นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분, 세존, 아라한, 완전히 깨달으신 분께 예경 올립니다.

ทฺเวมาติกาปาฬิ

두 가지 마띠까 빠알리

ภิกฺขุปาติโมกฺขปาฬิ

비구 빠띠목까 빠알리 (비구 계본)

ปุพฺพกรณํ-๔

네 가지 사전 준비 (Pubbakaraṇa)

สมฺมชฺชนี [Pg.1] ปทีโป จ, อุทกํ อาสเนน จ;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘‘ปุพฺพกรณ’’นฺติ วุจฺจติ.

청소와 등불 켜기, 물과 좌석 마련, 이 네 가지를 우뽀사따의 '사전 준비'라 부른다.

ปุพฺพกิจฺจํ-๕

다섯 가지 사전 의무 (Pubbakicca)

ฉนฺท, ปาริสุทฺธิ, อุตุกฺขานํ, ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘‘ปุพฺพกิจฺจ’’นฺติ วุจฺจติ.

동의의 전달, 청정의 보고, 계절의 선포, 비구 수의 계수, 그리고 훈계, 이 다섯 가지를 우뽀사따의 '사전 의무'라 부른다.

ปตฺตกลฺลองฺคา-๔

네 가지 적절함의 요소 (Pattakalla)

อุโปสโถ, ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา;

สภาคาปตฺติโย จ น วิชฺชนฺติ;

วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺติ, ‘‘ปตฺตกลฺล’’นฺติ วุจฺจติ.

우뽀사따일이고, 정해진 수의 비구들이 의무를 다하기 위해 모였으며, 공통된 범계가 없고, 배제되어야 할 인물이 그곳에 없는 것, 이를 '적절함'이라 부른다.

ปุพฺพกรณปุพฺพกิจฺจานิ สมาเปตฺวา เทสิตาปตฺติกสฺส สมคฺคสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนุมติยา ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตุํ อาราธนํ กโรม.

사전 준비와 사전 의무를 마친 후, 참회를 마친 화합된 비구 승가의 승인에 따라 빠띠목까를 암송하기 위한 요청을 드립니다.

นิทานุทฺเทโส

서문 (Nidāna)의 암송

สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ? อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺย, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺย.

존자님들, 승가는 내 말을 들어주십시오. 오늘은 보름의 우뽀사따일입니다. 만약 승가의 준비가 되었다면, 승가는 우뽀사따를 행하고 빠띠목까를 암송해야 합니다.

กึ สงฺฆสฺส ปุพฺพกิจฺจํ? ปาริสุทฺธึ อายสฺมนฺโต อาโรเจถ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามิ, ตํ สพฺเพว สนฺตา สาธุกํ สุโณม มนสิ กโรม. ยสฺส สิยา อาปตฺติ, โส อาวิกเรยฺย, อสนฺติยา อาปตฺติยา ตุณฺหี ภวิตพฺพํ, ตุณฺหีภาเวน โข ปนายสฺมนฺเต ‘‘ปริสุทฺธา’’ติ เวทิสฺสามิ. ยถา [Pg.2] โข ปน ปจฺเจกปุฏฺฐสฺส เวยฺยากรณํ โหติ, เอวเมวํ เอวรูปาย ปริสาย ยาวตติยํ อนุสาวิตํ โหติ. โย ปน ภิกฺขุ ยาวตติยํ อนุสาวิยมาเน สรมาโน สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกเรยฺย, สมฺปชานมุสาวาทสฺส โหติ. สมฺปชานมุสาวาโท โข ปนายสฺมนฺโต อนฺตรายิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตา, ตสฺมา สรมาเนน ภิกฺขุนา อาปนฺเนน วิสุทฺธาเปกฺเขน สนฺตี อาปตฺติ อาวิกาตพฺพา, อาวิกตา หิสฺส ผาสุ โหติ.

승가의 사전 의무는 무엇입니까? 존자님들께서는 청정함을 보고해 주십시오. 제가 빠띠목까를 암송하겠습니다. 우리 모두는 그것을 잘 듣고 마음에 새겨야 합니다. 누구든 범계가 있다면 밝혀야 합니다. 범계가 없다면 침묵해야 합니다. 침묵을 지킴으로써 존자님들이 청정함을 알게 될 것입니다. 각자에게 질문을 던졌을 때 답변하는 것처럼, 이와 같은 대중에게 세 번까지 선포될 것입니다. 만약 비구가 세 번까지 선포될 때 기억하고 있는 범계가 있음에도 밝히지 않는다면, 그는 고의적인 거짓말의 죄를 짓는 것입니다. 존자님들이여, 고의적인 거짓말은 세존께서 성장의 장애가 되는 법이라 말씀하셨습니다. 그러므로 범계가 있고 청정을 바라는 비구는 기억하고 있는 범계를 밝혀야 합니다. 밝힘으로써 그는 편안해지기 때문입니다.

อุทฺทิฏฺฐํ โข อายสฺมนฺโต นิทานํ. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자님들, 이제 서문의 암송을 마쳤습니다. 거기서 존자님들께 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 두 번째도 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 세 번째도 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 존자님들이 여기서 청정하므로 침묵하는 것으로 알고, 이와 같이 이를 간직하겠습니다.

นิทานํ นิฏฺฐิตํ.

서문이 끝났습니다.

ปาราชิกุทฺเทโส

바라직 (Pārājika)의 암송

ตตฺริเม จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

여기에 네 가지 바라직 법이 암송을 위해 나옵니다.

เมถุนธมฺม สิกฺขาปทํ

음행에 관한 학습계율

๑. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปิ, ปาราชิโก โหติ อสํวาโส.

1. 어떤 비구라도 비구들의 학습과 생활 방식을 갖추었으나, 학습을 포기하지 않고 나약함을 드러내지 않은 채 음행을 저지른다면, 심지어 축생에 대해서라도 그는 바라직이 되어 함께 살 수 없게 된다.

อทินฺนาทานสิกฺขาปทํ

주지 않는 것을 가지는 것 (도둑질)에 관한 학습계율

๒. โย ปน ภิกฺขุ คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺย, ยถารูเป อทินฺนาทาเน ราชาโน โจรํ คเหตฺวา หเนยฺยุํ วา พนฺเธยฺยุํ วา ปพฺพาเชยฺยุํ วา โจโรสิ พาโลสิ มูฬฺโหสิ เถโนสีติ, ตถารูปํ ภิกฺขุ อทินฺนํ อาทิยมาโน อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโส.

2. 어떤 비구라도 마을이나 숲에서 주지 않은 것을 도둑질할 의도로 가진다면, 그러한 도둑질에 대해 왕들이 도둑을 잡아 죽이거나, 결박하거나, 추방하면서 '너는 도둑이다, 너는 어리석다, 너는 미혹되었다, 너는 도둑이다'라고 하는 것과 같은 그러한 주지 않은 것을 가지는 비구 또한 바라직이 되어 함께 살 수 없게 된다.

มนุสฺสวิคฺคหสิกฺขาปทํ

인간의 생명을 해치는 것에 관한 학습계율

๓. โย ปน ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, สตฺถหารกํ วาสฺส ปริเยเสยฺย, มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย, มรณาย วา สมาทเปยฺย ‘‘อมฺโภ ปุริส กึ ตุยฺหิมินา ปาปเกน ทุชฺชีวิเตน, มตํ [Pg.3] เต ชีวิตา เสยฺโย’’ติ, อิติ จิตฺตมโน จิตฺตสงฺกปฺโป อเนกปริยาเยน มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย, มรณาย วา สมาทเปยฺย, อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโส.

3. 어떤 비구라도 고의로 인간의 생명을 빼앗거나, 그를 위해 살생 도구를 구해주거나, 죽음을 찬탄하거나, 죽음을 권하며 '이보시오, 당신에게 이 괴로운 악한 삶이 무슨 소용입니까? 당신에게는 사는 것보다 죽는 것이 더 낫습니다'라고 말하는 등, 이와 같은 마음과 의도로 여러 가지 방법으로 죽음을 찬탄하거나 죽음을 권한다면, 그 또한 바라직이 되어 함께 살 수 없게 된다.

อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสิกฺขาปทํ

상인법 (인간을 넘어선 법)에 관한 학습계율

๔. โย ปน ภิกฺขุ อนภิชานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อตฺตุปนายิกํ อลมริยญาณทสฺสนํ สมุทาจเรยฺย ‘‘อิติ ชานามิ, อิติ ปสฺสามี’’ติ, ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมาโน วา อสมนุคฺคาหียมาโน วา อาปนฺโน วิสุทฺธาเปกฺโข เอวํ วเทยฺย ‘‘อชานเมวํ อาวุโส อวจํ ชานามิ, อปสฺสํ ปสฺสามิ, ตุจฺฉํ มุสา วิลปิ’’นฺติ, อญฺญตฺร อธิมานา, อยมฺปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโส.

4. 어떤 비구라도 알지 못하면서 자신에게 거룩한 앎과 봄에 어울리는 상인법이 있다고 '나는 이와 같이 알고, 이와 같이 본다'라고 주장하고, 나중에 질문을 받거나 받지 않았을 때에도, 범계에 대해 청정을 바라는 마음으로 '도반들이여, 나는 알지 못하면서 안다고 말했고, 보지 못하면서 본다고 말했습니다. 헛되이 거짓말을 한 것입니다'라고 말한다면, 증상만으로 인한 경우를 제외하고, 그 또한 바라직이 되어 함께 살 수 없게 된다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา. เยสํ ภิกฺขุ อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา อาปชฺชิตฺวา น ลภติ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวาสํ ยถา ปุเร, ตถา ปจฺฉา, ปาราชิโก โหติ อสํวาโส. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자님들, 이제 네 가지 바라직 법을 암송했습니다. 비구가 그중 어느 하나라도 범하면 이전과 마찬가지로 비구들과 함께 살 수 없게 됩니다. 그는 바라직이 되어 함께 살 수 없게 됩니다. 거기서 존자님들께 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 두 번째도 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 세 번째도 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 존자님들이 여기서 청정하므로 침묵하는 것으로 알고, 이와 같이 이를 간직하겠습니다.

ปาราชิกํ นิฏฺฐิตํ.

바라직이 끝났습니다.

สงฺฆาทิเสสุทฺเทโส

승잔 (Saṅghādisesa)의 암송

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต เตรส สงฺฆาทิเสสา

존자님들, 여기 열세 가지 승잔 법들이

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

암송을 위해 나옵니다.

สุกฺกวิสฺสฏฺฐิสิกฺขาปทํ

설정의 학습계율

๑. สญฺเจตนิกา สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ อญฺญตฺร สุปินนฺตา สงฺฆาทิเสโส.

1. 의도적으로 정액을 방출하는 것은, 꿈속에서인 경우를 제외하고는 상가디세사이다.

กายสํสคฺคสิกฺขาปทํ

신체 접촉의 학습계율

๒. โย ปน ภิกฺขุ โอติณฺโณ วิปริณเตน จิตฺเตน มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺเชยฺย หตฺถคฺคาหํ วา เวณิคฺคาหํ วา อญฺญตรสฺส วา อญฺญตรสฺส วา องฺคสฺส ปรามสนํ, สงฺฆาทิเสโส.

2. 어떤 비구가 욕망에 사로잡혀 변질된 마음으로 여인과 함께 신체 접촉을 하여, 손을 잡거나 머리카락을 잡거나 혹은 다른 어떤 신체 부위를 만진다면 상가디세사이다.

ทุฏฺฐุลฺลวาจาสิกฺขาปทํ

추잡한 말의 학습계율

๓. โย [Pg.4] ปน ภิกฺขุ โอติณฺโณ วิปริณเตน จิตฺเตน มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาเสยฺย ยถา ตํ ยุวา ยุวตึ เมถุนุปสํหิตาหิ, สงฺฆาทิเสโส.

3. 어떤 비구가 욕망에 사로잡혀 변질된 마음으로 여인에게 마치 젊은 남자가 젊은 여자에게 하듯이 음욕에 관한 추잡한 말로 말을 건다면 상가디세사이다.

อตฺตกามปาริจริยสิกฺขาปทํ

자신에 대한 봉사의 학습계율

๔. โย ปน ภิกฺขุ โอติณฺโณ วิปริณเตน จิตฺเตน มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาเสยฺย ‘‘เอตทคฺคํ ภคินิ ปาริจริยานํ ยา มาทิสํ สีลวนฺตํ กลฺยาณธมฺมํ พฺรหฺมจารึ เอเตน ธมฺเมน ปริจเรยฺยา’’ติ เมถุนุปสํหิเตน, สงฺฆาทิเสโส.

4. 어떤 비구가 욕망에 사로잡혀 변질된 마음으로 여인의 곁에서 자신을 음욕으로 봉사할 것을 칭송하며 "자매여, 나처럼 계행이 있고 착한 법을 갖추었으며 청정행을 닦는 자에게 이 성적인 행위로 봉사하는 것이야말로 최고의 봉사입니다"라고 말한다면 상가디세사이다.

สญฺจริตฺตสิกฺขาปทํ

중매의 학습계율

๕. โย ปน ภิกฺขุ สญฺจริตฺตํ สมาปชฺเชยฺย อิตฺถิยา วา ปุริสมตึ ปุริสสฺส วา อิตฺถิมตึ, ชายตฺตเน วา ชารตฺตเน วา, อนฺตมโส ตงฺขณิกายปิ, สงฺฆาทิเสโส.

5. 어떤 비구가 여인을 위해 남자의 의사를, 혹은 남자를 위해 여인의 의사를 전달하여 아내가 되게 하거나 첩이 되게 하거나, 심지어 일시적인 관계라도 중매한다면 상가디세사이다.

กุฏิการสิกฺขาปทํ

처소 건축의 학습계율

๖. สญฺญาจิกาย ปน ภิกฺขุนา กุฏึ การยมาเนน อสฺสามิกํ อตฺตุทฺเทสํ ปมาณิกา กาเรตพฺพา, ตตฺริทํ ปมาณํ, ทีฆโส ทฺวาทส วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ สตฺตนฺตรา, ภิกฺขู อภิเนตพฺพา วตฺถุเทสนาย, เตหิ ภิกฺขูหิ วตฺถุ เทเสตพฺพํ อนารมฺภํ สปริกฺกมนํ. สารมฺเภ เจ ภิกฺขุ วตฺถุสฺมึ อปริกฺกมเน สญฺญาจิกาย กุฏึ กาเรยฺย, ภิกฺขู วา อนภิเนยฺย วตฺถุเทสนาย, ปมาณํ วา อติกฺกาเมยฺย, สงฺฆาทิเสโส.

6. 비구가 구걸하여 주인이 없는 자신을 위한 처소를 지을 때는 규격에 맞게 지어야 한다. 그 규격은 부처님의 뼘으로 길이가 12뼘이고, 너비는 안쪽으로 7뼘이다. 비구들을 데려와 터를 지정해야 하며, 비구들은 생명이 해쳐지지 않고 주변에 공간이 있는 터를 지정해 주어야 한다. 만일 비구가 생명이 해쳐지는 곳이나 주변에 공간이 없는 터에 구걸하여 처소를 짓거나, 터를 지정하기 위해 비구들을 데려오지 않거나, 규격을 초과한다면 상가디세사이다.

วิหารการสิกฺขาปทํ

큰 사원 건축의 학습계율

๗. มหลฺลกํ ปน ภิกฺขุนา วิหารํ การยมาเนน สสฺสามิกํ อตฺตุทฺเทสํ ภิกฺขู อภิเนตพฺพา วตฺถุเทสนาย, เตหิ ภิกฺขูหิ วตฺถุ เทเสตพฺพํ อนารมฺภํ สปริกฺกมนํ. สารมฺเภ เจ ภิกฺขุ วตฺถุสฺมึ อปริกฺกมเน มหลฺลกํ วิหารํ กาเรยฺย, ภิกฺขู วา อนภิเนยฺย วตฺถุเทสนาย, สงฺฆาทิเสโส.

7. 비구가 주인이 있는 자신을 위한 큰 사원을 지을 때는 비구들을 데려와 터를 지정해야 한다. 비구들은 생명이 해쳐지지 않고 주변에 공간이 있는 터를 지정해 주어야 한다. 만일 비구가 생명이 해쳐지는 곳이나 주변에 공간이 없는 터에 큰 사원을 짓거나, 터를 지정하기 위해 비구들을 데려오지 않는다면 상가디세사이다.

ทุฏฺฐโทสสิกฺขาปทํ

악의에 의한 비난의 학습계율

๘. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ทุฏฺโฐ โทโส อปฺปตีโต อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสยฺย ‘‘อปฺเปว นาม นํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺย’’นฺติ[Pg.5], ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมาโน วา อสมนุคฺคาหียมาโน วา อมูลกญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหติ, ภิกฺขุ จ โทสํ ปติฏฺฐาติ, สงฺฆาทิเสโส.

8. 어떤 비구가 악의를 품고 화가 나서 불만을 가진 채, 근거 없는 바라이죄로 다른 비구를 비방하며 "어떻게든 그가 이 청정행에서 떨어지게 하겠다"라고 하였는데, 나중에 조사를 받든 받지 않든 그 사건이 근거 없는 것으로 밝혀지고 비구가 악의를 인정한다면 상가디세사이다.

อญฺญภาคิยสิกฺขาปทํ

다른 종류의 사건을 이용한 비난의 학습계율

๙. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ทุฏฺโฐ โทโส อปฺปตีโต อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสยฺย ‘‘อปฺเปว นาม นํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺย’’นฺติ, ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมาโน วา อสมนุคฺคาหียมาโน วา อญฺญภาคิยญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหติ โกจิเทโส เลสมตฺโต อุปาทินฺโน, ภิกฺขุ จ โทสํ ปติฏฺฐาติ, สงฺฆาทิเสโส.

9. 어떤 비구가 악의를 품고 화가 나서 불만을 가진 채, 다른 성격의 사건 중 일부분만을 핑계 삼아 다른 비구를 바라이죄로 비방하며 "어떻게든 그가 이 청정행에서 떨어지게 하겠다"라고 하였는데, 나중에 조사를 받든 받지 않든 그 사건이 다른 성격의 것이고 단지 핑계에 불과함이 밝혀지며 비구가 악의를 인정한다면 상가디세사이다.

สงฺฆเภทสิกฺขาปทํ

승가 분열의 학습계율

๑๐. โย ปน ภิกฺขุ สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกเมยฺย, เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณํ สมาทาย ปคฺคยฺห ติฏฺเฐยฺย, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘มายสฺมา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ, เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณํ สมาทาย ปคฺคยฺห อฏฺฐาสิ, สเมตายสฺมา สงฺเฆน, สมคฺโค หิ สงฺโฆ สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรตี’’ติ, เอวญฺจ โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺโพ ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมาโน ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, สงฺฆาทิเสโส.

10. 어떤 비구가 화합된 승가를 분열시키려고 노력하거나, 분열을 초래하는 소송 건을 고집스럽게 붙들고 있다면, 비구들은 그에게 다음과 같이 말해야 한다. "존자여, 화합된 승가를 분열시키려 노력하지 마십시오. 분열을 초래하는 소송 건을 고집스럽게 붙들고 있지 마십시오. 승가와 화합하십시오. 화합된 승가는 기뻐하며 다투지 않고 한 스승의 가르침 아래 편안하게 머뭅니다." 비구들이 이와 같이 말해도 그 비구가 여전히 고집을 부린다면, 비구들은 그에게 그것을 버리도록 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계했을 때 그것을 버린다면 다행이지만, 버리지 않는다면 상가디세사이다.

เภทานุวตฺตกสิกฺขาปทํ

분열을 따르는 자의 학습계율

๑๑. ตสฺเสว โข ปน ภิกฺขุสฺส ภิกฺขู โหนฺติ อนุวตฺตกา วคฺควาทกา เอโก วา ทฺเว วา ตโย วา, เต เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘มายสฺมนฺโต เอตํ ภิกฺขุํ กิญฺจิ อวจุตฺถ, ธมฺมวาที เจโส ภิกฺขุ, วินยวาที เจโส ภิกฺขุ, อมฺหากญฺเจโส ภิกฺขุ ฉนฺทญฺจ รุจิญฺจ อาทาย โวหรติ, ชานาติ, โน ภาสติ, อมฺหากมฺเปตํ ขมตี’’ติ, เต ภิกฺขู ภิกฺขูหิ เอวมสฺสุ วจนียา ‘‘มายสฺมนฺโต เอวํ อวจุตฺถ, น เจโส ภิกฺขุ ธมฺมวาที, น เจโส ภิกฺขุ วินยวาที, มายสฺมนฺตานมฺปิ สงฺฆเภโท รุจฺจิตฺถ, สเมตายสฺมนฺตานํ สงฺเฆน, สมคฺโค หิ สงฺโฆ สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรตี’’ติ[Pg.6], เอวญฺจ เต ภิกฺขู ภิกฺขูหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺยุํ, เต ภิกฺขู ภิกฺขูหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺยุํ, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺยุํ, สงฺฆาทิเสโส.

11. 바로 그 비구에게 동조하고 편을 드는 비구들이 한 명, 두 명 혹은 세 명 있어서 그들이 이와 같이 말할 수 있다. "존자들이여, 이 비구에게 아무 말도 하지 마십시오. 이 비구는 법을 말하는 분이고 율을 말하는 분입니다. 이 비구는 우리의 의사와 취향을 반영하여 말하고 알고서 말하시니, 우리도 그것을 받아들입니다." 그때 비구들은 그들에게 이와 같이 말해야 한다. "존자들은 그렇게 말하지 마십시오. 이 비구는 법을 말하는 이도 아니고 율을 말하는 이도 아닙니다. 존자들에게도 승가 분열이 좋게 보이지 않기를 바랍니다. 승가와 화합하십시오. 화합된 승가는 기뻐하며 다투지 않고 한 스승의 가르침 아래 편안하게 머뭅니다." 비구들이 이와 같이 말해도 그들이 여전히 고집을 부린다면, 비구들은 그들에게 그것을 버리도록 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계했을 때 그것을 버린다면 다행이지만, 버리지 않는다면 상가디세사이다.

ทุพฺพจสิกฺขาปทํ

훈계하기 어려운 자의 학습계율

๑๒. ภิกฺขุ ปเนว ทุพฺพจชาติโก โหติ อุทฺเทสปริยาปนฺเนสุ สิกฺขาปเทสุ ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน อตฺตานํ อวจนียํ กโรติ ‘‘มา มํ อายสฺมนฺโต กิญฺจิ อวจุตฺถ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา, อหมฺปายสฺมนฺเต น กิญฺจิ วกฺขามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา, วิรมถายสฺมนฺโต มม วจนายา’’ติ, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘มายสฺมา อตฺตานํ อวจนียํ อกาสิ, วจนียเมวายสฺมา อตฺตานํ กโรตุ, อายสฺมาปิ ภิกฺขู วทตุ สหธมฺเมน, ภิกฺขูปิ อายสฺมนฺตํ วกฺขนฺติ สหธมฺเมน, เอวํ สํวทฺธา หิ ตสฺส ภควโต ปริสา ยทิทํ อญฺญมญฺญวจเนน อญฺญมญฺญวุฏฺฐาปเนนา’’ติ, เอวญฺจ โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺโพ ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมาโน ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, สงฺฆาทิเสโส.

12. 또한 어떤 비구가 성질이 나빠서, 계목에 포함된 학습계율들에 대해 비구들로부터 법답게 훈계받을 때 자신을 훈계할 수 없는 자로 만들며 '존자들이여, 나에게 좋은 것이든 나쁜 것이든 아무것도 말하지 마시오. 나도 존자들에게 좋은 것이든 나쁜 것이든 아무것도 말하지 않겠소. 존자들이여, 나에게 말하는 것을 그만두시오'라고 한다면, 비구들은 그 비구에게 이렇게 말해야 한다. '존자여, 자신을 훈계할 수 없는 자로 만들지 마시오. 존자여, 자신을 훈계할 수 있는 자로 만드시오. 존자께서도 비구들에게 법답게 말하고, 비구들도 존자에게 법답게 말할 것입니다. 왜냐하면 세존의 회중은 이와 같이 서로 훈계하고 서로 일깨워 줌으로써 성장했기 때문입니다.' 비구들로부터 이와 같이 훈계받으면서도 그 비구가 예전처럼 고집한다면, 비구들은 그에게 그 행위를 버리게 하기 위해 세 번까지 권고해야 한다. 세 번까지 권고받고서 그 행위를 버린다면 그것은 잘된 일이다. 만일 버리지 않는다면 승가디세사이다.

กุลทูสกสิกฺขาปทํ

가문을 타락시킨 죄에 관한 학습계율

๑๓. ภิกฺขุ ปเนว อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ กุลทูสโก ปาปสมาจาโร, ตสฺส โข ปาปกา สมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, กุลานิ จ เตน ทุฏฺฐานิ ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘อายสฺมา โข กุลทูสโก ปาปสมาจาโร, อายสฺมโต โข ปาปกา สมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, กุลานิ จายสฺมตา ทุฏฺฐานิ ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, ปกฺกมตายสฺมา อิมมฺหา อาวาสา, อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ, เอวญฺจ โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน เต ภิกฺขู เอวํ วเทยฺย ‘‘ฉนฺทคามิโน จ ภิกฺขู, โทสคามิโน จ ภิกฺขู, โมหคามิโน จ ภิกฺขู, ภยคามิโน จ ภิกฺขู ตาทิสิกาย อาปตฺติยา เอกจฺจํ ปพฺพาเชนฺติ, เอกจฺจํ น ปพฺพาเชนฺตี’’ติ, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘มายสฺมา เอวํ อวจ, น จ ภิกฺขู ฉนฺทคามิโน, น จ ภิกฺขู โทสคามิโน, น จ ภิกฺขู โมหคามิโน, น จ ภิกฺขู ภยคามิโน, อายสฺมา โข กุลทูสโก ปาปสมาจาโร, อายสฺมโต [Pg.7] โข ปาปกา สมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, กุลานิ จายสฺมตา ทุฏฺฐานิ ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, ปกฺกมตายสฺมา อิมมฺหา อาวาสา, อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ, เอวญฺจ โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺโพ ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมาโน ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, สงฺฆาทิเสโส.

13. 또한 어떤 비구가 어떤 마을이나 도시에 의지하여 머물면서 가문을 타락시키고 악한 행실을 일삼는데, 그의 악한 행실이 보이고 들리며, 그에 의해 가문들이 타락한 사실도 보이고 들린다면, 비구들은 그 비구에게 이렇게 말해야 한다. '존자여, 존자는 가문을 타락시키고 악한 행실을 일삼는 자입니다. 존자의 악한 행실이 보이고 들리며, 존자에 의해 가문들이 타락한 사실도 보이고 들립니다. 존자여, 이 거처를 떠나십시오. 그대에게 여기서 머무는 것은 적당하지 않습니다.' 비구들로부터 이와 같이 훈계받을 때 그 비구가 그 비구들에게 '비구들은 편애에 빠지고, 증오에 빠지고, 어리석음에 빠지고, 공포에 빠집니다. 그들은 똑같은 죄에 대해 어떤 이는 내쫓고 어떤 이는 내쫓지 않습니다'라고 말한다면, 비구들은 그 비구에게 이렇게 말해야 한다. '존자여, 그렇게 말하지 마시오. 비구들은 편애에 빠지지 않고, 증오에 빠지지 않고, 어리석음에 빠지지 않고, 공포에 빠지지 않습니다. 존자여, 존자는 가문을 타락시키고 악한 행실을 일삼는 자입니다. 존자의 악한 행실이 보이고 들리며, 존자에 의해 가문들이 타락한 사실도 보이고 들립니다. 존자여, 이 거처를 떠나십시오. 그대에게 여기서 머무는 것은 적당하지 않습니다.' 비구들로부터 이와 같이 훈계받으면서도 그 비구가 예전처럼 고집한다면, 비구들은 그에게 그 행위를 버리게 하기 위해 세 번까지 권고해야 한다. 세 번까지 권고받고서 그 행위를 버린다면 그것은 잘된 일이다. 만일 버리지 않는다면 승가디세사이다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต เตรส สงฺฆาทิเสสา ธมฺมา นว ปฐมาปตฺติกา, จตฺตาโร ยาวตติยกา. เยสํ ภิกฺขุ อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา อาปชฺชิตฺวา ยาวตีหํ ชานํ ปฏิจฺฉาเทติ, ตาวตีหํ เตน ภิกฺขุนา อกามา ปริวตฺถพฺพํ. ปริวุตฺถปริวาเสน ภิกฺขุนา อุตฺตริ ฉารตฺตํ ภิกฺขุมานตฺตาย ปฏิปชฺชิตพฺพํ, จิณฺณมานตฺโต ภิกฺขุ ยตฺถ สิยา วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ, ตตฺถ โส ภิกฺขุ อพฺเภตพฺโพ. เอเกนปิ เจ อูโน วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ ตํ ภิกฺขุํ อพฺเภยฺย, โส จ ภิกฺขุ อนพฺภิโต, เต จ ภิกฺขู คารยฺหา, อยํ ตตฺถ สามีจิ. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 열세 가지 승가디세사 법이 설해졌습니다. 처음의 아홉 가지는 범하는 즉시 죄가 되고, 나머지 네 가지는 세 번까지 권고받은 후에 죄가 됩니다. 비구가 이 중 어느 하나를 범하고서 알면서도 며칠 동안 숨겼다면, 그 비구는 원치 않더라도 숨긴 날수만큼 파리바사(별거)를 행해야 합니다. 파리바사를 마친 비구는 다시 6일 밤 동안 비구 마낫따(근신)를 행해야 합니다. 마낫따를 마친 비구는 비구 승가가 20명 이상 모인 곳에서 출죄(복권)되어야 합니다. 만일 한 명이라도 부족한 20명 미만의 비구 승가가 그 비구를 출죄시킨다면, 그 비구는 출죄된 것이 아니며 그 비구들도 비난받아야 합니다. 이것이 거기서 마땅히 행해야 할 절차입니다. 이제 존자들에게 묻습니다. 이 법에 대해 청정한가요? 두 번째로 묻습니다. 이 법에 대해 청정한가요? 세 번째로 묻습니다. 이 법에 대해 청정한가요? 존자들이 이 법에 대해 청정하므로 침묵하고 계시는군요. 저는 이와 같이 이해하겠습니다.

สงฺฆาทิเสโส นิฏฺฐิโต.

승가디세사가 끝났다.

อนิยตุทฺเทโส

부정법의 송출

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต ทฺเว อนิยตา ธมฺมา

존자들이여, 여기 두 가지 부정법이

อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

송출에 포함됩니다.

ปฐมอนิยตสิกฺขาปทํ

첫 번째 부정법 학습계율

๑. โย ปน ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อลํกมฺมนิเย นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ตเมนํ สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา ทิสฺวา ติณฺณํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน วเทยฺย ปาราชิเกน วา สงฺฆาทิเสเสน วา ปาจิตฺติเยน วา, นิสชฺชํ ภิกฺขุ ปฏิชานมาโน ติณฺณํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน กาเรตพฺโพ ปาราชิเกน วา สงฺฆาทิเสเสน วา ปาจิตฺติเยน [Pg.8] วา, เยน วา สา สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา วเทยฺย, เตน โส ภิกฺขุ กาเรตพฺโพ, อยํ ธมฺโม อนิยโต.

1. 어떤 비구가 여인과 함께 단둘이서 은폐되어 있고 음행을 하기에 적당한 자리에 앉아 있을 때, 믿음직한 말을 하는 여신도가 이를 보고 파라지카나 승가디세사나 빠지띠야 중의 하나로 말한다면, 비구가 그 자리에 앉아 있었음을 인정할 경우 세 가지 법, 즉 파라지카나 승가디세사나 빠지띠야 중의 하나에 따라 처벌받아야 한다. 또는 믿음직한 말을 하는 여신도가 말한 그대로 그 비구를 처벌해야 한다. 이 법은 부정(不定)이다.

ทุติยอนิยตสิกฺขาปทํ

두 번째 부정법 학습계율

๒. น เหว โข ปน ปฏิจฺฉนฺนํ อาสนํ โหติ นาลํกมฺมนิยํ, อลญฺจ โข โหติ มาตุคามํ ทุฏฺฐุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสิตุํ, โย ปน ภิกฺขุ ตถารูเป อาสเน มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ตเมนํ สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา ทิสฺวา ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน วเทยฺย สงฺฆาทิเสเสน วา ปาจิตฺติเยน วา, นิสชฺชํ ภิกฺขุ ปฏิชานมาโน ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน กาเรตพฺโพ สงฺฆาทิเสเสน วา ปาจิตฺติเยน วา, เยน วา สา สทฺเธยฺยวจสา อุปาสิกา วเทยฺย, เตน โส ภิกฺขุ กาเรตพฺโพ, อยมฺปิ ธมฺโม อนิยโต.

2. 비록 자리가 은폐되어 있지도 않고 음행을 하기에 적당하지 않더라도, 여인에게 저속한 말로 희롱하기에 적당한 곳에서 어떤 비구가 여인과 함께 단둘이 은밀히 앉아 있을 때, 믿음직한 말을 하는 여신도가 이를 보고 승가디세사나 빠지띠야 중의 하나로 말한다면, 비구가 그 자리에 앉아 있었음을 인정할 경우 두 가지 법, 즉 승가디세사나 빠지띠야 중의 하나에 따라 처벌받아야 한다. 또는 믿음직한 말을 하는 여신도가 말한 그대로 그 비구를 처벌해야 한다. 이 법 또한 부정(不定)이다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต ทฺเว อนิยตา ธมฺมา. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 두 가지 부정법이 설해졌습니다. 이제 존자들에게 묻습니다. 이 법에 대해 청정한가요? 두 번째로 묻습니다. 이 법에 대해 청정한가요? 세 번째로 묻습니다. 이 법에 대해 청정한가요? 존자들이 이 법에 대해 청정하므로 침묵하고 계시는군요. 저는 이와 같이 이해하겠습니다.

อนิยโต นิฏฺฐิโต.

부정법이 끝났다.

นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยา

니사기야 빠지띠야

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา

존자들이여, 여기 서른 가지 니사기야 빠지띠야

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

법이 송출에 포함됩니다.

กถินสิกฺขาปทํ

카티나 학습계율

๑. นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนา อุพฺภตสฺมึ กถิเน ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพํ, ตํ อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

1. 가사가 다 만들어지고 카티나 의식이 끝난 뒤에, 비구는 여분의 가사를 최대한 10일 동안만 가질 수 있다. 그 기간을 넘기면 니사기야 빠지띠야이다.

อุโทสิตสิกฺขาปทํ

우도시따 학습계율

๒. นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนา อุพฺภตสฺมึ กถิเน เอกรตฺตมฺปิ เจ ภิกฺขุ ติจีวเรน วิปฺปวเสยฺย, อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

2. 가사(cīvara)가 다 만들어지고 가티나(kathina) 옷이 걷힌 뒤에, 비구가 비구들의 승인 없이 하룻밤이라도 삼의(ticīvarena)를 떨어져 지낸다면 니사끼야 빠찌띠야이다.

อกาลจีวรสิกฺขาปทํ

비시의(非時衣, 철 아닌 때의 가사) 학처

๓. นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ [Pg.9] ภิกฺขุนา อุพฺภตสฺมึ กถิเน ภิกฺขุโน ปเนว อกาลจีวรํ อุปฺปชฺเชยฺย, อากงฺขมาเนน ภิกฺขุนา ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ปฏิคฺคเหตฺวา ขิปฺปเมว กาเรตพฺพํ, โน จสฺส ปาริปูริ, มาสปรมํ เตน ภิกฺขุนา ตํ จีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ อูนสฺส ปาริปูริยา สติยา ปจฺจาสาย. ตโต เจ อุตฺตริ นิกฺขิเปยฺย สติยาปิ ปจฺจาสาย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

3. 가사가 다 만들어지고 가티나 옷이 걷힌 뒤에 비구에게 철 아닌 때의 가사가 생기면, 원하는 비구는 그것을 받아야 한다. 그것을 받은 뒤에는 즉시 옷으로 만들어야 한다. 만약 그것이 충분하지 않다면, 부족한 부분을 채울 수 있다는 희망이 있을 때 그 비구는 그 옷감을 최대 한 달 동안 보관할 수 있다. 만약 희망이 있더라도 그 기간을 넘겨 보관한다면 니사끼야 빠찌띠야이다.

ปุราณจีวรสิกฺขาปทํ

헌 가사 학처

๔. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาเปยฺย วา รชาเปยฺย วา อาโกฏาเปยฺย วา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

4. 어떤 비구가 친척이 아닌 비구니에게 헌 가사를 빨게 하거나 물들이게 하거나 두드리게 하면 니사끼야 빠찌띠야이다.

จีวรปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

가사 수령 학처

๕. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย อญฺญตฺร ปาริวตฺตกา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

5. 어떤 비구가 친척이 아닌 비구니의 손으로부터 교환하는 경우를 제외하고 가사를 직접 받는다면 니사끼야 빠찌띠야이다.

อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ

비친척 요청 학처

๖. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาตกํ คหปตึ วา คหปตานึ วา จีวรํ วิญฺญาเปยฺย อญฺญตฺร สมยา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, อจฺฉินฺนจีวโร วา โหติ ภิกฺขุ, นฏฺฐจีวโร วา, อยํ ตตฺถ สมโย.

6. 어떤 비구가 적절한 시기가 아님에도 친척이 아닌 거사나 여거사에게 가사를 달라고 요청하면 니사끼야 빠찌띠야이다. 여기서 적절한 시기란 비구가 가사를 빼앗겼거나 잃어버렸을 때를 말한다.

ตตุตฺตริสิกฺขาปทํ

그 이상의 학처

๗. ตญฺเจ อญฺญาตโก คหปติ วา คหปตานี วา พหูหิ จีวเรหิ อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺย, สนฺตรุตฺตรปรมํ เตน ภิกฺขุนา ตโต จีวรํ สาทิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

7. 만약 친척이 아닌 거사나 여거사가 많은 가사를 가져와 마음대로 선택하라고 권한다면, 그 비구는 상의와 하의를 합해 최대 두 벌까지만 받아야 한다. 그 이상 받는다면 니사끼야 빠찌띠야이다.

ปฐมอุปกฺขฏสิกฺขาปทํ

첫 번째 준비 학처

๘. ภิกฺขุํ ปเนว อุทฺทิสฺส อญฺญาตกสฺส คหปติสฺส วา คหปตานิยา วา จีวรเจตาปนฺนํ อุปกฺขฏํ โหติ ‘‘อิมินา จีวรเจตาปนฺเนน จีวรํ เจตาเปตฺวา อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุํ จีวเรน อจฺฉาเทสฺสามี’’ติ, ตตฺร เจ โส ภิกฺขุ ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย ‘‘สาธุ วต มํ อายสฺมา อิมินา จีวรเจตาปนฺเนน เอวรูปํ วา เอวรูปํ วา จีวรํ เจตาเปตฺวา อจฺฉาเทหี’’ติ กลฺยาณกมฺยตํ อุปาทาย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

8. 어떤 비구를 위해 친척이 아닌 거사나 여거사가 ‘이 가사 값으로 가사를 구입하여 아무개 비구에게 보시하겠다’라고 가사 값을 준비해 두었을 때, 만약 그 비구가 미리 요청받지도 않았는데 그들에게 가서 좋은 것을 갖고 싶은 마음에 ‘존자여, 참 좋군요. 이 가사 값으로 이러저러한 가사를 구입하여 나에게 보시해 주십시오’라고 가사에 대해 주문을 한다면 니사끼야 빠찌띠야이다.

ทุติยอุปกฺขฏสิกฺขาปทํ

두 번째 준비 학처

๙. ภิกฺขุํ [Pg.10] ปเนว อุทฺทิสฺส อุภินฺนํ อญฺญาตกานํ คหปตีนํ วา คหปตานีนํ วา ปจฺเจกจีวรเจตาปนฺนานิ อุปกฺขฏานิ โหนฺติ ‘‘อิเมหิ มยํ ปจฺเจกจีวรเจตาปนฺเนหิ ปจฺเจกจีวรานิ เจตาเปตฺวา อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุํ จีวเรหิ อจฺฉาเทสฺสามา’’ติ, ตตฺร เจ โส ภิกฺขุ ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย ‘‘สาธุ วต มํ อายสฺมนฺโต อิเมหิ ปจฺเจกจีวรเจตาปนฺเนหิ เอวรูปํ วา เอวรูปํ วา จีวรํ เจตาเปตฺวา อจฺฉาเทถ อุโภว สนฺตา เอเกนา’’ติ กลฺยาณกมฺยตํ อุปาทาย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

9. 어떤 비구를 위해 친척이 아닌 두 사람의 거사나 여거사가 각각 가사 값을 준비하고 ‘우리는 이 각각의 가사 값으로 각각의 가사를 구입하여 아무개 비구에게 보시하겠다’라고 했을 때, 만약 그 비구가 미리 요청받지도 않았는데 그들에게 가서 좋은 것을 얻으려는 마음에 ‘존자들이여, 참 좋군요. 이 각각의 가사 값들을 하나로 합쳐서 이러저러한 좋은 가사 한 벌을 구입하여 나에게 보시해 주십시오’라고 주문을 한다면 니사끼야 빠찌띠야이다.

ราชสิกฺขาปทํ

왕의 학처

๑๐. ภิกฺขุํ ปเนว อุทฺทิสฺส ราชา วา ราชโภคฺโค วา พฺราหฺมโณ วา คหปติโก วา ทูเตน จีวรเจตาปนฺนํ ปหิเณยฺย ‘‘อิมินา จีวรเจตาปนฺเนน จีวรํ เจตาเปตฺวา อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุํ จีวเรน อจฺฉาเทหี’’ติ. โส เจ ทูโต ตํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย ‘‘อิทํ โข, ภนฺเต, อายสฺมนฺตํ อุทฺทิสฺส จีวรเจตาปนฺนํ อาภตํ, ปฏิคฺคณฺหาตุ อายสฺมา จีวรเจตาปนฺน’’นฺติ. เตน ภิกฺขุนา โส ทูโต เอวมสฺส วจนีโย ‘‘น โข มยํ, อาวุโส, จีวรเจตาปนฺนํ ปฏิคฺคณฺหาม, จีวรญฺจ โข มยํ ปฏิคฺคณฺหาม กาเลน กปฺปิย’’นฺติ. โส เจ ทูโต ตํ ภิกฺขุํ เอวํ วเทยฺย ‘‘อตฺถิ ปนายสฺมโต โกจิ เวยฺยาวจฺจกโร’’ติ. จีวรตฺถิเกน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เวยฺยาวจฺจกโร นิทฺทิสิตพฺโพ อารามิโก วา อุปาสโก วา ‘‘เอโส โข, อาวุโส, ภิกฺขูนํ เวยฺยาวจฺจกโร’’ติ. โส เจ ทูโต ตํ เวยฺยาวจฺจกรํ สญฺญาเปตฺวา ตํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย ‘‘ยํ โข, ภนฺเต, อายสฺมา เวยฺยาวจฺจกรํ นิทฺทิสิ, สญฺญตฺโต โส มยา, อุปสงฺกมตายสฺมา กาเลน, จีวเรน ตํ อจฺฉาเทสฺสตี’’ติ. จีวรตฺถิเกน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา เวยฺยาวจฺจกโร อุปสงฺกมิตฺวา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โจเทตพฺโพ สาเรตพฺโพ ‘‘อตฺโถ เม, อาวุโส, จีวเรนา’’ติ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โจทยมาโน สารยมาโน ตํ จีวรํ อภินิปฺผาเทยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ อภินิปฺผาเทยฺย, จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ ฉกฺขตฺตุปรมํ ตุณฺหีภูเตน อุทฺทิสฺส ฐาตพฺพํ, จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ ฉกฺขตฺตุปรมํ ตุณฺหีภูโต อุทฺทิสฺส ติฏฺฐมาโน ตํ จีวรํ อภินิปฺผาเทยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, ตโต เจ อุตฺตริ วายมมาโน ตํ จีวรํ อภินิปฺผาเทยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. โน [Pg.11] เจ อภินิปฺผาเทยฺย, ยตสฺส จีวรเจตาปนฺนํ อาภตํ, ตตฺถ สามํ วา คนฺตพฺพํ, ทูโต วา ปาเหตพฺโพ ‘‘ยํ โข ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ภิกฺขุํ อุทฺทิสฺส จีวรเจตาปนฺนํ ปหิณิตฺถ, น ตํ ตสฺส ภิกฺขุโน กิญฺจิ อตฺถํ อนุโภติ, ยุญฺชนฺตายสฺมนฺโต สกํ, มา โว สกํ วินสฺสา’’ติ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

10. 왕이나 관리, 바라문이나 거사가 어떤 비구를 위해 심부름꾼 편에 ‘이 가사 값으로 가사를 구입하여 아무개 비구에게 보시하라’고 가사 값을 보냈을 때, 심부름꾼이 비구에게 와서 ‘존자시여, 당신을 위해 이 가사 값을 가져왔으니 받으십시오’라고 하면, 비구는 ‘우리는 가사 값을 받지 않고, 적절한 때에 허용된 가사만을 받습니다’라고 말해야 한다. 만약 심부름꾼이 ‘존자를 위해 일해 줄 대리인(veyyāvaccakara)이 있습니까?’라고 물으면, 가사가 필요한 비구는 사원의 일꾼이나 우바새를 가리키며 ‘이 사람이 비구들의 대리인입니다’라고 알려주어야 한다. 심부름꾼이 대리인에게 가사 값을 맡기고 비구에게 와서 ‘존자께서 알려준 대리인에게 값을 전달했으니 적절한 때에 가시면 그가 가사를 보시할 것입니다’라고 말하면, 비구는 대리인에게 가서 두세 번 ‘나에게 가사가 필요합니다’라고 요청해야 한다. 두세 번 요청하여 가사를 얻으면 다행이지만, 얻지 못하면 네 번, 다섯 번, 최대 여섯 번까지 그를 향해 말없이 서 있어야 한다. 그렇게 해서 가사를 얻으면 다행이지만, 그 이상 무리하게 시도하여 가사를 얻게 되면 니사끼야 빠찌띠야이다. 만약 끝내 얻지 못한다면 가사 값을 보낸 이에게 직접 가거나 전갈을 보내어 ‘당신들이 보낸 가사 값은 그 비구에게 아무런 도움이 되지 못했으니 재산을 잃지 않도록 찾아가십시오’라고 알려야 한다. 이것이 그 상황에서의 올바른 절차이다.

กถินวคฺโค ปฐโม.

가티나 품(첫 번째 품)이 끝났다.

โกสิยสิกฺขาปทํ

실크 학처

๑๑. โย ปน ภิกฺขุ โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตํ การาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

11. 어떤 비구가 실크가 혼합된 깔개(santhata)를 만들게 하면 니사끼야 빠찌띠야이다.

สุทฺธกาฬกสิกฺขาปทํ

순흑색 학처

๑๒. โย ปน ภิกฺขุ สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

12. 어떤 비구가 순흑색 양털로만 된 깔개를 만들게 하면 니사끼야 빠찌띠야이다.

ทฺเวภาคสิกฺขาปทํ

두 부분 학처

๑๓. นวํ ปน ภิกฺขุนา สนฺถตํ การยมาเนน ทฺเว ภาคา สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ อาทาตพฺพา, ตติยํ โอทาตานํ, จตุตฺถํ โคจริยานํ. อนาทา เจ ภิกฺขุ ทฺเว ภาเค สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ, ตติยํ โอทาตานํ, จตุตฺถํ โคจริยานํ, นวํ สนฺถตํ การาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

13. 비구가 새 깔개를 만들 때는 순흑색 양털 두 부분, 흰색 양털 세 번째 부분, 갈색 양털 네 번째 부분의 비율로 섞어야 한다. 만약 비구가 이 비율을 지키지 않고 새 깔개를 만들게 하면 니사끼야 빠찌띠야이다.

ฉพฺพสฺสสิกฺขาปทํ

6년 학처

๑๔. นวํ ปน ภิกฺขุนา สนฺถตํ การาเปตฺวา ฉพฺพสฺสานิ ธาเรตพฺพํ, โอเรน เจ ฉนฺนํ วสฺสานํ ตํ สนฺถตํ วิสฺสชฺเชตฺวา วา อวิสฺสชฺเชตฺวา วา อญฺญํ นวํ สนฺถตํ การาเปยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

14. 비구는 새로운 깔개를 만들게 한 뒤 6년 동안 사용해야 한다. 만약 6년이 되기 전에 비구들의 승인 없이, 그 깔개를 처분했든 처분하지 않았든, 다른 새 깔개를 만들게 하면 니사기 파일제이다.

นิสีทนสนฺถตสิกฺขาปทํ

좌복 깔개 학습계

๑๕. นิสีทนสนฺถตํ ปน ภิกฺขุนา การยมาเนน ปุราณสนฺถตสฺส สามนฺตา สุคตวิทตฺถิ อาทาตพฺพา ทุพฺพณฺณกรณาย. อนาทา เจ ภิกฺขุ ปุราณสนฺถ ตสฺส [Pg.12] สามนฺตา สุคตวิทตฺถึ, นวํ นิสีทนสนฺถตํ การาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

15. 비구가 앉는 깔개를 만들 때에는, 새 깔개를 보기 흉하게 만들기 위해 헌 깔개 주변에서 부처님의 한 뼘 정도를 떼어 보태야 한다. 만약 비구가 헌 깔개 주변에서 부처님의 한 뼘 정도를 취하지 않고 새 좌복 깔개를 만들게 하면 니사기 파일제이다.

เอฬกโลมสิกฺขาปทํ

양모 학습계

๑๖. ภิกฺขุโน ปเนว อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺนสฺส เอฬกโลมานิ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, อากงฺขมาเนน ภิกฺขุนา ปฏิคฺคเหตพฺพานิ, ปฏิคฺคเหตฺวา ติโยชนปรมํ สหตฺถา หริตพฺพานิ อสนฺเต หารเก. ตโต เจ อุตฺตริ หเรยฺย, อสนฺเตปิ หารเก, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

16. 길을 떠난 비구에게 양모가 생겼을 때, 원한다면 비구는 그것을 받을 수 있다. 그것을 받은 뒤 운반해 줄 사람이 없으면 스스로 최대 3요자나까지 운반할 수 있다. 만약 운반해 줄 사람이 없는데도 3요자나를 넘어서 운반하면 니사기 파일제이다.

เอฬกโลมโธวาปนสิกฺขาปทํ

양모 세탁 학습계

๑๗. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา เอฬกโลมานิ โธวาเปยฺย วา รชาเปยฺย วา วิชฏาเปยฺย วา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

17. 어떤 비구가 친척이 아닌 비구니에게 양모를 빨게 하거나 염색하게 하거나 빗질하게 하면 니사기 파일제이다.

รูปิยสิกฺขาปทํ

금은 학습계

๑๘. โย ปน ภิกฺขุ ชาตรูปรชตํ อุคฺคณฺเหยฺย วา อุคฺคณฺหาเปยฺย วา อุปนิกฺขิตฺตํ วา สาทิเยยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

18. 어떤 비구가 금이나 은을 직접 받거나 남을 시켜 받게 하거나, 자신을 위해 맡겨둔 것을 묵인하면 니사기 파일제이다.

รูปิยสํโวหารสิกฺขาปทํ

금은 거래 학습계

๑๙. โย ปน ภิกฺขุ นานปฺปการกํ รูปิยสํโวหารํ สมาปชฺเชยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

19. 어떤 비구가 여러 가지 형태의 금은 거래를 행하면 니사기 파일제이다.

กยวิกฺกยสิกฺขาปทํ

매매 학습계

๒๐. โย ปน ภิกฺขุ นานปฺปการกํ กยวิกฺกยํ สมาปชฺเชยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

20. 어떤 비구가 여러 가지 형태의 매매를 행하면 니사기 파일제이다.

โกสิยวคฺโค ทุติโย.

고사파 제2(실크의 장).

ปตฺตสิกฺขาปทํ

발우 학습계

๒๑. ทสาหปรมํ อติเรกปตฺโต ธาเรตพฺโพ, ตํ อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

21. 여분의 발우는 최대 10일 동안만 간직할 수 있다. 그 기간을 넘기면 니사기 파일제이다.

อูนปญฺจพนฺธนสิกฺขาปทํ

다섯 군데 미만 수선 학습계

๒๒. โย ปน ภิกฺขุ อูนปญฺจพนฺธเนน ปตฺเตน อญฺญํ นวํ ปตฺตํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. เตน ภิกฺขุนา โส ปตฺโต ภิกฺขุปริสาย นิสฺสชฺชิตพฺโพ[Pg.13], โย จ ตสฺสา ภิกฺขุปริสาย ปตฺตปริยนฺโต, โส ตสฺส ภิกฺขุโน ปทาตพฺโพ ‘‘อยํ เต ภิกฺขุ ปตฺโต ยาว เภทนาย ธาเรตพฺโพ’’ติ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

22. 어떤 비구가 다섯 군데 미만으로 때운 발우가 있는데도 새 발우를 구하면 니사기 파일제이다. 그 비구는 그 발우를 비구 대중에게 내놓아야 한다. 그 비구 대중 가운데 가장 마지막 순번의 발우를 그 비구에게 주며 '비구여, 이 발우는 깨질 때까지 그대가 가져야 한다'라고 말해야 한다. 이것이 그곳에서의 적절한 절차이다.

เภสชฺชสิกฺขาปทํ

약 학습계

๒๓. ยานิ โข ปน ตานิ คิลานานํ ภิกฺขูนํ ปฏิสายนียานิ เภสชฺชานิ, เสยฺยถิทํ – สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ, ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหปรมํ สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ, ตํ อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

23. 병든 비구들이 복용해야 할 약들, 즉 버터, 신선한 버터, 기름, 꿀, 당밀은 받아서 최대 7일 동안만 저장하여 복용할 수 있다. 그 기간을 넘기면 니사기 파일제이다.

วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทํ

우안거용 목욕 옷 학습계

๒๔. ‘‘มาโส เสโส คิมฺหาน’’นฺติ ภิกฺขุนา วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสิตพฺพํ, ‘‘อทฺธมาโส เสโส คิมฺหาน’’นฺติ กตฺวา นิวาเสตพฺพํ. โอเรน เจ ‘‘มาโส เสโส คิมฺหาน’’นฺติ วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยเสยฺย, โอเรน‘‘ทฺธมาโส เสโส คิมฺหาน’’นฺติ กตฺวา นิวาเสยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

24. '여름이 한 달 남았다' 할 때 비구는 우안거용 목욕 옷을 구해야 하고, '여름이 보름 남았다' 할 때 만들어 입어야 한다. 만약 '여름이 한 달 남았다' 하기 전보다 더 일찍 우안거용 목욕 옷을 구하거나, '여름이 보름 남았다' 하기 전보다 더 일찍 만들어 입으면 니사기 파일제이다.

จีวรอจฺฉินฺทนสิกฺขาปทํ

가사 탈취 학습계

๒๕. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิโต อนตฺตมโน อจฺฉินฺเทยฺย วา อจฺฉินฺทาเปยฺย วา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

25. 어떤 비구가 다른 비구에게 스스로 가사를 주고 나서, 화가 나고 마음이 상하여 그 가사를 직접 뺏거나 뺏게 하면 니사기 파일제이다.

สุตฺตวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ

실 구걸 학습계

๒๖. โย ปน ภิกฺขุ สามํ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

26. 어떤 비구가 스스로 실을 구하여 직조공들에게 가사를 짜게 하면 니사기 파일제이다.

มหาเปสการสิกฺขาปทํ

큰 직조공 학습계

๒๗. ภิกฺขุํ ปเนว อุทฺทิสฺส อญฺญาตโก คหปติ วา คหปตานี วา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปยฺย, ตตฺร เจ โส ภิกฺขุ ปุพฺเพ อปฺปวาริโต ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย ‘‘อิทํ โข, อาวุโส, จีวรํ มํ อุทฺทิสฺส วิยฺยติ, อายตญฺจ กโรถ, วิตฺถตญฺจ, อปฺปิตญฺจ, สุวีตญฺจ, สุปฺปวายิตญฺจ, สุวิเลขิตญฺจ, สุวิตจฺฉิตญฺจ กโรถ, อปฺเปว นาม มยมฺปิ อายสฺมนฺตานํ กิญฺจิมตฺตํ อนุปทชฺเชยฺยามา’’ติ. เอวญฺจ โส ภิกฺขุ วตฺวา กิญฺจิมตฺตํ อนุปทชฺเชยฺย อนฺตมโส ปิณฺฑปาตมตฺตมฺปิ, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

27. 비구를 위하여 친척이 아닌 장자나 장자의 아내가 직조공들에게 가사를 짜게 할 때, 만약 그 비구가 미리 요청받지 않았음에도 직조공들에게 가서 가사에 대해 '이보시오, 이 가사는 나를 위해 짜는 것이니 길고 넓고 촘촘하고 잘 짜여지고 잘 펴지고 잘 빗겨지고 잘 다듬어지게 짜 주시오. 그렇게 하면 우리가 그대들에게 약간의 보답을 하겠소'라고 지시하고, 그 비구가 그들에게 아주 적은 양의 탁발 음식일지라도 보답을 하면 니사기 파일제이다.

อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทํ

급시의 학습계

๒๘. ทสาหานาคตํ [Pg.14] กตฺติกเตมาสิกปุณฺณมํ ภิกฺขุโน ปเนว อจฺเจกจีวรํ อุปฺปชฺเชยฺย, อจฺเจกํ มญฺญมาเนน ภิกฺขุนา ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ปฏิคฺคเหตฺวา ยาว จีวรกาลสมยํ นิกฺขิปิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ นิกฺขิเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

28. 까띠까 세 달의 보름날을 열흘 앞두고 비구에게 급한 가사가 생겼을 때, 급한 것이라고 생각되면 비구는 그것을 받을 수 있다. 그것을 받은 뒤 가사 철이 될 때까지 보관할 수 있다. 만약 그 기간을 넘겨 보관하면 니사기 파일제이다.

สาสงฺกสิกฺขาปทํ

위험이 예상되는 처소에 관한 학습계목

๒๙. อุปวสฺสํ โข ปน กตฺติกปุณฺณมํ ยานิ โข ปน ตานิ อารญฺญกานิ เสนาสนานิ สาสงฺกสมฺมตานิ สปฺปฏิภยานิ, ตถารูเปสุ ภิกฺขุ เสนาสเนสุ วิหรนฺโต อากงฺขมาโน ติณฺณํ จีวรานํ อญฺญตรํ จีวรํ อนฺตรฆเร นิกฺขิเปยฺย, สิยา จ ตสฺส ภิกฺขุโน โกจิเทว ปจฺจโย เตน จีวเรน วิปฺปวาสาย, ฉารตฺตปรมํ เตน ภิกฺขุนา เตน จีวเรน วิปฺปวสิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ วิปฺปวเสยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

29. 카티카 달의 보름날 자정 안거가 끝날 때, 위험하다고 간주되고 공포가 있는 것으로 여겨지는 그러한 숲속 처소들에서 머무는 비구가 원한다면 세 가지 가사 중 어느 하나를 마을 안(인가)에 보관할 수 있다. 그 비구에게 그 가사와 떨어져 지내야 할 어떤 이유가 있다면, 최대 6일 밤 동안 그 비구는 그 가사와 떨어져 지낼 수 있다. 만일 승가의 허락 없이 그 이상 가사와 떨어져 지내면 니사기 파치티야이다.

ปริณตสิกฺขาปทํ

전용함에 관한 학습계목

๓๐. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

30. 누구든지 비구가 승가의 이익으로 배정된 것임을 알면서 자신에게 돌아오도록 전용하면 니사기 파치티야이다.

ปตฺตวคฺโค ตติโย.

발다라 품 제3.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ธมฺมา. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 서른 가지 니사기 파치티야 법이 암송되었습니다. 이에 대해 존자들에게 묻습니다. '그대들은 여기서 청정한가?' 두 번째도 묻습니다. '그대들은 여기서 청정한가?' 세 번째도 묻습니다. '그대들은 여기서 청정한가?' 존자들이 여기서 청정하므로 침묵하고 계십니다. 저는 이와 같이 그것을 수지합니다.

นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยา นิฏฺฐิตา.

니사기 파치티야가 끝났습니다.

สุทฺธปาจิตฺติยา

순수 파치티야

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา

존자들이여, 이제 아흔두 가지 파치티야

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

법이 암송에 나옵니다.

มุสาวาทสิกฺขาปทํ

거짓말에 관한 학습계목

๑. สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยํ.

1. 알고서 하는 거짓말은 파치티야이다.

โอมสวาทสิกฺขาปทํ

비방하는 말에 관한 학습계목

๒. โอมสวาเท ปาจิตฺติยํ.

2. 비방하는 말은 파치티야이다.

เปสุญฺญสิกฺขาปทํ

이간질하는 말에 관한 학습계목

๓. ภิกฺขุเปสุญฺเญ [Pg.15] ปาจิตฺติยํ.

3. 비구를 이간질하는 말은 파치티야이다.

ปทโสธมฺมสิกฺขาปทํ

구절로 법을 가르침에 관한 학습계목

๔. โย ปน ภิกฺขุ อนุปสมฺปนฺนํ ปทโส ธมฺมํ วาเจยฺย, ปาจิตฺติยํ.

4. 누구든지 비구가 구족계 받지 않은 자에게 구절로 법을 가르치면 파치티야이다.

ปฐมสหเสยฺยสิกฺขาปทํ

함께 자는 것에 관한 첫 번째 학습계목

๕. โย ปน ภิกฺขุ อนุปสมฺปนฺเนน อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

5. 누구든지 비구가 구족계 받지 않은 자와 2박이나 3박을 초과하여 함께 잠을 자면 파치티야이다.

ทุติยสหเสยฺยสิกฺขาปทํ

함께 자는 것에 관한 두 번째 학습계목

๖. โย ปน ภิกฺขุ มาตุคาเมน สหเสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

6. 누구든지 비구가 여인과 함께 잠을 자면 파치티야이다.

ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทํ

법을 설함에 관한 학습계목

๗. โย ปน ภิกฺขุ มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสยฺย อญฺญตฺร วิญฺญุนา ปุริสวิคฺคเหน, ปาจิตฺติยํ.

7. 누구든지 비구가 지각 있는 남자가 곁에 없는 한, 여인에게 대여섯 마디를 초과하여 법을 설하면 파치티야이다.

ภูตาโรจนสิกฺขาปทํ

사실을 알림에 관한 학습계목

๘. โย ปน ภิกฺขุ อนุปสมฺปนฺนสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อาโรเจยฺย, ภูตสฺมึ ปาจิตฺติยํ.

8. 누구든지 비구가 구족계 받지 않은 자에게 상인법(초인간적인 법)을 알렸는데, 그것이 사실인 경우 파치티야이다.

ทุฏฺฐุลฺลาโรจนสิกฺขาปทํ

거친 허물을 알림에 관한 학습계목

๙. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, ปาจิตฺติยํ.

9. 누구든지 비구가 승가의 허락 없이 비구의 거친 허물을 구족계 받지 않은 자에게 알리면 파치티야이다.

ปถวีขณนสิกฺขาปทํ

땅을 파는 것에 관한 학습계목

๑๐. โย ปน ภิกฺขุ ปถวึ ขเณยฺย วา ขณาเปยฺย วา ปาจิตฺติยํ.

10. 누구든지 비구가 땅을 파거나 파게 하면 파치티야이다.

มุสาวาทวคฺโค ปฐโม.

무사바다 품(거짓말의 품) 제1.

ภูตคามสิกฺขาปทํ

부타가마 학습계목(식물 파괴의 학습계목)

๑๑. ภูตคามปาตพฺยตาย ปาจิตฺติยํ.

11. 식물을 파괴하면 파잇띠야이다.

อญฺญวาทกสิกฺขาปทํ

안냐바다카 학습계목(딴소리하는 학습계목)

๑๒. อญฺญวาทเก, วิเหสเก ปาจิตฺติยํ.

12. 딴소리를 하거나 괴롭히면 파잇띠야이다.

อุชฺฌาปนกสิกฺขาปทํ

웃자빠나카 학습계목(불평하는 학습계목)

๑๓. อุชฺฌาปนเก[Pg.16], ขิยฺยนเก ปาจิตฺติยํ.

13. 불평하거나 비난하면 파잇띠야이다.

ปฐมเสนาสนสิกฺขาปทํ

첫 번째 세나사나 학습계목(침상과 의자의 학습계목 1)

๑๔. โย ปน ภิกฺขุ สงฺฆิกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา ภิสึ วา โกจฺฉํ วา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺย, น อุทฺธราเปยฺย, อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

14. 어떤 비구가 승가의 침상이나 의자나 깔개나 발판을 노천에 펴놓거나 펴게 한 뒤, 떠날 때 그것을 직접 치우지 않거나 치우게 하지 않고, 또는 작별 인사도 없이 가버리면 파잇띠야이다.

ทุติยเสนาสนสิกฺขาปทํ

두 번째 세나사나 학습계목(침상과 의자의 학습계목 2)

๑๕. โย ปน ภิกฺขุ สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺย, น อุทฺธราเปยฺย, อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

15. 어떤 비구가 승가의 거처에 침구를 펴놓거나 펴게 한 뒤, 떠날 때 그것을 직접 치우지 않거나 치우게 하지 않고, 또는 작별 인사도 없이 가버리면 파잇띠야이다.

อนุปขชฺชสิกฺขาปทํ

아누빳캇자 학습계목(끼어들어 눕는 학습계목)

๑๖. โย ปน ภิกฺขุ สงฺฆิเก วิหาเร ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุํ อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปยฺย ‘‘ยสฺส สมฺพาโธ ภวิสฺสติ, โส ปกฺกมิสฺสตี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

16. 어떤 비구가 승가의 거처에서 먼저 와 있는 비구를 알면서도 '불편한 사람이 떠나겠지'라고 생각하며 단지 이 이유만으로 비집고 들어와 눕는다면 파잇띠야이다.

นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทํ

니까따나 학습계목(쫓아내는 학습계목)

๑๗. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ กุปิโต อนตฺตมโน สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺเฒยฺย วา นิกฺกฑฺฒาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

17. 어떤 비구가 화가 나고 불만스러워서 비구를 승가의 거처에서 쫓아내거나 쫓아내게 하면 파잇띠야이다.

เวหาสกุฏิสิกฺขาปทํ

웨하사꾸띠 학습계목(다락방의 학습계목)

๑๘. โย ปน ภิกฺขุ สงฺฆิเก วิหาเร อุปริเวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา อภินิสีเทยฺย วา อภินิปชฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

18. 어떤 비구가 승가의 거처에 있는 다락방에서 다리가 고정되지 않은 침상이나 의자에 앉거나 누우면 파잇띠야이다.

มหลฺลกวิหารสิกฺขาปทํ

마할라까 위하라 학습계목(큰 거처의 학습계목)

๑๙. มหลฺลกํ ปน ภิกฺขุนา วิหารํ การยมาเนน ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนาย อาโลกสนฺธิปริกมฺมาย ทฺวตฺติจฺฉทนสฺส ปริยายํ อปฺปหริเต ฐิเตน อธิฏฺฐาตพฺพํ, ตโต เจ อุตฺตริ อปฺปหริเตปิ ฐิโต อธิฏฺฐเหยฺย, ปาจิตฺติยํ.

19. 비구가 큰 거처를 지을 때, 문틀을 세우고 문을 달고 창문 공사를 하기 위해 지붕을 두 층이나 세 층까지는 식물이 없는 곳에 서서 감독해야 한다. 만약 식물이 없는 곳에 서서라도 그 이상을 감독하면 파잇띠야이다.

สปฺปาณกสิกฺขาปทํ

삽빠나까 학습계목(생명이 있는 물의 학습계목)

๒๐. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํ วา มตฺติกํ วา สิญฺเจยฺย วา สิญฺจาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

20. 어떤 비구가 생명이 있는 것을 알면서 그런 물을 풀이나 진흙에 붓거나 붓게 하면 파잇띠야이다.

ภูตคามวคฺโค ทุติโย.

부타가마 품(식물의 품) 제2.

โอวาทสิกฺขาปทํ

오와다 학습계목(훈계의 학습계목)

๒๑. โย [Pg.17] ปน ภิกฺขุ อสมฺมโต ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

21. 어떤 비구가 승가의 승인을 받지 않고 비구니들을 훈계하면 파잇띠야이다.

อตฺถงฺคตสิกฺขาปทํ

앗탕가따 학습계목(해가 진 뒤의 학습계목)

๒๒. สมฺมโตปิ เจ ภิกฺขุ อตฺถงฺคเต สูริเย ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

22. 승인을 받은 비구라 하더라도 해가 진 뒤에 비구니들을 훈계하면 파잇띠야이다.

ภิกฺขุนุปสฺสยสิกฺขาปทํ

비구누빳사야 학습계목(비구니 거처의 학습계목)

๒๓. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺย อญฺญตฺร สมยา, ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, คิลานา โหติ ภิกฺขุนี, อยํ ตตฺถ สมโย.

23. 어떤 비구가 특별한 시기 외에 비구니 거처에 가서 비구니들을 훈계하면 파잇띠야이다. 여기서 특별한 시기란 비구니가 병이 났을 때를 말한다.

อามิสสิกฺขาปทํ

아미사 학습계목(공양물의 학습계목)

๒๔. โย ปน ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย ‘‘อามิสเหตุ เถรา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตี’’ติ, ปาจิตฺติยํ.

24. 어떤 비구가 "장로 비구들이 공양물을 위해 비구니들을 훈계한다"라고 말하면 파잇띠야이다.

จีวรทานสิกฺขาปทํ

가사 보시의 학습계율

๒๕. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ ทเทยฺย อญฺญตฺร ปาริวตฺตกา, ปาจิตฺติยํ.

25. 어떤 비구든 친척이 아닌 비구니에게 교환하는 경우를 제외하고 가사를 주면 파잇띠야이다.

จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทํ

가사 바느질의 학습계율

๒๖. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺเพยฺย วา สิพฺพาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

26. 어떤 비구든 친척이 아닌 비구니에게 가사를 꿰매 주거나 꿰매게 시키면 파잇띠야이다.

สํวิธานสิกฺขาปทํ

약속의 학습계율

๒๗. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย อนฺตมโส คามนฺตรมฺปิ อญฺญตฺร สมยา, ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, สตฺถคมนีโย โหติ มคฺโค, สาสงฺกสมฺมโต, สปฺปฏิภโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

27. 어떤 비구든 비구니와 함께 약속하여 한 마을 사이라도 길을 가면, 예외적인 경우를 제외하고 파잇띠야이다. 거기서 예외적인 경우란, 상인들과 함께 가야 하는 길이고, 위험하다고 간주되며, 공포가 있는 경우이다. 이것이 거기서의 예외적인 경우이다.

นาวาภิรุหนสิกฺขาปทํ

배에 타는 학습계율

๒๘. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกํ นาวํ อภิรุเหยฺย อุทฺธํคามินึ วา อโธคามินึ วา อญฺญตฺร ติริยํ ตรณาย, ปาจิตฺติยํ.

28. 어떤 비구든 비구니와 함께 약속하여 같은 배에 타면, 상류로 가든 하류로 가든 가로질러 건너는 경우를 제외하고 파잇띠야이다.

ปริปาจิตสิกฺขาปทํ

권유받은 음식의 학습계율

๒๙. โย [Pg.18] ปน ภิกฺขุ ชานํ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺเชยฺย อญฺญตฺร ปุพฺเพ คิหิสมารมฺภา, ปาจิตฺติยํ.

29. 어떤 비구든 비구니가 권유하여 마련된 탁발 음식인 줄 알면서 먹으면, 이전에 재가자가 준비하기 시작한 경우를 제외하고 파잇띠야이다.

รโหนิสชฺชสิกฺขาปทํ

은밀한 곳에 앉는 학습계율

๓๐. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

30. 어떤 비구든 비구니와 함께 단둘이 은밀한 곳에 앉으면 파잇띠야이다.

โอวาทวคฺโค ตติโย.

훈계의 품, 세 번째.

อาวสถปิณฺฑสิกฺขาปทํ

공용 숙소 음식의 학습계율

๓๑. อคิลาเนน ภิกฺขุนา เอโก อาวสถปิณฺโฑ ภุญฺชิตพฺโพ. ตโต เจ อุตฺตริ ภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

31. 병들지 않은 비구는 공용 숙소의 음식을 한 번만 먹어야 한다. 그보다 더 많이 먹으면 파잇띠야이다.

คณโภชนสิกฺขาปทํ

집단 식사의 학습계율

๓๒. คณโภชเน อญฺญตฺร สมยา ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, คิลานสมโย, จีวรทานสมโย, จีวรการสมโย, อทฺธานคมนสมโย, นาวาภิรุหนสมโย, มหาสมโย, สมณภตฺตสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

32. 집단 식사는 예외적인 경우를 제외하고 파잇띠야이다. 거기서 예외적인 경우란, 병들었을 때, 가사를 줄 때, 가사를 만들 때, 여행할 때, 배를 탔을 때, 큰 모임이 있을 때, 사문들에게 공양할 때이다. 이것이 거기서의 예외적인 경우이다.

ปรมฺปรโภชนสิกฺขาปทํ

연속 식사의 학습계율

๓๓. ปรมฺปรโภชเน อญฺญตฺร สมยา ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, คิลานสมโย, จีวรทานสมโย, จีวรการสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

33. 연속 식사는 예외적인 경우를 제외하고 파잇띠야이다. 거기서 예외적인 경우란, 병들었을 때, 가사를 줄 때, 가사를 만들 때이다. 이것이 거기서의 예외적인 경우이다.

กาณมาตุสิกฺขาปทํ

카나 어머니의 학습계율

๓๔. ภิกฺขุํ ปเนว กุลํ อุปคตํ ปูเวหิ วา มนฺเถหิ วา อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺย, อากงฺขมาเนน ภิกฺขุนา ทฺวตฺติปตฺตปูรา ปฏิคฺคเหตพฺพา. ตโต เจ อุตฺตริ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, ปาจิตฺติยํ. ทฺวตฺติปตฺตปูเร ปฏิคฺคเหตฺวา ตโต นีหริตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวิภชิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

34. 또한 비구가 가정을 방문했을 때 과자나 가루 음식을 가져와 권한다면, 원하는 비구는 두세 바루 분량까지만 받아야 한다. 그보다 더 많이 받으면 파잇띠야이다. 두세 바루 분량을 받은 뒤에는 그것을 가지고 나와 비구들과 함께 나누어야 한다. 이것이 거기서의 올바른 절차이다.

ปฐมปวารณาสิกฺขาปทํ

첫 번째 거절의 학습계율

๓๕. โย ปน ภิกฺขุ ภุตฺตาวี ปวาริโต อนติริตฺตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

35. 어떤 비구든 식사를 마치고 거절하였는데, 남은 음식이 아닌 씹는 음식이나 먹는 음식을 씹거나 먹으면 파잇띠야이다.

ทุติยปวารณาสิกฺขาปทํ

두 번째 거절의 학습계율

๓๖. โย [Pg.19] ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ภุตฺตาวึ ปวาริตํ อนติริตฺเตน ขาทนีเยน วา โภชนีเยน วา อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺย ‘‘หนฺท ภิกฺขุ ขาท วา ภุญฺช วา’’ติ ชานํ อาสาทนาเปกฺโข, ภุตฺตสฺมึ ปาจิตฺติยํ.

36. 어떤 비구든 식사를 마친 뒤 거절한 비구에게 남은 음식이 아닌 씹는 음식이나 먹는 음식을 가져와 “자, 비구여, 씹거나 드십시오”라고 알면서 결점을 드러낼 목적으로 권하여, 그 비구가 먹게 되면 파잇띠야이다.

วิกาลโภชนสิกฺขาปทํ

때 아닌 때 식사의 학습계율

๓๗. โย ปน ภิกฺขุ วิกาเล ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

37. 어떤 비구든 때 아닌 때에 씹는 음식이나 먹는 음식을 씹거나 먹으면 파잇띠야이다.

สนฺนิธิการกสิกฺขาปทํ

저장 식품의 학습계율

๓๘. โย ปน ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

38. 어떤 비구든 저장해 둔 씹는 음식이나 먹는 음식을 씹거나 먹으면 파잇띠야이다.

ปณีตโภชนสิกฺขาปทํ

맛있는 음식의 학습계율

๓๙. ยานิ โข ปน ตานิ ปณีตโภชนานิ, เสยฺยถิทํ – สปฺปิ, นวนีตํ, เตลํ, มธุ, ผาณิตํ, มจฺโฉ, มํสํ, ขีรํ, ทธิ. โย ปน ภิกฺขุ เอวรูปานิ ปณีตโภชนานิ อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

39. 또한 누구든지 맛 좋은 음식들, 즉 버터, 신선한 버터, 기름, 꿀, 당밀, 생선, 고기, 우유, 요구르트와 같은 것들을, 병들지 않은 비구가 자신을 위해 요청하여 먹는다면 바일제이다.

ทนฺตโปนสิกฺขาปทํ

이쑤시개 학처

๔๐. โย ปน ภิกฺขุ อทินฺนํ มุขทฺวารํ อาหารํ อาหเรยฺย อญฺญตฺร อุทกทนฺตโปนา, ปาจิตฺติยํ.

40. 어떤 비구가 물과 이쑤시개를 제외하고, 주어지지 않은 것을 입안으로 가져가 음식으로 먹는다면 바일제이다.

โภชนวคฺโค จตุตฺโถ.

식사의 품인 네 번째 장.

อเจลกสิกฺขาปทํ

벌거숭이 수행자 학처

๔๑. โย ปน ภิกฺขุ อเจลกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ทเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

41. 어떤 비구가 벌거숭이 수행자나 남녀 유행자에게 손으로 직접 딱딱한 음식이나 부드러운 음식을 준다면 바일제이다.

อุยฺโยชนสิกฺขาปทํ

내쫓음의 학처

๔๒. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ‘‘เอหาวุโส, คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’’ติ ตสฺส ทาเปตฺวา วา อทาเปตฺวา วา อุยฺโยเชยฺย ‘‘คจฺฉาวุโส, น เม ตยา สทฺธึ กถา วา นิสชฺชา วา ผาสุ โหติ, เอกกสฺส เม กถา วา นิสชฺชา วา ผาสุ โหตี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

42. 어떤 비구가 다른 비구에게 '벗이여, 마을이나 도시에 탁발하러 갑시다'라고 말하여 (음식을) 보시받게 하거나 보시받지 못하게 한 후에, '벗이여, 가십시오. 당신과 함께 이야기하거나 앉아 있는 것은 내게 편안하지 않습니다. 혼자 이야기하거나 앉아 있는 것이 내게 편안합니다'라고 말하며, 단지 이러한 이유 때문이고 다른 이유가 없이 그를 내쫓는다면 바일제이다.

สโภชนสิกฺขาปทํ

식사하는 집의 학처

๔๓. โย [Pg.20] ปน ภิกฺขุ สโภชเน กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

43. 어떤 비구가 식사 중인 가족의 집에 끼어들어 앉는다면 바일제이다.

รโหปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทํ

은밀하고 가려진 곳의 학처

๔๔. โย ปน ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

44. 어떤 비구가 여인과 함께 은밀하고 가려진 자리에 앉는다면 바일제이다.

รโหนิสชฺชสิกฺขาปทํ

은밀한 곳에 앉는 학처

๔๕. โย ปน ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

45. 어떤 비구가 여인과 함께 단둘이서 은밀한 곳에 앉는다면 바일제이다.

จาริตฺตสิกฺขาปทํ

방문의 학처

๔๖. โย ปน ภิกฺขุ นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโน สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺเชยฺย อญฺญตฺร สมยา, ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, จีวรทานสมโย, จีวรการสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

46. 어떤 비구가 식사에 초대받아 음식이 있는 상태에서, 다른 비구에게 알리지 않고 식사 전이나 식사 후에 가정을 방문한다면, 때가 아닌 한 바일제이다. 여기서 때란 가사를 보시하는 시기나 가사를 만드는 시기이니, 이것이 그때이다.

มหานามสิกฺขาปทํ

마하나마 학처

๔๗. อคิลาเนน ภิกฺขุนา จตุมาสปฺปจฺจยปวารณา สาทิตพฺพา อญฺญตฺร ปุนปวารณาย, อญฺญตฺร นิจฺจปวารณาย. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺย, ปาจิตฺติยํ.

47. 병들지 않은 비구는 다시 청함을 받거나 항상 청함이 있는 경우를 제외하고는 4개월 동안의 필수품 보시 초대를 수락해야 한다. 만일 그 범위를 넘어서 수락한다면 바일제이다.

อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทํ

출동한 군대 학처

๔๘. โย ปน ภิกฺขุ อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยา, ปาจิตฺติยํ.

48. 어떤 비구가 그와 같은 적절한 이유 없이 출동한 군대를 구경하러 간다면 바일제이다.

เสนาวาสสิกฺขาปทํ

군대 체류 학처

๔๙. สิยา จ ตสฺส ภิกฺขุโน โกจิเทว ปจฺจโย เสนํ คมนาย, ทิรตฺตติรตฺตํ เตน ภิกฺขุนา เสนาย วสิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ วเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

49. 그 비구가 군대에 가야 할 어떤 이유가 있다면 2박 3일 동안은 군대에 머물 수 있다. 만약 그 이상으로 머문다면 바일제이다.

อุยฺโยธิกสิกฺขาปทํ

전투 구경 학처

๕๐. ทิรตฺตติรตฺตํ เจ ภิกฺขุ เสนาย วสมาโน อุยฺโยธิกํ วา พลคฺคํ วา เสนาพฺยูหํ วา อนีกทสฺสนํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

50. 비구가 군대에서 2박 3일 동안 머물면서 전투나 사열이나 군대의 대형이나 부대 검열을 구경하러 간다면 바일제이다.

อเจลกวคฺโค ปญฺจโม.

벌거숭이 수행자의 품인 다섯 번째 장.

สุราปานสิกฺขาปทํ

술을 마시는 학처

๕๑. สุราเมรยปาเน [Pg.21] ปาจิตฺติยํ.

51. 곡주나 과일주를 마시는 것은 바일제이다.

องฺคุลิปโตทกสิกฺขาปทํ

손가락으로 간지럼 태우는 학처

๕๒. องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยํ.

52. 손가락으로 간지럼 태우는 것은 바일제이다.

หสธมฺมสิกฺขาปทํ

물놀이 학처

๕๓. อุทเก หสธมฺเม ปาจิตฺติยํ.

53. 물속에서 장난치며 노는 것은 파치띠야이다.

อนาทริยสิกฺขาปทํ

경시의 학습계목

๕๔. อนาทริเย ปาจิตฺติยํ.

54. 경시하는 것은 파치띠야이다.

ภึสาปนสิกฺขาปทํ

위협의 학습계목

๕๕. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ภึสาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

55. 어떤 비구가 비구를 위협하면 파치띠야이다.

โชติสิกฺขาปทํ

불의 학습계목

๕๖. โย ปน ภิกฺขุ อคิลาโน วิสิพฺพนาเปกฺโข โชตึ สมาทเหยฺย วา สมาทหาเปยฺย วา อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยา, ปาจิตฺติยํ.

56. 어떤 비구가 병들지 않았음에도 몸을 녹일 목적으로, 그러한 적절한 이유 없이 직접 불을 피우거나 남을 시켜 피우게 하면 파치띠야이다.

นหานสิกฺขาปทํ

목욕의 학습계목

๕๗. โย ปน ภิกฺขุ โอเรนทฺธมาสํ นหาเยยฺย อญฺญตฺร สมยา, ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย ‘‘ทิยฑฺโฒ มาโส เสโส คิมฺหาน’’นฺติ ‘‘วสฺสานสฺส ปฐโม มาโส’’ อิจฺเจเต อฑฺฒเตยฺยมาสา อุณฺหสมโย, ปริฬาหสมโย, คิลานสมโย, กมฺมสมโย, อทฺธานคมนสมโย, วาตวุฏฺฐิสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

57. 어떤 비구가 허용된 때가 아님에도 보름이 되기 전에 목욕하면 파치띠야이다. 여기서 허용된 때란 '여름의 마지막 한 달 반'과 '우기의 첫 달', 이 두 달 반의 더운 때, 열이 나는 때, 병들었을 때, 일했을 때, 길을 걸었을 때, 바람과 비가 올 때이니, 이것이 그때의 허용된 때이다.

ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปทํ

변색의 학습계목

๕๘. นวํ ปน ภิกฺขุนา จีวรลาเภน ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อญฺญตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ อาทาตพฺพํ นีลํ วา กทฺทมํ วา กาฬสามํ วา. อนาทา เจ ภิกฺขุ ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อญฺญตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ นวํ จีวรํ ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

58. 비구가 새 가사를 얻었을 때에는 청색, 진흙색, 검은 갈색 중 어느 한 가지 색으로 변색을 시켜야 한다. 만일 비구가 세 가지 변색 중 어느 하나라도 하지 않고 새 가사를 사용하면 파치띠야이다.

วิกปฺปนสิกฺขาปทํ

위탁의 학습계목

๕๙. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา สิกฺขมานาย วา สามเณรสฺส วา สามเณริยา วา สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา อปฺปจฺจุทฺธารณํ ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

59. 어떤 비구가 비구나 비구니, 정학녀, 사미, 사미니에게 직접 가사를 위탁해 놓고서 돌려받지 않은 채 사용하면 파치띠야이다.

อปนิธานสิกฺขาปทํ

숨기는 것의 학습계목

๖๐. โย [Pg.22] ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส ปตฺตํ วา จีวรํ วา นิสีทนํ วา สูจิฆรํ วา กายพนฺธนํ วา อปนิเธยฺย วา อปนิธาเปยฺย วา อนฺตมโส หสาเปกฺโขปิ, ปาจิตฺติยํ.

60. 어떤 비구가 비구의 발우나 가사, 좌구, 바늘통, 허리띠를 숨기거나 숨기게 하면, 설령 장난으로 하더라도 파치띠야이다.

สุราปานวคฺโค ฉฏฺโฐ.

술 마시는 품 제6.

สญฺจิจฺจสิกฺขาปทํ

고의의 학습계목

๖๑. โย ปน ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

61. 어떤 비구가 고의로 생명의 목숨을 끊으면 파치띠야이다.

สปฺปาณกสิกฺขาปทํ

생명이 있는 물의 학습계목

๖๒. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

62. 어떤 비구가 생명이 있는 것을 알면서 그 물을 사용하면 파치띠야이다.

อุกฺโกฏนสิกฺขาปทํ

들추어내는 것의 학습계목

๖๓. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ ปุนกมฺมาย อุกฺโกเฏยฺย, ปาจิตฺติยํ.

63. 어떤 비구가 법에 따라 해결된 분쟁임을 알면서 다시 처리하기 위해 들추어내면 파치띠야이다.

ทุฏฺฐุลฺลสิกฺขาปทํ

추악한 죄의 학습계목

๖๔. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส ชานํ ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

64. 어떤 비구가 비구의 추악한 죄를 알면서 숨겨주면 파치띠야이다.

อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทํ

이십 세 미만의 학습계목

๖๕. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทยฺย, โส จ ปุคฺคโล อนุปสมฺปนฺโน, เต จ ภิกฺขู คารยฺหา, อิทํ ตสฺมึ ปาจิตฺติยํ.

65. 어떤 비구가 이십 세 미만의 사람임을 알면서 구족계를 받게 하면, 그 사람은 구족계를 받은 것이 아니며 그 비구들은 비난받아야 하니, 이것은 그에게 파치띠야이다.

เถยฺยสตฺถสิกฺขาปทํ

도적 떼와의 동행에 대한 학습계목

๖๖. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย อนฺตมโส คามนฺตรมฺปิ, ปาจิตฺติยํ.

66. 어떤 비구가 도적 떼인 줄 알면서 약속을 하고 함께 길을 가면, 설령 한 마을 사이일지라도 파치띠야이다.

สํวิธานสิกฺขาปทํ

약속의 학습계목

๖๗. โย ปน ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย อนฺตมโส คามนฺตรมฺปิ, ปาจิตฺติยํ.

67. 어떤 비구가 여인과 약속을 하고 함께 길을 가면, 설령 한 마을 사이일지라도 파치띠야이다.

อริฏฺฐสิกฺขาปทํ

아릿타 학습계목

๖๘. โย [Pg.23] ปน ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถา เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย, อเนกปริยาเยนาวุโส อนฺตรายิกา ธมฺมา อนฺตรายิกา วุตฺตา ภควตา, อลญฺจ ปน เต ปฏิเสวโต อนฺตรายายา’’ติ. เอวญฺจ โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺโพ ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย. ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมาโน ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

68. 어떤 비구가 "내가 세존께서 설하신 법을 알기로는, 세존께서 장애가 되는 법들이라고 말씀하신 것들이 그것을 행하는 자에게 참으로 장애가 되지 않는다"라고 말한다면, 그 비구는 비구들로부터 다음과 같이 말해져야 한다. '도반이여, 그렇게 말하지 마시오. 세존을 비방하지 마시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않소. 세존께서는 결코 그렇게 말씀하시지 않았소. 도반이여, 세존께서는 여러 가지 방법으로 장애가 되는 법들은 장애가 된다고 말씀하셨고, 그것을 행하는 자에게 참으로 장애가 된다고 하셨소.' 이렇게 비구들로부터 말해짐에도 불구하고 그 비구가 전과 같이 고집한다면, 비구들은 그 비구에게 그 견해를 버리게 하기 위해 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계했을 때 그것을 버리면 좋으나, 만약 버리지 않으면 파잇티야가 된다.

อุกฺขิตฺตสมฺโภคสิกฺขาปทํ

내쫓긴 자와 함께함에 관한 학습계목

๖๙. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ ตถาวาทินา ภิกฺขุนา อกฏานุธมฺเมน ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสฏฺเฐน สทฺธึ สมฺภุญฺเชยฺย วา, สํวเสยฺย วา, สห วา เสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

69. 어떤 비구가 알면서, 그렇게 주장하고 법에 따라 처분되지 않았으며 그 견해를 버리지 않은 비구와 함께 먹거나 함께 살거나 함께 잠자리를 같이하면 파잇티야가 된다.

กณฺฏกสิกฺขาปทํ

깐따까 학습계목

๗๐. สมณุทฺเทโสปิ เจ เอวํ วเทยฺย ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถา เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ, โส สมณุทฺเทโส ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘มาวุโส, สมณุทฺเทส เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย, อเนกปริยาเยนาวุโส, สมณุทฺเทส อนฺตรายิกา ธมฺมา อนฺตรายิกา วุตฺตา ภควตา, อลญฺจ ปน เต ปฏิเสวโต อนฺตรายายา’’ติ, เอวญฺจ โส สมณุทฺเทโส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, โส สมณุทฺเทโส ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโย ‘‘อชฺชตคฺเค เต, อาวุโส, สมณุทฺเทส น เจว โส ภควา สตฺถา อปทิสิตพฺโพ, ยมฺปิ จญฺเญ สมณุทฺเทสา ลภนฺติ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ, สาปิ เต นตฺถิ, จร ปิเร, วินสฺสา’’ติ. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ ตถานาสิตํ สมณุทฺเทสํ อุปลาเปยฺย วา, อุปฏฺฐาเปยฺย วา, สมฺภุญฺเชยฺย วา, สห วา เสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

70. 만약 사미라도 "내가 세존께서 설하신 법을 알기로는, 세존께서 장애가 되는 법들이라고 말씀하신 것들이 그것을 행하는 자에게 참으로 장애가 되지 않는다"라고 말한다면, 그 사미는 비구들로부터 다음과 같이 말해져야 한다. '도반 사미여, 그렇게 말하지 마시오. 세존을 비방하지 마시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않소. 세존께서는 결코 그렇게 말씀하시지 않았소. 도반 사미여, 세존께서는 여러 가지 방법으로 장애가 되는 법들은 장애가 된다고 말씀하셨고, 그것을 행하는 자에게 참으로 장애가 된다고 하셨소.' 이렇게 비구들로부터 말해짐에도 불구하고 그 사미가 전과 같이 고집한다면, 그 사미는 비구들로부터 다음과 같이 말해져야 한다. '도반 사미여, 오늘부터 그대는 저 세존을 스승이라 칭하지 말아야 하며, 또한 다른 사미들이 비구들과 함께 이틀이나 사흘 밤을 함께 자는 혜택도 그대에게는 없소. 어서 물러가라, 사라져버려라.' 어떤 비구가 알면서, 그렇게 추방된 사미를 구슬리거나 시중들게 하거나 함께 먹거나 함께 잠자리를 같이하면 파잇티야가 된다.

สปฺปาณกวคฺโค สตฺตโม.

살아있는 생명 품 (제7품)

สหธมฺมิกสิกฺขาปทํ

법다운 말에 관한 학습계목

๗๑. โย [Pg.24] ปน ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน เอวํ วเทยฺย ‘‘น ตาวาหํ, อาวุโส, เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ, ยาว น อญฺญํ ภิกฺขุํ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉามี’’ติ, ปาจิตฺติยํ. สิกฺขมาเนน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนา อญฺญาตพฺพํ ปริปุจฺฉิตพฺพํ ปริปญฺหิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

71. 어떤 비구가 비구들로부터 법답게 훈계받을 때 "도반이여, 나는 현명하고 율을 잘 아는 다른 비구에게 물어보기 전에는 이 학습계목을 배우지 않겠소"라고 말한다면 파잇티야가 된다. 비구들이여, 배우는 비구는 마땅히 (의미를) 알아야 하고 물어야 하고 따져보아야 한다. 이것이 그 경우의 올바른 방법이다.

วิเลขนสิกฺขาปทํ

경시함에 관한 학습계목

๗๒. โย ปน ภิกฺขุ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน เอวํ วเทยฺย ‘‘กึ ปนิเมหิ ขุทฺทานุขุทฺทเกหิ สิกฺขาปเทหิ อุทฺทิฏฺเฐหิ, ยาวเทว กุกฺกุจฺจาย วิเหสาย วิเลขาย สํวตฺตนฺตี’’ติ, สิกฺขาปทวิวณฺณเก ปาจิตฺติยํ.

72. 어떤 비구가 빠띰옥카가 송출될 때 "이런 사소하고 세세한 학습계목들을 송출해서 무엇하겠는가? 그것들은 단지 후회와 괴로움과 번민을 일으킬 뿐이다"라고 말하여 학습계목을 비방한다면 파잇티야가 된다.

โมหนสิกฺขาปทํ

모르는 척함에 관한 학습계목

๗๓. โย ปน ภิกฺขุ อนฺวทฺธมาสํ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน เอวํ วเทยฺย ‘‘อิทาเนว โข อหํ ชานามิ, อยมฺปิ กิร ธมฺโม สุตฺตาคโต สุตฺตปริยาปนฺโน อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉตี’’ติ. ตญฺเจ ภิกฺขุํ อญฺเญ ภิกฺขู ชาเนยฺยุํ นิสินฺนปุพฺพํ อิมินา ภิกฺขุนา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน, โก ปน วาโท ภิยฺโย, น จ ตสฺส ภิกฺขุโน อญฺญาณเกน มุตฺติ อตฺถิ, ยญฺจ ตตฺถ อาปตฺตึ อาปนฺโน, ตญฺจ ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพ, อุตฺตริ จสฺส โมโห อาโรเปตพฺโพ ‘‘ตสฺส เต, อาวุโส, อลาภา, ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, ยํ ตฺวํ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเนน สาธุกํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กโรสี’’ติ, อิทํ ตสฺมึ โมหนเก ปาจิตฺติยํ.

73. 어떤 비구가 반달마다 빠띰옥카가 송출될 때 "이 법도 경에 전해지고 경에 포함되어 반달마다 송출되는 것임을 이제야 알았습니다"라고 말한다면, 그리고 다른 비구들이 이 비구가 예전에 두 번이나 세 번 빠띰옥카가 송출될 때 앉아 있었다는 것을 안다면, 하물며 그 이상임에랴, 그 비구에게는 알지 못했다는 것만으로 면제가 되지 않는다. 그가 거기서 범한 죄는 법대로 처벌되어야 하며, 추가로 그의 어리석음을 지적해야 한다. '도반이여, 그대에게는 이득이 없고 그대에게는 잘못된 습득이오. 왜냐하면 그대는 빠띰옥카가 송출될 때 귀를 기울여 마음속에 잘 새기지 않았기 때문이오.' 이것이 그 모르는 척함에 대한 파잇티야이다.

ปหารสิกฺขาปทํ

구타에 관한 학습계목

๗๔. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส กุปิโต อนตฺตมโน ปหารํ ทเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

74. 어떤 비구가 비구에게 화가 나고 불만스러워 매질을 하면 파잇티야가 된다.

ตลสตฺติกสิกฺขาปทํ

때리려 위협함에 관한 학습계목

๗๕. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส กุปิโต อนตฺตมโน ตลสตฺติกํ อุคฺคิเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

75. 어떤 비구가 비구에게 화가 나고 불만스러워 손바닥을 들어 때리려는 자세를 취하면 파잇티야가 된다.

อมูลกสิกฺขาปทํ

근거 없는 비방에 관한 학습계목

๗๖. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุํ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

76. 어떤 비구가 비구를 근거 없는 승가디세사 죄로 고발하면 파잇티야가 된다.

สญฺจิจฺจสิกฺขาปทํ

고의적인 후회 유발에 관한 학습계목

๗๗. โย [Pg.25] ปน ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส สญฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทเหยฺย ‘‘อิติสฺส มุหุตฺตมฺปิ อผาสุ ภวิสฺสตี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

77. 어떤 비구가 '이렇게 함으로써 그가 잠시라도 불편하게 될 것이다'라고 생각하며 오직 이 목적을 위해 다른 비구에게 고의로 후회를 일으키면 파잇티야가 된다.

อุปสฺสุติสิกฺขาปทํ

엿듣기에 관한 학습계목

๗๘. โย ปน ภิกฺขุ ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ อุปสฺสุตึ ติฏฺเฐยฺย ‘‘ยํ อิเม ภณิสฺสนฺติ, ตํ โสสฺสามี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

78. 어떤 비구가 다투고 논쟁하며 분쟁에 빠진 비구들이 '그들이 무슨 말을 하는지 들어보리라'라고 생각하며 오직 이 목적을 위해 엿듣고 서 있다면 파잇티야가 된다.

กมฺมปฺปฏิพาหนสิกฺขาปทํ

업무 방해에 관한 학습계목

๗๙. โย ปน ภิกฺขุ ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

79. 어떤 비구가 법다운 업무에 동의를 준 뒤에 나중에 비방을 한다면 파잇티야가 된다.

ฉนฺทํอทตฺวาคมนสิกฺขาปทํ

동의하지 않고 떠남에 관한 학습계목

๘๐. โย ปน ภิกฺขุ สงฺเฆ วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

80. 어떤 비구가 승가에서 결정해야 할 사안에 대해 논의가 진행 중일 때, 동의를 주지 않고 자리에서 일어나 떠나가면 파잇티야가 된다.

ทุพฺพลสิกฺขาปทํ

배분에 대한 불평에 관한 학습계목

๘๑. โย ปน ภิกฺขุ สมคฺเคน สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺเชยฺย ‘‘ยถาสนฺถุตํ ภิกฺขู สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณาเมนฺตี’’ติ, ปาจิตฺติยํ.

81. 어떤 비구가 화합한 승가가 가사를 준 뒤에 '비구들이 승가의 이득을 친소 관계에 따라 전용한다'라고 말하며 비방을 한다면 파잇티야가 된다.

ปริณามนสิกฺขาปทํ

전용에 관한 학습계목

๘๒. โย ปน ภิกฺขุ ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

82. 어떤 비구가 승가에게 돌아갈 이익임을 알면서도 그것을 개인에게 돌린다면 파이지제이다.

สหธมฺมิกวคฺโค อฏฺฐโม.

법다운 자의 품 제8이 끝났다.

อนฺเตปุรสิกฺขาปทํ

내전에 관한 학처

๘๓. โย ปน ภิกฺขุ รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส อนิกฺขนฺตราชเก อนิคฺคตรตนเก ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต อินฺทขีลํ อติกฺกาเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

83. 어떤 비구가 관정 받은 크샤트리아 왕의 처소에서, 왕이 아직 나가지 않았고 왕비도 물러나지 않았을 때, 미리 알리지 않고 문턱을 넘어 들어간다면 파이지제이다.

รตนสิกฺขาปทํ

보석에 관한 학처

๘๔. โย [Pg.26] ปน ภิกฺขุ รตนํ วา รตนสมฺมตํ วา อญฺญตฺร อชฺฌารามา วา อชฺฌาวสถา วา อุคฺคณฺเหยฺย วา อุคฺคณฺหาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ. รตนํ วา ปน ภิกฺขุนา รตนสมฺมตํ วา อชฺฌาราเม วา อชฺฌาวสเถ วา อุคฺคเหตฺวา วา อุคฺคหาเปตฺวา วา นิกฺขิปิตพฺพํ ‘‘ยสฺส ภวิสฺสติ, โส หริสฺสตี’’ติ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

84. 어떤 비구가 사원 안이나 숙소 안을 제외한 곳에서 보석이나 보석으로 간주되는 것을 줍거나 줍게 한다면 파이지제이다. 만일 비구가 사원 안이나 숙소 안에서 보석이나 보석으로 간주되는 것을 주웠거나 줍게 했다면, ‘주인이 나타나면 가져갈 것이다’라고 생각하며 잘 보관해 두어야 한다. 이것이 그 경우에 적절한 방법이다.

วิกาลคามปฺปเวสนสิกฺขาปทํ

때 아닌 때에 마을에 들어감에 관한 학처

๘๕. โย ปน ภิกฺขุ สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉาวิกาเล คามํ ปวิเสยฺย อญฺญตฺร ตถารูปา อจฺจายิกา กรณียา, ปาจิตฺติยํ.

85. 어떤 비구가 함께 있는 다른 비구에게 알리지 않고 때 아닌 때에 마을에 들어간다면, 그와 같은 긴급한 용무가 있는 경우를 제외하고는 파이지제이다.

สูจิฆรสิกฺขาปทํ

바늘통에 관한 학처

๘๖. โย ปน ภิกฺขุ อฏฺฐิมยํ วา ทนฺตมยํ วา วิสาณมยํ วา สูจิฆรํ การาเปยฺย, เภทนกํ ปาจิตฺติยํ.

86. 어떤 비구가 뼈나 상아나 뿔로 바늘통을 만들게 한다면, 부수어야 하는 파이지제이다.

มญฺจปีฐสิกฺขาปทํ

침상과 의자에 관한 학처

๘๗. นวํ ปน ภิกฺขุนา มญฺจํ วา ปีฐํ วา การยมาเนน อฏฺฐงฺคุลปาทกํ กาเรตพฺพํ สุคตงฺคุเลน อญฺญตฺร เหฏฺฐิมาย อฏนิยา. ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

87. 비구가 새 침상이나 의자를 만들 때는 아래쪽의 틀을 제외하고 부처님의 손가락 마디로 여덟 손가락 마디 높이의 다리를 만들어야 한다. 그것을 초과하면 잘라내야 하는 파이지제이다.

ตูโลนทฺธสิกฺขาปทํ

솜을 넣는 것에 관한 학처

๘๘. โย ปน ภิกฺขุ มญฺจํ วา ปีฐํ วา ตูโลนทฺธํ การาเปยฺย, อุทฺทาลนกํ ปาจิตฺติยํ.

88. 어떤 비구가 침상이나 의자에 솜을 넣어 만들게 한다면, 뜯어내야 하는 파이지제이다.

นิสีทนสิกฺขาปทํ

좌구에 관한 학처

๘๙. นิสีทนํ ปน ภิกฺขุนา การยมาเนน ปมาณิกํ กาเรตพฺพํ, ตตฺริทํ ปมาณํ, ทีฆโส ทฺเว วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ทิยฑฺฒํ, ทสา วิทตฺถิ. ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

89. 비구가 좌구를 만들 때는 정해진 치수대로 만들어야 한다. 그 치수는 부처님의 뼘으로 길이는 두 뼘, 너비는 한 뼘 반, 가장자리 장식은 한 뼘이다. 그것을 초과하면 잘라내야 하는 파이지제이다.

กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิสิกฺขาปทํ

피부병 덮개에 관한 학처

๙๐. กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ ปน ภิกฺขุนา การยมาเนน ปมาณิกา กาเรตพฺพา, ตตฺริทํ ปมาณํ, ทีฆโส จตสฺโส วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ทฺเว วิทตฺถิโย. ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

90. 비구가 피부병 덮개를 만들 때는 정해진 치수대로 만들어야 한다. 그 치수는 부처님의 뼘으로 길이는 네 뼘, 너비는 두 뼘이다. 그것을 초과하면 잘라내야 하는 파이지제이다.

วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทํ

우안거용 목욕 옷에 관한 학처

๙๑. วสฺสิกสาฏิกํ [Pg.27] ปน ภิกฺขุนา การยมาเนน ปมาณิกา กาเรตพฺพา, ตตฺริทํ ปมาณํ, ทีฆโส ฉ วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ อฑฺฒเตยฺยา. ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

91. 비구가 우안거용 목욕 옷을 만들 때는 정해진 치수대로 만들어야 한다. 그 치수는 부처님의 뼘으로 길이는 여섯 뼘, 너비는 두 뼘 반이다. 그것을 초과하면 잘라내야 하는 파이지제이다.

นนฺทสิกฺขาปทํ

난다의 가사에 관한 학처

๙๒. โย ปน ภิกฺขุ สุคตจีวรปฺปมาณํ จีวรํ การาเปยฺย, อติเรกํ วา, เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ. ตตฺริทํ สุคตสฺส สุคตจีวรปฺปมาณํ, ทีฆโส นว วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ฉ วิทตฺถิโย, อิทํ สุคตสฺส สุคตจีวรปฺปมาณนฺติ.

92. 어떤 비구가 부처님의 가사 치수와 같거나 그보다 더 큰 가사를 만들게 한다면, 잘라내야 하는 파이지제이다. 부처님의 가사 치수는 부처님의 뼘으로 길이는 아홉 뼘, 너비는 여섯 뼘이니, 이것이 부처님의 가사 치수이다.

รตนวคฺโค นวโม.

보석의 품 제9가 끝났다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา ธมฺมา. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 아흔두 가지 파이지제 법을 설했습니다. 이제 존자들에게 묻습니다. 이 법에 대하여 청정한가요? 두 번째로 묻습니다. 청정한가요? 세 번째로 묻습니다. 청정한가요? 존자들이 여기서 청정하기에 침묵하는 것으로 알겠습니다. 이와 같이 간직하겠습니다.

ปาจิตฺติยา นิฏฺฐิตา.

파이지제가 끝났다.

ปาฏิเทสนียา

바라제제사니

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา

존자들이여, 여기 네 가지 바라제제사니 법이

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

송출될 것입니다.

ปฐมปาฏิเทสนียสิกฺขาปทํ

첫 번째 바라제제사니 학처

๑. โย ปน ภิกฺขุ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปฏิเทเสตพฺพํ เตน ภิกฺขุนา ‘‘คารยฺหํ, อาวุโส, ธมฺมํ อาปชฺชึ อสปฺปายํ ปาฏิเทสนียํ, ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ.

1. 어떤 비구가 친척이 아닌 비구니가 마을 집에 들어갔을 때 그녀의 손으로부터 씹어 먹는 음식이나 부드러운 음식을 직접 받아 씹거나 먹는다면, 그 비구는 다음과 같이 참회해야 한다. “도반들이여, 나는 비난받아 마땅하고 부적절하며 참회해야 할 법을 범했습니다. 그것을 참회합니다.”

ทุติยปาฏิเทสนียสิกฺขาปทํ

제2 파티데사니야(참회해야 할 법) 학습계목

๒. ภิกฺขู ปเนว กุเลสุ นิมนฺติตา ภุญฺชนฺติ, ตตฺร เจ สา ภิกฺขุนี โวสาสมานรูปา ฐิตา โหติ ‘‘อิธ สูปํ เทถ, อิธ โอทนํ เทถา’’ติ. เตหิ ภิกฺขูหิ สา ภิกฺขุนี อปสาเทตพฺพา ‘‘อปสกฺก ตาว ภคินิ, ยาว [Pg.28] ภิกฺขู ภุญฺชนฺตี’’ติ. เอกสฺสปิ เจ ภิกฺขุโน น ปฏิภาเสยฺย ตํ ภิกฺขุนึ อปสาเทตุํ ‘‘อปสกฺก ตาว ภคินิ, ยาว ภิกฺขู ภุญฺชนฺตี’’ติ, ปฏิเทเสตพฺพํ เตหิ ภิกฺขูหิ ‘‘คารยฺหํ, อาวุโส, ธมฺมํ อาปชฺชิมฺหา อสปฺปายํ ปาฏิเทสนียํ, ตํ ปฏิเทเสมา’’ติ.

2. 비구들이 가문들에 초대받아 식사할 때, 만일 어떤 비구니가 그곳에 지시하는 듯한 모습으로 서서 "여기에 국을 주시오, 여기에 밥을 주시오"라고 한다면, 비구들은 그 비구니에게 "자매여, 비구들이 식사하는 동안에는 잠시 물러나 있으시오"라고 물리쳐야 한다. 만일 단 한 명의 비구라도 그 비구니를 물리치기 위해 "자매여, 비구들이 식사하는 동안에는 잠시 물러나 있으시오"라고 말하지 않는다면, 그 비구들은 "도반들이여, 우리는 비난받을 만하고 부적절하며 참회해야 할 법에 빠졌습니다. 그것을 참회합니다"라고 참회해야 한다.

ตติยปาฏิเทสนียสิกฺขาปทํ

제3 파티데사니야 학습계목

๓. ยานิ โข ปน ตานิ เสกฺขสมฺมตานิ กุลานิ, โย ปน ภิกฺขุ ตถารูเปสุ เสกฺขสมฺมเตสุ กุเลสุ ปุพฺเพ อนิมนฺติโต อคิลาโน ขาทนียํ วา, โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาเทยฺย วา, ภุญฺเชยฺย วา, ปฏิเทเสตพฺพํ เตน ภิกฺขุนา ‘‘คารยฺหํ, อาวุโส, ธมฺมํ อาปชฺชึ อสปฺปายํ ปาฏิเทสนียํ, ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ.

3. 학습하는 가문(유학가)으로 공인된 가문들이 있는데, 어떤 비구가 그러한 학습하는 가문에서 미리 초대받지 않고 병들지 않았음에도 불구하고, 씹어 먹는 음식이나 부드러운 음식을 자기 손으로 직접 받아 씹거나 먹는다면, 그 비구는 "도반들이여, 나는 비난받을 만하고 부적절하며 참회해야 할 법에 빠졌습니다. 그것을 참회합니다"라고 참회해야 한다.

จตุตฺถปาฏิเทสนียสิกฺขาปทํ

제4 파티데사니야 학습계목

๔. ยานิ โข ปน ตานิ อารญฺญกานิ เสนาสนานิ สาสงฺกสมฺมตานิ สปฺปฏิภยานิ, โย ปน ภิกฺขุ ตถารูเปสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ ขาทนียํ วา, โภชนียํ วา อชฺฌาราเม สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา อคิลาโน ขาเทยฺย วา, ภุญฺเชยฺย วา, ปฏิเทเสตพฺพํ เตน ภิกฺขุนา ‘‘คารยฺหํ, อาวุโส, ธมฺมํ อาปชฺชึ อสปฺปายํ ปาฏิเทสนียํ, ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ.

4. 의심스럽고 위험하다고 간주되는 숲속의 처소들이 있는데, 어떤 비구가 그러한 처소에서 미리 알리지 않은 씹어 먹는 음식이나 부드러운 음식을 사찰 경내에서 자기 손으로 직접 받아 병들지 않았음에도 불구하고 씹거나 먹는다면, 그 비구는 "도반들이여, 나는 비난받을 만하고 부적절하며 참회해야 할 법에 빠졌습니다. 그것을 참회합니다"라고 참회해야 한다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา ธมฺมา. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 네 가지 참회해야 할 법이 송출되었습니다. 이에 대해 존자들에게 묻습니다. '그대들은 이 일에 대해 청정한가?' 두 번째도 묻습니다. '그대들은 이 일에 대해 청정한가?' 세 번째도 묻습니다. '그대들은 이 일에 대해 청정한가?' 존자들이 이 일에 대해 청정하므로 침묵하고 있습니다. 나는 이와 같이 이 일을 간직하겠습니다.

ปาฏิเทสนียา นิฏฺฐิตา.

파티데사니야가 끝났다.

เสขิยา

세키야(학습해야 할 법들)

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต เสขิยา ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

존자들이여, 여기 학습해야 할 법들이 송출을 위해 나옵니다.

ปริมณฺฑลสิกฺขาปทํ

파리만달라(단정함) 학습계목

๑. ปริมณฺฑลํ นิวาเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

1. “단정하게 하의를 입으리라”라고 학습해야 한다.

๒. ปริมณฺฑลํ ปารุปิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

2. “단정하게 상의를 입으리라”라고 학습해야 한다.

สุปฺปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทํ

수파티찬나(잘 가림) 학습계목

๓. สุปฺปฏิจฺฉนฺโน [Pg.29] อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

3. “몸을 잘 가리고 마을로 들어가리라”라고 학습해야 한다.

๔. สุปฺปฏิจฺฉนฺโน อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

4. “몸을 잘 가리고 마을에서 앉으리라”라고 학습해야 한다.

สุสํวุตสิกฺขาปทํ

수상부타(잘 단속함) 학습계목

๕. สุสํวุโต อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

5. “몸을 잘 단속하고 마을로 들어가리라”라고 학습해야 한다.

๖. สุสํวุโต อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

6. “몸을 잘 단속하고 마을에서 앉으리라”라고 학습해야 한다.

โอกฺขิตฺตจกฺขุสิกฺขาปทํ

오키타차쿠(시선을 내림) 학습계목

๗. โอกฺขิตฺตจกฺขุ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

7. “시선을 아래로 두고 마을로 들어가리라”라고 학습해야 한다.

๘. โอกฺขิตฺตจกฺขุ อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

8. “시선을 아래로 두고 마을에서 앉으리라”라고 학습해야 한다.

อุกฺขิตฺตกสิกฺขาปทํ

우키타카(옷을 걷어 올림) 학습계목

๙. น อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

9. “옷을 걷어 올리지 않고 마을로 들어가리라”라고 학습해야 한다.

๑๐. น อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

10. “옷을 걷어 올리지 않고 마을에서 앉으리라”라고 학습해야 한다.

ปริมณฺฑลวคฺโค ปฐโม.

파리만달라 품이 첫 번째이다.

อุชฺชคฺฆิกสิกฺขาปทํ

우자가카(크게 웃음) 학습계목

๑๑. น อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

11. “크게 소리 내어 웃지 않고 마을로 들어가리라”라고 학습해야 한다.

๑๒. น อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

12. “크게 소리 내어 웃지 않고 마을에서 앉으리라”라고 학습해야 한다.

อุจฺจสทฺทสิกฺขาปทํ

웃차사다(큰 소리) 학습계목

๑๓. อปฺปสทฺโท อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

13. “마을 안에서 낮은 목소리로 가리라”라고 학습해야 한다.

๑๔. อปฺปสทฺโท อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

14. “마을 안에서 낮은 목소리로 앉으리라”라고 학습해야 한다.

กายปฺปจาลกสิกฺขาปทํ

몸을 흔드는 것에 관한 학습계목

๑๕. น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

15. “마을 안에서 몸을 흔들며 가지 않으리라”라고 학습해야 한다.

๑๖. น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

16. “마을 안에서 몸을 흔들며 앉지 않으리라”라고 학습해야 한다.

พาหุปฺปจาลกสิกฺขาปทํ

팔을 흔드는 것에 관한 학습계목

๑๗. น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

17. “마을 안에서 팔을 흔들며 가지 않으리라”라고 학습해야 한다.

๑๘. น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเรนิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

18. “마을 안에서 팔을 흔들며 앉지 않으리라”라고 학습해야 한다.

สีสปฺปจาลกสิกฺขาปทํ

머리를 흔드는 것에 관한 학습계목

๑๙. น [Pg.30] สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

19. “마을 안에서 머리를 흔들며 가지 않으리라”라고 학습해야 한다.

๒๐. น สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

20. “마을 안에서 머리를 흔들며 앉지 않으리라”라고 학습해야 한다.

อุชฺชคฺฆิกวคฺโค ทุติโย.

크게 웃는 것의 품(제2품).

ขมฺภกตสิกฺขาปทํ

허리에 손을 얹는 것에 관한 학습계목

๒๑. น ขมฺภกโต อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

21. “마을 안에서 허리에 손을 얹고 가지 않으리라”라고 학습해야 한다.

๒๒. น ขมฺภกโต อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

22. “마을 안에서 허리에 손을 얹고 앉지 않으리라”라고 학습해야 한다.

โอคุณฺฐิตสิกฺขาปทํ

머리를 감싸는 것에 관한 학습계목

๒๓. น โอคุณฺฐิโต อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

23. “마을 안에서 머리를 감싸고 가지 않으리라”라고 학습해야 한다.

๒๔. น โอคุณฺฐิโต อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

24. “마을 안에서 머리를 감싸고 앉지 않으리라”라고 학습해야 한다.

อุกฺกุฏิกสิกฺขาปทํ

웅크려 걷는 것에 관한 학습계목

๒๕. น อุกฺกุฏิกาย อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

25. “마을 안에서 웅크려(뒷발꿈치를 들고) 가지 않으리라”라고 학습해야 한다.

ปลฺลตฺถิกสิกฺขาปทํ

무릎을 세워 안는 것에 관한 학습계목

๒๖. น ปลฺลตฺถิกาย อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

26. “마을 안에서 무릎을 세워 껴안고 앉지 않으리라”라고 학습해야 한다.

สกฺกจฺจปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

공손하게 받는 것에 관한 학습계목

๒๗. สกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

27. “공손하게 탁발 음식을 받으리라”라고 학습해야 한다.

ปตฺตสญฺญีปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

발우에 주의를 기울여 받는 것에 관한 학습계목

๒๘. ปตฺตสญฺญี ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

28. “발우에 주의를 기울이며 탁발 음식을 받으리라”라고 학습해야 한다.

สมสูปกปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

국을 적절한 비율로 받는 것에 관한 학습계목

๒๙. สมสูปกํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

29. “국과 밥의 비율을 맞추어 탁발 음식을 받으리라”라고 학습해야 한다.

สมติตฺติกสิกฺขาปทํ

가득하게 받는 것에 관한 학습계목

๓๐. สมติตฺติกํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

30. “발우의 가장자리까지 차도록 탁발 음식을 받으리라”라고 학습해야 한다.

ขมฺภกตวคฺโค ตติโย.

허리에 손을 얹음의 품이 세 번째이다.

สกฺกจฺจภุญฺชนสิกฺขาปทํ

정중히 먹음에 대한 학처

๓๑. สกฺกจฺจํ [Pg.31] ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

31. 정중하게 공양물을 먹으리라 학습해야 한다.

ปตฺตสญฺญีภุญฺชนสิกฺขาปทํ

발우에 주의를 기울여 먹음에 대한 학처

๓๒. ปตฺตสญฺญี ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

32. 발우에 주의를 기울여 공양물을 먹으리라 학습해야 한다.

สปทานสิกฺขาปทํ

차례대로 먹음에 대한 학처

๓๓. สปทานํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

33. 차례대로 공양물을 먹으리라 학습해야 한다.

สมสูปกสิกฺขาปทํ

국물을 적당한 비율로 먹음에 대한 학처

๓๔. สมสูปกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

34. 국물과 적당한 비율로 공양물을 먹으리라 학습해야 한다.

นถูปกตสิกฺขาปทํ

꼭대기부터 눌러 먹지 않음에 대한 학처

๓๕. น ถูปกโต โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

35. 꼭대기부터 눌러서 공양물을 먹지 않으리라 학습해야 한다.

โอทนปฺปฏิจฺฉาทนสิกฺขาปทํ

밥으로 덮지 않음에 대한 학처

๓๖. น สูปํ วา พฺยญฺชนํ วา โอทเนน ปฏิจฺฉาเทสฺสามิ ภิยฺโยกมฺยตํ อุปาทายาติ สิกฺขา กรณียา.

36. 더 많이 받기를 바라는 마음으로 국물이나 반찬을 밥으로 덮지 않으리라 학습해야 한다.

สูโปทนวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ

국물과 밥을 요구함에 대한 학처

๓๗. น สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

37. 병들지 않았음에도 자신을 위하여 국물이나 밥을 요구하여 먹지 않으리라 학습해야 한다.

อุชฺฌานสญฺญีสิกฺขาปทํ

헐뜯는 마음으로 보지 않음에 대한 학처

๓๘. น อุชฺฌานสญฺญี ปเรสํ ปตฺตํ โอโลเกสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

38. 헐뜯는 마음으로 다른 사람의 발우를 살피지 않으리라 학습해야 한다.

กพฬสิกฺขาปทํ

밥덩이에 대한 학처

๓๙. นาติมหนฺตํ กพฬํ กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

39. 너무 크지 않게 밥덩이를 만들리라 학습해야 한다.

อาโลปสิกฺขาปทํ

밥덩이를 뭉침에 대한 학처

๔๐. ปริมณฺฑลํ อาโลปํ กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

40. 둥글게 밥덩이를 만들리라 학습해야 한다.

สกฺกจฺจวคฺโค จตุตฺโถ.

정중함의 품이 네 번째이다.

อนาหฏสิกฺขาปทํ

가져오기 전에는 입을 벌리지 않음에 대한 학처

๔๑. น [Pg.32] อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

41. 밥덩이를 가져오기 전에는 입을 벌리지 않으리라 학습해야 한다.

ภุญฺชมานสิกฺขาปทํ

먹는 도중의 행동에 대한 학처

๔๒. น ภุญฺชมาโน สพฺพหตฺถํ มุเข ปกฺขิปิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

42. 먹는 도중에 손 전체를 입에 넣지 않으리라 학습해야 한다.

สกพฬสิกฺขาปทํ

입에 밥덩이가 있을 때에 대한 학처

๔๓. น สกพเฬน มุเขน พฺยาหริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

43. 입에 밥덩이가 있는 채로 말하지 않으리라 학습해야 한다.

ปิณฺฑุกฺเขปกสิกฺขาปทํ

밥을 던져 넣음에 대한 학처

๔๔. น ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

44. 밥덩이를 던져서 먹지 않으리라 학습해야 한다.

กพฬาวจฺเฉทกสิกฺขาปทํ

밥덩이를 베어 물며 먹는 것에 관한 학습계율

๔๕. น กพฬาวจฺเฉทกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

45. '밥덩이를 베어 물며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

อวคณฺฑการกสิกฺขาปทํ

볼을 불룩하게 하며 먹는 것에 관한 학습계율

๔๖. น อวคณฺฑการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

46. '볼을 불룩하게 하며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

หตฺถนิทฺธุนกสิกฺขาปทํ

손을 흔들며 먹는 것에 관한 학습계율

๔๗. น หตฺถนิทฺธุนกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

47. '손을 흔들며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

สิตฺถาวการกสิกฺขาปทํ

밥알을 흩뜨리며 먹는 것에 관한 학습계율

๔๘. น สิตฺถาวการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

48. '밥알을 흩뜨리며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

ชิวฺหานิจฺฉารกสิกฺขาปทํ

혀를 내밀며 먹는 것에 관한 학습계율

๔๙. น ชิวฺหานิจฺฉารกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

49. '혀를 내밀며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

จปุจปุการกสิกฺขาปทํ

쩝쩝 소리를 내며 먹는 것에 관한 학습계율

๕๐. น จปุจปุการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

50. '쩝쩝 소리를 내며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

กพฬวคฺโค ปญฺจโม.

밥덩이 품 제5

สุรุสุรุการกสิกฺขาปทํ

후루룩 소리를 내며 먹는 것에 관한 학습계율

๕๑. น สุรุสุรุการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

51. '후루룩 소리를 내며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

หตฺถนิลฺเลหกสิกฺขาปทํ

손을 핥으며 먹는 것에 관한 학습계율

๕๒. น หตฺถนิลฺเลหกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

52. '손을 핥으며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

ปตฺตนิลฺเลหกสิกฺขาปทํ

발우를 핥으며 먹는 것에 관한 학습계율

๕๓. น [Pg.33] ปตฺตนิลฺเลหกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

53. '발우를 핥으며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

โอฏฺฐนิลฺเลหกสิกฺขาปทํ

입술을 핥으며 먹는 것에 관한 학습계율

๕๔. น โอฏฺฐนิลฺเลหกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

54. '입술을 핥으며 먹지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

สามิสสิกฺขาปทํ

음식 묻은 손에 관한 학습계율

๕๕. น สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

55. '음식 묻은 손으로 물그릇을 잡지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

สสิตฺถกสิกฺขาปทํ

밥알이 섞인 것에 관한 학습계율

๕๖. น สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

56. '밥알이 섞인 발우 씻은 물을 마을 집 안에 버리지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

ฉตฺตปาณิสิกฺขาปทํ

우산을 든 자에 관한 학습계율

๕๗. น ฉตฺตปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

57. '병들지 않은 자가 우산을 들고 있을 때 법을 설하지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

ทณฺฑปาณิสิกฺขาปทํ

지팡이를 든 자에 관한 학습계율

๕๘. น ทณฺฑปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

58. '병들지 않은 자가 지팡이를 들고 있을 때 법을 설하지 않으리라'는 학습을 해야 한다.

สตฺถปาณิสิกฺขาปทํ

무기를 든 자에 관한 학습계율

๕๙. น สตฺถปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

59. '칼을 손에 든 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

อาวุธปาณิสิกฺขาปทํ

무기를 손에 든 자에 대한 학습계명

๖๐. น อาวุธปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

60. '무기를 손에 든 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

สุรุสุรุวคฺโค ฉฏฺโฐ.

수루수루 품이 제6이다.

ปาทุกสิกฺขาปทํ

나막신을 신은 자에 대한 학습계명

๖๑. น [Pg.34] ปาทุการุฬฺหสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

61. '나막신을 신은 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

อุปาหนสิกฺขาปทํ

가죽신을 신은 자에 대한 학습계명

๖๒. น อุปาหนารุฬฺหสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

62. '가죽신을 신은 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ยานสิกฺขาปทํ

탈것을 탄 자에 대한 학습계명

๖๓. น ยานคตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

63. '탈것을 탄 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

สยนสิกฺขาปทํ

침상에 누운 자에 대한 학습계명

๖๔. น สยนคตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

64. '침상에 누운 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ปลฺลตฺถิกสิกฺขาปทํ

무릎을 세워 앉은 자에 대한 학습계명

๖๕. น ปลฺลตฺถิกาย นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

65. '무릎을 세워 껴안고 앉은 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

เวฐิตสิกฺขาปทํ

머리 수건을 두른 자에 대한 학습계명

๖๖. น เวฐิตสีสสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

66. '머리 수건을 두른 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

โอคุณฺฐิตสิกฺขาปทํ

머리를 감싼 자에 대한 학습계명

๖๗. น โอคุณฺฐิตสีสสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

67. '머리를 감싼 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ฉมาสิกฺขาปทํ

맨바닥에 앉은 자에 대한 학습계명

๖๘. น ฉมายํ นิสีทิตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

68. '맨바닥에 앉아서 자리에 앉아 있는 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

นีจาสนสิกฺขาปทํ

낮은 자리에 앉은 자에 대한 학습계명

๖๙. น นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

69. '낮은 자리에 앉아서 높은 자리에 앉아 있는 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ฐิตสิกฺขาปทํ

서 있는 자에 대한 학습계명

๗๐. น ฐิโต นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

70. '서서 앉아 있는 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ปจฺฉโตคมนสิกฺขาปทํ

뒤에서 가는 자에 대한 학습계명

๗๑. น [Pg.35] ปจฺฉโต คจฺฉนฺโต ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

71. '뒤에서 가면서 앞에서 가는 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

อุปฺปเถนคมนสิกฺขาปทํ

길 아닌 곳으로 가는 자에 대한 학습계명

๗๒. น อุปฺปเถน คจฺฉนฺโต ปเถน คจฺฉนฺตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

72. '길 아닌 곳으로 가면서 길로 가는 병들지 않은 사람에게 법을 설하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ฐิโตอุจฺจารสิกฺขาปทํ

서서 대소변을 보는 자에 대한 학습계명

๗๓. น ฐิโต อคิลาโน อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

73. '병들지 않은 상태에서 서서 대변이나 소변을 보지 않으리라'라고 학습해야 한다.

หริเตอุจฺจารสิกฺขาปทํ

생초 위 대소변에 관한 학습계율

๗๔. น หริเต อคิลาโน อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

74. 병들지 않았다면 푸른 풀(생초) 위에 대변이나 소변이나 침을 보지 않겠다는 학습을 해야 한다.

อุทเกอุจฺจารสิกฺขาปทํ

물속 대소변에 관한 학습계율

๗๕. น อุทเก อคิลาโน อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

75. 병들지 않았다면 물속에 대변이나 소변이나 침을 보지 않겠다는 학습을 해야 한다.

ปาทุกวคฺโค สตฺตโม.

신발 품 제7.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต เสขิยา ธมฺมา. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 중학법(배움의 법들)을 암송하였습니다. 이에 대해 존자들께 묻습니다. 이 법들에 대해 청정한지요? 두 번째도 묻습니다. 이 법들에 대해 청정한지요? 세 번째도 묻습니다. 이 법들에 대해 청정한지요? 존자들은 이 법들에 대해 청정합니다. 그러므로 침묵하고 계십니다. 저는 이와 같이 이해하겠습니다.

เสขิยา นิฏฺฐิตา.

중학법이 끝났습니다.

อธิกรณสมถา

멸쟁법

อิเม โข ปนายสฺมนฺโต สตฺต อธิกรณสมถา

존자들이여, 여기 일곱 가지 멸쟁법(쟁사를 가라앉히는 법)

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

법들이 암송을 위해 나옵니다.

อุปฺปนฺนุปฺปนฺนานํ อธิกรณานํ สมถาย วูปสมาย สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ.

일어난 쟁사들을 해결하고 가라앉히기 위해 면전비니(面前毘尼)를 적용해야 한다.

สติวินโย ทาตพฺโพ.

억념비니(憶念毘尼)를 적용해야 한다.

อมูฬฺหวินโย ทาตพฺโพ.

불치비니(不癡毘尼)를 적용해야 한다.

ปฏิญฺญาย [Pg.36] กาเรตพฺพํ.

자언비니(自言毘尼, 자백에 의한 처리)를 적용해야 한다.

เยภุยฺยสิกา.

다어비니(多語毘尼, 다수결에 의한 처리)를 적용해야 한다.

ตสฺสปาปิยสิกา.

타죄비니(他罪毘尼, 죄악비니)를 적용해야 한다.

ติณวตฺถารโกติ.

초복비니(草覆毘尼)를 적용해야 한다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อายสฺมนฺโต สตฺต อธิกรณสมถา ธมฺมา. ตตฺถายสฺมนฺเต, ปุจฺฉามิ กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 일곱 가지 멸쟁법을 암송하였습니다. 이에 대해 존자들께 묻습니다. 이 법들에 대해 청정한지요? 두 번째도 묻습니다. 이 법들에 대해 청정한지요? 세 번째도 묻습니다. 이 법들에 대해 청정한지요? 존자들은 이 법들에 대해 청정합니다. 그러므로 침묵하고 계십니다. 저는 이와 같이 이해하겠습니다.

อธิกรณสมถา นิฏฺฐิตา.

멸쟁법이 끝났습니다.

อุทฺทิฏฺฐํ โข อายสฺมนฺโต นิทานํ,

존자들이여, 서문을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมา,

네 가지 바라이법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา เตรส สงฺฆาทิเสสา ธมฺมา,

열세 가지 승잔법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา ทฺเว อนิยตา ธมฺมา,

두 가지 부정법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ธมฺมา,

서른 가지 니살기바일제법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา ธมฺมา,

아흔두 가지 바일제법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา ธมฺมา,

네 가지 바라제제사니법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา เสขิยา ธมฺมา,

중학법을 암송하였습니다.

อุทฺทิฏฺฐา สตฺต อธิกรณสมถา ธมฺมา, เอตฺตกํ ตสฺส ภควโต สุตฺตาคตํ สุตฺตปริยาปนฺนํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ, ตตฺถ สพฺเพเหว สมคฺเคหิ สมฺโมทมาเนหิ อวิวทมาเนหิ สิกฺขิตพฺพนฺติ.

일곱 가지 멸쟁법을 암송하였습니다. 이만큼이 저 세존의 경에서 전해졌고 경에 포함된 것으로 매 보름마다 암송을 위해 나옵니다. 여기서 우리 모두는 화합하고 기뻐하며 다투지 말고 배워야 합니다.

วิตฺถารุทฺเทโส ปญฺจโม.

상세한 암송 제5.

ภิกฺขุปาติโมกฺขํ นิฏฺฐิตํ.

비구 바라제목차가 끝났습니다.

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분 복되신 분, 아라한, 정등각자께 절하옵니다.

ภิกฺขุนีปาติโมกฺขปาฬิ

비구니 바라제목차(비구니 계본)

ปุพฺพกรณํ-๔

네 가지 전처리(前處理)

สมฺมชฺชนี [Pg.37] ปทีโป จ, อุทกํ อาสเนน จ;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘‘ปุพฺพกรณ’’นฺติ วุจฺจติ.

청소와 등불 켜기, 그리고 물과 좌석 마련하기, 이것들을 포살의 '전처리'라고 합니다.

ปุพฺพกิจฺจํ-๕

다섯 가지 전행(前行)

ฉนฺท, ปาริสุทฺธิ, อุตุกฺขานํ, ภิกฺขุนิคณนา จ โอวาโท;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘‘ปุพฺพกิจฺจ’’นฺติ วุจฺจติ.

동의의 위임, 청정 보고, 계절 알림, 비구니 수 세기와 훈계, 이것들을 포살의 '전행'이라 합니다.

ปตฺตกลฺลองฺคา-๔

네 가지 적절한 요소

อุโปสโถ, ยาวติกา จ ภิกฺขุนี กมฺมปฺปตฺตา;

สภาคาปตฺติโย จ น วิชฺชนฺติ;

วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺติ, ‘‘ปตฺตกลฺล’’นฺติ วุจฺจติ.

포살일이고, 법적 권한이 있는 비구니들이 모두 참석하며, 공통된 죄가 존재하지 않고, 배제되어야 할 사람이 그 자리에 없을 때, 이를 '적절함'이라 합니다.

ปุพฺพกรณปุพฺพกิจฺจานิ สมาเปตฺวา เทสิตาปตฺติกสฺส สมคฺคสฺส ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อนุมติยา ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตุํ อาราธนํ กโรม.

전처리와 전행을 마치고 죄를 참회하여 화합한 비구니 승가의 승인에 따라, 바라제목차를 암송하기 위해 청원합니다.

นิทานุทฺเทโส

서문(서송) 암송

สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ, อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺย, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺย.

대덕들이여, 승가는 내 말을 들으소서. 오늘은 보름 포살일입니다. 만일 승가의 준비가 되었다면, 승가는 포살을 행하고 바라제목차를 암송해야 합니다.

กึ สงฺฆสฺส ปุพฺพกิจฺจํ? ปาริสุทฺธึ อยฺยาโย อาโรเจถ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามิ, ตํ สพฺพาว สนฺตา สาธุกํ สุโณม มนสิ กโรม. ยสฺสา สิยา อาปตฺติ, สา อาวิกเรยฺย, อสนฺติยา อาปตฺติยา ตุณฺหี ภวิตพฺพํ, ตุณฺหีภาเวน โข ปนายฺยาโย, ‘‘ปริสุทฺธา’’ติ เวทิสฺสามิ. ยถา โข ปน ปจฺเจกปุฏฺฐสฺสา เวยฺยากรณํ โหติ, เอวเมวํ เอวรูปาย ปริสาย ยาวตติยํ อนุสาวิตํ โหติ. ยา ปน ภิกฺขุนี ยาวตติยํ อนุสาวิยมาเน สรมานา สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกเรยฺย, สมฺปชานมุสาวาทสฺสา โหติ. สมฺปชานมุสาวาโท โข ปนายฺยาโย, อนฺตรายิโก ธมฺโม [Pg.38] วุตฺโต ภควตา, ตสฺมา สรมานาย ภิกฺขุนิยา อาปนฺนาย วิสุทฺธาเปกฺขาย สนฺตี อาปตฺติ อาวิกาตพฺพา, อาวิกตา หิสฺสา ผาสุ โหติ.

승가의 전행은 무엇입니까? 대덕들께서는 청정함을 보고하십시오. 제가 바라제목차를 암송하겠습니다. 우리 모두는 집중하여 잘 듣고 마음에 새깁시다. 죄가 있는 자는 밝히고, 죄가 없는 자는 침묵해야 합니다. 침묵을 지키면 대덕들께서 청정하다고 알겠습니다. 개별적으로 질문을 받았을 때 답변하듯이, 이와 같은 회상에서 세 번까지 선포될 것입니다. 세 번 선포될 때 죄가 있음을 기억하면서도 밝히지 않는 비구니는 고의로 거짓말을 하는 죄를 짓게 됩니다. 대덕들이여, 고의적인 거짓말은 세존께서 수행의 장애가 되는 법이라 말씀하셨습니다. 그러므로 죄를 지어 청정하기를 바라는 비구니는 기억나는 죄가 있다면 밝혀야 합니다. 밝히면 그녀에게 평안이 있습니다.

อุทฺทิฏฺฐํ โข, อยฺยาโย, นิทานํ. ตตฺถายฺยาโย ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

대덕들이여, 서문을 암송하였습니다. 이에 대해 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 두 번째도 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 세 번째도 묻습니다. 여러분은 청정합니까? 대덕들께서 이 점에 대해 청정하시기에 침묵하시는 것으로 알고, 이와 같이 수지하겠습니다.

นิทานํ นิฏฺฐิตํ.

서문이 끝났습니다.

ปาราชิกุทฺเทโส

바라이법 암송

ตตฺริเม อฏฺฐ ปาราชิกา ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

여기 여덟 가지 바라이법이 암송에 포함됩니다.

เมถุนธมฺมสิกฺขาปทํ

음행의 학처

๑. ยา ปน ภิกฺขุนี ฉนฺทโส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, อนฺตมโส ติรจฺฉานคเตนปิ, ปาราชิกา โหติ อสํวาสา.

1. 어떤 비구니라도 성적인 의도로 음행을 행하면, 심지어 축생과 하더라도 그녀는 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

อทินฺนาทานสิกฺขาปทํ

주지 않은 것을 가지는 학처

๒. ยา ปน ภิกฺขุนี คามา วา อรญฺญา วา อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺย, ยถารูเป อทินฺนาทาเน ราชาโน โจรํ คเหตฺวา หเนยฺยุํ วา พนฺเธยฺยุํ วา ปพฺพาเชยฺยุํ วา โจราสิ พาลาสิ มูฬฺหาสิ เถนาสีติ, ตถารูปํ ภิกฺขุนี อทินฺนํ อาทิยมานา อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา.

2. 어떤 비구니라도 마을이나 숲에서 주지 않은 것을 도둑질할 의도로 가지면, 그러한 도둑질에 대해 왕들이 도둑을 잡아 죽이거나 묶거나 추방하면서 '너는 도둑이다, 어리석다, 미혹하다, 도둑이다'라고 할 정도의 주지 않은 물건을 가지는 비구니도 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

มนุสฺสวิคฺคหสิกฺขาปทํ

살인 학처

๓. ยา ปน ภิกฺขุนี สญฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, สตฺถหารกํ วาสฺส ปริเยเสยฺย, มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย, มรณาย วา สมาทเปยฺย ‘‘อมฺโภ ปุริส, กึ ตุยฺหิมินา ปาปเกน ทุชฺชีวิเตน, มตํ เต ชีวิตา เสยฺโย’’ติ, อิติ จิตฺตมนา จิตฺตสงฺกปฺปา อเนกปริยาเยน มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺย, มรณาย วา สมาทเปยฺย, อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา.

3. 어떤 비구니라도 고의로 사람의 목숨을 끊거나, 살인 도구를 찾아주거나, 죽음을 찬탄하거나, 죽음을 권하여 '이보시오, 이 비천하고 고통스러운 삶이 무슨 소용이오? 죽는 것이 사는 것보다 낫소'라고 하며, 이와 같은 마음과 의도로 여러 가지 방법으로 죽음을 찬탄하거나 죽음을 권하면, 그녀도 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสิกฺขาปทํ

상인법(초인간적인 법) 학처

๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อนภิชานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อตฺตุปนายิกํ อลมริยญาณทสฺสนํ สมุทาจเรยฺย ‘‘อิติ ชานามิ, อิติ ปสฺสามี’’ติ, ตโต [Pg.39] อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมานา วา อสมนุคฺคาหียมานา วา อาปนฺนา วิสุทฺธาเปกฺขา เอวํ วเทยฺย ‘‘อชานเมวํ, อยฺเย, อวจํ ชานามิ, อปสฺสํ ปสฺสามิ, ตุจฺฉํ มุสา วิลปิ’’นฺติ, อญฺญตฺร อธิมานา, อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา.

4. 어떤 비구니라도 자신에게 실재하지 않는 상인법 즉, 성자에게 합당한 지견이 있다고 '나는 이렇게 안다, 나는 이렇게 본다'라고 장담하고, 나중에 질문을 받거나 받지 않거나 간에, 죄를 범한 뒤 청정해지기를 바라며 '존자들이여, 알지 못하면서 안다고 했고 보지 못하면서 본다고 했습니다. 그것은 공허한 거짓말이었습니다'라고 말한다면, 증상만을 제외하고는 그녀도 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

อุพฺภชาณุมณฺฑลิกาสิกฺขาปทํ

무릎 위 접촉 학처

๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส, อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อามสนํ วา ปรามสนํ วา คหณํ วา ฉุปนํ วา ปฏิปีฬนํ วา สาทิเยยฺย, อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา อุพฺภชาณุมณฺฑลิกา.

5. 어떤 비구니라도 욕정에 물들어, 욕정에 물든 남자의 쇄골 아래 무릎 위 부분을 만지거나 쓰다듬거나 붙잡거나 건드리거나 압박하는 것을 용인하면, 그녀도 '무릎 위 접촉'에 의한 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกาสิกฺขาปทํ

죄를 은닉하는 학처

๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ ภิกฺขุนึ เนวตฺตนา ปฏิโจเทยฺย, น คณสฺส อาโรเจยฺย, ยทา จ สา ฐิตา วา อสฺส จุตา วา นาสิตา วา อวสฺสฏา วา, สา ปจฺฉา เอวํ วเทยฺย ‘‘ปุพฺเพวาหํ, อยฺเย, อญฺญาสึ เอตํ ภิกฺขุนึ ‘เอวรูปา จ เอวรูปา จ สา ภคินี’ติ, โน จ โข อตฺตนา ปฏิโจเทสฺสํ, น คณสฺส อาโรเจสฺส’’นฺติ, อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา.

6. 어떤 비구니라도 다른 비구니가 바라이죄를 범한 것을 알면서도 스스로 꾸짖지 않거나 승가에 보고하지 않고, 나중에 그 비구니가 승가에 머물러 있거나, 떠났거나, 제명되었거나, 외도로 전향했을 때 '존자들이여, 저는 예전부터 이 비구니가 이러저러한 자라는 것을 알았지만, 스스로 꾸짖지도 않았고 승가에 보고하지도 않았습니다'라고 말한다면, 그녀도 '죄를 은닉함'에 의한 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาสิกฺขาปทํ

제명된 자를 따르는 학처

๗. ยา ปน ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุํ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนาทรํ อปฺปฏิการํ อกตสหายํ ตมนุวตฺเตยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘เอโส โข, อยฺเย, ภิกฺขุ สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺโต, ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนาทโร อปฺปฏิกาโร อกตสหาโย, มายฺเย, เอตํ ภิกฺขุํ อนุวตฺตี’’ติ, เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยํ เจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา.

7. 어떤 비구니라도 화합한 승가에 의해 법과 율과 스승의 가르침에 따라 제명되어 예경받지 못하고 참회하지 않으며 승가와 교류가 끊긴 비구를 추종하면, 다른 비구니들은 그녀에게 '대덕이여, 그 비구는 제명되었으니 그를 따르지 마십시오'라고 말해야 합니다. 이와 같이 말함에도 불구하고 그녀가 여전히 그를 따른다면, 비구니들은 그녀가 그만두도록 세 번까지 훈계해야 합니다. 세 번까지 훈계받아 그만두면 다행이지만, 그만두지 않는다면 그녀도 '제명된 자를 따름'에 의한 바라이를 범한 것이 되어 승가와 함께 살 수 없습니다.

อฏฺฐวตฺถุกาสิกฺขาปทํ

팔사 바라이(여덟 가지 일)에 관한 학습 계율

๘. ยา [Pg.40] ปน ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถคฺคหณํ วา สาทิเยยฺย, สงฺฆาฏิกณฺณคฺคหณํ วา สาทิเยยฺย, สนฺติฏฺเฐยฺย วา, สลฺลเปยฺย วา, สงฺเกตํ วา คจฺเฉยฺย, ปุริสสฺส วา อพฺภาคมนํ สาทิเยยฺย, ฉนฺนํ วา อนุปวิเสยฺย, กายํ วา ตทตฺถาย อุปสํหเรยฺย เอตสฺส อสทฺธมฺมสฺส ปฏิเสวนตฺถาย, อยมฺปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา อฏฺฐวตฺถุกา.

8. 어떤 비구니가 욕정에 물들어 욕정에 물든 남자의 손을 잡는 것을 허용하거나, 가사 끝을 잡는 것을 허용하거나, 함께 서 있거나, 대화를 나누거나, 약속 장소에 가거나, 남자가 다가오는 것을 허용하거나, 은밀한 곳에 들어가거나, 부정한 행위를 범할 목적으로 몸을 내맡긴다면, 그녀 또한 바라이 죄를 범한 것이며 함께 살 수 없게 되는 팔사 바라이에 해당한다.

อุทฺทิฏฺฐา โข, อยฺยาโย, อฏฺฐ ปาราชิกา ธมฺมา. เยสํ ภิกฺขุนี อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา อาปชฺชิตฺวา น ลภติ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํวาสํ ยถา ปุเร, ตถา ปจฺฉา, ปาราชิกา โหติ อสํวาสา. ตตฺถายฺยาโย, ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 여덟 가지 바라이 법이 이미 낭송되었습니다. 비구니가 그중 어느 하나라도 범하면 이전에 그랬던 것처럼 이후에도 비구니들과 함께 살 수 없으며, 바라이를 범하여 함께 살 수 없게 됩니다. 이에 대해 존자들께 묻습니다. '그대들은 이 법에 대해 청정합니까?' 두 번째도 묻습니다. '그대들은 이 법에 대해 청정합니까?' 세 번째도 묻습니다. '그대들은 이 법에 대해 청정합니까?' 존자들께서 이 법에 대해 청정하므로 침묵하고 계십니다. 저는 이와 같이 이해하겠습니다.

ปาราชิกํ นิฏฺฐิตํ.

바라이가 끝났습니다.

สงฺฆาทิเสสุทฺเทโส

승잔(상가디세사)의 낭송

อิเม โข ปนายฺยาโย สตฺตรส สงฺฆาทิเสสา

존자들이여, 이 열일곱 가지 승잔 법이

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

낭송의 대상이 됩니다.

อุสฺสยวาทิกาสิกฺขาปทํ

소송 제기에 관한 학습 계율

๑. ยา ปน ภิกฺขุนี อุสฺสยวาทิกา วิหเรยฺย คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา ทาเสน วา กมฺมกาเรน วา อนฺตมโส สมณปริพฺพาชเกนาปิ, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

1. 어떤 비구니가 집주인이나 집주인의 아들이나 노예나 일꾼, 심지어 수행자나 유행자와 더불어 소송을 제기하며 지낸다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

โจรีวุฏฺฐาปิกาสิกฺขาปทํ

도둑을 출가시키는 것에 관한 학습 계율

๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ โจรึ วชฺฌํ วิทิตํ อนปโลเกตฺวา ราชานํ วา สงฺฆํ วา คณํ วา ปูคํ วา เสณึ วา, อญฺญตฺร กปฺปา วุฏฺฐาเปยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

2. 어떤 비구니가 도둑으로서 처형될 자임을 알면서도, 왕이나 승가나 가나나 푸가나 세니에 알리지 않고, 적절한 절차를 거치지 않은 채 출가시킨다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

เอกคามนฺตรคมนสิกฺขาปทํ

혼자 마을 사이를 가는 것에 관한 학습 계율

๓. ยา [Pg.41] ปน ภิกฺขุนี เอกา วา คามนฺตรํ คจฺเฉยฺย, เอกา วา นทีปารํ คจฺเฉยฺย, เอกา วา รตฺตึ วิปฺปวเสยฺย, เอกา วา คณมฺหา โอหิเยยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

3. 어떤 비구니가 혼자서 마을 사이를 가거나, 혼자서 강을 건너거나, 혼자서 밤을 지내거나, 혼자서 무리에서 뒤처진다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

อุกฺขิตฺตกโอสารณสิกฺขาปทํ

축출된 자를 복귀시키는 것에 관한 학습 계율

๔. ยา ปน ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ, อนญฺญาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

4. 어떤 비구니가 화합한 승가에 의해 법과 율과 스승의 가르침에 따라 축출된 비구니를, 업무를 맡은 승가에 알리지 않고 무리의 동의를 얻지 않은 채 복귀시킨다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

โภชนปฏิคฺคหณปฐมสิกฺขาปทํ

음식 수령에 관한 첫 번째 학습 계율

๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต ขาทนียํ วา, โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

5. 어떤 비구니가 욕정에 물든 채 욕정에 물든 남자의 손으로부터 씹어 먹는 것이나 부드러운 음식을 자기 손으로 직접 받아 씹거나 먹는다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

โภชนปฏิคฺคหณทุติยสิกฺขาปทํ

음식 수령에 관한 두 번째 학습 계율

๖. ยา ปน ภิกฺขุนี เอวํ วเทยฺย ‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ อนวสฺสุตา, อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา, ตํ ตฺวํ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภุญฺช วา’’ติ, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

6. 어떤 비구니가 이와 같이 말하기를 '존자여, 저 남자가 욕정에 물들었든 아니든 그대와 무슨 상관입니까? 그대가 욕정에 물들지 않았다면, 존자여, 저 남자가 그대에게 주는 씹어 먹는 것이나 부드러운 음식을 직접 손으로 받아 씹거나 먹으십시오'라고 한다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

สญฺจริตฺตสิกฺขาปทํ

중매에 관한 학습 계율

๗. ยา ปน ภิกฺขุนี สญฺจริตฺตํ สมาปชฺเชยฺย อิตฺถิยา วา ปุริสมตึ, ปุริสสฺส วา อิตฺถิมตึ, ชายตฺตเน วา ชารตฺตเน วา อนฺตมโส ตงฺขณิกายปิ, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

7. 어떤 비구니가 중매를 하여 여자의 뜻을 남자에게, 혹은 남자의 뜻을 여자에게 전하여, 아내가 되게 하거나 첩이 되게 하거나, 심지어는 일시적인 관계라도 맺게 한다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

ทุฏฺฐโทสสิกฺขาปทํ

악의로 비방함에 관한 학습 계율

๘. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนึ ทุฏฺฐา โทสา อปฺปตีตา อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสยฺย ‘‘อปฺเปว นาม นํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺย’’นฺติ, ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมานา วา อส มนุคฺคาหียมานา วา อมูลกญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหติ, ภิกฺขุนี จ โทสํ [Pg.42] ปติฏฺฐาติ, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

8. 어떤 비구니가 악의를 품고 화가 나서 만족하지 못한 상태에서, 다른 비구니를 근거 없는 바라이 죄로 비방하며 '어떻게 해서든 그녀를 이 청정행에서 물러나게 하리라'고 생각하고, 그 후 나중에 조사를 받거나 받지 않을 때 그 사건이 근거 없는 것으로 밝혀지고 비구니 자신도 악의를 시인한다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

อญฺญภาคิยสิกฺขาปทํ

다른 죄목을 빌려 비방함에 관한 학습 계율

๙. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนึ ทุฏฺฐา โทสา อปฺปตีตา อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสยฺย ‘‘อปฺเปว นาม นํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺย’’นฺติ, ตโต อปเรน สมเยน สมนุคฺคาหียมานา วา อสมนุคฺคาหียมานา วา อญฺญภาคิยญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหติ. โกจิเทโส เลสมตฺโต อุปาทินฺโน, ภิกฺขุนี จ โทสํ ปติฏฺฐาติ, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

9. 어떤 비구니가 악의를 품고 화가 나서 만족하지 못한 상태에서, 다른 죄목의 사건에서 일부분이나 사소한 단서만을 취하여 바라이 죄로 비방하며 '어떻게 해서든 그녀를 이 청정행에서 물러나게 하리라'고 생각하고, 그 후 나중에 조사를 받거나 받지 않을 때 그 사건이 다른 죄목의 것이며 단지 사소한 단서만을 취한 것일 뿐이며 비구니 자신이 악의를 시인한다면, 이 비구니 또한 범하는 즉시 죄가 되는 승잔 죄를 범한 것이며 교단에서 쫓겨나야 한다.

สิกฺขํปจฺจาจิกฺขณสิกฺขาปทํ

학습 포기에 관한 학습 계율

๑๐. ยา ปน ภิกฺขุนี กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ วเทยฺย ‘‘พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามิ ธมฺมํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สงฺฆํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สิกฺขํ ปจฺจาจิกฺขามิ, กินฺนุมาว สมณิโย ยา สมณิโย สกฺยธีตโร, สนฺตญฺญาปิ สมณิโย ลชฺชินิโย กุกฺกุจฺจิกา สิกฺขากามา, ตาสาหํ สนฺติเก พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามี’’ติ. สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺเย กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อวจ ‘พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามิ, ธมฺมํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สงฺฆํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สิกฺขํ ปจฺจาจิกฺขามิ, กินฺนุมาว สมณิโย ยา สมณิโย สกฺยธีตโร, สนฺตญฺญาปิ สมณิโย ลชฺชินิโย กุกฺกุจฺจิกา สิกฺขากามา, ตาสาหํ สนฺติเก พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามี’ติ, อภิรมายฺเย, สฺวากฺขาโต ธมฺโม, จร พฺรหฺมจริยํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายา’’ติ, เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

10. 어떤 비구니가 화가 나고 불만이 있어 ‘나는 부처님을 거부하고, 가르침을 거부하고, 승가를 거부하고, 계를 거부한다. 석가족의 딸들이라는 이 비구니들이 도대체 무엇인가? 부끄러움을 알고 삼가며 계를 배우고자 하는 다른 비구니들도 있으니, 나는 그들 곁에서 청정범행을 닦겠다’라고 말한다면, 비구니들은 그 비구니에게 다음과 같이 말해 주어야 한다. ‘존자여, 화가 나고 불만이 있다고 해서 “나는 부처님을 거부하고, 가르침을 거부하고, 승가를 거부하고, 계를 거부한다. 석가족의 딸들이라는 이 비구니들이 도대체 무엇인가? 부끄러움을 알고 삼가며 계를 배우고자 하는 다른 비구니들도 있으니, 나는 그들 곁에서 청정범행을 닦겠다”라고 말하지 마십시오. 존자여, 기뻐하십시오. 가르침은 잘 설해졌으니, 괴로움의 끝을 올바르게 내기 위해 청정범행을 닦으십시오.’ 비구니들로부터 이와 같은 권고를 듣고도 그 비구니가 여전히 고집을 부린다면, 비구니들은 그 비구니에게 그 일을 포기하도록 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계하여 그 일을 포기하면 다행이지만, 포기하지 않는다면 이 비구니 역시 세 번째 훈계에 이르러 죄가 확정되는, 승가에서 내쫓겨야 할 승잔죄를 범한 것이다.

อธิกรณกุปิตสิกฺขาปทํ

법무로 인해 화를 내는 것에 관한 학습계이다.

๑๑. ยา ปน ภิกฺขุนี กิสฺมิญฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ วเทยฺย ‘‘ฉนฺทคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โทสคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โมหคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, ภยคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย’’ติ, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺเย, กิสฺมิญฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อวจ ‘ฉนฺทคามินิโย [Pg.43] จ ภิกฺขุนิโย, โทสคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โมหคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, ภยคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย’ติ, อยฺยา โข ฉนฺทาปิ คจฺเฉยฺย, โทสาปิ คจฺเฉยฺย, โมหาปิ คจฺเฉยฺย, ภยาปิ คจฺเฉยฺยา’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

11. 어떤 비구니가 어떤 법무에서 패소하여 화가 나고 불만이 있어 ‘비구니들은 편애에 빠져 있고, 증오에 빠져 있고, 미혹에 빠져 있고, 공포에 빠져 있다’라고 말한다면, 비구니들은 그 비구니에게 다음과 같이 말해 주어야 한다. ‘존자여, 어떤 법무에서 패소하여 화가 나고 불만이 있다고 해서 “비구니들은 편애에 빠져 있고, 증오에 빠져 있고, 미혹에 빠져 있고, 공포에 빠져 있다”라고 말하지 마십시오. 존자께서 오히려 편애에 빠질 수 있고, 증오에 빠질 수 있고, 미혹에 빠질 수 있고, 공포에 빠질 수 있습니다.’ 비구니들로부터 이와 같은 권고를 듣고도 그 비구니가 여전히 고집을 부린다면, 비구니들은 그 비구니에게 그 일을 포기하도록 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계하여 그 일을 포기하면 다행이지만, 포기하지 않는다면 이 비구니 역시 세 번째 훈계에 이르러 죄가 확정되는, 승가에서 내쫓겨야 할 승잔죄를 범한 것이다.

ปาปสมาจารปฐมสิกฺขาปทํ

나쁜 행실에 관한 첫 번째 학습계이다.

๑๒. ภิกฺขุนิโย ปเนว สํสฏฺฐา วิหรนฺติ ปาปาจารา ปาปสทฺทา ปาปสิโลกา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกา อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา, ตา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺสุ วจนียา ‘‘ภคินิโย โข สํสฏฺฐา วิหรนฺติ ปาปาจารา ปาปสทฺทา ปาปสิโลกา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกา อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา, วิวิจฺจถายฺเย, วิเวกญฺเญว ภคินีนํ สงฺโฆ วณฺเณตี’’ติ, เอวญฺจ ตา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺยุํ, ตา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺยุํ, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺยุํ, อิมาปิ ภิกฺขุนิโย ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

12. 비구니들이 서로 어울려 지내면서 나쁜 행실을 일삼고 나쁜 소문과 나쁜 평판이 자자하며, 비구니 승가를 괴롭히고 서로의 허물을 숨겨 준다면, 비구니들은 그 비구니들에게 다음과 같이 말해 주어야 한다. ‘자매들이여, 그대들은 서로 어울려 지내면서 나쁜 행실을 일삼고 나쁜 소문과 나쁜 평판이 자자하며, 비구니 승가를 괴롭히고 서로의 허물을 숨겨 주고 있습니다. 존자들이여, 서로 떨어지십시오. 승가는 자매들이 멀리 떨어져 홀로 지내는 것을 찬탄합니다.’ 비구니들로부터 이와 같은 권고를 듣고도 그 비구니들이 여전히 고집을 부린다면, 비구니들은 그 비구니들에게 그 일을 포기하도록 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계하여 그 일을 포기하면 다행이지만, 포기하지 않는다면 이 비구니들 역시 세 번째 훈계에 이르러 죄가 확정되는, 승가에서 내쫓겨야 할 승잔죄를 범한 것이다.

ปาปสมาจารทุติยสิกฺขาปทํ

나쁜 행실에 관한 두 번째 학습계이다.

๑๓. ยา ปน ภิกฺขุนี เอวํ วเทยฺย ‘‘สํสฏฺฐาว, อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ, มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถ, สนฺติ สงฺเฆ อญฺญาปิ ภิกฺขุนิโย เอวาจารา เอวํสทฺทา เอวํสิโลกา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกา อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา, ตา สงฺโฆ น กิญฺจิ อาห ตุมฺหญฺเญว สงฺโฆ อุญฺญาย ปริภเวน อกฺขนฺติยา เวภสฺสิยา ทุพฺพลฺยา เอวมาห – ‘ภคินิโย โข สํสฏฺฐา วิหรนฺติ ปาปาจารา ปาปสทฺทา ปาปสิโลกา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกา อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา, วิวิจฺจถายฺเย, วิเวกญฺเญว ภคินีนํ สงฺโฆ วณฺเณตี’’’ติ, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺเย, เอวํ อวจ, สํสฏฺฐาว อยฺเย ตุมฺเห วิหรถ, มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถ, สนฺติ สงฺเฆ อญฺญาปิ ภิกฺขุนิโย เอวาจารา เอวํสทฺทา เอวํสิโลกา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกา อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา, ตา [Pg.44] สงฺโฆ น กิญฺจิ อาห, ตุมฺหญฺเญว สงฺโฆ อุญฺญาย ปริภเวน อกฺขนฺติยา เวภสฺสิยา ทุพฺพลฺยา เอวมาห – ‘ภคินิโย โข สํสฏฺฐา วิหรนฺติ ปาปาจารา ปาปสทฺทา ปาปสิโลกา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกา อญฺญมญฺญิสฺสา วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา, วิวิจฺจถายฺเย, วิเวกญฺเญว ภคินีนํ สงฺโฆ วณฺเณตี’’’ติ, เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

13. 어떤 비구니가 다음과 같이 말한다면. ‘존자들이여, 그대들은 어울려 지내십시오. 따로 지내지 마십시오. 승가 안에는 그와 같은 행실과 소문과 평판을 가진 다른 비구니들도 있고, 비구니 승가를 괴롭히며 서로의 허물을 숨겨주는 이들도 있습니다. 승가는 그들에게는 아무 말도 하지 않으면서 오직 그대들에게만 무시와 경멸과 편견과 불만과 편파와 나약함으로 “자매들이여, 그대들은 어울려 지내면서 나쁜 행실을 일삼고 나쁜 소문과 나쁜 평판이 자자하며, 비구니 승가를 괴롭히고 서로의 허물을 숨겨 주고 있습니다. 존자들이여, 서로 떨어지십시오. 승가는 자매들이 멀리 떨어져 홀로 지내는 것을 찬탄합니다”라고 말하는 것입니다.’ 비구니들은 그 비구니에게 다음과 같이 말해 주어야 한다. ‘존자여, 그렇게 말하지 마십시오. “존자들이여, 그대들은 어울려 지내십시오... (중략) ...홀로 지내는 것을 찬탄합니다”라고 말하지 마십시오.’ 비구니들로부터 이와 같은 권고를 듣고도 그 비구니가 여전히 고집을 부린다면, 비구니들은 그 비구니에게 그 일을 포기하도록 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계하여 그 일을 포기하면 다행이지만, 포기하지 않는다면 이 비구니 역시 세 번째 훈계에 이르러 죄가 확정되는, 승가에서 내쫓겨야 할 승잔죄를 범한 것이다.

สงฺฆเภทกสิกฺขาปทํ

승가 분열에 관한 학습계이다.

๑๔. ยา ปน ภิกฺขุนี สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกเมยฺย, เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณํ สมาทาย ปคฺคยฺห ติฏฺเฐยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺยา, สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ, เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณํ สมาทาย ปคฺคยฺห อฏฺฐาสิ, สเมตายฺยา, สงฺเฆน, สมคฺโค หิ สงฺโฆ สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรตี’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

14. 어떤 비구니가 화합된 승가를 분열시키려고 노력하거나, 분열을 초래하는 쟁송을 고집하며 붙들고 있다면, 다른 비구니들은 그 비구니에게 다음과 같이 말해야 합니다. ‘존녀여, 화합된 승가를 분열시키려 애쓰지 마십시오. 분열을 초래하는 쟁송을 고집하며 붙들고 있지 마십시오. 존녀여, 승가와 화합하십시오. 화합된 승가는 기뻐하고 다투지 않으며 한 분송(계목의 암송)으로 안락하게 머뭅니다.’ 이렇게 비구니들이 말할 때 그 비구니가 여전히 그와 같이 고집한다면, 비구니들은 그것을 포기하게 하기 위해 세 번까지 권고해야 합니다. 세 번까지 권고를 받을 때 그것을 포기하면 그것은 좋은 일입니다. 만약 포기하지 않는다면, 이 비구니도 또한 세 번째 권고 끝에 범하게 되는, 승가에서 추방되는 승잔(상가디세사) 죄를 짓는 것입니다.

เภทานุวตฺตกสิกฺขาปทํ

분열 추종자 학습계목

๑๕. ตสฺสาเยว โข ปน ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุนิโย โหนฺติ อนุวตฺติกา วคฺควาทิกา เอกา วา ทฺเว วา ติสฺโส วา, ตา เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘มายฺยาโย, เอตํ ภิกฺขุนึ กิญฺจิ อวจุตฺถ ธมฺมวาทินี เจสา ภิกฺขุนี, วินยวาทินี เจสา ภิกฺขุนี, อมฺหากญฺเจสา ภิกฺขุนี ฉนฺทญฺจ รุจิญฺจ อาทาย โวหรติ, ชานาติ, โน ภาสติ, อมฺหากมฺเปตํ ขมตี’’ติ, ตา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺสุ วจนียา ‘‘มายฺยาโย, เอวํ อวจุตฺถ, น เจสา ภิกฺขุนี ธมฺมวาทินี, น เจสา ภิกฺขุนี วินยวาทินี, มายฺยานมฺปิ สงฺฆเภโท รุจฺจิตฺถ, สเมตายฺยานํ สงฺเฆน, สมคฺโค หิ สงฺโฆ สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน เอกุทฺเทโส ผาสุ วิหรตี’’ติ, เอวญฺจ ตา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺยุํ, ตา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีหิ [Pg.45] ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺยุํ. อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺยุํ, อิมาปิ ภิกฺขุนิโย ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

15. 또한 그 비구니에게 그녀를 따르고 당파적인 말을 하는 한 명, 두 명, 혹은 세 명의 비구니들이 있어서 그들이 이렇게 말할 수 있습니다. ‘존녀들이여, 이 비구니에게 아무 말도 하지 마십시오. 이 비구니는 법을 말하는 이이고, 이 비구니는 율을 말하는 이입니다. 이 비구니는 우리의 뜻과 기호에 따라 말하고, 알고 말하는 것이지 근거 없이 말하는 것이 아닙니다. 우리에게도 그것은 합당합니다.’ 그때 비구니들은 그 비구니들에게 이와 같이 말해야 합니다. ‘존녀들이여, 그렇게 말하지 마십시오. 이 비구니는 법을 말하는 이가 아니며, 이 비구니는 율을 말하는 이가 아닙니다. 존녀들에게도 승가의 분열이 기꺼운 일이 되어서는 안 됩니다. 존녀들이여, 승가와 화합하십시오. 화합된 승가는 기뻐하고 다투지 않으며 한 분송으로 안락하게 머뭅니다.’ 이렇게 비구니들이 말할 때 그 비구니들이 여전히 그와 같이 고집한다면, 비구니들은 그것을 포기하게 하기 위해 세 번까지 권고해야 합니다. 세 번까지 권고를 받을 때 그것을 포기하면 그것은 좋은 일입니다. 만약 포기하지 않는다면, 이 비구니들도 또한 세 번째 권고 끝에 범하게 되는, 승가에서 추방되는 승잔 죄를 짓는 것입니다.

ทุพฺพจสิกฺขาปทํ

순종하지 않는 자(강복자)에 대한 학습계목

๑๖. ภิกฺขุนี ปเนว ทุพฺพจชาติกา โหติ อุทฺเทสปริยาปนฺเนสุ สิกฺขาปเทสุ ภิกฺขุนีหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมานา อตฺตานํ อวจนียํ กโรติ ‘‘มา มํ อยฺยาโย กิญฺจิ อวจุตฺถ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา, อหมฺปายฺยาโย, น กิญฺจิ วกฺขามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา, วิรมถายฺยาโย, มม วจนายา’’ติ, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺยา, อตฺตานํ อวจนียํ อกาสิ, วจนียเมว, อยฺยา, อตฺตานํ กโรตุ, อยฺยาปิ ภิกฺขุนิโย วทตุ สหธมฺเมน, ภิกฺขุนิโยปิ อยฺยํ วกฺขนฺติ สหธมฺเมน, เอวํ สํวทฺธา หิ ตสฺส ภควโต ปริสา ยทิทํ อญฺญมญฺญวจเนน อญฺญมญฺญวุฏฺฐาปเนนา’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

16. 또한 어떤 비구니가 다루기 힘든 성품을 가져서, 계목에 포함된 학습계목들에 대해 비구니들이 법에 따라 말할 때 스스로를 훈계할 수 없는 자로 만듭니다. ‘존녀들이여, 나에게 좋은 것이든 나쁜 것이든 아무 말도 하지 마십시오. 나 또한 존녀들에게 좋은 것이든 나쁜 것이든 아무 말도 하지 않겠습니다. 존녀들이여, 나에게 말하는 것을 그만두십시오.’ 그때 비구니들은 그 비구니에게 이와 같이 말해야 합니다. ‘존녀여, 자신을 훈계할 수 없는 자로 만들지 마십시오. 존녀여, 자신을 훈계할 수 있는 자로 만드십시오. 존녀께서도 비구니들에게 법에 따라 조언하십시오. 비구니들도 존녀에게 법에 따라 조언할 것입니다. 세존의 회중은 이와 같이 서로 훈계하고 서로 죄에서 일으켜줌으로써 성장하기 때문입니다.’ 이렇게 비구니들이 말할 때 그 비구니가 여전히 그와 같이 고집한다면, 비구니들은 그것을 포기하게 하기 위해 세 번까지 권고해야 합니다. 세 번까지 권고를 받을 때 그것을 포기하면 그것은 좋은 일입니다. 만약 포기하지 않는다면, 이 비구니도 또한 세 번째 권고 끝에 범하게 되는, 승가에서 추방되는 승잔 죄를 짓는 것입니다.

กุลทูสกสิกฺขาปทํ

가문을 더럽히는 자에 대한 학습계목

๑๗. ภิกฺขุนี ปเนว อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ กุลทูสิกา ปาปสมาจารา, ตสฺสา โข ปาปกา สมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, กุลานิ จ ตาย ทุฏฺฐานิ ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘อยฺยา, โข กุลทูสิกา ปาปสมาจารา, อยฺยาย โข ปาปกา สมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, กุลานิ จายฺยาย, ทุฏฺฐานิ ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, ปกฺกมตายฺยา อิมมฺหา อาวาสา, อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตา ภิกฺขุนิโย เอวํ วเทยฺย ‘‘ฉนฺทคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โทสคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โมหคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, ภยคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, ตาทิสิกาย อาปตฺติยา เอกจฺจํ ปพฺพาเชนฺติ เอกจฺจํ น ปพฺพาเชนฺตี’’ติ, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺยา, เอวํ อวจ, น จ ภิกฺขุนิโย ฉนฺทคามินิโย, น จ ภิกฺขุนิโย โทสคามินิโย[Pg.46], น จ ภิกฺขุนิโย โมหคามินิโย, น จ ภิกฺขุนิโย ภยคามินิโย, อยฺยา โข กุลทูสิกา ปาปสมาจารา, อยฺยาย โข ปาปกา สมาจารา ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, กุลานิ จายฺยาย ทุฏฺฐานิ ทิสฺสนฺติ เจว สุยฺยนฺติ จ, ปกฺกมตายฺยา, อิมมฺหา อาวาสา อลํ เต อิธ วาเสนา’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อยมฺปิ ภิกฺขุนี ยาวตติยกํ ธมฺมํ อาปนฺนา นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสสํ.

17. 또한 어떤 비구니가 마을이나 읍락 근처에 머물면서 가문을 더럽히고 나쁜 행실을 일삼는데, 그녀의 나쁜 행실이 보이고 들리며, 그녀에 의해 가문들이 더럽혀진 것도 보이고 들립니다. 그때 비구니들은 그 비구니에게 이와 같이 말해야 합니다. ‘존녀여, 당신은 가문을 더럽히고 나쁜 행실을 일삼는 자입니다. 존녀의 나쁜 행실이 보이고 들리며, 존녀에 의해 가문들이 더럽혀진 것도 보이고 들립니다. 존녀여, 이 거처에서 떠나십시오. 당신이 여기 머무는 것은 이제 충분합니다.’ 이렇게 비구니들이 말할 때 그 비구니가 비구니들에게 이와 같이 말할 수 있습니다. ‘비구니들은 애정에 치우치고, 미움에 치우치고, 어리석음에 치우치고, 두려움에 치우칩니다. 그런 부류의 죄에 대해 어떤 이는 쫓아내고 어떤 이는 쫓아내지 않습니다.’ 그때 비구니들은 그 비구니에게 이와 같이 말해야 합니다. ‘존녀여, 그렇게 말하지 마십시오. 비구니들은 애정에 치우치지 않고, 미움에 치우치지 않고, 어리석음에 치우치지 않고, 두려움에 치우치지 않습니다. 존녀는 가문을 더럽히고 나쁜 행실을 일삼는 자입니다. 존녀의 나쁜 행실이 보이고 들리며, 존녀에 의해 가문들이 더럽혀진 것도 보이고 들립니다. 존녀여, 이 거처에서 떠나십시오. 당신이 여기 머무는 것은 이제 충분합니다.’ 이렇게 비구니들이 말할 때 그 비구니가 여전히 그와 같이 고집한다면, 비구니들은 그것을 포기하게 하기 위해 세 번까지 권고해야 합니다. 세 번까지 권고를 받을 때 그것을 포기하면 그것은 좋은 일입니다. 만약 포기하지 않는다면, 이 비구니도 또한 세 번째 권고 끝에 범하게 되는, 승가에서 추방되는 승잔 죄를 짓는 것입니다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย สตฺตรส สงฺฆาทิเสสา ธมฺมา นว ปฐมาปตฺติกา, อฏฺฐ ยาวตติยกา,

존녀들이여, 열일곱 가지 승잔(상가디세사) 법을 다 설하였습니다. 아홉 가지는 범하는 즉시 죄가 되는 것이고, 여덟 가지는 세 번째 권고 끝에 죄가 되는 것입니다.

เยสํ ภิกฺขุนี อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา อาปชฺชติ, ตาย ภิกฺขุนิยา อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพํ. จิณฺณมานตฺตา ภิกฺขุนี ยตฺถ สิยา วีสติคโณ ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ตตฺถ สา ภิกฺขุนี อพฺเภตพฺพา. เอกายปิ เจ อูโน วีสติคโณ ภิกฺขุนิสงฺโฆ ตํ ภิกฺขุนึ อพฺเภยฺย, สา จ ภิกฺขุนี อนพฺภิตา, ตา จ ภิกฺขุนิโย คารยฺหา, อยํ ตตฺถ สามีจิ. ตตฺถายฺยาโย ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ, ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

비구니가 이들 중 어느 하나라도 범했을 때, 그 비구니는 양부 승가에서 보름간의 마낫따(mānatta)를 행해야 합니다. 마낫따를 다 행한 비구니는 스무 명의 비구니 승가가 있는 곳에서 출죄(abbhāna)를 받아야 합니다. 만약 한 명이라도 부족한 스무 명 미만의 비구니 승가가 그 비구니를 출죄시킨다면, 그 비구니는 출죄된 것이 아니며 그 비구니들은 비난받아야 마땅합니다. 이것이 그곳에서의 합당한 절차입니다. 이에 대해 존자들에게 묻습니다. '그대들은 이 일에 대해 청정한가?' 두 번째로 묻습니다. '그대들은 이 일에 대해 청정한가?' 세 번째로 묻습니다. '그대들은 이 일에 대해 청정한가?' 존자들은 이 일에 대해 청정합니다. 그러므로 침묵하고 계십니다. 나는 이와 같이 이 일을 기억하겠습니다.

สงฺฆาทิเสโส นิฏฺฐิโต.

승잔법이 끝났다.

นิสฺสคฺคิย ปาจิตฺติยา

니살기 파일제

อิเม โข ปนายฺยาโย ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา

존자들이여, 이제 서른 가지 니살기 파일제

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

법이 암송됩니다.

ปตฺตสนฺนิจยสิกฺขาปทํ

발우 축적에 관한 학습계명

๑. ยา ปน ภิกฺขุนี ปตฺตสนฺนิจยํ กเรยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

1. 어떤 비구니가 발우를 축적하면, 니살기 파일제이다.

อกาลจีวรภาชนสิกฺขาปทํ

때 아닌 가사의 분배에 관한 학습계명

๒. ยา ปน ภิกฺขุนี อกาลจีวรํ ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺฐหิตฺวา ภาชาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

2. 어떤 비구니가 때 아닌 가사를 '때의 가사'라고 결정하여 분배하게 하면, 니살기 파일제이다.

จีวรปริวตฺตนสิกฺขาปทํ

가사 교환에 관한 학습계명

๓. ยา [Pg.47] ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สทฺธึ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา สา ปจฺฉา เอวํ วเทยฺย ‘‘หนฺทายฺเย, ตุยฺหํ จีวรํ, อาหร เมตํ จีวรํ, ยํ ตุยฺหํ ตุยฺหเมเวตํ, ยํ มยฺหํ มยฺหเมเวตํ, อาหร เมตํ จีวรํ, สกํ ปจฺจาหรา’’ติ อจฺฉินฺเทยฺย วา อจฺฉินฺทาเปยฺย วา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

3. 어떤 비구니가 비구니와 함께 가사를 교환하고 나서 나중에 '자, 존자여, 이것은 당신 가사요, 내게 그 가사를 주시오. 당신 것은 바로 당신 것이고 내 것은 바로 내 것이니, 내게 그 가사를 주시오, 내 것을 돌려주시오'라고 말하며 빼앗거나 빼앗게 하면, 니살기 파일제이다.

อญฺญวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

다른 것을 요청함에 관한 학습계명

๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา อญฺญํ วิญฺญาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

4. 어떤 비구니가 어떤 것을 요청하고 나서 (다른 용도로) 다른 것을 요청하면, 니살기 파일제이다.

อญฺญเจตาปน สิกฺขาปทํ

다른 것을 사게 함에 관한 학습계명

๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญํ เจตาเปตฺวา อญฺญํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

5. 어떤 비구니가 어떤 것을 사게 하고 나서 (다른 용도로) 다른 것을 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ปฐมสงฺฆิกเจตาปนสิกฺขาปทํ

첫 번째 승가물을 사게 함에 관한 학습계명

๖. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อญฺญุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน อญฺญํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

6. 어떤 비구니가 승가의 소유로서 다른 용도로 정해지고 다른 목적으로 지정된 필수품으로 다른 것을 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ทุติยสงฺฆิกเจตาปนสิกฺขาปทํ

두 번째 승가물을 사게 함에 관한 학습계명

๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อญฺญุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน สญฺญาจิเกน อญฺญํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

7. 어떤 비구니가 승가의 소유로서 다른 용도로 정해지고 다른 목적으로 지정된 필수품으로 스스로 요청하여 다른 것을 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ปฐมคณิกเจตาปนสิกฺขาปทํ

첫 번째 대중물을 사게 함에 관한 학습계명

๘. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อญฺญุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน อญฺญํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

8. 어떤 비구니가 대중의 소유로서 다른 용도로 정해지고 다른 목적으로 지정된 필수품으로 다른 것을 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ทุติยคณิกเจตาปนสิกฺขาปทํ

두 번째 대중물을 사게 함에 관한 학습계명

๙. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อญฺญุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน สญฺญาจิเกน อญฺญํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

9. 어떤 비구니가 대중의 소유로서 다른 용도로 정해지고 다른 목적으로 지정된 필수품으로 스스로 요청하여 다른 것을 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ปุคฺคลิกเจตาปนสิกฺขาปทํ

개인물을 사게 함에 관한 학습계명

๑๐. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อญฺญุทฺทิสิเกน ปุคฺคลิเกน สญฺญาจิเกน อญฺญํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

10. 어떤 비구니가 개인의 소유로서 다른 용도로 정해지고 다른 목적으로 지정된 필수품으로 스스로 요청하여 다른 것을 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ปตฺตวคฺโค ปฐโม.

발우 편 제1장.

ครุปาวุรณสิกฺขาปทํ

무거운 겉옷에 관한 학습계명

๑๑. ครุปาวุรณํ [Pg.48] ปน ภิกฺขุนิยา เจตาเปนฺติยา จตุกฺกํสปรมํ เจตาเปตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

11. 비구니가 무거운 겉옷을 사게 할 때는 최대 4깐사(kaṃsa)까지만 사게 해야 한다. 그 이상을 초과하여 사게 하면, 니살기 파일제이다.

ลหุปาวุรณสิกฺขาปทํ

가벼운 겉옷에 관한 학습계명

๑๒. ลหุปาวุรณํ ปน ภิกฺขุนิยา เจตาเปนฺติยา อฑฺฒเตยฺยกํสปรมํ เจตาเปตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

12. 비구니가 가벼운 겉옷을 사게 할 때는 최대 2.5깐사(kaṃsa)까지만 사게 해야 한다. 그 이상을 초과하여 사게 하면, 니살기 파일제이다.

กถินสิกฺขาปทํ

카티나 학처

๑๓. นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนิยา อุพฺภตสฺมึ กถิเน ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพํ. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

13. 가사가 완성되고 비구니의 카티나 가사 기간이 끝났을 때, 여분의 가사는 최대 열흘 동안만 간직해야 한다. 그 기간을 넘기면 니사기 파일제이다.

อุโทสิตสิกฺขาปทํ

별거 학처

๑๔. นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนิยา อุพฺภตสฺมึ กถิเน เอกรตฺตมฺปิ เจ ภิกฺขุนี ติจีวเรน วิปฺปวเสยฺย, อญฺญตฺร ภิกฺขุนิสมฺมุติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

14. 가사가 완성되고 비구니의 카티나 가사 기간이 끝났을 때, 비구니 승가의 승인이 없는 한 단 하룻밤이라도 삼의(三衣)를 떨어져 지내면 니사기 파일제이다.

อกาลจีวรสิกฺขาปทํ

때 아닌 가사 학처

๑๕. นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนิยา อุพฺภตสฺมึ กถิเน ภิกฺขุนิยา ปเนว อกาลจีวรํ อุปฺปชฺเชยฺย, อากงฺขมานาย ภิกฺขุนิยา ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ปฏิคฺคเหตฺวา ขิปฺปเมว กาเรตพฺพํ, โน จสฺส ปาริปูริ, มาสปรมํ ตาย ภิกฺขุนิยา ตํ จีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ อูนสฺส ปาริปูริยา สติยา ปจฺจาสาย. ตโต เจ อุตฺตริ นิกฺขิเปยฺย สติยาปิ ปจฺจาสาย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

15. 가사가 완성되고 비구니의 카티나 가사 기간이 끝났을 때, 비구니에게 때 아닌 가사가 생기면, 비구니는 원할 경우 그것을 받을 수 있다. 그것을 받은 뒤에는 속히 가사를 만들어야 한다. 만약 그것이 가사 한 벌을 만들기에 충분하지 않다면, 부족한 부분을 채울 가망이 있을 때 그 비구니는 최대 한 달 동안 그 가사감을 보관할 수 있다. 만약 가망이 있음에도 한 달을 넘겨 보관하면 니사기 파일제이다.

อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ

친족 아닌 자에게 요청하는 학처

๑๖. ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญาตกํ คหปตึ วา คหปตานึ วา จีวรํ วิญฺญาเปยฺย อญฺญตฺร สมยา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย อจฺฉินฺนจีวรา วา โหติ ภิกฺขุนี, นฏฺฐจีวรา วา, อยํ ตตฺถ สมโย.

16. 어떤 비구니가 친족이 아닌 남성 재가자나 여성 재가자에게 특별한 시기가 아님에도 가사를 요청하면 니사기 파일제이다. 여기서 특별한 시기란 비구니의 가사를 빼앗겼거나 가사를 잃어버렸을 때를 말한다. 이것이 그 시기이다.

ตตุตฺตริสิกฺขาปทํ

그 이상의 가사 학처

๑๗. ตญฺเจ อญฺญาตโก คหปติ วา คหปตานี วา พหูหิ จีวเรหิ อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺย, สนฺตรุตฺตรปรมํ ตาย ภิกฺขุนิยา ตโต จีวรํ สาทิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

17. 만약 친족이 아닌 남성 재가자나 여성 재가자가 많은 가사를 가져와서 요청을 권한다면, 그 비구니는 상의와 하의를 위해 최대 두 벌의 가사만을 받아야 한다. 그 이상을 받으면 니사기 파일제이다.

ปฐมอุปกฺขฏสิกฺขาปทํ

첫 번째로 준비된 가사 학처

๑๘. ภิกฺขุนึ [Pg.49] ปเนว อุทฺทิสฺส อญฺญาตกสฺส คหปติสฺส วา คหปตานิยา วา จีวรเจตาปนฺนํ อุปกฺขฏํ โหติ ‘‘อิมินา จีวรเจตาปนฺเนน จีวรํ เจตาเปตฺวา อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุนึ จีวเรน อจฺฉาเทสฺสามี’’ติ. ตตฺร เจสา ภิกฺขุนี ปุพฺเพ อปฺปวาริตา อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย ‘‘สาธุ วต, มํ อายสฺมา อิมินา จีวรเจตาปนฺเนน เอวรูปํ วา เอวรูปํ วา จีวรํ เจตาเปตฺวา อจฺฉาเทหี’’ติ กลฺยาณกมฺยตํ อุปาทาย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

18. 어떤 비구니를 위하여 친족이 아닌 남성 재가자나 여성 재가자가 가사 대금을 준비해 놓고 "이 가사 대금으로 가사를 사서 아무개 비구니에게 가사를 입혀주겠다"라고 했을 때, 그 비구니가 이전에 권유받지 않았음에도 그들에게 가서 가사에 대해 "참으로 좋군요, 나에게 이 가사 대금으로 이런저런 가사를 사서 입혀주시오"라고 더 좋은 것을 바라는 마음으로 요청하면 니사기 파일제이다.

ทุติยอุปกฺขฏสิกฺขาปทํ

두 번째로 준비된 가사 학처

๑๙. ภิกฺขุนึ ปเนว อุทฺทิสฺส อุภินฺนํ อญฺญาตกานํ คหปตีนํ วา คหปตานีนํ วา ปจฺเจกจีวรเจตาปนฺนานิ อุปกฺขฏานิ โหนฺติ ‘‘อิเมหิ มยํ ปจฺเจกจีวรเจตาปนฺเนหิ ปจฺเจกจีวรานิ เจตาเปตฺวา อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุนึ จีวเรหิ อจฺฉาเทสฺสามา’’ติ. ตตฺร เจสา ภิกฺขูนี ปุพฺเพ อปฺปวาริตา อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย ‘‘สาธุ วต มํ อายสฺมนฺโต อิเมหิ ปจฺเจกจีวรเจตาปนฺเนหิ เอวรูปํ วา เอวรูปํ วา จีวรํ เจตาเปตฺวา อจฺฉาเทถ อุโภว สนฺตา เอเกนา’’ติ กลฺยาณกมฺยตํ อุปาทาย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

19. 어떤 비구니를 위하여 친족이 아닌 두 명의 남성 재가자나 여성 재가자가 각각 가사 대금을 준비해 놓고 "우리는 이 각각의 가사 대금으로 가사를 사서 아무개 비구니에게 가사들을 입혀주겠다"라고 했을 때, 그 비구니가 이전에 권유받지 않았음에도 그들에게 가서 가사에 대해 "참으로 좋군요, 나에게 이 가사 대금들을 합쳐서 이런저런 가사 한 벌을 사서 입혀주시오"라고 더 좋은 것을 바라는 마음으로 요청하면 니사기 파일제이다.

ราชสิกฺขาปทํ

왕의 사절 학처

๒๐. ภิกฺขุนึ ปเนว อุทฺทิสฺส ราชา วา ราชโภคฺโค วา พฺราหฺมโณ วา คหปติโก วา ทูเตน จีวรเจตาปนฺนํ ปหิเณยฺย ‘‘อิมินา จีวรเจตาปนฺเนน จีวรํ เจตาเปตฺวา อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุนึ จีวเรน อจฺฉาเทหี’’ติ. โส เจ ทูโต ตํ ภิกฺขุนึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย ‘‘อิทํ โข, อยฺเย, อยฺยํ อุทฺทิสฺส จีวรเจตาปนฺนํ อาภตํ, ปฏิคฺคณฺหาตายฺยา จีวรเจตาปนฺน’’นฺติ. ตาย ภิกฺขุนิยา โส ทูโต เอวมสฺส วจนีโย ‘‘น โข มยํ, อาวุโส, จีวรเจตาปนฺนํ ปฏิคฺคณฺหาม, จีวรญฺจ โข มยํ ปฏิคฺคณฺหาม กาเลน กปฺปิย’’นฺติ. โส เจ ทูโต ตํ ภิกฺขุนึ เอวํ วเทยฺย ‘‘อตฺถิ ปนายฺยาย, โกจิ เวยฺยาวจฺจกโร’’ติ, จีวรตฺถิกาย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิยา เวยฺยาวจฺจกโร นิทฺทิสิตพฺโพ อารามิโก วา อุปาสโก วา ‘‘เอโส โข, อาวุโส, ภิกฺขุนีนํ เวยฺยาวจฺจกโร’’ติ. โส เจ ทูโต ตํ เวยฺยาวจฺจกรํ สญฺญาเปตฺวา ตํ ภิกฺขุนึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย ‘‘ยํ โข, อยฺเย, อยฺยา เวยฺยาวจฺจกรํ นิทฺทิสิ, สญฺญตฺโต โส มยา, อุปสงฺกมตายฺยา [Pg.50] กาเลน, จีวเรน ตํ อจฺฉาเทสฺสตี’’ติ. จีวรตฺถิกาย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิยา เวยฺยาวจฺจกโร อุปสงฺกมิตฺวา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โจเทตพฺโพ สาเรตพฺโพ ‘‘อตฺโถ เม, อาวุโส, จีวเรนา’’ติ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โจทยมานา สารยมานา ตํ จีวรํ อภินิปฺผาเทยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ อภินิปฺผาเทยฺย, จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ ฉกฺขตฺตุปรมํ ตุณฺหีภูตาย อุทฺทิสฺส ฐาตพฺพํ, จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ ฉกฺขตฺตุปรมํ ตุณฺหีภูตา อุทฺทิสฺส ติฏฺฐมานา ตํ จีวรํ อภินิปฺผาเทยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. ตโต เจ อุตฺตริ วายมมานา ตํ จีวรํ อภินิปฺผาเทยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. โน เจ อภินิปฺผาเทยฺย, ยตสฺสา จีวรเจตาปนฺนํ อาภตํ, ตตฺถ สามํ วา คนฺตพฺพํ, ทูโต วา ปาเหตพฺโพ ‘‘ยํ โข ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ภิกฺขุนึ อุทฺทิสฺส จีวรเจตาปนฺนํ ปหิณิตฺถ, น ตํ ตสฺสา ภิกฺขุนิยา กิญฺจิ อตฺถํ อนุโภติ, ยุญฺชนฺตายสฺมนฺโต สกํ, มา โว สกํ วินสฺสา’’ติ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

20. 어떤 비구니를 위하여 왕이나 관리, 브라만, 혹은 거사가 사절을 통해 가사 대금을 보내며 "이 가사 대금으로 가사를 사서 아무개 비구니에게 가사를 입혀주라"고 했다. 그 사절이 비구니에게 가서 "학인이시여, 이 가사 대금은 당신을 위해 가져온 것입니다. 이 가사 대금을 받으십시오"라고 말할 때, 비구니는 "우리는 가사 대금을 받지 않습니다. 우리는 때에 맞는 적절한 가사만을 받습니다"라고 대답해야 한다. 만약 사절이 "당신을 도와줄 심부름꾼이 있습니까?"라고 묻는다면, 가사가 필요한 비구니는 사찰 일꾼이나 우바새를 가리키며 "이 사람이 비구니들의 심부름꾼입니다"라고 알려주어야 한다. 사절이 그 심부름꾼과 상의한 뒤 비구니에게 와서 "당신이 알려준 심부름꾼과 상의를 마쳤습니다. 제때에 그에게 가십시오. 그가 당신에게 가사를 줄 것입니다"라고 말하면, 가사가 필요한 비구니는 심부름꾼에게 가서 두세 번 "나에게 가사가 필요합니다"라고 일깨워주어야 한다. 두세 번 일깨워 가사를 얻으면 그것은 좋은 일이다. 만약 얻지 못하면 네 번, 다섯 번, 최대 여섯 번까지 그를 위해 묵언한 채 서 있어야 한다. 최대 여섯 번까지 묵언한 채 서 있음으로써 가사를 얻으면 그것은 좋은 일이다. 만약 그 이상으로 노력하여 가사를 얻으면 니사기 파일제이다. 만약 얻지 못한다면 가사 대금을 보낸 이에게 직접 가거나 사절을 보내어 "당신들이 비구니를 위해 보낸 가사 대금은 그 비구니에게 아무런 도움이 되지 못했습니다. 당신들의 재산이 사라지지 않도록 그것을 찾아가십시오"라고 알려야 한다. 이것이 그 경우의 올바른 절차이다.

จีวรวคฺโค ทุติโย.

가사 품이 끝났다 (제2장).

รูปิยสิกฺขาปทํ

금은 학처

๒๑. ยา ปน ภิกฺขุนี ชาตรูปรชตํ อุคฺคณฺเหยฺย วา อุคฺคณฺหาเปยฺย วา อุปนิกฺขิตฺตํ วา สาทิเยยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

21. 어떤 비구니가 금이나 은을 직접 받거나 남을 시켜 받게 하거나, 혹은 자신을 위해 맡겨둔 것을 기꺼이 받아들이면 니사기 파일제이다.

รูปิยสํโวหารสิกฺขาปทํ

금전 거래 학처

๒๒. ยา ปน ภิกฺขุนี นานปฺปการกํ รูปิยสํโวหารํ สมาปชฺเชยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

22. 어떤 비구니가 여러 종류의 금전 거래를 행하면 니사기 파일제이다.

กยวิกฺกยสิกฺขาปทํ

매매 학처

๒๓. ยา ปน ภิกฺขุนี นานปฺปการกํ กยวิกฺกยํ สมาปชฺเชยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

23. 어떤 비구니가 여러 종류의 물건 매매를 행하면 니사기 파일제이다.

อูนปญฺจพนฺธนสิกฺขาปทํ

다섯 군데 미만 기운 발 학처

๒๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อูนปญฺจพนฺธเนน ปตฺเตน อญฺญํ นวํ ปตฺตํ เจตาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. ตาย ภิกฺขุนิยา โส ปตฺโต ภิกฺขุนิปริสาย นิสฺสชฺชิตพฺโพ, โย จ ตสฺสา ภิกฺขุนิปริสาย ปตฺตปริยนฺโต, โส ตสฺสา ภิกฺขุนิยา ปทาตพฺโพ ‘‘อยํ เต ภิกฺขุนิ ปตฺโต ยาวเภทนาย ธาเรตพฺโพ’’ติ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

24. 어떤 비구니가 다섯 군데 미만으로 수선된 발다라를 가지고 있으면서 다른 새 발다라를 구하면 니사기 파치띠야이다. 그 비구니는 그 발다라를 비구니 승가에 내놓아야 한다. 그 비구니 승가에서 가장 마지막 순번의 발다라를 그 비구니에게 주며 '비구니여, 이 발다라는 깨질 때까지 지녀야 한다'라고 말해야 한다. 이것이 그곳의 합당한 절차이다.

เภสชฺชสิกฺขาปทํ

약품에 관한 학습계

๒๕. ยานิ [Pg.51] โข ปน ตานิ คิลานานํ ภิกฺขุนีนํ ปฏิสายนียานิ เภสชฺชานิ, เสยฺยถิทํ – สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ, ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหปรมํ สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

25. 병든 비구니들이 섭취해야 할 약품들, 즉 정제 버터, 버터, 기름, 꿀, 당밀이 있다면, 그것들을 받아서 최대 7일 동안만 보관하며 보용해야 한다. 그 기간을 넘기면 니사기 파치띠야이다.

จีวรอจฺฉินฺทนสิกฺขาปทํ

가사를 뺏는 것에 관한 학습계

๒๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา อจฺฉินฺเทยฺย วา อจฺฉินฺทาเปยฺย วา, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

26. 어떤 비구니가 다른 비구니에게 스스로 가사를 주고서 화가 나고 마음이 상하여 그것을 직접 뺏거나 남을 시켜 뺏게 하면 니사기 파치띠야이다.

สุตฺตวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ

실을 구걸하는 것에 관한 학습계

๒๗. ยา ปน ภิกฺขุนี สามํ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

27. 어떤 비구니가 스스로 실을 청하여 직조공들에게 가사를 짜게 하면 니사기 파치띠야이다.

มหาเปสการสิกฺขาปทํ

대직조공에 관한 학습계

๒๘. ภิกฺขุนึ ปเนว อุทฺทิสฺส อญฺญาตโก คหปติ วา คหปตานี วา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปยฺย, ตตฺร เจสา ภิกฺขุนี ปุพฺเพ อปฺปวาริตา ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย ‘‘อิทํ โข อาวุโส จีวรํ มํ อุทฺทิสฺส วิยฺยติ, อายตญฺจ กโรถ, วิตฺถตญฺจ อปฺปิตญฺจ สุวีตญฺจ สุปฺปวายิตญฺจ สุวิเลขิตญฺจ สุวิตจฺฉิตญฺจ กโรถ, อปฺเปว นาม มยมฺปิ อายสฺมนฺตานํ กิญฺจิมตฺตํ อนุปทชฺเชยฺยามา’’ติ, เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี วตฺวา กิญฺจิมตฺตํ อนุปทชฺเชยฺย อนฺตมโส ปิณฺฑปาตมตฺตมฺปิ, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

28. 비구니를 위하여 친척이 아닌 거사나 거사 부인이 직조공들에게 가사를 짜게 할 때, 만일 그 비구니가 이전에 요청받지 않았음에도 직조공들에게 가서 가사에 대해 지시를 내리며 '여보시오, 이 가사는 나를 위해 짜는 것이니 길게 하고 넓게 하고 촘촘하게 하고 잘 짜여지게 하고 잘 빗질 되고 잘 다듬어지게 하시오. 그러면 우리도 당신들에게 무언가 보답을 하겠소'라고 말하고, 비구니가 그와 같이 말한 뒤에 아주 작은 탁발 음식일지라도 무언가 보답을 주면 니사기 파치띠야이다.

อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทํ

긴급한 가사에 관한 학습계

๒๙. ทสาหานาคตํ กตฺติกเตมาสิกปุณฺณมํ ภิกฺขุนิยา ปเนว อจฺเจกจีวรํ อุปฺปชฺเชยฺย, อจฺเจกํ มญฺญมานาย ภิกฺขุนิยา ปฏิคฺคเหตพฺพํ, ปฏิคฺคเหตฺวา ยาว จีวรกาลสมยํ นิกฺขิปิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ นิกฺขิเปยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

29. 까띠까 월의 세 달간의 보름날이 되기 열흘 전이라도 비구니에게 긴급한 가사가 생길 수 있다. 긴급한 것이라고 생각되면 비구니는 그것을 받아야 하며, 받은 뒤에는 가사를 장만할 시기까지 보관할 수 있다. 만일 그 시기를 지나쳐 보관하면 니사기 파치띠야이다.

ปริณตสิกฺขาปทํ

귀속된 것에 관한 학습계

๓๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมยฺย, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

30. 어떤 비구니가 승가에 귀속된 이익임을 알면서도 그것을 자신에게 돌아오도록 바꾸면 니사기 파치띠야이다.

ปตฺตวคฺโค ตติโย.

발다라 편 제3.

อุทฺทิฏฺฐา [Pg.52] โข, อยฺยาโย, ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ธมฺมา. ตตฺถายฺยาโย, ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

비구니들이여, 서른 가지 니사기 파치띠야 법을 암송했습니다. 이제 비구니들에게 묻습니다. 이 법들에 대하여 청정한가요? 두 번째도 묻습니다. 청정한가요? 세 번째도 묻습니다. 청정한가요? 비구니들이 여기서 청정하므로 침묵하고 계십니다. 저는 이와 같이 이해하겠습니다.

นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยา นิฏฺฐิตา.

니사기 파치띠야가 끝났다.

สุทฺธปาจิตฺติยา

단순 파치띠야

อิเม โข ปนายฺยาโย, ฉสฏฺฐิสตา ปาจิตฺติยา

비구니들이여, 이제 166가지 파치띠야

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

법들이 암송에 포함됩니다.

ลสุณสิกฺขาปทํ

마늘에 관한 학습계

๑. ยา ปน ภิกฺขุนี ลสุณํ ขาเทยฺย ปาจิตฺติยํ.

1. 어떤 비구니가 마늘을 먹으면 파치띠야이다.

สมฺพาธโลมสิกฺขาปทํ

음부의 털에 관한 학습계

๒. ยา ปน ภิกฺขุนี สมฺพาเธ โลมํ สํหราเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

2. 어떤 비구니가 음부의 털을 제거하게 하면 파치띠야이다.

ตลฆาตกสิกฺขาปทํ

손바닥 타격에 관한 학습계

๓. ตลฆาตเก ปาจิตฺติยํ.

3. 손바닥으로 타격(자위)하면 파치띠야이다.

ชตุมฏฺฐกสิกฺขาปทํ

밀랍 막대에 관한 학습계

๔. ชตุมฏฺฐเก ปาจิตฺติยํ.

4. 밀랍 막대(모조 성기)를 사용하면 파치띠야이다.

อุทกสุทฺธิกสิกฺขาปทํ

물 세척에 관한 학습계

๕. อุทกสุทฺธิกํ ปน ภิกฺขุนิยา อาทิยมานาย ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพํ. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

5. 비구니가 물로 세척할 때는 손가락 두 마디를 한도로 사용해야 한다. 그것을 넘기면 파치띠야이다.

อุปติฏฺฐนสิกฺขาปทํ

곁에 서는 것에 관한 학습계

๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุสฺส ภุญฺชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺเฐยฺย, ปาจิตฺติยํ.

6. 어떤 비구니가 식사 중인 비구 옆에서 물을 주거나 부채질을 하며 시중을 들면, 파잇티야이다.

อามกธญฺญสิกฺขาปทํ

생곡식에 관한 학습계명

๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อามกธญฺญํ วิญฺญตฺวา วา วิญฺญาเปตฺวา วา ภชฺชิตฺวา วา ภชฺชาเปตฺวา วา โกฏฺเฏตฺวา วา โกฏฺฏาเปตฺวา วา ปจิตฺวา วา ปจาเปตฺวา วา ภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

7. 어떤 비구니가 생곡식을 구걸하거나 구걸하게 하거나, 볶거나 볶게 하거나, 찧거나 찧게 하거나, 삶거나 삶게 하여 먹으면, 파잇티야이다.

ปฐมอุจฺจารฉฑฺฑนสิกฺขาปทํ

대변을 버리는 것에 관한 첫 번째 학습계명

๘. ยา [Pg.53] ปน ภิกฺขุนี อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา ติโรกุฏฺเฏ วา ติโรปากาเร วา ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

8. 어떤 비구니가 대변이나 소변이나 쓰레기나 음식 찌꺼기를 담장 너머나 성벽 너머로 버리거나 버리게 하면, 파잇티야이다.

ทุติยอุจฺจารฉฑฺฑนสิกฺขาปทํ

대변을 버리는 것에 관한 두 번째 학습계명

๙. ยา ปน ภิกฺขุนี อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา หริเต ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

9. 어떤 비구니가 대변이나 소변이나 쓰레기나 음식 찌꺼기를 푸른 식물 위에 버리거나 버리게 하면, 파잇티야이다.

นจฺจคีตสิกฺขาปทํ

춤과 노래에 관한 학습계명

๑๐. ยา ปน ภิกฺขุนี นจฺจํ วา คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

10. 어떤 비구니가 춤이나 노래나 연주를 구경하러 가면, 파잇티야이다.

ลสุณวคฺโค ปฐโม.

마늘 품의 첫 번째 장.

รตฺตนฺธการสิกฺขาปทํ

밤의 어둠에 관한 학습계명

๑๑. ยา ปน ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺเฐยฺย วา สลฺลเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

11. 어떤 비구니가 밤의 어둠 속에서 등불도 없이 남자와 단둘이 서 있거나 대화를 나누면, 파잇티야이다.

ปฏิจฺฉนฺโนกาสสิกฺขาปทํ

은폐된 장소에 관한 학습계명

๑๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺเฐยฺย วา สลฺลเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

12. 어떤 비구니가 은폐된 장소에서 남자와 단둘이 서 있거나 대화를 나누면, 파잇티야이다.

อชฺโฌกาสสลฺลปนสิกฺขาปทํ

노지에 관한 학습계명

๑๓. ยา ปน ภิกฺขุนี อชฺโฌกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺเฐยฺย วา สลฺลเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

13. 어떤 비구니가 노지에서 남자와 단둘이 서 있거나 대화를 나누면, 파잇티야이다.

ทุติยิกอุยฺโยชนสิกฺขาปทํ

동행 비구니를 보내는 것에 관한 학습계명

๑๔. ยา ปน ภิกฺขุนี รถิกาย วา พฺยูเห วา สิงฺฆาฏเก วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺเฐยฺย วา สลฺลเปยฺย วา นิกณฺณิกํ วา ชปฺเปยฺย ทุติยิกํ วา ภิกฺขุนึ อุยฺโยเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

14. 어떤 비구니가 길이나 골목이나 네거리에서 남자와 단둘이 서 있거나 대화를 나누거나 귓속말을 하려고 동행한 비구니를 가라고 보내면, 파잇티야이다.

อนาปุจฺฉาปกฺกมนสิกฺขาปทํ

알리지 않고 떠나는 것에 관한 학습계명

๑๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา อาสเน นิสีทิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา ปกฺกเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

15. 어떤 비구니가 식사 전에 재가자의 집을 방문하여 자리에 앉았다가, 주인에게 알리지 않고 떠나면, 파잇티야이다.

อนาปุจฺฉาอภินิสีทนสิกฺขาปทํ

알리지 않고 앉는 것에 관한 학습계명

๑๖. ยา [Pg.54] ปน ภิกฺขุนี ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา อาสเน อภินิสีเทยฺย วา อภินิปชฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

16. 어떤 비구니가 식사 후에 재가자의 집을 방문하여 주인에게 알리지 않고 자리에 앉거나 누우면, 파잇티야이다.

อนาปุจฺฉาสนฺถรณสิกฺขาปทํ

알리지 않고 자리를 펴는 것에 관한 학습계명

๑๗. ยา ปน ภิกฺขุนี วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา อภินิสีเทยฺย วา อภินิปชฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

17. 어떤 비구니가 때 아닌 때에 재가자의 집을 방문하여 주인에게 알리지 않고 잠자리를 펴거나 펴게 하여 앉거나 누우면, 파잇티야이다.

ปรอุชฺฌาปนกสิกฺขาปทํ

남을 비방하게 하는 것에 관한 학습계명

๑๘. ยา ปน ภิกฺขุนี ทุคฺคหิเตน ทูปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

18. 어떤 비구니가 잘못 이해하고 오해한 것을 근거로 남을 비방하게 하면, 파잇티야이다.

ปรอภิสปนสิกฺขาปทํ

다른 사람을 저주하는 것에 관한 학습계명

๑๙. ยา ปน ภิกฺขุนี อตฺตานํ วา ปรํ วา นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

19. 어떤 비구니가 자기 자신이나 다른 사람을 지옥이나 범행에 관하여 저주하면, 파잇티야이다.

โรทนสิกฺขาปทํ

우는 것에 관한 학습계명

๒๐. ยา ปน ภิกฺขุนี อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

20. 어떤 비구니가 제 몸을 때리고 때리며 울면, 파잇티야이다.

รตฺตนฺธการวคฺโค ทุติโย.

제2 밤의 어둠 품.

นคฺคสิกฺขาปทํ

알몸 목욕의 학습계율

๒๑. ยา ปน ภิกฺขุนี นคฺคา นหาเยยฺย, ปาจิตฺติยํ.

21. 어떤 비구니가 알몸으로 목욕하면 파치띠야이다.

อุทกสาฏิกสิกฺขาปทํ

물놀이 옷의 학습계율

๒๒. อุทกสาฏิกํ ปน ภิกฺขุนิยา การยมานาย ปมาณิกา กาเรตพฺพา, ตตฺริทํ ปมาณํ, ทีฆโส จตสฺโส วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ทฺเว วิทตฺถิโย. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

22. 비구니가 물놀이 옷을 만들게 할 때는 규격에 맞게 만들어야 한다. 그 규격은 부처님의 손가락 마디로 길이는 네 마디, 폭은 두 마디이다. 그것을 초과하면 잘라내야 하며 파치띠야이다.

จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทํ

가사 바느질의 학습계율

๒๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วา สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว สิพฺเพยฺย, น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ กเรยฺย อญฺญตฺร จตูหปญฺจาหา, ปาจิตฺติยํ.

23. 어떤 비구니가 비구니의 가사를 뜯거나 뜯게 한 뒤, 장애가 없는데도 4~5일이 지나도록 스스로 꿰매지 않거나 꿰매도록 노력하지 않으면 파치띠야이다.

สงฺฆาฏิจารสิกฺขาปทํ

겉옷 착용의 학습계율

๒๔. ยา [Pg.55] ปน ภิกฺขุนี ปญฺจาหิกํ สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกาเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

24. 어떤 비구니가 겉옷을 입지 않고 5일이 넘도록 외출하면 파치띠야이다.

จีวรสงฺกมนียสิกฺขาปทํ

가사 양도의 학습계율

๒๕. ยา ปน ภิกฺขุนี จีวรสงฺกมนียํ ธาเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

25. 어떤 비구니가 양도해야 할 가사를 계속 입고 있으면 파치띠야이다.

คณจีวรสิกฺขาปทํ

승가 가사의 학습계율

๒๖. ยา ปน ภิกฺขุนี คณสฺส จีวรลาภํ อนฺตรายํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

26. 어떤 비구니가 승가의 가사 소득을 방해하면 파치띠야이다.

ปฏิพาหนสิกฺขาปทํ

저지의 학습계율

๒๗. ยา ปน ภิกฺขุนี ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาเหยฺย, ปาจิตฺติยํ.

27. 어떤 비구니가 법다운 가사 분배를 저지하면 파치띠야이다.

จีวรทานสิกฺขาปทํ

가사 보시의 학습계율

๒๘. ยา ปน ภิกฺขุนี อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สมณจีวรํ ทเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

28. 어떤 비구니가 재가자나 남성 유행자나 여성 유행자에게 사문의 가사를 주면 파치띠야이다.

กาลอติกฺกมนสิกฺขาปทํ

기한 초과의 학습계율

๒๙. ยา ปน ภิกฺขุนี ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

29. 어떤 비구니가 가사가 해어질 것을 기대하며 가사 시기를 넘기면 파치띠야이다.

กถินุทฺธารสิกฺขาปทํ

가띠나 해제의 학습계율

๓๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ธมฺมิกํ กถินุทฺธารํ ปฏิพาเหยฺย, ปาจิตฺติยํ.

30. 어떤 비구니가 법다운 가띠나 해제를 저지하면 파치띠야이다.

นคฺควคฺโค ตติโย.

제3 알몸 품.

เอกมญฺจตุวฏฺฏนสิกฺขาปทํ

한 침대 사용의 학습계율

๓๑. ยา ปน ภิกฺขุนิโย ทฺเว เอกมญฺเจ ตุวฏฺเฏยฺยุํ, ปาจิตฺติยํ.

31. 어떤 비구니들이 두 명이서 한 침대에 누우면 파치띠야이다.

เอกตฺถรณตุวฏฺฏนสิกฺขาปทํ

한 깔개 사용의 학습계율

๓๒. ยา ปน ภิกฺขุนิโย ทฺเว เอกตฺถรณปาวุรณา ตุวฏฺเฏยฺยุํ, ปาจิตฺติยํ.

32. 어떤 비구니들이 두 명이서 하나의 깔개와 하나의 덮개를 함께 쓰며 누우면 파치띠야이다.

อผาสุกรณสิกฺขาปทํ

불편하게 함의 학습계율

๓๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ อผาสุํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

33. 어떤 비구니가 비구니를 고의로 불편하게 하면 파치띠야이다.

นอุปฏฺฐาปนสิกฺขาปทํ

간병하지 않음의 학습계율

๓๔. ยา [Pg.56] ปน ภิกฺขุนี ทุกฺขิตํ สหชีวินึ เนว อุปฏฺฐเหยฺย, น อุปฏฺฐาปนาย อุสฺสุกฺกํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

34. 어떤 비구니가 병든 동료를 간병하지 않거나 간병하도록 노력하지 않으면 파치띠야이다.

นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทํ

내쫓음의 학처

๓๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา นิกฺกฑฺเฒยฺย วา นิกฺกฑฺฒาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

35. 어떤 비구니가 비구니에게 거처를 주었다가 화를 내고 언짢아하며 직접 내쫓거나 내쫓게 하면 파치띠야이다.

สํสฏฺฐสิกฺขาปทํ

친밀함의 학처

๓๖. ยา ปน ภิกฺขุนี สํสฏฺฐา วิหเรยฺย คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺเย, สํสฏฺฐา วิหริ คหปตินาปิ คหปติปุตฺเตนาปิ, วิวิจฺจายฺเย, วิเวกญฺเญว ภคินิยา สงฺโฆ วณฺเณตี’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย, ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

36. 어떤 비구니가 재가자나 재가자의 아들과 친밀하게 지내면 다른 비구니들은 그녀에게 다음과 같이 말해야 한다. '자매여, 재가자나 재가자의 아들과 친밀하게 지내지 마십시오. 자매여, 멀리하십시오. 승가는 자매의 멀리 여읨만을 찬탄합니다.' 만약 그 비구니가 비구니들로부터 이와 같은 말을 듣고도 여전히 그러한 행동을 고집하면, 비구니들은 그녀가 그 행동을 버리게 하기 위해 세 번까지 권고해야 한다. 세 번까지 권고했을 때 그녀가 그것을 버리면 이는 선한 일이다. 만약 버리지 않으면 파치띠야이다.

อนฺโตรฏฺฐสิกฺขาปทํ

국내 여행의 학처

๓๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อนฺโตรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกา จาริกํ จเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

37. 어떤 비구니가 위험하다고 인정되고 공포가 있는 나라 안에서 호송 대열 없이 유행하면 파치띠야이다.

ติโรรฏฺฐสิกฺขาปทํ

국외 여행의 학처

๓๘. ยา ปน ภิกฺขุนี ติโรรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกา จาริกํ จเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

38. 어떤 비구니가 위험하다고 인정되고 공포가 있는 나라 밖에서 호송 대열 없이 유행하면 파치띠야이다.

อนฺโตวสฺสสิกฺขาปทํ

안거 중의 학처

๓๙. ยา ปน ภิกฺขุนี อนฺโตวสฺสํ จาริกํ จเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

39. 어떤 비구니가 안거 중에 유행을 떠나면 파치띠야이다.

จาริกนปกฺกมนสิกฺขาปทํ

유행을 떠나지 않음의 학처

๔๐. ยา ปน ภิกฺขุนี วสฺสํวุฏฺฐา จาริกํ น ปกฺกเมยฺย อนฺตมโส ฉปฺปญฺจโยชนานิปิ, ปาจิตฺติยํ.

40. 어떤 비구니가 안거를 마친 후 최소 5~6 요자나 정도도 유행을 떠나지 않으면 파치띠야이다.

ตุวฏฺฏวคฺโค จตุตฺโถ.

투밧따 품 제4장.

ราชาคารสิกฺขาปทํ

왕궁 구경의 학처

๔๑. ยา [Pg.57] ปน ภิกฺขุนี ราชาคารํ วา จิตฺตาคารํ วา อารามํ วา อุยฺยานํ วา โปกฺขรณึ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

41. 어떤 비구니가 왕궁이나 그림 전시관이나 사원이나 공원이나 연못을 구경하기 위해 가면 파치띠야이다.

อาสนฺทิปริภุญฺชนสิกฺขาปทํ

긴 의자 사용의 학처

๔๒. ยา ปน ภิกฺขุนี อาสนฺทึ วา ปลฺลงฺกํ วา ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

42. 어떤 비구니가 긴 의자나 안락의자를 사용하면 파치띠야이다.

สุตฺตกนฺตนสิกฺขาปทํ

실 잣기의 학처

๔๓. ยา ปน ภิกฺขุนี สุตฺตํ กนฺเตยฺย, ปาจิตฺติยํ.

43. 어떤 비구니가 실을 잣으면 파치띠야이다.

คิหิเวยฺยาวจฺจสิกฺขาปทํ

재가자 시중의 학처

๔๔. ยา ปน ภิกฺขุนี คิหิเวยฺยาวจฺจํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

44. 어떤 비구니가 재가자의 심부름을 하면 파치띠야이다.

อธิกรณสิกฺขาปทํ

쟁사 해결의 학처

๔๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา ‘‘เอหายฺเย, อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหี’’ติ วุจฺจมานา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว วูปสเมยฺย, น วูปสมาย อุสฺสุกฺกํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

45. 어떤 비구니가 비구니로부터 '자매여, 오셔서 이 쟁사를 가라앉혀 주십시오'라는 요청을 받고 '좋습니다'라고 약속한 뒤, 나중에 장애가 없음에도 가라앉히지도 않고 가라앉히기 위해 힘쓰지도 않으면 파치띠야이다.

โภชนทานสิกฺขาปทํ

음식 보시의 학처

๔๖. ยา ปน ภิกฺขุนี อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ทเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

46. 어떤 비구니가 재가자나 외도 수행자나 외도 여수행자에게 자기 손으로 단단한 음식이나 부드러운 음식을 주면 파치띠야이다.

อาวสถจีวรสิกฺขาปทํ

임시 거처용 가사의 학처

๔๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺเชตฺวา ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

47. 어떤 비구니가 임시 거처용 가사를 반납하지 않고 사용하면 파치띠야이다.

อาวสถวิหารสิกฺขาปทํ

임시 거처의 학처

๔๘. ยา ปน ภิกฺขุนี อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

48. 어떤 비구니가 임시 거처를 반납하지 않고 유행을 떠나면 파치띠야이다.

ติรจฺฉานวิชฺชาปริยาปุณนสิกฺขาปทํ

축생의 지식 학습의 학처

๔๙. ยา ปน ภิกฺขุนี ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุเณยฺย, ปาจิตฺติยํ.

49. 어떤 비구니가 축생의 명(외도나 세속의 지식)을 배우면, 파치띠야이다.

ติรจฺฉานวิชฺชาวาจนสิกฺขาปทํ

축생의 명을 가르치는 학습계문

๕๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ติรจฺฉานวิชฺชํ วาเจยฺย, ปาจิตฺติยํ.

50. 어떤 비구니가 축생의 명을 가르치면, 파치띠야이다.

จิตฺตาคารวคฺโค ปญฺจโม.

화실의 품(畵室品), 제5장.

อารามปวิสนสิกฺขาปทํ

사원에 들어가는 학습계문

๕๑. ยา [Pg.58] ปน ภิกฺขุนี ชานํ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

51. 어떤 비구니가 비구가 있는 사원임을 알면서 알리지 않고 들어가면, 파치띠야이다.

ภิกฺขุอกฺโกสนสิกฺขาปทํ

비구를 욕하는 학습계문

๕๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุํ อกฺโกเสยฺย วา ปริภาเสยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

52. 어떤 비구니가 비구를 욕하거나 꾸짖으면, 파치띠야이다.

คณปริภาสนสิกฺขาปทํ

승가를 꾸짖는 학습계문

๕๓. ยา ปน ภิกฺขุนี จณฺฑีกตา คณํ ปริภาเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

53. 어떤 비구니가 화를 내어 승가를 꾸짖으면, 파치띠야이다.

ปวาริตสิกฺขาปทํ

초대를 거절하는 학습계문

๕๔. ยา ปน ภิกฺขุนี นิมนฺติตา วา ปวาริตา วา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

54. 어떤 비구니가 초대를 받았거나 만족하여 식사를 마쳤는데 다시 딱딱한 음식이나 부드러운 음식을 씹거나 먹으면, 파치띠야이다.

กุลมจฺฉรินีสิกฺขาปทํ

가문에 인색한 비구니의 학습계문

๕๕. ยา ปน ภิกฺขุนี กุลมจฺฉรินี อสฺส, ปาจิตฺติยํ.

55. 어떤 비구니가 가문에 대해 인색한 마음을 가지면, 파치띠야이다.

อภิกฺขุกาวาสสิกฺขาปทํ

비구가 없는 거처의 학습계문

๕๖. ยา ปน ภิกฺขุนี อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

56. 어떤 비구니가 비구가 없는 거처에서 안거를 지내면, 파치띠야이다.

อปวารณาสิกฺขาปทํ

자자(自恣)를 하지 않는 학습계문

๕๗. ยา ปน ภิกฺขุนี วสฺสํวุฏฺฐา อุภโตสงฺเฆ ตีหิ ฐาเนหิ น ปวาเรยฺย ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, ปาจิตฺติยํ.

57. 어떤 비구니가 안거를 마친 후, 본 것이나 들은 것이나 의심되는 세 가지 일에 대해 양쪽 승가에서 자자하지 않으면, 파치띠야이다.

โอวาทสิกฺขาปทํ

훈계의 학습계문

๕๘. ยา ปน ภิกฺขุนี โอวาทาย วา สํวาสาย วา น คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

58. 어떤 비구니가 훈계를 듣거나 화합 의식을 위해 가지 않으면, 파치띠야이다.

โอวาทูปสงฺกมนสิกฺขาปทํ

훈계를 위해 비구 승가에 가는 학습계문

๕๙. อนฺวทฺธมาสํ ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุสงฺฆโต ทฺเว ธมฺมา ปจฺจาสีสิตพฺพา อุโปสถปุจฺฉกญฺจ โอวาทูปสงฺกมนญฺจ. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

59. 비구니는 보름마다 비구 승가로부터 포살을 묻는 것과 훈계를 듣기 위해 가는 것, 이 두 가지 법을 기대해야 한다. 이를 어기면 파치띠야이다.

ปสาเขชาตสิกฺขาปทํ

은밀한 곳에 생긴 종기 등에 관한 학습계문

๖๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ วา รุธิตํ วา อนปโลเกตฺวา สงฺฆํ วา คณํ วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา เภทาเปยฺย วา [Pg.59] ผาลาเปยฺย วา โธวาเปยฺย วา อาลิมฺปาเปยฺย วา พนฺธาเปยฺย วา โมจาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

60. 어떤 비구니가 은밀한 곳에 생긴 종기나 상처를 승가나 무리에 알리지 않고, 남자와 단둘이서 터뜨리거나, 찢거나, 씻거나, 약을 바르거나, 묶거나, 풀게 하면 파치띠야이다.

อารามวคฺโค ฉฏฺโฐ.

사원의 품(園林品), 제6장.

คพฺภินีสิกฺขาปทํ

임신한 여성을 구족계 받게 하는 학습계문

๖๑. ยา ปน ภิกฺขุนี คพฺภินึ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

61. 어떤 비구니가 임신한 여성을 구족계 받게 하면, 파치띠야이다.

ปายนฺตีสิกฺขาปทํ

수유 중인 여성을 구족계 받게 하는 학습계문

๖๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ปายนฺตึ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

62. 어떤 비구니가 수유 중인 여성을 구족계 받게 하면, 파치띠야이다.

ปฐมสิกฺขมานสิกฺขาปทํ

첫 번째 식차마나의 학습계문

๖๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

63. 어떤 비구니가 2년 동안 여섯 가지 법에 대해 학계를 배우지 않은 식차마나에게 구족계를 주면, 바일제이다.

ทุติยสิกฺขมานสิกฺขาปทํ

식차마나에 관한 두 번째 학습계목

๖๔. ยา ปน ภิกฺขุนี ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

64. 어떤 비구니가 2년 동안 여섯 가지 법에 대해 학계를 배운 식차마나를 승가로부터 승인받지 않고 구족계를 주면, 바일제이다.

ปฐมคิหิคตสิกฺขาปทํ

결혼한 적이 있는 여인에 관한 첫 번째 학습계목

๖๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อูนทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

65. 어떤 비구니가 12세 미만인, 결혼한 적이 있는 여인에게 구족계를 주면, 바일제이다.

ทุติยคิหิคตสิกฺขาปทํ

결혼한 적이 있는 여인에 관한 두 번째 학습계목

๖๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

66. 어떤 비구니가 가득 찬 12세인, 결혼한 적이 있는 여인에게 2년 동안 여섯 가지 법에 대해 학계를 배우게 하지 않고 구족계를 주면, 바일제이다.

ตติยคิหิคตสิกฺขาปทํ

결혼한 적이 있는 여인에 관한 세 번째 학습계목

๖๗. ยา ปน ภิกฺขุนี ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

67. 어떤 비구니가 가득 찬 12세인, 결혼한 적이 있는 여인에게 2년 동안 여섯 가지 법에 대해 학계를 배우게 했으나 승가로부터 승인을 받지 않고 구족계를 주면, 바일제이다.

ปฐมสหชีวินีสิกฺขาปทํ

함께 사는 제자에 관한 첫 번째 학습계목

๖๘. ยา ปน ภิกฺขุนี สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา ทฺเว วสฺสานิ เนว อนุคฺคณฺเหยฺย น อนุคฺคณฺหาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

68. 어떤 비구니가 함께 사는 제자에게 구족계를 주고서 2년 동안 스스로 보살피지도 않고 남을 시켜 보살피게도 하지 않으면, 바일제이다.

ปวตฺตินีนานุพนฺธนสิกฺขาปทํ

은사를 따름에 관한 학습계목

๖๙. ยา ปน ภิกฺขุนี วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินึ ทฺเว วสฺสานิ นานุพนฺเธยฺย, ปาจิตฺติยํ.

69. 어떤 비구니가 구족계를 준 은사를 2년 동안 따라다니며 시봉하지 않으면, 바일제이다.

ทุติยสหชีวินีสิกฺขาปทํ

함께 사는 제자에 관한 두 번째 학습계목

๗๐. ยา [Pg.60] ปน ภิกฺขุนี สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา เนว วูปกาเสยฺย น วูปกาสาเปยฺย อนฺตมโส ฉปฺปญฺจโยชนานิปิ, ปาจิตฺติยํ.

70. 어떤 비구니가 함께 사는 제자에게 구족계를 주고서 최소한 5~6 요자나의 거리라도 (여행할 때) 데리고 가지 않거나 데리고 가게 하지 않으면, 바일제이다.

คพฺภินิวคฺโค สตฺตโม.

임신부 품인 일곱 번째 장.

ปฐมกุมาริภูตสิกฺขาปทํ

처녀에 관한 첫 번째 학습계목

๗๑. ยา ปน ภิกฺขุนี อูนวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

71. 어떤 비구니가 20세 미만인 처녀에게 구족계를 주면, 바일제이다.

ทุติยกุมาริภูตสิกฺขาปทํ

처녀에 관한 두 번째 학습계목

๗๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

72. 어떤 비구니가 가득 찬 20세인 처녀에게 2년 동안 여섯 가지 법에 대해 학계를 배우지 않았는데도 구족계를 주면, 바일제이다.

ตติยกุมาริภูตสิกฺขาปทํ

처녀에 관한 세 번째 학습계목

๗๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

73. 어떤 비구니가 가득 찬 20세인 처녀에게 2년 동안 여섯 가지 법에 대해 학계를 배웠으나 승가로부터 승인을 받지 않고 구족계를 주면, 바일제이다.

อูนทฺวาทสวสฺสสิกฺขาปทํ

법랍 12세 미만에 관한 학습계목

๗๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อูนทฺวาทสวสฺสา วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

74. 어떤 비구니가 법랍이 12세 미만이면서 구족계를 주면, 바일제이다.

ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสสิกฺขาปทํ

법랍 12세 이상에 관한 학습계목

๗๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสา สงฺเฆน อสมฺมตา วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

75. 어떤 비구니가 법랍이 가득 찬 12세이더라도 승가로부터 승인을 받지 않고 구족계를 주면, 바일제이다.

ขิยฺยนธมฺมสิกฺขาปทํ

비난하는 행위에 관한 학습계목

๗๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ‘‘อลํ ตาว เต, อยฺเย, วุฏฺฐาปิเตนา’’ติ วุจฺจมานา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา สา ปจฺฉา ขิยฺยนธมฺมํ อาปชฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

76. 어떤 비구니가 '자매여, 이제 구족계를 주는 것은 그만하십시오'라는 말을 듣고 '알겠습니다'라고 동의하고서, 나중에 비난을 일삼으면, 바일제이다.

ปฐมสิกฺขมานนวุฏฺฐาปนสิกฺขาปทํ

식차마나에게 구족계를 주지 않음에 관한 첫 번째 학습계목

๗๗. ยา ปน ภิกฺขุนี สิกฺขมานํ ‘‘สเจ เม ตฺวํ, อยฺเย, จีวรํ ทสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว วุฏฺฐาเปยฺย, น วุฏฺฐาปนาย อุสฺสุกฺกํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

77. 어떤 비구니가 식차마나에게 '자매여, 만약 그대가 나에게 가사를 준다면 내가 그대에게 구족계를 주겠소'라고 말하고서, 나중에 아무런 장애가 없는데도 구족계를 주지도 않고 구족계를 주기 위한 노력도 하지 않으면, 바일제이다.

ทุติยสิกฺขมานนวุฏฺฐาปนสิกฺขาปทํ

식카마나(학법녀) 구족계 수계에 관한 두 번째 학습계율

๗๘. ยา [Pg.61] ปน ภิกฺขุนี สิกฺขมานํ ‘‘สเจ มํ ตฺวํ, อยฺเย, ทฺเว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว วุฏฺฐาเปยฺย, น วุฏฺฐาปนาย อุสฺสุกฺกํ กเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

78. 어떤 비구니가 식카마나에게 '여사님, 만약 당신이 2년 동안 저를 따라다닌다면, 제가 당신을 구족계 받게 해주겠습니다'라고 말하고 나서, 나중에 장애가 없음에도 불구하고 그녀를 구족계 받게 해주지도 않고 구족계 받게 해주기 위해 노력하지도 않는다면, 파치띠야이다.

โสกาวาสสิกฺขาปทํ

비탄에 잠긴 여자의 구족계 수계에 관한 학습계율

๗๙. ยา ปน ภิกฺขุนี ปุริสสํสฏฺฐํ กุมารกสํสฏฺฐํ จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

79. 어떤 비구니가 남자들과 어울리고, 소년들과 어울리며, 성격이 거칠고 비탄에 잠긴 식카마나를 구족계 받게 한다면, 파치띠야이다.

อนนุญฺญาตสิกฺขาปทํ

허락받지 않은 자의 구족계 수계에 관한 학습계율

๘๐. ยา ปน ภิกฺขุนี มาตาปิตูหิ วา สามิเกน วา อนนุญฺญาตํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

80. 어떤 비구니가 부모나 남편의 허락을 받지 않은 식카마나를 구족계 받게 한다면, 파치띠야이다.

ปาริวาสิกสิกฺขาปทํ

별거 중인 비구니의 동의를 통한 구족계 수계에 관한 학습계율

๘๑. ยา ปน ภิกฺขุนี ปาริวาสิกฉนฺททาเนน สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

81. 어떤 비구니가 별거(Parivasa) 중인 비구니의 동의를 얻어 식카마나를 구족계 받게 한다면, 파치띠야이다.

อนุวสฺสสิกฺขาปทํ

매년 구족계 수계를 주는 것에 관한 학습계율

๘๒. ยา ปน ภิกฺขุนี อนุวสฺสํ วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

82. 어떤 비구니가 매년 (식카마나를) 구족계 받게 한다면, 파치띠야이다.

เอกวสฺสสิกฺขาปทํ

한 해에 두 명을 구족계 수계 주는 것에 관한 학습계율

๘๓. ยา ปน ภิกฺขุนี เอกํ วสฺสํ ทฺเว วุฏฺฐาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

83. 어떤 비구니가 한 해에 두 명을 구족계 받게 한다면, 파치띠야이다.

กุมาริภูตวคฺโค อฏฺฐโม.

처녀(쿠마리부따) 품 제8.

ฉตฺตุปาหนสิกฺขาปทํ

양산과 신발에 관한 학습계율

๘๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา ฉตฺตุปาหนํ ธาเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

84. 어떤 비구니가 병이 없는데 양산을 쓰고 신발을 신는다면, 파치띠야이다.

ยานสิกฺขาปทํ

탈것에 관한 학습계율

๘๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา ยาเนน ยาเยยฺย, ปาจิตฺติยํ.

85. 어떤 비구니가 병이 없는데 탈것을 타고 간다면, 파치띠야이다.

สงฺฆาณิสิกฺขาปทํ

허리띠에 관한 학습계율

๘๖. ยา ปน ภิกฺขุนี สงฺฆาณึ ธาเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

86. 어떤 비구니가 (장식용) 허리띠를 착용한다면, 파치띠야이다.

อิตฺถาลงฺการสิกฺขาปทํ

여인의 장신구에 관한 학습계율

๘๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อิตฺถาลงฺการํ ธาเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

87. 어떤 비구니가 여인의 장신구를 착용한다면, 파치띠야이다.

คนฺธวณฺณกสิกฺขาปทํ

향료와 화장용 가루에 관한 학습계율

๘๘. ยา [Pg.62] ปน ภิกฺขุนี คนฺธวณฺณเกน นหาเยยฺย, ปาจิตฺติยํ.

88. 어떤 비구니가 향료와 화장용 가루를 사용하여 목욕한다면, 파치띠야이다.

วาสิตกสิกฺขาปทํ

향기 나는 겨잣가루에 관한 학습계율

๘๙. ยา ปน ภิกฺขุนี วาสิตเกน ปิญฺญาเกน นหาเยยฺย, ปาจิตฺติยํ.

89. 어떤 비구니가 향기 나는 겨잣가루를 사용하여 목욕한다면, 파치띠야이다.

ภิกฺขุนิอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทํ

비구니에게 안마를 시키는 것에 관한 학습계율

๙๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปยฺย วา ปริมทฺทาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

90. 어떤 비구니가 다른 비구니에게 몸을 문지르게 하거나 주무르게 한다면, 파치띠야이다.

สิกฺขมานอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทํ

식카마나에게 안마를 시키는 것에 관한 학습계율

๙๑. ยา ปน ภิกฺขุนี สิกฺขมานาย อุมฺมทฺทาเปยฺย วา ปริมทฺทาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

91. 어떤 비구니가 식카마나에게 몸을 문지르게 하거나 주무르게 한다면, 파치띠야이다.

สามเณรีอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทํ

사미니에게 안마를 시키는 것에 관한 학습계율

๙๒. ยา ปน ภิกฺขุนี สามเณริยา อุมฺมทฺทาเปยฺย วา ปริมทฺทาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

92. 어떤 비구니가 사미니에게 몸을 문지르게 하거나 주무르게 하면, 파잇티야이다.

คิหินิอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทํ

재가 여성에게 몸을 문지르게 하는 학습계목

๙๓. ยา ปน ภิกฺขุนี คิหินิยา อุมฺมทฺทาเปยฺย วา ปริมทฺทาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

93. 어떤 비구니가 재가 여성에게 몸을 문지르게 하거나 주무르게 하면, 파잇티야이다.

อนาปุจฺฉาสิกฺขาปทํ

허락 없이 앉는 것에 관한 학습계목

๙๔. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

94. 어떤 비구니가 비구 앞에서 허락을 구하지 않고 자리에 앉으면, 파잇티야이다.

ปญฺหาปุจฺฉนสิกฺขาปทํ

질문을 묻는 것에 관한 학습계목

๙๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

95. 어떤 비구니가 허락을 받지 않은 비구에게 질문을 던지면, 파잇티야이다.

อสํกจฺจิกสิกฺขาปทํ

겨드랑이 가리개에 관한 학습계목

๙๖. ยา ปน ภิกฺขุนี อสํกจฺจิกา คามํ ปวิเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

96. 어떤 비구니가 겨드랑이 가리개(saṃkaccika) 없이 마을에 들어가면, 파잇티야이다.

ฉตฺตุปาหนวคฺโค นวโม.

우산과 신발의 품 제9.

มุสาวาทสิกฺขาปทํ

거짓말에 관한 학습계목

๙๗. สมฺปชานมุสาวาเท [Pg.63] ปาจิตฺติยํ.

97. 알고 하는 거짓말은 파잇티야이다.

โอมสวาทสิกฺขาปทํ

욕설에 관한 학습계목

๙๘. โอมสวาเท ปาจิตฺติยํ.

98. 욕설은 파잇티야이다.

เปสุญฺญสิกฺขาปทํ

이간질에 관한 학습계목

๙๙. ภิกฺขุนิเปสุญฺเญ ปาจิตฺติยํ.

99. 비구니가 이간질하는 것은 파잇티야이다.

ปทโสธมฺมสิกฺขาปทํ

구절마다 가르치는 법에 관한 학습계목

๑๐๐. ยา ปน ภิกฺขุนี อนุปสมฺปนฺนํ ปทโส ธมฺมํ วาเจยฺย, ปาจิตฺติยํ.

100. 어떤 비구니가 구족계를 받지 않은 자에게 구절마다 법을 가르치면, 파잇티야이다.

ปฐมสหเสยฺยสิกฺขาปทํ

함께 잠자는 것에 관한 첫 번째 학습계목

๑๐๑. ยา ปน ภิกฺขุนี อนุปสมฺปนฺนาย อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

101. 어떤 비구니가 구족계를 받지 않은 여인과 이틀이나 사흘을 초과하여 함께 잠자리를 하면, 파잇티야이다.

ทุติยสหเสยฺยสิกฺขาปทํ

함께 잠자는 것에 관한 두 번째 학습계목

๑๐๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ปุริเสน สหเสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

102. 어떤 비구니가 남자와 함께 잠자리를 하면, 파잇티야이다.

ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทํ

법을 설하는 것에 관한 학습계목

๑๐๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ปุริสสฺส อุตฺตริฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสยฺย อญฺญตฺร วิญฺญุนา อิตฺถิวิคฺคเหน, ปาจิตฺติยํ.

103. 어떤 비구니가 분별력 있는 여인이 곁에 있지 않은 한, 남자에게 대여섯 마디를 초과하여 법을 설하면, 파잇티야이다.

ภูตาโรจนสิกฺขาปทํ

사실을 알리는 것에 관한 학습계목

๑๐๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อนุปสมฺปนฺนาย อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อาโรเจยฺย, ภูตสฺมึ ปาจิตฺติยํ.

104. 어떤 비구니가 구족계를 받지 않은 여인에게 인간의 경지를 넘어선 법(초인법)을 알리면, 그것이 사실일지라도 파잇티야이다.

ทุฏฺฐุลฺลาโรจนสิกฺขาปทํ

중죄를 알리는 것에 관한 학습계목

๑๐๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนาย อาโรเจยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุนิสมฺมุติยา, ปาจิตฺติยํ.

105. 어떤 비구니가 비구니 승가의 승인 없이, 비구니의 중죄를 구족계를 받지 않은 자에게 알리면, 파잇티야이다.

ปถวีขณนสิกฺขาปทํ

땅을 파는 것에 관한 학습계목

๑๐๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ปถวึ ขเณยฺย วา ขณาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

106. 어떤 비구니가 땅을 직접 파거나 다른 이에게 파게 시키면, 파잇티야이다.

มุสาวาทวคฺโค ทสโม.

거짓말의 품 제10.

ภูตคามสิกฺขาปทํ

초목에 관한 학습계목

๑๐๗. ภูตคามปาตพฺยตาย [Pg.64] ปาจิตฺติยํ.

107. 초목을 파괴하면 파치띠야이다.

อญฺญวาทกสิกฺขาปทํ

딴소리하는 것에 관한 학습계목

๑๐๘. อญฺญวาทเก, วิเหสเก ปาจิตฺติยํ.

108. 딴소리를 하거나 괴롭히면 파치띠야이다.

อุชฺฌาปนกสิกฺขาปทํ

비난하는 것에 관한 학습계목

๑๐๙. อุชฺฌาปนเก, ขิยฺยนเก ปาจิตฺติยํ.

109. 비난하거나 투덜대면 파치띠야이다.

ปฐมเสนาสนสิกฺขาปทํ

침상과 좌석에 관한 첫 번째 학습계목

๑๑๐. ยา ปน ภิกฺขุนี สงฺฆิกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา ภิสึ วา โกจฺฉํ วา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺตี เนว อุทฺธเรยฺย, น อุทฺธราเปยฺย, อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

110. 어떤 비구니가 승가의 소유인 침상이나 의자나 방석이나 평상을 노지에 펴거나 펴게 한 뒤, 떠날 때 그것을 직접 치우지 않거나 치우게 하지 않고, 혹은 허락을 구하지 않고 가버리면 파치띠야이다.

ทุติยเสนาสนสิกฺขาปทํ

침상과 좌석에 관한 두 번째 학습계목

๑๑๑. ยา ปน ภิกฺขุนี สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ตํ ปกฺกมนฺตี เนว อุทฺธเรยฺย, น อุทฺธราเปยฺย, อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

111. 어떤 비구니가 승가의 소유인 거처에 침구를 펴거나 펴게 한 뒤, 떠날 때 그것을 직접 치우지 않거나 치우게 하지 않고, 혹은 허락을 구하지 않고 가버리면 파치띠야이다.

อนุปขชฺชสิกฺขาปทํ

비집고 들어가는 것에 관한 학습계목

๑๑๒. ยา ปน ภิกฺขุนี สงฺฆิเก วิหาเร ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุนึ อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปยฺย ‘‘ยสฺสา สมฺพาโธ ภวิสฺสติ, สา ปกฺกมิสฺสตี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

112. 어떤 비구니가 승가의 소유인 거처에서 먼저 와 있는 비구니가 있음을 알면서도 '불편한 사람이 떠나겠지'라고 생각하며 오직 이 이유 때문이고 다른 이유가 없이 비집고 들어가 자리를 잡으면 파치띠야이다.

นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทํ

쫓아내는 것에 관한 학습계목

๑๑๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนึ กุปิตา อนตฺตมนา สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺเฒยฺย วา นิกฺกฑฺฒาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

113. 어떤 비구니가 비구니에게 화가 나고 불만스러워 승가의 소유인 거처에서 쫓아내거나 쫓아내게 하면 파치띠야이다.

เวหาสกุฏิสิกฺขาปทํ

다락방 거처에 관한 학습계목

๑๑๔. ยา ปน ภิกฺขุนี สงฺฆิเก วิหาเร อุปริเวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา อภินิสีเทยฺย วา อภินิปชฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

114. 어떤 비구니가 승가의 소유인 거처에서 위층 다락방에 있는, 끼워 맞춘 다리의 침상이나 의자에 앉거나 누우면 파치띠야이다.

มหลฺลกวิหารสิกฺขาปทํ

큰 거처에 관한 학습계목

๑๑๕. มหลฺลกํ ปน ภิกฺขุนิยา วิหารํ การยมานาย ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนาย, อาโลกสนฺธิปริกมฺมาย ทฺวตฺติจฺฉทนสฺส ปริยายํ อปฺปหริเต ฐิตาย อธิฏฺฐาตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ อปฺปหริเตปิ ฐิตา อธิฏฺฐเหยฺย, ปาจิตฺติยํ.

