทียม เรื่องสิ่งที่ไม่ควรเหยียบ අවන්දියො තූලභිසි, බිම්බොහනආසන්දාදි; උච්චාසනමහාසනං, චීවරඅධම්මොකාසො. เรื่องผู้ไม่ควรไหว้ เรื่องฟูกที่ยัดด้วยนุ่น เรื่องหมอน อาสนะเป็นต้น เรื่องที่นั่งสูงและที่นั่งใหญ่ เรื่องจีวรและโอกาสที่ไม่เป็นธรรม සද්ධාදෙය්‍යං සන්තුත්තරං, නික්ඛෙපො සත්ථකම්මාදි; නහාපිතො දසභාගො, පාථෙය්‍යං මහාපදෙසො; ආනිසංසොති මාතිකා. เรื่องของที่ให้ด้วยศรัทธา เรื่องผ้าห่มและผ้านุ่ง เรื่องการวางศาสตราและการทำศัลยกรรมเป็นต้น เรื่องช่างกัลบก เรื่องส่วนที่สิบ เรื่องเสบียง เรื่องมหาปเทส ๔ เรื่องอานิสงส์ ดังนี้ เป็นมาติกา 34. පකිණ්ණකවිනිච්ඡයකථා ๓๔. เรื่องวินิจฉัยเบ็ดเตล็ด 1. ඉදානි [Pg.414] පකිණ්ණකකථා ච වෙදිතබ්බා. ‘‘ගණභොජනෙ අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 217) වුත්තං ගණභොජනං (පාචි. අට්ඨ. 217-218) ද්වීහි ආකාරෙහි පසවති විඤ්ඤත්තිතො වා නිමන්තනතො වා. කථං විඤ්ඤත්තිතො පසවති? චත්තාරො භික්ඛූ එකතො ඨිතා වා නිසින්නා වා උපාසකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං චතුන්නම්පි භත්තං දෙහී’’ති වා විඤ්ඤාපෙය්‍යුං, පාටෙක්කං වා පස්සිත්වා ‘‘මය්හං දෙහි, මය්හං දෙහී’’ති එවං එකතො වා නානාතො වා විඤ්ඤාපෙත්වා එකතො වා ගච්ඡන්තු නානාතො වා, භත්තං ගහෙත්වාපි එකතො වා භුඤ්ජන්තු නානාතො වා. සචෙ එකතො ගණ්හන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. පටිග්ගහණමෙව හෙත්ථ පමාණං. එවං විඤ්ඤත්තිතො පසවති. ๑. บัดนี้ พึงทราบเรื่องเบ็ดเตล็ดด้วย. คณโภชน์ที่ตรัสไว้ว่า "เว้นสมัย เป็นปาจิตตีย์ในคณโภชน์" นั้น ย่อมเกิดด้วยอาการ ๒ อย่าง คือ ด้วยการขอร้องก็ดี ด้วยการนิมนต์ก็ดี. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการขอร้องอย่างไร? ภิกษุ ๔ รูป ยืนอยู่ก็ดี นั่งอยู่ก็ดี พร้อมกัน เห็นอุบาสกแล้ว พึงขอร้องว่า "ขอท่านจงให้ภัตแก่พวกเราทั้ง ๔ รูป" ดังนี้ก็ดี หรือต่างรูปต่างหาก เห็นแล้ว ขอร้องว่า "ขอท่านจงให้แก่เรา, ขอท่านจงให้แก่เรา" ดังนี้ ขอร้องพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี แล้วจะไปพร้อมกันก็ดี จะไปต่างหากก็ดี รับภัตแล้วจะฉันพร้อมกันก็ดี จะฉันต่างหากก็ดี. ถ้าหากรับพร้อมกัน ย่อมเป็นคณโภชน์ เป็นอาบัติแก่ภิกษุทุกรูป. เพราะว่า ในการนี้ การรับนั่นแหละเป็นประมาณ. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการขอร้องอย่างนี้. කථං නිමන්තනතො පසවති? චත්තාරො භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ඔදනෙන නිමන්තෙමි, ඔදනං මෙ ගණ්හථ ආකඞ්ඛථ ඔලොකෙථ අධිවාසෙථ පටිමානෙථා’’ති එවං යෙන කෙනචි වෙවචනෙන වා භාසන්තරෙන වා පඤ්චන්නං භොජනානං නාමං ගහෙත්වා නිමන්තෙති. එවං එකතො නිමන්තිතා පරිච්ඡින්නකාලවසෙන අජ්ජතනාය වා ස්වාතනාය වා එකතො ගච්ඡන්ති, එකතො ගණ්හන්ති, එකතො භුඤ්ජන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එකතො නිමන්තිතා එකතො වා නානාතො වා ගච්ඡන්ති, එකතො ගණ්හන්ති, එකතො වා නානාතො වා භුඤ්ජන්ති, ආපත්තියෙව. එකතො නිමන්තිතා එකතො වා නානාතො වා ගච්ඡන්ති, නානාතො ගණ්හන්ති, එකතො වා නානාතො වා භුඤ්ජන්ති, අනාපත්ති. චත්තාරි පරිවෙණානි වා විහාරෙ වා ගන්ත්වා නානාතො නිමන්තිතා, එකට්ඨානෙ ඨිතෙසුයෙව වා එකො පුත්තෙන එකො පිතරාති එවම්පි නානාතො නිමන්තිතා එකතො වා නානාතො වා ගච්ඡන්තු, එකතො වා නානාතො වා භුඤ්ජන්තු, සචෙ එකතො ගණ්හන්ති, ගණභොජනං හොති, සබ්බෙසං ආපත්ති. එවං තාව නිමන්තනතො පසවති. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการนิมนต์อย่างไร? อุบาสกเข้าไปหาภิกษุ ๔ รูป แล้วนิมนต์ว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้านิมนต์ท่านทั้งหลายด้วยข้าวสุก ขอท่านทั้งหลายจงรับข้าวสุกของข้าพเจ้า จงปรารถนา จงพิจารณา จงรับนิมนต์ จงรอคอย" ดังนี้ก็ดี หรือนิมนต์โดยใช้คำไวพจน์ใดๆ ก็ดี หรือด้วยภาษาอื่นก็ดี โดยกล่าวชื่อโภชนะ ๕ อย่าง. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์พร้อมกันอย่างนี้ ด้วยอำนาจแห่งกาลที่กำหนด เพื่อวันนี้ก็ดี เพื่อวันพรุ่งนี้ก็ดี ย่อมไปพร้อมกัน ย่อมรับพร้อมกัน ย่อมฉันพร้อมกัน ย่อมเป็นคณโภชน์ เป็นอาบัติแก่ภิกษุทั้งปวง. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์พร้อมกัน ย่อมไปพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี ย่อมรับพร้อมกัน ย่อมฉันพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี เป็นอาบัติเท่านั้น. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์พร้อมกัน ย่อมไปพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี ย่อมรับต่างรูปต่างหาก ย่อมฉันพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี ไม่เป็นอาบัติ. ภิกษุทั้งหลายผู้อันเขานิมนต์ต่างรูปต่างหาก โดยไปสู่อาวาส ๔ แห่งก็ดี หรือสู่วิหารก็ดี หรือในบรรดาภิกษุทั้งหลายผู้ยืนอยู่ในที่แห่งเดียวกันนั่นเอง รูปหนึ่งด้วยบุตร รูปหนึ่งด้วยบิดา ดังนี้ก็ดี ผู้อันเขานิมนต์ต่างรูปต่างหาก จงไปพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี จงฉันพร้อมกันก็ดี ต่างรูปต่างหากก็ดี. ถ้าหากรับพร้อมกัน ย่อมเป็นคณโภชน์ เป็นอาบัติแก่ภิกษุทั้งปวง. คณโภชน์ย่อมเกิดด้วยการนิมนต์อย่างนี้ก่อน. තස්මා සචෙ කොචි සඞ්ඝභත්තං කත්තුකාමෙන නිමන්තනත්ථාය පෙසිතො විහාරං ආගම්ම ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ අම්හාකං ඝරෙ භික්ඛං ගණ්හථා’’ති අවත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථා’’ති වා ‘‘සඞ්ඝො භත්තං ගණ්හතූ’’ති වා වදති, භත්තුද්දෙසකෙන පණ්ඩිතෙන භවිතබ්බං. නිමන්තනිකා [Pg.415] ගණභොජනතො, පිණ්ඩපාතිකා ච ධුතඞ්ගභෙදතො මොචෙතබ්බා. කථං? එවං තාව වත්තබ්බං ‘‘ස්වෙ න සක්කා උපාසකා’’ති. පුනදිවසෙ, භන්තෙති. පුනදිවසෙපි න සක්කාති. එවං යාව අඩ්ඪමාසම්පි හරිත්වා පුන වත්තබ්බො ‘‘කිං ත්වං අවචා’’ති. සචෙ පුනපි ‘‘සඞ්ඝභත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, තතො ‘‘ඉමං තාව උපාසක පුප්ඵං කප්පියං කරොහි, ඉමං තිණ’’න්ති එවං වික්ඛෙපං කත්වා පුන ‘‘ත්වං කිං කථයිත්ථා’’ති පුච්ඡිතබ්බො. සචෙ පුනපි තථෙව වදති, ‘‘ආවුසො, ත්වං පිණ්ඩපාතිකෙ වා මහල්ලකත්ථෙරෙ වා න ලච්ඡසි, සාමණෙරෙ ලච්ඡසී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘නනු, භන්තෙ, අසුකස්මිං අසුකස්මිඤ්ච ගාමෙ භදන්තෙ භොජෙසුං, අහං කස්මා න ලභාමී’’ති ච වුත්තෙ තෙ නිමන්තිතුං ජානන්ති, ත්වං න ජානාසීති. තෙ කථං නිමන්තෙසුං, භන්තෙති? තෙ එවමාහංසු ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සචෙ සොපි තථෙව වදති, වට්ටති. เพราะเหตุนั้น ถ้าอุบาสกคนใดคนหนึ่งผู้อันเขาส่งไปเพื่อประโยชน์แก่นิมนต์ ผู้ใคร่จะทำสังฆภัต มาสู่วิหารแล้ว ไม่กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พรุ่งนี้ขอท่านทั้งหลายจงรับภิกษาในเรือนของพวกเรา" ดังนี้ แต่กล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับภัต" ดังนี้ก็ดี หรือ "ขอท่านทั้งหลายจงรับสังฆภัต" ดังนี้ก็ดี หรือ "ขอสงฆ์จงรับภัต" ดังนี้ก็ดี, ภัตตุทเทสก์พึงเป็นผู้ฉลาด. พึงให้ภิกษุทั้งหลายผู้รับนิมนต์พ้นจากคณโภชน์ และพึงให้ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรพ้นจากการแตกแห่งธุดงค์. พึงให้พ้นอย่างไร? พึงกล่าวอย่างนี้ก่อนว่า "อุบาสก พรุ่งนี้ไม่สามารถ." เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในวันรุ่งขึ้นเล่า?" พึงกล่าวว่า "ในวันรุ่งขึ้นอีกก็ยังไม่สามารถ." อย่างนี้ พึงเลื่อนไปแม้จนถึงครึ่งเดือน แล้วพึงกล่าวอีกว่า "ท่านกล่าวอะไร?" ถ้าหากเขากล่าวอีกว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับสังฆภัต" ดังนี้, จากนั้นพึงทำคำพูดให้สับเปลี่ยนไปว่า "อุบาสก ท่านจงทำดอกไม้นี้ให้เป็นกัปปิยะก่อน จงทำหญ้านี้" ดังนี้ แล้วพึงถามอีกว่า "ท่านกล่าวอะไร?" ถ้าหากเขากล่าวอย่างนั้นนั่นเองอีก, พึงกล่าวว่า "อาวุโส ท่านจักไม่ได้ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็ดี หรือพระเถระผู้แก่ก็ดี จักได้แต่สามเณรเท่านั้น." เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ในบ้านชื่อโน้นก็ดี ในบ้านชื่อโน้นก็ดี มิได้ถวายภัตแก่ท่านผู้เจริญทั้งหลายแล้วหรือ? ข้าพเจ้าคนเดียวเท่านั้น เพราะเหตุไรจึงไม่ได้?" พึงกล่าวว่า "ชาวบ้านเหล่านั้นย่อมรู้วิธีนิมนต์ ท่านไม่รู้." เมื่ออุบาสกกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มนุษย์เหล่านั้นนิมนต์อย่างไร?" พึงกล่าวอย่างนี้ว่า "มนุษย์เหล่านั้นกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงรับภิกษาของพวกเรา' ดังนี้." ถ้าแม้ผู้นิมนต์ภัตนั้นกล่าวอย่างนั้นนั่นเอง ย่อมควร. අථ පුනපි ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වදති, ‘‘න දානි ත්වං, ආවුසො, බහූ භික්ඛූ ලච්ඡසි, තයො එව, ආවුසො, ලච්ඡසී’’ති වත්තබ්බො. ‘‘නනු, භන්තෙ, අමුකස්මිඤ්ච අමුකස්මිඤ්ච ගාමෙ සකලං භික්ඛුසඞ්ඝං භොජෙසුං, අහං කස්මා න ලභාමී’’ති. ‘‘ත්වං නිමන්තිතුං න ජානාසී’’ති. තෙ කථං නිමන්තෙසුං, භන්තෙති? තෙ එවමාහංසු ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, භික්ඛං ගණ්හථා’’ති. සචෙ සොපි තථෙව ‘‘භික්ඛං ගණ්හථා’’ති වදති, වට්ටති. අථ පුනපි ‘‘භත්තමෙවා’’ති වදති, තතො වත්තබ්බො – ‘‘ගච්ඡ ත්වං, නත්ථම්හාකං තව භත්තෙනත්ථො, නිබද්ධගොචරො එස අම්හාකං, මයමෙත්ථ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. තං ‘‘චරථ, භන්තෙ’’ති වත්වා ආගතං පුච්ඡන්ති ‘‘කිං භො ලද්ධා භික්ඛූ’’ති? කිං එතෙන, බහු එත්ථ වත්තබ්බං, ථෙරා ‘‘ස්වෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ආහංසු, මා දානි තුම්හෙ පමජ්ජිත්ථාති. දුතියදිවසෙ චෙතියවත්තං කත්වා ඨිතභික්ඛූ සඞ්ඝත්ථෙරෙන වත්තබ්බා ‘‘ආවුසො, ධුරගාමෙ සඞ්ඝභත්තං, අපණ්ඩිතමනුස්සො පන අගමාසි, ගච්ඡාම, ධුරගාමෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති. භික්ඛූහි ථෙරස්ස වචනං කාතබ්බං, න දුබ්බචෙහි භවිතබ්බං, ගාමද්වාරෙ අට්ඨත්වාව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, තෙසු පත්තානි ගහෙත්වා නිසීදාපෙත්වා භොජෙන්තෙසු භුඤ්ජිතබ්බං. ถ้าหากว่าอีก (เขา) กล่าวว่า "นิมนต์รับภัตตาหารเถิด" พึงกล่าวว่า "อาวุโส บัดนี้ท่านจะไม่ได้ภิกษุมาก จะได้เพียงภิกษุสามรูปเท่านั้น" ถ้า (เขา) กล่าวว่า "ท่านขอรับ ในหมู่บ้านโน้นและหมู่บ้านโน้น พวกเขาถวายภัตตาหารแก่ภิกษุสงฆ์ทั้งหมดมิใช่หรือ ทำไมข้าพเจ้าจึงไม่ได้เล่า" เมื่อกล่าวว่า "ท่านไม่รู้จักนิมนต์" ถ้า (เขา) กล่าวว่า "ท่านขอรับ มนุษย์เหล่านั้นนิมนต์อย่างไร" เมื่อกล่าวว่า "มนุษย์เหล่านั้นกล่าวอย่างนี้ว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์รับบิณฑบาตของพวกข้าพเจ้าเถิด'" ถ้าแม้เขานั้นก็กล่าวอย่างนั้นว่า "นิมนต์รับบิณฑบาตเถิด" ก็ควร ถ้าหากว่าอีก (เขา) กล่าวว่า "ภัตตาหารเท่านั้น" หลังจากนั้น พึงกล่าวว่า "ท่านจงไปเสีย พวกเราไม่มีความต้องการด้วยภัตตาหารของท่าน อุบาสกผู้นี้เป็นผู้ที่พวกเราไปบิณฑบาตเป็นประจำ พวกเราจะไปบิณฑบาตที่บ้านของอุบาสกผู้นี้" เมื่อกล่าวว่า "ท่านขอรับ นิมนต์ไปบ้านนั้นเถิด" แล้วถามผู้ที่มา (นิมนต์) ว่า "ท่านได้ภิกษุแล้วหรือ" การถามว่าได้หรือไม่นั้นมีประโยชน์อะไร ในการนิมนต์นี้มีเรื่องที่ควรกล่าวมาก เมื่อพระเถระกล่าวว่า "พรุ่งนี้พวกเราจะไปบิณฑบาต บัดนี้พวกท่านอย่าประมาท" ในวันที่สอง ภิกษุทั้งหลายที่ยืนอยู่หลังจากทำวัตรเจดีย์แล้ว พึงถูกพระสังฆเถระกล่าวว่า "อาวุโส ในหมู่บ้านที่ไปบิณฑบาตเป็นประจำมีภัตตาหารของสงฆ์อยู่ แต่คนโง่เขลาได้กลับไปแล้ว พวกเราไปกันเถิด พวกเราจะไปบิณฑบาตในหมู่บ้านที่ไปบิณฑบาตเป็นประจำ" ภิกษุทั้งหลายพึงปฏิบัติตามคำของพระเถระ ไม่พึงเป็นผู้ว่ายาก พึงไปบิณฑบาตโดยไม่หยุดที่ประตูหมู่บ้าน เมื่อมนุษย์เหล่านั้นรับบาตรแล้วให้นั่งแล้วถวายภัตตาหาร พึงฉัน සචෙ ආසනසාලාය භත්තං ඨපෙත්වා රථිකාසු ආහිණ්ඩන්තා ආරොචෙන්ති ‘‘ආසනසාලායං, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති, න වට්ටති. අථ පන ‘‘භත්තං ආදාය තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, පටිකච්චෙව [Pg.416] වා විහාරං අතිහරිත්වා පතිරූපෙ ඨානෙ ඨපෙත්වා ආගතාගතානං දෙන්ති, අයං අභිහටභික්ඛා නාම වට්ටති. සචෙ පන භත්තසාලාය දානං සජ්ජෙත්වා තං තං පරිවෙණං පහිණන්ති ‘‘භත්තසාලාය භත්තං ගණ්හථා’’ති, වට්ටති. යෙ පන මනුස්සා පිණ්ඩචාරිකෙ භික්ඛූ දිස්වා ආසනසාලං සම්මජ්ජිත්වා තත්ථ නිසීදාපෙත්වා භොජෙන්ති, න තෙ පටික්ඛිපිතබ්බා. යෙ පන ගාමෙ භික්ඛං අලභිත්වා ගාමතො නික්ඛමන්තෙ භික්ඛූ දිස්වා ‘‘භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, තෙ පටික්ඛිපිතබ්බා, න නිවත්තිතබ්බං. සචෙ ‘‘නිවත්තථ, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, ‘‘නිවත්තථා’’ති වුත්තපදෙ නිවත්තිතුං වට්ටති. ‘‘නිවත්තථ, භන්තෙ, ඝරෙ භත්තං කතං, ගාමෙ භත්තං කත’’න්ති වදන්ති, ගෙහෙ ච ගාමෙ ච භත්තං නාම යස්ස කස්සචි හොති, නිවත්තිතුං වට්ටති. ‘‘නිවත්තථ භත්තං ගණ්හථා’’ති සම්බන්ධං කත්වා වදන්ති, නිවත්තිතුං න වට්ටති. ආසනසාලාතො පිණ්ඩාය චරිතුං නික්ඛමන්තෙ දිස්වා ‘‘නිසීදථ, භන්තෙ, භත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තෙපි එසෙව නයො. ถ้า (มนุษย์) วางภัตตาหารไว้ในโรงฉันแล้วเที่ยวไปตามถนนหนทางแล้วบอกว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์รับภัตตาหารในโรงฉันเถิด' ไม่ควร. แต่ถ้าเขากล่าวว่า 'นิมนต์รับภัตตาหารแล้วถือเอาไปในที่นั้นๆ เถิด' หรือนำภัตตาหารไปที่วัดก่อนแล้ววางไว้ในที่อันสมควรแล้วถวายแก่ภิกษุที่มาถึง ภัตตาหารที่นำมาถวายอย่างนี้เรียกว่า อภิหฏภิกขา (ภัตตาหารที่นำมาถวาย) ควร. ถ้าหากว่า (เขา) จัดเตรียมทานในโรงภัตตาหารแล้วส่งไปยังกุฏิแต่ละแห่งว่า 'นิมนต์รับภัตตาหารในโรงภัตตาหารเถิด' ก็ควร. ส่วนมนุษย์ทั้งหลายที่เห็นภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาตแล้วกวาดโรงฉันแล้วให้นั่งในโรงฉันนั้นแล้วถวายภัตตาหาร มนุษย์เหล่านั้นไม่พึงถูกปฏิเสธ. ส่วนมนุษย์ทั้งหลายที่เห็นภิกษุที่ออกจากหมู่บ้านเพราะไม่ได้บิณฑบาตในหมู่บ้านแล้วกล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' มนุษย์เหล่านั้นพึงถูกปฏิเสธ ไม่พึงกลับ. ถ้า (เขา) กล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์กลับเถิด นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' ในคำว่า 'นิมนต์กลับเถิด' นั้น ควรกลับ. ถ้า (เขา) กล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์กลับเถิด ภัตตาหารในบ้านทำไว้แล้ว ภัตตาหารในหมู่บ้านทำไว้แล้ว' ภัตตาหารในบ้านและในหมู่บ้านนั้นเป็นของใครก็ตามที ควรกลับ. ถ้า (เขา) กล่าวโดยเชื่อมโยงคำว่า 'นิมนต์กลับเถิด นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' ไม่ควรกลับ. แม้เมื่อเห็นภิกษุที่ออกจากโรงฉันเพื่อไปบิณฑบาตแล้วกล่าวว่า 'ท่านขอรับ นิมนต์นั่งก่อน นิมนต์รับภัตตาหารเถิด' ก็เป็นนัยเดียวกันนี้ ‘‘අඤ්ඤත්‍ර සමයා’’ති වචනතො ගිලානසමයො චීවරදානසමයො චීවරකාරසමයො අද්ධානගමනසමයො නාවාභිරුහනසමයො මහාසමයො සමණභත්තසමයොති එතෙසු සත්තසු සමයෙසු අඤ්ඤතරස්මිං අනාපත්ති. තස්මා යථා මහාචම්මස්ස පරතො මංසං දිස්සති, එවං අන්තමසො පාදාපි ඵාලිතා හොන්ති, වාලිකාය වා සක්ඛරාය වා පහටමත්තෙ දුක්ඛං උප්පාදෙන්ති, න සක්කා ච හොති අන්තොගාමෙ පිණ්ඩාය චරිතුං, ඊදිසෙ ගෙලඤ්ඤෙ ගිලානසමයොති භුඤ්ජිතබ්බං, න ලෙසකප්පියං කාතබ්බං. เพราะคำที่กล่าวว่า 'เว้นจากกาล' คือ กาลแห่งคนไข้, กาลแห่งการถวายจีวร, กาลแห่งการทำจีวร, กาลแห่งการเดินทางไกล, กาลแห่งการขึ้นเรือ, กาลแห่งการประชุมใหญ่, กาลแห่งภัตตาหารของสมณะ ในกาลทั้งเจ็ดนี้ กาลใดกาลหนึ่ง ไม่เป็นอาบัติ. เพราะฉะนั้น เหมือนอย่างที่เมื่อเท้าแตกจนมองเห็นเนื้อแดงถัดจากหนังหนาเข้าไป อย่างนั้น แม้ฝ่าเท้าที่แตกก็เป็นไป เมื่อถูกทรายหรือกรวดกระทบเพียงเล็กน้อย ก็ทำให้เกิดความเจ็บปวด และไม่สามารถไปบิณฑบาตในภายในหมู่บ้านได้ ในความเจ็บป่วยเช่นนี้ พึงฉันโดยถือว่าเป็นกาลแห่งคนไข้ ไม่พึงทำเป็นแกล้งป่วย චීවරදානසමයො නාම අනත්ථතෙ කථිනෙ වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො, අත්ථතෙ කථිනෙ පඤ්චමාසා. එත්ථන්තරෙ ‘‘චීවරදානසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං. චීවරෙ කරියමානෙ චීවරකාරසමයොති භුඤ්ජිතබ්බං. යදා හි සාටකඤ්ච සුත්තඤ්ච ලභිත්වා චීවරං කරොන්ති, අයං චීවරකාරසමයො නාම, විසුං චීවරකාරසමයො නාම නත්ථි, තස්මා යො තත්ථ චීවරෙ කත්තබ්බං යං කිඤ්චි කම්මං කරොති, මහාපච්චරියඤ්හි ‘‘අන්තමසො සූචිවෙධකො’’තිපි වුත්තං. තෙන ‘‘චීවරකාරසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං. කුරුන්දියං පන විත්ථාරෙනෙව වුත්තං ‘‘යො චීවරං විචාරෙති ඡින්දති, මොඝසුත්තකං ඨපෙති, ආගන්තුකපත්තං ඨපෙති, පච්චාගතං සිබ්බෙති, ආගන්තුකපත්තං බන්ධති, අනුවාතං ඡින්දති [Pg.417] ඝටෙති ආරොපෙති, තත්ථ පච්චාගතං සිබ්බෙති, සුත්තං කරොති වලෙති, පිප්ඵලිකං නිසෙති, පරිවත්තනං කරොති, සබ්බොපි චීවරං කරොතියෙවාති වුච්චති. යො පන සමීපෙ නිසින්නො ජාතකං වා ධම්මපදං වා කථෙති, අයං න චීවරකාරකො, එතං ඨපෙත්වා සෙසානං ගණභොජනෙ අනාපත්තී’’ති. กาลแห่งการถวายจีวรนั้น คือ เดือนสุดท้ายแห่งฤดูฝน (เดือนกัตติกะ) เมื่อยังไม่ได้กรานกฐิน เมื่อกรานกฐินแล้ว คือ ห้าเดือน. ในระหว่างนี้ พึงฉันโดยถือว่าเป็นกาลแห่งการถวายจีวร. เมื่อกำลังทำจีวร พึงฉันโดยถือว่าเป็นกาลแห่งการทำจีวร. จริงอยู่ เมื่อได้ผ้าและด้ายแล้วทำจีวร ในเวลานั้นพึงฉัน เพราะเหตุไร กาลแห่งการทำจีวรโดยเฉพาะไม่มี นี้เรียกว่า กาลแห่งการทำจีวร เพราะฉะนั้น ภิกษุใดทำกรรมอะไรก็ตามที่พึงทำในจีวร ในเวลานั้นพึงฉัน จริงอยู่ ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า 'แม้ภิกษุผู้แทงเข็มก็พึงฉัน' ภิกษุผู้จัดทำจีวรนั้น พึงฉันโดยถือว่าเป็น 'กาลแห่งการทำจีวร'. ส่วนในคุรุนทีกล่าวไว้อย่างละเอียดว่า 'ภิกษุใดพิจารณาจีวร ตัดจีวร วางด้ายเปล่า วางผ้าชิ้นนอก เย็บตะเข็บใน ผูกผ้าชิ้นนอก ตัดขอบจีวร ต่อขอบจีวร หรือเย็บขอบจีวร ในบรรดากรรมที่เกี่ยวกับจีวรเหล่านั้น เย็บตะเข็บใน ทำด้ายให้เป็นเกลียว ลับมีดเล็ก หรือทำมีดเล็กให้คม ทั้งหมดนี้เรียกว่าเป็นการทำจีวรนั่นเอง. ส่วนภิกษุใดนั่งอยู่ใกล้ๆ แล้วแสดงชาดกหรือธรรมบท ภิกษุนี้ไม่ชื่อว่าเป็นผู้ทำจีวร เว้นภิกษุนี้แล้ว ภิกษุที่เหลือไม่เป็นอาบัติในการฉันเป็นหมู่' අද්ධානගමනසමයෙ අන්තමසො අඩ්ඪයොජනං ගන්තුකාමෙනපි ‘‘අඩ්ඪයොජනං ගච්ඡිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ගච්ඡන්තෙන භුඤ්ජිතබ්බං, ගතෙන එකදිවසං භුඤ්ජිතබ්බං. ในกาลแห่งการเดินทางไกล แม้ผู้ที่ต้องการจะเดินทางครึ่งโยชน์ ก็พึงฉันโดยตั้งใจว่า 'เราจะไปครึ่งโยชน์' ภิกษุผู้กำลังเดินทาง พึงฉัน ภิกษุผู้เดินทางไปถึงแล้ว พึงฉันได้เพียงวันเดียว නාවාභිරුහනසමයෙ ‘‘නාවං අභිරුහිස්සාමී’’ති භුඤ්ජිතබ්බං, ආරුළ්හෙන ඉච්ඡිතට්ඨානං ගන්ත්වාපි යාව න ඔරොහති, තාව භුඤ්ජිතබ්බං, ඔරුළ්හෙන එකදිවසං භුඤ්ජිතබ්බං. ในกาลแห่งการขึ้นเรือ พึงฉันโดยตั้งใจว่า 'เราจะขึ้นเรือ' ภิกษุผู้ขึ้นเรือแล้ว แม้ไปถึงที่ที่ต้องการแล้ว ตราบใดที่ยังไม่ลงจากเรือ ตราบนั้นพึงฉัน ภิกษุผู้ลงจากเรือแล้ว พึงฉันได้เพียงวันเดียว මහාසමයො නාම යත්ථ ද්වෙ තයො භික්ඛූ පිණ්ඩාය චරිත්වා යාපෙන්ති, අන්තමසො චතුත්ථෙපි ආගතෙ න යාපෙන්ති, අයං මහාසමයො. යත්ථ පන සතං වා සහස්සං වා සන්නිපතන්ති, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්මා තාදිසෙ කාලෙ ‘‘මහාසමයො’’ති අධිට්ඨහිත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. กาลแห่งการประชุมใหญ่ คือ ที่ใดมีภิกษุสองสามรูปเที่ยวบิณฑบาตแล้วยังชีพอยู่ได้ แม้เมื่อภิกษุรูปที่สี่มาถึง ก็ไม่พอเพียง นี้เรียกว่า กาลแห่งการประชุมใหญ่. ส่วนในกาลใดมีภิกษุหนึ่งร้อยหรือหนึ่งพันรูปประชุมกัน ในกาลนั้นไม่มีอะไรจะกล่าว เพราะฉะนั้น ในกาลเช่นนั้น พึงฉันโดยอธิษฐานว่า 'เป็นกาลแห่งการประชุมใหญ่' සමණභත්තසමයො නාම යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො භත්තං කරොති, අයං සමණභත්තසමයොව. තස්මා සහධම්මිකෙසු වා තිත්ථියෙසු වා අඤ්ඤතරෙන යෙන කෙනචි කතෙ භත්තෙ ‘‘සමණභත්තසමයො’’ති භුඤ්ජිතබ්බං. ‘‘අනාපත්ති සමයෙ, ද්වෙ තයො එකතො භුඤ්ජන්ති, පිණ්ඩාය චරිත්වා එකතො සන්නිපතිත්වා භුඤ්ජන්ති, නිච්චභත්තං, සලාකභත්තං, පක්ඛිකං, උපොසථිකං, පාටිපදිකං, පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති (පාචි. 220) වචනතො යෙපි අකප්පියනිමන්තනං සාදියිත්වා ද්වෙ වා තයො වා එකතො ගහෙත්වා භුඤ්ජන්ති, තෙසම්පි අනාපත්ති. กาลแห่งภัตตาหารของสมณะ คือ เมื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งผู้ถึงพร้อมด้วยเพศบรรพชิตทำภัตตาหาร กาลนี้เป็นกาลแห่งภัตตาหารของสมณะนั่นเอง. เพราะฉะนั้น ในภัตตาหารที่สหธรรมิกหรือเดียรถีย์คนใดคนหนึ่งทำ พึงฉันโดยถือว่าเป็น 'กาลแห่งภัตตาหารของสมณะ'. เพราะคำที่กล่าวไว้ว่า 'ในกาลที่ไม่เป็นอาบัติ ภิกษุสองสามรูปฉันร่วมกัน เที่ยวบิณฑบาตแล้วประชุมกันฉันร่วมกัน ซึ่งนิจจภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโบสถิกภัต ปาฏิปทิกภัต เว้นภัตตาหารห้าอย่างแล้ว ไม่เป็นอาบัติในทุกกรณี' (ปาจิ. 220) แม้ภิกษุทั้งหลายที่ยินดีการนิมนต์ที่ไม่ควรแล้วสองหรือสามรูปรับร่วมกันฉัน ก็ไม่เป็นอาบัติแก่ภิกษุเหล่านั้น තත්ථ අනිමන්තිතචතුත්ථං පිණ්ඩපාතිකචතුත්ථං අනුපසම්පන්නචතුත්ථං පත්තචතුත්ථං ගිලානචතුත්ථන්ති පඤ්චන්නං චතුත්ථානං වසෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. කථං? ඉධෙකච්චො චත්තාරො භික්ඛූ ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙති. තෙසු තයො ගතා, එකො න ගතො. උපාසකො ‘‘එකො, භන්තෙ, ථෙරො කුහි’’න්ති පුච්ඡති. නාගතො උපාසකාති. සො අඤ්ඤං තංඛණප්පත්තං කඤ්චි ‘‘එහි, භන්තෙ’’ති ඝරං පවෙසෙත්වා චතුන්නම්පි භත්තං දෙති[Pg.418], සබ්බෙසං අනාපත්ති. කස්මා? ගණපූරකස්ස අනිමන්තිතත්තා. තයො එව හි තත්ථ නිමන්තිතා ගණ්හිංසු, තෙහි ගණො න පූරති, ගණපූරකො ච අනිමන්තිතො, තෙන ගණො භිජ්ජතීති. එතං අනිමන්තිතචතුත්ථං. ในสิกขาบทนั้น พึงทราบวินิจฉัยโดยอำนาจแห่งภิกษุผู้เป็นที่สี่ ๕ จำพวก คือ ภิกษุผู้ไม่ได้รับนิมนต์เป็นที่สี่, ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นที่สี่, อนุปสัมบันเป็นที่สี่, ภิกษุผู้ส่งบาตรไปเป็นที่สี่ และภิกษุอาพาธเป็นที่สี่. อย่างไรเล่า? ในพระศาสนานี้ อุบาสกบางคนนิมนต์ภิกษุ ๔ รูปว่า “ขอท่านทั้งหลายจงรับภัตเถิด” ในภิกษุเหล่านั้น ๓ รูปไปแล้ว รูปหนึ่งไม่ไป. อุบาสกถามว่า “ท่านผู้เจริญ พระเถระรูปหนึ่งไปไหน?” (ภิกษุตอบว่า) “อุบาสก ท่านไม่มา” เมื่อกล่าวอย่างนี้แล้ว อุบาสกนั้นนำภิกษุรูปอื่นใดรูปหนึ่งที่มาถึงในขณะนั้นเข้าไปสู่เรือนว่า “นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ” แล้วถวายภัตแก่ภิกษุทั้ง ๔ รูป ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ. เพราะเหตุไร? เพราะภิกษุผู้ทำให้ครบองค์คณะนั้นไม่ได้รับนิมนต์. จริงอยู่ ภิกษุ ๓ รูปเท่านั้นที่ได้รับนิมนต์ในที่นั้นและรับภัตแล้ว คณะไม่ครบด้วยภิกษุเหล่านั้น และภิกษุผู้ทำให้ครบองค์คณะก็ไม่ได้รับนิมนต์ เพราะเหตุนั้น คณะจึงแตก. นี้คือภิกษุผู้ไม่ได้รับนิมนต์เป็นที่สี่. පිණ්ඩපාතිකචතුත්ථෙ නිමන්තනකාලෙ එකො පිණ්ඩපාතිකො හොති, සො නාධිවාසෙති, ගමනවෙලායං පන ‘‘එහි භන්තෙ’’ති වුත්තෙ අනධිවාසිතත්තා අනාගච්ඡන්තම්පි ‘‘එථ භික්ඛං ලච්ඡථා’’ති ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති, සො තං ගණං භින්දති, තස්මා සබ්බෙසං අනාපත්ති. ในภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นที่สี่ พึงทราบเนื้อความอย่างนี้: ในเวลานิมนต์ ภิกษุรูปหนึ่งเป็นผู้ถือบิณฑบาต ภิกษุนั้นไม่รับนิมนต์ แต่ในเวลาไป เมื่อมีผู้กล่าวว่า “นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ” เพราะความเป็นผู้ไม่รับนิมนต์ แม้ไม่มา (แต่) พวกเขาพาไปว่า “นิมนต์เถิด จักได้ภิกษา” ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตนั้นย่อมทำลายคณะนั้น เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ. අනුපසම්පන්නචතුත්ථෙ සාමණෙරෙන සද්ධිං නිමන්තිතා හොන්ති, සොපි ගණං භින්දති. ในอนุปสัมบันเป็นที่สี่ (ภิกษุ) ย่อมเป็นผู้ได้รับนิมนต์พร้อมด้วยสามเณร แม้สามเณรนั้นก็ย่อมทำลายคณะ. පත්තචතුත්ථෙ එකො සයං ආගන්ත්වා පත්තං පෙසෙති, එවම්පි ගණො භිජ්ජති, තස්මා සබ්බෙසං අනාපත්ති. ในบาตรเป็นที่สี่ ภิกษุรูปหนึ่งไม่มาด้วยตนเอง แต่ส่งบาตรไป แม้เมื่อส่งบาตรไปอย่างนี้ คณะก็แตก เพราะเหตุนั้น ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ. ගිලානචතුත්ථෙ ගිලානෙන සද්ධිං නිමන්තිතා හොන්ති, තත්ථ ගිලානස්සෙව අනාපත්ති, ඉතරෙසං පන ගණපූරකො හොති. න හි ගිලානෙන ගණො භිජ්ජති, තස්මා තෙසං ආපත්ති. මහාපච්චරියං පන අවිසෙසෙන වුත්තං ‘‘සමයලද්ධකො සයමෙව මුච්චති, සෙසානං ගණපූරකත්තා ආපත්තිකරො හොතී’’ති. තස්මා චීවරදානසමයලද්ධකාදීනම්පි වසෙන චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. ในภิกษุอาพาธเป็นที่สี่ (ภิกษุ) ย่อมเป็นผู้ได้รับนิมนต์พร้อมด้วยภิกษุอาพาธ ในภิกษุ ๔ รูปนั้น ไม่มีการอาบัติแก่ภิกษุอาพาธเท่านั้น แต่สำหรับภิกษุที่เหลือ ภิกษุอาพาธเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะ. จริงอยู่ คณะไม่แตกเพราะภิกษุอาพาธ เพราะเหตุนั้น ภิกษุ ๓ รูปนั้นจึงมีอาบัติ. แต่ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้โดยไม่จำกัดว่า “ภิกษุผู้ได้สมยะย่อมพ้นด้วยตนเองเท่านั้น เพราะความเป็นผู้ทำให้ครบองค์คณะพร้อมด้วยตนเอง ย่อมเป็นผู้ทำอาบัติให้เกิดแก่ภิกษุที่เหลือ” เพราะเหตุนั้น พึงทราบหมวด ๔ โดยอำนาจแห่งภิกษุผู้ได้สมยะในกาลถวายจีวรเป็นต้นด้วย. සචෙ පන අධිවාසෙත්වා ගතෙසුපි චතූසු ජනෙසු එකො පණ්ඩිතො භික්ඛු ‘‘අහං තුම්හාකං ගණං භින්දිස්සාමි, නිමන්තනං සාදියථා’’ති වත්වා යාගුඛජ්ජකාවසානෙ භත්තත්ථාය පත්තං ගණ්හන්තානං අදත්වා ‘‘ඉමෙ තාව භික්ඛූ භොජෙත්වා විස්සජ්ජෙථ, අහං පච්ඡා අනුමොදනං කත්වා ගමිස්සාමී’’ති නිසින්නො, තෙසු භුත්වා ගතෙසු ‘‘දෙථ, භන්තෙ, පත්ත’’න්ති උපාසකෙන පත්තං ගහෙත්වා භත්තෙ දින්නෙ භුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං කත්වා ගච්ඡති, සබ්බෙසං අනාපත්ති. පඤ්චන්නඤ්හි භොජනානංයෙව වසෙන ගණභොජනෙ විසඞ්කෙතං නත්ථි, ඔදනෙන නිමන්තෙත්වා කුම්මාසං ගණ්හන්තාපි ආපජ්ජන්ති, තානි ච තෙහි එකතො න ගහිතානි, යාගුආදීහි පන විසඞ්කෙතං හොති, තානි තෙහි එකතො ගහිතානීති එවං එකො පණ්ඩිතො අඤ්ඤෙසම්පි අනාපත්තිං කරොති. නිච්චභත්තන්ති ධුවභත්තං වුච්චති, ‘‘නිච්චභත්තං ගණ්හථා’’ති වදන්ති, බහූනං එකතො ගහෙතුං වට්ටති. සලාකභත්තාදීසුපි එසෙව නයො. แต่ถ้าแม้ภิกษุ ๔ รูปรับนิมนต์แล้วไปแล้ว ภิกษุผู้มีปัญญารูปหนึ่งกล่าวว่า “อาตมาจักทำลายคณะของท่านทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงรับนิมนต์เถิด” แล้วในเวลาจบยาคูและของขบเคี้ยว เมื่ออุบาสกทั้งหลายถือบาตรมาเพื่อภัต ก็ไม่ให้บาตร (แต่กล่าวว่า) “ขอท่านทั้งหลายจงให้ภิกษุเหล่านี้ฉันก่อนแล้วส่งไป อาตมาจักทำอนุโมทนาภายหลังแล้วจึงไป” แล้วนั่งอยู่ เมื่อภิกษุเหล่านั้นฉันแล้วไปแล้ว อุบาสกกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ ขอจงให้บาตรเถิด” แล้วรับบาตรไป เมื่อถวายภัตแล้ว (ภิกษุนั้น) ฉันแล้วทำอนุโมทนาแล้วจึงไป ภิกษุทั้งหมดไม่มีอาบัติ. เพราะเหตุไร? เพราะในคณะโภชนะไม่มีการผิดนัดโดยอำนาจแห่งโภชนะ ๕ อย่างเท่านั้น. แม้ผู้ที่รับกุมมาสเมื่อถูกนิมนต์ด้วยโอทนะก็ย่อมต้องอาบัติ และโภชนะเหล่านั้นภิกษุเหล่านั้นก็ไม่ได้รับพร้อมกัน แต่ด้วยยาคูเป็นต้นย่อมมีการผิดนัด ยาคูเป็นต้นเหล่านั้นภิกษุเหล่านั้นได้รับพร้อมกัน ดังนี้ ภิกษุผู้มีปัญญารูปหนึ่งย่อมทำความไม่มีอาบัติแก่ภิกษุรูปอื่นด้วย. ที่ชื่อว่านิจจภัต ได้แก่ภัตที่ตั้งไว้เป็นประจำ พวกเขากล่าวว่า “จงรับนิจจภัตเถิด” ย่อมควรเพื่อรับพร้อมกันแก่ภิกษุจำนวนมาก. แม้ในสลากภัตเป็นต้น ก็นัยนี้เหมือนกัน. 2. ‘‘පරම්පරභොජනෙ [Pg.419] අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තිය’’න්ති (පාචි. 222-223, 225) වුත්තං පරම්පරභොජනං පන නිමන්තනතොයෙව පසවති. යො හි ‘‘පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන භොජනෙන භත්තං ගණ්හථා’’තිආදිනා නිමන්තිතො තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරභොජනං භුඤ්ජති, තස්සෙතං භොජනං ‘‘පරම්පරභොජන’’න්ති වුච්චති. එවං භුඤ්ජන්තස්ස ඨපෙත්වා ගිලානසමයං චීවරදානසමයං චීවරකාරසමයඤ්ච අඤ්ඤස්මිං සමයෙ පාචිත්තියං වුත්තං, තස්මා නිමන්තනපටිපාටියාව භුඤ්ජිතබ්බං, න උප්පටිපාටියා. ๒. (ข้อที่ ๒) ที่กล่าวไว้ว่า “เว้นสมยะแล้ว เป็นปาจิตตีย์ในปรัมปรโภชนะ” (ปาจิ. ๒๒๒-๒๒๓, ๒๒๕) นั้น ปรัมปรโภชนะย่อมเกิดจากการนิมนต์นั่นเอง. จริงอยู่ ภิกษุใดได้รับนิมนต์ด้วยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่างเป็นต้นว่า “จงรับภัตด้วยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง” แล้วยกเว้นโภชนะนั้นเสีย ฉันโภชนะอย่างอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง โภชนะนี้ของภิกษุนั้นย่อมเรียกว่า “ปรัมปรโภชนะ”. แก่ภิกษุผู้ฉันอย่างนี้ เว้นกิลานสมยะ จีวรทานสมยะ และจีวรการสมยะแล้ว ในสมยะอื่นกล่าวไว้ว่าเป็นปาจิตตีย์. เพราะเหตุนั้น พึงฉันตามลำดับแห่งการนิมนต์เท่านั้น ไม่พึงฉันโดยไม่เป็นลำดับ. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විකප්පෙත්වා පරම්පරභොජනං භුඤ්ජිතු’’න්ති (පාචි. 226) වචනතො පඨමනිමන්තනං අඤ්ඤස්ස විකප්පෙත්වාපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. අයං (පාචි. අට්ඨ. 226 ආදයො) විකප්පනා නාම සම්මුඛාපි පරම්මුඛාපි වට්ටති. සම්මුඛා දිස්වා ‘‘මය්හං භත්තපච්චාසං තුය්හං විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘දම්මී’’ති වා වත්වා භුඤ්ජිතබ්බං, අදිස්වා පඤ්චසු සහධම්මිකෙසු යස්ස කස්සචි නාමං ගහෙත්වා ‘‘මය්හං භත්තපච්චාසං ඉත්ථන්නාමස්ස විකප්පෙමී’’ති වා ‘‘දම්මී’’ති වා වත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. ද්වෙ තීණි නිමන්තනානි පන එකස්මිං පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා මිස්සෙත්වා එකං කත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. ‘‘අනාපත්ති ද්වෙ තයො නිමන්තනෙ එකතො භුඤ්ජතී’’ති (පාචි. 229) හි වුත්තං. සචෙ ද්වෙ තීණි කුලානි නිමන්තෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ නිසීදාපෙත්වා ඉතො චිතො ච ආහරිත්වා භත්තං ආකිරන්ති, සූපබ්‍යඤ්ජනං ආකිරන්ති, එකමිස්සකං හොති, එත්ථාපි අනාපත්ති. เพราะพระดำรัสที่ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วิกัปปรัมปรโภชนะแล้วฉันได้” (ปาจิ. ๒๒๖) จึงควรเพื่อฉันแม้ให้วิกัปนิมนต์ครั้งแรกแก่ภิกษุรูปอื่น. การวิกัปนี้ ย่อมควรทั้งต่อหน้าและลับหลัง. เมื่อเห็นต่อหน้าแล้วกล่าวว่า “อาตมาวิกัปความหวังในภัตของอาตมาแก่ท่าน” หรือ “อาตมาให้” ดังนี้แล้วพึงฉัน. เมื่อไม่เห็นต่อหน้าแล้วระบุชื่อของสหธรรมิกคนใดคนหนึ่งในบรรดาสหธรรมิก ๕ จำพวกแล้วกล่าวว่า “อาตมาวิกัปความหวังในภัตของอาตมาแก่ภิกษุชื่อนี้” หรือ “อาตมาให้” ดังนี้แล้วพึงฉัน. แต่นิมนต์ ๒-๓ อย่าง ย่อมควรเพื่อใส่ลงในบาตรเดียวกัน คลุกเคล้าแล้วทำให้เป็นอันเดียวกันแล้วฉัน. จริงอยู่ มีกล่าวไว้ว่า “ไม่มีอาบัติ ภิกษุฉันนิมนต์ ๒-๓ อย่างพร้อมกัน” (ปาจิ. ๒๒๙). ถ้าตระกูล ๒-๓ ตระกูลนิมนต์แล้วให้นั่งในที่แห่งเดียวกัน แล้วนำภัตมาจากที่โน้นที่นี้มาใส่ โปรยแกงและกับข้าวลงไป ย่อมเป็นของระคนเป็นอันเดียวกัน แม้ในภัตที่ระคนกันนี้ก็ไม่มีอาบัติ. සචෙ පන මූලනිමන්තනං හෙට්ඨා හොති, පච්ඡිමං පච්ඡිමං උපරි, තං උපරිතො පට්ඨාය භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්ති, හත්ථං පන අන්තො පවෙසෙත්වා පඨමනිමන්තනතො එකම්පි කබළං උද්ධරිත්වා භුත්තකාලතො පට්ඨාය යථා තථා වා භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්ති. ‘‘සචෙපි තත්ථ ඛීරං වා රසං වා ආකිරන්ති, යෙන අජ්ඣොත්ථතං භත්තං එකරසං හොති, කොටිතො පට්ඨාය භුඤ්ජන්තස්ස අනාපත්තී’’ති මහාපච්චරියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන වුත්තං ‘‘ඛීරභත්තං වා රසභත්තං වා ලභිත්වා නිසින්නස්ස තත්ථෙව අඤ්ඤෙපි ඛීරභත්තං වා රසභත්තං වා ආකිරන්ති, ඛීරං වා රසං වා පිවතො අනාපත්ති, භුඤ්ජන්තෙන පඨමං ලද්ධමංසඛණ්ඩං වා භත්තපිණ්ඩං වා මුඛෙ පක්ඛිපිත්වා කොටිතො පට්ඨාය භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සප්පිපායාසෙපි එසෙව නයො’’ති. แต่ถ้าภัตตาหารที่เป็นนิมนต์เดิมอยู่ข้างล่าง ภัตตาหารของผู้นิมนต์หลังๆ อยู่ข้างบน แก่ภิกษุผู้ฉันเริ่มจากข้างบนนั้นมีอาบัติ. แต่เมื่อสอดมือเข้าไปในบาตรแล้วตักภัตตาหารที่นิมนต์ครั้งแรกขึ้นมาแม้คำหนึ่ง แล้วเริ่มฉันจากกาลที่ฉันนั้นอย่างใดอย่างหนึ่งก็ดี แก่ภิกษุผู้ฉันไม่มีอาบัติ. ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า “แม้ถ้าในภัตตาหารนั้น พวกเขาโปรยน้ำนมหรือน้ำแกงลงไป ด้วยน้ำนมเป็นต้นใด ภัตตาหารที่ซึมซาบทั่วแล้วมีรสเดียวกัน ย่อมเป็น แก่ภิกษุผู้ฉันเริ่มจากขอบไม่มีอาบัติ”. แต่ในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า “แก่ภิกษุผู้นั่งที่ได้รับภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำนมหรือภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำแกง ในภัตตาหารนั้นนั่นแหละ อุบาสกคนอื่นก็โปรยภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำนมหรือภัตตาหารที่ราดด้วยน้ำแกงลงไป แก่ภิกษุผู้ดื่มน้ำนมหรือน้ำแกงไม่มีอาบัติ. ด้วยการฉันภัตตาหาร เมื่อใส่ชิ้นเนื้อที่ได้ก่อนหรือก้อนข้าวในปากแล้ว ย่อมควรเพื่อฉันเริ่มจากขอบ. อีกนัยหนึ่ง ย่อมควรเพื่อเริ่มจากข้างบนแล้วฉัน. แม้ในเนยใสและข้าวปายาส นัยนี้เท่านั้น”. මහාඋපාසකො [Pg.420] භික්ඛුං නිමන්තෙති, තස්ස කුලං උපගතස්ස උපාසකොපි තස්ස පුත්තදාරභාතුභගිනිආදයොපි අත්තනො අත්තනො කොට්ඨාසං ආහරිත්වා පත්තෙ පක්ඛිපන්ති, ‘‘උපාසකෙන පඨමං දින්නං අභුඤ්ජිත්වා පච්ඡා ලද්ධං භුඤ්ජන්තස්ස ආපත්තී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. කුරුන්දට්ඨකථායං ‘‘වට්ටතී’’ති වුත්තං. මහාපච්චරියං ‘‘සචෙ පාටෙක්කං පචන්ති, අත්තනො අත්තනො පක්කභත්තතො ආහරිත්වා දෙන්ති, තත්ථ පච්ඡා ආහටං පඨමං භුඤ්ජන්තස්ස පාචිත්තියං. යදි පන සබ්බෙසං එකොව පාකො හොති, පරම්පරභොජනං න හොතී’’ති වුත්තං. මහාඋපාසකො නිමන්තෙත්වා නිසීදාපෙති, අඤ්ඤො මනුස්සො පත්තං ගණ්හාති, න දාතබ්බං. කිං, භන්තෙ, න දෙථාති. නනු උපාසක තයා නිමන්තිතම්හාති. ‘‘හොතු, භන්තෙ, ලද්ධං ලද්ධං භුඤ්ජථා’’ති වදති, භුඤ්ජිතුං වට්ටති. ‘‘අඤ්ඤෙන ආහරිත්වා භත්තෙ දින්නෙ ආපුච්ඡිත්වාපි භුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. อุบาสกใหญ่นิมนต์ภิกษุ แก่ภิกษุผู้ไปถึงเรือนของอุบาสกใหญ่นั้น อุบาสกก็ดี บุตร ภรรยา พี่ชายน้องชาย พี่สาวน้องสาวเป็นต้นของอุบาสกนั้นก็ดี นำส่วนของตนๆ มาใส่ในบาตร. ในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า “แก่ภิกษุผู้ไม่ฉันภัตตาหารที่อุบาสกถวายก่อน แล้วฉันภัตตาหารที่ได้ภายหลัง มีอาบัติ”. ในกุรุนทัฏฐกถากล่าวไว้ว่า “ควร”. ในมหาปัจจรีย์กล่าวไว้ว่า “ถ้าพวกเขาหุงต่างหาก นำภัตตาหารที่หุงแล้วของตนๆ มาให้ ในภัตตาหารเหล่านั้น แก่ภิกษุผู้ฉันภัตตาหารที่นำมาภายหลังก่อน มีปาจิตตีย์. แต่ถ้าภัตตาหารที่หุงในหม้อเดียวกันของทั้งหมด ย่อมเป็น ปรัมปรโภชนะไม่เป็น”. อุบาสกใหญ่นิมนต์แล้วให้นั่ง มนุษย์คนอื่นถือบาตร ไม่พึงให้. เมื่อมีผู้กล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรจึงไม่ให้?” (ภิกษุ) พึงกล่าวว่า “อุบาสก ท่านนิมนต์เรามิใช่หรือ?” ถ้า (อุบาสก) กล่าวว่า “ท่านผู้เจริญ (เรื่องนิมนต์นั้น) ช่างเถิด ขอจงฉันสิ่งที่ได้แล้วได้แล้วเถิด” ย่อมควรเพื่อฉัน. ในกุรุนทีกล่าวไว้ว่า “เมื่ออุบาสกคนอื่นนำภัตตาหารมาถวายแล้ว แม้ถามอุบาสกผู้ถวายก่อนแล้วก็ย่อมควรเพื่อฉัน”. අනුමොදනං කත්වා ගච්ඡන්තං ධම්මං සොතුකාමා ‘‘ස්වෙපි, භන්තෙ, ආගච්ඡෙය්‍යාථා’’ති සබ්බෙ නිමන්තෙන්ති, පුනදිවසෙ ආගන්ත්වා ලද්ධං ලද්ධං භුඤ්ජිතුං වට්ටති. කස්මා? සබ්බෙහි නිමන්තිතත්තා. එකොපි භික්ඛු පිණ්ඩාය චරන්තො භත්තං ලභති, තමඤ්ඤො උපාසකො නිමන්තෙත්වා ඝරෙ නිසීදාපෙති, න ච තාව භත්තං සම්පජ්ජති, සචෙ සො භික්ඛු පිණ්ඩාය චරිත්වා ලද්ධභත්තං භුඤ්ජති, ආපත්ති. අභුඤ්ජිත්වා නිසින්නෙ ‘‘කිං, භන්තෙ, න භුඤ්ජසී’’ති වුත්තෙ ‘‘තයා නිමන්තිතත්තා’’ති වත්වා ‘‘ලද්ධං ලද්ධං භුඤ්ජථ, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටති. සකලෙන ගාමෙන එකතො හුත්වා නිමන්තිතස්ස යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජතො අනාපත්ති. පූගෙපි එසෙව නයො. ‘‘අනාපත්ති සකලෙන ගාමෙන නිමන්තිතො තස්මිං ගාමෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, සකලෙන පූගෙන නිමන්තිතො තස්මිං පූගෙ යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජති, නිමන්තියමානො ‘භික්ඛං ගහෙස්සාමී’ති භණති, නිච්චභත්තෙ සලාකභත්තෙ පක්ඛිකෙ උපොසථිකෙ පාටිපදිකෙ පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති (පාචි. 229) වුත්තං. เมื่อภิกษุอนุโมทนาแล้วกำลังจะไป ชนทั้งหลายผู้ใคร่จะฟังธรรมได้นิมนต์ว่า "ท่านผู้เจริญ พรุ่งนี้ขอท่านจงมาอีก" ในวันรุ่งขึ้น เมื่อมาแล้ว ย่อมควรเพื่อฉันภัตที่ได้มาแล้วๆ เพราะเหตุไร? เพราะชนทั้งปวงนิมนต์แล้ว แม้ภิกษุรูปหนึ่งเที่ยวบิณฑบาตแล้วได้ภัต อุบาสกอื่นนิมนต์ภิกษุนั้นแล้วให้นั่งในเรือน แต่ภัตยังไม่สำเร็จ ถ้าภิกษุนั้นเที่ยวบิณฑบาตแล้วฉันภัตที่ได้มาแล้ว เป็นอาบัติ เมื่อยังไม่ฉันนั่งอยู่ เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไรจึงไม่ฉัน?" ภิกษุนั้นกล่าวว่า "เพราะท่านนิมนต์แล้ว" เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอจงฉันภัตที่ได้มาแล้วๆ เถิด" ย่อมควรเพื่อฉัน แก่ภิกษุที่ชนทั้งหมู่บ้านรวมกันนิมนต์แล้ว เมื่อฉันในที่ใดที่หนึ่ง ไม่เป็นอาบัติ แม้ในหมู่คณะก็มีนัยนี้เหมือนกัน พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า "ไม่เป็นอาบัติ ภิกษุที่ชนทั้งหมู่บ้านนิมนต์แล้ว ฉันในที่ใดที่หนึ่งในหมู่บ้านนั้น ภิกษุที่ชนทั้งหมู่คณะนิมนต์แล้ว ฉันในที่ใดที่หนึ่งในหมู่คณะนั้น เมื่อถูกนิมนต์ กล่าวว่า 'เราจักรับบิณฑบาต' เว้นโภชนะ ๕ อย่าง คือ นิจจภัต สลากภัต ปักขิกภัต อุโบสถิกภัต และปาฏิปทิกภัต แล้ว ไม่เป็นอาบัติในที่ทั้งปวง" තත්ථ නිමන්තියමානො භික්ඛං ගහෙස්සාමීති භණතීති එත්ථ ‘‘භත්තං ගණ්හා’’ති නිමන්තියමානො ‘‘න මය්හං තව භත්තෙනත්ථො, භික්ඛං ගණ්හිස්සාමී’’ති වදති, අනාපත්තීති අත්ථො. එත්ථ පන මහාපදුමත්ථෙරො ආහ ‘‘එවං වදන්තො ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ අනිමන්තනං කාතුං සක්කොති, භුඤ්ජනත්ථාය [Pg.421] පන ඔකාසො කතො හොතීති නෙව ගණභොජනතො, න චාරිත්තතො මුච්චතී’’ති. මහාසුමත්ථෙරො ආහ ‘‘යදග්ගෙන අනිමන්තනං කාතුං සක්කොති, තදග්ගෙන නෙව ගණභොජනං, න චාරිත්තං හොතී’’ති. ในบทว่า "เมื่อถูกนิมนต์ กล่าวว่า 'เราจักรับบิณฑบาต'" นั้น ความว่า เมื่อถูกนิมนต์ว่า "จงรับภัต" ภิกษุกล่าวว่า "ภัตของท่านไม่เป็นที่ต้องการแก่เรา เราจักรับบิณฑบาต" ย่อมไม่เป็นอาบัติ แต่ในอรรถกถานี้ พระมหาปทุมเถระกล่าวว่า "ภิกษุผู้กล่าวอย่างนี้ ย่อมสามารถเพื่อทำความไม่นิมนต์ในสิกขาบทนี้ได้ แต่โอกาสเพื่อฉันย่อมเป็นอันทำไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ย่อมไม่พ้นจากคณะโภชน์ และไม่พ้นจากจาริต" พระมหาสุมเถระกล่าวว่า "ด้วยเหตุใด ย่อมสามารถเพื่อทำความไม่นิมนต์ได้ ด้วยเหตุนั้น คณะโภชน์ก็ไม่เป็น จาริตก็ไม่เป็น" තත්ථ චාරිත්තන්ති – ในบทว่า "จาริต" นั้น คือ- ‘‘යො පන භික්ඛු නිමන්තිතො සභත්තො සමානො සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර සමයා පාචිත්තියං. තත්ථායං සමයො චීවරදානසමයො චීවරකාරසමයො. අයං තත්ථ සමයො’’ති (පාචි. 299) – พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วว่า "ก็ภิกษุใด อันชนนิมนต์แล้ว มีภัตแล้วเป็นผู้มีภัต ไม่บอกภิกษุผู้มีอยู่ ก่อนภัตก็ดี หลังภัตก็ดี พึงถึงซึ่งการเที่ยวไปในตระกูลทั้งหลาย เว้นสมัยเสีย เป็นปาจิตตีย์ สมัยในสิกขาบทนั้นนี้ คือ สมัยถวายจีวร สมัยทำจีวร นี้เป็นสมัยในสิกขาบทนั้น" එවමාගතං චාරිත්තසික්ඛාපදං වුත්තං. ඉමිනා හි සික්ඛාපදෙන යො පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරෙන ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’තිආදිනා අකප්පියනිමන්තනෙන නිමන්තිතො, තෙනෙව නිමන්තනභත්තෙන සභත්තො සමානො සන්තං භික්ඛුං ‘‘අහං ඉත්ථන්නාමස්ස ඝරං ගච්ඡාමී’’ති වා ‘‘චාරිත්තං ආපජ්ජාමී’’ති වා ඊදිසෙන වචනෙන අනාපුච්ඡිත්වා යෙන භත්තෙන නිමන්තිතො, තං භුත්වා වා අභුත්වා වා අවීතිවත්තෙයෙව මජ්ඣන්හිකෙ යස්මිං කුලෙ නිමන්තිතො, තතො අඤ්ඤානි කුලානි පවිසෙය්‍ය, තස්ස වුත්තලක්ඛණං දුවිධම්පි සමයං ඨපෙත්වා අඤ්ඤත්ථ පාචිත්තියං වුත්තං. තස්මා අකප්පියනිමන්තනෙන නිමන්තියමානො සචෙ ‘‘භික්ඛං ගණ්හිස්සාමී’’ති වදති, ඉමිනාපි සික්ඛාපදෙන අනාපත්ති. สิกขาบทว่าด้วยจาริตที่มาแล้วอย่างนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้ว ด้วยสิกขาบทนี้แล ภิกษุใดอันชนนิมนต์ด้วยการนิมนต์ที่ไม่ควร มีคำว่า "จงรับภัต" เป็นต้น ด้วยโภชนะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาโภชนะ ๕ อย่าง เป็นผู้มีภัตด้วยภัตที่นิมนต์นั้นนั่นเอง ไม่บอกภิกษุผู้มีอยู่ด้วยคำอย่างนี้ว่า "เราจักไปเรือนของชื่อโน้น" ก็ดี "เราจักถึงซึ่งจาริต" ก็ดี ฉันภัตนั้นแล้วก็ดี ยังไม่ฉันก็ดี ยังไม่ล่วงเลยเวลาเที่ยงวันนั่นเอง พึงเข้าไปสู่ตระกูลอื่นจากตระกูลที่ตนถูกนิมนต์แล้วนั้น แก่ภิกษุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสปาจิตตีย์ไว้แล้วในที่อื่น เว้นสมัยทั้งสองอย่างที่มีลักษณะดังที่กล่าวมาแล้ว เพราะเหตุนั้น เมื่อถูกนิมนต์ด้วยการนิมนต์ที่ไม่ควร ถ้ากล่าวว่า "เราจักรับบิณฑบาต" ย่อมไม่เป็นอาบัติด้วยสิกขาบทนี้ด้วย 3. සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡාති එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 298) පන කිත්තාවතා සන්තො හොති, කිත්තාවතා අසන්තො? අන්තොවිහාරෙ යත්ථ ඨිතස්ස කුලානි පයිරුපාසනචිත්තං උප්පන්නං, තතො පට්ඨාය යං පස්සෙ වා අභිමුඛෙ වා පස්සති, යස්ස සක්කා හොති පකතිවචනෙන ආරොචෙතුං, අයං සන්තො නාම, ඉතො චිතො ච පරියෙසිත්වා ආරොචනකිච්චං පන නත්ථි. යො හි එවං පරියෙසිතබ්බො, සො අසන්තොයෙව. අපිච අන්තොඋපචාරසීමාය භික්ඛුං දිස්වා ‘‘ආපුච්ඡිස්සාමී’’ති ගච්ඡති. තත්ථ යං පස්සති, සො ආපුච්ඡිතබ්බො. නො චෙ පස්සති, අසන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පවිට්ඨො නාම හොති. විකාලගාමප්පවෙසනෙපි අයමෙව නයො. ๓. แต่ในบทว่า "ไม่บอกภิกษุผู้มีอยู่" นั้น ภิกษุมีอยู่ด้วยประมาณเท่าไร ภิกษุไม่มีอยู่ด้วยประมาณเท่าไร? แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในที่ใดที่หนึ่งภายในวิหาร จิตเพื่อจะเข้าไปใกล้ตระกูลทั้งหลายเกิดขึ้นแล้ว นับตั้งแต่จิตนั้นเกิดขึ้นแล้ว ภิกษุใดที่เห็นในที่ข้างเคียงก็ดี ในที่ตรงหน้าก็ดี แก่ภิกษุใด ย่อมสามารถเพื่อบอกด้วยคำพูดปกติได้ ภิกษุนี้ชื่อว่ามีอยู่ แต่กิจคือการแสวงหาจากที่โน้นที่นี้แล้วบอก ย่อมไม่มี ก็ภิกษุใดพึงแสวงหาอย่างนี้ ภิกษุนั้นชื่อว่าไม่มีอยู่ทีเดียว อนึ่ง เมื่อเห็นภิกษุในภายในสีมาอุปจารแล้วไปว่า "เราจักบอก" ภิกษุใดที่เห็นในที่นั้น ภิกษุนั้นพึงบอก ถ้าไม่เห็น ภิกษุนั้นชื่อว่าเข้าไปแล้วโดยไม่บอกภิกษุผู้ไม่มีอยู่ แม้ในการเข้าไปสู่บ้านในเวลาวิกาลก็มีนัยนี้เหมือนกัน සචෙ [Pg.422] (පාචි. අට්ඨ. 512) පන සම්බහුලා කෙනචි කම්මෙන ගාමං පවිසන්ති, ‘‘විකාලෙ ගාමප්පවෙසනං ආපුච්ඡාමී’’ති සබ්බෙහි අඤ්ඤමඤ්ඤං ආපුච්ඡිතබ්බං. තස්මිං ගාමෙ තං කම්මං න සම්පජ්ජතීති අඤ්ඤං ගාමං ගච්ඡන්ති, ගාමසතම්පි හොතු, පුන ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. සචෙ පන උස්සාහං පටිප්පස්සම්භෙත්වා විහාරං ගච්ඡන්තා අන්තරා අඤ්ඤං ගාමං පවිසිතුකාමා හොන්ති, පුන ආපුච්ඡිතබ්බමෙව. කුලඝරෙ වා ආසනසාලාය වා භත්තකිච්චං කත්වා තෙලභික්ඛාය වා සප්පිභික්ඛාය වා චරිතුකාමො හොති, සචෙ පස්සෙ භික්ඛු අත්ථි, ආපුච්ඡිත්වා ගන්තබ්බං. අසන්තෙ භික්ඛුම්හි ‘‘නත්ථී’’ති ගන්තබ්බං, වීථිං ඔතරිත්වා භික්ඛුං පස්සති, ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි, අනාපුච්ඡිත්වාපි චරිතබ්බමෙව. ගාමමජ්ඣෙන මග්ගො හොති, තෙන ගච්ඡන්තස්ස ‘‘තෙලාදිභික්ඛාය චරිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ සචෙ පස්සෙ භික්ඛු අත්ථි, ආපුච්ඡිත්වා චරිතබ්බං. මග්ගා අනොක්කම්ම භික්ඛාය චරන්තස්ස පන ආපුච්ඡනකිච්චං නත්ථි. සචෙ සීහො වා බ්‍යග්ඝො වා ආගච්ඡති, මෙඝො වා උට්ඨෙති, අඤ්ඤො වා කොචි උපද්දවො උප්පජ්ජති, එවරූපාසු ආපදාසු අනාපුච්ඡාපි බහිගාමතො අන්තොගාමං පවිසිතුං වට්ටති. ก็ถ้าภิกษุเป็นอันมากเข้าไปสู่บ้านด้วยกิจบางอย่าง ภิกษุทุกรูปพึงบอกกันและกันว่า "เราจักบอกการเข้าไปสู่บ้านในเวลาวิกาล" เมื่อกิจนั้นไม่สำเร็จในบ้านนั้น จึงไปสู่บ้านอื่น แม้บ้านร้อยบ้านก็ช่างเถิด กิจคือการบอกอีก ย่อมไม่มี ก็ถ้าภิกษุทั้งหลายผู้ไปสู่วิหารละความพยายามแล้ว มีความประสงค์จะเข้าไปสู่บ้านอื่นในระหว่าง พึงบอกอีกนั่นเอง เมื่อทำกิจภัตในเรือนตระกูลก็ดี ในโรงฉันก็ดี มีความประสงค์จะเที่ยวเพื่อขอทานน้ำมันก็ดี เพื่อขอทานเนยใสก็ดี ถ้าภิกษุมีอยู่ในที่ข้างเคียง พึงบอกแล้วไป เมื่อภิกษุไม่มีอยู่ พึงไปว่า "ไม่มี" ลงสู่ถนนแล้วเห็นภิกษุ กิจคือการบอก ย่อมไม่มี พึงเที่ยวไปโดยไม่บอกก็ได้ แก่ภิกษุผู้ไปตามทางซึ่งเป็นทางกลางบ้าน เมื่อจิตเกิดขึ้นว่า "เราจักเที่ยวเพื่อขอทานน้ำมันเป็นต้น" ถ้าภิกษุมีอยู่ในที่ข้างเคียง พึงบอกแล้วเที่ยวไป แต่แก่ภิกษุผู้เที่ยวเพื่อขอทานโดยไม่หลีกจากทาง กิจคือการบอก ย่อมไม่มี ถ้าสิงห์ก็ดี เสือก็ดี มา เมฆก็ดี ตั้งขึ้น หรืออุปัทวะอย่างอื่นบางอย่างเกิดขึ้น ในอันตรายทั้งหลายมีอย่างนี้เป็นรูป ย่อมควรเพื่อเข้าไปสู่ภายในบ้านจากภายนอกบ้านโดยไม่บอกก็ได้ 4. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අභින්නෙ සරීරෙ පංසුකූලං ගහෙතබ්බං, යො ගණ්හෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 137) වචනතො අබ්භුණ්හෙ අල්ලසරීරෙ පංසුකූලං න ගහෙතබ්බං, ගණ්හන්තො දුක්කටං ආපජ්ජති. උපද්දවා ච තස්ස හොන්ති, භින්නෙ පන ගහෙතුං වට්ටති. ๔. ด้วยพระดำรัสว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าบังสุกุลในสรีระที่ยังไม่ขาด ไม่ควรเพื่อถือเอา ภิกษุใดพึงถือเอา เป็นอาบัติทุกกฏ" ผ้าบังสุกุลในสรีระที่ตายใหม่ๆ ยังเปียกชุ่ม ไม่ควรเพื่อถือเอา ภิกษุผู้ถือเอา ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ อุปัทวะทั้งหลายย่อมมีแก่ภิกษุนั้นด้วย แต่ในสรีระที่ขาดแล้ว ย่อมควรเพื่อถือเอา කිත්තාවතා පන භින්නං හොති? කාකකුලලසොණසිඞ්ගාලාදීහි මුඛතුණ්ඩකෙන වා දාඨාය වා ඊසකං ඵාලිතමත්තෙනපි. යස්ස පන පතතො ඝංසනෙන ඡවිමත්තං ඡින්නං හොති, චම්මං අච්ඡින්නං, එතං අභින්නමෙව, චම්මෙ පන ඡින්නෙ භින්නං. යස්සපි සජීවකාලෙයෙව පභින්නා ගණ්ඩකුට්ඨපීළකා වා වණො වා හොති, ඉදම්පි භින්නං, තතියදිවසතො පභුති උද්ධුමාතකාදිභාවෙන කුණපභාවං උපගතම්පි භින්නමෙව. සබ්බෙන සබ්බං පන අභින්නෙපි සුසානගොපකෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා මනුස්සෙහි ගාහාපෙතුං වට්ටති. නො චෙ අඤ්ඤං ලභති, සත්ථකෙන වා කෙනචි වා වණං කත්වා ගහෙතබ්බං. විසභාගසරීරෙ පන සතිං උපට්ඨපෙත්වා සමණසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා සීසෙ වා හත්ථපාදපිට්ඨියං වා වණං කත්වා ගහෙතුං වට්ටති. ก็สรีระขาดแล้วด้วยประมาณเท่าไร? แม้ด้วยการที่กา เหยี่ยว สุนัข สุนัขจิ้งจอกเป็นต้น ทำให้ขาดเล็กน้อยด้วยปลายปากก็ดี ด้วยเขี้ยวก็ดี ก็สรีระใด เมื่อตกกระทบแล้วด้วยการเสียดสี หนังชั้นนอกเท่านั้นขาด หนังชั้นในไม่ขาด สรีระนี้ชื่อว่ายังไม่ขาดนั่นเอง แต่เมื่อหนังชั้นในขาดแล้ว ชื่อว่าขาดแล้ว ก็สรีระใด มีฝี โรคเรื้อน ตุ่มหนองก็ดี แผลก็ดี แตกแล้วในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ สรีระนี้ก็ชื่อว่าขาดแล้ว แม้สรีระที่ถึงความเป็นซากศพด้วยความเป็นศพขึ้นอืดเป็นต้น ตั้งแต่วันที่สามเป็นต้นไป ก็ชื่อว่าขาดแล้วนั่นเอง ก็แม้ในสรีระที่ยังไม่ขาดโดยประการทั้งปวง ย่อมควรเพื่อให้คนเฝ้าป่าช้าก็ดี ชนเหล่าอื่นก็ดี ถือเอา ถ้าไม่ได้คนอื่น พึงทำแผลด้วยมีดเล็กก็ดี ด้วยสิ่งใดสิ่งหนึ่งก็ดี แล้วถือเอา แต่ในสรีระที่ไม่เหมือนกัน (คือสรีระหญิง) ย่อมควรเพื่อตั้งสติไว้แล้ว ยังสมณสัญญาให้เกิดขึ้นแล้ว ทำแผลที่ศีรษะก็ดี ที่หลังมือหลังเท้าก็ดี แล้วถือเอา 5. අච්ඡින්නචීවරකෙන [Pg.423] භික්ඛුනා කථං පටිපජ්ජිතබ්බන්ති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අච්ඡින්නචීවරස්ස වා නට්ඨචීවරස්ස වා අඤ්ඤාතකං ගහපතිං වා ගහපතානිං වා චීවරං විඤ්ඤාපෙතුං. යං ආවාසං පඨමං උපගච්ඡති, සචෙ තත්ථ හොති සඞ්ඝස්ස විහාරචීවරං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා භිසිච්ඡවි වා, තං ගහෙත්වා පාරුපිතුං ‘ලභිත්වා ඔදහිස්සාමී’ති. නො චෙ හොති සඞ්ඝස්ස විහාරචීවරං වා උත්තරත්ථරණං වා භූමත්ථරණං වා භිසිච්ඡවි වා, තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බං, න ත්වෙව නග්ගෙන ආගන්තබ්බං, යො ආගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 517) වචනතො ඉධ වුත්තනයෙන පටිපජ්ජිතබ්බං. ๕. ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปแล้ว พึงปฏิบัติอย่างไร? (พระพุทธองค์ตรัสว่า) “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปแล้ว หรือภิกษุผู้มีจีวรหายไปแล้ว ขอจีวรจากคฤหบดีหรือคฤหปตานีผู้ไม่รู้จักกันได้. เสนาสนะใดที่ภิกษุเข้าไปเป็นครั้งแรก ถ้ามีจีวรสำหรับวิหารของสงฆ์ก็ดี ผ้าปูลาดเบื้องบนก็ดี ผ้าปูลาดพื้นก็ดี ปลอกฟูกก็ดี อยู่ในเสนาสนะนั้น พึงถือเอาสิ่งนั้นมานุ่งห่มด้วยตั้งใจว่า ‘เมื่อได้จีวรแล้ว จักคืนไว้’. ถ้าไม่มีจีวรสำหรับวิหารของสงฆ์ก็ดี ผ้าปูลาดเบื้องบนก็ดี ผ้าปูลาดพื้นก็ดี ปลอกฟูกก็ดี พึงปกปิดกายด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วมา ไม่พึงมาด้วยกายเปลือยเปล่า ภิกษุใดมา (ด้วยกายเปลือยเปล่า) ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะพระพุทธดำรัสดังนี้ ในเรื่องนี้พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวมาแล้ว. අයං පනෙත්ථ අනුපුබ්බකථා (පාරා. අට්ඨ. 2.517). සචෙ හි චොරෙ පස්සිත්වා දහරා පත්තචීවරානි ගහෙත්වා පලාතා, චොරා ථෙරානං නිවාසනපාරුපනමත්තංයෙව හරිත්වා ගච්ඡන්ති, ථෙරෙහි නෙව තාව චීවරං විඤ්ඤාපෙතබ්බං, න සාඛාපලාසං භඤ්ජිතබ්බං. අථ දහරා සබ්බං භණ්ඩකං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතා, චොරා ථෙරානඤ්ච නිවාසනපාරුපනං තඤ්ච භණ්ඩකං හරිත්වා ගච්ඡන්ති, දහරෙහි ආගන්ත්වා අත්තනො නිවාසනපාරුපනානි න තාව ථෙරානං දාතබ්බානි. න හි තෙ අනච්ඡින්නචීවරා අත්තනො අත්ථාය සාඛාපලාසං භඤ්ජිතුං ලභන්ති, අච්ඡින්නචීවරානං පන අත්ථාය ලභන්ති. අච්ඡින්නචීවරාව අත්තනොපි පරෙසම්පි අත්ථාය ලභන්ති, තස්මා ථෙරෙහි වා සාඛාපලාසං භඤ්ජිත්වා වාකාදීහි ගන්ථෙත්වා දහරානං දාතබ්බං, දහරෙහි වා ථෙරානං අත්ථාය භඤ්ජිත්වා ගන්ථෙත්වා තෙසං හත්ථෙ දත්වා වා අදත්වා වා අත්තනා නිවාසෙත්වා අත්තනො නිවාසනපාරුපනානි ථෙරානං දාතබ්බානි, නෙව භූතගාමපාතබ්‍යතාය පාචිත්තියං හොති, න තෙසං ධාරණෙ දුක්කටං. นี้เป็นเรื่องราวตามลำดับในเรื่องนี้. ถ้าภิกษุหนุ่มทั้งหลายเห็นพวกโจรแล้วถือบาตรและจีวรหนีไป พวกโจรนำไปเพียงผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของพระเถระเท่านั้นแล้วไป พระเถระทั้งหลายยังไม่พึงขอจีวร ยังไม่พึงหักกิ่งไม้ใบไม้. ถ้าภิกษุหนุ่มทั้งหลายทิ้งห่อจีวรทั้งหมดแล้วหนีไป พวกโจรนำผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของพระเถระและห่อจีวรนั้นไป ภิกษุหนุ่มทั้งหลายมาแล้วยังไม่พึงถวายผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของตนแก่พระเถระทั้งหลาย. เพราะภิกษุเหล่านั้นผู้มีจีวรไม่ถูกขโมยไป ไม่สามารถหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่ตนได้ แต่สามารถหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปได้. ภิกษุผู้มีจีวรถูกขโมยไปเท่านั้น สามารถหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่ตนเองและเพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่นได้. เพราะเหตุนั้น พระเถระทั้งหลายพึงหักกิ่งไม้ใบไม้แล้วผูกด้วยเปลือกไม้เป็นต้นแล้วถวายแก่ภิกษุหนุ่มทั้งหลาย หรือภิกษุหนุ่มทั้งหลายพึงหักกิ่งไม้ใบไม้เพื่อประโยชน์แก่พระเถระทั้งหลายแล้วผูกแล้วถวายในมือของพระเถระเหล่านั้น หรือไม่ถวายก็ได้ ตนเองนุ่งห่ม (กิ่งไม้ใบไม้นั้น) แล้วถวายผ้าอันเป็นเครื่องนุ่งห่มของตนแก่พระเถระทั้งหลาย. ไม่เป็นอาบัติปาจิตตีย์เพราะทำลายภูตคาม ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะทรงไว้ซึ่งสิ่งเหล่านั้น. සචෙ අන්තරාමග්ගෙ රජකත්ථරණං වා හොති, අඤ්ඤෙ වා තාදිසෙ මනුස්සෙ පස්සන්ති, චීවරං විඤ්ඤාපෙතබ්බං. යානි ච නෙසං තෙ වා විඤ්ඤත්තමනුස්සා අඤ්ඤෙ වා සාඛාපලාසනිවාසනෙ භික්ඛූ දිස්වා උස්සාහජාතා වත්ථානි දෙන්ති, තානි සදසානි වා හොන්තු අදසානි වා නීලාදිනානාවණ්ණානි වා, කප්පියානිපි අකප්පියානිපි සබ්බානිපි අච්ඡින්නචීවරට්ඨානෙ ඨිතත්තා තෙසං නිවාසෙතුඤ්ච පාරුපිතුඤ්ච වට්ටන්ති. ถ้าในระหว่างทางมีที่ตากผ้าของพวกช่างซักฟอก หรือเห็นมนุษย์อื่นที่มีผ้ามากเช่นนั้น พึงขอจีวร. และผ้าใดที่มนุษย์เหล่านั้นผู้ถูกขอ หรือมนุษย์อื่นผู้มีใจกระตือรือร้นเมื่อเห็นภิกษุผู้นุ่งห่มกิ่งไม้ใบไม้ ถวายให้ ผ้าเหล่านั้นมีชายก็ดี ไม่มีชายก็ดี มีสีเขียวเป็นต้นต่างๆ กันก็ดี เป็นของควรก็ดี ไม่ควรก็ดี ทั้งหมด ย่อมควรเพื่อการนุ่งและเพื่อการห่มแก่ภิกษุเหล่านั้น เพราะตั้งอยู่ในฐานะเป็นภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไป. වුත්තම්පිහෙතං [Pg.424] පරිවාරෙ – คำนี้ก็ถูกกล่าวไว้ในปริวารด้วยว่า – ‘‘අකප්පකතං නාපි රජනාය රත්තං,තෙන නිවත්ථො යෙනකාමං වජෙය්‍ය; න චස්ස හොති ආපත්ති,සො ච ධම්මො සුගතෙන දෙසිතො; පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතා’’ති. (පරි. 481); “ผ้าใดที่ยังไม่ได้ทำกัปปะพินทุ และยังไม่ได้ย้อมด้วยน้ำย้อม ภิกษุผู้นุ่งห่มด้วยผ้าที่ยังไม่ได้ทำกัปปะพินทุและยังไม่ได้ย้อมนั้น พึงไปได้ตามปรารถนา. และภิกษุนั้นไม่เป็นอาบัติ. และธรรมนั้นพระสุคตได้แสดงไว้แล้ว. ปัญหานี้อันท่านผู้ฉลาด (ในวินัย) ได้พิจารณาแล้ว” ดังนี้. අයඤ්හි පඤ්හො අච්ඡින්නචීවරකභික්ඛුං සන්ධාය වුත්තො. අථ පන තිත්ථියෙහි සමාගච්ඡන්ති, තෙ ච නෙසං කුසචීරවාකචීරඵලකචීරානි දෙන්ති, තානිපි ලද්ධිං අග්ගහෙත්වා නිවාසෙතුං වට්ටන්ති, නිවාසෙත්වාපි ලද්ධි න ගහෙතබ්බා. ปัญหานี้ตรัสหมายถึงภิกษุผู้มีจีวรถูกชิงไป. แต่ถ้าไปพร้อมกับพวกเดียรถีย์ และพวกเดียรถีย์เหล่านั้นถวายผ้าที่ทำด้วยหญ้าคา ผ้าที่ทำด้วยเปลือกไม้ หรือผ้าที่ทำด้วยแผ่นไม้แก่ภิกษุเหล่านั้น ผ้าเหล่านั้นก็ควรเพื่อการนุ่งห่มโดยไม่ถือเอาลัทธิ (ของเดียรถีย์) แม้นุ่งห่มแล้วก็ไม่พึงถือเอาลัทธิ (ของเดียรถีย์). යං ආවාසං පඨමං උපගච්ඡන්ති, තත්ථ විහාරචීවරාදීසු යං අත්ථි, තං අනාපුච්ඡාපි ගහෙත්වා නිවාසෙතුං වා පාරුපිතුං වා ලභති. තඤ්ච ඛො ‘‘ලභිත්වා ඔදහිස්සාමි, පුන ඨපෙස්සාමී’’ති අධිප්පායෙන, න මූලච්ඡෙජ්ජාය. ලභිත්වා ච පන ඤාතිතො වා උපට්ඨාකතො වා අඤ්ඤතො වා කුතොචි පාකතිකමෙව කාතබ්බං. විදෙසගතෙන පන එකස්මිං සඞ්ඝිකෙ ආවාසෙ සඞ්ඝිකපරිභොගෙන භුඤ්ජනත්ථාය ඨපෙතබ්බං. සචස්ස පරිභොගෙනෙව තං ජීරති වා නස්සති වා, ගීවා න හොති. සචෙ පන එතෙසං වුත්තප්පකාරානං ගිහිවත්ථාදීනං භිසිච්ඡවිපරියන්තානං කිඤ්චි න ලභති, තෙන තිණෙන වා පණ්ණෙන වා පටිච්ඡාදෙත්වා ආගන්තබ්බන්ති. ที่อยู่อาศัยใดที่ภิกษุเข้าไปเป็นครั้งแรก ในที่อยู่อาศัยนั้นมีจีวรสำหรับวิหารเป็นต้นใดอยู่ พึงถือเอาสิ่งนั้นมานุ่งหรือห่มได้โดยไม่ต้องบอกกล่าว. และพึงถือเอาสิ่งนั้นด้วยความตั้งใจว่า ‘เมื่อได้ (จีวร) แล้ว จักวางคืนไว้ จักวางไว้ใหม่’ ไม่ใช่เพื่อตัดขาดจากความเป็นของเจ้าของ. แต่เมื่อได้ (จีวร) จากญาติก็ดี จากอุปัฏฐากก็ดี จากผู้อื่นก็ดี จากที่ใดที่หนึ่งก็ดี พึงทำคืนให้เป็นปกติตามเดิมเท่านั้น. ส่วนภิกษุผู้ไปสู่ต่างถิ่น พึงวางไว้ในที่อยู่อาศัยที่เป็นของสงฆ์แห่งหนึ่ง เพื่อประโยชน์แก่การบริโภคที่เป็นของสงฆ์. ถ้าสิ่งนั้นเสื่อมไปหรือหายไปเพราะการบริโภคเท่านั้น ภิกษุนั้นไม่เป็นหนี้. แต่ถ้าไม่ได้รับสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาผ้าของคฤหัสถ์เป็นต้นที่กล่าวมาแล้ว จนถึงผ้าหุ้มฟูก พึงปกปิดกายด้วยหญ้าหรือใบไม้แล้วมา ดังนี้. 6. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පටිභානචිත්තං කාරාපෙතබ්බං ඉත්ථිරූපකං පුරිසරූපකං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 299) වචනතො ඉත්ථිපුරිසරූපං කාතුං වා කාරාපෙතුං වා භික්ඛුනො න වට්ටති. න කෙවලං (චූළව. අට්ඨ. 299) ඉත්ථිපුරිසරූපමෙව, තිරච්ඡානරූපම්පි අන්තමසො ගණ්ඩුප්පාදරූපං භික්ඛුනො සයං කාතුං වා ‘‘කරොහී’’ති වත්තුං වා න වට්ටති, ‘‘උපාසක ද්වාරපාලං කරොහී’’ති වත්තුම්පි න ලභති. ජාතකපකරණඅසදිසදානාදීනි පන පසාදනීයානි නිබ්බිදාපටිසංයුත්තානි වා වත්ථූනි පරෙහි කාරාපෙතුං ලභති, මාලාකම්මාදීනි සයම්පි කාතුං ලභති. ๖. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ทำรูปหญิงรูปชายที่วิจิตร ภิกษุใดให้ทำ ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะพระพุทธดำรัสดังนี้ ภิกษุไม่ควรทำรูปหญิงรูปชายเองหรือให้ผู้อื่นทำ. ไม่ใช่เพียงรูปหญิงรูปชายเท่านั้น แม้รูปสัตว์เดรัจฉาน จนถึงรูปไส้เดือน ภิกษุไม่ควรทำเองหรือบอกให้ผู้อื่นทำว่า “จงทำเถิด” แม้จะบอกว่า “จงทำรูปอุบาสกผู้เฝ้าประตู” ก็ไม่ควร. แต่รูปชาดก รูปอัสสทิสทานเป็นต้นที่ยังความเลื่อมใสให้เกิดขึ้น หรือรูปวัตถุที่ประกอบด้วยความเบื่อหน่าย สามารถให้ผู้อื่นทำได้. ลายดอกไม้เป็นต้น สามารถทำเองได้. 7. ‘‘න, භික්ඛවෙ, විප්පකතභොජනො භික්ඛු වුට්ඨාපෙතබ්බො, යො වුට්ඨාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 316) වචනතො අන්තරඝරෙ (චූළව. අට්ඨ. 316) වා විහාරෙ [Pg.425] වා අරඤ්ඤෙ වා යත්ථ කත්ථචි භුඤ්ජමානො භික්ඛු අනිට්ඨිතෙ භොජනෙ න වුට්ඨාපෙතබ්බො, අන්තරඝරෙ පච්ඡා ආගතෙන භික්ඛං ගහෙත්වා ගන්තබ්බං. සචෙ මනුස්සා වා භික්ඛූ වා ‘‘පවිසථා’’ති වදන්ති, ‘‘මයි පවිසන්තෙ භික්ඛූ උට්ඨහිස්සන්තී’’ති වත්තබ්බං. ‘‘එථ, භන්තෙ, ආසනං අත්ථී’’ති වුත්තෙ පන පවිසිතබ්බං. සචෙ කොචි කිඤ්චි න වදති, ආසනසාලං ගන්ත්වා අතිසමීපං අගන්ත්වා සභාගට්ඨානෙ ඨාතබ්බං. ඔකාසෙ කතෙ ‘‘පවිසථා’’ති වුත්තෙන පවිසිතබ්බං. සචෙ පන යං ආසනං තස්ස පාපුණාති, තත්ථ අභුඤ්ජන්තො භික්ඛු නිසින්නො හොති, තං උට්ඨාපෙතුං වට්ටති. යාගුඛජ්ජකාදීසු පන යං කිඤ්චි පිවිත්වා ඛාදිත්වා වා යාව අඤ්ඤො ආගච්ඡති, තාව නිසින්නං රිත්තහත්ථම්පි උට්ඨාපෙතුං න වට්ටති. විප්පකතභොජනොයෙව හි සො හොති. ๗. “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ยังฉันอาหารค้างอยู่ ไม่พึงให้ลุกขึ้น ภิกษุใดให้ลุกขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ” เพราะพระพุทธดำรัสดังนี้ ภิกษุผู้กำลังฉันอยู่ในบ้านก็ดี ในวิหารก็ดี ในป่าก็ดี ในที่ใดที่หนึ่งก็ดี เมื่ออาหารยังไม่เสร็จ ไม่พึงให้ลุกขึ้น. ในบ้าน ภิกษุผู้มาทีหลังพึงรับภิกษาแล้วไป. ถ้ามนุษย์ก็ดี ภิกษุทั้งหลายก็ดี กล่าวว่า “นิมนต์เข้าไปเถิด” พึงกล่าวว่า “เมื่ออาตมาเข้าไป ภิกษุทั้งหลายจักลุกขึ้น”. แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า “นิมนต์มาเถิด ท่านเจ้าข้า มีอาสนะอยู่” พึงเข้าไป. ถ้าไม่มีใครกล่าวอะไรเลย พึงไปที่โรงอาสนะ ไม่พึงเข้าไปใกล้เกินไป พึงยืนอยู่ในที่อันสมควร. เมื่อมีการให้โอกาสแล้ว และมีผู้กล่าวว่า “นิมนต์เข้าไปเถิด” พึงเข้าไป. แต่ถ้าอาสนะใดถึงแก่ภิกษุนั้น ภิกษุผู้ยังไม่ฉันนั่งอยู่ในอาสนะนั้น พึงให้ภิกษุนั้นลุกขึ้นได้. แต่ในเรื่องข้าวต้มของขบเคี้ยวเป็นต้น ดื่มหรือฉันสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้ว นั่งรออยู่จนกว่าผู้อื่นจะมา แม้จะเป็นผู้มีมือเปล่า ก็ไม่ควรให้ลุกขึ้น. เพราะภิกษุนั้นยังเป็นผู้ฉันอาหารค้างอยู่นั่นเอง. සචෙ පන ආපත්තිං අතික්කමිත්වාපි වුට්ඨාපෙතියෙව, යං සො වුට්ඨාපෙති, අයඤ්ච භික්ඛු පවාරිතො හොති, තෙන වත්තබ්බො ‘‘ගච්ඡ උදකං ආහරාහී’’ති. වුඩ්ඪතරං භික්ඛුං ආණාපෙතුං ඉදමෙව එකට්ඨානං. සචෙ සො උදකම්පි න ආහරති, සාධුකං සිත්ථානි ගිලිත්වා වුඩ්ඪස්ස ආසනං දාතබ්බං. වුත්තම්පි චෙතං – แต่ถ้าให้ลุกขึ้นโดยล่วงอาบัติไปแล้ว ภิกษุผู้มาทีหลังให้ภิกษุใดลุกขึ้น และภิกษุผู้นั้นเป็นผู้ปวารณาแล้ว ภิกษุผู้ถูกให้ลุกขึ้นนั้นพึงกล่าว (กะภิกษุผู้มาทีหลังนั้น) ว่า “จงไปนำน้ำมาเถิด”. นี้เป็นสถานเดียวเท่านั้นที่จะสั่งภิกษุผู้แก่กว่าได้. ถ้าภิกษุนั้นไม่นำน้ำมา พึงกลืนคำข้าวให้ดีแล้วถวายอาสนะแก่ภิกษุผู้แก่กว่า. และคำนี้ก็ถูกกล่าวไว้แล้ว – ‘‘සචෙ වුට්ඨාපෙති, පවාරිතො ච හොති, ‘ගච්ඡ උදකං ආහරා’ති වත්තබ්බො. එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, සාධුකං සිත්ථානි ගිලිත්වා වුඩ්ඪස්ස ආසනං දාතබ්බං. නත්වෙවාහං, භික්ඛවෙ, ‘කෙනචි පරියායෙන වුඩ්ඪතරස්ස භික්ඛුනො ආසනං පටිබාහිතබ්බ’න්ති වදාමි, යො පටිබාහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 316). “ถ้าให้ลุกขึ้น และภิกษุผู้ยังฉันอาหารค้างอยู่นั้นเป็นผู้ปวารณาแล้ว พึงกล่าวว่า ‘จงไปนำน้ำมาเถิด’. ถ้าได้เช่นนั้น นั่นเป็นการดี. ถ้าไม่ได้ พึงกลืนคำข้าวให้ดีแล้วถวายอาสนะแก่ภิกษุผู้แก่กว่า. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่กล่าวว่า ‘พึงกีดกันอาสนะของภิกษุผู้แก่กว่าด้วยเหตุผลใดเหตุผลหนึ่ง’ ภิกษุใดกีดกัน ต้องอาบัติทุกกฏ”. 8. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, නවකෙන භික්ඛුනා උද්දිසන්තෙන සමකෙ වා ආසනෙ නිසීදිතුං උච්චතරෙ වා ධම්මගාරවෙන, ථෙරෙන භික්ඛුනා උද්දිසාපෙන්තෙන සමකෙ වා ආසනෙ නිසීදිතුං නීචතරෙ වා ධම්මගාරවෙනා’’ති (චූළව. 320) වචනතො නවකතරෙන භික්ඛුනා උද්දිසන්තෙන උච්චතරෙපි ආසනෙ නිසීදිතුං, වුඩ්ඪතරෙන භික්ඛුනා උද්දිසාපෙන්තෙන නීචතරෙපි ආසනෙ නිසීදිතුං වට්ටති. ๘. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ใหม่ผู้สอน นั่งบนอาสนะที่เสมอกัน หรือนั่งบนอาสนะที่สูงกว่าด้วยความเคารพในพระธรรม และให้ภิกษุผู้เถระผู้ให้สอน นั่งบนอาสนะที่เสมอกัน หรือนั่งบนอาสนะที่ต่ำกว่าด้วยความเคารพในพระธรรม” ดังนี้ เพราะพระดำรัสนี้ ภิกษุผู้ใหม่กว่าผู้สอน ย่อมควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะที่สูงกว่าก็ได้ ภิกษุผู้แก่กว่าผู้ให้สอน ย่อมควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะที่ต่ำกว่าก็ได้ 9. ‘‘අනුජානාමි[Pg.426], භික්ඛවෙ, තිවස්සන්තරෙන සහ නිසීදිතු’’න්ති (චූළව. 320) වචනතො තිවස්සන්තරෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකාසනෙ නිසීදිතුං වට්ටති. තිවස්සන්තරො (චූළව. අට්ඨ. 320) නාම යො ද්වීහි වස්සෙහි මහන්තතරො වා දහරතරො වා හොති, යො පන එකෙන වස්සෙන මහන්තතරො වා දහරතරො වා, යො වා සමානවස්සො, තත්ථ වත්තබ්බමෙව නත්ථි, ඉමෙ සබ්බෙ එකස්මිං මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා ද්වෙ ද්වෙ හුත්වා නිසීදිතුං ලභන්ති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දුවග්ගස්ස මඤ්චං දුවග්ගස්ස පීඨ’’න්ති (චූළව. 320) හි වුත්තං. ๙. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งร่วมกับภิกษุผู้มีพรรษาภายใน ๓ พรรษา” เพราะพระดำรัสนี้ ย่อมควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะเดียวกันกับภิกษุผู้มีพรรษาภายใน ๓ พรรษา. ชื่อว่าผู้มีพรรษาภายใน ๓ พรรษา คือภิกษุใดแก่กว่าหรืออ่อนกว่าด้วย ๒ พรรษา หรือภิกษุใดแก่กว่าหรืออ่อนกว่าด้วย ๑ พรรษา หรือภิกษุใดมีพรรษาเท่ากัน ในภิกษุเหล่านั้นไม่มีคำที่จะต้องกล่าวเลย ภิกษุเหล่านี้ทั้งหมด ย่อมได้เพื่อจะนั่งเป็น ๒ รูปๆ บนเตียงเดียวกันหรือบนเก้าอี้เดียวกัน. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงสำหรับภิกษุ ๒ รูป เก้าอี้สำหรับภิกษุ ๒ รูป” ดังนี้แลได้ตรัสไว้แล้ว. 10. යං පන තිණ්ණං පහොති, තං සංහාරිමං වා හොතු අසංහාරිමං වා, තථාරූපෙ අපි ඵලකඛණ්ඩෙ අනුපසම්පන්නෙනපි සද්ධිං නිසීදිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යං තිණ්ණං පහොති, එත්තකං පච්ඡිමං දීඝාසන’’න්ති (චූළව. 320) හි වුත්තං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා පණ්ඩකං මාතුගාමං උභතොබ්‍යඤ්ජනකං අසමානාසනිකෙහි සහ දීඝාසනෙ නිසීදිතු’’න්ති (චූළව. 320) වචනතො පන දීඝාසනෙපි පණ්ඩකාදීහි සහ නිසීදිතුං න වට්ටති. ๑๐. ส่วนอาสนะใดพอสำหรับ ๓ รูป อาสนะนั้นจะเป็นของเคลื่อนย้ายได้หรือเคลื่อนย้ายไม่ได้ก็ตาม ย่อมควรเพื่อจะนั่งแม้บนแผ่นกระดานที่มีลักษณะเช่นนั้นกับอนุปสัมบันด้วย. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอาสนะยาวมีประมาณเท่านี้ ซึ่งพอสำหรับ ๓ รูปเป็นอย่างน้อย” ดังนี้แลได้ตรัสไว้แล้ว. แต่เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งบนอาสนะยาวกับผู้ที่ไม่มีอาสนะเสมอกัน เว้นบัณเฑาะก์ มาตุคาม อุภโตพยัญชนก” ดังนี้ ย่อมไม่ควรเพื่อจะนั่งบนอาสนะยาวกับบัณเฑาะก์เป็นต้น. 11. ගිලානං උපට්ඨහන්තෙන ‘‘නත්ථි වො, භික්ඛවෙ, මාතා, නත්ථි පිතා, යෙ වො උපට්ඨහෙය්‍යුං, තුම්හෙ චෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං න උපට්ඨහිස්සථ, අථ කො චරහි උපට්ඨහිස්සති. යො, භික්ඛවෙ, මං උපට්ඨහෙය්‍ය, සො ගිලානං උපට්ඨහෙය්‍යා’’ති (මහාව. 365) ඉමං භගවතො අනුසාසනිං අනුස්සරන්තෙන සක්කච්චං උපට්ඨාතබ්බො. ๑๑. ผู้พยาบาลภิกษุไข้ พึงระลึกถึงพระพุทธานุศาสนีของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ภิกษุทั้งหลาย มารดาของพวกเธอไม่มี บิดาของพวกเธอไม่มี ผู้ที่จะพยาบาลพวกเธอ ถ้าพวกเธอ ภิกษุทั้งหลาย จักไม่พยาบาลซึ่งกันและกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น ใครเล่าจักพยาบาล ภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดพยาบาลเรา ผู้นั้นพึงพยาบาลภิกษุไข้” ดังนี้ แล้วพึงพยาบาลโดยเคารพ. සචෙ උපජ්ඣායො හොති, උපජ්ඣායෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ ආචරියො හොති, ආචරියෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ සද්ධිවිහාරිකො හොති, සද්ධිවිහාරිකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ අන්තෙවාසිකො හොති, අන්තෙවාසිකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ සමානුපජ්ඣායකො හොති, සමානුපජ්ඣායකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ සමානාචරියකො හොති, සමානාචරියකෙන යාවජීවං උපට්ඨාතබ්බො, වුට්ඨානමස්ස ආගමෙතබ්බං. සචෙ න හොති උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා සද්ධිවිහාරිකො වා අන්තෙවාසිකො [Pg.427] වා සමානුපජ්ඣායකො වා සමානාචරියකො වා, සඞ්ඝෙන උපට්ඨාතබ්බො. නො චෙ උපට්ඨහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 365) – ถ้ามีอุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์พึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของสัทธิวิหาริกนั้น. ถ้ามีอาจารย์ อาจารย์พึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของอันเตวาสิกนั้น. ถ้ามีสัทธิวิหาริก สัทธิวิหาริกพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของอุปัชฌาย์นั้น. ถ้ามีอันเตวาสิก อันเตวาสิกพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของอาจารย์นั้น. ถ้ามีภิกษุผู้มีอุปัชฌาย์ร่วมกัน ภิกษุผู้มีอุปัชฌาย์ร่วมกันพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของภิกษุนั้น. ถ้ามีภิกษุผู้มีอาจารย์ร่วมกัน ภิกษุผู้มีอาจารย์ร่วมกันพึงพยาบาลตลอดชีวิต พึงรอการหายจากอาพาธของภิกษุนั้น. ถ้าไม่มีอุปัชฌาย์ หรืออาจารย์ หรือสัทธิวิหาริก หรืออันเตวาสิก หรือภิกษุผู้มีอุปัชฌาย์ร่วมกัน หรือภิกษุผู้มีอาจารย์ร่วมกัน สงฆ์พึงพยาบาล. ถ้าไม่พยาบาล ต้องอาบัติทุกกฏ ดังนี้. වචනතො යස්ස (මහාව. අට්ඨ. 365) තෙ උපජ්ඣායාදයො තස්මිං විහාරෙ නත්ථි, ආගන්තුකො හොති එකචාරිකභික්ඛු, සඞ්ඝස්ස භාරො, තස්මා සඞ්ඝෙන උපට්ඨාතබ්බො. නො චෙ උපට්ඨහෙය්‍ය, සකලස්ස සඞ්ඝස්ස ආපත්ති. වාරං ඨපෙත්වා ජග්ගන්තෙසු පන යො අත්තනො වාරෙ න ජග්ගති, තස්සෙව ආපත්ති, සඞ්ඝත්ථෙරොපි වාරතො න මුච්චති. සචෙ සකලො සඞ්ඝො එකස්ස භාරං කරොති, එකො වා වත්තසම්පන්නො භික්ඛු ‘‘අහමෙව ජග්ගිස්සාමී’’ති ජග්ගති, සඞ්ඝො ආපත්තිතො මුච්චති. เพราะพระดำรัสนี้ ภิกษุไข้ใดไม่มีอุปัชฌาย์เป็นต้นเหล่านั้นในวิหารนั้น เป็นภิกษุอาคันตุกะผู้เที่ยวไปรูปเดียว เป็นภาระของสงฆ์ เพราะเหตุนั้น สงฆ์พึงพยาบาล. ถ้าไม่พยาบาล สงฆ์ทั้งหมดต้องอาบัติ. ส่วนในบรรดาภิกษุผู้พยาบาลทั้งหลาย เมื่อมีการตั้งเวรกันไว้แล้ว ผู้ใดไม่พยาบาลในเวรของตน ผู้นั้นเท่านั้นต้องอาบัติ แม้พระสังฆเถระก็ไม่พ้นจากการพยาบาลตามเวร. ถ้าสงฆ์ทั้งหมดมอบภาระให้แก่ภิกษุรูปเดียว หรือภิกษุรูปเดียวผู้ถึงพร้อมด้วยวัตรพยาบาลว่า “เราเท่านั้นจักพยาบาล” ดังนี้ สงฆ์ย่อมพ้นจากอาบัติ. ගිලානෙන පන – ส่วนภิกษุไข้ – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානො දූපට්ඨො හොති. අසප්පායකාරී හොති, සප්පායෙ මත්තං න ජානාති, භෙසජ්ජං න පටිසෙවිතා හොති, අත්ථකාමස්ස ගිලානුපට්ඨාකස්ස යථාභූතං ආබාධං නාවිකත්තා හොති ‘අභික්කමන්තං වා අභික්කමතීති, පටික්කමන්තං වා පටික්කමතීති, ඨිතං වා ඨිතො’ති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අනධිවාසකජාතිකො හොතී’’ති (මහාව. 366) – “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไข้ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้พยาบาลยาก คือ เป็นผู้กระทำสิ่งที่ไม่เป็นสัปปายะ ไม่รู้จักประมาณในสิ่งที่เป็นสัปปายะ ไม่เสพยา ไม่เป็นผู้เปิดเผยอาพาธตามความเป็นจริงแก่ผู้พยาบาลภิกษุไข้ผู้ปรารถนาประโยชน์ว่า ‘อาพาธที่กำเริบก็บอกว่ากำเริบ อาพาธที่ถอยก็บอกว่าถอย อาพาธที่ทรงตัวก็บอกว่าทรงตัว’ เป็นผู้มีปกติไม่อดทนต่อเวทนาอันเป็นทุกข์ทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง หยาบ เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่พอใจ ไม่เป็นที่รักใคร่ อันคร่าชีวิต” ดังนี้ – එවං වුත්තානි පඤ්ච අයුත්තඞ්ගානි ආරකා පරිවජ්ජෙත්වා – เว้นองค์ ๕ ที่ไม่สมควรที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ให้ห่างไกล – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානො සූපට්ඨො හොති. සප්පායකාරී හොති, සප්පායෙ මත්තං ජානාති, භෙසජ්ජං පටිසෙවිතා හොති, අත්ථකාමස්ස ගිලානුපට්ඨාකස්ස යථාභූතං ආබාධං ආවිකත්තා හොති ‘අභික්කමන්තං වා අභික්කමතීති, පටික්කමන්තං වා පටික්කමතීති, ඨිතං වා ඨිතො’ති, උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසකජාතිකො හොතී’’ති (මහාව. 366) – “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไข้ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นผู้พยาบาลง่าย คือ เป็นผู้กระทำสิ่งที่เป็นสัปปายะ รู้จักประมาณในสิ่งที่เป็นสัปปายะ เสพยา เป็นผู้เปิดเผยอาพาธตามความเป็นจริงแก่ผู้พยาบาลภิกษุไข้ผู้ปรารถนาประโยชน์ว่า ‘อาพาธที่กำเริบก็บอกว่ากำเริบ อาพาธที่ถอยก็บอกว่าถอย อาพาธที่ทรงตัวก็บอกว่าทรงตัว’ เป็นผู้มีปกติอดทนต่อเวทนาอันเป็นทุกข์ทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง หยาบ เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่พอใจ ไม่เป็นที่รักใคร่ อันคร่าชีวิต” ดังนี้ – එවං වුත්තපඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං. พึงเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้. ගිලානුපට්ඨාකෙන [Pg.428] ච – และผู้พยาบาลภิกษุไข้ – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානුපට්ඨාකො නාලං ගිලානං උපට්ඨාතුං. න පටිබලො හොති භෙසජ්ජං සංවිධාතුං, සප්පායාසප්පායං න ජානාති, අසප්පායං උපනාමෙති, සප්පායං අපනාමෙති, ආමිසන්තරො ගිලානං උපට්ඨාති, නො මෙත්තචිත්තො, ජෙගුච්ඡී හොති උච්චාරං වා පස්සාවං වා ඛෙළං වා වන්තං වා නීහාතුං, න පටිබලො හොති ගිලානං කාලෙන කාලං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙතුං සමාදපෙතුං සමුත්තෙජෙතුං සම්පහංසෙතු’’න්ති (මහාව. 366) – “ภิกษุทั้งหลาย ผู้พยาบาลภิกษุไข้ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่ควรพยาบาลภิกษุไข้ คือ ไม่สามารถจัดหายาได้ ไม่รู้จักสิ่งที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ นำสิ่งที่ไม่เป็นสัปปายะมาให้ นำสิ่งที่เป็นสัปปายะออกไป พยาบาลภิกษุไข้ด้วยเห็นแก่อามิส ไม่ใช่ด้วยจิตเมตตา เป็นผู้รังเกียจที่จะนำอุจจาระ ปัสสาวะ เสมหะ หรืออาเจียนออกไป ไม่สามารถเพื่อจะชี้แจง ชักชวน ปลุกเร้า และให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่ภิกษุไข้ได้ตามกาลอันควร” ดังนี้ – එවං වුත්තානි පඤ්ච අයුත්තඞ්ගානි ආරකා පරිවජ්ජෙත්වා – เว้นองค์ ๕ ที่ไม่สมควรที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้ให้ห่างไกล – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො ගිලානුපට්ඨාකො අලං ගිලානං උපට්ඨාතුං. පටිබලො හොති භෙසජ්ජං සංවිධාතුං, සප්පායාසප්පායං ජානාති, අසප්පායං අපනාමෙති, සප්පායං උපනාමෙති, මෙත්තචිත්තො ගිලානං උපට්ඨාති, නො ආමිසන්තරො, අජෙගුච්ඡී හොති උච්චාරං වා පස්සාවං වා ඛෙළං වා වන්තං වා නීහාතුං, පටිබලො හොති ගිලානං කාලෙන කාලං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙතුං සමාදපෙතුං සමුත්තෙජෙතුං සම්පහංසෙතු’’න්ති (මහාව. 366) – “ภิกษุทั้งหลาย ผู้พยาบาลคนไข้ที่ประกอบด้วยองค์ 5 ย่อมควรเพื่อจะพยาบาลคนไข้ คือ เป็นผู้สามารถจัดหายาได้ รู้จักสิ่งที่สบายและไม่สบาย นำสิ่งที่ไม่สบายออกไป นำสิ่งที่สบายเข้าไปให้ เป็นผู้มีจิตเมตตาพยาบาลคนไข้ ไม่ใช่เห็นแก่อามิส เป็นผู้ไม่รังเกียจเพื่อจะนำอุจจาระ ปัสสาวะ เขฬะ หรืออาเจียนออกไป เป็นผู้สามารถเพื่อจะชี้แจง ชักชวน ปลุกเร้า และให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแก่คนไข้ตามกาลอันควร” ดังนี้ – එවං වුත්තපඤ්චඞ්ගසමන්නාගතෙන භවිතබ්බං. พึงเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ 5 ที่กล่าวมาแล้วอย่างนี้. 