115. 비구니가 큰 거처를 지을 때, 문틀까지 빗장을 설치하고 창문을 마감하기 위해, 식물이 없는 곳에 서서 지붕을 두세 겹 덮는 과정을 감독해야 한다. 만약 식물이 없는 곳이라 하더라도 그 이상을 감독하면 파치띠야이다.

สปฺปาณกสิกฺขาปทํ

생명체가 있는 것에 관한 학습계목

๑๑๖. ยา [Pg.65] ปน ภิกฺขุนี ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํ วา มตฺติกํ วา สิญฺเจยฺย วา สิญฺจาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

116. 어떤 비구니가 생명체가 있는 물임을 알면서도 풀이나 진흙에 뿌리거나 뿌리게 하면 파치띠야이다.

ภูตคามวคฺโค เอกาทสโม.

초목의 품 제11.

อาวสถปิณฺฑสิกฺขาปทํ

공양소의 밥에 관한 학습계목

๑๑๗. อคิลานาย ภิกฺขุนิยา เอโก อาวสถปิณฺโฑ ภุญฺชิตพฺโพ. ตโต เจ อุตฺตริ ภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

117. 병들지 않은 비구니는 공양소의 밥을 한 번만 먹어야 한다. 만약 그 이상 먹으면 파치띠야이다.

คณโภชนสิกฺขาปทํ

군식에 관한 학습계목

๑๑๘. คณโภชเน อญฺญตฺร สมยา ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, คิลานสมโย, จีวรทานสมโย, จีวรการสมโย, อทฺธานคมนสมโย, นาวาภิรุหนสมโย, มหาสมโย, สมณภตฺตสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

118. 군식(무리 지어 먹는 것)은 예외적인 때가 아니면 파치띠야이다. 그 예외란 병들었을 때, 가사를 줄 때, 가사를 만들 때, 길을 갈 때, 배를 탈 때, 큰 모임 때, 사문의 식사 때이다. 이것이 그 예외이다.

กาณมาตุสิกฺขาปทํ

카나 어머니에 관한 학습계목

๑๑๙. ภิกฺขุนึ ปเนว กุลํ อุปคตํ ปูเวหิ วา มนฺเถหิ วา อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺย, อากงฺขมานาย ภิกฺขุนิยา ทฺวตฺติปตฺตปูรา ปฏิคฺคเหตพฺพา. ตโต เจ อุตฺตริ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, ปาจิตฺติยํ. ทฺวตฺติปตฺตปูเร ปฏิคฺคเหตฺวา ตโต นีหริตฺวา ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํวิภชิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

119. 또한 비구니가 재가에 갔을 때 과자나 보리 가루 음식을 가져와 권하면, 원하는 비구니는 발우에 두세 그릇 분량까지만 받아야 한다. 만약 그 이상을 받으면 파치띠야이다. 발우에 두세 그릇 분량을 받은 뒤에는 그것을 가지고 나와 다른 비구니들과 나누어야 한다. 이것이 그 경우의 올바른 절차이다.

วิกาลโภชนสิกฺขาปทํ

때 아닌 때에 먹는 것에 관한 학습계목

๑๒๐. ยา ปน ภิกฺขุนี วิกาเล ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

120. 어떤 비구니가 때 아닌 때에 씹어 먹는 음식이나 부드러운 음식을 씹어 먹거나 먹으면 파치띠야이다.

สนฺนิธิการกสิกฺขาปทํ

저장식에 관한 학처

๑๒๑. ยา ปน ภิกฺขุนี สนฺนิธิการกํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา, ปาจิตฺติยํ.

121. 어떤 비구니가 갈무리해 둔 씹어 먹는 음식이나 부드러운 음식을 씹어 먹거나 먹으면 파치띠야이다.

ทนฺตโปนสิกฺขาปทํ

치목에 관한 학처

๑๒๒. ยา ปน ภิกฺขุนี อทินฺนํ มุขทฺวารํ อาหารํ อาหเรยฺย อญฺญตฺร อุทกทนฺตโปนา, ปาจิตฺติยํ.

122. 어떤 비구니가 물과 치목을 제외하고, 주어지지 않은 음식을 입으로 가져가면 파치띠야이다.

อุยฺโยชนสิกฺขาปทํ

돌려보냄에 관한 학처

๑๒๓. ยา [Pg.66] ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนึ ‘‘เอหายฺเย, คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’’ติ ตสฺสา ทาเปตฺวา วา อทาเปตฺวา วา อุยฺโยเชยฺย ‘‘คจฺฉายฺเย, น เม ตยา สทฺธึ กถา วา นิสชฺชา วา ผาสุ โหติ, เอกิกาย เม กถา วา นิสชฺชา วา ผาสุ โหตี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

123. 어떤 비구니가 다른 비구니에게 “존자여, 오십시오. 마을이나 성읍으로 탁발하러 갑시다”라고 말하고는, 그녀에게 음식을 얻게 하거나 얻지 못하게 한 뒤에 “존자여, 가십시오. 나는 당신과 함께 대화하거나 앉아 있는 것이 편안하지 않습니다. 나 혼자 대화하거나 앉아 있는 것이 편안합니다”라고 말하며 오직 이 사유만으로 다른 이유 없이 그녀를 돌려보내면 파치띠야이다.

สโภชนสิกฺขาปทํ

식사 중인 집에 관한 학처

๑๒๔. ยา ปน ภิกฺขุนี สโภชเน กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

124. 어떤 비구니가 식사 중인 집에 끼어들어 앉으면 파치띠야이다.

รโหปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทํ

은밀하게 가려진 곳에 관한 학처

๑๒๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ปุริเสน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

125. 어떤 비구니가 남자와 함께 은밀하게 가려진 자리에 앉으면 파치띠야이다.

รโหนิสชฺชสิกฺขาปทํ

은밀한 앉음에 관한 학처

๑๒๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา รโห นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

126. 어떤 비구니가 남자와 함께 단둘이 은밀한 곳에 앉으면 파치띠야이다.

โภชนวคฺโค ทฺวาทสโม.

음식의 품 제12가 끝났다.

จาริตฺตสิกฺขาปทํ

유행에 관한 학처

๑๒๗. ยา ปน ภิกฺขุนี นิมนฺติตา สภตฺตา สมานา สนฺตึ ภิกฺขุนึ อนาปุจฺฉา ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺเชยฺย อญฺญตฺร สมยา, ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย, จีวรทานสมโย, จีวรการสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

127. 어떤 비구니가 식사에 초대받아 음식이 있는 동안에, 곁에 있는 비구니에게 알리지 않고 식사 전이나 식사 후에 다른 집들을 방문하면, 예외적인 경우를 제외하고 파치띠야이다. 여기서 예외적인 경우란 가사를 주는 시기, 가사를 만드는 시기이니, 이것이 그때의 예외적인 경우이다.

มหานามสิกฺขาปทํ

마하나마에 관한 학처

๑๒๘. อคิลานาย ภิกฺขุนิยา จตุมาสปฺปจฺจยปวารณา สาทิตพฺพา อญฺญตฺร ปุนปวารณาย, อญฺญตฺร นิจฺจปวารณาย. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺย, ปาจิตฺติยํ.

128. 병들지 않은 비구니는 재초대나 상시초대를 제외하고 4개월 동안의 필수품 자청을 받아들여야 한다. 만약 그보다 더 오래 받아들이면 파치띠야이다.

อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทํ

출동한 군대에 관한 학처

๑๒๙. ยา ปน ภิกฺขุนี อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยา, ปาจิตฺติยํ.

129. 어떤 비구니가 적절한 사유 없이 출동한 군대를 구경하러 가면 파치띠야이다.

เสนาวาสสิกฺขาปทํ

군대 체류에 관한 학처

๑๓๐. สิยา [Pg.67] จ ตสฺสา ภิกฺขุนิยา โกจิเทว ปจฺจโย เสนํ คมนาย, ทิรตฺตติรตฺตํ ตาย ภิกฺขุนิยา เสนาย วสิตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตริ วเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

130. 만약 그 비구니에게 군대에 갈 어떤 사유가 있다면, 그 비구니는 군대에서 2~3일 밤 동안 머물러야 한다. 만약 그보다 더 오래 머물면 파치띠야이다.

อุยฺโยธิกสิกฺขาปทํ

전투 구경에 관한 학처

๑๓๑. ทิรตฺตติรตฺตํ เจ ภิกฺขุนี เสนาย วสมานา อุยฺโยธิกํ วา พลคฺคํ วา เสนาพฺยูหํ วา อนีกทสฺสนํ วา คจฺเฉยฺย, ปาจิตฺติยํ.

131. 비구니가 군대에서 2~3일 밤 동안 머물면서 전투나 군대의 집결이나 군대의 진형이나 열병을 구경하러 가면 파치띠야이다.

สุราปานสิกฺขาปทํ

음주에 관한 학처

๑๓๒. สุราเมรยปาเน ปาจิตฺติยํ.

132. 곡주와 과일주를 마시면 파치띠야이다.

องฺคุลิปโตทกสิกฺขาปทํ

손가락 간지럼에 관한 학처

๑๓๓. องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยํ.

133. 손가락으로 간지럼을 태우면 파치띠야이다.

หสธมฺมสิกฺขาปทํ

물놀이에 관한 학처

๑๓๔. อุทเก หสธมฺเม ปาจิตฺติยํ.

134. 물속에서 장난치며 노는 것은 파치띠야이다.

อนาทริยสิกฺขาปทํ

불공손에 관한 학처

๑๓๕. อนาทริเย ปาจิตฺติยํ.

135. 경시함에 있어서는 파찌띠야이다.

ภึสาปนสิกฺขาปทํ

위협함에 관한 학습계목

๑๓๖. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนึ ภึสาเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

136. 어떤 비구니가 다른 비구니를 위협한다면, 파찌띠야이다.

จาริตฺตวคฺโค เตรสโม.

행(行)의 품, 제13.

โชติสิกฺขาปทํ

불(火)에 관한 학습계목

๑๓๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา วิสิพฺพนาเปกฺขา โชตึ สมาทเหยฺย วา สมาทหาเปยฺย วา อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยา, ปาจิตฺติยํ.

137. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 몸을 따뜻하게 하려고, 그러한 합당한 이유 없이 직접 불을 지피거나 지피게 한다면, 파찌띠야이다.

นหานสิกฺขาปทํ

목욕에 관한 학습계목

๑๓๘. ยา ปน ภิกฺขุนี โอเรนทฺธมาสํ นหาเยยฺย อญฺญตฺร สมยา, ปาจิตฺติยํ. ตตฺถายํ สมโย ‘‘ทิยฑฺโฒ มาโส เสโส คิมฺหาน’’นฺติ ‘‘วสฺสานสฺส ปฐโม มาโส’’ อิจฺเจเต อฑฺฒเตยฺยมาสา อุณฺหสมโย, ปริฬาหสมโย, คิลานสมโย, กมฺมสมโย, อทฺธานคมนสมโย, วาตวุฏฺฐิสมโย, อยํ ตตฺถ สมโย.

138. 어떤 비구니가 적절한 때가 아님에도 보름이 지나기 전에 목욕을 한다면, 파찌띠야이다. 여기서 적절한 때란, ‘여름의 남은 한 달 반’과 ‘우기의 첫 한 달’, 이 두 달 반 동안의 더운 때, 열이 날 때, 병들었을 때, 일을 했을 때, 길을 가고 있을 때, 바람과 비가 올 때이다. 이것이 여기서의 적절한 때이다.

ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปทํ

나쁜 색으로 만드는 것에 관한 학습계목

๑๓๙. นวํ [Pg.68] ปน ภิกฺขุนิยา จีวรลาภาย ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อญฺญตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ อาทาตพฺพํ นีลํ วา กทฺทมํ วา กาฬสามํ วา. อนาทา เจ ภิกฺขุนี ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อญฺญตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ นวํ จีวรํ ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

139. 비구니가 새 가사를 얻었을 때는 청색, 진흙색, 흑갈색의 세 가지 나쁜 색을 내는 것 중 하나로 나쁜 색을 들여야 한다. 만약 비구니가 세 가지 나쁜 색을 내는 것 중 하나로 나쁜 색을 들이지 않고 새 가사를 사용한다면, 파찌띠야이다.

วิกปฺปนสิกฺขาปทํ

위탁함에 관한 학습계목

๑๔๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา สิกฺขมานาย วา สามเณรสฺส วา สามเณริยา วา สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา อปจฺจุทฺธารณํ ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

140. 어떤 비구니가 비구나 비구니, 식차마나, 사미 또는 사미니에게 가사를 직접 위탁해 놓고서, 돌려받지 않은 채 사용한다면, 파찌띠야이다.

อปนิธาปนสิกฺขาปทํ

숨기는 것에 관한 학습계목

๑๔๑. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา ปตฺตํ วา จีวรํ วา นิสีทนํ วา สูจิฆรํ วา กายพนฺธนํ วา อปนิเธยฺย วา อปนิธาเปยฺย วา อนฺตมโส หสาเปกฺขาปิ, ปาจิตฺติยํ.

141. 어떤 비구니가 다른 비구니의 발우나 가사나 좌구(앉는 깔개)나 바늘집이나 허리띠를 직접 숨기거나 숨기게 한다면, 설령 장난으로라도, 파찌띠야이다.

สญฺจิจฺจสิกฺขาปทํ

고의로 죽임에 관한 학습계목

๑๔๒. ยา ปน ภิกฺขุนี สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

142. 어떤 비구니가 고의로 살아있는 생명의 목숨을 끊는다면, 파찌띠야이다.

สปฺปาณกสิกฺขาปทํ

벌레 있는 물에 관한 학습계목

๑๔๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

143. 어떤 비구니가 벌레가 있다는 것을 알면서도 그 물을 사용한다면, 파찌띠야이다.

อุกฺโกฏนสิกฺขาปทํ

들춰내는 것에 관한 학습계목

๑๔๔. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ ปุนกมฺมาย อุกฺโกเฏยฺย, ปาจิตฺติยํ.

144. 어떤 비구니가 법답게 해결된 쟁사임을 알면서도 다시 처리하기 위해 들춰낸다면, 파찌띠야이다.

เถยฺยสตฺถสิกฺขาปทํ

도적 떼와 동행함에 관한 학습계목

๑๔๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย อนฺตมโส คามนฺตรมฺปิ, ปาจิตฺติยํ.

145. 어떤 비구니가 도적 떼임을 알면서도 그들과 약속하여 함께 먼 길을 간다면, 단지 마을 사이일지라도, 파찌띠야이다.

อริฏฺฐสิกฺขาปทํ

아릿따에 관한 학습계목

๑๔๖. ยา ปน ภิกฺขุนี เอวํ วเทยฺย ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถา เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ. สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺเย เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย, อเนกปริยาเยนายฺเย อนฺตรายิกา ธมฺมา อนฺตรายิกา วุตฺตา ภควตา, อลญฺจ ปน เต ปฏิเสวโต [Pg.69] อนฺตรายายา’’ติ. เอวญฺจ สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺพา ตสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย. ยาวตติยญฺเจ สมนุภาสิยมานา ตํ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, อิจฺเจตํ กุสลํ. โน เจ ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

146. 어떤 비구니가 이와 같이 말한다면, “나는 세존께서 설하신 법을 이와 같이 이해한다. 즉, 세존께서 장애가 되는 법들이라고 말씀하신 것들이 그것들을 즐기는 사람에게는 사실 장애가 되지 않는다.”라고. 그러면 다른 비구니들은 그 비구니에게 다음과 같이 말해 주어야 한다. “자매여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 결코 그렇게 말씀하시지 않았습니다. 자매여, 세존께서는 장애가 되는 법들이 장애가 된다고 여러 가지 방편으로 말씀하셨고, 그것들을 즐기는 자에게는 참으로 장애가 됩니다.”라고. 다른 비구니들이 이와 같이 말함에도 불구하고 그 비구니가 여전히 그것을 고집한다면, 다른 비구니들은 그 비구니가 그것을 버리게 하기 위해 세 번까지 훈계해야 한다. 세 번까지 훈계하여 그것을 버린다면 다행이지만, 만약 버리지 않는다면 파찌띠야이다.

โชติวคฺโค จุทฺทสโม.

불(火)의 품, 제14.

อุกฺขิตฺตสมฺโภคสิกฺขาปทํ

내쫓긴 자와 함께함에 관한 학습계목

๑๔๗. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ ตถาวาทินิยา ภิกฺขุนิยา อกฏานุธมฺมาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสฏฺฐาย สทฺธึ สมฺภุญฺเชยฺย วา, สํวเสยฺย วา, สห วา เสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

147. 어떤 비구니가 알면서도, 그와 같이 말하고 법대로 행하지 않으며 그 견해를 버리지 않은 비구니와 함께 먹거나 함께 살거나 함께 잠자리에 든다면, 파찌띠야이다.

กณฺฏกสิกฺขาปทํ

깐따까에 관한 학습계목

๑๔๘. สมณุทฺเทสาปิ เจ เอวํ วเทยฺย ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถา เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ. สา สมณุทฺเทสา ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘มายฺเย, สมณุทฺเทเส เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย, อเนกปริยาเยนายฺเย, สมณุทฺเทเส อนฺตรายิกา ธมฺมา อนฺตรายิกา วุตฺตา ภควตา, อลญฺจ ปน เต ปฏิเสวโต อนฺตรายายา’’ติ. เอวญฺจ สา สมณุทฺเทสา ภิกฺขุนีหิ วุจฺจมานา ตเถว ปคฺคณฺเหยฺย, สา สมณุทฺเทสา ภิกฺขุนีหิ เอวมสฺส วจนียา ‘‘อชฺชตคฺเค เต, อยฺเย, สมณุทฺเทเส น เจว โส ภควา สตฺถา อปทิสิตพฺโพ, ยมฺปิ จญฺญา สมณุทฺเทสา ลภนฺติ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ ทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ, สาปิ เต นตฺถิ, จร ปิเร, วินสฺสา’’ติ. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ ตถานาสิตํ สมณุทฺเทสํ อุปลาเปยฺย วา, อุปฏฺฐาเปยฺย วา, สมฺภุญฺเชยฺย วา, สห วา เสยฺยํ กปฺเปยฺย, ปาจิตฺติยํ.

148. 사미니라도 만약 이와 같이 말한다면, “나는 세존께서 설하신 법을 이와 같이 이해한다. 즉, 세존께서 장애가 되는 법들이라고 말씀하신 것들이 그것들을 즐기는 사람에게는 사실 장애가 되지 않는다.”라고. 그러면 그 사미니는 비구니들에 의해 이와 같이 훈계받아야 한다. “자매 사미니여, 그렇게 말하지 마라. 세존을 비방하지 마라. 세존을 비방하는 것은 좋지 않다. 세존께서는 그렇게 말씀하시지 않았다. 자매 사미니여, 세존께서는 장애가 되는 법들이 장애가 된다고 여러 가지 방편으로 말씀하셨고, 그것들을 즐기는 자에게는 참으로 장애가 된다.”라고. 비구니들이 이와 같이 말함에도 불구하고 그 사미니가 여전히 그것을 고집한다면, 그 사미니는 비구니들에 의해 이와 같이 훈계받아야 한다. “오늘부터 너는 그 세존을 스승으로 모셔서는 안 되며, 다른 사미니들이 비구니들과 함께 이삼 일 밤을 자는 기회도 네게는 없다. 가라, 이 비천한 자여, 물러가라.”라고. 어떤 비구니가 알면서도 그와 같이 쫓겨난 사미니를 달래거나 시봉받거나 함께 먹거나 함께 잠자리에 든다면, 파찌띠야이다.

สหธมฺมิกสิกฺขาปทํ

법다운 것에 관한 학습계목

๑๔๙. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมานา เอวํ วเทยฺย ‘‘น ตาวาหํ, อยฺเย, เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ, ยาว น อญฺญํ ภิกฺขุนึ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉามี’’ติ, ปาจิตฺติยํ. สิกฺขมานาย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิยา อญฺญาตพฺพํ ปริปุจฺฉิตพฺพํ ปริปญฺหิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

149. 어떤 비구니가 다른 비구니들로부터 법에 따라 훈계를 들을 때, ‘자매여, 나는 명민하고 율에 정통한 다른 비구니에게 물어보기 전에는 이 학습계목을 배우지 않겠습니다’라고 말한다면 파치띠야이다. 비구들이여, 배우는 비구니는 (모르는 것을) 알아야 하고 물어야 하고 탐구해야 한다. 이것이 그 경우의 올바른 절차이다.

วิเลขนสิกฺขาปทํ

학습계목 비방의 학습계목

๑๕๐. ยา [Pg.70] ปน ภิกฺขุนี ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน เอวํ วเทยฺย ‘‘กึ ปนิเมหิ ขุทฺทานุขุทฺทเกหิ สิกฺขาปเทหิ อุทฺทิฏฺเฐหิ, ยาวเทว กุกฺกุจฺจาย วิเหสาย วิเลขาย สํวตฺตนฺตี’’ติ, สิกฺขาปทวิวณฺณเก ปาจิตฺติยํ.

150. 어떤 비구니가 빠띠목카가 송출될 때, ‘이런 사소하고 미세한 학습계목들을 송출해서 무엇합니까? 그것들은 단지 후회와 괴로움과 혼란을 일으킬 뿐입니다’라고 말하며 학습계목을 비방한다면 파치띠야이다.

โมหนสิกฺขาปทํ

어리석은 척함의 학습계목

๑๕๑. ยา ปน ภิกฺขุนี อนฺวทฺธมาสํ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน เอวํ วเทยฺย ‘‘อิทาเนว โข อหํ, อยฺเย, ชานามิ อยมฺปิ กิร ธมฺโม สุตฺตาคโต สุตฺตปริยาปนฺโน อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉตี’’ติ, ตญฺเจ ภิกฺขุนึ อญฺญา ภิกฺขุนิโย ชาเนยฺยุํ นิสินฺนปุพฺพํ อิมาย ภิกฺขุนิยา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน, โก ปน วาโท ภิยฺโย, น จ ตสฺสา ภิกฺขุนิยา อญฺญาณเกน มุตฺติ อตฺถิ, ยญฺจ ตตฺถ อาปตฺตึ อาปนฺนา, ตญฺจ ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพ, อุตฺตริ จสฺสา โมโห อาโรเปตพฺโพ ‘‘ตสฺสา เต, อยฺเย, อลาภา, ตสฺสา เต ทุลฺลทฺธํ, ยํ ตฺวํ ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน น สาธุกํ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กโรสี’’ติ, อิทํ ตสฺมึ โมหนเก ปาจิตฺติยํ.

151. 어떤 비구니가 보름마다 빠띠목카가 송출될 때, ‘자매여, 이제야 알았습니다. 이 법도 경에 포함되고 경에 속하며 보름마다 송출된다는 것을’이라고 말한다면, 그런데 만일 다른 비구니들이 그 비구니가 전에 빠띠목카를 송출할 때 두세 번 앉아 있었던 것을 알고 있다면, 그 비구니가 더 말할 것도 없이 알지 못했다고 해서 면제되는 것이 아니며, 거기서 범한 죄에 대해 법대로 처벌해야 한다. 또한 그녀에게 추가적으로 어리석은 척한 죄를 물어야 한다. ‘자매여, 그것은 당신에게 손실이며 잘못된 일입니다. 빠띠목카가 송출될 때 주의 깊게 경청하고 마음을 다하지 않았기 때문입니다.’ 이것이 어리석은 척함에 대한 파치띠야이다.

ปหารสิกฺขาปทํ

타격의 학습계목

๑๕๒. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา กุปิตา อนตฺตมนา ปหารํ ทเทยฺย, ปาจิตฺติยํ.

152. 어떤 비구니가 비구니에게 화가 나고 불만스러워 타격을 가한다면 파치띠야이다.

ตลสตฺติกสิกฺขาปทํ

손바닥 위협의 학습계목

๑๕๓. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา กุปิตา อนตฺตมนา ตลสตฺติกํ อุคฺคิเรยฺย, ปาจิตฺติยํ.

153. 어떤 비구니가 비구니에게 화가 나고 불만스러워 손바닥으로 때릴 듯이 위협한다면 파치띠야이다.

อมูลกสิกฺขาปทํ

근거 없는 비방의 학습계목

๑๕๔. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนึ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสยฺย, ปาจิตฺติยํ.

154. 어떤 비구니가 비구니를 근거 없는 승잔죄로 비방한다면 파치띠야이다.

สญฺจิจฺจสิกฺขาปทํ

고의적인 걱정의 학습계목

๑๕๕. ยา ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทเหยฺย ‘‘อิติสฺสา มุหุตฺตมฺปิ อผาสุ ภวิสฺสตี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

155. 어떤 비구니가 비구니에게 ‘이로 인해 그녀가 잠시라도 불편해질 것이다’라고 생각하며 오직 그러한 이유만으로 고의로 걱정을 일으킨다면 파치띠야이다.

อุปสฺสุติ สิกฺขาปทํ

엿듣기의 학습계목

๑๕๖. ยา [Pg.71] ปน ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ อุปสฺสุตึ ติฏฺเฐยฺย ‘‘ยํ อิมา ภณิสฺสนฺติ, ตํ โสสฺสามี’’ติ เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ, ปาจิตฺติยํ.

156. 어떤 비구니가 비구니들 사이에 다툼과 갈등과 논쟁이 생겼을 때, ‘그녀들이 무엇을 말하는지 듣겠다’는 오직 그러한 이유만으로 몰래 엿듣고 서 있다면 파치띠야이다.

ทิฏฺฐิวคฺโค ปนฺนรสโม.

견해 품 제15.

กมฺมปฺปฏิพาหนสิกฺขาปทํ

결의 비방의 학습계목

๑๕๗. ยา ปน ภิกฺขุนี ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺเชยฺย, ปาจิตฺติยํ.

157. 어떤 비구니가 법다운 승가의 결의에 동의를 주고서 나중에 비방한다면 파치띠야이다.

ฉนฺทํอทตฺวาคมนสิกฺขาปทํ

동의 없이 떠남의 학습계목

๑๕๘. ยา ปน ภิกฺขุนี สงฺเฆ วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

158. 어떤 비구니가 승가에서 결정을 위한 논의가 진행 중일 때, 동의를 주지 않고 자리에서 일어나 떠나버린다면 파치띠야이다.

ทุพฺพลสิกฺขาปทํ

배분의 비방 학습계목

๑๕๙. ยา ปน ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺเชยฺย ‘‘ยถาสนฺถุตํ ภิกฺขุนิโย สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณาเมนฺตี’’ติ, ปาจิตฺติยํ.

159. 어떤 비구니가 화합한 승가와 함께 가사를 준 뒤에, 나중에 ‘비구니들이 승가의 이익을 친분 있는 이들에게 돌린다’고 비방한다면 파치띠야이다.

ปริณามนสิกฺขาปทํ

전용의 학습계목

๑๖๐. ยา ปน ภิกฺขุนี ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมยฺย, ปาจิตฺติยํ.

160. 어떤 비구니가 승가에게 주어지기로 예정된 이익인 줄 알면서 그것을 개인에게 돌린다면 파치띠야이다.

รตนสิกฺขาปทํ

보석의 학습계목

๑๖๑. ยา ปน ภิกฺขุนี รตนํ วา รตนสมฺมตํ วา อญฺญตฺร อชฺฌารามา วา อชฺฌาวสถา วา อุคฺคณฺเหยฺย วา อุคฺคณฺหาเปยฺย วา, ปาจิตฺติยํ. รตนํ วา ปน ภิกฺขุนิยา รตนสมฺมตํ วา อชฺฌาราเม วา อชฺฌาวสเถ วา อุคฺคเหตฺวา วา อุคฺคหาเปตฺวา วา นิกฺขิปิตพฺพํ ‘‘ยสฺส ภวิสฺสติ, โส หริสฺสตี’’ติ, อยํ ตตฺถ สามีจิ.

161. 어떤 비구니가 보석이나 보석으로 간주되는 것을 사원 안이나 거처 안이 아닌 곳에서 직접 줍거나 줍게 한다면 파치띠야이다. 그러나 비구니가 보석이나 보석으로 간주되는 것을 사원 안이나 거처 안에서 줍거나 줍게 했다면, ‘주인이 나타나면 가져가겠지’라고 생각하며 보관해 두어야 한다. 이것이 그 경우의 올바른 절차이다.

สูจิฆรสิกฺขาปทํ

바늘통의 학습계목

๑๖๒. ยา [Pg.72] ปน ภิกฺขุนี อฏฺฐิมยํ วา ทนฺตมยํ วา วิสาณมยํ วา สูจิฆรํ การาเปยฺย, เภทนกํ ปาจิตฺติยํ.

162. 어떤 비구니가 뼈나 상아나 뿔로 바늘통을 만들게 한다면, 깨뜨려야 하는 파치띠야이다.

มญฺจปีฐสิกฺขาปทํ

침상과 의자의 학습계목

๑๖๓. นวํ ปน ภิกฺขุนิยา มญฺจํ วา ปีฐํ วา การยมานาย อฏฺฐงฺคุลปาทกํ กาเรตพฺพํ สุคตงฺคุเลน อญฺญตฺร เหฏฺฐิมาย อฏนิยา. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

163. 비구니가 새 침상이나 의자를 만들 때는 아래쪽 프레임을 제외하고 부처님의 손가락 마디로 여덟 손가락 높이의 다리를 만들어야 한다. 그것을 초과하면 잘라내야 하는 파치띠야이다.

ตูโลนทฺธสิกฺขาปทํ

솜을 넣은 침구에 관한 학습계

๑๖๔. ยา ปน ภิกฺขุนี มญฺจํ วา ปีฐํ วา ตูโลนทฺธํ การาเปยฺย, อุทฺทาลนกํ ปาจิตฺติยํ.

164. 어떤 비구니가 침상이나 의자에 솜을 넣어 만들게 하면, [그 솜을] 뜯어내야 하며 파일제이다.

กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิสิกฺขาปทํ

부스럼 가리개에 관한 학습계

๑๖๕. กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ ปน ภิกฺขุนิยา การยมานาย ปมาณิกา กาเรตพฺพา, ตตฺริทํ ปมาณํ, ทีฆโส จตสฺโส วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ทฺเว วิทตฺถิโย. ตํ อติกฺกาเมนฺติยา เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ.

165. 비구니가 부스럼 가리개를 만들 때에는 규격에 맞게 만들어야 한다. 그 규격은 이러하다. 길이는 선서의 한 뼘으로 네 뼘이고, 너비는 두 뼘이다. 이를 초과하면 [그 부분을] 잘라내야 하며 파일제이다.

นนฺทสิกฺขาปทํ

난다 학습계

๑๖๖. ยา ปน ภิกฺขุนี สุคตจีวรปฺปมาณํ จีวรํ การาเปยฺย, อติเรกํ วา, เฉทนกํ ปาจิตฺติยํ. ตตฺริทํ สุคตสฺส สุคตจีวรปฺปมาณํ, ทีฆโส นว วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ฉ วิทตฺถิโย, อิทํ สุคตสฺส สุคตจีวรปฺปมาณนฺติ.

166. 어떤 비구니가 선서의 가사 규격과 같거나 그보다 큰 가사를 만들게 하면, 잘라내야 하며 파일제이다. 여기서 선서의 선서 가사 규격은 이러하다. 길이는 선서의 한 뼘으로 아홉 뼘이고, 너비는 여섯 뼘이다. 이것이 선서의 선서 가사 규격이다.

ธมฺมิกวคฺโค โสฬสโม.

담미카 품 제16.

อุทฺทิฏฺฐา โข, อยฺยาโย, ฉสฏฺฐิสตา ปาจิตฺติยา ธมฺมา. ตตฺถายฺยาโย, ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

자매들이여, 백예순여섯 가지 파일제 법을 낭송하였습니다. 이에 대해 자매들에게 묻습니다. "그대들은 이 일에 대해 청정한가?" 두 번째도 묻습니다. "그대들은 이 일에 대해 청정한가?" 세 번째도 묻습니다. "그대들은 이 일에 대해 청정한가?" 자매들이 이 일에 대해 청정하므로 침묵하는 것으로 알겠습니다. 이와 같이 수지하겠습니다.

ปาจิตฺติยา นิฏฺฐิตา.

파일제가 끝났다.

ปาฏิเทสนียา

파제사니

อิเม โข ปนายฺยาโย อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา

자매들이여, 이 여덟 가지 파제사니

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

법이 낭송에 포함됩니다.

สปฺปิวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

정제 버터를 구걸함에 관한 학습계

๑. ยา [Pg.73] ปน ภิกฺขุนี อคิลานา สปฺปึ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย, ปฏิเทเสตพฺพํ ตาย ภิกฺขุนิยา ‘‘คารยฺหํ, อยฺเย, ธมฺมํ อาปชฺชึ อสปฺปายํ ปาฏิเทสนียํ, ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ.

1. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 정제 버터를 구걸하여 먹으면, 그 비구니는 "자매여, 저는 비난받을 만하고 부적절하며 참회해야 할 법을 범했습니다. 그것을 참회합니다"라고 참회해야 한다.

เตลวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

기름을 구걸함에 관한 학습계

๒. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา เตลํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย…เป… ตํ ปฏิเทเสมีติ.

2. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 기름을 구걸하여 먹으면…(중략)…그것을 참회합니다라고 참회해야 한다.

มธุวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

꿀을 구걸함에 관한 학습계

๓. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา มธุํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย…เป… ตํ ปฏิเทเสมีติ.

3. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 꿀을 구걸하여 먹으면…(중략)…그것을 참회합니다라고 참회해야 한다.

ผาณิตวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

당밀을 구걸함에 관한 학습계

๔. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา ผาณิตํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย…เป… ตํ ปฏิเทเสมีติ.

4. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 당밀을 구걸하여 먹으면…(중략)…그것을 참회합니다라고 참회해야 한다.

มจฺฉวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

물고기를 구걸함에 관한 학습계

๕. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา มจฺฉํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย…เป… ตํ ปฏิเทเสมีติ.

5. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 물고기를 구걸하여 먹으면…(중략)…그것을 참회합니다라고 참회해야 한다.

มํสวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

고기를 구걸함에 관한 학습계

๖. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา มํสํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย…เป… ตํ ปฏิเทเสมีติ.

6. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 고기를 구걸하여 먹으면…(중략)…그것을 참회합니다라고 참회해야 한다.

ขีรวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

우유를 구걸함에 관한 학습계

๗. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา ขีรํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย…เป… ตํ ปฏิเทเสมีติ.

7. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 우유를 구걸하여 먹으면…(중략)…그것을 참회합니다라고 참회해야 한다.

ทธิวิญฺญาปนสิกฺขาปทํ

요구르트를 구걸함에 관한 학습계

๘. ยา ปน ภิกฺขุนี อคิลานา ทธึ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺย, ปฏิเทเสตพฺพํ ตาย ภิกฺขุนิยา ‘‘คารยฺหํ, อยฺเย, ธมฺมํ อาปชฺชึ อสปฺปายํ ปาฏิเทสนียํ, ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ.

8. 어떤 비구니가 병들지 않았음에도 요구르트를 구걸하여 먹으면, 그 비구니는 "자매여, 저는 비난받을 만하고 부적절하며 참회해야 할 법을 범했습니다. 그것을 참회합니다"라고 참회해야 한다.

อุทฺทิฏฺฐา [Pg.74] โข, อยฺยาโย, อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา ธมฺมา. ตตฺถายฺยาโย, ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

자매들이여, 여덟 가지 파제사니 법을 낭송하였습니다. 이에 대해 자매들에게 묻습니다. "그대들은 이 일에 대해 청정한가?" 두 번째도 묻습니다. "그대들은 이 일에 대해 청정한가?" 세 번째도 묻습니다. "그대들은 이 일에 대해 청정한가?" 자매들이 이 일에 대해 청정하므로 침묵하는 것으로 알겠습니다. 이와 같이 수지하겠습니다.

ปาฏิเทสนียา นิฏฺฐิตา.

파제사니가 끝났다.

เสขิยา

학습해야 할 법들(세키야)

อิเม โข ปนายฺยาโย, เสขิยา ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

자매들이여, 이제 이 학습해야 할 법들이 낭송을 위해 전해집니다.

ปริมณฺฑลสิกฺขาปทํ

단정함에 대한 학습계목

๑. ปริมณฺฑลํ นิวาเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

1. "단정하게 하의를 입으리라"는 학습을 해야 한다.

๒. ปริมณฺฑลํ ปารุปิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

2. "단정하게 가사를 걸치리라"는 학습을 해야 한다.

สุปฺปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทํ

잘 가림에 대한 학습계목

๓. สุปฺปฏิจฺฉนฺนา อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

3. "몸을 잘 가리고 마을로 들어가리라"는 학습을 해야 한다.

๔. สุปฺปฏิจฺฉนฺนา อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

4. "몸을 잘 가리고 마을에서 앉으리라"는 학습을 해야 한다.

สุสํวุตสิกฺขาปทํ

잘 단속함에 대한 학습계목

๕. สุสํวุตา อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

5. "몸을 잘 단속하고 마을로 들어가리라"는 학습을 해야 한다.

๖. สุสํวุตา อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

6. "몸을 잘 단속하고 마을에서 앉으리라"는 학습을 해야 한다.

โอกฺขิตฺตจกฺขุสิกฺขาปทํ

시선을 아래로 둠에 대한 학습계목

๗. โอกฺขิตฺตจกฺขุนี อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

7. "시선을 아래로 두고 마을로 들어가리라"는 학습을 해야 한다.

๘. โอกฺขิตฺตจกฺขุนี อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

8. "시선을 아래로 두고 마을에서 앉으리라"는 학습을 해야 한다.

อุกฺขิตฺตกสิกฺขาปทํ

옷을 걷어 올림에 대한 학습계목

๙. น อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

9. "옷을 걷어 올리지 않고 마을로 들어가리라"는 학습을 해야 한다.

๑๐. น อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

10. "옷을 걷어 올리지 않고 마을에서 앉으리라"는 학습을 해야 한다.

ปริมณฺฑลวคฺโค ปฐโม.

단정함의 장, 그 첫 번째.

อุชฺชคฺฆิกสิกฺขาปทํ

크게 웃음에 대한 학습계목

๑๑. น [Pg.75] อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

11. "크게 웃으며 마을로 들어가지 않으리라"는 학습을 해야 한다.

๑๒. น อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

12. "크게 웃으며 마을에서 앉지 않으리라"는 학습을 해야 한다.

อุจฺจสทฺทสิกฺขาปทํ

큰 소리에 대한 학습계목

๑๓. อปฺปสทฺทา อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

13. "작은 소리로 마을로 들어가리라"는 학습을 해야 한다.

๑๔. อปฺปสทฺทา อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

14. "작은 소리로 마을에서 앉으리라"는 학습을 해야 한다.

กายปฺปจาลกสิกฺขาปทํ

몸을 흔듦에 대한 학습계목

๑๕. น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

15. "몸을 흔들며 마을로 들어가지 않으리라"는 학습을 해야 한다.

๑๖. น กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

16. "몸을 흔들며 마을에서 앉지 않으리라"는 학습을 해야 한다.

พาหุปฺปจาลกสิกฺขาปทํ

팔을 흔듦에 대한 학습계목

๑๗. น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

17. "팔을 흔들며 마을로 들어가지 않으리라"는 학습을 해야 한다.

๑๘. น พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

18. "팔을 흔들며 마을에서 앉지 않으리라"는 학습을 해야 한다.

สีสปฺปจาลกสิกฺขาปทํ

머리를 흔드는 것에 대한 학습계율

๑๙. น สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

19. '마을 안에서 머리를 흔들며 가지 않으리라'고 학습해야 한다.

๒๐. น สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

20. '마을 안에서 머리를 흔들며 앉지 않으리라'고 학습해야 한다.

อุชฺชคฺฆิกวคฺโค ทุติโย.

크게 웃는 품, 두 번째.

ขมฺภกตสิกฺขาปทํ

허리에 손을 얹는 것에 대한 학습계율

๒๑. น ขมฺภกตา อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

21. '마을 안에서 허리에 손을 얹고 가지 않으리라'고 학습해야 한다.

๒๒. น ขมฺภกตา อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

22. '마을 안에서 허리에 손을 얹고 앉지 않으리라'고 학습해야 한다.

โอคุณฺฐิตสิกฺขาปทํ

머리를 감싸는 것에 대한 학습계율

๒๓. น โอคุณฺฐิตา อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

23. '마을 안에서 머리를 감싸고 가지 않으리라'고 학습해야 한다.

๒๔. น โอคุณฺฐิตา อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

24. '마을 안에서 머리를 감싸고 앉지 않으리라'고 학습해야 한다.

อุกฺกุฏิกสิกฺขาปทํ

웅크리고 걷는 것에 대한 학습계율

๒๕. น อุกฺกุฏิกาย อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

25. '마을 안에서 웅크리고 가지 않으리라'고 학습해야 한다.

ปลฺลตฺถิกสิกฺขาปทํ

무릎을 세우고 앉는 것에 대한 학습계율

๒๖. น [Pg.76] ปลฺลตฺถิกาย อนฺตรฆเร นิสีทิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

26. '마을 안에서 무릎을 세우고 앉지 않으리라'고 학습해야 한다.

สกฺกจฺจปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

정중하게 공양물을 받는 것에 대한 학습계율

๒๗. สกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

27. '정중하게 공양물을 받으리라'고 학습해야 한다.

ปตฺตสญฺญินีปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

발바루에 주의를 기울여 받는 것에 대한 학습계율

๒๘. ปตฺตสญฺญินี ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

28. '발바루에 주의를 기울여 공양물을 받으리라'고 학습해야 한다.

สมสูปกปฏิคฺคหณสิกฺขาปทํ

국물과 비율을 맞추어 받는 것에 대한 학습계율

๒๙. สมสูปกํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

29. '국물과 비율을 맞추어 공양물을 받으리라'고 학습해야 한다.

สมติตฺติกสิกฺขาปทํ

가장자리까지 가득 받음에 대한 학습계율

๓๐. สมติตฺติกํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

30. '발바루 가장자리까지 가득하게 공양물을 받으리라'고 학습해야 한다.

ขมฺภกตวคฺโค ตติโย.

허리에 손 얹는 품, 세 번째.

สกฺกจฺจภุญฺชนสิกฺขาปทํ

정중하게 먹는 것에 대한 학습계율

๓๑. สกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

31. '정중하게 공양물을 먹으리라'고 학습해야 한다.

ปตฺตสญฺญินีภุญฺชนสิกฺขาปทํ

발바루에 주의를 기울여 먹는 것에 대한 학습계율

๓๒. ปตฺตสญฺญินี ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

32. '발바루에 주의를 기울여 공양물을 먹으리라'고 학습해야 한다.

สปทานสิกฺขาปทํ

차례대로 먹는 것에 대한 학습계율

๓๓. สปทานํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

33. '차례대로 공양물을 먹으리라'고 학습해야 한다.

สมสูปกสิกฺขาปทํ

국물과 비율을 맞추어 먹는 것에 대한 학습계율

๓๔. สมสูปกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

34. '국을 고르게 섞어 공양물을 먹으리라'라고 학습해야 한다.

น ถูปกตสิกฺขาปทํ

산더미처럼 쌓는 것에 관한 학습계명

๓๕. น ถูปกโต โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

35. '산더미처럼 쌓은 꼭대기부터 눌러서 공양물을 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

โอทนปฺปฏิจฺฉาทนสิกฺขาปทํ

밥으로 덮는 것에 관한 학습계명

๓๖. น สูปํ วา พฺยญฺชนํ วา โอทเนน ปฏิจฺฉาเทสฺสามิ ภิยฺโยกมฺยตํ อุปาทายาติ สิกฺขา กรณียา.

36. '더 많이 얻으려는 욕심으로 국이나 반찬을 밥으로 덮지 않으리라'라고 학습해야 한다.

สูโปทนวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ

국과 밥을 요청하는 것에 관한 학습계명

๓๗. น [Pg.77] สูปํ วา โอทนํ วา อคิลานา อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

37. '병들지 않은 자가 자신을 위하여 국이나 밥을 요청하여 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

อุชฺฌานสญฺญินีสิกฺขาปทํ

헐뜯는 생각에 관한 학습계명

๓๘. น อุชฺฌานสญฺญินี ปเรสํ ปตฺตํ โอโลเกสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

38. '헐뜯는 생각으로 다른 사람의 발우를 살피지 않으리라'라고 학습해야 한다.

กพฬสิกฺขาปทํ

음식 덩어리에 관한 학습계명

๓๙. นาติมหนฺตํ กพฬํ กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

39. '너무 크지 않게 음식 덩어리를 만들리라'라고 학습해야 한다.

อาโลปสิกฺขาปทํ

한 입 분량에 관한 학습계명

๔๐. ปริมณฺฑลํ อาโลปํ กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

40. '둥글고 알맞게 한 입 분량으로 만들리라'라고 학습해야 한다.

สกฺกจฺจวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 정중함의 품.

อนาหฏสิกฺขาปทํ

가져오지 않은 것에 관한 학습계명

๔๑. น อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

41. '음식 덩어리를 가져오기도 전에 입을 벌리지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ภุญฺชมานสิกฺขาปทํ

먹는 중의 행동에 관한 학습계명

๔๒. น ภุญฺชมานา สพฺพหตฺถํ มุเข ปกฺขิปิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

42. '먹는 중에 손 전체를 입에 넣지 않으리라'라고 학습해야 한다.

สกพฬสิกฺขาปทํ

입안의 음식 덩어리에 관한 학습계명

๔๓. น สกพเฬน มุเขน พฺยาหริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

43. '입안에 음식 덩어리가 있는 채로 말하지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ปิณฺฑุกฺเขปกสิกฺขาปทํ

던져 넣는 것에 관한 학습계명

๔๔. น ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

44. '음식을 던져 넣으며 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

กพฬาวจฺเฉทกสิกฺขาปทํ

베어 무는 것에 관한 학습계명

๔๕. น กพฬาวจฺเฉทกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

45. '음식 덩어리를 베어 물며 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

อวคณฺฑการกสิกฺขาปทํ

볼을 불룩하게 하는 것에 관한 학습계명

๔๖. น อวคณฺฑการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

46. '볼을 불룩하게 하여 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

หตฺถนิทฺธุนกสิกฺขาปทํ

손을 흔드는 것에 관한 학습계명

๔๗. น หตฺถนิทฺธุนกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

47. '손을 흔들며 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

สิตฺถาวการกสิกฺขาปทํ

밥알을 흩뜨리는 것에 관한 학습계명

๔๘. น สิตฺถาวการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

48. '밥알을 흩뜨리며 먹지 않으리라'라고 학습해야 한다.

ชิวฺหานิจฺฉารกสิกฺขาปทํ

혀를 내미는 것에 관한 학습계목

๔๙. น [Pg.78] ชิวฺหานิจฺฉารกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

49. "혀를 내밀며 먹지 않으리라"라고 학습해야 한다.

จปุจปุการกสิกฺขาปทํ

쩝쩝 소리를 내는 것에 관한 학습계목

๕๐. น จปุจปุการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

50. "쩝쩝 소리를 내며 먹지 않으리라"라고 학습해야 한다.

กพฬวคฺโค ปญฺจโม.

밥덩이 품 제오.

สุรุสุรุการกสิกฺขาปทํ

후루룩 소리를 내는 것에 관한 학습계목

๕๑. น สุรุสุรุการกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

51. "후루룩 소리를 내며 먹지 않으리라"라고 학습해야 한다.

หตฺถนิลฺเลหกสิกฺขาปทํ

손을 핥는 것에 관한 학습계목

๕๒. น หตฺถนิลฺเลหกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

52. "손을 핥으며 먹지 않으리라"라고 학습해야 한다.

ปตฺตนิลฺเลหกสิกฺขาปทํ

발우를 핥는 것에 관한 학습계목

๕๓. น ปตฺตนิลฺเลหกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

53. "발우를 핥으며 먹지 않으리라"라고 학습해야 한다.

โอฏฺฐนิลฺเลหกสิกฺขาปทํ

입술을 핥는 것에 관한 학습계목

๕๔. น โอฏฺฐนิลฺเลหกํ ภุญฺชิสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

54. "입술을 핥으며 먹지 않으리라"라고 학습해야 한다.

สามิสสิกฺขาปทํ

음식이 묻은 손에 관한 학습계목

๕๕. น สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคเหสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

55. "음식이 묻은 손으로 물그릇을 받지 않으리라"라고 학습해야 한다.

สสิตฺถกสิกฺขาปทํ

밥알이 섞인 물에 관한 학습계목

๕๖. น สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

56. "밥알이 섞인 발우 씻은 물을 마을 안에 버리지 않으리라"라고 학습해야 한다.

ฉตฺตปาณิสิกฺขาปทํ

양산을 든 사람에 관한 학습계목

๕๗. น ฉตฺตปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

57. "병들지 않은 이가 양산을 손에 들고 있을 때 법을 설하지 않으리라"라고 학습해야 한다.

ทณฺฑปาณิสิกฺขาปทํ

지팡이를 든 사람에 관한 학습계목

๕๘. น ทณฺฑปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

58. "병들지 않은 이가 지팡이를 손에 들고 있을 때 법을 설하지 않으리라"라고 학습해야 한다.

สตฺถปาณิสิกฺขาปทํ

칼을 든 사람에 관한 학습계목

๕๙. น [Pg.79] สตฺถปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

59. "병들지 않은 이가 칼을 손에 들고 있을 때 법을 설하지 않으리라"라고 학습해야 한다.

อาวุธปาณิสิกฺขาปทํ

무기를 든 사람에 관한 학습계목

๖๐. น อาวุธปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

60. "병들지 않은 이가 무기를 손에 들고 있을 때 법을 설하지 않으리라"라고 학습해야 한다.

สุรุสุรุวคฺโค ฉฏฺโฐ.

후루룩 품 제육.

ปาทุกสิกฺขาปทํ

나막신을 신은 사람에 관한 학습계목

๖๑. น ปาทุการุฬฺหสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

61. "병들지 않은 이가 나막신을 신고 있을 때 법을 설하지 않으리라"라고 학습해야 한다.

อุปาหนสิกฺขาปทํ

가죽신을 신은 사람에 관한 학습계목

๖๒. น อุปาหนารุฬฺหสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

62. "병들지 않은 이가 가죽신을 신고 있을 때 법을 설하지 않으리라"라고 학습해야 한다.

ยานสิกฺขาปทํ

탈것에 관한 학습계율

๖๓. น ยานคตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

63. "탈것에 탄 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

สยนสิกฺขาปทํ

침상에 관한 학습계율

๖๔. น สยนคตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

64. "침상에 누운 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

ปลฺลตฺถิกสิกฺขาปทํ

무릎을 세우고 앉은 자세에 관한 학습계율

๖๕. น ปลฺลตฺถิกาย นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

65. "무릎을 세우고 앉은 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

เวฐิตสิกฺขาปทํ

머리를 감싼 것에 관한 학습계율

๖๖. น เวฐิตสีสสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

66. "머리를 감싼 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

โอคุณฺฐิตสิกฺขาปทํ

머리를 덮어쓴 것에 관한 학습계율

๖๗. น โอคุณฺฐิตสีสสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

67. "머리를 덮어쓴 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

ฉมาสิกฺขาปทํ

맨땅에 앉는 것에 관한 학습계율

๖๘. น [Pg.80] ฉมายํ นิสีทิตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

68. "맨땅에 앉아서, 자리에 앉은 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

นีจาสนสิกฺขาปทํ

낮은 자리에 앉는 것에 관한 학습계율

๖๙. น นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

69. "낮은 자리에 앉아서, 높은 자리에 앉은 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

ฐิตาสิกฺขาปทํ

서 있는 자세에 관한 학습계율

๗๐. น ฐิตา นิสินฺนสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

70. "서서, 앉아 있는 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

ปจฺฉโตคจฺฉนฺตีสิกฺขาปทํ

뒤에서 걷는 것에 관한 학습계율

๗๑. น ปจฺฉโต คจฺฉนฺตี ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

71. "뒤에서 걸어가며, 앞에서 걸어가는 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

อุปฺปเถนคจฺฉนฺตีสิกฺขาปทํ

길 아닌 곳으로 걷는 것에 관한 학습계율

๗๒. น อุปฺปเถน คจฺฉนฺตี ปเถน คจฺฉนฺตสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

72. "길 아닌 곳으로 걸어가며, 길로 걸어가는 병들지 않은 이에게 법을 설하지 않겠다"라고 학습해야 한다.

ฐิตาอุจฺจารสิกฺขาปทํ

서서 대소변을 보는 것에 관한 학습계율

๗๓. น ฐิตา อคิลานา อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

73. "병들지 않았는데 서서 대변이나 소변을 보지 않겠다"라고 학습해야 한다.

หริเตอุจฺจารสิกฺขาปทํ

푸른 풀 위의 대소변에 관한 학습계율

๗๔. น หริเต อคิลานา อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

74. "병들지 않았는데 푸른 풀 위에 대변이나 소변이나 침을 뱉지 않겠다"라고 학습해야 한다.

อุทเกอุจฺจารสิกฺขาปทํ

물속의 대소변에 관한 학습계율

๗๕. น อุทเก อคิลานา อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กริสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา.

75. "병들지 않았는데 물속에 대변이나 소변이나 침을 뱉지 않겠다"라고 학습해야 한다.

ปาทุกวคฺโค สตฺตโม.

신발 품인 일곱 번째 품이 끝났다.

อุทฺทิฏฺฐา โข, อยฺยาโย, เสขิยา ธมฺมา. ตตฺถายฺยาโย, ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

자매들이여, 이상의 학습계율(세키야)들을 다 설하였습니다. 그에 대해 자매들에게 묻습니다. '그대들은 이 계율들에 대해 청정한가?' 두 번째도 묻습니다. '그대들은 청정한가?' 세 번째도 묻습니다. '그대들은 청정한가?' 자매들은 이 계율들에 대해 청정하다. 그러므로 침묵하는 것이다. 나는 이와 같이 이것을 수지한다.

เสขิยา นิฏฺฐิตา.

학습계율이 끝났다.

อธิกรณสมถา

쟁사지식(분쟁을 가라앉히는 법들)

อิเม [Pg.81] โข ปนายฺยาโย, สตฺต อธิกรณสมถา

존자들이여, 여기 일곱 가지 쟁사(諍事)를 가라앉히는 법들이 있습니다.

ธมฺมา อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ.

이 법들이 암송(uddesa)에 포함됩니다.

อุปฺปนฺนุปฺปนฺนานํ อธิกรณานํ สมถาย วูปสมาย สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ.

발생한 쟁사들을 가라앉히고 진정시키기 위해 면전 비나야(sammukhāvinaya, 현전비니)를 적용해야 합니다.

สติวินโย ทาตพฺโพ.

기억 비나야(sativinaya, 억념비니)를 적용해야 합니다.

อมูฬฺหวินโย ทาตพฺโพ.

불치 비나야(amūḷhavinaya, 불치비니)를 적용해야 합니다.

ปฏิญฺญาย กาเรตพฺพํ.

자백(paṭiññā, 자언비니)에 따라 처리해야 합니다.

เยภุยฺยสิกา.

다수결(yebhuyyasikā, 다어비니)입니다.

ตสฺสปาปิยสิกา.

악행의 처벌(tassapāpiyasikā, 죄처비니)입니다.

ติณวตฺถารโกติ.

풀로 덮음(tiṇavatthāraka, 초어비니)입니다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย สตฺต อธิกรณสมถา ธมฺมา. ตตฺถายฺยาโย ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายฺยาโย, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามีติ.

존자들이여, 일곱 가지 쟁사를 가라앉히는 법이 암송되었습니다. 이에 대해 존자들께 묻습니다. '그대들은 여기서 청정한가?' 두 번째로 묻습니다. '그대들은 여기서 청정한가?' 세 번째로 묻습니다. '그대들은 여기서 청정한가?' 존자들이 여기서 청정하므로 침묵하고 계십니다. 저는 이와 같이 이해합니다.

อธิกรณสมถา นิฏฺฐิตา.

쟁사를 가라앉히는 법(Adhikaraṇasamatha)이 끝났습니다.

อุทฺทิฏฺฐํ โข อยฺยาโย นิทานํ,

존자들이여, 서론(nidāna)이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา อฏฺฐ ปาราชิกา ธมฺมา,

여덟 가지 파라지카(pārājika) 법이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา สตฺตรส สงฺฆาทิเสสา ธมฺมา,

열일곱 가지 상가디세사(saṅghādisesa) 법이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ธมฺมา,

서른 가지 니삿기야 파찟띠야(nissaggiya pācittiya) 법이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา ฉสฏฺฐิ สตา ปาจิตฺติยา ธมฺมา,

백육십육 가지 파찟띠야(pācittiya) 법이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา ธมฺมา,

여덟 가지 빠띠데사니야(pāṭidesanīya) 법이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา เสขิยา ธมฺมา,

세키야(sekhiya) 법들이 암송되었습니다.

อุทฺทิฏฺฐา สตฺต อธิกรณสมถา ธมฺมา, เอตฺตกํ ตสฺส ภควโต สุตฺตาคตํ สุตฺตปริยาปนฺนํ อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ, ตตฺถ สพฺพาเหว สมคฺคาหิ สมฺโมทมานาหิ อวิวทมานาหิ สิกฺขิตพฺพนฺติ.

일곱 가지 쟁사를 가라앉히는 법이 암송되었습니다. 이만큼이 그 세존의 경(sutta)에 들어있고 경에 포함된 것으로서, 보름마다 암송에 포함됩니다. 그에 대해 [비구니들] 모두가 화합하고 환희하며 논쟁하지 말고 공부해야 합니다.

วิตฺถารุทฺเทโส จตุตฺโถ.

네 번째 상세한 암송이 끝났습니다.

ภิกฺขุนิปาติโมกฺขํ นิฏฺฐิตํ.

비구니 파티목카가 끝났습니다.

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그분 복되신 분, 아라한, 정등각자께 절합니다.

กงฺขาวิตรณี-อฏฺฐกถา

캉카비타라니(Kaṅkhāvitaraṇī) 주석서

คนฺถารมฺภกถา

저술을 시작하는 말

พุทฺธํ [Pg.83] ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

วนฺทิตฺวา วนฺทนามาน, ปูชาสกฺการภาชนํ.

예배와 공경, 공양과 예경의 대상이신 부처님과 가르침과 승가에 대하여 지극히 맑은 마음으로 예배하고,

เถรวํสปฺปทีปานํ, ถิรานํ วินยกฺกเม;

ปุพฺพาจริยสีหานํ, นโม กตฺวา กตญฺชลี.

장로들의 전승을 밝히는 등불이시고 율(Vinaya)의 체계에 굳건하신 사자(師子)와 같은 옛 스승들께 합장하여 경배를 올린 뒤,

ปาโมกฺขํ อนวชฺชานํ, ธมฺมานํ ยํ มเหสินา;

มุขํ โมกฺขปฺปเวสาย, ปาติโมกฺขํ ปกาสิตํ.

위대한 성자께서 선포하신 것으로서, 허물없는 법들의 으뜸이며 해탈로 들어가는 문인 파티목카에 대하여,

สูรเตน นิวาเตน, สุจิสลฺเลขวุตฺตินา;

วินยาจารยุตฺเตน, โสณตฺเถเรน ยาจิโต.

온화하고 겸손하며 청정하고 검소한 삶을 사시며 율의 수행을 갖추신 소나(Soṇa) 장로의 요청을 받아,

ตตฺถ สญฺชาตกงฺขานํ, ภิกฺขูนํ ตสฺส วณฺณนํ;

กงฺขาวิตรณตฺถาย, ปริปุณฺณวินิจฺฉยํ.

그 파티목카에 대해 의심이 생긴 비구들이 의심을 극복하도록 돕기 위하여, 완벽한 판별을 갖춘 그 주석을,

มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ;

วตฺตยิสฺสามิ นาเมน, กงฺขาวิตรณึ สุภนฺติ.

마하위하라(Mahāvihāra) 거주자들의 전승 방식에 의지하여, ‘캉카비타라니(Kaṅkhāvitaraṇī)’라는 이름의 수승한 주석서를 설하리라.

นิทานวณฺณนา

니다나(서문)에 대한 해설

ตตฺถ [Pg.84] ปาติโมกฺขนฺติ ปอติโมกฺขํ อติปโมกฺขํ อติเสฏฺฐํ อติอุตฺตมนฺติ อตฺโถ. อิติ อิมินา วจนตฺเถน เอกวิธมฺปิ สีลคนฺถเภทโต ทุวิธํ โหติ. ตถา หิ ‘‘ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๖๙; ๓.๗๕; วิภ. ๕๐๘) จ ‘‘อาทิเมตํ มุขเมตํ ปมุขเมตํ กุสลานํ ธมฺมานํ, เตน วุจฺจติ ปาติโมกฺข’’นฺติ (มหาว. ๑๓๕) จ อาทีสุ สีลํ ปาติโมกฺขนฺติ วุจฺจติ, ‘‘อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺตี’’ติอาทีสุ (ปาจิ. ๑๔๗; อ. นิ. ๘.๕๒; ๑๐.๓๓) คนฺโถ ปาติโมกฺขนฺติ วุจฺจติ. ตตฺถ สีลํ โย นํ ปาติ รกฺขติ, ตํ โมกฺเขติ โมจยติ อาปายิกาทีหิ ทุกฺเขหิ, อตฺตานุวาทาทีหิ วา ภเยหีติ ปาติโมกฺขํ. คนฺโถ ปน ตสฺส ปาติโมกฺขสฺส โชตกตฺตา ปาติโมกฺขนฺติ วุจฺจติ. อาทิมฺหิ ปน วุตฺโต วจนตฺโถ อุภินฺนมฺปิ สาธารโณ โหติ.

거기에서 '파티목카(pātimokkha)'란 지극히 으뜸이며(atipamokkha), 지극히 수승하며(atiseṭṭha), 지극히 최상(atiuttama)이라는 뜻이다. 이와 같이 단어의 의미에 따라 한 가지이지만, 계(sīla)와 경전(gantha)의 구분에 따라 두 가지가 된다. 이와 같이 '파티목카의 단속으로 단속하며 머문다'라거나, '이것이 유익한 법들의 시작이며 입구이며 으뜸이다. 그러므로 파티목카라 불린다'라는 등의 구절에서는 계(sīla)를 파티목카라고 한다. '그의 두 파티목카가 상세하게 잘 전해졌다'라는 등의 구절에서는 경전(gantha)을 파티목카라고 한다. 거기에서 계는 그것을 수호하고(pāti) 보호하는 자를 악처 등의 고통이나 스스로를 비난함(attānuvāda) 등의 두려움으로부터 해방시키고(mokkheti) 벗어나게(moceti) 하므로 파티목카라 한다. 경전은 그 계 파티목카를 드러내는 것이기에 파티목카라 불린다. 처음에 말한 단어의 의미는 두 가지 모두에 공통된다.

ตตฺถายํ วณฺณนา สีลปาติโมกฺขสฺสาปิ ยุชฺชติ คนฺถปาติโมกฺขสฺสาปิ, คนฺเถ หิ วณฺณิเต ตสฺส อตฺโถ วณฺณิโตว โหติ. ตํ ปเนตํ คนฺถปาติโมกฺขํ ภิกฺขุปาติโมกฺขํ ภิกฺขุนิปาติโมกฺขนฺติ ทุวิธํ โหติ. ตตฺถ ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ’’ติอาทิกํ (มหาว. ๑๓๔) ปญฺจหิ อุทฺเทสปริจฺเฉเทหิ ววตฺถิตํ ภิกฺขุปาติโมกฺขํ, ‘‘สุณาตุ เม, อยฺเย, สงฺโฆ’’ติอาทิกํ จตูหิ อุทฺเทสปริจฺเฉเทหิ ววตฺถิตํ ภิกฺขุนิปาติโมกฺขํ. ตตฺถ ภิกฺขุปาติโมกฺเข ปญฺจ อุทฺเทสา นาม นิทานุทฺเทโส, ปาราชิกุทฺเทโส, สงฺฆาทิเสสุทฺเทโส, อนิยตุทฺเทโส, วิตฺถารุทฺเทโสติ. ตตฺถ นิทานุทฺเทโส ตาว ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ…เป… อาวิกตา หิสฺส ผาสุ โหติ, ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, ปริสุทฺเธตฺถายสฺมนฺโต, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ วตฺวา ‘‘อุทฺทิฏฺฐํ โข อายสฺมนฺโต นิทาน’’นฺติอาทินา นเยน อวเสเส สุเตน สาวิเต อุทฺทิฏฺโฐ โหติ. ปาราชิกุทฺเทสาทีนํ ปริจฺเฉทา นิทานสฺส อาทิโต ปฏฺฐาย ปาราชิกาทีนิ โอสาเปตฺวา โยเชตพฺพา. วิตฺถาโร วิตฺถาโรเยว[Pg.85]. ‘‘อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพ’’นฺติ (มหาว. ๑๕๐; ปริ. ๓๒๕) วจนโต ปน ปาราชิกุทฺเทสาทีสุ ยสฺมึ วิปฺปกเต อนฺตราโย อุปฺปชฺชติ, เตน สทฺธึ อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ. นิทานุทฺเทเส ปน อนิฏฺฐิเต สุเตน สาเวตพฺพํ นาม นตฺถิ. ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข ปน อนิยตุทฺเทโส ปริหายติ, เสสํ วุตฺตนยเมว. เอวเมเตสํ ปญฺจหิ เจว จตูหิ จ อุทฺเทสปริจฺเฉเทหิ ววตฺถิตานํ ทฺวินฺนมฺปิ ปาติโมกฺขานํ อยํ วณฺณนา ภวิสฺสติ. ยสฺมา ปเนตฺถ ภิกฺขุปาติโมกฺขํ ปฐมํ, ตสฺมา ตสฺส ตาว วณฺณนตฺถมิทํ วุจฺจติ.

여기에서 이 해설은 계 파티목카에도 적절하고 경전 파티목카에도 적절하니, 경전이 해설되면 그 의미인 계도 해설된 것이기 때문이다. 그런데 그 경전 파티목카는 비구 파티목카와 비구니 파티목카의 두 가지가 있다. 거기에서 '존자들이여, 승가는 내 말을 들으소서' 등으로 시작하여 다섯 가지 암송의 구분(uddesapariccheda)으로 규정된 것이 비구 파티목카이고, '자매들이여, 승가는 내 말을 들으소서' 등으로 시작하여 네 가지 암송의 구분으로 규정된 것이 비구니 파티목카이다. 거기에서 비구 파티목카의 다섯 가지 암송이란 니다나(서문) 암송, 바라지카 암송, 상가디세사 암송, 아니야타 암송, 상세 암송(vitthāruddesa)이다. 거기에서 니다나 암송은 우선 '존자들이여, 승가는 내 말을 들으소서... (중략) ... 이와 같이 이것을 지니겠습니다'라고 말한 뒤, '존자들이여, 니다나가 암송되었습니다'라는 등의 방식으로 나머지를 요약하여(sutena) 들려줌으로써 암송된 것이 된다. 바라지카 암송 등의 구분은 니다나의 처음부터 시작하여 바라지카 등을 마칠 때까지 연결해야 한다. 상세 암송은 말 그대로 상세한 것이다. 그러나 '나머지는 요약하여(sutena) 들려주어야 한다'는 말씀에 따라, 바라지카 암송 등에서 어느 암송이 끝나지 않았을 때 장애가 발생하면 그것과 함께 나머지를 요약하여 들려주어야 한다. 그러나 니다나 암송이 끝나지 않았을 때 요약하여 들려주는 법은 없다. 비구니 파티목카에서는 아니야타 암송이 생략되며, 나머지는 앞에서 말한 방식과 같다. 이와 같이 다섯 가지와 네 가지의 암송 구분으로 규정된 두 파티목카에 대해 이 해설이 이루어질 것이다. 그런데 여기에서 비구 파티목카가 첫 번째이므로, 우선 그것을 해설하기 위해 이것을 말한다.

‘‘สุณาตุ เม’’ติอาทีนํ, ปทานํ อตฺถนิจฺฉยํ;

ภิกฺขโว สีลสมฺปนฺนา, สิกฺขากามา สุณนฺตุ เมติ.

'내 말을 들으소서(suṇātu me)' 등으로 시작하는 구절들의 의미에 대한 결정을, 계를 구족하고 배움을 열망하는 비구들은 나의 가르침을 들으라.

เอตฺถ หิ สุณาตูติอิทํ สวนาณตฺติวจนํ. เมติ โย สาเวติ, ตสฺส อตฺตนิทฺเทสวจนํ. ภนฺเตติ สคารวสปฺปติสฺสวจนํ. สงฺโฆติ ปุคฺคลสมูหวจนํ. สพฺพเมว เจตํ ปาติโมกฺขุทฺเทสเกน ปฐมํ วตฺตพฺพวจนํ. ภควตา หิ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ อนุชานนฺเตน ราชคเห วุตฺตํ, ตสฺมา โย ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ, เตน สเจ สงฺฆตฺเถโร โหติ, ‘‘อาวุโส’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ นวกตโร โหติ, ปาฬิยํ (มหาว. ๑๓๔) อาคตนเยเนว ‘‘ภนฺเต’’ติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆตฺเถโร วา หิ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺย ‘‘เถราธิกํ ปาติโมกฺข’’นฺติวจนโต (มหาว. ๑๕๔), นวกตโร วา ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, โย ตตฺถ ภิกฺขุ พฺยตฺโต ปฏิพโล, ตสฺสาเธยฺยํ ปาติโมกฺข’’นฺติวจนโต (มหาว. ๑๕๕).

여기에서 '들으소서(suṇātū)'라는 것은 듣기를 권하는 말이다. '나의(me)'라는 것은 들려주는 자가 자신을 가리키는 말이다. '존자들이여(bhante)'라는 것은 공경과 존중을 담은 말이다. '승가(saṅgho)'라는 것은 인격체들의 무리를 가리키는 말이다. 이 모든 것은 파티목카를 암송하는 자가 처음에 해야 할 말이다. 세존께서 라자가하에서 파티목카 암송을 허용하시며 이 말씀을 하셨다. 그러므로 파티목카를 암송하는 자는 만약 승가의 장로라면 '벗들이여(āvuso)'라고 말해야 한다. 만약 더 연소한 자라면 빨리어에 전해진 방식대로 '존자들이여(bhante)'라고 말해야 한다. '파티목카는 장로에게 의지한다'는 말씀에 따라 승가의 장로가 파티목카를 암송할 수도 있고, '비구들이여, 거기에서 영리하고 유능한 비구에게 파티목카 암송을 맡기는 것을 허용한다'는 말씀에 따라 더 연소한 자가 암송할 수도 있기 때문이다.

‘‘สงฺโฆ’’ติอิมินา ปน ปเทน กิญฺจาปิ อวิเสสโต ปุคฺคลสมูโห วุตฺโต, อถ โข โส ทกฺขิเณยฺยสงฺโฆ, สมฺมุติสงฺโฆ จาติ ทุวิโธ โหติ. ตตฺถ ทกฺขิเณยฺยสงฺโฆติ อฏฺฐ อริยปุคฺคลสมูโห วุจฺจติ. สมฺมุติสงฺโฆติ อวิเสเสน ภิกฺขุสมูโห, โส อิธ อธิปฺเปโต. โส ปเนส กมฺมวเสน ปญฺจวิโธ (มหาว. ๓๘๘) โหติ – จตุวคฺโค ปญฺจวคฺโค ทสวคฺโค วีสติวคฺโค อติเรกวีสติวคฺโคติ. ตตฺถ จตุวคฺเคน ฐเปตฺวา อุปสมฺปทปวารณอพฺภานานิ สพฺพํ สงฺฆกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ. ปญฺจวคฺเคน ฐเปตฺวา มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ อุปสมฺปทญฺจ อพฺภานกมฺมญฺจ สพฺพํ สงฺฆกมฺมํ กาตุํ [Pg.86] วฏฺฏติ. ทสวคฺเคน อพฺภานกมฺมมตฺตํ ฐเปตฺวา สพฺพํ สงฺฆกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ. วีสติวคฺเคน น กิญฺจิ สงฺฆกมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ, ตถา อติเรกวีสติวคฺเคน.โส ปน จตุวคฺคาทินา สงฺเฆน กตฺตพฺพํ กมฺมํ อูนกตเรน กาตุํ น วฏฺฏติ, อติเรเกน ปน วฏฺฏตีติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺโต. อิมสฺมึ ปนตฺเถ จตุวคฺคํ อุปาทาย สพฺโพปิ สมฺมุติสงฺโฆ อธิปฺเปโต.

'승가(saṅgho)'라는 이 말은 비록 특별한 구별 없이 인격체들의 무리를 일컫지만, 그것은 보시받을 만한 승가(dakkhiṇeyyasaṅgha)와 세속적 승가(sammutisaṅgha)의 두 가지가 있다. 거기에서 보시받을 만한 승가는 여덟 종류의 성스러운 이들의 무리를 말한다. 세속적 승가는 구별 없이 비구들의 무리를 말하며, 여기서는 이것이 의도된 것이다. 그런데 이 세속적 승가는 갈마(kamma)에 따라 네 명의 모임(catuvagga), 다섯 명의 모임, 열 명의 모임, 스무 명의 모임, 스무 명 이상의 모임의 다섯 가지가 있다. 거기에서 네 명의 모임은 구족계, 자자(pavāraṇā), 아빠나(abbhāna, 복권) 갈마를 제외한 모든 승가의 갈마를 집행하기에 적합하다. 다섯 명의 모임은 변방 지역에서의 구족계와 아빠나 갈마를 제외한 모든 승가의 갈마를 집행하기에 적합하다. 열 명의 모임은 아빠나 갈마만을 제외한 모든 승가의 갈마를 집행하기에 적합하다. 스무 명의 모임은 어떤 승가의 갈마라도 집행하지 못할 것이 없으며, 스무 명 이상의 모임도 이와 같다. 그런데 네 명의 모임 등이 해야 할 갈마를 그보다 적은 수의 모임으로 집행하는 것은 적합하지 않으나, 그보다 더 많은 수로 집행하는 것은 적합하다는 것을 보여주기 위해 이것을 언급하였다. 이 문맥에서는 네 명의 모임을 시작으로 하는 모든 세속적 승가가 의도된 것이다.

อชฺชุโปสโถติ อชฺช อุโปสถทิวโส, เอเตน อนุโปสถทิวสํ ปฏิกฺขิปติ. ปนฺนรโสติ อิมินา อญฺญํ อุโปสถทิวสํ ปฏิกฺขิปติ. ทิวสวเสน หิ ตโย อุโปสถา จาตุทฺทสิโก ปนฺนรสิโก สามคฺคิอุโปสโถติ, เอวํ ตโย อุโปสถา วุตฺตา. ตตฺถ เหมนฺตคิมฺหวสฺสานานํ ติณฺณํ อุตูนํ ตติยสตฺตมปกฺเขสุ ทฺเว ทฺเว กตฺวา ฉ จาตุทฺทสิกา, อวเสสา อฏฺฐารส ปนฺนรสิกาติ เอวํ เอกสํวจฺฉเร จตุวีสติ อุโปสถา, อิทํ ตาว ปกติจาริตฺตํ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สกึ ปกฺขสฺส จาตุทฺทเส วา ปนฺนรเส วา ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตุ’’นฺติ (มหาว. ๑๓๖) วจนโต ปน ‘‘อาคนฺตุเกหิ อาวาสิกานํ อนุวตฺติตพฺพ’’นฺติอาทิวจนโต (มหาว. ๑๗๘) จ ตถารูปปจฺจเย สติ อญฺญสฺมิมฺปิ จาตุทฺทเส อุโปสถํ กาตุํ วฏฺฏติ. ปุริมวสฺสํวุฏฺฐานํ ปน ปุพฺพกตฺติกปุณฺณมา วา, เตสํเยว สเจ ภณฺฑนการเกหิ อุปทฺทุตา ปวารณํ ปจฺจุกฺกฑฺฒนฺติ, อถ ปุพฺพกตฺติกมาสสฺส กาฬปกฺขจาตุทฺทโส วา, ปจฺฉิมกตฺติกปุณฺณมา วา, ปจฺฉิมวสฺสํวุฏฺฐานญฺจ ปจฺฉิมกตฺติกปุณฺณมา เอวาติ อิเม ตโย ปวารณาทิวสาปิ โหนฺติ, อิทมฺปิ ปกติจาริตฺตเมว. ตถารูปปจฺจเย ปน สติ ทฺวินฺนํ กตฺติกปุณฺณมานํ ปุริเมสุ จาตุทฺทเสสุปิ ปวารณํ กาตุํ วฏฺฏติ. ยทา ปน โกสมฺพกกฺขนฺธเก (มหาว. ๔๕๑) อาคตนเยน ภินฺเน สงฺเฆ โอสาริเต ตสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ สงฺโฆ ตสฺส วตฺถุสฺส วูปสมาย สงฺฆสฺส สามคฺคึ กโรติ, ตทา ‘‘ตาวเทว อุโปสโถ กาตพฺโพ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตพฺพ’’นฺติ (มหาว. ๔๗๕) วจนโต ฐเปตฺวา จาตุทฺทสปนฺนรเส, อญฺโญปิ โย โกจิ ทิวโส สามคฺคิอุโปสถทิวโส นาม โหติ, ปุริมวสฺสํวุฏฺฐานํ ปน กตฺติกมาสพฺภนฺตเร อยเมว สามคฺคิปวารณาทิวโส นาม โหติ. อิติ อิเมสุ ตีสุ ทิวเสสุ ‘‘ปนฺนรโส’’ติอิมินา อญฺญํ อุโปสถทิวสํ ปฏิกฺขิปติ. ตสฺมา ยฺวายํ ‘‘อชฺชุโปสโถ’’ติวจเนน อนุโปสถทิวโส [Pg.87] ปฏิกฺขิตฺโต, ตสฺมึ อุโปสโถ น กาตพฺโพเยว. โย ปนายํ อญฺโญ อุโปสถทิวโส, ตสฺมึ อุโปสโถ กาตพฺโพ. กโรนฺเตน ปน สเจ จาตุทฺทสิโก โหติ, ‘‘อชฺชุโปสโถ จาตุทฺทโส’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ปนฺนรสิโก โหติ, ‘‘อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ สามคฺคิอุโปสโถ โหติ, ‘‘อชฺชุโปสโถ สามคฺคี’’ติ วตฺตพฺพํ.

'아주뽀사토(ajjuposathoti)'에서 '아자(ajja)'는 '오늘이 포살일이다'라는 뜻으로, 이 구절로써 포살일이 아닌 날을 제외합니다. '빤나라소(pannaraso)'라는 이 구절로는 15일 포살이 아닌 다른 포살일을 제외합니다. 실로 날짜의 기능에 따라 포살에는 14일 포살, 15일 포살, 화합(사막기) 포살의 세 종류가 있으며, 세존께서 이와 같이 세 가지 포살을 설하셨습니다. 그중 겨울, 여름, 우기인 세 계절의 세 번째와 일곱 번째 보름(pakkha)에 각각 두 번씩 하여 6회의 14일 포살이 있고, 나머지 18회는 15일 포살입니다. 이처럼 한 해에 24회의 포살이 있는 것이 우선적인 일반적 관례(pakaticāritta)입니다. 그러나 '비구들이여, 보름에 한 번, 14일 혹은 15일에 빠띠목카를 암송하는 것을 허용한다'는 말씀에 따라, 또한 '객 비구들은 거주 비구들의 뜻을 따라야 한다'는 등의 말씀에 따라, 그와 같은 합당한 사유가 있을 때는 다른 14일에도 포살을 하는 것이 적절합니다. 한편 전안거를 보낸 비구들에게는 첫 번째 까띠까 보름(백로월 보름)이거나, 혹은 그들이 분쟁을 일으키는 자들에게 괴롭힘을 당하여 자자(pavāraṇa)를 연기한다면 첫 번째 까띠까 달의 흑월 14일이거나, 혹은 두 번째 까띠까 보름이 됩니다. 그리고 후안거를 마친 이들에게는 오직 두 번째 까띠까 보름이 자자의 날이 됩니다. 이 세 날 역시 자자의 날들이며, 이것 또한 일반적인 관례입니다. 그러나 합당한 사유가 있을 때는 두 번의 까띠까 보름 이전의 14일들에도 자자를 행하는 것이 적절합니다. 한편 꼬삼비 건도(Kosambakakkhandhaka)에 전해지는 방식에 따라 승가가 분열되었다가, 그 (내쫓긴) 비구가 다시 받아들여져 승가가 그 사건을 가라앉히기 위해 화합을 이룰 때에는, '그 즉시 포살을 행하고 빠띠목카를 암송해야 한다'는 말씀에 따라 14일과 15일을 제외한 다른 어떤 날이라도 '화합 포살일'이라 불립니다. 또한 전안거를 보낸 이들에게 까띠까 달의 기간 이내라면 바로 이 화합한 날이 '화합 자자의 날'이라 불립니다. 이처럼 이 (14일, 15일, 화합일) 세 날 중에서 '빤나라소'라는 말은 15일 포살이 아닌 다른 포살일을 제외하는 것입니다. 그러므로 '아주뽀사토'라는 말로써 제외된 포살일 아닌 날에는 포살을 행해서는 안 됩니다. 그러나 그 외의 포살일에는 포살을 행해야 합니다. 행할 때 만약 14일 포살이라면 '오늘 포살은 14일 포살이다'라고 말해야 하고, 15일 포살이라면 '오늘 포살은 15일 포살이다'라고 말해야 하며, 화합 포살이라면 '오늘 포살은 화합 포살이다'라고 말해야 합니다.

ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลนฺติ เอตฺถ ปตฺโต กาโล อิมสฺส กมฺมสฺสาติ ปตฺตกาลํ, ปตฺตกาลเมว ปตฺตกลฺลํ. ตเทตํ อิธ จตูหิ องฺเคหิ สงฺคหิตํ. ยถาหุ อฏฺฐกถาจริยา –

'야디 상갓사 빳따깔랑(Yadi saṅghassa pattakallanti)'에서 '빳따깔랑'이란 이 갈마를 행할 때(kāla)가 도래했다(patto)는 뜻으로, 때가 도래한 것이 바로 '빳따깔라(pattakalla)'입니다. 그것은 여기 포살의 경우에서 네 가지 요소로 섭수됩니다. 주석서 스승들께서는 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘อุโปสโถ ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา,สภาคาปตฺติโย จ น วิชฺชนฺติ;

วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺติ,‘ปตฺตกลฺล’นฺติ วุจฺจตี’’ติ. (มหาว. อฏฺฐ. ๑๖๘);

"포살일이어야 하고, 갈마에 참여할 자격이 있는 비구들이 모여야 하며, 공통된 죄(sabhāgāpatti)가 존재하지 않아야 하고, 제외되어야 할 인물이 그 자리에 없어야 하니, 이를 '빳따깔라(때가 되었다)'라고 부른다."

ตตฺถ อุโปสโถติ ตีสุ อุโปสถทิวเสสุ อญฺญตรอุโปสถทิวโส. ตสฺมิญฺหิ สติ อิทํ สงฺฆสฺส อุโปสถกมฺมํ ปตฺตกลฺลํ นาม โหติ, นาสติ. ยถาห ‘‘น จ, ภิกฺขเว, อนุโปสเถ อุโปสโถ กาตพฺโพ, โย กเรยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๘๓).

그중 '포살일(uposatho)'이란 세 가지 포살일 중 어느 하나의 포살일을 말합니다. 실로 그날이 되어야만 승가의 이 포살 갈마는 '빳따깔라'라고 불리며, 그날이 아니면 성립되지 않습니다. 이에 대해 세존께서는 '비구들이여, 포살일이 아닌데 포살을 해서는 안 된다. 누구든 행하는 자는 돌길라 죄를 범하는 것이다'라고 말씀하셨습니다.

ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตาติ ยตฺตกา ภิกฺขู ตสฺส อุโปสถกมฺมสฺส ปตฺตา ยุตฺตา อนุรูปา, สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตฺตาโร ปกตตฺตา, เต จ โข หตฺถปาสํ อวิชหิตฺวา เอกสีมายํ ฐิตา.

'갈마에 참여할 자격이 있는 비구들(yāvatikā ca bhikkhū kammappattā)'이란 그 포살 갈마에 합당하고 적절한 자격을 갖춘 비구들이라는 뜻으로, 최소한의 수로는 네 명의 정상적인(pakatatta) 비구를 말하며, 그들은 한 구역(sīmā) 안에서 팔 길이(hatthapāsa)를 벗어나지 않고 머물러야 합니다.

สีมา จ นาเมสา พทฺธสีมา อพทฺธสีมาติ ทุวิธา โหติ. ตตฺถ เอกาทส วิปตฺติสีมาโย อติกฺกมิตฺวา ติวิธสมฺปตฺติยุตฺตา นิมิตฺเตน นิมิตฺตํ สมฺพนฺธิตฺวา สมฺมตา สีมา พทฺธสีมา นาม, ‘‘อติขุทฺทกา, อติมหตี, ขณฺฑนิมิตฺตา, ฉายานิมิตฺตา, อนิมิตฺตา, พหิสีเม ฐิตา สมฺมตา, นทิยา สมฺมตา, สมุทฺเท สมฺมตา, ชาตสฺสเร สมฺมตา, สีมาย สีมํ สมฺภินฺทนฺเตน สมฺมตา, สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺเตน สมฺมตา’’ติ อิมา หิ ‘‘เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺตี’’ติ (ปริ. ๔๘๖) วจนโต เอกาทส วิปตฺติสีมาโย นาม. ตตฺถ อติขุทฺทกา นาม ยตฺถ เอกวีสติ ภิกฺขู นิสีทิตุํ น สกฺโกนฺติ[Pg.88]. อติมหตี นาม ยา อนฺตมโส เกสคฺคมตฺเตนาปิ ติโยชนํ อติกฺกมิตฺวา สมฺมตา. ขณฺฑนิมิตฺตา นาม อฆฏิตนิมิตฺตา วุจฺจติ, ปุรตฺถิมาย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อนุกฺกเมเนว ทกฺขิณาย ปจฺฉิมาย อุตฺตราย ทิสาย กิตฺเตตฺวา ปุน ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปุพฺพกิตฺติตํ ปฏิกิตฺเตตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ, เอวํ อกฺขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. สเจ ปน อนุกฺกเมน อาหริตฺวา อุตฺตราย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตตฺเถว ฐเปติ, ขณฺฑนิมิตฺตา นาม โหติ. อปราปิ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม ยา อนิมิตฺตุปคํ ตจสารรุกฺขํ วา ขาณุกํ วา ปํสุปุญฺชวาลุกปุญฺชานํ วา อญฺญตรํ อนฺตรา เอกํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา. ฉายานิมิตฺตา นาม ปพฺพตจฺฉายาทีนํ ยํ กิญฺจิ ฉายํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา. อนิมิตฺตา นาม สพฺเพน สพฺพํ นิมิตฺตานิ อกิตฺเตตฺวา สมฺมตา. พหิสีเม ฐิตสมฺมตา นาม นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา นิมิตฺตานํ พหิฐิเตน สมฺมตา. นทิยา สมุทฺเท ชาตสฺสเร สมฺมตา นาม เอเตสุ นทิอาทีสุ สมฺมตา. สา หิ เอวํ สมฺมตาปิ ‘‘สพฺพา, ภิกฺขเว, นที อสีมา, สพฺโพ สมุทฺโท อสีโม, สพฺโพ ชาตสฺสโร อสีโม’’ติ (มหาว. ๑๔๗) วจนโต อสมฺมตาว โหติ. สีมาย สีมํ สมฺภินฺทนฺเตน สมฺมตา นาม อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ สมฺภินฺทนฺเตน สมฺมตา. สเจ หิ โปราณกสฺส วิหารสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อมฺโพ เจว ชมฺพู จาติ ทฺเว รุกฺขา อญฺญมญฺญํ สํสฏฺฐวิฏปา โหนฺติ, เตสุ อมฺพสฺส ปจฺฉิมทิสาภาเค ชมฺพู, วิหารสีมา จ ชมฺพุํ อนฺโต กตฺวา อมฺพํ กิตฺเตตฺวา พทฺธา โหติ, อถ ปจฺฉา ตสฺส วิหารสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย วิหาเร กเต สีมํ พนฺธนฺตา ภิกฺขู ตํ อมฺพํ อนฺโต กตฺวา ชมฺพุํ กิตฺเตตฺวา พนฺธนฺติ, สีมาย สีมํ สมฺภินฺนา โหติ. สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺเตน สมฺมตา นาม อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ อชฺโฌตฺถรนฺเตน สมฺมตา. สเจ หิ ปเรสํ พทฺธสีมํ สกลํ วา ตสฺสา ปเทสํ วา อนฺโต กตฺวา อตฺตโน สีมํ สมฺมนฺนติ, สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถริตา นาม โหติ. อิติ อิมา เอกาทส วิปตฺติสีมาโย อติกฺกมิตฺวา สมฺมตา.

계(sīmā)는 결계(baddhasīmā)와 불결계(abaddhasīmā)의 두 종류가 있다. 그중 11가지의 결함 있는 계(vipattisīmā)를 벗어나 세 가지 구족함(sampatti)을 갖추고, 표식(nimitta)과 표식을 연결하여 선포된 계를 결계(baddhasīmā)라 한다. “너무 작은 것, 너무 큰 것, 끊어진 표식, 그림자 표식, 표식 없음, 계 밖에서 선포된 것, 강에서의 선포, 바다에서의 선포, 자연 호수에서의 선포, 계와 계가 서로 섞인 것, 계가 계를 덮어버린 것”이라는 이 11가지 방식에 의해 “계에 관한 갈마들이 실패한다”는 (파리바라의) 말씀에 따라 이를 11가지 결함 있는 계라고 한다. 여기서 '너무 작은 것'이란 21명의 비구가 앉을 수 없는 곳을 말한다. '너무 큰 것'이란 최소한 머리카락 끝만큼이라도 3유순(yojana)을 초과하여 선포된 것을 말한다. '끊어진 표식'이란 연결되지 않은 표식을 말하는데, 동쪽 방향에서 표식을 부르고 순서대로 남쪽, 서쪽, 북쪽 방향에서 부른 뒤 다시 동쪽 방향에서 처음에 불렀던 표식을 다시 불러 확정해야 마땅하며, 이렇게 해야 '끊어지지 않은 표식'이 된다. 만약 순서대로 가져와 북쪽 방향에서 표식을 부르고 거기서 멈추면 '끊어진 표식'이라 한다. 또 다른 '끊어진 표식'이란 표식이 될 수 없는 껍질만 단단한 나무, 그루터기, 흙더미, 모래더미 중 어느 하나를 중간에 하나의 표식으로 삼아 선포된 것을 말한다. '그림자 표식'이란 산 그림자 등을 표식으로 삼아 선포된 것을 말한다. '표식 없음'이란 전혀 표식들을 부르지 않고 선포된 것을 말한다. '계 밖에서 선포된 것'이란 표식들을 부르고 나서 표식들의 밖에 서서 선포된 것을 말한다. '강, 바다, 자연 호수에서 선포된 것'이란 이러한 강 등에서 선포된 것을 말한다. 그것은 비록 그렇게 선포되었을지라도 “비구들이여, 모든 강은 계가 없고, 모든 바다는 계가 없으며, 모든 자연 호수는 계가 없다”는 말씀에 따라 선포되지 않은 것과 같다. '계와 계가 섞인 것'이란 자신의 계로 타인의 계를 섞으면서 선포된 것을 말한다. 만약 옛 사원의 동쪽 방향에 망고나무와 잠부나무 두 그루가 가지가 서로 엉켜 있는데, 그중 망고나무 서쪽 부분에 잠부나무가 있고, 사원 계가 잠부나무를 안으로 포함하고 망고나무를 표식으로 불러 결계되었다면, 그 후 그 사원 동쪽 방향에 사원을 짓고 계를 묶는 비구들이 그 망고나무를 안으로 포함하고 잠부나무를 표식으로 불러 묶는다면 계와 계가 섞인 것이 된다. '계가 계를 덮어버린 것'이란 자신의 계로 타인의 계를 덮으면서 선포된 것을 말한다. 만약 타인의 결계 전체나 그 일부를 안으로 포함하여 자신의 계를 선포하면 계가 계를 덮은 것이 된다. 이와 같이 11가지 결함 있는 계를 벗어나 선포된 것을 (결계라 한다).

ติวิธสมฺปตฺติยุตฺตาติ นิมิตฺตสมฺปตฺติยา ปริสาสมฺปตฺติยา กมฺมวาจาสมฺปตฺติยา จ ยุตฺตา. ตตฺถ นิมิตฺตสมฺปตฺติยา ยุตฺตา นาม ปพฺพตนิมิตฺตํ, ปาสาณนิมิตฺตํ, วนนิมิตฺตํ, รุกฺขนิมิตฺตํ, มคฺคนิมิตฺตํ, วมฺมิกนิมิตฺตํ, นทินิมิตฺตํ, อุทกนิมิตฺตนฺติ เอวํ วุตฺเตสุ อฏฺฐสุ นิมิตฺเตสุ ตสฺมึ ตสฺมึ ทิสาภาเค ยถาลทฺธานิ [Pg.89] นิมิตฺตุปคานิ นิมิตฺตานิ ‘‘ปุรตฺถิมาย ทิสาย กึ นิมิตฺตํ, ปพฺพโต, ภนฺเต, เอโส ปพฺพโต นิมิตฺต’’นฺติอาทินา นเยน สมฺมา กิตฺเตตฺวา สมฺมตา. ตตฺเรวํ สงฺเขปโต นิมิตฺตุปคตา เวทิตพฺพา – สุทฺธปํสุสุทฺธปาสาณอุภยมิสฺสกวเสน หิ ติวิโธปิ ปพฺพโต หตฺถิปฺปมาณโต ปฏฺฐาย อุทฺธํ นิมิตฺตุปโค, ตโต โอมกตโร น วฏฺฏติ. ปาสาณนิมิตฺเต อโยคุฬมฺปิ ปาสาณสงฺขเมว คจฺฉติ, ตสฺมา โย โกจิ ปาสาโณ อุกฺกํสวเสน หตฺถิปฺปมาณโต โอมกตรํ อาทึ กตฺวา เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน ทฺวตฺตึสปลคุฬปิณฺฑปริมาโณ นิมิตฺตุปโค, น ตโต ขุทฺทกตโร. ปิฏฺฐิปาสาโณ ปน อติมหนฺโตปิ วฏฺฏติ. วนนิมิตฺเต อนฺโตสาเรหิ วา อนฺโตสารมิสฺสเกหิ วา รุกฺเขหิ จตุปญฺจรุกฺขมตฺตมฺปิ วนํ นิมิตฺตุปคํ, ตโต อูนกตรํ น วฏฺฏติ. รุกฺโข ชีวนฺโตเยว อนฺโตสาโร ภูมิยํ ปติฏฺฐิโต, อนฺตมโส อุพฺเพธโต อฏฺฐงฺคุโล, ปริณาหโต สูจิทณฺฑกปฺปมาโณปิ นิมิตฺตุปโค, ตโต โอมกตโร น วฏฺฏติ. มคฺโค ชงฺฆมคฺโค วา โหตุ สกฏมคฺโค วา, โย วินิวิชฺฌิตฺวา ทฺเว ตีณิ คามเขตฺตานิ คจฺฉติ, ตาทิโส ชงฺฆสตฺถสกฏสตฺเถหิ วลญฺชิยมาโนเยว นิมิตฺตุปโค, อวลญฺชิโต น วฏฺฏติ. วมฺมิโก ปน เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน ตํทิวสํชาโต อฏฺฐงฺคุลุพฺเพโธ โควิสาณมตฺโตปิ วมฺมิโก นิมิตฺตุปโค, ตโต โอมกตโร น วฏฺฏติ. ยํ ปน อพทฺธสีมาลกฺขเณ นทึ วกฺขาม, สา นิมิตฺตุปคา, อญฺญา น วฏฺฏติ. อุทกํ ยํ อสนฺทมานํ อาวาฏโปกฺขรณีตฬากชาตสฺสรโลณิสมุทฺทาทีสุ ฐิตํ, ตํ อาทึ กตฺวา อนฺตมโส ตงฺขเณเยว ปถวิยํ ขณิเต อาวาฏเก ฆเฏหิ อาหริตฺวา ปูริตมฺปิ ยาว กมฺมวาจาปริโยสานา สณฺฐมานกํ นิมิตฺตุปคํ, อิตรํ สนฺทมานํ วา วุตฺตปริจฺเฉทกาลํ อติฏฺฐนฺตํ วา ภาชนคตํ วา น วฏฺฏตีติ.

세 가지 구족함을 갖춘 것이란 표식의 구족함(nimitta-sampatti), 회중의 구족함(parisa-sampatti), 갈마문의 구족함(kammavācā-sampatti)을 갖춘 것을 의미한다. 그중 표식의 구족함을 갖춘 것이란 산 표식, 돌 표식, 숲 표식, 나무 표식, 길 표식, 개미집 표식, 강 표식, 물 표식 등 설해진 여덟 가지 표식 중에서 각 방향에 따라 확보된, 표식에 적합한 것들에 대해 “동쪽 방향에 무슨 표식이 있는가? 스님, 저 산이 있습니다. 저 산이 표식입니다”라는 등의 방식으로 바르게 선포하여 지정된 계를 말한다. 거기서 요약된 표식의 적합성은 다음과 같이 알아야 한다. 순수한 흙산, 순수한 바위산, 또는 두 가지가 섞인 산의 구분과 상관없이 세 종류의 산 모두 코끼리 크기(약 7암마) 이상이면 표식에 적합하며, 그보다 작은 것은 적당하지 않다. 돌 표식에서는 쇠공이라도 돌의 범주에 들어간다. 그러므로 어떤 돌이든 최대 코끼리 크기에서부터 최소한으로 32팔라(pala) 무게의 설탕 덩어리 크기 이상이면 표식에 적합하며, 그보다 작은 것은 안 된다. 판석(넓은 바위)은 매우 크더라도 적당하다. 숲 표식은 속이 단단한 나무나 단단한 나무가 섞인 나무들로 이루어진 4~5그루 정도의 숲이면 표식에 적합하며, 그보다 적은 것은 안 된다. 나무는 살아있고 속이 단단하며 땅에 뿌리 박힌 것이어야 하며, 최소 높이가 8인치이고 굵기가 필기구(stylus) 정도만 되어도 표식에 적합하며, 그보다 못한 것은 안 된다. 길은 보행자 길이나 수레 길이나 상관없이 두세 마을의 경계를 관통하는 것으로서, 보행자나 수레 부대들이 실제로 이용하는 길이어야 표식에 적합하며, 이용되지 않는 길은 안 된다. 개미집은 최소한 그날 생긴 것이라도 높이가 8인치이며 소 뿔 정도의 크기면 표식에 적합하고, 그보다 작은 것은 안 된다. 불결계의 특징에서 설명할 그 강이 표식에 적합하며, 다른 강은 안 된다. 물은 구덩이, 연못, 저수지, 자연 호수, 소금 바다 등에 고여 있는 것을 비롯하여, 최소한 그 순간에 땅에 판 구덩이에 항아리로 길어다 채운 물이라도 갈마가 끝날 때까지 유지되는 것이면 표식에 적합하다. 그 외에 흐르는 물이나 규정된 시간(갈마 종료 시)까지 유지되지 않는 것, 용기에 담긴 물은 적당하지 않다.

ปริสาสมฺปตฺติยา ยุตฺตา นาม สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตูหิ ภิกฺขูหิ สนฺนิปติตฺวา ยาวติกา ตสฺมึ คามเขตฺเต พทฺธสีมํ วา นทิสมุทฺทชาตสฺสเร วา อโนกฺกมิตฺวา ฐิตา ภิกฺขู, เต สพฺเพ หตฺถปาเส วา กตฺวา ฉนฺทํ วา อาหริตฺวา สมฺมตา.

회중의 구족함을 갖춘 것이란 최소한의 수치로 4명의 비구가 운집하여, 그 마을 구역(gāmakhetta) 내에서 결계나 강, 바다, 자연 호수 등에 들어가지 않고 머무는 모든 비구들을 한 팔 간격(hatthapāsa) 안에 있게 하거나 혹은 그들의 동의(chanda)를 가져와서 선포된 계를 말한다.

กมฺมวาจาสมฺปตฺติยา [Pg.90] ยุตฺตา นาม ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยาวตา สมนฺตา นิมิตฺตา กิตฺติตา’’ติอาทินา (มหาว. ๑๓๙) นเยน วุตฺตาย ปริสุทฺธาย ญตฺติทุติยกมฺมวาจาย สมฺมตา. เอวํ เอกาทส วิปตฺติสีมาโย อติกฺกมิตฺวา ติวิธสมฺปตฺติยุตฺตา นิมิตฺเตน นิมิตฺตํ สมฺพนฺธิตฺวา สมฺมตา สีมา ‘‘พทฺธสีมา’’ติ เวทิตพฺพา. ขณฺฑสีมา สมานสํวาสสีมา อวิปฺปวาสสีมาติ ตสฺสาเยว ปเภโท.

'갈마의 성취(kammavācāsampatti)'를 갖추었다는 것은 "대덕이시여, 승가는 내 말을 들으소서. 사방의 표식들이 선포된 만큼..." 등(대품 139)의 방식으로 설해진 청정한 백이갈마(ñattidutiya-kammavācā)로써 지정된 것을 말한다. 이와 같이 열한 가지 결함 있는 계(sīmā)를 벗어나 세 가지 성취를 갖추고, 표식과 표식을 연결하여 지정된 계를 '결계(baddhasīmā)'라고 알아야 한다. 간다 계(khaṇḍasīmā), 동일 거주 계(samānasaṃvāsasīmā), 불이리 계(avippavāsasīmā)는 바로 이 결계의 분류들이다.

อพทฺธสีมา ปน คามสีมา, สตฺตพฺภนฺตรสีมา, อุทกุกฺเขปสีมาติ ติวิธา. ตตฺถ ยาวตา เอกํ คามกฺเขตฺตํ, อยํ คามสีมา นาม. อคามเก อรญฺเญ สมนฺตา สตฺตพฺภนฺตรา สตฺตพฺภนฺตรสีมา นาม. ตตฺถ อคามกํ นาม อรญฺญํ วิญฺฌาฏวิอาทีสุ วา สมุทฺทมชฺเฌ วา มจฺฉพนฺธานํ อคมนปเถสุ ทีปเกสุ ลพฺภติ. สมนฺตา สตฺตพฺภนฺตราติ มชฺเฌ ฐิตานํ สพฺพทิสาสุ สตฺตพฺภนฺตรา วินิพฺเพเธน จุทฺทส โหนฺติ. ตตฺถ เอกํ อพฺภนฺตรํ อฏฺฐวีสติหตฺถปฺปมาณํ โหติ, อยญฺจ สีมา ปริสาวเสน วฑฺฒติ, ตสฺมา สมนฺตา ปริสาปริยนฺตโต ปฏฺฐาย อพฺภนฺตรปริจฺเฉโท กาตพฺโพ. สเจ ปน ทฺเว สงฺฆา วิสุํ อุโปสถํ กโรนฺติ, ทฺวินฺนํ สตฺตพฺภนฺตรานํ อนฺตเร อญฺญเมกํ สตฺตพฺภนฺตรํ อุปจารตฺถาย ฐเปตพฺพํ. ยา ปเนสา ‘‘สพฺพา, ภิกฺขเว, นที อสีมา’’ติอาทินา (มหาว. ๑๔๗) นเยน นทิอาทีนํ สีมภาวํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุน ‘‘นทิยา วา, ภิกฺขเว, สมุทฺเท วา ชาตสฺสเร วา ยํ มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส สมนฺตา อุทกุกฺเขปา, อยํ ตตฺถ สมานสํวาสา เอกูโปสถา’’ติ วุตฺตา อยํ อุทกุกฺเขปสีมา นาม. ตตฺถ ยสฺสา ธมฺมิกานํ ราชูนํ กาเล อนฺวฑฺฒมาสํ อนุทสาหํ อนุปญฺจาหํ อนติกฺกมิตฺวา เทเว วสฺสนฺเต วลาหเกสุ วิคตมตฺเตสุ โสตํ ปจฺฉิชฺชติ, อยํ นทิสงฺขฺยํ น คจฺฉติ. ยสฺสา ปน อีทิเส สุวุฏฺฐิกาเล วสฺสานสฺส จตุมาเส โสตํ น ปจฺฉิชฺชติ, ยตฺถ ติตฺเถน วา อติตฺเถน วา สิกฺขากรณีเย อาคตลกฺขเณน ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อนฺตรวาสกํ อนุกฺขิปิตฺวา อุตฺตรนฺติยา ภิกฺขุนิยา เอกทฺวงฺคุลมตฺตมฺปิ อนฺตรวาสโก เตมิยติ, อยํ สมุทฺทํ วา ปวิสตุ ตฬากํ วา, ปภวโต ปฏฺฐาย นที นาม. สมุทฺโท ปากโฏเยว. โย ปน เกนจิ ขณิตฺวา อกโต สยํชาโต โสพฺโภ สมนฺตโต อาคเตน อุทเกน [Pg.91] ปูริโต ติฏฺฐติ, ยตฺถ นทิยํ วุตฺตปฺปกาเร วสฺสกาเล อุทกํ สนฺติฏฺฐติ, อยํ ชาตสฺสโร นาม. โยปิ นทึ วา สมุทฺทํ วา ภินฺทิตฺวา นิกฺขนฺตอุทเกน ขโต โสพฺโภ เอตํ ลกฺขณํ ปาปุณาติ, อยมฺปิ ชาตสฺสโรเยว.

한편 비결계(abaddhasīmā)는 마을 계(gāmasīmā), 7아반타라 계(sattabbhantarasīmā), 수중 계(udakukkhepasīmā)의 세 종류가 있다. 그중 한 마을의 영역만큼이 '마을 계'이다. 마을이 없는 숲에서 사방으로 7아반타라(abbhantara) 거리가 '7아반타라 계'이다. 여기서 마을이 없는 숲이란 빈자(Viñjha) 숲 등이나, 어부들이 오갈 수 없는 바다 한가운데의 섬들을 말한다. '사방 7아반타라'란 중심에 선 비구들로부터 모든 방향으로 7아반타라씩이며, 관통하면 14아반타라가 된다. 여기서 1아반타라는 28팔꿈치(hattha) 길이이다. 이 계는 대중의 규모에 따라 확장되므로, 사방으로 대중의 끝에서부터 아반타라의 범위를 정해야 한다. 만약 두 승가가 따로 포살을 한다면, 두 7아반타라 계 사이에 근접지(upacāra)를 위해 또 하나의 아반타라를 비워두어야 한다. 그리고 "비구들이여, 모든 강은 계가 아니다"라는 등(대품 147)의 방식으로 강 등의 결계성(sīmabhāva)을 부인하신 뒤, 다시 "비구들이여, 강이나 바다나 자연 호수에서 보통 사람이 사방으로 물을 던지는 거리만큼, 그곳은 동일 거주이며 동일 포살이다"라고 설하신 것이 바로 '수중 계'이다. 그중 의로운 왕들의 시대에 보름, 열흘, 혹은 닷새를 넘기지 않고 비가 내려 구름이 걷힌 뒤에도 물의 흐름이 끊긴다면, 그것은 강의 수치에 포함되지 않는다. 그러나 이와 같이 비가 충분히 내리는 시기에 우기 4개월 동안 흐름이 끊기지 않는 것, 즉 나루터이든 아니든 세키야(Sekhiya)의 법식에 따라 세 부위(timaṇḍala, 양 무릎과 배꼽)를 가리고 하의(antaravāsaka)를 들어 올리지 않은 채 건너는 비구니의 하의가 손가락 한두 마디 정도라도 젖게 되는 것이라면, 그것이 바다로 흘러들든 연못으로 흘러들든 발원지부터 '강'이라 부른다. 바다는 명백한 것이고, 누군가 파서 만든 것이 아니라 스스로 생긴 웅덩이에 사방에서 흘러든 물이 가득 차 있는 것으로서, 강에서 언급한 방식과 같이 우기에 물이 고여 있는 것을 '자연 호수(jātassara)'라 한다. 강이나 바다를 뚫고 나온 물로 생긴 웅덩이가 이러한 특징을 갖춘다면 이 또한 자연 호수일 뿐이다.

ยํ มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส สมนฺตา อุทกุกฺเขปาติ ยํ ฐานํ ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส สมนฺตโต อุทกุกฺเขเปน ปริจฺฉินฺนํ, ตตฺถ ยถา อกฺขธุตฺตา ทารุคุฬํ ขิปนฺติ, เอวํ อุทกํ วา วาลุกํ วา หตฺเถน คเหตฺวา มชฺฌิเมน ปุริเสน สพฺพถาเมน ขิปิตพฺพํ, ตตฺถ ยตฺถ เอวํ ขิตฺตํ อุทกํ วา วาลุกํ วา ปตติ, อยํ อุทกุกฺเขโป นาม.

'보통 사람이 사방으로 물을 던지는 거리'란 보통의 힘을 가진 사람이 사방으로 물을 던져 구획되는 장소를 말한다. 도박꾼들이 나무 공을 던지듯이, 보통의 사람이 손으로 물이나 모래를 움켜쥐고 전력을 다해 던져야 한다. 그렇게 던져진 물이나 모래가 떨어지는 곳까지가 '수중 던지기(udakukkhepa)'라고 불린다.

อยํ ตตฺถ สมานสํวาสา เอกูโปสถาติ อยํ เตสุ นทิอาทีสุ อุทกุกฺเขปปริจฺฉินฺนา สีมา สมานสํวาสา เจว เอกูโปสถา จ, อยํ ปน เอเตสํ นทิอาทีนํ อนฺโตเยว ลพฺภติ, น พหิ. ตสฺมา นทิยา วา ชาตสฺสเร วา ยตฺตกํ ปเทสํ ปกติวสฺสกาเล จตูสุ มาเสสุ อุทกํ โอตฺถรติ, สมุทฺเท ยสฺมึ ปเทเส ปกติวีจิโย โอตฺถริตฺวา สณฺฐหนฺติ, ตโต ปฏฺฐาย กปฺปิยภูมิ, ตตฺถ ฐตฺวา อุโปสถาทิกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ. ทุพฺพุฏฺฐิกาเล วา คิมฺเห วา นทิชาตสฺสเรสุ สุกฺเขสุปิ สา เอว กปฺปิยภูมิ, สเจ ปน สุกฺเข ชาตสฺสเร วาปึ วา ขณนฺติ, วปฺปํ วา กโรนฺติ, ตํ ฐานํ คามกฺเขตฺตํ โหติ. ยา ปเนสา ‘‘กปฺปิยภูมี’’ติ วุตฺตา, ตโต พหิ อุทกุกฺเขปสีมา น คจฺฉติ, อนฺโตเยว คจฺฉติ, ตสฺมา เตสํ อนฺโต ปริสาปริยนฺตโต ปฏฺฐาย สมนฺตา อุทกุกฺเขปปริจฺเฉโท กาตพฺโพ. สเจ ปน ทฺเว สงฺฆา วิสุํ วิสุํ อุโปสถาทิกมฺมํ กโรนฺติ, ทฺวินฺนํ อุทกุกฺเขปานํ อนฺตเร อญฺโญ เอโก อุทกุกฺเขโป อุปจารตฺถาย ฐเปตพฺโพ. อยญฺหิ สตฺตพฺภนฺตรสีมา จ อุทกุกฺเขปสีมา จ ภิกฺขูนํ ฐิโตกาสโต ปฏฺฐาย ลพฺภติ. ปริจฺเฉทพฺภนฺตเร หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐิโตปิ ปริจฺเฉทโต พหิ อญฺญํ ตตฺตกํเยว ปริจฺเฉทํ อนติกฺกมิตฺวา ฐิโตปิ กมฺมํ โกเปติ, อิทํ สพฺพอฏฺฐกถาสุ (มหาว. อฏฺฐ. ๑๔๗) สนฺนิฏฺฐานํ. เอวํ อพทฺธสีมา เวทิตพฺพา. อิติ อิมํ พทฺธสีมาพทฺธสีมาวเสน ทุวิธํ สีมํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ ‘‘เต จ โข หตฺถปาสํ อวิชหิตฺวา เอกสีมายํ ฐิตา’’ติ. เตสุ หิ จตูสุ ภิกฺขูสุ เอกสีมายํ หตฺถปาสํ อวิชหิตฺวา ฐิเตสฺเวเวตํ [Pg.92] สงฺฆสฺส อุโปสถกมฺมํ ปตฺตกลฺลํ นาม โหติ, น อิตรถา. ยถาห ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, จตุนฺนํ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตุ’’นฺติ (มหาว. ๑๖๘).

"그곳은 동일 거주이며 동일 포살이다"라는 것은 강 등의 장소에서 수중 던지기로 구획된 이 계가 동일 거주지이자 동일 포살 구역이라는 의미이다. 그러나 이것은 강 등의 내부에서만 성립하고 외부에서는 성립하지 않는다. 그러므로 강이나 자연 호수에서 정상적인 우기 4개월 동안 물이 덮이는 영역, 바다에서 정상적인 파도가 밀려와 머무는 지점부터가 '적합한 지면(kappiyabhūmi)'이며, 그곳에 서서 포살 등의 갈마를 행하는 것이 타당하다. 가뭄이나 여름철에 강이나 자연 호수가 마르더라도 그 지면이 바로 적합한 지면이다. 그러나 마른 호수에 저수지를 파거나 농사를 짓는다면 그 장소는 마을의 영역(gāmakkhetta)이 된다. '적합한 지면'이라고 불리는 곳으로부터 그 밖으로 수중 계는 확장되지 않으며 안쪽으로만 확장된다. 따라서 그 안에서 대중의 끝에서부터 시작하여 사방으로 수중 던지기 범위를 정해야 한다. 만약 두 승가가 각각 따로 포살 등의 갈마를 행한다면, 두 수중 계 사이에 근접지(upacāra)를 위해 또 하나의 수중 던지기 거리를 비워두어야 한다. 참으로 이 7아반타라 계와 수중 계는 비구들이 서 있는 장소로부터 얻어지기 때문이다. 구획된 범위 안에서 팔 닿는 거리(hatthapāsa)를 벗어나 서 있거나, 구획된 범위 밖이라도 그만큼의 거리(1개 범위)를 넘지 않고 서 있는 자는 갈마를 무효로 만든다. 이것이 모든 주석서(대품 주석 147)의 결론이다. 이와 같이 비결계를 알아야 한다. 이와 같이 결계와 비결계의 두 종류 계와 관련하여 "그들은 팔 닿는 거리를 벗어나지 않고 한 계 안에 머문다"라고 말한 것이다. 네 명의 비구가 한 계 안에서 팔 닿는 거리를 벗어나지 않고 머물 때에만 승가의 그 포살 갈마는 이른바 '여법한 성취(pattakalla)'가 되며, 그렇지 않으면 성취되지 않는다. 세존께서 "비구들이여, 네 명에게 계목을 암송하도록 허락한다"(대품 168)라고 말씀하신 바와 같다.

สภาคาปตฺติโย จ น วิชฺชนฺตีติ เอตฺถ ยํ สพฺโพ สงฺโฆ วิกาลโภชนาทินา สภาควตฺถุนา ลหุกาปตฺตึ อาปชฺชติ, เอวรูปา วตฺถุสภาคา ‘‘สภาคา’’ติ วุจฺจติ, วิกาลโภชนปจฺจยา อาปนฺนํ ปน อาปตฺติสภาคํ อนติริตฺตโภชนปจฺจยา อาปนฺนสฺส สนฺติเก เทเสตุํ วฏฺฏติ. สภาคาปตฺติยา ปน สติ เตหิ ภิกฺขูหิ เอโก ภิกฺขุ สามนฺตา อาวาสา สชฺชุกํ ปาเหตพฺโพ ‘‘คจฺฉาวุโส, ตํ อาปตฺตึ ปฏิกริตฺวา อาคจฺฉ, มยํ เต สนฺติเก อาปตฺตึ ปฏิกริสฺสามา’’ติ, เอวญฺเจตํ ลเภถ, อิจฺเจตํ กุสลํ, โน เจ ลเภถ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อยํ สพฺโพ สงฺโฆ สภาคํ อาปตฺตึ อาปนฺโน, ยทา อญฺญํ ภิกฺขุํ สุทฺธํ อนาปตฺติกํ ปสฺสิสฺสติ, ตทา ตสฺส สนฺติเก ตํ อาปตฺตึ ปฏิกริสฺสตี’’ติ (มหาว. ๑๗๑) วตฺวา อุโปสโถ กาตพฺโพ. สเจ ปน เวมติโก โหติ, ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อยํ สพฺโพ สงฺโฆ สภาคาย อาปตฺติยา เวมติโก, ยทา นิพฺเพมติโก ภวิสฺสติ, ตทา ตํ อาปตฺตึ ปฏิกริสฺสตี’’ติ วตฺวา อุโปสโถ กาตพฺโพ. สเจ ปเนตฺถ โกจิ ตํ สภาคํ อาปตฺตึ เทเสตุํ วฏฺฏตีติ มญฺญมาโน เอกสฺส สนฺติเก เทเสติ, เทสิตา สุเทสิตาว. อญฺญํ ปน เทสนาปจฺจยา เทสโก, ปฏิคฺคหณปจฺจยา ปฏิคฺคาหโก จาติ อุโภปิ ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺติ, ตํ นานาวตฺถุกํ โหติ, ตสฺมา อญฺญมญฺญํ เทเสตพฺพํ. เอตฺตาวตา เต ทฺเว นิราปตฺติกา โหนฺติ, เตสํ สนฺติเก เสเสหิ สภาคาปตฺติโย เทเสตพฺพา วา อาโรเจตพฺพา วา. สเจ เต เอวํ อกตฺวา อุโปสถํ กโรนฺติ, ‘‘ปาริสุทฺธึ อายสฺมนฺโต อาโรเจถา’’ติอาทินา (มหาว. ๑๓๔) นเยน สาปตฺติกสฺส อุโปสถกรเณ ปญฺญตฺตํ ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺติ. สเจ สพฺโพ สงฺโฆ สภาคาปตฺติยา สติ วุตฺตวิธึ อกตฺวา อุโปสถํ กโรติ, วุตฺตนเยเนว สพฺโพ สงฺโฆ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ตสฺมา สภาคาปตฺติยา สติ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ [Pg.93] นาม น โหติ, เตน วุตฺตํ ‘‘สภาคาปตฺติโย จ น วิชฺชนฺตี’’ติ. เอตาสุ หิ สภาคาปตฺตีสุ อวิชฺชมานาสุ วิสภาคาปตฺตีสุ วิชฺชมานาสุปิ ปตฺตกลฺลํ โหติเยว.

‘동종의 아빳띠(sabhāgāpatti)가 존재하지 않는다’는 것과 관련하여, 만약 온 승가가 비시식(vikālabhojana) 등으로 인해 동종의 근거(vatthu)로 가벼운 아빳띠를 범했다면, 이와 같이 근거가 같은 것을 ‘동종(sabhāga)’이라 부른다. 그러나 비시식을 원인으로 아빳띠를 범한 자는 음식을 남겨두지 않고 먹음(anatiritta-bhojana)을 원인으로 아빳띠를 범한 자의 처소에서 고백하는 것이 타당하다. 한편 동종의 아빳띠가 있을 때, 그 비구들은 한 비구를 인근 사찰로 즉시 보내어 ‘도반이여, 가서 그 아빳띠를 치유하고 돌아오십시오. 우리는 당신의 처소에서 아빳띠를 치유하겠습니다’라고 해야 한다. 이와 같이 할 수 있다면 그것은 좋은 일이다. 만약 그렇게 할 수 없다면, 지혜롭고 유능한 비구가 승가에 ‘대덕들이시여, 승가는 제 말을 들으십시오. 이 온 승가는 동종의 아빳띠를 범했습니다. 다른 청정하고 아빳띠가 없는 비구를 보게 될 때, 그 처소에서 그 아빳띠를 치유할 것입니다’라고 고지한 후 우뽀사타를 행해야 한다. 만약 의심이 있다면 ‘대덕들이시여, 승가는 제 말을 들으십시오. 이 온 승가는 동종의 아빳띠에 대해 의심이 있습니다. 의심이 없어질 때 그 아빳띠를 치유할 것입니다’라고 말하고 우뽀사타를 행해야 한다. 만약 여기서 누군가가 그 동종의 아빳띠를 고백하는 것이 타당하다고 생각하여 한 비구의 처소에서 고백한다면, 고백한 것은 잘 고백된 것이다. 그러나 고백하는 행위로 인해 고백하는 자와 받아주는 자 모두 둑꺼따(dukkaṭa)를 범하게 되는데, 그것은 대상이 다르기 때문이며, 그러므로 서로에게 고백해야 한다. 이렇게 함으로써 그 두 사람은 아빳띠가 없게 되며, 나머지 비구들은 그들의 처소에서 동종의 아빳띠를 고백하거나 알려야 한다. 만약 그들이 이와 같이 하지 않고 우뽀사타를 행한다면, ‘존자들이여, 청정함을 알리십시오’ 등의 방식으로 아빳띠가 있는 자가 우뽀사타를 행할 때 제정된 둑꺼따를 범하게 된다. 만약 온 승가가 동종의 아빳띠가 있음에도 설해진 절차를 따르지 않고 우뽀사타를 행한다면, 설해진 방식대로 온 승가가 아빳띠를 범하게 된다. 그러므로 동종의 아빳띠가 있을 때 승가에게 ‘적절함(pattakalla)’이란 없으며, 그래서 ‘동종의 아빳띠가 존재하지 않아야 한다’고 설해진 것이다. 실로 이러한 동종의 아빳띠가 존재하지 않는다면, 이종(visabhāga)의 아빳띠가 존재하더라도 우뽀사타의 적절함은 성립한다.

วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺตีติ ‘‘น, ภิกฺขเว, สคหฏฺฐาย ปริสาย ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตพฺพํ, โย อุทฺทิเสยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (มหาว. ๑๕๔) วจนโต คหฏฺโฐ, ‘‘น, ภิกฺขเว, ภิกฺขุนิยา นิสินฺนปริสาย ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิตพฺพ’’นฺติอาทินา (มหาว. ๑๘๓) นเยน วุตฺตา ภิกฺขุนี, สิกฺขมานา, สามเณโร, สามเณรี, สิกฺขาปจฺจกฺขาตโก, อนฺติมวตฺถุอชฺฌาปนฺนโก, อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิตฺตโก, อาปตฺติยา อปฺปฏิกมฺเม อุกฺขิตฺตโก, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค อุกฺขิตฺตโก, ปณฺฑโก, เถยฺยสํวาสโก, ติตฺถิยปกฺกนฺตโก, ติรจฺฉานคโต, มาตุฆาตโก, ปิตุฆาตโก อรหนฺตฆาตโก, ภิกฺขุนิทูสโก, สงฺฆเภทโก, โลหิตุปฺปาทโก, อุภโตพฺยญฺชนโกติ อิเม วีสติ จาติ เอกวีสติ ปุคฺคลา วชฺชนียา นาม, เต หตฺถปาสโต พหิกรณวเสน วชฺเชตพฺพา. เอเตสุ หิ ติวิเธ อุกฺขิตฺตเก สติ อุโปสถํ กโรนฺโต สงฺโฆ ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ, เสเสสุ ทุกฺกฏํ. เอตฺถ จ ติรจฺฉานคโตติ ยสฺส อุปสมฺปทา ปฏิกฺขิตฺตา, ติตฺถิยา คหฏฺเฐเนว สงฺคหิตา. เอเตปิ หิ วชฺชนียา นาม. เอวํ ปตฺตกลฺลํ อิเมหิ จตูหิ องฺเคหิ สงฺคหิตนฺติ เวทิตพฺพํ.

‘그 자리에 배제해야 할 인물(vajjanīyā puggalā)들이 없어야 한다’는 것과 관련하여, ‘비구들이여, 재가자가 있는 회중에서 빠띰옥카를 송출해서는 안 된다. 송출하는 자는 둑꺼따를 범한다’는 말씀에 의한 재가자, 그리고 ‘비구들이여, 비구니가 앉아 있는 회중에서 빠띰옥카를 송출해서는 안 된다’는 등의 방식으로 설해진 비구니, 식차마나, 사미, 사미니, 삭발하고 환속한 자, 바라이죄를 범한 자, 아빳띠를 인정하지 않아 거권(쫓겨남)된 자, 아빳띠를 치유하지 않아 거권된 자, 사악한 견해를 버리지 않아 거권된 자, 황문(paṇḍaka), 도둑질하여 함께 사는 자, 외도로 전향한 자, 축생, 어머니를 죽인 자, 아버지를 죽인 자, 아라한을 죽인 자, 비구니를 더럽힌 자, 승가를 분열시킨 자, 부처님 몸에 피를 낸 자, 양성인(ubhatobyañjanako) 등 이들 20명과 재가자를 합한 21명의 인물을 ‘배제해야 할 자’라 한다. 그들은 팔 길이(hatthapāsa) 밖으로 물러나게 함으로써 배제되어야 한다. 실로 이들 중 세 종류의 거권자가 있을 때 우뽀사타를 행하는 승가는 빠찌띠야(pācittiya)를 범하며, 나머지 경우에는 둑꺼따를 범한다. 여기서 축생이란 인간으로 변신할 수 있으나 구족계가 금지된 자를 말하며, 외도는 ‘재가자’라는 단어에 포함된다. 이들도 실로 배제해야 할 자들이다. 이와 같이 ‘때의 적절함’은 이 네 가지 요소로 구성된다고 알아야 한다.

สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยาติอิมินา เย เต อปเรปิ ตโย อุโปสถา สงฺเฆ อุโปสโถ, คเณ อุโปสโถ, ปุคฺคเล อุโปสโถติ, เอวํ การกวเสน ตโย อุโปสถา วุตฺตา, เตสุ อิตเร ทฺเว ปฏิกฺขิปิตฺวา สงฺเฆ อุโปสถเมว ทีเปติ. ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาติอิมินา เย เต อปเรปิ ตโย อุโปสถา สุตฺตุทฺเทโส, ปาริสุทฺธิอุโปสโถ, อธิฏฺฐานอุโปสโถติ, เอวํ กตฺตพฺพาการวเสน ตโย อุโปสถา วุตฺตา, เตสุ อิตเร ทฺเว ปฏิกฺขิปิตฺวา สุตฺตุทฺเทสเมว ทีเปติ. สุตฺตุทฺเทโส นาม ปาติโมกฺขุทฺเทโส วุจฺจติ, โส ทุวิโธ โอวาทปาติโมกฺขุทฺเทโส จ อาณาปาติโมกฺขุทฺเทโส จ. ตตฺถ

‘승가가 우뽀사타를 행해야 한다’는 구절에 의해, 수행하는 주체에 따라 승가 우뽀사타, 가나(단체) 우뽀사타, 개인 우뽀사타의 세 가지 우뽀사타가 설해졌는데, 그중 나머지 둘을 제외하고 승가 우뽀사타만을 나타낸다. ‘빠띰옥카를 송출해야 한다’는 구절에 의해, 수행하는 방식에 따라 숫뚯데사(경 송출) 우뽀사타, 빠리스디(청정 확인) 우뽀사타, 아딧타나(결심) 우뽀사타의 세 가지 우뽀사타가 설해졌는데, 그중 나머지 둘을 제외하고 숫뚯데사 우뽀사타만을 나타낸다. 숫뚯데사란 빠띰옥카 송출을 말하며, 그것은 오와다 빠띰옥카 송출과 아냐 빠띰옥카 송출의 두 종류가 있다. 그중에서

‘‘ขนฺตี [Pg.94] ปรมํ ตโป ติติกฺขา…เป….

“인내는 최고의 고행이요 고행이다...”

‘‘สพฺพปาปสฺส อกรณํ…เป….

“모든 악을 행하지 않고...”

‘‘อนูปวาโท อนูปฆาโต’’ติ. (ที. นิ. ๒.๙๐; ธ. ป. ๑๘๔, ๑๘๓, ๑๘๕)

“비방하지 않고 해치지 않으며...”

อาทินา นเยน วุตฺตา ติสฺโส คาถาโย โอวาทปาติโมกฺขํ นาม, ตํ พุทฺธา เอว อุทฺทิสนฺติ, น สาวกา. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ’’ติอาทินา (มหาว. ๑๓๔) นเยน วุตฺตํ อาณาปาติโมกฺขํ นาม, ตํ สาวกา เอว อุทฺทิสนฺติ, น พุทฺธา. อิทเมว จ อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘ปาติโมกฺข’’นฺติ อธิปฺเปตํ.

등의 방식으로 설해진 세 게송을 ‘오와다 빠띰옥카(교계 계목)’라 하며, 그것은 오직 부처님들만이 송출하시고 제자들은 하지 않는다. ‘대덕이시여, 승가는 제 말을 들으십시오’ 등의 방식으로 설해진 것을 ‘아냐 빠띰옥카(위력 계목)’라 하며, 그것은 제자들만이 송출하고 부처님들은 하지 않으신다. 이 문맥에서 ‘빠띰옥카’란 바로 이것(아냐 빠띰옥카)을 의미한다.

เย ปน อิตเร ทฺเว อุโปสถา, เตสุ ปาริสุทฺธิอุโปสโถ ตาว อญฺเญสญฺจ สนฺติเก, อญฺญมญฺญญฺจ อาโรจนวเสน ทุวิโธ. ตตฺถ ยฺวายํ อญฺเญสํ สนฺติเก กรียติ, โสปิ ปวาริตานญฺจ อปฺปวาริตานญฺจ สนฺติเก กรณวเสน ทุวิโธ. ตตฺถ มหาปวารณาย ปวาริตานํ สนฺติเก ปจฺฉิมิกาย อุปคเตน วา อนุปคเตน วา ฉินฺนวสฺเสน วา จาตุมาสินิยํ ปน ปวาริตานํ สนฺติเก ปุริมิกาย อุปคเตน วา อนุปคเตน วา ฉินฺนวสฺเสน วา กายสามคฺคึ ทตฺวา ‘‘ปริสุทฺโธ อหํ, ภนฺเต, ‘ปริสุทฺโธ’ติ มํ ธาเรถา’’ติ ติกฺขตฺตุํ วตฺวา กาตพฺโพ, ฐเปตฺวา จ ปน ปวารณาทิวสํ อญฺญสฺมึ กาเล อาวาสิเกหิ อุทฺทิฏฺฐมตฺเต ปาติโมกฺเข อวุฏฺฐิตาย วา เอกจฺจาย วุฏฺฐิตาย วา สพฺพาย วา วุฏฺฐิตาย ปริสาย เย อญฺเญ สมสมา วา โถกตรา วา อาคจฺฉนฺติ, เตหิ เตสํ สนฺติเก วุตฺตนเยเนว ปาริสุทฺธิ อาโรเจตพฺพา. โย ปนายํ อญฺญมญฺญํ อาโรจนวเสน กรียติ, โส ญตฺตึ ฐเปตฺวา จ อฏฺฐเปตฺวา จ กรณวเสน ทุวิโธ. ตตฺถ ยสฺมึ อาวาเส ตโย ภิกฺขู วิหรนฺติ, เตสุ อุโปสถทิวเส สนฺนิปติเตสุ เอเกน ภิกฺขุนา ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา อชฺชุโปสโถ จาตุทฺทโส’’ติ วา ‘‘ปนฺนรโส’’ติ วา วตฺวา ‘‘ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ มยํ อญฺญมญฺญํ ปาริสุทฺธิอุโปสถํ กเรยฺยามา’’ติ ญตฺติยา ฐปิตาย เถเรน ภิกฺขุนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘ปริสุทฺโธ อหํ, อาวุโส, ‘ปริสุทฺโธ’ติ มํ ธาเรถา’’ติ (มหาว. ๑๖๘) ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. อิตเรหิ ‘‘ภนฺเต’’ติ วตฺวา เอวเมว วตฺตพฺพํ. เอวํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา กาตพฺโพ. ยตฺถ ปน ทฺเว ภิกฺขู วิหรนฺติ, ตตฺร [Pg.95] ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา วุตฺตนเยเนว ปาริสุทฺธิ อาโรเจตพฺพาติ อยํ ปาริสุทฺธิอุโปสโถ.

나머지 두 가지 우포사타에 대해 말하자면, 그중 청정 우포사타(pārisuddhiuposatho)는 우선 다른 비구들 앞에서 알리는 방식과 서로에게 알리는 방식의 두 가지가 있다. 그중 다른 이들 앞에서 행하는 것은 자자(pavāraṇā)를 마친 비구들 앞이나 자자를 마치지 않은 비구들 앞에서 행하는 두 가지 방식이 있다. 거기서 대자자(mahāpavāraṇā)의 날에 자자를 마친 비구들 앞에서는, 나중에 안거에 들어간 비구나 안거에 들지 않은 비구 혹은 안거가 깨진 비구라 할지라도, 또한 4개월의 끝인 보름날(cātumāsinī)에 자자를 마친 이들 앞에서는, 먼저 안거에 들어간 비구나 안거에 들지 않은 비구 혹은 안거가 깨진 비구라도 몸의 화합(kāyasāmaggi, 직접 출석함)을 보인 뒤, “대덕이시여, 저는 청정합니다. 저를 청정하다고 기억해 주십시오”라고 세 번 말하여 행해야 한다. 또한 자자의 날을 제외한 다른 때에 그곳에 거주하는 비구들(āvāsikā)이 빠띠목까를 막 송출했거나, 대중의 일부가 일어나기 전이거나, 일부가 일어났거나, 혹은 대중 전체가 일어났을 때, 그들과 동등하거나 혹은 더 적은 수의 다른 아간뚜까(āgantuka, 외부에서 온) 비구들이 도착한다면, 그들은 그들(거주 비구들) 앞에서 앞서 말한 방식대로 청정함을 알려야 한다. 또한 서로에게 알리는 방식으로 행하는 것은 냣띠(ñatti, 선언)를 두는 방식과 두지 않는 방식의 두 가지가 있다. 거기서 세 명의 비구가 머무는 처소에서는, 우포사타 날에 그들이 모였을 때 한 비구가 “존자들이여, 저의 말을 들어 주십시오. 오늘은 14일(또는 15일) 우포사타일입니다”라고 말한 뒤, “만약 존자들에게 적절한 때가 되었다면 우리는 서로에게 청정 우포사타를 행합시다”라고 냣띠를 세운다. 그러면 어른 비구는 한쪽 어깨에 가사를 걸치고 쭈그려 앉아 합장한 뒤, “도반들이여, 저는 청정합니다. 저를 청정하다고 기억해 주십시오”라고 세 번 말해야 한다. 나머지 비구들도 “대덕이시여”라고 부르며 이와 같이 말해야 한다. 이와 같이 냣띠를 세워 행해야 한다. 그러나 두 명의 비구가 머무는 곳에서는 냣띠를 두지 않고 앞서 말한 방식대로 청정함을 알려야 한다. 이것이 청정 우포사타이다.

สเจ ปน เอโกว ภิกฺขุ โหติ, สพฺพํ ปุพฺพกรณียํ กตฺวา อญฺเญสํ อนาคมนํ ญตฺวา ‘‘อชฺช เม อุโปสโถ จาตุทฺทโส’’ติ วา ‘‘ปนฺนรโส’’ติ วา วตฺวา ‘‘อธิฏฺฐามี’’ติ วตฺตพฺพํ. อยํ อธิฏฺฐานุโปสโถติ เอวํ กตฺตพฺพาการวเสน ตโย อุโปสถาติ เวทิตพฺพา. เอตฺตาวตา นว อุโปสถา ทีปิตา โหนฺติ. เตสุ ทิวสวเสน ปนฺนรสิโก, การกวเสน สงฺฆุโปสโถ, กตฺตพฺพาการวเสน สุตฺตุทฺเทโสติ เอวํ ติลกฺขณสมฺปนฺโน อุโปสโถ อิธ นิทฺทิฏฺโฐติ เวทิตพฺโพ. ตสฺมึ ปวตฺตมาเน อุโปสถํ อกตฺวา ตทหุโปสเถ อญฺญํ อภิกฺขุกํ นานาสํวาสเกหิ วา สภิกฺขุกํ อาวาสํ วา อนาวาสํ วา วาสตฺถาย อญฺญตฺร สงฺเฆน, อญฺญตฺร อนฺตรายา คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ โหติ.

만일 비구가 단 한 명뿐이라면, 모든 전행 의무(pubbakaraṇīya)를 마친 뒤 다른 이들이 오지 않음을 확인하고, “오늘 나의 우포사타는 14일(또는 15일)이다”라고 말한 뒤 “결정한다(adhiṭṭhāmī)”라고 말해야 한다. 이것이 결정 우포사타(adhiṭṭhānuposatha)이다. 이와 같이 행하는 방식에 따라 세 가지 우포사타가 있음을 알아야 한다. 이로써 아홉 가지 우포사타가 설명되었다. 그중 날짜에 따라서는 15일 우포사타, 행하는 주체에 따라서는 승가 우포사타, 행하는 방식에 따라서는 경의 송출(suttuddesa)이라는 세 가지 특징을 갖춘 우포사타가 여기(냣띠문)에서 지시된 것임을 알아야 한다. 그러한 승가 우포사타가 진행되고 있음에도 우포사타를 행하지 않고, 그날 우포사타를 위해 승가의 허락 없이 혹은 열 가지 장애(antarāya)가 없음에도 비구가 없는 처소나 나나상와사까(nānāsaṃvāsaka, 종파가 다른) 비구들이 있는 처소, 혹은 비구가 있는 처소나 비구가 없는 처소로 하룻밤 머물기 위해 떠나는 비구에게는 악작죄(dukkaṭa)가 성립한다.

กึ สงฺฆสฺส ปุพฺพกิจฺจนฺติ ‘‘สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติ เอวํ อุโปสถกรณสมฺพนฺเธเนว วุตฺตสฺส สงฺฆสฺส อุโปสเถ กตฺตพฺเพ ยํ ตํ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อุโปสถาคารํ สมฺมชฺชิตุ’’นฺติอาทินา (มหาว. ๑๕๙) นเยน ปาฬิยํ อาคตํ, อฏฺฐกถาสุ จ –

“승가의 전행 의무(pubbakicca)는 무엇인가?”라는 물음은, “승가는 우포사타를 행해야 한다”는 우포사타 수행의 결합과 관련하여 언급된 승가가 우포사타를 행할 때 해야 할 일들을 묻는 것이다. 그것은 “비구들이여, 우포사타 홀을 청소하는 것을 허용한다”는 등의 방식으로 팔리 성전에 나타나며, 주석서들에서는 다음과 같이 전한다.

‘‘สมฺมชฺชนี ปทีโป จ, อุทกํ อาสเนน จ;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘ปุพฺพกรณ’นฺติ วุจฺจติ.

“빗자루질과 등불 켜기, 그리고 물과 좌석 준비, 우포사타의 이것들을 ‘전행 수행(pubbakaraṇa)’이라 부른다.

‘‘ฉนฺทปาริสุทฺธิอุตุกฺขานํ, ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘ปุพฺพกิจฺจ’นฺติ วุจฺจตี’’ติ. (มหาว. อฏฺฐ. ๑๖๘);

찬다(동의)와 청정의 전달, 계절 알림과 비구 수 세기, 그리고 훈계, 우포사타의 이것들을 ‘전행 의무(pubbakicca)’라 부른다.”

เอวํ ทฺวีหิ นาเมหิ นววิธํ ปุพฺพกิจฺจํ ทสฺสิตํ, กึ ตํ กตนฺติ ปุจฺฉติ. น หิ ตํ อกตฺวา อุโปสถํ กาตุํ วฏฺฏติ, ตสฺมา เถเรน อาณตฺเตน อคิลาเนน ภิกฺขุนา อุโปสถาคารํ สมฺมชฺชิตพฺพํ, ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปตพฺพํ, อาสนํ ปญฺญาเปตพฺพํ, ปทีโป กาตพฺโพ, อกโรนฺโต ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ, เถเรนาปิ ปติรูปํ ญตฺวา อาณาเปตพฺพํ.

이와 같이 두 가지 명칭으로 된 아홉 가지 전행 의무가 제시되었는데, (빠띠목까 송출자는) “그것들을 다 행하였는가?”라고 묻는다. 참으로 그것을 행하지 않고 우포사타를 행하는 것은 적당하지 않기 때문이다. 그러므로 장로(thera)의 지시를 받은 병들지 않은 비구는 우포사타 홀을 청소해야 하고, 마실 물과 쓸 물을 준비해야 하며, 좌석을 마련하고, 등불을 켜야 한다. 이를 행하지 않는 비구는 악작죄를 범하게 된다. 장로 또한 적당한 사람을 알아보고 지시해야 한다.

ฉนฺทปาริสุทฺธีติ เอตฺถ อุโปสถกรณตฺถํ สนฺนิปติเต สงฺเฆ พหิ อุโปสถํ กตฺวา อาคเตน สนฺนิปติตฏฺฐานํ คนฺตฺวา กายสามคฺคึ อเทนฺเตน [Pg.96] ฉนฺโท ทาตพฺโพ. โยปิ คิลาโน วา โหติ กิจฺจปฺปสุโต วา, เตนาปิ ปาริสุทฺธึ เทนฺเตน ฉนฺโทปิ ทาตพฺโพ. กถํ ทาตพฺโพ? เอกสฺส ภิกฺขุโน สนฺติเก ‘‘ฉนฺทํ ทมฺมิ, ฉนฺทํ เม หร, ฉนฺทํ เม อาโรเจหี’’ติ (มหาว. ๑๖๕) อยํ อตฺโถ กาเยน วา วาจาย วา อุภเยน วา วิญฺญาเปตพฺโพ, เอวํ ทินฺโน โหติ ฉนฺโท. อกตูโปสเถน ปน คิลาเนน วา กิจฺจปฺปสุเตน วา ปาริสุทฺธิ ทาตพฺพา. กถํ ทาตพฺพา? เอกสฺส ภิกฺขุโน สนฺติเก ‘‘ปาริสุทฺธึ ทมฺมิ, ปาริสุทฺธึ เม หร, ปาริสุทฺธึ เม อาโรเจหี’’ติ (มหาว. ๑๖๔) อยํ อตฺโถ กาเยน วา วาจาย วา อุภเยน วา วิญฺญาเปตพฺโพ, เอวํ ทินฺนา โหติ ปาริสุทฺธิ, ตํ ปน เทนฺเตน ฉนฺโทปิ ทาตพฺโพ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ตทหุโปสเถ ปาริสุทฺธึ เทนฺเตน ฉนฺทมฺปิ ทาตุํ, สนฺติ สงฺฆสฺส กรณีย’’นฺติ (มหาว. ๑๖๕). ตตฺถ ปาริสุทฺธิทานํ สงฺฆสฺสปิ อตฺตโนปิ อุโปสถกรณํ สมฺปาเทติ, น อวเสสํ สงฺฆกิจฺจํ. ฉนฺททานํ สงฺฆสฺเสว อุโปสถกรณญฺจ เสสกิจฺจญฺจ สมฺปาเทติ, อตฺตโน ปน อุโปสโถ อกโตเยว โหติ. ตสฺมา ปาริสุทฺธึ เทนฺเตน ฉนฺโทปิ ทาตพฺโพ. ปุพฺเพ วุตฺตํ ปน สุทฺธิกจฺฉนฺทํ วา อิมํ วา ฉนฺทปาริสุทฺธึ เอเกน พหูนมฺปิ อาหริตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน โส อนฺตรามคฺเค อญฺญํ ภิกฺขุํ ปสฺสิตฺวา เยสํ เตน ฉนฺโท วา ปาริสุทฺธิ วา คหิตา, เตสญฺจ อตฺตโน จ ฉนฺทปาริสุทฺธึ เทติ, ตสฺเสว สา อาคจฺฉติ, อิตรา ปน พิฬาลสงฺขลิกา ฉนฺทปาริสุทฺธิ นาม โหติ, สา นาคจฺฉติ, ตสฺมา สยเมว สนฺนิปติตฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สเจ ปน สญฺจิจฺจ นาโรเจติ, ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. ฉนฺทปาริสุทฺธิ ปน ตสฺมึ หตฺถปาสํ อุปคตมตฺเตเยว อาคตา โหติ.

찬다-파리숫디(동의와 청정)에 관하여, 우포사타를 행하기 위해 승가가 집결했을 때, (대심 밖의 구역이나 다른 구역 등) 외부에서 우포사타를 행하고 온 비구가 집결 장소에 가서 몸의 화합(참여)을 주지 않을 경우 찬다(동의)를 주어야 한다. 병들었거나 업무에 매진하는 비구 또한 파리숫디를 줄 때 찬다도 함께 주어야 한다. 어떻게 주어야 하는가? 한 비구의 곁에서 “찬다를 드립니다, 나의 찬다를 가져가십시오, 나의 찬다를 승가에 알리십시오”라고 몸이나 말, 혹은 두 가지 모두로 알게 해야 하며, 이렇게 하면 찬다가 전달된 것이다. 그러나 아직 우포사타를 행하지 않은 병자나 업무에 매진하는 자는 파리숫디를 주어야 한다. 어떻게 주어야 하는가? 한 비구의 곁에서 “파리숫디를 드립니다, 나의 파리숫디를 가져가십시오, 나의 파리숫디를 승가에 알리십시오”라고 몸이나 말, 혹은 두 가지 모두로 알게 해야 하며, 이렇게 하면 파리숫디가 전달된 것이다. 그런데 그것을 주는 자는 찬다도 함께 주어야 한다. 세존께서도 “비구들이여, 그날 우포사타에 파리숫디를 주는 자가 승가에 해야 할 일이 있다면 찬다도 함께 주는 것을 허락한다”고 말씀하셨기 때문이다. 여기서 파리숫디를 주는 것은 승가와 자신 모두의 우포사타 이행을 완성하지만, 나머지 승가 업무를 완성하지는 못한다. 찬다를 주는 것은 승가의 우포사타 이행과 나머지 업무를 완성하지만, 자신의 우포사타는 아직 행해지지 않은 것이 된다. 그러므로 파리숫디를 주는 자는 찬다도 함께 주어야 한다. 앞에서 말한 순수한 찬다나 이 찬다-파리숫디를 한 비구가 많은 비구들의 것을 가져오는 것도 적절하다. 만약 그가 가는 도중에 다른 비구를 보고, 자신이 찬다나 파리숫디를 받은 비구들과 자기 자신의 찬다-파리숫디를 그 비구에게 넘겨준다면, 그것은 그 비구에게만 도달할 뿐이며, 나머지는 ‘고양이 사슬(연쇄 전달) 찬다-파리숫디’라 불리게 된다. 그것은 승가에 도달하지 않으므로, 반드시 직접 집결 장소에 가서 알려야 한다. 만약 고의로 알리지 않으면 악작죄(둑카타)에 해당한다. 그러나 찬다-파리숫디는 그가 승가의 수간(손 닿는 거리) 내에 들어오는 순간 도달한 것으로 간주된다.

อุตุกฺขานนฺติ ‘‘เหมนฺตาทีนํ อุตูนํ เอตฺตกํ อติกฺกนฺตํ, เอตฺตกํ อวสิฏฺฐ’’นฺติ เอวํ อุตูนํ อาจิกฺขนํ. ภิกฺขุคณนาติ ‘‘เอตฺตกา ภิกฺขู อุโปสถคฺเค สนฺนิปติตา’’ติ ภิกฺขูนํ คณนา. อิทมฺปิ หิ อุภยํ กตฺวาว อุโปสโถ กาตพฺโพ. โอวาโทติ ภิกฺขุโนวาโท. น หิ ภิกฺขุนีหิ ยาจิตํ โอวาทํ อนาโรเจตฺวา อุโปสถํ กาตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขุนิโย หิ ‘‘สฺเว อุโปสโถ’’ติ อาคนฺตฺวา ‘‘อยํ อุโปสโถ จาตุทฺทโส ปนฺนรโส’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ปุน อุโปสถทิวเส อาคนฺตฺวา ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, อยฺย, ภิกฺขุสงฺฆสฺส [Pg.97] ปาเท วนฺทติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ, ลภตุ กิร, อยฺย, ภิกฺขุนิสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ (จูฬว. ๔๑๓) เอวํ โอวาทํ ยาจนฺติ. ตํ ฐเปตฺวา พาลคิลานคมิเย อญฺโญ สเจปิ อารญฺญิโก โหติ, อปฏิคฺคเหตุํ น ลภติ, ตสฺมา เยน โส ปฏิคฺคหิโต, เตน ภิกฺขุนา อุโปสถคฺเค ปาติโมกฺขุทฺเทสโก ภิกฺขุ เอวํ วตฺตพฺโพ ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท วนฺทติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ, ลภตุ กิร, ภนฺเต, ภิกฺขุนิสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. ปาติโมกฺขุทฺเทสเกน วตฺตพฺพํ ‘‘อตฺถิ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต’’ติ. สเจ โหติ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต, ตโต เตน โส วตฺตพฺโพ ‘‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต, ตํ ภิกฺขุนิสงฺโฆ อุปสงฺกมตู’’ติ (จูฬว. ๔๑๓). สเจ นตฺถิ, ตโต เตน ปุจฺฉิตพฺพํ ‘‘โก อายสฺมา อุสฺสหติ ภิกฺขุนิโย โอวทิตุ’’นฺติ. สเจ โกจิ อุสฺสหติ, โสปิ จ อฏฺฐหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต, ตํ ตตฺเถว สมฺมนฺนิตฺวา โอวาทปฏิคฺคาหโก วตฺตพฺโพ ‘‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต, ตํ ภิกฺขุนิสงฺโฆ อุปสงฺกมตู’’ติ (จุฬว. ๔๑๓). สเจ ปน โกจิ น อุสฺสหติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสเกน วตฺตพฺพํ ‘‘นตฺถิ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต, ปาสาทิเกน ภิกฺขุนิสงฺโฆ สมฺปาเทตู’’ติ. เอตฺตาวตา หิ สิกฺขตฺตยสงฺคหิตํ สกลํ สาสนํ อาโรจิตํ โหติ. เตน ภิกฺขุนา ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ปาฏิปททิวเส ภิกฺขุนีนํ อาโรเจตพฺพํ.

계절을 알리는 것(우뚜카낭)이란 “겨울 등 계절 중에 이만큼이 지났고, 이만큼이 남았습니다”라고 이와 같이 계절을 알리는 것이다. 비구 수를 세는 것(비쿠가나나)이란 “이만큼의 비구들이 우포사타 홀에 모였습니다”라고 비구들을 세는 것이다. 이 두 가지를 모두 행한 후에 우포사타를 거행해야 한다. 훈계(오바다)란 비구니에 대한 훈계를 뜻한다. 비구니들이 요청한 훈계를 알리지 않고 우포사타를 행하는 것은 허용되지 않기 때문이다. 비구니들은 “내일이 우포사타입니다”라고 하며 찾아와서 “이번 우포사타가 14일입니까, 15일입니까?”라고 묻고, 다시 우포사타 당일에 와서 “대덕이시여, 비구니 승가가 비구 승가의 발에 절하며 훈계를 받으러 가기를 요청합니다. 대덕이시여, 비구니 승가가 훈계를 받으러 가는 것을 허락받게 해주십시오”라고 훈계를 요청한다. 어리석은 자, 병자, 길 떠나는 자를 제외하고는 다른 비구가 비록 숲에 사는 자일지라도 이를 받아들이지 않을 수 없다. 그러므로 그 요청을 받은 비구는 우포사타 홀에서 파티목카를 송출하는 비구에게 “대덕이시여, 비구니 승가가 비구 승가의 발에 절하며 훈계를 요청합니다. 대덕이시여, 비구니 승가가 훈계를 받으러 가는 것을 허락받게 해주십시오”라고 말해야 한다. 파티목카 송출 비구는 “비구니 훈계자로 승인된 비구가 있습니까?”라고 물어야 한다. 만약 승인된 비구가 있다면, 그에 따라 파티목카 송출 비구는 그 요청을 받은 비구에게 “아무개 비구가 비구니 훈계자로 승인되었으니, 비구니 승가는 그에게 가십시오”라고 말해야 한다. 만약 없다면, “어느 존자가 비구니들을 훈계할 용의가 있습니까?”라고 물어야 한다. 만약 누군가 용의가 있고 여덟 가지 자격을 갖추었다면, 그 자리에서 그를 승인한 뒤 훈계 요청을 받은 자에게 “아무개 비구가 비구니 훈계자로 승인되었으니, 비구니 승가는 그에게 가십시오”라고 말해야 한다. 만약 아무도 용의가 없다면, 파티목카 송출 비구는 “비구니 훈계자로 승인된 비구가 없으니, 비구니 승가는 청정함(삼학)으로써 성취하십시오”라고 말해야 한다. 이것으로 삼학에 포함된 모든 가르침을 알린 것이 된다. 그 요청을 받은 비구는 “알겠습니다”라고 수락하고, 다음 날(파티파다) 비구니들에게 이를 알려야 한다.

ภิกฺขุนิสงฺเฆนาปิ ตา ภิกฺขุนิโย เปเสตพฺพา, คจฺฉถ, อยฺยา, ปุจฺฉถ ‘‘กึ, อยฺย, ลภติ ภิกฺขุนิสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ตาหิ ‘‘สาธุ, อยฺเย’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วตฺตพฺพํ ‘‘กึ, อยฺย, ลภติ ภิกฺขุนิสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. เตน วตฺตพฺพํ ‘‘นตฺถิ โกจิ ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมโต, ปาสาทิเกน ภิกฺขุนิสงฺโฆ สมฺปาเทตู’’ติ, ตาหิ ‘‘สาธุ อยฺยา’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. อิทญฺจ เอกโต อาคตานํ ทฺวินฺนํ ติณฺณํ วา วเสน วุตฺตํ. ตาสุ ปน เอกาย ภิกฺขุนิยา วตฺตพฺพญฺเจว สมฺปฏิจฺฉิตพฺพญฺจ, อิตรา ตสฺสา สหายิกา. สเจ ปน ภิกฺขุสงฺโฆ วา ภิกฺขุนิสงฺโฆ วา น ปูรติ, อุภยโตปิ วา คณมตฺตเมว ปุคฺคลมตฺตํ วา โหติ.

비구니 승가에서도 그 비구니들을 보내며 “자매들이여, 가서 ‘대덕이시여, 비구니 승가가 훈계를 받으러 가도 좋습니까?’라고 물어보십시오”라고 해야 한다. 그들이 “알겠습니다, 자매여”라고 응답하고 그 비구에게 가서 “대덕이시여, 비구니 승가가 훈계를 받으러 가도 좋습니까?”라고 물으면, 그는 “비구니 훈계자로 승인된 비구가 없으니, 비구니 승가는 청정함(삼학)으로써 성취하십시오”라고 말해야 하고, 그녀들은 “알겠습니다, 대덕이시여”라고 받아들여야 한다. 이 표현은 함께 온 두 명 혹은 세 명의 비구니를 기준으로 기술된 것이다. 그들 중 한 비구니가 말하고 수락하며, 다른 비구니들은 그녀의 동료가 된다. 만약 비구 승가나 비구니 승가가 정족수에 차지 않거나, 양측 모두가 단지 소수(가나) 혹은 개인뿐인 경우에는...

ตตฺรายํ [Pg.98] วจนกฺกโม – ‘‘ภิกฺขุนิโย, อยฺย, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเทวนฺทนฺติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ, ลภนฺตุ กิร, อยฺย, ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ‘‘อหํ, อยฺย, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท วนฺทามิ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจามิ, ลภามหํ, อยฺย, โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, อยฺยา, อยฺยานํ ปาเท วนฺทติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ, ลภตุ กิร, อยฺยา, ภิกฺขุนิสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. ‘‘ภิกฺขุนิโย, อยฺยา, อยฺยานํ ปาเท วนฺทนฺติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ, ลภนฺตุ กิร, อยฺยา, ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ‘‘อหํ, อยฺยา, อยฺยานํ ปาเท วนฺทามิ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจามิ, ลภามหํ, อยฺยา, โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, อยฺย, อยฺยสฺส ปาเท วนฺทติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ, ลภตุ กิร, อยฺย, ภิกฺขุนิสงฺโฆ โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. ‘‘ภิกฺขุนิโย, อยฺย, อยฺยสฺส ปาเท วนฺทนฺติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ, ลภนฺตุ กิร, อยฺย, ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ‘‘อหํ, อยฺย, อยฺยสฺส ปาเท วนฺทามิ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจามิ, ลภามหํ, อยฺย, โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. เตนาปิ ภิกฺขุนา อุโปสถกาเล เอวํ วตฺตพฺพํ ‘‘ภิกฺขุนิโย, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท วนฺทนฺติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจนฺติ, ลภนฺตุ กิร, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ, ‘‘ภิกฺขุนี, ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺฆสฺส ปาเท วนฺทติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ, ลภตุ กิร, ภนฺเต, ภิกฺขุนี โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย, ภนฺเต, ภิกฺขุนี ภนฺเต อายสฺมนฺตานํ ปาเท วนฺทติ, วนฺทนฺติ, วนฺทติ, โอวาทูปสงฺกมนญฺจ ยาจติ, ยาจนฺติ, ยาจติ, ลภตุ กิร, ภนฺเต, ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ลภนฺตุ กิร, ภนฺเต, ภิกฺขุนิโย, ลภตุ กิร, ภนฺเต, ภิกฺขุนี โอวาทูปสงฺกมน’’นฺติ. อุโปสถคฺเคปิ ปาติโมกฺขุทฺเทสเกน วา ญตฺติฏฺฐปเกน วา อิตเรน วา ภิกฺขุนา สเจ สมฺมโต ภิกฺขุ อตฺถิ, ปุริมนเยเนว ‘‘ตํ ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ตํ ภิกฺขุนิโย, ตํ ภิกฺขุนี อุปสงฺกมตุ, อุปสงฺกมนฺตุ, อุปสงฺกมตู’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ นตฺถิ, ‘‘ปาสาทิเกน ภิกฺขุนิสงฺโฆ, ภิกฺขุนิโย, ภิกฺขุนี สมฺปาเทตุ, สมฺปาเทนฺตุ, สมฺปาเทตู’’ติ วตฺตพฺพํ. โอวาทปฺปฏิคฺคาหเกน ปาฏิปเท ตํ ปจฺจาหริตฺวา ตเถว วตฺตพฺพํ, อยเมตฺถ สงฺเขปวินิจฺฉโย. เอวํ ภิกฺขุนีหิ ยาจิตํ โอวาทํ อาโรเจตฺวาว อุโปสโถ กาตพฺโพ. เตน วุตฺตํ –

여기에서 [사용되는] 말의 순서는 다음과 같습니다. (1) [비구니] 모임이 비구 승가에게 [요청할 때]: “장로님이시여, 비구니들이 비구 승가의 발에 절을 올리고 교계(ovāda)를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 장로님이시여, 비구니들이 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (2) [비구니] 개인이 비구 승가에게 [요청할 때]: “장로님이시여, 제가 비구 승가의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 장로님이시여, 제가 교계를 위해 방문하는 것을 허락받기를 원합니다.” (3) 비구니 승가가 [비구] 모임에게 [요청할 때]: “존자님들이시여, 비구니 승가가 존자님들의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 존자님들이시여, 비구니 승가가 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (4) 비구니 모임이 비구 모임에게 [요청할 때]: “존자님들이시여, 비구니들이 존자님들의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 존자님들이시여, 비구니들이 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (5) 비구니 개인이 비구 모임에게 [요청할 때]: “존자님들이시여, 제가 존자님들의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 존자님들이시여, 제가 교계를 위해 방문하는 것을 허락받기를 원합니다.” (6) 비구니 승가가 비구 개인에게 [요청할 때]: “장로님이시여, 비구니 승가가 장로님의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 장로님이시여, 비구니 승가가 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (7) 비구니 모임이 비구 개인에게 [요청할 때]: “장로님이시여, 비구니들이 장로님의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 장로님이시여, 비구니들이 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (8) 비구니 개인이 비구 개인에게 [요청할 때]: “장로님이시여, 제가 장로님의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문할 수 있기를 청합니다. 장로님이시여, 제가 교계를 위해 방문하는 것을 허락받기를 원합니다.” 또한 그 교계 수락 비구는 우포사타(포살) 때에 다음과 같이 말해야 합니다. (1) “존자님이시여, 비구니들이 비구 승가의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문하기를 청합니다. 존자님이시여, 비구니들이 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (2) “존자님이시여, 비구니가 비구 승가의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문하기를 청합니다. 존자님이시여, 비구니가 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” (3-8) “존자님이시여, 비구니 승가가, 비구니들이, 혹은 비구니가 존자님들의 발에 절을 올리고 교계를 위해 방문하기를 청합니다. 존자님이시여, 비구니 승가가, 비구니들이, 혹은 비구니가 교계를 위해 방문하는 것을 허락해 주시기를 바랍니다.” 우포사타 당(집회소)에서도 빠띠목카 암송자나 아가(ñatti)를 세우는 자나 혹은 그 외의 비구가 만일 [교계를 위해] 승인된 비구가 있다면, 앞서 언급한 방식대로 “그 비구에게 비구니 승가가, 비구니들이, 혹은 비구니가 방문하도록 하십시오”라고 말해야 합니다. 만일 없다면, “정중한 태도로 비구니 승가가, 비구니들이, 혹은 비구니가 [청정함을] 성취하도록 하십시오”라고 말해야 합니다. 교계 수락 비구는 [포살 다음 날인] 파티파다(pāṭipada)일에 그 [교계에 관한] 내용을 비구니들에게 다시 전달하며 이와 같이 말해야 합니다. 이것이 이 대목에서의 간략한 판별입니다. 이와 같이 비구니들이 요청한 교계를 보고한 뒤에야 우포사타를 행해야 합니다. 그리하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘ฉนฺทปาริสุทฺธิอุตุกฺขานํ[Pg.99], ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท;

อุโปสถสฺส เอตานิ, ‘ปุพฺพกิจฺจ’นฺติ วุจฺจตี’’ติ.

“찬다(동의), 파리슛디(청정), 우투(계절), 카나(시간), 비구 수의 계수, 그리고 오와다(교계) — 이것들을 우포사타의 ‘전행(pubbakicca)’이라 부른다.”

ปาริสุทฺธึ อายสฺมนฺโต อาโรเจถาติ อตฺตโน ปริสุทฺธภาวํ อาโรเจถ, ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติอิทํ ปาริสุทฺธิอาโรจนสฺส การณวจนํ. ‘‘น จ, ภิกฺขเว, สาปตฺติเกน ปาติโมกฺขํ โสตพฺพํ, โย สุเณยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (จูฬว. ๓๘๖) หิ วจนโต อปริสุทฺเธหิ ปาติโมกฺขํ โสตุํ น วฏฺฏติ. เตน วุตฺตํ – ปาริสุทฺธึ อายสฺมนฺโต อาโรเจถ, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามีติ. เอตฺถ สิยา ‘‘สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺย, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยา’’ติ (มหาว. ๑๓๔) วุตฺตตฺตา อิธาปิ ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสตี’’ติ วตฺตพฺพํ, เอวญฺหิ สติ ปุพฺเพนาปรํ สนฺธิยตีติ. วุจฺจเต, วจนมตฺตเมเวตํ น สนฺธิยติ, ลกฺขณโต ปน สเมติ, สงฺฆสฺส สามคฺคิยา, คณสฺส สามคฺคิยา, ปุคฺคลสฺส อุทฺเทสา สงฺฆสฺส อุทฺทิฏฺฐํ โหติ ปาติโมกฺขนฺติ อิทญฺเหตฺถ ลกฺขณํ, ตสฺมา ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติ อิทเมเวตฺถ วตฺตพฺพํ.

‘존자님들이여, 청정함을 선언하십시오’라는 말은 자신의 청정한 상태를 알리라는 뜻입니다. ‘빠띠목카를 암송하겠습니다’라는 이 말은 청정함을 선언해야 하는 이유를 나타내는 말입니다. 왜냐하면 ‘비구들이여, 죄가 있는 자는 빠띠목카를 들어서는 안 된다. 듣는 자에게는 죽가타(Dukkaṭa)의 죄가 된다’(율장 소품 386)라고 말씀하셨기 때문에 청정하지 않은 자들은 빠띠목카를 듣는 것이 허용되지 않습니다. 그래서 ‘존자님들이여, 청정함을 선언하십시오. 빠띠목카를 암송하겠습니다’라고 말씀하신 것입니다. 여기에서 ‘승가가 우포사타를 행하고 빠띠목카를 암송하기를’(율장 대품 134)이라고 말씀하셨으므로, 여기에서도 [3인칭으로] ‘빠띠목카를 암송할 것입니다’라고 말해야 한다는 의견이 있을 수 있습니다. 그렇게 해야 앞뒤 문맥이 이어지기 때문입니다. 이에 대해 대답하자면, 그것은 단지 말의 형식일 뿐 문맥이 이어지지 않는 것이 아닙니다. 오히려 특징상으로는 일치합니다. ‘승가의 화합으로 인하여, 모임의 화합으로 인하여, 한 인물의 암송으로 인하여 승가에게 빠띠목카가 암송된 것이 된다’는 것이 이 대목의 특징이기 때문입니다. 그러므로 ‘빠띠목카를 암송하겠습니다’라고만 여기에서 말해야 합니다.

ตํ สพฺเพว สนฺตา สาธุกํ สุโณม มนสิ กโรมาติ นฺติ ปาติโมกฺขํ. สพฺเพว สนฺตาติ ยาวติกา ตสฺสา ปริสาย เถรา จ นวา จ มชฺฌิมา จ. สาธุกํ สุโณมาติ อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กริตฺวา โสตทฺวารวเสน สพฺพเจตสา สมนฺนาหราม. มนสิ กโรมาติ เอกคฺคจิตฺตา หุตฺวา จิตฺเต ฐเปยฺยาม. เอตฺถ จ กิญฺจาปิ ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘สุโณถ มนสิ กโรถา’’ติ วตฺตุํ ยุตฺตํ วิย ทิสฺสติ, ‘‘สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติอิมินา ปน น สเมติ. สมคฺคสฺส หิ สงฺฆสฺเสตํ อุโปสถกรณํ, ปาติโมกฺขุทฺเทสโก จ สงฺฆปริยาปนฺโนว, อิจฺจสฺส สงฺฆปริยาปนฺนตฺตา ‘‘สุโณม มนสิ กโรมา’’ติ อิทเมว วตฺตุํ ยุตฺตํ.

‘여기에 있는 우리 모두가 그것을 잘 듣고 마음에 새깁시다’라는 문구에서 ‘그것(taṃ)’은 빠띠목카를 의미합니다. ‘모두가 여기 있으니(sabbeva santā)’라는 것은 그 회상에 있는 장로, 신참, 중견 비구들 모두를 말합니다. ‘잘 듣읍시다(sādhukaṃ suṇoma)’라는 것은 간절하게 마음에 새기며 청각의 문을 통해 온 마음을 다해 받아들인다는 뜻입니다. ‘마음에 새깁시다(manasi karoma)’라는 것은 일념의 마음이 되어 그 마음속에 머물게 한다는 뜻입니다. 또한 여기에서 ‘빠띠목카를 암송하겠습니다’라고 말했기 때문에, [다른 이들에게] ‘들으십시오, 마음에 새기십시오’라고 말하는 것이 적절해 보일 수도 있으나, 이는 ‘승가가 우포사타를 행하기를’이라는 문구와는 어울리지 않습니다. 왜냐하면 이것은 화합한 승가가 우포사타를 행하는 것이며, 빠띠목카를 암송하는 비구 또한 승가에 포함된 자이기 때문입니다. 이처럼 그가 승가에 포함되어 있기 때문에 ‘우리 함께 들읍시다, 마음에 새깁시다’라고 말하는 것이 마땅합니다.

อิทานิ ยํ วุตฺตํ ‘‘ปาริสุทฺธึ อายสฺมนฺโต อาโรเจถา’’ติ, ตตฺถ ยถา ปาริสุทฺธิอาโรจนํ โหติ, ตํ ทสฺเสตุํ ยสฺส สิยา อาปตฺติ, โส อาวิกเรยฺยาติ อาห. ตตฺถ ยสฺส สิยาติ ยสฺส ฉนฺนํ อาการานํ อญฺญตเรน อาปนฺนาปตฺติ ภเวยฺย. อาปตฺติญฺหิ [Pg.100] อาปชฺชนฺโต อลชฺชิตา, อญฺญาณตา, กุกฺกุจฺจปฺปกตตา, อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา, กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตา, สติสมฺโมสาติ อิเมหิ ฉหากาเรหิ (ปริ. ๒๙๕) อาปชฺชติ.

이제 ‘존자님들이여, 청정함을 선언하십시오’라고 언급된 부분에서 어떻게 청정함의 선언이 이루어지는지 보여주기 위해, ‘죄가 있는 자는 그것을 드러내십시오’라고 말씀하셨습니다. 여기에서 ‘죄가 있는 자’란 여섯 가지 방식 중 어느 하나로 죄를 범한 자를 말합니다. 죄를 범하는 데에는 부끄러움 없음(alajjitā), 무지(aññāṇatā), 의구심(kukkuccappakatatā), 허용되지 않는 것을 허용된다고 생각함(akappiye kappiyasaññitā), 허용되는 것을 허용되지 않는다고 생각함(kappiye akappiyasaññitā), 그리고 망각(satisammosā) — 이 여섯 가지 방식(분석 295)으로 범하게 됩니다.

กถํ อลชฺชิตาย อาปชฺชติ? อกปฺปิยภาวํ ชานนฺโตเยว มทฺทิตฺวา วีติกฺกมํ กโรติ.

어떻게 부끄러움 없음으로 인하여 죄를 범하게 됩니까? 허용되지 않는 것임을 알면서도 그것을 무시하고 범죄를 저지르는 것입니다.

วุตฺตมฺปิ เจตํ –

이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨습니다.

‘‘สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อาปตฺตึ ปริคูหติ;

อคติคมนญฺจ คจฺฉติ, เอทิโส วุจฺจติ อลชฺชิปุคฺคโล’’ติ. (ปริ. ๓๕๙);

“고의로 죄를 범하고, 그 죄를 숨기며, 그릇된 길(agatigamana)로 가는 자, 이러한 자를 부끄러움을 모르는 자(alajjipuggala)라 부른다.” (분석 359)

กถํ อญฺญาณตาย อาปชฺชติ? อญฺญาณปุคฺคโล หิ มนฺโท โมมูโห กตฺตพฺพากตฺตพฺพํ อชานนฺโต อกตฺตพฺพํ กโรติ, กตฺตพฺพํ วิราเธติ, เอวํ อญฺญาณตาย อาปชฺชติ.

어떻게 무지로 인하여 죄를 범하게 됩니까? 지혜가 없는 자는 어리석고 미혹되어 해야 할 일과 해서는 안 될 일을 알지 못하여, 해서는 안 될 일을 행하고 해야 할 일을 그르치게 됩니다. 이와 같이 무지로 인하여 죄를 범하게 됩니다.

กถํ กุกฺกุจฺจปฺปกตตาย อาปชฺชติ? กปฺปิยากปฺปิยํ นิสฺสาย กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน วินยธรํ ปุจฺฉิตฺวา กปฺปิยํ เจ, กตฺตพฺพํ สิยา, อกปฺปิยํ เจ, น กตฺตพฺพํ, อยํ ปน ‘‘วฏฺฏตี’’ติ มทฺทิตฺวา วีติกฺกมติเยว, เอวํ กุกฺกุจฺจปฺปกตตาย อาปชฺชติ.

어떻게 의구심(kukkuccappakatatāya)으로 인해 죄를 범하게 되는가? 허용되는 것(kappiya)과 허용되지 않는 것(akappiya)에 의지하여 의구심이 생겼을 때, 율사(vinayadhara)에게 물어보고 허용되는 것이라면 행해야 하고, 허용되지 않는 것이라면 행하지 않아야 한다. 그러나 이 사람은 “허용된다”라고 하며 [의구심을] 짓밟고 그대로 범해버리니, 이와 같이 의구심으로 인해 죄를 범하게 된다.

กถํ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชติ? อจฺฉมํสํ ‘‘สูกรมํส’’นฺติ ขาทติ, วิกาเล กาลสญฺญาย ภุญฺชติ, เอวํ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชติ.

어떻게 허용되지 않는 것에서 허용된다는 인식으로 죄를 범하게 되는가? 곰 고기(acchamaṃsa, 허용되지 않는 10가지 고기 중 하나)를 “돼지고기”라고 [생각하며] 먹거나, [식사 시간이 아닌] 때 아닌 때(vikāle)에 [식사] 시간이라는 인식으로 먹는 것이니, 이와 같이 허용되지 않는 것에서 허용된다는 인식으로 죄를 범하게 된다.

กถํ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชติ? สูกรมํสํ ‘‘อจฺฉมํส’’นฺติ ขาทติ, กาเล วิกาลสญฺญาย ภุญฺชติ, เอวํ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชติ.

어떻게 허용되는 것에서 허용되지 않는다는 인식으로 죄를 범하게 되는가? 돼지고기를 “곰 고기”라고 [생각하며] 먹거나, [식사] 시간인데도 때 아닌 때(vikālasaññāya)라는 인식으로 먹는 것이니, 이와 같이 허용되는 것에서 허용되지 않는다는 인식으로 죄를 범하게 된다.

กถํ สติสมฺโมสา อาปชฺชติ? สหเสยฺยจีวรวิปฺปวาสาทีนิ สติสมฺโมสา อาปชฺชติ, อิติ อิเมสํ ฉนฺนํ อาการานํ อญฺญตเรน อากาเรน อาปนฺนา ยสฺส สิยา สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ อญฺญตรา อาปตฺติ เถรสฺส วา นวสฺส วา มชฺฌิมสฺส วาติ อตฺโถ.

어떻게 마음을 챙기지 못함(satisammosā)으로 인해 죄를 범하게 되는가? 함께 자는 것(sahaseyya)이나 가사를 떨어뜨려 두는 것(cīvaravippavāsa) 등의 죄를 마음을 챙기지 못해 잊어버림으로써 범하게 된다. 이와 같이 이 여섯 가지 양상 중 어느 하나로 죄를 범한 비구가 있다면, 그것이 일곱 가지 죄의 무리(āpattikkhandha) 중 어느 하나이든, 장로 비구든 신참 비구든 중견 비구든 [그에게 죄가] 있다는 뜻이다.

โส อาวิกเรยฺยาติ โส ตํ อาปตฺตึ เทเสตุ วา ปกาเสตุ วาติ วุตฺตํ โหติ. อสนฺติยา อาปตฺติยาติ ยสฺส ปน เอวํ อนาปนฺนา วา อาปตฺตึ [Pg.101] อาปชฺชิตฺวา จ ปน วุฏฺฐิตา วา เทสิตา วา อาโรจิตา วา อาปตฺติ, ตสฺส สา อาปตฺติ อสนฺตี นาม โหติ, เอวํ อสนฺติยา อาปตฺติยา ตุณฺหี ภวิตพฺพํ. ตุณฺหีภาเวน โข ปนายสฺมนฺเต ‘‘ปริสุทฺธา’’ติ เวทิสฺสามีติ ตุณฺหีภาเวนาปิ หิ การเณน อหํ อายสฺมนฺเต ‘‘ปริสุทฺธา’’อิจฺเจว ชานิสฺสามีติ. ยถา โข ปน ปจฺเจกปุฏฺฐสฺส เวยฺยากรณํ โหตีติ ยถา เอเกเนโก ปุฏฺโฐ พฺยากเรยฺย, ยถา เอเกเนโก ปจฺเจกปุฏฺโฐ ‘‘มํ เอส ปุจฺฉตี’’ติ ญตฺวา พฺยากเรยฺยาติ วุตฺตํ โหติ.

‘그는 드러내야 한다’는 것은 그 죄가 있는 비구가 그 죄를 고백(desetu)하거나 분명하게 나타내야(pakāsetu) 한다는 뜻이다. ‘죄가 없을 때’라는 것은 어떤 비구에게 이와 같이 앞서 말한 여섯 가지 원인 중 하나로 죄를 범하지 않았거나, 혹은 죄를 범했더라도 [그 죄에서] 벗어났거나 고백했거나 알린 경우의 죄를 말하며, 그에게 그 죄는 ‘없는 것(asanti)’이라 한다. 이와 같이 죄가 없을 때는 침묵해야 한다. ‘침묵함으로써 존자들이여, [당신들이] 청정함을 알겠노라’는 것은 침묵하는 행위라는 원인에 의해서도 나는 존자들을 죄에서 청정한 자들로만 알겠다는 것이다. ‘마치 한 사람 한 사람에게 물었을 때 답변하는 것과 같다’는 것은 마치 한 사람씩 질문을 받았을 때 답변하듯이, ‘이분이 나에게 묻고 있다’라고 알고 답변하는 것과 같다는 말이다.

เอวเมวํ เอวรูปาย ปริสาย ยาวตติยํ อนุสาวิตํ โหตีติ เอตฺถ เอกจฺเจ ตาว อาจริยา เอวํ วทนฺติ ‘‘เอวเมวํ อิมิสฺสาย ภิกฺขุปริสาย ยเทตํ ‘ยสฺส สิยา อาปตฺติ, โส อาวิกเรยฺย, อสนฺติยา อาปตฺติยา ตุณฺหี ภวิตพฺพํ, ตุณฺหีภาเวน โข ปนายสฺมนฺเต ปริสุทฺธาติ เวทิสฺสามี’ติ ติกฺขตฺตุํ อนุสาวิตํ, ตํ เอกเมเกน ‘มํ เอส ปุจฺฉตี’ติ เอวํ ชานิตพฺพํ โหตีติ อตฺโถ’’ติ. ตํ น ยุชฺชติ, กสฺมา? อตฺถพฺยญฺชนเภทโต. อนุสฺสาวนญฺหิ นาม อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ อภินฺนํ โหติ ‘‘ทุติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามี’’ติอาทีสุ (มหาว. ๗๒; จูฬว. ๓) วิย, ‘‘ยสฺส สิยา’’ติอาทิวจนตฺตยํ ปน อตฺถโตปิ พฺยญฺชนโตปิ ภินฺนํ, เตนสฺส อนุสฺสาวนตฺตยํ น ยุชฺชติ. ยทิ เจตํ ยาวตติยานุสฺสาวนํ สิยา, นิทานุทฺเทเส อนิฏฺฐิเตปิ อาปตฺติ สิยา. น จ ยุตฺตํ อนาปตฺติกฺเขตฺเต อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ.

‘이와 같이 이러한 회중에서 세 번까지 선포(anusāvita)된다’는 것과 관련하여, 먼저 어떤 스승들은 다음과 같이 말한다. “이와 같이 이 비구 회중에서 ‘죄가 있는 자는 드러내야 한다... 청정함을 알겠노라’라고 세 번 선포된 것은, 한 명 한 명이 ‘이분이 나에게 묻고 있다’라고 이와 같이 알아야 한다는 뜻이다.” 그러나 그것은 타당하지 않다. 왜냐하면 뜻(attha)과 문구(byañjana)가 다르기 때문이다. 선포(anussāvana)라는 것은 ‘두 번째도 이 뜻을 말하노라’ 등의 구절에서처럼 뜻으로나 문구로나 차이가 없는 것이어야 하는데, ‘죄가 있는 자는...’ 등으로 시작되는 세 번의 말은 뜻으로나 문구로나 차이가 있기 때문에 이를 ‘세 번의 선포’라고 하는 것은 타당하지 않다. 또한 만약 이것이 세 번의 선포라면, 니다나(Nidāna) 암송이 끝나지 않았는데도 죄가 성립하게 될 것이다. 죄를 범하지 않는 영역에서 죄를 범하게 되는 것은 타당하지 않다.

อปเร ‘‘อนุสาวิต’’นฺติปทสฺส อนุสาเวตพฺพนฺติ อตฺถํ วิกปฺเปตฺวา ‘‘ยาวตติย’’นฺติอิทํ อุปริ อุทฺเทสาวสาเน ‘‘กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา…เป… ตติยมฺปิ ปุจฺฉามี’’ติ เอตํ สนฺธาย วุตฺตนฺติ อาหุ. ตมฺปิ น ยุชฺชติ, กสฺมา? อตฺถยุตฺตีนํ อภาวโต. อิทญฺหิ ปทํ เกจิ ‘‘อนุสาเวต’’นฺติ สชฺฌายนฺติ, เกจิ ‘‘อนุสาเวต’’นฺติ, ตํ อุภยํ วาปิ อตีตกาลเมว ทีเปติ, น อนาคตํ. ยทิ จสฺส อยํ อตฺโถ สิยา, ‘‘อนุสาวิตํ เหสฺสตี’’ติ วเทยฺย, เอวํ ตาว อตฺถาภาวโต น ยุชฺชติ. ยทิ เจตํ อุทฺเทสาวสาเน วจนํ สนฺธาย วุตฺตํ สิยา, ‘‘น อาวิกริสฺสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปาเทนฺตสฺส นิทาเน สมตฺเตปิ วุตฺตมุสาวาโท น สิยา, กสฺมา? ‘‘ยาวตติยํ อนุสฺสาวิยมาเน’’ติวจนโต (มหาว. ๑๓๔) ‘‘ยาวตติย’’นฺติ อิทํ วจนเมว [Pg.102] นิรตฺถกํ สิยา, กสฺมา? นิทานุทฺเทเส ยาวตติยานุสฺสาวนสฺส อภาวโตติ เอวํ ยุตฺติอภาวโต ตมฺปิ น ยุชฺชติ. ‘‘ยาวตติยํ อนุสาวิตํ โหตี’’ติ อิทํ ปน ลกฺขณวจนมตฺตํ, เตน อิมมตฺถํ ทสฺเสติ – อิทํ ปาติโมกฺขํ นาม ยาวตติยํ อนุสฺสาวิยติ, ตสฺมึ ยาวตติยํ อนุสฺสาวิยมาเน โย สรมาโน สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกโรติ, ตสฺส ยาวตติยานุสฺสาวนาวสาเน สมฺปชานมุสาวาโท โหตีติ.

다른 스승들은 ‘선포되었다(anusāvita)’라는 구절에 대해 ‘선포되어야 한다(anusāvetabba)’라는 뜻으로 해석하여, ‘세 번까지’라는 이것은 나중에 암송이 끝날 때 “존자들은 청정한가... 세 번째도 묻노라”라고 한 이것을 염두에 두고 설하신 것이라고 말한다. 그것 또한 타당하지 않다. 왜냐하면 뜻의 논리(atthayutti)가 없기 때문이다. 어떤 이들은 이 구절을 ‘anusāvita’라고 독송하고, 어떤 이들은 ‘anusāveta’라고도 하는데, 그 두 가지 모두 과거 시제만을 나타낼 뿐 미래를 나타내지 않는다. 만약 이것에 그러한 뜻이 있다면 ‘선포될 것이다(anusāvitaṃ hessati)’라고 설하셨을 것인데, 이처럼 우선 뜻이 없으므로 타당하지 않다. 또한 만약 이것이 암송 끝의 말을 염두에 두고 설하신 것이라면, “드러내지 않으리라”는 마음을 일으킨 자에게 니다나가 끝났음에도 불구하고 설해진 ‘거짓말의 죄’가 성립하지 않게 될 것이다. 왜냐하면 “세 번까지 선포될 때”라는 말씀 때문에, ‘세 번까지’라는 이 말 자체가 무의미해질 것이기 때문이다. 왜냐하면 니다나 암송에는 세 번의 선포가 없기 때문이다. 이와 같이 논리가 없으므로 그것 또한 타당하지 않다. ‘세 번까지 선포된 것이다’라는 이것은 단지 성질과 특징을 나타내는 말(lakkhaṇavacana)일 뿐이며, 이를 통해 다음과 같은 뜻을 나타낸다. 즉, 이 빠띠목카(Pātimokkha)라는 것은 세 번까지 선포되는데, 그렇게 세 번까지 선포될 때 범한 죄를 기억하면서도 있는 죄를 드러내지 않는 자에게는 그 세 번의 선포가 끝나는 시점에 고의적인 거짓말(sampajānamusāvāda)의 죄가 성립한다는 뜻이다.

ตเทตํ ยถา อนุสาวิตํ ยาวตติยํ อนุสาวิตํ นาม โหติ, ตํ ทสฺเสตุํ ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามีติอาทิ วุตฺตํ. ตํ ปเนตํ ปาราชิกาทีนํ อวสาเน ทิสฺสติ, น นิทานาวสาเน. กิญฺจาปิ น ทิสฺสติ, อถ โข อุทฺเทสกาเล ‘‘อาวิกตา หิสฺส ผาสุ โหตี’’ติ วตฺวา ‘‘อุทฺทิฏฺฐํ โข อายสฺมนฺโต นิทานํ, ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามี’’ติอาทินา นเยน วตฺตพฺพเมว. เอวญฺหิ นิทานํ สุอุทฺทิฏฺฐํ โหติ, อญฺญถา ทุอุทฺทิฏฺฐํ. อิมเมว จ อตฺถํ สนฺธาย อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตํ ‘‘ยาวตติยํ อนุสาวิตํ โหตีติ สกิมฺปิ อนุสาวิตํ โหติ, ทุติยมฺปิ อนุสาวิตํ โหติ, ตติยมฺปิ อนุสาวิตํ โหตี’’ติ (มหาว. ๑๓๔). อยเมตฺถ อาจริยปรมฺปราภโต วินิจฺฉโย.

그것은 선포된 방식대로 세 번 선포된 것이라 하기 위해, ‘거기서 존자들에게 묻노라’ 등이 설해진 것이다. 그런데 그것은 파라지카(Pārājika) 등의 끝에서는 보이지만 니다나(Nidāna)의 끝에서는 보이지 않는다. 비록 보이지 않더라도, 암송할 때 “드러내면 그에게 안락함이 있다”라고 말한 뒤, “존자들이여, 니다나가 암송되었다... 묻노라” 등의 방식으로 암송하는 비구는 반드시 말해야만 한다. 이와 같이 해야 니다나가 잘 암송된 것이며, 그렇지 않으면 잘못 암송된 것이다. 바로 이 뜻을 염두에 두고 우뽀사타 칸다까(Uposathakkhandhaka)에서 “세 번까지 선포된 것이라는 것은 한 번 선포된 것이고, 두 번 선포된 것이며, 세 번 선포된 것이다”라고 설하셨다. 이것이 이 구절에 대해 스승들의 전승으로 내려온 판결(vinicchaya)이다.

โย ปน ภิกฺขุ…เป… สมฺปชานมุสาวาทสฺส โหตีติ สมฺปชานมุสาวาโท อสฺส โหติ, เตนสฺส ทุกฺกฏาปตฺติ โหติ, สา จ โข ปน น มุสาวาทลกฺขเณน, ‘‘สมฺปชานมุสาวาเท กึ โหติ, ทุกฺกฏํ โหตี’’ติ (มหาว. ๑๓๕) อิมินา ปน ภควโต วจเนน วจีทฺวาเร อกิริยสมุฏฺฐานาปตฺติ โหตีติ เวทิตพฺพา.

‘그런데 어떤 비구가... 고의적인 거짓말의 죄가 된다’는 것은 그에게 고의적인 거짓말이 성립한다는 것이며, 그로 인해 그에게 악작죄(dukkaṭāpatti)가 있게 된다. 그리고 그것은 거짓말의 특징 때문이 아니라, “고의적인 거짓말에는 무엇이 있는가? 악작죄가 있다”라는 부처님의 말씀에 의해 언어의 문(vacīdvāra)에서 부작위로 일어나는 죄(akiriya-samuṭṭhāna-āpatti)가 되는 것으로 알아야 한다.

วุตฺตมฺปิ เจตํ –

이것은 다음과 같이 설해지기도 하였다.

‘‘อนาลปนฺโต มนุเชน เกนจิ,วาจาคิรํ โน จ ปเร ภเณยฺย;

อาปชฺเชยฺย วาจสิกํ, น กายิกํ,ปญฺหาเมสา กุสเลหิ จินฺติตา’’ติ. (ปริ. ๔๗๙);

“어떤 사람과도 대화하지 않고 다른 이들에게 말소리를 내지 않더라도, 언어에 속하는 죄를 범할 수 있으니 신체에 속하는 것은 아니로다. 이 문제는 지혜로운 이들에 의해 고찰되었노라.”

อนฺตรายิโกติ [Pg.103] วิปฺปฏิสารวตฺถุตาย ปาโมชฺชาทิสมฺภวํ นิวาเรตฺวา ปฐมชฺฌานาทีนํ อธิคมาย อนฺตรายํ กโรติ. ตสฺมาติ ยสฺมา อยํ อนาวิกรณสงฺขาโต สมฺปชานมุสาวาโท อนฺตรายิโก โหติ, ตสฺมา. สรมาเนนาติ อตฺตนิ สนฺตึ อาปตฺตึ ชานนฺเตน. วิสุทฺธาเปกฺเขนาติ วุฏฺฐาตุกาเมน วิสุชฺฌิตุกาเมน. สนฺตี อาปตฺตีติ อาปชฺชิตฺวา อวุฏฺฐิตา อาปตฺติ. อาวิกาตพฺพาติ สงฺฆมชฺเฌ วา คณมชฺเฌ วา เอกปุคฺคเล วา ปกาเสตพฺพา, อนฺตมโส อนนฺตรสฺสาปิ ภิกฺขุโน ‘‘อหํ, อาวุโส, อิตฺถนฺนามํ อาปตฺตึ อาปนฺโน, อิโต วุฏฺฐหิตฺวา ตํ อาปตฺตึ ปฏิกริสฺสามี’’ติ (มหาว. ๑๗๐) วตฺตพฺพํ. สเจปิ เวมติโก โหติ, ‘‘อหํ, อาวุโส, อิตฺถนฺนามาย อาปตฺติยา เวมติโก, ยทา นิพฺเพมติโก ภวิสฺสามิ, ตทา ตํ อาปตฺตึ ปฏิกริสฺสามี’’ติ (มหาว. ๑๖๙) วตฺตพฺพํ. อาวิกตา หิสฺส ผาสุ โหตีติเอตฺถ อาวิกตาติ อาวิกตาย, ปกาสิตายาติ อตฺโถ. อลชฺชิตาติอาทีสุ (ปริ. ๒๙๕) วิย หิ อิทมฺปิ กรณตฺเถ ปจฺจตฺตวจนํ. หีติ นิปาตมตฺตํ. อสฺสาติ เอตสฺส ภิกฺขุโน. ผาสุ โหตีติ ปฐมชฺฌานาทีนํ อธิคมาย ผาสุ โหติ, อวิปฺปฏิสารมูลกานํ ปาโมชฺชาทีนํ วเสน สุขปฺปฏิปทา สมฺปชฺชตีติ อตฺโถ.

‘장애가 되는 것(Antarāyiko)’이란, 후회의 원인이 됨으로써 환희(pāmojja) 등의 생겨남을 막아 초선정 등의 증득에 장애를 일으킨다는 의미이다. ‘그러므로(Tasmā)’라는 것은, 이러한 알면서 하는 거짓말(sampajānamusāvāda)이 드러내지 않은 상태에서는 장애가 되기 때문에 ‘그러므로’라고 한 것이다. ‘기억하면서(Saramānenāti)’는 자신에게 있는 죄를 알고 있는 것을 의미한다. ‘청정하기를 바라는 자(Visuddhāpekkhenāti)’는 죄에서 벗어나기를 바라고 청정해지기를 원하는 자를 뜻한다. ‘있는 죄(Santī āpattīti)’란 이미 범했지만 아직 벗어나지 못한 죄를 말한다. ‘드러내야 한다(Āvikātabbāti)’는 승가 대중 가운데서나, 무리(gaṇa) 가운데서나, 혹은 한 개인에게 드러내 밝혀야 한다는 뜻이다. 적어도 바로 곁에 있는 비구에게라도 ‘도반이여, 나는 이러이러한 죄를 범했습니다. 여기서 일어나(나아가) 그 죄를 참회(복구)하겠습니다’라고 말해야 한다. 만약 의심(vematiko)이 있더라도 ‘도반이여, 나는 이러이러한 죄에 대해 의심이 있습니다. 의심이 없어지면 그때 그 죄를 참회하겠습니다’라고 말해야 한다. ‘그렇게 드러내야 그에게 편안함이 있다’는 대목에서 ‘드러내다(āvikatā)’라는 것은 드러냈기 때문에, 즉 밝혀졌기 때문에 편안하다는 뜻이다. ‘염치없는 자(alajjitā)’ 등의 용례와 마찬가지로 여기서 ‘드러내다(āvikatā)’라는 단어 또한 원인을 나타내는 격(karaṇattha)으로 쓰인 주격(paccattavacanaṃ)이다. ‘히(Hī)’는 단순한 어조를 고르는 불변어(nipāta)일 뿐이다. ‘그에게(Assāti)’는 그 비구에게라는 뜻이다. ‘편안함이 있다(phāsu hotī)’는 것은 초선정 등을 증득하는 데 수월하다는 것이며, 후회 없음(avippaṭisāra)을 근간으로 하는 환희 등이 생겨남으로써 행복한 수행(sukhappaṭipadā)이 성취된다는 의미이다.

อิติ กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

이상으로 캉카위타라니(Kaṅkhāvitaraṇī) 빠띠목카 주석서의

นิทานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

니다나(Nidāna, 서문) 주석이 끝났다.

ปาราชิกกณฺโฑ

파라지카 편(Pārājikakaṇḍo)

อิทานิ [Pg.104] ยเทตํ นิทานานนฺตรํ ตตฺริเม จตฺตาโรติอาทิ ปาราชิกกณฺฑํ, ตตฺถ ตตฺราติ ตสฺมึ ‘‘ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสิสฺสามี’’ติ เอวํ วุตฺเต ปาติโมกฺเข. อิเมติ อิทานิ วตฺตพฺพานํ อภิมุขีกรณํ. จตฺตาโรติ คณนปริจฺเฉโท. ปาราชิกาติ เอวํนามกา. ธมฺมาติ อาปตฺติโย. อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺตีติ สรูเปน อุทฺทิสิตพฺพตํ อาคจฺฉนฺติ, น นิทาเน วิย ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺตี’’ติ สาธารณวจนมตฺเตน.

이제 니다나 바로 다음에 나오는 ‘여기에 이 네 가지’ 등으로 시작하는 파라지카 편을 설명하겠다. 여기서 ‘여기에(tatra)’란 ‘빠띠목카를 암송하리라’고 말해진 그 빠띠목카를 가리킨다. ‘이것들(ime)’은 이제 말해야 할 죄들을 목전에 제시하는 대명사이다. ‘네 가지(cattāro)’는 숫자의 한정이다. ‘파라지카(pārājikā)’는 그러한 이름의 것들이며, ‘법(dhammā)’은 죄(āpattiyo)들을 의미한다. ‘암송에 포함된다(uddesaṃ āgacchanti)’는 것은 그 구체적인 모습(본문)대로 암송되어야 하는 상태가 된다는 것이며, 니다나에서처럼 ‘누구에게 죄가 있다면’이라는 일반적인 표현만으로 암송되는 것이 아님을 뜻한다.

๑. ปฐมปาราชิกวณฺณนา

1. 첫 번째 파라지카 주석

โย ปนาติ รสฺสทีฆาทินา ลิงฺคาทิเภเทน โย โกจิ. ภิกฺขูติ เอหิภิกฺขุอุปสมฺปทา, สรณคมนูปสมฺปทา, โอวาทปฺปฏิคฺคหณูปสมฺปทา, ปญฺหาพฺยากรณูปสมฺปทา, อฏฺฐครุธมฺมปฺปฏิคฺคหณูปสมฺปทา, ทูเตนูปสมฺปทา, อฏฺฐวาจิกูปสมฺปทา, ญตฺติจตุตฺถกมฺมูปสมฺปทาติ อิมาสุ อฏฺฐสุ อุปสมฺปทาสุ ญตฺติจตุตฺเถน อุปสมฺปทากมฺเมน อกุปฺเปน ฐานารเหน อุปสมฺปนฺโน. ตสฺส ปน กมฺมสฺส วตฺถุญตฺติอนุสฺสาวน สีมา ปริสาสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปตา เวทิตพฺพา.

‘누구든지(Yo pana)’란 단신이나 장신 등의 신체적 차이나 모습 등의 차이에 관계없이 누구라도(어떤 비구라도)를 의미한다. ‘비구(Bhikkhū)’란 ‘오라 비구여’ 구족계, 삼귀의 구족계, 훈계 수락 구족계, 질문 답변 구족계, 팔경법 수락 구족계, 사절에 의한 구족계, 팔어 구족계, 그리고 백사갈마 구족계라는 여덟 가지 구족계 중에서, 결함이 없고 합당한 백사갈마(ñatticatuttha) 구족계 갈마를 통해 구족계를 받은 자를 말한다. 그 갈마의 적법성(결함 없음)은 대상(vatthu), 제안(ñatti), 공표(anussāvana), 결계(sīmā), 회중(parisā)의 구족함(sampatti)을 통해 확인되어야 한다.

ตตฺถ วตฺถูติ อุปสมฺปทาเปกฺโข ปุคฺคโล, โส ฐเปตฺวา อูนวีสติวสฺสํ อนฺติมวตฺถุอชฺฌาปนฺนปุพฺพํ, ปณฺฑกาทโย จ เอกาทส อภพฺพปุคฺคเล เวทิตพฺโพ. ตตฺถ อูนวีสติวสฺโส นาม ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย อปริปุณฺณวีสติวสฺโส. อนฺติมวตฺถุอชฺฌาปนฺนปุพฺโพ นาม จตุนฺนํ ปาราชิกานํ อญฺญตรํ อชฺฌาปนฺนปุพฺโพ. ปณฺฑกาทโย วชฺชนียปุคฺคลกถายํ วุตฺตา. เตสุ อาสิตฺตปณฺฑกญฺจ อุสูยปณฺฑกญฺจ ฐเปตฺวา โอปกฺกมิกปณฺฑโก นปุํสกปณฺฑโก ปณฺฑกภาวปกฺเข ฐิโต ปกฺขปณฺฑโก จ อิธ อธิปฺเปโต.

그중 ‘대상(vatthu)’이란 구족계를 받고자 하는 사람을 말하는데, 20세 미만인 자, 과거에 파라지카(최후의 사안)를 범한 적이 있는 자, 그리고 판다카(내시/중성) 등 11가지 부적격자(abhabbapuggala)를 제외한 이를 의미한다. 여기서 ‘20세 미만인 자’란 모태에 잉태된 때로부터 기산하여 20세가 차지 않은 자를 말한다. ‘과거에 파라지카를 범한 적이 있는 자’란 네 가지 파라지카 중 어느 하나라도 이전에 범한 적이 있는 자를 뜻한다. 판다카 등은 거절해야 할 인물에 대한 설명(Vajjanīyapuggalakathā)에서 이미 언급되었다. 그 11가지 부적격자 중 여기서는 아시타 판다카와 우수야 판다카를 제외한 오빡까미카 판다카, 나뿐사까 판다카, 그리고 판다카의 성향을 가진 빠카 판다카를 뜻한다.

เถยฺยสํวาสโก ปน ติวิโธ ลิงฺคตฺเถนโก สํวาสตฺเถนโก อุภยตฺเถนโกติ. ตตฺถ โย สยํ ปพฺพชิตฺวา น ภิกฺขุวสฺสานิ คเณติ, น ยถาวุฑฺฒํ ภิกฺขูนํ วา สามเณรานํ วา วนฺทนํ สาทิยติ, น อาสเนน ปฏิพาหติ, น อุโปสถาทีสุ สนฺทิสฺสติ, อยํ อสุทฺธจิตฺตตาย ลิงฺคมตฺตสฺเสว เถนิตตฺตา ลิงฺคตฺเถนโก นาม. โย ปน ภิกฺขูหิ ปพฺพชิโต สามเณโร สมาโน กาสายานิ อปเนตฺวา เตสุ สอุสฺสาโหว [Pg.105] เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตฺวา ปุน นิวาเสตฺวา สามเณรภาวํ ปฏิชานาติ, อยํ ภิกฺขูหิ ทินฺนลิงฺคสฺส อปริจฺจตฺตตฺตา น ลิงฺคตฺเถนโก, น ลิงฺคานุรูปสฺส สํวาสสฺส สาทิตตฺตา นาปิ สํวาสตฺเถนโก. อนฺติมวตฺถุอชฺฌาปนฺนเกปิ เอเสว นโย. โย จ โข สามเณโร สมาโน วิเทสํ คนฺตฺวา ภิกฺขุวสฺสานิ คเณติ, ยถาวุฑฺฒํ วนฺทนํ สาทิยติ, อาสเนน ปฏิพาหติ, อุโปสถาทีสุ สนฺทิสฺสติ, อยํ สํวาสมตฺตสฺเสว เถนิตตฺตา สํวาสตฺเถนโก นาม. ภิกฺขุวสฺสคณนาทิโก หิ สพฺโพปิ กิริยเภโท อิมสฺมึ อตฺเถ ‘‘สํวาโส’’ติ เวทิตพฺโพ. สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย ‘‘น มํ โกจิ ชานาตี’’ติ ปุน เอวํ ปฏิปชฺชนฺเตปิ เอเสว นโย. โย ปน สยํ ปพฺพชิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา ยถาวุฑฺฒํ วนฺทนํ สาทิยติ, อาสเนน ปฏิพาหติ, ภิกฺขุวสฺสานิ คเณติ, อุโปสถาทีสุ สนฺทิสฺสติ, อยํ ลิงฺคสฺส เจว สํวาสสฺส จ เถนิตตฺตา อุภยตฺเถนโก นาม. ธุรนิกฺเขปวเสน กาสายานิ อปเนตฺวา อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปชฺชิตฺวา ปุน ตานิ อจฺฉาเทตฺวา เอวํ ปฏิปชฺชนฺเตปิ เอเสว นโย, อยํ ติวิโธปิ เถยฺยสํวาสโก อิธ อธิปฺเปโต. ฐเปตฺวา ปน อิมํ ติวิธํ.

‘도주공주자(Theyyasaṃvāsako, 몰래 숨어 사는 자)’는 모습 도둑(liṅgatthenako), 교제 도둑(saṃvāsatthenako), 양쪽 모두의 도둑(ubhayatthenako)의 세 종류가 있다. 그중 스스로 출가하여 비구의 법랍을 세지 않고, 선배 비구나 사미의 예배를 받지 않으며, 상좌의 자리를 거부하지 않고, 포살 등에 나타나지 않는 자는, 부정한 마음으로 비구의 모습만을 훔쳤기 때문에 ‘모습 도둑’이라 한다. 반면 비구들에게 출가한 정식 사미가 가사를 벗어 던지고(속복을 입고) 열의를 가지고 음행을 범한 뒤, 다시 가사를 입고 사미임을 자처하는 경우, 이는 비구들이 준 가사의 모습(liṅga)을 완전히 버리지 않았기에 모습 도둑이 아니며, 그 모습에 합당한 교제를 누리는 것도 아니기에 교제 도둑도 아니다. 파라지카를 범한 자의 경우도 이와 같다. 한편 정식 사미가 타 지방으로 가서 비구 법랍을 세고, 서열에 따른 예배를 받으며, 상좌 자리에 앉고, 포살 등에 참석한다면, 이는 교제(saṃvāsa)만을 훔쳤으므로 ‘교제 도둑’이라 한다. 비구 법랍을 세는 등의 모든 행위의 차별이 여기서 ‘교제(saṃvāsa)’라는 의미에 포함된다. 계를 포기하고서 ‘아무도 나를 모를 것이다’라고 생각하여 다시 이와 같이 행동하는 경우도 마찬가지이다. 스스로 출가하여 사원에 가서 서열대로 예배를 받고, 상좌 자리에 앉으며, 법랍을 세고, 포살 등에 참석한다면, 이는 모습과 교제를 모두 훔쳤으므로 ‘양쪽 모두의 도둑’이라 한다. 가사를 더 이상 입지 않겠다고 결심하여 가사를 벗고 파라지카를 범한 뒤, 다시 그 가사들을 입고 이와 같이 행동하는 경우도 마찬가지이다. 이 세 종류의 도주공주자가 여기서 의도된 자들이다. 하지만 이 세 종류는 제외된다.

‘‘ราช ทุพฺภิกฺข กนฺตาร-โรค เวรี ภเยน วา;

จีวราหรณตฺถํ วา, ลิงฺคํ อาทิยตีธ โย.

“왕의 두려움이나 기근, 험로(도적), 질병, 혹은 원수의 두려움 때문에, 또는 단순히 가사를 얻기 위해서 이곳(교단)의 모습(liṅga)을 취한 자라 하더라도,

‘‘สํวาสํ นาธิวาเสติ, ยาว โส สุทฺธมานโส;

เถยฺยสํวาสโก นาม, ตาว เอส น วุจฺจตี’’ติ. (มหาว. อฏฺฐ. ๑๑๐);

그의 마음이 청정하여 교제(비구로서의 권리 행사)를 받아들이지 않는 동안에는, 그를 도주공주자라고 부르지 않는다.”

โย ปน อุปสมฺปนฺโน ติตฺถิยภาวํ ปตฺถยมาโน สยํ วา กุสจีราทิกํ ติตฺถิยลิงฺคํ อาทิยติ, เตสํ วา สนฺติเก ปพฺพชติ, นคฺโค วา หุตฺวา อาชีวกานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา เตสํ วตานิ อาทิยติ, อยํ ติตฺถิยปกฺกนฺตโก นาม. ฐเปตฺวา ปน มนุสฺสชาติกํ อวเสโส สพฺโพปิ ติรจฺฉานคโต นาม. เยน มนุสฺสชาติกา ชเนตฺติ สยมฺปิ มนุสฺสภูเตเนว สญฺจิจฺจ ชีวิตา โวโรปิตา, อยํ มาตุฆาตโก นาม. ปิตุฆาตเกปิ เอเสว นโย. เยน อนฺตมโส คิหิลิงฺเค ฐิโตปิ มนุสฺสชาติโก ขีณาสโว สญฺจิจฺจ ชีวิตา โวโรปิโต, อยํ อรหนฺตฆาตโก นาม. โย ปน ปกตตฺตํ ภิกฺขุนึ ติณฺณํ มคฺคานํ อญฺญตรสฺมึ [Pg.106] มคฺเค ทูเสติ, อยํ ภิกฺขุนิทูสโก นาม. โย เทวทตฺโต วิย สาสนํ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ กตฺวา จตุนฺนํ กมฺมานํ อญฺญตรวเสน สงฺฆํ ภินฺทติ, อยํ สงฺฆเภทโก นาม. โย เทวทตฺโต วิย ทุฏฺฐจิตฺเตน วธกจิตฺเตน ตถาคตสฺส ชีวมานกสรีเร ขุทฺทกมกฺขิกาย ปิวนมตฺตมฺปิ โลหิตํ อุปฺปาเทติ, อยํ โลหิตุปฺปาทโก นาม. ยสฺส อิตฺถินิมิตฺตุปฺปาทนกมฺมโต จ ปุริสนิมิตฺตุปฺปาทนกมฺมโต จ อุภโต ทุวิธมฺปิ พฺยญฺชนํ อตฺถิ, อยํ อุภโตพฺยญฺชนโก นาม. อิติ อิเม เตรส ปุคฺคลา อุปสมฺปทาย อวตฺถู, อิเม ปน ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ อุปสมฺปทาเปกฺเข สติ อุปสมฺปทากมฺมํ วตฺถุสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปํ โหติ.

그런데 구족계를 받은 자가 외도의 상태를 갈망하여 스스로 풀로 만든 옷 등의 외도의 표식을 취하거나, 그들(외도)의 처소에서 출가하거나, 알몸이 되어 아지바카(ājīvaka)의 처소에 가서 그들의 계행을 취한다면, 이를 '외도에게로 가버린 자(titthiyapakkantako)'라 합니다. 인간으로 태어난 자를 제외한 나머지 모든 중생은 '축생(tiracchānagato)'이라 합니다. 인간으로 태어난 어머니를 자신이 인간인 상태에서 고의로 생명을 끊었다면 이를 '모친 살해자(mātughātako)'라 합니다. 부친 살해자(pitughātako)에 대해서도 이와 같습니다. 설령 재가자의 모습으로 있더라도 인간으로 태어난 번뇌를 다한 성자(아라한)를 고의로 생명을 끊었다면 이를 '아라한 살해자(arahantaghātako)'라 합니다. 본래의 성품을 지닌 비구니를 세 가지 통로 중 어느 하나에서라도 범하면 이를 '비구니 오염자(bhikkhunidūsako)'라 합니다. 데와닷타처럼 가르침에 어긋나고 율에 어긋나게 하여 네 가지 갈마 중 어느 하나에 의해 승가를 분열시키면 이를 '승가 분열자(saṅghabhedako)'라 합니다. 데와닷타처럼 악의를 품고 살해할 마음으로 살아계신 여래의 몸에 작은 파리가 들이킨 정도의 피라도 나게 하면 이를 '여래의 몸에 피를 낸 자(lohituppādako)'라 합니다. 여근이 생기는 업과 남근이 생기는 업으로 인해 두 가지 성징을 모두 가졌다면 이를 '양성인(ubhatobyañjanako)'이라 합니다. 이와 같이 이 열세 종류의 인물들은 구족계의 부적격자(avatthu)입니다. 그러나 이들을 제외한 다른 구족계 지원자가 있을 때, 구족계 갈마는 대상의 구비(vatthusampatti)에 의해 유효한(akuppa) 것이 됩니다.

กถํ ญตฺติสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปํ โหติ? วตฺถุสงฺฆปุคฺคลญตฺตีนํ อปรามสนานิ, ปจฺฉา ญตฺติฏฺฐปนญฺจาติ อิเม ตาว ปญฺจ ญตฺติโทสา. ตตฺถ ‘‘อยํ อิตฺถนฺนาโม’’ติ อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส อกิตฺตนํ วตฺถุอปรามสนํ นาม. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ’’ติเอตฺถ ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต’’ติ วตฺวา ‘‘สงฺโฆ’’ติ อภณนํ สงฺฆอปรามสนํ นาม. ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ อุปชฺฌายสฺส อกิตฺตนํ ปุคฺคลอปรามสนํ นาม. สพฺเพน สพฺพํ ญตฺติยา อนุจฺจารณํ ญตฺติอปรามสนํ นาม. ปฐมํ กมฺมวาจํ นิฏฺฐาเปตฺวา ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺวา ‘‘ขมติ สงฺฆสฺสา’’ติ เอวํ ญตฺติกิตฺตนํ ปจฺฉา ญตฺติฏฺฐปนํ นาม. อิติ อิเมหิ โทเสหิ วิมุตฺตาย ญตฺติยา สมฺปนฺนํ ญตฺติสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปํ โหติ.

어떻게 백(ñatti)의 구비에 의해 유효한 것이 됩니까? 대상, 승가, 인물, 백을 언급하지 않는 것과 나중에 백을 세우는 것, 이 다섯 가지가 우선 백의 허물(ñattidosā)입니다. 그중 '이 아무개'라고 구족계 지원자를 이름 부르지 않는 것을 대상의 불언급(vatthuaparāmasana)이라 합니다. '대덕 승가시여, 저의 말을 들으소서'라고 할 때 '대덕이시여, 저의 말을 들으소서'라고만 말하고 '승가(saṅgho)'라는 말을 하지 않는 것을 승가의 불언급(saṅghaaparāmasana)이라 합니다. '아무개의 구족계 지원자'라고 은사(upajjhāya)를 언급하지 않는 것을 인물의 불언급(puggalaaparāmasana)이라 합니다. 백의 전부를 암송하지 않는 것을 백의 불언급(ñattiaparāmasana)이라 합니다. 먼저 갈마문(kammavāca)을 끝내고 '이것이 백입니다'라고 말하거나 '승가에 수용됩니다'라고 백을 말하는 것을 후치된 백(pacchā ñattiṭṭhapana)이라 합니다. 이와 같이 이러한 허물들에서 벗어난 백을 갖추었을 때, 백의 구비에 의해 유효한 것이 됩니다.

อนุสฺสาวนวเสน อกุปฺปตายปิ วตฺถุสงฺฆปุคฺคลานํ อปรามสนานิ, สาวนาย หาปนํ, อกาเล สาวนนฺติ อิเม ปญฺจ อนุสฺสาวนโทสา. ตตฺถ วตฺถาทีนํ อปรามสนานิ ญตฺติยํ วุตฺตสทิสาเนว. ตีสุ ปน อนุสฺสาวนาสุ ยตฺถ กตฺถจิ เอเตสํ อปรามสนํ อปรามสนเมว. สพฺเพน สพฺพํ ปน กมฺมวาจํ อวตฺวา จตุกฺขตฺตุํ ญตฺติกิตฺตนเมว, อถ วา ปน กมฺมวาจาพฺภนฺตเร อกฺขรสฺส วา ปทสฺส วา อนุจฺจารณํ วา ทุรุจฺจารณํ วา สาวนาย หาปนํ นาม. สาวนาย อโนกาเส ปฐมํ ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา อนุสฺสาวนกรณํ อกาเล สาวนํ นาม. อิติ อิเมหิ โทเสหิ วิมุตฺตาย อนุสฺสาวนาย สมฺปนฺนํ อนุสฺสาวนสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปํ โหติ.

낭독(anussāvana)에 의한 유효함에서도 대상, 승가, 인물의 불언급, 낭독의 결여, 부적절한 때의 낭독, 이 다섯 가지가 낭독의 허물(anussāvanadosā)입니다. 그중 대상 등의 불언급은 백에서 말한 것과 같습니다. 그런데 세 번의 낭독 중 어느 한 곳에서라도 이들을 언급하지 않는 것은 불언급에 해당합니다. 그러나 갈마문의 전부를 말하지 않고 네 번 모두 백만을 낭독하는 것, 또는 갈마문 내부에서 글자나 단어를 암송하지 않거나 잘못 암송하는 것을 낭독의 결여(sāvanāya hāpana)라 합니다. 낭독할 기회가 아닌데 먼저 백을 세우지 않고 낭독을 행하는 것을 부적절한 때의 낭독(akāle sāvana)이라 합니다. 이와 같이 이러한 허물들에서 벗어난 낭독을 갖추었을 때, 낭독의 구비에 의해 유효한 것이 됩니다.

ปุพฺเพ วุตฺตํ วิปตฺติสีมาลกฺขณํ สมติกฺกนฺตาย ปน สีมาย กตํ สีมาสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปํ โหติ. ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา, เตสํ [Pg.107] อนาคมนํ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺทสฺส อนาหรณํ, สมฺมุขีภูตานํ ปฏิกฺโกสนนฺติ อิเม ปน ตโย ปริสาโทสา, เตหิ วิมุตฺตาย ปริสาย กตํ ปริสาสมฺปตฺติวเสน อกุปฺปํ โหติ. การณารหตฺตา ปน สตฺถุ สาสนารหตฺตา ฐานารหํ นาม โหติ. อิติ โย อิมินา เอวํ อกุปฺเปน ฐานารเหน ญตฺติจตุตฺเถน อุปสมฺปทากมฺเมน อุปสมฺปนฺโน, อยํ อิธ ‘‘ภิกฺขู’’ติ อธิปฺเปโต. ปณฺณตฺติวชฺเชสุ ปน อญฺเญปิ สงฺคหํ คจฺฉนฺติ.

앞서 말한 결함 있는 구역의 특징을 벗어난 구역(sīmā)에서 행해진 것은 구역의 구비(sīmāsampatti)에 의해 유효한 것이 됩니다. 갈마에 참여해야 할 비구들이 오지 않거나, 동의를 표해야 할 자들의 동의를 가져오지 않거나, 면전의 비구들이 반대하는 것, 이 세 가지는 회중의 허물(parisādosā)인데, 이들에서 벗어난 회중에서 행해진 것은 회중의 구비(parisāsampatti)에 의해 유효한 것이 됩니다. 이유의 적절함과 스승의 가르침에 대한 적합함으로 인해 타당한 경우(ṭhānāraha)가 됩니다. 이와 같이 이러한 유효하고 타당한 백사갈마(ñatticatuttha)의 구족계 갈마를 통해 구족계를 받은 자를 여기서는 '비구'라고 의도한 것입니다. 그러나 제정상의 잘못(paṇṇattivajja)에 있어서는 다른 비구들도 (비구의 범주에) 포함됩니다.

ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโนติ ยา ภิกฺขูนํ อธิสีลสงฺขาตา สิกฺขา, ตญฺจ, ยตฺถ เจเต สห ชีวนฺติ, เอกชีวิกา สภาควุตฺติโน โหนฺติ, ตํ ภควตา ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทสงฺขาตํ สาชีวญฺจ, ตตฺถ สิกฺขนภาเวน สมาปนฺโนติ ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมอาปนฺโน. สมาปนฺโนติ สิกฺขญฺจ ปริปูเรนฺโต สาชีวญฺจ อวีติกฺกมนฺโต หุตฺวา ตทุภยํ อุปคโตติ อตฺโถ. สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวาติ ยํ สิกฺขํ สมาปนฺโน, ตํ อปฏิกฺขิปิตฺวา, ยญฺจ สาชีวํ สมาปนฺโน, ตสฺมึ ทุพฺพลภาวํ อปฺปกาเสตฺวา. ตตฺถ จิตฺตเขตฺตกาลปโยคปุคฺคลวิชานนวเสน สิกฺขาย ปจฺจกฺขานํ ญตฺวา ตทภาเวน อปจฺจกฺขานํ เวทิตพฺพํ. กถํ? อุปสมฺปนฺนภาวโต จวิตุกามตาจิตฺเตเนว หิ สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ, น ทวา วา รวา วา ภณนฺตสฺส. เอวํ จิตฺตวเสน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ, น ตทภาเวน. ตถา ‘‘พุทฺธํ ปจฺจกฺขามิ, ธมฺมํ ปจฺจกฺขามิ, สงฺฆํ ปจฺจกฺขามิ, สิกฺขํ, วินยํ, ปาติโมกฺขํ, อุทฺเทสํ, อุปชฺฌายํ, อาจริยํ, สทฺธิวิหาริกํ, อนฺเตวาสิกํ, สมานุปชฺฌายกํ, สมานาจริยกํ, สพฺรหฺมจารึ ปจฺจกฺขามี’’ติ เอวํ วุตฺตานํ พุทฺธาทีนํ จุทฺทสนฺนํ, ‘‘คิหีติ มํ ธาเรหิ, อุปาสโก, อารามิโก, สามเณโร, ติตฺถิโย, ติตฺถิยสาวโก, อสมโณ, ‘อสกฺยปุตฺติโย’ติ มํ ธาเรหี’’ติ เอวํ วุตฺตานํ คิหิอาทีนํ อฏฺฐนฺนญฺจาติ อิเมสํ ทฺวาวีสติยา เขตฺตปทานํ ยสฺส กสฺสจิ สเววจนสฺส วเสน เตสุ ยํกิญฺจิ วตฺตุกามสฺส ยํกิญฺจิ วทโต สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ, น รุกฺขาทีนํ อญฺญตรสฺส นามํ คเหตฺวา ปจฺจาจิกฺขนฺตสฺส. เอวํ เขตฺตวเสน ปจฺจกฺขานํ โหติ, น ตทภาเวน.

'비구들의 학습과 생활수단을 구비한 자'란, 비구들에게 있어 증상계(adhisīla)라고 일컬어지는 학습(sikkhā)과, 그들이 함께 생활하며 같은 생계와 같은 품행을 지니는 곳인 세존께서 제정하신 학습목록이라고 일컬어지는 그 생활수단(sājīva)에 대해, 거기서 배우는 상태로서 구비한 자이기에 '비구들의 학습과 생활수단을 구비한 자'라 합니다. 구비했다(samāpanna)는 것은 학습을 충만하게 하고 생활수단을 어기지 않으면서 그 두 가지에 도달했다는 뜻입니다. '학습을 포기하지 않고 나약함을 드러내지 않고'란, 구비한 그 학습을 거부하지 않고, 구비한 그 생활수단에 대해 나약한 상태임을 드러내지 않는 것을 말합니다. 거기서 마음, 영역, 시간, 노력, 인물, 앎의 차이에 따라 학습의 포기를 알고, 그것들이 없음으로 인해 포기하지 않았음을 알아야 합니다. 어떻게 그러합니까? 구족계 받은 상태에서 물러나고자 하는 마음만으로 학습의 포기가 성립하며, 농담이나 헛소리로 말하는 자에게는 성립하지 않습니다. 이처럼 마음의 차이에 따라 학습의 포기가 성립하며, 그 마음이 없을 때는 성립하지 않습니다. 또한 '부처님을 포기한다, 가르침을 포기한다, 승가를 포기한다, 학습, 율, 파티목카, 강설, 은사, 스승, 공동 거주자, 문하생, 같은 은사를 둔 자, 같은 스승을 둔 자, 동료 수행자를 포기한다'라고 이처럼 말해진 부처님 등 열네 가지와, '나를 재가자로 기억하라, 우파사카, 아라미카, 사마네라, 외도, 외도의 제자, 비구 아닌 자, 나를 사카야의 아들이 아닌 자로 기억하라'라고 이처럼 말해진 재가자 등 여덟 가지, 이 스물두 가지 영역의 단어들 중 어느 하나라도 그 동의어와 함께 그것들 중 무엇인가를 말하고자 하여 말하는 자에게 학습의 포기가 성립하며, 나무 등의 어느 하나의 이름을 잡고 거부하는 자에게는 성립하지 않습니다. 이처럼 영역의 차이에 따라 포기가 성립하며, 그 영역이 없을 때는 성립하지 않습니다.

ตตฺถ ยเทตํ ‘‘ปจฺจกฺขามี’’ติ จ, ‘‘มํ ธาเรหี’’ติ (ปารา. ๕๑) จ วุตฺตํ วตฺตมานกาลวจนํ, ยานิ จ ‘‘อลํ เม พุทฺเธน, กึ นุ เม พุทฺเธน, น มมตฺโถ พุทฺเธน[Pg.108], สุมุตฺตาหํ พุทฺเธนา’’ติอาทินา (ปารา. ๕๒) นเยน อาขฺยาตวเสน กาลํ อนามสิตฺวา ปุริเมหิ จุทฺทสหิ ปเทหิ สทฺธึ โยเชตฺวา วุตฺตานิ ‘‘อลํ เม’’ติอาทีนิ จตฺตาริ ปทานิ, เตสํเยว จ สเววจนานํ วเสน ปจฺจกฺขานํ โหติ, น ‘‘ปจฺจกฺขาสิ’’นฺติ วา ‘‘ปจฺจกฺขิสฺส’’นฺติ วา ‘‘มํ ธาเรสี’’ติ วา ‘‘มํ ธาเรสฺสตี’’ติ วา ‘‘ยํนูนาหํ ปจฺจกฺเขยฺย’’นฺติ (ปารา. ๔๕) วาติอาทีนิ อตีตานาคตปริกปฺปวจนานิ ภณนฺตสฺส. เอวํ วตฺตมาน กาลวเสน เจว อนามฏฺฐกาลวเสน จ ปจฺจกฺขานํ โหติ, น ตทภาเวน.

거기에서 '나는 (학처를) 포기합니다' 또는 '나를 (재가자로) 기억해 주십시오'라고 말하는 현재 시제의 표현과, '나는 부처님으로 충분합니다', '부처님이 나에게 무슨 소용입니까', '나에게 부처님은 필요 없습니다', '나는 부처님으로부터 잘 벗어났습니다' 등과 같이 동사(ākhyāta)의 힘으로 시제를 언급하지 않고 앞의 14가지 단어(붓다 등)와 결합하여 말한 '나에게 충분합니다' 등의 네 가지 단어는, 오직 그러한 모든 표현의 힘에 의해서만 포기가 성립된다. '나는 포기했다'거나 '포기할 것이다', '나를 기억했다'거나 '나를 기억할 것이다', '내가 포기한다면 참 좋겠다' 등과 같이 과거, 미래, 가설적인 말을 하는 자에게는 (학처의 포기가) 성립되지 않는다. 이와 같이 현재 시제의 방식과 시제를 언급하지 않은 방식에 의해서만 포기가 성립되며, 그것들이 없으면 성립되지 않는다.

ปโยโค ปน ทุวิโธ กายิโก จ วาจสิโก จ. ตตฺถ ‘‘พุทฺธํ ปจฺจกฺขามี’’ติอาทินา (ปารา. ๕๑) นเยน ยาย กายจิ ภาสาย วจีเภทํ กตฺวา วาจสิกปฺปโยเคเนว ปจฺจกฺขานํ โหติ, น อกฺขรลิขนํ วา หตฺถมุทฺทาทิทสฺสนํ วา กายปฺปโยคํ กโรนฺตสฺส. เอวํ วาจสิกปฺปโยเคเนว ปจฺจกฺขานํ โหติ, น ตทภาเวน.

노력(Payoga)은 신체적 노력과 언어적 노력 두 가지가 있다. 거기에서 '나는 부처님을 포기합니다' 등의 방식으로 어떤 언어로든 언어적 표현을 일으켜 언어적 노력으로써만 포기가 성립되며, 글자를 쓰거나 손짓 등을 보여주는 신체적 노력을 하는 자에게는 성립되지 않는다. 이와 같이 언어적 노력으로써만 포기가 성립되며, 그것이 없으면 성립되지 않는다.

ปุคฺคโล ปน ทุวิโธ – โย จ ปจฺจกฺขาติ, ยสฺส จ ปจฺจกฺขาติ. ตตฺถ โย ปจฺจกฺขาติ, โส สเจ อุมฺมตฺตกขิตฺตจิตฺตเวทนาฏฺฏานํ อญฺญตโร น โหติ. ยสฺส ปน ปจฺจกฺขาติ, โส สเจ มนุสฺสชาติโก โหติ, น จ อุมฺมตฺตกาทีนํ อญฺญตโร, สมฺมุขีภูโต จ สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ. น หิ อสมฺมุขีภูตสฺส ทูเตน วา ปณฺเณน วา อาโรจนํ รุหติ. เอวํ ยถาวุตฺตปุคฺคลวเสน ปจฺจกฺขานํ โหติ, น ตทภาเวน.

인물(Puggalo)은 두 종류가 있으니, 포기하는 자와 포기를 듣는 자이다. 거기에서 포기하는 자는 만약 미친 사람, 마음이 산란한 사람, 고통에 짓눌린 사람 중 어느 하나가 아니어야 한다. 포기를 듣는 대상은 만약 인간이고 미친 사람 등이 아니며, 면전에서 직접 대하고 있어야 학처의 포기가 성립된다. 면전에 없는 사람에게 심부름꾼이나 편지로 알리는 것은 성립되지 않기 때문이다. 이와 같이 앞서 말한 인물의 조건에 의해서만 포기가 성립되며, 그것이 없으면 성립되지 않는다.

วิชานนมฺปิ นิยมิตานิยมิตวเสน ทุวิธํ. ตตฺถ ยสฺส เยสํ วา นิยเมตฺวา ‘‘อิมสฺส, อิเมสํ วา อาโรเจมี’’ติ วทติ, สเจ เต ยถา ปกติยา โลเก มนุสฺสา วจนํ สุตฺวา อาวชฺชนสมเย ชานนฺติ, เอวํ ตสฺส วจนานนฺตรเมว ตสฺส ‘‘อยํ อุกฺกณฺฐิโต’’ติ วา ‘‘คิหิภาวํ ปตฺถยตี’’ติ วา เยน เกนจิ อากาเรน สิกฺขาปจฺจกฺขานภาวํ ชานนฺติ, ปจฺจกฺขาตาว โหติ สิกฺขา. อถ อปรภาเค ‘‘กึ อิมินา วุตฺต’’นฺติ จินฺเตตฺวา ชานนฺติ, อญฺเญ วา ชานนฺติ, อปจฺจกฺขาตาว โหติ สิกฺขา. อนิยเมตฺวา อาโรเจนฺตสฺส ปน สเจ วุตฺตนเยน โย โกจิ มนุสฺสชาติโก วจนตฺถํ ชานาติ, ปจฺจกฺขาตาว โหติ สิกฺขา. เอวํ วิชานนวเสน ปจฺจกฺขานํ โหติ, น ตทภาเวน. โย ปน อนฺตมโส ทวายปิ ปจฺจกฺขาติ, เตน อปจฺจกฺขาตาว โหติ สิกฺขา. อิติ อิเมสํ วุตฺตปฺปการานํ [Pg.109] จิตฺตาทีนํ วา วเสน, สพฺพโส วา ปน อปจฺจกฺขาเนน สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย สิกฺขาปจฺจกฺขานสฺเสว จ อตฺถภูตํ เอกจฺจํ ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา.

이해(Vijānana) 또한 특정된 경우와 특정되지 않은 경우의 구분에 따라 두 가지가 있다. 거기에서 특정한 한 사람이나 여러 사람에게 '이 사람에게, 혹은 이 사람들에게 알리리라'고 정하고 말할 때, 만약 그들이 세상의 일반적인 사람들이 말을 듣고 생각하는 시점에 알게 되는 것처럼, 그의 말이 끝나는 즉시 '이 사람이 수행에 싫증이 났구나'라거나 '속인의 상태를 바라는구나'라는 등 어떤 방식으로든 학처를 포기했음을 이해한다면 학처는 포기된 것이다. 만약 나중에 '이 사람이 무엇을 말했는가'라고 생각한 뒤에 알게 되거나, 특정되지 않은 다른 사람들이 알게 된다면 학처는 포기되지 않은 것이다. 특정하지 않고 알리는 경우에는 앞에서 말한 방식대로 어떤 인간이라도 말의 의미를 이해한다면 학처는 포기된 것이다. 이와 같이 이해의 여부에 따라 포기가 성립되며, 그것이 없으면 성립되지 않는다. 그러나 만약 농담으로라도 포기하는 자는 학처가 포기되지 않은 것이다. 이와 같이 앞서 설명한 마음 등의 상태에 의해서나, 혹은 전적으로 포기하지 않음으로써 학처를 포기하지 않고, 학처 포기의 본질인 일종의 나약함(dubbalya)을 드러내지 않은 상태에서 음행을 저지르면 바라이가 된다.

เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺยาติ เอตฺถ เมถุนํ ธมฺมนฺติ ราคปริยุฏฺฐาเนน สทิสานํ อุภินฺนํ ธมฺมํ. ปฏิเสเวยฺยาติ ปฏิเสเวยฺย อชฺฌาปชฺเชยฺย. อนฺตมโสติ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน. ติรจฺฉานคตายปีติ ปฏิสนฺธิวเสน ติรจฺฉาเนสุ คตายปิ, อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ. ปาราชิโก โหตีติ ปราชิโต โหติ, ปราชยํ อาปนฺโน. อสํวาโสติ ปกตตฺตา ภิกฺขู สห วสนฺติ เอตฺถาติ เอกกมฺมาทิโกว ติวิโธปิ วิธิ สํวาโส นาม, โส เตน สทฺธึ นตฺถีติ อสํวาโส. สงฺฆกมฺเมสุ หิ เอส คณปูรโกปิ น โหติ, อยํ ตาว ปทวณฺณนา.

'음행(methunaṃ dhammaṃ)을 범하면'이라는 구절에서, 음행이란 탐욕에 휩싸여 서로 닮은 남녀 두 사람의 행위를 말한다. '범하면'은 범하여 도달함을 의미한다. '최소한(antamaso)'은 가장 낮은 한계까지를 말한다. '축생에 이르기까지'는 재생연결의 힘으로 축생에 속하는 암컷에 이르기까지를 의미하며, 이것은 여기에서 추가된 규정(anupaññatti)이다. '바라이(pārājiko)가 된다'는 것은 패배한 자가 되어 성가로부터 추방됨을 의미한다. '비공주(asaṃvāso)'란 본래의 계를 지키는 비구들이 함께 머무는 것, 즉 한 가지 갈마(ekakamma) 등 세 가지 방식의 화합을 '공주'라고 하는데, 그것이 그 비구와 함께하지 않는다는 의미에서 '비공주(공동생활 불가)'라고 한다. 그는 승가의 갈마에서 의결 정족수(gaṇapūraka)조차 채울 수 없게 된다. 이것은 우선 단어에 대한 설명이다.

อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – มนุสฺสามนุสฺสติรจฺฉานคตวเสน หิ ติสฺโส อิตฺถิโย, ตาสํ วจฺจมคฺคปสฺสาวมคฺคมุขมคฺควเสน ตโย ตโย กตฺวา นว มคฺคา, ตถา อุภโตพฺยญฺชนกานํ. ปุริสานํ ปน วจฺจมคฺคมุขมคฺควเสน ทฺเว ทฺเว กตฺวา ฉ มคฺคา, ตถา ปณฺฑกานนฺติ เอวํ ตึส มคฺคา. เตสุ อตฺตโน วา ปเรสํ วา ยสฺส กสฺสจิ มคฺคสฺส สนฺถตสฺส วา อสนฺถตสฺส วา, ปเรสํ ปน มตานมฺปิ อกฺขายิตสฺส วา เยภุยฺเยน อกฺขายิตสฺส วา ปกติวาเตน อสํผุฏฺเฐ อลฺโลกาเส โย ภิกฺขุ เอกติลพีชมตฺตมฺปิ อตฺตโน องฺคชาตํ สนฺถตํ วา อสนฺถตํ วา เสวนจิตฺเตน ปเวเสติ, ปเรน วา ปเวสิยมาเน ปเวสนปวิฏฺฐฏฺฐิตอุทฺธรเณสุ ยํกิญฺจิ สาทิยติ, อยํ ปาราชิกาปตฺตึ อาปนฺโน นาม โหติ, อยํ ตาเวตฺถ อสาธารณวินิจฺฉโย. สพฺพสิกฺขาปทานํ ปน สาธารณวินิจฺฉยตฺถํ อยํ มาติกา –

여기에서 판정(vinicchayo)은 다음과 같다. 인간, 비인간, 축생의 분류에 따라 세 종류의 여성이 있고, 그들에게는 대변로, 소변로, 구강로의 구분에 따라 각각 세 개씩 아홉 개의 통로(magga)가 있으며, 양성자(ubhatobyañjanaka)도 그와 같다. 남성에게는 대변로와 구강로의 구분에 따라 각각 두 개씩 여섯 개의 통로가 있고, 고자(paṇḍaka)도 그와 같다. 이와 같이 서른 개의 통로가 있다. 그중에서 자신이나 타인의 어떤 통로에든, 덮여 있거나 덮여 있지 않거나, 혹은 죽은 자의 통로일지라도 개나 여우 등이 먹지 않았거나 대부분 먹지 않은 상태에서, 자연적인 바람이 닿지 않는 축축하고 신선한 곳에, 어떤 비구가 참깨 씨앗 하나만큼이라도 자신의 성기를 (덮여 있든 아니든) 즐기려는 마음으로 삽입하거나, 혹은 타인에 의해 삽입될 때 삽입하는 순간, 삽입된 상태, 머물러 있는 상태, 뽑아내는 상태 중 어느 하나라도 즐거워한다면, 이 비구는 바라이 죄를 범한 것이 된다. 이것은 우선 이 첫 번째 바라이 학처에 국한된 판정이다. 모든 학처에 공통되는 판정을 위해서는 다음과 같은 마티카(요강)가 있다.

นิทานํ ปุคฺคลํ วตฺถุํ, ปญฺญตฺติวิธิเมว จ;

อาณตฺตาปตฺตินาปตฺติ-วิปตฺตึ องฺคเมว จ.

인연(Nidāna), 인물(Puggala), 대상(Vatthu), 제정의 방식(Paññattividhi), 명령(Āṇatti), 범죄(Āpatti), 무죄(Anāpatti), 타락(Vipatti), 구성 요소(Aṅga)와,

สมุฏฺฐานวิธึ กิริยา-สญฺญาจิตฺเตหิ นานตฺตํ;

วชฺชกมฺมปฺปเภทญฺจ, ติกทฺวยวิธึ ตถา.

발생의 방식(Samuṭṭhānavidhi), 행위(Kiriyā)·인식(Saññā)·마음(Citta)의 차이점, 세속적 비난(Vajja)과 갈마(Kamma)의 구분, 그리고 삼법(Tika)과 이법(Dvaya)의 방식을 알아야 한다.

ลกฺขณํ สตฺตรสธา, ฐิตํ สาธารณํ อิทํ;

ญตฺวา โยเชยฺย เมธาวี, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหนฺติ.

지혜로운 자는 이와 같이 17가지 방식으로 확립된 공통된 특징(Lakkhaṇa)을 알고서, 각 학처에서 적절하게 적용해야 한다.

ตตฺถ [Pg.110] นิทานํ นาม เวสาลิ-ราชคห-สาวตฺถิ-อาฬวิ-โกสมฺพิ-สคฺค-ภคฺคานํ วเสน สตฺตวิธํ ปญฺญตฺติฏฺฐานํ, อิทญฺหิ สพฺพสิกฺขาปทานํ นิทานํ. ปุคฺคโล นาม ยํ ยํ อารพฺภ ตํ ตํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ. วตฺถุ นาม ตสฺส ตสฺส ปุคฺคลสฺส อชฺฌาจาโร วุจฺจติ. ปญฺญตฺติวิธินฺติ ปญฺญตฺติอนุปญฺญตฺติอนุปฺปนฺนปญฺญตฺติสพฺพตฺถปญฺญตฺติปเทสปญฺญตฺติสาธารณปญฺญตฺติ อสาธารณปญฺญตฺติเอกโตปญฺญตฺติอุภโตปญฺญตฺติวเสน นววิธา ปญฺญตฺติ. ตตฺถ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ นาม อนุปฺปนฺเน โทเส ปญฺญตฺตา, สา อฏฺฐครุธมฺมปฺปฏิคฺคหณวเสน (จูฬว. ๔๐๓) ภิกฺขุนีนํเยว อาคตา, อญฺญตฺร นตฺถิ. วินยธรปญฺจเมน (มหาว. ๒๕๙) คเณน อุปสมฺปทา, คณงฺคณูปาหนา (มหาว. ๒๕๙) ธุวนฺหานํ จมฺมตฺถรณนฺติ เอเตสํ วเสน จตุพฺพิธา ปเทสปญฺญตฺติ นาม. มชฺฌิมเทเสเยว หิ เอเตหิ อาปตฺติ โหติ, เตสุปิ ธุวนฺหานํ ปฏิกฺเขปมตฺตเมว ปาติโมกฺเข อาคตํ, ตโต อญฺญา ปเทสปญฺญตฺติ นาม นตฺถิ. สพฺพานิ สพฺพตฺถปญฺญตฺติเยว โหนฺติ, สาธารณปญฺญตฺติทุกญฺจ เอกโตปญฺญตฺติทุกญฺจ อตฺถโต เอกํ, ตสฺมา อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติญฺจ สพฺพตฺถปญฺญตฺติทุกญฺจ เอกโตปญฺญตฺติทุกญฺจ ฐเปตฺวา เสสานํ จตสฺสนฺนํ ปญฺญตฺตีนํ วเสน สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. อาณตฺตาปตฺตินาปตฺติวิปตฺตินฺติเอตฺถ อาณตฺตีติอาณาปนา วุจฺจติ. อาปตฺตีติ ปุพฺพปฺปโยคาทิวเสน อาปตฺติเภโท. อนาปตฺตีติ อชานนาทิวเสน อนาปตฺติ. วิปตฺตีติ สีลอาจารทิฏฺฐิอาชีววิปตฺตีนํ อญฺญตรา. อิติ อิมาสํ อาณตฺตาทีนมฺปิ วเสน สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. องฺคนฺติ สพฺพสิกฺขาปเทสุ อาปตฺตีนํ องฺคํ เวทิตพฺพํ.

거기서 인연(nidāna)이란 웨살리, 라자가하, 사왓티, 알라위, 꼬삼비, 사까, 박가에 따른 일곱 가지 제정 장소(paññattiṭṭhāna)를 말하며, 이것은 참으로 모든 학습계목의 인연이다. 인물(puggalo)이란 어떤 사람을 인연으로 하여 그 학습계목이 제정되었을 때의 그를 말한다. 물질(vatthu)이란 그 인물의 범계 행위를 일컫는다. 제정의 방식(paññattividhi)에는 제정(paññatti), 추가 제정(anupaññatti), 미발생 제정(anuppannapaññatti), 일체처 제정(sabbatthapaññatti), 지방 제정(padesapaññatti), 공통 제정(sādhāraṇapaññatti), 불공통 제정(asādhāraṇapaññatti), 일방 제정(ekatopaññatti), 양방 제정(ubhatopaññatti)에 따른 아홉 가지 제정이 있다. 그중 미발생 제정이란 허물이 발생하기 전에 제정된 것이니, 그것은 여덟 가지 무거운 법(garudhamma)을 수용함에 따라 비구니들에게만 전해지며, 다른 곳에는 없다. 다섯 명의 율사가 포함된 승가에 의한 구족계, 겹으로 된 신발을 신는 것, 매일 목욕하는 것, 가죽 깔개를 사용하는 것 등의 네 가지 방식에 따른 것을 지방 제정(padesapaññatti)이라 한다. 참으로 중간 지방(majjhimadesa)에서만 이것들로 인해 범계가 되며, 그중에서도 매일 목욕하는 것을 금지한 것만이 빠띠목카에 전해지며, 그 외에 다른 지방 제정은 없다. 모든 것은 일체처 제정이며, 공통 제정의 쌍과 일방 제정의 쌍은 의미상 하나이다. 그러므로 미발생 제정과 일체처 제정의 쌍과 일방 제정의 쌍을 제외한 나머지 네 가지 제정에 따라 모든 곳에서 판결(vinicchayo)을 알아야 한다. 명령·범계·무범계·실패(āṇattāpattināpattivipatti)에서 명령(āṇatti)은 시키는 것을 말한다. 범계(āpatti)는 이전의 노력(pubbappayoga) 등에 따른 범계의 분류이다. 무범계(anāpatti)는 알지 못함(ajānanā) 등에 의해 범계에 이르지 않는 것이다. 실패(vipatti)는 계·행실·견해·생계의 실패 중 어느 하나를 말한다. 이와 같이 이러한 명령 등에 따라서도 모든 곳에서 판결을 알아야 한다. 요소(aṅga)란 모든 학습계목에서 범계의 구성 요소를 알아야 한다.

สมุฏฺฐานวิธินฺติ สพฺพาปตฺตีนํ กาโย วาจา กายวาจา กายจิตฺตํ วาจาจิตฺตํ กายวาจาจิตฺตนฺติ อิมานิ เอกงฺคิกทฺวงฺคิกติวงฺคิกานิ. ฉ สมุฏฺฐานานิ นาม ยานิ ‘‘สิกฺขาปทสมอุฏฺฐานานี’’ติปิ วุจฺจนฺติ. ตตฺถ ปุริมานิ ตีณิ อจิตฺตกานิ, ปจฺฉิมานิ สจิตฺตกานิ. เตสุ เอเกน วา ทฺวีหิ วา ตีหิ วา จตูหิ วา ฉหิ วา สมุฏฺฐาเนหิ อาปตฺติโย สมุฏฺฐหนฺติ, ปญฺจสมุฏฺฐานา นาม นตฺถิ. ตตฺถ เอกสมุฏฺฐานา นาม จตุตฺเถน จ ปญฺจเมน จ ฉฏฺเฐน จ สมุฏฺฐาเนน สมุฏฺฐาติ, น อญฺเญน. ทฺวิสมุฏฺฐานา นาม ปฐมจตุตฺเถหิ จ ทุติยปญฺจเมหิ จ ตติยฉฏฺเฐหิ จ จตุตฺถฉฏฺเฐหิ จ ปญฺจมฉฏฺเฐหิ จ สมุฏฺฐาเนหิ, สมุฏฺฐาติ, น อญฺเญหิ. ติสมุฏฺฐานา นาม ปฐเมหิ [Pg.111] จ ตีหิ, ปจฺฉิเมหิ จ ตีหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, น อญฺเญหิ. จตุสมุฏฺฐานา นาม ปฐมตติยจตุตฺถฉฏฺเฐหิ จ ทุติยตติยปญฺจมฉฏฺเฐหิ จ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, น อญฺเญหิ. ฉ สมุฏฺฐานา นาม ฉหิปิ สมุฏฺฐาติ.

발생의 방식(samuṭṭhānavidhi)이란 모든 범계에 대해 몸, 말, 몸과 말, 몸과 마음, 말과 마음, 몸과 말과 마음이라는 이것들이며, 이는 한 가지 요소, 두 가지 요소, 세 가지 요소로 된 것이다. 이것들을 '학습계목의 발생 원인(sikkhāpadasamuṭṭhāna)'이라고도 부르는 여섯 가지 발생 원인(samuṭṭhāna)이 있다. 그중 앞의 세 가지는 무심(acittaka)이고, 뒤의 세 가지는 유심(sacittaka)이다. 이것들 중에서 하나 또는 둘, 셋, 넷, 여섯 가지 발생 원인에 의해 범계들이 발생하며, 다섯 가지 발생 원인에 의한 것은 없다. 그중 한 가지 발생 원인이란 네 번째와 다섯 번째와 여섯 번째 발생 원인에 의해 발생하며, 다른 것들로는 발생하지 않는다. 두 가지 발생 원인이란 첫 번째와 네 번째, 두 번째와 다섯 번째, 세 번째와 여섯 번째, 네 번째와 여섯 번째, 다섯 번째와 여섯 번째 발생 원인들에 의해 발생하며, 다른 것들로는 발생하지 않는다. 세 가지 발생 원인이란 앞의 세 가지와 뒤의 세 가지 발생 원인들에 의해 발생하며, 다른 것들로는 발생하지 않는다. 네 가지 발생 원인이란 첫 번째·세 번째·네 번째·여섯 번째, 그리고 두 번째·세 번째·다섯 번째·여섯 번째 발생 원인들에 의해 발생하며, 다른 것들로는 발생하지 않는다. 여섯 가지 발생 원인이란 여섯 가지 모두에 의해 발생한다.

เอวํ –

이와 같이 -

ติธา เอกสมุฏฺฐานา, ปญฺจธา ทฺวิสมุฏฺฐิตา;

ทฺวิธา ติจตุโร ฐานา, เอกธา ฉสมุฏฺฐิตาติ.

한 가지 발생은 세 가지 방식으로, 두 가지 발생은 다섯 가지 방식으로, 세 가지와 네 가지 발생은 두 가지 방식으로, 여섯 가지 발생은 한 가지 방식으로 일어난다.

สมุฏฺฐานวเสน สพฺพาว เตรส อาปตฺติโย โหนฺติ (จูฬว. ๑๖๕ อาทโย), ตา ปฐมปญฺญตฺติสิกฺขาปทวเสน สมุฏฺฐานโต เตรส นามานิ ลภนฺติ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานา, อทินฺนาทาน-สญฺจริตฺต-สมนุภาสน-กถิน-เอฬกโลม-ปทโสธมฺม-อทฺธาน-เถยฺยสตฺถ-ธมฺมเทสนาภูตาโรจน-โจริวุฏฺฐาปน-อนนุญฺญาตสมุฏฺฐานาติ. ตตฺถ ยา กายจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ, อยํ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานา นาม. ยา สจิตฺตเกหิ ตีหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ อทินฺนาทานสมุฏฺฐานา นาม. ยา ฉหิปิ สมุฏฺฐาติ, อยํ สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานา นาม. ยา ฉฏฺเฐเนว สมุฏฺฐาติ, อยํ สมนุภาสนสมุฏฺฐานา นาม. ยา ตติยฉฏฺเฐหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ กถินสมุฏฺฐานา นาม. ยา ปฐมจตุตฺเถหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ เอฬกโลมสมุฏฺฐานา นาม. ยา ทุติยปญฺจเมหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานา นาม. ยา ปฐมตติยจตุตฺถฉฏฺเฐหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ อทฺธานสมุฏฺฐานา นาม. ยา จตุตฺถฉฏฺเฐหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานา นาม. ยา ปญฺจเมเนว สมุฏฺฐาติ, อยํ ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานา นาม. ยา อจิตฺตเกหิ ตีหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ ภูตาโรจนสมุฏฺฐานา นาม. ยา ปญฺจมฉฏฺเฐหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ โจริวุฏฺฐาปนสมุฏฺฐานา นาม. ยา ทุติยตติยปญฺจมฉฏฺเฐหิ สมุฏฺฐาติ, อยํ อนนุญฺญาตสมุฏฺฐานา นามาติ. อิติ อิมสฺส สมุฏฺฐานวิธิโนปิ วเสน สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

발생 원인(samuṭṭhāna)에 따라 모두 13가지 범계가 있으니, 그것들은 최초 제정된 학습계목에 따른 발생에 의해 13가지 명칭을 얻는다. 즉, 첫 번째 파라지카 발생, 투도 발생, 중매 발생, 훈계 발생, 가티나 발생, 양모 발생, 구절 독송 발생, 원행 발생, 도둑 무리 발생, 법문 발생, 사실 보고 발생, 도둑 여승 수계 발생, 허락되지 않은 것 발생이다. 그중 몸과 마음에 의해 발생하는 것이 첫 번째 파라지카 발생이다. 유심인 세 가지 발생 원인에 의해 발생하는 것이 투도(adinnādāna) 발생이다. 여섯 가지 모두에 의해 발생하는 것이 중매(sañcaritta) 발생이다. 여섯 번째에 의해서만 발생하는 것이 훈계(samanubhāsana) 발생이다. 세 번째와 여섯 번째에 의해 발생하는 것이 가티나(kathina) 발생이다. 첫 번째와 네 번째에 의해 발생하는 것이 양모(eḷakaloma) 발생이다. 두 번째와 다섯 번째에 의해 발생하는 것이 구절 독송(padasodhamma) 발생이다. 첫 번째·세 번째·네 번째·여섯 번째에 의해 발생하는 것이 원행(addhāna) 발생이다. 네 번째와 여섯 번째에 의해 발생하는 것이 도둑 무리(theyyasattha) 발생이다. 다섯 번째에 의해서만 발생하는 것이 법문(dhammadesanā) 발생이다. 무심인 세 가지 발생 원인에 의해 발생하는 것이 사실 보고(bhūtārocana) 발생이다. 다섯 번째와 여섯 번째에 의해 발생하는 것이 도둑 여승 수계(corivuṭṭhāpana) 발생이다. 두 번째·세 번째·다섯 번째·여섯 번째에 의해 발생하는 것이 허락되지 않은 것(ananuññāta) 발생이다. 이와 같이 이 발생 방식에 따라서도 모든 곳에서 판결을 알아야 한다.

กิริยาสญฺญาจิตฺเตหิ นานตฺตนฺติ เอเตหิ กิริยาทีหิ สพฺพาปตฺตีนํ นานาภาวํ ญตฺวา สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. สพฺพาปตฺติโย หิ กิริยาวเสน ปญฺจวิธา โหนฺติ, เสยฺยถิทํ – อตฺถาปตฺติ กิริยโต สมุฏฺฐาติ[Pg.112], อตฺถิ อกิริยโต, อตฺถิ กิริยากิริยโต, อตฺถิ สิยา กิริยโต สิยา อกิริยโต, อตฺถิ สิยา กิริยโต สิยา กิริยากิริยโตติ. ตตฺถ ยา กาเยน วา วาจาย วา ปถวิขณนาทีสุ (ปจิ. ๘๔) วิย วีติกฺกมํ กโรนฺตสฺส โหติ, อยํ กิริยโต สมุฏฺฐาติ นาม. ยา กายวาจาหิ กตฺตพฺพํ อกโรนฺตสฺส โหติ ปฐมกถินาปตฺติ (ปารา. ๔๕๙ อาทโย) วิย, อยํ อกิริยโต สมุฏฺฐาติ นาม. ยา กโรนฺตสฺส จ อกโรนฺตสฺส จ โหติ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรปฺปฏิคฺคหณาปตฺติ (ปารา. ๕๐๘-๕๑๑) วิย, อยํ กิริยากิริยโต สมุฏฺฐาติ นาม. ยา สิยา กโรนฺตสฺส จ, สิยา อกโรนฺตสฺส จ โหติ รูปิยปฺปฏิคฺคหณาปตฺติ (ปารา. ๕๘๒) วิย, อยํ สิยา กิริยโต สิยา อกิริยโต สมุฏฺฐาติ นาม. ยา สิยา กโรนฺตสฺส จ สิยา กโรนฺตากโรนฺตสฺส จ โหติ กุฏิการาปตฺติ (ปารา. ๓๔๒ อาทโย) วิย, อยํ สิยา กิริยโต สิยา กิริยากิริยโต สมุฏฺฐาติ นาม.

행위(kiriyā), 인식(saññā), 마음(citta)에 의한 차별이라는 것은 이러한 행위 등으로 모든 아빳띠(범계)의 차별된 양상을 알아서 모든 곳에서 그 판결을 알아야 함을 의미한다. 모든 아빳띠는 행위의 관점에서 다섯 가지가 있으니, 즉 다음과 같다. 행위로부터 발생하는 아빳띠가 있고, 불이행으로부터 발생하는 아빳띠가 있으며, 행위와 불이행으로부터 발생하는 아빳띠가 있고, 때로는 행위로부터 때로는 불이행으로부터 발생하는 아빳띠가 있으며, 때로는 행위로부터 때로는 행위와 불이행으로부터 발생하는 아빳띠가 있다. 그중 땅을 파는 것 등과 같이 몸이나 말로 범계를 저지르는 자에게 발생하는 것은 행위(kiriyato)로부터 발생한다고 한다. 첫 번째 까티나 아빳띠와 같이 몸과 말로 해야 할 일을 하지 않는 자에게 발생하는 것은 불이행(akiriyato)으로부터 발생한다고 한다. 친족 아닌 비구니의 손으로부터 가사를 받는 범계와 같이 행위하는 자와 행위하지 않는 자 모두에게 발생하는 것은 행위와 불이행(kiriyākiriyato)으로부터 발생한다고 한다. 금이나 은을 받는 범계와 같이 때로는 행위하는 자에게, 때로는 행위하지 않는 자에게 발생하는 것은 때로는 행위로부터 때로는 불이행으로부터 발생하는 것이라 한다. 꾸띠(수행처)를 짓는 범계와 같이 때로는 행위하는 자에게, 때로는 행위와 불이행을 겸하는 자에게 발생하는 것은 때로는 행위로부터 때로는 행위와 불이행으로부터 발생하는 것이라 한다.

สพฺพาปตฺติโย จ สญฺญาวเสน ทุวิธา โหนฺติ สญฺญาวิโมกฺขา โนสญฺญาวิโมกฺขาติ. ตตฺถ ยโต วีติกฺกมสญฺญาย อภาเวน มุจฺจติ, อยํ สญฺญาวิโมกฺขา, อิตรา โนสญฺญาวิโมกฺขา. ปุน จ สพฺพาปิ จิตฺตวเสน ทุวิธา โหนฺติ สจิตฺตกา อจิตฺตกา จาติ. ตตฺถ ยา สจิตฺตกสมุฏฺฐานวเสเนว สมุฏฺฐาติ อยํ สจิตฺตกา. ยา อจิตฺตเกน วา สจิตฺตกมิสฺสเกน วา สมุฏฺฐาติ อยํ อจิตฺตกา.

또한 모든 아빳띠는 인식(saññā)의 관점에서 두 가지가 있으니, 인식에 의해 면제되는 것(saññāvimokkhā)과 인식에 의해 면제되지 않는 것(nosaññāvimokkhā)이다. 그중 범계라는 인식이 없어서 면제되는 것은 '인식 면제'이고, 그 반대는 '인식 비면제'이다. 다시 모든 아빳띠는 마음(citta)의 관점에서 두 가지가 있으니, 마음이 있는 유심(sacittakā) 아빳띠와 마음이 없는 무심(acittakā) 아빳띠이다. 그중 유심의 생기 원인에 의해서만 발생하는 것은 유심 아빳띠이다. 무심의 생기 원인에 의해서나 유심과 무심이 섞인 생기 원인에 의해 발생하는 것은 무심 아빳띠이다.

วชฺชกมฺมปฺปเภทนฺติ เอตฺถ สพฺพาปตฺติโย วชฺชวเสน ทุวิธา โหนฺติ โลกวชฺชา ปณฺณตฺติวชฺชา จาติ. ตตฺถ ยสฺสา สจิตฺตกปกฺเข จิตฺตํ อกุสลเมว โหติ, อยํ โลกวชฺชา, เสสา ปณฺณตฺติวชฺชา. สพฺพา จ กายกมฺมวจีกมฺมตทุภยวเสน ติวิธา โหนฺติ. ตตฺถ กายทฺวาเร อาปชฺชิตพฺพา กายกมฺมนฺติ วุจฺจติ, วจีทฺวาเร อาปชฺชิตพฺพา วจีกมฺมนฺติ วุจฺจติ, อุภยตฺถ อาปชฺชิตพฺพา กายกมฺมํ วจีกมฺมญฺจาติ, มโนทฺวาเร อาปตฺติ นาม นตฺถิ. อิติ อิมินา วชฺชกมฺมปฺปเภเทนาปิ สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

'결함과 업의 분류'에 있어 여기서 모든 아빳띠는 결함(vajja)의 관점에서 두 가지가 있으니, 세상 사람들이 비난하는 결함(lokavajjā)과 제정된 규율에 의한 결함(paṇṇattivajjā)이다. 그중 유심(sacittaka)의 측면에서 그 마음이 오직 해로운(akusala) 것뿐인 것은 세상의 결함이고, 나머지는 규율의 결함이다. 그리고 모든 아빳띠는 신업(kāyakamma), 구업(vacīkamma), 그리고 그 둘 모두에 의거하여 세 가지가 있다. 몸의 문(kāyadvāra)에서 범하게 되는 아빳띠를 신업이라 하고, 말의 문(vacīdvāra)에서 범하게 되는 아빳띠를 구업이라 하며, 양쪽 모두에서 범하게 되는 아빳띠를 신업이자 구업이라 한다. 의문(manodvāra, 마음의 문)에는 아빳띠라는 것이 없다. 이와 같이 이러한 결함과 업의 분류로써도 모든 곳에서 판결을 알아야 한다.

ติกทฺวยวิธินฺติ กุสลตฺติกเวทนาตฺติกวิธึ. อาปตฺตึ อาปชฺชมาโน หิ อกุสลจิตฺโต วา อาปชฺชติ กุสลาพฺยากตจิตฺโต วา, ตถา ทุกฺขเวทนาสมงฺคี [Pg.113] วา อิตรเวทนาทฺวยสมงฺคี วา. เอวํ สนฺเตปิ สพฺพสิกฺขาปเทสุ อกุสลจิตฺตวเสน เอกํ จิตฺตํ, กุสลาพฺยากตจิตฺตวเสน ทฺเว จิตฺตานิ, สพฺเพสํ วเสน ตีณิ จิตฺตานิ. ทุกฺขเวทนาวเสน เอกา เวทนา, สุขอุเปกฺขาวเสน ทฺเว, สพฺพาสํ วเสน ติสฺโส เวทนาติ. อยเมว ปเภโท ลพฺภติ, น อญฺโญ.

'두 가지 삼지(三支, tika)의 방식'이란 유익함의 삼지(kusalattika)와 느낌의 삼지(vedanāttika) 방식을 의미한다. 아빳띠를 범할 때 해로운 마음(akusalacitto)으로 범하기도 하고 유익하거나 무기(無記)의 마음으로 범하기도 하며, 마찬가지로 괴로운 느낌과 함께하거나 다른 두 가지 느낌과 함께하여 범하기도 한다. 비록 그러하더라도 모든 학습계목에서 해로운 마음의 관점에서는 한 가지 마음이요, 유익하거나 무기인 마음의 관점에서는 두 가지 마음이며, 모든 마음의 관점에서는 세 가지 마음이 된다. 괴로운 느낌의 관점에서는 한 가지 느낌이요, 즐거운 느낌과 덤덤한 느낌의 관점에서는 두 가지 느낌이며, 모든 느낌의 관점에서는 세 가지 느낌이다. 오직 이러한 분류만이 인정될 뿐 그 외의 분류는 인정되지 않는다.

ลกฺขณํ สตฺตรสธา, ฐิตํ สาธารณํ อิทํ, ญตฺวาติ อิทํ นิทานาทิเวทนาตฺติกปริโยสานํ สตฺตรสปฺปการํ ลกฺขณํ ชานิตฺวา โยเชยฺย เมธาวี. ตตฺถ ตตฺถ ยถารหนฺติ ปณฺฑิโต ภิกฺขุ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท อิทํ ลกฺขณํ ยถานุรูปํ โยเชยฺยาติ อตฺโถ. ตํ ปน อโยชิตํ ทุพฺพิชานํ โหติ, ตสฺมา นํ สพฺพสิกฺขาปทานํ อสาธารณวินิจฺฉยปริโยสาเน อิมํ มาติกํ อนุทฺธริตฺวาว โยเชตฺวา ทสฺสยิสฺสาม.

'특징은 열일곱 가지이며 공통적으로 정해진 것임을 알고서'라는 것은 니다나(nidāna, 인연)부터 느낌의 삼지(vedanāttika)에 이르는 열일곱 가지 방식의 특징을 알고서 지혜로운 자가 적용해야 함을 뜻한다. '그때그때 적절하게'라는 것은 지혜로운 비구가 그 해당 학습계목에서 이 특징을 그에 맞게 적용해야 한다는 의미이다. 그러나 이를 적용하지 않으면 이해하기 어려우므로, 모든 학습계목의 개별적 판결의 결론 부분에서 이 마띠까(본문 요약)를 빠뜨리지 않고 적용하여 보여줄 것이다.

อิธ ปนสฺส อยํ โยชนา – อิทํ เวสาลิยํ สุทินฺนตฺเถรํ อารพฺภ เมถุนวีติกฺกมวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺยา’’ติ อยเมตฺถ ปญฺญตฺติ, ‘‘สิกฺขํ อปจฺจกฺขายา’’ติ จ ‘‘อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปี’’ติ จ ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย. อนุปญฺญตฺติ จ นาเมสา อาปตฺติกรา จ โหติ อญฺญวาทกสิกฺขาปทาทีสุ (ปาจิ. ๙๕ อาทโย) วิย, อนาปตฺติกรา จ อญฺญตฺร สุปินนฺตาติอาทีสุ (ปารา. ๒๓๖-๒๓๗) วิย, อาปตฺติอุปตฺถมฺภกรา จ อทินฺนาทานาทีสุ (ปารา. ๙๑) วิย, อิธ ปน อุปตฺถมฺภกราติ เวทิตพฺพา. อิโต ปรํ ปน ยตฺถ อนุปญฺญตฺติ อตฺถิ, ตตฺถ ‘‘อยํ อนุปญฺญตฺตี’’ติ เอตฺตกเมว ทสฺสยิสฺสาม. ฐเปตฺวา ปน อนุปญฺญตฺตึ อวเสสา ปญฺญตฺติเยวาติ สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. ภิกฺขุํ อารพฺภ อุปฺปนฺนวตฺถุสฺมึเยว ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ฉนฺทโส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺยา’’ติ เอวํ ภิกฺขุนีนมฺปิ ปญฺญตฺติโต สาธารณปญฺญตฺติ. อาณตฺติยา อนาปชฺชนโต อนาณตฺติกํ. ภิกฺขุํ ปน อาณาเปนฺโต อกปฺปิยสมาทานาปตฺติโต น มุจฺจติ, เมถุนราเคน กายสํสคฺเค ทุกฺกฏํ, ชีวมานกสรีรสฺส วุตฺตปฺปกาเร มคฺเค สเจปิ ตจาทีนิ อนวเสเสตฺวา สพฺพโส ฉินฺเน นิมิตฺตสณฺฐานมตฺตํ ปญฺญายติ, ตตฺถ อนฺตมโส องฺคชาเต อุฏฺฐิตํ อนฏฺฐกายปฺปสาทํ ปีฬกํ วา จมฺมขิลํ วา ปเวเสนฺตสฺสาปิ เสวนจิตฺเต สติ ปาราชิกํ, นฏฺฐกายปฺปสาทํ สุกฺขปีฬกํ วา มตจมฺมํ วา โลมํ วา ปเวเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, สเจ นิมิตฺตสณฺฐานมตฺตมฺปิ อนวเสเสตฺวา สพฺพโส มคฺโค อุปฺปาฏิโต, ตตฺถ อุปกฺกมโต วณสงฺเขปวเสน [Pg.114] ถุลฺลจฺจยํ, ตถา มนุสฺสานํ อกฺขินาสากณฺณจฺฉิทฺทวตฺถิโกเสสุ สตฺถเกน กตวเณ วา, หตฺถิอสฺสาทีนญฺจ ติรจฺฉานานํ วตฺถิโกสนาสาปุเฏสุ ถุลฺลจฺจยํ. ติรจฺฉานานํ ปน อกฺขิกณฺณนาสาวเณสุ อหิมจฺฉาทีนํ ปเวสนปฺปมาณวิรหิเต อณุนิมิตฺเต สพฺเพสญฺจ อุปกจฺฉกาทีสุ เสสสรีเรสุ ทุกฺกฏํ. มตสรีเร นิมิตฺเต อุปฑฺฒกฺขายิตโต ปฏฺฐาย ยาว น กุถิตํ โหติ, ตาว ถุลฺลจฺจยํ. กุถิเต ทุกฺกฏํ, ตถา วฏฺฏกเต มุเข อจฺฉุปนฺตํ องฺคชาตํ ปเวเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. โอฏฺฐโต พหิ นิกฺขนฺตชิวฺหาย วา ทนฺเตสุ วา ถุลฺลจฺจยํ. นิมิตฺตโต พหิ ปติตมํสเปสิยํ ทุกฺกฏนฺติ อยเมตฺถ อาปตฺติเภโท.

여기서 (17가지 특징의) 적용은 이러하다. 이것(첫 번째 바라이)은 웨살리에서 수딘나 장로를 인연으로 하여 음행을 범한 사건에 대해 제정되었다. '음행을 행하면'이라는 것은 여기서 근본 제정(paññatti)이며, '공부를 포기하지 않고'와 '심지어 축생에게라도'라는 두 가지는 추가 제정(anupaññatti)이다. 이 추가 제정이라는 것은 아냐와다카 학처(Pāci. 95 등) 등에서처럼 죄를 발생시키기도 하고, '꿈꾸는 경우를 제외하고'(Pārā. 236-237) 등에서처럼 죄가 되지 않게 하기도 하며, 아딘나다나(도둑질) 등에서처럼 죄를 돕기도 하는데, 여기서는 (죄를) 돕는 것으로 알아야 한다. 이후부터는 추가 제정이 있는 곳마다 '이것이 추가 제정이다'라고만 나타낼 것이다. 추가 제정을 제외한 나머지는 모두 근본 제정이라고 모든 곳에서 판별을 알아야 한다. 비구를 인연으로 발생한 사건임에도 '어떤 비구니가 욕심으로 음행을 행하면'과 같이 비구니들에게도 제정되었으므로 공통 제정(sādhāraṇapaññatti)이다. 시켜서 범하는 것이 아니므로 시킴이 없는 것(anāṇattika)이다. 그러나 비구에게 시키는 자는 적절하지 못한 것을 수지한 죄(akappiyasamādānāpatti)에서 벗어나지 못하며, 음욕으로 신체 접촉을 하면 돌길라(dukkaṭa)이다. 살아있는 몸의 언급된 통로에 설령 피부 등이 남김없이 잘려나가 성기 모양만 보일지라도, 그곳에 심지어 성기에 돋아난 죽지 않은 몸의 감각이 있는 종기나 사마귀 등을 삽입하는 경우라도 즐기는 마음이 있다면 바라이(pārājika)이다. 죽은 몸의 감각인 마른 종기나 죽은 피부 혹은 털을 삽입하는 자에게는 돌길라이다. 만약 성기 모양조차 남김없이 모든 통로가 도려내졌다면, 그곳에 노력하여 상처를 좁히는 방식에 따라 투란차(thullaccaya)이다. 또한 인간의 눈, 코, 귀의 구멍이나 방광 입구에 칼로 낸 상처 혹은 코끼리, 말 등 축생의 방광 입구나 콧구멍의 경우 투란차이다. 그러나 축생의 눈, 귀, 코의 상처나 뱀, 물고기 등 삽입할 정도가 되지 않는 미세한 성기, 그리고 모든 생물의 겨드랑이 등 나머지 신체 부위에는 돌길라이다. 죽은 몸의 성기의 경우, 절반 이상 부패하기 전까지는 투란차이고, 부패한 후에는 돌길라이다. 또한 둥글게 만든 입에 닿지 않게 성기를 삽입하는 자에게는 돌길라이다. 입술 밖으로 나온 혀나 치아의 경우에는 투란차이다. 성기 밖으로 떨어진 고깃덩어리에는 돌길라이다. 이것이 여기서의 죄의 분류이다.

อชานนฺตสฺส อสาทิยนฺตสฺส อุมฺมตฺตกสฺส ขิตฺตจิตฺตสฺส เวทนาฏฺฏสฺส อาทิกมฺมิกานญฺจ อนาปตฺติ. เอตฺถ ปน โย นิทฺทํ โอกฺกนฺตตฺตา ปเรน กตมฺปิ อุปกฺกมํ น ชานาติ, โส อชานนฺโต. โย ชานิตฺวาปิ น สาทิยติ, โส อสาทิยนฺโต. โย ปิตฺตวเสน อเตกิจฺฉํ อุมฺมาทํ ปตฺโต, โส อุมฺมตฺตโก. ยกฺเขหิ กตจิตฺตวิกฺเขโป ขิตฺตจิตฺโต. ทฺวินฺนมฺปิ จ เอเตสํ อคฺคิสุวณฺณคูถจนฺทนาทีสุ สมปฺปวตฺติภาเวน อชานนภาโวว ปมาณํ. โย อธิมตฺตเวทนาย อาตุรตฺตา กิญฺจิ น ชานาติ, โส เวทนาฏฺโฏ. โย ตสฺมึ ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ อาทิภูโต, โส อาทิกมฺมิโก. อยํ ปน อนาปตฺติ. จตูสุ วิปตฺตีสุ สีลวิปตฺติ. ตสฺสา ทฺเว องฺคานิ เสวนจิตฺตญฺจ มคฺเคน มคฺคปฏิปาทนญฺจาติ. สมุฏฺฐานาทิโต อิทํ สิกฺขาปทํ ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทฺวิเวทนนฺติ, อิมานิ จ สมุฏฺฐานาทีนิ นาม อาปตฺติยา โหนฺติ, น สิกฺขาปทสฺส. โวหารสุขตฺถํ ปน สพฺพฏฺฐกถาสุ สิกฺขาปทสีเสน เทสนา อาคตา, ตสฺมา อญฺเญสุปิ เอวรูเปสุ ฐาเนสุ พฺยญฺชเน อาทรํ อกตฺวา อธิปฺเปตเมว คเหตพฺพํ.

알지 못한 자, 즐기지 않는 자, 미친 자, 심란한 자, 고통에 압도된 자, 최초의 범계자에게는 죄가 되지 않는다. 여기서 잠에 깊이 빠져서 타인이 행하는 노력을 알지 못하는 자가 '알지 못한 자'이다. 알았더라도 즐기지 않는 자가 '즐기지 않는 자'이다. 담즙의 영향으로 치료할 수 없는 광기에 이른 자가 '미친 자'이다. 야차들에 의해 마음의 혼란이 일어난 자가 '심란한 자'이다. 이 두 부류의 경우 불과 금, 대변과 샌달우드 등을 똑같이 대할 정도로 알지 못하는 상태가 판단의 기준이다. 극심한 고통으로 괴로워 아무것도 알지 못하는 자가 '고통에 압도된 자'이다. 해당 사건에서 최초가 된 자가 '최초의 범계자'이다. 이것은 (죄가 되지 않는) 무죄의 경우이다. (범할 경우에는) 네 가지 실패(vipatti) 중에서 계율의 실패(sīlavipatti)이다. 그 성립 요건(aṅga)은 즐기려는 마음과 통로에 통로를 맞닿게 하는 것 두 가지이다. 발생 원인(samuṭṭhāna) 등으로 볼 때, 이 학처는 첫 번째 바라이의 발생 원인을 가지며, 범하는 것(kiriya)이고, 인식이 없어도 벗어나지 못하며(saññāvimokkha), 마음과 함께하고(sacittaka), 세상에서 비난받을 일이며(lokavajja), 몸의 업(kāyakamma)이고, 해로운 마음(akusalacitta)이며, 두 가지 느낌(dvivedana)을 갖는다. 이러한 발생 원인 등은 사실 죄(āpatti)에 관한 것이지 학처(sikkhāpada) 자체에 관한 것은 아니다. 그러나 표현의 편의를 위해 모든 주석서에서 학처의 제목을 앞세워 설법이 전해져 왔다. 그러므로 다른 이와 같은 경우에도 문자에 집착하지 말고 의도된 의미만을 취해야 한다.

อตฺถญฺหิ นาโถ สรณํ อโวจ;

น พฺยญฺชนํ โลกหิโต มเหสี.

세상의 이익을 구하시는 위대한 성자이신 구호자(부처님)께서는 참으로 뜻(의미)을 의지처라 말씀하셨지, 문자를 의지처라 말씀하지 않으셨다.

ตสฺมา อกตฺวา รติมกฺขเรสุ;

อตฺเถ นิเวเสยฺย มตึ มุตีมาติ.

그러므로 지혜로운 자는 문자에 즐거움을 두지 말고, 그 뜻에 자신의 지혜를 두어야 한다.

ปฐมปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 바라이에 대한 설명이 끝났다.

๒. ทุติยปาราชิกวณฺณนา

2. 두 번째 바라이에 대한 설명

ทุติเย [Pg.115] คามา วา อรญฺญาวาติ เอตฺถ สพฺโพปิ เอกกุฏิกาทิเภโท ปริกฺขิตฺโต วา อปริกฺขิตฺโต วา สมนุสฺโส วา อมนุสฺโส วา อนฺตมโส อติเรกจาตุมาสนิวิฏฺโฐ โย โกจิ สตฺโถปิ ‘‘คาโม’’ติ เวทิตพฺโพ. ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจ อวเสสํ อรญฺญํ นาม. ตตฺถ อสมฺโมหตฺถํ ฆรํ ฆรูปจาโร คาโม คามูปจาโรติ อยํ วิภาโค เวทิตพฺโพ. นิพฺพโกสสฺส หิ อุทกปตนฏฺฐานพฺภนฺตรํ ฆรํ นาม. ยํ ปน ทฺวาเร ฐิโต มาตุคาโม ภาชนโธวนอุทกํ ฉฑฺเฑติ, ตสฺส ปตนฏฺฐานญฺจ มาตุคาเมเนว อนฺโตเคเห ฐิเตน ปกติยา พหิ ขิตฺตสฺส สุปฺปสฺส วา สํมุญฺชนิยา วา ปตนฏฺฐานญฺจ ฆรสฺส ปุรโต ทฺวีสุ โกเณสุ สมฺพนฺธิตฺวา มชฺเฌ รุกฺขสูจิทฺวารํ ฐเปตฺวา โครูปานํ ปเวสนนิวารณตฺถํ กตปริกฺเขโป จ อยํ สพฺโพปิ ฆรูปจาโร นาม. ยํ ปน สพฺพนฺติมํ ฆรํ โหติ, ตสฺส ฆรสฺส ตาทิเส ฆรูปจาเร ฐิตสฺส ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส ยถา ตรุณมนุสฺสา อตฺตโน พลํ ทสฺเสนฺโต พาหุํ ปสาเรตฺวา เลฑฺฑุํ ขิปนฺติ, เอวํ ขิตฺตสฺส เลฑฺฑุสฺส ปตนฏฺฐานพฺภนฺตรํ คาโม นาม. ตโต อญฺญสฺส เลฑฺฑุปาตสฺส อพฺภนฺตรํ คามูปจาโร นาม. ปติตสฺส ปน เลฑฺฑุโน ปวตฺติตฺวา คตฏฺฐานํ น คเหตพฺพํ. ปริกฺขิตฺตสฺส ปน คามสฺส ปริกฺเขโปเยว คามสฺส ปริจฺเฉโท, ตสฺส สเจ ทฺเว อินฺทขิลา โหนฺติ อพฺภนฺตริเม อินฺทขิเล ฐิตสฺส เลฑฺฑุปาตพฺภนฺตรํ คามูปจาโร นาม. ปทภาชเนปิ (ปารา. ๙๒) หิ อิมินาว นเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ยฺวายํ อปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส อุปจาโร ทสฺสิโต, ตสฺส วเสน วิกาเล คามปฺปเวสนาทีสุ อาปตฺติ ปริจฺฉินฺทิตพฺพา. อิติ อิมํ ฐเปตฺวา คามญฺจ คามูปจารญฺจ อวเสสํ อิมสฺมึ สิกฺขาปเท อรญฺญํ นาม. เทสนามตฺตเมว เจตํ ‘‘คามา วา อรญฺญาวา’’ติ. เย ปน อิเมสํ ปริจฺเฉททสฺสนตฺถํ ฆรฆรูปจารคามูปจารา วุตฺตา, ตโตปิ ปาราชิกวตฺถุํ อวหรนฺตสฺส ปาราชิกํ โหติเยว.

두 번째 파라지카 식차구에서 ‘마을이나 숲’이라는 구절에 대하여: 하나의 오두막으로 된 거처 등 모든 형태, 울타리가 있는 마을이나 울타리가 없는 마을, 사람이 사는 마을이나 사람이 살지 않는 마을, 심지어 4개월 이상 머무르는 모든 상인 집단(sattha)도 ‘마을’이라 알아야 한다. 마을과 마을의 인접 구역(gāmūpacāra)을 제외한 나머지 지역이 ‘숲’이라 불린다. 여기에서 혼란을 피하기 위해 집, 집의 인접 구역, 마을, 마을의 인접 구역이라는 구분을 이해해야 한다. 낙수물이 떨어지는 안쪽 구역을 ‘집’이라 한다. 한편, 문 앞에 선 여인이 그릇을 씻은 물을 버릴 때 그 물이 떨어지는 곳, 집 안에 선 여인이 평소대로 밖으로 던진 키(suppa)나 빗자루가 떨어지는 곳, 그리고 집 앞의 두 모퉁이를 연결하여 나무 빗장(rukkhasūci) 문을 설치해 소들이 들어오지 못하게 막아둔 울타리 안쪽까지 이 모두를 ‘집의 인접 구역’이라 한다. 가장 끝에 있는 집의 구역에 선 보통 체력의 남자가, 마치 젊은이들이 힘을 뽐내며 팔을 뻗어 흙덩이(leḍḍu)를 던지듯 던졌을 때 그 흙덩이가 떨어지는 안쪽 지점이 ‘마을’이다. 그 첫 번째 지점에서 다시 흙덩이를 던져 떨어지는 안쪽 지점이 ‘마을의 인접 구역’이다. 단, 흙덩이가 떨어진 후 굴러간 지점은 포함하지 않는다. 울타리가 있는 마을은 그 울타리 자체가 마을의 경계이며, 만약 두 개의 기둥(indakhīla)이 있다면 안쪽 기둥에서 흙덩이를 던져 떨어지는 지점까지가 ‘마을의 인접 구역’이다. 단어 해석(Padabhājana)에서도 이와 같은 방식으로 뜻을 이해해야 한다. 여기서 설명된 ‘울타리 없는 마을의 인접 구역’을 기준으로 때 아닌 때의 마을 진입(vikāle gāmappavesana) 등의 죄를 판단해야 한다. 이처럼 마을과 마을의 인접 구역을 제외한 나머지가 이 식차구에서 ‘숲’이라 불린다. ‘마을이나 숲’이라는 표현은 설법상의 분류일 뿐이며, 실은 집, 집의 인접 구역, 마을의 인접 구역 등 어디에서든 파라지카의 대상을 훔치는 비구에게는 파라지카가 성립한다.

อทินฺนนฺติ อญฺญสฺส มนุสฺสชาติกสฺส สนฺตกํ. เถยฺยสงฺขาตนฺติ เอตฺถ เถโนติ โจโร, เถนสฺส ภาโว เถยฺยํ, อวหรณจิตฺตสฺเสตํ นามํ. สงฺขา สงฺขาตนฺติ อตฺถโต เอกํ, โกฏฺฐาสสฺเสตํ นามํ ‘‘สญฺญานิทานา [Pg.116] หิ ปปญฺจสงฺขา’’ติอาทีสุ (สุ. นิ. ๘๘๐; มหานิ. ๑๐๙) วิย. เถยฺยญฺจ ตํ สงฺขาตญฺจาติ เถยฺยสงฺขาตํ, เถยฺยจิตฺตสงฺขาโต เอโก จิตฺตโกฏฺฐาโสติ อตฺโถ. กรณตฺเถ เจตํ ปจฺจตฺตวจนํ, ตสฺมา เถยฺยสงฺขาเตนาติ อตฺถโต ทฏฺฐพฺพํ. โย จ เถยฺยสงฺขาเตน อาทิยติ, โส ยสฺมา เถยฺยจิตฺโต โหติ, ตสฺมา พฺยญฺชนํ อนาทิยิตฺวา อตฺถเมว ทสฺเสตุํ ‘‘เถยฺยจิตฺโต อวหรณจิตฺโต’’ติ (ปารา. ๙๒) เอวมสฺส ปทภาชนํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.

‘주지 않은 것(adinna)’이란 다른 인간에게 속한 물건을 의미한다. ‘훔치려는 의도(theyyasaṅkhāta)’에서 ‘도둑(theno)’이란 도둑놈을 말하며, 도둑의 상태가 ‘도둑질(theyya)’이니 이는 훔치려는 마음(avaharaṇacitta)의 이름이다. ‘상카(saṅkhā)’와 ‘상카타(saṅkhāta)’는 의미상 동일하며, ‘상냥니나나 히 파판차상카’ 등의 구절에서처럼 ‘무리(koṭṭhāsa)’라는 뜻이다. 도둑질의 마음이자 무리이므로 ‘테이야상카타’라 하니, 곧 도둑질의 마음이라고 불리는 하나의 심리적 무리라는 뜻이다. 이는 격식으로는 주격이나 의미상으로는 도구격으로 쓰였으므로, ‘훔치려는 마음의 무리에 의하여’라고 해석해야 한다. 훔치려는 마음을 가진 비구는 훔치려는 마음이 있는 자이므로, 문구에 얽매이지 않고 그 핵심 의미를 보여주기 위해 단어 해석(Padabhājana)에서 ‘훔치려는 마음(theyyacitto), 빼앗으려는 마음(avaharaṇacitto)’이라고 설명한 것이다.

อาทิเยยฺยาติ ปญฺจวีสติยา อวหารานํ อญฺญตรวเสน หเรยฺย. เต ปน อวหารา ปญฺจ ปญฺจกานิ สโมธาเนตฺวา สาธุกํ สลฺลกฺเขตพฺพา. ปญฺจ ปญฺจกานิ นาม นานาภณฺฑปญฺจกํ เอกภณฺฑปญฺจกํ สาหตฺถิกปญฺจกํ ปุพฺพปโยคปญฺจกํ เถยฺยาวหารปญฺจกนฺติ. ตตฺถ ปุริมานิ ทฺเว ปญฺจกานิ เอตสฺเสว ปทสฺส ปทภาชเน วุตฺตานํ ‘‘อาทิเยยฺย หเรยฺย อวหเรยฺย อิริยาปถํ วิโกเปยฺย ฐานา จาเวยฺยา’’ติ อิเมสํ ปทานํ วเสน ลพฺภนฺติ. ตตฺถ นานาภณฺฑปญฺจกํ สวิญฺญาณกาวิญฺญาณกวเสน ทฏฺฐพฺพํ, อิตรํ สวิญฺญาณกวเสเนว. กถํ? อาทิเยยฺยาติ อารามํ อภิยุญฺชติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. สามิกสฺส วิมตึ อุปฺปาเทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส. สามิโก ‘‘น มยฺหํ ภวิสฺสตี’’ติ ธุรํ นิกฺขิปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส. หเรยฺยาติ อญฺญสฺส ภณฺฑํ หรนฺโต สีเส ภารํ เถยฺยจิตฺโต อามสติ, ทุกฺกฏํ. ผนฺทาเปติ, ถุลฺลจฺจยํ. ขนฺธํ โอโรเปติ, ปาราชิกํ. อวหเรยฺยาติ อุปนิกฺขิตฺตํ ภณฺฑํ ‘‘เทหิ เม ภณฺฑ’’นฺติ วุจฺจมาโน ‘‘นาหํ คณฺหามี’’ติ ภณติ, ทุกฺกฏํ. สามิกสฺส วิมตึ อุปฺปาเทติ, ถุลฺลจฺจยํ. สามิโก ‘‘น มยฺหํ ภวิสฺสตี’’ติ ธุรํ นิกฺขิปติ, ปาราชิกํ. อิริยาปถํ วิโกเปยฺยาติ ‘‘สห ภณฺฑหารกํ เนสฺสามี’’ติ ปฐมํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, ถุลฺลจฺจยํ. ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, ปาราชิกํ. ฐานา จาเวยฺยาติ ถลฏฺฐํ ภณฺฑํ เถยฺยจิตฺโต อามสติ, ทุกฺกฏํ. ผนฺทาเปติ, ถุลฺลจฺจยํ. ฐานา จาเวติ, ปาราชิกํ. เอวํ ตาว นานาภณฺฑปญฺจกํ เวทิตพฺพํ. สสามิกสฺส ปน ทาสสฺส วา ติรจฺฉานคตสฺส วา ยถาวุตฺเตน อภิโยคาทินา นเยน อาทิยนหรณอวหรณอิริยาปถวิโกปนฐานาจาวนวเสน เอกภณฺฑปญฺจกํ เวทิตพฺพํ.

‘가진다(ādiyeyya)’는 것은 스물다섯 가지 도둑질 방식(avahāra) 중 어느 하나를 통해 가져가는 것을 의미한다. 그 도둑질 방식들은 다섯 가지의 5개조(pañca pañcakāni)를 모아서 잘 기억해야 한다. 다섯 가지 5개조란 ‘여러 가지 물건의 5개조(nānābhaṇḍapañcaka)’, ‘한 가지 물건의 5개조(ekabhaṇḍapañcaka)’, ‘자신의 손에 의한 5개조’, ‘이전 노력에 의한 5개조’, ‘도둑질 방식의 5개조’이다. 그중 앞의 두 5개조는 ‘가진다(ādiyeyya), 가져간다(hareyya), 빼앗는다(avahareyya), 위의를 흐트러뜨린다(iriyāpathaṃ vikopeyya), 자리에서 옮긴다(ṭhānā cāveyya)’는 단어들의 해석(Padabhājana)을 통해 얻어진다. 거기서 ‘여러 가지 물건의 5개조’는 유정물(saviññāṇaka)과 무정물(aviññāṇaka)의 관점에서 보아야 하고, 다른 하나(한 가지 물건의 5개조)는 유정물의 관점에서만 보아야 한다. 어떻게 그러한가? ‘가진다’는 것은 과수원이나 꽃밭(ārāma)을 자기 것으로 주장하며 소송하는 것이니, 이때 두가타(dukkaṭa) 죄가 된다. 주인에게 의심을 일으키면 툴랏차야(thullaccaya)가 된다. 주인이 ‘내 것이 아니게 되겠구나’ 하고 포기하면 파라지카가 된다. ‘가져간다’는 것은 타인의 물건을 옮기면서 머리에 진 짐에 대해 훔칠 마음으로 만지면 두가타, 흔들면 툴랏차야, 어깨에서 내려놓으면 파라지카이다. ‘빼앗는다(avahareyya)’는 것은 맡겨진 물건에 대해 주인이 돌려달라고 할 때 ‘나는 받지 않았다’고 말하는 것이니 두가타가 된다. 주인에게 의심을 일으키면 툴랏차야, 주인이 포기하면 파라지카이다. ‘위의를 흐트러뜨린다’는 것은 짐을 나르는 자와 함께 짐을 가져가겠다고 생각하여 첫 발자국을 떼게 하면 툴랏차야, 두 번째 발자국을 떼게 하면 파라지카이다. ‘자리에서 옮긴다’는 것은 지면에 놓인 물건을 훔칠 마음으로 만지면 두가타, 흔들면 툴랏차야, 그 자리에서 옮기면 파라지카이다. 우선 ‘여러 가지 물건의 5개조’는 이와 같이 알아야 한다. 주인이 있는 노비나 동물에 대해서도 앞서 말한 소송 등의 방식에 따라 가지기, 가져가기, 빼앗기, 위의 흐트러뜨리기, 자리 옮기기라는 ‘한 가지 물건의 5개조’를 이해해야 한다.

กตมํ สาหตฺถิกปญฺจกํ? สาหตฺถิโก อาณตฺติโก นิสฺสคฺคิโย อตฺถสาธโก ธุรนิกฺเขโปติ. ตตฺถ สาหตฺถิโก นาม ปรสฺส ภณฺฑํ [Pg.117] สหตฺถา อวหรติ. อาณตฺติโก นาม ‘‘อสุกสฺส ภณฺฑํ อวหรา’’ติ อญฺญํ อาณาเปติ. นิสฺสคฺคิโย นาม สุงฺกฆาตกปริกปฺปิโตกาสานํ อนฺโต ฐตฺวา พหิ ปาตนํ. อตฺถสาธโก นาม ‘‘อสุกสฺส ภณฺฑํ ยทา สกฺโกติ, ตทา ตํ อวหรา’’ติ อญฺญํ อาณาเปติ. ตตฺถ สเจ ปโร อนนฺตรายิโก หุตฺวา ตํ อวหรติ, อาณาปกสฺส อาณตฺติกฺขเณเยว ปาราชิกํ. ปรสฺส วา ปน เตลกุมฺภิยา ปาทคฺฆนกเตลํ อวสฺสํ ปิวนกานิ อุปาหนาทีนิ ปกฺขิปติ, หตฺถโต มุตฺตมตฺเตเยว ปาราชิกํ. ธุรนิกฺเขโป ปน อารามาภิโยคอุปนิกฺขิตฺตภณฺฑวเสน เวทิตพฺโพ. ตาวกาลิกภณฺฑเทยฺยานิ อเทนฺตสฺสาปิ เอเสวนโยติ อิทํ สาหตฺถิกปญฺจกํ.

어떠한 것이 직접 가져감의 5분류(사핫티까 빤짜까)인가? 직접 가져감(사핫티까), 명령함(아낫띠까), 내던짐(닛삭기야), 목적 달성(앗타사다까), 책임을 내버려둠(두라닛케빠)이다. 그중 ‘직접 가져감’이란 타인의 물건을 자기 손으로 직접 훔치는 것을 말한다. ‘명령함’이란 “누구의 물건을 훔쳐라”고 다른 사람에게 명령하는 것을 말한다. ‘내던짐’이란 세관원이 지정한 구역 안에서 (세금을 내지 않기 위해 물건을) 구역 밖으로 던지는 것이다. ‘목적 달성’이란 “누구의 물건을 그대가 할 수 있을 때 훔쳐라”고 다른 사람에게 명령하는 것이다. 그 경우 만약 다른 사람이 아무런 장애 없이 그것을 훔친다면, 명령한 자는 명령한 순간에 바로 바라이(파라지카)가 된다. 또는 타인의 기름 항아리에 1빠다(4분의 1 까하빠나) 가치의 기름을 반드시 흡수할 신발 등을 집어넣는 경우, 손에서 놓는 순간 바로 바라이가 된다. 한편 ‘책임을 내버려둠’은 타인의 과원을 자기 것이라 소송하거나 맡겨진 물건을 가로채는 방식으로 알아야 한다. 일시적으로 빌린 물건을 돌려주지 않는 비구에게도 이와 같은 원리가 적용된다. 이것이 직접 가져감의 5분류이다.

กตมํ ปุพฺพปโยคปญฺจกํ? ปุพฺพปโยโค สหปโยโค สํวิธาวหาโร สงฺเกตกมฺมํ นิมิตฺตกมฺมนฺติ. ตตฺถ อาณตฺติวเสน ปุพฺพปโยโค เวทิตพฺโพ. ฐานา จาวนวเสน, ขิลาทีนิ สงฺกาเมตฺวา เขตฺตาทิคฺคหณวเสน จ สหปโยโค เวทิตพฺโพ. สํวิธาวหาโร นาม ‘‘อสุกํ นาม ภณฺฑํ อวหริสฺสามา’’ติ สํวิทหิตฺวา สํมนฺตยิตฺวา อวหรณํ. เอวํ สํวิทหิตฺวา คเตสุ หิ เอเกนาปิ ตสฺมึ ภณฺเฑ ฐานา จาวิเต สพฺเพสํ อวหารา โหนฺติ. สงฺเกตกมฺมํ นาม สญฺชานนกมฺมํ. สเจ หิ ปุเรภตฺตาทีสุ ยํกิญฺจิ กาลํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘อสุกสฺมึ กาเล อิตฺถนฺนามํ ภณฺฑํ อวหรา’’ติ วุตฺโต สงฺเกตโต อปจฺฉา อปุเร ตํ อวหรติ, สงฺเกตการกสฺส สงฺเกตกรณกฺขเณเยว อวหาโร. นิมิตฺตกมฺมํ นาม สญฺญุปฺปาทนตฺถํ อกฺขินิกฺขณาทินิมิตฺตกรณํ. สเจ หิ เอวํ กตนิมิตฺตโต อปจฺฉา อปุเร ‘‘ยํ อวหรา’’ติ วุตฺโต, ตํ อวหรติ, นิมิตฺตการกสฺส นิมิตฺตกรณกฺขเณเยว อวหาโรติ อิทํ ปุพฺพปโยคปญฺจกํ.

어떠한 것이 이전의 방편 5분류(뿝바빠요가 빤짜까)인가? 이전의 방편(뿝바빠요가), 함께하는 방편(사하빠요가), 공모하여 가져감(상위다와하라), 약속된 행위(쌍께따깜마), 신호를 보냄(니밋따깜마)이다. 그중 ‘이전의 방편’은 명령에 의한 것으로 알아야 한다. ‘함께하는 방편’은 원래 위치에서 옮기는 방식, 즉 말뚝 등을 옮겨서 논밭 등을 차지하는 방식 등으로 알아야 한다. ‘공모하여 가져감’이란 “어떠한 물건을 훔치자”라고 공모하고 상의하여 훔치는 것이다. 이처럼 공모하여 갔을 때, 그들 중 단 한 명이라도 그 물건을 위치에서 옮기면 모두가 도둑질한 것이 된다. ‘약속된 행위’란 식전(食前) 등 어떤 시간을 정해두는 행위를 말한다. 만약 “어느 시간에 어떤 물건을 훔쳐라”고 말을 들은 자가 약속한 시간에서 앞서지도 늦지도 않게 그 물건을 훔친다면, 약속을 정한 자는 약속을 정한 그 순간에 바로 도둑질이 성립한다. ‘신호를 보냄’이란 인식을 시키기 위해 눈짓 등을 하여 신호를 보내는 것이다. 만약 이처럼 보내진 신호에 따라 앞서지도 늦지도 않게 “이것을 훔쳐라”고 말을 들은 자가 그것을 훔친다면, 신호를 보낸 자는 신호를 보낸 그 순간에 바로 도둑질이 성립한다. 이것이 이전의 방편 5분류이다.

กตมํ เถยฺยาวหารปญฺจกํ? เถยฺยาวหาโร ปสยฺหาวหาโร ปริกปฺปาวหาโร ปฏิจฺฉนฺนาวหาโร กุสาวหาโรติ. ตตฺถ โย สนฺธิจฺเฉทาทีนิ กตฺวา อทิสฺสมาโน อวหรติ, กูฏมานกูฏกหาปณาทีหิ วา วญฺเจตฺวา คณฺหาติ, ตสฺเสวํ คณฺหโต อวหาโร เถยฺยาวหาโรติ เวทิตพฺโพ. โย ปน ปสยฺห พลกฺกาเรน ปเรสํ สนฺตกํ คณฺหาติ คามฆาตกาทโย วิย, อตฺตโน ปตฺตพลิโต วา วุตฺตนเยเนว อธิกํ คณฺหาติ ราชภฏาทโย วิย, ตสฺเสวํ คณฺหโต อวหาโร [Pg.118] ปสยฺหาวหาโรติ เวทิตพฺโพ. ปริกปฺเปตฺวา คหณํ ปน ปริกปฺปาวหาโร นาม. โส ภณฺโฑกาสวเสน ทุวิโธ. ตตฺรายํ ภณฺฑปริกปฺโป – สาฏกตฺถิโก อนฺโตคพฺภํ ปวิสิตฺวา ‘‘สเจ สาฏโก ภวิสฺสติ, คณฺหิสฺสามิ, สเจ สุตฺตํ, น คณฺหิสฺสามี’’ติ ปริกปฺเปตฺวา อนฺธกาเร ปสิพฺพกํ คณฺหาติ, ตตฺร เจ สาฏโก โหติ, อุทฺธาเรเยว ปาราชิกํ. สุตฺตํ เจ โหติ, รกฺขติ. พหิ นีหริตฺวา มุญฺจิตฺวา ‘‘สุตฺต’’นฺติ ญตฺวา ปุน อาหริตฺวา ฐเปติ, รกฺขติเยว. ‘‘สุตฺต’’นฺติ ญตฺวาปิ ‘‘ยํ ลทฺธํ, ตํ คเหตพฺพ’’นฺติ คจฺฉติ, ปทวาเรน กาเรตพฺโพ. ภูมิยํ ฐเปตฺวา คณฺหาติ, อุทฺธาเร ปาราชิกํ. ‘‘โจโร โจโร’’ติ อนุพนฺโธ ฉฏฺเฏตฺวา ปลายติ, รกฺขติ. สามิกา ทิสฺวา คณฺหนฺติ, รกฺขติ เยว. อญฺโญ เจ โกจิ คณฺหาติ, ภณฺฑเทยฺยํ. สามิเกสุ นิวตฺเตสุ สยํ ทิสฺวา ปํสุกูลสญฺญาย ‘‘ปเคเวตํ มยา คหิตํ, มม ทานิ สนฺตก’’นฺติ คณฺหนฺตสฺสาปิ ภณฺฑเทยฺยเมว. ตตฺถ ยฺวายํ ‘‘สเจ สาฏโก ภวิสฺสติ, คณฺหิสฺสามี’’ติอาทินา นเยน ปวตฺโต ปริกปฺโป, อยํ ภณฺฑปริกปฺโป นาม.

어떠한 것이 도둑질의 5분류(테야와하라 빤짜까)인가? 도둑질하여 가져감(테야와하라), 강제로 가져감(빠사야와하라), 상정하여 가져감(빠리깝빠와하라), 숨겨서 가져감(빠띳찬나와하라), 제비뽑기/속임수로 가져감(꾸사와하라)이다. 그중 어떤 비구가 벽을 뚫는 등의 행위를 하여 보이지 않게 훔치거나, 속임수 저울이나 속임수 화폐 등으로 속여서 취한다면, 그렇게 취하는 자에게는 ‘도둑질하여 가져감’이 성립하는 것으로 알아야 한다. 한편 마을을 약탈하는 도적들처럼 위협과 폭력으로 타인의 소유물을 취하거나, 왕의 관리들처럼 자신에게 할당된 권한보다 앞에서 말한 방식대로 강제로 더 많이 취한다면, 그렇게 취하는 자에게는 ‘강제로 가져감’이 성립하는 것으로 알아야 한다. 그리고 조건을 상정하여 취하는 것을 ‘상정하여 가져감’이라 한다. 그것은 물건에 의한 것과 장소에 의한 것 두 가지가 있다. 그중 ‘물건에 대한 상정’은 다음과 같다. 옷이 필요한 비구가 방 안으로 들어가서 “만약 옷이면 취하고, 실타래면 취하지 않겠다”라고 상정하고 어둠 속에서 보따리를 잡았을 때, 만약 보따리 안에 옷이 있다면 들어 올리는 순간 바로 바라이이다. 만약 실타래라면 바라이를 면한다. 밖으로 가지고 나와서 풀어본 뒤 “실타래다”라고 알고 다시 가져다 놓으면 바라이를 면한다. “실타래다”라고 알았음에도 “얻은 것이니 가져가야겠다”라고 가버리면 발걸음 수에 따라 죄를 지게 된다. 바닥에 놓아두었다가 다시 취하면 들어 올리는 순간 바라이이다. “도둑이야 도둑!”이라고 주인이 뒤쫓아와서 (보따리를) 버리고 달아나면 바라이를 면한다. 주인이 발견하고 가져가도 바라이를 면한다. 만약 다른 사람이 가져간다면 물건의 가치를 변상해야 한다. 주인들이 돌아간 뒤 스스로 보고는 “이것은 예전에 내가 취한 것이니 이제 내 것이다”라고 분소의라는 생각으로 취하더라도 물건을 변상해야 한다. 여기서 “만약 옷이면 취하겠다”는 등의 방식으로 이루어진 상정이 바로 ‘물건에 대한 상정’이다.

โอกาสปริกปฺโป ปน เอวํ เวทิตพฺโพ – เอกจฺโจ ปน ปรปริเวณาทีนิ ปวิฏฺโฐ กิญฺจิ โลภเนยฺยํ ภณฺฑํ ทิสฺวา คพฺภทฺวารปมุขเหฏฺฐาปาสาททฺวารโกฏฺฐกรุกฺขมูลาทิวเสน ปริจฺเฉทํ กตฺวา ‘‘สเจ มํ เอตฺถนฺตเร ปสฺสิสฺสนฺติ, ทฏฺฐุกามตาย คเหตฺวา วิจรนฺโต วิย ทสฺสามิ, โน เจ ปสฺสิสฺสนฺติ, หริสฺสามี’’ติ ปริกปฺเปติ, ตสฺส ตํ อาทาย ปริกปฺปิตปริจฺเฉทํ อติกฺกนฺตมตฺเต อวหาโร โหติ. อิติ ยฺวายํ วุตฺตนเยเนว ปวตฺโต ปริกปฺโป, อยํ โอกาสปริกปฺโป นาม. เอวมิเมสํ ทฺวินฺนมฺปิ ปริกปฺปานํ วเสน ปริกปฺเปตฺวา คณฺหโต อวหาโร ‘‘ปริกปฺปาวหาโร’’ติ เวทิตพฺโพ.

‘장소에 대한 상정’은 다음과 같이 알아야 한다. 어떤 비구가 타인의 사원 등에 들어가서 탐낼 만한 물건을 보고 방 문 앞, 현관, 궁전 아래, 대문 입구, 나무 아래 등을 기준으로 경계를 정하여 “만약 이 구역 안에서 사람들이 나를 본다면, 구경하고 싶어서 들고 다니는 것처럼 보여주고 돌려주겠다. 만약 보지 못한다면 가져가겠다”라고 상정하는 것이다. 그 비구가 그것을 들고 상정한 경계를 넘어서는 순간 도둑질이 성립한다. 이와 같이 앞에서 말한 방식대로 이루어진 상정을 ‘장소에 대한 상정’이라 한다. 이처럼 이 두 가지 상정에 의해 상정하여 취하는 자의 도둑질을 ‘상정하여 가져감’이라고 알아야 한다.

ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปน อวหรณํ ปฏิจฺฉนฺนาวหาโร นาม. โส เอวํ เวทิตพฺโพ – โย ภิกฺขุ อุยฺยานาทีสุ ปเรสํ โอมุญฺจิตฺวา ฐปิตองฺคุลิมุทฺทิกาทีนิ ทิสฺวา ‘‘ปจฺฉา คณฺหิสฺสามี’’ติ ปํสุนา วา ปณฺเณน วา ปฏิจฺฉาเทติ, ตสฺส เอตฺตาวตา อุทฺธาโร นตฺถีติ น ตาว อวหาโร โหติ[Pg.119]. ยทา ปน สามิกา วิจินนฺตา อปสฺสิตฺวา ‘‘สฺเว ชานิสฺสามา’’ติ สาลยาว คตา โหนฺติ, อถสฺส ตํ อุทฺธรโต อุทฺธาเร อวหาโร. ปฏิจฺฉนฺนกาเลเยว ‘‘เอตํ มม สนฺตก’’นฺติ สกสญฺญาย วา ‘‘คตา ทานิ เต, ฉฏฺฏิตภณฺฑํ อิท’’นฺติ ปํสุกูลสญฺญาย วา คณฺหนฺตสฺส ปน ภณฺฑเทยฺยํ. เตสุ ทุติยตติยทิวเส อาคนฺตฺวา วิจินิตฺวา อทิสฺวา ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา คเตสุปิ คหิตํ ภณฺฑเทยฺยเมว. ปจฺฉา ญตฺวา โจทิยมานสฺส อททโต สามิกานํ ธุรนิกฺเขเป อวหาโร โหติ. กสฺมา? ยสฺมา ตสฺส ปโยเคน เตหิ น ทิฏฺฐํ. โย ปน ตถารูปํ ภณฺฑํ ยถาฐาเน ฐิตํเยว อปฺปฏิจฺฉาเทตฺวา เถยฺยจิตฺโต ปาเทน อกฺกมิตฺวา กทฺทเม วา วาลุกาย วา ปเวเสติ, ตสฺส ปเวสิตมตฺเตเยว อวหาโร.

숨겨두었다가 나중에 가져가는 것을 ‘숨겨서 가져감’이라 한다. 그것은 다음과 같이 알아야 한다. 어떤 비구가 공원 등에서 타인이 벗어 놓은 반지 등을 보고 “나중에 가져가야지”라고 생각하며 흙이나 잎사귀로 덮어 숨겼을 때, 이것만으로는 들어 올린 것이 아니므로 아직 도둑질이 성립하지 않는다. 그러나 주인들이 찾다가 찾지 못하고 “내일 알아보자”며 물건에 미련을 둔 채 가버린 뒤, 그 비구가 그것을 들어 올린다면 들어 올리는 순간 도둑질이 된다. 숨길 때 바로 “이것은 내 것이다”라는 생각으로 취하거나, “이제 주인들이 갔으니 이것은 버려진 물건이다”라는 분소의의 생각으로 취하는 자에게는 물건을 변상할 의무가 생긴다. 주인들이 이틀 사흘 뒤에 와서 찾다가 발견하지 못하고 포기하고 돌아간 뒤에 가져가더라도 물건을 변상해야 한다. 나중에 (비구가 가져간 것을) 알고 추궁당했을 때 주지 않는다면, 주인들이 물건을 포기하는 순간 도둑질이 성립한다. 왜인가? 그 비구의 행위로 인해 주인들이 물건을 발견하지 못했기 때문이다. 한편 어떤 비구가 그와 같은 물건이 제자리에 있는 것을 덮어 가리지 않은 채, 도둑질할 마음으로 발로 밟아 진흙이나 모래 속에 밀어 넣는다면, 밀어 넣는 순간 바로 도둑질이 성립한다.

กุสํ สงฺกาเมตฺวา ปน อวหรณํ กุสาวหาโร นาม. โสปิ เอวํ เวทิตพฺโพ – โย ภิกฺขุ วิลีวมยํ วา ตาลปณฺณมยํ วา กตสญฺญาณํ ยํกิญฺจิ กุสํ ปาเตตฺวา จีวเร ภาชียมาเน อตฺตโน โกฏฺฐาสสฺส สมีเป ฐิตํ อปฺปคฺฆตรํ วา มหคฺฆตรํ วา สมสมํ วา อคฺเฆน ปรสฺส โกฏฺฐาสํ หริตุกาโม อตฺตโน โกฏฺฐาเส ปติตํ กุสํ ปรสฺส โกฏฺฐาเส ปาเตตุกามตาย อุทฺธรติ, รกฺขติ ตาว. ปรสฺส โกฏฺฐาเส ปาติเต รกฺขเตว. ยทา ปน ตสฺมึ ปติเต ปรสฺส โกฏฺฐาสโต ปรสฺส กุสํ อุทฺธรติ, อุทฺธตมตฺเต อวหาโร. สเจ ปฐมตรํ ปรโกฏฺฐาสโต ปรสฺส กุสํ อุทฺธรติ, อตฺตโน โกฏฺฐาเส ปาเตตุกามตาย อุทฺธาเร รกฺขติ, ปาตเนปิ รกฺขติ, อตฺตโน โกฏฺฐาสโต ปน อตฺตโน กุสํ อุทฺธรโต อุทฺธาเรเยว รกฺขติ, ตํ อุทฺธริตฺวา ปรโกฏฺฐาเส ปาเตนฺตสฺส หตฺถโต มุตฺตมตฺเต อวหาโร. อยํ กุสาวหาโร. อิติ ยํ วุตฺตํ ‘‘อาทิเยยฺยาติ ปญฺจวีสติยา อวหารานํ อญฺญตรวเสน หเรยฺยา’’ติ, ตสฺสตฺโถ ปกาสิโต โหติ.

제비(표식)를 옮겨서 가로채는 것을 ‘쿠사와하라(kusāvahāra)’라고 합니다. 이는 다음과 같이 이해해야 합니다. 어떤 비구가 대나무 껍질이나 야자 잎으로 만든 표식이 있는 어떤 제비이든 간에, 가사를 분배할 때 제비를 던져 자기 몫의 근처에 놓인 더 싼 것이나, 더 비싼 것이나, 혹은 가치가 동등한 다른 사람의 몫을 가져가고 싶은 마음에, 자기 몫에 떨어진 제비를 다른 사람의 몫으로 옮겨 놓고자 집어 올린다면, 아직은 (바라지카로부터) 보호됩니다. 그것을 다른 사람의 몫에 떨어뜨려 놓더라도 여전히 보호됩니다. 그러나 만약 그것이 떨어진 상태에서 다른 사람의 몫으로부터 그 사람의 제비를 집어 올린다면, 들어 올리는 순간에 탈취(가로챔)가 성립합니다. 만약 처음부터 자기 몫에 놓기 위해 다른 사람의 몫에서 그 사람의 제비를 먼저 집어 올린다면, 들어 올릴 때도 보호되고 떨어뜨릴 때도 보호되지만, 자기 몫에서 자기 제비를 들어 올리는 비구의 경우에는 들어 올리는 바로 그 순간에만 보호되며, 그것을 들어 올려 다른 사람의 몫에 떨어뜨리려고 손에서 놓는 순간에 탈취가 성립합니다. 이것이 쿠사와하라입니다. ‘가져간다(ādiyeyya)’라는 말은 ‘스물다섯 가지 탈취 방법 중 어느 하나를 통해 가져간다(hareyya)’는 뜻임을 이와 같이 밝힌 것입니다.

ยถารูเปติ ยาทิเส. อทินฺนาทาเนติ อทินฺนสฺส ปรสนฺตกสฺส คหเณ. ราชาโนติอิทํ พิมฺพิสารํเยว สนฺธาย วุตฺตํ, อญฺเญ ปน ตถา กเรยฺยุํ วา น กเรยฺยุํ วาติ เต นปฺปมาณํ. หเนยฺยุํ วาติ หตฺถาทีหิ วา โปเถยฺยุํ, สตฺเถน วา ฉินฺเทยฺยุํ. พนฺเธยฺยุํ วาติ รชฺชุพนฺธนาทีหิ [Pg.120] พนฺเธยฺยุํ วา. ปพฺพาเชยฺยุํ วาติ นีหเรยฺยุํ วา. โจโรสิ พาโลสิ มูฬฺโหสิ เถโนสีติ อิเมหิ วจเนหิ ปริภาเสยฺยุํ. กีทิสสฺส ปน อทินฺนสฺส อาทาเน ราชาโน เอวํ กโรนฺติ? ปาทสฺส วา ปาทารหสฺส วา. ตถารูปํ ภิกฺขุ อทินฺนํ อาทิยมาโนติ ตาทิสํ ภิกฺขุ โปราณกสฺส กหาปณสฺส ปาทํ วา ปาทารหํ วา ภณฺฑํ อทินฺนํ ภูมิอาทีสุ ยตฺถ กตฺถจิ ฐิตํ ยํกิญฺจิ สชีวนิชฺชีวํ วุตฺตปฺปการานํ อวหารานํ เยน เกนจิ อวหาเรน อวหรนฺโต ปาราชิโก โหติ, โก ปน วาโท ตโต อติเรกตรสฺมินฺติ.

‘야타루페(yathārūpe)’는 ‘그러한 종류의’라는 뜻입니다. ‘아딘나다네(adinnādāne)’는 주어지지 않은 타인의 소유물을 취하는 경우를 말합니다. ‘왕들(rājāno)’이라는 표현은 빔비사라 왕을 염두에 두고 한 말이며, 다른 왕들은 그와 같이 (처벌을) 할 수도 있고 하지 않을 수도 있으므로 그들은 기준이 되지 않습니다. ‘죽이거나(haneyyu)’는 손 등으로 때리거나 무기로 베는 것을 말합니다. ‘속박하거나(bandheyyu)’는 밧줄 등으로 묶는 것을 말합니다. ‘추방하거나(pabbājeyyu)’는 내쫓는 것을 말합니다. “너는 도둑이다, 너는 어리석다, 너는 미혹되었다, 너는 도둑이다”라는 등의 말로 꾸짖는 것을 말합니다. 어떠한 것을 주지 않았을 때 왕들이 이와 같이 합니까? 1파다(pāda) 혹은 1파다의 가치가 있는 것입니다. 그와 같은 비구가 주어지지 않은 것을 취한다는 것은, 그러한 비구가 옛 카하파나의 1/4인 1파다 또는 1파다 가치의 물품을 주인들이 주지 않았는데 지면 등 어느 곳에 놓여 있든 생명이 있거나 없거나 앞서 언급한 스물다섯 가지 탈취 방법 중 어떤 방법으로든 훔치는 것을 말하며, 이때 바라지카가 됩니다. 그러니 그보다 더 많은 액수를 훔치는 것에 대해서는 말할 필요도 없습니다.

ราชคเห ธนิยตฺเถรํ อารพฺภ รญฺโญ ทารูนิ อทินฺนํ อาทิยนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘คามา วา อรญฺญา วา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, หรณตฺถาย คมนาทิเก ปุพฺพปฺปโยเค ทุกฺกฏํ, อามสเน ทุกฺกฏํ, ปาราชิกวตฺถุโน ผนฺทาปเน ถุลฺลจฺจยํ. อาทิยนฺตสฺส มาสเก วา อูนมาสเก วา ทุกฺกฏํ, อติเรกมาสเก วา อูนปญฺจมาสเก วา ถุลฺลจฺจยํ, ปญฺจมาสเก วา อติเรกปญฺจมาสเก วา ปาราชิกํ. สพฺพตฺถ คหณกาลวเสน จ คหณเทสวเสน จ ปริโภคภาชนปริวตฺตนาทีหิ จ ปริหีนาปริหีนวเสน วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. สกสญฺญิสฺส, วิสฺสาสคฺคาเห, ตาวกาลิเก, เปตปริคฺคเห, ติรจฺฉานคตปริคฺคเห, ปํสุกูลสญฺญิสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, อญฺญสฺส มนุสฺสชาติกสฺส วเสน ปรปริคฺคหิตํ, ปรปริคฺคหิตสญฺญิตา, ครุปริกฺขาโร, เถยฺยจิตฺตํ, วุตฺตปฺปการานํ อวหารานํ วเสน อวหรณญฺจาติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. อทินฺนาทานสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

라자가하에서 다니야 장로와 관련하여 왕의 목재를 주지 않았는데 취한 사건으로 인해 제정되었습니다. ‘마을에서나 숲에서나’라는 구절은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이며, 비구와 비구니에게 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이고, 시키는 경우에도 성립하는 계율(sāṇattika)입니다. 훔칠 목적으로 가는 등의 전 단계 행위(pubbappayoga)에는 악작죄(dukkaṭa)가 성립하고, 물건에 손을 대면 악작죄이며, 바라지카의 대상이 되는 물건을 움직이면 태란월(thullaccaya)이 성립합니다. 취하는 물건이 1마사카(māsaka)이거나 그 미만이면 악작죄이고, 1마사카를 초과하고 5마사카 미만이면 태란월이며, 5마사카이거나 5마사카를 초과하면 바라지카입니다. 모든 경우에 있어서 취하는 시간, 취하는 장소, 사용하거나 용기를 바꾸는 등의 행위, 그리고 가치가 감소했는지 여부에 따라 판결을 이해해야 합니다. 자기 물건이라고 인식한 경우, 친밀함으로 취한 경우, 일시적으로 빌린 경우, 페타(아귀나 신)의 소유물을 취한 경우, 동물의 소유물을 취한 경우, 분소의(버려진 옷)라고 인식한 경우, 미친 사람 등의 경우에는 죄가 되지 않습니다. (바라지카가 되는 다섯 가지 요소는) 계율의 범함(sīlavipatti), 자신이 아닌 다른 인간의 소유인 타인의 점유물, 타인의 점유물이라는 인식, 1파다 이상의 중대한 물품, 도둑질하려는 마음, 앞서 언급한 방식들에 의한 탈취입니다. 이것들이 이 계율의 다섯 가지 요소입니다. 이 계율은 주지 않은 것을 취함으로부터 일어나며(adinnādānasamuṭṭhāna), 하지 말아야 할 일을 범하는 것(kiriya)이고, 인식의 잘못으로 면제되지 않으며(saññāvimokkha), 마음이 수반되는 것(sacittaka)이고, 세상 사람들이 비난할 만한 일(lokavajja)이며, 몸의 업(kāyakamma)과 말의 업(vacīkamma)에 해당하고, 불선한 마음(akusalacitta)과 세 가지 느낌(tivedana)을 동반합니다.

ทุติยปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 바라지카에 대한 설명이 끝났습니다.

๓. ตติยปาราชิกวณฺณนา

3. 세 번째 바라지카에 대한 설명

ตติเย สญฺจิจฺจาติ สํเจเตตฺวา สทฺธึ เจเตตฺวา. ‘‘ปาโณ’’ติสญฺญาย สทฺธึเยว ‘‘วธามิ น’’นฺติ วธกเจตนาย เจเตตฺวา ปกปฺเปตฺวา. มนุสฺสวิคฺคหนฺติ กลลโต ปฏฺฐาย ชีวมานกมนุสฺสชาติกสรีรํ. ชีวิตา [Pg.121] โวโรเปยฺยาติ กลลกาเลปิ ตาปนมทฺทเนหิ วา เภสชฺชสมฺปทาเนน วา ตโต วา อุทฺธมฺปิ ตทนุรูเปน อุปกฺกเมน ชีวิตา วิโยเชยฺย. อิมสฺส ปนตฺถสฺส อาวิภาวตฺถํ ปาโณ เวทิตพฺโพ, ปาณาติปาโต เวทิตพฺโพ, ปาณาติปาตี เวทิตพฺโพ, ปาณาติปาตสฺส ปโยโค เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ปาโณติ โวหารโต สตฺโต, ปรมตฺถโต ชีวิตินฺทฺริยํ. ปาณาติปาโตติ ยาย เจตนาย ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทกปโยคํ สมุฏฺฐาเปติ, สา เจตนา. ปาณาติปาตีติ วุตฺตเจตนาย สมงฺคิปุคฺคโล. ปาณาติปาตสฺส ปโยโคติ ปาณาติปาตสฺส ฉ ปโยคา สาหตฺถิโก นิสฺสคฺคิโย อาณตฺติโก ถาวโร วิชฺชามโย อิทฺธิมโยติ. ตตฺถ สาหตฺถิโกติ สยํ มาเรนฺตสฺส กาเยน วา กายปฺปฏิพทฺเธน วา ปหรณํ. นิสฺสคฺคิโยติ ทูเร ฐิตํ มาเรตุกามสฺส กาเยน วา กายปฺปฏิพทฺเธน วา อุสุสตฺติยนฺตปาสาณาทีนํ นิสฺสชฺชนํ. ตตฺถ เอเกโก อุทฺทิสฺสานุทฺทิสฺสเภทโต ทุวิโธ. ตตฺถ อุทฺทิสฺสเก ยํ อุทฺทิสฺส ปหรติ, ตสฺเสว มรเณน กมฺมพทฺโธ. ‘‘โย โกจิ มรตู’’ติ เอวํ อนุทฺทิสฺสเก ปหารปฺปจฺจยา ยสฺส กสฺสจิ มรเณน กมฺมพทฺโธ. อุภยตฺถาปิ จ ปหริตมตฺเต วา มรตุ, ปจฺฉา วา เตเนว โรเคน, ปหริตกฺขเณเยว กมฺมพทฺโธ. อาณตฺติโกติ ‘‘อสุกํ นาม มาเรหี’’ติ อญฺญํ อาณาเปนฺตสฺส อาณาปนํ.

세 번째 바라지카에서 ‘의도적으로(sañcicca)’라는 것은 미리 생각하고 의도와 결합하는 것을 뜻합니다. ‘살생(pāṇātipāta)’이란 살아있는 존재라는 인식과 함께 ‘그를 죽이겠다’는 살해의 의도로 생각하고 계획하는 것입니다. ‘인간(manussaviggaha)’이란 칼랄라(결태, 수정란의 첫 단계) 시기부터 시작하여 살아있는 인간 종의 몸을 의미합니다. ‘생명을 끊는다(jīvitā voropeyya)’는 것은 칼랄라 시기에 뜨겁게 하거나 압박하는 등의 방법 또는 낙태약을 주는 방법으로, 혹은 그 이후의 단계에서 그에 적절한 수단으로 생명 기능을 분리시키는 것을 말합니다. 이 의미를 명확히 하기 위해 중생(pāṇo), 살생(pāṇātipāto), 살생한 자(pāṇātipātī), 살생의 수단(pāṇātipātassa payogo)을 알아야 합니다. 거기서 중생(pāṇo)이란 세속적인 명칭으로는 유정물(satto)이며, 승의제(paramattha)로는 생명 기능(jīvitindriya)입니다. 살생(pāṇātipāto)이란 생명 기능을 끊는 수단인 신업이나 구업을 일으키는 바로 그 의도를 말합니다. 살생한 자(pāṇātipātī)란 언급된 의도를 갖춘 인물입니다. 살생의 수단(payoga)에는 자신의 손으로 직접 하는 것(sāhatthika), 던지는 것(nissaggiya), 명령하는 것(āṇattika), 함정 등을 설치하여 지속되는 것(thāvaro), 명문이나 주문 등을 사용하는 것(vijjāmayo), 신통력을 사용하는 것(iddhimayo)의 여섯 가지가 있습니다. 그중 직접 하는 것(sāhatthika)이란 자신이 직접 몸이나 몸에 연결된 도구로 타격하는 것입니다. 던지는 것(nissaggiya)이란 멀리 있는 자를 죽이고자 하는 마음으로 화살, 창, 기계, 돌 등을 발사하는 것입니다. 이들 각각은 대상을 지정한 경우(uddisaka)와 지정하지 않은 경우(anuddisaka)의 두 종류로 나뉩니다. 대상을 지정한 경우에는 겨냥한 바로 그 대상이 죽음으로써 업에 묶이게(kammabaddho) 됩니다. “누구든 죽어라” 하는 식으로 대상을 지정하지 않은 경우에는 그 타격으로 인해 어떤 누구라도 죽게 되면 업에 묶이게 됩니다. 두 경우 모두 타격하는 즉시 죽든 나중에 그 상처로 인해 죽든 간에, 타격하는 그 순간에 업에 묶이게 됩니다. 명령하는 것(āṇattika)이란 “누구를 죽여라” 하고 다른 사람에게 시키는 것을 말합니다.

ตตฺถ –

그 명령에 있어서—

วตฺถุ กาโล จ โอกาโส, อาวุธํ อิริยาปโถ;

กฺริยาวิเสโสติ อิเม, ฉ อาณตฺติ นิยามกา.

대상(vatthu), 시간(kālo), 장소(okāso), 무기(āvudhaṃ), 자세(iriyāpatho), 구체적 행위(kriyāviseso). 이 여섯 가지가 명령을 규정하는 요소들입니다.

ตตฺถ วตฺถูติ ปุคฺคโล. ยญฺหิ ปุคฺคลํ ‘‘มาเรหี’’ติ อาณตฺโต สเจ ตเมว มาเรติ, อาณาปกสฺส อาปตฺติ. อถ อญฺญํ มาเรติ, ตํมญฺญมาโน วา อญฺญํ มาเรติ, อาณาปโก มุจฺจติ. ‘‘อิมํ มาเรหี’’ติ อาณตฺเต ปน อาณาปกสฺส ทุกฺกฏํ. กาโลติ ปุเรภตฺตาทิกาโล. สเจ หิ ‘‘ปุเรภตฺตํ มาเรหี’’ติ อาณตฺโต ปุเรภตฺตเมว มาเรติ, อาณาปกสฺส อาปตฺติ. อถ ยํ ปุเรภตฺตํ นิยามิตํ, ตโต ปจฺฉา วา ปุเร วา มาเรติ, อาณาปโก มุจฺจติ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. ถาวโรติ อสํหาริเมน อุปกรเณน มาเรตุกามสฺส [Pg.122] โอปาตกฺขณนํ อปสฺเสนสํวิธานํ อสิอาทีนํ อุปนิกฺขิปนํ ตฬากาทีสุ วิสสมฺปโยชนํ รูปูปหาโรติเอวมาทิ. วุตฺตนเยเนว เจตฺถาปิ อุทฺทิสฺสานุทฺทิสฺสเภโท เวทิตพฺโพ. วิชฺชามโยติ มารณตฺถํ วิชฺชาปริชปฺปนํ. อิทฺธิมโยติ กมฺมวิปากชาย อิทฺธิยา ปโยชนํ.

그중에서 '대상(vatthu)'이란 사람을 말한다. '죽여라'고 명령받은 자가 만약 지정된 그 사람을 죽이면 명령한 이에게 (바라이) 죄가 성립한다. 그러나 다른 사람을 죽이거나, 그 사람인 줄 알고 다른 사람을 죽이면 명령한 비구는 (바라이 죄에서) 벗어난다. 다만 '이 사람을 죽여라'고 명령했을 때 명령한 비구에게 악작죄(dukkaṭa)가 된다. '시간(kāla)'이란 식전(오전) 등의 시간이다. 만약 '오전에 죽여라'고 명령받은 자가 오전에 죽이면 명령한 이에게 죄가 성립한다. 그러나 정해진 오전 시간보다 후에나 혹은 전에 죽이면 명령한 이는 벗어난다. 이와 같은 방식으로 모든 경우의 판별(vinicchayo)을 알아야 한다. '고정적 수단(thāvara)'이란 옮길 수 없는 도구로 죽이려는 자가 구덩이를 파거나, 기대는 곳(의지처)을 조작하거나, 칼 등을 놓아두거나, 연못 등에 독을 섞거나, 형색을 나타내어 위협하는 것 등이다. 여기서도 앞서 설한 방식대로 (대상을) 지칭함과 지칭하지 않음의 차이를 알아야 한다. '주문에 의한 것(vijjāmaya)'이란 죽이기 위해 주문을 외우는 것이고, '신통에 의한 것(iddhimaya)'이란 업의 과보로 생긴 신통력을 사용하는 것이다.

สตฺถหารกํ วาสฺส ปริเยเสยฺยาติ เอตฺถ หรตีติ หารกํ, กึ หรติ? ชีวิตํ. อถ วา หริตพฺพนฺติ หารกํ, อุปนิกฺขิปิตพฺพนฺติ อตฺโถ. สตฺถญฺจ ตํ หารกญฺจาติ สตฺถหารกํ. อสฺสาติ มนุสฺสวิคฺคหสฺส. ปริเยเสยฺยาติ ยถา ลภติ, ตถา กเรยฺย, อุปนิกฺขิเปยฺยาติ อตฺโถ. เอเตน ถาวรปโยคํ ทสฺเสติ. อิตรถา หิ ปริยิฏฺฐิมตฺเตเยว ปาราชิโก ภเวยฺย, น เจตํ ยุตฺตํ. ปทภาชเน ปนสฺส พฺยญฺชนํ อนาทิยิตฺวา ยํ เอตฺถ ถาวรปโยคสงฺคหิตํ สตฺถํ, ตเทว ทสฺเสตุํ ‘‘อสึ วา’’ติอาทิ วุตฺตํ. มรณวณฺณํ วา สํวณฺเณยฺยาติ วาจาย วา ตาลปณฺณาทีสุ ลิขิตฺวา วา ‘‘โย เอวํ มรติ, โส ธนํ วา ลภตี’’ติอาทินา นเยน มรเณ คุณํ ปกาเสยฺย. เอเตน ยถา ‘‘อทินฺนาทาเน อาทิเยยฺยา’’ติ วุตฺตตฺตา ปริยายกถาย มุจฺจติ, นยิธ, เอวํ ‘‘สํวณฺเณยฺยา’’ติ วจนโต ปน อิธ ปริยายกถายปิ น มุจฺจตีติ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ. มรณาย วา สมาทเปยฺยาติ ‘‘สตฺถํ วา อาหรา’’ติอาทินา (ปารา. ๑๗๒) นเยน มรณตฺถาย อุปายํ คาหาเปยฺย. เอเตน อาณตฺติกปฺปโยคํ ทสฺเสติ. อมฺโภ ปุริสาติ อาลปนเมตํ. กึ ตุยฺหิมินาติอาทิ สํวณฺณนาการนิทสฺสนํ. อิติ จิตฺตมโนติ อิติ จิตฺโต อิติ มโน. ‘‘มตํ เต ชีวิตา เสยฺโย’’ติเอตฺถ วุตฺตมรณจิตฺโต มรณมโนติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ‘‘มโน’’ติอิทํ จิตฺตสฺส อตฺถทีปนตฺถํ วุตฺตํ. เตเนวสฺส ปทภาชเน ‘‘ยํ จิตฺตํ ตํ มโน’’ติ (ปารา. ๑๗๒) อาห. จิตฺตสงฺกปฺโปติ วิจิตฺตสงฺกปฺโป. เอตฺถาปิ อิติ-สทฺโท อาหริตพฺโพ. ‘‘สงฺกปฺโป’’ติ จ สํวิทหนมตฺตสฺเสตํ นามํ, น วิตกฺกสฺเสว. ตญฺจ สํวิทหนํ อิมสฺมึ อตฺเถ สญฺญาเจตนาธิปฺปาเยหิ สงฺคหํ คจฺฉติ, ตสฺมา ‘‘อิติ จิตฺตสงฺกปฺโป’’ติ ‘‘มตํ เต ชีวิตา เสยฺโย’’ติเอตฺถ วุตฺตมรณสญฺญี มรณเจตโน มรณาธิปฺปาโยติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ปทภาชเนปิ หิ อยเมว นโย ทสฺสิโต[Pg.123]. เอเตน มรณจิตฺตาทีหิ วินา ‘‘เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย, วีริยมารภโต ทฬฺห’’นฺติอาทินา (ธ. ป. ๑๑๒) นเยน ธมฺมํ ภาสนฺตสฺส สํวณฺณนา นาม น โหตีติ ทสฺเสติ. อเนกปริยาเยนาติ นานปฺปกาเรน อุจฺจาวเจน การเณน. ปุน มรณวณฺณนฺติอาทิ นิคมนวจนํ. ปาราชิโก โหตีติ ตงฺขณูปปนฺนมฺปิ มนุสฺสวิคฺคหํ วุตฺตนเยน ชีวิตา โวโรเปนฺโต ปาราชิโก โหตีติ.

'혹은 그를 위해 살인 도구를 구해주거나'에서 '앗아가는 것(hāraka)'이란 생명을 앗아가는 것을 말한다. 또는 가져다주어야 할 것이 하라카이니, (곁에) 놓아두어야 한다는 뜻이다. 무기(sattha)이면서 그것이 생명을 앗아가는 것이기에 '삿타하라카(satthahāraka, 살인 무기)'라 한다. '그에게(assa)'란 인간을 말한다. '구한다(pariyeseyya)'는 것은 얻을 수 있는 방식대로 행하여 곁에 놓아둔다는 뜻이다. 이것으로 고정적 수단(thāvarapayoga)을 나타낸다. 그렇지 않으면 단지 무기를 구하기만 해도 바라이가 될 터인데 이는 타당하지 않기 때문이다. 다만 주석(padabhājana)에서 문구를 문자 그대로 취하지 않고 여기서 고정적 수단에 포함된 무기를 보이기 위해 '칼이나' 등의 구절을 설한 것이다. '죽음의 이로움을 찬탄하거나'란 말로나 혹은 종려 잎 등에 써서 "이렇게 죽는 자는 재물을 얻는다"는 등의 방식으로 죽음의 장점을 드러내는 것이다. 이것에 의해, '투도죄에서 (재물을) 가지다(ādiyeyya)'라고 설해졌기에 우회적인 말(pariyāyakathā)로 죄에서 벗어날 수 있는 것과는 달리, 여기서는 '찬탄하다(saṃvaṇṇeyya)'라고 설했으므로 우회적인 말로도 벗어나지 못한다는 뜻을 알아야 한다. '죽음을 권유하거나'란 "무기를 가져오라"는 등의 방식으로 죽음을 위한 방편을 취하게 하는 것이다. 이것은 명령에 의한 수단(āṇattikappayoga)을 나타낸다. '여보시오 사람들이여'는 부르는 말이다. "이런 삶이 당신에게 무슨 소용인가" 등은 찬탄하는 방식을 예시한 것이다. '그런 마음과 생각을 품고서(iti cittamano)'란 그런 마음(citta)과 그런 생각(mano)을 가졌다는 뜻이다. 즉, 설해진 죽음의 마음과 죽음의 생각을 품었다는 의미이다. 여기서 '마노(mano)'는 '찟따(citta)'의 의미를 명확히 하기 위해 설해졌다. 그래서 주석에서도 "마음이 곧 생각이다"라고 하였다. '마음의 의도(cittasaṅkappa)'란 다양한 의도를 말한다. 여기에도 '이와 같이(iti)'라는 단어를 가져와야 한다. '의도(saṅkappa)'란 계획하고 준비하는 것의 이름이지, 단순한 사유(vitakka)가 아니다. 그 준비함은 여기서 인식(saññā), 의지(cetanā), 의도(adhippāya)를 포함한다. 그러므로 '이와 같은 마음의 의도'란 죽음의 인식을 가지고 죽음의 의지를 내며 죽음의 의도를 가졌다는 뜻으로 이해해야 한다. 주석에서도 이와 같은 방식이 제시되었다. 이것으로 죽이려는 마음 등 없이 "정진하는 자에게는 하루의 삶이 더 낫다"는 등의 방식으로 법을 설하는 것은 찬탄이 아님을 보여준다. '여러 가지 방법으로(anekapariyāyena)'란 여러 가지 다양한 이유를 들어서라는 뜻이다. 다시 '죽음의 이로움을 찬탄하거나'라고 하는 것은 결론의 말이다. '바라이가 된다'는 것은 태내에 갓 생긴 인간이라도 앞서 설한 방식으로 생명을 끊으면 바라이가 된다는 뜻이다.

เวสาลิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘มรณวณฺณํ วา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, มารณตฺถาย โอปาตกฺขณนาทีสุ ทุกฺกฏํ, อโนทิสฺส ขเต โอปาเต ยสฺส กสฺสจิ ปตเนปิ ทุกฺกฏํ, ยกฺขเปตติรจฺฉานคตมนุสฺสวิคฺคหานํ ติรจฺฉานคตสฺส จ ทุกฺขุปฺปตฺติยํ ทุกฺกฏเมว, มนุสฺสชาติกสฺส ทุกฺขุปฺปตฺติยํ ถุลฺลจฺจยํ, ตถา ยกฺขาทีนํ มรเณ, ติรจฺฉานคตมรเณ ปน ปาจิตฺติยํ, มนุสฺสมรเณ ปาราชิกนฺติ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ ปโยคเภทวเสน อาปตฺติเภโท เวทิตพฺโพ. อสญฺจิจฺจ มาเรนฺตสฺส อชานนฺตสฺส นมรณาธิปฺปายสฺส อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ตตฺถ อสญฺจิจฺจาติ ‘‘อิมินา อุปกฺกเมน อิมํ มาเรมี’’ติ อเจเตตฺวา กเตน อุปกฺกเมน มุสลุสฺสาปนวตฺถุสฺมึ (ปารา. ๑๘๐ อาทโย) วิย ปเร มเตปิ อนาปตฺติ. อชานนฺตสฺสาติ ‘‘อิมินา อยํ มริสฺสตี’’ติ อชานนฺตสฺส อุปกฺกเมน วิสคตปิณฺฑปาตวตฺถุสฺมึ (ปารา. ๑๘๑) วิย ปเร มเตปิ อนาปตฺติ. นมรณาธิปฺปายสฺสาติ มรณํ อนิจฺฉนฺตสฺส อุปกฺกเมน เภสชฺชวตฺถุสฺมึ (ปารา. ๑๘๗) วิย ปเร มเตปิ อนาปตฺติ. เอวํ อสญฺจิจฺจาติอาทีสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. สีลวิปตฺติ, มนุสฺสชาติกปาโณ, ปาณสญฺญิตา, วธกจิตฺตํ, อุปกฺกโม, เตน มรณนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. อทินฺนาทานสมอุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

웨살리에서 많은 비구들과 관련하여 서로의 생명을 끊게 한 사건을 계기로 제정되었다. '죽음을 찬탄하거나'는 이 조항의 추가 제정(anupaññatti)이며, 공통 제정이고, 명령이 포함된(sāṇattika) 계율이다. 죽이려는 목적으로 구덩이를 파는 등의 수단에는 악작죄가 성립한다. 대상을 지정하지 않고 판 구덩이에 누가 빠지더라도 악작죄이며, 야차, 아귀, 축생이 변신한 인간이나 축생에게 고통을 주면 악작죄이다. 인간에게 고통을 주면 투란차죄(thullaccaya)이며, 야차 등을 죽였을 때도 이와 같다. 축생을 죽이면 파일제(pācittiya)이며, 인간을 죽이면 바라이가 된다. 이와 같은 방식으로 모든 수단에 있어 수단의 차이에 따른 아빳띠(죄)의 차이를 알아야 한다. 고의가 아니거나(asañcicca), 모르거나, 죽일 의도가 없었거나, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 여기서 '고의가 아니다'란 "이 수단으로 이 사람을 죽이겠다"는 의도 없이 행한 수단으로, 마치 절구공이를 세우다 사람이 죽은 사건처럼 타인이 죽더라도 죄가 되지 않는 것이다. '모르는 것'이란 "이것으로 이 사람이 죽을 것이다"라는 것을 모르는 자의 수단으로, 마치 독이 든 공양물 사건처럼 타인이 죽더라도 죄가 되지 않는 것이다. '죽일 의도가 없는 것'이란 타인의 죽음을 원치 않는 자의 수단으로, 약을 준 사건처럼 타인이 죽더라도 죄가 되지 않는 것이다. 이와 같이 고의가 아님 등의 항목에서 판별법을 알아야 한다. 이는 계의 파괴(sīlavipatti)에 해당한다. 인간인 존재, 인간이라는 인식, 살해하려는 마음, 노력(실행), 그 노력으로 인한 죽음이라는 다섯 가지 요소가 이 계율의 성립 요건이다. 투도죄(adinnādāna)와 동일한 발생 경로를 가지며, 유작(kiriya), 인식에 의한 해방(saññāvimokkha), 유심(sacittaka), 세상의 비난(lokavajja), 신업(kāyakamma), 구업(vacīkamma), 불선심(akusalacitta), 고수(dukkhavedanā)를 갖춘다.

ตติยปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

세 번째 바라이에 대한 설명이 끝났다.

๔. จตุตฺถปาราชิกวณฺณนา

4. 네 번째 바라이에 대한 설명

จตุตฺเถ [Pg.124] อนภิชานนฺติ สกสนฺตาเน อนุปฺปนฺนตฺตา อตฺตนิ อตฺถิภาวํ อชานนฺโต. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมนฺติ อุตฺตริมนุสฺสานํ ฌายีนญฺเจว อริยานญฺจ ธมฺมํ. อตฺตุปนายิกนฺติ อตฺตนิ ตํ อุปเนติ ‘‘มยิ อตฺถี’’ติ สมุทาจรนฺโต, อตฺตานํ วา ตตฺถ อุปเนติ ‘‘อหํ เอตฺถ สนฺทิสฺสามี’’ติ สมุทาจรนฺโตติ อตฺตุปนายิโก, ตํ อตฺตุปนายิกํ. เอวํ กตฺวา สมุทาจเรยฺยาติ สมฺพนฺโธ. อลมริยญาณทสฺสนนฺติเอตฺถ มหคฺคตโลกุตฺตรปญฺญา ชานนฏฺเฐน ญาณํ, จกฺขุนา จ ทิฏฺฐมิว ธมฺมํ ปจฺจกฺขกรณโต ทสฺสนตฺเถน ทสฺสนนฺติ ญาณทสฺสนํ, อริยํ วิสุทฺธํ อุตฺตมํ ญาณทสฺสนนฺติ อริยญาณทสฺสนํ, อลํ ปริยตฺตํ กิเลสวิทฺธํสนสมตฺถํ อริยญาณทสฺสนเมตฺถ ฌานาทิเภเท อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม, อลํ วา อริยญาณทสฺสนมสฺสาติ อลมริยญาณทสฺสโน, ตํ อลมริยญาณทสฺสนํ. สมุทาจเรยฺยาติ วุตฺตปฺปการเมตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อตฺตุปนายิกํ กตฺวา กาเยน วา วาจาย วา ตทุภเยน วา วิญฺญุสฺส มนุสฺสชาติกสฺส อาโรเจยฺย. อิติ ชานามิ อิติ ปสฺสามีติ สมุทาจรณาการทสฺสนเมตํ, อตฺตุปนายิกญฺหิ กตฺวา วินา อญฺญาปเทเสน สมุทาจรนฺโต เอวํ สมุทาจรติ, ตสฺมา ยฺวายํ ปทภาชเน (ปารา. ๒๐๙) ‘‘ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชึ, สมาปชฺชามิ, สมาปนฺโน’’ติอาทิเภโท วุตฺโต, โส สพฺโพ อิเธว สงฺคหํ คจฺฉตีติ เวทิตพฺโพ. ‘‘อิติ ชานามิ อิติ ปสฺสามี’’ติ หิ วทนฺโต น ยิทํ วจนมตฺตเมว วทติ, อถ โข ‘‘อิมินา จ อิมินา จ การเณน อยํ ธมฺโม มยิ อตฺถี’’ติ ทีเปติ, ‘‘สมาปชฺชิ’’นฺติอาทีนิ จ วทนฺเตน หิ สมาปชฺชนาทีหิ การเณหิ อตฺถิตา ทีปิตา โหติ, เตน วุตฺตํ ‘‘ยฺวายํ ปทภาชเน ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชึ, สมาปชฺชามิ, สมาปนฺโนติอาทิเภโท วุตฺโต, โส สพฺโพ อิเธว สงฺคหํ คจฺฉตี’’ติ. ตโต อปเรน สมเยนาติ ตโต อาโรจิตกาลโต อญฺญตรสฺมึ กาเล. อิติ อาปตฺติปฏิชานนกาลทสฺสนเมตํ, อยํ ปน อาโรจิตกฺขเณว อาปตฺตึ อาปชฺชติ. อาปตฺตึ ปน อาปนฺโน ยสฺมา ปเรน โจทิโต วา อโจทิโต วา ปฏิชานาติ, ตสฺมา ‘‘สมนุคฺคาหียมาโน วา อสมนุคฺคาหียมาโน วา’’ติ วุตฺตํ. อาปนฺโนติ อาโรจิตกฺขเณเยว ปาราชิกํ อาปนฺโน. วิสุทฺธาเปกฺโขติ [Pg.125] อตฺตโน คิหิภาวาทิกํ วิสุทฺธึ อเปกฺขมาโน อิจฺฉมาโน. อยญฺหิ ยสฺมา ปาราชิกํ อาปนฺโน, ตสฺมา ภิกฺขุภาเว ฐตฺวา อภพฺโพ ฌานาทีนิ อธิคนฺตุํ, อิจฺจสฺส ภิกฺขุภาโว วิสุทฺธิ นาม น โหติ. ยสฺมา ปน คิหิ วา อุปาสการามิกสามเณรานํ วา อญฺญตโร หุตฺวา ทานาทีหิ สคฺคมคฺคํ วา ฌานาทีหิ โมกฺขมคฺคํ วา อาราเธตุํ ภพฺโพ โหติ, ตสฺมาสฺส คิหิอาทิภาโว วิสุทฺธิ นาม โหติ. เตน วุตฺตํ ‘‘คิหิภาวาทิกํ วิสุทฺธึ อเปกฺขมาโน’’ติ. เอวํ วเทยฺยาติ เอวํ ภเณยฺย, กถํ? ‘‘อชานเมวํ, อาวุโส’’ติอาทึ. ตตฺถ อชานนฺติ อชานนฺโต. อปสฺสนฺติ อปสฺสนฺโต. ตุจฺฉํ มุสา วิลปินฺติ อหํ วจนตฺถวิรหโต ตุจฺฉํ, วญฺจนาธิปฺปายโต มุสา วิลปึ อภณินฺติ วุตฺตํ โหติ. อญฺญตฺร อธิมานาติ ยฺวายํ ติลกฺขณํ อาโรเปตฺวา สงฺขาเร สมฺมสนฺตสฺส อารทฺธวิปสฺสกสฺส อปตฺเต ปตฺตสญฺญิตาสงฺขาโต อธิมาโน อุปฺปชฺชติ, ตํ อธิมานํ ฐเปตฺวา เกวลํ ปาปิจฺฉตาย โย สมุทาจเรยฺย, อยมฺปิ ปาราชิโก โหตีติ อตฺโถ.

네 번째 바라이에서 '알지 못하면서(anabhijānanti)'라는 것은 자신의 상속(연속체) 내에 공덕 등이 생겨나지 않았기 때문에 자신에게 그것이 있다는 사실을 알지 못하는 것을 뜻한다. '상인법(uttarimanussadhamma)'이란 뛰어난 인간들, 즉 선정을 닦는 이들과 성자들의 법을 말한다. '자신에게 이끌어 들임(attupanāyika)'이란 '나에게 (법이) 있다'라고 말하며 그것을 자신에게 가져오거나, '내가 여기(이 법)에 해당한다'라고 말하며 자신을 그 법에 가져다 대는 것이니, 이를 자신에게 이끌어 들이는 것이라 하고, 그러한 것을 자신에게 이끌어 들인 것이라 한다. '이와 같이 하여 말한다면'이라는 구절과 연결된다. '충분한 성스러운 지와 견(alamariyañāṇadassana)'에서, 고귀한 지혜와 출세간의 지혜는 아는 성질 때문에 '지(ñāṇa)'라 하고, 육안으로 보듯 법을 직접 경험하여 보는 성질 때문에 '견(dassana)'이라 하니, 이를 '지견(ñāṇadassana)'이라 한다. 청정하고 수승한 지견이기에 '성스러운 지견(ariyañāṇadassana)'이라 한다. 선정 등의 차별이 있는 이 상인법에 있어서 번뇌를 파괴할 수 있는 성스러운 지견이 있는 상태를 '충분한 성스러운 지견'이라 하거나, 혹은 그 상인법에 번뇌를 부수기에 충분한 성스러운 지견이 있기에 '충분한 성스러운 지견을 가진 것'이라 하며, 그것이 곧 충분한 성스러운 지견이다. '말한다면(samudācareyya)'이란 앞에서 언급한 방식의 상인법을 자신에게 이끌어 들여 몸이나 말 또는 그 둘 모두를 통해, 내용을 이해할 수 있는 인간에게 알리는 것을 말한다. '이와 같이 알고, 이와 같이 본다'라는 것은 말하는 방식을 보여주는 것이다. 자신에게 이끌어 들이며 다른 방식을 빌리지 않고 직접 말할 때 이와 같이 말한다. 그러므로 단어 해설(padabhājana)에서 '제1선에 들었다, 들고 있다, 들었다' 등으로 나뉜 모든 설명은 이 '알고 본다'는 구절에 포함되는 것으로 이해해야 한다. '이와 같이 알고 본다'라고 말하는 자는 단지 이 말만 하는 것이 아니라, '이러저러한 이유로 이 법이 나에게 있다'는 것을 나타내는 것이다. '들었다' 등을 말하는 자는 증득 등의 이유로 그 법의 존재를 나타내는 것이기 때문이다. 그래서 단어 해설의 그 구절들이 여기에 포함된다고 한 것이다. '그 후 다른 때에'란 알린 시점으로부터 어느 정도 시간이 흐른 뒤를 말한다. 이는 아바띠(죄)를 자백하는 시점을 보여주는 것이나, 실제로는 알린 그 순간에 이미 죄를 범한 것이다. 죄를 범한 자가 타인에게 추궁을 받든 받지 않든 자백하기 때문에, '추궁을 받든 받지 않든'이라고 말씀하신 것이다. '범한 자(āpanno)'란 알린 그 순간에 이미 바라이를 범한 자를 말한다. '청정을 바라는 자(visuddhāpekkho)'란 자신의 재가자 상태 등의 청정함을 바라고 원하는 것이다. 왜냐하면 바라이를 범한 자는 비구의 신분으로는 선정 등을 얻을 수 없기에, 그의 비구 신분은 청정이라 할 수 없기 때문이다. 그러나 재가자나 우바새, 사찰 관리인, 사미 중 어느 하나가 된다면 보시 등으로 천상의 길을 얻거나 선정 등으로 해탈의 길을 성취할 수 있기에, 그에게는 재가자 등의 신분이 청정이 된다. 그래서 '재가자 상태 등의 청정함을 바란다'고 한 것이다. '이와 같이 말한다'는 것은 '도반이여, 나는 알지 못하면서 그렇게 말했습니다' 등과 같이 말하는 것이다. 거기서 '알지 못하면서(ajānanti)'는 알지 못하는 것이고, '보지 못하면서(apassanti)'는 보지 못한 것이다. '헛되고 거짓된 것을 지껄였다(tucchaṃ musā vilapiṃ)'는 것은 의미 없는 헛된 말을 했고, 속이려는 의도로 거짓된 말을 지껄였다는 뜻이다. '증상만(adhimāna)은 제외하고'란 삼법인을 적용하여 행(saṅkhāra)을 관찰하며 정진하는 위빳사나 수행자에게 아직 얻지 못한 것을 얻었다고 생각하는 착각(증상만)이 생기는 경우를 말하는데, 그 증상만을 제외하고 순전히 악한 욕심 때문에 거짓으로 말하는 자는 역시 바라이가 된다는 의미이다.

เวสาลิยํ วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ เตสํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร อธิมานา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ‘‘ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชิ’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตปฺปการํ อสนฺตํ ฌานาทิธมฺมํ อาโรเจนฺตสฺส สเจ ยสฺส กสฺสจิ อาโรเจติ, โส มนุสฺสชาติโก โหติ, อนนฺตรเมว ‘‘อยํ ฌานลาภี’’ติ วา ‘‘อริโย’’ติ วา เยน เกนจิ อากาเรน ตมตฺถํ ชานาติ, ปาราชิกํ. สเจ น ชานาติ, ถุลฺลจฺจยํ. สเจ ปน ‘‘โย เต วิหาเร วสิ, โส ภิกฺขุ ปฐมํ ฌานํ สมาปชฺชี’’ติอาทินา (ปารา. ๒๒๐) นเยน อญฺญาปเทเสน อาโรเจนฺตสฺส ชานาติ, ถุลฺลจฺจยํ. สเจ น ชานาติ, ทุกฺกฏํ. อธิมาเนน อาโรเจนฺตสฺส, อนุลฺลปนาธิปฺปายสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส อตฺตนิ อสนฺตตา, ปาปิจฺฉตาย ตสฺส อาโรจนํ, อนญฺญาปเทโส, ยสฺส อาโรเจติ, ตสฺส มนุสฺสชาติกตา, ตงฺขณวิชานนนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทาเน วุตฺตสทิสาเนวาติ.

이 계율은 웨살리의 와구무다 강가에 사는 비구들이 상인법을 알린 사건을 계기로 제정되었다. '증상만은 제외하고'라는 부분은 여기에 추가된 규정(anupaññatti)이며, 공통 규정(sādhāraṇapaññatti)이고, 스스로 말하는 것(anāṇattika)이다. '제1선에 들었다'는 등의 방식으로 실제로 없는 선정 등의 법을 알릴 때, 만약 그 대상이 인간이고, 알리자마자 '이분은 선정을 얻은 분이다' 혹은 '성자다'라는 식으로 어떤 방식으로든 그 뜻을 이해한다면 바라이가 된다. 만약 이해하지 못하면 투란차야가 된다. 만약 '당신이 머무는 거처에 사는 그 비구는 제1선에 들었습니다'라는 식으로 다른 사람을 빌려(aññāpadesa) 알리고 상대가 이를 이해하면 투란차야가 된다. 만약 이해하지 못하면 두카따가 된다. 증상만으로 알린 자, 자랑하려는 의도가 없는 자, 미친 자 등은 죄가 되지 않는다. 계의 결함(sīlavipatti), 자신에게 상인법이 없음, 악한 욕심으로 알림, 다른 사람인 척하지 않음, 대상이 인간임, 그 순간 이해함 등 다섯 가지가 이 계의 요소(aṅga)이다. 사무타나(발생 원인) 등은 도둑질에서 설명된 것과 같다.

จตุตฺถปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

네 번째 바라이에 대한 설명이 끝났다.

อุทฺทิฏฺฐา [Pg.126] โข อายสฺมนฺโต จตฺตาโร ปาราชิกา ธมฺมาติอิทํ อิธ อุทฺทิฏฺฐปาราชิกปริทีปนเมว. สโมธาเนตฺวา ปน สพฺพาเนว จตุวีสติ ปาราชิกานิ เวทิตพฺพานิ. กตมานิ จตุวีสติ? ปาฬิยํ อาคตานิ ตาว ภิกฺขูนํ จตฺตาริ ภิกฺขุนีนํ อสาธารณานิ จตฺตารีติ อฏฺฐ, ตานิ เอกาทสนฺนํ ปณฺฑกาทีนํ อภพฺพภาวสงฺขาเตหิ เอกาทสหิ ปาราชิเกหิ สทฺธึ เอกูนวีสติ, คิหิภาวํ ปตฺถยมานาย ภิกฺขุนิยา วิพฺภนฺตภาวปาราชิเกน สทฺธึ วีสติ, อปรานิปิ ลมฺพี, มุทุปิฏฺฐิโก, ปรสฺส องฺคชาตํ มุเขน คณฺหาติ, ปรสฺส องฺคชาเต อภินิสีทตีติ อิเมสํ จตุนฺนํ วเสน ‘‘จตฺตาริ อนุโลมปาราชิกานี’’ติ วทนฺติ, อิติ อิมานิ จ จตฺตาริ, ปุริมานิ จ วีสตีติ สโมธาเนตฺวา สพฺพาเนว จตุวีสติ ปาราชิกานิ เวทิตพฺพานิ. น ลภติ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวาสนฺติ อุโปสถาทิเภทํ สํวาสํ ภิกฺขูหิ สทฺธึ น ลภติ. ยถา ปุเร, ตถา ปจฺฉาติ ยถา ปุพฺเพ คิหิกาเล อนุปสมฺปนฺนกาเล จ, ปจฺฉา ปาราชิกํ อาปนฺโนปิ ตเถว อสํวาโส โหติ, นตฺถิ ตสฺส ภิกฺขูหิ สทฺธึ อุโปสถาทิเภโท สํวาโสติ. ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามีติ เตสุ จตูสุ ปาราชิเกสุ อายสฺมนฺเต ‘‘กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา’’ติ ปุจฺฉามิ. กจฺจิตฺถาติ กจฺจิ เอตฺถ, เอเตสุ จตูสุ ปาราชิเกสุ กจฺจิ ปริสุทฺธาติ อตฺโถ. อถ วา กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธาติ กจฺจิ ปริสุทฺธา อตฺถ, ภวถาติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

‘존자들이여, 네 가지 바라이(Pārājika) 법이 송출되었습니다’라는 이 구절은 이 바구 파티목카에서 이미 설해진 바라이들을 분명히 드러내는 것입니다. 그러나 이 모든 것을 합하면 총 스물네 가지 바라이가 있음을 알아야 합니다. 그 스물네 가지란 무엇입니까? 우선 성전(Pāḷi)에 전해지는 것으로서 비구들의 네 가지와 비구니들에게만 해당하는 네 가지를 합해 여덟 가지가 있습니다. 이 여덟 가지에 판다카(거세자 등) 등 출가가 불가능한 상태(abhabbabhāva)로 불리는 열한 부류와 관련된 열한 가지 바라이를 더하면 열아홉 가지가 됩니다. 여기에 재가의 상태를 갈망하여 환속한 비구니의 환속 바라이를 더하면 스무 가지가 됩니다. 그 외에도 성기가 긴 비구, 등이 유연한 비구가 다른 사람의 성기를 입으로 잡거나 다른 사람의 성기 위에 주저앉는 등의 네 가지 경우에 따라 ‘네 가지 수순 바라이(anuloma-pārājika)’라고 부르는 것들이 있습니다. 이처럼 이 네 가지와 앞서 말한 스무 가지를 합하여 총 스물네 가지 바라이가 있음을 알아야 합니다. ‘비구들과 함께 상와사(saṃvāsa, 공주)를 얻지 못한다’는 것은 포살(uposatha) 등의 차별이 있는 비구들과의 공동생활을 얻지 못한다는 뜻입니다. ‘이전과 마찬가지로 이후에도 그러하다’는 것은 이전의 재가자 시절이나 구족계를 받기 전의 시절과 마찬가지로, 바라이죄를 범한 이후에도 비구들과 함께하는 포살 등의 상와사가 없다는 것입니다. ‘거기서 존자들에게 묻습니다’라는 것은 그 네 가지 바라이에 대해 존자들에게 ‘여기에서 청정합니까?’라고 묻는 것입니다. ‘Kaccittha’는 ‘kacci ettha’의 결합이며, 이 네 가지 바라이에 대해 ‘청정합니까?’라는 뜻입니다. 또는 ‘kaccittha parisuddhā’는 ‘청정한 상태입니까(bhavatha)?’라는 의미입니다. 그 밖의 모든 문맥은 명백합니다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

캉카위타라니(Kaṅkhāvitaraṇī) 파티목카 주석에서

ปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

바라이건(Pārājikakaṇḍa)의 주석이 끝났다.

สงฺฆาทิเสสกณฺโฑ

승잔건(Saṅghādisesakaṇḍa)의 주석

อิเม [Pg.127] โข ปนาติ อิทานิ วตฺตพฺพานํ อภิมุขีกรณํ. อายสฺมนฺโตติ สนฺนิปติตานํ ปิยวจเนน อาลปนํ. เตรสาติ คณนปริจฺเฉโท. สงฺฆาทิเสสาติ เอวํนามกา. ธมฺมาติ อาปตฺติโย. อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺตีติ สรูเปน อุทฺทิสิตพฺพตํ อาคจฺฉนฺติ, น นิทาเน วิย ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺตี’’ติ สาธารณวจนมตฺเตน.

‘Ime kho pana’라는 말은 이제 설해야 할 아밧디(죄)들을 마주하게 하는 단어입니다. ‘존자들이여(Āyasmanto)’라는 말은 모인 비구들을 다정한 말로 부르는 단어입니다. ‘열셋(Terasa)’은 숫자의 한정입니다. ‘승잔(Saṅghādisesa)’은 그러한 명칭을 가진 법들입니다. ‘Dhammā’는 아밧디들을 의미합니다. ‘송출에 이른다(uddesaṃ āgacchantī)’는 것은 그 자체의 구체적인 모습으로 암송되어야 함을 뜻하며, 니다나(Nidāna, 서문)에서처럼 ‘누구에게 죄가 있다면...’과 같은 모든 아밧디에 공통되는 일반적인 문구만으로 송출되는 것이 아닙니다.

๑. สุกฺกวิสฺสฏฺฐิสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 수카위삿디(고의적 설정) 학습계 주석

สํวิชฺชติ เจตนา อสฺสาติ สญฺเจตนา, สญฺเจตนาว สญฺเจตนิกา, สญฺเจตนา วา อสฺส อตฺถีติ สญฺเจตนิกา. สุกฺกวิสฺสฏฺฐีติ สุกฺกสฺส วิสฺสฏฺฐิ, ราคูปตฺถมฺภาทีสุ เยน เกนจิ องฺคชาเต กมฺมญฺญตํ ปตฺเต อาโรคฺยาทีสุ ยํกิญฺจิ อปทิสิตฺวา อชฺฌตฺตรูปาทีสุ ยตฺถ กตฺถจิ โมจนสฺสาทเจตนาย นิมิตฺเต อุปกฺกมนฺตสฺส อาสยธาตุนานตฺตโต นีลาทิวเสน (ปารา. ๒๓๙-๒๔๐) ทสวิเธสุ สุกฺเกสุ ยสฺส กสฺสจิ สุกฺกสฺส ฐานา จาวนาติ อตฺโถ. อญฺญตฺร สุปินนฺตาติ ยา สุปิเน สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ โหติ, ตํ ฐเปตฺวา. สงฺฆาทิเสโสติ ยา อญฺญตฺร สุปินนฺตา สญฺเจตนิกา สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ, อยํ สงฺฆาทิเสโส นาม อาปตฺตินิกาโยติ อตฺโถ. วจนตฺโถ ปเนตฺถ สงฺโฆ อาทิมฺหิ เจว เสเส จ อิจฺฉิตพฺโพ อสฺสาติ สงฺฆาทิเสโส. กึ วุตฺตํ โหติ – อิมํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาตุกามสฺส ยํ ตํ อาปตฺติวุฏฺฐานํ, ตสฺส อาทิมฺหิ เจว ปริวาสทานตฺถาย, อาทิโต เสเส มชฺเฌ มานตฺตทานตฺถาย มูลาย ปฏิกสฺสเนน วา สห มานตฺตทานตฺถาย, อวสาเน อพฺภานตฺถาย จ สงฺโฆ อิจฺฉิตพฺโพ, น เหตฺถ เอกมฺปิ กมฺมํ วินา สงฺเฆน สกฺกา กาตุํ. อิติ สงฺโฆ อาทิมฺหิ เจว เสเส จ อิจฺฉิตพฺโพ อสฺสาติ สงฺฆาทิเสโสติ.

그에게 의도(cetanā)가 존재하므로 상체타나(sañcetanā, 고의)라 하고, 상체타나가 곧 상체타니카(sañcetanikā, 고의적인)입니다. 혹은 그에게 고의가 있으므로 상체타니카라고 합니다. ‘수카위삿디(sukkavissaṭṭhi)’는 정액(sukka)을 내보내는 것입니다. 탐욕의 자극 등으로 성기가 기능할 수 있는 상태가 되었을 때, 건강 등의 이유를 대지 않고 자신의 몸 등에서 내보내는 즐거움을 취하려는 의도로 자극을 가하여, 체질과 요소의 차이에 따라 청색 등 열 가지 정액 중 어떤 것이든 본래 위치에서 이동시키는 것을 의미합니다. ‘꿈속인 경우를 제외하고’라는 것은 꿈속에서 일어나는 설정을 제외하고라는 뜻입니다. ‘승잔’이란 꿈속을 제외하고 고의로 설정하는 것으로, 이것이 승잔이라는 아밧디의 부류라는 뜻입니다. 어원적으로는, 이 아밧디의 무리에서 처음에나 남은 과정(중간과 끝)에서 승가(Saṅgha)가 요구되기 때문에 승잔(Saṅghādisesa)이라 합니다. 구체적으로는, 이 죄를 범하고 벗어나고자 하는 비구의 출죄(vuṭṭhāna) 과정에서 처음에 별주(parivāsa)를 주기 위해 승가가 필요하고, 처음 이후 남은 중간 과정에서 마납(mānatta)을 주거나 본죄로의 환원(mūlāya paṭikassana)과 함께 마납을 주기 위해 승가가 필요하며, 마지막에 출죄(abbhāna)를 시키기 위해 승가가 요구된다는 뜻입니다. 여기서는 승가 없이는 단 하나의 갈마(kamma)도 행할 수 없기 때문입니다. 이처럼 처음에나 남은 과정에서 승가가 요구되므로 승잔이라 합니다.

สาวตฺถิยํ เสยฺยสกํ อารพฺภ อุปกฺกมิตฺวา อสุจิโมจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร สุปินนฺตา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ. สเจ ปน ปเรน อตฺตโน องฺคชาเต อุปกฺกมํ กาเรตฺวา โมจาเปติ, อาปชฺชติเยว. เจเตตฺวา อนฺตมโส อากาเส กฏิกมฺปเนนปิ นิมิตฺเต อุปกฺกมนฺตสฺส สเจ น มุจฺจติ, ถุลฺลจฺจยํ. สเจ ปน อนฺตมโส [Pg.128] ยํ เอกา ขุทฺทกมกฺขิกา ปิเวยฺย, ตตฺตกมฺปิ ฐานโต มุจฺจติ, ทกโสตํ อโนติณฺเณปิ สงฺฆาทิเสโส. ฐานโต ปน จุตํ อวสฺสเมว ทกโสตํ โอตรติ, ตสฺมา ‘‘ทกโสตํ โอติณฺณมตฺเต พหิ นิกฺขนฺเต วา อนิกฺขนฺเต วา สงฺฆาทิเสโส’’ติ (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๒๓๗) อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ. อนุปกฺกมนฺตสฺส จ, อโมจนาธิปฺปายสฺส จ, สุปินํ ปสฺสนฺตสฺส จ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ มุตฺเตปิ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, เจตนา, อุปกฺกโม, มุจฺจนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิเก วุตฺตสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 세야사카 비구를 인연으로 정액을 내보낸 일에 대해 제정되었습니다. ‘꿈속인 경우를 제외하고’라는 것은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이자 불공통 제정이며, 비지휘적(anāṇattika)인 것입니다. 만약 다른 사람으로 하여금 자신의 성기에 자극을 가하게 하여 내보내게 한다면 죄가 됩니다. 고의를 가지고 허공에서 허리를 움직이는 등의 자극을 주었을 때, 만약 나오지 않으면 투란자(thullaccaya)가 됩니다. 만약 아주 작은 파리 한 마리가 마실 정도의 양이라도 본래 위치에서 나오면, 요도(dakasota)에 도달하지 않았더라도 승잔입니다. 하지만 본래 위치에서 떨어진 정액은 반드시 요도로 내려가기 때문에, 주석서에서는 ‘요도에 도달했을 때나 밖으로 나왔을 때나 나오지 않았을 때나 승잔이다’라고 하였습니다. 노력을 가하지 않은 경우, 내보낼 의도가 없는 경우, 꿈을 꾸는 경우, 미친 자 등의 경우에는 설정이 되더라도 죄가 되지 않습니다. 계의 결함(sīlavipatti), 의도(cetanā), 노력(upakkamo), 설정(muccanaṃ)이 이 죄의 세 가지 요소입니다. 사무타나(samuṭṭhāna, 발기 원인) 등은 첫 번째 바라이에서 설한 것과 같습니다.

สุกฺกวิสฺสฏฺฐิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

수카위삿디(설정) 학습계 주석이 끝났다.

๒. กายสํสคฺคสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 신체접촉(Kāyasaṃsagga) 학습계 주석

ทุติเย โอติณฺโณติ ยกฺขาทีหิ วิย สตฺตา อนฺโต อุปฺปชฺชนฺเตน ราเคน วา โอติณฺโณ, กูปาทีนิ วิย สตฺตา อสมเปกฺขิตฺวา รชฺชนีเย ฐาเน รชฺชนฺโต สยํ วา ราคํ โอติณฺโณ, กายสํสคฺคราคสมงฺคิสฺเสตํ อธิวจนํ. วิปริณเตน จิตฺเตนาติ ปริสุทฺธภวงฺคสนฺตติสงฺขาตํ ปกตึ วิชหิตฺวา อญฺญถา ปวตฺเตน, วิรูปํ วา ปริณเตน ยถา ปริวตฺตมานํ วิรูปํ โหติ, เอวํ วุตฺตราควเสน ปริวตฺเตตฺวา ฐิเตน จิตฺเตนาติ อตฺโถ. มาตุคาเมน สทฺธินฺติ ตทหุชาตายปิ ชีวมานกมนุสฺสิตฺถิยา สทฺธึ. กายสํสคฺคํ สมาปชฺเชยฺยาติ หตฺถคฺคหณาทิกอายสมฺปโยคํ กายมิสฺสีภาวํ สมาปชฺเชยฺย. หตฺถคฺคาหํ วาติอาทิ ปนสฺส วิตฺถาเรน อตฺถทสฺสนํ. ตตฺถ หตฺโถ นาม กปฺปรโต ปฏฺฐาย ยาว อคฺคนขา. เวณี นาม วินนฺธิตฺวา วา อวินนฺธิตฺวา วา สุทฺธเกเสหิ วา นีลาทิวณฺณสุตฺตกุสุมกหาปณมาลาสุวณฺณจีรกมุตฺตาวฬิอาทีสุ อญฺญตรมิสฺเสหิ วา กตเกสกลาปสฺเสตํ อธิวจนํ. เวณิคฺคหเณน เจตฺถ เกสาปิ คหิตาเยว สทฺธึ โลเมหิ. อิติ วุตฺตลกฺขณสฺส หตฺถสฺส คหณํ หตฺถคฺคาโห, เวณิยา คหณํ เวณิคฺคาโห. อวเสสสฺส สรีรสฺส ปรามสนํ อญฺญตรสฺส วา อญฺญตรสฺส วา องฺคสฺส ปรามสนํ นาม. โย ตํ หตฺถคฺคาหํ วา เวณิคฺคาหํ วา อญฺญตรสฺส วา อญฺญตรสฺส วา องฺคสฺส ปรามสนํ สมาปชฺเชยฺย, ตสฺส สงฺฆาทิเสโส นาม อาปตฺตินิกาโย โหตีติ.

두 번째(학처)에서 ‘욕정에 사로잡힌(otiṇṇo)’이란 야차 등에 의해 중생이 사로잡히는 것처럼 내면에 일어난 욕정에 의해 압도되었거나, 혹은 우물 등에 빠지는 것처럼 제대로 살피지 않고 애착이 가는 대상에 집착하여 스스로 욕정에 빠져든 것을 말하며, 이것은 신체적 접촉에 대한 욕정을 지닌 자를 일컫는 명칭이다. ‘변질된 마음으로(vipariṇatena cittena)’라는 것은 청정한 유분(bhavanga)의 상속이라 일컬어지는 본래의 성질을 버리고 다른 양상으로 진행되거나, 혹은 흉하게 변한 것을 의미하니, 마음이 변함에 따라 흉하게 되는 것처럼 앞서 언급한 욕정에 의해 변질되어 머무는 마음을 뜻한다. ‘여인과 함께(mātugāmena saddhiṃ)’라는 것은 그날 태어난 아기일지라도 살아있는 인간 여성과 함께함을 말한다. ‘신체적 접촉을 범하면(kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā)’이라는 것은 손을 잡는 등의 신체적 접촉이나 몸이 뒤섞이는 상태에 이르는 것을 말한다. ‘손을 잡거나’ 등의 구절은 그 의미를 상세히 보여주는 것이다. 거기서 ‘손(hattha)’이란 팔꿈치부터 손톱 끝까지를 말한다. ‘땋은 머리(veṇī)’란 머리카락을 땋거나 땋지 않았거나 순수한 머리카락만으로 되었거나, 혹은 푸른색 등의 실, 꽃, 금화로 만든 목걸이, 금실 장식, 진주 목걸이 등 중 하나와 섞어서 만든 머리 뭉치를 일컫는 명칭이다. 여기서 땋은 머리를 잡는다는 것에는 머리카락과 함께 몸의 털도 포함된다. 이와 같은 특징을 가진 손을 잡는 것을 ‘손잡음(hatthaggāho)’이라 하고, 땋은 머리를 잡는 것을 ‘머리카락 잡음(veṇiggāho)’이라 한다. 나머지 신체를 만지거나 어떤 지체를 만지는 것을 ‘만짐(parāmasana)’이라고 한다. 어떤 비구가 그 손을 잡거나 머리카락을 잡거나 혹은 어떤 지체를 만지는 행위를 범하면, 그에게는 승잔(saṅghādiseso)이라는 아빳띠(āpatti, 죄)의 무리가 성립한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.129] อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ กายสํสคฺคสมาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อิตฺถิยา อิตฺถิสญฺญิโน อนฺตมโส โลเมน โลมํ ผุสนฺตสฺสาปิ, อิตฺถิยา วา ผุสิยมานสฺส เสวนาธิปฺปาเยน วายมิตฺวา ผสฺสํ ปฏิชานนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส. เอเกน ปน หตฺเถน คเหตฺวา ทุติเยน หตฺเถน ทิวสมฺปิ ตตฺถ ตตฺถ ผุสนฺตสฺส เอกาว อาปตฺติ, อคฺคเหตฺวา ผุสนฺโต ปน สเจ สีสโต ยาว ปาทา, ตาว กายโต หตฺถํ อโมเจนฺโตเยว ผุสติ, เอกาว อาปตฺติ, ปญฺจนฺนํ องฺคุลีนํ เอกโต คหเณปิ เอกาเยว. สเจ ปน นานิตฺถีนํ ปญฺจงฺคุลิโย เอกโต คณฺหาติ, ปญฺจ อาปตฺติโย. อิตฺถิยา เวมติกสฺส, ปณฺฑกปุริสติรจฺฉานคตสญฺญิสฺส จ ถุลฺลจฺจยํ, ตถา กาเยน กายปฺปฏิพทฺเธน, อมนุสฺสิตฺถิปณฺฑเกหิ จ สทฺธึ กายสํสคฺเคปิ. มนุสฺสิตฺถิยา ปน กายปฺปฏิพทฺเธน กายปฺปฏิพทฺธาทีสุ, ปุริสกายผุสนาทีสุ จ ทุกฺกฏํ. อิตฺถิยา ผุสิยมานสฺส เสวนาธิปฺปายสฺสาปิ กาเยน อวายมิตฺวา ผสฺสํ ปฏิชานนฺตสฺส, โมกฺขาธิปฺปาเยน อิตฺถึ ผุสนฺตสฺส, อสญฺจิจฺจ, อสฺสติยา, อชานนฺตสฺส, อสาทิยนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, มนุสฺสิตฺถี, อิตฺถิสญฺญิตา, กายสํสคฺคราโค, เตน ราเคน วายาโม, หตฺถคฺคาหาทิสมาปชฺชนนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิเก วุตฺตสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 신체적 접촉을 범한 사건을 계기로 제정되었다. 이것은 불공동 제정(asādhāraṇapaññatti)이며, 명령에 의한 것이 아니다(anāṇattika). 여인에 대해 여인이라는 인식을 가지고 심지어 자신의 털로 여인의 털을 만지기라도 하거나, 혹은 여인에 의해 만져질 때 성행위의 의도로 노력하여 그 감촉을 인지하는 자에게는 승잔죄가 성립한다. 그러나 한 손으로 잡고 두 번째 손으로 하루 종일 여기저기 만지더라도 (접촉을 떼지 않았다면) 단 한 번의 죄가 성립한다. 만약 손을 떼지 않고 머리부터 발끝까지 몸에서 손을 떼지 않은 채 만진다면 단 한 번의 죄이며, 다섯 손가락을 한꺼번에 잡을 때도 한 번의 죄이다. 그러나 만약 여러 여인의 다섯 손가락을 한꺼번에 잡는다면 (여인의 수에 따라) 다섯 번의 죄가 된다. 여인에 대해 의심이 있거나, 판다카(paṇḍaka)·남성·축생이라는 인식을 가진 자에게는 투란자(thullaccaya)가 성립하며, 비구의 몸과 여인의 몸에 부착된 물건(kāyappaṭibaddha)이 닿거나, 비인간 여성이나 판다카와 신체적 접촉을 할 때도 그와 같다. 그러나 인간 여성의 몸에 부착된 물건으로 그녀의 몸에 부착된 물건 등을 만지거나 남성의 몸을 만지는 것 등에는 돌길라(dukkaṭa)가 성립한다. 여인에 의해 만져질 때 성행위의 의도가 있더라도 몸으로 노력하지 않고 감촉을 인지하기만 하거나, 벗어나려는 의도로 여인을 만지는 경우, 그리고 고의가 아니거나 정신을 잃었거나 알지 못했거나 즐기지 않는 경우, 그리고 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 계율의 파괴(sīlavipatti), 인간 여성, 여인이라는 인식, 신체적 접촉에 대한 욕정, 그 욕정으로 인한 노력, 손을 잡는 등의 행위라는 다섯 가지 요소가 이 학처의 구성 요건이다. 생기(samuṭṭhāna) 등은 첫 번째 바라지카에서 설명한 것과 같다.

กายสํสคฺคสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

신체적 접촉에 관한 학처의 주석이 끝났다.

๓. ทุฏฺฐุลฺลวาจาสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 추악한 말에 관한 학처의 주석

ตติเย โอติณฺณตา จ วิปริณตจิตฺตตา จ ทุฏฺฐุลฺลวาจสฺสาทราควเสน เวทิตพฺพา. มาตุคามนฺติ ทุฏฺฐุลฺลาทุฏฺฐุลฺลสํลกฺขณสมตฺถํ มนุสฺสิตฺถึ. ทุฏฺฐุลฺลาหิวาจาหีติ วจฺจมคฺคปสฺสาวมคฺเคเมถุนธมฺมปฺปฏิสํยุตฺตาหิ วาจาหิ. โอภาเสยฺยาติ อวภาเสยฺย, วณฺณาวณฺณยาจนอายาจนปุจฺฉนปฏิปุจฺฉนอาจิกฺขณานุสาสนอกฺโกสนวเสน นานปฺปการํ อสทฺธมฺมวจนํ วเทยฺย. ยถา ตนฺติ เอตฺถ นฺติ นิปาตมตฺตํ, ยถา ยุวา ยุวตินฺติ อตฺโถ. เอเตน โอภาสเน นิราสงฺกภาวํ ทสฺเสติ. เมถุนุปสํหิตาหีติอิทํ [Pg.130] ทุฏฺฐุลฺลวาจาย สิขาปตฺตลกฺขณทสฺสนํ. สงฺฆาทิเสโสติ ทฺวินฺนํ มคฺคานํ วเสน วณฺณาวณฺเณหิ วา เมถุนยาจนาทีหิ วา ‘‘สิขรณีสิ, สํภินฺนาสิ, อุภโตพฺยญฺชนกาสี’’ติ อิเมสุ ตีสุ อญฺญตเรน อกฺโกสวจเนน วา มาตุคามํ โอภาสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส นาม อาปตฺตินิกาโย โหตีติ.

세 번째(학처)에서 ‘사로잡힘’과 ‘변질된 마음’은 추악한 말에 대해 즐거워하는 욕정의 힘에 의한 것으로 이해해야 한다. ‘여인(mātugāma)’이란 추악한 말과 추악하지 않은 말을 분별할 수 있는 인간 여성을 말한다. ‘추악한 말들로(duṭṭhullāhi vācāhi)’라는 것은 대변 통로, 소변 통로, 성행위와 관련된 말들이다. ‘추근덕거리며 말하면(obhāseyya)’이란 비하하며 말하는 것이니, 칭찬, 비난, 구걸, 요청, 질문, 반문, 설명, 훈계, 욕설의 방식으로 여러 가지 부도덕한 말을 하는 것을 뜻한다. ‘마치 그(yathā taṃ)’에서 ‘taṃ’은 단지 조사(nipāta)일 뿐이며, ‘젊은 남자가 젊은 여자에게 말하듯이’라는 뜻이다. 이것으로 추근덕거리는 말에 대해 부끄러움이 없는 상태를 보여준다. ‘성행위와 관련된(methunupasaṃhitāhi)’이라는 말은 추악한 말이 극치에 이른 특징을 보여주는 것이다. ‘승잔(saṅghādiseso)’이란 두 가지 통로(대변로, 소변로)에 따라 칭찬이나 비난으로, 혹은 성행위를 구걸하는 것 등으로, ‘너는 성기가 솟아 있구나’, ‘너는 두 통로가 하나로 합쳐져 있구나’, ‘너는 양성을 가진 자로구나’라는 이 세 가지 중 하나인 욕설로 여인에게 추근덕거리며 말하는 자에게는 승잔이라는 죄의 무리가 성립한다는 의미이다.

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ ทุฏฺฐุลฺลวาจาหิ โอภาสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อิตฺถิยา อิตฺถิสญฺญิโน อนฺตมโส หตฺถมุทฺทายปิ วุตฺตนเยน โอภาสนฺตสฺส สเจ สา ตมตฺถํ ตสฺมึเยว ขเณ ชานาติ, สงฺฆาทิเสโส. ปณฺฑเก ถุลฺลจฺจยํ. ตสฺมึเยว อิตฺถิสญฺญิโน ทุกฺกฏํ. ปุนปฺปุนํ โอภาสนฺตสฺส, สมฺพหุลา จ อิตฺถิโย เอกวาจาย โอภาสนฺตสฺส วาจาคณนาย เจว อิตฺถิคณนาย จ อาปตฺติโย. สเจ ยํ อิตฺถึ โอภาสติ, สา น ชานาติ, ถุลฺลจฺจยํ. อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาทิภณเนปิ ถุลฺลจฺจยํ. ปณฺฑเก ทุกฺกฏํ, อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ กายปฺปฏิพทฺธญฺจ อาทิสฺส วณฺณาทิภณเน สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ. อตฺถธมฺมอนุสาสนิปุเรกฺขารานํ อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, มนุสฺสิตฺถี, อิตฺถิสญฺญิตา, ทุฏฺฐุลฺลวาจสฺสาทราโค, เตน ราเคน โอภาสนํ, ตงฺขณวิชานนนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. อทินฺนาทานสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทฺวิเวทนนฺติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 추악한 말로 추근덕거린 사건을 계기로 제정되었다. 이것은 불공동 제정이며 명령에 의한 것이 아니다. 여인에 대해 여인이라는 인식을 가지고 심지어 앞서 설명한 방식대로 손짓(hatthamuddā)으로라도 추근덕거려 말할 때, 만약 그녀가 그 의미를 그 즉시 이해한다면 승잔이다. 판다카(paṇḍaka)에게 그러면 투란자(thullaccaya)이다. 그 판다카에 대해 여인이라는 인식을 가지고 행하면 돌길라(dukkaṭa)이다. 반복해서 추근덕거리거나, 많은 여인에게 한마디로 추근덕거릴 때는 말의 횟수와 여인의 수에 따라 죄가 성립한다. 만약 추근덕거리는 말을 듣는 여인이 그 뜻을 이해하지 못한다면 투란자이다. 쇄골 아래에서 무릎 위 부위를 지칭하여 찬양 등을 말할 때도 투란자이다. 판다카에게 그러면 돌길라이다. 쇄골 위 부위나 무릎 아래 부위, 그리고 몸에 부착된 의복 등을 지칭하여 찬양 등을 말할 때는 모든 경우에 돌길라가 성립한다. 의미와 법과 가르침을 앞세워 가르치려는 자와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 계율의 파괴, 인간 여성, 여인이라는 인식, 추악한 말에 대한 욕정, 그 욕정으로 추근덕거림, 그 순간에 인지함이라는 다섯 가지 요소가 이 학처의 구성 요건이다. 아단나다나(adinnādāna)의 생기와 같고, 행위(kiriya)이며, 인식에 의한 해방이 있고(saññāvimokkha), 마음이 개입되며(sacittaka), 세상 사람들이 비난할 일이고(lokavajja), 몸의 업이자 말의 업이며, 해로운 마음(akusalacitta)이고, 두 가지 느낌(dvivedana)이다.

ทุฏฺฐุลฺลวาจาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

추악한 말에 관한 학처의 주석이 끝났다.

๔. อตฺตกามสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 자기 봉사(Attakāma)에 관한 학처의 주석

จตุตฺเถ โอติณฺณตา จ วิปริณตจิตฺตตา จ อตฺตกามปาริจริยาวเสน เวทิตพฺพา. มาตุคามสฺส สนฺติเกติ ทุฏฺฐุลฺโลภาสเน วุตฺตปฺปการาย อิตฺถิยา สมีเป. อตฺตกามปาริจริยายาติ เมถุนธมฺมสงฺขาเตน กาเมน ปาริจริยา กามปาริจริยา, อตฺตโน อตฺถาย กามปาริจริยา อตฺตกามปาริจริยา, อตฺตนา วา กามิตา อิจฺฉิตาติ อตฺตกามา, สยํ เมถุนราควเสน ปตฺถิตาติ อตฺโถ, อตฺตกามา จ สา ปาริจริยา [Pg.131] จาติ อตฺตกามปาริจริยา, ตสฺสา อตฺตกามปาริจริยาย. วณฺณํ ภาเสยฺยาติ คุณํ อานิสํสํ ปกาเสยฺย. เอตทคฺคนฺติอาทิ ตสฺสา อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณภาสนาการนิทสฺสนํ. ตตฺรายํ ปทสมฺพนฺธวเสเนว สงฺเขปตฺโถ – ยา มาทิสํ ปาณาติปาตาทีหิ วิรหิตตฺตา สีลวนฺตํ เมถุนธมฺมา วิรหิตตฺตา พฺรหฺมจารึ ตทุภเยนาปิ กลฺยาณธมฺมํ เอเตน ธมฺเมน ปริจเรยฺย อภิรเมยฺย, ตสฺสา เอวํ มาทิสํ ปริจรนฺติยา ยา อยํ ปาริจริยา นาม, เอตทคฺคํ ปาริจริยานนฺติ. เมถุนุปสํหิเตน สงฺฆาทิเสโสติ เอวํ อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺโต จ ‘‘อรหสิ ตฺวํ มยฺหํ เมถุนธมฺมํ ทาตุ’’นฺติอาทินา เมถุนปฺปฏิสํยุตฺเตเนว วจเนน โย ภาเสยฺย, ตสฺส สงฺฆาทิเสโส.

네 번째(승잔죄)에서, 욕정에 빠진 상태(otiṇṇatā)와 변질된 마음(vipariṇatacittatā)은 자신을 위한 성적 봉사(attakāmapāricariyā)의 관점에서 이해되어야 한다. ‘여인의 면전에서’라는 말은 ‘추악한 말(duṭṭhullobhāsana)’ 학처에서 설명된 것과 같은 여인의 근처를 뜻한다. ‘자신을 위한 성적 봉사’란 음행(methunadhamma)이라 불리는 욕망(kāma)으로 시중드는 것이 성적 봉사(kāmapāricariyā)이며, 자신을 위해 성적으로 봉사하는 것이 자신을 위한 성적 봉사(attakāmapāricariyā)이다. 또는 자신이 원하고 바라는 봉사이기에 ‘자신이 원하는 것(attakāma)’이라 하며, 스스로 성적 탐욕의 힘으로 갈망하는 것이라는 뜻이다. 즉, 자신이 원하는 것이면서 동시에 봉사이기에 ‘자신을 위한 성적 봉사’라고 하며, 그 자신을 위한 성적 봉사에 대해 찬탄하는 것이다. ‘찬탄을 한다(vaṇṇaṃ bhāseyya)’는 것은 공덕과 이익을 드러내는 것이다. ‘이것이 최고다(etadaggaṃ)’ 등의 말은 그 성적 봉사에 대한 찬탄의 방식을 보여주는 것이다. 그 구절의 연결에 따른 요약된 의미는 다음과 같다. “나와 같이 살생 등을 하지 않아 계행이 있고, 음행을 하지 않아 청정범행을 닦으며, 그 두 가지로 인해 선한 법을 갖춘 이를 이 (성적) 법으로 봉사하고 즐겁게 한다면, 나와 같은 이를 봉사하는 그 여인의 봉사야말로 봉사들 중에 최고다”라는 뜻이다. ‘음행과 관련된 승잔죄’란 이와 같이 자신을 위한 성적 봉사를 찬탄하면서 “당신은 나에게 음행을 베풀어야 한다” 등의 음행과 관련된 말로 말하는 자에게 승잔죄가 성립한다는 것이다.

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณภาสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อิตฺถิยา อิตฺถิสญฺญิโน อนฺตมโส หตฺถมุทฺทายปิ วุตฺตนเยเนว อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺตสฺส สเจ สา ตมตฺถํ ตสฺมึเยว ขเณ ชานาติ, สงฺฆาทิเสโส. โน เจ ชานาติ, ถุลฺลจฺจยํ. ปณฺฑเก ปณฺฑกสญฺญิโนปิ ถุลฺลจฺจยํ. ตสฺมึเยว อิตฺถิสญฺญิโน ทุกฺกฏํ. จีวราทีหิ วตฺถุกาเมหิ ปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺตสฺส อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, มนุสฺสิตฺถี, อิตฺถิสญฺญิตา, อตฺตกามปาริจริยาย ราโค, เตน ราเคน วณฺณภณนํ, ตงฺขณวิชานนนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ทุฏฺฐุลฺโลภาสเน วุตฺตสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 자신을 위한 성적 봉사를 찬탄한 사건에 대해 제정되었다. 이는 비공동 제정(asādhāraṇapaññatti)이며, 시킴이 없는 것(anāṇattika)이다. 여인을 여인이라고 인식하면서, 심지어 손짓으로라도 앞서 말한 방식대로 성적 봉사를 찬탄할 때, 그녀가 그 의미를 그 순간에 즉시 이해하면 승잔죄이다. 이해하지 못하면 투란자(thullaccaya)이다. 판다카(내시/중성)에 대해 판다카라고 인식하고 찬탄하면 투란자이다. 판다카를 여인이라고 인식하면 돌길라(dukkaṭa)이다. 가사 등의 물질적 욕망(vatthukāma)으로 봉사를 찬탄하는 경우나 미친 자 등은 범계가 아니다. 계의 파괴(sīlavipatti), 인간 여인, 여인이라는 인식, 성적 봉사에 대한 탐욕, 그 탐욕으로 찬탄함, 그 순간에 이해함이라는 다섯 가지 요소가 여기에 해당한다. 발생 원인 등은 ‘추악한 말’ 학처에서 설명한 것과 같다.

อตฺตกามสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

자신을 위한 성적 봉사(attakāma) 학처에 대한 설명이 끝났다.

๕. สญฺจริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 중매(sañcaritta) 학처에 대한 설명

ปญฺจเม สญฺจริตฺตนฺติ อิตฺถิปุริสานํ อนฺตเร สํจรณภาวํ. สมาปชฺเชยฺยาติ สมฺมา ปฏิคฺคณฺหนวีมํสนปจฺจาหรณานิ กโรนฺโต อาปชฺเชยฺย. อิตฺถิยา วาติอาทิ สมาปชฺชนาการทสฺสนํ. ตตฺถ อิตฺถิยา วา ปุริสมตินฺติ ปุริเสน วา ตสฺส มาตาปิตาทีหิ วา เปสิโต ปุริสสฺส มตึ อธิปฺปายํ อิตฺถิยา อาโรเจยฺยาติ อตฺโถ. ปุริสสฺส วา อิตฺถิมตินฺติ อิตฺถิยา วา ตสฺสา มาตาปิตาทีหิ วา เปสิโต อิตฺถิยา มตึ อธิปฺปายํ ปุริสสฺส [Pg.132] อาโรเจยฺยาติ อตฺโถ. ชายตฺตเน วา ชารตฺตเน วาติ ชายภาเว วา ชารภาเว วา. ปุริสสฺส หิ มตึ อิตฺถิยา อาโรเจนฺโต ชายตฺตเน อาโรเจติ, อิตฺถิยา มตึ ปุริสสฺส อาโรเจนฺโต ชารตฺตเน อาโรเจติ. อปิจ ปุริสสฺเสว มตึ อิตฺถิยา อาโรเจนฺโต ชายตฺตเน วา อาโรเจติ นิพทฺธภริยภาเว, ชารตฺตเน วา มิจฺฉาจารภาเว, เตเนวสฺส ปทภาชเน (ปารา. ๓๐๒) ‘‘ชายตฺตเน วาติ ชายา ภวิสฺสสิ, ชารตฺตเน วาติ ชารี ภวิสฺสสี’’ติ วุตฺตํ. เอเตเนว อุปาเยน อิตฺถิยา มตึ ปุริสสฺส อาโรจเนปิ ‘‘ปติ ภวิสฺสสิ, ชาโร ภวิสฺสสี’’ติ วตฺตพฺพตา เวทิตพฺพา. อนฺตมโส ตงฺขณิกายปีติ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ยา อยํ ตงฺขเณ มุหุตฺตมตฺเต สํวสิตพฺพโต ‘‘ตงฺขณิกา’’ติ วุจฺจติ, มุหุตฺติกาติ อตฺโถ. ตสฺสาปิ ‘‘มุหุตฺติกา ภวิสฺสสี’’ติ เอวํ ปุริสสฺส มตึ อาโรเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส, เอเตเนว อุปาเยน ‘‘มุหุตฺติโก ภวิสฺสสี’’ติ เอวํ ปุริสสฺส อิตฺถิมตึ อาโรเจนฺโตปิ สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชตีติ เวทิตพฺโพ.

다섯 번째에서 ‘중매(sañcaritta)’란 남녀 사이를 왕래하는 상태를 말한다. ‘범하게 된다(samāpajjeyya)’는 것은 (중매 제안을) 수락하고, (상대의 의사를) 살피고, (결과를) 전달하는 일을 완수하여 범계에 이르는 것을 말한다. ‘여인의 (의사를 남성에게 전달함) 등’의 구절은 범계의 양상을 보여준다. 거기서 ‘여인의 의사나 남성의 의사’란, 남성 자신이나 그의 부모 등에 의해 심부름을 받아 남성의 의도와 목적을 여인에게 알리는 것을 뜻한다. ‘남성의 의사나 여인의 의사’란 여인 자신이나 그녀의 부모 등에 의해 심부름을 받아 여인의 의도를 남성에게 알리는 것을 뜻한다. ‘아내로서 혹은 정부로서’란 아내의 상태나 정부의 상태를 말한다. 남성의 의사를 여인에게 알릴 때 아내의 상태로 알리고, 여인의 의사를 남성에게 알릴 때 정부의 상태로 알리는 것이다. 또한 남성의 의사만을 여인에게 알릴 때도 정식 아내(nibaddhabhariya)로서 알리거나, 부적절한 관계(micchācāra)인 정부로서 알리기도 한다. 그래서 단어 해석(padabhājana)에서 “아내로서라는 것은 ‘너는 아내가 될 것이다’라고 하는 것이며, 정부로서라는 것은 ‘너는 정부가 될 것이다’라고 하는 것이다”라고 설해진 것이다. 이와 같은 방식으로 여인의 의사를 남성에게 알릴 때도 “당신은 남편이 될 것이다, 당신은 정부가 될 것이다”라고 말해야 함을 알아야 한다. ‘심지어 일시적인 여인(taṅkhaṇikā)에 대해서도’라는 것은 가장 낮은 한계로서, 그 순간 잠시 동안만 함께 지내는 여인이기에 ‘일시적인 여인’이라 부르며, 찰나의 여인이라는 뜻이다. 그녀에 대해서도 “너는 일시적인 여인이 될 것이다”라고 남성의 의사를 전달하면 승잔죄이다. 같은 방식으로 “당신은 일시적인 남편이 될 것이다”라고 남성의 의사를 여인에게 알리는 자도 승잔죄를 범하는 것임을 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ สญฺจริตฺตสมาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อนฺตมโส ตงฺขณิกายปี’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, ‘‘ปฏิคฺคณฺหาติ, วีมํสติ, อนฺเตวาสึ ปจฺจาหราเปตี’’ติอิมินา (ปารา. ๓๓๘) นเยน สาณตฺติกํ, อญฺญตฺร นาลํวจนียาย ยาย กายจิ อิตฺถิยา อนฺตมโส มาตุยาปิ ปุริสมตึ อาโรเจนฺโต ‘‘โหหิ กิร ภริยา ธนกฺกีตา’’ติ วตฺตุกาโม สเจปิ ฉนฺทวาสินีอาทีสุ อญฺญตรากาเรน อาโรเจตฺวา ตาย ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิเตปิ อสมฺปฏิจฺฉิเตปิ ปุน อาคนฺตฺวา เยน ปหิโต, ตสฺส ตํ ปวตฺตึ อาโรเจติ, สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชติ. สา ปน ตสฺส ภริยา โหตุ วา, มา วา, อการณเมตํ. สเจปิ ยสฺสา สนฺติกํ เปสิโต, ตํ อทิสฺวา อญฺญตรสฺส อวสฺสาโรจนกสฺส ‘‘อาโรเจหี’’ติ วตฺวา ปจฺจาหรติ, อาปชฺชติเยว. ‘‘มาตุรกฺขิตํ พฺรูหี’’ติ เปสิตสฺส ปน คนฺตฺวา อญฺญํ ปิตุรกฺขิตาทีสุ อญฺญตรํ วทนฺตสฺส วิสงฺเกตํ โหติ, ปุริสสฺส วา อิตฺถิยา วา วจนํ ‘‘สาธู’’ติ กาเยน วา วาจาย วา อุภเยน วา ปฏิคฺคณฺหิตฺวา ตสฺสา อิตฺถิยา วา ปุริสสฺส วา อาโรเจตฺวา วา อาโรจาเปตฺวา วา ปุน เยน เปสิโต, ตสฺส ตํ ปวตฺตึ สยํ อาโรเจนฺตสฺส วา อญฺเญน อาโรจาเปนฺตสฺส วา สงฺฆาทิเสโส[Pg.133]. เอตฺตาวตา หิ ‘‘ปฏิคฺคณฺหาติ, วีมํสติ, ปจฺจาหรตี’’ติอิทํ องฺคตฺตยํ สมฺปาทิตเมว โหติ, อิโต ปน เยหิ เกหิจิ ทฺวีหิ องฺเคหิ, ปณฺฑเก จ องฺคตฺตเยนาปิ ถุลฺลจฺจยํ. เอเกน ทุกฺกฏํ. สงฺฆสฺส วา เจติยสฺส วา คิลานสฺส วา กิจฺเจน คจฺฉนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 중매를 범한 사건에 대해 제정되었다. “심지어 일시적인 여인에 대해서도”라는 구절은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이며, 공동 제정(sādhāraṇapaññatti)이다. “수락하고, 살피고, 제자(또는 다른 이)를 통해 전달하게 한다”는 방식에 따라 시킴(sāṇattika)이 포함된 학처이다. 중매를 해서는 안 되는 여인(nālaṃvacanīyā) 외에 어떤 여인에게든, 심지어 자신의 어머니에게라도 남성의 의사를 전달하며 “돈으로 산 아내가 되십시오”라고 말하고자 할 때, 비록 (항상 함께 사는 아내 등) 여러 유형 중 하나로 알리고 그녀가 “좋습니다”라고 수락하든 수락하지 않든, 다시 돌아와서 보낸 자에게 그 소식을 전하면 승잔죄를 범한다. 그녀가 실제로 그의 아내가 되든 말든 그것은 상관없다. 만약 보냄을 받은 여인을 만나지 못하고, 반드시 전달해 줄 다른 사람에게 “알려주시오”라고 말하고 돌아와서 보고하더라도 범계가 된다. “어머니의 보호를 받는 여인(māturakkhita)에게 말하라”고 보냄을 받았는데, 가서 다른 여인, 즉 아버지의 보호를 받는 여인 등에게 말하면 지시 불이행(visaṅketa)이 된다. 남성이나 여인의 말을 “좋습니다”라고 몸이나 말 혹은 둘 다로 수락하고, 그 여인이나 남성에게 직접 알리거나 다른 이를 통해 알리게 한 뒤, 다시 자신을 보낸 이에게 그 소식을 직접 전하거나 다른 이를 통해 전하면 승잔죄이다. 이로써 “수락함, 살핌, 전달함”이라는 세 가지 요소가 충실히 이행된 것이 된다. 그러나 이 중 두 가지 요소만 갖추거나, 판다카(내시)에 대해 세 가지 요소를 모두 갖추면 투란자이다. 한 가지 요소만 갖추면 돌길라이다. 승가나 제티야(불탑), 혹은 병자를 위한 일로 가는 경우와 미친 자 등은 범계가 아니다.

สีลวิปตฺติ, เยสุ สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชติ, เตสํ มนุสฺสชาติกตา, น นาลํวจนียตา,

계의 파괴(sīlavipatti), 중매를 하는 대상들이 인간인 것, 중매해서는 안 되는 여인(nālaṃvacanīyā)이 아닌 것(등이 이 학처의 구성 요소이다).

ปฏิคฺคณฺหนวีมํสนปจฺจาหรณานีติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. ฉสมุฏฺฐานํ, ปณฺณตฺตึ วา อลํวจนียภาวํ วา อชานนฺตสฺส กายวิกาเรน สาสนํ คเหตฺวา ตเถว วีมํสิตฺวา ตเถว ปจฺจาหรนฺตสฺส กายโต สมุฏฺฐาติ. ‘‘อิตฺถนฺนามา อาคมิสฺสติ, ตสฺสา จิตฺตํ ชาเนยฺยาถา’’ติ เกนจิ วุตฺเต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตํ อาคตํ วตฺวา ปุน ตสฺมึ ปุริเส อาคเต อาโรเจนฺตสฺส กาเยน กิญฺจิ อกตตฺตา วาจโต สมุฏฺฐาติ. วาจาย ‘‘สาธู’’ติ สาสนํ คเหตฺวา อญฺเญน กรณีเยน ตสฺสา ฆรํ คนฺตฺวา อญฺญตฺถ วา คมนกาเล ตํ ทิสฺวา วจีเภเทน วีมํสิตฺวา ปุนปิ อญฺเญเนว การเณน ตโต อปกฺกมฺม กทาจิเทว ตํ ปุริสํ ทิสฺวา อาโรเจนฺตสฺสาปิ วาจโต สมุฏฺฐาติ. ปณฺณตฺตึ อชานนฺตสฺส ปน ขีณาสวสฺสาปิ ปิตุวจเนน คนฺตฺวา อลํวจนียํ มาตรมฺปิ ‘‘เอหิ เม ปิตรํ อุปฏฺฐาหี’’ติ วตฺวา ปจฺจาหรนฺตสฺส กายวาจโต สมุฏฺฐาติ. อิมานิ ตีณิ อจิตฺตกสมุฏฺฐานานิ. ตทุภยํ ปน ชานิตฺวา เอเตเหว ตีหิ นเยหิ สมาปชฺชนฺตสฺส ตาเนว ตีณิ ตทุภยชานนจิตฺเตน สจิตฺตกานิ โหนฺติ, กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, กุสลาทิวเสน เจตฺถ ตีณิ จิตฺตานิ, สุขาทิวเสน ติสฺโส เวทนาติ.

받아들임, 살핌, 되돌려줌 등 여기에는 다섯 가지 요소가 있다. (이 학습계는) 여섯 가지 인연(samuṭṭhāna)으로 발생한다. 학습계나 중매자로서의 부적절함을 알지 못하는 자가 몸의 동작으로 전갈을 받고, 그와 같이 살피고, 그와 같이 되돌려주는 경우에는 몸으로부터 (범계가) 일어난다. '아무개 여인이 올 것이니 그녀의 마음을 알아봐 주십시오'라는 누군가의 말에 '좋습니다'라고 수락하고, 온 그녀에게 말한 뒤, 다시 그 남자가 왔을 때 알려주는 자에게는 몸으로 아무것도 하지 않았기에 말로부터 일어난다. 말로 '좋습니다'라고 전갈을 받고 다른 업무로 그녀의 집에 가거나 다른 곳에 가는 길에 그녀를 보고 말로 마음을 살핀 뒤, 다시 다른 이유로 그곳을 떠나 어쩌다 그 남자를 보고 알려주는 자에게도 말로부터 일어난다. 그러나 학습계를 알지 못하는 번뇌 다한 성자(아라한)라도 아버지의 말에 따라 중매하기에 적당한 어머니에게라도 '오셔서 제 아버지를 봉양하십시오'라고 말하여 데려오는 자에게는 몸과 말로부터 일어난다. 이 세 가지는 의도하지 않은(acittaka) 인연들이다. 그러나 그 두 가지를 알고서 이 세 가지 방식으로 범하는 자에게는 그 세 가지가 그 두 가지를 아는 마음으로 인해 의도적인 것(sacittaka)이 된다. 이것은 작위(kiriya)이며, 인식을 통한 해방이 없고(nosaññāvimokkha), 의도가 개입하지 않으며(acittaka), 제도상의 잘못(paṇṇattivajja)이고, 신업(kāyakamma)과 구업(vacīkamma)이다. 유익함 등의 구분으로 여기에는 세 가지 마음이 있고, 즐거움 등의 구분으로 세 가지 느낌이 있다.

สญฺจริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

중매 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๖. กุฏิการสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 집 짓기 학습계에 대한 설명

ฉฏฺเฐ สญฺญาจิกาย ปนาติ เอตฺถ สญฺญาจิกา นาม สยํ ปวตฺติตยาจนา วุจฺจติ, ตสฺมา สญฺญาจิกายาติ อตฺตโน ยาจนายาติ วุตฺตํ โหติ, สยํ ยาจิตเกหิ อุปกรเณหีติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ยํกิญฺจิ ปรปริคฺคหิตกํ [Pg.134] มูลจฺเฉทวเสน ยาจิตุํ น วฏฺฏติ, ตาวกาลิกํ ปน วฏฺฏติ. สหายตฺถาย กมฺมกรณตฺถาย ‘‘ปุริสํ เทถา’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ, ปุริสตฺตกรมฺปิ ยาจิตุํ วฏฺฏติ, ปุริสตฺตกโร นาม วฑฺฒกิอาทินา ปุริเสน กาตพฺพํ หตฺถกมฺมํ. ตํ ‘‘ปุริสตฺตกรํ เทหี’’ติ วา ‘‘หตฺถกมฺมํ เทหี’’ติ วา วตฺวา ยาจิตุํ วฏฺฏติ. หตฺถกมฺมํ นาม กิญฺจิ วตฺถุ น โหติ, ตสฺมา ‘‘กึ, ภนฺเต, อาคตตฺถา’’ติ ปุจฺฉิเต วา อปุจฺฉิเต วา ยาจิตุํ วฏฺฏติ, วิญฺญตฺติปจฺจยา โทโส นตฺถิ, มิคลุทฺทกาทโย ปน สกกมฺมํ น ยาจิตพฺพา. กุฏินฺติ อุลฺลิตฺตาทีสุ อญฺญตรํ. ตตฺถ อุลฺลิตฺตา นาม ฐเปตฺวา ถมฺภตุลาปิฏฺฐสงฺฆาฏวาตปานธูมจฺฉิทฺทาทิเภทํ อเลโปกาสํ อวเสเส เลโปกาเส กุฏฺเฏหิ สทฺธึ ฆเฏตฺวา ฉทนสฺส อนฺโต สุธาย วา มตฺติกาย วา ลิตฺตา. อวลิตฺตา นาม ตเถว วุตฺตนเยเนว ฉทนสฺส พหิ ลิตฺตา. อุลฺลิตฺตาวลิตฺตา นาม ตเถว ฉทนสฺส อนฺโต จ พหิ จ ลิตฺตา. การยมาเนนาติ สยํ วา กโรนฺเตน, อาณตฺติยา วา การาเปนฺเตน. อสามิกนฺติ กาเรตา ทายเกน วิรหิตํ. อตฺตุทฺเทสนฺติ ‘‘มยฺหํ วาสาคารํ เอสา’’ติ เอวํ อตฺตา อุทฺเทโส เอติสฺสาติ อตฺตุทฺเทสา, ตํ อตฺตุทฺเทสํ. ปมาณิกา กาเรตพฺพาติ ปมาณยุตฺตา กาเรตพฺพา. ตตฺริทํ ปมาณนฺติ ตสฺสา กุฏิยา อิทํ ปมาณํ. ทีฆโสติ ทีฆโต. ทฺวาทส วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยาติเอตฺถ สุคตวิทตฺถิ นาม อิทานิ มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส ติสฺโส วิทตฺถิโย, วฑฺฒกิหตฺเถน ทิยฑฺโฒ หตฺโถ โหติ. มินนฺเตน ปน กุฏิยา พหิกุฏฺเฏ ปฐมํ ทินฺนํ มหามตฺติกปริยนฺตํ อคฺคเหตฺวา ถุสปิณฺฑปริยนฺเตน ทฺวาทส วิทตฺถิโย มิเนตพฺพา, สเจ ถุสปิณฺฑเกน อนตฺถิโก โหติ, มหามตฺติกเลเปเนว นิฏฺฐาเปติ, สฺเวว ปริจฺเฉโท. ติริยนฺติ วิตฺถารโต. สตฺตนฺตราติ กุฏฺฏสฺส พหิอนฺตํ อคฺคเหตฺวา อพฺภนฺตริเมน อนฺเตน สตฺต สุคตวิทตฺถิโย ปมาณนฺติ วุตฺตํ โหติ. เอตฺถ จ เกสคฺคมตฺตมฺปิ ทีฆโต หาเปตฺวา ติริยํ, ติริยโต วา หาเปตฺวา ทีฆํ วฑฺเฒตุํ น วฏฺฏติ, โก ปน วาโท อุภโตวฑฺฒเน. ยา ปน ทีฆโต สฏฺฐิหตฺถาปิ โหติ, ติริยโต ติหตฺถา วา อูนกจตุหตฺถา วา, ยตฺถ ปมาณยุตฺโต มญฺโจ อิโต จิโต จ น ปริวฏฺฏติ, ปจฺฉิมโกฏิยา จตุหตฺถวิตฺถารา น โหติ, อยํ กุฏิสงฺขฺยํ น คจฺฉติ, ตสฺมา วฏฺฏติ. ภิกฺขู [Pg.135] อภิเนตพฺพา วตฺถุเทสนายาติ ยสฺมึ ปเทเส กุฏึ กาเรตุกาโม โหติ, ตํ โสเธตฺวา ปทภาชเน (ปารา. ๓๔๙) วุตฺตนเยน สงฺฆํ ติกฺขตฺตุํ ยาจิตฺวา สพฺเพ วา สงฺฆปริยาปนฺนา สงฺเฆน วา สมฺมตา ทฺเว ตโย ภิกฺขู ตตฺถ วตฺถุเทสนตฺถาย เนตพฺพา. เตหิ ภิกฺขูหิ วตฺถุ เทเสตพฺพํ อนารมฺภํ สปริกฺกมนนฺติ เตหิ ภิกฺขูหิ กิปิลฺลิกาทีนํ อาสยาทีหิ เตรสหิ, ปุพฺพณฺณาปรณฺณนิสฺสิตาทีหิ โสฬสหิ อุปทฺทเวหิ วิรหิตตฺตา อนารมฺภํ, ทฺวีหิ วา จตูหิ วา พลิพทฺเธหิ ยุตฺเตน สกเฏน เอกํ จกฺกํ นิพฺโพทกปตนฏฺฐาเน เอกํ พหิ กตฺวา อาวิชฺฌิตุํ สกฺกุเณยฺยตาย สปริกฺกมนนฺติ สลฺลกฺเขตฺวา สเจ สงฺฆปโหนกา โหนฺติ, ตตฺเถว, โน เจ, สงฺฆมชฺฌํ คนฺตฺวา เตน ภิกฺขุนา ยาจิเตหิ ญตฺติทุติเยน กมฺเมน วตฺถุ เทเสตพฺพํ. สารมฺเภ เจติอาทิ ปฏิปกฺขนเยน เวทิตพฺพํ.

여섯 번째 '자기 구걸에 의해(saññācikāya)'라는 대목에서 '자기 구걸'이란 스스로 행하는 요청을 말한다. 그러므로 '자기 구걸에 의해'라는 것은 자신의 요청에 의해서라는 뜻이며, 스스로 요청하여 얻은 자재들로 한다는 의미이다. 여기서 타인이 소유한 것을 근본적으로(소유권을) 끊는 방식으로 요청하는 것은 허용되지 않지만, 일시적인 사용은 허용된다. 도움을 받기 위해 또는 노동을 위해 '사람을 보내주십시오'라고 말하는 것은 허용되며, 노동력(purisattakara)을 요청하는 것도 허용된다. 노동력이란 목수 등이 행하는 수작업(hatthakamma)을 의미한다. 그것을 '노동력을 주십시오' 또는 '수작업을 해주십시오'라고 말하며 요청하는 것은 허용된다. 수작업이란 어떤 물건이 아니므로 '스님, 왜 오셨습니까?'라고 묻거나 묻지 않았을 때 요청하는 것이 허용되며, 요청(viññatti)으로 인한 허물은 없다. 그러나 사냥꾼 등에게 그들의 본업을 요청해서는 안 된다. '집(kuṭi)'이란 도포(ullitta) 등을 한 건물 중 하나이다. 거기서 '내부 도포(ullittā)'란 기둥, 들보, 문틀, 창문, 연기 구멍 등 바르지 않아도 되는 곳을 제외한 나머지 벽면과 함께 지붕 안쪽을 석회나 진흙으로 바른 것을 말한다. '외부 도포(avalittā)'란 앞서 말한 것과 같은 방식으로 지붕 바깥쪽을 바른 것이다. '내외부 도포(ullittāvalittā)'란 지붕 안팎을 모두 바른 것이다. '짓게 하는 자(kārayamāna)'란 스스로 짓거나 시켜서 짓게 하는 자를 말한다. '주인이 없는(asāmika)'이란 건축 비용을 대는 보시주가 없는 것이다. '자신을 목적으로(attuddesa)'란 '이것은 나의 거처이다'라고 자신을 목적으로 지시된 것이니 자신을 위한 것이다. '규격에 맞게 지어야 한다'는 것은 정해진 치수에 맞게 지어야 함을 의미한다. 그 규격이란 그 집에 대한 다음의 치수이다. '길이로(dīghaso)'는 길이 방향을 말한다. '열두 수갓따 뼘(dvādasa vidatthiyo sugatavidatthiyo)'에서 '수갓따 뼘'이란 현재 보통 사람의 세 뼘이며, 목수의 자로는 한 자 반이다. 치수를 잴 때 집의 외벽에 먼저 칠한 거친 진흙 끝부분을 잡지 말고, 겨가 섞인 진흙(thusapiṇḍa) 끝부분까지 열두 뼘을 재야 한다. 만약 겨가 섞인 진흙을 쓰지 않는다면 거친 진흙 도포로 마무리하며 그것이 한계가 된다. '폭으로(tiriyaṃ)'는 넓이 방향이다. '일곱 뼘 사이(sattantarā)'란 벽의 바깥 끝을 잡지 않고 안쪽 끝을 기준으로 수갓따 일곱 뼘이 규격임을 말한다. 여기서 길이에서 머리카락 끝만큼이라도 줄여서 폭을 넓히거나, 폭에서 줄여서 길이를 넓히는 것은 허용되지 않는데, 하물며 양쪽 모두를 넓히는 것은 말할 것도 없다. 그러나 길이가 60자(암마나)가 되더라도 폭이 3자이거나 4자 미만인 경우, 규격에 맞는 침상을 이리저리 돌릴 수 없고 최종적으로 폭이 4자가 되지 않는다면 이것은 집의 범주에 포함되지 않으므로 허용된다. '대지를 지정하기 위해 비구들을 데려가야 한다'는 것은 집을 짓고자 하는 장소를 청소하고 '빠다바쟈나'에서 설명된 방식대로 승가에 세 번 요청하여, 승가에 속한 모든 비구들이나 승가에서 승인된 두세 명의 비구들을 대지 지정을 위해 그곳으로 데려가야 함을 의미한다. 그 비구들은 개미 등의 서식지 등 13가지 장애와 곡물 등이 자라는 곳 등 16가지 장애가 없어 생명 침해가 없는지(anārambha) 살피고 대지를 지정해야 한다. 또한 두 마리나 네 마리의 황소가 끄는 수레가 한쪽 바퀴는 처마 물이 떨어지는 곳에 두고 다른 한 바퀴는 바깥에 둔 채 돌 수 있을 정도의 주변 공간(saparikkamana)이 있는지 확인해야 한다. 만약 승가 대중이 충분하다면 그곳에서 직접 지정하고, 그렇지 않으면 승가 가운데로 가서 그 비구가 요청한 뒤 '백이갈마(ñattidutiya kamma)'로 대지를 지정해야 한다. '생명 침해가 있는 경우' 등은 반대되는 방식으로 이해해야 한다.

อาฬวิยํ อาฬวิเก ภิกฺขู อารพฺภ สญฺญาจิกาย กุฏิกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ‘‘อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ กุฏึ กาเรสฺสามี’’ติ อุปกรณตฺถํ อรญฺญํ คมนโต ปฏฺฐาย สพฺพปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, ‘‘อิทานิ ทฺวีหิ ปิณฺเฑหิ นิฏฺฐานํ คมิสฺสตี’’ติ เตสุ ปฐมปิณฺฑทาเน ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยทาเนน เลเป ฆฏิเต สเจ อเทสิตวตฺถุกา เอว วา ปมาณาติกฺกนฺตา เอว วา โหติ, เอโก สงฺฆาทิเสโส, ทฺเว จ ทุกฺกฏานิ. อุภยวิปฺปนฺนา, ทฺเว สงฺฆาทิเสสา, ทฺเว จ ทุกฺกฏานิ. สเจ ปน ทฺวารพนฺธํ วา วาตปานํ วา อฏฺฐเปตฺวาว มตฺติกาย ลิมฺปติ, ฐปิเต จ ตสฺมึ เลโป น ฆฏิยติ, รกฺขติ ตาว. ปุน ลิมฺปนฺตสฺส ปน ฆฏิตมตฺเต สงฺฆาทิเสโส. สเจ ตํ ฐปิยมานํ ปฐมทินฺนเลเปน สทฺธึ นิรนฺตรเมว หุตฺวา ติฏฺฐติ, ปฐมเมว สงฺฆาทิเสโส. เกวลํ สารมฺภาย ทุกฺกฏํ, ตถา อปริกฺกมนาย. วิปฺปกตํ กุฏึ อญฺญสฺส ททโต จ, ภูมึ สมํ กตฺวา ภินฺทนฺตสฺส จ, เลณคุหาติณกุฏิปณฺณจฺฉทนเคเหสุ อญฺญตรํ กาเรนฺตสฺส, กุฏิมฺปิ อญฺญสฺส วาสตฺถาย, วาสาคารํ ฐเปตฺวา อุโปสถาคาราทีสุ อญฺญตรตฺถาย กาเรนฺตสฺส จ อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, อุลฺลิตฺตาทีนํ อญฺญตรตา, เหฏฺฐิมปมาณสมฺภโว, อเทสิตวตฺถุกตา, ปมาณาติกฺกนฺตตา, อตฺตุทฺเทสิกตา, วาสาคารตา[Pg.136], เลปฆฏนาติ อิมาเนตฺถ ฉ วา สตฺต วา องฺคานิ. ฉสมุฏฺฐานํ, กิริยญฺจ, กิริยากิริยญฺจ. อิทญฺหิ วตฺถุํ เทสาเปตฺวา ปมาณาติกฺกนฺตํ วา กโรโต กิริยโต สมุฏฺฐาติ, อเทสาเปตฺวา กโรโต กิริยากิริยโต สมุฏฺฐาติ. เสสเมตฺถ สญฺจริตฺเต วุตฺตสทิสเมวาติ.

알라비에서 알라비 비구들과 관련하여 스스로 구걸하여 오두막을 짓는 일로 인해 제정된 것으로, 이는 공유되지 않는 제정(asādhāraṇapaññatti)이자 명령을 수반하는 것(sāṇattika)이다. "지정되지 않은 대지에 규정된 치수를 초과한 오두막을 짓겠다"라고 생각하며 자재를 얻기 위해 숲으로 가는 때부터 시작하여 모든 노력(payoga)마다 악작죄(dukkaṭa)가 된다. "이제 진흙 두 덩어리만 바르면 완성될 것이다"라고 할 때, 그중 첫 번째 덩어리를 바름으로써 투란차죄(thullaccaya)가 되고, 두 번째 덩어리를 발라 도포가 완료되었을 때 만약 대지가 미지정이거나 치수 초과라면 하나의 상가디세사와 두 개의 악작죄가 된다. 두 가지 요건을 모두 어긴 경우에는 두 개의 상가디세사와 두 개의 악작죄가 된다. 그러나 만약 문틀이나 창문을 달지 않은 상태에서 진흙을 바르고, 그것을 설치했을 때 도포가 서로 연결되지 않는다면 그때까지는 아빳띠로부터 보호된다. 다시 진흙을 바르는 비구에게 도포가 연결되는 순간 상가디세사가 된다. 만약 그것을 설치할 때 처음 바른 도포와 틈 없이 밀착되어 유지된다면 처음부터 상가디세사가 된다. 단지 (나무 등을 꺾는) 훼손에 대해서는 악작죄이며, 장소 확보를 하지 못한 경우도 그러하다. 미완성된 오두막을 다른 이에게 주는 자, 땅을 고르기 위해 생명을 해치는 자, 굴·토굴·풀막·잎막 중 하나를 짓는 자, 다른 이의 거주를 위해 오두막을 짓는 자, 거주용 건물을 제외하고 포살당 등 다른 용도로 짓는 자, 그리고 미친 자 등에게는 죄가 없다. 계의 위반, 도포함 등의 상태, 규정 치수의 발생, 대지의 미지정, 치수의 초과, 자신을 위함, 거주용 건물임, 도포의 연결 등이 여기서의 6가지 또는 7가지 요소이다. 6가지 기원(samuṭṭhāna)이 있으며 작위(kiriya)와 작위-부작위(kiriyākiriya)로부터 일어난다. 대지를 지정받고서 치수만 초과하여 짓는 경우에는 작위로부터 일어나고, 대지를 지정받지 않고 짓는 경우에는 작위-부작위로부터 일어난다. 나머지는 산차리타 학처에서 설한 바와 같다.

กุฏิการสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

쿠티카라(오두막 짓기) 학처 설명이 끝났다.

๗. วิหารการสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 비하라카라(거처 짓기) 학처 설명

สตฺตเม มหลฺลกนฺติ สสามิกภาเวน สญฺญาจิตกุฏิโต มหนฺตภาโว เอตสฺส อตฺถีติ มหลฺลโก, ยสฺมา วา วตฺถุํ เทสาเปตฺวา ปมาณาติกฺกเมนาปิ กาตุํ วฏฺฏติ, ตสฺมา ปมาณมหนฺตตายปิ มหลฺลโก, ตํ มหลฺลกํ. ยสฺมา ปนสฺส ตํ ปมาณมหนฺตตฺตํ สสามิกตฺตาว ลพฺภติ, ตสฺมา ตทตฺถทสฺสนตฺถํ ‘‘มหลฺลโก นาม วิหาโร สสามิโก วุจฺจตี’’ติ เอวมสฺส ปทภาชเน (ปารา. ๓๖๗) วุตฺตํ. เสสํ สพฺพํ กุฏิการสิกฺขาปเท วุตฺตสทิสํ, สสามิกภาวมตฺตเมว หิ วิเสโส.

일곱 번째 학처에서 '마할라카(mahallaka)'라는 것은 주인이 있는 상태이므로 스스로 구걸하여 짓는 오두막보다 크다는 의미에서 마할라카라 한다. 또는 대지를 지정받으면 치수를 초과하여 짓는 것도 허용되므로 치수가 거대하다는 점에서도 마할라카라 하니, 그것이 큰 거처이다. 그러나 그 큰 치수는 오직 주인이 있음으로 해서 얻어지는 것이기에, 그 의미를 나타내기 위해 단어 해석(Padabhājana)에서 "마할라카란 주인이 있는 거처를 말한다"라고 설하였다. 나머지는 모두 쿠티카라 학처에서 설한 바와 같으며, 주인이 있다는 점만이 차이점이다.

โกสมฺพิยํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ เจติยรุกฺขํ เฉทาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตภาโว, อกิริยมตฺตโต สมุฏฺฐานภาโว, เอกสงฺฆาทิเสสตา จ เอตฺถ วิเสโส.

코삼비에서 찬나 장로와 관련하여 제티야 나무를 베게 한 사건으로 제정되었다는 점, (승가에 알리지 않은) 부작위만으로 기원한다는 점, 하나의 상가디세사가 된다는 점이 이 학처의 특이점이다.

วิหารการสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비하라카라 학처 설명이 끝났다.

๘. ทุฏฺฐโทสสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 두타도사(악의적인 증오) 학처 설명

อฏฺฐเม ทุฏฺโฐ โทโสติ ทูสิโต เจว ทูสโก จ. อุปฺปนฺเน หิ โทเส ปุคฺคโล เตน โทเสน ทูสิโต โหติ, ปกติภาวํ ชหาปิโต, ตสฺมา ‘‘ทุฏฺโฐ’’ติ วุจฺจติ. ปรญฺจ ทูเสติ วินาเสติ, ตสฺมา ‘‘โทโส’’ติ วุจฺจติ. อิติ ‘‘ทุฏฺโฐ โทโส’’ติ เอกสฺเสเวตํ ปุคฺคลสฺส อาการนานตฺเตน นิทสฺสนํ. อปฺปตีโตติ นปฺปตีโต, ปีติสุขาทีหิ วิวชฺชิโต, น อภิสโฏติ อตฺโถ. อมูลเกนาติ ยํ โจทเกน จุทิตกมฺหิ [Pg.137] ปุคฺคเล อทิฏฺฐํ อสฺสุตํ อปริสงฺกิตํ, อิทํ เอเตสํ ทสฺสนสวนปริสงฺกาสงฺขาตานํ มูลานํ อภาวโต อมูลกํ นาม. ตํ ปน โส อาปนฺโน วา โหตุ, อนาปนฺโน วา, เอตํ อิธ อปฺปมาณํ. เอตฺถ จ อทิฏฺฐํ นาม อตฺตโน ปสาทจกฺขุนา วา ทิพฺพจกฺขุนา วา อทิฏฺฐํ, อสฺสุตํ นาม ตเถว เกนจิ วุจฺจมานํ น สุตํ, อปริสงฺกิตํ นาม อตฺตโน วา ปรสฺส วา ทิฏฺฐสุตมุตวเสน เจตสา อปริสงฺกิตํ, อิติ เอวรูเปน อมูลเกน. ปาราชิเกนาติ ภิกฺขุโน อนุรูเปสุ เอกูนวีสติยา อญฺญตเรน, ปทภาชเน (ปารา. ๓๘๖) ปน ปาราชิกุทฺเทเส อาคตาเนว คเหตฺวา ‘‘จตุนฺนํ อญฺญตเรนา’’ติ วุตฺตํ. อนุทฺธํเสยฺยาติ ธํเสยฺย วิทฺธํเสยฺย ปธํเสยฺย อภิภเวยฺย. ตํ ปน อนุทฺธํสนํ ยสฺมา อตฺตนา โจเทนฺโตปิ ปเรน โจทาเปนฺโตปิ กโรติ, ตสฺมาสฺส ปทภาชเน ‘‘โจเทติ วา โจทาเปติ วา’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ วตฺถุสนฺทสฺสนา อาปตฺติสนฺทสฺสนา สํวาสปฺปฏิกฺเขโป สามีจิปฺปฏิกฺเขโปติ สงฺเขปโต จตสฺโส โจทนา. ตาสุ วตฺถุสนฺทสฺสนา นาม ‘‘ตฺวํ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวี’’ติอาทินา นเยน ปวตฺตา. อาปตฺติสนฺทสฺสนา นาม ‘‘ตฺวํ เมถุนธมฺมาปตฺตึ อาปนฺโน’’ติอาทินา นเยน ปวตฺตา. สํวาสปฺปฏิกฺเขโป นาม ‘‘นตฺถิ ตยา สทฺธึ อุโปสโถ วา ปวารณา วา สงฺฆกมฺมํ วา’’ติ เอวํ ปวตฺโต. เอตฺตาวตา ปน สีสํ น เอติ, ‘‘อสฺสมโณสี’’ติอาทีหิ วจเนหิ สทฺธึ ฆฏิเตเยว สีสํ เอติ. สามีจิปฺปฏิกฺเขโป นาม อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมพีชนิกมฺมาทีนํ อกรณํ, ตํ ปฏิปาติยา วนฺทนาทีนิ กโรโต เอกสฺส อกตฺวา เสสานํ กรณกาเล เวทิตพฺพํ. เอตฺตาวตา จ โจทนา นาม โหติ, อาปตฺติ ปน สีสํ น เอติ. ‘‘กสฺมา มม วนฺทนาทีนิ น กโรสี’’ติ ปุจฺฉิเต ปน ‘‘อสฺสมโณสี’’ติอาทิวจเนหิ สทฺธึ ฆฏิเตเยว สีสํ เอติ, ตสฺมา โย ภิกฺขุ ภิกฺขุํ สมีเป ฐตฺวา ‘‘ตฺวํ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวี’’ติ วา ‘‘อสฺสมโณสี’’ติ วา อาทีหิ วจเนหิ หตฺถมุทฺทาย เอว วา เอตมตฺถํ ทีเปนฺโต สยํ วา โจเทติ, คหฏฺฐปพฺพชิเตสุ วา อญฺญตเรน โจทาเปติ, อยํ อนุทฺธํเสติ นาม. อปฺเปว นาม นํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺยนฺติ อปิ เอว นาม นํ ปุคฺคลํ อิมมฺหา เสฏฺฐจริยา อปเนยฺยํ. ‘‘สาธุ วตสฺส สจาหํ อิมํ ปุคฺคลํ อิมมฺหา พฺรหฺมจริยา จาเวยฺย’’นฺติ อิมินา อธิปฺปาเยน อนุทฺธํเสยฺยาติ วุตฺตํ โหติ. เอเตน [Pg.138] เอกํ จาวนาธิปฺปายํ คเหตฺวา อวเสสา อกฺโกสาธิปฺปาโย กมฺมาธิปฺปาโย วุฏฺฐานาธิปฺปาโย อุโปสถฏฺฐปนาธิปฺปาโย ปวารณฏฺฐปนาธิปฺปาโย อนุวิชฺชนาธิปฺปาโย ธมฺมกถาธิปฺปาโยติ สตฺต อธิปฺปายา ปฏิกฺขิตฺตา โหนฺติ. ตโต อปเรน สมเยนาติ ยสฺมึ สมเย อนุทฺธํสิโต โหติ, ตโต อญฺญสฺมึ สมเย. สมนุคฺคาหียมาโน วาติ อนุวิชฺชเกน กึ เต ทิฏฺฐนฺติอาทินา นเยน อนุวิชฺชิยมาโน อุปปริกฺขิยมาโน. อสมนุคฺคาหียมาโน วาติ ทิฏฺฐาทีสุ เกนจิ วตฺถุนาวา อนุวิชฺชกาทีสุ เยน เกนจิ ปุคฺคเลน วา อวุจฺจมาโน. อิเมสํ ปน ปทานํ ปรโต ‘‘ภิกฺขุ จ โทสํ ปติฏฺฐาตี’’ติ อิมินา สมฺพนฺโธ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ – เอวํ สมนุคฺคาหียมาโน วา อสมนุคฺคาหียมาโน วา ภิกฺขุ จ โทสํ ปติฏฺฐาติ ปฏิจฺจ ติฏฺฐติ ปฏิชานาติ, สงฺฆาทิเสโสติ. อิทญฺจ อมูลกภาวสฺส ปากฏกาลทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. อาปตฺตึ ปน อนุทฺธํสิตกฺขเณเยว อาปชฺชติ. อมูลกญฺเจว ตํ อธิกรณํ โหตีติ เอตฺถ ปน ทิฏฺฐมูลาทีนํ อภาเวน อมูลกํ, สมเถหิ อธิกรณียภาเวน อธิกรณํ. ยญฺหิ อธิกิจฺจ อารพฺภ ปฏิจฺจ สนฺธาย สมถา ปวตฺตนฺติ, ตํ อธิกรณํ. อิธ ปน ปาราชิกสงฺขาตํ อาปตฺตาธิกรณเมว อธิปฺเปตํ. ยทิ หิ ตํ อธิกรณํ ทิฏฺฐาทีหิ มูเลหิ อมูลกญฺเจว โหติ, อยํ โจเทตุํ อาคโต ภิกฺขุ จ โทสํ ปติฏฺฐาติ ปฏิจฺจ ติฏฺฐติ, ‘‘ตุจฺฉกํ มยา ภณิต’’นฺติอาทีนิ (ปารา. ๓๘๖) วทนฺโต ปฏิชานาติ, ตสฺส ภิกฺขุโน อนุทฺธํสิตกฺขเณเยว สงฺฆาทิเสโสติ, อยํ สิกฺขาปทสฺส ปทานุกฺกเมน อตฺโถ.

여덟 번째 계목에서 '악의를 품고 화가 난(duṭṭho doso)'이라는 말은 오염된 상태(dūsito)이자 동시에 오염시키는 상태(dūsako)를 의미한다. 실제로 화(dosa)가 일어나면 그 사람은 그 화에 의해 오염되어 본래의 성품을 잃게 되므로 '오염된 자(duṭṭho)'라고 불린다. 또한 타인을 오염시키고 파괴하므로 '화(doso)'라고 불린다. 이와 같이 '악의를 품고 화가 난'이라는 표현은 한 사람의 상태를 그 양상의 차이에 따라 나타낸 것이다. '즐겁지 않은(appatīto)'이란 기쁨과 행복(pītisukha) 등이 없어서 마음이 평온하게 퍼져 나가지 못한 상태를 뜻한다. '근거 없는(amūlaka)'이란 비난자가 피비난자에 대해 보지도 못하고(adiṭṭhaṃ), 듣지도 못하고(assutaṃ), 의심하지도 않은(aparisaṅkitaṃ) 것을 말한다. 즉 봄, 들음, 의심함이라고 하는 세 가지 근거가 없기 때문에 '근거 없는 것'이라 한다. 이때 피비난자가 실제로 그 죄를 범했든 범하지 않았든, 이 계목에서는 그것이 판단의 기준이 되지 않는다. 여기서 '보지 못함'이란 자신의 육안이나 천안으로 보지 못한 것이며, '듣지 못함'이란 누군가가 말하는 것을 듣지 못한 것이고, '의심하지 않음'이란 보고 듣고 경험한 바에 근거하여 마음으로 의심하지 않은 것을 의미한다. 이러한 '근거 없는 바라지카'로 비난하는 것에 대하여, '바라지카'란 비구에게 해당하는 열아홉 가지 중 어느 하나를 뜻하나, 단어 해석(Padabhājana)에서는 바라지카 편에 규정된 것들만을 취하여 '네 가지 중 어느 하나'라고 설하였다. '비방하다(anuddhaṃseyya)'는 것은 파괴하고 짓밟아 압도하는 것을 말한다. 이러한 비방은 스스로 비난하거나 타인을 시켜 비난하게 할 수도 있으므로, 단어 해석에서 '비난하거나 비난하게 하거나'라고 설하였다. 비난에는 요약하자면 (1) 근거가 되는 사건을 제시함, (2) 죄명을 제시함, (3) 공동 거주를 거부함, (4) 예우를 거부함이라는 네 가지 방식이 있다. 그중 '사건 제시'란 "그대는 음행을 저질렀다"는 등의 방식으로 이루어지는 비난이며, '죄명 제시'란 "그대는 음행의 죄를 범했다"는 등의 방식으로 이루어지는 비난이다. '공동 거주 거부'란 "그대와는 포살이나 자자나 승가 갈마를 함께하지 않겠다"고 선언하는 것인데, 이것만으로는 상가디세사의 요건에 완전히 도달하지 않으며, "그대는 사문이 아니다"라는 등의 말과 결합될 때 비로소 그 요건에 도달한다. '예우 거부'란 절하기, 일어서서 맞이하기, 합장하기, 존경을 표하기, 부채질하기 등을 하지 않는 것을 말한다. 이는 여러 비구들에게 예우를 행하는 과정에서 특정 비구에게만 행하지 않을 때 비난으로 간주된다. 이 정도로도 비난이 성립하기는 하지만 그 자체로 상가디세사의 죄에 도달하지는 않는다. 다만 "왜 나에게 예우를 하지 않는가?"라고 물었을 때, "그대는 사문이 아니기 때문이다"라는 등의 말과 결합될 때 비로소 죄의 요건에 도달한다. 그러므로 어떤 비구가 다른 비구 곁에 서서 "그대는 음행을 저질렀다"거나 "그대는 사문이 아니다"라는 등의 말로, 혹은 손짓 등으로 그 의미를 나타내며 직접 비난하거나, 재가자나 출가자 중 누군가를 시켜 비난하게 한다면 이것을 '비방함'이라 한다. "어떻게든 그를 이 청정범행에서 물러나게 하리라"는 것은 어떻게든 그 사람을 이 고결한 수행의 삶에서 제거하겠다는 뜻이다. "내가 만약 이 사람을 청정범행에서 물러나게 할 수 있다면 참으로 좋겠다"는 의도로 비방해야 한다는 의미이다. 이를 통해 쫓아내려는 의도(cāvanādhippāya) 하나만을 취하고, 욕설, 갈마, 출죄, 포살 정지, 자자 정지, 심문, 법문이라는 다른 일곱 가지 의도는 제외된다. '그 후 다른 때에'란 비방이 행해진 때와는 다른 시점을 말한다. '심문을 받을 때'란 조사관이 "그대는 무엇을 보았는가?"라는 등의 방식으로 조사하고 심문할 때를 말하며, '심문을 받지 않을 때'란 조사관 등 어느 누구에게도 질문을 받지 않는 상태를 말한다. 이 단어들은 뒤에 오는 '비구가 자신의 허물을 인정하다(bhikkhu ca dosaṃ patiṭṭhāti)'와 연결된다. 즉, 심문을 받든 받지 않든 비구가 자신의 악의를 인정하고 "내가 헛된 말을 했다"고 고백하면 상가디세사가 성립한다는 뜻이다. 이는 근거 없음이 밝혀지는 시점을 나타내기 위해 설해진 것이나, 실제 죄는 비방하는 그 찰나에 이미 범하게 된다. '그 사건이 근거가 없다'는 것에서 '근거 없음'은 봄 등의 근거가 없다는 뜻이며, '사건(adhikaraṇa)'은 쟁점의 해결(samatha)을 통해 처리되어야 할 사안을 뜻한다. 여기서는 바라지카라고 불리는 범계 사안(āpattādhikaraṇa)을 의미한다. 만약 그 사건이 봄 등의 근거가 없는 것이라면, 비난하러 온 비구가 자신의 악의를 인정하며 "내가 거짓을 말했다"고 고백할 때, 그 비구에게 비방한 찰나에 상가디세사 죄가 성립한다는 것이 이 학습계목의 문구에 따른 순차적인 의미이다.

ราชคเห เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ อมูลเกน ปาราชิเกน อนุทฺธํสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, กตูปสมฺปทํ สุทฺธํ วา อสุทฺธํ วา ปุคฺคลํ เยน ปาราชิเกน โจเทติ, ตํ ‘‘อยํ อนชฺฌาปนฺโน’’ติ ญตฺวา จาวนาธิปฺปาเยน ‘‘กโรตุ เม อายสฺมา โอกาสํ, อหํ ตํ วตฺตุกาโม’’ติ เอวํ โอกาสํ อกาเรตฺวา โจเทนฺตสฺส สเจ โส ตงฺขเณเยว ชานาติ ‘‘มํ โจเทตี’’ติ, วาจาย วาจาย สงฺฆาทิเสโส เจว ทุกฺกฏญฺจ. โอกาสํ กาเรตฺวา โจเทนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโสเยว. หตฺถมุทฺทาย สมฺมุขา โจเทนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย. ปรมฺมุขา โจเทนฺตสฺส ปน สีสํ น เอติ. อตฺตนา สมีเป ฐตฺวา อญฺญํ ภิกฺขุํ อาณาเปติ[Pg.139], โส ตสฺส วจเนน ตํ โจเทติ, โจทาปกสฺเสว วุตฺตนเยน อาปตฺติโย. อถ โสปิ ‘‘มยา ทิฏฺฐํ สุตํ อตฺถี’’ติ โจเทติ, ทฺวินฺนมฺปิ ชานานํ ตเถว อาปตฺติโย. อกฺโกสาธิปฺปาเยน ปน โอกาสํ อกาเรตฺวา วทนฺตสฺส วุตฺตนเยเนว ปาจิตฺติยญฺเจว ทุกฺกฏญฺจ. โอกาสํ กาเรตฺวา วทนฺตสฺส ปาจิตฺติยเมว. กมฺมาธิปฺปาเยน อสมฺมุขา สตฺตวิธมฺปิ กมฺมํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. วุฏฺฐานาธิปฺปาเยน ‘‘ตฺวํ อิตฺถนฺนามํ อาปตฺตึ อาปนฺโน, ตํ ปฏิกโรหี’’ติ วทนฺตสฺส, อุโปสถํ วา ปวารณํ วา ฐเปนฺตสฺส จ โอกาสกมฺมํ นตฺถิ, ฐปนกฺเขตฺตํ ปน ชานิตพฺพํ, อนุวิชฺชกสฺสาปิ โอสเฏ วตฺถุสฺมึ ‘‘อตฺเถตํ ตวา’’ติ อนุวิชฺชนาธิปฺปาเยน วทนฺตสฺส โอกาสกมฺมํ นตฺถิ, ธมฺมกถิกสฺสาปิ ‘‘โย อิทญฺจ อิทญฺจ กโรติ, อยํ อสฺสมโณ’’ติอาทินา นเยน อโนทิสกํ ธมฺมํ กเถนฺตสฺส โอกาสกมฺมํ นตฺถิ. สเจ ปน โอทิสฺส นิยเมตฺวา ‘‘อสุโก จ อสุโก จ อสฺสมโณ อนุปาสโก’’ติ กเถติ, อาสนโต โอรุยฺห อาปตฺตึ เทเสตฺวา คนฺตพฺพํ. อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ, สีลวิปตฺติ, ยํ โจเทติ วา โจทาเปติ วา, ตสฺส ‘‘อุปสมฺปนฺโน’’ติ สงฺขฺยุปคมนํ, ตสฺมึ สุทฺธสญฺญิตา, เยน ปาราชิเกน โจเทติ, ตสฺส ทิฏฺฐาทิวเสน อมูลกตา, จาวนาธิปฺปาเยน สมฺมุขาโจทนา, ตสฺส ตงฺขณวิชานนนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ. เวทนา ปเนตฺถ ทุกฺขาเยวาติ.

이 학습계목은 라자가하에서 멧티야(Mettiya)와 붐마자카(Bhūmajaka) 비구들과 관련하여, 근거 없는 파라지카(Pārājika)죄로 비난하여 해치려 한 사건에 대해 제정되었습니다. 이는 공통된 규정(sādhāraṇapaññatti)이며, 명령에 따른 범계(sāṇattika)를 포함합니다. 구족계를 받은 자가 청정하든 청정하지 않든, 그가 파라지카를 범하지 않았음을 알면서도 그를 성직에서 물러나게 하려는 의도(cāvanādhippāyena)로 '존자여, 나에게 기회를 주십시오. 나는 당신에게 말하고자 하는 바가 있습니다'라고 허락(okāsa)을 구하지 않고 비난할 때, 만일 피비난자가 그 순간 '나를 비난하는구나'라고 알아차린다면, 비난하는 말 한 마디마다 승가디세사와 둑카타 죄가 성립합니다. 허락을 구한 뒤 비난하면 승가디세사만 성립합니다. 손짓 등을 사용하여 면전에서 비난하는 경우도 이와 같습니다. 그러나 면전이 아닌 곳에서 비난하는 것은 범계의 완성(sīsaṃ)에 이르지 못합니다. 스스로 옆에 서서 다른 비구에게 명령하여 그가 명령자의 말에 따라 비난하게 하면, 명령한 비구에게만 앞서 서술한 방식대로 죄가 성립합니다. 만일 명령을 받은 자도 '내가 보았거나 들은 것이 있다'라고 덧붙여 비난하면 두 사람 모두에게 같은 방식으로 죄가 성립합니다. 하지만 욕설을 하려는 의도(akkosādhippāyena)로 허락을 구하지 않고 말하는 경우에는 앞서 서술한 바와 같이 파잇디야(Pācittiya)와 둑카타 죄가 성립하며, 허락을 구하고 말하면 파잇디야만 성립합니다. 법적인 절차를 밟으려는 의도(kammādhippāyena)로 면전이 아닌 곳에서 일곱 가지 종류의 업(kamma)을 행하는 경우에는 둑카타만 성립합니다. 죄에서 벗어나 정화하게 하려는 의도(vuṭṭhānādhippāyena)로 '그대는 이러이러한 죄를 지었으니 참회하시오'라고 말하거나, 우뽀사타(Uposatha)나 빠와라나(Pavāraṇa)를 중단시키는 자에게는 허락을 구할 필요가 없으나, 중단시킬 수 있는 법적 영역(ṭhapanakkhetta)을 알아야 합니다. 조사관(anuvijjaka)이 사건이 제기되었을 때 '그대에게 이런 일이 있는가'라고 조사하려는 의도로 말할 때도 허락을 구할 필요가 없으며, 법사(dhammakathika)가 '이러이러한 일을 하는 자는 사문이 아니다'라는 식으로 특정인을 지칭하지 않고 법을 설할 때도 허락을 구할 필요가 없습니다. 만일 특정인을 지목하여 '아무개와 아무개는 사문이 아니고 우빠사까도 아니다'라고 말한다면, 법좌에서 내려와 죄를 고백하고 가야 합니다. 미친 자 등에게는 죄가 성립하지 않습니다. 이 규정에서 죄가 성립하는 다섯 가지 요소(aṅga)는 다음과 같습니다: 1. 비난의 대상이 구족계자임, 2. 그를 청정하다고 인식함, 3. 비난하는 파라지카 죄가 보거나 듣는 등의 근거가 없음(amūlakatā), 4. 승단에서 물러나게 하려는 의도가 있음, 5. 면전에서의 비난을 상대방이 즉시 알아차림입니다. 일어나는 방식(samuṭṭhāna) 등은 도둑질(adinnādāna)과 같으며, 여기서 수(vedanā)는 오직 고수(dukkhā)뿐입니다.

ทุฏฺฐโทสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

부정함으로 인한 허물(Duṭṭhadosa) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๙. อญฺญภาคิยสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 다른 부분에 속하는 구실(Aññabhāgiya) 학습계목에 대한 설명

นวเม อญฺญภาคิยสฺสาติอาทีสุ อญฺญภาคสฺส อิทํ, อญฺญภาโค วา อสฺส อตฺถีติ อญฺญภาคิยํ. อธิกรณนฺติ อาธาโร เวทิตพฺโพ, วตฺถุ อธิฏฺฐานนฺติ วุตฺตํ โหติ. โย หิ โส อฏฺฐุปฺปตฺติยํ ‘‘ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต นามา’’ติ ฉคลโก วุตฺโต. โส ยฺวายํ อายสฺมโต ทพฺพสฺส มลฺลปุตฺตสฺส ภาโค โกฏฺฐาโส ปกฺโข มนุสฺสชาติ เจว ภิกฺขุภาโว จ, ตโต อญฺญสฺส ภาคสฺส โกฏฺฐาสสฺส ปกฺขสฺส โหติ ติรจฺฉานชาติยา [Pg.140] เจว ฉคลกภาวสฺส จ, โส วา อญฺญภาโค อสฺส อตฺถิ, ตสฺมา อญฺญภาคิยสงฺขฺยํ ลภติ. ยสฺมา จ เตสํ ‘‘อิมํ มยํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ นาม กโรมา’’ติ วทนฺตานํ ตสฺส นามกรณสญฺญาย อาธาโร วตฺถุ อธิฏฺฐานํ, ตสฺมา ‘‘อธิกรณ’’นฺติ เวทิตพฺโพ. ตญฺหิ สนฺธาย ‘‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห, ภิกฺขเว, ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺสา’’ติอาทิ (ปารา. ๓๙๑) วุตฺตํ. น วิวาทาธิกรณาทีสุ อญฺญตรํ, กสฺมา? อสมฺภวโต. น หิ เมตฺติยภูมชกา จตุนฺนํ อธิกรณานํ กสฺสจิ อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปฺปาทิยึสุ, น จ จตุนฺนํ อธิกรณานํ เลโส นาม อตฺถิ. ชาติเลสาทโย หิ ปุคฺคลานํเยว เลสา วุตฺตา, น วิวาทาธิกรณาทีนํ. ตญฺจ ‘‘ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต’’ติ นามํ ตสฺส อญฺญภาคิยาธิกรณภาเว ฐิตสฺส ฉคลกสฺส โกจิ เทโส โหติ เถรํ ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสตุํ เลสมตฺโต, เอตฺถ จ ทิสฺสติ อปทิสฺสติ ‘‘อสฺส อย’’นฺติ โวหรียตีติ เทโส, ชาติอาทีสุ อญฺญตรโกฏฺฐาสสฺเสตํ อธิวจนํ. อญฺญมฺปิ วตฺถุํ ลิสฺสติ สิลิสฺสติ โวหารมตฺเตเนว อีสกํ อลฺลียตีติ เลโส, ชาติอาทีนํเยว อญฺญตรโกฏฺฐาสสฺเสตํ อธิวจนํ. ปทภาชเน (ปารา. ๓๙๓) ปน ยสฺส อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสยฺย, ตํ ยสฺมา อฏฺฐุปฺปตฺติวเสเนว อาวิภูตํ, ตสฺมา ตํ อวิภชิตฺวา ยานิ ‘‘อธิกรณ’’นฺติ วจนสามญฺญโต อตฺถุทฺธารวเสน ปวตฺตานิ จตฺตาริ อธิกรณานิ, เตสํ อญฺญภาคิยตา จ ตพฺภาคิยตา จ ยสฺมา อปากฏา, ชานิตพฺพา จ วินยธเรหิ, ตสฺมา ตญฺจ อวสาเน อาปตฺตญฺญภาคิเยน โจทนญฺจ อาวิกาตุํ ‘‘อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺสาติ อาปตฺตญฺญภาคิยํ วา โหติ อธิกรณญฺญภาคิยํ วา’’ติอาทิ วุตฺตํ, เสสา วินิจฺฉยกถา อฏฺฐเม วุตฺตสทิสาเยว. อยํ ปน วิเสโส – อิทํ อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อิธ จ อาปตฺตญฺญภาคิยโจทนาย ตถาสญฺญิโนปิ อนาปตฺติ. องฺเคสุ จ อญฺญภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิญฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทิยนตา อธิกาติ.

아홉 번째인 '안냐바기야(aññabhāgiyassa)' 등의 구절에서, 다른 부분에 속하는 것이나 다른 부분을 가진 것을 '안냐바기야'라고 합니다. '아디까라나(adhikaraṇa)'는 근거 혹은 토대로 이해해야 하며, 이는 대상 혹은 집착의 처소(vatthu adhiṭṭhāna)라는 의미입니다. 사건의 발생 경위에서 '답바 말라뿟따(Dabba Mallaputta)라는 이름의 염소'가 언급되는데, 존자 답바 말라뿟따의 측면(bhāga)은 인간의 종이자 비구의 상태인 반면, 그 염소는 축생의 종이자 염소의 상태라는 다른 측면에 속합니다. 그 염소에게 그러한 다른 측면이 있으므로 '안냐바기야'라고 불립니다. 또한 그들이 '우리가 이 염소의 이름을 답바 말라뿟따라고 짓자'라고 말하며 이름을 붙인 의도가 토대(ādhāro)가 되었기에 '아디까라나'라고 이해해야 합니다. 이를 염두에 두고 '비구들이여, 너희들이 답바 말라뿟따를 다른 부분의 근거(aññabhāgiyassa adhikaraṇassa)로 삼아...'라고 설해진 것입니다. 이것은 네 가지 법적 분쟁(vivādādhikaraṇa 등) 중 어느 하나를 의미하는 것이 아닌데, 왜냐하면 그것은 이치에 맞지 않기 때문입니다. 멧티야와 붐마자카 비구들은 네 가지 법적 분쟁 중 어느 것에 대해서도 어떠한 '구실(lesa)'을 잡아내지 않았으며, 네 가지 법적 분쟁 자체에는 '레사'라는 것이 존재하지 않기 때문입니다. 태생에 의한 구실(jātilesa) 등은 오직 인격체(puggala)에 대해서만 구실로 설해졌지, 법적 분쟁에 대해 설해진 것이 아닙니다. '답바 말라뿟따'라는 그 이름은 다른 부분의 근거가 되는 상태에 있는 그 염소에 대한 지칭(deso)이며, 장로를 파라지카 죄로 모함하기 위해 잡아낸 구실(lesamatto)이 됩니다. 여기서 '대상으로서 나타나고 지칭되며 누구의 것이라고 불린다'는 의미에서 '데사(deso)'라고 하며, 이는 태생 등 여러 측면 중 어느 하나에 대한 명칭입니다. 또한 다른 대상에 밀착되는데, 단지 언어적 표현만으로 조금 연관되는 것을 '레사(leso)'라고 하며, 이 역시 태생 등의 측면 중 어느 하나에 대한 명칭입니다. 단어 해석(Padabhājana)에서, 다른 부분의 근거에 대한 구실을 잡아 파라지카 죄로 비난하는 것은 사건의 발생 원인에 의해 명확해졌으므로, 이를 세분하지 않고 '아디까라나'라는 용어의 일반적인 의미에 따라 설명의 편의상 끌어온 네 가지 법적 분쟁들이 있습니다. 그 분쟁들이 다른 부분에 속하는지(aññabhāgiyatā) 아니면 그 자체의 부분에 속하는지(tabbhāgiyatā)는 명확하지 않기에 율사(vinayadhara)들이 잘 판별해야 합니다. 그러므로 결론적으로 죄가 되는 다른 측면의 비난을 명확히 하기 위해 '안냐바기야의 근거라는 것은 죄 자체가 다른 측면이거나 근거가 다른 측면인 것'이라는 등의 말씀이 설해진 것입니다. 그 외의 판결에 관한 설명은 여덟 번째 학습계목에서 설한 것과 같습니다. 다만 차이점은, 이 계목은 다른 부분의 근거에 대한 구실을 잡아 파라지카 죄로 비난하여 해치려 한 사건에 대해 제정되었으며, 여기서는 죄 자체가 다른 측면에 속한다고 인식하며 비난하는 경우에도 죄가 되지 않습니다. 또한 구성 요소(aṅga)에서는 다른 부분의 근거에 대한 구실을 취한다는 점이 추가됩니다.

อญฺญภาคิยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

다른 부분에 속하는 구실(Aññabhāgiya) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. สงฺฆเภทสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 승가 분열(Saṅghabheda) 학습계목에 대한 설명

ทสเม [Pg.141] สมคฺคสฺส สงฺฆสฺสาติ สหิตสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส, จิตฺเตน จ สรีเรน จ อวิยุตฺตสฺสาติ อตฺโถ. เตเนวสฺส ปทภาชเน (ปารา. ๔๑๒) ‘‘สมคฺโค นาม สงฺโฆ สมานสํวาสโก สมานสีมายํ ฐิโต’’ติ วุตฺตํ. สมานสํวาสโก หิ สมจิตฺตตาย จิตฺเตน อวิยุตฺโต โหติ, สมานสีมายํ ฐิโต กายสามคฺคิทานโต สรีเรน อวิยุตฺโต. เภทาย ปรกฺกเมยฺยาติ ‘‘กถํ นามายํ ภิชฺเชยฺยา’’ติ เภทนตฺถาย วายาเมยฺย. เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณนฺติ เภทนสฺส สงฺฆเภทสฺส อตฺถาย สํวตฺตนิกํ การณํ. อิมสฺมิญฺหิ โอกาเส ‘‘กามเหตุ กามนิทานํ กามาธิกรณ’’นฺติ อาทีสุ (ม. นิ. ๑.๑๖๘, ๑๗๘) วิย การณํ ‘‘อธิกรณ’’นฺติ อธิปฺเปตํ. ตํ เภทกรวตฺถุวเสน อฏฺฐารสวิธํ. สมาทายาติ คเหตฺวา. ปคฺคยฺห ติฏฺเฐยฺยาติ ตํ สงฺฆเภทสฺส อตฺถาย สํวตฺตนิกํ สงฺฆเภทนิพฺพตฺติสมตฺถํ การณํ คเหตฺวา ทีเปยฺย เจว นปฺปฏินิสฺสชฺเชยฺย จ. ภิกฺขูหิ เอวมสฺส วจนีโยติ เย ตํ ปคฺคยฺห ติฏฺฐนฺตํ สมฺมุขา ปสฺสนฺติ, เย วา ‘‘อสุกสฺมึ นาม วิหาเร’’ติ สุณนฺติ, เตหิ สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน อฑฺฒโยชนมตฺตํ คนฺตฺวาปิ ยฺวายํ อนนฺตเร ‘‘มายสฺมา’’ติอาทิวจนกฺกโม วุตฺโต, เอวมสฺส วจนีโย. ทิสฺวา วา สุตฺวา วา อวทนฺตานํ ทุกฺกฏํ. เอตฺถ จ มาอิติ ปทํ ‘‘ปรกฺกมี’’ติปเทน ‘‘อฏฺฐาสี’’ติปเทน จ สทฺธึ ‘‘มา ปรกฺกมิ, มา อฏฺฐาสี’’ติ โยเชตพฺพํ. สเมตายสฺมา สงฺเฆนาติ อายสฺมา สงฺเฆน สทฺธึ สเมตุ สมาคจฺฉตุ, เอกลทฺธิโก โหตูติ อตฺโถ. กึ การณา? สมคฺโค หิ สงฺโฆ…เป… วิหรตีติ. ตตฺถ สมฺโมทมาโนติ อญฺญมญฺญสมฺปตฺติยา สุฏฺฐุ โมทมาโน. อวิวทมาโนติ ‘‘อยํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม’’ติ เอวํ น วิวทมาโน. เอโก อุทฺเทโส อสฺสาติ เอกุทฺเทโส, เอกโต ปวตฺตปาติโมกฺขุทฺเทโสติ อตฺโถ. ผาสุ วิหรตีติ สุขํ วิหรติ. เอวํ วิสุมฺปิ สงฺฆมชฺเฌปิ ติกฺขตฺตุํ วุจฺจมานสฺส อปฺปฏินิสฺสชฺชโต ทุกฺกฏํ. เอวญฺจ โสติอาทิมฺหิ สมนุภาสิตพฺโพติ สมนุภาสนกมฺมํ กาตพฺพํ. อิจฺเจตํ กุสลนฺติ อิติ เอตํ ปฏินิสฺสชฺชนํ กุสลํ เขมํ โสตฺถิภาโว ตสฺส ภิกฺขุโน. โน เจ [Pg.142] ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, สงฺฆาทิเสโสติ เอตฺถ สมนุภาสนกมฺมปริโยสาเน อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส. เสสํ อุตฺตานปทตฺถเมว.

열 번째의 ‘화합한 승가의(samaggassa saṅghassa)’라는 것은 함께 모인 비구 승가, 즉 마음으로나 몸으로나 서로 떨어지지 않은 자들이라는 뜻이다. 그러므로 이 구절의 해석(padabhājane)에서 ‘화합한 승가란 같은 공주자(共住者)로서 같은 결계(sīmā) 안에 머무는 자이다’라고 설해졌다. 참으로 같은 공주자는 같은 마음을 가졌기에 마음으로 서로 떨어지지 않은 것이요, 같은 결계 안에 머무는 자는 몸의 화합을 보여주기에 몸으로 서로 떨어지지 않은 것이다. ‘분열을 위해 노력한다(bhedāya parakkameyya)’는 것은 ‘어떻게 하면 이 승가가 분열될까’라고 하며 분열을 목적으로 애쓰는 것이다. ‘분열에 이르게 하는 소송(bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ)’은 분열, 즉 승가 분열을 목적으로 일어나는 원인을 말한다. 여기서 ‘아디까라나(adhikaraṇa)’는 ‘감각적 욕망을 원인으로(kāmahetu), 감각적 욕망을 근거로(kāmanidānaṃ), 감각적 욕망을 연유로(kāmādhikaraṇaṃ)’ 등의 구절에서처럼 ‘원인(kāraṇa)’이라는 의미로 사용되었다. 그것은 분열을 일으키는 사안(vatthu)에 따라 18가지 종류가 있다. ‘받아들여(samādāya)’는 취하여라는 뜻이다. ‘고수하며 머문다(paggayha tiṭṭheyya)’는 것은 승가 분열을 목적으로 일어나며 승가 분열을 발생시킬 수 있는 그 원인을 붙잡고서 그것을 드러내기도 하고 포기하지도 않는 것을 말한다. ‘비구들이 그에게 이와 같이 말해야 한다(bhikkhūhi evamassa vacanīyo)’는 것은, 그가 고수하며 머무는 것을 직접 보거나 혹은 ‘어느 사원에 그러한 비구가 있다’고 들은 비구들이, 최후의 한계로서 반 유자나(aḍḍhayojana) 정도의 거리까지 가서라도, 바로 다음에 이어지는 ‘존자여, 그러지 마십시오(māyasmā)’ 등의 말의 순서대로 그에게 말해주어야 한다는 뜻이다. 보고도 혹은 듣고도 말해주지 않는 자들에게는 악작죄(dukkaṭa)가 된다. 여기서 ‘마(mā, ~하지 마시오)’라는 단어는 ‘노력하다(parakkami)’라는 단어 및 ‘머물다(aṭṭhāsi)’라는 단어와 결합하여 ‘노력하지 마시오, 고수하며 머물지 마시오’라고 연결해서 해석해야 한다. ‘존자는 승가와 화합하십시오(sametāyasmā saṅghena)’는 존자가 승가와 함께 합치고 어울려서 하나의 견해를 가진 자가 되라는 뜻이다. 무슨 이유 때문인가? ‘화합한 승가는 (즐거워하며 다투지 않고 한곳에 머문다)’ 등이다. 여기서 ‘즐거워하며(sammodamāno)’는 서로의 성취를 통해 매우 기뻐하는 것이다. ‘다투지 않고(avivadamāno)’는 ‘이것은 법이다, 이것은 법이 아니다’라며 이와 같이 논쟁하지 않는 것이다. ‘보름마다 송출하는 계목이 하나여야 한다(eko uddeso assa)’는 것은 독송되는 계목(pātimokkhuddeso)이 하나로 행해진다는 뜻이다. ‘안락하게 머문다(phāsu viharati)’는 것은 행복하게 머무는 것이다. 이와 같이 따로 혹은 승가 대중 가운데서 세 번이나 훈계하였음에도 포기하지 않는 자에게는 악작죄가 된다. ‘이와 같이(evañca so)’ 등의 대목에서 ‘훈계받아야 한다(samanubhāsitabboti)’는 것은 갈마를 통한 훈계(samanubhāsanakamma)를 행해야 한다는 것이다. ‘이것은 좋은 일이다(iccetaṃ kusalaṃ)’는 이와 같이 포기하는 것이 선(善)이며 안전함이며 그 비구에게 안락이 된다는 뜻이다. 만일 포기하지 않는다면, ‘상가디세사(saṅghādiseso)’라는 것은 훈계 갈마가 끝났을 때에도 포기하지 않는 자에게 상가디세사 죄가 성립한다는 뜻이다. 나머지는 단어의 뜻 그대로 명백하다.

ราชคเห เทวทตฺตํ อารพฺภ สงฺฆเภทาย ปรกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, สมนุภาสนกมฺเม กริยมาเน อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส ญตฺติปริโยสาเน ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ทฺเว ถุลฺลจฺจยา, ‘‘ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺยา’’ติ เอวํ ยฺย-การปตฺตาย ตติยกมฺมวาจาย ตญฺจ ทุกฺกฏํ เต จ ถุลฺลจฺจยา ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, สงฺฆาทิเสโสเยว ติฏฺฐติ. อสมนุภาสิยมานสฺส จ ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส จ อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สีลวิปตฺติ, เภทาย ปรกฺกมนํ, ธมฺมกมฺเมน สมนุภาสนํ, กมฺมวาจาปริโยสานํ, อปฺปฏินิสฺสชฺชนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมนุภาสนสมุฏฺฐานํ, อกิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

라자가하에서 데와닷따가 승가를 분열시키기 위해 노력한 사건을 계기로 제정되었으며, 사다라나빤냐띠(공통 제정)이고, 아난따띠까(비명령성)이다. 훈계 갈마가 행해지는 도중에 포기하지 않는 자에게는 결부(ñatti)가 끝났을 때 악작죄가 되고, 두 번의 갈마문(kammavācā)이 끝났을 때 두 번의 투란차죄(thullaccaya)가 된다. ‘누구든 동의하지 않는 자는 말하시오’라며 ‘야(yya)’ 자로 끝나는 세 번째 갈마문이 끝났을 때, 그 악작죄와 투란차죄는 사라지고 상가디세사만이 남게 된다. 훈계 갈마를 받지 않은 자, 훈계 중에 포기한 자, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 실계(sīlavipatti), 분열을 위한 노력, 여법한 갈마를 통한 훈계, 갈마문의 완료, 포기하지 않음이라는 이 다섯 가지가 이 학처의 구성 요건(aṅga)이다. 훈계에 의해 일어나는 것(samanubhāsanasamuṭṭhāna), 부작위(akiriya), 인식에 의한 해방(saññāvimokkha), 의도가 있는 것(sacittaka), 세상의 비난(lokavajja), 신업(kāyakamma), 구업(vacīkamma), 불선심(akusalacitta), 고통스러운 느낌(dukkhavedanā) 등이다.

สงฺฆเภทสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승가분열 학처 주석이 끝났다.

๑๑. เภทานุวตฺตกสิกฺขาปทวณฺณนา

11. 분열 추종자 학처 주석

เอกาทสเม ตสฺเสว โข ปนาติ โย สงฺฆเภทาย ปรกฺกมติ, ตสฺเสว. อนุวตฺตกาติ ตสฺส ทิฏฺฐึ ขนฺตึ รุจึ คหเณน อนุปฏิปชฺชนกา. วคฺคํ อสามคฺคิปกฺขิยวจนํ วทนฺตีติ วคฺควาทกา. ยสฺมา ปน ติณฺณํ อุทฺธํ กมฺมารหา น โหนฺติ. น หิ สงฺโฆ สงฺฆสฺส กมฺมํ กโรติ, ตสฺมา ‘‘เอโก วา ทฺเว วา ตโย วา’’ติ วุตฺตํ. ชานาติ โนติ อมฺหากํ ฉนฺทาทีนิ ชานาติ. ภาสตีติ ‘‘เอวํ กโรมา’’ติ อมฺเหหิ สทฺธึ ภาสติ. อมฺหากมฺเปตํ ขมตีติ ยํ โส กโรติ, เอตํ อมฺหากมฺปิ รุจฺจติ. สเมตายสฺมนฺตานํ สงฺเฆนาติ อายสฺมนฺตานํ จิตฺตํ สงฺเฆน สทฺธึ สเมตุ สมาคจฺฉตุ, เอกีภาวํ คจฺฉตูติ วุตฺตํ โหติ. เสสํ ปทตฺถโต อุตฺตานเมว. วินิจฺฉยกถาเปตฺถ ทสเม วุตฺตสทิสาเยว.

열한 번째의 ‘바로 그(tasseva kho pana)’라는 것은 승가 분열을 위해 노력하는 바로 그 사람을 의미한다. ‘추종자(anuvattakā)’란 그의 견해와 인내와 선호를 받아들여 뒤따르는 자들을 말한다. ‘파벌을 이루어 어울리지 않는 말을 하는 자들(vaggaṃ asāmaggipakkhiyavacanaṃ vadantīti)’이란 파벌을 말하는 자들(vaggavādakā)이다. 한편, 세 명을 넘는 비구들은 [다른 승가에 의해] 갈마를 받을 대상이 되지 않기 때문에 ‘한 명이나 두 명이나 세 명’이라고 설해졌다. 참으로 승가가 [동일한] 승가에 대해 갈마를 행할 수는 없기 때문에, 이와 같이 세 명 이하로 말한 것이다. ‘알고 있습니다(jānāti no)’는 우리의 의도(chanda) 등을 안다는 뜻이다. ‘말합니다(bhāsatīti)’는 ‘우리는 이렇게 한다’라고 우리와 함께 말하거나 의논한다는 뜻이다. ‘우리는 그것을 좋아합니다(amhākampetaṃ khamatīti)’는 그가 하는 일이 우리에게도 마음에 든다는 뜻이다. ‘존자들은 승가와 화합하십시오(sametāyasmantānaṃ saṅghenāti)’는 존자들의 마음이 승가와 합쳐지고 어울려서 하나가 되라는 뜻이다. 나머지는 단어의 뜻 그대로 명백하다. 이 학처의 판결에 관한 설명도 열 번째 학처에서 설한 것과 동일하다.

อยํ ปน วิเสโส – อิทํ ราชคเห สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ เทวทตฺตสฺส สงฺฆเภทาย ปรกฺกมนฺตสฺส อนุวตฺตนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, องฺเคสุ จ ยถา ตตฺถ ปรกฺกมนํ, เอวํ อิธ อนุวตฺตนํ ทฏฺฐพฺพนฺติ.

다만 이러한 차이점이 있다. 이것은 라자가하에서 많은 비구들이 승가 분열을 위해 노력하는 데와닷따를 추종한 사건을 계기로 제정되었다. 구성 요건에서도 그 학처(열 번째)에서 ‘노력함(parakkamana)’을 보듯, 여기서는 ‘추종함(anuvattana)’을 보아야 한다.

เภทานุวตฺตกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

분열 추종자 학처 주석이 끝났다.

๑๒. ทุพฺพจสิกฺขาปทวณฺณนา

12. 악설자(말을 안 듣는 자) 학처 주석

ทฺวาทสเม [Pg.143] ทุพฺพจชาติโกติ ทุพฺพจสภาโว, วตฺตุํ อสกฺกุเณยฺโยติ อตฺโถ. อุทฺเทสปริยาปนฺเนสูติ อุทฺเทเส ปริยาปนฺเนสุ อนฺโตคเธสุ, ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺติ, โส อาวิกเรยฺยา’’ติ เอวํ สงฺคหิตตฺตา อนฺโต ปาติโมกฺขสฺส วตฺตมาเนสูติ อตฺโถ. สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโนติ สหธมฺมิเกน วุจฺจมาโน, การณตฺเถ เจตํ อุปโยควจนํ. ปญฺจหิ สหธมฺมิเกหิ สิกฺขิตพฺพตฺตา, เตสํ วา สนฺตกตฺตา ‘‘สหธมฺมิก’’นฺติ ลทฺธนาเมน พุทฺธปญฺญตฺเตน สิกฺขาปเทน วุจฺจมาโนติ อตฺโถ. วิรมถายสฺมนฺโต มม วจนายาติ เยน วจเนน มํ วทถ, ตโต มม วจนโต วิรมถ, มา มํ ตํ วจนํ วทถาติ วุตฺตํ โหติ. วทตุ สห ธมฺเมนาติ สหธมฺมิเกน สิกฺขาปเทน, สหธมฺเมน วา อญฺเญนปิ ปาสาทิกภาวสํวตฺตนิเกน วจเนน วเทตุ. ยทิทนฺติ วุทฺธิการณทสฺสนตฺเถ นิปาโต, เตน ยํ อิทํ อญฺญมญฺญสฺส หิตวจนํ, อาปตฺติโต จ วุฏฺฐาปนํ, เตน อญฺญมญฺญวจเนน อญฺญมญฺญวุฏฺฐาปเนน. เอวํ สํวทฺธาหิ ตสฺส ภควโต ปริสาติ เอวํ ปริสาย วุทฺธิการณํ ทสฺสิตํ โหติ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมว. วินิจฺฉยกถาปิ ทสเม วุตฺตสทิสาเยว.

열두 벉째(두바짜 학처)에서 'dubbaca-jātiko'란 훈계하기 어려운 성품을 가진 것, 즉 말하기(훈계하기) 어려운 사람이라는 뜻이다. 'uddesapariyāpannesu'란 암송(빠띠목까)에 포함된 것들 중에, 즉 '누구든지 죄가 있으면 드러내야 한다'는 식으로 포함되어 빠띠목까 안에 들어있는 것들이라는 의미이다. 'sahadhammikaṃ vuccamāno'란 법에 따라(학처에 따라) 훈계받는 것을 말하며, 여기서 'sahadhammikaṃ'은 도구의 의미(kāraṇatthe)로 쓰인 대격(upayogavacana)이다. 혹은 다섯 부류의 법을 따르는 동료들(sahadhammika)이 닦아야 할 것이기 때문에, 또는 그들에게 속한 것이기 때문에 'sahadhammika'라는 이름을 얻은, 부처님께서 제정하신 학처에 의해 훈계받는다는 뜻이다. 'viramathāyasmanto mama vacanāya'란 '존자들이여, 나를 훈계하는 그 말로부터, 즉 나에게 말하는 것으로부터 물러나십시오. 나에게 그 말을 하지 마십시오'라는 뜻이다. 'vadatu sahadhammena'란 법에 합당한 학처로, 혹은 법에 합당하며 청정한 상태를 유발하는 다른 말로 훈계하라는 뜻이다. 'yadidaṃ'은 번영의 원인을 나타내는 니빠따(nipāta)이며, 그것으로써 서로에게 유익한 말을 해주는 것과 죄로부터 벗어나게(출죄하게) 하는 것을 나타낸다. 그러한 상호 간의 조언과 상호 간의 출죄를 통해 'tassa bhagavato parisā... saṃvaddhā' 즉, 그 세존의 회중이 이와 같이 번영하게 됨을 보여준다. 나머지는 의미가 명확하다. 판결에 대한 설명도 열 번째에서 말한 것과 같다.

อยํ ปน วิเสโส – อิทํ โกสมฺพิยํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ อตฺตานํ อวจนียกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, องฺเคสุ จ ยถา ตตฺถ ปรกฺกมนํ, เอวํ อิธ อวจนียกรณตา ทฏฺฐพฺพาติ.

다만 여기에는 차이점이 있다. 이것은 꼬삼비에서 찬나 장로와 관련하여 자신을 훈계할 수 없는 존재로 만드는 사건(avacanīyakaraṇa-vatthu)에 대해 제정된 것이다. 그 구성 요소(aṅga)에 있어서는 거기(열 번째 학처)에서 노력(parakkamana)을 보아야 하듯이, 여기에서도 훈계할 수 없게 만드는 상태(avacanīyakaraṇatā)를 보아야 한다.

ทุพฺพจสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두바짜(Dubbaca) 학처에 대한 설명이 끝났다.

๑๓. กุลทูสกสิกฺขาปทวณฺณนา

13. 꿀라두사까(Kuladūsaka) 학처에 대한 설명

เตรสเม คามํ วา นิคมํวาติ เอตฺถ นครมฺปิ คาเม อนฺโตคธเมว. อุปนิสฺสาย วิหรตีติตตฺถ ปฏิพทฺธจีวราทิปจฺจยตาย ตํ นิสฺสาย วสติ. ปุปฺผทานาทีหิ มนุสฺสานํ สทฺธํ วินาเสนฺโต กุลานิ ทูเสตีติ กุลทูสโก. มาลาวจฺฉโรปนาทโย ปาปกา สมาจารา อสฺสาติ ปาปสมาจาโร. โส ภิกฺขูติ โส กุลทูสโก ภิกฺขุ. อายสฺมา โข [Pg.144] กุลทูสโก…เป… อลํ เต อิธ วาเสนาติ อิมินาสฺส ปพฺพาชนียกมฺมารหตํ ทสฺเสติ. ปพฺพาชนียกมฺมกโต ปเนส ยสฺมึ คาเม วา นิคเม วา กุลทูสกกมฺมํ กตํ, ยสฺมิญฺจ วิหาเร วสติ, เนว ตสฺมึ คาเม วา นิคเม วา จริตุํ ลภติ, น วิหาเร วสิตุํ. เอวญฺจ โส ภิกฺขูติเอตฺถ โสติ ปพฺพาชนียกมฺมกโต อธิปฺเปโต. ฉนฺเทน คจฺฉนฺตีติ ฉนฺทคามิโน, เอส นโย เสเสสุ. โส ภิกฺขูติ โส ‘‘ฉนฺทคามิโน’’ติอาทีนิ วทมาโน. ตสฺส วจนสฺส ปฏินิสฺสคฺคาย เอวํ วจนีโย, น กุลทูสนนิวารณตฺถาย. กุลทูสนกมฺเมน หิ โส อาปชฺชิตพฺพา อาปตฺติโย ปุพฺเพว อาปนฺโน, เอวํ ปนสฺส วิสุมฺปิ สงฺฆมชฺเฌปิ วุจฺจมานสฺส อปฺปฏินิสฺสชฺชโต อปรํ ทุกฺกฏํ. เอวญฺจ โสติอาทิ อิโต ปุพฺเพ วุตฺตญฺจ อวุตฺตญฺจ สพฺพํ อุตฺตานตฺถเมว. วินิจฺฉยกถาปิ ทสเม วุตฺตสทิสาเยว.

열세 번째에서 'gāmaṃ vā nigamaṃ vā'(마을이나 도성)라고 할 때 도성(nagara)도 마을에 포함된다. 'upanissāya viharati'란 거기서 가사 등의 필수품을 의존하여 그것을 의지해 머무는 것을 말한다. 'kuladūsako'란 꽃을 선물하는 등의 행위로 사람들의 신심을 파괴하여 가문을 타락시키는 자이다. 'pāpasamācāro'란 화환을 만들거나 나무를 심는 등의 나쁜 행실을 가진 자이다. 'so bhikkhu'란 그 가문을 타락시키는 비구이다. 'āyasmā kho kuladūsako... pe... alaṃ te idha vāsenā'라는 대목은 이 비구가 추방 갈마(pabbājanīyakamma)를 받아 마땅함을 보여준다. 추방 갈마를 받은 자는 가문을 타락시키는 행위를 한 그 마을이나 도성에서 유행(탁발)할 수 없으며, 그 사찰에서도 머물 수 없다. 'evañca so bhikkhu'에서 'so'는 추방 갈마를 받은 비구를 가리킨다. 'chandena gacchanti'란 애정 등의 편견(agati)에 따라 행하는 자들이며, 나머지도 같은 방식이다. 'so bhikkhu'란 '그들은 편견에 따라 행한다'는 등의 말을 하며 비방하는 자이다. 그 말을 버리게 하기 위해 이와 같이 말해줘야(훈계해야) 하는 것이지, 가문을 타락시킨 행위 자체를 막기 위한 것이 아니다. 가문을 타락시킨 행위로 인한 죄는 이미 이전에 범했기 때문이다. 이와 같이 개별적으로나 승가 대중 가운데서 훈계를 받았음에도 버리지 않으면 별도의 둑까따(dukkaṭa) 죄가 된다. 'evañca so' 등은 이전에 설명했거나 설명하지 않은 모든 것이 의미상 명확하다. 판결에 대한 설명도 열 번째에서 말한 것과 같다.

อยํ ปน วิเสโส – อิทํ สาวตฺถิยํ อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู อารพฺภ ฉนฺทคามิตาทีหิ ปาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, องฺเคสุ จ ยถา ตตฺถ ปรกฺกมนํ, เอวํ อิธ ฉนฺทาทีหิ ปาปนํ ทฏฺฐพฺพนฺติ.

다만 여기에는 차이점이 있다. 이것은 사왓띠에서 앗사지(Assaji)와 뿌납바수(Punabbasu) 비구들과 관련하여 편견에 따르는 등의 나쁜 상태에 이르게 된 사건에 대해 제정된 것이다. 그 구성 요소에 있어서는 거기(열 번째)에서 노력을 보아야 하듯이, 여기에서도 편견 등에 빠지는 상태를 보아야 한다.

กุลทูสกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

꿀라두사까(Kuladūsaka) 학처에 대한 설명이 끝났다.

นิคมนวณฺณนา

결어(Nigamana)에 대한 설명

อุทฺทิฏฺฐา โข…เป… เอวเมตํ ธารยามีติเอตฺถ ปฐมํ อาปตฺติ เอเตสนฺติ ปฐมาปตฺติกา, ปฐมํ วีติกฺกมนกฺขเณเยว อาปชฺชิตพฺพาติ อตฺโถ. อิตเร ปน ยถา ตติเย จ จตุตฺเถ จ ทิวเส โหตีติ เอตฺถ ‘‘ตติยโก, จตุตฺถโก’’ติ วุจฺจติ, เอวํ ยาวตติเย สมนุภาสนกมฺเม โหนฺตีติ ยาวตติยกาติ เวทิตพฺพา. ยาวตีหนฺติ ยตฺตกานิ อหานิ. ชานํ ปฏิจฺฉาเทตีติ ชานนฺโต ปฏิจฺฉาเทติ. ตตฺถายํ ปฏิจฺฉาทนลกฺขณสฺส มาติกา – อาปตฺติ จ โหติ, อาปตฺติสญฺญี จ, ปกตตฺโต จ โหติ, ปกตตฺตสญฺญี จ, อนนฺตรายิโก จ โหติ, อนนฺตรายิกสญฺญี จ, ปหุ จ โหติ, ปหุสญฺญี จ, ฉาเทตุกาโม จ โหติ, ฉาเทติ จาติ. ตตฺถ อาปตฺติ จ โหติ, อาปตฺติสญฺญี จาติ ยํ อาปตฺตึ อาปนฺโน, สา เตรสนฺนํ อญฺญตรา โหติ, โสปิ จ ตตฺถ วตฺถุวเสน วา ‘‘อิทํ ภิกฺขูนํ น วฏฺฏตี’’ติ [Pg.145] นามมตฺตวเสน วา ‘‘อยํ อิตฺถนฺนามา อาปตฺตี’’ติ อาปตฺติสญฺญีเยว หุตฺวา ‘‘น ทานิ นํ กสฺสจิ อาโรเจสฺสามี’’ติ เอวํ ฉาเทตุกาโมว ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา อรุณํ อุฏฺฐาเปติ, ฉนฺนา โหติ อาปตฺติ. สเจ ปเนตฺถ อนาปตฺติสญฺญี วา โหติ, อญฺญาปตฺติกฺขนฺธสญฺญี วา, เวมติโก วา, อจฺฉนฺนาว โหติ. ปกตตฺโตติ อนุกฺขิตฺโต สมานสํวาสโก. โส เจ ปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา วุตฺตนเยเนว ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. อนนฺตรายิโกติ ยสฺส ทสสุ ราชโจรอคฺคิอุทกมนุสฺสอมนุสฺสวาฬสรีสปชีวิตพฺรหฺมจริยนฺตราเยสุ เอโกปิ นตฺถิ, โส เจ อนนฺตรายิกสญฺญี ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. ปหูติ โย สกฺโกติ ภิกฺขุโน สนฺติกํ คนฺตุญฺเจว อาโรเจตุญฺจ, โส เจ ปหุสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. ฉาเทตุกาโม จ โหติ, ฉาเทติ จาติอิทํ อุตฺตานเมว. สเจปิ หิ โส สภาคํ ทิสฺวา ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติ ลชฺชาย นาโรเจติ, ฉนฺนาว โหติ. อุปชฺฌายาทิภาโว หิ อิธ อปฺปมาณํ, สภาคมตฺตเมว ปมาณํ. อยํ ‘‘ชานํ ปฏิจฺฉาเทตี’’ติปทสฺส สงฺเขปโต อตฺถวินิจฺฉโย.

'uddiṭṭhā kho... pe... evametaṃ dhārayāmi'에서, 'paṭhamāpattikā'란 이 죄들 중 첫 번째로 범하는 즉시 죄가 된다는 뜻이다. 즉, 범하는 순간에 바로 죄가 된다는 의미이다. 나머지는 3일째나 4일째에 병(jaro)이 생기는 것을 'tatiyako'(삼일열), 'catutthako'(사일열)라고 부르는 것처럼, 세 번까지의 훈계 절차(samanubhāsanakamma)가 있을 때 죄가 되므로 'yāvatatiyakā'라고 알아야 한다. 'yāvatīhaṃ'이란 며칠 동안인가를 말한다. 'jānaṃ paṭicchādeti'란 알면서 은폐하는 것이다. 여기 은폐(paṭicchādana)의 특징에 대한 요강(mātikā)이 있다. 1. 죄가 있고, 2. 죄라는 인식이 있으며, 3. 정상적인 비구(pakatatto)이고, 4. 정상적인 비구라는 인식이 있으며, 5. 장애가 없고(anantarāyiko), 6. 장애가 없다는 인식이 있으며, 7. 알릴 능력이 있고(pahu), 8. 능력이 있다는 인식이 있으며, 9. 숨기고자 하는 마음이 있고, 10. 실제로 숨기는 것이다. 여기서 '죄가 있고 죄라는 인식이 있다'는 것은 범한 죄가 13가지 승잔 죄 중 하나이고, 비구가 그것에 대해 '이것은 비구들에게 허용되지 않는다'는 식으로 대상(vatthu)에 따라 인식하거나, '이것은 무슨 이름의 죄이다'라는 식으로 이름만으로 인식하든 간에, 죄라는 인식을 가진 채 '지금은 이것을 누구에게도 알리지 않겠다'며 알릴 책임을 저버리고 새벽을 맞이하면 죄를 은폐한 것이 된다. 만약 여기서 죄가 아니라고 인식하거나, 다른 부류의 죄라고 인식하거나, 의심을 품고 있다면 은폐한 것이 아니다. 'pakatatto'란 제명(ukkhitto)되지 않고 함께 살 수 있는 비구를 말한다. 그가 스스로를 정상적인 비구라고 인식하면서 앞서 말한 방식으로 은폐하면 은폐가 성립한다. 'anantarāyiko'란 왕, 도둑, 불, 물, 인간, 비인간, 맹수, 뱀, 생명, 범행(brahmacariya)의 10가지 장애 중 하나도 없는 자를 말한다. 그가 장애가 없다고 인식하며 숨기면 은폐가 된다. 'pahū'란 다른 비구에게 가서 알릴 수 있는 자를 말한다. 그가 알릴 수 있다고 인식하면서 숨기면 은폐가 된다. '숨기고자 하는 마음이 있고 실제로 숨기는 것'은 의미가 명확하다. 만약 동료 비구를 보고 '이분은 나의 은사(upajjhāyo)나 스승(ācariyo)이다'라고 생각하여 부끄러움 때문에 알리지 않아도 은폐가 된다. 여기서는 은사나 스승이라는 관계는 중요하지 않으며, 동료 비구라는 사실 자체가 중요하다. 이것이 'jānaṃ paṭicchādeti'라는 대목에 대한 간략한 판결의 의미이다.

ตาวตีหนฺติ ตตฺตกานิ อหานิ, ปฏิจฺฉาทิตทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว อาโรจิตทิวโส, ตาว ทิวสปกฺขมาสสํวจฺฉรวเสน ยตฺตโก กาโล อติกฺกนฺโต, ตตฺตกํ กาลนฺติ อตฺโถ. อกามา ปริวตฺถพฺพนฺติ น กาเมน น วเสน, อถ โข อกาเมน อวเสน ปริวาสํ สมาทาย วตฺถพฺพํ. ตตฺถ ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโส จาติ ติวิโธ ปริวาโส. ตตฺถ ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส ตาว ยถาปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ทาตพฺโพ. กสฺสจิ หิ เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺนา อาปตฺติ โหติ, กสฺสจิ ทฺวีหาทิปฺปฏิจฺฉนฺนา. กสฺสจิ เอกา อาปตฺติ โหติ, กสฺสจิ ทฺเว วา ติสฺโส วา ตทุตฺตริ วา. ตสฺมา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมเมว วุตฺตนเยน ปฏิจฺฉนฺนภาวํ ญตฺวา ตโต ปฏิจฺฉนฺนทิวเส จ อาปตฺติโย จ สลฺลกฺเขตฺวา สเจ เอกา เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺน’’นฺติ เอวํ ปริวาสํ ยาจาเปตฺวา ขนฺธเก (จูฬว. ๙๘) อาคตนเยน กมฺมวาจํ วตฺวา ปริวาโส ทาตพฺโพ. อถ ทฺวีหตีหาทิปฺปฏิจฺฉนฺนา โหติ[Pg.146], ทฺวีหปฺปฏิจฺฉนฺนํ ตีหปฺปฏิจฺฉนฺนํ จตูหปฺปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจาหปฺปฏิจฺฉนฺนํ…เป… จุทฺทสาหปฺปฏิจฺฉนฺนนฺติเอวํ ยาว จุทฺทสทิวสานิ ทิวสวเสน โยชนา กาตพฺพา, ปญฺจทสทิวสปฺปฏิจฺฉนฺนายํ ‘‘ปกฺขปฺปฏิจฺฉนฺน’’นฺติ โยชนา กาตพฺพา. ตโต ยาว เอกูนตึสติโม ทิวโส, ตาว ‘‘อติเรกปกฺขปฺปฏิจฺฉนฺน’’นฺติ, ตโต มาสปฺปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกมาสปฺปฏิจฺฉนฺนํ ทฺเวมาสปฺปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกทฺเวมาสปฺปฏิจฺฉนฺนํ เตมาสปฺปฏิจฺฉนฺนํ…เป… อติเรกเอกาทสมาสปฺปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ โยชนา กาตพฺพา. สํวจฺฉเร ปุณฺเณ ‘‘เอกสํวจฺฉรปฺปฏิจฺฉนฺน’’นฺติ, ตโต ปรํ อติเรกสํวจฺฉรํ ทฺเวสํวจฺฉรํ เอวํ ยาว สฏฺฐิสํวจฺฉรอติเรกสฏฺฐิสํวจฺฉรปฺปฏิจฺฉนฺนนฺติ, ตโต วา ภิยฺโยปิ วตฺวา โยชนา กาตพฺพา.

"그만큼의 날들이란" 은익한 날부터 알린 날(또는 명백히 드러낸 날)까지, 일(日), 반달(半月), 달(月), 년(年)의 구분에 따라 경과한 그만큼의 시간을 의미한다. "원치 않더라도 별주(別住)해야 한다"는 것은 자신의 뜻이나 통제에 의해서가 아니라, 자신의 뜻과 상관없이 별주를 수지하고 머물러야 함을 뜻한다. 거기에는 은익별주, 청정별주, 집합별주의 세 종류의 별주가 있다. 그중 은익별주는 은익한 죄의 성격에 따라 주어져야 한다. 어떤 비구는 하루 동안 은익한 죄가 있고, 어떤 비구는 이틀 이상을 은익하기도 한다. 또한 어떤 비구는 한 가지 죄를, 어떤 비구는 두 가지나 세 가지 또는 그 이상의 죄를 범하기도 한다. 그러므로 은익별주를 주는 비나야 법사는 먼저 앞서 설한 방식대로 은익한 상태임을 알고, 그 후 은익한 날수와 죄의 종류를 파악하여, 만약 하루 동안 은익한 한 가지 죄라면 "대덕이시여, 저는 고의로 설정을 범하고 하루 동안 은익했습니다"라고 이와 같이 별주를 청하게 하고, 칸다카(소품)에 전해지는 방식대로 갈마 문구를 읊어 별주를 주어야 한다. 만약 2일이나 3일 등을 은익했다면, 14일까지는 날수(日)에 따라 연결하고, 15일 동안 은익한 죄에 대해서는 "보름 동안 은익함"으로 연결해야 한다. 그 후 29일까지는 "보름이 넘게 은익함"으로, 그 다음부터는 한 달 은익함, 한 달 넘게 은익함, 두 달 은익함, 두 달 넘게 은익함, 세 달 은익함... 11달 넘게 은익함 등으로 연결해야 한다. 1년이 다 찼을 때는 "1년 동안 은익함"으로, 그 후로는 1년이 넘게, 2년 등 60년과 60년 넘게 은익함까지, 또는 그 이상을 말하며 연결해야 한다.

สเจ ปน ทฺเว ติสฺโส ตทุตฺตริ วา อาปตฺติโย โหนฺติ, ยถา ‘‘เอกํ อาปตฺติ’’นฺติ วุตฺตํ, เอวํ ‘‘ทฺเว อาปตฺติโย, ติสฺโส อาปตฺติโย’’ติ วตฺตพฺพํ. ตโต ปรํ ปน สตํ วา โหตุ, สหสฺสํ วา, ‘‘สมฺพหุลา’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. นานาวตฺถุกาสุปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกํ กายสํสคฺคํ เอกํ ทุฏฺฐุลฺลวาจํ เอกํ อตฺตกามํ เอกํ สญฺจริตฺตํ เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ คณนวเสน วา, ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ นานาวตฺถุกาโย เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ วตฺถุกิตฺตนวเสน วา, ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ นามมตฺตวเสน วา โยชนา กาตพฺพา. ตตฺถ นามํ ทุวิธํ สชาติสาธารณํ สพฺพสาธารณญฺจ, ตตฺถ สงฺฆาทิเสโสติ สชาติสาธารณํ, อาปตฺตีติ สพฺพสาธารณํ, ตสฺมา ‘‘สมฺพหุลา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาหปฺปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ สพฺพสาธารณนามวเสนาปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อิทญฺหิ ปริวาสาทิวินยกมฺมํ วตฺถุวเสน โคตฺตวเสน นามวเสน อาปตฺติวเสน จ กาตุํ วฏฺฏติเยว. ตตฺถ สุกฺกวิสฺสฏฺฐีติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ, สงฺฆาทิเสโสติ นามญฺเจว อาปตฺติ จ, ตตฺถ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ กายสํสคฺค’’นฺติอาทิวจเนนาปิ ‘‘นานาวตฺถุกาโย’’ติวจเนนาปิ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ คหิตํ โหติ, ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติวจเนนาปิ ‘‘อาปตฺติโย’’ติวจเนนาปิ นามญฺเจว อาปตฺติ จ คหิตา โหติ, ตสฺมา เอเตสุ ยสฺส กสฺสจิ วเสน กมฺมวาจา กาตพฺพา.

만약 두 가지, 세 가지 또는 그 이상의 죄들이 있다면, "한 가지 죄"라고 말한 것과 같이 "두 가지 죄", "세 가지 죄"라고 말해야 한다. 그 이상은 백 가지든 천 가지든 "많은(sambahulā) 죄"라고 말하는 것이 타당하다. 여러 종류의 근거가 있는 죄(nānāvatthukā)에 대해서도 "대덕이시여, 저는 많은 승잔죄를 범했습니다. 한 가지 설정, 한 가지 신접, 한 가지 추어, 한 가지 자애, 한 가지 매개죄를 하루 동안 은익했습니다"라고 수(數)에 따라 연결하거나, "대덕이시여, 저는 여러 종류의 승잔죄를 범하고 하루 동안 은익했습니다"라고 물(物, 근거)을 거론하는 방식이나, "대덕이시여, 저는 많은 승잔죄를 범하고 하루 동안 은익했습니다"라고 명칭(名)만으로 연결할 수도 있다. 여기서 명칭은 두 종류가 있으니, 동종공통(sajātisādhāraṇa)과 일체공통(sabbasādhāraṇa)이다. '승잔'이라는 명칭은 동종공통이고, '죄'라는 명칭은 일체공통이다. 그러므로 "많은 죄를 범하고 하루 동안 은익했습니다"라고 일체공통의 명칭으로 말하는 것도 타당하다. 이 별주 등의 비나야 갈마는 물(vatthu), 고뜨라(gotta, 계통), 명칭(nāma), 죄(āpatti)의 구분에 따라 행하는 것이 모두 타당하기 때문이다. 여기서 '설정'은 물이자 고뜨라이고, '승잔'은 명칭이자 죄이다. "설정, 신접" 등의 말이나 "여러 종류의 죄"라는 말로 물과 고뜨라가 포함되며, "승잔"이나 "죄들"이라는 말로 명칭과 죄가 포함된다. 그러므로 이들 중 어느 하나에 의거하여 갈마 문구를 작성해야 한다.

กมฺมวาจาปริโยสาเน [Pg.147] จ สเจ อปฺปภิกฺขุโก อาวาโส โหติ, สกฺกา รตฺติจฺเฉทํ อนาปชฺชนฺเตน วสิตุํ, ตตฺเถว ‘‘ปริวาสํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ ติกฺขตฺตุํ วตฺตํ สมาทาตพฺพํ, สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆสฺส อาโรเจตฺวา ปุน อาคตาคตานํ ภิกฺขูนํ อาโรเจนฺเตน วตฺตเภทญฺจ รตฺติจฺเฉทญฺจ อกตฺวา ปริวสิตพฺพํ. สเจ น สกฺกา โหติ ปริวาสํ โสเธตุํ, นิกฺขิตฺตวตฺเตน วสิตุกาโม โหติ, ตตฺเถว สงฺฆมชฺเฌ, เอกปุคฺคลสฺส วา สนฺติเก ‘‘ปริวาสํ นิกฺขิปามิ, วตฺตํ นิกฺขิปามี’’ติ ปริวาโส นิกฺขิปิตพฺโพ, เอกปเทนาปิ เจตฺถ นิกฺขิตฺโต โหติ ปริวาโส, ทฺวีหิ ปน สุนิกฺขิตฺโตเยว, สมาทาเนปิ เอเสว นโย. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ, อถาเนน ปจฺจูสสมเย เอเกน ภิกฺขุนา สทฺธึ ปริกฺขิตฺตสฺส วิหารสฺส ปริกฺเขปโต, อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐานโต ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคโต โอกฺกมฺม คุมฺเพน วา วติยา วา ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว วตฺตํ สมาทิยิตฺวา อาโรเจตพฺพํ. ยมฺปิ อญฺญํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, ตสฺสาปิ อาโรเจตพฺพเมว. อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺส สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา วิหารํ คนฺตพฺพํ. สเจ โส ปุเร อรุเณเยว เกนจิ กรณีเยน คโต, วิหารํ คนฺตฺวา ยํ สพฺพปฐมํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. เอวํ สลฺลกฺเขตฺวา ยาว รตฺติโย ปูเรนฺติ, ตาว ปริวตฺถพฺพํ, อยํ สงฺเขปโต ปฏิจฺฉนฺนปริวาสวินิจฺฉโย, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย (จูฬว. อฏฺฐ. ๙๗) วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

갈마가 끝났을 때, 만약 비구가 적은 처소라서 야단(夜斷, 밤을 넘겨 별주가 끊어짐)에 빠지지 않고 머물 수 있다면, 바로 그곳에서 "별주를 수지합니다, 의무를 수지합니다"라고 세 번 의무를 수지해야 한다. 수지한 후 그곳 승가에 알리고, 새로 도착하는 비구들에게도 계속 알려서 의무의 파괴나 야단이 없도록 별주를 이행해야 한다. 만약 별주를 청정하게 하기 어렵다면, 의무를 중지(nikkhittavatta)하고 머물고자 할 경우, 바로 그 승가 대중 가운데서나 한 개인의 처소에서 "별주를 중지합니다, 의무를 중지합니다"라고 별주를 중지해야 한다. 여기서 한 구절만으로도 별주는 중지되지만, 두 구절을 모두 사용하면 더 확실히 중지된다. 수지할 때도 이와 같다. 중지한 때부터는 본분비구(pakatatta)의 자리에 머문다. 그 후 새벽녘에 한 비구와 함께, 담장이 있는 사원이라면 담장 밖으로, 담장이 없는 사원이라면 담장을 칠 만한 곳에서 돌을 두 번 던질 거리 이상을 지나 큰길에서 벗어나 덤불이나 울타리로 가려진 곳에 앉아, 동이 트기 전에 의무를 수지하고 알려야 한다. 다른 비구를 만나면 그에게도 알려야 한다. 해가 뜨면 그 비구 처소에서 의무를 중지하고 사원으로 돌아가야 한다. 만약 그 동료 비구가 동이 트기 전 어떤 일로 가버렸다면, 사원으로 돌아가 가장 먼저 만나는 비구에게 알리고 중지해야 한다. 이와 같이 밤의 수를 파악하여 날수가 찰 때까지 별주해야 한다. 이것이 간략히 설명한 은익별주의 판결이며, 상세한 내용은 사만따빠사디까 비나야 주석서에 설해진 방식대로 알아야 한다.

อิตเรสุ ปน ทฺวีสุ ‘‘อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ, รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตี’’ติ (จูฬว. ๑๕๗) อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ ขนฺธเก อนุญฺญาโต สุทฺธนฺตปริวาโส นาม, โส ทุวิโธ จูฬสุทฺธนฺโต มหาสุทฺธนฺโตติ, ทุวิโธปิ เจส รตฺติปริจฺเฉทํ สกลํ วา เอกจฺจํ วา อชานนฺตสฺส จ อสฺสรนฺตสฺส จ ตตฺถ เวมติกสฺส จ ทาตพฺโพ. อาปตฺติปริยนฺตํ ปน ‘‘เอตฺติกา อหํ อาปตฺติโย อาปนฺโน’’ติ ชานาตุ วา, มา วา, อการณเมตํ. ตสฺส ทานวิธิ ขนฺธเก อาคโต, วินิจฺฉยกถา ปน วิตฺถารโต สมนฺตปาสาทิกายํ (จูฬว. อฏฺฐ. ๑๐๒) วุตฺตา. อิตโร ปน สโมธานปริวาโส นาม, โส ติวิโธ โหติ โอธานสโมธาโน [Pg.148] อคฺฆสโมธาโน มิสฺสกสโมธาโนติ. ตตฺถ โอธานสโมธาโน นาม อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ปริวุตฺถทิวเส โอธุนิตฺวา มกฺเขตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา มูลทิวสปริจฺเฉเท ปจฺฉา อาปนฺนํ อาปตฺตึ สโมทหิตฺวา ทาตพฺพปริวาโส วุจฺจติ. อคฺฆสโมธาโน นาม สมฺพหุลาสุ อาปตฺตีสุ ยา เอกา วา ทฺเว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา อาปตฺติโย สพฺพจิรปฺปฏิจฺฉนฺนาโย, ตาสํ อคฺเฆน สโมธาย ตาสํ รตฺติปริจฺเฉทวเสน อวเสสานํ อูนตรปฺปฏิจฺฉนฺนานํ อาปตฺตีนํ ทาตพฺพปริวาโส วุจฺจติ. มิสฺสกสโมธาโน นาม นานาวตฺถุกาโย อาปตฺติโย เอกโต กตฺวา ทาตพฺพปริวาโส วุจฺจติ, อยํ ติวิเธปิ สโมธานปริวาเส สงฺเขปกถา, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ (จูฬว. อฏฺฐ. ๑๐๒) วุตฺโต, อิทํ ‘‘ปริวตฺถพฺพ’’นฺติ ปทสฺส วินิจฺฉยกถามุขํ.

그러나 다른 두 종류 중, ‘범계의 한계를 알지 못하고, 밤(기간)의 한계를 알지 못한다’(출라왁가 157)는 이 사건의 건도(khandhaka)에서 허용된 것은 숙단따 빠리와사(Suddhantaparivāsa, 정결 별주)라 한다. 그것은 쭐라 숙단따와 마하 숙단따의 두 종류가 있으며, 두 종류 모두 기간(밤)의 전부 또는 일부를 알지 못하거나 기억하지 못하여 그에 대해 의심이 있는 비구에게 주어져야 한다. 그러나 범계의 한계에 대해 ‘나는 이만큼의 범계들을 범했다’라고 알든 모르든 그것은 (숙단따를 주는) 이유가 아니다. 그것을 주는 방법은 건도에 전하며, 상세한 판결 이야기는 사만따빠사디까(출라왁가 주석)에서 설명되었다. 다른 하나는 삼모다나 빠리와사(Samodhānaparivāso, 집합 별주)라 하며, 그것은 오다나 삼모다나, 악가 삼모다나, 미사까 삼모다나의 세 종류가 있다. 여기서 오다나 삼모다나란 중간에 죄(안따라빠띠)를 지어 숨긴 자에게, 별주를 보낸 날들을 털어버리고(무효화하고) 이전 범계의 근본적인 날짜 한계에 나중에 범한 범계를 합하여 주는 별주를 말한다. 악가 삼모다나란 많은 범계 중 하나든 둘이든 셋이든 많든 가장 오래 숨긴 범계들의 가치(기간)에 따라 합하여, 나머지 덜 숨긴 범계들에 대해 주는 별주를 말한다. 미사까 삼모다나란 다양한 종류의 범계들을 하나로 합하여 주는 별주를 말한다. 이것은 세 종류의 삼모다나 빠리와사에 대한 간략한 설명이며, 상세한 것은 사만따빠사디까에서 설명되었으니, 이것은 ‘별주해야 한다(parivatthabbaṃ)’는 단어의 판결 이야기의 서두이다.

อุตฺตริ ฉารตฺตนฺติ ปริวาสโต อุตฺตริ ฉ รตฺติโย. ภิกฺขุมานตฺตายาติ ภิกฺขูนํ มานภาวาย, อาราธนตฺถายาติ วุตฺตํ โหติ. ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ วตฺติตพฺพํ. ภิกฺขุมานตฺตญฺจ ปเนตํ ปฏิจฺฉนฺนาปฏิจฺฉนฺนวเสน ทุวิธํ. ตตฺถ ยสฺส อปฺปฏิจฺฉนฺนาปตฺติ โหติ, ตสฺส ปริวาสํ อทตฺวา มานตฺตเมว ทาตพฺพํ, อิทํ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ. ยสฺส ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตสฺส ปริวาสปริโยสาเน ทาตพฺพํ มานตฺตํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตนฺติ วุจฺจติ, อิทํ อิธ อธิปฺเปตํ. อุภินฺนมฺปิ ปเนเตสํ ทานวิธิ วินิจฺฉยกถา จ สมนฺตปาสาทิกายํ (จูฬว. อฏฺฐ. ๑๐๒) วุตฺตนเยน เวทิตพฺพา, อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป. สเจ อยํ วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเย สมาทาตุํ คจฺฉติ, สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตูหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปริวาเส วุตฺตปฺปการํ ปเทสํ คนฺตฺวา ‘‘มานตฺตํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ สมาทิยิตฺวา เนสํ อาโรเจตฺวา ตโต เตสุ คเตสุ วา อคเตสุ วา ปุริมนเยน ปฏิปชฺชิตพฺพํ. ยตฺถ สิยา วีสติคโณติ เอตฺถ วีสติสงฺโฆ คโณ อสฺสาติ วีสติคโณ. ตตฺราติ ยตฺร สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ อตฺถิ, ตตฺถ. อพฺเภตพฺโพติ อภิเอตพฺโพ, สมฺปฏิจฺฉิตพฺโพ, อพฺภานกมฺมวเสน โอสาเรตพฺโพติ วุตฺตํ โหติ. อวฺหาตพฺโพติ วา อตฺโถ. อพฺภานกมฺมํ ปน ปาฬิวเสน ขนฺธเก (จูฬว. ๑๐๐ อาทโย) วินิจฺฉยวเสน สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺตํ. อนพฺภิโตติ น อพฺภิโต อสมฺปฏิจฺฉิโต, อกตพฺภานกมฺโมติ วุตฺตํ โหติ. อนวฺหาโตติ วา อตฺโถ. เต จ ภิกฺขู คารยฺหาติ เย อูนภาวํ ญตฺวา [Pg.149] อพฺเภนฺติ, เต ภิกฺขู จ ครหิตพฺพา, สาติสารา สโทสา ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺตีติ อตฺโถ. อยํ ตตฺถ สามีจีติ อยํ ตตฺถ อนุธมฺมตา โลกุตฺตรธมฺมํ อนุคตา โอวาทานุสาสนี สามีจิ ธมฺมตา. เสสเมตฺถ วุตฺตนยเมวาติ.

‘그 이상의 6일 밤(uttari chārattanti)’이란 빠리와사(별주) 이상의 6일 밤을 의미한다. ‘비구들의 마낫따를 위해(bhikkhumānattāyāti)’란 비구들을 기쁘게 하기 위해, 즉 그들을 만족시키기 위한 것이라는 뜻이다. ‘행해야 한다(paṭipajjitabbaṃ)’란 실천해야 한다는 것이다. 이 비구 마낫따(행법) 또한 숨긴 것과 숨기지 않은 것의 구분에 따라 두 종류가 있다. 그중 숨기지 않은 범계가 있는 자에게는 빠리와사를 주지 않고 마낫따만을 주어야 하니, 이것을 숨기지 않은 마낫따(appaṭicchannamānattaṃ)라 한다. 숨긴 죄가 있는 자에게는 빠리와사가 끝날 때 주어야 하는 마낫따를 숨긴 마낫따(paṭicchannamānattanti)라 하며, 여기서는 이것을 의도한다. 이 두 가지를 주는 방법과 판결 이야기는 사만따빠사디까에서 설명된 방식대로 알아야 하며, 여기서는 간략히 설명한다. 만약 이 행법을 지키는 비구가 새벽에 (행법을) 수지하러 간다면, 최소한 4명의 비구와 함께 빠리와사에서 언급된 구역으로 가서 ‘마낫따를 수지합니다, 행법을 수지합니다’라고 수지하고 그들에게 알린 후, 그들이 가든 가지 않든 이전의 방식대로 행해야 한다. ‘20인의 무리가 있을 곳에서(yattha siyā vīsatigaṇoti)’란 20인의 승가가 그 무리가 되는 것을 20인단이라 한다. ‘그곳에서(tatrāti)’란 최소한 20인의 비구 승가가 있는 곳에서를 의미한다. ‘복권시켜야 한다(abbhetabboti)’란 받아들여야 한다, 수용해야 한다, 압바나(복권) 갈마를 통해 승가로 복귀시켜야 한다는 뜻이다. 또는 ‘불러들여야 한다(avhātabbo)’는 뜻이다. 압바나 갈마는 경전상으로는 건도에, 판결로는 사만따빠사디까에 설명되어 있다. ‘복권되지 않은(anabbhitoti)’이란 받아들여지지 않은, 수용되지 않은, 압바나 갈마가 행해지지 않았다는 뜻이다. 또는 ‘불러들여지지 않은’이라는 뜻이다. ‘그 비구들은 비난받아야 한다(te ca bhikkhū gārayhāti)’란 (인원이) 부족함을 알고도 복권시킨 자들이며, 그 비구들은 비난받아야 하고 허물과 잘못이 있어 두까따(Dukkaṭa, 악작죄)를 범하게 된다는 의미이다. ‘이것이 거기서의 적절한 절차이다(ayaṃ tattha sāmīcīti)’란 이것이 거기서의 법다운 원리(anudhammatā)이자 출세간법에 따르는 훈계와 가르침이며 적절한 이치라는 것이다. 나머지는 여기서 설명된 방식과 같다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

캉카위타라니(Kaṅkhāvitaraṇī), 빠띠목카(Pātimokkha)의 주석에서.

สงฺฆาทิเสสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

상가디세사(Saṅghādisesa, 승잔죄)의 주석이 끝났다.

อนิยตกณฺโฑ

아니야따(Aniyata, 부정)의 장.

๑. ปฐมานิยตสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 첫 번째 아니야따(부정) 학습계목의 주석

อนิยตุทฺเทเส [Pg.150] อิเม โข ปนาติอาทิ วุตฺตนยเมว. มาตุคาเมนาติ ตทหุชาตายปิ ชีวมานกมนุสฺสิตฺถิยา. เอโก เอกายาติ เอโก ภิกฺขุ มาตุคามสงฺขาตาย เอกาย อิตฺถิยา สทฺธึ. รโหติ จกฺขุสฺส รโห. กิญฺจาปิ ปาฬิยํ (ปารา. ๔๔๕) โสตสฺส รโห อาคโต, จกฺขุสฺเสว ปน รโห ‘‘รโห’’ติ อิธ อธิปฺเปโต. สเจปิ หิ ปิหิตกวาฏสฺส คพฺภสฺส ทฺวาเร นิสินฺโน วิญฺญู ปุริโส โหติ, เนว อนาปตฺตึ กโรติ. ยตฺถ ปน สกฺกา ทฏฺฐุํ, ตาทิเส อนฺโตทฺวาทสหตฺเถปิ โอกาเส นิสินฺโน สจกฺขุโก วิกฺขิตฺตจิตฺโตปิ นิทฺทายนฺโตปิ อนาปตฺตึ กโรติ, สมีเป ฐิโตปิ อนฺโธ น กโรติ, จกฺขุมาปิ นิปชฺชิตฺวา นิทฺทายนฺโตปิ น กโรติ, อิตฺถีนํ ปน สตมฺปิ น กโรติเยว, เตน วุตฺตํ ‘‘รโหติ จกฺขุสฺส รโห’’ติ. ปฏิจฺฉนฺเน อาสเนติ กุฏฺฏาทีหิ ปฏิจฺฉนฺโนกาเส. อลํกมฺมนิเยติ กมฺมกฺขมํ กมฺมโยคฺคนฺติ กมฺมนิยํ, อลํ ปริยตฺตํ กมฺมนิยภาวายาติ อลํกมฺมนิยํ, ตสฺมึ อลํกมฺมนิเย. ยตฺถ อชฺฌาจารํ กโรนฺตา สกฺโกนฺติ ตํ กมฺมํ กาตุํ, ตาทิเสติ อตฺโถ. นิสชฺชํ กปฺเปยฺยาติ นิสชฺชํ กเรยฺย, นิสีเทยฺยาติ อตฺโถ. เอตฺถ จ สยนมฺปิ นิสชฺชาย เอว สงฺคหิตํ. สทฺเธยฺยวจสาติ สทฺธาตพฺพวจนา, อริยสาวิกาติ อตฺโถ. นิสชฺชํ ภิกฺขุ ปฏิชานมาโนติ กิญฺจาปิ เอวรูปา อุปาสิกา ทิสฺวา วทติ, อถ โข ภิกฺขุ นิสชฺชํ ปฏิชานมาโนว ติณฺณํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน กาเรตพฺโพ, น อปฺปฏิชานมาโนติ อตฺโถ. เยน วา สาติ นิสชฺชาทีสุ อากาเรสุ เยน วา อากาเรน สทฺธึ เมถุนาทีนิ อาโรเปตฺวา สา อุปาสิกา วเทยฺย, ปฏิชานมาโนว เตน โส ภิกฺขุ กาเรตพฺโพ, เอวรูปายปิ หิ อุปาสิกาย วจนมตฺเตน อากาเรน น กาเรตพฺโพติ อตฺโถ. กสฺมา? ยสฺมา ทิฏฺฐํ นาม ตถาปิ โหติ, อญฺญถาปีติ. อยํ ธมฺโม อนิยโตติ ติณฺณํ อาปตฺตีนํ ยํ อาปตฺตึ วา วตฺถุํ วา ปฏิชานาติ, ตสฺส วเสน กาเรตพฺพตาย อนิยโต.

부정(不定)의 설명(aniyatuddese)에서 '이러한(ime kho pana)' 등의 시작 부분은 이미 앞에서 설명한 방식과 같다. '여인과 함께(Mātugāmena)'라는 것은 그날 태어난 아이일지라도 살아있는 인간 여성과 함께함을 의미한다. '일 대 일로(Eko ekāyā)'라는 것은 한 명의 비구가 마투가마(여인)라 불리는 한 명의 여인과 함께 있는 것이다. '은밀한 곳(Raho)'이란 눈(시각)으로부터 가려진 곳을 말한다. 비록 경전(Pāḷi)에는 귀(청각)로부터 가려진 곳이 언급되지만, 여기서는 오직 눈으로부터 가려진 곳만을 '은밀한 곳'으로 의도한 것이다. 왜냐하면 문이 닫힌 방의 문 앞에 지각 있는 남자가 앉아 있더라도, 그가 아빳띠(범계)가 없음을 보증할 수는 없기 때문이다. 그러나 볼 수 있는 곳, 즉 12팔(cubit) 이내의 장소에 눈이 있는 자가 앉아 있다면, 그가 마음이 산란하거나 졸고 있더라도 무죄(anāpatti)를 성립시킨다. 하지만 가까이 서 있더라도 눈먼 자는 무죄를 성립시키지 못하며, 눈이 있는 자라도 누워 잠든 자는 무죄를 성립시키지 못한다. 여인들은 백 명이 있더라도 무죄를 성립시키지 못한다. 그러므로 '은밀한 곳이란 눈으로부터 가려진 곳'이라고 말한 것이다. '가려진 좌석(Paṭicchanne āsaneti)'이란 벽 등으로 가려진 장소를 말한다. '음행하기에 적당한(Alaṃkammaniye)'이란 음행 등의 범행에 적합하고 합당하다는 뜻으로, 음행을 저지르는 자들이 그 행위를 할 수 있는 그런 장소를 의미한다. '좌석에 앉다(nisajjaṃ kappeyyā)'는 것은 앉는 행위를 하는 것을 의미한다. 여기에는 눕는 것(sayanampi) 또한 앉는 것에 포함된다. '믿을 만한 말을 하는 자(saddheyyavacasā)'란 그 말을 신뢰할 수 있는 자, 즉 성스러운 여제자(우바이)를 의미한다. '비구가 앉아 있었음을 인정할 때(nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno)'라는 것은, 비록 그러한 성품을 지닌 우바이가 보고서 말할지라도, 오직 비구가 그 앉아 있었음을 인정할 때에만 세 가지 법(범계) 중 하나로 처벌해야 하며, 인정하지 않으면 처벌해서는 안 된다는 뜻이다. '또는 어떠한 방식으로(yena vā sāti)'라는 것은, 앉아 있는 등의 모습 중에서 우바이가 어떤 방식으로 음행 등을 제기하며 말하더라도, 비구가 그것을 인정할 때에만 그 방식에 따라 그 비구를 처벌해야 한다는 것이다. 이와 같은 우바이의 말만으로는 처벌해서는 안 된다. 왜냐하면 본 것이라고 해서 반드시 실제와 같을 수도 있고 다를 수도 있기 때문이다. '이 법은 부정(不定)이다(ayaṃ dhammo aniyato)'라는 것은, 세 가지 아빳띠 중에서 비구가 인정하는 범계나 사건(vatthu)에 따라 처벌해야 하기에 어느 하나로 확정되지 않았음을 뜻한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.151] อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ มาตุคาเมน สทฺธึ วุตฺตปฺปกาเร อาสเน นิสชฺชกปฺปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, เมถุนธมฺมสนฺนิสฺสิตกิเลสสงฺขาเตน รหสฺสาเทน มาตุคามสฺส สนฺติกํ คนฺตุกามตาย อกฺขิอญฺชนาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพปโยเคสุ ทุกฺกฏํ. คนฺตฺวา ตสฺมึ วา นิสินฺเน อิตฺถี นิสีทตุ, ตสฺสา วา นิสินฺนาย โส นิสีทตุ, อปจฺฉา อปุริมํเยว อุโภ วา นิสีทนฺตุ, อุภินฺนํ นิสชฺชาย ปาจิตฺติยํ. สเจ ปน กายสํสคฺคํ วา เมถุนํ วา สมาปชฺชติ, เตสํ วเสน กาเรตพฺโพ. นิปชฺชเนปิ เอเสว นโย. วุตฺตปฺปกาเร ปุริเส นิปชฺชิตฺวา อนิทฺทายนฺเต อนนฺเธ วิญฺญุปุริเส อุปจารคเต สติ, ฐิตสฺส, อรโหเปกฺขสฺส, อญฺญวิหิตสฺส จ นิสชฺชนปจฺจยา อนาปตฺติ. อุมฺมตฺตกาทีนํ ปน ตีหิปิ อาปตฺตีหิ อนาปตฺติ. สิยา สีลวิปตฺติ, สิยา อาจารวิปตฺติ. ยํ ปน อาปตฺตึ ปฏิชานาติ, ตสฺสา วเสน องฺคเภโท ญาตพฺโพ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 여인과 함께 앞서 말한 좌석에 앉은 사건에 대해 제정되었다. 이는 비구에게만 해당하는 불공통제정(asādhāraṇapaññatti)이며, 남에게 시키는 것이 불가능한 아난띠까(anāṇattika)이다. 음행과 관련된 번뇌에 의한 은밀한 즐거움을 위해 여인에게 가고자 하는 마음으로 안약을 바르는 등의 예비 행위를 할 때부터 모든 노력(payoga)에 덕가라(dukkaṭa) 죄가 된다. 가서 비구가 앉아 있을 때 여인이 앉거나, 여인이 앉아 있을 때 비구가 앉거나, 혹은 전후 없이 동시에 두 사람이 앉게 되면, 두 사람이 앉음으로 인해 파일옥(pācittiya)이 된다. 만약 신체 접촉이나 음행에 이르게 되면 그 성격에 따라 처벌해야 한다. 눕는 경우에도 이와 같은 방식이 적용된다. 앞서 말한 지각 있는 남자가 12팔 이내의 범위에 있고 졸지 않으며 눈먼 자가 아닐 때, 서 있거나 은밀함을 개의치 않거나 다른 곳에 마음을 둔 비구에게는 앉음으로 인한 범계가 없다. 미친 자 등은 세 가지 범계 모두 해당하지 않는다. 범계의 종류에 따라 계의 위반(sīlavipatti)이 될 수도 있고 예의의 위반(ācāravipatti)이 될 수도 있다. 비구가 인정하는 범계에 따라 그 범계의 세부적인 구성 요소를 알아야 한다. 성립 요건(samuṭṭhāna) 등은 첫 번째 바라이와 동일하다.

ปฐมานิยตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 부정 식차포드 설명이 끝났다.

๒. ทุติยานิยตสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 두 번째 부정 식차포드 설명

ทุติเย อิตฺถีปิ ปุริโสปิ โย โกจิ วิญฺญู อนนฺโธ อพธิโร อนฺโตทฺวาทสหตฺเถ โอกาเส ฐิโต วา นิสินฺโน วา วิกฺขิตฺโตปิ นิทฺทายนฺโตปิ อนาปตฺตึ กโรติ. พธิโร ปน จกฺขุมาปิ, อนฺโธ วา อพธิโรปิ น กโรติ. ปาราชิกาปตฺติญฺจ ปริหาเปตฺวา ทุฏฺฐุลฺลวาจาปตฺติ วุตฺตาติ อยํ วิเสโส. เสสํ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพํ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปเนตฺถ อทินฺนาทานสทิสาเนวาติ.

두 번째에서는 여인이든 남인이든 지각 있고 눈이 멀지 않고 귀가 먹지 않은 어떤 사람이 12팔 이내의 장소에 서 있거나 앉아 있다면, 그가 마음이 산란하거나 졸고 있더라도 무죄를 성립시킨다. 그러나 귀머거리이면서 눈이 있는 자나, 눈먼 자이면서 귀가 먹지 않은 자는 무죄를 성립시키지 못한다. 바라이 죄를 제외하고 추악한 말(duṭṭhullavācā)의 범계가 언급된 것이 이 식차포드의 특별한 점이다. 나머지는 앞서 말한 방식대로 알아야 한다. 여기서 성립 요건 등은 도둑질(adinnādāna)의 성립 요건과 같다.

ทุติยานิยตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 부정 식차포드 설명이 끝났다.

อุทฺทิฏฺฐา โขติอาทิ สพฺพตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

'나열되었다(uddiṭṭhā kho)' 등의 구절은 모든 곳에서 이미 설명한 방식대로 알아야 한다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

강카위타라니 빠띠목카 설명 중

อนิยตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

부정(不定)의 설명이 끝났다.

นิสฺสคฺคิยกณฺโฑ

니삿기야 편

อิโต ปรํ ปน อิเม โข ปนาติอาทิ สพฺพตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

이 이후로 '이러한(ime kho pana)' 등의 구절은 모든 곳에서 이미 설명한 방식대로 알아야 한다.

๑. จีวรวคฺโค

1. 가사 편

๑. กถินสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 카티나 식차포드 설명

นิสฺสคฺคิเยสุ [Pg.152] ปน จีวรวคฺคสฺส ตาว ปฐมสิกฺขาปเท นิฏฺฐิตจีวรสฺมินฺติ สูจิกมฺมปริโยสาเนน วา, ‘‘นฏฺฐํ วา วินฏฺฐํ วา ทฑฺฒํ วา จีวราสา วา อุปจฺฉินฺนา’’ติ (ปารา. ๔๖๓) อิเมสุ วา เยน เกนจิ อากาเรน นิฏฺฐิเต จีวรสฺมึ, จีวรสฺส กรณปลิโพเธ อุปจฺฉินฺเนติ อตฺโถ. อตฺถตกถินสฺส หิ ภิกฺขุโน ยาว อิเมหากาเรหิ จีวรปลิโพโธ น ฉิชฺชติ, ตาว กถินานิสํสํ ลภติ. อุพฺภตสฺมึ กถิเนติ ยํ สงฺฆสฺส กถินํ อตฺถตํ, ตสฺมิญฺจ อุพฺภเต. ตตฺเรวํ สงฺเขปโต กถินตฺถาโร จ อุพฺภาโร จ เวทิตพฺโพ. อยญฺหิ กถินตฺถาโร นาม ภควตา ปุริมวสฺสํวุฏฺฐานํ อนุญฺญาโต, โส สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ปญฺจนฺนํ ชนานํ วฏฺฏติ, ตสฺมา ยตฺถ จตฺตาโร วา ตโย วา ทฺเว วา เอโก วา ปุริมวสฺสํ อุปคโต, ตตฺถ ปจฺฉิมวสฺสูปคเต คณปูรเก กตฺวา อตฺถริตพฺพํ, เต จ คณปูรกาว โหนฺติ, อานิสํเส น ลภนฺติ, ตสฺมา สเจ ปุริมวสฺสํวุฏฺฐานํ คหฏฺฐปพฺพชิเตสุ โย โกจิ ธมฺเมน สเมน จีวรํ เทติ ‘‘อิมินา กถินํ อตฺถรถา’’ติ (มหาว. ๓๐๖-๓๐๙), ตํ ขนฺธเก วุตฺตาย ญตฺติทุติยกมฺมวาจาย กถินตฺถารารหสฺส ภิกฺขุโน ทาตพฺพํ. เตน ตทเหว ปญฺจ วา อติเรกานิ วา ขณฺฑานิ ฉินฺทิตฺวา สงฺฆาฏิ วา อุตฺตราสงฺโค วา อนฺตรวาสโก วา กาตพฺโพ, เสสภิกฺขูหิปิ ตสฺส สหาเยหิ ภวิตพฺพํ, สเจ กตจีวรเมว อุปฺปชฺชติ, สุนฺทรเมว. อจฺฉินฺนาสิพฺพิตํ ปน น วฏฺฏติ. เตน ภิกฺขุนา สเจ สงฺฆาฏิยา อตฺถริตุกาโม โหติ, โปราณิกํ สงฺฆาฏึ ปจฺจุทฺธริตฺวา นวํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐหิตฺวา ‘‘อิมาย สงฺฆาฏิยา กถินํ อตฺถรามี’’ติ อตฺถริตพฺพํ. อุตฺตราสงฺคอนฺตรวาสเกสุปิ เอเสว นโย. ตโต เตน ปุริมวสฺสํวุฏฺเฐ อนฺโตสีมาคเต ภิกฺขู อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘อตฺถตํ, ภนฺเต, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทถา’’ติ (ปริ. ๔๑๓) วตฺตพฺพํ, เถรานญฺจ นวานญฺจ พหูนญฺจ เอกสฺส จ อนุรูปํ สลฺลกฺเขตฺวา [Pg.153] วตฺตพฺพํ. เตหิปิ ‘‘อตฺถตํ, ภนฺเต, สงฺฆสฺส กถิน’’นฺติ วา ‘‘อตฺถตํ, อาวุโส, สงฺฆสฺส กถิน’’นฺติ วา วตฺวา ‘‘ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทามา’’ติ วา ‘‘อนุโมทามี’’ติ วา วตฺตพฺพํ. ปุริมวสฺสํวุฏฺเฐสุปิ เย อนุโมทนฺติ, เตสํเยว อตฺถตํ โหติ กถินํ. เต ตโต ปฏฺฐาย ยาว กถินสฺสุพฺภารา อนามนฺตจาโร, อสมาทานจาโร, ยาวทตฺถจีวรํ, คณโภชนํ, โย จ ตตฺถ จีวรุปฺปาโท, ตสฺมึ อาวาเส สงฺฆสฺส อุปฺปนฺนจีวรญฺจาติ อิเม ปญฺจานิสํเส ลภนฺติ, อยํ ตาว กถินตฺถาโร. ตํ ปเนตํ กถินํ ‘‘อฏฺฐิมา, ภิกฺขเว, มาติกา กถินสฺสุพฺภาราย ปกฺกมนนฺติกา นิฏฺฐานนฺติกา สนฺนิฏฺฐานนฺติกา นาสนนฺติกา สวนนฺติกา อาสาวจฺเฉทิกา สีมาติกฺกมนนฺติกา สหุพฺภารา’’ติ (มหาว. ๓๑๐) เอวํ วุตฺตาสุ อฏฺฐสุ มาติกาสุ อญฺญตรวเสน อุทฺธรียติ, ตตฺถ วิตฺถารวินิจฺฉโย สมนฺตปาสาทิกายํ (มหาว. อฏฺฐ. ๓๑๐) วุตฺตนเยน เวทิตพฺโพ. อิติ ‘‘อุพฺภตสฺมึ กถิเน’’ติอิมินา เสสปลิโพธาภาวํ ทสฺเสติ.

니사끼야(Nissaggiyia) 법들 중에서 우선 가사품(Cīvara-vagga)의 첫 번째 학습계목에 나오는 '가사가 완성되었을 때(niṭṭhitacīvarasmiṃ)'라는 말은, 바느질 작업이 마무리됨으로써이거나, '가사를 분실하거나, 망가지거나, 불에 타거나, 가사에 대한 기대가 끊어졌을 때'라는 이들 중 어떤 방식에 의해서든 가사가 완료되어, 가사를 만드는 일에 대한 장애(palibodha)가 끊어졌다는 뜻이다. 카티나(Kathina) 옷을 펼친 비구에게는 이러한 방식들로 가사에 대한 장애가 끊어지지 않는 한 카티나의 공덕(anisaṃsa)을 누리기 때문이다. '카티나가 해제되었을 때(ubbhatasmiṃ kathine)'라는 말은 승가에 펼쳐진 그 카티나가 해제되었을 때를 의미한다. 여기서 이와 같이 요약하여 카티나를 펼치는 법(atthāra)과 해제하는 법(ubbhāra)을 알아야 한다. 이 카티나를 펼치는 것은 세존에 의해 전안거를 마친 이들에게 허락된 것으로, 그것은 최소한 다섯 명의 비구가 있어야 가능하다. 그러므로 4명이나 3명, 2명 혹은 1명만이 전안거를 보낸 곳에서는 후안거를 보낸 이들을 인원수를 채우는 자(gaṇapūraka)로 삼아 펼쳐야 한다. 그들은 인원수를 채우는 자일뿐이며 카티나의 공덕은 얻지 못한다. 그러므로 만일 재가자나 출가자 중 누구라도 전안거를 마친 이들에게 법답고 정당하게 가사를 보시하며 '이것으로 카티나를 펼치십시오'라고 말한다면, 그것을 칸다카(Khandhaka)에 설해진 결의와 제2차 갈마문에 따라 카티나를 펼칠 자격이 있는 비구에게 주어야 한다. 그 비구는 바로 그날 다섯 조각 혹은 그 이상의 조각으로 잘라 가사(saṅghāṭi), 상의(uttarāsaṅga), 또는 하의(antaravāsako) 중 하나를 만들어야 하며, 나머지 비구들도 그의 조력자가 되어야 한다. 만일 이미 만들어진 가사가 생긴다면 그것은 아주 좋으나, 자르지도 않고 꿰매지도 않은 것은 적절하지 않다. 그 비구가 만약 가사(saṅghāṭi)로 카티나를 펼치고자 한다면, 이전 가사를 해제하고 새 가사를 결정(adhiṭṭhāna)한 뒤 '이 가사로 카티나를 펼칩니다'라고 말하며 펼쳐야 한다. 상의와 하의의 경우에도 이와 같은 방식이다. 그 후 그 비구는 전안거를 마치고 경계(sīmā) 안에 있는 비구들에게 다가가서 '대덕이시여, 승가의 카티나가 펼쳐졌습니다. 법다운 카티나 거행이니 수희하십시오'라고 말해야 하며, 장로와 신참, 대중 혹은 개인에게 상황에 맞게 유념하여 말해야 한다. 그들 또한 '대덕이시여(또는 도반이시여), 승가의 카티나가 펼쳐졌습니다'라고 말한 뒤 '법다운 카티나 거행입니다. 수희합니다'라고 말해야 한다. 전안거를 마친 이들 중에서도 수희하는 자들에게만 카티나가 펼쳐진 것이 된다. 그들은 그때부터 카티나가 해제될 때까지 알리지 않고 마을에 가는 것, 가사를 지니지 않고 가는 것, 필요한 만큼 가사를 가지는 것, 무리지어 식사하는 것, 그리고 거기서 생기는 가사와 그 사찰 승가에 보시된 가사들에 대한 권리라는 이 다섯 가지 공덕을 얻게 된다. 이것이 우선 카티나를 펼치는 법이다. 그런데 그 카티나는 '비구들이여, 카티나 해제를 위한 여덟 가지 마티카(mātikā)가 있으니...'라고 설해진 여덟 가지 마티카 중 어느 하나에 의해 해제된다. 그에 대한 상세한 결정은 사만타파사디카(Samantapāsādikā)에 설해진 방식대로 알아야 한다. 이와 같이 '카티나가 해제되었을 때'라는 말로써 나머지 장애가 없음을 보여준다.

ทสาหปรมนฺติ ทส อหานิ ปรโม ปริจฺเฉโท อสฺสาติ ทสาหปรโม, ตํ ทสาหปรมํ กาลํ ธาเรตพฺพนฺติ อตฺโถ. อธิฏฺฐิตวิกปฺปิเตสุ อปริยาปนฺนตฺตา อติเรกํ จีวรนฺติ อติเรกจีวรํ, จีวรํ นาม โขมํ กปฺปาสิกํ โกเสยฺยํ กมฺพลํ สาณํ ภงฺคนฺติ เอเตสํ วา ตทนุโลมานํ วา อญฺญตรํ อยมสฺส ชาติ, ปมาณโต ปน ตํ วิกปฺปนุปคํ ปจฺฉิมํ อิธ อธิปฺเปตํ. วุตฺตญฺเหตํ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อายามโต อฏฺฐงฺคุลํ สุคตงฺคุเลน จตุรงฺคุลวิตฺถตํ ปจฺฉิมํ จีวรํ วิกปฺเปตุ’’นฺติ (มหาว. ๓๕๘). ยํ ปน วุตฺตํ ‘‘อธิฏฺฐิตวิกปฺปิเตสุ อปริยาปนฺนตฺตา’’ติ, เอตฺถ ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ติจีวรํ อธิฏฺฐาตุํ น วิกปฺเปตุํ, วสฺสิกสาฏิกํ วสฺสานํ จตุมาสํ อธิฏฺฐาตุํ ตโต ปรํ วิกปฺเปตุํ, นิสีทนํ อธิฏฺฐาตุํ น วิกปฺเปตุํ ปจฺจตฺถรณํ อธิฏฺฐาตุํ น วิกปฺเปตุํ, กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ ยาว อาพาธา อธิฏฺฐาตุํ ตโต ปรํ วิกปฺเปตุํ, มุขปุญฺฉนโจฬกํ อธิฏฺฐาตุํ น วิกปฺเปตุํ, ปริกฺขารโจฬํ อธิฏฺฐาตุํ น วิกปฺเปตุ’’นฺติ (มหาว. ๓๕๘) อิมินา นเยน อธิฏฺฐาตพฺพวิกปฺเปตพฺพตา ชานิตพฺพา. ตตฺถ ติจีวรํ อธิฏฺฐหนฺเตน รชิตฺวา กปฺปพินฺทุํ ทตฺวา ปมาณยุตฺตเมว อธิฏฺฐาตพฺพํ, ตสฺส ปมาณํ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉเทน สุคตจีวรโต อูนกํ วฏฺฏติ, ลามกปริจฺเฉเทน สงฺฆาฏิยา [Pg.154] ตาว อุตฺตราสงฺคสฺส จ ทีฆโต มุฏฺฐิปญฺจกํ, ติริยํ มุฏฺฐิตฺติกํ, อนฺตรวาสโก ทีฆโต มุฏฺฐิปญฺจโก, ติริยํ ทฺวิหตฺโถปิ วฏฺฏติ. วุตฺตปฺปมาณโต ปน อติเรกญฺจ อูนกญฺจ ‘‘ปริกฺขารโจฬ’’นฺติ อธิฏฺฐาตพฺพํ. ตตฺถ ยสฺมา ‘‘ทฺเว จีวรสฺส อธิฏฺฐานานิ กาเยน วา อธิฏฺเฐติ, วาจาย วา อธิฏฺเฐตี’’ติ วุตฺตํ, ตสฺมา ปุราณสงฺฆาฏึ ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ ปจฺจุทฺธรามี’’ติ ปจฺจุทฺธริตฺวา นวํ หตฺเถน คเหตฺวา ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ จิตฺเตน อาโภคํ กตฺวา กายวิการํ กโรนฺเตน กาเยน วา อธิฏฺฐาตพฺพา, วจีเภทํ กตฺวา วาจาย วา อธิฏฺฐาตพฺพา. ตตฺร ทุวิธํ อธิฏฺฐานํ – สเจ หตฺถปาเส โหติ, ‘‘อิมํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ วาจา ภินฺทิตพฺพา. อถ อนฺโตคพฺภาทีสุ สามนฺตวิหาเร วา โหติ, ฐปิตฏฺฐานํ สลฺลกฺเขตฺวา ‘‘เอตํ สงฺฆาฏึ อธิฏฺฐามี’’ติ วาจา ภินฺทิตพฺพา. เอส นโย อุตฺตราสงฺเค จ อนฺตรวาสเก จ. นามมตฺตเมว หิ วิเสโส. ตสฺมา สพฺพานิ สงฺฆาฏึ อุตฺตราสงฺคํ อนฺตรวาสกนฺติ เอวํ อตฺตโน อตฺตโน นาเมเนว อธิฏฺฐาตพฺพานิ. สเจ อธิฏฺฐหิตฺวา ฐปิตวตฺเถหิ สงฺฆาฏิอาทีนิ กโรติ, นิฏฺฐิเต รชเน จ กปฺเป จ ‘‘อิมํ ปจฺจุทฺธรามี’’ติ ปจฺจุทฺธริตฺวา ปุน อธิฏฺฐาตพฺพานิ. อิทญฺจ ปน ติจีวรํ สุขปริโภคตฺถํ ปริกฺขารโจฬํ อธิฏฺฐาตุมฺปิ วฏฺฏติ.

'다사하파라망(dasāhaparamaṃ)'이란 10일을 가장 긴 기간, 즉 한도로 한다는 것이니, 그 10일이라는 한정된 기간 동안만 (여분의 가사를) 소지할 수 있다는 뜻이다. 결정(adhiṭṭhāna)하거나 위갑(vikappana)한 것에 포함되지 않으므로 '여분의 가사(atirekacīvara)'라고 한다. 가사라고 하는 것은 아마포, 면포, 견포, 모포, 삼베포, 혼방포 등 이 여섯 가지 종류 중 하나이거나 그에 준하는 것 중의 하나를 말하며, 이것이 가사의 종류이다. 크기에 있어서는 위갑하기에 적당한 최소한의 크기가 이 학습계율에서 의도된 것이다. 부처님께서는 '비구들이여, 여래의 손가락 마디로 길이가 8손가락 마디, 너비가 4손가락 마디인 것을 위갑할 수 있는 최소한의 가사로 허용한다'고 말씀하셨다. '결정하거나 위갑한 것에 포함되지 않기 때문에'라고 말한 것에 대해서는, '비구들이여, 삼제 가사를 결정하고 위갑하지 않는 것을 허용하며, 우안거용 가사를 우기 4개월 동안 결정하고 그 후에는 위갑하는 것을 허용하며, 좌구를 결정하고 위갑하지 않는 것을 허용하며, 깔개를 결정하고 위갑하지 않는 것을 허용하며, 피부병 가리개를 병이 있을 때까지 결정하고 그 후에는 위갑하는 것을 허용하며, 얼굴 닦는 수건을 결정하고 위갑하지 않는 것을 허용하며, 소도구 천을 결정하고 위갑하지 않는 것을 허용한다'는 이 방식에 따라 결정해야 할 것과 위갑해야 할 것을 알아야 한다. 그중 삼제 가사를 결정하려는 자는 염색을 하고 점(kappabindu)을 찍은 뒤, 규격에 맞는 것만을 결정해야 한다. 그 크기는 최대 한도로는 부처님의 가사보다 작은 것이 허용되며, 최소 한도로는 승가리와 울다라승은 길이가 다섯 주먹(muṭṭhipañcaka), 너비가 세 주먹(muṭṭhittika)이며, 안타회는 길이가 다섯 주먹에 너비가 두 팔꿈치(dvihattha) 정도면 허용된다. 언급된 규격보다 크거나 작은 것은 '소도구 천(parikkhāracoḷa)'으로 결정해야 한다. 결정하는 법에 관하여, '가사의 결정에는 몸(동작)으로 결정하거나 말로 결정하는 두 가지가 있다'고 하셨으므로, 낡은 승가리를 '이 승가리를 철회합니다'라고 하며 철회한 뒤, 새 승가리를 손으로 잡고 '이 승가리를 결정합니다'라고 마음으로 숙고하며 몸의 동작을 취하거나, 또는 말을 내뱉어 말로 결정해야 한다. 말로 결정할 때 두 가지 방식이 있는데, 만약 손이 닿는 거리(hatthapāsa)에 있다면 '이 승가리를 결정합니다(imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī)'라고 명확히 말을 해야 한다. 만약 방 안이나 근처 절에 있다면, 놓아둔 장소를 관찰하며 '그 승가리를 결정합니다(etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī)'라고 말을 해야 한다. 울다라승과 안타회도 이와 같은 방식이며, 단지 명칭만이 다를 뿐이다. 그러므로 모든 가사는 승가리, 울다라승, 안타회라는 각자의 명칭으로 결정해야 한다. 만약 결정하여 보관하던 천으로 승가리 등을 만든다면, 바느질과 염색과 점 찍기가 끝난 뒤에 '이것을 철회합니다'라고 철회하고 다시 결정해야 한다. 또한 이 삼제 가사를 편안한 사용을 위해 소도구 천으로 결정하는 것도 허용된다.

วสฺสิกสาฏิกา อนติริตฺตปมาณา นามํ คเหตฺวา วุตฺตนเยเนว จตฺตาโร วสฺสิเก มาเส อธิฏฺฐาตพฺพา, ตโต ปรํ ปจฺจุทฺธริตฺวา วิกปฺเปตพฺพา, วณฺณเภทมตฺตรตฺตาปิ เจสา วฏฺฏติ, ทฺเว ปน น วฏฺฏนฺติ. นิสีทนํ วุตฺตนเยน อธิฏฺฐาตพฺพเมว, ตญฺจ โข ปมาณยุตฺตํ เอกเมว, ทฺเว น วฏฺฏนฺติ. ปจฺจตฺถรณมฺปิ อธิฏฺฐาตพฺพเมว, ตํ ปน มหนฺตมฺปิ เอกมฺปิ พหูนิปิ วฏฺฏนฺติ, นีลมฺปิ ปีตกมฺปิ สทสมฺปิ ปุปฺผทสมฺปีติ สพฺพปฺปการมฺปิ วฏฺฏติ. กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิ ยาว อาพาโธ อตฺถิ, ตาว ปมาณิกา อธิฏฺฐาตพฺพา, อาพาเธ วูปสนฺเต ปจฺจุทฺธริตฺวา วิกปฺเปตพฺพา, สา เอกาว วฏฺฏติ. มุขปุญฺฉนโจฬํ อธิฏฺฐาตพฺพเมว, ตํ ปน เอกมฺปิ พหูนิปิ มหนฺตมฺปิ วฏฺฏติเยว. ปริกฺขารโจเฬ คณนา นตฺถิ, ยตฺตกํ อิจฺฉติ, ตตฺตกํ อธิฏฺฐาตพฺพเมว. ถวิกาปิ ปริสฺสาวนมฺปิ วิกปฺปนุปคํ ปจฺฉิมปมาณํ ‘‘ปริกฺขารโจฬ’’นฺติ อธิฏฺฐาตพฺพเมว, พหูนิปิ เอกโต กตฺวา ‘‘อิมานิ จีวรานิ ปริกฺขารโจฬานิ อธิฏฺฐามี’’ติอาทินา นเยน อธิฏฺฐาตุํ วฏฺฏติเยว. มญฺจภิสิ ปีฐภิสิ พิพฺโพหนํ [Pg.155] ปาวาโร โกชโวติ เอเตสุ ปน เสนาสนปริกฺขารตฺถาย ทินฺนปจฺจตฺถรเณ จ อธิฏฺฐานกิจฺจํ นตฺถิเยว. สพฺพญฺจ ปเนตํ วุตฺตปฺปกาเรน อธิฏฺฐิตจีวรํ อญฺญสฺส ทาเนน, อจฺฉินฺทิตฺวา คหเณน, วิสฺสาสคฺคาเหน, หีนายาวตฺตเนน, สิกฺขาปจฺจกฺขาเนน, กาลงฺกิริยาย, ลิงฺคปริวตฺตเนน, ปจฺจุทฺธรเณนาติ อิเมหิ อฏฺฐหิ การเณหิ อธิฏฺฐานํ วิชหติ. ติจีวรํ ปน กนิฏฺฐงฺคุลินขปิฏฺฐิปฺปมาเณน ฉิทฺเทนาปิ วิชหติ, ตญฺจ โข วินิพฺเพเธเนว. สเจ หิ ฉิทฺทสฺส อพฺภนฺตเร เอกตนฺตุปิ อจฺฉินฺโน โหติ, รกฺขติเยว. ตตฺถ สงฺฆาฏิยา จ อุตฺตราสงฺคสฺส จ ทีฆนฺตโต วิทตฺถิปฺปมาณสฺส ติริยนฺตโต อฏฺฐงฺคุลปฺปมาณสฺส ปเทสสฺส โอรโต ฉิทฺทํ อธิฏฺฐานํ ภินฺทติ, อนฺตรวาสเกปิ ทีฆนฺตโต เอตเทว ปมาณํ, ติริยนฺเตน ปน จตุรงฺคุลตา เวทิตพฺพา. ติณฺณนฺนมฺปิ วุตฺโตกาสสฺส ปรโต น ภินฺทติ, ตสฺมา ฉิทฺเท ชาเต ติจีวรํ อติเรกจีวรฏฺฐาเน ติฏฺฐติ, สูจิกมฺมํ กตฺวา ปุน อธิฏฺฐาตพฺพํ. วสฺสิกสาฏิกา วสฺสานมาสาติกฺกเมนาปิ, กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิ อาพาธวูปสเมนาปิ อธิฏฺฐานํ วิชหติ. ตสฺมา สา ตโต ปรํ วิกปฺเปตพฺพา. วิกปฺปนลกฺขณํ ปน สพฺพจีวรานํ วิกปฺปนสิกฺขาปเทเยว วณฺณยิสฺสาม. เกวลญฺหิ อิมสฺมึ โอกาเส ยํ เอวํ อนธิฏฺฐิตํ อวิกปฺปิตญฺจ, ตํ ‘‘อติเรกจีวร’’นฺติ เวทิตพฺพํ.

우안거용 가사(vassikasāṭikā)는 너무 크지 않은 규격으로 명칭을 정하여 앞서 말한 방식대로 우기 4개월 동안 결정해야 하며, 그 후에는 철회하고 위갑해야 한다. 이것은 색을 변하게 할 정도로만 염색된 것이라도 허용되지만, 두 벌을 (결정하는 것)은 허용되지 않는다. 좌구(nisīdana)는 말한 방식대로 결정해야 하며, 그것은 규격에 맞는 것 하나만 허용되고 두 개는 허용되지 않는다. 깔개(paccattharaṇa)도 결정해야만 하는데, 그것은 큰 것이든 하나든 여러 개든 허용되며, 청색, 황색, 가두리가 있는 것, 꽃무늬 가두리가 있는 것 등 모든 종류가 허용된다. 피부병 가리개(kaṇḍuppaṭicchādi)는 병이 있는 동안 규격에 맞는 것을 결정해야 하며, 병이 나으면 철회하고 위갑해야 한다. 그것은 오직 한 벌만 허용된다. 얼굴 닦는 수건(mukhapuñchanacoḷa)은 결정해야 하며, 그것은 하나든 여러 개든 큰 것이든 허용된다. 소도구 천(parikkhāracoḷa)은 개수의 제한이 없으며, 원하는 만큼 모두 결정할 수 있다. 발때나 발걸러는 주머니(thavikā)나 물 거르는 천(parissāvana)도 위갑하기에 적당한 최소한의 규격이라면 '소도구 천'으로 결정해야 하며, 여러 개를 모아서 '이 가사들을 소도구 천으로 결정합니다' 등의 방식으로 결정하는 것도 허용된다. 침상 깔개, 의자 깔개, 베개, 겉옷, 카펫 등 세나사나(거처)의 용품으로 보시된 깔개에 대해서는 결정할 필요가 없다. 이와 같이 규정된 방식으로 결정된 모든 가사는 다른 사람에게 줌, 빼앗김, 친밀함으로 가져감, 환속, 계의 포기, 죽음, 성의 변화, 철회라는 이 여덟 가지 원인으로 인해 결정의 효력을 잃는다. 삼제 가사의 경우에는 새끼손가락 손톱 크기만큼 뚫린 구멍에 의해서도 결정을 잃게 되는데, 그것은 안팎이 완전히 관통된 경우여야 한다. 만약 구멍 안쪽에 실 한 가닥이라도 끊어지지 않고 남아 있다면 결정을 유지한다. 승가리와 울다라승의 경우, 세로 끝에서 1뼘(vidatthi), 가로 끝에서 8손가락 마디(aṭṭhaṅgula) 이내의 구역에 구멍이 나면 결정을 깨뜨린다. 안타회도 세로 끝에서는 이와 같으나, 가로 끝에서는 4손가락 마디 이내로 알아야 한다. 삼제 가사 모두 이 구역을 벗어난 곳에 난 구멍은 결정을 깨뜨리지 않는다. 그러므로 구멍이 생기면 삼제 가사는 여분의 가사 상태가 되므로, 바느질을 한 뒤에 다시 결정해야 한다. 우안거용 가사는 우기가 지남으로써, 피부병 가리개는 병이 나음으로써 결정의 효력을 잃는다. 그러므로 그 시기가 지나면 그것들을 위갑해야 한다. 모든 가사의 위갑하는 법(vikappanalakkhaṇa)은 위갑 학습계율에서 설명할 것이다. 다만 이 계율에서는 이와 같이 결정되지도 않고 위갑되지도 않은 것을 '여분의 가사(atirekacīvara)'라고 알아야 한다.

ตํ อติกฺกามยโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ ตํ ยถาวุตฺตชาติปฺปมาณํ จีวรํทสาหปรมํ กาลํ อติกฺกามยโต เอตฺถนฺตเร ยถา อติเรกจีวรํ น โหติ, ตถา อกฺรุพฺพโต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, ตญฺจ จีวรํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ, ปาจิตฺติยํ อาปตฺติ จสฺส โหตีติ อตฺโถ. อถ วา นิสฺสชฺชนํ นิสฺสคฺคิยํ, ปุพฺพภาเค กตฺตพฺพสฺส วินยกมฺมสฺเสตํ นามํ, นิสฺสคฺคิยมสฺส อตฺถีติ นิสฺสคฺคิยมิจฺเจว. กึ ตํ? ปาจิตฺติยํ. ตํ อติกฺกามยโต สห นิสฺสคฺคิเยน นิสฺสคฺคิยวินยกมฺมํ ปาจิตฺติยํ โหตีติ อยเมตฺถ อตฺโถ. ตญฺจ ปเนตํ จีวรํ ยํ ทิวสํ อุปฺปนฺนํ, ตสฺส โย อรุโณ, โส อุปฺปนฺนทิวสนิสฺสิโต, ตสฺมา จีวรุปฺปาททิวเสน สทฺธึ เอกาทเส อรุณุคฺคมเน ทสาหาติกฺกมิตํ โหติ, ตํ คเหตฺวา สงฺฆสฺส วา คณสฺส วา ปุคฺคลสฺส วา นิสฺสชฺชิตพฺพํ, ตตฺรายํ นโย – สงฺฆสฺส ตาว เอวํ นิสฺสชฺชิตพฺพํ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ ทสหาติกฺกนฺตํ นิสฺสคฺคิยํ, อิมาหํ สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชามี’’ติ นิสฺสชฺชิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ อาปนฺโน, ตํ [Pg.156] ปฏิเทเสมี’’ติ เอวํ อาปตฺติ เทเสตพฺพา. สเจ ทฺเว โหนฺติ, ‘‘ทฺเว’’ติ วตฺตพฺพํ, สเจ ตทุตฺตริ, ‘‘สมฺพหุลา’’ติ วตฺตพฺพํ. นิสฺสชฺชเนปิ สเจ ทฺเว วา พหูนิ วา โหนฺติ, ‘‘อิมานิ เม, ภนฺเต, จีวรานิ ทสาหาติกฺกนฺตานิ นิสฺสคฺคิยานิ, อิมานาหํ สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชามี’’ติ วตฺตพฺพํ, ปาฬึ วตฺตุํ อสกฺโกนฺเตน อญฺญถาปิ วตฺตพฺพํ. พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ อาปตฺตึ สรติ วิวรติ อุตฺตานึ กโรติ เทเสติ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺย’’นฺติ (จูฬว. ๒๓๙), อิมินา ลกฺขเณน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺหิตฺวา วตฺตพฺโพ ‘‘ปสฺสสี’’ติ, ‘‘อาม ปสฺสามี’’ติ, ‘‘อายตึ สํวเรยฺยาสี’’ติ, ‘‘สาธุ สุฏฺฐุ สํวริสฺสามี’’ติ. ทฺวีสุ ปน สมฺพหุลาสุ วา ปุริมนเยเนว วจนเภโท กาตพฺโพ. เทสิตาย อาปตฺติยา ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อิทํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสคฺคิยํ สงฺฆสฺส นิสฺสฏฺฐํ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยา’’ติ (ปารา. ๔๖๔) เอวํ นิสฺสฏฺฐจีวรํ ทาตพฺพํ, ทฺวีสุ พหูสุ วา วจนเภโท กาตพฺโพ.

"그것(10일의 기간)을 넘기는 자에게 니사기 파치티야가 성립한다"는 것은, 앞에서 언급한 종류와 크기를 갖춘 가사를 최대 10일의 기간을 넘기도록 가지고 있으면서, 그 기간 내에 여분의 가사가 되지 않도록 조치를 취하지 않은 비구에게 니사기 파치티야가 성립한다는 뜻이다. 즉, 그 가사는 포기해야 할 대상(니사기)이 되고, 비구에게는 파치티야 아밧이 성립한다는 의미이다. 혹은 '니사기(nissaggiya)'란 포기하는 것(nissajjana)을 의미하며, 이는 아밧을 고백하기 전에 먼저 행해야 하는 율장상의 의식(비나야 깜마)에 대한 명칭이다. 포기해야 할 의무가 있기에 니사기라고 부르는 것이다. 그것은 무엇인가? 바로 파치티야이다. 그러므로 기한을 넘긴 자에게 포기 의식과 함께 파치티야 죄가 성립한다는 것이 이 대목의 뜻이다. 그 가사는 그것이 생긴 날의 새벽(여명)이 생긴 날에 속하므로, 가사가 생긴 날로부터 계산하여 11번째 새벽이 뜰 때 10일의 기한을 넘기게 된다. 비구는 그 가사를 가지고 승가(Saṅgha)나 단체(Gaṇa) 혹은 개인(Puggala)에게 포기해야 한다. 그 방법은 다음과 같다. 먼저 승가에 포기할 때는 "존자시여, 저의 이 가사는 10일의 기한을 넘겨 니사기가 되었습니다. 이것을 승가에 포기합니다"라고 말하며 포기한 뒤, "존자시여, 저는 한 가지 니사기 파치티야 아밧을 범했습니다. 그것을 참회합니다"라고 아밧을 고백해야 한다. 만약 두 가지라면 "두 가지"라고 말하고, 그 이상이면 "여러 가지"라고 말해야 한다. 포기할 때도 두 벌이나 여러 벌이라면 "존자시여, 저의 이 가사들은 10일의 기한을 넘겨 니사기가 되었습니다. 이것들을 승가에 포기합니다"라고 말해야 한다. 팔리어를 말할 수 없는 비구는 다른 언어로 말해도 된다. 유능하고 지혜로운 비구가 승가에 다음과 같이 알려야 한다. "존자시여, 승가는 내 말을 들으소서. 아무개 비구가 아밧을 기억하고 드러내며 명백히 밝히고 참회합니다. 만약 승가의 시기가 적절하다면, 제가 아무개 비구의 아밧을 수용하겠습니다." 이와 같은 방식으로 아밧을 수용하고 나서 "그대는 (죄를) 보는가?"라고 물으면, "예, 봅니다"라고 답하고, "앞으로는 절제하십시오"라고 하면 "예, 잘 절제하겠습니다"라고 답해야 한다. 두 가지나 여러 가지 아밧일 경우에는 앞의 방식에 따라 단어의 수를 바꾸어야 한다. 아밧을 참회한 후에는 "존자시여, 승가는 내 말을 들으소서. 이 가사는 아무개 비구의 니사기 가사로서 승가에 포기된 것입니다. 만약 승가의 시기가 적절하다면, 승가는 이 가사를 아무개 비구에게 돌려주십시오"라고 하여 포기된 가사를 다시 주어야 한다. 두 벌이나 여러 벌일 경우에도 수에 맞게 단어를 바꾸어야 한다.

คณสฺส ปน นิสฺสชฺชนฺเตน ‘‘อิมาห’’นฺติ วา ‘‘อิมานิ อห’’นฺติ วา วตฺวา ‘‘อายสฺมนฺตานํ นิสฺสชฺชามี’’ติ วตฺตพฺพํ, อาปตฺติปฺปฏิคฺคาหเกนาปิ ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ อาปตฺตึ สรติ…เป… เทเสติ, ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺล’’นฺติ วตฺตพฺพํ, จีวรทาเนปิ ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อิทํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสคฺคิยํ อายสฺมนฺตานํ นิสฺสฏฺฐํ, ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อายสฺมนฺตา อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยุ’’นฺติ (ปารา. ๔๖๖) วตฺตพฺพํ, เสสํ ปุริมสทิสเมว. ปุคฺคลสฺส ปน นิสฺสชฺชนฺเตน ‘‘อิมาห’’นฺติ วา ‘‘อิมานิ อห’’นฺติ วา วตฺวา ‘‘อายสฺมโต นิสฺสชฺชามี’’ติ วตฺตพฺพํ, นิสฺสชฺชิตฺวา ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ อาปนฺโน, ตํ ปฏิเทเสมี’’ติ เอวํ อาปตฺติ เทเสตพฺพา. สเจ ปน นวกตโร โหติ, ‘‘อาวุโส’’ติ วตฺตพฺพํ, เตนาปิ ‘‘ปสฺสสี’’ติ วา ‘‘ปสฺสถา’’ติ วา วุตฺเต ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ วา ‘‘อาม อาวุโส’’ติ วา วตฺวา ‘‘ปสฺสามี’’ติ วตฺตพฺพํ, ตโต ‘‘อายตึ สํวเรยฺยาสี’’ติ วา ‘‘สํวเรยฺยาถา’’ติ วา วุตฺเต ‘‘สาธุ สุฏฺฐุ สํวริสฺสามี’’ติ วตฺตพฺพํ. เอวํ เทสิตาย อาปตฺติยา ‘‘อิมํ จีวรํ อายสฺมโต ทมฺมี’’ติ ทาตพฺพํ, ทฺวีสุ ตีสุ [Pg.157] วา ปุพฺเพ วุตฺตานุสาเรเนว นโย เวทิตพฺโพ. ทฺวินฺนํ ปน ยถา คณสฺส, เอวํ นิสฺสชฺชิตพฺพํ, ตโต อาปตฺติปฺปฏิคฺคหณญฺจ นิสฺสฏฺฐจีวรทานญฺจ เตสํ อญฺญตเรน ยถา เอเกน ปุคฺคเลน, ตถา กาตพฺพํ, อิทํ ปน สพฺพนิสฺสคฺคิเยสุ วิธานํ. จีวรํ ปตฺโต นิสีทนนฺติ วตฺถุมตฺตเมว หิ นานํ, ปรมฺมุขํ ปน วตฺถุ ‘‘เอต’’นฺติ นิสฺสชฺชิตพฺพํ. สเจ พหูนิ โหนฺติ, ‘‘เอตานี’’ติ วตฺตพฺพํ. นิสฺสฏฺฐทาเนปิ เอเสว นโย. นิสฺสฏฺฐวตฺถุํ ‘‘ทินฺนมิทํ อิมินา มยฺห’’นฺติ สญฺญาย น ปฏิเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ตสฺส สนฺตกภาวํ ญตฺวา เลเสน อจฺฉินฺทนฺโต สามิกสฺส ธุรนิกฺเขเปน ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺโพติ.

단체(Gaṇa)에게 포기할 때는 "이것을" 또는 "이것들을"이라고 말한 뒤, "존자들께 포기합니다"라고 말해야 한다. 아밧을 수용하는 비구도 "존자들은 내 말을 들으소서. 이 아무개 비구가 아밧을 기억하고... 참회합니다. 만약 존자들의 시기가 적절하다면..."이라고 말해야 한다. 가사를 돌려줄 때도 "존자들은 내 말을 들으소서. 이 가사는 아무개 비구의 니사기 가사로서 존자들께 포기된 것입니다. 만약 존자들의 시기가 적절하다면, 존자들은 이 가사를 아무개 비구에게 돌려주십시오"라고 말해야 하며, 나머지는 앞의 방식과 같다. 개인(Puggala)에게 포기할 때는 "이것을" 또는 "이것들을"이라고 말한 뒤, "존자께 포기합니다"라고 말해야 한다. 포기한 뒤에는 "존자시여, 저는 한 가지 니사기 파치티야 아밧을 범했습니다. 그것을 참회합니다"라고 고백해야 한다. 만약 후배 비구라면 "도반(아부소)이여"라고 불러야 한다. 아밧 수용자가 "그대는 보는가?" 혹은 "그대들은 보는가?"라고 물으면, "예, 존자시여" 또는 "예, 도반이여"라고 답한 뒤 "봅니다"라고 말해야 한다. 그 후 "앞으로는 절제하십시오"라고 말하면 "예, 잘 절제하겠습니다"라고 답해야 한다. 이와 같이 아밧을 참회한 후에는 "이 가사를 존자께 드립니다"라고 하며 돌려주어야 한다. 두 가지나 세 가지의 경우에도 앞서 설명한 방식에 따라 그 수에 맞게 단어를 바꾸어야 한다. 두 명에게 포기할 때는 3인 단체(가나)에게 하는 것과 같이 하되, 아밧을 수용하고 가사를 돌려주는 일은 그들 중 한 명이 개인에게 할 때와 같은 방식으로 행해야 한다. 이것은 모든 니사기 조항에 공통된 규정이다. 가사, 바루, 좌구 등은 그 물건 자체만 다를 뿐이다. 직접 앞에 있지 않은 물건일 경우에는 "그것을"이라고 말하며 포기해야 한다. 여러 개라면 "그것들을"이라고 말해야 한다. 포기된 물건을 돌려줄 때도 이와 같은 방식을 따른다. 포기된 물건에 대해 "이것은 이 비구가 나에게 준 것이다"라는 생각으로 돌려주지 않는 비구에게는 둑까따 죄가 성립한다. 그 물건이 원래 주인의 것임을 알면서도 어떤 구실을 대어 빼앗는 비구에 대해서는, 주인이 권리 주장을 포기함에 따라 그 물건의 가치를 평가하여 판결을 내려야 한다.

เวสาลิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อติเรกจีวรธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘ทสาหปรม’’นฺติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ยถา จ อิธ, เอวํ สพฺพตฺถ, ตสฺมา นํ ปรโต น วกฺขาม. ทสาหํ อนติกฺกนฺเตปิ อติกฺกนฺตสญฺญิโน เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อติกฺกนฺเต อนติกฺกนฺตสญฺญิโนปิ เวมติกสฺสปิ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยเมว, ตถา อนธิฏฺฐิตาวิกปฺปิตออสฺสชฺชิตอนฏฺฐาวินฏฺฐอทฑฺฒาวิลุตฺเตสุ อธิฏฺฐิตาทิสญฺญิโน. อนฺโตทสาหํ อธิฏฺฐิเต วิกปฺปิเต วิสฺสชฺชิเต นฏฺเฐ วินฏฺเฐ ทฑฺเฒ อจฺฉินฺเน วิสฺสาเสน คาหิเต อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อาจารวิปตฺติ, ยถา จ อิทํ, เอวํ อิโต ปรานิปิ, อุภโตปาติโมกฺเขสุปิ หิ ปาราชิกานิ จ สงฺฆาทิเสสา จ สีลวิปตฺติ, เสสาปตฺติโย อาจารวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ วา ทิฏฺฐิวิปตฺติ วา กาจิ อาปตฺติ นาม นตฺถิ. อาชีววิปตฺติปจฺจยา ปน ฐเปตฺวา ทุพฺภาสิตํ ฉ อาปตฺติกฺขนฺธา ปญฺญตฺตา, ทิฏฺฐิวิปตฺติปจฺจยา ปาจิตฺติยทุกฺกฏวเสน ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ปญฺญตฺตาติ, อิทเมตฺถ ลกฺขณํ, อิติ วิปตฺติกถา อิเธว นิฏฺฐิตาติ, น นํ อิโต ปรํ วิจารยิสฺสาม. ชาติปฺปมาณสมฺปนฺนสฺส จีวรสฺส อตฺตโน สนฺตกตา, คณนุปคตา, ฉินฺนปลิโพธภาโว, อติเรกจีวรตา, ทสาหาติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. กถินสมุฏฺฐานํ, อกิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

베살리에서 육군 비구들과 관련하여 여분의 가사를 소지한 일로 제정되었고, '최대 십일'이라는 구절은 이 계목의 추가 제정(anupaññatti)이다. 이것은 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니어서, [가사를] 포기하지 않고 사용하는 비구에게는 악작(Dukkaṭa)이 된다. 여기서와 마찬가지로 모든 계목에서 그러하므로, 이후에는 이를 다시 언급하지 않겠다. 십일이 지나지 않았음에도 지났다고 생각하는 자와 의심이 있는 자에게도 악작이 된다. 십일이 지났을 때 지나지 않았다고 생각하는 자와 의심이 있는 자에게는 니사기 파일정뿐이다. 이와 같이 수지(adhiṭṭhita)하지 않았거나, 위갑(vikappita)하지 않았거나, 포기하지 않았거나, 잃어버리지 않았거나, 파괴되지 않았거나, 불타지 않았거나, 강탈당하지 않은 가사에 대하여 수지했다는 등의 인식을 가진 경우도 마찬가지이다. 십일 이내에 수지, 위갑, 포기, 분실, 파손, 소실, 강탈당한 경우와 신뢰하여 취한 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 이것은 품행의 타락(ācāravipatti)이다. 이 계목과 마찬가지로 이후의 것들도 그러하다. 양방의 파티목카에서도 바라이와 승잔은 계율의 타락(sīlavipatti)이고, 나머지 죄들은 품행의 타락이다. 생계의 타락(ājīvavipatti)이나 견해의 타락(diṭṭhivipatti)이라 할 만한 어떤 죄도 존재하지 않는다. 그러나 생계의 타락을 원인으로 하여 고설(dubbhāsita)을 제외한 6가지 죄의 무리가 제정되었고, 견해의 타락을 원인으로 파일정과 악작에 의해 두 가지 죄의 무리가 제정되었다는 것이 여기서의 특징이다. 이와 같이 타락에 대한 설명(vipattikathā)은 여기서 끝났으므로, 이후에는 이를 논하지 않겠다. 종류와 크기가 적절한 가사일 것, 자신의 소유일 것, 수량에 포함될 것, 걸림돌이 끊어진 상태(팔리보다가 끊어짐)일 것, 여분의 가사일 것, 십일을 경과할 것 등의 다섯 가지가 여기서의 요소(aṅga)이다. 카티나와 같은 발생 원인(samuṭṭhāna), 부작위(akiriya), 인식에 의한 해방이 아님(nosaññāvimokkha), 마음이 없어도 범함(acittaka), 제정 위반(paṇṇattivajja), 신업, 구업, 세 가지 마음, 세 가지 느낌을 가진다.

กถินสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

카티나(가사) 계목에 대한 설명이 끝났다.

๒. อุโทสิตสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 우도시타(가사 보관) 계목에 대한 설명

ทุติเย [Pg.158] นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนาติเอตฺถ ปุริมสิกฺขาปเท วิย อตฺถํ อคฺคเหตฺวา นิฏฺฐิเต จีวรสฺมึ ภิกฺขุโนติ เอวํ สามิวเสน กรณวจนสฺส อตฺโถ เวทิตพฺโพ. กรณวเสน หิ ภิกฺขุนา อิทํ นาม กมฺมํ กาตพฺพํ, ตํ นตฺถิ, สามิวเสน ปน ภิกฺขุโน จีวรสฺมึ นิฏฺฐิเต กถิเน จ อุพฺภเต เอวํ อิเมหิ จีวรนิฏฺฐานกถินุพฺภาเรหิ ฉินฺนปลิโพโธ เอกรตฺตมฺปิ เจ ภิกฺขุ ติจีวเรน วิปฺปวเสยฺยาติ เอวํ อตฺโถ ยุชฺชติ. ตตฺถ ติจีวเรนาติ ติจีวราธิฏฺฐานนเยน อธิฏฺฐิเตสุ สงฺฆาฏิอาทีสุ เยนเกนจิ. วิปฺปวเสยฺยาติ วิยุตฺโต วเสยฺย, ‘‘คาโม เอกูปจาโร นานูปจาโร’’ติอาทินา (ปารา. ๔๗๗) นเยน ปาฬิยํ วุตฺตานํ คามนิคมนนิเวสนอุโทสิตอฏฺฏมาฬปาสาทหมฺมิยนาวาสตฺถเขตฺตธญฺญกรณอารามวิหารรุกฺขมูลอชฺโฌกาสปฺปเภทานํ ปนฺนรสานํ นิกฺเขปฏฺฐานานํ ยตฺถกตฺถจิ นิกฺขิปิตฺวา เตสํ คามาทีนํ พหิ หตฺถปาสาติกฺกเมน อรุณํ อุฏฺฐาเปยฺยาติ อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๔๗๓-๔๗๗-๘) วุตฺโต. อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยาติ ยํ สงฺโฆ คิลานสฺส ภิกฺขุโน ติจีวเรน อวิปฺปวาสสมฺมุตึ เทติ, ตํ ฐเปตฺวา อลทฺธสมฺมุติกสฺส ภิกฺขุโน เอกรตฺตมฺปิ วิปฺปวาสโต วุตฺตนเยเนว นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยนฺติ เวทิตพฺพํ, เกวลํ อิธ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ รตฺติวิปฺปวุตฺถํ อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา นิสฺสคฺคิย’’นฺติอาทินา นเยน วจนเภโท โหติ, อยํ ปน วิเสโส.

두 번째 계목의 '가사가 완성되었을 때 비구에 의해서(bhikkhunā)'라는 구절은 앞의 계목에서와 같은 의미로 취하지 말고, '비구의 가사가 완성되었을 때(bhikkhuno)'와 같이 소유격의 의미로 도구격의 의미를 이해해야 한다. 왜냐하면 도구격으로서 '비구에 의해 이러한 행위가 행해져야 한다'는 것은 여기 없기 때문이며, 소유격의 의미로 '비구의 가사가 완성되고 카티나가 해제되었을 때, 이 가사의 완성이나 카티나 해제로 인해 걸림돌이 끊어진 비구가 하룻밤이라도 삼의(三衣)와 떨어져 지내면'이라는 의미가 타당하다. 거기서 '삼의와 함께(ticīvarena)'라는 것은 삼의를 수지하는 방식에 따라 수지된 승가리 등 세 가지 가사 중 어느 하나와 떨어지는 것을 말한다. '떨어져 지낸다(vippavaseyya)'는 것은 분리되어 머무는 것을 의미하며, '마을이 하나의 구역이거나 다른 구역이거나' 등의 방식에 따라 경전에서 설해진 마을, 성읍, 거주지, 창고, 망루, 누각, 저택, 평옥, 배, 수레, 들판, 타작마당, 공원, 사원, 나무 밑, 노지 등의 구분이 있는 15가지 가사 보관 장소 중 어느 한 곳에 가사를 두고, 그 마을 등의 밖에서 한 팔 거리(hatthapāsa)를 넘어서 여명을 맞이하는 것을 말한다. 이것이 여기서의 요약이며, 상세한 설명은 사만타파사디카에 설해져 있다. '비구의 승인이 있는 경우를 제외하고'라는 것은 승가가 병든 비구에게 삼의와 떨어져 지내도 좋다는 승인(avippavāsasammuti)을 주는 것인데, 그것을 제외하고 승인을 얻지 못한 비구가 하룻밤이라도 떨어져 지내면 앞에서 설한 방식대로 니사기 파일정이 된다는 것을 알아야 한다. 다만 여기서는 '대덕이시여, 이 가사는 비구의 승인 없이 하룻밤을 떨어져 지냈으므로 니사기입니다'라는 방식의 문구상의 차이가 있을 뿐이며, 이것이 차이점이다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ สนฺตรุตฺตเรน ชนปทจาริกํ ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ

사왓티에서 많은 비구들과 관련하여, 안가사(santaruttara, 속옷과 겉옷)만 가지고 지방으로 유행을 떠난 일로

ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อวิปฺปวุตฺเถ วิปฺปวุตฺถสญฺญิโน เจว เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. วิปฺปวุตฺเถ วิปฺปวุตฺถสญฺญิโนปิ อวิปฺปวุตฺถสญฺญิโนปิ เวมติกสฺสาปิ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, ตถา อปจฺจุทฺธฏอวิสฺสชฺชิตาทีสุ จ ปจฺจุทฺธฏวิสฺสชฺชิตาทิสญฺญิโน. อนฺโตอรุเณ ปจฺจุทฺธเฏ ปน ปฐมกถิเน วุตฺตวิสฺสชฺชิตาทิเภเท จ อนาปตฺติ, ตถา ลทฺธสมฺมุติกสฺส วิปฺปวาเส. อาพาเธ ปน วูปสนฺเต ปจฺจาคนฺตพฺพํ, ตตฺเถว วา ฐิเตน ปจฺจุทฺธริตพฺพํ, อถาปิสฺส ปุน โส วา อญฺโญ วา อาพาโธ กุปฺปติ, ลทฺธกปฺปิยเมว. อธิฏฺฐิตจีวรตา[Pg.159], อนตฺถตกถินตา, อลทฺธสมฺมุติกตา, รตฺติวิปฺปวาโสติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถิเน วุตฺตปฺปการาเนว. เกวลญฺหิ ตตฺถ อนธิฏฺฐานํ อวิกปฺปนญฺจ อกิริยา, อิธ อปฺปจฺจุทฺธรณํ, อยํ วิเสโสติ.

제정되었고, '비구의 승인이 있는 경우를 제외하고'라는 것은 이 계목의 추가 제정이며, 공통된 제정이고, 명령에 의한 것이 아니다. 떨어져 지내지 않았음에도 떨어져 지냈다고 생각하는 자와 의심하는 자에게는 악작이 된다. 떨어져 지냈을 때 떨어져 지냈다고 생각하는 자와 떨어져 지내지 않았다고 생각하는 자, 그리고 의심하는 자에게도 니사기 파일정이다. 이와 같이 수지 해제(paccuddharaṇa)를 하지 않았거나 포기하지 않은 가사 등에 대하여 수지 해제를 했거나 포기했다는 등의 생각을 가진 자도 마찬가지이다. 그러나 여명 전에 수지 해제를 한 경우나 첫 번째 가사 계목에서 설한 포기 등의 구분이 있는 경우에는 범계가 아니며, 승인을 얻은 자가 떨어져 지내는 경우도 그러하다. 병이 나으면 다시 돌아와야 하며, 혹은 그곳에 머물면서 수지 해제를 해야 한다. 만약 그에게 다시 그 병이나 다른 병이 도지면 적절함을 얻은 것이 된다. 수지된 가사임, 카티나가 해제됨(또는 깔리지 않음), 승인을 얻지 못함, 하룻밤을 떨어져 지냄이라는 이 네 가지가 여기서의 요소(aṅga)이다. 발생 원인 등은 첫 번째 가사 계목에서 설한 방식과 같다. 다만 거기서는 수지하지 않음과 위갑하지 않음이 부작위(akiriya)였으나, 여기서는 수지 해제를 하지 않음이 부작위라는 것이 차이점이다.

อุโทสิตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

우도시타(가사 보관) 계목에 대한 설명이 끝났다.

๓. อกาลจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 아칼라치바라(때 아닌 가사) 계목에 대한 설명

ตติเย นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนาติ สามิวเสเนว กรณตฺโถ เวทิตพฺโพ. อกาลจีวรํ นาม ยฺวายํ ‘‘อนตฺถเต กถิเน วสฺสานสฺส ปจฺฉิโม มาโส, อตฺถเต กถิเน ปญฺจมาสา’’ติ (ปารา. ๖๔๙) จีวรกาโล วุตฺโต, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญทา อุปฺปนฺนํ, ยญฺจ กาเลปิ สงฺฆสฺส วา ‘‘อิทํ อกาลจีวร’’นฺติ, ปุคฺคลสฺส วา ‘‘อิทํ ตุยฺหํ ทมฺมี’’ติอาทินา นเยน ทินฺนํ, เอตํ อกาลจีวรํ นาม. อุปฺปชฺเชยฺยาติ เอวรูปํ จีวรํ อตฺตโน ภาคปฏิลาภวเสน สงฺฆโต วา สุตฺตนฺติกาทิคณโต วา ญาติโต วา มิตฺตโต วา ปํสุกูลํ วา อตฺตโน วา ธเนน (ปารา. ๕๐๐), อถ วา ปน ‘‘อฏฺฐิมา, ภิกฺขเว, มาติกา จีวรสฺส อุปฺปาทาย สีมาย เทติ, กติกาย เทติ, ภิกฺขาปญฺญตฺติกาย เทติ, สงฺฆสฺส เทติ, อุภโตสงฺฆสฺส เทติ, วสฺสํวุฏฺฐสงฺฆสฺส เทติ, อาทิสฺส เทติ, ปุคฺคลสฺส เทตี’’ติ (มหาว. ๓๗๙) อิมาสํ อฏฺฐนฺนํ มาติกานํ อญฺญตรโต อุปฺปชฺเชยฺย. เอตฺถ จ ‘‘สีมาย ทมฺมี’’ติ เอวํ สีมํ ปรามสิตฺวา เทนฺโต สีมาย เทติ นาม, เอส นโย สพฺพตฺถ. เอตฺถ จ สีมาติ ขณฺฑสีมา อุปจารสีมา สมานสํวาสสีมา อวิปฺปวาสสีมา ลาภสีมา คามสีมา นิคมสีมา นครสีมา อพฺภนฺตรสีมา อุทกุกฺเขปสีมา ชนปทสีมา รฏฺฐสีมา รชฺชสีมา ทีปสีมา จกฺกวาฬสีมาติ ปนฺนรสวิธา. ตตฺถ อุปจารสีมา นาม ปริกฺขิตฺตสฺส วิหารสฺส ปริกฺเขเปน, อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐาเนน ปริจฺฉินฺนา. อปิ จ ภิกฺขูนํ ธุวสนฺนิปาตฏฺฐานโต วา ปริยนฺเต ฐิตโภชนสาลโต วา นิพทฺธวสนกอาวาสโต วา ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส ทฺวินฺนํ เลฑฺฑุปาตานํ อนฺโต ‘‘อุปจารสีมา’’ติ เวทิตพฺพา. สา ปน อาวาเส วฑฺฒนฺเต วฑฺฒติ, หายนฺเต หายติ[Pg.160], โยชนสตมฺปิ อุปจารสีมาว โหติ. ตตฺถ ทินฺนลาโภ สพฺเพสํ อนฺโตสีมคตานํ ปาปุณาติ, ภิกฺขุนีนํ อารามปเวสนเสนาสนาปุจฺฉนานิ ปริวาสมานตฺตาโรจนํ วสฺสจฺเฉทนิสฺสยเสนาสนคฺคาหาทิวิธานนฺติ อิทมฺปิ สพฺพํ อิมิสฺสาว สีมาย วเสน เวทิตพฺพํ. ลาภสีมาติ ยํ ราชราชมหามตฺตาทโย วิหารํ การาเปตฺวา คาวุตํ วา อทฺธโยชนํ วา โยชนํ วา สมนฺตา ปริจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘อยํ อมฺหากํ วิหารสฺส ลาภสีมา, ยํ เอตฺถนฺตเร อุปฺปชฺชติ, ตํ สพฺพํ อมฺหากํ วิหารสฺส เทมา’’ติ ฐเปนฺติ, อยํ ลาภสีมา นาม. กาสิโกสลาทีนํ ปน รฏฺฐานํ อนฺโต พหู ชนปทา โหนฺติ, ตตฺถ เอโก ชนปทปริจฺเฉโท ชนปทสีมา, กาสิโกสลาทิรฏฺฐปริจฺเฉโท รฏฺฐสีมา, เอกสฺส รญฺโญ อาณาปวตฺติฏฺฐานํ รชฺชสีมา, สมุทฺทนฺเตน ปริจฺฉินฺโน มหาทีโป วา อนฺตรทีโป วา ทีปสีมา, เอกจกฺกวาฬปพฺพตปริกฺเขปพฺภนฺตรํ จกฺกวาฬสีมา, เสสา นิทานกถายํ วุตฺตนยา เอว. ตตฺถ ‘‘ขณฺฑสีมาย เทมา’’ติ ทินฺนํ ขณฺฑสีมฏฺฐานํเยว ปาปุณาติ, ตโต พหิสีมาย สีมนฺตริกฏฺฐานมฺปิ น ปาปุณาติ. ‘‘อุปจารสีมาย เทมา’’ติ ทินฺนํ ปน อนฺโตปริจฺเฉเท ขณฺฑสีมาสีมนฺตริกาสุ ฐิตานมฺปิ ปาปุณาติ, สมานสํวาสสีมาย ทินฺนํ ขณฺฑสีมาสีมนฺตริกฏฺฐานํ น ปาปุณาติ, อวิปฺปวาสสีมาลาภสีมาสุ ทินฺนํ ตาสํ อนฺโตคธานํเยว ปาปุณาติ, คามสีมาทีสุ ทินฺนํ ตาสํ สีมานํ อพฺภนฺตเร พทฺธสีมฏฺฐานมฺปิ ปาปุณาติ, อพฺภนฺตรสีมาอุทกุกฺเขปสีมาสุ ทินฺนํ ตตฺถ อนฺโตคธานํเยว ปาปุณาติ, ชนปทสีมาทีสุ ทินฺนมฺปิ ตาสํ อพฺภนฺตเร พทฺธสีมฏฺฐานมฺปิ ปาปุณาติ, ตสฺมา ยํ ชมฺพุทีเป ฐตฺวา ‘‘ตมฺพปณฺณิทีเป สงฺฆสฺส เทมา’’ติ ทียติ, ตํ ตมฺพปณฺณิทีปโต เอโกปิ คนฺตฺวา สพฺเพสํ สงฺคณฺหิตุํ ลภติ. สเจปิ ตตฺเถว เอโก สภาโค ภิกฺขุ สภาคานํ ภาคํ คณฺหาติ, น วาเรตพฺโพ. โย ปน วิหารํ ปวิสิตฺวา ‘‘อสุกสีมายา’’ติ อวตฺวาว เกวลํ ‘‘สีมาย ทมฺมี’’ติ วทติ, โส ปุจฺฉิตพฺโพ ‘‘สีมา นาม พหุวิธา, กตรํ สนฺธาย วทสี’’ติ, สเจ วทติ ‘‘อหเมตํ เภทํ น ชานามิ, สีมฏฺฐกสงฺโฆ คณฺหตู’’ติ, อุปจารสีมฏฺเฐหิ ภาเชตพฺพํ.

제3(가티나) 학처에서, '가사가 완성되었을 때 비구는'이라는 구절은 소유격의 의미(비구의)에 의한 것으로 이해해야 한다. '아깔라지바라(때 아닌 가사)'란 '가티나가 펴지지 않았을 때 우기의 마지막 달, 가티나가 펴졌을 때 (그 후) 다섯 달'이라는 부처님께서 말씀하신 가사 시기를 제외하고 다른 때에 생긴 가사를 말한다. 또한 가사 시기일지라도 승가에게 '이것은 아깔라지바라입니다'라고 하거나, 개인에게 '이것을 당신께 드립니다'라는 등의 방식으로 보시된 가사가 있다면 이것도 아깔라지바라라고 한다. '생기면'이란 이러한 가사가 자신의 몫을 분배받는 방식에 의해 승가로부터, 혹은 숫딴띠까 등 무리로부터, 친지로부터, 친구로부터, 또는 분소의로서, 혹은 자신의 재산(와굼, 면사 등)으로 생기거나 얻게 되는 것을 말한다. 또는 '비구들이여, 가사가 생기는 여덟 가지 근거(마띠까)가 있으니, 구역(시마)에 보시하는 것, 약속(까띠까)에 보시하는 것, 식사 지정(빅까빤냣띠)에 보시하는 것, 승가에 보시하는 것, 양쪽 승가에 보시하는 것, 안거를 마친 승가에 보시하는 것, 지목하여 보시하는 것, 개인에게 보시하는 것'이라는 이 여덟 가지 근거 중 어느 하나로부터 생기거나 얻는 것을 의미한다. 여기에서 '구역(시마)에 드립니다'라고 하며 구역을 지칭하여 보시하는 자를 '구역에 보시한다'고 하며, 이 방식은 모든 마띠까에 적용된다. 여기서 '시마'란 간다시마, 우빠짜라시마, 사마나상바사시마, 아빗빠바사시마, 라바시마, 가마시마, 니가마시마, 나가라시마, 압반따라시마, 우다꾹께빠시마, 자나빠다시마, 랏따시마, 랏자시마, 디빠시마, 짝까발라시마의 15가지 종류가 있다. 그중 우빠짜라시마(근접 구역)란 울타리가 있는 사원은 울타리로, 울타리가 없는 사원은 울타리를 칠 만한 장소로 구획된 곳이다. 또한 비구들이 항상 모이는 장소나, 끝에 위치한 식당, 또는 상주하는 처소로부터 보통 체격의 남자가 돌을 두 번 던진 거리의 안쪽을 '우빠짜라시마'라고 이해해야 한다. 그것은 사원이 확장되면 확장되고, 축소되면 축소되며, 100유순이라도 우빠짜라시마가 된다. 그 우빠짜라시마에 보시된 이익은 구역 안에 있는 모든 이에게 돌아간다. 비구니들이 사원에 들어오는 것, 처소(세나사나)를 사용하기 위해 묻는 것, 빠리바사나 마낫따를 알리는 것, 안거 중단, 의지처(닛사야), 처소를 받는 등의 법식도 모두 이 우빠짜라시마에 의거하여 알아야 한다. 라바시마(이익 구역)란 왕이나 대신 등이 사원을 건립하고 그 주변 1가부따, 혹은 반 유순, 혹은 1유순을 구획하여 '이것이 우리 사원의 라바시마이다. 이 안에서 생기는 모든 것(세금, 곡물 등)을 우리 사원에 보시한다'고 정한 것을 말한다. 까시, 꼬살라 등의 나라 안에는 많은 지방(자나빠다)이 있는데, 그중 한 지방의 경계를 자나빠다시마라 하고, 까시나 꼬살라 등 나라의 경계를 랏따시마라 하며, 한 왕의 통치 범위가 미치는 곳을 랏자시마라 한다. 바다로 둘러싸인 큰 섬이나 중간 섬을 디빠시마라 하고, 하나의 짝까발라(세계) 산으로 둘러싸인 내부를 짝까발라시마라고 한다. 나머지는 니다나까타(서문)에서 설명한 방식과 같다. 그중 '간다시마에 드립니다'라고 보시된 물건은 간다시마에 있는 비구들에게만 돌아가며, 그 간다시마 밖인 시만따리카에 있는 비구들에게는 돌아가지 않는다. 그러나 '우빠짜라시마에 드립니다'라고 보시된 것은 그 경계 안의 간다시마와 시만따리카에 있는 이들에게도 돌아간다. 사마나상바사시마에 승가에게 보시된 것은 간다시마나 시만따리카의 장소에는 돌아가지 않는다. 아빗빠바사시마와 라바시마에 승가에게 보시된 것은 그 안에 포함된 이들에게만 돌아간다. 가마시마 등에 승가에게 보시된 것은 그 구역 내부의 밧다시마(결계)에 있는 이들에게도 돌아간다. 압반따라시마와 우다꾹께빠시마에 승가에게 보시된 것은 그 안에 포함된 이들에게만 돌아간다. 자나빠다시마 등에 승가에게 보시된 것도 그 내부의 밧다시마에 있는 이들에게 돌아간다. 그러므로 잠부디빠(인도)에 있으면서 '땀바빤니디빠(스리랑카)의 승가에게 드립니다'라고 하여 보시하면, 땀바빤니디빠에서 한 명의 비구가 와서 모든 이를 위해 그것을 받을 수 있다. 만약 그곳(잠부디빠)에 있는 한 명의 동료 비구가 스리랑카에 있는 동료 비구들의 몫을 받는다면 그것을 막아서는 안 된다. 사원에 들어와서 '어느 구역'이라고 말하지 않고 단지 '구역에 드립니다'라고 말하는 자에게는 '구역이란 여러 종류가 있는데, 어느 구역을 염두에 두고 말하는 것입니까?'라고 물어야 한다. 만약 그가 '나는 그 차이를 모르니 구역에 있는 승가가 받으십시오'라고 말한다면, 우빠짜라시마에 있는 비구들이 나누어야 한다.

กติกายาติเอตฺถ กติกา นาม สมานลาภกติกา. สา ปน เอวํ กาตพฺพา, เอกสฺมึ วิหาเร สนฺนิปติเตหิ ภิกฺขูหิ ยํ วิหารํ สงฺคณฺหิตุกามา สมานลาภํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ, ตสฺส นามํ คเหตฺวา ‘‘อสุโก นาม วิหาโร โปราณโก อปฺปลาโภ’’ติ ยํ [Pg.161] กิญฺจิ การณํ วตฺวา ‘‘ตํ วิหารํ อิมินา วิหาเรน สทฺธึ เอกลาภํ กาตุํ สงฺฆสฺส รุจฺจตี’’ติ ติกฺขตฺตุํ สาเวตพฺพํ, เอตฺตาวตา ตสฺมึ วิหาเร นิสินฺโนปิ อิธ นิสินฺโนว โหติ, ตสฺมึ วิหาเรปิ เอวเมว กาตพฺพํ, เอตฺตาวตา อิธ นิสินฺโนปิ ตสฺมึ นิสินฺโนว โหติ. เอกสฺมึ วิหาเร ลาเภ ภาชิยมาเน อิตรสฺมึ ฐิตสฺส ภาคํ คเหตุํ วฏฺฏติ.

약속(까띠까)에 보시하는 것이라는 구절에서, 까띠까란 이익을 평등하게 나누기로 한 약속을 말한다. 그것은 다음과 같이 행해야 한다. 한 사원에 모인 비구들이 어떤 사원을 돕고자 하여 이익을 평등하게 나누기를 원한다면, 그 사원의 이름을 언급하며 '아무개 사원은 오래되었고 이익이 적다'는 등의 이유를 말한 뒤, '그 사원을 이 사원과 함께 동일한 이익을 갖게 하는 것을 승가가 찬성합니까?'라고 세 번 공표해야 한다. 이렇게 함으로써 그 사원에 앉아 있는 이도 이곳에 앉아 있는 것과 같게 되며, 그 사원에서도 이와 똑같이 행해야 한다. 그러면 이곳에 앉아 있는 이도 그 사원에 앉아 있는 것과 같게 된다. 한 사원에서 이익을 나눌 때, 다른 사원에 있는 비구의 몫을 챙겨주는 것이 합당하다.

ภิกฺขาปญฺญตฺติยาติ เอตฺถ ภิกฺขาปญฺญตฺติ นาม ทายกสฺส ปริจฺจาคปญฺญตฺติฏฺฐานํ, ตสฺมา ‘‘ยตฺถ มยฺหํ ธุวการา กรียนฺติ, ตตฺถ ทมฺมี’’ติ วา ‘‘ตตฺถ เทถา’’ติ วา วุตฺเต ยตฺถ ตสฺส ปากวตฺตํ วา วตฺตติ, ยโต วา ภิกฺขู นิจฺจํ โภเชติ, ยตฺถ วา เตน กิญฺจิ เสนาสนํ กตํ, สพฺพตฺถ ทินฺนเมว โหติ. สเจ ปน เอกสฺมึ ธุวการฏฺฐาเน โถกตรา ภิกฺขู โหนฺติ, เอกเมว วา วตฺถํ โหติ, มาติกํ อาโรเปตฺวา ยถา โส วทติ, ตถา คเหตพฺพํ.

식사 지정(빅까빤냣띠)에 보시하는 것이라는 구절에서, 빅까빤냣띠란 보시자가 보시를 베푸는 규칙을 정한 곳을 말한다. 그러므로 '나의 정기적인 보시(두바까라)가 행해지는 곳에 드립니다'라거나 '그곳에 주십시오'라고 말했을 때, 그 보시자가 음식을 조리하여 대중공양을 올리는 곳, 혹은 비구들에게 항상 식사를 대접하는 곳, 또는 그가 거처(세나사나)를 지어 바친 곳이 있다면, 그 모든 곳에 보시된 것이 된다. 만약 정기적인 보시를 하는 곳에 비구들이 아주 적고 옷이 단 한 벌뿐이라면, 마띠까에 따라 그 보시자가 말한 대로 받아야 한다.

สงฺฆสฺส เทตีติ เอตฺถ วิหารํ ปวิสิตฺวา ‘‘สงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ ทินฺนํ อุปจารสีมาคตานญฺจ ตโต พหิทฺธาปิ เตหิ สทฺธึ เอกาพทฺธานญฺจ ปาปุณาติ, ตสฺมา เตสํ คาหเก สติ อสมฺปตฺตานมฺปิ ภาโค ทาตพฺโพ. ยํ ปน พหิ อุปจารสีมาย ภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘สงฺฆสฺสา’’ติ ทียติ, ตํ เอกาพทฺธปริสาย ปาปุณาติ. เย ปน ทฺวาทสหิ หตฺเถหิ ปริสํ อสมฺปตฺตา, เตสํ น ปาปุณาติ.

‘승가에게 보시한다(saṅghassa detī)’는 것은 사원에 들어가서 “승가에게 바칩니다”라고 말하며 보시한 물품이 우빠짜라 시마(upacārasīmā, 사원 구역) 내에 들어온 비구들과, 그 구역 밖일지라도 안의 비구들과 하나로 연결되어 있는(ekābaddha) 비구들에게 돌아감을 의미한다. 그러므로 그들을 대신해 받을 사람이 있다면 아직 도착하지 않은 이들의 몫도 주어야 한다. 한편 우빠짜라 시마 밖에서 비구들을 보고 “승가에게 [바칩니다]”라고 하며 보시하는 것은 하나로 연결된 대중에게 돌아간다. 그러나 (그 대중으로부터) 12라뜨나(12주척) 이내에 도달하지 못한 이들에게는 돌아가지 않는다.

อุภโตสงฺฆสฺสาติ เอตฺถ ปน ยํ อุภโตสงฺฆสฺส ทินฺนํ, ตโต อุปฑฺฒํ ภิกฺขูนํ, อุปฑฺฒํ ภิกฺขุนีนํ ทาตพฺพํ. สเจปิ เอโก ภิกฺขุ โหติ, เอกา วา ภิกฺขุนี, อนฺตมโส อนุปสมฺปนฺนสฺสาปิ อุปฑฺฒเมว ทาตพฺพํ. ‘‘อุภโตสงฺฆสฺส จ ตุยฺหญฺจา’’ติ วุตฺเต ปน สเจ ทส ภิกฺขู จ ทส ภิกฺขุนิโย จ โหนฺติ, เอกวีสติ ปฏิวีเส กตฺวา เอโก ปุคฺคลสฺส ทาตพฺโพ, ทส ภิกฺขุสงฺฆสฺส, ทส ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส จ, เยน ปุคฺคลิโก ลทฺโธ, โส สงฺฆโตปิ อตฺตโน วสฺสคฺเคน คเหตุํ ลภติ, กสฺมา? อุภโตสงฺฆคฺคหเณน คหิตตฺตา, ‘‘อุภโตสงฺฆสฺส จ เจติยสฺส จา’’ติ วุตฺเตปิ เอเสว นโย. อิธ ปน เจติยสฺส สงฺฆโต ปาปุณโกฏฺฐาโส นาม นตฺถิ, เอกปุคฺคลสฺส ปตฺตโกฏฺฐาสสโม เอโก โกฏฺฐาโส โหติ. ‘‘ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ภิกฺขุนีนญฺจา’’ติ วุตฺเต ปน น มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา ทาตพฺพํ, ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ คเณตฺวา ทาตพฺพํ. ‘‘ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ภิกฺขุนีนญฺจ ตุยฺหญฺจา’’ติ วุตฺเต ปุคฺคโล วิสุํ น ลภติ, ปาปุณโกฏฺฐาสโต เอกเมว ลภติ[Pg.162]. ‘‘เจติยสฺส จา’’ติ วุตฺเต ปน เจติยสฺส เอโก ปุคฺคลปฏิวีโส ลพฺภติ. ‘‘ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจา’’ติ วุตฺเตปิ น มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา ทาตพฺพํ, ปุคฺคลคณนาย เอว วิภชิตพฺพํ, เตหิ สทฺธึ ปุคฺคลเจติยปรามสนํ อนนฺตรนยสทิสเมว, ยถา จ ภิกฺขุสงฺฆํ อาทึ กตฺวา นโย นีโต, เอวํ ภิกฺขุนิสงฺฆํ อาทึ กตฺวาปิ เนตพฺโพ. ‘‘ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ตุยฺหญฺจา’’ติ วุตฺเตปิ ปุคฺคลสฺส วิสุํ น ลพฺภติ, เจติยสฺส ปน ลพฺภติ. ‘‘ภิกฺขูนญฺจ ตุยฺหญฺจา’’ติ วุตฺเตปิ วิสุํ น ลพฺภติ, เจติยสฺส ปน ลพฺภติเยว.

‘양 승가에게(ubhatosaṅghassa)’라는 구절과 관련하여, 비구와 비구니 양 승가에 보시된 물품은 그중 절반은 비구들에게, 나머지 절반은 비구니들에게 주어야 한다. 비록 비구가 한 명뿐이거나 비구니가 한 명뿐일지라도, 심지어 사미(anupasampanna)에게라도 절반을 주어야 한다. “양 승가와 당신에게(tuyhañca)”라고 말했을 때, 만약 비구가 10명이고 비구니가 10명이라면, 이를 21등분 하여 한 몫은 개인에게 주고, 10몫은 비구 승가에, 10몫은 비구니 승가에 주어야 한다. 개인의 몫을 받은 자는 승가로부터도 자신의 법랍(vassaggena)에 따라 자기 몫을 받을 수 있는데, 왜냐하면 양 승가를 언급할 때 함께 포함되었기 때문이다. “양 승가와 제티야(cetiyassa, 불탑)에게”라고 말한 경우도 이와 같은 방식이다. 다만 여기서는 제티야를 위해 승가로부터 돌아오는 몫은 따로 없으며, 개인 한 명의 몫과 같은 한 몫이 제티야의 몫이 된다. “비구 승가와 비구니들에게”라고 말한 경우에는 중간을 잘라(절반씩) 주어서는 안 되며, 비구들과 비구니들의 머릿수를 세어서 주어야 한다. “비구 승가와 비구니들 그리고 당신에게”라고 말한 경우, 개인은 별도로 받지 못하고 돌아오는 몫 중에서 한 몫만을 받는다. “제티야에게도”라고 말하면 제티야는 개인의 한 몫을 얻는다. “비구들과 비구니들에게”라고 말한 경우에도 중간을 잘라 나누지 말고 개인의 머릿수대로 나누어야 하며, 이들과 함께 개인이나 제티야를 언급하는 방식은 바로 앞서 설명한 방식과 같다. 비구 승가를 앞세워 설명한 방식처럼 비구니 승가를 앞세워 말할 때도 동일하게 적용된다. “비구 승가와 당신에게”라고 말해도 개인은 별도로 받지 못하지만, 제티야는 별도로 받는다. “비구들과 당신에게”라고 말해도 별도로 받지 못하지만, 제티야는 별도로 받는다.

วสฺสํวุฏฺฐสงฺฆสฺสาติ เอตฺถ สเจ วิหารํ ปวิสิตฺวา ‘‘วสฺสํวุฏฺฐสงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ วทติ, เย ตตฺถ วสฺสจฺเฉทํ อกตฺวา ปุริมวสฺสํวุฏฺฐา, เตสํ พหิ สีมฏฺฐานมฺปิ ปาปุณาติ, น อญฺเญสํ. สเจ ปน พหิอุปจารสีมายํ ฐิโต ‘‘วสฺสํวุฏฺฐสงฺฆสฺสา’’ติ วทติ, ยตฺถกตฺถจิ วุฏฺฐวสฺสานํ สพฺเพสํ สมฺปตฺตานํ ปาปุณาติ. อถ ‘‘อสุกวิหาเร วสฺสํวุฏฺฐสฺสา’’ติ วทติ, ตตฺถ วสฺสํวุฏฺฐานํเยว ยาว กถินสฺสุพฺภารา ปาปุณาติ. คิมฺหานํ ปฐมทิวสโต ปฏฺฐาย เอวํ วทติ, ตตฺร สมฺมุขีภูตานํ สพฺเพสํ ปาปุณาติ, น อญฺเญสํ.

‘안거를 마친 승가에게(vassaṃvuṭṭhasaṅghassa)’라는 구절과 관련하여, 만약 사원에 들어가서 “안거를 마친 승가에게 바칩니다”라고 말한다면, 그 사원에서 안거를 파하지 않고 전안거(purimavassa)를 마친 이들에게 돌아가며, 설령 그들이 구역(sīmā) 밖에 있더라도 돌아간다. 다른 이들에게는 돌아가지 않는다. 만약 우빠짜라 시마 밖에서 “안거를 마친 승가에게”라고 말한다면, 어디서든 안거를 마치고 공양 장소에 도착한 모든 이들에게 돌아간다. 만약 “아무개 사원에서 안거를 마친 이에게”라고 말한다면, 오직 그 사원에서 안거를 마친 이들에게만 가사(kathina) 해제 시기까지 돌아간다. 여름(우기)의 첫날부터 시작하여 이와 같이 말한다면, 그곳에 직접 대면하여 모인 모든 이들에게 돌아가고 다른 이들에게는 돌아가지 않는다.

อาทิสฺส เทตีติ อาทิสิตฺวา ปริจฺฉินฺทิตฺวา เทติ, กถํ? ภิกฺขู อชฺชตนาย วา สฺวาตนาย วา ยาคุยา นิมนฺเตตฺวา เต ฆเร ยาคุํ ปาเยตฺวา ‘‘อิมานิ จีวรานิ เยหิ มยฺหํ ยาคุ ปีตา, เตสํ ทมฺมี’’ติ วทติ, เยหิ นิมนฺติเตหิ ยาคุ ปีตา, เตสํเยว ปาปุณาติ, ภตฺตขชฺชกาทีหิ นิมนฺติเตสุปิ เอเสว นโย.

‘지정하여 보시한다(ādissa detī)’는 것은 대상을 지목하여 한정해서 보시하는 것이다. 어떻게 하는가? 비구들을 오늘 혹은 내일 죽(yāgu) 공양에 초대하여 집에서 죽을 대접한 뒤, “내가 대접한 죽을 드신 분들에게 이 가사들을 바칩니다”라고 말하는 경우이다. 그러면 초대를 받아 죽을 마신 이들에게만 가사가 돌아간다. 밥(bhatta)이나 음식(khajjaka) 등으로 초대한 경우에도 이와 같은 방식이다.

ปุคฺคลสฺส เทตีติ ‘‘อิทํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ทมฺมี’’ติ เอวํ ปรมฺมุขา วา, ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘อิทํ ตุมฺหาก’’นฺติ เอวํ สมฺมุขา วา เทตีติ อยเมตฺถ สงฺเขปกถา, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺโต. อิติ อิมาสํ อฏฺฐนฺนํ มาติกาปทานํ วเสน ยํ อกาลจีวรลกฺขเณน ปฏิลทฺธํ, ตํ สนฺธาย ‘‘อกาลจีวรํ อุปฺปชฺเชยฺยา’’ติ วุตฺตํ.

‘개인에게 보시한다(puggalassa detī)’는 것은 “아무개라는 이름의 비구에게 이 가사를 바칩니다”라고 면전이 아닌 곳에서 말하거나, 혹은 발치에 놓으며 “이것은 당신의 것입니다”라고 면전에서 주는 것을 말한다. 이것은 여기(상카위따라니 주석서)에서의 요약된 설명이며, 자세한 내용은 사만따빠사디까(Samantapāsādikā)에 설명되어 있다. 이와 같이 여덟 가지 마띠까(mātikā, 요목)의 구분에 따라 ‘때 아닌 가사의 특징(akālacīvaralakkhaṇa)’으로 얻게 된 것을 염두에 두고, “[비구에게] 때 아닌 가사가 생겼을 때”라고 설해진 것이다.

อากงฺขมาเนนาติ อิจฺฉมาเนน. ขิปฺปเมว กาเรตพฺพนฺติ สีฆํ อนฺโตทสาเหเยว กาเรตพฺพํ. โน จสฺส ปาริปูรีติ โน เจ ปาริปูรี ภเวยฺย, ยตฺตเกน กริยมานํ อธิฏฺฐานจีวรํ ปโหติ, ตํ จีวรํ ตตฺตกํ น ภเวยฺย, อูนกํ ภเวยฺยาติ อตฺโถ. สติยา ปจฺจาสายาติ ‘‘อสุกทิวสํ นาม สงฺโฆ จีวรานิ ลภิสฺสติ, ตโต เม จีวรํ อุปฺปชฺชิสฺสตี’’ติอิมินา [Pg.163] นเยน สงฺฆคณญาติมิตฺเตสุ วา อญฺญตรฏฺฐานโต, ‘‘ปํสุกูลํ วา ลจฺฉามี’’ติ, ‘‘อิมินา วา กปฺปิยภณฺเฑน จีวรํ คณฺหิสฺสามี’’ติ เอวํ วิชฺชมานาย จีวราสาย. ตโต เจ อุตฺตรีติ มาสปรมโต เจ อุตฺตริ นิกฺขิเปยฺย, นิสฺสคฺคิยนฺติ อตฺโถ. ยทิ ปนสฺส มูลจีวรํ สณฺหํ โหติ, ปจฺจาสาจีวรํ ถูลํ โหติ, น สกฺกา โยเชตุํ, รตฺติโย จ เสสา โหนฺติ, น ตาว มาโส ปูรติ, น อกามา จีวรํ กาเรตพฺพํ, อญฺญํ ปจฺจาสาจีวรํ ลภิตฺวา เอว กาลพฺภนฺตเร กาเรตพฺพํ. สเจ น ลภติ, ปจฺจาสาจีวรมฺปิ ปริกฺขารโจฬํ อธิฏฺฐาตพฺพํ. อถ มูลจีวรํ ถูลํ โหติ, ปจฺจาสาจีวรํ สณฺหํ, มูลจีวรํ ปริกฺขารโจฬํ อธิฏฺฐหิตฺวา ปจฺจาสาจีวรเมว มูลจีวรํ กตฺวา ฐเปตพฺพํ, ตํ ปุน มาสปริหารํ ลภติ, เอเตนุปาเยน ยาว น ลจฺฉติ, ตาว อญฺญํ มูลจีวรํ กตฺวา ฐเปตุํ ลพฺภติ. อิมสฺส ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, อกาลจีวรํ มาสาติกฺกนฺตํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๐๐) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ.

‘원한다면(ākaṅkhamānenā)’이란 바란다는 뜻이다. ‘속히 만들어야 한다(khippameva kāretabbaṃ)’는 것은 열흘 이내에 신속히 만들어야 함을 뜻한다. ‘그것이 충족되지 않는다면(no cassa pāripūrī)’이란, 그것을 가지고 수지(adhiṭṭhāna)할 가사를 만들기에 충분하지 않아 옷감이 부족한 경우를 뜻한다. ‘기대(paccāsā)가 있을 때’란, “아무개 날에 승가가 가사 옷감을 얻을 것이니 그때 나에게도 가사감이 생길 것이다”라는 방식이나, 승가·대중·친지·지인 등 어느 곳으로부터 혹은 “분소의(paṃsukūla)를 얻을 것이다”, “이 적절한 물품(kappiyabhaṇḍa)으로 가사 옷감을 바꿀 것이다”라는 식으로 가사에 대한 기대가 남아 있는 경우를 말한다. ‘그보다 더[오래](tato ce uttarī)’란, 최대 한 달을 넘겨서 보관한다면 니사기(nissaggiya)가 된다는 뜻이다. 만약 원래 가진 옷감(mūlacīvara)은 고운데 기대하던 옷감(paccāsācīvara)은 거칠어서 서로 합치기에 적당하지 않고, 날짜가 남아서 아직 한 달이 다 차지 않았다면, 원치 않는데 억지로 가사를 만들 필요는 없다. 다른 기대하던 옷감을 얻은 뒤에 한 달의 기간 내에 만들면 된다. 만약 얻지 못한다면 그 기대하던 옷감을 보조 옷감(parikkhāracoḷa)으로 수지해야 한다. 만약 원래 가진 옷감은 거칠고 기대하던 옷감이 고운 경우에는, 원래 가진 옷감을 보조 옷감으로 수지하고 기대하던 옷감을 원래 가사 옷감으로 삼아 보관할 수 있는데, 그러면 다시 한 달의 유예 기간을 얻게 된다. 이러한 방법으로 (원하는) 옷감을 얻지 못하는 한, 계속해서 다른 옷감을 주 가사 옷감으로 삼아 보관하는 것이 허용된다. 이에 대한 니사기 절차는 “존자시여, 저의 이 ‘때 아닌 가사’가 한 달이 지나 니사기가 되었습니다”라는 방식에 따라 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อกาลจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา มาสํ อติกฺกมนวตฺถุสฺมึ

사밧띠에서 여러 비구와 관련하여 ‘때 아닌 가사’를 받고 한 달을 넘긴 사건에 대하여 [제정되었다].

ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อิโต ปรํ สพฺพํ ปฐมกถิเน วุตฺตสทิสเมว. เกวลญฺหิ ตตฺถ ทสาหาติกฺกโม, อิธ มาสาติกฺกโมติ อยํ วิเสโส. เสสํ ตาทิสเมวาติ.

이 계목은 제정되었으며, 이는 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이고 비명령적(anāṇattika)인 것이다. 이 이후의 모든 내용은 첫 번째 까띠나 식카빠다(paṭhamakathine)에서 설명한 것과 같다. 다만 그곳에서는 ‘열흘을 넘기는 것’이고 여기서는 ‘한 달을 넘기는 것’이라는 차이가 있을 뿐이며, 나머지는 그와 동일하다.

อกาลจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

때 아닌 가사 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๔. ปุราณจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 헌 가사(구치와라) 세탁 학처에 대한 설명

จตุตฺเถ อญฺญาติกายาติ น ญาติกาย, มาติโต วา ปิติโต วา ยาว สตฺตมํ ยุคํ, ตาว เกนจิ อากาเรน อสมฺพทฺธายาติ อตฺโถ. ภิกฺขุนิยาติ สากิยานิโย วิย สุทฺธภิกฺขุสงฺเฆ วา อุภโตสงฺเฆ วา อุปสมฺปนฺนาย. ปุราณจีวรนฺติ รชิตฺวา กปฺปํ กตฺวา เอกวารมฺปิ นิวตฺถํ วา ปารุตํ วา, ยํ อนฺตมโส ปริโภคสีเสน อํเส วา มตฺถเก วา กตฺวา มคฺคํ คโต โหติ, อุสฺสีสกํ วา กตฺวา นิปนฺโน, เอตมฺปิ ปุราณจีวรเมว. โธวาเปยฺย วาติ สเจ ‘‘โธวา’’ติวาจาย วทติ, กายวิการํ วา กโรติ, หตฺเถน วา หตฺเถ เทติ, ปาทมูเล วา ฐเปติ, อนฺโตทฺวาทสหตฺเถ โอกาเส ฐตฺวา อุปริ วา ขิปติ, อญฺญสฺส วา [Pg.164] หตฺเถ เปเสติ, ตาย โธตํ, โธวาปิตเมว โหติ, รชาปนาโกฏาปเนสุปิ เอเสว นโย. สิกฺขมานาย วา สามเณริยา วา อุปาสิกาย วา หตฺเถ โธวนตฺถาย เทติ, สา สเจ อุปสมฺปชฺชิตฺวา โธวติ, เอวมฺปิ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. อุปาสกสฺส วา สามเณรสฺส วา หตฺเถ ทินฺนํ โหติ, โส เจ ลิงฺเค ปริวตฺเต อุปสมฺปชฺชิตฺวา โธวติ, ทหรสฺส ภิกฺขุสฺส วา ทินฺนํ โหติ, โสปิ ลิงฺเค ปริวตฺเต โธวติ, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยเมว, รชาปนาโกฏาปเนสุปิ เอเสว นโย. ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, ปุราณจีวรํ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา โธวาปิตํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๐๕) อิมินา ปเนตฺถ นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ.

네 번째 학처에서 '친척이 아닌 비구니(aññātikā)'란 친척이 아닌 자를 의미하며, 어머니 쪽으로나 아버지 쪽으로나 7대에 이르기까지 어떤 방식으로든 관계가 맺어지지 않은 비구니를 뜻한다. '비구니'란 사키야 가문의 여인들처럼 순수한 비구 승가에서 혹은 양쪽 승가에서 구족계를 받은 비구니를 말한다. '헌 가사(purāṇacīvara)'란 염색하고 가리점(kappa)을 찍은 후 한 번이라도 입었거나 걸친 것, 또는 적어도 사용하기 위해 어깨에 메거나 머리에 이고 길을 간 적이 있는 것, 혹은 베개로 삼아 누운 적이 있는 것을 말하며, 이것 역시 모두 헌 가사이다. '세탁하게 하면(dhovāpeyya)'이란 만약 "세탁하라"고 말로 지시하거나, 몸짓으로 시키거나, 직접 손에서 손으로 주거나, 발치에 두거나, 12 암마나(창) 이내의 공간에서 위로 던져주거나, 다른 사람의 손을 통해 보내어 그녀가 세탁하게 하는 것을 말하며, 그러면 세탁하게 한 것이 된다. 물들이게 하거나 두드려 펴게 하는 것(rajāpanākoṭāpanesupi)도 이와 같은 방식이다. 만약 식차마나, 사미니, 혹은 여자 신도의 손에 세탁을 위해 주었는데, 그녀가 구족계를 받은 후에 세탁한다면 이 역시 니사기 파일제(nissaggiya pācittiya)가 된다. 남자 신도나 사미의 손에 준 것이 성별이 바뀌어 비구니가 되어 구족계를 받은 후 세탁하는 경우나, 어린 비구에게 준 것이 성별이 바뀌어 비구니가 되어 세탁하는 경우도 마찬가지로 니사기 파일제이다. 물들이거나 두드려 펴는 경우도 이와 같다. "존자시여, 이 저의 헌 가사는 친척이 아닌 비구니에게 세탁하게 한 것이므로 버려야 할 것(nissaggiya)입니다"라는 방식에 따라 여기서 버리는 절차(nissajjanavidhāna)를 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ ปุราณจีวรโธวาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ ‘‘โธวา’’ติอาทิกาย อาณตฺติยา, เอวํ อาณตฺตาย จ ภิกฺขุนิยา อุทฺธนสชฺชนาทีสุ สพฺพปฺปโยเคสุ ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ. โธวิตฺวา อุกฺขิตฺตมตฺตํ ปน รตฺตมตฺตํ อาโกฏิตมตฺตญฺจ นิสฺสคฺคิยํ โหติ, โธวนาทีนิ ตีณิปิ ทฺเว วา การาเปนฺตสฺส เอเกน วตฺถุนา นิสฺสคฺคิยํ, อิตเรหิ ทุกฺกฏํ. สเจ ปน ‘‘โธวา’’ติ วุตฺตา สพฺพานิปิ กโรติ, โธวนปจฺจยาว อาปตฺติ. ‘‘อิมสฺมึ จีวเร ยํ กตฺตพฺพํ, ตํ กโรหี’’ติ วทโต ปน เอกวาจาย ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทฺเว ทุกฺกฏานิ, ภิกฺขุนิสงฺฆวเสน เอกโตอุปสมฺปนฺนาย โธวาเปนฺตสฺส อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส, อญฺญสฺส วา สนฺตกํ นิสีทนปจฺจตฺถรณํ วา โธวาเปนฺตสฺส, ญาติกาย อญฺญาติกสญฺญิโน เจว, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ, อญฺญาติกาย ญาติกสญฺญิโนปิ เวมติกสฺสาปิ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยเมว. อิโต ปรํ ปน เอวรูเปสุ ฐาเนสุ ‘‘ติกปาจิตฺติย’’นฺติ วกฺขาม, สเจ ญาติกาย สหายา อญฺญาติกา ‘‘โธวา’’ติ อวุตฺตา วา โธวติ, อปริภุตฺตํ วา อญฺญํ วา ปริกฺขารํ โธวติ, สิกฺขมานสามเณริโย วา โธวนฺติ, อนาปตฺติ, อุมฺมตฺตกาทีนํ อนาปตฺติเยว. ปุราณจีวรตา, อุปจาเร ฐตฺวา อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา อาณาปนํ, ตสฺสา โธวนาทีนิ จาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 헌 가사를 세탁하게 한 사건 때문에 제정되었다. 이는 비구니와 관련된 불공통 제정(asādhāraṇapaññatti)이며, "세탁하라"는 등의 명령으로 범하게 되는 유령적(sāṇattika)인 것이다. 그렇게 명령을 받은 비구니가 아궁이를 준비하는 등 모든 노력을 기울일 때 비구에게는 돌길라(dukkaṭa) 죄가 된다. 세탁하여 널어놓은 직후, 혹은 염색한 직후, 혹은 두드려 편 직후에 니사기가 성립한다. 세탁 등 세 가지 혹은 두 가지를 시키는 경우, 한 가지 물건에 대해 니사기가 되고 나머지는 돌길라가 된다. 만약 "세탁하라"고 말했는데 그녀가 세탁, 염색, 두드림을 모두 한다면 세탁을 원인으로 하여 죄가 성립한다. 그러나 "이 가사에 해야 할 일을 하라"고 말하는 경우에는 한 번의 말로 인해 파일제와 더불어 두 개의 돌길라가 된다. 비구니 승가에 의해 한쪽으로만 구족계를 받은 비구니에게 세탁하게 하거나, 버리지 않고 사용하거나, 다른 사람 소유의 것이나 좌구 등을 세탁하게 하거나, 친척인데 친척이 아니라고 생각하거나 의심하는 경우에는 돌길라이다. 친척이 아닌데 친척이라고 생각하거나 의심하는 경우에는 니사기 파일제이다. 이후로 이런 경우에 대해서는 '삼분 파일제(tikapācittiya)'라고 하겠다. 친척 비구니의 친구인 친척 아닌 비구니가 세탁하거나, 시키지 않은 비구니가 세탁하거나, 사용하지 않은 새 옷이나 가사 이외의 도구를 세탁하게 하거나, 식차마나나 사미니가 세탁하는 경우에는 죄가 되지 않으며, 미친 사람 등에게도 죄가 되지 않는다. 헌 가사일 것, 유선(upacāra) 내에서 친척 아닌 비구니에게 시킬 것, 그녀가 세탁 등을 할 것—이 세 가지가 이 학처의 요소(aṅga)이다. 이 학처는 산자리타(sañcaritta)와 같은 연기(samuṭṭhāna)를 가지며, 유작(kiriya), 노산냐비모카(nosaññāvimokkha), 무지죄(acittaka), 범단죄(paṇṇattivajja), 신업(kāyakamma), 구업(vacīkamma), 삼심(ticitta), 삼수(tivedana)이다.

ปุราณจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

헌 가사 세탁 학처에 대한 설명이 끝났다.

๕. จีวรปฺปฏิคฺคหณสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 가사 수령 학처에 대한 설명

ปญฺจเม [Pg.165] อญฺญาติกายาติอิทํ วุตฺตนยเมว, ตสฺมา อิโต ปรํ กตฺถจิ น วิจารยิสฺสาม. จีวรนฺติ ฉนฺนํ อญฺญตรํ วิกปฺปนุปคํ, เอส นโย สพฺเพสุ จีวรปฺปฏิสํยุตฺตสิกฺขาปเทสุ. ยตฺถ ปน วิเสโส ภวิสฺสติ, ตตฺถ วกฺขาม. ปฏิคฺคณฺเหยฺยาติเอตฺถ หตฺเถน วา หตฺเถ เทตุ, ปาทมูเล วา ฐเปตุ, ธมฺมกถํ กเถนฺตสฺส วตฺเถสุ ขิปิยมาเนสุ อุปจารํ มุญฺจิตฺวาปิ อุปริ วา ขิปตุ, สเจ สาทิยติ, ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. ยสฺส กสฺสจิ ปน อนุปสมฺปนฺนสฺส หตฺเถ เปสิตํ คณฺหิตุํ วฏฺฏติ, ‘‘ปํสุกูลํ คณฺหิสฺสตี’’ติ สงฺการกูฏาทีสุ ฐปิตมฺปิ ปํสุกูลํ อธิฏฺฐหิตฺวา คเหตุํ วฏฺฏติเยว. อญฺญตฺร ปาริวตฺตกาติ ยํ ‘‘อนฺตมโส หรีฏกกฺขณฺฑมฺปิ ทตฺวา วา ทสฺสามี’’ติ อาโภคํ กตฺวา วา ปาริวตฺตกํ คณฺหาติ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อนฺตมโส วิกปฺปนุปคํ ปฏปริสฺสาวนมฺปิ คณฺหนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ โหติ. ตตฺร ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต ปฏิคฺคหิตํ อญฺญตฺร ปาริวตฺตกา นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๑๒) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ.

다섯 번째 학처에서 '친척이 아닌 비구니'라는 말은 앞에서 설명한 바와 같으므로, 이후로는 더 이상 검토하지 않겠다. '가사'란 아마포, 견직물 등 여섯 가지 가사 중 공유(vikappana)할 수 있는 크기의 것을 말하며, 가사와 관련된 모든 학처에서 이 방식이 적용된다. 특별한 차이가 있는 경우에만 따로 언급하겠다. '수령한다(paṭiggaṇheyya)'는 것은 손에서 손으로 넘겨주거나, 발치에 두거나, 설법을 하는 동안 가사를 던져줄 때 유선(upacāra)을 벗어나 비구 위로 던져주는 것 등을 포함하며, 이를 수락하면 수령한 것이 된다. 그러나 구족계를 받지 않은 누구라도 그 손을 통해 보낸 것을 받는 것은 허용된다. "분소의(paṃsukūla)를 줍겠다"고 생각하고 쓰레기더미 등에 놓인 것을 분소의로 결정하고 취하는 것은 허용된다. '교환하는 경우를 제외하고'란, 적어도 하리타키 열매 한 조각이라도 주거나 혹은 "무엇인가를 주겠다"고 마음먹고 교환하여 받은 가사를 제외하고, 다른 종류의 것(적어도 공유할 수 있는 물여과기 등이라도)을 받는다면 니사기가 된다. 그 경우 "존자시여, 이 저의 가사는 교환하는 경우를 제외하고 친척이 아닌 비구니의 손에서 받은 것이므로 버려야 할 것(nissaggiya)입니다"라는 방식에 따라 버리는 절차를 알아야 한다.

ราชคเห อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ จีวรปฺปฏิคฺคหณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร ปาริวตฺตกา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, คหณตฺถาย หตฺถปฺปสารณาทิปฺปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ, นิสฺสชฺชิตพฺพํ, ติกปาจิตฺติยํ, เอกโตอุปสมฺปนฺนาย ญาติกาย จ อญฺญาติกสญฺญิสฺส เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. วิสฺสาสคฺคาเห, ตาวกาลิเก, ปตฺตตฺถวิกาทิมฺหิ จ อนธิฏฺฐาตพฺพปริกฺขาเร, สิกฺขมานสามเณรีนํ หตฺถโต คหเณ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วิกปฺปนุปคจีวรตา, ปาริวตฺตกาภาโว, อญฺญาติกาย หตฺถโต คหณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานํ, กิริยากิริยํ, เสสํ จตุตฺถสทิสเมวาติ.

라자가하에서 우다이 장로와 관련하여 가사를 수령한 사건 때문에 제정되었다. '교환하는 경우를 제외하고'라는 말은 여기서 추가된 제정(anupaññatti)이다. 이는 비구니와 관련된 불공통 제정이며, 명령이 필요 없는(anāṇattika) 것이다. 받기 위해 손을 내미는 등의 노력을 기울이면 돌길라 죄가 되고, 얻게 되면 니사기가 되므로 버려야 한다. 삼분 파일제(tikapācittiya)이다. 한쪽으로만 구족계를 받은 비구니의 경우나 친척인데 친척이 아니라고 생각하거나 의심하는 경우 등은 돌길라이다. 친밀한 관계에서 가져가는 경우, 일시적으로 빌리는 경우, 발우 가방 등 결정(adhiṭṭhāna)할 수 없는 도구의 경우, 식차마나나 사미니의 손에서 받는 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 죄가 되지 않는다. 공유할 수 있는 가사일 것, 교환하지 않았을 것, 친척 아닌 비구니의 손에서 수령할 것—이 세 가지가 이 학처의 요소이다. 산자리타 연기를 가지며, 가행과 비가행(kiriyākiriya)이 있고, 나머지는 네 번째 학처와 같다.

จีวรปฺปฏิคฺคหณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사 수령 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖. อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 친척 아닌 이에게 가사를 요청하는 학처에 대한 설명

ฉฏฺเฐ คหปตินฺติ ภิกฺขูสุ อปพฺพชิตมนุสฺสํ. คหปตานินฺติ ภิกฺขุนีสุ อปพฺพชิติตฺถึ, เอส นโย สพฺเพสุ คหปติปฺปฏิสํยุตฺเตสุ สิกฺขาปเทสุ. วิญฺญาเปยฺยาติ [Pg.166] ยาเจยฺย วา ยาจาเปยฺย วา. อญฺญตฺร สมยาติ โย อจฺฉินฺนจีวโร วา โหติ นฏฺฐจีวโร วา, ตสฺส ตํ สมยํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ วิญฺญาปนปฺปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. ตตฺถ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ อญฺญาตกํ คหปติกํ อญฺญตฺร สมยา วิญฺญาปิตํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๒๔) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ.

여섯 번째 [학처]에서, '가하빠띠(gahapati, 집주인)'란 비구들에 대하여 출가하지 않은 남자를 말한다. '가하빠따니(gahapatānī, 여주인)'란 비구니들에 대하여 출가하지 않은 여자를 말한다. 이것은 가하빠띠와 관련된 모든 학처들에서 동일한 방식이다. '구하면(viññāpeyya)'이란 스스로 요청하거나 다른 사람을 시켜 요청하는 것을 말한다. '적절한 시기 외에(aññatra samayā)'란 가사를 빼앗겼거나 가사를 잃어버린 경우를 말하는데, 그 시기를 제외한 다른 때에 구하려는 노력(viññāpanappayoga)을 하면 악작(dukkaṭa)이 되고, 얻게 되면 니사기(nissaggiya, 배사)가 된다. 그 경우에 '존자시여, 이 가사는 제가 적절한 시기가 아닌 때에 친족이 아닌 가하빠띠에게 구한 것이므로 니사기입니다'라는 방식으로 포기(nissajjana)하는 법을 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ จีวรวิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ‘‘อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ญาตเก อญฺญาตกสญฺญิโน เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. สมเย วา ญาตกปฺปวาริเต วา วิญฺญาเปนฺตสฺส, อญฺญสฺส วา ญาตกปฺปวาริเต ตสฺเสวตฺถาย วิญฺญาเปนฺตสฺส, อตฺตโน ธเนน คณฺหนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วิกปฺปนุปคจีวรตา, สมยาภาโว, อญฺญาตกวิญฺญตฺติ, ตาย จ ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ จตุตฺถสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 우빠난다 존자와 관련하여 가사를 구하는 일에 대해 제정되었다. '적절한 시기 외에'라는 문구는 여기서 추가 제정(anupaññatti)이다. 이것은 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 스스로 행한 것이고(anāṇattikaṃ), 세 가지 경우(tika)에 따른 빠찌띠야이다. 친족임에도 친족이 아니라고 생각하거나 의심하는 자에게는 악작(dukkaṭa)이다. [가사를 구해도 되는] 적절한 시기에 구하거나, 친족이나 초대(pavārita)한 자에게 구하거나, 다른 사람의 친족이나 초대한 자에게 그 사람을 위해 구하거나, 자신의 재물로 구하거나, 미친 자 등에게는 범계가 되지 않는다(anāpatti). 위깝빠나(vikappana, 공유의 결계)에 해당하는 가사임, 적절한 시기가 아님, 친족이 아닌 자에게 구함, 그것으로 인해 얻음이라는 이 네 가지가 여기서의 구성 요소(aṅga)이다. 일어나는 원인(samuṭṭhāna) 등은 네 번째 [학처]와 동일하다.

อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

친족 아닌 자에게 구하는 것에 관한 학처(Aññātakaviññattisikkhāpada)의 해설이 끝났다.

๗. ตตุตฺตริสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 따뚯따리(Tatuttari, 그 이상의 가사) 학처의 해설.

สตฺตเม ตญฺเจติ ตํ อจฺฉินฺนจีวรํ วา นฏฺฐจีวรํ วา. อภิหฏฺฐุนฺติ อภีติ อุปสคฺโค, หริตุนฺติ อตฺโถ, คณฺหิตุนฺติ วุตฺตํ โหติ. ปวาเรยฺยาติ อิจฺฉาเปยฺย, อิจฺฉํ รุจึ อุปฺปาเทยฺย, ‘‘ยาวตฺตกํ อิจฺฉสิ, ตาวตฺตกํ คณฺหาหี’’ติ เอวํ นิมนฺเตยฺยาติ อตฺโถ, ยถา วา ‘‘เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต’’ติ (สุ. นิ. ๔๒๖, ๑๑๐๔; จูฬนิ. ชตุกณฺณีมาณวปุจฺฉานิทฺเทส ๖๗) เอตฺถ ทิสฺวาติ อตฺโถ, เอวมิธาปิ ‘‘อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺยา’’ติ อุปเนตฺวา ปุรโต ฐเปนฺโต กาเยน วา, ‘‘อมฺหากํ ทุสฺสโกฏฺฐาคารโต ยตฺตกํ อิจฺฉถ, ตตฺตกํ คณฺหถา’’ติ วทนฺโต วาจาย วา อภิหริตฺวา นิมนฺเตยฺยาติ อตฺโถ. สนฺตรุตฺตรปรมนฺติ สอนฺตรํ อุตฺตรํ ปรมํ อสฺส จีวรสฺสาติ สนฺตรุตฺตรปรมํ, นิวาสเนน สทฺธึ ปารุปนํ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉโท อสฺสาติ วุตฺตํ โหติ. ตโต จีวรํ สาทิตพฺพนฺติ ตโต อภิหฏจีวรโต เอตฺตกํ จีวรํ คเหตพฺพํ, น ตโต ปรํ.

일곱 번째 [학처]에서 '그를(tañca)'이란 가사를 빼앗겼거나 가사를 잃어버린 그 [비구]를 말한다. '가져와서(abhihaṭṭhuṃ)'에서 '아비(abhi)'는 접두어이고, '가져오는 것(harituṃ)'이 그 의미이며, '가져가게 하는 것(gaṇhituṃ)'을 말한다. '초대한다면(pavāreyya)'이란 원하게 하고, 욕구와 즐거움을 생기게 하며, '원하는 만큼 가져가십시오'라고 이와 같이 초대한다는 뜻이다. 마치 '출리를 평온으로 보고(nekkhammaṃ daṭṭhu khemato)'에서 '보고(disvā)'가 의미인 것처럼, 여기에서도 '가져와서 초대한다면'이란 [가사를] 가까이 가져와 앞에 두며 몸(kāya)으로 하거나, '우리 옷 창고에서 원하는 만큼 가져가십시오'라고 말하며 말(vācā)로써 가져와 초대한다는 뜻이다. '안팎의 가사가 최대(santaruttaraparam)'란 안의 가사(santara, 하의)와 겉의 가사(uttara, 상의)가 그 가사의 최대 한도라는 뜻이니, 즉 하의(nivāsana)와 더불어 상의(pārūpana)가 최상의 한도라는 말이다. '그로부터 가사를 수용해야 한다(tato cīvaraṃ sāditabbaṃ)'란 그 가져온 가사들 중에서 이 정도의 가사(상·하의 2벌)를 받아야 하며, 그 이상은 안 된다는 뜻이다.

ตตฺรายํ [Pg.167] วินิจฺฉโย – ยสฺส อธิฏฺฐิตจีวรสฺส ตีณิ นฏฺฐานิ, เตน ทฺเว สาทิตพฺพานิ, เอกํ นิวาเสตฺวา เอกํ ปารุปิตฺวา อญฺญํ สภาคฏฺฐานโต ปริเยสิตพฺพํ. ยสฺส ทฺเว นฏฺฐานิ, เตน เอกํ สาทิตพฺพํ. สเจ ปน ปกติยาว สนฺตรุตฺตเรน จรติ, ทฺเว สาทิตพฺพานิ, เอวํ เอกํ สาทิยนฺเตเนว สโม ภวิสฺสติ. ยสฺส ตีสุ เอกํ นฏฺฐํ, กิญฺจิ น สาทิตพฺพํ. ยสฺส ปน ทฺวีสุ เอกํ นฏฺฐํ, เอกํ สาทิตพฺพํ. ยสฺส เอกํเยว โหติ, ตญฺจ นฏฺฐํ, ทฺเว สาทิตพฺพานิ. ภิกฺขุนิยา ปน ปญฺจสุ นฏฺเฐสุ ทฺเว สาทิตพฺพานิ, จตูสุ นฏฺเฐสุ เอกํ สาทิตพฺพํ, ตีสุ นฏฺเฐสุ น กิญฺจิ สาทิตพฺพํ, โก ปน วาโท ทฺวีสุ วา เอกสฺมึ วา. เยน เกนจิ หิ สนฺตรุตฺตรปรมตาย ฐาตพฺพํ, ตโต อุตฺตริ วิญฺญาปนปฺปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. ตตฺถ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ อญฺญาตกํ คหปติกํ ตตุตฺตริ วิญฺญาปิตํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๒๔) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ.

거기에 이러한 판별이 있다. 결계(adhiṭṭhita)한 가사 세 벌 중 세 벌 모두를 잃어버린 자는 두 벌을 받을 수 있으니, 한 벌은 입고(nivāsetvā) 한 벌은 걸치고(pārupitvā), 다른 한 벌은 적절한 곳(sabhāgaṭṭhāna)에서 구해야 한다. 두 벌을 잃어버린 자는 한 벌을 받을 수 있다. 그러나 만약 평소에 상·하의 두 벌만으로 생활한다면 두 벌을 받을 수 있는데, 이렇게 하면 [세 벌 중 두 벌을 잃어버리고] 한 벌을 받는 자와 같게 될 것이기 때문이다. 세 벌 중 한 벌을 잃어버린 자는 아무것도 받아서는 안 된다. 그러나 두 벌 중 한 벌을 잃어버린 자는 한 벌을 받을 수 있다. 단 한 벌만 가지고 있었는데 그것을 잃어버린 자는 두 벌을 받을 수 있다. 한편 비구니의 경우에는 다섯 벌을 모두 잃었을 때 두 벌을 받을 수 있고, 네 벌을 잃었을 때 한 벌을 받을 수 있으며, 세 벌을 잃었을 때는 아무것도 받을 수 없다. 하물며 두 벌이나 한 벌을 잃었을 때에 대해서는 말할 필요조차 있겠는가? 참으로 누구든지 상·하의 두 벌이라는 한도 내에서 머물러야 하며, 그 이상을 구하려 노력하면 악작(dukkaṭa)이 되고, 얻게 되면 니사기(nissaggiya)가 된다. 그 경우에 '존자시여, 이 가사는 제가 적절한 시기가 아닌 때에 친족이 아닌 가하빠띠에게 그 이상으로 구한 것이므로 니사기입니다'라는 방식으로 포기하는 법을 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ พหุจีวรวิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ญาตเก อญฺญาตกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. ทฺเว จีวรานิ กตฺวา ‘‘เสสกํ อาหริสฺสามี’’ติ วตฺวา คณฺหนฺตสฺส, ‘‘เสสกํ ตุยฺหํเยว โหตู’’ติ วุตฺตสฺส, น อจฺฉินฺนนฏฺฐการณา ทินฺนํ คณฺหนฺตสฺส, วุตฺตนเยน ญาตกปฺปวาริเต วิญฺญาเปนฺตสฺส, อตฺตโน ธเนน คณฺหนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ตตุตฺตริตา, อจฺฉินฺนาทิการณตา, อญฺญาตกวิญฺญตฺติ, ตาย จ ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ จตุตฺถสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 육군 비구들과 관련하여 많은 가사를 구한 일에 대해 제정되었다. 이것은 공통된 제정이며, 스스로 행한 것이고, 세 가지 경우에 따른 빠찌띠야이다. 친족임에도 친족이 아니라고 생각하거나 의심하는 자에게는 악작(dukkaṭa)이다. 두 벌의 가사를 취하고 '남은 것은 돌려주겠습니다'라고 말하고 가져가는 자, '남은 것은 당신의 것이 되게 하십시오'라는 말을 들은 자, 가사를 빼앗겼거나 잃어버린 사유가 아닌데도 보시한 것을 받는 자, 위에서 언급한 방식으로 친족이나 초대받은 자에게 구하는 자, 자신의 재물로 구하는 자, 미친 자 등에게는 범계가 되지 않는다. 그 이상의 가사임, 가사를 빼앗기는 등의 사유가 있음, 친족이 아닌 자에게 구함, 그것으로 인해 얻음이라는 이 네 가지가 여기서의 구성 요소(aṅga)이다. 일어나는 원인 등은 네 번째 [학처]와 동일하다.

ตตุตฺตริสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

따뚯따리(Tatuttari, 그 이상의 가사) 학처의 해설이 끝났다.

๘. อุปกฺขฏสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 우빡카따(Upakkhaṭa, 마련된 것) 학처의 해설.

อฏฺฐเม ภิกฺขุํ ปเนว อุทฺทิสฺสาติ ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสามี’’ติ เอวํ อปทิสิตฺวา. จีวรเจตาปนฺนนฺติ หิรญฺญาทิกํ จีวรมูลํ. อุปกฺขฏํ โหตีติ สชฺชิตํ โหติ, สํหริตฺวา ฐปิตํ. เจตาเปตฺวาติ ปริวตฺเตตฺวา, กาเรตฺวา วา กิณิตฺวา วาติ อตฺโถ. จีวเรน อจฺฉาเทสฺสามีติ โวหารวจนเมตํ, อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทสฺสามีติ อยํ ปเนตฺถ [Pg.168] อตฺโถ. ตตฺร เจ โสติ ยตฺร โส คหปติ วา คหปตานี วา, ตตฺร โส ภิกฺขุ ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺย เจติ อยเมตฺถ ปทสมฺพนฺโธ. วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺยาติ วิสิฏฺฐกปฺปํ อธิกวิธานํ อาปชฺเชยฺย. ยถา ปน ตมาปชฺชติ, ตํ ทสฺเสตุํ สาธุ วตาติอาทิมาห. ตตฺถ สาธูติ อายาจเน นิปาโต. วตาติ ปริวิตกฺเก. มนฺติ อตฺตานํ นิทฺทิสติ. อายสฺมาติ ปรํ อาลปติ. เอวรูปํ วา เอวรูปํ วาติ อายตาทีสุ อญฺญตรํ. กลฺยาณกมฺยตํ อุปาทายาติ สุนฺทรกามตํ วิสิฏฺฐกามตํ จิตฺเตน คเหตฺวา, ตสฺส ‘‘อาปชฺเชยฺย เจ’’ติอิมินา สมฺพนฺโธ, สเจ ปน เอวรูปํ อาปชฺชนฺตสฺส ตสฺส วจเนน โย ปฐมํ อธิปฺเปตโต มูลํ วฑฺเฒตฺวา สุนฺทรตรํ เจตาเปติ, ตสฺส ปโยเค ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. ตตฺถ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ ปุพฺเพ อปฺปวาริตํ อญฺญาตกํ คหปติกํ อุปสงฺกมิตฺวา วิกปฺปํ อาปนฺนํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๒๙) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ.

제8조에서 '비구만을 위하여(bhikkhuṃ paneva uddissā)'란 "아무개 비구에게 주리라"고 이와 같이 지칭하는 것을 말한다. '가사 대금(cīvaracetāpanna)'이란 금이나 은 등 가사의 가격을 말한다. '준비되어 있다(upakkhaṭaṃ hoti)'란 마련되어 있고, 모아서 챙겨두었다는 뜻이다. '구입하여(cetāpetvā)'란 바꾸거나, 만들게 하거나, 혹은 사서라는 뜻이다. '가사로 입혀드리리라(cīvarena acchādessāmi)'라는 것은 관용적인 표현이며, 여기에서 실제 의미는 "아무개 비구에게 주리라"는 것이다. '거기에서 만일 그가(tatra ce so)'란 그 재가 신자(남성 또는 여성)가 있는 곳에 그 비구가 이전에 초대받지 않은 채 다가가서 가사에 대해 특별한 요청(vikappa)을 하는 경우를 말하며, 이것이 이 구절의 문맥적 연결이다. '특별한 요청을 한다(vikappaṃ āpajjeyya)'는 것은 특별한 방식이나 추가적인 지시를 하는 것을 의미한다. 어떻게 그가 그렇게 하는지를 보여주기 위해 "부디(sādhu vata)" 등의 말씀을 하셨다. 여기에서 '부디(sādhu)'는 간청하는 불변어(nipāta)이다. '참으로(vata)'는 사유(parivitakke)의 불변어이다. '나를(maṃ)'은 자신을 지칭한다. '존자여(āyasmā)'는 상대방을 부르는 말이다. '이와 같은 것이나 이와 같은 것(evarūpaṃ vā evarūpaṃ)'은 길이나 너비 등 중에서 어느 하나를 뜻한다. '좋은 것을 바라는 마음으로(kalyāṇakamyataṃ upādāya)'란 좋은 가사, 특별한 가사를 원하는 마음을 품는 것을 말하며, 이것은 '만일 ... 한다면(āpajjeyya ce)'이라는 구절과 연결된다. 만일 이와 같이 요청하는 그 비구의 말에 따라, 보시자가 처음에 의도했던 것보다 가격을 높여 더 좋은 가사를 구입하게 한다면, 그 행위로 인해 비구에게는 돌가타(dukkaṭa)가 되고, 그것을 얻으면 니사기 파치티야가 된다. 여기에서 버리는 방법은 "존자시여, 제가 이전에 초대받지 않은 알지 못하는 재가자에게 다가가 가사에 대해 특별한 요청을 하여 얻은 이 가사는 니사기입니다" (Pārā. 529)라는 방식으로 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ญาตเก อญฺญาตกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. มหคฺฆํ เจตาเปตุกามํ อปฺปคฺฆํ วา, เอเตเนว มูเลน ‘‘อญฺญํ เอวรูปํ วา เทหี’’ติ วทนฺตสฺส, วุตฺตนเยน ญาตกปฺปวาริเต วิญฺญาเปนฺตสฺส, อตฺตโน ธเนน คณฺหนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. จีวเร ภิยฺโยกมฺยตา, อญฺญาตกวิญฺญตฺติ, ตาย จ ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ จตุตฺถสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 우파난다 존자와 관련하여 가사에 대해 특별한 요청을 한 사건에 대해 제정되었다. 이는 공통된 규정(sādhāraṇapaññatti)이며, 스스로 행한 것(anāṇattika)이고, 세 가지 경우의 파치티야(tikapācittiya)이다. 친척에게 친척이 아니라고 생각하거나 의심하는 경우에는 돌가타이다. 비싼 것을 구입하려는 자에게 싼 것을 사달라고 하거나, 정해진 가격으로 "다른 이와 같은 것을 달라"고 말하는 경우, 앞서 설명한 방식대로 친척이나 초대한 자에게 요청하는 경우, 자신의 돈으로 취득하는 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 가사에 대해 더 좋은 것을 바라는 마음(bhiyyokamyatā), 알지 못하는 사람에게 요청함, 그리고 그것으로 인한 취득, 이것이 여기에서의 세 가지 요소이다. 발생 원인 등은 네 번째 규정(니사기 4)과 동일하다.

อุปกฺขฏสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

준비됨(Upakkhaṭa) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๙. ทุติยอุปกฺขฏสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 두 번째 준비됨(Upakkhaṭa) 학습계목에 대한 설명

นวเม อิมินาว นเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิทญฺหิ ปุริมสฺส อนุปญฺญตฺติสทิสํ, เกวลํ ตตฺถ เอกสฺส ปีฬา กตา, อิธ ทฺวินฺนํ, อยเมตฺถ วิเสโส, เสสํ สพฺพํ ปุริมสทิสเมว. ยถา จ ทฺวินฺนํ, เอวํ พหูนํ ปีฬํ กตฺวา คณฺหโตปิ อาปตฺติ เวทิตพฺพา. นิสฺสชฺชนวิธาเน จ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต[Pg.169], จีวรํ ปุพฺเพ อปฺปวาริเต อญฺญาตเก คหปติเก อุปสงฺกมิตฺวา วิกปฺปํ อาปนฺนํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๓๔) อิมินา นเยน วจนเภโท ญาตพฺโพติ.

제9조에서도 이와 같은 방식으로 의미를 알아야 한다. 이 규정은 앞의 규정(제8조)의 추가 제정(anupaññatti)과 유사하다. 다만 거기(제8조)서는 한 사람에게 부담을 준 것이고, 여기서는 두 사람에게 부담을 준 것이라는 점이 차이점이며, 나머지는 모두 앞의 규정과 동일하다. 두 사람의 경우와 마찬가지로, 많은 사람에게 부담을 주어 취득하는 경우에도 범계를 알아야 한다. 버리는 방법은 "존자시여, 제가 이전에 초대받지 않은 알지 못하는 재가 신자들에게 다가가 가사에 대해 특별한 요청을 하여 얻은 이 가사는 니사기입니다" (Pārā. 534)라는 방식으로 문구의 차이(단수/복수)를 알아야 한다.

ทุติยอุปกฺขฏสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 준비됨(Upakkhaṭa) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ราชสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 왕(Rāja) 학습계목에 대한 설명

ทสเม ราชโภคฺโคติ ราชโต โภคฺคํ ภุญฺชิตพฺพํ อสฺส อตฺถีติ ราชโภคฺโค, ‘‘ราชโภโค’’ติปิ ปาโฐ, ราชโต โภโค อสฺส อตฺถีติ อตฺโถ. จีวรเจตาปนฺนนฺติ หิรญฺญาทิกํ อกปฺปิยํ. ปหิเณยฺยาติ เปเสยฺย. อิมินาติอาทิ อาคมนสุทฺธึ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. สเจ หิ ‘‘อิทํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน เทหี’’ติ เปเสยฺย, อาคมนสฺส อสุทฺธตฺตา อกปฺปิยวตฺถุํ อารพฺภ ภิกฺขุนา กปฺปิยการโกปิ นิทฺทิสิตพฺโพ น ภเวยฺย. อาภตนฺติ อานีตํ. น โข มยนฺติอาทิ อิทํ กปฺปิยวเสน อาภตมฺปิ จีวรมูลํ อีทิเสน ทูตวจเนน อกปฺปิยํ โหติ, ตสฺมา ตํ ปฏิกฺขิปิตพฺพนฺติ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. สุวณฺณํ รชตํ กหาปโณ มาสโกติ อิมานิ หิ จตฺตาริ นิสฺสคฺคิยวตฺถูนิ, มุตฺตา มณิ เวฬุริโย สงฺโข สิลา ปวาฬํ โลหิตงฺโก มสารคลฺลํ สตฺต ธญฺญานิ ทาสิทาสเขตฺตวตฺถุปุปฺผารามผลารามาทโยติ อิมานิ ทุกฺกฏวตฺถูนิ จ อตฺตโน วา เจติยสงฺฆคณปุคฺคลานํ วา อตฺถาย สมฺปฏิจฺฉิตุํ น วฏฺฏนฺติ, ตสฺมา ตํ สาทิตุํ น วฏฺฏตีติ ทสฺสนตฺถํ ‘‘น โข มย’’นฺติอาทิ วุตฺตํ.

제10조에서 '왕의 신하(rājabhoggo)'란 왕으로부터 받아 누려야 할 즐거움(bhogga)이 있는 자를 말한다. '왕의 소유물(rājabhogo)'이라는 독법도 있는데, 이는 왕으로부터 얻은 재물(bhogo)이 있는 자라는 뜻이다. '가사 대금(cīvaracetāpanna)'이란 금이나 은 등 허용되지 않는 물품(akappiya)을 말한다. '보내온다면(pahiṇeyya)'이란 보낸다는 뜻이다. '이것으로(iminā)' 등의 구절은 그 유래의 청정함(āgamanasuddhi)을 보여주기 위해 설해졌다. 만일 "이것을 아무개 비구에게 주어라"고 하며 보낸다면, 그 유래가 청정하지 않기 때문에 허용되지 않는 물건에 대해서는 비구가 조력자(kappiyakāraka)를 지칭해서도 안 된다. '가져온 것(ābhatam)'이란 운반해 온 것이다. "저희는 ... 하지 않습니다(na kho mayaṃ)" 등은 비록 허용되는 방식으로 가져온 가사 대금이라 하더라도 이러한 사절의 말로 인해 허용되지 않는 것이 되므로, 그것을 거절해야 함을 보여주기 위해 설해졌다. 금, 은, 카하빠나, 마사까 등 이 네 가지는 니사기의 대상이 되는 물건들이며, 진주, 보석, 청옥, 소라, 수정, 산호, 루비, 줄무늬 구슬(masāragalla), 일곱 가지 곡물, 노비, 전답, 꽃동산, 과수원 등은 돌가타의 대상이 되는 물건들로서, 자신이나 법당, 승가, 단체, 개인을 위해 받는 것이 허용되지 않는다. 그러므로 그것들을 수용하는 것이 적절하지 않음을 나타내기 위해 "저희는 ... 하지 않습니다"라고 말씀하신 것이다.

จีวรญฺจ โข มยํ ปฏิคฺคณฺหามาติ อิทํ ปน อตฺตานํ อุทฺทิสฺส อาภตตฺตา วตฺตุํ วฏฺฏติ, ตสฺมา วุตฺตํ. กาเลนาติ ยุตฺตปตฺตกาเลน, ยทา โน อตฺโถ โหติ, ตทา กปฺปิยํ จีวรํ ปฏิคฺคณฺหามาติ อตฺโถ. เวยฺยาวจฺจกโรติ กปฺปิยการโก. นิทฺทิสิตพฺโพติอิทํ ‘‘อตฺถิ ปนายสฺมโต โกจิ เวยฺยาวจฺจกโร’’ติ กปฺปิยวจเนน วุตฺตตฺตา อนุญฺญาตํ. สเจ ปน ทูโต ‘‘โก อิมํ คณฺหาตี’’ติ วา ‘‘กสฺส เทมี’’ติ วา วทติ, น นิทฺทิสิตพฺโพ. อารามิโก วา อุปาสโก วาติอิทํ สารุปฺปตาย วุตฺตํ, ฐเปตฺวา ปน ปญฺจ สหธมฺมิเก โย โกจิ กปฺปิยการโก วฏฺฏติ. เอโส โข, อาวุโสติอิทํ ภิกฺขุสฺส กปฺปิยวจนทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ, เอวเมว หิ [Pg.170] วตฺตพฺพํ, ‘‘เอตสฺส เทหี’’ติอาทิ น วตฺตพฺพํ. สญฺญตฺโต โส มยาติ อาณตฺโต โส มยา, ยถา ตุมฺหากํ จีวเรน อตฺเถ สติ จีวรํ ทสฺสติ, เอวํ วุตฺโตติ อตฺโถ. ทูเตน หิ เอวํ อาโรจิเตเยว ตํ โจเทตุํ วฏฺฏติ, เนว ตสฺส หตฺเถ ทตฺวา คตมตฺตการเณน. สเจ ปน ‘‘อยํ เวยฺยาวจฺจกโร’’ติ สมฺมุขา นิทฺทิฏฺโฐ โหติ, ทูโต จ สมฺมุขา เอว ตสฺส หตฺเถ เจตาปนฺนํ ทตฺวา ‘‘เถรสฺส จีวรํ กิณิตฺวา เทหี’’ติ คจฺฉติ, เอวํ ‘‘สญฺญตฺโต โส มยา’’ติ อวุตฺเตปิ โจเทตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน ทูโต คจฺฉนฺโตว ‘‘อหํ ตสฺส หตฺเถ ทสฺสามิ, ตุมฺเห จีวรํ คณฺเหยฺยาถา’’ติ ภิกฺขุโน วตฺวา วา คจฺฉติ, อญฺญํ วา เปเสตฺวา อาโรจาเปติ, เอวํ สติ อิตรมฺปิ โจเทตุํ วฏฺฏติเยว. เทสนามตฺตเมว เจตํ ‘‘ทูเตนา’’ติ. โยปิ อตฺตนา อาหริตฺวา เอวํ ปฏิปชฺชติ, ตสฺมิมฺปิ อิทเมว ลกฺขณํ. อตฺโถ เม, อาวุโส, จีวเรนาติ โจทนาลกฺขณนิทสฺสนเมตํ. สเจ หิ วาจาย โจเทติ, อิทํ วา วจนํ ยาย กายจิ ภาสาย เอตสฺส อตฺโถ วา วตฺตพฺโพ, ‘‘เทหิ เม, อาหร เม’’ติอาทินา นเยน ปน วตฺตุํ น วฏฺฏติ. อภินิปฺผาเทยฺยาติ เอวํ วจีเภทํ กตฺวา ติกฺขตฺตุํ โจทยมาโน ปฏิลาภวเสน สาเธยฺย. อิจฺเจตํ กุสลนฺติ เอตํ สุนฺทรํ.

“우리는 가사를 받습니다”라는 이 말은 자신을 위해 (가사 대금이) 전달되었기 때문에 할 수 있는 말이며, 그렇기에 (부처님께서) 말씀하신 것입니다. ‘때에 맞게’란 적절하고 합당한 때를 의미하며, 우리에게 필요가 있을 때 허용된 가사를 받는다는 뜻입니다. ‘웨야왓짜까라(Veyyāvaccakaro)’는 가피야까라까(kappiyakārako, 법에 맞는 일을 돕는 자)를 말합니다. ‘지시해야 한다’는 것은 “존자에게 웨야왓짜까라가 있습니까?”라는 허용된 방식으로 질문을 받았을 때 허락된 것입니다. 그러나 만약 심부름꾼이 “누가 이것을 받습니까?”라거나 “누구에게 주어야 합니까?”라고 묻는다면 (특정인을) 지시해서는 안 됩니다. ‘원주(ārāmiko)나 우바새(upāsako)’라는 표현은 적절한 예를 든 것이며, 다섯 종류의 법의 동료(sahadhammika)를 제외하고는 누구라도 가피야까라까가 될 수 있습니다. “도반이여, 바로 이 사람입니다”라고 하는 것은 비구에게 허용된 말의 방식을 보여주기 위한 것이며, 이처럼 말해야지 “이 사람에게 주시오”라고 말해서는 안 됩니다. “그는 나에 의해 고지되었습니다”라는 것은 내가 그에게 지시했으므로, 당신들이 가사를 필요로 할 때 그가 가사를 줄 것이라고 말해두었다는 뜻입니다. 심부름꾼이 이와 같이 보고했을 때에만 그에게 독촉하는 것이 허용되며, 단지 그의 손에 대금이 전달되었다는 사실만으로는 독촉해서는 안 됩니다. 그러나 만약 “이 사람이 웨야왓짜까라입니다”라고 면전에서 지시했고, 심부름꾼도 면전에서 그의 손에 가사 대금을 건네며 “장로님을 위해 가사를 사서 드리시오”라고 말하며 떠났다면, 설령 “그는 나에 의해 고지되었습니다”라고 말하지 않았더라도 독촉하는 것이 가능합니다. 또한 심부름꾼이 떠나면서 비구에게 “내가 그의 손에 (대금을) 주겠으니 당신은 가사를 받으십시오”라고 말하거나, 다른 사람을 보내어 알렸을 경우에도 독촉하는 것이 가능합니다. ‘심부름꾼에 의해’라는 표현은 설법의 편의상 든 예시일 뿐입니다. 누가 스스로 (가사 대금을) 가져와 이와 같이 행동하더라도 이와 동일한 원칙이 적용됩니다. “도반이여, 나는 가사가 필요합니다”라는 것은 독촉하는 방식의 예시입니다. 만약 말로 독촉한다면 이 구절이나 혹은 어떤 언어로든 이 구절의 뜻을 담아 말해야 하며, “나에게 (가사를) 주시오”라거나 “나에게 가져오시오”라는 식의 표현은 허용되지 않습니다. ‘성취한다’는 것은 이와 같이 구업(口業)을 내어 세 번 독촉함으로써 얻게 되는 것을 의미합니다. ‘그것은 좋은 일이다’란 그것이 훌륭하다는 뜻입니다.

ฉกฺขตฺตุปรมนฺติ ภาวนปุํสกวจนเมตํ. ฉกฺขตฺตุปรมญฺหิ เตน จีวรํ อุทฺทิสฺส ตุณฺหีภูเตน ฐาตพฺพํ, น นิสีทิตพฺพํ, น อามิสํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, น ธมฺโม ภาสิตพฺโพ. ‘‘กึการณา อาคโตสี’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘ชานาหิ, อาวุโส’’ติ เอตฺตกเมว วตฺตพฺพํ. สเจ นิสชฺชาทีนิ กโรติ, ฐานํ ภญฺชติ, อาคตการณํ วินาเสติ, อิทํ กาเยน โจทนาย ลกฺขณทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. เอตฺถ จ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉเทน ติสฺสนฺนํ โจทนานํ ฉนฺนญฺจ ฐานานํ อนุญฺญาตตฺตา โจทนาย ทิคุณํ ฐานํ อนุญฺญาตํ โหติ, ตสฺมา สเจ โจเทติเยว, น ติฏฺฐติ, ฉ โจทนาโย ลพฺภนฺติ. สเจ ติฏฺฐติเยว, น โจเทติ, ทฺวาทส ฐานานิ ลพฺภนฺติ. สเจ อุภยํ กโรติ, เอกาย โจทนาย ทฺเว ฐานานิ หาเปตพฺพานิ. ตตฺถ โย เอกทิวสเมว ปุนปฺปุนํ คนฺตฺวา ฉกฺขตฺตุํ โจเทติ, สกึเยว วา คนฺตฺวา ‘‘อตฺโถ เม, อาวุโส, จีวเรนา’’ติ ฉกฺขตฺตุํ วทติ, ตถา เอกทิวสเมว ปุนปฺปุนํ คนฺตฺวา ทฺวาทสกฺขตฺตุํ ติฏฺฐติ, สกึเยว วา คนฺตฺวา ตตฺร ตตฺร ฐาเน ติฏฺฐติ, โสปิ สพฺพโจทนาโย สพฺพฏฺฐานานิ จ ภญฺชติ, โก ปน วาโท [Pg.171] นานาทิวเสสุ เอวํ กโรนฺตสฺสาติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย. เย ปน กปฺปิยการเก ทายโก สยเมว คนฺตฺวา นิสีทติ เต สตกฺขตฺตุมฺปิ โจเทตุํ วฏฺฏติ. โย ปน อุโภหิ ปิ อนิทฺทิฏฺโฐ มุขเววฏิกกปฺปิยการโก จ ปรมฺมุขกปฺปิยการโก จ, โส น กิญฺจิ วตฺตพฺโพ, เอวํ อิธ ทสปิ กปฺปิยการกา ทสฺสิตา โหนฺติ.

‘최대 여섯 번까지’는 상태를 나타내는 중성 명사(부사적 표현)입니다. 가사를 목적으로 침묵한 채 서 있는 것은 최대 여섯 번까지 해야 하며, 앉아서는 안 되고, 음식을 받아서도 안 되며, 법을 설해서도 안 됩니다. “무슨 일로 오셨습니까?”라는 질문을 받았을 때는 “도반이여, (그대 자신이) 아실 것입니다”라고만 말해야 합니다. 만약 앉거나 다른 행동을 하면 ‘서 있음(ṭhāna)’의 규정을 어기는 것이며 방문한 목적을 망치는 것입니다. 이것은 몸으로 독촉하는 방식을 보여주기 위해 말씀하신 것입니다. 여기에서 최대치로 정해진 세 번의 말로 하는 독촉과 여섯 번의 서 있는 것이 허용되므로, 서 있는 것은 말로 하는 독촉의 두 배가 허용된 셈입니다. 그러므로 만약 말로만 독촉하고 서 있지 않는다면 여섯 번의 독촉이 가능합니다. 만약 서 있기만 하고 말로 독촉하지 않는다면 열두 번 서 있는 것이 가능합니다. 만약 두 가지를 병행한다면, 한 번의 말로 하는 독촉에 대해 두 번의 서 있는 기회를 줄여야 합니다. 이때 하루 만에 반복해서 가서 여섯 번 독촉하거나, 한 번 가서 “도반이여, 나는 가사가 필요합니다”라고 여섯 번 말하는 경우, 또는 하루 만에 반복해서 가서 열두 번 서 있거나 한 번 가서 이곳저곳에서 서 있는 경우도 모든 독촉과 서 있는 횟수를 채운 것으로 간주합니다. 하물며 여러 날에 걸쳐 이와 같이 하는 경우에 대해서는 말할 필요도 없습니다. 이것이 이 문제에 대한 판별입니다. 그러나 공양주(보시자)가 스스로 가서 지시한 가피야까라까에 대해서는 백 번이라도 독촉하는 것이 가능합니다. 비구와 공양주 양쪽 모두에 의해 지시되지 않은 자나, 겉으로만 돕는 체하는 자, 또는 보이지 않는 곳의 가피야까라까에게는 아무 말도 해서는 안 됩니다. 이와 같이 이 학습계에서는 열 종류의 가피야까라까가 제시되었습니다.

ตโต เจ อุตฺตรีติ วุตฺตโจทนาฐานปริมาณโต อุตฺตริ. นิสฺสคฺคิยนฺติ อุตฺตริ วายามมานสฺส สพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. เอตฺถ จ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, จีวรํ อติเรกติกฺขตฺตุํ โจทนาย อติเรกฉกฺขตฺตุํ ฐาเนน อภินิปฺผาทิตํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๓๙) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ. ยตสฺส จีวรเจตาปนฺนํ อาภตนฺติ ยโต ราชโต วา ราชโภคฺคโต วา อสฺส ภิกฺขุโน จีวรเจตาปนฺนํ อานีตํ, ‘‘ยตฺวสฺสา’’ติปิ ปาโฐ, อยเมว อตฺโถ. ตตฺถาติ ตสฺส รญฺโญ วา ราชโภคฺคสฺส วา สนฺติกํ, สมีปตฺเถ หิ อิทํ ภุมฺมวจนํ. น ตํ ตสฺส ภิกฺขุโน กิญฺจิ อตฺถํ อนุโภตีติ ตํ เจตาปนฺนํ ตสฺส ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตกมฺปิ กมฺมํ น นิปฺผาเทติ. ยุญฺชนฺตายสฺมนฺโต สกนฺติ อายสฺมนฺโต อตฺตโน สนฺตกํ ธนํ ปาปุณนฺตุ. มา โว สกํ วินสฺสาติ ตุมฺหากํ สนฺตกํ มา วินสฺสตุ. อยํ ตตฺถ สามีจีติ อยํ ตตฺถ อนุธมฺมตา โลกุตฺตรธมฺมํ อนุคตา, วตฺตธมฺมตาติ อตฺโถ, ตสฺมา เอวํ อกโรนฺโต วตฺตเภเท ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ.

‘그보다 더하면’이란 정해진 독촉과 서 있는 횟수를 초과하는 것을 말합니다. ‘니삭기’란 초과하여 노력하는 모든 과정에서 둑까따(dukkaṭa)가 되며, 가사를 얻게 되면 니삭기 파지띠가 된다는 뜻입니다. 여기에서 “존자시여, 이 가사는 세 번의 독촉과 여섯 번의 서 있음을 초과하여 성취한 것이므로 버려야 합니다”라는 방식으로 버리는 절차를 알아야 합니다. ‘그를 위해 가사 대금이 전달되었다면’이란 왕이나 왕의 신하로부터 그 비구를 위해 가사 대금이 보내져 온 것을 의미합니다. ‘Yatvassa’라는 이문(異文)도 있으나 뜻은 같습니다. ‘거기에’란 그 왕이나 신하의 처소를 의미하며, 근접한 장소를 나타내는 처격 표현입니다. ‘그것이 그 비구에게 아무런 이익을 주지 못한다면’이란 그 가사 대금이 비구의 아주 작은 일조차 해결해주지 못함을 뜻합니다. ‘존자들이여, 자신의 재산을 찾으십시오’란 존자들이 자신의 소유인 재산을 돌려받으라는 의미입니다. ‘그대들의 재산이 사라지지 않게 하십시오’란 그대들의 것이 남의 손에서 없어지지 않게 하라는 뜻입니다. ‘이것이 거기서의 적절한 도리이다’란 그 상황에서 출세간의 법에 따르는 법도이며, 지켜야 할 의무이자 관습이라는 뜻입니다. 그러므로 이와 같이 행하지 않는 비구는 의무를 어긴 것에 대한 둑까따 죄에 해당합니다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ ‘‘อชฺชุณฺโห, ภนฺเต, อาคเมหี’’ติ (ปารา. ๕๓๗) วุจฺจมาโน นาคเมสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนเกสุ โจทนาฐาเนสุ อติเรกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อโจทนาย ลทฺเธ, สามิเกหิ โจเทตฺวา ทินฺเน, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. กปฺปิยการกสฺส ภิกฺขุโน นิทฺทิฏฺฐภาโว, ทูเตน อปฺปิตตา, ตตุตฺตริวายาโม, เตน วายาเมน ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ จตุตฺถสทิสาเนวาติ.

사왓띠에서 우빠난다 존자와 관련하여, “존자시여, 오늘 하루만 기다려 주십시오”라는 요청을 받았음에도 기다려 주지 않은 사건에서 이 계율이 제정되었습니다. 이는 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 명령에 의하지 않은 것(anāṇattika)이고, 세 가지 경우에 파지띠(tikapācittiya)가 됩니다. 정해진 횟수보다 적게 독촉하거나 서 있었음에도 초과했다고 생각하거나 의심하는 경우에는 둑까따가 됩니다. 독촉하지 않았는데 얻은 경우, 주인들이 독촉을 받고 준 경우, 미친 사람 등의 경우에는 아나빳띠(죄가 없음)입니다. 비구에 의해 가피야까라까가 지시됨, 심부름꾼에 의해 (대금이) 맡겨짐, 정해진 한도를 초과하여 노력함, 그 노력으로 인해 가사를 얻음이라는 네 가지 요소가 이 계의 성립 요건입니다. 그 밖의 사안들은 네 번째 학습계와 같습니다.

ราชสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

왕(Rāja) 학습계에 대한 주석이 끝났다.

จีวรวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 가사 단(Cīvaravagga)이 끝났다.

๒. เอฬกโลมวคฺโค

2. 염소 털 단(Eḷakalomavagga)

๑. โกสิยสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 꼬시야(Kosiya) 학습계에 대한 주석

เอฬกโลมวคฺคสฺส [Pg.172] ปฐเม โกสิยมิสฺสกนฺติ เอเกนาปิ โกสิยํสุนา อนฺตมโส ตสฺส กรณฏฺฐาเน วาตเวเคน นิปาติเตนาปิ มิสฺสีกตํ. สนฺถตนฺติ สเม ภูมิภาเค โกสิยํสูนิ อุปรูปริ สนฺถริตฺวา กญฺชิยาทีหิ สิญฺจิตฺวา กตฺตพฺพตาลกฺขณํ. การาเปยฺย นิสฺสคฺคิยนฺติ กรณการาปนปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. เอตฺถ จ ‘‘อิทํ เม, ภนฺเต, โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตํ การาปิตํ นิสฺสคฺคิย’’นฺติ (ปารา. ๕๔๔) อิมินา นเยน นิสฺสชฺชนวิธานํ เวทิตพฺพํ, อิมสฺเสว วจนสฺส อนุสาเรน อิโต ปรํ สพฺพสนฺถตํ เวทิตพฺพํ. สกฺกา หิ เอตฺตาวตา ชานิตุนฺติ น ตํ อิโต ปรํ ทสฺสยิสฺสาม.

양모품(Eḷakalomavagga)의 첫 번째 식차구다에서 ‘실크 혼방(kosiyamissakaṃ)’이란 단 한 가닥의 실크실이라도, 심지어 그것을 만드는 장소에 바람의 힘으로 날려와 섞인 것이라도 혼합된 것을 의미한다. ‘깔개(santhataṃ)’란 평평한 지면에 실크 실을 겹겹이 펴고 미음(죽물) 등을 뿌려 만든 특징을 가진 것을 말한다. ‘만들게 하면 니사기(kārāpeyya nissaggiyaṃ)’란 직접 만들거나 남을 시켜 만드는 노력(payoga)에 대해선 돌가타(dukkaṭa)요, 얻게 되면 니사기가 된다. 여기에서 “존자시여, 저의 이 실크 혼방 깔개는 만들어진 것으로서 니사기입니다”라는 이 방식에 따라 포기(nissajjana)하는 법을 알아야 한다. 이 문구의 흐름에 따라 이후의 모든 깔개에 대해서도 알아야 한다. 이 정도로 충분히 알 수 있으므로 여기 이후로는 그것을 설명하지 않겠다.

อาฬวิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตํ การาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อตฺตโน อตฺถาย การาปนวเสน สาณตฺติกํ, อตฺตนา วิปฺปกตปอโยสาปนนเยน จตุกฺกปาจิตฺติยํ, อญฺญสฺสตฺถาย กรณการาปเนสุ อญฺเญน กตํ ปฏิลภิตฺวา ปริภุญฺชเน จ ทุกฺกฏํ. วิตานาทิกรเณ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. โกสิยมิสฺสกภาโว, อตฺตโน อตฺถาย สนฺถตสฺส กรณการาปนํ, ปฏิลาโภ จาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ โธวาปนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนวาติ.

알라위(Āḷavī)에서 육군 비구들과 관련하여 실크 혼방 깔개를 만들게 한 사건에 대해 제정되었다. 이는 불공통 제정(asādhāraṇapaññatti)이며, 자기 자신을 위해 만들게 하는 것에 의한 것이므로 명령이 수반되는 것(sāṇattika)이다. 자신이 시작한 것을 마무리하는 방식에 따라 네 가지 파이티가 있다. 남을 위해 만들거나 만들게 하는 경우, 남이 만든 것을 얻어 사용하는 경우에는 돌가타가 된다. 천장 가리개(vitāna) 등을 만드는 경우와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 실크 혼방인 상태, 자기 자신을 위해 깔개를 만들거나 만들게 함, 그것을 얻음이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인(samuṭṭhāna) 등은 세탁 식차구다(dhovāpana sikkhāpada)에서 설한 방식과 같다.

โกสิยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

실크 식차구다 설명이 끝났다.

๒. สุทฺธกาฬกสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 순흑색 양모 식차구다 설명

ทุติเย สุทฺธกาฬกานนฺติ สุทฺธานํ กาฬกานํ อญฺเญหิ อมิสฺสีกตานํ. เวสาลิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ตาทิสํ สนฺถตํ กรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ปฐมสทิสเมวาติ.

두 번째 식차구다에서 ‘순흑색 양모(suddhakāḷakānaṃ)’란 다른 색과 섞이지 않은 순수한 검은색 양모를 말한다. 웨살리(Vesālī)에서 육군 비구들과 관련하여 그러한 깔개를 만든 사건에 대해 제정되었다. 나머지는 첫 번째와 같다.

สุทฺธกาฬกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

순흑색 양모 식차구다 설명이 끝났다.

๓. ทฺเวภาคสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 2부(dvebhāga) 식차구다 설명

ตติเย [Pg.173] ทฺเว ภาคาติ ทฺเว โกฏฺฐาสา. อาทาตพฺพาติ คเหตพฺพา. โคจริยานนฺติ กปิลวณฺณานํ. อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – ยตฺตเกหิ กตฺตุกาโม โหติ, เตสุ ตุลยิตฺวา ทฺเว โกฏฺฐาสา กาฬกานํ คเหตพฺพา, เอโก โอทาตานํ, เอโก โคจริยานํ. เอกสฺสาปิ กาฬกโลมสฺส อติเรกภาเว นิสฺสคฺคิยํ โหติ, อูนกํ วฏฺฏติ.

세 번째에서 ‘두 부분(dve bhāgā)’이란 두 몫(dve koṭṭhāsā)을 말한다. ‘취해야 한다(ādātabbā)’는 가져와야 함(gahetabbā)을 뜻한다. ‘갈색 양모(gocariyānaṃ)’란 적갈색(kapilavaṇṇa)을 말한다. 여기서 판별은 이러하다. 만들고자 하는 양만큼의 양모 중에서, 무게를 달아 검은색 양모는 두 몫을 취해야 하고, 흰색은 한 몫, 갈색은 한 몫을 취해야 한다. 검은색 양모가 단 한 가닥이라도 초과하면 니사기가 되고, 부족한 것은 허용된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ตาทิสํ สนฺถตํ กรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, กิริยากิริยํ, เสสํ ปฐมสทิสเมวาติ. อิมานิ ปน ตีณิ นิสฺสชฺชิตฺวา ปฏิลทฺธานิปิ ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏนฺติ.

사왓티(Sāvatthī)에서 육군 비구들과 관련하여 그러한 깔개를 만든 사건에 대해 제정되었다. 이는 행위와 부작위(kiriyākiriya)에 관한 것이며, 나머지는 첫 번째와 같다. 그러나 이 세 가지 깔개는 포기한 후 다시 돌려받더라도 사용하는 것이 허용되지 않는다.

ทฺเวภาคสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

2부 식차구다 설명이 끝났다.

๔. ฉพฺพสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 6년(chabbassa) 식차구다 설명

จตุตฺเถ โอเรน เจ ฉนฺนํ วสฺสานนฺติ ฉนฺนํ วสฺสานํ โอริมภาเค, อนฺโตติ อตฺโถ. อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยาติ ยํ สงฺโฆ คิลานสฺส ภิกฺขุโน สนฺถตสมฺมุตึ เทติ, ตํ ฐเปตฺวา อลทฺธสมฺมุติกสฺส ฉพฺพสฺสพฺภนฺตเร อญฺญํ สนฺถตํ กโรนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

네 번째에서 ‘6년이 안 되었는데(orena ce channaṃ vassānaṃ)’란 6년의 이쪽 부분, 즉 6년 이내라는 뜻이다. ‘비구들의 승인 없이는(aññatra bhikkhusammutiyā)’이란 승가가 병든 비구에게 깔개에 대한 승인(santhatasammuti)을 주는 것을 제외하고, 승인을 얻지 못한 비구가 6년 이내에 다른 깔개를 만들면 니사기가 된다는 것이다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุวสฺสํ สนฺถตํ การาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สา เยน ลทฺธา โหติ, ตสฺส ยาว โรโค น วูปสมฺมติ, วูปสนฺโต วา ปุน กุปฺปติ, ตาว คตคตฏฺฐาเน อนุวสฺสมฺปิ กาตุํ วฏฺฏติ, อญฺญสฺสตฺถาย กาเรตุํ, กตญฺจ ปฏิลภิตฺวา ปริภุญฺชิตุมฺปิ วฏฺฏติ, เสสํ ปฐมสทิสเมวาติ.

사왓티에서 많은 비구들과 관련하여 매년 깔개를 만들게 한 사건에 대해 제정되었다. ‘비구들의 승인 없이는’이라는 구절은 여기에서 추가 제정(anupaññatti)이다. 그 승인을 얻은 비구는 병이 낫지 않는 한, 또는 나았더라도 다시 재발하는 한, 가는 곳마다 매년 깔개를 만드는 것이 허용된다. 또한 남을 위해 만들게 하거나, 만들어진 것을 얻어 사용하는 것도 허용되며, 나머지는 첫 번째와 같다.

ฉพฺพสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

6년 식차구다 설명이 끝났다.

๕. นิสีทนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 니시다나(nisīdana, 좌구) 식차구다 설명

ปญฺจเม ปุราณสนฺถตํ นาม ยตฺถ สกิมฺปิ นิสินฺโน วา โหติ นิปนฺโน วา. สมนฺตาติ เอกปสฺสโต วฏฺฏํ วา จตุรสฺสํ วา ฉินฺทิตฺวา คหิตฏฺฐานํ ยถา [Pg.174] วิทตฺถิมตฺตํ โหติ, เอวํ คเหตพฺพํ. สนฺถรนฺเตน ปน เอกเทเส วา สนฺถริตพฺพํ, วิชเฏตฺวา วา มิสฺสกํ กตฺวา สนฺถริตพฺพํ, เอวํ ถิรตรํ โหติ. อนาทา เจติ สติ ปุราณสนฺถเต อคฺคเหตฺวา. อสติ ปน อคฺคเหตฺวาปิ วฏฺฏติ, อญฺญสฺสตฺถาย กาเรตุํ, กตญฺจ ปฏิลภิตฺวา ปริภุญฺชิตุมฺปิ วฏฺฏติ.

다섯 번째에서 ‘헌 깔개(purāṇasanthataṃ)’란 한 번이라도 앉았거나 누웠던 것을 말한다. ‘사방에서(samantā)’란 한쪽 옆에서 둥글게 혹은 네모나게 잘라낸 부분이 한 뼘(vidatthi) 정도가 되도록 가져와야 함을 뜻한다. 펴는 자는 한 부분에 펴거나, 혹은 풀어서 새 양모와 섞어 펴야 하니, 그렇게 하면 더 견고해진다. ‘가져오지 않고(anādā)’란 헌 깔개가 있음에도 불구하고 가져오지 않는 것을 말한다. 만약 없다면 가져오지 않아도 허용된다. 남을 위해 만들게 하거나, 만들어진 것을 얻어 사용하는 것도 허용된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ สนฺถตวิสฺสชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ตติยสทิสเมวาติ.

사왓티에서 많은 비구들과 관련하여 깔개를 버린 사건에 대해 제정되었다. 나머지는 세 번째와 같다.

นิสีทนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

니시다나 식차구다 설명이 끝났다.

๖. เอฬกโลมสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 양모(eḷakaloma) 식차구다 설명

ฉฏฺเฐ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺนสฺสาติ อทฺธานสงฺขาตํ ทีฆมคฺคํ ปฏิปนฺนสฺส, สพฺพญฺเจตํ วตฺถุมตฺตทีปนเมว, ยตฺถ กตฺถจิ ปน ธมฺเมน ลภิตฺวา คณฺหโต โทโส นตฺถิ. ติโยชนปรมนฺติ คหิตฏฺฐานโต ติโยชนปฺปมาณํ เทสํ. สหตฺถาติ สหตฺเถน, อตฺตนา หริตพฺพานีติ อตฺโถ. อสนฺเต หารเกติ อสนฺเตเยว อญฺญสฺมิมฺปิ หารเก. สเจ ปน อตฺถิ, ตํ คาเหตุํ วฏฺฏติ. อตฺตนา ปน อนฺตมโส วาตาพาธปฺปฏิการตฺถํ สุตฺตเกน อพนฺธิตฺวา กณฺณจฺฉิทฺเท ปกฺขิตฺตานิปิ อาทาย ติโยชนํ เอกํ ปาทํ อติกฺกาเมนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ทุติยปาทาติกฺกเม นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째에서 ‘먼 길을 가는(addhānamaggappaṭipannass)’이란 노정이라 불리는 긴 길을 가고 있는 자를 말한다. 이 모든 것은 단지 상황을 설명하는 것일 뿐, 어디에서든 법답게 얻어 취하는 자에게는 잘못이 없다. ‘최대 3유순(tiyojanaparamaṃ)’이란 취한 장소로부터 3유순 정도의 거리를 뜻한다. ‘직접(sahatthā)’이란 자기 손으로 직접 운반해야 함을 뜻한다. ‘운반해 줄 사람이 없을 때(asante hārake)’란 자신 외에 다른 운반자가 전혀 없을 때를 말한다. 만약 있다면 그에게 운반하게 하는 것이 타당하다. 하지만 직접, 심지어 귀의 병을 치료하기 위해 실로 묶지 않고 귓구멍에 넣은 양모라 할지라도, 그것을 가지고 3유순에서 한 발자국이라도 더 지나가면 돌가타요, 두 번째 발자국을 넘기면 니사기 파이티가 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ติโยชนาติกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนกติโยชเน อติเรกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. ติโยชนํ หรณปจฺจาหรเณ, วาสาธิปฺปาเยน คนฺตฺวา ตโต ปรํ หรเณ, อจฺฉินฺนํ วา นิสฺสฏฺฐํ วา ปฏิลภิตฺวา หรเณ, อญฺญํ หราปเน, อนฺตมโส สุตฺตเกนปิ พทฺธกตภณฺฑหรเณ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เอฬกโลมานํ อกตภณฺฑตา, ปฐมปฺปฏิลาโภ, อตฺตนา อาทาย วา อญฺญสฺส อชานนฺตสฺส ยาเน ปกฺขิปิตฺวา วา ติโยชนาติกฺกมนํ, อาหรณปจฺจาหรณํ, อวาสาธิปฺปายตาติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ[Pg.175], กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 어떤 비구와 관련하여 3유순을 초과한 사건에 대해 제정되었다. 이는 불공통 제정이며, 명령이 수반되지 않고(anāṇattika), 3단계 파이티(tikapācittiya)이다. 3유순 미만임에도 초과했다는 생각이나 의심이 있는 상태에서 운반하면 돌가타이다. 3유순 거리에서 운반하고 다시 가져오는 경우, 머물려는 의도로 갔다가 그 이후에 운반하는 경우, 강탈당했거나 법식에 따라 포기한 것을 다시 얻어 운반하는 경우, 남에게 운반하게 하는 경우, 심지어 실로 묶어 만든 물건을 운반하는 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 양모가 가공되지 않은 물품인 상태, 처음 얻음, 직접 가져가거나 남이 모르게 수레에 실어 3유순을 넘음, 운반하고 다시 가져오지 않음, 머물려는 의도가 없음이라는 다섯 가지 요소가 여기에 있다. 양모 식차구다의 발생 원인은 행위이며, 인식에 의한 해방이 없고, 의도가 없어도 범하며, 제정상의 잘못이고, 몸의 업이며, 세 가지 마음과 세 가지 수(vedanā)가 있다.

เอฬกโลมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

양모 식차구다 설명이 끝났다.

๗. เอฬกโลมโธวาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 양모 세탁 식차구다 설명

สตฺตเม สกฺเกสุ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ เอฬกโลมโธวาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ ปุราณจีวรโธวาปเน วุตฺตนเยเนว สพฺโพปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

제7조는 사키야 국에서 육군 비구들과 관련하여 양털을 세탁하게 한 사건에 대해 제정되었습니다. 그에 관한 모든 판결은 낡은 가사 세탁(purāṇacīvaradhovāpane) 규정에서 이미 설명한 방식대로 이해해야 합니다.

เอฬกโลมโธวาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

양털 세탁 학처에 대한 설명이 끝났습니다.

๘. ชาตรูปสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 18. 자타루파(금은, 금전) 학처에 대한 설명

อฏฺฐเม ชาตรูปรชตนฺติ สุวณฺณญฺเจว รูปิยญฺจ, อปิจ กหาปโณ โลหมาสกทารุมาสกชตุมาสกาทโยปิ เย โวหารํ คจฺฉนฺติ, สพฺเพ เต อิธ รชตนฺตฺเวว วุตฺตา. อุคฺคณฺเหยฺย วาติ อตฺตโน อตฺถาย ทิยฺยมานํ วา ยตฺถกตฺถจิ ฐิตํ วา นิปฺปริคฺคหิตํ ทิสฺวา สยํ คณฺเหยฺย วา. อุคฺคณฺหาเปยฺย วาติ ตเทว อญฺเญน คาหาเปยฺย วา. อุปนิกฺขิตฺตํ วา สาทิเยยฺยาติ ‘‘อิทํ อยฺยสฺส โหตู’’ติ เอวํ สมฺมุขา วา, ‘‘อสุกสฺมึ นาม ฐาเน มม หิรญฺญสุวณฺณํ, ตํ ตุยฺหํ โหตู’’ติ เอวํ ปรมฺมุขา ฐิตํ วา เกวลํ วาจาย วา หตฺถมุทฺทาย วา ‘‘ตุยฺห’’นฺติ วตฺวา ปริจฺจตฺตํ โย กายวาจาหิ อปฺปฏิกฺขิปิตฺวา จิตฺเตน อธิวาเสยฺย, อยํ ‘‘สาทิเยยฺยา’’ติ วุจฺจติ. สเจ ปน จิตฺเตน สาทิยติ, คณฺหิตุกาโม โหติ, กาเยน วา วาจาย วา ‘‘นยิทํ กปฺปตี’’ติ ปฏิกฺขิปติ, กายวาจาหิ อปฺปฏิกฺขิปิตฺวา สุทฺธจิตฺโต หุตฺวา ‘‘นยิทํ อมฺหากํ กปฺปตี’’ติ น สาทิยติ, วฏฺฏติ. นิสฺสคฺคิยนฺติ อุคฺคหณาทีสุ ยํกิญฺจิ กโรนฺตสฺส อฆนพทฺเธสุ วตฺถูสุ วตฺถุคณนาย นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. ตํ นิสฺสชฺชนฺเตน ‘‘อหํ, ภนฺเต, รูปิยํ ปฏิคฺคเหสึ, อิทํ เม, ภนฺเต, นิสฺสคฺคิยํ, อิมาหํ สงฺฆสฺส นิสฺสชฺชามี’’ติ (ปารา. ๕๘๔) เอวํ สงฺฆมชฺเฌเยว นิสฺสชฺชิตพฺพํ. สเจ ตตฺถ โกจิ คหฏฺโฐ อาคจฺฉติ[Pg.176], ‘‘อิทํ ชานาหี’’ติ วตฺตพฺโพ. ‘‘อิมินา กึ อาหริยฺยตู’’ติ ภณนฺเต ปน ‘‘อิทํ นามา’’ติ อวตฺวา ‘‘สปฺปิอาทีนิ ภิกฺขูนํ กปฺปนฺตี’’ติ เอวํ กปฺปิยํ อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ โส อาหรติ, รูปิยปฺปฏิคฺคาหกํ ฐเปตฺวา สพฺเพหิ ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. รูปิยปฺปฏิคฺคาหกสฺส ปน ยํ ตปฺปจฺจยา อุปฺปนฺนํ, ตํ อญฺเญน ลภิตฺวา ทิยฺยมานมฺปิ อนฺตมโส ตโต นิพฺพตฺตรุกฺขจฺฉายาปิ ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ปน โส กิญฺจิ อาหริตุํ น อิจฺฉติ, ‘‘อิมํ ฉฏฺเฏหี’’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ ยตฺถ กตฺถจิ นิกฺขิปติ, คเหตฺวา วา คจฺฉติ, น วาเรตพฺโพ. โน เจ ฉฏฺเฏติ, ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต ภิกฺขุ รูปิยฉฏฺฏโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. เตน อนิมิตฺตํ กตฺวาว คูถํ วิย ฉฏฺเฏตพฺพํ. สเจ นิมิตฺตํ กโรติ, ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ.

제8조에서 ‘금과 은(jātarūparajata)’이란 금(suvaṇṇa)과 은(rūpiya)을 말하며, 또한 까하빠나(kahāpaṇa), 구리 주화, 나무 주화, 칠(lac) 주화 등 통용되는 모든 화폐를 여기서는 ‘라자따(rajata)’라고 부릅니다. ‘받는다(uggaṇheyya)’는 것은 자신을 위해 보시되는 것이나 어느 곳에 놓여 있는 주인 없는 금과 은을 보고 직접 취하는 것을 말합니다. ‘받게 한다(uggaṇhāpeyya)’는 것은 그것을 다른 사람을 통해 취하게 하는 것입니다. ‘예탁된 것을 기꺼이 여긴다(sādiyeyya)’는 것은 “이것이 스님의 것이 되기를 바랍니다”라고 면전에서 말하거나, 혹은 보지 않는 곳에서 “아무개 장소에 저의 금전이 있으니 그것이 스님의 것이 되기를 바랍니다”라고 말하여, 말이나 손짓 등으로 “당신의 것”이라며 보시한 금과 은을, 어떤 비구가 몸과 말로 거부하지 않고 마음으로 받아들이는 것을 말합니다. 만약 마음으로 기꺼이 여겨 소유하고 싶어 하더라도 몸이나 말로 “이것은 허용되지 않습니다”라고 거부하거나, 혹은 몸과 말로 거부하지 않았더라도 청정한 마음으로 “이것은 우리에게 허용되지 않습니다”라고 하여 기꺼이 여기지 않는다면 범계가 되지 않습니다. ‘니사기야(nissaggiya)’란 받거나 받게 하는 등의 행위를 하는 자에게 물품의 수에 따라 니사기야 빠찌띠야가 성립한다는 뜻입니다. 그것을 포기하려는 자는 “대덕이시여, 제가 금전(rūpiya)을 받았습니다. 대덕이시여, 이것은 저의 니사기야 물품입니다. 이것을 승가에 포기합니다”라고 하며 반드시 승가 대중 가운데서 포기해야 합니다. 만약 그 자리에 어떤 재가자가 오면 “이것을 알아서 하십시오”라고 말해야 합니다. 만약 그가 “이것으로 무엇을 가져올까요?”라고 묻는다면, 특정한 물품의 이름을 대지 말고 “버터(sappi) 등이 비구들에게 허용됩니다”라고 허용되는 물품(kappiya)을 일러주어야 합니다. 만약 그가 물품을 가져오면, 금전을 받았던 비구를 제외한 나머지 비구들이 모두 나누어 사용해야 합니다. 그러나 금전을 받았던 비구에게는 그 금전으로 인해 생긴 물품은 다른 사람을 통해 얻어 주어지는 것일지라도, 심지어 그것으로부터 생겨난 나무 그늘조차 사용하는 것이 허용되지 않습니다. 만약 그 재가자가 아무것도 가져오기를 원하지 않는다면 “이것을 버리십시오”라고 말해야 합니다. 그가 아무 곳에나 두고 가거나 가지고 가더라도 막지 말아야 합니다. 만약 버리지 않는다면, 다섯 가지 자질을 갖춘 비구를 ‘금전을 버리는 자(rūpiyachaṭṭako)’로 임명해야 합니다. 그는 표식을 남기지 않고 마치 대변을 버리듯이 버려야 합니다. 만약 표식을 남기면 돌까따(dukkaṭa) 죄에 해당합니다.

ราชคเห อุปนนฺทํ อารพฺภ รูปิยปฺปฏิคฺคหณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อรูปิเย รูปิยสญฺญิโน เวมติกสฺส วา, สงฺฆเจติยาทีนํ อตฺถาย คณฺหนฺตสฺส, มุตฺตามณิอาทิปฺปฏิคฺคหเณ จ ทุกฺกฏํ. รตนสิกฺขาปทนเยน นิกฺขิปนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ชาตรูปรชตภาโว, อตฺตุทฺเทสิกตา, คหณาทีสุ อญฺญตรภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีสุ สิยา กิริยํ คหเณน อาปชฺชนโต, สิยา อกิริยํ ปฏิกฺเขปสฺส อกรณโต, เสสํ สญฺจริตฺเต วุตฺตนยเมวาติ.

라자가하에서 우빠난다 존자와 관련하여 금전을 받은 사건에 대해 제정되었습니다. 공통 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 명령이 수반되는 죄(sāṇattikaṃ)이고, 세 가지 유형의 빠찌띠야(tikapācittiyaṃ)입니다. 금전이 아닌 것을 금전이라고 생각하거나 의심하면서 받는 경우, 승가나 불탑 등을 위해 받는 경우, 진주나 보석 등을 받는 경우에는 돌까따(dukkaṭa) 죄가 됩니다. 라따나(ratana) 학처의 방식에 따라 보관하는 경우나 미친 자 등에게는 범계가 아닙니다. 금전의 상태, 자신을 위한 목적, 받는 행위 중 어느 하나에 해당한다는 세 가지 요소(aṅga)가 있습니다. 성립 원인 등에 있어서는 받음으로써 범하게 되므로 작위(kiriya)일 수도 있고, 거부하지 않음으로써 범하게 되므로 부작위(akiriya)일 수도 있습니다. 나머지는 산짜릿따(sañcaritta) 학처에서 설명한 방식과 같습니다.

ชาตรูปสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

자타루파 학처에 대한 설명이 끝났습니다.

๙. รูปิยสํโวหารสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 19. 루삐야 상오하라(금전 거래) 학처에 대한 설명

นวเม นานปฺปการกนฺติ กตาทิวเสน อเนกวิธํ. รูปิยสํโวหารนฺติ ชาตรูปรชตปริวตฺตนํ. ปุริมสิกฺขาปเทน หิ นิสฺสคฺคิยวตฺถุทุกฺกฏวตฺถูนํ ปฏิคฺคหณํ วาริตํ, อิมินา ปริวตฺตนํ. ตสฺมา ทุกฺกฏวตฺถุนา ทุกฺกฏวตฺถุกปฺปิยวตฺถูนิ, กปฺปิยวตฺถุนา จ ทุกฺกฏวตฺถุํ ปริวตฺเตนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. นิสฺสคฺคิยวตฺถุนา ปน นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ วา ทุกฺกฏวตฺถุํ วา กปฺปิยวตฺถุํ วา, ทุกฺกฏวตฺถุกปฺปิยวตฺถูหิ จ นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ ปริวตฺเตนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ โหติ, ตํ ปุริมนยานุสาเรเนว สงฺฆมชฺเฌ นิสฺสชฺชิตพฺพํ, นิสฺสฏฺฐวตฺถุสฺมิญฺจ ตตฺถ วุตฺตนเยเนว ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

제9조에서 ‘여러 가지 종류(nānappakārakaṃ)’란 가공된 상태 등에 따른 여러 가지를 의미합니다. ‘금전 거래(rūpiyasaṃvohāra)’란 금과 은을 서로 맞바꾸는 것을 말합니다. 앞의 학처에서는 니사기야 물품과 돌까따 물품을 받는 것을 금지하였으나, 이 학처에서는 그것을 교환하는 것을 금지합니다. 그러므로 돌까따 물품으로 돌까따 물품이나 허용되는 물품(kappiya)을 바꾸는 자, 그리고 허용되는 물품으로 돌까따 물품을 바꾸는 자에게는 돌까따 죄가 성립합니다. 그러나 니사기야 물품(금전)으로 니사기야 물품이나 돌까따 물품 혹은 허용되는 물품을 바꾸는 자, 그리고 돌까따 물품이나 허용되는 물품으로 니사기야 물품을 바꾸는 자에게는 니사기야 죄가 성립합니다. 그것은 앞서 말한 방식에 따라 승가 대중 가운데서 포기해야 하며, 포기된 물품에 대해서는 앞서 언급된 방식대로 처분해야 합니다.

สาวตฺถิยํ [Pg.177] ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ รูปิยสํโวหารวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ยํ อตฺตโน ธเนน ปริวตฺเตติ, ตสฺส วา ธนสฺส วา รูปิยภาโว เจว, ปริวตฺตนญฺจาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. กิริยํ, เสสํ อนนฺตรสิกฺขาปเท วุตฺตนยเมวาติ.

사왓티에서 육군 비구들과 관련하여 금전 거래에 대해 제정되었습니다. 공통 제정이며, 명령이 수반되지 않는 죄(anāṇattikaṃ)입니다. 교환된 물품 혹은 그 재물이 금전이라는 사실과 교환 행위라는 두 가지 요소(aṅga)가 있습니다. 성립 원인은 작위(kiriya)이며, 나머지는 앞의 학처에서 설명한 방식과 같습니다.

รูปิยสํโวหารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

루삐야 상오하라 학처에 대한 설명이 끝났습니다.

๑๐. กยวิกฺกยสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 20. 까야 위까야(매매) 학처에 대한 설명

ทสเม นานปฺปการกนฺติ จีวราทีนํ กปฺปิยภณฺฑานํ วเสน อเนกวิธํ. กยวิกฺกยนฺติ กยญฺเจว วิกฺกยญฺจ. ‘‘อิมินา อิมํ เทหิ, อิมํ อาหร, ปริวตฺเตหิ, เจตาเปหี’’ติ อิมินา หิ นเยน ปรสฺส กปฺปิยภณฺฑํ คณฺหนฺโต กยํ สมาปชฺชติ, อตฺตโน กปฺปิยภณฺฑํ เทนฺโต วิกฺกยํ สมาปชฺชติ. ตสฺมา ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก ยํ เอวํ อตฺตโน กปฺปิยภณฺฑํ ทตฺวา มาตุ สนฺตกมฺปิ กปฺปิยภณฺฑํ คณฺหาติ, ตํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ. วุตฺตลกฺขณวเสน สงฺฆคณปุคฺคเลสุ ยสฺส กสฺสจิ นิสฺสชฺชิตพฺพํ, ‘‘อิมํ ภุญฺชิตฺวา วา คเหตฺวา วา อิทํ นาม อาหร วา กโรหิ วา’’ติ รชนาทึ อาหราเปตฺวา วา ธมกรณาทิปริกฺขารํ ภูมิโสธนาทิญฺจ นวกมฺมํ กาเรตฺวา วา สนฺตํ วตฺถุ นิสฺสชฺชิตพฺพํ, อสนฺเต ปาจิตฺติยํ เทเสตพฺพเมว.

제10조에서 ‘여러 가지 종류(nānappakārakaṃ)’란 가사 등 허용되는 물품(kappiya)에 따른 여러 가지를 말합니다. ‘매매(kayavikkaya)’란 사는 것(kaya)과 파는 것(vikkaya)을 말합니다. “이것으로 이것을 주십시오”, “이것을 가져오십시오”, “교환하십시오”, “사 오십시오”라는 방식 등으로 타인의 허용되는 물품을 얻는 자는 ‘사는 것’에 해당하고, 자신의 허용되는 물품을 주는 자는 ‘파는 것’에 해당합니다. 그러므로 다섯 부류의 동료 수행자(sahadhammika)를 제외하고, 이와 같이 자신의 허용되는 물품을 주고 타인이나 심지어 어머니의 소유일지라도 허용되는 물품을 얻는다면 그것은 니사기야가 됩니다. 규정된 특징에 따라 승가, 단체(gaṇa), 개인 중 누구에게라도 포기해야 합니다. “이것을 먹거나 취한 뒤에 무엇을 가져오거나 어떤 일을 하십시오”라고 말하여 염료 등을 가져오게 하거나, 물 거르는 주머니(dhammakaraṇa) 등의 도구를 얻거나, 대지 청소 등의 새로운 불사(navakamma)를 하게 하여 얻은 물품이 남아 있다면 그것을 포기해야 하고, 남아 있지 않다면 빠찌띠야 죄를 고백해야 합니다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ กยวิกฺกยวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อิทํ กึ อคฺฆตี’’ติ เอวํ อคฺฆํ ปุจฺฉนฺตสฺส, ยสฺส หตฺถโต ภณฺฑํ คณฺหิตุกาโม โหติ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อนฺตมโส ตสฺเสว ปุตฺตภาตุกมฺปิ กปฺปิยการกํ กตฺวา ‘‘อิมินา อิทํ นาม คเหตฺวา เทหี’’ติ อาจิกฺขนฺตสฺส, ‘‘อิทํ อมฺหากํ อตฺถิ, อมฺหากญฺจ อิมินา จ อิมินา จ อตฺโถ’’ติ เอวํ วตฺวา อตฺตโน ธเนน ลทฺธํ คณฺหนฺตสฺส, สหธมฺมิเกหิ สทฺธึ กยวิกฺกยํ กโรนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ยํ อตฺตโน ธเนน ปริวตฺเตติ, เยน จ ปริวตฺเตติ, เตสํ กปฺปิยวตฺถุตา, อสหธมฺมิกตา, กยวิกฺกยาปชฺชนญฺจาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. เสสํ รูปิยสํโวหาเร วุตฺตนยเมวาติ.

사왓티에서 우빠난다 존자를 인연으로 매매(Kayavikkaya)에 관한 학처가 제정되었다. "이것은 가치가 얼마입니까?"라고 가격을 묻는 자, 물건을 갖고자 하는 주인은 제외하고 다른 사람, 즉 그의 아들이나 형제라도 대리인(kappiyakāraka)으로 삼아 "이것으로 저것을 가져다주시오"라고 말하는 자, "이것은 우리에게 있고, 우리는 이것과 저것이 필요합니다"라고 말하며 자기 재물로 얻은 것을 받는 자, 동료 수행자들(sahadhammika)과 함께 매매를 하는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 자기 재물로 교환하는 것, 교환에 사용되는 것, 그 물건들의 적합성(kappiya), 비수행자와의 거래, 매매에 해당하는지 여부가 여기서 세 가지 요소이다. 나머지는 금은(rūpiya) 거래에 대해 설해진 방식과 같다.

กยวิกฺกยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

매매 학처에 대한 설명이 끝났다.

เอฬกโลมวคฺโค ทุติโย.

엘라까로마 품(양털 품)이 두 번째이다.

๓. ปตฺตวคฺโค

3. 빠따 품(발바리 품).

๑. ปตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 빠따 학처(발바리 학처)에 대한 설명.

ปตฺตวคฺคสฺส [Pg.178] ปฐเม อติเรกปตฺโตติ อนธิฏฺฐิโต จ อวิกปฺปิโต จ, โส จ โข อุกฺกฏฺฐมชฺฌิโมมกานํ อญฺญตโร ปมาณยุตฺโตว, ตสฺส ปมาณํ ‘‘อฑฺฒาฬฺหโกทนํ คณฺหาตี’’ติอาทินา (ปารา ๖๐๒) นเยน ปาฬิยํ วุตฺตํ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – อนุปหตปุราณสาลิตณฺฑุลานํ สุโกฏฺฏิตปริสุทฺธานํ ทฺเว มคธนาฬิโย คเหตฺวา เตหิ ตณฺฑุเลหิ อนุตฺตณฺฑุลมกิลินฺนมปิณฺฑิกํ สุวิสทํ กุนฺทมกุฬราสิสทิสํ อวสฺสาวิโตทนํ ปจิตฺวา นิรวเสสํ ปตฺเต ปกฺขิปิตฺวา ตสฺส โอทนสฺส จตุตฺถภาคปฺปมาโณ นาติฆโน นาติตนุโก หตฺถหาริโย สพฺพสมฺภารสงฺขโต มุคฺคสูโป ปกฺขิปิตพฺโพ, ตโต อาโลปสฺส อนุรูปํ ยาวจริมาโลปปฺปโหนกํ มจฺฉมํสาทิพฺยญฺชนํ ปกฺขิปิตพฺพํ, สปฺปิเตลตกฺกรสกญฺชิยาทีนิ ปน คณนูปคานิ น โหนฺติ. ตานิ หิ โอทนคติกาเนว, เนว หาเปตุํ, น วฑฺเฒตุํ สกฺโกนฺติ, เอวเมตํ สพฺพมฺปิ ปกฺขิตฺตํ สเจ ปตฺตสฺส มุขวฏฺฏิยา เหฏฺฐิมราชิสมํ ติฏฺฐติ, สุตฺเตน วา หีเรน วา ฉินฺทนฺตสฺส สุตฺตสฺส วา หีรสฺส วา เหฏฺฐิมนฺตํ ผุสติ, อยํ อุกฺกฏฺโฐ นาม ปตฺโต. สเจ ตํ ราชึ อติกฺกมฺม ถูปีกตํ ติฏฺฐติ, อยํ อุกฺกฏฺโฐมโก นาม ปตฺโต. สเจ ตํ ราชึ น สมฺปาปุณาติ, อนฺโตคธเมว โหติ, อยํ อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺโฐ นาม ปตฺโต. อุกฺกฏฺฐโต อุปฑฺฒปฺปมาโณ มชฺฌิโม. มชฺฌิมปตฺตโต อุปฑฺฒปฺปมาโณ โอมโก. เตสมฺปิ วุตฺตนเยเนว เภโท เวทิตพฺโพ. อิจฺเจเตสุ นวสุ อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺโฐ จ โอมโกมโก จาติ ทฺเว อปตฺตา, เสสา สตฺต ปตฺตา ปมาณยุตฺตา นาม, อยเมตฺถสงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๕๙๘ อาทโย) วุตฺโต, ตสฺมา เอวํ ปมาณยุตฺตํ สมณสารุปฺเปน ปกฺกํ อโยปตฺตํ วา มตฺติกาปตฺตํ วา ลภิตฺวา ปุราณปตฺตํ ปจฺจุทฺธริตฺวา อนฺโตทสาเห อธิฏฺฐาตพฺโพ. สเจ ปนสฺส มูลโต กากณิกมตฺตมฺปิ ทาตพฺพํ อวสิฏฺฐํ โหติ, อธิฏฺฐานุปโค น โหติ, อปฺปจฺจุทฺธรนฺเตน วิกปฺเปตพฺโพ. ตตฺถ ปจฺจุทฺธรณาธิฏฺฐานลกฺขณํ จีวรวคฺเค วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, วิกปฺปนลกฺขณํ ปรโต วกฺขาม. สเจ ปน โกจิ อปตฺตโก ภิกฺขุ ทส ปตฺเต ลภิตฺวา สพฺเพ อตฺตนาว ปริภุญฺชิตุกาโม โหติ, เอกํ ปตฺตํ อธิฏฺฐาย ปุน ทิวเส ตํ ปจฺจุทฺธริตฺวา อญฺโญ อธิฏฺฐาตพฺโพ, เอเตนุปาเยน วสฺสสตมฺปิ [Pg.179] ปริหริตุํ สกฺกา. โย ปนสฺส ปตฺโต มุขวฏฺฏิโต เหฏฺฐา ทฺวงฺคุลมตฺโตกาสโต ปฏฺฐาย ยตฺถกตฺถจิ กงฺคุสิตฺถนิกฺขมนมตฺเตน ฉิทฺเทน ฉิทฺโท โหติ, โส อธิฏฺฐานุปโค น โหติ. ปุน ฉิทฺเท ปากติเก กเต อธิฏฺฐาตพฺโพ, เสสํ อธิฏฺฐานวิชหนํ ติจีวเร วุตฺตนยเมว.

빠따 품의 첫 번째 학처에서 '여분의 발바리(atirekapatta)'란 결정을 내리지 않고(anadhiṭṭhita), 배분하지 않은(avikappita) 것을 말하며, 그것은 상품, 중품, 하품 중 하나로서 적당한 크기여야 한다. 그 크기는 "반 알하까(aḍḍhāḷhaka)의 밥을 담을 수 있다"는 등의 방식으로 경전(Pāḷi)에서 설해졌다. 이에 대한 판별은 다음과 같다. 잘 찧어 깨끗하고 부서지지 않은 오래된 살리(sāli) 쌀 두 마가다 나리(nāḷi)를 취하여, 너무 딱딱하지도 너무 질지도 않고 뭉치지 않으며 매우 깨끗하고 재스민 꽃봉오리 더미와 같은, 밥물을 버리지 않고 지은 밥을 남김없이 발바리에 넣는다. 그 밥의 4분의 1 정도 분량으로, 너무 걸쭉하지도 너무 묽지도 않으며 손으로 옮길 수 있고 온갖 향신료로 조리된 녹두 국(muggasūpo)을 넣어야 한다. 그다음 밥 한 술에 적당한 만큼, 마지막 한 술까지 충분한 물고기나 고기 등의 반찬을 넣어야 한다. 버터, 기름, 우유, 쌀물 등은 수치에 포함되지 않는다. 그것들은 밥과 함께하는 것일 뿐, 양을 줄이거나 늘리지 못하기 때문이다. 이렇게 모든 것을 넣었을 때, 만약 발바리 입구 테두리의 아래쪽 선(rājī)과 일치하고, 실이나 가느다란 끈으로 끊었을 때 그 실이나 끈이 아래쪽 끝에 닿으면 이것을 '상품(ukkaṭṭha) 발바리'라 한다. 만약 그 선을 넘어 탑처럼 쌓여 있으면 이것을 '상품-하(ukkaṭṭhomaka) 발바리'라 한다. 만약 그 선에 미치지 못하고 안쪽으로 들어가 있으면 '상품-상(ukkaṭṭhukkaṭṭha) 발바리'라 한다. 상품의 절반 크기는 중품(majjhima)이고, 중품 발바리의 절반 크기는 하품(omaka)이다. 이들의 구분도 설해진 방식대로 알아야 한다. 이 아홉 가지 중에서 상품-상과 하품-하 두 가지는 발바리가 아니며, 나머지 일곱 가지가 적당한 크기의 발바리라 불린다. 이것이 여기서의 요약이다. 자세한 내용은 사만따빠사디까(Samantapāsādikā)에 설해져 있다. 그러므로 이와 같이 적당한 크기의, 수행자에게 적합하게 구워진 철제 발바리나 점토 발바리를 얻으면, 옛 발바리를 해제하고 10일 이내에 결정(adhiṭṭhāna)해야 한다. 만약 그 값에서 단 한 까까니까(kākaṇika)라도 지불할 것이 남아 있으면 결정을 내리기에 적합하지 않으며, 결정을 내리지 않을 자는 배분(vikappana)해야 한다. 거기서 해제와 결정의 특징은 가사 품(Cīvaravagga)에서 설해진 방식대로 알아야 하며, 배분의 특징은 나중에 설명할 것이다. 만약 발바리가 없는 어떤 비구가 열 개의 발바리를 얻어 모두 스스로 사용하고자 한다면, 한 발바리를 결정하고 다음 날 그것을 해제한 뒤 다른 것을 결정해야 한다. 이런 방법으로 백 년 동안이라도 지니고 다닐 수 있다. 만약 발바리의 입구 테두리에서 아래로 두 손가락 정도의 공간부터 시작하여 어느 곳이든 조(kaṅgu) 알 하나가 빠져나갈 정도의 구멍이 뚫려 있다면, 그것은 결정을 내리기에 적합하지 않다. 구멍을 다시 수리한 후에 결정해야 한다. 그 외 결정의 해제는 세 가사(ticīvara)에서 설해진 방식과 같다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อติเรกปตฺตธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, เสสวณฺณนากฺกโม จีวรวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ.

사왓티에서 육군 비구들을 인연으로 여분의 발바리를 소지한 사건에 대해 제정되었다. 이것은 공통되지 않은 제정(asādhāraṇapaññatti)이며, 나머지 설명의 순서는 가사 품의 첫 번째 학처에서 설해진 방식대로 알아야 한다.

ปตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

빠따 학처에 대한 설명이 끝났다.

๒. อูนปญฺจพนฺธนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 우나빤짜반다나 학처(다섯 군데 미만으로 때운 발바리 학처)에 대한 설명.

ทุติเย อูนานิ ปญฺจ พนฺธนานิ อสฺสาติ อูนปญฺจพนฺธโน, นาสฺส ปญฺจ พนฺธนานิ ปูเรนฺตีติ อตฺโถ, เตน อูนปญฺจพนฺธเนน, อิตฺถมฺภูตสฺส ลกฺขเณ กรณวจนํ. ตตฺถ ยสฺมา อพนฺธนสฺสาปิ ปญฺจ พนฺธนานิ น ปูเรนฺติ สพฺพโส นตฺถิตาย, เตนสฺส ปทภาชเน ‘‘อูนปญฺจพนฺธโน นาม ปตฺโต อพนฺธโน วา เอกพนฺธโน วา’’ติอาทิ (ปารา. ๖๑๓) วุตฺตํ. ‘‘อูนปญฺจพนฺธเนนา’’ติ จ วุตฺตตฺตา ยสฺส ปญฺจพนฺธโน ปตฺโต โหติ ปญฺจพนฺธโนกาโส วา, ตสฺส โส อปตฺโต, ตสฺมา อญฺญํ วิญฺญาเปตุํ วฏฺฏติ. ยสฺมึ ปน ปตฺเต มุขวฏฺฏิโต เหฏฺฐา ภฏฺฐา ทฺวงฺคุลปฺปมาณา เอกาปิ ราชิ โหติ, ตํ ตสฺสา ราชิยา เหฏฺฐิมปริยนฺเต ปตฺตเวธเกน วิชฺฌิตฺวา ปจิตฺวา สุตฺตรชฺชุกมกจิรชฺชุกาทีหิ วา ติปุสุตฺตเกน วา พนฺธิตฺวา ตํ พนฺธนํ อามิสสฺส อลคฺคนตฺถํ ติปุปฏฺฏเกน วา เกนจิ พทฺธสิเลสาทินา วา ปฏิจฺฉาเทตพฺพํ, โส จ ปตฺโต อธิฏฺฐหิตฺวา ปริภุญฺชิตพฺโพ, สุขุมํ วา ฉิทฺทํ กตฺวา พนฺธิตพฺโพ, ผาณิตํ ฌาเปตฺวา ปาสาณจุณฺเณน พนฺธิตุมฺปิ วฏฺฏติ. ยสฺส ปน ทฺเว ราชิโย วา เอกาเยว วา จตุรงฺคุลา, ตสฺส ทฺเว พนฺธนานิ ทาตพฺพานิ. ยสฺส ติสฺโส วา เอกาเยว วา ฉฬงฺคุลา, ตสฺส ตีณิ. ยสฺส จตสฺโส วา เอกาเยว วา อฏฺฐงฺคุลา, ตสฺส จตฺตาริ. ยสฺส ปญฺจ วา เอกาเยว วา ทสงฺคุลา, โส พทฺโธปิ อพทฺโธปิ อปตฺโตเยว, อญฺโญ วิญฺญาเปตพฺโพ, เอส ตาว มตฺติกาปตฺเต วินิจฺฉโย.

두 번째 학처에서 다섯 군데 미만으로 꿰맨 자국이 있는 것을 우나빤짜반다나(ūnapañcabandhana)라고 하며, 그에게 다섯 군데의 꿰맨 자국이 차지 않았다는 뜻이다. 그 '다섯 군데 미만으로 꿰맨 것'이라는 말은 그러한 상태에 있는 비구의 특징을 나타내는 도구격(karaṇavacana)이다. 거기서 전혀 꿰매지 않은 것도 다섯 군데의 꿰맨 자국이 차지 않는데, 이는 아예 없기 때문이다. 그래서 그 단어 해석(padabhājana)에서 "우나빤짜반다나란 발바리에 꿰맨 자국이 없거나 하나 있는 것" 등이라 설해졌다. "다섯 군데 미만으로 꿰맨 것으로써"라고 설해졌으므로, 만약 어떤 이의 발바리가 다섯 군데 꿰매어져 있거나 다섯 군데를 꿰맬 만한 곳이 있다면, 그것은 그에게 (더 이상 사용할 수 없는) 발바리가 아니다. 그러므로 다른 것을 요청해도 된다. 만약 발바리에 입구 테두리 아래쪽으로 깨진 곳이 두 손가락 정도 되는 선(rāji)이 하나라도 있다면, 그 선의 아래쪽 끝을 발바리 송곳으로 뚫고 구운 뒤 실이나 가느다란 끈, 삼베 끈 등이나 납 실로 묶어야 한다. 그 묶은 곳은 음식물이 끼지 않도록 얇은 납 판이나 어떤 접착제 등으로 덮어야 한다. 그 발바리를 결정하여 사용해야 한다. 또는 미세한 구멍을 내어 묶어야 하며, 당밀을 태워 돌가루와 섞어 때우는 것도 허용된다. 만약 두 개의 선이 있거나 하나가 네 손가락 길이라면 두 군데를 묶어야 한다. 세 개의 선이 있거나 하나가 여섯 손가락 길이라면 세 군데를 묶어야 한다. 네 개의 선이 있거나 하나가 여덟 손가락 길이라면 네 군데를 묶어야 한다. 다섯 개의 선이 있거나 하나가 열 손가락 길이라면 그것은 묶었든 묶지 않았든 발바리가 아니므로 다른 것을 요청해야 한다. 이것이 우선 점토 발바리에 대한 판별이다.

อโยปตฺเต [Pg.180] ปน สเจปิ ปญฺจ วา อติเรกานิ วา ฉิทฺทานิ โหนฺติ, ตานิ เจ อยจุณฺเณน วา อาณิยา วา โลหมณฺฑเลน วา พทฺธานิ มฏฺฐานิ โหนฺติ, สฺเวว ปริภุญฺชิตพฺโพ, อญฺโญ น วิญฺญาเปตพฺโพ. อถ ปน เอกมฺปิ ฉิทฺทํ มหนฺตํ โหติ, โลหมณฺฑเลน พทฺธมฺปิ มฏฺฐํ น โหติ, ปตฺเต อามิสํ ลคฺคติ, อกปฺปิโย โหติ อยํ ปตฺโต, อญฺโญ วิญฺญาเปตพฺโพ. โย ปน เอวํ ปตฺตสงฺเขปคเต วา อโยปตฺเต, อูนปญฺจพนฺธเน วา มตฺติกาปตฺเต สติ อญฺญํ วิญฺญาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิโย โหติ, นิสฺสชฺชิตพฺโพ. นิสฺสชฺชนฺเตน สงฺฆมชฺเฌ เอว นิสฺสชฺชิตพฺโพ, เตน วุตฺตํ ‘‘ภิกฺขุปริสาย นิสฺสชฺชิตพฺโพ’’ติ. โย จ ตสฺสา ภิกฺขุปริสายาติเอตฺถ เตหิ ภิกฺขูหิ ปกติยา เอว อตฺตโน อตฺตโน อธิฏฺฐิตํ ปตฺตํ คเหตฺวา สนฺนิปติตพฺพํ, ตโต สมฺมเตน ปตฺตคฺคาหาปเกน ปตฺตสฺส วิชฺชมานคุณํ วตฺวา ‘‘ภนฺเต, อิมํ คณฺหถา’’ติ เถโร วตฺตพฺโพ. สเจ เถรสฺส โส ปตฺโต น รุจฺจติ, อปฺปิจฺฉตาย วา น คณฺหาติ, วฏฺฏติ. ตสฺมึ ปน อนุกมฺปาย อคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. สเจ ปน คณฺหาติ, เถรสฺส ปตฺตํ ทุติยตฺเถรํ คาหาเปตฺวา เอเตเนว อุปาเยน ยาว สงฺฆนวกา คาหาเปตพฺโพ, เตน ปริจฺจตฺตปตฺโต ปน ปตฺตปริยนฺโต นาม, โส ตสฺส ภิกฺขุโน ปทาตพฺโพ. เตนาปิ โส ยถา วิญฺญาเปตฺวา คหิตปตฺโต, เอวเมว สกฺกจฺจํ ปริภุญฺชิตพฺโพ. สเจ ปน ตํ ชิคุจฺฉนฺโต อเทเส วา นิกฺขิปติ, อปริโภเคน วา ปริภุญฺชติ, วิสฺสชฺเชติ วา, ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ.

철 발우의 경우, 만일 다섯 개 혹은 그 이상의 구멍이 있더라도 그것들이 쇠가루나 못이나 철판으로 잘 때워져 매끄럽다면, 바로 그 발우를 사용해야 하며 다른 발우를 요청해서는 안 된다. 그러나 만일 구멍 하나가 크거나, 철판으로 때웠음에도 매끄럽지 않아 발우에 음식이 들러붙는다면, 이 발우는 적절하지 않은 것이니 다른 발우를 요청할 수 있다. 이와 같이 수용 가능한 철 발우가 있거나, 다섯 군데 미만으로 때워진 진흙 발우가 있음에도 불구하고 다른 발우를 요청한다면, 그 시도(payoga)에 따라 둑까따(Dukkaṭa) 죄가 되고, 얻음으로써 닛사기야(Nissaggiya)가 되어 포기해야 한다. 포기할 때는 반드시 승가(Sangha)의 대중 가운데서 포기해야 하며, 그래서 '비구 회중에게 포기해야 한다'고 설해진 것이다. '그 비구 회중'에 속한 비구들은 본래 자신들이 수지 결정(adhiṭṭhita)한 발우를 들고 모여야 한다. 그런 다음 임명된 발우 수여 비구가 그 발우의 현재 상태를 설명하며 장로에게 '대덕이시여, 이것을 받으십시오'라고 말해야 한다. 만일 장로가 그 발우를 좋아하지 않거나 소욕(少欲)함으로 인해 받지 않는다면 허용된다. 그러나 그 비구를 가엽게 여겨 받지 않는 것이라면 둑까따 죄가 된다. 만일 장로가 그것을 받으면, 장로의 발우를 차석 장로가 받게 하고, 이와 같은 방식으로 승가의 막내 비구까지 받게 해야 한다. 그렇게 해서 마지막에 남겨진 발우(pattapariyanto)를 그 (요청했던) 비구에게 주어야 한다. 그 비구 또한 요청해서 얻은 발우와 마찬가지로 그것을 정중하게 사용해야 한다. 만일 그것을 혐오하여 부적절한 곳에 두거나, 함부로 사용하거나, 내버린다면 둑까따 죄가 된다.

สกฺเกสุ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ พหู ปตฺเต วิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อพนฺธเนน อพนฺธนํ, เอกพนฺธนํ, ทุพนฺธนํ, ติพนฺธนํ, จตุพฺพนฺธนํ, อพนฺธโนกาสํ, เอกทฺวิติจตุพฺพนฺธโนกาสํ เจตาเปติ, เอวํ เอเกเกน ปตฺเตน ทสธา ทสวิธํ ปตฺตํ. เจตาปนวเสน ปน เอกํ นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยสตํ โหติ. นฏฺฐปตฺตสฺส, ภินฺนปตฺตสฺส, อตฺตโน ญาตกปฺปวาริเต, อญฺญสฺส จ ญาตกปฺปวาริเต, ตสฺเสวตฺถาย วิญฺญาเปนฺตสฺส, อตฺตโน ธเนน คณฺหโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อธิฏฺฐานุปคปตฺตสฺส อูนปญฺจพนฺธนตา, อตฺตุทฺเทสิกตา, อกตวิญฺญตฺติ, ตาย จ ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ โธวาปนสิกฺขาปเท วุตฺตนยาเนวาติ.

이 학처는 석가국(Sakkesu)에서 육군비구들이 많은 발우를 구걸한 사건을 계기로 제정되었으며, 공통적인 제정(sādhāraṇapaññatti)이고, 타인에게 시키지 않은 것(anāṇattika)이다. 수리되지 않은 것, 한 군데, 두 군데, 세 군데, 네 군데 수리된 발우, 그리고 수리할 자리가 없는 것, 한 군데, 두 군데, 세 군데, 네 군데 수리할 자리가 있는 발우를 요청하는 등, 이와 같이 각각의 발우에 대해 열 가지 방식으로 열 종류의 발우를 요청함에 따라 100가지의 닛사기야 빠지띠야(Nissaggiya Pācittiya) 죄가 성립한다. 발우를 잃어버린 자, 발우가 깨진 자, 자신의 친척이나 자청하여 허락한 자에게 요청하는 경우, 다른 사람을 위해 요청하는 경우, 자신의 재물로 사는 경우, 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 결정(adhiṭṭhāna)에 적합한 발우가 다섯 군데 미만으로 때워진 상태임(ūnapañcabandhanatā), 자신을 위해 요청함(attuddesikatā), 허락받지 않은 곳에서 요청함(akataviññatti), 그리고 그로 인해 얻음(paṭilābha)이라는 네 가지 요소가 여기에 해당한다. 죄의 발생(samuṭṭhāna) 등은 옷 세탁(Dhovāpana) 학처에서 설한 내용과 같다.

อูนปญฺจพนฺธนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

다섯 군데 미만으로 때운 발우에 관한 학처의 설명이 끝났다.

๓. เภสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 약(藥) 학처에 대한 설명

ตติเย [Pg.181] ปฏิสายนียานีติ ปฏิสายิตพฺพานิ, ปริภุญฺชิตพฺพานีติ อตฺโถ. เอเตน สยํ อุคฺคเหตฺวา นิกฺขิตฺตานํ สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺตึ ทสฺเสติ, ตานิ หิ ปฏิสายิตุํ น วฏฺฏนฺติ. เภสชฺชานีติ เภสชฺชกิจฺจํ กโรนฺตุ วา, มา วา, เอวํ ลทฺธโวหารานิ. สปฺปิ นาม ควาทีนํ สปฺปิ, เยสํ มํสํ กปฺปติ, เตสํ สปฺปิ. ตถา นวนีตํ. เตลํ นาม ติลสาสปมธูกเอรณฺฑกวสาทีหิ นิพฺพตฺติตํ. มธุ นาม มกฺขิกามธุเมว. ผาณิตํ นาม อุจฺฉุรสํ อุปาทาย ปน อปกฺกา วา อวตฺถุกปกฺกา วา สพฺพาปิ อุจฺฉุวิกติ ‘‘ผาณิต’’นฺติ เวทิตพฺพํ. ตานิ ปฏิคฺคเหตฺวาติ ตานิ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา, น เตสํ วตฺถูนิ. เอเตน ฐเปตฺวา วสาเตลํ ยาเนตฺถ ยาวกาลิกวตฺถุกานิ, เตสํ วตฺถูนิ ปฏิคฺคเหตฺวา กตานิ สปฺปิอาทีนิ สตฺตาหํ อติกฺกามยโตปิ อนาปตฺตึ ทสฺเสติ. วสาเตลํ ปน กาเล ปฏิคฺคหิตํ กาเล นิปกฺกํ กาเล สํสฏฺฐํ เตลปริโภเคน ปริภุญฺชิตุํ อนุญฺญาตํ, ตสฺมา ฐเปตฺวา มนุสฺสวสํ อญฺญํ ยํกญฺจิ วสํ ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคเหตฺวา สามํ ปจิตฺวา นิพฺพตฺติตเตลมฺปิ สตฺตาหํ นิรามิสปริโภเคน วฏฺฏติ. อนุปสมฺปนฺเนน ปจิตฺวา ทินฺนํ ปน ตทหุปุเรภตฺตํ สามิสมฺปิ วฏฺฏติ, อญฺเญสํ ยาวกาลิกวตฺถูนํ วตฺถุํ ปจิตุํ น วฏฺฏติเยว. นิพฺพตฺติตสปฺปิ วา นวนีตํ วา ปจิตุํ วฏฺฏติ, ตํ ปน ตทหุปุเรภตฺตมฺปิ สามิสํ ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏติ. ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตขีราทิโต อนุปสมฺปนฺเนน ปจิตฺวา กตสปฺปิอาทีนิ ปน ตทหุปุเรภตฺตํ สามิสานิปิ วฏฺฏนฺติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย อนชฺโฌหรณียานิ, สตฺตาหาติกฺกเมปิ อนาปตฺติ. สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานีติ สนฺนิธึ กตฺวา นิทหิตฺวา ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตานิ ตทหุปุเรภตฺตํ สามิสปริโภเคนาปิ วฏฺฏนฺติ, ปจฺฉาภตฺตโต ปฏฺฐาย ปน ตานิ จ, ปจฺฉาภตฺตํ ปฏิคฺคหิตานิ จ สตฺตาหํ นิรามิสปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพานีติ อตฺโถ. ‘‘ปริภุญฺชิตพฺพานี’’ติ จ วจนโต อนฺโตสตฺตาเห อพฺภญฺชนาทีนํ อตฺถาย อธิฏฺฐหิตฺวา ฐปิเตสุ อนาปตฺติ, ยาวชีวิกานิ สาสปมธูกเอรณฺฑกอฏฺฐีนิ เตลกรณตฺถํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตทเหว กตเตลํ สตฺตาหกาลิกํ, ทุติยทิวเส กตํ ฉาหํ วฏฺฏติ, ตติยทิวเส กตํ ปญฺจาหํ, จตุตฺถปญฺจมฉฏฺฐสตฺตมทิวเส กตํ ตทเหว วฏฺฏติ. สเจ ยาว อรุณสฺส อุคฺคมนา [Pg.182] ติฏฺฐติ, นิสฺสคฺคิยํ โหติ, อฏฺฐมทิวเส กตํ อนชฺโฌหรณียํ, อนิสฺสคฺคิยตฺตา ปน พาหิรปริโภเคน วฏฺฏติ. สเจปิ น กโรติ, เตลตฺถาย ปฏิคฺคหิตสาสปาทีนํ ปน ปาฬิยํ อนาคตสปฺปิอาทีนญฺจ สตฺตาหาติกฺกเม ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. สีตุทเกน กตมธูกปุปฺผผาณิตํ ปน ผาณิตคติกเมว, อมฺพผาณิตาทีนิ ยาวกาลิกานิ. ยํ ปเนตฺถ สตฺตาหกาลิกํ, ตํ นิสฺสฏฺฐํ ปฏิลภิตฺวาปิ อรุอาทีนิ วา มกฺเขตุํ, อชฺโฌหริตุํ วา น วฏฺฏติ. ปทีเป กาฬวณฺเณ วา อุปเนตพฺพํ, อญฺญสฺส ภิกฺขุโน กายิกปริโภคํ วฏฺฏติ. ยํ ปน นิรเปกฺโข ปริจฺจชิตฺวา ปุน ลภติ, ตํ อชฺโฌหริตุมฺปิ วฏฺฏติ. วิสุํ ฐปิตสปฺปิอาทีสุ, เอกภาชเน วา อมิสฺสิเตสุ วตฺถุคณนาย อาปตฺติโย.

세 번째(학처)에서 '맛볼 만한 것들(paṭisāyanīyāni)'이란 맛보아야 할 것, 소비해야 할 것이라는 의미이다. 이것으로 직접 가져와서 보관한 것이 7일이 지나더라도 아빳띠(허물)가 없음을 보여주는데, 그것들은 (직접 가져온 것은) 맛보는 데 적절하지 않기 때문이다. '약들(bhesajjānī)'이란 약의 기능을 하든 안 하든 그렇게 불리는 것들이다. 버터(sappi)란 암소 등의 버터이며, 그 고기를 먹어도 되는 동물의 버터이다. 버터기름(navanīta)도 마찬가지이다. 기름(tela)이란 깨, 겨자, 육두구, 아주까리, 동물의 비계 등에서 얻은 것이다. 꿀(madhu)이란 꿀벌이 만든 것만을 말한다. 당밀(phāṇita)이란 사탕수수 즙을 원료로 하여 끓이지 않았거나 첨가물 없이 끓인 모든 사탕수수 가공물을 당밀이라 알아야 한다. '그것들을 받아서'라는 것은 그 약들을 받는 것이지, 그 원료를 받는 것이 아니다. 이것으로 비계 기름을 제외하고 여기(학처)에서 한시적(yāvakālika) 원료를 가진 것들에 대해, 그 원료를 받아 만든 버터 등을 7일이 지나게 하더라도 아빳띠가 없음을 보여준다. 그러나 비계 기름은 제때(아침에) 받고, 제때 끓이고, 제때 걸러낸 것은 기름의 사용법에 따라 사용하도록 허용되었다. 그러므로 사람의 비계를 제외한 어떤 동물의 비계라도 오전에 받아 직접 끓여서 얻은 기름은 7일 동안 식사가 섞이지 않은 상태(nirāmisa)로 사용하는 것이 허용된다. 구족계를 받지 않은 자(속인이나 사미)가 끓여서 준 것은 그날 오전 중에 식사와 함께(sāmisa) 사용하는 것도 허용되나, 다른 한시적 원료를 직접 끓이는 것은 허용되지 않는다. 만들어진 버터나 버터기름을 직접 끓이는 것은 허용되지만, 그것을 그날 오전이라 하더라도 식사와 함께 먹는 것은 허용되지 않는다. 오전에 받은 우유 등으로부터 구족계를 받지 않은 자가 끓여서 만든 버터 등은 그날 오전 중에 식사와 함께 먹는 것도 허용되지만, 오후부터는 먹어서는 안 되며 7일이 지나더라도 아빳띠가 없다. '갈무리하여 사용해야 할 것들'이란 갈무리하여 보관한 뒤 오전에 받은 것들은 그날 오전 중에 식사와 함께 사용하는 것도 허용되며, 오후부터는 그것들과 오후에 받은 것들 모두 7일 동안 식사가 섞이지 않은 상태로 사용해야 한다는 의미이다. 또한 '사용해야 할 것들'이라는 문구로부터 7일 이내에 마사지 등을 위해 결정(adhiṭṭhāna)하여 둔 것들에는 아빳띠가 없음을 알 수 있다. 종신토록 쓸 수 있는(yāvajīvika) 겨자, 육두구, 아주까리 씨앗 등을 기름을 짜기 위해 받아 그날 바로 만든 기름은 7일 동안 쓸 수 있고(sattāhakālika), 둘째 날에 만든 것은 6일 동안, 셋째 날에 만든 것은 5일 동안, 넷째·다섯째·여섯째·일곱째 날에 만든 것은 그날만 허용된다. 만약 (7일째 되는 날) 새벽이 뜰 때까지 남아 있으면 니삭기 빠찌띠야가 된다. 여덟째 날에 만든 것은 먹어서는 안 되며, 니삭기 물건이 아니므로 외용(바르는 것 등)으로 쓰는 것은 허용된다. 만약 (기름을) 만들지 않더라도 기름을 짜기 위해 받은 겨자 등과 율장에 명시되지 않은 버터 등이 7일이 지나면 둑꺼따 죄에 해당한다. 찬물로 만든 육두구 꽃 당밀은 당밀과 같은 성질이며, 망고 당밀 등은 한시적(yāvakālika)이다. 여기서 7일 동안 쓸 수 있는 약은 포기(nissaṭṭha)한 뒤에 다시 얻었더라도 상처 등에 바르거나 먹는 것은 허용되지 않는다. 등불을 켜거나 검은 염료로 사용해야 하며, 다른 비구의 몸에 사용하는 것은 허용된다. 그러나 미련 없이 버린 뒤 다시 얻은 것은 먹는 것도 허용된다. 따로 둔 버터 등이나 한 그릇에 섞이지 않게 담긴 것들에 대해서는 그 원료의 개수대로 아빳띠가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ สตฺตาหํ อติกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ จีวรวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓티에서 많은 비구들과 관련하여 7일이 지나는 일에 대해 제정되었으며, 나머지는 가사 품(cīvaravagga)의 첫 번째 학처에서 말한 방식대로 알아야 한다.

เภสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

약에 관한 학처 설명이 끝났다.

๔. วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 우안거용 가사(우욕의)에 관한 학처 설명

จตุตฺเถ มาโส เสโส คิมฺหานนฺติ จตุนฺนํ คิมฺหมาสานํ เอโก ปจฺฉิมมาโส เสโส. ปริเยสิตพฺพนฺติ คิมฺหานํ ปจฺฉิมมาสสฺส ปฐมทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว กตฺติกมาสสฺส ปจฺฉิมทิวโส, ตาว ‘‘กาโล วสฺสิกสาฏิกายา’’ติอาทินา สตุปฺปาทกรเณน, สงฺฆสฺส ปวาริตฏฺฐานโต, อตฺตโน ญาตกปฺปวาริตฏฺฐานโต ปน ‘‘เทถ เม วสฺสิกสาฏิกจีวร’’นฺติอาทิกาย วิญฺญตฺติยาปิ ปริเยสิตพฺพํ. อญฺญาตกอปฺปวาริตฏฺฐาเน สตุปฺปาทํ กโรนฺตสฺส วตฺตเภเท ทุกฺกฏํ, ยถา วา ตถา วา ‘‘เทถ เม’’ติอาทิวจเนน วิญฺญาเปนฺตสฺส อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. กตฺวา นิวาเสตพฺพนฺติ คิมฺหานํ ปจฺฉิมทฺธมาสสฺส ปฐมทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว กตฺติกมาสสฺส ปจฺฉิมทิวโส, ตาว สูจิกมฺมนิฏฺฐาเนน สกิมฺปิ วณฺณเภทมตฺตรชเนน กปฺปพินฺทุกรเณน จ กตฺวา ปริทหิตพฺพา. เอตฺตาวตา คิมฺหานํ ปจฺฉิโม มาโส ปริเยสนกฺเขตฺตํ[Pg.183], ปจฺฉิโม อทฺธมาโส กรณนิวาสนกฺเขตฺตมฺปิ, วสฺสานสฺส จตูสุ มาเสสุ สพฺพมฺปิ ตํ วฏฺฏตีติ อยมตฺโถ ทสฺสิโต โหติ. โย จายํ คิมฺหานํ ปจฺฉิโม มาโส อนุญฺญาโต, เอตฺถ กตปริเยสิตมฺปิ วสฺสิกสาฏิกํ อธิฏฺฐาตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ตสฺมึ มาเส อติกฺกนฺเต วสฺสํ อุกฺกฑฺฒิยติ, ปุน มาสปริหารํ ลภติ, โธวิตฺวา ปน นิกฺขิปิตฺวา วสฺสูปนายิกทิวเส อธิฏฺฐาตพฺพา. สเจ สติสมฺโมเสน วา อปฺปโหนกภาเวน วา อกตา โหติ. เต จ ทฺเว มาเส วสฺสานสฺส จตุมาสนฺติ ฉ มาเส ปริหารํ ลภติ. สเจ ปน กตฺติกมาเส กถินํ อตฺถริยติ, อปเรปิ จตฺตาโร มาเส ลภติ, เอวํ ทส มาสา โหนฺติ. ตโต ปรมฺปิ สติยา ปจฺจาสาย ตํ มูลจีวรํ กตฺวา ฐเปนฺตสฺส เอกมาสนฺติ เอวํ เอกาทส มาเส ปริหารํ ลภติ, อิโต ปรํ เอกาหมฺปิ น ลภติ.

네 번째(학처)에서 '여름의 한 달이 남았을 때'란 여름의 넉 달 중 마지막 한 달이 남은 것을 말한다. '구해야 한다'는 것은 여름의 마지막 달 첫날부터 까띠까(Kattika) 달의 마지막 날까지 '우안거용 가사를 구할 때이다'라는 등으로 일깨워줌으로써, 승가의 초대를 받은 곳이나 자신의 친족이나 초대받은 자로부터 '나에게 우안거용 가사를 주십시오'라는 등의 요청으로 구해야 한다는 뜻이다. 친족이 아니거나 초대하지 않은 곳에서 일깨움을 주는 자에게는 의무 위반으로 둑꺼따 죄가 되며, 이리저리 '나에게 주십시오'라고 요청하여 얻는 자에게는 '친족 아닌 자에게 요청함에 관한 학처'에 의해 니삭기 빠찌띠야가 된다. '만들어서 입어야 한다'는 것은 여름의 마지막 달 보름 전날부터 까띠까 달의 마지막 날까지 바느질을 마치고, 한 번이라도 색을 탁하게 물들이고 점(kappabindu)을 찍어 만들어 입어야 한다는 뜻이다. 이로써 여름의 마지막 한 달은 구하는 시기이고, 마지막 보름은 만들고 입는 시기이며, 여름철 넉 달 동안 그 모든 일이 허용된다는 의미가 드러난다. 허용된 여름의 마지막 한 달 동안 미리 구해둔 우안거용 가사라 하더라도 (그 달에) 결정(adhiṭṭhāna)하는 것은 허용되지 않는다. 만약 그 달이 지난 후 안거가 연기된다면(윤달 등), 다시 한 달의 유예 기간을 얻는다. 그러나 그것을 세탁하여 보관해 두었다가 안거에 들어가는 날에 결정해야 한다. 만약 망각하거나 (옷감이) 부족하여 만들지 못했다면, 그 두 달과 우기 넉 달을 합쳐 여섯 달 동안 보관이 허용된다. 만약 까띠까 달에 가티나(Kathina) 옷을 펼친다면, 추가로 넉 달을 더 얻어 총 열 달이 된다. 그 후에도 (가사를 얻을) 희망이 있어 그것을 본 가사(mūlacīvara)로 삼아 보관하는 비구에게는 한 달을 더 주어 총 열한 달 동안 보관이 허용되며, 이 기간이 지나면 단 하루도 허용되지 않는다.

โอเรน เจ มาโส เสโส คิมฺหานนฺติ คิมฺหานํ ปจฺฉิมมาสสฺส โอริมภาเค ยาว เหมนฺตสฺส ปฐมทิวโส, ตาวาติ อตฺโถ. ปริเยเสยฺยาติ เอเตสุ สตฺตสุ ปิฏฺฐิสมยมาเสสุ อญฺญาตกอปฺปวาริตฏฺฐานโต สตุปฺปาทกรเณน ปริเยสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, วิญฺญาเปนฺตสฺส อญฺญาตกวิญฺญตฺติสิกฺขาปเทน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, ญาตกปฺปวาริเต วิญฺญาเปนฺตสฺส เตน สิกฺขาปเทน อนาปตฺติ, สตุปฺปาทํ กโรนฺตสฺส อิมินา สิกฺขาปเทน อาปตฺติ. โอเรนทฺธมาโส เสโส คิมฺหานนฺติ คิมฺหานสฺส ปจฺฉิมทฺธมาสโต โอริมภาเค เอกสฺมึ อทฺธมาเส. กตฺวา นิวาเสยฺยาติ เอตฺถนฺตเร ธมฺเมน อุปฺปนฺนมฺปิ กตฺวา นิวาเสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

"여름이 한 달이 못 되게 남았을 때"라는 것은 여름의 마지막 달의 앞부분부터 겨울의 첫째 날까지의 기간을 의미한다. "찾아야 한다"는 것은 이 뒤쪽 기간(piṭṭhisamaya)인 일곱 달 동안에 친척이 아니거나 초대를 받지 않은 곳에서 스스로 요청하여 찾는 비구에게는 니사기 파치티야가 되고, (타인을 통해) 알게 하여 청하는 자에게는 '친척 아닌 자에게 구걸하는 식카파다'에 의해 니사기 파치티야가 되며, 친척이나 초대한 자에게 알리는 자는 그 식카파다에 의해 범계가 없고, 스스로 요청하여 얻는 자는 이 식카파다에 의해 범계가 된다는 의미이다. "여름이 보름이 못 되게 남았을 때"라는 것은 여름의 마지막 보름 전의 한 보름 동안을 말한다. "만들어서 입어야 한다"는 것은 이 보름 동안에 법답게 얻은 가사라도 만들어서 입는 자에게는 니사기가 된다는 것이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ วสฺสิกสาฏิกปริเยสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนกมาสทฺธมาเสสุ อติเรกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ, ตถา สติยา วสฺสิกสาฏิกาย นคฺคสฺส กายํ โอวสฺสาปยโต. โปกฺขรณิยาทีสุ ปน นฺหายนฺตสฺส วา อจฺฉินฺนจีวรสฺส วา นฏฺฐจีวรสฺส วา ‘‘อนิวตฺถํ โจรา หรนฺตี’’ติ เอวํ อาปทาสุ วา นิวาสยโต อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เอตฺถ จ วสฺสิกสาฏิกาย อตฺตุทฺเทสิกตา, อสมเย ปริเยสนตา, ตาย จ ปฏิลาโภติ อิมานิ ตาว ปริเยสนาปตฺติยา ตีณิ องฺคานิ[Pg.184]. สจีวรตา, อาปทาภาโว, วสฺสิกสาฏิกาย สกภาโว, อสมเย นิวาสนนฺติ อิมานิ นิวาสนาปตฺติยา จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ โธวาปนสิกฺขาปเท วุตฺตนยาเนวาติ.

사왓티에서 여섯 명의 비구들을 대상으로 하여 우기용 가사를 구하는 일에 대해 제정되었다. 이것은 불공통 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 파치티야(티카 파치티야)가 있다. 한 달이나 보름이 채 되지 않았는데도 넘었다고 생각하거나 의심하면서 찾는 자에게는 둑카타가 된다. 또한 우기용 가사가 있는데도 벌거숭이로 몸을 비에 젖게 하는 자에게도 마찬가지로 둑카타가 된다. 그러나 연못 등에서 목욕하는 자나, 가사를 빼앗긴 자, 가사를 잃어버린 자, "입지 않은 가사를 도둑이 가져갈 것이다"라고 생각하여 재난 시에 입는 자, 그리고 미친 자 등은 범계가 아니다. 여기에서 우기용 가사에 대해 자신을 위한 목적이고, 때가 아닐 때 찾는 것이며, 그것을 얻는 것, 이 세 가지가 찾는 일에 대한 범계의 세 가지 구성 요소이다. 가사가 있는 상태, 재난이 없는 상태, 우기용 가사가 자신의 소유인 상태, 때가 아닐 때 입는 것, 이 네 가지가 입는 일에 대한 범계의 네 가지 구성 요소이다. 발생(samuṭṭhāna) 등은 가사를 세탁하게 하는 식카파다에서 말한 방식과 같다.

วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

우기용 가사에 대한 식카파다 설명이 끝났다.

๕. จีวรอจฺฉินฺทนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 가사를 빼앗는 식카파다(제25조)의 설명

ปญฺจเม สามํ จีวรํ ทตฺวาติ เวยฺยาวจฺจาทีนิ ปจฺจาสิสมาโน สยเมว ทตฺวา. อจฺฉินฺเทยฺยาติ เวยฺยาวจฺจาทีนิ อกโรนฺตํ ทิสฺวา สกสญฺญาย อจฺฉินฺทนฺตสฺส วตฺถุคณนาย อาปตฺติโย. อจฺฉินฺทาเปยฺยาติเอตฺถ ปน ‘‘อจฺฉินฺทา’’ติ อาณตฺติยา ทุกฺกฏํ, อจฺฉินฺเทสุ ยตฺตกานิ อาณตฺตานิ, เตสํ คณนาย อาปตฺติโย.

다섯 번째 조항에서 "스스로 가사를 주고"란 시봉 등을 기대하며 스스로 가사를 준 것을 말한다. "빼앗는다면"이란 시봉 등을 하지 않는 것을 보고 자신의 것이라는 생각으로 빼앗는 자에게는 물목의 수에 따라 범계가 된다. "빼앗게 한다면"에 대해서는 "빼앗아라"고 명령함으로써 둑카타가 되고, 실제로 빼앗은 물목이 명령한 만큼이라면 그 수에 따라 범계가 된다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ จีวรอจฺฉินฺทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ. อนุปสมฺปนฺเน อุปสมฺปนฺนสญฺญิโน, เวมติกสฺส, อนุปสมฺปนฺนสญฺญิโน วา, อุปสมฺปนฺนสฺสาปิ วิกปฺปนุปคปจฺฉิมจีวรํ ฐเปตฺวา อญฺญํ ปริกฺขารํ, อนุปสมฺปนฺนสฺส จ ยํกิญฺจิ อจฺฉินฺทโต วา ทุกฺกฏํ. เตน ตุฏฺเฐน วา กุปิเตน วา ทินฺนํ ปน ตสฺส วิสฺสาสํ วา คณฺหนฺตสฺส อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วิกปฺปนุปคปจฺฉิมจีวรตา, สามํ ทินฺนตา, สกสญฺญิตา, อุปสมฺปนฺนตา, โกธวเสน อจฺฉินฺทนํ วา อจฺฉินฺทาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ อญฺญตฺร เวทนาย. เวทนา ปน อิธ ทุกฺขเวทนาเยวาติ.

사왓티에서 우파난다를 대상으로 가사를 빼앗는 일에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 명령에 의한 것이고, 세 가지 파치티야가 있다. 구족계 받지 않은 자에 대해 구족계 받은 자라고 생각하거나, 의심하거나, 구족계 받지 않은 자라고 생각하면서 빼앗는 자, 구족계 받은 자라도 위캅파나에 적합한 마지막 가사를 제외한 다른 필수품을 빼앗는 자, 구족계 받지 않은 자의 것이라면 무엇이든 빼앗는 자에게는 둑카타가 된다. 그러나 상대방이 기쁘거나 화가 나서 돌려준 것이거나, 상대방에 대한 신뢰로 가져오는 자, 미친 자 등은 범계가 아니다. 위캅파나에 적합한 마지막 가사일 것, 스스로 준 것일 것, 자신의 것이라는 인식이 있을 것, 구족계 받은 자일 것, 노여움으로 인해 직접 빼앗거나 빼앗게 하는 것, 이것이 이 조항의 다섯 가지 구성 요소이다. 발생 등은 느낌(vedanā)을 제외하고는 주지 않은 것을 가지는 것(도둑질)과 같다. 그러나 여기에서 느낌은 오직 괴로운 느낌뿐이다.

จีวรอจฺฉินฺทนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사를 빼앗는 식카파다 설명이 끝났다.

๖. สุตฺตวิญฺญตฺติสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 실을 구걸하는 식카파다(제26조)의 설명

ฉฏฺเฐ สุตฺตนฺติ ฉพฺพิธํ โขมสุตฺตาทึ วา เตสํ อนุโลมํ วา. วิญฺญาเปตฺวาติ จีวรตฺถาย ยาจิตฺวา. วายาเปยฺยาติ ‘‘จีวรํ เม, อาวุโส, วายถา’’ติ อกปฺปิยาย วิญฺญตฺติยา วายาเปยฺย. นิสฺสคฺคิยนฺติ เอวํ [Pg.185] วายาเปนฺตสฺส โย ตนฺตวาโย จีวรวายนตฺถํ ตุริเวมสชฺชนาทิเก ปโยเค กโรติ, ตสฺส สพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

여섯 번째 조항에서 "실"이란 아마실 등 여섯 종류의 실이나 그에 준하는 실을 말한다. "구하여"란 가사를 목적으로 요청하는 것이다. "짜게 한다면"이란 "벗이여, 나를 위해 가사를 짜 주시오"라고 허용되지 않는 요청으로 짜게 하는 것을 말한다. "니사기"란 이와 같이 짜게 할 때, 어떤 직공이 가사를 짜기 위해 베틀을 준비하는 등의 노력을 기울인다면 그 모든 노력에 대해 둑카타가 되고, 완성된 것을 얻음으로써 니사기가 된다는 것이다.

ราชคเห ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ จีวรวายาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, วิญฺญาปิตสุตฺตํ วิญฺญาปิตตนฺตวาเยน วายาเปนฺตสฺส ทีฆโต วิทตฺถิมตฺเต ติริยญฺจ หตฺถมตฺเต วีเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. อิติ ยาว จีวรํ วฑฺฒติ, ตาว อิมินา ปมาเณน อาปตฺติโย วฑฺฒนฺติ. เตเนว ปน อวิญฺญตฺติยา ลทฺธสุตฺตํ วายาเปนฺตสฺส ยถา ปุพฺเพ นิสฺสคฺคิยํ, เอวํ อิธ ทุกฺกฏํ. เตเนว วิญฺญตฺตญฺจ อวิญฺญตฺตญฺจ วายาเปนฺตสฺส สเจ วุตฺตปฺปมาเณน เกทารพทฺธํ วิย จีวรํ โหติ, อกปฺปิยสุตฺตมเย ปริจฺเฉเท ปาจิตฺติยํ, อิตรสฺมึ ตเถว ทุกฺกฏํ. ตโต เจ อูนตรา ปริจฺเฉทา, สพฺพปริจฺเฉเทสุ ทุกฺกฏาเนว. อถ เอกนฺตริเกน วา สุตฺเตน ทีฆโต วา กปฺปิยํ ติริยํ อกปฺปิยํ กตฺวา วีตํ โหติ, ปุพฺเพ วุตฺตปฺปมาณคณนาย ทุกฺกฏานิ. เอเตเนว อุปาเยน กปฺปิยตนฺตวาเยน อกปฺปิยสุตฺเต, กปฺปิยากปฺปิเยหิ ตนฺตวาเยหิ สุตฺเตปิ กปฺปิเย อกปฺปิเย กปฺปิยากปฺปิเย จ อาปตฺติเภโท เวทิตพฺโพ. ติกปาจิตฺติยํ, อวายาปิเต วายาปิตสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. จีวรสิพฺพนอาโยคกายพนฺธนอํสพทฺธกปตฺตตฺถวิกปริสฺสาวนานํ อตฺถาย สุตฺตํ วิญฺญาเปนฺตสฺส, ญาตกปฺปวาริเตหิ กปฺปิยสุตฺตํ วายาเปนฺตสฺส, อญฺญสฺสตฺถาย, อตฺตโน ธเนน, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ, จีวรตฺถาย วิญฺญาปิตสุตฺตํ, อตฺตุทฺเทสิกตา, อกปฺปิยตนฺตวาเยน อกปฺปิยวิญฺญตฺติยา วายาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ โธวาปนสิกฺขาปเท วุตฺตนยาเนวาติ.

라자가하에서 여섯 명의 비구들을 대상으로 가사를 짜게 한 일에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 명령에 의한 것이 아니다. 구한 실을 구한 직공에게 짜게 할 때, 길이가 한 뼘, 넓이가 한 팔꿈치만큼 짜였을 때 니사기 파치티야가 된다. 가사가 늘어나는 만큼 이 수치에 따라 범계가 늘어난다. 그러나 요청하지 않고 얻은 실을 그 직공에게 짜게 하는 것은 앞의 경우와 달리 여기서는 둑카타가 된다. 구한 실과 구하지 않은 실을 섞어서 짜게 할 때, 언급된 수치만큼 가사가 형성되었다면 허용되지 않는 실로 된 부분에 파치티야가 되고, 나머지 부분은 둑카타가 된다. 만약 그보다 적은 부분이라면 모든 부분에 둑카타가 된다. 만약 한 줄씩 걸러서 실을 쓰거나, 길이는 허용되는 실로 하고 넓이는 허용되지 않는 실로 하여 짰다면, 앞에서 말한 수치 계산에 따라 둑카타가 된다. 이와 같은 방식으로, 허용되는 직공에게 허용되지 않는 실을 맡기거나, 직공이나 실의 종류가 섞여 있을 때의 범계 차이를 알아야 한다. 이것은 세 가지 파치티야가 있으며, 짜게 하지 않았는데도 짰다고 생각하거나 의심하는 자에게는 둑카타가 된다. 가사를 꿰매거나, 가두리, 허리띠, 어깨 끈, 발우 가방, 거르는 수건 등을 위해 실을 구하는 자, 친척이나 초대한 자에게 허용되는 실을 짜게 하는 자, 다른 이를 위해 짜게 하는 자, 자신의 재산으로 하는 자, 미친 자 등은 범계가 없다. 가사를 목적으로 구한 실일 것, 자신을 위한 목적일 것, 허용되지 않는 직공에게 허용되지 않는 방법으로 짜게 하는 것, 이것이 이 조항의 세 가지 구성 요소이다. 발생 등은 가사를 세탁하게 하는 식카파다에서 말한 방식과 같다.

สุตฺตวิญฺญตฺติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

실을 구걸하는 식카파다 설명이 끝났다.

๗. มหาเปสการสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 대직공(마하페사카라) 식카파다(제27조)의 설명

สตฺตเม ตตฺร เจ โส ภิกฺขูติ ยตฺร คาเม วา นิคเม วา ตนฺตวายา, ตตฺร. ปุพฺเพ อปฺปวาริโตติ จีวรสามิเกหิ อปฺปวาริโต หุตฺวา[Pg.186]. วิกปฺปํ อาปชฺเชยฺยาติ วิสิฏฺฐกปฺปํ อธิกวิธานํ อาปชฺเชยฺย. อิทานิ เยนากาเรน วิกปฺปํ อาปนฺโน โหติ, ตํ ทสฺเสตุํ อิทํ โข, อาวุโสติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ อายตนฺติ ทีฆํ. วิตฺถตนฺติ ปุถุลํ. อปฺปิตนฺติ ฆนํ. สุวีตนฺติ สุฏฺฐุ วีตํ, สพฺพฏฺฐาเนสุ สมํ กตฺวา วีตํ. สุปฺปวายิตนฺติ สุฏฺฐุ ปวายิตํ, สพฺพฏฺฐาเนสุ สมํ กตฺวา ตนฺเต ปสาริตํ. สุวิเลขิตนฺติ เลขนิยา สุฏฺฐุ วิเลขิตํ. สุวิตจฺฉิตนฺติ โกจฺเฉน สุฏฺฐุ วิตจฺฉิตํ, สุฏฺฐุ นิทฺโธตนฺติ อตฺโถ. ปิณฺฑปาตมตฺตมฺปีติ เอตฺถ จ น ภิกฺขุโน ปิณฺฑปาตทานมตฺเตน ตํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ, สเจ ปน เต ตสฺส วจเนน จีวรสามิกานํ หตฺถโต สุตฺตํ คเหตฺวา อีสกมฺปิ อายตํ วา วิตฺถตํ วา อปฺปิตํ วา กโรนฺติ, อถ เตสํ ปโยเค ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

제7조에서 '그 비구는 그곳에(tatra ce so bhikkhu)'라는 것은 마을이나 시장 마을에 직조공들이 있는 곳을 말한다. '미리 권유받지 않고(Pubbe appavārito)'란 가사 소유주들로부터 권유를 받지 않은 상태를 뜻한다. '특별한 요청을 하면(Vikappaṃ āpajjeyyāti)'이란 특별한 기획이나 추가적인 지시를 하는 것을 의미한다. 이제 어떤 방식으로 특별한 요청을 하게 되는지 설명하기 위해 '도반들이여, 이것은(idaṃ kho, āvusotiādi)' 등의 말씀이 설해졌다. 거기서 '길게(āyata)'는 길이를 길게 하는 것이다. '넓게(vithata)'는 폭을 넓게 하는 것이다. '촘촘하게(appita)'는 밀도를 조밀하게 하는 것이다. '잘 짜인(suvīta)'은 모든 곳을 고르게 하여 잘 짠 것이다. '잘 펼쳐진(suppavāyita)'은 모든 곳을 고르게 하여 베틀에 잘 펼친 것이다. '잘 긁어낸(suvilekhita)'은 도구(lekhani)로 잘 긁어낸 것이다. '잘 빗질한(suvitacchita)'은 빗(koccha)으로 잘 빗고 깨끗이 씻어낸 것을 의미한다. '공양물 정도를 주더라도(Piṇḍapātamattampīti)'에서 비구가 단지 음식을 주는 것만으로는 니사기(nissaggiya)가 되지 않는다. 그러나 만약 직조공들이 비구의 말을 듣고 가사 주인들로부터 실을 더 받아내어 조금이라도 더 길거나 넓거나 촘촘하게 만든다면, 그들의 작업에 따라 비구에게는 돌길라(dukkaṭa)가 되고, 그것을 얻었을 때 니사기가 된다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ญาตเก อญฺญาตกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. ญาตกปฺปวาริตานํ ตนฺตวาเยหิ, อญฺญสฺส วา อตฺถาย, อตฺตโน วา ธเนน, มหคฺฆํ วายาเปตุกามํ อปฺปคฺฆํ วายาเปนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อญฺญาตกอปฺปวาริตานํ ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา วิกปฺปมาปชฺชนตา, จีวรสฺส อตฺตุทฺเทสิกตา, ตสฺส วจเนน สุตฺตวฑฺฒนํ, จีวรปฺปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ โธวาปนสิกฺขาปเท วุตฺตนยาเนวาติ.

사왓티에서 우빠난다 존자와 관련하여 가사에 대해 특별한 요청을 한 사건에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 지시가 없어도 성립하는 죄(anāṇattika)이다. 세 가지 경우에 빠찌띠야(tikapācittiya)가 되며, 친척이나 권유한 자에 대해 친척이 아니라고 생각하거나 의심하는 자에게는 돌길라가 된다. 친척이거나 권유한 자들의 직조공에게 시키거나, 다른 이를 위해 하거나, 자신의 재물로 비싼 가사를 짜려는 기부자에게 싼 것을 짜게 하는 경우 등은 범계가 아니다. 이 항목의 네 가지 요소는 다음과 같다. 1. 친척이 아니거나 권유하지 않은 직조공에게 가서 특별한 요청을 함, 2. 자신을 위한 가사임, 3. 그의 말에 의해 실이 추가됨, 4. 가사를 얻음. 사무타나(Samuṭṭhāna) 등은 가사를 세탁하게 하는 식카빠다(dhovāpanasikkhāpade)에서 설한 방식과 같다.

มหาเปสการสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

대직조공 학습계목(Mahāpesakārasikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๘. อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 아쩨까 가사(Accekacīvara) 학습계목에 대한 설명.

อฏฺฐเม ทสาหานาคตนฺติ ทส อหานิ ทสาหํ, เตน ทสาเหน อนาคตา ทสาหานาคตา, ทสาเหน อสมฺปตฺตาติ อตฺโถ, ตํ ทสาหานาคตํ, อจฺจนฺตสํโยควเสน ภุมฺมตฺเถ อุปโยควจนํ. กตฺติกเตมาสิกปุณฺณมนฺติ ปฐมกตฺติกปุณฺณมํ, อิธาปิ ปฐมปทสฺส อนุปโยคตา ปุริมนเยเนว ภุมฺมตฺเถ อุปโยควจนํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ยโต ปฏฺฐาย ปฐมปฺปวารณา ‘‘ทสาหานาคตา’’ติ วุจฺจติ, สเจปิ ตานิ ทิวสานิ อจฺจนฺตเมว ภิกฺขุโน อจฺเจกจีวรํ อุปฺปชฺเชยฺย, ‘‘อจฺเจกํ อิท’’นฺติ ชานมาเนน ภิกฺขุนา [Pg.187] สพฺพมฺปิ ปฏิคฺคเหตพฺพนฺติ. เตน ปวารณามาสสฺส ชุณฺหปกฺขปญฺจมิโต ปฏฺฐาย อุปฺปนฺนสฺส จีวรสฺส นิธานกาโล ทสฺสิโต โหติ. กามญฺเจส ‘‘ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพ’’นฺติอิมินาว สิทฺโธ, อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน ปน อปุพฺพํ วิย อตฺถํ ทสฺเสตฺวา สิกฺขาปทํ ฐปิตํ. อจฺเจกจีวรนฺติ คมิกคิลานคพฺภินิอภินวุปฺปนฺนสทฺธานํ ปุคฺคลานํ อญฺญตเรน ‘‘วสฺสาวาสิกํ ทสฺสามี’’ติ เอวํ อาโรเจตฺวา ทินฺนํ. สเจ ตํ ปุเร ปวารณาย วิภชิตํ, เยน คหิตํ, เตน วสฺสจฺเฉโท น กาตพฺโพ, กโรติ เจ, ตํ จีวรํ สงฺฆิกํ โหติ. ยาว จีวรกาลสมยนฺติ อนตฺถเต กถิเน ยาว วสฺสานสฺส ปจฺฉิโม มาโส, อตฺถเต กถิเน ยาว ปญฺจ มาสา, ตาว นิกฺขิปิตพฺพํ.

제8조에서 '열흘이 남았을 때(dasāhānāgata)'란 열흘이라는 기간이 아직 도래하지 않은 보름날(만월)을 의미한다. '깟띠까(Kattika) 세 달째의 보름'이란 첫 번째 깟띠까 보름날(와싸가 끝나는 보름)을 말한다. 여기서도 앞의 방식과 같이 처소격(bhummatthe)의 의미로 대격(upayogavacana)이 쓰였다. 이 말의 뜻은 다음과 같다. 첫 번째 빠와라나(Pavāraṇā)로부터 거꾸로 계산하여 '열흘이 남았다'고 말해지는 날부터, 비구에게 긴급한 가사(accekacīvara)가 생기면, '이것은 긴급한 가사다'라고 알면서 모두 받아야 한다는 것이다. 이를 통해 빠와라나 달(Pavāraṇā māsassa)의 상현달(juṇhapakkha) 5일부터 발생한 가사를 보관할 수 있는 기간이 제시된다. 비록 '여분의 가사는 최장 열흘 동안 지닐 수 있다'는 규정으로 이미 확립되어 있지만, 발생한 사건의 특수성에 따라 새로운 의미를 보여주기 위해 이 학습계목이 설정되었다. '긴급한 가사(Accekacīvara)'란 여행자, 환자, 임신부, 새로 신심이 생긴 이들 중 어느 한 사람이 '안거용 가사를 보시하겠다'고 말하며 바친 것을 말한다. 만약 빠와라나 전에 그것이 분배되었다면, 그것을 받은 비구는 안거를 깨뜨려서는 안 된다. 만약 안거를 깨뜨리면 그 가사는 승가의 소유가 된다. 가사 기간(cīvarakālasamaya)까지, 즉 가띠나(Kathina)를 펴지 않았을 때는 우기(vassāna)의 마지막 한 달까지, 가띠나를 폈을 때는 다섯 달 동안 보관할 수 있다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อจฺเจกจีวรสฺส จีวรกาลสมยํ อติกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ จีวรวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓티에서 여러 비구와 관련하여 긴급한 가사의 보관 기간을 넘긴 사건에 대해 제정되었다. 그 외의 나머지는 가사 품(Cīvaravagga)의 첫 번째 학습계목에서 설한 방식대로 알아야 한다.

อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아쩨까 가사 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๙. สาสงฺกสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 사상까(Sāsaṅka) 학습계목에 대한 설명.

นวเม อุปวสฺสํ โข ปนาติ เอตฺถ อุปวสฺสนฺติ อุปวสฺส, อุปวสิตฺวาติ วุตฺตํ โหติ, อุปสมฺปชฺชนฺติอาทีสุ (วิภ. ๕๗๐) วิย เหตฺถ อนุนาสิโก ทฏฺฐพฺโพ, วสฺสํ อุปคนฺตฺวา วสิตฺวา จาติ อตฺโถ. อิมสฺส จ ปทสฺส ‘‘ตถารูเปสุ ภิกฺขุ เสนาสเนสุ วิหรนฺโต’’ติอิมินา สมฺพนฺโธ, อิทํ วุตฺตํ โหติ – วสฺสํ อุปคนฺตฺวา วสิตฺวา จ ตโต ปรํ ปจฺฉิมกตฺติกปุณฺณมปริโยสานกาลํ ยานิ โข ปน ตานิ อารญฺญกานิ…เป… อนฺตรฆเร นิกฺขิเปยฺยาติ. ตตฺถ อารญฺญกานีติ สพฺพปจฺฉิมานิ อาโรปิเตน อาจริยธนุนา คามสฺส อินฺทขีลโต ปฏฺฐาย ปญฺจธนุสตปฺปมาเณ ปเทเส กตเสนาสนานิ. สเจ ปน อปริกฺขิตฺโต คาโม โหติ, ปริกฺเขปารหฏฺฐานโต ปฏฺฐาย มิเนตพฺพํ. สเจ วิหารสฺส ปริกฺเขโป วา อปริกฺขิตฺตสฺส ยํ คามโต สพฺพปฐมํ เสนาสนํ วา เจติยํ วา โพธิ วา ธุวสนฺนิปาตฏฺฐานํ วา ยาว[Pg.188], ตํ ตาว ปกติมคฺเคน มิเนตพฺพํ, อญฺญํ มคฺคํ กาตุํ, อมคฺเคน วา มิเนตุํ น วฏฺฏติ. สาสงฺกสมฺมตานีติ โจราทีนํ นิวิฏฺโฐกาสาทิทสฺสเนน ‘‘สาสงฺกานี’’ติ สมฺมตานิ, เอวํ สญฺญาตานีติ อตฺโถ. สห ปฏิภเยน สปฺปฏิภยานิ, โจเรหิ มนุสฺสานํ หตวิลุตฺตาโกฏิตภาวทสฺสนโต สนฺนิหิตพลวภยานีติ อตฺโถ.

제9조에서 '안거를 마치고(upavassaṃ kho pana)'란 안거에 들어가서 지낸 것을 말한다. 여기서 'upavassa'는 'upavasitvā'라는 의미로 설해졌으며, 비방가(Vibhaṅga)의 예처럼 비음화된 것으로 보아야 한다. 즉, 안거에 들어가서 거주했다는 뜻이다. 이 구절은 '그러한 비구의 처소에 머물면서'라는 구절과 연결된다. 즉, 안거를 마치고 나서 마지막 깟띠까 보름까지 그러한 숲속의 처소(āraññakāni)에 머물며 마을 안(antaraghare)에 가사를 보관할 수 있다는 뜻이다. 거기서 '숲속의 처소(āraññakāni)'란 가장 멀게는 전수된 활(ācariyadhanu)로 재어 마을의 기둥(indakhīla)으로부터 500 활 정도 떨어진 곳에 마련된 처소를 말한다. 만약 마을에 울타리가 없다면 울타리가 세워질 만한 곳부터 측정해야 한다. 사찰의 울타리나, 울타리가 없는 경우 마을에서 가장 가까운 처소, 불탑, 보리수 또는 정기적인 집회 장소까지의 거리를 일반적인 길을 따라 측정해야 하며, 다른 길을 만들거나 길이 아닌 곳으로 측정해서는 안 된다. '위험하다고 인정된(Sāsaṅkasammatānī)'이란 도둑 등이 머무는 장소 등이 목격되어 '위험하다'고 인정되고 그렇게 알려진 것을 의미한다. '공포가 있는(sappaṭibhayāni)'이란 도둑들에 의해 사람들이 살해당하거나 약탈당하고 구타당하는 등의 모습이 보여서 강한 두려움이 실재하는 것을 의미한다.

อนฺตรฆเร นิกฺขิเปยฺยาติ อารญฺญกสฺส เสนาสนสฺส สมนฺตา สพฺพทิสาภาเคสุ อตฺตนา อภิรุจิเต โคจรคาเม นิกฺขิเปยฺย. ตญฺจ โข สติยา องฺคสมฺปตฺติยา, ตตฺรายํ องฺคสมฺปตฺติ – ปุริมิกาย อุปคนฺตฺวา มหาปวารณาย ปวาริโต โหติ, อิทเมกํ องฺคํ. กตฺติกมาโสเยว โหติ, อิทํ ทุติยํ องฺคํ. ปญฺจธนุสติกปจฺฉิมปฺปมาณยุตฺตํ เสนาสนํ โหติ, อิทํ ตติยํ องฺคํ. อูนปฺปมาเณ วา คาวุตโต อติเรกปฺปมาเณ วา น ลภติ, ยตฺร หิ ปิณฺฑาย จริตฺวา ภุตฺตเวลายเมว ปุน วิหารํ สกฺกา อาคนฺตุํ, ตเทว อิธาธิปฺเปตํ. สาสงฺกสปฺปฏิภยเมว โหติ, อิทํ จตุตฺถํ องฺคํ โหตีติ. โกจิเทว ปจฺจโยติ กิญฺจิเทว การณํ. เตน จีวเรนาติ เตน อนฺตรฆเร นิกฺขิตฺตจีวเรน. วิปฺปวาสายาติ วิโยควาสาย. ตโต เจ อุตฺตริ วิปฺปวเสยฺยาติ ฉารตฺตโต อุตฺตริ ตสฺมึ เสนาสเน สตฺตมํ อรุณํ อุฏฺฐาเปยฺยาติ อตฺโถ, ตถา อสกฺโกนฺเตน ปน คามสีมํ โอกฺกมิตฺวา สภายํ วา ยตฺถ กตฺถจิ วา วสิตฺวา จีวรปฺปวตฺตึ ญตฺวา ปกฺกมิตุํ วฏฺฏติ. อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยาติ ยํ สงฺโฆ คิลานสฺส ภิกฺขุโน จีวเรน วิปฺปวาสสมฺมุตึ เทติ, ตํ ฐเปตฺวา อลทฺธสมฺมุติกสฺส อติเรกฉารตฺตํ วิปฺปวสโต นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

"마을 안에 보관해야 한다"는 것은 숲속 거처(아란냐) 주변의 모든 방향 중에서 자신이 선호하는 탁발 마을에 보관해야 함을 의미한다. 그리고 그것은 구성 요소가 갖추어졌을 때 가능한데, 여기서 구성 요소란 다음과 같다. 첫째, 이전의 (안거를) 마치고 대자자(마하빠와라나)를 행해야 한다. 둘째, 까띠까 달이어야 한다. 셋째, 거처가 최소 500 활(dhanu)의 거리에 있어야 한다. 그보다 짧거나 가부따(gāvuta)를 넘어서는 거리는 해당되지 않으며, 탁발을 하고 공양을 마친 시간 안에 다시 사원으로 돌아올 수 있는 거리여야 함이 여기에서 의도된 바이다. 넷째, 위험하고 공포가 있는 곳이어야 한다. "어떠한 인연으로도"는 어떤 이유를 말한다. "그 가사로"는 마을 안에 보관된 그 가사를 의미하며, "떨어져 지내기 위해"는 분리되어 머물기 위해서이다. 만약 "그보다 더 오래 떨어져 지낸다면"은 6일 밤을 넘어 그 거처에서 일곱 번째 새벽을 맞이하는 것을 의미한다. 만약 그렇게 할 수 없다면 마을 경계로 들어가서 회당이나 어느 곳에서든 머물며 가사의 상황을 확인하고 떠나는 것이 타당하다. "비구들의 승인이 있는 경우를 제외하고"란 승가가 병든 비구에게 가사와 떨어져 지내도 좋다는 승인을 주는 것을 말하며, 이를 제외하고 승인을 받지 못한 이가 6일 밤을 초과하여 떨어져 지내면 니삿기야 빠지띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ จีวรวิปฺปวาสวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ จีวรวคฺคสฺส ทุติยสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓띠에서 여러 비구와 관련하여 가사와 떨어져 지내는 문제에 대해 제정되었다. 이 장의 나머지 내용은 가사 장(Cīvaravagga)의 두 번째 학습계목에서 설명된 방식대로 이해해야 한다.

สาสงฺกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

위험이 있는 거처 학습계목(Sāsaṅkasikkhāpada)에 대한 해설이 끝났다.

๑๐. ปริณตสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 승가 이익을 가로채는 것에 대한 학습계목(Pariṇatasikkhāpada) 해설

ทสเม สงฺฆิกนฺติ สงฺฆสฺส สนฺตกํ. โส หิ สงฺฆสฺส ปริณตตฺตา หตฺเถ อนารุฬฺโหปิ เอเกน ปริยาเยน สงฺฆสนฺตโก โหติ. ลาภนฺติ ลภิตพฺพํ จีวราทิวตฺถุํ. ปริณตนฺติ ‘‘ทสฺสาม กริสฺสามา’’ติ วจีเภเทน วา [Pg.189] หตฺถมุทฺทาย วา สงฺฆสฺส นินฺนํ หุตฺวา ฐิตํ. อตฺตโน ปริณาเมยฺยาติ ‘‘อิทํ มยฺหํ เทถา’’ติอาทีนิ วทนฺโต อตฺตนินฺนํ กเรยฺย. สเจ ปน สงฺฆสฺส ทินฺนํ โหติ, ตํ คเหตุํ น วฏฺฏติ, สงฺฆสฺเสว ทาตพฺพํ. ปริณตํ ปน สหธมฺมิกานํ วา คิหีนํ วา อนฺตมโส มาตุสนฺตกมฺปิ อตฺตโน ปริณาเมนฺตสฺส ปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

열 번째에서 '승가의 것(saṅghika)'이란 승가에 속한 것을 말한다. 그것은 승가로 돌려졌기(pariṇata) 때문에 비록 손에 들어오지는 않았더라도 일정한 방편에 의해 승가의 소유가 된다. '이익(lābha)'이란 가사 등의 얻을 만한 물건을 말한다. '돌려진 것(pariṇata)'이란 "주겠다, 하겠다"라고 말로 표현하거나 손짓으로 승가에 주기로 결정된 것을 말한다. '자신에게 돌린다면'이란 "이것을 나에게 주시오"라고 말하며 자신에게 향하게 하는 것이다. 만약 승가에 바쳐진 것이라면 그것을 취하는 것은 합당하지 않으며 오직 승가에 주어야 한다. 법답게 함께 수행하는 이들이나 재가자들, 심지어 어머니의 소유라 할지라도 돌려진 것을 자신에게 돌리는 비구의 행위에는 둑까따(Dukkaṭa)가 성립하며, 그것을 얻게 되면 니삿기야(Nissaggiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปริณามนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ปริณเต เวมติกสฺส, อปริณเต ปริณตสญฺญิโน เจว เวมติกสฺส จ, สงฺฆเจติยปุคฺคเลสุ ยสฺส กสฺสจิ ปริณตํ อญฺญสงฺฆาทีนํ ปริณาเมนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ. อปริณตสญฺญิโน, ‘‘กตฺถ เทมา’’ติ ปุจฺฉิเต ‘‘ยตฺถ ตุมฺหากํ จิตฺตํ ปสีทติ, ตตฺถ เทถ, ตุมฺหากํ เทยฺยธมฺโม ปริโภคํ วา ลเภยฺยา’’ติอาทีนิ วทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สงฺเฆ ปริณตภาโว, ตํ ญตฺวา อตฺตโน ปริณามนํ, ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓띠에서 육군 비구들과 관련하여 돌리는 문제에 대해 제정되었다. 이는 공통적인 제정이며, 명령에 의하지 않은 것이다. 이미 돌려진 것에 대해 의심하는 자, 돌려지지 않은 것에 대해 돌려졌다고 생각하거나 의심하는 자, 그리고 승가·제띠야·개인 중 누구에게라도 돌려진 것을 다른 승가 등에게 돌리는 자에게는 둑까따가 성립한다. 돌려지지 않았다고 생각하는 자, "어디에 보시할까요?"라고 물었을 때 "그대들의 마음이 청정하게 일어나는 곳에 보시하십시오. 그대들의 보시물이 잘 사용될 수 있는 곳에 보시하십시오"라고 말하는 자, 그리고 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 승가에 돌려진 상태임, 그것을 알고 자신에게 돌림, 실제로 얻음이라는 세 가지 요소가 있다. 기원(Samuṭṭhāna) 등은 주지 않은 것을 가지는 것(Adinnādāna)과 같다.

ปริณตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승가 이익을 가로채는 것에 대한 학습계목 해설이 끝났다.

ปตฺตวคฺโค ตติโย.

발 발우 장(Pattavaggo)이 제3장이다.

อิติ กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

이와 같이 깡카위따라니(Kaṅkhāvitaraṇī) 빠띠목까 해설에서

นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

니삿기야 빠지띠야(Nissaggiyapācittiya)에 대한 해설이 끝났다.

ปาจิตฺติยกณฺโฑ

빠지띠야 부분(Pācittiyakaṇḍo)

๑. มุสาวาทวคฺโค

1. 거짓말 장(Musāvādavaggo)

๑. มุสาวาทสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 거짓말 학습계목(Musāvādasikkhāpada) 해설

ปาจิตฺติเยสุ [Pg.190] มุสาวาทวคฺคสฺส ปฐเม สมฺปชานมุสาวาเทติ ปุพฺเพปิ ชานิตฺวา วจนกฺขเณปิ ชานนฺตสฺเสว มุสาวาทภณเน. ภณนญฺจ นาม อิธ อภูตสฺส วา ภูตตํ, ภูตสฺส วา อภูตตํ กตฺวา กาเยน วา วาจาย วา วิญฺญาปนปฺปโยโค, นิมิตฺตตฺเถ เจตํ ภุมฺมวจนํ. ตสฺมา โย สมฺปชานมุสาวาทํ วทติ, ตสฺส ตํนิมิตฺตํ ตํเหตุ ตปฺปจฺจยา ปาจิตฺติยํ โหตีติ เอวเมตฺถ อญฺเญสุ จ อีทิเสสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

빠지띠야 중 거짓말 장의 첫 번째에서 '알면서 하는 거짓말(sampajānamusāvāda)'이란 말하기 전에도 알고 말하는 순간에도 알면서 거짓을 말하는 것을 뜻한다. '말하는 것(bhaṇana)'이란 여기서는 존재하지 않는 것을 존재하는 것으로, 또는 존재하는 것을 존재하지 않는 것으로 하여 몸이나 말로 상대방을 알게 하려는 노력(payoga)이다. 이 용어는 인과 관계를 나타내는 처소격으로 쓰였다. 그러므로 알면서 거짓말을 하는 자에게는 그 원인과 인연으로 인해 빠지띠야가 된다는 뜻이며, 이와 같은 다른 대목에서도 이와 같이 그 의미를 이해해야 한다.

สาวตฺถิยํ หตฺถกํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ อวชานิตฺวา ปฏิชานนาทิวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนตฺถํ มุสา ภณนฺตสฺส ปาราชิกํ, อมูลเกน ปาราชิเกน อนุทฺธํสนตฺถํ สงฺฆาทิเสโส, สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํสนตฺถํ ปาจิตฺติยํ, อาจารวิปตฺติยา อนุทฺธํสนตฺถํ ทุกฺกฏํ, ‘‘โย เต วิหาเร วสี’’ติอาทินา (ปารา. ๒๒๐) ปริยาเยน อุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนตฺถํ ปฏิวิชานนฺตสฺส มุสา ภณิเต ถุลฺลจฺจยํ, อปฺปฏิวิชานนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, เกวลํ มุสา ภณนฺตสฺส อิธ ปาจิตฺติยํ. อนุปธาเรตฺวา สหสา ภณนฺตสฺส, ‘‘อญฺญํ ภณิสฺสามี’’ติ อญฺญํ ภณนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วิสํวาทนปุเรกฺขารตา, วิสํวาทนจิตฺเตน ยมตฺถํ วตฺตุกาโม, ตสฺส ปุคฺคลสฺส วิญฺญาปนปโยโค จาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓띠에서 사캬의 아들 핫따까와 관련하여, 부인하고 나서 인정하는 등의 사건으로 인해 제정되었다. 공통적인 제정이며, 명령에 의하지 않은 것이다. 상인법(Uttarimanussadhamma)을 알리기 위해 거짓말을 하는 자에게는 바라지까가, 근거 없는 바라지까로 모함하기 위해 거짓말을 하는 자에게는 상가디세사가, 상가디세사로 모함하기 위한 경우에는 빠지띠야가, 아짜라위빳띠(Ācāravipatti)로 모함하기 위한 경우에는 둑까따가 된다. "누가 그대의 사원에 살고 있는가?"라는 등의 방식으로 상인법을 알리기 위해 말할 때, 상대방이 그 내용을 이해하면 뚤랏짜야(Thullaccaya)가 되고, 이해하지 못하면 둑까따가 된다. 단순히 거짓말을 하는 경우에는 이 학습계목에 의해 빠지띠야가 된다. 깊이 생각하지 않고 서둘러 말하는 자, "다른 것을 말하리라" 생각하고 의도와 다른 것을 말하는 자, 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 속이려는 의도, 속이려는 마음으로 말하고자 하는 내용, 그 대상을 이해시키려는 노력이 두 가지 요소가 된다. 기원 등은 주지 않은 것을 가지는 것과 같다.

มุสาวาทสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

거짓말 학습계목 해설이 끝났다.

๒. โอมสวาทสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 조롱하는 말 학습계목(Omasavādasikkhāpada) 해설

ทุติเย โอมสวาเทติ โอวิชฺฌนวจเน, ชาตินามโคตฺตกมฺมสิปฺปอาพาธลิงฺคกิเลสอาปตฺติอกฺโกเสสุ ภูเตน วา อภูเตน วา เยน เกนจิ ปาราชิกํ อาปนฺนํ วา อนาปนฺนํ วา ยํกิญฺจิ ภิกฺขุํ ยาย กายจิ [Pg.191] วาจาย วา หตฺถมุทฺทาย วา อนญฺญาปเทเสน อกฺโกสนวจเน ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ.

두 번째에서 '조롱하는 말(omasavāda)'이란 찔러대는 말이다. 태생, 이름, 성씨, 직업, 기술, 질병, 외모, 번뇌, 아빳띠, 욕설에 있어서 사실이든 사실이 아니든, 바라지까에 빠졌든 빠지지 않았든 어떤 비구에 대해서든 몸이나 말 또는 손짓으로 다른 사람을 통하지 않고 직접적으로 비난하는 말을 하는 경우 빠지띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ โอมสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, เตหิเยว ทสหิ อกฺโกสวตฺถูหิ ‘‘สนฺติ อิเธกจฺเจ จณฺฑาลา’’ติอาทินา (ปาจิ. ๒๖) นเยน อญฺญาปเทสํ กตฺวา อกฺโกสนฺตสฺส, ‘‘โจโรสิ คณฺฐิเภทโกสี’’ติอาทีหิ ปาฬิมุตฺตกปเทหิ อกฺโกสนฺตสฺส, ยถา ตถา วา อนุปสมฺปนฺนํ อกฺโกสนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ. อิธ ภิกฺขุนีปิ อนุปสมฺปนฺนสงฺขฺยํ คจฺฉติ. อนกฺโกสิตุกามสฺส เกวลํ ทวกมฺยตาย วทโต สพฺพตฺถ ทุพฺภาสิตํ. อตฺถธมฺมอนุสาสนิปุเรกฺขารานํ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ยํ อกฺโกสติ, ตสฺส อุปสมฺปนฺนตา, อนญฺญาปเทเสน ชาติอาทีหิ อกฺโกสนํ, ‘‘มํ อกฺโกสตี’’ติ ชานนา, อตฺถปุเรกฺขารตาทีนํ อภาโวติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, เวทนา ปน อิธ ทุกฺขาติ.

사왓띠에서 육군 비구들을 인연으로 하여 비방하는 말(욕설)에 관한 일로 제정되었다. 공통된 제정이며 명령이 없는 것이다. ‘여기 어떤 천민들이 있다’는 등의 방식으로 다른 사람을 지칭하여 비방하는 자, ‘너는 도둑이다, 소매치기다’라는 등의 경전에 없는 문구로 비방하는 자, 그리고 어떤 방식으로든 구족계 받지 않은 자를 비방하는 자에게는 악작(두까따)이다. 여기서 비구니도 구족계 받지 않은 자의 범주에 들어간다. 비방할 의도 없이 단지 농담으로 말하는 자에게는 모든 경우에 악설(둡바시따)이 된다. 의미와 법과 가르침을 앞세우는 자들, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 욕하는 대상이 구족계 받은 자여야 함, 다른 사람을 통하지 않고 직접 태생 등으로 비방함, ‘나를 욕한다’라고 알아차림, 의미를 앞세움 등이 없어야 함이라는 네 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인 등은 주지 않은 것을 가지는 죄(투도)와 같으나, 여기서 느낌(웨다나)은 고통스러운 느낌(고수)이다.

โอมสวาทสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비방하는 말의 학처에 대한 설명이 끝났다.

๓. เปสุญฺญสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 이간질하는 말(이간어)의 학처에 대한 설명

ตติเย ภิกฺขุเปสุญฺเญติ ภิกฺขุสฺส เปสุญฺเญ, ชาติอาทีหิ อกฺโกสวตฺถูหิ ภิกฺขู อกฺโกสนฺตสฺส ภิกฺขุโน สุตฺวา วจนํ ภิกฺขุโน ปิยกมฺยตาย วา เภทาธิปฺปาเยน วา โย อกฺกุทฺโธ, ตสฺส ภิกฺขุสฺส กาเยน วา วาจาย วา อุปสํหเฏ ตสฺมึ เปสุญฺญกรณวจเน ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ.

세 번째 ‘비구의 이간질’이란 비구의 이간질을 뜻한다. 태생 등의 비방 근거들로 비구를 비방하는 비구의 말을 듣고서, 자신이 사랑받고 싶어 하거나 혹은 이간질하려는 의도로, 비방당한 그 비구에게 몸이나 말로 그 이간질하는 말을 전달할 때 빠찌띠야라는 의미이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ เปสุญฺญอุปสํหรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, วุตฺตนเยเนว อญฺญาปเทเสน อกฺโกสนฺตสฺส วจนูปสํหาเร วา ปาฬิมุตฺตกอกฺโกสูปสํหาเร วา อนุปสมฺปนฺนสฺส จ อุปสํหาเร ทุกฺกฏํ. อิธาปิ ภิกฺขุนี อนุปสมฺปนฺนฏฺฐาเน ฐิตา. น ปิยกมฺยตาย, น เภทาธิปฺปาเยน เกวลํ ปาปครหิตาย วทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ชาติอาทีหิ อนญฺญาปเทเสน อกฺโกสนฺตสฺส ภิกฺขุโน สุตฺวา วจนํ ภิกฺขุสฺส อุปสํหรณํ, ปิยกมฺยตาเภทาธิปฺปาเยสุ [Pg.192] อญฺญตรตา, ตสฺส วิชานนาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสาเนวาติ.

사왓띠에서 육군 비구들을 인연으로 하여 이간질하는 말을 전한 일에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며 명령이 없는 것이다. 앞서 말한 방식대로 다른 사람을 지칭하여 비방하는 말을 전하거나, 경전에 없는 비방의 말을 전하거나, 구족계 받지 않은 자에게 전달하는 경우에는 악작(두까따)이다. 여기서도 비구니는 구족계 받지 않은 자의 위치에 있다. 사랑받으려 함이나 이간질하려는 의도 없이 단지 악행을 비난하기 위해 말하는 자, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 태생 등으로 직접 비방하는 비구의 말을 듣고서 다른 비구에게 전달함, 사랑받으려는 마음이나 이간질하려는 마음 중 하나가 있음, 그가 알아차림이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인 등은 주지 않은 것을 가지는 죄와 같다.

เปสุญฺญสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

이간질하는 말의 학처에 대한 설명이 끝났다.

๔. ปทโสธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 구절로 법을 암송하게 하는 학처에 대한 설명

จตุตฺเถ ปทโส ธมฺมํ วาเจยฺยาติ สงฺคีติตฺตยํ อนารุฬฺหมฺปิ ราโชวาทติกฺขินฺทฺริยจตุปริวตฺตนนนฺโทปนนฺทกุลุมฺปสุตฺตมคฺคกถาทิธมฺมญฺจ สงฺคีติตฺตยมารุฬฺหํ ติปิฏกธมฺมญฺจ ปทํ ปทํ วาเจยฺย, ปทานุปทอนฺวกฺขรอนุพฺยญฺชเนสุ เอเกกํ โกฏฺฐาสนฺติ อตฺโถ. ปาจิตฺติยนฺติ เอเตสุ ปทาทีสุ ภิกฺขุญฺจ ภิกฺขุนิญฺจ ฐเปตฺวา ยํกญฺจิ โกฏฺฐาสํ อวเสสปุคฺคเลหิ สทฺธึ เอกโต ภณนฺตสฺส ปทาทิคณนาย ปาจิตฺติยํ.

네 번째 ‘구절로 법을 암송하게 한다’는 것은 세 차례 결집에 포함되지 않은 라조와다 수따, 띡킨드리야 수따, 짜뚜빠리와따 수따, 난도빠난다 수따, 꿀룸빠 수따, 막가까타 등의 법과 세 차례 결집에 포함된 삼장의 법을 구절마다 암송하게 하거나, 구절, 보조 구절, 음절, 보조 음절 각각의 부분을 암송하게 한다는 의미이다. ‘빠찌띠야’는 이러한 구절 등에 대해 비구와 비구니를 제외하고, 어떤 부류의 나머지 사람들(재가자, 사미 등)과 함께 한꺼번에 읊는 비구에게 구절의 수에 따라 빠찌띠야가 된다는 것이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปทโส ธมฺมวาจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ. อุปสมฺปนฺเน อนุปสมฺปนฺนสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อนุปสมฺปนฺเนน สทฺธึ เอกโต อุทฺเทสคฺคหเณ, สชฺฌายกรเณ, ตสฺส สนฺติเก อุทฺเทสคฺคหเณ, เยภุยฺเยน ปคุณคนฺถํ ภณนฺตสฺส, โอสาเรนฺตสฺส จ ขลิตฏฺฐาเน ‘‘เอวํ ภณาหี’’ติ วจเน จ เอกโต ภณนฺตสฺสาปิ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนุปสมฺปนฺนตา, วุตฺตลกฺขณํ ธมฺมํ ปทโส วาจนตา, เอกโต โอสาปนญฺจาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓띠에서 육군 비구들을 인연으로 하여 구절로 법을 암송하게 한 일에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며 명령이 없는 것이고, 세 가지 빠찌띠야(띠까빠찌띠야)가 있다. 구족계 받은 자에게 구족계 받지 않은 자라고 인식하거나 의심하면서 하는 경우에 악작이다. 구족계 받지 않은 자와 함께 한꺼번에 가르침을 받고 독송하는 경우, 그의 곁에서 가르침을 받는 경우, 대개 익숙한 경전을 읊는 자나 대중 가운데 법을 안착시키는 자의 틀린 부분에서 ‘이렇게 말하라’고 말할 때나 한꺼번에 읊을 때, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 구족계 받지 않은 자임, 규정된 특징의 법을 구절로 암송하게 함, 한꺼번에 끝마침이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 이 학처는 구절로 법을 암송하는 발생 원인을 가지며, 하는 일(기리야)이고, 인식이 없어도 면제되지 않으며, 마음이 없고, 제정상의 잘못이며, 구업이고, 세 가지 마음과 세 가지 느낌을 가진다.

ปทโสธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

구절로 법을 암송하게 하는 학처에 대한 설명이 끝났다.

๕. ปฐมสหเสยฺยสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 첫 번째 동숙(함께 자는 것) 학처에 대한 설명

ปญฺจเม อนุปสมฺปนฺเนนาติ ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา อนฺตมโส ปาราชิกวตฺถุภูเตน ติรจฺฉานคเตนาปิ. อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตนฺติ ทฺวินฺนํ วา ติณฺณํ วา รตฺตีนํ อุปริ. สหเสยฺยนฺติ สพฺพจฺฉนฺนปริจฺฉนฺเน เยภุยฺเยน ฉนฺนปริจฺฉนฺเน วา เสนาสเน ปุพฺพาปริเยน วา เอกกฺขเณน วา เอกโต นิปชฺชนํ. กปฺเปยฺยาติ [Pg.193] วิทเหยฺย สมฺปาเทยฺย. ตตฺถ ฉทนํ อนาหจฺจ ทิยฑฺฒหตฺถุพฺเพเธน ปาการาทินา ปริจฺฉินฺนมฺปิ สพฺพปริจฺฉนฺนมิจฺเจว เวทิตพฺพํ, ตสฺมา อิมินา ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจปิ สตฺตภูมิโก ปาสาโท เอกูปจาโร โหติ, สตคพฺภํ วา จตุสาลํ, โย ตตฺถ วา อญฺญตฺถ วา ตาทิเส เตน วา อญฺเญน วา อนุปสมฺปนฺเนน สห ติสฺโส รตฺติโย สยิตฺวา จตุตฺถทิวเส อตฺถงฺคเต สูริเย อนุปสมฺปนฺเน นิปนฺเน คพฺภทฺวารํ ปิธาย วา อปิธาย วา นิปชฺชติ, ปฐมนิปนฺโน วา ตสฺมึ นิปชฺชนฺเต น วุฏฺฐาติ, ตสฺส อุภินฺนํ อุฏฺฐหิตฺวา นิปชฺชนปฺปโยคคณนาย อนุปสมฺปนฺนคณนาย จ ปาจิตฺติยํ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๕๑) สพฺพปฺปการโต วุตฺโต.

다섯 번째 ‘구족계 받지 않은 자’란 비구를 제외하고 심지어 파라지카의 대상이 될 수 있는 축생까지 포함한다. ‘2~3일 밤을 넘어서’란 2일 밤이나 3일 밤 위를 의미한다. ‘함께 자는 것’이란 모두 덮이고 가려진, 혹은 대부분 덮이고 가려진 처소에서 앞뒤로 혹은 동시에 함께 눕는 것이다. ‘한다’는 것은 행하거나 완수하는 것이다. 거기서 지붕에 닿지 않더라도 한 팔 반(약 70cm) 높이의 담장 등으로 구분된 처소라도 모두 가려진 것으로 보아야 한다. 그러므로 이러한 특징을 갖춘 처소는 비록 7층 누각일지라도 동일한 구역(에꿉빠짜라)이 되며, 백 개의 방이 있는 사합원이라도 마찬가지다. 그곳이나 다른 그러한 처소에서 그나 다른 구족계 받지 않은 자와 함께 3일 밤을 자고, 4일째 되는 날 해가 졌을 때 구족계 받지 않은 자가 누워 있는데 방 문을 닫거나 열어둔 채 눕거나, 먼저 누워 있다가 그가 누울 때 일어나지 않으면, 두 사람의 눕는 시도 횟수와 구족계 받지 않은 자의 수에 따라 빠찌띠야가 된다. 이것이 요약이며, 자세한 설명은 사만따빠사디까에 모든 방식으로 서술되어 있다.

อาฬวิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อุตฺตริทิรตฺตติรตฺต’’นฺติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อุปสมฺปนฺเน อนุปสมฺปนฺนสญฺญิโน เวมติกสฺส วา อุปทฺธจฺฉนฺนปริจฺฉนฺนาทีสุ จ ทุกฺกฏํ. อูนกทิรตฺตติรตฺตํ วสนฺตสฺส, ตติยาย รตฺติยา ปุรารุณา นิกฺขมิตฺวา ปุน วสนฺตสฺส, สพฺพจฺฉนฺนสพฺพาปริจฺฉนฺนาทีสุ วสนฺตสฺส, อิตรสฺมึ นิสินฺเน นิปชฺชนฺตสฺส, นิปนฺเน วา นิสีทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปาจิตฺติยวตฺถุกเสนาสนํ, ตตฺถ อนุปสมฺปนฺเนน สห นิปชฺชนํ, จตุตฺถทิวเส สูริยตฺถงฺคมนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

알라위에서 많은 비구들을 인연으로 하여 구족계 받지 않은 자와 함께 자는 일에 대해 제정되었다. ‘2~3일 밤을 넘어서’라는 것은 여기서 추가 제정이다. 공통된 제정이며 명령이 없는 것이고 세 가지 빠찌띠야가 있다. 구족계 받은 자에게 구족계 받지 않은 자라는 인식을 가졌거나 의심할 때, 그리고 절반만 덮이고 가려진 곳 등에서 자면 악작이다. 2~3일 밤 미만으로 머무는 경우, 3일째 밤 새벽이 되기 전에 나갔다가 다시 머무는 경우, 모두 덮였으나 모두 가려지지는 않은 곳 등에 머무는 경우, 상대방이 앉아 있을 때 눕거나 누워 있을 때 앉는 경우, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 빠찌띠야의 근거가 되는 처소임, 거기서 구족계 받지 않은 자와 함께 누움, 4일째 되는 날 해가 저묾이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인 등은 양털 죄(엘라깔로마)와 같다.

ปฐมสหเสยฺยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 동숙 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖. ทุติยสหเสยฺยสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 두 번째 '함께 잠듦'에 관한 학습계목(제6학습계목)의 해설

ฉฏฺเฐ มาตุคาเมนาติ อนฺตมโส ตทหุชาตายปิ มนุสฺสิตฺถิยา. ทิสฺสมานรูปา ปน ยกฺขิเปติโย ปณฺฑโก เมถุนวตฺถุภูตา จ ติรจฺฉานิตฺถิโย อิธ ทุกฺกฏวตฺถุกา โหนฺติ.

여섯 번째 계목에서 '여인과 함께(mātugāmenāti)'란 최소한 그날 태어난 여아를 포함한 인간 여성을 말합니다. 그러나 모습을 드러낸 야차녀나 아귀녀, 내시(paṇḍako), 그리고 교미의 대상이 되는 축생 암컷의 경우는 이 학습계목에서 돌길라 죄의 대상이 됩니다.

สาวตฺถิยํ อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธตฺเถรํ อารพฺภ มาตุคาเมน สหเสยฺยวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ อนนฺตรสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ อญฺญตฺร [Pg.194] รตฺติปริจฺเฉทา, ตตฺร หิ จตุตฺถทิวเส อาปตฺติ, อิธ ปน ปฐมทิวเสปีติ.

이 계목은 사밧띠에서 존자 아누룻다 장로와 관련하여 여인과 함께 잠을 자게 된 사건으로 인해 제정되었습니다. 밤의 구분(rattiparicchedā)을 제외한 나머지 상세한 내용은 바로 앞의 학습계목(제5계목)에서 설명한 방식대로 알아야 합니다. 앞의 계목에서는 네 번째 날(의 밤)에 죄가 되지만, 여기서는 첫 번째 날(의 밤)부터 죄가 된다는 점이 다릅니다.

ทุติยสหเสยฺยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 '함께 잠듦'에 관한 학습계목의 해설이 끝났습니다.

๗. ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 법문 학습계목(제7학습계목)의 해설

สตฺตเม อุตฺตริฉปฺปญฺจวาจาหีติเอตฺถ เอโก คาถาปาโท เอกา วาจาติ เอวํ สพฺพตฺถ วาจาปมาณํ เวทิตพฺพํ. ธมฺมํ เทเสยฺยาติ ปทโสธมฺมสิกฺขาปเท วุตฺตลกฺขณํ ธมฺมํ วา อฏฺฐกถาธมฺมํ วา ภาเสยฺย. อญฺญตฺร วิญฺญุนา ปุริสวิคฺคเหนาติ วินา วิญฺญุนา ปุริเสน. มนุสฺสวิคฺคหํ คเหตฺวา ฐิเตน ปน ยกฺเขน วา เปเตน วา ติรจฺฉาเนน วา สทฺธึ ฐิตายปิ ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ. ปาจิตฺติยนฺติ ทุติยานิยเต วุตฺตลกฺขเณน มนุสฺเสน วินา วิญฺญุมนุสฺสิตฺถิยา ฉนฺนํ วาจานํ อุปริ ปทาทิวเสน ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ปทาทิคณนาย, พหูนํ เทสยโต มาตุคามคณนาย จ ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 계목에서 '6마디 혹은 5마디를 넘는 법문(uttarichappañcavācāhī)'에 대해, 여기서는 게송 한 구절(pāda)을 한 마디(vācā)의 말로 봅니다. 이와 같이 모든 경문과 주석서에서 말의 분량을 알아야 합니다. '법을 설한다(dhammaṃ deseyyā)'는 것은 '음절 단어 학습계목(padasodhamma)'에서 언급된 특징을 가진 법, 즉 경전의 법이나 주석서의 법을 설하는 것을 말합니다. '지혜로운 남자 없이(aññatra viññunā purisaviggahena)'란 지혜로운(이해력이 있는) 남자를 제외하고라는 뜻입니다. 지혜로운 남자 없이 인간의 모습으로 변신하여 서 있는 야차나 아귀나 축생과 함께 있는 여인에게도 법을 설하는 것은 허용되지 않습니다. '빠찌띠야(pācittiyan)'는 제2 부정법(aniyate)에서 설해진 특징을 가진 (지혜로운) 남자 없이, 지혜로운 인간 여성에게 6마디를 넘는 말을 구절 등의 방식으로 설하는 자에게 내려지는 것으로, 구절 등의 수에 따라서나 혹은 많은 여인에게 설할 때 그 여인들의 수에 따라 빠찌띠야 죄가 됩니다.

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ มาตุคามสฺส ธมฺมเทสนาวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร วิญฺญุนา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อมาตุคาเม มาตุคามสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ยกฺขิเปติปณฺฑกมนุสฺสวิคฺคหติรจฺฉานิตฺถีนํ เทเสนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ. ฉหิ วาจาหิ, ตโต วา โอรํ เทเสนฺตสฺส, วุตฺตลกฺขเณ วา ปุริเส สติ, สยํ วา อุฏฺฐาย, ปุน นิสีทิตฺวา มาตุคามสฺส วา อุฏฺฐหิตฺวา ปุน นิสินฺนสฺส, อญฺญสฺส วา มาตุคามสฺส เทสยโต, ‘‘ทีฆนิกาโย นาม ภนฺเต กิมตฺถิโย’’ติ เอวํ ปน ปุฏฺเฐ สพฺพมฺปิ ทีฆนิกายํ เทเสนฺตสฺส, อญฺญสฺสตฺถาย วุจฺจมานํ มาตุคาเม สุณนฺเต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตลกฺขณสฺส ธมฺมสฺส ฉนฺนํ วาจานํ อุปริ เทสนา, วุตฺตลกฺขโณ มาตุคาโม, อิริยาปถปริวตฺตาภาโว, กปฺปิยการกสฺสาภาโว, อปญฺหาวิสฺสชฺชนาติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปทโสธมฺมสทิสาเนว, เกวลํ อิธ กิริยากิริยํ โหตีติ.

사왓티에서 우다이 장로를 인하여 여인에게 법을 설한 사건으로 인해 제정된 것으로, '지혜로운 남자가 없는 한'이라는 구절은 여기에서의 추가 제정이며, 공통된 제정이고, 명령함이 없는 죄이며, 세 가지 방식의 파치티야이다. 여인이 아닌 자에 대해 여인이라는 인식을 하거나 의심을 품은 상태에서, 여신, 아귀, 판다카, 인간의 형상을 한 짐승 암컷들에게 설법하는 자에게는 두카타(Dukkaṭa) 죄가 된다. 여섯 마디의 말 혹은 그보다 적은 말로 설법하거나, 규정된 특징을 갖춘 남자가 곁에 있을 때, 또는 스스로 일어났다가 다시 앉은 여인에게, 혹은 일어났다가 다시 앉은 다른 여인에게 설법할 때, '존자시여, 디가니카야란 무엇을 의미합니까?'라고 질문을 받아 디가니카야 전체를 설법하는 경우, 다른 사람을 위해 전하는 법문을 여인이 듣는 경우, 미친 사람 등에게는 아나빳티(죄가 없음)이다. 규정된 특징을 갖춘 법에 대해 여섯 마디 이상의 말을 설하는 것, 규정된 특징을 갖춘 여인, 위의(威儀)의 변화가 없음, 적절한 시중을 드는 남자(Kappiyakāraka)의 부재, 질문에 대한 답변이 아닌 것—이것이 여기에서의 다섯 가지 요소이다. 기원(Samuṭṭhāna) 등은 빠다소담마와 같으나, 단지 여기서는 함과 하지 않음(행위와 비행위)이 있을 뿐이다.

ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

법설법계(Dhammadesanā-sikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๘. ภูตาโรจนสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 실재하는 상태를 알림에 대한 학습계목(Bhūtārocana-sikkhāpada)의 설명

อฏฺฐเม [Pg.195] อุตฺตริมนุสฺสธมฺมนฺติ จตุตฺถปาราชิเก วุตฺตลกฺขณํ อุตฺตริมนุสฺสานํ ฌายีนญฺเจว อริยานญฺจ ธมฺมํ. ภูตสฺมึ ปาจิตฺติยนฺติ อตฺตนิ ฌานาทิธมฺเม สติ ตํ ภิกฺขุญฺจ ภิกฺขุนิญฺจ ฐเปตฺวา อญฺญสฺส อาโรจยโต ปาจิตฺติยํ.

제8조에서 '웃따리마눗사담마'란 네 번째 파라지카에서 설해진 특징을 가진 것 즉, 지고한 인간들인 선정을 닦는 이들과 성자들의 법을 말한다. '실재하는 법에 대해 파치티야'라는 것은, 자신에게 선정 등의 법이 실재할 때 그것을 비구와 비구니를 제외한 다른 사람(재가자나 사미)에게 알리는 자에게 파치티야가 성립한다는 의미이다.

เวสาลิยํ วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ เตสํ ภูตาโรจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, นิปฺปริยาเยน อตฺตนิ วิชฺชมานํ ฌานาทิธมฺมํ อาโรเจนฺตสฺส สเจ ยสฺส อาโรเจติ, โส อนนฺตรเมว ‘‘อยํ ฌานลาภี’’ติ วา ‘‘อริโย’’ติ วา เยน เกนจิ อากาเรน ตมตฺถํ ชานาติ, ปาจิตฺติยํ. โน เจ ชานาติ, ทุกฺกฏํ. ปริยาเยน อาโรจิตํ ปน ชานาตุ วา, มา วา, ทุกฺกฏเมว. ตถารูเป การเณ สติ อุปสมฺปนฺนสฺส อาโรจยโต, อาทิกมฺมิกสฺส จ อนาปตฺติ. ยสฺมา ปน อริยานํ อุมฺมตฺตกาทิภาโว นตฺถิ, ฌานลาภิโน ปน ตสฺมึ สติ ฌานา ปริหายนฺติ, ตสฺมา เต อิธ น คหิตา. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส ภูตตา, อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรจนํ, ตงฺขณวิชานนา, อนญฺญาปเทโสติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. ภูตาโรจนสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, กุสลาพฺยากตจิตฺเตหิ ทฺวิจิตฺตํ, สุขมชฺฌตฺตเวทนาหิ ทฺวิเวทนนฺติ.

베살리의 박구무다 강가의 비구들을 인하여 그들이 실재하는 공덕을 알린 사건으로 인해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령함이 없는 죄이고, 방편 없이 직접적으로 자신에게 실재하는 선정 등의 법을 알리는 경우, 듣는 자가 즉시 '이분은 선정을 얻은 분이다' 혹은 '성자이다'라고 어떤 방식으로든 그 의미를 이해한다면 파치티야이다. 만약 이해하지 못하면 두카타이다. 방편(간접적 지칭)으로 알린 경우에는 이해하든 못하든 두카타일 뿐이다. 합당한 이유가 있어 구족계 비구에게 알리는 경우와 최초의 범계자에게는 아나빳티이다. 그러나 성자들에게는 미친 상태 등이 있을 수 없고, 선정을 얻은 자가 미치게 되면 선정을 잃게 되므로 여기서는 그들을 포함하지 않았다. 웃따리마눗사담마의 실재성, 구족계를 받지 않은 자에게 알림, 그 순간에 이해함, 다른 사람인 것처럼 지칭하지 않음—이것이 여기에서의 네 가지 요소이다. 기원은 행위이고, 인식에 의한 면제가 없으며, 무심(無心)이 아니며, 규정 위반(Paṇṇattivajja)이고, 신업과 구업이며, 선심과 무기심의 두 가지 마음과 즐거운 느낌 및 덤덤한 느낌의 두 가지 느낌에 의해 일어난다.

ภูตาโรจนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

실재하는 상태를 알림에 대한 학습계목의 설명이 끝났다.

๙. ทุฏฺฐุลฺลาโรจนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 거친 죄를 알림에 대한 학습계목(Duṭṭhullārocana-sikkhāpada)의 설명

นวเม ภิกฺขุสฺสาติ ปาราชิกํ อนชฺฌาปนฺนสฺส. ทุฏฺฐุลฺลนฺติ กิญฺจาปิ ทฺวินฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานเมตํ อธิวจนํ, อิธ ปน สงฺฆาทิเสสเมว อธิปฺเปตํ. อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยาติ ยํ สงฺโฆ อภิณฺหาปตฺติกสฺส ภิกฺขุโน อายตึ สํวรตฺถาย อาปตฺตีนญฺจ กุลานญฺจ ปริยนฺตํ กตฺวา วา อกตฺวา วา ติกฺขตฺตุํ อปโลเกตฺวา กติกํ กโรติ, ตํ ฐเปตฺวา, อยถากติกาย ‘‘อยํ อสุจึ โมเจตฺวา สงฺฆาทิเสสํ อาปนฺโน’’ติอาทินา นเยน วตฺถุนา สทฺธึ อาปตฺตึ ฆเฏตฺวา อาโรเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ.

제9조에서 '비구의'란 파라지카를 범하지 않은 비구를 말한다. '거친 죄'란 비록 파라지카와 상가디세사 두 종류의 아빳띠 무리를 가리키는 용어이지만, 여기서는 상가디세사만을 의미한다. '비구들의 승인이 있는 경우를 제외하고'란 승가가 자주 죄를 범하는 비구에 대해 미래의 자제를 위해 죄의 종류나 가문의 범위를 정하거나 정하지 않고 세 번 공표하여 결정을 내리는 것을 말한다. 그러한 승인을 제외하고, 그 결정과 다르게 '이 비구는 부정한 사정을 하여 상가디세사를 범했다'는 등의 방식으로 사건과 죄를 결합하여 알리는 자에게 파치티야가 성립한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.196] ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติอาโรจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อทุฏฺฐุลฺลาย ทุฏฺฐุลฺลสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ, อวเสเส ฉ อาปตฺติกฺขนฺเธ, อนุปสมฺปนฺนสฺส ปุริมปญฺจสิกฺขาปทวีติกฺกมสงฺขาตํ ทุฏฺฐุลฺลํ วา อิตรํ อทุฏฺฐุลฺลํ วา อชฺฌาจารํ อาโรเจนฺตสฺสาปิ ทุกฺกฏเมว. วตฺถุมตฺตํ วา อาปตฺติมตฺตํ วา อาโรเจนฺตสฺส, ภิกฺขุสมฺมุติปริจฺเฉทํ อนติกฺกมิตฺวา อาโรเจนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตลกฺขณสฺส ภิกฺขุโน สวตฺถุโก สงฺฆาทิเสโส, อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรจนํ, ภิกฺขุสมฺมุติยา อภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, เวทนา ปน อิธ ทุกฺขาเยวาติ.

사왓티에서 육군 비구들을 인하여 거친 죄를 알린 사건으로 인해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령함이 없는 죄이고, 세 가지 방식의 파치티야이다. 거친 죄가 아닌데 거친 죄라고 인식하거나 의심을 품은 경우 두카타이다. 나머지 여섯 가지 죄의 무리나 구족계를 받지 않은 자의 거친 행위(앞의 5계 위반 등) 또는 거칠지 않은 행위를 알리는 경우에도 두카타일 뿐이다. 단지 사건만을 말하거나 죄명만을 말하는 경우, 비구들의 승인에 따른 범위를 넘지 않고 알리는 경우, 미친 사람 등에게는 아나빳티이다. 규정된 특징을 가진 비구의 사건을 수반한 상가디세사 죄, 구족계를 받지 않은 자에게 알림, 비구들의 승인이 없음—이것이 여기에서의 세 가지 요소이다. 기원 등은 도둑질(Adinnādāna)과 같으나, 여기서 느낌은 오직 괴로운 느낌뿐이다.

ทุฏฺฐุลฺลาโรจนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

거친 죄를 알림에 대한 학습계목의 설명이 끝났다.

๑๐. ปถวีขณนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 땅을 파는 것에 대한 학습계목(Pathavīkhaṇana-sikkhāpada)의 설명

ทสเม ปถวินฺติ ทุวิธา ปถวี ชาตปถวี อชาตปถวีติ. ตตฺถ ชาตปถวี สุทฺธมิสฺสปุญฺชวเสน ติวิธา, ตตฺถ สุทฺธปถวี นาม ปกติยา สุทฺธปํสุ วา สุทฺธมตฺติกา วา. มิสฺสปถวี นาม ยตฺถ ปํสุโต วา มตฺติกาโต วา ปาสาณสกฺขรกถลมรุมฺพวาลุกาสุ อญฺญตรสฺส ตติยภาโค โหติ. ปุญฺชปถวี นาม ‘‘อติเรกจาตุมาสํ โอวฏฺโฐ ปํสุปุญฺโช วา มตฺติกาปุญฺโช วา’’ติ (ปาจิ. ๘๖) วุตฺตํ, วุตฺตลกฺขเณน ปน มิสฺสกปุญฺโชปิ ปิฏฺฐิปาสาเณ ฐิตสุขุมรชมฺปิ จ เทเว ผุสายนฺเต สกึ ตินฺตํ จตุมาสจฺจเยน ตินฺโตกาโส ปุญฺชปถวิสงฺขเมว คจฺฉติ. ติวิธาปิ เจสา ปถวี อุทฺธนปตฺตปจนาทิวเสน วา ยถา ตถา วา อทฑฺฒา ‘ชาตปถวี’ติ วุจฺจติ, ทฑฺฒา ปน วุตฺตปฺปมาณโต อธิกตรปาสาณาทิมิสฺสา วา อชาตปถวี นาม โหติ, โก ปน วาโท สุทฺธปาสาณาทิเภทาย. ตตฺถ ยา ‘ชาตปถวี’ติ วุตฺตา, อยํ อกปฺปิยปถวี. โย ภิกฺขุ ตํ เอวรูปํ ปถวึ สยํ ขณติ, ขณนเภทนวิเลขนปจนาทีหิ วิโกเปติ, ตสฺส ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ. โย ปน ขณาเปติ, วุตฺตนเยเนว วิโกปาเปติ, ตสฺส ‘‘อิมํ ปเทส’’นฺติ วา ‘‘อิมํ ปถวิ’’นฺติ วา เอวํ นิยเมตฺวา ‘‘ขณ, ภินฺทา’’ติอาทินา นเยน อาณาเปนฺตสฺส อาณตฺติยา [Pg.197] ทุกฺกฏํ, สกึ อาณตฺเต ทิวสมฺปิ ขณนฺเต อาณาปกสฺส เอกเมว ปาจิตฺติยํ, สเจ อิตโร ปุนปฺปุนํ อาณาเปติ, วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ.

열 번째 '땅(pathavī)'에 대한 설명에서, 땅은 생지(生地, jātapathavī)와 불생지(不生地, ajātapathavī) 두 종류가 있다. 그중 생지는 순수지, 혼합지, 퇴적지의 세 종류로 나뉜다. 그중 순수지란 본래 그대로의 순수한 흙이나 순수한 진흙을 말한다. 혼합지란 흙이나 진흙 속에 돌, 자갈, 기와 조각, 거친 모래, 고운 모래 중 어느 하나가 3분의 1 이하로 섞여 있는 것을 말한다. 퇴적지란 '비에 젖은 지 4개월이 넘은 흙더미나 진흙더미'를 말한다고 보절(Pācittiya 86)에 기술되어 있다. 그러나 앞서 말한 특징에 따라 혼합된 더미나 돌판 위에 쌓인 고운 먼지라도, 비가 내릴 때 한 번 젖고 4개월이 지나면 퇴적지의 범주에 들어간다. 이 세 종류의 땅이 화덕을 놓거나 발우를 굽는 등의 이유로 불에 타지 않은 상태일 때 '생지'라 부른다. 만약 불에 탔거나, 앞서 언급한 분량보다 돌 등이 더 많이 섞여 있다면 '불생지'라 하며, 순수한 돌 등은 말할 필요도 없이 불생지이다. 여기서 '생지'라고 불리는 것이 바로 (비구가 파기에) 적절하지 않은 땅(akappiyapathavī)이다. 어떤 비구가 그러한 땅을 스스로 파거나, 파고 부수고 긁고 태우는 등의 방법으로 훼손한다면, 그 행위의 횟수에 따라 바치제(Pācittiya)가 된다. 만약 다른 사람에게 파게 하거나 앞서 말한 방법으로 훼손하게 할 경우, '이 구역을' 또는 '이 땅을'이라고 지정하여 '파라, 부수라'는 식으로 명령한다면 그 명령으로 인해 돌길라(Dukkaṭa)가 된다. 한 번 명령했을 때 (명령받은 자가) 하루 종일 파더라도 명령한 자에게는 한 번의 바치제만 성립하나, 만약 다시 거듭해서 명령한다면 그 말 한마디마다 바치제가 성립한다.

อาฬวิยํ อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ ปถวิขณนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ปถวิยา เวมติกสฺส, อปถวิยา ปถวิสญฺญิโน เจว เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. โอกาสํ อนิยเมตฺวา ‘‘โปกฺขรณึ ขณ, อาวาฏํ ขณ, กนฺทํ ขณา’’ติอาทีนิ ภณนฺตสฺส, อาตเปน สุสฺสิตฺวา ผลิตกทฺทมํ วา โคกณฺฏกํ วา เหฏฺฐา ปถวิยา อสมฺพทฺธํ ภิชฺชิตฺวา ปติตนทิตฏํ วา มหนฺตมฺปิ นงฺคลจฺฉินฺนมตฺติกาปิณฺฑนฺติเอวมาทีนิ สพฺพญฺจ อชาตปถวึ วิโกเปนฺตสฺส, ‘‘อิมสฺส ถมฺภสฺส อาวาฏํ ชาน, มตฺติกํ เทหิ, มตฺติกํ อาหร, ปํสุนา เม อตฺโถ, มตฺติกํ กปฺปิยํ กโรหี’’ติ ภณนฺตสฺส, อสญฺจิจฺจ รุกฺขาทิปวฏฺฏเนน ภินฺทนฺตสฺส, อสติยา ปาทงฺคุฏฺฐกาทีหิ วิเลขนฺตสฺส, ชาตปถวิภาวํ วา, ‘‘ขณามิ วา อห’’นฺติ อชานนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ชาตปถวี, ปถวิสญฺญิตา, ขณนขณาปนานํ อญฺญตรนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

이 계율은 알라비에서 알라비 비구들이 땅을 판 사건을 계기로 제정되었으며, 공통된 규정(sādhāraṇapaññatti)이고 명령에 의한 처벌(sāṇattika)이 포함된다. 생지인지 의심하면서 파거나, 불생지임에도 생지라고 생각하거나 의심하며 파는 경우에도 돌길라가 된다. 장소를 특정하지 않고 '연못을 파라, 구덩이를 파라, 뿌리를 캐라'는 등의 말을 하는 경우, 햇볕에 말라 갈라진 진흙이나 소 발자국에 찍혀 굳은 진흙으로서 아래의 지면과 떨어져 있는 것, 무너져 내린 강기슭의 흙, 크더라도 쟁기에 잘려 나온 흙덩이 등 모든 불생지를 훼손하는 경우, '이 기둥 구멍을 살펴라, 진흙을 달라, 진흙을 가져오라, 흙이 필요하다, 진흙을 허용되게(kappiya) 하라'고 말하는 경우, 고의가 아니게 나무 등을 굴리다 땅이 부서진 경우, 부주의로 엄지발가락 등으로 긁은 경우, 생지임을 알지 못했거나 자신이 파고 있다는 인식이 없는 경우, 미친 사람 등에게는 아나빳띠(Anāpatti, 죄가 없음)이다. 생지라는 점, 생지라는 인식, 파거나 파게 하는 행위 중 어느 하나라는 이 세 가지가 이 학습계의 요소이다. 발생 원인(samuṭṭhāna) 등은 도둑질 죄(adinnādāna)와 유사하며, 이는 규정된 죄(paṇṇattivajja)이고 세 가지 마음과 세 가지 느낌을 수반한다.

ปถวีขณนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

땅 파기 학습계에 대한 설명이 끝났다.

มุสาวาทวคฺโค ปฐโม.

망어품(Musāvādavagga) 제1품이 끝났다.

๒. ภูตคามวคฺโค

2. 생주품(Bhūtagāmavagga)

๑. ภูตคามสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 생주 학습계의 설명

ภูตคามวคฺคสฺส ปฐเม ภูตคามปาตพฺยตายาติ เอตฺถ ภวนฺติ อเหสุญฺจาติ ภูตา, ชายนฺติ วฑฺฒนฺติ ชาตา วฑฺฒิตา จาติ อตฺโถ. คาโมติ ราสิ, ภูตานํ คาโม, ภูตา เอว วา คาโมติ ภูตคาโม, ปติฏฺฐิตหริตติณรุกฺขาทีนเมตํ อธิวจนํ. ปาตพฺยสฺส ภาโว ปาตพฺยตา, เฉทนเภทนาทีหิ ยถารุจิ ปริภุญฺชิตพฺพตาติ อตฺโถ, ตสฺสํ ภูตคามปาตพฺยตาย, นิมิตฺตตฺเถ เจตํ ภุมฺมวจนํ, ภูตคามปาตพฺยตาเหตุ ภูตคามสฺส เฉทนาทิปจฺจยา ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ. ตสฺมา โย ภิกฺขุ [Pg.198] ปถวิอุทกปาการาทีสุ ยตฺถกตฺถจิ ชาตํ อสุกฺขํ อนฺตมโส อติสุขุมติณมฺปิ สาสปพีชกเสวาลมฺปิ อุทฺธรณจฺเฉทนวิชฺฌนาทีหิ วิโกเปติ วา ปถวิขณเน วุตฺตนเยน วิโกปาเปติ วา ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ.

생주품의 첫 번째인 '생주를 파괴함(bhūtagāmapātabyatāya)'에서, '생(bhūta)'이란 현재 자라고 있거나 과거에 자랐던 것을 의미하며, 자라나고 번성한다는 뜻이다. '주(gāma)'란 무리나 집합을 뜻하므로, '생주(bhūtagāma)'는 살아있는 초목의 무리를 말한다. 이는 땅에 뿌리를 내린 푸른 풀과 나무 등을 일컫는 명칭이다. '파괴함(pātabyatā)'이란 자르거나 꺾는 등 자신의 뜻대로 사용하는 것을 의미한다. 즉, '생주를 파괴함으로 인하여'라는 말은 생주를 자르거나 훼손하는 원인으로 인해 바치제가 된다는 뜻이다. 그러므로 어떤 비구가 땅, 물, 담장 등 어느 곳에서든 자라난 마르지 않은 생물을, 아주 미세한 풀이나 겨자씨만 한 이끼일지라도 뽑거나 자르거나 찌르는 등의 방법으로 직접 훼손하거나, 땅 파기 학습계에서 설명한 방식대로 남에게 훼손하게 한다면 바치제가 된다.

อาฬวิยํ อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ รุกฺขฉินฺทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ภูตคามโต วิโยชิตมูลพีชขนฺธพีชผลุพีชอคฺคพีชพีชพีชานํ อญฺญตรํ ภาชนคตํ วา ราสิกตํ วา ภูมิยํ โรปิตมฺปิ นิกฺขนฺตมูลมตฺตํ วา นิกฺขนฺตองฺกุรมตฺตํ วา สเจปิสฺส วิทตฺถิมตฺตา ปตฺตวฏฺฏิ นิคฺคจฺฉติ, อนิกฺขนฺเต วา มูเล นิกฺขนฺเต วา มูเล ยาว องฺกุโร หริโต น โหติ, ตาว ตํ วิโกเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ตถา ภูตคามพีชคาเม เวมติกสฺส, อภูตคามพีชคาเม ภูตคามพีชคามสญฺญิโน เจว เวมติกสฺส จ. อุภยตฺถ ปน อตถาสญฺญิสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ, อสญฺจิจฺจ อสติยา อชานิตฺวา วา วิโกเปนฺตสฺส, ‘อิมํ รุกฺข’นฺติ เอวํ อนิยเมตฺวา ‘‘รุกฺขํ ฉินฺท, วลฺลึ ฉินฺทา’’ติอาทีนิ ภณนฺตสฺส, ‘‘อิมํ ปุปฺผํ วา ผลํ วา ชาน, อิมํ เทหิ, อิมํ อาหร, อิมินา เม อตฺโถ, อิมํ กปฺปิยํ กโรหี’’ติ ภณนฺตสฺส จ อนาปตฺติ. เอวํ กปฺปิยวจเนน ภูตคามโต วิโยชิตํ ปน พีชชาตํ ปุน ปิ ‘‘กปฺปิยํ กโรหี’’ติ กาเรตฺวาว ปริภุญฺชิตพฺพํ. เอวญฺหิสฺส พีชคามปริโมจนมฺปิ กตํ โหติ.

알라비에서 알라비 비구들이 나무를 벤 사건을 계기로 제정되었으며, 공통된 규정이고 명령에 의한 처벌이 포함된다. 생주에서 떨어진 뿌리 씨앗, 줄기 씨앗, 마디 씨앗, 삽목 씨앗, 알곡 씨앗 중 어느 하나가 그릇에 담겨 있거나 더미로 쌓여 있거나, 땅에 심었더라도 아직 뿌리가 내리지 않았거나 싹만 튼 상태일 때, 또는 한 뼘 정도의 잎사귀가 나왔더라도 뿌리가 내리지 않았거나 뿌리가 내렸어도 싹이 아직 푸르게 변하지 않았다면, 그것을 훼손하는 비구에게는 돌길라가 된다. 생주나 종주(bījagāma)에 대해 의심하는 경우, 생주나 종주가 아님에도 그렇다고 생각하거나 의심하며 훼손하는 경우도 이와 같다. 그러나 양쪽 모두에 대해 그렇지 않다는 인식을 가졌거나, 미친 사람 등에게는 죄가 없다. 고의가 아니거나 부주의하거나 알지 못하고 훼손한 경우, '이 나무를'이라고 특정하지 않고 '나무를 베라, 덩굴을 자르라'는 등의 말을 하는 경우, '이 꽃이나 열매를 살펴보라, 이것을 달라, 이것을 가져오라, 이것이 필요하다, 이것을 허용되게 하라'고 말하는 비구에게는 죄가 없다. 한편, 허용되는 말(kappiyavacana)로써 생주에서 분리된 씨앗 종류는 다시 한번 '허용되게 하라'고 시킨 뒤에 사용해야 한다. 그렇게 해야 그 씨앗이 종주의 상태에서 완전히 벗어나게 되기 때문이다.

กปฺปิยํ กโรนฺเตน ปน อคฺคินา วา นเขน วา สตฺเถน วา กตฺตพฺพํ, อคฺคินา กโรนฺเตน จ เยน เกนจิ อคฺคินา เอกเทเส ผุสนฺเตน ‘กปฺปิย’นฺติ วตฺวาว กาตพฺพํ. สตฺเถน กโรนฺเตน ยสฺส กสฺสจิ ติขิณสตฺถสฺส อนฺตมโส สูจินขจฺเฉทนาทีนมฺปิ ตุณฺเฑน วา ธาราย วา เวธํ วา เฉทํ วา ทสฺเสนฺเตน ตเถว กาตพฺพํ. นเขน กโรนฺเตน ฐเปตฺวา โคมหึสาทีนํ ขุเร เยน เกนจิ อปูตินา มนุสฺสานํ วา ติรจฺฉานานํ วา นเขน อนฺตมโส ฉินฺทิตฺวา อาหเฏนาปิ สตฺเถ วุตฺตนเยเนว กาตพฺพํ. ตตฺถ สเจปิ พีชานํ ปพฺพตมตฺโต ราสิ, รุกฺขสหสฺสํ วา ฉินฺทิตฺวา เอกาพทฺธํ, อุจฺฉูนํ วา มหาภาโร พนฺธิตฺวา ฐปิโต โหติ, เอกสฺมึ พีเช วา รุกฺขสาขาย วา อุจฺฉุมฺหิ วา กปฺปิเย กเต สพฺพํ กตํ โหติ. อุจฺฉุํ ‘‘กปฺปิยํ กริสฺสามี’’ติ เตหิ สทฺธึ พทฺธํ ทารุกํ วิชฺฌติ, วฏฺฏติเยว. สเจ ปน ยาย วลฺลิยา ภาโร พทฺโธ, ตํ วิชฺฌติ, น วฏฺฏติ. มริจปกฺกาทีหิ มิสฺเสตฺวา [Pg.199] ภตฺตํ อาหรนฺติ, ‘‘กปฺปิยํ กโรหี’’ติ วุตฺเต สเจปิ ภตฺตสิตฺเถ วิชฺฌติ, วฏฺฏติเยว, ติลตณฺฑุเลสุปิ เอเสว นโย. ยาคุยา ปกฺขิตฺตานิ ปน เอกาพทฺธานิ หุตฺวา น สนฺติฏฺฐนฺติ, ตตฺถ เอเกกํ วิชฺฌิตฺวาว กาตพฺพํ. กปิฏฺฐผลาทีนํ อนฺโต มิญฺชํ กฏาหํ มุญฺจิตฺวา สญฺจรติ, ภินฺทาเปตฺวา กปฺปิยํ กาเรตพฺพํ. เอกาพทฺธา เจ, กฏาเหปิ กาตุํ วฏฺฏติ. ยํ ปน ผลํ ตรุณํ โหติ อพีชํ ยญฺจ นิพฺพตฺตพีชํ พีชํ อปเนตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ, ตตฺถ กปฺปิยกรณกิจฺจํ นตฺถิ. ภูตคาโม, ภูตคามสญฺญิตา, วิโกปนํ วา วิโกปาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปถวิขณนสทิสาเนวาติ.

적절하게 만드는 일(kappiya-karana)을 할 때에는 불이나 손톱 또는 칼로 해야 한다. 불로 할 때는 불로 한 부분을 접촉하며 '깝삐양(kappiya, 적절합니다)'이라고 말하며 해야 한다. 칼로 할 때는 바늘이나 손톱깎이 같은 날카로운 도구의 끝이나 날로 찌르거나 자르는 시늉을 하며 앞의 방식대로 해야 한다. 손톱으로 할 때는 소나 말의 발굽을 제외한 사람이나 동물의 썩지 않은 손톱(이미 깎은 것이라도)으로 칼에 대해 설명한 방식대로 해야 한다. 이때 비록 씨앗이 산더미처럼 쌓여 있거나, 수천 그루의 나무를 베어 하나로 묶어 놓았거나, 사탕수수를 큰 더미로 묶어 놓았더라도, 그중 하나의 씨앗이나 나뭇가지 혹은 사탕수수 하나만 적절하게 만들면 전체가 적절하게 된다. 사탕수수를 '적절하게 만들겠다'고 생각하며 그것들과 함께 묶인 나무 막대기를 찌르는 것도 허용된다. 그러나 묶음인 덩굴을 찌르는 것은 허용되지 않는다. 익은 고추 등을 섞은 밥을 가져왔을 때 '적절하게 하라'고 말하여 밥알을 찌른다면 허용된다. 깨와 쌀의 경우도 마찬가지이다. 그러나 죽에 넣은 깨는 서로 붙어 있지 않으므로 하나하나 찔러야 한다. 목련나무 열매(가피타)처럼 속살이 껍질에서 떨어져 움직인다면 껍질을 깨서 적절하게 만들어야 한다. 속살이 껍질에 붙어 있다면 껍질에만 해도 허용된다. 씨 없는 어린 열매나 씨를 제거하고 먹어야 하는 열매의 경우에는 적절하게 만드는 절차가 필요 없다. 식물(bhūtagāmo), 식물이라는 인식, 파괴하는 행위가 이 계율의 세 가지 요소이다. 그 밖의 기원(samuṭṭhāna) 등은 땅을 파는 계율(pathavikhaṇana)과 같다.

ภูตคามสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

부따가마(식물 파괴) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๒. อญฺญวาทกสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 안냐와다까(딴소리하기) 학습계목에 대한 설명

ทุติเย ยมตฺถํ สงฺฆมชฺเฌ วินยธโร ปุจฺฉติ, ตโต อญฺญํ วทตีติ อญฺญวาทโก, อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรณสฺเสตํ นามํ. วิเหสตีติ วิเหสโก, ตุณฺหีภาวสฺเสตํ นามํ, ตสฺมึ อญฺญวาทเก วิเหสเก. ปาจิตฺติยนฺติ วตฺถุทฺวเย ปาจิตฺติยทฺวยํ วุตฺตํ. ตสฺมา โย ภิกฺขุ สาวเสสํ อาปตฺตึ อาปนฺโน สงฺฆมชฺเฌ อนุยุญฺชิยมาโน ตํ น กเถตุกาโม อญฺเญน วจเนน อญฺญํ ฉาเทนฺโต ตถา ตถา วิกฺขิปติ, โย จ ตุณฺหีภาเวน วิเหเสติ, เตสํ ยํ ภควตา อญฺญวาทกกมฺมญฺเจว วิเหสกกมฺมญฺจ อนุญฺญาตํ, ตสฺมึ สงฺเฆน กเต ปุน ตถา กโรนฺตานํ ปาจิตฺติยํ.

두 번째 계목에서, 율사가 승가 한가운데서 어떤 내용을 물었을 때 그와 다른 것을 말하는 것을 '안냐와다까(딴소리하는 자)'라고 하니, 이는 질문받은 내용과 다른 것으로 회피하여 숨기는 것의 명칭이다. '위헤세띠(괴롭히다)'라고 하여 '위헤사까(괴롭히는 자)'라 하니, 이는 대답하지 않고 침묵하는 것의 명칭이다. 이 안냐와다까와 위헤사까에 대하여, 두 가지 사안(vatthu)에 두 가지 빠찌띠야가 설해졌다. 그러므로 어떤 비구가 남은 아빳띠(유여아빳띠)를 범하고 승가 한가운데서 추궁받을 때, 그 아빳띠를 말하고 싶지 않아서 다른 말로 숨기며 이리저리 회피하거나, 혹은 침묵으로 괴롭힌다면, 그들에 대하여 세존께서 허용하신 안냐와다까 갈마와 위헤사까 갈마를 승가가 집행한 후에 다시 그와 같이 행하는 자들에게 빠찌띠야가 된다.

โกสมฺพิยํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ธมฺมกมฺเม ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ, อนาโรปิเต ปน อญฺญวาทเก วา วิเหสเก วา ตถา กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. อาปตฺตึ อาปนฺนภาวํ วา อชานนฺตสฺส ‘‘กึ ตุมฺเห ภณถา’’ติ ปุจฺฉโต, เคลญฺเญน วา, ‘‘สงฺฆสฺส ภณฺฑนาทีนิ วา ภวิสฺสนฺติ, อธมฺเมน วา วคฺเคน วา นกมฺมารหสฺส วา กมฺมํ กริสฺสนฺตี’’ติ อิมินา อธิปฺปาเยน น กเถนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ธมฺมกมฺเมน อาโรปิตตา, อาปตฺติยา วา วตฺถุนา วา อนุยุญฺชิยมานตา, ฉาเทตุกามตาย [Pg.200] อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรณํ วา ตุณฺหีภาโว วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน สิยา กิริยํ, สิยา อกิริยํ, ทุกฺขเวทนญฺจ โหตีติ.

꼬쌈비에서 찬나 장로를 인연으로 하여 다른 말로 회피하여 숨긴 사안에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 지시에 의한 것이 아니다. 법다운 갈마(dhammakamma)일 때 세 가지 경우(tika)에 빠찌띠야이며, 법답지 않은 갈마(adhammakamma)일 때 세 가지 경우에 두까따이다. 아직 안냐와다까나 위헤사까 갈마가 청구되지 않았을 때 그렇게 행하는 자에게는 두까따일 뿐이다. 아빳띠를 범한 사실을 모르고 '당신들은 무엇을 말합니까?'라고 묻는 경우, 병이 든 경우, '승가에 다툼 등이 일어날 것이다' 혹은 '법답지 않게, 혹은 파벌을 지어, 혹은 갈마를 받을 자격이 없는 자에게 갈마를 집행할 것이다'라는 의도로 말하지 않는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 법다운 갈마로 청구됨, 아빳띠나 사안에 대해 추궁받음, 숨기려는 의도로 다른 말로 회피하거나 침묵함이 이 계목의 세 가지 요소이다. 기원 등은 도둑질 계목(adinnādāna)과 같으며, 이는 작위일 수도 있고 부작위일 수도 있으며 고수(dukkhavedana)가 있다.

อญฺญวาทกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

안냐와다까 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๓. อุชฺฌาปนกสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 웃자빠나까(불평하게 함) 학습계목에 대한 설명

ตติเย เยน วจเนน อุชฺฌาเปนฺติ ‘‘ฉนฺทาย อิตฺถนฺนาโม อิทํ นาม กโรตี’’ติอาทีนิ วทนฺตา อุปสมฺปนฺนํ สงฺเฆน สมฺมตํ เสนาสนปญฺญาปกาทิเภทํ ตสฺส อยสกามา หุตฺวา ภิกฺขูหิ อวชานาเปนฺติ, อวญฺญาย โอโลกาเปนฺติ, ลามกโต วา จินฺตาเปนฺติ, ตํ วจนํ อุชฺฌาปนกํ. เยน จ ตเถว วทนฺตา ขิยฺยนฺติ, สพฺพตฺถ ตสฺส อวณฺณํ ปกาเสนฺติ, ตํ ขิยฺยนกํ, ตสฺมึ อุชฺฌาปนเก ขิยฺยนเก. ปาจิตฺติยนฺติ วตฺถุทฺวเย ปาจิตฺติยทฺวยํ วุตฺตํ. ตสฺมา โย สมฺมตสฺส ภิกฺขุโน อยสกามตาย อุปสมฺปนฺนสฺส วทนฺโต อุชฺฌาเปติ วา ขิยฺยติ วา, ตสฺส ปาจิตฺติยํ โหติ.

세 번째 계목에서, '아무개라는 비구가 편애(chanda)로 이런 일을 한다'는 등의 말로 비구들이 승가에서 정식으로 임명된 처소 배정원 등 구족계 비구를 불평하게 하여, 그의 명성이 깎이기를 바라는 마음으로 다른 비구들로 하여금 그를 업신여기게 하거나 멸시하게 하거나 비천한 자라고 생각하게 만드는 것이 '웃자빠나까'이다. 또한 그와 같이 말하면서 비난하고, 모든 곳에서 그의 허물을 드러내는 것이 '키야나까(비난함)'이다. 이 웃자빠나까와 키야나까에 대하여 두 가지 빠찌띠야가 설해졌다. 그러므로 정식으로 임명된 비구의 명성을 깎으려는 마음으로 구족계 비구에게 말하여 불평하게 하거나 비난하는 자에게 빠찌띠야가 된다.

ราชคเห เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ อุชฺฌาปนขิยฺยนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ยํ ตสฺส อุปสมฺปนฺนสฺส สมฺมุติกมฺมํ กตํ, ตสฺมึ ธมฺมกมฺเม ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ, อนุปสมฺปนฺนสฺส ปน สนฺติเก ตถา ภณนฺตสฺส, อสมฺมตสฺส จ อวณฺณํ ยสฺส กสฺสจิ สนฺติเก ภณนฺตสฺส, อนุปสมฺปนฺนสฺส ปน สมฺมตสฺส วา อสมฺมตสฺส วา อวณฺณํ ยสฺส กสฺสจิเทว สนฺติเก ภณนฺตสฺส จ ทุกฺกฏเมว. ปกติยาว ฉนฺทาทิวเสน กโรนฺตํ อุชฺฌาเปนฺตสฺส วา ขิยฺยนฺตสฺส วา, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ธมฺมกมฺเมน สมฺมตตา, อุปสมฺปนฺนตา, อคติคมนาภาโว, ตสฺส อวณฺณกามตา, ยสฺส สนฺติเก วทติ, ตสฺส อุปสมฺปนฺนตา, อุชฺฌาปนํ วา ขิยฺยนํ วาติ อิมาเนตฺถ ฉ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนเมวาติ.

라자가하에서 멧띠야 비구와 붐마자까 비구를 인연으로 하여 불평하게 하거나 비난한 사안에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 지시에 의한 것이 아니다. 구족계 비구에게 행해진 승가의 갈마가 법다운 갈마일 때 세 가지 경우에 빠찌띠야이며, 법답지 않은 갈마일 때 세 가지 경우에 두까따이다. 그러나 구족계 받지 않은 자 앞에서 그렇게 말하는 경우, 임명되지 않은 비구의 허물을 누군가에게 말하는 경우, 구족계 받지 않은 임명된 자나 임명되지 않은 자의 허물을 누군가에게 말하는 경우에는 두까따이다. 본래 편애 등에 따라 행하는 비구에 대해 불평하거나 비난하는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 법다운 갈마로 임명됨, 구족계 비구임, 아가띠(편벽된 길)에 빠지지 않음, 그의 허물을 드러내고자 함, 구족계 비구에게 말함, 불평하게 함 혹은 비난함이 이 계목의 여섯 가지 요소이다. 기원 등은 도둑질 계목과 같으며, 이는 고수(dukkhavedana)만을 가진다.

อุชฺฌาปนกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

웃자빠나까 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๔. ปฐมเสนาสนสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 첫 번째 처소(세나사나) 학습계목에 대한 설명

จตุตฺเถ [Pg.201] สงฺฆิกนฺติ สงฺฆสฺส สนฺตกํ. มญฺจาทีสุ โยโกจิ มญฺจสงฺเขเปน กโต สพฺโพปิ มญฺโจเยว, ปีเฐปิ เอเสว นโย. เยน เกนจิ ปน โจเฬน วา กปฺปิยจมฺเมน วา ฉวึ กตฺวา ฐเปตฺวา มนุสฺสโลมํ ตาลีสปตฺตญฺจ เยหิ เกหิจิ โลมปณฺณติณวากโจเฬหิ ปูเรตฺวา กตเสนาสนํ ภิสีติ วุจฺจติ. ตตฺถ นิสีทิตุมฺปิ นิปชฺชิตุมฺปิ วฏฺฏติ, ปมาณปริจฺเฉโทปิ เจตฺถ นตฺถิ. โกจฺฉํ ปน วากอุสีรมุญฺชปพฺพชาทีนํ อญฺญตรมยํ อนฺโต สํเวลฺลิตฺวา พทฺธํ เหฏฺฐา จ อุปริ จ วิตฺถตํ ปณวสณฺฐานํ มชฺเฌ สีหจมฺมาทิปริกฺขิตฺตํ โหติ, อกปฺปิยจมฺมํ นาเมตฺถ นตฺถิ. เสนาสนญฺหิ โสวณฺณมยมฺปิ วฏฺฏติ. อชฺโฌกาเสติ เอตฺถ เย อวสฺสิกสงฺเกตา วสฺสานมาสาติ เอวํ อสญฺญิตา อฏฺฐ มาสา, เต ฐเปตฺวา อิตเรสุ จตูสุ มาเสสุ สเจปิ เทโว น วสฺสติ. ตถาปิ ปกติอชฺโฌกาเส จ โอวสฺสกมณฺฑเป จ สนฺถริตุํ น วฏฺฏติ. ยตฺถ ปน เหมนฺเต วสฺสติ, ตตฺถ อปเรปิ จตฺตาโร มาเส น วฏฺฏติ. คิมฺเห ปน สพฺพตฺถ วิคตวลาหกํ วิสุทฺธํ นภํ โหติ, ตสฺมา ตทา เกนจิเทว กรณีเยน คจฺฉติ, วฏฺฏติ. กากาทีนํ นิพทฺธวาสรุกฺขมูเล ปน กทาจิปิ น วฏฺฏติ. อิติ ยตฺถ จ ยทา จ สนฺถริตุํ น วฏฺฏติ, ตํ สพฺพมิธ อชฺโฌกาสสงฺขเมว คตนฺติ เวทิตพฺพํ.

네 번째 학습계의 해설에서, ‘상가의 것(saṅghika)’이란 상가의 소유를 말한다. 침대 등 가구 중에서 침대의 형태로 만들어진 모든 것은 침대일 뿐이며, 평상(pīṭha)에 대해서도 이와 같은 방식이 적용된다. 그러나 어떤 천이나 허용된 가죽으로 겉을 만들고, 사람의 머리카락과 탈리사(tālīsapatta) 잎을 제외한 나머지 털, 나뭇잎, 풀, 나무껍질, 천 조각 중 어느 것으로든 안을 채워 만든 처소의 용품은 ‘비시(bhisī, 방석 또는 베개)’라고 불린다. 거기에는 앉는 것도 눕는 것도 허용되며, 여기에는 크기의 제한도 없다. 한편 ‘콧차(koccha, 갈대 의자)’는 나무껍질, 우시라(usīra) 풀, 문자(muñja) 풀, 빳밧자(pabbaja) 풀 중 하나로 만들어지는데, 안쪽을 잘 말아 묶고 위아래가 넓으며 장구(paṇava) 모양을 하고 중간을 사자 가죽 등으로 두른 것이다. 여기에는 ‘허용되지 않는 가죽’이라는 개념이 적용되지 않는다. 왜냐하면 처소의 용품(senāsana)은 금으로 된 것이라도 허용되기 때문이다. ‘노지(ajjhokāse)’와 관련하여, 여기에는 비가 오지 않는 시기로 지정되지 않은 우기의 여덟 달이 있는데, 이 달들을 제외한 나머지 네 달 동안은 비록 비가 오지 않더라도 일반적인 노지나 비가 새는 만다파(ovassakamaṇḍape)에 (침구 등을) 펴두는 것은 허용되지 않는다. 그러나 겨울에 비가 오는 지역에서는 다른 네 달(겨울) 동안에도 펴두는 것이 허용되지 않는다. 여름에는 모든 지역에서 구름이 걷히고 하늘이 맑으므로, 그때는 어떤 할 일 때문에 자리를 두고 가더라도 허용된다. 하지만 까마귀 등이 항상 깃드는 나무 아래에서는 절대로 허용되지 않는다. 이와 같이 언제 어디서 자리를 펴두는 것이 허용되지 않는지에 대한 이 모든 것은 이 학습계에서 ‘노지’의 범주에 포함되는 것으로 알아야 한다.

สนฺถริตฺวาติ ตถารูเป ฐาเน อตฺตโน วา ปรสฺส วา อตฺถาย สนฺถริตฺวา. อญฺญสฺสตฺถาย สนฺถตมฺปิ หิ ยาว โส ตตฺถ น นิสีทติ, ‘คจฺฉ ตฺว’นฺติ วา น ภณติ, ตาว สนฺถารกสฺเสว ภาโร. สนฺถราเปตฺวาติ อนุปสมฺปนฺเนน สนฺถราเปตฺวา. เอตเทว หิ ตสฺส ปลิโพโธ โหติ, อุปสมฺปนฺเนน สนฺถตํ สนฺถารกสฺเสว ภาโร, ตญฺจ โข ยาว อาณาปโก ตตฺถ น นิสีทติ, ‘คจฺฉ ตฺว’นฺติ วา น ภณติ. ยสฺมิญฺหิ อตฺตนา สนฺถราปิเต วา ปกติสนฺถเต วา อุปสมฺปนฺโน นิสีทติ, สพฺพํ ตํ นิสินฺนสฺเสว ภาโร, ตสฺมา สนฺถราปิตนฺตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺย, น อุทฺธราเปยฺยาติ อตฺตนา วา อุทฺธริตฺวา ปติรูเป ฐาเน น ฐเปยฺย, ปเรน วา ตถา น การาเปยฺย. อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺยาติ โย ภิกฺขุ วา สามเณโร วา อารามิโก วา ลชฺชี [Pg.202] โหติ, อตฺตโน ปลิโพธํ วิย มญฺญติ, ตถารูปํ อนาปุจฺฉิตฺวา ตํ เสนาสนํ ตสฺส อนิยฺยาเตตฺวา นิรเปกฺโข คจฺฉติ, ถามมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส เลฑฺฑุปาตํ อติกฺกเมยฺย, ตสฺส เอเกน ปาเทน เลฑฺฑุปาตาติกฺกเม ทุกฺกฏํ, ทุติยปาทาติกฺกเม ปาจิตฺติยํ. โภชนสาลาย ฐิโต ปน ‘‘อสุกสฺมึ นาม ทิวาวิหารฏฺฐาเน ปญฺญเปตฺวา คจฺฉาหี’’ติ เปเสตฺวา ตโต นิกฺขมิตฺวา อญฺญตฺถ คจฺฉนฺโต ปาทุทฺธาเรน กาเรตพฺโพ.

‘펴놓고(santharitvā)’란 그러한 장소에서 자신이나 타인을 위해 자리를 펴는 것을 의미한다. 타인을 위해 편 것이라도 그(지시받은 자)가 거기 앉지 않았거나, (시킨 자가) ‘그대는 가라’고 말하지 않은 동안에는 편 사람에게 책임이 있다. ‘펴게 하고(santharāpetvā)’란 구족계를 받지 않은 자(사미나 속인)를 통해 펴게 하는 것을 말한다. 이것은 전적으로 시킨 자의 책임(palibodha)이 된다. 구족계 받은 비구가 편 자리는 편 비구의 책임인데, 시킨 자가 거기 앉지 않았거나 ‘그대는 가라’고 말하지 않은 동안에는 그러하다. 자신이 펴게 했든 이미 펴져 있었든, 구족계 받은 비구가 거기 앉으면 그 모든 자리는 앉은 자의 책임이 되므로, ‘펴게 한 것’이라는 명칭을 얻게 된다. ‘떠나면서 그것을 스스로 치우지 않거나 치우게 하지 않으면’이란, 스스로 치워 적당한 곳(비가 맞지 않는 곳)에 두지 않거나, 다른 이에게 그렇게 하도록 시키지 않는 것을 말한다. ‘말하지 않고 가면’이란, 수치심을 아는 비구나 사미 혹은 사원 관리인에게 그 처소 용품에 대해 알리거나 맡기지 않고, 미련 없이(다시 돌아와 치울 생각 없이) 떠나는 것을 말한다. 보통의 힘을 가진 남자가 돌을 던져 닿는 거리(leḍḍupāta)를 넘어서면, 한 발을 내디뎌 그 거리를 벗어났을 때 악작죄(dukkaṭa)가 되고, 두 번째 발을 내디뎌 벗어났을 때 바일제(pācittiya)가 된다. 만약 식당(bhojanasālā)에 있으면서 ‘어느 낮의 휴식처에 자리를 펴두고 가라’고 심부름을 보낸 뒤, 그 식당에서 나와 다른 곳으로 가는 비구는 발을 떼는 움직임에 따라 죄를 판정해야 한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ สนฺถตํ อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉํ ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปุคฺคลิเก ติกทุกฺกฏํ, จิมิลิกํ วา อุตฺตรตฺถรณํ วา ภูมตฺถรณํ วา ตฏฺฏิกํ วา จมฺมกฺขณฺฑํ วา ปาทปุญฺฉนํ วา ผลกปีฐํ วา ยํ วา ปนญฺญํ กญฺจิ ทารุภณฺฑํ มตฺติกาภณฺฑํ อนฺตมโส ปตฺตาธารกมฺปิ วุตฺตลกฺขเณ อชฺโฌกาเส ฐเปตฺวา คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. อารญฺญเกน ปน อสติ อโนวสฺสเก สพฺพํ รุกฺเข ลคฺเคตฺวาปิ ยถา วา อุปจิกาหิ น ขชฺชติ, เอวํ กตฺวาปิ คนฺตุํ วฏฺฏติ. อพฺโภกาสิเกน ปน จีวรกุฏิกํ กตฺวาปิ รกฺขิตพฺพํ. อตฺตโน สนฺตเก, วิสฺสาสิกปุคฺคลิเก, อุทฺธรณาทีนิ กตฺวา คมเน, โอตาเปนฺตสฺส, ‘‘อาคนฺตฺวา อุทฺธริสฺสามี’’ติ คจฺฉโต, วุฑฺฒตรา อุฏฺฐาเปนฺติ, อมนุสฺโส ตตฺถ นิสีทติ, โกจิ อิสฺสโร คณฺหาติ, สีหาทโย ตํ ฐานํ อาคนฺตฺวา ติฏฺฐนฺติ, เอวํ เสนาสนํ ปลิพุทฺธํ โหติ, ตถา ปลิพุทฺเธ วา เสนาสเน, ชีวิตพฺรหฺมจริยนฺตรายกราสุ อาปทาสุ วา คจฺฉนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. มญฺจาทีนํ สงฺฆิกตา, วุตฺตลกฺขเณ เทเส สนฺถรณํ วา สนฺถราปนํ วา, อปลิพุทฺธตา, อาปทาย อภาโว, นิรเปกฺขตา, เลฑฺฑุปาตาติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ ฉ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

이 계율은 사왓티에서 여러 비구들이 자리를 펴놓고 치우지 않은 채 말도 없이 떠난 사건을 계기로 제정되었다. 이는 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 시킴에 의한 것이 아닌 계(anāṇattika)이고, (상가의 물건인 경우) 세 가지 경우에 바일제(tikapācittiya), 개인의 물건인 경우 세 가지 경우에 악작죄(tikadukkaṭa)가 된다. 거친 천, 덮개, 지면 깔개, 돗자리, 가죽 조각, 발 닦개, 나무 평상, 또는 그 외의 나무 기물이나 진흙 기물, 심지어 발바닥 받침대(pattādhāraka)라도 규정된 특징을 가진 노지에 두고 가는 자에게는 악작죄가 된다. 그러나 숲에 사는 비구(āraññaka)는 비를 피할 곳이 없을 때 모든 기물을 나무에 걸어두거나, 흰개미(upacikāhi)가 갉아먹지 않도록 조치를 취하고 떠나도 허용된다. 노지 거주자(abbhokāsika)는 가사로 작은 막사(cīvarakuṭika)를 만들어서라도 기물을 보호해야 한다. 자신의 소유이거나 친밀한 이의 소유인 경우, 치우는 등의 조치를 하고 갈 때, (햇볕에) 말리면서 ‘돌아와서 치우겠다’는 생각으로 갈 때, 자신보다 어른인 분이 자리에서 일어나게 할 때, 비인간(amanusso)이 거기 앉아 있을 때, 어떤 권력자가 강제로 취할 때, 사자 등이 그 장소에 와서 머물 때와 같이 처소 용품에 장애가 생겼을 경우, 혹은 그러한 장애가 있는 상태에서 떠날 때, 생명이나 청정범행에 위협이 되는 재난이 있을 때 떠나는 자와 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 1. 침대 등이 상가의 것임, 2. 규정된 특징의 장소(노지)에 직접 펴거나 펴게 함, 3. 장애(점유 등)가 없음, 4. 재난이 없음, 5. 미련 없음(방치 의도), 6. 돌 던지는 거리(leḍḍupāta)를 넘어섬. 이 여섯 가지가 이 학습계의 요소(aṅga)이다. 이 계의 발생 등은 첫 번째 카티나(kaṭhina) 계와 같으며, 이것은 작위와 부작위(kiriyā-akiriya)에 의한 것이다.

ปฐมเสนาสนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 처소 학습계 해설이 끝났다.

๕. ทุติยเสนาสนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 두 번째 처소 학습계 해설

ปญฺจเม วิหาเรติ คพฺเภ วา อญฺญตรสฺมึ วา สพฺพปริจฺฉนฺเน วุตฺตเสนาสเน. เสยฺยนฺติ เสยฺยา นาม ภิสี จิมิลิกา อุตฺตรตฺถรณํ ภูมตฺถรณํ ตฏฺฏิกา [Pg.203] จมฺมกฺขณฺโฑ นิสีทนํ ปจฺจตฺถรณํ ติณสนฺถาโร ปณฺณสนฺถาโรติ วุตฺตํ. ตตฺถ จิมิลิกา นาม ปริกมฺมกตาย ภูมิยา วณฺณานุรกฺขณตฺถํ กตา. อุตฺตรตฺถรณํ นาม มญฺจปีฐาทีนํ อุปริ อตฺถริตพฺพยุตฺตกํ ปจฺจตฺถรณํ. ภูมตฺถรณํ นาม จิมิลิกาย สติ ตสฺสา อุปริ, อสติ สุทฺธภูมิยํ อตฺถริตพฺพา กฏสารกาทิ วิกติ. ตฏฺฏิกา นาม ตาลปณฺณาทีหิ กตตฏฺฏิกา. จมฺมกฺขณฺโฑ นาม ยํกิญฺจิ จมฺมํ, สีหจมฺมาทีนญฺหิ ปริหรเณเยว ปริกฺเขโป, เสนาสนปริโภเค ปน อกปฺปิยจมฺมํ นาม นตฺถิ. ปจฺจตฺถรณํ นาม ปาวาโร โกชโวติ เอตฺตกเมว, เสสํ ปากฏเมว. อิติ อิมาสุ ทสสุ เสยฺยาสุ เอกมฺปิ เสยฺยํ อตฺตโน วสฺสคฺเคน คเหตฺวา วุตฺตลกฺขเณ วิหาเร สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา โย ภิกฺขุ ทิสํคมิโก ยถา ฐปิตํ อุปจิกาหิ น ขชฺชติ, ตถา ฐปนวเสน เนว อุทฺธเรยฺย, น อุทฺธราเปยฺย, ปุริมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยน อนาปุจฺฉํ วา คจฺเฉยฺย, ตสฺส ปริกฺขิตฺตสฺส อารามสฺส ปริกฺเขปํ, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ อติกฺกมนฺตสฺส ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติยปาเท ปาจิตฺติยํ. ยตฺถ ปน อุปจิกาสงฺกา นตฺถิ, ตโต อนาปุจฺฉาปิ คนฺตุํ วฏฺฏติ, อาปุจฺฉนํ ปน วตฺตํ.

다섯 번째 학습계율에서, ‘거처(vihāra)’란 방 안이나 혹은 사방이 모두 막힌 다른 어떤 종류의 지정된 처소(vuttasenāsana)를 말한다. ‘침상과 좌석(seyyā)’에 대해서는 비시(bhisī, 요), 지밀리까(cimilikā, 바닥 보호 천), 웃따랏따라나(uttarattharaṇa, 덮개), 부맛따라나(bhūmattharaṇa, 바닥 깔개), 땃띠까(taṭṭikā, 종려잎 돗자리), 참막칸다(cammakkhaṇḍo, 가죽 깔개), 니시다나(nisīdana, 좌구), 빳찻따라나(paccattharaṇa, 겉싸개), 띠나산따라(tiṇasanthāro, 풀 깔개), 빤나산따라(paṇṇasanthāro, 잎 깔개)라고 설명되었다. 그중 ‘지밀리까’란 마감 처리가 된 바닥의 색을 보호하기 위해 만든 것이다. ‘웃따랏따라나’란 침대나 의자(mañcapīṭha) 등의 위에 깔기에 적합한 덮개를 말한다. ‘부맛따라나’란 지밀리까가 있을 때는 그 위에 깔고, 없을 때는 맨바닥에 깔 수 있는 가마니(kaṭasāraka) 등의 종류를 말한다. ‘땃띠까’란 종려잎 등으로 만든 매트이다. ‘참막칸다’란 어떤 종류의 가죽이든 해당하는데, 사자 가죽 등은 몸에 지니고 다니는 용도로는 금지되지만, 처소에서 사용하는 데 있어서는 허용되지 않는 가죽이란 없다. ‘빳찻따라나’란 파바라(pāvāro, 외투)나 꼬자바(kojava, 털 담요)와 같은 것을 말하며, 나머지는 명확하다. 이와 같이 열 가지 침상과 좌석 중 어느 하나라도 자신의 법랍 순서에 따라 배정받아 언급된 특징을 갖춘 처소에 직접 깔았거나 깔게 한 뒤, 다른 지방으로 떠나려는 비구가 그것을 흰개미가 먹지 않도록 적절히 치우지 않거나 치우게 하지 않고, 앞의 학습계율에서 언급된 방식대로 허락을 구하지 않고 떠난다면, 울타리가 있는 사원에서는 울타리를 넘을 때, 울타리가 없는 사원에서는 그 경계를 넘을 때 첫 번째 발걸음에 둑까따(Dukkaṭa, 악작)가 되고, 두 번째 발걸음에 빠จิต띠야(Pācittiya, 바일제)가 된다. 다만 흰개미의 우려가 없는 곳에서는 허락을 구하지 않고 가도 무방하지만, 허락을 구하는 것이 수행자의 의무(vatta)이다.

สาวตฺถิยํ สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปุคฺคลิเก ติกทุกฺกฏํ, วุตฺตลกฺขณสฺส ปน วิหารสฺส อุปจาเร พหิ อาสนฺเน อุปฏฺฐานสาลาย วา อปริจฺฉนฺนมณฺฑเป วา ปริจฺฉนฺเน วาปิ พหูนํ สนฺนิปาตภูเต รุกฺขมูเล วา สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา, มญฺจปีฐญฺจ วิหาเร วา วุตฺตปฺปกาเร วิหารูปจาเร วา สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา อุทฺธรณาทีนิ อกตฺวา คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. อตฺตโน สนฺตเก, วิสฺสาสิกปุคฺคลิเก, อุทฺธรณาทีนิ กตฺวา, ปุริมนเยเนว ปลิพุทฺธํ ฉฑฺเฑตฺวา คมเน, โย จ ‘‘อชฺเชว อาคนฺตฺวา ปฏิชคฺคิสฺสามี’’ติ เอวํ สาเปกฺโข นทิปารํ วา คามนฺตรํ วา คนฺตฺวา ยตฺถสฺส คมนจิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, ตตฺเถว ฐิโต กญฺจิ เปเสตฺวา วา อาปุจฺฉติ, นทิปูรราชโจราทีสุ วา เกนจิ ปลิพุทฺโธ น สกฺโกติ ปจฺจาคนฺตุํ, ตสฺส จ, อาปทาสุ จ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตลกฺขณเสยฺยา, ตสฺสา สงฺฆิกตา, วุตฺตลกฺขเณ วิหาเร สนฺถรณํ วา สนฺถราปนํ วา, อปลิพุทฺธตา, อาปทาย อภาโว, อนเปกฺขสฺส ทิสาปกฺกมนํ[Pg.204], อุปจารสีมาติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ สตฺต องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อนนฺตรสิกฺขาปเท วุตฺตนยาเนวาติ.

사밧띠에서 17명의 비구 무리와 관련하여, 승가의 처소(saṅghika vihāra)에 침상과 좌석을 깔아놓고 치우지 않은 채 허락 없이 떠난 사건 때문에 제정되었으며, 이는 공통된 규정(sādhāraṇapaññatti)이자 남에게 시키지 않고 스스로 한 경우에도 해당하며, 세 가지 경우(tika)에 빠จิต띠야가 성립한다. 개인 소유의 처소에서는 세 가지 경우에 둑까따가 된다. 그러나 언급된 특징을 갖춘 처소의 경계 밖인 근처의 공양당(upaṭṭhānasālā), 혹은 사방이 막히지 않은 정자나, 사방이 막혔더라도 많은 이들이 모이는 장소, 또는 나무 밑 등에 깔았거나 깔게 한 경우, 그리고 침대와 의자를 처소 안이나 언급된 처소의 경계 내에 깔았거나 깔게 하고서 치우는 등의 조치를 하지 않고 떠나는 자에게는 둑까따만 성립한다. 자신의 소유이거나 신뢰하는 개인의 소유인 경우, 치우는 등의 조치를 한 경우, 이전의 방식대로 장애 요소를 제거하고 떠난 경우, ‘오늘 바로 돌아와서 관리하겠다’라고 생각하며 미련을 두고 강 건너나 다른 마을에 갔다가 그곳에서 계속 여행할 마음이 생겨 그 자리에 머물며 누군가를 보내 허락을 구하는 경우, 강물 범람이나 왕의 명령, 도적 등의 장애로 인해 돌아오지 못하는 경우, 그 외의 재난 상황이나 미친 사람 등에게는 아빳띠(Āpatti, 죄)가 없다. 언급된 특징의 침상과 좌석, 그것이 승가의 소유임, 언급된 특징의 처소에 깔거나 깔게 함, 장애 요소를 제거하지 않음, 재난이 없음, 미련 없이 다른 곳으로 떠남, 사원 경계를 넘음이라는 일곱 가지 요소가 이 계율의 구성 요건이다. 발생 원인 등은 이전 학습계율에서 설명한 바와 같다.

ทุติยเสนาสนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 침상과 좌석에 관한 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๖. อนุปขชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 아누빠캇자(밀치고 들어감) 학습계율에 대한 설명

ฉฏฺเฐ ชานนฺติ ‘‘อนุฏฺฐาปนีโย อย’’นฺติ ชานนฺโต, เตเนวสฺส ปทภาชเน ‘‘วุฑฺโฒ’ติ ชานาติ, ‘คิลาโน’ติ ชานาติ, ‘สงฺเฆน ทินฺโน’ติ ชานาตี’’ติ (ปาจิ. ๑๒๑) วุตฺตํ. วุฑฺโฒ หิ อตฺตโน วุฑฺฒตาย อนุฏฺฐาปนีโย, คิลาโน คิลานตาย, สงฺโฆ ปน ภณฺฑาคาริกสฺส วา ธมฺมกถิกวินยธรคณวาจกาจริยานํ วา พหูปการตํ คุณวิสิฏฺฐตญฺจ สลฺลกฺเขตฺวา ธุววาสตฺถาย วิหารํ สลฺลกฺเขตฺวา สมฺมนฺนิตฺวา เทติ, ตสฺมา ยสฺส สงฺเฆน ทินฺโน, โสปิ อนุฏฺฐาปนีโย. ปุพฺพุปคตนฺติ ปุพฺพํ อุปคตํ. อนุปขชฺชาติ มญฺจปีฐานํ วา ตสฺส วา ภิกฺขุโน ปวิสนฺตสฺส วา นิกฺขมนฺตสฺส วา อุปจารํ อนุปวิสิตฺวา. ตตฺถ มญฺจปีฐานํ ตาว มหลฺลเก วิหาเร สมนฺตา ทิยฑฺโฒ หตฺโถ อุปจาโร, ขุทฺทเก ยโต ปโหติ, ตโต ทิยฑฺโฒ หตฺโถ, ตสฺส ปน ปวิสนฺตสฺส ปาทโธวนปาสาณโต ยาว มญฺจปีฐํ, นิกฺขมนฺตสฺส มญฺจปีฐโต ยาว ปสฺสาวฏฺฐานํ, ตาว อุปจาโร. เสยฺยํ กปฺเปยฺยาติ ตสฺส สมฺพาธํ กตฺตุกามตาย ตสฺมึ อุปจาเร ทสสุ เสยฺยาสุ เอกมฺปิ สนฺถรนฺตสฺส วา สนฺถราเปนฺตสฺส วา ทุกฺกฏํ, ตตฺถ นิสีทนฺตสฺส วา นิปชฺชนฺตสฺส วา ปาจิตฺติยํ, ทฺเวปิ กโรนฺตสฺส ทฺเว ปาจิตฺติยานิ, ปุนปฺปุนํ กโรนฺตสฺส ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 학습계율에서 ‘알면서(jānanti)’란 ‘이 비구는 일어나게 해서는 안 되는 분이다’라고 아는 것을 말한다. 그래서 그 단어 해설(padabhājane)에 ‘어른임을 안다, 병자임을 안다, 승가로부터 배정받았음을 안다’라고 설해진 것이다. 어른은 그 연장자임으로 인해 일어나게 해서는 안 되고, 병자는 병들었으므로 보호해야 하기에 그러하며, 승가가 창고지기나 법사, 율사, 강사 비구 등에게 그들의 큰 공로와 덕망을 고려하여 상주하며 머물 수 있도록 처소를 지정하여 준 경우에도 그를 일어나게 해서는 안 된다. ‘먼저 와서 머무는(pubbupagataṃ)’이란 자신보다 먼저 들어와 있는 것을 의미한다. ‘밀치고 들어가서(anupakhajja)’란 침대나 의자, 혹은 그 비구가 드나드는 주변 공간(upacāra)에 들어가는 것을 말한다. 여기서 침대와 의자의 주변 공간이란 큰 처소에서는 사방으로 1.5 암마(tahut) 정도이고, 작은 처소에서는 가능한 범위 내에서 1.5 암마 정도이다. 또한 들어오는 비구에게는 발 씻는 돌에서 침대까지, 나가는 비구에게는 침대에서 소변보는 곳까지가 주변 공간이다. ‘자리를 잡는다면(seyyaṃ kappeyyā)’이란 그를 불편하게 하려는 의도로 그 주변 공간에 열 가지 침상과 좌석 중 하나라도 직접 깔거나 깔게 하면 둑까따이고, 그 자리에 앉거나 누우면 빠จิต띠야이다. 두 가지를 모두 하면 두 개의 빠จิต띠야가 되고, 반복해서 하면 행위의 횟수에 따라 빠จิต띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อนุปขชฺช เสยฺยกปฺปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปุคฺคลิเก ติกทุกฺกฏํ, วุตฺตูปจารโต วา พหิ, อุปฏฺฐานสาลาทิเก วา, วิหารสฺส อุปจาเร วา, สนฺถรณสนฺถราปเนสุปิ นิสชฺชสยเนสุปิ ทุกฺกฏเมว. อตฺตโน วา, วิสฺสาสิกสฺส วา สนฺตเก ปน วิหาเร สนฺถรนฺตสฺส, โย จ คิลาโน วา สีตุณฺหปีฬิโต วา ปวิสติ, ตสฺส จ, อาปทาสุ จ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สงฺฆิกวิหารตา, อนุฏฺฐาปนียภาวชานนํ, สมฺพาเธตุกามตา, อุปจาเร นิสีทนํ วา นิปชฺชนํ วาติ อิมาเนตฺถ [Pg.205] จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสาเนว, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนเมวาติ.

사밧띠에서 6명의 비구 무리와 관련하여 밀치고 들어가 자리를 잡은 사건 때문에 제정되었으며, 공통된 규정이고 스스로 행한 경우에 해당하며, 세 가지 경우에 빠จิต띠야가 성립한다. 개인 소유의 처소에서는 세 가지 경우에 둑까따가 된다. 언급된 주변 공간 밖이나 공양당 등, 또는 사원의 경계 구역에 깔거나 깔게 하거나 앉거나 눕는 경우에도 둑까따만 성립한다. 자신의 소유이거나 신뢰하는 이의 소유인 처소에서 까는 경우, 병자이거나 추위와 더위에 시달려 들어간 경우, 그 외의 재난 상황이나 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 승가의 처소임, 일어나게 해서는 안 될 비구임을 앎, 불편하게 하려는 의도, 주변 공간에 앉거나 눕음이라는 네 가지 요소가 이 계율의 구성 요건이다. 발생 원인 등은 첫 번째 바라지까와 같으며, 이는 오직 고수(dukkhavedanā)만을 수반한다.

อนุปขชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아누빠캇자 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๗. นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 니깟다나(쫓아냄) 학습계율에 대한 설명

สตฺตเม กุปิโตติ กุทฺโธ. อนตฺตมโนติ อตุฏฺฐจิตฺโต. นิกฺกฑฺเฒยฺย วา นิกฺกฑฺฒาเปยฺย วา ปาจิตฺติยนฺติ เอตฺถ เย อเนกภูมกา ปาสาทา, อเนกโกฏฺฐกานิ วา จตุสฺสาลานิ, ตาทิเสสุ เสนาสเนสุ คเหตฺวา อนฺตรา อฏฺฐเปตฺวา เอเกเนว ปโยเคน อติกฺกาเมนฺตสฺส เอกํ ปาจิตฺติยํ, ฐเปตฺวา ฐเปตฺวา นานาปโยเคหิ อติกฺกาเมนฺตสฺส ทฺวารคณนาย ปาจิตฺติยานิ, หตฺเถน อนามสิตฺวา ‘นิกฺขมา’ติ วตฺวา วาจาย นิกฺกฑฺฒนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย. นิกฺกฑฺฒาเปนฺตสฺส ปน ‘นิกฺกฑฺฒา’ติ อาณตฺตมตฺเต ทุกฺกฏํ, สกึ อาณตฺเต ปน ตสฺมึ พหุเกปิ ทฺวาเร นิกฺขมนฺเต อิตรสฺส เอกเมว ปาจิตฺติยํ. สเจ ปน ‘‘เอตฺตกานิ ทฺวารานิ นิกฺกฑฺฒาหี’’ติ วา, ‘‘ยาว มหาทฺวารํ, ตาว นิกฺกฑฺฒาหี’’ติ วา เอวํ นิยเมตฺวา อาณตฺโต โหติ, ทฺวารคณนาย ปาจิตฺติยานิ.

제7조에서 'kupito(성내어)'는 화를 낸 것(kuddho)을 말한다. 'Anattamanoti(불만스러워하며)'는 마음이 즐겁지 않은 상태(atuṭṭhacitto)가 된 것을 말한다. '내쫓거나 내쫓게 하여 바짓디야(pācittiya)가 된다'는 조항에 대하여, 여러 층의 궁전(pāsāda)이나 여러 칸의 방이 있는 사방 개방형 건물(catussālā) 같은 처소에서, (비구를) 붙잡아 중간에 멈추지 않고 단 한 번의 노력으로 경계를 넘어가게 내쫓으면 한 번의 바짓디야가 된다. 중간중간 멈추어가며 여러 번의 노력으로 문을 통과하게 하여 내쫓으면 통과한 문의 개수만큼 바짓디야가 성립한다. 손으로 직접 붙잡지 않고 '나가라'고 말로써 내쫓는 경우에도 이와 같은 방식이 적용된다. 한편, 남을 시켜 내쫓게 하는 경우에는 '내쫓으라'고 명령하는 것만으로 둑가타(dukkaṭa)가 되며, 명령을 받은 자가 비록 여러 문을 통과하여 내쫓더라도 명령을 내린 자에게는 단 한 번의 바짓디야만 성립한다. 그러나 만약 '이만큼의 문을 지날 때까지 내쫓으라'거나 '정문에 이를 때까지 내쫓으라'고 범위를 한정하여 명령했다면 문의 개수만큼 바짓디야가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ภิกฺขุํ สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺฒนวตฺถุสฺมึ

사밧티에서 육군 비구들을 인연으로 하여, 비구를 승가의 처소(saṅghika vihāra)에서 내쫓은 사건에 대해 제정되었다.

ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปุคฺคลิเก ติกทุกฺกฏํ, ตสฺส ปริกฺขารนิกฺกฑฺฒเน, อุปฏฺฐานสาลาทิกา วิหารูปจารา ตสฺส วา ตสฺส ปริกฺขารสฺส วา นิกฺกฑฺฒเน, อนุปสมฺปนฺนสฺส ปน อนุปสมฺปนฺนปริกฺขารสฺส วา วิหารา วา วิหารูปจารา วา นิกฺกฑฺฒเน นิกฺกฑฺฒาปเน จ ทุกฺกฏเมว. ตญฺจ โข อสมฺพทฺเธสุ ปริกฺขาเรสุ ปริกฺขารคณนาย เวทิตพฺพํ. อตฺตโน วา, วิสฺสาสิกสฺส วา สนฺตกา วิหารา นิกฺกฑฺฒเน, สกลสงฺฆารามโตปิ ภณฺฑนการกสฺส วา ตสฺส ปริกฺขารสฺส วา นิกฺกฑฺฒเน นิกฺกฑฺฒาปเน วา, อตฺตโน วสนฏฺฐานโต อลชฺชิสฺส, อุมฺมตฺตกสฺส, น สมฺมาวตฺตนฺตานํ อนฺเตวาสิกสอวิหาริกานํ, เตสํ ปริกฺขารสฺส วา นิกฺกฑฺฒเน จ, สยํ อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สงฺฆิกวิหาโร[Pg.206], อุปสมฺปนฺนสฺส ภณฺฑนการกภาวาทิวินิมุตฺตตา, โกเปน นิกฺกฑฺฒนํ วา นิกฺกฑฺฒาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

(이 계율은) 제정된 것이며, 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이고, 명령을 포함(sāṇattika)하며, (상대방의 지위에 따라) 세 가지 바짓디야(tikapācittiya)가 성립한다. 개인 소유의 처소(puggalike)에서는 세 가지 둑가타(tikadukkaṭa)가 된다. 그 비구의 필수품을 내쫓는 경우, 식당(upaṭṭhānasālā) 등 처소의 부속 구역(vihārūpacāra)에서 그 비구 혹은 그의 필수품을 내쫓는 경우에도 (둑가타가 된다). 한편, 구족계를 받지 않은 자(anupasampanna)나 그의 필수품을 처소 혹은 부속 구역에서 내쫓거나 내쫓게 하는 것은 둑가타일 뿐이다. 이 둑가타는 서로 연결되지 않은 필수품들의 개수에 따라 각각 알아야 한다. 자기 소유 혹은 친한 이의 소유인 처소에서 내쫓는 경우, 온 승가람(saṅghārāma) 전체에서 분란을 일으키는 자(bhaṇḍanakāraka)나 그의 필수품을 내쫓거나 내쫓게 하는 경우, 자신의 거처에서 파계한 자(alajjī), 미친 자(ummattaka), 바르게 행하지 않는 제자(antevāsika)나 수하 제자(saddhivihārika)와 그들의 필수품을 내쫓는 경우, 그리고 자신이 미친 경우 등은 범계가 아니다. 승가의 처소일 것, 구족계 받은 비구가 분란을 일으키는 등의 사유가 없을 것, 화가 나서 내쫓거나 내쫓게 할 것, 이 세 가지가 이 조항의 구성 요소(aṅga)이다. (업의) 발생 원인 등은 도둑질(adinnādāna)의 경우와 같으며, 이는 고통의 느낌(dukkhavedanā)을 수반한다.

นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

내쫓는 것에 관한 학습계 해설이 끝났다.

๘. เวหาสกุฏิสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 허공실(vehāsakuṭi)에 관한 학습계 해설

อฏฺฐเม อุปริเวหาสกุฏิยาติ อุปริ อจฺฉนฺนตลาย ทฺวิภูมิกกุฏิยา วา ติภูมิกกุฏิยา วา, ปทภาชเน ปน อิธ อธิปฺเปตํ กุฏึ ทสฺเสตุํ ‘‘มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส อสีสฆฏฺฏา’’ติ (ปาจิ. ๑๓๑) วุตฺตํ. อาหจฺจปาทกนฺติ องฺเค วิชฺฌิตฺวา ปเวสิตปาทกํ. อภินิสีเทยฺยาติ อภิภวิตฺวา อชฺโฌตฺถริตฺวา นิสีเทยฺย, ภุมฺมตฺเถ วา เอตํ อุปโยควจนํ, มญฺเจ วา ปีเฐ วา นิสีเทยฺย วา นิปชฺเชยฺย วาติ อตฺโถ. อภีติ อิทํ ปน ปทโสภณตฺเถ อุปสคฺคมตฺตเมว, ตสฺมา โย ภิกฺขุ วุตฺตลกฺขณาย เวหาสกุฏิยา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน ยาว ปมาณมชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส สพฺพโส เหฏฺฐิมาหิ ตุลาหิ สีสํ น ฆฏฺเฏติ, เอตฺตกํ อุจฺจาย ตุลานํ อุปริ ฐปิเต อาหจฺจปาทเก มญฺเจ วา ปีเฐ วา นิสีทติ วา นิปชฺชติ วา, ตสฺส อนุปขชฺชสิกฺขาปเท วุตฺตนเยน ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ.

제8조에서 'uparivehāsakuṭiyā(위층의 허공실에서)'는 위층에 바닥이 덮이지 않았거나(천장이 없거나), 2층 혹은 3층 건물의 위층을 말한다. 한편 단어 해석(padabhājana)에서 여기서 의도된 처소를 보이기 위해 '보통 키의 사람이 머리를 부딪치지 않는 높이'라고 설명되었다. 'Āhaccapādaka(끼워 맞춘 다리)'는 부재에 구멍을 뚫어 끼워 넣은 다리를 말한다. 'Abhinisīdeyya(앉는다면)'는 압력을 가하여 앉는 것을 말한다. 또는 처소격의 의미를 지닌 목적격 단어로 쓰여, 침상(mañca)이나 의자(pīṭha)에 앉거나 눕는다는 의미이다. 'Abhi'라는 접두어는 단어를 수식하는 역할일 뿐이다. 그러므로 어떤 비구가 앞서 설명한 특징을 가진 허공실에서, 최소한 보통 키의 사람이 아래쪽 들보(tulā)에 머리가 전혀 닿지 않을 정도의 높이에 있는, 들보 위에 놓인 끼워 맞춘 다리의 침상이나 의자에 앉거나 누우면, 안우파캇자(anupakhajja) 학습계에서 설명한 방식에 따라 노력의 횟수만큼 바짓디야가 성립한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อุปริเวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มญฺจํ ปีฐํ สหสา อภินิสีทนอภินิปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปุคฺคลิเก ติกทุกฺกฏํ, อตฺตโน วา, วิสฺสาสิกสฺส วา สนฺตเก วิหาเร, อเวหาสกุฏิยา, สีสฆฏฺฏาย, ยสฺส วา เหฏฺฐา ทพฺพสมฺภาราทีนํ นิกฺขิตฺตตฺตา อปริโภคํ โหติ, อุปริตลํ วา ปทรสญฺจิตํ สุธาทิปริกมฺมกตํ วา, ตตฺถ อาหจฺจปาทเก นิสีทนฺตสฺส, โย เจ ตสฺมึ เวหาสฏฺเฐปิ อาหจฺจปาทเก ฐิโต กิญฺจิ คณฺหาติ วา ลคฺคติ วา, ยสฺส จ ปฏาณี ทินฺนา โหติ, ปาทสีสานํ อุปริ อาณี ปเวสิตา, ตตฺถ นิสีทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สงฺฆิโก วิหาโร, อสีสฆฏฺฏา เวหาสกุฏิ, เหฏฺฐา สปริโภคํ[Pg.207], อปฏาณิทินฺเน อาหจฺจปาทเก นิสีทนํ วา นิปชฺชนํ วาติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사밧티에서 어떤 비구를 인연으로 하여, 위층 허공실에서 끼워 맞춘 다리의 침상이나 의자에 갑자기 앉거나 누운 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령이 없고, 세 가지 바짓디야가 성립한다. 개인 소유의 처소에서는 세 가지 둑가타가 된다. 자기 소유나 친한 이의 처소인 경우, 허공실이 아닌 경우, 머리가 닿는 높이인 경우, 또는 그 아래에 목재 등을 쌓아두어 사람이 거주하지 않는 경우, 또는 위층 바닥이 판자로 촘촘히 깔려 있거나 석회 등으로 마감 처리가 된 경우, 그곳에서 끼워 맞춘 다리의 가구에 앉는 경우, 혹은 그 허공실에 있더라도 끼워 맞춘 다리의 가구에 서서 무언가를 집거나 매달리는 경우, 가로대(paṭāṇī)가 고정되어 있거나 다리 윗부분에 쐐기(āṇi)가 박혀 있는 경우에 거기에 앉는 경우, 미친 자 등의 경우에는 범계가 아니다. 승가의 처소일 것, 머리가 닿지 않는 허공실일 것, 아래층에 사람이 거주할 것, 끼워 맞춘 다리가 고정되지 않은 가구에 앉거나 눕는 것, 이 네 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 발생 원인 등은 양털(eḷakaloma) 학습계와 같다.

เวหาสกุฏิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

허공실에 관한 학습계 해설이 끝났다.

๙. มหลฺลกวิหารสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 큰 처소(mahallakavihāra)에 관한 학습계 해설

นวเม มหลฺลกนฺติ สสฺสามิกํ. วิหารนฺติ อุลฺลิตฺตาวลฺลิตฺตํ. ยาว ทฺวารโกสาติเอตฺถ ทฺวารโกโส นาม อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉเทน ปิฏฺฐสงฺฆาฏสฺส สามนฺตา อฑฺฒเตยฺยหตฺโถ ปเทโส. อคฺคฬฏฺฐปนายาติ สกวาฏกสฺส ทฺวารพนฺธสฺส นิจฺจลภาวตฺถาย. กวาฏญฺหิ ลหุปริวตฺตกํ วิวรณกาเล ภิตฺตึ อาหนติ, ปิทหนกาเล ทฺวารพนฺธํ. เตน อาหเนน ภิตฺติ กมฺปติ, ตโต มตฺติกา จลติ, จลิตฺวา สิถิลา วา โหติ ปตติ วา, เตนาห ภควา ‘‘ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนายา’’ติ. ตตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘อิทํ นาม กตฺตพฺพ’’นฺติ เนว มาติกายํ, น ปทภาชเน วุตฺตํ, อฏฺฐุปฺปตฺติยํ ปน ‘‘ปุนปฺปุนํ ฉาทาเปสิ, ปุนปฺปุนํ เลปาเปสี’’ติ (ปาจิ. ๑๓๔) อธิการโต ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนาย ปุนปฺปุนํ ลิมฺปิตพฺโพ วา เลปาเปตพฺโพ วาติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อาโลกสนฺธิปริกมฺมายาติเอตฺถ อาโลกสนฺธีติ วาตปานกวาฏกา วุจฺจนฺติ. เต วิวรณกาเล วิทตฺถิมตฺตมฺปิ อติเรกมฺปิ ภิตฺติปฺปเทสํ ปหรนฺติ, อุปจาโร ปเนตฺถ สพฺพทิสาสุ ลพฺภติ, ตสฺมา สพฺพทิสาสุ กวาฏวิตฺถารปฺปมาโณ โอกาโส อาโลกสนฺธิปริกมฺมตฺถาย ลิมฺปิตพฺโพ วา เลปาเปตพฺโพ วาติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย.

제9조에서 'mahallaka(큰 것)'는 주인이 있는 것을 말한다. 'Vihāra(처소)'는 안팎으로 회칠을 한 건물을 의미한다. 'yāva dvārakosā(문틀까지)'에서 문틀(dvārakosa)이란 최대 범위로 문설주(piṭṭhasaṅghāṭa) 주변의 2.5 암마(hattha) 정도 되는 구역을 말한다. 'aggaḷaṭṭhapanāya(빗장을 설치하기 위해)'라는 것은 문짝이 달린 문틀을 견고하게 하기 위함이다. 문짝은 쉽게 여닫히기에 열 때는 벽(bhitti)을 치고, 닫을 때는 문틀을 친다. 그 충격으로 벽이 흔들리고, 그로 인해 진흙 마감재가 움직여 헐거워지거나 떨어지게 된다. 그래서 세존께서는 '문틀까지 빗장 설치를 위해'라고 말씀하셨다. 이에 대해 '무엇을 해야 한다'는 내용이 마띠까(mātikā)나 단어 해석(padabhājana)에 명시되지는 않았으나, 유래(atthuppatti)에서 '거듭 지붕을 얹게 하고, 거듭 바르게(회칠하게) 했다'는 맥락에 따라, 문틀 주변 2.5 암마 구역까지 문이 흔들리지 않게 하기 위해 거듭 바르거나 바르게 해야 한다는 의미로 이해해야 한다. 'ālokasandhiparikammāya(창문의 마감을 위해)'에서 창문(ālokasandhi)은 바람이 통하는 창(vātapāna)의 문짝들을 말한다. 이것들은 열 때 한 뼘(vidatthi) 혹은 그 이상의 벽면을 치게 된다. 이 창문 주변의 공간은 모든 방향에서 확보되므로, 모든 방향으로 문짝 너비만큼의 공간을 창문을 견고하게 하기 위해 바르거나 바르게 해야 한다는 것이 여기서의 의도이다.

เอวํ เลปกมฺเม ยํ กตฺตพฺพํ, ตํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ฉทเน กตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ ทฺวตฺติจฺฉทนสฺสาติอาทิมาห. ตตฺถ ทฺวตฺติจฺฉทนสฺส ปริยายนฺติ ฉทนสฺส ทฺวตฺติปริยายํ, ปริยายํ วุจฺจติ ปริกฺเขโป, ปริกฺเขปทฺวยํ วา ปริกฺเขปตฺตยํ วา อธิฏฺฐาตพฺพนฺติ อตฺโถ. อปฺปหริเต ฐิเตนาติ อหริเต ฐิเตน. หริตนฺติ เจตฺถ สตฺตธญฺญาทิเภทํ ปุพฺพณฺณํ, มุคฺคมาสติลกุลตฺถอลาพุกุมฺภณฺฑาทิเภทญฺจ อปรณฺณํ อธิปฺเปตํ. ยํ ตสฺมึ เขตฺเต วุตฺตํ [Pg.208] น ตาว สมฺปชฺชติ, วสฺเส ปน ปติเต สมฺปชฺชิสฺสติ, ตมฺปิ หริตสงฺขเมว คจฺฉติ. ตสฺมา ตสฺมึ ฐตฺวา อธิฏฺฐหนฺโต ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. อปฺปหริเต ฐตฺวา อธิฏฺฐหนฺตสฺสาปิ อยํ ปริจฺเฉโท, ปิฏฺฐิวํสสฺส วา กูฏาคารถูปิกาย วา ปสฺเส นิสินฺโน ปุริโส ฉทนมุขวฏฺฏิอนฺเตน โอโลเกนฺโต ยสฺมึ ภูมิภาเค ฐิตํ ภิกฺขุํ ปสฺสติ, ยสฺมิญฺจ ฐิโต ตํ อุปริ นิสินฺนกํ ตเถว อุลฺโลเกนฺโต ปสฺสติ, ตสฺมึ ฐาตพฺพํ, ตสฺส อนฺโต อหริเตปิ ฐาตุํ น ลภติ. ตโต เจ อุตฺตรีติ มคฺเคน ฉาทิยมาเน ติณฺณํ มคฺคานํ, ปริยาเยน ฉาทิยมาเน ติณฺณํ ปริยายานํ อุปริ อิฏฺฐกสิลาสุธาหิ ฉาทิยมาเน อิฏฺฐกสิลาสุธาปิณฺฑคณนาย, ติณปณฺเณหิ ฉาทิยมาเน ปณฺณคณนาย เจว ติณมุฏฺฐิคณนาย จ ปาจิตฺติยํ.

이와 같이 바르는 작업(도포)에서 해야 할 일을 보여주신 후, 이제 지붕 잇기에서 해야 할 일을 보여주기 위해 '두 번이나 세 번 지붕을 덮는 것(dvatticchadanassa)' 등의 문구를 말씀하셨다. 거기서 '두 번이나 세 번 지붕을 덮는 것의 방식'이란 지붕을 두 번 또는 세 번 둘러서 덮는 것을 말한다. 방식(pariyāya)은 둘러싸는 것(parikkhepo)을 의미하며, 두 번 둘러싸거나 세 번 둘러싸서 관리(또는 결심)해야 한다는 뜻이다. '푸른 곡식이 없는 곳에 서서(Appaharite ṭhitenā)'란 푸른 식물이 없는 곳에 서 있는 것을 말한다. 여기서 '푸른 것(harita)'이란 일곱 가지 곡물 등의 전곡(pubbaṇṇa)과 녹두, 팥, 참깨, 강낭콩, 박, 호박 등의 후곡(aparaṇṇa)을 의미한다. 그 밭에 심었으나 아직 자라지 않았더라도 비가 내리면 자라게 될 것이라면 그것 또한 '푸른 것'의 범주에 들어간다. 그러므로 그러한 푸른 곡식이 있는 곳에 서서 관리하는 비구는 악작죄(dukkaṭaṃ)를 범하게 된다. 푸른 곡식이 없는 곳에 서서 관리하는 비구에게도 다음과 같은 범위의 제한이 있다. 들보나 공루(Kūṭāgāra)의 꼭대기 근처에 앉아 있는 사람이 지붕 끝자락을 통해 아래를 보았을 때 서 있는 비구를 볼 수 있는 범위, 그리고 서 있는 비구 또한 위를 보았을 때 지붕 끝자락을 통해 위에 앉아 있는 사람을 볼 수 있는 범위 내에 서 있어야 한다. 그 범위 안이라면 푸른 곡식이 없는 곳이라도 서 있을 수 없다. '그 이상(tato ce uttarī)'이란 줄을 따라 지붕을 잇는 경우 세 줄을 초과하거나, 겹쳐서 잇는 경우 세 겹을 초과하여 벽돌, 돌, 석회 등으로 지붕을 잇는다면 벽돌, 돌, 석회 덩어리의 개수에 따라, 풀이나 잎으로 잇는 경우에는 잎의 개수나 풀 한 움큼의 개수에 따라 파잇띠야(Pācittiya)가 된다.

โกสมฺพิยํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ ปุนปฺปุนํ ฉาทาปนเลปาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนทฺวตฺติปริยาเย อติเรกสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. เสตวณฺณาทิกรเณ, ทฺวตฺติปริยาเย วา อูนกทฺวตฺติปริยาเย วา, เลณคุหาติณกุฏิกาทีสุ, อญฺญสฺสตฺถาย, อตฺตโน ธเนน กาเรนฺตสฺส, วาสาคารํ ฐเปตฺวา เสสานิ อธิฏฺฐหนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. มหลฺลกวิหารตา, อตฺตโน วาสาคารตา, อุตฺตริ อธิฏฺฐานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺเต วุตฺตนยาเนวาติ.

꼬삼비에서 찬나 장로와 관련하여 반복해서 지붕을 잇게 하거나 바르게 한 사건으로 인해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 지시가 없는 경우에도 해당하며, 세 가지 경우의 파잇띠야(tikapācittiya)이다. 두 번이나 세 번보다 적은 겹수인데 더 많다고 생각하거나 의심하면서 관리하는 경우에는 악작죄가 된다. 흰색 칠 등을 하거나, 두 번이나 세 번 겹쳐 잇거나 그보다 적게 잇는 경우, 굴이나 가옥, 풀막집 등의 경우, 타인을 위해 하는 경우, 자신의 재물로 짓게 하는 경우, 거주용 방을 제외한 나머지 시설을 관리하는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 되지 않는다. 큰 사찰인 것, 자신의 거주용 방인 것, 세 겹을 초과하여 관리하는 것, 이 세 가지가 이 계문의 요소(aṅga)이다. 일어나는 원인(Samuṭṭhāna) 등은 산짜릿따(sañcaritta) 학습계문에서 설명한 방식과 같다.

มหลฺลกวิหารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

큰 거처(Mahallakavihāra)에 관한 학습계명의 설명이 끝났다.

๑๐. สปฺปาณกสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 생명이 있는 물(Sappāṇaka)에 관한 학습계명의 설명

ทสเม ชานํ สปฺปาณกนฺติ ‘‘สปฺปาณกํ เอต’’นฺติ ทิสฺวา วา สุตฺวา วา เยน เกนจิ อากาเรน ชานนฺโต. สิญฺเจยฺย วา สิญฺจาเปยฺย วาติ เตน อุทเกน สยํ วา สิญฺเจยฺย, อญฺญํ วา อาณาเปตฺวา สิญฺจาเปยฺย. ตตฺถ ธารํ อวิจฺฉินฺทิตฺวา สิญฺจนฺตสฺส เอกสฺมึ ฆเฏ เอกาว อาปตฺติ, วิจฺฉินฺทนฺตสฺส ปโยคคณนาย อาปตฺติโย. มาติกํ ปมุขํ กโรติ, ทิวสมฺปิ สนฺทตุ, เอกาว อาปตฺติ. ตตฺถ ตตฺถ พนฺธิตฺวา อญฺญโต เนนฺตสฺส ปโยคคณนาย อาปตฺติโย. พหุกมฺปิ ติณปณฺณสาขาทึ เอกปฺปโยเคน [Pg.209] อุทเก ปกฺขิปนฺตสฺส เอกาว อาปตฺติ, เอเกกํ ปกฺขิปนฺตสฺส ปโยคคณนาย อาปตฺติโย. อิทญฺจ ยํ เอวํ ปกฺขิปิยมาเน ปริยาทานํ คจฺฉติ, อาวิลํ วา โหติ, ยถา ปาณกา มรนฺติ, ตาทิสํ สนฺธาย วุตฺตํ, น มหาอุทกํ. สิญฺจาปเน อาณตฺติยา ทุกฺกฏํ, เอกาณตฺติยา พหุกมฺปิ สิญฺจตุ, อาณาปกสฺส เอกเมว ปาจิตฺติยํ.

열 번째 계문에서 '알면서 생명이 있는 것'이란 "이것은 생명이 있는 것이다"라고 보거나 들어서, 혹은 어떤 방식으로든 아는 것을 말한다. '뿌리거나 뿌리게 하는 것'이란 그 물로 직접 뿌리거나 다른 사람에게 시켜서 뿌리게 하는 것이다. 거기서 물줄기를 끊지 않고 뿌리는 사람에게는 물 한 항아리당 한 번의 범계가 되고, 물줄기를 끊어가며 뿌리는 사람에게는 그 행위의 횟수에 따라 범계가 된다. 수로의 입구를 열어놓아 하루 종일 흐르게 한다면 범계는 한 번이다. 여기저기 막아서 다른 곳으로 끌어가는 사람에게는 그 행위의 횟수에 따라 범계가 된다. 많은 양의 풀, 잎, 나뭇가지 등을 한 번의 행위로 생물이 있는 물에 던지는 사람에게는 한 번의 범계가 되고, 하나씩 던지는 사람에게는 그 행위의 횟수에 따라 범계가 된다. 이것은 풀 등을 던졌을 때 물이 줄어들거나 탁해져서 생물들이 죽게 되는 그런 경우를 염두에 두고 말씀하신 것이지, 큰 물을 의미하는 것은 아니다. 뿌리게 시키는 경우 지시함으로 인해 악작죄가 되며, 한 번의 지시로 많은 물을 뿌리게 하더라도 지시한 자에게는 한 번의 파잇띠야만 성립한다.

อาฬวิยํ อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ สิญฺจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, อปฺปาณเก สปฺปาณกสญฺญิโน, อุโภสุ เวมติกสฺส ทุกฺกฏํ. อปฺปาณกสญฺญิโน, อสญฺจิจฺจ อสฺสติยา วา สิญฺจนฺตสฺส, อชานนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุทกสฺส สปฺปาณกตา, ‘‘สิญฺจเนน ปาณกา มริสฺสนฺตี’’ติ ชานนํ, ตญฺจ อุทกํ ตาทิสเมว, วินา วธกเจตนาย เยน เกนจิ กรณีเยน ติณาทีนํ สิญฺจนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

알라비에서 알라비의 비구들과 관련하여 물을 뿌린 사건으로 인해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 지시가 있는 경우에도 해당한다. 생명이 없는 물인데 생명이 있다고 생각하거나, 두 경우 모두에 의심을 품고 뿌리는 자에게는 악작죄가 된다. 생명이 없는 물에 생명이 없다고 생각하며 뿌리는 자, 고의가 아니거나 망각하여 뿌리는 자, 알지 못하는 자, 미친 사람 등에게는 범계가 되지 않는다. 물에 생명이 있음, "뿌리면 생물들이 죽을 것이다"라고 아는 것, 그 물이 (생물이 죽을 만한) 그런 상태인 것, 살해의 의도 없이 어떤 해야 할 일로 인해 풀 등에 물을 뿌리는 것, 이 네 가지가 이 계문의 요소이다. 일어나는 원인(Samuṭṭhāna) 등은 도둑질(adinnādāna)과 같으나, 이것은 세속적인 비난이 아닌 제정된 비난(paṇṇattivajja)이며, 세 가지 마음과 세 가지 느낌을 가진다.

สปฺปาณกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

생명이 있는 물(Sappāṇaka)에 관한 학습계명의 설명이 끝났다.

ภูตคามวคฺโค ทุติโย.

부따가마 품(Bhūtagāmavagga)이 끝났다. 두 번째 품이다.

๓. โอวาทวคฺโค

3. 훈계의 품(Ovādavagga)

๑. โอวาทสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 훈계(Ovāda)에 관한 학습계명의 설명

โอวาทวคฺคสฺส ปฐเม อสมฺมโตติ ยา อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภควตา ญตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน (ปาจิ. ๑๔๖) ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติ อนุญฺญาตา, ตาย อสมฺมโต. โอวเทยฺยาติ ภิกฺขุนิสงฺฆํ วา สมฺพหุลา วา เอกํ ภิกฺขุนึ วา ‘‘วสฺสสตูปสมฺปนฺนาย ภิกฺขุนิยา ตทหุปสมฺปนฺนสฺส ภิกฺขุโน อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ อาทิเก (จูฬว. ๔๐๓) อฏฺฐ ครุธมฺเม โอวาทวเสน โอสาเรนฺโต โอวเทยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ โอวาทปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

훈계의 품의 첫 번째 계문에서 '승인되지 않은'이란 여덟 가지 조건을 갖춘 비구에게 세존께서 백사갈마(ñatticatutthena kammena)를 통해 허락하신 비구니 훈계자로서의 승인(bhikkhunovādakasammuti)을 받지 않은 것을 말한다. '훈계한다면'이란 비구니 승가나 여러 비구니들 또는 한 명의 비구니에게 "백 년 전에 구족계 받은 비구니라도 그날 구족계 받은 비구에게 절하고 맞이하며 합장하고 예경을 표해야 한다" 등의 여덟 가지 무거운 법(garudhamme)을 훈계의 방식으로 들려주며 가르치는 것을 말한다. '파잇띠야'란 훈계가 끝났을 때 파잇띠야가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ โอวทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อญฺเญน วา ธมฺเมน ภิกฺขุนีสุ อุปสมฺปนฺนมตฺตํ วา โอวทโต ทุกฺกฏํ. สมฺมตสฺสาปิ ตญฺเจ สมฺมุติกมฺมํ อธมฺมกมฺมํ โหติ, ตสฺมึ อธมฺมกมฺเม อธมฺมกมฺมสญฺญิโน วคฺเค ภิกฺขุนิสงฺเฆ โอวทโต [Pg.210] ติกปาจิตฺติยํ, ตถา เวมติกสฺส ธมฺมกมฺมสญฺญิโน จาติ นว ปาจิตฺติยานิ, สมคฺเคปิ ภิกฺขุนิสงฺเฆน วาติ อธมฺมกมฺมวเสน อฏฺฐารส. สเจ ปน ตํ ธมฺมกมฺมํ โหติ, ‘‘ธมฺมกมฺเม ธมฺมกมฺมสญฺญี สมคฺคํ ภิกฺขุนิสงฺฆํ สมคฺคสญฺญี โอวทตี’’ติ (ปาจิ. ๑๕๑) อิทํ อวสานปทํ ฐเปตฺวา เตเนว นเยน สตฺตรส ทุกฺกฏานิ, ‘‘สมคฺคมฺหายฺยา’’ติ จ วุตฺเต อญฺญํ ธมฺมํ, ‘‘วคฺคมฺหายฺยา’’ติ จ วุตฺเต อฏฺฐ ครุธมฺเม ภณนฺตสฺส, โอวาทญฺจ อนิยฺยาเตตฺวา อญฺญํ ธมฺมํ ภณนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. โย ปน ธมฺมกมฺเม ธมฺมกมฺมสญฺญี สมคฺคํ ภิกฺขุนิสงฺฆํ สมคฺคสญฺญี โอวทติ, ครุธมฺมปาฬึ อุทฺเทสํ เทติ, ปริปุจฺฉํ เทติ, ‘‘โอสาเรหิ อยฺยา’’ติ วุจฺจมาโน โอสาเรติ, ปญฺหํ ปุฏฺโฐ กเถติ, ภิกฺขุนีนํ สุณมานานํ อญฺญสฺสตฺถาย ภณติ, สิกฺขมานาย วา สามเณริยา วา ภณติ, ตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อสมฺมตตา, ภิกฺขุนิยา ปริปุณฺณูปสมฺปนฺนตา, โอวาทวเสน อฏฺฐครุธมฺมภณนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปทโสธมฺมสทิสาเนวาติ.

사와티에서 육군 비구들과 관련하여 훈계한 일에 대해 제정되었다. 이는 (비구니에게만 해당되는) 불공통 제정이며, 지시가 없는 규정이다. 8경법 이외의 다른 법으로 비구니들에게 훈계하거나, 구족계를 받은 지 얼마 되지 않은 비구니에게 훈계하는 자에게는 돌길라가 성립한다. 비록 인가를 받았더라도 그 승가 갈마가 법답지 못한 갈마(비법갈마)일 때, 그 비법갈마에 대해 비법갈마라는 인식을 가진 채 분파된 비구니 승가에게 훈계하면 세 가지 경우의 파일제가 성립하며, 의심을 하거나 법다운 갈마라고 인식하는 경우를 포함하여 총 9가지 파일제가 있다. 화합한 비구니 승가에 대한 경우까지 합치면 비법갈마의 영향으로 총 18가지 파일제가 성립한다. 만약 그것이 법다운 갈마(법갈마)라면, ‘법갈마에서 법갈마라는 인식을 가지고 화합한 비구니 승가에 대해 화합했다는 인식을 가지고 훈계한다’는 마지막 구절을 제외하고 같은 방식으로 17가지 돌길라가 성립한다. 비구니들이 ‘존자시여, 저희는 화합하였습니다’라고 말했을 때 다른 법을 설하거나, ‘존자시여, 저희는 분파되었습니다’라고 말했을 때 8경법을 설하는 자, 그리고 훈계를 끝맺지 않고 다른 법을 설하는 자에게는 돌길라가 성립한다. 그러나 법갈마에서 법갈마라는 인식을 가지고 화합한 비구니 승가에 대해 화합했다는 인식을 가지고 훈계하는 자, 8경법 본문(Uddesa)을 가르치는 자, 상세한 의미를 묻는 질문에 답해주는 자, ‘존자시여, (경법을) 독송해 주십시오’라는 요청을 받고 독송하는 자, 질문을 받고 답변하는 자, 비구니들이 듣고 있는 동안 다른 사람(재가자나 사미 등)을 위해 설하는 자, 식차마나나 사미니를 위해 설하는 자, 그리고 미친 자 등에게는 죄가 없다. 인가를 받지 않은 상태, 비구니가 구족계를 원만히 받은 상태, 훈계의 목적으로 8경법을 설하는 것, 이 세 가지가 여기서의 구성 요소이다. 발동 조건 등은 파지데시니야와 같다.

โอวาทสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

훈계 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๒. อตฺถงฺคตสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 일몰 식차파다에 대한 설명

ทุติเย โอวเทยฺยาติ อฏฺฐครุธมฺเมหิ วา อญฺเญน วา ธมฺเมน โอวทนฺตสฺส สมฺมตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.

두 번째 식차파다에서 ‘훈계한다면’이란 8경법이나 다른 법으로 훈계하는 자를 말하며, 인가를 받은 비구라 하더라도 (해가 진 후에 훈계하면) 파일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ อายสฺมนฺตํ จูฬปนฺถกํ อารพฺภ อตฺถงฺคเต สูริเย โอวทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, สูริเย อตฺถงฺคเต อตฺถงฺคตสญฺญิโน เวมติกสฺส วา, เอกโตอุปสมฺปนฺนํ โอวทนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ. ปุริมสิกฺขาปเท วิย อุทฺเทสาทินเยน อนาปตฺติ. อตฺถงฺคตสูริยตา, ปริปุณฺณูปสมฺปนฺนตา, โอวทนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปทโสธมฺมสทิสาเนวาติ.

사와티에서 쭐라빤타카 존자와 관련하여 해가 진 후에 훈계한 일에 대해 제정되었다. 이는 불공통 제정이며, 지시가 없는 규정이고, 세 가지 경우의 파일제가 성립한다. 해가 졌을 때 해가 졌다는 인식을 하거나 의심을 하는 경우, 그리고 일방의 비구니 승가에서 구족계를 받은 자에게 훈계하는 것은 돌길라이다. 이전 식차파다와 같이 본문을 가르치는 등의 방식에는 죄가 없다. 해가 짐, 비구니가 구족계를 원만히 받음, 훈계함, 이 세 가지가 여기서의 구성 요소이다. 발동 조건 등은 파지데시니야와 같다.

อตฺถงฺคตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

일몰 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๓. ภิกฺขุนุปสฺสยสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 비구니 거처 식차파다에 대한 설명

ตติเย [Pg.211] ภิกฺขุนุปสฺสยนฺติ ภิกฺขุนิยา เอกรตฺตํ วสนฏฺฐานมฺปิ. โอวเทยฺยาติ อิธ ครุธมฺเมหิ โอวทนฺตสฺเสว ปาจิตฺติยํ. สเจ ปน อสมฺมโต โหติ, ทฺเว ปาจิตฺติยานิ. สเจ ปน สูริเยปิ อตฺถงฺคเต โอวทติ, ตีณิ โหนฺติ. สมฺมตสฺส ปน รตฺตึ โอวทนฺตสฺสปิ ทฺเว เอว โหนฺติ. สมฺมตตฺตา หิ ภิกฺขุสฺส ครุธมฺโมวาทมูลกํ ปาจิตฺติยํ นตฺถิ. คิลานาติ น สกฺโกติ โอวาทาย วา สํวาสาย วา คนฺตุํ.

세 번째 식차파다에서 ‘비구니 거처’란 비구니가 단 하룻밤이라도 머무는 장소를 포함한다. ‘훈계한다면’이란 여기서는 오직 8경법으로 훈계하는 자에게만 파일제가 성립함을 뜻한다. 만약 인가를 받지 않은 자라면 두 가지 파일제가 성립한다. 만약 해가 진 후에도 훈계한다면 세 가지 파일제가 성립한다. 그러나 인가된 비구의 경우 밤에 훈계하더라도 오직 두 가지만 성립하는데, 이는 인가된 비구에게는 8경법 훈계를 근거로 한 파일제가 없기 때문이다. ‘병든 비구니’란 훈계를 받으러 가거나 함께 머무는 곳으로 갈 수 없는 자를 말한다.

สกฺเกสุ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา โอวทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย อุปสมฺปนฺนสญฺญิโน เวมติกสฺส วา, เอกโตอุปสมฺปนฺนํ เยน เกนจิ, อิตรํ อญฺเญน ธมฺเมน โอวทนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ. สมเย, อนุปสมฺปนฺนาย, ปุริมสิกฺขาปเท วิย อุทฺเทสาทินเยน จ อนาปตฺติ. อุปสฺสยูปคมนํ, ปริปุณฺณูปสมฺปนฺนตา, สมยาภาโว, ครุธมฺเมหิ โอวทนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยํ โหตีติ.

사캬 국에서 육군 비구들과 관련하여 비구니의 거처에 가서 훈계한 일에 대해 제정되었다. ‘특별한 때를 제외하고’라는 문구는 여기서 추가 제정된 내용이다. 불공통 제정이며 지시가 없는 규정이고, 세 가지 경우의 파일제가 성립한다. 구족계를 받지 않은 자에게 구족계를 받았다는 인식을 하거나 의심을 하며 훈계하는 경우, 그리고 일방의 승가에서 구족계를 받은 자에게 어떤 법으로든 훈계하는 경우, 다른 비구니에게 8경법 이외의 법으로 훈계하는 경우에는 돌길라가 성립한다. 특별한 때인 경우, 구족계 받지 않은 자에게 훈계하는 경우, 그리고 이전 식차파다와 같이 본문을 독송하는 등의 경우에는 죄가 없다. 비구니 거처로 감, 비구니가 구족계를 원만히 받음, 특별한 때가 아님, 8경법으로 훈계함, 이 네 가지가 여기서의 구성 요소이다. 발동 조건 등은 첫 번째 카티나와 같으며, 이는 행동으로 이루어지는 죄이다.

ภิกฺขุนุปสฺสยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구니 거처 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๔. อามิสสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 아미사 식차파다에 대한 설명

จตุตฺเถ อามิสเหตูติ จีวราทีนํ อญฺญตรเหตุ. ภิกฺขูติ สมฺมตา ภิกฺขู อิธาธิปฺเปตา. ปาจิตฺติยนฺติ เอวรูเป ภิกฺขู อวณฺณกามตาย เอวํ ภณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ.

네 번째 식차파다에서 ‘아미사 때문에’란 가사 등의 물품 중 하나를 얻으려는 원인을 말한다. ‘비구들’이란 여기서는 인가된 비구들을 뜻한다. ‘파일제’란 이러한 비구들에 대해 그들의 명예를 훼손하고자 하는 의도로 그렇게 말하는 자에게 성립하는 처벌이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘อามิสเหตุ โอวทนฺตี’’ติ ภณนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ธมฺมกมฺเม ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ, อสมฺมตํ อุปสมฺปนฺนญฺจ, อนุปสมฺปนฺนญฺจ สมฺมตํ วา อสมฺมตํ วา เอวํ ภณนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. ตตฺถ โย ภิกฺขุ กาเล สมฺมุตึ ลภิตฺวา สามเณรภูมิยํ สณฺฐิโต, อยํ สมฺมโต นาม อนุปสมฺปนฺโน. ปกติยา จีวราทิเหตุ โอวทนฺตํ ปน เอวํ ภณนฺตสฺส[Pg.212], อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, ธมฺเมน ลทฺธสมฺมุติตา, อนามิสนฺตรตา, อวณฺณกามตาย เอวํ ภณนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนเมวาติ.

사와티에서 육군 비구들과 관련하여 ‘비구들이 아미사를 위해 훈계한다’라고 말한 일에 대해 제정되었다. 불공통 제정이며 지시가 없는 규정이다. 법다운 갈마일 때는 세 가지 경우의 파일제, 비법갈마일 때는 세 가지 경우의 돌길라가 성립한다. 인가받지 않은 구족계 비구나, 구족계 받지 않은 자(인가 여부 불문)에 대해 그렇게 말하는 자는 돌길라가 성립한다. 여기서 ‘인가된 구족계 받지 않은 자’란 비구였을 때 인가를 받았으나 지금은 사미의 상태에 있는 자를 말한다. 실제로 가사 등을 위해 훈계하는 자에 대해 사실대로 말하는 경우나 미친 자 등에게는 죄가 없다. 구족계를 받은 비구인 상태, 법답게 인가를 받은 상태, 아미사를 바라는 다른 마음이 없는 상태, 명예를 훼손하려는 의도로 그렇게 말함, 이 네 가지가 여기서의 구성 요소이다. 발동 조건 등은 아딘나다나와 같으나, 이는 고통스러운 느낌을 수반한다.

อามิสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아미사 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๕. จีวรทานสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 가사 시여 식차파다에 대한 설명

ปญฺจเม สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ จีวรทานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสกถามคฺโค ปเนตฺถ จีวรปฺปฏิคฺคหณสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. ตตฺร หิ ภิกฺขุ ปฏิคฺคาหโก, อิธ ภิกฺขุนี, อยํ วิเสโส, เสสํ ตาทิสเมวาติ.

다섯 번째 식차파다는 사와티에서 어떤 비구와 관련하여 가사를 주는 일에 대해 제정되었다. 나머지 설명의 방식은 가사 수령 식차파다에서 설명된 방식대로 이해해야 한다. 다만 거기서는 비구가 받는 자였으나, 여기서는 비구니가 받는 자라는 점이 차이점이며, 나머지는 그와 같다.

จีวรทานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사 시여 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๖. จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 가사 바느질 식차파다에 대한 설명

ฉฏฺเฐ จีวรนฺติ นิวาสนปารุปนุปคํ. สิพฺเพยฺย วา สิพฺพาเปยฺยา วาติ เอตฺถ สยํ สิพฺพนฺตสฺส สูจึ ปเวเสตฺวา ปเวเสตฺวา นีหรเณ ปาจิตฺติยํ, สตกฺขตฺตุมฺปิ วิชฺฌิตฺวา สกึ นีหรนฺตสฺส เอกเมว ปาจิตฺติยํ. ‘สิพฺพา’ติ วุตฺโต ปน สเจปิ สพฺพํ สูจิกมฺมํ นิฏฺฐาเปติ, อาณาปกสฺส เอกเมว ปาจิตฺติยํ. อถ ‘‘ยํ เอตฺถ จีวเร กตฺตพฺพํ, สพฺพํ ตํ ตว ภาโร’’ติ วุตฺโต นิฏฺฐาเปติ, ตสฺส อาราปเถ อาราปเถ ปาจิตฺติยํ. อาณาปกสฺส เอกวาจาย สมฺพหุลานิปิ, ปุนปฺปุนํ อาณตฺติยํ ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ.

여섯 번째 학처에서 '가사(cīvara)'란 입거나 두르기에 적합한 것을 말한다. '꿰매거나 혹은 꿰매게 하거나(sibbeyya vā sibbāpeyyā vā)'라는 구절에서, 직접 꿰매는 비구의 경우 바늘을 찔러 넣었다가 뺄 때마다 파짓띠가 되며, 백 번을 찔렀더라도 한 번에 뺀다면 단 한 번의 파짓띠가 된다. 한편, "꿰매라"는 말을 들은 비구가 만약 모든 바느질 작업을 마친다면, 명령한 비구에게는 단 한 번의 파짓띠가 된다. 그러나 만약 "이 가사에서 해야 할 모든 일은 그대의 책임이다"라는 말을 듣고 바느질을 마친다면, 바늘이 지나간 자국(땀)마다 파짓띠가 된다. 명령한 비구의 경우, 한 마디의 명령으로도 많은 파짓띠가 성립할 수 있으며, 거듭해서 명령한 경우에는 말할 필요도 없이 [많은 파짓띠가 성립한다].

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ จีวรสิพฺพนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ญาติกาย อญฺญาติกสญฺญิโน วา เวมติกสฺส วา, เอกโตอุปสมฺปนฺนาย สิพฺพนฺตสฺส จ ทุกฺกฏํ. อญฺญํ ถวิกาทิปริกฺขารํ สิพฺพนฺตสฺส, ญาติกาย, สิกฺขมานสามเณรีนญฺจ จีวรมฺปิ สิพฺพนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา สนฺตกตา[Pg.213], นิวาสนปารุปนุปคตา, วุตฺตลกฺขณํ สิพฺพนํ วา สิพฺพาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 우다이 장로와 관련하여 가사를 꿰매는 사건으로 인해 제정되었으며, 비구니와 관련된 불공통 제정(asādhāraṇapaññatti)이고, 명령에 의한 범계가 가능하다. 삼분법 파짓띠(tikapācittiya)로서, 친척 비구니에 대해 친척이 아니라고 생각하거나 의심을 품는 경우 등이 해당한다. 일방으로 구족계된 비구니(비구니 측에서만 수계한 자)의 가사를 꿰매는 것은 돌깟따이다. 가사 이외의 바리때 주머니 등 다른 필수품을 꿰매는 경우, 친척 비구니의 가사를 꿰매는 경우, 식카마나와 사미니의 가사를 꿰매는 경우에는 돌깟따이다. 미친 사람 등에게는 범계가 성립하지 않는다. 이 학처의 구성 요소는 친척이 아닌 비구니의 소유물일 것, 의복용(입거나 두르는 것) 가사일 것, 앞서 언급한 특징대로 직접 꿰매거나 남을 시켜 꿰매는 것, 이 세 가지이다. 성립 근거 등은 산짜릿따(중매) 학처와 같다.

จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사 바느질 학처(제6학처)에 대한 설명이 끝났다.

๗. สํวิธานสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 동행 학처(제7학처)에 대한 설명

สตฺตเม สํวิธายาติ สํวิทหิตฺวา, คมนกาเล สงฺเกตํ กตฺวาติ อตฺโถ. เอกทฺธานมคฺคนฺติ เอกํ อทฺธานสงฺขาตํ มคฺคํ, เอกโต วา อทฺธานมคฺคํ. สตฺถคมนีโยติ สตฺเถน สทฺธึ คนฺตพฺโพ, เสสํ อุตฺตานปทตฺถเมว. อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – อกปฺปิยภูมิยํ สํวิทหนฺตสฺส สํวิทหนปจฺจยา ตาว ทุกฺกฏํ. ตตฺถ ฐเปตฺวา ภิกฺขุนุปสฺสยํ อนฺตรารามํ อาสนสาลํ ติตฺถิยเสยฺยญฺจ เสสา อกปฺปิยภูมิ, ตตฺถ ฐตฺวา สํวิทหนฺตสฺสาติ อตฺโถ. สํวิทหิตฺวา ปน ‘‘อชฺช วา สฺเว วา’’ติ นิยมิตํ กาลํ วิสงฺเกตํ อกตฺวา, ทฺวารวิสงฺเกตํ ปน มคฺควิสงฺเกตํ วา กตฺวาปิ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ คจฺฉนฺตสฺส ยาว อาสนฺนสฺสาปิ อญฺญสฺส คามสฺส ‘‘อยํ อิมสฺส อุปจาโร’’ติ มนุสฺเสหิ ฐปิตํ อุปจารํ น โอกฺกมติ, ตาว อนาปตฺติ. ตํ โอกฺกมนฺตสฺส ปน ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติยปาเท ปาจิตฺติยํ, อิติ คามูปจาโรกฺกมนคณนาย ปาจิตฺติยานิ. อทฺธโยชนาติกฺกเม ปน คาเม อสติ อทฺธโยชนคณนาย ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 학처에서 '약속하여(saṃvidhāya)'란 함께 계획하여, 길을 떠날 때 약속을 정하는 것을 뜻한다. '긴 여행길(ekaddhānamagga)'이란 하나의 긴 여정으로 간주되는 길 또는 함께 가야 할 먼 길을 의미한다. '무리와 함께 가야 하는(satthagamanīyo)'이란 상인들의 무리와 함께 가야 함을 뜻하며, 나머지는 의미가 명확하다. 여기서 판별은 이러하다. 부적절한 땅(akappiyabhūmi)에서 약속을 하는 비구에게는 약속한 사실 자체로 먼저 돌깟따가 된다. 비구니 처소, 사찰 내부, 공양간, 외도 처소를 제외한 나머지 지역이 부적절한 땅이며, 그곳에 서서 약속하는 것을 뜻한다. 약속을 하고 나서 "오늘 혹은 내일"이라고 정해진 시간을 어기지 않고(약속을 파기하지 않고), 비구니와 함께 갈 때, 비록 아주 가까운 다른 마을일지라도 사람들이 정해 놓은 그 마을의 경계(upacāra)에 들어가지 않는 한 범계가 아니다. 그러나 그 경계에 들어가는 비구에게는 첫 번째 발걸음에 돌깟따, 두 번째 발걸음에 파짓띠가 성립하며, 이와 같이 마을 경계를 넘는 횟수에 따라 파짓띠가 성립한다. 만약 반 유자나(yojana) 거리 이내에 마을이 없다면, 반 유자나를 지날 때마다 파짓띠가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ เอกทฺธานมคฺคปฺปฏิปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อสํวิทหิเต สํวิทหิตสญฺญิโน เวมติกสฺส วา, โย จ ภิกฺขุนิยา อสํวิทหนฺติยา เกวลํ อตฺตนาว สํวิทหติ, ตสฺส ทุกฺกฏํ. สมเย สํวิทหิตฺวาปิ คจฺฉนฺตสฺส, อตฺตนา อสํวิทหนฺตสฺส, วิสงฺเกเตน วา, อาปทาสุ คจฺฉนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ทฺวินฺนมฺปิ สํวิทหิตฺวา มคฺคปฺปฏิปตฺติ, อวิสงฺเกตตา, สมยาภาโว, อนาปทา, คามนฺตโรกฺกมนํ วา อทฺธโยชนาติกฺกโม วาติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. เอกโตอุปสมฺปนฺนาทีหิ ปน สทฺธึ มาตุคามสิกฺขาปเทน อาปตฺติ, อทฺธานสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 육군 비구들과 관련하여 먼 길을 동행한 사건으로 제정되었으며, '재난의 때가 아니면(aññatra samayā)'이라는 구절은 이 학처의 추가 제정(anupaññatti)이다. 비구니와 관련된 불공통 제정이며, 명령이 없어도 성립하고, 삼분법 파짓띠가 적용된다. 약속하지 않았음에도 약속했다고 생각하거나 의심하는 경우 등이다. 비구니는 약속하지 않았는데 비구 혼자서만 약속하고 가는 경우 돌깟따이다. 재난의 때에 약속하고 가는 경우, 스스로 약속하지 않은 경우, 약속을 어기고 가는 경우, 재난 상황에서 가는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 없다. 두 사람이 함께 약속하고 길을 떠남, 약속을 어기지 않음, 재난의 시기가 아님, 재난이 없음, 마을 경계를 넘거나 반 유자나를 지남이라는 다섯 가지 요소가 이 학처의 구성 요소이다. 한편, 일방으로 구족계된 비구니 등과 함께 가는 경우에는 '마투가마(여인) 학처'에 의해 범계가 성립한다. 이 학처는 먼 길을 동행하는 것으로 말미암아 발생하며, 행위 자체가 범계가 되고, 인식 여부와 상관없이 범계가 되며, 의도가 없어도 범계가 되고, 제정된 규범을 위반하는 것이다. 신업과 구업에 속하며, 세 가지 마음과 세 가지 수(vedanā)를 가질 수 있다.

สํวิธานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

동행 학처(제7학처)에 대한 설명이 끝났다.

๘. นาวาภิรุหนสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 배에 오르는 학처(제8학처)에 대한 설명

อฏฺฐเม [Pg.214] สํวิธายาติ กีฬาปุเรกฺขาโร สํวิทหิตฺวา, อภิรุหนกาเล สงฺเกตํ กตฺวาติ อตฺโถ. อุทฺธํคามินินฺติ กีฬาวเสน อุทฺธํ นทิยา ปฏิโสตํ คจฺฉนฺตึ. อโธคามินินฺติ ตเถว อโธ อนุโสตํ คจฺฉนฺตึ. ยํ ปน ติตฺถปฺปฏิปาทนตฺถํ อุทฺธํ วา อโธ วา หรนฺติ, เอตฺถ อนาปตฺติ. อญฺญตฺร ติริยํ ตรณายาติ อุปโยคตฺเถ นิสฺสกฺกวจนํ, ยา ติริยํ ตรณา, ตํ ฐเปตฺวาติ อตฺโถ. ปาจิตฺติยนฺติ สคามกตีรปสฺเสน คมนกาเล คามนฺตรคณนาย, อคามกตีรปสฺเสน วา โยชนวิตฺถตาย นทิยา มชฺเฌน วา คมนกาเล อทฺธโยชนคณนาย ปาจิตฺติยํ, สมุทฺเท ปน ยถาสุขํ คนฺตุํ วฏฺฏติ.

여덟 번째 학처에서 '약속하여(saṃvidhāya)'란 유흥을 목적으로 약속하여, 배에 탈 때 약속을 정하는 것을 뜻한다. '상류로 가는 것(uddhaṃgāminī)'이란 유흥을 위해 강의 상류인 역류 방향으로 가는 것을 말한다. '하류로 가는 것(adhogāminī)'이란 마찬가지로 강의 하류인 순류 방향으로 가는 것을 말한다. 그러나 목적하는 나루터에 도착하기 위해 상류나 하류로 배를 보내는 경우에는 범계가 아니다. '강을 가로질러 건너는 것 외에(aññatra tiriyaṃ taraṇāya)'라는 구절에서, 가로질러 건너는 경우를 제외한다는 뜻이다. '파짓띠'는 마을이 있는 강가로 갈 때 마을 경계를 넘는 수에 따라 성립하며, 마을이 없는 강가로 가거나 1유자나 너비의 강 한가운데로 갈 때는 반 유자나를 지날 때마다 파짓띠가 성립한다. 바다에서는 편의에 따라 마음대로 가는 것이 허용된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ นาวาภิรุหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร ติริยํ ตรณายา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, เสสํ อนนฺตรสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓티에서 육군 비구들과 관련하여 배에 탄 사건으로 인해 제정되었으며, '강을 가로질러 건너는 것 외에'는 이 학처의 추가 제정이다. 나머지는 바로 이전 학처에서 설명한 방식대로 이해해야 한다.

นาวาภิรุหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

배에 오르는 학처(제8학처)에 대한 설명이 끝났다.

๙. ปริปาจิตสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 준비시킨 음식 학처(제9학처)에 대한 설명

นวเม ภิกฺขุนิปริปาจิตนฺติ ภิกฺขุนิยา ปริปาจิตํ, เนว ตสฺส นาตฺตโน ญาตกปฺปวาริตานํ คิหีนํ สนฺติเก ภิกฺขุสฺส คุณํ ปกาเสตฺวา ‘‘เทถ อยฺยสฺส, กโรถ อยฺยสฺสา’’ติ เอวํ นิปฺผาทิตํ ลทฺธพฺพํ กตนฺติ อตฺโถ. ปุพฺเพ คิหิสมารมฺภาติ เอตฺถ สมารมฺโภติ สมารทฺธํ, ปฏิยาทิตสฺเสตํ นามํ. คิหีนํ สมารมฺโภ คิหิสมารมฺโภ, ภิกฺขุนิยา ปริปาจนโต ปุพฺเพ ปฐมตรํเยว ยํ ภิกฺขูนํ อตฺถาย คิหีนํ ปฏิยาทิตภตฺตํ, ญาตกปฺปวาริตานํ วา สนฺตกํ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ ชานํ ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ. ตญฺจ โข อชฺโฌหรณคณนาย, ปฏิคฺคหเณ ปนสฺส ทุกฺกฏํ.

아홉 번째 학처에서 '비구니가 준비시킨 것(bhikkhuniparipācita)'이란, 비구니가 비구나 자기 자신과 친척도 아니고 초대한 적도 없는 재가자들에게 가서 비구의 덕망을 드러내며 "존자님께 공양을 올리십시오, 존자님을 위해 하십시오"라고 말하여 음식을 얻도록 만든 것을 의미한다. '재가자가 먼저 준비한 것(pubbe gihisamārambhā)'에서 '삼마람바(samārambha)'란 이미 잘 준비된 음식을 뜻한다. 비구니가 개입하기 이전에 재가자들이 이미 비구들을 위해 준비한 공양물이나, 친척이나 초대한 자들의 소유인 공양물은 제외한다. 그 이외의 것을 비구니가 준비시킨 음식인 줄 알면서 먹는 비구에게는 파짓띠가 성립한다. 그것은 음식을 삼키는 횟수마다 파짓띠가 되며, 그 음식을 받을 때는 돌깟따가 된다.

ราชคเห เทวทตฺตํ อารพฺภ ภิกฺขุนิปริปาจิตปิณฺฑปาตภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร ปุพฺเพ คิหิสมารมฺภา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, เอกโตอุปสมฺปนฺนาย ปริปาจิตํ ภุญฺชนฺตสฺส[Pg.215], อปริปาจิเต ปริปาจิตสญฺญิโน, อุภยตฺถ เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อุภยตฺถ อปริปาจิตสญฺญิโน, คิหิสมารมฺเภ, สิกฺขมานสามเณราทีหิ ปริปาจิเต, ปญฺจ โภชนานิ ฐเปตฺวา อวเสเส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภิกฺขุนิยา ปริปาจิตตา, ปริปาจิตภาวชานนํ, คิหิสมารมฺภาภาโว, โอทนาทีนํ อญฺญตรตา, ตสฺส อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสอสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

라자가하에서 데와닷다와 관련하여 비구니가 주선한(paripācita) 공양물을 먹은 사건 때문에 제정되었다. '이전에 재가자가 준비한 경우를 제외하고'라는 조항은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이며, 비구와 비구니에게 공통되지 않은 불공통 제정이고, 명령을 동반하지 않는 무범(anāṇattika)이다. 일방(비구니)으로부터 구족계를 받은 이가 주선한 것을 먹는 자, 주선하지 않은 것을 주선한 것이라고 생각하는 자, 양쪽 모두에 대해 의심하는 자는 악작죄(dukkaṭa)가 된다. 양쪽 모두 주선하지 않은 것이라고 생각하는 자, 재가자가 준비한 경우, 식차마나나 사미 등이 주선한 경우, 5종 정식을 제외한 나머지(야구, 과자 등)를 먹는 자, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 비구니가 주선함, 주선한 사실을 앎, 재가자가 준비한 것이 아님, 5종 정식 중의 하나임, 그것을 삼킴이라는 다섯 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 첫 번째 바라이죄와 같으며, 이것은 세속적인 죄(paṇṇattivajja)이고, 세 가지 마음과 세 가지 느낌을 가진다.

ปริปาจิตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구니가 주선한 공양물에 대한 학습계(Paripācita-sikkhāpada) 설명이 끝났다.

๑๐. รโหนิสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 은밀한 곳에 앉는 학습계(Rahonisajja-sikkhāpada) 설명

ทสเม สพฺโพปิ กถามคฺโค ทุติยอนิยเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. อิทญฺหิ สิกฺขาปทํ ทุติยอนิยเตน จ อุปริ อุปนนฺทสฺส จตุตฺถสิกฺขาปเทน จ เอกปริจฺเฉทํ, อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน ปน วิสุํ ปญฺญตฺตนฺติ.

열 번째 학습계의 모든 문맥은 두 번째 부정법(Aniyata)에서 설해진 방식대로 알아야 한다. 이 학습계는 두 번째 부정법 및 뒤에 나오는 우빠난다의 네 번째 학습계와 그 규정 범위가 같으나, 발생 배경(aṭṭhuppatti)의 차이에 따라 별도로 제정된 것이다.

รโหนิสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

은밀한 곳에 앉는 학습계 설명이 끝났다.

โอวาทวคฺโค ตติโย.

세 번째 훈계의 품(Ovādavagga)이 끝났다.

๔. โภชนวคฺโค

4. 공양의 품(Bhojanavagga)

๑. อาวสถสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 공공 숙소의 학습계(Āvasatha-sikkhāpada) 설명

โภชนวคฺคสฺส ปฐเม อคิลาเนนาติ อทฺธโยชนมฺปิ คนฺตุํ สมตฺเถน. เอโกติ เอกทิวสิโก. อาวสถปิณฺโฑติ ‘‘อิเมสํ วา เอตฺตกานํ วา’’ติ เอกํ ปาสณฺฑํ วา, ‘‘เอตฺตกเมวา’’ติ เอวํ ภตฺตํ วา อโนทิสฺส สาลาทีสุ ยตฺถ กตฺถจิ ปุญฺญกาเมหิ ปญฺญตฺตํ โภชนํ. ภุญฺชิตพฺโพติ เอกกุเลน วา นานากุเลหิ วา เอกโต หุตฺวา เอกสฺมึ วา ฐาเน, นานาฐาเนสุ วา ‘‘อชฺช เอกสฺมึ, สฺเว เอกสฺมิ’’นฺติ เอวํ อนิยตฏฺฐาเน วา ปญฺญตฺโต เอกสฺมึ ฐาเน เอกทิวสเมว ภุญฺชิตพฺโพ. ตโต เจ อุตฺตรีติ ทุติยทิวสโต ปฏฺฐาย ตสฺมึ วา ฐาเน อญฺญสฺมึ วา ฐาเน เตสํ สนฺตกสฺส ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

공양의 품 첫 번째 학습계에서 '병들지 않은 자'란 반 유자나(addhayojana)의 거리라도 갈 수 있는 능력이 있는 자를 말한다. '하나'란 하루분을 의미한다. '공공 숙소의 공양물'이란 '이 종파나 이 사람들에게 이만큼'이라고 특정하여 음식을 지정하지 않고, 공회당 등 어느 곳에서든 공덕을 바라는 이들이 마련한 음식을 말한다. '먹어야 한다'는 것은 한 가문이나 여러 가문이 합심하여 한 장소 혹은 여러 장소에서 '오늘은 이곳, 내일은 저곳' 하는 식으로 정해지지 않은 장소에 마련된 공양을 한 장소에서 단 하루만 먹어야 함을 뜻한다. 만약 그 이상(이틀째부터) 먹는다면, 그 장소나 다른 장소에서 그들의 소유물을 받는 데 악작죄(dukkaṭa)가 되고, 삼킬 때마다 바찌띠야(pācittiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ [Pg.216] ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อนุวสิตฺวา อาวสถปิณฺฑภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลาเนนา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, คิลานสฺส อคิลานสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. คิลานสฺส คิลานสญฺญิโน, โย จ สกึ ภุญฺชติ, คจฺฉนฺโต วา อนฺตรามคฺเค เอกทิวสํ, คตฏฺฐาเน เอกทิวสํ, ปจฺจาคนฺโตปิ อนฺตรามคฺเค เอกทิวสํ, อาคตฏฺฐาเน เอกทิวสํ, คมิสฺสามี’ติ จ ภุญฺชิตฺวา นิกฺขนฺโต เกนจิ อุปทฺทเวน นิวตฺติตฺวา เขมภาวํ ญตฺวา คจฺฉนฺโต ปุน เอกทิวสํ ภุญฺชติ, ยสฺส วา สามิกา นิมนฺเตตฺวา เทนฺติ, โย วา ภิกฺขูนํเยว อุทฺทิสฺส ปญฺญตฺตํ, น ยาวทตฺถํ ปญฺญตฺตํ, ฐเปตฺวา วา ปญฺจ โภชนานิ อญฺญํ ภุญฺชติ, ตสฺส จ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อาวสถปิณฺฑตา, อคิลานตา, อนุวสิตฺวา ปริโภชนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสิกฺขาปทสทิสานีติ.

사왓티에서 육군 비구들과 관련하여 공공 숙소에 머물며 공양물을 먹는 사건에 대해 제정되었다. '병들지 않은 자'라는 조항은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이며, 공통 제정이고, 명령이 없는 무범이며, 삼분 바찌띠야(tikapācittiya)이다. 병든 자가 병들지 않았다고 생각하거나 의심하며 먹으면 악작죄이다. 병든 자가 병들었다고 생각하며 먹는 경우, 한 번 먹는 경우, 길을 가는 도중에 하루, 목적지에 도착해서 하루, 돌아올 때도 길에서 하루, 돌아온 곳에서 하루 먹는 경우, '가리라' 생각하고 먹고 나섰으나 어떤 장애로 돌아와 안전함을 확인하고 다시 갈 때 또 하루 먹는 경우, 주인들이 초대해서 주는 경우, 비구들만을 위해 마련된 경우, 마음껏 먹으라고 마련된 것이 아닌 경우, 5종 정식을 제외한 다른 것을 먹는 자, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 공공 숙소의 공양물임, 병들지 않음, 머물면서 먹음이라는 세 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 양털 학습계(Eḷakaloma)와 같다.

อาวสถสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

공공 숙소의 학습계 설명이 끝났다.

๒. คณโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 단체 공양의 학습계(Gaṇabhojana-sikkhāpada) 설명

ทุติเย คณโภชเนติ คณสฺส โภชเน. อิธ จ คโณติ จตฺตาโร วา ตตุตฺตริ วา ภิกฺขู, เตสํ นิมนฺตนโต วา วิญฺญตฺติโต วา ลทฺเธ โอทนาทีนํ ปญฺจนฺนํ โภชนานํ อญฺญตรโภชเนติ อตฺโถ. ตตฺถายํ วินิจฺฉโย – สเจ หิ โกจิ จตฺตาโร ภิกฺขู อุปสงฺกมิตฺวา เยน เกนจิ เววจเนน วา ภาสนฺตเรน วา ปญฺจนฺนํ โภชนานํ นามํ คเหตฺวา ‘‘โอทเนน นิมนฺเตมิ, โอทนํ เม คณฺหถา’’ติอาทินา นเยน นิมนฺเตติ, เต เจ เอวํ เอกโต วา นานาโต วา นิมนฺติตา เอกโต วา นานาโต วา คนฺตฺวา เอกโต คณฺหนฺติ, ปจฺฉา เอกโต วา นานาโต วา ภุญฺชนฺติ, คณโภชนํ โหติ. ปฏิคฺคหณเมว เหตฺถ ปมาณํ. สเจ โอทนาทีนํ นามํ คเหตฺวา เอกโต วา นานาโต วา วิญฺญาเปตฺวา จ คนฺตฺวา จ เอกโต คณฺหนฺติ, เอวมฺปิ คณโภชนเมว. ตสฺส ทุวิธสฺสาปิ เอวํ ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ. คิลานสมยาทีสุ ยทา ปาทานมฺปิ ผลิตตฺตา น สกฺกา ปิณฺฑาย จริตุํ, อยํ [Pg.217] คิลานสมโย. อตฺถตกถินานํ ปญฺจ มาสา, อิตเรสํ กตฺติกมาโสติ อยํ จีวรทานสมโย. ยทา โย จีวเร กริยมาเน กิญฺจิเทว จีวเร กตฺตพฺพํ กมฺมํ กโรติ, อยํ จีวรการสมโย. ยทา อทฺธโยชนมฺปิ คนฺตุกาโม วา โหติ คจฺฉติ วา คโต วา, อยํ อทฺธานคมนสมโย. นาวาภิรุหนสมเยปิ เอเสว นโย. ยทา โคจรคาเม จตฺตาโร ภิกฺขู ปิณฺฑาย จริตฺวา น ยาเปนฺติ, อยํ มหาสมโย. ยทา โยโกจิ ปพฺพชิโต ภตฺเตน นิมนฺเตติ, อยํ สมณภตฺตสมโย, เอเตสุ สมเยสุ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ.

두 번째 단체 공양(gaṇabhojana)이란 단체의 음식을 먹는 것을 말한다. 여기서 '단체(gaṇa)'란 네 명 또는 그 이상의 비구들을 말하며, 그들의 초대에 의해서나 요청에 의해 얻은 밥 등 5종의 정식 중 어느 하나를 먹는 것을 뜻한다. 이에 대한 판별은 다음과 같다. 만약 어떤 이가 네 명의 비구에게 다가가 별칭이나 다른 언어로 5종 정식의 이름을 언급하며 '밥으로 초대합니다, 저의 밥을 받으십시오' 하는 식으로 초대한다면, 그들이 함께 혹은 따로 초대받아 가서 함께 받는 경우, 나중에 함께 혹은 따로 먹더라도 단체 공양이 성립한다. 여기서는 받는 행위(paṭiggahaṇa)가 기준이 된다. 또한 밥 등의 이름을 언급하며 요청하여 함께 받는 경우도 단체 공양이다. 이러한 단체 공양을 받는 데 악작죄가 되고, 삼킬 때마다 바찌띠야가 된다. '병든 때(gilānasamayo)'란 발이 부르터서 탁발을 다닐 수 없는 때를 말한다. '가사 공양의 때(cīvaradānasamayo)'란 카티나 가사를 펼친 자에게는 5개월간, 그렇지 않은 자에게는 까띠까 달을 말한다. '가사 만드는 때(cīvarakārasamayo)'란 가사를 만들 때 조금이라도 그 일을 하고 있는 때를 말한다. '여행의 때(addhānagamanasamayo)'란 반 유자나의 길을 가려 하거나, 가고 있거나, 이미 간 때를 말한다. 배를 타는 경우도 마찬가지다. '큰 모임의 때(mahāsamayo)'란 탁발 마을에서 비구들이 탁발로 충분히 공양할 수 없을 때를 말한다. '사문 공양의 때(samaṇabhattasamayo)'란 어떤 출가자가 밥으로 초대할 때를 말한다. 이러한 허용된 때(samaya)에는 단체 공양을 먹는 것이 허용된다.

ราชคเห เทวทตฺตํ อารพฺภ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ สตฺตวิธา อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, นคณโภชเน คณโภชนสญฺญิสฺส เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. นคณโภชนสญฺญิสฺส ปน, เย จ ทฺเว ตโย เอกโต คณฺหนฺติ, พหูนํ ปิณฺฑาย จริตฺวา เอกโต ภุญฺชนฺตานํ, นิจฺจภตฺติกาทีสุ, ปญฺจ โภชนานิ ฐเปตฺวา สพฺพตฺถ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. คณโภชนตา, สมยาภาโว, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

라자가하에서 데와닷다와 관련하여 음식을 요청하여 먹는 사건 때문에 제정되었다. '허용된 때를 제외하고'라는 조항은 여기서 일곱 가지 추가 제정(anupaññatti)이며, 공통 제정이고, 명령이 없는 무범이며, 삼분 바찌띠야이다. 단체 공양이 아닌데 단체 공양이라고 생각하거나 의심하며 먹으면 악작죄이다. 단체 공양이라고 생각하지 않는 경우, 두세 명이 함께 받는 경우, 많은 비구들이 탁발하여 함께 먹는 경우, 정기 공양 등의 경우, 5종 정식을 제외한 모든 공양물의 경우, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 단체 공양임, 허용된 때가 아님, 삼킴이라는 세 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 양털 학습계와 같다.

คณโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

단체 공양의 학습계 설명이 끝났다.

๓. ปรมฺปรโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 연속 공양의 학습계(Paramparabhojana-sikkhāpada) 설명

ตติเย ปรมฺปรโภชเนติ คณโภชเน วุตฺตนเยเนว ปญฺจหิ โภชเนหิ นิมนฺติตสฺส เยน เยน ปฐมํ นิมนฺติโต, ตสฺส ตสฺส โภชนโต อุปฺปฏิปาฏิยา วา อวิกปฺเปตฺวา วา ปรสฺส ปรสฺส โภชเน. ตสฺมา โย ภิกฺขุ ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ อญฺญตรสฺส ‘‘มยฺหํ ภตฺตปจฺจาสํ ตุยฺหํ ทมฺมี’’ติ วา ‘‘วิกปฺเปมี’’ติ วา เอวํ สมฺมุขา วา ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส ทมฺมี’’ติ (ปาจิ. ๒๒๖) วา ‘‘วิกปฺเปมี’’ติ วา เอวํ ปรมฺมุขาวา ปฐมนิมนฺตนํ อวิกปฺเปตฺวา ปจฺฉา นิมนฺติตกุเล ลทฺธภิกฺขโต เอกสิตฺถมฺปิ อชฺโฌหรติ, ปาจิตฺติยํ. สมยา วุตฺตนยา เอว.

세 번째 파람파라 보자나(상속 식사)에서, 가나보자나(단체 식사)에서 설명한 바와 같이 다섯 가지 음식을 초대받은 비구가 먼저 초대한 사람의 음식보다 순서를 어기거나, 위깝빠나(위임/포기)를 하지 않고 다른 사람의 음식을 먹는 것을 말한다. 그러므로 비구가 다섯 부류의 동료 수행자 중 어느 한 사람에게 '나의 식사 권한을 그대에게 줍니다' 또는 '위깝빠나를 합니다'라고 면전에서 말하거나, 혹은 보지 않는 곳에서 '아무개에게 줍니다' 또는 '위깝빠나를 합니다'라고 하여 첫 번째 초대를 위깝빠나 하지 않은 채, 나중에 초대한 집에서 얻은 음식을 단 한 입이라도 삼키면 파찌띠야(바逸提)가 된다. '때(samaya)'에 대해서는 앞에서 설명한 방식과 같다.

เวสาลิยํ [Pg.218] สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อญฺญตฺร นิมนฺติตโภชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ ติวิธา อนุปญฺญตฺติ, ปริวาเร ปน วิกปฺปนมฺปิ คเหตฺวา ‘‘จตสฺโส อนุปญฺญตฺติโย’’ติ (ปริ. ๘๖) วุตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, นปรมฺปรโภชเน ปรมฺปรโภชนสญฺญิโน เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. นปรมฺปรโภชนสญฺญิสฺส ปน, โย จ สมเย วา วิกปฺเปตฺวา วา เอกสํสฏฺฐานิ วา ทฺเว ตีณิ นิมนฺตนานิ เอกโต วา กตฺวา ภุญฺชติ, นิมนฺตนปฺปฏิปาฏิยา ภุญฺชติ, สกเลน คาเมน วา ปูเคน วา นิมนฺติโต เตสุ ยตฺถกตฺถจิ ภุญฺชติ, นิมนฺติยมาโน วา ‘‘ภิกฺขํ คเหสฺสามี’’ติ วทติ, ตสฺส, นิจฺจภตฺติกาทีสุ, ปญฺจ โภชนานิ ฐเปตฺวา สพฺพตฺถ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปรมฺปรโภชนตา, สมยาภาโว, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

웨살리에서 많은 비구들과 관련하여, 초대한 음식을 먹는 것 이외의 경우에 대해 제정되었다. '때(samaya)를 제외하고'라는 부분에는 여기에 세 가지 추가 제정(anupaññatti)이 있다. 빠리와라(부수 구절)에서는 위깝빠나를 포함하여 '네 가지 추가 제정'이라고 하였다. 이는 불공통 제정이며, 명령에 의한 것이 아니며, 티까 파찌띠야(삼분 파찌띠야)이다. 파람파라 보자나가 아님에도 파람파라 보자나라고 생각하거나 의심을 품고 먹는 자에게는 둑까따(악작)가 된다. 파람파라 보자나가 아니라고 인식하는 자에게는 죄가 없다. 또한 허용되는 때에 먹거나, 위깝빠나를 한 후에 먹거나, 한데 섞인 것을 먹거나, 두세 개의 초대를 하나로 합쳐서 먹거나, 초대한 순서대로 먹거나, 마을 전체나 단체에 의해 초대받아 그중 어느 곳에서든 먹거나, 초대받을 때 '음식을 받겠습니다'라고 말한 경우, 또는 정기적인 식사(니짜밧따) 등에서 다섯 가지 음식을 제외한 모든 경우(죽, 다과 등)에 먹는 비구 등은 죄가 되지 않는다. 파람파라 보자나인 점, 때(허용 사유)가 없는 점, 삼키는 것—이 세 가지가 여기에 해당하는 요소(aṅga)이다. 건립 등은 첫 번째 까띠나 학처와 같으며, 이것은 작위와 부작위(kiriyā-akiriya)에 관한 것이다.

ปรมฺปรโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파람파라 보자나 학처(상속 식사 계목)의 주석이 끝났다.

๔. กาณมาตาสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 까나마따 학처(까나 어머니 계목)의 주석

จตุตฺเถ ปูเวหีติ ปเหณกตฺถาย ปฏิยตฺเตหิ อติรสกโมทกสกฺขลิกาทีหิ เยหิ เกหิจิ ขชฺชเกหิ. มนฺเถหีติ ปาเถยฺยตฺถาย ปฏิยตฺเตหิ เยหิ เกหิจิ สตฺตุติลตณฺฑุลาทีหิ. ทฺวตฺติปตฺตปูราติ มุขวฏฺฏิยา เหฏฺฐิมเลขํ อนติกฺกนฺตา ทฺเว วา ตโย วา ปตฺตปูรา. ตโต เจ อุตฺตรีติ สเจปิ ตติยํ ปตฺตํ ถูปีกตํ คณฺหาติ, มุขวฏฺฏิยา เหฏฺฐิมเลขโต อุปริฏฺฐิตปูวคณนาย ปาจิตฺติยํ. ทฺวตฺติปตฺตปูเร ปฏิคฺคเหตฺวาติ เอตฺถ เยน ทฺเว คหิตา โหนฺติ, เตน พหิ ภิกฺขุํ ทิสฺวา ‘‘เอตฺถ มยา ทฺเว ปตฺตปูรา คหิตา, ตฺวํ เอกํ คณฺเหยฺยาสี’’ติ วตฺตพฺพํ, เตนาปิ อญฺญํ ปสฺสิตฺวา ‘‘ปฐมํ อาคเตน ทฺเว ปตฺตปูรา คหิตา, มยา เอโก คหิโต, ตฺวํ มา คณฺหี’’ติ วตฺตพฺพํ. เยน ปฐมํ เอโก คหิโต, ตสฺสาปิ ปรมฺปราโรจเน เอเสว นโย. เยน ปน สยเมว ตโย คหิตา, เตน อญฺญํ ทิสฺวา ‘‘มา โข ตฺวํ เอตฺถ ปฏิคฺคณฺหีติ วตฺตพฺพํ, อวทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ตํ สุตฺวา คณฺหนฺตสฺสาปิ ทุกฺกฏเมว. ตโต นีหริตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวิภชิตพฺพนฺติ [Pg.219] ลทฺธฏฺฐานโต สพฺพาสนฺนํ อาสนสาลํ วา วิหารํ วา ยตฺถ วา ปน นิพทฺธํ ปฏิกฺกมติ, ตตฺถ คนฺตฺวา เอกํ ปตฺตปูรํ อตฺตโน ฐเปตฺวา เสสํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทาตพฺพํ. ยถามิตฺตํ ปน ทาตุํ น ลพฺภติ. เยน เอโก คหิโต, น เตน กิญฺจิ อกามา ทาตพฺพํ, ยถารุจิ กาตพฺพํ.

네 번째 학처에서 '과자들로(pūpehi)'란 선물용으로 준비된 아띠라사까, 모다까, 사칼리까 등 어떤 종류의 과자들을 말한다. '가루 음식으로(manthehi)'란 여비(식량)용으로 준비된 보릿가루, 깨, 쌀 등 어떤 종류를 말한다. '두세 발의 발우에 가득 차는 것(dvattipattapūrā)'이란 발우의 입구 테두리 아래 선을 넘지 않게 두 발우 또는 세 발우에 가득 찬 것을 말한다. '그보다 더 많이(tato ce uttarī)'란 만약 세 번째 발우를 수미산처럼 쌓아 올릴 정도로 받는다면, 입구 테두리 아래 선 위로 올라온 과자의 수에 따라 파찌띠야가 된다. '두세 발우에 가득 차게 받아서'라는 구절의 판별은 다음과 같다. 어떤 비구가 두 발우를 가득 받았다면, 집 밖에서 다른 비구를 보고 '여기서 제가 두 발우를 받았으니, 당신이 한 발우를 받으십시오'라고 말해야 한다. 그 두 번째 비구도 다른 비구를 보면 '먼저 온 비구가 두 발우를 받았고 제가 한 발우를 받았으니, 당신은 받지 마십시오'라고 말해야 한다. 먼저 한 발우를 받은 자가 다른 사람에게 차례로 알리는 것도 이와 같은 방식이다. 만약 스스로 세 발우를 받은 자는 다른 비구를 보고 '여기서 더 받지 마십시오'라고 말해야 하며, 말하지 않은 비구에게는 둑까따가 된다. 그 말을 듣고도 받는 비구에게도 둑까따가 된다. '그것을 가지고 나와 비구들과 함께 나누어야 한다'는 것은, 음식을 얻은 곳에서 가장 가까운 식당이나 사원, 또는 자신이 늘 머무는 곳으로 가서 한 발우는 자신이 가지고 나머지는 비구 승가에 주어야 한다는 뜻이다. 그러나 친구에게만 주는 것은 허용되지 않는다. 한 발우만 받은 자는 원하지 않는 것을 줄 필요가 없으며 자신의 뜻대로 할 수 있다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ น มตฺตํ ชานิตฺวา ปฏิคฺคหณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนกทฺวตฺติปตฺตปูเร อติเรกสญฺญิสฺส เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อูนกสญฺญิสฺส ปน, น ปเหณกตฺถาย น ปาเถยฺยตฺถาย วา ปฏิยตฺตํ, ตทตฺถาย ปฏิยตฺตเสสกํ วา, คมเน วา ปฏิปฺปสฺสทฺเธ, ญาตกปฺปวาริตานํ วา เทนฺตานํ, อตฺตโน ธเนน คณฺหนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตลกฺขณปูวมนฺถตา, อเสสกตา, อปฺปฏิปฺปสฺสทฺธคมนตา, อนญฺญาตกาทิตา, อติเรกปฺปฏิคฺคหณนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ, สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสาเนวาติ.

사왓띠에서 많은 비구들과 관련하여 양을 알지 못하고 받은 일로 인해 제정되었다. 공통 제정이며, 명령에 의한 것이 아니며, 티까 파찌띠야이다. 두세 발우에 미치지 못함에도 초과했다고 생각하거나 의심을 품는 자에게는 둑까따가 된다. 두세 발우 미만이라고 인식하고 받는 경우, 선물용이나 여비용으로 준비된 것이 아닌 경우, 선물이나 여비를 주고 남은 것을 받는 경우, 여행이 중단된 경우, 친척이나 자자를 한 자가 주는 경우, 자신의 재산으로 바꾸는 경우 등은 죄가 되지 않는다. 과자와 가루 음식의 특징, 남지 않음, 여행이 중단되지 않음, 친척 등이 아님, 초과해서 받음—이 다섯 가지가 여기에 해당하는 요소(aṅga)이며, 건립 등은 상짜릿따(중매) 학처와 같다.

กาณมาตาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

까나마따 학처의 주석이 끝났다.

๕. ปฐมปวารณาสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 제1 빠와라나 학처(자자 계목)의 주석

ปญฺจเม ภุตฺตาวีติ ภุตฺตวา, เยน ปญฺจนฺนํ โภชนานํ สาสปมตฺตมฺปิ อชฺโฌหริตํ, โส เอวํ วุจฺจติ. ปวาริโตติ ‘‘อสนํ ปญฺญายติ, โภชนํ ปญฺญายติ, หตฺถปาเส ฐิโต อภิหรติ, ปฏิกฺเขโป ปญฺญายตี’’ติ (ปาจิ. ๒๓๙) เอวํ ปาฬิยํ วุตฺตปญฺจงฺควเสน กตปฺปวารโณ, กตปฺปฏิกฺเขโปติ อตฺโถ. ตตฺถ ยสฺมา ‘‘อสนํ ปญฺญายตี’’ติ อิมินา วิปฺปกตโภชโน ‘ปวาริโต’ติ วุตฺโต. โย จ วิปฺปกตโภชโน, เตน กิญฺจิ ภุตฺตํ, กิญฺจิ อภุตฺตํ, ยญฺจ ภุตฺตํ, ตํ สนฺธาย ‘ภุตฺตาวี’ติปิ สงฺขํ คจฺฉติ. ตสฺมา ‘ภุตฺตาวี’ติวจเนน วิสุํ กิญฺจิ อตฺถสิทฺธึ น ปสฺสาม, ‘‘ทิรตฺตติรตฺต’’นฺติอาทีสุ (ปาจิ. ๕๒) ปน ทิรตฺตาทิวจนํ วิย ปวาริตปทสฺส ปริวารภาเวน พฺยญฺชนสิลิฏฺฐตาย เจตํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.

다섯 번째 학처에서 '식사를 마친 자(bhuttāvī)'란 식사를 한 사람을 뜻하며, 다섯 가지 음식 중 겨자씨만큼이라도 삼킨 자를 그렇게 부른다. '거절한 자(pavārito)'란 '자리가 나타나고, 음식이 나타나고, 곁에 서서 음식을 권하고, 거절하는 것이 나타나는' 이와 같이 빠알리에 설해진 다섯 가지 요소에 의해 거절을 행한 자라는 뜻이다. 거기서 '자리가 나타난다'는 구절로 인해 식사가 끝나지 않은 자도 '거절한 자'라고 불린다. 식사가 끝나지 않은 자는 이미 일부를 먹었고 일부는 먹지 않았는데, 이미 먹은 부분을 근거로 '식사를 마친 자'라고도 불린다. 그러므로 '식사를 마친 자'라는 표현만으로는 별도의 의미가 성립되지 않으나, '이틀 삼일' 등의 표현에서처럼 '거절한 자'라는 단어를 수식하고 문장을 매끄럽게 하기 위해 이 표현이 사용된 것으로 이해해야 한다.

ปวารณงฺเคสุ ปน อสนํ ปญฺญายตีติ วิปฺปกตโภชนํ ทิสฺสติ, ตํ ภุญฺชมาโน เจส ปุคฺคโล โหตีติ อตฺโถ. โภชนํ ปญฺญายตีติ ปวารณปฺปโหนกํ [Pg.220] โภชนํ ทิสฺสติ, โอทนาทีนํ เจ อญฺญตรํ ปฏิกฺขิปิตพฺพํ โภชนํ โหตีติ อตฺโถ. หตฺถปาเส ฐิโตติ ปวารณปฺปโหนกํ เจ โภชนํ คณฺหิตฺวา ทายโก อฑฺฒเตยฺยหตฺถปฺปมาเณ โอกาเส ฐิโต โหตีติ อตฺโถ. อภิหรตีติ โส เจ ทายโก ตสฺส ตํ โภชนํ กาเยน อภิสํหรตีติ อตฺโถ. ปฏิกฺเขโป ปญฺญายตีติ ปฏิกฺเขโป ทิสฺสติ, ตํ เจ อภิหฏํ โส ภิกฺขุ กาเยน วา วาจาย วา ปฏิกฺขิปตีติ อตฺโถ. เอวํ ปญฺจนฺนํ องฺคานํ วเสน ปวาริโต โหติ.

자자(Pavāraṇā)의 요소들 중에서 '음식이 나타나다'란 아직 다 먹지 않은 음식이 보이는 것을 말하며, 그 사람이 그 음식을 먹고 있는 중임을 의미한다. '음식이 보이다'란 자자를 하기에 충분한 양의 음식이 보임을 말하며, 밥(odana) 등 거절해야 할 음식 중의 하나가 있음을 의미한다. '손이 닿는 거리에 서 있다'란 충분한 음식을 들고 보시자가 약 2암빗 반(약 1.25미터) 정도의 거리에 서 있음을 의미한다. '가져오다'란 그 보시자가 그 비구에게 그 음식을 몸소 가져오는 것을 말한다. '거절이 나타나다'란 거절함이 보이는 것으로, 가져온 그 음식을 비구가 몸이나 말로 거절하는 것을 의미한다. 이와 같이 다섯 가지 요소를 갖춤으로써 자자를 한 것이 된다.

ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – ‘อสน’นฺติอาทีสุ ตาว ยญฺจ อสฺนาติ, ยญฺจ โภชนํ หตฺถปาเส ฐิเตน อภิหฏํ ปฏิกฺขิปติ, ตํ โอทโน กุมฺมาโส สตฺตุ มจฺโฉ มํสนฺติ อิเมสํ อญฺญตรเมว เวทิตพฺพํ. ตตฺถ โอทโน นาม สาลิ วีหิ ยโว โคธุโม กงฺคุ วรโก กุทฺรูสโกติ อิเมสํ สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ ตณฺฑุเล คเหตฺวา ‘‘ภตฺตํ ปจามา’’ติ วา ‘‘ยาคุํ ปจามา’’ติ วา ยํกิญฺจิ สนฺธาย ปจนฺตุ, สเจ อุณฺหํ วา สีตลํ วา ภุญฺชนฺตานํ โภชนกาเล คหิตคหิตฏฺฐาเน โอธิ ปญฺญายติ, โอทโน โหติ, ปวารณํ ชเนติ. โย ปน ปายาโส วา อมฺพิลยาคุ วา อุทฺธนโต โอตาริตมตฺตา อพฺภุณฺหา สกฺกา โหติ อาวิชฺฌิตฺวา ปิวิตุํ, สา ยสฺส หตฺเถน คหิโตกาเสปิ โอธิ น ปญฺญายติ, ปวารณํ น ชเนติ. สเจ ปน อุสุมาย วิคตาย ฆนภาวํ คจฺฉติ, โอธึ ทสฺเสติ, ปุน ปวารณํ ชเนติ, ปุพฺเพ ตนุกภาโว น รกฺขติ. สเจปิ พหู ปณฺณผลกฬีเร ปกฺขิปิตฺวา มุฏฺฐิมตฺตาปิ ตณฺฑุลา ปกฺขิตฺตา โหนฺติ, โภชนกาเล เจ โอธิ ปญฺญายติ, ปวารณํ ชเนติ. อยาคุเก นิมนฺตเน ‘‘ยาคุํ ทสฺสามา’’ติ ภตฺเต อุทกกญฺชิกขีราทีนิ อากิริตฺวา ‘‘ยาคุํ คณฺหถา’’ติ เทนฺติ, กิญฺจาปิ ตนุกา โหติ, ปวารณํ ชเนติเยว. สเจ ปน ปกฺกุถิเตสุ อุทกาทีสุ ปกฺขิปิตฺวา ปจิตฺวา เทนฺติ, ยาคุสงฺคหเมว คจฺฉติ. สเจ ยาคุยาปิ สาสปมตฺตมฺปิ มจฺฉมํสกฺขณฺฑํ วา นฺหารุ วา ปกฺขิตฺตํ โหติ, ปวารณํ ชเนติ. ฐเปตฺวา สานุโลมานํ วุตฺตธญฺญานํ ตณฺฑุเล อญฺเญหิ เวฬุตณฺฑุลาทีหิ วา กนฺทมูลผเลหิ วา เยหิ เกหิจิ กตภตฺตํ ปวารณํ น ชเนติ. กุมฺมาโส นาม ยเวหิ กโต. อญฺเญหิ ปน มุคฺคาทีหิ กตกุมฺมาโส ปวารณํ น ชเนติ. สตฺตุ นาม สตฺต ธญฺญานิ ภชฺชิตฺวา กโต. อนฺตมโส ขรปากภชฺชิตานํ วีหีนํ ตณฺฑุเล [Pg.221] โกฏฺเฏตฺวา กตจุณฺณมฺปิ กุณฺฑกมฺปิ สตฺตุสงฺคหเมว คจฺฉติ. สมปากภชฺชิตานํ ปน อาตปสุกฺขานํ กุณฺฑกํ วา, เย เกจิ ตณฺฑุลา วา ลาชา วา, ลาเชหิ กตภตฺตสตฺตุอาทีนิ วา น ปวาเรนฺติ. มจฺฉมํเสสุ สเจ ยาคุํ ปิวนฺตสฺส ยาคุสิตฺถมตฺตาเนว ทฺเว มจฺฉกฺขณฺฑานิ วา มํสกฺขณฺฑานิ วา เอกภาชเน วา นานาภาชเน วา เทนฺติ, ตานิ เจ อขาทนฺโต อญฺญํ ปวารณปฺปโหนกํ ยํกิญฺจิ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. ตโต เอกํ ขาทิตํ, เอกํ หตฺเถ วา ปตฺเต วา โหติ, สเจ อญฺญํ ปฏิกฺขิปติ ปวาเรติ. ทฺเวปิ ขาทิตานิ โหนฺติ, มุเข สาสปมตฺตมฺปิ อวสิฏฺฐํ นตฺถิ, สเจปิ อญฺญํ ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ. โย ปน อกปฺปิยมํสํ กุลทูสนเวชฺชกมฺมอุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนสาทิตรูปิยาทีหิ นิพฺพตฺตํ อกปฺปิยโภชนญฺจ อญฺญํ กปฺปิยํ วา อกปฺปิยํ วา ขาทนฺโต ปฏิกฺขิปติ, น ปวาเรติ.

그 점에 대한 판별은 다음과 같다. '아사나(asana)' 등의 경우에, 우선 비구가 음식을 먹고 있을 때 손 닿는 거리(하타파사)에 선 자가 가져온 음식을 거절한다면, 그 음식은 밥(odano), 보리 죽(kummāso), 미숫가루(sattu), 물고기(maccho), 고기(maṃsaṃ)라는 이 다섯 가지 음식 중 어느 하나여야 함을 알아야 한다. 그중 밥(odano)이란 살리(sāli), 위히(vīhi), 보리(yavo), 밀(godhumo), 조(kaṅgu), 기장(varako), 쿠드루사카(kudrūsako)라는 일곱 가지 곡물의 쌀을 가져다가 '밥을 짓자'거나 '죽을 끓이자'고 생각하여 무엇이든 의도하여 지은 것을 말한다. 그것이 뜨겁든 차갑든 먹을 때 떠낸 자리에 형체(odhi)가 분명하게 나타나면 그것은 밥이며, 파와라나(추가 식사 거부)를 성립시킨다. 그러나 유미죽(pāyāso)이나 신맛 나는 죽(ambilayāgu)이 화덕에서 갓 내려져 매우 뜨거워 휘저어서 마실 수 있는 상태일 때, 그것을 손으로 떠낸 자리에 형체가 나타나지 않는다면 파와라나를 성립시키지 않는다. 하지만 만약 김이 빠지고 식어서 굳어짐으로써 형체가 나타나게 되면 다시 파와라나를 성립시킨다. 이전에 묽었던 상태는 파와라나를 막아주지 못한다. 또한 많은 잎이나 과일, 죽순 등을 넣었더라도 한 움큼 정도의 쌀이 들어갔다면, 식사할 때 형체가 나타날 경우 파와라나를 성립시킨다. 죽이 준비되지 않은 초대에서 '죽을 보시하겠다'고 하여 밥에 물이나 초산액, 우유 등을 부어 '죽을 받으십시오'라고 하며 보시할 때, 그것이 비록 묽더라도 파와라나를 성립시킨다. 그러나 만약 끓는 물 등에 밥을 넣어 다시 끓여서 준다면 그것은 죽(yāgu)의 범주에 들어간다. 죽이라 할지라도 겨자씨만큼의 물고기나 고기 조각 혹은 힘줄이 들어있다면 파와라나를 성립시킨다. 언급된 일곱 가지 곡물의 쌀을 제외하고 대나무 씨앗 등이나 뿌리, 알뿌리, 열매 등으로 만든 밥은 파와라나를 성립시키지 않는다. 꿈마소(Kummāso)는 보리로 만든 것을 말한다. 녹두 등으로 만든 꿈마소는 파와라나를 성립시키지 않는다. 삿뚜(Sattu)는 일곱 가지 곡물을 볶아서 만든 것을 말한다. 아주 바싹 볶은 위히의 쌀을 빻아서 만든 가루나 겨라도 삿뚜의 범주에 들어간다. 그러나 적당히 볶아서 햇볕에 말린 것의 겨나 쌀, 튀밥(lāja), 튀밥으로 만든 밥이나 삿뚜 등은 파와라나를 성립시키지 않는다. 물고기와 고기에 대해서는 다음과 같이 판별해야 한다. 죽을 마시는 비구에게 죽에 들어있는 밥알 정도 크기의 물고기 조각이나 고기 조각 두 개를 한 그릇이나 여러 그릇에 담아 줄 때, 그것들을 씹어 먹지 않은 상태에서 파와라나를 성립시킬 만한 다른 음식을 거절한다면 파와라나가 성립되지 않는다. 그중 하나를 씹어 먹고 하나가 손이나 바루에 있을 때 다른 음식을 거절하면 파와라나가 성립된다. 두 개를 모두 씹어 먹어서 입안에 겨자씨만큼도 남은 것이 없을 때 다른 음식을 거절하더라도 파와라나가 되지 않는다. 또한 부적절한 고기나 가문을 더럽히는 행위, 의술 활동, 초인적인 법을 알리는 행위, 금은을 받는 행위 등으로 얻은 부적절한 음식, 그리고 그 외의 적절하거나 부적절한 음식을 먹는 중에 거절하더라도 파와라나가 성립되지 않는다.

เอวํ ยญฺจ อสฺนาติ, ยญฺจ โภชนํ หตฺถปาเส ฐิเตน อภิหฏํ ปฏิกฺขิปนฺโต ปวารณํ ชเนติ, ตํ ญตฺวา อิทานิ ยถา อาปชฺชติ, ตสฺส ชานนตฺถํ อยํ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ – ‘‘อสนํ โภชน’’นฺติ เอตฺถ ตาว เยน เอกสิตฺถมฺปิ อชฺโฌหฏํ โหติ, โส สเจ ปตฺตมุขหตฺเถสุ ยตฺถกตฺถจิ โภชเน สติ สาเปกฺโขว อญฺญํ วุตฺตลกฺขณํ โภชนํ ปฏิกฺขิปติ, ปวาเรติ. สเจ ปน นิรเปกฺโข โหติ, ยํ ปตฺตาทีสุ อวสิฏฺฐํ, ตํ น จ อชฺโฌหริตุกาโม, อญฺญสฺส วา ทาตุกาโม, อญฺญตฺร วา คนฺตฺวา ภุญฺชิตุกาโม, โส ปฏิกฺขิปนฺโตปิ น ปวาเรติ. ‘‘หตฺถปาเส ฐิโต’’ติ เอตฺถ ปน สเจ ภิกฺขุ นิสินฺโน โหติ, อานิสทสฺส ปจฺฉิมนฺตโต ปฏฺฐาย, สเจ ฐิโต, ปณฺหีนํ อนฺตโต ปฏฺฐาย, สเจ นิปนฺโน, เยน ปสฺเสน นิปนฺโน, ตสฺส ปาริมนฺตโต ปฏฺฐาย ทายกสฺส นิสินฺนสฺส วา ฐิตสฺส วา นิปนฺนสฺส วา ฐเปตฺวา ปสาริตหตฺถํ ยํ อาสนฺนตรํ องฺคํ, ตสฺส โอริมนฺเตน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อฑฺฒเตยฺยหตฺโถ ‘หตฺถปาโส’ติ เวทิตพฺโพ. ตสฺมึ ฐตฺวา อภิหฏํ ปฏิกฺขิปนฺตสฺเสว ปวารณา โหติ, น ตโต ปรํ. ‘อภิหรตี’ติ หตฺถปาสพฺภนฺตเร ฐิโต คหณตฺถํ อุปนาเมติ. สเจ ปน อนนฺตรนิสินฺโนปิ ภิกฺขุ หตฺเถ วา อาธารเก วา ฐิตํ ปตฺตํ อนภิหริตฺวาว ‘‘ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ตํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา นตฺถิ. ภตฺตปจฺฉึ อาเนตฺวา ปุรโต ภูมิยํ ฐเปตฺวา เอวํ วุตฺเตปิ เอเสว นโย. อีสกํ ปน อุทฺธริตฺวา วา อปนาเมตฺวา วา ‘คณฺหถา’ติ วุตฺเต ตํ ปฏิกฺขิปโต ปวารณา [Pg.222] โหติ. ภตฺตปจฺฉึ คเหตฺวา ปริวิสนฺตสฺส อญฺโญ ‘‘อหํ ธาเรสฺสามี’’ติ คหิตมตฺตเมว กโรติ, ปริเวสโกเยว ปน ตํ ธาเรติ, ตสฺมา สา อภิหฏาว โหติ, ตโต ทาตุกามตาย คณฺหนฺตํ ปฏิกฺขิปนฺตสฺส ปวารณา โหติ. สเจ ปน ปริเวสเกน ผุฏฺฐมตฺตาว โหติ, อิตโรว นํ ธาเรติ, ตโต ทาตุกามตาย คณฺหนฺตํ ปฏิกฺขิปนฺตสฺส ปวารณา น โหติ. กฏจฺฉุนา อุทฺธเฏ ปน โหติ, ทฺวินฺนํ สมภาเรปิ ปฏิกฺขิปนฺโต ปวาเรติเยว. อนนฺตรสฺส ทิยฺยมาเน อิตโร ปตฺตํ ปิทหติ, อญฺญสฺส อภิหฏํ นาม ปฏิกฺขิตฺตํ โหติ, ตสฺมา ปวารณา นตฺถิ. ‘ปฏิกฺเขโป’ติ เอตฺถ วาจาย อภิหเฏ ปฏิกฺเขโป น รุหติ, กาเยน อภิหฏํ ปน องฺคุลิจลนาทินา กายวิกาเรน วา ‘‘อลํ, มา เทหี’’ติอาทินา วจีวิกาเรน วา ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ.

이와 같이 식사 중에 한 팔 간격(hatthapāsa) 안에 서 있는 사람이 가져온 음식을 거절함으로써 파와라나(pavāraṇā, 식사 만족 선언)가 생기게 되는데, 이를 알고 이제 어떻게 파와라나 상태가 되는지 알기 위해 다음의 판결을 알아야 한다. 우선 ‘식사 중인 음식(asanaṃ bhojanaṃ)’에 대하여, 어떤 비구가 밥알 하나라도 삼킨 상태에서 발우나 입, 손 중 어느 곳에든 음식이 있음에도 불구하고, 더 먹으려는 마음을 가지고서(sāpekkha) 앞서 언급한 특징을 가진 다른 음식을 거절한다면 파와라나를 한 것이다. 그러나 만약 미련이 없는(nirapekkha) 상태라면, 즉 발우 등에 남은 음식을 삼킬 마음이 없거나 다른 이에게 주고 싶거나 다른 곳에 가서 먹고 싶은 경우라면, 거절하더라도 파와라나가 되지 않는다. ‘한 팔 간격(hatthapāsa) 안에 서 있는 것’에 대하여, 만약 비구가 앉아 있다면 둔부의 뒷부분부터, 서 있다면 뒤꿈치 끝부터, 누워 있다면 누워 있는 옆구리의 먼 쪽 끝부터 시작하여, 공양물을 올리는 이가 앉아 있든 서 있든 누워 있든 그의 뻗은 손을 제외하고 가장 가까운 신체 부위의 안쪽 경계로부터 2.5 암마(ammana, 약 1.25미터)를 ‘한 팔 간격’이라 한다. 이 간격 안에 서서 가져온 음식을 거절할 때만 파와라나가 성립하며 그 밖에서는 성립하지 않는다. ‘가져온다(abhiharati)’는 것은 한 팔 간격 내에 서서 받도록 가까이 내미는 것이다. 만약 바로 옆에 앉아 있는 비구라 하더라도 손이나 받침대에 놓인 발우를 내밀지 않은 채 “음식을 받으십시오”라고 말할 뿐이라면, 이를 거절하더라도 파와라나가 되지 않는다. 밥바구니를 가져와 앞의 바닥에 내려놓고 그렇게 말할 때도 마찬가지다. 다만 바구니를 조금 들어 올리거나 기울이며 “받으십시오”라고 말할 때 이를 거절하면 파와라나가 된다. 밥바구니를 들고 배식하는 동안 다른 이가 “내가 들고 있겠습니다”라며 단지 잡기만 하고 실제로는 배식자가 계속 들고 있다면, 그것은 배식자가 가져온 것이 된다. 그러므로 배식자가 주려는 마음으로 덜어내려 할 때 거절하면 파와라나가 된다. 그러나 배식자가 단지 손을 대기만 하고 다른 이가 그것을 들고 있다면, 그로부터 주려는 마음으로 덜어내려 할 때 거절하더라도 파와라나가 되지 않는다. 국자로 퍼 올린 경우라면 파와라나가 되며, 두 사람이 같이 들고 있을 때 거절해도 파와라나가 된다. 다른 이에게 음식을 주고 있을 때 옆의 비구가 발우를 덮어버린다면, 이는 다른 이를 위해 가져온 것을 거절한 것이 되므로 파와라나가 성립하지 않는다. ‘거절(paṭikkhepo)’에 대하여, 가져온 음식에 대해 말로만 거절하는 것은 성립하지 않는다. 몸으로 가져온 것에 대해 손가락을 움직이는 등의 신체적 표현(신업)이나 “됐습니다, 주지 마십시오” 등과 같은 음성적 표현(구업)으로 거절할 때 파와라나가 성립한다.

เอโก สมํสกํ รสํ อภิหรติ, ‘‘รสํ ปฏิคฺคณฺหถา’’ติ วทติ, ตํ สุตฺวา ปฏิกฺขิปโต ปวารณา นตฺถิ. ‘มํสรส’นฺติ วุตฺเต ปน ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ. ‘‘อิมํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเตปิ โหติเยว. มํสํ วิสุํ กตฺวา ‘มํสรส’นฺติ วุตฺเตปิ สเจ สาสปมตฺตมฺปิ ขณฺฑํ อตฺถิ, ปฏิกฺขิปโต ปวารณา โหติ. สเจ นตฺถิ, วฏฺฏติ. กฬีรปนสาทีหิ มิสฺเสตฺวา มจฺฉมํสํ ปจนฺติ, ตํ คเหตฺวา ‘‘กฬีรสูปํ คณฺหถ, ปนสพฺยญฺชนํ คณฺหถา’’ติ วทติ, เอวมฺปิ น ปวาเรติ. กสฺมา? อปวารณารหสฺส นาเมน วุตฺตตฺตา. ‘‘มจฺฉมํสํ พฺยญฺชน’’นฺติ วา ‘‘อิมํ คณฺหถา’’ติ วา วุตฺเต ปน ปวาเรติ, อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺโต. คมนาทีสุ ปน ยสฺมึ อิริยาปเถ ปวาเรติ, ตํ อวิโกเปนฺเตเนว ภุญฺชิตพฺพํ.

어떤 이가 고기가 섞인 국물을 가져와서 “국물을 받으십시오”라고 말할 때, 그 말을 듣고 거절하는 것은 파와라나가 되지 않는다. 그러나 “고기 국물을 받으십시오”라고 말했을 때 거절하면 파와라나가 된다. “이것을 받으십시오”라고 말했을 때도 파와라나가 성립한다. 고기를 국물에서 따로 분리하여 “고기 국물을 받으십시오”라고 말했을지라도, 만약 겨자씨만 한 고기 조각이라도 들어있다면 거절할 때 파와라나가 된다. 만약 고기가 전혀 없다면 거절해도 괜찮다. 죽순이나 쪽제비천(panasa) 등과 함께 물고기나 고기를 넣고 끓였을 때, 그것을 가지고 “죽순 국을 받으십시오”, “쪽제비천 찬을 받으십시오”라고 말한다면, 그렇게 말할지라도 파와라나가 되지 않는다. 왜냐하면 파와라나의 조건에 해당하지 않는 음식의 이름으로 말했기 때문이다. 그러나 “물고기 찬이나 고기 찬을 받으십시오” 또는 “이것을 받으십시오”라고 말했을 때 거절하면 파와라나가 된다. 이것은 요약된 설명이며 상세한 내용은 ‘사만타파사디카’에 설명되어 있다. 한편, 걷는 등의 자세 중에서 파와라나를 한 당시의 그 자세를 바꾸지 않은 채로 음식을 먹어야 한다.

อนติริตฺตนฺติ น อติริตฺตํ, น อธิกนฺติ อตฺโถ. ตํ ปน กปฺปิยกตาทีหิ สตฺตหิ วินยกมฺมากาเรหิ อกตํ วา คิลานสฺส อนธิกํ วา โหติ. ตสฺมา ปทภาชเน (ปาจิ. ๒๓๙) ‘อกปฺปิยกต’นฺติอาทิ วุตฺตํ, ตตฺถ ยํ ผลํ วา กนฺทมูลาทิ วา ปญฺจหิ สมณกปฺปิเยหิ กปฺปิยํ อกตํ, ยญฺจ อกปฺปิยมํสํ วา อกปฺปิยโภชนํ วา, เอตํ อกปฺปิยํ นาม, ตํ อกปฺปิยํ ‘‘อลเมตํ สพฺพ’’นฺติ เอวํ อติริตฺตํ กตํ อกปฺปิยกตนฺติ เวทิตพฺพํ. อปฺปฏิคฺคหิตกตนฺติ ภิกฺขุนา อปฺปฏิคฺคหิตํเยว ปุริมนเยน อติริตฺตํ กตํ. อนุจฺจาริตกตนฺติ กปฺปิยํ กาเรตุํ อาคเตน ภิกฺขุนา อีสกมฺปิ อนุกฺขิตฺตํ [Pg.223] วา อนปนามิตํ วา กตํ. อหตฺถปาเส กตนฺติ กปฺปิยํ กาเรตุํ อาคตสฺส หตฺถปาสโต พหิ ฐิเตน กตํ. อภุตฺตาวินา กตนฺติ โย อติริตฺตํ กโรติ, เตน ปวารณปฺปโหนกํ โภชนํ อภุตฺเตน กตํ. ภุตฺตาวินา ปวาริเตน อาสนา วุฏฺฐิเตน กตนฺติ อิทํ อุตฺตานเมว. ‘‘อลเมตํ สพฺพ’’นฺติ อวุตฺตนฺติ วจีเภทํ กตฺวา เอวํ อวุตฺตํ โหติ. อิติ อิเมหิ สตฺตหิ วินยกมฺมากาเรหิ ยํ อติริตฺตํ กปฺปิยํ อกตํ, ยญฺจ ปน น คิลานาติริตฺตํ, ตทุภยมฺปิ อนติริตฺตํ. อติริตฺตํ ปน ตสฺเสว ปฏิปกฺขนเยน เวทิตพฺพํ.

‘아나티릿타(anatiritta)’란 남겨진 것(atiritta)이 아니라는 뜻이며, 남은 것이 아니라는 의미이다. 그것은 ‘아깝삐야까타(akappiyakata, 허용되지 않게 함)’ 등 일곱 가지 율장의 규정에 따라 행해지지 않았거나, 병자에게 남은 음식이 아닌 것을 말한다. 그러므로 단어 해석(padabhājane)에서 ‘아깝삐야까타’ 등이 언급되었다. 그중에서 과일이나 뿌리 채소 등을 비구에게 허용되는 다섯 가지 방식(samaṇakappiya)으로 허용되게 하지 않은 것, 허용되지 않는 고기나 허용되지 않는 음식을 ‘아깝삐야’라 한다. 그 허용되지 않는 음식에 대해 “이것 모두로 충분합니다(alametaṃ sabbaṃ)”라고 하여 남은 음식(atiritta)으로 만든 것을 ‘아깝삐야까타’라고 이해해야 한다. ‘압빠띠가히타까타(appaṭiggahitakata)’란 비구가 정식으로 받지 않은 음식을 앞의 방식대로 남은 음식으로 만든 것을 말한다. ‘아눗짜리타까타(anuccāritakata)’란 음식을 허용되게 하려고 온 비구가 조금도 들어 올리지 않거나 비구 쪽으로 기울이지 않은 채로 만든 것을 말한다. ‘아핫타파세 까타(ahatthapāse katā)’란 허용되게 하려고 온 비구의 한 팔 간격 밖에서 만든 것을 말한다. ‘아붓따위나 까타(abhuttāvinā katā)’란 남은 음식을 만드는 자가 식사를 마치지 않은 상태에서 파와라나를 성립시키기에 충분한 음식을 남은 음식으로 만든 것을 말한다. ‘식사를 마치고 파와라나를 한 자가 자리에서 일어나서 만든 것’이라는 대목은 그 의미가 명백하다. “‘이것 모두로 충분합니다’라고 말하지 않은 것”이란 입 밖으로 소리를 내어 이와 같이 말하지 않은 것을 뜻한다. 이와 같이 일곱 가지 율장의 규정에 따라 허용되도록 남은 음식으로 만들지 않은 것과 병자가 남긴 음식이 아닌 것, 이 두 가지 모두를 ‘아나티릿타’라 한다. ‘아티릿타(남겨진 것)’는 이것의 반대 방식으로 이해해야 한다.

อปิเจตฺถ ภุตฺตาวินา กตํ โหตีติ (ปาจิ. ๒๓๙) อนฺตมโส อนนฺตรนิสินฺนสฺส ปตฺตโต เอกมฺปิ สิตฺถํ วา มํสหีรํ วา ขาทิตฺวา กตมฺปิ ภุตฺตาวินา กตํ โหติ, โย ปาโตว เอวํ ภุตฺตาวี ปวาริโต นิสีทติเยว, โส อุปกฏฺเฐปิ กาเล อภิหฏํ ปิณฺฑํ ภิกฺขุนา อุปนีตํ กปฺปิยํ กาตุํ ลภติ. สเจ ปน ตสฺมึ กปฺปิเย กเต ภุญฺชนฺตสฺส อญฺญํ อามิสํ อากิรนฺติ, ตํ โส ปุน กาตุํ น ลภติ. ยญฺหิ อกตํ, ตํ กาตพฺพํ. เยน จ อกตํ, เตน จ กาตพฺพนฺติ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๒๓๘-๙) วุตฺตํ, ตสฺมา ตสฺมึ ภาชเน กริยมาเน ปฐมกเตน สทฺธึ กตํ โหตีติ ตํ กาตุํ น วฏฺฏติ. อญฺญสฺมึ ปน ภาชเน เตน วา อญฺเญน วา กาตุํ วฏฺฏติ. เอวํ กตํ ปฐมกเตน มิสฺเสตฺวาปิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, น เกวลญฺจ ตสฺส เยน ปน กตํ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺเญสํ ปวาริตานมฺปิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ยถา ปน อกเตน มิสฺสํ น โหติ, เอวํ มุขญฺจ หตฺถญฺจ สุทฺธํ กตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. คิลานาติริตฺตํ ปน น เกวลํ คิลานสฺส ภุตฺตาวเสสเมว, อถ โข ยํกิญฺจิ คิลานํ อุทฺทิสฺส ‘‘อชฺช วา สฺเว วา ยทา วา อิจฺฉติ, ตทา ขาทิสฺสตี’’ติ อาหฏํ, ตํ สพฺพํ ‘คิลานาติริตฺต’นฺติ เวทิตพฺพํ. ขาทนียํ วา โภชนียํ วาติ ยํกิญฺจิ ยาวกาลิกํ. ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา ปาจิตฺติยนฺติ เอตฺถ วุตฺตนเยน ปวาริตสฺส อนติริตฺตํ ยํกิญฺจิ อามิสํ อชฺโฌหรณตฺถาย ปฏิคฺคณฺหโต คหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

또한 여기서 '식사를 마친 자에 의해 남겨진 것으로 함(bhuttāvinā kataṃ)'이란, 적어도 곁에 앉은 비구의 발우에서 밥알 하나나 고기 한 조각이라도 씹어 먹고 나서 이루어진 것도 식사를 마친 자에 의해 남겨진 것이 된다. 아침 일찍 이와 같이 식사를 마치고 식사 거절(pavārito)을 한 뒤에 앉아 있는 율사는, 정오가 가까운 시간이라도 비구가 가져온 공양물을 받아서 남겨진 것(kappiya)으로 만들 수 있다. 그러나 만약 그 남겨진 것으로 만드는 절차가 끝난 뒤에 먹고 있는 동안 다른 음식을 넣어준다면, 그는 그것을 다시 남겨진 것으로 만들 수 없다. 왜냐하면 '만들어지지 않은 것을 만들어야 하며, 만들지 않은 자에 의해 만들어져야 한다'고 설해졌기 때문이다. 그러므로 그 그릇에서 절차가 행해질 때, 먼저 만들어진 것과 함께 만들어진 셈이 되므로 그 그릇에 새로 추가된 것을 다시 남겨진 것으로 만드는 것은 타당하지 않다. 그러나 다른 그릇에 담긴 것이라면 그 자신이나 다른 이가 남겨진 것으로 만드는 것이 타당하다. 이와 같이 만들어진 음식은 먼저 만들어진 것과 섞어서 먹어도 타당하다. 그리고 단지 남겨진 것으로 만든 그 비구뿐만 아니라, 그를 제외한 다른 식사를 마친 비구들도 그것을 먹는 것이 타당하다. 다만 남겨진 것으로 만들지 않은 음식과 섞이지 않도록 입과 손을 깨끗이 하고 먹어야 한다. 한편 '병자의 남은 음식(gilānātiritta)'이란 단지 병자가 먹고 남긴 것뿐만 아니라, 병자를 위하여 '오늘이나 내일, 혹은 원할 때 먹으리라'고 생각하며 가져온 모든 것을 '병자의 남은 음식'으로 알아야 한다. '식물(khādanīya)이나 음식(bhojanīya)'이란 어떤 것이든 때에 맞추어 먹어야 하는 것(yāvakālika)을 말한다. '씹어 먹거나 먹으면 바찌띠(pācittiya)'라는 구절에서, 이미 설해진 방식에 따라 식사를 마친 비구가 남겨진 것이 아닌 어떤 음식을 삼키기 위해 받는 경우 받을 때마다 덕까따(dukkaṭa)가 되고, 삼킬 때마다 바찌띠가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อญฺญตฺร ภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อนติริตฺต’’นฺติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ยามกาลิกาทีนิ อาหารตฺถาย คณฺหโต, นิรามิสานิ อชฺโฌหรโต จ ทุกฺกฏํ, ตถา อติริตฺเต อนติริตฺตสญฺญิโน เจว เวมติกสฺส [Pg.224] จ. อติริตฺตสญฺญิโน ปน, ‘‘อติริตฺตํ การาเปตฺวา ภุญฺชิสฺสามี’’ติ คณฺหนฺตสฺส, อญฺญสฺสตฺถาย คณฺหนฺตสฺส, ยามกาลิกาทีนิ เตสํ อนุญฺญาตปริโภควเสน นิรามิสานิ ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปวาริตภาโว, อามิสสฺส อนติริตฺตตา, กาเลน อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 여러 비구들을 인연으로 하여, 공양하는 장소 이외의 곳에서 제정되었다. '남겨진 것이 아닌 것(anatiritta)'이라는 이 구절은 여기에서의 추가 제정(anupaññatti)이다. 이는 비공동 제정이며, 시키는 죄가 없고, 삼분법에 의한 바찌띠이다. 식사를 위해 야마깔리까(yāmakālikā) 등을 받는 자, 그리고 음식이 없는 것을 삼키는 자에게는 덕까따가 되며, 남겨진 음식임에도 남겨진 것이 아니라고 인식하거나 의심하는 자에게도 마찬가지이다. 그러나 남겨진 음식이라는 인식을 가진 자가 '남겨진 것으로 만들어서 먹으리라'고 생각하며 받는 경우, 다른 이를 위해 받는 경우, 야마깔리까 등을 허용된 용법에 따라 음식이 없는 상태로 수용하는 경우, 그리고 미친 자 등에게는 죄가 없다. 식사를 마친 상태, 음식의 비남겨진 상태, 때에 맞추어 삼킴이라는 세 가지가 이 조항의 요소(aṅga)이다. 발생 원인 등은 첫 번째 까띠나 학처와 같으며, 이는 행동과 부작위에 의한 것이다.

ปฐมปวารณาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 빠와라나 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖. ทุติยปวารณาสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 두 번째 빠와라나 학처에 대한 설명.

ฉฏฺเฐ อภิหฏฺฐุํ ปวาเรยฺยาติ อภิหริตฺวา ‘‘หนฺท, ภิกฺขุ ขาท วา ภุญฺช วา’’ติ เอวํ ปวาเรยฺย. ชานนฺติ สุตฺวา วา ทิสฺวา วา ตสฺส ปวาริตภาวํ ชานนฺโต. อาสาทนาเปกฺโขติ อาสาทนํ โจทนํ มงฺกุกรณภาวํ อเปกฺขมาโน. ภุตฺตสฺมึ ปาจิตฺติยนฺติ เอตฺถ อภิหาเร ตาว ทุกฺกฏํ, สเจ โส ตํ คณฺหาติ, ปุน อภิหารกสฺส ทุกฺกฏํ, ตสฺมึ ปน ภุญฺชนฺเต อภิหารกสฺส ตสฺส อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ทุกฺกฏํ, โภชนปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 학처에서 '가져와서 권한다(abhihaṭṭhuṃ pavāreyya)'는 것은, 음식을 가져와서 '비구여, 이것을 씹어 드시거나 잡수십시오'라고 이와 같이 권하는 것을 말한다. '안다(jānanti)'는 것은 듣거나 보아서 그 비구가 이미 식사를 마친 상태임을 아는 것이다. '괴롭히고자 함(āsādanāpekkhot)'이란 비난하거나 부끄럽게 하려는 의도를 가진 것이다. '먹으면 바찌띠'라는 구절에서, 먼저 음식을 가져올 때 덕까따가 되고, 만약 그 비구가 그것을 받으면 가져온 자에게 다시 덕까따가 되며, 그 비구가 먹고 있는 동안에는 가져온 자에게 그가 삼킬 때마다 덕까따가 되고, 식사가 끝났을 때 바찌띠가 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อนติริตฺเตน โภชเนน อภิหฏฺฐุํ ปวารณาวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ปวาริเต ปวาริตสญฺญิโน ปาจิตฺติยํ. เวมติกสฺส, ยามกาลิกาทีนิ อาหารตฺถาย อภิหรนฺตสฺส, เตสญฺจ ปฏิคฺคหณอชฺโฌหาเรสุ, อปฺปวาริเต จ ปวาริตสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อปฺปวาริตสญฺญิสฺส ปน, โย จ อติริตฺตํ การาเปตฺวา เทติ, ‘‘การาเปตฺวา วา ภุญฺชาหี’’ติ เทติ, โย วา ‘‘อญฺญสฺสตฺถาย หรนฺโต คจฺฉาหี’’ติ เทติ, โย จ ยามกาลิกาทีนิ ‘‘สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชาหี’’ติ เทติ, ตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปวาริตตา, ปวาริตสญฺญิตา, อาสาทนาเปกฺขตา, อนติริตฺเตน อภิหฏฺฐุํ ปวารณตา, โภชนปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 어떤 비구를 인연으로 하여 남겨진 것이 아닌 음식으로 가져와 권한 일에 대하여 제정되었다. 이는 비공동 제정이며, 시키는 죄가 없다. 식사를 마친 비구에 대해 식사를 마쳤다고 인식하면서 권하는 자에게는 바찌띠가 된다. 의심하는 자, 식사를 위해 야마깔리까 등을 가져오는 자, 그리고 그것들을 받고 삼키는 경우, 식사를 마치지 않은 비구에 대해 식사를 마쳤다고 인식하는 자, 의심하는 자에게는 덕까따가 된다. 그러나 식사를 마치지 않았다고 인식하는 자가 남겨진 것으로 만들어서 주는 경우, '남겨진 것으로 만들어서 먹으라'며 주는 경우, 혹은 '다른 이를 위해 가지고 가라'며 주는 경우, 야마깔리까 등을 '필요한 이유가 있을 때 수용하라'며 주는 경우와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 식사를 마친 상태, 식사를 마쳤다는 인식, 괴롭히려는 의도, 남겨진 것이 아닌 것으로 가져와 권함, 식사의 완료라는 다섯 가지가 이 조항의 요소이다. 발생 원인 등은 주지 않은 것을 가지는 죄(adinnādāna)와 같으며, 이는 고통스러운 느낌에 의한 것이다.

ทุติยปวารณาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 빠와라나 학처에 대한 설명이 끝났다.

๗. วิกาลโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 비깔라보자나(때 아닌 때의 식사) 학처에 대한 설명.

สตฺตเม [Pg.225] วิกาเลติ วิคเต กาเล, มชฺฌนฺหิกาติกฺกมนโต ยาว อรุณุคฺคมนาติ อธิปฺปาโย. ตสฺมา โย ภิกฺขุ เอตสฺมึ อนฺตเร ยํกิญฺจิ วนมูลผลํ อุปาทาย อามํ วา ปกฺกํ วา อามิสสงฺเขปคตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อชฺโฌหรณตฺถาย ปฏิคฺคณฺหาติ, ตสฺส ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 학처에서 '때 아닌 때(vikāla)'란 정오를 지나서 다음 날 해가 뜰 때까지의 시간을 의미한다. 그러므로 어떤 비구가 이 사이에 숲의 뿌리나 열매를 비롯하여 날것이든 익은 것이든 음식의 범주에 들어가는 씹어 먹는 것이나 공양물을 삼키기 위해 받는다면, 받을 때 덕까따가 되고 삼킬 때마다 바찌띠가 된다.

ราชคเห สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ วิกาเล โภชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ยามกาลิกาทีนิ อาหารตฺถาย ปฏิคฺคหณอชฺโฌหาเรสุ, กาเล วิกาลสญฺญิสฺส, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ, กาเล กาลสญฺญิสฺส ยามกาลิกาทีนิ สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺตสฺส อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, โรมฏฺฐกสฺส โรมฏฺฐํ, น จ ภิกฺขเว พหิมุขทฺวารา นีหริตฺวา อชฺโฌหริตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๒๗๓) อนุญฺญาตนเยน โรมฏฺฐกสฺสาปิ อนาปตฺติ. วิกาลตา, ยาวกาลิกตา, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

라자가하에서 17군 비구들을 인연으로 하여 때 아닌 때의 식사에 대하여 제정되었다. 이는 공동 제정이며, 시키는 죄가 없고, 삼분법에 의한 바찌띠이다. 식사를 위해 야마깔리까 등을 받고 삼키는 경우, 때에 맞는 시간에 때가 아니라고 인식하거나 의심하는 자에게는 덕까따가 된다. 때에 맞는 시간에 때에 맞는 시간이라고 인식하며 야마깔리까 등을 필요한 이유가 있어 수용하는 자와 미친 자 등에게는 죄가 없다. '비구들이여, 되새김질하는 자의 되새김질을 허용한다. 다만 비구들이여, 입 밖으로 내어놓았다가 다시 삼켜서는 안 된다'는 허용된 방식에 따라 되새김질하는 자에게도 죄가 없다. 때 아닌 때임, 야와깔리까(yāvakālika) 음식임, 삼킴이라는 세 가지가 이 조항의 요소이다. 발생 원인 등은 양털 학처와 같다.

วิกาลโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비깔라보자나 학처에 대한 설명이 끝났다.

๘. สนฺนิธิการกสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 산니디까라까(음식을 쌓아두는 행위) 학처에 대한 설명.

อฏฺฐเม สนฺนิธิการกนฺติ กาโร กรณํ กิริยาติ อตฺถโต เอกํ, สนฺนิธิ กาโร อสฺสาติ สนฺนิธิการํ, สนฺนิธิการเมว สนฺนิธิการกํ, ปฏิคฺคเหตฺวา เอกรตฺตึ วีตินามิตสฺเสตํ นามํ. ตสฺมา เอวํ สนฺนิธิกตํ ยํกิญฺจิ ยาวกาลิกํ วา ยามกาลิกํ วา ‘อชฺโฌหริสฺสามี’ติ คณฺหนฺตสฺส ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ. สเจปิ ปตฺโต ทุทฺโธโต โหติ, ยํ องฺคุลิยา ฆํสนฺตสฺส เลขา ปญฺญายติ, คณฺฐิกปตฺตสฺส วา คณฺฐิกนฺตเร สฺเนโห ปวิฏฺโฐ โหติ, โย อุณฺเห โอตาเปนฺตสฺส ปคฺฆรติ, อุณฺหยาคุยา วา คหิตาย สนฺทิสฺสติ, ตาทิเส ปตฺเตปิ ปุนทิวเส ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. ยํ ปน ภิกฺขุ นิรเปกฺโข สามเณรานํ ปริจฺจชิตฺวา เตหิ นิหิตํ ลภิตฺวา ภุญฺชติ, ตํ วฏฺฏติ[Pg.226]. สยํ ปฏิคฺคเหตฺวา อปริจฺจตฺตเมว หิ ทุติยทิวเส กปฺปิยโภชนํ ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. อกปฺปิเยสุ ปน มนุสฺสมํเส ถุลฺลจฺจเยน สทฺธึ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ปน ทุกฺกเฏน สทฺธึ. ยามกาลิกํ สติ ปจฺจเย อชฺโฌหรโต ปาจิตฺติยํ, อาหารตฺถาย อชฺโฌหรโต ทุกฺกเฏน สทฺธึ. โย ปน ปวาริโต หุตฺวา อนติริตฺตกตํ อชฺโฌหรติ, ตสฺส สพฺพวิกปฺเปสุ อปรมฺปิ ปาจิตฺติยํ วฑฺฒติ. สเจ วิกาเล อชฺโฌหรติ, อนติริตฺตปจฺจยา สพฺพวิกปฺเปสุ อนาปตฺติ, สติ ปจฺจเย วิกาลปจฺจยา ยามกาลิกาทีสุ จ อนาปตฺติ. อวเสเสสุ วิกาลปจฺจยา ปาจิตฺติยํ วฑฺฒติเยว. ภิกฺขุสฺส ปน สนฺนิธิ ภิกฺขุนิยา วฏฺฏติ, ภิกฺขุนิยา จ สนฺนิธิ ภิกฺขุสฺส วฏฺฏติ, ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก (จูฬว. ๔๒๑-๔๒๒) อนุญฺญาตตฺตา วฏฺฏตีติ.

여덟 번째 [식송계]에서 '산니디카라까(sannidhikāraka, 갈무리하여 둠)'란 '까로(kāro)', '까라낭(karaṇaṃ)', '끼리야(kiriyā)'는 의미상 하나이며, 그 식물을 갈무리하는 행위가 있는 것이 '산니디카라(sannidhikāra)'이고, '산니디카라'가 곧 '산니디카라까'이다. 이것은 [음식을] 받아 수용한 뒤 하룻밤을 넘긴 것의 이름이다. 그러므로 이와 같이 갈무리된 것이 야와깔리까(yāvakālika, 한시적 음식)이든 야마깔리까(yāmakālika, 밤중 음식)이든 '내가 먹으리라' 하고 받는 자에게는 수용 시에 둑꺼따(dukkaṭa, 악작)이며, 삼킬 때마다 빠찌띠야(pācittiya, 바일제)이다. 설령 발우를 잘못 씻어 손가락으로 문질렀을 때 자국이 나거나, 발우의 굽 사이에 기름기가 배어 있어 햇볕에 말릴 때 흘러나오거나 뜨거운 야구(죽)를 담았을 때 나타난다면, 그런 발우에 담긴 것을 다음 날 먹는 자에게도 빠찌띠야이다. 그러나 비구가 미련 없이 사미들에게 버려 준 것을 그들이 보관했다가 [비구가 다시] 얻어 먹는 것은 허용된다. 스스로 수용하여 버리지 않은 상태로 다음 날 허용되는 음식을 먹는 자에게는 빠찌띠야이다. 허용되지 않는 것들 중 인육의 경우에는 툴랏짜야(thullaccaya, 중죄)와 함께 빠찌띠야이며, 나머지 경우에는 둑꺼따와 함께 빠찌띠야이다. 야마깔리까를 정당한 이유가 있을 때 먹는 자에게는 빠찌띠야이며, 영양을 위해 먹는 자에게는 둑꺼따와 함께 빠찌띠야이다. 또한 청함을 받아 거절한 뒤(pavārito, 포만함) 보완 절차(anatirittakata, 남은 음식 처리)를 거치지 않은 것을 먹는 자에게는 모든 경우에 또 다른 빠찌띠야가 추가된다. 만약 때가 아닌 때(vikāle, 비시)에 먹는다면, 보완 절차 위반으로 인한 모든 경우에 아나빳띠(anāpatti, 무죄)이나, 이유가 있을 때 비시 위반으로 야마깔리까 등에 대해서도 무죄이다. 그 외의 것들(야와깔리까)에 대해서는 비시 위반으로 빠찌띠야가 가중될 뿐이다. 비구의 저장물은 비구니에게 허용되고, 비구니의 저장물은 비구에게 허용되니, 비구니 칸다까에서 허용되었기 때문이다.

สาวตฺถิยํ อายสฺมนฺตํ เพลฏฺฐสีสํ อารพฺภ สนฺนิธิการกโภชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, สตฺตาหกาลิก ยาวชีวิกานํ ปน อาหารตฺถาย ปฏิคฺคหเณ อชฺโฌหาเร จ ทุกฺกฏํ. ยถา เจตานิ อาหารตฺถาย น กปฺปนฺติ, เอวํ ยาวกาลิกาทีหิ สํสฏฺฐานิปิ, วุตฺตญฺเหตํ ‘‘ยาวกาลิเกน, ภิกฺขเว, ยามกาลิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ กาเล กปฺปติ, วิกาเล น กปฺปตี’’ติอาทิ (มหาว. ๓๐๕). ตสฺมา สเจปิ ตํ ตํ เตน เตน สทฺธึ สํสฏฺฐํ ลภติ, สเจ อสมฺภินฺนรสํ วา โหติ สุโธตํ วา, ยถา อิตเรน สํสคฺโค น ปญฺญายติ, อตฺตโน กาลานุรูเปน ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ.

사와티에서 벨랏타시사 존자를 인연으로 갈무리된 음식을 먹는 것에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우에 빠찌띠야(tikapācittiya)이다. 사따하깔리까(sattāhakālika, 7일 음식)와 야와지위까(yāvajīvika, 평생 약품)를 영양을 위해 수용하거나 삼키는 데에는 둑꺼따이다. 이것들이 영양을 위해 허용되지 않는 것처럼, 야와깔리까 등과 혼합된 것도 그러하다. '비구들이여, 야와깔리까와 함께 당일 수용된 야마깔리까는 제때에는 허용되나 제때가 아닐 때는 허용되지 않는다'고 설해졌기 때문이다. 그러므로 설령 그것이 서로 혼합된 것을 얻더라도, 맛이 섞이지 않았거나 잘 씻어 다른 것과의 접촉이 드러나지 않는다면 자신의 시간에 맞게 수용하는 것은 허용된다.

สเจ ปน สมฺภินฺนรสํ วา โหติ ทุทฺโธตํ วา, น วฏฺฏติ. ยาวกาลิกญฺหิ อตฺตนา สทฺธึ สมฺภินฺนรสานิ ตีณิปิ ยามกาลิกาทีนิ อตฺตโน สภาวํ อุปเนติ, ยามกาลิกํ ทฺเวปิ สตฺตาหกาลิกาทีนิ อตฺตโน สภาวํ อุปเนติ, สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกเมว อตฺตโน สภาวํ อุปเนติ. ตสฺมา เตน ตทหุปฏิคฺคหิเตน สทฺธึ ตทหุปฏิคฺคหิตํ วา ปุเร ปฏิคฺคหิตํ วา ยาวชีวิกํ สตฺตาหํ กปฺปติ, ทฺวีหปฺปฏิคฺคหิเตน ฉาหํ, ตีหปฺปฏิคฺคหิเตน ปญฺจาหํ…เป… สตฺตาหปฺปฏิคฺคหิเตน ตทเหว กปฺปตีติ เวทิตพฺพํ. ตสฺมาเยว หิ ‘‘สตฺตาหกาลิเกน, ภิกฺขเว, ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิต’’นฺติ อวตฺวา ‘‘ปฏิคฺคหิตํ สตฺตาหํ กปฺปตี’’ติ วุตฺตํ. กาลยามสตฺตาหาติกฺกเมสุ เจตฺถ วิกาลโภชน สนฺนิธิเภสชฺชสิกฺขาปทานํ วเสน อาปตฺติโย เวทิตพฺพา, อิเมสุ ปน จตูสุ กาลิเกสุ [Pg.227] ยาวกาลิกํ ยามกาลิกนฺติ อิมเมว ทฺวยํ อนฺโตวุฏฺฐญฺเจว สนฺนิธิการกญฺจ, สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกญฺจ อกปฺปิยกุฏิยํ นิกฺขิปิตุมฺปิ วฏฺฏติ, สนฺนิธิมฺปิ น ชเนติ. อกปฺปิยกุฏิยํ อนฺโตวุฏฺเฐน ปน เตน สทฺธึ อิตรทฺวยํ ตทหุปฏิคฺคหิตมฺปิ น วฏฺฏติ, มุขสนฺนิธิ นาม โหติ, มหาปจฺจริยํ ปน อนฺโตวุฏฺฐํ โหตีติ วุตฺตํ. ตตฺถ นามมตฺตเมว นานากรณํ, อาปตฺติ ปน ทุกฺกฏเมว. ตตฺถ อกปฺปิยกุฏิ นาม สงฺฆสฺส วา อุปสมฺปนฺนปุคฺคลสฺส วา สนฺตกํ วสนตฺถาย กตเคหํ, ตตฺถ สหเสยฺยปฺปโหนเก ปเทเส วุฏฺฐํ ยาวกาลิกญฺจ ยามกาลิกญฺจ สงฺฆิกํ วา อุปสมฺปนฺนปุคฺคลสฺส วา สนฺตกํ อนฺโตวุฏฺฐํ นาม โหติ, ตตฺถ ปกฺกํ อนฺโตปกฺกํ นาม, ยตฺถ กตฺถจิ ปน สยํ ปกฺกํ สามํ ปกฺกํ นาม, ตํ สพฺพํ อนชฺโฌหรณียํ. เตน เตน สทฺธึ สํสฏฺฐมฺปิ ตํคติกเมว, สพฺพํ อชฺโฌหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ตสฺมา อนฺโตวุฏฺฐอนฺโตปกฺกโมจนตฺถํ ภควตา จตสฺโส กปฺปิยภูมิโย (มหาว. ๒๙๕) อนุญฺญาตา, ตาสํ วินิจฺฉโย สมนฺตปาสาทิกายํ (มหาว. อฏฺฐ. ๒๙๕) วุตฺโต. ยตฺถ ปเนตา น สนฺติ, ตตฺถ อนุปสมฺปนฺนสฺส สนฺตกํ กตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สามํ ปากมฺปิ ปุนปากํ วฏฺฏติ, อสนฺนิธิการเก สนฺนิธิการกสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อสนฺนิธิการกสญฺญิโน, ยาวกาลิกาทีนิ ตีณิ นิทหิตฺวา สกํ สกํ กาลํ อนติกฺกมิตฺวา, ยาวชีวิกํ สทาปิ สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อามิสํ, สนฺนิธิภาโว, ตสฺส อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

만약 맛이 섞였거나 잘못 씻었다면 허용되지 않는다. 야와깔리까는 자신과 맛이 섞인 야마깔리까 등 세 가지를 자신의 성질로 끌어들이고, 야마깔리까는 사따하깔리까 등 두 가지를 자신의 성질로 끌어들이며, 사따하깔리까는 야와지위까만을 자신의 성질로 끌어들이기 때문이다. 그러므로 당일 수용된 그것(사따하깔리까)과 함께 당일 수용되거나 이전에 수용된 야와지위까는 7일 동안 허용된다. 이틀 전 수용된 것과 함께는 6일 동안, 사흘 전 수용된 것과 함께는 5일 동안... 7일째 수용된 것과 함께는 당일만 허용된다고 알아야 한다. 바로 그 때문에 '비구들이여, 사따하깔리까와 함께 당일 수용된 야와지위까'라고 하지 않고 '수용된 지 7일 동안 허용된다'고 설하신 것이다. 여기서 제때, 야마(밤), 7일의 경과에 따라 비시식계, 저장계, 약품계의 관점에서 죄를 알아야 한다. 이 네 가지 깔리까 중에서 야와깔리까와 야마깔리까 이 두 가지만이 안또웃타(antovuṭṭha, 실내 보관)이자 산니디카라까(sannidhikāraka, 갈무리)가 된다. 사따하깔리까와 야와지위까는 허용되지 않는 방(akappiyakuṭi)에 두는 것도 허용되며 산니디(저장)의 죄를 만들지 않는다. 그러나 허용되지 않는 방에 보관된 그것과 함께라면 다른 두 가지(사따하깔리까, 야와지위까)는 당일 수용된 것이라도 허용되지 않으니 무카산니디(mukhasannidhi)가 되기 때문이다. 마하빳짜리에서는 안또웃타가 된다고 하였다. 거기서 명칭만 다를 뿐 죄는 둑꺼따일 뿐이다. 거기서 허용되지 않는 방이란 승가나 구족계 받은 이의 소유로 거주를 위해 만든 집이다. 거기서 함께 누워 잘 수 있는 공간에 보관된 야와깔리까와 야마깔리까로서 승가나 구족계 받은 이의 소유인 것을 안또웃타라 한다. 거기서 익힌 것을 안또빡까(antopakka, 실내 조리)라 하며, 어디서든 직접 익힌 것을 사마빡까(sāmapakka, 자가 조리)라 한다. 그것들은 모두 먹어서는 안 된다. 그것들과 혼합된 것도 같은 범주에 속하며, 그 모든 것을 먹는 자에게는 둑꺼따이다. 그러므로 안또웃타와 안또빡까를 면하기 위해 세존께서 네 가지 까삐야부미(kappiyabhūmi, 허용된 부지)를 허용하셨다. 그것에 대한 판결은 사만따빠사디까에 설해져 있다. 만약 이것들이 없는 곳이라면 구족계 받지 않은 이의 소유로 만들어 수용하는 것이 허용된다. 직접 익힌 것도 다시 익히는 것은 허용된다. 갈무리가 아닌데 갈무리라고 생각하거나 의심하는 자에게는 둑꺼따이다. 갈무리가 아니라고 생각하며 야와깔리까 등 세 가지를 갈무리해 두고 각자의 시간을 넘기지 않거나, 야와지위까를 항상 이유가 있을 때 수용하는 자와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 음식물, 갈무리된 상태, 그것을 삼킴이 여기의 세 가지 요소이다. 발생 원인 등은 에라까로마(양털) 계와 같다.

สนฺนิธิการกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

산니디카라까 식계의 주석이 끝났다.

๙. ปณีตโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 빠니따보자나(좋은 음식) 식계의 주석

นวเม ปณีตโภชนานีติ ปณีตสํสฏฺฐานิ สตฺตธญฺญนิพฺพตฺตานิ โภชนานิ. ยถา หิ อาชญฺญยุตฺโต รโถ ‘อาชญฺญรโถ’ติ วุจฺจติ, เอวมิธาปิ ปณีตสํสฏฺฐานิ โภชนานิ ปณีตโภชนานีติ. เยหิ ปน ปณีเตหิ สํสฏฺฐานิ, ตานิ ‘ปณีตโภชนานี’ติ วุจฺจนฺติ, เตสํ ปเภททสฺสนตฺถํ เสยฺยถิทํ สปฺปิ นวนีตนฺติอาทิมาห, ตตฺถ สปฺปิอาทีนิ เภสชฺชสิกฺขาปเท [Pg.228] (กงฺขา. อฏฺฐ. เภสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา) วุตฺตลกฺขเณเนว เวทิตพฺพานิ. มจฺฉาทีสุ ปน สพฺโพปิ ‘โอทโก’ติ (ปาจิ. ๒๖๐) วุตฺตลกฺขโณ มจฺโฉ มจฺโฉเยว. เยสํ ปน มํสํ กปฺปติ, เตสํ มํสญฺจ ขีรทธีนิ จ อิธาธิปฺเปตานิ. เอวรูปานิ ปณีตโภชนานีติ ยานิ เอเตหิ สปฺปิอาทีหิ สํสฏฺฐตฺตา ‘ปณีตโภชนานี’ติ วุจฺจนฺติ, ตถารูปานิ ปณีตโภชนานิ. อคิลาโนติ ยสฺส เตหิ วินาปิ ผาสุ โหติ. อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวาติ เอตฺถ ปน โย อคิลาโน สุทฺธานิ สปฺปิอาทีนิ เภสชฺชตฺถาย วิญฺญาเปติ, โส มหานามสิกฺขาปเทน (ปาจิ. ๓๐๓) กาเรตพฺโพ, มจฺฉาทีนิ จตฺตาริ วิญฺญาเปนฺโต สูโปทนวิญฺญตฺติยา (ปาจิ. ๖๑๒-๖๑๓) กาเรตพฺโพ, สปฺปิอาทีหิ สํสฏฺฐโภชนานิ วิญฺญาเปนฺโต อิมินา กาเรตพฺโพ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – ‘‘สปฺปินา ภตฺตํ เทหิ, สปฺปึ อากิริตฺวา เทหิ, สปฺปิมิสฺสกํ กตฺวา เทหิ, สห สปฺปินา เทหิ, สปฺปิญฺจ ภตฺตญฺจ เทหี’’ติ เอวํ วิญฺญาเปนฺตสฺส ตาว วิญฺญตฺติยา ทุกฺกฏํ, ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหรเณ อชฺโฌหรเณ ปาจิตฺติยํ. ‘‘สปฺปิภตฺตํ เทหี’’ติ วุตฺเต ปน ยสฺมา สาลิภตฺตํ วิย สปฺปิภตฺตํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา สูโปทนวิญฺญตฺติยา ทุกฺกฏเมว โหติ. สเจ ปน ‘‘สปฺปินา ภตฺตํ เทหี’’ติ วุตฺเต ภตฺตํ ทตฺวา ‘‘สปฺปึ กตฺวา ภุญฺชาหี’’ติ นวนีตขีราทีนิ วา กปฺปิยภณฺฑํ วา เทติ ‘‘อิมินา สปฺปึ คเหตฺวา ภุญฺชาหี’’ติ, ยถาวตฺถุกเมว. ‘‘โคสปฺปินา ภตฺตํ เทหี’’ติ วุตฺเต ปน โคสปฺปึ วา เทตุ, ตสฺมึ อสติ ปุริมนเยน นวนีตาทีนิ วา, คาวึเยว วา เทตุ ‘‘อิโต สปฺปินา ภุญฺชาหี’’ติ, ยถาวตฺถุกเมว. สเจ ปน ‘‘โคสปฺปินา เทหี’’ติ ยาจิโต อชิกาสปฺปิอาทีหิ เทติ, วิสงฺเกตํ. เอวญฺหิ สติ อญฺญํ ยาจิเตน อญฺญํ ทินฺนํ นาม โหติ, ตสฺมา อนาปตฺติ, เอส นโย ‘‘อชิกาสปฺปินา เทหี’’ติอาทีสุปิ. ‘‘กปฺปิยสปฺปินา เทหี’’ติ วุตฺเต อกปฺปิยสปฺปินา เทติ, วิสงฺเกตเมว. ‘‘อกปฺปิยสปฺปินา เทหี’’ติ วุตฺเต อกปฺปิยสปฺปินาว เทติ, ปฏิคฺคหเณปิ ปริโภเคปิ ทุกฺกฏเมว. อิมินา นเยน สพฺพปเทสุ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. สเจ ปน สพฺเพหิปิ สปฺปิอาทีหิ เอกฏฺฐาเน วา นานาฏฺฐาเน วา วิญฺญาเปตฺวา ปฏิลทฺธํ เอกโต สมฺภินฺนรสํ กตฺวา ตโต กุสคฺเคน เอกพินฺทุมฺปิ อชฺโฌหรติ, นว ปาจิตฺติยานิ.

아홉 번째 [수승한 음식의 학처]에서, '수승한 음식(paṇītabhojanāni)'이란 수승한 것과 섞인 것이나 일곱 가지 곡물로 만든 음식들을 말한다. 비유하자면 아자냐(thoroughbred) 말이 끄는 수레를 '아자냐 수레'라고 부르는 것과 같이, 여기서도 수승한 것과 섞인 음식들을 '수승한 음식'이라 부른다. 구체적으로 어떤 수승한 것들과 섞인 것을 '수승한 음식'이라 하는지 그 차이를 보이기 위해 '예를 들어 버터기름, 버터' 등이라고 설하셨다. 여기서 버터기름 등은 [약의 학처](kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā)에서 설한 특징에 따라 이해해야 한다. 생선 등에 관하여는, [파잇티야 260]에서 설한 특징처럼 물에서 사는 모든 생물이 곧 생선이다. 다만 여기서 의도된 것은 고기를 먹어도 되는 동물의 고기와 우유, 유락(dadhī)이다. '이와 같은 종류의 수승한 음식'이란 이러한 버터기름 등과 섞였기 때문에 '수승한 음식'이라 불리는 그러한 음식을 말한다. '병들지 않은 자(agilāno)'란 그것들이 없어도 안온하게 지낼 수 있는 자를 말한다. '자신을 위하여 요청하여'라는 구절과 관련하여, 만약 병들지 않은 비구가 음식과 섞이지 않은 순수한 버터기름 등을 약으로 쓰기 위해 요청한다면 [마하나마 학처](Pāci. 303)에 따라 처벌해야 하고, 생선 등 네 가지를 요청한다면 [국과 밥의 요청 학처](Pāci. 612-613)에 따라 처벌해야 하며, 버터기름 등과 섞인 음식을 요청한다면 이 학처에 따라 처벌해야 한다. 이에 대한 판결은 다음과 같다. '버터기름과 섞인 밥을 주십시오', '버터기름을 부어서 주십시오', '버터기름을 섞어서 주십시오', '버터기름과 함께 주십시오', '버터기름과 밥을 주십시오'라고 요청하는 비구에게는 우선 요청함으로 인해 악작(dukkaṭa)이 되고, 받을 때 악작이 되며, 삼킬 때마다 파잇티야(pācittiya)가 된다. 그러나 '버터기름 밥을 주십시오'라고 말했을 때는, 사리밥(sālibhatta)과 같은 명칭으로서의 '버터기름 밥'이라는 것은 없으므로 국과 밥의 요청 학처에 따라 오직 악작만이 된다. 만약 '버터기름과 섞인 밥을 주십시오'라고 했을 때 밥을 준 뒤 '버터기름을 쳐서 드십시오'라며 버터나 우유 등을 주거나, 혹은 '이 적절한 물건(kappiyabhaṇḍa)으로 버터기름을 구해서 드십시오'라고 준다면, 이는 해당 물품에 따른 범계가 된다. '소의 버터기름으로 섞인 밥을 주십시오'라고 했을 때 소의 버터기름을 주거나, 그것이 없어 앞서 언급한 방식대로 버터 등을 주거나, 혹은 '이 소에서 난 버터기름으로 드십시오'라며 암소 자체를 보시한다면 해당 물품에 따른 범계가 된다. 만약 '소의 버터기름으로 주십시오'라고 요청했는데 염소의 버터기름 등으로 준다면 이는 약속이 어긋난 것(visaṅketa)이다. 이처럼 요청한 것과 다른 것을 준 경우에는 범계가 되지 않으며, '염소의 버터기름으로 주십시오' 등의 경우에도 이와 같은 방식이 적용된다. '허용된 고기의 버터기름으로 주십시오'라고 했는데 허용되지 않은 고기의 버터기름으로 준다면 이 역시 약속이 어긋난 것이다. '허용되지 않은 고기의 버터기름으로 주십시오'라고 해서 그대로 허용되지 않은 것을 준다면, 받을 때나 사용할 때나 오직 악작이 된다. 이러한 방식으로 모든 구절에 대한 판결을 이해해야 한다. 만약 버터기름 등 모든 종류를 한 곳에서든 여러 곳에서든 요청하여 얻은 뒤, 이를 하나로 섞어 맛이 혼합된 상태에서 그것을 풀 끝에 묻은 한 방울이라도 삼킨다면 아홉 가지의 파잇티야가 성립한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.229] ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ปณีตโภชนวิญฺญตฺติวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลาโน’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, คิลานสฺส อคิลานสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. คิลานสญฺญิสฺส, คิลานกาเล วิญฺญาเปตฺวา อคิลานสฺส ภุญฺชโต, คิลานสฺส เสสเก, ญาตกปฺปวาริตฏฺฐานโต, อญฺญสฺสตฺถาย วิญฺญตฺเต, อตฺตโน ธเนน คหิเต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปณีตโภชนตา, อคิลานตา, กตวิญฺญตฺติยา ปฏิลาโภ, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. อทฺธานสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 여섯 무리의 비구들을 인연으로 수승한 음식을 요청한 사건에 대해 제정되었다. '병들지 않은 자'라는 구절은 이 학처에서 추가 제정된 것이며, 이는 불공동제정이고, 시키는 규정이 없으며, 세 가지 경우의 파잇티야(tikapācittiya)가 적용된다. 병든 자가 병들지 않았다고 생각하거나 의심하면서 [요청하여 먹는다면] 악작이다. 병자라고 생각하는 경우, 병든 시기에 요청하여 병이 나은 뒤에 먹는 경우, 병자가 남긴 것을 먹는 경우, 친지나 초대를 받은 곳에서 먹는 경우, 남을 위해 요청한 경우, 자신의 재산으로 구한 경우, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 없다. 수승한 음식임, 병들지 않음, 요청하여 얻음, 삼킴이라는 네 가지 요소가 있어야 범계가 성립한다. 이 학처는 노정(addhāna)에서 기인하며, 유작(kiriya)이고, 인식에 의한 해방이 없으며(nosaññāvimokkha), 의도가 없어도 성립하고(acittaka), 제정된 죄(paṇṇattivajja)이며, 신업과 구업에 해당하고, 세 가지 마음과 세 가지 수(vedanā)와 관련된다.

ปณีตโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

수승한 음식의 학처에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ทนฺตโปนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 치근자(dantapona, 이쑤시개) 학처에 대한 설명

ทสเม อทินฺนนฺติ กาเยน วา กายปฺปฏิพทฺเธน วา คณฺหนฺตสฺส หตฺถปาเส ฐตฺวา กายกายปฺปฏิพทฺธนิสฺสคฺคิยานํ อญฺญตเรน น ทินฺนํ, อปฺปฏิคฺคหิตกสฺเสตํ นามํ. อปฺปฏิคฺคหิตกญฺหิ ภิกฺขุโน อตฺตโน สนฺตกมฺปิ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏติ. ปฏิคฺคหิตํ อนฺตมโส วิสฺสาสิกสนฺตกมฺปิ วฏฺฏติ, ตสฺส ลกฺขณํ วุตฺตวิปลฺลาเสน เวทิตพฺพํ. สเจ หิ โย โกจิ อนุปสมฺปนฺโน อนฺตมโส ติรจฺฉาโนปิ ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา หตฺถปาเส ฐิโต กายาทีนํ อญฺญตเรน เทติ, ตญฺเจ ภิกฺขุนา เยน เกนจิ สรีราวยเวน วา, ตปฺปฏิพทฺเธน วา, สํหาริเมน จ อนฺตมโส มญฺเจนาปิ, ธาเรตุํ สมตฺเถน จ อนฺตมโส อตตฺถชาตกรุกฺขปณฺเณนาปิ, สูจิยา ปรามฏฺฐมตฺเตนาปิ ปฏิคฺคหิตํ, ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. ปฏิพทฺธปฺปฏิพทฺธํ นาม อิธ นตฺถิ, ยมฺปิ นตฺถุกรณิยา ทิยฺยมานํ นาสิกาย, อกลฺลโก วา มุเขน ปฏิคฺคณฺหาติ, สพฺพํ วฏฺฏติ, อาโภคมตฺตเมว เหตฺถ ปมาณํ. ปุพฺพาโภเค จ สติ ปจฺฉา นิทฺทายนฺตสฺส ปตฺเต ทินฺนมฺปิ หตฺถปาเส สติ ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. ยมฺปิ ‘‘ปตฺเตน ปฏิคฺคณฺหิสฺสามี’’ติ นิสินฺนสฺเสว หตฺเถ ปตติ, ตํ วฏฺฏติเยว. อภิหฏภาชนโต [Pg.230] ปติตรชมฺปิ วฏฺฏติ, ตตฺถ ฐิตนิสินฺนนิปนฺนานํ ปวารณาสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว หตฺถปาโส เวทิตพฺโพ.

열 번째 [치근자 학처]에서, '주지 않은 것(adinna)'이란 신체나 신체에 부착된 것으로 받는 비구에게 팔 닿는 거리(hatthapāsa) 내에 서서, 신체나 신체 부착물 또는 던지는 방식 중 어느 하나로도 주지 않은 것을 말하며, 이는 '수수(paṭiggahaṇa)되지 않은 것'의 이름이다. 수수되지 않은 것은 비구 자신의 물건이라 할지라도 삼키는 것이 허용되지 않는다. 수수된 것은 최소한 친밀한 자의 물건이라 할지라도 허용되며, 그 특징은 앞서 언급한 수수되지 않은 것의 반대로 이해해야 한다. 만약 비구가 아닌 자라면 누구든지, 심지어 축생이라 할지라도 비구 혹은 비구니의 팔 닿는 거리에 서서 신체 등으로 준다면, 비구가 신체의 어느 부위나 신체 부착물로 혹은 침상과 같이 옮길 수 있는 물건으로 그것을 받아 유지할 수 있다면, 혹은 심지어 나무에 붙어 있지 않은 나눗잎이나 바늘 끝으로 접촉만 하더라도 그것은 수수된 것이다. 여기에는 '부착된 것에 다시 부착된 것(paṭibaddhappaṭibaddha)'이라는 개념은 적용되지 않는다. 또한 코 세척기를 통해 주는 것을 코로 받거나, 환자가 입으로 받는 것 모두 허용된다. 여기서는 오직 수수하겠다는 마음가짐(ābhogamatta)만이 기준이 된다. 또한 이전에 수수하겠다는 마음이 있었다면, 나중에 졸고 있는 비구의 발우에 누군가 물건을 놓더라도 팔 닿는 거리 내에 있다면 수수된 것이 된다. '발우로 받겠다'고 앉아 있을 때 손에 떨어진 것도 허용된다. 가져오던 그릇에서 떨어진 먼지 등도 허용된다. 여기서 서 있거나 앉아 있거나 누워 있는 자들의 팔 닿는 거리는 [자수 학처](pavāraṇāsikkhāpade)에서 설명한 방식대로 이해해야 한다.

สเจ ปน ทายกปฺปฏิคฺคาหเกสุ เอโก อากาเส โหติ, เอโก ภูมิยํ, ภูมฏฺฐสฺส สีเสน อากาสฏฺฐสฺส จ ฐเปตฺวา ทาตุํ วา คเหตุํ วา ปสาริตหตฺถํ ยํ อาสนฺนตรํ องฺคํ, ตสฺส โอริมนฺเตน หตฺถปาสปฺปมาณํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ. สเจปิ เอโก กูเป โหติ, เอโก กูปตเฏ, เอโก วา รุกฺเข, เอโก ปถวิยํ, วุตฺตนเยเนว หตฺถปาสปฺปมาณํ ปริจฺฉินฺทิตพฺพํ. ตสฺมึ ฐตฺวา สเจปิ ทฺเว ตโย วา สามเณรา ยํ มชฺฌิโม ปุริโส อุกฺขิปิตุํ สกฺโกติ, เอวรูปํ ภารํ ปวฏฺเฏนฺตา ภิกฺขุโน ภูมิยํ ฐปิตหตฺถํ อาโรเปนฺติ, อุกฺขิปิตฺวา วา ภิกฺขุโน ปสาริตหตฺเถ เอกเทเสนาปิ ฐเปนฺติ, ตํ ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. ยํ ปน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส ปตฺเต รชํ ปตติ, ตํ อปฺปฏิคฺคหิตเมว โหติ, ตสฺมา ปฏิคฺคเหตฺวาว ภิกฺขา คณฺหิตพฺพา. อปฺปฏิคฺคเหตฺวา คณฺหนฺตสฺส วินยทุกฺกฏํ, ตํ ปน ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชนฺตสฺส อนาปตฺติ. สเจ ‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา เทถา’’ติ วุตฺเต วจนํ อสฺสุตฺวา วา อนาทิยิตฺวา วา ภิกฺขํ เทนฺติเยว, วินยทุกฺกฏา มุจฺจติ, ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา อญฺญา ภิกฺขา ปฏิคฺคเหตพฺพา. สเจ มหาวาโต ตโต ตโต รชํ ปาเตติ, น สกฺกา โหติ ภิกฺขํ คเหตุํ, ‘‘อนุปสมฺปนฺนสฺส ทสฺสามี’’ติ สุทฺธจิตฺเตน อาโภคํ กตฺวา คณฺหิตุํ วฏฺฏติ. ตํ อนุปสมฺปนฺนสฺส ทตฺวา ปุน เตน ทินฺนํ วา ตสฺส วิสฺสาเสน วา ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. อสฺสุเขฬสิงฺฆาณิกาทีสุ ยํ ฐานโต จวิตฺวา หตฺเถ วา ปตฺเต วา ปตติ, ตํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ, องฺคลคฺคํ ปฏิคฺคหิตเมว. ปตนฺตมฺปิ โวจฺฉินฺนญฺเจ อนฺตรา น คเหตพฺพํ, อุคฺคหิตกํ นาม โหติ, ตํ ปจฺฉา ปฏิคฺคหิตมฺปิ น วฏฺฏติ. ยํ ปน เภสชฺชํ วา มูลผลํ วา มาตาทีนํ อตฺถาย คเหตฺวา ฉายตฺถาย วา ผลินิสาขํ อุกฺขิปิตฺวา คจฺฉติ, ตโต ยํ อิจฺฉติ, ตํ ปุน ปฏิคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. โย ปน ตตฺถ ชาตกผลินิสาขาย วา วลฺลิยา วา คเหตฺวา จาเลติ. ตสฺส ตโต ลทฺธํ ผลํ น วฏฺฏติ, ทุรุปจิณฺณทุกฺกฏญฺจ อาปชฺชติ, อญฺญสฺส ตํ วฏฺฏติ, ผลิรุกฺขํ ปน อปสฺสยิตุํ วา อาลมฺพิตุํ วา วฏฺฏติ, ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิเต ยํ อญฺญํ องฺกุราทิ อุปฺปชฺชติ, ปฏิคฺคหิตเมว ตํ. ยาว หิ หตฺถโต มุตฺเต นิรเปกฺโข น โหติ, นิรเปกฺขตาย วา หตฺถโต น [Pg.231] มุจฺจติ, ตาว น ปฏิคฺคหณํ วิชหติ, อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺโต.

만일 보시하는 자와 받는 자 중 한 명이 허공에 있고 한 명이 땅에 있다면, 땅에 있는 사람의 머리와 허공에 있는 사람이 주거나 받기 위해 내민 손을 제외하고, 가장 가까운 신체 부위로부터 그 안쪽 끝으로 하타파사(팔 길이)의 범위를 정해야 한다. 만일 한 명은 우물 안에 있고 한 명은 우물가에 있거나, 혹은 한 명은 나무 위에 있고 한 명은 지면에 있는 경우에도 앞서 말한 것과 같은 방식으로 하타파사의 범위를 정해야 한다. 그 하타파사 안에 서서 만일 두 명 혹은 세 명의 사미가 중간 정도의 힘을 가진 사람이 들어 올릴 수 있는 정도의 무게를 굴리면서 비구의 지면에 놓인 손 위에 올리거나, 혹은 들어 올려서 비구가 내민 손의 일부분에라도 올려놓는다면 그것은 제대로 공여된 것이다. 그러나 탁발을 다니는 비구의 발우에 떨어지는 먼지는 공여된 것이 아니므로, 비구는 반드시 공여를 받은 후에만 음식을 취해야 한다. 공여받지 않고 취하는 자에게는 비나야의 두카타(악작) 죄가 되지만, 그것을 다시 공여받아 먹는 자에게는 아반티(죄가 없음)이다. 만일 “공여를 받은 후에 주십시오”라고 말했는데도 그 말을 듣지 못했거나 혹은 무시하고 음식을 준다면 두카타 죄에서 벗어나며, 다시 공여를 받은 후 다른 음식을 받아야 한다. 만일 강풍이 불어 여기저기서 먼지가 떨어져 음식을 제대로 받기 어려운 상황이라면, “구족계를 받지 않은 자(사미 등)에게 주리라”는 깨끗한 마음으로 작의하여 취하는 것이 마땅하다. 그것을 구족계를 받지 않은 자에게 준 후 다시 그가 준 것이나 혹은 그에 대한 신뢰로써 받아 먹는 것은 허용된다. 눈물, 침, 콧물 등이 그 처소에서 벗어나 손이나 발우에 떨어지면 그것은 다시 공여받아야 하지만, 몸에 붙어 있는 것은 이미 공여받은 상태이다. 몸에서 떨어지더라도 그 줄기가 끊어졌다면 중간에 받아서는 안 되니, 이를 ‘욱가히타카(함부로 취한 것)’라 하며, 나중에 다시 공여를 받더라도 먹기에 적당하지 않다. 또한 어머니 등을 위해 약이나 뿌리, 열매 등을 취하거나 혹은 그늘을 위해 열매 맺은 가지를 들어 올리고 가다가, 그중에서 먹고 싶은 것이 생기면 그것을 다시 공여받아 먹는 것은 마땅하다. 그러나 만일 비구가 그 나무에 자라고 있는 열매 맺은 가지나 덩굴을 잡고 흔들었다면, 거기서 얻은 열매는 먹기에 적당하지 않으며 ‘두루파친나 두카타(나쁘게 행한 악작)’ 죄에 해당한다. 다른 비구에게는 그것이 허용된다. 또한 열매 맺은 나무에 기대거나 붙잡는 것은 마땅하다. 공여받아 놓아둔 것(마늘, 생강 등)에서 다른 싹 등이 돋아난다면 그것은 이미 공여받은 것이다. 실로 손에서 놓았더라도 미련이 남아 있거나, 혹은 미련이 없더라도 손에서 완전히 벗어나지 않았다면 그때까지는 공여받은 상태를 상실하지 않는다. 이것이 여기서의 요약이며, 상세한 설명은 ‘사만타파사디카’에 기술되어 있다.

มุขทฺวารนฺติ คลนาฬิกํ. มุเขน วา หิ ปวิฏฺฐํ โหตุ, นาสิกาย วา, คเลน อชฺโฌหรณียตาย สพฺพมฺปิ ตํ มุขทฺวารํ ปเวสิตเมว โหติ. อาหารนฺติ ยํกิญฺจิ ยาวกาลิกํ วา ยามกาลิกํ วา สตฺตาหกาลิกํ วา ยาวชีวิกํ วา. สพฺพญฺเหตํ อชฺโฌหรณียตฺตา ‘อาหาโร’ติ วุจฺจติ, ตตฺถ สพฺพมฺปิ ธญฺญํ วา ธญฺญานุโลมํ วา ตาลนาฬิเกรปนสลพุชอลาพุกุมฺภณฺฑปุสฺสผลติปุสผลเอฬาลุกสงฺขาตํ นววิธํ มหาผลญฺเจว อปรณฺณญฺจ, ยญฺจญฺญํ วนมูลปตฺตปุปฺผผลาทิ อาหารตฺถํ ผรติ, ตํ สพฺพํ ยาว มชฺฌนฺหิกกาโล, ตาว ปริภุญฺชิตพฺพโต ยาวกาลิกํ นาม. อมฺพปานํ ชมฺพุปานํ โจจปานํ โมจปานํ มธุกปานํ มุทฺทิกปานํ สาลูกปานํ ผารุสกปานนฺติ อิมานิ อฏฺฐ ปานานิ, ยานิ จ เตสํ อนุโลมานิ เวตฺตตินฺติณิกมาตุลุงฺคกปิฏฺฐโกสมฺพกรมนฺทาทิขุทฺทกผลปานานิ, เอตานิ สพฺพานิ อนุปสมฺปนฺเนหิ สีโตทเกน มทฺทิตฺวา กตานิ อาทิจฺจปากานิ วา ยาว รตฺติยา ปจฺฉิมยามํ นิทหิตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพโต ยามกาลิกานิ นาม. อวเสเสสุ อนุญฺญาตผลปตฺตปุปฺผรเสสุปิ เอเสว นโย. สปฺปิอาทีนิ ปญฺจ เภสชฺชานิ สตฺตาหํ นิทหิตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพโต สตฺตาหกาลิกานิ นาม. อิทํ ปน ยาวกาลิกาทิตฺตยํ กาลวิมุตฺตญฺจ อุทกํ ฐเปตฺวา อวเสสมูลผลาผลาทิ ยํ เนว ขาทนียตฺถํ น โภชนียตฺถํ ผรติ, ตํ ยาวชีวํ นิทหิตฺวา สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชิตพฺพโต ยาวชีวิกํ นาม. อาหเรยฺยาติ ปเวเสยฺย. อญฺญตฺร อุทกทนฺตโปนาติ อิทํ อนาหาเรปิ อุทเก อาหารสญฺญาย, ทนฺตโปเน จ ‘‘มุขทฺวารํ อาหฏํ อิท’’นฺติ สญฺญาย กุกฺกุจฺจายนฺตานํ กุกฺกุจฺจวิโนทนตฺถํ วุตฺตํ. อุทกญฺหิ ยถาสุขํ ปาตุํ, ทนฺตกฏฺฐญฺจ ทนฺตโปนปริโภเคน ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ฐเปตฺวา ปน อิทํ ทฺวยํ อวเสสํ อชฺโฌหรณตฺถาย คณฺหโต คหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ, สเจปิ ทนฺตกฏฺฐรโส อชานนฺตสฺส อนฺโต ปวิสติ, ปาจิตฺติยเมว.

‘입구(mukhadvāra)’란 인후(목구멍)를 말한다. 입으로 들어왔든 코로 들어왔든, 목을 통해 삼켜지는 것이라면 그 모두는 입구로 들여보낸 것이 된다. ‘음식(āhāra)’이란 야바칼리카, 야마칼리카, 삿타하칼리카, 야바지비카 중 어느 하나를 말한다. 이 모든 것은 삼킬 수 있는 것이기에 ‘음식’이라 불린다. 그중에서 모든 곡물이나 곡물에 준하는 것, 그리고 야자, 코코넛, 잭푸르트, 빵나무 열매, 호박, 동아, 오이, 쓴오이, 수박이라 불리는 아홉 가지 큰 과일과 콩류, 그리고 그 외에 음식의 목적을 달성하는 숲의 뿌리, 잎, 꽃, 열매 등은 모두 정오까지 먹을 수 있으므로 ‘야바칼리카’라 한다. 망고 음료, 자부(염부자) 음료, 산바나나 음료, 재배 바나나 음료, 미두카 음료, 포도 음료, 연뿌리 음료, 파루사카 음료 등 이 여덟 가지 음료와 그에 준하는 등나무 열매, 타마린드, 유자, 나무딸기, 코삼바, 카라만다 등 작은 과일 음료들은 모두 구족계를 받지 않은 자들이 찬물로 이겨서 만들었거나 혹은 태양열로 익힌 것으로, 밤의 마지막 시각(새벽)까지 보관하여 마실 수 있으므로 ‘야마칼리카’라 한다. 그 외에 허용된 열매, 잎, 꽃의 즙 등도 이와 같은 방식이다. 버터(기) 등 다섯 가지 약은 7일간 보관하여 먹을 수 있으므로 ‘삿타하칼리카’라 한다. 이 세 가지 칼리카와 때에 구애받지 않는 물을 제외하고, 그 외의 뿌리나 열매 등으로 씹어 먹는 음식이나 식사의 목적을 달성하지 않는 것은 평생 보관하며 병이 있을 때 먹을 수 있으므로 ‘야바지비카’라 한다. ‘가져온다(āhareyya)’는 것은 ‘들여보낸다’는 뜻이다. ‘물과 양치질용 나무(dantapona)를 제외하고’라는 말은, 음식이 아닌 물을 음식이라 생각하거나 양치질용 나무를 입구로 들여보냈다고 생각하여 의구심을 갖는 비구들의 의구심을 풀어주기 위해 설해진 것이다. 실로 물은 편안하게 마셔도 되고, 양치질용 나무는 그 용도대로 사용하는 것이 마땅하기 때문이다. 그러나 이 두 가지를 제외하고 나머지를 삼키기 위해 취하는 비구에게는 취할 때마다 두카타 죄가 되고, 삼킬 때마다 파치티야 죄가 된다. 만일 양치질용 나무의 즙이 자신도 모르게 안으로 들어갔더라도 파치티야 죄가 된다.

เวสาลิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อทินฺนํ อาหารํ อาหรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร อุทกทนฺตโปนา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ[Pg.232], อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปฏิคฺคหิตเก อปฺปฏิคฺคหิตสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. ปฏิคฺคหิตสญฺญิสฺส, อุทกทนฺตโปเน, จตฺตาริ มหาวิกฏานิ สติ ปจฺจเย อสติ กปฺปิยการเก สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เอตฺถ ทุพฺพโจปิ อสมตฺโถปิ กปฺปิยการโก อสนฺตปกฺเขเยว ติฏฺฐติ, ฉาริกาย อสติ สุกฺขทารุํ ฌาเปตฺวา, ตสฺมิญฺจ อสติ อลฺลทารุํ รุกฺขโต ฉินฺทิตฺวาปิ กาตุํ, มตฺติกตฺถาย จ ปถวึ ขณิตุมฺปิ วฏฺฏติ, อิทํ ปน จตุพฺพิธมฺปิ มหาวิกฏํ กาโลทิสฺสํ นาม สปฺปทฏฺฐกฺขเณเยว สามํ คเหตุํ วฏฺฏติ, อญฺญทา ปฏิคฺคาหาเปตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. อปฺปฏิคฺคหิตกตา, อนนุญฺญาตตา, ธูมาทิอพฺโพหาริกาภาโว, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

베살리에서 어떤 비구를 인연으로 하여, 주지 않은 음식을 (입으로) 가져가는 일에 대해 제정되었다. '물과 양치질용 나무는 제외한다'는 것이 여기에서의 추가 제정이며, 공통 제정이고, 시키는 것(명령)이 아니며, 세 가지 경우에 파잇띠야이다. 이미 받은 것을 받지 않았다고 인식하거나 의심을 품은 경우에는 뒤까따이다. 이미 받은 것이라고 인식한 경우, 물과 양치질용 나무의 경우, 그리고 질병(뱀에게 물림 등)의 인연이 있을 때 적절한 대리인이 없어 네 가지 마하위까따(대소변, 재, 흙)를 스스로 취하여 수용하는 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 되지 않는다. 여기서 말하기 어렵거나 능력이 없는 대리인도 없는 경우(기사가 없는 경우)에 해당한다. 재가 없을 때 마른 나무를 태워서 만들거나, 그것도 없을 때 나무에서 생나무를 잘라 재를 만들거나, 흙을 얻기 위해 땅을 파는 것도 허용된다. 그러나 이 네 가지 마하위까따는 오직 뱀에게 물린 그 순간에만 스스로 취하는 것이 허용되며, 그 외의 경우에는 (다른 이에게) 받게 한 뒤에 수용해야 한다. 받지 않은 상태, 허용되지 않은 상태, 연기 등 실체가 없는 것이 아님, 삼키는 것, 이 네 가지가 이 계의 요소이다. 발생(사무타나) 등은 엘라깔로마 계와 같다.

ทนฺตโปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

양치 나무 식차구(단다포나 식차구)에 대한 설명이 끝났다.

โภชนวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 식사 품(보전나왁가)이 끝났다.

๕. อเจลกวคฺโค

5. 벌거숭이 수행자 품(아첼라까왁가)

๑. อเจลกสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 아첼라까 식차구에 대한 설명

อเจลกวคฺคสฺส ปฐเม เอเตสํ อเจลกาทีนํ อญฺญติตฺถิยานํ ยํกิญฺจิ อามิสํ เอกปฺปโยเคน เทนฺตสฺส เอกํ ปาจิตฺติยํ, อวจฺฉินฺทิตฺวา อวจฺฉินฺทิตฺวา เทนฺตสฺส ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ.

아첼라까왁가의 첫 번째 식차구에서, 이러한 벌거숭이 수행자 등 외도들에게 어떤 음식이든 한 번의 노력으로 주는 자에게 하나의 파잇띠야가 성립하고, 떼어서 떼어서(여러 번) 주는 자에게는 매번의 노력마다 파잇띠야가 성립한다.

เวสาลิยํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ ปริพฺพาชิกาย ทฺเว ปูเว ทานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อุทกทนฺตโปนํ เทนฺตสฺส, อติตฺถิเย ติตฺถิยสญฺญิสฺส, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อติตฺถิเย อติตฺถิยสญฺญิสฺส, อนุปสมฺปนฺเนน ทาเปนฺตสฺส, เตสํ สนฺติเก ภาชนํ นิกฺขิปิตฺวา ‘‘อิทํ คณฺหถา’’ติ ภณนฺตสฺส, เตสํ วา นิกฺขิตฺตภาชเน เทนฺตสฺส, พาหิรเลปํ เทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อญฺญติตฺถิยตา, อนนุญฺญาตตา, อชฺโฌหรณียํ อชฺโฌหรณตฺถาย สหตฺถา อนิกฺขิตฺตภาชเน ทานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

베살리에서 존자 아난다를 인연으로 하여, 유행녀에게 두 개의 떡을 준 일에 대해 제정되었다. 비공통 제정이며, 시키는 것이 아니고, 세 가지 경우에 파잇띠야이다. 물과 양치질용 나무를 주는 경우, 외도가 아닌데 외도라고 인식한 경우나 의심하는 경우에는 뒤까따이다. 외도가 아닌데 외도가 아니라고 인식한 경우, 구족계를 받지 않은 자를 통해 주게 하는 경우, 그들 곁에 그릇을 놓으며 '이것을 가져가라'고 말하는 경우, 또는 그들이 놓아둔 그릇에 넣어주는 경우, 외부 연고(기름 등)를 발라주는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 되지 않는다. 외도인 상태, 허용되지 않은 상태, 삼킬 수 있는 것을 삼키게 할 목적으로 자기 손으로 (그들의 손에 들린, 즉) 놓여 있지 않은 그릇에 주는 것, 이 세 가지가 이 계의 요소이다. 발생 등은 엘라깔로마 계와 같다.

อเจลกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아첼라까 식차구에 대한 설명이 끝났다.

๒. อุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 보내버림 식차구(우요자나 식차구)에 대한 설명

ทุติเย [Pg.233] ทาเปตฺวา วา อทาเปตฺวา วาติ ยํกิญฺจิ อามิสํ ทาเปตฺวา วา น ทาเปตฺวา วา. อุยฺโยเชยฺยาติ มาตุคาเมน สทฺธึ หสนกีฬนรโหนิสชฺชาทีนิ กตฺตุกาโม ‘คจฺฉา’ติอาทีนิ วตฺวา อุยฺโยเชยฺย. เอตเทวาติ เอตํ อนาจารเมว ปจฺจยํ กริตฺวา, น อญฺญํ ปติรูปํ การณํ. ปาจิตฺติยนฺติ อุยฺโยชนมตฺเต ตาว ทุกฺกฏํ, ยทา ปนสฺส โส ทสฺสนูปจารํ วา สวนูปจารํ วา เอเกน ปาเทน วิชหติ, อปรํ ทุกฺกฏํ, ทุติเยน วิชหิเต ปาจิตฺติยํ. เอตฺถ จ ทสฺสนูปจารสฺส อชฺโฌกาเส ฐตฺวา ทฺวาทสหตฺถปฺปมาณํ, ตถา สวนูปจารสฺส. สเจ ปน อนฺตรา กุฏฺฏทฺวารปาการาทโย โหนฺติ, เตหิ อนฺตริตภาโวเยว อุปจาราติกฺกโม.

두 번째 식차구에서, '주게 하거나 주게 하지 않거나'란 어떤 음식이든 주게 하거나 주게 하지 않는 것을 말한다. '보내버리다'란 여인과 함께 웃고 즐기며 은밀한 곳에 앉는 것 등을 하고자 하여 '가시오'라고 말하며 보내는 것이다. '오직 이것만을(Etadevā)'이란 이러한 부적절한 행위(아나짜라)만을 원인으로 삼는 것이지, 다른 적절한 이유를 원인으로 삼는 것이 아님을 뜻한다. '파잇띠야'는 우선 보내는 행위 자체에 대해 뒤까따이며, 보내진 비구가 시각적 범위(다사누빠짜라)나 청각적 범위(사와누빠짜라)를 한 발자국 벗어날 때 또 다른 뒤까따가 되고, 두 번째 발자국을 뗄 때 파잇띠야가 된다. 여기서 시각적 범위는 트인 곳에서 12암마(팔꿈치 길이) 정도이며, 청각적 범위도 마찬가지다. 만약 중간에 벽, 문, 담장 등이 있다면 그것들에 의해 가려지는 것 자체가 범위를 벗어난 것이 된다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ อุยฺโยชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อุยฺโยชนาณตฺติกาย สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, อุภินฺนมฺปิ กลิสาสนาโรปเน ทุกฺกฏเมว, ‘‘อุโภ เอกโต น ยาเปสฺสามา’’ติ เอวมาทีหิ ปติรูปการเณหิ อุยฺโยเชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนาจารํ อาจริตุกามตา, ตทตฺถเมว อุปสมฺปนฺนสฺส อุยฺโยชนํ, เอวํ อุยฺโยชิตสฺส อุปจาราติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓티에서 우빠난다를 인연으로 하여 보내버린 일에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 보내도록 시키는 것에 의한 명령을 포함하며, 세 가지 경우에 파잇띠야이다. 구족계를 받지 않은 자의 경우 세 가지 경우에 뒤까따이다. 둘 다(보내는 자와 보내지는 자)에게 화를 내며 꾸짖는 것은 뒤까따일 뿐이다. '우리 둘이 함께 지내기 어렵다'는 등의 적절한 이유로 보내는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 되지 않는다. 부적절한 행위를 하고자 함, 그 목적으로 구족계 받은 비구를 보내버림, 그렇게 보내진 자가 범위를 벗어남, 이 세 가지가 이 계의 요소이다. 발생 등은 아딘나다나 계와 같다.

อุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

우요자나 식차구에 대한 설명이 끝났다.

๓. สโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 사보전나 식차구에 대한 설명

ตติเย สห อุโภหิ ชเนหีติ สโภชนํ, ตสฺมึ สโภชเน. อถ วา สโภชเนติ สโภเค, ราคปริยุฏฺฐิตปุริสสฺส หิ อิตฺถี โภโค, อิตฺถิยา จ ปุริโส, เตเนวสฺส ปทภาชเน ‘‘อิตฺถี เจว โหติ, ปุริโส จา’’ติอาทิ (ปาจิ. ๒๘๑) วุตฺตํ. อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปยฺยาติ อนุปวิสิตฺวา นิสีเทยฺย, ยํ ตสฺมึ กุเล สยนิฆรํ, ตสฺส มหาจตุสฺสาลาทีสุ กตสฺส มหลฺลกสฺส ปิฏฺฐสงฺฆาฏโต หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา อนฺโตสยนสฺส อาสนฺเน ฐาเน, ขุทฺทกสฺส วา เวมชฺฌํ อติกฺกมิตฺวา นิสีเทยฺยาติ อตฺโถ, เอวํ นิสินฺนสฺส ปาจิตฺติยํ.

세 번째 식차구에서 '두 사람과 함께함'이 사보전나이며, 그러한 사보전나 상태를 말한다. 또는 사보전나는 '누림(sabhoga)과 함께함'을 뜻하는데, 탐욕에 휩싸인 남자에게 여인은 누림의 대상(bhoga)이고 여인에게 남자도 그러하기 때문이다. 그래서 단어 해석에서 '여인과 남자가 있고' 등이 설해졌다. '끼어들어 앉다'는 것은 안으로 들어가 앉는 것을 말한다. 그 가문의 침실에 대하여, 큰 전각 등의 경우에는 문지방에서 한 팔 간격(핫타빠사)을 벗어나 침대 근처에 앉거나, 작은 방의 경우에는 중간 지점을 지나쳐 앉는 것을 의미한다. 이렇게 앉은 비구에게 파잇띠야가 성립한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.234] อุปนนฺทํ อารพฺภ อนุปขชฺช นิสชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อสยนิฆเร สยนิฆรสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. นสยนิฆรสญฺญิสฺส, วุตฺตลกฺขณํ ปเทสํ อนติกฺกมิตฺวา นิสินฺนสฺส, ภิกฺขุสฺมึ ทุติยเก สติ, อุโภสุ นิกฺขนฺเตสุ วา, วีตราเคสุ วา นิสีทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อวีตราคชายมฺปติกานํ สนฺนิหิตตา, สยนิฆรตา, ทุติยสฺส ภิกฺขุโน อภาโว, อนุปขชฺช นิสีทนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานีติ.

사왓티에서 우빠난다를 인연으로 하여 끼어들어 앉은 일에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 시키는 것이 아니고, 세 가지 경우에 파잇띠야이다. 침실이 아닌데 침실이라고 인식하거나 의심하면 뒤까따이다. 침실이 아니라고 인식하는 경우, 앞서 말한 특징의 구역을 넘지 않고 앉은 경우, 동료 비구가 있는 경우, (부부) 두 사람이 모두 나갔거나 탐욕이 사라진 상태에서 앉은 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 되지 않는다. 탐욕이 사라지지 않은 부부가 함께 있음, 침실임, 제2의 비구가 없음, 끼어들어 앉음, 이 네 가지가 이 계의 요소이다. 발생 등은 첫 번째 파라지까와 같다.

สโภชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

사보전나 식차구에 대한 설명이 끝났다.

๔-๕. รโหปฏิจฺฉนฺน-รโหนิสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา

4-5. 라호빠띳찬나 및 라호니사자 식차구에 대한 설명

จตุตฺถปญฺจมานิ สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ ปฏิจฺฉนฺนาสเน จ, รโห จ นิสชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ, สาธารณปญฺญตฺติโย, เอเตสมฺปิ สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสาเนว. เสโส กถานโย อนิยตทฺวเย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

네 번째와 다섯 번째 식차구는 사왓티에서 우빠난다를 인연으로 하여 가려진 좌석과 은밀한 곳에 앉은 일에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 이것들의 발생 등도 첫 번째 파라지까와 같다. 나머지 설명 방식은 두 가지 아니야따 계에서 설해진 방식에 따라 알아야 한다.

รโหปฏิจฺฉนฺน-รโหนิสชฺชสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

라호빠띳찬나 및 라호니사자 식차구에 대한 설명이 끝났다.

๖. จาริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 짜릿따 식차구에 대한 설명

ฉฏฺเฐ นิมนฺติโตติ ปญฺจนฺนํ โภชนานํ อญฺญตเรน นิมนฺติโต. สภตฺโต สมาโนติ เตเนว นิมนฺตนภตฺเตน สภตฺโต สมาโน. สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉาติ อนฺโตอุปจารสีมาย ทสฺสนูปจาเร ภิกฺขุํ ทิสฺวา ยํ สกฺกา โหติ ปกติวจเนน อาปุจฺฉิตุํ, ตาทิสํ ‘‘อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ฆรํ คจฺฉามี’’ติ วา ‘‘จาริตฺตํ อาปชฺชามี’’ติ วา อีทิเสน วจเนน อนาปุจฺฉิตฺวา. ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วาติ เยน ภตฺเตน นิมนฺติโต, ตสฺมึ ภุตฺเต วา อภุตฺเต วา. กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺเชยฺยาติ ยสฺมึ กุเล นิมนฺติโต, ตโต อญฺญานิ กุลานิ ปวิเสยฺย. อญฺญตฺร สมยา ปาจิตฺติยนฺติ สเจ โส ภิกฺขุ วุตฺตลกฺขณํ ทุวิธมฺปิ สมยํ ฐเปตฺวา อวีติวตฺเต [Pg.235] มชฺฌนฺหิเก อญฺญํ กุลํ ปวิสติ, อถสฺส ฆรูปจาโรกฺกมเน ทุกฺกฏํ, ปฐมปาเทน อุมฺมารํ อติกฺกมนฺตสฺส อปรมฺปิ ทุกฺกฏํ, ทุติยปาเทน อติกฺกเม ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 학처에서 '초대된 자(nimantito)'란 다섯 가지 음식 중 어느 하나로 초대된 자를 말한다. '음식을 가진 자(sabhatto samāno)'란 바로 그 초대받은 음식으로 식사가 준비된 상태를 말한다. '있는 비구에게 알리지 않고(santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā)'란 경계 내의 눈에 보이는 거리에 비구가 있어 평소의 말로 알릴 수 있음에도 불구하고, 그러한 비구에게 '나는 아무개의 집에 갑니다'라거나 '마을에 들어갑니다'라는 말로 알리지 않는 것을 말한다. '식전이나 식후에(purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā)'란 초대받은 그 음식을 먹기 전이나 먹은 후를 말한다. '가문들(마을)에 들어간다면(kulesu cārittaṃ āpajjeyyā)'이란 초대받은 집 외에 다른 집들에 들어가는 것을 말한다. '때가 아닐 때를 제외하고 파찌띠야(aññatra samayā pācittiyanti)'란 만약 그 비구가 언급된 두 가지 예외적인 때를 제외하고 정오가 지나지 않았을 때 다른 집에 들어간다면, 그 집의 구역(우빠짜라)에 들어설 때 둑끄다(Dukkaṭa)이고, 첫 번째 발로 문턱을 넘을 때 또 다른 둑끄다이며, 두 번째 발로 넘을 때 파찌띠야(Pācittiya)가 된다.

ราชคเห อุปนนฺทํ อารพฺภ จาริตฺตาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘สนฺตํ ภิกฺขุํ, อนาปุจฺฉา, ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ, อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ จตุพฺพิธา อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนิมนฺติเต นิมนฺติตสญฺญิสฺส, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. ตสฺมึ อนิมนฺติตสญฺญิสฺส, สมเย สนฺตํ ภิกฺขุํ อาปุจฺฉิตฺวา, อสนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉิตฺวา ปวิสโต, อญฺญสฺส ฆเรน วา ฆรูปจาเรน วา มคฺโค โหติ, เตน คจฺฉโต, อนฺตรารามภิกฺขุนุปสฺสยติตฺถิยเสยฺยปฏิกฺกมนภตฺติยฆรานิ คจฺฉโต, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปญฺจนฺนํ โภชนานํ อญฺญตเรน นิมนฺตนสาทิยนํ, สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉนา, ภตฺติยฆรโต อญฺญฆรปฺปวิสนํ, มชฺฌนฺหิกานติกฺกโม, สมยสฺส วา อาปทานํ วา อภาโวติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

라자가하에서 우빠난다 존자와 관련하여 마을에 들어가는 일(cāritta)로 인해 제정되었다. '있는 비구에게 알리지 않고, 식전 식후에, 때가 아닐 때를 제외하고'라는 네 가지 추가 제정(anupaññatti)이 있으며, 이는 공통 제정이고, 명령이 없는 것이며, 띠까-파찌띠야이다. 초대받지 않았는데 초대받았다고 생각하거나 의심하며 들어가는 자에게는 둑끄다이다. 초대받지 않았음을 알면서 (알리지 않고) 들어가는 자, 때(samaya)일 때, 있는 비구에게 알리고 들어갈 때, 없는 비구에게 알리지 않고 들어갈 때, 다른 사람의 집이나 집 구역이 길인 경우 그 길로 가는 때, 사원 내의 비구니 처소나 외도의 수행처, 공양실, 음식이 있는 집으로 가는 때, 재난 시, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 다섯 가지 음식 중 어느 하나로 초대를 수락함, 있는 비구에게 알리지 않음, 음식이 있는 집에서 다른 집으로 들어감, 정오가 지나지 않음, 예외적인 때나 재난이 없음—이 다섯 가지가 이 학처의 구성 요소(aṅga)이다. 건립(samuṭṭhāna) 등은 첫 번째 까띠나 학처와 같으며, 이것은 행위와 행위하지 않음(kiriyākiriya)에 의한 것이다.

จาริตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

마을 방문(Cāritta) 학처에 대한 설명이 끝났다.

๗. มหานามสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 마하나마(Mahānāma) 학처에 대한 설명

สตฺตเม จตุมาสปฺปจฺจยปวารณาติ จตฺตาโร มาเส คิลานปฺปจฺจยปวารณา, สพฺพญฺเจตํ วตฺถุวเสน วุตฺตํ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – จตุมาสปวารณา วา โหตุ, ปุนปวารณา วา, นิจฺจปวารณา วา, สพฺพาปิ สาทิตพฺพา, ‘‘อิทานิ มม โรโค นตฺถี’’ติ น ปฏิกฺขิปิตพฺพา, ‘‘โรเค ปน สติ วิญฺญาเปสฺสามี’’ติ อธิวาเสตพฺพาติ. ตโต เจ อุตฺตริ สาทิเยยฺยาติ เอตฺถ สเจ ตตฺถ รตฺตีหิ วา เภสชฺเชหิ วา ปริจฺเฉโท กโต โหติ ‘‘เอตฺตกาเยว รตฺติโย, เอตฺตกานิ วา เภสชฺชานิ วิญฺญาเปตพฺพานี’’ติ, อถ ตโต รตฺติปริยนฺตโต วา เภสชฺชปริยนฺตโต วา อุตฺตริ, น เภสชฺชกรณีเยน วา เภสชฺชํ, อญฺญเภสชฺชกรณีเยน วา อญฺญํ เภสชฺชํ วิญฺญาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 학처에서, ‘4개월 동안의 필수품 자청(catumāsappaccayapavāraṇā)’이란 4개월 동안 병든 자를 위한 필수품으로 자청하는 것을 말하며, 이 모든 것은 학처 제정의 원인이 된 사건(vatthu)의 관점에서 설해진 것이다. 여기서 그 의미는 이러하다. 4개월의 자청이든, 다시 자청하는 것(punapavāraṇā)이든, 항상 자청하는 것(niccapavāraṇā)이든, 그 모든 자청을 받아들여야 하며, “지금 나에게는 병이 없다”라고 하며 거절해서는 안 되고, “병이 생기면 알리겠다”라고 생각하며 수용해야 한다는 뜻이다. ‘그보다 더 지나서 받아들인다면(tato ce uttari sādiyeyya)’이라는 구절에서, 만약 거기서 밤(날짜)이나 약품으로 제한(pariccheda)이 설정되어 “이만큼의 밤 동안만”이라거나 “이만큼의 약품만 요청해야 한다”라고 되어 있다면, 그 밤의 한계나 약품의 한계를 넘어서서, 약품이 필요한 상황이 아닌데 약품을 구하거나, 다른 약품이 필요한 상황에서 또 다른 약품을 요청하는 자에게는 파찌띠야(pācittiya)가 된다.

สกฺเกสุ [Pg.236] ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ เภสชฺชวิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, นตตุตฺตริ ตตุตฺตริสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. นตตุตฺตริ นตตุตฺตริสญฺญิสฺส, เยหิ เภสชฺเชหิ ปวาริโต, ตโต อญฺเญหิ วา อธิกตเรหิ วา อตฺเถ สติ, ยาสุ จ รตฺตีสุ ปวาริโต, ตา อติกฺกมิตฺวาปิ อตฺเถ สติ ยถาภูตํ อาจิกฺขิตฺวา วิญฺญาเปนฺตสฺส, เย จ ญาตเก วา ปุคฺคลิกปฺปวารณาย ปวาริเต วา อปริยนฺตปวารณาย วา ปวาริเต, อญฺญสฺส วา อตฺถาย, อตฺตโน วา ธเนน วิญฺญาเปนฺติ, เตสํ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สงฺฆปวารณตา, ตโต เภสชฺชวิญฺญตฺติ, อคิลานตา, ปริยนฺตาติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

이 학처는 사카 국에서 6군 비구들을 인연으로 약품을 요청한 사건에 대해 제정되었다. 공통 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 시키지 않아도 성립하는 것(anāṇattika)이며, 세 가지 경우의 파찌띠야(tikapācittiya)가 있다. 한계를 넘지 않았음에도 넘었다고 생각하거나 의심하는 자에게는 뒤까따(dukkaṭa)이다. 한계를 넘지 않았고 넘었다는 인식도 없는 자, 자청받은 약품 이외의 것이나 더 많은 양이 필요한 경우, 또는 자청받은 기간이 지났더라도 필요가 있을 때 사실대로 말하고 요청하는 자, 친척이나 개인적으로 자청한 자, 또는 기한이 없는 자청을 한 자에게 요청하는 경우, 다른 이의 이익을 위해 또는 자신의 재물로 요청하는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다(anāpatti). 승가의 자청임, 그로부터 약품을 요청함, 병이 없음, 한계를 넘어섬—이것이 여기서 네 가지 요소(aṅga)이다. 사무타나(samuṭṭhāna) 등은 산짜릿따(sañcaritta) 학처와 같다.

มหานามสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

마하나마 학처(Mahānāmasikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๘. อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 출동한 군대 학처(Uyyuttasenāsikkhāpada)에 대한 설명.

อฏฺฐเม อุยฺยุตฺตนฺติ กตอุยฺโยคํ, คามโต นิกฺขนฺตนฺติ อตฺโถ. เสนนฺติ จตุรงฺคินึ. อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยาติ ตถารูเป การเณ อสติ เกวลํ เสนํ ทสฺสนตฺถาย คจฺฉโต ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ทสฺสนูปจาเร ฐตฺวา ปสฺสโต ปาจิตฺติยํ. ทสฺสนูปจาโร นาม ยตฺถ ฐิโต ปสฺสติ, ตํ ปน วิชหิตฺวา ปุนปฺปุนํ ปสฺสโต ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째 학처에서, ‘출동한(uyyutta)’이란 준비를 마치고 마을에서 나간 것을 의미한다. ‘군대(sena)’란 4종의 병과로 구성된 군대를 말한다. ‘그와 같은 적절한 사유 없이(aññatra tathārūpappaccayā)’란 그와 같이 갈 만한 합당한 사유가 없는데도 오로지 군대를 구경하기 위해 가는 자에게는 발걸음마다 뒤까따이며, 구경할 만한 거리(dassanūpacāra)에 서서 보는 자에게는 파찌띠야이다. 구경할 만한 거리란 서 있는 곳에서 군대를 볼 수 있는 범위를 말하며, 그 자리를 떠나 다시 반복해서 보는 자에게는 그 행위마다 파찌띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ เสนาทสฺสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, หตฺถิอาทีสุ เอกเมกํ ทสฺสนาย คมเน วุตฺตนเยเนว ทุกฺกฏํ, ตถา อนุยฺยุตฺเต อุยฺยุตฺตสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อนุยฺยุตฺตสญฺญิโน ปน, อาราเม ฐตฺวา อตฺตโน ฐิโตกาสํ อาคตํ, ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺตญฺจ ปสฺสโต, ตถารูปปฺปจฺจเย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุยฺยุตฺตเสนํ ทสฺสนตฺถาย คมนํ, อนุญฺญาโตกาสโต อญฺญตฺร ทสฺสนํ, ตถารูปปฺปจฺจยสฺส อาปทาย วา อภาโวติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานิ, อิทํ ปน โลกวชฺชํ, อกุสลจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 6군 비구들을 인연으로 군대를 구경한 사건에 대해 제정되었다. ‘그와 같은 적절한 사유 없이’라는 구절은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이다. 공통 제정이며, 시키지 않아도 성립하며, 세 가지 경우의 파찌띠야가 있다. 코끼리 등 군대의 각 요소를 구경하러 가는 것은 앞서 설명한 방식대로 뒤까따이다. 또한 출동하지 않은 군대에 대해 출동했다고 생각하거나 의심하는 자에게도 뒤까따이다. 출동하지 않았다는 인식이 있는 자, 사찰에 서 있는데 자신이 있는 곳으로 군대가 온 경우, 길을 가다 마주친 군대를 보는 경우, 합당한 사유가 있는 경우, 재난 시, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 출동한 군대를 구경하기 위해 감, 허용된 장소 이외에서 구경함, 합당한 사유나 재난이 없음—이것이 여기서 네 가지 요소이다. 사무타나 등은 에라까로마(eḷakaloma) 학처와 같으며, 이것은 세상 사람들이 비난할 만한 것(lokavajja)이고, 불선한 마음이며, 세 가지 수(vedanā)를 가진다.

อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

출동한 군대 학처에 대한 설명이 끝났다.

๙. เสนาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 군대 체류 학처(Senāvāsa)에 대한 설명.

นวเม [Pg.237] ตโต เจ อุตฺตรีติ ติรตฺตโต อุตฺตริ จตุตฺถทิวเส อตฺถงฺคเต สูริเย เสนาย ติฏฺฐตุ วา นิสีทตุ วา สยตุ วา, สเจปิ อากาเส อิทฺธิยา กญฺจิ อิริยาปถํ กปฺเปติ, ปาจิตฺติยเมว.

아홉 번째 학처에서, ‘그보다 더(tato ce uttari)’란 3일을 넘어서 4일째 되는 날 해가 졌을 때 군대 안에 서 있거나 앉아 있거나 누워 있는 것을 말하며, 비록 신통력으로 공중에서 어떤 위의(iriyāpatha)를 취하고 있더라도 파찌띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อติเรกติรตฺตํ เสนาย วสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนกติรตฺเต อติเรกสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อูนกสญฺญิสฺส, ตติยาย รตฺติยา ปุรารุณา นิกฺขมิตฺวา ปุน วสโต, คิลานสฺส วา คิลานกรณีเยน วา วสโต, ปฏิเสนารุทฺธาย เสนาย, เกนจิ ปลิพุทฺธสฺส, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ติรตฺตาติกฺกโม, เสนาย สูริยสฺส อตฺถงฺคโม, คิลานตาทีนํ อภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 여섯 무리의 비구들을 인연으로 군대에서 3박을 초과하여 머문 일에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 비구 자신의 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 파일제가 있다. 3박 미만임에도 초과했다고 생각하거나 의심을 품으면서 머무는 자에게는 돌길라가 된다. 3박 미만이라고 생각하는 자, 셋째 날 밤이 밝기 전(새벽 전)에 군대에서 나가서 다시 머무는 자, 병자이거나 병자를 돌보는 일로 머무는 자, 적군에게 포위된 군대 속에 있는 자, 누군가에 의해 방해를 받은 자, 재난이 있을 때 머무는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 3박을 넘김, 해가 지는 시점에 군대에 머물고 있음, 병환 등의 사유가 없음—이것이 이 학처의 세 가지 요소이다. Samuṭṭhāna(생기) 등은 양모계 학처(eḷakalomasikkhāpada)와 같다.

เสนาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

군대 체류에 관한 학처의 설명이 끝났다.

๑๐. อุยฺโยธิกสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 전투 관람에 관한 학처의 설명

ทสเม อุคฺคนฺตฺวา อุคฺคนฺตฺวา เอตฺถ ยุชฺฌนฺตีติ อุยฺโยธิกํ, สมฺปหารฏฺฐานสฺเสตํ นามํ. พลสฺส อคฺคํ ชานนฺติ เอตฺถาติ พลคฺคํ, พลคณนฏฺฐานนฺติ อตฺโถ. เสนาย วิยูหํ เสนาพฺยูหํ, เสนานิเวสสฺเสตํ นามํ. อนีกสฺส ทสฺสนํ อนีกทสฺสนํ. อนีกํ นาม ‘‘ทฺวาทสปุริโส หตฺถี, ติปุริโส อสฺโส, จตุปฺปุริโส รโถ’’ติอิมินา (ปาจิ. ๓๑๔) ลกฺขเณน ตโย หตฺถี ปจฺฉิมกํ หตฺถานีกํ, อสฺสานีกรถานีเกสุปิ เอเสว นโย. จตฺตาโร ปน อาวุธหตฺถา ปุริสา ปจฺฉิมกํ ปตฺตานีกํ. เอเตสุ ยํกิญฺจิ ทสฺสนาย คจฺฉโต ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ทสฺสนูปจาเร ฐตฺวา ปสฺสโต ปาจิตฺติยํ, อุปจารํ ปน วิชหิตฺวา ปุนปฺปุนํ ปสฺสโต ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ. เสสํ อุยฺยุตฺตเสนาสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, อาปตฺติเภโท ปเนตฺถ นตฺเถวาติ.

열 번째 학처에서, 올라가서 서로 싸우는 곳이라 하여 '우요디카(전투장)'라 하니, 이는 격전지의 명칭이다. 군대의 수를 파악하는 곳이라 하여 '발라가(군대 점검소)'라 하니, 군대를 계수하는 곳이라는 뜻이다. 군대를 배열하는 것을 '세나뷰하(군진 배치)'라 하니, 군대가 주둔하는 곳의 명칭이다. 군대를 구경하는 것을 '아니까다사나(군대 사열)'라 한다. '아니까(부대)'란 코끼리 한 마리에 12명, 말 한 마리에 3명, 전차 한 대에 4명이 타는 것을 특징으로 하며, 코끼리 세 마리가 코끼리 부대의 최소 단위이고 기병대와 전차대도 이와 같은 방식이다. 무기를 든 보병 네 명이 보병 부대의 최소 단위이다. 이들 중 무엇이든 구경하러 가는 비구에게는 발걸음마다 돌길라가 되며, 구경할 수 있는 거리 내에 서서 보는 자에게는 파일제가 된다. 그러나 구경하는 범위를 떠났다가 다시 반복해서 보는 경우에는 매 행위마다 파일제가 된다. 나머지는 군대 출동 학처(uyyuttasenāsikkhāpada)에서 설명한 방식대로 알아야 하며, 여기에는 아밧의 구별(돌길라/파일제 외의 세분화)이 없다.

อุยฺโยธิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

전투 관람에 관한 학처의 설명이 끝났다.

อเจลกวคฺโค ปญฺจโม.

아첼라카 품(벌거숭이 수행자 품)인 다섯 번째 품이 끝났다.

๖. สุราปานวคฺโค

6. 술 취함의 품(제6품)

๑. สุราปานสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 음주에 관한 학처의 설명

สุราปานวคฺคสฺส [Pg.238] ปฐเม สุราเมรยปาเนติ เอตฺถ ปิฏฺฐาทีหิ กตํ มชฺชํ สุรา, ปุปฺผาทีหิ กโต อาสโว เมรยํ, ตทุภยมฺปิ พีชโต ปฏฺฐาย กุสคฺเคนาปิ ปิวโต ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ.

음주 품의 첫 번째 학처인 '술과 메라야를 마심'에 있어서, 곡물 가루 등으로 만든 취하게 하는 술을 '수라'라 하고, 꽃 등으로 만든 발효주를 '메라야'라 한다. 그 두 가지를 씨앗만큼의 소량이나 풀잎 끝에 묻은 만큼이라도 마시는 비구에게는 매 행위마다 파일제가 된다.

โกสมฺพิยํ สาคตตฺเถรํ อารพฺภ มชฺชปิวนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อมชฺเช มชฺชสญฺญิสฺส, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อมชฺชสญฺญิสฺส, อมชฺชํ มชฺชวณฺณคนฺธรสํ โลณโสวีรกํ วา สุตฺตํ วา ปิวโต, วาสคฺคาหาปนตฺถํ อีสกํ มชฺชํ ปกฺขิปิตฺวา สูปาทีนิ ปจนฺติ, เตสุ สูปสมฺปากาทีสุ, อามลกรสาทีหิ อมชฺชํ มชฺชสทิสํ อริฏฺฐํ กโรนฺติ, ตํ ปิวโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. มชฺชภาโว, ตสฺส ปานญฺจาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานิ, อิทํ ปน โลกวชฺชํ, อกุสลจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

코삼비에서 사가타 장로를 인연으로 술을 마신 일에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 비구 자신의 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 파일제가 있다. 술이 아닌데 술이라고 생각하거나 의심을 품으면서 마시는 자에게는 돌길라가 된다. 술이 아니라고 생각하는 자, 술의 색·향·맛을 가졌으나 술이 아닌 소금물 약(loṇasovīraka)이나 아욱 즙 등을 마시는 자, 향을 내기 위해 아주 적은 양의 술을 넣어 끓인 국 등을 먹는 자, 아마라카(여우구슬) 즙 등으로 술과 비슷하지만 취하게 하지 않는 약용 음료(ariṭṭha)를 만들어 마시는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 술이라는 점과 그것을 마시는 행위라는 두 가지 요소가 있다. 생기 등은 양모계 학처와 같으며, 이는 세상 사람들이 비난할 만한 일(세속죄)이고, 불선한 마음이며, 세 가지 느낌(고, 락, 불고불락)이 수반된다.

สุราปานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

음주에 관한 학처의 설명이 끝났다.

๒. องฺคุลิปโตทกสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 손가락으로 찌르는 행위에 관한 학처의 설명

ทุติเย องฺคุลิปโตทเกติ องฺคุลีหิ อุปกจฺฉกาทิฆฏฺฏนํ วุจฺจติ, อปิจ เยน เกนจิ สรีราวยเวน หสาธิปฺปายสฺส อุปสมฺปนฺนํ ผุสโต ปาจิตฺติยํ.

두 번째 학처에서 '안굴리 파토다카(손가락으로 찌름)'란 손가락으로 겨드랑이 등을 찔러 자극하는 것을 말한다. 또한 신체의 어떤 부위로든 장난치려는 의도를 가지고 구족계를 받은 자를 건드리면 파일제가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ องฺคุลิปโตทเกน หสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, อิธ ปน ภิกฺขุนีปิ ภิกฺขุสฺส, ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนิยา อนุปสมฺปนฺโน เอว, กายปฺปฏิพทฺธาทีสุ สพฺพตฺถ ทุกฺกฏเมว. น หสนาธิปฺปายสฺส, สติ กรณีเย อามสโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. หสาธิปฺปายตา, อุปสมฺปนฺนสฺส กาเยน กายามสนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 여섯 무리의 비구들을 인연으로 손가락으로 찔러 웃게 한 일에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 파일제가 있다. 구족계를 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 경우의 돌길라가 된다. 여기에서 비구니는 비구에게 미구족계자이며, 비구 또한 비구니에게 미구족계자와 같다. 몸에 부착된 물건 등을 건드리는 경우 등 모든 경우에 돌길라가 된다. 장난치려는 의도가 없이 필요한 일이 있어 몸을 만지는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 장난치려는 의도와 구족계를 받은 자의 몸을 몸으로 만지는 행위라는 두 가지 요소가 있다. 생기 등은 첫 번째 바라이와 같다.

องฺคุลิปโตทกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

손가락으로 찌르는 행위에 관한 학처의 설명이 끝났다.

๓. หสธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 물놀이에 관한 학처의 설명

ตติเย [Pg.239] อุทเก หสธมฺเมติ อุทกกีฬา วุจฺจติ. ตสฺมา โย ภิกฺขุ อุปริโคปฺผเก อุทเกเยว คจฺฉนฺโต หสาธิปฺปาโย นิมุชฺชติ วา อุมฺมุชฺชติ วา, ตสฺส นิมุชฺชนาทีนํ อตฺถาย โอตรนฺตสฺส หตฺถวาเร ปทวาเร ทุกฺกฏํ, นิมุชฺชนุมฺมุชฺชเนสุ ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ, นิมุชฺชิตฺวา อนฺโตอุทเกเยว คจฺฉนฺตสฺส หตฺถวารปทวาเรสุ, ตรนฺตสฺส วา เยน เยน องฺเคน ตรติ, ตสฺส ตสฺส ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ.

세 번째 학처에서 '물속에서의 웃음의 법'이란 물놀이를 말한다. 그러므로 어떤 비구가 복사뼈보다 깊은 물속을 가면서 장난치려는 의도로 잠기거나 뜨면, 잠기기 위해 들어가는 동안의 손의 움직임과 발의 움직임마다 돌길라가 되고, 잠기고 뜨는 매 행위마다 파일제가 된다. 잠긴 채 물속으로 가는 자의 손과 발의 움직임마다 파일제가 되며, 헤엄치는 자가 어떤 지체를 사용하든 헤엄치는 매 행위마다 파일제가 된다.

สาวตฺถิยํ สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อุทเก กีฬนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อุทเก อหสธมฺเม หสธมฺมสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ, ตถา นาวาย กีฬโต หตฺเถน วา ปาเทน วา กฏฺเฐน วา กถลาย วา อุทกํ ปหรโต, ภาชนคตํ อุทกํ วา กญฺชิกาทีนิ วา จิกฺขลฺลํ วา ขิปนกีฬาย กีฬโต ทุกฺกฏํ. อตฺถโชตกํ ปน อกฺขรํ ฉินฺทิตุํ วฏฺฏติ. น หสาธิปฺปายสฺส, สติ กรณีเย โอตริตฺวา นิมุชฺชนาทีนิ กโรนฺตสฺส, ปารํ คจฺฉโต, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปริโคปฺผกตา, หสาธิปฺปาเยน กีฬนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานีติ.

사밧티에서 열일곱 무리의 비구들을 인연으로 물놀이를 한 일에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 파일제가 있다. 물놀이가 아님에도 물놀이라고 생각하거나 의심을 품은 자에게는 돌길라가 된다. 또한 배에서 놀거나 손이나 발, 막대기, 옹기 조각 등으로 물을 치는 자, 그릇에 담긴 물이나 죽물, 진흙 등을 던지는 놀이를 하는 자에게도 돌길라가 된다. 다만 의미를 나타내는 글자를 쓰기 위해 물을 가르는 것은 허용된다. 장난치려는 의도가 없이 할 일이 있어 물에 들어가 잠기거나 건너가는 자, 재난 시의 경우, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 복사뼈보다 깊은 물이라는 점과 장난치려는 의도로 노는 행위라는 두 가지 요소가 있다. 생기 등은 첫 번째 바라이와 같다.

หสธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

물놀이에 관한 학처의 설명이 끝났다.

๔. อนาทริยสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 무례함에 관한 학처의 설명

จตุตฺเถ อนาทริเยติ ปุคฺคลสฺส วา ธมฺมสฺส วา อนาทรกรเณ. ตสฺมา โย ภิกฺขุ อุปสมฺปนฺเนน ปญฺญตฺเตน วุจฺจมาโน ตสฺส วา วจนํ อกตฺตุกามตาย, ตํ วา ธมฺมํ อสิกฺขิตุกามตาย อนาทริยํ กโรติ, ตสฺส ตสฺมึ อนาทริเย ปาจิตฺติยํ.

네 번째 학처에서 '아나다리야(무례함)'란 사람이나 법에 대해 존중하지 않는 것을 말한다. 그러므로 어떤 비구가 구족계를 받은 다른 비구로부터 제정된 학처에 대한 훈계를 들을 때, 그것을 행하기 싫어하거나 그 법을 배우기 싫어하여 무례하게 대한다면, 그 무례함으로 인해 파일제가 된다.

โกสมฺพิยํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ อนาทริยกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, อุปสมฺปนฺเนน วา อนุปสมฺปนฺเนน วา ‘‘อิทํ น สลฺเลขาย สํวตฺตตี’’ติอาทินา [Pg.240] นเยน อปญฺญตฺเตน วุจฺจมานสฺส อนาทริเยปิ ทุกฺกฏเมว. ปเวณิอาคตํ ปน อุคฺคหํ คเหตฺวา ‘‘เอวํ อมฺหากํ อาจริยานํ อุคฺคโห ปริปุจฺฉา’’ติ (ปาจิ. ๓๔๔) ภณนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนสฺส ปญฺญตฺเตน วจนํ, อนาทริยกรณนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

꼬삼비에서 찬나 장로를 인연으로 경시하는 행위(anādariya)에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 시키지 않아도 성립하며, 세 가지 경우의 파찌띠야가 있다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 경우의 뒤까따이다. 구족계 받은 자나 받지 않은 자가 “이것은 번뇌 소멸(sallekha)에 도움이 되지 않는다”는 등의 방식으로 제정되지 않은 법(경전이나 아비담마의 말씀)으로 말할 때 경시하는 것도 뒤까따이다. 그러나 전승된 가르침을 받아들여 “이것이 우리 스승님들의 배움이며 질문이다”라고 말하는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 구족계 받은 자에게 제정된 법으로 말함, 경시하는 행위를 함—이것이 여기서 두 가지 요소이다. 사무타나 등은 아딘나다나(adinnādāna) 학처와 같으며, 이것은 고수(dukkhavedanā)를 가진다.

อนาทริยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

경시 학처(Anādariya)에 대한 설명이 끝났다.

๕. ภึสาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 겁주는 학처(Bhiṃsāpana)에 대한 설명.

ปญฺจเม ภึสาเปยฺยาติ ภึสาปนตฺถํ รูปาทีนิ อุปสํหเรยฺย, ภยานกกถํ วา กเถยฺย. โส ปน ภายตุ วา, มา วา, อิตรสฺส ปาจิตฺติยํ.

다섯 번째 학처에서, ‘겁주다(bhiṃsāpeyya)’란 겁을 주기 위해 무서운 형상 등을 보여주거나 무서운 이야기를 하는 것을 말한다. 상대방이 겁을 먹든 먹지 않든, 겁을 준 다른 비구에게는 파찌띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ภึสาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ. อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, น ภึสาเปตุกามสฺส ตถา กโรโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, ตสฺส ทสฺสนสวนวิสเย ภึสาเปตุกามตาย วายามนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อนนฺตรสิกฺขาปทสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 6군 비구들을 인연으로 겁을 준 사건에 대해 제정되었다. 공통 제정이며, 시키지 않아도 성립하며, 세 가지 경우의 파찌띠야가 있다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 경우의 뒤까따이다. 겁주려는 의도 없이 그렇게 한 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 구족계 받은 자임, 그의 시각이나 청각 범위 내에서 겁주려는 의도로 노력함—이것이 여기서 두 가지 요소이다. 사무타나 등은 바로 앞의 학처와 같다.

ภึสาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

겁주는 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖. โชติสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 불 학처(Joti)에 대한 설명.

ฉฏฺเฐ วิสิพฺพนาเปกฺโขติ ตปฺปิตุกาโม. สมาทเหยฺยาติ ชาเลยฺย, อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยาติ ปทีปุชฺชาลนํ วา ปตฺตปจนาทีสุ โชติกรณํ วาติ เอวรูปํ ปจฺจยํ วินา. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – สยํ สมาทหนฺตสฺส อรณิสณฺฐาปนโต ปฏฺฐาย ยาว ชาลา น อุฏฺฐหติ, ตาว สพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, ชาลุฏฺฐาเน ปาจิตฺติยํ. สมาทหาเปนฺตสฺส อาณตฺติยา ทุกฺกฏํ, สกึ อาณตฺเตน พหุมฺปิ สมาทหิเต เอกเมว ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 학처에서, ‘몸을 따뜻하게 하려는 자(visibbanāpekkho)’란 불을 쬐고 싶어 하는 자를 말한다. ‘피우다(samādaheyya)’는 불을 붙이는 것이다. ‘그와 같은 적절한 사유 없이’란 등불을 켜거나 발루를 굽는 등의 이유 없이 불을 피우는 것을 말한다. 여기서 판별은 이러하다. 스스로 불을 피우는 자는 부싯깃을 놓는 순간부터 불꽃이 일어나기 전까지 모든 노력에 대해 뒤까따이며, 불꽃이 일어날 때 파찌띠야이다. 시키는 자는 그 명령에 대해 뒤까따이며, 한 번 명령하여 불이 많이 피워졌더라도 한 번의 파찌띠야만 성립한다.

ภคฺเคสุ [Pg.241] สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ โชตึ สมาทหิตฺวา วิสิพฺพนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลาโน, อญฺญตฺร ตถารูปปฺปจฺจยา’’ติ อิมาเนตฺถ ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, คิลานสฺส อคิลานสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ, ตถา ปฏิลาตํ อุกฺขิปนฺตสฺส, ตญฺจ อวิชฺฌาตํ อุกฺขิปิตฺวา ยถาฐาเน ฐเปนฺตสฺส. วิชฺฌาตํ ปน ชาลยโต ปาจิตฺติยเมว. คิลานสฺส คิลานสญฺญิสฺส, อญฺเญน กตํ วา วีตจฺจิตงฺคารํ วา วิสิพฺเพนฺตสฺส, ปทีปโชติกชนฺตาฆราทิเก ตถารูปปฺปจฺจเย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อคิลานตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, วิสิพฺเพตุกามตา, สมาทหนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานีติ.

박가(Bhagga) 국에서 여러 비구와 관련하여 불을 피워 몸을 쬐는 일에 대해 제정되었다. '병들지 않은 자, 그와 같은 합당한 이유가 있는 경우를 제외하고'라는 두 가지 추가 규정이 이 학습계에 있다. 이는 공동의 규정이며, 명령에 의한 범계가 있고, 세 가지 경우의 파일제가 성립한다. 병든 이가 병들지 않았다고 생각하거나 의심하면서 불을 피우면 돌길라이다. 또한 화로에서 떨어진 불씨를 집어 올리는 자도 그러하며, 꺼지지 않은 불씨를 집어 올려 본래 자리에 두는 자도 그러하다. 그러나 꺼진 불씨를 다시 지피는 자에게는 파일제만이 성립한다. 병든 자가 병들었다는 인식을 가지고 불을 피우거나, 다른 사람이 만든 불이나 불꽃 없는 숯불에 몸을 쬐는 경우, 등불이나 땀 목욕실(Jantāghara) 등 그와 같은 이유가 있는 경우, 재난 시, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 병들지 않음, 허용된 사유의 부재, 몸을 쬐려는 욕구, 불을 지핌이라는 네 가지 요소가 여기에 있다. 생기(Samuṭṭhāna) 등은 산짜릿따(Sañcaritta, 중매) 학습계에서 설한 방식대로 알아야 한다.

โชติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

불 피움 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๗. นหานสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 목욕 학습계에 대한 설명

สตฺตเม นหาเยยฺยาติ โย ภิกฺขุ มชฺฌิมเทเส นหานทิวสโต ปฏฺฐาย อทฺธมาเส อปุณฺเณ อญฺญตฺร สมยา ‘‘นหายิสฺสามี’’ติ จุณฺณํ วา มตฺติกํ วา อภิสงฺขโรติ, ตสฺส ตโต ปฏฺฐาย สพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, นหานปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ. สมเยสุ ปริเวณสมฺมชฺชนมตฺตมฺปิ กมฺมสมโย, อทฺธโยชนํ คนฺตุกามสฺส, คจฺฉโต, คตสฺส วา อทฺธานคมนสมโย, สรเชน วาเตน โอกิณฺณสฺส ทฺวีสุ วา ตีสุ วา อุทกผุสิเตสุ กาเย ปติเตสุ วาตวุฏฺฐิสมโยติ เวทิตพฺโพ. เสสํ อุตฺตานเมว.

일곱 번째에서 '목욕해야 한다'는 것은, 중방(Majjhimadesa)에서 목욕한 날로부터 시작하여 보름(15일)이 차지 않았음에도 적절한 때(samaya)가 아닌데 '목욕하리라' 하며 세척 가루나 진흙을 준비하는 비구에게는 그 준비 단계부터 모든 행동에 돌길라가 성립하고, 목욕을 마쳤을 때 파일제가 성립한다. 적절한 때(samaya)들 중에서, 사원 뜰을 쓰는 정도의 일도 '일의 때(kamma-samaya)'이다. 반 유자나(addhayojana) 거리를 가고자 하거나, 가는 중이거나, 간 자의 경우는 '여행의 때(addhānagamana-samaya)'이다. 먼지 섞인 바람을 맞았거나, 몸에 두세 방울의 빗방울이 떨어졌을 때는 '바람과 비의 때(vātavuṭṭhi-samaya)'로 알아야 한다. 나머지는 명백하다.

ราชคเห สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ น มตฺตํ ชานิตฺวา นหายนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร สมยา’’ติ อยเมตฺถ ฉพฺพิธา อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อติเรกทฺธมาเส อูนกสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อติเรกสญฺญิสฺส, สมเย วา นหายนฺตสฺส, โย วา นทีปารํ คจฺฉนฺโต วาลุกํ อุกฺกิริตฺวา กตอาวาเฏสุปิ นหายติ, ตสฺส, ปจฺจนฺติเม ชนปเท สพฺเพสํ, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. มชฺฌิมเทโส, อูนกทฺธมาเส นหานํ, สมยานํ วา นทีปารคมนสฺส วา [Pg.242] อาปทานํ วา อภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

라자가하에서 여러 비구와 관련하여 목욕의 한도를 알지 못하고 목욕한 사건에 대해 제정되었다. '적절한 때를 제외하고'라는 것은 여기서 여섯 가지의 추가 규정이다. 공동의 규정이며, 스스로 하는 범계이고, 세 가지 경우의 파일제가 성립한다. 보름이 넘었는데도 모자란다고 생각하거나 의심하며 목욕하면 돌길라이다. 보름이 넘었다는 인식을 가졌거나 적절한 때에 목욕하는 자, 강을 건너면서 모래를 파서 만든 구덩이에서 목욕하는 자, 변방 지역의 모든 비구, 재난 시, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 중방(Majjhimadesa), 보름 미만의 기간에 목욕함, 적절한 때나 강 건너기 또는 재난이 없음이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 생기 등은 에라까로마(Eḷakaloma, 염소 털) 학습계와 같다.

นหานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

목욕 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๘. ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 나쁜 색으로 만드는(불색화) 학습계에 대한 설명

อฏฺฐเม อลภีติ ลโภ, ลโภ เอว ลาโภ, กึ อลภิ? จีวรํ, กีทิสํ? นวํ, อิติ ‘‘นวจีวรลาเภนา’’ติ วตฺตพฺเพ อนุนาสิกโลปํ อกตฺวา นวํจีวรลาเภนาติ วุตฺตํ, ปฏิลทฺธนวจีวเรนาติ อตฺโถ. มชฺเฌ ฐิตปททฺวเย ปนาติ นิปาตมตฺตํ. ภิกฺขุนาติ เยน ลทฺธํ, ตสฺส นิทสฺสนํ, เสสํ ปทตฺถโต อุตฺตานเมว. อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – นิวาสนปารุปนุปคํ จีวรํ ลภิตฺวา ตสฺส นิฏฺฐิตรชนสฺส ยสฺมึ วา ตสฺมึ วา ปเทเส กํสนีเลน วา ปตฺตนีเลน วา กทฺทเมน วา เยน เกนจิ กาฬเกน วา โมรกฺขิมณฺฑลมงฺคุลปิฏฺฐีนํ อญฺญตรปฺปมาณํ กปฺปพินฺทุํ อาทิยิตฺวา ตํ จีวรํ ปริภุญฺชิตพฺพํ, อนาทิยิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째에서 '얻었다(alabhī)'는 것은 얻음(labho)을 뜻하며, 얻은 것 자체가 라바(lābha)이다. 무엇을 얻었는가? 가사를 얻었다. 어떤 가사인가? 새 가사이다. 이와 같이 '새 가사를 얻음으로써(navacīvaralābhenā)'라고 설해야 할 곳에 비음(anunāsika)을 생략하지 않고 'navaṃcīvaralābhenāti'라고 설하셨으니, 새 가사를 얻은 비구에 의해라는 뜻이다. 중간에 위치한 두 단어 중 'pana'는 조사(nipāta)일 뿐이다. '비구에 의해(bhikkhunāti)'는 가사를 얻은 자를 가리킨다. 나머지는 단어의 뜻에 따라 명백하다. 여기서 판별은 다음과 같다. 입거나 걸치는 용도의 가사를 얻어 염색을 마친 뒤, 그 가사의 여기저기 중 한 곳에 청동색(녹색), 잎의 즙(초록색), 진흙색 또는 그 어떤 검은색 중 하나로 공작의 눈동자 크기나 빈대의 등 크기 중 하나의 크기로 표시(kappabindu)를 찍은 뒤에 그 가사를 사용해야 한다. 표시를 하지 않고 사용하는 자에게는 파일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อตฺตโน จีวรอชานนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อาทินฺเน อนาทินฺนสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อาทินฺนสญฺญิสฺส, กปฺเป นฏฺเฐ, กปฺปกโตกาเส ชิณฺเณ, กปฺปกเตน อกปฺปกเต สํสิพฺพิเต, ปจฺฉา อาโรปิเตสุ อคฺคฬอนุวาตปริภณฺเฑสุ ตํ ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตปฺปการสฺส จีวรสฺส อกตกปฺปกตา, น นฏฺฐจีวราทิตา, นิวาสนํ วา ปารุปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 여러 비구들에 의해 자신의 가사를 알지 못한 사건에서 비롯되어 제정된 이 식카파다는 공통된 규정(sādhāraṇapaññatti)이며, 시키지 않고 스스로 행한 경우에 해당하고, 세 가지 경우의 파치띠야(tikapācittiya)가 있다. 카파빈두(kappabindu, 점 찍기)를 찍은 가사를 찍지 않았다고 생각하거나 의심하는 자에게는 뒤까따(dukkaṭa)이다. 카파빈두를 찍었다고 생각할 때, 카파빈두가 (세탁 등으로) 사라졌을 때, 카파빈두를 찍은 곳이 낡아서 없어졌을 때, 카파빈두를 찍은 천과 찍지 않은 천을 함께 꿰매었을 때, 나중에 덧댄 조각이나 단 혹은 가두리 장식 등에 그것을 사용하는 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 아나빳띠(죄가 없음)이다. 언급된 가사에 카파빈두를 하지 않은 상태, 가사가 분실되지 않은 상태, 입거나 걸치는 것—이 세 가지가 여기서의 요소(aṅga)이다. 일어나는 방식(samuṭṭhāna) 등은 엘라까로마(Eḷakaloma) 식카파다와 같으며, 이것은 행위와 행위하지 않음(kiriyākiriya)에 따른 것이다.

ทุพฺพณฺณกรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두반나까라나(색을 추하게 만드는 것) 식카파다에 대한 설명이 끝났다.

๙. วิกปฺปนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 위카파나(Vikappana, 위탁) 식카파다에 대한 설명

นวเม วิกปฺเปตฺวาติ เอตฺถ ทฺเว วิกปฺปนา สมฺมุขาวิกปฺปนา ปรมฺมุขาวิกปฺปนา จ. กถํ สมฺมุขาวิกปฺปนา โหติ? จีวรานํ เอกพหุภาวํ สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ [Pg.243] ญตฺวา ‘อิมํ จีวร’นฺติ วา ‘อิมานิ จีวรานี’ติ วา ‘เอตํ จีวร’นฺติ วา ‘เอตานิ จีวรานี’ติ วา วตฺวา ‘ตุยฺหํ วิกปฺเปมี’ติ วตฺตพฺพํ, อยเมกา สมฺมุขาวิกปฺปนา. เอตฺตาวตา นิเธตุํ วฏฺฏติ, ปริภุญฺชิตุํ ปน วิสฺสชฺเชตุํ วา อธิฏฺฐาตุํ วา น วฏฺฏติ. ‘‘มยฺหํ สนฺตกํ, มยฺหํ สนฺตกานิ ปริภุญฺช วา วิสฺสชฺเชหิ วา ยถาปจฺจยํ กโรหี’’ติ (ปาจิ. ๓๗๔) เอวํ ปน วุตฺเต ปจฺจุทฺธาโร นาม โหติ, ตโต ปภุติ ปริโภคาทโยปิ วฏฺฏนฺติ. อปโร นโย, ตเถว จีวรานํ เอกพหุภาวํ สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ ญตฺวา ตสฺเสว ภิกฺขุโน สนฺติเก ‘อิมํ จีวร’นฺติ วา ‘อิมานิ จีวรานี’ติ วา ‘เอตํ จีวร’นฺติ วา ‘เอตานิ จีวรานี’ติ วา วตฺวา ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ อญฺญตรสฺส อตฺตนา อภิรุจิตสฺส ยสฺส กสฺสจิ นามํ คเหตฺวา ‘‘ติสฺสสฺส ภิกฺขุโน วิกปฺเปมี’’ติ วา ‘‘ติสฺสาย ภิกฺขุนิยา, สิกฺขมานาย, สามเณรสฺส, ติสฺสาย สามเณริยา วิกปฺเปมี’’ติ วา วตฺตพฺพํ, อยํ อปราปิ สมฺมุขาวิกปฺปนา. เอตฺตาวตา นิเธตุํ วฏฺฏติ, ปริโภคาทีสุ เอกมฺปิ น วฏฺฏติ. เตน ปน ภิกฺขุนา ‘‘ติสฺสสฺส ภิกฺขุโน สนฺตกํ…เป… ติสฺสาย สามเณริยา สนฺตกํ ปริภุญฺช วา วิสฺสชฺเชหิ วา ยถาปจฺจยํ กโรหี’’ติ วุตฺเต ปจฺจุทฺธาโร นาม โหติ, ตโต ปภุติ ปริโภคาทโยปิ วฏฺฏนฺติ.

아홉 번째 식카파다인 '위카파나하여(vikappetvā)'에서 위카파나에는 대면 위카파나(sammukhāvikappanā)와 비대면 위카파나(parammukhāvikappanā)의 두 가지가 있다. 어떻게 하는 것이 대면 위카파나인가? 가사가 한 벌인지 여러 벌인지, 가까이 있는지 없는지를 확인하고 나서 '이 가사를' 또는 '이 가사들을' 혹은 '저 가사를', '저 가사들을'이라고 말하며 '당신에게 위카파나합니다'라고 말해야 하니, 이것이 첫 번째 대면 위카파나이다. 이로써 보관하는 것은 허용되나, 사용하는 것이나 다른 이에게 주는 것 혹은 결정(adhiṭṭhāna)하는 것은 허용되지 않는다. 그러나 '나의 소유물을(또는 나의 소유물들을) 사용하거나 마음대로 처분하거나 인연에 따라 처리하십시오'라고 말하면 이것이 이른바 팟춷다라(paccuddhāra, 회수/반환)이며, 그때부터는 사용하는 것 등이 허용된다. 다른 방법으로는, 똑같이 가사의 수와 유무를 확인하고 그 비구의 면전에서 '이 가사를' 등이라 말하고 나서, 다섯 부류의 수행자(sahadhammika) 중 자신이 원하는 어느 누구의 이름을 거론하며 '띳사 비구에게 위카파나합니다'라거나 '띳사 비구니에게, 식차마나에게, 사미에게, 띳사 사미니에게 위카파나합니다'라고 말해야 하니, 이것이 또 다른 대면 위카파나이다. 이로써 보관하는 것은 허용되나 사용 등은 하나도 허용되지 않는다. 그때 그 비구가 '띳사 비구의 소유물을... (중략) ...사용하거나 처분하거나 인연에 따라 처리하십시오'라고 말하면 팟춷다라가 된 것이며, 그때부터 사용 등이 허용된다.

กถํ ปรมฺมุขาวิกปฺปนา โหติ? จีวรานํ ตเถว เอกพหุภาวํ สนฺนิหิตาสนฺนิหิตภาวญฺจ ญตฺวา ‘อิมํ จีวร’นฺติ วา ‘อิมานิ จีวรานี’ติ วา ‘เอตํ จีวร’นฺติ วา ‘เอตานิ จีวรานี’ติ วา วตฺวา ‘‘ตุยฺหํ วิกปฺปนตฺถาย ทมฺมี’’ติ วตฺตพฺพํ. เตน วตฺตพฺโพ ‘‘โก เต มิตฺโต วา สนฺทิฏฺโฐ วา’’ติ. ตโต อิตเรน ปุริมนเยเนว ‘ติสฺโส ภิกฺขู’ติ วา…เป… ‘ติสฺสา สามเณรี’ติ วา วตฺตพฺพํ. ปุน เตน ภิกฺขุนา ‘‘อหํ ติสฺสสฺส ภิกฺขุโน ทมฺมี’’ติ วา…เป… ‘‘ติสฺสาย สามเณริยา ทมฺมี’’ติ วา วตฺตพฺพํ, อยํ ปรมฺมุขาวิกปฺปนา. เอตฺตาวตา นิเธตุํ วฏฺฏติ, ปริโภคาทีสุ เอกมฺปิ น วฏฺฏติ. เตน ปน ภิกฺขุนา ทุติยสมฺมุขาวิกปฺปนายํ วุตฺตนเยเนว ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส สนฺตกํ ปริภุญฺช วา วิสฺสชฺเชหิ วา ยถาปจฺจยํ กโรหี’’ติ วุตฺเต ปจฺจุทฺธาโร นาม โหติ, ตโต ปภุติ ปริโภคาทโยปิ วฏฺฏนฺตีติ. ปตฺตวิกปฺปนายมฺปิ เอเสว นโย. อิติ อิมาสุ ทฺวีสุ วิกปฺปนาสุ ยาย กายจิ วิกปฺปนาย ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ ยสฺส กสฺสจิ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา วุตฺตนเยน [Pg.244] อกตปฺปจฺจุทฺธารํ วา เยน วินยกมฺมํ กตํ, ตสฺส วา วิสฺสาเสน อคฺคเหตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ.

어떻게 하는 것이 비대면 위카파나인가? 가사의 수와 유무를 똑같이 확인하고 '이 가사를' 등이라 말하며 '당신에게 위카파나를 위해 줍니다'라고 말해야 한다. 그러면 상대방은 '그대의 친구나 친한 이가 누구입니까?'라고 물어야 한다. 그다음 다른 비구(가사 주인)는 앞서와 같은 방식으로 '띳사 비구입니다' 혹은 '띳사 사미니입니다'라고 말해야 한다. 다시 그 비구(대행자)는 '나는 띳사 비구에게 줍니다' 혹은 '띳사 사미니에게 줍니다'라고 말해야 하니, 이것이 비대면 위카파나이다. 이로써 보관은 허용되나 사용 등은 하나도 허용되지 않는다. 그러나 그 비구가 두 번째 대면 위카파나에서 언급된 방식대로 '아무개 이름의 소유물을 사용하거나 처분하거나 인연에 따라 처리하십시오'라고 말하면 팟춷다라가 된 것이며, 그때부터 사용 등이 허용된다. 발우를 위카파나하는 것도 이와 같은 방식이다. 이와 같이 두 종류의 위카파나 중 어느 하나로 다섯 부류의 수행자 중 누구에게든 가사를 위카파나한 후, 언급된 방식의 팟춷다라를 하지 않았거나, 혹은 위탁 절차를 함께한 비구의 신뢰를 얻어 받지 않은 채 사용한다면 파치띠야이다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ อปฺปจฺจุทฺธารณํ ปริภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ตํ ปน อธิฏฺฐหนฺตสฺส วา วิสฺสชฺเชนฺตสฺส วา ทุกฺกฏํ, ตถา ปจฺจุทฺธารเณ อปฺปจฺจุทฺธารณสญฺญิสฺส เวมติกสฺส วา. ปจฺจุทฺธารณสญฺญิสฺส ปน วิสฺสาเสน ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สามํ วิกปฺปิตสฺส อปฺปจฺจุทฺธาโร, วิกปฺปนุปคจีวรตา, ปริโภโคติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 우빠난다 비구와 관련하여 팟춷다라(회수)를 하지 않고 사용하는 사건에서 제정되었다. 공통된 규정이며, 스스로 행한 경우에 해당하고, 세 가지 경우의 파치띠야가 있다. 그것을 (회수 없이) 결정(adhiṭṭhāna)하거나 처분하는 자는 뒤까따이다. 팟춷다라에 대해서 팟춷다라를 하지 않았다고 생각하거나 의심하는 경우도 이와 같다. 그러나 팟춷다라를 했다고 생각하거나 신뢰(vissāsa)에 의해 사용하는 자, 그리고 미친 사람 등에게는 아나빳띠이다. 스스로 위카파나한 것에 대해 팟춷다라를 하지 않음, 위카파나의 대상이 되는 가사임, 사용하는 것—이 세 가지가 여기서의 요소이다. 일어나는 방식 등은 첫 번째 까띠나 식카파다와 같으며, 이것은 행위와 행위하지 않음에 따른 것이다.

วิกปฺปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

위카파나 식카파다에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. อปนิธานสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 아빠니다나(Apanidhāna, 숨기기) 식카파다에 대한 설명

ทสเม ปตฺตนฺติ อธิฏฺฐานุปคํ. จีวรนฺติ วิกปฺปนุปคํ. นิสีทนํ นาม สทสํ วุจฺจติ. สูจิฆรํ นาม สสูจิกํ วา อสูจิกํ วา. กายพนฺธนํ นาม ปฏฺฏิกา วา สูกรนฺตกํ วา. อปนิเธยฺยาติ อปเนตฺวา นิทเหยฺย. หสาเปกฺโขติ หสาธิปฺปาโย. ปาจิตฺติยนฺติ สยํ อปนิเธนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, อญฺญํ อาณาเปนฺตสฺส อาณตฺติยา ทุกฺกฏํ, เตน อปนิหิเต อิตรสฺส ปาจิตฺติยํ.

열 번째에서 '발우(patta)'란 결정(adhiṭṭhāna)할 수 있는 것을 말한다. '가사(cīvara)'란 위카파나할 수 있는 것을 말한다. '니시다나(nisīdana, 좌구)'란 가장자리가 있는 것을 말한다. '바늘통(sūcighara)'이란 바늘이 들어 있거나 들어 있지 않은 것을 말한다. '허리띠(kāyabandhana)'란 평평한 띠나 둥근 띠(돼지 창자 모양)를 말한다. '숨긴다면(apanidheyya)'은 치워두어 감추는 것을 의미한다. '장난삼아(hasāpekkha)'는 즐거움을 목적으로 함을 뜻한다. '파치띠야'란 스스로 숨기는 자에게 파치띠야가 있다는 것이며, 다른 이에게 시키는 자에게는 그 명령으로 인해 뒤까따가 되고, 시킴을 받은 자가 그것을 숨겼을 때 시킨 자에게 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อปนิธานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, วุตฺตปฺปการานิ ปน ปตฺตาทีนิ ฐเปตฺวา อญฺญํ ปริกฺขารํ อุปสมฺปนฺนสฺส วา อนุปสมฺปนฺนสฺส วา สนฺตกํ อปนิเธนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. ทุนฺนิกฺขิตฺตํ ปฏิสาเมนฺตสฺส, ‘‘ธมฺมกถํ กตฺวา ทสฺสามี’’ติ ปฏิสาเมนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนสฺส สนฺตกานํ ปตฺตาทีนํ อปนิธานํ, วิเหเสตุกามตา วา หสาธิปฺปายตา วาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓티에서 육군 비구들과 관련하여 물건을 숨긴 사건에서 제정되었다. 공통된 규정이며, 명령에 의한 경우에도 해당하고, 세 가지 경우의 파치띠야가 있다. 구족계 받지 않은 자의 물건에 대해서는 세 가지 경우의 뒤까따가 있다. 그러나 언급된 방식의 발우 등을 제외한 다른 도구(parikkhāra)를 비구나 비구 아닌 자의 소유물임에도 숨기는 자에게는 뒤까따뿐이다. 잘못 놓인 것을 갈무리해 두는 자, '법문을 한 뒤에 돌려주리라'고 생각하며 갈무리해 두는 자, 그리고 미친 사람 등에게는 아나빳띠이다. 비구의 소유물인 발우 등을 숨김, 괴롭히려는 의도 혹은 장난삼아 하는 의도—이 두 가지가 여기서의 요소이다. 일어나는 방식 등은 아딘나다나(Adinnādāna, 주지 않은 것을 가지는 것) 식카파다와 같다.

อปนิธานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아빠니다나 식카파다에 대한 설명이 끝났다.

สุราปานวคฺโค ฉฏฺโฐ.

여섯 번째 수라빠나 학처(Surāpānavagga)가 끝났다.

๗. สปฺปาณกวคฺโค

7. 삿빠나까 학처(Sappāṇakavagga)

๑. สญฺจิจฺจสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 산찟짜(Sañcicca, 고의로) 식카파다에 대한 설명

สปฺปาณกวคฺคสฺส [Pg.245] ปฐเม ปาโณติ ติรจฺฉานคตปาโณ อธิปฺเปโต. ตํ ขุทฺทกมฺปิ มหนฺตมฺปิ มาเรนฺตสฺส ปาจิตฺติยเมว, มหนฺเต ปน อุปกฺกมมหนฺตตาย อกุสลํ มหนฺตํ โหติ.

생명 있는 생물 품(Sappāṇakavagga)의 첫 번째 학습계에서 '생명(pāṇa)'이란 축생을 의미한다. 그 축생이 작든 크든 죽이는 비구에게는 파잇띠야(pācittiya)뿐이지만, 큰 동물일 경우에는 살해하려는 노력(upakkama)이 크기 때문에 그 불선업(akusala)도 커지게 된다.

สาวตฺถิยํ อุทายิตฺเถรํ อารพฺภ ปาณํ ชีวิตา โวโรปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ปาเณ เวมติกสฺส, อปาเณ ปาณสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อปาณสญฺญิสฺส, อสญฺจิจฺจ, อชานนฺตสฺส, นมรณาธิปฺปายสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ มนุสฺสวิคฺคเห วุตฺตนยเมวาติ.

사왓띠에서 우다이(Udāyi) 장로와 관련하여 생명을 목숨으로부터 끊어버리는 일에 대해 제정되었다. 이는 비구와 비구니에게 공통된 제정(sādhāraṇapaññatti)이며, 스스로 행하는 것(sāṇattika)이다. 생명이 있는 것에 대해 의심이 있거나, 생명이 없는 것을 생명이 있는 것이라고 생각하거나, 혹은 의심이 있는 상태에서 죽이면 돌껏다(dukkaṭa)가 된다. 생명이 없다고 생각하거나, 고의가 아니거나, 모르거나, 죽일 의도가 없었거나, 미친 사람 등에게는 죄가 되지 않는다(anāpatti). 나머지는 인간의 형상을 한 자(manussaviggahe)에 대해 설한 방식과 같다.

สญฺจิจฺจสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

고의로 죽이는 학습계(Sañciccasikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๒. สปฺปาณกสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 생명 있는 생물이 든 물에 대한 학습계(Sappāṇakasikkhāpada)의 설명

ทุติเย สปฺปาณกนฺติ เย ปาณกา ปริโภเคน มรนฺติ, เตหิ สปฺปาณกํ, ตาทิสญฺหิ ชานํ ปริภุญฺชนฺตสฺส ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ.

두 번째 학습계에서 '생명 있는 생물이 든(sappāṇaka)'이란 사용함으로 인해 죽게 되는 작은 생물들을 말한다. 그러한 생물들이 들어 있는 물임을 알고서 사용하는 비구에게는 그 행위(payoga)마다 파잇띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ สิญฺจนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓띠에서 여섯 비구들과 관련하여 생명 있는 생물이 든 물임을 알고서 사용하는 일에 대해 제정되었다. 이 학습계에서 나머지 내용은 물을 뿌리는 학습계(siñcanasikkhāpada)에서 설한 방식대로 알아야 한다.

สปฺปาณกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

생명 있는 생물이 든 물에 대한 학습계의 설명이 끝났다.

๓. อุกฺโกฏนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 다시 들추어내는 학습계(Ukkoṭanasikkhāpada)의 설명

ตติเย ยถาธมฺมนฺติ โย ยสฺส อธิกรณสฺส วูปสมาย ธมฺโม วุตฺโต, เตเนว ธมฺเมน. นิหตาธิกรณนฺติ นิหตํ อธิกรณํ, สมถกฺขนฺธเก (จูฬว. ๑๘๕ อาทโย) สตฺถารา วุตฺตธมฺเมเนว วูปสมิตนฺติ อตฺโถ, วูปสมนนยํ ปนสฺส อธิกรณสมเถสุ ทสฺสยิสฺสาม. ปุนกมฺมาย อุกฺโกเฏยฺยาติ ตสฺส ตสฺส ภิกฺขุโน สนฺติกํ คนฺตฺวา ‘‘อกตํ กมฺม’’นฺติอาทีนิ (ปาจิ. ๓๙๔) วทนฺโต ปุนกรณตฺถาย อุจฺจาเลยฺย. ยถาฐิตภาเวน ปติฏฺฐาตุํ น ทเทยฺย, ตสฺเสวํ กโรนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. ยํ ปน ธมฺเมน อธิกรณํ นิหตํ[Pg.246], ตํ สุนิหตเมว. สเจ วิปฺปกเต กมฺเม ปฏิกฺโกสติ, ตํ สญฺญาเปตฺวา กาตพฺพํ. อิตรถา กมฺมญฺจ กุปฺปติ, การกานญฺจ อาปตฺติ.

세 번째 학습계에서 '법대로(yathādhamma)'란 어떤 쟁사(adhikaraṇa)를 해결하기 위해 설해진 그 법을 말하며, 그 법에 의한 것을 의미한다. '가라앉혀진 쟁사(nihatādhikaraṇa)'란 해결된 쟁사로서, 사마타 칸다카(samathakkhandhaka)에서 스승(부처님)께서 설하신 바로 그 법에 의해 해결된 것을 뜻한다. 그 해결하는 방법은 쟁사 정멸(adhikaraṇasamatha)에서 보여줄 것이다. '다시 법무를 위해 들추어낸다(punakammāya ukkoṭeyya)'는 것은 여러 비구들에게 가서 '법무가 행해지지 않았다'는 등의 말을 하며 다시 행하게 하려고 들쑤시는 것이다. 원래 해결된 상태대로 유지되지 못하게 하는 것인데, 그렇게 하는 비구에게는 파잇띠야가 된다. 그러나 법대로 해결된 쟁사는 이미 잘 해결된 것이다. 만약 법무가 완료되기 전에 반대한다면, 그를 이해시킨 후에 행해야 한다. 그렇지 않으면 법무가 파기되고 법무를 행하는 자들에게도 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ อุกฺโกฏนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ธมฺมกมฺเม เวมติกสฺส, อธมฺมกมฺเม ธมฺมกมฺมสญฺญิโน, เวมติกสฺส วา ทุกฺกฏํ. อุภเยสุ อธมฺมกมฺมสญฺญิสฺส, ‘‘อธมฺเมน วา วคฺเคน วา อกมฺมารหสฺส วา กมฺมํ กต’’นฺติ ชานนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ยถาธมฺมํ นิหตภาโว, ชานนา, อุกฺโกฏนาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓띠에서 여섯 비구들과 관련하여 쟁사를 다시 들추어내는 일에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 스스로 시키는 것이 아니다(anāṇattika). 법다운 법무(dhammakamma)에 대해 의심이 있거나, 법답지 않은 법무(adhammakamma)를 법다운 법무라고 생각하거나 의심하는 자에게는 돌껏다가 된다. 두 경우 모두 법답지 않은 법무라고 생각하거나, '법답지 않게, 혹은 파당을 지어, 혹은 법무를 감당할 수 없는 자를 상대로 법무가 행해졌다'고 알면서 들추어내는 자, 미친 사람 등에게는 죄가 없다. 법대로 해결된 상태, (해결되었음을) 앎, 들추어냄이라는 세 가지 요소가 있다. 발생(samuṭṭhāna) 등은 투도죄(adinnādāna)와 같으며, 이는 괴로운 느낌(dukkhavedanā)이다.

อุกฺโกฏนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

다시 들추어내는 학습계의 설명이 끝났다.

๔. ทุฏฺฐุลฺลสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 추악한 죄(duṭṭhulla)를 숨기는 학습계의 설명

จตุตฺเถ ทุฏฺฐุลฺลนฺติ สงฺฆาทิเสสํ อธิปฺเปตํ, ตํ เยน เกนจิ อุปาเยน ญตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ. สเจปิ ‘‘น ทานิ นํ กสฺสจิ ภิกฺขุโน อาโรเจสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺฉา อาโรเจติ, ปาจิตฺติยํ, อาปชฺชิตฺวาว อาโรเจสฺสติ. สเจ ปน เอวํ ธุรํ นิกฺขิปิตฺวา ปฏิจฺฉาทนตฺถเมว อญฺญสฺส อาโรเจติ, โสปิ อญฺญสฺสาติ เอเตนุปาเยน สมณสตมฺปิ อาปชฺชติเยว ตาว, ยาว โกฏิ น ฉิชฺชติ. กถํ ปน โกฏิ ฉิชฺชติ? สเจ หิ อาปนฺโน เอกสฺส อาโรเจติ, โสปิ อญฺญสฺส อาโรเจติ, โส นิวตฺติตฺวา เยนสฺส อาโรจิตํ, ตสฺเสว อาโรเจติ, เอวํ ตติเยน ปุคฺคเลน ทุติยสฺส อาโรจิเต โกฏิ ฉินฺนา โหติ.

네 번째 학습계에서 '추악한 죄(duṭṭhulla)'란 승잔죄(saṅghādisesa)를 의미한다. 그것을 어떤 방법으로든 알고서 숨기는 비구에게는 파잇띠야가 된다. 설령 '이제 이를 어떤 비구에게도 말하지 않겠다'고 책임을 포기한 후에 나중에 말하더라도, 이미 죄를 범한 후에 말하게 되는 것이다. 만약 그렇게 책임을 포기하고 숨기기 위해 다른 이에게 말하고, 그 사람도 또 다른 이에게 말하는 식으로 한다면, 그 연쇄가 끊어지지 않는 한 수백 명의 비구라도 모두 죄를 범하게 된다. 어떻게 그 연쇄(koṭi)가 끊어지는가? 죄를 범한 자가 한 명에게 말하고 그가 또 다른 이에게 말했을 때, 세 번째 비구가 자신에게 말해준 두 번째 비구에게 다시 말한다면 그 연쇄가 끊어지게 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติปฏิจฺฉาทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ทุฏฺฐุลฺลาย อาปตฺติยา อาทิปเท ปาจิตฺติยํ, อิตเรสุ ทฺวีสุ ทุกฺกฏํ, อทุฏฺฐุลฺลาย ติกทุกฺกฏํ, อนุปสมฺปนฺนสฺส ทุฏฺฐุลฺเล วา อทุฏฺฐุลฺเล วา อชฺฌาจาเร ทุกฺกฏเมว. ‘‘สงฺฆสฺส ภณฺฑนาทีนิ ภวิสฺสนฺตี’’ติ (ปาจิ. ๔๐๑) วา ‘‘อยํ กกฺขโฬ ผรุโส ชีวิตนฺตรายํ วา พฺรหฺมจริยนฺตรายํ วา กริสฺสตี’’ติ วา อนาโรเจนฺตสฺส, ปติรูปํ ภิกฺขุํ อปสฺสโต[Pg.247], น ฉาเทตุกามสฺส, ‘‘ปญฺญายิสฺสติ สเกน กมฺเมนา’’ติ อนาโรเจนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนสฺส ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติชานนํ, ‘‘ปฏิจฺฉาเทตุกามตาย นาโรเจสฺสามี’’ติ ธุรนิกฺเขโปติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสอสาเนวาติ.

사왓띠에서 어떤 비구와 관련하여 추악한 죄를 숨기는 일에 대해 제정되었다. 이는 비구에게만 해당하는 제정(asādhāraṇapaññatti)이며, 스스로 시키는 것이 아니다. 추악한 죄에 대해 알고서 숨기는 첫 번째 경우에는 파잇띠야이며, 나머지 두 경우(의심 등)에는 돌껏다이다. 추악하지 않은 죄에 대해서는 세 가지 돌껏다(tikadukkaṭa)가 있고, 구족계 받지 않은 자의 추악하거나 추악하지 않은 범계에 대해서는 돌껏다뿐이다. '승가에 분쟁 등이 생길 것이다'라고 생각하거나, '이 자는 거칠고 잔인하여 내 생명이나 수행(brahmacariya)에 위험을 가할 것이다'라고 생각하여 말하지 않는 자, 적절한 비구를 보지 못하거나, 숨길 의도는 없으나 '자신의 업에 의해 드러날 것이다'라고 생각하여 말하지 않는 자, 미친 사람 등에게는 죄가 없다. 구족계 받은 자의 추악한 죄를 앎, '숨기기 위해 말하지 않겠다'는 책임의 포기라는 두 가지 요소가 있다. 발생 등은 거듭 훈계함(samanubhāsana)과 같다.

ทุฏฺฐุลฺลสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

추악한 죄를 숨기는 학습계의 설명이 끝났다.

๕. อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 스무 살 미만 자의 구족계 학습계의 설명

ปญฺจเม อูนวีสติวสฺสนฺติ ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย อปริปุณฺณวีสติวสฺสํ. อุปสมฺปาเทยฺยาติ อุปชฺฌาโย หุตฺวา อุปสมฺปาเทยฺย. โส จ ปุคฺคโล อนุปสมฺปนฺโนติ ชานนฺเตนาปิ อชานนฺเตนาปิ อุปสมฺปาทิโต อนุปสมฺปนฺโนว. สเจ ปน โส ทสวสฺสจฺจเยน อญฺญํ อุปสมฺปาเทติ, ตญฺเจ มุญฺจิตฺวา คโณ ปูรติ, สูปสมฺปนฺโน. โสปิ ยาว น ชานาติ, ตาว ตสฺส เนว สคฺคนฺตราโย น โมกฺขนฺตราโย, ญตฺวา ปน ปุน อุปสมฺปชฺชิตพฺพํ. เต จ ภิกฺขู คารยฺหาติ ฐเปตฺวา อุปชฺฌายํ อวเสสา คารยฺหา โหนฺติ, สพฺเพ ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺติ. อิทํ ตสฺมึ ปาจิตฺติยนฺติ โย ปน อุปชฺฌาโย หุตฺวา อุปสมฺปาเทติ, ตสฺมึเยว ปุคฺคเล อิทํ ปาจิตฺติยํ เวทิตพฺพํ. ตสฺมา โย ‘‘เอวํ อุปสมฺปาเทสฺสามี’’ติ คณํ วา อาจริยํ วา ปตฺตํ วา จีวรํ วา ปริเยสติ, สีมํ วา สมฺมนฺนติ (ปาจิ. ๔๐๔), อุทกุกฺเขปํ วา ปริจฺฉินฺทติ, โส เอเตสุ สพฺพกิจฺเจสุ ญตฺติยา, ทฺวีสุ จ กมฺมวาจาสุ ทุกฺกฏานิ อาปชฺชิตฺวา กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ.

다섯 번째 학습계에서 '스무 살 미만(ūnavīsativassa)'이란 모태에 잉태된 때부터 시작하여 스무 살이 차지 않은 것을 말한다. '구족계를 주면(upasampādeyya)'이란 은사(upajjhāya)가 되어 구족계를 주는 것이다. 그 사람은 구족계를 받지 못한 자(anupasampanna)이니, 알면서 주었든 모르고 주었든 구족계를 받지 못한 상태 그대로이다. 만약 그가 십 년이 지난 후에 다른 이에게 구족계를 줄 때, 그를 제외하고도 승가의 인원(gaṇo)이 충족된다면 그는 적법하게 구족계를 받은 것이 된다. 그 또한 (자신이 미달임을) 알지 못하는 동안에는 천상에 가는 데 장애(saggantarāya)가 되지 않고 해탈하는 데 장애(mokkhantarāya)가 되지 않으나, 알게 된 후에는 다시 구족계를 받아야 한다. '그 비구들은 비난받아야 한다'는 것은 은사를 제외한 나머지 비구들은 비난받아야 하며 모두 돌껏다를 범한다는 뜻이다. '이것은 그에게 파잇띠야이다'란 은사가 되어 구족계를 준 그 사람에게만 이 파잇띠야가 해당됨을 알아야 한다. 그러므로 '이렇게 구족계를 주겠다'고 생각하여 승가나 아사리(ācariya)나 발우나 가사를 구하거나, 계단(sīma)을 정하거나, 수계 구역을 획정하는 등의 모든 준비 과정에서 냣띠(ñatti)와 두 번의 깜마와짜(kammavācā) 동안 돌껏다들을 범하게 되고, 세 번째 깜마와짜가 끝날 때 파잇띠야를 범하게 된다.

ราชคเห สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อูนวีสติวสฺสํ อุปสมฺปาทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อูนวีสติวสฺเส เวมติกสฺส, ปริปุณฺณวีสติวสฺเส อูนกสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อุภยตฺถ ปริปุณฺณสญฺญิสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อูนวีสติวสฺสตา, อูนกสญฺญิตา, อุปสมฺปาทนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

라자가하에서 많은 비구들과 관련하여, 20세 미만의 자에게 구족계를 준 사건으로 인해 제정되었다. 이는 비구만의 불공통계이며, 남에게 시키는 것은 포함되지 않는다. 20세 미만인 자에 대해 의심이 있거나, 20세가 찼음에도 20세 미만이라고 생각하는 경우, 또는 의심이 있는 자에게는 돌까따 죄가 된다. 두 경우 모두 20세가 찼다고 생각하는 경우와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 20세 미만임, 미달되었다는 인식, 구족계를 줌이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 일어나는 방식 등은 불어취계(도둑질 죄)와 같으며, 이것은 제정상의 죄이고 세 가지 마음과 세 가지 느낌에 해당한다.

อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

20세 미만 자 구족계 수계 금지 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๖. เถยฺยสตฺถสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 6. 테이야삿타(도둑 무리와 동행) 식차파다에 대한 설명

ฉฏฺเฐ [Pg.248] เย ราชานํ วา วญฺเจตฺวา สุงฺกํ วา ปริหริตุกามา โจรา กตกมฺมา เจว อกตกมฺมา จ มคฺคปฺปฏิปนฺนา, เตสุ อิธ เถยฺยสตฺถสญฺญิโน ตสฺส เถยฺยสตฺถภาวํ ญตฺวา เตน สทฺธึ สํวิธาย คจฺฉนฺตสฺส สํวิธาเน จ คมเน จ โอวาทวคฺเค วุตฺตนเยน อาปตฺติวินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

여섯 번째 계목에서, 왕을 속이거나 세금을 피하려는 도둑들, 즉 이미 도둑질을 했거나 하려는 도둑들이 길을 가고 있을 때, 이곳(이 식차파다)에서는 도둑 무리라는 인식을 가지고 그 도둑 무리임을 알면서 그와 함께 약속하여 길을 가는 자에게는, 약속함과 감에 있어서 오와다왁가(훈계품)에서 설해진 방식에 따라 죄의 판별을 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, มนุสฺเสสุ อสํวิทหนฺเตสุ สยเมว สํวิทหิตฺวา คจฺฉนฺตสฺส, เถยฺยสตฺเถ เวมติกสฺส, อเถยฺยสตฺเถ เถยฺยสตฺถสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อเถยฺยสตฺถสญฺญิสฺส, อสํวิทหิตฺวา วา กาลวิสงฺเกเตน วา, อาปทาสุ วา, คจฺฉนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เถยฺยสตฺถภาโว, ชานนํ, สํวิธานํ, อวิสงฺเกเตน คมนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 어떤 비구와 관련하여, 도둑 무리와 함께 약속하고 긴 여행길을 가는 사건으로 인해 제정되었다. 이는 공통계이며, 남에게 시키는 것은 포함되지 않는다. 사람들이 약속하지 않았는데 스스로 약속하고 가는 경우, 도둑 무리에 대해 의심하는 경우, 도둑 무리가 아닌데 도둑 무리라고 생각하는 경우와 의심하는 경우에는 돌까따 죄가 된다. 도둑 무리가 아니라고 생각하거나, 약속하지 않았거나 시간 약속이 어긋난 경우, 또는 재난 시에 가는 경우와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 도둑 무리임, 앎, 약속함, 어긋남 없이 감이라는 네 가지 요소가 여기에 있다. 도둑 무리와 동행하는 죄의 발생, 행위, 인식의 해제, 유심(sacittaka), 제정상의 죄, 몸의 업, 말의 업, 세 가지 마음, 세 가지 느낌에 해당한다.

เถยฺยสตฺถสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

테이야삿타 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๗. สํวิธานสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 7. 삼위다나(여인과 동행 약속) 식차파다에 대한 설명

สตฺตเม สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ มาตุคาเมน สทฺธึ เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธานสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

일곱 번째 계목은 사왓티에서 어떤 비구와 관련하여 여인과 함께 긴 여행길을 가는 사건으로 인해 제정되었다. 이곳의 나머지 사항은 비구니와 함께 여행을 약속하는 식차파다에서 언급된 방식 그대로 알아야 한다.

สํวิธานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

삼위다나 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๘. อริฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 8. 아릿타(삿된 견해) 식차파다에 대한 설명

อฏฺฐเม สคฺคโมกฺขานํ อนฺตรายํ กโรนฺตีติ อนฺตรายิกา, เต กมฺมกิเลสวิปากอุปวาทปญฺญตฺติวีติกฺกมนวเสน ปญฺจวิธา. เตสุ มุทุกานํ [Pg.249] อตฺถรณาทีนํ ผสฺโส วิย อิตฺถิสมฺผสฺโสปิ วฏฺฏตีติ เมถุนวีติกฺกมเน โทสํ อทิสฺวา ปญฺญตฺติวีติกฺกมนฺตรายิเก สนฺธาย ‘‘เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ วุตฺตํ. อเนกปริยาเยนาติ ‘‘อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา’’ติอาทีหิ (ม. นิ. ๒.๔๒; ปาจิ. ๔๑๗; จูฬนิ. ขคฺควิสาณสุตฺตนิทฺเทส ๑๔๗) เนเกหิ การเณหิ. โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหีติ เย ปสฺสนฺติ วา สุณนฺติ วา, เตหิ ติกฺขตฺตุํ เอวํ วตฺตพฺโพ ‘‘มา อายสฺมา เอวํ อวจ…เป… อลญฺจ ปน เต ปฏิเสวโต อนฺตรายายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, สุตฺวา อวทนฺตานมฺปิ ทุกฺกฏํ. ปุน สงฺฆมชฺฌมฺปิ อากฑฺฒิตฺวา ตเถว วตฺตพฺโพ, ตตฺราปิ ตสฺส อปฺปฏินิสฺสชฺชเน, อิตเรสญฺจ อวจเน ทุกฺกฏเมว. เอวมฺปิ อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺโต ปุน ญตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน ยาวตติยํ สมนุภาสิตพฺโพ, อถสฺส อปฺปฏินิสฺสชฺชโต ปุน ญตฺติยา จ ทฺวีหิ จ กมฺมวาจาหิ ทุกฺกฏํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째 계목에서, 천상과 해탈에 장애를 일으키므로 '안타라이까'라 한다. 그것은 업, 번뇌, 과보, 비방, 계율 위반의 다섯 가지 종류가 있다. 그중 여인과의 접촉도 부드러운 깔개 등의 감촉처럼 허용된다고 보아 음행의 위반에 대해 죄를 보지 못하고, 계율 위반의 장애가 되는 법을 염두에 두고 "부처님께서 장애가 된다고 말씀하신 그 법들이 그것을 행하는 자에게 장애가 되지 않는다"라고 아릿타 비구가 말하였다. '여러 가지 방법으로'라는 것은 "감각적 욕망은 해골의 비유와 같다"는 등의 많은 이유로 부처님께서 설하셨음을 뜻한다. 그 비구를 비구들이, 즉 보거나 듣는 비구들이 세 번 이와 같이 말해야 한다. "존자여, 그렇게 말하지 마십시오... 참으로 그것을 행하는 자에게 장애가 됩니다." 그렇게 말했는데도 버리지 않으면 돌까따 죄가 되고, 듣고도 말하지 않는 비구들에게도 돌까따 죄가 된다. 다시 승가 한가운데로 끌어내어 똑같이 말해야 하며, 거기서도 그가 버리지 않거나 다른 비구들이 말하지 않으면 돌까따 죄이다. 이와 같이 해도 버리지 않으면 다시 백사갈마(ñatticatuttha)로 세 번까지 훈계해야 한다. 그때도 버리지 않으면 백(ñatti)에서 한 번, 두 번의 갈마문에서 돌까따 죄가 되고, 갈마문의 마지막에 빠찌띠야 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ อริฏฺฐํ อารพฺภ ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ. อสมนุภาสิยมานสฺส, ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ธมฺมกมฺมตา, สมนุภาสนา, อปฺปฏินิสฺสชฺชนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 아릿타와 관련하여 악한 견해를 버리지 않는 사건으로 인해 제정되었다. 공통계이며 남에게 시키는 것은 포함되지 않고, 세 번의 갈마에 의한 빠찌띠야이다. 법답지 않은 갈마인 경우 세 가지 돌까따가 된다. 훈계받지 않은 자, 견해를 버리는 자, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 법다운 갈마임, 훈계함, 버리지 않음이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 일어나는 방식 등은 훈계 갈마와 같다.

อริฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아릿타 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๙. อุกฺขิตฺตสมฺโภคสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 9. 웃낏따삼보가(파문된 자와 교류) 식차파다에 대한 설명

นวเม ตถาวาทินาติ ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺม’’นฺติอาทิวาทินา. อกตานุธมฺเมนาติ อนุธมฺโม วุจฺจติ อาปตฺติยา อทสฺสเน วา อปฺปฏิกมฺเม วา ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค วา ธมฺเมน วินเยน อุกฺขิตฺตกสฺส อนุโลมวตฺตํ ทิสฺวา กตโอสารณา, โส โอสารณสงฺขาโต อนุธมฺโม ยสฺส น กโต, อยํ อกตานุธมฺโม นาม, ตาทิเสน สทฺธินฺติ อตฺโถ. สมฺภุญฺเชยฺย วาติ อามิสสมฺโภคํ วา ธมฺมสมฺโภคํ วา กเรยฺย. สํวเสยฺย วาติ อุโปสถาทิกํ สงฺฆกมฺมํ กเรยฺย[Pg.250]. สห วา เสยฺยํ กปฺเปยฺยาติ นานูปจาเรปิ เอกจฺฉนฺเน นิปชฺเชยฺย. ตตฺถ อามิสปริโภเค เอกปฺปโยเคน พหูปิ ททโต วา คณฺหโต วา เอกํ ปาจิตฺติยํ, วิจฺฉินฺทเน สติ ปโยเค ปโยเค ปาจิตฺติยํ. ธมฺมสมฺโภเค ปทาทีหิ อุทฺทิสนฺตสฺส วา อุทฺทิสาเปนฺตสฺส วา ปทโสธมฺเม วุตฺตนเยน, สํวาเส กมฺมปริโยสานวเสน, สหเสยฺยาย เอกสฺมึ นิปนฺเน อิตรสฺส นิปชฺชนปฺปโยควเสน อาปตฺติปริจฺเฉโท เวทิตพฺโพ.

아홉 번째 계목에서 '타타와디나'란 "내가 부처님으로부터 법을 그렇게 안다"라고 말하는 자와 함께함을 뜻한다. '아까따누담메나'에서 '아누담마'란 죄를 보지 않거나 참회하지 않거나 악한 견해를 버리지 않아 법과 율에 따라 파문된 자가 순종적인 의무를 보여주어 행해진 복권을 말한다. 그 복권이라는 아누담마를 행하지 않은 자가 '아까따누담마'이며, 그러한 자와 함께한다는 뜻이다. '삼분제이야(교류함)'란 재물이나 법을 함께 나누는 것이다. '상와세이야'란 포살 등의 승가 갈마를 함께 하는 것이다. '사하와세이야(함께 잠)'란 구역이 다르더라도 같은 지붕 아래에서 눕는 것이다. 재물을 사용하는 데 있어 한 번의 노력으로 많은 것을 주거나 받는 비구에게는 하나의 빠찌띠야가 되며, 행위가 중단되었다가 다시 이루어지면 매 노력마다 빠찌띠야가 된다. 법의 교류(dhammasambhoga)에서는 구절 등으로 가르치거나 배우게 하는 것에 대해 '빠다소담마' 식차파다에서 언급된 방식에 따라, 공주(saṃvāsa)에서는 갈마가 끝남에 따라, 함께 잠(sahaseyyā)에서는 한 비구가 누워있을 때 다른 비구가 눕는 노력의 수에 따라 죄의 판별을 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อริฏฺเฐน ภิกฺขุนา สทฺธึ สมฺภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, อุกฺขิตฺตเก เวมติกสฺส, อนุกฺขิตฺตเก อุกฺขิตฺตกสญฺญิโน เจว เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อุโภสุ อนุกฺขิตฺตกสญฺญิสฺส, ‘‘โอสาริโต’’ติ วา ‘‘ตํ ทิฏฺฐึ ปฏินิสฺสฏฺโฐ’’ติ วา ชานนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อกตานุธมฺมตา, ชานนา, สมฺโภคาทิกรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 육군 비구들과 관련하여 아릿타 비구와 함께 교류한 사건으로 인해 제정되었다. 공통계이며 남에게 시키는 것은 포함되지 않는다. 파문된 자에 대해 의심하는 경우, 파문되지 않았는데 파문되었다고 생각하는 경우 및 의심하는 경우에는 돌까따 죄가 된다. 둘 다 파문되지 않았다고 생각하거나, "복권되었다"거나 "그 견해를 버렸다"라고 아는 경우, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 아누담마를 행하지 않음, 앎, 교류 등을 함이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 일어나는 방식 등은 불어취계와 같으며, 제정상의 죄이고 세 가지 마음과 세 가지 느낌에 해당한다.

อุกฺขิตฺตสมฺโภคสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

웃낏따삼보가 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. กณฺฏกสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 칸타카 학습계에 대한 설명

ทสเม สมณุทฺเทโสติ สามเณโร. จราติ คจฺฉ. ปิเรติ ปร อมามก. วินสฺสาติ นสฺส, ยตฺถ ตํ น ปสฺสาม, ตตฺถ คจฺฉาติ วุตฺตํ โหติ. ตถานาสิตนฺติเอตฺถ สํวาสนาสนา ลิงฺคนาสนา ทณฺฑกมฺมนาสนาติ ติสฺโส นาสนา. ตตฺถ อาปตฺติยา อทสฺสนาทีสุ อุกฺเขปนา สํวาสนาสนา นาม. ทูสโก นาเสตพฺโพ (ปารา. ๖๖), เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสถาติ (จูฬว. ๑๙๓; ปารา. ๓๘๔) อยํ ลิงฺคนาสนา นาม. ‘‘อชฺชตคฺเค เต, อาวุโส สมณุทฺเทส, น เจว โส ภควา สตฺถา อปทิสิตพฺโพ’’ติ (ปาจิ. ๔๒๙) อยํ ทณฺฑกมฺมนาสนา นาม, อยํ อิธาธิปฺเปตา. เตน วุตฺตํ ‘‘ตถานาสิต’’นฺติ. อุปลาเปยฺยาติ ‘‘ปตฺตํ วา จีวรํ วา อุทฺเทสํ วา ปริปุจฺฉํ วา ทสฺสามี’’ติ สงฺคณฺเหยฺย. อุปฏฺฐาเปยฺยาติ จุณฺณมตฺติกาทีนิ สาทิยนฺโต เตน [Pg.251] อตฺตโน อุปฏฺฐานํ การาเปยฺย. สมฺโภคสหเสยฺยา อนนฺตรสิกฺขาปเท วุตฺตนยา เอว, ตสฺมา อาปตฺติปริจฺเฉโทเปตฺถ ตสฺมึ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

열 번째 학습계에서 '사마누뎃사(samaṇuddesa)'란 사마네라를 말한다. '가라(cara)'는 '가라'는 뜻이다. '피레(pire)'는 삼보를 소중히 여기지 않는 자, 즉 외부인인 어리석은 자를 뜻한다. '멸망하라(vinassā)'는 사라지라는 뜻으로, '우리가 너를 볼 수 없는 곳으로 가라'는 의미이다. '그와 같이 추방된(tathānāsita)'에는 상와사 나사나(saṃvāsanāsanā, 공동 생활에서의 추방), 링가 나사나(liṅganāsanā, 성직 자격 박탈 및 환속), 단다깜마 나사나(daṇḍakammanāsanā, 처벌로서의 추방)의 세 가지 추방이 있다. 그중 아빳띠(범계)를 보지 않는 등의 이유로 내쫓는 것을 상와사 나사나라고 한다. 파계한 사마네라를 쫓아내거나, 메띠야 비구니를 쫓아내라는 것은 링가 나사나에 해당한다. "사마네라여, 오늘부터 그 세존을 스승이라 불러서는 안 된다"라고 하는 것은 단다깜마 나사나이며, 여기서는 이것이 의도된 것이다. 그래서 "그와 같이 추방된"이라고 말한 것이다. '유혹한다(upalāpeyya)'는 것은 "바루나 가사, 혹은 암송이나 질문을 주겠다"라고 말하며 포섭하는 것을 의미한다. '시중들게 한다(upaṭṭhāpeyya)'는 것은 목욕 가루나 흙 등을 기쁘게 받으면서 그 사마네라에게 자신을 시중들게 하는 것이다. 공동 식사(sambhogas)나 함께 잠자는 것(sahaseyyā)은 이전 학습계에서 설명한 바와 같으므로, 여기서 아빳띠의 구분도 이전 학습계에서 설명한 방식에 따라 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กณฺฏกสมณุทฺเทสอุปลาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ อริฏฺฐสิกฺขาปเท วุตฺตสทิสเมวาติ.

사왓티에서 여섯 무리 비구들을 인연으로 칸타카 사마네라를 유혹한 사건에 대해 제정되었다. 나머지는 아릿타 학습계에서 설명한 것과 동일하다.

กณฺฏกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

칸타카 학습계에 대한 설명이 끝났다.

สปฺปาณกวคฺโค สตฺตโม.

일곱 번째 살아 있는 생명체(삽빠나카)의 품이 끝났다.

๘. สหธมฺมิกวคฺโค

8. 사하담미카(Sahadhammika, 법에 따름)의 품

๑. สหธมฺมิกสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 사하담미카 학습계에 대한 설명

สหธมฺมิกวคฺคสฺส ปฐเม สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโนติ อิมสฺสตฺโถ ทุพฺพจสิกฺขาปเท วุตฺโต. เอตสฺมึ สิกฺขาปเทติ เอตสฺมึ สิกฺขาปเท ยํ วุตฺตํ, ตํ น ตาว สิกฺขิสฺสามีติ อตฺโถ. ปาจิตฺติยนฺติ เอตฺถ ปน อนาทริยภยา เลเสน เอวํ วทนฺตสฺส วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ เวทิตพฺพํ. สิกฺขมาเนนาติ โอวาทํ สิรสา สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สิกฺขิตุกาเมเนว หุตฺวา. อญฺญาตพฺพนฺติ อาชานิตพฺพํ. ปริปุจฺฉิตพฺพนฺติ ‘‘อิมสฺส โก อตฺโถ’’ติ ปริปุจฺฉิตพฺพํ. ปริปญฺหิตพฺพนฺติ จินฺเตตพฺพํ ตุลยิตพฺพํ.

사하담미카 품의 첫 번째에서 '사하담미카(법에 합당한 말)로 훈계받을 때'의 의미는 두뿌짜(말을 잘 듣지 않음) 학습계에서 이미 설명했다. '이 학습계에서'란 이 학습계에서 말한 것을 '아직 배우지 않겠다'는 뜻이다. '빠지띠야'에 대해서는 경멸하는 마음으로 핑계를 대며 이렇게 말하는 비구의 말마디마다 빠지띠야가 된다고 보아야 한다. '배우려는 자로서(sikkhamānena)'란 훈계를 머리 숙여 받들어 배우고자 하는 마음을 갖는 것이다. '알아야 한다(aññātabbaṃ)'는 것은 깨달아 알아야 한다는 뜻이다. '질문해야 한다(paripucchitabbaṃ)'는 것은 "이것의 의미는 무엇입니까?"라고 거듭 물어야 함을 뜻한다. '숙고해야 한다(paripañhitabbaṃ)'는 것은 생각하고 헤아려야 한다는 뜻이다.

โกสมฺพิยํ ฉนฺนตฺเถรํ อารพฺภ เอวํ ภณนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, อุโภหิปิ ‘‘อิทํ น สลฺเลขายา’’ติอาทินา (ปาจิ. ๔๓๖) นเยเนว อปฺปญฺญตฺเตน วุจฺจมานสฺสาปิ เอวํ วทโต ทุกฺกฏเมว. ‘‘ชานิสฺสามิ สิกฺขิสฺสามี’’ติ ภณนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนสฺส ปญฺญตฺเตน วจนํ, อสิกฺขิตุกามตาย เอวํ วจนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

꼬삼비에서 찬나 장로를 인연으로 하여 그와 같이 말한 사건에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 빠지띠야이다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 경우의 둑까따이다. 두 비구 모두에게 "이것은 번뇌를 털어버리는 데(살레카) 도움이 되지 않는다"는 등의 방식으로 제정되지 않은 법으로 훈계받을 때 이와 같이 말하는 자에게는 둑까따뿐이다. "알아보고 배우겠다"고 말하는 자와 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 여기에는 구족계 받은 자에게 제정된 법으로 말함, 배우기 싫어하는 마음으로 이와 같이 말함이라는 두 가지 요소가 있다. 성립 요건 등은 도둑질(아딘나다나)과 같으며, 이것은 괴로운 느낌(둑카웨다나)에 해당한다.

สหธมฺมิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

사하담미카 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๒. วิเลขนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 윌레카나(Vilekhana, 당혹하게 함) 학습계에 대한 설명

ทุติเย [Pg.252] อุทฺทิสฺสมาเนติ อาจริเยน อนฺเตวาสิกสฺส วุจฺจมาเน วา สชฺฌายวเสน ปริวตฺติยมาเน วา. ขุทฺทานุขุทฺทเกหีติ ขุทฺทเกหิ จ อนุขุทฺทเกหิ จ. ยาวเทวาติ เตสํ สํวตฺตนมริยาทปริจฺเฉทวจนํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เอตานิ หิ เย อุทฺทิสนฺติ วา อุทฺทิสาเปนฺติ วา สชฺฌายนฺติ วา, เตสํ ตาว สํวตฺตนฺติ, ยาว ‘‘กปฺปติ นุ โข, น กปฺปติ นุ โข’’ติ กุกฺกุจฺจวิปฺปฏิสาโร, วิเหสา, วิจิกิจฺฉา มโนวิเลขา จ อุปฺปชฺชนฺติเยว. อถ วา ยาวเทวาติ อติสยววตฺถาปนํ. ตสฺส ‘สํวตฺตนฺตี’ติอิมินา สมฺพนฺโธ, กุกฺกุจฺจาย วิเหสาย วิเลขาย อติวิย สํวตฺตนฺติเยวาติ วุตฺตํ โหติ. สิกฺขาปทวิวณฺณเกติ เอวํ สิกฺขาปทานํ วิวณฺณเก ครหเณ ปาจิตฺติยํ โหตีติ อตฺโถ.

두 번째 학습계에서 '암송될 때'란 스승이 제자에게 가르치거나 독송하는 방식으로 반복하거나 혹은 복습할 때를 말한다. '사소하고 미세한 것들(khuddānukhuddakehi)'이란 작고 더 작은 것들을 뜻한다. '오직 ~을 위하여(yāvadeva)'라는 단어는 후회 등이 일어나는 범위의 한계를 정하는 말이다. 즉, 이 사소하고 미세한 학습계들을 암송하거나 암송하게 하거나 독송하는 자들에게 "이것이 허용되는가, 되지 않는가"라는 의심과 후회, 피로, 그리고 의구심과 마음의 당혹감이 생기기까지 한다는 뜻이다. 또는 '오직 ~을 위하여'는 강조하여 구별하는 말로, 그것이 '일어난다'는 단어와 연결되어 의심과 피로와 당혹감이 매우 심하게 일어날 뿐이라는 의미이다. '학습계를 비방함(sikkhāpadavivaṇṇake)'이란 이와 같이 학습계들을 비방하고 비난할 때 빠지띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ วินยวิวณฺณนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนสฺส วิวณฺณเน ติกทุกฺกฏํ, อุภินฺนมฺปิ อญฺญธมฺมวิวณฺณเน ทุกฺกฏเมว. น วิวณฺเณตุกามสฺส, ‘‘อิงฺฆ ตาว สุตฺตนฺเต วา คาถาโย วา อภิธมฺมํ วา ปริยาปุณสฺสุ, ปจฺฉาปิ วินยํ ปริยาปุณิสฺสสี’’ติ ภณโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ครหิตุกามตา จ, อุปสมฺปนฺนสฺส สนฺติเก สิกฺขาปทวิวณฺณนญฺจาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 여섯 무리 비구들을 인연으로 율(위나야)을 비방한 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 빠지띠야이다. 구족계 받지 않은 자의 앞에서 비방하면 세 가지 경우의 둑까따이다. 구족계 받은 자와 받지 않은 자 모두의 앞에서 율 외의 다른 법을 비방하면 둑까따뿐이다. 비방하려는 의도 없이 "자, 우선 경이나 게송이나 논장을 공부하시오. 나중에 율도 배우게 될 것이오"라고 말하는 자와 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 비난하려는 의도, 구족계 받은 자의 곁에서 학습계를 비방함이라는 두 가지 요소가 있다. 성립 요건 등은 도둑질과 같으며, 이것은 괴로운 느낌에 해당한다.

วิเลขนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

윌레카나 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๓. โมหนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 모하나(Mohana, 미혹하게 함) 학습계에 대한 설명

ตติเย อนฺวฑฺฒมาสนฺติ อนุปฏิปาฏิยา อทฺธมาเส อทฺธมาเส. อุทฺทิสฺสมาเนติ อุโปสถวเสน อุทฺทิสิยมาเน. ยญฺจ ตตฺถ อาปตฺตึ อาปนฺโนติ ยํ โส อนาจารํ อาจริตฺวา อญฺญาณเกน อาปนฺนภาวํ ชานาเปตุกาโม เอวมาห, ตสฺมึ อนาจาเร ยํ อาปตฺตึ อาปนฺโน. ตญฺจ ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพติ อญฺญาณเกน อาปนฺนตฺตา โมกฺโข นตฺถิ, ยถา ปน ธมฺโม จ วินโย จ ฐิโต, ตถา ตํ อาปตฺตึ กาเรตพฺโพ, เทสนาคามินิยา เทสาเปตพฺโพ, วุฏฺฐานคามินิยา วุฏฺฐาเปตพฺโพติ [Pg.253] อตฺโถ. อุตฺตริ จสฺส โมโห อาโรเปตพฺโพติ ยถาธมฺมกรณโต จ อุตฺตริ ‘‘ตสฺส เต, อาวุโส’’ติอาทิวจเนหิ นินฺทิตฺวา ตสฺส ปุคฺคลสฺส ญตฺติทุติยกมฺเมน โมโห อาโรเปตพฺโพ. อิทํ ตสฺมึ โมหนเก ปาจิตฺติยนฺติ โย เอวํ อาโรปิเต โมเห ปุน โมเหติ, ตสฺมึ โมหนเก ปุคฺคเล อิทํ ปาจิตฺติยํ เวทิตพฺพํ, น อนาโรปิเต โมเหติ อตฺโถ.

세 번째 학습계에서 '보름마다(anvaḍḍhamāsaṃ)'란 차례대로 보름에 한 번씩을 말한다. '암송될 때'란 포살의 방식에 따라 독송될 때이다. '거기서 범한 아빳띠'란 그 비구가 부적절한 행위를 하고서 무지함 때문에 범하게 되었음을 알리고자 "지금에야 알았다"라고 말한 그 부적절한 행위에 따른 아빳띠를 말한다. '법답게 처벌해야 한다'는 것은 무지함 때문에 범했다고 해서 면제되는 것이 아니라, 법과 율이 세워진 바에 따라 그 아빳띠를 처리해야 한다는 뜻이다. 즉 고백으로 해소되는 아빳띠는 고백하게 하고, 승단 갈마로 해소되는 아빳띠는 그 절차를 따르게 해야 한다는 의미이다. '그에게 미혹(모하)의 조치를 내려야 한다'는 것은 법에 따른 처벌 외에 추가로 "벗이여, 그대에게는..." 등의 말로 꾸짖고 백이갈마를 통해 그 인물에게 모하깜마(미혹의 갈마)를 지워야 한다는 것이다. '미혹하게 함에 대한 이 빠지띠야'란 이와 같이 모하깜마가 내려진 후에 다시 남을 속여 헷갈리게 하는 그 인물에게 이 빠지띠야가 있다고 알아야 하며, 모하깜마가 내려지지 않은 상태에서는 빠지띠야가 아니다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ โมหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ, อนาโรปิเต โมเห ทุกฺกฏเมว. เยน น วิตฺถาเรน สุตํ, อูนกทฺวตฺติกฺขตฺตุํ วา วิตฺถาเรน สุตํ, เย จ น โมเหตุกามา เตสํ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. โมหาโรปนํ, โมเหตุกามตา, วุตฺตนเยน สุตภาโว, โมหนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 여섯 무리 비구들을 인연으로 미혹하게 한 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우의 빠지띠야이다. 법답지 않은 갈마일 때는 세 가지 경우의 둑까따이며, 모하깜마가 내려지지 않았을 때 미혹하게 하는 것은 둑까따뿐이다. 상세히 듣지 못한 자, 혹은 두세 번 미만으로 상세히 들은 자, 미혹하게 하려는 의도가 없는 자, 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 모하깜마가 내려짐, 미혹하게 하려는 의도, 설명한 대로 들은 사실, 미혹하게 함이라는 네 가지 요소가 있다. 성립 요건 등은 도둑질과 같으며, 이것은 괴로운 느낌에 해당한다.

โมหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

모하나 학습계목(미혹하게 하는 학습계목)의 해설이 끝났다.

๔. ปหารสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 파하라 학습계목(매질하는 학습계목)의 해설

จตุตฺเถ ปหารํ ทเทยฺยาติ เอตฺถ ปหริตุกามตาย ปหาเร ทินฺเน สเจปิ มรติ, ปาจิตฺติยเมว.

네 번째 학습계목에서 ‘매질을 한다면’이란 때리고 싶은 마음으로 매질을 했을 때 설령 죽더라도 파치띠야일 뿐이라는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ปหารทานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, วิรูปกรณาธิปฺปาเยน ปน อุปสมฺปนฺนสฺสปิ กณฺณาทิจฺเฉทเน ทุกฺกฏเมว. เกนจิ วิเหฐิยมานสฺส ปน โมกฺขาธิปฺปายสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. กุปิตตา, น โมกฺขาธิปฺปายตา, อุปสมฺปนฺนสฺส ปหารทานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 육군 비구를 인연으로 하여 매질을 한 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령에 의하지 않은 것이고, 세 가지 파치띠야이다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 악작이다. 그러나 불구로 만들 의도로 구족계 받은 자의 귀 등을 자르는 경우에는 악작일 뿐이다. 누군가에게 괴롭힘을 당하여 벗어나려는 의도를 가진 자와 미친 자 등은 범계가 아니다. 분노한 상태임, 벗어나려는 의도가 아님, 구족계 받은 자에게 매질함이라는 세 가지 요소가 여기 있다. 발생 원인 등은 첫 번째 파라지카와 같으며, 이것은 고통의 느낌이다.

ปหารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파하라 학습계목의 해설이 끝났다.

๕. ตลสตฺติกสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 탈라삿띠까 학습계목(손바닥으로 위협하는 학습계목)의 해설

ปญฺจเม ตลสตฺติกํ อุคฺคิเรยฺยาติ ปหารทานาการํ ทสฺเสนฺโต กายํ วา กายปฺปฏิพทฺธํ วา อุจฺจาเรยฺย. เอตฺถ จ อุคฺคิรณปจฺจยา ปาจิตฺติยํ. สเจ ปน [Pg.254] อุคฺคิริตฺวา วิรทฺโธ ปหารํ เทติ, น ปหริตุกามตาย ทินฺนตฺตา ทุกฺกฏเมว, เตน ปหาเรน หตฺถาทีสุ ยํกิญฺจิ ภิชฺชติ, ทุกฺกฏเมว. เสสเมตฺถ สพฺพํ ปุริมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

다섯 번째 학습계목에서 ‘손바닥이나 무기를 치켜든다면’이란 매질하려는 태세를 보이며 몸이나 몸에 연결된 무기를 치켜드는 것을 말한다. 여기서는 치켜든 연유로 파치띠야가 된다. 만약 치켜들었다가 빗나가서 매질을 하게 된 경우, 때리려는 의도 없이 행해진 것이기에 악작일 뿐이며, 그 매질로 손 등이 어느 곳이라도 부러지더라도 악작일 뿐이다. 그 외의 모든 것은 앞의 학습계목에서 설한 방식대로 알아야 한다.

ตลสตฺติกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

탈라삿띠까 학습계목의 해설이 끝났다.

๖. อมูลกสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 아물라까 학습계목(근거 없는 비난의 학습계목)의 해설

ฉฏฺเฐ อมูลเกนาติ ทิฏฺฐาทิมูลวิรหิเตน. อนุทฺธํเสยฺยาติ โจเทยฺย วา โจทาเปยฺย วา. ปาจิตฺติยนฺติ สเจ จุทิตโก ตงฺขณญฺเญว ‘‘โจเทติ ม’’นฺติ ชานาติ, โจทกสฺส ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 학습계목에서 ‘근거 없음’이란 보고 듣는 등의 근거가 없는 것을 말한다. ‘훼방한다’는 것은 직접 비난하거나 남을 시켜 비난하게 하는 것이다. ‘파치띠야’란 만약 비난받는 자가 그 순간에 바로 “그가 나를 비난한다”라고 안다면 비난한 자에게 파치띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อาจารวิปตฺติยา วา ทิฏฺฐิวิปตฺติยา วา อนุทฺธํสเน ทุกฺกฏํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ. ตถาสญฺญิสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, สงฺฆาทิเสสสฺส อมูลกตา, อนุทฺธํสนา, ตงฺขณวิชานนาติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 육군 비구를 인연으로 근거 없는 승잔죄(상가디세사)로 훼방한 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령에 의한 것이고, 세 가지 파치띠야이다. 행실의 결함이나 견해의 결함으로 훼방하는 경우에는 악작이며, 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 악작이다. [상가디세사 범계자라고] 그렇게 인식한 자와 미친 자 등은 범계가 아니다. 구족계 받은 자임, 승잔죄에 대해 근거가 없음, 훼방함, 그 순간에 알아차림이라는 네 가지 요소가 여기 있다. 발생 원인 등은 도둑질과 같으며, 이것은 고통의 느낌이다.

อมูลกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아물라까 학습계목의 해설이 끝났다.

๗. สญฺจิจฺจสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 산찟짜 학습계목(고의로 의구심을 일으키는 학습계목)의 해설

สตฺตเม กุกฺกุจฺจํ อุปทเหยฺยาติ ‘‘อูนวีสติวสฺโส ตฺวํ มญฺเญ’’ติอาทีนิ (ปาจิ. ๔๖๖) ภณนฺโต อุปฺปาเทยฺย. เอวํ อญฺญสฺมึ อุปฺปาทนปจฺจเย อสติ สญฺจิจฺจ อุปฺปาเทนฺตสฺส วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 학습계목에서 ‘의구심을 일으킨다면’이란 “너는 아마도 스무 살 미만일 것이다”라는 등의 말을 하여 의구심을 일으키는 것을 말한다. 이처럼 의구심을 일으킬 만한 다른 원인이 없는데도 고의로 의구심을 일으키는 자에게는 말 한마디마다 파치띠야이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ กุกฺกุจฺจอุปฺปาทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ. นอุปฺปาเทตุกามสฺส, เกวลํ หิเตสิตาย ตถา วทนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, อผาสุกามตา, กุกฺกุจฺจุปฺปาทนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อนนฺตรสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 육군 비구를 인연으로 의구심을 일으킨 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령에 의하지 않은 것이고, 세 가지 파치띠야이다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 악작이다. 의구심을 일으키려는 의도 없이 단지 이익을 바라는 마음으로 그렇게 말하는 자와 미친 자 등은 범계가 아니다. 구족계 받은 자임, 괴롭히려는 마음, 의구심을 일으킴이라는 세 가지 요소가 여기 있다. 발생 원인 등은 바로 앞의 것과 같다.

สญฺจิจฺจสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

산찟짜 학습계목의 해설이 끝났다.

๘. อุปสฺสุติสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 우빳수띠 학습계목(엿듣는 학습계목)의 해설

อฏฺฐเม [Pg.255] วิวาทาปนฺนานนฺติ ภณฺฑนกลเหหิ วิวฑฺฒิตํ วิวาทาธิกรณํ อาปนฺนานํ. อุปสฺสุตินฺติ สุติสมีปํ, ยตฺถ ฐตฺวา สกฺกา โหติ เตสํ วจนํ โสตุํ, ตตฺถ ติฏฺเฐยฺยาติ อตฺโถ. ‘‘ตตฺถ โสสฺสามี’’ติ โจเทตุกามตาย คจฺฉโต ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ตุริตคมเนปิ โอหียมาเนปิ เอเสว นโย. ยตฺถ ปน ฐิโต สุณาติ, ตตฺถ ฐิตสฺส ปาจิตฺติยํ, อตฺตโน ฐิโตกาสํ อาคนฺตฺวา เตสุ มนฺตยมาเนสุปิ อุกฺกาสิตฺวา, ‘‘อหํ เอตฺถา’’ติ วา วตฺวา ชานาเปตพฺพํ, เอวํ อกโรนฺตสฺสาปิ สวเน ปาจิตฺติยเมว.

여덟 번째 학습계목에서 ‘분쟁에 빠진 자들’이란 다툼과 논쟁으로 격화된 분쟁의 안건에 처한 자들을 말한다. ‘엿듣는다’는 것은 듣기 좋은 근처, 즉 서서 그들의 말을 들을 수 있는 곳에 서는 것을 뜻한다. “거기서 듣겠다”라며 비난할 의도로 가는 자에게는 발걸음마다 악작이며, 급히 가거나 뒤처져 가는 경우에도 이와 같다. 서서 듣는 곳에서 듣는 자에게는 파치띠야이다. 자신이 서 있는 곳에 그들이 와서 의논할 때도 헛기침을 하거나 “내가 여기 있다”라고 말하여 알게 해야 하며, 이처럼 알리지 않고 듣는 자에게도 파치띠야일 뿐이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อุปสฺสุติฏฺฐานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, ‘‘อิเมสํ สุตฺวา โอรมิสฺสามิ วิรมิสฺสามิ วูปสมิสฺสามิ อตฺตานํ ปริโมเจสฺสามี’’ติ (ปาจิ. ๔๗๓) คจฺฉโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, โจทนาธิปฺปาโย, สวนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ อิทํ ปน สิยา กิริยํ, สิยา อกิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 육군 비구를 인연으로 엿듣는 장소에 선 사건에 대해 제정되었다. 공통된 제정이며, 명령에 의하지 않은 것이고, 세 가지 파치띠야이다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 악작이다. “이들의 말을 듣고서 물러나리라, 멀리하리라, 가라앉히리라, 나 자신을 벗어나게 하리라”라고 생각하며 가는 자와 미친 자 등은 범계가 아니다. 구족계 받은 자임, 비난하려는 의도, 들음이라는 세 가지 요소가 여기 있다. 도둑과 함께 길을 가는 것과 같은 발생 원인이며, 이것은 작위일 수도 있고 부작위일 수도 있으며, 인식에 따른 해탈이고, 유심이며, 세속죄이고, 몸의 업이자 말의 업이며, 불선한 마음이고, 고통의 느낌이다.

อุปสฺสุติสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

우빳수띠 학습계목의 해설이 끝났다.

๙. กมฺมปฺปฏิพาหนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 깜맛빠띠바하나 학습계목(업을 방해하는 학습계목)의 해설

นวเม ธมฺมิกานํ กมฺมานนฺติ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน กตานํ อปโลกนกมฺมํ ญตฺติกมฺมํ ญตฺติทุติยกมฺมํ ญตฺติจตุตฺถกมฺมนฺติ อิเมสํ จตุนฺนํ กมฺมานํ. ตตฺรายํ สงฺเขปโต กมฺมวินิจฺฉโย – ตตฺร อปโลกนกมฺมํ นาม สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ตํ ตํ วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา ‘‘รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพํ กมฺมํ วุจฺจติ. สมคฺคสฺเสว ปน สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพํ กมฺมํ ญตฺติกมฺมํ นาม. เอกาย ญตฺติยา เจว อนุสฺสาวนาย จ กตฺตพฺพํ กมฺมํ ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม. เอกาย [Pg.256] ปน ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพํ กมฺมํ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม.

아홉 번째 학습계목에서 ‘여법한 업들’이란 법과 율과 스승의 가르침에 따라 행해지는 아빨로까나 업(고지), 냣띠 업(선포), 냣띠 두띠야 업(백이갈마), 냣띠 짜뚯따 업(백사갈마)이라는 이 네 가지 업을 말한다. 여기서 요약된 업의 판정은 다음과 같다. 그중 ‘아빨로까나 업’이란 화합한 승가의 동의하에 해당 안건을 공표하고 “승가에게 합당합니까”라고 세 번 알린 뒤에 행하는 업을 말한다. 화합한 승가의 동의하에 단 한 번의 선포(냣띠)로 행하는 업은 ‘냣띠 업’이라 한다. 한 번의 선포와 한 번의 낭독(깜마와짜)으로 행하는 업은 ‘냣띠 두띠야 업’이라 한다. 한 번의 선포와 세 번의 낭독으로 행하는 업은 ‘냣띠 짜뚯따 업’이라 한다.

เตสุ อปโลกนกมฺมํ (ปริ. ๔๙๖; ปริ. อฏฺฐ. ๔๙๕-๔๙๖) ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ โอสารณํ นิสฺสารณํ ภณฺฑุกมฺมํ พฺรหฺมทณฺฑํ กมฺมลกฺขณนฺติ. ตตฺถ กณฺฏกสามเณรสฺส นาสนา วิย นิสฺสารณา, ตาทิสํเยว สมฺมาวตฺตนฺตํ ทิสฺวา ปเวสนา ‘โอสารณา’ติ เวทิตพฺพา. ปพฺพชฺชาเปกฺขสฺส เกสจฺเฉทนาปุจฺฉนํ ภณฺฑุกมฺมํ (มหาว. ๙๘) นาม. มุขรสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆฏฺเฏนฺตสฺส ‘‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ มุขโร ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆฏฺเฏนฺโต วิหรติ, โส ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย, ภิกฺขูหิ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวาทานุสาสนึ กตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ’’ติ ‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ ‘อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ, ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ ‘อิตฺถนฺนามสฺส, ภนฺเต, ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’’ติ เอวํ กตฺตพฺพํ กมฺมํ พฺรหฺมทณฺฑํ (จูฬว. ๔๔๕) นาม. ยํ ปน ภควตา ภิกฺขุนีนํ อูรุํ วิวริตฺวา ทสฺสนาทิวตฺถูสุ ‘‘อวนฺทิโย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺโพ’’ติ (จูฬว. ๔๑๑) เอวํ อวนฺทิยกมฺมํ อนุญฺญาตํ, ยํ ภิกฺขุนีหิ ‘‘อยฺเย, อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปฺปสาทนียํ ทสฺเสติ, เอตสฺส อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ ‘รุจฺจติ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺสา’’’ติ เอวํ อุปสฺสเย นิสินฺนาเหว ภิกฺขุนีหิ กตฺตพฺพํ, เอวรูปํ กมฺมํ ยสฺมา ตสฺส กมฺมํเยว ลกฺขณํ น โอสารณาทีนิ, ตสฺมา กมฺมลกฺขณนฺติ วุจฺจติ. อิทญฺจ กมฺมลกฺขณํ นาม ภิกฺขุนิมูลกํ ปญฺญตฺตํ, อปิจ ภิกฺขูนมฺปิ ลพฺภติ, ตสฺมา ภิกฺขูหิปิ อจฺฉินฺนจีวรกาทีนํ จีวราทีนิ วา เทนฺเตหิ, ปริภุญฺชิตพฺพานิ อปเนตพฺพานิปิ วตฺถูนิ ปริภุญฺชนฺเตหิ วา, อปเนนฺเตหิ วา, ตถารูปํ วา ธมฺมิกํ กติกํ กโรนฺเตหิ ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺมํ กาตพฺพํ, สพฺพญฺเหตํ กมฺมลกฺขณเมว ปวิสติ, อิติ อปโลกนกมฺมํ ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ.

이들 중에서 아빨로까나 깜마(Apalokanakamma, 통보 갈마)는 다섯 가지 경우에 해당하니, 곧 오사라나(osāraṇa, 복권), 닛사라나(nissāraṇa, 추방), 반두깜마(bhaṇḍukamma, 삭발), 브라흐마단다(brahmadaṇḍa, 범단), 깜말락카나(kammalakkhaṇa, 갈마의 특징)이다. 여기서 닛사라나란 깐따까 사미를 파멸(추방)시킨 것과 같은 것이며, 그와 같이 추방된 자가 바르게 행하는 것을 보고 다시 불러들이는 것을 오사라나라 한다. 출가를 원하는 자의 머리카락을 깎아도 될지 묻는 것을 반두깜마라 한다. 거친 입을 가진 비구가 나쁜 말로 다른 비구들을 괴롭힐 때, '아무개 비구는 거친 입을 가졌고 나쁜 말로 비구들을 괴롭히며 지냅니다. 그 비구가 원하는 대로 말하게 두십시오. 비구들은 아무개 비구에게 말을 걸어서도 안 되고, 훈계나 교계를 해서도 안 되며, 가르쳐서도 안 됩니다'라고 하며, '대덕이시여, 승가에 묻습니다. 아무개 비구에게 브라흐마단다를 내리는 것이 승가의 뜻에 맞습니까? 두 번째도 묻습니다. 세 번째도 묻습니다. 대덕이시여, 아무개 비구에게 브라흐마단다를 내리는 것이 승가의 뜻에 맞습니까?'라고 이와 같이 행해야 하는 갈마를 브라흐마단다라 한다. 한편 세존께서 비구니들에게 넓적다리를 드러내어 보여주는 등의 일에 대하여 '비구들이여, 그 비구는 비구니 승가로부터 예배를 받지 못하게(avandiyo) 해야 한다'고 하여 이와 같이 예배받지 못하는 갈마(avandiyakamma)를 허용하셨는데, 비구니들이 '자매님들, 아무개 존자가 비구니들에게 불미스러운 모습을 보여줍니다. 이 존자에게 예배하지 않는 것이 비구니 승가의 뜻에 맞습니까?'라고 이와 같이 비구니 정사(Upassaya)에 앉은 채로 행해야 하는 것을 말한다. 이러한 종류의 갈마는 그 갈마 자체가 특징(lakkhaṇa)일 뿐 오사라나 등이 아니기에 깜말락카나라 부른다. 이 깜말락카나는 비구니를 근거로 제정되었으나 비구들에게도 적용되니, 그러므로 비구들도 탈취당한 가사 등을 가진 이들에게 가사 등을 주거나, 사용해야 하거나 제거해야 할 물건들을 사용하거나 제거할 때, 또는 그와 같은 법다운 약속(katika)을 할 때 세 번 선포하여 아빨로까나 깜마를 행해야 한다. 이 모든 것은 깜말락카나에 포함된다. 이와 같이 아빨로까나 깜마는 다섯 가지 경우에 해당한다.

ญตฺติกมฺมํ ปน นว ฐานานิ คจฺฉติ โอสารณํ นิสฺสารณํ อุโปสถํ ปวารณํ สมฺมุตึ ทานํ ปฏิคฺคหํ ปจฺจุกฺกฑฺฒนํ กมฺมลกฺขณนฺติ. ตตฺถ ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข, อนุสิฏฺโฐ โส มยา, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อาคจฺเฉยฺย[Pg.257], ‘อาคจฺฉาหี’ติ วตฺตพฺโพ’’ติ (มหาว. ๑๒๖) เอวํ อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส โอสารณา โอสารณา นาม. ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ธมฺมกถิโก, อิมสฺส เนว สุตฺตํ อาคจฺฉติ, โน สุตฺตวิภงฺโค, โส อตฺถํ อสลฺลกฺเขตฺวา พฺยญฺชนจฺฉายาย อตฺถํ ปฏิพาหติ, ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุํ วุฏฺฐาเปตฺวา อวเสสา อิมํ อธิกรณํ วูปสเมยฺยามา’’ติ เอวํ อุพฺภาหิกวินิจฺฉเย (จูฬว. ๒๓๓) ธมฺมกถิกสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสารณา นิสฺสารณา นาม. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อชฺชุโปสโถ…เป… อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติ เอวํ อุโปสถกมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ อุโปสโถ นาม. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อชฺช ปวารณา ปนฺนรสี, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ปวาเรยฺยา’’ติ (มหาว. ๒๑๐) เอวํ ปวารณากมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ ปวารณา นาม. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺย’’นฺติ, ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺยา’’ติ (มหาว. ๑๒๖) เอวํ อตฺตานํ วา ปรํ วา สมฺมนฺนิตุํ ฐปิตา ญตฺติ สมฺมุติ นาม. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสคฺคิยํ สงฺฆสฺส นิสฺสฏฺฐํ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยา’’ติ (ปารา. ๔๖๔) เอวํ นิสฺสฏฺฐจีวรปตฺตาทีนํ ทานํ ทานํ นาม. ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ อาปตฺตึ สรติ วิวรติ อุตฺตานึ กโรติ เทเสติ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺย’’นฺติ, เตน วตฺตพฺโพ ‘ปสฺสสี’ติ, ‘อาม, ปสฺสามี’ติ, ‘‘อายตึ สํวเรยฺยาสี’’ติ (จูฬว. ๒๓๙) เอวํ อาปตฺติปฺปฏิคฺคโห ปฏิคฺคโห นาม. ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา อาวาสิกา, ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อิทานิ อุโปสถํ กเรยฺยาม, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม, อาคเม กาเล ปวาเรยฺยามา’’ติ (มหาว. ๒๔๐) เอวํ กตปฺปวารณปฺปจฺจุกฺกฑฺฒนา ปจฺจุกฺกฑฺฒนา นาม. ติณวตฺตารกสมเถ (จูฬว. ๒๑๒) สพฺพสงฺคาหิกญตฺติ, เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกา ญตฺติ จาติ ติสฺโสปิ ญตฺติโย กมฺมลกฺขณํ นาม. อิติ ญตฺติกมฺมํ นว ฐานานิ คจฺฉติ.

한편 냣띠깜마(Ñattikamma, 선언 갈마)는 아홉 가지 경우에 해당하니, 곧 오사라나, 닛사라나, 우뽀사타, 빠와라나, 삼무띠(sammuti, 승인), 다나(dāna, 보시/할당), 빠띡가하(paṭiggaha, 수용/고백), 빠쭉까따나(paccukkaḍḍhana, 연기/철회), 깜말락카나이다. 거기서 '대덕이시여 승가는 들으소서. 아무개는 아무개 존자의 구족계 지망자입니다. 그는 저에게 지도를 받았습니다. 승가의 시기가 적절하다면 아무개는 들어와야 합니다. 그는 들어오라고 말해져야 합니다'라고 하여 이와 같이 구족계 지망자를 위한 오사라나를 오사라나라 한다. '존자들이여 들으소서. 이 아무개 비구는 법사(dhammakathika)입니다. 그는 숫따(Sutta)도 모르고 숫따비방가(Suttavibhaṅga)도 모릅니다. 그는 뜻을 기억하지 못하고 문구의 겉모양에만 치우쳐 뜻을 거부합니다. 존자들의 시기가 적절하다면 아무개 비구를 나가게 하고 남은 우리들이 이 소송 사건(adhikaraṇa)을 가라앉힙시다'라고 이와 같이 우빠히까(ubbāhika) 재판에서 법사 비구를 내보내는 것을 닛사라나라 한다. '대덕이시여 승가는 들으소서. 오늘 우뽀사타의 날입니다... (중략) ... 우뽀사타를 행할 것입니다'라고 이와 같이 우뽀사타 갈마에 의해 세워진 냣띠를 우뽀사타라 한다. '대덕이시여 승가는 들으소서. 오늘 보름날 빠와라나의 날입니다. 승가의 시기가 적절하다면 승가는 빠와라나를 행할 것입니다'라고 이와 같이 빠와라나 갈마에 의해 세워진 냣띠를 빠와라나라 한다. '대덕이시여 승가는 들으소서. 아무개는 아무개 존자의 구족계 지망자입니다. 승가의 시기가 적절하다면 내가 아무개를 지도하겠습니다' 혹은 '승가의 시기가 적절하다면 아무개가 아무개를 지도하게 합시다'라고 이와 같이 자신이나 타인을 임명하기 위해 세워진 냣띠를 삼무띠라 한다. '대덕이시여 승가는 들으소서. 이 가사는 아무개 비구의 닛사기야 물건으로 승가에 포기된 것입니다. 승가의 시기가 적절하다면 승가는 이 가사를 아무개 비구에게 주어야 합니다'라고 이와 같이 포기된 가사나 바리때 등을 주는 것을 다나라 한다. '대덕이시여 승가는 들으소서. 이 아무개 비구는 죄를 기억하고 드러내고 명확히 하여 고백합니다. 승가의 시기가 적절하다면 내가 아무개 비구의 죄를 받겠습니다'라고 하면 그는 '그대는 (죄를) 보는가?'라고 물어야 하고, '예, 봅니다'라고 답하며, '앞으로는 단속해야 합니다'라고 하는 이와 같이 죄의 고백을 받는 것을 빠띡가하라 한다. '재주하시는 존자들은 들으소서. 존자들의 시기가 적절하다면 지금 우뽀사타를 행하고 빠띠목카를 암송합시다. 그리고 때가 되면 빠와라나를 합시다'라고 이와 같이 행해진 빠와라나의 연기를 빠쭉까따나라 한다. 띠나왓타라까 사마타(Tiṇavatthāraka-samatha)에서 모든 것을 포함하는 냣띠와 각 진영에서의 각각의 냣띠, 이 세 가지 냣띠를 깜말락카나라 한다. 이와 같이 냣띠깜마는 아홉 가지 경우에 해당한다.

ญตฺติทุติยกมฺมํ [Pg.258] สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ โอสารณํ นิสฺสารณํ สมฺมุตึ ทานํ อุทฺธารํ เทสนํ กมฺมลกฺขณนฺติ. ตตฺถ ภิกฺขูนํ อลาภาย ปริสกฺกนาทิเกหิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส อุปาสกสฺส สงฺเฆน อสมฺโภคกรณตฺถํ ปตฺตนิกฺกุชฺชนวเสน นิสฺสารณา นิสฺสารณา นาม. ตสฺเสว สมฺมาวตฺตนฺตสฺส ปตฺตุกฺกุชฺชนวเสน โอสารณา จ เวทิตพฺพา, สา ขุทฺทกกฺขนฺธเก วฑฺฒลิจฺฉวิวตฺถุสฺมึ (จูฬว. ๒๖๕-๒๖๖) วุตฺตา. สีมาสมฺมุติ ติจีวเรน อวิปฺปวาสสมฺมุติสนฺถตสมฺมุติภตฺตุทฺเทสกเสนาสนคฺคาหาปกภณฺฑาคาริกจีวรปฺปฏิคฺคาหกยาคุภาชกผลภาชกขชฺชภาชกอปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชกสาฏิยคฺคาหปกปตฺตคฺคาหาปกอารามิกเปสกสามเณรเปสกสมฺมุตีติ เอตาสํ สมฺมุตีนํ วเสน สมฺมุติ เวทิตพฺพา. กถินจีวรมตกจีวรทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ. กถินุทฺธารวเสน อุทฺธาโร เวทิตพฺโพ. กุฏิวตฺถุวิหารวตฺถุเทสนาวเสน เทสนา เวทิตพฺพา. ยา ปน ติณวตฺถารกสมเถ (จูฬว. ๒๑๒ อาทโย) เอกสฺมึ ปกฺเข เอกา, เอกสฺมึ ปกฺเข เอกาติ ทฺเว ญตฺติทุติยกมฺมวาจา วุตฺตา, ยา จ โมหาโรปนาทีสุ กมฺมวาจา (ปาจิ. ๔๔๖) วุตฺตา, ตาสํ วเสน กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ, อิติ ญตฺติทุติยกมฺมํ สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ.

백이갈마(ñattidutiyakamma)는 일곱 가지 경우에 행해지니, 곧 복권(osāraṇa), 추방(nissāraṇa), 동의(sammuti), 수여(dāna), 해제(uddhāra), 지정(desanā), 갈마의 특성(kammalakkhaṇa)이다. 그중에서 비구들에게 이득이 없게 하려는 등 여덟 가지 항목을 갖춘 재가 신자(upāsaka)에 대해 승가가 함께 누리는 것을 금지하기 위해 발우를 엎는 방식(pattanikkujjanavasena)으로 행하는 것을 ‘추방’이라 한다. 그가 올바르게 수행할 때 발우를 바로 세우는 방식(pattukkujjanavasena)으로 행하는 복권을 알아야 하며, 이는 훌다카칸다카(Khuddakakkhandhaka)의 왓다 리차위(Vaḍḍhalicchavi) 이야기에서 설해졌다. 계단 설정(sīmāsammuti), 삼의를 몸에서 떼지 않아도 되는 동의(ticīvarena avippavāsasammuti), 깔개 가사에 대한 동의(santhatasammuti), 공양 배분자(bhattuddesaka), 처소 배정자(senāsanaggāhāpaka), 창고지기(bhaṇḍāgārika), 가사 수령자(cīvarappaṭiggāhaka), 죽 배분자(yāgubhājaka), 과일 배분자(phalabhājaka), 과자 배분자(khajjabhājaka), 소소한 물품 분배자(appamattakavissajaka), 비옷 수령자(sāṭiyaggāhaka), 발우 수령자(pattaggāhāpaka), 아라미카 파견자(ārāmikapesaka), 사미 파견자(sāmaṇerapesaka)의 동의 등이 있으며, 이러한 동의들의 방식에 따라 ‘동의’를 알아야 한다. 가티나 가사나 죽은 자의 가사를 주는 방식에 따라 ‘수여’를 알아야 한다. 가티나를 해제하는 방식에 따라 ‘해제’를 알아야 한다. 오두막 부지나 사원 부지를 지정하는 방식에 따라 ‘지정’을 알아야 한다. 한편 풀을 덮어 가라앉히는 방식(tiṇavatthārakasamatha)에서 한편에 하나, 다른 한편에 하나씩 설해진 두 가지 백이갈마문과 모하로파나(mohāropana) 등에서 설해진 갈마문의 방식에 따라 ‘갈마의 특성’을 알아야 한다. 이와 같이 백이갈마는 일곱 가지 경우에 행해진다.

ญตฺติจตุตฺถกมฺมมฺปิ สตฺเตว ฐานานิ คจฺฉติ โอสารณํ นิสฺสารณํ สมฺมุตึ ทานํ นิคฺคหํ สมนุภาสนํ กมฺมลกฺขณนฺติ. ตตฺถ ตชฺชนียกมฺมาทีนํ (จูฬว. ๑ อาทโย) สตฺตนฺนํ กมฺมานํ วเสน นิสฺสารณา, เตสํเยว กมฺมานํ ปฏิปฺปสฺสมฺภนวเสน โอสารณา จ เวทิตพฺพา, ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติวเสน (ปาจิ. ๑๔๖-๑๔๗) สมฺมุติ, ปริวาสทาน(จอูฬว. ๑๐๒) มานตฺตทานวเสน (จูฬว. ๑๐๕) ทานํ, มูลายปฏิกสฺสนวเสน (จูฬว. ๑๑๐) นิคฺคโห, อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา, อฏฺฐ ยาวตติยกา, อริฏฺโฐ (ปาจิ. ๔๑๗), จณฺฑกาฬี (ปาจิ. ๗๐๙) จาติ อิเม เต ยาวตติยกาติ อิมาสํ เอกาทสนฺนํ สมนุภาสนานํ วเสน สมนุภาสนา, อุปสมฺปทากมฺมอพฺภานกมฺมวเสน กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ. อิติ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ.

백사갈마(ñatticatutthakamma) 또한 복권(osāraṇa), 추방(nissāraṇa), 동의(sammuti), 수여(dāna), 처벌(niggaha), 훈계(samanubhāsana), 갈마의 특성(kammalakkhaṇa)이라는 일곱 가지 경우에 행해진다. 그중에서 타자니야 갈마(tajjanīyakamma) 등 일곱 가지 갈마의 방식에 따른 것을 ‘추방’이라 하며, 그 갈마들을 소멸시키는 방식에 따른 것을 ‘복권’으로 알아야 한다. 비구니 훈계자 지명에 따른 것이 ‘동의’이며, 별거(parivāsa) 부여와 마낫다(mānatta) 부여에 따른 것이 ‘수여’이고, 근본으로 되돌림(mūlāyapaṭikassana)에 따른 것이 ‘처벌’이다. 쫓겨난 자를 따르는 자들, 여덟 가지의 세 번까지 권고받는 자들, 아릿타(Ariṭṭha), 찬다칼리(Caṇḍakāḷī) 등 이들 열한 명의 훈계 대상자들에 대한 방식에 따라 ‘훈계’를 알아야 하며, 구족계 갈마와 복권 갈마(abbhānakamma)의 방식에 따라 ‘갈마의 특성’을 알아야 한다. 이와 같이 백사갈마는 일곱 가지 경우에 행해진다.

อิเมสุ ปน จตูสุ กมฺเมสุ อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ, ญตฺติกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติกมฺมมฺปิ เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน อปโลเกตฺวา [Pg.259] กาตพฺพมฺปิ อตฺถิ อกาตพฺพมฺปิ, ตตฺถ สีมาสมฺมุติ สีมาสมูหนนํ (มหาว. ๑๓๙-๑๔๐, ๑๔๔ อาทโย) กถินจีวรทานํ กถินุทฺธาโร กุฏิวตฺถุเทสนา วิหารวตฺถุเทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ, ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวาว กาตพฺพานิ. อวเสสา เตรส สมฺมุติโย เสนาสนคฺคาหาปกมตกจีวรทานสมฺมุติโย จาติ เอตานิ ลหุกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏนฺติ, ญตฺติกมฺมาทิวเสน ปน น กาตพฺพาเนว. ญตฺติจตุตฺถกมฺมมฺปิ สกลกฺขเณเนว กาตพฺพํ, น เสสกมฺมวเสน. เอวํ อตฺตโน อตฺตโน ลกฺขเณเนว วตฺถุญตฺติอนุสฺสาวนาสีมาปริสาสมฺปตฺติยา กตานิ เอตานิ กมฺมานิ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน กตตฺตา ธมฺโม เอเตสุ อตฺถีติ ธมฺมิกานิ นาม โหนฺติ, อิติ เอเตสํ ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺตสฺส วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ.

이 네 가지 갈마 중에서 공지 갈마(apalokanakamma)는 반드시 공지를 통해서만 행해야 하며, 백계 갈마 등의 방식으로 행해서는 안 된다. 백계 갈마(ñattikamma) 역시 하나의 결택(ñatti)만을 세워 행해야 하며, 공지 갈마 등의 방식으로 행해서는 안 된다. 한편 백이갈마(ñattidutiyakamma)는 공지하여 행할 수 있는 것도 있고, 그렇게 해서는 안 되는 것도 있다. 그중에서 계단 설정, 계단 해제, 가티나 가사 수여, 가티나 해제, 오두막 부지 지정, 사원 부지 지정이라는 이 여섯 가지 갈마는 중대한 것이므로 공지하여 행하는 것이 합당하지 않으며, 반드시 백이갈마문을 선포하여 행해야 한다. 그 외의 열세 가지 동의와 처소 배정자 및 죽은 자의 가사 수여에 대한 동의 등은 가벼운 갈마이므로 공지하여 행하는 것도 합당하나, 백계 갈마 등의 방식으로 행해서는 안 된다. 백사갈마 또한 그 자체의 특성에 따라서만 행해야 하며, 다른 갈마의 방식으로 행해서는 안 된다. 이와 같이 각각의 특성에 따라 대상(vatthu), 결택(ñatti), 선포(anussāvana), 계단(sīmā), 대중(parisā)의 구족함으로 행해진 이러한 갈마들은 법(dhamma)과 율(vinaya), 스승의 가르침(satthusāsana)에 따라 행해진 것이므로, 이 갈마들에는 법이 있다고 하여 ‘여법한 것(dhammikāni)’이라 한다. 이처럼 여법한 갈마들에 찬성(chanda)을 표하고 나서 나중에 비방하는 성품을 일으키는 비구에게는 말 한마디 한마디마다 파잇디야(pācittiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ขียนธมฺมาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ธมฺมกมฺเม เวมติกสฺส, อธมฺมกมฺเม ธมฺมกมฺมสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อธมฺมกมฺมสญฺญิสฺส, ‘‘อธมฺเมน วา วคฺเคน วา นกมฺมารหสฺส วา กมฺมํ กโรนฺตี’’ติ ญตฺวา ขียนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ธมฺมกมฺมตา, ธมฺมกมฺมสญฺญิตา, ฉนฺทํ ทตฺวา ขียนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสาเนว, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

이 학처는 사왓티에서 육군 비구들을 인연으로 하여 비방하는 성품을 일으킨 사건에 대해 제정되었다. 공통제정이며, 불명령(anāṇattika)이다. 여법한 갈마에 의심을 품은 자, 법답지 못한 갈마를 여법한 갈마라고 인식하는 자, 그리고 의심을 품은 자에게는 돌깃다(dukkaṭa)가 된다. 법답지 못한 갈마라고 인식하는 자가 ‘법답지 못하게, 혹은 분파적으로, 혹은 갈마를 받을 자격이 없는 자에게 갈마를 행한다’라고 알고 비방하는 경우와 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 갈마의 여법함, 여법한 갈마라는 인식, 찬성을 표한 뒤 비방함이라는 세 가지가 이 학처의 요소이다. 발생의 근거 등은 도둑질(adinnādāna)의 학처와 같으며, 이는 고수(dukkhavedanā)에 해당한다.

กมฺมปฺปฏิพาหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

갈마 방해 학처(Kammappaṭibāhana-sikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ฉนฺทํอทตฺวาคมนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 찬성을 주지 않고 떠나는 학처에 대한 설명

ทสเม วินิจฺฉยกถายาติ ยาว อาโรจิตํ วตฺถุ อวินิจฺฉิกํ, ญตฺตึ วา ฐเปตฺวา กมฺมวาจา อนิฏฺฐาปิตา, ตาว วินิจฺฉยกถา วตฺตมานา นาม โหติ. โย ภิกฺขุ เอตสฺมึ อนฺตเร กมฺมํ โกเปตุกามตาย ปริสาย หตฺถปาสํ วิชหติ, ตสฺส วิชหเน ทุกฺกฏํ, วิชหิเต ปาจิตฺติยํ.

열 번째 학처에서 ‘결정하는 논의(vinicchayakathāya)’란 대상(vatthu)이 보고되었으나 아직 판결되지 않았거나, 결택(ñatti)을 세웠으나 갈마문이 아직 끝나지 않은 상태를 말하며, 그때까지를 결정하는 논의가 진행 중이라고 한다. 어떤 비구가 이 중간에 갈마를 무효화하려는 의도로 대중의 한 팔 간격(hatthapāsa)을 벗어나면, 벗어나는 중에는 돌깃다(dukkaṭa)이며, 완전히 벗어났을 때는 파잇디야(pācittiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ฉนฺทํ อทตฺวา ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ธมฺมกมฺเม เวมติกสฺส, อธมฺมกมฺเม [Pg.260] ธมฺมกมฺมสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. อธมฺมกมฺมสญฺญิสฺส ปน, โย จ ‘‘สงฺฆสฺส ภณฺฑนาทีนิ วา ภวิสฺสนฺติ, อธมฺเมน วา วคฺเคน วา นกมฺมารหสฺส วา กมฺมํ กริสฺสนฺตี’’ติ (ปาจิ. ๔๘๓) ญตฺวา, คิลาโน วา หุตฺวา, คิลานสฺส วา กรณีเยน, อุจฺจาราทีหิ วา ปีฬิโต, น จ กมฺมํ โกเปตุกาโม ‘‘ปุน ปจฺจาคมิสฺสามี’’ติ คจฺฉติ, ตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานตา, ธมฺมกมฺมตา, ธมฺมกมฺมสญฺญิตา, สมานสีมายํ ฐิตตา, สมานสํวาสกตา, โกเปตุกามตาย หตฺถปาสวิชหนนฺติ อิมาเนตฺถ ฉ องฺคานิ. สมนุภาสนสมุฏฺฐานํ, กิริยากิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓티에서 어떤 비구를 인연으로 하여 찬성을 주지 않고 떠난 사건에 대해 제정되었다. 공통제정이며, 불명령이다. 여법한 갈마에 의심을 품은 자, 법답지 못한 갈마를 여법한 갈마라고 인식하는 자, 그리고 의심을 품은 자에게는 돌깃다가 된다. 그러나 법답지 못한 갈마라고 인식하는 자가 ‘승가에 분쟁 등이 일어날 것이다’라거나 ‘법답지 못하게, 혹은 분파적으로, 혹은 갈마를 받을 자격이 없는 자에게 갈마를 행할 것이다’라고 알고 떠나는 경우, 병이 났거나, 병자를 위해 해야 할 일이 있거나, 대소변 등의 생리적 현상으로 압박을 받거나, 갈마를 무효화할 의도 없이 ‘다시 돌아오리라’ 생각하고 가는 자들, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 결정하는 논의의 진행 중임, 갈마의 여법함, 여법한 갈마라는 인식, 동일 계단 내에 머묾, 동일 상와사(saṃvāsa)임, 무효화하려는 의도로 한 팔 간격을 벗어남이라는 여섯 가지가 이 학처의 요소이다. 훈계 갈마와 같은 발생 근거를 가지며, 행위와 부작위, 인식과 해방이 있고, 마음이 수반되며, 세상 사람들이 비난할 일이고, 신업과 구업이며, 불선심이고, 고수(dukkhavedanā)에 해당한다.

ฉนฺทํอทตฺวาคมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

찬성을 주지 않고 떠나는 학처에 대한 설명이 끝났다.

๑๑. ทุพฺพลสิกฺขาปทวณฺณนา

11. 제11. 두발라 식차파다(허약함에 관한 학습계목)에 대한 주석

เอกาทสเม สมคฺเคน สงฺเฆนาติ สมานสํวาสเกน สมานสีมายํ ฐิเตน สงฺเฆน สทฺธึ จีวรํ ทตฺวา. ยถาสนฺถุตนฺติ โย โย มิตฺตสนฺทิฏฺฐสมฺภตฺตวเสน สนฺถุโต, ตสฺส ตสฺสาติ อตฺโถ. ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ สงฺเฆน สทฺธึ สยเมว เสนาสนปญฺญาปนาทิวเสน สมฺมตสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนฺตสฺส วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ.

열한 번째 계목에서 '화합한 승가와 함께'라는 것은 동일한 거주처(동주)와 동일한 결계(동계) 안에 머무는 승가와 함께 가사를 주는 것을 의미한다. '친분에 따라(Yathāsanthutaṃ)'란 친구나 지인, 혹은 친밀한 관계의 힘으로 친해진 그 각각의 사람에게 (보시를 돌리는) 것이라는 뜻이다. '파일제'란 이와 같이 승가와 함께 스스로 침상과 의자를 배정하는 소임 등을 맡은 것으로 선출된 비구에게 가사를 주고 나서, 나중에 비방하는 말을 할 때마다 그 말 한마디 한마디마다 파일제가 된다는 것이다.

ราชคเห ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ธมฺมกมฺเม ติกปาจิตฺติยํ, จีวรํ ฐเปตฺวา อญฺญํ วิสฺสชฺชิยเวภงฺคิยํ ปริกฺขารํ ทตฺวา ปจฺฉาขียนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, วิสฺสชฺชิยเวภงฺคิโย นาม ฐเปตฺวา ปญฺจ ครุภณฺฑานิ อวเสโส. ราสิวเสน หิ ปญฺจ ครุภณฺฑานิ วุตฺตานิ, ตตฺถ อาราโม อารามวตฺถูติ เอกํ, วิหาโร วิหารวตฺถูติ ทุติยํ, มญฺโจ ปีฐํ ภิสิ พิมฺโพหนนฺติ ตติยํ, โลหกุมฺภี โลหภาณกํ โลหวารโก โลหกฏาหํ วาสิ ปรสุ กุฐารี กุทาโล นิขาทนนฺติ จตุตฺถํ, วลฺลิ เวฬุ มุญฺชํ ปพฺพชํ ติณํ มตฺติกา [Pg.261] ทารุภณฺฑํ มตฺติกาภณฺฑนฺติ ปญฺจมํ. เอตานิ หิ ปญฺจ สงฺฆสนฺตกานิ เนว สงฺฆสฺส, น คณปุคฺคลานํ วิสฺสชฺเชตุํ วา วิภชิตุํ วา วฏฺฏนฺติ, วิสฺสชฺชิตวิภตฺตานิปิ สงฺฆิกาเนว โหนฺติ. ถาวเรน ปน ถาวรํ, อิตเรน จ อกปฺปิเยน มหคฺฆกปฺปิเยน วา อิตรํ สงฺฆสฺส อุปการํ สลฺลกฺเขตฺวา กปฺปิยปริวตฺตเนน ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏติ, วรเสนาสนาทีนํ สํรกฺขณตฺถํ ลามกานิ วิสฺสชฺเชตุํ วิสฺสชฺเชตฺวา ปริภุญฺชิตุญฺจ วฏฺฏติ. เอตฺถ จ ปุริเมสุ ตีสุ ราสีสุ อครุภณฺฑํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, จตุตฺเถ โลหกุมฺภี อรญฺชรสณฺฐานํ โลหภาณกํ โลหกฏาหนฺติ อิมานิ ตีณิ อนฺตมโส ปสตมตฺตอุทกคฺคณฺหนกานิปิ ครุภณฺฑานิ. โลหวารโก ปน กาฬโลหตมฺพโลหกํสโลหวฏฺฏโลหานํ เยน เกนจิ กโต สีหฬทีเป ปาทคฺคณฺหนโก ภาเชตพฺโพ, ปาโท จ นาม มคธนาฬิยา ปญฺจนาฬิมตฺตํ คณฺหาติ, ตโต อติเรกํ ครุภณฺฑํ, อิมานิ ตาว ปาฬิยํ อาคตานิ โลหภาชนานิ.

라자가하에서 육군 비구들을 인연으로 가사를 준 뒤 나중에 비방한 사건에 대해 제정되었다. 이는 공통된 규정이며, 명령이 없는 경우이다. 여법한 업(법마)에서 (비방하면) 세 가지 경우에 파일제가 된다. 가사를 제외한 다른 나누어 줄 수 있는(vissajjiyavebhaṅgiya) 필수품을 주고 나서 나중에 비방하면 돌길라가 된다. '나누어 줄 수 있는 것'이란 다섯 가지 무거운 물품(garubhaṇḍa)을 제외한 나머지를 말한다. 분류에 따라 다섯 가지 무거운 물품이 설해졌는데, 첫째는 원림과 원림의 부지이고, 둘째는 사찰과 사찰의 부지이며, 셋째는 침대, 의자, 깔개, 베개이고, 넷째는 금속 항아리, 금속 대야, 금속 물통, 금속 솥, 칼, 도끼, 낫, 괭이, 끌이며, 다섯째는 덩굴, 대나무, 문자풀, 파바자풀, 일반 풀, 점토, 목재 가구, 점토 그릇이다. 이 다섯 가지는 승가의 소유물로서 승가나 그룹이나 개인이 버리거나 나눌 수 없으며, 설사 버리거나 나누었더라도 여전히 승가의 소유이다. 그러나 고정된 물품을 다른 고정된 물품으로, 혹은 승가에 도움이 되는 다른 적합한(kappiya) 물건으로 가치를 따져 교환하는 것은 허용된다. 좋은 침상 등을 보존하기 위해 나쁜 것을 처분하거나, 처분한 뒤 (음식 등을) 수용하는 것도 허용된다. 여기에서 처음 세 분류에는 가벼운 물품(agarubhaṇḍa)이라 할 만한 것이 전혀 없다. 네 번째 분류에서 금속 항아리, 항아리 모양의 금속 대야, 금속 솥 이 세 가지는 최소한 한 움큼의 물을 담을 수 있는 것이라면 무거운 물품이다. 그러나 금속 물병(lohavārako)은 철, 구리, 청동 등으로 만들어진 것으로, 실론섬에서는 한 파다(pāda)의 용량인 것은 나누어 줄 수 있다. 한 파다는 마가다 되로 다섯 되 정도이며, 그 이상은 무거운 물품이다. 이것들이 우선 경장에 나타난 금속 그릇들이다.

ปาฬิยํ ปน อนาคตานิปิ ภิงฺคารปฏิคฺคหอุฬุงฺกทพฺพิกฏจฺฉุปาติ ตฏฺฏกสรกสมุคฺคองฺคารกปลฺลธูมกฏจฺฉุอาทีนิ ขุทฺทกานิปิ ครุภณฺฑาเนว, อยปตฺโต อยถาลกํ ตมฺพโลหถาลกนฺติ อิมานิ ปน ภาชนียานิ, กํสโลหวฏฺฏโลหภาชนวิกติ สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏา วา วฏฺฏติ, ปุคฺคลิกปริโภเคน น วฏฺฏติ. ฐเปตฺวา ปน ตํ ภาชนวิกตึ อญฺญสฺมิมฺปิ กปฺปิยโลหภณฺเฑ อญฺชนี อญฺชนิสลากา นตฺถุทานํ กณฺณมลหรณี สูจิ ขุทฺทโก ปิปฺผลิโก ขุทฺทกํ อารกณฺฏกํ กุญฺจิกา ตาฬํ กตฺตรยฏฺฐิ เวธโก ภินฺทิวาลโก ยถาตถาฆนกตโลหํวิปฺปกตโลหภณฺฑญฺจ สพฺพํ ภาชนียํ. ธูมเนตฺตผาลทีปรุกฺขทีปกปลฺลิกโอลมฺพกทีปอิตฺถิปุริสติรจฺฉานรูปกานิ ปน อญฺญานิ วา ภิตฺติจฺฉทนกวาฏาทีสุ อุปเนตพฺพานิ, อนฺตมโส โลหขิลกํ อุปาทาย สพฺพานิปิ โลหภณฺฑานิ ครุภณฺฑานิเยว, อตฺตนา ลทฺธานิ ปริหริตฺวาปิ ปุคฺคลิกปริโภเคน น ปริภุญฺชิตพฺพานิ, สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏานิ วา วฏฺฏนฺติ, ติปุภณฺเฑปิ เอเสว นโย. ขีรปาสาณมยานิ ตฏฺฏกสรกาทีนิ ครุภณฺฑานิเยว.

경장에 언급되지 않았더라도 물병, 침을 뱉는 그릇(타호), 국자, 숟가락, 조리개, 접시, 대접, 물컵, 상자, 화로, 연기 내는 국자 등은 작은 것이라도 무거운 물품이다. 그러나 철 발우, 철 그릇, 구리 그릇 등은 나누어 줄 수 있는 것들이다. 청동이나 합금으로 된 그릇 종류는 승가의 물건으로서 사용하거나 재가자가 만든 것이라면 허용되지만, 개인의 물건으로 사용하는 것은 허용되지 않는다. 그러나 그 그릇 종류를 제외한 다른 허용된 금속 물품들 중 안약, 안약 막대, 코에 약을 넣는 도구, 귀이개, 바늘, 작은 칼, 작은 송곳, 열쇠, 빗장, 지팡이 끝의 금속 장식, 갈고리, 그리고 통째로 된 금속 덩어리나 아직 완성되지 않은 금속 물품 등은 모두 나누어 줄 수 있는 것이다. 담뱃대, 쟁기날, 등잔대, 화로, 매다는 등불, 여인상·남자상·짐승 모양의 장식, 혹은 벽이나 지붕, 문 등에 붙여야 하는 다른 장식들, 그리고 작게는 금속 못에 이르기까지 모든 금속 제품은 무거운 물품이다. 자신이 얻은 것이라도 개인의 소유로 지니고 사용해서는 안 되며, 승가의 용도로 쓰거나 재가자가 만든 것이라면 사용이 허용된다. 납 제품도 이와 같다. 우윳빛 돌(백옥 등)로 만든 접시, 컵 등도 무거운 물품이다.

ฆฏโก [Pg.262] ปน เตลภาชนํ วา ปาทคฺคณฺหนกโต อติเรกเมว ครุภณฺฑํ, สุวณฺณรชตอารกูฏชาติผลิกภาชนานิ คิหิวิกฏานิปิ น วฏฺฏนฺติ. เสนาสนปริโภเค ปน อามาสมฺปิ อนามาสมฺปิ สพฺพํ วฏฺฏติ.

작은 항아리나 기름 그릇은 1파다를 초과하는 것만 무거운 물품이다. 금, 은, 황동, 수정으로 만든 그릇은 재가자가 만든 것이라도 허용되지 않는다. 그러나 침상이나 의자 등 사찰 집기를 사용할 때는 만질 수 있는 것이든 만질 수 없는 것이든 모두 허용된다.

วาสิยาทีสุ ปน ยาย วาสิยา ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนอุจฺฉุตจฺฉนมตฺตโต อญฺญํ มหากมฺมํ กาตุํ น สกฺกา, อยํ ภาชนียา. เสสา เยน เกนจิ อากาเรน กตา ครุภณฺฑํ, ปรสุ ปน อนฺตมโส เวชฺชานํ สิราเวธโกปิ ครุภณฺฑเมว, ตถา กุฐารี. ยา ปน อาวุธสงฺเขเปน กตา, อยํ อนามาสา, กุทาโล ทณฺฑพนฺธนิขาทนํ วา อครุภณฺฑํ นาม นตฺถิ. สมฺมุญฺชนิทณฺฑขณนกํ ปน อทณฺฑกํ ผลมตฺตกเมว, ยํ สกฺกา สิปาฏิกาย ปกฺขิปิตฺวา ปริหริตุํ, ตํ ภาชนียํ. สิขรมฺปิ นิขาทเนเนว สงฺคหิตํ, เยหิ มนุสฺเสหิ วิหาเร วาสิอาทีนิ ทินฺนานิ โหนฺติ, เต เจ ฆเร ทฑฺเฒ วา วิลุตฺเต วา ‘‘เทถ โน, ภนฺเต, อุปกฺขเร, ปุน อาหริสฺสามา’’ติ วทนฺติ, ทาตพฺพา. สเจ หรนฺติ, น วาเรตพฺพา, อนาหรนฺตาปิ น โจเทตพฺพา.

칼 등 중에서 이쑤시개를 자르거나 사탕수수 껍질을 벗기는 정도 외에 더 큰 일을 할 수 없는 칼은 나누어 줄 수 있다. 그 밖의 어떤 형태로든 만들어진 칼은 무거운 물품이다. 도끼는 심지어 의사들이 혈관을 찌르는 도구라도 무거운 물품이며, 큰 칼도 마찬가지이다. 무기 형태로 만들어진 것은 만지는 것조차 허용되지 않는다. 괭이나 자루가 달린 끌 중에 무거운 물품이 아닌 것은 없다. 그러나 빗자루 자루를 깎는 용도나 자루 없이 날만 있는 것으로서 가방에 넣어 가지고 다닐 수 있는 끌은 나누어 줄 수 있다. 작은 송곳도 끌의 범주에 포함된다. 사람들이 사찰에 칼 등을 기증했을 때, 그들의 집에 불이 나거나 약탈을 당하여 "스님, 저희 연장들을 좀 빌려주십시오. 나중에 다시 가져오겠습니다"라고 말하면 주어야 한다. 만약 그들이 다시 가져오면 거절하지 말아야 하고, 가져오지 않더라도 독촉해서는 안 된다.

กมฺมารตฏฺฏการจุนฺทการนฬการมณิการปตฺตพนฺธกานํ อธิกรณิมุฏฺฐิสณฺฑาสตุลาทีนิ สพฺพานิ โลหมยานิ อุปกรณานิ สงฺเฆ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑานิ. ติปุโกฏฺฏกสุวณฺณการจมฺมการอุปกรเณสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปน วิเสโส, ติปุโกฏฺฏกอุปกรเณสุ ติปุจฺเฉทนกสตฺถกํ, สุวณฺณการอุปกรเณสุ สุวณฺณจฺเฉทนกสตฺถกํ, จมฺมการอุปกรเณสุ กตปริกมฺมจมฺมจฺเฉทนขุทฺทกสตฺถนฺติ อิมานิ ภาชนียานิ. นฺหาปิตตุนฺนการอุปกรเณสุปิ ฐเปตฺวา มหากตฺตรึ มหาสณฺฑาสํ มหาปิปฺผลิกญฺจ สพฺพํ วฏฺฏติ, อิตรานิ ครุภณฺฑานิ.

대장장이, 대야 만드는 자, 선반공, 갈대 세공인, 보석 세공인, 발우 수리공의 모루, 망치, 집게, 저울 등 모든 금속 도구는 승가에 기증된 때부터 무거운 물품이다. 납 세공인, 금 세공인, 가죽 세공인의 도구들도 마찬가지이다. 다만 차이점은, 납 세공인의 도구 중 납을 자르는 작은 칼, 금 세공인의 도구 중 금을 자르는 작은 칼, 가죽 세공인의 도구 중 작업을 마친 가죽을 자르는 작은 칼 등은 나누어 줄 수 있다. 이발사나 옷 짓는 자의 도구들도 큰 가위, 큰 집게, 큰 칼을 제외하고는 모두 (개인 사용이) 허용되지만, 그 외의 것들은 무거운 물품이다.

วลฺลิอาทีสุ เวตฺตวลฺลิอาทิกา ยา กาจิ อฑฺฒพาหุปฺปมาณา วลฺลิ สงฺฆสฺส ทินฺนา วา ตตฺถชาตกา วา รกฺขิตโคปิตาว ครุภณฺฑํ, สา สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต สเจ อติเรกา โหติ, ปุคฺคลิกกมฺเมปิ อุปเนตุํ วฏฺฏติ, สุตฺตมกจิวากนาฬิเกรหีรจมฺมมยา รชฺชุกา วา โยตฺตานิ วา วาเก จ นาฬิเกรหีเร จ วฏฺเฏตฺวา กตา เอกวฏฺฏา วา ทฺวิวฏฺฏา วา สงฺฆสฺส สนฺตกา ครุภณฺฑํ. สุตฺตํ ปน อวฏฺเฏตฺวา ทินฺนํ มกจิวากนาฬิเกรหีรา จ ภาชนียา. เยหิ ปเนตานิ [Pg.263] รชฺชุกาทีนิ ทินฺนานิ โหนฺติ, เต อตฺตโน กรณีเยน หรนฺตา น วาเรตพฺพา.

넝쿨 등에 대하여, 등나무 넝쿨 등을 포함하여 어떤 것이든 반 팔 길이(aḍḍhabāhuppamāṇā) 이상의 넝쿨이 승가에 보시되었거나 승가의 땅에서 자랐으며, 보호되고 관리된(rakkhitagopitā) 것은 가루반다(garubhaṇḍa, 중물)이다. 그것이 승가의 일이나 불탑의 일에 쓰이고 남은 것이 있다면, 개인적인 용도로 사용하는 것도 가능하다. 실(sutta), 아마(makaci), 나무껍질(vāka), 코코넛 섬유(nāḷikerahīra), 가죽(camma)으로 만든 끈(rajjukā)이나 밧줄(yotta) 등, 한 줄 혹은 두 줄로 꼰 승가의 소유물은 가루반다이다. 그러나 꼬지 않은 채 보시된 실, 아마, 나무껍질, 코코넛 섬유 등은 경물(bhājanīya, 나눌 수 있는 물건)이다. 보시자들이 자기의 필요에 의해 이것들을 가져가는 것은 막지 말아야 한다.

โย โกจิ อฏฺฐงฺคุลสูจิทณฺฑกมตฺโตปิ เวฬุ สงฺฆสฺส ทินฺโน วา ตตฺถชาตโก วา รกฺขิตโคปิโต ครุภณฺฑํ, โสปิ สงฺฆสฺส กมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรโก ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. ปาทคฺคณฺหนกเตลนาฬิ ปน กตฺตรยฏฺฐิ อุปาหนทณฺฑโก ฉตฺตทณฺโฑ ฉตฺตสลากาติ อิทเมตฺถ ภาชนียภณฺฑํ, ทฑฺฒเคหมนุสฺสา คณฺหิตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา.

길이가 여덟 손가락 마디(aṭṭhaṅgula) 정도이고 굵기가 바늘대(sūcidaṇḍaka) 정도인 대나무라도 승가에 보시되었거나 승가의 땅에서 자라 보호된 것은 가루반다이다. 그것 역시 승가나 불탑의 일에 쓰이고 남은 것은 개인적인 용도로 줄 수 있다. 그러나 1파다(pāda) 정도의 가치를 지닌 기름병(telanāḷi), 지팡이(kattarayaṭṭhi), 신발 끈(upāhanadaṇḍako), 우산대(chattadaṇḍo), 우산 살(chattasalākā) 등은 여기서 경물에 해당한다. 집이 불탄 사람들이 이것들을 가져가는 것은 막지 말아야 한다.

มุญฺชญฺจ ปพฺพชญฺจ อวเสสญฺจ ฉทนติณํ มุฏฺฐิปฺปมาณมฺปิ ฉทนติณสงฺเขปคเตสุ ตาลปณฺณาทีสุ ยํกิญฺจิ เอกปณฺณมฺปิ สงฺฆสฺส ทินฺนํ วา ตตฺถชาตกํ วา พหิอาราเม สงฺฆิเก ติณวตฺถุสฺมึ ชาตกํ วา รกฺขิตโคปิตํ ครุภณฺฑํ, ตมฺปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรกํ ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. ทฑฺฒเคหมนุสฺสา คเหตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา, อฏฺฐงฺคุลปฺปมาโณปิ ริตฺตกโปตฺถโก ครุภณฺฑเมว.

문자(muñja) 풀, 빰바자(pabbaja) 풀, 그 외의 지붕을 이는 풀이 한 움큼 정도라도, 혹은 지붕 재료로 분류되는 타라 잎(tālapaṇṇa) 등이 단 한 장이라도 승가에 보시되었거나 승가의 땅에서 자란 것, 또는 사찰 밖 승가 소유의 풀밭에서 자라 보호된 것은 가루반다이다. 이것도 승가나 불탑의 일에 쓰이고 남으면 개인적 용도로 줄 수 있다. 집이 불탄 사람들이 가져가는 것을 막지 말아야 하며, 여덟 손가락 마디 길이의 빈 패엽(rittakapotthako)도 가루반다이다.

มตฺติกา ปกติมตฺติกา วา โหตุ ปญฺจวณฺณา วา สุธา วา สชฺชุรสกงฺคุฏฺฐสิเลสาทีสุ วา ยํกิญฺจิ ทุลฺลภฏฺฐาเน อาเนตฺวา วา ทินฺนํ ตตฺถชาตกํ วา รกฺขิตโคปิตํ ตาลปกฺกมตฺตํ ครุภณฺฑํ โหติ, ตมฺปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรกํ ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. หิงฺคุหิงฺคุลกหริตาลมโนสิลญฺชนาทีนิ ปน ภาชนียานิ.

흙의 경우, 보통의 흙이든 오색 흙이든 석회(sudhā)든, 혹은 수지(sajjurasa), 강굿타(kaṅguṭṭha), 식물성 풀(silesā) 등이든 얻기 어려운 곳에서 가져와 보시했거나 그곳에서 자라 보호된 것으로서, 잘 익은 타라 열매 크기(tālapakkamatta) 정도만 되어도 가루반다가 된다. 이것도 승가나 불탑의 일에 쓰이고 남으면 개인적 용도로 쓸 수 있다. 그러나 아위(hiṅgu), 진사(hiṅgulaka), 유황(haritāla), 웅황(manosilā), 안약(añjana) 등은 경물로 분류된다.

ทารุภณฺเฑ โย โกจิ เวฬุมฺหิ วุตฺตปฺปมาโณ ทารุภณฺฑโก สงฺฆสฺส ทินฺโน วา ตตฺถชาตโก วา รกฺขิตโคปิโต ครุภณฺฑํ, อปิ จ สพฺพาปิ ทารุเวฬุจมฺมปาสาณาทิวิกติ ทารุภณฺเฑน สงฺคหิตา, ตตฺถ มญฺจปีเฐหิ อสงฺคหิตานิ อาสนฺทิกาทีนิ อนฺตมโส โจเฬน วา ปลาเลหิ วา ปณฺเณหิ วา กตปีฐํ อุปาทาย สพฺพานิ อาสนานิ.

목재 물건의 경우, 대나무에서 언급한 크기 정도의 나무 물건이 승가에 보시되었거나 그곳에서 자라 보호된 것은 가루반다이다. 또한 나무, 대나무, 가죽, 돌 등으로 만든 모든 변형된 물품들도 목재 물건에 포함된다. 그중 침상과 의자에 포함되지 않는 사각형 의자(āsandika) 등을 비롯하여, 심지어 천이나 짚이나 잎으로 만든 의자에 이르기까지 모든 앉는 자리가 가루반다에 해당한다.

วงฺกผลกํ ทีฆผลกํ จีวรโธวนผลกํ ฆฏฺฏนผลกํ ฆฏฺฏนมุคฺคโร ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนคณฺฐิกา ทณฺฑมุคฺคโร นาวา อมฺพณํ รชนโทณิ อุทกปฏิจฺฉโก ทารุมโย วา ทนฺตมโย วา เวฬุมโย วา สปาทโกปิ อปาทโกปิ สมุคฺโค มญฺชูสา ปาทคฺคณฺหนกโต อติเรกปฺปมาโณ กรณฺโฑ อุทกโทณิ อุทกกฏาหํ อุฬุงฺโก กฏจฺฉุปานียสราวํ ปานียสงฺโขติ [Pg.264] เอเตสุ ยํกิญฺจิ สงฺเฆ ทินฺนํ ครุภณฺฑํ. สงฺขถาลกํ ปน ภาชนียํ, ตถา ทารุมโย อุทกตุมฺโพ.

굽은 판자, 긴 판자, 가사 세탁용 판자, 두드리는 판자, 두드리는 방망이, 치목용 토막(gaṇṭhikā), 자루 달린 방망이, 배(nāvā), 물통(ambaṇa), 염색통(rajanadoṇi), 물받이, 나무나 상아나 대나무로 만든 발이 있거나 없는 함(samuggo), 상자(mañjūsā), 1파다 이상의 가치가 있는 상자(karaṇḍo), 물통, 물솥, 표주박, 국자, 물그릇, 물 마시는 소라 껍데기 등이 승가에 보시된 것은 가루반다이다. 소라로 만든 작은 그릇(saṅkhathālaka)은 경물이며, 나무로 만든 물병(udakatumbo)도 이와 같다.

ปาทกถลิกมณฺฑลํ ทารุมยํ วา โหตุ โจฬปณฺณาทิมยํ วา สพฺพํ ครุภณฺฑํ. อาธารโก ปตฺตปิธานํ ตาลวณฺฏํ พีชนี จงฺโกฏกํ ปจฺฉิ ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนี มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนีติ เอเตสุปิ ยํกิญฺจิ ขุทฺทกํ วา มหนฺตํ วา ทารุเวฬุปณฺณจมฺมาทีสุ เยน เกนจิ กตํ ครุภณฺฑเมว.

발판(pādakathalikamaṇḍala)은 나무로 만든 것이든 천이나 잎으로 만든 것이든 모두 가루반다이다. 받침대(ādhāraka), 발우 뚜껑(pattapidhāna), 타라 잎 부채(tālavaṇṭa), 네모난 부채(bījanī), 꽃바구니(caṅkoṭaka), 바구니(pacchi), 자루가 달린 빗자루(yaṭṭhisammuñjanī), 손 빗자루(muṭṭhisammuñjanī) 등도 그것이 크든 작든 나무, 대나무, 잎, 가죽 등으로 만든 것이라면 모두 가루반다이다.

ถมฺภตุลาโสปานผลกาทีสุ ยํกิญฺจิ ทารุมยํ วา ปาสาณมยํ วา เคหสมฺภารูปคํ โย โกจิ กฏสารโก ยํกิญฺจิ ภูมตฺถรณํ ยํกิญฺจิ อกปฺปิยจมฺมํ, สพฺพํ สงฺฆิกํ ครุภณฺฑํ, ภูมตฺถรณํ กาตุํ วฏฺฏติ. เอฬกจมฺมํ ปน ปจฺจตฺถรณคติกํ โหติ, ตมฺปิ ครุภณฺฑเมว, กปฺปิยจมฺมานิ ภาชนียานิ, กุรุนฺทิยํ ปน สพฺพํ มญฺจปฺปมาณํ จมฺมํ ครุภณฺฑนฺติ วุตฺตํ.

기둥, 대들보, 계단 판자 등 나무나 돌로 만든 건물의 부속물, 멍석(kaṭasāraka), 바닥 깔개(bhūmattharaṇa), 허용되지 않는 가죽 등은 모두 승가의 가루반다이다. 바닥 깔개로 사용하는 것은 허용된다. 양가죽(eḷakacamma)은 덮개(paccattharaṇa)의 일종이므로 그것 역시 가루반다이다. 허용되는 가죽(사슴 가죽 등)은 경물이다. 쿠룬디(Kurundi) 주석서에서는 침상 크기의 모든 가죽은 가루반다라고 설명되어 있다.

อุทุกฺขลํ มุสลํ สุปฺปํ นิสทํ นิสทโปโต ปาสาณโทณิ ปาสาณกฏาหํ สพฺพํ กสิภณฺฑมฺปิ ครุภณฺฑํ, สพฺพํ จกฺกยุตฺตยานํ ครุภณฺฑเมว. มญฺจปีฐานํ ปาทา จ อฏนิโย จ วาสิปรสุอาทีนํ ทณฺฑา จาติ เอเตสุ ยํกิญฺจิ อนิฏฺฐิตํ ภาชนียํ, ตจฺฉิตมฏฺฐํ ปน ครุภณฺฑํ โหติ, อนุญฺญาตวาสิยา ทณฺโฑ ฉตฺตํ มุฏฺฐิปณฺณํ กตฺตรยฏฺฐิ อุปาหนา อรณิสหิตํ ธมฺมกรโณ ปาทคฺคณฺหนกโต อนติริตฺตํ อามลกตุมฺพํ อามลกฆโฏ ลาพุกตุมฺพํ ลาพุกฆโฏ วิสาณตุมฺพนฺติ สพฺพเมตํ ภาชนียํ, ตโต ปรํ ครุภณฺฑํ.

절구, 절구공이, 키, 맷돌, 맷돌 공이, 돌구유, 돌솥, 모든 농기구는 가루반다이다. 모든 바퀴 달린 수레도 가루반다이다. 침상과 의자의 다리와 틀, 낫이나 도끼의 자루 등은 미완성된 상태라면 경물이다. 그러나 깎아서 매끄럽게 만든 것은 가루반다가 된다. 허용된 낫의 자루, 우산, 손부채(muṭṭhipaṇṇa), 지팡이, 신발, 불 피우는 도구, 정수기, 1파다 이하의 가치를 지닌 여치 모양 병, 호박병, 뿔 병 등은 모두 경물이며, 그 수준을 넘어서는 것은 가루반다이다.

หตฺถิทนฺโต วา ยํกิญฺจิ วิสาณํ วา อตจฺฉิตํ ยถาคตเมว ภาชนียํ, เตหิ กตมญฺจปีฐปาทาทีสุ ปุริมสทิโสว วินิจฺฉโย. ตจฺฉิตนิฏฺฐิโตปิ หิงฺคุกรณฺฑโก อญฺชนิกรณฺฑโก คณฺฐิกา วิโธ อญฺชนี อญฺชนิสลากา อุทกปุญฺฉนีติ อิทํ สพฺพํ ภาชนียเมว.

상아나 뿔 등 가공되지 않은 상태 그대로의 것은 경물이다. 그것들로 만든 침상이나 의자의 다리 등에 대해서는 이전과 같은 판결이 적용된다. 가공이 완료된 아위(흥구) 상자, 안약 상자, 단추(gaṇṭhikā), 허리띠 고리(vidho), 안약 통, 안약 막대, 물 수건 등은 모두 경물이다.

มตฺติกาภณฺเฑ สพฺพํ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ ฆฏปิฐราทิกุลาลภาชนํ, ปตฺตกฏาหํ องฺคารกฏาหํ ธูมทานกํ ทีปรุกฺขโก ทีปกปลฺลิกา จยนิฏฺฐกา ฉทนิฏฺฐกา ถุปิกาติ สพฺพํ ครุภณฺฑํ, เอเตสุ ปน วุตฺตนเยสุ ครุภณฺเฑสุ ยํกิญฺจิ เวฬุอาทึ อตฺตโน อตฺถาย คณฺหนฺเตน สมกํ วา อติเรกํ วา ผาติกมฺมํ กตฺวา คเหตพฺพํ. ปาทคฺคณฺหนกโต [Pg.265] อนติริตฺตปฺปมาโณ ปน ฆฏโก ปตฺโต ถาลกํ กญฺจนโก กุณฺฑิกาติ อิทเมตฺถ ภาชนียํ, ยถา จ มตฺติกาภณฺเฑ เอวํ โลหภณฺเฑปิ กุณฺฑิกา ภาชนียโกฏฺฐาสเมว ภชติ. อิติ ยํ ภาชนียํ วิสฺสชฺชนียมฺปิ ตํ เอวํ วิสฺสชฺชิยเวภงฺคิยสงฺขาตํ อญฺญํ ปริกฺขารํ ทตฺวา ขียนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, อิตรํ ปน ทาตุเมว น วฏฺฏติ. อิสฺสรวตาย เทนฺโต ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ, เถยฺยจิตฺเตน คณฺหนฺโต ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺโพ. ยถา จ อญฺญํ ปริกฺขารํ ทตฺวา ขียนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ตถา สงฺเฆน อสมฺมตสฺส จีวรํ วา อญฺญํ วา ปริกฺขารํ ทตฺวา ขียนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว, อนุปสมฺปนฺเน สพฺพตฺถ ติกทุกฺกฏํ. ปกติยา ปน ฉนฺทาทิวเสน (ปาจิ. ๔๘๘) กโรนฺตํ ทิสฺวา ‘‘โก อตฺโถ ตสฺส ทินฺเนน, ลทฺธาปิ วินิปาเตสฺสติ, น สมฺมา อุปเนสฺสตี’’ติ ขียนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, ธมฺเมน ลทฺธสมฺมุติตา, สงฺเฆน สทฺธึ วิกปฺปนุปคจีวรทานํ, ปจฺฉา ขียิตุกามตาย ขียนาติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

진흙 기물(mattikābhaṇḍe)에 있어서, 사람들이 사용하는 모든 항아리와 뚜껑 등의 옹기그릇, 발우 대용의 그릇(pattakaṭāha), 숯을 담는 그릇, 향로, 등잔대, 등잔 그릇, 벽돌, 기와, 탑의 꼭대기 장식(thupikā) 등 이 모든 것은 중물(garubhaṇḍa)이다. 그러나 이미 언급된 방식의 이러한 중물들 중에서 대나무(veḷu) 등을 자신의 목적으로 취하려는 자는 그 가치와 같거나 혹은 더 많은 보상(phātikamma)을 하고 취해야 한다. 그러나 1파다(pāda)를 넘지 않는 크기의 작은 항아리, 발우, 잔, 물병 등은 여기서 분배할 수 있는 것(bhājanīya)에 해당하며, 진흙 기물에서와 마찬가지로 금속 기물 중의 물병 등도 분배할 수 있는 몫에 속한다. 이와 같이 분배할 수 있거나 보시할 수 있는 것(vissajjanīya)을, 분배하거나 보시해서는 안 되는 중물(vissajjiyavebhaṅgiya)로 분류된 다른 장구로 주고나서 비난을 받는 자에게는 돌길라(dukkaṭa)가 된다. 그 밖의 중물은 주는 것 자체가 허용되지 않는다. 만약 주인의 권한(issaravatāya)으로 주는 자는 투란차(thullaccaya)에 해당하며, 도둑질하는 마음(theyyacitta)으로 취하는 자는 그 물건의 가치를 평가하여 배상하게 해야 한다. 또한 다른 장구를 주고 비난을 받는 자가 돌길라인 것과 같이, 승가로부터 위임받지 않은 자가 가사나 다른 장구를 주고 비난을 받아도 돌길라가 되며, 미구족계자에게 주는 경우에는 모든 경우에 티카 돌길라(tikadukkaṭa)가 된다. 그러나 본래 탐심 등의 영향으로 행하는 것을 보고 '그에게 주어봤자 무슨 이익이 있겠는가, 얻더라도 낭비할 것이고 제대로 관리하지 못할 것이다'라고 말하며 비난하는 자나, 미친 사람 등에게는 죄가 되지 않는다. 구족계의 상태, 법답게 얻은 승가의 위임(sammuti), 승가와 함께 위탁(vikappana)할 수 있는 가사를 주는 것, 나중에 비난할 의도로 비난하는 것, 이 네 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 기리(samuṭṭhāna) 등은 투도죄와 같으며, 이것은 고수(dukkhavedanā)에 속한다.

ทุพฺพลสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

약한 학습계목(dubbalasikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๑๒. ปริณามนสิกฺขาปทวณฺณนา

12. 전용(pariṇāmana) 학습계목에 대한 설명.

ทฺวาทสเม สพฺพํ ตึสกกณฺเฑ ปริณามนสิกฺขาปเท วุตฺตนยเมว. อยเมว หิ วิเสโส, ตตฺถ อตฺตโน ปริณามิตตฺตา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, อิธ ปุคฺคลสฺส ปริณามิตตฺตา สุทฺธิกปาจิตฺติยนฺติ.

열두 번째 학습계목의 모든 내용은 팀사카 칸다(tiṃsakakaṇḍa, 니사기 파치티야)의 전용 학습계목에서 설해진 바와 같다. 다만 차이점은 다음과 같다. 그곳에서는 자신에게 전용했기 때문에 니사기 파치티야(nissaggiya pācittiya)가 되지만, 여기서는 다른 개인(puggala)에게 전용했기 때문에 순수 파치티야(suddhikapācittiya)가 된다.

ปริณามนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

전용 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

สหธมฺมิกวคฺโค อฏฺฐโม.

제8 사함미카 품(Sahadhammikavagga).

๙. รตนวคฺโค

9. 라타나 품(Ratanavagga).

๑. อนฺเตปุรสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 안테푸라(내궁) 학습계목에 대한 설명.

รตนวคฺคสฺส ปฐเม ขตฺติยสฺสาติ ขตฺติยชาติกสฺส, มุทฺธาภิสิตฺตสฺสาติ ขตฺติยาภิเสเกน มุทฺธนิ อภิสิตฺตสฺส. อนิกฺขนฺโต ราชา อิโตติ [Pg.266] อนิกฺขนฺตราชกํ, ตสฺมึ อนิกฺขนฺตราชเก, สยนิฆเรติ อตฺโถ. รตนํ วุจฺจติ มเหสี, นิคฺคตนฺติ นิกฺขนฺตํ, อนิคฺคตํ รตนํ อิโตติ อนิคฺคตรตนกํ, ตสฺมึ อนิคฺคตรตนเก, สยนิฆเรติ อตฺโถ. อินฺทขีลํ อติกฺกเมยฺยาติ เอตฺถ อตฺตโน อาคตภาวํ อชานาเปตฺวา สยนิฆรสฺส อุมฺมารํ ปฐมํ ปาทํ อติกฺกาเมนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ทุติยํ ปาจิตฺติยํ.

라타나 품의 첫 번째 학습계목에서 '찰제리(khattiya)'란 찰제리 종족을 말하며, '관정(muddhābhisitta)'이란 찰제리의 관정례를 통해 머리에 물을 부어 왕이 된 자를 말한다. '왕이 나가지 않은 곳(anikkhantarājaka)'이란 왕이 아직 이 침실에서 나가지 않았음을 의미하며, '침실(sayanighare)'이라는 뜻이다. '보배(ratana)'는 왕비를 말하며, '보배가 나가지 않은 곳(aniggataratanaka)'이란 왕비가 아직 나가지 않았음을 의미하며, 이 또한 침실을 뜻한다. '문지방(indakhīla)을 넘는다'는 것과 관련하여, 자신이 온 것을 알리지 않고 침실의 문턱(ummāra)을 첫 번째 발로 넘는 비구에게는 돌길라(dukkaṭa)가 되고, 두 번째 발을 내디디면 파치티야(pācittiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ รญฺโญ อนฺเตปุรปฺปวิสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปฏิสํวิทิเต อปฺปฏิสํวิทิตสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. ปฏิสํวิทิตสญฺญิสฺส, น ขตฺติยสฺส วา, น ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺตสฺส วา, อุโภสุ วา, อุภินฺนํ วา อญฺญตรสฺมึ นิกฺขนฺเต สยนิฆรํ ปวิสนฺตสฺส, อสยนิฆเร, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ขตฺติยตา, อภิสิตฺตตา, อุภินฺนมฺปิ สยนิฆรโต อนิกฺขนฺตตา, อปฺปฏิสํวิทิตตา, อินฺทขีลาติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 아난다 존자와 관련하여 왕의 궁궐 내부(antepura)에 들어간 일로 인해 제정되었다. 이는 비구에게만 해당하는 불공통 제정이며, 다른 이의 명령에 의한 것이 아니고, 세 가지 경우에 파치티야(tikapācittiya)가 된다. 미리 알렸음에도 알리지 않았다고 생각하거나 의심하는 자에게는 돌길라(dukkaṭa)가 된다. 미리 알렸다고 생각하는 자, 찰제리가 아닌 경우, 관정을 받지 않은 왕인 경우, 두 사람(왕과 왕비)이 모두 침실에서 나갔거나 한 명이라도 나간 후에 들어가는 경우, 침실이 아닌 곳에 들어가는 경우, 미친 사람 등에게는 죄가 되지 않는다. 찰제리임, 관정을 받음, 두 사람 모두 침실에서 나가지 않음, 미리 알리지 않음, 문지방을 넘음이라는 이 다섯 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 기리(samuṭṭhāna) 등은 첫 번째 카티나 학습계목과 같으며, 이것은 하는 것과 하지 않는 것의 행위(kiriyākiriya)에 속한다.

อนฺเตปุรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

안테푸라 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๒. รตนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 라타나(보배) 학습계목에 대한 설명.

ทุติเย รตนนฺติ มุตฺตาทิทสวิธํ. รตนสมฺมตนฺติ ยํกิญฺจิ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ. อชฺฌาราเม วาติ ปริกฺขิตฺตสฺส อนฺโตปฏิกฺเขเป อปริกฺขิตฺตสฺส ทฺวินฺนํ เลฑฺฑุปาตานํ อนฺโต. อชฺฌาวสเถติ ปริกฺขิตฺตสฺส อนฺโตปฏิกฺเขเป, อปริกฺขิตฺตสฺส มุสลปาตพฺภนฺตเร. อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – ชาตรูปรชตํ อตฺตโน อตฺถาย อุคฺคณฺหนฺตสฺส วา อุคฺคณฺหาเปนฺตสฺส วา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ. สงฺฆคณปุคฺคลเจติยนวกมฺมานํ อตฺถาย ทุกฺกฏํ, อวเสเส มุตฺตาทิรตเน สพฺเพสมฺปิ อตฺถาย ทุกฺกฏเมว. กปฺปิยวตฺถุํ วา อกปฺปิยวตฺถุํ วา อนฺตมโส มาตุสนฺตกมฺปิ ภณฺฑาคาริกสีเสน ปฏิสาเมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, ตาทิสํ ปน อตฺตโน สนฺตกํ กตฺวา ปฏิสาเมตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อิทํ ปฏิสาเมถา’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘น [Pg.267] วฏฺฏตี’’ติ ปฏิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ กุปิตา ปาเตตฺวา คจฺฉนฺติ, ปลิโพโธ นาม โหติ, ปฏิสาเมตพฺพํ. วิหาเร กมฺมํ กโรนฺตา วฑฺฒกีอาทโย วา ราชวลฺลภา วา ‘‘ยํกิญฺจิ อุปกรณํ วา สยนภณฺฑํ วา ปฏิสาเมตฺวา เทถา’’ติ วทนฺติ, ฉนฺเทนปิ ภเยนปิ น กาตพฺพเมว, คุตฺตฏฺฐานํ ปน ทสฺเสตุํ วฏฺฏติ.

두 번째 학습계목에서 '보배(ratana)'란 진주 등 열 가지 종류를 말한다. '보배라고 인정되는 것(ratanasammata)'이란 사람들이 사용하는 모든 내외의 용품을 말한다. '사찰 경내(ajjhārāme)'란 울타리가 있는 곳은 그 경계 안이며, 울타리가 없는 곳은 돌을 두 번 던진 거리의 안쪽이다. '주거지(ajjhāvasathe)'란 울타리가 있는 집은 그 경계 안이며, 울타리가 없는 집은 절구공이를 한 번 던진 거리의 안쪽이다. 이에 대한 판결(vinicchayo)은 다음과 같다. 금이나 은을 자신을 위해 직접 줍거나 줍게 하면 니사기 파치티야(nissaggiya pācittiya)가 된다. 승가, 단체, 개인, 제티야, 또는 보수 공사(navakamma)를 위해 줍거나 줍게 하면 돌길라(dukkaṭa)가 된다. 그 밖의 진주 등의 보배에 대해서는 누구를 위한 것이든 돌길라이다. 가용물(kappiyavatthu)이든 불가용물이든 심지어 어머니의 소유물이라도 창고지기(bhaṇḍāgārika)의 자격으로 보관하면 파치티야가 되지만, 그러한 종류의 물건을 자신의 것으로 삼아 보관하는 것은 허용된다. "이것을 보관해 주십시오"라는 말을 들었을 때는 "허용되지 않습니다"라고 거절해야 한다. 만약 주인이 화가 나서 물건을 던져두고 가버리면, 그것은 책임(palibodha)이 되므로 보관해야 한다. 사찰에서 일을 하는 목수들이나 왕의 측근들이 연장이나 침구 등을 보관해 달라고 할 때, 친분이나 두려움 때문에 보관해서는 안 되며, 다만 안전한 장소를 알려주는 것은 허용된다.

อชฺฌารามอชฺฌาวสเถสุปิ ยาทิเส ฐาเน ‘‘ภิกฺขูหิ วา สามเณเรหิ วา คหิตํ ภวิสฺสตี’’ติ อาสงฺกา อุปฺปชฺชติ, ตาทิเสเยว ฐาเน อุคฺคเหตฺวา วา อุคฺคหาเปตฺวา วา สญฺญาณํ กตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ, ‘‘ยสฺส ภณฺฑํ นฏฺฐํ, โส อาคจฺฉตู’’ติ จ อาจิกฺขิตพฺพํ. อถ โย อาคจฺฉติ, โส ‘‘กีทิสํ เต ภณฺฑํ นฏฺฐ’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺโพ, สเจ สญฺญาเณน สมฺปาเทติ, ทาตพฺพํ. โน เจ, ‘วิจินาหี’ติ วตฺตพฺโพ. ตมฺหา อาวาสา ปกฺกมนฺเตน ปติรูปานํ ภิกฺขูนํ หตฺเถ, เตสุ อสติ ปติรูปานํ คหปติกานํ หตฺเถ นิกฺขิปิตฺวา ปกฺกมิตพฺพํ. โย ปน เนว ปกฺกมติ, น สามิกํ ปสฺสติ, เตน ถาวรํ เสนาสนํ วา เจติยํ วา โปกฺขรณึ วา กาเรตพฺโพ. สเจ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน สามิโก อาคจฺฉติ, ตํ ทสฺเสตฺวา ‘อนุโมทาหี’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ นานุโมทติ, ‘‘เทหิ เม ธน’’นฺติ โจเทติ, สมาทเปตฺวา ทาตพฺพํ.

사원이나 거처에서 "비구들이나 사미들이 가져갈 것이다"라는 의심이 생길 만한 장소에서 물건을 습득하거나 습득하게 한 경우, 표시를 하여 보관해야 하며, "물건을 잃어버린 사람은 오라"고 알려야 한다. 그때 오는 사람에게 "어떤 물건을 잃어버렸는가?"라고 물어야 하며, 만약 특징이 일치하면 돌려주어야 한다. 그렇지 않으면 "더 찾아보라"고 말해야 한다. 그 사원을 떠나는 비구는 적절한 비구들의 손에, 비구들이 없으면 적절한 재가 신자들의 손에 맡기고 떠나야 한다. 떠나지도 않고 주인도 만나지 못한 경우, 그 물건으로 견고한 처소나 탑이나 연못을 만들어야 한다. 만약 오랜 시간이 지난 후에 주인이 나타나면, 그것을 보여주며 "기뻐하십시오"라고 말해야 한다. 만약 기뻐하지 않고 "내 재물을 돌려주시오"라고 요구하면, 그만큼을 채워서 돌려주어야 한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ รตนอุคฺคณฺหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อญฺญตฺร อชฺฌารามา วา, อชฺฌาวสถา วา’’ติ อยเมตฺถ ทุวิธา อนุปญฺญตฺติ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, อนุญฺญาตฏฺฐาเน อนาทริเยน อุคฺคเหตฺวา อนิกฺขิปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. อนุญฺญาตฏฺฐาเน คเหตฺวา นิกฺขิปนฺตสฺส, ยํ โหติ อามาสํ รตนสมฺมตํ, ตํ วิสฺสาสํ วา ตาวกาลิกํ วา อุคฺคณฺหนฺตสฺส, ปํสุกูลสญฺญาย คณฺหโต, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนนุญฺญาตกรณํ, ปรสนฺตกตา, วิสฺสาสคฺคาหปํสุกูลสญฺญานํ อภาโว, อุคฺคหณํ วา อุคฺคหาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

사밧티에서 어떤 한 비구와 관련하여 보물을 집어 드는 일에 대해 제정되었다. "사원이나 거처를 제외하고"라는 것은 여기서 두 가지 추가 제정이다. 이는 공통된 제정이며 명령에 의한 것이다. 허용된 장소에서 부주의하게 집어 들고 보관하지 않는 자에게는 돌거따(Dukkaṩa) 죄가 된다. 허용된 장소에서 집어 들어 보관하는 경우, 보물로 간주되는 만질 수 있는 물건을 신뢰 관계나 일시적인 목적으로 집는 자, 분소의라는 생각으로 취하는 자, 미친 사람 등에게는 죄가 없다. 허가받지 않은 행위, 타인의 소유물, 신뢰나 분소의라는 생각의 부재, 직접 집거나 남에게 집게 하는 것, 이 네 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 발생 원인 등은 산처리따(Sañcaritta)와 같다.

รตนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

보물에 관한 학습계의 설명이 끝났다.

๓. วิกาลคามปฺปเวสนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. ‘때 아닌 때에 마을에 들어가는 것’에 관한 학습계의 설명.

ตติเย [Pg.268] สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉาติ อิทํ จาริตฺเต วุตฺตนยเมว. วิกาเลติ มชฺฌนฺหิกาติกฺกมโต ปฏฺฐาย อนฺโตอรุเณ, เอตสฺมึ อนฺตเร ‘‘วิกาเล คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉามี’’ติ วา, ‘‘คามํ ปวิสิสฺสามี’’ติ วา อนาปุจฺฉิตฺวา อสติ ตถารูเป อจฺจายิเก กรณีเย ปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส ปริกฺเขปํ อติกฺกมนฺตสฺส, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ โอกฺกมนฺตสฺส ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติยปาเท ปาจิตฺติยํ. สเจปิ สมฺพหุลา เกนจิ กมฺเมน คามํ ปวิสนฺติ, สพฺเพหิ อญฺญมญฺญํ อาปุจฺฉิตพฺพํ. ‘‘ตสฺมึ คาเม ตํ กมฺมํ น สมฺปชฺชตี’’ติ อญฺญํ คามํ คจฺฉนฺตานํ ปุน อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ. สเจ ปน อุสฺสาหํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตฺวา วิหารํ คจฺฉนฺตา อนฺตรา อญฺญํ คามํ ปวิสิตุกามา โหนฺติ, อาปุจฺฉิตพฺพเมว. กุลฆเร วา อาสนสาลายํ วา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา เตลภิกฺขาย วา สปฺปิภิกฺขาย วา จริตุกาเมน สเจ ปสฺเส ภิกฺขุ อตฺถิ, อาปุจฺฉิตพฺโพ, อสนฺเต ‘นตฺถี’ติ คนฺตพฺพํ. วีถึ โอตริตฺวา ปน ภิกฺขุํ ทิสฺวาปิ อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ. โย ปน คามมชฺเฌน มคฺโค โหติ, สเจ เตน คจฺฉนฺตสฺส ‘‘เตลาทีนํ อตฺถาย จริสฺสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ, ปสฺเส ภิกฺขุํ ทิสฺวา อาปุจฺฉิตพฺพํ. มคฺคา อโนกฺกมฺม จรนฺตสฺส ปน อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ, โอกฺกมนฺตสฺส วุตฺตนเยเนว ปาจิตฺติยํ.

세 번째에서 '현존하는 비구에게 알리지 않고'라는 이 구절은 짜릿따(Cāritta)에서 설명된 방식과 같다. '때 아닌 때'란 정오가 지난 때부터 새벽이 오기 전까지를 말한다. 이 사이에 "때 아닌 때에 마을에 들어가는 것을 알립니다"라거나 "마을에 들어가겠습니다"라고 알리지 않고, 그와 같은 긴급한 용무가 없음에도 울타리가 있는 마을의 울타리를 넘거나, 울타리가 없는 마을의 구역에 들어가는 경우, 첫 번째 발걸음에 돌거따(Dukkaṩa), 두 번째 발걸음에 빠จิต띠야(Pācittiya)가 된다. 만약 여러 명의 비구가 어떤 일로 마을에 들어간다면, 모두가 서로에게 알려야 한다. "그 마을에서 그 일이 이루어지지 않았다" 하여 다른 마을로 가는 자들에게 다시 알리는 절차는 필요 없다. 그러나 마을에 들어가려던 노력을 멈추고 사원으로 돌아가던 중에 다시 다른 마을에 들어가고자 한다면 반드시 알려야 한다. 신자의 집이나 공양당에서 공양을 마친 후, 기름이나 버터를 구하기 위해 다니고자 하는 자는 곁에 비구가 보이면 알려야 하고, 없으면 '없다'고 생각하고 가도 된다. 길에 내려온 뒤에 비구를 보더라도 알려야 할 필요는 없다. 그러나 마을 복판을 가로지르는 길을 가는 자에게 "기름 등을 구하기 위해 다니겠다"는 마음이 생기면, 곁에 비구가 보일 때 알려야 한다. 길에서 벗어나지 않고 다니는 자에게는 알릴 필요가 없으나, 길에서 벗어나는 자는 앞서 말한 바와 같이 빠จิต띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ วิกาเล คามปฺปเวสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘สนฺตํ ภิกฺขุ’’นฺติ จ ‘‘อนาปุจฺฉา’’ติ จ ‘‘อญฺญตฺร ตถารูปา อจฺจายิกา กรณียา’’ติ จ อิมา ปเนตฺถ ติสฺโส อนุปญฺญตฺติโย, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, กาเล วิกาลสญฺญิโน, เวมติกสฺส จ ทุกฺกฏํ. กาลสญฺญิโน ปน, โย จ อจฺจายิเก วา กรณีเย, สนฺตํ วา อาปุจฺฉิตฺวา, อสนฺตํ วา อนาปุจฺฉิตฺวา ปวิสติ, อนฺตรารามภิกฺขุนุปสฺสยติตฺถิยเสยฺยปฏิกฺกมเนสุ วา อญฺญตรํ คจฺฉติ, ตสฺส, คาเมน มคฺโค โหติ, เตน คจฺฉโต, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, วิกาเล คามปฺปวิสนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사밧티에서 육군 비구들과 관련하여 때 아닌 때에 마을에 들어가는 일에 대해 제정되었다. '현존하는 비구', '알리지 않고', '그와 같은 긴급한 용무를 제외하고'라는 이 세 가지는 여기서 추가 제정된 것들이다. 이는 불공통 제정이며 명령에 의하지 않은 것이고, 세 가지 경우의 빠จิต띠야가 있다. 적절한 때에 때 아닌 때라는 생각을 하거나 의심을 품고 들어가는 자에게는 돌거따가 된다. 적절한 때라고 생각하는 자, 긴급한 용무가 있는 자, 현존하는 비구에게 알리거나 현존하지 않는 비구에게 알리지 않고 들어가는 자, 사원 경내나 비구니 거처, 외도의 숙소, 식당 중 어느 한 곳으로 가는 자, 마을을 통과하는 길이 있어 그 길로 가는 자, 재난 시, 미친 사람 등에게는 죄가 없다. 현존하는 비구에게 알리지 않음, 허가된 사유의 부재, 때 아닌 때에 마을에 들어감, 이 세 가지가 구성 요소이다. 발생 원인 등은 까티나(Kathina)와 같으며, 이는 작위와 부작위의 업이다.

วิกาลคามปฺปเวสนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

때 아닌 때에 마을에 들어가는 것에 관한 학습계의 설명이 끝났다.

๔. สูจิฆรสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 바늘통에 관한 학습계의 설명.

จตุตฺเถ [Pg.269] เภทนเมว เภทนกํ, ตํ อสฺส อตฺถีติ เภทนกํ. ตสฺมา เอวรูเป สูจิฆเร กรณการาปเนสุ ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน ปน ตํ ภินฺทิตฺวา ปาจิตฺติยํ เทเสตพฺพํ.

네 번째에서 '부수는 것'이 바로 '배다나까(Bhedanaka, 파괴해야 할 것)'이며, 그것이 이 죄에 해당하므로 배다나까라 한다. 그러므로 이와 같은 바늘통을 직접 만들거나 만들게 하면 돌거따가 되며, 그것을 얻었을 때는 그것을 부수고 나서 빠จิต띠야를 참회해야 한다.

สกฺเกสุ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ พหุสูจิฆรวิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, สาณตฺติกํ, อตฺตนา วิปฺปกตํ อตฺตนา วา, ปเรหิ วา, ปเรหิ วิปฺปกตมฺปิ อตฺตนา วา, ปเรหิ วา ปริโยสาเปตฺวา ลภนฺตสฺส จตุกฺกปาจิตฺติยํ. อญฺญสฺสตฺถาย กรณการาปเนสุ, อญฺเญน กตํ ปฏิลภิตฺวา ปริภุญฺชเน ทุกฺกฏํ. คณฺฐิเก อรณิเก วิเธ อญฺชนิยา อญฺชนิสลากาย วาสิชเฏ อุทกปุญฺฉนิยาติ เอเตสุ ยํกิญฺจิ อฏฺฐิอาทีหิ กโรนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สูจิฆรตา, อฏฺฐิมยาทิตา, อตฺตโน อตฺถาย กรณํ วา การาเปตฺวา วา ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

석가족의 나라에서 많은 비구들과 관련하여 많은 바늘통을 요구한 일에 대해 제정되었다. 이는 공통된 제정이며 명령에 의한 것이다. 자신이 시작한 것을 직접 또는 남을 시켜 완성하거나, 남이 시작한 것을 직접 또는 남을 시켜 완성하여 얻는 자에게는 네 가지 경우의 빠จิต띠야가 있다. 다른 사람을 위해 만들거나 만들게 하는 경우, 다른 사람이 만든 것을 얻어 사용하는 경우에는 돌거따가 된다. 단추, 불 피우는 도구, 허리띠 장식, 안약 통, 안약 막대, 도끼 자루, 물수건 등 이 물품들 중 어떤 것이든 뼈 등으로 만드는 자와 미친 사람 등에게는 죄가 없다. 바늘통임, 뼈 등으로 만들어짐, 자신을 위해 만들거나 만들게 하여 얻음, 이 세 가지가 구성 요소이다. 발생 원인 등은 산처리따(Sañcaritta)와 같다.

สูจิฆรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

바늘통에 관한 학습계의 설명이 끝났다.

๕. มญฺจปีฐสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 침상과 의자에 관한 학습계의 설명.

ปญฺจเม มญฺจนฺติ มสารกาทีสุ อญฺญตรํ. ปีฐมฺปิ ตาทิสเมว, ตํ ปน มญฺโจ วิย อติทีฆํ, อาสนฺทิโก วิย จ สมํ จตุรสฺสํ น โหติ. เฉทนกํ เภทนกสทิสเมว.

다섯 번째에서 '침상'이란 마사라까(Masāraka) 등 중의 하나이다. 의자도 그와 같다. 그러나 그것은 침상처럼 너무 길거나 안산디까(Āsandika)처럼 평평한 사각형이어서는 안 된다. '체다나까(Chedanaka, 잘라내야 할 것)'는 배다나까와 의미가 같다.

สาวตฺถิยํ อุปนนฺทํ อารพฺภ อุจฺเจ มญฺเจ สยนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ปมาณิกํ กโรนฺตสฺส, ปมาณาติกฺกนฺตํ ลภิตฺวา ฉินฺทิตฺวา ยถา ปมาณเมว อุปริ ทิสฺสติ, เอวํ นิขณิตฺวา วา, อุตฺตานํ วา กตฺวา, อฏฺฏกํ วา พนฺธิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปมาณาติกฺกนฺตมญฺจปีฐตา, อตฺตโน อตฺถาย กรณํ วา การาเปตฺวา วา ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. เสสํ สพฺพํ สูจิฆรสิกฺขาปทสทิสเมวาติ.

사왓띠에서 우빠난다 존자와 관련하여 높은 침상에서 자는 일에 대해 제정되었다. 규격에 맞는 것을 만들거나, 규격을 초과한 것을 얻었더라도 잘라내어 지면 위로 규격만큼만 보이게 파묻거나, 뒤집어 놓거나, 단을 묶어 사용하는 경우와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 규격을 초과한 침상이나 의자라는 점, 자신을 위해 직접 만들거나 시켜서 얻었다는 점, 이 두 가지가 이 계의 구성 요소이다. 나머지는 수찌가라 학습계와 같다.

มญฺจปีฐสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

침상과 의자 학습계의 주석이 끝났다.

๖. ตูโลนทฺธสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 툴로나따(솜을 넣은) 학습계 주석

ฉฏฺเฐ [Pg.270] ตูลํ โอนทฺธเมตฺถาติ ตูโลนทฺธํ, จิมิลิกํ ปตฺถริตฺวา ตูลํ ปกฺขิปิตฺวา อุปริ จิมิลิกาย โอนทฺธนฺติ วุตฺตํ โหติ. อุทฺทาลนกํ เภทนกสทิสเมว.

여섯 번째 계에서, 여기에 솜(tūla)을 채워 넣었으므로 '툴로나따'라 한다. 거친 천을 펴고 솜을 넣은 뒤 그 위에 다시 거친 천으로 덮어 씌운 침상이나 의자를 말한다. 뜯어내는 것(uddālanaka)은 부수는 것(bhedanaka)과 같다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ตูโลนทฺธการาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อาโยเค กายพนฺธเน อํสพทฺธเก ปตฺตตฺถวิกาย ปริสฺสาวเน พิมฺโพหเน, อญฺเญน กตํ ตูโลนทฺธํ ปฏิลภิตฺวา อุทฺทาเลตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. พิมฺโพหนญฺเจตฺถ สีสปฺปมาณเมว วฏฺฏติ, สีสปฺปมาณํ นาม ยสฺส วิตฺถารโต ตีสุ โกเณสุ ทฺวินฺนํ อนฺตรํ วิทตฺถิจตุรงฺคุลํ โหติ, มชฺเฌ มุฏฺฐิรตนํ, ทีฆโต ทิยฑฺฒรตนํ วา ทฺวิรตนํ วา. ตูโลนทฺธมญฺจปีฐตา, อตฺตโน อตฺถาย กรณํ วา การาเปตฺวา วา ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓띠에서 육군 비구들과 관련하여 솜을 넣은 침상을 만들게 한 일에 대해 제정되었다. 어깨 끈, 허리띠, 바루 바닥의 끈, 바루 가방, 정수기, 베개 등에 사용하거나, 다른 사람이 만든 솜 넣은 침상을 얻어 솜을 뜯어내고 사용하는 비구와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 베개는 머리 크기 정도만 허용되는데, 머리 크기란 너비가 세 모서리 중 두 모서리 사이가 1뼘 4손가락이고, 중앙은 한 주먹 높이이며, 길이는 1.5암나 또는 2암나인 것을 말한다. 솜을 넣은 침상이나 의자라는 점, 자신을 위해 직접 만들거나 시켜서 얻었다는 점, 이 두 가지가 구성 요소이다. 나머지는 앞서 설명한 방식대로 알아야 한다.

ตูโลนทฺธสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

툴로나따 학습계 주석이 끝났다.

๗. นิสีทนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 니시다나(좌구) 학습계 주석

สตฺตเม นิสีทนนฺติ สนฺถตสทิสํ สนฺถริตฺวา เอกสฺมึ อนฺเต สุคตวิทตฺถิปฺปมาณํ ทฺวีสุ ฐาเนสุ ผาเลตฺวา กตาหิ ตีหิ ทสาหิ ยุตฺตสฺส ปริกฺขารสฺเสตํ นามํ.

일곱 번째 계에서 니시다나란 산따따(깔개)처럼 펼쳐놓고 한쪽 끝에 부처님의 한 뼘 규격만큼 두 곳을 갈라 만든 세 개의 술(dasā)을 단 필수품의 명칭이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อปฺปมาณิกานิ นิสีทนานิ ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘ทสา วิทตฺถี’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, อสาธารณปญฺญตฺติ, ปมาณิกํ วา อูนกํ วา กโรนฺตสฺส, อญฺเญน กตํ ปมาณาติกฺกนฺตํ ปฏิลภิตฺวา ฉินฺทิตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส, วิตานาทีสุ ยํกิญฺจิ กโรนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นิสีทนสฺส ปมาณาติกฺกนฺตตา, อตฺตโน อตฺถาย กรณํ วา การาเปตฺวา วา ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓띠에서 육군 비구들과 관련하여 규격을 벗어난 좌구를 소지한 일에 대해 제정되었다. '술은 한 뼘이다'라는 것은 이 계에서의 추가 규정이자 특수 규정이다. 규격에 맞거나 그보다 작게 만드는 경우, 남이 만든 규격 초과 제품을 얻어 잘라 사용하는 경우, 천장 등에 사용하는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 좌구가 규격을 초과했다는 점, 자신을 위해 직접 만들거나 시켜서 얻었다는 점, 이 두 가지가 구성 요소이다. 나머지는 앞서 설명한 방식대로 알아야 한다.

นิสีทนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

니시다나 학습계 주석이 끝났다.

๘. กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 깐둡빳띠차디(가려움증을 가리는 옷) 학습계 주석

อฏฺฐเม [Pg.271] กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทินฺติ อโธนาภิอุพฺภชาณุมณฺฑลํ กณฺฑุปีฬกอสฺสาวถุลฺลกจฺฉาพาธานํ ปฏิจฺฉาทนตฺถํ อนุญฺญาตํ จีวรํ.

여덟 번째 계에서 깐둡빳띠차디란 배꼽 아래에서 무릎 위까지 가려움, 종기, 상처, 욕창 등의 병을 가리기 위해 허용된 옷이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อปฺปมาณิกาโย กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิกาโย ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, เสสํ นิสีทเน วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓띠에서 육군 비구들과 관련하여 규격을 벗어난 가려움증 보호 옷을 소지한 일에 대해 제정되었다. 이는 공통 규정이며, 나머지는 니시다나 계에서 설명한 방식대로 알아야 한다.

กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

깐둡빳띠차디 학습계 주석이 끝났다.

๙. วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 와씨까사띠까(우안거용 목욕 옷) 학습계 주석

นวเม สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ อปฺปมาณิกาโย วสฺสิกสาฏิกาโย ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ นิสีทเน วุตฺตนยเมวาติ.

아홉 번째 계는 사왓띠에서 육군 비구들과 관련하여 규격을 벗어난 우안거용 목욕 옷을 소지한 일에 대해 제정되었다. 여기서 설명할 내용은 니시다나 계에서 설명한 방식과 같다.

วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

와씨까사띠까 학습계 주석이 끝났다.

๑๐. นนฺทสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 난다 학습계 주석

ทสเม สาวตฺถิยํ อายสฺมนฺตํ นนฺทํ อารพฺภ สุคตจีวรปฺปมาณํ จีวรํ ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาธารณปญฺญตฺติ, เสสํ นิสีทเน วุตฺตนยเมวาติ.

열 번째 계는 사왓띠에서 난다 존자와 관련하여 부처님의 가사 규격과 같은 가사를 소지한 일에 대해 제정되었다. 이는 공통 규정이며, 나머지는 니시다나 계에서 설명한 방식과 같다.

นนฺทสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

난다 학습계 주석이 끝났다.

รตนวคฺโค นวโม.

제9 라따나왁가(보석의 장)가 끝났다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

깡까위따라니 빠띠목까 주석 중

สุทฺธปาจิตฺติยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

순수 빠찌띠야 주석이 끝났다.

ปาฏิเทสนียกณฺโฑ

빠띠데사니야의 장

๑. ปฐมปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 첫 번째 빠띠데사니야 학습계 주석

ปาฏิเทสนีเยสุ [Pg.272] ปฐเม อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐายาติ วจนโต สเจ ตสฺสา อนฺตรารามาทีสุ ฐตฺวาปิ ททมานาย หตฺถโต สยํ รถิยาพฺยูหสิงฺฆาฏกฆรานํ อญฺญตรสฺมึ ฐิโตปิ คณฺหาติ, โทโส นตฺถิ. ตสฺสา ปน รถิยาทีสุ ฐตฺวา ททมานาย, รถิยาทีสุ วา, อนฺตรารามาทีสุ วา ฐตฺวาปิ ยํกิญฺจิ อามิสํ อชฺโฌหรณตฺถาย คณฺหโต ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาฏิเทสนียํ. ตสฺส เทเสตพฺพากาโร คารยฺหํ อาวุโสติอาทินา นเยน สิกฺขาปเท ทสฺสิโตเยว.

빠띠데사니야 중 첫 번째에서 '마을에 들어갔을 때'라는 문구에 따라, 만약 비구니가 사원 등에 서서 음식을 줄 때 비구가 거리, 막다른 길, 교차로, 집 중 어느 한 곳에 서서 받으면 허물이 없다. 그러나 비구니가 거리 등에 서서 줄 때, 거리나 사원 등에 서서 먹기 위해 음식을 받는 비구의 경우 받는 순간에 둑까따 죄가 되고, 삼킬 때마다 빠띠데사니야 죄가 된다. 그 고백하는 방식은 '도반이여, 비난받을 만한 일을 했습니다' 등의 방식으로 학습계에 제시된 바와 같다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐาย หตฺถโต อามิสํ ปฏิคฺคหณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อสาธารณปญฺญตฺติ, อนาณตฺติกํ, ยถา เจตํ, ตถา เสสานิปิ, ติกปาฏิเทสนียํ, ยามกาลิกาทีสุ ปฏิคฺคหเณปิ อชฺโฌหรเณปิ ทุกฺกฏํ, เอกโตอุปสมฺปนฺนาย ยาวกาลิเกปิ ตเถว, ญาติกาย อญฺญาติกสญฺญิเวมติกานมฺปิ เอเสว นโย. ญาติกสญฺญิโน ปน, ญาติกาย วา ทาเปนฺติยา, อุปนิกฺขิปิตฺวา วา ททมานาย, ยา จ อนฺตรารามภิกฺขุนุปสฺสยติตฺถิยเสยฺยปฏิกฺกมเนสุ ฐตฺวา คามโต พหิ นีหริตฺวา, ยามกาลิกาทีนิ วา ‘‘สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชา’’ติ เทติ, ตสฺส, สิกฺขมานสามเณรีนญฺจ หตฺถโต คเหตฺวา ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปริปุณฺณูปสมฺปนฺนตา, อญฺญาติกตา, อนฺตรฆเร ฐิตาย หตฺถโต สหตฺถา ปฏิคฺคหณํ, ยาวกาลิกตา, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓띠에서 어떤 비구와 관련하여 친척이 아닌 비구니가 마을에 들어왔을 때 그녀의 손에서 음식을 받은 일에 대해 제정되었다. 이는 특수 규정이자 남에게 시키지 않는 계(anāṇattika)이다. 나머지 빠띠데사니야 계들도 이와 같으며, 세 가지 경우(tika)에 빠띠데사니야가 된다. 야마깔리까(시간 제한 음식) 등을 받거나 먹을 때도 둑까따 죄가 되며, 한쪽 승단에서만 구족계를 받은 비구니에게서 영구 허용물(yāvakālika)을 받을 때도 마찬가지다. 친척 비구니인데 친척이 아니라고 생각하거나 의심할 때도 같은 방식이다. 그러나 친척임을 알고 받는 경우, 친척 비구니가 다른 사람을 통해 주게 하거나 근처에 놓아두고 주는 경우, 비구니가 사원이나 비구니 사찰 등에 머물며 마을 밖으로 가지고 나와 야마깔리까 등을 갈증이나 병의 이유로 '사용하십시오'라고 하며 주는 경우, 식차마나나 사미니의 손에서 받아 사용하는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 완전한 구족계를 받은 비구니임, 친척이 아님, 마을 안에 있음, 직접 손으로 받음, 먹을 수 있는 음식임, 삼킴이라는 다섯 가지가 이 계의 구성 요소이다. 발생 조건 등은 에라까로마 학습계와 같다.

ปฐมปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 빠띠데사니야 학습계 주석이 끝났다.

๒. ทุติยปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 두 번째 빠띠데사니야 학습계 주석

ทุติเย อิธ สูปนฺติอาทิ โวสาสนาการทสฺสนํ. อปสกฺก ตาว ภคินีติอาทิ อปสาเทตพฺพาการทสฺสนํ. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – เอเกนาปิ [Pg.273] ภิกฺขุนา อนปสาทิเต อชฺโฌหรณตฺถาย อามิสํ คณฺหนฺตานํ ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาฏิเทสนียนฺติ.

두 번째 계에서 '여기에 국이 있다' 등은 비구니가 공양을 지시하는 모습이고, '자매여, 잠시 물러나 있으라' 등은 물리쳐야 하는 모습이다. 이에 대한 판결은 이러하다. 단 한 명의 비구라도 비구니를 물러나게 하지 않은 상태에서 먹기 위해 음식을 받는 경우, 받을 때 둑까따 죄가 되고 삼킬 때마다 빠띠데사니야 죄가 된다.

ราชคเห ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ ภิกฺขุนิยา โวสาสนฺติยา นนิวารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาฏิเทสนียํ, เอกโตอุปสมฺปนฺนาย โวสาสนฺติยา นนิวาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, ตถา อนุปสมฺปนฺนาย อุปสมฺปนฺนสญฺญิโน เวมติกสฺส จ. อนุปสมฺปนฺนสญฺญิโน, ปน โย จ อตฺตโน วา ภตฺตํ ทาเปนฺติยา, อญฺเญสํ วา ภตฺตํ เทนฺติยา, ยํ วา น ทินฺนํ, ตํ ทาเปนฺติยา, ยตฺถ วา น ทินฺนํ, ตตฺถ, สพฺเพสํ วา สมกํ ทาเปนฺติยา, สิกฺขมานาย วา สามเณริยา วา โวสาสนฺติยา ปฏิคฺคเหตฺวา ภุญฺชติ, ตสฺส, ปญฺจ โภชนานิ ฐเปตฺวา สพฺพตฺถ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปริปุณฺณูปสมฺปนฺนตา, ปญฺจโภชนตา, อนฺตรฆเร อนุญฺญาตปการโต อญฺญถา โวสาสนา, อนิวารณา, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานีติ.

라자가하에서 여섯 비구들을 인연으로 하여, 지시하는 비구니를 제지하지 않은 일에 대해 제정되었다. 이는 세 종류의 파제사니(tikapāṭidesanīya)이다. 한쪽으로만 구족계(비구니)를 받은 자가 지시할 때 제지하지 않으면 악작(dukkaṭa)이다. 구족계를 받지 않은 자에 대해 구족계를 받았다는 인식을 가졌거나 의심이 있는 경우도 이와 같다. 구족계를 받지 않았다는 인식을 가졌을 때는 악작이 아니다. 또한 자기 자신의 음식을 주게 하거나, 다른 이들에게 음식을 주거나, 아직 주어지지 않은 것을 주게 하거나, 아직 주지 않은 곳에서 주게 하거나, 모든 이들에게 평등하게 주게 할 때, 혹은 식차마나나 사미니가 지시할 때 받아서 먹는 비구에게는 죄가 없다. 다섯 가지 보좌나를 제외한 모든 것에서, 그리고 미친 자 등에게는 죄가 없다. 구족계를 완전히 받은 상태, 다섯 가지 보좌나임, 마을 안에서 허용된 방식 이외의 지시, 제지하지 않음, 삼킴이라는 이 다섯 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 카티나와 같다.

ทุติยปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 파제사니 학처에 대한 설명이 끝났다.

๓. ตติยปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 세 번째 파제사니 학처에 대한 설명

ตติเย เสกฺขสมฺมตานีติ ลทฺธเสกฺขสมฺมุติกานิ. ปุพฺเพ อนิมนฺติโตติ ฆรูปจาโรกฺกมนโต ปฐมตรํ อุปจารํ อโนกฺกมนฺเตเยว ปุพฺเพ อนิมนฺติโต. อคิลาโน นาม โย สกฺโกติ ปิณฺฑาย จริตุํ. ปาฏิเทสนียนฺติ ฆรูปจารํ โอกฺกมิตฺวา อามิสํ คณฺหนฺตสฺส ปฏิคฺคหเณ ตาว ทุกฺกฏํ, ตํ คเหตฺวา ยตฺถกตฺถจิ ภุญฺชนฺตสฺส อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาฏิเทสนียนฺติ.

세 번째 학처에서 '배울 자로 승인된(sekkhasammatā)'이란 세카사마타의 승인을 얻은 가문들을 말한다. '미리 초대받지 않은(pubbe animantito)'이란 집의 경계(우파차라)에 들어가기 전까지 미리 초대를 받지 않은 것을 말한다. '병들지 않은 자(agilāno)'란 탁발을 나갈 수 있는 자를 말한다. '파제사니(pāṭidesanīya)'란 집의 경계에 들어가서 음식을 받을 때 우선 악작이고, 그것을 받아 어디서든 먹을 때 삼키는 행위마다 파제사니가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ น มตฺตํ ชานิตฺวา ปฏิคฺคหณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘ปุพฺเพ อนิมนฺติโต, อคิลาโน’’ติ อิมา ปเนตฺถ ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย, ติกปาฏิเทสนียํ, ยามกาลิกาทีสุ ปฏิคฺคหเณปิ อชฺโฌหาเรปิ ทุกฺกฏํ, ตถา อเสกฺขสมฺมเต เสกฺขสมฺมตสญฺญิโน เวมติกสฺส จ. อเสกฺขสมฺมตสญฺญิโน, ปน โย จ ปุพฺเพ นิมนฺติโต วา [Pg.274] คิลาโน วา อญฺญสฺส วา เตสํ ฆเร ปญฺญตฺตํ ภิกฺขํ คณฺหาติ, ยสฺส จ ฆรโต นีหริตฺวา, อาสนสาลาทีสุ วา ภิกฺขุํ อทิสฺวา ปฐมํเยว นีหริตฺวา, ทฺวารมูเล วา ฐปิตํ เทนฺติ, ตสฺส ตํ ภุญฺชนฺตสฺส, นิจฺจภตฺตเก, สลากภตฺเต, ปกฺขิเก, อุโปสถิเก, ปาฏิปทิเก, ยามกาลิกาทึ ‘‘สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชา’’ติ ทินฺนํ ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสกฺขสมฺมตตา, ปุพฺเพ อนิมนฺติตตา, อคิลานตา, ฆรูปจาโรกฺกมนํ, ฐเปตฺวา นิจฺจภตฺตกาทีนิ อญฺญํ อามิสํ คเหตฺวา ภุญฺชนนฺติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사밧티에서 많은 비구들을 인연으로 하여 분량을 알지 못하고 받은 일에 대해 제정되었다. '미리 초대받지 않은 자', '병들지 않은 자'라는 이 두 가지가 여기서 추가 제정된 사항(아누빤냐띠)이다. 이는 세 종류의 파제사니이다. 야마칼리카 등을 받을 때나 먹을 때에도 악작이다. 승인되지 않은 가문에 대해 승인되었다고 인식하거나 의심이 있는 경우도 이와 같다. 승인되지 않았다고 인식할 때는 죄가 없다. 또한 미리 초대받았거나 병이 든 경우, 다른 사람의 몫으로 그 가문의 집에 마련된 음식을 받는 경우, 집에서 밖으로 내어온 경우, 식당 등에서 비구를 보지 못하고 먼저 내어와서 문 근처에 둔 것을 주는 경우, 그것을 먹는 비구에게는 죄가 없다. 상시 급식(niccabhatta), 추첨 급식(salākabhatta), 보름 급식(pakkhika), 포살 급식(uposathika), 초하루 급식(pāṭipadika), 야마칼리카 등을 "필요할 때 드십시오"라고 보시하여 먹는 경우, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 승인된 가문임, 미리 초대받지 않음, 병들지 않음, 집의 경계에 들어감, 상시 급식 등을 제외한 다른 음식을 받아 먹음이라는 이 다섯 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 엘라칼로마 학처와 같다.

ตติยปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

세 번째 파제사니 학처에 대한 설명이 끝났다.

๔. จตุตฺถปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 네 번째 파제사니 학처에 대한 설명

จตุตฺเถ ยานิ โข ปน ตานิ อารญฺญกานีติอาทิ จีวรวิปฺปวาสสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตนฺติ เอตฺถ ยํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา อารามํ วา อารามูปจารํ วา ปวิสิตฺวา ‘‘อิตฺถนฺนามสฺส, ภนฺเต, กุลสฺส ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อาหริยิสฺสตี’’ติ (ปาจิ. ๕๗๓) อาโรจิตํ, ตํ ปจฺฉา ยถาอาโรจิตเมว วา อาหริยตุ, ตสฺส ปริวารํ กตฺวา อญฺญํ วา เตน สทฺธึ พหุกมฺปิ, ‘‘อิตฺถนฺนามํ กุลํ ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา คเหตฺวา คจฺฉตี’’ติ สุตฺวา อญฺญานิ วา กุลานิ เตหิ สทฺธึ อาหรนฺตุ, ตํ สพฺพํ ปฏิสํวิทิตํ นาม. ยํ ปน เอวํ อนาโรจิตํ อนาหฏญฺจ, ตํ อปฺปฏิสํวิทิตํ นาม. อคิลาโน นาม โย สกฺโกติ ปิณฺฑาย คนฺตุํ. ปาฏิเทสนียนฺติ เอวรูปํ อนฺตมโส อารามมชฺเฌน คจฺฉนฺเตหิ อทฺธิเกหิ ทินฺนมฺปิ อาราเม วา อารามูปจาเร วา ปฏิคฺคเหตฺวา อชฺโฌหรนฺตสฺส ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาฏิเทสนียนฺติ.

네 번째 학처에서 '숲속의 거처들(āraññakāni)' 등의 구절은 가사 이숙(cīvara-vippavāsa) 학처에서 설명한 방식대로 알아야 한다. '미리 알리지 않은(pubbe appaṭisaṃvidita)'이란 여인이나 남자, 재가자나 출가자가 사원이나 사원 구역에 들어와서 "존자시여, 아무개 가문에서 씹어 먹는 음식이나 부드러운 음식을 가져올 것입니다"라고 알린 것을 말한다. 그 후 알린 대로 가져오거나, 그 음식의 부수적인 것으로서 그와 함께 다른 많은 것을 가져오거나, "아무개 가문에서 미리 알리고 음식을 가지고 간다"는 소리를 듣고 다른 가문들이 그들과 함께 가져온다면, 그 모든 것은 '알린 것(paṭisaṃvidita)'이라 한다. 그러나 이와 같이 알리지도 않았고 가져오지도 않은 것을 '알리지 않은 것(appaṭisaṃvidita)'이라 한다. '병들지 않은 자(agilāno)'란 탁발을 나갈 수 있는 자를 말한다. '파제사니(pāṭidesanīya)'란 이러한 종류의 음식을 심지어 사원 중앙을 가로질러 가는 여행객들이 준 것이라도 사원이나 사원 구역에서 받아 먹을 때, 받을 때 악작이고 삼키는 행위마다 파제사니라는 뜻이다.

สกฺเกสุ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อาราเม โจเร ปฏิวสนฺเต อนาโรจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลาโน’’ติ อยเมตฺถ เอกา อนุปญฺญตฺติ, ติกปาฏิเทสนียํ[Pg.275], ยามกาลิกาทีสุ อาหารตฺถาย ปฏิคฺคหเณปิ อชฺโฌหาเรปิ ทุกฺกฏเมว, ตถา ปฏิสํวิทิเต อปฺปฏิสํวิทิตสญฺญิโน เวมติกสฺส จ, ปฏิสํวิทิตสญฺญิโน, ปน คิลานสฺส, โย จ ปฏิสํวิทิตํ กตฺวา อาหฏํ วา คิลานาวเสสกํ วา พหาราเม วา ปฏิคฺคหิตํ, ตตฺถชาตกเมว วา มูลผลาทึ, ยามกาลิกาทีสุ วา ยํกิญฺจิ ‘‘สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชา’’ติ ลทฺธํ ปริภุญฺชนฺตสฺส, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ยถาวุตฺตอารญฺญกเสนาสนตา, ยาวกาลิกสฺส อตตฺถชาตกตา, อคิลานตา, อคิลานาวเสสกตา, อปฺปฏิสํวิทิตตา, อชฺฌาราเม ปฏิคฺคหณํ, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ สตฺต องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사카국에서 많은 비구들을 인연으로 하여 사원에 도적들이 머물고 있는데도 알리지 않은 일에 대해 제정되었다. '병들지 않은 자'라는 이것이 여기서 한 가지 추가 제정된 사항(아누빤냐띠)이다. 이는 세 종류의 파제사니이다. 야마칼리카 등을 음식을 목적으로 받을 때나 먹을 때에도 악작일 뿐이다. 알린 것에 대해 알리지 않았다고 인식하거나 의심이 있는 경우도 이와 같다. 알렸다고 인식할 때, 병든 자, 미리 알리고 가져온 것이나 병든 자가 남긴 음식, 혹은 사원 밖에서 받은 것, 그곳에서 자생하는 뿌리나 과일 등, 야마칼리카 등 중에 무엇이든 "필요할 때 드십시오"라고 하여 얻은 것을 먹는 경우, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 앞서 말한 숲속 거처임, 야바칼리카가 그곳에서 자생한 것이 아님, 병들지 않음, 병든 자가 남긴 것이 아님, 미리 알리지 않음, 사원 안에서 받음, 삼킴이라는 이 일곱 가지가 이 조항의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 카티나와 같으며, 이것은 작위와 부작위(kiriyā-akiriya)에 해당한다.

จตุตฺถปาฏิเทสนียสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

네 번째 파제사니 학처에 대한 설명이 끝났다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

의혹의 극복(Kaṅkhāvitaraṇī)이라는 빠띠목카 설명 중에서

ปาฏิเทสนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파제사니에 대한 설명이 끝났다.

เสขิยกณฺโฑ

세키야 편(Sekhiyakaṇḍa)

๑. ปริมณฺฑลสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 파리만달라(Parimaṇḍala) 학처에 대한 설명

เสขิเยสุ [Pg.276] ปฐเม ปริมณฺฑลนฺติ สมนฺตโต มณฺฑลํ. สิกฺขา กรณียาติ ‘‘เอวํ นิวาเสสฺสามี’’ติ อาราเมปิ อนฺตรฆเรปิ สพฺพตฺถ สิกฺขา กาตพฺพา, เอตฺถ จ ยสฺมา วตฺตกฺขนฺธเก วุตฺตวตฺตานิปิ สิกฺขิตพฺพตฺตา เสขิยาเนว โหนฺติ, ตสฺมา ปาราชิกาทีสุ วิย ปริจฺเฉโท น กโต. จาริตฺตวินยทสฺสนตฺถญฺจ ‘‘โย ปน ภิกฺขุ โอลมฺเพนฺโต นิวาเสยฺย, ทุกฺกฏ’’นฺติ เอวํ อาปตฺตินาเมน อวตฺวา ‘‘สิกฺขา กรณียา’’ติ เอวํ สพฺพสิกฺขาปเทสุ ปาฬิ อาโรปิตา, ปทภาชเน (ปาจิ. ๕๗๖) ปน ‘‘อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ วุตฺตตฺตา สพฺพตฺถ อนาทริยกรเณ ทุกฺกฏํ เวทิตพฺพํ.

세키야 학처 중 첫 번째에서 '파리만달라(parimaṇḍala)'란 사방으로 둥글게 입는 것을 말한다. '배워야 한다(sikkhā karaṇīyā)'란 "이와 같이 입으리라"고 사원에서나 마을 안에서나 모든 곳에서 수행해야 함을 의미한다. 여기서 왓타칸다카(Vattakkhandhaka)에서 설해진 의무들도 실천해야 하므로 세키야에 포함되기에, 바라제 등과 같이 숫자로 한정하지 않았다. 또한 도덕적 규범을 보이기 위해 "만약 어떤 비구가 아래로 늘어뜨려 입으면 악작이다"라는 식으로 죄의 이름을 직접 언급하지 않고, "배워야 한다"는 식으로 모든 학처에 경문을 두었다. 그러나 구절 분류(padabhājana)에서 "악작의 죄가 된다"고 언급되었으므로, 모든 세키야 학처에서 존중하지 않는 태도로 행할 때는 악작임을 알아야 한다.

อิทานิ ปริมณฺฑลนฺติ เอตฺถ นาภิมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ชาณุมณฺฑลสฺส เหฏฺฐา ชงฺฆฏฺฐิกโต ปฏฺฐาย อฏฺฐงฺคุลมตฺตํ นิวาสนํ โอตาเรตฺวา นิวาเสนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวตฺถํ นาม โหติ, เอวํ อนิวาเสตฺวา อนาทริเยน ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพตฺวา นิวาเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. น เกวลญฺจ ตสฺเสว, เย จญฺเญ ‘‘เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา คิหินิวตฺถํ นิวาเสนฺติ, หตฺถิโสณฺฑกํ มจฺฉวาลกํ จตุกฺกณฺณกํ ตาลวณฺฏกํ สตวลิกํ นิวาเสนฺติ, สํวลฺลิยํ นิวาเสนฺตี’’ติ ขนฺธเก (จูฬว. ๒๘๐) นิวาสนโทสา วุตฺตา, ตถา นิวาเสนฺตสฺสปิ ทุกฺกฏเมว.

이제 '파리만달람(parimaṇḍalaṃ, 가지런히)'이라는 구절에서, 배꼽 부위를 덮고 무릎 아래의 정강이뼈로부터 아래로 여덟 손가락 너비 정도의 높이까지 하의(nivāsana)를 내려서 입는 자가 '가지런하게(parimaṇḍalaṃ) 입었다'고 한다. 이와 같이 입지 않고 무관심함(anādariya)으로 인해 앞이나 뒤로 늘어뜨려 입는 자에게는 악작죄(dukkaṭa)가 된다. 단지 그에게만 (죄가 되는) 것이 아니라, 그 당시 육군비구들이 세속 사람들처럼 코끼리 코 모양(hatthisoṇḍaka), 물고기 꼬리 모양(macchavālaka), 네 귀퉁이 모양(catukkaṇṇaka), 종려 부채 모양(tālavaṇṭaka), 백 겹 주름 모양(satavalika)으로 입거나 삼발리야(saṃvalliya, 가랑이 사이로 끼워 넣음) 방식으로 입는 등 칸다카(khandhake)에서 설해진 하의 착용의 결점들과 같이 입는 자에게도 역시 악작죄가 된다.

ตตฺถ หตฺถิโสณฺฑกํ นาม นาภิมูลโต หตฺถิโสณฺฑสณฺฐานํ โอลมฺพกํ กตฺวา นิวตฺถํ โจฬิกอิตฺถีนํ นิวาสนํ วิย. มจฺฉวาลกํ นาม เอกโตทสนฺตํ เอกโต ปาสนฺตํ โอลมฺเพตฺวา นิวตฺถํ. จตุกฺกณฺณกํ นาม อุปริ ทฺเว, เหฏฺฐโต ทฺเวติ เอวํ จตฺตาโร กณฺเณ ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ. ตาลวณฺฏกํ นาม ตาลวณฺฏากาเรน สาฏกํ โอลมฺเพตฺวา นิวตฺถํ. สตวลิกํ นาม ทีฆสาฏกํ อเนกกฺขตฺตุํ โอภุชิตฺวา โอวฏฺฏิกํ กโรนฺเตน นิวตฺถํ, วามทกฺขิณปสฺเสสุ วา นิรนฺตรํ วลิโย ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ. สเจ ปน ชาณุโต ปฏฺฐาย เอกา วา ทฺเว วา วลิโย ปญฺญายนฺติ, วฏฺฏติ. สํวลฺลิยนฺติ [Pg.277] มลฺลกมฺมการาทีหิ วิย กจฺฉํ พนฺธิตฺวา นิวตฺถํ. เอวํ นิวาเสตุํ คิลานสฺสาปิ มคฺคปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ น วฏฺฏติ. ยมฺปิ มคฺคํ คจฺฉนฺตา เอกํ วา ทฺเว วา กณฺเณ อุกฺขิปิตฺวา อนฺตรวาสกสฺส อุปริ ลคฺคนฺติ, อนฺโต วา เอกํ กาสาวํ ตถา นิวาเสตฺวา พหิ อปรํ นิวาเสนฺติ, สพฺพํ น วฏฺฏติ.

거기서 '코끼리 코 모양(hatthisoṇḍaka)'이란 배꼽 아래로부터 코끼리 코 모양으로 늘어뜨려 입는 것으로, 쫄라(Coḷika) 지방 여인들의 옷차림과 같다. '물고기 꼬리 모양(macchavālaka)'이란 한쪽에는 옷자락 끝(dasanta)을, 다른 한쪽에는 고리(pāsanta)를 늘어뜨려 입는 것이다. '네 귀퉁이 모양(catukkaṇṇaka)'이란 위로 두 개, 아래로 두 개 이렇게 네 귀퉁이가 보이도록 입는 것이다. '종려 부채 모양(tālavaṇṭaka)'이란 종려 부채 모양으로 옷을 늘어뜨려 입는 것이다. '백 겹 주름 모양(satavalika)'이란 긴 옷을 여러 번 접어서 주름지게 하여 입거나, 왼쪽과 오른쪽 옆구리에 끊임없이 주름이 보이도록 입는 것을 말한다. 그러나 만약 무릎 아래로부터 한두 개의 주름이 보이는 정도라면 허용된다. '삼발리야(saṃvalliya)'란 권투 선수나 노동자들처럼 옷자락을 가랑이 사이로 넘겨 허리에 고정하여 입는 것이다. 이와 같이 입는 것은 병든 비구나 길을 가는 비구에게도 허용되지 않는다. 길을 가는 비구들이 한두 귀퉁이를 들어 올려 하의(antaravāsaka) 위에 걸치거나, 안쪽에 가사 한 벌을 그렇게 입고 바깥에 다른 가사를 입는 것 등은 모두 허용되지 않는다.

คิลาโน ปน อนฺโตกาสาวสฺส โอวฏฺฏิกํ ทสฺเสตฺวา อปรํ อุปริ นิวาเสตุํ ลภติ, อคิลาเนน ทฺเว นิวาเสนฺเตน สคุณํ กตฺวา นิวาเสตพฺพานิ. อิติ อิมํ ขนฺธเก ปฏิกฺขิตฺตญฺจ โอลมฺพกญฺจ สพฺพํ วิวชฺเชตฺวา วุตฺตลกฺขณสมฺปนฺนํ นิพฺพิการํ ปริมณฺฑลํ นิวาเสตพฺพํ, ตถา อนิวาเสตฺวา ยํกิญฺจิ วิการํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

그러나 병든 비구는 안쪽 가사의 말아 올린 부분(ovaṭṭika)을 드러내고 그 위에 다른 가사를 입는 것이 허용되며, 병들지 않은 비구가 두 벌을 입을 때는 겹쳐서(saguṇa) 입어야 한다. 이와 같이 칸다카에서 금지된 방식과 늘어뜨려 입는 모든 방식을 피하고, 위에서 말한 특징을 갖추어 변형 없이 가지런하게 입어야 한다. 그렇게 입지 않고 어떤 방식으로든 변형하여 입는 자에게는 악작죄가 된다.

‘‘นิทานํ ปุคฺคลํ วตฺถุ’’นฺติอาทิเก (กงฺขา. อฏฺฐ. ปฐมปาราชิกวณฺณนา ) ปน วินิจฺฉเย สุรุสุรุการกํ โกสมฺพิยํ ปญฺญตฺตํ, สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกสสิตฺถกปตฺตโธวนปฏิสํยุตฺตทฺวยํ ภคฺเคสุ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ, เสสานิ สพฺพาเนว สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิเย อารพฺภ โอลมฺเพตฺวา นิวาสนาทิวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตานิ. สูโปทนวิญฺญตฺติยํ ธมฺมเทสนาทีสุ จ คิลานวเสน เอกา อนุปญฺญตฺติ, สพฺพานิ สาธารณปญฺญตฺติโย, อนาณตฺติกานิ, สพฺเพสุ ทุกฺกฏเมว, อญฺโญ อาปตฺติเภโท นตฺถิ, วิปตฺติวิจารณา วุตฺตาเยว, สมุฏฺฐานาทีนิ สพฺเพสํ อวสาเน ทสฺสยิสฺสาม. อนาปตฺติมตฺตํ ปน องฺคญฺจ สพฺพตฺถ วตฺตพฺพํ, ตยิทํ วุจฺจติ. อิมสฺมึ ตาว สิกฺขาปเท อสญฺจิจฺจ, อสฺสติยา, อชานนฺตสฺส, คิลานสฺส, อาปทาสุ, อุมฺมตฺตกาทีนญฺจ อนาปตฺติ.

'인연(nidāna), 인물(puggala), 사건(vatthu)' 등의 판별(vinicchaye)에서, '수루수루(suru suru) 소리를 내며 먹는 것'에 관한 식차법은 꼬삼비(Kosambiya)에서 제정되었다. 음식 묻은 손으로 물그릇을 잡는 것과 밥알이 섞인 발우 씻은 물에 관한 두 가지 식차법은 박가(Bhagga)국에서 여러 비구와 관련하여 제정되었다. 그 밖의 모든 식차법은 사왓티(Sāvatthi)에서 육군비구들이 옷을 늘어뜨려 입는 등의 사건을 계기로 제정되었다. '국과 밥을 구걸함(sūpodanaviññatti)'과 '법문(dhammadesanā)' 등에 관한 식차법에는 병자와 관련하여 한 가지의 수법(anupaññatti, 추가 제정)이 있다. 모든 식차법은 공통의 제정(sādhāraṇapaññattiyo)이며, 시킴이 없는(anāṇattikāni, 스스로 범하는) 것이고, 모두 악작죄(dukkaṭa)뿐이며 다른 죄의 분류는 없다. 파범(vipatti)에 대한 고찰은 이미 설한 바와 같으며, 발생 원인(samuṭṭhāna) 등은 모든 식차법의 마지막에서 보여줄 것이다. 다만 범계가 되지 않는 경우(anāpatti)와 구성 요건(aṅga)은 모든 곳에서 언급되어야 하므로, 이를 설하겠다. 우선 이 식차법에서 의도하지 않은 경우(asañcicca), 정신이 없는 경우(assatiyā), 알지 못하는 경우(ajānantassa), 병든 경우(gilānassa), 재난 시(āpadāsu), 미친 자 등(ummattakādīnaṃ)은 범계가 되지 않는다.

ตตฺถ อสญฺจิจฺจาติ ‘‘อปริมณฺฑลํ นิวาเสสฺสามี’’ติ เอวํ อสญฺจิจฺจ, อถ โข ‘‘ปริมณฺฑลํเยว นิวาเสสฺสามี’’ติ วิรชฺฌิตฺวา อปริมณฺฑลํ นิวาเสนฺตสฺส อนาปตฺติ. อสฺสติยาติ อญฺญาวิหิตสฺสาปิ ตถา นิวาเสนฺตสฺส อนาปตฺติ. อชานนฺตสฺสาติ ปริมณฺฑลํ นิวาเสตุํ อชานนฺตสฺส อนาปตฺติ, อปิจ นิวาสนวตฺตํ อุคฺคเหตพฺพํ. โย ปน สุกฺขชงฺโฆ วา โหติ มหาปิณฺฑิกมํโส วา, ตสฺส สารุปฺปตฺถาย อฏฺฐงฺคุลาธิกมฺปิ โอตาเรตฺวา นิวาเสตุํ วฏฺฏติ. คิลานสฺสาติ ยสฺส ชงฺฆาย วา ปาเท วา วโณ โหติ, ตสฺส อุกฺขิปิตฺวา วา โอตาเรตฺวา วา นิวาเสตุํ วฏฺฏติ. อาปทาสูติ วาฬา วา โจรา วา อนุพนฺธนฺติ, เอวรูปาสุ อาปทาสุ อนาปตฺติ[Pg.278]. อุมฺมตฺตกาทโย วุตฺตนยา เอว. อนาทริยํ, อนาปตฺติการณาภาโว, อปริมณฺฑลนิวาสนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. ยถา เจตฺถ, เอวํ สพฺพตฺถ ปุริมานิ ทฺเว ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตปฺปฏิปกฺขกรณญฺจาติ ตีณิเยว โหนฺติ, ตสฺมา อิโต ปรํ ตานิปิ อวตฺวา อนาปตฺติมตฺตเมว วกฺขามาติ.

거기서 '의도하지 않음(asañcicca)'이란 "가지런하지 않게 입겠다"는 의도 없이,

๒. ทุติยปริมณฺฑลสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 두 번째 '가지런히 입음(parimaṇḍala)' 식차법에 대한 설명.

ทุติเย ‘‘น, ภิกฺขเว, คิหิปารุตํ ปารุปิตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๒๘๐) เอวํ ปฏิกฺขิตฺตํ คิหิปารุตํ อปารุปิตฺวา อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปารุปนํ ปริมณฺฑลปารุปนํ นาม, ตตฺถ ยํกิญฺจิ เสตปฏปารุตํ ปริพฺพาชกปารุตํ เอกสาฏกปารุตํ สุราโสณฺฑปารุตํ อนฺเตปุริกปารุตํ มหาเชฏฺฐปารุตํ กุฏิปฺปเวสกปารุตํ พฺราหฺมณปารุตํ ปาฬิการกปารุตนฺติ เอวมาทิ ปริมณฺฑลลกฺขณโต อญฺญถา ปารุตํ, สพฺพเมตํ คิหิปารุตํ นาม. ตสฺมา ยถา เสตปฏา อฑฺฒปาลกนิคณฺฐา ปารุปนฺติ, ยถา จ เอกจฺเจ ปริพฺพาชกา อุรํ วิวริตฺวา ทฺวีสุ อํสกูเฏสุ ปาวุรณํ ฐเปนฺติ, ยถา จ เอกสาฏกา มนุสฺสา นิวตฺถสาฏกสฺส เอเกน อนฺเตน ปิฏฺฐึ ปารุปิตฺวา อุโภ กณฺเณ อุโภสุ อํสกูเฏสุ ฐเปนฺติ, ยถา จ สุราโสณฺฑาทโย สาฏเกน คีวํ ปริกฺขิปิตฺวา อุโภ อนฺเต อุเร วา โอลมฺเพนฺติ, ปิฏฺฐิยํ วา ขิปนฺติ, ยถา จ อนฺเตปุริกาโย อกฺขิตารกมตฺตํ ทสฺเสตฺวา โอคุณฺฐิตํ ปารุปนฺติ, ยถา จ มหาเชฏฺฐา ทีฆสาฏกํ นิวาเสตฺวา ตสฺเสว เอเกนนฺเตน สกลสรีรํ ปารุปนฺติ, ยถา จ กสฺสกา เขตฺตกุฏึ ปวิสนฺตา สาฏกํ ปลิเวเฐตฺวา อุปกจฺฉเก ปกฺขิปิตฺวา ตสฺเสว เอเกนนฺเตน สรีรํ ปารุปนฺติ, ยถา จ พฺราหฺมณา อุภินฺนํ อุปกจฺฉกานํ อนฺตเร สาฏกํ ปเวเสตฺวา อํสกูเฏสุ ปกฺขิปนฺติ, ยถา จ ปาฬิการโก ภิกฺขุ เอกํสปารุปเนน ปารุตํ วามพาหุํ วิวริตฺวา จีวรํ อํสกูเฏ อาโรเปติ, เอวํ อปารุปิตฺวา สพฺเพปิ เอเต, อญฺเญ จ เอวรูเป ปารุปนโทเส วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ. ตถา อปารุปิตฺวา อาราเม วา อนฺตรฆเร วา อนาทเรน ยํกิญฺจิ วิการํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, อนาปตฺติ ปุริมสทิสาเยว, ยถา เจตฺถ, เอวํ สพฺพตฺถ. ยตฺถ ปน วิเสโส ภวิสฺสติ, ตตฺถ วกฺขามาติ.

두 번째에서 “비구들이여, 재가자의 입음새로 입어서는 안 된다”(율장 소품 280)라고 이와 같이 금지된 재가자의 입음새를 피하고, 양쪽 끝을 고르게 하여 입는 것을 ‘사방을 가지런히 입는 것(parimaṇḍalapārupana)’이라 한다. 거기서 흰 옷을 입은 자의 입음새, 외도의 입음새, 한 벌 옷을 입은 자의 입음새, 술꾼의 입음새, 궁중 사람의 입음새, 목수 우두머리의 입음새, 들판의 오막살이에 들어가는 자의 입음새, 바라문의 입음새, 승가의 행렬을 짓는 비구의 입음새 등과 같이, 사방을 가지런히 하는 특징에서 벗어나 다르게 입는 모든 것을 ‘재가자의 입음새’라고 한다. 그러므로 흰 옷을 입은 자들이나 몸의 절반만 가리는 니간타들이 입는 것처럼, 혹은 어떤 외도들이 가슴을 드러내고 두 어깨 끝에 겉옷을 걸치는 것처럼, 혹은 한 벌 옷을 입은 사람들이 입고 있는 옷의 한쪽 끝으로 등을 가리고 양쪽 끝을 두 어깨 위에 올려놓는 것처럼, 혹은 술꾼들이 옷으로 목을 두르고 양쪽 끝을 가슴에 늘어뜨리거나 등으로 던져 넘기는 것처럼, 혹은 궁중 여인 등이 눈만 보일 정도로 머리를 감싸 입는 것처럼, 혹은 목수 우두머리들이 긴 옷을 입고 그 옷의 한쪽 끝으로 온몸을 감싸 입는 것처럼, 혹은 농부들이 들판의 오막살이에 들어갈 때 옷을 말아 올려 겨드랑이에 끼우고 그 옷의 한쪽 끝으로 몸을 감싸 입는 것처럼, 혹은 바라문들이 두 겨드랑이 사이로 옷을 집어넣어 어깨 위에 걸치는 것처럼, 혹은 행렬을 짓는 비구가 한쪽 어깨를 드러내어 왼쪽 팔을 내놓고 가사를 어깨 위에 올리는 것처럼 입지 말아야 하며, 이러한 모든 입음새의 허물과 그 밖의 이와 같은 허물들을 피하여 변형됨 없이 사방이 가지런하게 입어야 한다. 그와 같이 입지 않고 사원이나 마을 안에서 무관심하게 어떠한 변형된 입음새를 만드는 자에게는 악작(dukkaṭa)의 죄가 된다. 무죄(anāpatti)인 경우는 이전의 학습계목과 같으며, 이와 같이 여기서뿐만 아니라 모든 곳에서 동일하다. 다만 차이가 있는 곳에서는 그곳에서 설명하겠다.

๓-๔. สุปฺปฏิจฺฉนฺนสิกฺขาปทวณฺณนา

3-4. 잘 가리고 다니는 것 등에 관한 학습계목의 해설

ตติเย [Pg.279] สุปฺปฏิจฺฉนฺโนติ สุฏฺฐุ ปฏิจฺฉนฺโน, คณฺฐิกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา อนุวาตนฺเตน คีวํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปฏิสงฺฆริตฺวา ยาว มณิพนฺธํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อนฺตรฆเร คมิสฺสามีติ อตฺโถ, ตถา อกตฺวา ปน ชาณุํ วา อุรํ วา วิวริตฺวา คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

세 번째에서 ‘잘 가린 것(suppaṭicchanna)’이란 잘 덮인 것을 말한다. 단추를 채우고 가장자리를 따라 목을 가리고, 양쪽 끝을 고르게 하여 말아 올린 뒤 손목까지 가리고 마을 안으로 들어가겠다는 의미이다. 그와 같이 하지 않고 무릎이나 가슴을 드러내고 가는 자에게는 악작의 죄가 된다.

จตุตฺเถ คลวาฏกโต ปฏฺฐาย สีสํ, มณิพนฺธโต ปฏฺฐาย หตฺเถ, ปิณฺฑิกมํสโต ปฏฺฐาย ปาเท วิวริตฺวา เสสํ ฉาเทตฺวา นิสินฺโน สุปฺปฏิจฺฉนฺโน นาม โหติ, เอตฺถ ปน วาสูปคตสฺส อนาปตฺติ.

네 번째에서 목의 패인 곳부터 머리, 손목부터 손, 종아리 근육부터 발을 드러내고 나머지 온몸을 가리고 앉는 것을 ‘잘 가린 것’이라 한다. 여기서 마을에 머물러 지내는 자(vāsūpagatassa)에게는 무죄이다.

๕-๖. สุสํวุตสิกฺขาปทวณฺณนา

5-6. 잘 단속하는 것 등에 관한 학습계목의 해설

ปญฺจเม สุสํวุโตติ หตฺถํ วา ปาทํ วา อกีฬาเปนฺโต สุวินีโตติ อตฺโถ. ฉฏฺเฐปิ เอเสว นโย.

다섯 번째에서 ‘잘 단속된 것(susaṃvuta)’이란 손이나 발을 장난치듯 움직이지 않고 잘 제어된 것을 의미한다. 여섯 번째도 이와 같은 방식이다.

๗-๘. โอกฺขิตฺตจกฺขุสิกฺขาปทวณฺณนา

7-8. 시선을 낮추는 것 등에 관한 학습계목의 해설

สตฺตเม โอกฺขิตฺตจกฺขูติ เหฏฺฐา ขิตฺตจกฺขุ หุตฺวา ปุรโต ยุคมตฺตํ ภูมิภาคํ เปกฺขมาโน, เอกสฺมึ ปน ฐาเน ฐตฺวา หตฺถิอสฺสาทิปริสฺสยาภาวํ โอโลเกตุํ วฏฺฏติ. อฏฺฐเมปิ เอเสว นโย.

일곱 번째에서 ‘시선을 낮춘 것(okkhittacakkhu)’이란 시선을 아래로 떨어뜨리고 앞쪽으로 멍에 하나 정도(약 2미터) 거리의 지면을 살피는 것이다. 다만 한곳에 서서 코끼리나 말 등의 위험이 없는지 살펴보기 위해 주위를 보는 것은 허용된다. 여덟 번째도 이와 같은 방식이다.

๙-๑๐. อุกฺขิตฺตกสิกฺขาปทวณฺณนา

9-10. 옷을 걷어 올리는 것 등에 관한 학습계목의 해설

นวเม อุกฺขิตฺตกายาติ อุกฺเขเปน, อิตฺถมฺภูตลกฺขเณ กรณวจนํ, เอกโต วา อุภโต วา อุกฺขิตฺตจีวโร หุตฺวาติ อตฺโถ, อนฺโต อินฺทขีลโต ปฏฺฐาย เอวํ น คนฺตพฺพํ.

아홉 번째에서 ‘걷어 올린 몸으로(ukkhittakāya)’란 걷어 올리는 행위를 나타내며, 한쪽이나 양쪽의 가사를 들어 올린 상태를 의미한다. 마을의 경계(indakhīla) 안에서부터는 이와 같이 가서는 안 된다.

ทสเม นิสินฺนกาเล ธมกรณํ นีหรนฺเตนาปิ จีวรํ อนุกฺขิปิตฺวาว นีหริตพฺพํ, วาสูปคตสฺส ปน อนาปตฺติ.

열 번째에서 앉아 있을 때 물 여과기(dhamakaraṇa)를 꺼내는 자라도 가사를 걷어 올리지 말고 꺼내야 한다. 마을에 머물러 지내는 자에게는 무죄이다.

๑๑-๑๒. อุชฺชคฺฆิกสิกฺขาปทวณฺณนา

11-12. 크게 웃는 것 등에 관한 학습계목의 해설

เอกาทสเม อุชฺชคฺฆิกายาติ มหาหสิตํ หสนฺโตติ อตฺโถ. อิธาปิ หิ อิตฺถมฺภูตลกฺขเณเยว กรณวจนํ.

열한 번째에서 ‘크게 웃으며(ujjagghikā)’란 큰 소리로 웃는 자를 의미한다. 여기서도 그러한 상태를 나타내는 격으로 쓰였다.

ทฺวาทสเมปิ เอเสว นโย. อุภยตฺถ หสนียสฺมึ วตฺถุสฺมึ มิหิตมตฺตํ กโรนฺตสฺส อนาปตฺติ.

열두 번째도 이와 같은 방식이다. 두 경우 모두 웃을 만한 상황에서 가볍게 미소만 짓는 자에게는 무죄이다.

๑๓-๑๔. อุจฺจสทฺทสิกฺขาปทวณฺณนา

13-14. 큰 소리를 내는 것 등에 관한 학습계목의 해설

เตรสเม [Pg.280] อปฺปสทฺโทติ น อุจฺจาสทฺทมหาสทฺโท หุตฺวา. จุทฺทสเมปิ เอเสว นโย. อยํ ปเนตฺถ อปฺปสทฺทตาปริจฺเฉโท – สเจ ทฺวาทสหตฺเถ เคเห อาทิมฺหิ สงฺฆตฺเถโร, มชฺเฌ ทุติยตฺเถโร, อนฺเต ตติยตฺเถโรติ เอวํ นิสินฺเนสุ ยํ สงฺฆตฺเถโร ทุติยตฺเถเรน สทฺธึ มนฺเตติ, ทุติยตฺเถโร จ ตสฺส สทฺทํ สุณาติ, กถญฺจ ววตฺถเปติ. ตติยตฺเถโร ปน สทฺทเมว สุณาติ, กถํ น ววตฺถเปติ, เอตฺตาวตา อปฺปสทฺโท โหติ. สเจ ปน ตติยตฺเถโร กถญฺจ ววตฺถเปติ, มหาสทฺโท นาม โหติ.

열세 번째에서 ‘작은 소리로(appasadda)’란 높고 큰 소리를 내지 않는 것이다. 열네 번째도 이와 같은 방식이다. 여기서 ‘작은 소리’의 기준은 이러하다. 만약 12팔꿈치(약 6미터) 길이의 집에서 맨 앞에 상좌 장로가 앉고, 중간에 차석 장로가, 맨 끝에 제3의 장로가 앉아 있다고 하자. 이때 상좌 장로가 차석 장로와 더불어 대화할 때, 차석 장로가 그 소리를 듣고 말의 의미를 파악하지만, 제3의 장로는 소리만 들을 뿐 말의 의미를 파악하지 못한다면 이 정도를 ‘작은 소리’라고 한다. 만약 제3의 장로까지 말의 의미를 파악한다면 그것은 ‘큰 소리’이다.

๑๕…เป…๒๐. กายปฺปจาลกาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

15-20. 몸을 흔드는 것 등에 관한 학습계목의 해설

อิโต ปเรสุ ฉสุ กายปฺปจาลกนฺติ กายํ จาเลตฺวา จาเลตฺวา, เอส นโย สพฺพตฺถ. ตสฺมา กายาทีนิ ปคฺคเหตฺวา นิจฺจลานิ อุชุกานิ ฐเปตฺวา คนฺตพฺพญฺเจว นิสีทิตพฺพญฺจ, นิสีทนปฺปฏิสํยุตฺเตสุ ตีสุ วาสูปคตสฺส อนาปตฺติ.

이후의 여섯 학습계목 중 ‘몸을 흔드는 것(kāyappacālaka)’이란 몸을 반복해서 흔드는 것을 말하며, 팔이나 머리 등을 흔드는 모든 경우에도 이와 같은 방식이 적용된다. 그러므로 몸 등을 잘 유지하여 흔들림 없이 곧게 세우고 가거나 앉아야 한다. 앉는 것과 관련된 세 학습계목에서 마을에 머물러 지내는 자에게는 무죄이다.

๒๑-๒๒. ขมฺภกตสิกฺขาปทวณฺณนา

21-22. 허리에 손을 올리는 것 등에 관한 학습계목의 해설

เอกวีสทฺวาวีเสสุ ขมฺภกโตติ กฏิยํ หตฺถํ ฐเปตฺวา กตขมฺโภ.

스물한 번째와 스물두 번째에서 ‘허리에 손을 올린 것(khambhaka)’이란 허리에 손을 대어 버팀목처럼 만든 것을 말한다.

๒๓-๒๔. โอคุณฺฐิตสิกฺขาปทวณฺณนา

23-24. 머리를 감싸는 것 등에 관한 학습계목의 해설

เตวีสจตุวีเสสุ โอคุณฺฐิโตติ สสีสํ ปารุโต.

스물세 번째와 스물네 번째에서 ‘머리를 감싼 것(oguṇṭhita)’이란 머리까지 함께 가려 입은 것을 말한다.

๒๕. อุกฺกุฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา

25. 발끝으로 걷는 것에 관한 학습계목의 해설

ปญฺจวีเส อุกฺกุฏิกา วุจฺจติ ปณฺหิโย อุกฺขิปิตฺวา อคฺคปาเทเหว, อคฺคปาเท วา อุกฺขิปิตฺวา ปณฺหีหิเยว ภูมิยํ ผุสนฺตสฺส คมนํ, กรณวจนํ ปเนตฺถ วุตฺตลกฺขณเมว.

스물다섯 번째에서 ‘발끝으로 걷는 것(ukkuṭika)’이란 뒤꿈치를 들고 발가락 끝으로만 걷거나, 발가락 끝을 들고 뒤꿈치로만 지면에 닿아 걷는 것을 말한다. 여기서의 격의 의미는 앞서 설명한 것과 같다.

๒๖. ปลฺลตฺถิกสิกฺขาปทวณฺณนา

26. 무릎을 묶고 앉는 것에 관한 학습계목의 해설

ฉพฺพีเส [Pg.281] น ปลฺลตฺถิกายาติ หตฺถปลฺลตฺถิกาย วา ทุสฺสปลฺลตฺถิกาย วา น นิสีทิตพฺพํ. อนาทเรน นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, วาสูปคตสฺส ปน อิธาปิ ปุริเมสุ จ ทฺวาวีสจตุวีเสสุ อนาปตฺติ.

스물여섯 번째에서 ‘무릎을 묶고 앉는 것(pallatthika)’이란 손으로 무릎을 감싸 안거나 옷(띠)으로 무릎을 둘러 묶고 앉지 말아야 한다는 것이다. 무관심하게 그렇게 앉는 자에게는 악작의 죄가 된다. 다만 마을에 머물러 지내는 자에게는 여기서뿐만 아니라 앞서 언급된 스물두 번째와 스물네 번째 학습계목에서도 무죄이다.

ฉพฺพีสติสารุปฺปสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

스물여섯 가지의 단정한 행동(sāruppa)에 관한 학습계목의 해설이 끝났다.

๒๗. สกฺกจฺจปฏิคฺคหณสิกฺขาปทวณฺณนา

27. 공경하며 받는 것에 관한 학습계목의 해설

โภชนปฺปฏิสํยุตฺเตสุ ปฐเม สกฺกจฺจนฺติ สตึ อุปฏฺฐาเปตฺวา.

음식과 관련된 학습계목 중 첫 번째에서 ‘공경하며(sakkacca)’란 마음 챙김을 확립하여 받는 것을 말한다.

๒๘. ปตฺตสญฺญีปฏิคฺคหณสิกฺขาปทวณฺณนา

28. 발우에 주의를 기울여 받는 것에 관한 학습계목의 해설

ทุติเย ปตฺเต สญฺญา ปตฺตสญฺญา, สา อสฺส อตฺถีติ ปตฺตสญฺญี, อตฺตโน ภาชเน อุปนิพทฺธสญฺญี หุตฺวาติ อตฺโถ.

두 번째(식계)에서 발우에 대한 인식(생각)이 발우인식(pattasaññā)이다. 그에게 그 인식이 있다고 하여 '발우인식을 가진 자(pattasaññī)'라 하니, 자신의 그릇에 고정된 인식을 가진 자가 되었다는 뜻이다.

๒๙. สมสูปกปฏิคฺคหณสิกฺขาปทวณฺณนา

29. 세 번째인 사마수파카 파티가하나(평등한 콩 국물 받기) 학습계에 대한 설명.

ตติเย สมสูปโก นาม ยตฺถ มุคฺคมาเสหิ วา กุลตฺถาทีหิ วา กโต หตฺถหาริโย สูโป ภตฺตสฺส จตุตฺถภาคปฺปมาโณ โหติ, ตโต หิ อธิกํ คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ฐเปตฺวา ปน สูปํ อวเสสา สพฺพาปิ สูเปยฺยพฺยญฺชนวิกติ รสรโส นาม โหติ, ตสฺมึ รสรเส, ญาตกานํ วา ปวาริตานํ วา อญฺญสฺสตฺถาย วา อตฺตโน ธเนน วา อิธ อนาปตฺติ.

세 번째에서 '평등한 콩 국물'이란 녹두나 검은콩 혹은 말콩 등으로 만든 손으로 들 수 있는 콩 국물이 밥의 4분의 1 정도의 분량인 것을 말한다. 그보다 더 많이 받는 자에게는 악작죄(dukkaṭa)가 된다. 그러나 콩 국물을 제외한 나머지 모든 국물과 반찬의 종류는 '라사라사(rasarasa)'라 하는데, 그 라사라사에 대해서는 친지나 초대받은 자로부터 받는 경우, 다른 이를 위해 받는 경우, 혹은 자신의 재산으로 얻는 경우 이 학습계에서는 범계가 아니다.

๓๐…เป…๓๒. สมติตฺติกสิกฺขาปทวณฺณนา

네 번째인 사마띳띠카(가득하게 받기) 학습계에 대한 설명.

จตุตฺเถ สมติตฺติกนฺติ สมปุณฺณํ สมภริตํ อธิฏฺฐานุปคปตฺตสฺส อนฺโตมุขวฏฺฏิเลขํ อนติกฺกมิตฺวา รจิตํ. ปิณฺฑปาตนฺติ ยํกิญฺจิ ยาวกาลิกํ. อนธิฏฺฐานุปเค ปน ยาวกาลิกํ ยามกาลิกาทีนิ จ ยตฺถกตฺถจิ ถูปีกตานิปิ วฏฺฏนฺติ, ยํ ปน ทฺวีสุ ปตฺเตสุ คเหตฺวา เอกํ ปูเรตฺวา วิหารํ หรติ, ยํ วา ปกฺขิปิยมานํ ปูวอุจฺฉุกฺขณฺฑผลาผลาทิ เหฏฺฐา โอโรหติ, ตกฺโกลวฏํสกาทโย วา อุปริ ฐเปตฺวา ทิยฺยนฺติ, ยญฺจ ปณฺเณ วา ถาลเก วา ปกฺขิปิตฺวา ปตฺตมตฺถเก ฐปิตํ โหติ, น ตํ ถูปีกตํ นาม, ตสฺมา ตํ สพฺพํ วฏฺฏติ. อิธ ปน คิลานสฺสาปิ อนาปตฺติ นตฺถิ, ตสฺมา เตนปิ สมติตฺติโกเยว [Pg.282] คเหตพฺโพ. สพฺพตฺถ ปน ปฏิคฺคเหตุเมว น วฏฺฏติ, ปฏิคฺคหิตํ ปน สุปฺปฏิคฺคหิตํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ปญฺจมฉฏฺฐานิ วุตฺตนยาเนว.

네 번째에서 '가득하게(samatittika)'란 평평하게 가득 찬 것, 즉 결정을 거친 발우의 안쪽 입구 테두리를 넘지 않게 채워진 것을 말한다. '탁발 음식(piṇḍapāta)'이란 어떤 종류든 일시적 음식(yāvakālika)을 말한다. 그러나 결정을 거치지 않은 발우의 경우, 일시적 음식이나 일기적 음식(yāmakālika) 등이 어디든 산더미처럼(thūpīkata) 쌓여 있어도 허용된다. 또한 두 개의 발우에 음식을 받아 그중 하나를 가득 채워 사원으로 가져가는 것, 혹은 과자, 사탕수수 조각, 과일 등이 담길 때 아래로 내려가는 것, 또는 딱꼴라 잎 장식 등을 발우 위에 얹어 보시하는 것, 나뭇잎이나 작은 그릇에 담아 발우 위에 올려놓은 것은 '산더미처럼 쌓은 것'이라 하지 않으므로 그 모든 것은 허용된다. 그러나 이 학습계에서는 병든 이에게도 예외가 없으므로, 그 역시 가득하게만 받아야 한다. 모든 경우에 산더미처럼 받는 것만이 허용되지 않을 뿐이며, 이미 받은 것은 잘 받은 것이 되어 먹는 것은 허용된다. 다섯 번째와 여섯 번째는 이미 말한 방식과 같다.

๓๓-๓๔. สปทานสิกฺขาปทวณฺณนา

일곱 번째인 사파다나(차례대로 탁발하기) 학습계에 대한 설명.

สตฺตเม สปทานนฺติ ตตฺถ ตตฺถ โอธึ อกตฺวา อนุปฏิปาฏิยา. โย ปน อญฺเญสํ วา เทนฺโต, อญฺญภาชเน วา อากิรนฺโต ตโต ตโต โอมสติ, ตสฺส, อุตฺตริภงฺคญฺจ อุปฺปฏิปาฏิยา คณฺหนฺตสฺสาปิ อิธ อนาปตฺติ. อฏฺฐมํ วุตฺตนยเมว.

일곱 번째에서 '차례대로(sapadāna)'란 여기저기 구분을 짓지 않고 순서대로 하는 것을 말한다. 그러나 다른 이들에게 주거나 다른 그릇에 부으면서 여기저기서 집어 드는 경우와 반찬(uttaribhaṅga)을 순서 없이 받는 경우에도 이 학습계에서는 범계가 아니다. 여덟 번째는 이미 말한 방식과 같다.

๓๕. ถูปกตสิกฺขาปทวณฺณนา

35. 투파까따(산더미처럼 쌓아 먹기) 학습계에 대한 설명.

นวเม ถูปกโตติ มตฺถกโต เวมชฺฌโตติ อตฺโถ. โย ปน ปริตฺตเก เสเส เอกโต สงฺกฑฺฒิตฺวา โอมทฺทิตฺวา ภุญฺชติ, ตสฺสาปิ อนาปตฺติ.

아홉 번째에서 '산더미처럼(thūpakato)'이란 꼭대기에서부터 혹은 중간에서부터라는 뜻이다. 그러나 조금 남은 음식들을 한데 모으고 눌러서 먹는 자에게도 범계는 아니다.

๓๖. โอทนปฺปฏิจฺฉาทนสิกฺขาปทวณฺณนา

36. 오다나 빠띳차다나(밥으로 반찬 덮기) 학습계에 대한 설명.

ทสเม ยสฺส ภตฺตสามิกา มาฆาตสมยาทีสุ พฺยญฺชนํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา เทนฺติ, โย จ น ภิยฺโยกมฺยตาย ปฏิจฺฉาเทติ, เตสํ อนาปตฺติ, คิลานสฺส ปน อนาคตตฺตา อาปตฺติเยว.

열 번째에서 공양주들이 도살 금지 시기 등에 반찬을 (밥으로) 덮어서 보시하는 경우와 더 많이 얻으려는 욕심 없이 덮는 경우에는 범계가 아니다. 그러나 병든 이에 대한 예외 규정이 없으므로 아빳띠(범계)가 된다.

๓๗. สูโปทนวิญฺญตฺติสิกฺขาปทวณฺณนา

37. 수뽀다나 빈냣띠(콩 국물과 밥을 요구하기) 학습계에 대한 설명.

เอกาทสเม ญาตกานํ วา ปวาริตานํ วา อญฺญสฺสตฺถาย อตฺตโน ธเนนาติ อิทํ อนาปตฺติยํ อธิกํ.

열한 번째에서 친지들로부터, 혹은 초대한 이들로부터, 혹은 다른 이를 위해서, 혹은 자신의 재산으로 (요구하는) 것이 무죄 조항에 추가된다.

๓๘. อุชฺฌานสญฺญีสิกฺขาปทวณฺณนา

38. 웃자나 산니(비난할 의도로 남의 발우 보기) 학습계에 대한 설명.

ทฺวาทสเม อุชฺฌาเน สญฺญา อุชฺฌานสญฺญา, สา อสฺส อตฺถีติ อุชฺฌานสญฺญี. อิธาปิ คิลาโน น มุจฺจติ, ‘‘ทสฺสามี’’ติ วา, ‘‘ทาเปสฺสามี’’ติ วา โอโลเกนฺตสฺส ปน, น อุชฺฌานสญฺญิสฺส จ อนาปตฺติ.

열두 번째에서 비난하려는 인식(생각)이 비난인식(ujjhānasaññā)이며, 그 인식을 가진 자가 '비난인식을 가진 자(ujjhānasaññī)'이다. 여기서도 병든 이는 (아빳띠에서) 면제되지 않는다. 그러나 '주겠다'라거나 '주게 하겠다'라는 생각으로 보는 자, 그리고 비난하려는 인식이 없는 자에게는 범계가 아니다.

๓๙. กพฬสิกฺขาปทวณฺณนา

39. 까발라(식사 덩이) 학습계에 대한 설명.

เตรสเม นาติมหนฺตนฺติ มยูรณฺฑํ อติมหนฺตํ, กุกฺกุฏณฺฑํ อติขุทฺทกํ, เตสํ เวมชฺฌปฺปมาณํ. มูลขาทนียาทิเภเท ปน สพฺพขชฺชเก ผลาผเล จ อนาปตฺติ.

열세 번째에서 '너무 크지 않게'란 공작 알은 너무 크고 닭 알은 너무 작으니, 그 중간 정도의 크기를 말한다. 뿌리 채소 등의 온갖 씹어 먹는 음식이나 과일 종류에 대해서는 범계가 아니다.

๔๐. อาโลปสิกฺขาปทวณฺณนา

40. 알로빠(식사 덩이) 학습계에 대한 설명.

จุทฺทสเม [Pg.283] ปริมณฺฑลนฺติ อทีฆํ. อิธ ปน ขชฺชกผลาผเลหิ สทฺธึ อุตฺตริภงฺเคปิ อนาปตฺติ.

열네 번째에서 '둥글게'란 길쭉하지 않게 하는 것을 말한다. 여기서는 씹어 먹는 음식이나 과일과 더불어 반찬(uttaribhaṅga)에 대해서도 범계가 아니다.

๔๑-๔๒. อนาหฏสิกฺขาปทวณฺณนา

아나하다(입에 가져오기 전 입 벌리기) 학습계에 대한 설명.

ปนฺนรสเม อนาหเฏติ อนาหริเต, มุขทฺวารํ อสมฺปตฺเตติ อตฺโถ. โสฬสเม สพฺพหตฺถนฺติ สกลํ หตฺถํ.

열다섯 번째에서 '가져오지 않았을 때(anāhaṭe)'란 (음식을) 채 가져오지 않았을 때, 즉 입구에 도달하지 않았을 때라는 뜻이다. 열여섯 번째에서 '손 전체'란 손 전부를 말한다.

๔๓. สกพฬสิกฺขาปทวณฺณนา

43. 사까발라(식사 덩이를 입에 넣은 채 말하기) 학습계에 대한 설명.

สตฺตรสเม สกพเฬนาติ เอตฺถ ยตฺตเกน วจนํ อปริปุณฺณํ โหติ, ตตฺตเก สติ กเถนฺตสฺส อาปตฺติ. โย ปน ธมฺมํ กเถนฺโต หริฏกาทีนิ มุเข ปกฺขิปิตฺวา กเถติ, ยตฺตเกน วจนํ อปริปุณฺณํ น โหติ, ตตฺตเก มุขมฺหิ สติ วฏฺฏติ.

열일곱 번째에서 '식사 덩이를 입에 넣은 채'와 관련하여, 그 분량 때문에 말이 불분명해질 정도일 때 그렇게 말하는 자에게는 아빳띠(범계)가 된다. 그러나 법을 설하는 자가 가자(harīṭaka) 열매 등을 입에 넣고 설할 때, 그 분량으로 인해 말이 불분명해지지 않는다면 입에 물고 있어도 허용된다.

๔๔. ปิณฺฑุกฺเขปกสิกฺขาปทวณฺณนา

44. 삔둑케빠까(식사 덩이를 던져 먹기) 학습계에 대한 설명.

อฏฺฐารสเม ปิณฺฑุกฺเขปกนฺติ ปิณฺฑํ อุกฺขิปิตฺวา อุกฺขิปิตฺวา, อิธาปิ ขชฺชกผลาผเลสุ อนาปตฺติ.

열여덟 번째에서 '던져 넣는 것'이란 식사 덩이를 위로 던지고 던지는 것이며, 여기에서도 씹어 먹는 음식이나 과일의 경우에는 범계가 아니다.

๔๕. กพฬาวจฺเฉทกสิกฺขาปทวณฺณนา

45. 까발라왓체다까(식사 덩이를 베어 먹기) 학습계에 대한 설명.

เอกูนวีสติเม กพฬาวจฺเฉทกนฺติ กพฬํ อวจฺฉินฺทิตฺวา อวจฺฉินฺทิตฺวา, อิธ ขชฺชกผลาผเลหิ สทฺธึ อุตฺตริภงฺเคปิ อนาปตฺติ.

열아홉 번째에서 '베어 먹는 것'이란 식사 덩이를 끊어서 먹고 끊어서 먹는 것이며, 여기서는 씹어 먹는 음식이나 과일과 더불어 반찬의 경우에도 범계가 아니다.

๔๖. อวคณฺฑการกสิกฺขาปทวณฺณนา

46. 아와간다까라까(볼을 불룩하게 해서 먹기) 학습계에 대한 설명.

วีสติเม อวคณฺฑการกนฺติ มกฺกโฏ วิย คณฺเฑ กตฺวา กตฺวา, อิธ ผลาผลมตฺตเก อนาปตฺติ.

스무 번째에서 '볼을 불룩하게 하는 것'이란 원숭이처럼 볼에 (음식을) 넣고 넣는 것이며, 여기서는 과일 종류의 경우에만 범계가 아니다.

๔๗. หตฺถนิทฺธุนกสิกฺขาปทวณฺณนา

47. 핫타닛두나까(손을 털면서 먹기) 학습계에 대한 설명.

เอกวีสติเม หตฺถนิทฺธุนกนฺติ หตฺถํ นิทฺธุนิตฺวา นิทฺธุนิตฺวา, อนาปตฺติยํ ปเนตฺถ ‘‘กจวรํ ฉฑฺเฑนฺโต หตฺถํ นิทฺธุนาตี’’ติ (ปาจิ. ๖๒๓) อิทํ อธิกํ.

21번째 학처에서 '손을 흔드는 것(hatthaniddhunaka)'은 손을 계속 흔드는 것을 의미합니다. 또한 여기서 범계가 되지 않는 경우(불범)에 대하여 '쓰레기를 버리면서 손을 흔든다'는 말이 추가되었습니다.

๔๘. สิตฺถาวการกสิกฺขาปทวณฺณนา

48. 밥알을 흩뜨리는 것에 관한 학처의 해설.

ทฺวาวีสติเม [Pg.284] สิตฺถาวการกนฺติ สิตฺถานิ อวกิริตฺวา อวกิริตฺวา, อิธาปิ ‘‘กจวรํ ฉฑฺเฑนฺโต สิตฺถํ ฉฑฺฑยตี’’ติ (ปาจิ. ๖๒๓) อิทํ อนาปตฺติยํ อธิกํ.

22번째 학처에서 '밥알을 흩뜨리는 것(sitthāvakāraka)'은 밥알을 계속 흩뿌리는 것을 말합니다. 여기서도 범계가 되지 않는 경우에 '쓰레기를 버리면서 밥알을 버린다'는 말이 추가되었습니다.

๔๙. ชิวฺหานิจฺฉารกสิกฺขาปทวณฺณนา

49. 혀를 내미는 것에 관한 학처의 해설.

เตวีสติเม ชิวฺหานิจฺฉารกนฺติ ชิวฺหํ นิจฺฉาเรตฺวา นิจฺฉาเรตฺวา.

23번째 학처에서 '혀를 내미는 것(jivhānicchāraka)'은 혀를 계속 내밀고 내미는 것을 말합니다.

๕๐-๕๑. จปุจปุการกสิกฺขาปทวณฺณนา

50-51. 짭짭 소리를 내는 것에 관한 학처의 해설.

จตุวีสติเม จปุจปุการกนฺติ จปุ จปูติ เอวํ สทฺทํ กตฺวา กตฺวา. ปญฺจวีสติเมปิ เอเสว นโย.

24번째 학처에서 '짭짭 소리를 내는 것(capucapukāraka)'은 '짭짭' 하고 이와 같이 계속 소리를 내는 것을 말합니다. 25번째 학처(후루룩 소리를 내는 것)에서도 이와 같은 방식입니다.

๕๒…เป…๕๔. หตฺถนิลฺเลหกาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

52... 내지... 54. 손을 핥는 것 등에 관한 학처의 해설.

ฉพฺพีสติเม หตฺถนิลฺเลหกนฺติ หตฺถํ นิลฺเลหิตฺวา นิลฺเลหิตฺวา. ภุญฺชนฺเตน หิ องฺคุลิมตฺตมฺปิ นิลฺเลหิตุํ น วฏฺฏติ. ฆนยาคุผาณิตปายาสาทิเก ปน องฺคุลีหิ คเหตฺวา องฺคุลิโย มุเข ปเวเสตฺวา ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, สตฺตวีสติมอฏฺฐวีสติเมสุปิ เอเสว นโย. ตสฺมา เอกงฺคุลิยาปิ ปตฺโต น นิลฺเลหิตพฺโพ, เอกโอฏฺโฐปิ จ ชิวฺหาย น นิลฺเลหิตพฺโพ, โอฏฺฐมํเสหิ เอว ปน คเหตฺวา อนฺโต ปเวเสตุํ วฏฺฏติ.

26번째 학처에서 '손을 핥는 것(hatthanillehaka)'은 손을 계속 핥는 것입니다. 음식을 먹는 비구는 손가락 끝이라도 핥는 것이 허용되지 않습니다. 그러나 끈적한 죽, 설탕 시럽, 우유 죽 등을 손가락으로 집어서 손가락을 입에 넣고 먹는 것은 허용됩니다. 27번째(발바리 핥기)와 28번째(입술 핥기) 학처에서도 이와 같은 방식입니다. 그러므로 손가락 하나로도 발바리(바루)를 긁어서 핥아서는 안 되며, 한쪽 입술이라도 혀로 핥아서는 안 됩니다. 다만 입술의 근육만을 사용하여 안으로 들여보내어 먹는 것은 허용됩니다.

๕๕. สามิสสิกฺขาปทวณฺณนา

55. 음식물이 묻은 손에 관한 학처의 해설.

เอกูนตึสติเม น สามิเสนาติ เอตํ ปฏิกูลวเสน ปฏิกฺขิตฺตํ, ตสฺมา สงฺฆิกมฺปิ ปุคฺคลิกมฺปิ คิหิสนฺตกมฺปิ อตฺตโน สนฺตกมฺปิ สงฺโขปิ สราวกมฺปิ ถาลกมฺปิ น คเหตพฺพเมว, คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. สเจ ปน หตฺถสฺส เอกเทโส อามิสมกฺขิโต น โหติ, เตน ปเทเสน คเหตุํ วฏฺฏติ, อิธ ‘‘โธวิสฺสามีติ วา, โธวาเปสฺสามีติ วา ปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ (ปาจิ. ๖๓๑) อิทํ อนาปตฺติยํ อธิกํ.

29번째 학처에서 '음식물이 묻은 손으로 하지 말 것(na sāmisena)'은 그것이 혐오감을 주기 때문에 금지된 것입니다. 그러므로 승가의 것이든, 개인의 것이든, 재가자의 것이든, 자신의 것이든 물 마시는 소반, 잔, 그릇 등을 음식 묻은 손으로 잡아서는 안 됩니다. 잡는 비구에게는 악작죄(dukkaṭa)가 됩니다. 만약 손의 일부에 음식물이 묻지 않았다면 그 부위로 잡는 것은 허용됩니다. 여기서 범계가 되지 않는 경우에 '씻으려고 하거나 씻게 하려고 받는 것'이라는 말이 추가되었습니다.

๕๖. สสิตฺถกสิกฺขาปทวณฺณนา

56. 밥알이 섞인 물에 관한 학처의 해설.

ตึสติเม ‘‘อุทฺธริตฺวา วา ภินฺทิตฺวา วา ปฏิคฺคเห วา นีหริตฺวา วา ฉฑฺเฑตี’’ติ อิทํ อนาปตฺติยํ อธิกํ. ตตฺถ อุทฺธริตฺวา วาติ สิตฺถานิ อุทกโต [Pg.285] อุทฺธริตฺวา, เอกสฺมึ ฐาเน ราสึ กตฺวา อุทกํ ฉฑฺเฑติ. ภินฺทิตฺวา วาติ สิตฺถานิ ภินฺทิตฺวา อุทกคติกานิ กตฺวา ฉฑฺเฑติ. ปฏิคฺคเห วาติ ปฏิคฺคเหน ปฏิจฺฉนฺตานํ ปฏิคฺคเห ฉฑฺเฑติ. นีหริตฺวาติ พหิ นีหริตฺวา ฉฑฺเฑติ, เอวํ ฉฑฺเฑนฺตสฺส อนาปตฺติ.

30번째 학처에서 '건져내거나 으깨거나 그릇에 받거나 밖으로 내어 버리는 것'이라는 말이 불범(anāpatti)의 경우로 추가되었습니다. 거기서 '건져내어'란 밥알을 물에서 건져내어 한곳에 모아두고 물만 버리는 것입니다. '으깨어'란 밥알을 으깨어 물처럼 만들어 버리는 것입니다. '그릇에'란 그릇으로 받는 사람들의 그릇에 버리는 것입니다. '내어 버리는 것'이란 밖으로 가지고 나가서 버리는 것입니다. 이렇게 버리는 비구에게는 죄가 되지 않습니다.

ตึสโภชนปฺปฏิสํยุตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

서른 가지의 식사와 관련된 학처의 해설이 끝났습니다.

๕๗. ฉตฺตปาณิสิกฺขาปทวณฺณนา

57. 손에 우산을 든 자에 관한 학처의 해설.

ธมฺมเทสนาปฏิสํยุตฺเตสุ ปฐเม ยํกิญฺจิ ฉตฺตํ ปาณิมฺหิ อสฺสาติ ฉตฺตปาณิ. โส ตํ ฉตฺตํ ยตฺถกตฺถจิ สรีราวยเว ฐเปตฺวาปิ ยาว หตฺเถน น มุญฺจติ, ตาวสฺส ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ปนสฺส อญฺโญ ฉตฺตํ ธาเรติ, ปสฺเส วา ฐิตํ โหติ, หตฺถโต อปคตมตฺเต ฉตฺตปาณิ นาม น โหติ, ตสฺส เทเสตุํ วฏฺฏติ. ธมฺมปริจฺเฉโท เจตฺถ ปทโสธมฺเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

법을 설하는 것과 관련된 학처들 중 첫 번째에서, 어떤 우산이든 손에 들고 있는 자를 '우산을 든 자(chattapāṇi)'라고 합니다. 그가 그 우산을 몸의 어느 부위에 올려놓았더라도 손으로 놓지 않는 한 그에게 법을 설하는 것은 허용되지 않습니다. 그러나 만약 다른 사람이 그를 위해 우산을 받쳐주고 있거나, 우산이 옆에 세워져 있는 경우, 또는 손에서 떨어진 직후에는 '우산을 든 자'가 아니므로 그에게 설법하는 것은 허용됩니다. 여기서 법의 구분은 '구경설법(padasodhamme)'에서 언급된 방식대로 알아야 합니다.

๕๘-๕๙. ทณฺฑปาณิสิกฺขาปทวณฺณนา

58-59. 손에 지팡이를 든 자에 관한 학처의 해설.

ทุติเย ทณฺโฑ นาม มชฺฌิมสฺส ปุริสสฺส จตุหตฺถปฺปมาโณ, ทณฺฑปาณิภาโว ปนสฺส ฉตฺตปาณิมฺหิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. ตติเยปิ เอเสว นโย. อสึ สนฺนหิตฺวา ฐิโตปิ หิ สตฺถปาณิสงฺขฺยํ น คจฺฉติ.

두 번째 학처에서 '지팡이(daṇḍa)'란 보통 사람의 네 팔 길이(4암마) 정도의 크기를 말하며, 지팡이를 든 자(daṇḍapāṇi)의 상태는 '우산을 든 자'에서 설명한 방식대로 알아야 합니다. 세 번째 학처(무기를 든 자)에서도 이와 같은 방식입니다. 칼을 차고 서 있는 자는 '무기를 든 자(satthapāṇi)'의 수에 포함되지 않기 때문입니다.

๖๐. อาวุธปาณิสิกฺขาปทวณฺณนา

60. 손에 병기를 든 자에 관한 학처의 해설.

จตุตฺเถ สพฺพาปิ ธนุวิกติ สทฺธึ สรวิกติยา อาวุธนฺติ เวทิตพฺพา, ตสฺมา สทฺธึ วา สเรน ธนุํ คเหตฺวา, สุทฺธธนุํ วา สุทฺธสรํ วา สชิยธนุํ วา นิชฺชิยธนุํ วา คเหตฺวา ฐิตสฺส วา นิสินฺนสฺส วา ธมฺมํ เทเสตุํ น วฏฺฏติ. สเจ ปนสฺส ธนุ ขนฺเธปิ ปฏิมุกฺกํ โหติ, ยาว น คณฺหาติ, ตาว วฏฺฏติ.

네 번째 학처에서 다양한 종류의 활과 화살은 모두 '병기(āvudha)'로 알아야 합니다. 그러므로 화살과 함께 활을 잡거나, 활만 잡거나, 화살만 잡거나, 시위를 건 활이나 시위를 풀고 있는 활을 잡고 서 있거나 앉아 있는 자에게 법을 설하는 것은 허용되지 않습니다. 그러나 만약 그의 어깨에 활이 메어 있더라도 손으로 잡지 않는 동안에는 설법이 허용됩니다.

๖๑-๖๒. ปาทุกสิกฺขาปทวณฺณนา

61-62. 나막신에 관한 학처의 해설.

ปญฺจเม ปาทุการุฬฺหสฺสาติ ฉตฺตทณฺฑเก องฺคุลนฺตริกํ อปฺปเวเสตฺวา เกวลํ อกฺกนฺตสฺส วา, ปเวเสตฺวา ฐานวเสน ปฏิมุกฺกสฺส วา. ฉฏฺเฐปิ เอเสว [Pg.286] นโย. อิธ ปน ยฺวายํ ปณฺหิกพนฺธํ โอมุญฺจิตฺวา ฐานวเสน ‘‘โอมุกฺโก’’ติ วุจฺจติ, ตสฺสาปิ น วฏฺฏติ.

다섯 번째 학처에서 '나막신을 신은 자(pādukāruḷha)'란 우산 손잡이 모양의 돌기 사이로 발가락을 끼우지 않고 단순히 밟고 있는 자나, 발가락을 끼워 서 있는 상태로 신은 자를 말합니다. 여섯 번째 학처(신발을 신은 자)에서도 이와 같은 방식입니다. 다만 여기서는 뒤꿈치 끈을 풀고 서 있는 상태로 '벗겨진(omukka)' 자라고 불리는 경우에도 그에게 설법하는 것은 허용되지 않습니다.

๖๓. ยานสิกฺขาปทวณฺณนา

63. 탈것에 관한 학처의 해설.

สตฺตเม สเจปิ ทฺวีหิ ชเนหิ หตฺถสงฺฆาเฏน คหิโต, สาฏเก วา ฐเปตฺวา วํเสน วยฺหติ, อยุตฺเต วา วยฺหาทิเก ยาเน วิสงฺขริตฺวา วา ฐปิเต จกฺกมตฺเตปิ นิสินฺโน โหติ, ยานคโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. สเจ ปน ทฺเวปิ เอกยาเน นิสินฺนา โหนฺติ, วฏฺฏติ. วิสุํ นิสินฺเนสุปิ อุจฺเจ ยาเน นิสินฺเนน นีเจ นิสินฺนสฺส เทเสตุํ วฏฺฏติ, สมปฺปมาเณปิ วฏฺฏติ, ตถา ปุริเม นิสินฺเนน ปจฺฉิเม นิสินฺนสฺส. ปจฺฉิเม ปน อุจฺจตเรปิ นิสินฺเนน เทเสตุํ น วฏฺฏติ.

일곱 번째 학처에서 비록 두 사람이 손을 맞잡아 들어 올린 경우나, 천에 올려 대나무 막대기로 운반되는 경우, 또는 소나 말이 연결되지 않은 수레 등의 탈것에 앉아 있거나, 해체되어 놓여 있는 바퀴 위에만 앉아 있는 경우라도 '탈것에 탄 자(yānagata)'라는 이름에 해당합니다. 그러나 만약 설법자와 청중 두 사람이 같은 탈것에 타고 있다면 설법하는 것이 허용됩니다. 따로 앉아 있는 경우라도 높은 탈것에 앉은 비구가 낮은 곳에 앉은 자에게 설법하는 것은 허용되며, 높이가 같을 때도 허용됩니다. 또한 앞차에 탄 비구가 뒤차에 탄 자에게 설법하는 것도 허용됩니다. 하지만 뒤차에 탄 비구가 더 높은 곳에 앉아 있더라도 그가 설법하는 것은 허용되지 않습니다.

๖๔. สยนสิกฺขาปทวณฺณนา

64. 침상에 관한 학처의 해설.

อฏฺฐเม สยนคตสฺสาติ อนฺตมโส กฏสารเกปิ ปกติภูมิยมฺปิ นิปนฺนสฺส อุจฺเจปิ มญฺเจ วา ปีเฐ วา ภูมิปฺปเทเส วา ฐิเตน นิสินฺเนน วา เทเสตุํ น วฏฺฏติ. สยนคเตน ปน สยนคตสฺส อุจฺจตเร วา สมปฺปมาเณ วา นิปนฺเนน เทเสตุํ วฏฺฏติ. นิปนฺเนน ปน ฐิตสฺส วา นิสินฺนสฺส วา นิปนฺนสฺส วา, นิสินฺเนน จ ฐิตสฺส วา นิสินฺนสฺส วา, ฐิเตน ฐิตสฺเสว วฏฺฏติ.

여덟 번째 학처에서 '침상에 있는 자(sayanagata)'란 적어도 돗자리나 맨땅에 누워 있는 자를 말하는데, 그에게 높은 침상이나 평상 혹은 지면에 서 있거나 앉아 있는 비구가 설법하는 것은 허용되지 않습니다. 그러나 침상에 있는 비구가 침상에 있는 자에게 설법할 때, 더 높은 침상에 누워 있거나 같은 높이의 침상에 누워 설법하는 것은 허용됩니다. 또한 누워 있는 비구는 서 있는 자나 앉아 있는 자 혹은 누워 있는 자에게 설법하는 것이 허용되고, 앉아 있는 비구는 서 있는 자나 앉아 있는 자에게 설법하는 것이 허용되며, 서 있는 비구는 서 있는 자에게만 설법하는 것이 허용됩니다.

๖๕. ปลฺลตฺถิกสิกฺขาปทวณฺณนา

65. 무릎을 세워 안는 자세에 관한 학처의 해설.

นวเม หตฺถปลฺลตฺถิกาทีสุ ยาย กายจิ นิสินฺนสฺส เทเสตุํ น วฏฺฏติ.

아홉 번째 학처에서 손으로 무릎을 감싸 안는 자세 등 어떠한 방식으로든 무릎을 세워 안고 앉아 있는 자에게는 법을 설하는 것이 허용되지 않습니다.

๖๖. เวฐิตสิกฺขาปทวณฺณนา

66. 머리를 감싼 것에 관한 학처의 해설.

ทสเม เวฐิตสีสสฺสาติ ทุสฺสเวเฐน วา โมฬิอาทีหิ วา ยถา เกสนฺโต น ทิสฺสติ, เอวํ เวฐิตสีสสฺส, เตเนวสฺส อนาปตฺติยํ ‘‘เกสนฺตํ วิวราเปตฺวา เทเสตี’’ติ (ปาจิ. ๖๔๓) วุตฺตํ.

열 번째 학처에서 '머리를 감싼 자(veṭhitasīsa)'란 천으로 감싸거나 머리 장식물 등으로 머리카락 끝이 보이지 않게 머리를 감싼 자를 말합니다. 그렇기 때문에 범계가 되지 않는 경우에 대해 '머리카락 끝을 드러내게 하고 설법한다'고 설해진 것입니다.

๖๗. โอคุณฺฐิตสิกฺขาปทวณฺณนา

67. 머리를 감싸는 것에 대한 학습계의 설명

เอกาทสเม โอคุณฺฐิตสีสสฺสาติ สสีสํ ปารุตสฺส, อนาปตฺติยํ ปเนตฺถ ‘‘สีสํ วิวราเปตฺวา เทเสตี’’ติ (ปาจิ. ๖๔๔) อธิกํ.

열한 번째에서 '머리를 감싼 자에게(oguṇṭhitasīsassā)'란 머리와 함께 몸을 감싼 자에게라는 뜻이다. 범계가 아닌 경우에 대해서는 여기서 '머리를 드러내게 하고 가르친다'는 내용이 추가되어 있다.

๖๘. ฉมาสิกฺขาปทวณฺณนา

68. 맨땅에 앉는 것에 대한 학습계의 설명

ทฺวาทสเม [Pg.287] ฉมายํ นิสีทิตฺวาติ ภูมิยํ นิสีทิตฺวา. อาสเนติ อนฺตมโส วตฺถมฺปิ ติณานิปิ สนฺถริตฺวา นิสินฺนสฺส.

열두 번째에서 '맨땅에 앉아서(chamāyaṃ nisīditvā)'란 지면에 앉아서라는 뜻이다. '좌석에'라는 것은 최소한 천이나 풀이라도 깔고 앉은 자를 의미한다.

๖๙. นีจาสนสิกฺขาปทวณฺณนา

69. 낮은 좌석에 대한 학습계의 설명

เตรสเม อุจฺเจ อาสเนติ อนฺตมโส ภูมิปฺปเทเสปิ อุนฺนตปฺปเทเส นิสินฺนสฺส.

열세 번째에서 '높은 좌석에'란 최소한 지면일지라도 높은 곳에 앉은 자를 의미한다.

๗๐. ฐิตสิกฺขาปทวณฺณนา

70. 서 있는 것에 대한 학습계의 설명

จุทฺทสเม น ฐิโต นิสินฺนสฺสาติ สเจ เถรสฺส อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา ฐิตํ ทหรํ อาสเน นิสินฺโน มหาเถโร ปญฺหํ ปุจฺฉติ, น กเถตพฺพํ. คารเวน ปน เถรํ ‘‘อุฏฺฐหิตฺวา ปุจฺฉา’’ติ วตฺตุํ น สกฺกา, ตสฺมา ‘‘ปสฺเส ฐิตสฺส ภิกฺขุโน กเถสฺสามี’’ติ กเถตุํ วฏฺฏติ.

열네 번째에서 '서 있는 자가 앉아 있는 자에게 가르치지 않는다'는 것은, 만약 장로를 시봉하러 가서 서 있는 젊은 비구에게 좌석에 앉아 있는 대장로가 질문을 던진다면 답을 해서는 안 된다는 뜻이다. 그러나 존경의 의미로 장로에게 '일어나서 물으십시오'라고 말할 수는 없으므로, '옆에 서 있는 비구에게 대답하리라'는 마음으로 대답하는 것은 허용된다.

๗๑. ปจฺฉโตคมนสิกฺขาปทวณฺณนา

71. 뒤따라가는 것에 대한 학습계의 설명

ปนฺนรสเม สเจ ปุรโต คจฺฉนฺโต ปญฺหํ ปุจฺฉติ, ตสฺส ตํ อกเถตฺวา ‘‘ปจฺฉิมสฺส ภิกฺขุโน กเถสฺสามี’’ติ กเถตพฺพํ. สทฺธึ อุคฺคหิตธมฺมํ ปน สชฺฌายิตุํ, สมธุเรน วา คจฺฉนฺตสฺส กเถตุํ วฏฺฏติ.

열다섯 번째에서 만약 앞에서 가는 자가 질문을 던진다면, 그에게 대답하지 말고 '뒤에 있는 비구에게 대답하리라'는 마음으로 대답해야 한다. 다만 함께 배운 법을 암송하거나 나란히 어깨를 맞대고 가는 자에게 대답하는 것은 허용된다.

๗๒. อุปฺปเถนคมนสิกฺขาปทวณฺณนา

72. 길 아닌 곳으로 가는 것에 대한 학습계의 설명

โสฬสเม น อุปฺปเถนาติ เอตฺถ สเจ ทฺเวปิ สกฏมคฺคสฺมึ เอเกกจกฺกปเถน วา อุปฺปเถน วา สมธุรํ คจฺฉนฺติ, วฏฺฏติ.

열여섯 번째에서 '길 아닌 곳으로가 아니게'라는 구절에서, 만약 두 사람 모두 수레길의 각 바퀴 자국으로 가거나 길 아닌 곳으로 나란히 어깨를 맞대고 간다면 가르치는 것이 허용된다.

๗๓. ฐิโตอุจฺจารสิกฺขาปทวณฺณนา

73. 서서 대변을 보는 것에 대한 학습계의 설명

สตฺตรสเม ‘‘อสญฺจิจฺจา’’ติ อนาปตฺติยํ สเจ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐานํ คจฺฉนฺตสฺส สหสา อุจฺจาโร วา ปสฺสาโว วา นิกฺขมติ, อสญฺจิจฺจ กโต นาม โหติ.

열일곱 번째에서 '의도하지 않고(asañciccā)'라는 무범계의 조항은, 가려진 장소로 가던 중에 갑자기 대변이나 소변이 나온다면 의도하지 않고 행한 것이 된다는 뜻이다.

๗๔. หริเตอุจฺจารสิกฺขาปทวณฺณนา

74. 푸른 식물 위에 대변을 보는 것에 대한 학습계의 설명

อฏฺฐารสเม ยมฺปิ ชีวมานรุกฺขสฺส มูลํ ปถวิยํ ทิสฺสมานํ คจฺฉติ, สาขา วา ภูมิลคฺคา คจฺฉติ, สพฺพํ หริตสงฺขาตเมว. ขนฺเธ นิสีทิตฺวา ปน อปฺปหริตฏฺฐาเน [Pg.288] ปาเตตุํ วฏฺฏติ. สเจ อปฺปหริตฏฺฐานํ โอโลเกนฺตสฺเสว สหสา นิกฺขมติ, คิลานฏฺฐาเน ฐิโต โหติ, ‘‘อปฺปหริเต กโต หริตํ โอตฺถรตี’’ติ (ปาจิ. ๖๕๒) อิทเมตฺถ อนาปตฺติยํ อธิกํ. ตตฺถ สเจปิ อปฺปหริตํ อลภนฺเตน ติณณฺฑุปกํ วา ปลลณฺฑุปกํ วา ฐเปตฺวา กโต ปจฺฉา หริตํ โอตฺถรติ, วฏฺฏติเยว. เขเฬน เจตฺถ สิงฺฆาณิกาปิ สงฺคหิตา.

열여덟 번째에서 살아있는 나무의 뿌리가 땅 위로 드러나 뻗어 있거나, 나뭇가지가 지면에 닿아 있는 것도 모두 '하리따(harita, 푸른 식물)'에 포함된다. 나무 몸통에 앉아 푸른 식물이 없는 곳에 배설하는 것은 허용된다. 만약 푸른 식물이 없는 곳을 찾다가 갑자기 배설하게 된다면 병든 경우에 해당한다. '푸른 식물이 없는 곳에 배설했으나 그것이 푸른 식물을 덮게 된 경우'라는 구절이 여기서 무범계 조항에 추가되었다. 그 경우 푸른 식물이 없는 곳을 찾지 못해 풀 뭉치나 짚 뭉치를 놓고 그 위에 배설했는데 나중에 그것이 푸른 식물을 덮게 되더라도 허용된다. 또한 여기서 침(kheḷa)에는 콧물(siṅghāṇikā)도 포함된다.

๗๕. อุทเกอุจฺจารสิกฺขาปทวณฺณนา

75. 물속에 대변을 보는 것에 대한 학습계의 설명

เอกูนวีสติเม น อุทเกติ เอตํ ปริโภคอุทกเมว สนฺธาย วุตฺตํ, วจฺจกุฏิสมุทฺทาทิอุทเกสุ ปน อปริโภเคสุ อนาปตฺติ. เทเว วสฺสนฺเต สมนฺตโต อุทโกเฆ ชาเต อนุทกฏฺฐานํ อลภนฺเตน อุทเก กาตุํ วฏฺฏติ, อิธาปิ ‘‘ถเล กโต อุทกํ โอตฺถรตี’’ติ (ปาจิ. ๖๕๔) อิทํ อนาปตฺติยํ อธิกํ, เสสํ สพฺพสิกฺขาปเทสุ อุตฺตานเมว.

열아홉 번째 학습계목에서 '물속에(대소변을 보지 않겠다)'는 구절은 단지 사용 가능한 물(생활용수)만을 염두에 두고 설하신 것이며, 뒷간이나 바다 등과 같이 사용하지 않는 물의 경우에는 죄가 되지 않는다(아납띠). 비가 내려 사방에 물이 넘쳐 물이 없는 곳을 찾을 수 없는 경우라면 물속에서 보더라도 적절하다. 이 계목에서도 '마른 땅 위에 본 것이 물에 덮인 경우'도 비범죄의 항목에 추가되며, 그 밖의 모든 학습계목들의 나머지는 명확하다.

สมุฏฺฐานาทิทีปนตฺถาย ปเนตฺถ อิทํ ปกิณฺณกํ – อุชฺชคฺฆิกอุจฺจาสทฺทปฺปฏิสํยุตฺตานิ จตฺตาริ, สกพเฬน มุเขน พฺยาหรณํ เอกํ, ฉมานีจาสนนิสินฺนฐิตปจฺฉโตคมนอุปฺปถคมนปฺปฏิสํยุตฺตานิ ปญฺจาติ อิมานิ ทส สิกฺขาปทานิ สมนุภาสนสมุฏฺฐานานิ, เอเกกเมตฺถ กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทุกฺขเวทนํ. สูโปทนวิญฺญตฺติสิกฺขาปทํ เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทุกฺขเวทนํ. ฉตฺตปาณิทณฺฑปาณิสตฺถปาณิอาวุธปาณิปาทุกาอุปาหนยานสยนปลฺลตฺถิกเวฐิตโอคุณฺฐิตนามกานิ เอกาทส ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานานิ, กิริยากิริยานิ, สญฺญาวิโมกฺขานิ, สจิตฺตกานิ, โลกวชฺชานิ, วจีกมฺมานิ, อกุสลจิตฺตานิ, ทุกฺขเวทนานิ. เสสานิ เตปณฺณาส ปฐมปาราชิกสมอุฏฺฐานาทิเภทานีติ.

여기서 삼무탄(생기 원인) 등을 밝히기 위해 잡다한 내용을 기술한다. 크게 웃는 것과 큰 소리를 내는 것에 관련된 네 가지, 입에 밥을 머금고 말하는 한 가지, 맨땅·낮은 자리·앉은 채 서 있는 것·뒤에서 따라가는 것·길이 아닌 곳으로 가는 것과 관련된 다섯 가지, 이 열 가지 학습계목은 사마누바사나(훈계)와 같은 삼무탄을 가진다. 이 각각의 계목은 작위이며, 인식이 면제되지 않고, 마음이 있으며, 세속적인 비난이고, 신업·구업이며, 불선심이고, 고수(괴로운 느낌)이다. 국과 밥을 요청하는 학습계목은 도둑질(테이야사타)과 같은 삼무탄이며, 작위이고, 인식이 면제되지 않으며, 마음이 있고, 세속적 비난이며, 신업·구업이고, 불선심이며, 고수이다. 산·지팡이·칼·무기·신발·가죽신·탈것·침상·무릎을 안고 앉음·머리를 감쌈·머리를 덮음의 이름을 가진 열한 가지 학습계목은 법을 설하는 삼무탄이며, 작위와 부작위가 섞여 있고, 인식이 면제되며, 마음이 있고, 세속적 비난이며, 구업이고, 불선심이며, 고수이다. 나머지 쉰세 가지는 첫 번째 파라지카의 삼무탄 등과 같은 부류이다.

เอกูนวีสติธมฺมเทสนาปฏิสํยุตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

법을 설하는 것과 관련된 열아홉 가지 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

캉카위타라니 빠띠목카 주석서 중에서

เสขิยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

세키야(중학법)에 대한 설명이 끝났다.

อธิกรณสมถวณฺณนา

아디카라나사마타(쟁사지멸법)에 대한 설명

อธิกรณสมเถสุ [Pg.289] สตฺตาติ เตสํ คณนปริจฺเฉโท. อธิกรณานิ สเมนฺติ วูปสเมนฺตีติ อธิกรณสมถา. อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺตีติ อาปตฺตาธิกรณสงฺขาตาสุ จ อวเสสาธิกรณตฺตยปจฺจยาสุ จ อาปตฺตีสุ ปริสุทฺธภาวํ ปุจฺฉนตฺถํ อุทฺทิสิตพฺพตํ อาคจฺฉนฺติ. อุปฺปนฺนุปฺปนฺนานนฺติ อุปฺปนฺนานํ อุปฺปนฺนานํ. อธิกรณานนฺติ วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณํ อาปตฺตาธิกรณํ กิจฺจาธิกรณนฺติ อิเมสํ จตุนฺนํ. สมถาย วูปสมายาติ สมนตฺถญฺเจว วูปสมนตฺถญฺจ สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ…เป… ติณวตฺถารโกติ อิเม สตฺต สมถา ทาตพฺพา. ตตฺรายํ วินิจฺฉโย – อธิกรเณสุ ตาว ‘‘ธมฺโม’’ติ วา, ‘‘อธมฺโม’’ติ วา อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ วิวทนฺตานํ ภิกฺขูนํ โย วิวาโท, อิทํ วิวาทาธิกรณํ นาม. สีลวิปตฺติยา วา อาจารทิฏฺฐิอาชีววิปตฺติยา วา อนุวทนฺตานํ โย อนุวาโท อุปวทนา เจว โจทนา จ, อิทํ อนุวาทาธิกรณํ นาม. มาติกาย อาคตา ปญฺจ, วิภงฺเค ทฺเวติ สตฺตปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ, นาม. ยํ สงฺฆสฺส อปโลกนาทีนํ จตุนฺนํ กมฺมานํ กรณํ, อิทํ กิจฺจาธิกรณํ นาม.

아디카라나사마타에서 '일곱'이라는 숫자는 그 지멸법의 개수를 한정한 것이다. 쟁사(분쟁)를 가라앉히고 진정시키므로 '아디카라나사마타(쟁사지멸)'라고 한다. '암송되어 온다'는 것은, 아빳따쟁사(범계쟁사)라 일컬어지는 것과 나머지 세 가지 쟁사의 원인이 되는 아빳띠(죄)에 대하여 청정한 상태인지를 묻기 위해 암송해야 할 대상이 된다는 뜻이다. '발생하고 발생한 것'이란 이미 일어난 것들을 의미한다. '쟁사들'이란 비바다쟁사(논쟁), 아누바다쟁사(비난), 아빳따쟁사(범계), 낃짜쟁사(사무)의 네 가지이다. '안정과 진정을 위해'란 진정을 위함과 안정을 위함 모두를 뜻하며, 삼무카위나야(현전비니)를 주어야 하고... (중략) ... 티나왓타라카(초부법)까지 이 일곱 가지 지멸법을 주어야 한다. 이에 대한 판결은 다음과 같다. 우선 쟁사들 중에서, '법이다' 혹은 '법이 아니다'라고 열여덟 가지 근거로 다투는 비구들의 논쟁을 '비바다쟁사'라 한다. 실라·아짜라·딧티·아지와 위빳띠(실패)로 비난하는 비구들의 비난과 문책, 꾸짖음을 '아누바다쟁사'라 한다. 마띠까에 나오는 다섯 가지 죄의 무리와 비방가에 나오는 두 가지 죄의 무리를 합친 일곱 가지 죄의 무리를 '아빳따쟁사'라 한다. 승가의 아빨로까나(공지) 등 네 가지 갈마를 집행하는 것을 '낃짜쟁사'라 한다.

ตตฺถ วิวาทาธิกรณํ (จูฬว. ๒๒๘) ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ, สมฺมุขาวินเยเนว สมฺมมานํ ยสฺมึ วิหาเร อุปฺปนฺนํ, ตสฺมึเยว วา, อญฺญตฺถ วูปสเมตุํ คจฺฉนฺตานํ อนฺตรามคฺเค วา, ยตฺถ คนฺตฺวา สงฺฆสฺส นิยฺยาติตํ, ตตฺถ สงฺเฆน วา วูปสเมตุํ อสกฺโกนฺเต ตตฺเถว อุพฺพาหิกาย สมฺมตปุคฺคเลหิ วา วินิจฺฉิตํ สมฺมติ, เอวํ สมฺมมาเน จ ปน ตสฺมึ ยา สงฺฆสมฺมุขตา ธมฺมสมฺมุขตา วินยสมฺมุขตา ปุคฺคลสมฺมุขตา อยํ สมฺมุขาวินโย นาม. ตตฺถ จ การกสงฺฆสฺส สงฺฆสามคฺคิวเสน สมฺมุขีภาโว สงฺฆสมฺมุขตา, สเมตพฺพสฺส วตฺถุโน ภูตตา ธมฺมสมฺมุขตา, ยถา ตํ สเมตพฺพํ, ตเถวสฺส สมนํ วินยสมฺมุขตา, โย จ วิวทติ, เยน จ วิวทติ, เตสํ อุภินฺนํ อตฺถปจฺจตฺถิกานํ สมฺมุขีภาโว ปุคฺคลสมฺมุขตา. อุพฺพาหิกาย วูปสมเน ปเนตฺถ สงฺฆสมฺมุขตา ปริหายติ, เอวํ ตาว สมฺมุขาวินเยเนว สมฺมติ.

그중 비바다쟁사는 삼무카위나야와 예부야시까(다수결)의 두 가지 지멸법으로 해결된다. 삼무카위나야만으로 해결되는 경우란, 그것이 발생한 사원에서 혹은 다른 곳으로 해결하러 가는 노상에서, 혹은 승가에 위임된 곳에서 승가에 의해 해결되거나, 승가가 직접 해결할 수 없어 우바히까(전권위원회)로 지명된 인물들에 의해 결정되어 해결되는 것을 말한다. 이와 같이 해결될 때 승가 현전, 법 현전, 율 현전, 개인 현전의 네 가지가 갖추어진 것을 '삼무카위나야(현전비니)'라 한다. 그중 갈마를 집행하는 승가가 화합하여 모인 것이 '승가 현전'이고, 해결해야 할 사안이 진실한 것이 '법 현전'이며, 그 사안을 해결해야 할 방식대로 해결하는 것이 '율 현전'이고, 다투는 양 당사자가 서로 마주하는 것이 '개인 현전'이다. 우바히까로 해결할 때는 이 중에서 승가 현전은 제외된다. 이와 같이 우선 삼무카위나야만으로 해결된다.

สเจ [Pg.290] ปเนวมฺปิ น สมฺมติ, อถ นํ อุพฺพาหิกาย สมฺมตา ภิกฺขู ‘‘น มยํ สกฺโกม วูปสเมตุ’’นฺติ สงฺฆสฺเสว นิยฺยาเตนฺติ, ตโต สงฺโฆ ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ ภิกฺขุํ สลากคฺคาหาปกํ สมฺมนฺนิตฺวา เตน คุฬฺหกวิวฏฺฏกสกณฺณชปฺปเกสุ ตีสุ สลากคฺคาเหสุ อญฺญตรวเสน สลากํ คาเหตฺวา สนฺนิปติตปริสาย ธมฺมวาทีนํ เยภุยฺยตาย ยถา เต ธมฺมวาทิโน วทนฺติ, เอวํ วูปสนฺตํ อธิกรณํ สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ วูปสนฺตํ โหติ. ตตฺถ สมฺมุขาวินโย วุตฺตนโย เอว, ยํ ปน เยภุยฺยสิกกมฺมสฺส กรณํ. อยํ เยภุยฺยสิกา นาม, เอวํ วิวาทาธิกรณํ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ.

만약 이와 같이 해도 해결되지 않으면, 우바히까로 지명된 비구들이 "우리는 해결할 수 없습니다"라고 승가에 다시 넘긴다. 그러면 승가는 다섯 가지 자격(무편벽 등)을 갖춘 비구를 투표 관리자로 지명하고, 그가 비밀 투표, 공개 투표, 귓속말 투표의 세 가지 방식 중 하나를 선택해 투표를 실시하여, 소집된 대중 속에서 법을 말하는 이들이 다수가 되는 방식으로 해결한다. 이렇게 가라앉은 쟁사는 삼무카위나야와 예부야시까로 진정된 것이다. 여기서 삼무카위나야는 앞에서 설명한 바와 같으며, 예부야시까 갈마를 집행하는 것이 곧 '예부야시까'이다. 이와 같이 비바다쟁사는 두 가지 지멸법으로 해결된다.

อนุวาทาธิกรณํ (จูฬว. ๒๓๖) จตูหิ สมเถหิ สมฺมติ สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ. สมฺมุขาวินเยเนว สมฺมมานํ โย จ อนุวทติ, ยญฺจ อนุวทติ, เตสํ วจนํ สุตฺวา สเจ กาจิ อาปตฺติ นตฺถิ, อุโภ ขมาเปตฺวา, สเจ อตฺถิ, ‘‘อยํ นาเมตฺถ อาปตฺตี’’ติ เอวํ วินิจฺฉิตํ วูปสมฺมติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินยลกฺขณํ วุตฺตนยเมว. ยทา ปน ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อมูลิกาย สีลวิปตฺติยา อนุทฺธํสิตสฺส สติวินยํ ยาจมานสฺส สงฺโฆ ญตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน สติวินยํ เทติ, ตทา สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ วูปสนฺตํ โหติ, ทินฺเน ปน สติวินเย ปุน ตสฺมึ ปุคฺคเล กสฺสจิ อนุวาโท น รุหติ. ยทา อุมฺมตฺตโก ภิกฺขุ อุมฺมาทวเสน คเต อสฺสามณเก อชฺฌาจาเร ‘‘สรตายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺติ’’นฺติ ภิกฺขูหิ โจทิยมาโน ‘‘อุมฺมตฺตเกน เม, อาวุโส, เอตํ กตํ, นาหํ ตํ สรามี’’ติ ภณนฺโตปิ ภิกฺขูหิ โจทิยมาโนว ปุน อโจทนตฺถาย อมูฬฺหวินยํ ยาจติ, สงฺโฆ จสฺส ญตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน อมูฬฺหวินยํ เทติ. ตทา สมฺมุขาวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ วูปสนฺตํ โหติ, ทินฺเน ปน อมูฬฺหวินเย ปุน ตสฺมึ ปุคฺคเล กสฺสจิ ตปฺปจฺจยา อนุวาโท น รุหติ.

비방사건(Anuvādādhikaraṇa)은 네 가지 지처(samatha), 즉 현전비니(sammukhāvinaya), 억념비니(sativinaya), 불치비니(amūḷhavinaya), 탁악비니(tassapāpiyyasikā)에 의해 가라앉는다. 현전비니만으로 가라앉는 경우는, 비방하는 자와 비방받는 자 모두의 말을 듣고 만약 어떤 아빳띠(범계)도 없다면 양쪽을 화해시키고, 만약 아빳띠가 있다면 "이 일에는 이러한 이름의 아빳띠가 있다"라고 이와 같이 판결하여 가라앉는 것인데, 거기서 현전비니의 특징은 이미 말한 바와 같다. 그러나 번뇌를 다한 비구(아라한)가 근거 없는 계율의 타락으로 비방을 받아 억념비니를 요청할 때, 승가가 백사갈마(ñatticatutthena kammena)로 억념비니를 주면, 그때는 현전비니와 억념비니에 의해 가라앉은 것이 된다. 억념비니가 주어진 후에는 다시 그 인물에 대해 누구의 비방도 성립하지 않는다. 미친 비구가 미친 상태에서 비구답지 않은 범계 행위를 저질렀을 때, 비구들이 "존자여, 이러한 아빳띠를 기억합니까?"라고 추궁하자 "도반들이여, 내가 미쳤을 때 그것을 행했으므로 나는 그것을 기억하지 못합니다"라고 말함에도 불구하고 비구들에게 계속 추궁을 당하다가, 다시는 추궁받지 않기 위해 불치비니를 요청하고 승가가 그에게 백사갈마로 불치비니를 주면, 그때는 현전비니와 불치비니에 의해 가라앉은 것이 된다. 불치비니가 주어진 후에는 다시 그 인물에 대해 그 원인으로 인한 누구의 비방도 성립하지 않는다.

ยทา ปน ปาราชิเกน วา ปาราชิกสามนฺเตน วา โจทิยมานสฺส อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรโต ปาปุสฺสนฺนตาย ปาปิยสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘สจายํ อจฺฉินฺนมูโล ภวิสฺสติ, สมฺมา วตฺติตฺวา โอสารณํ ลภิสฺสติ, สเจ ฉินฺนมูโล, สยเมวสฺส นาสนา ภวิสฺสตี’’ติ มญฺญมาโน สงฺโฆ ญตฺติจตุตฺเถน [Pg.291] กมฺเมน ตสฺสปาปิยสิกํ กมฺมํ กโรติ, ตทา สมฺมุขาวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ วูปสนฺตํ โหติ, เอวํ อนุวาทาธิกรณํ จตูหิ สมเถหิ สมฺมติ.

그러나 빠라지까나 빠라지까에 준하는 죄로 추궁을 받을 때, 다른 이유로 다른 것을 덮어 숨기며(말을 돌리며) 악행이 가득한 악한 인물에 대해 "만약 이 자가 뿌리가 잘리지 않았다면(빠라지까에 이르지 않았다면), 바르게 행하여 복귀(osāraṇa)를 얻을 것이고, 만약 뿌리가 잘렸다면 스스로 멸망(nāsanā)에 이를 것이다"라고 생각하여 승가가 백사갈마로 그에게 탁악비니 갈마를 행하면, 그때는 현전비니와 탁악비니에 의해 가라앉은 것이 된다. 이와 같이 비방사건은 네 가지 지처에 의해 가라앉는다.

อาปตฺตาธิกรณํ (จูฬว. ๒๓๙) ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิญฺญาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ. ตสฺส สมฺมุขาวินเยเนว วูปสโม นตฺถิ, ยทา ปน เอกสฺส วา ภิกฺขุโน, นิสฺสคฺคิยวณฺณนายํ วุตฺตนเยน สงฺฆคณมชฺเฌสุ วา ภิกฺขุ ลหุกํ อาปตฺตึ เทเสติ, ตทา อาปตฺตาธิกรณํ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิญฺญาตกรเณน จ วูปสมฺมติ. ตตฺถ สมฺมุขาวินเย ตาว โย จ เทเสติ, ยสฺส จ เทเสติ, เตสํ สมฺมุขีภาโว ปุคฺคลสมฺมุขตา, เสสํ วุตฺตนยเมว. ปุคฺคลสฺส จ คณสฺส จ เทสนากาเล สงฺฆสมฺมุขตา ปริหายติ.

아빳띠사건(Āpattādhikaraṇa)은 세 가지 지처, 즉 현전비니, 자백비니(paṭiññātakaraṇa), 초부비니(tiṇavatthāraka)에 의해 가라앉는다. 그것은 현전비니만으로는 가라앉음이 없다. 그러나 한 명의 비구에게, 혹은 니사기 파치띠야 주석에서 설명한 방식에 따라 승가나 단체의 중간에서 비구가 가벼운 아빳띠를 고백하면, 그때 아빳띠사건은 현전비니와 자백비니에 의해 가라앉는다. 거기서 우선 현전비니는 고백하는 자와 고백을 받는 자, 그들의 목전에 있음이 인물현전(puggalasammukhatā)이며, 나머지는 이미 말한 바와 같다. 개인과 단체에게 고백할 때는 승가현전(saṅghasammukhatā)은 제외된다.

ยา ปเนตฺถ ‘‘อหํ, ภนฺเต, อิตฺถนฺนามํ อาปตฺตึ อาปนฺโน’’ติ จ, ‘‘ปสฺสสี’’ติ, ‘‘อาม ปสฺสามี’’ติ จ ปฏิญฺญา, ตาย ‘‘อายตึ สํวเรยฺยาสี’’ติ กรณํ ปฏิญฺญาตกรณํ นาม. สงฺฆาทิเสเส ปริวาสาทิยาจนา ปฏิญฺญา, ปริวาสาทีนํ ทานํ ปฏิญฺญาตกรณํ นาม. ทฺเวปกฺขชาตา ปน ภณฺฑนการกา ภิกฺขู พหุํ อสฺสามณกํ อชฺฌาจารํ จริตฺวา ปุน ลชฺชิธมฺเม อุปฺปนฺเน ‘‘สเจ มยํ อิมาหิ อาปตฺตีหิ อญฺญมญฺญํ กริสฺสาม, สิยาปิ ตํ อธิกรณํ กกฺขฬตฺถาย วาฬตฺถาย สํวตฺเตยฺยา’’ติ อญฺญมญฺญํ อาปตฺติยา การาปเน โทสํ ทิสฺวา ยทา ติณวตฺถารกกมฺมํ กโรนฺติ, ตทา อาปตฺตาธิกรณํ สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ สมฺมติ. ตตฺร หิ ยตฺตกา หตฺถปาสูปคตา ‘‘น เมตํ ขมตี’’ติ เอวํ ทิฏฺฐาวิกมฺมํ อกตฺวา นิทฺทมฺปิ โอกฺกมนฺตา โหนฺติ, สพฺเพสํ ฐเปตฺวา ถุลฺลวชฺชญฺจ คิหิปฺปฏิสํยุตฺตญฺจ สพฺพาปตฺติโย วุฏฺฐหนฺติ, เอวํ อาปตฺตาธิกรณํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ.

거기서 "존자시여, 제가 이러이러한 아빳띠를 범했습니다"라고 하고, "그것을 봅니까?" "예, 봅니다"라고 하는 것이 자백(paṭiññā)이며, 그것에 의해 "앞으로는 절제하십시오"라고 조치하는 것이 자백비니라고 한다. 상가디세사에서 빠리바사 등을 요청하는 것이 자백이고, 빠리바사 등을 주는 것이 자백비니이다. 그러나 두 편으로 갈라져 다투는 비구들이 비구답지 않은 범계 행위를 많이 저지른 후, 다시 부끄러워하는 마음(lajjidhamme)이 생겼을 때, "만약 우리가 이 아빳띠들을 서로 추궁하여 판결한다면, 그 사건이 거칠고 험악하게 번질 수도 있다"라고 생각하여 서로 아빳띠를 판결하게 하는 것에서 잘못을 보고, 초부비니 갈마를 행할 때, 그때 아빳띠사건은 현전비니와 초부비니에 의해 가라앉는다. 거기서 한 팔 간격(hatthapāsa) 안에 들어온 이들 중 "나는 이것이 마음에 들지 않는다"라고 이와 같이 자신의 견해를 밝히지 않고 잠이 든 자들도 포함하여, 중죄(thullavajja)와 재가자와 관련된 것을 제외한 모든 이의 모든 아빳띠가 사라진다. 이와 같이 아빳띠사건은 세 가지 지처에 의해 가라앉는다.

กิจฺจาธิกรณํ (จูฬว. ๒๔๒) เอเกน สมเถน สมฺมติ สมฺมุขาวินเยเนว. อิติ อิมานิ จตฺตาริ อธิกรณานิ ยถานุรูปํ อิเมหิ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ, เตน วุตฺตํ ‘‘อุปฺปนฺนุปฺปนฺนานํ อธิกรณานํ สมถาย วูปสมาย สมฺมุขาวินโย [Pg.292] ทาตพฺโพ…เป… ติณวตฺถารโก’’ติ. อยเมตฺถ วินิจฺฉยนโย, วิตฺถาโร ปน สมถกฺขนฺธเก อาคโตเยว, วินิจฺฉโยปิสฺส สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺโต.

키짜아디까라나(업무의 쟁송)는 오직 현전비니(sammukhāvinaya)라는 하나의 지멸법에 의해 가라앉는다. 이와 같이 이 네 가지 쟁송은 적절하게 이 일곱 가지 지멸법에 의해 가라앉는다. 그러므로 '발생한 각각의 쟁송들을 가라앉히고 진정시키기 위해 현전비니를 주어야 한다... (중략) ... 초부비니(tiṇavatthāraka)를 주어야 한다'라고 말씀하셨다. 이것이 여기에서의 판정하는 방법이며, 상세한 설명은 사마타칸다카(지멸건도)에서 전해지는 바와 같고, 그에 대한 판정 또한 사만따빠사디까(율장 주석서)에서 설해졌다.

ตตฺถายสฺมนฺเต ปุจฺฉามิ, กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธาติ เตสุ สตฺตสุ อธิกรณสมเถสุ กจฺจิตฺถ ปริสุทฺธา, นตฺถิ โว กิญฺจิ สมเถหิ วูปสเมตพฺพนฺติ ปุจฺฉามิ, เอเตน สพฺพาปตฺตีหิ ปริสุทฺธภาโว ปุจฺฉิโต โหติ.

거기서 '존자들에게 묻습니다. 여기에서 청정합니까?'라는 것은 그 일곱 가지 쟁송의 지멸법들 가운데 '존자들은 여기에서 청정합니까? 존자들에게 지멸법들로 가라앉혀야 할 무언가가 없습니까?'라고 묻는 것이다. 이것으로써 모든 죄로부터 청정한 상태를 묻는 것이 된다.

อุทฺทิฏฺฐํ โข อายสฺมนฺโต นิทานนฺติอาทิ นิคมนวจนํ. ตตฺถ เอตฺตกนฺติ เอตฺตกํ สิกฺขาปทํ. สุตฺตาคตนฺติ สุตฺเต ปาติโมกฺเข อาคตํ. สุตฺตปริยาปนฺนนฺติ ตตฺเถว อนฺโตคธํ. อนฺวทฺธมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ อทฺธมาเส อทฺธมาเส อุโปสถวเสน อุทฺทิสิตพฺพตํ อาคจฺฉติ. สมคฺเคหีติ กายสามคฺคิวเสน สมคฺเคหิ. สมฺโมทมาเนหีติ จิตฺตสามคฺคิวเสน เอกชฺฌาสยตาย สุฏฺฐุ โมทมาเนหิ. อวิวทมาเนหีติ อฏฺฐารสสุ วิวาทวตฺถูสุ อญฺญตรวเสนาปิ อวิวทมาเนหิ. สิกฺขิตพฺพนฺติ ตํ ตํ สิกฺขาปทํ อวีติกฺกมนฺเตหิ อธิสีลสิกฺขา สมฺปาเทตพฺพา. อนฺตรนฺตรา ปน ยํ น วุตฺตํ, ตํ สพฺพํ ปุริเม ปุริเม สิกฺขาปเท วุตฺตตฺตา เจว อุตฺตานตฺถตฺตา จาติ.

'존자들이여, 서문이 암송되었습니다' 등의 문구는 결어(맺음말)이다. 거기서 '이만큼'이라는 것은 이만큼의 학습계목을 뜻한다. '경에서 전해진 것'이란 경(Sutta)이라 불리는 빠띠목까(계본) 본문에서 전해진 것이다. '경에 포함된 것'이란 바로 그 빠띠목까 본문 안에 포함된 것이다. '보름마다 암송에 오른다'는 것은 보름마다 포살의 방식에 따라 암송되어야 함을 뜻한다. '화합하여'란 몸의 화합(신화합)에 의해서 화합한 것이다. '기뻐하며'란 마음의 화합(심화합)에 의해서 같은 지향을 가지고 매우 기뻐하는 것이다. '다투지 않으며'란 열여덟 가지 다툼의 근거(vivādavatthu) 중 어느 하나에 의해서도 다투지 않는 것이다. '공부해야 한다'란 각각의 학습계목을 범하지 않으면서 증상계학(adhisīlasikkhā)을 성취해야 함을 말한다. 한편 중간중간에 언급되지 않은 모든 것은, 이전의 학습계목들에서 이미 언급되었거나 그 뜻이 명확하기 때문이다.

อธิกรณสมถวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

쟁송지멸(adhikaraṇasamatha)에 대한 설명이 끝났다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

캉까위따라니(Kaṅkhāvitaraṇī)의 빠띠목까 주석 중에서,

ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구 빠띠목까에 대한 설명이 끝났다.

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมสมฺพุทฺธสฺส

그분 복되신 분, 아라한, 정등각자께 절합니다.

ภิกฺขุนีปาติโมกฺขวณฺณนา

비구니 빠띠목까 설명

ปาราชิกกณฺโฑ

바라제(Pārājika) 편

ภิกฺขุนีนํ หิตตฺถาย, ปาติโมกฺขํ ปกาสยิ;

ยํ นาโถ, ตสฺส ทาเนโส, สมฺปตฺโต วณฺณนากฺกโม.

세상의 의지처이신 부처님께서 비구니들의 이익을 위하여 어떤 빠띠목까를 밝히셨는데, 이제 그 비구니 빠띠목까의 주석의 순서가 이르렀다.

สาธารณปาราชิกํ

공통된 바라제(Sādhāraṇapārājika)

๑…เป…๔. เมถุนธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา

1... (중략) ... 4. 음행의 법 학습계목에 대한 설명

ตตฺถ [Pg.293] สุณาตุ เมติอาทีนํ ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เกวลญฺหิ, ภนฺเต, อยฺเยติอาทิวเสน ตสฺมิญฺจ อิธ จ อภิลาปมตฺตเมว ลิงฺคเภทมตฺตญฺจ วิเสโส. ยสฺมา จ ภิกฺขุนิยา สิกฺขาปจฺจกฺขานํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา ภิกฺขุนีนํ ‘‘สิกฺขาสาชีวสมาปนฺนา สิกฺขํ อปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา’’ติ อวตฺวา ยา ปน ภิกฺขุนี ฉนฺทโส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺยาติ วุตฺตํ. ตตฺถ ฉนฺทโสติ เมถุนราคปฺปฏิสํยุตฺเตน ฉนฺเทน เจว รุจิยา จ. ฉนฺเท ปน อสติ พลกฺกาเรน ปธํสิตาย อนาปตฺติ, ตสฺมา ยา ปริปุณฺณูปสมฺปทา ภิกฺขุนี มนุสฺสามนุสฺสติรจฺฉานชาตีสุ ปุริสอุภโตพฺยญฺชนกปณฺฑกานํ ยสฺส กสฺสจิ สชีวสฺส วา นิชฺชีวสฺส วา สนฺถตสฺส วา อสนฺถตสฺส วา อกฺขายิตสฺส วา เยภุยฺเยน อกฺขายิตสฺส วา องฺคชาตสฺส อตฺตโน วจฺจมคฺคปสฺสาวมคฺคมุเขสุ ตีสุ ยตฺถกตฺถจิ สนฺถเต วา อสนฺถเต วา ปกติวาเตน อสํผุฏฺเฐ อลฺโลกาเส อนฺตมโส ติลผลมตฺตมฺปิ ปเทสํ ฉนฺทโส ปเวเสติ, ปเรน วา ปเวสิยมานา ปเวสนปวิฏฺฐฏฺฐิตอุทฺธรเณสุ ยํกิญฺจิ สาทิยติ, อยํ ปาราชิกา โหติ. เสสเมตฺถ อิโต ปเรสุ จ สาธารณสิกฺขาปเทสุ วุตฺตนยานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ.

거기서 '나의 말을 들으소서' 등의 문구의 뜻은 비구 빠띠목까 설명에서 언급된 방식대로 알아야 한다. 다만 '존자여(bhante)'와 '존형이여(ayye)' 등의 방식에 따라 그곳과 여기에서 호칭의 차이와 성별의 차이만이 있을 뿐이다. 그리고 비구니에게는 학습의 포기(계목 반납)라는 것이 없기 때문에, 비구니들에게는 '학습과 생활 수단에 구비되어 학습을 포기하지 않고 나약함을 드러내지 않고'라고 말하지 않고, '어떤 비구니라도 욕망으로 음행을 행하면'이라고 말씀하셨다. 거기서 '욕망으로'란 음행의 탐욕과 관련된 의욕과 즐거움에 의해서이다. 의욕이 없을 때 강제로 짓밟힌 비구니에게는 죄가 없다. 그러므로 구족계를 완전히 받은 비구니가 인간, 비인간, 축생들 중에서 남자, 양성인, 고자 중 누구라도, 생명이 있든 없든, 가려졌든 가려지지 않았든, 훼손되지 않았든 대부분 훼손되지 않았든, 그 성기를 자신의 대변로, 소변로, 입이라는 세 가지 통로 중 어디든지, 가려졌든 가려지지 않았든, 자연스러운 바람에 닿지 않는 젖은 부위에 아주 조금, 심지어 깨 한 알 정도라도 욕망으로 삽입하거나, 혹은 타인에 의해 삽입될 때 삽입함, 삽입됨, 머무름, 뽑아냄 중 어느 것이라도 즐기면, 이 비구니는 바라제가 된다. 나머지 구절들은 여기와 이후의 공통된 학습계목들에서 이미 말한 방식에 따라 알아야 한다.

อสาธารณปาราชิกํ

공통되지 않은 바라제(Asādhāraṇapārājika)

๕. อุพฺภชาณุมณฺฑลิกาสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 무릎 위 부위(Ubbhajāṇumaṇḍalika) 학습계목에 대한 설명

อสาธารเณสุ [Pg.294] ปน จตุนฺนํ ตาว ปาราชิกานํ ปฐเม อวสฺสุตาติ กายสํสคฺคราเคน ตินฺตา, กิลินฺนาติ อตฺโถ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. ปุริสปุคฺคลสฺสาติ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชิตุํ วิญฺญุสฺส มนุสฺสชาติกสฺส ปุริสสงฺขาตสฺส ปุคฺคลสฺส. อธกฺขกนฺติ อตฺตโน อกฺขกานํ อโธ. อุพฺภชาณุมณฺฑลนฺติ ชาณุมณฺฑลานํ อุปริ, เอตฺถ จ อุพฺภกปฺปรมฺปิ อุพฺภชาณุมณฺฑเลเนว สงฺคหิตํ. อามสนนฺติ อามชฺชนํ ผุฏฺโฐกาสํ อนติกฺกมิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆฏฺฏนํ. ปรามสนนฺติ อิโต จิโต จ สญฺจรณํ. คหณนฺติ คหิตมตฺตํ. ฉุปนนฺติ อสงฺฆฏฺเฏตฺวา ผุฏฺฐมตฺตํ. ปฏิปีฬนนฺติ องฺเค คเหตฺวา นิปฺปีฬนํ. สาทิเยยฺยาติ ยา ภิกฺขุนี อตฺตโน ยถาปริจฺฉินฺเน กาเย ปุริสสฺส เอตํ อามสนาทึ สาทิยติ, สยํ วา ปน เตน กาเยน ปุริสสฺส ยํกิญฺจิ กายปฺปเทสํ สาทยมานา ฉุปติ, อยํ อุพฺภชาณุมณฺฑลิกา นาม ปาราชิกาติ อยเมตฺถ สงฺเขโป.

공통되지 않은 것들 중 네 가지 바라제 가운데 첫 번째에서, '오염된(avassutā)'이란 신체 접촉의 탐욕으로 인해 젖고 오염되었다는 뜻이다. 두 번째 문구에서도 이와 같은 방식이다. '남자와(purisapuggalassa)'란 신체 접촉에 도달할 수 있는, 지각 능력이 있고 인간으로 태어난 남자로 불리는 사람을 의미한다. '쇄골 아래'란 자신의 쇄골들 아래를 말한다. '무릎 위'란 무릎뼈들의 위를 말하며, 여기서는 무릎 위라는 말로써 팔꿈치 위까지도 포함된다. '만지는 것(āmasana)'이란 강하게 문지르는 것과 접촉한 부위를 벗어나지 않고 그 자리에서 강하게 마찰하는 것을 말한다. '쓰다듬는 것(parāmasana)'이란 여기저기로 움직이는 것을 말한다. '잡는 것(gahaṇa)'이란 단순히 붙잡는 것을 말한다. '닿는 것(chupana)'이란 강하게 마찰하지 않고 단지 닿는 것을 말한다. '누르는 것(paṭipīḷana)'이란 신체 부위를 잡고 쥐어짜는 것을 말한다. '즐기면'이란 어떤 비구니가 자신의 규정된 신체 부위에 남자가 행하는 이러한 만짐 등을 즐기거나, 혹은 스스로 그 부위로 남자의 어떤 신체 부위를 즐거워하며 만지면, 이 비구니는 '무릎 위 부위(웁바자누만달리까)'라 불리는 바라제가 된다. 이것이 여기에서의 요약이다.

‘‘นิทานํ ปุคฺคลํ วตฺถุ’’นฺติอาทิเก (กงฺขา. อฏฺฐ. ปฐมปาราชิกวณฺณนา) เตน วิตฺถารวินิจฺฉเย ยสฺมา สพฺพาเนว อสาธารณปญฺญตฺติโย โหนฺติ, ตสฺมา อิโต ปฏฺฐาย สนฺตึ อนุปญฺญตฺตึ วตฺวา สาธารณปญฺญตฺตีติ วา อสาธารณปญฺญตฺตีติ วา น วกฺขาม, อาณตฺติยํ ยตฺถ อาณตฺติ นตฺถิ, ตตฺถ กิญฺจิ อวตฺวา ยตฺถ อตฺถิ, ตตฺเถว วกฺขาม, วิปตฺติวิจารณา วุตฺตาเยว.

'서문, 인물, 대상' 등의 상세한 판정에서는 모든 것이 공통되지 않은 제정들이기 때문에, 여기서부터는 존재하는 추가 제정(anupaññatti)을 말한 뒤에 '공통된 제정'이라거나 '공통되지 않은 제정'이라고 말하지 않겠다. 명령(āṇatti)에 대해서도, 명령이 없는 학습계목에서는 아무것도 말하지 않고, 명령이 있는 학습계목에서만 말할 것이다. 범계에 대한 검토(vipattivicāraṇā)는 이미 말한 바와 같다.

อวเสสํ ปน สพฺพตฺถ วตฺตพฺพํ, ตยิทํ วุจฺจติ, อิทํ ตาว สิกฺขาปทํ สาวตฺถิยํ สุนฺทรีนนฺทํ อารพฺภ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เอกโตอวสฺสุเต ยถาปริจฺฉินฺเนน กาเยน ปุริสสฺส กายํ, อุภโตอวสฺสุเตปิ กาเยน กายปฺปฏิพทฺธํ, ยถาปริจฺฉินฺนกายปฺปฏิพทฺเธน วา อวเสสกาเยน วา ตสฺส กายํ อามสนฺติยา ถุลฺลจฺจยํ, ยกฺขเปตปณฺฑกติรจฺฉานคตมนุสฺสวิคฺคหานํ อุภโตอวสฺสุเต ยถาปริจฺฉินฺเนน กาเยน กายํ อามสนฺติยาปิ ถุลฺลจฺจยํ, สเจ ปน ปุริสสฺส กายสํสคฺคราโค นตฺถิ, ปาราชิกกฺเขตฺเตปิ ถุลฺลจฺจยเมว. อวเสเส ปน กายปฺปฏิพทฺเธน กายปฺปฏิพทฺธาทิเภเท, เมถุนราคเคหสิตเปเมสุ จ สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ. อสญฺจิจฺจ, อสฺสติยา, อชานนฺติยา, อสาทิยนฺติยา[Pg.295], อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. องฺคานิ สมุฏฺฐานาทีนิ จ ภิกฺขุปาติโมกฺเข กายสํสคฺเค วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานีติ.

나머지 설명은 모든 곳에서 말해져야 하며, 그것은 다음과 같이 설해진다. 우선 이 학습계목은 사밧티에서 순다리난다를 인연으로 하여 몸의 접촉(kāyasaṃsagga)에 이른 사건에 대해 제정되었다. 한쪽만 탐욕에 젖었을 때 정해진 부위의 몸으로 남자의 몸을 만지거나, 양쪽 다 탐욕에 젖었을 때 몸으로 몸에 부착된 물건을 만지거나, 정해진 부위의 몸에 부착된 물건으로 혹은 몸의 나머지 부분으로 그의 몸을 만지는 비구니에게는 툴랏짜야(thullaccaya)가 된다. 약카, 뻬따, 반다까, 축생, 인간의 형상을 한 존재에 대해 양쪽 다 탐욕에 젖었을 때 정해진 부위의 몸으로 그들의 몸을 만지는 경우에도 툴랏짜야가 된다. 만약 남자의 몸에 접촉하려는 탐욕이 없다면, 빠라지까의 영역일지라도 툴랏짜야일 뿐이다. 나머지 몸에 부착된 물건으로 몸에 부착된 물건을 만지는 등의 차이와, 음행의 탐욕이나 세속적인 애정이 있는 경우에는 모든 곳에서 두까따(dukkaṭa)이다. 의도하지 않았거나, 마음 챙김이 없었거나, 알지 못했거나, 받아들이지 않았거나, 미친 사람 등에게는 아빳띠가 없다. 구성 요소와 발생 원인 등은 비구 빠띠목카의 가야삼삭가 학습계목에서 말한 방식대로 알아야 한다.

อุพฺภชาณุมณฺฑลิกาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

무릎 위(Ubbhajāṇumaṇḍalikā) 학습계목의 설명이 끝났다.

๖. วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกาสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 허물 은닉(Vajjappaṭicchādikā) 학습계목의 설명

ทุติเย คณสฺสาติ อญฺญาสํ ภิกฺขุนีนํ. ฐิตาติ สลิงฺเค ฐิตา. จุตาติ กาลงฺกตา. นาสิตาติ ลิงฺคนาสนาย สยํ วา นฏฺฐา, อญฺเญหิ วา นาสิตา. อวสฺสฏาติ ติตฺถายตนํ สงฺกนฺตา. ปุพฺเพวาหํ อยฺเย อญฺญาสินฺติ อิทํ ตสฺสา วจนกาลทสฺสนํ, สลิงฺเค ฐิตาย ปน ปาราชิกภาวํ ญตฺวา ‘‘น ทานิ นํ กสฺสจิ อาโรเจสฺสามี’’ติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเตเยว อยํ วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา นาม ปาราชิกา โหตีติ.

두 번째에서 '단체에게'란 다른 비구니들에게라는 뜻이다. '머물러 있는'이란 자신의 형상에 머물러 있는 것이다. '죽은'이란 목숨을 다한 것이다. '파괴된'이란 형상을 파괴함에 있어 스스로 파괴되었거나 타인에 의해 파괴된 것이다. '떠난'이란 외도의 영역으로 옮겨간 것이다. "존자여, 제가 전부터 이미 알고 있었습니다"라는 이 말은 그녀가 말한 시점을 보여주는 말이다. 그러나 자신의 형상에 머물러 있는 비구니의 빠라지까 상태를 알고서도 "이제 그것을 아무에게도 알리지 않겠다"라고 의무를 저버린 바로 그 순간, 이 허물을 은닉한 비구니는 빠라지까가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เนวอตฺตนาปฏิโจทนา นคณสฺส อาโรจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ สปฺปาณกวคฺคมฺหิ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติปฺปฏิจฺฉาทนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. ตตฺร หิ ปาจิตฺติยํ, อิธ ปาราชิกนฺติ อยเมว วิเสโส, เสสํ ตาทิสเมวาติ.

사밧티에서 툴라난다를 인연으로 하여 스스로 추궁하지도 않고 단체에 알리지도 않은 사건에 대해 제정되었다. 여기의 나머지는 삽빠나까왁가의 중죄 은닉 학습계목에서 설한 방식대로 알아야 한다. 거기서는 파치띠야이지만 여기서는 빠라지까라는 것이 바로 차이점이며, 나머지는 그와 같다.

วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

허물 은닉 학습계목의 설명이 끝났다.

๗. อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 제7 파라지카 학습계목(출교된 자를 따름)의 주석

ตติเย อุกฺขิตฺตนฺติ อาปตฺติยา อทสฺสนาทีสุ อุกฺขิตฺตํ. ธมฺเมนาติ ภูเตน วตฺถุนา. วินเยนาติ โจเทตฺวา สาเรตฺวา. สตฺถุสาสเนนาติ อิธาปิ โจเทตฺวา สาเรตฺวา กรณเมว สตฺถุสาสนํ นาม. อนาทรนฺติ เยน สงฺเฆน อุกฺเขปนิยกมฺมํ กตํ, ตสฺมึ วา, ตตฺถ ปริยาปนฺนคเณ วา เอกปุคฺคเล วา ตสฺมึ วา กมฺเม อาทรวิรหิตํ, สมฺมาวตฺตนาย อวตฺตมานนฺติ อตฺโถ. อปฺปฏิการนฺติ ปฏิการรหิตํ, อโนสาริตนฺติ อตฺโถ. อกตสหายนฺติ เอกกมฺมาทิเก สํวาเส สห อยนภาเวน สมานสํวาสกา ภิกฺขู สหายา นาม, ยสฺส ปน โส สํวาโส เตหิ สทฺธึ นตฺถิ น เตน เต สหายา กตา โหนฺติ[Pg.296], อิติ โส อกตสหาโย นาม, ตํ อกตสหายํ, สมานสํวาสกภาวํ อนุปคตนฺติ อตฺโถ. ตมนุวตฺเตยฺยาติ ตํ อุกฺขิตฺตกํ อุกฺขิตฺตกภาเวเยว ฐิตํ ภิกฺขุํ ยา ภิกฺขุนี ยํทิฏฺฐิโก โส โหติ, ตาย ทิฏฺฐิยา คหณภาเวน อนุวตฺเตยฺย. สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนีหิ สงฺฆเภทสิกฺขาปทาทีสุ วุตฺตนเยน วิสุํ สงฺฆมชฺเฌ จ วุจฺจมานา ตํ วตฺถุํ อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺตี สมนุภาสนกมฺมปริโยสาเน อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา นาม ปาราชิกา โหตีติ.

세 번째(제7 파라지카)에서 ‘쫓겨난 자(ukkhitta)’란 죄(āpatti)를 인정하지 않는 등의 이유로 출교된 자를 말한다. ‘법에 따라(dhammena)’란 사실인 근거(vatthu)에 의함을 말한다. ‘율에 따라(vinayenā)’란 비난하고(codetvā) 기억나게 하여(sāretvā) 행하는 것을 말한다. ‘스승의 가르침에 따라(satthusāsanenā)’란 여기에서도 비난하고 상기시켜 행하는 것 자체가 스승의 가르침이라 불린다. ‘존중하지 않음(anādara)’이란 우께빠니야 깜마(출교 갈마)를 행한 승가나, 그 승가에 속한 무리나, 혹은 개별 수행자나, 또는 그 갈마 자체에 대해 존경심이 없이 바르게 행하지 않는 것을 의미한다. ‘대책이 없는(appaṭikāra)’이란 교정되지 않고 승가로 복귀하지 못한(anosārita) 것을 의미한다. ‘도반을 삼지 않은(akatasahāya)’이란 한 갈마 등을 함께 하는 삶(saṃvāsa)에서 함께 행함으로 인해 동일한 상와사(공동생활)를 가진 비구들을 도반(sahāya)이라 한다. 그러나 그와 함께하는 상와사가 없는 비구는 그들에 의해 도반으로 삼아지지 않은 것이므로, 그를 ‘도반을 삼지 않은 자’라 하며, 동일한 상와사 상태에 이르지 못한 것을 의미한다. ‘그를 따르는(tamanuvatteyya)’이란 출교된 상태 그대로 머물러 있는 그 비구를, 어떤 비구니가 그 비구가 가진 견해를 받아들여 따르는 것을 말한다. 그 비구니는 비구니들이 승가분열 학습계목 등에서 설해진 방식에 따라 개별적으로나 승가 가운데서 훈계받았음에도 그 사실(또는 견해)을 버리지 않는다면, 권고 갈마(samanubhāsana)가 끝날 때 ‘출교된 자를 따르는 파라지카’가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อุกฺขิตฺตานุวตฺตนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ญตฺติยา ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ทฺเว ถุลฺลจฺจยา, ‘‘ยสฺสา นกฺขมติ, สา ภาเสยฺยา’’ติ เอวํ ยฺย-การปฺปตฺตาย ตติยกมฺมวาจาย ปาราชิกํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ, เสสํ สงฺฆเภทสิกฺขาปทาทีสุ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

사왓티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 출교된 자를 따르는 사건에 대해 제정되었다. 선포(ñatti) 시에는 둑까따(악작)이며, 두 번의 갈마 문구(kammavācā)가 끝날 때마다 두 번의 툴랏짜야(중죄)가 된다. ‘찬성하지 않는 분은 말하십시오’라고 하여 ‘야(yya)’ 자가 들어가는 세 번째 갈마 문구가 끝날 때 파라지카가 된다. 법답지 않은 갈마(adhamma-kamma)의 경우 세 가지 둑까따가 된다. 그 외의 사항은 승가분열 학습계목 등에서 설해진 방식대로 알아야 한다.

อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

제7 파라지카 학습계목(출교된 자를 따름)의 주석이 끝났다.

๘. อฏฺฐวตฺถุกาสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 제8 파라지카 학습계목(여덟 가지 일)의 주석

จตุตฺเถ อวสฺสุตาติ โลกสฺสาทมิตฺตสนฺถววเสน กายสํสคฺคราเคน ตินฺตา. อยเมว หิ อตฺโถ สีหฬมาติกาฏฺฐกถายํ วุตฺโต, สมนฺตปาสาทิกายํ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๖๗๕) ปนสฺส วิจารณา กตา, ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถคฺคหณํ วาติอาทีสุ ปน ยํ ปุริสปุคฺคเลน หตฺเถ คหณํ กตํ, ตํ ‘‘ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถคฺคหณ’’นฺติ วุตฺตํ, เอเสว นโย สงฺฆาฏิกณฺณคฺคหเณปิ. หตฺถคฺคหณนฺติ เอตฺถ จ ยสฺส กสฺสจิ อปาราชิกกฺเขตฺตภูตสฺส องฺคสฺส คหณํ หตฺถคฺคหณํ, ยสฺส กสฺสจิ นิวตฺถสฺส วา ปารุตสฺส วา คหณํ สงฺฆาฏิกณฺณคฺคหณํ. สนฺติฏฺเฐยฺย วาติอาทีสุ กายสํสคฺคสงฺขาตสฺส อสทฺธมฺมสฺส ปฏิเสวนตฺถาย ปุริสสฺส หตฺถปาเส สนฺติฏฺเฐยฺย วา, ตตฺถ ฐิตา สลฺลเปยฺย วา, ปุริเสน วา ‘‘อิตฺถนฺนามํ ฐานํ อาคจฺฉา’’ติ วุตฺตา ตํ สงฺเกตํ คจฺเฉยฺย, ตสฺส วา ปุริสสฺส อพฺภาคมนํ สาทิเยยฺย, เยน เกนจิ วา ปฏิจฺฉนฺนํ โอกาสํ [Pg.297] ปวิเสยฺย, ปุริสสฺส หตฺถปาเส ฐตฺวา กายํ อุปสํหเรยฺยาติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อยมฺปิ ปาราชิกาติ ยถา ปุริมาโย, เอวํ อยมฺปิ ภิกฺขุนี เอตสฺส กายสํสคฺคสงฺขาตสฺส อสทฺธมฺมสฺส ปฏิเสวนตฺถาย เอตานิ อฏฺฐ วตฺถูนิ ปฏิปาฏิยา วา อุปฺปฏิปาฏิยา วา ปูเรตฺวา อฏฺฐวตฺถุกา นาม ปาราชิกา โหตีติ.

네 번째(제8 파라지카)에서 ‘욕망에 젖은(avassutā)’이란 세상의 감각적 즐거움에 따른 친교 때문에 신체 접촉에 대한 탐욕으로 젖어 있는 것을 말한다. 실제로 이 의미는 실론(Sīhaḷa)의 마띠까 주석서에서 설해졌으며, 사만따빠사디까(Samantapāsādikā)에서도 이에 대한 고찰이 이루어졌다. 두 번째 구절에서도 이와 같은 방식이다. ‘남자의 손을 잡거나(purisapuggalassa hatthaggahaṇaṃ)’ 등에서 남자가 손을 잡는 행위를 ‘남자의 손을 잡음’이라고 설한 것이다. 승가리(saṅghāṭi)의 끝을 잡는 경우에도 이와 같은 방식이다. 여기서 ‘손을 잡음(hatthaggahaṇa)’이란 파라지카의 대상이 되지 않는 신체의 어느 부위라도 잡는 것이 손을 잡는 것이다. 입고 있는 것이나 두르고 있는 옷의 어느 부분이라도 잡는 것을 ‘승가리의 끝을 잡음’이라 한다. ‘함께 서 있거나(santiṭṭheyya)’ 등에서 신체 접촉이라 불리는 비도덕적 행위(asaddhamma)를 행할 목적으로 남자의 곁(hatthapāsa)에 함께 서 있거나, 그곳에 서서 대화하거나, 혹은 남자가 ‘아무개 장소로 오라’고 했을 때 그 약속된 장소로 가거나, 혹은 그 남자가 다가오는 것을 허용하거나, 누군가에 의해 은폐된 장소로 들어가거나, 남자의 곁에 서서 몸을 내어주는(접근시키는) 등의 의미로 보아야 한다. ‘이 비구니 또한 파라지카가 된다’는 것은 이전의 비구니들처럼 이 비구니 또한 신체 접촉이라 불리는 이 비도덕적 행위를 행할 목적으로 이 여덟 가지 항목을 순서대로든 순서에 상관없이든 모두 채우면, ‘여덟 가지 일(aṭṭhavatthukā)’이라 불리는 파라지카가 된다는 것이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อฏฺฐมํ วตฺถุํ ปริปูรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สงฺเกตคมเน ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ปุริสสฺส หตฺถปาสํ โอกฺกนฺตมตฺเต ถุลฺลจฺจยํ, ปุริสสฺส อพฺภาคมนสาทยมาเนปิ ทุกฺกฏํ. หตฺถปาโสกฺกมเน ถุลฺลจฺจยํ, เสเสสุ เอเกกสฺมึ ถุลฺลจฺจยเมว, อฏฺฐเม ปริปุณฺเณ ปาราชิกํ. เอเกกสฺมึ ปน วตฺถุสฺมึ สตกฺขตฺตุมฺปิ วีติกฺกนฺเต ตา อาปตฺติโย เทเสตฺวา มุจฺจติ, อปิเจตฺถ คณนูปิกา อาปตฺติ เวทิตพฺพา, ‘‘อิทานิ นาปชฺชิสฺสามี’’ติ หิ ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา เทสิตา คณนูปิกา, เทสิตคณนํ อุเปติ, ปาราชิกสฺส องฺคํ น โหติ. ตสฺมา ยา เอกํ อาปนฺนา ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา เทเสตฺวา ปุน กิเลสวเสน อาปชฺชติ, ปุนปิ เทเสติ, เอวํ อฏฺฐมํ ปริปูเรนฺตีปิ ปาราชิกา น โหติ. ยา ปน อาปชฺชิตฺวา ‘‘ปุนปิ อญฺญํ วตฺถุํ อาปชฺชิสฺสามี’’ติ สอุสฺสาหาว เทเสติ, ตสฺสา สา อาปตฺติ อคณนูปิกา, เทสิตาปิ อเทสิตา โหติ, ปาราชิกสฺส องฺคํ โหติ. อสญฺจิจฺจ, อสฺสติยา, อชานนฺติยา อสาทิยนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. กายสํสคฺคราโค, สอุสฺสาหตา, อฏฺฐมสฺส วตฺถุสฺส ปูรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมนุภาสนสมุฏฺฐานํ, กิริยากิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ทฺวิเวทนนฺติ.

사왓티에서 육군 비구니들을 인연으로 여덟 번째 항목을 채우는 사건에 대해 제정되었다. 약속된 장소로 가는 경우에는 한 걸음마다 둑까따(악작)이며, 남자의 곁(hatthapāsa)에 들어서는 순간 툴랏짜야(중죄)가 된다. 남자가 다가오는 것을 허용할 때도 둑까따이며, 그의 곁에 들어설 때 툴랏짜야가 된다. 나머지 항목들 중 하나하나에 대해서는 툴랏짜야일 뿐이며, 여덟 번째 항목이 채워질 때 파라지카가 된다. 그러나 각 항목을 백 번이라도 범한 후 그 죄들을 고백하면 죄에서 벗어난다. 또한 여기서는 ‘수치에 포함되는(gaṇanūpikā) 아빳띠’를 알아야 한다. ‘이제는 범하지 않으리라’고 결심하여 노력을 포기(dhuranikkhepa)하고 고백한 아빳띠는 수치에 포함되며, 고백된 숫자로 인정되어 파라지카의 요건이 되지 않는다. 그러므로 한 가지 항목을 범하고 결심하여 고백한 후, 다시 번뇌의 힘으로 범하고 다시 고백하는 식으로 여덟 번째 항목까지 채우더라도 파라지카가 되지 않는다. 그러나 범한 후에 ‘다시 다른 항목도 범하리라’는 의지를 가지고 고백하는 경우, 그 아빳띠는 수치에 포함되지 않으니 고백했더라도 고백하지 않은 것과 같으며 파라지카의 요건이 된다. 고의가 아니거나, 망각했거나, 알지 못했거나, 허용하지 않았거나, 미친 자 등은 죄가 되지 않는다. 신체 접촉의 탐욕, 의지, 여덟 번째 항목의 충족—이것이 여기서의 세 가지 요건이다. 권고 갈마에 의한 발생, 작위와 부작위, 인식과 해방, 유심(sacittaka), 세상이 비난할 일, 신체적 행위, 언어적 행위, 불선한 마음, 두 가지 느낌 등을 갖는다.

อฏฺฐวตฺถุกาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

제8 파라지카 학습계목(여덟 가지 일)의 주석이 끝났다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย อฏฺฐ ปาราชิกา ธมฺมาติ ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตา สาธารณา จตฺตาโร, อิเม จตฺตาโรติ เอวํ ปาติโมกฺขุทฺเทสมคฺเคน อฏฺฐ ปาราชิกา ธมฺมา อุทฺทิฏฺฐาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ, เสสํ ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนยเมวาติ.

‘비구니들이여, 여덟 가지 파라지카 법이 설해졌다’는 것은 비구와 인연하여 제정된 공통된 네 가지와 이 네 가지를 합하여 이와 같이 빠띠모까를 암송하는 방식에 따라 여덟 가지 파라지카 법이 암송되었다는 의미로 여기서 이해해야 한다. 나머지는 비구 빠띠모까 주석에서 설해진 방식과 같다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

강까위따라니 빠띠모까 주석 중

ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข

비구니 빠띠모까에서

ปาราชิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파라지카품 주석이 끝났다.

สงฺฆาทิเสสกณฺโฑ

상가디세사(승잔) 품

๑. อุสฺสยวาทิกาสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 제1 상가디세사 학습계목(소송을 제기함)의 주석

สงฺฆาทิเสเสสุ [Pg.298] ปฐเม อุสฺสยวาทิกาติ มานุสฺสยวเสน โกธุสฺสยวเสน อฑฺฑกรณตฺถาย วินิจฺฉยมหามตฺตานํ สนฺติเก วิวทมานา. คหปตินา วาติอาทีหิ ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก อวเสสา คหฏฺฐปพฺพชิตา สงฺคหิตา. อยํ ภิกฺขุนี ปฐมาปตฺติกนฺติ อาทิมฺหิ ปฐมํ อาปตฺติ เอตสฺสาติ ปฐมาปตฺติโก, วีติกฺกมกฺขเณเยว อาปชฺชิตพฺโพติ อตฺโถ, ตํ ปฐมาปตฺติกํ. อาปนฺนาติ อฑฺฑปริโยสาเน อาปนฺนา. ภิกฺขุนึ สงฺฆโต นิสฺสาเรตีติ นิสฺสารณีโย, ตํ นิสฺสารณียํ. สงฺฆาทิเสสนฺติ เอวํนามกํ.

상가디세사 법들 중 첫 번째 학처에서 '송사를 일으키는 자(ussayavādikā)'란 자만심이나 분노의 힘으로 소송을 제기하기 위해 판관들 앞에서 논쟁하는 자를 의미한다. '재가자나' 등의 문구에서 다섯 종류의 동료 수행자들을 제외한 나머지 재가자와 유행자들을 포함한다. '이 비구니는 첫 번째 범계(paṭhamāpattikā)'라고 함은 시작부터 바로 범계가 된다는 뜻으로, 위반하는 찰나에 바로 범하게 되는 범계라는 의미이다. '범했다' 함은 소송의 결론에서 범했다는 것이며, 비구니를 승가에서 내쫓으므로 '니싸라니야(nissāraṇīyo, 내쫓아야 할 것)'라고 하며, 그것이 상가디세사라고 불리는 것이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อุสฺสยวาทิกวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาณตฺติกํ, ‘‘อฑฺฑํ กริสฺสามี’’ติ ยํกิญฺจิ ทุติยิกํ วา สกฺขึ วา สหายํ วา ปริเยสนฺติยา ปริเยสเน ทุกฺกฏํ, ยตฺถ ฐิตาย ‘‘อฑฺฑํ กาตุํ คจฺฉามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ, ตโต ปฏฺฐาย คจฺฉนฺติยา ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ยตฺถกตฺถจิ อนฺตมโส ภิกฺขุนุปสฺสยํ อาคเตปิ โวหาริเก ทิสฺวา อตฺตโน กถํ อาโรเจนฺติยา ทุกฺกฏํ. อิตเรน อตฺตโน กถาย อาโรจิตาย ภิกฺขุนิยา ถุลฺลจฺจยํ, ปฐมํ อิตเรน ปจฺฉา ภิกฺขุนิยา อาโรจเนปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ภิกฺขุนี ตํ วทติ ‘‘มม จ ตว จ กถํ ตฺวํเยว อาโรเจหี’’ติ, โส อตฺตโน วา กถํ ปฐมํ อาโรเจตุ, ตสฺสา วา, ปฐมาโรจเน ภิกฺขุนิยา ทุกฺกฏํ, ทุติเย ถุลฺลจฺจยํ, เตน เอวํ วุตฺตาย ภิกฺขุนิยา อาโรจเนปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ภิกฺขุนี อญฺเญน กถาเปติ, ตตฺราปิ เอเสว นโย. ยถา วา ตถา วา หิ อาโรจิยมาเน ปฐมาโรจเน ภิกฺขุนิยา ทุกฺกฏํ, ทุติเย ถุลฺลจฺจยํ. อุภินฺนํ ปน กถํ สุตฺวา โวหาริเกหิ วินิจฺฉเย กเต อฑฺฑปริโยสานํ นาม โหติ, ตสฺมึ อฑฺฑปริโยสาเน ภิกฺขุนิยา ชเยปิ ปราชเยปิ สงฺฆาทิเสโส.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 송사를 일으키는 사건에 대해 제정되었다. "소송을 하리라"라고 생각하며 동료나 증인 혹은 조력자를 찾는 중에 둑가따가 된다. "소송을 하러 가리라"는 마음이 일어난 곳에서부터 걸음마다 둑가따가 된다. 어디서든 비구니 사찰에 온 판관을 보고 자신의 사정을 말하면 둑가따가 된다. 상대방이 자신의 사정을 말했을 때 비구니가 동조하면 툴랏짜야가 된다. 먼저 상대방이 말하고 나중에 비구니가 말해도 마찬가지다. 만약 비구니가 "내 일과 당신 일을 당신이 직접 말하시오"라고 하여 그 사람이 자신의 일이나 비구니의 일을 처음 말할 때 비구니는 둑가따가 되고, 두 번째 말할 때 툴랏짜야가 된다. 다른 사람을 시켜 말하게 하는 경우도 마찬가지다. 어떤 방식으로든 첫 번째 말할 때는 둑가따, 두 번째는 툴랏짜야가 된다. 양쪽의 말을 듣고 판관이 판결을 내리면 소송이 종결된 것인데, 그 종결 시점에 승소하든 패소하든 상가디세사가 된다.

ยา ปน ปจฺจตฺถิกมนุสฺเสหิ ทูตํ วา ปหิณิตฺวา, สยํ วา อาคนฺตฺวา ‘‘เอหิ, อยฺเย’’ติ อากฑฺฒิยมานา คจฺฉติ, ยา วา อุปสฺสเย อญฺเญหิ กตํ อนาจารํ อโนทิสฺส อาจิกฺขนฺตี รกฺขํ ยาจติ, ยาย จ กิญฺจิ อวุตฺตา [Pg.299] โวหาริกา อญฺญโต สุตฺวา สยเมว อฑฺฑํ ปริโยสาเปนฺติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อญฺเญหิ อนากฑฺฒิตาย อฑฺฑกรณํ, อฑฺฑปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยเมวาติ.

그러나 만약 적대적인 사람들이 전령을 보내거나 직접 와서 "수행녀여, 오시오"라며 끌고 가서 간 경우, 또는 사찰에서 다른 이들이 행한 부적절한 행위에 대해 대상을 지목하지 않고 말하며 보호를 요청한 경우, 혹은 비구니가 아무 말도 하지 않았는데 판관들이 다른 데서 듣고 스스로 소송을 종결시킨 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 다른 이들에게 끌려가지 않고 소송을 제기함과 소송의 종결, 이 두 가지가 여기의 요소이다. 발생 원인 등은 첫 번째 까띠나 학처와 같으며, 이것은 오직 행동으로 이루어지는 것(kiriyā)이다.

อุสฺสยวาทิกาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

송사를 일으키는 학처에 대한 설명이 끝났다.

๒. โจริวุฏฺฐาปิกาสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 여도둑을 출가시키는 학처에 대한 설명.

ทุติเย ยาย ปญฺจมาสคฺฆนกโต ปฏฺฐาย ยํกิญฺจิ ปรสนฺตกํ อวหริตํ, อยํ โจรี นาม, ตํ โจรึ. วชฺฌํ วิทิตนฺติ เตน กมฺเมน ‘‘วธารหา อย’’นฺติ เอวํ วิทิตํ. อนปโลเกตฺวาติ อนาปุจฺฉา. คณนฺติ มลฺลคณภฏิปุตฺตคณาทิกํ. ปูคนฺติ ธมฺมคณํ. เสณินฺติ คนฺธิกเสณิทุสฺสิกเสณิอาทิกํ. ยตฺถ ยตฺถ หิ ราชาโน คณาทีนํ คามนิคเม นิยฺยาเตนฺติ ‘‘ตุมฺเหว เอตฺถ อนุสาสถา’’ติ, ตตฺถ ตตฺถ เตเยว อิสฺสรา โหนฺติ, ตสฺมา เต สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ. เอตฺถ จ ราชานํ วา คณาทิเก วา อปโลเกตฺวาปิ ภิกฺขุนิสงฺโฆ อปโลเกตพฺโพว. อญฺญตฺร กปฺปาติ ติตฺถิเยสุ วา อญฺญภิกฺขุนีสุ วา ปพฺพชิตปุพฺพา กปฺปา นาม, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อุปสมฺปาเทนฺติยา คณอาจรินี ปตฺตจีวรปริเยสเนสุ สีมาสมฺมุติยา ญตฺติยา จ ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน สงฺฆาทิเสโส.

두 번째 학처에서, 5마사까 이상의 가치가 있는 타인의 물건을 훔친 여자를 '여도둑(corī)'이라 한다. '사형수임을 알면서'란 그 행위로 인해 죽임을 당해 마땅하다고 알려진 것을 말한다. '알리지 않고'란 허락을 구하지 않은 것이다. '가나(gaṇa)'란 말라 가나나 바띠뿟따 가나 등을 말하며, '뿌가(pūga)'란 법의 무리(불교 교단)를 말하고, '세니(seṇi)'란 향료 상인 길드나 의복 상인 길드 등을 말한다. 왕들이 가나 등에게 마을이나 도읍을 맡기며 "그대들이 여기서 다스리라"고 한 곳에서는 그들이 통치자이므로 그들을 염두에 두고 이 말씀이 설해졌다. 여기서 왕이나 가나 등에게 허락을 받았더라도 비구니 승가에도 허락을 받아야 한다. '까빠(kappa, 적절한 자)'를 제외하고란 외도나 다른 비구니들에게 이미 출가했던 자를 말하며, 그 외의 여자를 구족계 받게 할 때 가나와 스승을 구하고 발우와 가사를 구하는 중에, 그리고 계단(sīmā)의 약정이나 갈마 문구(ñatti)에서 둑가따가 된다. 두 번의 갈마 문구(kammavācā)가 진행될 때 툴랏짜야가 되고, 갈마 문구가 끝날 때 상가디세사가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ โจรึ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, โจริยา เวมติกาย ทุกฺกฏํ, ตถา อโจริยา โจริสญฺญาย เจว เวมติกาย จ. อโจริสญฺญาย, อชานนฺติยา, อปโลเกตฺวา วุฏฺฐาเปนฺติยา, กปฺปํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. โจริตา, โจริสญฺญิตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา วุฏฺฐาปนนฺติ, อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. โจริวุฏฺฐาปนสมุฏฺฐานํ, กิริยากิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 여도둑을 출가시키는 사건에 대해 제정되었다. 여도둑에 대해 의심이 있을 때 출가시키면 둑가따이며, 도둑이 아닌데 도둑이라고 생각하거나 의심하며 출가시켜도 마찬가지로 둑가따이다. 도둑이 아니라고 생각하거나 알지 못하고 출가시킨 경우, 허락을 받고 출가시킨 경우, 이미 출가했던 자를 출가시킨 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 도둑임, 도둑이라는 인식, 허가받은 사유 없이 출가시킴, 이 세 가지가 여기의 요소이다. 여도둑 출가 발생 원인(corivuṭṭhāpanasamuṭṭhāna)을 따르며, 행동과 불행동, 인식과 해탈, 마음이 있음, 제정상의 죄, 몸의 업, 말의 업, 세 가지 마음, 세 가지 느낌을 갖춘다.

โจริวุฏฺฐาปิกาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

여도둑을 출가시키는 학처에 대한 설명이 끝났다.

๓. เอกคามนฺตรคมนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 마을 사이를 혼자 가는 학처에 대한 설명.

ตติเย [Pg.300] คามนฺตรนฺติอาทีสุ สกคามโต ตาว นิกฺขมนฺติยา อนาปตฺติ, นิกฺขมิตฺวา ปน อญฺญํ คามํ คจฺฉนฺติยา ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, เอเกน ปาเทน อิตรสฺส คามสฺส ปริกฺเขเป วา อุปจาเร วา อติกฺกนฺเต ถุลฺลจฺจยํ, ทุติเยน อติกฺกนฺตมตฺเต สงฺฆาทิเสโส, ตโต นิกฺขมิตฺวา ปุน สกคามํ ปวิสนฺติยาปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ขณฺฑปากาเรน วา วติจฺฉิทฺเทน วา ภิกฺขุนิวิหารภูมึเยว สกฺกา โหติ ปวิสิตุํ, เอวํ ปวิสมานาย กปฺปิยภูมิยา ปวิฏฺฐา นาม โหติ, ตสฺมา วฏฺฏติ. พหิคาเม ฐตฺวา ยํกิญฺจิ สกคามํ วา ปรคามํ วา อกปฺปิยภูมึ ปทสา ปวิสนฺติยา อาปตฺตีติ อยเมตฺถ สงฺเขโป.

세 번째 학처에서, 마을 사이를 가는 것 등에 대해 자신의 마을에서 나갈 때는 아직 범계가 아니다. 그러나 나가서 다른 마을로 갈 때 걸음마다 둑가따가 된다. 한쪽 발로 다른 마을의 경계나 그 주변 구역을 넘으면 툴랏짜야가 되고, 두 번째 발까지 넘는 순간 상가디세사가 된다. 그 마을에서 나와 다시 자신의 마을로 들어올 때도 같은 방식이다. 만약 무너진 담장이나 울타리 틈을 통해 바로 비구니 사원 구역으로 들어올 수 있다면, 그렇게 들어오는 것은 적절한 땅에 들어온 것이므로 허용된다. 마을 밖에서 머물며 자신의 마을이든 타인의 마을이든 부적절한 땅을 발로 밟아 들어가는 자에게 범계가 된다는 것이 여기의 요약이다.

นทิปารคมเน วุตฺตลกฺขณาย นทิยา ทุติยิกํ วินา ปรตีรํ คจฺฉนฺติยา วา อนฺตรานทิยํ ทุติยิกาย สทฺธึ ภณฺฑิตฺวา ปุน โอริมตีรเมว ปจฺจุตฺตรนฺติยา วา ปฐมปาทํ อุทฺธริตฺวา ตีเร ฐปิตกฺขเณ ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาทุทฺธาเร สงฺฆาทิเสโส. อิทฺธิเสตุยานนาวาหิ ปน ปรตีรํ โอตริตุํ, นหานาทิการเณน จ โอติณฺณาย โอริมตีรํ ปทสาปิ ปจฺจุตฺตริตุํ วฏฺฏติ.

강을 건너는 경우, 설해진 특징을 가진 강에서 동료 없이 강 건너편으로 가거나, 강 중간에서 동료와 싸우고 다시 이쪽 강가로 되돌아올 때, 첫 번째 발을 들어 강가에 딛는 찰나에 툴랏짜야가 되고, 두 번째 발을 들 때 상가디세사가 된다. 하지만 신통력, 다리, 탈것, 배 등으로 건너편에 내리는 경우와 목욕 등의 사유로 물에 들어갔다가 이쪽 강가로 발을 딛고 다시 올라오는 것은 허용된다.

รตฺติวิปฺปวาเส ‘‘ปุเรอรุเณเยว ทุติยิกาย หตฺถปาสํ โอกฺกมิสฺสามี’’ติ อาโภคํ วินา เอกคพฺเภปิ ทุติยิกาย หตฺถปาสาติกฺกเม ฐตฺวา อรุณํ อุฏฺฐาเปนฺติยา อาปตฺติ.

밤을 지내는 경우, "새벽이 되기 전에 동료의 곁(hatthapāsa)으로 가리라"는 생각 없이 같은 방에 있으면서도 동료의 곁을 벗어난 곳에 머물며 새벽을 맞이하는 비구니에게 범계가 된다.

เอกา วา คณมฺหาติ เอตฺถ ปน เอกา ภิกฺขุนีปิ คโณเยว. โอหีเยยฺยาติ อวหีเยยฺย, ทสฺสนูปจารํ วา สวนูปจารํ วา วิชเหยฺยาติ อตฺโถ. ตสฺมา อินฺทขีลาติกฺกมโต ปฏฺฐาย พหิคาเม รุกฺขถมฺภสาณิปาการาทิอนฺตริตภาเวนาปิ ทุติยิกาย ทสฺสนูปจาเร วิชหิเต สเจปิ สวนูปจาโร อตฺถิ, อาปตฺติเยว. อชฺโฌกาเส ปน ทูเรปิ ทสฺสนูปจาโร โหติ, ตตฺถ มคฺคมูฬฺหสทฺเทน วิย ธมฺมสฺสวนาโรจนสทฺเทน วิย จ ‘อยฺเย’ติ สทฺทายนฺติยา สทฺทสฺสวนาติกฺกเม อาปตฺติเยว. สเจ ปน มคฺคํ คจฺฉนฺตี โอหียิตฺวา ‘‘อิทานิ ปาปุณิสฺสามี’’ติ สอุสฺสาหา อนุพนฺธติ, วฏฺฏติ.

‘Ekā vā gaṇamhā’라는 구절에서 ‘한 명’은 비구니라 할지라도 그 자체로 ‘가나(gaṇa, 무리)’에 해당한다. ‘Ohīyeyya’는 뒤처진다는 뜻으로, 시각적 범위(dassanūpacāra)나 청각적 범위(savanūpacāra)를 벗어나는 것을 의미한다. 그러므로 마을 문(indakhīla)을 통과할 때부터 마을 밖에서 나무, 기둥, 천막, 담장 등에 의해 가려짐으로써 동료 비구니의 시각적 범위를 벗어나게 된다면, 비록 청각적 범위 내에 있더라도 아빳띠(확정죄)가 된다. 그러나 탁 트인 곳(ajjhokāse)에서는 멀리 떨어져 있어도 시각적 범위가 유지된다. 그러한 곳에서 길을 잃은 사람의 목소리나 법문을 알리는 소리처럼 ‘존자여(ayye)’라고 부르는 소리가 들리지 않는 거리(청각적 범위)를 벗어나게 되면 아빳띠가 된다. 만약 길을 가다가 뒤처졌더라도 ‘이제 곧 따라잡겠다’는 의지를 가지고 노력하며 뒤따라간다면 허용된다(vaṭṭati).

สาวตฺถิยํ [Pg.301] อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ คามนฺตรคมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘เอกา วา นทิปาร’’นฺติอาทิกา เอตฺถ ติวิธา อนุปญฺญตฺติ, ปุเร อรุเณ สกคามโต นิกฺขมิตฺวา อรุณุคฺคมนกาเล คามนฺตรปริยาปนฺนํ นทิปารํ โอกฺกมนนฺติยา ปน จตสฺโสปิ อาปตฺติโย เอกกฺขเณเยว โหนฺติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

사왓띠에서 어떤 비구니를 인연으로 하여 마을 사이를 가는 것(gāmantaragamana)을 원인으로 제정되었다. ‘ekā vā nadipāraṃ’ 등의 세 가지 추가 제정(anupaññatti)이 여기에 있다. 자신의 마을에서 동이 트기 전에 출발하여, 해가 뜰 무렵에 다른 마을에 속한 강 건너편에 도착한 비구니에게는 네 가지 아빳띠가 한순간에 동시에 발생한다. 이에 대해 다음과 같이 설해졌다.

‘‘สิกฺขาปทา พุทฺธวเรน วณฺณิตา;

สงฺฆาทิเสสา จตุโร ภเวยฺยุํ;

อาปชฺเชยฺย เอกปโยเคน สพฺพา;

ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา’’ติ. (ปริ. ๔๗๙);

“부처님께서 찬탄하신 학습계목들에 네 가지 상가디세사가 있으니, 숙련된 이들이 고찰한 이 문제에 따르면 한 번의 노력으로 그 모든 죄에 빠질 수 있다.”

เอเตนุปาเยน ติณฺณํ, ทฺวินฺนญฺจ เอกโตภาโว เวทิตพฺโพ. ทุติยิกาย ปน ปกฺกนฺตาย วา วิพฺภนฺตาย วา กาลงฺกตาย วา ปกฺขสงฺกนฺตาย วา อาปทาสุ วา คามนฺตรคมนาทีนิ กโรนฺติยา อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนฺตราเยน เอกโตภาโว, คามนฺตรคมนาทีสุ อญฺญตรตาปชฺชนํ, อาปทาย อภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

이러한 방식으로 세 가지 혹은 두 가지 죄가 동시에 발생하는 경우도 알 수 있다. 그러나 동료 비구니가 떠나버렸거나, 환속했거나, 사망했거나, 외도로 전향했거나, 혹은 재난이 닥쳤을 때 마을 사이를 이동하는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 여기에 세 가지 요소가 있으니, (1) 장애가 없어 한 무리가 되어야 함, (2) 마을 사이를 이동하는 등의 행위를 저지름, (3) 재난이 없음이다. 발생(samuṭṭhāna) 등은 첫 번째 파라지카와 같으며, 이것은 제정상의 허물(paṇṇattivajja)이고 세 가지 마음과 세 가지 느낌에 해당한다.

เอกคามนฺตรคมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

마을 사이를 혼자 가는 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๔. อุกฺขิตฺตกโอสารณสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 제4. 욱낏따까 오사라나(쫓겨난 자의 복권) 학습계목에 대한 설명

จตุตฺเถ อุกฺขิตฺตนฺติ อาปตฺติยา อทสฺสนาทีสุ อุกฺขิตฺตํ. อนญฺญาย คณสฺส ฉนฺทนฺติ ตสฺเสว การกสงฺฆสฺส ฉนฺทํ อชานิตฺวา. โอสาเรยฺยาติ โอสารณกมฺมํ กเรยฺย. ตสฺสา เอวํ กโรนฺติยา, คณปริเยสเน สีมาสมฺมุติยา ญตฺติยา จ ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน สงฺฆาทิเสโส.

네 번째에서 ‘ukkhitta’란 죄를 인정하지 않는 것(adassana) 등의 이유로 정지된 자를 말한다. ‘anaññāya gaṇassa chandaṃ’은 그 갈마를 행한 바로 그 상가의 찬성(chanda)을 알지 못하고라는 뜻이다. ‘osāreyya’는 복권(osāraṇa) 갈마를 행하는 것이다. 그렇게 행하는 비구니에게는 무리를 구함, 결계의 승인, 냣띠(ñatti, 선언) 때에 두까따(dukkaṭa)가 되고, 두 번의 깜마와짜(kammavācā)로 툴랏짜야(thullaccaya)가 되며, 깜마와짜가 끝날 때 상가디세사가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอวํ โอสารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกสงฺฆาทิเสสํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ, การกสงฺฆํ วา อาปุจฺฉิตฺวา, คณสฺส วา ฉนฺทํ ชานิตฺวา, วตฺเต วา วตฺตนฺตึ, อสนฺเต การกสงฺเฆ โอสาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ธมฺมกมฺเมน อุกฺขิตฺตตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา [Pg.302] โอสารณนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สงฺฆเภทสิกฺขาปเท วุตฺตนยาเนว, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 복권(osāraṇa)을 원인으로 제정되었다. 삼분 상가디세사(tikasaṅghādisesa)이다. 법답지 못한 갈마(adhammakamma)에서는 세 가지 두까따가 있다. 갈마를 행한 상가에 허락을 구했거나 상가의 찬성을 알았을 때, 혹은 의무(vatta)를 행하고 있는 자를 복권시킬 때, 갈마를 행한 상가가 부재할 때 복권시키는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 여기에 두 가지 요소가 있으니, (1) 법다운 갈마로 내쫓긴 상태임, (2) 허가된 사유 없이 복권시킴이다. 발생 등은 상가베다 학습계목에서 설한 방식과 같으며, 이것은 기리야-아기리야(행위와 불행위)에 해당한다.

อุกฺขิตฺตกโอสารณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

욱낏따까 오사라나 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๕. โภชนปฺปฏิคฺคหณปฐมสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 제5. 보자나 빠띡가하나(음식을 받음) 첫 번째 학습계목에 대한 설명

ปญฺจเม อวสฺสุตาติ ฉนฺทราเคน ตินฺตา. อวสฺสุตสฺสาติ ตาทิสสฺเสว. ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วาติ เอตฺถ ปฏิคฺคหเณ ถุลฺลจฺจยํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร สงฺฆาทิเสโส.

다섯 번째에서 ‘avassutā’는 탐욕(chandarāga)으로 젖은 것을 말한다. ‘avassutassa’는 그와 같이 (탐욕에 젖은) 남자에게서라는 뜻이다. ‘먹거나 씹는다면’이라는 대목에서, 받을 때 툴랏짜야가 되고, 삼킬 때마다 상가디세사가 된다.

สาวตฺถิยํ สุนฺทรีนนฺทํ อารพฺภ อวสฺสุตาย อวสฺสุตสฺส หตฺถโต อามิสปฺปฏิคฺคหณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เอกโตอวสฺสุเต ปฏิคฺคหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ถุลฺลจฺจยํ, ยกฺขเปตปณฺฑกติรจฺฉานคตมนุสฺสวิคฺคหานํ หตฺถโต อุภโตอวสฺสุเตปิ สติ เอเสว นโย. ตตฺถ ปน เอกโตอวสฺสุเต สติ ทุกฺกฏํ, สพฺพตฺถ อุทกทนฺตโปนคฺคหเณปิ ปริโภเคปิ ทุกฺกฏเมว. อุโภสุ อนวสฺสุเตสุ, ‘‘อนวสฺสุโต’’ติ วา ญตฺวา คณฺหนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุทกทนฺตโปนโต อญฺญํ อชฺโฌหรณียํ, อุภโตอวสฺสุตตา, สหตฺถา คหณํ, อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานีติ.

사왓띠에서 순다리난다 비구니를 인연으로 하여, 욕정에 젖은 비구니가 욕정에 젖은 남자의 손으로부터 음식을 받는 것을 원인으로 제정되었다. 한쪽만 욕정에 젖었을 때는 받을 때 두까따, 삼킬 때마다 툴랏짜야이다. 야짜(yakka), 뻬따(peta), 반다까(paṇḍaka), 인간의 모습을 한 축생의 손으로부터 받을 때도 양쪽 모두 욕정에 젖어 있다면 같은 방식이다. 다만 그 야짜 등과 관련하여 한쪽만 욕정에 젖어 있다면 두까따이며, 모든 경우에 물이나 양치 나뭇가지를 받거나 사용하는 것은 두까따일 뿐이다. 둘 다 욕정에 젖지 않았거나, ‘욕정에 젖지 않은 남자’라고 알고 받는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 여기에 네 가지 요소가 있으니, (1) 물과 양치 나뭇가지 이외의 먹을 수 있는 음식임, (2) 양쪽 모두 욕정에 젖음, (3) 자신의 손으로 받음, (4) 삼킴이다. 발생 등은 첫 번째 파라지카와 같다.

โภชนปฺปฏิคฺคหณปฐมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

음식을 받는 첫 번째 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๖. โภชนปฺปฏิคฺคหณทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 제6. 보자나 빠띡가하나 두 번째 학습계목에 대한 설명

ฉฏฺเฐ ยโต ตฺวนฺติ ยสฺมา ตฺวํ. อิงฺฆาติ อุยฺโยชนตฺเถ นิปาโต. อยมฺปีติ ยา เอวํ อุยฺโยเชติ, สา เอวํ อุยฺโยชเนน จ เตน วจเนน อิตริสฺสา ปฏิคฺคหเณน จ ทุกฺกฏานิ, อชฺโฌหารคณนาย ถุลฺลจฺจยานิ จ อาปชฺชิตฺวา โภชนปริโยสาเน สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชติ.

여섯 번째에서 ‘yato tvaṃ’은 ‘그대가 ~하므로’라는 뜻이다. ‘iṅgha’는 권유(uyyojana)의 의미를 나타내는 어조사이다. ‘ayampīti’는 그렇게 권유하는 비구니를 말한다. 그녀는 그러한 권유와 그 말로 인해 다른 비구니가 음식을 받음으로써 두까따를 범하고, 삼키는 횟수에 따라 툴랏짜야를 범하며, 식사가 끝났을 때 상가디세사를 범하게 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ เอวํ อุยฺโยชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาณตฺติกเมว, ปุริสสฺส วา ยกฺขาทีนํ วา หตฺถโต อุทกทนฺตโปนปฺปฏิคฺคหณุยฺโยชเน จ เตสํ ปริโภเค จ ทุกฺกฏํ, เอส นโย ยกฺขาทีนํ หตฺถโต อวเสสคฺคหณตฺถํ อุยฺโยชเน, เตสํ คหเณ, อชฺโฌหาเร จ. โภชนปริโยสาเน ปน ถุลฺลจฺจยํ. ‘‘อนวสฺสุโต’’ติ ญตฺวา [Pg.303] วา, ‘‘กุปิตา น ปฏิคฺคณฺหตี’’ติ วา, ‘‘กุลานุทฺทยตาย น ปฏิคฺคณฺหตี’’ติ วา อุยฺโยเชนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. มนุสฺสปุริสตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา, ‘‘ขาทนียํ โภชนียํ คเหตฺวา ภุญฺชา’’ติ อุยฺโยชนา, เตน วจเนน คเหตฺวา อิตริสฺสา โภชนปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓띠에서 어떤 비구니를 인연으로 하여 권유(uyyojana)를 원인으로 제정되었다. 이것은 시키는 것(sāṇattika)이다. 남자나 야짜 등의 손으로부터 물이나 양치 나뭇가지를 받도록 권유하고 그것을 사용하는 것에 대해서는 두까따이다. 야짜 등의 손으로부터 그 밖의 음식을 받도록 권유하고 그것을 받고 삼키는 것도 같은 방식이지만, 다만 식사가 끝났을 때 툴랏짜야가 된다는 점이 다르다. ‘욕정에 젖지 않았다’고 알았거나, ‘화가 나서 받지 않는다’고 알았거나, ‘가문을 불쌍히 여겨 받지 않는다’고 알고 권유하는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 여기에 세 가지 요소가 있으니, (1) 인간 남자임, (2) 허가된 사유 없이 ‘음식을 받아서 먹으라’고 권유함, (3) 그 말에 따라 음식을 받고 다른 비구니가 식사를 마침이다. 발생 등은 아딘나다나(도둑질)와 같다.

โภชนปฺปฏิคฺคหณทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

음식을 받는 두 번째 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๗-๘-๙. สญฺจริตฺตาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

제7, 8, 9. 산짜릿따(중매) 등 학습계목에 대한 설명

สตฺตมอฏฺฐมนวมสิกฺขาปทานํ สญฺจริตฺตาทิตฺตเย วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

일곱 번째, 여덟 번째, 아홉 번째 학습계목인 산짜릿따 등 세 가지에 대해서는 이미 설해진 방식대로 판별(vinicchaya)을 알아야 한다.

สญฺจริตฺตาทิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

산짜릿따 등 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. สิกฺขํปจฺจาจิกฺขณสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 학습계목을 포기함(Sikkhaṃ paccācikkhaṇa) 학습계목에 대한 설명

ทสเม กึนุมาว สมณิโยติ กึนุ อิมา เอว สมณิโย. ตาสาหนฺติ ตาสํ อหํ. ยาวตติยกปทตฺโถ ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ (กงฺขา. อฏฺฐ. นิคมนวณฺณนา), อวเสสวินิจฺฉโย จ ตตฺเถว สงฺฆเภทสิกฺขาปทวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ, อิทํ ปน สาวตฺถิยํ จณฺฑกาฬิภิกฺขุนึ (ปาจิ. ๗๐๙) อารพฺภ ‘‘พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามี’’ติอาทิวจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เอวํ วจนเมว เจตฺถ จตูสุ องฺเคสุ ปฐมํ องฺคนฺติ อยํ วิเสโส, เสสํ ตาทิสเมวาติ.

제10조에서 ‘김누마와 사마니요(kiṃnumāva samaṇiyo)’란 ‘이들이 과연 비구니들인가’라는 뜻이다. ‘따산항(tāsāhaṃ)’은 ‘그들에게 내가’라는 뜻이다. 세 번째 구절까지의 내용은 비구 파티목카 주석(Bhikkhupātimokkhavaṇṇanā)에서 설명한 바와 같고, 나머지 판단은 그곳의 승가 분열 학습계(Saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā) 주석에서 설해진 방식대로 알아야 한다. 다만 이 학습계는 사왓티에서 찬다깔리(Caṇḍakāḷī) 비구니와 관련하여 “나는 부처님을 거부한다”라고 말한 사건 등을 원인으로 제정되었다. 여기에서 네 가지 요소 중 첫 번째 요소가 바로 이와 같은 말이라는 점이 차이점이며, 나머지는 그(승가 분열 학습계)와 같다.

สิกฺขํปจฺจาจิกฺขณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

학습계 거부 학습계(Sikkhaṃpaccācikkhaṇasikkhāpada)에 대한 주석이 끝났다.

๑๑. อธิกรณกุปิตสิกฺขาปทวณฺณนา

11. 쟁송으로 분노함 학습계(Adhikaraṇakupitasikkhāpada)에 대한 주석.

เอกาทสเม กิสฺมิญฺจิเทว อธิกรเณติ จตุนฺนํ อญฺญตรสฺมึ. ปจฺจากตาติ ปราชิตา. อิทมฺปิ สาวตฺถิยํ จณฺฑกาฬึ อารพฺภ ‘‘ฉนฺทคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย’’ติอาทิวจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ทสเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

제11조에서 ‘어떤 쟁송에서든지(kismiñcideva adhikaraṇe)’란 네 가지 쟁송 중 어느 하나를 말한다. ‘패배한(paccākatā)’이란 ‘진(parājitā)’ 것을 의미한다. 이것 또한 사왓티에서 찬다깔리 비구니와 관련하여 “비구니들은 편애에 빠져 있다”라고 말한 사건 등을 원인으로 제정되었으며, 나머지는 제10조에서 설명한 방식대로 알아야 한다.

อธิกรณกุปิตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

쟁송으로 분노함 학습계에 대한 주석이 끝났다.

๑๒. ปาปสมาจารปฐมสิกฺขาปทวณฺณนา

12. 나쁜 행실의 첫 번째 학습계(Pāpasamācārapaṭhamasikkhāpada)에 대한 주석.

ทฺวาทสเม [Pg.304] สํสฏฺฐาติ ปพฺพชิตานํ อนนุโลเมน คิหีนํ โกฏฺฏนปจนสาสนหรณาทินา กายิกวาจสิเกน มิสฺสีภูตา. ปาโป กายิกวาจสิโก อาจาโร เอตาสนฺติ ปาปาจารา. ปาโป กิตฺติสทฺโท เอตาสนฺติ ปาปสทฺทา. ปาโป อาชีวสงฺขาโต สิโลโก เอตาสนฺติ ปาปสิโลกา. ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส วิเหสิกาติ อญฺญมญฺญิสฺสา กมฺเม กริยมาเน ปฏิกฺโกสเนน วิเหสิกา. วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกาติ ขุทฺทานุขุทฺทกสฺส วชฺชสฺส ปฏิจฺฉาทิกา.

제12조에서 ‘서로 어울린(saṃsaṭṭhā)’이란 출가자에게 적절하지 않은 방식으로 재가자들과 함께 곡식을 찧거나 요리를 하거나 소식을 전하는 등의 신체적·언어적 행위를 통해 뒤섞여 지내는 것을 말한다. 그들의 신체적·언어적 행실(ācāra)이 나쁘기 때문에 ‘나쁜 행실이 있는 자들(pāpācārā)’이라 한다. 그들의 명성(kittisadda)이 나쁘기 때문에 ‘나쁜 소문이 있는 자들(pāpasaddā)’이라 한다. 생계와 관련된 평판(siloka)이 나쁘기 때문에 ‘나쁜 평판이 있는 자들(pāpasilokā)’이라 한다. ‘비구니 승가를 괴롭히는 자들(bhikkhunisaṅghassa vihesikā)’이란 서로에 대해 갈마(kamma)가 집행될 때 이를 반대함으로써 괴롭히는 자들을 말한다. ‘허물을 감추는 자들(vajjappaṭicchādikā)’이란 사소하고 아주 미세한 허물을 감추는 자들을 의미한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ สํสฏฺฐวิหารวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถาปิ ทสเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, สมนุภาสนกมฺมกาเล ปน ทฺเวติสฺโส เอกโต สมนุภาสิตพฺพาติ.

사왓티에서 여러 비구니와 관련하여 서로 어울려 지낸 사건을 원인으로 제정되었다. 이 또한 나머지 부분은 제10조에서 설명한 방식대로 알아야 한다. 다만 훈계하는 갈마(samanubhāsanakamma)를 집행할 때는 두세 명을 한꺼번에 훈계해야 한다.

ปาปสมาจารปฐมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

나쁜 행실의 첫 번째 학습계에 대한 주석이 끝났다.

๑๓. ปาปสมาจารทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา

13. 나쁜 행실의 두 번째 학습계(Pāpasamācāradutiyasikkhāpada)에 대한 주석.

เตรสเม เอวํ วเทยฺยาติ ตา สมนุภฏฺฐา ภิกฺขุนิโย เอวํ วเทยฺย. เอวาจาราติ เอวํอาจารา, ยาทิโส ตุมฺหากํ อาจาโร, ตาทิโส อาจาโรติ อตฺโถ, เอส นโย สพฺพตฺถ. อุญฺญายาติ อวญฺญาย นีจํ กตฺวา ชานนาย. ปริภเวนาติ ‘‘กึ อิมา กริสฺสนฺตี’’ติ เอวํ ปริภวิตฺวา ชานเนน. อกฺขนฺติยาติ อสหนตาย, โกเธนาติ อตฺโถ. เวภสฺสิยาติ พลวนฺตสฺส ภาเวน, อตฺตโน พลปฺปกาสเนน สมุตฺราเสนาติ อตฺโถ. ทุพฺพลฺยาติ ตุมฺหากํ ทุพฺพลภาเวน, สพฺพตฺถ อุญฺญาย จ ปริภเวน จาติ เอวํ สมุจฺจยตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. วิวิจฺจถาติ นานา โหถ, อนนุโลมิกํ กายิกวาจสิกสํสคฺคํ ปชหถาติ อตฺโถ.

제13조에서 ‘이와 같이 말해야 한다(evaṃ vadeyya)’란 훈계받은 그 비구니들에게 이와 같이 말해야 한다는 것이다. ‘이러한 행실을 가진(evācārā)’이란 ‘그대들의 행실이 어떠하든 그들도 그러한 행실을 가졌다’라는 뜻이며, 이러한 방식은 모든 곳에 적용된다. ‘멸시하여(uññāyā)’란 업신여겨서 낮게 취급하여 아는 것을 말한다. ‘무시하여(paribhavenā)’란 “이들이 무엇을 할 수 있겠는가?”라고 무시하며 아는 것을 말한다. ‘참지 못하여(akkhantiyā)’란 참을성이 없기 때문이며, 곧 ‘화로 인하여’라는 뜻이다. ‘위세로(vebhassiyā)’란 위세를 부리는 자의 상태로서, 자신의 힘을 드러내어 겁을 주려는 것을 뜻한다. ‘나약함으로(dubbalyā)’란 그대들이 나약하기 때문이며, 모든 경우(멸시, 무시 등)에 ‘멸시함으로 또한 무시함으로’와 같이 결합된 의미(samuccayattha)로 보아야 한다. ‘떨어져 지내십시오(viviccatha)’란 서로 떨어져 있으라는 것이며, 비구니들에게 적절하지 않은 신체적·언어적 접촉을 버리라는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ‘‘สํสฏฺฐาว, อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ, มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถาปิ ทสเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓티에서 툴라난다(Thullanandā) 비구니와 관련하여 “자매님들, 서로 어울려 지내십시오. 떨어져 지내지 마십시오”라고 부추긴 사건을 원인으로 제정되었다. 이 또한 나머지 부분은 제10조에서 설명한 방식대로 알아야 한다.

ปาปสมาจารทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

나쁜 행실의 두 번째 학습계에 대한 주석이 끝났다.

๑๔. สงฺฆเภทกาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

14. 승가 분열 등의 학습계에 대한 주석.

สงฺฆเภทาทีสุ [Pg.305] จตูสุ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. เกวลญฺหิ ภิกฺขุนี สงฺฆํ น ภินฺทติ, เภทาย ปน ปรกฺกมติ เจว อนุวตฺตติ จ. อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย สตฺตรส สงฺฆาทิเสสา ธมฺมาติ ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตา สาธารณา สตฺต, อสาธารณา ทสาติ เอวํ สตฺตรส. อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพนฺติ ภิกฺขุนิยา หิ อาปตฺตึ ฉาเทนฺติยาปิ ปริวาโส นาม นตฺถิ, ฉาทนปจฺจยาปิ น ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ, ตสฺมา ฉาเทตฺวาปิ อฉาเทตฺวาปิ เอกํ ปกฺขมานตฺตเมว จริตพฺพํ. ตํ ภิกฺขุนีหิ อตฺตโน สีมํ โสเธตฺวา วิหารสีมาย วา, โสเธตุํ อสกฺโกนฺตีหิ ขณฺฑสีมาย วา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตุวคฺคํ คณํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ทาตพฺพํ. สเจ เอกา อาปตฺติ โหติ, เอกิสฺสา วเสน, สเจ ทฺเว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา, ตาสํ ตาสํ วเสน ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตวตฺถุโคตฺตนามอาปตฺติเภเทสุ ยํ ยํ อิจฺฉติ, ตํ ตํ อาทาย โยชนา กาตพฺพา.

승가 분열 등 네 가지 학습계에 대해서는 이미 설명한 방식대로 판단을 내려야 한다. 비구니 혼자서는 승가를 분열시킬 수 없지만, 분열을 위해 노력하거나 분열에 동조할 수는 있다. ‘자매님들, 열일곱 가지 승가디세사(Saṅghādisesa) 법이 암송되었습니다’라고 한 것은 비구들과 관련하여 제정된 공통된 법 7가지와 비구니만의 법 10가지를 합하여 열일곱 가지가 된다는 의미이다. ‘양부 승가에서 빡카마낫따(Pakkhamānatta)를 행해야 한다’는 점에 대해 말하자면, 비구니는 허물을 감추더라도 빠리와사(Parivāsa)라는 것이 없으며, 감춘다는 이유로 둑까따(Dukkaṭa) 죄를 범하지도 않는다. 그러므로 감추었든 감추지 않았든 오직 한 번의 빡카마낫따만을 행해야 한다. 그것은 비구니들이 자신의 구역(sīmā)을 정화한 뒤 대사원 구역에서 주거나, 그것이 불가능하다면 부분 구역(khaṇḍasīmā)에서 최소한 네 명의 승가를 소집하여 주어야 한다. 만약 허물이 하나라면 그 하나에 따라, 만약 둘이나 셋 혹은 그 이상이거나, 같은 종류이든 다른 종류이든, 각각의 허물에 따라 비구 파티목카 주석에서 설명한 대상(vatthu)·성씨(gotta)·이름(nāma)·허물의 종류(āpattibheda) 중에서 원하는 것을 취하여 갈마 문구(yojanā)를 작성해야 한다.

ตตฺริทํ ปฐมาปตฺติวเสน มุขมตฺตนิทสฺสนํ – ตาย อาปนฺนาย ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุนิสงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วุฑฺฒานํ ภิกฺขุนีนํ ปาเท วนฺทิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺสวจนีโย ‘‘อหํ, อยฺเย, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ อุสฺสยวาทํ, สาหํ, อยฺเย, สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา อุสฺสยวาทาย ปกฺขมานตฺตํ ยาจามี’’ติ, เอวํ ติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา ปฏิพลาย สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ –

이에 대해 첫 번째 허물을 예로 들어 간략히 보여주면 이러하다. 허물을 범한 그 비구니는 비구니 승가로 나아가 가사를 한쪽 어깨에 메고 선배 비구니들의 발에 절한 뒤, 발뒤꿈치를 들고 앉아 합장하고 다음과 같이 말해야 한다. “자매님들, 저는 우싸야와다(Ussayavāda)라는 한 가지 허물을 범했습니다. 자매님들, 저는 그 한 가지 우싸야와다 허물에 대해 승가에 빡카마낫따를 요청합니다.” 이와 같이 세 번 요청하게 한 뒤, 지혜롭고 유능한 비구니가 승가에 다음과 같이 공표(ñatti)해야 한다.

‘‘สุณาตุ เม, อยฺเย, สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ อุสฺสยวาทํ, สา สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา อุสฺสยวาทาย ปกฺขมานตฺตํ ยาจติ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา อุสฺสยวาทาย ปกฺขมานตฺตํ ทเทยฺย, เอสา ญตฺติ.

“자매님들, 승가는 제 말을 들으십시오. 아무개라 불리는 이 비구니는 우싸야와다라는 한 가지 허물을 범했습니다. 그녀는 승가에 그 한 가지 우싸야와다 허물에 대해 빡카마낫따를 요청하고 있습니다. 승가가 준비되었다면, 승가는 아무개 비구니에게 그 한 가지 우싸야와다 허물에 대한 빡카마낫따를 주어야 합니다. 이것이 공표입니다.”

‘‘สุณาตุ เม, อยฺเย, สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี…เป… ทุติยมฺปิ…เป… ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ, สุณาตุ เม, อยฺเย, สงฺโฆ…เป… สา ภาเสยฺย. ทินฺนํ สงฺเฆน อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา [Pg.306] อุสฺสยวาทาย ปกฺขมานตฺตํ. ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ.

“자매님들, 승가는 제 말을 들으십시오. 이 아무개 비구니는… (생략) … 두 번째로… 세 번째로 이 사실을 말합니다. 자매님들, 승가는 제 말을 들으십시오… (생략) …”라고 그녀는 말해야 한다. “승가는 아무개 비구니에게 그 한 가지 우싸야와다 허물에 대한 빡카마낫따를 주었습니다. 승가가 이를 승인하므로 침묵하는 것이니, 이와 같이 제가 명심하겠습니다.”

กมฺมวาจาปริโยสาเน ‘‘วตฺตํ สมาทิยามิ, มานตฺตํ สมาทิยามี’’ติ สมาทิยิตฺวา สงฺฆสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิตฺตวตฺเตน ตาว วสิตุกามาย ตตฺเถว สงฺฆมชฺเฌ วา ปกฺกนฺตาสุ ภิกฺขุนีสุ เอกภิกฺขุนิยา วา ทุติยิกาย วา สนฺติเก ‘‘วตฺตํ นิกฺขิปามิ, มานตฺตํ นิกฺขิปามี’’ติ นิกฺขิปิตพฺพํ. อญฺญิสฺสา ปน อาคนฺตุกาย สนฺติเก อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ, นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ, ตโต ปุเรอรุเณเยว จตูหิ ภิกฺขุนีหิ ตํ ภิกฺขุนึ คเหตฺวา คามูปจารโต จ ภิกฺขูนํ วิหารูปจารโต จ ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคา โอกฺกมฺม คุมฺพวติอาทีหิ ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส นิสีทิตพฺพํ. จตูหิ ภิกฺขูหิปิ ตตฺถ คนฺตพฺพํ, คนฺตฺวา ภิกฺขุนีนํ อวิทูเร วิสุํ นิสีทิตพฺพํ. อถ ตาย ภิกฺขุนิยา วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส ตาว เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

갈마(kammavācā)가 끝날 때 “의무 행법(vatta)을 수지하겠습니다, 마낫다(mānatta)를 수지하겠습니다”라고 다짐하여 수지하고 승가에 알린 뒤, 일단 의무를 내려놓은 상태(nikkhittavatta)로 머물고자 하는 비구니는, 바로 그곳 승가 가운데서나 비구니들이 떠나갔을 때는 동료 비구니 혹은 한 비구니의 처소에서 “의무 행법을 내려놓습니다, 마낫다를 내려놓습니다”라고 하며 내려놓아야 한다. 그러나 다른 방문 비구니가 있을 때는 그 앞에서 알리고 내려놓아야 한다. 내려놓은 시점부터 본래의 신분(pakatatta) 상태에 있게 된다. 그 후 동이 트기 전에 비구니 네 명이 그 비구니를 데리고 마을 근처(gāmūpacāra)와 비구들의 사원 근처(vihārūpacāra)로부터 돌을 던져 닿을 거리(leḍḍupāta)의 두 배가 넘는 곳까지 가서, 큰길에서 벗어나 덤불 등으로 가려진 은폐된 장소에 앉아야 한다. 비구 네 명도 그곳으로 가서 비구니들과 멀지 않은 곳에 따로 앉아야 한다. 그때 그 비구니는 앞서 언급한 방식대로 의무 행법을 수지하고, 먼저 비구니 승가에 이와 같이 알려야 한다.

‘‘อหํ, อยฺเย, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ อุสฺสยวาทํ, สาหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา อุสฺสยวาทาย ปกฺขมานตฺตํ ยาจึ, ตสฺสา เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา อุสฺสยวาทาย ปกฺขมานตฺตํ อทาสิ, สาหํ มานตฺตํ จรามิ, เวทยามหํ, อยฺเย, ‘เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

“대덕이시여(ayye), 저는 웃사야바다(ussayavāda)라는 한 가지 죄를 범했습니다. 저는 승가에 그 한 가지 웃사야바다 죄에 대하여 보름간의 마낫다(pakkhamānatta)를 청했습니다. 승가는 저에게 그 한 가지 웃사야바다 죄에 대하여 보름간의 마낫다를 허락했습니다. 저는 마낫다를 행하고 있습니다. 대덕이시여, 제가 (마낫다를 행하고 있음을) 알립니다. 승가는 저를 ‘마낫다를 행하는 자’로 알아주소서.”라고 알려야 한다.

ตโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวํ อาโรเจตพฺพํ ‘‘อหํ, อยฺยา, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ…เป… เวทยามหํ, อยฺยา, ‘เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ. อาโรเจตฺวา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺเสว สนฺติเก นิสีทิตพฺพํ, ตโต ปฏฺฐาย ภิกฺขูสุ วา, ทุติยิกํ ฐเปตฺวา ภิกฺขุนีสุ วา ปกฺกนฺตาสุปิ อุภโตสงฺเฆ มานตฺตํ จิณฺณเมว โหติ. ยาว อรุณํ น อุฏฺฐหติ, ตาว ยํ ปฐมํ ปสฺสติ ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา, ตสฺสา อาโรเจตพฺพํ. อุฏฺฐิเต อรุเณ วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา อุปสฺสยํ คนฺตพฺพํ, เอวํ ปญฺจทส อรุณา คเหตพฺพา.

그 후 비구 승가에게 가서 “대덕들이시여(ayyā), 저는 한 가지 죄를 범했습니다... (중략) ... 승가는 저를 ‘마낫다를 행하는 자’로 알아주소서.”라고 이와 같이 알려야 한다. 그렇게 알린 후 비구니 승가의 곁에 앉아야 한다. 그때부터 비구들이나 (동료 한 명을 남겨두고) 비구니들이 떠나갔을지라도 양쪽 승가(ubhatosaṅgha)에서 마낫다는 이미 행해진 것이 된다. 동이 틀 때까지 비구든 비구니든 처음 보는 이에게 (마낫다 수행 중임을) 알려야 한다. 동이 트면 의무 행법을 내려놓고 처소로 돌아가야 한다. 이와 같은 방식으로 열다섯 번의 새벽(15일)을 맞이해야 한다.

อนิกฺขิตฺตวตฺตาย ปน อาคนฺตุเกสุ อสติ จตุนฺนํ ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ เทวสิกํ อาโรเจตฺวา, อาคนฺตุเกสุ สติ สพฺเพสมฺปิ อาคนฺตุกานํ อาโรเจนฺติยา [Pg.307] ปญฺจทส ทิวสานิ ปาริวาสิกกฺขนฺธเก (จูฬว. ๗๕ อาทโย) วุตฺตนเยเนว สมฺมา วตฺติตพฺพนฺติ อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ (จูฬว. อฏฺฐ. ๗๕ อาทโย) วุตฺโต, จิณฺณมานตฺตาย ภิกฺขุนิยาติ ยทา เอวํ จิณฺณมานตฺตา ภิกฺขุนี โหติ, อถสฺสา ยตฺถ สิยา วีสติคโณ ภิกฺขุนิสงฺโฆติ วุตฺตนเยเนว อพฺภานกมฺมํ กาตพฺพํ, เสสํ อุตฺตานเมวาติ.

그러나 의무 행법을 내려놓지 않은 비구니의 경우, 방문 비구니가 없을 때는 매일 비구 네 명과 비구니 네 명에게 알려야 하고, 방문 비구니가 있을 때는 모든 방문자에게도 알려야 하며, 15일 동안 파리바시카 칸다카(Pārivāsikakkhandhaka)에서 설한 방식대로 바르게 행해야 한다. 이것이 이 주석서의 요약이다. 상세한 내용은 사만따빠사디까(Samantapāsādikā)에 설해져 있다. ‘마낫다를 마친 비구니(ciṇṇamānattā bhikkhunī)’라는 것은, 이와 같이 마낫다를 다 마친 비구니가 되었을 때, “비구니 승가 20명이 있는 곳에서”라고 설해진 방식대로 출죄 갈마(abbhāna)를 행해야 한다는 뜻이다. 나머지는 명백하다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

강카위타라니 빠띠목카 설명(Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya) 중에서,

ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข

비구니 빠띠목카의

สงฺฆาทิเสสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승잔법(Saṅghādisesa) 설명이 끝났다.

นิสฺสคฺคิยกณฺโฑ

니사기(Nissaggiya) 편

๑. ปตฺตสนฺนิจยสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 발다 축적 학처(Pattasannicayasikkhāpada) 설명

นิสฺสคฺคิเยสุ [Pg.308] อาทิวคฺคสฺส ตาว ปฐเม ปตฺตสนฺนิจยํ กเรยฺยาติ ปตฺตสนฺนิธึ กเรยฺย, เอกาหํ อนธิฏฺฐหิตฺวา วา อวิกปฺเปตฺวา วา อธิฏฺฐานุปคํ ปตฺตํ ฐเปยฺยาติ อตฺโถ.

니사기법들 중 첫 번째 품의 첫 번째 학처에서, ‘발다(발우)를 축적하면(pattasannicayaṃ kareyya)’이라는 것은 발우를 쌓아두는 것을 말한다. 하루 동안 수지 결정(adhiṭṭhāna)을 하지 않거나 위갑빠나(vikappana, 공유 설정)를 하지 않은 채, 수지할 만한 발우를 보관해 두는 것을 의미한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ปตฺตสนฺนิจยวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสกถามคฺโค ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ, ตตฺร หิ ทสาหาติกฺกเม อาปตฺติ, อิธ เอกาหาติกฺกเมติ เอตฺตกเมว ตสฺส จ อิมสฺส จ นานากรณํ, เสสํ ตาทิสเมวาติ.

이 학처는 사위성에서 육군 비구니들을 인연으로 발우를 축적한 사건에 대해 제정되었다. 나머지 이야기는 비구 빠띠목카 설명에서 설한 방식대로 알아야 한다. 왜냐하면 거기(비구계)서는 10일이 지나면 죄가 되지만, 여기서는 하루만 지나도 죄가 된다는 점만이 그 둘의 차이점이며, 나머지는 그와 같기 때문이다.

ปตฺตสนฺนิจยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

발다 축적 학처 설명이 끝났다.

๒. อกาลจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 비시의 학처(Akālacīvarasikkhāpada) 설명

ทุติเย อกาลจีวรนฺติ อตฺถเต กถิเน กถินมาเสหิ, อนตฺถเต จีวรมาสโต อญฺญสฺมึ กาเล อุปฺปนฺนํ, ยํ วา ปน กาเลปิ อาทิสฺส ทินฺนํ. อาทิสฺส ทินฺนํ นาม ‘‘สมฺปตฺตา ภาเชนฺตู’’ติ วตฺวา วา, ‘‘อิทํ คณสฺส, อิทํ ตุมฺหากํ ทมฺมี’’ติ วตฺวา วา, ทาตุกามตาย ปาทมูเล ฐเปตฺวา วา ทินฺนํ. อิจฺเจตํ อกาลจีวรํ ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺฐหิตฺวา ภาชาเปนฺติยา ปโยเค ทุกฺกฏํ, ยํ อตฺตนา ลทฺธํ, ตํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ. นิสฺสฏฺฐํ ปฏิลภิตฺวาปิ ยถาทาเนเยว อุปเนตพฺพํ, อญฺญสฺมิมฺปิ เอวรูเป สิกฺขาปเท เอเสว นโย.

두 번째 학처에서 ‘비시의(akālacīvara)’란, 가띠나(kathina) 옷을 펼쳤을 때는 가띠나의 달들(5개월) 외에, 가띠나 옷을 펼치지 않았을 때는 가사 보시의 달(1개월) 외의 다른 시기에 생긴 가사를 말한다. 또는 제때(kāla)일지라도 특정인을 지정하여(ādissa) 보시된 것을 말한다. ‘지정하여 보시된 것’이란 “도착하는 이들이 나누어 가지십시오”라고 말하거나, “이것은 승가(gaṇa)의 것이며 이것을 당신에게 드립니다”라고 말하거나, 혹은 보시하고자 하는 마음으로 발치에 놓아 보시된 가사를 말한다. 이러한 비시의를 “시의(kālacīvara)이다”라고 결정하여 나누어 갖게 하는 비구니의 노력에 따라 둑껏(dukkaṭa) 죄가 되며, 본인이 얻은 가사는 니사기(nissaggiya, 몰수 대상)가 된다. 몰수된 것을 다시 돌려받더라도 원래 보시된 목적대로 사용해야 한다. 이와 같은 다른 학처들에서도 이와 같은 방식이 적용된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อกาลจีวรํ ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺฐหิตฺวา ภาชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อกาลจีวเร เวมติกาย, กาลจีวเร อกาลจีวรสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุโภสุ กาลจีวรสญฺญาย, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อกาลจีวรตา, ตถาสญฺญิตา, ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺฐาย เลเสน ภาชาปนํ, ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

이 학처는 사위성에서 툴라난다 비구니를 인연으로 비시의를 ‘시의’라고 결정하여 분배한 사건에 대해 제정되었다. 비시의에 대해 의심하면서 분배하거나, 시의임에도 비시의라고 인식하거나 의심하면서 분배할 때 둑껏 죄가 된다. 둘 다 시의라고 인식하는 경우나 미친 자 등은 죄가 되지 않는다. 비시의임, 시의라고 인식함, 시의라고 결정하여 구실(lesa)을 대어 분배하게 함, 가사를 얻음이라는 네 가지 요소가 있다. 성립 원인(samuṭṭhāna) 등은 도둑질(adinnādāna)과 유사하다.

อกาลจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비시의 학처 설명이 끝났다.

๓. จีวรปริวตฺตนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 가사 교환 학처(Cīvaraparivattanasikkhāpada) 설명

ตติเย [Pg.309] หนฺทาติ คณฺห. อจฺฉินฺเทยฺยาติ สยํ อจฺฉินฺทนฺติยา พนฺธิตฺวา ฐปิเตสุ พหูสุปิ เอกาปตฺติ, อิตเรสุ วตฺถุคณนาย อาปตฺติโย. อจฺฉินฺทาปเน ปน เอกาย อาณตฺติยา พหูสุ อจฺฉินฺเนสุปิ เอกาวาปตฺติ.

세 번째 학처에서 ‘한-다(handā)’는 “자, 받으라”는 뜻이다. ‘빼앗으면(acchindeyya)’이란 스스로 빼앗는 비구니가 묶어서 놓아둔 많은 가사들을 빼앗을지라도 한 번의 죄가 되며, 그 외의 경우에는 가사의 개수만큼 죄가 된다. 그러나 남을 시켜 빼앗게 할 때는 한 번의 명령으로 많은 가사를 빼앗을지라도 단 한 번의 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา อจฺฉินฺทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, อญฺญสฺมึ ปริกฺขาเร ติกทุกฺกฏํ, อนุปสมฺปนฺนาย จีวเรปิ ติกทุกฺกฏเมว. ยา ปน ตาย วา ทิยฺยมานํ, ตสฺสา วา วิสฺสาสํ คณฺหาติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, ปริวตฺติตจีวรสฺส วิกปฺปนุปคตา, สกสญฺญาย อจฺฉินฺทนํ วา อจฺฉินฺทาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

이 학처는 사위성에서 툴라난다 비구니를 인연으로 가사를 교환한 뒤 다시 빼앗은 사건에 대해 제정되었다. 명령을 포함하며 세 가지 경우(인식 여부)에 따라 빠찌띠야가 된다. 가사 외의 다른 필수품의 경우 세 가지 경우에 따라 둑껏이 되며, 구족계 받지 않은 자(식차마나, 사미니)의 가사에 대해서도 마찬가지로 둑껏이 된다. 그러나 상대방이 스스로 주거나 신뢰하는 마음으로 가져가는 경우, 그리고 미친 자 등은 죄가 되지 않는다. 구족계를 받은 자임, 교환한 가사를 공유 설정(vikappana)한 상태임, 자신의 것이라는 생각으로 빼앗거나 빼앗게 함이라는 세 가지 요소가 있다. 성립 원인 등은 도둑질과 유사하며, 이 죄는 고수(dukkhavedanā, 괴로운 느낌)를 동반한다.

จีวรปริวตฺตนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사 교환 학처 설명이 끝났다.

๔. อญฺญวิญฺญาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 타인에게 구걸하는 학처(Aññaviññāpanasikkhāpada) 설명

จตุตฺเถ วิญฺญาเปตฺวาติ ชานาเปตฺวา, ‘‘อิทํ นาม อาหรา’’ติ ยาจิตฺวา วา. อญฺญํ วิญฺญาเปยฺยาติ ยํ ปุพฺเพ ‘‘กินฺเต, อยฺเย, อผาสุ, กึ อาหริยตู’’ติ วุตฺตาย วิญฺญาปิตํ, ตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ตญฺเจว อญฺญญฺจ คเหตุกามา ตโต อญฺญํ วิญฺญาเปยฺย, ตสฺสา วิญฺญตฺติยา ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

네 번째 식카빠다에서, ‘요청하여(viññāpetvā)’라는 것은 ‘알게 하여’ 혹은 ‘이러이러한 것을 가져오십시오’라고 청하는 것을 말한다. ‘다른 것을 요청한다(aññaṃ viññāpeyyā)’는 것은 이전에 ‘스님, 무엇이 불편하십니까? 무엇을 가져다드릴까요?’라는 질문을 받고 요청했던 바로 그 물건을 거절하고, 그 물건과 또 다른 것을 함께 가지고 싶은 마음에 원래 요청했던 것 대신 다른 것을 요청하는 것을 의미한다. 그 요청에 대해 똑까따(dukkaṭa)가 되며, 그것을 얻으면 닛사기야(nissaggiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา อญฺญํ วิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนญฺเญ ทฺวิกทุกฺกฏํ. อนญฺเญ อนญฺญสญฺญาย ปน, ตสฺมึ อปฺปโหนฺเต ปุน ตญฺเญว, อญฺเญนปิ อตฺเถ สติ เตน สทฺธึ อญฺญญฺจ, ยญฺจ วิญฺญตฺตํ, ตโต เจ อญฺญํ สมคฺฆตรํ โหติ, อิมํ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา สุทฺธํ อญฺญเมว จ วิญฺญาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เลเสน คเหตุกามตา, อญฺญสฺส วิญฺญาปนํ, ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 다른 것을 요청한 일로 인해 ‘다른 것을 요청하는 행위’에 대해 제정되었다. 이는 세 가지 경우의 파싯띠야(tikapācittiya)가 되며, 다른 물건이 아닌 경우에는 두 가지 경우의 똑까따(dvikadukkaṭa)가 된다. 그러나 다른 물건이 아님에도 다른 물건이 아니라고 인식한 경우, 물건이 부족하여 다시 그것을 요청하는 경우, 다른 용도가 있어 그것과 함께 다른 것을 요청하는 경우, 요청한 것보다 더 저렴한 다른 물건이 있을 때 그 이점을 설명하고 오직 그 다른 물건만을 요청하는 경우, 그리고 정신 이상자 등의 경우에는 죄가 되지 않는다. 구실을 삼아 가지고 싶어 함, 다른 것을 요청함, 얻음이라는 세 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 산짜릿따(sañcaritta)와 같다.

อญฺญวิญฺญาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

다른 것을 요청하는 식카빠다(Aññaviññāpana-sikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๕. อญฺญเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 다른 것을 교환하는 식카빠다(Aññacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명

ปญฺจเม [Pg.310] อญฺญํ เจตาเปตฺวาติ อตฺตโน กปฺปิยภณฺเฑน ‘‘อิทํ นาม อาหรา’’ติ อญฺญํ ปริวตฺตาเปตฺวา. อญฺญํ เจตาเปยฺยาติ ‘‘เอวํ เม อิทํ ทตฺวา อญฺญมฺปิ อาหริสฺสตี’’ติ มญฺญมานา ‘‘น เม อิมินา อตฺโถ, อิทํ นาม เม อาหรา’’ติ ตโต อญฺญํ เจตาเปยฺย. ตสฺสา เจตาปนปฺปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน เตน วา อญฺเญน วา มูเลน อาหฏํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ, เสสํ จตุตฺถสทิสเมวาติ.

다섯 번째 식카빠다에서, ‘다른 것으로 교환하게 하여(aññaṃ cetāpetvā)’라는 것은 자신의 허용된 물품을 사용하여 ‘이러이러한 것을 가져오십시오’라고 다른 것으로 바꾸게 하는 것을 말한다. ‘다른 것을 교환하게 한다(aññaṃ cetāpeyya)’는 것은 ‘이것을 주면 다른 것도 가져올 것이다’라고 생각하며 ‘나는 이것이 필요 없으니, 이러이러한 것을 내게 가져오십시오’라고 하여 원래 교환하기로 한 것과 다른 것을 교환하게 하는 것이다. 그 교환을 위한 노력(payoga)에 대해 똑까따가 되며, 그것이나 다른 대가로 가져온 물건을 얻으면 닛사기야가 된다. 나머지는 네 번째 식카빠다와 같다.

อญฺญเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

다른 것을 교환하는 식카빠다(Aññacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๖. ปฐมสงฺฆิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 승가를 위한 첫 번째 교환 식카빠다(Paṭhamasaṅghikacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명

ฉฏฺเฐ อญฺญทตฺถิเกนาติ อญฺญสฺสตฺถาย ทินฺเนน. อญฺญุทฺทิสิเกนาติ อญฺญํ อุทฺทิสิตฺวา ทินฺเนน. สงฺฆิเกนาติ สงฺฆสฺส ปริจฺจตฺเตน. ปริกฺขาเรนาติ กปฺปิยภณฺเฑน. อญฺญํ เจตาเปยฺยาติ ‘‘อิทํ นาม ปริภุญฺเชยฺยาถา’’ติ ยํ อุทฺทิสิตฺวา นิยเมตฺวา โย ปริกฺขาโร ทินฺโน, ตโต อญฺญํ ปริวตฺตาเปยฺย, ตสฺสา ปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ.

여섯 번째 식카빠다에서, ‘다른 목적을 위한 것(aññadatthikena)’이란 다른 물건을 위해 보시된 것을 말한다. ‘다른 것을 지정한 것(aññuddisikena)’이란 다른 것을 지정하여 보시된 것을 말한다. ‘승가의 것(saṅghikena)’이란 승가에 귀속된 것을 말한다. ‘필수품(parikkhārena)’이란 허용된 물품을 말한다. ‘다른 것을 교환하게 한다(aññaṃ cetāpeyya)’는 것은 ‘이러이러한 것을 사용하십시오’라고 지정되고 확정되어 보시된 필수품으로부터 다른 것으로 바꾸게 하는 것을 말한다. 그 시도에 대해 똑까따가 되며, 얻으면 닛사기야가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ตาทิเสน ปริกฺขาเรน อญฺญํ เจตาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนญฺญทตฺถิเก ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน อนญฺญทตฺถิกสญฺญาย, เสสกํ อุปเนนฺติยา, ‘‘ตุมฺเหหิ เอตทตฺถาย ทินฺโน, อมฺหากญฺจ อิมินา นาม อตฺโถ’’ติ สามิเก อปโลเกตฺวา อุปเนนฺติยา, ยทา ภิกฺขุนิโย วิหารมฺปิ ฉฑฺเฑตฺวา ปกฺกมนฺติ, เอวรูปาสุ อาปทาสุ อุปเนนฺตีนํ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ จตุตฺถสทิสเมวาติ.

사왓띠에서 여러 비구니와 관련하여 그러한 필수품으로 다른 것을 교환하게 한 일에 대해 제정되었다. 세 가지 경우의 파싯띠야가 되며, 다른 목적을 위한 것이 아닌 경우에는 두 가지 경우의 똑까따가 된다. 그러나 그것에 대해 다른 목적을 위한 것이 아니라고 인식한 경우, 남은 것을 가져가는 경우, ‘당신들이 이것을 위해 보시했지만 우리에게는 이러이러한 것이 필요합니다’라고 주인에게 알리고 가져가는 경우, 비구니들이 사원을 버리고 떠나야 할 정도의 재난 상황에서 가져가는 경우, 그리고 정신 이상자 등의 경우에는 죄가 되지 않는다. 나머지는 네 번째와 같다.

ปฐมสงฺฆิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승가를 위한 첫 번째 교환 식카빠다에 대한 설명이 끝났다.

๗. ทุติยสงฺฆิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 승가를 위한 두 번째 교환 식카빠다(Dutiyasaṅghikacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명

สตฺตเม สญฺญาจิเกนาติ สยํ ยาจิตเกนาปิ. เอตเทเวตฺถ นานากรณํ, เสสํ ฉฏฺฐสทิสเมวาติ.

일곱 번째 식카빠다에서, ‘스스로 요청한 것으로(saññācikena)’라는 것은 자신이 직접 요청한 필수품을 의미한다. 이것만이 이 식카빠다에서 특별한 차이점이며, 나머지는 여섯 번째와 같다.

ทุติยสงฺฆิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승가를 위한 두 번째 교환 식카빠다에 대한 설명이 끝났다.

๘. ปฐมคณิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 단체를 위한 첫 번째 교환 식카빠다(Paṭhamagaṇikacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명

อฏฺฐเม [Pg.311] มหาชนิเกนาติ คณสฺส ปริจฺจตฺเตน, อิทเมตฺถ ฉฏฺฐโต นานากรณํ.

여덟 번째 식카빠다에서, ‘대중의 것(mahājanikena)’이란 비구니 단체(gaṇa)에 귀속된 것을 의미한다. 이것이 여섯 번째 식카빠다와 다른 점이다.

ปฐมคณิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

단체를 위한 첫 번째 교환 식카빠다에 대한 설명이 끝났다.

๙. ทุติยคณิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 단체를 위한 두 번째 교환 식카빠다(Dutiyagaṇikacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명

นวเม สญฺญาจิเกนาติ อิทํ อฏฺฐมโต อติริตฺตํ, เสสํ ทฺวีสุปิ ฉฏฺฐสิกฺขาปทสทิสเมวาติ.

아홉 번째 식카빠다에서, ‘스스로 요청한 것으로(saññācikena)’라는 표현이 여덟 번째 식카빠다에 추가되었다. 여덟 번째와 아홉 번째 모두 나머지는 여섯 번째 식카빠다와 같다.

ทุติยคณิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

단체를 위한 두 번째 교환 식카빠다에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ปุคฺคลิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 개인을 위한 교환 식카빠다(Puggalikacetāpana-sikkhāpada)에 대한 설명

ทสเม ปุคฺคลิเกนาติ เอกภิกฺขุนิยา ปริจฺจตฺเตน. สญฺญาจิเกนาติ สยํ ยาจิตเกน จ. อญฺญํ เจตาเปยฺยาติ ยํ อุทฺทิสิตฺวา ทินฺนํ, ตโต อญฺญํ เจตาเปนฺติยา ปโยเค ทุกฺกฏํ, ปฏิลาเภน นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

열 번째 식카빠다에서, ‘개인의 것(puggalikena)’이란 한 명의 비구니에게 귀속된 것을 의미한다. ‘스스로 요청한 것으로(saññācikena)’란 자신이 직접 요청한 필수품을 말한다. ‘다른 것을 교환하게 한다’는 것은 지정되어 보시된 것에서 다른 물건으로 바꾸게 하는 것을 말하며, 그 시도에 대해 똑까따가 되고 얻으면 닛사기야가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ตาทิเสน ปริกฺขาเรน อญฺญํ เจตาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ฉฏฺฐสทิสเมวาติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 그러한 필수품으로 다른 것을 교환하게 한 일에 대해 제정되었다. 나머지는 여섯 번째와 같다.

ปุคฺคลิกเจตาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

개인을 위한 교환 식카빠다에 대한 설명이 끝났다.

ปตฺตวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 바리때 편(Pattavagga)이 끝났다.

๑๑. ครุปาวุรณสิกฺขาปทวณฺณนา

11. 무거운 겉옷 식카빠다(Garupāvuraṇa-sikkhāpada)에 대한 설명

ทุติยสฺส ปฐเม ครุปาวุรณนฺติ สีตกาเล ปาวุรณํ. จตุกฺกํสปรมนฺติ กํโส นาม จตุกฺกหาปณิโก โหติ, ตสฺมา โสฬสกหาปณคฺฆนกํ. เจตาเปตพฺพนฺติ ฐเปตฺวา สหธมฺมิเก จ ญาตกปฺปวาริเต จ อญฺเญน กิสฺมิญฺจิเทว คุเณ ปริตุฏฺเฐน ‘‘วเทถายฺเย, เยนตฺโถ’’ติ วุตฺตาย วิญฺญาเปตพฺพํ. ตโต เจ อุตฺตรีติ ตตุตฺตริ วิญฺญาเปนฺติยา ทุกฺกฏํ, ปฏิลทฺธํ นิสฺสคฺคิยํ โหติ.

두 번째 품의 첫 번째 식카빠다에서, ‘무거운 겉옷(garupāvuraṇa)’이란 추운 계절에 입는 겉옷을 말한다. ‘최대 4깜사(catukkaṃsaparamaṃ)’에서 깜사(kaṃsa)란 4까하빠나(kahāpaṇa)의 가치를 지니므로, 16까하빠나의 가치를 가진 것을 의미한다. ‘교환해야 한다(cetāpetabbaṃ)’는 것은 법다운 동료(sahadhammika)나 친척 및 초대한 사람을 제외하고, 어떤 덕성에 감동하여 ‘스님, 필요한 것을 말씀하십시오’라고 말한 다른 이에게 요청할 수 있음을 의미한다. ‘그 이상(tato ce uttarī)’이란 16까하빠나의 가치를 초과하여 요청하는 것을 말하며, 이에 대해 똑까따가 되고 얻은 옷은 닛사기야가 된다.

สาวตฺถิยํ [Pg.312] ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ราชานํ กมฺพลํ วิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนกจตุกฺกํเส ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน อูนกสญฺญาย, จตุกฺกํสปรมํ เจตาเปนฺติยา, ญาตกปฺปวาริเต วา, อญฺญสฺส วา อตฺถาย, อตฺตโน วา ธเนน, มหคฺฆํ เจตาเปนฺตํ อปฺปคฺฆํ เจตาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ครุปาวุรณตา, อติเรกจตุกฺกํสตา, อนนุญฺญาตฏฺฐาเน วิญฺญตฺติ, ปฏิลาโภติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 왕(빠세나디)에게 담요를 요청한 일로 인해 제정되었다. 세 가지 경우의 파싯띠야가 되며, 4깜사 미만인 경우에는 두 가지 경우의 똑까따가 된다. 그러나 4깜사 미만이라고 인식한 경우, 최대 4깜사 가치의 옷을 요청하는 경우, 친척이나 초대한 사람에게 요청하는 경우, 다른 사람을 위해 요청하거나 자신의 돈으로 요청하는 경우, 비싼 것을 요청하라는 보시자에게 저렴한 것을 요청하는 경우, 그리고 정신 이상자 등의 경우에는 죄가 되지 않는다. 무거운 겉옷임, 4깜사 초과, 허용되지 않은 곳에서의 요청, 얻음이라는 네 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 산짜릿따와 같다.

ครุปาวุรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

무거운 겉옷 식카빠다에 대한 설명이 끝났다.

๑๒. ลหุปาวุรณสิกฺขาปทวณฺณนา

12. 가벼운 겉옷 식카빠다(Lahupāvuraṇa-sikkhāpada)에 대한 설명

ทุติเย ลหุปาวุรณนฺติ อุณฺหกาเล ปาวุรณํ. อฑฺฒเตยฺยกํสปรมนฺติ ทสกหาปณคฺฆนกํ, เสสํ ปฐมสทิสเมวาติ.

두 번째 식카빠다에서, ‘가벼운 겉옷(lahupāvuraṇa)’이란 더운 계절에 입는 겉옷을 말한다. ‘최대 2.5깜사(aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ)’란 10까하빠나의 가치를 가진 것을 의미한다. 나머지는 첫 번째 식카빠다와 같다.

ลหุปาวุรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가벼운 옷(lahupāvuraṇa) 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

อิโต ปรานิ อิมสฺมึ วคฺเค อฏฺฐ, ตติยวคฺเค ทสาติ อิมานิ อฏฺฐารส สิกฺขาปทานิ ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานีติ.

이 뒤로 이 품(vagga)의 여덟 가지와 세 번째 품의 열 가지, 이 열여덟 가지 학습계율은 비구 파티목카 설명에서 설해진 방식대로 알아야 한다.

ชาตรูปวคฺโค ตติโย.

자타루파 품(금은품)이 세 번째이다.

อุทฺทิฏฺฐา โข อยฺยาโย ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ธมฺมาติ ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตา สาธารณา อฏฺฐารส, อสาธารณา ทฺวาทสาติ เอวํ ตึส. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

"자매들이여, 서른 가지 니사기야 파치티야 법이 암송되었다" 함은 비구들과 관련된 공통적인 것 열여덟 가지와 비구니만의 특별한 것 열두 가지로 이와 같이 서른 가지이다. 그 밖의 나머지는 모든 곳에서 명백하다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข

캉카위타라니(Kaṅkhāvitaraṇī, 의심을 극복함) 파티목카 설명 중 비구니 파티목카에서

นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

니사기야 파치티야(Nissaggiyapācittiya)에 대한 설명이 끝났다.

ปาจิตฺติยกณฺโฑ

파치티야 품(Pācittiyakaṇḍo)

๑. ลสุณวคฺโค

1. 마늘 품(Lasuṇavaggo)

๑. ลสุณสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 마늘 학습계율에 대한 설명

ปาจิตฺติเยสุ [Pg.313] ลสุณวคฺคสฺส ตาว ปฐเม ลสุณนฺติ มคธรฏฺเฐ ชาตํ อามกํ ภณฺฑิกลสุณเมว, น เอกทฺวิติมิญฺชกํ. ตญฺหิ ‘‘ขาทิสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคณฺหนฺติยา ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

파치티야들 중 마늘 품의 첫 번째에서 '마늘(lasuṇa)'이란 마가다 국에서 나는 생마늘로서 여러 쪽이 있는 것만을 말하며, 한 쪽, 두 쪽, 세 쪽인 것은 아니다. 그것을 "먹으리라" 하고 받는 비구니에게는 둑카타(dukkaṭa)이며, 삼킬 때마다 파치티야(pācittiya)이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ลสุณํ หราปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อลสุเณ ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน อลสุณสญฺญาย, ปลณฺฑุเก, ภญฺชนเก, หริตเก, จาปลสุเณ, สูปสมฺปาเก, มํสสมฺปาเก, เตลสมฺปาเก, สาฬเว, อุตฺตริภงฺเค, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อามกลสุณญฺเจว, อชฺโฌหรณญฺจาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 마늘을 가져오게 한 사건으로 인해 제정되었다. 세 가지 경우에 파치티야이며, 마늘이 아닌 것에 대해서는 두 가지 경우에 둑카타가 된다. 그러나 마늘이 아닌 것을 마늘이 아니라고 인식한 경우, 양파, 붉은 양파, 푸른 파, 마늘 싹, 국 요리에 넣은 것, 고기 요리에 넣은 것, 기름 요리에 넣은 것, 과일 절임에 넣은 것, 반찬에 넣은 것, 그리고 정신 이상자 등에게는 범계가 아니다. 생마늘인 것과 삼키는 것, 이 두 가지가 여기서 범계의 구성 요소이다. 발생 원인(samuṭṭhāna) 등은 에라카로마(eḷakaloma) 학습계율과 같다.

ลสุณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

마늘 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๒. สมฺพาธโลมสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 은밀한 곳의 털(삼바다로마) 학습계율에 대한 설명

ทุติเย สมฺพาเธติ ปฏิจฺฉนฺโนกาเส, อุปกจฺฉเกสุ จ มุตฺตกรเณ จาติ อตฺโถ. สํหราเปยฺยาติ เอตฺถ ขุรสณฺฑาสกตฺตริอาทีสุ เยน เกนจิ สํหราเปนฺติยา ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ, น โลมคณนาย.

두 번째에서 '은밀한 곳(sambādha)'이란 가려진 부위로서, 겨드랑이와 소변을 보는 생식기를 의미한다. '제거하게 하면(saṃharāpeyya)'이라는 문구에서 면도칼, 족집게, 가위 등 무엇으로든 제거하게 하는 비구니에게는 시도한 횟수에 따라 파치티야가 되며, 털의 개수에 따른 것은 아니다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ สมฺพาเธ โลมํ สํหราปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อตฺตโน อตฺถาย อญฺญํ อาณาเปนฺติยา สาณตฺติกํ, อาปตฺติเภโทนตฺถิ. อาพาธปจฺจยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อาพาธาภาโว, สมฺพาเธ โลมสํหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ เอกทฺธานมคฺคคมนสิกฺขาปทสทิสานีติ.

사왓티에서 육군 비구니들과 관련하여 은밀한 곳의 털을 제거하게 한 사건으로 인해 제정되었다. 자신을 위해 다른 사람에게 시킨 비구니에게는 명령에 따른 범계(sāṇattika)가 성립하며, 범계의 세부적인 차이는 없다. 질병 때문이거나 정신 이상자 등에게는 범계가 아니다. 질병이 없음과 은밀한 곳의 털을 제거함, 이 두 가지가 여기서 범계의 구성 요소이다. 발생 원인(samuṭṭhāna) 등은 비구니와 함께 길을 가는 학습계율과 같다.

สมฺพาธโลมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

은밀한 곳의 털 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๓. ตลฆาตกสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 손바닥으로 때림(탈라가타카) 학습계율에 대한 설명

ตติเย [Pg.314] ตลฆาตเกติ อนฺตมโส อุปฺปลเกสเรนาปิ มุตฺตกรณสฺส ตลฆาตเน มุตฺตกรณมฺหิ ปหารทาเน ปาจิตฺติยนฺติ อตฺโถ.

세 번째에서 '손바닥으로 때림(talaghātaka)'이란 작게는 연꽃 수술로라도 생식기 표면을 때리거나 생식기에 타격을 가하는 것에 대해 파치티야라는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ทฺเว ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ตลฆาตกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ปุริมนเยเนว สาณตฺติกํ, อาปตฺติเภโท นตฺถิ. อิโต ปรํ ปน ยตฺถ นตฺถิ, ตตฺถ อวตฺวาว คมิสฺสาม. อาพาธปจฺจยา คณฺฑํ วา วณํ วา ปหรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อาพาธาภาโว, มุตฺตกรเณ ปหารทานํ, ผสฺสสาทิยนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานีติ.

사왓티에서 두 비구니와 관련하여 생식기 표면을 때린 사건으로 인해 제정되었다. 앞선 방식과 마찬가지로 명령에 따른 범계가 성립하며, 범계의 세부적인 차이는 없다. 이 이후로는 차이가 없는 경우 언급하지 않고 지나가겠다. 질병 때문에 종기나 상처 부위를 때리는 비구니나 정신 이상자 등에게는 범계가 아니다. 질병이 없음, 생식기에 타격을 가함, 그 접촉을 즐김, 이 세 가지가 여기서 범계의 구성 요소이다. 발생 원인 등은 첫 번째 파라지카와 같다.

ตลฆาตกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

손바닥으로 때림 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๔. ชตุมฏฺฐกสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 고무 몽둥이(자투맛타카) 학습계율에 대한 설명

จตุตฺเถ ชตุมฏฺฐเกติ ชตุนา กเต มฏฺฐทณฺฑเก. วตฺถุวเสเนตํ วุตฺตํ, กามราเคน ปน อุปฺปลเกสรมฺปิ ปเวเสนฺติยา อาปตฺติ.

네 번째에서 '고무 몽둥이(jatumaṭṭhaka)'란 고무(lac)로 만든 매끄러운 막대기를 말한다. 이것은 사건의 대상을 기준으로 언급된 것이나, 실제로는 욕정으로 인해 연꽃 수술이라도 삽입하는 비구니에게 범계가 성립한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ชตุมฏฺฐกสาทิยนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ตติยสทิสเมวาติ.

사왓티에서 어떤 비구니와 관련하여 고무 몽둥이를 사용하는 것을 즐긴 사건으로 인해 제정되었다. 나머지는 세 번째 학습계율과 같다.

ชตุมฏฺฐกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

고무 몽둥이 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๕. อุทกสุทฺธิกสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 물 세척(우다카숫디카) 학습계율에 대한 설명

ปญฺจเม อุทกสุทฺธิกนฺติ มุตฺตกรณสฺส โธวนํ. อาทิยมานายาติ กโรนฺติยา. ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพนฺติ ทฺวีสุ องฺคุลีสุ เอเกกํ กตฺวา ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพํ. ตํ อติกฺกาเมนฺติยาติ สเจ โธวนกาเล ราควเสน วิตฺถารโต ตติยาย องฺคุลิยา อคฺคปพฺพํ, คมฺภีรโต เอกิสฺสาว องฺคุลิยา ตติยปพฺพํ ปเวเสติ ปาจิตฺติยํ.

다섯 번째에서 '물 세척(udakasuddhika)'이란 생식기를 씻는 것을 의미한다. '취하는(ādiyamānā)'이란 행하는 비구니를 말한다. '두 손가락 마디를 한도로 취해야 한다'는 것은 두 손가락에서 각각 한 마디씩 하여 두 손가락 마디의 범위까지 취할 수 있다는 것이다. '그것을 넘어서는'이란 만약 씻을 때 욕정으로 인해 너비로는 세 번째 손가락의 끝 마디를, 깊이로는 한 손가락의 세 번째 마디까지 삽입하면 파치티야이다.

สกฺเกสุ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อติคมฺภีรํ อุทกสุทฺธิกํ อาทิยนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อูนกทฺวงฺคุลปพฺเพ ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน [Pg.315] อูนกสญฺญาย, ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทิยนฺติยา, อาพาธปจฺจยา อติเรกมฺปิ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ, เสสํ ตติยสทิสเมวาติ.

샤카 국에서 어떤 비구니와 관련하여 너무 깊게 물 세척을 한 사건으로 인해 제정되었다. 세 가지 경우에 파치티야이며, 두 마디 미만으로 삽입한 경우에는 두 가지 경우에 둑카타가 된다. 그러나 두 마디 미만인 것을 미만이라고 인식하고 두 마디 한도 내에서 행하는 비구니나, 질병 때문에 그 이상을 행하는 경우, 정신 이상자 등에게는 범계가 아니다. 나머지는 세 번째 학습계율과 같다.

อุทกสุทฺธิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

물 세척 학습계율에 대한 설명이 끝났다.

๖. อุปติฏฺฐนสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 곁에 서 있음(우파티타나) 학습계율에 대한 설명

ฉฏฺเฐ ภุญฺชนฺตสฺสาติ ปญฺจนฺนํ โภชนานํ อญฺญตรํ ภุญฺชโต. ปานีเยนาติ สุทฺเธน วา อุทเกน, ตกฺกาทีสุ วา อญฺญตเรน. วิธูปเนนาติ ยาย กายจิ พีชนิยา. อุปติฏฺเฐยฺยาติ ยา เอเตสุ ทฺวีสุ อญฺญตรํ คเหตฺวา หตฺถปาเส ติฏฺฐติ, ตสฺสา ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째에서 '먹고 있는 자에게(bhuñjantassa)'란 다섯 가지 음식 중 어느 하나를 먹고 있는 비구에게를 의미한다. '물로써(pānīyena)'란 순수한 물이나 혹은 버터밀크 등 어느 하나를 말한다. '부채질로써(vidhūpanena)'란 어떤 부채로든 하는 것을 말한다. '곁에 서 있으면(upatiṭṭheyya)'이란 이 두 가지 중 어느 하나를 들고 곁(hatthapāsa, 팔이 닿는 거리)에 서 있는 비구니에게 파치티야가 성립한다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ภุญฺชนฺตสฺส เอวํ ติฏฺฐนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ขาทนียํ ขาทนฺตสฺส อุปติฏฺฐนฺติยา ทุกฺกฏํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ. ‘‘อิมํ ปิวถ, อิมินา พีชถา’’ติ เอวํ เทนฺติยา วา, ทาเปนฺติยา วา, อนุปสมฺปนฺนํ วา อุปติฏฺฐาปนตฺถํ อาณาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภุญฺชนฺตสฺส ภิกฺขุโน หตฺถปาเส ฐานํ, ปานียสฺส วา วิธูปนสฺส วา คหณนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓티에서 어느 비구니를 인연으로 하여, 식사하는 비구 곁에 이와 같이 서 있는 일에 대해 제정되었다. 세 가지 경우에 파치띠야(삼가파치띠야)이며, 손 닿는 거리(팔길이)를 벗어나서 식사하는 비구 곁에 서 있으면 돌길라(dukkaṭa)이고, 구족계 받지 않은 자(사미 등)가 서 있게 하면 세 가지 경우에 돌길라이다. "이것을 마시십시오", "이것으로 부채질하십시오"라고 말하며 직접 주거나 주게 하거나, 구족계 받지 않은 자를 곁에 서 있게 하도록 시키는 비구니, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 식사하는 비구의 손 닿는 거리에 서는 것, 마실 물이나 부채를 잡는 것, 이 두 가지가 여기의 구성 요소이다. 사무타나(Samuṭṭhāna) 등은 엘라까로마(Eḷakaloma) 식차구와 같다.

อุปติฏฺฐนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

곁에 서 있음(우빠띳타나) 식차구 주석이 끝났다.

๗. อามกธญฺญสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 생곡물(아마까단냐) 식차구 주석

สตฺตเม วิญฺญตฺวาติ อนฺตมโส มาตรมฺปิ ยาจิตฺวา. ภุญฺเชยฺยาติ อชฺโฌหเรยฺย. เอตฺถ จ วิญฺญตฺติ เจว โภชนญฺจ ปมาณํ, ตสฺมา สยํ วิญฺญตฺวา อญฺญาย ภชฺชนาทีนิ การาเปตฺวา วา, อญฺญาย วิญฺญาเปตฺวา สยํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวา วา ปฏิคฺคหณโต ปฏฺฐาย ยาว ทนฺเตหิ สํขาทนํ, ตาว ปุพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏานิ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 식차구에서 '구걸하여(viññatvā)'란 적어도 어머니에게라도 요청하는 것을 의미한다. '먹으면(bhuñjeyyā)'이란 삼키는 것을 의미한다. 여기서는 요청함(viññatti)과 먹음(bhojana)이 기준이 된다. 그러므로 스스로 구걸하여 다른 이에게 볶는 일 등을 시키거나, 다른 이에게 구걸하게 하여 스스로 볶는 일 등을 한 후, 그것을 받은 때부터 이로 잘 씹을 때까지 모든 예비 행위에 돌길라가 되고, 삼킬 때마다 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อามกธญฺญํ วิญฺญาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สยํ วา อญฺญาย วา อวิญฺญตฺติยา ลทฺธํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวา [Pg.316] วา กาเรตฺวา วา ภุญฺชนฺติยา ทุกฺกฏํ, อญฺญาย วิญฺญตฺติยา ลทฺธํ ปน สยํ ภชฺชนาทีนิ กตฺวาปิ กาเรตฺวาปิ ภุญฺชนฺติยา ทุกฺกฏเมว. อาพาเธ สติ เสทกมฺมาทีนํ อตฺถาย วิญฺญาเปนฺติยา, อวิญฺญตฺติยา ลพฺภมานํ นวกมฺมตฺถาย สมฺปฏิจฺฉนฺติยา, ญาตกปฺปวาริตฏฺฐาเน มุคฺคมาสาทิอปรณฺณํ วิญฺญาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สตฺตนฺนํ ธญฺญานํ อญฺญตรสฺส วิญฺญาปนํ วา วิญฺญาปาปนํ วา, ปฏิลาโภ, ภชฺชนาทีนิ กตฺวา วา กาเรตฺวา วา อชฺโฌหรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทฺธานมคฺคสิกฺขาปทสทิสานีติ.

사왓티에서 여러 비구니들을 인연으로 하여 생곡물을 구걸하는 일에 대해 제정되었다. 스스로 또는 다른 이가 구걸하지 않고 얻은 생곡물을 볶거나 볶게 하여 먹는 비구니에게는 돌길라이다. 다른 비구니가 구걸하여 얻은 생곡물을 스스로 볶거나 볶게 하여 먹는 비구니에게도 돌길라일 뿐이다. 병이 있을 때 땀을 내는 치료 등을 위해 구걸하는 경우, 구걸하지 않고 얻은 것을 불사(신축 공사)를 위해 받는 경우, 친족이나 자원한 자에게 녹두나 검은콩 같은 부곡물을 구걸하는 비구니, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 일곱 가지 곡물 중 어느 하나를 스스로 구걸하거나 남에게 구걸시키고, 그것을 얻고, 볶거나 볶게 하여 삼키는 것, 이 세 가지가 여기의 구성 요소이다. 사무타나 등은 아따나막가(Addhānamagga) 식차구와 같다.

อามกธญฺญสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

생곡물 식차구 주석이 끝났다.

๘. ปฐมอุจฺจารฉฑฺฑนสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 첫 번째 대변 버림(빳타마웃짜라찻다나) 식차구 주석

อฏฺฐเม สงฺการนฺติ กจวรํ. วิฆาสนฺติ ยํกิญฺจิ ปริภุตฺตาวเสสํ อุจฺฉิฏฺโฐทกมฺปิ ทนฺตกฏฺฐมฺปิ, อฏฺฐิกจลเกสุ ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ติโรกุฏฺเฏ วา ติโรปากาเร วาติ ยสฺสกสฺสจิ กุฏฺฏสฺส วา ปาการสฺส วา ปรโต. ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วาติ สพฺพานิเปตานิ เอกโต ฉฑฺเฑนฺติยา เอกปฺปโยเค เอกาปตฺติ, สกึ อาณตฺติยา พหุเกปิ ฉฑฺฑิเต เอกาว.

여덟 번째 식차구에서 '쓰레기(saṅkāra)'란 먼지와 오물(kacavara)이다. '남은 음식물(vighāsa)'이란 먹고 남은 것, 입 헹군 물, 치목(양치 나뭇가지)을 포함하는 어떤 것이든 말하며, 뼈나 머리카락 등에 대해서는 말할 필요도 없다. '담장 밖이나 벽 밖(tirokuṭṭe vā tiropākāre vā)'이란 어떤 집의 벽이나 담장의 저편을 말한다. '버리거나 버리게 하면(chaḍḍeyya vā chaḍḍāpeyya vā)'이란 이 모든 것들을 한데 모아 버릴 때 한 번의 시도(payoga)에 한 번의 범계가 되며, 한 번 명령하여 많은 양을 버려도 한 번의 범계가 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อุจฺจารํ ติโรกุฏฺเฏ ฉฑฺฑนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาณตฺติกํ, ภิกฺขุสฺส ทุกฺกฏํ, โอโลเกตฺวา วา อวลญฺเช วา ฉฑฺเฑนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุจฺจาราทิภาโว, อโนโลกนํ, วลญฺชนฏฺฐานํ, ติโรกุฏฺฏติโรปาการตา, ฉฑฺฑนํ วา ฉฑฺฑาปนํ วาติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 어느 비구니를 인연으로 하여 대변을 벽 밖에 버리는 일에 대해 제정되었다. 명령을 포함하며(sāṇattika), 비구에게는 돌길라이다. 살펴보거나 또는 사람들이 쓰지 않는 곳에 버리는 비구니, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 대변 등의 상태, 살피지 않음, 사람들이 사용하는 장소, 벽 밖이나 담장 밖임, 직접 버리거나 버리게 함, 이 다섯 가지가 여기의 구성 요소이다. 사무타나 등은 산짜릿따(Sañcaritta) 식차구와 같으나, 이것은 행위와 불행위(kiriyākiriya)에 해당한다.

ปฐมอุจฺจารฉฑฺฑนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 대변 버림 식차구 주석이 끝났다.

๙. ทุติยอุจฺจารฉฑฺฑนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 두 번째 대변 버림(두띠야웃짜라찻다나) 식차구 주석

นวเม หริเตติ เขตฺเต วา นาฬิเกราทิอาราเม วา ยตฺถกตฺถจิ โรปิมหริตฏฺฐาเน. ตานิ วตฺถูนิ ฉฑฺเฑนฺติยา วา ฉฑฺฑาเปนฺติยา วา ปุริมนเยเนว [Pg.317] อาปตฺติ, ตาทิเส ฐาเน นิสีทิตฺวา อนฺตมโส อุทกํ ปิวิตฺวา มตฺถกจฺฉินฺนํ นาฬิเกรมฺปิ ฉฑฺเฑนฺติยา อาปตฺติเยว.

아홉 번째 식차구에서 '푸른 곳(harita)'이란 논밭이나 코코넛 농장 등 무엇이든 심어져 푸른 장소를 말한다. 그러한 것(대변 등)을 버리거나 버리게 할 때 앞서 설명한 방식대로 범계가 되며, 그러한 장소에 앉아 적어도 물을 마시고 윗부분을 자른 코코넛 껍질을 버리는 것조차 범계가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อุจฺจาราทีนิ หริเต ฉฑฺฑนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สาณตฺติกํ, ติกปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ, ภิกฺขุนิยาปิ นิกฺขิตฺตพีเช เขตฺเต ยาว องฺกุโร น อุฏฺฐหติ, ตาว ทุกฺกฏํ, อหริเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน อหริตสญฺญาย ฉฑฺฑิตเขตฺเต วา, สามิเก อปโลเกตฺวา วา ฉฑฺเฑนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ อฏฺฐมสทิสเมวาติ.

사왓티에서 여러 비구니들을 인연으로 하여 대변 등을 푸른 곳에 버리는 일에 대해 제정되었다. 명령을 포함하며, 세 가지 경우에 파치띠야이고, 비구에게는 돌길라이다. 비구니가 씨를 뿌린 밭에 싹이 아직 나오지 않았을 때 버리면 돌길라가 되고, 푸르지 않은 곳에서는 두 가지 경우에 돌길라가 된다. 그러나 그곳이 푸르지 않다는 생각을 가졌거나, 이미 오물을 버린 밭이거나, 주인에게 허락을 받고 버리는 비구니, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 나머지는 여덟 번째 식차구와 같다.

ทุติยอุจฺจารฉฑฺฑนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 대변 버림 식차구 주석이 끝났다.

๑๐. นจฺจคีตสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 춤과 노래(낫짜기따) 식차구 주석

ทสเม นจฺจนฺติ อนฺตมโส โมรนจฺจมฺปิ. คีตนฺติ อนฺตมโส ธมฺมภาณกคีตมฺปิ. วาทิตนฺติ อนฺตมโส อุทกเภริวาทิตมฺปิ. ทสฺสนายาติ เอเตสุ ยํกิญฺจิ ทสฺสนาย คจฺฉนฺติยา ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ยตฺถ ฐิตา ปสฺสติ วา สุณาติ วา, เอกปฺปโยเค เอกาปตฺติ, ตํ ตํ ทิสํ โอโลเกนฺติยา ปโยเค ปโยเค อาปตฺติ.

열 번째 식차구에서 '춤(nacca)'이란 적어도 공작의 춤까지 포함한다. '노래(gīta)'란 적어도 법사(Dhammabhāṇaka)의 노래조 읊음까지 포함한다. '연주(vādita)'란 적어도 물북(udakabheri) 소리까지 포함한다. '구경하기 위해(dassanāya)'란 이들 중 어느 것이든 보러 갈 때 발걸음마다 돌길라이다. 서서 보거나 듣는 곳에서 한 번의 시도에 한 번의 범계가 되며, 이쪽저쪽을 살피는 비구니에게는 시도마다 범계가 된다.

ราชคเห ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ นจฺจาทีนิ ทสฺสนาย คมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สยํ ตานิ วตฺถูนิ กโรนฺติยา, อญฺญํ วา อาณาเปนฺติยา, ‘‘เจติยสฺส อุปหารํ เทถา’’ติ อีทิเสน ปริยาเยน วา ภณนฺติยา, ‘‘เจติยสฺส อุปหารํ กโรมา’’ติ วา วุตฺเต ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉนฺติยา จ ปาจิตฺติยเมวาติ สพฺพอฏฺฐกถาสุ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๘๓๕-๘๓๗) วุตฺตํ, ภิกฺขุโน สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ. ‘‘ตุมฺหากํ เจติยสฺส อุปฏฺฐานํ กโรมา’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘อุปฏฺฐานกรณํ นาม สุนฺทร’’นฺติ อีทิสํ ปริยายํ ภณนฺติยา, อาราเม ฐตฺวา ปสฺสนฺติยา วา สุณนฺติยา วา, ตถา อตฺตโน ฐิโตกาสํ อาคนฺตฺวา ปโยชิตํ ปฏิปถํ คจฺฉนฺติยา สมฺมุขีภูตํ สลากภตฺตาทิเก สติ กรณีเย คนฺตฺวา, อาปทาสุ วา สมชฺชฏฺฐานํ ปวิสิตฺวาปิ ปสฺสนฺติยา วา สุณนฺติยา วา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นจฺจาทีนํ อญฺญตรตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา คมนํ, ทสฺสนํ วา สวนํ [Pg.318] วาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานิ, อิทํ ปน โลกวชฺชํ, อกุสลจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

라자가하에서 6군 비구니들을 인연으로 하여 춤 등을 구경하러 가는 일에 대해 제정되었다. 스스로 그런 일을 하거나, 다른 이에게 시키거나, "제띠야(탑)에 공양물을 올리십시오"라고 이와 같은 방편으로 말하거나, "제띠야에 공양물을 올리겠습니다"라고 말할 때 "좋습니다"라고 수락하는 비구니에게는 파치띠야라고 모든 주석서에서 설하였다. 비구에게는 모든 경우에 돌길라이다. 그러나 "당신들의 제띠야에 봉사(upaṭṭhāna)하겠습니다"라고 말할 때 "봉사하는 것은 좋은 일입니다"라고 이와 같은 방편으로 말하는 비구니, 사찰(아라마)에 서서 보거나 듣는 비구니, 또한 자신이 서 있는 곳에 와서 공연되는 것이나 길을 가다가 마주친 것을 보거나 듣는 비구니, 살라까 공양(salākabhatta) 등을 받을 때 해야 할 일이 있어 가서 보게 된 경우, 또는 위급한 상황에서 공연장으로 도망쳐 들어가 보거나 듣게 된 비구니, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 춤 등 중의 어느 하나임, 허용된 이유 없이 감, 보거나 들음, 이 세 가지가 여기의 구성 요소이다. 사무타나 등은 엘라까로마(Eḷakaloma) 식차구와 같으며, 이것은 세간에서 비난받을 일(lokavajja)이고, 불선한 마음이며, 세 가지 느낌(tivedana)과 관련된다.

นจฺจคีตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

춤과 노래 식차구 주석이 끝났다.

ลสุณวคฺโค ปฐโม.

첫 번째 마늘 품(라수나왁가)이 끝났다.

๒. รตฺตนฺธการวคฺโค

2. 밤의 어둠 품(랏딴다까라왁가)

๑. รตฺตนฺธการสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 밤의 어둠 식차구 주석

อนฺธการวคฺคสฺส ปฐเม รตฺตนฺธกาเรติ รตฺติอนฺธกาเร. อปฺปทีเปติ ปชฺโชตจนฺทสูริยอคฺคีสุ เอเกเกนาปิ อโนภาสิเต. ปุริเสนาติ สนฺติฏฺฐิตุํ สลฺลปิตุญฺจ วิญฺญุนา มนุสฺสปุริเสน สทฺธึ. สนฺติฏฺเฐยฺย วาติ หตฺถปาเส ฐิตมตฺตาย ปาจิตฺติยํ. สลฺลเปยฺยาติ ตตฺถ ฐตฺวา เคหสิตกถํ กเถนฺติยาปิ ปาจิตฺติยเมว.

암흑품(暗黑品)의 첫 번째 학처에서 '밤의 어둠 속에서(rattandhakāre)'란 밤의 어둠이 있는 때를 말한다. '등불이 없을 때(appadīpe)'란 등불, 달빛, 햇빛, 불빛 중 어느 하나로도 밝혀지지 않은 상태를 말한다. '남자라 함은(purisenāti)' 함께 머물거나 대화를 나눌 수 있는 지각 있는 인간 남자를 뜻한다. '머무는 것(santiṭṭheyya vāti)'은 팔 길이(수근) 안에 서 있는 것만으로도 비구니에게 파일제가 성립한다. '대화하는 것(sallapeyyāti)'은 그 팔 길이 안에 서서 가옥과 관련된 세속적인 이야기를 나누는 비구니에게도 파일제가 성립한다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ เอวํ สนฺติฏฺฐนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ปุริสสฺส หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา, ยกฺขาทีนํ หตฺถปาสํ อวิชหิตฺวาปิ สนฺติฏฺฐนฺติยา, สลฺลเปนฺติยา วา ทุกฺกฏํ, ยํกิญฺจิ วิญฺญุํ ทุติยํ คเหตฺวา เอวํ กโรนฺติยา, อรโหเปกฺขาย, อญฺญวิหิตาย, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. รตฺตนฺธการตา, ปุริสสฺส หตฺถปาเส ฐานํ วา สลฺลปนํ วา, สหายาภาโว, รโหเปกฺขตาติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานํ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사밧티에서 어떤 비구니를 인연으로 하여 이와 같이 (남자라 함께) 머무는 일에 대해 제정되었다. 남자의 팔 길이를 벗어나거나, 야차 등의 팔 길이를 벗어나지 않고 머물거나 대화하는 비구니에게는 돌길라가 된다. 지각 있는 동반자를 데리고 그렇게 하는 경우, 은밀함을 고려하지 않는 경우(arahopekkhāya), 다른 일에 마음이 팔린 경우, 미친 자 등에게는 무죄이다. 밤의 어둠, 남자의 팔 길이 안에 머무름 혹은 대화함, 동반자의 부재, 은밀함의 고려—이 네 가지가 이 학처의 죄의 구성 요소(aṅga)이다. 이 죄는 도둑 무리와 함께 일어나는 원인(theyyasatthasamuṭṭhāna)과 같고, 행위이며, 인식에 의한 해탈(saññāvimokkha)이 있고, 마음이 있는 유심죄(sacittaka)이며, 세상의 비난을 받는 죄(lokavajja)이고, 신업과 구업, 불선심, 세 가지 느낌(tivedana)이 있다.

รตฺตนฺธการสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

밤의 어둠 학처(암흑 학처)의 주석이 끝났다.

๒. ปฏิจฺฉนฺโนกาสสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 은폐된 장소 학처의 주석

ทุติเย ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเสติ กุฏฺฏาทีสุ เยน เกนจิ ปฏิจฺฉนฺเน, อิทเมเวตฺถ นานตฺตํ.

두 번째인 '은폐된 장소에서(paṭicchanne okāse)'란 벽 등으로 어느 하나라도 가려진 곳을 말하며, 이 단어만이 여기에서의 차이점이다.

ปฏิจฺฉนฺโนกาสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

은폐된 장소 학처의 주석이 끝났다.

๓. อชฺโฌกาสสลฺลปนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 노지(露地) 대화 학처의 주석

ตติเย [Pg.319] อชฺโฌกาเสติ นานํ, เสสํ อุภยตฺถาปิ ปฐมสทิสเมวาติ.

세 번째인 '노지에서(ajjhokāse)'가 차이점이며, 나머지 부분은 두 학처 모두 첫 번째 학처와 동일하다.

อชฺโฌกาสสลฺลปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

노지 대화 학처의 주석이 끝났다.

๔. ทุติยิกอุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 동반자를 보내는 학처(제2유요전 학처)의 주석

จตุตฺเถ รถิกายาติ รจฺฉายํ. พฺยูเหติ อนิวิทฺธรจฺฉายํ. สิงฺฆาฏเกติ จจฺจเร. นิกณฺณิกํ วา ชปฺเปยฺยาติ กณฺณมูเล กิญฺจิ ชปฺเปยฺย. อุยฺโยเชยฺยาติ อนาจารํ จริตุกามตาย ‘‘คจฺฉ ตฺว’’นฺติ ทุติยิกํ อุยฺโยเชยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ปุริมนเยเนว ตาว สนฺติฏฺฐนาทีสุ ตีณิ ปาจิตฺติยานิ, อุยฺโยเชนฺติยา ปน อุยฺโยชเน จ หตฺถปาสวิชหเน จ ทุกฺกฏํ, วิชหิเต ปาจิตฺติยํ.

네 번째에서 '길(rathikā)'이란 거리를 말한다. '막힌 길(byūha)'이란 뚫려 있지 않은 길을 말한다. '네거리(siṅghāṭaka)'란 사거리를 뜻한다. '귀속말을 하는 것(nikaṇṇikaṃ vā jappeyya)'은 귀 근처에서 무언가 속삭이는 것이다. '보내는 것(uyyojeyya)'은 부적절한 행위(anācāra)를 하고 싶어서 "너는 가라"고 하며 동반자를 보내는 것이다. '파일제(pācittiya)'는 이전 방식에 따라 머무는 것 등에 대해 세 가지 파일제가 있고, 보내는 비구니에게는 보내는 행위와 팔 길이를 벗어나는 행위에 대해 돌길라가 성립하며, 팔 길이를 완전히 벗어났을 때 파일제가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอวํ สนฺติฏฺฐนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ปุริมตฺตยสทิสเมว. อนาปตฺติยํ ปน ‘‘น อนาจารํ อาจริตุกามา, สติ กรณีเย ทุติยิกํ ภิกฺขุนึ อุยฺโยเชตี’’ติ (ปาจิ. ๘๕๒) เอตฺตกํ อธิกนฺติ.

사밧티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 이와 같이 머무는 일에 대해 제정되었으며, 나머지는 앞의 세 가지 학처와 같다. 다만 무죄 조항에서 "부적절한 행위를 하려는 의도가 없고, 할 일이 있어서 동반자인 비구니를 보내는 경우"라는 내용이 추가되었다.

ทุติยิกอุยฺโยชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

동반자를 보내는 학처의 주석이 끝났다.

๕. อนาปุจฺฉาปกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 허락 없이 떠나는 학처의 주석

ปญฺจเม ปุเรภตฺตนฺติ อรุณุคฺคมนํ อุปาทาย ยาว มชฺฌนฺหิกํ. อาสเนติ ปลฺลงฺกสฺโสกาสภูเต. สามิเก อนาปุจฺฉาติ ตสฺมึ กุเล ยํกิญฺจิ วิญฺญุํ มนุสฺสํ อนาปุจฺฉา. ปกฺกเมยฺยาติ เอตฺถ ฉนฺนสฺส อนฺโต นิสีทิตฺวา อโนวสฺสกํ อชฺโฌกาเส อุปจารํ อติกฺกาเมนฺติยา ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติเย ปาจิตฺติยํ.

다섯 번째에서 '식전(purebhatta)'이란 여명이 틀 때부터 정오까지의 시간을 말한다. '자리(āsane)'란 가부좌를 틀 수 있는 공간을 뜻한다. '주인에게 허락을 받지 않고(sāmike anāpucchā)'란 그 가문의 지각 있는 사람 누구에게든 묻지 않는 것이다. '떠나는 것(pakkameyya)'에 있어서, 지붕 아래에 앉아 있다가 비를 피할 수 있는 곳을 지나 노지의 구역(upacāra)을 벗어나는 비구니에게 첫 번째 발자국에 돌길라, 두 번째 발자국에 파일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อนาปุจฺฉา ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปลฺลงฺกสฺส อโนกาเส ทุกฺกฏํ, ตถา อาปุจฺฉิเต [Pg.320] อนาปุจฺฉิตสญฺญาย เจว เวมติกาย จ. อาปุจฺฉิตสญฺญาย ปน, อสํหาริเม, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปุเรภตฺตตา, อนฺตรฆเร นิสชฺชา, อาสนสฺส ปลฺลงฺโกกาสตา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา อนาปุจฺฉนํ, วุตฺตปริจฺเฉทาติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사밧티에서 어떤 비구니를 인연으로 허락 없이 떠나는 일에 대해 제정되었다. 삼분 파일제(tikapācittiya)이며, 가부좌를 틀 수 없는 장소에서는 돌길라이다. 허락을 받았으나 허락받지 않았다고 생각하거나 의심하는 경우에도 마찬가지이다. 허락을 받았다고 생각하는 경우, 옮길 수 없는 고정된 자리인 경우, 병든 자, 재난이 있는 경우, 미친 자 등에게는 무죄이다. 식전, 집 안에서 앉음, 좌석이 가부좌를 틀 만한 곳임, 허가된 사유 없이 묻지 않음, 규정된 구역을 벗어남—이 다섯 가지가 구성 요소이다. 발생 원인 등은 가치나(kaṭhina) 학처와 같으나, 이것은 행위와 비행위(kiriyākiriya)가 섞인 것이다.

อนาปุจฺฉาปกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

허락 없이 떠나는 학처의 주석이 끝났다.

๖. อนาปุจฺฉาอภินิสีทนสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 허락 없이 앉는 학처의 주석

ฉฏฺเฐ ปจฺฉาภตฺตนฺติ มชฺฌนฺหิเก วีติวตฺเต ยาว สูริยสฺส อตฺถงฺคมา. อภินิสีเทยฺย วาติ อาทิมฺหิ นิสีทิตฺวา คจฺฉนฺติยา เอกา อาปตฺติ, อนิสีทิตฺวา นิปชฺชิตฺวาว คจฺฉนฺติยาปิ เอกา, นิสีทิตฺวา นิปชฺชนฺติยา ทฺเว.

여섯 번째에서 '식후(pacchābhatta)'란 정오가 지나 해가 질 때까지를 말한다. '앉는 것(abhinisīdeyya)' 등에서, 앉았다가 떠나는 비구니에게는 한 가지 파일제가 있고, 앉지 않고 누웠다가 떠나는 비구니에게도 한 가지 죄가 성립하며, 앉았다가 눕는 비구니에게는 두 가지 죄가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อาสเน อภินิสีทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ ปญฺจมสทิสเมว. ยถา ปน ตตฺถ อสํหาริเม, เอวมิธ ธุวปญฺญตฺเต อนาปตฺตีติ.

사밧티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 자리에 앉는 일에 대해 제정되었으며, 나머지는 다섯 번째 학처와 같다. 다만 다섯 번째에서 옮길 수 없는 자리인 경우(무죄인 것)와 같이, 여기서는 항상 마련된 자리(dhuvapaññatta)인 경우 무죄이다.

อนาปุจฺฉาอภินิสีทนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

허락 없이 앉는 학처의 주석이 끝났다.

๗. อนาปุจฺฉาสนฺถรณสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 허락 없이 침구를 펴는 학처의 주석

สตฺตเม วิกาเลติ อตฺถงฺคเต สูริเย. เสยฺยนฺติ อนฺตมโส ปณฺณสนฺถารมฺปิ, เสสํ ฉฏฺฐสทิสเมว.

일곱 번째에서 '비시(vikāla)'란 해가 진 후를 말한다. '침구(seyya)'란 적어도 나뭇잎 깔개까지도 포함하며, 나머지는 여섯 번째 학처와 같다.

อิทํ ปน สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉิตฺวา เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อภินิสีทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อนาปตฺติยญฺเจตฺถ ธุวปญฺญตฺตํ นาม นตฺถีติ.

이것은 사밧티에서 여러 비구니들을 인연으로 하여 비시에 신자의 집에 가서 주인에게 묻지도 않고 침구를 펴고 앉은 일에 대해 제정되었다. 여기 무죄 조항에는 '항상 마련된 자리'라는 항목이 없다.

อนาปุจฺฉาสนฺถรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

허락 없이 침구를 펴는 학처의 주석이 끝났다.

๘. ปรอุชฺฌาปนกสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 타인을 비방하게 만드는 학처의 주석

อฏฺฐเม [Pg.321] ทุคฺคหิเตน ทูปธาริเตนาติ ยํ วุตฺตํ, ตโต อญฺญถา คหิเตน จ อุปธาริเตน จ. ปรนฺติ ‘‘อหํ กิรยฺเย อยฺยํ น สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหามี’’ติอาทินา (ปาจิ. ๘๖๙) นเยน อุปสมฺปนฺนํ อุชฺฌาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째에서 '잘못 이해하고 잘못 파악한 것(duggahitena dūpadhāritena)'이란 말한 내용과 다르게 취하고 기억한 것을 뜻한다. '타인(para)'이란 "아니, 저는 저 비구니 어른을 공경하며 시봉하지 않습니다"라는 등의 방식으로 구족계를 받은 비구니를 비방하게 만드는 비구니에게 파일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ เอวํ ปรํ อุชฺฌาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ, อุมฺมตฺติกาทีนํเยว อนาปตฺติ. ทุคฺคหิตตา, อุชฺฌาปนํ, ยํ อุชฺฌาเปติ, ตสฺสา อุปสมฺปนฺนตาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사밧티에서 어떤 비구니를 인연으로 타인을 비방하게 만드는 일에 대해 제정되었다. 삼분 파일제이며, 구족계를 받지 않은 자(식차마나, 사미니)에 대해서는 삼분 돌길라이다. 미친 자 등에게만 무죄이다. 잘못 이해함, 비방하게 함, 비방의 대상이 구족계를 받은 자임—이 세 가지가 구성 요소이다. 발생 원인 등은 불여취(adinnādāna) 학처와 같으며, 이것은 고수(苦受)에 속한다.

ปรอุชฺฌาปนกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

타인을 비방하게 만드는 학처의 주석이 끝났다.

๙. ปรอภิสปนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 타인을 저주하는 학처의 주석

นวเม อภิสเปยฺยาติ สปถํ กเรยฺย. ตตฺถ ‘‘นิรเย อุปปชฺชามิ, นิรเย อุปปชฺชตู’’ติเอวมาทีนิ วทมานา นิรเยน อภิสปติ นาม, อกฺโกสตีติ อตฺโถ. ‘‘คิหินี โหมิ, คิหินี โหตู’’ติเอวมาทีนิ วทมานา พฺรหฺมจริเยน. ตสฺสา วาจาย วาจาย ปาจิตฺติยํ.

[아홉 번째 학습계목에서] '저주한다면(abhisapeyya)'이란 맹세를 하는 것이다. 거기에서 "나는 지옥에 떨어지리라", "너는 지옥에 떨어져라" 등과 같이 말하는 비구니는 지옥으로써 저주하는 것이니, 곧 욕설한다는 뜻이다. "나는 재가자가 되리라", "너는 재가자가 되어라" 등과 같이 말하는 것은 청정범행(brahmacariya)으로써 저주하는 것이다. 그녀가 말할 때마다 파이티야가 된다.

สาวตฺถิยํ จณฺฑกาฬึ อารพฺภ เอวํ อภิสปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ, ติรจฺฉานโยนิยา วา เปตฺติวิสเยน วา มนุสฺสโทภคฺเคน วา อภิสปเน ทุกฺกฏํ. อตฺถธมฺมานุสาสนิปุเรกฺขารานํ อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสปนํ, อุปสมฺปนฺนตา, อตฺถธมฺมปุเรกฺขาราทีนํ อภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อฏฺฐมสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 찬다칼리 비구니와 관련하여 이와 같이 저주한 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 경우에 파이티야(tikapācittiya)이며, 구족계를 받지 않은 자에게는 세 가지 경우에 뒤까따(tikadukkaṭa)이다. 축생의 모태나 아귀의 세계 또는 인간의 불행으로 저주하는 경우에는 뒤까따이다. 의미와 법의 교계(敎誡)를 앞세우는 자나 미친 자 등에게는 죄가 없다. 지옥이나 청정범행으로 저주함, 구족계 받은 자임, 의미와 법을 앞세움 등이 없음, 이 세 가지가 여기의 구성 요소(aṅga)이다. 발생 근거(samuṭṭhāna) 등은 여덟 번째 학습계목과 같다.

ปรอภิสปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

타인을 저주하는 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. โรทนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 우는 학습계목(Rodanasikkhāpada)에 대한 설명.

ทสเม วธิตฺวาติ หตฺถาทีหิ ปหริตฺวา, อุภยํ กโรนฺติยาว ปาจิตฺติยํ.

열 번째 학습계목에서 '때리고(vadhitvā)'란 손 등으로 때리는 것을 말한다. [자신을] 때리는 것과 우는 것 두 가지를 모두 하는 비구니에게만 파이티야가 된다.

สาวตฺถิยํ [Pg.322] จณฺฑกาฬึ อารพฺภ อตฺตานํ วธิตฺวา โรทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เกวลํ วธนฺติยา วา โรทนฺติยา วา ทุกฺกฏเมว. ญาติโรคโภคพฺยสเนหิ ผุฏฺฐาย เกวลํ โรทนฺติยา เอว น วธนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อตฺตานํ วธนญฺเจว, โรทนญฺจาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยเมวาติ.

사왓티에서 찬다칼리 비구니와 관련하여 자신을 때리며 운 사건에 대해 제정되었다. 단지 때리기만 하거나 울기만 하는 경우에는 뒤까따일 뿐이다. 친족의 불행, 질병, 재물의 손실로 인해 단지 울기만 할 뿐 때리지 않는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 자신을 때리는 것과 우는 것, 이 두 가지가 여기의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 대중 앞에서 훈계(samanubhāsana)하는 것과 같으나, 이것은 단지 몸의 행위(kiriya)일 뿐이다.

โรทนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

우는 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

รตฺตนฺธการวคฺโค ทุติโย.

밤의 어둠 품(Rattandhakāravagga)인 두 번째 품이 끝났다.

๓. นคฺควคฺโค

3. 알몸 품(Naggavagga)

๑. นคฺคสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 알몸 학습계목(Naggasikkhāpada)에 대한 설명

นคฺควคฺคสฺส ปฐเม นคฺคาติ อนิวตฺถา วา อปารุตา วา. เอวญฺหิ นหายนฺติยา สพฺพปฺปโยเคสุ ทุกฺกฏํ, นหานปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

알몸 품의 첫 번째 학습계목에서 '알몸(nagga)'이란 하의를 입지 않았거나 상의를 걸치지 않은 것을 말한다. 이와 같이 목욕하는 비구니에게는 모든 예비 과정마다 뒤까따이며, 목욕을 마칠 때 파이티야이다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ เอวํ นหานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อุทกสาฏิกจีวเร อจฺฉินฺเน วา นฏฺเฐ วา, ‘‘มหคฺฆํ อิทํ ทิสฺวา โจราปิ หเรยฺยุ’’นฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ วา นหายนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นคฺคตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, นหานปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓티에서 여러 비구니와 관련하여 이와 같이 목욕한 사건에 대해 제정되었다. 물놀이 옷(udakasāṭikacīvara)을 탈취당했거나 분실했을 때, 또는 "이것은 값비싼 것이니 도둑들이 보고 가져갈 것이다"라고 생각되는 이러한 재난 상황 등에서 목욕하는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 없다. 알몸임, 허용된 사유가 없음, 목욕을 마침, 이 세 가지가 여기의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 양모(eḷakaloma) 학습계목과 같다.

นคฺคสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

알몸 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๒. อุทกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 물놀이 옷 학습계목(Udakasāṭikasikkhāpada)에 대한 설명

ทุติเย สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อปฺปมาณิกาโย อุทกสาฏิกาโย ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ สพฺพํ รตนวคฺเค นิสีทนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

두 번째 학습계목은 사왓티에서 육군 비구니와 관련하여 치수에 맞지 않는 물놀이 옷을 입은 사건에 대해 제정되었다. 여기서 그 밖의 모든 것은 보석 품(Ratanavagga)의 니시다나(좌구) 학습계목에서 말한 방식대로 알아야 한다.

อุทกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

물놀이 옷 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๓. จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 가사를 꿰매는 학습계목(Cīvarasibbana)에 대한 설명

ตติเย วิสิพฺเพตฺวาติ ทุสฺสิพฺพิตํ ปุนสิพฺพนตฺถาย วิสิพฺเพตฺวา. อนนฺตรายิกินีติ ทสสุ อนฺตราเยสุ เอเกกสฺมิมฺปิ อสติ. อญฺญตฺร จตูหปญฺจาหาติ [Pg.323] วิสิพฺพิตทิวสโต ปญฺจ ทิวเส อติกฺกาเมตฺวา ‘‘เนว สิพฺพิสฺสามิ, น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

세 번째 학습계목에서 '뜯어내어(visibbetvā)'란 잘못 꿰매진 것을 다시 꿰매기 위해 실을 뜯어낸 것을 말한다. '장애가 없는(anantarāyikinī)'이란 열 가지 장애 중 단 하나도 없는 상태를 말한다. '4~5일 이외에(aññatra catūhapañcāhā)'란 [가사를] 뜯어낸 날로부터 5일이 지나도록 "나는 결코 꿰매지 않겠다, 꿰매도록 노력하지 않겠다"라고 책임을 방기한 순간 파이티야가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา น สิพฺพนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ, ตถา อุภินฺนมฺปิ อญฺญสฺมึ ปริกฺขาเร. ยา ปน อนฺตรายิกินี วา โหติ, ปริเยสิตฺวา วา กิญฺจิ น ลภติ, กโรนฺตี วา ปญฺจาหํ อติกฺกาเมติ, ตสฺสา จ, คิลานาย จ, อาปทาสุ จ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นิวาสนปารุปนุปคจีวรตา, อุปสมฺปนฺนาย สนฺตกตา, สิพฺพนตฺถาย วิสิพฺพนํ วา วิสิพฺพาปนํ วา, อญฺญตฺร อนุญฺญาตการณา ปญฺจาหาติกฺกโม, ธุรนิกฺเขโปติ อิมาเนตฺถ ปญฺจ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 가사를 뜯어놓고 꿰매지 않은 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 경우에 파이티야이며, 구족계를 받지 않은 자에게는 세 가지 경우에 뒤까따이다. 그와 같이 두 부류 모두 가사 이외의 다른 도구에 대해서는 뒤까따이다. 그러나 장애가 있거나, 구하려 해도 얻지 못했거나, 수행 중에 5일이 지났거나, 병들었거나, 재난 상황이거나, 미친 자 등에게는 죄가 없다. 입고 걸치기에 적합한 가사임, 구족계 받은 자의 소유임, 꿰매기 위해 직접 뜯거나 뜯게 함, 허용된 사유 없이 5일을 넘김, 노력을 포기함, 이 다섯 가지가 여기의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 대중 앞에서 훈계(samanubhāsana)하는 것과 같다.

จีวรสิพฺพนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사를 꿰매는 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๔. สงฺฆาฏิจารสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 승가리를 갈아 입는 학습계목(Saṅghāṭicāra)에 대한 설명

จตุตฺเถ ปญฺจ อหานิ ปญฺจาหํ, ปญฺจาหเมว ปญฺจาหิกํ. สงฺฆาฏีนํ จาโร สงฺฆาฏิจาโร, ปริโภควเสน วา โอตาปนวเสน วา สงฺฆฏิตฏฺเฐน ‘สงฺฆาฏี’ติ ลทฺธนามํ ติจีวรํ, อุทกสาฏิกา, สํกจฺจิกาติ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ จีวรานํ ปริวตฺตนนฺติ อตฺโถ. อติกฺกาเมยฺย ปาจิตฺติยนฺติ ฉฏฺเฐ อรุณุคฺคมเน เอกสฺมึ จีวเร วุตฺตนเยน อปริวตฺติเต เอกา อาปตฺติ, ปญฺจสุ ปญฺจ.

네 번째 학습계목에서 '5일(pañca ahāni)'이란 '5일간(pañcāha)'이며, '5일간'이 곧 '5일간의 기간(pañcāhika)'이다. '승가리를 갈아 입음(saṅghāṭicāra)'이란 가사를 번갈아 사용하는 것이다. 사용하거나 볕에 말림으로써, 함께 꿰매어 만들었다는 뜻에서 '승가리(saṅghāṭī)'라고 이름 붙여진 삼의(三衣)와 물놀이 옷(udakasāṭikā), 그리고 땀받이(saṅkaccikā) 등 이 다섯 가지 가사를 번갈아 사용하는 것을 뜻한다. '넘기면 파이티야(atikkāmeyya pācittiyaṃ)'란 여섯 번째 새벽이 밝아올 때까지 한 벌의 가사라도 말한 방식대로 갈아 입지 않으면 한 번의 아빳띠가 되고, 다섯 벌 모두 갈아 입지 않으면 다섯 번의 아빳띠가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา สนฺตรุตฺตเรน ชนปทจาริกํ ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, ปญฺจาหานติกฺกนฺเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน อนติกฺกนฺตสญฺญาย, ปญฺจมํ ทิวสํ ปญฺจ จีวรานิ นิวาเสนฺติยา วา ปารุปนฺติยา วา โอตาเปนฺติยา วา, คิลานาย, ‘‘อิทํ เม จีวรํ มหคฺฆํ อีทิเส โจรภเย น สกฺกา ธาเรตุ’’นฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปญฺจนฺนํ จีวรานํ อญฺญตรตา, ปญฺจาหาติกฺกโม, อนุญฺญาตการณาภาโว, อปริวตฺตนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานีติ.

사왓티에서 여러 비구니와 관련하여 가사를 놓아두고 안팎의 옷(santaruttara)만 입은 채 지방으로 길을 떠난 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 경우에 파이티야이며, 5일이 넘지 않았을 때는 두 가지 경우에 뒤까따이다. 그러나 넘지 않았다고 인식하거나, 다섯 번째 날에 다섯 가지 가사를 입거나 걸치거나 볕에 말리는 경우, 병들었을 때, "이 내 가사는 값비싼 것인데 이러한 도둑의 위험이 있는 곳에서는 지니고 다닐 수 없다"라고 생각되는 재난 상황 등에서, 그리고 미친 자 등에게는 죄가 없다. 다섯 가지 가사 중 하나임, 5일을 넘김, 허용된 사유가 없음, 갈아 입지 않음, 이 네 가지가 여기의 구성 요소이다. 발생 근거 등은 까띠나(kathina) 학습계목과 같다.

สงฺฆาฏิจารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승가리를 갈아 입는 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๕. จีวรสงฺกมนียสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 가사를 옮겨주는 학습계목(Cīvarasaṅkamanīya)에 대한 설명

ปญฺจเม [Pg.324] จีวรสงฺกมนียนฺติ สงฺกเมตพฺพํ จีวรํ, อญฺญิสฺสา สนฺตกํ อนาปุจฺฉา คหิตํ ปุน ปฏิทาตพฺพํ ปญฺจนฺนํ อญฺญตรํ จีวรนฺติ อตฺโถ. ธาเรยฺยาติ สเจ ตํ นิวาเสติ วา ปารุปติ วา ปาจิตฺติยํ.

다섯 번째 학습계목에서 '옮겨주어야 할 가사(cīvarasaṅkamanīya)'란 옮겨주어야 하는 가사를 말하는데, 다른 이의 소유물을 허락을 구하지 않고 가져온 뒤 다시 돌려주어야 하는 다섯 가지 가사 중의 어느 하나를 뜻한다. '지닌다면(dhāreyya)'이란 만약 그것을 입거나 걸치면 파이티야라는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ภิกฺขุนิยา จีวรํ อาทาย อนาปุจฺฉา ปารุปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ. ยา ปน ตาย วา ทินฺนํ, ตํ วา อาปุจฺฉา, อจฺฉินฺนนฏฺฐจีวริกา วา หุตฺวา, ‘‘อิทํ เม จีวรํ มหคฺฆํ อีทิเส โจรภเย น สกฺกา ธาเรตุ’’นฺติ เอวรูปาสุ อาปทาสุ วา ธาเรติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. จีวรสงฺกมนียตา, อุปสมฺปนฺนาย สนฺตกตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, ธารณนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมกถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 어떤 비구니와 관련하여 비구니의 가사를 가져와서 허락 없이 입는 일에 대해 제정되었다. 세 가지 경우에 파치띠야이고, 구족계(비구니계)를 받지 않은 자(식카마나, 사미니)에 대해서는 세 가지 경우에 두까따이다. 그러나 그 주인(가사 소유자)이 주었거나, 주인에게 물어보고 입거나, 가사를 탈취당하거나 잃어버린 자가 되어 입거나, "이 내 가사는 값진 것이니 이와 같은 도적의 위험이 있는 곳에서는 지닐 수 없다"라는 식의 재난 상황에서 지니는 경우는 그녀(비구니)와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 가사의 이전 가능성, 구족계 받은 자의 소유물임, 허가된 이유가 없음, 지님이라는 네 가지 요소가 있다. 발동 조건(사무따나) 등은 첫 번째 카티나 식카빠다와 같으며, 이것은 작위(행함)와 부작위(행하지 않음)에 의한 것이다.

จีวรสงฺกมนียสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가사 이전 식카빠다(가사 옮기기 학습계목)에 대한 주석이 끝났다.

๖. คณจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 6. 가나 가사 식카빠다

ฉฏฺเฐ คณสฺสาติ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส. จีวรลาภนฺติ วิกปฺปนุปคมฺปิ ปจฺฉิมํ ลภิตพฺพํ จีวรํ. อนฺตรายํ กเรยฺยาติ ยถา เต ทาตุกามา น เทนฺติ, เอวํ ปรกฺกเมยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ สเจ ตสฺสา วจเนน เต น เทนฺติ, ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 식카빠다에서, '가나의(gaṇassāti)'란 비구니 승가의 것이다. '가사 라바(cīvaralābhanti)'란 공유(위깝빠나)에 적합한 가사라도 마지막으로 받아야 할 가사를 말한다. '장애를 일으킨다(antarāyaṃ kareyyāti)'는 것은 그 보시자들이 보시하고 싶어 함에도 불구하고 보시하지 않도록 그와 같이 노력하는 것이다. '파치띠야(pācittiyanti)'란 만약 그녀의 말 때문에 보시자들이 보시하지 않는다면, 그 비구니에게 파치띠야가 된다는 것이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ คณสฺส จีวรลาภนฺตรายกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อญฺญสฺมึ ปริกฺขาเร ทุกฺกฏํ, สมฺพหุลานํ ปน เอกภิกฺขุนิยา วา จีวรลาเภปิ ทุกฺกฏเมว. ‘‘สมคฺฆกาเล ทสฺสถา’’ติ เอวํ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา นิวาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วิกปฺปนุปคปจฺฉิมตา, สงฺฆสฺส ปริณตภาโว, วินา อานิสํสทสฺสเนน อนฺตรายกรณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 승가(가나)의 가사 얻음을 방해한 일에 대해 제정되었다. 다른 필수품(발우나 버터 등)을 방해하는 것에 대해서는 두까따이고, 여러 명의 비구니나 한 명의 비구니의 가사 얻음을 방해하는 경우에도 역시 두까따일 뿐이다. "가격이 적당할(쌀) 때 보시하십시오"라고 이익을 보여주며 제지하는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 공유에 적합한 마지막 가사임, 승가에 귀속된 상태임, 이익을 보여주는 것 없이 방해함이라는 세 가지 요소가 있다. 발동 조건 등은 주지 않은 것을 취하는 죄(아딘나다나)와 같다.

คณจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

여섯 번째 가나 가사 식카빠다에 대한 주석이 끝났다.

๗. ปฏิพาหนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 7. 거부 식카빠다

สตฺตเม [Pg.325] ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคนฺติ สมคฺเคน สงฺเฆน สนฺนิปติตฺวา กรียมานํ จีวรวิภงฺค. ปฏิพาเหยฺยาติ ปฏิเสเธยฺย, เอวํ ปฏิเสเธนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 식카빠다에서, '법다운 가사 분배(dhammikaṃ cīvaravibhaṅganti)'란 화합한 승가가 모여서 행하는 가사 분배를 말한다. '거부한다(paṭibāheyyāti)'는 것은 금지하는 것이며, 이와 같이 금지하는 비구니에게 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ธมฺมิเก เวมติกาย, อธมฺมิเก ธมฺมิกสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุภยตฺถ อธมฺมิกสญฺญาย, อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา ปฏิพาหนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. จีวรวิภงฺคสฺส ธมฺมิกตา, ธมฺมิกสญฺญิตา, วินา อานิสํเสน ปฏิพาหนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสาเนวาติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 법다운 가사 분배를 거부한 일에 대해 제정되었다. 법다운 가사 분배에 대해 의심을 하거나, 법답지 않은 분배에 대해 법답다는 인식을 하거나 의심을 하며 거부하는 경우에는 두까따이다. 양쪽 모두에서 법답지 않다는 인식을 하거나, 이익(공덕)을 보여주며 거부하는 경우와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 가사 분배의 법다움, 법답다는 인식, 이익의 제시 없이 거부함이라는 세 가지 요소가 있다. 발동 조건 등은 주지 않은 것을 취하는 죄와 동일하다.

ปฏิพาหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

일곱 번째 거부 식카빠다에 대한 주석이 끝났다.

๘. จีวรทานสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 8. 가사 보시 식카빠다

อฏฺฐเม สมณจีวรนฺติ กปฺปกตํ นิวาสนปารุปนุปคํ, เอวรูปํ ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก มาตาปิตโร จ ยสฺส กสฺสจิ คหฏฺฐสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปริจฺจชิตฺวา เทนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째 식카빠다에서, '사문의 가사(samaṇacīvaranti)'란 점(갑빠빈두)을 찍는 등 법식대로 만들어진, 입거나 걸치기에 적당한 가사이다. 이와 같은 가사를 다섯 부류의 동료 수행자(사법우)와 부모를 제외하고, 누구든 재가자나 외도 수행자에게 소유권을 포기하여 주는 비구니에게는 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อคาริกสฺส สมณจีวรทานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ภิกฺขุโน ทุกฺกฏํ. มาตาปิตูนํ ปริจฺจชิตฺวาปิ, อญฺเญสํ ตาวกาลิกเมว เทนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สมณจีวรตา, ฐเปตฺวา สหธมฺมิเก จ มาตาปิตโร จ อญฺเญสํ ทานํ, อตาวกาลิกตาติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สญฺจริตฺตสทิสานีติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 재가자에게 사문의 가사를 준 일에 대해 제정되었다. 비구에게는 두까따이다. 부모에게 소유권을 포기하여 주거나, 다른 이들에게 일시적으로만 빌려주는 경우와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 사문의 가사임, 동료 수행자와 부모를 제외한 다른 이들에게 줌, 일시적인 것이 아님이라는 세 가지 요소가 있다. 발동 조건 등은 중매의 죄(산짜릿따)와 같다.

จีวรทานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

여덟 번째 가사 보시 식카빠다에 대한 주석이 끝났다.

๙. กาลอติกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 9. 기한 넘김 식카빠다

นวเม ทุพฺพลจีวรปจฺจาสายาติ ทุพฺพลาย จีวรปจฺจาสาย, ‘‘สเจ สกฺโกม ทสฺสามา’’ติ เอตฺตกมตฺตํ สุตฺวา อุปฺปาทิตาย อาสายาติ อตฺโถ[Pg.326]. จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมยฺยาติ วสฺสํวุฏฺฐภิกฺขุนีหิ กาลจีวเร ภาชิยมาเน ‘‘อาคเมยฺยาถ, อยฺเย, อตฺถิ สงฺฆสฺส จีวรปจฺจาสา’’ติ วตฺวา ตํ จีวรวิภงฺคํ จีวรกาลํ อติกฺกาเมยฺย, ตสฺสา อนตฺถเต กถิเน วสฺสานสฺส ปจฺฉิมมาสํ, อตฺถเต กถิเน กถินุพฺภารทิวสํ อติกฺกาเมนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

아홉 번째 식카빠다에서, '미약한 가사에 대한 기대(dubbalacīvarapaccāsāyāti)'란 "만약 할 수 있다면 보시하겠습니다"라는 정도의 말을 듣고서 생긴 기대감이라는 뜻이다. '가사 기한을 넘긴다(cīvarakālasamayaṃ atikkāmeyyāti)'는 것은 안거를 마친 비구니들이 때에 맞는 가사(깔라 지와라)를 분배할 때, "자매들이여, 기다리십시오. 승가에 가사에 대한 기대가 있습니다"라고 말하여 그 가사 분배를 가사 기한을 넘기게 하는 것이다. 카티나 가사를 펴지 않았을 때는 우기(바싸나)의 마지막 달을 넘길 때, 카티나 가사를 폈을 때는 카티나를 해제하는 날을 넘기게 하는 그 비구니에게 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ทุพฺพลจีวเร เวมติกาย, อทุพฺพลจีวเร ทุพฺพลจีวรสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุภยตฺถ อทุพฺพลจีวรสญฺญาย, กิญฺจาปิ ‘น สกฺโกมา’ติ วทนฺติ, ‘‘อิทานิ ปน เตสํ กปฺปาโส วา อุปฺปชฺชิสฺสติ, สทฺโธ วา ปุริโส อาคมิสฺสติ, ตสฺมึ อาคเต อทฺธา ทสฺสนฺตี’’ติ เอวํ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา นิวาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ทุพฺพลจีวรตา, ทุพฺพลสญฺญิตา, วินา อานิสํเสน นิวารณนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานีติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 미약한 가사에 대한 기대로 가사 기한을 넘긴 일에 대해 제정되었다. 미약한 가사에 대해 의심을 하거나, 미약한 가사가 아님에도 미약한 가사라는 인식을 하거나 의심을 하며 기한을 넘기는 경우에는 두까따이다. 두 경우 모두에서 미약한 가사가 아니라는 인식을 하는 경우와, 비록 보시자들이 "할 수 없습니다"라고 말할지라도 "지금 저들의 면화가 생겨날 것입니다" 혹은 "신심 있는 사람이 올 것입니다. 그가 오면 틀림없이 보시할 것입니다"라고 이익을 보여주며 제지하는 비구니와 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 미약한 가사임, 미약하다는 인식, 이익의 제시 없이 제지함이라는 세 가지 요소가 있다. 발동 조건 등은 주지 않은 것을 취하는 죄와 같다.

กาลอติกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아홉 번째 기한 넘김 식카빠다에 대한 주석이 끝났다.

๑๐. กถินุทฺธารสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 10. 카티나 해제 식카빠다

ทสเม ธมฺมิกํ กถินุทฺธารนฺติ สพฺพาสํ ภิกฺขุนีนํ อกาลจีวรํ ทาตุกาเมน อุปาสเกน ยตฺตโก อตฺถารมูลิโก อานิสํโส, ตโต อธิกํ วา สมกํ วา ทตฺวา ยาจิเตน สมคฺเคน ภิกฺขุนิสงฺเฆน ยํ กถินํ ญตฺติทุติยกมฺเมน อนฺตรา อุทฺธรียติ, ตสฺส โส อุทฺธาโร ‘ธมฺมิโก’ติ วุจฺจติ, เอวรูปํ กถินุทฺธารนฺติ อตฺโถ. ปฏิพาเหยฺยาติ นิวาเรยฺย, ตสฺส เอวรูปํ กถินุทฺธารํ นิวาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

열 번째 식카빠다에서, '법다운 카티나 해제(dhammikaṃ kathinuddhāranti)'란 모든 비구니들에게 때가 아닌 가사(아깔라 지와라)를 보시하려는 우바새가 가사를 편 근거가 되는 이익이 어느 정도인지 보고, 그보다 더 많이 혹은 대등하게 보시하고서 요청했을 때, 화합한 비구니 승가가 백이갈마(냣띠두띠야 깜마)로 중간에 카티나를 해제하는 것을 말하며, 그 해제를 '법답다'고 한다. 이와 같은 카티나 해제라는 뜻이다. '거부한다(paṭibāheyyāti)'는 것은 저지하는 것이며, 이와 같은 카티나 해제를 저지하는 그 비구니에게 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ กถินุทฺธารํ ปฏิพาหนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสํ สตฺตเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니와 관련하여 카티나 해제를 거부한 일에 대해 제정되었다. 나머지 설명은 일곱 번째 식카빠다에서 설한 방식대로 알아야 한다.

กถินุทฺธารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

열 번째 카티나 해제 식카빠다에 대한 주석이 끝났다.

นคฺควคฺโค ตติโย.

세 번째 나정품(裸形品)이 끝났다.

๔. ตุวฏฺฏวคฺโค

4. 투왓따 품(와구품, 臥具品)

๑. เอกมญฺจตุวฏฺฏนสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 1. 한 침상에 눕는 식카빠다

ตุวฏฺฏวคฺคสฺส [Pg.327] ปฐเม ตุวฏฺเฏยฺยุนฺติ นิปชฺเชยฺยุํ. ตาสุ ปน เอกาย วา นิปนฺนาย อปรา นิปชฺชตุ, ทฺเวปิ วา สเหว นิปชฺชนฺตุ, ทฺวินฺนมฺปิ ปาจิตฺติยํ.

투왓따 품의 첫 번째 식카빠다에서, '누워야 한다(tuvaṭṭeyyunti)'는 것은 '누워 자는 것(nipajjeyyuṃ)'이다. 그들 중 한 명이 이미 누워 있을 때 다른 한 명이 눕거나, 혹은 둘이 동시에 눕거나 간에 두 사람 모두에게 파치띠야가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ทฺวินฺนํ เอกมญฺเจ ตุวฏฺฏนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สเจ ปน เอกาย นิปนฺนาย เอกา นิสีทติ, อุโภ วา นิสีทนฺติ, ตาสํ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เอกมญฺจตา, ทฺวินฺนํ ตุวฏฺฏนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓띠에서 여러 비구니들을 대상으로 하여, 두 사람이 하나의 침상에 함께 눕는 일에 대하여 제정되었다. 그러나 만약 한 사람이 누워 있을 때 다른 한 사람이 앉아 있거나, 두 사람 모두 앉아 있는 경우에는 그 비구니들에게 죄가 되지 않으며, 정신 이상자 등에게도 죄가 없다. 하나의 침상을 쓰는 것, 두 사람이 함께 눕는 것, 이것이 여기서의 두 가지 요소이다. 그 밖의 성질들은 엘라까로마(양모) 학습계와 같다.

เอกมญฺจตุวฏฺฏนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

하나의 침상에 함께 눕는 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๒. เอกตฺถรณตุวฏฺฏนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 하나의 깔개와 덮개를 함께 쓰는 학습계에 대한 설명

ทุติเย เอกํ อตฺถรณญฺเจว ปาวุรณญฺจ เอตาสนฺติ เอกตฺถรณปาวุรณา, สํหาริมานํ ปาวารตฺถรณกฏสารกาทีนํ เอกํ อนฺตํ อตฺถริตฺวา เอกํ ปารุปิตฺวา ตุวฏฺเฏนฺตีนเมตํ อธิวจนํ. ปาจิตฺติยนฺติ ตํเยว อตฺถริตฺวา ตํ ปารุปิตฺวา นิปชฺชนฺตีนํ ปาจิตฺติยํ.

두 번째 학습계에서, 그녀들에게 하나의 깔개와 하나의 덮개가 있는 것을 '에깟따라나-빠우라나(하나의 깔개와 덮개를 쓰는 자)'라고 한다. 이것은 옮길 수 있는 덮개, 깔개, 돗자리, 멍석 등의 한쪽 끝을 깔고 다른 쪽 끝을 덮고 눕는 비구니들에 대한 명칭이다. '빠찌띠야'라고 함은 바로 그것을 깔고 그것을 덮고 눕는 비구니들에게 빠찌띠야 죄가 된다는 것이다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ เอวํ ตุวฏฺฏนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อตฺถรเณ วา ปาวุรเณ วา เอกสฺมึ ทุกฺกฏํ, นานตฺถรณปาวุรเณ ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน นานตฺถรณปาวุรณสญฺญาย, ววตฺถานํ ทสฺเสตฺวา นิปชฺชนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ ปฐมสทิสเมวาติ.

사왓띠에서 여러 비구니들을 대상으로 하여 이와 같이 눕는 일에 대하여 제정되었다. 삼분 빠찌띠야(Tika-pācittiya)이며, 깔개나 덮개 중 어느 하나만 함께 쓰면 두까따(Dukkaṭa) 죄가 되고, 서로 다른 깔개와 덮개를 쓰면 두 개의 두까따 죄가 된다. 그러나 서로 다른 깔개와 덮개라는 인식을 가지고 경계를 표시한 뒤에 눕는 자와 정신 이상자 등에게는 죄가 없다. 나머지는 첫 번째 학습계와 같다.

เอกตฺถรณตุวฏฺฏนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

하나의 깔개와 덮개를 함께 쓰는 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๓. อผาสุกรณสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 불편하게 함의 학습계에 대한 설명

ตติเย อผาสุนฺติ ‘‘อิมินา อิมิสฺสา อผาสุ ภวิสฺสตี’’ติ อนาปุจฺฉา ปุรโต จงฺกมนฏฺฐานนิสฺสชฺชาทโย วา อุทฺทิสอุทฺทิสาปนปริปุจฺฉนสชฺฌายํ วา กโรนฺติยา จงฺกมเน นิวตฺตนคณนาย, ฐานาทีสุ ปโยคคณนาย, อุทฺเทสาทีสุ ปทคณนาย ปาจิตฺติยํ.

세 번째 학습계에서 '불편함(aphāsu)'이란 '이 행위로 인하여 이 비구니에게 불편함이 생길 것이다'라고 생각하며 허락을 구하지 않고, (공부하는 비구니의) 앞에서 경행하거나 서 있거나 앉아 있는 등의 행위를 하거나, 스스로 경전을 암송하거나 남에게 암송하게 하거나 질문하거나 합송하는 등의 행위를 하는 비구니에게, 경행의 경우 왕복하는 횟수에 따라, 서 있는 등의 경우 그 노력의 횟수에 따라, 암송 등의 경우 구절의 수에 따라 빠찌띠야 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ [Pg.328] ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ สญฺจิจฺจ อผาสุกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ, น อผาสุกามตาย, อาปุจฺฉา ปุรโต จงฺกมนาทีนิ กโรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, อผาสุกามตา, อผาสุกรณํ, อนาปุจฺฉนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니를 대상으로 하여 의도적으로 불편하게 하는 일에 대하여 제정되었다. 삼분 빠찌띠야이며, 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 두까따 죄가 된다. 불편하게 하려는 의도가 없이, 허락을 구하고 그 앞에서 경행 등을 하는 자와 정신 이상자 등에게는 죄가 없다. 구족계를 받은 상태, 불편하게 하려는 의도, 불편하게 함, 허락을 구하지 않음, 이것이 여기서의 네 가지 요소이다. 죄의 일어남 등은 도둑질 죄(Adinnādāna)와 같으나, 이것은 행위 혹은 부작위에 의한 것이며 고수(Dukkha-vedanā)를 수반한다.

อผาสุกรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

불편하게 함의 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๔. นอุปฏฺฐาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 간호하지 않음의 학습계에 대한 설명

จตุตฺเถ ทุกฺขิตนฺติ คิลานํ. สหชีวินินฺติ สทฺธิวิหารินึ. เนว อุปฏฺฐเหยฺยาติ ตสฺสา อุปฏฺฐานํ สยํ วา อกโรนฺติยา, ปเรหิ วา อกาเรนฺติยา ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

네 번째 학습계에서 '병든 자(dukkhita)'란 아픈 자를 말한다. '사하이지비니(sahajīvinī)'란 함께 사는 제자를 말한다. '간호하지 않음(neva upaṭṭhaheyya)'이란 그녀에 대한 간호를 스스로 하지 않거나 남에게 시키지도 않아 노력을 포기한 순간 빠찌띠야 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ ทุกฺขิตํ สหชีวินึ อนุปฏฺฐานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อนฺเตวาสินิยา วา อนุปสมฺปนฺนาย วา ทุกฺกฏํ, ทสสุ อญฺญตรนฺตราเย สติ ปริเยสิตฺวา อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. คิลานตา, สทฺธิวิหาริตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, อุปฏฺฐาเน ธุรนิกฺเขโปติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니를 대상으로 하여 병든 동료 비구니를 간호하지 않은 일에 대하여 제정되었다. 안테와시니(제자)나 구족계 받지 않은 자에 대해서는 두까따 죄가 된다. 열 가지 장애 중 어느 하나라도 있는 경우, 간호할 사람을 찾아보았으나 구하지 못한 경우, 본인이 병든 경우, 재난이 있는 경우, 정신 이상자 등에게는 죄가 없다. 병든 상태, 함께 사는 제자임, 허락된 사유가 없음, 간호를 포기함, 이것이 여기서의 네 가지 요소이다. 죄의 일어남 등은 사마누바사나(훈계) 학습계와 같다.

นอุปฏฺฐาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

간호하지 않음의 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๕. นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 내쫓음의 학습계에 대한 설명

ปญฺจเม อุปสฺสยํ ทตฺวาติ สกวาฏพทฺธํ อตฺตโน ปุคฺคลิกวิหารํ ทตฺวา. นิกฺกฑฺเฒยฺยาติ พหูนิปิ ทฺวารานิ เอกปฺปโยเคน นิกฺกฑฺเฒนฺติยา เอกา อาปตฺติ, นานาปโยเคหิ ปโยคคณนาย อาปตฺติโย, อาณตฺติยมฺปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ‘‘อิมญฺจิมญฺจ ทฺวารํ อติกฺกาเมหี’’ติ อาณาเปติ, เอกาย อาณตฺติยา เอว ทฺวารคณนาย อาปตฺติโย.

다섯 번째 학습계에서 '거처를 주고(upassayaṃ datvā)'란 문이 달린 자신의 개인적인 방을 준 것을 말한다. '내쫓는다(nikkaḍḍheyya)'는 것은 여러 개의 문을 한 번의 노력으로 통과하게 하여 내쫓으면 한 번의 죄가 되고, 여러 번의 노력으로 하면 그 노력의 횟수에 따라 죄가 된다. 시키는 경우에도 이 방식은 같다. 그러나 만약 "이 문과 이 문을 지나가게 하라"고 명령했다면, 한 번의 명령일지라도 통과한 문의 개수에 따라 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ [Pg.329] ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอตาทิเส วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อกวาฏพทฺธโต ทุกฺกฏํ, อนุปสมฺปนฺนาย ติกทุกฺกฏํ, สกวาฏพทฺธโต วา อกวาฏพทฺธโต วา อุภินฺนมฺปิ ปริกฺขารนิกฺกฑฺฒเน ทุกฺกฏเมว, เสสํ สงฺฆิกวิหารนิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปเท วุตฺตนยเมวาติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니를 대상으로 하여 이러한 일에 대하여 제정되었다. 삼분 빠찌띠야이며, 문이 달리지 않은 방에서 내쫓으면 두까따 죄가 된다. 구족계 받지 않은 자에 대해서는 세 가지 두까따 죄가 된다. 문이 있든 없든 구족계 받은 자나 받지 않은 자의 소지품을 내던지는 것은 두까따 죄일 뿐이다. 나머지는 승가 소유의 처소에서 내쫓는 학습계에서 설명한 방식과 같다.

นิกฺกฑฺฒนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

내쫓음의 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๖. สํสฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 어울림의 학습계에 대한 설명

ฉฏฺฐํ อุตฺตานปทตฺถเมว. สาวตฺถิยํ จณฺฑกาฬึ อารพฺภ สํสฏฺฐวิหารวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ ปฐมอริฏฺฐสิกฺขาปเท วุตฺตวินิจฺฉยสทิสเมวาติ.

여섯 번째 학습계는 그 구절의 의미가 명확하다. 사왓띠에서 찬다깔리 비구니를 대상으로 하여 재가자들과 부적절하게 어울려 지내는 일에 대하여 제정되었다. 여기서 나머지 판결은 첫 번째 아릿따 학습계에서 설해진 판결과 같다.

สํสฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

어울림의 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๗. อนฺโตรฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 국경 내의 학습계에 대한 설명

สตฺตเม อนฺโตรฏฺเฐติ ยสฺส วิชิเต วิหรติ, ตสฺส รฏฺเฐ. อสตฺถิกา จาริกนฺติ วินา สตฺเถน คจฺฉนฺติยา, คามนฺตรคณนาย, อคามเก อรญฺเญ อทฺธโยชนคณนาย ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 학습계에서 '국경 내(antoraṭṭha)'란 자신이 거주하고 있는 왕의 통치 구역을 말한다. '상단 없이 유행함(asatthikā cārika)'이란 상인 집단(상단) 없이 가는 비구니에게 마을을 하나씩 지날 때마다, 혹은 마을이 없는 숲에서는 반 유자나를 갈 때마다 빠찌띠야 죄가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ วุตฺตนเยเนว เทสจาริกํ ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. สตฺเถน สห คจฺฉนฺติยา, เขเม อปฺปฏิภเย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนฺโตรฏฺฐตา, อเขมตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, จาริกํ ปกฺกมนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓띠에서 여러 비구니들을 대상으로 하여 설해진 바와 같이 지방 유행을 떠나는 일에 대하여 제정되었다. 상단과 함께 가는 자, 위험이 없는 안전한 곳, 재난이 있는 경우, 정신 이상자 등에게는 죄가 없다. 국경 내임, 안전하지 않음, 허락된 사유가 없음, 유행을 떠남, 이것이 여기서의 네 가지 요소이다. 죄의 일어남 등은 엘라까로마 학습계와 같다.

อนฺโตรฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

국경 내의 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๘. ติโรรฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 국경 밖의 학습계에 대한 설명

อฏฺฐเม ติโรรฏฺเฐติ ยสฺส วิชิเต วิหรติ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺส รฏฺเฐ. เสสํ สตฺตเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, นครํ ปเนตฺถ ราชคหนฺติ.

여덟 번째 학습계에서 '국경 밖(tiroraṭṭha)'이란 자신이 거주하는 왕의 통치 구역을 제외한 다른 왕의 나라를 말한다. 나머지는 일곱 번째 학습계에서 설해진 방식과 같이 이해해야 한다. 여기서 제정된 도시는 라자가하이다.

ติโรรฏฺฐสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

국경 밖의 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๙. อนฺโตวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 안거 중의 학습계에 대한 설명

นวเม [Pg.330] อนฺโตวสฺสนฺติ ปุริมํ วา เตมาสํ, ปจฺฉิมํ วา เตมาสํ อวสิตฺวา ตสฺส วสฺสสฺส อนฺโตเยว. อิธ สตฺตาหกรณีเยน วา เกนจิ อุพฺพฬฺหาย วา อาปทาสุ วา คจฺฉนฺติยา อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ อฏฺฐมสทิสเมวาติ.

아홉 번째 학습계에서 '안거 중(antovassa)'이란 전안거의 3개월이나 후안거의 3개월을 다 채우지 않고 그 안거 기간 도중에 떠나는 것을 말한다. 여기서 7일 이내에 마쳐야 할 용무가 있거나, 누군가에 의해 강제로 쫓겨나거나, 재난이 있어서 가는 자와 정신 이상자 등에게는 죄가 없다. 나머지는 여덟 번째 학습계와 같다.

อนฺโตวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

안토왓사(우기 내 체류) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. จาริกนปกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 짜리카 나빡까마나(유행을 떠나지 않음) 학습계목에 대한 설명.

ทสเม วสฺสํวุฏฺฐาติ ปุริมํ วา เตมาสํ, ปจฺฉิมํ วา เตมาสํ วุฏฺฐา. ฉปฺปญฺจโยชนานีติ เอตฺถ ปวาเรตฺวา ปญฺจ โยชนานิ คนฺตุมฺปิ วฏฺฏติ, ฉสุ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. สเจ ปน ตีณิ คนฺตฺวา เตเนว มคฺเคน ปจฺจาคจฺฉติ, น วฏฺฏติ, อญฺเญน อาคนฺตุํ วฏฺฏติ. ‘‘วุตฺตปฺปมาณํ อทฺธานํ น คจฺฉิสฺสามี’’ติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

열 번째 계목에서 '안거를 마쳤다(vassaṃvuṭṭhā)'는 것은 앞의 3개월(전안거) 혹은 뒤의 3개월(후안거)을 지낸 것을 말한다. '6~5유자나'와 관련하여, 자수(pavāretvā)를 한 뒤 5유자나까지 가는 것은 허용되나, 6유자나에 대해서는 말할 필요도 없이 허용되지 않는다. 만약 3유자나를 간 뒤 왔던 길로 되돌아온다면 허용되지 않으며, 다른 길로 돌아오는 것은 허용된다. '정해진 거리의 여정을 가지 않겠다'라고 노력을 포기하는 순간 파이띳띠야(바일제)가 된다.

ราชคเห สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ วสฺสํ วสิตฺวา จาริกํ อปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อนฺตราเย สติ, ปริเยสิตฺวา ทุติยิกํ ภิกฺขุนึ อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วสฺสํวุฏฺฐตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, ปญฺจโยชนานติกฺกโมติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานิ, อิทํ ปน อกิริยํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

라자가하에서 여러 비구니들과 관련하여, 안거를 마치고 유행을 떠나지 않은 사건에 대해 제정되었다. 장애가 있을 때, 동반할 비구니를 구했으나 얻지 못했을 때, 병들었을 때, 재난이 있을 때, 미친 자 등에게는 범계가 없다. 안거를 마침, 허가된 사유가 없음, 5유자나를 넘지 않음의 세 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 첫 번째 파라지카와 같으나, 이것은 하지 않음(akiriya)에 의한 것이며 고수(苦受)에 속한다.

จาริกนปกฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

짜리카 나빡까마나(유행을 떠나지 않음) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

ตุวฏฺฏวคฺโค จตุตฺโถ.

네 번째 투왓따 품(Tuvaṭṭavagga)이 끝났다.

๕. จิตฺตาคารวคฺโค

5. 찟따가라 품(Cittāgāravagga).

๑. ราชาคารสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 라자가라(궁전) 학습계목에 대한 설명.

จิตฺตาคารวคฺคสฺส ปฐเม ราชาคารนฺติ รญฺโญ กีฬนฆรํ. จิตฺตาคารนฺติ กีฬนจิตฺตสาลํ. อารามนฺติ กีฬนอุปวนํ. อุยฺยานนฺติ กีฬนุยฺยานํ. โปกฺขรณินฺติ กีฬนโปกฺขรณึ. ทสฺสนายาติ ‘‘เอเตสุ ยํกิญฺจิ ปสฺสิสฺสามี’’ติ [Pg.331] คจฺฉนฺติยา ปเท ปเท ทุกฺกฏํ, ยตฺถ ฐตฺวา ปสฺสติ, ตตฺถ ปทํ อนุทฺธริตฺวา ปญฺจาปิ ปสฺสนฺติยา เอกาว อาปตฺติ. สเจ ปน ตํ ตํ วิโลเกตฺวา ปสฺสติ, คีวํ ปริวตฺตนปฺปโยคคณนาย อาปตฺติโย, น อุมฺมีลนคณนาย.

찟따가라 품의 첫 번째 계목에서 '라자가라(rājāgāra)'는 왕의 유희용 집(궁전)을 말한다. '찟따가라(cittāgāra)'는 장식된 유희용 누각이다. '아라마(ārāma)'는 도성 안의 유희용 공원이다. '우이야나(uyyāna)'는 도성 밖의 유희용 정원이다. '뽁카라니(pokkharaṇi)'는 유희용 연못이다. '구경하기 위해(dassanāya)'라는 것은 '이것들 중 무엇이든 보겠다'라며 가는 비구니에게 발걸음마다 두꺼따(돌길라)가 된다. 멈춰 서서 구경할 때, 발을 움직이지 않고 다섯 가지를 모두 보더라도 범계는 한 번뿐이다. 그러나 여기저기 둘러보며 본다면, 고개를 돌리는 동작의 횟수에 따라 범계가 성립하며, 눈을 뜨고 감는 횟수에 따르는 것은 아니다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ จิตฺตาคารํ ทสฺสนาย คมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ภิกฺขุสฺส สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ, อวเสโส วินิจฺฉโย นจฺจทสฺสนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ.

사왓띠에서 여섯 무리의 비구니들과 관련하여, 그림이 그려진 집(찟따가라)을 구경하러 간 사건에 대해 제정되었다. 비구에게는 모든 경우에 두꺼따(돌길라)이다. 나머지 판결은 춤 구경(naccadassana) 학습계목에서 설한 방식대로 알아야 한다.

ราชาคารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

라자가라(궁전) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๒. อาสนฺทิปริภุญฺชนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 아산디(긴 의자) 사용 학습계목에 대한 설명.

ทุติเย อาสนฺที นาม อติกฺกนฺตปฺปมาณา วุจฺจติ. ปลฺลงฺโก นาม สํหาริเมน วาเฬน กโตติ วุตฺโต. ปริภุญฺเชยฺยาติ เอตฺถ ปน นิสีทนนิปชฺชนปฺปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ เวทิตพฺพํ.

두 번째 계목에서 '아산디(āsandī)'란 규격(8인치)을 초과한 높이의 의자를 말한다. '빨랑까(pallaṅka)'란 고정된 맹수의 형상으로 만들어진 것(보좌)을 말한다. '사용한다면(paribhuñjeyya)'에 있어서는 앉거나 눕는 동작의 횟수에 따라 파이띳띠야(바일제)가 됨을 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อาสนฺทิปลฺลงฺกปริโภควตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อาสนฺทิยา ปาเท ฉินฺทิตฺวา, ปลฺลงฺกสฺส วาเฬ ภินฺทิตฺวา ปริภุญฺชนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อาสนฺทิปลฺลงฺกตา, นิสีทนํ นิปชฺชนํ วาติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓띠에서 여러 비구니들과 관련하여, 아산디와 빨랑까를 사용한 사건에 대해 제정되었다. 아산디의 다리를 자르거나 빨랑까의 맹수 형상을 제거하고 사용하는 비구니, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 없다. 아산디나 빨랑까임, 앉거나 누움이라는 두 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 양털(eḷakaloma) 계목과 같다.

อาสนฺทิปริภุญฺชนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아산디 사용 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๓. สุตฺตกนฺตนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 숫따깐따나(실 잣기) 학습계목에 대한 설명.

ตติเย สุตฺตนฺติ ฉนฺนํ อญฺญตรํ. กนฺเตยฺยาติ เอตฺถ ยตฺตกํ หตฺเถน อญฺฉิตํ โหติ, ตสฺมึ ตกฺกมฺหิ เวฐิเต เอกา อาปตฺติ. อิทญฺหิ สนฺธาย ปทภาชนีเย (ปาจิ. ๙๘๘) ‘‘อุชฺชวุชฺชเว’’ติ วุตฺตํ.

세 번째 계목에서 '실(sutta)'이란 여섯 가지 종류 중 하나를 말한다. '잣는다면(kanteyya)'에 있어서는, 손으로 잡아당긴 실이 물레에 감길 때마다 한 번의 범계가 된다. 이것을 두고 단어 해설(Padabhājanī)에서 '감을 때마다(ujjavujjave)'라고 설한 것이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ สุตฺตํ กนฺตนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, กนฺตนโต ปุพฺเพ กปฺปาสวิจินนํ อาทึ กตฺวา สพฺพปฺปโยเคสุ หตฺถวารคณนาย [Pg.332] ทุกฺกฏํ. กนฺติตสุตฺตํ กนฺตนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อกนฺติตตา, กนฺตนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓띠에서 여섯 무리의 비구니들과 관련하여, 실을 잣는 사건에 대해 제정되었다. 잣기 전에 면화의 씨를 고르는 것 등을 시작으로 모든 동작에서 손을 움직이는 횟수에 따라 두꺼따(돌길라)가 된다. 이미 잣은 실을 다시 합쳐 잣는 비구니, 미친 자 등에게는 범계가 없다. 잣지 않은 상태임, 실을 자음이라는 두 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 양털 계목과 같다.

สุตฺตกนฺตนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

숫따깐따나(실 잣기) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๔. คิหิเวยฺยาวจฺจสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 기히웨이야왓짜(재가자의 심부름) 학습계목에 대한 설명.

จตุตฺเถ คิหิเวยฺยาวจฺจนฺติ คิหีนํ เวยฺยาวจฺจํ. สเจปิ หิ มาตาปิตโร อตฺตโน กิญฺจิ กมฺมํ อการาเปตฺวา เตสํ ยาคุปจนาทีนิ กโรนฺติ, ปุพฺพปฺปโยเคสุ ปโยคคณนาย ทุกฺกฏานิ อาปชฺชิตฺวา ยาคุอาทีสุ ภาชนคณนาย, ขาทนียาทีสุ ปูวคณนาย ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ.

네 번째 계목에서 '기히웨이야왓짜(gihiveyyāvacca)'란 재가자들의 심부름이다. 비록 부모라 할지라도 자신의 일은 시키지 않은 채 그들을 위해 죽을 끓이는 등의 일을 한다면, 준비 단계의 동작 횟수에 따라 두꺼따(돌길라)를 범하게 되고, 죽 등을 담는 그릇의 수나 과자 등의 개수에 따라 파이띳띠야(바일제)를 범하게 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ คิหีนํ เวยฺยาวจฺจกรณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, มนุสฺเสหิ สงฺฆสฺส ยาคุปาเน วา ภตฺเต วา เจติยปูชาย วา กรียมานาย เตสํ สหายภาเวน ยาคุปจนาทีนิ, อตฺตโน เวยฺยาวจฺจกรสฺส จ ตานิเยว กโรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. คิหิเวยฺยาวจฺจกรณํ, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

사왓띠에서 여러 비구니들과 관련하여, 재가자들의 심부름을 한 사건에 대해 제정되었다. 사람들이 승가를 위해 죽이나 음식을 준비하거나 제티야(불탑) 공양을 올릴 때 그들을 도와 죽을 끓이는 등의 일을 하거나, 자신을 위해 심부름을 해주는 사람을 위해 그와 같은 일을 해주는 비구니, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 없다. 재가자의 심부름을 함, 허용된 사유가 없음이라는 두 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 양털 계목과 같다.

คิหิเวยฺยาวจฺจสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

기히웨이야왓짜(재가자의 심부름) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๕. อธิกรณสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 아디까라나(분쟁) 학습계목에 대한 설명.

ปญฺจเม อธิกรณนฺติ จตุนฺนํ อญฺญตรํ. ปาจิตฺติยนฺติ อิธ จีวรสิพฺพเน วิย ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ, เอกาหมฺปิ ปริหาโร นตฺถิ.

다섯 번째 계목에서 '아디까라나(adhikaraṇa)'란 네 가지 분쟁 중 하나를 말한다. 파이띳띠야에 대해서는, 여기서 가사 바느질 학습계목에서와 같이 노력을 포기하는 순간 파이띳띠야가 되며, 단 하루의 유예도 없다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อธิกรณํ นวูปสมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ จีวรสิพฺพนสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여, 분쟁을 가라앉히지 않은 사건에 대해 제정되었다. 나머지 사항은 가사 바느질 학습계목에서 설한 방식대로 알아야 한다.

อธิกรณสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아디까라나(분쟁) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๖. โภชนทานสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 보자나다나(음식 보시) 학습계목에 대한 설명.

ฉฏฺเฐ [Pg.333] สหตฺถาติ กาเยน วา กายปฺปฏิพทฺเธน วา นิสฺสคฺคิเยน วา ฐเปตฺวา ปญฺจสหธมฺมิเก อวเสสานํ อญฺญตฺร อุทกทนฺตโปนา ยํกิญฺจิ อชฺโฌหรณียํ ททนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 계목에서 '자신의 손으로(sahatthā)'란 자신의 몸이나 몸에 부착된 물건으로, 혹은 던져서 주는 것을 말한다. 다섯 부류의 동료 수행자(pañcasahadhammike)를 제외한 나머지 사람들에게 물과 양치질 나무를 제외하고 삼킬 수 있는 어떤 음식이든 주는 비구니에게는 파이띳띠야(바일제)가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อคาริกสฺส ขาทนียโภชนียทานวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อุทกทนฺตโปเน ทุกฺกฏํ. ยา ปน ทาเปติ น เทติ, อุปนิกฺขิปิตฺวา เทติ, พาหิรเลปํ เทติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อญฺญตฺร อุทกทนฺตโปนา อชฺโฌหรณิยํ, ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก อญฺญสฺส สหตฺถา ทานนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여, 재가자에게 먹을 거리와 음식을 준 사건에 대해 제정되었다. 물과 양치질 나무를 주는 것은 두꺼따(돌길라)이다. 그러나 직접 주지 않고 남을 시켜 주게 하거나, 근처에 놓아두어 가져가게 하거나, 몸 겉에 바르는 것을 주는 비구니, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 없다. 물과 양치질 나무를 제외하고 삼킬 수 있는 음식임, 다섯 부류의 동료 수행자를 제외한 다른 이에게 자신의 손으로 줌이라는 두 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 양털 계목과 같다.

โภชนทานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

보시 음식(보전다나) 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๗. อาวสถจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 아와사타 가사(아와사타 치와라) 학습계에 대한 설명

สตฺตเม อาวสถจีวรนฺติ ‘‘อุตุนิโย ภิกฺขุนิโย ปริภุญฺชนฺตู’’ติ ทินฺนจีวรํ. อนิสฺสชฺชิตฺวาติ จตุตฺเถ ทิวเส โธวิตฺวา อญฺญิสฺสา อนฺตมโส สามเณริยาปิ อุตุนิยา อทตฺวา. ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

일곱 번째 학습계에서 ‘아와사타 가사(āvasathacīvara)’란 “생리 중인 비구니들이 사용하게 하라”고 하며 보시된 가사이다. ‘내놓지 않고(anissajjitvā)’란 4일째 되는 날에 세탁한 후 다른 사람에게, 적어도 생리 중인 사미니에게라도 주지 않는 것을 의미한다. ‘바짓디야(pācittiya)’란 이와 같이 내놓지 않고 사용하는 비구니에게 바짓디야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, นิสฺสชฺชิเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน นิสฺสชฺชิตสญฺญาย, ปุน ปริยาเยน วา, อญฺญาสํ อุตุนีนํ อภาเวน วา, อจฺฉินฺนนฏฺฐจีวริกาย วา, อาปทาสุ วา ปริภุญฺชนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อาวสถจีวรตา, จตุตฺถทิวสตา, โธวิตฺวา อนิสฺสชฺชนํ, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 아와사타 가사를 내놓지 않고 사용한 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 바짓디야(tikapācittiya)가 있으며, 가사를 내놓았을 때는 두 가지 두껏따(dvikadukkaṭa)이다. 그러나 그것을 내놓았다는 인식을 가졌을 때, 다시 자신의 차례가 되었을 때, 다른 생리 중인 비구니들이 없을 때, 가사를 빼앗기거나 잃어버렸을 때, 재난 시에 사용하는 경우, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 아와사타 가사일 것, 4일째 되는 날일 것, 세탁하고도 내놓지 않은 것, 허용된 사유가 없는 것, 이것이 여기서의 네 가지 요소이다. 발생 동기 등은 카티나(kathina)와 유사하며, 이것은 행위와 비행위(kiriyākiriyā)에 의한 것이다.

อาวสถจีวรสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아와사타 가사 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๘. อาวสถวิหารสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 아와사타 사원(아와사타 위하라) 학습계에 대한 설명

อฏฺฐเม [Pg.334] อาวสถนฺติ กวาฏพทฺธวิหารํ. อนิสฺสชฺชิตฺวาติ รกฺขณตฺถาย อทตฺวา, ‘‘อิทํ ชคฺเคยฺยาสี’’ติ เอวํ อนาปุจฺฉิตฺวาติ อตฺโถ. จาริกํ ปกฺกเมยฺย ปาจิตฺติยนฺติ เอตฺถ สกคามโต อญฺญํ คามํ เอกรตฺติวาสตฺถายปิ ปกฺกมนฺติยา ปริกฺขิตฺตสฺส อาวสถสฺส ปริกฺเขปํ, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ ปฐมปาเทน อติกฺกนฺตมตฺเต ทุกฺกฏํ, ทุติเยน ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째 학습계에서 ‘아와사타(āvasatha)’란 문이 달린 사원을 말한다. ‘내놓지 않고(anissajjitvā)’란 보호하기 위해 맡기지 않고, “이것을 돌보아 주십시오”라고 이와 같이 알리지 않고 떠나는 것을 의미한다. 유행을 떠나면 바짓디야가 된다는 것에서, 자신의 마을에서 다른 마을로 단 하룻밤을 머물기 위해서라도 떠나는 비구니가 울타리가 있는 사원의 경계를 넘거나, 울타리가 없는 사원의 구역을 첫 번째 발로 넘어서는 순간 두껏따이며, 두 번째 발로 넘어서면 바짓디야이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อกวาฏพทฺเธ ทุกฺกฏํ, นิสฺสชฺชิเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน นิสฺสชฺชิตสญฺญาย, สติ อนฺตราเย, ปฏิชคฺคิกํ ปริเยสิตฺวา อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สกวาฏพทฺธตา, วุตฺตนเยน ปกฺกมนํ, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานีติ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 사원을 내놓지 않고 유행을 떠난 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 바짓디야가 있으며, 문이 달려 있지 않은 사원일 때는 두껏따이고, 사원을 내놓았을 때는 두 가지 두껏따이다. 그러나 그것을 내놓았다는 인식을 가졌을 때, 장애가 있을 때, 관리할 사람을 찾아보았으나 얻지 못했을 때, 병들었을 때, 재난 시, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 문이 달린 사원인 것, 언급된 방식대로 떠나는 것, 허용된 사유가 없는 것, 이것이 여기서의 세 가지 요소이다. 발생 동기 등은 카티나와 유사하며, 이것은 행위와 비행위에 의한 것이다.

อาวสถวิหารสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아와사타 사원 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๙. ติรจฺฉานวิชฺชาปริยาปุณนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 저급한 학문(띠랏차나 위자) 습득 학습계에 대한 설명

นวเม ติรจฺฉานวิชฺชนฺติ ยํกิญฺจิ พาหิรกํ อนตฺถสํหิตํ หตฺถิอสฺสรถธนุถรุสิปฺปอาถพฺพณขิลนวสีกรณโสสาปนมนฺตาคทปฺปโยคาทิเภทํ ปรูปฆาตกรํ วิชฺชํ. ปริยาปุเณยฺยาติ เอตฺถ ยสฺส กสฺสจิ สนฺติเก ตํ ปทาทิวเสน ปริยาปุณนฺติยา ปทคณนาย เจว อกฺขรคณนาย จ ปาจิตฺติยนฺติ.

아홉 번째 학습계에서 ‘저급한 학문(tiracchānavijjā)’이란 불교 밖의 무익한 것들로, 코끼리·말·전차·활·검의 기술, 아타르바나 주문, 마비 주문, 복종 주문, 수면 주문, 독약 제조 등 타인을 해치는 성격의 온갖 학문을 말한다. ‘습득한다면’이라는 것에서, 누구에게서든 그것을 구절 등의 방식으로 습득하는 비구니에게 구절의 수와 문자의 수에 따라 바짓디야가 된다.

ติรจฺฉานวิชฺชาปริยาปุณนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

저급한 학문 습득 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ติรจฺฉานวิชฺชาวาจนสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 저급한 학문 전수 학습계에 대한 설명

ทสเม วาเจยฺยาติ ปทํ วิเสโส. อุภยมฺปิ สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา เจว สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย จ อารพฺภ ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณนวาจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. เลเข, ธารณาย จ, คุตฺตตฺถาย จ ยกฺขปริตฺตนาคมณฺฑลาทิเก [Pg.335] สพฺพปริตฺเต, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ติรจฺฉานวิชฺชตา, ปริยาปุณนวาจนา, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ทฺวีสุปิ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปทโสธมฺมสทิสานีติ.

열 번째 학습계에서는 ‘가르친다면(vāceyya)’이라는 단어가 차이점이다. 두 학습계 모두 사왓티에서 육군 비구니들과 여러 비구니들을 인연으로 저급한 학문을 습득하거나 가르친 사건에 대해 제정되었다. 글쓰기, 암기, 그리고 자신을 보호하기 위해 야차를 막는 주문이나 용의 영역을 막는 주문 등 모든 보호 주문(paritta), 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 저급한 학문인 것, 습득하거나 가르치는 것, 허용된 사유가 없는 것, 이 세 가지가 두 학습계 모두에서의 요소이다. 발생 동기 등은 파다소담마(padasodhammā)와 유사하다.

ติรจฺฉานวิชฺชาวาจนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

저급한 학문 전수 학습계에 대한 설명이 끝났다.

จิตฺตาคารวคฺโค ปญฺจโม.

제5품 찌따가라 품이 끝났다.

๖. อารามวคฺโค

6. 아라마 품 (제6품)

๑. อารามปวิสนสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 사원 입출입(아라마 빠위사나) 학습계에 대한 설명

อารามวคฺคสฺส ปฐเม สภิกฺขุกํ อารามนฺติ ยตฺถ ภิกฺขู รุกฺขมูเลปิ วสนฺติ, ตํ ปเทสํ. อนาปุจฺฉาติ เอตฺถ ภิกฺขุสามเณรอารามิเกสุ ยํกิญฺจิ อนาปุจฺฉา, ปริกฺขิตฺตสฺส อารามสฺส ปริกฺเขปํ อติกฺกมนฺติยา, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ โอกฺกมนฺติยา ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติยปาเท ปาจิตฺติยํ.

아라마 품의 첫 번째 학습계에서 ‘비구가 있는 사원’이란 비구들이 나무 아래서라도 머물고 있는 구역을 말한다. ‘알리지 않고’라는 것에서, 비구·사미·사원지기 중 누구에게도 알리지 않고, 울타리가 있는 사원의 경계를 넘어가거나 울타리가 없는 사원의 구역에 들어가는 비구니에게 첫 번째 발걸음에 두껏따, 두 번째 발걸음에 바짓디야가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อนาปุจฺฉา อารามํ ปวิสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา’’ติ จ ‘‘ชานํ สภิกฺขุก’’นฺติ จ อิมาเนตฺถ ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย, สภิกฺขุเก เวมติกาย, อภิกฺขุเก สภิกฺขุกสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. ตสฺมึ ปน ทุวิเธปิ อภิกฺขุกสญฺญาย, สนฺตํ ภิกฺขุํ อาปุจฺฉา ปวิสนฺติยา, ปฐมปฺปวิฏฺฐานํ วา ภิกฺขุนีนํ สีสํนุโลกิกาย, ยตฺถ วา ภิกฺขุนิโย สนฺนิปติตา, ตตฺถ ‘‘ตาสํ สนฺติกํ คจฺฉามี’’ติ สญฺญาย, อาราเมน วา มคฺโค โหติ, เตน คจฺฉนฺติยา, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สภิกฺขุการามตา, สภิกฺขุกสญฺญิตา, วุตฺตปริจฺเฉทาติกฺกโม, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมนุภาสนสมอุฏฺฐานํ, กิริยากิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓티에서 여러 비구니들을 인연으로 알리지 않고 사원에 들어간 사건에 대해 제정되었다. “있는 비구에게 알리지 않고”와 “비구가 있는 줄 알면서”라는 두 가지 추가 규정이 있다. 비구가 있는 사원에서 의심을 품었을 때, 비구가 없는 사원에서 비구가 있다는 인식을 하거나 의심을 품었을 때 두껏따이다. 그러나 두 종류의 사원 모두에서 비구가 없다는 인식을 가졌을 때, 있는 비구에게 알리고 들어갈 때, 먼저 들어간 비구니들의 뒤를 따라가거나, 비구니들이 모여 있는 곳에 “그녀들에게 가겠다”는 인식으로 갈 때, 사원을 가로지르는 길을 따라가는 경우, 재난 시, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 비구가 있는 사원인 것, 비구가 있다는 인식, 정해진 구역을 넘는 것, 허용된 사유가 없는 것, 이것이 여기서의 네 가지 요소이다. 발생 동기는 사마누바사나(samanubhāsana)와 같으며, 행위와 비행위, 인식에 따른 면제, 유심적(sacittaka), 세상 비난(paṇṇattivajja), 몸의 업, 말의 업, 세 가지 마음, 세 가지 느낌과 관련된다.

อารามปวิสนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

사원 입출입 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๒. ภิกฺขุอกฺโกสนสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 비구 욕설(비구 악꼬사나) 학습계에 대한 설명

ทุติเย อกฺโกเสยฺยาติ ทสนฺนํ อกฺโกสวตฺถูนํ อญฺญตเรน สมฺมุขา วา ปรมฺมุขา วา อกฺโกเสยฺย. ปริภาเสยฺยาติ ภยมสฺส อุปทํเสยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ตสฺสา เอวํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

두 번째 학습계에서 ‘욕한다면(akkoseyya)’이란 열 가지 욕설의 근거 중 어느 하나로 면전에서나 혹은 등 뒤에서 욕하는 것을 말한다. ‘위협한다면(paribhāseyya)’이란 그에게 공포를 느끼게 하는 것이다. ‘바짓디야’란 그렇게 행하는 비구니에게 바짓디야가 된다는 뜻이다.

เวสาลิยํ [Pg.336] ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อายสฺมนฺตํ อุปาลึ อกฺโกสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อนุปสมฺปนฺเน ติกทุกฺกฏํ, อตฺถธมฺมอนุสาสนิปุเรกฺขาราย, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุปสมฺปนฺนตา, อกฺโกสนปริภาสนํ, อตฺถปุเรกฺขารตาทีนํ อภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

웨살리에서 육군 비구니들을 인연으로 우팔리 존자를 욕한 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 바짓디야가 있으며, 구족계를 받지 않은 자에게는 세 가지 두껏따이다. 이익과 법의 가르침을 우선으로 하는 경우, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 구족계를 받은 자인 것, 욕설이나 위협을 하는 것, 이익을 우선으로 하는 등의 마음이 없는 것, 이것이 여기서의 세 가지 요소이다. 발생 동기 등은 아디나다나(adinnādāna)와 유사하며, 이것은 고통의 느낌(dukkhavedanā)과 관련된다.

ภิกฺขุอกฺโกสนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구 욕설 학습계에 대한 설명이 끝났다.

๓. คณปริภาสนสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 승가 욕설(가나 파리바사나) 학습계에 대한 설명

ตติเย จณฺฑิกตาติ กุทฺธา. คณนฺติ ภิกฺขุนิสงฺฆํ. ปริภาเสยฺยาติ เอตฺถ ‘‘พาลา เอตา อพฺยตฺตา เอตา, เนตา ชานนฺติ กมฺมํ วา กมฺมโทสํ วา กมฺมสมฺปตฺตึ วา กมฺมวิปตฺตึ วา’’ติ เอวํ ยตฺถ กตฺถจิ ปริภาสนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

세 번째 학처에서 '화가 난 상태(caṇḍikatā)'란 성내는 것을 말한다. '승가(gaṇa)'란 비구니 승가를 말한다. '비방한다(paribhāseyya)'는 것에 대하여 그 의미는 다음과 같이 알아야 한다. "이들은 어리석다, 이들은 미숙하다, 이들은 업(또는 승가의 행위)이나 업의 허물, 업의 성취나 업의 실패를 알지 못한다"라고 어느 곳에서든 비방하는 비구니에게는 파치제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ คณํ ปริภาสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, สมฺพหุลา วา เอกํ วา อนุปสมฺปนฺนํ วา ปริภาสนฺติยา ทุกฺกฏํ. เสสํ ทุติยสทิสเมวาติ.

사밧티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 승가를 비방한 사건에 대해 제정되었다. 여러 명이나 한 명, 혹은 구족계를 받지 않은 자(속인이나 사미니)를 비방하는 비구니에게는 악작이 된다. 그 밖의 나머지는 두 번째 학처와 같다.

คณปริภาสนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

승가 비방 학처에 대한 설명이 끝났다.

๔. ปวาริตสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 파바리타(식후에 사양함) 학처에 대한 설명

จตุตฺเถ คณโภชเน วุตฺตนเยน นิมนฺติตา, ปวารณาสิกฺขาปเท วุตฺตนเยน ปวาริตา เวทิตพฺพา. ปาจิตฺติยนฺติ ตสฺสา ปุเรภตฺตํ ฐเปตฺวา ยาคุญฺเจว เสสานิ จ ตีณิ กาลิกานิ อญฺญํ ยํกิญฺจิ อามิสํ อชฺโฌหรณตฺถาย ปฏิคฺคณฺหนฺติยา คหเณ ทุกฺกฏํ, อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาจิตฺติยํ.

네 번째 학처에서 '초대받은 자'는 가나보자나 학처에서 설명한 방식대로 이해해야 하며, '사양한 자(pavāritā)'는 파바라나 학처에서 설명한 방식대로 이해해야 한다. 파치제에 대해서는 다음과 같다. 정오 이전(오전)에 죽과 나머지 세 가지 칼리카(야마, 사틱카, 야바지바카)를 제외한 다른 어떤 음식이든 삼키기 위해 받는 비구니에게는 받을 때 악작이 되고, 삼킬 때마다 파치제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อญฺญตฺร ภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ตีณิ กาลิกานิ อาหารตฺถาย ปฏิคฺคณฺหนฺติยาปิ อชฺโฌหรนฺติยาปิ ทุกฺกฏํ. ยา ปน นิมนฺติตา อปฺปวาริตา ยาคุํ ปิวติ, สามิเก อปโลเกตฺวา [Pg.337] ภุญฺชติ, ตีณิ กาลิกานิ สติ ปจฺจเย ปริภุญฺชติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. นิมนฺติตา วา ปวาริตา วา ตํ อุภยํ วา, ปุเรภตฺตํ วุตฺตลกฺขณสฺส อามิสสฺส อชฺโฌหาโร, สามิกานํ อนาปุจฺฉนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. อทฺธานสมุฏฺฐานํ, นิมนฺติตาย อนาปุจฺฉา ภุญฺชนฺติยา อาปตฺติสมฺภวโต สิยา กิริยากิริยํ, ปวาริตาย กปฺปิยํ กาเรตฺวาปิ อกาเรตฺวาปิ ปริภุญฺชนฺติยา อาปตฺติสมฺภวโต สิยา กิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사밧티에서 여러 비구니를 인연으로 하여 초대받은 곳 이외의 장소에서 음식을 먹은 사건에 대해 제정되었다. 세 가지 칼리카를 식용으로 받거나 삼키는 비구니에게도 악작이 된다. 그러나 초대받았으나 아직 사양하지 않은(만족하지 않은) 자가 죽을 마시거나, 주인에게 알리고 먹거나, 적절한 이유(병 등)가 있을 때 세 가지 칼리카를 수용하는 경우에는 그 비구니와 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 이 학처의 구성 요소는 세 가지이다. 1) 초대받았거나 사양하였거나 혹은 둘 다인 상태, 2) 오전에 언급된 특징의 음식을 삼키는 것, 3) 주인에게 알리지 않는 것이다. 이는 노정(addhāna)에서 기인하며, 초대받은 자가 알리지 않고 먹어 죄가 생기는 경우에는 행위와 불행위(kiriyākiriya)에 의한 범계가 될 수 있고, 사양한 자가 여법한 처치를 하거나 하지 않고 먹어 죄가 생기는 경우에는 행위(kiriya)에 의한 범계가 될 수 있다. 인식에 의한 면제는 없으며(nosaññāvimokkha), 마음이 없어도 죄가 되고(acittaka), 제정된 죄(paṇṇattivajja)이며, 몸과 말의 업에 해당하고, 세 가지 마음과 세 가지 수(vedanā)를 가진다.

ปวาริตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파바리타 학처에 대한 설명이 끝났다.

๕. กุลมจฺฉรินีสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 쿨라마차리니(가문에 인색함) 학처에 대한 설명

ปญฺจเม กุเล มจฺฉโร กุลมจฺฉโร, กุลมจฺฉโร เอติสฺสา อตฺถิ, กุลํ วา มจฺฉรายตีติ กุลมจฺฉรินี. อสฺสาติ ยา อีทิสี ภเวยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ตสฺสา ‘‘ยํ กุลํ ภิกฺขุนีนํ ปจฺจเย ทาตุกามํ, กถํ นาม ตตฺถ ภิกฺขุนิโย น คจฺเฉยฺยุ’’นฺติ ภิกฺขุนีนํ วา สนฺติเก กุลสฺส, ‘‘กถํ นาม อิเม ตาสํ กิญฺจิ น ทชฺเชยฺยุ’’นฺติ กุลสฺส วา สนฺติเก ภิกฺขุนีนํ อวณฺณํ ภาสนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

다섯 번째 학처에서 가문에 대한 인색함이 '가문 인색(kulamaccharo)'이며, 그러한 가문 인색함이 있는 비구니 혹은 가문에 대해 인색하게 구는 비구니를 '가문 인색 비구니(kulamaccharinī)'라고 한다. '있다면(assa)'은 그러한 비구니가 있는 경우를 말한다. 파치제에 대해서는 다음과 같다. 비구니들에게 필수품을 보시하고자 하는 어느 가문에 대하여 "도대체 어떤 방법으로 비구니들이 그곳에 가지 않게 할까?"라고 생각하여 비구니들 앞에서 그 가문의 흉을 보거나, 혹은 "도대체 어떤 방법으로 그들이 저 비구니들에게 아무것도 주지 않게 할까?"라고 생각하여 가문 사람들 앞에서 비구니들의 허물을 말하는 비구니에게 파치제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ กุลมจฺฉรายนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อมจฺฉรายิตฺวา สนฺตํเยว อาทีนวํ อาจิกฺขนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภิกฺขุนีนํ อลาภกามตา, กุลสฺส วา สนฺติเก ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขุนีนํ วา สนฺติเก กุลสฺส อวณฺณภณนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사밧티에서 어떤 비구니를 인연으로 하여 가문에 대해 인색하게 군 사건 때문에 제정되었다. 인색한 마음 없이 실제로 존재하는 허물을 말하는 비구니와 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 이 학처의 구성 요소는 두 가지이다. 1) 비구니들이 이득을 얻지 못하기를 바라는 마음, 2) 가문 사람 앞에서 비구니의 흉을 보거나 비구니들 앞에서 가문의 흉을 말하는 것이다. 일어남(samuṭṭhāna) 등은 투도죄(adinnādāna)와 같으며, 이것은 괴로운 느낌(dukkhavedanā)을 수반한다.

กุลมจฺฉรินีสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

가문 인색 비구니 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖. อภิกฺขุกาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 비구가 없는 처소(abhikkhukāvāsa) 학처에 대한 설명

ฉฏฺเฐ สเจ ภิกฺขุนุปสฺสยโต อทฺธโยชนพฺภนฺตเร โอวาททายกา ภิกฺขู น วสนฺติ, มคฺโค วา อเขโม โหติ น สกฺกา อนนฺตราเยน คนฺตุํ[Pg.338], อยํ อภิกฺขุโก นาม อาวาโส. ตตฺถ ‘‘วสฺสํ วสิสฺสามี’’ติ เสนาสนปญฺญาปนปานียอุปฏฺฐาปนาทีนิ กโรนฺติยา ทุกฺกฏํ, สห อรุณุคฺคมนา ปาจิตฺติยํ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ (ปาจิ. อฏฺฐ. ๑๔๔ อาทโย) วุตฺโต.

여섯 번째 학처에서, 만약 비구니 처소로부터 반 유순(addhayojana) 이내에 훈계를 해줄 비구들이 거주하지 않거나, 가는 길이 안전하지 않아 장애 없이 갈 수 없다면, 이를 '비구가 없는 처소'라 한다. 그곳에서 "우안거를 나리라"라고 생각하여 침상을 정리하거나 마실 물을 준비하는 등의 일을 하는 비구니에게는 악작이 되고, 해가 뜰 때 파치제가 성립한다. 이것은 요약된 내용이며, 자세한 설명은 사만타파사디카에 기술되어 있다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ยตฺถ ปน วสฺสูปคตา ภิกฺขู ปกฺกนฺตา วา โหนฺติ วิพฺภนฺตา วา กาลงฺกตา วา ปกฺขสงฺกนฺตา วา ตตฺถ วสนฺติยา, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อภิกฺขุกาวาสตา, วสฺสูปคมนํ, อรุณุคฺคมนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 여러 비구니를 인연으로 하여 비구가 없는 처소에서 우안거를 난 사건 때문에 제정되었다. 그러나 안거에 들어간 비구들이 다른 곳으로 떠났거나, 환속했거나, 입적했거나, 다른 파벌로 옮겨간 경우에 그곳에서 지내는 비구니와, 재난 시, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 이 학처의 구성 요소는 세 가지이다. 1) 비구가 없는 처소임, 2) 우안거에 들어감, 3) 해가 뜸이다. 일어남(samuṭṭhāna) 등은 엘라카로마(염소 털) 학처와 같다.

อภิกฺขุกาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구가 없는 처소 학처에 대한 설명이 끝났다.

๗. อปวารณาสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 아파바라나(초대받지 않음) 학처에 대한 설명

สตฺตเม วสฺสํวุฏฺฐาติ ปุริมํ วา ปจฺฉิมํ วา เตมาสํ วุฏฺฐา. อุภโตสงฺเฆติ ภิกฺขุนิสงฺเฆ เจว ภิกฺขุสงฺเฆ จ. อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉยกถา – ภิกฺขุนีหิ จาตุทฺทเสเยว สนฺนิปติตฺวา ‘‘สุณาตุ เม, อยฺเย, สงฺโฆ, อชฺช ปวารณา จาตุทฺทสี, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ปวาเรยฺยา’’ติ เอวํ สพฺพสงฺคาหิกญตฺตึ วา, ‘‘เตวาจิกํ ปวาเรยฺยา’’ติ เอวํ เตวาจิกญตฺตึ วา, สติ อนฺตราเย ‘‘ทฺเววาจิกํ, เอกวาจิกํ, สมานวสฺสิกํ ปวาเรยฺยา’’ติ เอวํ ทฺเววาจิกาทิญตฺตึ วา ฐเปตฺวา สพฺพสงฺคาหิกญตฺติ เจ ฐปิตา, ‘‘สงฺฆํ, อยฺเย, ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทนฺตุ มํ อยฺยาโย อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามี’’ติ (จูฬว. ๔๒๗) เอวํ สกึ วา, ‘‘ทุติยมฺปิ, อยฺเย, สงฺฆํ…เป… ตติยมฺปิ, อยฺเย, สงฺฆํ…เป… ปฏิกริสฺสามี’’ติ เอวํ ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ วา วตฺวา ปฏิปาฏิยา ปวาเรตพฺพํ. เตวาจิกาย ญตฺติยา วจนํ น หาเปตพฺพํ, ทฺเววาจิกาทีสุ วฑฺเฒตุํ วฏฺฏติ, หาเปตุํ น วฏฺฏติ. เอวํ ภิกฺขุนิสงฺเฆ ปวาเรตฺวา ตตฺเถว เอกา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก (จูฬว. ๔๒๗) วุตฺเตน ญตฺติทุติยกมฺเมน ภิกฺขุนิสงฺฆสฺสตฺถาย ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรตุํ สมฺมนฺนิตพฺพา. ตาย สมฺมตาย ภิกฺขุนิยา ปนฺนรเส [Pg.339] ภิกฺขุนิสงฺฆํ อาทาย ภิกฺขุสงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ อยฺย ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทตายฺย ภิกฺขุสงฺโฆ ภิกฺขุนิสงฺฆํ อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสติ, ทุติยมฺปิ อยฺย…เป… ตติยมฺปิ อยฺย…เป… ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสตี’’ติ เอวํ ปวาเรตพฺพํ.

일곱 번째[식차파다]에서, '안거를 마친 자'란 전안거(앞의 3개월) 혹은 후안거(뒤의 3개월)를 마친 자를 말한다. '양부 승가에서'란 비구니 승가와 비구 승가 모두에서라는 뜻이다. 여기서의 판결 내용은 이러하다. 비구니들은 14일에 모여서 '존자들이여, 승가는 내 말을 들으소서. 오늘은 14일 포살일입니다. 만약 승가의 시기가 적절하다면 승가는 자수(Pavāraṇā, 파와라나)를 해야 합니다'라는 식으로 전체를 포괄하는 결의문(사바상가히카 냣티)을 세우거나, '세 번 말하여 자수해야 한다'는 식의 세 번 말하는 결의문(테와치카 냣티)을 세워야 한다. 장애가 있을 때는 '두 번 말하는 것, 한 번 말하는 것, 법랍이 같은 이끼리 자수하는 것' 등 두 번 말하는 등의 결의문을 세우고, 만약 전체를 포괄하는 결의문을 세웠다면, '존자들이여, 나는 승가에 보았거나 들었거나 의심되는 바에 대해 자수합니다. 존자들께서는 저를 가엾이 여겨 말씀해 주십시오. 보게 되면 고치겠습니다'라고 한 번 말하거나, 혹은 '존자들이여, 두 번째로 승가에... 세 번째로 승가에... 고치겠습니다'라고 두 번 혹은 세 번 말하여 순서대로 자수해야 한다. 세 번 말하는 결의문에서는 자수의 문구를 생략해서는 안 되며, 두 번 말하는 것 등에서는 더 늘리는 것은 허용되나 줄이는 것은 허용되지 않는다. 이와 같이 비구니 승가에서 자수를 마친 후, 바로 그곳에서 한 명의 비구니를 비구니 칸다카에 명시된 결의와 제2차 선포(냣티두티야 깜마)를 통해 비구니 승가를 위하여 비구 승가에 자수할 수 있도록 선임해야 한다. 선임된 그 비구니는 15일에 비구니 승가를 이끌고 비구 승가에 가서 상의를 한쪽 어깨에 걸치고 합장한 후 이와 같이 말해야 한다. '존자시여, 비구니 승가가 비구 승가에 보았거나 들었거나 의심되는 바에 대해 자수합니다. 존자 비구 승가께서는 비구니 승가를 가엾이 여겨 말씀해 주십시오. (허물을) 보는 자는 고칠 것입니다. 두 번째로 존자시여... 세 번째로 존자시여... 보는 자는 고칠 것입니다'라고 이와 같이 자수해야 한다.

สเจ ปญฺจวคฺโค ภิกฺขุนิสงฺโฆ น ปูรติ, จตูหิ วา ตีหิ วา คณญตฺตึ ฐเปตฺวา, ทฺวีหิ วินา ญตฺติยา อญฺญมญฺญํ ปวาเรตพฺพํ. เอกาย ‘‘อชฺช เม ปวารณา’’ติ อธิฏฺฐาตพฺพํ.

만약 5인조의 비구니 승가가 채워지지 않는다면, 4명 혹은 3명이서 집단 결의(가나 냣티)를 세워야 하고, 2명일 때는 결의 없이 서로 자수해야 한다. 1명일 때는 '오늘 나의 자수일이다'라고 결심(아딧타나)해야 한다.

วิหารํ ปน คนฺตฺวา ‘‘ภิกฺขุนิโย, อยฺย, ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรนฺติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทตายฺย ภิกฺขุสงฺโฆ ภิกฺขุนิโย อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺติโย ปฏิกริสฺสนฺตี’’ติ จ, ‘‘อหํ, อยฺย, ภิกฺขุสงฺฆํ ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทตุ มํ, อยฺย, ภิกฺขุสงฺโฆ อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามี’’ติ จ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ.

그러나 비구들의 사원에 가서 '존자시여, 비구니들이 비구 승가에 보았거나 들었거나 의심되는 바에 대해 자수합니다. 존자 비구 승가께서는 비구니들을 가엾이 여겨 말씀해 주십시오. 보는 자들은 고칠 것입니다'라고 하거나, '존자시여, 제가 비구 승가에 보았거나 들었거나 의심되는 바에 대해 자수합니다. 존자 비구 승가께서는 저에게 가엾이 여겨 말씀해 주십시오. 보는 자는 고칠 것입니다'라고 이와 같이 세 번 말해야 한다.

สเจ ภิกฺขุสงฺโฆ น ปูรติ, ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, อยฺย, อยฺเย ปวาเรติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทนฺตุ อยฺยา ภิกฺขุนิสงฺฆํ อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสตี’’ติ จ, ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ, อยฺย, อยฺยํ ปวาเรติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทตายฺโย ภิกฺขุนิสงฺฆํ อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสตี’’ติ จ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ.

만약 비구 승가가 [5인이] 채워지지 않는다면, '존자시여, 비구니 승가가 존자들(복수)께 자수합니다... 보는 자는 고칠 것입니다'라고 하거나, '존자시여, 비구니 승가가 존자(단수)께 자수합니다... 보는 자는 고칠 것입니다'라고 이와 같이 세 번 말해야 한다.

อุภินฺนํ อปริปูริยา ‘‘ภิกฺขุนิโย, อยฺยา, อยฺเย ปวาเรนฺติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทนฺตายฺยา ภิกฺขุนิโย อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺติโย ปฏิกริสฺสนฺตี’’ติ จ, ‘‘ภิกฺขุนิโย, อยฺย, อยฺยํ ปวาเรนฺติ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา ปริสงฺกาย วา, วทตายฺโย ภิกฺขุนิโย อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺติโย ปฏิกริสฺสนฺตี’’ติ จ, ‘‘อหํ, อยฺยา, อยฺเย ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา…เป… วทนฺตุ มํ, อยฺยา, อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามี’’ติ จ, ‘‘อหํ, อยฺย, อยฺยํ ปวาเรมิ ทิฏฺเฐน วา สุเตน วา…เป… วทตุ มํ, อยฺโย, อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปสฺสนฺตี ปฏิกริสฺสามี’’ติ จ เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. สพฺพาเหว หิ อิมินา นเยน อุภโตสงฺเฆ [Pg.340] ปวาริตา โหติ, ยา ปน วสฺสํวุฏฺฐา ‘‘อุภโตสงฺเฆ เอวํ น ปวาเรสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิปติ, ตสฺสา สห ธุรนิกฺเขเปน ปาจิตฺติยํ.

양부 승가가 모두 충족되지 않을 때는 '비구니들이 존자들께 자수합니다...', '비구니들이 존자께 자수합니다...', '제가 존자들께 자수합니다...', '제가 존자께 자수합니다...'라고 이와 같이 세 번 말해야 한다. 참으로 모든 비구니가 이 방식에 따라 양부 승가에 자수한 것이 된다. 그러나 안거를 마친 비구니가 '양부 승가에서 이와 같이 자수하지 않겠다'라고 그 책무를 포기한다면, 그 포기함과 동시에 파일제가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ วสฺสํ วสิตฺวา น ปวารณาวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อนฺตราเย ปน สติ, ปริเยสิตฺวา ภิกฺขู อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วสฺสํวุฏฺฐตา, น อุภโตสงฺเฆ ปวารณา, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

사밧티에서 여러 비구니와 관련하여, 안거를 마친 후 자수를 하지 않은 사건에 대해 제정되었다. 그러나 장애가 있을 때, 수행할 비구를 찾아보았으나 얻지 못했을 때, 병들었을 때, 재난이 있을 때, 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 안거를 마친 상태, 양부 승가에 자수하지 않음, 허가된 사유가 없음이라는 세 가지 요소가 범계의 구성 요건이다. 발생 원인 등은 상의하여 판결하는 것(사마누바사나)과 같다.

อปวารณาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

자수하지 않은 것에 대한 식차파다 설명이 끝났다.

๘. โอวาทสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 훈계(오와다) 식차파다 설명

อฏฺฐเม โอวาทายาติ ครุธมฺมสฺสวนตฺถาย. สํวาสายาติ อุโปสถปุจฺฉนตฺถาย เจว ปวารณตฺถาย จ. ปาจิตฺติยนฺติ ‘‘เอเตสํ อตฺถาย น คจฺฉามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째에서, '훈계를 위해'란 팔경법을 듣기 위함이다. '함께 머물기 위해'란 포살일을 묻기 위함과 자수를 위함이다. '파일제'란 '이들을 위해 가지 않겠다'라고 책무를 포기하는 순간 파일제가 된다는 뜻이다.

สกฺเกสุ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ โอวาทาย อคมนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อนฺตราเย ปน สติ, ปริเยสิตฺวา ทุติยิกํ อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. โอวาทสํวาสานํ อตฺถาย อคมนํ, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานิ, อิทํ ปน อกิริยํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

석가족에서 육군비구니들과 관련하여, 훈계를 받으러 가지 않은 사건에 대해 제정되었다. 그러나 장애가 있을 때, 동반자를 구했으나 얻지 못했을 때, 병들었을 때, 재난이 있을 때, 미친 자 등에게는 죄가 되지 않는다. 훈계와 함께 머묾을 위해 가지 않음, 허가된 사유가 없음이라는 두 가지 요소가 범계의 구성 요건이다. 발생 원인 등은 첫 번째 바라제와 같으나, 이것은 부작위(하지 않음)이며, 느낌으로는 괴로운 느낌이다.

โอวาทสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

훈계 식차파다 설명이 끝났다.

๙. โอวาทูปสงฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 훈계를 받으러 감에 대한 식차파다 설명

นวเม อนฺวทฺธมาสนฺติ อทฺธมาเส อทฺธมาเส. อุโปสถปุจฺฉกนฺติ อุโปสถปุจฺฉนํ. โอวาทูปสงฺกมนนฺติ โอวาทตฺถาย อุปสงฺกมนํ. ตํ อติกฺกาเมนฺติยาติ เอตฺถ ภิกฺขุนีหิ เตรเส วา จาตุทฺทเส วา อารามํ คนฺตฺวา ‘‘อยํ อุโปสโถ จาตุทฺทโส ปนฺนรโส’’ติ ปุจฺฉิตพฺพํ, อุโปสถทิวเส [Pg.341] นิทานวณฺณนายํ วุตฺตนเยน โอวาทูปสงฺกมนํ ยาจิตพฺพํ. ยา ภิกฺขุนี วุตฺตปฺปกาเร กาเล ตทุภยํ น กโรติ, สา ตํ อติกฺกาเมติ นาม, ตสฺสา ‘‘อุโปสถมฺปิ น ปุจฺฉิสฺสามิ, โอวาทมฺปิ น ยาจิสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

아홉 번째 학처에서, '반달마다(anvaḍḍhamāsaṃ)'란 보름마다, 매 보름에 한 번씩을 의미한다. '우뽀사타를 묻는 것(uposathapucchakaṃ)'이란 우뽀사타의 날짜를 묻는 것이다. '훈계를 위해 다가가는 것(ovādūpasaṅkamanaṃ)'이란 훈계를 받기 위해 [비구들에게] 가는 것을 의미한다. 이와 관련하여 비구니들은 13일이나 14일에 [비구들의] 사원에 가서 '이번 우뽀사타는 14일입니까, 15일입니까?'라고 물어야 하며, 우뽀사타 당일에는 니다나완나나(nidānavaṇṇanā)에서 설명한 방식대로 훈계를 받기 위해 다가갈 것을 요청해야 한다. 어떤 비구니가 정해진 때에 이 두 가지를 행하지 않으면, 그녀는 그 시기를 어긴 것이 된다. 그 비구니가 '우뽀사타도 묻지 않을 것이고, 훈계도 요청하지 않겠다'라고 마음먹고 책무(dhura)를 내려놓는 즉시 바랏제(pācittiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อุโปสถโอวาทานํ อปุจฺฉนอยาจนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อนาปตฺติ อฏฺฐมสทิสาเยว. อุโปสโถวาทานํ อปุจฺฉนอยาจนายํ ธุรนิกฺเขโป, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

사왓띠에서 여러 비구니와 관련하여, 우뽀사타와 훈계를 묻거나 요청하지 않은 사건에 대해 제정되었다. 범계가 아닌 경우는 여덟 번째 학처와 같다. 여기에는 우뽀사타와 훈계를 묻지 않고 요청하지 않으려는 의지(책무를 내려놓음), 허용된 사유가 없음이라는 두 가지 요소가 있다. 발생 원인(samuṭṭhāna) 등은 사마누바사나(samanubhāsana)와 같다.

โอวาทูปสงฺกมนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

훈계를 위해 다가가는 학처(Ovādūpasaṅkamanasikkhāpada)에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ปสาเขชาตสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 파사카에 생긴 종기 학처(Pasākhejātasikkhāpada)에 대한 설명

ทสเม ปสาเขติ นาภิยา เหฏฺฐา ชาณุมณฺฑลานํ อุปริปเทเส. ตโต หิ ยสฺมา รุกฺขสฺส สาขา วิย อุโภ อูรู ปภิชฺชิตฺวา คตา, ตสฺมา โส ‘‘ปสาโข’’ติ วุจฺจติ, ตสฺมึ ปสาเข. คณฺฑนฺติ ยํกิญฺจิ คณฺฑํ. รุธิตนฺติ วณํ. เภทาเปยฺย วาติอาทีสุ สเจ ‘‘ภินฺท ผาเลหี’’ติ สพฺพานิ อาณาเปติ, โส จ ตเถว กโรติ, ฉ ทุกฺกฏานิ ฉ จ ปาจิตฺติยานิ. อถาปิ ‘‘ยํกิญฺจิ เอตฺถ กตฺตพฺพํ, ตํ สพฺพํ กโรหี’’ติ เอวํ อาณาเปติ, โส จ สพฺพานิปิ เภทนาทีนิ กโรติ, เอกวาจาย ฉ ทุกฺกฏานิ ฉ จ ปาจิตฺติยานิ. สเจ ปน เภทนาทีสุ เอกํเยว ‘‘อิทํ นาม กโรหี’’ติ อาณาเปติ, โส จ สพฺพานิ กโรติ. ยํ อาณตฺตํ, ตสฺเสว กรเณ ปาจิตฺติยํ.

열 번째 학처에서 '파사카(pasākha)'란 배꼽 아래와 무릎 부위 위의 영역을 말한다. 그곳은 마치 나무의 가지(sākhā)처럼 양쪽 허벅지가 갈라져 나가는 부위이기 때문에 '파사카'라고 불린다. '종기(gaṇḍaṃ)'란 어떤 종류의 종기든 의미하며, '상처(rudhitaṃ)'란 아문 상처나 헌데를 말한다. '째게 하거나(bhedāpeyya vā)' 등의 문구에서 만약 '째라, 가르라'고 모든 행위를 시키고 그 [남자]가 시킨 대로 하면 여섯 가지 악작죄(dukkaṭa)와 여섯 가지 바랏제가 성립한다. 또는 '여기에서 해야 할 일은 무엇이든 다 하라'고 시키고 그가 째는 일 등을 모두 하면, 한 번의 말로 인해 여섯 가지 악작죄와 여섯 가지 바랏제가 성립한다. 그러나 만약 째는 일 등 중에서 '이것만 하라'고 특정한 일을 시켰는데 그가 모든 일을 다 했다면, 명령한 바로 그 행위를 한 것에 대해서만 바랏제가 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ ปุริเสน เภทาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อปโลเกตฺวา วา วิญฺญุํ วา ยํกญฺจิ ทุติยิกํ คเหตฺวา เอวํ กโรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปสาเข ชาตตา, อนปโลกนํ, ทุติยิกาภาโว, ปุริเสน เภทาทีนํ การาปนนฺติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓띠에서 어떤 비구니와 관련하여 파사카에 생긴 종기를 남자로 하여금 째게 한 사건에 대해 제정되었다. [승가에] 알리거나 지혜로운 동료를 동반하여 그렇게 행하는 경우와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 파사카에 종기가 생김, 알리지 않음, 동료가 없음, 남자로 하여금 째는 등의 일을 하게 함이라는 네 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 가티나(kathina)와 같으며, 이것은 행위와 부작위(kiriyākiriya)에 해당한다.

ปสาเขชาตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파사카에 생긴 종기 학처에 대한 설명이 끝났다.

อารามวคฺโค ฉฏฺโฐ.

여섯 번째인 아라마 품(Ārāmavagga)이 끝났다.

๗. คพฺภินีวคฺโค

7. 임산부 품(Gabbhinīvagga)

๑. คพฺภินีสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 임산부 학처에 대한 설명

คพฺภินิวคฺคสฺส [Pg.342] ปฐเม ‘‘คพฺภินี’’ติ ชานิตฺวา อุปชฺฌายาย วุฏฺฐาเปนฺติยา คณปริเยสนาทีสุ จ ญตฺติกมฺมวาจาทฺวเย จ ทุกฺกฏํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

임산부 품의 첫 번째 학처에서, '임산부'임을 알고서 업자야(upajjhāyā)가 되어 [그녀를] 구족계에 올리면, 대중을 모으는 등의 준비 과정과 두 번의 냣띠깜마와짜(ñattikammavācā)에서 악작죄가 되고, 깜마와짜가 끝날 때 바랏제가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ คพฺภินึ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, คพฺภินิยา เวมติกาย อคพฺภินิยา คพฺภินิสญฺญาย เจว เวมติกาย จ ทุกฺกฏํ. อุโภสุ อคพฺภินิสญฺญาย, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. คพฺภินิตา, ‘คพฺภินี’ติ ชานนํ, วุฏฺฐาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사왓띠에서 여러 비구니와 관련하여 임산부를 구족계에 올린 사건에 대해 제정되었다. 임산부인지 의심하면서, 혹은 임산부가 아닌데 임산부라고 생각하면서, 혹은 임산부인데 의심하면서 구족계에 올리면 악작죄이다. 두 경우 모두 임산부가 아니라고 생각하는 경우와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 임산부임, '임산부'라고 인지함, 구족계에 올림이라는 세 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 아딘나다나(adinnādāna)와 같으며, 이것은 제정상의 허물(paṇṇattivajja)이고, 세 가지 마음과 세 가지 느낌을 가진다.

คพฺภินีสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

임산부 학처에 대한 설명이 끝났다.

๒. ปายนฺตีสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 수유부 학처(Pāyantīsikkhāpada)에 대한 설명

ทุติเย ปายนฺตินฺติ ถญฺญํ ปายมานํ, ยํ ปาเยติ, ตสฺส มาตา วา, ธาติ วา. อิทํ วตฺถุมตฺตเมเวตฺถ วิเสโส, เสสํ ปฐมสิกฺขาปทสทิสเมวาติ.

두 번째 학처에서 '수유부(pāyantī)'란 젖을 먹이고 있는 여인으로, 젖을 먹는 아이의 어머니이거나 유모를 말한다. 이 학처는 대상(vatthu)만 다를 뿐, 나머지는 첫 번째 학처와 같다.

ปายนฺตีสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

수유부 학처에 대한 설명이 끝났다.

๓. ปฐมสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 첫 번째 식카마나 학처(Paṭhamasikkhamānasikkhāpada)에 대한 설명

ตติเย ทฺเว วสฺสานีติ ปวารณาวเสน ทฺเว สํวจฺฉรานิ. ฉสุ ธมฺเมสูติ ปาณาติปาตาเวรมณิอาทีสุ วิกาลโภชนาเวรมณิปริโยสาเนสุ ฉสุ สิกฺขาปเทสุ. อสิกฺขิตสิกฺขนฺติ ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๐๗๗) วุตฺตนเยเนว อทินฺนสิกฺขํ วา กุปิตสิกฺขํ วา. สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺยาติ เตสุ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขนโต, เต วา สิกฺขาสงฺขาเต ธมฺเม มานนโต เอวํลทฺธนามํ อนุปสมฺปนฺนํ อุปสมฺปาเทยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

세 번째 학처에서 '2년 동안(dve vassāni)'이란 빠와라나(pavāraṇā)를 기준으로 2년을 의미한다. '여섯 가지 법(chasu dhammesu)'이란 살생을 금하는 것부터 때 아닌 때의 식사를 금하는 것까지 여섯 가지 학처를 말한다. '학처를 배우지 않은(asikkhitasikkhaṃ)'이란 단어 해석(padabhājana)에서 설명한 대로, 학습계를 받지 않았거나 혹은 받았더라도 파한 경우를 말한다. '식카마나를 구족계에 올리면(sikkhamānaṃ vuṭṭhāpeyya)'이란 그 여섯 가지 법을 배우기 때문에, 혹은 학습계라고 불리는 그 법들을 존중하기 때문에 그렇게 불리는 구족계를 받지 않은 여인을 구족계에 이르게 하는 것을 말한다. '바랏제'라는 것은 첫 번째 학처에서 말한 것과 같은 방식으로 깜마와짜가 끝날 때 성립한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.343] สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ เอวรูปํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ธมฺมกมฺเม ติกปาจิตฺติยํ, อธมฺมกมฺเม ติกทุกฺกฏํ. ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตนเยน อสิกฺขิตสิกฺขตา, ธมฺมกมฺมตา, กมฺมวาจาปริโยสานนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐเม วุตฺตนยาเนวาติ.

사왓띠에서 여러 비구니와 관련하여 이러한 식카마나를 구족계에 올린 사건에 대해 제정되었다. 법다운 갈마(dhammakamma)에서 세 가지 바랏제가 성립하고, 법답지 않은 갈마에서 세 가지 악작죄가 성립한다. 2년 동안 여섯 가지 법을 다 배운 식카마나를 구족계에 올리는 경우와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 앞서 설명한 대로 학습계를 배우지 않음, 법다운 갈마임, 깜마와짜의 종결이라는 세 가지 요소가 있다. 발생 원인 등은 첫 번째 학처에서 설명한 바와 같다.

ปฐมสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 식카마나 학처에 대한 설명이 끝났다.

๔. ทุติยสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 두 번째 식카마나 학처에 대한 설명

จตุตฺเถ สงฺเฆน อสมฺมตนฺติ ยสฺสา สงฺเฆน อนฺตมโส อุปสมฺปทามาฬเกปิ ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๐๘๖) วุตฺตา อุปสมฺปทาสมฺมุติ น ทินฺนา โหติ, ตํ อิมา ทฺเวปิ มหาสิกฺขมานา นาม. อิธ สงฺเฆน สมฺมตํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ ตติเย วุตฺตสทิสเมว, อิทํ ปน กิริยากิริยํ โหตีติ.

네 번째 학처에서 '승가로부터 동의를 얻지 못한(saṅghena asammataṃ)'이란 어떤 식카마나에게 승가가 최소한 구족계 단상 위에서라도 단어 해석에서 언급된 구족계 동의(upasampadāsammuti)를 주지 않은 경우를 말하며, 이들 두 종류를 모두 마하시카마나(mahāsikkhamānā)라고 한다. 여기서는 승가로부터 동의를 받은 자를 구족계에 올리는 경우와 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 나머지는 세 번째 학처에서 설명한 바와 같으며, 이것은 행위와 부작위(kiriyākiriya)에 해당한다.

ทุติยสิกฺขมานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 식카마나 학처에 대한 설명이 끝났다.

๕. ปฐมคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 첫 번째 기히가타 학처(Paṭhamagihigatasikkhāpada)에 대한 설명

ปญฺจเม คิหิคตนฺติ ปุริสนฺตรคตํ, อิธาปิ อิทํ วตฺถุมตฺตเมว วิเสโส. อูนทฺวาทสวสฺสญฺจ ปริปุณฺณสญฺญาย วุฏฺฐาเปนฺติยา กิญฺจาปิ อนาปตฺติ, สา ปน อนุปสมฺปนฺนาว โหติ. เสสํ ปฐมสิกฺขาปทสทิสเมวาติ.

다섯 번째 학처에서 '기히가타(gihigata)'란 다른 남자에게 시집간 여인을 말한다. 여기에서도 이 대상(vatthu)만이 차이점이다. 12세 미만인 여인을 12세가 다 찼다고 생각하여 구족계에 올린다면 비록 범계는 아니더라도, 그녀는 여전히 구족계를 받지 못한 상태이다. 나머지는 첫 번째 학처와 같다.

ปฐมคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 기히가타 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖-๗. ทุติยตติยคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา

6-7. 두 번째와 세 번째 기히가타 학처에 대한 설명

ฉฏฺเฐ สพฺพํ ตติเย วุตฺตนเยน. สตฺตเมปิ สพฺพํ จตุตฺเถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

여섯 번째 학처의 모든 내용은 세 번째 학처에서 설명한 방식대로, 일곱 번째 학처의 모든 내용은 네 번째 학처에서 설명한 방식대로 이해해야 한다.

ทุติยตติยคิหิคตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째와 세 번째 기히가타 학처에 대한 설명이 끝났다.

๘. ปฐมสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา

8. 첫 번째 사하지위니 학처(Paṭhamasahajīvinīsikkhāpada)에 대한 설명

อฏฺฐเม [Pg.344] สหชีวินินฺติ สทฺธิวิหารินึ. เนว อนุคฺคณฺเหยฺยาติ สยํ อุทฺเทสาทีหิ นานุคฺคณฺเหยฺย. น อนุคฺคณฺหาเปยฺยาติ ‘‘อิมิสฺสา, อยฺเย, อุทฺเทสาทีนิ เทหี’’ติ เอวํ น อญฺญาย อนุคฺคณฺหาเปยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

여덟 번째 식차파다에서 '함께 사는 자(sahajīvinī)'란 공주생(共住生, 함께 머무는 제자)을 의미한다. '스스로 돌보지 않는다'는 것은 직접 경전 암송(uddesa) 등을 가르쳐 돕지 않는 것을 말한다. '남으로 하여금 돌보게 하지 않는다'는 것은 "존자여, 이 비구니에게 암송 등을 가르쳐 주십시오"라고 하여 다른 비구니에게 시켜 돕게 하지 않는 것을 말한다. '파치띠야'란 의무를 저버리는 순간 파치띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอวรูเป วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, เสสเมตฺถ ตุวฏฺฏวคฺเค ทุกฺขิตสหชีวินิสิกฺขาปเท วุตฺตสทิสเมวาติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 이와 같은 사건에 대해 제정되었다. 이 식차파다의 나머지 내용은 투왓따왁가(Tuvaṭṭavagga)의 '병든 함께 사는 자 식차파다(Dukkhitasahajīvinisikkhāpada)'에서 설명한 것과 같다.

ปฐมสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 함께 사는 자 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๙. นานุพนฺธนสิกฺขาปทวณฺณนา

9. (은사 비구니를) 따라다니지 않음(Nānubandhana) 식차파다에 대한 설명.

นวเม วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินินฺติ วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินึ ยาย อุปสมฺปาทิตา, ตํ อุปชฺฌายินินฺติ อตฺโถ. นานุพนฺเธยฺยาติ จุณฺเณน มตฺติกาย ทนฺตกฏฺเฐน มุโขทเกนาติ เอวํ เตน เตน กรณีเยน น อุปฏฺฐเหยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ นานุพนฺธิสฺสนฺติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

아홉 번째 식차파다에서 '구족계를 준 은사(vuṭṭhāpitaṃ pavattiniṃ)'란 자신을 구족계 받게 해준 그 은사 비구니를 의미한다. '따라다니지 않으며 시봉하지 않는다(nānubandheyya)'는 것은 가루 비누, 흙, 양치 도구, 세숫물 등으로 그 각각의 필요한 일로 모시지 않는 것을 말한다. '파치띠야'란 "따라다니지 않겠다"고 하며 시봉의 의무를 저버리는 순간 파치띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ นานุพนฺธนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. พาลํ ปน อลชฺชินึ วา อนนุพนฺธนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุฏฺฐาปิตปฺปวตฺตินิตา, ทฺเว วสฺสานิ อนนุพนฺธเน ธุรนิกฺเขโป, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปฐมปาราชิกสทิสานิ, อิทํ ปน อกิริยํ, ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓띠에서 여러 비구니와 관련하여 은사를 따라다니지 않은 사건에 대해 제정되었다. 그러나 은사가 어리석거나 부끄러움을 모르는 경우에 따라다니지 않는 비구니, 병든 비구니, 재난 시, 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 구족계를 준 은사임, 2년 동안 따라다니지 않으며 의무를 저버림, 허용된 사유가 없음이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인 등은 첫 번째 파라지카와 같으며, 이것은 해야 할 일을 하지 않은 것(akiriya)에 해당하고 고수(苦受)를 수반한다.

นานุพนฺธนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

따라다니지 않음 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. ทุติยสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 두 번째 함께 사는 자 식차파다에 대한 설명.

ทสเม เนว วูปกาเสยฺยาติ น คเหตฺวา คจฺเฉยฺย. น วูปกาสาเปยฺยาติ ‘‘อิมํ, อยฺเย, คเหตฺวา คจฺฉาหี’’ติ อญฺญํ น อาณาเปยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ ธุเร นิกฺขิตฺตมตฺเต ปาจิตฺติยํ.

열 번째 식차파다에서 '직접 떼어 놓지 않아야 한다'는 것은 데리고 가지 않는 것이다. '떼어 놓게 하지 않아야 한다'는 것은 "존자여, 이 비구니를 데리고 가십시오"라고 하여 다른 비구니에게 시키지 않는 것을 말한다. '파치띠야'란 의무를 저버리는 순간 파치띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ สหชีวินิยา อวูปกาสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. สติ ปน อนฺตราเย, ปริเยสิตฺวา ทุติยิกํ อลภนฺติยา, คิลานาย[Pg.345], อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. สหชีวินิตา, วูปกาสวูปกาสาปเน ธุรนิกฺเขโป, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

사왓띠에서 툴라난다 비구니와 관련하여 함께 사는 자를 떼어 놓지 않은 사건에 대해 제정되었다. 그러나 장애가 있는 경우, 동행할 사람을 구했으나 찾지 못한 경우, 병든 비구니, 재난 시, 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 함께 사는 자임, 직접 떼어 놓거나 남을 시켜 떼어 놓으려는 노력을 저버림, 허용된 사유가 없음이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인 등은 사마누바사나(samanubhāsana) 식차파다와 같다.

ทุติยสหชีวินิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

두 번째 함께 사는 자 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

คพฺภินีวคฺโค สตฺตโม.

임신한 여인 품(Gabbhinīvagga)인 일곱 번째 장이 끝났다.

๘. กุมาริภูตวคฺโค

8. 처녀 비구니 품(Kumāribhūtavagga).

๑-๒-๓. ปฐมกุมาริภูตาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

1-2-3. 첫 번째 처녀 비구니 등 식차파다에 대한 설명.

กุมาริภูตวคฺคสฺส ปฐมทุติยตติยานิ ตีหิ คิหิคตสิกฺขาปเทหิ สทิสาเนว. ยา ปน ตา สพฺพปฐมา ทฺเว มหาสิกฺขมานา, ตา อติกฺกนฺตวีสติวสฺสาติ เวทิตพฺพา. ตา หิ คิหิคตา วา โหนฺตุ, อคิหิคตา วา, สมฺมุติกมฺมาทีสุ ‘‘สิกฺขมานา’’อิจฺเจว วตฺตพฺพา, ‘‘คิหิคตา’’ติ วา ‘‘กุมาริภูตา’’ติ วา น วตฺตพฺพา. คิหิคตาย ทสวสฺสกาเล สิกฺขาสมฺมุตึ ทตฺวา ทฺวาทสวสฺสกาเล อุปสมฺปทา กาตพฺพา, เอกาทสวสฺสกาเล ทตฺวา เตรสวสฺสกาเล กาตพฺพา, ทฺวาทสเตรสจุทฺทสปนฺนรสโสฬสสตฺตรสอฏฺฐารสวสฺสกาเล สิกฺขาสมฺมุตึ ทตฺวา วีสติวสฺสกาเล อุปสมฺปทา กาตพฺพา. อฏฺฐารสวสฺสกาลโต ปฏฺฐาย จ ปนายํ ‘‘คิหิคตา’’ติปิ ‘‘กุมาริภูตา’’ติปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. ยา ปนายํ ‘‘กุมาริภูตา’’ติ วุตฺตา สามเณรี, สา ‘‘คิหิคตา’’ติ น วตฺตพฺพา, ‘‘กุมาริภูตา’’อิจฺเจว วตฺตพฺพา. สิกฺขาสมฺมุติทานวเสน ปน สพฺพาปิ ‘‘สิกฺขมานา’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏตีติ.

처녀 비구니 품의 첫 번째, 두 번째, 세 번째 식차파다는 세 가지 '결혼한 여인(gihigata)' 식차파다와 유사하다. 가장 먼저 언급된 두 명의 '마하 식카마나(mahāsikkhamānā)'는 20세가 넘은 이들로 알아야 한다. 그들이 결혼을 했든 안 했든, 승가 의식 등에서는 '식카마나'라고만 불러야 하며, '결혼한 여인'이나 '처녀'라고 불러서는 안 된다. 결혼한 여인의 경우 10세 때 학습 계율(sikkhāsammuti)을 주고 12세 때 구족계를 주어야 하며, 11세 때 주었으면 13세 때 주어야 하고, 12세에서 18세 사이에 학습 계율을 주었으면 20세 때 구족계를 주어야 한다. 18세부터는 이 비구니 지망생을 '결혼한 여인'이라고도 부를 수 있고 '처녀'라고도 부를 수 있다. '처녀'라고 불리는 사미니는 '결혼한 여인'이라 불러서는 안 되며, '처녀'라고만 불러야 한다. 그러나 학습 계율을 준다는 측면에서는 모두를 '식카마나'라고 부르는 것이 타당하다.

ปฐมกุมาริภูตาทิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

첫 번째 처녀 비구니 등 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๔. อูนทฺวาทสวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 12세 미만 식차파다에 대한 설명.

จตุตฺเถ อูนทฺวาทสวสฺสาติ อุปสมฺปทาวเสน อปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสา. ปาจิตฺติยนฺติ อุปชฺฌายา หุตฺวา วุฏฺฐาเปนฺติยา วุตฺตนเยเนว ทุกฺกฏานิ อนฺตรา, กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยนฺติ.

네 번째 식차파다에서 '12세 미만'이란 구족계를 받은 기간이 만 12년이 되지 않은 것을 말한다. '파치띠야'란 은사가 되어 구족계를 준 비구니에게 이미 설명한 방식대로, 갈마 중간에는 둑카따 죄가 되고 갈마 문구가 끝날 때 파치띠야가 된다는 뜻이다.

อูนทฺวาทสวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

12세 미만 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๕. ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 만 12세 식차파다에 대한 설명.

ปญฺจเม [Pg.346] สงฺเฆน อสมฺมตาติ ยสฺสา สงฺเฆน ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๑๓๒) วุตฺตา วุฏฺฐาปนสมฺมุติ น ทินฺนา. เสสํ อุภยตฺถาปิ มหาสิกฺขมานาสิกฺขาปททฺวยสทิสเมวาติ.

다섯 번째 식차파다에서 '승가로부터 승인받지 못한 자'란 단어 해석(padabhājane)에서 언급된 것처럼 승가로부터 구족계를 줄 수 있는 승인(vuṭṭhāpanasammuti)을 받지 못한 비구니를 말한다. 나머지 내용은 두 식차파다 모두 마하 식카마나 식차파다의 두 조항과 유사하다.

ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

만 12세 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๖. ขียนธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 비방하는 성질(Khīyanadhamma) 식차파다에 대한 설명.

ฉฏฺเฐ อลํ ตาว เต อยฺเย วุฏฺฐาปิเตนาติ วุจฺจมานาติ วุฏฺฐาปนสมฺมุติยา ยาจิตาย สงฺเฆน อุปปริกฺขิปิตฺวา ‘‘ยสฺมา พาลา อพฺยตฺตา จ อลชฺชินี จ โหติ, ตสฺมา อลํ ตาว ตุยฺหํ อุปสมฺปาทิเตนา’’ติ เอวํ นิวารียมานา. ปจฺฉา ขียนธมฺมนฺติ ปจฺฉา อญฺญาสํ พฺยตฺตานํ ลชฺชินีนํ วุฏฺฐาปนสมฺมุตึ ทิยฺยมานํ ทิสฺวา ‘‘อหเมว นูน พาลา’’ติอาทีนิ ภณมานา ยตฺถ กตฺถจิ ขีเยยฺย. ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

여섯 번째 식차파다에서 "존자여, 그대는 구족계를 주기에 충분하지 않습니다"라고 말해진다는 것은, 구족계 승인을 요청했을 때 승가가 살핀 뒤 "그대는 어리석고 미숙하며 부끄러움을 모르므로, 구족계를 주는 일을 하기에 아직 적절하지 않다"라고 제지당하는 것을 말한다. '나중에 비방하는 것'이란 나중에 다른 유능하고 부끄러움을 아는 비구니들에게 승인이 주어지는 것을 보고 "나만 정말 어리석은가 보군" 등의 말을 하며 여기저기서 비방하는 것을 말한다. '파치띠야'란 이와 같이 비방하는 성질을 일으키는 자에게 파치띠야가 된다는 뜻이다.

สาวตฺถิยํ จณฺฑกาฬึ อารพฺภ เอวํ ขียนธมฺมํ อาปชฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ปกติยา ฉนฺทาทีนํ วเสน กโรนฺตีนํ ขียนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุฏฺฐาปนสมฺมุติยา ยาจนํ, อุปปริกฺขิตฺวา น ฉนฺทาทิวเสน ปฏิกฺขิตฺตาย ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสโว, ปจฺฉาขียนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทินฺนาทานสทิสานิ, อิทํ ปน ทุกฺขเวทนนฺติ.

사왓띠에서 찬다칼리 비구니와 관련하여 이와 같이 비방하는 행위를 한 사건에 대해 제정되었다. 본래 탐욕 등에 이끌려 행동하는 이들을 비방하는 경우와 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 구족계 승인을 요청함, 조사 후 편견 없이 거절당했을 때 "알겠습니다"라고 동의함, 나중에 비방함이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 발생 원인 등은 도둑질(adinnādāna)과 같으며, 이것은 고수(苦受)를 수반한다.

ขียนธมฺมสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비방하는 성질 식차파다에 대한 설명이 끝났다.

๗-๘. สิกฺขมานนวุฏฺฐาปนปฐมทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา

7-8. 식카마나에게 구족계를 주지 않음 첫 번째와 두 번째 식차파다에 대한 설명.

สตฺตเม สา ปจฺฉาติ สิกฺขมานาย อุปสมฺปทาย ยาจิยมานาย สา ภิกฺขุนี เอวํ วตฺวา ลทฺเธ จีวเร ปจฺฉา อสติ อนฺตราเย ‘‘เนว วุฏฺฐาเปสฺสามิ, น วุฏฺฐาปนาย อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามี’’ติ ธุรํ นิกฺขิเปยฺย, ตสฺสา สห ธุรนิกฺเขเปน ปาจิตฺติยนฺติ. อฏฺฐเมปิ เอเสว นโย.

일곱 번째 식차파다에서 '그녀가 나중에'란 식카마나가 구족계를 청했을 때 그 비구니가 그렇게 말하고 가사를 받은 뒤, 나중에 장애가 없는데도 "결코 구족계를 주지 않겠다, 구족계를 주려고 노력하지도 않겠다"라고 하며 의무를 저버리는 것을 말한다. 그녀가 의무를 저버리는 것과 동시에 파치띠야가 된다. 여덟 번째 식차파다도 이와 같은 방식이다.

อุภยมฺปิ สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอเตสุ วตฺถูสุ ปญฺญตฺตํ, ทฺวีสุปิ สติ อนฺตราเย, ปริเยสิตฺวา อลภนฺติยา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ [Pg.347] อนาปตฺติ. อุภยตฺถ ‘‘เอวาหํ ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ ปฏิญฺญา, อากงฺขิตนิปฺผตฺติ, ปจฺฉา ธุรนิกฺเขโป, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ สมนุภาสนสทิสานีติ.

두 가지 모두 사밧티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 이러한 사실들에 대해 제정되었다. 두 가지 식차마나 수계와 관련하여, 장애가 있을 때, (대중을) 찾아보았으나 얻지 못할 때, 병들었을 때, 재난이 있을 때, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 두 곳(두 가지 식차마나 수계)에서 ‘이와 같이 내가 그대를 구족계 받게 하리라’는 약속, 바라는 바의 성취, 나중에 그 책임을 저버림, 허용된 사유의 부재라는 이 네 가지가 여기서의 구성 요소(Aṅga)이다. 일어나는 방식(Samuṭṭhāna) 등은 대중 앞에서 훈계하는 조항(Samanubhāsana)과 같다.

สิกฺขมานนวุฏฺฐาปนปฐมทุติยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

식차마나를 구족계 받게 하는 첫 번째와 두 번째 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๙. โสกาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา

9. 소카와사(Sokāvāsa, 슬픔을 가져오는 자) 학습계목에 대한 설명

นวเม โสกาวาสนฺติ สงฺเกตํ กตฺวา อาคจฺฉมานา ปุริสานํ อนฺโตโสกํ ปเวเสตีติ โสกาวาสา, ตํ โสกาวาสํ. อถ วา ฆรํ วิย ฆรสามิกา อยมฺปิ ปุริสสมาคมํ อลภมานา โสกํ อาวิสติ, อิติ ยํ อาวิสติ, สฺวาสฺสา อาวาโส โหตีติ โสกาวาสา. เตเนวสฺส ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๑๖๐) ‘‘โสกาวาสา นาม ปเรสํ ทุกฺขํ อุปฺปาเทติ, โสกํ อาวิสตี’’ติ ทฺวิธา อตฺโถ วุตฺโต. ปาจิตฺติยนฺติ เอวรูปํ วุฏฺฐาเปนฺติยา วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจาปริโยสาเน อุปชฺฌายาย ปาจิตฺติยํ.

아홉 번째 조항에서 ‘소카와사(sokāvāsa)’란, 약속을 정하고서도 오지 않아 남자들의 마음속에 슬픔(soka)을 불어넣는 자를 ‘소카와사’라 하며, 그와 같은 식차마나를 의미한다. 혹은 집주인이 집에 들어가듯이, 이 식차마나 또한 남자와의 만남을 얻지 못해 슬픔에 빠지게 되니, 이와 같이 슬픔에 빠지는 것이 그녀의 거처(āvāso)가 된다는 의미에서 ‘소카와사’이다. 그러므로 그 단어의 해석(Padabhājana)에서 ‘소카와사란 타인에게 고통을 일으키고, 슬픔에 빠지는 자’라고 두 가지 방식으로 그 의미가 설해졌다. ‘바일제(Pācittiya)’란 이와 같은 자를 구족계 받게 할 때, 앞서 설한 방식대로 갈마문(Kammavācā)이 끝나는 순간 은사(Upajjhāyā)에게 바일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอวรูปํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อชานนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. โสกาวาสตา, ชานนํ, วุฏฺฐาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ คพฺภินิวุฏฺฐาปนสทิสาเนวาติ.

사밧티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 이와 같은 식차마나를 구족계 받게 한 사실에 대해 제정되었다. 알지 못했을 때, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 소카와사임, (그것을) 앎, 구족계 받게 함이라는 세 가지가 여기서의 구성 요소이다. 일어나는 방식(Samuṭṭhāna) 등은 임신한 여인을 구족계 받게 하는 조항(Gabbhinivuṭṭhāpana)과 같다.

โสกาวาสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

소카와사(Sokāvāsa) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๐. อนนุญฺญาตสิกฺขาปทวณฺณนา

10. 아나누냐타(Ananuññāta, 허락받지 않은 자) 학습계목에 대한 설명

ทสเม มาตาปิตูหีติ วิชาตมาตรา จ ชนกปิตรา จ. สามิเกนาติ เยน ปริคฺคหิตา, เตน. อนนุญฺญาตนฺติ อุปสมฺปทตฺถาย อนนุญฺญาตํ. ทฺวิกฺขตฺตุญฺหิ ภิกฺขุนีหิ อาปุจฺฉิตพฺพํ, ปพฺพชฺชากาเล จ อุปสมฺปทากาเล จ, ภิกฺขูนํ ปน สกึ อาปุจฺฉิเตปิ วฏฺฏติ. ตสฺมา ยา อุปสมฺปทากาเล อนาปุจฺฉา อุปสมฺปาเทติ, ตสฺสา วุตฺตนเยเนว ปาจิตฺติยํ.

열 번째 조항에서 ‘부모’란 낳아준 어머니와 생부(生父)를 말한다. ‘남편’이란 그를 소유한(결혼한) 남자를 말한다. ‘허락받지 않은’이란 구족계를 받기 위해 허락을 받지 않은 자를 말한다. 참으로 비구니들은 출가할 때와 구족계를 받을 때 두 번 물어야 하며, 비구들은 한 번만 물어도 적절하다. 그러므로 구족계를 받을 때 묻지 않고 구족계를 받게 하는 은사에게는 앞서 설한 방식대로 바일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ [Pg.348] ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ อนนุญฺญาตวุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อปโลเกตฺวา วุฏฺฐาเปนฺติยา, เตสํ อตฺถิภาวํ อชานนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนปโลกนํ, อตฺถิภาวชานนํ, วุฏฺฐาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. อนนุญฺญาตสมุฏฺฐานํ, กิริยากิริยํ, โนสญฺญาวิโมกฺขํ, อจิตฺตกํ, ปณฺณตฺติวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, ติจิตฺตํ, ติเวทนนฺติ.

사밧티에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 허락받지 않은 자를 구족계 받게 한 사실에 대해 제정되었다. (부모 등에게) 알리고 구족계 받게 할 때, 그들이 살아있음을 알지 못했을 때, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 알리지 않음, (부모 등이) 있음을 앎, 구족계 받게 함이라는 세 가지가 여기서의 구성 요소이다. 아나누냐타(Ananuññāta)의 발생 원인, 행위와 부작위, 인식에 의한 해방이 없음, 마음이 없어도 범계가 됨, 제정상의 잘못, 몸의 업, 말의 업, 세 가지 마음, 세 가지 느낌을 갖춘다.

อนนุญฺญาตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아나누냐타(Ananuññāta) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๑. ปาริวาสิกสิกฺขาปทวณฺณนา

11. 파리와시카(Pārivāsika, 유예된/묵은) 학습계목에 대한 설명

เอกาทสเม ปาริวาสิกฉนฺททาเนนาติ ปาริวาสิเยน ฉนฺททาเนน. ตตฺถ จตุพฺพิธํ ปาริวาสิยํ ปริสปาริวาสิยํ รตฺติปาริวาสิยํ ฉนฺทปาริวาสิยํ อชฺฌาสยปาริวาสิยนฺติ.

열한 번째 조항에서 ‘파리와시카 찬다 다네나(pārivāsikachandadānenāti)’란 유예된(시일이 지난) 찬다(동의)를 주는 것을 의미한다. 거기서 파리와시야(pārivāsiya)는 대중의 유예(Parisapārivāsiya), 밤의 유예(Rattipārivāsiya), 찬다의 유예(Chandapārivāsiya), 의도의 유예(Ajjhāsayapārivāsiya)의 네 가지가 있다.

ตตฺถ ปริสปาริวาสิยํ นาม ภิกฺขู เกนจิเทว กรณีเยน สนฺนิปติตา โหนฺติ, อถ เมโฆ วา อุฏฺฐหติ, อุสฺสารณา วา กรียติ, มนุสฺสา วา อชฺโฌตฺถรนฺตา อาคจฺฉนฺติ, ภิกฺขู ‘‘อโนกาสา มยํ, อญฺญตฺร คจฺฉามา’’ติ ฉนฺทํ อวิสฺสชฺชิตฺวาว อุฏฺฐหนฺติ, อิทํ ปริสปาริวาสิยํ นาม, กิญฺจาปิ ปริสปาริวาสิยํ, ฉนฺทสฺส ปน อวิสฺสฏฺฐตฺตา กมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ.

그중 ‘대중의 유예(Parisapārivāsiya)’란 비구들이 어떤 해야 할 일로 모였을 때, 갑자기 비가 오거나, 사람들이 소란을 피우거나, 인간들이 들이닥칠 때, 비구들이 ‘여기는 자리가 없으니 다른 곳으로 가자’라고 하며 찬다(동의)를 포기하지 않은 채 일어나는 것을 말한다. 이것을 ‘대중의 유예’라 하며, 비록 대중이 흩어졌더라도 찬다를 포기하지 않았기에 다른 장소에서 갈마를 집행하는 것이 적절하다.

ปุน ภิกฺขู ‘‘อุโปสถาทีนิ กริสฺสามา’’ติ รตฺตึ สนฺนิปติตฺวา ‘‘ยาว สพฺเพ สนฺนิปตนฺติ, ตาว ธมฺมํ สุณิสฺสามา’’ติ เอกํ อชฺเฌสนฺติ, ตสฺมึ ธมฺมกถํ กเถนฺเตเยว อรุโณ อุคฺคจฺฉติ. สเจ ‘‘จาตุทฺทสิกํ อุโปสถํ กริสฺสามา’’ติ นิสินฺนา, ‘‘ปนฺนรโส’’ติ กาตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปนฺนรสิกํ กาตุํ นิสินฺนา, ปาฏิปเท อนุโปสเถ อุโปสถํ กาตุํ น วฏฺฏติ. อญฺญํ ปน สงฺฆกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ, อิทํ รตฺติปาริวาสิยํ นาม.

또한 비구들이 ‘포살 등을 행하리라’며 밤에 모여서 ‘모두가 모일 때까지 법을 듣자’고 하며 한 비구에게 청했는데, 그가 법문을 하는 동안 동이 튼 경우를 말한다. 만약 ‘14일 포살을 하리라’며 앉아 있었다면 ‘15일’로 행하는 것이 적절하다. 만약 15일 포살을 위해 앉아 있었다면, 그다음 날(초하루)에 포살을 하는 것은 부적절하지만, 다른 승가 업무를 행하는 것은 적절하다. 이것을 ‘밤의 유예(Rattipārivāsiya)’라 한다.

ปุน ภิกฺขู ‘‘กิญฺจิเทว อพฺภานาทิสงฺฆกมฺมํ กริสฺสามา’’ติ สนฺนิสินฺนา โหนฺติ, ตตฺเรโก นกฺขตฺตปาฐโก ภิกฺขุ เอวํ วทติ ‘‘อชฺช นกฺขตฺตํ ทารุณํ, มา อิทํ กมฺมํ กโรถา’’ติ. เต ตสฺส วจเนน ฉนฺทํ วิสฺสชฺเชตฺวา ตตฺเถว นิสินฺนา โหนฺติ, อถญฺโญ อาคนฺตฺวา ‘‘นกฺขตฺตํ ปติมาเนนฺตํ, อตฺโถ [Pg.349] พาลํ อุปชฺฌคา (ชา. ๑.๑.๔๙), กึ นกฺขตฺเตน กโรถา’’ติ วทติ, อิทํ ฉนฺทปาริวาสิยญฺเจว อชฺฌาสยปาริวาสิยญฺจ. เอตสฺมึ ปาริวาสิเย ปุน ฉนฺทปาริสุทฺธึ อนาหริตฺวา กมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ, อิทํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ปาริวาสิกฉนฺททาเนนา’’ติ. ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ วุฏฺฐาเปนฺติยา วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจาปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ.

또한 비구들이 ‘압바나(Abbhāna) 등 어떤 승가 갈마를 행하리라’며 모여 앉아 있을 때, 한 점성가 비구가 ‘오늘은 별자리가 사나우니 이 갈마를 하지 마십시오’라고 말한 경우이다. 그들은 그의 말에 따라 찬다를 버리고 그 자리에 그대로 앉아 있게 된다. 그때 다른 이가 와서 ‘별자리만 기다리는 바보에게 이익은 지나가 버리네. 별자리로 무엇을 하겠는가’라고 말한다면, 이것이 ‘찬다의 유예(Chandapārivāsiya)’이자 ‘의도의 유예(Ajjhāsayapārivāsiya)’이다. 이 유예의 경우, 다시 찬다와 청정(Pārisuddhi)을 가져오지 않고 갈마를 행하는 것은 부적절하다. 이것을 염두에 두고 ‘유예된 찬다를 주는 것(pārivāsikachandadānenā)’이라 설한 것이다. ‘바일제’란 이와 같이 구족계 받게 할 때 앞서 설한 방식대로 갈마문이 끝나는 순간 바일제가 성립한다.

ราชคเห ถุลฺลนนฺทํ อารพฺภ เอวํ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ฉนฺทํ อวิสฺสชฺเชตฺวาว อวุฏฺฐิตาย ปริสาย วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ปาริวาสิกฉนฺททานตา, วุฏฺฐาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ คมฺภินิสิกฺขาปทสทิสาเนวาติ.

왕사성에서 툴라난다 비구니를 인연으로 하여 이와 같이 구족계 받게 한 사실에 대해 제정되었다. 찬다를 버리지 않고 일어서지 않은 대중 속에서 구족계 받게 할 때, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 파리와시카 찬다를 줌, 구족계 받게 함이라는 두 가지가 여기서의 구성 요소이다. 일어나는 방식 등은 임신한 여인 학습계목과 같다.

ปาริวาสิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파리와시카(Pārivāsika) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๒. อนุวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

12. 아누왓사(Anuvassa, 매년) 학습계목에 대한 설명

ทฺวาทสเม อนุวสฺสนฺติ อนุสํวจฺฉรํ. เอวํ วุฏฺฐาเปนฺติยาปิ วุตฺตนเยเนว ปาจิตฺติยํ.

열두 번째 조항에서 ‘아누왓사(anuvassa)’란 매년(anusaṃvaccharaṃ)을 의미한다. 이와 같이 구족계 받게 하는 자에게도 앞서 설한 방식대로 바일제가 성립한다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อนุวสฺสํ วุฏฺฐาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. เอกนฺตริกํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อนุวสฺสตา, วุฏฺฐาปนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอกาทสเม วุตฺตนยาเนวาติ.

사밧티에서 여러 비구니를 인연으로 하여 매년 구족계 받게 한 사실에 대해 제정되었다. 한 해를 걸러 구족계 받게 할 때, 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 매년임, 구족계 받게 함이라는 두 가지가 여기서의 구성 요소이다. 일어나는 방식 등은 열한 번째 조항에서 설한 방식과 같다.

อนุวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

아누왓사(Anuvassa) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

๑๓. เอกวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา

13. 에카왓사(Ekavassa, 한 해에 한 명) 학습계목에 대한 설명

เตรสเม เอกนฺตริกํ เอกํ วุฏฺฐาเปนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ ทฺวาทสเมน สทิสเมวาติ.

열세 번째 조항에서, 한 해를 걸러 한 명을 구족계 받게 할 때, 그리고 미친 사람 등에게는 범계가 아니다. 나머지는 열두 번째 조항과 같다.

เอกวสฺสสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

에카왓사(Ekavassa) 학습계목에 대한 설명이 끝났다.

กุมาริภูตวคฺโค อฏฺฐโม.

쿠마리부타 품(Kumāribhūtavaggo) 제8장이 끝났다.

๙. ฉตฺตุปาหนวคฺโค

9. 찻투파하나 품(Chattupāhanavaggo, 일산과 신발의 품)

๑. ฉตฺตุปาหนสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 찻투파하나(Chattupāhana) 학습계목에 대한 설명

ฉตฺตวคฺคสฺส [Pg.350] ปฐเม ฉตฺตุปาหนนฺติ ปทภาชเน (ปาจิ. ๑๑๗๘-๑๑๘๒) วุตฺตลกฺขณํ ฉตฺตญฺจ อุปาหนาโย จ. ธาเรยฺยาติ ปริโภควเสน มคฺคคมเน เอกปฺปโยเคเนว ทิวสมฺปิ ธาเรนฺติยา เอกา อาปตฺติ. สเจ ปน ตาทิสํ ฐานํ ปตฺวา ฉตฺตมฺปิ อปนาเมตฺวา อุปาหนาปิ โอมุญฺจิตฺวา ปุนปฺปุนํ ธาเรติ, ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ.

우산 품(Chattavagga)의 첫 번째 [학처]인 '우산과 신발'에 대하여, 단어 해석(Padabhājana)에서 설명된 특징을 가진 우산과 신발을 말한다. '지닌다'는 것은 사용하기 위해 길을 갈 때 한 번의 노력으로 하루 종일 지니는 비구니에게 하나의 죄(āpatti)가 된다. 그러나 만약 그와 같은 장소에 이르러 우산을 치우고 신발도 벗었다가 다시 반복해서 지닌다면, 노력의 횟수에 따라 파잇티야(pācittiya)가 된다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ฉตฺตุปาหนธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลานา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, ฉตฺตสฺเสว อุปาหนานํเยว วา ธารเณ ทุกฺกฏํ, อคิลานาย ติกปาจิตฺติยํ, คิลานาย ทฺวิกทุกฺกฏํ. คิลานสญฺญาย ปน, อาราเม อารามูปจาเร ธาเรนฺติยา, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อุภินฺนํ ธารณํ, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓티에서 여섯 무리 비구니들을 인연으로 우산과 신발을 지닌 일에 대해 제정되었다. '병들지 않은 이'라는 것은 여기서 추가 제정(anupaññatti)이다. 우산만 혹은 신발만 지닌 경우에는 둑가타(dukkaṭa)이다. 병들지 않은 이에게는 세 가지 파잇티야(tikapācittiya)가 있고, 병든 이에게는 두 가지 둑가타(dvikadukkaṭa)가 있다. 그러나 병들었다는 인식이 있거나, 사원이나 사원 근처에서 지니는 경우, 재난 시, 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 두 가지를 모두 지님과 허용된 사유가 없음이라는 두 가지 요소가 여기에 있다. 성립 요건 등은 엘라칼로마(Eḷakaloma) 학처와 같다.

ฉตฺตุปาหนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

우산과 신발 학처에 대한 설명이 끝났다.

๒. ยานสิกฺขาปทวณฺณนา

2. 탈것 학처에 대한 설명

ทุติเย ยาเนนาติ วยฺหาทินา. เอตฺถาปิ โอโรหิตฺวา ปุนปฺปุนํ อภิรุหนฺติยา ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ. อนาปตฺติยํ ‘‘อาราเม อารามูปจาเร’’ติ นตฺถิ, เสสํ ปฐเม วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

두 번째 [학처]에서 '탈것으로'라는 것은 가마 등을 말한다. 여기서도 내려서 반복해서 올라타는 비구니에게 노력의 횟수에 따라 파잇티야가 된다. 무죄 조항에 '사원이나 사원 근처에서'라는 구절은 없으며, 나머지는 첫 번째 [학처]에서 말한 방식대로 알아야 한다.

ยานสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

탈것 학처에 대한 설명이 끝났다.

๓. สงฺฆาณิสิกฺขาปทวณฺณนา

3. 허리띠 학처에 대한 설명

ตติเย สงฺฆาณินฺติ ยํกิญฺจิ กฏูปคํ. ธาเรยฺยาติ กฏิยํ ปฏิมุญฺเจยฺย. เอตฺถาปิ โอมุญฺจิตฺวา โอมุญฺจิตฺวา ธาเรนฺติยา ปโยคคณนาย ปาจิตฺติยํ.

세 번째 [학처]에서 '상가니(saṅghāṇi, 허리 장식)'란 허리에 차는 어떤 장신구를 말한다. '지닌다'는 것은 허리에 착용하는 것이다. 여기서도 풀었다가 다시 지니는 비구니에게 노력의 횟수에 따라 파잇티야가 된다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ สงฺฆาณึ ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. อาพาธปจฺจยา กฏิสุตฺตํ ธาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ, อิทํ ปน อกุสลจิตฺตนฺติ.

사왓티에서 어떤 비구니를 인연으로 허리 장식을 지닌 일에 대해 제정되었다. 병 때문에 허리 끈(kaṭisutta)을 지니는 이나 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 나머지는 앞에서 말한 방식대로 알아야 하며, 이것은 해로운 마음(akusalacitta)으로 하는 것이다.

สงฺฆาณิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

허리띠 학처에 대한 설명이 끝났다.

๔. อิตฺถาลงฺการสิกฺขาปทวณฺณนา

4. 여인의 장신구 학처에 대한 설명

จตุตฺเถ [Pg.351] อิตฺถาลงฺการนฺติ สีสูปคาทีสุ อญฺญตรํ ยํกิญฺจิ ปิฬนฺธนํ. อิธ ตสฺส ตสฺส วเสน วตฺถุคณนาย อาปตฺติ เวทิตพฺพา.

네 번째 [학처]에서 '여인의 장신구'란 머리 장식 등 어떤 장신구라도 말한다. 여기서는 각각의 장신구 종류에 따른 물품의 수에 따라 죄를 알아야 한다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อิตฺถาลงฺการํ ธารณวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อาพาธปจฺจยา กิญฺจิเทว ธาเรนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ วุตฺตสทิสเมวาติ.

사왓티에서 여섯 무리 비구니들을 인연으로 여인의 장신구를 지닌 일에 대해 제정되었다. 병 때문에 어떤 장신구를 지니는 이나 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 나머지는 앞에서 말한 것과 같다.

อิตฺถาลงฺการสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

여인의 장신구 학처에 대한 설명이 끝났다.

๕. คนฺธวณฺณกสิกฺขาปทวณฺณนา

5. 향료와 화장품 학처에 대한 설명

ปญฺจเม คนฺธวณฺณเกนาติ เยนเกนจิ คนฺเธน จ วณฺณเกน จ. อิธ คนฺธาทิโยชนโต ปฏฺฐาย ปุพฺพปโยเค ทุกฺกฏํ, นหานปริโยสาเน ปาจิตฺติยํ. อาพาธปจฺจยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. เสสํ จตุตฺถสทิสเมวาติ.

다섯 번째 [학처]에서 '향료와 화장품으로'란 어떤 향료나 색을 내는 화장수(vaṇṇaka)를 말한다. 여기서는 향료 등을 배합할 때부터 시작된 예비 노력(pubbappayoga)에 둑가타가 있고, 목욕을 마칠 때 파잇티야가 된다. 병 때문이거나 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 나머지는 네 번째와 같다.

คนฺธวณฺณกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

향료와 화장품 학처에 대한 설명이 끝났다.

๖. วาสิตกสิกฺขาปทวณฺณนา

6. 향 가루 학처에 대한 설명

ฉฏฺเฐ วาสิตเกนาติ คนฺธวาสิตเกน. ปิญฺญาเกนาติ ติลปิฏฺเฐน. เสสํ ปญฺจมสทิสเมวาติ.

여섯 번째 [학처]에서 '바시타카(vāsitaka, 향을 입힌 것)'란 향으로 훈증한 것을 말한다. '핀냐카(piññāka)'란 참깨 가루이다. 나머지는 다섯 번째와 같다.

วาสิตกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

향 가루 학처에 대한 설명이 끝났다.

๗. ภิกฺขุนิอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

7. 비구니에게 몸을 문지르게 함 학처에 대한 설명

สตฺตเม อุมฺมทฺทาเปยฺยาติ อุพฺพฏฺฏาเปยฺย. ปริมทฺทาเปยฺยาติ สมฺพาหาเปยฺย. เอตฺถ จ หตฺถํ อมุญฺจิตฺวา อุพฺพฏฺฏเน เอกาว อาปตฺติ, โมเจตฺวา โมเจตฺวา อุพฺพฏฺฏเน ปโยคคณนาย อาปตฺติโย. สมฺพาหเนปิ เอเสว นโย.

일곱 번째 [학처]에서 '문지르게 한다'는 것은 [가루 등을 발라] 닦아내게 하는 것이다. '주무르게 한다'는 것은 온몸을 안마하게 하는 것이다. 여기에서 손을 떼지 않고 문지르는 데에는 하나의 죄만 있고, 손을 떼었다가 다시 문지르는 데에는 노력의 횟수에 따라 죄들이 된다. 주무르는 것(안마)에 있어서도 이와 같은 방식이다.

สาวตฺถิยํ [Pg.352] สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาปนปริมทฺทาปนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อิธ มคฺคคมนปริสฺสโมปิ เคลญฺญํ, โจรภยาทีหิ สรีรกมฺปนาทโยปิ อาปทา. เสสํ จตุตฺเถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

사왓티에서 여러 비구니들을 인연으로 비구니에게 문지르고 주무르게 한 일에 대해 제정되었다. 병든 이, 재난 시, 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 여기서 길을 가느라 지친 것도 병(gelañña)에 해당하며, 도둑의 위험 등으로 몸이 떨리는 것 등도 재난(āpadā)에 해당한다. 나머지는 네 번째 [학처]에서 말한 방식대로 알아야 한다.

ภิกฺขุนิอุมฺมทฺทาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구니에게 몸을 문지르게 함 학처에 대한 설명이 끝났다.

๘-๙-๑๐. สิกฺขมานอุมฺมทฺทาปนาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

8-9-10. 식차마나에게 몸을 문지르게 함 등의 학처에 대한 설명

อฏฺฐมนวมทสเมสุปิ สิกฺขมานาย สามเณริยา คิหินิยาติ เอตฺตกเมว นานํ. เสสํ สตฺตมสทิสเมวาติ.

여덟 번째, 아홉 번째, 열 번째 학처에서도 '식차마나에게', '사미니에게', '재가 여성에게'라는 점만 차이가 있다. 나머지는 일곱 번째와 같다.

สิกฺขมานอุมฺมทฺทาปนาทิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

식차마나에게 몸을 문지르게 함 등의 학처에 대한 설명이 끝났다.

๑๑. อนาปุจฺฉาสิกฺขาปทวณฺณนา

11. 묻지 않고 앉음 학처에 대한 설명

เอกาทสเม ภิกฺขุสฺส ปุรโตติ น อภิมุขเมวาติ อตฺโถ, อิทํ ปน อุปจารํ สนฺธาย กถิตนฺติ เวทิตพฺพํ. ตสฺมา ภิกฺขุสฺส อุปจาเร อนฺตมโส ฉมายปิ ‘‘นิสีทามิ, อยฺยา’’ติ อนาปุจฺฉิตฺวา นิสีทนฺติยา ปาจิตฺติยํ.

열한 번째 [학처]에서 '비구 앞에서'라는 것은 단지 마주 보는 것만을 의미하는 것이 아니라, [비구의] 주변 영역(upacāra)을 염두에 두고 하신 말씀으로 알아야 한다. 그러므로 비구의 주변 영역 안에서 설령 맨땅일지라도 "존자시여, 앉겠습니다"라고 묻지 않고 앉는 비구니에게 파잇티야가 된다.

สาวตฺถิยํ สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อนาปุจฺฉา นิสีทนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ติกปาจิตฺติยํ, อาปุจฺฉิเต ทฺวิกทุกฺกฏํ. ตสฺมึ อาปุจฺฉิตสญฺญาย, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภิกฺขุสฺส อนาปุจฺฉา, อุปจาเร นิสชฺชา, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ กถินสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 여러 비구니들을 인연으로 묻지 않고 앉은 일에 대해 제정되었다. 세 가지 파잇티야(tikapācittiya)가 있으며, 물었을 때는 두 가지 둑가타(dvikadukkaṭa)가 있다. 물었다는 인식이 있는 이, 병든 이, 재난 시, 미친 이 등에게는 죄가 되지 않는다. 비구에게 묻지 않음, 주변 영역에 앉음, 허용된 사유가 없음이라는 세 가지 요소가 여기에 있다. 성립 요건 등은 카티나(Kathina) 학처와 같으며, 이것은 지음과 지음 없음(kiriya-akiriya)에 의한 것이다.

อนาปุจฺฉาสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

'허락을 받지 않음'의 학습계명(제11학습계명)에 대한 설명이 끝났다.

๑๒. ปญฺหาปุจฺฉนสิกฺขาปทวณฺณนา

12. '질문을 함'의 학습계명(제12학습계명)에 대한 설명

ทฺวาทสเม อโนกาสกตนฺติ ‘‘อสุกสฺมึ นาม ฐาเน ปุจฺฉามี’’ติ เอวํ อกตโอกาสํ, ตสฺมา สุตฺตนฺเต โอกาสํ การาเปตฺวา วินยํ วา อภิธมฺมํ วา ปุจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ. เสเสสุปิ เอเสว นโย, สพฺพโส อการิเต ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ.

열두 번째 학습계명에서 '허락을 받지 않은'이란 "이러이러한 대목에서 질문하겠습니다"라고 이와 같이 질문할 기회를 얻지 않은 것이다. 그러므로 경전(숫탄타)에 대해 질문할 허락을 구한 뒤에 율(위나야)이나 논(아비담마)에 대해 질문하는 비구니에게는 파이티야가 된다. 나머지에서도 이와 같은 방식이며, 만약 전혀 허락을 구하지 않았다면 [파이티야라고] 말할 것은 없다.

สาวตฺถิยํ [Pg.353] สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺฉนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ตตฺถ ตตฺถ โอกาสํ การาเปตฺวา ปุจฺฉนฺติยา, อโนทิสฺส โอกาสํ การาเปตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ ปุจฺฉนฺติยา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. ภิกฺขุสฺส อโนกาสการาปนํ, ปญฺหํ ปุจฺฉนนฺติ อิมาเนตฺถ ทฺเว องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ ปทโสธมฺมสทิสานิ, อิทํ ปน กิริยากิริยนฺติ.

사왓티에서 여러 비구니들과 관련하여 허락을 받지 않고 비구에게 질문을 한 사건에 대해 제정되었다. 여기저기에서 질문할 허락을 받은 뒤 질문하는 경우, [특정한 대목을] 지정하지 않고 허락을 구한 뒤 아무 곳에서나 질문하는 경우, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 비구에게 허락을 구하지 않음, 질문을 함이라는 두 가지 요소가 있다. 발생 근거(사무타나) 등은 파다소담마 학습계명과 같으며, 이것은 행위-불행위(키리야-아키리야)이다.

ปญฺหาปุจฺฉนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

'질문을 함'의 학습계명(제12학습계명)에 대한 설명이 끝났다.

๑๓. อสํกจฺจิกสิกฺขาปทวณฺณนา

13. '가슴 가리개(아상캇치카)'의 학습계명(제13학습계명)에 대한 설명

เตรสเม อสํกจฺจิกาติ อธกฺขกอุพฺภนาภิมณฺฑลสงฺขาตสฺส สรีรสฺส ปฏิจฺฉาทนตฺถํ อนุญฺญาตสํกจฺจิกวิรหิตา. คามํ ปวิเสยฺยาติ เอตฺถ ปริกฺขิตฺตสฺส คามสฺส ปริกฺเขปํ, อปริกฺขิตฺตสฺส อุปจารํ อติกฺกมนฺติยา วา โอกฺกมนฺติยา วา ปฐมปาเท ทุกฺกฏํ, ทุติเย ปาจิตฺติยํ.

열세 번째 학습계명에서 '가슴 가리개가 없는 것'이란 양쪽 빗장뼈 아래와 배꼽 주변 위라고 일컬어지는 몸을 가리기 위해 허용된 가슴 가리개를 갖추지 않은 것이다. '마을에 들어간다'는 것은 울타리가 있는 마을의 경계를 넘거나 울타리가 없는 마을의 구역에 들어갈 때, 첫 번째 발걸음에는 둑카타이며, 두 번째에는 파이티야이다.

สาวตฺถิยํ อญฺญตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ อสํกจฺจิกาย คามํ ปวิสนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ. ยสฺสา ปน สํกจฺจิกจีวรํ อจฺฉินฺนํ วา นฏฺฐํ วา, ตสฺสา, คิลานาย, อาปทาสุ, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. อสํกจฺจิกตา, วุตฺตปริจฺเฉทาติกฺกโม, อนุญฺญาตการณาภาโวติ อิมาเนตฺถ ตีณิ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ เอฬกโลมสทิสานีติ.

사왓티에서 어떤 비구니와 관련하여 가슴 가리개 없이 마을에 들어간 사건에 대해 제정되었다. 가슴 가리개를 강탈당했거나 잃어버린 경우, 병든 경우, 재난 시, 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 가슴 가리개가 없음, 언급된 구역을 넘어감, 허용된 사유가 없음이라는 세 가지 요소가 있다. 발생 근거 등은 엘라칼로마 학습계명과 같다.

อสํกจฺจิกสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

'가슴 가리개'의 학습계명(제13학습계명)에 대한 설명이 끝났다.

ฉตฺตุปาหนวคฺโค นวโม.

양산과 신발의 품(차투파하나왁가)인 아홉 번째 품.

๑๐…เป…๑๖. มุสาวาทาทิวคฺโค

제10품 ... 생략 ... 제16품인 무사와다 품 등.

มุสาวาทาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

무사와다(거짓말) 등 학습계명에 대한 설명

อิโต ปเรสุ มุสาวาทวคฺคาทีสุ สตฺตสุ วคฺเคสุ ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ.

이 품 이후의 무사와다 품 등 일곱 품에 대해서는 비구 파티목카 설명에서 언급된 방식대로 판별법을 알아야 한다.

โสฬสมวคฺโค.

열여섯 번째 품.

อุทฺทิฏฺฐา [Pg.354] โข อยฺยาโย ฉสฏฺฐิสตา ปาจิตฺติยา ธมฺมาติ ภิกฺขู อารพฺภ ปญฺญตฺตา สาธารณา สตฺตติ, อสาธารณา ฉนฺนวุตีติ เอวํ ฉสฏฺฐิสตา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

"비구니들이여, 166가지 파이티야 법이 낭송되었습니다"라는 것은 비구들과 관련하여 제정된 공통된 법 70가지와 [비구들과] 공통되지 않은 법 96가지로, 이와 같이 166가지이다. 나머지는 모든 곳에서 분명한 의미일 뿐이다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

칸카위타라니 파티목카 설명 중

ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข

비구니 파티목카의

สุทฺธปาจิตฺติยวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

순수 파이티야에 대한 설명이 끝났다.

ตตฺรายํ สงฺเขปโต อสาธารณสิกฺขาปเทสุ สมุฏฺฐานวินิจฺฉโย – คิรคฺคสมชฺชา จิตฺตาคารสิกฺขาปทํ สงฺฆาณี อิตฺถาลงฺกาโร คนฺธวณฺณโก วาสิตกปิญฺญาโก ภิกฺขุนิอาทีหิ อุมฺมทฺทนปริมทฺทนาติ อิมานิ ทส สิกฺขาปทานิ อจิตฺตกานิ โลกวชฺชานิ อกุสลจิตฺตานิ. อยํ ปเนตฺถ อธิปฺปาโย, วินาปิ จิตฺเตน อาปชฺชิตพฺพตฺตา อจิตฺตกานิ, จิตฺเต ปน สติ อกุสเลเนว อาปชฺชิตพฺพตฺตา โลกวชฺชานิ เจว อกุสลจิตฺตานิ จาติ. อวเสสานิ สจิตฺตกานิ ปณฺณตฺติวชฺชาเนว. โจริวุฏฺฐาปนํ คามนฺตรํ อารามสิกฺขาปทํ คพฺภินิวคฺเค อาทิโต ปฏฺฐาย สตฺต, กุมาริภูตวคฺเค อาทิโต ปฏฺฐาย ปญฺจ ปุริสาทิสํสฏฺฐํ ปาริวาสิกฉนฺททานํ อนุวสฺสวุฏฺฐาปนํ เอกนฺตริกวุฏฺฐาปนนฺติ อิมานิ เอกูนวีสติ สิกฺขาปทานิ สจิตฺตกานิ ปณฺณตฺติวชฺชานิ. อวเสสานิ สจิตฺตกานิ โลกวชฺชาเนวาติ.

거기에서 공통되지 않은 학습계명들에 대한 발생 근거의 판별을 요약하면 다음과 같다. 기락가사맛자 학습계명, 칫타가라 학습계명, 상가니, 여인의 장신구, 향과 화장품, 향기로운 가루, 비구니 등에게 몸을 비비거나 주무르게 하는 것 등의 이 10가지 학습계명은 무심(아칫타카)이며 세상의 비난을 받는 것(로카왓자)이고 해로운 마음(아쿠살라칫타)에 의한 것이다. 여기서 그 의도는 다음과 같다. 대상을 아는 마음 없이도 범할 수 있기 때문에 무심(아칫타카)이며, 마음이 있을 때에는 오직 해로운 마음으로만 범해야 하기 때문에 세상의 비난을 받는 것임과 동시에 해로운 마음에 의한 것이다. 그 밖의 것들은 유심(사칫타카)이며 제도상의 결함(빤낫티왓자)일 뿐이다. 도둑 여인을 출가시킴, 마을 사이를 감, 아라마 학습계명, 임신한 여인 품(갑비니왁가)의 처음부터 7가지, 처녀 품(쿠마리부타왁가)의 처음부터 5가지, 남자 등과 사귐, 별거 중인 자의 찬다(동의)를 줌, 해마다 출가시킴, 한 해 걸러 출가시킴이라는 이 19가지 학습계명은 유심(사칫타카)이며 제도상의 결함이다. 나머지는 유심이며 세상의 비난을 받는 것들이다.

ปาฏิเทสนียกณฺโฑ

파티데사니야 편

๑. สปฺปิวิญฺญาปนสิกฺขาปทวณฺณนา

1. '버터(삿피)를 요구함'의 학습계명에 대한 설명

ปาฏิเทสนีเยสุ [Pg.355] ปฐเม สปฺปินฺติ ปุพฺเพ วุตฺตวินิจฺฉยํ ปาฬิอาคตํ (ปาจิ. ๑๒๓๐) โคสปฺปิอาทิเมว. วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺยาติ เอตฺถ ‘‘วิญฺญตฺติยา ปฏิลทฺธํ ภุญฺชิสฺสามี’’ติ คหเณ ทุกฺกฏํ, คหิตสฺส อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร ปาฏิเทสนียํ.

파티데사니야 중 첫 번째에서 '버터'란 앞에서 언급된 판별법에 따라 경전(파알리)에 전해지는 소의 버터 등을 말한다. '요구하여 먹는다'는 것에서 "요구하여 얻은 것을 먹으리라"라고 하며 받을 때에 둑카타이고, 받은 것을 삼킬 때마다 파티데사니야이다.

สาวตฺถิยํ ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ สปฺปึ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, ‘‘อคิลานา’’ติ อยเมตฺถ อนุปญฺญตฺติ, ติกปาฏิเทสนียํ, คิลานาย ทฺวิกทุกฺกฏํ. ยา ปน คิลานา คิลานสญฺญา, คิลานกาเล วา วิญฺญาเปตฺวา ปจฺฉา อคิลานา หุตฺวา ภุญฺชติ, คิลานาย วา เสสกํ, ญาตกปฺปวาริตฏฺฐานโต วา วิญฺญตฺตํ, อญฺญสฺส วา อตฺถาย, อตฺตโน วา ธเนน คหิตํ ภุญฺชติ, ตสฺสา, อุมฺมตฺติกาทีนญฺจ อนาปตฺติ. วุตฺตลกฺขณสปฺปิตา, อนุญฺญาตการณาภาโว, วิญฺญตฺติ, อชฺโฌหาโรติ อิมาเนตฺถ จตฺตาริ องฺคานิ. สมุฏฺฐานาทีนิ อทฺธานสทิสานีติ.

사왓티에서 육군 비구니들과 관련하여 버터를 요구하여 먹은 사건에 대해 제정되었고, '병들지 않은 자'라는 것은 여기서 추가 제정(아누빤낫티)이다. 세 가지 파티데사니야(티카파티데사니야)가 있으며, 병든 이에게는 두 가지 둑카타(드위카둑카타)가 있다. 그러나 병들었거나 병들었다는 인식이 있는 경우, 병들었을 때 요구하여 나중에 병이 나은 뒤에 먹는 경우, 병든 이가 남긴 것을 먹는 경우, 친지나 초대받은 곳에서 요구하는 경우, 다른 사람을 위해 요구하는 경우, 자신의 재산으로 구한 것을 먹는 경우, 그리고 미친 자 등에게는 범계가 아니다. 언급된 특징을 가진 버터임, 허용된 사유가 없음, 요구함, 삼킴이라는 네 가지 요소가 있다. 발생 근거 등은 앗다나 학습계명과 같다.

สปฺปิวิญฺญาปนสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

'버터를 요구함'의 학습계명에 대한 설명이 끝났다.

๒. เตลวิญฺญาปนาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

2. '기름(텔라)을 요구함' 등의 학습계명에 대한 설명

ทุติยาทีสุปิ เตลาทีนิ ปุพฺเพ วุตฺตวินิจฺฉยานิ ปาฬิยํ (ปาจิ. ๑๒๓๖) อาคตาเนว, ปาฬิยํ อนาคเตสุ ปน อฏฺฐสุปิ ทุกฺกฏเมว. เสสํ สพฺพตฺถ ปฐเม วุตฺตสทิสเมวาติ.

두 번째 등에서도 기름 등은 앞에서 언급된 판별법에 따라 경전(파알리)에 전해지는 것들이다. 경전에 전해지지 않는 여덟 가지 품목에 대해서는 둑카타일 뿐이다. 나머지는 모든 면에서 첫 번째에서 언급된 것과 같다.

เตลวิญฺญาปนาทิสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

'기름을 요구함' 등의 학습계명에 대한 설명이 끝났다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

칸카위타라니 파티목카 설명 중

ภิกฺขุนิปาติโมกฺเข

비구니 파티목카의

ปาฏิเทสนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

파티데사니야에 대한 설명이 끝났다.

๑. ปริมณฺฑลาทิสิกฺขาปทวณฺณนา

1. 파리만달라 등 학습계목에 대한 설명

อิโต [Pg.356] ปรํ ปน เสขิยานิ เจว อธิกรณสมถา จ สพฺพปการโต ภิกฺขุปาติโมกฺขวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพาติ.

이 이후의 세키야(학습계목)들과 아디카라나사마타(쟁송을 가라앉히는 법)들은 모든 면에서 비구 파티목카 주석에서 설명된 방식대로 알아야 한다.

กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

칸카비타라니 파티목카 주석에서

ภิกฺขุนิปาติโมกฺขวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

비구니 파티목카 주석이 끝났다.

นิคมนกถา

결어(맺음말)

เอตฺตาวตา จ –

이와 같이 -

วณฺณนํ ปาติโมกฺขสฺส, โสณตฺเถเรน ยาจิโต;

วินเย ชาตกงฺขานํ, กงฺขาวิตรณตฺถิโก.

율(Vinaya)에 대해 의심이 생긴 이들을 위해 그 의심을 극복하고자 하는 목적을 가지고, 소나 장로(Soṇatthera)의 요청을 받아 파티목카 주석을 [작성하였다].

อารภึ ยมหํ สพฺพํ, สีหฬฏฺฐกถานยํ;

มหาวิหารวาสีนํ, วาจนามคฺคนิสฺสิตํ.

내가 시작한 이 모든 주석은 싱할라 주석(Sīhaḷaṭṭhakathā)의 방식을 따르고 마하위하라(Mahāvihāra)에 거주하는 장로들의 전승된 가르침에 근거한 것이다.

นิสฺสาย สา อยํ นิฏฺฐํ, คตา อาทาย สพฺพโส;

สพฺพํ อฏฺฐกถาสารํ, ปาฬิยตฺถญฺจ เกวลํ.

그것에 의지하여 모든 주석의 정수와 오직 성전(Pāḷi)의 의미만을 담아 이 주석은 온전하게 마무리되었다.

น เหตฺถ ตํ ปทํ อตฺถิ, ยํ วิรุชฺเฌยฺย ปาฬิยา;

มหาวิหารวาสีนํ, โปราณฏฺฐกถาหิ วา.

여기에는 성전(Pāḷi)이나 마하위하라 거주자들의 고대 주석(Porāṇaṭṭhakathā)들과 상충되는 구절이 전혀 없다.

ยสฺมา ตสฺมา อกตฺวาว, เอตฺถ กงฺขํ หิเตสินา;

สิกฺขิตพฺพาว สกฺกจฺจํ, กงฺขาวิตรณี อยํ.

그러므로 자신의 이익을 구하는 자는 여기에 의심을 품지 말고 이 칸카비타라니(Kaṅkhāvitaraṇī)를 정성껏 배워야 한다.

ยถา จ นิฏฺฐํ สมฺปตฺตา, กงฺขาวิตรณี อยํ;

ทฺวาวีสติ ภาณวารปอมาณาย ปาฬิยา.

이 칸카비타라니 주석이 22 바나와라(bhāṇavāra) 분량의 말씀으로 완성된 것처럼,

เอวํ อนนฺตราเยน, นิฏฺฐํ กลฺยาณนิสฺสิตา;

อจิรํ สพฺพสตฺตานํ, ยนฺตุ สพฺเพ มโนรถาติ.

이와 같이 공덕에 바탕을 둔 모든 중생의 모든 소망이 장애 없이 머지않아 성취되기를.

ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฺปฏิมณฺฑิเตน [Pg.357] สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณน กรณสมฺปตฺติชนิตสุวินิคฺคตมธอุโรทารวจนลาวณฺณยุตฺเตน ยุตฺตมุตฺตวาทินา วาทีวเรน มหากวินา ปภินฺนปฏิสมฺภิทาปริวาเร ฉฬภิญฺญาทิปฺปเภทคุณปฺปฏิมณฺฑิเต อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม สุปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ เถรวํสปฺปทีปานํ เถรานํ มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตน วิปุลวิสุทฺธพุทฺธินา พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตา อยํ กงฺขาวิตรณี นาม ปาติโมกฺขวณฺณนา –

지극히 청정한 신심과 지혜와 정진으로 장엄되고, 계행과 행실의 정직함과 부드러움 등의 덕성을 구비하였으며, 자신의 교리나 다른 교리의 깊은 뜻을 꿰뚫는 능력을 지니고, 명민한 지혜를 갖추었으며, 주석서와 함께 삼장을 분별하는 스승의 가르침에서 거침없는 지혜의 광채를 지닌 위대한 문법가이고, 발성 기관의 완벽함에서 생겨난 부드럽고 고상한 말의 아름다움을 지니고 적절하고 유려한 말을 하는 논사들 중의 으뜸이며, 위대한 시인이고, 분별지(paṭisambhidā)를 구족하고 육신통 등의 덕성으로 장엄된 초인법(uttarimanussadhamma)에 지혜가 잘 확립된 장로들의 법맥을 잇는 등불이자, 마하위하라 거주 장로들의 가문을 빛내는 분이며, 광대하고 청정한 지혜를 지녀 스승들로부터 ‘붓다고사(Buddhaghosa)’라는 이름을 얻으신 장로에 의해 이 칸카비타라니라는 이름의 파티목카 주석이 지어졌다.

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;

ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สีลวิสุทฺธิยา.

세상을 건너고자 하는 선남자들에게 지계의 청정함에 이르는 길을 보여주며 이 주석이 세상에 머물기를.

ยาว ‘‘พุทฺโธ’’ติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;

โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโนติ.

청정한 마음을 지니시고 흔들림 없으시며 세상의 어른이시고 위대한 성자이신 분의 ‘붓다’라는 이름이 세상에 존재하는 한.

กงฺขาวิตรณี-อฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.

칸카비타라니 주석이 끝났다.