12. ධම්මිං කථං කරොන්තෙන (මහාව. අට්ඨ. 2.180) ච ‘‘සීලවා හි ත්වං කතකුසලො, කස්මා මීයමානො භායසි, නනු සීලවතො සග්ගො නාම මරණමත්තපටිබද්ධොයෙවා’’ති එවං ගිලානස්ස භික්ඛුනො මරණවණ්ණො න සංවණ්ණෙතබ්බො. සචෙ හි තස්ස සංවණ්ණනං සුත්වා ආහාරුපච්ඡෙදාදිනා උපක්කමෙන එකජවනවාරාවසෙසෙපි ආයුස්මිං අන්තරා කාලං කරොති, ඉමිනාව මාරිතො හොති. පණ්ඩිතෙන පන භික්ඛුනා ඉමිනා නයෙන අනුසිට්ඨි දාතබ්බා ‘‘සීලවතො නාම අනච්ඡරියා මග්ගඵලුප්පත්ති, තස්මා විහාරාදීසු ආසත්තිං අකත්වා බුද්ධගතං ධම්මගතං සඞ්ඝගතං කායගතඤ්ච සතිං උපට්ඨපෙත්වා මනසිකාරෙ අප්පමාදො කාතබ්බො’’ති. මරණවණ්ණෙපි සංවණ්ණිතෙ සො තාය සංවණ්ණනාය කඤ්චි උපක්කමං අකත්වා අත්තනො ධම්මතාය [Pg.429] යථායුනා යථානුසන්ධිනාව මරති, තප්පච්චයා සංවණ්ණකො ආපත්තියා න කාරෙතබ්බො. ๑๒. และเมื่อจะกล่าวธรรมีกถา ไม่พึงพรรณนาคุณแห่งความตายแก่ภิกษุอาพาธอย่างนี้ว่า ‘ท่านเป็นผู้มีศีล มีกุศลอันทำไว้แล้ว ไฉนจึงกลัวต่อความตายเล่า สำหรับผู้มีศีล สวรรค์ย่อมเป็นสิ่งที่เนื่องด้วยความตายเท่านั้นมิใช่หรือ’ เพราะว่าหากภิกษุอาพาธนั้นได้ฟังคำพรรณนานั้นแล้ว พยายามด้วยการงดอาหารเป็นต้น แม้เมื่ออายุยังเหลืออยู่เพียงชวนวาระเดียว ก็ตายไปในระหว่าง ภิกษุผู้พรรณนานั้นย่อมชื่อว่าทำให้ตาย ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตพึงให้โอวาทด้วยนัยนี้ว่า ‘การบังเกิดแห่งมรรคและผลย่อมไม่เป็นของน่าอัศจรรย์สำหรับผู้มีศีล เพราะฉะนั้น ไม่พึงทำความอาลัยในวิหารเป็นต้น พึงตั้งสติที่เนื่องด้วยพระพุทธเจ้า สติที่เนื่องด้วยพระธรรม สติที่เนื่องด้วยพระสงฆ์ และสติที่เนื่องด้วยกายไว้ พึงทำความไม่ประมาทในการมนสิการ’ แม้เมื่อพรรณนาคุณแห่งความตาย ภิกษุอาพาธนั้นก็ไม่ได้ทำความพยายามใดๆ ด้วยคำพรรณนานั้น ย่อมตายไปตามธรรมดาของตน ตามอายุ ตามปฏิสนธิเท่านั้น ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้พรรณนาจึงไม่พึงถูกปรับอาบัติ. 13. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 183) වචනතො ගිලානෙන (පාරා. අට්ඨ. 2.182-183) භික්ඛුනාපි යෙන කෙනචි උපක්කමෙන අන්තමසො ආහාරුපච්ඡෙදනෙනපි අත්තා න මාරෙතබ්බො. යොපි ගිලානො විජ්ජමානෙ භෙසජ්ජෙ ච උපට්ඨාකෙසු ච මරිතුකාමො ආහාරං උපච්ඡින්දති, දුක්කටමෙව. යස්ස පන මහාආබාධො චිරානුබන්ධො, භික්ඛූ උපට්ඨහන්තා කිලමන්ති ජිගුච්ඡන්ති, ‘‘කදා නු ඛො ගිලානතො මුච්චිස්සාමා’’ති අට්ටීයන්ති. සචෙ සො ‘‘අයං අත්තභාවො පටිජග්ගියමානොපි න තිට්ඨති, භික්ඛූ ච කිලමන්තී’’ති ආහාරං උපච්ඡින්දති, භෙසජ්ජං න සෙවති, වට්ටති. යො පන ‘‘අයං රොගො ඛරො, ආයුසඞ්ඛාරා න තිට්ඨන්ති, අයඤ්ච මෙ විසෙසාධිගමො හත්ථප්පත්තො විය දිස්සතී’’ති උපච්ඡින්දති, වට්ටතියෙව. අගිලානස්සපි උප්පන්නසංවෙගස්ස ‘‘ආහාරපරියෙසනං නාම පපඤ්චො, කම්මට්ඨානමෙව අනුයුඤ්ජිස්සාමී’’ති කම්මට්ඨානසීසෙන උපච්ඡින්දන්තස්ස වට්ටති. විසෙසාධිගමං බ්‍යාකරිත්වා ආහාරං උපච්ඡින්දති, න වට්ටති. සභාගානඤ්හි ලජ්ජීභික්ඛූනං කථෙතුං වට්ටති. ๑๓. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงปลงชีวิตตนเอง ภิกษุใดปลงชีวิตตนเอง ต้องอาบัติทุกกฏ’ ดังนั้น ภิกษุอาพาธก็ไม่พึงปลงชีวิตตนเองด้วยความพยายามใดๆ แม้ด้วยการงดอาหารเป็นที่สุด ภิกษุอาพาธใดเมื่อมียาและมีผู้พยาบาลอยู่ แต่ปรารถนาจะตายจึงงดอาหาร ต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น แต่ภิกษุใดมีอาพาธหนักเรื้อรัง ภิกษุผู้พยาบาลเหน็ดเหนื่อย รังเกียจ และเบื่อหน่ายว่า ‘เมื่อไรหนอเราจะพ้นจากภิกษุอาพาธนี้’ หากภิกษุอาพาธนั้นคิดว่า ‘อัตภาพนี้แม้ได้รับการพยาบาลก็ไม่ตั้งอยู่ และภิกษุทั้งหลายก็เหน็ดเหนื่อย’ แล้วงดอาหาร ไม่เสพยา ย่อมควร ภิกษุใดคิดว่า ‘โรคนี้น่ากลัว สังขารคืออายุไม่ตั้งอยู่ และการบรรลุธรรมวิเศษนี้ปรากฏราวกับอยู่ในมือของข้าพเจ้า’ แล้วงดอาหาร ย่อมควรทีเดียว แม้ภิกษุผู้ไม่ป่วย แต่เกิดความสังเวชขึ้นแล้วคิดว่า ‘การแสวงหาอาหารเป็นเรื่องยุ่งยาก เราจะบำเพ็ญกรรมฐานเท่านั้น’ แล้วงดอาหารโดยมีกรรมฐานเป็นประธาน ย่อมควร การงดอาหารโดยบอกการบรรลุธรรมวิเศษ ไม่ควร เพราะการบอกการบรรลุธรรมวิเศษนั้น ควรบอกแก่ภิกษุผู้มีศีลเสมอกันและมีความละอายเท่านั้น. 14. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අප්පටිවෙක්ඛිත්වා ආසනෙ නිසීදිතබ්බං, යො නිසීදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 180) වචනතො ආසනං අනුපපරික්ඛිත්වා න නිසීදිතබ්බං. කීදිසං (පාරා. අට්ඨ. 2.180) පන ආසනං උපපරික්ඛිතබ්බං, කීදිසං න උපපරික්ඛිතබ්බං? යං සුද්ධං ආසනමෙව හොති අපච්චත්ථරණකං, යඤ්ච ආගන්ත්වා ඨිතානං පස්සතංයෙව අත්ථරීයති, තං න පච්චවෙක්ඛිතබ්බං, නිසීදිතුං වට්ටති. යම්පි මනුස්සා සයං හත්ථෙන අක්කමිත්වා ‘‘ඉධ භන්තෙ නිසීදථා’’ති දෙන්ති, තස්මිම්පි වට්ටති. සචෙපි පඨමමෙව ආගන්ත්වාපි නිසින්නා පච්ඡා උද්ධං වා අධො වා සඞ්කමන්ති, පටිවෙක්ඛණකිච්චං නත්ථි. යම්පි තනුකෙන වත්ථෙන යථා තලං දිස්සති, එවං පටිච්ඡන්නං හොති, තස්මිම්පි පටිවෙක්ඛණකිච්චං නත්ථි. යං පන පටිකච්චෙව පාවාරකොජවාදීහි අත්ථතං හොති, තං හත්ථෙන පරාමසිත්වා සල්ලක්ඛෙත්වා නිසීදිතබ්බං. මහාපච්චරියං පන ‘‘ඝනසාටකෙනපි අත්ථතෙ යස්මිං වලි න පඤ්ඤායති, තං න පටිවෙක්ඛිතබ්බ’’න්ති වුත්තං. ๑๔. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนั่งบนอาสนะโดยไม่พิจารณา ภิกษุใดนั่ง ต้องอาบัติทุกกฏ’ ดังนั้น ไม่พึงนั่งบนอาสนะโดยไม่พิจารณา อาสนะเช่นไรพึงพิจารณา อาสนะเช่นไรไม่พึงพิจารณา? อาสนะใดเป็นอาสนะที่สะอาดเท่านั้น ไม่มีเครื่องลาด และอาสนะใดที่พวกภิกษุมาถึงแล้วยืนมองดูอยู่เขาก็ปูลาดให้ อาสนะนั้นไม่พึงพิจารณา พึงนั่งได้ อาสนะใดที่มนุษย์กดด้วยมือตนเองแล้วกล่าวว่า ‘ท่านขอรับ เชิญนั่ง ณ ที่นี้เถิด’ แล้วถวาย อาสนะนั้นก็พึงนั่งได้ แม้ภิกษุที่มานั่งก่อนแล้ว หากภายหลังย้ายขึ้นไปข้างบนหรือลงไปข้างล่าง ก็ไม่มีกิจที่ต้องพิจารณา อาสนะใดที่ปูลาดด้วยผ้าบางจนมองเห็นพื้นได้ ก็ไม่มีกิจที่ต้องพิจารณา แต่อาสนะใดที่ปูลาดไว้ก่อนแล้วด้วยผ้าห่ม ผ้าขนสัตว์ หรือพรมเป็นต้น อาสนะนั้นพึงลูบคลำด้วยมือ พิจารณาแล้วจึงนั่ง ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘อาสนะใดที่ปูลาดด้วยผ้าหนาแล้วไม่ปรากฏรอยยับ อาสนะนั้นไม่พึงพิจารณา’. 15. ‘‘න[Pg.430], භික්ඛවෙ, දවාය සිලා පටිවිජ්ඣිතබ්බා, යො පටිවිජ්ඣෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (පාරා. 183) වචනතො හසාධිප්පායෙන පාසාණො න පවට්ටෙතබ්බො. න කෙවලඤ්ච (පාරා. අට්ඨ. 2.182-183) පාසාණො, අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි දාරුඛණ්ඩං වා ඉට්ඨකඛණ්ඩං වා හත්ථෙන වා යන්තෙන වා පටිවිජ්ඣිතුං න වට්ටති. චෙතියාදීනං අත්ථාය පාසාණාදයො හසන්තා හසන්තා පවට්ටෙන්තිපි ඛිපන්තිපි උක්ඛිපන්තිපි, ‘‘කම්මසමයො’’ති වට්ටති, අඤ්ඤම්පි ඊදිසං නවකම්මං වා කරොන්තා භණ්ඩකං වා ධොවන්තා රුක්ඛං වා ධොවනදණ්ඩකං වා උක්ඛිපිත්වා පටිවිජ්ඣන්ති, වට්ටති, භත්තවිස්සග්ගකාලාදීසු කාකෙ වා සොණෙ වා කට්ඨං වා කථලං වා ඛිපිත්වා පලාපෙන්ති, වට්ටති. ๑๕. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงผลักไสก้อนหินเพื่อความสนุกสนาน ภิกษุใดผลักไส ต้องอาบัติทุกกฏ’ ดังนั้น ไม่พึงกลิ้งก้อนหินด้วยความตั้งใจที่จะหัวเราะเล่น และไม่เพียงแต่ก้อนหินเท่านั้น สิ่งอื่นใด เช่น ท่อนไม้ หรือก้อนอิฐ ก็ไม่พึงผลักไสด้วยมือหรือด้วยเครื่องจักร แต่เพื่อประโยชน์แก่เจดีย์เป็นต้น หากกลิ้ง ขว้าง หรือยกก้อนหินเป็นต้นไปพร้อมกับหัวเราะเล่น ก็ย่อมควร เพราะเป็นเวลาทำงาน และภิกษุทั้งหลายที่กำลังทำงานใหม่เช่นนี้ หรือกำลังซักผ้า หากยกไม้หรือไม้สำหรับซักผ้าขึ้นแล้วผลักไสไป ก็ย่อมควร ในเวลาแจกภัตเป็นต้น หากขว้างไม้หรือเศษภาชนะใส่กาหรือสุนัขเพื่อไล่ไป ก็ย่อมควร. 16. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දායො ආලිම්පිතබ්බො, යො ආලිම්පෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 283) වචනතො වනෙ අග්ගි න දාතබ්බො. සචෙ (පාරා. අට්ඨ. 2.190) පන ‘‘එත්ථන්තරෙ යො කොචි සත්තො මරතූ’’ති අග්ගිං දෙති, පාරාජිකානන්තරියථුල්ලච්චයපාචිත්තියවත්ථූනං අනුරූපතො පාරාජිකාදීනි අකුසලරාසි ච හොති. ‘‘අල්ලතිණවනප්පතයො ඩය්හන්තූ’’ති අග්ගිං දෙන්තස්ස පාචිත්තියං, ‘‘දබ්බූපකරණානි විනස්සන්තූ’’ති අග්ගිං දෙන්තස්ස දුක්කටං. ‘‘ඛිඩ්ඩාධිප්පායෙනපි දුක්කට’’න්ති සඞ්ඛෙපට්ඨකථායං වුත්තං. ‘‘යං කිඤ්චි අල්ලසුක්ඛං සඉන්ද්‍රියානින්ද්‍රියං ඩය්හතූ’’ති අග්ගිං දෙන්තස්ස වත්ථුවසෙන පාරාජිකථුල්ලච්චයපාචිත්තියදුක්කටානි වෙදිතබ්බානි. ๑๖. เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงจุดไฟป่า ภิกษุใดจุด ต้องอาบัติทุกกฏ’ เพราะเหตุนั้น ไม่พึงให้ไฟในป่า. แต่หากภิกษุให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอสัตว์ใดๆ ในระหว่างนี้จงตายเถิด’ ย่อมต้องอาบัติปาราชิกเป็นต้น และเป็นกองอกุศล ตามสมควรแก่เรื่องแห่งปาราชิก อนันตริยกรรม ถุลลัจจัย และปาจิตตีย์. ภิกษุใดให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอหญ้าสดและพืชพรรณจงไหม้เถิด’ ต้องอาบัติปาจิตตีย์. ภิกษุใดให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอเครื่องใช้ที่ทำจากหญ้าจงพินาศเถิด’ ต้องอาบัติทุกกฏ. ในสังเขปอรรถกถากล่าวไว้ว่า ‘แม้ให้ไฟด้วยความประสงค์จะเล่น ก็ต้องอาบัติทุกกฏ’. ภิกษุใดให้ไฟโดยคิดว่า ‘ขอสิ่งใดๆ ที่สดหรือแห้ง มีอินทรีย์หรือไม่มีอินทรีย์จงไหม้เถิด’ พึงทราบว่าต้องอาบัติปาราชิก ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ และทุกกฏ ตามอำนาจแห่งวัตถุ පටග්ගිදානං පන පරිත්තකරණඤ්ච භගවතා අනුඤ්ඤාතං, තස්මා අරඤ්ඤෙ වනකම්මිකෙහි වා දින්නං සයං වා උට්ඨිතං අග්ගිං ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘තිණකුටියො මා විනස්සන්තූ’’ති තස්ස අග්ගිනො පටිඅග්ගිං දාතුං වට්ටති, යෙන සද්ධිං ආගච්ඡන්තො අග්ගි එකතො හුත්වා නිරුපාදානො නිබ්බාති. ‘‘පරිත්තම්පි කාතුං වට්ටතී’’ති තිණකුටිකානං සමන්තා භූමිතච්ඡනං පරිඛාඛණනං වා, යථා ආගතො අග්ගි උපාදානං අලභිත්වා නිබ්බාති, එතඤ්ච සබ්බං උට්ඨිතෙයෙව අග්ගිස්මිං අසති අනුපසම්පන්නෙ සයම්පි කාතුං වට්ටති. අනුට්ඨිතෙ පන අනුපසම්පන්නෙහි කප්පියවොහාරෙන කාරෙතබ්බං, උදකෙන පන නිබ්බාපෙන්තෙහි අප්පාණකමෙව උදකං ආසිඤ්චිතබ්බං. แต่การให้ไฟรับและการทำเครื่องป้องกัน พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตไว้. เพราะฉะนั้น ในป่า เมื่อเห็นไฟที่คนทำงานป่าให้ไว้ หรือไฟที่เกิดขึ้นเองกำลังลามมา หากคิดว่า ‘ขออย่าให้กุฏิหญ้าทั้งหลายพินาศเลย’ ก็ควรให้ไฟรับแก่ไฟนั้น เพื่อให้ไฟที่ลามมานั้นรวมกับไฟที่ให้ไว้แล้วดับไปเพราะไม่มีเชื้อ. แม้การทำเครื่องป้องกันก็ควรทำ เช่น การถางพื้นดินรอบกุฏิหญ้า หรือการขุดคู เพื่อให้ไฟที่ลามมาไม่ได้รับเชื้อแล้วดับไป. และสิ่งทั้งหมดนี้ เมื่อไฟเกิดขึ้นแล้ว หากไม่มีอนุปสัมบันอยู่ แม้ทำเองก็ควร. แต่เมื่อไฟยังไม่เกิดขึ้น ควรใช้ให้อนุปสัมบันทำด้วยกัปปิยโวหาร. ส่วนภิกษุผู้ดับไฟด้วยน้ำ พึงรดน้ำที่ไม่มีสัตว์เท่านั้น 17. අස්සද්ධෙසු [Pg.431] (පාරා. අට්ඨ. 2.181) මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙසු සක්කච්චං පණීතභොජනං ලභිත්වා අනුපපරික්ඛිත්වා නෙව අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බං, න පරෙසං දාතබ්බං. විසමිස්සම්පි හි තානි කුලානි පිණ්ඩපාතං දෙන්ති. යම්පි ආභිදොසිකං භත්තං වා ඛජ්ජකං වා තතො ලභති, තම්පි න පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අපිහිතවත්ථුම්පි හි සප්පවිච්ඡිකාදීහි අධිසයිතං ඡඩ්ඩනීයධම්මං තානි කුලානි දෙන්ති. ගන්ධහලිද්දාදිමක්ඛිතොපි තතො පිණ්ඩපාතො න ගහෙතබ්බො. සරීරෙ රොගට්ඨානානි පුඤ්ඡිත්වා ඨපිතභත්තම්පි හි තානි දාතබ්බං මඤ්ඤන්තීති. ๑๗. เมื่อได้รับโภชนะอันประณีตที่จัดเตรียมอย่างดีจากตระกูลที่ไม่มีศรัทธาและเป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่พึงบริโภคเอง และไม่พึงให้แก่ผู้อื่น โดยมิได้พิจารณา. เพราะตระกูลเหล่านั้นย่อมถวายบิณฑบาตที่ผสมยาพิษบ้าง. แม้ได้ข้าวหรือของขบเคี้ยวที่ค้างคืนจากตระกูลนั้น ก็ไม่พึงบริโภค. เพราะตระกูลเหล่านั้นย่อมถวายของที่ควรทิ้ง ซึ่งเป็นของที่ไม่ได้ปิดไว้ และมีงูหรือแมงป่องเป็นต้นนอนทับอยู่. แม้บิณฑบาตที่ไล้ทาด้วยของหอมและขมิ้นเป็นต้นจากตระกูลนั้น ก็ไม่พึงรับ. เพราะตระกูลเหล่านั้นย่อมสำคัญว่าควรถวายแม้ข้าวที่วางไว้หลังจากเช็ดที่แผลในร่างกาย 18. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, ගොපකස්ස දානෙ’’ති (පාරා. 156) වුත්තං. තත්ථ (පාරා. අට්ඨ. 1.156) කතරං ගොපකදානං වට්ටති, කතරං න වට්ටති? මහාසුමත්ථෙරො තාව ආහ ‘‘යං ගොපකස්ස පරිච්ඡින්දිත්වා දින්නං හොති ‘එත්තකං දිවසෙ දිවසෙ ගණ්හා’ති, තදෙව වට්ටති, තතො උත්තරි න වට්ටතී’’ති. මහාපදුමත්ථෙරො පනාහ ‘‘කිං ගොපකානං පණ්ණං ආරොපෙත්වා නිමිත්තසඤ්ඤං වා කත්වා දින්නං අත්ථි, එතෙසං හත්ථෙ විස්සට්ඨකස්ස එතෙ ඉස්සරා, තස්මා යං දෙන්ති, තං බහුකම්පි වට්ටතී’’ති. කුරුන්දට්ඨකථායං පන වුත්තං ‘‘මනුස්සානං ආරාමං වා අඤ්ඤං වා ඵලාඵලං දාරකා රක්ඛන්ති, තෙහි දින්නං වට්ටති, ආහරාපෙත්වා පන න ගහෙතබ්බං. සඞ්ඝිකෙ පන චෙතියස්ස සන්තකෙ ච කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්සෙව දානං වට්ටති, වෙතනෙන රක්ඛන්තස්ස අත්තනො භාගමත්තං වට්ටතී’’ති. මහාපච්චරියං පන ‘‘යං ගිහීනං ආරාමරක්ඛකා භික්ඛූනං දෙන්ති, එතම්පි වට්ටති. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරාමගොපකා යං අත්තනො භතියා ඛණ්ඩිත්වා දෙන්ති, එතං වට්ටති. යොපි උපඩ්ඪාරාමං වා කෙචිදෙව රුක්ඛෙ වා භතිං ලභිත්වා රක්ඛති, තස්සපි අත්තනො සම්පත්තරුක්ඛතොයෙව දාතුං වට්ටති, කෙණියා ගහෙත්වා රක්ඛන්තස්ස පන සබ්බම්පි වට්ටතී’’ති වුත්තං. එතං පන සබ්බං බ්‍යඤ්ජනතො නානං, අත්ථතො එකමෙව, තස්මා අධිප්පායං ඤත්වා ගහෙතබ්බං. ๑๘. พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย การให้แก่ผู้รักษา (อารามิก) ไม่เป็นอาบัติ’. ในคำนั้น การให้แก่ผู้รักษาแบบไหนควร แบบไหนไม่ควร? นี้เป็นคำถาม. พระมหาซูมะเถระกล่าวว่า ‘ผลไม้ใดที่สงฆ์กำหนดให้แก่ผู้รักษาว่า “จงรับเท่านี้ทุกๆ วัน” ผลไม้นั้นเท่านั้นที่ควร ยิ่งกว่านั้นไม่ควร’. แต่พระมหาปทุมะเถระกล่าวว่า ‘มีการให้แก่ผู้รักษาโดยเขียนลงในใบไม้ หรือทำเครื่องหมายนิมิตไว้หรือ? ผู้รักษาเหล่านั้นเป็นเจ้าของผลไม้ที่สงฆ์สละแล้วในมือของพวกเขา เพราะฉะนั้น ผลไม้ใดที่เขาให้ แม้มากก็ควร’. แต่ในอรรถกถากุรุนทีกล่าวไว้ว่า ‘เด็กๆ รักษาอารามหรือผลไม้อื่นๆ ของมนุษย์ ผลไม้ที่เด็กเหล่านั้นให้ควร แต่ไม่พึงรับโดยการสั่งให้เขานำมาให้. ส่วนในของสงฆ์และของเจดีย์ การให้ของผู้ที่เช่าไปรักษาเท่านั้นที่ควร ส่วนของผู้ที่รักษาโดยรับค่าจ้าง ควรเฉพาะส่วนของตนเท่านั้น’. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ผลไม้ใดที่ผู้รักษาอารามของคฤหัสถ์ให้แก่ภิกษุ แม้ผลไม้นั้นก็ควร. ผู้รักษาอารามของภิกษุสงฆ์แบ่งผลไม้ใดให้จากค่าจ้างของตน ผลไม้นั้นควร. แม้ผู้ใดได้รับค่าจ้างรักษาอารามครึ่งหนึ่งหรือต้นไม้บางต้น การให้ของผู้นั้นควรเฉพาะจากต้นไม้ที่ตกถึงส่วนของตนเท่านั้น แต่สำหรับผู้ที่เช่าไปรักษา ทั้งหมดก็ควร’. ทั้งหมดนี้แตกต่างกันโดยพยัญชนะ แต่โดยอรรถเหมือนกัน เพราะฉะนั้น พึงทราบความประสงค์แล้วรับเอา අපිචෙත්ථ අයම්පි විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො (පාරා. අට්ඨ. 1.156) – යත්ථ ආවාසිකා ආගන්තුකානං න දෙන්ති, ඵලවාරෙ ච සම්පත්තෙ අඤ්ඤෙසං අභාවං දිස්වා චොරිකාය අත්තනාව ඛාදන්ති, තත්ථ ආගන්තුකෙහි ඝණ්ටිං පහරිත්වා භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. යත්ථ පන ආවාසිකා රුක්ඛෙ රක්ඛිත්වා ඵලවාරෙ සම්පත්තෙ භාජෙත්වා ඛාදන්ති, චතූසු පච්චයෙසු සම්මා උපනෙන්ති, අනිස්සරා [Pg.432] තත්ථ ආගන්තුකා. යෙපි රුක්ඛා චීවරත්ථාය නියමෙත්වා දින්නා, තෙසුපි ආගන්තුකා අනිස්සරා. එස නයො සෙසපච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නෙපි. යෙ පන තථා අනියමෙත්වා ආවාසිකා ච තෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා චොරිකාය පරිභුඤ්ජන්ති, න තෙසු ආවාසිකානං කතිකාය ඨාතබ්බං. යෙ ඵලපරිභොගත්ථාය දින්නා, ආවාසිකා ච නෙ රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා සම්මා උපනෙන්ති, තෙසුයෙව තෙසං කතිකාය ඨාතබ්බං. මහාපච්චරියං පන වුත්තං ‘‘චතුන්නං පච්චයානං නියමෙත්වා දින්නං ථෙය්‍යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජන්තො භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො, පරිභොගවසෙන භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස භණ්ඩදෙය්‍යං. යං පනෙත්ථ සෙනාසනත්ථාය නියමිතං, තං පරිභොගවසෙනෙව භාජෙත්වා පරිභුඤ්ජන්තස්ස ථුල්ලච්චයඤ්ච භණ්ඩදෙය්‍යඤ්චා’’ති. อนึ่ง ในเรื่องนี้ พึงทราบวินิจฉัยนี้ด้วย คือ ในวัดใดที่ภิกษุเจ้าถิ่นไม่ให้แก่ภิกษุอาคันตุกะ และเมื่อถึงวาระผลไม้ เห็นว่าไม่มีผู้อื่นอยู่ จึงขโมยฉันเอง ในวัดนั้น ภิกษุอาคันตุกะควรตีระฆังแล้วแบ่งกันฉัน. แต่ในวัดใดที่ภิกษุเจ้าถิ่นรักษาต้นไม้ไว้ เมื่อถึงวาระผลไม้ก็นำมาแบ่งกันฉัน และน้อมไปในปัจจัยสี่โดยชอบ ในวัดนั้น ภิกษุอาคันตุกะไม่มีอำนาจ. แม้ต้นไม้ที่เขาถวายโดยเจาะจงเพื่อจีวร ในต้นไม้เหล่านั้น ภิกษุอาคันตุกะก็ไม่มีอำนาจ. นัยนี้พึงทราบแม้ในต้นไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อปัจจัยที่เหลือ. ส่วนต้นไม้ใดที่มิได้เจาะจงไว้อย่างนั้น และภิกษุเจ้าถิ่นรักษาคุ้มครองแล้วขโมยฉัน ไม่พึงตั้งอยู่ในกติกาของภิกษุเจ้าถิ่นเหล่านั้นในต้นไม้เหล่านั้น. ต้นไม้ใดที่เขาถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคผล และภิกษุเจ้าถิ่นรักษาคุ้มครองแล้วน้อมไปโดยชอบ พึงตั้งอยู่ในกติกาของภิกษุเจ้าถิ่นเหล่านั้นในต้นไม้เหล่านั้นนั่นแล. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า ‘ภิกษุใดบริโภคผลไม้ที่เจาะจงเพื่อปัจจัยสี่ด้วยจิตคิดขโมย พึงให้ตีราคาของนั้นแล้วให้ชดใช้. สำหรับผู้ที่แบ่งกันฉันโดยอำนาจการบริโภค เป็นหนี้ของสงฆ์. ส่วนผลไม้ใดในที่นี้ที่เจาะจงเพื่อเสนาสนะ ผู้ที่แบ่งกันฉันโดยอำนาจการบริโภค เป็นถุลลัจจัยและเป็นหนี้ของสงฆ์’ ඔදිස්ස චීවරත්ථාය දින්නං චීවරෙයෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන කිලමන්ති, චීවරං පන සුලභං, සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා පිණ්ඩපාතෙපි උපනෙතුං වට්ටති. සෙනාසනෙන ගිලානපච්චයෙන වා කිලමන්තෙසු සඞ්ඝසුට්ඨුතාය අපලොකනකම්මං කත්වා තදත්ථායපි උපනෙතුං වට්ටති. ඔදිස්ස පිණ්ඩපාතත්ථාය ච ගිලානපච්චයත්ථාය ච දින්නෙපි එසෙව නයො. ඔදිස්ස සෙනාසනත්ථාය දින්නං පන ගරුභණ්ඩං හොති, තං රක්ඛිත්වා ගොපෙත්වා තදත්ථමෙව උපනෙතබ්බං. සචෙ පන දුබ්භික්ඛං හොති, භික්ඛූ පිණ්ඩපාතෙන න යාපෙන්ති, එත්ථ රාජරොගචොරභයාදීහි අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තානං විහාරා පලුජ්ජන්ති, තාලනාළිකෙරාදිකෙ විනාසෙන්ති, සෙනාසනපච්චයං පන නිස්සාය යාපෙතුං සක්කා හොති, එවරූපෙ කාලෙ සෙනාසනං විස්සජ්ජෙත්වාපි සෙනාසනජග්ගනත්ථාය පරිභොගො භගවතා අනුඤ්ඤාතො. තස්මා එකං වා ද්වෙ වා වරසෙනාසනානි ඨපෙත්වා ඉතරානි ලාමකකොටියා පිණ්ඩපාතත්ථාය විස්සජ්ජෙතුං වට්ටන්ති, මූලවත්ථුච්ඡෙදං පන කත්වා න උපනෙතබ්බං. ผลไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อจีวร พึงนำไปใช้ในจีวรเท่านั้น. ถ้าเกิดความอดอยาก ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยบิณฑบาต แต่จีวรหาง่าย เพื่อความผาสุกของสงฆ์ พึงทำอปโลกนกรรมแล้วนำไปใช้ในบิณฑบาตก็ควร. เมื่อลำบากด้วยเสนาสนะ หรือด้วยคิลานปัจจัย เพื่อความผาสุกของสงฆ์ พึงทำอปโลกนกรรมแล้วนำไปใช้เพื่อประโยชน์นั้นก็ควร. ในผลไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อบิณฑบาตและเพื่อคิลานปัจจัย แม้ที่ถวายแล้วก็นัยนี้เหมือนกัน. แต่ผลไม้ที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อเสนาสนะเป็นครุภัณฑ์ พึงรักษาดูแลและนำไปใช้เพื่อประโยชน์นั้นเท่านั้น. แต่ถ้าเกิดความอดอยาก ภิกษุทั้งหลายไม่สามารถดำรงชีพด้วยบิณฑบาตได้ ในที่นี้ เมื่อพวกภิกษุไปยังที่อื่นด้วยภัยจากพระราชา โรคภัย และโจรภัยเป็นต้น วิหารทั้งหลายย่อมพังทลาย ต้นตาลและต้นมะพร้าวเป็นต้นย่อมพินาศ แต่ถ้าสามารถดำรงชีพอยู่ได้โดยอาศัยเสนาสนะปัจจัย ในกาลเช่นนี้ แม้สละเสนาสนะ การบริโภคเพื่อรักษาเสนาสนะ พระผู้มีพระภาคก็ทรงอนุญาตแล้ว. เพราะฉะนั้น พึงยกเว้นเสนาสนะอันประเสริฐหนึ่งหรือสองหลังไว้ แล้วสละเสนาสนะที่เหลือโดยเริ่มตั้งแต่ชั้นเลวเพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาตก็ควร แต่จะทำถึงขั้นตัดรอนวัตถุเดิมเสียแล้วนำไปใช้ ไม่ควร. යො පන ආරාමො චතුපච්චයත්ථාය නියමෙත්වා දින්නො, තත්ථ අපලොකනකම්මං න කාතබ්බං. යෙන පච්චයෙන පන ඌනං, තදත්ථං උපනෙතුං වට්ටති, ආරාමො පටිජග්ගිතබ්බො, වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතුං වට්ටති. යෙ පන වෙතනං ලභිත්වා ආරාමෙයෙව ගෙහං කත්වා වසන්තා රක්ඛන්ති, තෙ චෙ ආගතානං භික්ඛූනං නාළිකෙරං වා තාලපක්කං වා දෙන්ති, යං තෙසං සඞ්ඝෙන අනුඤ්ඤාතං හොති ‘‘දිවසෙ දිවසෙ එත්තකං නාම ඛාදථා’’ති, තදෙව [Pg.433] තෙ දාතුං ලභන්ති, තතො උත්තරි තෙසං දෙන්තානම්පි ගහෙතුං න වට්ටන්ති. යො පන ආරාමං කෙණියා ගහෙත්වා සඞ්ඝස්ස චතුපච්චයත්ථාය කප්පියභණ්ඩමෙව දෙති, අයං බහුකම්පි දාතුං ලභති. චෙතියස්ස පදීපත්ථාය වා ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණත්ථාය වා දින්නආරාමොපි ජග්ගිතබ්බො, වෙතනං දත්වාපි ජග්ගාපෙතබ්බො. වෙතනඤ්ච පනෙත්ථ චෙතියසන්තකම්පි සඞ්ඝසන්තකම්පි දාතුං වට්ටති. එතම්පි ආරාමං වෙතනෙන තත්ථෙව වසිත්වා රක්ඛන්තානඤ්ච කෙණියා ගහෙත්වා කප්පියභණ්ඩදායකානඤ්ච තත්ථජාතකඵලදානං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ส่วนอารามใดที่ถวายโดยกำหนดเพื่อปัจจัยสี่ ในอารามนั้นไม่พึงทำอปโลกนกรรม. แต่ปัจจัยใดบกพร่อง ควรนำไปใช้เพื่อประโยชน์แห่งปัจจัยนั้น. อารามพึงได้รับการดูแล แม้ให้ค่าจ้างเพื่อให้ดูแลก็ควร. ส่วนอารามิกคนใดได้รับค่าจ้างแล้วสร้างบ้านอยู่ในอารามนั่นเองแล้วดูแลอยู่ หากอารามิกเหล่านั้นให้มะพร้าวหรือลูกตาลแก่ภิกษุทั้งหลายที่มาถึง ผลไม้ใดที่สงฆ์อนุญาตแก่พวกเขาว่า 'พวกเจ้าจงเคี้ยวกินผลไม้มีประมาณเท่านี้ทุกวัน' พวกอารามิกเหล่านั้นพึงให้ได้เฉพาะผลไม้นั้นเท่านั้น เกินกว่านั้น แม้พวกเขาจะให้ ก็ไม่ควรรับ. ส่วนผู้ใดซื้ออารามแล้วถวายเฉพาะกัปปิยภัณฑ์เพื่อปัจจัยสี่แก่สงฆ์ ผู้นี้พึงให้ได้แม้มาก. แม้อารามที่ถวายเพื่อประโยชน์แก่ประทีปของเจดีย์ หรือเพื่อประโยชน์แก่การซ่อมแซมของที่ชำรุดทรุดโทรม ก็พึงได้รับการดูแล แม้ให้ค่าจ้างเพื่อให้ดูแลก็ควร. และในที่นี้ การให้ค่าจ้างจะให้จากของที่เป็นของเจดีย์ก็ตาม ของที่เป็นของสงฆ์ก็ตาม ก็ควร. แม้อารามนี้ การให้ผลไม้ที่เกิดในอารามนั้นแก่คนทั้งหลายที่อยู่ดูแลในที่นั้นเองด้วยค่าจ้าง และแก่คนทั้งหลายที่ซื้อแล้วถวายกัปปิยภัณฑ์ พึงทราบตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นแล. 19. ධම්මිකරක්ඛං (පාචි. අට්ඨ. 679) යාචන්තෙන අතීතං අනාගතං වා ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛිතුං න වට්ටති. අතීතඤ්හි ආරබ්භ අත්ථි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්ස ආචික්ඛනා, අනාගතං ආරබ්භපි අත්ථි ඔදිස්ස ආචික්ඛනා, අත්ථි අනොදිස්ස ආචික්ඛනා. කථං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති? භික්ඛූනං විහාරෙ ගාමදාරකා වා ධුත්තාදයො වා යෙ කෙචි අනාචාරං ආචරන්ති, රුක්ඛං වා ඡින්දන්ති, ඵලාඵලං වා හරන්ති, පරික්ඛාරෙ වා අච්ඡින්දන්ති, භික්ඛු වොහාරිකෙ උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අම්හාකං විහාරෙ ඉදං නාම කත’’න්ති වදති. ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අතීතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා න වට්ටති. තඤ්චෙ සුත්වා තෙ වොහාරිකා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුස්ස ගීවා හොති, ‘‘දණ්ඩං ගණ්හිස්සන්තී’’ති අධිප්පායෙපි සති ගීවායෙව හොති. සචෙ පන ‘‘තස්ස දණ්ඩං ගණ්හථා’’ති වදති, පඤ්චමාසකමත්තෙ ගහිතෙ පාරාජිකං හොති. ‘‘කෙනා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘අසුකෙනාති වත්තුං අම්හාකං න වට්ටති, තුම්හෙයෙව ජානිස්සථ. කෙවලඤ්හි මයං රක්ඛං යාචාම, තං නො දෙථ, අවහටභණ්ඩඤ්ච ආහරාපෙථා’’ති වත්තබ්බං. එවං අනොදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සා වට්ටති. එවං වුත්තෙ සචෙපි තෙ වොහාරිකා කාරකෙ ගවෙසිත්වා තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බසාපතෙය්‍යෙපි ගහිතෙ භික්ඛුනො නෙව ගීවා, න ආපත්ති. පරික්ඛාරං හරන්තෙ දිස්වා තෙසං අනත්ථකාමතාය ‘‘චොරො චොරො’’ති වත්තුම්පි න වට්ටති. එවං වුත්තෙපි හි යං තෙසං දණ්ඩං කරොන්ති, සබ්බං භික්ඛුනො ගීවා හොති. අත්තනො වචනකරං පන ‘‘ඉමිනා මෙ පරික්ඛාරො ගහිතො, තං ආහරාපෙහි, මා චස්ස දණ්ඩං කරොහී’’ති [Pg.434] වත්තුං වට්ටති. දාසදාසීවාපිආදීනම්පි අත්ථාය අඩ්ඩං කරොන්ති අයං අකප්පියඅඩ්ඩො නාම, න වට්ටති. ๑๙. ภิกษุเมื่อขอการคุ้มครองที่ชอบธรรม ไม่ควรบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีตหรืออนาคต. จริงอยู่ การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีตก็มี การบอกไม่เจาะจงก็มี การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอนาคตก็มี การบอกไม่เจาะจงก็มี. การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีตเป็นอย่างไร? คือในวิหารของภิกษุทั้งหลาย พวกเด็กชาวบ้านก็ดี พวกนักเลงเป็นต้นก็ดี พวกใดพวกหนึ่งประพฤติอนาจารก็ดี ตัดต้นไม้ก็ดี ขนเอาผลไม้น้อยใหญ่ไปก็ดี แย่งชิงบริขารก็ดี ภิกษุเข้าไปหาเจ้าหน้าที่ผู้พิจารณาคดีแล้วกล่าวว่า 'ในวิหารของพวกเรา มีเรื่องชื่อนี้ถูกกระทำแล้ว'. เมื่อเขาถามว่า 'ใครทำ?' ก็บอกว่า 'คนชื่อโน้นและคนชื่อโน้น'. เมื่อบอกอย่างนี้ ชื่อว่าเป็นการบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอดีต การบอกนั้นไม่ควร. ถ้าเจ้าหน้าที่เหล่านั้นฟังคำนั้นแล้วลงโทษคนเหล่านั้น ความรับผิดชอบทั้งหมดตกแก่ภิกษุ แม้จะมีเจตนาว่า 'พวกเขาจักรับสินไหม' ก็เป็นความรับผิดชอบของภิกษุอยู่นั่นเอง. แต่ถ้ากล่าวว่า 'พวกท่านจงรับสินไหมของผู้นั้น' เมื่อเขาปรับตั้งแต่ 5 มาสกขึ้นไป เป็นอาบัติปาราชิก. แต่เมื่อถูกถามว่า 'ใครทำ?' ควรกล่าวว่า 'การจะบอกว่าคนชื่อโน้น พวกเราไม่ควรบอก พวกท่านนั่นแลจักรู้เอง พวกเราเพียงแต่ขอการคุ้มครอง ขอท่านจงให้การคุ้มครองนั้นแก่พวกเรา และจงให้เขานำของที่ถูกลักไปกลับคืนมา'. เมื่อบอกอย่างนี้ ชื่อว่าเป็นการบอกไม่เจาะจง การบอกนั้นควร. เมื่อกล่าวอย่างนี้ แม้เจ้าหน้าที่เหล่านั้นจะสืบหาผู้กระทำแล้วลงโทษคนเหล่านั้น แม้จะริบทรัพย์สินทั้งหมด ความรับผิดชอบก็ไม่มีแก่ภิกษุ ไม่เป็นอาบัติ. แม้เห็นคนกำลังลักบริขารอยู่ จะกล่าวว่า 'ขโมย ขโมย' ด้วยความเป็นผู้ไม่หวังดีต่อเขาก็ไม่ควร. เพราะเมื่อกล่าวอย่างนั้นแล้ว เขาลงโทษคนเหล่านั้นอย่างไร ความรับผิดชอบทั้งหมดก็ตกแก่ภิกษุ. แต่ควรกล่าวแก่ผู้ที่ทำตามคำของตนว่า 'คนนี้ลักบริขารของฉันไป ท่านจงให้เขานำบริขารนั้นมาคืน แต่อย่าลงโทษเขาเลย'. การทำคดีเพื่อประโยชน์แก่ทาสและทาสีเป็นต้น นี้ชื่อว่าอัปปิยคดี ไม่ควร. කථං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති? වුත්තනයෙනෙව පරෙහි අනාචාරාදීසු කතෙසු භික්ඛු වොහාරිකෙ එවං වදති ‘‘අම්හාකං විහාරෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොන්ති, රක්ඛං නො දෙථ ආයතිං අකරණත්ථායා’’ති. ‘‘කෙන එවං කත’’න්ති වුත්තෙ ච ‘‘අසුකෙන ච අසුකෙන චා’’ති ආචික්ඛති. එවං අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනා හොති, සාපි න වට්ටති. තෙසඤ්හි දණ්ඩෙ කතෙ පුරිමනයෙනෙව සබ්බං භික්ඛුස්ස ගීවා, සෙසං පුරිමසදිසමෙව. සචෙ වොහාරිකා ‘‘භික්ඛූනං විහාරෙ එවරූපං අනාචාරං කරොන්තානං ඉමං නාම දණ්ඩං කරොමා’’ති භෙරිං චරාපෙත්වා ආණාය අතිට්ඨමානෙ පරියෙසිත්වා දණ්ඩං කරොන්ති, භික්ඛුනො නෙව ගීවා, න ආපත්ති. විහාරසීමාය රුක්ඛාදීනි ඡින්දන්තානං වාසිඵරසුආදීනි ගහෙත්වා පාසාණෙහි කොට්ටෙන්ති, න වට්ටති. සචෙ ධාරා භිජ්ජති, කාරාපෙත්වා දාතබ්බා. උපධාවිත්වා තෙසං පරික්ඛාරෙ ගණ්හන්ති, තම්පි න කාතබ්බං. ලහුපරිවත්තඤ්හි චිත්තං, ථෙය්‍යචෙතනාය උප්පන්නාය මූලච්ඡෙජ්ජම්පි ගච්ඡෙය්‍ය. การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอนาคตเป็นอย่างไร? โดยนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง เมื่อคนอื่นประพฤติอนาจารเป็นต้น ภิกษุกล่าวกับเจ้าหน้าที่ว่า "ในวิหารของพวกเรา พวกเขาทำสิ่งนี้และสิ่งนี้ ขอท่านจงให้การอารักขาแก่พวกเรา เพื่อไม่ให้ทำอีกในอนาคต" เมื่อถูกถามว่า "ใครทำอย่างนี้" ก็บอกว่า "คนชื่อโน้นและคนชื่อโน้นทำ" การบอกเจาะจงปรารภเรื่องในอนาคตเป็นอย่างนี้ แม้การบอกนั้นก็ไม่ควร เพราะเมื่อพวกเขาถูกลงโทษ คอของภิกษุ (ความรับผิดชอบ) ทั้งหมดก็เป็นไปโดยนัยก่อนนั่นเอง ส่วนที่เหลือก็เหมือนกับนัยก่อน ถ้าเจ้าหน้าที่ประกาศว่า "เราจะลงโทษผู้ที่ประพฤติอนาจารเห็นปานนี้ในวิหารของภิกษุทั้งหลาย" แล้วเที่ยวตีระฆังป่าวประกาศ สืบหาผู้ที่ไม่ตั้งอยู่ในคำสั่งแล้วลงโทษ คอของภิกษุก็ไม่มี (ไม่ต้องรับผิดชอบ) และไม่เป็นอาบัติ เมื่อคนทั้งหลายตัดต้นไม้เป็นต้นในเขตสีมาของวิหาร ภิกษุถือเอาเครื่องมือมีขวานและจอบเป็นต้นแล้วทุบด้วยก้อนหิน ไม่ควรทำ ถ้าคมบิ่นไป ต้องให้เขาทำใหม่แล้วคืนให้ การวิ่งไปแย่งชิงบริขารของคนเหล่านั้น ก็ไม่ควรทำ เพราะว่าจิตเปลี่ยนแปลงได้ง่าย เมื่อเธยยเจตนา (เจตนาจะลัก) เกิดขึ้น ก็อาจถึงขั้นขาดจากความเป็นภิกษุได้ 20. උච්චාරං වා පස්සාවං වා සඞ්කාරං වා විඝාසං වා තිරොකුට්ටෙ වා තිරොපාකාරෙ වා ඡඩ්ඩෙතුං වා ඡඩ්ඩාපෙතුං වා න වට්ටති. චත්තාරිපි (පාචි. අට්ඨ. 826) වත්ථූනි එකපයොගෙන ඡඩ්ඩෙන්තස්ස එකමෙව දුක්කටං, පාටෙක්කං ඡඩ්ඩෙන්තස්ස වත්ථුගණනාය දුක්කටානි. ආණත්තියම්පි එසෙව නයො. දන්තකට්ඨඡඩ්ඩනෙපි දුක්කටමෙව. ඔලොකෙත්වා වා අවලඤ්ජෙ වා උච්චාරාදීනි ඡඩ්ඩෙන්තස්ස අනාපත්ති. යම්පි මනුස්සානං උපභොගපරිභොගං රොපිමං ඛෙත්තං හොතු නාළිකෙරාදිආරාමො වා, තත්ථාපි යත්ථ කත්ථචි රොපිමහරිතට්ඨානෙ එතානි වත්ථූනි ඡඩ්ඩෙතුං න වට්ටති. ඡඩ්ඩෙන්තස්ස පුරිමනයෙනෙව ආපත්තිභෙදො වෙදිතබ්බො. ඛෙත්තෙ වා ආරාමෙ වා නිසීදිත්වා භුඤ්ජමානො උච්ඡුආදීනි වා ඛාදමානො ගච්ඡන්තො උච්ඡිට්ඨොදකචලකාදීනි හරිතට්ඨානෙ ඡඩ්ඩෙති, අන්තමසො උදකං පිවිත්වා මත්ථකච්ඡින්නනාළිකෙරම්පි ඡඩ්ඩෙති, දුක්කටං. කසිතට්ඨානෙ නික්ඛිත්තබීජෙ අඞ්කුරෙ උට්ඨිතෙපි අවුට්ඨිතෙපි දුක්කටමෙව. අනික්ඛිත්තබීජෙසු පන ඛෙත්තකොණාදීසු වා අසඤ්ජාතරොපිමෙසු ඛෙත්තමරියාදාදීසු වා ඡඩ්ඩෙතුං වට්ටති, මනුස්සානං කචවරඡඩ්ඩනට්ඨානෙපි වට්ටති. මනුස්සෙසු [Pg.435] සස්සං උද්ධරිත්වා ගතෙසු ඡඩ්ඩිතඛෙත්තං නාම හොති, තත්ථ වට්ටති. යත්ථ පන ‘‘ලායිතම්පි පුබ්බණ්ණාදි පුන උට්ඨහිස්සතී’’ති රක්ඛන්ති, තත්ථ න වට්ටති. ๒๐. ไม่ควรทิ้งหรือให้ทิ้งอุจจาระ ปัสสาวะ ขยะ หรือเศษอาหาร ข้ามฝาหรือข้ามกำแพง ภิกษุทิ้งวัตถุทั้ง ๔ อย่างนั้นด้วยความพยายามครั้งเดียว เป็นอาบัติทุกกฏครั้งเดียว ทิ้งทีละอย่าง เป็นอาบัติทุกกฏตามจำนวนวัตถุ แม้ในการสั่งก็มีนัยนี้เหมือนกัน แม้ในการทิ้งไม้สีฟันก็เป็นอาบัติทุกกฏเหมือนกัน เมื่อมองดูแล้วทิ้งอุจจาระเป็นต้นในที่ที่คนไม่ใช้สอย ไม่เป็นอาบัติ แม้ในนาที่มนุษย์ปลูกไว้เพื่อใช้สอย หรือสวนมะพร้าวเป็นต้น ในที่ที่มีพืชพรรณเขียวสดที่ปลูกไว้ในที่นั้นๆ ไม่ควรทิ้งวัตถุเหล่านี้ เมื่อทิ้ง พึงทราบประเภทแห่งอาบัติโดยนัยก่อนนั่นเอง ภิกษุนั่งฉันในนาหรือในสวน หรือเดินไปเคี้ยวอ้อยเป็นต้นไป แล้วทิ้งน้ำบ้วนปากและเศษอาหารเป็นต้นในที่ที่มีพืชพรรณเขียวสด แม้ดื่มน้ำแล้วทิ้งลูกมะพร้าวที่ถูกตัดยอด ก็เป็นอาบัติทุกกฏ ในที่ที่ไถแล้วและหว่านเมล็ดพืชไว้ แม้หน่อจะงอกแล้วหรือยังไม่งอกก็ตาม ก็เป็นอาบัติทุกกฏเหมือนกัน แต่ในที่ที่ยังไม่ได้หว่านเมล็ดพืช เช่น ที่มุมนาเป็นต้น หรือในที่ที่ยังไม่ได้ปลูกพืช เช่น ที่คันนาเป็นต้น ควรทิ้งได้ ในที่ทิ้งขยะของมนุษย์ก็ควรทิ้งได้ เมื่อมนุษย์ถอนพืชพรรณไปแล้ว ที่นั้นชื่อว่านาที่ถูกทิ้ง ควรทิ้งได้ในที่นั้น แต่ในที่ที่เขารักษาไว้ว่า "แม้เก็บเกี่ยวแล้ว พืชพรรณมีข้าวเปลือกเป็นต้นก็จะงอกขึ้นมาอีก" ไม่ควรทิ้งในที่นั้น 21. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නහායමානෙන භික්ඛුනා රුක්ඛෙ කායො උග්ඝංසෙතබ්බො, යො උග්ඝංසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො නහායන්තෙන (චූළව. අට්ඨ. 243 ආදයො) රුක්ඛෙ වා නහානතිත්ථෙ නිඛනිත්වා ඨපිතත්ථම්භෙ වා ඉට්ඨකසිලාදාරුකුට්ටානං අඤ්ඤතරස්මිං කුට්ටෙ වා කායො න ඝංසෙතබ්බො. ๒๑. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำ ไม่ควรเอาตัวถูไถกับต้นไม้ ภิกษุใดถูไถ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำ ไม่ควรเอาตัวถูไถกับต้นไม้ หรือกับเสาที่ปักไว้ในท่าน้ำ หรือกับฝาอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาฝาอิฐ ฝาหิน และฝาไม้ ‘‘න, භික්ඛවෙ, අට්ටානෙ නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො අට්ටානෙපි නහායිතුං න වට්ටති. අට්ටානං නාම රුක්ඛං ඵලකං විය තච්ඡෙත්වා අට්ඨපදාකාරෙන රාජියො ඡින්දිත්වා නහානතිත්ථෙ නිඛනන්ති, තත්ථ චුණ්ණානි ආකිරිත්වා මනුස්සා කායං ඝංසන්ති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำที่แผ่นกระดานสำหรับถูตัว ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรอาบน้ำที่แผ่นกระดานสำหรับถูตัว แผ่นกระดานสำหรับถูตัวนั้น คือแผ่นไม้ที่ถากเหมือนแผ่นกระดาน สลักเป็นร่องคล้ายตารางหมากรุก ปักไว้ในท่าน้ำ มนุษย์โรยผงขัดตัวลงในที่นั้นแล้วถูไถร่างกาย ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගන්ධබ්බහත්ථකෙන නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළ්ව. 243) වචනතො නහානතිත්ථෙ ඨපිතෙන දාරුමයහත්ථෙන චුණ්ණානි ගහෙත්වා මනුස්සා සරීරං ඝංසන්ති, තෙන නහායිතුං න වට්ටති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำด้วยไม้ขัดตัวรูปมือ ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรอาบน้ำด้วยไม้ขัดตัวรูปมือที่ทำด้วยไม้ซึ่งวางไว้ในท่าน้ำ ที่ซึ่งมนุษย์เอาผงขัดตัวแล้วถูไถร่างกาย ‘‘න, භික්ඛවෙ, කුරුවින්දකසුත්තියා නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො කුරුවින්දකසුත්තියාපි නහායිතුං න වට්ටති. කුරුවින්දකසුත්ති නාම කුරුවින්දකපාසාණචුණ්ණානි ලාඛාය බන්ධිත්වා කතගුළිකකලාපකො වුච්චති, යං උභොසු අන්තෙසු ගහෙත්වා සරීරං ඝංසන්ති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำด้วยเชือกขัดตัวที่ทำจากผงหินกรวด ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรอาบน้ำด้วยเชือกขัดตัวที่ทำจากผงหินกรวด เชือกขัดตัวที่ทำจากผงหินกรวดนั้น คือกลุ่มก้อนกลมที่ทำจากผงหินกรวดผสมกับครั่ง ที่ซึ่งมนุษย์จับปลายทั้งสองข้างแล้วถูไถร่างกาย ‘‘න, භික්ඛවෙ, විග්ගය්හ පරිකම්මං කාරාපෙතබ්බං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 243) වචනතො අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරෙන ඝංසිතුං න වට්ටති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรให้ผู้อื่นขัดสีร่างกายโดยการเสียดสีกัน (ตัวต่อตัว) ภิกษุใดให้ทำ ต้องอาบัติทุกกฏ" เพราะฉะนั้น ไม่ควรให้ขัดสีร่างกายกันและกัน ‘‘න, භික්ඛවෙ, මල්ලකෙන නහායිතබ්බං, යො නහායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස අකතමල්ලක’’න්ති (චූළව. 243-244) වචනතො මකරදණ්ඩකෙ ඡින්දිත්වා මල්ලකමූලසණ්ඨානෙන කතං ‘‘මල්ලක’’න්ති වුච්චති, ඉදං ගිලානස්සපි න වට්ටති. අකතමල්ලකං නාම දන්තෙ අච්ඡින්දිත්වා කතං, ඉදං අගිලානස්ස න වට්ටති, ඉට්ඨකඛණ්ඩං පන කපාලඛණ්ඩං වා වට්ටති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรอาบน้ำด้วยมัลลกะ (เครื่องขัดตัว) ภิกษุใดอาบ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอากตมัลลกะ (มัลลกะที่ไม่ได้ทำฟัน) แก่ภิกษุผู้เป็นไข้" มัลลกะที่ทำโดยการตัดไม้ให้มีสัณฐานเหมือนโคนมัลลกะ เรียกว่า มัลลกะ แม้มัลลกะนี้ก็ไม่ควรแก่ภิกษุผู้เป็นไข้ ส่วนอากตมัลลกะ คือมัลลกะที่ทำโดยไม่ได้ตัดให้เป็นซี่ฟัน อากตมัลลกะนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ไม่เป็นไข้ ส่วนชิ้นอิฐหรือชิ้นกระเบื้อง ควรอยู่ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උක්කාසිකං පුථුපාණික’’න්ති (චූළව. 244) වචනතො උක්කාසිකං පුථුපාණිකඤ්ච වට්ටති. උක්කාසිකං නාම වත්ථවට්ටි, තස්මා නහායන්තස්ස [Pg.436] යස්ස කස්සචි නහානසාටකවට්ටියා පිට්ඨිං ඝංසිතුං වට්ටති. පුථුපාණිකන්ති හත්ථපරිකම්මං වුච්චති, තස්මා සබ්බෙසං හත්ථෙන පිට්ඨිපරිකම්මං කාතුං වට්ටති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอุกกาสิกะ (ผ้าพันเป็นเกลียว) และปุถุปาณิกะ (การขัดด้วยฝ่ามือ)" เพราะฉะนั้น อุกกาสิกะและปุถุปาณิกะจึงควร อุกกาสิกะ คือผ้าที่ม้วนเป็นเกลียว เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำรูปใดรูปหนึ่ง จะใช้เกลียวผ้าอาบน้ำถูหลัง ก็ควร ปุถุปาณิกะ เรียกว่า การขัดสีด้วยมือ เพราะฉะนั้น การขัดสีที่หลังด้วยมือจึงควรแก่ภิกษุทั้งปวง ඉදං පනෙත්ථ නහානවත්තං – උදකතිත්ථං ගන්ත්වා යත්ථ වා තත්ථ වා චීවරං නික්ඛිපිත්වා වෙගෙන ඨිතකෙනෙව න ඔතරිතබ්බං, සබ්බදිසා පන ඔලොකෙත්වා විවිත්තභාවං ඤත්වා ඛාණුගුම්බලතාදීනි වවත්ථපෙත්වා තික්ඛත්තුං උක්කාසිත්වා අවකුජ්ජ ඨිතෙන උත්තරාසඞ්ගචීවරං අපනෙත්වා පසාරෙතබ්බං, කායබන්ධනං මොචෙත්වා චීවරපිට්ඨෙයෙව ඨපෙතබ්බං. සචෙ උදකසාටිකා නත්ථි, උදකන්තෙ උක්කුටිකං නිසීදිත්වා නිවාසනං මොචෙත්වා සචෙ නින්නට්ඨානං අත්ථි, ආතපෙ පසාරෙතබ්බං. නො චෙ අත්ථි, සංහරිත්වා ඨපෙතබ්බං. ඔතරන්තෙන සණිකං නාභිප්පමාණමත්තං ඔතරිත්වා වීචිං අනුට්ඨපෙන්තෙන සද්දං අකරොන්තෙන නිවත්තිත්වා ආගතදිසාභිමුඛෙන නිමුජ්ජිතබ්බං, එවං චීවරං රක්ඛිතං හොති. උම්මුජ්ජන්තෙනපි සද්දං අකරොන්තෙන සණිකං උම්මුජ්ජිත්වා නහානපරියොසානෙ උදකන්තෙ උක්කුටිකෙන නිසීදිත්වා නිවාසනං පරික්ඛිපිත්වා උට්ඨාය සුපරිමණ්ඩලං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපිත්වාව ඨාතබ්බං. ในเรื่องนี้ วัตรในการอาบน้ำมีดังนี้: เมื่อไปถึงท่าน้ำ ไม่พึงวางจีวรไว้ ณ ที่ใดที่หนึ่งแล้วลงน้ำทันทีทั้งที่ยังยืนอยู่ แต่พึงมองดูทิศทั้งปวง เมื่อรู้ว่าสงัดแล้ว กำหนดหมายตอไม้ พุ่มไม้ และเถาวัลย์เป็นต้นแล้ว กระแอมขึ้น ๓ ครั้ง พึงปลดผ้าอุตตราสงค์ออกแล้วคว่ำลงปูไว้ในขณะที่ยืนอยู่ พึงแก้ประคดเอวแล้ววางไว้บนหลังจีวรนั่นเอง หากไม่มีผ้าอาบน้ำ พึงนั่งยองๆ ที่ริมน้ำแล้วแก้ผ้านุ่ง หากมีที่ลุ่ม พึงปูผ้านุ่งนั้นไว้กลางแดด หากไม่มี พึงพับเก็บไว้ เมื่อลงน้ำ พึงลงช้าๆ ไม่ให้เกินระดับสะดือ ไม่ทำให้เกิดคลื่น ไม่ส่งเสียงดัง พึงหันหน้าไปทางทิศที่มาแล้วดำลง ด้วยวิธีนี้ จีวรย่อมเป็นอันรักษาไว้ได้ แม้เมื่อผุดขึ้น ก็ไม่พึงส่งเสียงดัง พึงผุดขึ้นช้าๆ เมื่ออาบน้ำเสร็จแล้ว พึงนั่งยองๆ ที่ริมน้ำ ถือเอาผ้านุ่งมานุ่ง ลุกขึ้นนุ่งให้เป็นปริมณฑลเรียบร้อย ผูกประคดเอว แล้วพึงยืนห่มจีวร 22. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වල්ලිකා ධාරෙතබ්බා… න පාමඞ්ගො ධාරෙතබ්බො… න කණ්ඨසුත්තකං ධාරෙතබ්බං… න කටිසුත්තකං ධාරෙතබ්බං… න ඔවට්ටිකං ධාරෙතබ්බං… න කායූරං ධාරෙතබ්බං… න හත්ථාභරණං ධාරෙතබ්බං… න අඞ්ගුලිමුද්දිකා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 245) වචනතො කණ්ණපිළන්ධනාදි යං කිඤ්චි ආභරණං න වට්ටති. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 245) වල්ලිකාති කණ්ණතො නික්ඛන්තමුත්තොලම්බකාදීනං එතං අධිවචනං. න කෙවලඤ්ච වල්ලිකා එව, යං කිඤ්චි කණ්ණපිළන්ධනං අන්තමසො තාලපණ්ණම්පි න වට්ටති. පාමඞ්ගන්ති යං කිඤ්චි පලම්බකසුත්තං. කණ්ඨසුත්තකන්ති යං කිඤ්චි ගීවූපගං ආභරණං. කටිසුත්තකන්ති යං කිඤ්චි කටිපිළන්ධනං, අන්තමසො සුත්තතන්තුමත්තම්පි. ඔවට්ටිකන්ති වලයං. කායූරාදීනි පාකටානෙව. ๒๒. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทรงวัลลิกา (ตุ้มหู)... ไม่พึงทรงปามังคะ (เครื่องประดับอก)... ไม่พึงทรงกัณฐสูตร (สร้อยคอ)... ไม่พึงทรงกฏิสูตร (สร้อยเอว)... ไม่พึงทรงโอวัตติกะ (กำไลมือ)... ไม่พึงทรงกายูระ (กำไลเท้า)... ไม่พึงทรงหัตถาภรณ์ (เครื่องประดับมือ)... ไม่พึงทรงอังคุลิมุททิกา (แหวนนิ้วมือ) ภิกษุใดทรง พึงปรับอาบัติทุกกฏ' เพราะพระดำรัสนั้น เครื่องประดับอย่างใดอย่างหนึ่งมีเครื่องประดับหูเป็นต้น จึงไม่ควร ในพระดำรัสนั้น คำว่า วัลลิกา เป็นชื่อเรียกเครื่องประดับมีมุกดาห้อยที่ออกจากหูเป็นต้น และไม่ใช่เพียงวัลลิกาเท่านั้นที่ไม่ควร แม้เครื่องประดับหูอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยที่สุดแม้ใบตาลก็ไม่ควร คำว่า ปามังคะ คือด้ายสายสร้อยที่ห้อยลงมาอย่างใดอย่างหนึ่ง คำว่า กัณฐสูตร คือเครื่องประดับที่สวมคออย่างใดอย่างหนึ่ง คำว่า กฏิสูตร คือเครื่องประดับเอวอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยที่สุดแม้เพียงเส้นด้ายก็ชื่อว่ากฏิสูตร คำว่า โอวัตติกะ คือกำไล ส่วนกายูระเป็นต้นนั้นปรากฏชัดอยู่แล้ว 23. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝා කෙසා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙමාසිකං වා දුවඞ්ගුලං වා’’ති (චූළව. 246) වචනතො [Pg.437] සචෙ කෙසා අන්තොද්වෙමාසෙ ද්වඞ්ගුලං පාපුණන්ති, අන්තොද්වෙමාසෙයෙව ඡින්දිතබ්බා, ද්වඞ්ගුලෙහි අතික්කාමෙතුං න වට්ටති. සචෙපි න දීඝා, ද්වෙමාසතො එකදිවසම්පි අතික්කාමෙතුං න ලභතියෙව. උභයථාපි උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදොව වුත්තො, තතො ඔරං පන න වට්ටනභාවො නාම නත්ථි. ๒๓. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไว้ผมยาว ภิกษุใดไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผมยาวได้ไม่เกิน ๒ เดือน หรือยาวไม่เกิน ๒ องคุลี' เพราะพระดำรัสนั้น หากผมยาวถึง ๒ องคุลีภายใน ๒ เดือน ก็พึงตัดเสียภายใน ๒ เดือนนั้นเอง ไม่ควรปล่อยให้ยาวเกิน ๒ องคุลีไป แม้หากผมยังไม่ยาวถึง ๒ องคุลี ก็ไม่ควรปล่อยให้เลยกำหนด ๒ เดือนไปแม้เพียงวันเดียว ในทั้งสองกรณีนี้ พระองค์ตรัสถึงกำหนดอย่างยิ่งไว้เท่านั้น ส่วนการตัดผมให้สั้นกว่ากำหนดนั้น ไม่ใช่ว่าจะไม่ควรก็หาไม่ ‘‘න, භික්ඛවෙ, කත්තරිකාය කෙසා ඡෙදාපෙතබ්බා, යො ඡෙදාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා කත්තරිකාය කෙසෙ ඡෙදාපෙතු’’න්ති (චූළව. 275) වචනතො ආබාධං විනා කත්තරිකාය කෙසෙ ඡෙදාපෙතුං න වට්ටති. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ตัดผมด้วยกรรไกร ภิกษุใดให้ตัด พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ตัดผมด้วยกรรไกรได้เพราะเหตุแห่งอาพาธ' เพราะพระดำรัสนั้น หากไม่มีอาพาธ จึงไม่ควรให้ตัดผมด้วยกรรไกร ‘‘න, භික්ඛවෙ, කොච්ඡෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න ඵණකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න හත්ථඵණකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න සිත්ථතෙලකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා… න උදකතෙලකෙන කෙසා ඔසණ්ඨෙතබ්බා, යො ඔසණ්ඨෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 246) වචනතො මණ්ඩනත්ථාය කොච්ඡාදීහි කෙසා න ඔසණ්ඨෙතබ්බා, උද්ධලොමෙන පන අනුලොමනිපාතනත්ථං හත්ථං තෙමෙත්වා සීසං පුඤ්ඡිතබ්බං, උණ්හාභිතත්තරජසිරානම්පි අල්ලහත්ථෙන පුඤ්ඡිතුං වට්ටති. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงหวีผมด้วยแปรง... ไม่พึงหวีผมด้วยหวี... ไม่พึงหวีผมด้วยหวีมือ... ไม่พึงหวีผมด้วยน้ำมันขี้ผึ้ง... ไม่พึงหวีผมด้วยน้ำมันผสมน้ำ ภิกษุใดหวี พึงปรับอาบัติทุกกฏ' เพราะพระดำรัสนั้น จึงไม่ควรหวีผมด้วยแปรงเป็นต้นเพื่อความสวยงาม แต่สำหรับภิกษุที่มีผมชี้ขึ้น พึงทำให้มือเปียกแล้วลูบศีรษะเพื่อให้ผมเรียบลง และแม้สำหรับภิกษุที่ศีรษะถูกความร้อนแผดเผาหรือมีธุลีจับที่ศีรษะ จะลูบศีรษะด้วยมือที่เปียกก็ควรอยู่ 24. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආදාසෙ වා උදකපත්තෙ වා මුඛනිමිත්තං ඔලොකෙතබ්බං, යො ඔලොකෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා ආදාසෙ වා උදකපත්තෙ වා මුඛනිමිත්තං ඔලොකෙතු’’න්ති (චූළව. 247) වචනතො ආබාධං විනා ආදාසෙ වා උදකපත්තෙ වා මුඛං න ඔලොකෙතබ්බං. එත්ථ ච කංසපත්තාදීනිපි යෙසු මුඛනිමිත්තං පඤ්ඤායති, සබ්බානි ආදාසසඞ්ඛමෙව ගච්ඡන්ති, කඤ්ජියාදීනිපි ච උදකපත්තසඞ්ඛමෙව. තස්මා යත්ථ කත්ථචි ඔලොකෙන්තස්ස දුක්කටං. ආබාධපච්චයා පන ‘‘සඤ්ඡවි නු ඛො මෙ වණො, උදාහු න තාවා’’ති ජානනත්ථං වට්ටති, ‘‘ජිණ්ණො නු ඛොම්හි, නො’’ති එවං ආයුසඞ්ඛාරං ඔලොකනත්ථම්පි වට්ටතීති වුත්තං. ๒๔. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงส่องดูเงาหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำ ภิกษุใดส่องดู พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ส่องดูเงาหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำได้เพราะเหตุแห่งอาพาธ' เพราะพระดำรัสนั้น หากไม่มีอาพาธ จึงไม่ควรส่องดูหน้าในกระจกหรือในภาชนะน้ำ และในเรื่องนี้ ภาชนะสำริดเป็นต้นอย่างใดก็ตามที่ปรากฏเงาหน้าได้ ทั้งหมดนั้นก็นับเข้าในประเภทกระจกนั่นเอง และแม้แต่น้ำส้มพะอูมเป็นต้นก็นับเข้าในประเภทภาชนะน้ำ ดังนั้น เมื่อส่องดูในที่ใดที่หนึ่งที่ปรากฏเงาหน้าได้ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ แต่เพราะเหตุแห่งอาพาธ เช่น เพื่อต้องการจะรู้ว่า 'แผลของเราตกสะเก็ดแล้วหรือยัง' ดังนี้ ย่อมควร และแม้เพื่อจะส่องดูความเสื่อมไปแห่งอายุว่า 'เราแก่แล้วหรือยัง' ดังนี้ ท่านก็กล่าวว่าควรเช่นกัน ‘‘න, භික්ඛවෙ, මුඛං ආලිම්පිතබ්බං… න මුඛං උම්මද්දිතබ්බං… න මුඛං චුණ්ණෙතබ්බං… න මනොසිලිකාය මුඛං ලඤ්ඡෙතබ්බං… න අඞ්ගරාගො කාතබ්බො… න මුඛරාගො කාතබ්බො… න අඞ්ගරාගමුඛරාගො කාතබ්බො, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස[Pg.438]. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා මුඛං ආලිම්පිතු’’න්ති (චූළව. 247) වචනතො ආබාධං විනා මුඛවිලිම්පනාදි න කාතබ්බං. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทาหน้า... ไม่พึงนวดหน้า... ไม่พึงผัดหน้าด้วยแป้ง... ไม่พึงแต้มหน้าด้วยมโนศิลา... ไม่พึงย้อมตัว... ไม่พึงย้อมหน้า... ไม่พึงย้อมทั้งตัวและหน้า ภิกษุใดทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทาหน้าได้เพราะเหตุแห่งอาพาธ' เพราะพระดำรัสนั้น หากไม่มีอาพาธ จึงไม่ควรทำการทาหน้าเป็นต้น 25. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නච්චං වා ගීතං වා වාදිතං වා දස්සනාය ගන්තබ්බං, යො ගච්ඡෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 248) වචනතො නච්චාදිං දස්සනාය න ගන්තබ්බං. එත්ථ (පාචි. අට්ඨ. 835) ච නච්චන්ති නටාදයො වා නච්චන්තු සොණ්ඩා වා අන්තමසො මොරසූවමක්කටාදයොපි, සබ්බමෙතං නච්චමෙව, තස්මා අන්තමසො මොරනච්චම්පි දස්සනාය ගච්ඡන්තස්ස දුක්කටං. සයම්පි නච්චන්තස්ස වා නච්චාපෙන්තස්ස වා දුක්කටමෙව. ගීතන්ති නටාදීනං වා ගීතං හොතු අරියානං පරිනිබ්බානකාලෙ රතනත්තයගුණූපසඤ්හිතං සාධුකීළිතගීතං වා අසඤ්ඤතභික්ඛූනං ධම්මභාණකගීතං වා අන්තමසො දන්තගීතම්පි, ‘‘යං ගායිස්සාමා’’ති පුබ්බභාගෙ ඔකූජන්තා කරොන්ති, සබ්බමෙතං ගීතමෙව, සයං ගායන්තස්සපි ගායාපෙන්තස්සපි දුක්කටමෙව. ๒๕. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไปเพื่อดูการฟ้อนรำ การขับร้อง หรือการประโคม ภิกษุใดไป ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๔๘) จึงไม่พึงไปเพื่อดูการฟ้อนรำเป็นต้น ในเรื่องนี้ การฟ้อนรำนั้น แม้จะเป็นพวกนักเต้นรำฟ้อนรำก็ตาม หรือพวกนักเลงสุราฟ้อนรำก็ตาม หรือที่สุดแม้แต่พวกนกยูง นกแขกเต้า และลิงเป็นต้นฟ้อนรำก็ตาม ทั้งหมดนั้นจัดเป็นการฟ้อนรำทั้งสิ้น เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุไปเพื่อดูการฟ้อนรำของนกยูงเป็นต้น ก็ต้องอาบัติทุกกฏ แม้ภิกษุฟ้อนรำเอง หรือให้ผู้อื่นฟ้อนรำ ก็ต้องอาบัติทุกกฏเช่นกัน ส่วนการขับร้อง จะเป็นการขับร้องของพวกนักเต้นรำเป็นต้นก็ตาม การขับร้องที่ประกอบด้วยคุณของพระรัตนตรัยในคราวปรินิพพานของพระอริยเจ้าทั้งหลาย (สาธุกีฬิตคีต) ก็ตาม การขับร้องธรรมของภิกษุผู้ไม่สำรวมก็ตาม หรือที่สุดแม้แต่การทำเสียงเลียนแบบการขับร้อง (ทันตคีต) ที่ทำเสียงพึมพำก่อนจะขับร้องว่า 'เราจะร้องเพลง' ทั้งหมดนั้นจัดเป็นการขับร้องทั้งสิ้น แม้ภิกษุขับร้องเอง หรือให้ผู้อื่นขับร้อง ก็ต้องอาบัติทุกกฏเช่นกัน ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ආදීනවා ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මං ගායන්තස්ස. අත්තනාපි තස්මිං සරෙ සාරජ්ජති, පරෙපි තස්මිං සරෙ සාරජ්ජන්ති, ගහපතිකාපි උජ්ඣායන්ති, සරකුත්තිම්පි නිකාමයමානස්ස සමාධිස්ස භඞ්ගො හොති, පච්ඡිමා ජනතා දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච ආදීනවා ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මං ගායන්තස්ස. න, භික්ඛවෙ, ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මො ගායිතබ්බො, යො ගායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 249) – “ภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการเหล่านี้ ย่อมมีแก่ภิกษุผู้ขับร้องธรรมด้วยเสียงอันยาว คือ ตนเองก็กำหนัดในเสียงนั้น ๑ ชนเหล่าอื่นก็กำหนัดในเสียงนั้น ๑ คฤหัสถ์ทั้งหลายก็พากันติเตียน ๑ สมาธิย่อมเสื่อมแก่ผู้ที่ปรารถนาจะแต่งเสียง ๑ ชนรุ่นหลังย่อมถือเอาเป็นเยี่ยงอย่าง ๑ ภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการเหล่านี้แล ย่อมมีแก่ภิกษุผู้ขับร้องธรรมด้วยเสียงอันยาว ภิกษุทั้งหลาย ธรรมไม่พึงขับร้องด้วยเสียงอันยาว ภิกษุใดขับร้อง ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๔๙) වචනතො ආයතකෙන ගීතස්සරෙන ධම්මොපි න ගායිතබ්බො. เพราะพระดำรัสนี้ แม้ธรรมก็ไม่พึงขับร้องด้วยเสียงอันยาว ආයතකො (චූළව. අට්ඨ. 249) නාම ගීතස්සරො තං තං වත්තං භින්දිත්වා අක්ඛරානි විනාසෙත්වා පවත්තො. ධම්මෙ පන සුත්තන්තවත්තං නාම අත්ථි, ජාතකවත්තං නාම අත්ථි, ගාථාවත්තං නාම අත්ථි, තං විනාසෙත්වා අතිදීඝං කාතුං න වට්ටති, චතුරස්සෙන වත්තෙන පරිමණ්ඩලානි පදබ්‍යඤ්ජනානි දස්සෙතබ්බානි. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සරභඤ්ඤ’’න්ති (චූළව. 249) වචනතො පන සරෙන ධම්මං භණිතුං වට්ටති. සරභඤ්ඤෙ කිර තරඞ්ගවත්තධොතකවත්තගලිතවත්තාදීනි ද්වත්තිංස වත්තානි අත්ථි, තෙසු යං ඉච්ඡති, තං කාතුං ලභති. සබ්බෙසං පදබ්‍යඤ්ජනං අවිනාසෙත්වා විකාරං [Pg.439] අකත්වා සමණසාරුප්පෙන චතුරස්සෙන නයෙන පවත්තනංයෙව ලක්ඛණං. ที่ชื่อว่า เสียงขับร้องอันยาว คือการสวดที่ทำลายวัตรนั้นๆ ทำให้พยัญชนะเสียไป แต่ในธรรมนั้น มีวัตรแห่งพระสูตร มีวัตรแห่งชาดก มีวัตรแห่งคาถา ไม่ควรทำวัตรนั้นให้เสียไปแล้วสวดให้ยาวเกินไป พึงแสดงบทและพยัญชนะให้กลมกลืนด้วยวัตรอันสมบูรณ์ แต่เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการสวดสรภัญญะ” (จุลวรรค ข้อ ๒๔๙) จึงควรสวดธรรมด้วยเสียงสรภัญญะได้ ได้ยินว่า ในการสวดสรภัญญะนั้น มีวัตร ๓๒ อย่าง เช่น วัตรดุจคลื่น วัตรดุจซักผ้า วัตรดุจไหล เป็นต้น ในวัตรเหล่านั้น ภิกษุปรารถนาวัตรใด ก็ทำวัตรนั้นได้ ลักษณะที่ถูกต้องคือการสวดโดยไม่ทำลายบทและพยัญชนะทั้งหมด ไม่ทำให้ผิดเพี้ยน และสวดด้วยวิธีอันสมบูรณ์ที่สมควรแก่สมณะ වාදිතං නාම තන්තිබද්ධාදිවාදනීයභණ්ඩං වාදිතං වා හොතු කුටභෙරිවාදිතං වා අන්තමසො උදකභෙරිවාදිතම්පි, සබ්බමෙතං න වට්ටති. යං පන නිට්ඨුභන්තො වා සාසඞ්කෙ වා ඨිතො අච්ඡරිකං වා ඵොටෙති, පාණිං වා පහරති, තත්ථ අනාපත්ති, සබ්බං අන්තරාරාමෙ ඨිතස්ස පස්සතො අනාපත්ති, පස්සිස්සාමීති විහාරතො විහාරං ගච්ඡන්තස්ස ආපත්තියෙව. ආසනසාලායං නිසින්නො පස්සති, අනාපත්ති. පස්සිස්සාමීති උට්ඨහිත්වා ගච්ඡතො ආපත්ති, වීථියං ඨත්වා ගීවං පරිවත්තෙත්වා පස්සතොපි ආපත්තියෙව. සලාකභත්තාදීනං වා අත්ථාය අඤ්ඤෙන වා කෙනචි කරණීයෙන ගන්ත්වා ගතට්ඨානෙ පස්සති වා සුණාති වා, අනාපත්ති. ආපදාසු තාදිසෙන උපද්දවෙන උපද්දුතො සමජ්ජට්ඨානං පවිසති, එවං පවිසිත්වා පස්සන්තස්ස සුණන්තස්ස වා අනාපත්ති. ‘‘චෙතියස්ස උපහාරං දෙථ උපාසකා’’ති වත්තුම්පි, ‘‘තුම්හාකං චෙතියස්ස උපහාරං කරොමා’’ති වුත්තෙ සම්පටිච්ඡිතුම්පි න ලභති. ‘‘තුම්හාකං චෙතියස්ස උපට්ඨානං කරොමා’’ති වුත්තෙ පන ‘‘උපට්ඨානකරණං නාම සුන්දර’’න්ති වත්තුං වට්ටති. ที่ชื่อว่า การประโคม คือการประโคมเครื่องดนตรีที่ผูกด้วยสายเป็นต้นก็ตาม การประโคมกลองหม้อก็ตาม หรือที่สุดแม้แต่การประโคมกลองน้ำก็ตาม ทั้งหมดนี้ไม่ควร แต่ภิกษุผู้จะถ่มน้ำลาย หรือยืนอยู่ในที่อันน่าสงสัย แล้วดีดนิ้ว หรือตบมือ ในกรณีนั้นไม่ต้องอาบัติ การเห็นการประโคมทั้งหมดแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ภายในอาราม ไม่ต้องอาบัติ แต่ภิกษุผู้ไปจากวิหารหนึ่งสู่วิหารหนึ่งด้วยคิดว่า “เราจะดู” ต้องอาบัติแน่นอน ภิกษุผู้นั่งอยู่ในโรงฉันแล้วเห็น ไม่ต้องอาบัติ แต่ภิกษุผู้ลุกขึ้นไปด้วยคิดว่า “เราจะดู” ต้องอาบัติ แม้ภิกษุผู้ยืนอยู่กลางถนนแล้วเหลียวคอดู ก็ต้องอาบัติเช่นกัน แต่ภิกษุผู้ไปเพื่อประโยชน์แก่สลากภัตเป็นต้น หรือด้วยกิจอื่นใด แล้วเห็นหรือได้ยินในที่ที่ไปนั้น ไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ถูกภัยเช่นนั้นเบียดเบียนแล้วเข้าไปสู่ที่ชุมนุมชน เมื่อเข้าไปแล้วเห็นหรือได้ยิน ไม่ต้องอาบัติ แม้การกล่าวว่า “อุบาสกทั้งหลาย จงถวายเครื่องบูชาแก่เจดีย์” ก็ไม่ควร เมื่อมีผู้กล่าวว่า “พวกเราจะถวายเครื่องบูชาแก่เจดีย์ของท่าน” ก็ไม่ควรรับ แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า “พวกเราจะบำรุงเจดีย์ของท่าน” ควรกล่าวว่า “การบำรุงชื่อว่าดี” 26. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අත්තනො අඞ්ගජාතං ඡෙතබ්බං, යො ඡින්දෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (චූළව. 251) වචනතො අඞ්ගජාතං (චූළව. 251) ඡින්දන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, අඤ්ඤං පන කණ්ණනාසාඅඞ්ගුලිආදිං යං කිඤ්චි ඡින්දන්තස්ස තාදිසං වා දුක්ඛං උප්පාදෙන්තස්ස දුක්කටං. අහිකීටදට්ඨාදීසු පන අඤ්ඤාබාධපච්චයා වා ලොහිතං වා මොචෙන්තස්ස ඡින්දන්තස්ස වා අනාපත්ති. ๒๖. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย อวัยวะเพศของตนไม่พึงตัด ภิกษุใดตัด ต้องอาบัติถุลลัจจัย” (จุลวรรค ข้อ ๒๕๑) ภิกษุผู้ตัดอวัยวะเพศ จึงต้องอาบัติถุลลัจจัย แต่ภิกษุผู้ตัดอวัยวะอื่นใด เช่น หู จมูก นิ้วมือ เป็นต้น หรือทำให้เกิดความเจ็บปวดเช่นนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ แต่ในกรณีที่ถูกงูหรือแมลงกัดต่อยเป็นต้น หรือเพราะอาพาธอื่น แล้วให้เลือดออก หรือตัดอวัยวะนั้นทิ้ง ไม่ต้องอาบัติ 27. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහීනං උත්තරිමනුස්සධම්මං ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතබ්බං, යො දස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) වචනතො ගිහීනං විකුබ්බනිද්ධිං දස්සෙතුං න වට්ටති, අධිට්ඨානිද්ධි පන අප්පටික්ඛිත්තා. ๒๗. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงแสดงอิทธิปาฏิหาริย์อันเป็นอุตตริมนุสสธรรมแก่คฤหัสถ์ ภิกษุใดแสดง ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๕๒) จึงไม่ควรแสดงวิกุพพนะอิทธิปาฏิหาริย์แก่คฤหัสถ์ แต่อธิษฐานอิทธิปาฏิหาริย์นั้นไม่ทรงห้าม 28. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සොවණ්ණමයො පත්තො ධාරෙතබ්බො…පෙ… න රූපියමයො…පෙ… න මණිමයො…පෙ… න වෙළුරියමයො…පෙ… න ඵලිකමයො…පෙ… න කංසමයො…පෙ… න කාචමයො…පෙ… න තිපුමයො …පෙ… න සීසමයො…පෙ… න තම්බලොහමයො පත්තො ධාරෙතබ්බො, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 252) වචනතො සුවණ්ණමයාදිපත්තො [Pg.440] න වට්ටති. සචෙපි ගිහී භත්තග්ගෙ සුවණ්ණතට්ටිකාදීසු බ්‍යඤ්ජනං කත්වා උපනාමෙන්ති, ආමසිතුම්පි න වට්ටති. ඵලිකමයකාචමයකංසමයානි පන තට්ටිකාදීනි භාජනානි පුග්ගලිකපරිභොගෙනෙව න වට්ටන්ති, සඞ්ඝිකපරිභොගෙන වා ගිහිවිකටානි වා වට්ටන්ති. තම්බලොහමයොපි පත්තොයෙව න වට්ටති, ථාලකං පන වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ පත්තෙ අයොපත්තං මත්තිකාපත්ත’’න්ති (චූළව. 252) ද්වෙයෙව ච පත්තා අනුඤ්ඤාතා. ๒๘. เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย บาตรที่ทำด้วยทอง ไม่พึงทรงไว้... บาตรที่ทำด้วยเงิน... บาตรที่ทำด้วยแก้วมณี... บาตรที่ทำด้วยแก้วไพฑูรย์... บาตรที่ทำด้วยผลึก... บาตรที่ทำด้วยสำริด... บาตรที่ทำด้วยแก้ว... บาตรที่ทำด้วยดีบุก... บาตรที่ทำด้วยตะกั่ว... บาตรที่ทำด้วยทองแดง ไม่พึงทรงไว้ ภิกษุใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลวรรค ข้อ ๒๕๒) บาตรที่ทำด้วยทองเป็นต้นจึงไม่ควร แม้คฤหัสถ์นำกับข้าวใส่ในถาดทองเป็นต้นมาถวายที่โรงฉัน ก็ไม่ควรแม้แต่จะสัมผัส แต่ภาชนะมีถาดเป็นต้นที่ทำด้วยผลึก แก้ว และสำริด ไม่ควรใช้เป็นของส่วนตัวเท่านั้น แต่ถ้าใช้เป็นของสงฆ์ หรือเป็นของที่ทำแบบคฤหัสถ์ ก็ควร แม้บาตรที่ทำด้วยทองแดงก็ไม่ควร แต่ถ้าเป็นถ้วยแกงนั้นควร และบาตรที่ทรงอนุญาตมีเพียง ๒ อย่างเท่านั้น คือ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบาตร ๒ อย่าง คือ บาตรเหล็กและบาตรดิน” ‘‘න, භික්ඛවෙ, තුම්බකටාහෙ පිණ්ඩාය චරිතබ්බං, යො චරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො ලාබුකටාහං පරිහරිතුං න වට්ටති, තං ලභිත්වා පන තාවකාලිකං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ඝටිකටාහෙපි එසෙව නයො. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเที่ยวบิณฑบาตด้วยกระบอกน้ำเต้า ภิกษุใดเที่ยว พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่ควรนำกระบอกน้ำเต้าไป แต่เมื่อได้มาแล้ว ควรใช้ชั่วคราว แม้ในกะโหลกหม้อก็มีนัยเดียวกัน ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඡවසීසපත්තො ධාරෙතබ්බො, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො ඡවසීසමයොපි පත්තො න වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย บาตรที่ทำด้วยกะโหลกศีรษะคนตาย ไม่พึงทรงไว้ ภิกษุใดทรงไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" บาตรที่ทำด้วยกะโหลกศีรษะคนตายก็ไม่ควร ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පත්තාධාරක’’න්ති (චූළව. 254) වචනතො භූමිදාරුදණ්ඩවඅලවෙත්තාදීහි කතෙ භූමිආධාරකෙ දාරුදණ්ඩආධාරකෙ ච පත්තං ඨපෙතුං වට්ටති. එත්ථ ච ‘‘භූමිආධාරකෙ තයො දණ්ඩාධාරකෙ ද්වෙ පත්තෙ උපරූපරි ඨපෙතුං වට්ටතී’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන වුත්තං ‘‘භූමිආධාරකෙ තිණ්ණං පත්තානං අනොකාසො, ද්වෙ ඨපෙතුං වට්ටති. දාරුආධාරකදණ්ඩාධාරකෙසුපි සුසජ්ජිතෙසු එසෙව නයො. භමකොටිසදිසො පන දාරුආධාරකො තීහි දණ්ඩකෙහි බද්ධො, දණ්ඩාධාරකො ච එකස්සපි පත්තස්ස අනොකාසො, තත්ථ ඨපෙත්වාපි හත්ථෙන ගහෙත්වාව නිසීදිතබ්බං, භූමියං පන නික්කුජ්ජිත්වා එකමෙව ඨපෙතබ්බ’’න්ති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่รองบาตร" จึงควรวางบาตรบนที่รองบาตรที่ทำด้วยดิน ไม้ ท่อนไม้ เถาวัลย์ หวาย เป็นต้น และบนที่รองบาตรแบบวงกลมและที่รองบาตรแบบง่ามไม้ ในที่นี้ คัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ควรวางบาตร ๓ ใบซ้อนกันบนที่รองบาตรแบบวงกลม และวางบาตร ๒ ใบซ้อนกันบนที่รองบาตรแบบง่ามไม้" แต่ในมหาอรรถกถากล่าวไว้ว่า "บนที่รองบาตรแบบวงกลม ไม่ใช่ที่สำหรับวางบาตร ๓ ใบ ควรวางได้ ๒ ใบ" แม้บนที่รองบาตรแบบไม้และที่รองบาตรแบบง่ามไม้ที่จัดเตรียมไว้อย่างดี ก็มีนัยเดียวกัน แต่ที่รองบาตรไม้ที่มีลักษณะคล้ายปลายเครื่องกลึง และที่รองบาตรแบบง่ามไม้ที่ผูกด้วยท่อนไม้ ๓ อัน ไม่ใช่ที่สำหรับวางบาตรแม้เพียงใบเดียว แม้จะวางไว้ที่นั่น ก็พึงนั่งโดยถือด้วยมือเท่านั้น แต่บนพื้นดิน พึงคว่ำบาตรแล้ววางไว้เพียงใบเดียว ‘‘න, භික්ඛවෙ, මිඩ්ඪන්තෙ පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, යො නික්ඛිපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො ආලින්දකමිඩ්ඪිකාදීනං අන්තෙ ඨපෙතුං න වට්ටති. සචෙ පන පරිවත්තෙත්වා තත්ථෙව පතිට්ඨාති, එවරූපාය විත්ථිණ්ණාය මිඩ්ඪිකාය ඨපෙතුං වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงวางบาตรไว้ที่ขอบเชิงชายด้านใน ภิกษุใดวางไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่ควรวางไว้ที่ขอบเชิงชายระเบียงเป็นต้น แต่ถ้าพลิกกลับแล้วตั้งอยู่ได้ที่นั่น ก็ควรวางไว้บนเชิงชายที่กว้างเช่นนั้น ‘‘න, භික්ඛවෙ, පරිභණ්ඩන්තෙ පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, යො නික්ඛිපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො බාහිරපස්සෙ කතාය තනුකමිඩ්ඪිකාය අන්තෙපි එසෙව නයො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චොළක’’න්ති (චූළව. 254) වචනතො චොළකං [Pg.441] පත්ථරිත්වා තත්ථ ඨපෙතුං වට්ටති. තස්මිං පන අසති කටසාරකෙ වා තට්ටිකාය වා මත්තිකාය වා පරිභණ්ඩකතාය භූමියා යත්ථ න දුස්සති, තථාරූපාය වාලිකාය වා ඨපෙතුං වට්ටති. පංසුරජාදීසු පන ඛරභූමියං වා ඨපෙන්තස්ස දුක්කටං. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงวางบาตรไว้ที่ขอบเชิงชายด้านนอก ภิกษุใดวางไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" แม้ที่ขอบเชิงชายด้านนอกที่ทำไว้บางๆ ก็มีนัยเดียวกัน เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าเก่า" จึงควรปูผ้าเก่าแล้ววางบาตรไว้บนนั้น แต่เมื่อไม่มีผ้าเก่านั้น ควรวางไว้บนเสื่อลำแพน หรือบนแผ่นไม้ หรือบนพื้นดินที่ฉาบด้วยดินเหนียว หรือบนทรายที่บาตรไม่เสียหาย แต่ถ้าภิกษุวางไว้บนฝุ่นละอองเป็นต้น หรือบนพื้นดินที่ขรุขระ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ‘‘න, භික්ඛවෙ, පත්තො ලග්ගෙතබ්බො, යො ලග්ගෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො නාගදන්තාදීසු යත්ථ කත්ථචි ලග්ගෙතුං න වට්ටති, චීවරවංසෙපි බන්ධිත්වා ඨපෙතුං න වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย บาตรไม่พึงแขวน ภิกษุใดแขวน พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่ควรแขวนบาตรไว้ที่ขอไม้ติดผนังเป็นต้นในที่ใดที่หนึ่ง แม้ที่ราวผ้าก็ไม่ควรผูกแขวนไว้ ‘‘න, භික්ඛවෙ, මඤ්චෙ පත්තො නික්ඛිපිතබ්බො, යො නික්ඛිපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 254) වචනතො භණ්ඩකට්ඨපනත්ථමෙව වා කතං හොතු නිසීදනසයනත්ථං වා, යත්ථ කත්ථචි මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා ඨපෙන්තස්ස දුක්කටං, අඤ්ඤෙන පන භණ්ඩකෙන සද්ධිං බන්ධිත්වා ඨපෙතුං, අටනියං බන්ධිත්වා ඔලම්බිතුං වා වට්ටති, බන්ධිත්වාපි උපරි ඨපෙතුං න වට්ටතියෙව. සචෙ පන මඤ්චො වා පීඨං වා උක්ඛිපිත්වා චීවරවංසාදීසු අට්ටකච්ඡන්නෙන ඨපිතං හොති, තත්ථ ඨපෙතුං වට්ටති. අංසවට්ටනකෙන අංසකූටෙ ලග්ගෙත්වා අඞ්කෙ ඨපෙතුං වට්ටති, ඡත්තෙ භත්තපූරොපි අංසකූටෙ ලග්ගිතපත්තොපි ඨපෙතුං න වට්ටති. භණ්ඩකෙන පන සද්ධිං බන්ධිත්වා අට්ටකං කත්වා වා ඨපිතෙ යො කොචි ඨපෙතුං වට්ටති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย บาตรไม่พึงวางไว้บนเตียง ภิกษุใดวางไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ" ไม่ว่าจะเป็นเตียงที่ทำไว้เพื่อวางสิ่งของ หรือเพื่อการนั่งการนอนก็ตาม ภิกษุผู้วางบาตรไว้บนเตียงหรือตั่งในที่ใดที่หนึ่ง ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ แต่ถ้าผูกรวมกับสิ่งของอื่นแล้ววางไว้ หรือผูกไว้ที่กรอบเตียงแล้วห้อยลง ก็ควร แต่แม้จะผูกไว้ก็ไม่ควรวางไว้ข้างบน หากเตียงหรือตั่งถูกยกขึ้นไปวางไว้บนราวผ้าเป็นต้นโดยทำเป็นชั้น ก็ควรวางไว้ที่นั่น ควรสะพายบาตรด้วยสายโยคบาตรที่ไหล่แล้ววางไว้บนตัก ไม่ควรวางบาตรที่เต็มด้วยภัตตาหาร หรือบาตรที่สะพายไว้ที่ไหล่บนร่ม แต่ถ้าผูกรวมกับสิ่งของหรือทำเป็นชั้นแล้ววางไว้บนร่ม จะวางบาตรใดๆ ก็ควร ‘‘න, භික්ඛවෙ, පත්තහත්ථෙන කවාටං පණාමෙතබ්බං, යො පණාමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො පත්තහත්ථෙන කවාටං න පණාමෙතබ්බං. එත්ථ ච න කෙවලං යස්ස පත්තො හත්ථෙ, සො එව පත්තහත්ථො. න කෙවලඤ්ච කවාටමෙව පණාමෙතුං න ලභති, අපිච ඛො පන හත්ථෙ වා පිට්ඨිපාදෙ වා යත්ථ යත්ථචි සරීරාවයවෙ පත්තස්මිං සති හත්ථෙන වා පාදෙන වා සීසෙන වා යෙන කෙනචි සරීරාවයවෙන කවාටං වා පණාමෙතුං ඝටිකං වා උක්ඛිපිතුං සූචිං වා කුඤ්චිකාය අවාපුරිතුං න ලභති, අංසකූටෙ පන පත්තං ලග්ගෙත්වා යථාසුඛං අවාපුරිතුං ලභති. เพราะพระดำรัสว่า "ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงผลักบานประตูด้วยมือที่ถือบาตร ภิกษุใดผลัก พึงปรับอาบัติทุกกฏ" จึงไม่พึงผลักบานประตูด้วยมือที่ถือบาตร ในที่นี้ ไม่ใช่เพียงภิกษุที่มีบาตรอยู่ในมือเท่านั้นที่ชื่อว่ามีบาตรในมือ และไม่ใช่เพียงไม่ควรผลักบานประตูเท่านั้น แต่เมื่อมีบาตรอยู่ที่มือ หรือที่หลังเท้า หรือที่ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายก็ตาม ไม่ควรใช้มือ เท้า ศีรษะ หรือส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายผลักบานประตู หรือยกกลอน หรือยกสลัก หรือเปิดด้วยลูกกุญแจ แต่ถ้าสะพายบาตรไว้ที่ไหล่ ก็ควรเปิดได้ตามสบาย ‘‘න, භික්ඛවෙ, චලකානි වා අට්ඨිකානි වා උච්ඡිට්ඨොදකං වා පත්තෙන නීහරිතබ්බං, යො නීහරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො චලකාදීනි පත්තෙන නීහරිතුං න වට්ටති. එත්ථ ච චලකානීති චබ්බෙත්වා අපවිද්ධාමිසානි. අට්ඨිකානීති මච්ඡමංසඅඅකානි. උච්ඡිට්ඨොදකන්ති මුඛවික්ඛාලිතොදකං. එතෙසු යං කිඤ්චි පත්තෙන නීහරන්තස්ස දුක්කටං. පත්තං පටිග්ගහං කත්වා හත්ථං ධොවිතුම්පි [Pg.442] න ලභති. හත්ථධොතපාදධොතඋදකම්පි පත්තෙ ආකිරිත්වා නීහරිතුං න වට්ටති, අනුච්ඡිට්ඨං සුද්ධපත්තං උච්ඡිට්ඨහත්ථෙන ගණ්හිතුං න වට්ටති, වාමහත්ථෙන පනෙත්ථ උදකං ආසිඤ්චිත්වා එකං උදකගණ්ඩුසං ගහෙත්වා උච්ඡිට්ඨහත්ථෙන ගණ්හිතුං වට්ටති. එත්තාවතාපි හි සො උච්ඡිට්ඨපත්තො හොති, හත්ථං පන බහිඋදකෙන වික්ඛාලෙත්වා ගහෙතුං වට්ටති. මච්ඡමංසඵලාඵලාදීනි ච ඛාදන්තො යං තත්ථ අට්ඨිං වා චලකං වා ඡඩ්ඩෙතුකාමො හොති, තං පත්තෙ ඨපෙතුං න ලභති. යං පන පටිඛාදිතුකාමො හොති, තං පත්තෙ ඨපෙතුං ලභති. අට්ඨිකකණ්ටකාදීනි තත්ථෙව කත්වා හත්ථෙන ලුඤ්චිත්වා ඛාදිතුං වට්ටති. මුඛතො නීහටං පන යං කිඤ්චි පුන ඛාදිතුකාමො පත්තෙ ඨපෙතුං න ලභති, සිඞ්ගිවෙරනාළිකෙරඛණ්ඩාදීනි ඩංසිත්වා පුන ඨපෙතුං ලභති. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนำกากอาหารก็ดี กระดูกก็ดี น้ำล้างปากก็ดี ออกไปด้วยบาตร ภิกษุใดนำออกไป ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ไม่ควรนำกากอาหารเป็นต้นออกไปด้วยบาตร ในที่นี้ คำว่า 'กากอาหาร' (จลกา) หมายถึงเนื้อที่เคี้ยวแล้วคายทิ้ง คำว่า 'กระดูก' หมายถึงกระดูกปลาและกระดูกเนื้อ คำว่า 'น้ำล้างปาก' หมายถึงน้ำที่ใช้ล้างปาก ภิกษุผู้ที่นำสิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดากากอาหาร กระดูก และน้ำล้างปากเหล่านั้นออกไปด้วยบาตร ต้องอาบัติทุกกฏ แม้การใช้บาตรเป็นภาชนะรองรับเพื่อล้างมือก็ไม่ควร แม้การเทน้ำล้างมือและน้ำล้างเท้าลงในบาตรแล้วนำออกไปก็ไม่ควร ไม่ควรจับบาตรที่สะอาดซึ่งไม่มีเศษอาหารด้วยมือที่เปื้อนเศษอาหาร แต่ในการนี้ หากเทน้ำลงในบาตรด้วยมือซ้าย แล้วอมน้ำอึกหนึ่ง (เพื่อล้างปาก) แล้วจับบาตรด้วยมือที่เปื้อนเศษอาหารนั้นย่อมควร เพราะเพียงเท่านี้ บาตรนั้นก็ชื่อว่าเป็นบาตรที่เปื้อนเศษอาหารแล้ว แต่ถ้าล้างมือด้วยน้ำภายนอกแล้วจึงจับย่อมควร ภิกษุเมื่อฉันปลา เนื้อ และผลไม้น้อยใหญ่เป็นต้น หากต้องการทิ้งกระดูกหรือกากอาหารที่มีอยู่ในบาตรนั้น ไม่ควรวางไว้ในบาตร แต่ถ้าต้องการจะฉันอีก ย่อมวางไว้ในบาตรได้ ควรทำกระดูกหรือก้างเป็นต้นไว้ในบาตรนั้นเองแล้วใช้มือแกะฉันได้ แต่สิ่งใดที่นำออกจากปากแล้ว หากต้องการจะฉันอีก ไม่ควรวางไว้ในบาตร ส่วนขิงและชิ้นมะพร้าวเป็นต้นที่กัดแล้ว ย่อมวางไว้เพื่อจะฉันอีกได้ 29. ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බපංසුකූලිකෙන භවිතබ්බං, යො භවෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 255) වචනතො සබ්බපංසුකූලිකෙන න භවිතබ්බං. එත්ථ පන චීවරඤ්ච මඤ්චපීඨඤ්ච පංසුකූලං වට්ටති, අජ්ඣොහරණීයං පන දින්නමෙව ගහෙතබ්බං. ๒๙. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงเป็นผู้ถือบังสุกุลไปเสียทุกอย่าง ภิกษุใดเป็นเช่นนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงเป็นผู้ถือบังสุกุลไปเสียทุกอย่าง ในที่นี้ จีวรและเตียงตั่งที่เป็นบังสุกุลย่อมควร แต่ของที่พึงกลืนกินได้ พึงรับเฉพาะของที่เขาถวายแล้วเท่านั้น 30. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නෙන භික්ඛුනා පරිස්සාවනං යාචියමානෙන න දාතබ්බං, යො න දදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 259) වචනතො අපරිස්සාවනකස්ස (චූළව. අට්ඨ. 259) යාචමානස්ස පරිස්සාවනං අදාතුං න වට්ටති. යො පන අත්තනො හත්ථෙ පරිස්සාවනෙ විජ්ජමානෙපි යාචති, තස්ස න අකාමා දාතබ්බං. ๓๐. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เดินทางไกล เมื่อถูกขอเครื่องกรองน้ำ จะไม่ให้ก็หามิได้ (คือต้องให้) ภิกษุใดไม่ให้ ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่ควรที่จะไม่ให้เครื่องกรองน้ำแก่ภิกษุผู้ไม่มีเครื่องกรองน้ำซึ่งกำลังขออยู่ แต่ภิกษุใดแม้มีเครื่องกรองน้ำอยู่ในมือของตนแล้วยังขอ ก็ไม่พึงให้แก่ภิกษุนั้นโดยไม่เต็มใจ ‘‘න ච, භික්ඛවෙ, අපරිස්සාවනකෙන භික්ඛුනා අද්ධානමග්ගො පටිපජ්ජිතබ්බො, යො පටිපජ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 259) වචනතො අපරිස්සාවනකෙන මග්ගො න ගන්තබ්බො. සචෙපි න හොති පරිස්සාවනං වා ධම්මකරණං වා, සඞ්ඝාටිකණ්ණො අධිට්ඨාතබ්බො ‘‘ඉමිනා පරිස්සාවෙත්වා පිවිස්සාමී’’ති. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ไม่มีเครื่องกรองน้ำ ไม่พึงเดินทางไกล ภิกษุใดเดินทางไป ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ไม่มีเครื่องกรองน้ำจึงไม่พึงเดินทาง หากไม่มีเครื่องกรองน้ำหรือธัมมกรก พึงอธิษฐานที่มุมผ้าสังฆาฏิว่า 'เราจักกรองน้ำด้วยมุมผ้าสังฆาฏินี้แล้วดื่ม' ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දණ්ඩපරිස්සාවන’’න්ති (චූළව. 259) වචනතො දණ්ඩපරිස්සාවනම්පි වට්ටති. දණ්ඩපරිස්සාවනං නාම යත්ථ රජකානං ඛාරපරිස්සාවනං විය චතූසු පාදෙසු බද්ධනිස්සෙණිකාය සාටකං බන්ධිත්වා මජ්ඣෙ දණ්ඩකෙ උදකං ආසිඤ්චන්ති, තං උභොපි කොට්ඨාසෙ පූරෙත්වා පරිස්සාවති. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องกรองน้ำแบบมีด้าม เพราะเหตุนั้น แม้เครื่องกรองน้ำแบบมีด้ามก็ควร ที่ชื่อว่าเครื่องกรองน้ำแบบมีด้าม คือเครื่องกรองน้ำที่เขาผูกผ้าไว้กับโครงที่ติดกับขา 4 ข้าง เหมือนเครื่องกรองน้ำด่างของพวกช่างย้อม แล้วเทน้ำลงตรงกลางด้าม น้ำนั้นจะเต็มทั้งสองส่วนแล้วกรองไหลลงมา ‘‘අනුජානාමි[Pg.443], භික්ඛවෙ, ඔත්ථරක’’න්ති (චූළව. 259) වචනතො ඔත්ථරකං පරිස්සාවනම්පි වට්ටති. ඔත්ථරකං නාම යං උදකෙ ඔත්ථරිත්වා ඝටකෙන උදකං ගණ්හන්ති, තඤ්හි චතූසු දණ්ඩකෙසු වත්ථං බන්ධිත්වා උදකෙ චත්තාරො ඛාණුකෙ නිඛනිත්වා තෙසු බන්ධිත්වා සබ්බපරියන්තෙ උදකතො මොචෙත්වා මජ්ඣෙ ඔත්ථරිත්වා ඝටෙන උදකං ගණ්හන්ති. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องกรองน้ำแบบจุ่ม เพราะเหตุนั้น แม้เครื่องกรองน้ำแบบจุ่มก็ควร ที่ชื่อว่าเครื่องกรองน้ำแบบจุ่ม คือเครื่องกรองน้ำที่เขาจุ่มลงในน้ำแล้วใช้หม้อเล็กตักน้ำเอา วิธีการคือ เขาผูกผ้าไว้ที่ไม้ด้าม 4 อัน หรือปักหลัก 4 หลักลงในน้ำแล้วผูกผ้าไว้ที่หลักเหล่านั้น ให้ชายผ้าโดยรอบพ้นจากน้ำ แล้วกดตรงกลางให้จุ่มลงไป จึงใช้หม้อตักน้ำเอา 31. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නග්ගෙන නග්ගො අභිවාදෙතබ්බො, යො අභිවාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’තිආදිවචනතො (චූළව. 261) න නග්ගෙන නග්ගො අභිවාදෙතබ්බො, න නග්ගෙන අභිවාදෙතබ්බං, න නග්ගෙන නග්ගො අභිවාදාපෙතබ්බො, න නග්ගෙන අභිවාදාපෙතබ්බං, න නග්ගෙන නග්ගස්ස පරිකම්මං කාතබ්බං, න නග්ගෙන නග්ගස්ස දාතබ්බං, න නග්ගෙන පටිග්ගහෙතබ්බං, න නග්ගෙන ඛාදිතබ්බං, න නග්ගෙන භුඤ්ජිතබ්බං, න නග්ගෙන සායිතබ්බං, න නග්ගෙන පාතබ්බං. ๓๑. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เปลือยกายไม่พึงไหว้ภิกษุผู้เปลือยกาย ภิกษุใดไหว้ ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้เปลือยกายไม่พึงไหว้ภิกษุผู้เปลือยกาย ไม่พึงไหว้ด้วยกายเปลือย ไม่พึงให้ภิกษุผู้เปลือยกายไหว้ตน ไม่พึงให้ผู้อื่นไหว้ด้วยกายเปลือย ไม่พึงทำการขัดสีให้แก่ภิกษุผู้เปลือยกายด้วยกายเปลือย ไม่พึงให้ภิกษุผู้เปลือยกายทำการขัดสีให้ ไม่พึงรับของด้วยกายเปลือย ไม่พึงเคี้ยวด้วยกายเปลือย ไม่พึงฉันด้วยกายเปลือย ไม่พึงลิ้มรสด้วยกายเปลือย ไม่พึงดื่มด้วยกายเปลือย ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො පටිච්ඡාදියො ජන්තාඝරපටිච්ඡාදිං උදකපටිච්ඡාදිං වත්ථපටිච්ඡාදි’’න්ති (චූළව. 261) වචනතො තිස්සො පටිච්ඡාදියො වට්ටන්ති. එත්ථ ච ජන්තාඝරපටිච්ඡාදි උදකපටිච්ඡාදි ච පරිකම්මං කරොන්තස්සෙව වට්ටති, සෙසෙසු අභිවාදනාදීසු න වට්ටති. වත්ථපටිච්ඡාදි පන සබ්බකම්මෙසු වට්ටති. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องปกปิด 3 อย่าง คือ เครื่องปกปิดด้วยเรือนไฟ เครื่องปกปิดด้วยน้ำ และเครื่องปกปิดด้วยผ้า เพราะเหตุนั้น เครื่องปกปิด 3 อย่างนี้จึงควร ในที่นี้ เครื่องปกปิดด้วยเรือนไฟและเครื่องปกปิดด้วยน้ำ ย่อมควรแก่ภิกษุผู้กำลังทำการขัดสีเท่านั้น ไม่ควรในกิจอื่นๆ มีการไหว้เป็นต้น ส่วนเครื่องปกปิดด้วยผ้า ย่อมควรในกิจทั้งปวง 32. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පුප්ඵාභිකිණ්ණෙසු සයනෙසු සයිතබ්බං, යො සසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 264) වචනතො පුප්ඵෙහි සන්ථතෙසු සයනෙසු න සයිතබ්බං, ගන්ධගන්ධං පන ගහෙත්වා කවාටෙ පඤ්චඞ්ගුලිං දාතුං වට්ටති පුප්ඵං ගහෙත්වා විහාරෙ එකමන්තං නික්ඛිපිතුං. ๓๒. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนอนบนที่นอนที่เกลื่อนกล่นด้วยดอกไม้ ภิกษุใดนอน ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงนอนบนที่นอนที่ปูลาดด้วยดอกไม้ แต่การถือเอาของหอมมาประทับรอยมือ 5 นิ้วที่บานประตูย่อมควร การถือเอาดอกไม้ไปวางไว้ ณ ที่ข้างหนึ่งในวิหารย่อมควร 33. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආසිත්තකූපධානෙ භුඤ්ජිතබ්බං, යො භුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 264) වචනතො ආසිත්තකූපධානෙ ඨපෙත්වා න භුඤ්ජිතබ්බං. ආසිත්තකූපධානන්ති තම්බලොහෙන වා රජතෙන වා කතාය පෙළාය එතං අධිවචනං, පටික්ඛිත්තත්තා පන දාරුමයාපි න වට්ටති. ๓๓. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงฉันในผอบที่หล่อด้วยโลหะ ภิกษุใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงวางอาหารไว้ในผอบที่หล่อด้วยโลหะแล้วฉัน คำว่า 'อาสิตตกูปธาน' นี้ เป็นชื่อของผอบที่ทำด้วยทองแดงหรือเงิน แต่เพราะเป็นของที่ทรงห้ามแล้ว แม้ผอบที่ทำด้วยไม้ก็ไม่ควร 34. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මළොරික’’න්ති (චූළව. 264) වචනතො මළොරිකාය ඨපෙත්වා භුඤ්ජිතුං වට්ටති. මළොරිකාති දණ්ඩාධාරකො වුච්චති. යට්ඨිආධාරකපණ්ණාධාරකපච්ඡිකපීඨාදීනිපි එත්ථෙව පවිට්ඨානි. ආධාරකසඞ්ඛෙපගමනතො හි පට්ඨාය ඡිද්දං විද්ධම්පි අවිද්ධම්පි වට්ටතියෙව. ๓๔. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตมาฬอริกา (เชิงบาตร)” เพราะพระดำรัสนี้ จึงควรฉันโดยวางไว้บนมาฬอริกา คำว่า “มาฬอริกา” หมายถึง เชิงบาตรที่มีด้าม แม้เชิงบาตรที่ทำด้วยไม้เท้า เชิงบาตรที่ทำด้วยใบไม้ ตะกร้า และตั่งเป็นต้น ก็สงเคราะห์เข้าในมาฬอริกานี้เอง แท้จริง ตั้งแต่ถึงลักษณะที่เป็นเชิงบาตรแล้ว ไม่ว่าจะมีรูหรือไม่มีรู ก็ย่อมควรทั้งนั้น 35. ‘‘න[Pg.444], භික්ඛවෙ, එකභාජනෙ භුඤ්ජිතබ්බං, යො භුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චූළව. 264) ආදිවචනතො න එකභාජනෙ භුඤ්ජිතබ්බං, න එකථාලකෙ පාතබ්බං. සචෙ පන එකො භික්ඛු භාජනතො ඵලං වා පූපං වා ගහෙත්වා ගච්ඡති, තස්මිං අපගතෙ ඉතරස්ස සෙසකං භුඤ්ජිතුං වට්ටති, ඉතරස්සපි තස්මිං ඛීණෙ පුන ගහෙතුං වට්ටති. ๓๕. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงฉันในภาชนะเดียวกัน ผู้ใดฉัน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสเป็นต้นนี้ จึงไม่พึงฉันในภาชนะเดียวกัน ไม่พึงดื่มในถาดเดียวกัน แต่ถ้าภิกษุรูปหนึ่งหยิบผลไม้หรือขนมจากภาชนะแล้วหลีกไป เมื่อภิกษุนั้นหลีกไปแล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งควรฉันส่วนที่เหลือได้ และแม้เมื่อส่วนที่เหลือนั้นหมดแล้ว ภิกษุอีกรูปหนึ่งนั้น (รูปที่หลีกไป) ก็ควรมาหยิบอีกได้ ‘‘න, භික්ඛවෙ, එකමඤ්චෙ තුවට්ටිතබ්බං, යො තුවට්ටෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චූළව. 264) ආදිවචනතො න එකමඤ්චෙ නිපජ්ජිතබ්බං, න එකත්ථරණෙ නිපජ්ජිතබ්බං. වවත්ථානං පන දස්සෙත්වා මජ්ඣෙ කාසාවං වා කත්තරයට්ඨිං වා අන්තමසො කායබන්ධනම්පි ඨපෙත්වා නිපජ්ජන්තානං අනාපත්ති. එකපාවුරණෙහි එකත්ථරණපාවුරණෙහි ච න නිපජ්ජිතබ්බං. එකං අත්ථරණඤ්චෙව පාවුරණඤ්ච එතෙසන්ති එකත්ථරණපාවුරණා. සංහාරිමානං පාවාරත්ථරණකටසාරකාදීනං එකං අන්තං අත්ථරිත්වා එකං පාරුපිත්වා නිපජ්ජන්තානමෙතං අධිවචනං. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนอนบนเตียงเดียวกัน ผู้ใดนอน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสเป็นต้นนี้ จึงไม่พึงนอนบนเตียงเดียวกัน ไม่พึงนอนบนเครื่องลาดเดียวกัน แต่ถ้าแสดงเขตแบ่งกั้นแล้ว วางผ้ากาสาวะ หรือไม้เท้า หรือแม้แต่ประคดเอวไว้ตรงกลาง เมื่อนอนย่อมไม่ต้องอาบัติ ไม่พึงนอนโดยมีผ้าห่มผืนเดียวกัน และไม่พึงนอนโดยมีเครื่องลาดและผ้าห่มผืนเดียวกัน คำว่า “มีเครื่องลาดและผ้าห่มผืนเดียวกัน” นี้ หมายถึงภิกษุเหล่านั้นมีเครื่องลาดผืนเดียวและผ้าห่มผืนเดียว คำนี้เป็นชื่อเรียกภิกษุที่นอนโดยปูปลายข้างหนึ่งและห่มปลายอีกข้างหนึ่งของผ้าห่ม เครื่องลาด หรือเสื่อลำแพนเป็นต้นที่พับได้ 36. ‘‘න, භික්ඛවෙ, චෙලප්පටිකා අක්කමිතබ්බා, යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 268) වචනතො න චෙලසන්ථාරො අක්කමිතබ්බො, ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිහීනං මඞ්ගලත්ථාය යාචියමානෙන චෙලප්පටිකං අක්කමිතු’’න්ති (චූළව. 268) වචනතො පන කාචි ඉත්ථී (චූළව. අට්ඨ. 268) අපගතගබ්භා වා හොති ගරුගබ්භා වා, එවරූපෙසු ඨානෙසු මඞ්ගලත්ථාය යාචියමානෙන අක්කමිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ධොතපාදකං අක්කමිතු’’න්ති (චූළව. 268) වචනතො පාදධොවනට්ඨානෙ ධොතෙහි පාදෙහි අක්කමනත්ථාය අත්ථතපච්චත්ථරණං අක්කමිතුං වට්ටති. ๓๖. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเหยียบแผ่นผ้า ผู้ใดเหยียบ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสนี้ จึงไม่พึงเหยียบผ้าที่ลาดไว้ แต่เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ที่คฤหัสถ์อ้อนวอนเพื่อความเป็นมงคล เหยียบแผ่นผ้าได้” ดังนั้น หากสตรีบางคนแท้งครรภ์หรือมีครรภ์แก่ ในที่เช่นนั้น ภิกษุผู้ที่เขาอ้อนวอนเพื่อความเป็นมงคล ควรเหยียบได้ เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เหยียบผ้าที่ลาดไว้สำหรับเท้าที่ล้างแล้ว” จึงควรเหยียบผ้าปูรองที่ลาดไว้เพื่อเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้วในที่สำหรับล้างเท้า 37. ‘‘න, භික්ඛවෙ, කතකං පරිභුඤ්ජිතබ්බං, යො පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 269) වචනතො කතකං න වට්ටති. කතකං නාම පදුමකණ්ණිකාකාරං පාදඝංසනත්ථං කණ්ටකෙ උට්ඨාපෙත්වා කතං. තං වට්ටං වා හොතු චතුරස්සාදිභෙදං වා, බාහුලිකානුයොගත්තා පටික්ඛිත්තමෙව, නෙව පටිග්ගහෙතුං, න පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො පාදඝංසනියො සක්ඛරං කථලං සමුද්දඵෙණක’’න්ති (චූළව. 269) වචනතො සක්ඛරාදීහි පාදඝංසනං වට්ටති. සක්ඛරාති පාසාණො වුච්චති, පාසාණඵෙණකොපි වට්ටතියෙව. ๓๗. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงใช้กะตะกะ ผู้ใดใช้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสนี้ กะตะกะจึงไม่ควร คำว่า “กะตะกะ” คือสิ่งที่ทำขึ้นเพื่อขัดเท้า โดยทำให้มีหนามแหลมรูปเหมือนฝักบัว สิ่งนั้นไม่ว่าจะเป็นรูปกลมหรือรูปสี่เหลี่ยมเป็นต้น ก็ถูกห้ามแล้วนั่นเอง เพราะเป็นการประกอบความพยายามเพื่อความฟุ่มเฟือย ไม่ควรรับและไม่ควรใช้ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องขัดเท้า ๓ อย่าง คือ หินกรวด กระเบื้อง และหินฟองน้ำทะเล” เพราะพระดำรัสนี้ เครื่องขัดเท้าที่ทำด้วยหินกรวดเป็นต้นจึงควร คำว่า “ศักขระ” หมายถึง หิน แม้หินฟองน้ำก็ควรเช่นกัน 38. ‘‘න[Pg.445], භික්ඛවෙ, චාමරිබීජනී ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 269) වචනතො චාමරිවාලෙහි කතබීජනී න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මකසබීජනිං. අනුජානාමි භික්ඛවෙ තිස්සො බීජනියො වාකමයං උසීරමයං මොරපිඤ්ඡමයං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, විධූපනඤ්ච තාලවණ්ටඤ්චා’’ති (චූළව. 269) වචනතො මකසබීජනීආදි වට්ටති. තත්ථ විධූපනන්ති බීජනී වුච්චති. තාලවණ්ටං පන තාලපණ්ණෙහි වා කතං හොතු වෙළුදන්තවිලීවෙහි වා මොරපිඤ්ඡෙහි වා චම්මවිකතීහි වා, සබ්බං වට්ටති. මකසබීජනී දන්තමයවිසාණමයදණ්ඩකාපි වට්ටති. වාකමයබීජනියා කෙතකපාරොහකුන්තාලපණ්ණාදිමයාපි සඞ්ගහිතා. ๓๘. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทรงพัดขนจามรี ผู้ใดทรง พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะพระดำรัสนี้ พัดที่ทำด้วยขนหางจามรีจึงไม่ควร “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัดไล่ยุง ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัด ๓ อย่าง คือ พัดทำด้วยเปลือกไม้ พัดทำด้วยหญ้าแฝก พัดทำด้วยขนหางนกยูง ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัดสี่เหลี่ยมและพัดใบตาล” เพราะพระดำรัสนี้ พัดไล่ยุงเป็นต้นจึงควร ในคำนั้น คำว่า “วิธูปนะ” หมายถึง พัดสี่เหลี่ยม ส่วนพัดใบตาล ไม่ว่าจะทำด้วยใบตาล หรือด้วยซี่ไม้ไผ่และซี่งาช้าง หรือด้วยขนหางนกยูง หรือด้วยหนังชนิดต่างๆ ก็ควรทั้งนั้น พัดไล่ยุงแม้จะมีด้ามที่ทำด้วยงาและทำด้วยเขาสัตว์ก็ควร ในพัดที่ทำด้วยเปลือกไม้ ท่านก็สงเคราะห์พัดที่ทำด้วยรากอากาศต้นลำเจียกและใบตาลหนุ่มเป็นต้นเข้าด้วย 39. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඡත්තං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස ඡත්ත’’න්ති (චූළව. 270) වචනතො අගිලානෙන ඡත්තං න ධාරෙතබ්බං. යස්ස පන කායඩාහො වා පිත්තකොපො වා හොති චක්ඛු වා දුබ්බලං, අඤ්ඤො වා කොචි ආබාධො විනා ඡත්තෙන උප්පජ්ජති, තස්ස ගාමෙ වා අරඤ්ඤෙ වා ඡත්තං වට්ටති. වස්සෙ පන චීවරගුත්තත්ථම්පි වාළමිගචොරභයෙසු අත්තගුත්තත්ථම්පි වට්ටති, එකපණ්ණච්ඡත්තං පන සබ්බත්ථෙව වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අගිලානෙනපි ආරාමෙ ආරාමූපචාරෙ ඡත්තං ධාරෙතු’’න්ති (චූළව. 270) වචනතො පන අගිලානස්සපි ආරාමආරාමූපචාරෙසු ඡත්තං ධාරෙතුං වට්ටති. ๓๙. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงกั้นร่ม ผู้ใดกั้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตร่มแก่ภิกษุอาพาธ” เพราะพระดำรัสนี้ ภิกษุผู้ไม่อาพาธไม่พึงกั้นร่ม แต่ภิกษุใดมีความร้อนในกาย หรือมีดีกำเริบ หรือมีนัยน์ตาอ่อนแอ หรือมีอาพาธอื่นใดที่เกิดขึ้นหากไม่มีร่ม ภิกษุนั้นจะกั้นร่มในบ้านหรือในป่าก็ควร ส่วนในฤดูฝน จะกั้นร่มเพื่อรักษาจีวรก็ดี เพื่อรักษาตนจากภัยสัตว์ร้ายและโจรก็ดี ก็ควร ส่วนร่มใบไม้ใบเดียว ย่อมควรในที่ทั้งปวงทีเดียว เพราะพระดำรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แม้ภิกษุผู้ไม่อาพาธกั้นร่มได้ในอารามและในบริเวณอาราม” ดังนั้น แม้ภิกษุผู้ไม่อาพาธก็ควรที่จะกั้นร่มได้ในอารามและในบริเวณอาราม 40. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝා නඛා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මංසප්පමාණෙන නඛං ඡින්දිතු’’න්ති (චූළව. 274) වචනතො දීඝා නඛා ඡින්දිතබ්බා. ‘‘න, භික්ඛවෙ, වීසතිමට්ඨං කාරාපෙතබ්බං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, මලමත්තං අපකඩ්ඪිතු’’න්ති (චූළව. 274) වචනතො වීසතිපි නඛෙ ලිඛිතමට්ඨෙ කාරාපෙතුං න වට්ටති, නඛතො මලමත්තං පන අපකඩ්ඪිතුං වට්ටති. ๔๐. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไว้เล็บยาว ผู้ใดไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ตัดเล็บเพียงพอดีกับเนื้อ” เพราะพระดำรัสนี้ เล็บยาวจึงควรตัด “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ขัดเล็บทั้ง ๒๐ ผู้ใดให้ทำ พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเพียงเพื่อนำสิ่งสกปรกออกเท่านั้น” เพราะพระดำรัสนี้ จึงไม่ควรให้ขัดเล็บทั้ง ๒๐ ให้เกลี้ยงเกลา แต่การนำเพียงสิ่งสกปรกออกจากเล็บนั้นควร ‘‘න, භික්ඛවෙ, සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතබ්බං, යො සංහරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතු’’න්ති (චූළව. 275) වචනතො ගණ්ඩවණාදිආබාධං විනා සම්බාධෙ ලොමං සංහරාපෙතුං න වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝං නාසිකාලොමං ධාරෙතබ්බං, යො [Pg.446] ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 275) වචනතො සණ්ඩාසෙන නාසිකාලොමං සංහරාපෙතුං වට්ටති. සක්ඛරාදීහි නාසිකාලොමං ගාහාපනෙපි ආපත්ති නත්ථි, අනුරක්ඛණත්ථං පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සණ්ඩාස’’න්ති (චූළව. 275) සණ්ඩාසො අනුඤ්ඤාතො. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පලිතං ගාහාපෙතබ්බං, යො ගාහාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 275) වචනතො පලිතං ගාහාපෙතුං න වට්ටති. යං පන භමුකාය වා නලාටෙ වා දාඨිකාය වා උග්ගන්ත්වා බීභච්ඡං හුත්වා ඨිතං, තාදිසං ලොමං පලිතං වා අපලිතං වා ගාහාපෙතුං වට්ටති. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ถอนขนในที่ลับ ผู้ใดให้ถอน พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถอนขนในที่ลับเพราะอาพาธ” เพราะเหตุนั้น การให้ถอนขนในที่ลับโดยไม่มีอาพาธ เช่น ฝีหรือแผล เป็นต้น จึงไม่ควร “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไว้ขนจมูกยาว ผู้ใดไว้ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น การให้ถอนขนจมูกด้วยแหนบจึงควร แม้การให้ถอนขนจมูกด้วยหินกรวดเป็นต้น ก็ไม่มีอาบัติ แต่เพื่อการรักษา “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตแหนบ” แหนบจึงเป็นสิ่งที่อนุญาตแล้ว “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ถอนผมหงอก ผู้ใดให้ถอน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น การให้ถอนผมหงอกจึงไม่ควร แต่ขนใดที่ขึ้นที่คิ้ว หรือหน้าผาก หรือหนวดเครา แล้วดูน่าเกลียด ขนเช่นนั้น ไม่ว่าจะเป็นผมหงอกหรือไม่หงอก ก็พึงให้ถอนได้ 41. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අකායබන්ධනෙන ගාමො පවිසිතබ්බො, යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 278) වචනතො අකායබන්ධනෙන ගාමො න පවිසිතබ්බො, අබන්ධිත්වා නික්ඛමන්තෙන යත්ථ සරති, තත්ථ බන්ධිතබ්බං. ‘‘ආසනසාලාය බන්ධිස්සාමී’’ති ගන්තුං වට්ටති, සරිත්වා යාව න බන්ධති, න තාව පිණ්ඩාය චරිතබ්බං. ๔๑. “ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงเข้าไปสู่หมู่บ้านโดยไม่มีประคดเอว ผู้ใดเข้าไป พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงเข้าไปสู่หมู่บ้านโดยไม่มีประคดเอว ภิกษุผู้ไม่ได้รัดประคดเอวแล้วออกไป ระลึกได้ ณ ที่ใด พึงรัดประคดเอว ณ ที่นั้น ภิกษุคิดว่า “เราจักไปรัดที่โรงฉัน” ดังนี้แล้วไป ก็ควร เมื่อระลึกได้แล้ว ตราบใดที่ยังไม่รัดประคดเอว ตราบนั้นไม่พึงเที่ยวบิณฑบาต 42. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගිහිනිවත්ථං නිවාසෙතබ්බං, යො නිවාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චූළව. 280) ආදිවචනතො හත්ථිසොණ්ඩාදිවසෙන ගිහිනිවත්ථං න නිවාසෙතබ්බං, සෙතපටපාරුතාදිවසෙන න ගිහිපාරුතං පාරුපිතබ්බං, මල්ලකම්මකරාදයො විය කච්ඡං බන්ධිත්වා න නිවාසෙතබ්බං. එවං නිවාසෙතුං ගිලානස්සපි මග්ගප්පටිපන්නස්සපි න වට්ටති. යම්පි මග්ගං ගච්ඡන්තා එකං වා ද්වෙ වා කොණෙ උක්ඛිපිත්වා අන්තරවාසකස්ස උපරි ලග්ගන්ති, අන්තො වා එකං කාසාවං තථා නිවාසෙත්වා බහි අපරං නිවාසෙන්ති, සබ්බං න වට්ටති. ගිලානො පන අන්තොකාසාවස්ස ඔවට්ටිකං දස්සෙත්වා අපරං උපරි නිවාසෙතුං ලභති, අගිලානෙන ද්වෙ නිවාසෙන්තෙන සගුණං කත්වා නිවාසෙතබ්බානි. ๔๒. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงนุ่งอย่างคฤหัสถ์ ผู้ใดนุ่ง พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้นเป็นต้น ภิกษุไม่พึงนุ่งอย่างคฤหัสถ์ด้วยอำนาจการนุ่งแบบงวงช้างเป็นต้น ไม่พึงห่มอย่างคฤหัสถ์ด้วยอำนาจการห่มผ้าขาวเป็นต้น ไม่พึงนุ่งโดยการรัดชายผ้าเหมือนพวกนักมวยหรือกรรมกรเป็นต้น การนุ่งห่มเช่นนั้นไม่ควรแม้แก่ภิกษุอาพาธและภิกษุผู้เดินทาง ภิกษุทั้งหลายผู้เดินทางยกมุมผ้าผืนหนึ่งหรือสองมุมขึ้นแล้วเหน็บไว้บนผ้าอันตรวาสกก็ดี หรือนุ่งผ้ากาสาวะผืนหนึ่งไว้ข้างในอย่างนั้นแล้วนุ่งอีกผืนหนึ่งไว้ข้างนอกก็ดี ทั้งหมดนั้นไม่ควร แต่ภิกษุอาพาธเผยขอบผ้ากาสาวะที่นุ่งไว้ข้างในแล้วนุ่งอีกผืนหนึ่งทับข้างบนได้ ภิกษุผู้ไม่อาพาธเมื่อนุ่งสองผืน พึงทำให้เป็นผ้าสองชั้นแล้วจึงนุ่ง 43. ‘‘න, භික්ඛවෙ, උභතොකාජං හරිතබ්බං, යො හරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 281) වචනතො උභතොකාජං හරිතුං න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, එකතොකාජං අන්තරාකාජං සීසභාරං ඛන්ධභාරං කටිභාරං ඔලම්බක’’න්ති වචනතො එකතොකාජාදිං හරිතුං වට්ටති. ๔๓. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงหาบของสองข้าง ผู้ใดหาบ พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น การหาบของสองข้างจึงไม่ควร “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตการหาบข้างเดียว การหาบตรงกลาง การทูนบนศีรษะ การแบกบนบ่า การกระเตงที่เอว และการถือห้อย” เพราะเหตุนั้น การหาบข้างเดียวเป็นต้นจึงควร 44. ‘‘න, භික්ඛවෙ, දීඝං දන්තකට්ඨං ඛාදිතබ්බං, යො ඛාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 282) වචනතො න දීඝං දන්තකට්ඨං ඛාදිතබ්බං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගුලපරමං [Pg.447] දන්තකට්ඨං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතුරඞ්ගුලපච්ඡිමං දන්තකට්ඨ’’න්ති (චූළව. 282) වචනතො මනුස්සානං පමාණඞ්ගුලෙන අට්ඨඞ්ගුලපරමං චතුරඞ්ගුලපච්ඡිමඤ්ච දන්තකට්ඨං ඛාදිතබ්බං. ๔๔. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเคี้ยวไม้สีฟันยาว ผู้ใดเคี้ยว พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้น ไม่พึงเคี้ยวไม้สีฟันยาว “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม้สีฟันยาวอย่างยิ่ง ๘ องคุลี ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม้สีฟันสั้นอย่างต่ำ ๔ องคุลี” เพราะเหตุนั้น ภิกษุพึงเคี้ยวไม้สีฟันที่ยาวอย่างยิ่ง ๘ องคุลี และสั้นอย่างต่ำ ๔ องคุลี ด้วยองคุลีประมาณของมนุษย์ 45. ‘‘න, භික්ඛවෙ, රුක්ඛො අභිරුහිතබ්බො, යො අභිරුහෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සති කරණීයෙ පොරිසං රුක්ඛං අභිරුහිතුං ආපදාසු යාවදත්ථ’’න්ති (චූළව. 284) වචනතො න රුක්ඛං අභිරුහිතබ්බං, සුක්ඛකට්ඨගහණාදිකිච්චෙ පන සති පුරිසප්පමාණං අභිරුහිතුං වට්ටති. ආපදාසූති වාළමිගාදයො වා දිස්වා මග්ගමූළ්හො වා දිසා ඔලොකෙතුකාමො හුත්වා දවඩාහං වා උදකොඝං වා ආගච්ඡන්තං දිස්වා අතිඋච්චම්පි රුක්ඛං ආරොහිතුං වට්ටති. ๔๕. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงขึ้นต้นไม้ ผู้ใดขึ้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีกิจที่ควรทำ เราอนุญาตให้ขึ้นต้นไม้สูงชั่วตัวบุรุษ ในคราวมีภัย อนุญาตให้ขึ้นได้ตามต้องการ” เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงขึ้นต้นไม้ แต่เมื่อมีกิจเช่นการเก็บฟืนแห้งเป็นต้น ควรขึ้นได้สูงชั่วตัวบุรุษ คำว่า “ในคราวมีภัย” คือ เมื่อเห็นสัตว์ร้ายเป็นต้น หรือภิกษุผู้หลงทางต้องการมองดูทิศ หรือเมื่อเห็นไฟป่า หรือเห็นห้วงน้ำหลากมา จะขึ้นต้นไม้ที่สูงมากก็ได้ 46. ‘‘න, භික්ඛවෙ, බුද්ධවචනං ඡන්දසො ආරොපෙතබ්බං, යො ආරොපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සකාය නිරුත්තියා බුද්ධවචනං පරියාපුණිතු’’න්ති (චූළව. 285) වචනතො වෙදං විය බුද්ධවචනං සක්කටභාසාය වාචනාමග්ගං ආරොචෙතුං න වට්ටති, සකාය පන මාගධිකාය නිරුත්තියා පරියාපුණිතබ්බං. ๔๖. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงยกพุทธพจน์ขึ้นสู่ฉันทลักษณ์ (ภาษาสันสกฤต) ผู้ใดยกขึ้น พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เรียนพุทธพจน์ด้วยภาษาของตน” เพราะเหตุนั้น การยกพุทธพจน์ขึ้นสู่แนวทางแห่งการอ่านด้วยภาษาสันสกฤตเหมือนคัมภีร์พระเวทจึงไม่ควร แต่พึงเรียนด้วยภาษาของตนคือภาษามาคธี 47. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලොකායතං පරියාපුණිතබ්බං, යො පරියාපුණෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති(චඌළව. 286) ආදිවචනතො ලොකායතසඞ්ඛාතං ‘‘සබ්බං උච්ඡිට්ඨං, සබ්බං අනුච්ඡිට්ඨං, සෙතො කාකො, කාළො බකො ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනා’’ති එවමාදිනිරත්ථකකාරණපටිසංයුත්තං තිත්ථියසත්ථං නෙව පරියාපුණිතබ්බං, න පරස්ස වාචෙතබ්බං. න ච තිරච්ඡානවිජ්ජා පරියාපුණිතබ්බා, න පරස්ස වාචෙතබ්බා. ๔๗. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเรียนโลกายตศาสตร์ ผู้ใดเรียน พึงปรับอาบัติทุกกฏ” เพราะเหตุนั้นเป็นต้น คัมภีร์ของเดียรถีย์ที่เรียกว่าโลกายตศาสตร์ ซึ่งประกอบด้วยเหตุผลที่ไร้ประโยชน์ เช่น “ทุกอย่างเป็นของเดน ทุกอย่างไม่เป็นของเดน กาขาว นกยางดำ ด้วยเหตุนี้และเหตุนี้” เป็นต้น ภิกษุไม่พึงเรียนและไม่พึงสอนผู้อื่น และไม่พึงเรียนเดรัจฉานวิชา ไม่พึงสอนผู้อื่น 48. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඛිපිතෙ ‘ජීවා’ති වත්තබ්බො, යො වදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිහීනං ‘ජීවථ භන්තෙ’ති වුච්චමානෙන ‘චිරං ජීවා’ති වත්තු’’න්ති (චූළව. 288) වචනතො ඛිපිතෙ ‘‘ජීවා’’ති න වත්තබ්බං, ගිහිනා පන ‘‘ජීවථා’’ති වුච්චමානෙන ‘‘චිරං ජීවා’’ති වත්තුං වට්ටති. ๔๘. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีการจาม ไม่พึงกล่าวว่า ‘ขอให้มีชีวิตอยู่’ ผู้ใดกล่าว พึงปรับอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุถูกคฤหัสถ์กล่าวว่า ‘ท่านเจ้าข้า ขอจงมีชีวิตอยู่’ เราอนุญาตให้กล่าวว่า ‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน’” เพราะเหตุนั้น เมื่อมีการจามจึงไม่พึงกล่าวว่า “ขอให้มีชีวิตอยู่” แต่เมื่อภิกษุถูกคฤหัสถ์กล่าวว่า “ขอจงมีชีวิตอยู่” พึงกล่าวว่า “ขอจงมีชีวิตยืนนาน” ได้ 49. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ලසුණං ඛාදිතබ්බං, යො ඛාදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආබාධපච්චයා ලසුණං ඛාදිතු’’න්ති (චූළව. 289) වචනතො ආබාධං [Pg.448] විනා ලසුණං ඛාදිතුං න වට්ටති, සූපසම්පාකාදීසු (පාචි. අට්ඨ. 797) පක්ඛිත්තං පන වට්ටති. තඤ්හි පච්චමානෙසු මුග්ගසූපාදීසු වා මච්ඡමංසවිකතියා වා තෙලෙ වා බදරසාළවාදීසු වා අම්බිලසාකාදීසු වා උත්තරිභඞ්ගෙසු වා යත්ථ කත්ථචි අන්තමසො යාගුභත්තෙපි පක්ඛිත්තං වට්ටති. ๔๙. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงฉันกระเทียม ผู้ใดฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ฉันกระเทียมเพราะเหตุแห่งอาพาธ" (จุลลวรรค 289) เพราะพระดำรัสนี้ การฉันกระเทียมโดยไม่มีอาพาธจึงไม่ควร แต่ที่ใส่ลงในแกงที่ปรุงเสร็จแล้วเป็นต้น ควร. แท้จริง กระเทียมนั้น เมื่อใส่ลงในแกงถั่วเป็นต้น หรือในอาหารจำพวกปลาและเนื้อ หรือในน้ำมัน หรือในของหวานที่ทำด้วยพุทราเป็นต้น หรือในแกงส้มหรือผักดองเป็นต้น หรือในกับข้าวเป็นต้น หรือแม้ในข้าวต้มและข้าวสวยก็ตาม ในที่ใดที่หนึ่ง ควรทั้งนั้น. 50. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අධොතෙහි පාදෙහි සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං, යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො අධොතෙහි පාදෙහි මඤ්චපීඨාදිසෙනාසනං පරිකම්මකතා වා භූමි න අක්කමිතබ්බා. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අල්ලෙහි පාදෙහි සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං, යො අක්කමෙය්‍ය ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො යෙහි (චූළව. අට්ඨ. 324) අක්කන්තට්ඨානෙ උදකං පඤ්ඤායති, එවරූපෙහි අල්ලපාදෙහි පරිභණ්ඩකතා භූමි වා සෙනාසනං වා න අක්කමිතබ්බං. සචෙ පන උදකසිනෙහමත්තමෙව පඤ්ඤායති, න උදකං, වට්ටති. පාදපුඤ්ඡනිං පන අල්ලපාදෙහිපි අක්කමිතුං වට්ටතියෙව. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඋපාහනෙන සෙනාසනං අක්කමිතබ්බං, යො අක්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො ධොතපාදෙහි අක්කමිතබ්බට්ඨානං සඋපාහනෙන අක්කමිතුං න වට්ටති. ๕๐. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง ผู้ใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะมีเตียงและตั่งเป็นต้น หรือพื้นดินที่ตกแต่งแล้วด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยเท้าที่เปียก ผู้ใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ อันภิกษุไม่พึงเหยียบพื้นดินที่ฉาบทาแล้วหรือเสนาสนะด้วยเท้าที่เปียกเช่นนั้น ซึ่งเมื่อเหยียบลงไปแล้วปรากฏน้ำในที่ที่เหยียบ. แต่ถ้าปรากฏเพียงความชุ่มชื้นของน้ำเท่านั้น ไม่ปรากฏน้ำ ควรอยู่. ส่วนผ้าเช็ดเท้า แม้จะเหยียบด้วยเท้าที่เปียกก็ควร. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยรองเท้า ผู้ใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ การเหยียบสถานที่ที่พึงเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้วด้วยรองเท้า ไม่ควร. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පරිකම්මකතාය භූමියා නිට්ඨුභිතබ්බං, යො නිට්ඨුභෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො පරිකම්මකතාය භූමියා න නිට්ඨුභිතබ්බං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඛෙළමල්ලක’’න්ති (චූළව. 324) එවං අනුඤ්ඤාතෙ ඛෙළමල්ලකෙ නිට්ඨුභිතබ්බං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චොළකෙන පලිවෙඨෙතු’’න්ති (චූළව. 324) වචනතො සුධාභූමියා වා පරිභණ්ඩභූමියා වා මඤ්චපීඨං නික්ඛිපන්තෙන සචෙ තට්ටිකා වා කටසාරකො වා නත්ථි, චොළකෙන මඤ්චපීඨානං පාදා වෙඨෙතබ්බා, තස්මිං අසති පණ්ණම්පි අත්ථරිතුං වට්ටති, කිඤ්චි අනත්ථරිත්වා ඨපෙන්තස්ස පන දුක්කටං. යදි පන තත්ථ නෙවාසිකා අනත්ථතාය භූමියාපි ඨපෙන්ති, අධොතපාදෙහිපි වළඤ්ජෙන්ති, තථෙව වළඤ්ජෙතුං වට්ටති. "ภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุไม่พึงถ่มน้ำลายลงบนพื้นดินที่ตกแต่งแล้ว ผู้ใดถ่ม ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ อันภิกษุไม่พึงถ่มน้ำลายลงบนพื้นดินที่ตกแต่งแล้ว. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตกระโถน" (จุลลวรรค 324) เมื่อทรงอนุญาตกระโถนไว้อย่างนี้แล้ว พึงถ่มน้ำลายลงในกระโถน. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พันด้วยผ้า" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ เมื่อภิกษุจะวางเตียงหรือตั่งลงบนพื้นดินที่ฉาบด้วยปูนขาวหรือพื้นดินที่ฉาบทาแล้ว หากไม่มีเสื่อหรือเครื่องปูลาด พึงพันขาเตียงและตั่งด้วยผ้า. เมื่อไม่มีผ้านั้น แม้การปูด้วยใบไม้ก็ควร. ส่วนภิกษุผู้วางลงโดยไม่ปูลาดอะไรเลย ต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ถ้าในอาวาสนั้น ภิกษุผู้อยู่ประจำวางลงแม้บนพื้นดินที่ไม่ได้ปูลาด และใช้สอยแม้ด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง ก็ควรใช้สอยได้เช่นนั้นเหมือนกัน. ‘‘න, භික්ඛවෙ, පරිකම්මකතා භිත්ති අපස්සෙතබ්බා, යො අපස්සෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 324) වචනතො පරිකම්මකතා භිත්ති සෙතභිත්ති වා හොතු චිත්තකම්මකතා වා, න අපස්සෙතබ්බා. න කෙවලඤ්ච භිත්තිමෙව, ද්වාරම්පි වාතපානම්පි අපස්සෙනඵලකම්පි පාසාණත්ථම්භම්පි රුක්ඛත්ථම්භම්පි චීවරෙන වා යෙන කෙනචි අප්පටිච්ඡාදෙත්වා අපස්සිතුං න ලභති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ[Pg.449], පච්චත්ථරිත්වා නිපජ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 325) වචනතො පන ධොතපාදෙහි අක්කමිතබ්බං, පරිභණ්ඩකතං භූමිං වා භූමත්ථරණං සෙනාසනං වා සඞ්ඝිකමඤ්චපීඨං වා අත්තනො සන්තකෙන පච්චත්ථරණෙන පච්චත්ථරිත්වාව නිපජ්ජිතබ්බං. සචෙ නිද්දායතොපි පච්චත්ථරණෙ සඞ්කුටිතෙ කොචි සරීරාවයවො මඤ්චං වා පීඨං වා ඵුසති, ආපත්තියෙව, ලොමෙසු පන ඵුසන්තෙසු ලොමගණනාය ආපත්තියො. පරිභොගසීසෙන අපස්සයන්තස්සපි එසෙව නයො. හත්ථතලපාදතලෙහි පන ඵුසිතුං අක්කමිතුං වා වට්ටති, මඤ්චං වා පීඨං වා හරන්තස්ස කායෙ පටිහඤ්ඤති, අනාපත්ති. "ภิกษุทั้งหลาย ฝาผนังที่ตกแต่งแล้วไม่พึงพิง ผู้ใดพิง ต้องอาบัติทุกกฏ" (จุลลวรรค 324) เพราะพระดำรัสนี้ ฝาผนังที่ตกแต่งแล้ว ไม่ว่าจะเป็นฝาผนังสีขาวหรือฝาผนังที่เขียนภาพ ก็ไม่พึงพิง. และไม่ใช่เพียงฝาผนังเท่านั้น แม้ประตู หน้าต่าง แผ่นไม้สำหรับพิง เสาหิน เสาไม้ ก็ไม่พึงพิงโดยไม่ปกปิดด้วยจีวรหรือผ้าอย่างใดอย่างหนึ่ง. "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปูลาดแล้วจึงนอน" (จุลลวรรค 325) เพราะพระดำรัสนี้ พึงเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้ว พึงนอนบนพื้นดินที่ฉาบทาแล้ว หรือเครื่องปูลาดบนพื้น หรือเสนาสนะ หรือเตียงตั่งของสงฆ์ โดยปูลาดด้วยผ้าปูลาดที่เป็นของตนเองเท่านั้นจึงพึงนอน. หากแม้เมื่อภิกษุหลับไปแล้ว ผ้าปูลาดเกิดยับย่น ส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายไปถูกเตียงหรือตั่ง ต้องอาบัติแน่นอน. แต่ถ้าขนถูก ต้องอาบัติเป็นจำนวนเส้นขน. แม้สำหรับภิกษุผู้พิงโดยมุ่งจะใช้สอย ก็นัยเดียวกันนี้. แต่การถูกหรือเหยียบด้วยฝ่ามือและฝ่าเท้า ควรอยู่. เมื่อภิกษุยกเตียงหรือตั่งออกไป ร่างกายไปกระทบเข้า ไม่ต้องอาบัติ. 51. ‘‘දසයිමෙ, භික්ඛවෙ, අවන්දියා. පුරෙඋපසම්පන්නෙන පච්ඡුපසම්පන්නො අවන්දියො, අනුපසම්පන්නො අවන්දියො, නානාසංවාසකො වුඩ්ඪතරො අධම්මවාදී අවන්දියො, මාතුගාමො අවන්දියො, පණ්ඩකො අවන්දියො, පාරිවාසිකො අවන්දියො, මූලායපටිකස්සනාරහො අවන්දියො, මානත්තාරහො අවන්දියො, මානත්තචාරිකො අවන්දියො, අබ්භානාරහො අවන්දියො’’ති (චූළව. 312) වචනතො ඉමෙ දස අවන්දියාති වෙදිතබ්බා. ๕๑. "ภิกษุทั้งหลาย บุคคล 10 จำพวกนี้ไม่พึงไหว้ คือ ภิกษุผู้บวชก่อนไม่พึงไหว้ภิกษุผู้บวชหลัง 1 อนุปสัมบันไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้แก่กว่าแต่เป็นนานาสังวาสและเป็นอธรรมวาทีไม่พึงไหว้ 1 มาตุคามไม่พึงไหว้ 1 บัณเฑาะก์ไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้กำลังอยู่ปริวาสไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้ควรแก่มานัตต์ไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัตต์ไม่พึงไหว้ 1 ภิกษุผู้ควรแก่อัพภานไม่พึงไหว้ 1" (จุลลวรรค 312) เพราะพระดำรัสนี้ พึงทราบว่าบุคคล 10 จำพวกนี้เป็นผู้ไม่พึงไหว้. ‘‘පච්ඡුපසම්පන්නෙන පුරෙඋපසම්පන්නො වන්දියො, නානාසංවාසකො වුඩ්ඪතරො ධම්මවාදී වන්දියො, තථාගතො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො වන්දියො’’ති (චූළව. 312) – වචනතො ඉමෙ තයො වන්දිතබ්බා. "ภิกษุผู้บวชหลังพึงไหว้ภิกษุผู้บวชก่อน ภิกษุผู้แก่กว่าแต่เป็นนานาสังวาสและเป็นธรรมวาทีพึงไหว้ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพึงไหว้" (จุลลวรรค 312) เพราะพระดำรัสนี้ พึงทราบว่าบุคคล 3 จำพวกนี้พึงไหว้. 52. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තීණි තූලානි රුක්ඛතූලං ලතාතූලං පොටකීතූල’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො ඉමානි තීණි තූලානි කප්පියානි. තත්ථ (චූළව. අට්ඨ. 297) රුක්ඛතූලන්ති සිම්බලිරුක්ඛාදීනං යෙසං කෙසඤ්චි රුක්ඛානං තූලං. ලතාතූලන්ති ඛීරවල්ලිආදීනං යාසං කාසඤ්චි වල්ලීනං තූලං. පොටකීතූලන්ති පොටකීතිණාදීනං යෙසං කෙසඤ්චි තිණජාතිකානං අන්තමසො උච්ඡුනළාදීනම්පි තූලං. එතෙහි තීහි සබ්බභූතගාමා සඞ්ගහිතා හොන්ති. රුක්ඛවල්ලිතිණජාතියො හි මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤො භූතගාමො නාම නත්ථි, තස්මා යස්ස කස්සචි භූතගාමස්ස තූලං බිම්බොහනෙ වට්ටති. භිසිං පන පාපුණිත්වා සබ්බමෙතං අකප්පියතූලන්ති වුච්චති. න කෙවලඤ්ච බිම්බොහනෙ එතං තූලමෙව, හංසමොරාදීනං සබ්බසකුණානං සීහාදීනං සබ්බචතුප්පදානඤ්ච ලොමම්පි වට්ටති, පියඞ්ගුපුප්ඵබකුලපුප්ඵාදීනං පන යං කිඤ්චි පුප්ඵං න වට්ටති. තමාලපත්තං සුද්ධමෙව [Pg.450] න වට්ටති, මිස්සකං පන වට්ටති, භිසීනං අනුඤ්ඤාතං පඤ්චවිධං උණ්ණාදිතූලම්පි වට්ටති. ๕๒. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตสำลี 3 ชนิด คือ สำลีจากต้นไม้ สำลีจากเถาวัลย์ สำลีจากหญ้าโปฏกะ” (จุลลวรรค 297) ด้วยพระดำรัสนั้น สำลี 3 ชนิดนี้จึงเป็นของควร ในคำนั้น คำว่า “รุกขตูล” คือ สำลีจากต้นไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น ต้นงิ้ว เป็นต้น คำว่า “ลตากตูล” คือ สำลีจากเถาวัลย์ชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น เครือเขาน้ำนม เป็นต้น คำว่า “โปฏกิตูล” คือ สำลีจากพืชตระกูลหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น หญ้าโปฏกะ เป็นต้น จนถึงสำลีจากอ้อยและไม้อ้อ ด้วยคำ 3 คำนี้ พืชพรรณ (ภูตคาม) ทั้งหมดเป็นอันสงเคราะห์เข้าไว้แล้ว เพราะนอกจากพืชตระกูลต้นไม้ เถาวัลย์ และหญ้าแล้ว พืชพรรณอื่นไม่มี ดังนั้น สำลีจากพืชพรรณชนิดใดชนิดหนึ่งย่อมควรสำหรับหมอน แต่เมื่อนำมาทำเป็นฟูก สำลีทั้งหมดนี้เรียกว่าเป็นสำลีที่ไม่ควร ไม่ใช่เพียงสำลีนี้เท่านั้นที่ควรสำหรับหมอน แม้ขนของนกทั้งหลาย เช่น หงส์ นกยูง เป็นต้น และขนของสัตว์สี่เท้าทั้งหลาย เช่น สิงโต เป็นต้น ก็ควรเช่นกัน ส่วนดอกไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง เช่น ดอกประยงค์ ดอกพิกุล เป็นต้น ไม่ควร ใบชะมวงล้วนๆ ไม่ควร แต่ถ้าผสมกันย่อมควร สำหรับฟูกแล้ว แม้สำลี 5 ชนิดมีขนสัตว์เป็นต้นที่อนุญาตไว้ก็ควร 53. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්ච භිසියො උණ්ණභිසිං චොළභිසිං වාකභිසිං තිණභිසිං පණ්ණභිසි’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො පඤ්චහි උණ්ණාදීහි පූරිතා පඤ්ච භිසියො අනුඤ්ඤාතා. තූලගණනාය හි එතාසං ගණනා වුත්තා. තත්ථ උණ්ණග්ගහණෙන න කෙවලං එළකලොමමෙව ගහිතං, ඨපෙත්වා පන මනුස්සලොමං යං කිඤ්චි කප්පියාකප්පියමංසජාතීනං පක්ඛිචතුප්පදානං ලොමං සබ්බං ඉධ උණ්ණග්ගහණෙනෙව ගහිතං. තස්මා ඡන්නං චීවරානං ඡන්නං අනුලොමචීවරානඤ්ච අඤ්ඤතරෙන භිසිච්ඡවිං කත්වා තං සබ්බං පක්ඛිපිත්වා භිසිං කාතුං වට්ටති. එළකලොමානි පන අපක්ඛිපිත්වා කම්බලමෙව චතුග්ගුණං පඤ්චගුණං වා පක්ඛිපිත්වා කතාපි උණ්ණභිසිසඞ්ඛ්‍යමෙව ගච්ඡති. ๕๓. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตฟูก 5 ชนิด คือ ฟูกขนสัตว์ ฟูกผ้า ฟูกเปลือกไม้ ฟูกหญ้า ฟูกใบไม้” (จุลลวรรค 297) ด้วยพระดำรัสนั้น ฟูก 5 ชนิดที่ยัดด้วยขนสัตว์เป็นต้น 5 อย่างนี้จึงเป็นสิ่งที่ทรงอนุญาตไว้ แท้จริงแล้ว การนับฟูกเหล่านี้ท่านกล่าวไว้ตามการนับสำลี (ขนสัตว์) ในคำนั้น ด้วยการถือเอาคำว่า “อุณณะ” (ขนสัตว์) ไม่ได้หมายถึงเพียงขนแกะเท่านั้น แต่ยกเว้นขนมนุษย์เสียแล้ว ขนใดๆ ของนกและสัตว์สี่เท้าที่มีเนื้อควรหรือไม่ควรบริโภคก็ตาม ขนทั้งหมดนั้นในที่นี้ถูกถือเอาด้วยคำว่า “อุณณะ” นั่นเอง ดังนั้น การทำปลอกฟูกด้วยจีวร 6 ชนิด หรือผ้าอนุโลมจีวร 6 ชนิดอย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วยัดสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดเข้าไปเพื่อทำเป็นฟูก ย่อมควร ส่วนขนแกะนั้น แม้ไม่ได้ยัดลงไป แต่ใช้ผ้ากัมพลพับ 4 ชั้น หรือ 5 ชั้นยัดเข้าไปแล้วทำขึ้น ก็ถึงซึ่งการนับว่าเป็นฟูกขนสัตว์นั่นเอง චොළභිසිආදීසු යං කිඤ්චි නවචොළං වා පුරාණචොළං වා සංහරිත්වා අන්තො පක්ඛිපිත්වා වා කතා චොළභිසි. යං කිඤ්චි වාකං පක්ඛිපිත්වා කතා වාකභිසි. යං කිඤ්චි තිණං පක්ඛිපිත්වා කතා තිණභිසි. අඤ්ඤත්‍ර සුද්ධතමාලපත්තා යං කිඤ්චි පණ්ණං පක්ඛිපිත්වා කතා පණ්ණභිසීති වෙදිතබ්බා. තමාලපත්තං පන අඤ්ඤෙන මිස්සමෙව වට්ටති. සුද්ධං න වට්ටති. යං පනෙතං උණ්ණාදිපඤ්චවිධං තූලං භිසියං වට්ටති, තං මසූරකෙපි වට්ටතීති කුරුන්දියං වුත්තං. එතෙන මසූරකං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතීති සිද්ධං හොති. භිසියා පමාණනියමො නත්ථි, මඤ්චභිසි පීඨභිසි භූමත්ථරණභිසි චඞ්කමනභිසි පාදපුඤ්ඡනභිසීති එතාසං අනුරූපතො සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනො රුචිවසෙන පමාණං කාතබ්බං. බිම්බොහනං පන පමාණයුත්තමෙව වට්ටති. ในบรรดาฟูกผ้าเป็นต้นนั้น ฟูกที่ทำโดยรวบรวมผ้าใหม่หรือผ้าเก่าแล้วยัดไว้ภายใน เรียกว่า ฟูกผ้า ฟูกที่ทำโดยยัดเปลือกไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง เรียกว่า ฟูกเปลือกไม้ ฟูกที่ทำโดยยัดหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง เรียกว่า ฟูกหญ้า ฟูกที่ทำโดยยัดใบไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง ยกเว้นใบชะมวงล้วนๆ พึงทราบว่าเป็น ฟูกใบไม้ ส่วนใบชะมวงนั้นควรเฉพาะเมื่อผสมกับใบไม้อื่นเท่านั้น แบบล้วนๆ ไม่ควร สำลี 5 ชนิดมีขนสัตว์เป็นต้นที่ควรสำหรับฟูกนั้น แม้ในฟูกหนัง (มสูรกะ) ก็ควรเช่นกัน ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที ด้วยคำนี้จึงเป็นอันสำเร็จความว่า ฟูกหนังควรใช้สอย สำหรับฟูกไม่มีกำหนดขนาดแน่นอน พึงกำหนดขนาดให้เหมาะสมตามความพอใจของตน โดยสังเกตให้เหมาะแก่การใช้งาน เช่น ฟูกสำหรับเตียง ฟูกสำหรับตั่ง ฟูกสำหรับปูพื้น ฟูกสำหรับที่จงกรม ฟูกสำหรับเช็ดเท้า ส่วนหมอนนั้นควรเฉพาะที่มีขนาดเหมาะสมเท่านั้น 54. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අඩ්ඪකායිකානි බිම්බොහනානි ධාරෙතබ්බානි, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 297) යෙසු කටිතො පට්ඨාය යාව සීසං උපදහන්ති, තාදිසානි උපඩ්ඪකායප්පමාණානි බිම්බොහනානි පටික්ඛිපිත්වා ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සීසප්පමාණං බිම්බොහන’’න්ති (චූළව. 297) සීසප්පමාණං අනුඤ්ඤාතං. සීසප්පමාණං නාම යස්ස විත්ථාරතො තීසු කණ්ණෙසු ද්වින්නං කණ්ණානං අන්තරං මිනියමානං විදත්ථි චෙව චතුරඞ්ගුලඤ්ච හොති, මජ්ඣට්ඨානං මුට්ඨිරතනං හොති. ‘‘දීඝතො පන දියඩ්ඪරතනං වා ද්විරතනං වා’’ති කුරුන්දියං වුත්තං. අයං සීසප්පමාණස්ස උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදො, ඉතො උද්ධං න වට්ටති, හෙට්ඨා වට්ටති[Pg.451]. අගිලානස්ස සීසූපධානඤ්ච පාදූපධානඤ්චාති ද්වයමෙව වට්ටති, ගිලානස්ස බිම්බොහනානි සන්ථරිත්වා උපරි පච්චත්ථරණං දත්වා නිපජ්ජිතුම්පි වට්ටති. ‘‘යානි පන භිසීනං අනුඤ්ඤාතානි පඤ්ච කප්පියතූලානි, තෙහි බිම්බොහනං මහන්තම්පි වට්ටතී’’ති ඵුස්සදෙවත්ථෙරො ආහ. විනයධරඋපතිස්සත්ථෙරො පන ‘‘බිම්බොහනං කරිස්සාමීති කප්පියතූලං වා අකප්පියතූලං වා පක්ඛිපිත්වා කරොන්තස්ස පමාණමෙව වට්ටතී’’ති ආහ. ๕๔. “ภิกษุทั้งหลาย หมอนขนาดครึ่งตัวไม่พึงทรงไว้ รูปใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” (จุลลวรรค 297) หมอนที่มีขนาดครึ่งตัวซึ่งท่านห้ามไว้นั้น คือหมอนที่หนุนตั้งแต่เอวขึ้นไปจนถึงศีรษะ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหมอนขนาดศีรษะ” (จุลลวรรค 297) หมอนขนาดศีรษะเป็นสิ่งที่ทรงอนุญาตไว้ ที่ชื่อว่าหมอนขนาดศีรษะ คือหมอนที่เมื่อวัดความกว้างที่มุมทั้งสาม ระยะห่างระหว่างสองมุมมีขนาดหนึ่งคืบกับสี่นิ้ว และส่วนกลางมีขนาดหนึ่งศอกกำมือ “ส่วนความยาวนั้น หนึ่งศอกครึ่งหรือสองศอก” ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที นี่คือขนาดสูงสุดของหมอนขนาดศีรษะ เกินกว่านี้ไม่ควร ต่ำกว่านี้ควร สำหรับผู้ไม่ป่วย หมอนหนุนศีรษะและหมอนหนุนเท้าเท่านั้นที่ควร สำหรับผู้ป่วย การปูหมอนหลายใบแล้วปูผ้าทับข้างบนเพื่อนอนก็ควร พระผุสสเทวเถระกล่าวว่า “สำลีที่ควร 5 ชนิดที่ทรงอนุญาตไว้สำหรับฟูกนั้น หมอนที่ทำด้วยสำลี 5 ชนิดเหล่านั้น แม้จะมีขนาดใหญ่ก็ควร” ส่วนพระอุปติสสเถระผู้ทรงพระวินัยกล่าวว่า “เมื่อตั้งใจว่าจะทำหมอน แล้วยัดสำลีที่ควรหรือสำลีที่ไม่ควรก็ตามทำขึ้น ขนาดที่เหมาะสมเท่านั้นจึงจะควร” 55. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආසන්දික’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො චතුරස්සපීඨසඞ්ඛාතො ආසන්දිකො වට්ටති, සො ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උච්චකම්පි ආසන්දික’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො අට්ඨඞ්ගුලතො උච්චපාදකොපි වට්ටති. එකතොභාගෙන දීඝපීඨමෙව හි අට්ඨඞ්ගුලතො උච්චපාදකං න වට්ටති, තස්මා චතුරස්සපීඨං පමාණාතික්කන්තම්පි වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සත්තඞ්ග’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො තීසු දිසාසු අපස්සයං කත්වා කතමඤ්චොපි වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, උච්චකම්පි සත්තඞ්ග’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො අයම්පි පමාණාතික්කන්තො ච වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, භද්දපීඨ’’න්තිආදිනා (චූළව. 297) පාළියං අනුඤ්ඤාතං වෙත්තමයපීඨං පිලොතිකාබද්ධපීඨං දාරුපට්ටිකාය උපරි පාදෙ ඨපෙත්වා භොජනඵලකං විය කතං එළකපාදපීඨං ආමලකාකාරෙන යොජිතං බහුපාදකං ආමණ්ඩකවට්ටිකපීඨං පලාලපීඨං ඵලකපීඨඤ්ච පාළියං අනාගතඤ්ච අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි දාරුමයපීඨං වට්ටති. ๕๕. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอาสันดิกะ’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น อาสันดิกะที่นับว่าเป็นเตียงสี่เหลี่ยมจึงควรใช้ได้ และเพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตอาสันดิกะแม้ที่มีเท้าสูง’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น อาสันดิกะที่มีเท้าสูงเกิน 8 นิ้วก็ควรใช้ได้ แต่ตั่งยาวที่มีเท้าสูงเกิน 8 นิ้วเพียงด้านเดียวเท่านั้นไม่ควรใช้ ดังนั้น เตียงสี่เหลี่ยมแม้จะเกินประมาณก็ควรใช้ได้ เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงมีองค์ 7’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น เตียงที่ทำพนักพิงไว้ 3 ด้านก็ควรใช้ได้ และเพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงมีองค์ 7 แม้ที่สูง’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น เตียงมีองค์ 7 นี้ แม้จะเกินประมาณก็ควรใช้ได้ ในพระบาลีที่เริ่มต้นว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตภัทรบิฐ’ (จุลวรรค 297) ทรงอนุญาตเก้าอี้ที่ทำด้วยหวาย เก้าอี้ที่พันด้วยผ้าหยาบ เก้าอี้ที่ทำเหมือนแท่นสำหรับวางอาหารโดยวางเท้าไว้บนแผ่นไม้ เก้าอี้ที่มีเท้าเหมือนเท้าแพะ เก้าอี้ที่มีเท้ามากที่ประกอบเป็นรูปมะขามป้อม เก้าอี้ที่ทำด้วยฟาง และเก้าอี้ที่ทำด้วยแผ่นไม้ และเก้าอี้ไม้ชนิดใดชนิดหนึ่งแม้ที่ไม่ได้กล่าวไว้ในพระบาลี ก็ควรใช้ได้ ‘‘න, භික්ඛවෙ, උච්චෙ මඤ්චෙ සයිතබ්බං, යො සයෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (චූළව. 297) වචනතො පමණාතික්කන්තෙ මඤ්චෙ සයන්තස්ස දුක්කටං, තං පන කරොන්තස්ස කාරාපෙන්තස්ස ච ඡෙදනකං පාචිත්තියං. අඤ්ඤෙන කතං පටිලභිත්වා පරිභුඤ්ජන්තෙන ඡින්දිත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. සචෙ න ඡින්දිතුකාමො හොති, භූමියං නිඛනිත්වා පමාණං උපරි දස්සෙති, උත්තානකං වා කත්වා පරිභුඤ්ජති, උක්ඛිපිත්වා තුලාසඞ්ඝාටෙ ඨපෙත්වා අට්ටං කත්වා පරිභුඤ්ජති, වට්ටති. ‘‘න, භික්ඛවෙ, උච්චා මඤ්චපටිපාදකා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අට්ඨඞ්ගුලපරමං මඤ්චපටිපාදක’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො මනුස්සානං පමාණඞ්ගුලෙන අට්ඨඞ්ගුලපරමොව මඤ්චපටිපාදකො වට්ටති, තතො උද්ධං න වට්ටති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรนอนบนเตียงสูง ผู้ใดนอน ต้องอาบัติทุกกฏ’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น ผู้ที่นอนบนเตียงที่เกินประมาณจึงมีอาบัติทุกกฏ สำหรับเตียงที่เกินประมาณนั้น ภิกษุผู้ทำเองหรือใช้ให้ผู้อื่นทำ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องตัดทิ้ง หากได้รับเตียงที่ผู้อื่นทำไว้แล้ว เมื่อจะใช้สอย พึงตัดให้ได้ประมาณแล้วจึงใช้สอย หากไม่ต้องการตัด พึงฝังลงในดินให้ส่วนที่ได้ประมาณอยู่ข้างบน หรือจะพลิกหงายขึ้นแล้วใช้สอยก็ได้ หรือจะยกขึ้นวางบนขื่อและคานแล้วทำเป็นนั่งร้านใช้สอยก็ได้ เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรทรงไว้ซึ่งเท้าเตียงสูง ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ เราอนุญาตเท้าเตียงที่มีขนาดสูงสุด 8 นิ้ว’ (จุลวรรค 297) ดังนั้น เท้าเตียงที่มีขนาดสูงสุด 8 นิ้วตามนิ้วมือของมนุษย์จึงควรใช้ได้ เกินกว่านั้นไม่ควรใช้ 56. ‘‘න[Pg.452], භික්ඛවෙ, උච්චාසයනමහාසයනානි ධාරෙතබ්බානි, සෙය්‍යථිදං, ආසන්දි පල්ලඞ්කො ගොනකො චිත්තකො පටිකා පටලිකා තූලිකා විකතිකා උද්දලොමි එකන්තලොමි කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං කුත්තකං හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරං රථත්ථරං අජිනපවෙණී කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං සඋත්තරච්ඡදං උභතොලොහිතකූපධානං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 254) වචනතො උච්චාසයනමහාසයනානි න වට්ටන්ති. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 254) උච්චාසයනං නාම පමාණාතික්කන්තං මඤ්චං. මහාසයනං නාම අකප්පියත්ථරණං. ආසන්දිආදීසු ආසන්දීති පමාණාතික්කන්තාසනං. පල්ලඞ්කොති පාදෙසු වාළරූපානි ඨපෙත්වා කතො. ගොනකොති දීඝලොමකො මහාකොජවො. චතුරඞ්ගුලාධිකානි කිර තස්ස ලොමානි. චිත්තකොති රතනචිත්‍රඋණ්ණාමයත්ථරකො. පටිකාති උණ්ණාමයො සෙතත්ථරකො. පටලිකාති ඝනපුප්ඵකො උණ්ණාමයලොමත්ථරකො, යො ‘‘ආමලකපටො’’තිපි වුච්චති. තූලිකාති පකතිතූලිකායෙව. විකතිකාති සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපවිචිත්‍රො උණ්ණාමයත්ථරකො. උද්දලොමීති එකතො උග්ගතලොමං උණ්ණාමයත්ථරණං. එකන්තලොමීති උභතො උග්ගතලොමං උණ්ණාමයත්ථරණං. කට්ටිස්සන්ති රතනපරිසිබ්බිතං කොසෙය්‍යකට්ටිස්සමයං පච්චත්ථරණං. කොසෙය්‍යන්ති රතනපරිසිබ්බිතං කොසියසුත්තමයං පච්චත්ථරණං, සුද්ධකොසෙය්‍යං පන වට්ටති. ๕๖. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ไม่ควรทรงไว้ซึ่งที่นอนสูงและที่นอนใหญ่ คือ อาสันดิกะ, บัลลังก์, โกณกะ, จิตตกะ, ปฏิกา, ปฏลิกา, ตูลิกา, วิกติกา, อุททโลมี, เอกันตโลมี, กัฏฏิสสะ, โกเสยยะ, กุตตกะ, เครื่องปูลาดหลังช้าง, เครื่องปูลาดหลังม้า, เครื่องปูลาดในรถ, อชินปเวณี, เครื่องปูลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมดกะดาลี, เครื่องปูลาดที่มีเพดานอยู่เบื้องบนและมีหมอนสีแดงทั้งสองข้าง ภิกษุใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค 254) ดังนั้น ที่นอนสูงและที่นอนใหญ่จึงไม่ควรใช้ ในคำนั้น ที่นอนสูง คือ เตียงที่เกินประมาณ (คือเกิน 1 ศอก 4 นิ้ว) ที่นอนใหญ่ คือ เครื่องปูลาดที่ไม่ควรแก่ภิกษุ ในบรรดาอาสันดิกะเป็นต้น อาสันดิกะ คือ ที่นั่งที่เกินประมาณ บัลลังก์ คือ ที่นั่งที่ทำโดยวางรูปสัตว์ร้ายไว้ที่เท้า โกณกะ คือ พรมขนยาวผืนใหญ่ ได้ยินว่าขนของพรมนั้นยาวเกิน 4 นิ้ว จิตตกะ คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรัตนชาติ ปฏิกา คือ เครื่องปูลาดขนสัตว์สีขาว ปฏลิกา คือ เครื่องปูลาดขนสัตว์สีแดงมีลายดอกไม้หนาแน่น ซึ่งเรียกว่า ‘ผ้าลายมะขามป้อม’ ก็มี ตูลิกา คือ ฟูกยัดนุ่นตามปกติ วิกติกา คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์วิจิตรด้วยรูปสัตว์มีสีหะและพยัคฆะเป็นต้น อุททโลมี คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนขึ้นข้างเดียว เอกันตโลมี คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์มีขนขึ้นสองข้าง กัฏฏิสสะ คือ เครื่องปูลาดที่ทำด้วยไหมขลิบด้วยรัตนชาติ โกเสยยะ คือ เครื่องปูลาดที่ทำด้วยเส้นไหมขลิบด้วยรัตนชาติ ส่วนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยไหมล้วน ควรใช้ได้ කුත්තකන්ති සොළසන්නං නාටකිත්ථීනං ඨත්වා නච්චනයොග්ගං උණ්ණාමයත්ථරණං. හත්ථත්ථරඅස්සත්ථරා හත්ථිඅස්සපිට්ඨීසු අත්ථරණකඅත්ථරණා එව. රථත්ථරෙපි එසෙව නයො. අජිනපවෙණීති අජිනචම්මෙහි මඤ්චප්පමාණෙන සිබ්බිත්වා කතා පවෙණී. කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණන්ති කදලිමිගචම්මං නාම අත්ථි, තෙන කතං පවරපච්චත්ථරණන්ති අත්ථො. තං කිර සෙතවත්ථස්ස උපරි කදලිමිගචම්මං පත්ථරිත්වා සිබ්බිත්වා කරොන්ති. සඋත්තරච්ඡදන්ති සහ උත්තරච්ඡදෙන, උපරිබද්ධෙන රත්තවිතානෙන සද්ධින්ති අත්ථො. සෙතවිතානම්පි හෙට්ඨා අකප්පියපච්චත්ථරණෙ සති න වට්ටති, අසති පන වට්ටති. උභතොලොහිතකූපධානන්ති සීසූපධානඤ්ච පාදූපධානඤ්චාති මඤ්චස්ස උභතොලොහිතකූපධානං, එතං න කප්පති. යං පන එකමෙව උපධානං උභොසු පස්සෙසු රත්තං වා හොතු පදුමවණ්ණං වා විචිත්‍රං වා, සචෙ පමාණයුත්තං, වට්ටති, මහාඋපධානං පන පටික්ඛිත්තං. ගොනකාදීනි (චූළව. අට්ඨ. 320) සඞ්ඝිකවිහාරෙ වා [Pg.453] පුග්ගලිකවිහාරෙ වා මඤ්චපීඨකෙසු අත්ථරිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං න වට්ටන්ති, ධම්මාසනෙ පන ගිහිවිකතනීහාරෙන ලබ්භන්ති, තත්‍රාපි නිපජ්ජිතුං න වට්ටති. กุตตกะ คือ เครื่องปูลาดทำด้วยขนสัตว์ที่นางฟ้อน 16 คนยืนรำได้ เครื่องปูลาดหลังช้างและเครื่องปูลาดหลังม้า คือ เครื่องปูลาดที่ปูบนหลังช้างและหลังม้านั่นเอง แม้ในเครื่องปูลาดในรถก็นัยนี้เหมือนกัน อชินปเวณี คือ เครื่องปูลาดที่ทำโดยเย็บหนังสัตว์เข้าด้วยกันให้มีขนาดเท่าเตียง เครื่องปูลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมดกะดาลี (กะดาลีมิคะ) คือ มีสัตว์ชื่อกะดาลีมิคะ เครื่องปูลาดอย่างดีที่ทำด้วยหนังของสัตว์นั้น ได้ยินว่าเขาทำโดยปูหนังชะมดกะดาลีไว้บนผ้าขาวแล้วเย็บติดกัน คำว่า พร้อมด้วยเพดานเบื้องบน (สอุตตรัจฉทะ) คือ พร้อมด้วยเพดานสีแดงที่ผูกไว้เบื้องบน แม้เพดานสีขาว หากมีเครื่องปูลาดที่ไม่ควรอยู่ภายใต้ ก็ไม่ควรใช้ แต่ถ้าไม่มี ก็ควรใช้ได้ คำว่า มีหมอนสีแดงทั้งสองข้าง (อุภโตโลหิตกูปธานะ) คือ มีหมอนหนุนศีรษะและหมอนหนุนเท้าสีแดงทั้งสองข้างของเตียง สิ่งนี้ไม่ควร แต่หมอนใบเดียวที่มีสีแดง หรือสีดอกบัว หรือวิจิตรที่ข้างทั้งสอง หากมีขนาดพอประมาณ ก็ควรใช้ได้ ส่วนหมอนขนาดใหญ่ ทรงห้ามไว้ โกณกะเป็นต้น ไม่ควรนำมาปูบนเตียงหรือตั่งในวิหารของสงฆ์หรือวิหารส่วนตัวเพื่อใช้สอย แต่บนธรรมาสน์ อนุญาตให้ใช้ได้ตามแบบอย่างที่คฤหัสถ์จัดแต่ง แต่ถึงกระนั้นก็นอนบนธรรมาสน์นั้นไม่ควร ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඨපෙත්වා තීණි ආසන්දිං පල්ලඞ්කං තූලිකං ගිහිවිකතං අභිනිසීදිතුං, න ත්වෙව අභිනිපජ්ජිතු’’න්ති (චූළව. 314) – වචනතො ආසන්දාදිත්තයං ඨපෙත්වා අවසෙසෙසු ගොනකාදීසු ගිහිවිකතෙසු ධම්මාසනෙ වා භත්තග්ගෙ වා අන්තරඝරෙ වා නිසීදිතුං වට්ටති, නිපජ්ජිතුං න වට්ටති. තූලොනද්ධං පන මඤ්චපීඨං භත්තග්ගෙ අන්තරඝරෙයෙව නිසීදිතුං වට්ටති, තත්ථාපි නිපජ්ජිතුං වට්ටති. තූලොනද්ධං පන මඤ්චපීඨං කාරාපෙන්තස්සපි උද්දාලනකං පාචිත්තියං. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นั่งบนเครื่องปูลาดที่คฤหัสถ์ทำไว้ ยกเว้น ๓ อย่าง คือ อาสนะที่มีเท้าสูง, บัลลังก์ที่มีรูปสัตว์ร้ายที่เท้า, และฟูกที่ยัดด้วยนุ่น แต่ไม่อนุญาตให้นอน’ (จุลวรรค ๓๑๔) ดังนั้น ยกเว้น ๓ อย่างมีอาสนะที่มีเท้าสูงเป็นต้นแล้ว เครื่องปูลาดที่คฤหัสถ์ทำไว้ที่เหลือ เช่น พรมขนยาวเป็นต้น ควรใช้นั่งได้บนธรรมาสน์ ในโรงฉัน หรือในละแวกบ้าน แต่ไม่ควรนอน ส่วนเตียงหรือตั่งที่หุ้มด้วยนุ่น ควรใช้นั่งได้เฉพาะในโรงฉันหรือในละแวกบ้านเท่านั้น และควรนอนบนนั้นได้ด้วย แต่สำหรับเตียงหรือตั่งที่หุ้มด้วยนุ่นนั้น ภิกษุผู้ให้ทำ พึงต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องรื้อนุ่นออก ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඔනද්ධමඤ්චං ඔනද්ධපීඨ’’න්ති (චූළව. 297) වචනතො පන චම්මාදීහි ඔනද්ධං මඤ්චපීඨං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාවාරං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කොසෙය්‍යපාවාරං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කොජවං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, කම්බල’’න්ති (මහාව. 337-338) – වචනතො පාවාරාදීනි සඞ්ඝිකානි වා හොන්තු පුග්ගලිකානි වා, යථාසුඛං විහාරෙ වා අන්තරඝරෙ වා යත්ථ කත්ථචි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. කොජවං පනෙත්ථ පකතිකොජවමෙව වට්ටති, මහාපිට්ඨියකොජවං න වට්ටති. เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเตียงที่หุ้มและตั่งที่หุ้ม’ (จุลวรรค ๒๙๗) ดังนั้น เตียงหรือตั่งที่หุ้มด้วยหนังเป็นต้นจึงควรใช้ได้ เพราะพระพุทธองค์ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าคลุม เราอนุญาตผ้าคลุมไหม เราอนุญาตพรมขนสัตว์ เราอนุญาตผ้ากัมพล’ (มหาวรรค ๓๓๗-๓๓๘) ดังนั้น ผ้าคลุมเป็นต้น ไม่ว่าจะเป็นของสงฆ์หรือของส่วนตัว ควรใช้สอยได้ตามสบายในวิหาร ในละแวกบ้าน หรือในที่ใดๆ ในที่นี้ พรมขนสัตว์ที่ควรใช้คือพรมขนสัตว์ธรรมดา ส่วนพรมขนสัตว์ที่ปูบนหลังช้างตัวประเสริฐนั้นไม่ควรใช้ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බං පාසාදපරිභොග’’න්ති (චූළව. 320) වචනතො සුවණ්ණරජතාදිවිචිත්‍රානි (චූළව. අට්ඨ. 320) කවාටානි මඤ්චපීඨානි තාලවණ්ටානි සුවණ්ණරජතයොනි පානීයඝටපානීයසරාවානි, යං කිඤ්චි චිත්තකම්මකතං, සබ්බං සෙනාසනපරිභොගෙ වට්ටති. ‘‘පාසාදස්ස දාසිදාසං ඛෙත්තවත්ථුං ගොමහිංසං දෙමා’’ති වදන්ති, පාටෙක්කං ගහණකිච්චං නත්ථි, පාසාදෙ පටිග්ගහිතෙ පටිග්ගහිතමෙව හොති. เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตเครื่องใช้สอยในปราสาททุกอย่าง’ (จุลวรรค ๓๒๐) ฉะนั้น บานประตูที่วิจิตรด้วยทองและเงินเป็นต้น เตียง ตั่ง พัดใบตาล หม้อน้ำและถ้วยน้ำที่ทำด้วยทองและเงิน และสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำอย่างวิจิตร ทั้งหมดนั้น ย่อมควรแก่การใช้สอยในเสนาสนะ เมื่อพวกเขากล่าวว่า ‘พวกเราถวายทาสหญิง ทาสชาย ไร่ นา โค กระบือ แก่ปราสาท’ การรับแยกต่างหากไม่มี เมื่อรับปราสาทแล้ว ก็ถือว่ารับสิ่งเหล่านั้นแล้วนั่นเอง ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, එකපලාසිකං උපාහනං… න, භික්ඛවෙ, දිගුණා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න තිගුණා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න ගුණඞ්ගුණූපාහනා ධාරෙතබ්බා… යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 245) – වචනතො එකපටලායෙව උපාහනා වට්ටති, ද්විපටලා පන තිපටලා න වට්ටතියෙව. ගුණඞ්ගුණූපාහනා (මහාව. අට්ඨ. 245) නාම චතුපටලතො පට්ඨාය වුච්චති, සා පන මජ්ඣිමදෙසෙයෙව න වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ගුණඞ්ගුණූපාහන’’න්ති (මහාව. 259) – වචනතො පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ගුණඞ්ගුණූපාහනා [Pg.454] නවා වා හොතු පරිභුත්තා වා, වට්ටති. මජ්ඣිමදෙසෙ පන ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඔමුක්කං ගුණඞ්ගුණූපාහනං. න, භික්ඛවෙ, නවා ගුණඞ්ගුණූපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 247) වචනතො පටිමුඤ්චිත්වා අපනීතා පරිභුත්තායෙව ගුණඞ්ගුණූපාහනා වට්ටති, අපරිභුත්තා පටික්ඛිත්තායෙව. එකපටලා පන පරිභුත්තා වා හොතු අපරිභුත්තා වා, සබ්බත්ථ වට්ටති. එත්ථ ච මනුස්සචම්මං ඨපෙත්වා යෙන කෙනචි චම්මෙන කතා උපාහනා වට්ටති. උපාහනකොසකසත්ථකකොසකකුඤ්චිකකොසකෙසුපි එසෙව නයො. เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้าชั้นเดียว... ภิกษุทั้งหลาย รองเท้า ๒ ชั้นไม่พึงทรง... รองเท้า ๓ ชั้นไม่พึงทรง... รองเท้าหลายชั้นไม่พึงทรง... ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๕) ฉะนั้น รองเท้าชั้นเดียวย่อมควร ส่วนรองเท้า ๒ ชั้นและ ๓ ชั้น ย่อมไม่ควรเลย รองเท้าหลายชั้น หมายถึงรองเท้าตั้งแต่ ๔ ชั้นขึ้นไป แต่รองเท้านั้นย่อมไม่ควรในมัชฌิมประเทศเท่านั้น เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้าหลายชั้นในปัจจันตชนบททุกแห่ง’ (มหาวรรค ๒๕๙) ฉะนั้น ในปัจจันตชนบท รองเท้าหลายชั้นไม่ว่าจะเป็นของใหม่หรือของที่ใช้แล้ว ย่อมควร ส่วนในมัชฌิมประเทศ เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้าหลายชั้นที่ใช้แล้ว ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าหลายชั้นที่เป็นของใหม่ไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๗) ฉะนั้น รองเท้าหลายชั้นที่ถอดออกแล้วและเป็นของที่ใช้แล้วเท่านั้น ย่อมควร ส่วนของที่ยังไม่ได้ใช้ ย่อมเป็นของที่ห้ามไว้ ส่วนรองเท้าชั้นเดียว ไม่ว่าจะเป็นของที่ใช้แล้วหรือไม่ใช้แล้ว ย่อมควรในทุกที่ ในเรื่องนี้ รองเท้าที่ทำด้วยหนังใดๆ ก็ตาม เว้นหนังมนุษย์ ย่อมควร แม้ในเรื่องซองรองเท้า ซองมีดเล็ก และซองกุญแจ ก็มีนัยเดียวกัน ‘‘න, භික්ඛවෙ, සබ්බනීලිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බපීතිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බලොහිතිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බමඤ්ජිට්ඨිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බකණ්හා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න සබ්බමහාරඞ්ගරත්තා උපාහනා ධාරෙතබ්බා. න සබ්බමහානාමරත්තා උපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො සබ්බනීලිකාදි උපාහනා න වට්ටති. එත්ථ ච නීලිකා උමාපුප්ඵවණ්ණා හොති. පීතිකා කණිකාරපුප්ඵවණ්ණා… ලොහිතිකා ජයසුමනපුප්ඵවණ්ණා… මඤ්ජිට්ඨිකා මඤ්ජිට්ඨවණ්ණා එව… කණ්හා අද්දාරිට්ඨකවණ්ණා… මහාරඞ්ගරත්තා සතපදිපිට්ඨිවණ්ණා… මහානාමරත්තා සම්භින්නවණ්ණා හොති පණ්ඩුපලාසවණ්ණා. කුරුන්දියං පන ‘‘පදුමපුප්ඵවණ්ණා’’ති වුත්තං. එතාසු යං කිඤ්චි ලභිත්වා රජනං චොළකෙන පුඤ්ඡිත්වා වණ්ණං භින්දිත්වා ධාරෙතුං වට්ටති, අප්පමත්තකෙපි භින්නෙ වට්ටතියෙව. เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่ย้อมด้วยสีเขียวครามล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีเหลืองล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีแดงล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีบานเย็นล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีดำล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหารังคะล้วนไม่พึงทรง... รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหานามะล้วนไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๖) ฉะนั้น รองเท้าที่ย้อมด้วยสีเขียวครามล้วนเป็นต้น ย่อมไม่ควร ในเรื่องนี้ รองเท้าสีเขียวคราม คือมีสีเหมือนดอกอัญชัน รองเท้าสีเหลือง คือมีสีเหมือนดอกกรรณิการ์ รองเท้าสีแดง คือมีสีเหมือนดอกชบา รองเท้าสีบานเย็น คือมีสีเหมือนสีรากครั่งนั่นเอง รองเท้าสีดำ คือมีสีเหมือนลูกประคำดีควายใหม่ รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหารังคะ คือมีสีเหมือนหลังตะขาบ รองเท้าที่ย้อมด้วยสีมหานามะ คือมีสีผสมกัน มีสีเหมือนใบไม้เหลือง แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า ‘มีสีเหมือนดอกบัว’ ในรองเท้าเหล่านี้ รองเท้าใดๆ ก็ตาม เมื่อได้มาแล้ว ให้เช็ดสีด้วยผ้า แล้วทำให้สีผิดเพี้ยนไป ย่อมควรที่จะทรง แม้เพียงเล็กน้อยที่สีผิดเพี้ยนไป ก็ย่อมควร ‘‘න, භික්ඛවෙ, නීලකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න පීතකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න ලොහිතකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මඤ්ජිට්ඨිකවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න කණ්හවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මහාරඞ්ගරත්තවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මහානාමරත්තවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො යාසං වද්ධායෙව නීලාදිවණ්ණා හොන්ති, තාපි න වට්ටන්ති, වණ්ණභෙදං පන කත්වා ධාරෙතුං වට්ටති. เพราะเหตุที่ตรัสว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่มีสายรัดสีเขียวครามไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีเหลืองไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีแดงไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีบานเย็นไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีดำไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีมหารังคะไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดสีมหานามะไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ’ (มหาวรรค ๒๔๖) ฉะนั้น รองเท้าที่มีสายรัดเป็นสีเขียวครามเป็นต้นเหล่านั้น ก็ไม่ควร แต่เมื่อทำให้สีผิดเพี้ยนไปแล้ว ย่อมควรที่จะทรง ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඛල්ලකබද්ධා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න පුටබද්ධා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න පාලිගුණ්ඨිමා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න තූලපුණ්ණිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න තිත්තිරපත්තිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මෙණ්ඩවිසාණවද්ධිකා [Pg.455] උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න අජවිසාණවද්ධිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න විච්ඡිකාළිකා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මොරපිඤ්ඡපරිසිබ්බිතා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න චිත්‍රා උපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො ඛල්ලකබද්ධාදි උපාහනාපි න වට්ටති. තත්ථ ඛල්ලකබද්ධාති පණ්හිපිධානත්ථං තලෙ ඛල්ලකං බන්ධිත්වා කතා. පුටබද්ධාති යොනකඋපාහනා වුච්චති, යා යාව ජඞ්ඝතො සබ්බපාදං පටිච්ඡාදෙති. පාලිගුණ්ඨිමාති පලිගුණ්ඨිත්වා කතා, උපරි පාදමත්තමෙව පටිච්ඡාදෙති, න ජඞ්ඝං. තූලපුණ්ණිකාති තූලපිචුනා පූරෙත්වා කතා. තිත්තිරපත්තිකාති තිත්තිරපත්තසදිසා විචිත්‍රබද්ධා. මෙණ්ඩවිසාණවද්ධිකාති කණ්ණිකට්ඨානෙ මෙණ්ඩකසිඞ්ගසණ්ඨානෙ වද්ධෙ යොජෙත්වා කතා. අජවිසාණවද්ධිකාදීසුපි එසෙව නයො, විච්ඡිකාළිකාපි තත්ථෙව විච්ඡිකනඞ්ගුට්ඨසණ්ඨානෙ වද්ධෙ යොජෙත්වා කතා. මොරපිඤ්ඡපරිසිබ්බිතාති තලෙසු වා වද්ධෙසු වා මොරපිඤ්ඡෙහි සුත්තකසදිසෙහි පරිසිබ්බිතා. චිත්‍රාති විචිත්‍රා. එතාසු යං කිඤ්චි ලභිත්වා සචෙ තානි ඛල්ලකාදීනි අපනෙත්වා සක්කා හොන්ති වළඤ්ජිතුං, වළඤ්ජෙතබ්බා. තෙසු පන සති වළඤ්ජන්තස්ස දුක්කටං. เพราะเหตุที่ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่มีส้นปิดไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีปลอกหุ้มเท้าไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีหลังเท้าและส้นปิดไม่พึงทรง... รองเท้าที่ยัดด้วยนุ่นไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดลายเหมือนปีกนกกระทาไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแกะไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแพะไม่พึงทรง... รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนหางแมงป่องไม่พึงทรง... รองเท้าที่เย็บด้วยขนหางนกยูงไม่พึงทรง... รองเท้าที่วิจิตรไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ฉะนั้น รองเท้าที่มีส้นปิดเป็นต้น ก็ไม่ควร ในบรรดารองเท้าเหล่านั้น รองเท้าที่มีส้นปิด หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการผูกแผ่นปิดส้นไว้ที่พื้น เพื่อปิดส้นเท้า รองเท้าที่มีปลอกหุ้มเท้า หมายถึงรองเท้าแบบโยนก ซึ่งหุ้มเท้าทั้งหมดจนถึงข้อเท้า แต่ไม่หุ้มหน้าแข้ง รองเท้าที่มีหลังเท้าและส้นปิด หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการหุ้มไว้ ซึ่งหุ้มเฉพาะหลังเท้าเท่านั้น ไม่หุ้มหน้าแข้ง รองเท้าที่ยัดด้วยนุ่น หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการยัดด้วยนุ่นจนเต็ม รองเท้าที่มีสายรัดลายเหมือนปีกนกกระทา หมายถึงรองเท้าที่มีสายรัดวิจิตรเหมือนปีกนกกระทา รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแกะ หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการติดสายรัดที่มีลักษณะเหมือนเขาแกะไว้ที่บริเวณหูรองเท้า แม้ในรองเท้าที่มีสายรัดเหมือนเขาแพะเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกัน รองเท้าที่มีสายรัดเหมือนหางแมงป่อง ก็ทำโดยการติดสายรัดที่มีลักษณะเหมือนหางแมงป่องไว้ที่บริเวณหูรองเท้าเช่นกัน รองเท้าที่เย็บด้วยขนหางนกยูง หมายถึงรองเท้าที่เย็บด้วยขนหางนกยูงที่เหมือนเส้นด้าย ที่พื้นรองเท้าหรือที่สายรัด รองเท้าที่วิจิตร หมายถึงรองเท้าที่ตกแต่งอย่างวิจิตร ในรองเท้าเหล่านี้ รองเท้าใดๆ ก็ตาม เมื่อได้มาแล้ว หากสามารถถอดแผ่นปิดส้นเป็นต้นเหล่านั้นออกแล้วนำมาใช้ ย่อมควร หากมีอยู่ การใช้โดยที่ยังไม่ได้ถอดออก พึงต้องอาบัติทุกกฏ ‘‘න, භික්ඛවෙ, සීහචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න බ්‍යග්ඝචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න දීපිචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න අජිනචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න උද්දචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න මජ්ජාරචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න කාළකචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා… න ලුවකචම්මපරික්ඛටා උපාහනා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 246) – වචනතො සීහචම්මාදිපරික්ඛටාපි උපාහනා න වට්ටති. තත්ථ සීහචම්මපරික්ඛටා නාම පරියන්තෙසු චීවරෙ අනුවාතං විය සීහචම්මං යොජෙත්වා කතා. එස නයො සබ්බත්ථ. ලුවකචම්මපරික්ඛටාති පක්ඛිබිළාලචම්මපරික්ඛටා. එතාසුපි යා කාචි තං චම්මං අපනෙත්වා ධාරෙතබ්බා. เพราะเหตุที่ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์ไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือโคร่งไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือดาวไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังเสือดำไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังนากไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังแมวไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังกระรอกดำไม่พึงทรง... รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังชะมดไม่พึงทรง ภิกษุใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ฉะนั้น รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์เป็นต้น ก็ไม่ควร ในคำนั้น รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังราชสีห์ หมายถึงรองเท้าที่ทำโดยการติดหนังราชสีห์ไว้ที่ขอบ เหมือนการขลิบจีวร ในทุกกรณีก็มีนัยเดียวกันนี้ รองเท้าที่ขลิบด้วยหนังชะมด หมายถึงรองเท้าที่ขลิบด้วยหนังแมวป่า ในรองเท้าเหล่านี้ รองเท้าใดๆ ก็ตาม เมื่อได้มาแล้ว พึงถอดหนังนั้นออกแล้วจึงทรง ‘‘න, භික්ඛවෙ, කට්ඨපාදුකා ධාරෙතබ්බා… න තාලපත්තපාදුකා… න වෙළුපත්තපාදුකා, න තිණපාදුකා… න මුඤ්ජපාදුකා, න පබ්බජපාදුකා… න හින්තාලපාදුකා, න කමලපාදුකා… න කම්බලපාදුකා… න සොවණ්ණපාදුකා… න රූපියමයා පාදුකා… න මණිමයා… න වෙළුරියමයා… න ඵලිකමයා [Pg.456]… න කංසමයා… න කාචමයා… න තිපුමයා… න සීසමයා… න තම්බලොහමයා… න කාචි සඞ්කමනීයා පාදුකා ධාරෙතබ්බා, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 250-251) – වචනතො යෙන කෙනචි තිණෙන වා අඤ්ඤෙන වා කතා යා කාචි සඞ්කමනීයා පාදුකා න ධාරෙතබ්බා. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තිස්සො පාදුකා ධුවට්ඨානියා අසඞ්කමනීයායො, වච්චපාදුකං පස්සාවපාදුකං ආචමනපාදුක’’න්ති (මහාව. 251) – වචනතො පන භූමියං සුප්පතිට්ඨිතා නිච්චලා අසංහාරියා වච්චපාදුකාදී තිස්සො පාදුකා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටන්ති. “ภิกษุทั้งหลาย รองเท้าไม้ไม่พึงทรง... รองเท้าใบตาล... รองเท้าใบไผ่... รองเท้าหญ้า... รองเท้าหญ้ามุญชะ... รองเท้าหญ้าปลีก... รองเท้าใบตาลหนู... รองเท้าหญ้ากมล... รองเท้าผ้ากัมพล... รองเท้าทอง... รองเท้าเงิน... รองเท้าแก้วมณี... รองเท้าแก้วไพฑูรย์... รองเท้าแก้วผลึก... รองเท้าสำริด... รองเท้าแก้ว (กระจก)... รองเท้าดีบุก... รองเท้าตะกั่ว... รองเท้าทองแดง... รองเท้าที่เคลื่อนย้ายได้บางอย่าง ไม่พึงทรง ผู้ใดทรง พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น รองเท้าที่ทำด้วยหญ้าหรือวัตถุอื่นใดที่เคลื่อนย้ายได้ ไม่พึงทรง “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรองเท้า ๓ ชนิด ที่ตั้งอยู่กับที่ เคลื่อนย้ายไม่ได้ คือ รองเท้าสำหรับเข้าส้วม รองเท้าสำหรับถ่ายปัสสาวะ รองเท้าสำหรับที่ชำระ” ด้วยเหตุนั้น รองเท้า ๓ ชนิด คือ รองเท้าสำหรับเข้าส้วมเป็นต้น ที่ตั้งมั่นอยู่บนพื้น ไม่หวั่นไหว เคลื่อนย้ายไม่ได้ พึงใช้สอยได้ ‘‘න, භික්ඛවෙ, සඋපාහනෙන ගාමො පවිසිතබ්බො, යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 259) වචනතො සඋපාහනෙන ගාමො න පවිසිතබ්බො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානෙන භික්ඛුනා සඋපාහනෙන ගාමං පවිසිතු’’න්ති (මහාව. 256) වචනතො පන යස්ස පාදා වා ඵාලිතා පාදඛීලා වා ආබාධො පාදා වා දුක්ඛා හොන්ති, යො න සක්කොති අනුපාහනො ගාමං පවිසිතුං, එවරූපෙන ගිලානෙන සඋපාහනෙන ගාමං පවිසිතුං වට්ටති. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අජ්ඣාරාමෙ උපාහනං ධාරෙතුං උක්කං පදීපං කත්තරදණ්ඩ’’න්ති (මහාව. 249) වචනතො අජ්ඣාරාමෙ අගිලානස්සපි උපාහනං ධාරෙතුං වට්ටති. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้า ผู้ใดเข้าไป พึงต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น ไม่พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตภิกษุผู้เจ็บป่วยให้เข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้า” ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้ใดเท้าแตก หรือมีโรคที่เท้าเป็นตาปลา หรือเท้าเจ็บปวด ผู้ใดไม่สามารถเข้าไปสู่บ้านโดยไม่สวมรองเท้าได้ ภิกษุผู้เจ็บป่วยเช่นนั้น พึงเข้าไปสู่บ้านด้วยรองเท้าได้ “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทรงรองเท้า คบเพลิง ตะเกียง และไม้เท้าในอาราม” ด้วยเหตุนั้น ในอาราม แม้ภิกษุผู้ไม่เจ็บป่วยก็พึงทรงรองเท้าได้ ‘‘න, භික්ඛවෙ, ආචරියෙසු ආචරියමත්තෙසු උපජ්ඣායෙසු උපජ්ඣායමත්තෙසු අනුපාහනෙසු චඞ්කමමානෙසු සඋපාහනෙන චඞ්කමිතබ්බං, යො චඞ්කමෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 248) – වචනතො ආචරියාදීසු අනුපාහනෙසු චඞ්කමන්තෙසු සඋපාහනෙන න චඞ්කමිතබ්බං. එත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 248) ච පබ්බජ්ජාචරියො උපසම්පදාචරියො නිස්සයාචරියො උද්දෙසාචරියොති ඉමෙ චත්තාරොපි ඉධ ආචරියා එව. අවස්සිකස්ස ඡබ්බස්සො ආචරියමත්තො. සො හි චතුවස්සකාලෙ තං නිස්සාය වච්ඡති. එවං එකවස්සස්ස සත්තවස්සො, දුවස්සස්ස අට්ඨවස්සො, තිවස්සස්ස නවවස්සො, චතුවස්සස්ස දසවස්සොති ඉමෙපි ආචරියමත්තා එව. උපජ්ඣායස්ස සන්දිට්ඨසම්භත්තා පන සහායභික්ඛූ, යෙ වා පන කෙචි දසවස්සෙහි මහන්තතරා, තෙ සබ්බෙපි උපජ්ඣායමත්තා නාම. එත්තකෙසු භික්ඛූසු අනුපාහනෙසු චඞ්කමන්තෙසු සඋපාහනස්ස චඞ්කමතො ආපත්ති. “ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาจารย์ ผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ อุปัชฌาย์ หรือผู้มีพรรษาเพียงดังอุปัชฌาย์ ไม่สวมรองเท้าเดินจงกรมอยู่ ไม่พึงสวมรองเท้าเดินจงกรม ผู้ใดเดินจงกรม (สวมรองเท้า) ต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น เมื่ออาจารย์เป็นต้นไม่สวมรองเท้าเดินจงกรมอยู่ ไม่พึงสวมรองเท้าเดินจงกรม ในที่นี้ อาจารย์บรรพชา อาจารย์อุปสมบท อาจารย์นิสัย อาจารย์อุเทศ ทั้ง ๔ นี้ เป็นอาจารย์แท้ ภิกษุผู้มีพรรษา ๖ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้ไม่มีพรรษา เพราะภิกษุผู้ไม่มีพรรษานั้น เมื่อมีพรรษา ๔ พึงอาศัยภิกษุนั้นอยู่ เช่นนี้ ภิกษุผู้มีพรรษา ๗ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๑, ภิกษุผู้มีพรรษา ๘ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๒, ภิกษุผู้มีพรรษา ๙ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๓, ภิกษุผู้มีพรรษา ๑๐ เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์ของภิกษุผู้มีพรรษา ๔ ภิกษุเหล่านี้ก็เป็นผู้มีพรรษาเพียงดังอาจารย์เช่นกัน ส่วนภิกษุผู้เป็นสหายที่เคยเห็นและเคยคุ้นเคยกับอุปัชฌาย์ หรือภิกษุใดๆ ที่มีพรรษามากกว่า ๑๐ พรรษา ภิกษุเหล่านั้นทั้งหมดชื่อว่าผู้มีพรรษาเพียงดังอุปัชฌาย์ เมื่อภิกษุจำนวนเท่านี้ไม่สวมรองเท้าเดินจงกรมอยู่ ภิกษุผู้สวมรองเท้าเดินจงกรม ต้องอาบัติ ‘‘න[Pg.457], භික්ඛවෙ, මහාචම්මානි ධාරෙතබ්බානි සීහචම්මං බ්‍යග්ඝචම්මං දීපිචම්මං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස’’. ‘‘න, භික්ඛවෙ, ගොචම්මං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස’’. ‘‘න, භික්ඛවෙ, කිඤ්චි චම්මං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්තිදුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 255) – වචනතො මජ්ඣිමදෙසෙ සීහචම්මාදි යං කිඤ්චි චම්මං ගහෙත්වා පරිහරිතුං න වට්ටති. සීහචම්මාදීනඤ්ච පරිහරණෙයෙව පටික්ඛෙපො කතො. භූමත්ථරණවසෙන පන අඤ්ඤත්ථ අනීහරන්තෙන යං කිඤ්චි චම්මං පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. “ภิกษุทั้งหลาย หนังใหญ่ไม่พึงทรงไว้ คือ หนังราชสีห์ หนังเสือโคร่ง หนังเสือเหลือง ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” “ภิกษุทั้งหลาย หนังโคไม่พึงทรงไว้ ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” “ภิกษุทั้งหลาย หนังใดๆ ไม่พึงทรงไว้ ผู้ใดทรงไว้ ต้องอาบัติทุกกฏ” ด้วยเหตุนั้น ในมัชฌิมประเทศ การถือเอาหนังใดๆ มีหนังราชสีห์เป็นต้นมาทรงไว้ไม่ควร และการห้ามนั้น ทรงห้ามเฉพาะการทรงไว้ซึ่งหนังราชสีห์เป็นต้นเท่านั้น ส่วนการใช้เป็นเครื่องลาดพื้นในที่อื่น โดยไม่นำติดตัวไป หนังใดๆ ก็ควรใช้สอยได้ ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු චම්මානි අත්ථරණානි එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්ම’’න්ති (මහාව. 259) වචනකො පන පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු යං කිඤ්චි (මහාව. අට්ඨ. 259) එළකචම්මඤ්ච අජචම්මඤ්ච අත්ථරිත්වා නිපජ්ජිතුං වා නිසීදිතුං වා වට්ටති. මිගචම්මෙ එණිමිගො වාතමිගො පසදමිගො කුරුඞ්ගමිගො මිගමාතුකො රොහිතමිගොති එතෙසංයෙව චම්මානි වට්ටන්ති, අඤ්ඤෙසං පන – “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหนังเป็นเครื่องลาด คือ หนังแกะ หนังแพะ หนังเนื้อ ในชนบทชายแดนทั้งปวง” ด้วยเหตุนั้น ในชนบทชายแดน หนังแกะและหนังแพะใดๆ พึงปูแล้วนอนหรือนั่งได้ ในบรรดาหนังเนื้อ หนังของเนื้อทราย เนื้อลม เนื้อฟาน เนื้อกุรุง เนื้อแม่เนื้อ เนื้อโรหิต เหล่านี้เท่านั้นที่ควร ส่วนหนังของสัตว์อื่น... මක්කටො කාළසීහො ච, සරභො කදලීමිගො; යෙ ච වාළමිගා කෙචි, තෙසං චම්මං න වට්ටති. ลิง หมีดำ สรภะ เนื้อกทลี และสัตว์ร้ายใดๆ หนังของสัตว์เหล่านั้นไม่ควร තත්ථ වාළමිගාති සීහබ්‍යග්ඝඅච්ඡතරච්ඡා. න කෙවලඤ්ච එතෙයෙව, යෙසං වා පන චම්මං වට්ටතීති වුත්තං, තෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා අන්තමසො ගොමහිංසසසබිළාරාදයොපි සබ්බෙ ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘වාළමිගා’’ත්වෙව වෙදිතබ්බා. එතෙසඤ්හි සබ්බෙසං පන චම්මං න වට්ටති. ในคำว่า สัตว์ร้าย นั้น ได้แก่ ราชสีห์ เสือโคร่ง หมี และเสือดาว ไม่ใช่เพียงสัตว์เหล่านี้เท่านั้น แต่เว้นสัตว์ที่กล่าวว่าหนังของมันควรเหล่านั้นแล้ว สัตว์ที่เหลือทั้งหมด แม้ที่สุดคือ โค กระบือ กระต่าย แมว เป็นต้น ก็พึงทราบว่าเป็นสัตว์ร้ายในความหมายนี้ทั้งสิ้น เพราะหนังของสัตว์เหล่านี้ทั้งหมดไม่ควร ‘‘න, භික්ඛවෙ, යානෙන යායිතබ්බං, යො යායෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ගිලානස්ස යාන’’න්ති (මහාව. 253) වචනතො අගිලානෙන භික්ඛුනා යානෙන න ගන්තබ්බං. කතරං පන යානං කප්පති, කතරං න කප්පතීති? ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පුරිසයුත්තං හත්ථවට්ටකං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සිවිකං පාටඞ්කි’’න්ති (මහාව. 253) වචනතො පුරිසයුත්තං හත්ථවට්ටකං සිවිකා පාටඞ්කී ච වට්ටති. එත්ථ ච පුරිසයුත්තං ඉත්ථිසාරථි වා හොතු පුරිසසාරථි වා, වට්ටති, ධෙනුයුත්තං පන න වට්ටති. හත්ථවට්ටකං පන ඉත්ථියො වා වට්ටෙන්තු පුරිසා වා, වට්ටතියෙව. “ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงไปด้วยยาน ผู้ใดไป ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานแก่ภิกษุผู้เจ็บป่วย” ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้ไม่เจ็บป่วย ไม่พึงไปด้วยยาน ยานชนิดใดควร ยานชนิดใดไม่ควร? “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานที่เทียมด้วยคน ยานที่ลากด้วยมือ ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตคานหามและแคร่” ด้วยเหตุนั้น ยานที่เทียมด้วยคน ยานที่ลากด้วยมือ คานหาม และแคร่ จึงควร ในที่นี้ ยานที่เทียมด้วยคน ไม่ว่าสารถีจะเป็นหญิงหรือชาย ก็ควร ส่วนยานที่เทียมด้วยโคตัวเมีย ไม่ควร ส่วนยานที่ลากด้วยมือ ไม่ว่าหญิงหรือชายจะลาก ก็ควรแท้ 57. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අහතානං දුස්සානං අහතකප්පානං දිගුණං සඞ්ඝාටිං එකච්චියං උත්තරාසඞ්ගං එකච්චියං අන්තරවාසකං, උතුද්ධටානං දුස්සානං චතුග්ගුණං [Pg.458] සඞ්ඝාටිං දිගුණං උත්තරාසඞ්ගං දිගුණං අන්තරවාසකං, පංසුකූලෙ යාවදත්ථං, පාපණිකෙ උස්සාහො කරණීයො’’ති (මහාව. 348) වචනතො අධොතානං (මහාව. අට්ඨ. 348) එකවාරං ධොතානඤ්ච වත්ථානං දුපට්ටා සඞ්ඝාටි කාතබ්බා, උත්තරාසඞ්ගො අන්තරවාසකො ච එකපට්ටො කාතබ්බො. උතුද්ධටානං පන හතවත්ථානං පිලොතිකානං සඞ්ඝාටි චතුග්ගුණා කාතබ්බා, උත්තරාසඞ්ගො අන්තරවාසකො ච දුපට්ටො කාතබ්බො, පංසුකූලෙ පන යථාරුචි කාතබ්බං. අන්තරාපණතො පතිතපිලොතිකචීවරෙපි උස්සාහො කරණීයො, පරියෙසනා කාතබ්බා, පරිච්ඡෙදො පන නත්ථි, පට්ටසතම්පි වට්ටති. සබ්බමිදං සාදියන්තස්ස භික්ඛුනො වුත්තං. තීසු පන චීවරෙසු ද්වෙ වා එකං වා ඡින්දිත්වා කාතබ්බං. සචෙ නප්පහොති, ආගන්තුකපත්තං දාතබ්බං. ආගන්තුකපත්තඤ්හි අප්පහොනකෙ අනුඤ්ඤාතං. වුත්තඤ්හෙතං – ๕๗. “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าสังฆาฏิสองชั้น ผ้าอุตตราสงค์ชั้นเดียว ผ้าอันตรวาสกชั้นเดียว สำหรับผ้าใหม่และผ้าที่ซักครั้งเดียว เราอนุญาตผ้าสังฆาฏิสี่ชั้น ผ้าอุตตราสงค์สองชั้น ผ้าอันตรวาสกสองชั้น สำหรับผ้าเก่าที่เก็บไว้นานและผ้าเก่า พึงทำสี่ชั้น ผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกพึงทำสองชั้น ส่วนผ้าบังสุกุล พึงทำตามความพอใจ พึงพยายามแสวงหาผ้าเก่าที่ตกตามร้านตลาด” ด้วยเหตุนั้น ผ้าสังฆาฏิพึงทำสองชั้นสำหรับผ้าที่ยังไม่ซักและผ้าที่ซักครั้งเดียว ผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกพึงทำชั้นเดียว ส่วนผ้าสังฆาฏิสำหรับผ้าเก่าที่เก็บไว้นานและผ้าเก่า พึงทำสี่ชั้น ผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสกพึงทำสองชั้น ส่วนผ้าบังสุกุล พึงทำตามความพอใจ แม้ผ้าจีวรเก่าที่ตกตามร้านตลาด ก็พึงพยายามแสวงหา การแสวงหาพึงทำ แต่ไม่มีกำหนดจำนวนชั้น แม้ร้อยชั้นก็ควร ทั้งหมดนี้กล่าวไว้สำหรับภิกษุผู้ยินดี ส่วนในจีวร ๓ ผืน พึงตัดทำสองผืนหรือผืนเดียว ถ้าไม่พอ พึงให้ผ้าทาบ เพราะผ้าทาบนั้น ทรงอนุญาตไว้ในกรณีที่ผ้าไม่พอ ดังที่ตรัสไว้ว่า... ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අච්ඡින්නකන්ති. ද්වෙ ඡින්නකානි එකං අච්ඡින්නකං නප්පහොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ද්වෙ අච්ඡින්නකානි එකං ඡින්නකන්ති. ද්වෙ අච්ඡින්නකානි එකං ඡින්නකං නප්පහොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අන්වාධිකම්පි ආරොපෙතුං. න ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං අච්ඡින්නකං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 360). “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ตัดแล้วสองผืนกับผ้าที่ยังไม่ตัดหนึ่งผืน. ผ้าที่ตัดแล้วสองผืนกับผ้าที่ยังไม่ตัดหนึ่งผืนนั้นไม่พอ. ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าที่ยังไม่ตัดสองผืนกับผ้าที่ตัดแล้วหนึ่งผืน. ผ้าที่ยังไม่ตัดสองผืนกับผ้าที่ตัดแล้วหนึ่งผืนนั้นไม่พอ. ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ติดผ้าซ้อนเข้าไปได้. อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทรงผ้าที่ยังไม่ตัดทั้งหมด ผู้ใดทรง ต้องอาบัติทุกกฏ” තස්මා සචෙ පහොති ආගන්තුකපත්තං, න වට්ටති, ඡින්දිතබ්බමෙව. เพราะเหตุนั้น ถ้าผ้าทาบพอ ก็ไม่ควร (ใช้โดยไม่ตัด) พึงตัดเท่านั้น ‘‘න, භික්ඛවෙ, පොත්ථකො නිවාසෙතබ්බො, යො නිවාසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. න, භික්ඛවෙ, සබ්බනීලකානි චීවරානි ධාරෙතබ්බානි… න සබ්බපීතකානි… න සබ්බලොහිතකානි… න සබ්බමඤ්ජිට්ඨකානි… න සබ්බකණ්හානි… න සබ්බමහාරඞ්ගරත්තානි… න සබ්බමහානාමරත්තානි… න අච්ඡින්නදසානි… න දීඝදසානි… න පුප්ඵදසානි… න ඵලදසානි චීවරානි ධාරෙතබ්බානි… න කඤ්චුකං… න තිරීටකං… න වෙඨනං ධාරෙතබ්බං, යො ධාරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 371-372) – වචනතො පොත්ථකාදීනි න ධාරෙතබ්බානි. තත්ථ (මහාව. අට්ඨ. 371-372) පොත්ථකොති මකචිමයො වුච්චති, අක්කදුස්සකදලිදුස්සඑරකදුස්සානිපි පොත්ථකගතිකානෙව. සබ්බනීලකාදීනි රජනං ධොවිත්වා පුන රජිත්වා ධාරෙතබ්බානි. න සක්කා චෙ හොන්ති ධොවිතුං, පච්චත්ථරණානි වා කාතබ්බානි. තිපට්ටචීවරස්ස වා මජ්ඣෙ දාතබ්බානි. තෙසං [Pg.459] වණ්ණනානත්තං උපාහනාසු වුත්තනයමෙව. අච්ඡින්නදසදීඝදසානි දසා ඡින්දිත්වා ධාරෙතබ්බානි. කඤ්චුකං ලභිත්වා ඵාලෙත්වා රජිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. වෙඨනෙපි එසෙව නයො. තිරීටකං පන රුක්ඛච්ඡල්ලිමයං, තං පාදපුඤ්ඡනිං කාතුං වට්ටති. ภิกษุทั้งหลาย ผ้าที่ทำด้วยใยป่านไม่พึงนุ่ง, ผู้ใดนุ่ง, ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย ผ้าจีวรที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีครามทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีเหลืองทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีแดงทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีแดงเข้มทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีดำทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีเหมือนใบไม้ (มหาแรงคะ) ทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ย้อมด้วยน้ำย้อมสีแดงชื่อมหา (มหานามะ) ทั้งหมดไม่พึงทรง... ผ้าที่ยังไม่ตัดชายไม่พึงทรง... ผ้าที่มีชายยาวไม่พึงทรง... ผ้าที่มีชายเป็นดอกไม่พึงทรง... ผ้าที่มีชายเป็นผลไม่พึงทรง... เสื้อกั๊กไม่พึงทรง... ผ้าเปลือกไม้ไม่พึงทรง... ผ้าโพกศีรษะไม่พึงทรง, ผู้ใดทรง, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ผ้าที่ทำด้วยใยป่านเป็นต้นไม่พึงทรง. ในอรรถกถา (มหาวรรค อรรถกถา 371-372) คำว่า 'ปตฺถกะ' (potthako) หมายถึงผ้าที่ทำด้วยใยป่าน (ป่านมกจิ). ผ้าที่ทำด้วยใยรัก (อักกะ) ผ้าที่ทำด้วยใยกล้วย และผ้าที่ทำด้วยใยหญ้าเอรกะ ก็จัดอยู่ในประเภทผ้าที่ทำด้วยใยป่านเช่นกัน. ผ้าที่ย้อมด้วยสีครามเป็นต้น พึงซักน้ำย้อมออกแล้วย้อมใหม่จึงพึงทรง. ถ้าไม่สามารถซักได้, พึงทำเป็นผ้าปูรอง หรือพึงใส่ไว้ตรงกลางของผ้าไตรจีวร (ที่เย็บซ้อนกัน 3 ชั้น). ความแตกต่างของสีเหล่านั้นก็เป็นไปตามที่กล่าวไว้ในเรื่องรองเท้าแล้ว. ผ้าที่ยังไม่ตัดชายและผ้าที่มีชายยาว พึงตัดชายออกแล้วจึงพึงทรง. เสื้อกั๊กเมื่อได้มาแล้ว พึงฉีกออก ย้อม แล้วจึงพึงใช้สอยได้. ในเรื่องผ้าโพกศีรษะก็มีนัยเดียวกัน. ส่วนผ้าติรีฏกะนั้นทำด้วยเปลือกไม้, ผ้าติรีฏกะนั้นควรทำเป็นผ้าเช็ดเท้า. 58. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අධම්මකම්මං කාතබ්බං, යො කරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අධම්මකම්මෙ කයිරමානෙ පටික්කොසිතු’’න්ති (මහාව. 154) වචනතො අධම්මකම්මං න කාතබ්බං, කයිරමානඤ්ච නිවාරෙතබ්බං. නිවාරෙන්තෙහි ච ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, චතූහි පඤ්චහි පටික්කොසිතුං, ද්වීහි තීහි දිට්ඨිං ආවිකාතුං, එකෙන අධිට්ඨාතුං ‘න මෙතං ඛමතී’’ති (මහාව. 154) වචනතො යත්ථ නිවාරෙන්තස්ස භික්ඛුනො උපද්දවං කරොන්ති, තත්ථ එකකෙන න නිවාරෙතබ්බං. සචෙ චත්තාරො පඤ්ච වා හොන්ති, නිවාරෙතබ්බං. සචෙ පන ද්වෙ වා තයො වා හොන්ති, ‘‘අධම්මකම්මං ඉදං, න මෙතං ඛමතී’’ති එවං අඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ අත්තනො දිට්ඨි ආවිකාතබ්බා. සචෙ එකොව හොති, ‘‘න මෙතං ඛමතී’’ති අධිට්ඨාතබ්බං. සබ්බඤ්චෙතං තෙසං අනුපද්දවත්ථාය වුත්තං. ๕๘. ภิกษุทั้งหลาย อธรรมกรรมไม่พึงทำ, ผู้ใดทำ, ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุทั้งหลาย เมื่ออธรรมกรรมกำลังดำเนินอยู่ เราอนุญาตให้คัดค้าน (ห้าม) ดังนี้. ด้วยเหตุนั้น อธรรมกรรมไม่พึงทำ, และเมื่ออธรรมกรรมกำลังดำเนินอยู่ พึงห้าม. และเมื่อจะห้ามนั้น ด้วยเหตุนั้น 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุสี่หรือห้ารูปคัดค้าน, ภิกษุสองหรือสามรูปพึงแสดงทิฏฐิของตนให้ปรากฏ, ภิกษุรูปเดียวพึงอธิษฐาน (ในใจ) ว่า 'กรรมนี้ไม่ควรแก่เรา'' ดังนี้, ในที่ใดที่ภิกษุผู้ห้ามถูกทำอันตราย, ในที่นั้นภิกษุรูปเดียวไม่พึงห้าม. ถ้ามีภิกษุสี่หรือห้ารูป, พึงห้าม. แต่ถ้ามีภิกษุสองหรือสามรูป, พึงแสดงทิฏฐิของตนให้ปรากฏแก่ภิกษุอื่นว่า 'กรรมนี้เป็นอธรรมกรรม, กรรมนี้ไม่ควรแก่เรา'. ถ้ามีภิกษุรูปเดียว, พึงอธิษฐาน (ในใจ) ว่า 'กรรมนี้ไม่ควรแก่เรา'. ทั้งหมดนี้กล่าวไว้เพื่อมิให้ภิกษุเหล่านั้นมีอันตราย. 59. ‘‘න, භික්ඛවෙ, අනොකාසකතො භික්ඛු ආපත්තියා චොදෙතබ්බො, යො චොදෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 153) වචනතො චොදෙන්තෙන ‘‘කරොතු මෙ ආයස්මා ඔකාසං, අහං තං වත්තුකාමො’’ති එවං ඔකාසං කාරාපෙත්වා චොදෙතබ්බො. අධිප්පායභෙදො පනෙත්ථ වෙදිතබ්බො (මහාව. අට්ඨ. 2.389). අයඤ්හි අධිප්පායො නාම චාවනාධිප්පායො අක්කොසාධිප්පායො කම්මාධිප්පායො වුට්ඨානාධිප්පායො උපොසථපවාරණට්ඨපනාධිප්පායො අනුවිජ්ජනාධිප්පායො ධම්මකථාධිප්පායොති අනෙකවිධො. තත්ථ පුරිමෙසු චතූසු අධිප්පායෙසු ඔකාසං අකාරාපෙන්තස්ස දුක්කටං, ඔකාසං කාරාපෙත්වාපි සම්මුඛා අමූලකෙන පාරාජිකෙන චොදෙන්තස්ස සඞ්ඝාදිසෙසො, අමූලකෙන සඞ්ඝාදිසෙසෙන චොදෙන්තස්ස පාචිත්තියං, අමූලිකාය ආචාරවිපත්තියා චොදෙන්තස්ස දුක්කටං, අක්කොසාධිප්පායෙන වදන්තස්ස පාචිත්තියං. අසම්මුඛා පන සත්තහිපි ආපත්තික්ඛන්ධෙහි වදන්තස්ස දුක්කටං, අසම්මුඛා එව සත්තවිධම්පි කම්මං කරොන්තස්ස දුක්කටමෙව. කුරුන්දියං පන ‘‘වුට්ඨානාධිප්පායෙන ‘ත්වං ඉමං නාම ආපත්තිං ආපන්නො, තං පටිකරොහී’ති [Pg.460] වදන්තස්ස ඔකාසකිච්චං නත්ථී’’ති වුත්තං. උපොසථපවාරණං ඨපෙන්තස්සපි ඔකාසකම්මං නත්ථි, ඨපනඛෙත්තං පන ජානිතබ්බං ‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, අජ්ජුපොසථො පන්නරසො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙ’’ති. ๕๙. ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ยังมิได้ขอโอกาส ไม่พึงโจทด้วยอาบัติ, ผู้ใดโจท, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ภิกษุผู้โจท พึงให้ภิกษุนั้นให้โอกาสก่อนว่า 'ท่านผู้มีอายุ โปรดให้โอกาสแก่กระผมด้วย, กระผมต้องการจะกล่าวแก่ท่าน' ดังนี้แล้วจึงพึงโจท. ในเรื่องการโจทนี้ พึงทราบความแตกต่างของความประสงค์. ความประสงค์นี้มีหลายประเภท คือ ความประสงค์จะให้เคลื่อน (จากสมณเพศ), ความประสงค์จะด่าว่า, ความประสงค์จะทำกรรม, ความประสงค์จะให้ออกจากอาบัติ, ความประสงค์จะระงับอุโบสถและปวารณา, ความประสงค์จะสอบสวน, ความประสงค์จะแสดงธรรม. ในบรรดาความประสงค์เหล่านั้น ในความประสงค์สี่ประเภทแรก ภิกษุผู้ไม่ขอโอกาส (ไม่ให้เขาให้โอกาส) ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้ขอโอกาสแล้ว แต่โจทด้วยอาบัติปาราชิกที่ไม่มีมูลซึ่งหน้า ต้องอาบัติสังฆาทิเสส. โจทด้วยอาบัติสังฆาทิเสสที่ไม่มีมูล ต้องอาบัติปาจิตตีย์. โจทด้วยความวิบัติทางมารยาทที่ไม่มีมูล ต้องอาบัติทุกกฏ. ภิกษุผู้กล่าวด้วยความประสงค์จะด่าว่า ต้องอาบัติปาจิตตีย์. ส่วนการโจทลับหลัง ภิกษุผู้กล่าวด้วยอาบัติทั้งเจ็ดกอง ต้องอาบัติทุกกฏ. แม้ทำกรรมทั้งเจ็ดประเภทลับหลัง ก็ต้องอาบัติทุกกฏเท่านั้น. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า 'ภิกษุผู้กล่าวด้วยความประสงค์จะให้ออกจากอาบัติว่า 'ท่านต้องอาบัติชื่อนี้แล้ว, จงแก้ไขอาบัตินั้นเสีย' ไม่ต้องทำโอกาสกรรม'. แม้ภิกษุผู้ระงับอุโบสถและปวารณา ก็ไม่ต้องทำโอกาสกรรม, แต่พึงทราบเขตของการระงับว่า 'ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า... สงฆ์พึงทำอุโบสถ'. එතස්මිඤ්හි රෙ-කාරෙ අනතික්කන්තෙයෙව ඨපෙතුං ලබ්භති, තතො පරං පන ය්‍ය-කාරෙ පත්තෙ න ලබ්භති. එස නයො පවාරණාය. ด้วยว่า ในคำว่า 'กเร' (kare) นี้ เมื่อยังไม่ล่วงพ้นอักษร 'เร' (re) ไปเท่านั้น จึงจะระงับได้, แต่เมื่อถึงอักษร 'ยยะ' (yya) หลังจากนั้นแล้ว จะระงับไม่ได้. นัยนี้พึงทราบในเรื่องปวารณาด้วย. අනුවිජ්ජකස්සපි ඔසටෙ වත්ථුස්මිං ‘‘අත්ථෙතං තවා’’ති අනුවිජ්ජනාධිප්පායෙන වදන්තස්ස ඔකාසකම්මං නත්ථි. ධම්මකථිකස්සපි ධම්මාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘යො ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොති, අයං භික්ඛු අස්සමණො’’තිආදිනා නයෙන අනොදිස්ස ධම්මං කථෙන්තස්ස ඔකාසකම්මං නත්ථි. සචෙ පන ඔදිස්ස නියමෙත්වා ‘‘අසුකො ච අසුකො ච අස්සමණො අනුපාසකො’’ති කථෙති, ධම්මාසනතො ඔරොහිත්වා ආපත්තිං දෙසෙත්වා ගන්තබ්බං. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සුද්ධානං භික්ඛූනං අනාපත්තිකානං අවත්ථුස්මිං අකාරණෙ ඔකාසො කාරාපෙතබ්බො, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 153) වචනතො සුද්ධානං භික්ඛූනං අකාරණෙ වත්ථුස්මිං ඔකාසො න කාරෙතබ්බො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පුග්ගලං තුලයිත්වා ඔකාසං කාතු’’න්ති (මහාව. 153) වචනතො ‘‘භූතමෙව නු ඛො ආපත්තිං වදති, අභූත’’න්ති එවං උපපරික්ඛිත්වා ඔකාසො කාතබ්බො. แม้ภิกษุผู้สอบสวน เมื่อเรื่อง (อาบัติ) ปรากฏขึ้นแล้ว กล่าวด้วยความประสงค์จะสอบสวนว่า 'เรื่องนี้มีแก่ท่านหรือ' ก็ไม่ต้องทำโอกาสกรรม. แม้ภิกษุผู้แสดงธรรม เมื่อนั่งบนธรรมาสน์แล้ว แสดงธรรมโดยไม่เจาะจงบุคคลว่า 'ผู้ใดทำสิ่งนี้และสิ่งนี้, ภิกษุรูปนี้ไม่ใช่สมณะ' เป็นต้น ก็ไม่ต้องทำโอกาสกรรม. แต่ถ้ากล่าวเจาะจงและกำหนดว่า 'ภิกษุชื่อนั้นและภิกษุชื่อนั้นไม่ใช่สมณะ ไม่ใช่อุบาสก' ดังนี้, พึงลงจากธรรมาสน์ แสดงอาบัติแล้วจึงพึงไป. ด้วยเหตุนั้น 'ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้ภิกษุผู้บริสุทธิ์ ไม่มีอาบัติ ให้โอกาสในเรื่องที่ไม่มีมูลและไม่มีเหตุ, ผู้ใดให้โอกาส, ต้องอาบัติทุกกฏ' ดังนี้, ไม่พึงให้ภิกษุผู้บริสุทธิ์ให้โอกาสในเรื่องที่ไม่มีมูลและไม่มีเหตุ. ด้วยเหตุนั้น 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พิจารณาบุคคลแล้วจึงให้โอกาส' ดังนี้, พึงพิจารณาว่า 'เขาพูดอาบัติที่มีอยู่จริง หรือไม่จริง' ดังนี้แล้วจึงพึงให้โอกาส. 60. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සද්ධාදෙය්‍යං විනිපාතෙතබ්බං, යො විනිපාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 361) වචනතො සද්ධාදෙය්‍යං න විනිපාතෙතබ්බං. ඨපෙත්වා මාතාපිතරො (මහාව. අට්ඨ. 361) සෙසඤාතීනං දෙන්තොපි විනිපාතෙතියෙව, මාතාපිතරො පන රජ්ජෙ ඨිතාපි පත්ථයන්ති, දාතබ්බං. ๖๐. ภิกษุทั้งหลาย ทรัพย์ที่ทายกถวายด้วยศรัทธาไม่พึงทำลาย, ผู้ใดทำลาย, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ทรัพย์ที่ทายกถวายด้วยศรัทธาไม่พึงทำลาย. เว้นบิดามารดาแล้ว (มหาวรรค อรรถกถา 361) แม้ภิกษุผู้ให้แก่ญาติที่เหลือ ก็ชื่อว่าทำลายโดยแท้. ส่วนบิดามารดานั้น แม้จะอยู่ในราชสมบัติ ก็ยังปรารถนา, พึงให้ได้. 61. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සන්තරුත්තරෙන ගාමො පවිසිතබ්බො, යො පවිසෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 362) වචනතො සන්තරුත්තරෙන ගාමො න පවිසිතබ්බො. ๖๑. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงเข้าไปในบ้านด้วยผ้าอันตรวาสกและผ้าอุตตราสงค์เท่านั้น (โดยไม่มีสังฆาฏิ), ผู้ใดเข้าไป, ต้องอาบัติทุกกฏ. ด้วยเหตุนั้น ไม่พึงเข้าไปในบ้านด้วยผ้าอันตรวาสกและผ้าอุตตราสงค์เท่านั้น. 62. ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, පච්චයා සඞ්ඝාටියා නික්ඛෙපාය. ගිලානො වා හොති, වස්සිකසඞ්කෙතං වා හොති, නදීපාරගතං වා හොති, අග්ගළගුත්තිවිහාරො වා හොති, අත්ථතකථිනං වා හොති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච පච්චයා සඞ්ඝාටියා නික්ඛෙපායා’’ති (මහාව. 362) – වචනතො පන ගහෙත්වා [Pg.461] ගන්තුං අසමත්ථො ගිලානො වා හොති, වස්සිකසඞ්කෙතාදීසු වා අඤ්ඤතරං කාරණං, එවරූපෙසු පච්චයෙසු සඞ්ඝාටිං අග්ගළගුත්තිවිහාරෙ ඨපෙත්වා සන්තරුත්තරෙන ගන්තුං වට්ටති. සබ්බෙස්වෙව හි එතෙසු ගිලානවස්සිකසඞ්කෙතනදීපාරගමනඅත්ථතකථිනභාවෙසු අග්ගළගුත්තියෙව පමාණං, ගුත්තෙ එව විහාරෙ නික්ඛිපිත්වා බහි ගන්තුං වට්ටති, නාගුත්තෙ. ආරඤ්ඤකස්ස පන විහාරො න සුගුත්තො හොති, තෙන භණ්ඩුක්ඛලිකාය පක්ඛිපිත්වා පාසාණසුසිරරුක්ඛසුසිරාදීසු සුපටිච්ඡන්නෙසු ඨපෙත්වා ගන්තබ්බං. උත්තරාසඞ්ගඅන්තරවාසකානං නික්ඛෙපෙපි ඉමෙයෙව පඤ්ච පච්චයා වෙදිතබ්බා. ๖๒. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๕ ประการนี้ เป็นเหตุแห่งการวางผ้าสังฆาฏิ คือ เป็นไข้ ๑, มีกำหนดฤดูฝน ๑, ไปสู่ฝั่งแม่น้ำ ๑, วิหารมีกลอนประตูมั่นคง ๑, มีการกรานกฐินแล้ว ๑. ภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๕ ประการนี้แล เป็นเหตุแห่งการวางผ้าสังฆาฏิ. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ภิกษุผู้เป็นไข้ไม่สามารถถือ (ผ้าสังฆาฏิ) ไปได้ หรือมีเหตุอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเหตุมีกำหนดฤดูฝนเป็นต้น ในเหตุปัจจัยเช่นนี้ ย่อมควรที่จะวางผ้าสังฆาฏิไว้ในวิหารที่มีกลอนประตูมั่นคง แล้วไปโดยนุ่งห่มเพียงผ้าอันตรวาสกและผ้าอุตตราสงค์. แท้จริง ในบรรดาภาวะแห่งภิกษุผู้เป็นไข้ กำหนดฤดูฝน การไปฝั่งแม่น้ำ และการมีการกรานกฐินแล้วเหล่านั้นทั้งหมด การมีกลอนประตูมั่นคงเท่านั้นเป็นประมาณ. ย่อมควรที่จะวางไว้ในวิหารที่มั่นคงแล้วออกไปข้างนอก ไม่ควรในวิหารที่ไม่มั่นคง. ส่วนภิกษุผู้อยู่ป่า วิหารของเธอย่อมไม่มั่นคง ภิกษุนั้นพึงใส่ไว้ในภาชนะสำหรับใส่ผ้า แล้ววางไว้ในโพรงหิน โพรงไม้เป็นต้นที่ปกปิดมิดชิด แล้วจึงไป. แม้ในการวางผ้าอุตตราสงค์และผ้าอันตรวาสก ก็พึงทราบเหตุ ๕ ประการนี้เช่นกัน. 63. ‘‘න, භික්ඛවෙ, සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලා සත්ථකම්මං වා වත්ථිකම්මං වා කාරාපෙතබ්බං, යො කාරාපෙය්‍ය, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති (මහාව. 279) වචනතො යථාපරිච්ඡින්නෙ ඔකාසෙ (මහාව. අට්ඨ. 279) යෙන කෙනචි සත්ථෙන වා සූචියා වා කණ්ටකෙන වා සත්තිකාය වා පාසාණසක්ඛලිකාය වා නඛෙන වා ඡින්දනං වා ඵාලනං වා විජ්ඣනං වා ලෙඛනං වා න කාතබ්බං, සබ්බඤ්හෙතං සත්ථකම්මමෙව හොති. යෙන කෙනචි පන චම්මෙන වා වත්ථෙන වා වත්ථිපීළනම්පි න කාතබ්බං, සබ්බඤ්හෙතං වත්ථිකම්මමෙව හොති. එත්ථ ච ‘‘සම්බාධස්ස සාමන්තා ද්වඞ්ගුලා’’ති ඉදං සත්ථකම්මංයෙව සන්ධාය වුත්තං, වත්ථිකම්මං පන සම්බාධෙයෙව පටික්ඛිත්තං. තත්ථ පන ඛාරං වා දාතුං යෙන කෙනචි රජ්ජුකෙන වා බන්ධිතුං වට්ටති, යදි තෙන ඡිජ්ජති, සුච්ඡින්නං. අණ්ඩවුඩ්ඪිරොගෙපි සත්ථකම්මං න වට්ටති, තස්මා ‘‘අණ්ඩං ඵාලෙත්වා බීජානි උද්ධරිත්වා අරොගං කරිස්සාමී’’ති න කාතබ්බං, අග්ගිතාපනභෙසජ්ජලෙපනෙසු පන පටික්ඛෙපො නත්ථි. වච්චමග්ගෙ භෙසජ්ජමක්ඛිතා ආදානවට්ටි වා වෙළුනාළිකා වා වට්ටති, යාය ඛාරකම්මං වා කරොන්ති, තෙලං වා පවෙසෙන්ති. ๖๓. ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงให้กระทำศัสตราวุธกรรม หรือพัสดุกรรม ในที่ใกล้สององคุลีโดยรอบอวัยวะลับ. ผู้ใดให้กระทำ ต้องอาบัติถุลลัจจัย. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ในที่ที่กำหนดไว้ ไม่พึงกระทำการตัด การผ่า การแทง หรือการขีดเขียน ด้วยศัสตราใดๆ หรือเข็ม หรือหนาม หรือเหล็กแหลม หรือหอก หรือสะเก็ดหิน หรือเล็บ. ทั้งหมดนี้เป็นศัสตราวุธกรรมนั่นเอง. อนึ่ง ไม่พึงกระทำการบีบด้วยหนังหรือผ้าใดๆ. ทั้งหมดนี้เป็นพัสดุกรรมนั่นเอง. ในพระบาลีนี้ คำว่า 'ในที่ใกล้สององคุลีโดยรอบอวัยวะลับ' นี้ ตรัสหมายถึงศัสตราวุธกรรมเท่านั้น. ส่วนพัสดุกรรมนั้น ห้ามไว้เฉพาะในที่อวัยวะลับเท่านั้น. แต่ในที่อวัยวะลับนั้น ย่อมควรที่จะใส่ด่าง หรือผูกด้วยเชือกเล็กๆ ใดๆ. หากตัดด้วยสิ่งนั้น ย่อมชื่อว่าตัดดีแล้ว. แม้ในโรคไส้เลื่อน ศัสตราวุธกรรมก็ไม่ควร. เพราะฉะนั้น ไม่พึงกระทำว่า 'เราจะผ่าอัณฑะออก เอาลูกอัณฑะออก แล้วทำให้หายโรค'. แต่ในการประคบด้วยไฟและการทายา ไม่มีข้อห้าม. ในทวารหนัก ย่อมควรที่จะใส่ผ้าพันยาที่ทายาแล้ว หรือใส่กระบอกไม้ไผ่เล็กๆ ซึ่งเป็นกระบอกที่ใช้ใส่ด่าง หรือใส่น้ำมัน. 64. ‘‘න, භික්ඛවෙ, නහාපිතපුබ්බෙන ඛුරභණ්ඩං පරිහරිතබ්බං, යො පරිහරෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 303) වචනතො නහාපිතපුබ්බෙන (මහාව. අට්ඨ. 303) ඛුරභණ්ඩං ගහෙත්වා පරිහරිතුං න වට්ටති, අඤ්ඤස්ස සන්තකෙන පන කෙසෙ ඡෙදෙතුං වට්ටති. සචෙ වෙතනං ගහෙත්වා ඡින්දති, න වට්ටති. යො අනහාපිතපුබ්බො, තස්සෙව පරිහරිතුං වට්ටති, තං වා අඤ්ඤං වා ගහෙත්වා කෙසෙ ඡෙදෙතුම්පි වට්ටති. ๖๔. ภิกษุทั้งหลาย ผู้ที่เคยเป็นช่างกัลบก ไม่พึงพกพาเครื่องมือโกน. ผู้ใดพกพาไป ต้องอาบัติทุกกฏ. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ผู้ที่เคยเป็นช่างกัลบก ไม่ควรที่จะพกพาเครื่องมือโกนไป. แต่ย่อมควรที่จะตัดผมของผู้อื่นด้วยเครื่องมือที่เป็นของผู้อื่น. หากรับค่าจ้างแล้วตัด ย่อมไม่ควร. ภิกษุใดไม่เคยเป็นช่างกัลบกมาก่อน ย่อมควรที่จะพกพา (เครื่องมือโกน) ไปสำหรับภิกษุนั้นเท่านั้น. และย่อมควรที่จะถือเครื่องมือนั้นหรือของผู้อื่น แล้วตัดผมได้. 65. ‘‘සඞ්ඝිකානි[Pg.462], භික්ඛවෙ, බීජානි පුග්ගලිකාය භූමියා රොපිතානි භාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානි. පුග්ගලිකානි බීජානි සඞ්ඝිකාය භූමියා රොපිතානි භාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බානී’’ති (මහාව. 304) – වචනතො පුග්ගලිකාය භූමියා සඞ්ඝිකෙසු බීජෙසු රොපිතෙසු සඞ්ඝිකාය භූමියා වා පුග්ගලිකෙසු බීජෙසු රොපිතෙසු දසමභාගං දත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බං. ඉදං කිර ජම්බුදීපෙ පොරාණකචාරිත්තං, තස්මා දස කොට්ඨාසෙ කත්වා එකො කොට්ඨාසො භූමිසාමිකානං දාතබ්බො. ๖๕. ภิกษุทั้งหลาย พืชของสงฆ์ที่ปลูกในที่ดินของบุคคล พึงบริโภคโดยให้ส่วนแบ่ง. พืชของบุคคลที่ปลูกในที่ดินของสงฆ์ พึงบริโภคโดยให้ส่วนแบ่ง. เพราะพระพุทธพจน์นั้น เมื่อพืชของสงฆ์ปลูกในที่ดินของบุคคล หรือพืชของบุคคลปลูกในที่ดินของสงฆ์ พึงบริโภคโดยให้ส่วนแบ่งหนึ่งในสิบ. การให้ส่วนแบ่งหนึ่งในสิบนี้ ได้ยินว่าเป็นธรรมเนียมโบราณในชมพูทวีป. เพราะฉะนั้น พึงแบ่งเป็นสิบส่วน แล้วให้ส่วนหนึ่งแก่เจ้าของที่ดิน. 66. ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, මග්ගා කන්තාරා අප්පොදකා අප්පභක්ඛා, න සුකරා අපාථෙය්‍යෙන ගන්තුං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පාථෙය්‍යං පරියෙසිතුං. තණ්ඩුලො තණ්ඩුලත්ථිකෙන, මුග්ගො මුග්ගත්ථිකෙන, මාසො මාසත්ථිකෙන, ලොණං ලොණත්ථිකෙන, ගුළො ගුළත්ථිකෙන, තෙලං තෙලත්ථිකෙන, සප්පි සප්පිත්ථිකෙනා’’ති (මහාව. 299) – වචනතො තාදිසං කන්තාරං නිත්ථරන්තෙන පාථෙය්‍යං පරියෙසිතුං වට්ටති. කථං පන පරියෙසිතබ්බන්ති? සචෙ (මහාව. අට්ඨ. 296) කෙචිසයමෙව ඤත්වා දෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ දෙන්ති, ඤාතිපවාරිතට්ඨානතො වා භික්ඛාචාරවත්තෙන වා පරියෙසිතබ්බං. තථා අලභන්තෙන අඤ්ඤාතිකඅප්පවාරිතට්ඨානතො යාචිත්වාපි ගහෙතබ්බං. එකදිවසෙන ගමනීයෙ මග්ගෙ එකභත්තත්ථාය පරියෙසිතබ්බං. දීඝෙ අද්ධානෙ යත්තකෙන කන්තාරං නිත්ථරති, තත්තකං පරියෙසිතබ්බං. ๖๖. ภิกษุทั้งหลาย หนทางกันดารทั้งหลาย มีน้ำน้อย มีอาหารน้อย ไม่สะดวกที่จะไปโดยไม่มีเสบียง. ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แสวงหาเสบียง. ผู้ต้องการข้าวสาร พึงแสวงหาข้าวสาร. ผู้ต้องการถั่วเขียว พึงแสวงหาถั่วเขียว. ผู้ต้องการถั่วดำ พึงแสวงหาถั่วดำ. ผู้ต้องการเกลือ พึงแสวงหาเกลือ. ผู้ต้องการน้ำอ้อย พึงแสวงหาน้ำอ้อย. ผู้ต้องการน้ำมัน พึงแสวงหาน้ำมัน. ผู้ต้องการเนยใส พึงแสวงหาเนยใส. เพราะพระพุทธพจน์นั้น ภิกษุผู้จะข้ามพ้นทางกันดารเช่นนั้น ย่อมควรที่จะแสวงหาเสบียง. แต่จะแสวงหาอย่างไร? นี้เป็นคำถาม. หากคนบางพวกทราบเองแล้วถวาย นั่นเป็นการดี. หากไม่ถวาย พึงแสวงหาจากที่ของญาติและที่ที่ปวารณาไว้ หรือด้วยวัตรแห่งการบิณฑบาต. เมื่อไม่ได้ด้วยวิธีอย่างนั้น พึงขอจากที่ที่ไม่ใช่ญาติและไม่ได้ปวารณาไว้แล้วรับเอา. ในทางที่พึงไปได้ภายในวันเดียว พึงแสวงหาเสบียงสำหรับอาหารมื้อเดียว. ในทางไกล พึงแสวงหาเสบียงเท่าที่จำเป็นเพื่อข้ามพ้นทางกันดารนั้น พึงแสวงหาเพียงเท่านั้น. 67. ‘‘යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං න කප්පතී’ති අප්පටික්ඛිත්තං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තඤ්චෙ අකප්පියං අනුලොමෙති, කප්පියං පටිබාහති, තං වො න කප්පති. යං, භික්ඛවෙ, මයා ‘ඉදං කප්පතී’ති අනනුඤ්ඤාතං, තඤ්චෙ කප්පියං අනුලොමෙති, අකප්පියං පටිබාහති, තං වො කප්පතී’’ති (මහාව. 305) – ඉමෙ චත්තාරො මහාපදෙසෙ භගවා භික්ඛූනං නයග්ගහණත්ථාය ආහ. තත්ථ ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරා සුත්තං ගහෙත්වා පරිමද්දන්තා ඉදං අද්දසංසු. ‘‘ඨපෙත්වා ධඤ්ඤඵලරස’’න්ති සත්ත ධඤ්ඤරසානි ‘‘පච්ඡාභත්තං න කප්පතී’’ති පටික්ඛිත්තානි[Pg.463]. තාලනාළිකෙරපනසලබුජඅලාබුකුම්භණ්ඩපුස්සඵලතිපුසඵලඑළාලුකානි නව මහාඵලානි සබ්බඤ්ච අපරණ්ණං ධඤ්ඤගතිකමෙව. තං කිඤ්චාපි න පටික්ඛිත්තං, අථ ඛො අකප්පියං අනුලොමෙති, තස්මා පච්ඡාභත්තං න කප්පති. අට්ඨ පානානි අනුඤ්ඤාතානි, අවසෙසානි වෙත්තතින්තිණිකමාතුලුඞ්ගකපිට්ඨකොසම්බකරමන්දාදිඛුද්දකඵලපානානි අට්ඨපානගතිකානෙව. තානි කිඤ්චාපි න අනුඤ්ඤාතානි, අථ ඛො කප්පියං අනුලොමෙන්ති, තස්මා කප්පන්ති. ඨපෙත්වා හි සානුලොමං ධඤ්ඤඵලරසං අඤ්ඤං ඵලපානං නාම අකප්පියං නත්ථි, සබ්බං යාමකාලිකංයෙවාති කුරුන්දියං වුත්තං. ๖๗. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า 'สิ่งนี้ไม่ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ไม่ควร ขัดกับสิ่งที่ควร สิ่งนั้นย่อมไม่ควรแก่ท่านทั้งหลาย. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้ห้ามว่า 'สิ่งนี้ไม่ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ควร ขัดกับสิ่งที่ไม่ควร สิ่งนั้นย่อมควรแก่ท่านทั้งหลาย. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า 'สิ่งนี้ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ไม่ควร ขัดกับสิ่งที่ควร สิ่งนั้นย่อมไม่ควรแก่ท่านทั้งหลาย. ภิกษุทั้งหลาย สิ่งใดที่เราไม่ได้อนุญาตว่า 'สิ่งนี้ควร' หากสิ่งนั้นเข้ากับสิ่งที่ควร ขัดกับสิ่งที่ไม่ควร สิ่งนั้นย่อมควรแก่ท่านทั้งหลาย. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสมหาปเทส ๔ ประการนี้แก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อให้ถือเอาหลักการ. ในมหาปเทส ๔ ประการนั้น พระเถระผู้สังคายนาพระธรรมทั้งหลาย เมื่อพิจารณาพระบาลีแล้ว ได้เห็นเหตุนี้. ด้วยคำว่า 'เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืช' น้ำผลไม้จากธัญพืช ๗ ชนิด ถูกห้ามไว้ว่า 'ไม่ควรในเวลาวิกาล'. ผลไม้ใหญ่ ๙ ชนิดเหล่านี้ คือ ตาล มะพร้าว ขนุน สาเก น้ำเต้า ฟักทอง แตงกวา แตงไทย แตงโม และถั่วทุกชนิด ล้วนจัดอยู่ในประเภทธัญพืช. แม้ว่าสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดไม่ได้ถูกห้ามไว้ แต่ก็เข้ากับสิ่งที่ไม่ควร เพราะฉะนั้น จึงไม่ควรในเวลาวิกาล. เครื่องดื่ม ๘ อย่างได้รับอนุญาตแล้ว. ส่วนเครื่องดื่มจากผลไม้เล็กๆ ที่เหลือ เช่น หวาย มะขาม ส้มซ่า มะขวิด คร้อ มะดัน เป็นต้น ล้วนจัดอยู่ในประเภทเครื่องดื่ม ๘ อย่างนั้น. แม้ว่าสิ่งเหล่านั้นไม่ได้ถูกอนุญาตไว้ แต่เพราะเข้ากับสิ่งที่ควร เพราะฉะนั้น จึงควร. แท้จริง เว้นน้ำผลไม้จากธัญพืชที่อนุโลมแล้ว ไม่มีน้ำผลไม้อื่นใดที่ไม่ควร. ทั้งหมดเป็นยามากาลิก. ดังที่กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที. භගවතා – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඡ චීවරානි ඛොමං කප්පාසිකං කොසෙය්‍යං කම්බලං සාණං භඞ්ග’’න්ති (මහාව. 339) ඡ චීවරානි අනුඤ්ඤාතානි, ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි තෙසං අනුලොමානි දුකූලං පත්තුණ්ණං චීනපට්ටං සොමාරපට්ටං ඉද්ධිමයං දෙවදත්තියන්ති අපරානි ඡ අනුඤ්ඤාතානි. තත්ථ පත්තුණ්ණන්ති පත්තුණ්ණදෙසෙ පාණකෙහි සඤ්ජාතවත්ථං. ද්වෙ පටානි දෙසනාමෙනෙව වුත්තානි. තීණි කොසෙය්‍යස්ස අනුලොමානි, දුකූලං සාණස්ස, ඉතරානි ද්වෙ කප්පාසිකස්ස වා සබ්බෙසං වා. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าจีวร ๖ ชนิด คือ ผ้าเปลือกไม้ ผ้าฝ้าย ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ ผ้าป่าน ผ้าที่ทำจากเปลือกปอ” (มหาวรรค ๓๓๙) ผ้าจีวร ๖ ชนิดนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตแล้ว. พระเถระผู้สังคายนาพระธรรมได้อนุญาตผ้าอีก ๖ ชนิด ซึ่งเป็นผ้าอนุโลมของผ้าเหล่านั้น คือ ผ้าดุคูล ผ้าปัตตุณณะ ผ้าจีนปัฏฏะ ผ้าโสมารปัฏฏะ ผ้าที่สำเร็จด้วยฤทธิ์ ผ้าที่เทวดาถวาย. ในบรรดาผ้าเหล่านั้น คำว่า “ปัตตุณณะ” คือผ้าที่เกิดจากตัวไหมในประเทศปัตตุณณะ. ผ้า ๒ ชนิด (จีนปัฏฏะ, โสมารปัฏฏะ) กล่าวไว้ด้วยชื่อประเทศเท่านั้น. ผ้า ๓ ชนิด (ดุคูล, จีนปัฏฏะ, โสมารปัฏฏะ) เป็นอนุโลมของผ้าไหม, ผ้าดุคูลเป็นอนุโลมของผ้าป่าน, ผ้าอีก ๒ ชนิด (อิทธิมัย, เทวทัตติยะ) เป็นอนุโลมของผ้าฝ้าย หรือของผ้าทั้งปวง. භගවතා එකාදස පත්තෙ පටික්ඛිපිත්වා ද්වෙ පත්තා අනුඤ්ඤාතා ලොහපත්තො ච මත්තිකාපත්තො ච. ලොහථාලකං මත්තිකාථාලකං තම්බලොහථාලකන්ති තෙසංයෙව අනුලොමානි. භගවතා තයො තුම්බා අනුඤ්ඤාතා ලොහතුම්බො කට්ඨතුම්බො ඵලතුම්බොති. කුණ්ඩිකා කඤ්චනකො උදකතුම්බොති තෙසංයෙව අනුලොමානි. කුරුන්දියං පන ‘‘පානීයසඞ්ඛපානීයසරාවකානං එතෙ අනුලොමා’’ති වුත්තං. පට්ටිකා සූකරන්තන්ති ද්වෙ කායබන්ධනානි අනුඤ්ඤාතානි. දුස්සපට්ටෙන රජ්ජුකෙන ච කතකායබන්ධනානි තෙසංයෙව අනුලොමානි. සෙතච්ඡත්තං කිලඤ්ජච්ඡත්තං පණ්ණච්ඡත්තන්ති තීණි ඡත්තානි අනුඤ්ඤාතානි. එකපණ්ණච්ඡත්තං තෙසංයෙව අනුලොමන්ති ඉමිනා නයෙන පාළිඤ්ච අට්ඨකථඤ්ච අනුපෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤානිපි කප්පියාකප්පියානං අනුලොමානි විනයධරෙන වෙදිතබ්බානි. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามบาตร ๑๑ ชนิดแล้ว ทรงอนุญาตบาตร ๒ ชนิด คือ บาตรเหล็กและบาตรดิน. ขันเหล็ก ขันดิน ขันทองแดง เป็นอนุโลมของบาตรเหล่านั้นเท่านั้น. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตกระบอก ๓ ชนิด คือ กระบอกเหล็ก กระบอกไม้ และกระบอกผลไม้. กุณฑี กัญชนะ (ภาชนะเคลือบ) กระบอกน้ำ เป็นอนุโลมของกระบอกเหล่านั้นเท่านั้น. แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า “ภาชนะเหล่านี้เป็นอนุโลมของสังข์สำหรับดื่มน้ำและถ้วยสำหรับดื่มน้ำ”. ทรงอนุญาตประคดเอว ๒ ชนิด คือ ประคดแผ่นและประคดไส้สุกร. ประคดเอวที่ทำด้วยผ้าและเชือก เป็นอนุโลมของประคดเอวเหล่านั้นเท่านั้น. ทรงอนุญาตฉัตร ๓ ชนิด คือ ฉัตรขาว ฉัตรที่ทำด้วยเสื่อลำแพน และฉัตรที่ทำด้วยใบไม้. ฉัตรที่ทำด้วยใบไม้เพียงใบเดียว เป็นอนุโลมของฉัตรเหล่านั้นเท่านั้น. ด้วยนัยนี้ พึงพิจารณาพระบาลีและอรรถกถาแล้ว พึงทราบสิ่งที่เป็นอนุโลมของกัปปิยะและอกัปปิยะอื่น ๆ โดยพระวินัยธร. 68. විනයධරො (පාචි. අට්ඨ. 438) ච පුග්ගලො විනයපරියත්තිමූලකෙ පඤ්චානිසංසෙ ඡානිසංසෙ සත්තානිසංසෙ අට්ඨානිසංසෙ නවානිසංසෙ දසානිසංසෙ එකාදසානිසංසෙ [Pg.464] ලභති. කතමෙ පඤ්චානිසංසෙ ලභති? අත්තනො සීලක්ඛන්ධගුත්තිආදිකෙ. වුත්තඤ්හෙතං – ๖๘. และบุคคลผู้ทรงพระวินัย (ปาจิ. อรรถกถา ๔๓๘) มีการเรียนพระวินัยเป็นมูลเหตุ ย่อมได้อานิสงส์ ๕ อย่าง อานิสงส์ ๖ อย่าง อานิสงส์ ๗ อย่าง อานิสงส์ ๘ อย่าง อานิสงส์ ๙ อย่าง อานิสงส์ ๑๐ อย่าง อานิสงส์ ๑๑ อย่าง. ย่อมได้อานิสงส์ ๕ อย่างอะไรบ้าง? คือการคุ้มครองกองศีลของตนเป็นต้น. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคำนี้ไว้แล้วว่า – ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ආනිසංසා විනයධරෙ පුග්ගලෙ. අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො, කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති, විසාරදො සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරති, පච්චත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති, සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතී’’ති (පරි. 325). “ภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการเหล่านี้ มีอยู่ในบุคคลผู้ทรงพระวินัย คือ กองศีลของตนย่อมได้รับการคุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้ว, ย่อมเป็นที่พึ่งของบุคคลผู้มีกุกกุจจะ (ความรังเกียจ) เกิดขึ้น, ย่อมกล้าหาญกล่าวในท่ามกลางสงฆ์, ย่อมข่มขี่ปฏิปักษ์ด้วยธรรมได้ดี, ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม” (ปริวาร ๓๒๕). කථමස්ස අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො? ඉධෙකච්චො භික්ඛු ආපත්තිං ආපජ්ජන්තො ඡහාකාරෙහි ආපජ්ජති අලජ්ජිතා, අඤ්ඤාණතා, කුක්කුච්චපකතතා, අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතා, කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතා, සතිසම්මොසා. කථං අලජ්ජිතාය ආපජ්ජති? අකප්පියභාවං ජානන්තොයෙව මද්දිත්වා වීතික්කමං කරොති. වුත්තම්පි චෙතං – กองศีลของบุคคลผู้ทรงพระวินัยนั้น ย่อมได้รับการคุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้วได้อย่างไร? ภิกษุบางรูปในพระศาสนานี้ เมื่อต้องอาบัติ ย่อมต้องด้วยอาการ ๖ อย่าง คือ ด้วยความไม่อาย, ด้วยความไม่รู้, ด้วยความมีกุกกุจจะครอบงำ, ด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควร, ด้วยความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควร, ด้วยความหลงลืมสติ. ต้องอาบัติด้วยความไม่อายได้อย่างไร? คือรู้ว่าไม่ควรแล้วยังเหยียบย่ำทำความล่วงละเมิด. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสคำนี้ไว้แล้วว่า – ‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජති, ආපත්තිං පරිගූහති; අගතිගමනඤ්ච ගච්ඡති, එදිසො වුච්චති අලජ්ජිපුග්ගලො’’ති. (පරි. 359); “จงใจต้องอาบัติ, ปกปิดอาบัติ, และประพฤติในทางที่ไม่ควร, บุคคลเช่นนี้เรียกว่า อลัชชีบุคคล” (ปริวาร ๓๕๙). කථං අඤ්ඤාණතාය ආපජ්ජති? අඤ්ඤාණපුග්ගලො හි මන්දො මොමූහො කත්තබ්බාකත්තබ්බං අජානන්තො අකත්තබ්බං කරොති, කත්තබ්බං විරාධෙති. එවං අඤ්ඤාණතාය ආපජ්ජති. කථං කුක්කුච්චපකතතාය ආපජ්ජති? කප්පියාකප්පියං නිස්සාය කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ විනයධරං පුච්ඡිත්වා කප්පියං චෙ, කත්තබ්බං සියා, අකප්පියං චෙ, න කත්තබ්බං, අයං පන ‘‘වට්ටතී’’ති මද්දිත්වා වීතික්කමතියෙව. එවං කුක්කුච්චපකතතාය ආපජ්ජති. ต้องอาบัติด้วยความไม่รู้อย่างไร? บุคคลผู้ไม่รู้ ย่อมเป็นคนโง่เขลา งมงาย ไม่รู้สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ จึงทำสิ่งที่ไม่ควรทำ และพลาดสิ่งที่ควรทำ. ต้องอาบัติด้วยความไม่รู้อย่างนี้. ต้องอาบัติด้วยความมีกุกกุจจะครอบงำได้อย่างไร? อาศัยสิ่งที่ควรและไม่ควร เมื่อกุกกุจจะเกิดขึ้นแล้ว สอบถามพระวินัยธร ถ้าเป็นสิ่งที่ควร ก็พึงทำ, ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่ควร ก็ไม่พึงทำ, แต่บุคคลนี้กลับเหยียบย่ำล่วงละเมิดไปว่า “ควร”. ต้องอาบัติด้วยความมีกุกกุจจะครอบงำอย่างนี้. කථං අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති? අච්ඡමංසං ‘‘සූකරමංස’’න්ති ඛාදති, දීපිමංසං ‘‘මිගමංස’’න්ති ඛාදති, අකප්පියභොජනං ‘‘කප්පියභොජන’’න්ති භුඤ්ජති, විකාලෙ කාලසඤ්ඤාය භුඤ්ජති, අකප්පියපානකං ‘‘කප්පියපානක’’න්ති පිවති. එවං අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති. කථං කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති? සූකරමංසං ‘‘අච්ඡමංස’’න්ති ඛාදති, මිගමංසං ‘‘දීපිමංස’’න්ති ඛාදති, කප්පියභොජනං ‘‘අකප්පියභොජන’’න්ති භුඤ්ජති, කාලෙ විකාලසඤ්ඤාය භුඤ්ජති, කප්පියපානකං ‘‘අකප්පියපානක’’න්ති පිවති. එවං කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජති. කථං සතිසම්මොසා [Pg.465] ආපජ්ජති? සහසෙය්‍යචීවරවිප්පවාසභෙසජ්ජචීවරකාලාතික්කමනපච්චයා ආපත්තිං සතිසම්මොසා ආපජ්ජති. එවමිධෙකච්චො භික්ඛු ඉමෙහි ඡහි ආකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජති. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควรได้อย่างไร? คือกินเนื้อหมีโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อหมู”, กินเนื้อเสือเหลืองโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อกวาง”, ฉันอาหารที่ไม่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นอาหารที่ควร”, ฉันในเวลาวิกาลด้วยความสำคัญว่าเป็นกาล, ดื่มน้ำปานะที่ไม่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นน้ำปานะที่ควร”. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควรอย่างนี้. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควรได้อย่างไร? คือกินเนื้อหมูโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อหมี”, กินเนื้อกวางโดยสำคัญว่า “เป็นเนื้อเสือเหลือง”, ฉันอาหารที่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นอาหารที่ไม่ควร”, ฉันในเวลากาลด้วยความสำคัญว่าเป็นวิกาล, ดื่มน้ำปานะที่ควรโดยสำคัญว่า “เป็นน้ำปานะที่ไม่ควร”. ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควรอย่างนี้. ต้องอาบัติด้วยความหลงลืมสติได้อย่างไร? คือต้องอาบัติเพราะปัจจัยคือการนอนร่วม การอยู่ปราศจากจีวร การล่วงเลยเวลาแห่งเภสัช และการล่วงเลยเวลาแห่งจีวร ด้วยความหลงลืมสติ. ภิกษุบางรูปในพระศาสนานี้ ย่อมต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ อย่างเหล่านี้. විනයධරො පන ඉමෙහි ඡහාකාරෙහි ආපත්තිං න ආපජ්ජති. කථං ලජ්ජිතාය නාපජ්ජති? සො හි ‘‘පස්සථ භො, අයං කප්පියාකප්පියං ජානන්තොයෙව පණ්ණත්තිවීතික්කමං කරොතී’’ති ඉමං පරූපවාදං රක්ඛන්තොපි නාපජ්ජති. එවං ලජ්ජිතාය නාපජ්ජති, සහසා ආපන්නම්පි දෙසනාගාමිනිං දෙසෙත්වා වුට්ඨානගාමිනියා වුට්ඨහිත්වා සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාති. තතො – แต่พระวินัยธรย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ อย่างเหล่านี้. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความละอายได้อย่างไร? เพราะพระวินัยธรนั้น แม้รักษาคำติเตียนของผู้อื่นว่า “ท่านทั้งหลายจงดูเถิด ภิกษุผู้ทรงพระวินัยนี้รู้สิ่งที่ควรและไม่ควรแล้วยังทำความล่วงละเมิดพระบัญญัติ” จึงไม่ต้องอาบัติ. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความละอายอย่างนี้. แม้ต้องอาบัติโดยพลัน ก็แสดงอาบัติที่เป็นเทสนาคามินีแล้ว ออกจากอาบัติที่เป็นวุฏฐานคามินีแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในส่วนที่บริสุทธิ์. เพราะเหตุนั้น – ‘‘සඤ්චිච්ච ආපත්තිං නාපජ්ජති, ආපත්තිං න පරිගූහති; අගතිගමනඤ්ච න ගච්ඡති, එදිසො වුච්චති ලජ්ජිපුග්ගලො’’ති. (පරි. 359) – “จงใจไม่ต้องอาบัติ, ไม่ปกปิดอาบัติ, และไม่ถึงอคติ, บุคคลเช่นนี้เรียกว่า ลัชชีบุคคล” (ปริวาร ๓๕๙). ඉමස්මිං ලජ්ජිභාවෙ පතිට්ඨිතොව හොති. ย่อมตั้งมั่นอยู่ในความเป็นลัชชีนี้. කථං ඤාණතාය නාපජ්ජති? සො හි කප්පියාකප්පියං ජානාති, තස්මා කප්පියංයෙව කරොති, අකප්පියං න කරොති. එවං ඤාණතාය නාපජ්ජති. කථං අකුක්කුච්චපකතතාය නාපජ්ජති? කප්පියාකප්පියං නිස්සාය කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ වත්ථුං ඔලොකෙත්වා මාතිකං පදභාජනං අන්තරාපත්තිං අනාපත්තිං ඔලොකෙත්වා කප්පියං චෙ හොති, කරොති, අකප්පියං චෙ, න කරොති. එවං අකුක්කුච්චපකතතාය නාපජ්ජති. කථං අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාදීහි නාපජ්ජති? සො හි කප්පියාකප්පියං ජානාති, තස්මා අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤී න හොති, කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤී න හොති, සුප්පතිට්ඨිතා චස්ස සති හොති, අධිට්ඨාතබ්බං අධිට්ඨෙති, විකප්පෙතබ්බං විකප්පෙති. ඉති ඉමෙහි ඡහි ආකාරෙහි ආපත්තිං නාපජ්ජති. අනාපජ්ජන්තො අඛණ්ඩසීලො හොති, පරිසුද්ධසීලො හොති. එවමස්ස අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සුරක්ඛිතො. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความรู้อย่างไร? เพราะพระวินัยธรนั้นย่อมรู้สิ่งที่ควรและไม่ควร เพราะฉะนั้นจึงทำแต่สิ่งที่ควร ไม่ทำสิ่งที่ไม่ควร. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความรู้อย่างนี้. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความเป็นผู้ไม่มีกุกกุจจะโดยปกติได้อย่างไร? อาศัยสิ่งที่ควรและไม่ควร เมื่อกุกกุจจะเกิดขึ้นแล้ว พิจารณาวัตถุ มาติกา บทภาชนีย์ อาบัติในระหว่าง และอนาบัติ ถ้าเป็นสิ่งที่ควร ก็ทำ, ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่ควร ก็ไม่ทำ. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความเป็นผู้ไม่มีกุกกุจจะโดยปกติอย่างนี้. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควรเป็นต้นได้อย่างไร? เพราะพระวินัยธรนั้นย่อมรู้สิ่งที่ควรและไม่ควร เพราะฉะนั้นจึงไม่สำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควร และไม่สำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควร. และสติของพระวินัยธรนั้นย่อมตั้งมั่นดีแล้ว. ย่อมอธิษฐานสิ่งที่ควรอธิษฐาน, ย่อมวิกัปสิ่งที่ควรวิกัป. ย่อมไม่ต้องอาบัติด้วยอาการ ๖ อย่างเหล่านี้. เมื่อไม่ต้องอาบัติ ย่อมเป็นผู้มีศีลไม่ขาด เป็นผู้มีศีลบริสุทธิ์. กองศีลของพระวินัยธรนั้นย่อมได้รับการคุ้มครองดีแล้ว รักษาดีแล้วอย่างนี้. කථං කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති? තිරොරට්ඨෙසු තිරොජනපදෙසු ච උප්පන්නකුක්කුච්චා භික්ඛූ ‘‘අසුකස්මිං කිර විහාරෙ විනයධරො වසතී’’ති දූරතොව තස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා කුක්කුච්චං පුච්ඡන්ති. සො තෙහි කතස්ස කම්මස්ස වත්ථුං ඔලොකෙත්වා ආපත්තානාපත්තිගරුකලහුකාදිභෙදං සල්ලක්ඛෙත්වා දෙසනාගාමිනිං දෙසාපෙත්වා, වුට්ඨානගාමිනියා වුට්ඨාපෙත්වා සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාපෙති. එවං කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති. ย่อมเป็นที่พึ่งของบุคคลผู้มีกุกกุจจะโดยปกติได้อย่างไร? ภิกษุผู้มีกุกกุจจะเกิดขึ้นในต่างรัฐและต่างชนบท ย่อมมายังสำนักของพระวินัยธรนั้นแต่ไกลแล้วสอบถามกุกกุจจะว่า “ได้ยินว่า พระวินัยธรอยู่ในวิหารโน้น”. พระวินัยธรนั้นพิจารณาวัตถุแห่งกรรมที่ภิกษุเหล่านั้นทำแล้ว พิจารณาความแตกต่างของอาบัติ อนาบัติ ครุกาบัติ ลหุกาบัติ เป็นต้น ให้แสดงอาบัติที่เป็นเทสนาคามินีแล้ว ให้ออกจากอาบัติที่เป็นวุฏฐานคามินีแล้ว ย่อมให้ตั้งอยู่ในส่วนที่บริสุทธิ์. ย่อมเป็นที่พึ่งของบุคคลผู้มีกุกกุจจะโดยปกติอย่างนี้. විසාරදො [Pg.466] සඞ්ඝමජ්ඣෙ වොහරතීති අවිනයධරස්ස හි සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථෙන්තස්ස භයං සාරජ්ජං ඔක්කමති, විනයධරස්ස තං න හොති. කස්මා? ‘‘එවං කථෙන්තස්ස දොසො හොති, එවං න දොසො’’ති ඤත්වා කථනතො. คำว่า 'ผู้แกล้วกล้าย่อมกล่าวในท่ามกลางสงฆ์' ความว่า เพราะเมื่อผู้ไม่ทรงวินัยกล่าวในท่ามกลางสงฆ์ ความกลัว ความสะดุ้งย่อมเกิดขึ้น แต่แก่พระวินัยธรนั้นย่อมไม่มี เพราะเหตุไร? เพราะกล่าวโดยรู้ว่า 'เมื่อกล่าวอย่างนี้ ย่อมมีโทษ เมื่อกล่าวอย่างนี้ ย่อมไม่มีโทษ' පච්චත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාතීති එත්ථ ද්විධා පච්චත්ථිකා නාම අත්තපච්චත්ථිකා ච සාසනපච්චත්ථිකා ච. තත්ථ මෙත්තියභූමජකා ච භික්ඛූ වඩ්ඪො ච ලිච්ඡවී අමූලකෙන අන්තිමවත්ථුනා චොදෙසුං, ඉමෙ අත්තපච්චත්ථිකා නාම. යෙ පන අඤ්ඤෙපි දුස්සීලා පාපධම්මා, සබ්බෙතෙ අත්තපච්චත්ථිකා. විපරීතදස්සනා පන අරිට්ඨභික්ඛුකණ්ටකසාමණෙරවෙසාලිකවජ්ජිපුත්තකා පරූපහාරඅඤ්ඤාණකඞ්ඛාවිතරණාදිවාදා මහාසඞ්ඝිකාදයො ච අබුද්ධසාසනං ‘‘බුද්ධසාසන’’න්ති වත්වා කතපග්ගහා සාසනපච්චත්ථිකා නාම. තෙ සබ්බෙපි සහධම්මෙන සහකාරණෙන වචනෙන යථා තං අසද්ධම්මං පතිට්ඨාපෙතුං න සක්කොන්ති, එවං සුනිග්ගහිතං කත්වා නිග්ගණ්හාති. ในคำว่า 'ย่อมข่มขี่ศัตรูที่ถูกข่มขี่ด้วยดีด้วยพระสัทธรรม' นี้ ศัตรูมี ๒ อย่าง คือ ศัตรูของตน และศัตรูของพระศาสนา ในบรรดาศัตรูเหล่านั้น ภิกษุชื่อเมตติยะและภุมมชกะ และเจ้าลิจฉวีชื่อวัฑฒะ ได้โจทด้วยวัตถุอันเป็นที่สุด (ปาราชิก) ที่ไม่มีมูล, เหล่านี้ชื่อว่าศัตรูของตน อนึ่ง ชนเหล่าอื่นใดที่ทุศีล มีบาปธรรม ทั้งหมดนั้นชื่อว่าศัตรูของตน ส่วนภิกษุอริฏฐะ สามเณรกัณฏกะ และภิกษุชาววัชชีบุตรผู้อยู่ในเมืองเวสาลี ผู้มีความเห็นวิปริต และพวกมหาสังฆิกะเป็นต้น ผู้มีวาทะว่า 'พระอรหันต์ยังมีการหลั่งอสุจิได้' 'พระอรหันต์ยังมีความไม่รู้ ความสงสัย' และผู้ที่พยายามยกย่องสิ่งที่ไม่ใช่พระพุทธศาสนาว่าเป็นพระพุทธศาสนา เหล่านี้ชื่อว่าศัตรูของพระศาสนา พระวินัยธรย่อมข่มขี่ศัตรูทั้งหมดนั้นด้วยดี ด้วยถ้อยคำที่มีเหตุผล โดยที่ศัตรูเหล่านั้นไม่สามารถตั้งอธรรมนั้นไว้ได้ සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතීති එත්ථ පන තිවිධො සද්ධම්මො පරියත්තිපටිපත්තිඅධිගමවසෙන. තත්ථ තෙපිටකං බුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම. තෙරස ධුතගුණා චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි ද්වෙඅසීති මහාවත්තානීති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම. චත්තාරො මග්ගා ච චත්තාරි ඵලානි ච, අයං අධිගමසද්ධම්මො නාම. ในคำว่า 'ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม' นี้ พระสัทธรรมมี ๓ อย่าง คือ ปริยัติสัทธรรม ปฏิปัตติสัทธรรม และอธิคมสัทธรรม. ในบรรดาสัทธรรมเหล่านั้น พระพุทธพจน์คือพระไตรปิฎก ชื่อว่า ปริยัติสัทธรรม. ธุดงคคุณ ๑๓, ขันธกวัตร ๑๔ และมหาวัตร ๘๒ นี้ ชื่อว่า ปฏิปัตติสัทธรรม. มรรค ๔ และผล ๔ นี้ ชื่อว่า อธิคมสัทธรรม. තත්ථ කෙචි ථෙරා ‘‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’’ති ඉමිනා සුත්තෙන (දී. නි. 2.216) ‘‘සාසනස්ස පරියත්ති මූල’’න්ති වදන්ති. කෙචි ථෙරා ‘‘ඉමෙ ච සුභද්ද භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’’ති ඉමිනා සුත්තෙන (දී. නි. 2.214) ‘‘සාසනස්ස පටිපත්ති මූල’’න්ති වත්වා ‘‘යාව පඤ්ච භික්ඛූ සම්මාපටිපන්නා සංවිජ්ජන්ති, තාව සාසනං ඨිතං හොතී’’ති ආහංසු. ඉතරෙ පන ථෙරා ‘‘පරියත්තියා අන්තරහිතාය සුප්පටිපන්නස්සපි ධම්මාභිසමයො නත්ථී’’ති වත්වා ආහංසු ‘‘සචෙපි පඤ්ච භික්ඛූ චත්තාරි පාරාජිකානි රක්ඛකා හොන්ති, තෙ සද්ධෙ කුලපුත්තෙ පබ්බාජෙත්වා පච්චන්තිමෙ ජනපදෙ උපසම්පාදෙත්වා දසවග්ගං ගණං පූරෙත්වා මජ්ඣිමජනපදෙ උපසම්පදං කරිස්සන්ති, එතෙනුපායෙන වීසතිවග්ගං සඞ්ඝං පූරෙත්වා අත්තනොපි අබ්භානකම්මං කත්වා සාසනං වුද්ධිං විරූළ්හිං [Pg.467] ගමයිස්සන්ති. එවමයං විනයධරො තිවිධස්සපි සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතියා පටිපන්නො හොතී’’ති. එවමයං විනයධරො ඉමෙ තාව පඤ්චානිසංසෙ පටිලභතීති වෙදිතබ්බො. ในบรรดาสัทธรรมเหล่านั้น พระเถระบางพวกกล่าวว่า "ปริยัติเป็นรากฐานของพระศาสนา" ด้วยพระสูตรนี้ว่า "ดูกรอานนท์ ธรรมและวินัยใดที่เราแสดงแล้ว บัญญัติแล้วแก่เธอทั้งหลาย ธรรมและวินัยนั้นจักเป็นศาสดาของเธอทั้งหลายเมื่อเราล่วงไปแล้ว" พระเถระบางพวกกล่าวว่า "ปฏิปัติเป็นรากฐานของพระศาสนา" ด้วยพระสูตรนี้ว่า "ดูกรสุภัททะ ถ้าภิกษุเหล่านี้พึงอยู่โดยชอบ โลกก็จะไม่ว่างจากพระอรหันต์" แล้วกล่าวว่า "ตราบใดที่ภิกษุ ๕ รูปยังปฏิบัติชอบอยู่ ตราบนั้นพระศาสนายังตั้งมั่นอยู่" ส่วนพระเถระเหล่าอื่นกล่าวว่า "เมื่อปริยัติอันตรธานไป แม้ผู้ปฏิบัติชอบก็ไม่มีการบรรลุธรรม" แล้วกล่าวว่า "แม้ถ้าภิกษุ ๕ รูปเป็นผู้รักษาปาราชิก ๔ อยู่ ภิกษุเหล่านั้นจักให้กุลบุตรผู้มีศรัทธาบวชแล้วให้อุปสมบทในชนบทชายแดน ให้คณะครบ ๑๐ รูป แล้วจักทำอุปสมบทกรรมในมัชฌิมชนบท ด้วยอุบายนี้ จักให้คณะครบ ๒๐ รูป แล้วจักทำอัพภานกรรมแก่ตนเองด้วย และจักให้พระศาสนาถึงความเจริญงอกงาม ภิกษุวินัยธรนี้ย่อมเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความดำรงมั่นสิ้นกาลนานแห่งพระสัทธรรมแม้ทั้ง ๓ ประการ อย่างนี้" พึงทราบว่า ภิกษุวินัยธรนี้ย่อมได้รับอานิสงส์ ๕ ประการเหล่านี้ කතමෙ ඡානිසංසෙ ලභතීති? තස්සාධෙය්‍යො උපොසථො පවාරණා සඞ්ඝකම්මං පබ්බජ්ජා උපසම්පදා, නිස්සයං දෙති, සාමණෙරං උපට්ඨාපෙති. යෙපි ඉමෙ චාතුද්දසිකො, පන්නරසිකො, සාමග්ගිඋපොසථො, සඞ්ඝෙ උපොසථො, ගණෙ උපොසථො, පුග්ගලෙ උපොසථො, සුත්තුද්දෙසො, පාරිසුද්ධි, අධිට්ඨානඋපොසථොති නව උපොසථා, සබ්බෙ තෙ විනයධරායත්තා, යාපි ච ඉමා චාතුද්දසිකා, පන්නරසිකා, සාමග්ගිපවාරණා, සඞ්ඝෙ පවාරණා, ගණෙ පවාරණා, පුග්ගලෙ පවාරණා, තෙවාචිකා පවාරණා, ද්වෙවාචිකා පවාරණා, සමානවස්සිකා පවාරණාති නව පවාරණා, තාපි විනයධරායත්තා එව, තස්ස සන්තකා, සො තාසං සාමී. ภิกษุวินัยธรย่อมได้รับอานิสงส์ ๖ ประการอะไรบ้าง? อุโบสถ ปวารณา สังฆกรรม บรรพชา อุปสมบท เป็นของเนื่องด้วยวินัยธรนั้น, วินัยธรนั้นย่อมให้นิสสัย ย่อมให้สามเณรอุปัฏฐาก อุโบสถ ๙ อย่างเหล่านี้ คือ จาตุททสิกอุโบสถ ปัณณรสิกอุโบสถ สามัคคีอุโบสถ สังฆอุโบสถ คณอุโบสถ ปุคคลอุโบสถ สุตตุทเทสอุโบสถ ปาริสุทธิอุโบสถ อธิฏฐานอุโบสถ ทั้งหมดนั้นเป็นของเนื่องด้วยวินัยธร อนึ่ง ปวารณา ๙ อย่างเหล่านี้ คือ จาตุททสิกปวารณา ปัณณรสิกปวารณา สามัคคีปวารณา สังฆปวารณา คณปวารณา ปุคคลปวารณา เตวาจิกปวารณา ทเววาจิกปวารณา สมานวัสสิกปวารณา ปวารณาทั้งหมดนั้นก็เป็นของเนื่องด้วยวินัยธรนั้น เป็นสมบัติของวินัยธรนั้น วินัยธรนั้นเป็นเจ้าของปวารณาเหล่านั้น යානිපි ඉමානි අපලොකනකම්මං ඤත්තිකම්මං ඤත්තිදුතියකම්මං ඤත්තිචතුත්ථකම්මන්ති චත්තාරි සඞ්ඝකම්මානි, යා චායං උපජ්ඣායෙන හුත්වා කුලපුත්තානං පබ්බජ්ජා ච උපසම්පදා ච කාතබ්බා, අයම්පි විනයධරායත්තාව. න හි අඤ්ඤො ද්විපිටකධරොපි එවං කාතුං ලභති, සො එව නිස්සයං දෙති, සාමණෙරං උපට්ඨාපෙති, අඤ්ඤො නෙව නිස්සයං දාතුං ලභති, න සාමණෙරං උපට්ඨාපෙතුං. තෙනෙව ‘‘න, භික්ඛවෙ, එකෙන ද්වෙ සාමණෙරා උපට්ඨාපෙතබ්බා, යො උපට්ඨාපෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති (මහාව. 101) පටික්ඛිපිත්වා පුන අනුජානන්තෙනපි ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, බ්‍යත්තෙන භික්ඛුනා එකෙන ද්වෙ සාමණෙරෙ උපට්ඨාපෙතුං, යාවතකෙ වා පන උස්සහති ඔවදිතුං අනුසාසිතුං, තාවතකෙ උපට්ඨාපෙතු’’න්ති (මහාව. 105) බ්‍යත්තස්සෙව සාමණෙරුපට්ඨාපනං අනුඤ්ඤාතං. සාමණෙරුපට්ඨාපනං පච්චාසීසන්තො පන විනයධරස්ස සන්තිකෙ උපජ්ඣං ගාහාපෙත්වා වත්තපටිපත්තිං සාදිතුං ලභති. එත්ථ ච නිස්සයදානඤ්චෙව සාමණෙරුපට්ඨානඤ්ච එකමඞ්ගං. ඉති ඉමෙසු ඡසු ආනිසංසෙසු එකෙන සද්ධිං පුරිමානි පඤ්ච ඡ හොන්ති. ද්වීහි සද්ධිං සත්ත, තීහි සද්ධිං අට්ඨ, චතූහි සද්ධිං නව, පඤ්චහි සද්ධිං දස, සබ්බෙහිපෙතෙහි සද්ධිං එකාදසාති එවං විනයධරො පුග්ගලො පඤ්ච ඡ සත්ත අට්ඨ නව දස එකාදස ච ආනිසංසෙ ලභතීති වෙදිතබ්බො. สังฆกรรม ๔ อย่างเหล่านี้ คือ อปโลกนกรรม ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุตถกรรม และบรรพชาอุปสมบทที่พึงทำแก่กุลบุตรโดยเป็นอุปัชฌาย์ นี้ก็เป็นของเนื่องด้วยวินัยธรเท่านั้น เพราะว่าแม้ผู้ทรงพระไตรปิฎก ๒ ปิฎกอื่นก็ไม่สามารถทำอย่างนี้ได้ มีแต่วินัยธรเท่านั้นที่ให้นิสสัย ให้สามเณรอุปัฏฐากได้ ผู้อื่นไม่สามารถให้นิสสัย ไม่สามารถให้สามเณรอุปัฏฐากได้ ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามว่า "ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปเดียวไม่พึงให้สามเณร ๒ รูปอุปัฏฐาก รูปใดให้สามเณรอุปัฏฐาก พึงปรับอาบัติทุกกฏ" แล้วทรงอนุญาตอีกว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ฉลาดรูปเดียวให้สามเณร ๒ รูปอุปัฏฐาก หรือจะให้สามเณรอุปัฏฐากเท่าที่สามารถโอวาทสั่งสอนได้" การให้สามเณรอุปัฏฐากจึงเป็นที่อนุญาตแก่ผู้ฉลาดเท่านั้น ส่วนภิกษุผู้หวังการให้สามเณรอุปัฏฐาก ย่อมได้เพื่อจะทำวัตรปฏิบัติโดยให้ถือเอาอุปัชฌาย์ในสำนักของวินัยธร ในอานิสงส์ ๖ ประการเหล่านี้ การให้นิสสัยและการให้สามเณรอุปัฏฐากเป็นองค์เดียวกัน ดังนั้น ในอานิสงส์ ๖ ประการเหล่านี้ อานิสงส์ ๕ ประการแรกพร้อมด้วยองค์หนึ่ง (การให้นิสสัยและการให้สามเณรอุปัฏฐาก) ย่อมเป็น ๖ ประการ พร้อมด้วย ๒ ย่อมเป็น ๗ พร้อมด้วย ๓ ย่อมเป็น ๘ พร้อมด้วย ๔ ย่อมเป็น ๙ พร้อมด้วย ๕ ย่อมเป็น ๑๐ พร้อมด้วยอานิสงส์ ๖ ประการทั้งหมดนี้ ย่อมเป็น ๑๑ ประการ พึงทราบว่า บุคคลผู้เป็นวินัยธรย่อมได้รับอานิสงส์ ๕, ๖, ๗, ๘, ๙, ๑๐ และ ๑๑ ประการอย่างนี้ මහානිසංසමිච්චෙවං[Pg.468], කොසල්ලං විනයෙ සදා; පත්ථෙන්තෙනෙත්ථ කාතබ්බො, අභියොගො පුනප්පුනන්ති. ด้วยประการฉะนี้ ผู้หวังความฉลาดในพระวินัยอันมีอานิสงส์มากอยู่เป็นนิตย์ พึงประกอบความเพียรซ้ำแล้วซ้ำเล่าในคัมภีร์วินัยสังคหะนี้ ඉති පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහෙ ในปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะ පකිණ්ණකවිනිච්ඡයකථා සමත්තා. ปกิณณกวินิจฉยกถา จบสมบูรณ์แล้ว නිට්ඨිතො චායං පාළිමුත්තකවිනයවිනිච්ඡයසඞ්ගහො. ปาฬิมุตตกวินัยวินิจฉยสังคหะนี้ จบสมบูรณ์แล้ว නිගමනකථා นิคมานกถา (คำลงท้าย) අජ්ඣෙසිතො නරින්දෙන, සොහං පරක්කමබාහුනා; සද්ධම්මට්ඨිතිකාමෙන, සාසනුජ්ජොතකාරිනා. ข้าพเจ้านั้น (คือพระสารีบุตรเถระแห่งลังกา) ถูกพระราชาพระนามว่า ปรักกมพาหุ ผู้ทรงปรารถนาความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม และทรงกระทำพระศาสนาให้รุ่งเรือง ทรงอาราธนาแล้ว තෙනෙව කාරිතෙ රම්මෙ, පාසාදසතමණ්ඩිතෙ; නානාදුමගණාකිණ්ණෙ, භාවනාභිරතාලයෙ. ในวิหารอันงามที่พระราชาพระองค์นั้นทรงสร้าง ประดับด้วยปราสาทร้อย เต็มไปด้วยหมู่ไม้นานาชนิด เป็นที่อยู่ของพระโยคีผู้ยินดีในการภาวนา සීතලූදකසම්පන්නෙ, වසං ජෙතවනෙ ඉමං; විනයසඞ්ගහං සාරං, අකාසි යොගිනං හිතං. ข้าพเจ้าอยู่ในพระเชตวันอันสมบูรณ์ด้วยร่มเงาและน้ำเย็น ได้รจนาคัมภีร์วินัยสังคหะนี้ อันเป็นสาระประโยชน์แก่พระโยคี යං සිද්ධං ඉමිනා පුඤ්ඤං, යඤ්චඤ්ඤං පසුතං මයා; එතෙන පුඤ්ඤකම්මෙන, දුතියෙ අත්තසම්භවෙ. บุญใดที่สำเร็จแล้วด้วยการรจนาคัมภีร์นี้ และบุญอื่นใดที่ข้าพเจ้าได้บำเพ็ญแล้ว ด้วยบุญกรรมนี้ ในภพที่สอง තාවතිංසෙ පමොදෙන්තො, සීලාචාරගුණෙ රතො; අලග්ගො පඤ්චකාමෙසු, පත්වාන පඨමං ඵලං. ขอข้าพเจ้าจงเป็นเทวบุตรผู้ยินดีในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ยินดีในคุณแห่งศีลและอาจาระ ไม่ติดข้องในกามคุณ ๕ ได้บรรลุโสดาปัตติผลแล้ว අන්තිමෙ අත්තභාවම්හි, මෙත්තෙය්‍යං මුනිපුඞ්ගවං; ලොකග්ගපුග්ගලං නාථං, සබ්බසත්තහිතෙ රතං. ในภพสุดท้าย ขอข้าพเจ้าจงได้พบพระมุนีผู้ประเสริฐพระนามว่า เมตเตยยะ ผู้เป็นบุคคลสูงสุดในโลก เป็นที่พึ่ง ผู้ยินดีในประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง දිස්වාන තස්ස ධීරස්ස, සුත්වා සද්ධම්මදෙසනං; අධිගන්ත්වා ඵලං අග්ගං, සොභෙය්‍යං ජිනසාසනන්ති. ได้เห็นแล้ว ได้ฟังพระสัทธรรมเทศนาของพระพุทธเจ้าผู้ทรงปัญญาพระองค์นั้น บรรลุผลอันเลิศแล้ว ขอข้าพเจ้าพึงยังพระศาสนาของพระชินเจ้าให้รุ่งเรืองเถิด විනයසඞ්ගහ-අට්ඨකථා නිට්ඨිතා. วินัยสังคหอรรถกถา จบสมบูรณ์แล้ว
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi