Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ

วินยปิฏเก

ໃນພຣະວິນັຍປິດົກ

ปริวาร-อฏฺฐกถา

ອັດຖະກະຖາປະຣິວານ

โสฬสมหาวาโร

ໂສຣະສະມະຫາວາຣະ (ມະຫາວານ ໑໖)

ปญฺญตฺติวารวณฺณนา

ພັນລະນາປັນຍັດຕິວານ

วิสุทฺธปริวารสฺส[Pg.137], ปริวาโรติ สาสเน;

ธมฺมกฺขนฺธสรีรสฺส, ขนฺธกานํ อนนฺตรา.

ຄຳພີປະຣິວານໃດ ໃນພຣະສາສນາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີບໍລິວານອັນບໍລິສຸດ (ຄືພຣະອໍຣະຫັນ) ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍຄືກອງແຫ່ງທັມ, ໃນລຳດັບແຫ່ງຂັນທົກທັງຫຼາຍ

สงฺคหํ โย สมารุฬฺโห, ตสฺส ปุพฺพาคตํ นยํ;

หิตฺวา ทานิ กริสฺสามิ, อนุตฺตานตฺถวณฺณนํ.

ອັນຂຶ້ນສູ່ການສັງຄາຍະນາແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະລະເວັ້ນແນວທາງທີ່ມາແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ໃນວິພັງ ແລະ ຂັນທົກ) ຂອງພຣະວິນັຍປະຣິວານນັ້ນ, ແລ້ວຈະເຮັດການພັນລະນາອັດຖະອັນຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງໃນບັດນີ້.

๑. ตตฺถ ยํ เตน ภควตา…เป… ปญฺญตฺตนฺติ อาทินยปฺปวตฺตาย ตาว ปุจฺฉาย อยํ สงฺเขปตฺโถ – โย โส ภควา สาสนสฺส จิรฏฺฐิติกตฺถํ ธมฺมเสนาปตินา สทฺธมฺมคารวพหุมานเวคสมุสฺสิตํ อญฺชลึ สิรสฺมึ ปติฏฺฐาเปตฺวา ยาจิโต ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ วินยปญฺญตฺตึ ปญฺญเปสิ, เตน ภควตา ตสฺส ตสฺส สิกฺขาปทสฺส ปญฺญตฺติกาลํ ชานตา, ตสฺสา ตสฺสา สิกฺขาปทปญฺญตฺติยา ทส อตฺถวเส ปสฺสตา; อปิจ ปุพฺเพนิวาสาทีหิ ชานตา, ทิพฺเพน จกฺขุนา ปสฺสตา, ตีหิ วิชฺชาหิ ฉหิ วา ปน อภิญฺญาหิ ชานตา, สพฺพตฺถ อปฺปฏิหเตน สมนฺตจกฺขุนา ปสฺสตา, สพฺพธมฺมชานนสมตฺถาย ปญฺญาย ชานตา, สพฺพสตฺตานํ จกฺขุวิสยาตีตานิ ติโรกุฏฺฏาทิคตานิ จาปิ รูปานิ อติวิสุทฺเธน มํสจกฺขุนา จ ปสฺสตา, อตฺตหิตสาธิกาย สมาธิปทฏฺฐานาย ปฏิเวธปญฺญาย ชานตา, ปรหิตสาธิกาย กรุณาปทฏฺฐานาย เทสนาปญฺญาย ปสฺสตา, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ‘‘ยํ ปฐมํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ, ตํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อตฺถิ ตตฺถ ปญฺญตฺติ…เป… เกนาภต’’นฺติ.

໑. ໃນຄຳພີປະຣິວານນັ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ແຫ່ງຄຳຖາມທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'yaṃ tena bhagavatā...pe... paññattaṃ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້...) ກ່ອນວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ອັນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ (ພຣະສາຣີບຸດ) ຜູ້ມີຄວາມເຄົາຣົບຍຳເກງຢ່າງແຮງກ້າໃນພຣະສັດທັມ ໄດ້ປະນົມມືອັນຍົກຂຶ້ນໄວ້ເໜືອຫົວແລ້ວກາບທູນອາຣາດທະນາ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຕັ້ງຢູ່ດົນນານແຫ່ງພຣະສາສນາ, ຈຶ່ງຊົງອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການ ແລ້ວຊົງບັນຍັດພຣະວິນັຍ; ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣ量ນັ້ນ ຜູ້ຊົງຮູ້ກາລະແຫ່ງການບັນຍັດສິກຂາບົດນັ້ນໆ, ຜູ້ຊົງເຫັນອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການ ແຫ່ງການບັນຍັດສິກຂາບົດນັ້ນໆ; ອີກປະການໜຶ່ງ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສຕິຍານເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ຊົງເຫັນດ້ວຍທິບພະຍະຈັກຂຸ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍວິຊຊາ ໓ ຫຼືດ້ວຍອະພິນຍາ ໖, ຜູ້ຊົງເຫັນດ້ວຍສະມັນຕະຈັກຂຸ (ສັບພັນຍຸຕັນຍານ) ອັນບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງໃນອາຣົມທັງປວງ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍພຣະປັນຍາອັນສາມາດຮູ້ທັມທັງປວງ, ຜູ້ຊົງເຫັນຮູບທັງຫຼາຍຂອງສັດທັງປວງ ແມ້ແຕ່ຮູບທີ່ກາຍວິໄສແຫ່ງຈັກຂຸ ແລະ ຢູ່ພາຍນອກຝາເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍມັງສະຈັກຂຸອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍປະຕິເວທະປັນຍາ (ອະຣິຍະມັກປັນຍາ) ອັນມີສະມາທິເປັນເຫດໃກ້ ທີ່ຍັງປະໂຫຍດຕົນໃຫ້ສຳເລັດ, ຜູ້ຊົງເຫັນດ້ວຍເທສະນາປັນຍາ ອັນມີກະລຸນาເປັນເຫດໃກ້ ທີ່ຍັງປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນໃຫ້ສຳເລັດ, ພຣະອົງຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງນັ້ນ ໄດ້ຊົງບັນຍັດປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດໃດ, ຄຳຖາມວ່າ 'ປາຣາຊິກນັ້ນ ຊົງບັນຍັດໄວ້ ນະ ທີ່ໃດ? ຊົງປາຣົບໃຜຈຶ່ງບັນຍັດ? ຊົງບັນຍັດເພາະເລື່ອງລາວໃດ? ໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ ມີປັນຍັດ...pe... ໃຜນຳສືບໆ ກັນມາ?' ດັ່ງນີ້.

๒. ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน [Pg.138] ปน ‘‘ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐมํ ปาราชิก’’นฺติ อิทํ เกวลํ ปุจฺฉาย อาคตสฺส อาทิปทสฺส ปจฺจุทฺธรณมตฺตเมว, ‘‘กตฺถ ปญฺญตฺตนฺติ เวสาลิยา ปญฺญตฺตํ; กํ อารพฺภาติ สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภา’’ติ เอวมาทินา ปน นเยน ปุนปิ เอตฺถ เอเกกํ ปทํ ปุจฺฉิตฺวาว วิสฺสชฺชิตํ. เอกา ปญฺญตฺตีติ ‘‘โย ปน ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย ปาราชิโก โหติ อสํวาโส’’ติ อยํ เอกา ปญฺญตฺติ. ทฺเว อนุปญฺญตฺติโยติ ‘‘อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปี’’ติ จ, ‘‘สิกฺขํ อปจฺจกฺขายา’’ติ จ มกฺกฏิวชฺชิปุตฺตกวตฺถูนํ วเสน วุตฺตา – อิมา ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย. เอตฺตาวตา ‘‘อตฺถิ ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺตี’’ติ อิมิสฺสา ปุจฺฉาย ทฺเว โกฏฺฐาสา วิสฺสชฺชิตา โหนฺติ. ตติยํ วิสฺสชฺเชตุํ ปน ‘‘อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถี’’ติ วุตฺตํ. อยญฺหิ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ นาม อนุปฺปนฺเน โทเส ปญฺญตฺตา; สา อฏฺฐครุธมฺมวเสน ภิกฺขุนีนํเยว อาคตา, อญฺญตฺร นตฺถิ. ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถี’’ติ. สพฺพตฺถปญฺญตฺตีติ มชฺฌิมเทเส เจว ปจฺจนฺติมชนปเทสุ จ สพฺพตฺถปญฺญตฺติ. วินยธรปญฺจเมน คเณน ‘‘อุปสมฺปทา, คุณงฺคุณูปาหนา, ธุวนหานํ, จมฺมตฺถรณ’’นฺติ อิมานิ หิ จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ มชฺฌิมเทเสเยว ปญฺญตฺติ. เอตฺเถว เอเตหิ อาปตฺติ โหติ, น ปจฺจนฺติมชนปเทสุ. เสสานิ สพฺพาเนว สพฺพตฺถปญฺญตฺติ นาม.

໒. ສ່ວນໃນການວິສັດຊະນາຄຳຖາມ, ຄຳວ່າ 'yaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājikaṃ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ... ຊົງບັນຍັດປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດໃດ) ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກບົດທຳອິດທີ່ມາໃນຄຳຖາມຂຶ້ນມາສະແດງອີກເທື່ອໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຊົງບັນຍັດໄວ້ ນະ ທີ່ໃດ? ຕອບວ່າ ຊົງບັນຍັດໄວ້ ທີ່ເມືອງເວສາລີ; ຊົງປາຣົບໃຜ? ຕອບວ່າ ຊົງປາຣົບພຣະສຸທິນ ກະລັນທະບຸດ' ດັ່ງນີ້, ໃນການວິສັດຊະນາຄຳຖາມນີ້ ຈຶ່ງເປັນການຖາມແລ້ວວິສັດຊະນາແຕ່ລະບົດອີກເທື່ອໜຶ່ງ. ບົດວ່າ 'Ekā paññatti' (ປັນຍັດໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ພຣະບັນຍັດໜຶ່ງນີ້ວ່າ 'ໂຍ ປະນະ ພິກຂຸ ເມຖຸນັງ ທັມມັງ ປະຕິເສເວຍຍະ ປາຣາຈິໂກ ໂຫຕິ ອະສັງວາໂສ' (ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມເປັນປາຣາຊິກ ບໍ່ມີສັງວາດ). ບົດວ່າ 'Dve anupaññattiyo' (ອະນຸປັນຍັດສອງ) ໄດ້ແກ່ ອະນຸປັນຍັດສອງຂໍ້ນີ້ ຄື 'antamaso tiracchānagatāyapī' (ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ້ໃນສັດເດຍຣະສານຕົວເມຍ) ແລະ 'sikkhaṃ apaccakkhāya' (ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກຄືນສິກຂາ) ອັນຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເລື່ອງລິງ ແລະ ເລື່ອງພວກວັດຊີບຸດ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ເປັນອັນວິສັດຊະນາສອງສ່ວນແຫ່ງຄຳຖາມນີ້ວ່າ 'atthi tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññattī' (ໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ ມີປັນຍັດ ອະນຸປັນຍັດ ອະນຸບປັນນະປັນຍັດ ຢູ່ຫຼືບໍ່?). ແຕ່ເພື່ອວິສັດຊະນາສ່ວນທີສາມ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anuppannapaññatti tasmiṃ natthī' (ອະນຸບປັນນະປັນຍັດ ບໍ່ມີໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ). ດ້ວຍວ່າ ອະນຸບປັນນະປັນຍັດນີ້ ຊົງບັນຍັດໄວ້ກ່ອນທີ່ໂທດຈະເກີດຂຶ້ນ; ອະນຸບປັນນະປັນຍັດນັ້ນ ມາແລ້ວສະເພາະແກ່ພວກພິກຂຸນີເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄະລຸທັມ ໘ ປະການ, ໃນທີ່ອື່ນບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anuppannapaññatti tasmiṃ natthī' (ອະນຸບປັນນະປັນຍັດ ບໍ່ມີໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ). ບົດວ່າ 'Sabbatthapaññatti' (ປັນຍັດທົ່ວໄປ) ໄດ້ແກ່ ປັນຍັດໃນທີ່ທັງປວງ ແມ້ໃນມັດຊິມະປະເທດ ແລະ ໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ດ້ວຍວ່າ ສິກຂາບົດ ໔ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ການອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະພິກຂຸມີພຣະວິນັຍທອນເປັນຄົບ ໕, ການສວມເກີບຫຼາຍຊັ້ນ, การອາບນ້ຳເປັນປະຈຳ, ການປູລາດດ້ວຍໜັງສັດ' ເປັນພຣະບັນຍັດສະເພາະໃນມັດຊິມະປະເທດເທົ່ານັ້ນ. ໃນມັດຊິມະປະເທດນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອາບັດເພາະສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້, ບໍ່ເປັນອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຊື່ວ່າ ສັບພັດຖະປັນຍັດ (ປັນຍັດທົ່ວໄປ).

สาธารณปญฺญตฺตีติ ภิกฺขูนญฺเจว ภิกฺขุนีนญฺจ สาธารณปญฺญตฺติ; สุทฺธภิกฺขูนเมว หิ สุทฺธภิกฺขุนีนํ วา ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ อสาธารณปญฺญตฺติ นาม โหติ. อิทํ ปน ภิกฺขุํ อารพฺภ อุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ฉนฺทโส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, อนฺตมโส ติรจฺฉานคเตนปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา’’ติ ภิกฺขุนีนมฺปิ ปญฺญตฺตํ, วินีตกถามตฺตเมว หิ ตาสํ นตฺถิ, สิกฺขาปทํ ปน อตฺถิ, เตน วุตฺตํ ‘‘สาธารณปญฺญตฺตี’’ติ. อุภโตปญฺญตฺติยมฺปิ เอเสว นโย. พฺยญฺชนมตฺตเมว หิ เอตฺถ นานํ, ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนมฺปิ สาธารณตฺตา สาธารณปญฺญตฺติ, อุภินฺนมฺปิ ปญฺญตฺตตฺตา อุภโตปญฺญตฺตีติ. อตฺเถ ปน เภโท นตฺถิ.

ບົດວ່າ 'Sādhāraṇapaññatti' (ປັນຍັດທົ່ວໄປ) ໄດ້ແກ່ ປັນຍັດອັນທົ່ວໄປແກ່ພວກພິກຸ ແລະ ພວກພິກຂຸນີ; ດ້ວຍວ່າ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ສະເພາະພວກພິກຂຸລ້ວນໆ ຫຼືສະເພາະພວກພິກຂຸນີລ້ວນໆ ຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະນະປັນຍັດ (ປັນຍັດບໍ່ທົ່ວໄປ). ແຕ່ປາຣາຊິກຂໍ້ນີ້ ຊົງປາຣົບພິກຂຸ ເມື່ອເລື່ອງລາວເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ກໍຊົງບັນຍັດແກ່ພວກພິກຂຸນີນຳວ່າ 'yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā' (ອະນຶ່ງ ພິກຂຸນີໃດມີຄວາມພໍໃຈ ເສບເມຖຸນທັມ ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ້ກັບສັດເດຍຣະສານຕົວຜູ້ ຍ່ອມເປັນປາຣາຊິກ ບໍ່ມີສັງວາດ), ດ້ວຍວ່າ ພຽງແຕ່ເລື່ອງວິນີຕະວັດຖຸ (ເລື່ອງທີ່ຊົງຕັດສິນແລ້ວ) ຂອງພວກນາງນັ້ນບໍ່ມີ, ແຕ່ສິກຂາບົດນັ້ນມີຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'sādhāraṇapaññatti' (ປັນຍັດທົ່ວໄປ). ແມ້ໃນບົດວ່າ 'Ubhatopaññatti' (ປັນຍັດທັງສອງຝ່າຍ) ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ) ເທົ່ານັ້ນ, ຄື ຊື່ວ່າ ສາທາຣະນະປັນຍັດ ເພາະທົ່ວໄປແກ່ພວກພິກຂຸ ແລະ ພວກພິກຂຸນີ, ຊື່ວ່າ ອຸພະໂຕປັນຍັດ ເພາະຊົງບັນຍັດໄວ້ແກ່ທັງສອງຝ່າຍ. ແຕ່ໃນດ້ານອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນເລີຍ.

นิทาโนคธนฺติ ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺติ โส อาวิกเรยฺยา’’ติ เอตฺถ สพฺพาปตฺตีนํ อนุปวิฏฺฐตฺตา นิทาโนคธํ; นิทาเน อนุปวิฏฺฐนฺติ อตฺโถ. ทุติเยน อุทฺเทเสนาติ นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนมฺปิ สมานํ ‘‘ตตฺริเม จตฺตาโร [Pg.139] ปาราชิกา ธมฺมา’’ติอาทินา ทุติเยเนว อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนนฺติ สีลวิปตฺติอาทีนํ. ปฐมา หิ ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา สีลวิปตฺติ นาม, อวเสสา ปญฺจ อาจารวิปตฺติ นาม. มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ อนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ นาม, อาชีวเหตุ ปญฺญตฺตานิ ฉ สิกฺขาปทานิ อาชีววิปตฺติ นาม. อิติ อิมาสํ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ อิทํ ปาราชิกํ สีลวิปตฺติ นาม โหติ.

ບົດວ່າ 'Nidānogadha' (ຢັ່ງລົງໃນນິທານ) ໄດ້ແກ່ ການຢັ່ງລົງໃນນິທານ ເພາະອາບັດທັງປວງເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ (ສົງເຄາະເຂົ້າ) ໃນຄຳນີ້ວ່າ 'yassa siyā āpatti so āvikareyya' (ພິກຂຸໃດມີອາບັດ ພິກຂຸນັ້ນພຶງເປີດເຜີຍ); ອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃນນິທານ. ບົດວ່າ 'Dutiyena uddesena' (ດ້ວຍອຸເທດທີສອງ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກນັ້ນ ແມ້ຈະຢັ່ງລົງໃນນິທານ ແລະ ນັບເນື່ອງໃນນິທານກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຍ່ອມເຖິງການສະແດງ (ການສວດ) ດ້ວຍອຸເທດທີສອງເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'tatrime cattāro pārājikā dhammā' (ພຣະປາຣາຊິກ ໔ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມາສູ່ອຸເທດ). ບົດວ່າ 'Catunnaṃ vipattīnaṃ' (ແຫ່ງວິບັດ ໔ ປະການ) ໄດ້ແກ່ ສີລະວິບັດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ກອງອາບັດສອງກອງທຳອິດ (ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ) ຊື່ວ່າ ສີລະວິບັດ, ກອງອາບັດ ໕ ທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ອາຈາຣະວິບັດ. ມິດສາທິດຖິ ແລະ ອັນຕັກຄາຫິກະທິດຖິ ຊື່ວ່າ ທິດຖິວິບັດ, ສິກຂາບົດ ໖ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ເພາະເຫດແຫ່ງການລ້ຽງຊີບ ຊື່ວ່າ ອາຊີວະວິບັດ. ດັ່ງນີ້, ໃນບັນດາວິບັດ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ປາຣາຊິກຂໍ້ນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີລະວິບັດ.

เอเกน สมุฏฺฐาเนนาติ ทฺวงฺคิเกน เอเกน สมุฏฺฐาเนน. เอตฺถ หิ จิตฺตํ องฺคํ โหติ, กาเยน ปน อาปตฺตึ อาปชฺชติ. เตน วุตฺตํ ‘‘กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาตี’’ติ. ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมตีติ ‘‘อาปนฺโนสี’’ติ สมฺมุขา ปุจฺฉิยมาโน ‘‘อาม อาปนฺโนมฺหี’’ติ ปฏิชานาติ, ตาวเทว ภณฺฑนกลหวิคฺคหา วูปสนฺตา โหนฺติ, สกฺกา จ โหติ ตํ ปุคฺคลํ อปเนตฺวา อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตุํ. อิติ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิญฺญาตกรเณน จาติ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ, น จ ตปฺปจฺจยา โกจิ อุปทฺทโว โหติ. ยํ ปน อุปริ ปญฺญตฺติวคฺเค ‘‘น กตเมน สมเถน สมฺมตี’’ติ วุตฺตํ, ตํ สมถํ โอตาเรตฺวา อนาปตฺติ กาตุํ น สกฺกาติ อิมมตฺถํ สนฺธาย วุตฺตํ.

ບົດວ່າ 'Ekena samuṭṭhānena' (ດ້ວຍສະມຸດຖານດຽວ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສະມຸດຖານດຽວອັນມີອົງສອງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສະມຸດຖານນີ້ ຈິດເປັນອົງ (ອົງປະກອບ), ແຕ່ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍກາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti' (ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍແລະທາງຈິດ). ບົດວ່າ 'Dvīhi samathehi sammati' (ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະສອງ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຖືກຖາມຕໍ່ໜ້າວ່າ 'ທ່ານຕ້ອງອາບັດແລ້ວຫຼື?' ກໍຍອມຮັບວ່າ 'ໂດຍ ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງອາບັດແລ້ວ', ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ການທະເລາະວິວາດຂັດແຍ່ງກັນກໍຍ່ອມລະງັບໄປ, ແລະ ສາມາດຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນນັ້ນແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດ ຫຼືປະວໍຣະນາໄດ້. ດັ່ງນີ້, ອາບັດນັ້ນຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະສອງ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ ແລະ ປະຕິນຍາຕະກະຣະນະ, ແລະ ບໍ່ມີອຸປັດທະວະ (ອັນຕະລາຍ) ໃດໆ ເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດນັ້ນ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນປັຍຍັດຕິວັກເບື້ອງເທິງວ່າ 'ບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ', ຄຳນັ້ນ ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ບໍ່ສາມາດນຳເຂົ້າສູ່ສະມະຖະແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນອະນາບັດ (ບໍ່ເປັນອາບັດ) ໄດ້.

ปญฺญตฺติ วินโยติ ‘‘โย ปน ภิกฺขู’’ติอาทินา นเยน วุตฺตมาติกา ปญฺญตฺติ วินโยติ อตฺโถ. วิภตฺตีติ ปทภาชนํ วุจฺจติ; วิภตฺตีติ หิ วิภงฺคสฺเสเวตํ นามํ. อสํวโรติ วีติกฺกโม. สํวโรติ อวีติกฺกโม. เยสํ วตฺตตีติ เยสํ วินยปิฏกญฺจ อฏฺฐกถา จ สพฺพา ปคุณาติ อตฺโถ. เต ธาเรนฺตีติ เต เอตํ ปฐมปาราชิกํ ปาฬิโต จ อตฺถโต จ ธาเรนฺติ; น หิ สกฺกา สพฺพํ วินยปิฏกํ อชานนฺเตน เอตสฺส อตฺโถ ชานิตุนฺติ. เกนาภตนฺติ อิทํ ปฐมปาราชิกํ ปาฬิวเสน จ อตฺถวเสน จ ยาว อชฺชตนกาลํ เกน อานีตนฺติ. ปรมฺปราภตนฺติ ปรมฺปราย อานีตํ.

ບົດວ່າ 'Paññatti vinayo' (ປັນຍັດຄືພຣະວິນັຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ມາຕິກາທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'yo pana bhikkhu' (ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ...) ນັ້ນ ເປັນພຣະບັນຍັດ ແລະ ເປັນພຣະວິນັຍ. ບົດວ່າ 'Vibhatti' (ວິພັງ) ໄດ້ແກ່ ບົດພະທະພາຊະນີ (ການຈຳແນກບົດ); ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ ວິພັດຕິ ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງພຣະວິພັງນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'Asaṃvaro' (ຄວາມບໍ່ສຳລວມ) ໄດ້ແກ່ ການລ່ວງລະເມີດ. ບົດວ່າ 'Saṃvaro' (ຄວາມສຳລວມ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ລ່ວງລະເມີດ. ບົດວ່າ 'Yesaṃ vattati' (ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ພຣະວິນັຍປິດົກ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງປວງເປັນຂອງຄ່ອງແຄ້ວ (ຊຳນານ). ບົດວ່າ 'Te dhārenti' (ບຸກຄົນທັງຫຼາຍນັ້ນຍ່ອມຊົງໄວ້) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍນັ້ນຍ່ອມຊົງປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດນີ້ໄວ້ ທັງໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະ; ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ ບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ອັດຖະແຫ່ງປາຣາຊິກຂໍ້ນີ້ໄດ້. ບົດວ່າ 'Kenābhata' (ໃຜນຳສືບໆ ກັນມາ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດນີ້ ອັນໃຜນຳມາແລ້ວ ທັງໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະ ຈົນຮອດກາລະປັດຈຸບັນນີ້. ບົດວ່າ 'Paramparābhata' (ອັນນຳສືບໆ ກັນມາໂດຍລຳດັບ) ໄດ້ແກ່ ອັນພຣະອາຈານສືບສາຍກັນນຳມາແລ້ວ.

๓. อิทานิ ยาย ปรมฺปราย อานีตํ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อุปาลิ ทาสโก เจวา’’ติอาทินา นเยน โปราณเกหิ มหาเถเรหิ คาถาโย ฐปิตา[Pg.140]. ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ นิทานวณฺณนายเมว วุตฺตํ. อิมินา นเยน ทุติยปาราชิกาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชเนสุปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ.

໓. ໃນບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງລຳດັບພຣະອາຈານທີ່ນຳສືບໆ ກັນມາ, ພຣະມະຫາເຖຣະທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄາຖາໄວ້ ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'upāli dāsako ceva' (ພຣະອຸບາລີ ພຣະທາສະກະ...). ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳໃດທີ່ຄວນກ່າວ, ຄຳນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນນິທານພັນລະນາ (ພັນລະນານิທານ) ແລ້ວ. ດ້ວຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບການຕັດສິນ ແມ້ໃນການຖາມແລະວິສັດຊະນາປາຣາຊິກຂໍ້ທີສອງເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້.

มหาวิภงฺเค ปญฺญตฺติวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການພັນລະນາປັນຍັດຕິວານ ໃນມະຫາວິພັງ ຈົບແລ້ວ.

กตาปตฺติวาราทิวณฺณนา

ການພັນລະນາກະຕາປັດຕິວານເປັນຕົ້ນ

๑๕๗. อิโต ปรํ ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชตี’’ติ อาทิปฺปเภโท กตาปตฺติวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺตี’’ติ อาทิปฺปเภโท วิปตฺติวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา’’ติ อาทิปฺปเภโท สงฺคหวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐหนฺตี’’ติ อาทิปฺปเภโท สมุฏฺฐานวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณ’’นฺติ อาทิปฺปเภโท อธิกรณวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺตี’’ติ อาทิปฺปเภโท สมถวาโร, ตทนนฺตโร สมุจฺจยวาโร จาติ อิเม สตฺต วารา อุตฺตานตฺถา เอว.

໑໕໗. ຖັດຈາກປັນຍັດຕິວານນີ້ໄປ, ວານທັງ ໗ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກະຕາປັດຕິວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto kati āpattiyo āpajjati' (ຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເທົ່າໃດ?), ວິບັດຕິວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ vipattīnaṃ kati vipattiyo bhajanti' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງວິບັດເທົ່າໃດ ໃນບັນດາວີບັດ ໔?), ສັງຄະຫະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍກອງອາບັດເທົ່າໃດ ໃນບັນດາກອງອາບັດ ໗?), ສະມຸດຖານະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo channaṃ āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhahanti' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານເທົ່າໃດ ໃນບັນດາສະມຸດຖານອາບັດ ໖?), ອະທິກະຣະນະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇaṃ' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ເປັນອະທິກອນໃດ ໃນບັນດາອະທິກອນ ໔?), ສະມະຖະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ samathānaṃ katihi samathehi sammanti' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະເທົ່າໃດ ໃນບັນດາສະມະຖະ ໗?), ແລະ ສະມຸດຈະຍະວານ ໃນລຳດັບຖັດຈາກສະມະຖະວານນັ້ນ, ລ້ວນແຕ່ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

๑๘๘. ตโต ปรํ ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺต’’นฺติอาทินา นเยน ปุน ปจฺจยวเสน เอโก ปญฺญตฺติวาโร, ตสฺส วเสน ปุริมสทิสา เอว กตาปตฺติวาราทโย สตฺต วาราติ เอวํ อปเรปิ อฏฺฐ วารา วุตฺตา, เตปิ อุตฺตานตฺถา เอว. อิติ อิเม อฏฺฐ, ปุริมา อฏฺฐาติ มหาวิภงฺเค โสฬส วารา ทสฺสิตา. ตโต ปรํ เตเนว นเยน ภิกฺขุนิวิภงฺเคปิ โสฬส วารา อาคตาติ เอวมิเม อุภโตวิภงฺเค ทฺวตฺตึส วารา ปาฬินเยเนว เวทิตพฺพา. น เหตฺถ กิญฺจิ ปุพฺเพ อวินิจฺฉิตํ นาม อตฺถิ.

໑໘໘. ຖັດຈາກວານທັງ ໗ ນັ້ນໄປ, ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ກ່າວວານອື່ນອີກ ໘ ວານ ຄື ປັນຍັດຕິວານໜຶ່ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ (ຄຳວ່າ ປັດໄຈ) ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevanapaccayā pārājikaṃ kattha paññattaṃ' (ປາຣາຊິກເພາະປັດໄຈຄືການເສບເມຖຸນທັມ ຊົງບັນຍັດໄວ້ ນະ ທີ່ໃດ?), ແລະ ວານ ໗ ມີກະຕາປັດຕິວານເປັນຕົ້ນ ອັນມີສະພາບຄືກັນກັບວານກ່ອນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈປັນຍັດຕິວານນັ້ນ, ແມ້ວານ ໘ ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ດັ່ງນີ້, ວານ ໘ ເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ວານ ໘ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ລວມເປັນ ໑໖ ວານ ອັນຊົງສະແດງໄວ້ໃນມະຫາວິພັງ. ຖັດຈາກມະຫາວິພັງນັ້ນໄປ, ແມ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງ ກໍມີ ໑໖ ວານ ມາແລ້ວໂດຍນັຍນັ້ນຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວານທັງ ໓໒ ເຫຼົ່ານີ້ ໃນອຸພະໂຕວິພັງ ໂດຍນັຍແຫ່ງພຣະບາລີເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນວານເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີຄຳໃດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສິນໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນເລີຍ.

มหาวิภงฺเค จ ภิกฺขุนิวิภงฺเค จ

ທັງໃນມະຫາວິພັງ ແລະ ໃນພິກຂຸນີວິພັງ

โสฬสมหาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການພັນລະນາໂສລະສະມະຫາວານ (ມະຫາວານ ໑໖) ຈົບແລ້ວ.

สมุฏฺฐานสีสวณฺณนา

ການພັນລະນາຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານ

๒๕๗. ตทนนฺตราย [Pg.141] ปน สมุฏฺฐานกถาย อนตฺตา อิติ นิจฺฉยาติ อนตฺตา อิติ นิจฺฉิตา. สภาคธมฺมานนฺติ อนิจฺจาการาทีหิ สภาคานํ สงฺขตธมฺมานํ. นามมตฺตํ น นายตีติ นามมตฺตมฺปิ น ปญฺญายติ. ทุกฺขหานินฺติ ทุกฺขฆาตนํ. ขนฺธกา ยา จ มาติกาติ ขนฺธกา ยา จ มาติกาติ อตฺโถ. อยเมว วา ปาโฐ. สมุฏฺฐานํ นิยโต กตนฺติ สมุฏฺฐานํ นิยโตกตํ นิยตกตํ; นิยตสมุฏฺฐานนฺติ อตฺโถ. เอเตน ภูตาโรจนโจริวุฏฺฐาปนอนนุญฺญาตสิกฺขาปทตฺตยสฺส สงฺคโห ปจฺเจตพฺโพ. เอตาเนว หิ ตีณิ สิกฺขาปทานิ นิยตสมุฏฺฐานานิ, อญฺเญหิ สทฺธึ อสมฺภินฺนสมุฏฺฐานานิ.

໒໕໗. ສ່ວນໃນສະມຸດຖານະກະຖາ (ເລື່ອງສະມຸດຖານ) ໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນ, ບົດວ່າ 'anattā iti nicchayā' ໄດ້ແກ່ ຕັດສິນແລ້ວວ່າເປັນອະນັດຕา. ບົດວ່າ 'Sabhāgadhammānaṃ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສັງຂະຕະທັມທັງຫຼາຍອັນມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ຄືກັນ) ດ້ວຍອາກາດມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'Nāmamattaṃ na nāyati' ໄດ້ແກ່ ແມ້ແຕ່ພຽງຊື່ກໍບໍ່ປາກົດ. ບົດວ່າ 'Dukkhahāni' ໄດ້ແກ່ ການກຳຈັດທຸກ. ບົດວ່າ 'Khandhakā yā ca mātikā' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂັນທົກທັງຫຼາຍ ແລະ ມາຕິກາໃດມີຢູ່. ຫຼືວ່າ ນີ້ເປັນບົດບາລີເດີມນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'Samuṭṭhānaṃ niyato kataṃ' ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານອັນເຮັດໃຫ້ແນ່ນອນແລ້ວ (ກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນ); ອະທິບາຍວ່າ ມີສະມຸດຖານອັນແນ່ນອນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຶງຊາບການສົງເຄາະ (ຮວບຮວມ) ສິກຂາບົດ ໓ ຄື ພູຕາໂຣຈະນະສິກຂາບົດ, ໂຈຣິວຸດຖາປະນະສິກຂາບົດ ແລະ ອະນານຸຍາຕະສິກຂາບົດ. ດ້ວຍວ່າ ສິກຂາບົດ ໓ ເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ ມີສະມຸດຖານອັນແນ່ນອນ, ບໍ່ມີສະມຸດຖານປົນເປກັບສິກຂາບົດອື່ນໆ.

สมฺเภทํ นิทานญฺจญฺญนฺติ อญฺญมฺปิ สมฺเภทญฺจ นิทานญฺจ. ตตฺถ สมฺเภทวจเนน สมุฏฺฐานสมฺเภทสฺส คหณํ ปจฺเจตพฺพํ, ตานิ หิ ตีณิ สิกฺขาปทานิ ฐเปตฺวา เสสานิ สมฺภินฺนสมุฏฺฐานานิ. นิทานวจเนน สิกฺขาปทานํ ปญฺญตฺติเทสสงฺขาตํ นิทานํ ปจฺเจตพฺพํ. สุตฺเต ทิสฺสนฺติ อุปรีติ สิกฺขาปทานํ สมุฏฺฐานนิยโม สมฺเภโท นิทานนฺติ อิมานิ ตีณิ สุตฺตมฺหิ เอว ทิสฺสนฺติ; ปญฺญายนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺถ ‘‘เอเกน สมุฏฺฐาเนน สมุฏฺฐาติ, กายโต จ จิตฺตโต จา’’ติอาทิมฺหิ ตาว ปุริมนเย สมุฏฺฐานนิยโม จ สมฺเภโท จ ทิสฺสนฺติ. อิตรํ ปน นิทานํ นาม –

ບົດວ່າ 'Sambhedaṃ nidānañcaññaṃ' ໄດ້ແກ່ ແມ້ສະມຸດຖານອັນປົນເປ ແລະ ນິທານອື່ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບການຖືເອົາຄວາມປົນເປແຫ່ງສະມຸດຖານ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Sambheda' (ຄວາມປົນເປ), ດ້ວຍວ່າ ຍົກເວັ້ນສິກຂາບົດ ໓ ເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອຍ່ອມມີສະມຸດຖານປົນເປກັນ. ພຶງຊາບນິທານອັນກ່າວຄືສະຖານທີ່ບັນຍັດສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Nidāna' (ນິທານ). ບົດວ່າ 'Sutte dissanti upari' ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ກຳນົດສະມຸດຖານ, ຄວາມປົນເປ ແລະ ນິທານ ແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ, ທັງ ໓ ປະການນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນພຣະສູດ (ພຣະບາລີປະຣິວານ) ນັ້ນເອງ; ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປາກົດ. ໃນ ໓ ປະການນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ຂໍ້ກຳນົດສະມຸດຖານ ແລະ ຄວາມປົນເປ ຍ່ອມປາກົດໃນນັຍກ່ອນ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti, kāyato ca cittato ca' (ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານດຽວ ທາງກາຍແລະທາງຈິດ). ສ່ວນນິທານນອກນີ້ ຄື -

‘‘เวสาลิยา ราชคเห, สาวตฺถิยา จ อาฬวี;

โกสมฺพิยา จ สกฺเกสุ, ภคฺเคสุ เจว ปญฺญตฺตา’’ติ.

'ຊົງບັນຍັດໄວ້ ທີ່ເມືອງເວສາລີ, ທີ່ເມືອງຣາຊະຄຶ, ທີ່ເມືອງສາວັດຖີ, ທີ່ເມືອງອາລະວີ, ທີ່ເມືອງໂກສັມພີ, ໃນແຄວ້ນສັກກະ ແລະ ໃນແຄວ້ນພັກຄະ' ດັ່ງນີ້.

เอวํ อุปริ ทิสฺสติ, ปรโต อาคเต สุตฺเต ทิสฺสตีติ เวทิตพฺพํ.

ພຶງຊາບວ່າ ຍ່ອມປາກົດຂ້າງເທິງຢ່າງນີ້, ຍ່ອມປາກົດໃນພຣະສູດ (ພຣະບາລີ) ທີ່ມາໃນພາຍຫຼັງ.

‘‘วิภงฺเค ทฺวีสู’’ติ คาถาย อยมตฺโถ – ยํ สิกฺขาปทํ ทฺวีสุ วิภงฺเคสุ ปญฺญตฺตํ อุโปสถทิวเส ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ อุทฺทิสนฺติ, ตสฺส ยถาญายํ สมุฏฺฐานํ ปวกฺขามิ, ตํ เม สุณาถาติ.

ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ 'Vibhaṅge dvīsu' ດັ່ງນີ້ວ່າ: ສິກຂາບົດໃດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນວິພັງທັງສອງ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສວດສະແດງໃນວັນອຸໂປສົດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວສະມຸດຖານແຫ່ງສິກຂາບົດນັ້ນ ຕາມສົມຄວນແກ່ເຫດ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຟັງສະມຸດຖານນັ້ນຈາກຂ້າພະເຈົ້າເທີ້ນ.

สญฺจริตฺตานุภาสนญฺจาติ สญฺจริตฺตญฺจ สมนุภาสนญฺจ. อติเรกญฺจ จีวรนฺติ อติเรกจีวรํ; กถินนฺติ อตฺโถ. โลมานิ ปทโสธมฺโมติ เอฬกโลมานิ [Pg.142] จ ปทโสธมฺโม จ. ภูตํ สํวิธาเนน จาติ ภูตาโรจนญฺจ สํวิทหิตฺวา อทฺธานปฺปฏิปชฺชนญฺจ. เถยฺยเทสนา โจรึ จาติ เถยฺยสตฺโถ จ ฉตฺตปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมเทสนา จ โจริวุฏฺฐาปนญฺจ. อนนุญฺญาตาย เตรสาติ มาตาปิตุสามิเกหิ อนนุญฺญาตาย สทฺธึ อิมานิ เตรส สมุฏฺฐานานิ โหนฺติ. สทิสา อิธ ทิสฺสเรติ อิธ อุภโตวิภงฺเค เอเตสุ เตรสสุ สมุฏฺฐานสีเสสุ เอเกกสฺมึ อญฺญานิปิ สทิสานิ สมุฏฺฐานานิ ทิสฺสนฺติ.

ຄຳວ່າ Sañcarittānubhāsanañca ໄດ້ແກ່ ສັນຈະຣິດຕະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການຊັກສື່) ແລະ ສະມະນຸພາສະນະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການສວດເຕືອນ). ຄຳວ່າ Atirekañca cīvaraṃ ໄດ້ແກ່ ອະຕິເຣກະຈີວະຣະສະມຸດຖານ ເຊິ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ກະຖິນະສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ Lomāni padasodhammo ໄດ້ແກ່ ເອລະກະໂລມະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງຂົນແກະ) ແລະ ປະທະໂສທັມມະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການສະແດງທຳໂດຍບົດ). ຄຳວ່າ Bhūtaṃ saṃvidhānena ca ໄດ້ແກ່ ພູຕາໂຣຈະນະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການບອກອຸດຕະລິມະນຸດສະທຳທີ່ມີຈິງ) ແລະ ການຈັດແຈງແລ້ວເດີນທາງໄກຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ Theyyadesanā coriṃ ca ໄດ້ແກ່ ເຖຍຍະສັດຖະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການເດີນທາງຮ່ວມກັບພວກໂຈນ), ການສະແດງທຳແກ່ຄົນບໍ່ເຈັບໄຂ້ທີ່ມີຄັນຮົ່ມໃນມື ແລະ ການບວດໃຫ້ນາງໂຈນ. ຄຳວ່າ Ananuññātāya terasa ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານ ໑໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຮ່ວມກັບສະມຸດຖານແຫ່ງການບວດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີທີ່ມານດาບິດາຫຼືສາມີບໍ່ໄດ້ອະນຸຍາດ. ຄຳວ່າ Sadisā idha dissanti ໄດ້ແກ່ ໃນອຸພະໂຕວິພັງນີ້ ໃນບັນດາຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານທັງ ໑໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ໃນແຕ່ລະສະມຸດຖານ ຍ່ອມມີສະມຸດຖານອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນປະກົດຢູ່.

ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງປະຖົມມະປາຣາຊິກ

๒๕๘. อิทานิ ตานิ ทสฺเสตุํ ‘‘เมถุนํ สุกฺกสํสคฺโค’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ เมถุนนฺติ อิทํ ตาว ปฐมปาราชิกํ นาม เอกํ สมุฏฺฐานสีสํ, เสสานิ เตน สทิสานิ. ตตฺถ สุกฺกสํสคฺโคติ สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ เจว กายสํสคฺโค จ. อนิยตา ปฐมิกาติ ปฐมํ อนิยตสิกฺขาปทํ. ปุพฺพูปปริปาจิตาติ ‘‘ชานํ ปุพฺพูปคตํ ภิกฺขุ’’นฺติ สิกฺขาปทญฺจ ภิกฺขุนิปริปาจิตปิณฺฑปาตสิกฺขาปทญฺจ. รโห ภิกฺขุนิยา สหาติ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ รโห นิสชฺชสิกฺขาปทญฺจ.

໒໕໘. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງສະມຸດຖານເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “methunaṃ sukkasaṃsaggo” (ເມຖຸນທຳ, ການປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ ແລະ ການຖືກຕ້ອງກາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ methunaṃ ນີ້ ເປັນຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານໜຶ່ງ ຄື ປະຖົມມະປາຣາຊິກ, ສ່ວນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມມີສະມຸດຖານຄ້າຍຄືກັນກັບປະຖົມມະປາຣາຊິກນັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ sukkasaṃsaggo ໄດ້ແກ່ ສຸກກະວິດສັດຖິສິກຂາບົດ (ການປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ) ແລະ ກາຍະສັງສັກຄະສິກຂາບົດ (ການຖືກຕ້ອງກາຍ). ຄຳວ່າ Aniyatā paṭhamikā ໄດ້ແກ່ ອະນິຍົດສິກຂາບົດຂໍ້ທຳອິດ. ຄຳວ່າ Pubbūpaparipācitā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “jānaṃ pubbūpagataṃ bhikkhu” (ຮູ້ຢູ່ ພະຍາຍາມໃຫ້ພິກຂຸສັນ...) ແລະ ພິກຂຸນີປະຣິປາຈິຕະປິສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ນາງພິກຂຸນີແນະນຳໃຫ້ເຂົາຖວາຍບິນທະບາດ). ຄຳວ່າ Raho bhikkhuniyā sahā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນັ່ງໃນທີ່ລັບຫູກັບນາງພິກຂຸນີ.

สโภชเน รโห ทฺเว จาติ สโภชเน กุเล อนุปขชฺชนิสชฺชสิกฺขาปทญฺจ ทฺเว รโหนิสชฺชสิกฺขาปทานิ จ. องฺคุลิ อุทเก หสนฺติ องฺคุลิปโตทกญฺจ อุทเก หสธมฺมสิกฺขาปทญฺจ. ปหาเร อุคฺคิเร เจวาติ ปหารทานสิกฺขาปทญฺจ ตลสตฺติกอุคฺคิรณสิกฺขาปทญฺจ. เตปญฺญาสา จ เสขิยาติ ปริมณฺฑลนิวาสนาทีนิ ขุทฺทกวณฺณนาวสาเน วุตฺตานิ เตปญฺญาส เสขิยสิกฺขาปทานิ จ.

ຄຳວ່າ Sabhojane raho dve ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າໄປນັ່ງແຊກແຊງໃນຕະກູນທີ່ມີຂອງກິນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນັ່ງໃນທີ່ລັບ ໒ ຂໍ້. ຄຳວ່າ Aṅguli udake hasanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຈີ້ດ້ວຍນິ້ວມື ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຫຼິ້ນນ້ຳ. ຄຳວ່າ Pahāre uggire ceva ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການທຳຮ້າຍຮ່າງກາຍ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເງື້ອມື (ຈະທຳຮ້າຍ). ຄຳວ່າ Tepaññāsā ca sekhiyā ໄດ້ແກ່ ເສຂิຍະສິກຂາບົດ ໕໓ ຂໍ້ ມີການນຸ່ງຫົ່ມໃຫ້ເປັນປໍຣິມົນທົນເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງຂຸດທະກະວັນນະນາ.

อธกฺขคามาวสฺสุตาติ ภิกฺขุนีนํ อธกฺขกสิกฺขาปทญฺจ คามนฺตรคมนํ อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ขาทนียโภชนียคฺคหณสิกฺขาปทญฺจ. ตลมฏฺฐญฺจ สุทฺธิกาติ ตลฆาตกํ ชตุมฏฺฐํ อุทกสุทฺธิกาทิยนญฺจ. วสฺสํวุฏฺฐา จ โอวาทนฺติ วสฺสํวุฏฺฐา ฉปฺปญฺจโยชนานิ สิกฺขาปทญฺจ โอวาทาย อคมนสิกฺขาปทญฺจ. นานุพนฺเธ ปวตฺตินินฺติ ยา ปน ภิกฺขุนี วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินึ ทฺเว วสฺสานิ นานุพนฺเธยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทํ.

ຄຳວ່າ Adhakkhagāmāvassutā ໄດ້ແກ່ ອະທັກຂະກະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເປີດເຜີຍກາຍສ່ວນລຸ່ມ) ຂອງນາງພິກຂຸນີ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເດີນທາງໄປລະຫວ່າງບ້ານ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍນາງພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດຮັບຂອງຂົບສັນຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ. ຄຳວ່າ Talamaṭṭhañca suddhikā ໄດ້ແກ່ ຕະລະຄາຕະກະສິກຂາບົດ (ການຕົບດ້ວຍຝ່າມື), ຈະຕຸມັດຖະກະສິກຂາບົດ (ການໃຊ້ວັດຖຸທຳຄວາມສະອາດຊ່ອງຄອດ) ແລະ ອຸທະກະສຸດທິກາທິຍະນະສິກຂາບົດ (ການໃຊ້ນ້ຳຊຳລະລ້າງ). ຄຳວ່າ Vassaṃvuṭṭhā ca ovādaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍນາງພິກຂຸນີຢູ່ຈຳພັນສາແລ້ວເດີນທາງໄປ ໕-໖ ໂຍດ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການບໍ່ໄປຮັບໂອວາດ. ຄຳວ່າ Nānubandhe pavattiniṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ນາງພິກຂຸນີໃດ ບວດໃຫ້ອຸປັດຊາຍາແລ້ວ ບໍ່ຕິດຕາມເບິ່ງແຍງຕະຫຼອດ ໒ ປີ”.

อิเม [Pg.143] สิกฺขาติ อิมา สิกฺขาโย; ลิงฺควิปริยาโย กโต. กายมานสิกา กตาติ กายจิตฺตสมุฏฺฐานา กตา.

ຄຳວ່າ Ime sikkhā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້ (ມີການປ່ຽນແປງເພດທາງໄວຍາກອນ). ຄຳວ່າ Kāyamānasikā katā ໄດ້ແກ່ ເປັນສິກຂາບົດທີ່ມີກາຍແລະຈິດເປັນສະມຸດຖານ.

ทุติยปาราชิกสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງທຸຕิຍະປາຣາຊິກ

๒๕๙. อทินฺนนฺติ อิทํ ตาว อทินฺนาทานนฺติ วา ทุติยปาราชิกนฺติ วา เอกํ สมุฏฺฐานสีสํ, เสสานิ เตน สทิสานิ. ตตฺถ วิคฺคหุตฺตรีติ มนุสฺสวิคฺคหอุตฺตริมนุสฺสธมฺมสิกฺขาปทานิ. ทุฏฺฐุลฺลา อตฺตกามินนฺติ ทุฏฺฐุลฺลวาจาอตฺตกามปาริจริยสิกฺขาปทานิ. อมูลา อญฺญภาคิยาติ ทฺเว ทุฏฺฐโทสสิกฺขาปทานิ. อนิยตา ทุติยิกาติ ทุติยํ อนิยตสิกฺขาปทํ.

໒໕໙. ຄຳວ່າ Adinnaṃ ນີ້ ເປັນຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານໜຶ່ງ ຄື ອະທິນນາທານ ຫຼື ທຸຕິຍະປາຣາຊິກ, ສ່ວນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມມີສະມຸດຖານຄ້າຍຄືກັນກັບທຸຕິຍະປາຣາຊິກນັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ viggahuttarī ໄດ້ແກ່ ມະນຸດສະວິກຄະຫະສິກຂາບົດ (ການຂ້າຄົນ) ແລະ ອຸດຕະລິມະນຸດສະທັມມະສິກຂາບົດ (ການອວດອຸດຕະລິມະນຸດສະທຳ). ຄຳວ່າ Duṭṭhullā attakāminaṃ ໄດ້ແກ່ ທຸດຖຸລລະວາຈາສິກຂາບົດ (ການເວົ້າຄຳຢາບຄາຍ) ແລະ ອັດຕະກາມະປາຣິຈະຣິຍະສິກຂາບົດ (ການບຳເຣີຄວາມກຳໜັດຂອງຕົນ). ຄຳວ່າ Amūlā aññabhāgiyā ໄດ້ແກ່ ທຸດຖະໂທສະສິກຂາບົດ (ການໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກບໍ່ມີມູນ) ໒ ຂໍ້. ຄຳວ່າ Aniyatā dutiyikā ໄດ້ແກ່ ອະນิຍົດສິກຂາບົດຂໍ້ທີ ໒.

อจฺฉินฺเท ปริณามเนติ สามํ จีวรํ ทตฺวา อจฺฉินฺทนญฺจ สงฺฆิกลาภสฺส อตฺตโน ปริณามนญฺจ. มุสา โอมสเปสุณาติ มุสาวาโท จ โอมสวาโท จ ภิกฺขุเปสุญฺญญฺจ. ทุฏฺฐุลฺลา ปถวีขเณติ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติอาโรจนญฺจ ปถวีขณญฺจ. ภูตํ อญฺญาย อุชฺฌาเปติ ภูตคามอญฺญวาทกอุชฺฌาปนกสิกฺขาปทานิ.

ຄຳວ່າ Acchinde pariṇāmane ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ຈີວອນເອງແລ້ວກັບຊ່ວງຊິງຄືນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນ້ອມລາບຂອງສົງມາເພື່ອຕົນ. ຄຳວ່າ Musā omasapesuṇā ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາທະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າຕົວະ), ໂອມະສະວາທະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າສຽດສີ) ແລະ ພິກຂຸເປສຸນນະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າສໍເສຍພິກຂຸ). ຄຳວ່າ Duṭṭhullā pathavīkhaṇe ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການບອກອາບັດຊົ່ວຫຍາບ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂຸດດິນ. ຄຳວ່າ Bhūtaṃ aññāya ujjhāpeti ໄດ້ແກ່ ພູຕະຄາມະສິກຂາບົດ (ການທຳລາຍພືດພັນ), ອັນຍະວາທະກະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າກົບເກື່ອນ) ແລະ ອຸດຊາປະນະກະສິກຂາບົດ (ການຈົ່ມວ່າ).

นิกฺกฑฺฒนํ สิญฺจนญฺจาติ วิหารโต นิกฺกฑฺฒนญฺจ อุทเกน ติณาทิสิญฺจนญฺจ. อามิสเหตุ ภุตฺตาวีติ ‘‘อามิสเหตุ ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตี’’ติ สิกฺขาปทญฺจ, ภุตฺตาวึ อนติริตฺเตน ขาทนียาทินา ปวารณาสิกฺขาปทญฺจ. เอหิ อนาทริ ภึสาติ ‘‘เอหาวุโส คามํ วา’’ติ สิกฺขาปทญฺจ, อนาทริยญฺจ ภิกฺขุภึสาปนกญฺจ. อปนิเธ จ ชีวิตนฺติ ปตฺตาทีนํ อปนิธานสิกฺขาปทญฺจ, สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตาโวโรปนญฺจ.

ຄຳວ່າ Nikkaḍḍhanaṃ siñcanañca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການສະແດງຄວາມໂກດແລ້ວຂັບໄລ່ພິກຂຸອອກຈາກວິຫານ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເອົານ້ຳຫົດຫຍ້າຫຼືດິນ. ຄຳວ່າ Āmisahetu bhuttāvī ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “ເພາະເຫັນແກ່ອາມິດ ຈຶ່ງສັ່ງສອນນາງພິກຂຸນີ” ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຫ້າມພັດຕະຫານແລ້ວສັນຂອງຂົບສັນທີ່ບໍ່ເປັນເດນ. ຄຳວ່າ Ehi anādari bhiṃsā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “อาວຸໂສ ຈົ່ງມາບ້ານນຳກັນ...” ແລະ ອະນາທະຣິຍະສິກຂາບົດ (ການສະແດງຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ) ກັບ ພິກຂຸພິມສາປະນະກະສິກຂາບົດ (ການຫຼອກພິກຂຸໃຫ້ຢ້ານ). ຄຳວ່າ Apanidhe ca jīvitaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຊື່ອງບາດເປັນຕົ້ນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການແກ້ງຂ້າສັດມີຊີວິດໃຫ້ຕົກໄປຈາກຊີວິດ.

ชานํ สปฺปาณกํ กมฺมนฺติ ชานํ สปฺปาณกอุทกสิกฺขาปทญฺจ ปุนกมฺมาย อุกฺโกฏนญฺจ. อูนสํวาสนาสนาติ อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทญฺจ อุกฺขิตฺตเกน สทฺธึ สํวาสสิกฺขาปทญฺจ นาสิตกสามเณรสมฺโภคสิกฺขาปทญฺจ. สหธมฺมิกํ วิเลขาติ สหธมฺมิกํ วุจฺจมานสิกฺขาปทญฺจ, วิเลขาย สํวตฺตนฺตีติ อาคตสิกฺขาปทญฺจ. โมโห อมูลเกน จาติ โมหนเก ปาจิตฺติยสิกฺขาปทญฺจ, อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํสนสิกฺขาปทญฺจ.

ຄຳວ່າ Jānaṃ sappāṇakaṃ kammaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮູ້ຢູ່ແລ້ວໃຊ້ນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮື້ຟື້ນອະທິກອນເພື່ອເຮັດຄືນ. ຄຳວ່າ Ūnasaṃvāsanāsanā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການອຸປະສົມບົດໃຫ້ບຸກຄົນມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮ່ວມສັງວາສກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮ່ວມສັນກັບສາມະເນນຜູ້ຖືກຂັບໄລ່. ຄຳວ່າ Sahadhammikaṃ vilekhā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖືກຕັກເຕືອນໂດຍຊອບທຳແລ້ວສະແດງຄວາມອຶດອັດ ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ມາວ່າດ້ວຍການກໍ່ຄວາມລຳຄານ. ຄຳວ່າ Moho amūlakena ca ໄດ້ແກ່ ໂມຫະນະກະປາຈິດຕີສິກຂາບົດ (ການແກ້ງເຮັດເປັນຫຼົງ) ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໂຈດພິກຂຸດ້ວຍອາບັດສັງຄາທິເສດບໍ່ມີມູນ.

กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ จีวรํ ทตฺวาติ กุกฺกุจฺจอุปทหนญฺจ, ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ขียนญฺจ, จีวรํ ทตฺวา ขียนญฺจ. ปริณาเมยฺย ปุคฺคเลติ สงฺฆิกํ ลาภํ [Pg.144] ปุคฺคลสฺส ปริณามนสิกฺขาปทํ. กึ เต อกาลํ อจฺฉินฺเทติ ‘‘กึ เต อยฺเย เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสตี’’ติ อาคตสิกฺขาปทญฺจ, ‘‘อกาลจีวรํ กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺฐหิตฺวา ภาชนสิกฺขาปทญฺจ, ภิกฺขุนิยา สทฺธึ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา อจฺฉินฺทนสิกฺขาปทญฺจ. ทุคฺคหี นิรเยน จาติ ทุคฺคหิเตน ทุปฺปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาปนสิกฺขาปทญฺจ, นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสปนสิกฺขาปทญฺจ.

ຄຳວ່າ Kukkuccaṃ dhammikaṃ cīvaraṃ datvā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການກໍ່ຄວາມກັງວົນໃຈ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖວາຍສັນທະໃນກຳທີ່ເປັນທຳແລ້ວຈົ່ມວ່າພາຍຫຼັງ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖວາຍຈີວອນແລ້ວຈົ່ມວ່າພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ Pariṇāmeyya puggale ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນ້ອມລາບຂອງສົງໄປເພື່ອບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ Kiṃ te akālaṃ acchinde ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ມາວ່າ “ແມ່ເຈົ້າ ເຈົ້າຈະປະໂຫຍດຫຍັງກັບຊາຍຄົນນີ້...” , ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການກຳນົດເອົາອະກາລະຈີວອນວ່າເປັນກາລະຈີວອນແລ້ວແຈກຈ່າຍ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການແລກປ່ຽນຈີວອນກັບນາງພິກຂຸນີແລ້ວກັບຊ່ວງຊິງຄືນ. ຄຳວ່າ Duggahī nirayena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖືເອົາຜິດໆ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນຈົ່ມວ່າ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການແຊ່ງຊັກຫັກກະດູກດ້ວຍນະຣົກຫຼືພຣົມມະຈັນ.

คณํ วิภงฺค ทุพฺพลนฺติ ‘‘คณสฺส จีวรลาภํ อนฺตรายํ กเรยฺยา’’ติ จ ‘‘ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาเหยฺยา’’ติ จ ‘‘ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. กถินา ผาสุ ปสฺสยนฺติ ‘‘ธมฺมิกํ กถินุทฺธารํ ปฏิพาเหยฺย, ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ อผาสุํ กเรยฺย, ภิกฺขุนิยา อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา นิกฺกฑฺเฒยฺย วา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. อกฺโกสจณฺฑี มจฺฉรีติ ‘‘ภิกฺขุํ อกฺโกเสยฺย วา ปริภาเสยฺย วา, จณฺฑิกตา คณํ ปริภาเสยฺย, กุเล มจฺฉรินี อสฺสา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. คพฺภินิญฺจ ปายนฺติยาติ ‘‘คพฺภินึ วุฏฺฐาเปยฺย, ปายนฺตึ วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ.

ຄຳວ່າ Gaṇaṃ vibhaṅga dubbalaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ລາບຈີວອນຂອງຄະນະ”, “ຂັດຂວາງການແຈກຈ່າຍຈີວອນທີ່ເປັນທຳ” ແລະ “ແກ້ງໃຫ້ກາຍກຳນົດເວລາຈີວອນດ້ວຍຫວັງຈະໄດ້ຈີວອນທີ່ເນື້ອດີໜ້ອຍ”. ຄຳວ່າ Kathinā phāsu passayanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຂັດຂວາງການເດາະກະຖິນທີ່ເປັນທຳ”, “ແກ້ງເຮັດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີບໍ່ສະບາຍກາຍສະບາຍໃຈ” ແລະ “ໃຫ້ນາງພິກຂຸນີອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະແລ້ວໂກດເຄືອງຂັບໄລ່ອອກໄປ”. ຄຳວ່າ AkkosacaṇDaily maccharī ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ດ່າຫຼືບໍລິພາສພິກຂຸ”, “ເປັນຄົນຮ້າຍກາດບໍລິພາສຄະນະ” ແລະ “ເປັນຜູ້ຕະໜີ່ໃນຕະກູນ”. ຄຳວ່າ Gabbhiniñca pāyantiyā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສະຕີມີຄັນ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ຍັງໃຫ້ນົມລູກ”.

ทฺเววสฺสํ สิกฺขา สงฺเฆนาติ ‘‘ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. ตโย เจว คิหีคตาติ อูนทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ, ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ‘‘ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ ทฺเว วสฺสานิ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมต’’นฺติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. กุมาริภูตา ติสฺโสติ ‘‘อูนวีสติวสฺสํ กุมาริภูต’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตา ติสฺโส. อูนทฺวาทสสมฺมตาติ ‘‘อูนทฺวาทสวสฺสา วุฏฺฐาเปยฺย, ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสา สงฺเฆน อสมฺมตา วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Dvevassaṃ sikkhā saṅghena ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານาຜູ້ຍັງບໍ່ໄດ້ສຶກສາທຳ ໖ ປະການຕະຫຼອດ ໒ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານາຜູ້ສຶກສາທຳແລ້ວແຕ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ອະນຸມັດ”. ຄຳວ່າ Tayo ceva gihīgatā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ເຄີຍມີສາມີທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໑໒ ປີ”, “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ເຄີຍມີສາມີທີ່ມີອາຍຸຄົບ ໑໒ ປີ ແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສຶກສາທຳ ໖ ປະການຕະຫຼອດ ໒ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ເຄີຍມີສາມີທີ່ສຶກສາທຳ ໒ ປີແລ້ວແຕ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ອະນຸມັດ”. ຄຳວ່າ Kumāribhūtā tisso ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “ບວດໃຫ້ຍິງສາວທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Ūnadvādasasammatā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສະຕີທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໑໒ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສະຕີທີ່ມີອາຍຸຄົບ ໑໒ ປີແລ້ວແຕ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ອະນຸມັດ”.

อลํ ตาว โสกาวาสนฺติ ‘‘อลํ ตาว เต อยฺเย วุฏฺฐาปิเตนา’’ติ จ, ‘‘จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ฉนฺทา อนุวสฺสา จ ทฺเวติ ‘‘ปาริวาสิกฉนฺททาเนน สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, อนุวสฺสํ วุฏฺฐาเปยฺย, เอกํ วสฺสํ ทฺเว วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. สมุฏฺฐานา ติกา กตาติ ติกสมุฏฺฐานา กตา.

ຄຳວ່າ Alaṃ tāva sokāvāsaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ພໍແລ້ວ ແມ່ເຈົ້າ ເຈົ້າຢ່າຟ້າວບວດໃຫ້ເລີຍ...” ແລະ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານາຜູ້ມີຄວາມໂກດແຄ້ນແລະໂສກເສົ້າ”. ຄຳວ່າ Chandā anuvassā ca dve ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານາໂດຍການໃຫ້ສັນທະແກ່ນາງພິກຂຸນີຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ”, “ບວດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີທຸກໆ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີ ໒ ຮູບໃນປີດຽວກັນ”. ຄຳວ່າ Samuṭṭhānā tikā katā ໄດ້ແກ່ ເປັນສິກຂາບົດທີ່ມີສະມຸດຖານ ໓ (ກາຍ, ວາຈາ, ຈິດ).

สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງສັນຈະຣິດຕະ

๒๖๐. สญฺจรี [Pg.145] กุฏิ วิหาโรติ สญฺจริตฺตํ สญฺญาจิกาย กุฏิกรณํ มหลฺลกวิหารกรณญฺจ. โธวนญฺจ ปฏิคฺคโหติ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรโธวาปนญฺจ จีวรปฏิคฺคหณญฺจ. วิญฺญตฺตุตฺตริ อภิหฏฺฐุนฺติ อญฺญาตกํ คหปตึ จีวรวิญฺญาปนํ ตตุตฺตริสาทิยนสิกฺขาปทญฺจ. อุภินฺนํ ทูตเกน จาติ ‘‘จีวรเจตาปนฺนํ อุปกฺขฏํ โหตี’’ติ อาคตสิกฺขาปททฺวยญฺจ ทูเตน จีวรเจตาปนฺนปหิตสิกฺขาปทญฺจ.

໒໖໐. ຄຳວ່າ Sañcarī kuṭi vihāro ໄດ້ແກ່ ສັນຈະຣິດຕະສິກຂາບົດ (ການຊັກສື່), ສັນຍາຈິກາຍະກຸຕິກະຣະນະສິກຂາບົດ (ການສ້າງກຸຕິດ້ວຍການຂໍ) ແລະ ມະຫັນລະກະວິຫາຣະກະຣະນະສິກຂາບົດ (ການສ້າງວິຫານໃຫຍ່). ຄຳວ່າ Dhovanañca paṭiggaho ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ນາງພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດຊັກຈີວອນເກົ່າ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບຈີວອນ. ຄຳວ່າ Viññattuttari abhihaṭṭhuṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂໍຈີວອນນຳຄະຫະບໍດີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຍິນດີໃນຈີວອນທີ່ເກີນກວ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Ubhinnaṃ dūtakena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ມາວ່າ “ຊັບສຳລັບຊື້ຈີວອນທີ່ເຂົາຈັດຕຽມໄວ້...” ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການສົ່ງຊັບສຳລັບຊື້ຈີວອນໄປນຳທູດ.

โกสิยา สุทฺธทฺเวภาคา, ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนนฺติ ‘‘โกสิยมิสฺสกํ สนฺถต’’นฺติอาทีนิ ปญฺจ สิกฺขาปทานิ. ริญฺจนฺติ รูปิกา เจวาติ วิภงฺเค ‘‘ริญฺจนฺติ อุทฺเทส’’นฺติ อาคตํ เอฬกโลมโธวาปนํ รูปิยปฺปฏิคฺคหณสิกฺขาปทญฺจ. อุโภ นานปฺปการกาติ รูปิยสํโวหารกยวิกฺกยสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Kosiyā suddhadvebhāgā, chabbassāni nisīdanaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໕ ຂໍ້ ມີ “kosiyamissakaṃ santhataṃ” (ເຄື່ອງປູລາດທີ່ເຈືອດ້ວຍໄໝ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Riñcanti rūpikā ceva ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊັກຂົນແກະ ທີ່ມາໃນວິພັງວ່າ “riñcanti uddesaṃ” (ລະເລີຍການສະແດງທຳ) ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບເງິນທອງ. ຄຳວ່າ Ubho nānappakārakā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງວ່າດ້ວຍການຊື້ຂາຍດ້ວຍເງິນທອງ.

อูนพนฺธนวสฺสิกาติ อูนปญฺจพนฺธนปตฺตสิกฺขาปทญฺจ วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทญฺจ. สุตฺตํ วิกปฺปเนน จาติ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา จีวรวายาปนญฺจ ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปาปชฺชนญฺจ. ทฺวารทานสิพฺพานิ จาติ ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนาย, ‘‘อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ ทเทยฺย, จีวรํ สิพฺเพยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ปูวปจฺจยโชติ จาติ ปูเวหิ วา มนฺเถหิ วา อภิหฏฺฐุํ ปวารณาสิกฺขาปทํ จาตุมาสปจฺจยปฺปวารณาโชติสมาทหนสิกฺขาปทานิ จ.

ຄຳວ່າ Ūnabandhanavassikā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍບາດທີ່ມີຮອຍຊ້ອມບໍ່ຄົບ ໕ ແຫ່ງ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຜ້າອາບນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ Suttaṃ vikappenena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂໍດ້າຍແລ້ວໃຫ້ຊ່າງຫຍິບຈີວອນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າໄປຫາຊ່າງຫຍິບແລ້ວສັ່ງໃຫ້ເຮັດຈີວອນຕາມໃຈຊອບ. ຄຳວ່າ Dvāradānasibbāni ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ການຕິດກອນປະຕູຈົນເຖິງກອບປະຕູ”, “การຖວາຍຈີວອນແກ່ນາງພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ” ແລະ “ການຫຍິບຈີວອນ”. ຄຳວ່າ Pūvapaccayajoti ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບປະວໍຣະນາດ້ວຍເຂົ້າໜົມຫຼືແປ້ງ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບປະວໍຣະນາປັດໄຈ ໔ ເດືອນ ກັບ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການກໍ່ໄຟ.

รตนํ สูจิ มญฺโจ จ, ตูลํ นิสีทนกณฺฑุ จ, วสฺสิกา จ สุคเตนาติ รตนสิกฺขาปทญฺเจว สูจิฆรสิกฺขาปทาทีนิ จ สตฺต สิกฺขาปทานิ. วิญฺญตฺติ อญฺญํ เจตาปนา, ทฺเว สงฺฆิกา มหาชนิกา, ทฺเว ปุคฺคลลหุกา ครูติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา อญฺญํ วิญฺญาเปยฺยา’’ติอาทีนิ นว สิกฺขาปทานิ. ทฺเว วิฆาสา สาฏิกา จาติ ‘‘อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา ติโรกุฏฺเฏ วา ติโรปากาเร วา ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา, หริเต ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา’’ติ เอวํ วุตฺตานิ ทฺเว วิฆาสสิกฺขาปทานิ จ อุทกสาฏิกาสิกฺขาปทญฺจ. สมณจีวเรน จาติ ‘‘สมณจีวรํ ทเทยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ.

ຄຳວ່າ Ratanaṃ sūci mañco ca, tūlaṃ nisīdanakaṇḍu ca, vassikā ca sugatena ໄດ້ແກ່ ຣະຕະນະສິກຂາບົດ ແລະ ສິກຂາບົດ ໗ ຂໍ້ ມີສູຈιຄະຣະສິກຂາບົດ (ກ່ອງເຂັມ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Viññatti aññaṃ cetāpanā, dve saṅghikā mahājanikā, dve puggalalahukā garū ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໙ ຂໍ້ ມີ “yā pana bhikkhunī aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpeyya” (ນາງພິກຂຸນີໃດ ຂໍສິ່ງອື່ນແລ້ວໃຫ້ຊື້ສິ່ງອື່ນ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Dve vighāsā sāṭikā ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖິ້ມຂອງເສຍ ໒ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຖິ້ມຫຼືໃຫ້ຖິ້ມອຸຈະຣະ ປັດສະວະ ຂີ້ເຫຍື້ອ ຫຼືເສດອາຫານ ຂ້າມກຳແພງຫຼືຂ້າມຮົ້ວ, ຖິ້ມຫຼືໃຫ້ຖິ້ມເທິງຂອງຂຽວ” ແລະ ອຸທະກະສາຕິກາສິກຂາບົດ (ຜ້າອາບນ້ຳ). ຄຳວ່າ Samaṇacīvarena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຖວາຍສະມະນະຈີວອນ” ເຊິ່ງກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້.

สมนุภาสนาสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງສະມະນຸພາສະນະ

๒๖๑. เภทานุวตฺตทุพฺพจทูสทุฏฺฐุลฺลทิฏฺฐิ [Pg.146] จาติ สงฺฆเภทานุวตฺตกทุพฺพจกุลทูสกทุฏฺฐุลฺลปฺปฏิจฺฉาทนทิฏฺฐิอปฺปฏินิสฺสชฺชนสิกฺขาปทานิ. ฉนฺทํ อุชฺชคฺฆิกา ทฺเว จาติ ฉนฺทํ อทตฺวา คมนสิกฺขาปทํ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คมนนิสีทนสิกฺขาปททฺวยญฺจ. ทฺเว จ สทฺทาติ ‘‘อปฺปสทฺโท อนฺตรฆเร คมิสฺสามิ, นิสีทิสฺสามี’’ติ สิกฺขาปททฺวยญฺจ. น พฺยาหเรติ ‘‘น สกพเฬน มุเขน พฺยาหริสฺสามี’’ติ สิกฺขาปทํ.

໒໖໑. ຄຳວ່າ Bhedānuvattadubbacadūsaduṭṭhulladiṭṭhi ca ໄດ້ແກ່ ສັງຄະເພທະສິກຂາບົດ (ການທຳສົງໃຫ້ແຕກກັນ), ອະນຸວັດຕະກະສິກຂາບົດ (ການປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳສົງໃຫ້ແຕກກັນ), ທຸບພະຈະສິກຂາບົດ (ການເປັນຄົນເວົ້າຍາກ), ກຸລະທູສະກະສິກຂາບົດ (ການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ), ທຸດຖຸລລະປະຕິດສານະສິກຂາບົດ (ການປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບ) ແລະ ທິດຖິອັບປະຕິນິດສັດຊະນະສິກຂາບົດ (ການບໍ່ສະລະທິດຖິຊົ່ວ). ຄຳວ່າ Chandaṃ ujjagghikā dve ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການບໍ່ໃຫ້ສັນທະແລ້ວຫຼີກໄປ ແລະ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງວ່າດ້ວຍການຫົວເລາະສຽງດັງໃນເວລາເດີນທາງແລະນັ່ງໃນລະຫວ່າງບ້ານ. ຄຳວ່າ Dve ca saddā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ວ່າ “ເຮົາຈັກມີສຽງເບົາເດີນທາງແລະນັ່ງໃນລະຫວ່າງບ້ານ”. ຄຳວ່າ Na byāhare ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “ເຮົາຈັກບໍ່ເວົ້າທັງທີ່ມີຄຳເຂົ້າຢູ່ໃນປາກ”.

ฉมา นีจาสเน ฐานํ, ปจฺฉโต อุปฺปเถน จาติ ฉมายํ นิสีทิตฺวา, นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา; ฐิเตน นิสินฺนสฺส, ปจฺฉโต คจฺฉนฺเตน ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส, อุปฺปเถน คจฺฉนฺเตน ปเถน คจฺฉนฺตสฺส ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทานิ. วชฺชานุวตฺติคหณาติ วชฺชปฺปฏิจฺฉาทน, อุกฺขิตฺตานุวตฺตก, หตฺถคฺคหณาทิสงฺขาตานิ ตีณิ ปาราชิกานิ. โอสาเร ปจฺจาจิกฺขนาติ ‘‘อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนญฺญาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรยฺยา’’ติ จ ‘‘พุทฺธํ ปจฺจกฺขามี’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Chamā nīcāsane ṭhānaṃ, pacchato uppathena cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດກ່ຽວກັບການສະແດງທຳແກ່ບຸກຄົນຜູ້ນັ່ງເທິງແຜ່ນດິນ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນນັ່ງເທິງອາສະນະ), ຜູ້ນັ່ງເທິງອາສະນະຕ່ຳ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນນັ່ງເທິງອາສະນະສູງ), ຜູ້ນັ່ງຢູ່ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນຢືນ), ຜູ້ຍ່າງໄປທາງໜ້າ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນຍ່າງໄປທາງຫຼັງ), ແລະ ຜູ້ຍ່າງໄປຕາມທາງ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນຍ່າງໄປນອກທາງ). ຄຳວ່າ Vajjānuvattigahaṇāti ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກ ໓ ສິກຂາບົດ ທີ່ກ່າວເຖິງການປົກປິດໂທດ (vajjappaṭicchādana), การປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ (ukkhittānuvattaka), ແລະ ການຈັບມືເປັນຕົ້ນ (hatthaggahaṇa). ຄຳວ່າ Osāre paccācikkhanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບໍ່ບອກກ່າວຄະນະສົງຜູ້ເຮັດກຳ ແລ້ວຮັບພິກຂຸນີ (ຜູ້ຖືກລົງໂທດ) ເຂົ້າໝູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍິນຍອມຈາກຄະນະ' ແລະ 'ກ່າວປະຕິເສດພຣະພຸດທະເຈົ້າ'.

กิสฺมึ สํสฏฺฐา ทฺเว วธีติ ‘‘กิสฺมิญฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา’’ติ จ ‘‘ภิกฺขุนิโย ปเนว สํสฏฺฐา วิหรนฺตี’’ติ จ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี เอวํ วเทยฺย สํสฏฺฐาว อยฺเย ตุมฺเห วิหรถา’’ติ จ ‘‘อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรเทยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. วิสิพฺเพ ทุกฺขิตาย จาติ ‘‘ภิกฺขุนิยา จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วา’’ติ จ ‘‘ทุกฺขิตํ สหชีวินิ’’นฺติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ปุน สํสฏฺฐา น วูปสเมติ ‘‘สํสฏฺฐา วิหเรยฺย คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา’’ติ เอวํ ปุน วุตฺตสํสฏฺฐสิกฺขาปทญฺจ ‘‘เอหยฺเย, อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหี’’ติ วุจฺจมานา, ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ‘‘สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว วูปสมฺเมยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อารามญฺจ ปวารณาติ ‘‘ชานํ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิเสยฺยา’’ติ จ ‘‘อุภโตสงฺเฆ ตีหิ ฐาเนหิ น ปวาเรยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Kismiṃ saṃsaṭṭhā dve vadhīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຖືກປະຕິເສດໃນອະທິການໃດໜຶ່ງ', 'ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຄລຸກຄີກັນຢູ່', 'ພິກຂຸນີໃດກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ ພວກທ່ານຈົ່ງຄລຸກຄີກັນຢູ່ເຖີດ', ແລະ 'ຕີຕົນເອງແລ້ວຮ້ອງໄຫ້'. ຄຳວ່າ Visibbe dukkhitāya cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເລາະຈີວອນຂອງພິກຂຸນີ ຫຼື ໃຫ້ເລາະ' ແລະ 'ເພື່ອນຮ່ວມອຸປັດຊະຍาຜູ້ເຈັບໄຂ້'. ຄຳວ່າ Puna saṃsaṭṭhā na vūpasameti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດກ່ຽວກັບການຄລຸກຄີກັນທີ່ກ່າວໄວ້ອີກວ່າ 'ຄລຸກຄີກັບຄະຫະບໍດີ ຫຼື ບຸດຂອງຄະຫະບໍດີ' ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຖືກບອກວ່າ ແນ່ແມ່ເຈົ້າ ຈົ່ງມາລະງັບອະທິການນີ້ ເສຍ, ຮັບຄຳວ່າ ດີລະ ແລ້ວ ພາຍຫຼັງເມື່ອບໍ່ມີອຸປະສັກ ກໍບໍ່ລະງັບເສຍ'. ຄຳວ່າ Ārāmañca pavāraṇāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຮູ້ຢູ່ ຍ່າງເຂົ້າໄປໃນອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດ' ແລະ 'ບໍ່ປະວໍຣະນາໃນອຸພະໂຕສົງດ້ວຍສະຖານ ໓ ປະການ'.

อนฺวทฺธํ สหชีวินึ ทฺเวติ ‘‘อนฺวทฺธมาสํ ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุสงฺฆโต ทฺเว ธมฺมา ปจฺจาสีสิตพฺพา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ, ‘‘สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา ทฺเว วสฺสานิ เนว อนุคฺคณฺเหยฺย, สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา เนว วูปกาเสยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยญฺจ. จีวรํ อนุพนฺธนาติ ‘‘สเจ เม ตฺวํ, อยฺเย, จีวรํ ทสฺสสิ, เอวาหํ [Pg.147] ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ จ ‘‘สเจ มํ ตฺวํ, อยฺเย, ทฺเว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Anvaddhaṃ sahajīviniṃ dveti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທຸກໆເຄິ່ງເດືອນ ພິກຂຸນີຕ້ອງຫວັງທຳ ໖ ປະການຈາກພິກຂຸສົງ' ແລະ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບວດເພື່ອນຮ່ວມອຸປັດຊະຍາແລ້ວ ບໍ່ເກື້ອກູນຕະຫຼອດ ໒ ພັນສາ' ແລະ 'ບວດເພື່ອນຮ່ວມອຸປັດຊະຍາແລ້ວ ບໍ່ຫຼີກເວັ້ນການປະນາມ'. ຄຳວ່າ Cīvaraṃ anubandhanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ແນ່ແມ່ເຈົ້າ ຖ້າທ່ານໃຫ້ຈີວອນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດໃຫ້ທ່ານ' ແລະ 'ແນ່ແມ່ເຈົ້າ ຖ້າທ່ານຕິດຕາມຂ້າພະເຈົ້າຕະຫຼອດ ໒ ພັນສາ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດໃຫ້ທ່ານ'.

กถินสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງກະຖິນ (ກະຖິນະສະມຸດຖານະວັນນະນາ)

๒๖๒. อุพฺภตํ กถินํ ตีณีติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนา อุพฺภตสฺมึ กถิเน’’ติ วุตฺตานิ อาทิโตว ตีณิ สิกฺขาปทานิ. ปฐมํ ปตฺตเภสชฺชนฺติ ‘‘ทสาหปรมํ อติเรกปตฺโต’’ติ วุตฺตํ ปฐมปตฺตสิกฺขาปทญฺจ ‘‘ปฏิสายนียานิ เภสชฺชานี’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อจฺเจกญฺจาปิ สาสงฺกนฺติ อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทญฺจ ตทนนฺตรเมว สาสงฺกสิกฺขาปทญฺจ. ปกฺกมนฺเตน วา ทุเวติ ‘‘ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺยา’’ติ ภูตคามวคฺเค วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

໒໖໒. ຄຳວ່າ Ubbhataṃ kathinaṃ tīṇīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ທຳອິດຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຈີວອນສຳເລັດແລ້ວ, ກະຖິນເດາະແລ້ວ ແກ່ພິກຂຸ'. ຄຳວ່າ Paṭhamaṃ pattabhesajjanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດກ່ຽວກັບບາດຂໍ້ທຳອິດ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບາດເກີນຄວາມຈຳເປັນ ມີກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ ໑໐ ວັນ' ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພສັດ (ຢາ) ທີ່ຄວນລິ້ມລອງ'. ຄຳວ່າ Accekañcāpi sāsaṅkanti ໄດ້ແກ່ ອັດເຈກະຈີວໍຣະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຈີວອນຮີບດ່ວນ) ແລະ ສາສັງກະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍທີ່ພັກທີ່ໜ້າລະແວງໄພ) ໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ Pakkamantena vā duveti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງໃນພູຕະຄາມະວັກ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຫຼີກໄປ ບໍ່ຖອນ (ຕຽງ/ຕັ່ງ) ນັ້ນ'.

อุปสฺสยํ ปรมฺปราติ ‘‘ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺยา’’ติ จ ‘‘ปรมฺปรโภชเน ปาจิตฺติย’’นฺติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อนติริตฺตํ นิมนฺตนาติ ‘‘อนติริตฺตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา’’ติ จ ‘‘นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโน’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. วิกปฺปํ รญฺโญ วิกาเลติ ‘‘สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา’’ติ จ ‘‘รญฺโญ ขตฺติยสฺสา’’ติ จ ‘‘วิกาเล คามํ ปวิเสยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. โวสาสารญฺญเกน จาติ ‘‘โวสาสมานรูปา ฐิตา’’ติ จ ‘‘ตถารูเปสุ อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิต’’นฺติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Upassayaṃ paramparāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄປສູ່ທີ່ພັກຂອງພິກຂຸນີແລ້ວສັ່ງສອນພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ' ແລະ 'ເປັນປາຈິດຕີໃນເພາະການສັນປໍຣັມປະຣະໂພຊົນ (ສັນສະຫຼັບຄິວ)'. ຄຳວ່າ Anatirittaṃ nimantanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຂອງຂ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ ທີ່ບໍ່ເປັນອະນິຕິຣິດຕະ (ບໍ່ໄດ້ເຮັດວິນັຍກຳ)' ແລະ 'ເປັນຜູ້ຖືກນิມົນ ແລະ ມີພັດຕາກິດຢູ່'. ຄຳວ່າ Vikappaṃ rañño vikāleti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ວິກັບຈີວອນດ້ວຍຕົນເອງ', 'ຂອງພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນກະສັດ', ແລະ 'ເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານໃນເວລາວິການ'. ຄຳວ່າ Vosāsāraññakena cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຢືນສັ່ງການຢູ່' ແລະ 'ໃນເສນາສະນະປ່າເຫັນປານນັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວໄວ້ກ່ອນ'.

อุสฺสยา สนฺนิจยญฺจาติ ‘‘อุสฺสยวาทิกา’’ติ จ ‘‘ปตฺตสนฺนิจยํ กเรยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ปุเร ปจฺฉา วิกาเล จาติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ จ, ‘‘ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ จ, ‘‘วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ปญฺจาหิกา สงฺกมนีติ ‘‘ปญฺจาหิกา สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกเมยฺยา’’ติ จ ‘‘จีวรสงฺกมนียํ ธาเรยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ทฺเวปิ อาวสเถน จาติ ‘‘อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺเชยฺย, อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกเมยฺยา’’ติ จ เอวํ อาวสเถน สทฺธึ วุตฺตสิกฺขาปทานิ จ ทฺเว.

ຄຳວ່າ Ussayā sannicayañcāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກໍ່ການທະເລາະວິວາດ (ussayavādikā)' ແລະ 'ສະສົມບາດ (pattasannicaya)'. ຄຳວ່າ Pure pacchā vikāle cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸນີໃດ ເຂົ້າໄປສູ່ຕະກູນໃນເວລາຜ່ານມາກ່ອນສັນ', 'ເຂົ້າໄປສູ່ຕະກູນໃນເວລາພາຍຫຼັງສັນ', ແລະ 'ເຂົ້າໄປສູ່ຕະກູນໃນເວລາວິການ'. ຄຳວ່າ Pañcāhikā saṅkamanīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກາຍ ໕ ວັນ ລ່ວງເລີຍການທ່ຽວໄປດ້ວຍຜ້າສັງຄາຕິ' ແລະ 'ຊົງຈີວອນທີ່ຄວນປ່ຽນ'. ຄຳວ່າ Dvepi āvasathena cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວຮ່ວມກັບຄຳວ່າ ອາວະສະຖະ (āvasatha) ວ່າ 'ບໍ່ສະຫຼະຜ້າອາວະສະຖະຈີວອນແລ້ວຊົມໃຊ້' ແລະ 'ບໍ່ສະຫຼະອາວະສະຖະແລ້ວຫຼີກຈາຣິກໄປ'.

ปสาเข อาสเน เจวาติ ‘‘ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ วา’’ติ จ ‘‘ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีเทยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Pasākhe āsane cevāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຝີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮົ່ມຜ້າ (pasākha)' ແລະ 'ນັ່ງເທິງອາສະນະຕໍ່ໜ້າພິກຂຸໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດ'.

เอฬกโลมสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງຂົນແກະ (ເອລະກະໂລມະສະມຸດຖານະວັນນະນາ)

๒๖๓. เอฬกโลมา [Pg.148] ทฺเว เสยฺยาติ เอฬกโลมสิกฺขาปทญฺเจว ทฺเว จ สหเสยฺยสิกฺขาปทานิ. อาหจฺจ ปิณฺฑโภชนนฺติ อาหจฺจปาทกสิกฺขาปทญฺจ อาวสถปิณฺฑโภชนสิกฺขาปทญฺจ. คณวิกาลสนฺนิธีติ คณโภชนวิกาลโภชนสนฺนิธิการกสิกฺขาปทตฺตยํ. ทนฺตโปเนน เจลกาติ ทนฺตโปนสิกฺขาปทญฺจ อเจลกสิกฺขาปทญฺจ. อุยฺยุตฺตํ เสนํ อุยฺโยธีติ ‘‘อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย, เสนาย วเสยฺย, อุยฺโยธิกํ วา…เป… อนีกทสฺสนํ วา คจฺเฉยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. สุรา โอเรน นฺหายนาติ สุราปานสิกฺขาปทญฺจ โอเรนทฺธมาสนหานสิกฺขาปทญฺจ. ทุพฺพณฺเณ ทฺเว เทสนิกาติ ‘‘ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณาน’’นฺติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ วุตฺตาวเสสปาฏิเทสนียทฺวยญฺจ. ลสุณุปติฏฺเฐ นจฺจนาติ ลสุณสิกฺขาปทํ, ‘‘ภิกฺขุสฺส ภุญฺชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺเฐยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทํ, ‘‘นจฺจํ วา คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อิโต ปรํ ปาฬึ วิรชฺฌิตฺวา ลิขนฺติ. ยถา ปน อตฺถํ วณฺณยิสฺสาม; เอวเมตฺถ อนุกฺกโม เวทิตพฺโพ.

໒໖໓. ຄຳວ່າ Eḷakalomā dve seyyāti ໄດ້ແກ່ ເອລະກະໂລມະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຂົນແກະ) ແລະ ສະຫະເສຍຍະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນອນຮ່ວມ) ໒ ຂໍ້. ຄຳວ່າ Āhacca piṇḍabhojananti ໄດ້ແກ່ ອາຫັດຈະປາທະກະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຕຽງມີເທົ້າສຽບ) ແລະ ອາວະສະຖະບິນທະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການສັນອາຫານໃນໂຮງທານ). ຄຳວ່າ Gaṇavikālasannidhīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ຄື ຄະນະໂພຊະນະສິກຂາບົດ, ວິກາລະໂພຊະນະສິກຂາບົດ, ແລະ ສັນນິທິການະກະສິກຂາບົດ (ການສະສົມອາຫານ). ຄຳວ່າ Dantaponena celakāti ໄດ້ແກ່ ທັນຕະໂປນະສິກຂາບົດ (ໄມ້ສີຟັນ) ແລະ ອະເຈລະກະສິກຂາບົດ (ຊີເປືອຍ). ຄຳວ່າ Uyyuttaṃ senaṃ uyyodhīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄປເພື່ອເບິ່ງກອງທັບທີ່ຈັດຕັ້ງກຽມພ້ອມ, ພັກຢູ່ໃນກອງທັບ, ຫຼື ໄປເບິ່ງການຮົບ...ເປ... ຫຼື ການຈັດຂະບວນທັບ'. ຄຳວ່າ Surā orena nhāyanāti ໄດ້ແກ່ ສຸຣາປານະສິກຂາບົດ (ດື່ມສຸລາ) ແລະ ໂອເຣນັດທະມາສະນະຫານະສິກຂາບົດ (ອາບນ້ຳກ່ອນເຄິ່ງເດືອນ). ຄຳວ່າ Dubbaṇṇe dve desanikāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການເຮັດໃຫ້ເສຍສີ ໓ ປະການ' ແລະ ປາຕິເທສະນີຍະສິກຂາບົດ ໒ ຂໍ້ ທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ Lasuṇupatiṭṭhe naccanāti ໄດ້ແກ່ ລະສຸນະສິກຂາບົດ (ສັນກະທຽມ), ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຢືນຮັບໃຊ້ພິກຂຸຜູ້ກຳລັງສັນດ້ວຍນ້ຳ ຫຼື ດ້ວຍພັດວີ', ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄປເພື່ອເບິ່ງການຟ້ອນ, ການຂັບຮ້ອງ ຫຼື ການປະໂຄມດົນຕີ'. ຫຼັງຈາກບົດນີ້ໄປ ມີຜູ້ຂຽນພຣະບາລີຄາດເຄື່ອນ, ແຕ່ພວກເຮົາຈະອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ຄວນຈະເປັນ; ພຶງຊາບລຳດັບໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ຕາມນັ້ນ.

นฺหานมตฺถรณํ เสยฺยาติ ‘‘นคฺคา นหาเยยฺย, เอกตฺถรณปาวุรณา ตุวฏฺเฏยฺยุํ, เอกมญฺเจ ตุวฏฺเฏยฺยุ’’นฺติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. อนฺโตรฏฺเฐ ตถา พหีติ ‘‘อนฺโตรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต, ติโรรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อนฺโตวสฺสํ จิตฺตาคารนฺติ ‘‘อนฺโตวสฺสํ จาริกํ ปกฺกเมยฺย, ราชาคารํ วา จิตฺตาคารํ วา…เป… โปกฺขรณึ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อาสนฺทึ สุตฺตกนฺตนาติ ‘‘อาสนฺทึ วา ปลฺลงฺกํ วา ปริภุญฺเชยฺย, สุตฺตํ กนฺเตยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ.

ຄຳວ່າ Nhānamattharaṇaṃ seyyāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເປືອຍກາຍອາບນ້ຳ', 'ນອນຮ່ວມຜ້າປູແລະຜ້າຫົ່ມດຽວກັນ', ແລະ 'ນອນເທິງຕຽງດຽວກັນ'. ຄຳວ່າ Antoraṭṭhe tathā bahīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນພາຍໃນແວ່ນແຄວ້ນທີ່ສົມມຸດວ່າໜ້າລະແວງໄພ' ແລະ 'ໃນຕ່າງແວ່ນແຄວ້ນທີ່ສົມມຸດວ່າໜ້າລະແວງໄພ'. ຄຳວ່າ Antovassaṃ cittāgāranti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຫຼີກຈາຣິກໄປໃນລະຫວ່າງພັນສາ' ແລະ 'ໄປເພື່ອເບິ່ງພຣະຣາຊະວັງ, ຫໍຈິດຕະກຳ...ເປ... ຫຼື ສະໂບກຂະຣະນີ'. ຄຳວ່າ Āsandiṃ suttakantanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ชົມໃຊ້ຕັ່ງຍາວ ຫຼື ຕັ່ງມີເທົ້າສູງ' ແລະ 'ເຂັນຝ້າຍ'.

เวยฺยาวจฺจํ สหตฺถา จาติ ‘‘คิหิเวยฺยาวจฺจํ กเรยฺย, อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ทเทยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อภิกฺขุกาวาเสน จาติ ‘‘อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วเสยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ฉตฺตํ ยานญฺจ สงฺฆาณินฺติ ‘‘ฉตฺตุปาหนํ ธาเรยฺย, ยาเนน ยาเยยฺย, สงฺฆาณึ ธาเรยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. อลงฺการคนฺธวาสิตนฺติ ‘‘อิตฺถาลงฺการํ ธาเรยฺย, คนฺธจุณฺณเกน นหาเยยฺย, วาสิตเกน ปิญฺญาเกน นหาเยยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ภิกฺขุนีติอาทินา ‘‘ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปยฺยา’’ติอาทีนิ จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ วุตฺตานิ. อสงฺกจฺจิกา อาปตฺตีติ ‘‘อสงฺกจฺจิกา [Pg.149] คามํ ปวิเสยฺย ปาจิตฺติย’’นฺติ เอวํ วุตฺตอาปตฺติ จ. จตฺตารีสา จตุตฺตรีติ เอตานิ สพฺพานิปิ จตุจตฺตาลีส สิกฺขาปทานิ วุตฺตานิ.

ຄຳວ່າ Veyyāvaccaṃ sahatthā cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເຮັດເວຍຍາວັດຈະ (ຮັບໃຊ້) ແກ່ຄະລຶຫັດ' ແລະ 'ໃຫ້ຂອງຂ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ ແກ່ຄະລຶຫັດ, ປະຣิພາຊົກ ຫຼື ປະຣິພາຊິກາ ດ້ວຍມືຂອງຕົນ'. ຄຳວ່າ Abhikkhukāvāsena cāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ 'ຈຳພັນສາໃນອາວາດທີ່ບໍ່ມີພິກຂຸ'. ຄຳວ່າ Chattaṃ yānañca saṅghāṇinti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບ', 'ໄປດ້ວຍຍານ', ແລະ 'ຊົງສາຍຮັດແອວ'. ຄຳວ່າ Alaṅkāragandhavāsitanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ປະດັບກາຍດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຂອງສະຕີ', 'ອາບນ້ຳດ້ວຍແປ້ງຫອມ', ແລະ 'ອາບນ້ຳດ້ວຍກາກໝາກພ້າວປົນເຄື່ອງຫອມ'. ຄຳວ່າ Bhikkhunītiādinā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໔ ຂໍ້ ມີການໃຫ້ພິກຂຸນີບີບນວດເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Asaṅkaccikā āpattīti ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ບໍ່ຊົງຜ້າຮັດອົກແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານ ເປັນປາຈິດຕີ'. ຄຳວ່າ Cattārīsā catuttarīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງໝົດ ໔໔ ຂໍ້ເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

กาเยน น วาจาจิตฺเตน, กายจิตฺเตน น วาจโตติ กาเยน เจว กายจิตฺเตน จ สมุฏฺฐหนฺติ; น วาจาจิตฺเตน น วาจโตติ อตฺโถ. ทฺวิสมุฏฺฐานิกา สพฺเพ, สมา เอฬกโลมิกาติ อิทํ อุตฺตานตฺถเมว.

ຄຳວ່າ Kāyena na vācācittena, kāyacittena na vācatoti ມີອະທิບາຍວ່າ (ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້) ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍ ແລະ ທາງກາຍກັບຈິດ; ບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນທາງວາຈາກັບຈິດ ແລະ ບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນທາງວາຈາຢ່າງດຽວ. ຄຳວ່າ Dvisamuṭṭhānikā sabbe, samā eḷakalomikāti ນີ້ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງປະທະໂσທຳ (ປະທະໂσທັມມະສະມຸດຖານະວັນນະນາ)

๒๖๔. ปทญฺญตฺร อสมฺมตาติ ‘‘ปทโส ธมฺมํ, มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสยฺย, อญฺญตฺร วิญฺญุนา ปุริสวิคฺคเหน, อสมฺมโต ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ตถา อตฺถงฺคเตน จาติ ‘‘อตฺถงฺคเต สูริเย โอวเทยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ติรจฺฉานวิชฺชา ทฺเวติ ‘‘ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุเณยฺย, วาเจยฺยา’’ติ เอวํ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อโนกาโส จ ปุจฺฉนาติ ‘‘อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ.

໒໖໔. ຄຳວ່າ Padaññatra asammatāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສະແດງທຳໂດຍບົດ (padaso dhammaṃ)', 'ສະແດງທຳແກ່ມາຕຸຄາມເກີນກວ່າ ໕-໖ ຄຳ ເວັ້ນເສຍແຕ່ມີບຸລຸດຜູ້ຮູ້ດຽງສາຢູ່ຮ່ວມ', ແລະ 'ບໍ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດແລ້ວສັ່ງສອນພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ'. ຄຳວ່າ Tathā atthaṅgatena cāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ 'ເມື່ອພຣະອາທິດອັດສະດົງແລ້ວ ສັ່ງສອນພິກຂຸນີ'. ຄຳວ່າ Tiracchānavijjā dveti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮຽນຕິຣັດສານວິຊາ' ແລະ 'ສອນຕິຣັດສານວິຊາ'. ຄຳວ່າ Anokāso ca pucchanāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ 'ຖາມບັນຫາກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ເປີດໂອກາດໃຫ້'.

อทฺธานสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງອັດທានະ (ອັດທານະສະມຸດຖານະວັນນະນາ)

๒๖๕. อทฺธานนาวํ ปณีตนฺติ ‘‘ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย, เอกํ นาวํ อภิรุเหยฺย, ปณีตโภชนานิ อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. มาตุคาเมน สํหเรติ มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย คมนญฺจ ‘‘สมฺพาเธ โลมํ สํหราเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. ธญฺญํ นิมนฺติตา เจวาติ ‘‘ธญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา วา’’ติ จ ‘‘นิมนฺติตา วา ปวาริตา วา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อฏฺฐ จาติ ภิกฺขุนีนํ วุตฺตา อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา วา.

໒໖໕. ຄຳວ່າ Addhānanāvaṃ paṇītanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຊັກຊວນກັນແລ້ວເດີນທາງໄກຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ', 'ຂຶ້ນເຮືອລຳດຽວກັນ', ແລະ 'ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຈັບໄຂ້ ຂໍໂພຊົນອັນປະນີດມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ'. ຄຳວ່າ Mātugāmena saṃhareti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊັກຊວນກັນແລ້ວເດີນທາງຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃຫ້ຖອນຂົນໃນທີ່ແຄບ'. ຄຳວ່າ Dhaññaṃ nimantitā cevāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຂໍເຂົ້າເປືອກ' ແລະ 'ເປັນຜູ້ຖືກນິມົນ ຫຼື ຫ້າມພັດແລ້ວ ສັນຂອງຂ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ'. ຄຳວ່າ Aṭṭha cāti ໄດ້ແກ່ ປາຕິເທສະນີຍະສິກຂາບົດ ໘ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ສຳລັບພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ.

เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานวณฺณนา

ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງເຖຍຍະສັດຖະ (ເຖຍຍະສັດຖະສະມຸດຖານະວັນນະນາ)

๒๖๖. เถยฺยสตฺถํ อุปสฺสุตีติ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคคมนญฺจ อุปสฺสุติติฏฺฐนญฺจ. สูปวิญฺญาปเนน จาติ อิทํ สูโปทนวิญฺญตฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ. รตฺติฉนฺนญฺจ โอกาสนฺติ ‘‘รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป, ปฏิจฺฉนฺเน [Pg.150] โอกาเส, อชฺโฌกาเส ปุริเสน สทฺธิ’’นฺติ เอวํ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. พฺยูเหน สตฺตมาติ อิทํ ตทนนฺตรเมว ‘‘รถิกาย วา พฺยูเห วา สิงฺฆาฏเก วา ปุริเสน สทฺธิ’’นฺติ อาคตสิกฺขาปทํ สนฺธาย วุตฺตํ.

໒໖໖. ຄຳວ່າ Theyyasatthaṃ upassutīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊັກຊວນກັນແລ້ວເດີນທາງໄກຮ່ວມກັບພວກພໍ່ຄ້າເກີນພາສີ (theyyasattha) ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຢືນແອບຟັງ (upassuti). ຄຳວ່າ Sūpaviññāpanena cāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂໍແກງແລະເຂົ້າສຸກ (sūpodanaviññatti). ຄຳວ່າ Rattichannañca okāsanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໃນທີ່ມືດຄ່ຳຄືນທີ່ບໍ່ມີປະທີບ', 'ໃນທີ່ກຳບັງ', ແລະ 'ໃນທີ່ແຈ້ງກັບບຸລຸດ'. ຄຳວ່າ Byūhena sattamāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດທີ ໗ ທີ່ມາໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນວ່າ 'ໃນຖະໜົນ, ທາງຕັນ ຫຼື ທາງສາມແພ່ງ ກັບບຸລຸດ'.

ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานวณฺณนา

GD: ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງທຳມະເທດສະໜາ (ທັມມະເທສານາສະມຸດຖານະວັນນະນາ)

๒๖๗. ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานานิ เอกาทส อุตฺตานาเนว. เอวํ ตาว สมฺภินฺนสมุฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ. นิยตสมุฏฺฐานํ ปน ติวิธํ, ตํ เอเกกสฺเสว สิกฺขาปทสฺส โหติ, ตํ วิสุํเยว ทสฺเสตุํ ‘‘ภูตํ กาเยน ชายตี’’ติอาทิ วุตฺตํ, ตํ อุตฺตานเมว. เนตฺติธมฺมานุโลมิกนฺติ วินยปาฬิธมฺมสฺส อนุโลมนฺติ.

໒໖໗. ສິກຂາບົດທີ່ມີທຳມະເທດສະໜາສະມຸດຖານ ໑໑ ຂໍ້ນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ພຶງຊາບສຳພິນນະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານທີ່ປົນກັນ) ໂດຍຫຍໍ້ພຽງເທົ່ານີ້ກ່ອນ. ສ່ວນນິຍະຕະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານທີ່ແນ່ນອນ) ມີ ໓ ປະການ, ສະມຸດຖານນັ້ນຍ່ອມມີແກ່ສິກຂາບົດແຕ່ລະຂໍ້ເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອສະແດງສະມຸດຖານນັ້ນໂດຍສະເພາະ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'bhūtaṃ kāyena jāyatī' ເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຄຳນັ້ນກໍມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Nettidhammānulomikanti ໄດ້ແກ່ ການຄ້ອຍຕາມພຣະວິນັຍປາລີທຳ.

สมุฏฺฐานสีสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການອະທິບາຍຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານ ຈົບບໍລິບູນ.

อนฺตรเปยฺยาลํ

ອັນຕະຣະເປຍຍານ (ເປຍຍານໃນລະຫວ່າງ)

กติปุจฺฉาวารวณฺณนา

ການອະທິບາຍກະຕິປຸດສາວານ (ການຖາມຈຳນວນອາບັດ)

๒๗๑. อิทานิ [Pg.151] อาปตฺติอาทิโกฏฺฐาเสสุ โกสลฺลชนนตฺถํ ‘‘กติ อาปตฺติโย’’ติอาทินา นเยน มาติกํ ฐเปตฺวา นิทฺเทสปฺปฏินิทฺเทสวเสน วิภงฺโค วุตฺโต.

໒໗໑. ໃນບັດນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ໃນໝວດອາບັດເປັນຕົ້ນ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງມາຕິກາໄວ້ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'kati āpattiyo' (ອາບັດມີເທົ່າໃດ) ແລ້ວກ່າວຈຳແນກ (ວິພັງ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິດເທດ (ການຊີ້ແຈງ) ແລະ ປະຕິນິດເທດ (ການຊີ້ແຈງແກ້).

ตตฺถ กติ อาปตฺติโยติ มาติกาย จ วิภงฺเค จ อาคตาปตฺติปุจฺฉา. เอส นโย ทุติยปเทปิ. เกวลญฺเหตฺถ อาปตฺติโย เอว ราสิวเสน ขนฺธาติ วุตฺตา. วินีตวตฺถูนีติ ตาสํ อาปตฺตีนํ วินยปุจฺฉา; ‘‘วินีตํ วินโย วูปสโม’’ติ อิทญฺหิ อตฺถโต เอกํ, วินีตานิเยว วินีตวตฺถูนีติ อยเมตฺถ ปทตฺโถ. อิทานิ เยสุ สติ อาปตฺติโย โหนฺติ, อสติ น โหนฺติ, เต ทสฺเสตุํ ‘‘กติ อคารวา’’ติ ปุจฺฉาทฺวยํ. วินีตวตฺถูนีติ อยํ ปน เตสํ อคารวานํ วินยปุจฺฉา. ยสฺมา ปน ตา อาปตฺติโย วิปตฺตึ อาปตฺตา นาม นตฺถิ, ตสฺมา ‘‘กติ วิปตฺติโย’’ติ อยํ อาปตฺตีนํ วิปตฺติภาวปุจฺฉา. กติ อาปตฺติสมุฏฺฐานานีติ ตาสํเยว อาปตฺตีนํ สมุฏฺฐานปุจฺฉา. วิวาทมูลานิ อนุวาทมูลานีติ อิมา ‘‘วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณ’’นฺติ อาคตานํ วิวาทานุวาทานํ มูลปุจฺฉา. สารณียา ธมฺมาติ วิวาทานุวาทมูลานํ อภาวกรธมฺมปุจฺฉา. เภทกรวตฺถูนีติ อยํ ‘‘เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณ’’นฺติอาทีสุ วุตฺตเภทกรณปุจฺฉา. อธิกรณานีติ เภทกรวตฺถูสุ สติ อุปฺปชฺชนธมฺมปุจฺฉา. สมถาติ เตสํเยว วูปสมนธมฺมปุจฺฉา. ปญฺจ อาปตฺติโยติ มาติกาย อาคตวเสน วุตฺตา. สตฺตาติ วิภงฺเค อาคตวเสน.

ໃນບັນດາຄຳຖາມເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳຖາມວ່າ 'kati āpattiyo' (ມີອາບັດເທົ່າໃດ?) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບອາບັດທີ່ມາໃນມາຕິກາ (ແມ່ບົດ) ແລະ ໃນວິພັງ (ບົດຈຳແນກ). ແມ້ໃນບົດທີສອງ (ຄື 'kati āpattikkhandhā') ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າໃນບົດທີສອງນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງອາບັດລ້ວນໆ ໂດຍຄວາມເປັນກອງ (ໝວດ) ວ່າ 'ຂັນທະ' (ກອງອາບັດ). ຄຳຖາມວ່າ 'vinītavatthūni' (ວິນີຕະວັດຖຸ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບການກຳຈັດອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ; ເພາະວ່າຄຳວ່າ 'ວິນີຕະ', 'ວິນະຍະ' ແລະ 'ວູປະສະມະ' ນີ້ ໂດຍອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ແລ້ວ ກໍເປັນອັນດຽວກັນ, ສິ່ງທີ່ກຳຈັດອາບັດນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ວິນີຕະວັດຖຸ', ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມຂອງບົດນີ້. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງທຳຄືອະຄາຣະວະ (ຄວາມບໍ່ເຄົາລົບ) ທີ່ເມື່ອມີຢູ່ ອາບັດທັງຫຼາຍຍ່ອມມີ, ເມື່ອບໍ່ມີ ອາບັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ມີ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາມຄູ່ຄື 'kati agāravā' (ມີອະຄາຣະວະເທົ່າໃດ?). ສ່ວນຄຳຖາມວ່າ 'vinītavatthūni' ນີ້ ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບການກຳຈັດອະຄາຣະວະເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນວິບັດ ບໍ່ມີເລີຍ, ສະນັ້ນ ຄຳຖາມວ່າ 'kati vipattiyo' (ມີວິບັດເທົ່າໃດ?) ນີ້ ຈຶ່ງເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບຄວາມເປັນວິບັດຂອງອາບັດທັງຫຼາຍ. ຄຳຖາມວ່າ 'kati āpattisamuṭṭhānāni' (ມີສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດເທົ່າໃດ?) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບສະມຸດຖານຂອງອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳຖາມເຫຼົ່ານີ້ວ່າ 'vivādamūlāni' (ມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ) ແລະ 'anuvādamūlāni' (ມູນເຫດແຫ່ງການອະນຸວາດ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ ແລະ ການອະນຸວາດ ທີ່ມາແລ້ວໃນຄຳວ່າ 'ວິວາດາທິກອນ ແລະ ອະນຸວາດາທິກອນ'. ຄຳຖາມວ່າ 'sāraṇīyā dhammā' (ສາຣະນີຍະທຳ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ ແລະ ການອະນຸວາດບໍ່ມີ (ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ). ຄຳຖາມວ່າ 'bhedakaravatthūni' (ວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ) ນີ້ ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີມີອານิສົງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຫຼືວ່າອະທິກອນທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມແຕກແຍກ'. ຄຳຖາມວ່າ 'adhikaraṇāni' (ອະທິກອນທັງຫຼາຍ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອມີວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ. ຄຳຖາມວ່າ 'samathā' (ສະມະຖະທັງຫຼາຍ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບທຳທີ່ລະງັບອະທິກອນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ທີ່ຕອບວ່າ 'pañca āpattiyo' (ອາບັດ ໕) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ມາໃນມາຕິກາ. ທີ່ຕອບວ່າ 'satta' (ອາບັດ ໗) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ມາໃນວິພັງ.

อารกา เอเตหิ รมตีติ อารติ; ภุสา วา รติ อารติ. วินา เอเตหิ รมตีติ วิรติ. ปจฺเจกํ ปจฺเจกํ วิรมตีติ ปฏิวิรติ. เวรํ มณติ วินาเสตีติ เวรมณี. น เอตาย เอเต อาปตฺติกฺขนฺธา กรียนฺตีติ อกิริยา. ยํ เอตาย อสติ อาปตฺติกฺขนฺธกรณํ อุปฺปชฺเชยฺย, ตสฺส ปฏิปกฺขโต อกรณํ. อาปตฺติกฺขนฺธอชฺฌาปตฺติยา ปฏิปกฺขโต อนชฺฌาปตฺติ. เวลนโต เวลา; จลยนโต วินาสนโตติ อตฺโถ[Pg.152]. นิยฺยานํ สิโนติ พนฺธติ นิวาเรตีติ เสตุ. อาปตฺติกฺขนฺธานเมตํ อธิวจนํ. โส เสตุ เอตาย ปญฺญตฺติยา หญฺญตีติ เสตุฆาโต. เสสวินีตวตฺถุนิทฺเทเสสุปิ เอเสว นโย.

ທຳຊາດໃດຍ່ອມຍິນດີຫ່າງໄກຈາກກອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອາຣະຕິ' (ຄວາມງົດເວັ້ນ); ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມຍິນດີอย่างຍິ່ງ ຊື່ວ່າ 'ອາຣະຕິ'. ທຳຊາດໃດຍ່ອມຍິນດີໂດຍປາສະຈາກກອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິຣະຕິ' (ความງົດເວັ້ນ). ຄວາມງົດເວັ້ນສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງໆ ຊື່ວ່າ 'ປະຕິວິຣະຕິ'. ທຳຊາດໃດຍ່ອມທຳລາຍ ເຊິ່ງເວນຄືກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ເວຣະມະນີ' (ການເວັ້ນຈາກເວນ). ກອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ບຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ເຮັດດ້ວຍວິຣະຕິນີ້ ເຫດນັ້ນ ວິຣະຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອະກິຣິຍາ' (ການບໍ່ກະທຳ). ເມື່ອວິຣະຕິນີ້ບໍ່ມີ ການກະທຳກອງອາບັດໃດພຶງເກີດຂຶ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກ (ກົງກັນຂ້າມ) ຕໍ່ການກະທຳກອງອາບັດນັ້ນ ວິຣະຕິນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະກະຣະນະ' (ການບໍ່ກະທຳ). ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ການລ່ວງລະເມີດກອງອາບັດ ວິຣະຕິນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນັດຊາປັດຕິ' (ການບໍ່ຕ້ອງອາບັດ). ຊື່ວ່າ 'ເວລາ' ເພາະອັດຖະວ່າ ເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຫຼື ທຳລາຍການລ່ວງລະເມີດກອງອາບັດ. ທຳຊາດໃດຍ່ອມຜູກມັດ ຫຼື ປິດກັ້ນທາງໄປສູ່ພຣະນิບພານ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ເສຕຸ' (ຂົວ/ເຄື່ອງກີດຂວາງ). ຄຳວ່າ 'ເສຕຸ' ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກອງອາບັດທັງຫຼາຍ. ເສຕຸ (ກອງອາບັດ) ນັ້ນ ຍ່ອມຖືກທຳລາຍດ້ວຍພຣະບັນຍັດ (ສິກຂາບົດ) ນີ້ ເຫດນັ້ນ ພຣະບັນຍັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເສຕຸຄາຕະ' (ການທຳລາຍເສຕຸ). ແມ້ໃນນິເທດແຫ່ງວິນີຕະວັດຖຸທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

พุทฺเธ อคารวาทีสุ โย พุทฺเธ ธรมาเน อุปฏฺฐานํ น คจฺฉติ, ปรินิพฺพุเต เจติยฏฺฐานํ โพธิฏฺฐานํ น คจฺฉติ, เจติยํ วา โพธึ วา น วนฺทติ, เจติยงฺคเณ สฉตฺโต สอุปาหโน จรติ, นตฺเถตสฺส พุทฺเธ คารโวติ เวทิตพฺโพ. โย ปน สกฺโกนฺโตเยว ธมฺมสฺสวนํ น คจฺฉติ, สรภญฺญํ น ภณติ, ธมฺมกถํ น กเถติ, ธมฺมสฺสวนคฺคํ ภินฺทิตฺวา คจฺฉติ, วิกฺขิตฺโต วา อนาทโร วา นิสีทติ, นตฺเถตสฺส ธมฺเม คารโว. โย เถรนวมชฺฌิเมสุ จิตฺตีการํ น ปจฺจุปฏฺฐาเปติ, อุโปสถาคารวิตกฺกมาฬกาทีสุ กายปฺปาคพฺภิยํ ทสฺเสติ, ยถาวุฑฺฒํ น วนฺทติ, นตฺเถตสฺส สงฺเฆ คารโว. ติสฺโส สิกฺขา สมาทาย อสิกฺขมาโนเยว ปน สิกฺขาย อคารโวติ เวทิตพฺโพ. ปมาเท จ สติวิปฺปวาเส ติฏฺฐมาโนเยว อปฺปมาทลกฺขณํ อพฺรูหยมาโน อปฺปมาเท อคารโวติ เวทิตพฺโพ. ตถา อามิสปฺปฏิสนฺถารํ ธมฺมปฺปฏิสนฺถารนฺติ อิมํ ทุวิธํ ปฏิสนฺถารํ อกโรนฺโตเยว ปฏิสนฺถาเร อคารโวติ เวทิตพฺโพ. คารวนิทฺเทเส วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

ໃນບັນດາບົດມີ 'buddhe agāravā' (ຄວາມບໍ່ເຄົາລົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ບໍ່ໄປສູ່ທີ່ບຳລຸງ (ເຂົ້າເຝົ້າ), ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ບໍ່ໄປສູ່ສະຖານທີ່ຕັ້ງເຈດີ ຫຼື ສະຖານທີ່ຕັ້ງຕົ້ນໂພ, ບໍ່ໄຫວ້ພຣະເຈດີ ຫຼື ຕົ້ນໂພ, ກາງຮົ່ມ ຫຼື ສວມເກີບຍ່າງໃນລານເຈດີ, ພຶງຊາບວ່າ 'ບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ'. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ແມ້ສາມາດຢູ່ ແຕ່ບໍ່ໄປຟັງທຳ, ບໍ່ກ່າວພຣະບາລີທີ່ສວດເປັນທຳນອງ (ສະຣະພັນຍະ), ບໍ່ສະແດງທຳມະກະຖາ, ທຳລາຍການປະຊຸມຟັງທຳແລ້ວຫຼີກໄປ, ຫຼື ນັ່ງຟັງດ້ວຍຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ຫຼື ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່, ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະທຳ'. ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງໃນພຣະເຖຣະ, ພຣະນວະກະ (ພຣະບວດໃໝ່) ແລະ ພຣະມັດຊິມະ, ສະແດງຄວາມຄະນອງກາຍໃນໂຮງອຸໂປສົດ, ໂຮງວິຕົກ (ທີ່ພິຈາຣະນາກຳມະຖານ) ຫຼື ໃນລານວັດເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ກາບໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາ, ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະສົງ'. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ສະມາທານສິກຂາ ໓ ແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ສຶກສາ (ບໍ່ປະຕິບັດຕາມ), ພຶງຊາບວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ'. ແລະ ບຸກຄົນໃດ ດຳຣົງຢູ່ໃນຄວາມປະໝາດ ແລະ ຄວາມປາສະຈາກສະຕິ, ບໍ່ເຮັດອັບປະມາດຕະສັກສະນະ (ຄວາມບໍ່ປະໝາດ) ໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ພຶງຊາບວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນຄວາມບໍ່ປະໝາດ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ທຳການຕ້ອນຮັບ (ປະຕິສັນຖານ) ໖ ປະການ ຄື ອາມิສະປະຕິສັນຖານ ແລະ ທຳມະປະຕິສັນຖານ, ພຶງຊາບວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນປະຕິສັນຖານ'. ສ່ວນໃນຄຳອະທິບາຍກ່ຽວກັບຄວາມເຄົາລົບ (ຄາຣະວະນິເທດ) ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້.

๒๗๒. วิวาทมูลนิทฺเทเส ‘‘สตฺถริปิ อคารโว’’ติอาทีนํ พุทฺเธ อคารวาทีสุ วุตฺตนเยเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อปฺปติสฺโสติ อนีจวุตฺติ; น สตฺถารํ เชฏฺฐกํ กตฺวา วิหรติ. อชฺฌตฺตํ วาติ อตฺตโน สนฺตาเน วา อตฺตโน ปกฺเข วา; สกาย ปริสายาติ อตฺโถ. พหิทฺธา วาติ ปรสนฺตาเน วา ปรปกฺเข วา. ตตฺร ตุมฺเหติ ตสฺมึ อชฺฌตฺตพหิทฺธาเภเท สปรสนฺตาเน วา สปรปริสาย วา. ปหานาย วายเมยฺยาถาติ เมตฺตาภาวนาทีหิ นเยหิ ปหานตฺถํ วายเมยฺยาถ; เมตฺตาภาวนาทินเยน หิ ตํ อชฺฌตฺตมฺปิ พหิทฺธาปิ ปหียติ. อนวสฺสวายาติ อปฺปวตฺติภาวาย.

໒໗໒. ໃນວິວາດາມູນະນິເທດ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍມີ 'sattharipi agāravo' (ແມ້ໃນພຣະສາດສະດາກໍບໍ່ເຄົາລົບ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດມີ 'buddhe agāravā' ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'appatisso' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດບໍ່ອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ຄື ບໍ່ເຄົາລົບຢຳເກງພຣະສາດສະດາໂດຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ເປັນປະທານ) ແລ້ວຢູ່. ບົດວ່າ 'ajjhattaṃ vā' ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງຕົນ ຫຼື ໃນຝ່າຍຂອງຕົນ, ມີອັດຖະວ່າ ໃນບໍລິສັດຂອງຕົນ. ບົດວ່າ 'bahiddhā vā' ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງຄົນອື່ນ ຫຼື ໃນຝ່າຍຂອງຄົນອື່ນ. ບົດວ່າ 'tatra tumhe' ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງຕົນແລະຄົນອື່ນ ຫຼື ໃນບໍລິສັດຂອງຕົນແລະຄົນອື່ນ ທີ່ຈຳແນກໂດຍຄວາມເປັນພາຍໃນແລະພາຍນອກນັ້ນ. ບົດວ່າ 'pahānāya vāyameyyātha' ໄດ້ແກ່ ພວກທ່ານພຶງພະຍາຍາມເພື່ອລະເສຍ ດ້ວຍວິທີການຕ່າງໆ ມີການຈະເລີນເມດຕາພາວະນາເປັນຕົ້ນ; ເພາະວ່າ ດ້ວຍວິທີການມີການຈະເລີນເມດຕາພາວະນາເປັນຕົ້ນນັ້ນ ວິວາດາມູນນັ້ນ ຍ່ອມຖືກລະເສຍໄດ້ ແມ້ໃນພາຍໃນ ແມ້ໃນພາຍນອກ. ບົດວ່າ 'anavassavāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ (ບໍ່ເປັນໄປອີກ).

สนฺทิฏฺฐิปรามาสีติ สกเมว ทิฏฺฐึ ปรามสติ; ยํ อตฺตนา ทิฏฺฐิคตํ คหิตํ, อิทเมว สจฺจนฺติ คณฺหาติ. อาธานคฺคาหีติ ทฬฺหคฺคาหี.

ບົດວ່າ 'sandiṭṭhiparāmāsī' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຍຶດໝັ້ນແຕ່ຄວາມເຫັນຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ; ຄື ຄວາມເຫັນຜິດໃດທີ່ຕົນຖືເອົາແລ້ວ ຍ່ອມຍຶດຖືວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນຈິງ'. ບົດວ່າ 'ādhānaggāhī' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມັກຍຶດໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນໜາ.

๒๗๓. อนุวาทมูลนิทฺเทโส [Pg.153] กิญฺจาปิ วิวาทมูลนิทฺเทเสเนว สมาโน, อถ โข อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย วิวทนฺตานํ โกธูปนาหาทโย วิวาทมูลานิ. ตถา วิวทนฺตา ปน สีลวิปตฺติอาทีสุ อญฺญตรวิปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ‘‘อสุโก ภิกฺขุ อสุกํ นาม วิปตฺตึ อาปนฺโน’’ติ วา, ‘‘ปาราชิกํ อาปนฺโนสิ, สงฺฆาทิเสสํ อาปนฺโนสี’’ติ วา อนุวทนฺติ. เอวํ อนุวทนฺตานํ โกธูปนาหาทโย อนุวาทมูลานีติ อยเมตฺถ วิเสโส.

໒໗໓. ອະນຸວາດາມູນະນιເທດ ແມ້ຈະຄ້າຍຄືກັນກັບວິວາດາມູນະນιເທດກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກິເລດມີໂກທະ (ຄວາມໂກດ) ແລະ ອຸປະນາຫະ (ຄວາມຜູກໂກດ) ເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ວິວາດກັນ ໂດຍອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ ຊື່ວ່າ 'ວິວາດາມູນ' (ມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ). ສ່ວນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ວິວາດກັນຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຕ້ອງວິບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບັນດາວິບັດມີສີລະວິບັດເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຍ່ອມໂຈດ (ກ່າວຫາ) ວ່າ 'ພິກຂຸຊື່ນີ້ ຕ້ອງວິບັດຊື່ນີ້' ຫຼື ໂຈດວ່າ 'ທ່ານຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກແລ້ວ, ທ່ານຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດແລ້ວ'. ກິເລດມີໂກທະ ແລະ ອຸປະນາຫະເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ໂຈດກັນຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸວາດາມູນ' (ມູນເຫດແຫ່ງການໂຈດ/ກ່າວຫາ), ນີ້ຄືຂໍ້ແຕກຕ່າງໃນອະນຸວາດາມູນະນιເທດນີ້.

๒๗๔. สารณียธมฺมนิทฺเทเส เมตฺตจิตฺเตน กตํ กายกมฺมํ เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. อาวิ เจว รโห จาติ สมฺมุขา จ ปรมฺมุขา จ. ตตฺถ นวกานํ จีวรกมฺมาทีสุ สหายภาวคมนํ สมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. เถรานํ ปน ปาทโธวนพีชนวาตทานาทิเภทมฺปิ สพฺพํ สามีจิกมฺมํ สมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. อุภเยหิปิ ทุนฺนิกฺขิตฺตานํ ทารุภณฺฑาทีนํ เตสุ อวมญฺญํ อกตฺวา อตฺตนา ทุนฺนิกฺขิตฺตานํ วิย ปฏิสามนํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโยติ อยํ เมตฺตากายกมฺมสงฺขาโต ธมฺโม สริตพฺโพ สติชนโก; โย นํ กโรติ, ตํ ปุคฺคลํ; เยสํ กโต โหติ, เต ปสนฺนจิตฺตา ‘‘อโห สปฺปุริโส’’ติ อนุสฺสรนฺตีติ อธิปฺปาโย. ปิยกรโณติ ตํ ปุคฺคลํ สพฺรหฺมจารีนํ ปิยํ กโรติ. ครุกรโณติ ตํ ปุคฺคลํ สพฺรหฺมจารีนํ ครุํ กโรติ. สงฺคหายาติอาทีสุ สพฺรหฺมจารีหิ สงฺคเหตพฺพภาวาย. เตหิ สทฺธึ อวิวาทาย สมคฺคภาวาย เอกีภาวาย จ สํวตฺตติ.

໒໗໔. ໃນສາຣະນີຍະທຳມະນιເທດ, ກາຍະກຳທີ່ບຸກຄົນເຮັດດ້ວຍຈິດປະກອບດ້ວຍເມດຕາ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳ'. ບົດວ່າ 'āvi ceva raho ca' ໄດ້ແກ່ ທັງຕໍ່ໜ້າ (ຈະແຈ້ງ) ແລະ ລັບຫຼັງ (ໃນທີ່ລັບ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ການໄປຊ່ວຍເຫຼືອພຣະບວດໃໝ່ (ນວະກະ) ໃນກິດຈະກຳມີການຫຍິບຍ້ອມຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຕໍ່ໜ້າ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳຕໍ່ໜ້າ'. ສ່ວນສາມີຈິກຳ (ການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ) ທັງປວງ ມີການລ້າງຕີນ, ການວີ ແລະ ການພັດລົມໃຫ້ແກ່ພຣະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ຕໍ່ໜ້າ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳຕໍ່ໜ້າ'. ການທີ່ພຣະທັງສອງຝ່າຍ (ເຖຣະ ແລະ ນວະກະ) ບໍ່ດູໝິ່ນໃນເຄື່ອງໄມ້ເຄື່ອງມືເປັນຕົ້ນ ທີ່ວາງໄວ້ບໍ່ເປັນລະບຽບ ແລ້ວຊ່ວຍກັນເກັບມ້ຽນໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍ ຄືກັບວ່າຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດເຮ່ຍໄວ້ ລັບຫຼັງ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳລັບຫຼັງ'. ບົດວ່າ 'ayampi dhammo sāraṇīyo' ໄດ້ແກ່ ທຳຄືເມດຕາກາຍະກຳນີ້ ເປັນທຳທີ່ຄວນລະນຶກເຖິງ ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມລະນຶກເຖິງ; ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນໃດເຮັດເມດຕາກາຍະກຳນັ້ນ, ບຸກຄົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດທີ່ໄດ້ຮັບການກະທຳນັ້ນ ຍ່ອມມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ລະນຶກເຖິງບຸກຄົນນັ້ນວ່າ 'ໂອ້! ເປັນສັດບຸຣຸດແທ້ໆ'. ບົດວ່າ 'piyakaraṇo' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນນັ້ນເປັນທີ່ຮັກຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'garukaraṇo' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນນັ້ນເປັນທີ່ເຄົາລົບຢຳເກງຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ. ໃນບົດມີ 'saṅgahāya' ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ທີ່ເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍຄວນສົງເຄາະ (ເກື້ອກູນ). ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ວິວາດກັນ, ເພື່ອຄວາມສາມັກຄີ ແລະ ເພື່ອຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີເຫຼົ່ານັ້ນ.

เมตฺตํ วจีกมฺมนฺติอาทีสุ เทวตฺเถโร ติสฺสตฺเถโรติ เอวํ ปคฺคยฺห วจนํ สมฺมุขา เมตฺตํ วจีกมฺมํ นาม. วิหาเร อสนฺเต ปน ตํ ปฏิปุจฺฉนฺตสฺส ‘‘กุหึ อมฺหากํ เทวตฺเถโร, กุหึ อมฺหากํ ติสฺสตฺเถโร, กทา นุ โข อาคมิสฺสตี’’ติ เอวํ มมายนวจนํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ วจีกมฺมํ นาม. เมตฺตาสิเนหสินิทฺธานิ ปน นยนานิ อุมฺมีเลตฺวา ปสนฺเนน มุเขน โอโลกนํ สมฺมุขา เมตฺตํ มโนกมฺมํ นาม. ‘‘เทวตฺเถโร ติสฺสตฺเถโร อโรโค โหตุ, อปฺปาพาโธ’’ติ สมนฺนาหรณํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ มโนกมฺมํ นาม.

ໃນບົດມີ 'mettaṃ vacīkammaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວຄຳຍົກຍ້ອງຕໍ່ໜ້າວ່າ 'ພຣະເທວະເຖຣະ, ພຣະຕິດສະເຖຣະ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາວາຈີກຳຕໍ່ໜ້າ'. ສ່ວນເມື່ອພຣະເຖຣະບໍ່ຢູ່ໃນວັດ, ການກ່າວຄຳສະແດງຄວາມຮັກໃຄ່ (ຫ່ວງໃຍ) ລັບຫຼັງ ແກ່ຜູ້ຖາມວ່າ 'ພຣະເທວະເຖຣະຂອງພວກເຮົາໄປໃສ?, ພຣະຕິດສະເຖຣະຂອງພວກເຮົາໄປໃສ?, ເພິ່ນຈະກັບມາເມື່ອໃດນໍ?' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາວາຈີກຳລັບຫຼັງ'. ສ່ວນການມືນຕາທີ່ຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍຄວາມຮັກແລະເມດຕາ ແລ້ວເບິ່ງດ້ວຍໃບໜ້າທີ່ແຈ່ມໃສ ຕໍ່ໜ້າ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາມະໂນກຳຕໍ່ໜ້າ'. ການມົນສິການ (ຄິດໃນໃຈ) ລັບຫຼັງວ່າ 'ຂໍໃຫ້ພຣະເທວະເຖຣະ, ພຣະຕິດສະເຖຣະ ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂລກ, ບໍ່ມີພະຍາດເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາມະໂນກຳລັບຫຼັງ'.

อปฺปฏิวิภตฺตโภคีติ เนว อามิสํ ปฏิวิภชิตฺวา ภุญฺชติ, น ปุคฺคลํ. โย หิ ‘‘เอตฺตกํ ปเรสํ ทสฺสามิ, เอตฺตกํ อตฺตนา ภุญฺชิสฺสามิ, เอตฺตกํ วา อสุกสฺส [Pg.154] จ อสุกสฺส จ ทสฺสามิ, เอตฺตกํ อตฺตนา ภุญฺชิสฺสามี’’ติ วิภชิตฺวา ภุญฺชติ, อยํ ปฏิวิภตฺตโภคี นาม. อยํ ปน เอวํ อกตฺวา อาภตํ ปิณฺฑปาตํ เถราสนโต ปฏฺฐาย ทตฺวา คหิตาวเสสํ ภุญฺชติ. ‘‘สีลวนฺเตหี’’ติ วจนโต ทุสฺสีลสฺส อทาตุมฺปิ วฏฺฏติ, สารณียธมฺมปูรเกน ปน สพฺเพสํ ทาตพฺพเมวาติ วุตฺตํ. คิลาน-คิลานุปฏฺฐาก-อาคนฺตุก-คมิกจีวรกมฺมาทิปสุตานํ วิเจยฺย ทาตุมฺปิ วฏฺฏติ. น หิ เอเต วิจินิตฺวา เทนฺเตน ปุคฺคลวิภาโค กโต โหติ, อีทิสานญฺหิ กิจฺฉลาภตฺตา วิเสโส กาตพฺโพเยวาติ อยํ กโรติ.

ບົດວ່າ 'appaṭivibhattabhogī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແບ່ງປັນອາມິສະແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ, ແລະ ບໍ່ເລືອກບຸກຄົນແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນໃດແບ່ງປັນແລ້ວບໍລິໂພກວ່າ 'ຂ້ອຍຈະໃຫ້ອາມິສະເທົ່ານີ້ແກ່ຄົນອື່ນ, ຈະບໍລິໂພກເອງເທົ່ານີ້, ຫຼື ຈະໃຫ້ເທົ່ານີ້ແກ່ຄົນຊື່ນີ້ແລະຄົນຊື່ນີ້, ຈະບໍລິໂພກເອງເທົ່ານີ້' ດັ່ງນີ້, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ 'ປະຕິວິພັດຕະໂພຄີ' (ຜູ້ບໍລິໂພກຂອງທີ່ແບ່ງປັນແລ້ວ). ສ່ວນພິກຂຸນີ້ (ຜູ້ເປັນອັບປະຕິວິພັດຕະໂພຄີ) ບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ, ຍ່ອມຖວາຍບິນທະບາດທີ່ໄດ້ມາ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ອາສະນະຂອງພຣະເຖຣະເປັນຕົ້ນໄປ ແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ພຣະເຖຣະຮັບແລ້ວ. ເພາະມີຄຳກ່າວໃນພຣະບາລີວ່າ 'sīlavantehi' (ຮ່ວມກັບເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີຜູ້ມີສີລ), ການບໍ່ໃຫ້ແກ່ຄົນທຸສີລກໍຄວນຢູ່, ແຕ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນສາຣະນີຍະທຳ ຄວນໃຫ້ແກ່ພິກຂຸທັງປວງແທ້ໆ. ການເລືອກໃຫ້ແກ່ພິກຂຸໄຂ້, ພິກຂຸຜູ້ພະຍາບານພິກຂຸໄຂ້, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກຂະ (ຜູ້ມາໃໝ່), ພິກຂຸຜູ້ຈະເດີນທາງ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ຂະໝັກຂະເມັ້ນໃນການເຮັດຈີວອນເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຢູ່. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນເລືອກໃຫ້ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການເລືອກບຸກຄົນ (ຈຳແນກບຸກຄົນ), ເພາະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ໄດ້ລາບໂດຍຍາກ, ການເຮັດຄວາມພິເສດ (ເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດ) ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແທ້ໆ, ພິກຂຸນີ້ຍ່ອມເຮັດການຈຳແນກບຸກຄົນ (ໂດຍທຳນອງນີ້).

อขณฺฑานีติอาทีสุ ยสฺส สตฺตสุ อาปตฺติกฺขนฺเธสุ อาทิมฺหิ วา อนฺเต วา สิกฺขาปทํ ภินฺนํ โหติ, ตสฺส สีลํ ปริยนฺเต ฉินฺนสาฏโก วิย ขณฺฑํ นาม. ยสฺส ปน เวมชฺเฌ ภินฺนํ, ตสฺส มชฺเฌ ฉิทฺทสาฏโก วิย ฉิทฺทํ นาม โหติ. ยสฺส ปฏิปาฏิยา ทฺเว ตีณิ ภินฺนานิ, ตสฺส ปิฏฺฐิยํ วา กุจฺฉิยํ วา อุฏฺฐิเตน วิสภาควณฺเณน กาฬรตฺตาทีนํ อญฺญตรสรีรวณฺณา คาวี วิย สพลํ นาม โหติ. ยสฺส อนฺตรนฺตรา ภินฺนานิ, ตสฺส อนฺตรนฺตรา วิสภาควณฺณพินฺทุวิจิตฺรา คาวี วิย กมฺมาสํ นาม โหติ. ยสฺส ปน สพฺเพน สพฺพํ อภินฺนานิ สีลานิ, ตสฺส ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ นาม โหนฺติ. ตานิ ปเนตานิ ภุชิสฺสภาวกรณโต ภุชิสฺสานิ. วิญฺญูหิ ปสตฺถตฺตา วิญฺญุปฺปสตฺถานิ. ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อปรามฏฺฐตฺตา อปรามฏฺฐานิ. อุปจารสมาธึ อปฺปนาสมาธึ วา สํวตฺตยนฺตีติ สมาธิสํวตฺตนิกานีติ วุจฺจนฺติ. สีลสามญฺญคโต วิหรตีติ เตสุ เตสุ ทิสาภาเคสุ วิหรนฺเตหิ กลฺยาณสีเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมานภาวูปคตสีโล วิหรติ.

ໃນບົດມີ 'akhaṇḍāni' (ສີລບໍ່ຂາດ) ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດໃນຕອນຕົ້ນ ຫຼື ຕອນປາຍ ໃນບັນດາກອງອາບັດທັງ ໗, ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລຂາດ' (ຂັນທະ) ປຽບເໝືອນຜ້າທີ່ຂາດຢູ່ທີ່ຊາຍ (ຂອບ). ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດໃນທ່າມກາງ, ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລທະລຸ' (ສິດທະ) ປຽບເໝືອນຜ້າທີ່ທະລຸໃນທ່າມກາງ. ບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດ ໒ ຫຼື ໓ ສິກຂາບົດ ຕິດຕໍ່ກັນຕາມລຳດັບ, ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລດ່າງ' (ສະພະລະ) ປຽບເໝືອນແມ່ງົວ ທີ່ມີສີຜິວຕ່າງກັນ (ມີດ່າງດຳ ຫຼື ດ່າງແດງເປັນຕົ້ນ) ເກີດຂຶ້ນຢູ່ທີ່ຫຼັງ ຫຼື ທີ່ທ້ອງ. ບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດເປັນໄລຍະໆ (ຂາດສະຫຼັບກັນ), ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລໝອງ' (ກຳມາດສະ) ປຽບເໝືອນແມ່ງົວທີ່ມີລວດລາຍດ່າງດວງດ້ວຍຈຸດສີທີ່ຕ່າງກັນໃນລະຫວ່າງໆ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ມີສີລບໍ່ຂາດໂດຍປະການທັງປວງ, ສີລທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລບໍ່ຂາດ, ສີລບໍ່ທະລຸ, ສີລບໍ່ດ່າງ, ສີລບໍ່ໝອງ'. ແລະ ສີລເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພຸຊິດສະ' (ສີລເປັນໄທ) ເພາະເຮັດໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມເປັນທາດແຫ່ງຕັນຫາ. ຊື່ວ່າ 'ວິນຍູປະສັດຖະ' (ສີລທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ສັນເສີນ) ເພາະເປັນສີລທີ່ພວກທ່ານຜູ້ຮູ້ສັນເສີນແລ້ວ. ຊື່ວ່າ 'ອະປະຣາມັດຖະ' (ສີລທີ່ຕັນຫາແລະທິດຖິບໍ່ລູບຄຳ) ເພາະເປັນສີລທີ່ຕັນຫາແລະທິດຖິບໍ່ລູບຄຳ (ບໍ່ຄອບງຳ) ໂດຍທາງທີ່ຜິດ. ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອອຸປະຈາຣະສະມາທິ ຫຼື ອັບປະນາສະມາທິ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສະມາທິສັງວັດຕະນິກະ' (ສີລທີ່ເປັນໄປເພື່ອສະມາທິ). ບົດວ່າ 'sīlasāmaññagato viharati' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມີສີລສະເໝີກັນ (ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລສະເໝີກັນ) ຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີສີລອັນງາມ ທີ່ຢູ່ໃນທິດນັ້ນໆ.

ยายํ ทิฏฺฐีติ มคฺคสมฺปยุตฺตา สมฺมาทิฏฺฐิ. อริยาติ นิทฺโทสา. นิยฺยาตีติ นิยฺยานิกา. ตกฺกรสฺสาติ โย ตถาการี โหติ, ตสฺส. ทุกฺขกฺขยายาติ สพฺพทุกฺขสฺส ขยตฺถํ. เสสํ ยาว สมถเภทปริโยสานา อุตฺตานตฺถเมว.

ບົດວ່າ 'yāyaṃ diṭṭhi' ໄດ້ແກ່ ສັມມາທິດຖິທີ່ປະກອບດ້ວຍມັກ (ມັກຄະສັມປະຍຸດຕະສັມມາທິດຖິ). ບົດວ່າ 'ariyā' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີໂທດ (ປາສະຈາກໂທດ). ບົດວ່າ 'niyyāti' ໄດ້ແກ່ ເປັນເຄື່ອງນຳອອກ (ນຳອອກຈາກທຸກ). ບົດວ່າ 'takkarassa' ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຮັດຕາມນັ້ນ (ປະຕິບັດຕາມຄຳສອນນັ້ນ). ບົດວ່າ 'dukkhakkhayāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງທຸກທັງປວງ. ບົດທີ່ເຫຼືອ ຈົນເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງການຈຳແນກສະມະຖະ (ສະມະຖະເບທະ) ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

กติปุจฺฉาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການອະທິບາຍກະຕິປຸດສາວານ (ຄຳອະທິບາຍໝວດຄຳຖາມວ່າ 'ມີເທົ່າໃດ') ຈົບແລ້ວ.

ขนฺธกปุจฺฉาวาโร

ຂັນທະກະປຸດສາວານ (ໝວດຄຳຖາມໃນຂັນທະກະ)

ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา

ຄຳອະທິບາຍການຖາມແລະຕອບ (ປຸດສາວິສັດຊະນາວັນນະນາ)

๓๒๐. อุปสมฺปทํ [Pg.155] ปุจฺฉิสฺสนฺติ อุปสมฺปทกฺขนฺธกํ ปุจฺฉิสฺสํ. สนิทานํ สนิทฺเทสนฺติ นิทาเนน จ นิทฺเทเสน จ สทฺธึ ปุจฺฉิสฺสามิ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ กติ อาปตฺติโยติ ยานิ ตตฺถ สมุกฺกฏฺฐานิ อุตฺตมานิ ปทานิ วุตฺตานิ, เตสํ สมุกฺกฏฺฐปทานํ อุตฺตมปทานํ สงฺเขปโต กติ อาปตฺติโย โหนฺตีติ. เยน เยน หิ ปเทน ยา ยา อาปตฺติ ปญฺญตฺตา, สา สา ตสฺส ตสฺส ปทสฺส อาปตฺตีติ วุจฺจติ. เตน วุตฺตํ ‘‘สมุกฺกฏฺฐปทานํ กติ อาปตฺติโย’’ติ. ทฺเว อาปตฺติโยติ อูนวีสติวสฺสํ อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ สพฺพปเทสุ ทุกฺกฏํ.

໓໒໐. ບົດວ່າ 'upasampadaṃ pucchissanti' ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖາມເຖິງອຸປະສັມປະທາຂັນທະກະ (ຫຼື ປັບພັດຊາຂັນທະກະ). ບົດວ່າ 'sanidānaṃ saniddesaṃ' ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖາມພ້ອມທັງນິທານ (ເຫດເກີດ) ແລະ ນິເທດ (ຄຳອະທິບາຍ). ບົດວ່າ 'samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo' ໄດ້ແກ່ ບົດອັນປະເສີດ (ຍອດຢ້ຽມ) ໃດໆ ທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອຸປະສັມປະທາຂັນທະກະນັ້ນ, ໂດຍຫຍໍ້ແລ້ວ ມີອາບັດເທົ່າໃດ ແກ່ບົດອັນປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ? ນີ້ຄືຄຳຖາມ. ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດອາບັດໃດໆ ດ້ວຍບົດໃດໆ, ອາບັດນັ້ນໆ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນອາບັດຂອງບົດນັ້ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo'. ທີ່ຕອບວ່າ 'dve āpattiyo' (ອາບັດ ໒) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນບົດທີ່ເຫຼືອທັງປວງ.

ติสฺโสติ ‘‘นสฺสนฺเตเต วินสฺสนฺเตเต, โก เตหิ อตฺโถ’’ติ เภทปุเรกฺขารานํ อุโปสถกรเณ ถุลฺลจฺจยํ, อุกฺขิตฺตเกน สทฺธึ อุโปสถกรเณ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ อุโปสถกฺขนฺธเก ติสฺโส อาปตฺติโย. เอกาติ วสฺสูปนายิกกฺขนฺธเก เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว.

ທີ່ຕອບວ່າ 'tisso' (ອາບັດ ໓) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມຸ່ງຫວັງຄວາມແຕກແຍກ ແລ້ວທຳອຸໂປສົດ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຂໍໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງຈິບຫາຍ, ຂໍໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງພິນາດ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້', ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ໃນການທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສິກຂາບົດ (ຫຼື ເຫດ) ທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓ ໃນອຸໂປສົດຂັນທະກະ. ທີ່ຕອບວ່າ 'ekā' (ອາບັດ ໑) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ມີອາບັດທຸກກົດພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ໃນວັດສູປະນາຍິກາຂັນທະກະ (ໝວດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າພັນສາ).

ติสฺโสติ เภทปุเรกฺขารสฺส ปวารยโต ถุลฺลจฺจยํ, อุกฺขิตฺตเกน สทฺธึ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ปวารณากฺขนฺธเกปิ ติสฺโส อาปตฺติโย.

ທີ່ຕອບວ່າ 'tisso' (ອາບັດ ໓) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມຸ່ງຫວັງຄວາມແຕກແຍກ ແລ້ວທຳປະວໍຣະນາ, ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ທຳປະວໍຣະນາຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓ ແມ້ໃນປະວໍຣະນາຂັນທະກະ.

ติสฺโสติ วจฺฉตรึ อุคฺคเหตฺวา มาเรนฺตานํ ปาจิตฺติยํ, รตฺเตน จิตฺเตน องฺคชาตฉุปเน ถุลฺลจฺจยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ จมฺมสํยุตฺเตปิ ติสฺโส อาปตฺติโย. เภสชฺชกฺขนฺธเกปิ สมนฺตา ทฺวงฺคุเล ถุลฺลจฺจยํ, โภชฺชยาคุยา ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ติสฺโส อาปตฺติโย.

ທີ່ຕອບວ່າ 'tisso' (ອາບັດ ໓) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຈັບລູກງົວຕົວແມ່ຍົກຂຶ້ນແລ້ວຂ້າໃຫ້ຕາຍ, ເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ໃນການຖືກຕ້ອງອົງຄະຊາດດ້ວຍຈິດກຳໜັດ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓ ແມ້ໃນຈະມະຂันທະກະ (ໝວດວ່າດ້ວຍໜັງ). ແມ້ໃນເພສັດຊະຂັນທະກະ (ໝວດວ່າດ້ວຍຢາ) ກໍມີອາບັດ ໓ ຄື: ເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຜ່າຕັດ ຫຼື ບົ່ງ (ດ້ວຍມີດ) ໃນບ່ອນມີປະມານ ໒ ນິ້ວ ອ້ອມຮອບອົງຄະຊາດ, ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ໃນການສັນຢາຄູທີ່ຄວນເຄ້ຽວ (ໂພດຊະຍາຄູ), ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓.

กถินํ เกวลํ ปญฺญตฺติเมว, นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺติ. จีวรสํยุตฺเต กุสจีรวากจีเรสุ ถุลฺลจฺจยํ, อติเรกจีวเร นิสฺสคฺคิยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย.

ກະຖິນເປັນພຽງບັນຍັດເທົ່ານັ້ນ (ບໍ່ມີອາບັດປົນເປ), ໃນກະຖິນນັ້ນບໍ່ມີອາບັດ. ໃນຈີວະຣະສັງຍຸດ (ໝວດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈີວອນ), ມີອາບັດຖຸນລັດໄຈ ເພາະການນຸ່ງຫົ່ມຈີວອນຫຍ້າຄາ ແລະ ຈີວອນເປືອກໄມ້, ມີອາບັດນิສສັກຄິຍະ ເພາະການເກັບຈີວອນສ່ວນເກີນໄວ້, ແລະ ມີອາບັດທຸກກົດ ໃນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໓ ປະການ.

จมฺเปยฺยเก เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว. โกสมฺพก-กมฺมกฺขนฺธก-ปาริวาสิกสมุจฺจยกฺขนฺธเกสุปิ เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว.

ໃນຈຳເປຍຍະກະຂັນທະກະ ມີພຽງອາບັດທຸກກົດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນໂກສັມພະກະຂັນທະກະ, ກັມມະຂັນທະກະ, ປາຣິວາສິກະຂັນທະກະ ແລະ ສະມຸດຈະຍະຂັນທະກະ ກໍມີພຽງອາບັດທຸກກົດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ.

สมถกฺขนฺธเก [Pg.156] ฉนฺททายโก ขิยฺยติ, ขิยฺยนกํ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ทฺเว อาปตฺติโย. ขุทฺทกวตฺถุเก อตฺตโน องฺคชาตํ ฉินฺทติ, ถุลฺลจฺจยํ, โรมฏฺเฐ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย. เสนาสนกฺขนฺธเก ครุภณฺฑวิสฺสชฺชเน ถุลฺลจฺจยํ, สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺฒเน ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย.

ໃນສະມະຖະຂັນທະກະ, ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ສັນທະແລ້ວ ກ່າວຕิຕຽນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການກ່າວຕິຕຽນນັ້ນ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໒ ປະການ. ໃນຂຸດທະກະວັດຖຸກະຂັນທະກະ, ພິກຂຸຕັດອົງຄະຊາດຂອງຕົນ, ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຄ້ຽວເອື້ອງ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໓ ປະການ. ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ, ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ ເພາະການສະລະຄະລຸພັນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການສະກົດ (ຂັບໄລ່) ພິກຂຸອອກຈາກວິຫານຂອງສົງ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໓ ປະການ.

สงฺฆเภเทเภทกานุวตฺตกานํ ถุลฺลจฺจยํ, คณโภชเน ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ทฺเว อาปตฺติโย. สมาจารํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ วุตฺเต วตฺตกฺขนฺธเก เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว. สา สพฺพวตฺเตสุ อนาทริเยน โหติ. ตถา ปาติโมกฺขฏฺฐปเน. ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก อปฺปวารณาย ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ ทฺเว อาปตฺติโย. ปญฺจสติกสตฺตสติเกสุ เกวลํ ธมฺโม สงฺคหํ อาโรปิโต, นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺตีติ.

ໃນສັງຄະເພດະຂັນທະກະ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປະພຶດຕົນຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການສັນຄະນະໂພຊົນ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໒ ປະການ. ໃນວັດຕະຂັນທະກະ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ພວກເຂົາຈັກຖາມເຖິງຄວາມປະພຶດອັນດີງາມ', ມີພຽງອາບັດທຸກກົດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ອາບັດທຸກກົດນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ (ບໍ່ເຄົາລົບ) ໃນວັດປະຕິບັດທັງປວງ. ໃນປາຕิໂມກຂັດຖະປະນະຂັນທະກະ ກໍມີນັຍດຽວກັນ. ໃນພິກຂຸນີຂັນທະກະ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການບໍ່ປະວໍຣະນາ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໒ ປະການ. ໃນປັນຈະສະຕິກະຂັນທະກະ ແລະ ສັດຕະສະຕິກະຂັນທະກະ, ພຽງແຕ່ມີການຮວບຮວມພຣະທັມມະວິນັຍຂຶ້ນສູ່ການສັງຄາຍະນາເທົ່ານັ້ນ, ໃນຂັນທະກະທັງສອງນັ້ນບໍ່ມີອາບັດເລີຍ.

ขนฺธกปุจฺฉาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການອະທິບາຍຂັນທະກະປຸດສາວານ ເສັດສິ້ນແລ້ວ.

เอกุตฺตริกนโย

ເອກຸດຕະຣິກະໄນ (ວິທີການສະແດງໝວດທັມທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເທື່ອລະໜຶ່ງ)

เอกกวารวณฺณนา

...ການອະທິບາຍເອກະກະວານ (ໝວດໜຶ່ງ)

๓๒๑. อาปตฺติกรา [Pg.157] ธมฺมา ชานิตพฺพาติอาทิมฺหิ เอกุตฺตริกนเย อาปตฺติกรา ธมฺมา นาม ฉ อาปตฺติสมุฏฺฐานานิ. เอเตสญฺหิ วเสน ปุคฺคโล อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ตสฺมา ‘‘อาปตฺติกรา’’ติ วุตฺตา. อนาปตฺติกรา นาม สตฺต สมถา. อาปตฺติ ชานิตพฺพาติ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท จ วิภงฺเค จ วุตฺตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนาปตฺตีติ ‘‘อนาปตฺติ ภิกฺขุ อสาทิยนฺตสฺสา’’ติอาทินา นเยน อนาปตฺติ ชานิตพฺพา. ลหุกาติ ลหุเกน วินยกมฺเมน วิสุชฺฌนโต ปญฺจวิธา อาปตฺติ. ครุกาติ ครุเกน วินยกมฺเมน วิสุชฺฌนโต สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติ. เกนจิ อากาเรน อนาปตฺติภาวํ อุปเนตุํ อสกฺกุเณยฺยโต ปาราชิกาปตฺติ จ. สาวเสสาติ ฐเปตฺวา ปาราชิกํ เสสา. อนวเสสาติ ปาราชิกาปตฺติ. ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ทุฏฺฐุลฺลา; อวเสสา อทุฏฺฐุลฺลา. สปฺปฏิกมฺมทุกํ สาวเสสทุกสทิสํ. เทสนาคามินิทุกํ ลหุกทุกสงฺคหิตํ.

໓໒໑. ໃນເອກຸດຕະຣິກະໄນ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ພຶງຊາບ', ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດ ໖ ປະການ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມຸດຖານ ໖ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ'. ທັມທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ ພຶງຊາບ' ຄື ພຶງຊາບອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ ແລະ ໃນວິພັງ. ຄຳວ່າ 'ອະນາບັດ' ຄື ພຶງຊາບອະນາບັດໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອະນາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຍິນດີ'. ຄຳວ່າ 'ລຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດ ໕ ປະການ ທີ່ບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍວິນັຍກັມອັນເບົາ. ຄຳວ່າ 'ຄຣຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດສັງຄາທิເສດ ທີ່ບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍວິນັຍກັມອັນໜັກ. ແລະ ພຶງຊາບອາບັດປາຣາຊິກ ເພາະບໍ່ສາມາດນຳເຂົ້າສູ່ຄວາມເປັນອະນາບັດດ້ວຍວິທີການໃດໆ ໄດ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ສາວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນແຕ່ປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ອະນະວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດປາຣາຊິກ. ກອງອາບັດ ໒ ປະການ ເປັນທຸຖຸລລາບັດ (ອາບັດຊົ່ວຫຍາບ); ກອງອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເປັນອະທຸຖຸລລາບັດ (ອາບັດບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ). ໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ມີການແກ້ໄຂໄດ້ (ສັບປະຕິກັມມະທຸກ) ມີລັກສະນະຄືກັນກັບໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (ສາວະເສສະທຸກ). ໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ສະແດງຄືນໄດ້ (ເທສະນາກາມິນີທຸກ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ເບົາ (ລຫຸກະທຸກ).

อนฺตรายิกาติ สตฺตปิ อาปตฺติโย สญฺจิจฺจ วีติกฺกนฺตา สคฺคนฺตรายญฺเจว โมกฺขนฺตรายญฺจ กโรนฺตีติ อนฺตรายิกา. อชานนฺเตน วีติกฺกนฺตา ปน ปณฺณตฺติวชฺชาปตฺติ เนว สคฺคนฺตรายํ น โมกฺขนฺตรายํ กโรตีติ อนนฺตรายิกา. อนฺตรายิกํ อาปนฺนสฺสาปิ เทสนาคามินึ เทเสตฺวา วุฏฺฐานคามินิโต วุฏฺฐาย สุทฺธิปตฺตสฺส สามเณรภูมิยํ ฐิตสฺส จ อวาริโต สคฺคโมกฺขมคฺโคติ. สาวชฺชปญฺญตฺตีติ โลกวชฺชา. อนวชฺชปญฺญตฺตีติ ปณฺณตฺติวชฺชา. กิริยโต สมุฏฺฐิตา นาม ยํ กโรนฺโต อาปชฺชติ ปาราชิกาปตฺติ วิย. อกิริยโตติ ยํ อกโรนฺโต อาปชฺชติ, จีวรอนธิฏฺฐานาปตฺติ วิย. กิริยากิริยโตติ ยํ กโรนฺโต จ อกโรนฺโต จ อาปชฺชติ, กุฏิการาปตฺติ วิย.

ຄຳວ່າ 'ອັນຕະຣາຍິກະ (ທັມອັນເປັນອັນຕະລາຍ)' ຄື ອາບັດທັງ ໗ ປະການ ທີ່ພິກຂຸແກ້ງລ່ວງລະເມັດແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ສະຫວັນ ແລະ ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ມັກຜົນນິບພານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນອັນຕະລາຍ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເປັນປັນຍັດຕິວັດຊະ (ໂທດທາງພຣະບັນຍັດ) ທີ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ລ່ວງລະເມັດແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ສະຫວັນ ແລະ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ມັກຜົນນິບພານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າພິກຂຸຈະຕ້ອງອາບັດອັນເປັນອັນຕະລາຍແລ້ວ, ແຕ່ເມື່ອໄດ້ສະແດງອາບັດທີ່ສະແດງຄືນໄດ້ແລ້ວ ຫຼື ອອກຈາກອາບັດທີ່ຕ້ອງຢູ່ກັມແລ້ວ ບັນລຸຄວາມບໍລິສຸດ, ຫຼື ດຳລົງຢູ່ໃນພູມແຫ່ງສາມະເນນ, ທາງໄປສູ່ສະຫວັນແລະນິບພານກໍບໍ່ຖືກຫ້າມ; ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ສາວັດຊະປັນຍັດຕິ (ບັນຍັດທີ່ມີໂທດ)' ຄື ໂລກະວັດຊະ (ໂທດທາງໂລກ). ຄຳວ່າ 'ອະນາວັດຊະປັນຍັດຕິ (ບັນຍັດທີ່ບໍ່ມີໂທດ)' ຄື ປັນຍັດຕິວັດຊະ (ໂທດທາງພຣະບັນຍັດ). ອາບັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກການກະທຳ (ກິຣິຍະໂຕສະມຸດຖິຕາ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເພາະການກະທຳສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ເຊັ່ນ ອາບັດປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກການບໍ່ກະທຳ (ອະກິຣິຍະໂຕ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເພາະການບໍ່ກະທຳສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ເຊັ່ນ ອາບັດເພາະການບໍ່ອະທິສຖານຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກການກະທຳແລະການບໍ່ກະທຳ (ກິຣິຍາກິຣິຍະໂຕ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເພາະການກະທຳສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນກະທຳ ແລະ ການບໍ່ກະທຳສິ່ງທີ່ຄວນກະທຳ, ເຊັ່ນ ອາບັດເພາະການສ້າງກຸຕິ (ກຸຕິການາບັດ).

ปุพฺพาปตฺตีติ ปฐมํ อาปนฺนาปตฺติ. อปราปตฺตีติ ปาริวาสิกาทีหิ ปจฺฉา อาปนฺนาปตฺติ. ปุพฺพาปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ นาม มูลวิสุทฺธิยา อนฺตราปตฺติ. อปราปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ นาม อคฺฆวิสุทฺธิยา อนฺตราปตฺติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘ปุพฺพาปตฺติ นาม ปฐมํ อาปนฺนา. อปราปตฺติ นาม มานตฺตารหกาเล อาปนฺนา. ปุพฺพาปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ นาม ปริวาเส อาปนฺนา. อปราปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ [Pg.158] นาม มานตฺตจาเร อาปนฺนา’’ติ วุตฺตํ. อิทมฺปิ เอเกน ปริยาเยน ยุชฺชติ.

ຄຳວ່າ 'ปຸບພາປັດຕິ (ອາບັດກ່ອນ)' ຄື ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອະປະຣາປັດຕິ (ອາບັດຫຼັງ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນຕ້ອງໃນພາຍຫຼັງ. ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດກ່ອນ (ປຸບພາປັດຕີນັງ ອັນຕະຣາປັດຕິ) ຄື ອາບັດໃນລະຫວ່າງທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດປະຣິວາດ ຫຼື ມານັດ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ມູລະວິສຸດທິ). ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດຫຼັງ (ອະປະຣາປັດຕີນັງ ອັນຕະຣາປັດຕິ) ຄື ອາບັດໃນລະຫວ່າງທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດປະຣິວາດ ຫຼື ມານັດ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດໂດຍກຳນົດຄ່າ (ອັກຄະວິສຸດທິ). ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸບພາປັດຕິ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເວລາທີ່ຄວນແກ່ມານັດ ຊື່ວ່າ ອະປະຣາປັດຕິ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດປະຣິວາດ ຊື່ວ່າ ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດກ່ອນ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດມານັດ ຊື່ວ່າ ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດຫຼັງ'. ຄຳກ່າວນີ້ກໍສົມຄວນໂດຍປະຣິຍາຍໜຶ່ງ.

เทสิตา คณนูปคา นาม ยา ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา ปุน น อาปชฺชิสฺสามีติ เทสิตา โหติ. อคณนูปคา นาม ยา ธุรนิกฺเขปํ อกตฺวา สอุสฺสาเหเนว จิตฺเตน อปริสุทฺเธน เทสิตา โหติ. อยญฺหิ เทสิตาปิ เทสิตคณนํ น อุเปติ. อฏฺฐเม วตฺถุสฺมึ ภิกฺขุนิยา ปาราชิกเมว โหติ. ปญฺญตฺติ ชานิตพฺพาติอาทีสุ นวสุ ปเทสุ ปฐมปาราชิกปุจฺฉาย วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

ອາບັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ເທສິຕາ ຄະນະນູປະຄາ (ອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວເຂົ້າເຖິງການນັບ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸປົງທຸລະ (ລະຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະຕ້ອງອາບັດນັ້ນອີກ) ແລ້ວສະແດງດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກບໍ່ຕ້ອງອາບັດນີ້ອີກ'. ອາບັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະຄະນະນູປະຄາ (ອາບັດທີ່ບໍ່ເຂົ້າເຖິງການນັບ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸບໍ່ປົງທຸລະ ແຕ່ສະແດງດ້ວຍຈິດອັນບໍ່ບໍລິສຸດ ປະກອບດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ (ທີ່ຈະຕ້ອງອາບັດນັ້ນອີກ). ເພາະວ່າ ອາບັດນີ້ ເຖິງແມ່ນຈະສະແດງແລ້ວ ກໍບໍ່ເຂົ້າເຖິງການນັບວ່າເປັນອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວ. ໃນວັດຖຸທີ ໘ ຍ່ອມເປັນອາບັດປາຣາຊິກແກ່ພິກຂຸນີເທົ່ານັ້ນ. ໃນບົດທັງ ໙ ມີບົດວ່າ 'ພຶງຊາບພຣະບັນຍັດ' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບການວິນິດໄສໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳຖາມປາຣາຊິກຂໍ້ທີ ໑ ນັ້ນແລ້ວ.

ถุลฺลวชฺชาติ ถุลฺลโทเส ปญฺญตฺตา ครุกาปตฺติ. อถุลฺลวชฺชาติ ลหุกาปตฺติ. คิหิปฏิสํยุตฺตาติ สุธมฺมตฺเถรสฺส อาปตฺติ, ยา จ ธมฺมิกสฺส ปฏิสฺสวสฺส อสจฺจาปเน อาปตฺติ, อวเสสา น คิหิปฏิสํยุตฺตา. ปญฺจานนฺตริยกมฺมาปตฺติ นิยตา, เสสา อนิยตา. อาทิกโรติ สุทินฺนตฺเถราทิ อาทิกมฺมิโก. อนาทิกโรติ มกฺกฏิสมณาทิ อนุปญฺญตฺติการโก. อธิจฺจาปตฺติโก นาม โย กทาจิ กรหจิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. อภิณฺหาปตฺติโก นาม โย นิจฺจํ อาปชฺชติ.

ຄຳວ່າ 'ຖຸລລະວັດຊະ (ໂທດຫຍາບ)' ຄື ຄຣຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ) ທີ່ບັນຍັດໄວ້ໃນໂທດອັນຫຍາບຊ້າ. ຄຳວ່າ 'ອະຖຸລລະວັດຊະ (ໂທດບໍ່ຫຍາບ)' ຄື ລຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ). ຄຳວ່າ 'ຄິຫິປະຕິສັງຍຸດຕາ (ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະລຶຫັດ)' ຄື ອາບັດຂອງພຣະສຸທັມມະເຖຣະ ແລະ ອາບັດໃດທີ່ມີຢູ່ເພາະການບໍ່ເຮັດຕາມຄຳໝັ້ນສັນຍາອັນຊອບທັມ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະລຶຫັດ. ອາບັດທີ່ເກີດຈາກອະນັນຕະຣິຍະກັມ ໕ ປະການ ເປັນອາບັດທີ່ແນ່ນອນ (ນິຍະຕະ), ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເປັນອາບັດທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິຍະຕະ). ຄຳວ່າ 'ອາທິກະໂຣຕິ (ຜູ້ທຳອິດ)' ຄື ພຣະສຸທິນນະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປັນຕົ້ນບັນຍັດ (ອາທິກັມມິກະ). ຄຳວ່າ 'ອະນາທິກະໂຣຕິ (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທຳອິດ)' ຄື ພິກຂຸຜູ້ຮ່ວມປະເວນີກັບລິງຕົວແມ່ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປັນເຫດໃຫ້ມີການບັນຍັດເພີ່ມເຕີມ (ອະນຸປັນຍັດຕິການະກະ). ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະທິດຈາປັດຕິກะ (ຜູ້ຕ້ອງອາບັດເປັນບາງຄັ້ງ)' ຄື ຜູ້ທີ່ຕ້ອງອາບັດເປັນບາງຄັ້ງບາງຄາວ. ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະພິໜາປັດຕິກະ (ຜູ້ຕ້ອງອາບັດເນືອງໆ)' ຄື ຜູ້ທີ່ຕ້ອງອາບັດເປັນປະຈຳ.

โจทโก นาม โย วตฺถุนา วา อาปตฺติยา วา ปรํ โจเทติ. โย ปน เอวํ โจทิโต อยํ จุทิตโก นาม. ปญฺจทสสุ ธมฺเมสุ อปฺปติฏฺฐหิตฺวา อภูเตน วตฺถุนา โจเทนฺโต อธมฺมโจทโก นาม, เตน ตถา โจทิโต อธมฺมจุทิตโก นาม. วิปริยาเยน ธมฺมโจทกจุทิตกา เวทิตพฺพา. มิจฺฉตฺตนิยเตหิ วา สมฺมตฺตนิยเตหิ วา ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต นิยโต, วิปรีโต อนิยโต.

ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ໂຈທົກ (ຜູ້ໂຈດ)' ຄື ຜູ້ທີ່ໂຈດຜູ້ອື່ນດ້ວຍວັດຖຸ ຫຼື ດ້ວຍອາບັດ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຖືກໂຈດຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຈຸທິຕະກະ (ຜູ້ຖືກໂຈດ)'. ຜູ້ທີ່ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທັມ ໑໕ ປະການ ແລ້ວໂຈດດ້ວຍວັດຖຸອັນບໍ່ເປັນຈິງ ຊື່ວ່າ 'ອະທັມມະໂຈທົກ (ຜູ້ໂຈດໂດຍບໍ່ເປັນທັມ)', ຜູ້ທີ່ຖືກອະທັມມະໂຈທົກນັ້ນໂຈດຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະທັມມະຈຸທິຕະກະ (ຜູ້ຖືກໂຈດໂດຍບໍ່ເປັນທັມ)'. ໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມ ພຶງຊາບ 'ທັມມະໂຈທົກ' ແລະ 'ທັມມະຈຸທິຕະກະ'. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມອັນເປັນມິດສາຕະນິຍົດ ຫຼື ສັມມາຕະນິຍົດ ຊື່ວ່າ 'ນິຍະຕະ (ຜູ້ແນ່ນອນ)', ບຸກຄົນຜູ້ກົງກັນຂ້າມ ຊື່ວ່າ 'ອະນິຍະຕະ (ຜູ້ບໍ່ແນ່ນອນ)'.

สาวกา ภพฺพาปตฺติกา นาม, พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ อภพฺพาปตฺติกา นาม. อุกฺเขปนียกมฺมกโต อุกฺขิตฺตโก นาม, อวเสสจตุพฺพิธตชฺชนียาทิกมฺมกโต อนุกฺขิตฺตโก นาม. อยญฺหิ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา ธมฺมปริโภคํ วา อามิสปริโภคํ วา น โกเปติ. ‘‘เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสถ, ทูสโก นาเสตพฺโพ, กณฺฏโก สมณุทฺเทโส นาเสตพฺโพ’’ติ เอวํ ลิงฺคทณฺฑกมฺม-สํวาสนาสนาหิ นาสิตพฺโพ นาสิตโก นาม. เสสา สพฺเพ อนาสิตกา. เยน สทฺธึ อุโปสถาทิโก สํวาโส อตฺถิ, อยํ สมานสํวาสโก, อิตโร [Pg.159] นานาสํวาสโก. โส กมฺมนานาสํวาสโก ลทฺธินานาสํวาสโกติ ทุวิโธ โหติ. ฐปนํ ชานิตพฺพนฺติ ‘‘เอกํ ภิกฺขเว อธมฺมิกํ ปาติโมกฺขฏฺฐปน’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตํ ปาติโมกฺขฏฺฐปนํ ชานิตพฺพนฺติ อตฺโถ.

ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ພັບພາປັດຕິກະ (ຜູ້ມີອາບັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້)', ສ່ວນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ອະພັບພາປັດຕິກະ (ຜູ້ບໍ່ມີອາບັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້)'. ຜູ້ທີ່ຖືກທຳອຸກເຂປະນີຍະກັມແລ້ວ ຊື່ວ່າ 'ອຸກຂິດຕະກະ (ຜູ້ຖືກສະຫຼະສິດ)', ຜູ້ທີ່ຖືກທຳກັມທີ່ເຫຼື ໔ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກັມເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸກຂິດຕະກະ (ຜູ້ບໍ່ຖືກສະຫຼະສິດ)'. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປັນອະນຸກຂິດຕະກະນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ອຸໂປສົດ, ປະວໍຣະນາ, การຮ່ວມຊົມໃຊ້ທັມ ຫຼື ການຮ່ວມຊົມໃຊ້ອາມິດ ເສຍຫາຍ. ບຸກຄົນທີ່ຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍ (ຂັບໄລ່) ດ້ວຍລິງຄະນາສະນະ, ທັນທະກັມມະນາສະນະ ແລະ ສັງວາສະນາສະນະ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ພິກຂຸນີເມດຕິຍາຈິບຫາຍ, ຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍ, ສາມະເນນກັນຕະກະຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ນາສິຕະກະ (ຜູ້ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ)', ບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຊື່ວ່າ 'ອະນາສິຕະກະ (ຜູ້ບໍ່ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ)'. ບຸກຄົນທີ່ມີການຮ່ວມສັງວາດ ມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ 'ສະມານະສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ)', ບຸກຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ 'ນານາສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນ)'. ນານາສັງວາສະກວນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ກັມມະນານາສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນເພາະກັມ) ແລະ ລັດທິນານາສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນເພາະທິດຖິ). ຄຳວ່າ 'ການງົດປາຕິໂມກ ພຶງຊາບ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບການງົດປາຕິໂມກ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ການງົດປາຕິໂມກອັນບໍ່ເປັນທັມຢ່າງໜຶ່ງ'.

เอกกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການອະທິບາຍເອກະກະວານ ເສັດສິ້ນແລ້ວ.

ทุกวารวณฺณนา

ການອະທິບາຍທຸກະວານ (ໝວດສອງ)

๓๒๒. ทุเกสุ สจิตฺตกา อาปตฺติ สญฺญาวิโมกฺขา, อจิตฺตกา โนสญฺญาวิโมกฺขา. ลทฺธสมาปตฺติกสฺส อาปตฺติ นาม ภูตาโรจนาปตฺติ, อลทฺธสมาปตฺติกสฺส อาปตฺติ นาม อภูตาโรจนาปตฺติ. สทฺธมฺมปฏิสญฺญุตฺตา นาม ปทโสธมฺมาทิกา, อสทฺธมฺมปฏิสญฺญุตฺตา นาม ทุฏฺฐุลฺลวาจาปตฺติ. สปริกฺขารปฏิสญฺญุตฺตา นาม นิสฺสคฺคิยวตฺถุโน อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริโภเค, ปตฺตจีวรานํ นิทหเน, กิลิฏฺฐจีวรานํ อโธวเน, มลคฺคหิตปตฺตสฺส อปจเนติ เอวํ อยุตฺตปริโภเค อาปตฺติ. ปรปริกฺขารปฏิสญฺญุตฺตา นาม สงฺฆิกมญฺจปีฐาทีนํ อชฺโฌกาเส สนฺถรณอนาปุจฺฉาคมนาทีสุ อาปชฺชิตพฺพา อาปตฺติ. สปุคฺคลปฏิสญฺญุตฺตา นาม ‘‘มุทุปิฏฺฐิกสฺส ลมฺพิสฺส อูรุนา องฺคชาตํ ปีเฬนฺตสฺสา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตาปตฺติ. ปรปุคฺคลปฏิสญฺญุตฺตา นาม เมถุนธมฺมกายสํสคฺคปหารทานาทีสุ วุตฺตาปตฺติ, ‘‘สิขรณีสี’’ติ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, ‘‘สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติย’’นฺติ มุสา ภณนฺโต ลหุกํ. อภูตาโรจเน มุสา ภณนฺโต ครุกํ. ภูตาโรจเน สจฺจํ ภณนฺโต ลหุกํ.

໓໒໒. ໃນໝວດສອງທັງຫຼາຍ, ອາບັດທີ່ມີຈິດ (ສະຈິດຕະກະ) ຊື່ວ່າ ເປັນອາບັດທີ່ພົ້ນໄດ້ດ້ວຍສັນຍາ (ສັນຍາວິໂມກຂາ), ອາບັດທີ່ບໍ່ມີຈິດ (ອະຈິດຕະກະ) ຊື່ວ່າ ບໍ່ແມ່ນອາບັດທີ່ພົ້ນໄດ້ດ້ວຍສັນຍາ. ອາບັດຂອງຜູ້ໄດ້ບັນລຸສະມາບັດ ຊື່ວ່າ ອາບັດເພາະການບອກຄຸນວິເສດທີ່ມີຈິງ (ພູຕາໂຣຈະນາບັດ), ອາບັດຂອງຜູ້ບໍ່ໄດ້ບັນລຸສະມາບັດ ຊື່ວ່າ ອາບັດເພາະການບອກຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຈິງ (ອະພູຕາໂຣຈະນາບັດ). ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຣະສັດທັມ (ສັດທັມມະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປະທະໂສທັມເປັນຕົ້ນ, ອາບັດທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຣະສັດທັມ (ອະສັດທັມມະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດເພາະກ່າວວາຈາຊົ່ວຫຍາບ (ທຸຖຸລລາວາຈาບັດ). ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບໍລິຂານຂອງຕົນ (ສະປະຣິຂາຣะປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕ້ອງເພາະການບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ສະລະວັດຖຸນິສສັກຄິຍະ, ການຕາກບາດແລະຈີວອນໄວ້ໃນແດດ, การບໍ່ຊັກຈີວອນທີ່ເປິເປື້ອນ, ການບໍ່ອົບບາດທີ່ມີຮອຍເປື້ອນ, ເຊິ່ງເປັນການບໍລິໂພກອັນບໍ່ສົມຄວນຢ່າງນີ້. ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບໍລິຂານຂອງຜູ້ນຶກ (ປະຣະປະຣິຂາຣະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕ້ອງເພາະການລາດຕຽງຕັ່ງຂອງສົງໄວ້ໃນທີ່ແຈ້ງ ແລ້ວຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ມອບໝາຍເປັນຕົ້ນ. ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸກຄົນຂອງຕົນ (ສະបុຄຄະລະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີຫຼັງອ່ອນ, ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີອົງຄະຊາດຍາວ, ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບີບອົງຄະຊາດດ້ວຍຂາອ່ອນ'. ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸກຄົນອື່ນ (ປະຣະບຸກຄະລະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໃນການເສບເມຖຸນ, ການຖືກຕ້ອງກາຍ, ການທຳຮ້າຍຮ່າງກາຍເປັນຕົ້ນ; ພິກຂຸກ່າວຄຳຈິງວ່າ 'ເຈົ້າເປັນຍິງມີເນື້ອອກ' ຍ່ອມຕ້ອງຄຣຸກາບັດ, ກ່າວຄຳຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງລຫຸກາບັດ ເພາະສິກຂາບົດວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ເພາະກ່າວມຸສາວາດທັງຮູ້ຢູ່'. ໃນການບອກຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຈິງ, ກ່າວຄຳຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງຄຣຸກາບັດ. ໃນການບອກຄຸນວິເສດທີ່ມີຈິງ, ກ່າວຄຳຈິງ ຍ່ອມຕ້ອງລຫຸກາບັດ.

‘‘สงฺฆกมฺมํ วคฺคํ กริสฺสามี’’ติ อนฺโตสีมาย เอกมนฺเต นิสีทนฺโต ภูมิคโต อาปชฺชติ นาม. สเจ ปน องฺคุลิมตฺตมฺปิ อากาเส ติฏฺเฐยฺย, น อาปชฺเชยฺย, เตน วุตฺตํ ‘‘โน เวหาสคโต’’ติ. เวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา อภินิสีทนฺโต เวหาสคโต อาปชฺชติ นาม. สเจ ปน ตํ ภูมิยํ ปญฺญาเปตฺวา นิปชฺเชยฺย น อาปชฺเชยฺย, เตน วุตฺตํ – ‘‘โน ภูมิคโต’’ติ. คมิโย คมิยวตฺตํ อปูเรตฺวา คจฺฉนฺโต นิกฺขมนฺโต อาปชฺชติ นาม, โน ปวิสนฺโต. อาคนฺตุโก อาคนฺตุกวตฺตํ อปูเรตฺวา สฉตฺตุปาหโน ปวิสนฺโต ปวิสนฺโต อาปชฺชติ นาม, โน นิกฺขมนฺโต.

ພິກຂຸຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກທຳສັງຄະກັມໃຫ້ເປັນວັກ (ແຕກແຍກ)' ແລ້ວນັ່ງຢູ່ໃນທີ່ສຸດຂ້າງໜຶ່ງພາຍໃນສີມາ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ. ແຕ່ຖ້າຫາກຢືນຢູ່ເທິງອາກາດແມ່ນແຕ່ພຽງອົງຄຸລີດຽວ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຢູ່ເທິງອາກາດ'. ພິກຂຸນັ່ງທັບຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ທີ່ມີຂາສຽບເຂົ້າໃນຮູ ໃນກຸຕິທີ່ຢູ່ເທິງອາກາດ (ເວຫາສະກຸຕິ), ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະຢູ່ເທິງອາກາດ. ແຕ່ຖ້າຫາກລາດຕຽງຫຼືຕັ່ງນັ້ນໄວ້ເທິງແຜ່ນດິນແລ້ວນອນ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ'. ພິກຂຸຜູ້ຈັກໄປ (ຄາມິກະ) ບໍ່ເຮັດວັດຂອງພິກຂຸຜູ້ຈັກໄປໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວໄປ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາອອກໄປ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາເຂົ້າໄປ. ພິກຂຸຜູ້ມາໃໝ່ (ອາຄັນຕຸກະ) ບໍ່ເຮັດວັດຂອງພິກຂຸຜູ້ມາໃໝ່ໃຫ້ບໍລິບູນ ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບເຂົ້າໄປ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາເຂົ້າໄປ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາອອກໄປ.

อาทิยนฺโต [Pg.160] อาปชฺชติ นาม ภิกฺขุนี อติคมฺภีรํ อุทกสุทฺธิกํ อาทิยมานา; ทุพฺพณฺณกรณํ อนาทิยิตฺวา จีวรํ ปริภุญฺชนฺโต ปน อนาทิยนฺโต อาปชฺชติ นาม. มูคพฺพตาทีนิ ติตฺถิยวตฺตานิ สมาทิยนฺโต สมาทิยนฺโต อาปชฺชติ นาม. ปาริวาสิกาทโย ปน ตชฺชนียาทิกมฺมกตา วา อตฺตโน วตฺตํ อสมาทิยนฺตา อาปชฺชนฺติ, เต สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘อตฺถาปตฺติ น สมาทิยนฺโต อาปชฺชตี’’ติ. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺพนฺโต เวชฺชกมฺมภณฺฑาคาริกกมฺมจิตฺตกมฺมาทีนิ วา กโรนฺโต กโรนฺโต อาปชฺชติ นาม. อุปชฺฌายวตฺตาทีนิ อกโรนฺโต อกโรนฺโต อาปชฺชติ นาม. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ ททมาโน เทนฺโต อาปชฺชติ นาม. สทฺธิวิหาริกอนฺเตวาสิกานํ จีวราทีนิ อเทนฺโต อเทนฺโต อาปชฺชติ นาม. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ คณฺหนฺโต ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ นาม. ‘‘น ภิกฺขเว โอวาโท น คเหตพฺโพ’’ติ วจนโต โอวาทํ อคณฺหนฺโต น ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ นาม.

ພິກຂຸນີຜູ້ຊຳຮະກາຍດ້ວຍນ້ຳເລິກເກີນກວ່າ ໒ ອົງຄຸລີ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຮັບ (ອາທິຍັນໂຕ). ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຊົມໃຊ້ຈີວອນໂດຍບໍ່ເຮັດພິນທຸ (ເຮັດໃຫ້ເສຍສີ), ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຮັບ (ອະນາທິຍັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ສະມາທານວັດຂອງເດຍລະຖີ ມີວັດຂອງຄົນໃບ້ເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການສະມາທານ (ສະມາທິຍັນໂຕ). ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍມີພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ ຫຼື ພິກຂຸຜູ້ຖືກທຳຕັດຊະນີຍະກັມເປັນຕົ້ນ ບໍ່ສະມາທານວັດຂອງຕົນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຮຽກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ອາບັດທີ່ພິກຂຸບໍ່ສະມາທານແລ້ວຕ້ອງ ກໍມີຢູ່'. ພິກຂຸຜູ້ຫຍິບຈີວອນໃຫ້ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ຫຼື ພິກຂຸຜູ້ທຳເວດຊະກັມ (ການຮັກສາໂລກ), ພັດທາຄາຣິກະກັມ (ການເບິ່ງແຍງຄັງ), ຈິດຕະກັມ (ການຂຽນພາບ) ເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການກະທຳ (ກະຣົນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຮັດອຸປັດຊາຍະວັດເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ກະທຳ (ອະກະຣົນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການໃຫ້ (ເທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໃຫ້ຈີວອນເປັນຕົ້ນແກ່ສັດທິວິຫາຣິກແລະອັນເຕວາສິກ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ໃຫ້ (ອະເທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ຮັບຈີວອນຂອງພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຮັບ (ປະຕິຄຄະຫັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮັບໂອວາດ ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງປະຕິເສດໂອວາດ', ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຮັບ (ນະ ປະຕິຄຄະຫັນໂຕ).

นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺโต ปริโภเคน อาปชฺชติ นาม. ปญฺจาหิกํ สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกามยมานา อปริโภเคน อาปชฺชติ นาม. สหคารเสยฺยํ รตฺตึ อาปชฺชติ นาม, โน ทิวา, ทฺวารํ อสํวริตฺวา ปฏิสลฺลียนฺโต ทิวา อาปชฺชติ, โน รตฺตึ. เอกรตฺตฉารตฺตสตฺตาหทสาหมาสาติกฺกเมสุ วุตฺตอาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต อรุณุคฺเค อาปชฺชติ นาม, ปวาเรตฺวา ภุญฺชนฺโต น อรุณุคฺเค อาปชฺชติ นาม.

ພິກຂຸຜູ້ຊົມໃຊ້ວັດຖຸນິສສັກຄິຍະໂດຍບໍ່ໄດ້ສະລະ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຊົມໃຊ້ (ປະຣິໂພເຄນະ). ພິກຂຸນີຜູ້ໃຫ້ກາຍ ໕ ວັນລ່ວງເລີຍການປ່ຽນຜັດສັງຄາຕິ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຊົມໃຊ້ (ອະປະຣິໂພເຄນະ). ພິກຂຸຜູ້ຮ່ວມນອນໃນມຸງດຽວກັນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາກາງຄືນ, ບໍ່ແມ່ນກາງເວັນ. ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກເຣັ້ນ (ນອນ) ໃນເວລາກາງເວັນໂດຍບໍ່ປິດປະຕູ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາກາງເວັນ, ບໍ່ແມ່ນກາງຄືນ. ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໃນການລ່ວງເລີຍ ໑ ຄືນ, ໖ ຄືນ, ໗ ວັນ, ໑໐ ວັນ ແລະ ໑ ເດືອນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ. ພິກຂຸຜູ້ສັນອາຫານໃນເວລາຫ້າມພັດແລ້ວ (ມີປະວໍຣະນາແລ້ວ), ຊື່ວ່າ ບໍ່ແມ່ນຕ້ອງອາບັດໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ.

ภูตคามญฺเจว องฺคชาตญฺจ ฉินฺทนฺโต ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ นาม, เกเส วา นเข วา น ฉินฺทนฺโต น ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ นาม. อาปตฺตึ ฉาเทนฺโต ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ นาม, ‘‘ติเณน วา ปณฺเณน วา ปฏิจฺฉาเทตฺวา อาคนฺตพฺพํ, นตฺเวว นคฺเคน อาคนฺตพฺพํ, โย อาคจฺเฉยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ อิมํ ปน อาปตฺตึ น ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ นาม. กุสจีราทีนิ ธาเรนฺโต ธาเรนฺโต อาปชฺชติ นาม, ‘‘อยํ เต ภิกฺขุ ปตฺโต ยาว เภทนาย ธาเรตพฺโพ’’ติ อิมํ อาปตฺตึ น ธาเรนฺโต อาปชฺชติ นาม.

ພິກຂຸຜູ້ຕັດພູຕະຄາມ (ຕົ້ນໄມ້ໃບຫຍ້າ) ແລະ ຕັດອົງຄະຊາດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຕັດ (ຊິນທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຕັດຜົມ ຫຼື ບໍ່ຕັດເລັບ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຕັດ (ນະ ຊິນທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ປົກປິດອາບັດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການປົກປິດ (ຊາເທັນໂຕ). ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພຶງເອົາຫຍ້າ ຫຼື ໃບໄມ້ປົກປິດ (ກາຍ) ແລ້ວຈຶ່ງມາ, ບໍ່ພຶງເປືອຍກາຍມາເລີຍ, ພິກຂຸໃດມາ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ', ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ປົກປິດ (ນະ ຊາເທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ຊົງຈີວອນຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຊົງໄວ້ (ທາເຣັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸ ບາດນີ້ເຈົ້າພຶງຮັກສາໄວ້ຈົນກວ່າຈະແຕກທຳລາຍ', ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຊົງໄວ້ (ນະ ທາເຣັນໂຕ).

‘‘อตฺตนา วา อตฺตานํ นานาสํวาสกํ กโรตี’’ติ เอกสีมายํ ทฺวีสุ สงฺเฆสุ นิสินฺเนสุ เอกสฺมึ ปกฺเข นิสีทิตฺวา ปรปกฺขสฺส ลทฺธึ คณฺหนฺโต ยสฺมึ [Pg.161] ปกฺเข นิสินฺโน เตสํ อตฺตนาว อตฺตานํ นานาสํวาสกํ กโรติ นาม. เยสํ สนฺติเก นิสินฺโน เตสํ คณปูรโก หุตฺวา กมฺมํ โกเปติ, อิตเรสํ หตฺถปาสํ อนาคตตฺตา. สมานสํวาสเกปิ เอเสว นโย. เยสญฺหิ โส ลทฺธึ โรเจติ, เตสํ สมานสํวาสโก โหติ, อิตเรสํ นานาสํวาสโก. สตฺต อาปตฺติโย สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธาติ อาปชฺชิตพฺพโต อาปตฺติโย, ราสฏฺเฐน ขนฺธาติ เอวํ ทฺเวเยว นามานิ โหนฺตีติ นามวเสน ทุกํ ทสฺสิตํ. กมฺเมน วา สลากคฺคาเหน วาติ เอตฺถ อุทฺเทโส เจว กมฺมญฺจ เอกํ, โวหาโร เจว อนุสฺสาวนา จ สลากคฺคาโห จ เอกํ, โวหารานุสฺสาวนสลากคฺคาหา ปุพฺพภาคา, กมฺมญฺเจว อุทฺเทโส จ ปมาณํ.

ຄຳວ່າ "ເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນດ້ວຍຕົນເອງ" ຄື ເມື່ອສົງສອງຝ່າຍນັ່ງຢູ່ໃນສີມາດຽວກັນ ພິກຂຸນັ່ງຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ ແລ້ວຖືເອົາລັດທິ (ຄວາມເຫັນ) ຂອງອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ຊື່ວ່າເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ຕົນນັ່ງຢູ່ຮ່ວມນັ້ນ ດ້ວຍຕົນເອງ. ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄະນະເຕັມ (ເປັນຄະນະປູຣົກ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ຕົນນັ່ງຢູ່ໃກ້ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ (ເສຍຫາຍ) ເພາະບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສູ່ຫັດຖະບາດຂອງພິກຂຸຝ່າຍອື່ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນສະມານະສັງວາສັກກະພິກຂຸ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນັ້ນພໍໃຈໃນລັດທິຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ກໍເປັນສະມານະສັງວາສັກກະຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະເປັນນານາສັງວາສັກກະຂອງພິກຂຸຝ່າຍອື່ນ. ຄຳວ່າ "ອາບັດ 7 ກອງອາບັດ 7" ນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອາບັດ" ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຕ້ອງ (ລ່ວງລະເມີດ), ຊື່ວ່າ "ຂັນທະ (ກອງ)" ເພາະມີອັດຖະວ່າເປັນໝວດໝູ່, ຊື່ທັງສອງນີ້ຈຶ່ງມີຢູ່ ດັ່ງນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງສະແດງທຸກກະ (ໝວດສອງ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່. ໃນຄຳວ່າ "ດ້ວຍກຳ ຫຼືດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ" ນີ້, ການສະແດງພຣະປາຕິໂມກ (ອຸເທດ) ແລະສັງຄະກຳ ຈັດເປັນເຫດຢ່າງໜຶ່ງ, ການເວົ້າ (ໂວຫານ), ການປະກາດໃຫ້ຮູ້ (ອະນຸສາວະນາ) ແລະການຈັບສະຫຼາກ ຈັດເປັນເຫດຢ່າງໜຶ່ງ, ໂວຫານ ອະນຸສາວະນາ ແລະການຈັບສະຫຼາກ ເປັນກິດຈະກຳໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະພາກ), ສ່ວນສັງຄະກຳ ແລະອຸເທດ ເປັນປະມານ (ຂໍ້ຕັດສິນຫຼັກ).

อทฺธานหีโน นาม อูนวีสติวสฺโส. องฺคหีโน นาม หตฺถจฺฉินฺนาทิเภโท. วตฺถุวิปนฺโน นาม ปณฺฑโก ติรจฺฉานคโต อุภโตพฺยญฺชนโก จ. อวเสสา เถยฺยสํวาสกาทโย อฏฺฐ อภพฺพปุคฺคลา กรณทุกฺกฏกา นาม. ทุกฺกฏกิริยา ทุกฺกฏกมฺมา, อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว กเตน อตฺตโน กมฺเมน อภพฺพฏฺฐานํ ปตฺตาติ อตฺโถ. อปริปูโร นาม อปริปุณฺณปตฺตจีวโร. โน จ ยาจติ นาม อุปสมฺปทํ น ยาจติ. อลชฺชิสฺส จ พาลสฺส จาติ อลชฺชี สเจปิ เตปิฏโก โหติ, พาโล จ สเจปิ สฏฺฐิวสฺโส โหติ, อุโภปิ นิสฺสาย น วตฺถพฺพํ. พาลสฺส จ ลชฺชิสฺส จาติ เอตฺถ พาลสฺส ‘‘ตฺวํ นิสฺสยํ คณฺหา’’ติ อาณายปิ นิสฺสโย ทาตพฺโพ, ลชฺชิสฺส ปน ยาจนฺตสฺเสว. สาติสารนฺติ สโทสํ; ยํ อชฺฌาจรนฺโต อาปตฺตึ อาปชฺชติ.

ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸຢ່ອນ (ບໍ່ເຖິງ) ຊາວປີ ຊື່ວ່າ "ອັດທານະຫີນະ" (ຜູ້ບົກພ່ອງໂດຍການເວລາ). ບຸກຄົນຜູ້ມີມືຂາດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ອັງຄະຫີນະ" (ຜູ້ບົກພ່ອງໂດຍອະໄວຍະວະ). ບັນເດາະ, ສັດເດຍລະສານ ແລະອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ ຊື່ວ່າ "ວັດຖຸວິບັດ" (ຜູ້ມີວັດຖຸບົກພ່ອງ). ອະພັບພະບຸກຄົນ 8 ຈຳພວກ ທີ່ເຫຼືອມີໄຖຍະສັງວາສັກກະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ກະຣະນະທຸກກົດ" (ຜູ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ດີ). ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີການກະທຳອັນບໍ່ດີ ມີກຳອັນບໍ່ດີ ເພາະກຳທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້ໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ ຈຶ່ງເຖິງຖານະອັນບໍ່ຄວນ (ອະພັບພະຖານ). ຜູ້ມີບາດແລະຈີວອນບໍ່ຄົບຖ້ວນ ຊື່ວ່າ "ອະປະຣິປູຣະ" (ຜູ້ບໍ່ບໍລິບູນ). ຜູ້ບໍ່ຂໍອຸປະສົມບົດ ຊື່ວ່າ "ໂນ ຈະ ຍາຈະຕິ" (ແລະບໍ່ຂໍ). ຄຳວ່າ "ແກ່ອະລັດຊີ ແລະແກ່ຄົນພານ" ນັ້ນ ຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າອະລັດຊີຈະເປັນຜູ້ຊົງພຣະໄຕປິດົກ ແລະເຖິງແມ່ນວ່າຄົນພານຈະມີພັນສາຫົກສິບກໍຕາມ ກໍບໍ່ຄວນຢູ່ອາໄສນິສັຍກັບບຸກຄົນທັງສອງນັ້ນເລີຍ. ໃນຄຳວ່າ "ແກ່ຄົນພານ ແລະແກ່ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ" ນີ້, ສຳລັບຄົນພານ ເຖິງແມ່ນຈະສັ່ງວ່າ "ເຈົ້າຈົ່ງຖືເອົານິສັຍ" ດັ່ງນີ້ ກໍຄວນໃຫ້ນິສັຍ, ສ່ວນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ຈະໃຫ້ນິສັຍໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອເພິ່ນຂໍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ສາຕິສາຣະ" ໝາຍເຖິງ ມີໂທດ, ຄືວັດຖຸໃດທີ່ບຸກຄົນລ່ວງລະ微ດແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ.

กาเยน ปฏิกฺโกสนา นาม หตฺถวิการาทีหิ ปฏิกฺโกสนา. กาเยน ปฏิชานาตีติ หตฺถวิการาทีหิ ปฏิชานาติ. อุปฆาติกา นาม อุปฆาตา. สิกฺขูปฆาติกา นาม สิกฺขูปฆาโต. โภคูปฆาติกา นาม ปริโภคูปฆาโต, ตตฺถ ติสฺโส สิกฺขา อสิกฺขโต สิกฺขูปฆาติกาติ เวทิตพฺพา. สงฺฆิกํ วา ปุคฺคลิกํ วา ทุปฺปริโภคํ ภุญฺชโต โภคูปฆาติกาติ เวทิตพฺพา. ทฺเว เวนยิกาติ ทฺเว อตฺถา วินยสิทฺธา. ปญฺญตฺตํ นาม สกเล วินยปิฏเก กปฺปิยากปฺปิยวเสน ปญฺญตฺตํ. ปญฺญตฺตานุโลมํ นาม จตูสุ มหาปเทเสสุ ทฏฺฐพฺพํ. เสตุฆาโตติ ปจฺจยฆาโต; เยน จิตฺเตน อกปฺปิยํ กเรยฺย, ตสฺส จิตฺตสฺสาปิ อนุปฺปาทนนฺติ อตฺโถ. มตฺตการิตาติ มตฺตาย [Pg.162] ปมาเณน กรณํ; ปมาเณ ฐานนฺติ อตฺโถ. กาเยน อาปชฺชตีติ กายทฺวาริกํ กาเยน อาปชฺชติ; วจีทฺวาริกํ วาจาย. กาเยน วุฏฺฐาตีติ ติณวตฺถารกสมเถ วินาปิ เทสนาย กาเยเนว วุฏฺฐาติ; เทเสตฺวา วุฏฺฐหนฺโต ปน วาจาย วุฏฺฐาติ. อพฺภนฺตรปริโภโค นาม อชฺโฌหรณปริโภโค. พาหิรปริโภโค นาม สีสมกฺขนาทิ.

ການຫ້າມດ້ວຍກາຍ ຊື່ວ່າ ການຫ້າມດ້ວຍการສະແດງອາການທາງມືເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຮັບຄຳດ້ວຍກາຍ" ຄື ຍອມຮັບດ້ວຍການສະແດງອາການທາງມືເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປທຳລາຍ ຊື່ວ່າ "ອຸປະຄາຕິກະ". ການເຂົ້າໄປທຳລາຍສິກຂາ ຊື່ວ່າ "ສິກຂູປະຄາຕິກະ". ການເຂົ້າໄປທຳລາຍເຄື່ອງບໍລິໂພກ ຊື່ວ່າ "ໂພຄູປະຄາຕິກະ", ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ການທຳລາຍຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສຶກສາສິກຂາ 3 ພຶງຊາບວ່າ "ສິກຂູປະຄາຕິກະ". ການທຳລາຍຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍລິໂພກຂອງສົງ ຫຼືຂອງບຸກຄົນ ໃຫ້ເປັນຂອງບໍລິໂພກບໍ່ດີ ພຶງຊາບວ່າ "ໂພຄູປະຄາຕິກະ". ຄຳວ່າ "ເວໄນຍິກະ 2" ຄື ເນື້ອຄວາມ 2 ປະການ ທີ່ປາກົດໃນພຣະວິນັຍ. ຄຳວ່າ "ປັນຍັດ" ຄື ສິກຂາບົດທີ່ຊົງປັນຍັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ ໃນພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "ປັນຍັດຕານຸໂລມ" ພຶງເຫັນໃນມະຫາປະເທດ 4. ຄຳວ່າ "ເສຕຸຄາດ" ຄື ການກຳຈັດປັດໄຈ (ຈິດທີ່ເປັນຕົ້ນເຫດ), ອະທິບາຍວ່າ ການບໍ່ໃຫ້ຈິດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນນັ້ນ ເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ຄຳວ່າ "ມັດຕະກາຣິຕາ" ຄື ການເຮັດໂດຍປະມານ (ພໍດີ), ອະທິບາຍວ່າ ການດຳລົງຢູ່ໃນປະມານອັນສົມຄວນ. ຄຳວ່າ "ຕ້ອງດ້ວຍກາຍ" ຄື ຕ້ອງອາບັດທາງກາຍະທະວານດ້ວຍກາຍ, ຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ "ອອກດ້ວຍກາຍ" ຄື ໃນຕິທະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ (ວິທີລະງັບອະທິກອນດັ່ງການປູຫຍ້າ) ພິກຂຸຍ່ອມອອກໄດ້ດ້ວຍກາຍຢ່າງດຽວ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສະແດງອາບັດ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ສະແດງອາບັດແລ້ວອອກ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ການບໍລິໂພກໂດຍການກືນກິນ ຊື່ວ່າ "ອັບພັນຕະຣະປະຣິໂພກ" (ການບໍລິໂພກພາຍໃນ). ການບໍລິໂພກມີການທາຫົວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ພາຫິຣະປະຣິໂພກ" (ການບໍລິໂພກພາຍນອກ).

อนาคตํ ภารํ วหตีติ อเถโรว สมาโน เถเรหิ วหิตพฺพํ พีชนคาหธมฺมชฺเฌสนาทิภารํ วหติ; ตํ นิตฺถริตุํ วีริยํ อารภติ. อาคตํ ภารํ น วหตีติ เถโร เถรกิจฺจํ น กโรติ, ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว เถเรน ภิกฺขุนา สามํ วา ธมฺมํ ภาสิตุํ, ปรํ วา อชฺเฌสิตุํ, อนุชานามิ ภิกฺขเว เถราเธยฺยํ ปาติโมกฺข’’นฺติ เอวมาทิ สพฺพํ ปริหาเปตีติ อตฺโถ. น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายตีติ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายิตฺวา กโรติ. กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายตีติ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายิตฺวา กโรติ. เอเตสํ ทฺวินฺนํ ทิวา จ รตฺโต จ อาสวา วฑฺฒนฺตีติ อตฺโถ. อนนฺตรทุเกปิ วุตฺตปฏิปกฺขวเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เสสํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมวาติ.

ຄຳວ່າ "ແບກຫາບພາລະທີ່ຍັງບໍ່ມາເຖິງ" ຄື ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣະເຖຣະ ແຕ່ກັບແບກຫາບພາລະໜ້າທີ່ອັນພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍພຶງເຮັດ ມີການຖືພັດວີ ແລະການອາຣາດທະນາທຳເປັນຕົ້ນ, ແລະເລີ່ມຕັ້ງຄວາມພຽນເພື່ອເຮັດພາລະນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ແບກຫາບພາລະທີ່ມາເຖິງແລ້ວ" ຄື ພຣະເຖຣະແຕ່ບໍ່ເຮັດກິດຂອງພຣະເຖຣະ, ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ກິດທັງປວງເສື່ອມຖອຍ ມີອາທິຄືພຣະດຳລັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະເຖຣະສະແດງທຳເອງ ຫຼືອາຣາດທະນາພິກຂຸອື່ນໃຫ້ສະແດງ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະເຖຣະເປັນປະທານໃນການສະແດງພຣະປາຕິໂມກ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຮ້ອນໃຈໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຮ້ອນໃຈ" ຄື ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຮ້ອນໃຈ ໂດຍມີຄວາມຮ້ອນໃຈ (ສົງໄສ). ຄຳວ່າ "ບໍ່ຮ້ອນໃຈໃນສິ່ງທີ່ຄວນຮ້ອນໃຈ" ຄື ເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນຮ້ອນໃຈ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນໃຈ (ບໍ່ສົງໄສ). ອະທິບາຍວ່າ ອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນທັງສອງນີ້ ຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ. ແມ່ນແຕ່ໃນທຸກກະຖັດໄປ ກໍພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງກົງກັນຂ້າມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນວິພັງແລະຂັນທະກະນັ້ນໆ.

ทุกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການອະທິບາຍທຸກກະວານ ຈົບແລ້ວ.

ติกวารวณฺณนา

ການອະທິບາຍຕິກະວານ

๓๒๓. ติเกสุ อตฺถาปตฺติ ติฏฺฐนฺเต ภควติ อาปชฺชตีติ อตฺถิ อาปตฺติ, ยํ ติฏฺฐนฺเต ภควติ อาปชฺชตีติ อตฺโถ. เอเสว นโย สพฺพตฺถ. ตตฺถ โลหิตุปฺปาทาปตฺตึ ติฏฺฐนฺเต อาปชฺชติ. ‘‘เอตรหิ โข ปนานนฺท, ภิกฺขู อญฺญมญฺญํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรนฺติ, น โว มมจฺจเยน เอวํ สมุทาจริตพฺพํ, นวเกน, อานนฺท, ภิกฺขุนา เถโร ภิกฺขู ‘ภนฺเต’ติ วา ‘อายสฺมา’ติ วา สมุทาจริตพฺโพ’’ติ วจนโต เถรํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรณปจฺจยา อาปตฺตึ ปรินิพฺพุเต ภควติ อาปชฺชติ, โน ติฏฺฐนฺเต. อิมา ทฺเว อาปตฺติโย ฐเปตฺวา อวเสสา ธรนฺเตปิ ภควติ อาปชฺชติ, ปรินิพฺพุเตปิ.

໓໒໓. ໃນຕິກະທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ "ມີອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່" ອະທິບາຍວ່າ ມີອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ນັຍນີ້ຄືກັນໃນທຸກບົດ. ໃນອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂລຫິຕຸບປາດ (ເຮັດໃຫ້ພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຫໍ້ພຣະໂລຫິດ) ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ "ອານົນ ເວລານີ້ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຍັງຮ້ອງກັນແລະກັນດ້ວຍຄຳວ່າ ອາວຸໂສ ຢູ່, ແຕ່ເມື່ອເຮົາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ພວກເຈົ້າບໍ່ຄວນຮ້ອງກັນຢ່າງນັ້ນ, ອານົນ ພິກຂຸຜູ້ບວດໃໝ່ ພຶງຮ້ອງພຣະເຖຣະວ່າ ພັນເຕ ຫຼື ອາຢັດສະມາ ດັ່ງນີ້" ເພາະເຫດຮ້ອງພຣະເຖຣະດ້ວຍຄຳວ່າ ອາວຸໂສ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ຍົກເວັ້ນອາບັດທັງສອງປະການນີ້ແລ້ວ ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ແລະໃນເວລາທີ່ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ.

ปวาเรตฺวา อนติริตฺตํ ภุญฺชนฺโต อาปตฺตึ กาเล อาปชฺชติ โน วิกาเล. วิกาลโภชนาปตฺตึ ปน วิกาเล อาปชฺชติ โน กาเล. อวเสสา [Pg.163] กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ. สหคารเสยฺยํ รตฺตึ อาปชฺชติ, ทฺวารํ อสํวริตฺวา ปฏิสลฺลียนํ ทิวา. เสสา รตฺติญฺเจว ทิวา จ. ‘‘ทสวสฺโสมฺหิ อติเรกทสวสฺโสมฺหี’’ติ พาโล อพฺยตฺโต ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต ทสวสฺโส อาปชฺชติ โน อูนทสวสฺโส. ‘‘อหํ ปณฺฑิโต พฺยตฺโต’’ติ นโว วา มชฺฌิโม วา ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต อูนทสวสฺโส อาปชฺชติ โน ทสวสฺโส. เสสา ทสวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนทสวสฺโส จ. ‘‘ปญฺจวสฺโสมฺหี’’ติ พาโล อพฺยตฺโต อนิสฺสาย วสนฺโต ปญฺจวสฺโส อาปชฺชติ. ‘‘อหํ ปณฺฑิโต พฺยตฺโต’’ติ นวโก อนิสฺสาย วสนฺโต อูนปญฺจวสฺโส อาปชฺชติ. เสสํ ปญฺจวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนปญฺจวสฺโส จ. อนุปสมฺปนฺนํ ปทโสธมฺมํ วาเจนฺโต, มาตุคามสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอวรูปํ อาปตฺตึ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, ปาราชิก-สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ-กายสํสคฺค-ทุฏฺฐุลฺล-อตฺตกามปาริจริย-ทุฏฺฐโทส-สงฺฆเภทปหารทาน-ตลสตฺติกาทิเภทํ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อสญฺจิจฺจ สหคารเสยฺยาทึ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, ยํ อรหาว อาปชฺชติ, สพฺพํ อพฺยากตจิตฺโตว อาปชฺชติ, เมถุนธมฺมาทิเภทมาปตฺตึ สุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ, ทุฏฺฐโทสาทิเภทํ ทุกฺขเวทนาสมงฺคี, ยํ สุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ, ตํเยว มชฺฌตฺโต หุตฺวา อาปชฺชนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ.

ພິກຂຸຜູ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ ສັນຂອງເຄ້ຽວຂອງສັນທີ່ບໍ່ເປັນອະຕິຣິກຕະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນການ (ເວລາເຊົ້າເຖິງທ່ຽງ), ບໍ່ແມ່ນໃນວິການ (ເວລາຫຼັງທ່ຽງ). ສ່ວນອາບັດວິກາລະໂພຊະນະ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໃນວິການ, ບໍ່ແມ່ນໃນການ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນການແລະໃນວິການ. ອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມກັນ (ສະຫະກາຣະເສຍ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໃນເວລາກາງຄືນ, ອາບັດເພາະການຫຼີກເວັ້ນຢູ່ຜູ້ດຽວໂດຍບໍ່ປິດປະຕູ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໃນເວລາກາງເວັນ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາກາງຄືນແລະກາງເວັນ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄົນພານ ບໍ່ສະຫຼາດ ຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາສິບແລ້ວ, ເຮົາມີພັນສາເກີນສິບແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາສິບ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຢ່ອນສິບ. ພິກຂຸບວດໃໝ່ ຫຼືພິກຂຸປານກາງ ຄິດວ່າ "ເຮົາເປັນບັນດິດ ສະຫຼາດ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຢ່ອນສິບ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ມີພັນສາສິບ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ມີພັນສາສິບແລະຢ່ອນສິບ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄົນພານ ບໍ່ສະຫຼາດ ຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາຫ้าແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຢູ່ໂດຍບໍ່ອາໄສນິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຫ້າ. ພິກຂຸບວດໃໝ່ ຄິດວ່າ "ເຮົາເປັນບັນດິດ ສະຫຼາດ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຢູ່ໂດຍບໍ່ອາໄສນິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຢ່ອນຫ້າ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຫ້າແລະຢ່ອນຫ້າ. ພິກຂຸຜູ້ສອນທຳແກ່ອະນຸປະສຳບັນໂດຍເປັນບົດໆ ຫຼືສະແດງທຳແກ່ມາຕຸຄາມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີສະພາບຢ່າງນີ້ ດ້ວຍກຸສົນຈິດ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີປະເພດຄື ປາຣາຊິກ, ສຸກກະວິດສັດຖິ, ກາຍະສັງສັກຄະ, ທຸດຖຸນລະ, ອັດຕະກາມະປາຣິຈະຣιຍາ, ທຸດຖະໂທສະ, ສັງຄະເພທະ, ການໃຫ້ປະຫານ (ຕີ) ແລະການເງື້ອມມື (ຕະລະສັດຕິກະ) ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີສະຫະກາຣະເສຍເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ມີເຈດຕະນາ ດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ, ອາບັດໃດທີ່ພຣະອໍຣະຫັນຕ້ອງ ອາບັດທັງໝົດນັ້ນ ພຣະອໍຣະຫັນຍ່ອມຕ້ອງດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດເທົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີປະເພດເສບເມຖຸນທຳເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງສຸຂະເວທະນາ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີປະເພດທຸດຖະໂທສະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທຸກຂະເວທະນາ, ອາບັດໃດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງສຸຂະເວທະນາ, ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນວາງເສີຍ (ມັດຊັດຕະ) ແລ້ວຕ້ອງອາບັດນັ້ນເອງ ຍ່ອມຕ້ອງດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ.

ตโย ปฏิกฺเขปาติ พุทฺธสฺส ภควโต ตโย ปฏิกฺเขปา. จตูสุ ปจฺจเยสุ มหิจฺฉตา อสนฺตุฏฺฐิตา กิเลสสลฺเลขนปฏิปตฺติยา อโคปายนา, อิเม หิ ตโย ธมฺมา พุทฺเธน ภควตา ปฏิกฺขิตฺตา. อปฺปิจฺฉตาทโย ปน ตโย พุทฺเธน ภควตา อนุญฺญาตา, เตน วุตฺตํ ‘‘ตโย อนุญฺญาตา’’ติ.

ຄຳວ່າ "ການຫ້າມ 3 ປະການ" ຄື ການຫ້າມ 3 ປະການ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຄື ຄວາມມັກມາກໃນປັດໄຈ 4, ຄວາມບໍ່ສັນໂດດ ແລະການບໍ່ຮັກສາຂໍ້ປະຕິບັດເພື່ອຂູດເກົາກິເລດ, ເພາະວ່າທຳ 3 ປະການນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຫ້າມໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນທຳ 3 ປະການມີຄວາມມັກນ້ອຍເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຊົງອະນຸຍາດ 3 ປະການ".

‘‘ทสวสฺโสมฺหี’’ติ ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต ‘‘ปญฺจวสฺโสมฺหี’’ติ นิสฺสยํ อคณฺหนฺโต พาโล อาปชฺชติ โน ปณฺฑิโต, อูนทสวสฺโส ‘‘พฺยตฺโตมฺหี’’ติ พหุสฺสุตตฺตา ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต อูนปญฺจวสฺโส จ นิสฺสยํ อคณฺหนฺโต ปณฺฑิโต อาปชฺชติ โน พาโล; อวเสสํ ปณฺฑิโต เจว อาปชฺชติ พาโล จ. วสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต กาเฬ อาปชฺชติ โน ชุณฺเห; มหาปวารณาย อปฺปวาเรนฺโต ชุณฺเห อาปชฺชติ โน กาเฬ; อวเสสํ กาเฬ เจว อาปชฺชติ ชุณฺเห จ. วสฺสูปคมนํ กาเฬ [Pg.164] กปฺปติ โน ชุณฺเห; มหาปวารณาย ปวารณา ชุณฺเห กปฺปติ โน กาเฬ; เสสํ อนุญฺญาตกํ กาเฬ เจว กปฺปติ ชุณฺเห จ.

ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄົນພານ ຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາສິບແລ້ວ" ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ຫຼືຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາຫ້າແລ້ວ" ແລ້ວບໍ່ຖືເອົານິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ບໍ່ແມ່ນພຣະບັນດິດ, ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາຢ່ອນສິບ ຄິດວ່າ "ເຮົາເປັນຜູ້ສະຫຼາດ" ເພາະຄວາມເປັນພະຫູສູດ ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ແລະພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາຢ່ອນຫ້າ ບໍ່ຖືເອົານິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ເປັນບັນດິດ, ບໍ່ແມ່ນຄົນພານ; ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງພຣະບັນດິດແລະຄົນພານ. ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຂົ້າຈຳພັນສາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນກາລະ (ข້າງແຮມ), ບໍ່ແມ່ນໃນຊຸມຫະ (ຂ້າງຂຶ້ນ); ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ປະວໍຣະນາໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນຂ້າງຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນຂ້າງແຮມ; ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນຂ້າງແຮມແລະຂ້າງຂຶ້ນ. ການເຂົ້າຈຳພັນສາ ຍ່ອມຄວນໃນຂ້າງແຮມ, ບໍ່ຄວນໃນຂ້າງຂຶ້ນ; ການປະວໍຣະນາໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນໃນຂ້າງຂຶ້ນ, ບໍ່ຄວນໃນຂ້າງແຮມ; ສ່ວນກິດອື່ນທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ຍ່ອມຄວນທັງໃນຂ້າງແຮມແລະຂ້າງຂຶ້ນ.

กตฺติกปุณฺณมาสิยา ปจฺฉิเม ปาฏิปททิวเส วิกปฺเปตฺวา ฐปิตํ วสฺสิกสาฏิกํ นิวาเสนฺโต เหมนฺเต อาปชฺชติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘กตฺติกปุณฺณมทิวเส อปจฺจุทฺธริตฺวา เหมนฺเต อาปชฺชตี’’ติ วุตฺตํ, ตมฺปิ สุวุตฺตํ. ‘‘จาตุมาสํ อธิฏฺฐาตุํ ตโต ปรํ วิกปฺเปตุ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. อติเรกมาเส เสเส คิมฺหาเน ปริเยสนฺโต อติเรกฑฺฒมาเส เสเส กตฺวา นิวาเสนฺโต จ คิมฺเห อาปชฺชติ นาม. สติยา วสฺสิกสาฏิกาย นคฺโค กายํ โอวสฺสาเปนฺโต วสฺเส อาปชฺชติ นาม. ปาริสุทฺธิอุโปสถํ วา อธิฏฺฐานุโปสถํ วา กโรนฺโต สงฺโฆ อาปชฺชติ. สุตฺตุทฺเทสญฺจ อธิฏฺฐานุโปสถญฺจ กโรนฺโต คโณ อาปชฺชติ. เอกโก สุตฺตุทฺเทสํ ปาริสุทฺธิอุโปสถญฺจ กโรนฺโต ปุคฺคโล อาปชฺชติ. ปวารณายปิ เอเสว นโย.

ພິກຂຸນຸ່ງຫົ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນທີ່ວິກັບໄວ້ ໃນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ຫຼັງວັນເພັງເດືອນສິບສອງ (ກັດຕິກະ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນລະດູໜາວ (ເຫມັນຕະ). ສ່ວນໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸນຸ່ງຫົ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນທີ່ບໍ່ໄດ້ຖອນ (ປັດຈຸດທອນ) ໃນວັນເພັງເດືອນສິບສອງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນລະດູໜາວ" ດັ່ງນີ້ ຄຳນັ້ນກໍກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ "ພຶງອະທິຖານໄວ້ຕະຫຼອດສີ່ເດືອນ ຫຼັງຈາກນັ້ນພຶງວິກັບ" ດັ່ງນີ້. ພິກຂຸຜູ້ແສຫວັງຫາຜ້າອາບນ້ຳຝົນໃນເວລາທີ່ລະດູຮ້ອນຍັງເຫຼືອເກີນກວ່າໜຶ່ງເດືອນ ແລະພິກຂຸຜູ້ເຮັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນແລ້ວນຸ່ງຫົ່ມໃນເວລາທີ່ລະດູຮ້ອນຍັງເຫຼືອເກີນກວ່າເຄິ່ງເດືອນ ຊື່ວ່າຕ້ອງອາບັດໃນລະດູຮ້ອນ (ຄິມຫະ). ພິກຂຸຜູ້ມີຜ້າອາບນ້ຳຝົນຢູ່ ແຕ່ເປືອຍກາຍໃຫ້ຝົນຕົກຖືກຄີງ ຊື່ວ່າຕ້ອງອາບັດໃນລະດູຝົນ (ວັດສະ). ເມື່ອສົງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ ຫຼືອະທິຖານອຸໂປສົດ ສົງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ເມື່ອຄະນະເຮັດສູດຕຸດເທດອຸໂປສົດ ແລະອະທິຖານອຸໂປສົດ ຄະນະຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ພິກຂຸຜູ້ດຽວເຮັດສູດຕຸດເທດ ແລະປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ແມ່ນແຕ່ໃນການປະວໍຣະນາ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

สงฺฆุโปสโถ จ สงฺฆปวารณา จ สงฺฆสฺเสว กปฺปติ. คณุโปสโถ จ คณปวารณา จ คณสฺเสว กปฺปติ. อธิฏฺฐานุโปสโถ จ อธิฏฺฐานปวารณา จ ปุคฺคลสฺเสว กปฺปติ. ‘‘ปาราชิกํ อาปนฺโนมฺหี’’ติอาทีนิ ภณนฺโต วตฺถุํ ฉาเทติ น อาปตฺตึ, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิ’’นฺติอาทีนิ ภณนฺโต อาปตฺตึ ฉาเทติ โน วตฺถุํ, โย เนว วตฺถุํ น อาปตฺตึ อาโรเจติ, อยํ วตฺถุญฺเจว ฉาเทติ อาปตฺติญฺจ.

ສັງຄະອຸໂປສົດ ແລະສັງຄະປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ. ຄະນະອຸໂປສົດ ແລະຄະນະປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນແກ່ຄະນະເທົ່ານັ້ນ. ອະທິຖານອຸໂປສົດ ແລະອະທິຖານປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນແກ່ບຸກຄົນເທົ່ານັ້ນ. ພິກຂຸຜູ້ກ່າວວ່າ "ເຮົາຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າປິດບັງວັດຖຸ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ປິດບັງອາບັດ, ພິກຂຸຜູ້ກ່າວວ່າ "ເຮົາເສບເມຖຸນທຳແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າປິດບັງອາບັດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ປິດບັງວັດຖຸ, ພິກຂຸໃດບໍ່ບອກທັງວັດຖຸແລະບໍ່ບອກທັງອາບັດ, ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າປິດບັງທັງວັດຖຸແລະປິດບັງທັງອາບັດ.

ปฏิจฺฉาเทตีติ ปฏิจฺฉาทิ. ชนฺตาฆรเมว ปฏิจฺฉาทิ ชนฺตาฆรปฏิจฺฉาทิ. อิตราสุปิ เอเสว นโย. ทฺวารํ ปิทหิตฺวา อนฺโตชนฺตาฆเร ฐิเตน ปริกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ. อุทเก โอติณฺเณนาปิ เอตเทว วฏฺฏติ. อุภยตฺถ ขาทิตุํ ภุญฺชิตุํ วา น วฏฺฏติ. วตฺถปฏิจฺฉาทิ สพฺพกปฺปิยตาย ปฏิจฺฉนฺเนน สพฺพํ กาตุํ วฏฺฏติ. วหนฺตีติ ยนฺติ นิยฺยนฺติ; นินฺทํ วา ปฏิกฺโกสํ วา น ลภนฺติ. จนฺทมณฺฑลํ อพฺภามหิกาธูมรชราหุวิมุตฺตํ วิวฏํเยว วิโรจติ, น เตสุ อญฺญตเรน ปฏิจฺฉนฺนํ. ตถา สูริยมณฺฑลํ, ธมฺมวินโยปิ วิวริตฺวา วิภชิตฺวา เทสิยมาโนว วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺโน.

ສິ່ງໃດທີ່ປິດບັງໄດ້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ປະຕິດຊາດิ" (ເຄື່ອງປິດບັງ). ເຮືອນໄຟ (ຈັນຕາຄະຣະ) ນັ້ນເອງເປັນເຄື່ອງປິດບັງ ຊື່ວ່າ "ຈັນຕາຄະຣະປະຕິດຊາດິ" (ເຮືອນໄຟເປັນເຄື່ອງປິດບັງ). ແມ່ນແຕ່ໃນເຄື່ອງປິດບັງອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ພິກຂຸຜູ້ປິດປະຕູແລ້ວຢືນຢູ່ໃນເຮືອນໄຟ ຄວນເຮັດບໍລິການ (ປະຣິກຳ) ໄດ້. ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ລົງໄປໃນນ້ຳ ກໍຄວນເຮັດບໍລິການນັ້ນໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນເຄື່ອງປິດບັງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸບໍ່ຄວນຂົບສັນ. ສ່ວນຜ້າປິດບັງ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນໃນກິດທັງປວງ ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງດ້ວຍຜ້ານັ້ນແລ້ວ ຄວນເຮັດກິດທັງປວງໄດ້. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມນຳໄປ" ຄື ຍ່ອມດຳເນີນໄປ ຍ່ອມອອກໄປ (ພົ້ນຈາກໂທດ), ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການຕิຕຽນ ຫຼືການຄັດຄ້ານ. ດວງຈັນທີ່ພົ້ນຈາກໝອກ, ເມກ, ຂີ້ຝຸ່ນ, ຄັວນ ແລະຣາຫູແລ້ວ ເປັນດວງເປີດເຜີຍ ຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວ, ບໍ່ແມ່ນດວງຈັນທີ່ຖືກສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນປິດບັງໄວ້. ດວງອາທິດກໍເຊັ່ນກັນ, ແມ່ນແຕ່ພຣະທຳວິນັຍ ເມື່ອເປີດເຜີຍ ຈຳແນກ ແລະສະແດງຢູ່ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ, ບໍ່ແມ່ນເມື່ອຖືກປິດບັງໄວ້.

อญฺเญน [Pg.165] เภสชฺเชน กรณีเยน อญฺญํ วิญฺญาเปนฺโต คิลาโน อาปชฺชติ, น เภสชฺเชน กรณีเยน เภสชฺชํ วิญฺญาเปนฺโต อคิลาโน อาปชฺชติ, อวเสสํ อาปตฺตึ คิลาโน เจว อาปชฺชติ อคิลาโน จ.

ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຈຳເປັນດ້ວຍຢາຢ່າງໜຶ່ງ ແຕ່ຂໍຢາອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ເປັນໄຂ້ (ຄิລານະ), ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຈຳເປັນດ້ວຍສິ່ງອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນຢາ ແຕ່ຂໍຢາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ບໍ່ເປັນໄຂ້ (ອະຄິລານະ), ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ເປັນໄຂ້ແລະບໍ່ເປັນໄຂ້.

อนฺโต อาปชฺชติ โน พหีติ อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปนฺโต อนฺโต อาปชฺชติ โน พหิ, พหิ อาปชฺชติ โน อนฺโตติ สงฺฆิกํ มญฺจาทึ อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา ปกฺกมนฺโต พหิ อาปชฺชติ โน อนฺโต, อวเสสํ ปน อนฺโต เจว อาปชฺชติ พหิ จ. อนฺโตสีมายาติ อาคนฺตุโก อาคนฺตุกวตฺตํ อทสฺเสตฺวา สฉตฺตุปาหโน วิหารํ ปวิสนฺโต อุปจารสีมํ โอกฺกนฺตมตฺโตว อาปชฺชติ. พหิสีมายาติ คมิโก ทารุภณฺฑปฏิสามนาทิคมิกวตฺตํ อปูเรตฺวา ปกฺกมนฺโต อุปจารสีมํ อติกฺกนฺตมตฺโตว อาปชฺชติ. อวเสสํ อนฺโตสีมาย เจว อาปชฺชติ พหิสีมาย จ. สติ วุฑฺฒตเร อนชฺฌิฏฺโฐ ธมฺมํ ภาสนฺโต สงฺฆมชฺเฌ อาปชฺชติ นาม. คณมชฺเฌปิ ปุคฺคลสนฺติเกปิ เอเสว นโย. กาเยน วุฏฺฐาตีติ ติณวตฺถารกสมเถน วุฏฺฐาติ. กายํ อจาเลตฺวา วาจาย เทเสนฺตสฺส วาจาย วุฏฺฐาติ. วจีสมฺปยุตฺตํ กายกิริยํ กตฺวา เทเสนฺตสฺส กาเยน วาจาย วุฏฺฐาติ นาม. สงฺฆมชฺเฌ เทสนาคามินีปิ วุฏฺฐานคามินีปิ วุฏฺฐาติ. คณปุคฺคลมชฺเฌ ปน เทสนาคามินีเยว วุฏฺฐาติ.

ຄຳວ່າ "anto āpajjati no bahi" ຄວາມວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນ ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ. ພິກຂຸຜູ້ບຽດສຽດເຂົ້າໄປນອນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນ ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "bahi āpajjati no anto" ຄວາມວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ. ພິກຂຸຜູ້ລາດຕຽງເປັນຕົ້ນຂອງສົງໃນທີ່ແຈ້ງ ແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "antosīmāya" ຄວາມວ່າ ໃນພາຍໃນສີມາ. ພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງສູ່ອຸປະຈາຣະສີມາ ໂດຍບໍ່ສະແດງອາຄັນຕຸກວດ ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບ ເຂົ້າສູ່ວິຫານ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ຄຳວ່າ "bahisīmāya" ຄວາມວ່າ ໃນພາຍນອກສີມາ. ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ ບໍ່ຍັງຄະມິກະວັດ ເຊັ່ນການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງໄມ້ເປັນຕົ້ນໃຫ້ບໍລິບູນ ແລ້ວຫຼີກໄປ ພຽງແຕ່ກ້າວລ່ວງອຸປະຈາຣະສີມາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທັງໃນພາຍໃນສີມາແລະພາຍນອກສີມາ. ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ແກ່ກວ່າ ມີຢູ່ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການເຊື້ອເຊີນ ສະແດງທຳໃນທ່າມກາງສົງ ຊື່ວ່າຕ້ອງອາບັດ. ໃນທ່າມກາງຄະນະແລະໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "kāyena vuṭṭhāti" ຄວາມວ່າ ອອກດ້ວຍກາຍ ຄື ອອກດ້ວຍຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ພິກຂຸຜູ້ສະແດງທຳດ້ວຍວາຈາ ໂດຍບໍ່ຍັງກາຍໃຫ້ໄຫວ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ພິກຂຸຜູ້ເຮັດກາຍະກຳທີ່ປະກອບດ້ວຍວາຈາແລ້ວສະແດງ ຊື່ວ່າອອກດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ. ໃນທ່າມກາງສົງ ອາບັດທີ່ເຂົ້າເຖິງການສະແດງແລະອາບັດທີ່ເຂົ້າເຖິງການອອກ ຍ່ອມອອກໄດ້. ແຕ່ໃນທ່າມກາງຄະນະແລະບຸກຄົນ ສະເພາະອາບັດທີ່ເຂົ້າເຖິງການສະແດງເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມອອກໄດ້.

อาคาฬฺหาย เจเตยฺยาติ อาคาฬฺหาย ทฬฺหภาวาย เจเตยฺย; ตชฺชนียกมฺมาทิกตสฺส วตฺตํ น ปูรยโต อิจฺฉมาโน สงฺโฆ อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺยาติ อตฺโถ. อลชฺชี จ โหติ พาโล จ อปกตตฺโต จาติ เอตฺถ พาโล ‘‘อยํ ธมฺมาธมฺมํ น ชานาติ’’ อปกตตฺโต วา ‘‘อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาตี’’ติ น เอตฺตาวตา กมฺมํ กาตพฺพํ; พาลภาวมูลกํ ปน อปกตตฺตภาวมูลกญฺจ อาปตฺตึ อาปนฺนสฺส กมฺมํ กาตพฺพนฺติ อตฺโถ. อธิสีเล สีลวิปนฺโน นาม ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺเธ อาปนฺโน; อาจารวิปนฺโน นาม ปญฺจ อาปตฺติกฺขนฺเธ อาปนฺโน; ทิฏฺฐิวิปนฺโน นาม อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต. เตสํ อาปตฺตึ อปสฺสนฺตานํ อปฺปฏิกโรนฺตานํ ทิฏฺฐิญฺจ อนิสฺสชฺชนฺตานํเยว กมฺมํ กาตพฺพํ.

ຄຳວ່າ "āgāḷhāya ceteyya" ຄວາມວ່າ ຄວນຄິດເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ຖືກເຮັດຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຍັງວັດໃຫ້ບໍລິບູນ ສົງຫາກປາດຖະໜາ ກໍຍຶດຖືເຮັດອຸກເຂປະນີຍະກຳໄດ້. ໃນບົດວ່າ "alajjī ca hoti bālo ca apakatatto ca" ນີ້ ມີວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ພຽງແຕ່ຄິດວ່າ "ພິກຂຸນີ້ເປັນຄົນພານ ບໍ່ຮູ້ທຳແລະອະທຳ" ຫຼື "ພິກຂຸນີ້ເປັນອະປະກະຕັດຕະ ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດ" ດັ່ງນີ້ ຍັງບໍ່ຄວນເຮັດກຳ. ແຕ່ອະທິບາຍວ່າ ຄວນເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດ ອັນມີຄວາມເປັນຄົນພານເປັນມູນ ແລະມີຄວາມເປັນອະປະກະຕັດຕະເປັນມູນ. ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງກອງອາບັດ ໒ ກອງ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນສີລ" ໃນອະທິສີລ. ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງກອງອາບັດ ໕ ກອງ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນອາດຈະຣະ". ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍທິດຖິອັນຖືເອົາສ່ວນສຸດ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນທິດຖິ". ຄວນເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ເຫັນອາບັດ ບໍ່ແກ້ໄຂອາບັດ ແລະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວ.

กายิโก ทโว นาม ปาสกาทีหิ ชูตกีฬนาทิเภโท อนาจาโร; วาจสิโก ทโว นาม มุขาลมฺพรกรณาทิเภโท อนาจาโร; กายิกวาจสิโก นาม นจฺจนคายนาทิเภโท ทฺวีหิปิ ทฺวาเรหิ อนาจาโร[Pg.166]. กายิโก อนาจาโร นาม กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม; วาจสิโก อนาจาโร นาม วจีทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม; กายิกวาจสิโก นาม ทฺวารทฺวเยปิ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม. กายิเกน อุปฆาติเกนาติ กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสฺส สิกฺขาปทสฺส อสิกฺขเนน, โย หิ ตํ น สิกฺขติ, โส นํ อุปฆาเตติ, ตสฺมา ตสฺส ตํ อสิกฺขนํ ‘‘กายิกํ อุปฆาติก’’นฺติ วุจฺจติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิเกน มิจฺฉาชีเวนาติ ชงฺฆเปสนิกาทินา วา คณฺฑผาลนาทินา วา เวชฺชกมฺเมน; วาจสิเกนาติ สาสนอุคฺคหณอาโรจนาทินา; ตติยปทํ อุภยสมฺปโยควเสน วุตฺตํ.

ຊື່ວ່າ "ຄວາມຄະນອງທາງກາຍ" ຄື ອະນາຈານມີການຫຼິ້ນພະນັນດ້ວຍໝາກສະກາເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ຄວາມຄະນອງທາງວາຈາ" ຄື ອະນາຈານມີການເຮັດສຽງກອງດ້ວຍປາກເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ຄວາມຄະນອງທາງກາຍແລະວາຈາ" ຄື ອະນາຈານທາງທະວານທັງສອງ ມີການຟ້ອນລຳແລະຂັບຮ້ອງເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ອະນາຈານທາງກາຍ" ຄື ການລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ທາງກາຍະທะວານ. ຊື່ວ່າ "ອະນາຈານທາງວາຈາ" ຄື ການລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ທາງວະຈີທະວານ. ຊື່ວ່າ "ອະນາຈານທາງກາຍແລະວາຈາ" ຄື ການລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນທະວານທັງສອງ. ບົດວ່າ "kāyikena upaghātikena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການບໍ່ສຶກສາສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ທາງກາຍະທະວານ. ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໃດບໍ່ສຶກສາສິກຂາບົດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າທຳລາຍສິກຂາບົດນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການບໍ່ສຶກສາຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ກາຍິກະອຸປະຄາຕິກະ". ໃນບົດທີ່ເຫຼືອທັງສອງ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດວ່າ "kāyikena micchājīvena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບຜິດທາງກາຍ ເຊັ່ນ ການຮັບໃຊ້ດ້ວຍແຂ່ງ ຫຼື ດ້ວຍເວດຊະກຳມີການຜ່າຝີເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "vācasikena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການຮັບຂ່າວສານແລະການບອກກ່າວເປັນຕົ້ນ. ບົດທີສາມ ຊົງກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບທັງສອງ.

อลํ ภิกฺขุ มา ภณฺฑนนฺติ อลํ ภิกฺขุ มา ภณฺฑนํ กริ, มา กลหํ, มา วิวาทํ กรีติ อตฺโถ. น โวหริตพฺพนฺติ น กิญฺจิ วตฺตพฺพํ; วทโตปิ หิ ตาทิสสฺส วจนํ น โสตพฺพํ มญฺญนฺติ. น กิสฺมิญฺจิ ปจฺเจกฏฺฐาเนติ กิสฺมิญฺจิ พีชนคฺคาหาทิเก เอกสฺมิมฺปิ เชฏฺฐกฏฺฐาเน น ฐเปตพฺโพติ อตฺโถ. โอกาสกมฺมํ กาเรนฺตสฺสาติ ‘‘กโรตุ อายสฺมา โอกาสํ, อหํ ตํ วตฺตุกาโม’’ติ เอวํ โอกาสํ กาเรนฺตสฺส. นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุนฺติ ‘‘กึ ตฺวํ กริสฺสสี’’ติ โอกาโส น กาตพฺโพ. สวจนียํ นาทาตพฺพนฺติ วจนํ น อาทาตพฺพํ, วจนมฺปิ น โสตพฺพํ; ยตฺถ คเหตฺวา คนฺตุกาโม โหติ, น ตตฺถ คนฺตพฺพนฺติ อตฺโถ.

ບົດວ່າ "alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍanaṃ" ອະທິບາຍວ່າ ພໍເທົ່າທຶນພິກຂຸ ທ່ານຢ່າທຳການທະເລາະ ຢ່າທຳການວິວາດ ຢ່າທຳການໂຕ້ຖຽງກັນເລີຍ. ບົດວ່າ "na voharitabbaṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳໃດໆເລີຍ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸເຊັ່ນນັ້ນຈະກ່າວຢູ່ ຊົນທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມບໍ່ສຳຄັນວ່າຄວນຟັງຄຳຂອງລາວ. ບົດວ່າ "na kismiñci paccekaṭṭhāne" ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຜູ້ໃຫຍ່ ແມ່ນແຕ່ຕຳແໜ່ງດຽວ ເຊັ່ນການຖືພັດວີເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "okāsakammaṃ kārentassa" ຄວາມວ່າ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຂໍໂອກາດຢ່າງນີ້ວ່າ "ຂໍພະເຖລະຈົ່ງເຮັດໂອກາດ ຂ້ານ້ອຍປາດຖະໜາຈະກ່າວກັບທ່ານ". ບົດວ່າ "nālaṃ okāsakammaṃ kātuṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ໂອກາດ ໂດຍກ່າວວ່າ "ທ່ານຈະເຮັດຫຍັງ". ບົດວ່າ "savacanīyaṃ nādātabbaṃ" ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນຮັບເອົາຄຳເວົ້າ ແມ່ນແຕ່ຄຳເວົ້າກໍບໍ່ຄວນຟັງ. ຫາກປາດຖະໜາຈະພາໄປໃນທີ່ໃດ ກໍບໍ່ຄວນໄປໃນທີ່ນັ້ນ.

ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโยติ ยํ โส ชานาติ, โส ตสฺส วินโย นาม โหติ; โส น ปุจฺฉิตพฺโพติ อตฺโถ. อนุโยโค น ทาตพฺโพติ ‘‘อิทํ กปฺปตี’’ติ ปุจฺฉนฺตสฺส ปุจฺฉาย โอกาโส น ทาตพฺโพ, ‘‘อญฺญํ ปุจฺฉา’’ติ วตฺตพฺโพ. อิติ โส เนว ปุจฺฉิตพฺโพ นาสฺส ปุจฺฉา โสตพฺพาติ อตฺโถ. วินโย น สากจฺฉาตพฺโพติ วินยปญฺโห น สากจฺฉิตพฺโพ, กปฺปิยากปฺปิยกถา น สํสนฺเทตพฺพา.

ບົດວ່າ "tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno vinayo" ອະທິບາຍວ່າ ວິນັຍໃດທີ່ພິກຂຸນັ້ນຮູ້ ວິນັຍນັ້ນຊື່ວ່າເປັນວິນັຍຂອງພິກຂຸນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖາມວິນັຍນັ້ນກັບພິກຂຸນັ້ນ. ບົດວ່າ "anuyogo na dātabbo" ຄວາມວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຖາມວ່າ "ສິ່ງນີ້ຄວນຫຼືບໍ່" ບໍ່ຄວນໃຫ້ໂອກາດແກ່ຄຳຖາມ ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໄປຖາມທ່ານອື່ນເຖີດ". ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖາມພິກຂຸນັ້ນເລີຍ ແລະບໍ່ຄວນຟັງຄຳຖາມຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ບົດວ່າ "vinayo na sākacchātabbo" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນສົນທະນາບັນຫາວິນັຍ ບໍ່ຄວນປຶກສາຫາລືກັນເລື່ອງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ.

อิทมปฺปหายาติ เอตํ พฺรหฺมจาริปฏิญฺญาตาทิกํ ลทฺธึ อวิชหิตฺวา. สุทฺธํ พฺรหฺมจารินฺติ ขีณาสวํ ภิกฺขุํ. ‘‘ปาตพฺยตํ อาปชฺชตี’’ติ ปาตพฺยภาวํ ปฏิเสวนํ อาปชฺชติ. ‘‘อิทมปฺปหายา’’ติ วจนโต ปน ตํ พฺรหฺมจาริปฏิญฺญาตํ ปหาย ขีณาสวํ ‘‘มุสา มยา ภณิตํ, ขมถ เม’’ติ [Pg.167] ขมาเปตฺวา ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ ลทฺธึ วิชหิตฺวา คติวิโสธนํ กเรยฺย. อกุสลมูลานีติ อกุสลานิ เจว มูลานิ จ, อกุสลานํ วา มูลานิ อกุสลมูลานิ. กุสลมูเลสุปิ เอเสว นโย. ทุฏฺฐุ จริตานิ วิรูปานิ วา จริตานิ ทุจฺจริตานิ. สุฏฺฐุ จริตานิ สุนฺทรานิ วา จริตานิ สุจริตานิ. กาเยน กรณภูเตน กตํ ทุจฺจริตํ กายทุจฺจริตํ. เอส นโย สพฺพตฺถ. เสสํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมวาติ.

ບົດວ່າ "idamappahāya" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ສະຫຼະທິດຖິນີ້ ຄື ຄວາມປະຕິຍານວ່າເປັນພົມມະຈາລີເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "suddhaṃ brahmacāriṃ" ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຂີນາສົບ. ບົດວ່າ "pātabyataṃ āpajjati" ຄວາມວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ເສບ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ. ແຕ່ເພາະມີພະດຳລັດວ່າ "idamappahāya" (ເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິນີ້) ດັ່ງນັ້ນ ຫາກພິກຂຸນັ້ນສະຫຼະຄວາມປະຕິຍານວ່າເປັນພົມມະຈາລີນັ້ນແລ້ວ ຂໍຂະມາພະຂີນາສົບວ່າ "ຂ້ານ້ອຍໄດ້ກ່າວຕົວະແລ້ວ ຂໍທ່ານຈົ່ງອົດໂທດແກ່ຂ້ານ້ອຍເຖີດ" ແລ້ວລະທິດຖິວ່າ "ບໍ່ມີໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ" ກໍຍັງອາດເຮັດຄະຕິໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້. ບົດວ່າ "akusalamūlāni" ຄວາມວ່າ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະກຸສົນດ້ວຍ ເປັນມູນດ້ວຍ ຫຼື ມູນຂອງອະກຸສົນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະກຸສົນມູນ. ໃນກຸສົນມູນທັງຫຼາຍ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄວາມປະພຶດທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ ຫຼື ຄວາມປະພຶດທີ່ວິປະຣິດ ຊື່ວ່າ ທຸຈະລິດ. ຄວາມປະພຶດທີ່ດີງາມ ຫຼື ຄວາມປະພຶດທີ່ງົດງາມ ຊື່ວ່າ ສຸຈະລິດ. ທຸຈະລິດທີ່ເຮັດດ້ວຍກາຍອັນເປັນເຄື່ອງມື ຊື່ວ່າ ກາຍະທຸຈະລິດ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທັງປວງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດນັ້ນໆ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

ติกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ການພັນລະນາຕິກະວານ ຈົບບໍລິບູນ.

จตุกฺกวารวณฺณนา

ການພັນລະນາຈະຕຸກກະວານ

๓๒๔. จตุกฺเกสุ สกวาจาย อาปชฺชติ ปรวาจาย วุฏฺฐาตีติ วจีทฺวาริกํ ปทโสธมฺมาทิเภทํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ติณวตฺถารกสมถฏฺฐานํ คโต ปรสฺส กมฺมวาจาย วุฏฺฐาติ. ปรวาจาย อาปชฺชติ สกวาจาย วุฏฺฐาตีติ ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค ปรสฺส กมฺมวาจาย อาปชฺชติ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก เทเสนฺโต สกวาจาย วุฏฺฐาติ. สกวาจาย อาปชฺชติ สกวาจาย วุฏฺฐาตีติ วจีทฺวาริกํ ปทโสธมฺมาทิเภทํ อาปตฺตึ สกวาจาย อาปชฺชติ, เทเสตฺวา วุฏฺฐหนฺโตปิ สกวาจาย วุฏฺฐาติ. ปรวาจาย อาปชฺชติ ปรวาจาย วุฏฺฐาตีติ ยาวตติยกํ สงฺฆาทิเสสํ ปรสฺส กมฺมวาจาย อาปชฺชติ, วุฏฺฐหนฺโตปิ ปรสฺส ปริวาสกมฺมวาจาทีหิ วุฏฺฐาติ. ตโต ปเรสุ กายทฺวาริกํ กาเยน อาปชฺชติ, เทเสนฺโต วาจาย วุฏฺฐาติ. วจีทฺวาริกํ วาจาย อาปชฺชติ, ติณวตฺถารเก กาเยน วุฏฺฐาติ. กายทฺวาริกํ กาเยนอาปชฺชติ, ตเมว ติณวตฺถารเก กาเยน วุฏฺฐาติ. วจีทฺวาริกํ วาจาย อาปชฺชติ, ตเมว เทเสนฺโต วาจาย วุฏฺฐาติ. สงฺฆิกมญฺจสฺส อตฺตโน ปจฺจตฺถรเณน อนตฺถรโต กายสมฺผุสเน โลมคณนาย อาปชฺชิตพฺพาปตฺตึ สหคารเสยฺยาปตฺติญฺจ ปสุตฺโต อาปชฺชติ, ปพุชฺฌิตฺวา ปน อาปนฺนภาวํ ญตฺวา เทเสนฺโต ปฏิพุทฺโธ วุฏฺฐาติ. ชคฺคนฺโต อาปชฺชิตฺวา ปน ติณวตฺถารกสมถฏฺฐาเน สยนฺโต ปฏิพุทฺโธ อาปชฺชติ ปสุตฺโต วุฏฺฐาติ นาม. ปจฺฉิมปททฺวยมฺปิ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ.

໓໒໔. ໃນຈະຕຸກກະທັງຫຼາຍ ບົດວ່າ "sakavācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhāti" (ຕ້ອງອາບັດດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ ອອກດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານມີປະດະໂສທຳເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄປສູ່ສະຖານທີ່ເຮັດຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກຳມະວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ. ບົດວ່າ "paravācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhāti" (ຕ້ອງອາບັດດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ອອກດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວດ້ວຍກຳມະວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ເມື່ອສະແດງອາບັດໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ. ບົດວ່າ "sakavācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhāti" (...ດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ ...ດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານມີປະດະໂສທຳເປັນຕົ້ນດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ ເມື່ອສະແດງແລ້ວອອກຢູ່ ກໍຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ. ບົດວ່າ "paravācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhāti" (...ດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ...ດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດອັນຕ້ອງດ້ວຍການສວດຄົບສາມຫົນ ດ້ວຍກຳມະວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ເມື່ອຈະອອກ ກໍຍ່ອມອອກດ້ວຍປະຣິວາດກຳມະວາຈາເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸອື່ນ. ຖັດຈາກຈະຕຸກກະທຳອິດນັ້ນ ໃນຈະຕຸກກະທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ມີວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງກາຍະທະວານດ້ວຍກາຍ ເມື່ອສະແດງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານດ້ວຍວາຈາ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກາຍໃນຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງກາຍະທະວານດ້ວຍກາຍ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດນັ້ນເອງດ້ວຍກາຍໃນຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານດ້ວຍວາຈາ ເມື່ອສະແດງອາບັດນັ້ນເອງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ລາດຕຽງຂອງສົງດ້ວຍເຄື່ອງລາດຂອງຕົນ ເມື່ອຖືກຕ້ອງທາງກາຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງຕາມຈຳນວນເສັ້ນຂົນ ແລະຕ້ອງອາບັດສະຫະກາຣະເສຍຍາ ໃນຂະນະທີ່ຫຼັບຢູ່. ແຕ່ເມື່ອຕື່ນຂຶ້ນມາ ຮູ້ວ່າຕົນຕ້ອງອາບັດແລ້ວສະແດງຢູ່ ຊື່ວ່າ "ຕື່ນຢູ່ຕ້ອງອາບັດ ຕື່ນຢູ່ອອກ". ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຕື່ນຢູ່ ຕ້ອງອາບັດແລ້ວ ແຕ່ນອນຫຼັບໃນສະຖານທີ່ເຮັດຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຊື່ວ່າ "ຕື່ນຢູ່ຕ້ອງອາບັດ ຫຼັບຢູ່ອອກ". ແມ່ນແຕ່ບົດຄູ່ສຸດທ້າຍ ກໍຄວນຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ.

อจิตฺตกาปตฺตึ [Pg.168] อจิตฺตโก อาปชฺชติ นาม. ปจฺฉา เทเสนฺโต สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. สจิตฺตกาปตฺตึ สจิตฺตโก อาปชฺชติ นาม. ติณวตฺถารกฏฺฐาเน สยนฺโต อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. เสสปททฺวยมฺปิ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ. โย สภาคํ อาปตฺตึ เทเสติ, อยํ เทสนาปจฺจยา ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺโต ปาจิตฺติยาทีสุ อญฺญตรํ เทเสติ, ตญฺจ เทเสนฺโต ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. ตํ ปน ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺโต ปาจิตฺติยาทิโต วุฏฺฐาติ. ปาจิตฺติยาทิโต จ วุฏฺฐหนฺโต ตํ อาปชฺชติ. อิติ เอกสฺส ปุคฺคลสฺส เอกเมว ปโยคํ สนฺธาย ‘‘อาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต เทเสตี’’ติ อิทํ จตุกฺกํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.
ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຈິດຄິດຈະລ່ວງລະເມີດ ຕ້ອງອະຈິດຕະກະອາບັດ ຊື່ວ່າ "ບໍ່ມີຈິດຫຼັບຢູ່ຕ້ອງອາບັດ". ເມື່ອສະແດງໃນພາຍຫຼັງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍຄວາມມີຈິດ. ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຄິດຈະລ່ວງລະເມີດ ຕ້ອງສະຈິດຕະກະອາບັດ ຊື່ວ່າ "ມີຈິດຫຼັບຢູ່ຕ້ອງອາບັດ". ເມື່ອນອນຫຼັບໃນສະຖານທີ່ເຮັດຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີຈິດ. ແມ່ນແຕ່ບົດຄູ່ສຸດທ້າຍ ກໍຄວນຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ພິກຂຸໃດສະແດງອາບັດສະພາກ ພິກຂຸນັ້ນເມື່ອຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການສະແດງ ຍ່ອມສະແດງອາບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງມີປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ ແລະເມື່ອສະແດງອາບັດນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ແຕ່ເມື່ອຕ້ອງອາບັດທຸກກົດນັ້ນ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດມີປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ. ແລະເມື່ອອອກຈາກອາບັດມີປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດນັ້ນ. ຄວນຊາບວ່າ ຈະຕຸກກະນີ້ ທີ່ຊົງກ່າວວ່າ "āpattiṃ āpajjanto deseti" (ຕ້ອງອາບັດພ້ອມສະແດງ) ດັ່ງນີ້ ຊົງໝາຍເຖິງປະໂຍກດຽວເທົ່ານັ້ນ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ດຽວ.

กมฺมจตุกฺเก ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺคาปตฺตึ กมฺเมน อาปชฺชติ, เทเสนฺโต อกมฺเมน วุฏฺฐาติ. วิสฺสฏฺฐิอาทิกํ อกมฺเมน อาปชฺชติ, ปริวาสาทินา กมฺเมน วุฏฺฐาติ. สมนุภาสนํ กมฺเมเนว อาปชฺชติ, กมฺเมน วุฏฺฐาติ. เสสํ อกมฺเมน อาปชฺชติ, อกมฺเมน วุฏฺฐาติ.
ໃນກຳມະຈະຕຸກກະ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວດ້ວຍກຳ ເມື່ອສະແດງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍອະກຳ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດມີສຸກຂະວິສັດທິເປັນຕົ້ນດ້ວຍອະກຳ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກຳມີປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະການສວດຄົບສາມຫົນດ້ວຍກຳເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກຳເທົ່ານັ້ນ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງດ້ວຍອະກຳ ແລະອອກດ້ວຍອະກຳ.

ปริกฺขารจตุกฺเก ปฐโม สกปริกฺขาโร, ทุติโย สงฺฆิโกว ตติโย เจติยสนฺตโก, จตุตฺโถ คิหิปริกฺขาโร. สเจ ปน โส ปตฺตจีวรนวกมฺมเภสชฺชานํ อตฺถาย อาหโฏ โหติ, อวาปุรณํ ทาตุํ อนฺโต ฐปาเปตุญฺจ วฏฺฏติ.
ໃນປະຣິກຂານຈະຕຸກກະ ບໍລິຂານທີໜຶ່ງ ເປັນບໍລິຂານສ່ວນຕົວ. ບໍລິຂານທີສອງ ເປັນຂອງສົງເທົ່ານັ້ນ. ບໍລິຂານທີສາມ ເປັນຂອງເຈດີ. ບໍລິຂານທີສີ່ ເປັນບໍລິຂານຂອງຄະລຶຫັດ. ແຕ່ຫາກວ່າ ບໍລິຂານຂອງຄະລຶຫັດນັ້ນ ເປັນຂອງທີ່ນຳມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດ, ຈີວອນ, ນະວະກຳ ແລະຢາປິ່ນປົວພະຍາດ ການມອບລູກກະແຈໃຫ້ ແລະການໃຫ້ເກັບມ້ຽນໄວ້ໃນພາຍໃນວິຫານ ກໍຍ່ອມຄວນ.

สมฺมุขาจตุกฺเก ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺคาปตฺตึ สงฺฆสฺส สมฺมุขา อาปชฺชติ, วุฏฺฐานกาเล ปน สงฺเฆน กิจฺจํ นตฺถีติ ปรมฺมุขา วุฏฺฐาติ. วิสฺสฏฺฐิอาทิกํ ปรมฺมุขา อาปชฺชติ, สงฺฆสฺส สมฺมุขา วุฏฺฐาติ. สมนุภาสนํ สงฺฆสฺส สมฺมุขา เอว อาปชฺชติ, สมฺมุขา วุฏฺฐาติ. เสสํ สมฺปชานมุสาวาทาทิเภทํ ปรมฺมุขาว อาปชฺชติ, ปรมฺมุขาว วุฏฺฐาติ. อชานนฺตจตุกฺกํ อจิตฺตกจตุกฺกสทิสํ.
ໃນສັມມຸຂາຈະຕຸກກະ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງ ແຕ່ໃນເວລາອອກ ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດດ້ວຍສົງ ຈຶ່ງອອກໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດມີສຸກຂະວິສັດທິເປັນຕົ້ນໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງ ຍ່ອມອອກໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະການສວດຄົບສາມຫົນໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມອອກໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອມີການກ່າວຕົວະທັງຮູ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງເທົ່ານັ້ນ ແລະອອກໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນອະຊານັນຕະຈະຕຸກກະ ກໍເໝືອນກັບອະຈິດຕະກະຈະຕຸກກະ.

ลิงฺคปาตุภาเวนาติ สยิตสฺเสว ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ลิงฺคปริวตฺเต ชาเต สหคารเสยฺยาปตฺติ โหติ อิทเมว ตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. อุภินฺนมฺปิ ปน อสาธารณาปตฺติ ลิงฺคปาตุภาเวน วุฏฺฐาติ. สหปฏิลาภจตุกฺเก ยสฺส ภิกฺขุโน ลิงฺคํ ปริวตฺตติ, โส สห ลิงฺคปฏิลาเภน ปฐมํ อุปฺปนฺนวเสน เสฏฺฐภาเวน จ ปุริมํ ปุริสลิงฺคํ ชหติ, ปจฺฉิเม อิตฺถิลิงฺเค ปติฏฺฐาติ, ปุริสกุตฺตปุริสาการาทิวเสน ปวตฺตา กายวจีวิญฺญตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ภิกฺขูติ วา ปุริโสติ วา เอวํ ปวตฺตา ปณฺณตฺติโย [Pg.169] นิรุชฺฌนฺติ, ยานิ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ฉจตฺตาลีส สิกฺขาปทานิ เตหิ อนาปตฺติเยว โหติ. ทุติยจตุกฺเก ปน ยสฺสา ภิกฺขุนิยา ลิงฺคํ ปริวตฺตติ, สา ปจฺฉาสมุปฺปตฺติยา วา หีนภาเวน วา ปจฺฉิมนฺติ สงฺขฺยํ คตํ อิตฺถิลิงฺคํ ชหติ, วุตฺตปฺปกาเรน ปุริมนฺติ สงฺขฺยํ คเต ปุริสลิงฺเค ปติฏฺฐาติ. วุตฺตวิปรีตา วิญฺญตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ภิกฺขุนีติ วา อิตฺถีติ วา เอวํ ปวตฺตา ปณฺณตฺติโยปิ นิรุชฺฌนฺติ, ยานิ ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ สตํ ตึสญฺจ สิกฺขาปทานิ, เตหิ อนาปตฺติเยว โหติ.
ບົດວ່າ "liṅgapātubhāvena" ຄວາມວ່າ ເມື່ອເພດປ່ຽນໄປ ແກ່ພິກຂຸ ຫຼື ພິກຂຸນີ ຜູ້ຫຼັບຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີອາບັດສະຫະກາຣະເສຍຍາ. ຄຳນັ້ນຊົງກ່າວໝາຍເຖິງອາບັດສະຫະກາຣະເສຍຍານີ້ເອງ. ແຕ່ອາບັດອະສາທາລະນະ ຂອງຊົນທັງສອງ ຍ່ອມອອກໄດ້ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງເພດ. ໃນສະຫະປະຕິລາພະຈະຕຸກກະ ເພດຂອງພິກຂຸໃດປ່ຽນໄປ ພິກຂຸນັ້ນພ້ອມກັບການໄດ້ເພດຍິງ ຍ່ອມລະເພດຊາຍທີ່ມີໃນກ່ອນ ເພາະເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ແລະເພາະຄວາມເປັນເພດທີ່ປະເສີດກວ່າ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນເພດຍິງອັນມີໃນພາຍຫຼັງ. ກາຍະວິນຍັດແລະວະຈີວິນຍັດທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະພຶດຂອງຊາຍແລະອາການຂອງຊາຍເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄປ. ບັນຍັດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸ" ຫຼື "ບຸລຸດ" ຍ່ອມດັບໄປ. ສິກຂາບົດ ໔໖ ປະການໃດ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນອະນາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນຈະຕຸກກະທີສອງ ເພດຂອງພິກຂຸນີໃດປ່ຽນໄປ ພິກຂຸນີນັ້ນຍ່ອມລະເພດຍິງອັນເຖິງການນັບວ່າເປັນເພດພາຍຫຼັງ ເພາະເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງ ຫຼື ເພາະຄວາມເປັນເພດທີ່ຊົ່ວກວ່າ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນເພດຊາຍອັນເຖິງການນັບວ່າເປັນເພດກ່ອນ ໂດຍປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ວິນຍັດທັງຫຼາຍທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄປ. ບັນຍັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸນີ" ຫຼື "ສະຕີ" ຍ່ອມດັບໄປ. ສິກຂາບົດ ໑໓໐ ປະການໃດ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນອະນາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ.

จตฺตาโร สามุกฺกํสาติ จตฺตาโร มหาปเทสา, เต หิ ภควตา อนุปฺปนฺเน วตฺถุมฺหิ สยํ อุกฺกํสิตฺวา อุกฺขิปิตฺวา ฐปิตตฺตา ‘‘สามุกฺกํสา’’ติ วุจฺจนฺติ. ปริโภคาติ อชฺโฌหรณียปริโภคา, อุทกํ ปน อกาลิกตฺตา อปฺปฏิคฺคหิตกํ วฏฺฏติ. ยาวกาลิกาทีนิ อปฺปฏิคฺคหิตกานิ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏนฺติ. จตฺตาริ มหาวิกฏานิ กาโลทิสฺสตฺตา ยถาวุตฺเต กาเล วฏฺฏนฺติ. อุปาสโก สีลวาติ ปญฺจ วา ทส วา สีลานิ โคปยมาโน.
ບົດວ່າ "cattāro sāmukkaṃsā" ຄວາມວ່າ ມະຫາປະເທດ ໔ ປະການ. ເພາະວ່າ ມະຫາປະເທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຍົກຂຶ້ນສະແດງໄວ້ເອງ ໃນເມື່ອເລື່ອງຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສາມຸກກັງສະ". ບົດວ່າ "paribhogā" ຄວາມວ່າ ເຄື່ອງບໍລິໂພກອັນຄວນກືນກິນ. ແຕ່ສ່ວນນ້ຳ ເພາະເປັນຂອງບໍ່ມີການ ເຖິງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນກໍຄວນ. ອາຫານມີຍາວະກາລິກເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ບໍ່ຄວນກືນກິນ. ມະຫາວິກັດ ໔ ປະການ ເພາະຊົງສະແດງໄວ້ສະເພາະການ ຈຶ່ງຄວນໃນການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ບົດວ່າ "upāsako sīlavā" ຄວາມວ່າ ອຸປາສົກຜູ້ຮັກສາສີລ ໕ ຫຼື ສີລ ໑໐ ໃຫ້ບໍລິບູນ.

อาคนฺตุกาทิจตุกฺเก สฉตฺตุปาหโน สสีสํ ปารุโต วิหารํ ปวิสนฺโต ตตฺถ วิจรนฺโต จ อาคนฺตุโกว อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. อาวาสิกวตฺตํ อกโรนฺโต ปน อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน อาคนฺตุโก. เสสํ กายวจีทฺวาริกํ อาปตฺตึ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อาปตฺตึ เนว อาคนฺตุโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. คมิยจตุกฺเกปิ คมิยวตฺตํ อปูเรตฺวา คจฺฉนฺโต คมิโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. อาวาสิกวตฺตํ อกโรนฺโต ปน อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน คมิโก. เสสํ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อุโภปิ นาปชฺชนฺติ. วตฺถุนานตฺตตาทิจตุกฺเก จตุนฺนํ ปาราชิกานํ อญฺญมญฺญํ วตฺถุนานตฺตตาว โหติ,นอาปตฺตินานตฺตตา. สพฺพาปิ หิ สา ปาราชิกาปตฺติเยว. สงฺฆาทิเสสาทีสุปิ เอเสว นโย. ภิกฺขุสฺส จ ภิกฺขุนิยา จ อญฺญมญฺญํ กายสํสคฺเค ภิกฺขุสฺส สงฺฆาทิเสโส ภิกฺขุนิยา ปาราชิกนฺติ เอวํ อาปตฺตินานตฺตตาว โหติ, น วตฺถุนานตฺตตา, อุภินฺนมฺปิ หิ กายสํสคฺโคว วตฺถุ. ตถา ‘‘ลสุณกฺขาทเน ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุสฺส ทุกฺกฏ’’นฺติ เอวมาทินาเปตฺถ นเยน โยชนา เวทิตพฺพา. จตุนฺนํ ปาราชิกานํ เตรสหิ สงฺฆาทิเสเสหิ สทฺธึ วตฺถุนานตฺตตา เจว อาปตฺตินานตฺตตา [Pg.170] จ. เอวํ สงฺฆาทิเสสาทีนํ อนิยตาทีหิ. อาทิโต ปฏฺฐาย จตฺตาริ ปาราชิกานิ เอกโต อาปชฺชนฺตานํ ภิกฺขุภิกฺขุนีนํ เนว วตฺถุนานตฺตตา โน อาปตฺตินานตฺตตา. วิสุํ อาปชฺชนฺเตสุปิ เสสา สาธารณาปตฺติโย อาปชฺชนฺเตสุปิ เอเสว นโย.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງອາຄັນຕຸກະລາດີ (ອາຄັນຕຸກະລາທິຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບ ຄຸມຜ້າປົກຫົວ ເຂົ້າໄປສູ່ວິຫານ ຫຼືທ່ຽວໄປໃນວິຫານນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນຖານະເປັນອາຄັນຕຸກະລາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນອາວາສິກະ (ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ). ແຕ່ເມື່ອບໍ່ກະທຳອາວາສິກະວັດ (ວັດຂອງເຈົ້າຖິ່ນ) ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອາຄັນຕຸກະລາ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອອັນເກີດທາງກາຍທະວານແລະວະຈີທະວານ ພິກຂຸທັງສອງ (ທັງອາຄັນຕຸກະລາແລະອາວາສິກະ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ (ອະສາທາລະນະ) ອາຄັນຕຸກະລາກໍບໍ່ຕ້ອງ ອາວາສິກະກໍບໍ່ຕ້ອງ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງຄະມິຍະ (ຄະມິຍະຈະຕຸກກະ) ກໍດີ ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ (ຄະມິກະ) ເມື່ອບໍ່ບຳເພັນຄະມິຍະວັດໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອາວາສິກະ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ກະທຳອາວາສິກະວັດ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງວັດຖຸນານັດຕະຕາ (ວັດຖຸນານັດຕະຕາທິຈະຕຸກກະ) ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ປາຣາຊິກ 4 ຢ່າງເຊິ່ງກັນແລະກັນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ. ເພາະວ່າ ອາບັດທັງໝົດນັ້ນກໍເປັນປາຣາຊິກາບັດຄືກັນ. ໃນອາບັດສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນການແຕະຕ້ອງກາຍເຊິ່ງກັນແລະກັນ ລະຫວ່າງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ ພິກຂຸນີຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ ດັ່ງນີ້ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດເທົ່ານັ້ນຍ່ອມມີ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸ, ເພາະວ່າ ວັດຖຸຂອງພິກຂຸທັງສອງກໍຄືກາຍະສັງສັກຄະ (ການແຕະຕ້ອງກາຍ) ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນການສັນກະທຽມ ພິກຂຸນີຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບການປະກອບຄວາມໝາຍໂດຍນັຍນີ້ໃນອະທິບາຍນີ້. ປາຣາຊິກ 4 ກັບສັງຄາທິເສດ 13 ຍ່ອມມີທັງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ ກັບອະນິຍົດເປັນຕົ້ນ (ກໍມີທັງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ). ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ພິກຂຸແລະພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງປາຣາຊິກ 4 ຮ່ວມກັນ ຍ່ອມບໍ່ມີທັງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງອາບັດແຍກກັນ ຫຼືຕ້ອງສາທາລະນາບັດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

วตฺถุสภาคาทิจตุกฺเก ภิกฺขุสฺส จ ภิกฺขุนิยา จ กายสํสคฺเค วตฺถุสภาคตา, โน อาปตฺติสภาคตา, จตูสุ ปาราชิเกสุ อาปตฺติสภาคตา, โน วตฺถุสภาคตา. เอส นโย สงฺฆาทิเสสาทีสุ. ภิกฺขุสฺส จ ภิกฺขุนิยา จ จตูสุ ปาราชิเกสุ วตฺถุสภาคตา เจว อาปตฺติสภาคตา จ. เอส นโย สพฺพาสุ สาธารณาปตฺตีสุ. อสาธารณาปตฺติยํ เนว วตฺถุสภาคตา โน อาปตฺติสภาคตา. โย หิ ปุริมจตุกฺเก ปฐโม ปญฺโห, โส อิธ ทุติโย; โย จ ตตฺถ ทุติโย, โส อิธ ปฐโม. ตติยจตุตฺเถสุ นานากรณํ นตฺถิ.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງວັດຖຸສະພາຄະເປັນຕົ້ນ (ວັດຖຸສະພາຄາທິຈະຕຸກກະ) ໃນການແຕະຕ້ອງກາຍ (ກາຍະສັງສັກຄະ) ລະຫວ່າງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ຍ່ອມມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸ (ວັດຖຸສະພາຄະຕາ) ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ (ອາບັດຕິສະພາຄະຕາ), ໃນປາຣາຊິກ 4 ຍ່ອມມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນອາບັດສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ. ໃນປາຣາຊິກ 4 ຂອງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ຍ່ອມມີທັງຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸແລະຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນສາທາລະນາບັດທັງປວງ. ໃນອະສາທາລະນາບັດ ຍ່ອມບໍ່ມີທັງຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸແລະຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ. ເພາະວ່າ ບັນຫາໃດທີ່ເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງໃນໝວດສີ່ກ່ອນ ບັນຫານັ້ນເປັນບັນຫາທີສອງໃນໝວດສີ່ນີ້; ແລະບັນຫາໃດທີ່ເປັນບັນຫາທີສອງໃນໝວດສີ່ນັ້ນ ບັນຫານັ້ນເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງໃນໝວດສີ່ນີ້. ໃນບັນຫາທີສາມແລະທີສີ່ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ.

อุปชฺฌายจตุกฺเก สทฺธิวิหาริกสฺส อุปชฺฌาเยน กตฺตพฺพวตฺตสฺส อกรเณ อาปตฺตึ อุปชฺฌาโย อาปชฺชติ, โน สทฺธิวิหาริโก อุปชฺฌายสฺส กตฺตพฺพวตฺตํ อกโรนฺโต สทฺธิวิหาริโก อาปชฺชติ, โน อุปชฺฌาโย; เสสํ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อุโภปิ นาปชฺชนฺติ. อาจริยจตุกฺเกปิ เอเสว นโย.
In ໝວດສີ່ແຫ່ງອຸປັດຊາ (ອຸປັດຊາຍະຈະຕຸກກະ) ເມື່ອອຸປັດຊາບໍ່ກະທຳວັດທີ່ຄວນກະທຳແກ່ສັດທິວິຫາຣິກ ອຸປັດຊາຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນສັດທິວິຫາຣິກ, ເມື່ອສັດທິວິຫາຣິກບໍ່ກະທຳວັດທີ່ຄວນກະທຳແກ່ອຸປັດຊາ ສັດທິວິຫາຣິກຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອຸປັດຊາ; ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງອາຈານ (ອາຈະຣິຍະຈະຕຸກກະ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

อาทิยนฺตจตุกฺเก ปาทํ วา อติเรกปาทํ วา สหตฺถา อาทิยนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, อูนกปาทํ คณฺหาหีติ อาณตฺติยา อญฺญํ ปโยเชนฺโต ลหุกํ อาปชฺชติ. เอเตน นเยน เสสปทตฺตยํ เวทิตพฺพํ.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງການຖືເອົາ (ອາທິຍັນຕະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາເອງດ້ວຍມື ເຊິ່ງຊັບມີຄ່າ 1 ບາດ ຫຼືເກີນກວ່າ 1 ບາດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ຄະລຸກາບັດ), ພິກຂຸຜູ້ໃຊ້ຜື່ອື່ນດ້ວຍຄຳສັ່ງວ່າ “ຈົ່ງຖືເອົາຊັບມີຄ່າບົກພ່ອງກວ່າ 1 ບາດ” ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ລະຫຸກາບັດ). ພຶງຊາບບົດທີ່ເຫຼືອ 3 ບົດ ໂດຍນັຍນີ້.

อภิวาทนารหจตุกฺเก ภิกฺขุนีนํ ตาว ภตฺตคฺเค นวมภิกฺขุนิโต ปฏฺฐาย อุปชฺฌายาปิ อภิวาทนารหา โน ปจฺจุฏฺฐานารหา. อวิเสเสน จ วิปฺปกตโภชนสฺส ภิกฺขุสฺส โย โกจิ วุฑฺฒตโร. สฏฺฐิวสฺสสฺสาปิ ปาริวาสิกสฺส สมีปคโต ตทหุปสมฺปนฺโนปิ ปจฺจุฏฺฐานารโห โน อภิวาทนารโห. อปฺปฏิกฺขิตฺเตสุ ฐาเนสุ วุฑฺโฒ นวกสฺส อภิวาทนารโห เจว ปจฺจุฏฺฐานารโห จ. นวโก ปน วุฑฺฒสฺส เนว อภิวาทนารโห น ปจฺจุฏฺฐานารโห. อาสนารหจตุกฺกสฺส ปฐมปทํ ปุริมจตุกฺเก ทุติยปเทน, ทุติยปทญฺจ ปฐมปเทน อตฺถโต สทิสํ.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ (ອะພິວາທະນາຣະຫະຈະຕຸກກະ) ກ່ອນອື່ນໝົດ ໃນໂຮງສັນ ຕັ້ງແຕ່ພິກຂຸນີຮູບທີເກົ້າເປັນຕົ້ນໄປ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອຸປັດຊາ (ພິກຂຸນີ) ກໍເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ. ແລະໂດຍບໍ່ຈຳແນກ ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າຮູບໃດຮູບໜຶ່ງ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຍັງສັນອາຫານບໍ່ແລ້ວ. ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ ເຖິງແມ່ນມີພັນສາ 60 ເມື່ອເຂົ້າໄປໃກ້ພິກຂຸຜູ້ຫາກໍອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຫາກໍອຸປະສົມບົດນັ້ນກໍຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້. ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ຫ້າມໄວ້ ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ແລະຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ແລະບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ. ບົດທີໜຶ່ງແຫ່ງໝວດສີ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ອາສະນະ (ອາສະນາຣະຫະຈະຕຸກກະ) ຍ່ອມຄືກັນໂດຍອັດຖະກັບບົດທີສອງໃນໝວດສີ່ກ່ອນ, ແລະບົດທີສອງກໍຄືກັນກັບບົດທີໜຶ່ງ.

กาลจตุกฺเก [Pg.171] ปวาเรตฺวา ภุญฺชนฺโต กาเล อาปชฺชติ โน วิกาเล, วิกาลโภชนาปตฺตึ วิกาเล อาปชฺชติ โน กาเล, เสสํ กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ, อสาธารณํ เนว กาเล โน วิกาเล. ปฏิคฺคหิตจตุกฺเก ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตามิสํ กาเล กปฺปติ โน วิกาเล. ปานกํ วิกาเล กปฺปติ, ปุนทิวสมฺหิ โน กาเล. สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกํ กาเล เจว กปฺปติ วิกาเล จ. อตฺตโน อตฺตโน กาลาตีตํ ยาวกาลิกาทิตฺตยํ อกปฺปิยมํสํ อุคฺคหิตกมปฺปฏิคฺคหิตกญฺจ เนว กาเล กปฺปติ โน วิกาเล.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງກາລະ (ກາລະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຫ້າມພັດແລ້ວສັນອາຫານ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນກາລະ (ເວລາເຊົ້າ) ບໍ່ແມ່ນໃນວິກາລ (ເວລາຫຼັງທ່ຽງ), ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດວິກາລະໂພຊະນະໃນວິກາລ ບໍ່ແມ່ນໃນກາລະ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງການຮັບປະເຄນ (ປະຕິຄະຫິຕະຈະຕຸກກະ) ອາມິດທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນສັນ ຍ່ອມຄວນ (ສັນໄດ້) ໃນກາລະ ບໍ່ຄວນໃນວິກາລ. ນ້ຳປານະ ຍ່ອມຄວນໃນວິກາລ ແຕ່ບໍ່ຄວນໃນກາລະແຫ່ງວັນຕໍ່ມາ. ສັດຕາຫະກາລິກແລະຍາວະຊີວິກ ຍ່ອມຄວນທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ວັດຖຸ 3 ຢ່າງມີຍາວະກາລິກເປັນຕົ້ນທີ່ລ່ວງກາລະຂອງຕົນໆໄປແລ້ວ, ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະມັງສະ), ວັດຖຸທີ່ຈັບຕ້ອງເອງ (ອຸກຄະຫิຕະກະ) ແລະວັດຖຸທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ.

ปจฺจนฺติมจตุกฺเก สมุทฺเท สีมํ พนฺธนฺโต ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ, โน มชฺฌิเมสุ; ปญฺจวคฺเคน คเณน อุปสมฺปาเทนฺโต คุณงฺคุณูปาหนํ ธุวนหานํ จมฺมตฺถรณานิ จ มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ โน ปจฺจนฺติเมสุ. อิมานิ จตฺตาริ ‘‘อิธ น กปฺปนฺตี’’ติ วทนฺโตปิ ปจฺจนฺติเมสุ อาปชฺชติ, ‘‘อิธ กปฺปนฺตี’’ติ วทนฺโต ปน มชฺฌิเมสุ อาปชฺชติ. เสสาปตฺตึ อุภยตฺถ อาปชฺชติ, อสาธารณํ น กตฺถจิ อาปชฺชติ. ทุติยจตุกฺเก ปญฺจวคฺเคน คเณน อุปสมฺปทาทิ จตุพฺพิธมฺปิ วตฺถุ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ. ‘‘อิทํ กปฺปตี’’ติ ทีเปตุมฺปิ ตตฺเถว กปฺปติ โน มชฺฌิเมสุ. ‘‘อิทํ น กปฺปตี’’ติ ทีเปตุํ ปน มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ โน ปจฺจนฺติเมสุ. เสสํ ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว ปญฺจ โลณานี’’ติอาทิ อนุญฺญาตกํ อุภยตฺถ กปฺปติ. ยํ ปน อกปฺปิยนฺติ ปฏิกฺขิตฺตํ, ตํ อุภยตฺถาปิ น กปฺปติ.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງປັດຈັນຕິມະ (ປັດຈັນຕິມະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຜູກສີມາໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ (ຊົນນະບົດຊາຍແດນ) ບໍ່ແມ່ນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ; ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະສົງ 5 ຮູບ (ປັນຈະວັກ) ແລະຜູ້ສວມເກີບຫຼາຍຊັ້ນ, ອາບນ້ຳເປັນນິດ, ແລະປູລາດແຜ່ນໜັງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ ບໍ່ແມ່ນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ພິກຂຸເຖິງແມ່ນກ່າວເຖິງກິດ 4 ຢ່າງນີ້ວ່າ “ກິດເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ຄວນໃນທີ່ນີ້” ກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “ກິດເຫຼົ່ານີ້ຄວນໃນທີ່ນີ້” ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ທັງສອງ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. 在ໝວດສີ່ທີສອງ ວັດຖຸ 4 ຢ່າງມີການໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະສົງ 5 ຮູບເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ເຖິງແມ່ນການສະແດງວ່າ “ສິ່ງນີ້ຄວນ” ກໍຍ່ອມຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດນັ້ນເອງ ບໍ່ຄວນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ແຕ່ການສະແດງວ່າ “ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນ” ຍ່ອມຄວນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ ບໍ່ຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນວັດຖຸທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດເກືອ 5 ຢ່າງ” ຍ່ອມຄວນໃນສະຖານທີ່ທັງສອງ. ສ່ວນວັດຖຸໃດທີ່ຊົງຫ້າມໄວ້ວ່າເປັນອະກັປປິຍະ ວັດຖຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຄວນໃນສະຖານທີ່ທັງສອງເຊັ່ນກັນ.

อนฺโตอาทิจตุกฺเก อนุปขชฺช เสยฺยาทึ อนฺโต อาปชฺชติ โน พหิ, อชฺโฌกาเส สงฺฆิกมญฺจาทีนิ นิกฺขิปิตฺวา ปกฺกมนฺโต พหิ อาปชฺชติ โน อนฺโต, เสสํ อนฺโต เจว พหิ จ, อสาธารณํ เนว อนฺโต น พหิ. อนฺโตสีมาทิจตุกฺเก อาคนฺตุโก วตฺตํ อปูเรนฺโต อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ, คมิโย พหิสีมาย มุสาวาทาทึ อนฺโตสีมาย จ พหิสีมาย จ อาปชฺชติ,อสาธารณํ น กตฺถจิ. คามจตุกฺเก อนฺตรฆรปฏิสํยุตฺตํ เสขิยปญฺญตฺตึ คาเม อาปชฺชติ โน อรญฺเญ. ภิกฺขุนี อรุณํ อุฏฺฐาปยมานา อรญฺเญ อาปชฺชติ โน คาเม. มุสาวาทาทึ คาเม เจว อาปชฺชติ อรญฺเญ จ, อสาธารณํ น กตฺถจิ.
ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພາຍໃນເປັນຕົ້ນ (ອັນໂຕອາທິຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີການນອນບຽດເປັນຕົ້ນໃນພາຍໃນ (ວິຫານ) ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ, ພິກຂຸຜູ້ວາງຕຽງຕັ່ງຂອງສົງໄວ້ໃນທີ່ແຈ້ງແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພາຍໃນສີມາເປັນຕົ້ນ (ອັນໂຕສີມາທິຈະຕຸກກະ) ອາຄັນຕຸກະລາເມື່ອບໍ່ບຳເພັນວັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນສີມາ, ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ (ຄະມິກะ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກສີມາ, ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນທັງໃນພາຍໃນສີມາແລະພາຍນອກສີມາ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງບ້ານ (ຄາມะຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ກ່ຽວກັບສະກິຍະວັດອັນເນື່ອງດ້ວຍລະແວກບ້ານ (ອັນຕະຣະຄະຣະ) ໃນບ້ານ ບໍ່ແມ່ນໃນປ່າ. ພິກຂຸນີຜູ້ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນປ່າ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປ່າ ບໍ່ແມ່ນໃນບ້ານ. ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນທັງໃນບ້ານແລະໃນປ່າ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ.

จตฺตาโร [Pg.172] ปุพฺพกิจฺจาติ ‘‘สมฺมชฺชนี ปทีโป จ อุทกํ อาสเนน จา’’ติ อิทํ จตุพฺพิธํ ปุพฺพกรณนฺติ วุจฺจตีติ วุตฺตํ. ‘‘ฉนฺทปาริสุทฺธิอุตุกฺขานํ ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท’’ติ อิเม ปน ‘‘จตฺตาโร ปุพฺพกิจฺจา’’ติ เวทิตพฺพา. จตฺตาโร ปตฺตกลฺลาติ อุโปสโถ ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, สภาคาปตฺติโย น วิชฺชนฺติ, วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺติ, ปตฺตกลฺลนฺติ วุจฺจตีติ. จตฺตาริ อนญฺญปาจิตฺติยานีติ ‘‘เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ ปาจิตฺติย’’นฺติ เอวํ วุตฺตานิ อนุปขชฺชเสยฺยากปฺปนสิกฺขาปทํ ‘‘เอหาวุโส คามํ วา นิคมํ วา’’ติ สิกฺขาปทํ, สญฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจอุปทหนํ, อุปสฺสุติติฏฺฐนนฺติ อิมานิ จตฺตาริ. จตสฺโส ภิกฺขุสมฺมุติโยติ ‘‘เอกรตฺตมฺปิ เจ ภิกฺขุ ติจีวเรน วิปฺปวเสยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, อญฺญํ นวํ สนฺถตํ การาเปยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, ตโต เจ อุตฺตริ วิปฺปวเสยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา’’ติ เอวํ อาคตา เตรสหิ สมฺมุตีหิ มุตฺตา สมฺมุติโย. คิลานจตุกฺเก อญฺญเภสชฺเชน กรณีเยน โลลตาย อญฺญํ วิญฺญาเปนฺโต คิลาโน อาปชฺชติ, อเภสชฺชกรณีเยน เภสชฺชํ วิญฺญาเปนฺโต อคิลาโน อาปชฺชติ, มุสาวาทาทึ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อุโภปิ นาปชฺชนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ “ກິດກ່ອນ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາໂຣ ປຸບພະກິດຈັງ) ໄດ້ແກ່ກິດ 4 ຢ່າງມີ “ການກວາດ, ການຕາມໄຟ, ນ້ຳ ແລະອາສະນະ” ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກອນ (ການເຮັດກ່ອນ) ດັ່ງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ “ການນຳສັນທະແລະປາຣິສຸດທິມາ, ການບອກອຸຕຸ, ການນັບພິກຂຸ ແລະການໃຫ້ໂອວາດ” ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ “ກິດກ່ອນ 4 ຢ່າງ”. ຄຳວ່າ “ຄວາມພ້ອມເພີງ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາໂຣ ປັດຕະກັນລາ) ໄດ້ແກ່ ວັນອຸໂປສົດ 1, ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່າໃດ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມາພ້ອມກັນ 1, ອາບັດສະພາຄະບໍ່ມີ 1, ແລະບຸກຄົນຜູ້ຄວນເວັ້ນ ບໍ່ມີໃນຫັດຖະບາດນັ້ນ 1, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ຄວາມພ້ອມເພີງ. ຄຳວ່າ “ປາຈິດຕີທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜື່ອື່ນ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາຣິ ອະນັນຍະປາຈິດຕິຍານิ) ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເພາະປັດໄຈນັ້ນເອງ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜື່ອື່ນ” ຄື ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນອນບຽດ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍ “ອາວຸໂສ ຈົ່ງມາ ໄປສູ່ບ້ານຫຼືນິຄົມກັນເຖີດ”, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຈົງໃຈກໍ່ຄວາມຮ້ອນໃຈ (ສັນຈິດຈະກຸກກຸດຈະອຸປະທະຫະນະ) ແລະສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຢືນແອບຟັງ (ອຸປັດສຸຕິຕິດຖະນະ) ເຫຼົ່ານີ້ເປັນ 4 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ “ສົມມຸດຂອງພິກຂຸ 4 ຢ່າງ” (ຈະຕັສໂສ ພິກຂຸສົມມຸຕິໂຍ) ໄດ້ແກ່ ສົມມຸດທີ່ພົ້ນຈາກສົມມຸດ 13 ຢ່າງ ທີ່ມາຢ່າງນີ້ວ່າ “ຖ້າພິກຂຸຢູ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ ເຖິງແມ່ນຄືນໜຶ່ງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ພິກຂຸໃຫ້ເຮັດເຄື່ອງລາດໃໝ່ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ຖ້າພິກຂຸຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນ ເກີນກວ່າກຳນົດນັ້ນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ພິກຂຸບອກອາບັດຊົ່ວຫຍາບແກ່ອນຸປະສຳບັນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ”. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພິກຂຸໄຂ້ (ຄິລານະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ໄຂ້ ເມື່ອມີກິດດ້ວຍຢາອື່ນ ແຕ່ເພາະຄວາມໂລບ ຈຶ່ງຂໍຢາອື່ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄຂ້ ເມື່ອຂໍຢາໂດຍບໍ່ມີກິດດ້ວຍຢາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

จตุกฺกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍຈະຕຸກກະວານ (ໝວດສີ່) ຈົບແລ້ວ.

ปญฺจกวารวณฺณนา
ການອະທິບາຍປັນຈະກະວານ (ໝວດຫ້າ)

๓๒๕. ปญฺจเกสุ ปญฺจ ปุคฺคลา นิยตาติ อานนฺตริยานเมเวตํ คหณํ. ปญฺจ เฉทนกา อาปตฺติโย นาม ปมาณาติกฺกนฺเต มญฺจปีเฐ นิสีทนกณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิวสฺสิกสาฏิกาสุ สุคตจีวเร จ เวทิตพฺพา. ปญฺจหากาเรหีติ อลชฺชิตา, อญฺญาณตา, กุกฺกุจฺจปฺปกตตา, อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา, กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตาติ อิเมหิ ปญฺจหิ. ปญฺจ อาปตฺติโย มุสาวาทปจฺจยาติ ปาราชิกถุลฺลจฺจยทุกฺกฏสงฺฆาทิเสสปาจิตฺติยา. อนามนฺตจาโรติ ‘‘สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ อิมสฺส อาปุจฺฉิตฺวา จารสฺส อภาโว. อนธิฏฺฐานนฺติ ‘‘คณโภชเน อญฺญตฺร สมยา’’ติ วุตฺตํ [Pg.173] สมยํ อธิฏฺฐหิตฺวา โภชนํ อธิฏฺฐานํ นาม; ตถา อกรณํ อนธิฏฺฐานํ. อวิกปฺปนา นาม ยา ปรมฺปรโภชเน วิกปฺปนา วุตฺตา, ตสฺสา อกรณํ. อิมานิ หิ ปญฺจ ปิณฺฑปาติกสฺส ธุตงฺเคเนว ปฏิกฺขิตฺตานิ. อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโตติ เย ปสฺสนฺติ, เย สุณนฺติ, เตหิ อุสฺสงฺกิโต เจว ปริสงฺกิโต จ. อปิ อกุปฺปธมฺโม ขีณาสโวปิ สมาโน, ตสฺมา อโคจรา ปริหริตพฺพา. น หิ เอเตสุ สนฺทิสฺสมาโน อยสโต วา ครหโต วา มุจฺจติ. โสสานิกนฺติ สุสาเน ปติตกํ. ปาปณิกนฺติ อาปณทฺวาเร ปติตกํ. ถูปจีวรนฺติ วมฺมิกํ ปริกฺขิปิตฺวา พลิกมฺมกตํ. อาภิเสกิกนฺติ นหานฏฺฐาเน วา รญฺโญ อภิเสกฏฺฐาเน วา ฉฑฺฑิตจีวรํ. ภตปฏิยาภตนฺติ สุสานํ เนตฺวา ปุน อานีตกํ. ปญฺจ มหาโจรา อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม วุตฺตา.
໓໒໕. ໃນໝວດຫ້າທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ “ບຸກຄົນ 5 ປະເພດເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້” (ປັນຈະ ປຸກຄະລາ ນิຍະຕາ) ນີ້ ເປັນການຖືເອົາອະນັນຕະຣິຍະກຳທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງຕັດ 5 ຢ່າງ (ປັນຈະ ເສທະນະກາ ອາປັດຕิໂຍ) ພຶງຊາບໃນຕຽງແລະຕັ່ງທີ່ເກີນປະມານ, ໃນແຜ່ນນິສີທະນະ (ຜ້າປູນັ່ງ), ຜ້າປິດຝີ, ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແລະໃນສຸຄົດຈີວອນ (ຈີວອນຂອງພຣະສຸຄົດ). ຄຳວ່າ “ໂດຍອາການ 5 ຢ່າງ” (ປັນຈະຫາກາເຣຫິ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊິຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ (ອັນຍານະຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ມັກລະແວງ (ກຸກກຸດຈະປະຄະຕະຕາ), ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ (ອະກັປປິເຍ ກັປປິຍະສັນຍິຕາ) ແລະຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ຄວນວ່າບໍ່ຄວນ (ກັປປິຍະ ອະກັປປິຍະສັນຍິຕາ). ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງມີມຸສາວາດເປັນປັດໄຈ” (ປັນຈະ ອາປັດຕິໂຍ ມຸສາວາທະປັດຈະຍາ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກ, ຖຸນລັດໃຈ, ທຸກກົດ, ສັງຄາທิເສດ ແລະປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ “ການທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາ” (ອະນາມັນຕະຈາໂຣ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ມີການບອກລາແລ້ວທ່ຽວໄປ ຂອງພິກຂຸນີ້ ໃນສິກຂາບົດວ່າ “ພິກຂຸບໍ່ບອກລາພິກຂຸທີ່ມີຢູ່ ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນຕະກູນທັງຫຼາຍ ໃນເວລາຈັງຫັນ (ກ່ອນສັນ) ຫຼືເວລາເພນ (ຫຼັງສັນ)”. ຄຳວ່າ “ການບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ” (ອະນາທິດຖານັງ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງໃຈສັນອາຫານໃນສະໄໝ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນຄະນະໂພຊະນະ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ສະໄໝ” ນີ້ເອີ້ນວ່າ ອະທິຖານ; ການບໍ່ກະທຳຢ່າງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອະນາທິດຖານ. ຄຳວ່າ “ການບໍ່ໄດ້ວິກັບ” (ອະວິກັບປະນາ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ກະທຳວິກັບໃດ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນປະຣັມປະຣະໂພຊະນະ. ເພາະວ່າ ກິດ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ພິກຂຸຜູ້ຖືບິນທະບາດເປັນວັດ (ປິນທະປາຕິກະ) ຍ່ອມຫ້າມໄດ້ດ້ວຍທຸດົງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ຖືກລະແວງແລະສົງໄສ” (ອຸດສັງກິຕະປະຣິສັງກິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເຫັນຢູ່ ຜູ້ໄດ້ຍິນຢູ່ ລະແວງແລະສົງໄສ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນພຣະຂີນາສົບຜູ້ມີທຳອັນບໍ່ກຳເລີບ (ອະກຸປປະທັມໂມ) ກໍຕາມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເວັ້ນອະໂຄຈອນທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ປາກົດຢູ່ໃນອະໂຄຈອນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກຄວາມເສຍຊື່ສຽງ ຫຼືການຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ “ຜ້າຕົກໃນປ່າຊ້າ” (ໂສສານິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ໃນປ່າຊ້າ. ຄຳວ່າ “ຜ້າຕົກທີ່ຮ້ານຄ້າ” (ປາປະນິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ໃກ້ປະຕູຮ້ານຄ້າ. ຄຳວ່າ “ຜ້າພັນຈອມປວກ” (ຖູປະຈີວະລັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ພັນອ້ອມຈອມປວກແລ້ວເຮັດພິທີບູຊາ. ຄຳວ່າ “ຜ້າອາບນ້ຳ” (ອາພิເສກິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຈີວອນທີ່ເຂົາຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນອາບນ້ຳ ຫຼືໃນບ່ອນສົງນ້ຳ (ອະພິເສກ) ຂອງພຣະລາຊາ. ຄຳວ່າ “ຜ້າທີ່ນຳໄປແລ້ວນຳກັບມາ” (ພະຕະປະຕິຍາພະຕັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ນຳໄປສູ່ປ່າຊ້າແລ້ວນຳກັບມາອີກ. ມະຫາໂຈນ 5 ປະເພດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳ (ປາຣາຊິກສິກຂາບົດທີ 4).

ปญฺจาปตฺติโย กายโต สมุฏฺฐนฺตีติ ปฐเมน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ปญฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ กปฺปิยสญฺญี สญฺญาจิกาย กุฏึ กโรตี’’ติ เอวํ อนฺตรเปยฺยาเล วุตฺตาปตฺติโย. ปญฺจ อาปตฺติโย กายโต จ วาจโต จาติ ตติเยน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ปญฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ กปฺปิยสญฺญี สํวิทหิตฺวา กุฏึ กโรตี’’ติ เอวํ ตตฺเถว วุตฺตา อาปตฺติโย. เทสนาคามินิโยติ ฐเปตฺวา ปาราชิกญฺจ สงฺฆาทิเสสญฺจ อวเสสา.
ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍ” (ປັນຈາປັດຕິໂຍ ກາຍະໂຕ ສະມຸດຖັນຕິ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 5 ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີໜຶ່ງ (ກາຍສະມຸດຖານ) ຄື ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸມີຄວາມສຳຄັນວ່າຄວນ ໃຫ້ເຮັດກຸຕິດ້ວຍການຂໍເອງ”. ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍແລະວາຈາ” (ປັນຈະ ອາປັດຕິໂຍ ກາຍະໂຕ ຈະ ວາຈະໂຕ ຈະ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 5 ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີສາມ (ກາຍະວາຈາສະມຸດຖານ) ຄື ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານນັ້ນເອງຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸມີຄວາມສຳຄັນວ່າຄວນ ສັ່ງໃຫ້ເຮັດກຸຕິ”. ຄຳວ່າ “ອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວພົ້ນໄດ້” (ເທສະນາກາມິນິໂຍ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ປາຣາຊິກແລະສັງຄາທິເສດ.

ปญฺจ กมฺมานีติ ตชฺชนียนิยสฺสปพฺพาชนียปฏิสารณียานิ จตฺตาริ อุกฺเขปนียญฺจ ติวิธมฺปิ เอกนฺติ ปญฺจ. ยาวตติยเก ปญฺจาติ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ปาราชิกํ ถุลฺลจฺจยํ ทุกฺกฏนฺติ ติสฺโส, เภทกานุวตฺตกาทิสมนุภาสนาสุ สงฺฆาทิเสโส, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค ปาจิตฺติยํ. อทินฺนนฺติ อญฺเญน อทินฺนํ. อวิทิตนฺติ ปฏิคฺคณฺหามีติ เจตนาย อภาเวน อวิทิตํ. อกปฺปิยนฺติ ปญฺจหิ สมณกปฺเปหิ อกปฺปิยกตํ; ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อกปฺปิยมํสํ อกปฺปิยโภชนํ. อกตาติริตฺตนฺติ ปวาเรตฺวา อติริตฺตํ อกตํ. สมชฺชทานนฺติ นฏสมชฺชาทิทานํ. อุสภทานนฺติ โคคณสฺส อนฺตเร อุสภวิสฺสชฺชนํ. จิตฺตกมฺมทานนฺติ อาวาสํ กาเรตฺวา ตตฺถ จิตฺตกมฺมํ กาเรตุํ วฏฺฏติ. อิทํ ปน ปฏิภานจิตฺตกมฺมทานํ สนฺธาย วุตฺตํ. อิมานิ หิ ปญฺจ กิญฺจาปิ โลกสฺส ปุญฺญสมฺมตานิ, อถ โข อปุญฺญานิ อกุสลานิเยว[Pg.174]. อุปฺปนฺนํ ปฏิภานนฺติ เอตฺถ ปฏิภานนฺติ กเถตุกมฺยตา วุจฺจติ. อิเม ปญฺจ ทุปฺปฏิวิโนทยาติ น สุปฏิวิโนทยา; อุปาเยน ปน การเณน อนุรูปาหิ ปจฺจเวกฺขนาอนุสาสนาทีหิ สกฺกา ปฏิวิโนเทตุนฺติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ 'ກຳ ໕ ປະການ' (pañca kammāni) ໄດ້ແກ່ ກຳ ໔ ປະການ ຄື ຕັດຊະນີຍະກຳ, ນິຍັດສະກຳ, ປັບພາຊະນີຍະກຳ, ປະຕິສາຣະນີຍະກຳ ແລະ ອຸກເຂປະນີຍະກຳ ເຖິງວ່າຈະມີ ໓ ປະເພດ ກໍນັບເປັນ ໑ ປະການ ລວມເປັນ ໕ ປະການ. ຄຳວ່າ '໕ ປະການໃນຍາວະຕະຕິຍະກະ' (yāvatatiyake pañca) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ຖືກສວດສົມນຸພາສັນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວບໍ່ສະຫຼະ (ຄວາມເຫັນນັ້ນ) ຕ້ອງອາບັດ ໓ ປະການ ຄື ປາຣາຊິກ, ຖຸນລັບໄຈ, ທຸກກົດ; ໃນການສວດສົມນຸພາສັນເພື່ອລະງັບການທຳລາຍສົງ (ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມຜູ້ທຳລາຍສົງ) ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ໃນການບໍ່ສະຫຼະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ອະທິນນັງ' (adinnaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ຜູ້ອື່ນບໍ່ໄດ້ໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ອະວິດິຕັງ' (aviditaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ຮູ້ ເພາະບໍ່ມີເຈດຕະນາວ່າ 'ເຮົາຈະຮັບປະເຄນ'. ຄຳວ່າ 'ອະກັບປິຍັງ' (akappiyaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ອະກັບປິຍະກະຕະ) ດ້ວຍສະມະນະກັບປະ ໕ ປະການ; ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະມັງສະ) ແລະ ໂພຊະນະທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະໂພຊະນະ) ອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອະກະຕາຕິຣິດຕັງ' (akatātirittaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດອະຕິຣິດຕະກຳ (ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອ) ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ສະມັດຊະທານັງ' (samajjadānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ມະໂຫຣະສົບມີການຟ້ອນລຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອຸສະພະທານັງ' (usabhadānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການປ່ອຍໂຄອຸສະພະ (ພໍ່ພັນ) ໄປໃນລະຫວ່າງຝູງໂຄແມ່. ຄຳວ່າ 'ຈິດຕະກຳມະທານັງ' (cittakammadānaṃ) ໄດ້ແກ່ (ມີອະທິບາຍວ່າ) ເມື່ອສ້າງວິຫານແລ້ວ ຄວນໃຫ້ຂຽນພາບຈິດຕະກຳອັນວິຈິດໄວ້ໃນວິຫານນັ້ນ. ແຕ່ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໝາຍເຖິງ 'ການໃຫ້ພາບຈິດຕະກຳທີ່ເກີດຈາກປະຕິພານ' (ປະຕິພານະຈິດຕະກຳມະທານ). ແທ້ຈິງແລ້ວ ທານ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງວ່າຊາວໂລກຈະສົມມຸດວ່າເປັນບຸນ, ແຕ່ໂດຍເນື້ອແທ້ແລ້ວ ເປັນອະບຸນ ເປັນອະກຸສົນແທ້ໆ. ໃນຄຳວ່າ 'uppannaṃ paṭibhānaṃ' ນີ້ ຄຳວ່າ 'paṭibhāna' ໝາຍເຖິງ ຄວາມໃຜ່ຈະເວົ້າ (ຄວາມຢາກເວົ້າ). ຄຳວ່າ 'ime pañca duppaṭivinodayā' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຈະລະທຳລາຍໄດ້ງ່າຍໆ; ແຕ່ມີອະທິບາຍວ່າ ອາດຈະລະທຳລາຍໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍ ດ້ວຍເຫດຜົນ ແລະ ດ້ວຍການພິຈາລະນາຕັກເຕືອນອັນສົມຄວນເທົ່ານັ້ນ.

สกจิตฺตํ ปสีทตีติ เอตฺถ อิมานิ วตฺถูนิ – กฏอนฺธการวาสี ผุสฺสเทวตฺเถโร กิร เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา สินฺทุวารกุสุมสนฺถตมิว สมวิปฺปกิณฺณวาลิกํ เจติยงฺคณํ โอโลเกนฺโต พุทฺธารมฺมณํ ปีติปาโมชฺชํ อุปฺปาเทตฺวา อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ มาโร ปพฺพตปาเท นิพฺพตฺตกาฬมกฺกโฏ วิย หุตฺวา เจติยงฺคเณ โคมยํ วิปฺปกิรนฺโต คโต. เถโร นาสกฺขิ อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ, สมฺมชฺชิตฺวา อคมาสิ. ทุติยทิวเสปิ ชรคฺคโว หุตฺวา ตาทิสเมว วิปฺปการํ อกาสิ. ตติยทิวเส วงฺกปาทํ มนุสฺสตฺตภาวํ นิมฺมินิตฺวา ปาเทน ปริกสนฺโต อคมาสิ. เถโร ‘‘เอวรูโป พีภจฺฉปุริโส สมนฺตา โยชนปฺปมาเณสุ โคจรคาเมสุ นตฺถิ, สิยา นุ โข มาโร’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘มาโรสิ ตฺว’’นฺติ อาห. ‘‘อาม, ภนฺเต, มาโรมฺหิ, น ทานิ เต วญฺเจตุํ อสกฺขิ’’นฺติ. ‘‘ทิฏฺฐปุพฺโพ ตยา ตถาคโต’’ติ? ‘‘อาม, ทิฏฺฐปุพฺโพ’’ติ. ‘‘มาโร นาม มหานุภาโว โหติ, อิงฺฆ ตาว พุทฺธสฺส ภควโต อตฺตภาวสทิสํ อตฺตภาวํ นิมฺมินาหี’’ติ? ‘‘น สกฺกา, ภนฺเต, ตาทิสํ รูปํ นิมฺมินิตุํ; อปิจ โข ปน ตํสริกฺขกํ ปติรูปกํ นิมฺมินิสฺสามี’’ติ สกภาวํ วิชหิตฺวา พุทฺธรูปสทิเสน อตฺตภาเวน อฏฺฐาสิ. เถโร มารํ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ ตาว สราคโทสโมโห เอวํ โสภติ, กถํ นุ โข ภควา น โสภติ สพฺพโส วีตราคโทสโมโห’’ติ พุทฺธารมฺมณํ ปีตึ ปฏิลภิตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. มาโร ‘‘วญฺจิโตมฺหิ ตยา, ภนฺเต’’ติ อาห. เถโรปิ ‘‘กึ อตฺถิ ชรมาร, ตาทิสํ วญฺเจตุ’’นฺติ อาห. โลกนฺตรวิหาเรปิ ทตฺโต นาม ทหรภิกฺขุ เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา โอโลเกนฺโต โอทาตกสิณํ ปฏิลภิ. อฏฺฐ สมาปตฺติโย นิพฺพตฺเตสิ. ตโต วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา ผลตฺตยํ สจฺฉากาสิ.
ໃນຄຳວ່າ 'ຈິດຂອງຕົນຍ່ອມເລື່ອມໃສ' (sakacittaṃ pasīdati) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຜຸດສະເທວະເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳກະຕະອັນທະການ (Kaṭaandhakāra) ປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ຫົ່ມຜ້າອຸຕຕະຣາສົງ (ຈີວອນ) ສະຫຼຽງບ່າຂ້າງໜຶ່ງ ຢືນຫຼຽວເບິ່ງລານເຈດີທີ່ມີຊາຍຫວ່ານສະເໝີກັນ ປານປະໜຶ່ງລາດດ້ວຍດອກຄັດເຄົ້າ (sinduvāra) ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປີຕິປາໂມດມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ແລ້ວຢືນຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພະຍາມານໄດ້ແປງກາຍເປັນລີງດຳໃຫຍ່ ເໝືອນລີງທີ່ເກີດຢູ່ຕີນພູ ມາຫວ່ານຂີ້ງົວຊະຊາຍໄປທົ່ວລານເຈດີ ແລ້ວໜີໄປ. ພຣະເຖຣະບໍ່ສາມາດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໄດ້ (ໃນຂະນະນັ້ນ) ຈຶ່ງຕ້ອງປັດກວາດອີກ ແລ້ວຫຼີກໄປ. ໃນມື້ທີສອງ ພະຍາມານກໍແປງກາຍເປັນງົວເຖົ້າ ເຮັດຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງນັ້ນອີກ. ໃນມື້ທີສາມ ພະຍາມານແປງກາຍເປັນມະນຸດຂາເກ ຍ່າງລາກຂາຂີດຂຽນໄປທົ່ວລານເຈດີ. ພຣະເຖຣະຄິດວ່າ 'ຄົນທີ່ມີຮູບຮ່າງໜ້າກຽດຊັງປານນີ້ ໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນໂດຍຮອບ ໑ ໂຍດ ບໍ່ມີເລີຍ, ຈະແມ່ນພະຍາມານຫຼືບໍ່ນໍ?' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ເຈົ້າແມ່ນພະຍາມານແມ່ນບໍ່?'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້ານ້ອຍແມ່ນພະຍາມານ, ບັດນີ້ ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຫຼອກລວງຈິດຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າໄດ້ອີກແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະຖາມວ່າ 'ເຈົ້າເຄີຍເຫັນພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າບໍ່?'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ເຄີຍເຫັນ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ພະຍາມານມີອານຸພາບຫຼາຍ, ເອົາເຖີ້ນ, ເຈົ້າຈົ່ງເນລະມິດກາຍໃຫ້ຄືກັບພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃຫ້ເບິ່ງດູ'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດເນລະມິດໃຫ້ຄືກັບພຣະວໍຣະກາຍນັ້ນໄດ້ດອກ, ແຕ່ຂ້ານ້ອຍຈະເນລະມິດໃຫ້ຄ້າຍຄືກັນ'. ແລ້ວລະທິ້ງຮ່າງເດີມ ເນລະມິດກາຍເປັນຮູບຄ້າຍຄືພຣະພຸດທະຮູບຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະຫຼຽວເບິ່ງພະຍາມານແລ້ວຄິດວ່າ 'ພະຍາມານນີ້ ຜູ້ຍັງມີຣາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ຍັງງົດງາມປານນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປາສະຈາກຣາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ໂດຍປະການທັງປວງ ຈະບໍ່ທົງງົດງາມຍິ່ງກວ່ານີ້ຫຼາຍເທົ່າໃດນໍ?'. ພຣະເຖຣະໄດ້ຮັບປີຕິມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພະຍາມານກ່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຖືກພຣະຄຸນເຈົ້າຫຼອກລວງແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ພະຍາມານເຖົ້າ, ໃຜຈະໄປຫຼອກລວງຄົນຄືເຈົ້າໄດ້'. ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກັນຕະຣະວິຫານ ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຊື່ວ່າ ທັດຕະ ປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ຫຼຽວເບິ່ງ ໄດ້ໂອດາຕະກະສິນ (ກຳນົດສີຂາວເປັນອາຣົມ) ບັນລຸສະມາບັດ ໘. ຈາກນັ້ນ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງຜົນ ໓ (ພຣະອະນາຄາມີ).

ปรจิตฺตํ ปสีทตีติ เอตฺถ อิมานิ วตฺถูนิ – ติสฺโส นาม ทหรภิกฺขุ ชมฺพุโกลเจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา สงฺการฉฑฺฑนึ หตฺเถน คเหตฺวาว อฏฺฐาสิ[Pg.175]. ตสฺมึ ขเณ ติสฺสทตฺตตฺเถโร นาม นาวาโต โอรุยฺห เจติยงฺคณํ โอโลเกนฺโต ภาวิตจิตฺเตน สมฺมฏฺฐฏฺฐานนฺติ ญตฺวา ปญฺหาสหสฺสํ ปุจฺฉิ, อิตโร สพฺพํ วิสฺสชฺเชสิ. อญฺญตรสฺมิมฺปิ วิหาเร เถโร เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา วตฺตํ ปริจฺฉินฺทิ. โยนกวิสยโต เจติยวนฺทกา จตฺตาโร เถรา อาคนฺตฺวา เจติยงฺคณํ ทิสฺวา อนฺโต อปฺปวิสิตฺวา ทฺวาเรเยว ฐตฺวา เอโก เถโร อฏฺฐ กปฺเป อนุสฺสริ, เอโก โสฬส, เอโก วีสติ, เอโก ตึส กปฺเป อนุสฺสริ.
ໃນຄຳວ່າ 'ຈິດຂອງຜູ້ອື່ນຍ່ອມເລື່ອມໃສ' (paracittaṃ pasīdati) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຊື່ວ່າ ຕິດສະ ປັດກວາດລານເຈດີຊື່ ຈຳພູໂກລະ ແລ້ວຖືຕະກ້າຂີ້ເຫຍື້ອດ້ວຍມື ຢືນຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະເຖຣະຊື່ວ່າ ຕິດສະທັດຕະ ລົງຈາກເຮືອ ຫຼຽວເບິ່ງລານເຈດີ ຮູ້ວ່າ 'ສະຖານທີ່ນີ້ ປັດກວາດໂດຍຜູ້ມີຈິດອົບຮົມແລ້ວ (ຫຼືຜູ້ບັນລຸມັກຜົນແລ້ວ)' ຈຶ່ງໄດ້ຖາມບັນຫາພັນຂໍ້, ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນກໍແກ້ໄຂໄດ້ທັງໝົດ. ໃນວິຫານອີກແຫ່ງໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ກໍກຳນົດຂໍ້ວັດ. ພຣະເຖຣະ ໔ ອົງ ຜູ້ມາໄຫວ້ເຈດີຈາກໂຢນົກກະວິໄສ (Yonakavisaya) ມາຮອດ ເຫັນລານເຈດີແລ້ວ ບໍ່ທັນເຂົ້າໄປທາງໃນ ຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູນັ້ນເອງ. ພຣະເຖຣະອົງໜຶ່ງ ຣະນຶກຊາດໄດ້ ໘ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໑໖ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໒໐ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໓໐ ກັບ.

เทวตา อตฺตมนา โหนฺตีติ เอตฺถ อิทํ วตฺถุ – เอกสฺมึ กิร วิหาเร เอโก ภิกฺขุ เจติยงฺคณญฺจ โพธิยงฺคณญฺจ สมฺมชฺชิตฺวา นหายิตุํ คโต. เทวตา ‘‘อิมสฺส วิหารสฺส กตกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ วตฺตํ ปูเรตฺวา สมฺมฏฺฐปุพฺโพ ภิกฺขุ นตฺถี’’ติ ปสนฺนจิตฺตา ปุปฺผหตฺถา อฏฺฐํสุ. เถโร อาคนฺตฺวา ‘‘กตรคามวาสิกาตฺถา’’ติ อาห. ‘‘ภนฺเต, อิเธว วสาม, อิมสฺส วิหารสฺส กตกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ วตฺตํ ปูเรตฺวา สมฺมฏฺฐปุพฺโพ ภิกฺขุ นตฺถีติ ตุมฺหากํ, ภนฺเต, วตฺเต ปสีทิตฺวา ปุปฺผหตฺถา ฐิตามฺหา’’ติ เทวตา อาหํสุ.
ໃນຄຳວ່າ 'ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມມີໃຈຍິນດີ' (devatā attamanā honti) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນວິຫານແຫ່ງໜຶ່ງ ມີພຣະพິກຂຸອົງໜຶ່ງ ປັດກວາດລານເຈດີ ແລະ ລານຕົ້ນໂພແລ້ວ ຫຼີກໄປອາບນ້ຳ. ເທວະດາທັງຫຼາຍຄິດວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ສ້າງວິຫານນີ້ມາ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນເສນາສະນະວັດ ປັດກວາດລານເຈດີຄືພິກຂຸອົງນີ້ ບໍ່ເຄີຍມີເລີຍ' ຈຶ່ງມີຈິດເລື່ອມໃສ ຖືດອກໄມ້ໃນມືຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະກັບມາແລ້ວຖາມວ່າ 'ພວກທ່ານເປັນຊາວບ້ານໃດ?'. ເທວະດາທັງຫຼາຍຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນີ້ເອງ, ຕັ້ງແຕ່ສ້າງວິຫານນີ້ມາ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນຂໍ້ວັດ ປັດກວາດລານເຈດີຄືພຣະຄຸນເຈົ້າ ບໍ່ເຄີຍມີເລີຍ, ຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍເລື່ອມໃສໃນຂໍ້ວັດຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າ ຈຶ່ງຖືດອກໄມ້ໃນມືຢືນຢູ່ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'.

ปาสาทิกสํวตฺตนิกนฺติ เอตฺถ อิทํ วตฺถุ – เอกํ กิร อมจฺจปุตฺตํ อภยตฺเถรญฺจ อารพฺภ อยํ กถา อุทปาทิ ‘‘กึ นุ โข อมจฺจปุตฺโต ปาสาทิโก, อภยตฺเถโรติ อุโภปิ เน เอกสฺมึ ฐาเน โอโลเกสฺสามา’’ติ. ญาตกา อมจฺจปุตฺตํ อลงฺกริตฺวา มหาเจติยํ วนฺทาเปสฺสามาติ อคมํสุ. เถรมาตาปิ ปาสาทิกํ จีวรํ กาเรตฺวา ปุตฺตสฺส ปหิณิ, ‘‘ปุตฺโต เม เกเส ฉินฺทาเปตฺวา อิมํ จีวรํ ปารุปิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต มหาเจติยํ วนฺทตู’’ติ. อมจฺจปุตฺโต ญาติปริวุโต ปาจีนทฺวาเรน เจติยงฺคณํ อารุฬฺโห, อภยตฺเถโร ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ทกฺขิณทฺวาเรน เจติยงฺคณํ อารุหิตฺวา เจติยงฺคเณ เตน สทฺธึ สมาคนฺตฺวา อาห – ‘‘กึ ตฺวํ, อาวุโส, มหลฺลกตฺเถรสฺส สมฺมฏฺฐฏฺฐาเน กจวรํ ฉฑฺเฑตฺวา มยา สทฺธึ ยุคคฺคาหํ คณฺหาสี’’ติ. อตีตตฺตภาเว กิร อภยตฺเถโร มหลฺลกตฺเถโร นาม หุตฺวา โคจรคาเม เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิ, อมจฺจปุตฺโต มหาอุปาสโก หุตฺวา สมฺมฏฺฐฏฺฐาเน กจวรํ คเหตฺวา ฉฑฺเฑสิ.
ໃນຄຳວ່າ 'ເປັນໄປເພື່ອຄວາມໜ້າເລື່ອມໃສ' (pāsādikasaṃvattanika) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີການສົນທະນາກັນຂຶ້ນ ໂດຍປາຣົບເຖິງບຸດຂອງອາມາດຄົນໜຶ່ງ ແລະ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ວ່າ 'ລະຫວ່າງບຸດອາມາດ ກັບ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ໃຜຈະໜ້າເລື່ອມໃສ (ງົດງາມ) ກວ່າກັນ? ພວກ ເຮົາຈົ່ງເບິ່ງທັງສອງຄົນໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນເຖີ້ນ'. ພວກຍາດພີ່ນ້ອງໄດ້ຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍໃຫ້ບຸດອາມາດ ແລ້ວພາໄປເພື່ອນະມັດສະການມະຫາເຈດີ. ຝ່າຍໂຍມມານດາຂອງພຣະເຖຣະ ກໍໄດ້ຈັດທຳຈີວອນອັນໜ້າເລື່ອມໃສ ສົ່ງໄປໃຫ້ບຸດ (ພຣະເຖຣະ) ໂດຍສັ່ງວ່າ 'ຂໍໃຫ້ບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ປົງຜົມແລ້ວ ຫົ່ມຈີວອນຜືນນີ້ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ໄປນະມັດສະການມະຫາເຈດີເຖີ້ນ'. ບຸດອາມາດ ແວດລ້ອມດ້ວຍຍາດພີ່ນ້ອງ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີທາງປະຕູທິດຕາເວັນອອກ (pācīnadvāra). ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີທາງປະຕູທິດໃຕ້ (dakkhiṇadvāra). ທັງສອງໄດ້ມາພົບກັນຢູ່ລານເຈດີ, ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ເຈົ້າຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອລົງໃນບ່ອນທີ່ພຣະເຖຣະຜູ້ແກ່ວັດປັດກວາດແລ້ວ ເພາະຜົນບຸນນັ້ນ ເຈົ້າຈຶ່ງມາຢືນທຽບຄຽງ (ປະຊັນຄວາມງາມ) ກັບເຮົາໄດ້ຫຼື?'. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະຊາດ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ເປັນພຣະມະຫາເຖຣະຜູ້ແກ່ວັດ ໄດ້ປັດກວາດລານເຈດີໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນ, ສ່ວນບຸດອາມາດ ເປັນມະຫາອຸປາສົກ ໄດ້ເກັບຂີ້ເຫຍື້ອໃນບ່ອນທີ່ພຣະເຖຣະປັດກວາດແລ້ວນັ້ນ ໄປຖິ້ມ.

สตฺถุสาสนํ กตํ โหตีติ อิทํ สมฺมชฺชนวตฺตํ นาม พุทฺเธหิ วณฺณิตํ, ตสฺมา ตํ กโรนฺเตน สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ. ตตฺริทํ วตฺถุ – อายสฺมา [Pg.176] กิร สาริปุตฺโต หิมวนฺตํ คนฺตฺวา เอกสฺมึ ปพฺภาเร อสมฺมชฺชิตฺวาว นิโรธํ สมาปชฺชิตฺวา นิสีทิ. ภควา อาวชฺชนฺโต เถรสฺส อสมฺมชฺชิตฺวา นิสินฺนภาวํ ญตฺวา อากาเสน คนฺตฺวา เถรสฺส ปุรโต อสมฺมฏฺฐฏฺฐาเน ปาทานิ ทสฺเสตฺวา ปจฺจาคญฺฉิ. เถโร สมาปตฺติโต วุฏฺฐิโต ภควโต ปาทานิ ทิสฺวา พลวหิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา ชณฺณุเกหิ ปติฏฺฐาย ‘‘อสมฺมชฺชิตฺวา นิสินฺนภาวํ วต เม สตฺถา อญฺญาสิ, สงฺฆมชฺเฌ ทานิ โจทนํ กาเรสฺสามี’’ติ ทสพลสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. ภควา ‘‘กุหึ คโตสิ, สาริปุตฺตา’’ติ วตฺวา ‘‘น ปติรูปํ ทานิ เต มยฺหํ อนนฺตเร ฐาเน ฐตฺวา วิจรนฺตสฺส อสมฺมชฺชิตฺวา นิสีทิตุ’’นฺติ อาห. ตโต ปฏฺฐาย เถโร คณฺฐิกปฏิมุญฺจนฏฺฐาเนปิ ติฏฺฐนฺโต ปาเทน กจวรํ วิยูหิตฺวาว ติฏฺฐติ.
ຄຳວ່າ 'ຊື່ວ່າໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ' (satthusāsanaṃ kataṃ hoti) ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍ້ວັດໃນການປັດກວາດນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍທົງສັນເສີນແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ເຮັດຂໍ້ວັດນັ້ນ ຊື່ວ່າໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ແລ້ວນັ່ງເຂົ້າສັນຍາເວທະຍິຕະນิໂຣດສະມາບັດ ໃນເງື້ອມຜາແຫ່ງໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດກ່ອນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ທົງພິຈາລະນາເບິ່ງ ຊົງຊາບວ່າພຣະເຖຣະນັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ຈຶ່ງສະເດັດໄປທາງອາກາດ ສະແດງຮອຍພຣະບາດໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ຕໍ່ໜ້າພຣະເຖຣະ ແລ້ວສະເດັດກັບ. ພຣະເຖຣະອອກຈາກສະມາບັດ ເຫັນຮອຍພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເກີດຄວາມລະອາຍແລະຢ້ານກົວ (ຫິຣິໂອຕຕັບປະ) ຢ່າງແຮງກ້າ ຄຸເຂົ່າລົງກັບພື້ນ ຄິດວ່າ 'ພຣະສາດສະດາທົງຊາບແລ້ວໜໍ ວ່າເຮົານັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ, ບັດນີ້ ພຣະອົງຄົງຈະຕັກເຕືອນເຮົາໃນທ່າມກາງສົງ' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະທົດສະພົນ ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວນັ່ງຢູ່. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດຖາມວ່າ 'ສາຣີບຸດ, ເຈົ້າໄປໃສມາ?'. ແລ້ວຕັດວ່າ 'ສາຣີບຸດ, ການທີ່ເຈົ້ານັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ເຮົາທ່ຽວໄປມາຢູ່ໃກ້ໆນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ'. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ພຣະເຖຣະ ເຖິງວ່າຈະຢືນຢູ່ໃນບ່ອນຜູກລູກດຸມຈີວອນ (gaṇṭhikapaṭimuñcanaṭṭhāna) ກໍຍ່ອມໃຊ້ຕີນເຂ່ຍຂີ້ເຫຍື້ອອອກກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຢືນຢູ່.

อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาตีติ ‘‘อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ เอตฺตกํ สุตฺตํ อุปลพฺภติ, เอตฺตโก วินิจฺฉโย, เอตฺตกํ สุตฺตญฺจ วินิจฺฉยญฺจ วกฺขามี’’ติ เอวํ อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ. ‘‘อยํ โจทกสฺส ปุริมกถา, อยํ ปจฺฉิมกถา, อยํ จุทิตกสฺส ปุริมกถา, อยํ ปจฺฉิมกถา, เอตฺตกํ คยฺหูปคํ, เอตฺตกํ น คยฺหูปค’’นฺติ เอวํ อนุคฺคณฺหนฺโต ปน ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ นาม. อาปตฺตึ น ชานาตีติ ปาราชิกํ วา สงฺฆาทิเสสํ วาติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ นานากรณํ น ชานาติ. มูลนฺติ ทฺเว อาปตฺติยา มูลานิ กาโย จ วาจา จ, ตานิ น ชานาติ. สมุทยนฺติ ฉ อาปตฺติสมุฏฺฐานานิ อาปตฺติสมุทโย นาม, ตานิ น ชานาติ. ปาราชิกาทีนํ วตฺถุํ น ชานาตีติปิ วุตฺตํ โหติ. นิโรธนฺติ อยํ อาปตฺติ เทสนาย นิรุชฺฌติ, วูปสมฺมติ, อยํ วุฏฺฐาเนนาติ เอวํ อาปตฺตินิโรธํ น ชานาติ. สตฺต สมเถ อชานนฺโต ปน อาปตฺตินิโรธคามินิปฏิปทํ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຕົນ' (attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກຳນົດໝາຍໄວ້ໃນໃຈວ່າ 'ໃນເລື່ອງນີ້ ມີພຣະສູດເທົ່ານີ້, ມີຄຳວິນິດໄສເທົ່ານີ້, ເຮົາຈະກ່າວພຣະສູດແລະຄຳວິນິດໄສເທົ່ານີ້'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ກຳນົດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າທຳອິດຂອງໂຈດ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍຂອງໂຈດ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າທຳອິດຂອງຈຳເລີຍ (ຜູ້ຖືກໂຈດ), ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍຂອງຈຳເລີຍ, ຄຳເວົ້າເທົ່ານີ້ຄວນຖືເອົາ, ຄຳເວົ້າເທົ່ານີ້ບໍ່ຄວນຖືເອົາ' ຊື່ວ່າ ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກອາບັດ' (āpattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຄວາມຕ່າງກັນຂອງກອງອາບັດ ໗ ມີປາຣາຊິກ ຫຼື ສັງຄາທິເສດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມູນ' (mūla) ໄດ້ແກ່ ມູນເຫດແຫ່ງການຕ້ອງອາບັດ ໒ ປະການ ຄື ກາຍ ແລະ ວາຈา, ບໍ່ຮູ້ຈັກມູນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸໄທ' (samudaya) ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງການຕ້ອງອາບັດ ໖ ປະການ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ອາບັດຕິສະມຸໄທ, ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມຸດຖານເຫຼົ່ານັ້ນ. (ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ກໍມີ). ຄຳວ່າ 'ນิໂຣດ' (nirodha) ໄດ້ແກ່ ຄວາມດັບອາບັດ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ອາບັດນີ້ ຍ່ອມດັບ (ລະງັບ) ດ້ວຍການສະແດງ (ເທດສະນາ), ອາບັດນີ້ ຍ່ອມດັບດ້ວຍການອອກ (ວຸດຖານະ - ປະຣິວາດ, ມານັດ, ອັບພານ)' ດັ່ງນີ້, ບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມດັບອາບັດນັ້ນ. ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມະຖະ ໗ ປະການ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກທາງດຳເນີນໄປສູ່ຄວາມດັບອາບັດ (ອາບັດຕິນิໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ).

อธิกรณปญฺจเก อธิกรณํ นาม จตฺตาริ อธิกรณานิ. อธิกรณสฺส มูลํ นาม เตตฺตึส มูลานิ – วิวาทาธิกรณสฺส ทฺวาทส มูลานิ, อนุวาทาธิกรณสฺส จุทฺทส, อาปตฺตาธิกรณสฺส ฉ, กิจฺจาธิกรณสฺส เอกํ; ตานิ ปรโต อาวิ ภวิสฺสนฺติ. อธิกรณสมุทโย นาม อธิกรณสมุฏฺฐานํ. วิวาทาธิกรณํ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย อุปฺปชฺชติ; อนุวาทาธิกรณํ จตสฺโส วิปตฺติโย; อาปตฺตาธิกรณํ สตฺตาปตฺติกฺขนฺเธ; กิจฺจาธิกรณํ จตฺตาริ สงฺฆกิจฺจานีติ อิมํ วิภาคํ น ชานาตีติ อตฺโถ[Pg.177]. อธิกรณนิโรธํ น ชานาตีติ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน มูลามูลํ คนฺตฺวา วินิจฺฉยสมถํ ปาเปตุํ น สกฺโกติ; ‘‘อิทํ อธิกรณํ ทฺวีหิ, อิทํ จตูหิ, อิทํ ตีหิ อิทํ เอเกน สมเถน สมฺมตี’’ติ เอวํ สตฺต สมเถ อชานนฺโต ปน อธิกรณนิโรธคามินิปฏิปทํ น ชานาติ นาม. วตฺถุํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ ปาราชิกสฺส วตฺถุ, อิทํ สงฺฆาทิเสสสฺสา’’ติ เอวํ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ วตฺถุํ น ชานาติ. นิทานนฺติ ‘‘สตฺตนฺนํ นิทานานํ อิทํ สิกฺขาปทํ เอตฺถ ปญฺญตฺตํ, อิทํ เอตฺถา’’ติ น ชานาติ. ปญฺญตฺตึ น ชานาตีติ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท ปฐมปญฺญตฺตึ น ชานาติ. อนุปญฺญตฺตินฺติ ปุนปฺปุนํ ปญฺญตฺตึ น ชานาติ. อนุสนฺธิวจนปถนฺติ กถานุสนฺธิ-วินิจฺฉยานุสนฺธิวเสน วตฺถุํ น ชานาติ. ญตฺตึ น ชานาตีติ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ น ชานาติ. ญตฺติยา กรณํ น ชานาตีติ ญตฺติกิจฺจํ น ชานาติ, โอสารณาทีสุ นวสุ ฐาเนสุ ญตฺติกมฺมํ นาม โหติ, ญตฺติทุติยญตฺติจตุตฺถกมฺเมสุ ญตฺติยา กมฺมปฺปตฺโต หุตฺวา ติฏฺฐตีติ น ชานาติ. น ปุพฺพกุสโล โหติ น อปรกุสโลติ ปุพฺเพ กเถตพฺพญฺจ ปจฺฉา กเถตพฺพญฺจ น ชานาติ, ญตฺติ นาม ปุพฺเพ ฐเปตพฺพา, ปจฺฉา น ฐเปตพฺพาติปิ น ชานาติ. อกาลญฺญู จ โหตีติ กาลํ น ชานาติ, อนชฺฌิฏฺโฐ อยาจิโต ภาสติ, ญตฺติกาลมฺปิ ญตฺติเขตฺตมฺปิ ญตฺติโอกาสมฺปิ น ชานาติ.
ໃນໝວດອະທິການ ໕ (adhikaraṇapañca) ນັ້ນ: ຄຳວ່າ 'ອະທິການ' ໄດ້ແກ່ ອະທິການ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ມູນເຫດແຫ່ງອະທິການ' ໄດ້ແກ່ ມູນເຫດ ໓໓ ປະການ ຄື: ມູນເຫດແຫ່ງວິວາດາທິການ ໑໒ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງອະນຸວາດາທິການ ໑໔ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງອາບັດຕາທິການ ໖ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງກິດຈາທິການ ໑ ປະການ; ມູນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ (ໃນຄຳອະທິບາຍຂ້າງໜ້າ). ຄຳວ່າ 'ອະທິກະຣະນະສະມຸໄທ' ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງອະທິການ. ວິວາດາທິການ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ; ອະນຸວາດາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວິບັດ ໔ ປະການ; ອາບັດຕາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກອງອາບັດ ໗; ກິດຈາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັງຄະກິດ ໔ ປະການ; ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກການຈຳແນກນີ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມດັບອະທິການ' (adhikaraṇanirodhaṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດນຳໄປສູ່ຄວາມລະງັບດ້ວຍການວິນິດໄສ ໂດຍທຳ ໂດຍວິນັຍ ແລະ ໂດຍຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ (ຈາກມູນເຖິງມູນ); ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໒ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໔ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໓ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໑ ປະການ' ດັ່ງນີ້. ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມະຖະ ໗ ປະການ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກທາງດຳເນີນໄປສູ່ຄວາມດັບອະທິການ (ອະທິກະຣະນະນິໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸ' (vattuṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸແຫ່ງກອງອາບັດ ໗ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຣາຊິກ, ນີ້ແມ່ນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດສັງຄາທິເສດ'. ຄຳວ່າ 'ນິທານ' (nidāna) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກນິທານ ໗ ປະການ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ສິກຂາບົດນີ້ ພຣະອົງທົງບັນຍັດໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນີ້, ສິກຂາບົດນີ້ ພຣະອົງທົງບັນຍັດໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກບັນຍັດ' (paññattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກປະຖົມບັນຍັດ (ບັນຍັດທຳອິດ) ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ອະນຸບັນຍັດ' (anupaññatti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກສິກຂາບົດທີ່ທົງບັນຍັດເພີ່ມເຕີມເປັນໄລຍະໆ. ຄຳວ່າ 'ທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳອະນຸສົນທິ' (anusandhivacanapatha) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກເລື່ອງລາວໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸສົນທິແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ແລະ ອະນຸສົນທິແຫ່ງການວິນິດໄສ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກຍັດຕິ' (ñattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກຍັດຕິໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກການທຳຍັດຕິ' (ñattiyā karaṇa) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກກິດຈະກຳແຫ່ງຍັດຕິ (ñattikicca), ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ ຍັດຕິກຳ ຍ່ອມມີໃນຖານະ ໙ ປະການ ມີໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າໝູ່) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເມື່ອຕັ້ງຍັດຕິໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ ແລະ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳແລ້ວ ຍັດຕິນັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນກຳມະວາຈາ (kammappatto) ຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງປາຍ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນພາຍຫຼັງ, ແລະ ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຍັດຕິ ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບໍ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນພາຍຫຼັງ'. ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກກາລະ' (akālaññū ca hoti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກເວລາ, ກ່າວສະແດງໂດຍບໍ່ມີຜູ້ເຊື້ອເຊີນ ບໍ່ມີຜູ້ຮ້ອງຂໍ, ແລະ ບໍ່ຮູ້ຈັກກາລະແຫ່ງຍັດຕິ, ເຂດແຫ່ງຍັດຕິ ແລະ ໂອກາດແຫ່ງຍັດຕິ.

มนฺทตฺตา โมมูหตฺตาติ เกวลํ อญฺญาเณน โมมูหภาเวน ธุตงฺเค อานิสํสํ อชานิตฺวา. ปาปิจฺโฉติ เตน อรญฺญวาเสน ปจฺจยลาภํ ปตฺถยมาโน. ปวิเวกนฺติ กายจิตฺตอุปธิวิเวกํ. อิทมตฺถิตนฺติ อิมาย กลฺยาณาย ปฏิปตฺติยา อตฺโถ เอตสฺสาติ อิทมตฺถิ, อิทมตฺถิโน ภาโว อิทมตฺถิตา; ตํ อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย น อญฺญํ กิญฺจิ โลกามิสนฺติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ "Mandattā momūhattā" (ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຂົາ ແລະ ຫຼົງງົມງາຍ) ຄື ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ ແລະ ຄວາມຫຼົງງົມງາຍລ້ວນໆ ໂດຍບໍ່ຮູ້ອານິສົງໃນທຸດົງ. ຄຳວ່າ "Pāpiccho" (ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ) ຄື ຜູ້ປາດຖະໜາການໄດ້ຮັບປັດໄຈດ້ວຍການຢູ່ໃນປ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Pavivekaṃ" (ຄວາມວິເວກ) ຄື ຄວາມວິເວກທາງກາຍ, ທາງຈິດ ແລະ ທາງອຸປະທິ (ກາຍວິເວກ, ຈິດຕະວິເວກ, ອຸປະທິວິເວກ). ຄຳວ່າ "Idamatthitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້) ຄື ປະໂຫຍດດ້ວຍການປະຕິບັດອັນດີງາມນີ້ມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Idamatthi" (ຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້), ຄວາມເປັນແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ "Idamatthitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້); ອະທິບາຍວ່າ ອາໄສຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ອາໄສໂລກາມິດຢ່າງອື່ນແຕ່ຢ່າງໃດ.

อุโปสถํ น ชานาตีติ นววิธํ อุโปสถํ น ชานาติ. อุโปสถกมฺมนฺติ อธมฺเมนวคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ. ปาติโมกฺขนฺติ ทฺเว มาติกา น ชานาติ. ปาติโมกฺขุทฺเทสนฺติ สพฺพมฺปิ นววิธํ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ. ปวารณนฺติ นววิธํ ปวารณํ น ชานาติ. ปวารณากมฺมํ อุโปสถกมฺมสทิสเมว.
ຄຳວ່າ "Uposathaṃ na jānāti" (ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດ) ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Uposathakammaṃ" (ອຸໂປສົດກຳ) ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດກຳ 4 ປະການ ມີອະທັມມະວັກຄະ (ກຳບໍ່ເປັນທຳເປັນພັກພວກ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Pātimokkhaṃ" (ປາຕິໂມກ) ຄື ບໍ່ຮູ້ມາຕິກາ 2 ປະການ. ຄຳວ່າ "Pātimokkhuddesaṃ" (ປາຕິໂມກຂຸດເທດ) ຄື ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸດເທດທັງໝົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Pavāraṇaṃ" (ປະວາຣະນາ) ຄື ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ 9 ປະການ. ສ່ວນ "Pavāraṇākammaṃ" (ປະວາຣະນາກຳ) ກໍເໝືອນກັບອຸໂປສົດກຳນັ້ນເອງ.

อปาสาทิกปญฺจเก [Pg.178] – อปาสาทิกนฺติ กายทุจฺจริตาทิ อกุสลกมฺมํ วุจฺจติ. ปาสาทิกนฺติ กายสุจริตาทิ กุสลกมฺมํ วุจฺจติ. อติเวลนฺติ เวลํ อติกฺกมฺม พหุตรํ กาลํ กุเลสุ อปฺปํ วิหาเรติ อตฺโถ. โอตาโรติ กิเลสานํ อนฺโต โอตรณํ. สํกิลิฏฺฐนฺติ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติกายสํสคฺคาทิเภทํ. วิสุทฺธิปญฺจเกปวารณาคฺคหเณน นววิธาปิ ปวารณา เวทิตพฺพา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ໃນໝວດຫ້າແຫ່ງທຳອັນບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ (Apāsādikapañcake) — ຄຳວ່າ "Apāsādikaṃ" (ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ) ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນກຳ ມີກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Pāsādikaṃ" (ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນກຳ ມີກາຍສຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Ativelaṃ" (ເກີນເວລາ) ອະທິບາຍວ່າ ການລ່ວງເລີຍເວລາ ຄື ໃຊ້ເວລາສ່ວນຫຼາຍຢູ່ໃນຕະກູນທັງຫຼາຍ ແລະ ຢູ່ອາໄສໃນວັດພຽງເລັກນ້ອຍ. ຄຳວ່າ "Otāro" (ຊ່ອງທາງ) ຄື ການກ້າວລົງສູ່ພາຍໃນແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "Saṃkiliṭṭhaṃ" (ເສົ້າໝອງ) ຄື ມີປະເພດອາບັດຊົ່ວຫຍາບ (ທຸລົນ) ແລະ ການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍເປັນຕົ້ນ. ໃນໝວດຫ້າແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ (Visuddhipañcake) ດ້ວຍການຖືເອົາປະວາຣະນາ ພຶງຊາບປະວາຣະນາທັງ 9 ປະການ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ปญฺจกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໝວດຫ້າ (ປັນຈະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

ฉกฺกวารวณฺณนา
ການອະທິບາຍໝວດຫົກ (ສັກກະວານ)

๓๒๖. ฉกฺเกสุ – ฉ สามีจิโยติ ‘‘โส จ ภิกฺขุ อนพฺภิโต, เต จ ภิกฺขู คารยฺหา, อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘ยุญฺชนฺตายสฺมนฺโต สกํ, มา โว สกํ วินสฺสาติ อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘อยํ เต ภิกฺขุ ปตฺโต ยาว เภทนาย ธาเรตพฺโพติ อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘ตโต นีหริตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวิภชิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘อญฺญาตพฺพํ ปริปุจฺฉิตพฺพํ ปริปญฺหิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘ยสฺส ภวิสฺสติ โส หริสฺสตีติ อยํ ตตฺถ สามีจี’’ติ อิมา ภิกฺขุปาติโมกฺเขเยว ฉ สามีจิโย. ฉ เฉทนกาติ ปญฺจเก วุตฺตา ปญฺจ ภิกฺขุนีนํ อุทกสาฏิกาย สทฺธึ ฉ. ฉหากาเรหีติ อลชฺชิตา อญฺญาณตา กุกฺกุจฺจปกตตา อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตา สติสมฺโมสาติ. ตตฺถ เอกรตฺตฉารตฺตสตฺตาหาติกฺกมาทีสุ อาปตฺตึ สติสมฺโมเสน อาปชฺชติ. เสสํ วุตฺตนยเมว. ฉ อานิสํสา วินยธเรติ ปญฺจเก วุตฺตา ปญฺจ ตสฺสาเธยฺโย อุโปสโถติ อิมินา สทฺธึ ฉ.
໓໒໖. ໃນໝວດຫົກທັງຫຼາຍ (Chakkesu) — ຄຳວ່າ "Cha sāmīciyo" (ສາມີຈິກຳ 6 ປະການ) ຄື ສາມີຈິກຳ (ຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນ) 6 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ໃນພິກຂຸປາຕິໂມກນັ້ນເອງ ຄື: "ພິກຂຸນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ ແລະ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນສ່ວນຂອງຕົນ ຢ່າໃຫ້ສ່ວນຂອງຕົນຈົບບັດສູນໄປເລີຍ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ດູກ່ອນພິກຂຸ ບາດນີ້ຂອງເຈົ້າ ພຶງຊົງໄວ້ຈົນກວ່າຈະແຕກ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ນຳອອກຈາກບ່ອນນັ້ນແແລ້ວ ພຶງແບ່ງປັນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ສິ່ງທີ່ບໍ່ຮູ້ ພຶງຖາມ ພຶງໄຕ່ຖາມ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ຂອງນັ້ນຈັກມີແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຈົ່ງນຳໄປ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ". ຄຳວ່າ "Cha chedanakā" (ເຊທະນະກະ 6 ປະການ) ຄື ອາບັດເຊທະນະກະ (ທີ່ຕ້ອງຕັດ) 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອາບັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ເປັນ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ "Chahākārehi" (ດ້ວຍອາການ 6 ປະການ) ຄື ຄວາມບໍ່ລະອາຍ, ຄວາມບໍ່ຮູ້, ຄວາມມີຄວາມລະແວງສົງໄສເປັນປົກກະຕິ, ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ, ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ຄວນວ່າບໍ່ຄວນ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ. ໃນອາການ 6 ປະການນັ້ນ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໃນການລ່ວງລາຕີໜຶ່ງ, ລ່ວງຫົກລາຕີ, ລ່ວງເຈັດວັນ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Cha ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 6 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ຄື ອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອານິສົງຂໍ້ "tassādheyyo uposatho" (ອຸໂປສົດເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ເປັນ 6 ປະການ.

ฉ ปรมานีติ ‘‘ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพํ, มาสปรมํ เตน ภิกฺขุนา ตํ จีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ, สนฺตรุตฺตรปรมํ เตน ภิกฺขุนา ตโต จีวรํ สาทิตพฺพํ, ฉกฺขตฺตุปรมํ ตุณฺหีภูเตน อุทฺทิสฺส ฐาตพฺพํ, นวํ ปน ภิกฺขุนา สนฺถตํ การาเปตฺวา ฉพฺพสฺสานิ ธาเรตพฺพํ ฉพฺพสฺสปรมตา ธาเรตพฺพํ, ติโยชนปรมํ สหตฺถา ธาเรตพฺพานิ, ทสาหปรมํ อติเรกปตฺโต ธาเรตพฺโพ, สตฺตาหปรมํ สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ, ฉารตฺตปรมํ เตน ภิกฺขุนา เตน จีวเรน วิปฺปวสิตพฺพํ, จตุกฺกํสปรมํ, อฑฺฒเตยฺยกํสปรมํ, ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพํ, อฏฺฐงฺคุลปรมํ มญฺจปฏิปาทกํ[Pg.179], อฏฺฐงฺคุลปรมํ ทนฺตกฏฺฐ’’นฺติ อิมานิ จุทฺทส ปรมานิ. ตตฺถ ปฐมานิ ฉ เอกํ ฉกฺกํ, ตโต เอกํ อปเนตฺวา เสเสสุ เอเกกํ ปกฺขิปิตฺวาติอาทินา นเยน อญฺญานิปิ ฉกฺกานิ กาตพฺพานิ.
ຄຳວ່າ "Cha paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 6 ປະການ) ຄື ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 14 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ພຶງຊົງອະຕິເຣກຈີວອນໄວ້ໄດ້ 10 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງເກັບຈີວອນນັ້ນໄວ້ໄດ້ 1 ເດືອນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງຍິນດີຈີວອນຈາກບ່ອນນັ້ນໄດ້ ມີຜ້າອັນຕະຣະວາສົກ ແລະ ອຸຕຕະຣາສົງເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງເປັນຜູ້ດຸດສະນີພາບຢືນເຈາະຈົງໄດ້ 6 ເທື່ອເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸໃຫ້ເຮັດເຄື່ອງລາດໃໝ່ແລ້ວ ພຶງຊົງໄວ້ໄດ້ 6 ປີ, ຄວາມເປັນຜູ້ຊົງໄວ້ໄດ້ 6 ປີເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງນຳໄປດ້ວຍມືຂອງຕົນໄດ້ 3 ໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງຊົງອະຕິເຣກບາດໄວ້ໄດ້ 10 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງບໍລິໂພກເພສັດທີ່ເຮັດການສັ່ງສົມໄວ້ໄດ້ 7 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນໄດ້ 6 ລາຕີເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີກຳນົດ 4 ກັງສະເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີກຳນົດ 2 ກັງສະເຄິ່ງເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງຖືເອົາໄດ້ 2 ຂໍ້ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີເທົ້າຕຽງ 8 ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີໄມ້ສີແຂ້ວ 8 ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ". ໃນຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 14 ປະການນັ້ນ, 6 ປະການທຳອິດ ເປັນໝວດຫົກໜຶ່ງ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຫາກຕັດອອກ 1 ປະການ ແລ້ວໃສ່ປະການອື່ນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໄປເທື່ອລະປະການ ກໍພຶງເຮັດເປັນໝວດຫົກອື່ນໆ ໄດ້ດ້ວຍນັຍນີ້ເປັນຕົ້ນ.

ฉ อาปตฺติโยติ ตีณิ ฉกฺกานิ อนฺตรเปยฺยาเล วุตฺตานิ. ฉ กมฺมานีติ ตชฺชนีย-นิยสฺส-ปพฺพาชนีย-ปฏิสารณียานิ จตฺตาริ, อาปตฺติยา อทสฺสเน จ อปฺปฏิกมฺเม จ วุตฺตทฺวยมฺปิ เอกํ, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค เอกนฺติ ฉ. นหาเนติ โอเรนฑฺฒมาสํ นหาเน; วิปฺปกตจีวราทิฉกฺกทฺวยํ กถินกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ "Cha āpattiyo" (ໝວດຫົກແຫ່ງອາບັດ) ຄື ໝວດຫົກ 3 ໝວດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັນຕະຣະເປຍຍານ. ຄຳວ່າ "Cha kammāni" (ກຳ 6 ປະການ) ຄື ຕັດຊະນີຍະກຳ, ນິຍັດສະກຳ, ປັບບາຊະນີຍະກຳ, ປະຕິສາຣະນີຍະກຳ ລວມເປັນ 4 ປະການ; ກຳ 2 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ເພາະການບໍ່ເຫັນອາບັດ ແລະ ການບໍ່ແກ້ໄຂອາບັດ ນັບເປັນ 1 ປະການ; ກຳເພາະການບໍ່ສະຫຼະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ນັບເປັນ 1 ປະການ ລວມເປັນ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ "Nahāne" (ໃນການອາບນ້ຳ) ຄື ໃນສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການອາບນ້ຳພາຍໃນເຄິ່ງເດືອນ; ໝວດຫົກ 2 ໝວດ ມີວິບປະຄະຕະຈີວອນ (ຈີວອນທີ່ເຮັດຄ້າງໄວ້) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ฉกฺกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໝວດຫົກ (ສັກກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

สตฺตกวารวณฺณนา
ການອະທິບາຍໝວດເຈັດ (ສັດຕະກະວານ)

๓๒๗. สตฺตเกสุ – สตฺต สามีจิโยติ ปุพฺเพ วุตฺเตสุ ฉสุ ‘‘สา จ ภิกฺขุนี อนพฺภิตา, ตา จ ภิกฺขุนิโย คารยฺหา, อยํ ตตฺถ สามีจี’’ติ อิมํ ปกฺขิปิตฺวา สตฺต เวทิตพฺพา. สตฺต อธมฺมิกา ปฏิญฺญาตกรณาติ ‘‘ภิกฺขุ ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ปาราชิเกน โจทิยมาโน ‘สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปนฺโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ สงฺฆาทิเสเสน กาเรติ, อธมฺมิกํ ปฏิญฺญาตกรณ’’นฺติ เอวํ สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ธมฺมิกาปิ ตตฺเถว นิทฺทิฏฺฐา. สตฺตนฺนํ อนาปตฺติ สตฺตาหกรณีเยน คนฺตุนฺติ วสฺสูปนายิกกฺขนฺธเก วุตฺตํ. สตฺตานิสํสา วินยธเรติ ‘‘ตสฺสาเธยฺโย อุโปสโถ ปวารณา’’ติ อิเมหิ สทฺธึ ปญฺจเก วุตฺตา ปญฺจ สตฺต โหนฺติ. สตฺต ปรมานีติ ฉกฺเก วุตฺตานิเยว สตฺตกวเสน โยเชตพฺพานิ. กตจีวรนฺติอาทีนิ ทฺเว สตฺตกานิ กถินกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ.
໓໒໗. ໃນໝວດເຈັດທັງຫຼາຍ (Sattakesu) — ຄຳວ່າ "Satta sāmīciyo" (ສາມີຈິກຳ 7 ປະການ) ພຶງຊາບໂດຍການເພີ່ມຂໍ້ "ພິກຂຸນີນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ" ເຂົ້າໃນສາມີຈິກຳ 6 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້. ຄຳວ່າ "Satta adhammikā paṭiññātakaraṇā" (ການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ 7 ປະການ) ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ດັ່ງນີ້: "ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ເມື່ອຖືກໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກ ຍອມຮັບວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ', ສົງໃຫ້ພິກຂຸນັ້ນປັບອາບັດສັງຄາທິເສດ ນີ້ເປັນການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ". ການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ເປັນທຳ ກໍໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະນັ້ນເອງ. ໝວດເຈັດວ່າດ້ວຍ "Sattannaṃ anāpatti sattāhakaraṇīyena gantun" (ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດຂອງບຸກຄົນ 7 ປະເພດ ຜູ້ໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ) ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວັດສູປະນາຍິກັກຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Satta ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 7 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ຄື ອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອານິສົງຂໍ້ "tassādheyyo uposatho pavāraṇā" (ອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ເປັນ 7 ປະການ. ຄຳວ່າ "Satta paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 7 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫົກນັ້ນເອງ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດເຈັດ. ໝວດເຈັດ 2 ໝວດ ມີຄຳວ່າ "Katacīvaraṃ" (ຈີວອນທີ່ເຮັດແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ.

ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฏฺฐพฺพา, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฏฺฐพฺพา, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ปฏิกาตพฺพาติ อิมานิ ตีณิ สตฺตกานิ, ทฺเว อธมฺมิกานิ, เอกํ ธมฺมิกํ; ตานิ ตีณิปิ จมฺเปยฺยเก นิทฺทิฏฺฐานิ. อสทฺธมฺมาติ อสตํ ธมฺมา, อสนฺโต วา ธมฺมา; อโสภนา หีนา ลามกาติ อตฺโถ. สทฺธมฺมาติ สตํ พุทฺธาทีนํ ธมฺมา; สนฺโต วา ธมฺมา สุนฺทรา อุตฺตมาติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ໝວດເຈັດ 3 ໝວດເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "Bhikkhussa na hoti āpatti daṭṭhabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸບໍ່ຕ້ອງອາບັດ), "Bhikkhussa hoti āpatti daṭṭhabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸຕ້ອງອາບັດ), "Bhikkhussa hoti āpatti paṭikātabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂ); 2 ໝວດທຳອິດບໍ່ເປັນທຳ, 1 ໝວດຫຼັງເປັນທຳ; ທັງ 3 ໝວດນັ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຈຳເປຍຍະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Asaddhammā" (ອະສັດທຳ) ຄື ທຳຂອງອະສັດບຸລຸດ ຫຼື ທຳອັນບໍ່ດີງາມ; ອະທິບາຍວ່າ ທຳອັນບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ເລວຊາມ, ຕ່ຳຊ້າ. ຄຳວ່າ "Saddhammā" (ສັດທຳ) ຄື ທຳຂອງສັດບຸລຸດ ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຫຼື ທຳອັນດີງາມ; ອະທິບາຍວ່າ ທຳອັນງົດງາມ, ປະເສີດເລີດລ້ຳ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

สตฺตกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໝວດເຈັດ (ສັດຕະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

อฏฺฐกวารวณฺณนา
ການອະທິບາຍໝວດແປດ (ອັດຖະກະວານ)

๓๒๘. อฏฺฐเกสุ [Pg.180] – อฏฺฐานิสํเสติ ‘‘น มยํ อิมินา ภิกฺขุนา สทฺธึ อุโปสถํ กริสฺสาม, วินา อิมินา ภิกฺขุนา อุโปสถํ กริสฺสาม, น มยํ อิมินา ภิกฺขุนา สทฺธึ ปวาเรสฺสาม, สงฺฆกมฺมํ กริสฺสาม, อาสเน นิสีทิสฺสาม, ยาคุปาเน นิสีทิสฺสาม, ภตฺตคฺเค นิสีทิสฺสาม, เอกจฺฉนฺเน วสิสฺสาม, ยถาวุฑฺฒํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ กริสฺสาม, วินา อิมินา ภิกฺขุนา กริสฺสามา’’ติ เอวํ โกสมฺพกกฺขนฺธเก วุตฺเต อานิสํเส. ทุติยอฏฺฐเกปิ เอเสว นโย, ตมฺปิ หิ เอวเมว โกสมฺพกกฺขนฺธเก วุตฺตํ.
໓໒໘. ໃນໝວດແປດທັງຫຼາຍ (Aṭṭhakesu) — ຄຳວ່າ "Aṭṭhānisaṃse" (ອານິສົງ 8 ປະການ) ຄື ອານິສົງ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກັກຂັນທະກະ ດັ່ງນີ້: "ພວກເຮົາຈັກບໍ່ເຮັດອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກເຮັດອຸໂປສົດໂດຍບໍ່ມີພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກບໍ່ປະວາຣະນາຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກເຮັດສັງຄະກຳ, ຈັກນັ່ງເທິງອາສະນະ, จັກນັ່ງໃນທີ່ດື່ມເຂົ້າຢາຄູ, ຈັກນັ່ງໃນໂຮງສັນ, ຈັກຢູ່ໃນທີ່ມຸງບັງດຽວກັນ, ຈັກເຮັດການກາບໄຫວ້, ການຕ້ອນຮັບ, ການອັນຊະລີກຳ, ສາມີຈິກຳ ຕາມລຳດັບພັນສາ ໂດຍບໍ່ມີພິກຂຸນີ້ນັ້ນ". ໃນໝວດແປດທີສອງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ ເພາະວ່າ ໝວດແປດທີສອງນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກັກຂັນທະກະ ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ແລ້ວ.

อฏฺฐ ยาวตติยกาติ ภิกฺขูนํ เตรสเก จตฺตาโร, ภิกฺขุนีนํ สตฺตรสเก ภิกฺขูหิ อสาธารณา จตฺตาโรติ อฏฺฐ. อฏฺฐหากาเรหิ กุลานิ ทูเสตีติ กุลานิ ทูเสติ ปุปฺเผน วา ผเลน วา จุณฺเณน วา มตฺติกาย วา ทนฺตกฏฺเฐน วา เวฬุยา วา เวชฺชิกาย วา ชงฺฆเปสนิเกน วาติ อิเมหิ อฏฺฐหิ. อฏฺฐ มาติกา จีวรกฺขนฺธเก, อปรา อฏฺฐ กถินกฺขนฺธเก วุตฺตา. อฏฺฐหิ อสทฺธมฺเมหีติ ลาเภน อลาเภน ยเสน อยเสน สกฺกาเรน อสกฺกาเรน ปาปิจฺฉตาย ปาปมิตฺตตาย. อฏฺฐ โลกธมฺมา นาม ลาเภ สาราโค, อลาเภ ปฏิวิโรโธ; เอวํ ยเส อยเส, ปสํสาย นินฺทาย, สุเข สาราโค, ทุกฺเข ปฏิวิโรโธติ. อฏฺฐงฺคิโก มุสาวาโทติ ‘‘วินิธาย สญฺญ’’นฺติ อิมินา สทฺธึ ปาฬิยํ อาคเตหิ สตฺตหีติ อฏฺฐหิ องฺเคหิ อฏฺฐงฺคิโก.
ຄຳວ່າ "Aṭṭha yāvatatiyakā" (ອາບັດຍາວະຕະຕິຍະກະ 8 ປະການ) ຄື ໃນໝວດສິບສາມ (ເຕຣະສະກະ) ຂອງພິກຂຸ 4 ປະການ, ໃນໝວດສິບເຈັດ (ສັດຕະຣະສະກະ) ຂອງພິກຂຸນີ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸ 4 ປະການ ລວມເປັນ 8 ປະການ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhahākārehi kulāni dūseti" (ປະທຸດສະຮ້າຍຕະກູນດ້ວຍອາການ 8 ປະການ) ຄື ປະທຸດສະຮ້າຍຕະກູນດ້ວຍດອກໄມ້, ດ້ວຍໝາກໄມ້, ດ້ວຍແປ້ງຜັດ, ດ້ວຍດິນໜຽວ, ດ້ວຍໄມ້ສີແຂ້ວ, ດ້ວຍໄມ້ໄຜ່, ດ້ວຍການເປັນແພດ, ຫຼື ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ເປັນສະໜາມເພົາ (ຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ). ມາຕິກາ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນຈີວະຣັກຂັນທະກະ, ແລະ ມາຕິກາອີກ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhahi asaddhammehi" (ດ້ວຍອະສັດທຳ 8 ປະການ) ຄື ດ້ວຍລາບ, ອະລາບ, ຍົດ, ອະຍົດ, ສັກກາລະ, ອະສັກກາລະ, ຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ, ຄວາມມີມິດຊົ່ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Aṭṭha lokadhammā" (ໂລກະທຳ 8 ປະການ) ຄື ຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນລາບ, ຄວາມຂັດເຄືອງໃນອະລາບ; ໃນຍົດ ແລະ ອະຍົດ, ໃນຄຳສັນເສີນ ແລະ ຄຳນິນທາ, ຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນສຸກ, ຄວາມຂັດເຄືອງໃນທຸກ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhaṅgiko musāvādo" (ມຸສາວາດມີອົງ 8) ຄື ດ້ວຍອົງ 7 ປະການທີ່ມາໃນພະບານີ ລວມກັບຂໍ້ "Vinidhāya saññaṃ" (ການອຳພາງຄວາມສຳຄັນ) ເປັນອົງ 8 ປະການ.

อฏฺฐ อุโปสถงฺคานีติ –
ຄຳວ່າ "Aṭṭha uposathaṅgāni" (ອົງອຸໂປສົດ 8 ປະການ) ຄື —

‘‘ปาณํ น หเน น จาทินฺนมาทิเย,มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา;
อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา,รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ.
"ບໍ່ພຶງຂ້າສັດ, ບໍ່ພຶງຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຂົາບໍ່ໄດ້ໃຫ້, ບໍ່ພຶງເວົ້າຕົວະ, ບໍ່ພຶງເປັນຜູ້ດື່ມນ້ຳເມົາ, ພຶງງົດເວັ້ນຈາກເມຖຸນທຳອັນບໍ່ແມ່ນພົມມະຈັນ, ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິກາລໃນລາຕີ,"

‘‘มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร,มญฺเจ ฉมายํว สเยถ สนฺถเต;
เอตญฺหิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ,พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิต’’นฺติ. (อ. นิ. ๓.๗๑);
"ບໍ່ພຶງທັດຊົງດອກໄມ້ ແລະ ບໍ່ພຶງລູບໄລ້ຂອງຫອມ, ພຶງນອນເທິງຕຽງ ຫຼື ເທິງແຜ່ນດິນທີ່ລາດໄວ້; ແທ້ຈິງແລ້ວ ນີ້ຄືອຸໂປສົດມີອົງ 8 ປະການ ທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້ປະກາດໄວ້ແລ້ວ."

เอวํ [Pg.181] วุตฺตานิ อฏฺฐ. อฏฺฐ ทูเตยฺยงฺคานีติ ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ สาเวตา จา’’ติอาทินา นเยน สงฺฆเภทเก วุตฺตานิ. ติตฺถิยวตฺตานิ มหาขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. อนติริตฺตา จ อติริตฺตา จ ปวารณาสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. อฏฺฐนฺนํ ปจฺจุฏฺฐาตพฺพนฺติ ภตฺตคฺเค วุฑฺฒภิกฺขุนีนํ, อาสนมฺปิ ตาสํเยว ทาตพฺพํ. อุปาสิกาติ วิสาขา. อฏฺฐานิสํสา วินยธเรติ ปญฺจเก วุตฺเตสุ ปญฺจสุ ‘‘ตสฺสาเธยฺโย อุโปสโถ, ปวารณา, สงฺฆกมฺม’’นฺติ อิเม ตโย ปกฺขิปิตฺวา อฏฺฐ เวทิตพฺพา. อฏฺฐ ปรมานีติ ปุพฺเพ วุตฺตปรมาเนว อฏฺฐกวเสน โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. อฏฺฐสุ ธมฺเมสุ สมฺมา วตฺติตพฺพนฺติ ‘‘น ปกตตฺตสฺส ภิกฺขุโน อุโปสโถ ฐเปตพฺโพ, น ปวารณา ฐเปตพฺพา’’ติอาทินา นเยน สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺเฐสุ อฏฺฐสุ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ອົງອຸໂປສົດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "Aṭṭha dūteyyaṅgāni" (ອົງແຫ່ງທູດ 8 ປະການ) ຄື ອົງແຫ່ງທູດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຄະເພທັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸໃນທຳວິນັຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຟັງ ແລະ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນື່ອຟັງ". ວັດຂອງຕິດຖີ 8 ປະການ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ. ອະນະຕິຣິດຕະ 8 ປະການ ແລະ ອະຕິຣິດຕະ 8 ປະການ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປະວາຣະນາສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhannaṃ paccuṭṭhātabbaṃ" (ບຸກຄົນ 8 ປະເພດທີ່ພຶງລຸກຕ້ອນຮັບ) ຄື ໃນໂຮງສັນ ພຶງລຸກຕ້ອນຮັບພິກຂຸນີຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ, ແລະ ພຶງຖວາຍອາສະນະແກ່ພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Upāsikā" (ອຸປາສິກາ) ໄດ້ແກ່ ນາງວິສາຂາ. ຄຳວ່າ "Aṭṭha ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 8 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ພຶງຊາບໂດຍການເພີ່ມອານິສົງ 3 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອຸໂປສົດ, ປະວາຣະນາ, ສັງຄະກຳ ເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ" ເຂົ້າໃນອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ. ຄຳວ່າ "Aṭṭha paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 8 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດແປດ ແລ້ວພຶງຊາບ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhasu dhammesu sammā vattitabbaṃ" (ພຶງປະຕິບັດໂດຍຊອບໃນທຳ 8 ປະການ) ຄື ໃນທຳ 8 ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "ບໍ່ພຶງງົດອຸໂປສົດແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີປົກກະຕິ, ບໍ່ພຶງງົດປະວາຣະນາ". ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

อฏฺฐกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໝວດແປດ (ອັດຖະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

นวกวารวณฺณนา
การอธิบายหมวดเก้า (นวกวาร) -> ການອະທິບາຍໝວດເກົ້າ (ນະວະກະວານ)

๓๒๙. นวเกสุ – นว อาฆาตวตฺถูนีติ ‘‘อนตฺถํ เม อจรี’’ติอาทีนิ นว. นว อาฆาตปฏิวินยาติ ‘‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ อาฆาตํ ปฏิวิเนตี’’ติอาทีนิ นว. นว วินีตวตฺถูนีติ นวหิ อาฆาตวตฺถูหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เสตุฆาโต. นวหิ สงฺโฆ ภิชฺชตีติ ‘‘นวนฺนํ วา, อุปาลิ, อติเรกนวนฺนํ วา สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จา’’ติ. นว ปรมานีติ ปุพฺเพ วุตฺตปรมาเนว นวกวเสน โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. นว ตณฺหามูลกา นาม ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺขา, อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา. นว วิธมานาติ ‘‘เสยฺยสฺส เสยฺโยหมสฺมี’’ติมานาทโย. นว จีวรานีติ ติจีวรนฺติ วา วสฺสิกสาฏิกาติ วาติอาทินา นเยน วุตฺตานิ. น วิกปฺเปตพฺพานีติ อธิฏฺฐิตกาลโต ปฏฺฐาย น วิกปฺเปตพฺพานิ. นว อธมฺมิกานิ ทานานีติ สงฺฆสฺส ปริณตํ อญฺญสงฺฆสฺส วา เจติยสฺส วา ปุคฺคลสฺส วา ปริณาเมติ, เจติยสฺส ปริณตํ อญฺญเจติยสฺส วา สงฺฆสฺส วา ปุคฺคลสฺส วา ปริณาเมติ[Pg.182], ปุคฺคลสฺส ปริณตํ อญฺญปุคฺคลสฺส วา สงฺฆสฺส วา เจติยสฺส วา ปริณาเมตีติ เอวํ วุตฺตานิ.
໓໒໙. ໃນໝວດເກົ້າທັງຫຼາຍ (Navakesu) — ຄຳວ່າ "Nava āghātavatthūni" (ອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ) ຄື ອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava āghātapaṭivinayā" (ການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ 9 ປະການ) ຄື ການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາແລ້ວ, ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຈະຫາປະໂຫຍດນັ້ນໄດ້ຈາກໃສ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸຈຶ່ງກຳຈັດຄວາມອາຄາດເສຍ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava vinītavatthūni" (ທຳອັນເປັນເຄື່ອງກຳຈັດ 9 ປະການ) ຄື ຄວາມງົດ, ຄວາມເວັ້ນ, ຄວາມງົດເວັ້ນສະເພາະ, ການຕັດຂາດເຊິ່ງເຫດ ຈາກອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Navahi saṅgho bhijjati" (ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍເຫດ 9 ປະການ) ຄື ດັ່ງພະດຳລັດວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ເພາະເຫດແຫ່ງພິກຂຸ 9 ຮູບ ຫຼື ພິກຂຸຫຼາຍກວ່າ 9 ຮູບ ຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງ ແລະ ຄວາມແຕກກັນແຫ່ງສົງ ຍ່ອມມີ". ຄຳວ່າ "Nava paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 9 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດເກົ້າ ແລ້ວພຶງຊາບ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Nava taṇhāmūlakā" (ທຳມີຕັນຫາເປັນມູນ 9 ປະການ) ຄື ເພາະອາໄສຕັນຫາ ຈຶ່ງມີການແສຫວງຫາ, ເພາະອາໄສການແສຫວງຫາ ຈຶ່ງມີການໄດ້, ເພາະອາໄສການໄດ້ ຈຶ່ງມີການຕົກລົງໃຈ, ເພາະອາໄສການຕົກລົງໃຈ ຈຶ່ງມີຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ, ເພາະອາໄສຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ຈຶ່ງມີຄວາມສະຫຍ່ຽວແໜ້ນ, ເພາະອາໄສຄວາມສະຫຍ່ຽວແໜ້ນ ຈຶ່ງມີການຄອບຄອງ, ເພາະອາໄສການຄອບຄອງ ຈຶ່ງມີຄວາມຕະໜີ່, ເພາະອາໄສຄວາມຕະໜີ່ ຈຶ່ງມີການປົກປ້ອງ, ເພາະເຫດແຫ່ງການປົກປ້ອງ ຈຶ່ງມີການຖືທ່ອນໄມ້, ການຖືສັດຕາວຸດ, ການທະເລາະ, ການແກ້ງແຍ້ງ, ການວິວາດ, ການກ່າວວ່າ 'ມຶງ ມຶງ', ການສໍສຽດ ແລະ ການເວົ້າຕົວະ. ຄຳວ່າ "Nava vidhamānā" (ມານ 9 ປະການ) ຄື ມານ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຂອງຜູ້ປະເສີດກວ່າ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava cīvarāni" (ຈີວອນ 9 ຜືນ) ຄື ຈີວອນ 9 ຜືນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ ໄຕຈີວອນ ຫຼື ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ "Na vikappetabbāni" (ບໍ່ພຶງວິກັບ) ຄື ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ພຶງວິກັບ. ຄຳວ່າ "Nava adhammikāni dānāni" (ການໃຫ້ທີ່ບໍ່ເປັນທຳ 9 ປະການ) ຄື ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອສົງ ໄປເພື່ອສົງອື່ນ, ເພື່ອເຈດີ, ຫຼື ເພື່ອບຸກຄົນ; ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອເຈດີ ໄປເພື່ອເຈດີອື່ນ, ເພື່ອສົງ, ຫຼື ເພື່ອບຸກຄົນ; ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອບຸກຄົນ ໄປເພື່ອບຸກຄົນອື່ນ, ເພື່ອສົງ, ຫຼື ເພື່ອເຈດີ; ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້.

นว ปฏิคฺคหปริโภคาติ เอเตสํเยว ทานานํ ปฏิคฺคหา จ ปริโภคา จ. ตีณิ ธมฺมิกานิ ทานานีติ สงฺฆสฺส นินฺนํ สงฺฆสฺเสว เทติ, เจติยสฺส นินฺนํ เจติยสฺเสว, ปุคฺคลสฺส นินฺนํ ปุคฺคลสฺเสว เทตีติ อิมานิ ตีณิ. ปฏิคฺคหปฏิโภคาปิ เตสํเยว ปฏิคฺคหา จ ปริโภคา จ. นว อธมฺมิกา สญฺญตฺติโยติ อธมฺมวาทิปุคฺคโล, อธมฺมวาทิสมฺพหุลา, อธมฺมวาทิสงฺโฆติ เอวํ ตีณิ ติกานิ สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. ธมฺมิกา สญฺญตฺติโยปิ ธมฺมวาที ปุคฺคโลติอาทินา นเยน ตตฺเถว นิทฺทิฏฺฐา. อธมฺมกมฺเม ทฺเว นวกานิ โอวาทวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปทนิทฺเทเส ปาจิตฺติยวเสน วุตฺตานิ. ธมฺมกมฺเม ทฺเว นวกานิ ตตฺเถว ทุกฺกฏวเสน วุตฺตานิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ Nava paṭiggahaparibhogā ໄດ້ແກ່ ການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກທານເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ (ຢ່າງລະ ໑໐ ປະການ). ຄຳວ່າ Tīṇi dhammikāni dānāni ໄດ້ແກ່ ທານທີ່ເປັນທຳ ໓ ປະການ ຄື: ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອສົງ ກໍຖວາຍແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອເຈດີ ກໍຖວາຍແກ່ເຈດີເທົ່ານັ້ນ, ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອບຸກຄົນ ກໍຖວາຍແກ່ບຸກຄົນເທົ່ານັ້ນ, ເຫຼົ່ານີ້ຄື ໓ ປະການ. ແມ່ນແຕ່ການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກ (Paṭiggahaparibhogā) ກໍຄືການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກທານທີ່ເປັນທຳເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Nava adhammikā saññattiyo ໄດ້ແກ່ ຕິກະ (ໝວດ ໓) ທັງ ໓ ຄື: ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ພິກຂຸຫຼາຍຮູບຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ສົງຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ. ແມ່ນແຕ່ການໃຫ້ເຂົ້າໃຈທີ່ເປັນທຳ (Dhammikā saññattiyo) ກໍສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະນັ້ນເອງ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ເປັນທຳ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະທັມມະກຳ, ໝວດ ໙ ສອງໝວດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດປາຈິດຕີ ໃນນິດເທດແຫ່ງສິກຂາບົດທີ ໑ ຂອງໂອວາດະວັກ. ໃນທັມມະກຳ, ໝວດ ໙ ສອງໝວດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນິດເທດນັ້ນເອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທຸກກົດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

นวกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໝວດເກົ້າ (ນະວະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

ทสกวารวณฺณนา
ການອະທິບາຍໝວດສິບ (ທະສະກະວານ)

๓๓๐. ทสเกสุ – ทส อาฆาตวตฺถูนีติ นวเกสุ วุตฺตานิ นว ‘‘อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายตี’’ติ อิมินา สทฺธึ ทส โหนฺติ. อาฆาตปฏิวินยาปิ ตตฺถ วุตฺตา นว ‘‘อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ อาฆาตํ ปฏิวิเนตี’’ติ อิมินา สทฺธึ ทส เวทิตพฺพา. ทส วินีตวตฺถูนีติ ทสหิ อาฆาตวตฺถูหิ วิรติสงฺขาตานิ ทส. ทสวตฺถุกา มิจฺฉาทิฏฺฐีติ ‘‘นตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทิวเสน เวทิตพฺพา, ‘‘อตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทิวเสน สมฺมาทิฏฺฐิ, ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติอาทินา วเสน ปน อนฺตคฺคาหิกา ทิฏฺฐิ เวทิตพฺพา. ทส มิจฺฉตฺตาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิอาทโย มิจฺฉาวิมุตฺติปริโยสานา, วิปรีตา สมฺมตฺตา. สลากคฺคาหา สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา.
໓໓໐. ໃນໝວດສິບທັງຫຼາຍ — ຄຳວ່າ dasa āghātavatthūni ໄດ້ແກ່ ອາຄາດະວັດຖຸ ໙ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດເກົ້າ ລວມກັບຂໍ້ວ່າ 'ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມອາຄາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນ' ນີ້ ເປັນ ໑໐ ປະການ. ແມ່ນແຕ່การກຳຈັດຄວາມອາຄາດ (Āghātapaṭivinaya) ກໍພຶງຊາບວ່າ ມີ ໑໐ ປະການ ໂດຍລວມການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ ໙ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດເກົ່ານັ້ນ ກັບຂໍ້ວ່າ 'ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມອາຄາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນ, ຈະຫາຄວາມອາຄາດນັ້ນໄດ້ຈາກໃສໃນຖານະນີ້ ແລ້ວກຳຈັດຄວາມອາຄາດນັ້ນເສຍ' ນີ້. ຄຳວ່າ dasa vinītavatthūni ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸທີ່ກຳຈັດແລ້ວ ໑໐ ປະການ ອັນໄດ້ແກ່ການງົດເວັ້ນຈາກອາຄາດະວັດຖຸ ໑໐ ປະການນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ dasavatthukā micchādiṭṭhi ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນສັມມາທິຖິພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອັນຕັກຄາຫິກະທິຖິ (ຄວາມເຫັນທີ່ຢຶດຖືເອົາສ່ວນສຸດ) ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ໂລກທ່ຽງ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dasa micchattā ໄດ້ແກ່ ມິດຊັດຕະ (ຄວາມເປັນຜິດ) ໑໐ ປະການ ມີມິດສາທິຖິເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີມິດສາວິມຸດຕິເປັນທີ່ສຸດ, ສ່ວນສັມມັດຕະ (ຄວາມເປັນຖືກ) ກໍມີໃນທາງກົງກັນຂ້າມ. ເລື່ອງການຈັບສະຫຼາກ (Salākaggāha) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ.

ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพติ ‘‘สีลวา โหตี’’ติอาทินา นเยน สมถกฺขนฺธเก วุตฺเตหิ ทสหิ. ทส อาทีนวา ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน ราชสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. ทส ทานวตฺถูนีติ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลา คนฺธํ วิเลปนํ เสยฺยาวสถํ ปทีเปยฺยํ. ทส รตนานีติ มุตฺตามณิเวฬุริยาทีนิ. ทส ปํสุกูลานีติ โสสานิกํ, ปาปณิกํ[Pg.183], อุนฺทูรกฺขายิตํ, อุปจิกกฺขายิตํ, อคฺคิทฑฺฒํ, โคขายิตํ, อชิกกฺขายิตํ, ถูปจีวรํ, อาภิเสกิยํ, ภตปฏิยาภตนฺติ เอเตสุ อุปสมฺปนฺเนน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ. ทส จีวรธารณาติ ‘‘สพฺพนีลกานิ จีวรานิ ธาเรนฺตี’’ติ วุตฺตวเสน ทสาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน ‘‘นวสุ กปฺปิยจีวเรสุ อุทกสาฏิกํ วา สงฺกจฺจิกํ วา ปกฺขิปิตฺวา ทสา’’ติ วุตฺตํ.
ຄຳວ່າ Dasahaṅgehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ ໑໐ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີສີລ' ເປັນຕົ້ນ ພຶງໄດ້ຮັບການສົມມຸດໃຫ້ເປັນຜູ້ຕັດສິນອະທິການ (ອຸບພາຫິກາ). ໂທດ ໑໐ ປະການໃນການເຂົ້າໄປສູ່ພະລາຊະວັງຊັ້ນໃນ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນລາຊະສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ dasa dānavatthūni ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າ, ນ້ຳ, ຜ້າ, ຍານພາຫະນະ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ, ເຄື່ອງລູບໄລ້, ທີ່ນອນທີ່ອາໄສ, ແລະ ເຄື່ອງປະທີບ. ຄຳວ່າ dasa ratanāni ໄດ້ແກ່ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dasa paṃsukūlāni ໄດ້ແກ່ ຜ້າບັງສະກຸນ ໑໐ ປະການ ຄື: ຜ້າຕົກຢູ່ປ່າຊ້າ, ຜ້າຕົກຢູ່ຮ້ານຄ້າ, ຜ້າທີ່ໜູກັດ, ຜ້າທີ່ປວກກັດ, ຜ້າທີ່ໄຟໄໝ້, ຜ້າທີ່ງົວກັດ, ຜ້າທີ່ແບ້ກັດ, ຜ້າພັນຈອມປວກ, ຜ້າທີ່ຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນອະພິເສກ, ຜ້າທີ່ນຳໄປປ່າຊ້າແລ້ວນຳກັບຄືນມາ, ໃນຜ້າເຫຼົ່ານີ້ ພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວພຶງເຮັດຄວາມຂะຫຍັນຂັນແຂງ (ເພື່ອສະແຫວງຫາ). ຄຳວ່າ dasa cīvaradhāraṇā ໄດ້ແກ່ ການຊົງຈີວອນ ໑໐ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະດຳລັດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຊົງຈີວອນທີ່ມີສີຂຽວຄາມລ້ວນ' ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ. ສ່ວນໃນມະຫາອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ 'ໂດຍການເພີ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ຫຼື ຜ້າຮັດອົກ ເຂົ້າໃນຈີວອນທີ່ຄວນ ໙ ຜືນ ຈຶ່ງເປັນ ໑໐ ປະການ'.

อวนฺทนียปุคฺคลา เสนาสนกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ทส อกฺโกสวตฺถูนิ โอมสวาเท นิทฺทิฏฺฐานิ. ทส อาการา เปสุญฺญสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. ทส เสนาสนานีติ มญฺโจ, ปีฐํ, ภิสิ, พิมฺโพหนํ, จิมิลิกา, อุตฺตรตฺถรณํ, ตฏฺฏิกา, จมฺมขณฺโฑ, นิสีทนํ, ติณสนฺถาโร, ปณฺณสนฺถาโรติ. ทส วรานิ ยาจึสูติ วิสาขา อฏฺฐ, สุทฺโธทนมหาราชา เอกํ, ชีวโก เอกํ. ยาคุอานิสํสา จ อกปฺปิยมํสานิ จ เภสชฺชกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ (Avandanīyapuggalā) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ວັດຖຸແຫ່ງການດ່າ ໑໐ ປະການ (Dasa akkosavatthūni) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນໂອມະສະວາດະສິກຂາບົດ. ອາການ ໑໐ ປະການ (Dasa ākārā) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເປສຸນຍະສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ dasa senāsanāni ໄດ້ແກ່ ຕຽງ, ຕັ່ງ, ຟູກ, ໝອນ, ຜ້າປູຫຍາບ, ຜ້າປູລາດຊັ້ນເທິງ, ສາດ, ແຜ່ນໜັງ, ຜ້າປູນັ່ງ, ເຄື່ອງລາດດ້ວຍຫຍ້າ, ແລະ ເຄື່ອງລາດດ້ວຍໃບໄມ້. ຄຳວ່າ dasa varāni yāciṃsu ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂໍພອນ ໑໐ ປະການ ຄື: ນາງວິສາຂາ ຂໍພອນ ໘ ປະການ, ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດ ຂໍພອນ ໑ ປະການ, ໝໍຊີວົກ ຂໍພອນ ໑ ປະການ. ອານິສົງຂອງຂ້າວຢາຄູ ແລະ ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເພສັດຊະຂັນທະກະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ทสกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໝວດສิບ (ທະສະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

เอกาทสกวารวณฺณนา
ການອະທິບາຍໝວດສິບເອັດ (ເອກາທະສະກະວານ)

๓๓๑. เอกาทสเกสุ – เอกาทสาติ ปณฺฑกาทโย เอกาทส. เอกาทส ปาทุกาติ ทส รตนมยา, เอกา กฏฺฐปาทุกา. ติณปาทุกมุญฺชปาทุกปพฺพชปาทุกาทโย ปน กฏฺฐปาทุกสงฺคหเมว คจฺฉนฺติ. เอกาทส ปตฺตาติ ตมฺพโลหมเยน วา ทารุมเยน วา สทฺธึ ทส รตนมยา. เอกาทส จีวรานีติ สพฺพนีลกาทีนิ เอกาทส. ยาวตติยกาติ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี, สงฺฆาทิเสสา อฏฺฐ, อริฏฺโฐ, จณฺฑกาฬีติ. เอกาทส อนฺตรายิกา นาม ‘‘นสิ อนิมิตฺตา’’ติ อาทโย. เอกาทส จีวรานิ อธิฏฺฐาตพฺพานีติ ติจีวรํ, วสฺสิกสาฏิกา, นิสีทนํ, ปจฺจตฺถรณํ, กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิ, มุขปุญฺฉนโจฬํ, ปริกฺขารโจฬํ, อุทกสาฏิกา, สงฺกจฺจิกาติ. น วิกปฺเปตพฺพานีติ เอตาเนว อธิฏฺฐิตกาลโต ปฏฺฐาย น วิกปฺเปตพฺพานิ. คณฺฐิกา จ วิธา จ สุตฺตมเยน สทฺธึ เอกาทส โหนฺติ, เต สพฺเพ ขุทฺทกกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ปถวิโย ปถวิสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. นิสฺสยปฏิปสฺสทฺธิโย อุปชฺฌายมฺหา ปญฺจ, อาจริยมฺหา ฉ; เอวํ เอกาทส. อวนฺทิยปุคฺคลา นคฺเคน สทฺธึ เอกาทส, เต สพฺเพ เสนาสนกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา[Pg.184]. เอกาทส ปรมานิ ปุพฺเพ วุตฺเตสุ จุทฺทสสุ เอกาทสกวเสน โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. เอกาทส วรานีติ มหาปชาปติยา ยาจิตวเรน สทฺธึ ปุพฺเพ วุตฺตานิ ทส. เอกาทส สีมาโทสาติ ‘‘อติขุทฺทกํ สีมํ สมฺมนฺนนฺตี’’ติอาทินา นเยน กมฺมวคฺเค อาคมิสฺสนฺติ.
໓໓໑. ໃນໝວດສິບເອັດທັງຫຼາຍ — ຄຳວ່າ ekādasa ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນ ໑໑ ປະເພດ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekādasa pādukā ໄດ້ແກ່ ເກີບ ໑໑ ຊະນິດ ຄື: ເກີບທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ໑໐ ປະການ, ເກີບໄມ້ ໑ ປະການ. ສ່ວນເກີບຫຍ້າ, ເກີບບົວ, ເກີບຫຍ້າປ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນເກີບໄມ້ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ekādasa pattā ໄດ້ແກ່ ບາດ ໑໑ ໃບ ຄື: ບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ໑໐ ໃບ ລວມກັບບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງແດງ ຫຼື ບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້. ຄຳວ່າ ekādasa cīvarāni ໄດ້ແກ່ ຈີວອນ ໑໑ ຜືນ ມີຈີວອນສີຂຽວຄາມລ້ວນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ yāvatatiyakā ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ຍາວະຕະຕິຍະກະສັງຄາທິເສດ ໘ ປະການ, ພຣະອະລິດຖະ, ແລະ ນາງຈັນທະກາລີ, ລວມເປັນ ໑໑. ໄພອັນຕະລາຍ ໑໑ ປະການ (Ekādasa antarāyikā) ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ບໍ່ມີອະໄວຍະວະເພດ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekādasa cīvarāni adhiṭṭhātabbāni ໄດ້ແກ່ ຈີວອນ ໑໑ ຜືນທີ່ຄວນອະທິຖານ ຄື: ໄຕຈີວອນ, ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ, ຜ້າປູນັ່ງ, ຜ້າປູນອນ, ຜ້າປິດສະໝານ (ຜ້າປິດແຜ), ຜ້າເຊັດໜ້າ, ຜ້າບໍລິຂານ, ຜ້າອາບນ້ຳ, ຜ້າຮັດອົກ. ຄຳວ່າ na vikappetabbāni ໄດ້ແກ່ ຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ຄວນນຳໄປວິກັບ. ລູກດຸມ ແລະ ຮັງດຸມ ລວມທັງທີ່ເຮັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ມີ ໑໑ ປະການ, ທັງໝົດນັ້ນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຂຸດທະກະຂັນທະກະ. ປະເພດແຫ່ງດິນ (Pathaviyo) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປະຖະວີຂະນະນະສິກຂາບົດ. ຄວາມລະງັບແຫ່ງນິດໄສ (Nissayapaṭipassaddhiyo) ຈາກພຣະອຸປັດຊາ ມີ ໕ ປະການ, ຈາກພຣະອາຈານ ມີ ໖ ປະການ, ລວມເປັນ ໑໑ ປະການ. ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ (Avandiyapuggalā) ລວມທັງພິກຂຸເປືອຍກາຍ ມີ ໑໑ ປະເພດ, ທັງໝົດນັ້ນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໑໑ ປະການ (Ekādasa paramāni) ພຶງຊາບໂດຍການປະກອບເຂົ້າໃນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໑໔ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໝວດສິບເອັດ. ຄຳວ່າ ekādasa varāni ໄດ້ແກ່ ພອນ ໑໑ ປະການ ຄື: ພອນ ໑໐ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ລວມກັບພອນທີ່ພຣະນາງມະຫາປະຊາບໍດີຂໍ. ໂທດແຫ່ງສີມາ ໑໑ ປະການ (Ekādasa sīmādosā) ຈະມີມາໃນກັມມະວັກ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ສົມມຸດສີມາທີ່ນ້ອຍເກີນໄປ' ເປັນຕົ້ນ.

อกฺโกสกปริภาสเก ปุคฺคเล เอกาทสาทีนวา นาม ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสโก ปริภาสโก อริยูปวาที, สพฺรหฺมจารีนํ อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส เอกาทสนฺนํ พฺยสนานํ อญฺญตรํ พฺยสนํ น นิคจฺเฉยฺย. กตเมสํ เอกาทสนฺนํ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, สทฺธมฺมสฺส น โวทายนฺติ, สทฺธมฺเมสุ วา อธิมานิโก โหติ, อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จรติ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, คาฬฺหํ วา โรคาตงฺกํ ผุสติ, อุมฺมาทํ วา ปาปุณาติ จิตฺตกฺเขปํ วา, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ (อ. นิ. ๑๑.๖). เอตฺถ จ สทฺธมฺโมติ พุทฺธวจนํ อธิปฺเปตํ.
ໂທດ ໑໑ ປະການໃນບຸກຄົນຜູ້ດ່າ ແລະ ຂູ່ຕະຄອກ ໄດ້ແກ່ ພຣະສູດທີ່ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຮູບໃດເປັນຜູ້ດ່າ, ເປັນຜູ້ຂູ່ຕະຄອກ, ເປັນຜູ້ກ່າວຮ້າຍພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ເປັນຜູ້ບໍລິພາສເພື່ອນພົມມະຈັນທັງຫຼາຍ, ການທີ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນຈະບໍ່ປະສົບກັບຄວາມຈິບຫາຍ (ພະຍະສະນະ) ໑໑ ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຖານະ ບໍ່ແມ່ນໂອກາດທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້. ຄວາມຈິບຫາຍ ໑໑ ປະການນັ້ນແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື: ຍ່ອມບໍ່ບັນລຸທຳທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ ໑, ຍ່ອມເສື່ອມຈາກທຳທີ່ບັນລຸແລ້ວ ໑, ພຣະສັດທຳຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຜຸດຜ່ອງ ໑, ຫຼື ເປັນຜູ້ຫຼົງຄິດວ່າຕົນໄດ້ບັນລຸໃນພຣະສັດທຳ (ມີອະທິມານ) ໑, ຫຼື ເປັນຜູ້ບໍ່ຍິນດີປະພຶດພົມມະຈັນ ໑, ຫຼື ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ເສົ້າໝອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໑, ຫຼື ບອກຄືນສິກຂາສຶກສາມາເປັນຄົນຊັ້ນຕ່ຳ (ສຶກສຶກອອກໄປເປັນຄະລຶຫັດ) ໑, ຫຼື ຍ່ອມຖືກໂຣກໄພໄຂ້ເຈັບຢ່າງຮ້າຍແຮງບຽດບຽນ ໑, ຫຼື ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນບ້າ ຫຼື ຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ໑, ເປັນຜູ້ຫຼົງໄຫຼເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ໑, ເມື່ອຕາຍໄປ ພາຍຫຼັງແຕ່ການຕາຍເພາະກາຍແຕກ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງອະບາຍ ທຸຄະຕິ ວິນິບາດ ນະລົກ ໑.' (ອັງ. ນິ. ໑໑.໖). ແລະ ໃນພຣະສູດນີ້ ຄຳວ່າ saddhamma (ພຣະສັດທຳ) ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະພົດ.

อาเสวิตายาติ อาทิโต ปฏฺฐาย เสวิตาย. ภาวิตายาติ นิปฺผาทิตาย วฑฺฒิตาย
ຄຳວ່າ āsevitāya ໄດ້ແກ່ ການເສບຄົບ (ປະພຶດປະຕິບັດ) ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ. ຄຳວ່າ bhāvitāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ.

วา. พหุลีกตายาติ ปุนปฺปุนํ กตาย. ยานีกตายาติ สุยุตฺตยานสทิสาย กตาย. วตฺถุกตายาติ ยถา ปติฏฺฐา โหติ; เอวํ กตาย. อนุฏฺฐิตายาติ อนุ อนุ ปวตฺติตาย; นิจฺจาธิฏฺฐิตายาติ อตฺโถ. ปริจิตายาติ สมนฺตโต จิตาย; สพฺพทิสาสุ จิตาย อาจิตาย ภาวิตาย อภิวฑฺฒิตายาติ อตฺโถ. สุสมารทฺธายาติ สุฏฺฐุ สมารทฺธาย; วสีภาวํ อุปนีตายาติ อตฺโถ. น ปาปกํ สุปินนฺติ ปาปกเมว น ปสฺสติ, ภทฺรกํ ปน วุฑฺฒิการณภูตํ ปสฺสติ. เทวตา รกฺขนฺตีติ อารกฺขเทวตา ธมฺมิกํ รกฺขํ ปจฺจุปฏฺฐาเปนฺติ. ตุวฏํ จิตฺตํ สมาธิยตีติ ขิปฺปํ จิตฺตํ สมาธิยติ. อุตฺตริ อปฺปฏิวิชฺฌนฺโตติ เมตฺตาฌานโต อุตฺตรึ อรหตฺตํ อสจฺฉิกโรนฺโต เสโข วา ปุถุชฺชโน วา หุตฺวา กาลํ กโรนฺโต พฺรหฺมโลกูปโค โหติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຫຼື ຄຳວ່າ bahulīkatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຫຼາຍໆ ຄືເຮັດຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ. ຄຳວ່າ yānīkatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຄືກັບຍານພາຫະນະທີ່ປະກອບໄວ້ດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ vatthukatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຕັ້ງ ຄືເຮັດໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ anuṭṭhitāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນໄປເນື່ອງໆ, ອະທິບາຍວ່າ ການຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເປັນນິດ. ຄຳວ່າ paricitāya ໄດ້ແກ່ ການສັ່ງສົມໄວ້ໂດຍຮອບ, ອະທິບາຍວ່າ ການສັ່ງສົມໄວ້ໃນທຸກທິດ, ການອົບຮົມ, ການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ susamāraddhāya ໄດ້ແກ່ ການປາຣົບດີແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ການນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານ (ວະສີພາວະ). ຄຳວ່າ na pāpakaṃ supinaṃ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ຝັນຮ້າຍເລີຍ, ແຕ່ຍ່ອມຝັນດີອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນ. ຄຳວ່າ devatā rakkhanti ໄດ້ແກ່ ເຫຼົ່າເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງຍ່ອມຈັດຕັ້ງການອະພິບານຮັກສາອັນເປັນທຳ. ຄຳວ່າ tuvaṭaṃ cittaṃ samādhiyati ໄດ້ແກ່ ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໄດ້ໄວ. ຄຳວ່າ uttari appaṭivijjhanto ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຍັງບໍ່ທັນແທງຕະຫຼອດເຖິງພຣະອໍຣະຫັດອັນຍິ່ງໄປກວ່າເມດຕາຊານ, ເປັນພຣະເສຂະບຸກຄົນ ຫຼື ປຸຖຸຊົນກໍຕາມ ເມື່ອເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງພົມມະໂລກ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

เอกาทสกวารวณฺณนา ปริโยสานา
ການອະທິບາຍໝວດສິບເອັດ (ເອກາທະສະກະວານ) ສິ້ນສຸດແລ້ວ.

เอกุตฺตริกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
Commercial: ການອະທິບາຍເອກຸດຕະຣິກະ (ໝວດຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງ) ຈົບແລ້ວ.

อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา
ການຖາມ-ຕອບບັນຫາເລື່ອງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ

๓๓๒. ‘‘อุโปสถกมฺมสฺส [Pg.185] โก อาที’’ติอาทีนํ ปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน สามคฺคี อาทีติ ‘‘อุโปสถํ กริสฺสามา’’ติ สีมํ โสเธตฺวา ฉนฺทปาริสุทฺธึ อาหริตฺวา สนฺนิปติตานํ กายสามคฺคี อาทิ. กิริยา มชฺเฌติ ปุพฺพกิจฺจํ กตฺวา ปาติโมกฺขโอสารณกิริยา มชฺเฌ. นิฏฺฐานํ ปริโยสานนฺติ ‘‘ตตฺถ สพฺเพเหว สมคฺเคหิ สมฺโมทมาเนหิ อวิวทมาเนหิ สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ อิทํ ปาติโมกฺขนิฏฺฐานํ ปริโยสานํ. ปวารณากมฺมสฺส สามคฺคี อาทีติ ‘‘ปวารณํ กริสฺสามา’’ติ สีมํ โสเธตฺวา ฉนฺทปวารณํ อาหริตฺวา สนฺนิปติตานํ กายสามคฺคี อาทิ. กิริยา มชฺเฌติ ปวารณาญตฺติ จ ปวารณากถา จ มชฺเฌ, สงฺฆนวกสฺส ‘‘ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสามี’’ติ วจนํ ปริโยสานํ. ตชฺชนียกมฺมาทีสุ วตฺถุ นาม เยน วตฺถุนา กมฺมารโห โหติ, ตํ วตฺถุ. ปุคฺคโลติ เยน ตํ วตฺถุ กตํ, โส ปุคฺคโล. กมฺมวาจา ปริโยสานนฺติ ‘‘กตํ สงฺเฆน อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ตชฺชนียกมฺมํ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ เอวํ ตสฺสา ตสฺสา กมฺมวาจาย อวสานวจนํ ปริโยสานํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ
໓໓໒. ໃນການຕອບຄຳຖາມທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ 'ຫຍັງຄືເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອຸໂປສົດກຳ' ເປັນຕົ້ນ: ຄຳວ່າ sāmaggī ādī ໄດ້ແກ່ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ (ກາຍະສາມັກຄີ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ປະຊຸມກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຮັດອຸໂປສົດ' ແລ້ວຊຳລະສີມາ, ນຳສັນທະ ແລະ ປາຣິສຸດທິມາ, ນີ້ຄືເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ kiriyā majjhe ໄດ້ແກ່ ການເຮັດບຸບພະກິດແລ້ວ ສູດສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ (ປາຕິໂມກໂຂສາຣະນະກິຣິຍາ), ນີ້ຄືທ່າມກາງ. ຄຳວ່າ niṭṭhānaṃ pariyosānaṃ ໄດ້ແກ່ ຕອນຈົບແຫ່ງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ນີ້ວ່າ 'ໃນອະທິການນັ້ນ ພິກຂຸທັງປວງຮ່ວມກັນ ພ້ອມພຽງກັນ ຍິນດີນຳກັນ ບໍ່ວິວາດກັນ ພຶງສຶກສາເຖີດ', ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ pavāraṇākammassa sāmaggī ādī ໄດ້ແກ່ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ປະຊຸມກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຮັດປະວໍຣະນາ' ແລ້ວຊຳລະສີມາ, ນຳສັນທະປະວໍຣະນາມา, ນີ້ຄືເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ kiriyā majjhe ໄດ້ແກ່ ຍັດຕິປະວໍຣະນາ ແລະ ຖ້ອຍຄຳປະວໍຣະນາ, ນີ້ຄືທ່າມກາງ, ສ່ວນຄຳກ່າວຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າໝູ່ໃນສົງວ່າ 'ເມື່ອເຫັນຢູ່ ຈະແກ້ໄຂ' ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ໃນຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ ວັດຖຸ (Vatthu) ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຕ້ອງເຮັດກຳ, ນັ້ນຄືວັດຖຸ. ຄຳວ່າ ບຸກຄົນ (Puggalo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ເຮັດເລື່ອງລາວນັ້ນ, ນັ້ນຄືບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ kammavācā pariyosānaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳລົງທ້າຍແຫ່ງກຳມະວາຈານັ້ນໆ ວ່າ 'ສົງໄດ້ເຮັດຕັດຊະນີຍະກຳແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ແລ້ວ, ສົງເຫັນພ້ອມ, ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງນິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຊົງຄວາມນີ້ໄວ້ດ້ວຍປະການສະນີ', ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍການຖາມ-ຕອບບັນຫາເລື່ອງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

อตฺถวสปกรณาวณฺณนา
ການອະທິບາຍອັດຖະວະສະປະການ (ຄຳພີວ່າດ້ວຍອຳນາດປະໂຫຍດ)

๓๓๔. อตฺถวสปกรเณ – ทส อตฺถวเสติอาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ ปฐมปาราชิกวณฺณนายเมว วุตฺตํ. ยํ สงฺฆสุฏฺฐุ ตํ สงฺฆผาสูติอาทีสุ อุปริมํ อุปริมํ ปทํ เหฏฺฐิมสฺส เหฏฺฐิมสฺส ปทสฺส อตฺโถ.
໓໓໔. ໃນອັດຖະວະສະປະການ — ຂໍ້ຄວາມທີ່ຄວນກ່າວໃນບົດມີອາທິວ່າ dasa atthavase ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກນັ້ນເອງ. ໃນບົດມີອາທິວ່າ yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsū ເປັນຕົ້ນ, ບົດເບື້ອງເທິງໆ (ຖັດໆ ໄປ) ເປັນຄຳອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງບົດເບື້ອງລຸ່ມໆ (ກ່ອນໜ້ານັ້ນ).

อตฺถสตํ ธมฺมสตนฺติอาทิมฺหิ ปน ยเทตํ ทสสุ ปเทสุ เอเกกํ มูลํ กตฺวา ทสกฺขตฺตุํ โยชนาย ปทสตํ วุตฺตํ. ตตฺถ ปจฺฉิมสฺส ปจฺฉิมสฺส ปทสฺส วเสน อตฺถสตํ ปุริมสฺส ปุริมสฺส วเสน ธมฺมสตํ เวทิตพฺพํ. อถ วา เย ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, เย ปุพฺเพ ปฐมปาราชิกวณฺณนายํ ‘‘ตตฺถ สงฺฆสุฏฺฐุตา นาม สงฺฆสฺส สุฏฺฐุภาโว ‘สุฏฺฐุ เทวา’ติ อาคตฏฺฐาเน วิย ‘สุฏฺฐุ ภนฺเต’ติ วจนสมฺปฏิจฺฉนภาโว, โย จ ตถาคตสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉติ, ตสฺส ตํ ทีฆรตฺตํ [Pg.186] หิตาย สุขาย โหติ, ตสฺมา สงฺฆสฺส ‘สุฏฺฐุ ภนฺเต’ติ มม วจนสมฺปฏิจฺฉนตฺถํ ปญฺญเปสฺสามิ อสมฺปฏิจฺฉเน อาทีนวํ สมฺปฏิจฺฉเน จ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา น พลกฺกาเรน อภิภวิตฺวาติ เอตมตฺถํ อาวิกโรนฺโต อาห – สงฺฆสุฏฺฐุตายา’’ติ เอวมาทินา นเยน วณฺณิตา, เตสํ อิธ ทสกฺขตฺตุํ อาคตตฺตา อตฺถสตํ ตทตฺถโชตกานญฺจ ปทานํ วเสน ธมฺมสตํ เวทิตพฺพํ. อิทานิ อตฺถโชตกานํ นิรุตฺตีนํ วเสน นิรุตฺติสตํ, ธมฺมภูตานํ นิรุตฺตีนํ วเสน นิรุตฺติสตนฺติ ทฺเว นิรุตฺติสตานิ, อตฺถสเต ญาณสตํ, ธมฺมสเต ญาณสตํ, ทฺวีสุ นิรุตฺติสเตสุ ทฺเว ญาณสตานีติ จตฺตาริ ญาณสตานิ จ เวทิตพฺพานิ.
ສ່ວນໃນບົດມີອາທິວ່າ atthasataṃ dhammasataṃ ເປັນຕົ້ນ, ບົດໜຶ່ງຮ້ອຍ (padasata) ໃດທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍການຕັ້ງບົດ ໑໐ ບົດນັ້ນ ບົດລະໜຶ່ງບົດໃຫ້ເປັນມູນ (ເປັນຕົວຕັ້ງ) ແລ້ວປະກອບ ໑໐ ເທື່ອ. ໃນບົດໜຶ່ງຮ້ອຍນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ (Atthasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດຫຼັງໆ, ແລະ ພຶງຊາບທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ (Dhammasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດກ່ອນໆ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພຣະຕະຖາຄົດຊົງອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການໃດ ຈຶ່ງຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດແກ່ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ, ອຳນາດປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ກ່ອນແລ້ວໃນການອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ saṅghasuṭṭhutā ໄດ້ແກ່ ຄວາມດີງາມແຫ່ງສົງ, ຄືຄວາມເປັນຜູ້ຍອມຮັບເອົາພຣະດຳລັດວ່າ "ດີແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ" ເໝືອນໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ດີແລ້ວ ເທວະດາທັງຫຼາຍ", ແລະ ບຸກຄົນໃດຍອມຮັບເອົາພຣະດຳລັດຂອງພຣະຕະຖາຄົດ, ຄວາມຍອມຮັບນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກແກ່ບຸກຄົນນັ້ນຕະຫຼອດກາລານານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບັນຍັດສິກຂາບົດເພື່ອໃຫ້ສົງຍອມຮັບຄຳຂອງເຮົາວ່າ "ດີແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ" ໂດຍການສະແດງໂທດໃນການບໍ່ຍອມຮັບ ແລະ ສະແດງອານິສົງໃນການຍອມຮັບ ບໍ່ແມ່ນຂົ່ມຂູ່ດ້ວຍກຳລັງ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງປະກາດເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ saṅghasuṭṭhutāyā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເພາະອຳນາດປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນມາເຖິງ ໑໐ ເທື່ອໃນພຣະບາລີປະຣິວານີ້, ຈຶ່ງພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ (Atthasata) ແລະ ພຶງຊາບທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ (Dhammasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ບັດນີ້, ພຶງຊາບນິຣຸດຕິໜຶ່ງຮ້ອຍ (Niruttisata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິຣຸດຕິທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ, ແລະ ນິຣຸດຕິໜຶ່ງຮ້ອຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິຣຸດຕິທີ່ເປັນຕົວທຳ, ລວມເປັນນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ (Dve niruttisatāni); ແລະ ພຶງຊາບຍານໜຶ່ງຮ້ອຍ (Ñāṇasata) ທີ່ເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ, ຍານໜຶ່ງຮ້ອຍ ທີ່ເປັນໄປໃນທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ, ແລະ ຍານສອງຮ້ອຍ ທີ່ເປັນໄປໃນນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ, ລວມເປັນຍານສີ່ຮ້ອຍ (Cattāri ñāṇasatāni).

‘‘อตฺถสตํ ธมฺมสตํ, ทฺเว นิรุตฺติสตานิ;
จตฺตาริ ญาณสตานิ, อตฺถวเส ปกรเณ’’ติ.
'ເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ, ທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ, ນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ, ຍານສີ່ຮ້ອຍ, ມີຢູ່ໃນຄຳພີອັດຖະວະສະປະການ' ດັ່ງນີ້.

อิติ หิ ยํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตนฺติ.
ຄຳໃດທີ່ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້, ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມນີ້ແລ້ວ.

อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາອະທິບາຍພຣະວິນັຍ ດັ່ງນີ້

มหาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍມະຫາວັກ (ມະຫາວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ.

ปฐมคาถาสงฺคณิกํ
ປະຖົມມະຄາຖາສັງຄະນິກະ (ຄາຖາສັງຄະຫະໝວດທຳອິດ)

สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา
ການອະທິບາຍສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໃນເມືອງທັງເຈັດ

๓๓๕. เอกํสํ [Pg.187] จีวรํ กตฺวาติ เอกสฺมึ อํสกูเฏ จีวรํ กตฺวา; สาธุกํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวาติ อตฺโถ. ปคฺคณฺหิตฺวาน อญฺชลินฺติ ทสนขสโมธานสมุชฺชลํ อญฺชลึ อุกฺขิปิตฺวา. อาสีสมานรูโป วาติ ปจฺจาสีสมานรูโป วิย. กิสฺส ตฺวํ อิธ มาคโตติ เกน การเณน กิมตฺถํ ปตฺถยมาโน ตฺวํ อิธ อาคโต. โก เอวมาห? สมฺมาสมฺพุทฺโธ. กํ เอวมาห? อายสฺมนฺตํ อุปาลึ. อิติ อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ทฺวีสุ วินเยสู’’ติ อิมํ คาถํ ปุจฺฉิ. อถสฺส ภควา ‘‘ภทฺทโก เต อุมฺมงฺโค’’ติอาทีนิ วตฺวา ตํ วิสฺสชฺเชสิ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อิติ อิเม สพฺพปญฺเห พุทฺธกาเล อุปาลิตฺเถโร ปุจฺฉิ. ภควา พฺยากาสิ. สงฺคีติกาเล ปน มหากสฺสปตฺเถโร ปุจฺฉิ. อุปาลิตฺเถโร พฺยากาสิ.
໓໓໕. ຄຳວ່າ "Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā" (ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າ) ຄວາມໝາຍຄື ເຮັດຈີວອນໄວ້ທີ່ບ່າຂ້າງໜຶ່ງ, ຄືຫົ່ມຜ້າອຸຕະລາສົງ (ຜ້າຫົ່ມ) ໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍດີ. ຄຳວ່າ "Paggaṇhitvāna añjaliṃ" (ປະນົມມື) ຄວາມໝາຍຄື ຍົກອັນຊະລີ (ປະນົມມື) ທີ່ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍການປະຊຸມກັນແຫ່ງເລັບມືທັງສິບຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Āsīsamānarūpo vā" ຄວາມໝາຍຄື ມີອາການປະດຸດຈະດັ່ງຫວັງຢູ່. ຄຳວ່າ "Kissa tvaṃ idha māgato" ຄວາມໝາຍຄື ເຈົ້າມາທີ່ນີ້ເພື່ອຫຍັງ (ດ້ວຍເຫດຜົນໃດ ປາດຖະໜາປະໂຫຍດອັນໃດ ເຈົ້າຈຶ່ງມາທີ່ນີ້). ໃຜກ່າວຢ່າງນີ້? ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ກ່າວກັບໃຜ? ກ່າວກັບພຣະອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວທູນຖາມຄາຖາວ່າ "dvīsu vinayesu" (ໃນວິນັຍທັງສອງ) ນີ້. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄາຖາມີຄຳວ່າ "bhaddako te ummaṅgo" (ປັນຍາຫຼີກພົ້ນຂອງເຈົ້າດີແທ້) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວແກ້ໄຂບັນຫານັ້ນ. ແນວທາງນີ້ໃຊ້ໃນທຸກບ່ອນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນພຸດທະການ ພຣະອຸບາລີເຖຣະໄດ້ຖາມບັນຫາທັງໝົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງພະຍາກອນ (ຕອບ). ແຕ່ໃນເວລາສັງຄາຍະນາ ພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະໄດ້ຖາມ ພຣະອຸບາລີເຖຣະໄດ້ຕອບ.

ตตฺถ ภทฺทโก เต อุมฺมงฺโคติ ภทฺทกา เต ปญฺหา; ปญฺหา หิ อวิชฺชนฺธการโต อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิตตฺตา ‘‘อุมฺมงฺโค’’ติ วุจฺจติ. ตคฺฆาติ การณตฺเถ นิปาโต. ยสฺมา มํ ปุจฺฉสิ, ตสฺมา เต อหมกฺขิสฺสนฺติ อตฺโถ. สมฺปฏิจฺฉนตฺเถ วา, ‘‘ตคฺฆา’’ติ หิ อิมินา วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อกฺขิสฺสนฺติ อาห. ‘‘สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพนฺติ, สามิเสน, สสิตฺถก’’นฺติ อิมานิ ตีณิเยว สิกฺขาปทานิ ภคฺเคสุ ปญฺญตฺตานิ.
ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "bhaddako te ummaṅgo" ໝາຍເຖິງ ບັນຫາຂອງເຈົ້າດີແທ້. ເພາະວ່າ ບັນຫາທີ່ພົ້ນຂຶ້ນມາຈາກຄວາມມືດຄືອະວິຊຊາ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອຸມມັງຄະ" (ທາງລອດ/ປັນຍາຫຼີກພົ້ນ). ຄຳວ່າ "Tagghā" ເປັນນິບາດໃນຄວາມໝາຍສະແດງເຫດ. ຄວາມໝາຍຄື ເພາະເຫດທີ່ເຈົ້າຖາມເຮົາ ດັ່ງນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບອກແກ່ເຈົ້າ. ຫຼືວ່າ ໃນຄວາມໝາຍຮັບຄຳ, ເພາະວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ "tagghā" ນີ້ ພຣະອົງຊົງຮັບຄຳຖາມແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ເຮົາຈະບອກ" (ອັກຂິສສັງ). ສິກຂາບົດທັງສາມນີ້ ຄື "ສະມາທະຫິຕະວາ ວິສິບເພນຕິ" (samādahitvā visibbenti), "ສາມิເສນະ" (sāmisena), ແລະ "ສະສິດຖະກັງ" (sasitthakaṃ) ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນແຄວ້ນພັກຄະ.

จตุวิปตฺติวณฺณนา
ການພັນລະນາອະທິບາຍວິບັດ 4

๓๓๖. ยํ ตํ ปุจฺฉิมฺหาติ ยํ ตฺวํ อปุจฺฉิมฺหา. อกิตฺตยีติ อภาสิ. โนติ อมฺหากํ. ตํ ตํ พฺยากตนฺติ ยํ ยํ ปุฏฺฐํ, ตํ ตเทว พฺยากตํ. อนญฺญถาติ อญฺญถา อกตฺวา พฺยากตํ.
໓໓໖. ຄຳວ່າ "Yaṃ taṃ pucchimhā" ຄວາມໝາຍຄື ບັນຫາໃດທີ່ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ທູນຖາມພຣະອົງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Akittayī" ຄວາມໝາຍຄື ຊົງກ່າວແລ້ວ. ຄຳວ່າ "No" ຄວາມໝາຍຄື ແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍ. ຄຳວ່າ "Taṃ taṃ byākataṃ" ຄວາມໝາຍຄື ບັນຫາໃດໆ ທີ່ພວກຂ້ານ້ອຍຖາມແລ້ວ ພຣະອົງກໍຊົງແກ້ໄຂ (ຕອບ) ບັນຫານັ້ນໆ ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Anaññathā" ຄວາມໝາຍຄື ຊົງແກ້ໄຂໂດຍບໍ່ໃຫ້ຜິດແປກໄປຈາກຄວາມຈິງ (ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນ).

เย ทุฏฺฐุลฺลา สา สีลวิปตฺตีติ เอตฺถ กิญฺจาปิ สีลวิปตฺติ นาม ปญฺเห นตฺถิ, อถ โข ทุฏฺฐุลฺลํ วิสฺสชฺเชตุกามตาเยตํ วุตฺตํ. จตูสุ หิ วิปตฺตีสุ ทุฏฺฐุลฺลํ เอกาย วิปตฺติยา สงฺคหิตํ, อทุฏฺฐุลฺลํ ตีหิ วิปตฺตีหิ สงฺคหิตํ. ตสฺมา ‘‘เย ทุฏฺฐุลฺลา สา สีลวิปตฺตี’’ติ วตฺวา ตเมว วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ ‘‘ปาราชิกํ สงฺฆาทิเสโส สีลวิปตฺตีติ วุจฺจตี’’ติ อาห.
ໃນຄຳວ່າ "Ye duṭṭhullā sā sīlavipatti" (ອາບັດຊົ່ວຫຍາບໃດ ນັ້ນຄືສີລະວິບັດ) ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນຄຳຖາມຈະບໍ່ມີຄຳວ່າ "ສີລະວິບັດ" ກໍຕາມ, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄຳນີ້ໄວ້ ເພາະມີພຣະປະສົງຈະແກ້ໄຂເລື່ອງອາບັດຊົ່ວຫຍາບ (ທຸດຖຸນລະ). ເພາະວ່າ ໃນວິບັດທັງ 4 ນັ້ນ, ອາບັດຊົ່ວຫຍາບ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນວິບັດຢ່າງໜຶ່ງ (ຄື ສີລະວິບັດ), ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ (ອະທຸດຖຸນລະ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນວິບັດ 3 ຢ່າງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ye duṭṭhullā sā sīlavipatti" ແລ້ວເພື່ອຈະສະແດງສີລະວິບັດນັ້ນໂດຍລະອຽດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "pārājikaṃ saṅghādiseso sīlavipattīti vuccatī" (ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ສີລະວິບັດ) ດັ່ງນີ້.

อิทานิ [Pg.188] ติสฺสนฺนํ วิปตฺตีนํ วเสน อทุฏฺฐุลฺลํ ทสฺเสตุํ ‘‘ถุลฺลจฺจย’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ โย จายํ, อกฺโกสติ หสาธิปฺปาโยติ อิทํ ทุพฺภาสิตสฺส วตฺถุทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ.
ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງອາບັດທີ່ບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດ 3 ຢ່າງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "thullaccayaṃ" (ທຸນລັດໄຈ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "yo cāyaṃ" (ບຸກຄົນໃດນີ້) ແລະ "akkosati hasādhippāyo" (ດ່າດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຫົວເລາະ) ນີ້ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງວັດຖຸ (ຕົ້ນເຫດ) ແຫ່ງອາບັດທຸບພາສິດ.

อพฺภาจิกฺขนฺตีติ ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ วทนฺตา อพฺภาจิกฺขนฺติ.
ຄຳວ່າ "Abbhācikkhanti" (ກ່າວຕູ່) ໝາຍເຖິງ ພວກເຂົາກ່າວຕູ່ ໂດຍກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ທຳ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ຢ່າງນີ້".

อยํ สา อาชีววิปตฺติสมฺมตาติ อยํ ฉหิ สิกฺขาปเทหิ สงฺคหิตา อาชีววิปตฺติ นาม จตุตฺถา วิปตฺติ สมฺมตาติ เอตฺตาวตา ‘‘อทุฏฺฐุลฺล’’นฺติ อิทํ วิสฺสชฺชิตํ โหติ.
ຄຳວ່າ "Ayaṃ sā ājīvavipattisammatā" ໝາຍເຖິງ ອາຊີວະວິບັດນີ້ ທີ່ຖືກສົງເຄາະດ້ວຍສິກຂາບົດ 6 ຢ່າງ ໄດ້ຮັບການສົມມຸດວ່າເປັນວິບັດທີ 4. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ບັນຫາເລື່ອງ "ອາບັດບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ" (ອະທຸດຖຸນລະ) ກໍເປັນອັນແກ້ໄຂແລ້ວ.

อิทานิ ‘‘เย จ ยาวตติยกา’’ติ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ ‘‘เอกาทสา’’ติอาทิมาห.
ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາວ່າ "ye ca yāvatatiyakā" (ອາບັດທີ່ມີການສວດສົມນຸດຕະຫຼອດຄົບສາມຄັ້ງມີເທົ່າໃດ) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "ekādasa" (ສິບເອັດ) ເປັນຕົ້ນ.

เฉทนกาทิวณฺณนา
ການພັນລະນາອະທິບາຍໝວດສິກຂາບົດມີເຊທະນະກະເປັນຕົ້ນ

๓๓๗. ยสฺมา ปน ‘‘เย จ ยาวตติยกา’’ติ อยํ ปญฺโห ‘‘เอกาทส ยาวตติยกา’’ติ เอวํ สงฺขาวเสน วิสฺสชฺชิโต, ตสฺมา สงฺขานุสนฺธิวเสเนว ‘‘กติ เฉทนกานี’’ติอาทิเก อญฺเญ อนฺตราปญฺเห ปุจฺฉิ. เตสํ วิสฺสชฺชนตฺถํ ‘‘ฉ เฉทนกานี’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ‘‘เอกํ เภทนกํ, เอกํ อุทฺทาลนกํ, โสทส ชานนฺติ ปญฺญตฺตา’’ติ อิทเมว อปุพฺพํ. เสสํ มหาวคฺเค วิภตฺตเมว. ยํ ปเนตํ อปุพฺพํ ตตฺถ เอกํ เภทนกนฺติ สูจิฆรํ. เอกํ อุทฺทาลนกนฺติ ตูโลนทฺธมญฺจปีฐํ. โสทสาติ โสฬส. ชานนฺติ ปญฺญตฺตาติ ‘‘ชาน’’นฺติ เอวํ วตฺวา ปญฺญตฺตา, เต เอวํ เวทิตพฺพา – ‘‘ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมยฺย, ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุํ อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํ วา มตฺติกํ วา สิญฺเจยฺย วา สิญฺจาเปยฺย วา, ชานํ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺเชยฺย, ชานํ อาสาทนาเปกฺโข ภุตฺตสฺมึ ปาจิตฺติยํ, ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺเชยฺย, ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ, ชานํ ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทยฺย, ชานํ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทยฺย, ชานํ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ, ชานํ ตถาวาทินา ภิกฺขุนา อกตานุธมฺเมน, ชานํ ตถานาสิตํ สมณุทฺเทสํ, ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมยฺย, ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ ภิกฺขุนึ เนว อตฺตนา ปฏิโจเทยฺย, ชานํ โจรึ วชฺฌํ วิทิตํ อนปโลเกตฺวา, ชานํ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิเสยฺยา’’ติ.
໓໓໗. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບັນຫາວ່າ "ye ca yāvatatiyakā" ນີ້ ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈຳນວນວ່າ "ຍາວະຕະຕິຍະກະມີ 11" ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງຈຳນວນນັ້ນເອງ ພຣະອຸບາລີຈຶ່ງໄດ້ຖາມບັນຫາແຊກອື່ນໆ ມີອາທິວ່າ "kati chedanakāni" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຕັດມີເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "cha chedanakāni" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຕັດມີ 6) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳຕອບວ່າ "ekaṃ bhedanakaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງທຳລາຍມີ 1), "ekaṃ uddālanakaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຮື້ຖອນມີ 1), "sodasa jānanti paññattā" (ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍມີຄຳວ່າ ຮູ້ຢູ່ ມີ 16) ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເປັນຂໍ້ຄວາມໃໝ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ແມ່ນໄດ້ຈຳແນກໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາວັກ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃໝ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ "ekaṃ bhedanakaṃ" ໝາຍເຖິງ ສູຈິຄະຣະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍກ່ອງເຂັມ). ຄຳວ່າ "ekaṃ uddālanakaṃ" ໝາຍເຖິງ ຕູໂລນັດທະມັຍຈະປີຖະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ທີ່ຍັດນຸ່ນ). ຄຳວ່າ "sodasa" ໝາຍເຖິງ 16 ປະການ. ຄຳວ່າ "jānanti paññattā" ໝາຍເຖິງ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍຕັດຄຳວ່າ "ຮູ້ຢູ່" (ຊານັງ), ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: "ຮູ້ຢູ່ ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ຈະຖວາຍສົງ ມາເພື່ອຕົນ, ຮູ້ຢູ່ ບຽດບຽດພຣະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປຢູ່ກ່ອນ ແລ້ວນັ່ງທັບ, ຮູ້ຢູ່ ຫົດ ຫຼື ໃຫ້ຫົດນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ ໃສ່ຫຍ້າ ຫຼື ດິນ, ຮູ້ຢູ່ ສັນບິນທະບາດທີ່ນາງພິກຂຸນີແນະນຳໃຫ້ເຂົາຖວາຍ, ຮູ້ຢູ່ ຫວັງຈະໃຫ້ພິກຂຸອື່ນເກີດຄວາມລະອາຍ ແລ້ວສັນອາຫານໃນເວລາທີ່ສັນແລ້ວ (ຕ້ອງປາຈິດຕີ), ຮູ້ຢູ່ ບໍລິໂພກນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ, ຮູ້ຢູ່ ຮື້ຟື້ນອະທິກອນທີ່ຕັດສິນໄປແລ້ວໂດຍທຳ, ຮູ້ຢູ່ ປົກປິດອາບັດຊົ່ວຫຍາບຂອງພິກຂຸອື່ນ, ຮູ້ຢູ່ ອຸປະສົມບົດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ, ຮູ້ຢູ່ ເດີນທາງຮ່ວມກັບພໍ່ຄ້າເກວຽນຜູ້ເປັນໂຈນ, ຮູ້ຢູ່ ຮ່ວມກິນຮ່ວມຢູ່ກັບພິກຂຸຜູ້ກ່າວຕູ່ພຣະທຳວິນັຍ ທີ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດຄືນຕາມທຳ, ຮູ້ຢູ່ ຄົບຫາກັບສາມະເນນຜູ້ຖືກສົງເນລະເທດແລ້ວ, ຮູ້ຢູ່ ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ຈະຖວາຍສົງ ໄປເພື່ອບຸກຄົນ, ຮູ້ຢູ່ ບໍ່ໂຈດເອງ ບໍ່ບອກແກ່ສົງ ເຊິ່ງນາງພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງທຳປາຣາຊິກ, ຮູ້ຢູ່ ບວດໃຫ້ນາງໂຈນຜູ້ມີໂທດເຖິງຕາຍ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດຈາກທາງການ, ຮູ້ຢູ່ ເຂົ້າໄປສູ່ອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸຢູ່ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ (ຂໍອະນຸຍາດ)" ດັ່ງນີ້.

อสาธารณาทิวณฺณนา
ການພັນລະນາອະທິບາຍໝວດສິກຂາບົດທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປເປັນຕົ້ນ

๓๓๘. อิทานิ [Pg.189] ‘‘สาธารณํ อสาธารณ’’นฺติ อิมํ ปุริมปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต ‘‘วีสํ ทฺเว สตานี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ภิกฺขุนีหิ อสาธารเณสุ ฉ สงฺฆาทิเสสาติ วิสฺสฏฺฐิ, กายสํสคฺโค, ทุฏฺฐุลฺลํ, อตฺตกาม, กุฏิ, วิหาโรติ. ทฺเว อนิยเตหิ อฏฺฐาติ ทฺวีหิ อนิยเตหิ สทฺธึ อฏฺฐ อิเม.
໓໓໘. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາກ່ອນໜ້ານີ້ວ່າ "sādhāraṇaṃ asādhāraṇaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ທົ່ວໄປ) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "vīsaṃ dve satāni" (ສອງຮ້ອຍຊາວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາສິກຂາບົດທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບນາງພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "cha saṅghādisesā" (ສັງຄາທິເສດ 6) ໄດ້ແກ່: ວິສັດຖິ (ປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ), ກາຍະສັງສັກຄະ (ຖືກຕ້ອງກາຍນາງຍິງ), ທຸດຖຸນລະ (ເວົ້າຄຳຊົ່ວຫຍາບ), ອັດຕະກາມະ (ບຳເຣີຄວາມກຳໜັດຂອງຕົນ), ກຸຕິ (ການກໍ່ສ້າງກຸຕິ), ວິຫາຣະ (ການກໍ່ສ້າງວິຫານ). ຄຳວ່າ "dve aniyatehi aṭṭha" ໝາຍເຖິງ ເມື່ອລວມກັບອະນιຍົດ 2 ຢ່າງແລ້ວ ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງມີ 8 ຢ່າງ.

นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทสาติ –
ນິສສັກຄິຍະ 12 ຢ່າງ ຄື:

โธวนญฺจ ปฏิคฺคโห, โกเสยฺยสุทฺธทฺเวภาคา;
ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนํ, ทฺเว โลมา ปฐโม ปตฺโต;
วสฺสิกา อารญฺญเกน จาติ – อิเม ทฺวาทส.
ໂທວະນະສິກຂາບົດ (ການໃຫ້ຊັກຈີວອນເກົ່າ), ປະຕິກຄະຫະສິກຂາບົດ (ການຮັບຈີວອນຈາກມືນາງພິກຂຸນີ), ໂກເສຍຍະສິກຂາບົດ (ຜ້າເຈືອໄໝ), ສຸດທະກາລະກະສິກຂາບົດ (ຜ້າຂົນແກະດຳລ້ວນ), ເທວພາຄະສິກຂາບົດ (ຜ້າຂົນແກະດຳສອງສ່ວນ), ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊົງຜ້າສັນຖັດໄວ້ໃຫ້ຄົບ 6 ປີ, ນິສີທະນະສັນຖະຕະສິກຂາບົດ (ຜ້າປູນັ່ງ), ເອລະກະໂລມະສິກຂາບົດ 2 ຢ່າງ (ການຂົນແກະ ແລະ ການໃຫ້ຊັກຂົນແກະ), ປະຖົມມະປັດຕະສິກຂາບົດ (ບາດທຳອິດ), ວັດສິກະສາຕິກາສິກຂາບົດ (ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ) ແລະ ອາຣັນຍະກະສິກຂາບົດ (ຈີວອນປ່າ) - ສິກຂາບົດທັງ 12 ນີ້.

ทฺเววีสติ ขุทฺทกาติ –
ຂຸດທະກະ (ປາຈິດຕີເບົາ) 22 ຢ່າງ ຄື:

สกโล ภิกฺขุนีวคฺโค, ปรมฺปรญฺจ โภชนํ;
อนติริตฺตํ อภิหฏํ, ปณีตญฺจ อเจลกํ;
อูนํ ทุฏฺฐุลฺลฉาทนํ.
ພິກຂຸນີວັກທັງໝົດ, ປະຣັມປະຣະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ການສັນອາຫານໃນທີ່ປ່ຽນກັນ), ອະນິຕິຣິດຕະສິກຂາບົດ (ການສັນອາຫານທີ່ບໍ່ເປັນເດນ), ອະພິຫະຕະສິກຂາບົດ (ການນຳອາຫານໄປປະເຄນ), ປະນີຕະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ອາຫານປະນີດ), ອະເຈລະກະສິກຂາບົດ (ການໃຫ້ອາຫານແກ່ອະເຈລົກ), ອູນະວີສະຕິວັດສະອຸປະສຳປະທານະສິກຂາບົດ (ການອຸປະສົມບົດໃຫ້ຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ), ທຸດຖຸນລະສາທະນະສິກຂາບົດ (ການປົກປິດອາບັດຊົ່ວຫຍາບ).

มาตุคาเมน สทฺธิญฺจ, ยา จ อนิกฺขนฺตราชเก;
สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา, วิกาเล คามปฺปเวสนา.
ການເດີນທາງຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ, ອະນິກຂັນຕະຣາຊະກະສິກຂາບົດ (ການເຂົ້າໄປໃນພຣະຣາຊະວັງທີ່ພຣະຣາຊາຍັງບໍ່ໄດ້ສະເດັດອອກ), ການເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານໃນເວລາວິກາລ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາພິກຂຸທີ່ມີຢູ່.

นิสีทเน จ ยา สิกฺขา, วสฺสิกา ยา จ สาฏิกา;
ทฺวาวีสติ อิมา สิกฺขา, ขุทฺทเกสุ ปกาสิตาติ.
ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຮັດຜ້າປູນັ່ງໃຫ້ເກີນປະມານ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຮັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນໃຫ້ເກີນປະມານ - ສິກຂາບົດທັງ 22 ນີ້ ຊົງສະແດງໄວ້ໃນໝວດຂຸດທະກະ.

ภิกฺขูหิ อสาธารเณสุปิ สงฺฆมฺหา ทส นิสฺสเรติ ‘‘สงฺฆมฺหา นิสฺสารียตี’’ติ เอวํ วิภงฺเค วุตฺตา, มาติกายํ ปน ‘‘นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสส’’นฺติ เอวํ อาคตา ทส. นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทสาติ ภิกฺขุนิวิภงฺเค วิภตฺตานิ นิสฺสคฺคิยาเนว. ขุทฺทกาปิ ตตฺถ วิภตฺตขุทฺทกา เอว. ตถา จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา, อิติ สตญฺเจว ตึสญฺจ สิกฺขา วิภงฺเค ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขูหิ อสาธารณา. เสสํ อิมสฺมึ สาธารณาสาธารณวิสฺสชฺชเน อุตฺตานเมว.
ເຖິງແມ່ນໃນບັນດາສິກຂາບົດຂອງນາງພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ "saṅghamhā dasa nissareti" (ສວດເນລະເທດອອກຈາກສົງ 10 ຢ່າງ) ນັ້ນ ໄດ້ມີສະແດງໄວ້ໃນວິພັງວ່າ "saṅghamhā nissārīyati" (ຍ່ອມຖືກເນລະເທດອອກຈາກສົງ), ແຕ່ໃນພິກຂຸນີມາຕິກາ ມາເຖິງໃນຖານະເປັນ "nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ" (ສັງຄາທິເສດທີ່ມີການເນລະເທດ) ມີ 10 ສິກຂາບົດ. ນິສສັກຄິຍະ 12 ຢ່າງ ກໍຄືນິສສັກຄິຍະທີ່ຈຳແນກໄວ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງນັ້ນເອງ. ໝວດຂຸດທະກະ (ປາຈິດຕີ 96 ຢ່າງ) ໃນທີ່ນັ້ນ ກໍຄືຂຸດທະກະທີ່ຈຳແນກໄວ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງນັ້ນເອງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ປາຕິເທສະນີຍະ 4 ຢ່າງ ກໍຈຳແນກໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດ 130 ຢ່າງ ໃນວິພັງ ຈຶ່ງເປັນສິກຂາບົດຂອງນາງພິກຂຸນີ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນການແກ້ໄຂບັນຫາເລື່ອງສິກຂາບົດທີ່ທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ທົ່ວໄປນີ້ ແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

อิทานิ วิปตฺติโย จ ‘‘เยหิ สมเถหิ สมฺมนฺตี’’ติ อิทํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต อฏฺเฐว ปาราชิกาติอาทิมาห. ตตฺถ ทุราสทาติ อิมินา เตสํ สปฺปฏิภยตํ [Pg.190] ทสฺเสติ. กณฺหสปฺปาทโย วิย หิ เอเต ทุราสทา ทุรูปคมนา ทุราสชฺชนา, อาปชฺชิยมานา มูลจฺเฉทาย สํวตฺตนฺติ. ตาลวตฺถุสมูปมาติ สพฺพํ ตาลํ อุทฺธริตฺวา ตาลสฺส วตฺถุมตฺตกรเณน สมูปมา. ยถา วตฺถุมตฺตกโต ตาโล น ปุน ปากติโก โหติ, เอวํ น ปุน ปากติกา โหนฺติ.
ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາວ່າ "ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດ" ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "aṭṭheva pārājikā" (ປາຣາຊິກ 8 ເທົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "durāsadā" (ເຂົ້າໃກ້ໄດ້ຍາກ/ຮ້າຍແຮງ) ພຣະອົງຊົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຕາຢ້ານ (ມີໄພອັນຕະລາຍ) ຂອງປາຣາຊິກເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ປາຣາຊິກເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃກ້ໄດ້ຍາກ ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກ ແລະ ປະສົບໄດ້ຍາກ ປຽບເໝືອນງູເຫົ່າເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອພິກຂຸຕ້ອງເຂົ້າແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຂາດສູນແຫ່ງຮາກເຫງົ້າ (ໃນພຣະສາສະໜາ). ຄຳວ່າ "tālavatthusamūpamā" ໝາຍເຖິງ ມີອຸປະມາປຽບເໝືອນການຖອນຕົ້ນຕານທັງໝົດຂຶ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພື້ນດິນທີ່ຕັ້ງຂອງຕົ້ນຕານ. ຕົ້ນຕານທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພື້ນດິນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດກັບຄືນມາເປັນຕົ້ນຕານປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງໃດ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ສາມາດກັບຄືນມາເປັນຜູ້ປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງນັ້ນ.

เอวํ สาธารณํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปุน เอเกกสฺส วุตฺตํ อุปมํ ทสฺเสนฺโต ปณฺฑุปลาโสติอาทิมาห. อวิรุฬฺหี ภวนฺติ เตติ ยถา เอเต ปณฺฑุปลาสาทโย ปุนหริตาทิภาเวน อวิรุฬฺหิธมฺมา โหนฺติ; เอวํ ปาราชิกาปิ ปุน ปกติสีลาภาเวน อวิรุฬฺหิธมฺมา โหนฺตีติ อตฺโถ. เอตฺตาวตา ‘‘วิปตฺติโย จ เยหิ สมเถหิ สมฺมนฺตี’’ติ เอตฺถ อิมา ตาว อฏฺฐ ปาราชิกวิปตฺติโย เกหิจิ สมเถหิ น สมฺมนฺตีติ เอวํ ทสฺสิตํ โหติ. ยา ปน วิปตฺติโย สมฺมนฺติ, ตา ทสฺเสตุํ เตวีสติ สงฺฆาทิเสสาติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ตีหิ สมเถหีติ สพฺพสงฺคาหิกวจนเมตํ. สงฺฆาทิเสสา หิ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ, น ติณวตฺถารเกน. เสสา ตีหิปิ สมฺมนฺติ.
ເມື່ອຊົງສະແດງອຸປະມາທົ່ວໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພື່ອຈະສະແດງອຸປະມາທີ່ຕັດໄວ້ສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງອີກ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "paṇḍupalāso" (ໃບໄມ້ເຫຼືອງຫຼົ່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "aviruḷhī bhavanti te" ໝາຍເຖິງ ໃບໄມ້ເຫຼືອງຫຼົ່ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄວາມງອກງາມຄືນມາເປັນໃບຂຽວໄດ້ອີກຢ່າງໃດ, ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງປາຣາຊິກແລ້ວ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມງອກງາມ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລຕາມປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ໃນບັນຫາວ່າ "ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດ" ນີ້ ເປັນອັນຊົງສະແດງແລ້ວວ່າ ປາຣາຊິກວິບັດທັງ 8 ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ ເລີຍ. ສ່ວນວິບັດໃດທີ່ລະງັບໄດ້ ເພື່ອຈະສະແດງວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ "tevīsati saṅghādisesā" (ສັງຄາທິເສດ 23) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ດ້ວຍສະມະຖະ 3 ຢ່າງ" ນີ້ ເປັນຄຳກວາດລວມທັງໝົດ. ເພາະວ່າ ສັງຄາທິເສດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ 2 ຢ່າງ, ບໍ່ລະງັບດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະທັງ 3 ຢ່າງ.

ทฺเว อุโปสถา ทฺเว ปวารณาติ อิทํ ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ วเสน วุตฺตํ. วิภตฺติมตฺตทสฺสเนเนว เจตํ วุตฺตํ, น สมเถหิ วูปสมนวเสน. ภิกฺขุอุโปสโถ, ภิกฺขุนิอุโปสโถ, ภิกฺขุปวารณา, ภิกฺขุนิปวารณาติ อิมาปิ หิ จตสฺโส วิภตฺติโย; วิภชนานีติ อตฺโถ. จตฺตาริ กมฺมานีติ อธมฺเมนวคฺคาทีนิ อุโปสถกมฺมานิ. ปญฺเจว อุทฺเทสา จตุโร ภวนฺติ อนญฺญถาติ ภิกฺขูนํ ปญฺจ อุทฺเทสา ภิกฺขุนีนํ จตุโร ภวนฺติ, อญฺญถา น ภวนฺติ; อิมา อปราปิ วิภตฺติโย. อาปตฺติกฺขนฺธา จ ภวนฺติ สตฺต, อธิกรณานิ จตฺตารีติ อิมา ปน วิภตฺติโย สมเถหิ สมฺมนฺติ, ตสฺมา สตฺตหิ สมเถหีติอาทิมาห. อถ วา ‘‘ทฺเว อุโปสถา ทฺเว ปวารณา จตฺตาริ กมฺมานิ ปญฺเจว อุทฺเทสา จตุโร ภวนฺติ, อนญฺญถา’’ติ อิมาปิ จตสฺโส วิภตฺติโย นิสฺสาย ‘‘นสฺสนฺเตเต วินสฺสนฺเตเต’’ติอาทินา นเยน ยา อาปตฺติโย อาปชฺชนฺติ, ตา ยสฺมา วุตฺตปฺปกาเรเหว สมเถหิ สมฺมนฺติ, ตสฺมา ตํมูลกานํ อาปตฺตีนํ สมถทสฺสนตฺถมฺปิ ตา วิภตฺติโย วุตฺตาติ เวทิตพฺพา. กิจฺจํ เอเกนาติ กิจฺจาธิกรณํ เอเกน สมเถน สมฺมติ.
ຄຳວ່າ "Dve uposathā dve pavāraṇā" (ອຸໂປສົດ 2 ຢ່າງ ປະວາຣະນາ 2 ຢ່າງ) ນີ້ ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ແລະຄຳນີ້ ຕັດໄວ້ພຽງເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງ (ວິພັດຕິ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸອຸໂປສົດ, ພິກຂຸນີອຸໂປສົດ, ພິກຂຸປະວາຣະນາ, ພິກຂຸນີປະວາຣະນາ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນວິພັດຕິ 4 ຢ່າງ (ຄວາມໝາຍຄື ການຈຳແນກ). ຄຳວ່າ "cattāri kammāni" ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດກຳມີອະທັມເມນະວັກຄະກຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້. ຄຳວ່າ "pañceva uddesā caturo bhavanti anaññathā" ໝາຍເຖິງ ພິທີສວດປາຕິໂມກ (ອຸເທດ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍມີ 5 ຢ່າງ ຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍມີ 4 ຢ່າງ, ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນໄປຈາກນີ້. ເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນວິພັດຕິຢ່າງອື່ນອີກ. ສ່ວນວິພັດຕິເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ກອງອາບັດມີ 7" ແລະ "ອະທິກອນມີ 4" ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "ດ້ວຍສະມະຖະ 7 ຢ່າງ" ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ພິກຂຸຕ້ອງ ເພາະອາໄສວິພັດຕິທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອຸໂປສົດ 2, ປະວາຣະນາ 2, ກຳ 4, ອຸເທດ 5 ແລະ 4 ຢ່າງ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນ" ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "nassantete vinassantete" (ພວກເຂົາເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຈິບຫາຍ ຍ່ອມພິນາດ) ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນອຸໂປສົດທັກຂັນທະກະ, ເພາະເຫດທີ່ອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະຕາມປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງວິພັດຕິເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອສະແດງການລະງັບແຫ່ງອາບັດທີ່ມີວິພັດຕິເຫຼົ່ານັ້ນເປັນມູນເຫດ. ຄຳວ່າ "kiccaṃ ekenā" ໝາຍເຖິງ ກິດຈະອະທິກອນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະຢ່າງດຽວ (ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ).

ปาราชิกาทิอาปตฺติวณฺณนา
ການພັນລະນາອະທິບາຍອາບັດມີປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ

๓๓๙. เอวํ [Pg.191] ปุจฺฉานุกฺกเมน สพฺพปญฺเห วิสฺสชฺเชตฺวา อิทานิ ‘‘อาปตฺติกฺขนฺธา จ ภวนฺติ สตฺตา’’ติ เอตฺถ สงฺคหิตอาปตฺติกฺขนฺธานํ ปจฺเจกํ นิพฺพจนมตฺตํ ทสฺเสนฺโต ปาราชิกนฺติอาทิมาห. ตตฺถ ปาราชิกนฺติ คาถาย อยมตฺโถ – ยทิทํ ปุคฺคลาปตฺติสิกฺขาปทปาราชิเกสุ อาปตฺติปาราชิกํ นาม วุตฺตํ, ตํ อาปชฺชนฺโต ปุคฺคโล ยสฺมา ปราชิโต ปราชยมาปนฺโน สทฺธมฺมา จุโต ปรทฺโธ ภฏฺโฐ นิรงฺกโต จ โหติ, อนิหเต ตสฺมึ ปุคฺคเล ปุน อุโปสถปฺปวารณาทิเภโท สํวาโส นตฺถิ. เตเนตํ อิติ วุจฺจตีติ เตน การเณน เอตํ อาปตฺติปาราชิกนฺติ วุจฺจติ. อยญฺเหตฺถ สงฺเขปตฺโถ – ยสฺมา ปราชิโต โหติ เตน, ตสฺมา เอตํ ปาราชิกนฺติ วุจฺจติ.
໓໓໙. ເມື່ອຊົງແກ້ໄຂບັນຫາທັງໝົດຕາມລຳດັບຄຳຖາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວິເຄາະສັບ (ນິຣຸດຕິ) ແຕ່ລະຢ່າງ ຂອງກອງອາບັດທີ່ສົງເຄາະໄວ້ໃນຄຳວ່າ "ກອງອາບັດມີ 7" ນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "pārājikaṃ" (ປາຣາຊິກ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາວ່າ "pārājikaṃ" ນັ້ນ ມີອັດຖະອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນບັນດາປາຣາຊິກ 3 ຢ່າງ ຄື ບຸກຄົນປາຣາຊິກ, ອາບັດປາຣາຊິກ, ແລະ ສິກຂາບົດປາຣາຊິກ, ອາບັດໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮຽກວ່າ "ອາບັດປາຣາຊິກ", ບຸກຄົນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ລາວເປັນຜູ້ປ່າຍແພ້ (ປະຣາຊิໂຕ), ເຖິງຄວາມປ່າຍແພ້, ເຄື່ອນຈາກພຣະສັດທຳ, ຄາດເຄື່ອນ, ຕົກຫຼົ່ນ, ແລະ ຖືກຂັບໄລ່ອອກໄປ, ເມື່ອບຸກຄົນນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຖືກກຳຈັດອອກໄປ, ການຢູ່ຮ່ວມກັນ (ສັງວາດ) ໂດຍການຈຳແນກມີອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີແກ່ລາວອີກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອາບັດປະເພດນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອາບັດປາຣາຊິກ". ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດທີ່ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ປ່າຍແພ້ ດ້ວຍອາບັດນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ປາຣາຊິກ".

ทุติยคาถายปิ พฺยญฺชนํ อนาทิยิตฺวา อตฺถมตฺตเมว ทสฺเสตุํ สงฺโฆว เทติ ปริวาสนฺติอาทิ วุตฺตํ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – อิมํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาตุกามสฺส ยํ ตํ อาปตฺติวุฏฺฐานํ ตสฺส อาทิมฺหิ เจว ปริวาสทานตฺถาย อาทิโต เสเส มชฺเฌ มานตฺตทานตฺถาย มูลายปฏิกสฺสเนน วา สห มานตฺตทานตฺถาย, อวสาเน อพฺภานตฺถาย จ สงฺโฆ อิจฺฉิตพฺโพ, น เหตฺถ เอกมฺปิ กมฺมํ วินา สงฺเฆน สกฺกา กาตุนฺติ สงฺโฆ, อาทิมฺหิ เจว เสเส จ อิจฺฉิตพฺโพ อสฺสาติ สงฺฆาทิเสโส.
ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາທີສອງ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ຖືເອົາພະຍັນຊະນະ (ຖ້ອຍຄຳ) ໂດຍເຄັ່ງຄັດ ແຕ່ໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "saṅghova deti parivāsaṃ" (ສົງເທົ່ານັ້ນຍ່ອມໃຫ້ປະຣິວາດ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະອອກຈາກອາບັດ, ການອອກຈາກອາບັດໃດໆ ຂອງລາວ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ປະຣິວາດ, ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ (ທ່າມກາງ) ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ມານັດ ຫຼື ຮ່ວມກັບການຊັກເຂົ້າຫາອາບັດເດີມ (ມູລາຍະປະຕິກັດສະນາ), ແລະ ໃນທີ່ສຸດ ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອັບພານ. ເພາະວ່າ ໃນກຳເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນແຕ່ກຳດຽວກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສົງ. ດັ່ງນັ້ນ ອາບັດໃດທີ່ມີສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ (ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ) ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ສັງຄາທິເສດ" (ສັງຄະ + ອາທິ + ເສສະ).

ตติยคาถาย อนิยโต น นิยโตติ ยสฺมา น นิยโต, ตสฺมา อนิยโต อยมาปตฺติกฺขนฺโธติ อตฺโถ. กึ การณา น นิยโตติ? อเนกํสิกตํ ปทํ, ยสฺมา อิทํ สิกฺขาปทํ อเนกํเสน กตนฺติ อตฺโถ. กถํ อเนกํเสน? ติณฺณมญฺญตรํ ฐานํ, ติณฺณํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน กาเรตพฺโพติ หิ ตตฺถ วุตฺตํ, ตสฺมา ‘‘อนิยโต’’ติ ปวุจฺจติ, โส อาปตฺติกฺขนฺโธ อนิยโตติ วุจฺจติ. ยถา จ ติณฺณํ อญฺญตรํ ฐานํ, เอวํ ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ อญฺญตรํ ฐานํ ยตฺถ วุตฺตํ, โสปิ อนิยโต เอว.
ໃນຄາຖາທີສາມ, ຄຳວ່າ "aniyato" (ບໍ່ແນ່ນອນ) ໄດ້ແກ່ "ບໍ່ຄົງທີ່", ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ກອງອາບັດນີ້ບໍ່ແນ່ນອນ ສະນັ້ນ ກອງອາບັດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ" (ບໍ່ແນ່ນອນ). ດ້ວຍເຫດຜົນໃດຈຶ່ງບໍ່ແນ່ນອນ? ເພາະວ່າສິກຂາບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ (ບໍ່ເປັນສ່ວນດຽວ). ທີ່ວ່າບໍ່ແນ່ນອນນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ຄືຊົງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 3 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະວ່າໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຕັດໄວ້ວ່າ "ພຶງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 3 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ", ເພາະສະນັ້ນ ກອງອາບັດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ". ແລະໃນສິກຂາບົດໃດ ທີ່ຊົງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 2 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເໝືອນກັບທຳ 3 ປະການນັ້ນ, ກອງອາບັດໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ" ເຊັ່ນດຽວກັນ.

จตุตฺถคาถาย อจฺจโย เตน สโม นตฺถีติ เทสนาคามินีสุ อจฺจเยสุ เตน สโม ถูโล อจฺจโย นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ; ถูลตฺตา อจฺจยสฺส เอตํ ถุลฺลจฺจยนฺติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.
ໃນຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ "accayo tena samo natthi" (ໂທດທີ່ສະເໝີດ້ວຍໂທດນັ້ນບໍ່ມີ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນບັນດາອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ (ແກ້ໄຂໄດ້ດ້ວຍການສະແດງອາບັດ), ອາບັດທີ່ຫຍາບຊ້າສະເໝີດ້ວຍອາບັດນັ້ນບໍ່ມີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຖຸລລັດໄຈ" (Thullaccaya); ເພາະຄວາມທີ່ອາບັດນັ້ນເປັນຂອງຫຍາບ, ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຖຸລລັດໄຈ".

ปญฺจมคาถาย [Pg.192] นิสฺสชฺชิตฺวาน เทเสติ เตเนตนฺติ นิสฺสชฺชิตฺวา เทเสตพฺพโต นิสฺสคฺคิยนฺติ วุจฺจตีติ อตฺโถ.
ໃນຄາຖາທີຫ້າ, ຄຳວ່າ "nissajjitvāna deseti tenetaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນອາບັດທີ່ຕ້ອງສະລະສິ່ງຂອງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງສະແດງອາບັດໄດ້, ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ນິສສັກຄີ" (Nissaggiya).

ฉฏฺฐคาถาย ปาเตติ กุสลํ ธมฺมนฺติ สญฺจิจฺจ อาปชฺชนฺตสฺส กุสลธมฺมสงฺขาตํ กุสลจิตฺตํ ปาเตติ, ตสฺมา ปาเตติ จิตฺตนฺติ ปาจิตฺติยํ. ยํ ปน จิตฺตํ ปาเตติ, ตํ ยสฺมา อริยมคฺคํ อปรชฺฌติ, จิตฺตสมฺโมหการณญฺจ โหติ, ตสฺมา ‘‘อริยมคฺคํ อปรชฺฌติ, จิตฺตสมฺโมหนฏฺฐาน’’นฺติ จ วุตฺตํ.
ໃນຄາຖາທີຫົກ, ຄຳວ່າ "pāteti kusalaṃ dhammaṃ" (ເຮັດໃຫ້ກຸສົນທຳຕົກໄປ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດ ທີ່ເອີ້ນວ່າກຸສົນທຳ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດໂດຍເຈດຕະນາ ຕົກໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ອາບັດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຕົກໄປນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ປາຈິດຕີ" (Pācittiya). ສ່ວນອາບັດໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດຕົກໄປ, ເພາະອາບັດນັ້ນເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອະລິຍະມັກ ແລະເປັນເຫດໃຫ້ຈິດຫຼົງໄຫຼ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "ເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອະລິຍະມັກ" ແລະ "ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຫຼົງໄຫຼຂອງຈິດ".

ปาฏิเทสนียคาถาสุ ‘‘คารยฺหํ อาวุโส ธมฺมํ อาปชฺชิ’’นฺติ วุตฺตคารยฺหภาวการณทสฺสนตฺถเมว ภิกฺขุ อญฺญาตโก สนฺโตติอาทิ วุตฺตํ. ปฏิเทเสตพฺพโต ปน สา อาปตฺติ ปาฏิเทสนียาติ วุจฺจติ.
ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍປາຕິເທສະນີຍະ, ເພື່ອສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມເປັນທຳທີ່ໜ້າຕິຕຽນ ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ວ່າ "ອາວຸໂສ ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງທຳທີ່ໜ້າຕິຕຽນແລ້ວ", ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ..." ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປາຕິເທສະນີຍະ" (Pāṭidesanīya) ເພາະເປັນອາບັດທີ່ພຶງສະແງຄືນ.

ทุกฺกฏคาถาย อปรทฺธํ วิรทฺธญฺจ ขลิตนฺติ สพฺพเมตํ ‘‘ยญฺจ ทุกฺกฏ’’นฺติ เอตฺถ วุตฺตสฺส ทุกฺกฏสฺส ปริยายวจนํ. ยญฺหิ ทุฏฺฐุ กตํ วิรูปํ วา กตํ, ตํ ทุกฺกฏํ. ตํ ปเนตํ ยถา สตฺถารา วุตฺตํ; เอวํ อกตตฺตา อปรทฺธํ, กุสลํ วิรชฺฌิตฺวา ปวตฺตตฺตา วิรทฺธํ, อริยวตฺตปฏิปทํ อนารุฬฺหตฺตา ขลิตํ. ยํ มนุสฺโส กเรติ อิทํ ปนสฺส โอปมฺมนิทสฺสนํ. ตสฺสตฺโถ – ยถา หิ ยํ โลเก มนุสฺโส อาวิ วา ยทิ วา รโห ปาปํ กโรติ, ตํ ทุกฺกฏนฺติ ปเวเทนฺติ; เอวมิทมฺปิ พุทฺธปฺปฏิกุฏฺเฐน ลามกภาเวน ปาปํ, ตสฺมา ทุกฺกฏนฺติ เวทิตพฺพํ.
ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍທຸກກົດ, ຄຳທັງໝົດນີ້ຄື "aparaddhaṃ" (ຜິດພາດ), "viraddhaṃ" (ພາດພັ້ງ) ແລະ "khalitaṃ" (ພັ້ງພາດ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ "dukkaṭa" (ທຸກກົດ) ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ໃນບົດວ່າ "yañca dukkaṭaṃ" ນີ້. ດ້ວຍວ່າ ການກະທຳໃດທີ່ເຮັດບໍ່ດີ ຫຼື ເຮັດຜິດຮູບແບບ, ການກະທຳນັ້ນຊື່ວ່າ "ທຸກກົດ" (ເຮັດບໍ່ດີ). ການກະທຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ "aparaddha" (ຜິດພາດ) ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດຕາມທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງໄວ້; ຊື່ວ່າ "viraddha" (ພາດພັ້ງ) ເພາະເປັນໄປໂດຍພາດຈາກກຸສົນ; ຊື່ວ່າ "khalita" (ພັ້ງພາດ) ເພາະບໍ່ອາດຂຶ້ນສູ່ຂໍ້ປະຕິບັດອັນເປັນວັດຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າໄດ້. ສ່ວນຄຳວ່າ "yaṃ manusso kare" ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງອຸປະມາຂອງທຸກກົດນັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງໃນໂລກນີ້ ມະນຸດເຮັດບາບກຳໃດ ບໍ່ວ່າຈະໃນທີ່ແຈ້ງ ຫຼື ໃນທີ່ລັບ, ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະກາດບາບນັ້ນວ່າ "ເປັນການກະທຳທີ່ບໍ່ດີ" (ທຸກກົດ); ເຊັ່ນດຽວກັນ, ການກະທຳນີ້ກໍເປັນບາບ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງຕິຕຽນ ແລະເພາະຄວາມເປັນຂອງເລວຊາມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ "ທຸກກົດ" (Dukkaṭa).

ทุพฺภาสิตคาถาย ทุพฺภาสิตํ ทุราภฏฺฐนฺติ ทุฏฺฐุ อาภฏฺฐํ ภาสิตํ ลปิตนฺติ ทุราภฏฺฐํ. ยํ ทุราภฏฺฐํ, ตํ ทุพฺภาสิตนฺติ อตฺโถ. กิญฺจ ภิยฺโย? สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํ ปทํ, สํกิลิฏฺฐํ ยสฺมา ตํ ปทํ โหตีติ อตฺโถ. ตถา ยญฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, ยสฺมา จ นํ วิญฺญู ครหนฺตีติ อตฺโถ. เตเนตํ อิติ วุจฺจตีติ เตน สํกิลิฏฺฐภาเวน จ วิญฺญุครหเนนาปิ จ เอตํ อิติ วุจฺจติ; ‘‘ทุพฺภาสิต’’นฺติ เอวํ วุจฺจตีติ อตฺโถ.
ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍທຸບພາສິດ, ຄຳວ່າ "durābhaṭṭha" ແປວ່າ ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ເວົ້າໄວ້ບໍ່ດີ, ຮ້ອງໄວ້ບໍ່ດີ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳເວົ້າໃດທີ່ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຊື່ວ່າ "ທຸບພາສິດ" (Dubbhāsita). ຍັງມີຫຍັງຕື່ມອີກ? ຄືຄຳເວົ້າໃດທີ່ເສົ້າໝອງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳເວົ້ານັ້ນເປັນຄຳເວົ້າທີ່ເສົ້າໝອງ. ແລະຄຳເວົ້າໃດທີ່ຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳເວົ້ານັ້ນເປັນຄຳເວົ້າທີ່ຜູ້ຮູ້ (ວິນຍູຊົນ) ຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ "tenetaṃ iti vuccati" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເສົ້າໝອງນັ້ນ ແລະເພາະການທີ່ຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນນັ້ນ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ທຸບພາສິດ" ຢ່າງນີ້.

เสขิยคาถาย ‘‘อาทิ เจตํ จรณญฺจา’’ติอาทินา นเยน เสขสฺส สนฺตกภาวํ ทีเปติ. ตสฺมา เสขสฺส อิทํ เสขิยนฺติ อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ. อิทํ ‘‘ครุกลหุกญฺจาปี’’ติอาทิปญฺเหหิ อสงฺคหิตสฺส ‘‘หนฺท วากฺยํ สุโณม เต’’ติ อิมินา ปน อายาจนวจเนน สงฺคหิตสฺส อตฺถสฺส ทีปนตฺถํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.
ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍເສຂິຍະ, ພຣະອົງຊົງສະແດງຄວາມເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງພຣະເສຂະ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ādi cetaṃ caraṇañca" (ນີ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເປັນຄວາມປະພຶດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ສີລນີ້ເປັນຂອງພຣະເສຂະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ເສຂິຍະ" (Sekhiya), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນຄາຖາເສຂິຍະນີ້. ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນີ້ຊົງຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍຄຳວິງວອນວ່າ "handa vākyaṃ suṇoma te" (ເຊີນເຖີດ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງທ່ານ) ອັນເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍປັນຫາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "garukalahukañcāpi" (ອາບັດໜັກແລະເບົາ) ເປັນຕົ້ນ.

ฉนฺนมติวสฺสตีติอาทิมฺหิปิ [Pg.193] เอเสว นโย. ตตฺถ ฉนฺนมติวสฺสตีติ เคหํ ตาว ติณาทีหิ อจฺฉนฺนํ อติวสฺสติ. อิทํ ปน อาปตฺติสงฺขาตํ เคหํ ฉนฺนํ อติวสฺสติ; มูลาปตฺติญฺหิ ฉาเทนฺโต อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. วิวฏํ นาติวสฺสตีติ เคหํ ตาว อวิวฏํ สุจฺฉนฺนํ นาติวสฺสติ. อิทํ ปน อาปตฺติสงฺขาตํ เคหํ วิวฏํ นาติวสฺสติ; มูลาปตฺติญฺหิ วิวรนฺโต เทสนาคามินึ เทเสตฺวา วุฏฺฐานคามินิโต วุฏฺฐหิตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาติ. อายตึ สํวรนฺโต อญฺญํ อาปตฺตึ นาปชฺชติ. ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถาติ เตน การเณน เทสนาคามินึ เทเสนฺโต วุฏฺฐานคามินิโต จ วุฏฺฐหนฺโต ฉนฺนํ วิวเรถ. เอวํ ตํ นาติวสฺสตีติ เอวญฺเจตํ วิวฏํ นาติวสฺสตีติ อตฺโถ.
ໃນຄາຖາມີຄຳວ່າ "channamativassati" (ເຮືອນທີ່ມຸງບັງຍ່ອມຮົ່ວຮົດ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄາຖາຮົ່ວຮົດນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ເຮືອນປົກກະຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ມຸງບັງດ້ວຍຫຍ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮົ່ວຮົດ. ສ່ວນເຮືອນຄືອາບັດນີ້ ທີ່ປິດບັງໄວ້ ຍ່ອມຮົ່ວຮົດ, ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດເດີມ (ມູລາບັດ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃໝ່ອື່ນອີກ. ຄຳວ່າ "vivaṭaṃ nātivassati" (ເຮືອນທີ່ເປີດເຜີຍຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ), ກ່ອນອື່ນ ເຮືອນປົກກະຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ເປີດ (ຄືມຸງບັງໄວ້ດີແລ້ວ) ຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ. ສ່ວນເຮືອນຄືອາບັດນີ້ ທີ່ເປີດເຜີຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ, ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປີດເຜີຍອາບັດເດີມ ຍ່ອມສະແດງອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ ຫຼື ອອກຈາກອາບັດທີ່ເປັນວຸດຖານາກາມິນີ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດ. ເມື່ອສັງວອນລະວັງຕໍ່ໄປ ກໍຈະບໍ່ຕ້ອງອາບັດອື່ນອີກ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ "tasmā channaṃ vivaretha" (ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພິກຂຸເມື່ອສະແດງອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ ແລະເມື່ອອອກຈາກອາບັດທີ່ເປັນວຸດຖານາກາມິນີ ພຶງເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້. ຄຳວ່າ "evaṃ taṃ nātivassati" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເປີດເຜີຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ອາບັດນັ້ນກໍຈະບໍ່ຮົ່ວຮົດອີກ.

คติ มิคานํ ปวนนฺติ อชฺโฌกาเส พฺยคฺฆาทีหิ ปริปาติยมานานํ มิคานํ ปวนํ รุกฺขาทิคหนํ อรญฺญํ คติ ปฏิสรณํ โหติ, ตํ ปตฺวา เต อสฺสาสนฺติ. เอเตเนว นเยน อากาโส ปกฺขีนํ คติ. อวสฺสํ อุปคมนฏฺเฐน ปน วิภโว คติ ธมฺมานํ, สพฺเพสมฺปิ สงฺขตธมฺมานํ วินาโสว เตสํ คติ. น หิ เต วินาสํ อคจฺฉนฺตา ฐาตุํ สกฺโกนฺติ. สุจิรมฺปิ ฐตฺวา ปน นิพฺพานํ อรหโต คติ, ขีณาสวสฺส อรหโต อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุ เอกํเสน คตีติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ "gati migānaṃ pavanaṃ" (ປ່າເປັນທີ່ໄປຂອງເນື້ອທັງຫຼາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ປ່າຄືດົງໄມ້ທີ່ຮົກຊັດດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ໄປ ເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ ຂອງຝູງເນື້ອທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນໄລ່ຕິດຕາມໃນທີ່ແຈ້ງ, ເມື່ອຝູງເນື້ອນັ້ນໄປເຖິງປ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມເບົາໃຈ. ໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ ທ້ອງຟ້າກໍເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງນົກທັງຫຼາຍ. ສ່ວນຄວາມເສື່ອມສະຫຼາຍ (ວິພົບ) ເປັນທີ່ໄປຂອງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍ ເພາະຕ້ອງເຂົ້າເຖິງຢ່າງແນ່ນອນ, ຄວາມພິນາດເທົ່ານັ້ນ ເປັນທີ່ໄປຂອງສັງຂະຕະທຳທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສັງຂະຕະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ອາດຕັ້ງຢູ່ໄດ້ໂດຍບໍ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມພິນາດ. ສ່ວນພຣະນິພານ ເປັນທີ່ໄປຂອງພຣະອໍຣະຫັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ເປັນເວລາດົນນານກໍຕາມ, ມີອະທິບາຍວ່າ ອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ ຂອງພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ສິ້ນອາສະວະແລ້ວ ເປັນທີ່ໄປໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ).

ปฐมคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍຄາຖາສັງຄະນິກະທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

อธิกรณเภทํ
ປະເພດແຫ່ງອະທິການ (ອະທິກະຣົນ)

อุกฺโกฏนเภทาทิวณฺณนา
ການອະທິບາຍປະເພດແຫ່ງການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນເປັນຕົ້ນ

๓๔๐. อธิกรณเภเท [Pg.194] อิเม ทส อุกฺโกฏาติ อธิกรณานํ อุกฺโกเฏตฺวา ปุน อธิกรณอุกฺโกเฏน สมถานํ อุกฺโกฏํ ทสฺเสตุํ ‘‘วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ทฺเว สมเถ อุกฺโกเฏตีติ สมฺมุขาวินยญฺจ เยภุยฺยสิกญฺจ อิเม ทฺเว อุกฺโกเฏติ, ปฏิเสเธติ; ปฏิกฺโกสตีติ อตฺโถ. อนุวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต จตฺตาโรติ สมฺมุขาวินยํ, สติวินยํ, อมูฬฺหวินยํ, ตสฺสปาปิยสิกนฺติ อิเม จตฺตาโร สมเถ อุกฺโกเฏติ. อาปตฺตาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ตโยติ สมฺมุขาวินยํ, ปฏิญฺญาตกรณํ, ติณวตฺถารกนฺติ อิเม ตโย สมเถ อุกฺโกเฏติ. กิจฺจาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต เอกนฺติ สมฺมุขาวินยํ อิมํ เอกํ สมถํ อุกฺโกเฏติ.
໓໔໐. ໃນຕອນວ່າດ້ວຍປະເພດແຫ່ງອະທິກະຣົນ, ພຣະອົງຊົງສະແດງການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນ 10 ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ, ເພື່ອສະແດງການຮື້ຟື້ນສະມະຖະທັງຫຼາຍ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນອີກ, ຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸເມື່ອຮື້ຟື້ນວິວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ເທົ່າໃດ?" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ພິກຂຸເມື່ອຮື້ຟື້ນວິວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 2 ປະການ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນ, ຄັດຄ້ານ, ປະຕິເສດ ສະມະຖະ 2 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ ແລະ ເຍັບພຸຍຍະສິກາ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນອະນຸວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 4 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 4 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ, ສະຕິວິນັຍ, ອະມູລະຫາວິນັຍ ແລະ ຕັດສະປາປິຍະສິກາ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນອາປັດຕາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 3 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 3 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ, ປະຕິຍາຕະກະຣະນະ ແລະ ຕິນະວັດຖາຣະກະ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນກິດຈາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 1 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 1 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ.

๓๔๑. กติ อุกฺโกฏาติอาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน ปน ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ อกตํ กมฺมนฺติอาทโย ตาว ตโย อุกฺโกฏา วิเสสโต ทุติเย อนุวาทาธิกรเณ ลพฺภนฺติ. อนิหตํ กมฺมนฺติอาทโย ตโย ปฐเม วิวาทาธิกรเณ ลพฺภนฺติ. อวินิจฺฉิตนฺติอาทโย ตโย ตติเย อาปตฺตาธิกรเณ ลพฺภนฺติ. อวูปสนฺตนฺติอาทโย ตโย จตุตฺเถ กิจฺจาธิกรเณ ลพฺภนฺติ; อปิจ ทฺวาทสาปิ จ เอเกกสฺมึ อธิกรเณ ลพฺภนฺติเยว.
໓໔໑. ສ່ວນໃນການວິສັດຊະນາປັນຫາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "ການຮື້ຟື້ນມີເທົ່າໃດ?" ເປັນຕົ້ນ, ໃນບັນດາການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "akataṃ kammaṃ" (ກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໂດຍສະເພາະໃນອະນຸວາດາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສອງ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "anihataṃ kammaṃ" (ກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກຳຈັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນວິວາດາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີໜຶ່ງ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "avinicchitaṃ" (ຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສິນ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນອາປັດຕາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສາມ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "avūpasantaṃ" (ຍັງບໍ່ສະຫງົບ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນກິດຈາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສີ່. ອີກປະການໜຶ່ງ, ການຮື້ຟື້ນທັງ 12 ປະການນັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນອະທິກະຣົນແຕ່ລະຢ່າງໂດຍທົ່ວໄປເຊັ່ນດຽວກັນ.

ตตฺถชาตกํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏตีติ ยสฺมึ วิหาเร ‘‘มยฺหํ อิมินา ปตฺโต คหิโต, จีวรํ คหิต’’นฺติอาทินา นเยน ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย อธิกรณํ อุปฺปนฺนํ โหติ, ตสฺมึเยว จ นํ วิหาเร อาวาสิกา สนฺนิปติตฺวา ‘‘อลํ อาวุโส’’ติ อตฺตปจฺจตฺถิเก สญฺญาเปตฺวา ปาฬิมุตฺตกวินิจฺฉเยเนว วูปสเมนฺติ, อิทํ ตตฺถชาตกํ อธิกรณํ นาม. เยนาปิ วินิจฺฉเยน สมิตํ, โสปิ เอโก สมโถเยว. อิมํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยํ.
ຄຳວ່າ "ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນວັດໃດ ທີ່ອະທິກະຣົນເກີດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ພິກຂຸນີ້ເອົາບາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປ, ເອົາຈີວອນໄປ" ເປັນຕົ້ນ, ແລະໃນວັດນັ້ນເອງ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ (ອາວາສិកະ) ທັງຫຼາຍ ໄດ້ປະຊຸມກັນແລ້ວ ກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ" ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຂົ້າໃຈກັນ ແລະລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນດ້ວຍການຕັດສິນທີ່ຢູ່ນອກພຣະປາຕິໂມກ (ປາລິມຸດຕະກະວິນິດໄສ) ເທົ່ານັ້ນ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນ" (ຕັດຖະຊາຕະກະອະທິກະຣົນ). ການຕັດສິນໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ອະທິກະຣົນລະງັບໄປ, ການຕັດສິນນັ້ນກໍເປັນສະມະຖະຢ່າງໜຶ່ງເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນສະມະຖະນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ.

ตตฺถชาตกํ วูปสนฺตนฺติ สเจ ปน ตํ อธิกรณํ เนวาสิกา วูปสเมตุํ น สกฺโกนฺติ, อถญฺโญ วินยธโร อาคนฺตฺวา ‘‘กึ อาวุโส อิมสฺมึ [Pg.195] วิหาเร อุโปสโถ วา ปวารณา วา ฐิตา’’ติ ปุจฺฉติ, เตหิ จ ตสฺมึ การเณ กถิเต ตํ อธิกรณํ ขนฺธกโต จ ปริวารโต จ สุตฺเตน วินิจฺฉินิตฺวา วูปสเมติ, อิทํ ตตฺถชาตกํ วูปสนฺตํ นาม อธิกรณํ. เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.
ຄຳວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນລະງັບແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ສ່ວນວ່າ ຖ້າພິກຂຸຜູ້ນອນຢູ່ໃນວັດນັ້ນ (ເນວາສິກະ) ບໍ່ອາດລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໄດ້, ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍຮູບອື່ນເດີນທາງມາແລ້ວ ຖາມວ່າ "ອາວຸໂສ ເປັນຫຍັງໃນວັດນີ້ ການອຸໂປສົດ ຫຼື ການປະວໍຣະນາ ຈຶ່ງຢຸດສະງັກລົງ?", ແລະເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບອກເຫດຜົນນັ້ນແລ້ວ, ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນກໍຕັດສິນອະທິກະຣົນນັ້ນ ໂດຍພຣະສູດ ຈາກຂັນທະກະ ແລະ ປະຣິວານ ແລ້ວລະງັບເສຍ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນລະງັບແລ້ວ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

อนฺตรามคฺเคติ เต อตฺตปจฺจตฺถิกา ‘‘น มยํ เอตสฺส วินิจฺฉเย ติฏฺฐาม, นายํ วินเย กุสโล, อสุกสฺมึ นาม คาเม วินยธรา เถรา วสนฺติ, ตตฺถ คนฺตฺวา วินิจฺฉินิสฺสามา’’ติ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเคเยว การณํ สลฺลกฺเขตฺวา อญฺญมญฺญํ วา สญฺญาเปนฺติ, อญฺเญ วา เต ภิกฺขู นิชฺฌาเปนฺติ, อิทมฺปิ วูปสนฺตเมว โหติ. เอวํ วูปสนฺตํ อนฺตรามคฺเค อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ โย, ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.
ຄຳວ່າ "ໃນລະຫວ່າງທາງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ຍອມຮັບການຕັດສິນຂອງພິກຂຸຮູບນີ້, ພິກຂຸຮູບນີ້ບໍ່ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນພຣະວິນັຍ, ພຣະເຖຣະຜູ້ຊົງວິນັຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນບ້ານຊື່ນັ້ນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປຕັດສິນຢູ່ທີ່ນັ້ນ" ແລ້ວເດີນທາງໄປ, ໃນລະຫວ່າງທາງນັ້ນເອງ ໄດ້ພิຈາລະນາເຫດຜົນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນເອງ, ຫຼື ພິກຂຸຮູບອື່ນໆ ເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຫຼົ່ານັ້ນຍອມຮັບ, ອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຊື່ວ່າລະງັບແລ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

อนฺตรามคฺเค วูปสนฺตนฺติ น เหว โข ปน อญฺญมญฺญํ สญฺญตฺติยา วา สภาคภิกฺขุนิชฺฌาปเนน วา วูปสนฺตํ โหติ; อปิจ โข ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺโต เอโก วินยธโร ทิสฺวา ‘‘กตฺถ อาวุโส คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อสุกํ นาม คามํ, อิมินา นาม การเณนา’’ติ วุตฺเต ‘‘อลํ, อาวุโส, กึ ตตฺถ คเตนา’’ติ ตตฺเถว ธมฺเมน วินเยน ตํ อธิกรณํ วูปสเมติ, อิทํ อนฺตรามคฺเค วูปสนฺตํ นาม. เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.
ຄຳວ່າ "ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າລະງັບໄປດ້ວຍການເຂົ້າໃຈກັນເອງ ຫຼື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຍອມຮັບໂດຍພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍຮູບໜຶ່ງເດີນທາງສວນທາງມາ ພົບເຫັນແລ້ວຖາມວ່າ "ອາວຸໂສ ພວກທ່ານຈະໄປໃສ?", ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຕອບວ່າ "ຈະໄປບ້ານຊື່ນັ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນຊື່ນີ້", ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ຈະໄປທີ່ນັ້ນເຮັດຫຍັງ?" ແລ້ວລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໃນລະຫວ່າງທາງນັ້ນເອງ ໂດຍທຳໂດຍວິນັຍ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

ตตฺถ คตนฺติ สเจ ปน ‘‘อลํ, อาวุโส, กึ ตตฺถ คเตนา’’ติ วุจฺจมานาปิ ‘‘มยํ ตตฺเถว คนฺตฺวา วินิจฺฉยํ ปาเปสฺสามา’’ติ วินยธรสฺส วจนํ อนาทิยิตฺวา คจฺฉนฺติเยว, คนฺตฺวา สภาคานํ ภิกฺขูนํ เอตมตฺถํ อาโรเจนฺติ. สภาคา ภิกฺขู ‘‘อลํ, อาวุโส, สงฺฆสนฺนิปาตํ นาม ครุก’’นฺติ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา วินิจฺฉินิตฺวา สญฺญาเปนฺติ, อิทมฺปิ วูปสนฺตเมว โหติ. เอวํ วูปสนฺตํ ตตฺถ คตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ โย, ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.
ຄຳວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ຖ້າວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ຈະໄປທີ່ນັ້ນເຮັດຫຍັງ?" ກໍຕາມ, ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນ ແລ້ວເດີນທາງໄປຕໍ່ ໂດຍກ່າວວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປໃຫ້ເຖິງການຕັດສິນຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ", ເມື່ອໄປເຖິງແລ້ວ ກໍແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ການປະຊຸມສົງນັ້ນເປັນເລື່ອງໜັກ" ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງລົງໃນທີ່ນັ້ນເອງ ຕັດສິນແລະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນ, ອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຊື່ວ່າລະງັບແລ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວເມື່ອໄປເຖິງທີ່ນັ້ນຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

ตตฺถ คตํ วูปสนฺตนฺติ น เหว โข ปน สภาคภิกฺขูนํ สญฺญตฺติยา วูปสนฺตํ โหติ; อปิจ โข สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา อาโรจิตํ สงฺฆมชฺเฌ วินยธรา วูปสเมนฺติ, อิทํ ตตฺถ คตํ วูปสนฺตํ นาม. เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.
ຄຳວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວລະງັບແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າລະງັບໄປດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນໂດຍພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທວ່າ ໄດ້ມີການປະຊຸມສົງແລ້ວແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນ, ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍທັງຫຼາຍຈຶ່ງລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໃນທ່າມກາງສົງ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວລະງັບແລ້ວ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

สติวินยนฺติ ขีณาสวสฺส ทินฺนํ สติวินยํ อุกฺโกเฏติ, ปาจิตฺติยเมว. อุมฺมตฺตกสฺส ทินฺเน อมูฬฺหวินเย ปาปุสฺสนฺนสฺส ทินฺนาย ตสฺสปาปิยสิกายปิ เอเสว นโย.
ຄຳວ່າ "ສະຕິວິນັຍ" (Sativinaya) ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນສະຕິວິນັຍທີ່ໃຫ້ແກ່ພຣະຂີນາສົບ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີແນ່ນອນ. ໃນອະມູລະຫາວິນັຍ (Amūḷhavinaya) ທີ່ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດ (ເປັນບ້າ) ແລະໃນຕັດສະປາປິຍະສິກາ (Tassapāpiyasikā) ທີ່ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີບາບໜາແໜ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ติณวตฺถารกํ [Pg.196] อุกฺโกเฏตีติ สงฺเฆน ติณวตฺถารกสมเถน วูปสมิเต อธิกรเณ ‘‘อาปตฺติ นาม เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เทสิยมานา วุฏฺฐาติ, ยํ ปเนตํ นิทฺทายนฺตสฺสาปิ อาปตฺติวุฏฺฐานํ นาม, เอตํ มยฺหํ น ขมตี’’ติ เอวํ วทนฺโตปิ ติณวตฺถารกํ อุกฺโกเฏติ นาม, ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว.
ຄຳວ່າ "ຮື້ຟື້ນຕິນະວັດຖາຣະກະ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອອະທິກະຣົນຖືກລະງັບແລ້ວໂດຍສົງ ດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ, ພິກຂຸກ່າວວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າອາບັດ ຍ່ອມອອກໄດ້ດ້ວຍການເຂົ້າໄປຫາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ປະນົມມື ແລ້ວສະແດງອາບັດ, ແຕ່ການອອກຈາກອາບັດນີ້ ທີ່ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ກຳລັງນອນຫຼັບຢູ່ກໍອອກໄດ້, ການອອກຈາກອາບັດຢ່າງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ພໍໃຈ" ພິກຂຸຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າຮື້ຟື້ນຕິນະວັດຖາຣະກະເຊັ່ນດຽວກັນ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏตีติ วินยธโร หุตฺวา อตฺตโน อุปชฺฌายาทีนํ อตฺถาย ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา ปุพฺเพ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ เยน เกนจิ อุกฺโกเฏนฺโต ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. ทฺวีสุ ปน อตฺตปจฺจตฺถิเกสุ เอกสฺมึ ‘‘อนตฺถํ เม อจรี’’ติอาทินา นเยน สมุปฺปนฺนาฆาโต, ตสฺส ปราชยํ อาโรปนตฺถํ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา ปุพฺเพ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ เยน เกนจิ อุกฺโกเฏนฺโต โทสาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. มนฺโท ปน โมมูโห โมมูหตฺตา เอว ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา วุตฺตนเยเนว อุกฺโกเฏนฺโต โมหาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. สเจ ปน ทฺวีสุ อตฺตปจฺจตฺถิเกสุ เอโก วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ คหนมิจฺฉาทิฏฺฐึ พลวนฺเต จ ปกฺขนฺตริเย อภิญฺญาเต ภิกฺขู นิสฺสิตตฺตา วิสมนิสฺสิโต คหนนิสฺสิโต พลวนิสฺสิโต จ โหติ, ตสฺส ภเยน ‘‘อยํ เม ชีวิตนฺตรายํ วา พฺรหฺมจริยนฺตรายํ วา กเรยฺยา’’ติ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา วุตฺตนเยเนว อุกฺโกเฏนฺโต ภยาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม.
ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເຖິງສັນທາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍' ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍທອນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ທີ່ຕັດສິນແລ້ວໃນກ່ອນ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການ ຊື່ວ່າ ເຖິງສັນທາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ສ່ວນໃນຄູ່ປັດຈາມິດ 2 ຮູບ, ພະວິນັຍທອນມີຄວາມອາຄາດເກີດຂຶ້ນໃນຮູບໜຶ່ງ ໂດຍທຳນອງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາ' ເພື່ອຍົກຄວາມຜ່າຍແພ້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ທີ່ຕັດສິນແລ້ວໃນກ່ອນ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການ ຊື່ວ່າ ເຖິງໂທສາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ສ່ວນພະວິນັຍທອນຜູ້ອ່ອນປັນຍາ ຫຼົງງົມງາຍ ເພາະຄວາມຫຼົງງົມງາຍນັ້ນເອງ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຖິງໂມຫາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ແຕ່ຖ້າວ່າ ໃນຄູ່ປັດຈາມິດ 2 ຮູບນັ້ນ, ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງເປັນຜູ້ອາໄສກາຍະກຳເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ວິສະມະນິສິດ), ອາໄສມິດສາທິຖິທີ່ຮົກຊັດ (ຄະຫະນະນิສິດ), ແລະອາໄສພວກພິກຂຸອື່ນທີ່ມີກຳລັງແລະມີຊື່ສຽງ (ພະລະວະນິສິດ) ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ອາໄສສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ຈະເພິ່ງເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ຊີວິດ ຫຼືອັນຕະລາຍແກ່ພົມມະຈັນຂອງເຮົາ' ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຖິງພະຍາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍.

ตทหุปสมฺปนฺโนติ เอโก สามเณโร พฺยตฺโต โหติ พหุสฺสุโต, โส วินิจฺฉเย ปราชยํ ปตฺวา มงฺกุภูเต ภิกฺขู ทิสฺวา ปุจฺฉติ ‘‘กสฺมา มงฺกุภูตาตฺถา’’ติ? เต ตสฺส ตํ อธิกรณํ อาโรเจนฺติ. โส เต เอวํ วเทติ ‘‘โหตุ, ภนฺเต, มํ อุปสมฺปาเทถ, อหํ ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสามี’’ติ. เต ตํ อุปสมฺปาเทนฺติ. โส ทุติยทิวเส เภรึ ปหริตฺวา สงฺฆํ สนฺนิปาเตติ. ตโต ภิกฺขูหิ ‘‘เกน สงฺโฆ สนฺนิปาติโต’’ติ วุตฺเต ‘‘มยา’’ติ วทติ. ‘‘กสฺมา สนฺนิปาติโต’’ติ? ‘‘หิยฺโย อธิกรณํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ, ตมหํ วินิจฺฉินิสฺสามี’’ติ. ‘‘ตฺวํ ปน หิยฺโย กุหึ คโต’’ติ? ‘‘อนุปสมฺปนฺโนมฺหิ, ภนฺเต, อชฺช ปน อุปสมฺปนฺโนมฺหี’’ติ. โส วตฺตพฺโพ ‘‘อิทํ อาวุโส ตุมฺหาทิสานํ ภควตา สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ‘ตทหุปสมฺปนฺโน [Pg.197] อุกฺโกเฏติ, อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติย’นฺติ, คจฺฉ อาปตฺตึ เทเสหี’’ติ. อาคนฺตุเกปิ เอเสว นโย.
ຄຳວ່າ 'ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ' ມີເລື່ອງວ່າ: ມີສາມະເນນຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ເປັນພະຫູສູດ, ສາມະເນນນັ້ນເຫັນພວກພິກຂຸຜູ້ຜ່າຍແພ້ໃນການຕັດສິນ ມີໜ້າເກີ້ເຂີນ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງມີໜ້າເກີ້ເຂີນຢູ່?' ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບອກອະທິករណ៍ນັ້ນແກ່ສາມະເນນນັ້ນ. ສາມະເນນນັ້ນຈຶ່ງກ່າວກັບພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ບໍ່ເປັນຫຍັງ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງໃຫ້ຂ້ານ້ອຍອຸປະສົມບົດເຖີດ, ຂ້ານ້ອຍຈະລະງັບອະທິករណ៍ນັ້ນເອງ.' ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍໃຫ້ສາມະເນນນັ້ນອຸປະສົມບົດ. ໃນວັນທີສອງ ພິກຂຸໃໝ່ນັ້ນຕີກອງປະຊຸມສົງ. ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ໃຜໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ກໍຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເອງ.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ຕອບວ່າ 'ມື້ວານນີ້ ອະທິករណ៍ຖືກຕັດສິນບໍ່ດີ, ຂ້ານ້ອຍຈະຕັດສິນອະທິករណ៍ນັ້ນໃໝ່.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ກໍມື້ວານນີ້ ທ່ານໄປໃສມາ?' ຕອບວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ມື້ວານນີ້ຂ້ານ້ອຍຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ, ແຕ່ມື້ນີ້ຂ້ານ້ອຍໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ.' ພິກຂຸໃໝ່ນັ້ນ ພວກພິກຂຸພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຊັ່ນທ່ານວ່າ "ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ ຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ", ທ່ານຈົ່ງໄປສະແດງອາບັດສາ.' ເຖິງແມ່ນໃນພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງ ກໍມີທຳນອງນີ້ຄືກັນ.

การโกติ เอกํ สงฺเฆน สทฺธึ อธิกรณํ วินิจฺฉินิตฺวา ปริเวณคตํ ปราชิตา ภิกฺขู วทนฺติ ‘‘กิสฺส, ภนฺเต, ตุมฺเหหิ เอวํ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ, นนุ เอวํ วินิจฺฉินิตพฺพ’’นฺติ. โส ‘‘กสฺมา ปฐมํเยว เอวํ น วทิตฺถา’’ติ ตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ. เอวํ โย การโก อุกฺโกเฏติ, ตสฺสาปิ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ. ฉนฺททายโกติ เอโก อธิกรณวินิจฺฉเย ฉนฺทํ ทตฺวา สภาเค ภิกฺขู ปราชยํ ปตฺวา อาคเต มงฺกุภูเต ทิสฺวา ‘‘สฺเว ทานิ อหํ วินิจฺฉินิสฺสามี’’ติ สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘กสฺมา สนฺนิปาเตสี’’ติ วุตฺเต ‘‘หิยฺโย อธิกรณํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ, ตมหํ อชฺช วินิจฺฉินิสฺสามี’’ติ. ‘‘หิยฺโย ปน ตฺวํ กตฺถ คโต’’ติ. ‘‘ฉนฺทํ ทตฺวา นิสินฺโนมฺหี’’ติ. โส วตฺตพฺโพ ‘‘อิทํ อาวุโส ตุมฺหาทิสานํ ภควตา สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ‘ฉนฺททายโก อุกฺโกเฏติ, อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติย’นฺติ, คจฺฉ อาปตฺตึ เทเสหี’’ติ.
ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຮ່ວມເຮັດ' ມີເລື່ອງວ່າ: ພວກພິກຂຸຜູ້ຜ່າຍແພ້ ກ່າວກັບພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ຜູ້ຮ່ວມຕັດສິນອະທິករណ៍ຮ່ວມກັບສົງແລ້ວໄປສູ່ບໍລິເວນວິຫານວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງຕັດສິນອະທິករណ៍ຢ່າງນີ້, ທີ່ຈິງຄວນຕັດສິນຢ່າງນີ້ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ພິກຂຸຮູບນັ້ນກ່າວວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເວົ້າຢ່າງນີ້ແຕ່ທຳອິດ?' ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ນັ້ນ. ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ຮ່ວມຕັດສິນແລ້ວຮື້ຟື້ນຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃຫ້ສັນທະ' ມີເລື່ອງວ່າ: ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໃຫ້ສັນທະໃນການຕັດສິນອະທິករណ៍ແລ້ວ ເຫັນພວກພິກຂຸຜູ້ມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ພວກດຽວກັນ) ຜ່າຍແພ້ກັບມາ ມີໜ້າເກີ້ເຂີນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ມື້ອື່ນນີ້ ຂ້ອຍຈະຕັດສິນເອງ' ແລ້ວໃຫ້ປະຊຸມສົງ, ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ກໍຕອບວ່າ 'ມື້ວານນີ້ ອະທິករណ៍ຖືກຕັດສິນບໍ່ດີ, ມື້ນີ້ຂ້ອຍຈະຕັດສິນອະທິករណ៍ນັ້ນໃໝ່.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ກໍມື້ວານນີ້ ທ່ານໄປໃສມາ?' ຕອບວ່າ 'ຂ້ອຍໃຫ້ສັນທະແລ້ວນັ່ງຢູ່.' ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ພວກພິກຂຸພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຊັ່ນທ່ານວ່າ "ຜູ້ໃຫ້ສັນທະແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ", ທ່ານຈົ່ງໄປສະແດງອາບັດສາ.'

อธิกรณนิทานาทิวณฺณนา
ການພັນລະນາເຫດເກີດແຫ່ງອະທິករណ៍ເປັນຕົ້ນ

๓๔๒. วิวาทาธิกรณํ กึนิทานนฺติอาทีสุ กึ นิทานมสฺสาติ กึนิทานํ. โก สมุทโย อสฺสาติ กึสมุทยํ. กา ชาติ อสฺสาติ กึชาติกํ. โก ปภโว อสฺสาติ กึปภวํ. โก สมฺภาโร อสฺสาติ กึสมฺภารํ. กึ สมุฏฺฐานํ อสฺสาติ กึสมุฏฺฐานํ. สพฺพาเนตานิ การณเววจนานิเยว.
໓໔໒. In ບົດວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ kiṃnidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'kiṃnidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີນິທານ (ເຫດເກີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsamudayaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສະມຸໄທ (ເຫດກໍ່ຂຶ້ນ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃjātikaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີຊາດ (ຄວາມເກີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃpabhavaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີປະພົບ (ແຫຼ່ງກຳເນີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsambhāraṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສົມພານ (ເຄື່ອງປະກອບ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsamuṭṭhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສະມຸດຖານ (ທີ່ຕັ້ງ) ຄືແນວໃດ. ຄຳທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ເຫດ' (ກາຣະນະ) ທັງນັ້ນ.

วิวาทนิทานนฺติอาทีสุปิ อฏฺฐารสเภทกรวตฺถุสงฺขาโต วิวาโท นิทานเมตสฺสาติ วิวาทนิทานํ. วิวาทํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกวิวาทวเสเนตํ วุตฺตํ. อนุวาโท นิทานํ อสฺสาติ อนุวาทนิทานํ. อิทมฺปิ อนุวาทํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกอนุวาทวเสน วุตฺตํ. อาปตฺติ นิทานํ อสฺสาติ อาปตฺตินิทานํ. อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชตีติ เอวํ อาปตฺตึ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกอาปตฺติวเสเนตํ วุตฺตํ. กิจฺจยํ นิทานมสฺสาติ กิจฺจยนิทานํ; จตุพฺพิธํ สงฺฆกมฺมํ การณมสฺสาติ อตฺโถ. อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาทีนํ กิจฺจํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกกิจฺจานํ วเสเนตํ วุตฺตํ. อยํ จตุนฺนมฺปิ อธิกรณานํ วิสฺสชฺชนปกฺเข เอกปทโยชนา. เอเตนานุสาเรน สพฺพปทานิ โยเชตพฺพานิ.
ເຖິງແມ່ນໃນບົດວ່າ 'vivādanidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'vivādanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິວາດອັນກ່າວຄືວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ເປັນນิທານຂອງອະທິករណ៍ນີ້. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິວາດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສວິວາດໃນກ່ອນໆ. ບົດວ່າ 'anuvādanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະນຸວາດ (ການກ່າວຫາ) ເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸວາດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສອະນຸວາດໃນກ່ອນໆ. ບົດວ່າ 'āpattinidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອາບັດເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສອາບັດໃນກ່ອນໆ ໂດຍທຳນອງວ່າ 'ຍ້ອນປັດໄຈຄືອາປັດຕາທິករណ៍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 4 ປະການ'. ບົດວ່າ 'kiccayanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ກິດຈະຍະ (ກິດ) ເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ສັງຄະກຳ 4 ປະການ ເປັນເຫດຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສກິດຄືການສວດສົມນຸພາສັນເປັນຕົ້ນ ຈົນຄົບ 3 ເທື່ອ ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ. ນີ້ຄືການປະກອບຄຳດຽວ (ຄືຄຳວ່າ ນິທານ) ໃນຝ່າຍວິສັດຊະນາແຫ່ງອະທິករណ៍ທັງ 4 ປະການ. ພຶງປະກອບບົດທັງໝົດ (ມີ ວິວາດະສະມຸທະຍะ ເປັນຕົ້ນ) ໂດຍແນວທາງນີ້.

ทุติยปุจฺฉาย [Pg.198] เหตุนิทานนฺติอาทิมฺหิ วิสฺสชฺชเน นวนฺนํ กุสลากุสลาพฺยากตเหตูนํ วเสน เหตุนิทานาทิตา เวทิตพฺพา. ตติยปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน พฺยญฺชนมตฺตํ นานํ. เหตุเยว หิ เอตฺถ ปจฺจโยติ วุตฺโต.
ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາທີສອງ ທີ່ມີຄຳວ່າ 'hetunidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນເຫຕຸນິທານເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນເຫດ, ອະກຸສົນເຫດ ແລະອັບຍາກະຕະເຫດ 9 ປະການ. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາທີສາມ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ) ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າໃນບັນຫາທີສາມນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງg່າວເຫດນັ້ນເອງວ່າເປັນປັດໄຈ.

๓๔๓. มูลปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน ทฺวาทส มูลานีติ โกธอุปนาหยุคฬกาทีนิ ฉ วิวาทามูลานิ, โลภโทสโมหา ตโย, อโลภาโทสาโมหา ตโยติ อิมานิ อชฺฌตฺตสนฺตานปฺปวตฺตานิ ทฺวาทส มูลานิ. จุทฺทส มูลานีติ ตาเนว ทฺวาทส กายวาจาหิ สทฺธึ จุทฺทส โหนฺติ. ฉ มูลานีติ กายาทีนิ ฉ สมุฏฺฐานานิ.
໓໔໓. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງມູນ (ຮາກເຫງົ້າ), ບົດວ່າ 'dvādasa mūlāni' (ມູນ 12) ໄດ້ແກ່ ວິວາດະມູນ 6 ມີຄູ່ແຫ່ງໂກທະແລະອຸປະນາຫະເປັນຕົ້ນ, ອະກຸສົນມູນ 3 ມີໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ, ແລະກຸສົນມູນ 3 ມີອະໂລພະ ອະໂທສະ ອະໂມຫະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືມູນ 12 ປະການ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຊັດຕະສັນດານ (ພາຍໃນ). ບົດວ່າ 'cuddasa mūlāni' (ມູນ 14) ໄດ້ແກ່ ມູນ 12 ນັ້ນເອງ ບວກກັບກາຍແລະວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ 14 ປະການ. ບົດວ່າ 'cha mūlāni' (ມູນ 6) ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານ 6 ມີກາຍເປັນຕົ້ນ.

สมุฏฺฐานปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ สมุฏฺฐานานิ, ตญฺหิ เอเตสุ อฏฺฐารสสุ เภทกรวตฺถูสุ สมุฏฺฐาติ, เอเตหิ วา การณภูเตหิ สมุฏฺฐาติ. เตนสฺเสตานิ สมุฏฺฐานานิ วุจฺจนฺติ. เอส นโย สพฺพตฺถ.
In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງສະມຸດຖານ, ວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ເປັນສະມຸດຖານ, ເພາະວ່າວິວາດາທິករណ៍ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນເພາະວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກເຫຼົ່ານີ້ ເຊິ່ງເປັນເຫດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນສະມຸດຖານຂອງວິວາດາທິករណ៍ນັ້ນ. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບົດທັງປວງ.

๓๔๔. วิวาทาธิกรณํ อาปตฺตีติอาทิเภเท เอเกน อธิกรเณน กิจฺจาธิกรเณนาติ อิทํ เยน อธิกรเณน สมฺมนฺติ, ตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ, น ปเนตานิ เอกํสโต กิจฺจาธิกรเณเนว สมฺมนฺติ. น หิ ปุคฺคลสฺส สนฺติเก เทเสนฺตสฺส กิจฺจาธิกรณํ นาม อตฺถิ.
໓໔໔. In ການຈຳແນກມີຄຳວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ āpatti' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ລະງັບດ້ວຍອະທິករណ៍ໜຶ່ງ ຄືກິດຈາທິករណ៍' ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງອະທິករណ៍ທີ່ລະງັບອະທິករណ៍ເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ອະທິករណ៍ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະລະງັບດ້ວຍກິດຈາທິករណ៍ໂດຍສ່ວນດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ກິດຈາທິករណ៍ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ສະແດງອາບັດໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ.

น กตเมน สมเถนาติ สาวเสสาปตฺติ วิย น สมฺมติ. น หิ สกฺกา สา เทเสตุํ, น ตโต วุฏฺฐาย สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาตุํ.
ບົດວ່າ 'na katamena samathena' ໄດ້ແກ່ ອາບັດນັ້ນ ບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ ເໝືອນກັບສາວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ). ເພາະວ່າ ອາບັດອະນະວະເສສານັ້ນ ບໍ່ສາມາດຈະສະແດງໄດ້, ບໍ່ສາມາດຈະອອກຈາກອາບັດນັ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດໄດ້.

๓๔๘. วิวาทาธิกรณํ โหติ อนุวาทาธิกรณนฺติอาทิ นโย อุตฺตาโนเยว.
໓໔໘. ແນວທາງໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ hoti anuvādādhikaraṇaṃ' (ວິວາດາທິករណ៍ ຍ່ອມເປັນອະນຸວາດາທິករណ៍) ນັ້ນ ຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

๓๔๙. ตโต ปรํ ยตฺถ สติวินโยติอาทิกา สมฺมุขาวินยํ อมุญฺจิตฺวา ฉ ยมกปุจฺฉา วุตฺตา, ตาสํ วิสฺสชฺชเนเนว อตฺโถ ปกาสิโต.
໓໔໙. ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ບັນຫາຄູ່ 6 ຂໍ້ ມີບົດວ່າ 'yattha sativinayo' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ໂດຍບໍ່ລະເວັ້ນສັມມຸຂາວิໄນ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຊົງປະກາດໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍການວິສັດຊະນານັ້ນເອງ.

๓๕๑. สํสฏฺฐาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน สํสฏฺฐาติ สติวินยกมฺมวาจากฺขณสฺมึเยว ทฺวินฺนมฺปิ สมถานํ สิทฺธตฺตา สมฺมุขาวินโยติ วา สติวินโยติ วา อิเม ธมฺมา สํสฏฺฐา, โน วิสํสฏฺฐา. ยสฺมา ปน กทลิกฺขนฺเธ ปตฺตวฏฺฏีนํ วิย น สกฺกา เตสํ วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ทสฺเสตุํ, เตน วุตฺตํ [Pg.199] ‘‘น จ ลพฺภา อิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปญฺญาเปตุ’’นฺติ. เอส นโย สพฺพตฺถ.
໓໕໑. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາ ມີຄຳວ່າ 'saṃsaṭṭhā' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'saṃsaṭṭhā' (ລະຄົນກັນ) ໄດ້ແກ່ ເພາະສະມະຖະທັງສອງ ສຳເລັດໃນຂະນະແຫ່ງກຳມະວາຈາຂອງສະຕິວິໄນນັ້ນເອງ, ທັມເຫຼົ່ານີ້ ຄືສັມມຸຂາວິໄນ ຫຼືສະຕິວິໄນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລະຄົນກັນ, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ລະຄົນກັນ. ແຕ່ຍ້ອນວ່າ ບໍ່ສາມາດຈະແຍກສະມະຖະທັງສອງນັ້ນອອກຈາກກັນ ແລ້ວສະແດງຄວາມຕ່າງກັນໄດ້ ເໝືອນກັບກາບກ້ວຍໃນຕົ້ນກ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ແລະບໍ່ສາມາດຈະແຍກທັມເຫຼົ່ານີ້ອອກເປັນແຕ່ລະຢ່າງໆ ແລ້ວບັນຍັດຄວາມຕ່າງກັນໄດ້'. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບົດທັງປວງ.

สตฺตสมถนิทานวณฺณนา
ການພັນລະນາເຫດເກີດແຫ່ງສະມະຖະ 7

๓๕๒. กึนิทาโนติ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน นิทานํ นิทานมสฺสาติ นิทานนิทาโน. ตตฺถ สงฺฆสมฺมุขตา, ธมฺมสมฺมุขตา, วินยสมฺมุขตา, ปุคฺคลสมฺมุขตาติ อิทํ สมฺมุขาวินยสฺส นิทานํ. สติเวปุลฺลปตฺโต ขีณาสโว ลทฺธุปวาโท สติวินยสฺส นิทานํ. อุมฺมตฺตโก ภิกฺขุ อมูฬฺหวินยสฺส นิทานํ. โย จ เทเสติ, ยสฺส จ เทเสติ, อุภินฺนํ สมฺมุขีภาโว ปฏิญฺญาตกรณสฺส นิทานํ. ภณฺฑนชาตานํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ อสกฺกุเณยฺยตา เยภุยฺยสิกาย นิทานํ. ปาปุสฺสนฺโน ปุคฺคโล ตสฺสปาปิยสิกาย นิทานํ. ภณฺฑนชาตานํ พหุ อสฺสามณกอชฺฌาจาโร ติณวตฺถารกสฺส นิทานํ. เหตุปจฺจยวารา วุตฺตนยา เอว.
໓໕໒. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາວ່າ 'kiṃnidāno' (ມີນິທານຄືແນວໃດ), ບົດວ່າ 'nidānanidāno' ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະນັ້ນມີນິທານເປັນເຫດເກີດ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າສົງ (ສັງຄະສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າທັມ (ທັມມະສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າວິໄນ (ວິໄນສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະສັມມຸຂະຕາ), ນີ້ຄືນິທານຂອງສັມມຸຂາວິໄນ. ພຣະຂີນາສົບຜູ້ເຖິງຄວາມໄພບູນແຫ່ງສະຕິ ຜູ້ຖືກໂຈດ (ຖືກກ່າວຫາ) ເປັນນິທານຂອງສະຕິວິໄນ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນບ້າ ເປັນນິທານຂອງອະມູລະຫາວິໄນ. ຄວາມພ້ອມໜ້າກັນແຫ່ງພິກຂຸທັງສອງ ຄື ຜູ້ສະແດງ ແລະຜູ້ຮັບສະແດງ ເປັນນິທານຂອງປະຕິຍາຕະກະຣະນະ. ຄວາມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະລະງັບອະທິករណ៍ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ ເປັນນິທານຂອງເຍພຸຍຍະສິກາ. ບຸກຄົນຜູ້ມີບາບໜາ ເປັນນິທານຂອງຕັດສະປາປິຍະສິກາ. ການປະພຶດລ່ວງລະເມີດອັນບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ ເປັນນິທານຂອງຕິລະວັດຖາຣະກະ. ສ່ວນເຫຕຸວານແລະປັດຈະຍະວານ ກໍມີທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ.

๓๕๓. มูลปุจฺฉาย วิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว. สมุฏฺฐานปุจฺฉาย กิญฺจาปิ ‘‘สตฺตนฺนํ สมถานํ กตเม ฉตฺตึส สมุฏฺฐานา’’ติ วุตฺตํ, สมฺมุขาวินยสฺส ปน กมฺมสงฺคหาภาเวน สมุฏฺฐานาภาวโต ฉนฺนํเยว สมถานํ ฉ สมุฏฺฐานานิ วิภตฺตานิ. ตตฺถ กมฺมสฺส กิริยาติ ญตฺติ เวทิตพฺพา. กรณนฺติ ตสฺสาเยว ญตฺติยา ฐเปตพฺพกาเล ฐปนํ. อุปคมนนฺติ สยํ อุปคมนํ; อตฺตนาเยว ตสฺส กมฺมสฺส กรณนฺติ อตฺโถ. อชฺฌุปคมนนฺติ อชฺเฌสนุปคมนํ; อญฺญํ สทฺธิวิหาริกาทิกํ ‘‘อิทํ กมฺมํ กโรหี’’ติ อชฺเฌสนนฺติ อตฺโถ. อธิวาสนาติ ‘‘รุจฺจติ เม เอตํ, กโรตุ สงฺโฆ’’ติ เอวํ อธิวาสนา; ฉนฺททานนฺติ อตฺโถ. อปฺปฏิกฺโกสนาติ ‘‘น เมตํ ขมติ, มา เอวํ กโรถา’’ติ อปฺปฏิเสธนา. อิติ ฉนฺนํ ฉกฺกานํ วเสน ฉตฺตึส สมุฏฺฐานา เวทิตพฺพา.
໓໕໓. ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງມູນ ນັ້ນຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນບັນຫາເລື່ອງສະມຸດຖານ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ 'ສະມຸດຖານ 36 ຂອງສະມະຖະ 7 ຄືແນວໃດ?' ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະສັມມຸຂາວິໄນບໍ່ມີການສົງເຄາະເຂົ້າໃນກຳ ຈຶ່ງບໍ່ມີສະມຸດຖານ, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຈຳແນກສະມຸດຖານ 6 ຂອງສະມະຖະ 6 ເທົ່ານັ້ນ. ໃນການຈຳແນກນັ້ນ, ບົດວ່າ 'kammassa kiriyā' (ການເຮັດກຳ) ພຶງຊາບວ່າໄດ້ແກ່ ຍັດຕິ (ຄຳຜະເດັດຊົງ). ບົດວ່າ 'karaṇaṃ' (ການເຮັດ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງຍັດຕິນັ້ນເອງໄວ້ໃນເວລາທີ່ຄວນຕັ້ງ. ບົດວ່າ 'upagamanaṃ' (ການເຂົ້າໄປຫາ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຕົນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດກຳນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ. ບົດວ່າ 'ajjhupagamanaṃ' (ການຍອມຮັບ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາເພາະການຊັກຊວນ, ອະທິບາຍວ່າ ການຊັກຊວນບຸກຄົນອື່ນມີສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດກຳນີ້'. ບົດວ່າ 'adhivāsanā' (ການຍອມຮັບ) ໄດ້ແກ່ ການຍອມຮັບໂດຍທຳນອງວ່າ 'ກຳນີ້ຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂໍສົງຈົ່ງເຮັດເຖີດ', ອະທິບາຍວ່າ ການໃຫ້ສັນທະ. ບົດວ່າ 'appaṭikkosanā' (ການບໍ່ຄັດຄ້ານ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຫ້າມປາມໂດຍທຳນອງວ່າ 'ກຳນີ້ບໍ່ຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ພວກທ່ານຢ່າເຮັດຢ່າງນີ້ເລີຍ'. ພຶງຊາບສະມຸດຖານ 36 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ 6 ທັງ 6 ໝວດ ດ້ວຍປະການສະນີ.

สตฺตสมถนานาตฺถาทิวณฺณนา
ການພັນລະນາຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສະມະຖະ 7 ເປັນຕົ້ນ

๓๕๔. นานาตฺถปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว. อธิกรณปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน อยํ วิวาโท โน อธิกรณนฺติ อยํ มาตาปุตฺตาทีนํ วิวาโท วิรุทฺธวาทตฺตา วิวาโท นาม โหติ, สมเถหิ ปน อธิกรณียตาย อภาวโต อธิกรณํ น โหติ. อนุวาทาทีสุปิ เอเสว นโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
໓໕໔. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງຄວາມຕ່າງກັນ ນັ້ນຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງອະທິករណ៍, ບົດວ່າ 'ayaṃ vivādo no adhikaraṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິວາດຂອງມານດາແລະບຸດເປັນຕົ້ນນີ້ ຊື່ວ່າວິວາດ ເພາະເປັນການກ່າວຂັດແຍ້ງກັນ, ແຕ່ບໍ່ເປັນອະທິករណ៍ ເພາະບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງລະງັບດ້ວຍສະມະຖະທັງຫຼາຍ. ເຖິງແມ່ນໃນອະນຸວາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີທຳນອງນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ກໍຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

อธิกรณเภทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການພັນລະນາການຈຳແນກອະທິករណ៍ ຈົບແລ້ວ.

ทุติยคาถาสงฺคณิกํ
ທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະ

โจทนาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา
ການພັນລະນາການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງໂຈທະນາເປັນຕົ້ນ

๓๕๙. ทุติยคาถาสงฺคณิยํ [Pg.200] โจทนาติ วตฺถุญฺจ อาปตฺติญฺจ ทสฺเสตฺวา โจทนา. สารณาติ โทสสารณา. สงฺโฆ กิมตฺถายาติ สงฺฆสนฺนิปาโต กิมตฺถาย. มติกมฺมํ ปน กิสฺส การณาติ มติกมฺมํ วุจฺจติ มนฺตคฺคหณํ; ตํ กิสฺส การณาติ อตฺโถ.
໓໕໙. In ທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະນັ້ນ, ບົດວ່າ 'codanā' ໄດ້ແກ່ ການໂຈດ (ການກ່າວຫາ) ໂດຍສະແດງວັດຖຸແລະອາບັດ. ບົດວ່າ 'sāraṇā' ໄດ້ແກ່ ການເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ. ບົດວ່າ 'saṅgho kimatthāya' ໄດ້ແກ່ ການປະຊຸມສົງມີປະໂຫຍດຄືແນວໃດ. ໃນບົດວ່າ 'matikammaṃ pana kissa kāraṇā' ນີ້, ການປຶກສາຫາລືກັນ ເອີ້ນວ່າ ມະຕິກຳ, ຄຳຖາມວ່າ ມະຕິກຳນັ້ນມີຂຶ້ນເພາະເຫດໃດ ຄືເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້.

โจทนา สารณตฺถายาติ วุตฺตปฺปการา โจทนา, เตน จุทิตกปุคฺคเลน โจทกโทสสารณตฺถาย. นิคฺคหตฺถาย สารณาติ โทสสารณา ปน ตสฺส ปุคฺคลสฺส นิคฺคหตฺถาย. สงฺโฆ ปริคฺคหตฺถายาติ ตตฺถ สนฺนิปติโต สงฺโฆ วินิจฺฉยปริคฺคหณตฺถาย; ธมฺมาธมฺมํ ตุลนตฺถาย สุวินิจฺฉิตทุพฺพินิจฺฉิตํ ชานนตฺถายาติ อตฺโถ. มติกมฺมํ ปน ปาฏิเยกฺกนฺติ สุตฺตนฺติกตฺเถรานญฺจ วินยธรตฺเถรานญฺจ มนฺตคฺคหณํ ปาเฏกฺกํ ปาเฏกฺกํ วินิจฺฉยสนฺนิฏฺฐาปนตฺถํ.
ບົດວ່າ 'codanā sāraṇatthāya' ໄດ້ແກ່ ການໂຈດມີທຳນອງດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພື່ອໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ຖືກໂຈດນັ້ນ ລະນຶກເຖິງໂທດທີ່ຜູ້ໂຈດກ່າວຫາ. ບົດວ່າ 'niggahatthāya sāraṇā' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນການເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດນັ້ນ ເພື່ອຂົ່ມບຸກຄົນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'saṅgho pariggahatthāya' ໄດ້ແກ່ ສົງທີ່ປະຊຸມກັນໃນທີ່ນັ້ນ ເພື່ອກຳນົດການຕັດສິນ, ອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອໃຄ່ຄວນທັມແລະອະທັມ ແລະເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ ສິ່ງໃດຕັດສິນດີແລ້ວ ສິ່ງໃດຕັດສິນບໍ່ດີ. ບົດວ່າ 'matikammaṃ pana pāṭiyekkaṃ' ໄດ້ແກ່ ການປຶກສາຫາລືກັນຂອງພະເຖລະຜູ້ຊົງສູດ (ພະສູດ) ແລະພະເຖລະຜູ້ຊົງວິໄນ (ພະວິນັຍທອນ) ເປັນແຕ່ລະຝ່າຍໆ ເພື່ອເຮັດການຕັດສິນໃຫ້ສิ້ນສຸດລົງ.

มา โข ปฏิฆนฺติ จุทิตเก วา โจทเก วา โกปํ มา ชนยิ. สเจ อนุวิชฺชโก ตุวนฺติ สเจ ตฺวํ สงฺฆมชฺเฌ โอติณฺณํ อธิกรณํ วินิจฺฉิตุํ นิสินฺโน วินยธโร.
ບົດວ່າ 'mā kho paṭighaṃ' ໄດ້ແກ່ ຢ່າເຮັດຄວາມໂກດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນຜູ້ຖືກໂຈດ ຫຼືໃນຜູ້ໂຈດເລີຍ. ບົດວ່າ 'sace anuvijjako tuvaṃ' ໄດ້ແກ່ ຖ້າວ່າທ່ານເປັນພະວິນັຍທອນ ຜู້ນັ່ງເພື່ອຕັດສິນອະທິករណ៍ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງສົງ.

วิคฺคาหิกนฺติ ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสี’’ติอาทินยปฺปวตฺตํ. อนตฺถสํหิตนฺติ ยา อนตฺถํ ชนยติ, ปริสํ โขเภตฺวา อุฏฺฐาเปติ, เอวรูปึ กถํ มา อภณิ. สุตฺเต วินเย วาติอาทีสุ สุตฺตํ นาม อุภโตวิภงฺโค. วินโย นาม ขนฺธโก. อนุโลโม นาม ปริวาโร. ปญฺญตฺตํ นาม สกลํ วินยปิฏกํ. อนุโลมิกํ นาม จตฺตาโร มหาปเทสา.
ຄຳວ່າ "viggāhika" (ຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງ) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ທ່ານບໍ່ຮູ້ທຳວິນັຍນີ້" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "anatthasaṃhita" (ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳໃດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ເຮັດໃຫ້ບໍລິສັດປັ່ນປ່ວນແລະລຸກໜີໄປ, ທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "sutte vinaye vā" (ໃນພຣະສູດ ຫຼື ໃນພຣະວິນັຍ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "sutta" (ພຣະສູດ) ໄດ້ແກ່ ວິພັງທັງສອງ (ພິກຂຸວິພັງ ແລະ ພິກຂຸນີວິພັງ). ຄຳວ່າ "vinaya" (ພຣະວິນັຍ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "anuloma" (ອະນຸໂລມ) ໄດ້ແກ່ ປະຣິວານ. ຄຳວ່າ "paññatta" (ບັນຍັດ) ໄດ້ແກ່ ພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "anulomika" (ອະນຸໂລມມິກະ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາປະເທດ 4 ປະການ.

อนุโยควตฺตํ นิสามยาติ อนุยุญฺชนวตฺตํ นิสาเมหิ. กุสเลน พุทฺธิมตา กตนฺติ เฉเกน ปณฺฑิเตน ญาณปารมิปฺปตฺเตน ภควตา นีหริตฺวา ฐปิตํ. สุวุตฺตนฺติ สุปญฺญาปิตํ. สิกฺขาปทานุโลมิกนฺติ สิกฺขาปทานํ อนุโลมํ. อยํ ตาว ปทตฺโถ, อยํ ปเนตฺถ สาธิปฺปายสงฺเขปวณฺณนา – ‘‘สเจ ตฺวํ อนุวิชฺชโก, มา สหสา ภณิ, มา อนตฺถสํหิตํ วิคฺคาหิกกถํ [Pg.201] ภณิ. ยํ ปน กุสเลน พุทฺธิมตา โลกนาเถน เอเตสุ สุตฺตาทีสุ อนุโยควตฺตํ กถํ สุปญฺญตฺตํ สพฺพสิกฺขาปทานํ อนุโลมํ, ตํ นิสามย ตํ อุปธาเรหี’’ติ. คตึ น นาเสนฺโต สมฺปรายิกนฺติ อตฺตโน สมฺปราเย สุคตินิพฺพตฺตึ อนาเสนฺโต อนุโยควตฺตํ นิสามย. โย หิ ตํ อนิสาเมตฺวา อนุยุญฺชติ, โส สมฺปรายิกํ อตฺตโน คตึ นาเสติ, ตสฺมา ตฺวํ อนาเสนฺโต นิสามยาติ อตฺโถ. อิทานิ ตํ อนุโยควตฺตํ ทสฺเสตุํ หิเตสีติอาทิมาห. ตตฺถ หิเตสีติ หิตํ เอสนฺโต คเวสนฺโต; เมตฺตญฺจ เมตฺตาปุพฺพภาคญฺจ อุปฏฺฐเปตฺวาติ อตฺโถ. กาเลนาติ ยุตฺตปตฺตกาเลน; อชฺเฌสิตกาเลเยว ตว ภาเร กเต อนุยุญฺชาติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ anuyogavattaṃ nisāmaya ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ (anuyuñjanavattaṃ nisāmehi). ຄຳວ່າ kusalena buddhimatā kataṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດແທ້ຈິງ ຜູ້ບັນລຸເຖິງຍານປາຣະມີ ຊົງນຳອອກມາຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ suvuttaṃ ໄດ້ແກ່ ຊົງບັນຍັດໄວ້ດີແລ້ວ (supaññāpitaṃ). ຄຳວ່າ sikkhāpadānulomikaṃ ໄດ້ແກ່ ທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະສິກຂາບົດ (sikkhāpadānaṃ anulomaṃ). ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດກ່ອນ, ສ່ວນນີ້ເປັນຄຳອະທິບາຍໂດຍຫຍໍ້ພ້ອມທັງຄວາມໝາຍໃນຄາຖານີ້ວ່າ: 'ຖ້າທ່ານເປັນພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ຢ່າຟ້າວເວົ້າໂດຍພັນຕູ, ຢ່າເວົ້າຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ. ສ່ວນຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນໃດ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງໂລກ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດ ຊົງບັນຍັດໄວ້ດີແລ້ວໃນພຣະສູດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະສິກຂາບົດທັງປວງ, ທ່ານຈົ່ງພິຈາລະນາ ຈົ່ງໄຕ່ຕອງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນ'. ຄຳວ່າ gatiṃ na nāsento samparāyikaṃ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ທຳລາຍຄວາມບັງເກີດໃນສຸຄະຕິໃນພົບພາຍໜ້າຂອງຕົນ ແລ້ວຈົ່ງພິຈາລະນາຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ. ເພາະວ່າ ພຣະວິນັຍທອນໃດ ບໍ່ພິຈາລະນາຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນແລ້ວ ສອບສວນ ພຣະວິນັຍທອນນັ້ນ ຊື່ວ່າທຳລາຍຄະຕິໃນພົບພາຍໜ້າຂອງຕົນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານບໍ່ທຳລາຍຄະຕິຂອງຕົນແລ້ວ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງ (ຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ) ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ບັດນີ້ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ເພື່ອຈະສະແດງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ hitesī. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ hitesī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດເກື້ອກູນ; ຄຳວ່າ mettañca mettāpubbabhāgañca upaṭṭhapetvā ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງເມດຕາຊານທີ່ເຖິງອັບປະນາ ແລະ ເມດຕາທີ່ເປັນບຸບພະພາກ (ອຸປະຈາຣະເມດຕາ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ອນອັບປະນາເມດຕາ. ຄຳວ່າ kālena ໄດ້ແກ່ ໃນການອັນຄວນ, ເມື່ອທ່ານໄດ້ຮັບມອບໝາຍໜ້າທີ່ໃນການທີ່ຄວນເຊື້ອເຊີນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄ່ອຍສອບສວນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

สหสา โวหารํ มา ปธาเรสีติ โย เอเตสํ สหสา โวหาโร โหติ, สหสา ภาสิตํ, ตํ มา ปธาเรสิ, มา คณฺหิตฺถ.
ຄຳວ່າ sahasā vohāraṃ mā padhāresi ໄດ້ແກ່ ຖ້ອຍຄຳໃດທີ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ (ໂຈທົກ ແລະ ຈຳເລີຍ) ເວົ້າໂດຍພັນຕູ, ທີ່ກ່າວໂດຍຮີບຮ້ອນ, ທ່ານຢ່າຟ້າວຮັບເອົາ ຢ່າຟ້າວຈົດຈຳຖ້ອຍຄຳນັ້ນ, ຢ່າຖືເອົາເປັນເກນ.

ปฏิญฺญานุสนฺธิเตน การเยติ เอตฺถ อนุสนฺธิตนฺติ กถานุสนฺธิ วุจฺจติ, ตสฺมา ปฏิญฺญานุสนฺธินา การเย; กถานุสนฺธึ สลฺลกฺเขตฺวา ปฏิญฺญาย การเยติ อตฺโถ. อถ วา ปฏิญฺญาย จ อนุสนฺธิเตน จ การเย, ลชฺชึ ปฏิญฺญาย การเย; อลชฺชึ วตฺตานุสนฺธินาติ อตฺโถ. ตสฺมา เอว ปฏิญฺญา ลชฺชีสูติ คาถมาห. ตตฺถ วตฺตานุสนฺธิเตน การเยติ วตฺตานุสนฺธินา การเย, ยา อสฺส วตฺเตน สทฺธึ ปฏิญฺญา สนฺธิยติ, ตาย ปฏิญฺญาย การเยติ อตฺโถ.
ໃນຄຳວ່າ paṭiññānusandhitena kāraye ນີ້, ຄຳວ່າ anusandhita ໄດ້ແກ່ ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (kathānusandhi), ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງໃຫ້ທຳ (ຕັດສິນ) ດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຄຳຮັບສາລະພາບ; ອະທິບາຍວ່າ ພຶງກຳນົດຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ແລ້ວໃຫ້ທຳດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ ແລະ ດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ, ຄື ພຶງໃຫ້ທຳແກ່ພຣະຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ, ສ່ວນພຣະຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊີ) ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວຄາຖາວ່າ paṭiññā lajjīsu ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ ຄຳວ່າ vattānusandhitena kāraye ໄດ້ແກ່ ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດ, ຄຳຮັບສາລະພາບໃດຂອງພຣະນັ້ນ ທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຂໍ້ວັດປະຕິບັດ (ຄວາມປະພຶດ) ຂອງເພິ່ນ, ພຶງໃຫ້ທຳ (ຕັດສິນ) ດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບນັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

สญฺจิจฺจาติ ชานนฺโต อาปชฺชติ. ปริคูหตีติ นิคูหติ น เทเสติ น วุฏฺฐาติ.
ຄຳວ່າ sañcicca ໄດ້ແກ່ ຮູ້ຢູ່ແລ້ວຕ້ອງ (ອາບັດ). ຄຳວ່າ parigūhati ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ ບໍ່ສະແດງ (ອາບັດ) ບໍ່ອອກຈາກ (ອາບັດ).

สา อหมฺปิ ชานามีติ ยํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ, ตํ สจฺจํ, อหมฺปิ นํ เอวเมว ชานามิ. อญฺญญฺจ ตาหนฺติ อญฺญญฺจ ตํ อหํ ปุจฺฉามิ.
ຄຳວ່າ sā ahampi jānāmi ໄດ້ແກ່ ຄຳຕອບໃດທີ່ທ່ານກ່າວແລ້ວ, ຄຳຕອບນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ, ຂ້ານ້ອຍເອງກໍຮູ້ບັນຫານັ້ນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ຄຳວ່າ aññañca tāhaṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້ານ້ອຍຂໍຖາມບັນຫາອື່ນກັບທ່ານອີກ.

ปุพฺพาปรํ น ชานาตีติ ปุเรกถิตญฺจ ปจฺฉากถิตญฺจ น ชานาติ. อโกวิโทติ ตสฺมึ ปุพฺพาปเร อกุสโล. อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาตีติ กถานุสนฺธิวจนํ วินิจฺฉยานุสนฺธิวจนญฺจ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ pubbāparaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າໃຈຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ akovido ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳກ່ອນ ແລະ ຫຼັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ anusandhivacanapathaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳເວົ້າຂອງໂຈທົກ ແລະ ຜູ້ສອບສວນ ແລະ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບການຕັດສິນວ່າເປັນອາບັດ ຫຼື ບໍ່ເປັນອາບັດ.

สีลวิปตฺติยา โจเทตีติ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ โจเทติ. อาจารทิฏฺฐิยาติ อาจารวิปตฺติยา เจว ทิฏฺฐิวิปตฺติยา จ. อาจารวิปตฺติยา โจเทนฺโต ปญฺจหาปตฺติกฺขนฺเธหิ โจเทติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติยา โจเทนฺโต [Pg.202] มิจฺฉาทิฏฺฐิยา เจว อนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิยา จ โจเทติ. อาชีเวนปิ โจเทตีติ อาชีวเหตุปญฺญตฺเตหิ ฉหิ สิกฺขาปเทหิ โจเทติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ sīlavipattiyā codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດດ້ວຍກອງອາບັດ ໒ ກອງ (ຄື ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ). ຄຳວ່າ ācāradiṭṭhiyā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາດາຣະວິບັດ ແລະ ທິດຖິວິບັດ. ຜູ້ໂຈດດ້ວຍອາດາຣະວິບັດ ຍ່ອມໂຈດດ້ວຍກອງອາບັດ ໕ ກອງ, ຜູ້ໂຈດດ້ວຍທິດຖິວິບັດ ຍ່ອມໂຈດດ້ວຍມິດສາທິດຖິ ແລະ ອັນຕັກຄາຫິກະທິດຖິ. ຄຳວ່າ ājīvenapi codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດດ້ວຍສິກຂາບົດ ໖ ປະການ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີວະ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

ทุติยคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍຄາຖາສັງຄະນິກະທີສອງ ຈົບແລ້ວ.

โจทนากณฺฑํ
ໂຈທະນາຂັນ (ໝວດວ່າດ້ວຍການໂຈດ)

อนุวิชฺชกกิจฺจวณฺณนา
ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ)

๓๖๐-๓๖๑. อิทานิ [Pg.203] เอวํ อุปฺปนฺนาย โจทนาย วินยธเรน กตฺตพฺพกิจฺจํ ทสฺเสตุํ อนุวิชฺชเกนาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ ทิฏฺฐํ ทิฏฺเฐนาติ คาถาย อยมตฺโถ – เอเกเนโก มาตุคาเมน สทฺธึ เอกฏฺฐานโต นิกฺขมนฺโต วา ปวิสนฺโต วา ทิฏฺโฐ, โส ตํ ปาราชิเกน โจเทติ, อิตโร ตสฺส ทสฺสนํ อนุชานาติ. ตํ ปน ทสฺสนํ ปฏิจฺจ ปาราชิกํ น อุเปติ, น ปฏิชานาติ. เอวเมตฺถ ยํ เตน ทิฏฺฐํ, ตํ ตสฺส ‘‘ทิฏฺโฐ มยา’’ติ อิมินา ทิฏฺฐวจเนน สเมติ. ยสฺมา ปน อิตโร ตํ ทสฺสนํ ปฏิจฺจ โทสํ น ปฏิชานาติ, ตสฺมา อสุทฺธปริสงฺกิโต โหติ; อมูลกปริสงฺกิโตติ อตฺโถ. ตสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘สุทฺโธ อห’’นฺติ ปฏิญฺญาย เตน สทฺธึ อุโปสโถ กาตพฺโพ. เสสคาถาทฺวเยปิ เอเสว นโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
໓໖໐-໓໖໑. ບັດນີ້ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຄຳມີອາທິວ່າ anuvijjako ເພື່ອສະແດງກິດ (ໜ້າທີ່) ທີ່ພຣະວິນັຍທອນພຶງກະທຳ ເມື່ອມີການໂຈດເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ diṭṭhaṃ diṭṭhena ມີດັ່ງນີ້: ພຣະພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ເຫັນພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງກຳລັງອອກມາ ຫຼື ເຂົ້າໄປໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນກັບມາຕຸຄາມ (ຜູ້ຍິງ), ພຣະພິກຂຸຜູ້ເຫັນນັ້ນ ຈຶ່ງໂຈດພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກ, ພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ (ຜູ້ຖືກໂຈດ) ຍອມຮັບການເຫັນຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ເຫັນນັ້ນ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນຈະຍອມຮັບການເຫັນນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ເຖິງ ຫຼື ບໍ່ຍອມຮັບອາບັດປາຣາຊິກ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນເລື່ອງນີ້ ເລື່ອງໃດທີ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນເຫັນແລ້ວ, ເລື່ອງນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄຳເວົ້າທີ່ເຫັນຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເຫັນແລ້ວ'. ແຕ່ເພາະພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ບໍ່ຍອມຮັບຄວາມຜິດໂດຍອາໄສການເຫັນນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຖືກສົງໄສວ່າບໍ່ບໍລິສຸດ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຖືກສົງໄສໂດຍບໍ່ມີມູນຄວາມຈິງ. ໂດຍຄຳຮັບສາລະພາບຂອງບຸກຄົນນັ້ນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍບໍລິສຸດ', ສົງຄ໌ພຶງກະທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາສອງບົດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

อนุวิชฺชกกิจฺจวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
La ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ຈົບແລ້ວ.

โจทกปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา
ການອະທິບາຍການຕອບຄຳຖາມຂອງໂຈທົກ

๓๖๒-๓๖๓. โจทนาย โก อาทีติอาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ สจฺเจ ปติฏฺฐาตพฺพํ อกุปฺเป จ. ยํ กตํ วา น กตํ วา, ตเทว วตฺตพฺพํ, น จ โจทเก วา อนุวิชฺชเก วา สงฺเฆ วา โกโป อุปฺปาเทตพฺโพ. โอติณฺณาโนติณฺณํ ชานิตพฺพนฺติ โอติณฺณญฺจ อโนติณฺณญฺจ วจนํ ชานิตพฺพํ. ตตฺรายํ ชานนวิธิ – เอตฺตกา โจทกสฺส ปุพฺพกถา, เอตฺตกา ปจฺฉิมกถา, เอตฺตกา จุทิตกสฺส ปุพฺพกถา, เอตฺตกา ปจฺฉิมกถาติ ชานิตพฺพา. โจทกสฺส ปมาณํ คณฺหิตพฺพํ, จุทิตกสฺส ปมาณํ คณฺหิตพฺพํ, อนุวิชฺชกสฺส ปมาณํ คณฺหิตพฺพํ, อนุวิชฺชโก อปฺปมตฺตกมฺปิ อหาเปนฺโต ‘‘อาวุโส สมนฺนาหริตฺวา อุชุํ กตฺวา อาหรา’’ติ วตฺตพฺโพ, สงฺเฆน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. เยน ธมฺเมน เยน วินเยน เยน สตฺถุสาสเนน ตํ อธิกรณํ วูปสมฺมตีติ เอตฺถ ธมฺโมติ ภูตํ วตฺถุ. วินโยติ โจทนา เจว สารณา จ. สตฺถุสาสนนฺติ ญตฺติสมฺปทา เจว อนุสฺสาวนสมฺปทา [Pg.204] จ. เอเตน หิ ธมฺเมน จ วินเยน จ สตฺถุสาสเนน จ อธิกรณํ วูปสมติ, ตสฺมา อนุวิชฺชเกน ภูเตน วตฺถุนา โจเทตฺวา อาปตฺตึ สาเรตฺวา ญตฺติสมฺปทาย เจว อนุสฺสาวนสมฺปทาย จ ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ, อนุวิชฺชเกน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว.
໓໖໒-໓໖໓. ໃນການຕອບຄຳຖາມມີອາທິວ່າ codanāya ko ādi (ການໂຈດມີຫຍັງເປັນເບື້ອງຕົ້ນ), ຄຳວ່າ sacce ca akuppe ca ໄດ້ແກ່ ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມບໍ່ໂກດຮ້າຍ. ເລື່ອງໃດທີ່ກະທຳແລ້ວ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກະທຳ, ພຶງກ່າວແຕ່ເລື່ອງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ບໍ່ພຶງໃຫ້ຄວາມໂກດຮ້າຍເກີດຂຶ້ນໃນໂຈທົກ ຫຼື ໃນພຣະອະນຸວິຊະກະ ຫຼື ໃນສົງຄ໌. ຄຳວ່າ otiṇṇānotiṇṇaṃ jānitabbaṃ ໄດ້ແກ່ ພຶງຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ຢັ່ງລົງແລ້ວ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຍັງບໍ່ຢັ່ງລົງ. ໃນຄຳນັ້ນ ວິທີການຮູ້ມີດັ່ງນີ້: ພຶງຮູ້ວ່າ ຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນຂອງໂຈທົກມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳພາຍຫຼັງມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນຂອງຈຳເລີຍມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳພາຍຫຼັງມີປະມານເທົ່ານີ້. ພຶງຖືເອົາປະມານ (ຫຼັກຖານ) ຂອງໂຈທົກ, ພຶງຖືເອົາປະມານຂອງຈຳເລີຍ, ພຶງຖືເອົາປະມານຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ. ພຣະອະນຸວິຊະກະ ບໍ່ໃຫ້ຫຼຸດຜ່ອນແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ແລ້ວພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ ຈົ່ງມົນສິການໃຫ້ດີ ເຮັດໃຫ້ກົງແລ້ວນຳມາສະແດງເຖີດ', ສົງຄ໌ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້. ໃນຄຳວ່າ yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasammati ນີ້, ຄຳວ່າ dhamma ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຈິງ (bhūtaṃ vatthu). ຄຳວ່າ vinaya ໄດ້ແກ່ ການໂຈດ ແລະ ການໃຫ້ລະນຶກເຖິງຄວາມຜິດ. ຄຳວ່າ satthusāsana ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍັດຕິ ແລະ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະນຸສາວະນາ. ເພາະວ່າ ອະທິករណ៍ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍທັມນີ້ ດ້ວຍວິນັຍນີ້ ແລະ ດ້ວຍພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດານີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອະນຸວິຊະກະ ໂຈດດ້ວຍເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຈິງແລ້ວ ໃຫ້ລະນຶກເຖິງອາບັດແລ້ວ ພຶງໃຫ້ອະທິករណ៍ນັ້ນລະງັບດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍັດຕິ ແລະ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະນຸສາວະນາ, ພຣະອະນຸວິຊະກະ ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນເລື່ອງນີ້ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

๓๖๔. อุโปสโถ กิมตฺถายาติอาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนมฺปิ อุตฺตานเมว. อวสานคาถาสุ เถเร จ ปริภาสตีติ อวมญฺญํ กโรนฺโต ‘‘กึ อิเม ชานนฺตี’’ติ ปริภาสติ. ขโต อุปหตินฺทฺริโยติ ตาย ฉนฺทาทิคามิตาย เตน จ ปริภาสเนน อตฺตนา อตฺตโน ขตตฺตา ขโต. สทฺธาทีนญฺจ อินฺทฺริยานํ อุปหตตฺตา อุปหตินฺทฺริโย. นิรยํ คจฺฉติ ทุมฺเมโธ, น จ สิกฺขาย คารโวติ โส ขโต อุปหตินฺทฺริโย ปญฺญาย อภาวโต ทุมฺเมโธ ตีสุ สิกฺขาสุ อสิกฺขนโต น จ สิกฺขาย คารโว กายสฺส เภทา นิรยเมว อุปคจฺฉติ, ตสฺมา น จ อามิสํ นิสฺสาย…เป… ยถา ธมฺโม ตถา กเรติ. ตสฺสตฺโถ น จ อามิสํ นิสฺสาย กเร, จุทิตกโจทเกสุ หิ อญฺญตเรน ทินฺนํ จีวราทิอามิสํ คณฺหนฺโต อามิสํ นิสฺสาย กโรติ, เอวํ น กเรยฺย. น จ นิสฺสาย ปุคฺคลนฺติ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติอาทินา นเยน ฉนฺทาทีหิ คจฺฉนฺโต ปุคฺคลํ นิสฺสาย กโรติ, เอวํ น กเรยฺย. อถ โข อุโภเปเต วิวชฺเชตฺวา ยถา ธมฺโม ฐิโต, ตเถว กเรยฺยาติ.
໓໖໔. ແມ່ນແຕ່ການຕອບຄຳຖາມມີອາທິວ່າ uposatho kimatthāya (ອຸໂປສົດມີປະໂຫຍດຫຍັງ) ກໍມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. ໃນຄາຖາຕອນທ້າຍ ຄຳວ່າ there ca paribhāsati ໄດ້ແກ່ ສະແດງຄວາມດູໝິ່ນແລ້ວຮ້ອງຂູ່ຂ້ຽວວ່າ 'ພວກພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານີ້ຈະຮູ້ອັນໃດ'. ຄຳວ່າ khato upahatindriyo ໄດ້ແກ່ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຂຸດໂຄ່ນ (ທຳລາຍ) ຕົນເອງ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ລຳອຽງດ້ວຍຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນນັ້ນ ແລະ ເພາະການຮ້ອງຂູ່ຂ້ຽວນັ້ນ. ແລະ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີອິນຊີຖືກທຳລາຍ ເພາະອິນຊີທັງຫຼາຍມີສັດທາເປັນຕົ້ນຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ nirayaṃ gacchati dummedho, na ca sikkhāya gāravo ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຜູ້ຂຸດໂຄ່ນຕົນເອງ ມີອິນຊີຖືກທຳລາຍແລ້ວນັ້ນ ເປັນຄົນມີປັນຍາຊາມ (dummedho) ເພາະບໍ່ມີປັນຍາ, ແລະ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ ເພາະບໍ່ສຶກສາໃນສິກຂາ ໓, ເມື່ອຕາຍໄປ (ກາຍແຕກທຳລາຍຂັນ) ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງນະຣົກຢ່າງທ່ຽງແທ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ na ca āmisaṃ nissāya...pe... yathā dhammo tathā kare. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ບໍ່ພຶງຕັດສິນໂດຍອາໄສອາມິດ, ເພາະວ່າ ບຸກຄົນເມື່ອຮັບອາມິດມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈຳເລີຍ ຫຼື ໂຈທົກຮູບໃດຮູບໜຶ່ງຖວາຍແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຮັດໂດຍອາໄສອາມິດ, ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ na ca nissāya puggalaṃ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເຮັດໂດຍອາໄສບຸກຄົນ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຮູບນີ້ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ພຣະອາຈານຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວລຳອຽງດ້ວຍຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຶງເວັ້ນທັງສອງປະການນີ້ (ຄືການອາໄສອາມິດ ແລະ ອາໄສບຸກຄົນ) ແລ້ວທຳ (ຕັດສິນ) ຕາມທີ່ພຣະທັມວິນັຍຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໃດ ກໍພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ.

อุปกณฺณกํ ชปฺปตีติ ‘‘เอวํ กเถหิ, มา เอวํ กถยิตฺถา’’ติ กณฺณมูเล มนฺเตติ. ชิมฺหํ เปกฺขตีติ โทสเมว คเวสติ. วีติหรตีติ วินิจฺฉยํ หาเปติ. กุมฺมคฺคํ ปฏิเสวตีติ อาปตฺตึ ทีเปติ.
ຄຳວ່າ upakaṇṇakaṃ jappati ໄດ້ແກ່ ກະຊິບຂ້າງຫູວ່າ 'ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງນີ້ ຢ່າເວົ້າຢ່າງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ jimhaṃ pekkhati ໄດ້ແກ່ ສະແຫວງຫາແຕ່ໂທດ (ຄວາມຜິດ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ vītiharati ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນຫຼຸດຜ່ອນລົງ. ຄຳວ່າ kummaggaṃ paṭisevati ໄດ້ແກ່ ສະແດງອາບັດ (ຊີ້ຊ່ອງທາງທີ່ຜິດ).

อกาเลน จ โจเทตีติ อโนกาเส อนชฺฌิฏฺโฐว โจเทติ. ปุพฺพาปรํ น ชานาตีติ ปุริมกถญฺจ ปจฺฉิมกถญฺจ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ akālena ca codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດໃນເວລາທີ່ບໍ່ແມ່ນໂອກາດ ແລະ ໃນເວລາທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບເຊື້ອເຊີນ. ຄຳວ່າ pubbāparaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວພາຍຫຼັງ.

อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาตีติ กถานุสนฺธิวินิจฺฉยานุสนฺธิวเสน วจนํ น ชานาติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ anusandhivacanapathaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳໂດຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳຂອງໂຈທົກ ແລະ ຈຳເລີຍ ແລະ ໂດຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງການຕັດສິນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

โจทนากณฺฑวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໂຈທະນາຂັນ ຈົບແລ້ວ.

จูฬสงฺคาโม
ຈູລະສົງຄາມ

อนุวิชฺชกสฺส ปฏิปตฺติวณฺณนา
ການອະທິບາຍຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ)

๓๖๕. จูฬสงฺคาเม [Pg.205] สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนาติ สงฺคาโม วุจฺจติ อธิกรณวินิจฺฉยตฺถาย สงฺฆสนฺนิปาโต. ตตฺร หิ อตฺตปจฺจตฺถิกา เจว สาสนปจฺจตฺถิกา จ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุ สาสนํ ทีเปนฺตา สโมสรนฺติ เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตกา วิย. โย ภิกฺขุ เตสํ ปจฺจตฺถิกานํ ลทฺธึ มทฺทิตฺวา สกวาททีปนตฺถาย ตตฺถ อวจรติ, อชฺโฌคาเหตฺวา วินิจฺฉยํ ปวตฺเตติ, โส สงฺคามาวจโร นาม ยสตฺเถโร วิย. เตน สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน นีจจิตฺเตน สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ. นีจจิตฺเตนาติ มานทฺธชํ นิปาเตตฺวา นิหตมานจิตฺเตน. รโชหรณสเมนาติ ปาทปุญฺฉนสเมน; ยถา รโชหรณสฺส สํกิลิฏฺเฐ วา อสํกิลิฏฺเฐ วา ปาเท ปุญฺฉิยมาเน เนว ราโค น โทโส; เอวํ อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ อรชฺชนฺเตน อทุสฺสนฺเตนาติ อตฺโถ. ยถาปติรูเป อาสเนติ ยถาปติรูปํ อาสนํ ญตฺวา อตฺตโน ปาปุณนฏฺฐาเน เถรานํ ภิกฺขูนํ ปิฏฺฐึ อทสฺเสตฺวา นิสีทิตพฺพํ. อนานากถิเกนาติ นานาวิธํ ตํ ตํ อนตฺถกถํ อกเถนฺเตน. อติรจฺฉานกถิเกนาติ ทิฏฺฐสุตมุตมฺปิ ราชกถาทิกํ ติรจฺฉานกถํ อกเถนฺเตน. สามํ วา ธมฺโม ภาสิตพฺโพติ สงฺฆสนฺนิปาตฏฺฐาเน กปฺปิยากปฺปิยนิสฺสิตา วา รูปารูปปริจฺเฉทสมถาจารวิปสฺสนาจารฏฺฐานนิสชฺชวตฺตาทินิสฺสิตา วา กถา ธมฺโม นาม. เอวรูโป ธมฺโม สยํ วา ภาสิตพฺโพ, ปโร วา อชฺเฌสิตพฺโพ. โย ภิกฺขุ ตถารูปึ กถํ กเถตุํ ปโหติ, โส วตฺตพฺโพ – ‘‘อาวุโส สงฺฆมชฺฌมฺหิ ปญฺเห อุปฺปนฺเน ตฺวํ กเถยฺยาสี’’ติ. อริโย วา ตุณฺหีภาโว นาติมญฺญิตพฺโพติ อริยา ตุณฺหี นิสีทนฺตา น พาลปุถุชฺชนา วิย นิสีทนฺติ. อญฺญตรํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาว นิสีทนฺติ. อิติ กมฺมฏฺฐานมนสิการวเสน ตุณฺหีภาโว อริโย ตุณฺหีภาโว นาม, โส นาติมญฺญิตพฺโพ, กึ กมฺมฏฺฐานานุโยเคนาติ นาวชานิตพฺโพ; อตฺตโน ปติรูปํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาว นิสีทิตพฺพนฺติ อตฺโถ.
໓໖໕. ໃນຄຳວ່າ cūḷasaṅgāme saṅgāmāvacarena bhikkhunā ນີ້, ຄຳວ່າ saṅgāma (ສົງຄາມ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ເພື່ອຕັດສິນອະທິករណ៍. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູຕໍ່ຕົນເອງ ແລະ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູຕໍ່ພຣະສາດສະໜາ ຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ ສະແດງພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາໃຫ້ຜິດທັມຜິດວິນັຍ ເໝືອນພວກພິກຂຸວັດຊີບຸດຊາວເມືອງເວສາລີ. ພຣະພິກຂຸຮູບໃດ ປາບປາມລັດທິຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ເຂົ້າໄປໃນທີ່ປະຊຸມນັ້ນເພື່ອສະແດງວາດະຂອງຕົນ, ຢັ່ງລົງແລ້ວໃຫ້ການຕັດສິນດຳເນີນໄປ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຊື່ວ່າ saṅgāmāvacaro (ຜູ້ຢັ່ງລົງສູ່ສົງຄາມ) ເໝືອນພຣະຣະຍະສະເຖຣະ. ພຣະພິກຂຸຜູ້ຢັ່ງລົງສູ່ສົງຄາມຮູບນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າຫາສົງຄ໌ ພຶງເຂົ້າຫາສົງຄ໌ດ້ວຍຈິດອັນນອບນ້ອມ. ຄຳວ່າ nīcacittena ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດມານະທົງລົງແລ້ວ ມີຈິດອັນປາສະຈາກມານະ. ຄຳວ່າ rajoharaṇasamena ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຜ້າເຊັດຕີນ; ຄື ເໝືອນຜ້າເຊັດຕີນ ເມື່ອເຊັດຕີນທີ່ເປື້ອນ ຫຼື ບໍ່ເປື້ອນກۆຕາມ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມຍິນດີ (ຣາຄະ) ບໍ່ມີຄວາມຍິນຮ້າຍ (ໂທສະ) ສັນໃດ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຍິນດີໃນອະນິດຖາຣົມ ແລະ ບໍ່ຍິນຮ້າຍໃນອິດຖາຣົມ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ yathāpatirūpe āsane ໄດ້ແກ່ ຮູ້ຈັກອາສະນະທີ່ສົມຄວນແລ້ວ ນັ່ງໃນບ່ອນທີ່ເຖິງແກ່ຕົນ ໂດຍບໍ່ສະແດງຫຼັງໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ເປັນພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ anānākathikena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດຕ່າງໆ ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ atiracchānakathikena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເວົ້າຕິຣັດສານກະຖາມີຣາຊະກະຖາເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນເລື່ອງທີ່ເຫັນ ໄດ້ຍິນ ຫຼື ຮັບຮູ້ມາກໍຕາມ. ຄຳວ່າ sāmaṃ vā dhammo bhāsitabbo ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ ຖ້ອຍຄຳທີ່ອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ຫຼື ອາໄສການກຳນົດຮູບນາມ ສະມະຖະວິທີ ວິປັດສະນາວિທີ ການຢືນ ການນັ່ງ ແລະ ຂັນທະກະວັດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທັມ. ທັມມະເທດສະໜາທີ່ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຕົນເອງພຶງກ່າວ ຫຼື ພຶງເຊື້ອເຊີນໃຫ້ຮູບອື່ນກ່າວ. ພຣະພິກຂຸຮູບໃດ ສາມາດກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນໄດ້, ພຶງກ່າວກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສ ເມື່ອບັນຫາເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງສົງຄ໌ ຂໍທ່ານຈົ່ງກ່າວເຖີດ'. ຄຳວ່າ ariyo vā tuṇhībhāvo nātimaññitabbo ໄດ້ແກ່ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເມື່ອນັ່ງນິ່ງ ຍ່ອມບໍ່ນັ່ງນິ່ງເໝືອນພວກປຸຖຸຊົນຄົນພານ. ແຕ່ຍ່ອມຖືເອົາກັມມັດຖານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງແລ້ວນັ່ງນິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການມົນສິການກັມມັດຖານ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະຕຸສນີພາບ (ການນິ່ງຢ່າງພຣະອະລິຍະ), ຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່ນັ້ນ ບໍ່ພຶງດູໝິ່ນ, ບໍ່ພຶງດູແຄນວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການປະກອບກັມມັດຖານ'; ອະທິບາຍວ່າ ພຶງຖືເອົາກັມມັດຖານທີ່ສົມຄວນແກ່ຕົນແລ້ວນັ່ງນິ່ງ.

น อุปชฺฌาโย ปุจฺฉิตพฺโพติ ‘‘โก นาโม ตุยฺหํ อุปชฺฌาโย’’ติ น ปุจฺฉิตพฺโพ. เอส นโย สพฺพตฺถ. น ชาตีติ ‘‘ขตฺติยชาติโย ตฺวํ พฺราหฺมณชาติโย’’ติ [Pg.206] เอวํ ชาติ น ปุจฺฉิตพฺพา. น อาคโมติ ‘‘ทีฆภาณโกสิ ตฺวํ มชฺฌิมภาณโก’’ติ เอวํ อาคโม น ปุจฺฉิตพฺโพ. กุลปเทโสติ ขตฺติยกุลาทิวเสเนว เวทิตพฺโพ. อตฺรสฺส เปมํ วา โทโส วาติ อตฺร ปุคฺคเล เอเตสํ การณานํ อญฺญตรวเสน เปมํ วา ภเวยฺย โทโส วา.
ຄຳວ່າ na upajjhāyo pucchitabbo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມວ່າ 'ພຣະອຸປັດຊາຂອງທ່ານຊື່ຫຍັງ'. ນັຍນີ້ມີໃນທຸກບ່ອນ. ຄຳວ່າ na jāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມຊາດຕະກູນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານເປັນກະສັດ ຫຼື ເປັນພຣາມ'. ຄຳວ່າ na āgamo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມນິກາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານເປັນຜູ້ສູດທີຄະນິກາຍ ຫຼື ມັດຊິມະນິກາຍ'. ຄຳວ່າ kulapadeso ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະກູນມີກະສັດເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ atrassa pemaṃ vā doso vā ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນນີ້ ຄວາມຮັກ ຫຼື ຄວາມຊັງ ພຶງເກີດຂຶ້ນເພາະອຳນາດແຫ່ງເຫດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາເຫດເຫຼົ່ານີ້.

โน ปริสกปฺปิเกนาติ ปริสกปฺปเกน ปริสานุวิธายเกน น ภวิตพฺพํ; ยํ ปริสาย รุจฺจติ, ตเทว เจเตตฺวา กปฺเปตฺวา น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ. น หตฺถมุทฺทา ทสฺเสตพฺพาติ กเถตพฺเพ จ อกเถตพฺเพ จ สญฺญาชนนตฺถํ หตฺถวิกาโร น กาตพฺโพ.
ຄຳວ່າ "No parisakappikena" (ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຄິດເອົາໃຈບໍລິສັດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ຄິດເອົາໃຈບໍລິສັດ ຫຼື ຜູ້ປະພຶດຄ້ອຍຕາມບໍລິສັດ; ສິ່ງໃດທີ່ບໍລິສັດພໍໃຈ ບໍ່ຄວນຄິດປຸງແຕ່ງແລ້ວນຳມາສະແດງສິ່ງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Na hatthamuddā dassetabbā" (ບໍ່ຄວນສະແດງທ່າທາງມື) ຄວາມວ່າ ໃນຄຳເວົ້າທີ່ຄວນເວົ້າ ແລະ ບໍ່ຄວນເວົ້າ ບໍ່ຄວນເຮັດທ່າທາງມືເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມໝາຍ (ຫຼື ເຮັດສັນຍານ).

อตฺถํ อนุวิธิยนฺเตนาติ วินิจฺฉยปฏิเวธเมว สลฺลกฺเขนฺเตน ‘‘อิทํ สุตฺตํ อุปลพฺภติ, อิมสฺมึ วินิจฺฉเย อิทํ วกฺขามี’’ติ เอวํ ปริตุลยนฺเตน นิสีทิตพฺพนฺติ อตฺโถ. น จ อาสนา วุฏฺฐาตพฺพนฺติ น อาสนา วุฏฺฐาย สนฺนิปาตมณฺฑเล วิจริตพฺพํ, วินยธเร อุฏฺฐิเต สพฺพา ปริสา อุฏฺฐหติ. น วีติหาตพฺพนฺติ น วินิจฺฉโย หาเปตพฺโพ. น กุมฺมคฺโค เสวิตพฺโพติ น อาปตฺติ ทีเปตพฺพา. อสาหสิเกน ภวิตพฺพนฺติ น สหสาการินา ภวิตพฺพํ; สหสา ทุรุตฺตวจนํ น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ. วจนกฺขเมนาติ ทุรุตฺตวาจํ ขมนสีเลน. หิตปริสกฺกินาติ หิเตสินา หิตคเวสินา กรุณา จ กรุณาปุพฺพภาโค จ อุปฏฺฐาเปตพฺโพติ อยํ ปททฺวเยปิ อธิปฺปาโย. อนสุรุตฺเตนาติ น อสุรุตฺเตน. อสุรุตฺตํ วุจฺจติ วิคฺคาหิกกถาสงฺขาตํ อสุนฺทรวจนํ; ตํ น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ. อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘วินิจฺฉินิตุํ วูปสเมตุํ สกฺขิสฺสามิ นุ โข โน’’ติ เอวํ อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพ; อตฺตโน ปมาณํ ชานิตพฺพนฺติ อตฺโถ. ปโร ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘ลชฺชิยา นุ โข อยํ ปริสา, สกฺกา สญฺญาเปตุํ อุทาหุ โน’’ติ เอวํ ปโร ปริคฺคเหตพฺโพ.
ຄຳວ່າ "Atthaṃ anuvidhiyantena" (ໂດຍການປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມ) ຄວາມວ່າ ຄວນນັ່ງພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງໂດຍກຳນົດເອົາການແທງຕະຫຼອດໃນການຕັດສິນວ່າ "ພຣະສູດນີ້ມີຢູ່, ໃນການຕັດສິນນີ້ ເຮົາຈັກກ່າວຄຳນີ້". ຄຳວ່າ "Na ca āsanā vuṭṭhātabbaṃ" (ແລະບໍ່ຄວນລຸກຈາກອາສະນະ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນລຸກຈາກອາສະນະແລ້ວທ່ຽວໄປໃນທ່າມກາງທີ່ປະຊຸມ, ເພາະເມື່ອພຣະວິນັຍທອນລຸກຂຶ້ນ ບໍລິສັດທັງປວງກໍຍ່ອມລຸກຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Na vītihātabbaṃ" (ບໍ່ຄວນລະເລີຍ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນບົກພ່ອງ. ຄຳວ່າ "Na kummaggo sevitabbo" (ບໍ່ຄວນເສບທາງຜິດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນສະແດງອາບັດ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນອາບັດ ຫຼື ປົກປິດອາບັດ). ຄຳວ່າ "Asāhasikena bhavitabbaṃ" (ຄວນເປັນຜູ້ບໍ່ວູ່ວາມ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ເຮັດການໂດຍວູ່ວາມ, ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳຊົ່ວຮ້າຍໂດຍວູ່ວາມ. ຄຳວ່າ "Vacanakkhamena" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິອົດທົນຕໍ່ຄຳເວົ້າທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ. ຄຳວ່າ "Hitaparisakkinā" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດ ຄວນຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງກະລຸນາ ແລະ ບຸບພະພາກແຫ່ງກະລຸນາ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍໃນທັງສອງບົດນີ້. ຄຳວ່າ "Anasuruttena" ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ. ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ ເອີ້ນວ່າ "ອະສຸຣຸດຕະ" ຄືຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນການກ່າວຂັດແຍ້ງ; ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳເວົ້ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Attā pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຕົນເອງ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ຕົນເອງວ່າ "ເຮົາຈັກສາມາດຕັດສິນ ລະງັບອະທິການນີ້ໄດ້ຫຼືບໍ່"; ຄວາມວ່າ ຄວນຮູ້ປະມານຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Paro pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຜู້ອື່ນ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ຜູ້ອື່ນວ່າ "ບໍລິສັດນີ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍຫຼືບໍ່, ຈະສາມາດຊີ້ແຈງໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້ຫຼືບໍ່".

โจทโก ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘ธมฺมโจทโก นุ โข โน’’ติ เอวํ ปริคฺคเหตพฺโพ. จุทิตโก ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘ธมฺมจุทิตโก นุ โข โน’’ติ เอวํ ปริคฺคเหตพฺโพ. อธมฺมโจทโก ปริคฺคเหตพฺโพติ ตสฺส ปมาณํ ชานิตพฺพํ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. วุตฺตํ [Pg.207] อหาเปนฺเตนาติ โจทกจุทิตเกหิ วุตฺตวจนํ อหาเปนฺเตน. อวุตฺตํ อปกาเสนฺเตนาติ อโนสฏํ วตฺถุํ อปฺปกาเสนฺเตน. มนฺโท หาเสตพฺโพติ มนฺโท โมมูโห ปคฺคณฺหิตพฺโพ, ‘‘นนุ ตฺวํ กุลปุตฺโต’’ติ อุตฺเตเชตฺวา อนุโยควตฺตํ กถาเปตฺวา ตสฺส อนุโยโค คณฺหิตพฺโพ. ภีรู อสฺสาเสตพฺโพติ ยสฺส สงฺฆมชฺฌํ วา คณมชฺฌํ วา อโนสฏปุพฺพตฺตา สารชฺชํ อุปฺปชฺชติ, ตาทิโส ‘‘มา ภายิ, วิสฺสฏฺโฐ กเถหิ, มยํ เต อุปตฺถมฺภา ภวิสฺสามา’’ติ วตฺวาปิ อนุโยควตฺตํ กถาเปตพฺโพ. จณฺโฑ นิเสเธตพฺโพติ อปสาเทตพฺโพ ตชฺเชตพฺโพ. อสุจิ วิภาเวตพฺโพติ อลชฺชึ ปกาเสตฺวา อาปตฺตึ เทสาเปตพฺโพ. อุชุมทฺทเวนาติ โย ภิกฺขุ อุชุ สีลวา กายวงฺกาทิรหิโต, โส มทฺทเวเนว อุปจริตพฺโพ. ธมฺเมสุ จ ปุคฺคเลสุ จาติ เอตฺถ โย ธมฺมครุโก โหติ น ปุคฺคลครุโก, อยเมว ธมฺเมสุ จ ปุคฺคเลสุ จ มชฺฌตฺโตติ เวทิตพฺโพ.
ຄຳວ່າ "Codako pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ໂຈທົກ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ໂຈດໂດຍທຳຫຼືບໍ່". ຄຳວ່າ "Cuditako pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຜູ້ຖືກໂຈດ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ຖືກໂຈດໂດຍທຳຫຼືບໍ່". ຄຳວ່າ "Adhammacodako pariggahetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນຮູ້ປະມານຂອງຜູ້ໂຈດທີ່ບໍ່ເປັນທຳນັ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Vuttaṃ ahāpentena" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄຳເວົ້າທີ່ໂຈທົກ ແລະ ຜູ້ຖືກໂຈດກ່າວແລ້ວເສື່ອມເສຍໄປ. ຄຳວ່າ "Avuttaṃ apakāsentena" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ສະແດງເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ (ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ). ຄຳວ່າ "Mando hāsetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນປະຄັບປະຄອງຄົນເຂົາເບົາປັນຍາ ໂດຍປຸກໃຈວ່າ "ທ່ານເປັນກຸນລະບຸດບໍ່ແມ່ນຫຼື" ແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ ແລະ ຄວນຮັບເອົາຄຳໃຫ້ການຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Bhīrū assāsetabbo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດທີ່ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານເພາະບໍ່ເຄີຍເຂົ້າໄປໃນທ່າມກາງສົງ ຫຼື ທ່າມກາງຄະນະມາກ່ອນ, ຄວນປອບໃຈຜູ້ນັ້ນວ່າ "ຢ່າຢ້ານເລີຍ, ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງສະບາຍໃຈເຖີດ, ພວກ ເຮົາຈັກເປັນທີ່ເພິ່ງແກ່ທ່ານ" ແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ. ຄຳວ່າ "Caṇḍo nisedhetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນຫ້າມປາມຄົນດຸຮ້າຍ ໂດຍການຂູ່ຕະຄອກ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຢ້ານ. ຄຳວ່າ "Asuci vibhāvetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນເປີດເຜີຍຄົນບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ແລ້ວໃຫ້ສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ "Ujumaddavena" ຄວາມວ່າ ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ຊື່ກົງ ມີສີລ ປາສະຈາກຄວາມຄົດທາງກາຍເປັນຕົ້ນ, ພຣະວິນັຍທອນຄວນປະພຶດຕໍ່ພິກຂຸນັ້ນດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ "Dhammesu ca puggalesu ca" ນີ້, ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ໜັກໃນທຳ ບໍ່ແມ່ນໜັກໃນບຸກຄົນ, ພິກຂຸນັ້ນແລ ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ມີຄວາມວາງຕົວເປັນກາງໃນທຳ ແລະ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍ.

๓๖๖. สุตฺตํ สํสนฺทนตฺถายาติอาทีสุ เตน จ ปน เอวํ สพฺรหฺมจารีนํ ปิยมนาปครุภาวนีเยน อนุวิชฺชเกน สมุทาหเฏสุ สุตฺตาทีสุ สุตฺตํ สํสนฺทนตฺถาย; อาปตฺตานาปตฺตีนํ สํสนฺทนตฺถนฺติ เวทิตพฺพํ. โอปมฺมํ นิทสฺสนตฺถายาติ โอปมฺมํ อตฺถทสฺสนตฺถาย. อตฺโถ วิญฺญาปนตฺถายาติ อตฺโถ ชานาปนตฺถาย. ปฏิปุจฺฉา ฐปนตฺถายาติ ปุจฺฉา ปุคฺคลสฺส ฐปนตฺถาย. โอกาสกมฺมํ โจทนตฺถายาติ วตฺถุนา วา อาปตฺติยา วา โจทนตฺถาย. โจทนา สารณตฺถายาติ โทสาโทสํ สราปนตฺถาย. สารณา สวจนียตฺถายาติ โทสาโทสสารณา สวจนียกรณตฺถาย. สวจนียํ ปลิโพธตฺถายาติ สวจนียํ ‘‘อิมมฺหา อาวาสา ปรํ มา ปกฺกมี’’ติ เอวํ ปลิโพธตฺถาย. ปลิโพโธ วินิจฺฉยตฺถายาติ วินิจฺฉยํ ปาปนตฺถาย. วินิจฺฉโย สนฺตีรณตฺถายาติ โทสาโทสํ สนฺตีรณตฺถาย ตุลนตฺถาย. สนฺตีรณํ ฐานาฏฺฐานคมนตฺถายาติ อาปตฺติอนาปตฺติครุกลหุกาปตฺติชานนตฺถาย. สงฺโฆ สมฺปริคฺคหสมฺปฏิจฺฉนตฺถายาติ วินิจฺฉยสมฺปฏิคฺคหณตฺถาย จ; สุวินิจฺฉิตทุพฺพินิจฺฉิตภาวชานนตฺถาย จาติ อตฺโถ. ปจฺเจกฏฺฐายิโน อวิสํวาทกฏฺฐายิโนติ อิสฺสริยาธิปจฺจเชฏฺฐกฏฺฐาเน [Pg.208] จ อวิสํวาทกฏฺฐาเน จ ฐิตา; น เต อปสาเทตพฺพาติ อตฺโถ.
໓໖໖. ໃນບົດມີຄຳວ່າ "Suttaṃ saṃsandanatthāya" ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ໂດຍພຣະວິນັຍທອນຜູ້ເປັນອະນຸວິຊົກ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ທີ່ເຄົາລົບ ແລະ ທີ່ໜ້າຍົກຍ້ອງຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາລີທັງຫຼາຍ ເມື່ອຍົກພຣະສູດເປັນຕົ້ນຂຶ້ນມາແລ້ວ, ພຣະສູດນັ້ນມີໄວ້ເພື່ອການປຽບທຽບ; ຄວາມວ່າ ເພື່ອປຽບທຽບອາບັດ ແລະ ອະນາບັດ. ຄຳວ່າ "Opammaṃ nidassanatthāya" ຄວາມວ່າ ອຸປະມາ ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ປາກົດ. ຄຳວ່າ "Attho viññāpanatthāya" ຄວາມວ່າ ເນື້ອຄວາມ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ສົງທັງສອງຝ່າຍເຂົ້າໃຈ. ຄຳວ່າ "Paṭipucchā ṭhapanatthāya" ຄວາມວ່າ ການຖາມກັບ ມີໄວ້ເພື່ອຕັ້ງບຸກຄົນໄວ້ໃນການຕັດສິນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Okāsakammaṃ codanatthāya" ຄວາມວ່າ ການຂໍໂອກາດ ມີໄວ້ເພື່ອໂຈດດ້ວຍເລື່ອງ ຫຼື ດ້ວຍອາບັດ. ຄຳວ່າ "Codanā sāraṇatthāya" ຄວາມວ່າ ການໂຈດ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ. ຄຳວ່າ "Sāraṇā savacanīyatthāya" ຄວາມວ່າ ການຕັກເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ ມີໄວ້ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການກ່າວຕັກເຕືອນ. ຄຳວ່າ "Savacanīyaṃ palibodhatthāya" ຄວາມວ່າ ການກ່າວຕັກເຕືອນ ມີໄວ້ເພື່ອຂັດຂວາງ (ຫຼື ຫ້າມ) ວ່າ "ທ່ານຢ່າໄດ້ຫຼີກໄປຈາກອາວາດນີ້ໄປສູ່ອາວາດອື່ນເລີຍ". ຄຳວ່າ "Palibodho vinicchayatthāya" ຄວາມວ່າ ການຂັດຂວາງ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ນຳໄປສູ່ການຕັດສິນ. ຄຳວ່າ "Vinicchayo santīraṇatthāya" ຄວາມວ່າ ການຕັດສິນ ມີໄວ້ເພື່ອໄຕ່ຕອງ ແລະ ພິຈາລະນາໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ. ຄຳວ່າ "Santīraṇaṃ ṭhānāṭṭhānagamanatthāya" ຄວາມວ່າ ການໄຕ່ຕອງ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ອາບັດ, ອະນາບັດ, ອາບັດໜັກ ແລະ ອາບັດເບົາ. ຄຳວ່າ "Saṅgho sampariggahasampaṭicchanatthāya" ຄວາມວ່າ ສົງມີໄວ້ເພື່ອຮັບເອົາການຕັດສິນ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ພາວະທີ່ຕັດສິນດີແລ້ວ ຫຼື ຕັດສິນບໍ່ດີ. ຄຳວ່າ "Paccekaṭṭhāyino avisaṃvādakaṭṭhazino" ຄວາມວ່າ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ສົງອະນຸມັດແລ້ວ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນໃຫຍ່ ເປັນອະທິບໍດີ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະທີ່ບໍ່ເວົ້າຕົວະ; ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນຂົ່ມຂູ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ.

อิทานิ เย มนฺทา มนฺทพุทฺธิโน เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘วินโย นาม กิมตฺถายา’’ติ เตสํ วจโนกาสปิทหนตฺถมตฺตํ ทสฺเสตุํ วินโย สํวรตฺถายาติอาทิมาห. ตตฺถ วินโย สํวรตฺถายาติ สกลาปิ วินยปญฺญตฺติ กายวจีทฺวารสํวรตฺถาย. อาชีววิสุทฺธิปริโยสานสฺส สีลสฺส อุปนิสฺสโย โหติ; ปจฺจโย โหตีติ อตฺโถ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อปิเจตฺถ อวิปฺปฏิสาโรติ ปาปปุญฺญานํ กตากตวเสน จิตฺตวิปฺปฏิสาราภาโว. ปามุชฺชนฺติ ทุพฺพลา ตรุณปีติ. ปีตีติ พลวา พหลปีติ. ปสฺสทฺธีติ กายจิตฺตทรถปฏิปฺปสฺสทฺธิ. สุขนฺติ กายิกเจตสิกสุขํ. ตญฺหิ ทุวิธมฺปิ สมาธิสฺส อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. สมาธีติ จิตฺเตกคฺคตา. ยถาภูตญาณทสฺสนนฺติ ตรุณวิปสฺสนา; อุทยพฺพยญาณสฺเสตํ อธิวจนํ. จิตฺเตกคฺคตา หิ ตรุณวิปสฺสนาย อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. นิพฺพิทาติ สิขาปตฺตา วุฏฺฐานคามินิพลววิปสฺสนา. วิราโคติ อริยมคฺโค. วิมุตฺตีติ อรหตฺตผลํ. จตุพฺพิโธปิ หิ อริยมคฺโค อรหตฺตผลสฺส อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. วิมุตฺติญาณทสฺสนนฺติ ปจฺจเวกฺขณาญาณํ. วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อนุปาทาปรินิพฺพานตฺถายาติ อปจฺจยปรินิพฺพานตฺถาย. อปจฺจยปรินิพฺพานสฺส หิ ตํ ปจฺจโย โหติ, ตสฺมึ อนุปฺปตฺเต อวสฺสํ ปรินิพฺพายิตพฺพโตติ. เอตทตฺถา กถาติ อยํ วินยกถา นาม เอตทตฺถา. มนฺตนาติ วินยมนฺตนา เอว. อุปนิสาติ อยํ ‘‘วินโย สํวรตฺถายา’’ติอาทิกา ปรมฺปรปจฺจยตาปิ เอตทตฺถาย. โสตาวธานนฺติ อิมิสฺสา ปรมฺปรปจฺจยกถาย โสตาวธานํ. อิมํ กถํ สุตฺวา ยํ อุปฺปชฺชติ ญาณํ, ตมฺปิ เอตทตฺถาย. ยทิทํ อนุปาทา จิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ โย อยํ จตูหิ อุปาทาเนหิ อนุปาทิยิตฺวา จิตฺตสฺส อรหตฺตผลสงฺขาโต วิโมกฺโข, โสปิ เอตทตฺถาย; อปจฺจยปรินิพฺพานตฺถาย เอวาติ อตฺโถ.
ບັດນີ້ ເພື່ອປິດໂອກາດໃນການເວົ້າຂອງຄົນເຂົາ ຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນ ທີ່ອາດຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ພຣະວິນັຍມີປະໂຫຍດຫຍັງ?", ພຣະອຸປາລີເຖຣະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີ "Vinayo saṃvaratthāya" (ພຣະວິນັຍມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "Vinayo saṃvaratthāya" ຄວາມວ່າ ພຣະວິນັຍບັນຍັດທັງໝົດມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມກາຍ ແລະ ວາຈາ; ຄວາມວ່າ ເປັນອຸປະນິດໄສ ເປັນປັດໄຈແກ່ສີລທີ່ມີຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງອາຊີວະເປັນທີ່ສຸດ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທັງປວງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ "Avippaṭisāro" (ຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈ) ຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳດີ ແລະ ກຳຊົ່ວ ທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ຄຳວ່າ "Pāmujjaṃ" (ຄວາມປາໂມດ) ຄື ປີຕິອ່ອນໆ ທີ່ຍັງບໍ່ມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ "Pīti" (ປີຕິ) ຄື ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ ປີຕິທີ່ແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ "Passaddhi" (ຄວາມສະຫງົບ) ຄື ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍ ແລະ ທາງຈິດ. ຄຳວ່າ "Sukhaṃ" (ຄວາມສຸກ) ຄື ຄວາມສຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ. ເພາະວ່າຄວາມສຸກທັງສອງປະການນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ສະມາທິ. ຄຳວ່າ "Samādhi" (ສະມາທິ) ຄື ຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ. ຄຳວ່າ "Yathābhūtañāṇadassana" (ຍະຖາພູຕະຍານະທັດສະນະ) ຄື ວິປັດສະນາອ່ອນໆ; ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອຸທະຍັບພະຍະຍານ (ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມເກີດ ແລະ ຄວາມດັບ). ເພາະວ່າຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ສະມາທິ ແລະ ວິປັດສະນາອ່ອນໆ. ຄຳວ່າ "Nibbidā" (ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ) ຄື ວິປັດສະນາທີ່ມີກຳລັງ ອັນເຖິງຍອດ ທີ່ນຳໄປສູ່ການອອກຈາກກິເລດ. ຄຳວ່າ "Virāgo" (ວິຣາຄະ) ຄື ອະລິຍະມັກ. ຄຳວ່າ "Vimutti" (ວິມຸດຕິ) ຄື ອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ເພາະວ່າອະລິຍະມັກທັງສີ່ປະການ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ "Vimuttiñāṇadassana" (ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ) ຄື ປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ຄຳວ່າ "Vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya" ຄວາມວ່າ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ ມີໄວ້ເພື່ອອະນຸປາດາປະຣິນິບພານ (ການດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ມີປັດໄຈປຸງແຕ່ງ). ເພາະວ່າວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານ, ເພາະເມື່ອບັນລຸວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງປະຣິນິບພານຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ "Etadatthā kathā" ຄວາມວ່າ ວິນັຍກະຖາ (ການກ່າວເລື່ອງວິນັຍ) ນີ້ ມີອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້ເປັນປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ "Mantanā" ຄື ການປຶກສາຫາລືເລື່ອງວິນັຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Upanisā" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນປັດໄຈສືບໆ ກັນມາ ມີ "ວິນັຍມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້. ຄຳວ່າ "Sotāvadhānaṃ" ຄື ການຕັ້ງໃຈຟັງການກ່າວເລື່ອງປັດໄຈສືບໆ ກັນມານີ້. ຍານໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະໄດ້ຟັງຄຳເວົ້ານີ້ ຍານນັ້ນກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Yadidaṃ anupādā cittassa vimokkho" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ເອີ້ນວ່າອໍຣະຫັດຕະຜົນ ໂດຍບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນດ້ວຍອຸປາດານທັງສີ່, ຄວາມຫຼຸດພົ້ນນັ້ນກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້; ຄວາມວ່າ ມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານເທົ່ານັ້ນ.

๓๖๗. อนุโยควตฺตคาถาสุ ปฐมคาถา วุตฺตตฺถา เอว.
໓໖໗. ໃນຄາຖາສະແດງວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ, ຄາຖາທຳອິດມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

วตฺถุํ วิปตฺตึ อาปตฺตึ, นิทานํ อาการอโกวิโท ปุพฺพาปรํ น ชานาตีติ ‘‘วตฺถุ’’นฺติอาทีนิ ‘‘น ชานาตี’’ติ ปเทน สมฺพนฺโธ. ‘‘อโกวิโท’’ติ [Pg.209] ปทสฺส ‘‘ส เว ตาทิสโก’’ติ อิมินา สมฺพนฺโธ. ตสฺมา อยเมตฺถ โยชนา – โย ภิกฺขุ ปาราชิกาทีนํ วตฺถุํ น ชานาติ, จตุพฺพิธํ วิปตฺตึ น ชานาติ, สตฺตวิธํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ‘‘อิทํ สิกฺขาปทํ อสุกสฺมึ นาม นคเร ปญฺญตฺต’’นฺติ เอวํ นิทานํ น ชานาติ, ‘‘อิทํ ปุริมวจนํ อิทํ ปจฺฉิมวจน’’นฺติ ปุพฺพาปรํ น ชานาติ, ‘‘อิทํ กตํ อิทํ อกต’’นฺติ กตากตํ น ชานาติ. สเมน จาติ เตเนว ปุพฺพาปรํ อชานนสฺส สเมน อญฺญาเณน, ‘‘กตากตํ น ชานาตี’’ติ วุตฺตํ โหติ; เอวํ ตาว นชานาติ-ปเทน สทฺธึ สมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ. ยํ ปเนตํ ‘‘อาการอโกวิโท’’ติ วุตฺตํ, ตตฺถ อาการอโกวิโทติ การณาการเณ อโกวิโท. อิติ ยฺวายํ วตฺถุอาทีนิปิ น ชานาติ, อาการสฺส จ อโกวิโท, ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ อปฏิกฺโขติ วุจฺจติ.
ໃນຄຳວ່າ "Vatthuṃ vipattiṃ āpattiṃ, nidānaṃ ākāraakovido pubbāparaṃ na jānāti" ນີ້, ບົດມີ "Vatthuṃ" ເປັນຕົ້ນ ມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti". ບົດວ່າ "Akovido" ມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Sa ve tādisako". ເພາະສະນັ້ນ, ການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸໃດບໍ່ຮູ້ເລື່ອງ (ວັດຖຸ) ແຫ່ງປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ຮູ້ວິບັດສີ່ປະການ, ບໍ່ຮູ້ອາບັດເຈັດກອງ, ບໍ່ຮູ້ນิທານ (ຕົ້ນເຫດ) ວ່າ "ສິກຂາບົດນີ້ບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງຊື່ນີ້", ບໍ່ຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍວ່າ "ນີ້ຄືຄຳເວົ້າກ່ອນ ນີ້ຄືຄຳເວົ້າຫຼັງ", ບໍ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດວ່າ "ນີ້ເຮັດແລ້ວ ນີ້ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ". ຄຳວ່າ "Samena ca" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ອັນສະເໝີກັນກັບຄວາມບໍ່ຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍນັ້ນ; ພຶງຊາບຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti" ດັ່ງນີ້ກ່ອນ. ສ່ວນບົດທີ່ກ່າວວ່າ "Ākāraakovido" ນັ້ນ, ຄຳວ່າ "Ākāraakovido" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດ. ດັ່ງນັ້ນ, ພິກຂຸໃດທີ່ບໍ່ຮູ້ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງ (ວັດຖຸ) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ບໍ່ສະຫຼາດໃນເຫດ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນແລ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ອະປະຕິກຂະ" (ຜູ້ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ).

กมฺมญฺจ อธิกรณญฺจาติ อิเมสมฺปิ ปทานํ ‘‘น ชานาตี’’ติ ปเทเนว สมฺพนฺโธ. อยํ ปเนตฺถ โยชนา – ตเถว อิติ ยฺวายํ กมฺมญฺจ น ชานาติ, อธิกรณญฺจ น ชานาติ, สตฺตปฺปกาเร สมเถ จาปิ อโกวิโท, ราคาทีหิ ปน รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ, ภเยน ภยา คจฺฉติ, สมฺโมเหน โมหา คจฺฉติ, รตฺตตฺตา ปน ทุฏฺฐตฺตา จ ฉนฺทา โทสา จ คจฺฉติ, ปรํ สญฺญาเปตุํ อสมตฺถตาย น จ สญฺญตฺติกุสโล, การณาการณทสฺสเน อสมตฺถตาย นิชฺฌตฺติยา จ อโกวิโท อตฺตโน สทิสาย ปริสาย ลทฺธตฺตา ลทฺธปกฺโข, หิริยา ปริพาหิรตฺตา อหิริโก, กาฬเกหิ กมฺเมหิ สมนฺนาคตตฺตา กณฺหกมฺโม, ธมฺมาทริยปุคฺคลาทริยานํ อภาวโต อนาทโร, ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ อปฏิกฺโขติ วุจฺจติ, น ปฏิกฺขิตพฺโพ น โอโลเกตพฺโพ, น สมฺมนฺนิตฺวา อิสฺสริยาธิปจฺจเชฏฺฐกฏฺฐาเน ฐเปตพฺโพติ อตฺโถ. สุกฺกปกฺขคาถานมฺปิ โยชนานโย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ.
ບົດວ່າ "Kammañca adhikaraṇañca" ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ກໍມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti" ເຊັ່ນກັນ. ການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ໂດຍນັຍດຽວກັນນັ້ນ, ພິກຂຸໃດບໍ່ຮູ້ກຳ, ບໍ່ຮູ້ອະທິການ, ແລະ ບໍ່ສະຫຼາດໃນສະມະຖະເຈັດປະການ, ແຕ່ເປັນຜູ້ຖືກກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນຍ້ອມແລ້ວ, ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ, ຫຼົງງົມງາຍແລ້ວ, ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະຄວາມຢ້ານ, ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະຄວາມຫຼົງ, ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຖືກຍ້ອມແລ້ວ ແລະ ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະความຮັກ ແລະ ຄວາມຊັງ, ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຊີ້ແຈງເພາະບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເຂົ້າໃຈໄດ້, ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເພັ່ງພິຈາລະນາເພາະບໍ່ສາມາດສະແດງເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດໄດ້, ເປັນຜູ້ມີຝັກຝ່າຍເພາະໄດ້ບໍລິສັດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເພາະຢູ່ນອກຂອບເຂດແຫ່ງຫິຣິ, ເປັນຜູ້ມີກຳດຳເພາະປະກອບດ້ວຍກຳອັນເປັນອະກຸສົນອັນດຳມຶດ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບເພາະບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນທຳ ແລະ ບຸກຄົນ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນແລ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ອະປະຕິກຂະ" (ຜູ້ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ), ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ ບໍ່ຄວນແນມເບິ່ງ ບໍ່ຄວນສົມມຸດແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໃນຖານະເປັນໃຫຍ່ ເປັນອະທິບໍດີ ຫຼື ເປັນຜູ້ໃຫຍ່. ແມ້ແຕ່ການປະກອບຄວາມໃນຄາຖາຝ່າຍຂາວ (ສຸກກະປັກ) ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ເຊັ່ນກັນ.

จูฬสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍຈູລະສົງຄາມ ຈົບແລ້ວ.

มหาสงฺคาโม
ມະຫາສົງຄາມ

โวหรนฺเตน ชานิตพฺพาทิวณฺณนา
ການອະທິບາຍບົດມີ "Voharantena jānitabba" (ສິ່ງທີ່ຜູ້ກ່າວພຶງຮູ້) ເປັນຕົ້ນ

๓๖๘-๓๗๔. มหาสงฺคาเม [Pg.210] – วตฺถุโต วา วตฺถุํ สงฺกมตีติ ‘‘ปฐมปาราชิกวตฺถุ มยา ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วตฺวา ปุน ปุจฺฉิยมาโน นิฆํสิยมาโน ‘‘น มยา ปฐมปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ, น สุตํ; ทุติยปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วทติ. เอเตเนว นเยน เสสวตฺถุสงฺกมนํ, วิปตฺติโต วิปตฺติสงฺกมนํ อาปตฺติโต อาปตฺติสงฺกมนญฺจ เวทิตพฺพํ. โย ปน ‘‘เนว มยา ทิฏฺฐํ, น สุต’’นฺติ วตฺวา ปจฺฉา ‘‘มยาเปตํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วทติ, ‘‘ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วตฺวา ปจฺฉา ‘‘น ทิฏฺฐํ วา น สุตํ วา’’ติ วทติ, อยํ อวชานิตฺวา ปฏิชานาติ, ปฏิชานิตฺวา อวชานาตีติ เวทิตพฺโพ. เอเสว อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ นาม.
໓໖໘-໓໗໔. ໃນມະຫາສົງຄາມ — ຄຳວ່າ "Vatthuto vā vatthuṃ saṅkamati" (ຍ້າຍຈາກເລື່ອງໜຶ່ງໄປສູ່ອີກເລື່ອງໜຶ່ງ) ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ", ເມື່ອຖືກຊັກຖາມ ຖືກຊັກໄຊ້ຄືນ ກໍກ່າວວ່າ "ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນ; ແຕ່ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີສອງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ". ໂດຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບການຍ້າຍເລື່ອງທີ່ເຫຼືອ, ການຍ້າຍຈາກວິບັດໜຶ່ງໄປສູ່ວິບັດອື່ນ ແລະ ການຍ້າຍຈາກອາບັດໜຶ່ງໄປສູ່ອາບັດອື່ນ. ສ່ວນຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນເລີຍ" ແລ້ວພາຍຫຼັງກ່າວວ່າ "ເລື່ອງນີ້ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ", ຫຼື ກ່າວວ່າ "ໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ" ແລ້ວພາຍຫຼັງກ່າວວ່າ "ບໍ່ໄດ້ເຫັນ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ຍິນ", ຜູ້ນີ້ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ປະຕິເສດແລ້ວຮັບສາລະພາບ, ຫຼື ຮັບສາລະພາບແລ້ວປະຕິເສດ. ຜູ້ນີ້ແລ ເອີ້ນວ່າ ຜູ້ປົກປິດເລື່ອງໜຶ່ງດ້ວຍອີກເລື່ອງໜຶ່ງ.

๓๗๕. วณฺณาวณฺโณติ นีลาทิวณฺณาวณฺณวเสน สุกฺกวิสฺสฏฺฐิสิกฺขาปทํ วุตฺตํ. วจนมนุปฺปทานนฺติ สญฺจริตฺตํ วุตฺตํ. กายสํสคฺคาทิตฺตยํ สรูเปเนว วุตฺตํ. อิติ อิมานิ ปญฺจ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ปุพฺพปโยโคติ เวทิตพฺพานิ.
໓໗໕. ບົດວ່າ "Vaṇṇāvaṇṇo" ພຣະອຸປາລີເຖຣะກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍສຸກກະວິສັດຖິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັນນະມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Vacanamanuppadānaṃ" ກ່າວໝາຍເຖິງສັງຈະຣິດຕະສິກຂາບົດ. ສ່ວນສິກຂາບົດສາມຂໍ້ມີກາຍະສັງສັກຄະເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ໂດຍຮູບແບບຂອງມັນເອງ. ດັ່ງນັ້ນ, ສິກຂາບົດທັງຫ້າປະການນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນບຸບພະພາກ ເປັນບຸບພະປະໂຍກແຫ່ງເມຖຸນທຳ.

๓๗๖. จตฺตาริ อปโลกนกมฺมานีติ อธมฺเมนวคฺคาทีนิ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. อิติ จตฺตาริ จตุกฺกานิ โสฬส โหนฺติ.
໓໗໖. ຄຳວ່າ "Cattāri apalokanakammāni" (ກຳທີ່ຕ້ອງບອກເລົ່າສີ່ປະການ) ໄດ້ແກ່ກຳມີອະທັມເມນະວັກຄະເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ໝວດສີ່ ມີສີ່ໝວດ ຈຶ່ງເປັນສິບຫົກກຳ.

อคติอคนฺตพฺพวณฺณนา
ການອະທິບາຍເລື່ອງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຖິງດ້ວຍອະຄະຕິ

๓๗๙. พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหตีติ วินยธเรน หิ เอวํ ฉนฺทาทิคติยา อธิกรเณ วินิจฺฉิเต ตสฺมึ วิหาเร สงฺโฆ ทฺวิธา ภิชฺชติ. โอวาทูปชีวินิโย ภิกฺขุนิโยปิ ทฺเว ภาคา โหนฺติ. อุปาสกาปิ อุปาสิกาโยปิ ทารกาปิ ทาริกาโยปิ เตสํ อารกฺขเทวตาปิ ตเถว ทฺวิธา ภิชฺชนฺติ. ตโต ภุมฺมเทวตา อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมาโน ทฺวิธาว โหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ…เป… ทุกฺขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.
໓໗໙. ຄຳວ່າ 'Bahujanaahitāya paṭipanno hotī' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພຣະວິນັຍທອນຕັດສິນອະທິກອນດ້ວຍຄວາມລຳອຽງມີສັນທາຄະຕິເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ສົງໃນວິຫານນັ້ນຍ່ອມແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍ. ແມ້ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສໂອວາດລ້ຽງຊີບ ກໍແຕກອອກເປັນສອງສ່ວນ. ແມ້ອຸບາສົກ ອຸບາສິກາ ເດັກຊາຍ ເດັກຍິງ ແລະເທວະດາຜູ້ຮັກສາພວກເຂົາ ກໍແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈາກນັ້ນ ເທວະດาທັງຫຼາຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ພູມມະເທວະດາຈົນເຖິງອະກະນິດຖະພຣົມ ກໍຍ່ອມແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະຕິບັດເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫยດແກ່ຊົນເປັນອັນມາກ...ເປ... ເພື່ອຄວາມທຸກແກ່ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ'.

๓๘๒. วิสมนิสฺสิโตติ [Pg.211] วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ นิสฺสิโต. คหนนิสฺสิโตติ มิจฺฉาทิฏฺฐิอนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิสงฺขาตํ คหนํ นิสฺสิโต. พลวนิสฺสิโตติ พลวนฺเต อภิญฺญาเต ภิกฺขู นิสฺสิโต.
໓໘໒. ຄຳວ່າ 'Visamanissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສກາຍະກຳເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ບໍ່ຊື່ກົງ). ຄຳວ່າ 'Gahananissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສປ່າຮົກຊັ່ງ ຄືມິດສາທິຖິແລະອັນຕະຄາຫິກະທິຖິ. ຄຳວ່າ 'Balavanissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີກຳລັງແລະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ.

๓๙๓. ตสฺส อวชานนฺโตติ ตสฺส วจนํ อวชานนฺโต. อุปโยคตฺเถ วา สามิวจนํ, ตํ อวชานนฺโตติ อตฺโถ.
໓໙໓. ຄຳວ່າ 'Tassa avajānanto' ໄດ້ແກ່ ດູໝິ່ນຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ອີກນັຍໜຶ່ງ ບົດວ່າ 'tassa' ນີ້ ເປັນສາມີວະຈະນະ (ສະຖີວິພັດ) ໃນອັດແຫ່ງອຸປະໂยຄັດຖະ (ທຸຕິຍາວิພັດ) ມີອັດວ່າ ດູໝິ່ນພິກຂຸນັ້ນ.

๓๙๔. ยํ อตฺถายาติ ยทตฺถาย. ตํ อตฺถนฺติ โส อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
໓໙໔. ຄຳວ່າ 'Yaṃ atthāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫยດໃດ. ຄຳວ່າ 'Taṃ atthanti' ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດນັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳທັງປວງແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

มหาสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການພັນລະນາເລື່ອງມະຫາສົງຄາມ ຈົບແລ້ວ.

กถินเภทํ
ການຈຳແນກກະຖິນ

กถินอตฺถตาทิวณฺณนา
การพันละนาการกาดกะถินเป็นต้น

๔๐๓. กถิเน [Pg.212] – อฏฺฐ มาติกาติ ขนฺธเก วุตฺตา ปกฺกมนนฺติกาทิกา อฏฺฐ. ปลิโพธานิสํสาปิ ปุพฺเพ วุตฺตา เอว.
໔໐໓. ໃນກະຖິນນັ້ນ ຄຳວ່າ 'aṭṭha mātikā' ໄດ້ແກ່ ມາດຕິກາ 8 ປະການ ມີປັກກະມະນັນຕິກາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນຂັນທະກະ. ແມ້ປະລິໂພດແລະອານິສົງກໍເປັນສິ່ງທີ່ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

๔๐๔. ปโยคสฺสาติ จีวรโธวนาทิโน สตฺตวิธสฺส ปุพฺพกรณสฺสตฺถาย โย อุทกาหรณาทิโก ปโยโค กยิรติ, ตสฺส ปโยคสฺส. กตเม ธมฺมา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโยติ อนาคตวเสน อนนฺตรา หุตฺวา กตเม ธมฺมา ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ. สมนนฺตรปจฺจเยนาติ สุฏฺฐุ อนนฺตรปจฺจเยน, อนนฺตรปจฺจยเมว อาสนฺนตรํ กตฺวา ปุจฺฉติ. นิสฺสยปจฺจเยนาติ อุปฺปชฺชมานสฺส ปโยคสฺส นิสฺสยํ อาธารภาวํ อุปคตา วิย หุตฺวา กตเม ธมฺมา ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ. อุปนิสฺสยปจฺจเยนาติ อุเปเตน นิสฺสยปจฺจเยน; นิสฺสยปจฺจยเมว อุปคตตรํ กตฺวา ปุจฺฉติ. ปุเรชาตปจฺจเยนาติ อิมินา ปฐมํ อุปฺปนฺนสฺส ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ. ปจฺฉาชาตปจฺจเยนาติ อิมินา ปจฺฉา อุปฺปชฺชนกสฺส ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ. สหชาตปจฺจเยนาติ อิมินา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺชมานานํ ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ. ปุพฺพกรณสฺสาติ โธวนาทิโน ปุพฺพกรณสฺส. ปจฺจุทฺธารสฺสาติ ปุราณสงฺฆาฏิอาทีนํ ปจฺจุทฺธรณสฺส. อธิฏฺฐานสฺสาติ กถินจีวราธิฏฺฐานสฺส. อตฺถารสฺสาติ กถินตฺถารสฺส. มาติกานญฺจ ปลิโพธานญฺจาติ อฏฺฐนฺนํ มาติกานํ ทฺวินฺนญฺจ ปลิโพธานํ. วตฺถุสฺสาติ สงฺฆาฏิอาทิโน กถินวตฺถุสฺส; เสสํ วุตฺตนยเมว.
໔໐໔. ຄຳວ່າ 'Payogassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ປະໂຍກ ຄືການຕັກນ້ຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນ 7 ປະການ ມີການຊັກຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Katame dhammā anantarapaccayena paccayo' ມີອັດວ່າ ທັມເຫຼົ່າໃດເປັນປັດໄຈໂດຍເປັນທັມບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'Samanantarapaccayena' ໄດ້ແກ່ ໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈຢ່າງດີ ພຣະອົງຊົງຖາມໂດຍເຮັດອະນັນຕະຣະປັດໄຈນັ້ນເອງໃຫ້ໃກ້ຊິດຍິ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Nissayapaccayena' ມີອັດວ່າ ທັມເຫຼົ່າໃດເປັນປັດໄຈໂດຍເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທີ່ອາໄສແລະເປັນທີ່ຕັ້ງແກ່ປະໂຍກທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Upanissayapaccayena' ໄດ້ແກ່ ໂດຍນິດສະຍະປັດໄຈທີ່ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ພຣະອົງຊົງຖາມໂດຍເຮັດນິດສະຍະປັດໄຈນັ້ນເອງໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຍິ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Purejātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Pacchājātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Sahajātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Pubbakaraṇassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ບຸບພະກອນມີການຊັກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paccuddhārassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການຖອນສັງຄາຕິເກົ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Adhiṭṭhānassā' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການອະທິສຖານກະຖິນຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'Atthārassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການກາດກະຖິນ. ຄຳວ່າ 'Mātikānañca palibodhānañca' ໄດ້ແກ່ ແກ່ມາດຕິກາ 8 ແລະປະລິໂພດ 2. ຄຳວ່າ 'Vatthussa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ວັດຖຸກະຖິນມີສັງຄາຕິເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ.

เอวํ ยญฺจ ลพฺภติ ยญฺจ น ลพฺภติ, สพฺพํ ปุจฺฉิตฺวา อิทานิ ยํ ยสฺส ลพฺภติ, ตเทว ทสฺเสนฺโต ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺสาติอาทินา นเยน วิสฺสชฺชนมาห. ตสฺสตฺโถ – ยํ วุตฺตํ ‘‘ปโยคสฺส กตเม ธมฺมา’’ติอาทิ, ตตฺถ วุจฺจเต, ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรนิสฺสยอุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ปโยคสฺส หิ สตฺตวิธมฺปิ ปุพฺพกรณํ ยสฺมา เตน ปโยเคน นิปฺผาเทตพฺพสฺส ปุพฺพกรณสฺสตฺถาย โส ปโยโค กยิรติ, ตสฺมา อิเมหิ จตูหิ ปจฺจเยหิ ปจฺจโย โหติ. ปุเรชาตปจฺจเย ปเนส อุทฺทิฏฺฐธมฺเมสุ เอกธมฺมมฺปิ น [Pg.213] ลภติ, อญฺญทตฺถุ ปุพฺพกรณสฺส สยํ ปุเรชาตปจฺจโย โหติ, ปโยเค สติ ปุพฺพกรณสฺส นิปฺผชฺชนโต. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปโยโค ปุพฺพกรณสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ. ปจฺฉาชาตปจฺจยํ ปน ลภติ, เตน วุตฺตํ – ‘‘ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ. ปจฺฉา อุปฺปชฺชนกสฺส หิ ปุพฺพกรณสฺส อตฺถาย โส ปโยโค กยิรติ. สหชาตปจฺจยํ ปน มาติกาปลิโพธานิสํสสงฺขาเต ปนฺนรส ธมฺเม ฐเปตฺวา อญฺโญ ปโยคาทีสุ เอโกปิ ธมฺโม น ลภติ, เต เอว หิ ปนฺนรส ธมฺมา สห กถินตฺถาเรน เอกโต นิปฺผชฺชนฺตีติ อญฺญมญฺญํ สหชาตปจฺจยา โหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ. เอเตนุปาเยน สพฺพปทวิสฺสชฺชนานิ เวทิตพฺพานิ.
ເມື່ອຖາມເຖິງທັມທີ່ໄດ້ແລະບໍ່ໄດ້ທັງໝົດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງທັມທີ່ໄດ້ແກ່ສິ່ງນັ້ນໆ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວແກ້ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'pubbakaraṇaṃ payogassa' ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'payogassa katame dhammā' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີຄຳວິສັດຊະນາວ່: ບຸບພະກອນເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ສະມະນັນຕະຣະປັດໄຈ ນິດສະຍະປັດໄຈ ແລະອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ. ຈິງຢູ່ ບຸບພະກອນແມ້ທັງ 7 ປະການ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກດ້ວຍປັດໄຈ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະປະໂຍກນັ້ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນອັນຈະພຶງໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍປະໂຍກນັ້ນ. ແຕ່ໃນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ ປະໂຍກນີ້ບໍ່ໄດ້ທັມແມ້ຂໍ້ດຽວໃນບັນດາທັມທີ່ລະບຸໄວ້, ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ຕົວປະໂຍກເອງເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈແກ່ບຸບພະກອນ ເພາະເມື່ອມີປະໂຍກ ບຸບພະກອນຈຶ່ງສຳເລັດໄດ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະໂຍກເປັນປັດໄຈແກ່ບຸບພະກອນໂດຍປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ'. ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈໂດຍປັດສາຊາຕະປັດໄຈ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບຸບພະກອນເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກໂດຍປັດສາຊາຕະປັດໄຈ' ເພາະປະໂຍກນັ້ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງ. ສ່ວນສະຫະຊາຕະປັດໄຈ ເວັ້ນທັມ 15 ປະການ ຄື ມາດຕິກາ ປະລິໂພດ ແລະອານิສົງແລ້ວ ທັມອື່ນແມ້ຂໍ້ດຽວໃນບັນດາປະໂຍກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້, ເພາະທັມ 15 ປະການເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມສຳເລັດຮ່ວມກັບການກາດກະຖິນໃນຄາວດຽວກັນ ຈຶ່ງເປັນສະຫະຊາຕະປັດໄຈແກ່ກັນແລະກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທັມ 15 ປະການເປັນປັດໄຈໂດຍສະຫະຊາຕະປັດໄຈ'. ພຶງຊາບຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງບົດທັງປວງໂດຍອຸບາຍນີ້.

ปุพฺพกรณนิทานาทิวิภาควณฺณนา
ການພັນລະນາການຈຳແນກເຫດເກີດແຫ່ງບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນ

๔๐๕. ปุพฺพกรณํ กึนิทานนฺติอาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว.
໔໐໕. ຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'Pubbakaraṇaṃ kiṃnidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

๔๐๖-๗. ‘‘ปโยโค กึนิทาโน’’ติอาทีสุ ปุจฺฉาทฺวยวิสฺสชฺชเนสุ เหตุนิทาโน ปจฺจยนิทาโนติ เอตฺถ ฉ จีวรานิ เหตุ เจว ปจฺจโย จาติ เวทิตพฺพานิ. ปุพฺพปโยคาทีนญฺหิ สพฺเพสํ ตานิเยว เหตุ, ตานิ ปจฺจโย. น หิ ฉพฺพิเธ จีวเร อสติ ปโยโค อตฺถิ, น ปุพฺพกรณาทีนิ, ตสฺมา ‘‘ปโยโค เหตุนิทาโน’’ติอาทิ วุตฺตํ.
໔໐໖-໗. ໃນຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງໝວດຄຳຖາມ 2 ຂໍ້ ມີຄຳວ່າ 'Payogo kiṃnidāno' ເປັນຕົ້ນ, ໃນຄຳວ່າ 'hetunidāno paccayanidāno' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຈີວອນ 6 ຊະນິດ ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈ. ເພາະຈີວອນ 6 ຊະນິດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈແກ່ບຸບພະປະໂຍກເປັນຕົ້ນທັງໝົດ. ເພາະເມື່ອບໍ່ມີຈີວອນ 6 ຊະນິດ ປະໂຍກກໍບໍ່ມີ ບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນກໍບໍ່ມີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະໂຍກມີເຫດເປັນແດນເກີດ' ເປັນຕົ້ນ.

๔๐๘. สงฺคหวาเร – วจีเภเทนาติ ‘‘อิมาย สงฺฆาฏิยา, อิมินา อุตฺตราสงฺเคน, อิมินา อนฺตรวาสเกน กถินํ อตฺถรามี’’ติ เอเตน วจีเภเทน. กติมูลาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน – กิริยา มชฺเฌติ ปจฺจุทฺธาโร เจว อธิฏฺฐานญฺจ.
໔໐໘. ໃນສັງຄະຫະວານ ຄຳວ່າ 'vacībhedena' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງວາຈາ ຄືດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງວາຈາວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າກາດກະຖິນດ້ວຍສັງຄາຕິນີ້ ດ້ວຍອຸດຕະລາສົງນີ້ ດ້ວຍອັນຕະຣະວາສົກນີ້'. ໃນຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີກະຕິມູນເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ກິຣິຍາເປັນທ່າມກາງ' ໄດ້ແກ່ ການຖອນແລະການອະທິສຖານ.

๔๑๑. วตฺถุวิปนฺนํ โหตีติ อกปฺปิยทุสฺสํ โหติ. กาลวิปนฺนํ นาม อชฺช ทายเกหิ ทินฺนํ สฺเว สงฺโฆ กถินตฺถารกสฺส เทติ. กรณวิปนฺนํ นาม ตทเหว ฉินฺทิตฺวา อกตํ.
໔໑໑. ຄຳວ່າ 'Vatthuvipannaṃ hotī' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜ້າທີ່ບໍ່ຄວน (ອະກັບປິຍະວັດຖຸ). ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກາລະວິບັດ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ທາຍົກຖວາຍໃນມື້ນີ້ ແຕ່ສົງມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ກາດກະຖິນໃນມື້ອື່ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກະຣະນະວິບັດ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ຕັດແລະເຮັດໃນມື້ນັ້ນເອງ.

กถินาทิชานิตพฺพวิภาควณฺณนา
ການພັນລະນາການຈຳແນກສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ມີກະຖິນເປັນຕົ້ນ

๔๑๒. กถินํ [Pg.214] ชานิตพฺพนฺติอาทิปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน – เตสญฺเญว ธมฺมานนฺติ เยสุ รูปาทิธมฺเมสุ สติ กถินํ นาม โหติ, เตสํ สโมธานํ มิสฺสีภาโว. นามํ นามกมฺมนฺติอาทินา ปน ‘‘กถิน’’นฺติ อิทํ พหูสุ ธมฺเมสุ นามมตฺตํ, น ปรมตฺถโต เอโก ธมฺโม อตฺถีติ ทสฺเสติ.
໔໑໒. ໃນຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'Kathinaṃ jānitabbaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'tesaññeva dhammānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະຊຸມກັນ ຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງຮູບທັມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊຶ່ງເມື່ອມີຢູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກະຖິນ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ 'Nāmaṃ nāmakammanti' ເປັນຕົ້ນ ສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ 'ກະຖິນ' ນີ້ ເປັນພຽງຊື່ຮຽກໃນທັມຫຼາຍປະການ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວບໍ່ມີທັມຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ.

จตุวีสติยา อากาเรหีติ ‘‘น อุลฺลิขิตมตฺเตนา’’ติอาทีหิ ปุพฺเพ วุตฺตการเณหิ. สตฺตรสหิ อากาเรหีติ ‘‘อหเตน อตฺถตํ โหติ กถิน’’นฺติอาทีหิ ปุพฺเพ วุตฺตการเณหิ. นิมิตฺตกมฺมาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ สพฺพํ กถินกฺขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตํ.
ຄຳວ່າ 'Catuvīsatiyā ākārehi' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 24 ຄືດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງມີຄຳວ່າ 'na ullikhitamattena' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sattarasahi ākārehi' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 17 ຄືດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງມີຄຳວ່າ 'ahatena atthataṃ hoti kathinaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳອະທິບายທັງໝົດທີ່ຄວນກ່າວໃນນິມິດຕະກຳເປັນຕົ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນຂันທະກະວັນລະນາ.

๔๑๖. เอกุปฺปาทา เอกนิโรธาติ อุปฺปชฺชมานาปิ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ, นิรุชฺฌมานาปิ เอกโต นิรุชฺฌนฺติ. เอกุปฺปาทา นานานิโรธาติ อุปฺปชฺชมานา เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ, นิรุชฺฌมานา นานา นิรุชฺฌนฺติ. กึ วุตฺตํ โหติ? สพฺเพปิ อตฺถาเรน สทฺธึ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ, อตฺถาเร หิ สติ อุทฺธาโร นาม. นิรุชฺฌมานา ปเนตฺถ ปุริมา ทฺเว อตฺถาเรน สทฺธึ เอกโต นิรุชฺฌนฺติ, อุทฺธารภาวํ ปาปุณนฺติ. อตฺถารสฺส หิ นิโรโธ เอเตสญฺจ อุทฺธารภาโว เอกกฺขเณ โหติ, อิตเร นานา นิรุชฺฌนฺติ. เตสุ อุทฺธารภาวํ ปตฺเตสุปิ อตฺถาโร ติฏฺฐติเยว. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
໔໑໖. ຄຳວ່າ 'Ekuppādā ekanirodhā' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເກີດກໍເກີດພ້ອມກັນ ເມື່ອດັບກໍດັບພ້ອມກັນ. ຄຳວ່າ 'Ekuppādā nānānirodhā' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເກີດກໍເກີດພ້ອມກັນ ເມື່ອດັບກໍດັບຕ່າງກັນ. ມີຄຳອະທິບາຍແນວໃດ? ຄື ທັງໝົດເກີດພ້ອມກັບການກາດກະຖິນ ເພາະເມື່ອມີການກາດກະຖິນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າການເດາະກະຖິນ. ແຕ່ເມື່ອດັບໄປ ໃນການເດາະກະຖິນເຫຼົ່ານັ້ນ 2 ປະການທຳອິດ ຍ່ອມດັບພ້ອມກັບການກາດກະຖິນ ຄືເຖິງຄວາມເປັນອັນເດາະກະຖິນ. ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງການກາດກະຖິນແລະຄວາມເປັນອັນເດາະກະຖິນຂອງ 2 ປະການທຳອິດນີ້ ຍ່ອມມີໃນຂະນະດຽວກັນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຍ່ອມດັບຕ່າງກັນ. ແມ້ເມື່ອການເດາະກະຖິນເຫຼົ່ານັ້ນເຖິງຄວາມເປັນອັນເດາະແລ້ວ ການກາດກະຖິນກໍຍັງຄົງຕັ້ງຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳທັງປວງແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາພຣະວິນັຍ

กถินเภทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການພັນລະນາການຈຳແນກກະຖິນ ຈົບແລ້ວ.

ปญฺญตฺติวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການພັນລະນາບັນຍັດຕິວັກ ຈົບແລ້ວ.

อุปาลิปญฺจกํ
ອຸບາລິປັນຈະກະ

อนิสฺสิตวคฺควณฺณนา
ການພັນລະນາອະນິດສິຕະວັກ

๔๑๗. อุปาลิปญฺเหสุ [Pg.215] กติหิ นุ โข ภนฺเตติ ปุจฺฉาย อยํ สมฺพนฺโธ. เถโร กิร รโหคโต สพฺพานิ อิมานิ ปญฺจกานิ อาวชฺเชตฺวา ‘‘ภควนฺตํ ทานิ ปุจฺฉิตฺวา อิเมสํ นิสฺสาย วสนกาทีนํ อตฺถาย ตนฺตึ ฐเปสฺสามี’’ติ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กติหิ นุ โข ภนฺเต’’ติอาทินา นเยน ปญฺเห ปุจฺฉิ. เตสํ วิสฺสชฺชเน อุโปสถํ น ชานาตีติ นววิธํ อุโปสถํ น ชานาติ. อุโปสถกมฺมํ น ชานาตีติ อธมฺเมนวคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ. ปาติโมกฺขํ น ชานาตีติ ทฺเว มาติกา น ชานาติ. ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาตีติ ภิกฺขูนํ ปญฺจวิธํ ภิกฺขุนีนํ จตุพฺพิธนฺติ นววิธํ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ.
໔໑໗. ໃນອຸບາລີປຸດສາ ຄວາມເຊື່ອມໂຍງໃນຄຳຖາມວ່າ 'katihi nu kho bhante' ມີດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະຫຼີກເຣັ້ນຢູ່ໃນທີ່ລັບ ພິຈາລະນາປັນຈະກະທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໃນບັດນີ້ ແລ້ວຈັກຕັ້ງແບບແຜນໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກແລ້ວທູນຖາມບັນຫາໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'katihi nu kho bhante' ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືຄວາມເຊື່ອມໂຍງ. ໃນຄຳວິສັດຊະນາບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດກຳ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດກຳ 4 ປະການ ມີປະເພດໂດຍບໍ່ເປັນທັມແລະເປັນພັກພວກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປາຕิໂມກ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ມາດຕິກາ 2. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸເທດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸເທດ 9 ປະການ ຄື ຂອງພິກຂຸ 5 ປະການ ຂອງພິກຂຸນີ 4 ປະການ.

ปวารณํ น ชานาตีติ นววิธํ ปวารณํ น ชานาติ. ปวารณากมฺมํ น ชานาตีติ อธมฺเมนวคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ ปวารณากมฺมํ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາກຳ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາກຳ 4 ປະການ ມີປະເພດໂດຍບໍ່ເປັນທັມແລະເປັນພັກພວກເປັນຕົ້ນ.

อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาตีติ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐํ อาปตฺติญฺจ อนาปตฺติญฺจ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດທີ່ລະບຸໄວ້ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ.

อาปนฺโน กมฺมกโตติ อาปตฺตึ อาปนฺโน ตปฺปจฺจยาว สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ.
ຄຳວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດແລ້ວຖືກເຮັດກຳ' ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດແລ້ວ ແລະເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ ສົງຈຶ່ງເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ.

นปฺปฏิปฺปสฺสมฺภนวคฺควณฺณนา
ການພັນລະນານັບປະຕິປັດສັມພະນະວັກ

๔๒๐. กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพนฺติ อยํ ยสฺมา อนุโลมวตฺเต น วตฺตติ, ตสฺมา นาสฺส กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ; สรชฺชุโกว วิสฺสชฺเชตพฺโพติ อตฺโถ.
໔໒໐. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ພຶງຣะງັບກຳ' ມີອັດວ່າ ເພາະພິກຂຸນີ້ບໍ່ປະພຶດໃນອະນຸໂລມວັດ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຣະງັບກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ, ພຶງປ່ອຍໄປທັງທີ່ຍັງມີເຊືອກຜູກຢູ່ນັ້ນເອງ.

๔๒๑. สเจ อุปาลิ สงฺโฆ สมคฺคกรณียานิ กมฺมานิ กโรตีติ สเจ สมคฺเคหิ กรณียานิ อุโปสถาทีนิ กมฺมานิ กโรติ, อุโปสถปวารณาทีสุ หิ ฐิตาสุ อุปตฺถมฺโภ น ทาตพฺโพ. สเจ หิ สงฺโฆ อจฺจยํ เทสาเปตฺวา สงฺฆสามคฺคึ กโรติ, ติณวตฺถารกสมถํ วา กตฺวา อุโปสถปวารณํ กโรติ, เอวรูปํ สมคฺคกรณียํ นาม กมฺมํ โหติ. ตตฺร เจติ สเจ ตาทิเส กมฺเม ภิกฺขุโน นกฺขมติ, ทิฏฺฐาวิกมฺมมฺปิ [Pg.216] กตฺวา ตถารูปา สามคฺคี อุเปตพฺพา, เอวํ วิโลมคฺคาโห น คณฺหิตพฺโพ. ยตฺร ปน อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุ สาสนํ ทีเปนฺติ, ตตฺถ ทิฏฺฐาวิกมฺมํ น วฏฺฏติ, ปฏิพาหิตฺวา ปกฺกมิตพฺพํ.
໔໒໑. ຄຳວ່າ 'Sace upāli saṅgho samaggakaraṇīyāni kammāni karoti' ໄດ້ແກ່ ຖ້າສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນເຮັດກຳມີອຸໂບສົດເປັນຕົ້ນອັນພຶງເຮັດ, ເພາະເມື່ອອຸໂບສົດແລະປະວາຣະນາກຳເປັນຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ ບໍ່ພຶງໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນ (ແກ່ຜູ້ທຳລາຍຄວາມສາມັກຄີ). ຈິງຢູ່ ຖ້າສົງໃຫ້ສະແດງໂທດແລ້ວເຮັດຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງ ຫຼືເຮັດຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະແລ້ວເຮັດອຸໂບສົດແລະປະວາຣະນາ ກຳເຊັ່ນນີ້ຊື່ວ່າກຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມພ້ອມພຽງກັນ. ຄຳວ່າ 'Tatra ca' ໄດ້ແກ່ ຖ້າພິກຂຸບໍ່ຊອບໃຈໃນກຳເຊັ່ນນັ້ນ ພຶງສະແດງຄວາມເຫັນຂອງຕົນແລ້ວເຂົ້າຮ່ວມຄວາມພ້ອມພຽງເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ພຶງຖືເອົາຄວາມຂັດແຍ້ງຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນກຳໃດທີ່ເຂົາສະແດງຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາອັນນອກທັມນອກວິນັຍ ໃນກຳນັ້ນບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມເຫັນ (ເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມ) ພຶງຄັດຄ້ານແລ້ວຫຼີກໄປ.

อุสฺสิตมนฺตี จาติ โลภโทสโมหมานุสฺสนฺนํ วาจํ ภาสิตา กณฺหวาโจ อนตฺถกทีปโน. นิสฺสิตชปฺปีติ อตฺตโน ธมฺมตาย อุสฺสทยุตฺตํ ภาสิตุํ น สกฺโกติ; อถ โข ‘‘มยา สทฺธึ ราชา เอวํ กเถสิ, อสุกมหามตฺโต เอวํ กเถสิ, อสุโก นาม มยฺหํ อาจริโย วา อุปชฺฌาโย วา เตปิฏโก มยา สทฺธึ เอวํ กเถสี’’ติ เอวํ อญฺญํ นิสฺสาย ชปฺปติ. น จ ภาสานุสนฺธิกุสโลติ กถานุสนฺธิวจเน จ วินิจฺฉยานุสนฺธิวจเน จ อกุสโล โหติ. น ยถาธมฺเม ยถาวินเยติ น ภูเตน วตฺถุนา อาปตฺตึ สาเรตฺวา โจเทตา โหติ.
ຄຳວ່າ 'Ussitamantī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເວົ້າວາຈາອັນໜາແໜ້ນດ້ວຍໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ແລະມານะ ເປັນຜູ້ມີວາຈາດຳ ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫยດ. ຄຳວ່າ 'Nissitajappī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະເວົ້າຄຳອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນຕາມທຳມະຊາດຂອງຕົນໄດ້ ແຕ່ເວົ້າແອບອີງຜู້ນັ້ນຜູ້ນີ້ວ່າ 'ພຣະຣາຊາຕຣັດກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ມະຫາອຳມາດຊື່ນັ້ນເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ພຣະເຖຣະຊື່ນັ້ນຜູ້ເປັນອາຈານຫຼືອຸປັດຊາຍະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເປັນຜູ້ຊົງໄຕປິໂດກ ເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ 'Na ca bhāsānusandhikusalo' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເວົ້າເຊື່ອມໂຍງຄຳເວົ້າແລະການເວົ້າເຊື່ອມໂຍງການວິນິດໄສ. ຄຳວ່າ 'Na yathādhamme yathāvinaye' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ເຕືອນໃຫ້ລະລຶກເຖິງອາບັດແລ້וໂຈດດ້ວຍເລື່ອງທີ່ເປັນຈິງ.

อุสฺสาเทตา โหตีติ ‘‘อมฺหากํ อาจริโย มหาเตปิฏโก ปรมธมฺมกถิโก’’ติอาทินา นเยน เอกจฺจํ อุสฺสาเทติ. ทุติยปเท ‘‘อาปตฺตึ กึ โส น ชานาตี’’ติอาทินา เอกจฺจํ อปสาเทติ. อธมฺมํ คณฺหาตีติ อนิยฺยานิกปกฺขํ คณฺหาติ. ธมฺมํ ปฏิพาหตีติ นิยฺยานิกปกฺขํ ปฏิพาหติ. สมฺผญฺจ พหุํ ภาสตีติ พหุํ นิรตฺถกกถํ กเถติ.
ຄຳວ່າ 'Ussādetā hotī' ໄດ້ແກ່ ຍົກຍ້ອງບາງຄົນໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາຈານຂອງພວກເຮົາເປັນຜູ້ຊົງໄຕປິໂດກຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນພຣະທັມມະກະຖຶກຜູ້ຍອດຢ້ຽມ'. ໃນບົດທີສອງ (ຄື apasādetā) ໄດ້ແກ່ ຂົ່ມບາງຄົນໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເປັນຫຍັງເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຮູ້ອາບັດ'. ຄຳວ່າ 'Adhammaṃ gaṇhāti' ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາຝ່າຍທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ອະນິຍານິກະພັກ). ຄຳວ່າ 'Dhammaṃ paṭibāhati' ໄດ້ແກ່ ຄັດຄ້ານຝ່າຍທີ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ນິຍານິກະພັກ). ຄຳວ່າ 'Samphañca bahuṃ bhāsati' ໄດ້ແກ່ ເວົ້າຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫยດຫຼາຍ.

ปสยฺห ปวตฺตา โหตีติ อนชฺฌิฏฺโฐ ภาเร อนาโรปิเต เกวลํ มานํ นิสฺสาย อชฺโฌตฺถริตฺวา อนธิกาเร กเถตา โหติ. อโนกาสกมฺมํ กาเรตฺวาติ โอกาสกมฺมํ อกาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ. น ยถาทิฏฺฐิยา พฺยากตา โหตีติ ยสฺส อตฺตโน ทิฏฺฐิ ตํ ปุรกฺขตฺวา น พฺยากตา; ลทฺธึ นิกฺขิปิตฺวา อยถาภุจฺจํ อธมฺมาทีสุ ธมฺมาทิลทฺธิโก หุตฺวา กเถตา โหตีติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ 'Pasayha pavattā hotī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກເຊື້ອເຊີນ ແລະຍັງບໍ່ໄດ້ມອບໝາຍໜ້າທີ່ໃຫ້ ເປັນຜູ້ເວົ້າໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ໂດຍອາໄສພຽງມານະແລ້ວຂົ່ມຂີ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ນີ້. ຄຳວ່າ 'Anokāsakammaṃ kāretvā' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເວົ້າໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຂົາຂໍໂອກາດກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Na yathādiṭṭhiyā byākatā hotī' ມີອັດວ່າ ບໍ່ເວົ້າໂດຍເອົາຄວາມເຫັນຂອງຕົນເປັນໃຫຍ່ ແຕ່ລະຖິ້ມລັດທິຂອງຕົນແລ້ວເວົ້າບໍ່ກົງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທັມເປັນຕົ້ນ.

โวหารวคฺควณฺณนา
ການພັນລະນາວໂຫຫາຣະວັກ

๔๒๔. อาปตฺติยา ปโยคํ น ชานาตีติ ‘‘อยํ อาปตฺติ กายปฺปโยคา, อยํ วจีปโยคา’’ติ น ชานาติ. อาปตฺติยา วูปสมํ น ชานาตีติ ‘‘อยํ อาปตฺติ เทสนาย วูปสมติ, อยํ วุฏฺฐาเนน, อยํ เนว เทสนาย น วุฏฺฐาเนนา’’ติ น ชานาติ. อาปตฺติยา น วินิจฺฉยกุสโล [Pg.217] โหตีติ ‘‘อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อยํ อาปตฺตี’’ติ น ชานาติ, โทสานุรูปํ อาปตฺตึ อุทฺธริตฺวา ปติฏฺฐาเปตุํ น สกฺโกติ.
໔໒໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະໂຍກແຫ່ງອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອາບັດນີ້ເກີດຈາກກາຍະປະໂຍກ, ອາບັດນີ້ເກີດຈາກວະຈີປະໂຍກ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອາບັດນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການສະແດງ (ເທດສະໜາ), ອາບັດນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການອອກ (ວຸດຖານະ), ອາບັດນີ້ລະງັບບໍ່ໄດ້ດ້ວຍການສະແດງ ແລະບໍ່ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການອອກ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການວິນິດໄສອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ໃນວັດຖຸນີ້ມີອາບັດນີ້', ບໍ່ສາມາດຍົກອາບັດຂຶ້ນສະແດງໃຫ້ເໝາະສົມກັບໂທດ ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໄດ້.

อธิกรณสมุฏฺฐานํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ อธิกรณํ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย สมุฏฺฐาติ, อิทํ จตสฺโส วิปตฺติโย, อิทํ ปญฺจ วา สตฺต วา อาปตฺติกฺขนฺเธ, อิทํ จตฺตาริ สงฺฆกิจฺจานิ นิสฺสาย สมุฏฺฐาตี’’ติ น ชานาติ. ปโยคํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ อธิกรณํ ทฺวาทสมูลปฺปโยคํ, อิทํ จุทฺทสมูลปฺปโยคํ, อิทํ ฉมูลปโยคํ, อิทํ เอกมูลปโยค’’นฺติ น ชานาติ. อธิกรณานญฺหิ ยถาสกํมูลเมว ปโยคา นาม โหนฺติ, ตํ สพฺพมฺปิ น ชานาตีติ อตฺโถ. วูปสมํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ อธิกรณํ ทฺวีหิ สมเถหิ วูปสมติ, อิทํ ตีหิ, อิทํ จตูหิ, อิทํ เอเกน สมเถน วูปสมตี’’ติ น ชานาติ. น วินิจฺฉยกุสโล โหตีติ อธิกรณํ วินิจฺฉินิตฺวา สมถํ ปาเปตุํ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສະມຸດຖານແຫ່ງອະທິກອນ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວິບັດ ໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກອງອາບັດ ໕ ຫຼື ໗ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັງຄະກິດ ໔ ປະການ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະໂຍກ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑໒ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໖ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑ ປະການ'. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຈິງແລ້ວ ມູນອັນເປັນຂອງຕົນໆ ແຫ່ງອະທິກອນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າປະໂຍກ, ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ປະໂຍກທັງໝົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໒ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໓ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໑ ປະການ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການວິນິດໄສ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວິທີການວິນິດໄສອະທິກອນແລ້ວນຳໄປສູ່ຄວາມລະງັບ.

กมฺมํ น ชานาตีติ ตชฺชนียาทิ สตฺตวิธํ กมฺมํ น ชานาติ. กมฺมสฺส กรณํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ กมฺมํ อิมินา นีหาเรน กาตพฺพ’’นฺติ น ชานาติ. กมฺมสฺส วตฺถุํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ ตชฺชนียสฺส วตฺถุ, อิทํ นิยสฺสาทีน’’นฺติ น ชานาติ. วตฺตนฺติ สตฺตสุ กมฺเมสุ เหฏฺฐา จตุนฺนํ กมฺมานํ อฏฺฐารสวิธํ ติวิธสฺส จ อุกฺเขปนียกมฺมสฺส เตจตฺตาลีสวิธํ วตฺตํ น ชานาติ. กมฺมสฺส วูปสมํ น ชานาตีติ ‘‘โย ภิกฺขุ วตฺเต วตฺติตฺวา ยาจติ, ตสฺส กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ, อจฺจโย เทสาเปตพฺโพ’’ติ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ກຳ ໗ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ກຳນີ້ຄວນເຮັດດ້ວຍວິທີການນີ້'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວັດຖຸແຫ່ງກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງຕັດຊະນີຍະກຳ, ນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງນິຍັດສະກຳເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ວັດ' (ຂໍ້ປະຕິບັດ) ຄື ໃນກຳທັງ ໗ ປະການນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວັດ ໑໘ ປະການຂອງກຳ ໔ ປະການເບື້ອງຕົ້ນ ແລະວັດ ໔໓ ປະການຂອງອຸກເຂປະນີຍະກຳ ໓ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດປະພຶດຕາມວັດແລ້ວຮ້ອງຂໍ, ຄວນລະງັບກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ແລະຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດ'.

วตฺถุํ น ชานาตีติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ วตฺถุํ น ชานาติ. นิทานํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ สิกฺขาปทํ อิมสฺมึ นคเร ปญฺญตฺตํ, อิทํ อิมสฺมิ’’นฺติ น ชานาติ. ปญฺญตฺตึ น ชานาตีติ ปญฺญตฺติอนุปญฺญตฺติอนุปฺปนฺนปญฺญตฺติวเสน ติวิธํ ปญฺญตฺตึ น ชานาติ. ปทปจฺจาภฏฺฐํ น ชานาตีติ สมฺมุขา กาตพฺพํ ปทํ น ชานาติ. ‘‘พุทฺโธ ภควา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ภควา พุทฺโธ’’ติ เหฏฺฐุปริยํ กตฺวา ปทํ โยเชติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ່ວັດຖຸ' ຄື ບໍ່ຮູ່ວັດຖຸແຫ່ງກອງອາບັດ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ມູນເຫດ (ນິທານ)' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ສິກຂາບົດນີ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງນີ້, ສິກຂາບົດນີ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ພະບັນຍັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ພະບັນຍັດ ໓ ປະການ ໂດຍແບ່ງເປັນ ພະບັນຍັດ (ບັນຍັດເດີມ), ອະນຸບັນຍັດ (ບັນຍັດເພີ່ມເຕີມ) ແລະອະນຸບປັນນະບັນຍັດ (ບັນຍັດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ບົດທີ່ກັບໄປກັບມາ' ຄື ບໍ່ຮູ້ບົດທີ່ຄວນກ່າວຕໍ່ໜ້າພະພັກ, ເມື່ອຄວນກ່າວວ່າ 'ພຸດໂທ ພະຄະວา' ກັບກ່າວປີ້ນກັບກັນວ່າ 'ພະຄະວາ ພຸດໂທ' ແລ້ວປະກອບບົດເຂົ້າ.

อกุสโล จ โหติ วินเยติ วินยปาฬิยญฺจ อฏฺฐกถายญฺจ อกุสโล โหติ.
ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະວິນັຍ' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດທັງໃນພະບາລີວິນັຍ ແລະໃນອັດຖະກະຖາ.

ญตฺตึ น ชานาตีติ สงฺเขปโต หิ ทุวิธา ญตฺติ – ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ เอวํ นิทฺทิฏฺฐา จ อนิทฺทิฏฺฐา จ. ตตฺถ ยา เอวํ อนิทฺทิฏฺฐา, สา ‘‘กมฺมญตฺติ’’ นาม โหติ. ยา นิทฺทิฏฺฐา, สา ‘‘กมฺมปาทญตฺติ’’ นาม, ตํ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ น ชานาติ. ญตฺติยา [Pg.218] กรณํ น ชานาตีติ นวสุ ฐาเนสุ กมฺมญตฺติยา กรณํ น ชานาติ, ทฺวีสุ ฐาเนสุ กมฺมปาทญตฺติยา. ญตฺติยา อนุสฺสาวนนฺติ ‘‘อิมิสฺสา ญตฺติยา เอกา อนุสฺสาวนา, อิมิสฺสา ติสฺโส’’ติ น ชานาติ. ญตฺติยา สมถํ น ชานาตีติ ยฺวายํ สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโกติ จตุพฺพิโธ สมโถ ญตฺติยา วินา น โหติ, ตํ ญตฺติยา สมโถติ น ชานาติ. ญตฺติยา วูปสมํ น ชานาตีติ ยํ อธิกรณํ อิมินา จตุพฺพิเธน ญตฺติสมเถน วูปสมติ, ตสฺส ตํ วูปสมํ ‘‘อยํ ญตฺติยา วูปสโม กโต’’ติ น ชานาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຍັດຕິ' ຄື ໂດຍຫຍໍ້ແລ້ວ ຍັດຕິມີ ໒ ປະການ ຄື ຍັດຕິທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ນີ້ຄືຍັດຕິ' ແລະຍັດຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້. ໃນຍັດຕິທັງສອງນັ້ນ ຍັດຕິໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ ຍັດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຳມະຍັດຕິ'. ຍັດຕິໃດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ ຍັດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຳມະປາທະຍັດຕິ', ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ຍັດຕິທັງໝົດນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການເຮັດຍັດຕິ' ຄື ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳມະຍັດຕິໃນສະຖານທີ່ ໙ ແຫ່ງ, ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳມະປາທະຍັດຕິໃນສະຖານທີ່ ໒ ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການສວດປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ) ແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຍັດຕິນີ້ມີການສວດປະກາດ ໑ ຄັ້ງ, ຍັດຕິນີ້ມີການສວດປະກາດ ໓ ຄັ້ງ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສະມະຖະແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ສະມະຖະ ໔ ປະການໃດ ຄື ສະຕິວິນັຍ, ອະມູລະວິນັຍ, ຕັດສະປາປິຍະສິກา ແລະຕິລະວັດຖາຣົກ ທີ່ບໍ່ມີໄດ້ຫາກປາສະຈາກຍັດຕິ, ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ສະມະຖະນັ້ນວ່າເປັນສະມະຖະແຫ່ງຍັດຕິ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ອະທິກອນໃດລະງັບໄດ້ດ້ວຍຍັດຕິສະມະຖະ ໔ ປະການນີ້, ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງອະທິກອນນັ້ນວ່າ 'ຄວາມລະງັບນີ້ເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍຍັດຕິ'.

สุตฺตํ น ชานาตีติ อุภโตวิภงฺคํ น ชานาติ. สุตฺตานุโลมํ น ชานาตีติ จตฺตาโร มหาปเทเส น ชานาติ. วินยํ น ชานาตีติ ขนฺธกปริวารํ น ชานาติ. วินยานุโลมํ น ชานาตีติ จตฺตาโร มหาปเทเสเยว น ชานาติ. น จ ฐานาฐานกุสโลติ การณาการณกุสโล น โหติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສູດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸພະໂຕວິພັງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມສູດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ຂັນທະກະ ແລະປະຣິວານ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຖານະແລະອະຖານະ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສິ່ງທີ່ເປັນເຫດ ແລະບໍ່ແມ່ນເຫດ.

ธมฺมํ น ชานาตีติ ฐเปตฺวา วินยปิฏกํ อวเสสํ ปิฏกทฺวยํ น ชานาติ. ธมฺมานุโลมํ น ชานาตีติ สุตฺตนฺติเก จตฺตาโร มหาปเทเส น ชานาติ. วินยํ น ชานาตีติ ขนฺธกปริวารเมว น ชานาติ. วินยานุโลมํ น ชานาตีติ จตฺตาโร มหาปเทเส น ชานาติ. อุภโตวิภงฺคา ปเนตฺถ อสงฺคหิตา โหนฺติ, ตสฺมายํ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ – ‘‘วินยนฺติ สกลํ วินยปิฏกํ น ชานาตี’’ติ ตํ น คเหตพฺพํ. น จ ปุพฺพาปรกุสโล โหตีติ ปุเรกถาย จ ปจฺฉากถาย จ อกุสโล โหติ. เสสํ สพฺพตฺถ วุตฺตปฏิปกฺขวเสน เญยฺยตฺตา ปุพฺเพ ปกาสิตตฺตา จ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ທຳ' ຄື ຍົກເວັ້ນພະວິນັຍປິົກແລ້ວ ບໍ່ຮູ້ພະໄຕປິົກ ໒ ປິົກທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມທຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔ ໃນພະສູດ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ຂັນທະກະ ແລະປະຣิວານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔. ແຕ່ໃນໝວດ ໕ ນີ້ ອຸພະໂຕວິພັງທັງສອງບໍ່ໄດ້ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຸຣຸນທີວ່າ 'ຄຳວ່າ ວິນັຍ ຄື ບໍ່ຮູ້ພະວິນັຍປິົກທັງໝົດ' ຄຳນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນ ແລະຖ້ອຍຄຳເບື້ອງປາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລະເພາະໄດ້ສະແດງໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

อนิสฺสิตวคฺคนปฺปฏิปฺปสฺสมฺภนวคฺคโวหารวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍອະນິດສິຕະວັກ, ນັບປະຕິປັດສັມພະນະວັກ ແລະໂວຫາຣະວັກ ຈົບແລ້ວ.

ทิฏฺฐาวิกมฺมวคฺควณฺณนา
Consolidated translation of Diṭṭhāvikammavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍທິດຖາວິກຳມະວັກ

๔๒๕. ทิฏฺฐาวิกมฺมวคฺเค – ทิฏฺฐาวิกมฺมาติ ทิฏฺฐีนํ อาวิกมฺมานิ; ลทฺธิปฺปกาสนานิ อาปตฺติเทสนาสงฺขาตานํ วินยกมฺมานเมตํ อธิวจนํ. อนาปตฺติยา ทิฏฺฐึ อาวิ กโรตีติ อนาปตฺติเมว อาปตฺตีติ เทเสตีติ อตฺโถ[Pg.219]. อเทสนาคามินิยาติ ครุกาปตฺติยา ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; สงฺฆาทิเสสญฺจ ปาราชิกญฺจ เทเสตีติ อตฺโถ. เทสิตายาติ ลหุกาปตฺติยาปิ เทสิตาย ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; เทสิตํ ปุน เทเสตีติ อตฺโถ.
໔໒໕. ໃນທິດຖາວິກຳມະວັກ — ຄຳວ່າ 'ທິດຖາວິກຳ' ຄື ການເຮັດທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ) ໃຫ້ແຈ້ງ, ການປະກາດລັດທິ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງວິນັຍກຳທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວຄືການສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດ' ອະທິບາຍວ່າ ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດນັ້ນເອງວ່າເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາບັດທີ່ບໍ່ເຖິງການສະແດງ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍຄະລຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ), ຄືສະແດງອາບັດສັງຄາທິເສດ ແລະອາບັດປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງເຖິງແມ່ນດ້ວຍລະຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ) ທີ່ສະແດງແລ້ວ, ຄືສະແດງອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວນັ້ນຊ້ຳອີກ.

จตูหิ ปญฺจหิ ทิฏฺฐินฺติ ยถา จตูหิ ปญฺจหิ ทิฏฺฐิ อาวิกตา โหติ, เอวํ อาวิกโรติ; จตฺตาโร ปญฺจ ชนา เอกโต อาปตฺตึ เทเสนฺตีติ อตฺโถ. มโนมานเสนาติ มนสงฺขาเตน มานเสน ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; วจีเภทํ อกตฺวา จิตฺเตเนว อาปตฺตึ เทเสตีติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ 'ຄວາມເຫັນດ້ວຍພິກຂຸ ໔ ຫຼື ໕ ຮູບ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງ ໂດຍປະການທີ່ຄວາມເຫັນນັ້ນຖືກເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແກ່ພິກຂຸ ໔ ຫຼື ໕ ຮູບ, ຄື ບຸກຄົນ ໔ ຫຼື ໕ ຄົນຮ່ວມກັນສະແດງອາບັດພ້ອມກັນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍໃຈອັນເປັນມະໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍມານັດ (ໃຈ) ທີ່ກ່າວຄືຈິດ, ຄືສະແດງອາບັດດ້ວຍຈິດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເປັ່ງວາຈາ.

นานาสํวาสกสฺสาติ ลทฺธินานาสํวาสกสฺส วา กมฺมนานาสํวาสกสฺส วา สนฺติเก ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; อาปตฺตึ เทเสตีติ อตฺโถ. นานาสีมายาติ สมานสํวาสกสฺสาปิ นานาสีมาย ฐิตสฺส สนฺติเก อาวิกโรติ. มาฬกสีมาย หิ ฐิเตน สีมนฺตริกาย ฐิตสฺส สีมนฺตริกาย วา ฐิเตน อวิปฺปวาสสีมาย ฐิตสฺสาปิ อาปตฺตึ เทเสตุํ น วฏฺฏติ. อปกตตฺตสฺสาติ อุกฺขิตฺตกสฺส วา, ยสฺส วา อุโปสถปวารณา ฐปิตา โหนฺติ, ตสฺส สนฺติเก เทเสตีติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸນານາສັງວາດ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນນານາສັງວາດດ້ວຍລັດທິ ຫຼືພິກຂຸຜູ້ເປັນນານາສັງວາດດ້ວຍກຳ, ຄືສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ໃນສີມາຕ່າງກັນ' ຄື ເຖິງແມ່ນເປັນຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍເຮັດໃຫ້ແຈ້ງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມາຕ່າງກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນມາລະກະສີມາ (ລານສີມາ) ຈະສະແດງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກະ (ລະຫວ່າງສີມາ) ກໍດີ, ຫຼືພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກະ ຈະສະແດງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນອະວິບປະວາສະສີມາ (ມະຫາສີມາ) ກໍດີ, ບໍ່ຄວນເຮັດ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນປົກກະຕັດ' ອະທິບາຍວ່າ ສະແດງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳກໍດີ, ຫຼືພິກຂຸຜູ້ຖືກງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາກໍດີ.

๔๓๐. นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุนฺติ น ปริยตฺตํ กาตุํ; น กาตพฺพนฺติ อตฺโถ. อิธาปิ อปกตตฺโต อุกฺขิตฺตโก จ ฐปิตอุโปสถปวารโณ จ. จาวนาธิปฺปาโยติ สาสนโต จาเวตุกาโม.
໔໓໐. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນເຮັດໂອກາດະກຳ' ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ຫຼືບໍ່ຄວນເຮັດ. ໃນໝວດ ໕ ນີ້ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນປົກກະຕັດ ກໍຄື ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະພິກຂຸຜູ້ຖືກງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາ. ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ເຄື່ອນ' ຄື ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ເຄື່ອນ (ເສື່ອມ) ຈາກພະສາສະໜາ.

๔๓๒. มนฺทตฺตา โมมูหตฺตาติ มนฺทภาเวน โมมูหภาเวน วิสฺสชฺชิตมฺปิ ชานิตุํ อสมตฺโถ, เกวลํ อตฺตโน โมมูหภาวํ ปกาเสนฺโตเยว ปุจฺฉติ อุมฺมตฺตโก วิย. ปาปิจฺโฉติ ‘‘เอวํ มํ ชโน สมฺภาเวสฺสตี’’ติ ปาปิกาย อิจฺฉาย ปุจฺฉติ. ปริภวาติ ปริภวํ อาโรเปตุกาโม หุตฺวา ปุจฺฉติ. อญฺญพฺยากรเณสุปิ เอเสว นโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. อตฺตาทานวคฺเค จ ธุตงฺควคฺเค จ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว.
໔໓໒. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມອ່ອນແອ ເພາະຄວາມຫຼົງງົມງາຍ' ຄື ເພາະຄວາມເປັນຄົນອ່ອນແອ ແລະເພາະຄວາມເປັນຄົນຫຼົງງົມງາຍຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນໄດ້ຮັບການວິສັດຊະນາ (ຕອບ) ແລ້ວກໍບໍ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້, ພຽງແຕ່ສະແດງຄວາມຫຼົງງົມງາຍຂອງຕົນອອກມາແລ້ວຖາມ ເໝືອນຄົນບ້າ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ' ຄື ດຳຣິວ່າ 'ເມື່ອຖາມຢ່າງນີ້ ຄົນທັງຫຼາຍຈຶ່ງຈະຍົກຍ້ອງເຮົາ' ແລ້ວຖາມດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຂົ່ມຂູ່' ຄື ປາດຖະໜາຈະຍົກໂທດຂົ່ມຂູ່ແລ້ວຖາມ. ເຖິງແມ່ນໃນການພະຍາກອນອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ແລະຂໍ້ວິນິດໄສໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວໃນອັດຕາທານະວັກ ແລະທຸຕັງຄະວັກ, ຂໍ້ວິນິດໄສທັງໝົດນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

ทิฏฺฐาวิกมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍທິດຖາວິກຳມະວັກ ຈົບແລ້ວ.

มุสาวาทวคฺควณฺณนา
Consolidated translation of Musāvādavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍມຸສາວາດະວັກ

๔๔๔. มุสาวาทวคฺเค [Pg.220] – ปาราชิกํ คจฺฉตีติ ปาราชิกคามี; ปาราชิกาปตฺติภาวํ ปาปุณาตีติ อตฺโถ. อิตเรสุปิ เอเสว นโย. ตตฺถ อสนฺตอุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนมุสาวาโท ปาราชิกคามี, อมูลเกน ปาราชิเกน อนุทฺธํสนมุสาวาโท สงฺฆาทิเสสคามี, ‘‘โย เต วิหาเร วสตี’’ติอาทินา ปริยาเยน ชานนฺตสฺส วุตฺตมุสาวาโท ถุลฺลจฺจยคามี, อชานนฺตสฺส ทุกฺกฏคามี, ‘‘สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติย’’นฺติ อาคโต ปาจิตฺติยคามีติ เวทิตพฺโพ.
໔໔໔. ໃນມຸສາວາດະວັກ — ຄຳວ່າ 'ເຖິງປາຣາຊິກ' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ (ປາຣາຊິກະກາມີ), ຄືເຖິງຄວາມເປັນອາບັດປາຣາຊິກ. ໃນບົດອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນມຸສາວາດເຫຼົ່ານັ້ນ ມຸສາວາດໃນການບອກອຸຕະລິມະນຸດສະທຳທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ເປັນປາຣາຊິກະກາມີ (ເຖິງປາຣາຊິກ), ມຸສາວາດໃນການໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກບໍ່ມີມູນ ເປັນສັງຄາທິເສສະກາມີ (ເຖິງສັງຄາທິເສດ), ມຸສາວາດທີ່ກ່າວໂດຍອ້ອມແກ່ຜູ້ຮູ້ຢູ່ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດອາໄສຢູ່ໃນວິຫານຂອງທ່ານ ພິກຂຸນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ' ເປັນຖຸນລັດໃຈຍະກາມີ (ເຖິງຖຸນລັດໃຈ), ຖ້າກ່າວແກ່ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ເປັນທຸກກົດຕະກາມີ (ເຖິງທຸກກົດ), ມຸສາວາດທີ່ມາແລ້ວວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ເພາະກ່າວມຸສາວາດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່' ພຶງຮູ້ວ່າເປັນປາຈິດຕິຍະກາມີ (ເຖິງປາຈິດຕີ).

อทสฺสเนนาติ วินยธรสฺส อทสฺสเนน. กปฺปิยากปฺปิเยสุ หิ กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน วินยธรํ ทิสฺวา กปฺปิยากปฺปิยภาวํ ปฏิปุจฺฉิตฺวา อกปฺปิยํ ปหาย กปฺปิยํ กเรยฺย, ตํ อปสฺสนฺโต ปน อกปฺปิยมฺปิ กปฺปิยนฺติ กโรนฺโต อาปชฺชติ. เอวํ อาปชฺชิตพฺพํ อาปตฺตึ วินยธรสฺส ทสฺสเนน นาปชฺชติ, อทสฺสเนเนว อาปชฺชติ, เตน วุตฺตํ ‘‘อทสฺสเนนา’’ติ. อสฺสวเนนาติ เอกวิหาเรปิ วสนฺโต ปน วินยธรสฺส อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา กปฺปิยากปฺปิยํ อปุจฺฉิตฺวา วา อญฺเญสญฺจ วุจฺจมานํ อสุณนฺโต อาปชฺชติเยว, เตน วุตฺตํ ‘‘อสฺสวเนนา’’ติ. ปสุตฺตกตาติ ปสุตฺตกตาย. สหคารเสยฺยญฺหิ ปสุตฺตกภาเวนปิ อาปชฺชติ. อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชนฺโต ปน ตถาสญฺญี อาปชฺชติ. สติสมฺโมสา เอกรตฺตาติกฺกมาทิวเสน อาปชฺชิตพฺพํ อาปชฺชติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ 'ເພາະການບໍ່ເຫັນ' ຄື ເພາະການບໍ່ໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ເມື່ອຄວາມສົງໄສໃນສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນ, ຫາກໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນແລ້ວຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ, ລະເສຍສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ ແລ້ວເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນນັ້ນ ກໍເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນໂດຍເຂົ້າໃຈວ່າຄວນ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດ. ອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງເພາະການໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນ, ແຕ່ຕ້ອງເພາະການບໍ່ໄດ້ພົບເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ເພາະການບໍ່ເຫັນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໄດ້ຍິນ' ຄື ເຖິງແມ່ນອາໄສຢູ່ໃນວິຫານດຽວກັນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໄປບຳລຸງພະວິນັຍທອນ ບໍ່ໄດ້ຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືບໍ່ໄດ້ຍິນຄຳທີ່ເພິ່ນກ່າວແກ່ຄົນອື່ນ ກໍຕ້ອງອາບັດແທ້ໆ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໄດ້ຍິນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບ' ຄື ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ອາບັດສະຫະກາຣະເສຍ (ການນອນຮ່ວມ) ຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ ເຖິງແມ່ນເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ສ່ວນຜູ້ຕ້ອງອາບັດເພາະສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງນັ້ນ. ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງ ເພາະຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລ່ວງເລີຍລາຕີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

มุสาวาทวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍມຸສາວາດະວັກ ຈົບແລ້ວ.

ภิกฺขุโนวาทวคฺควณฺณนา
Consolidated translation of Bhikkhunovādavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍພິກຂຸນໂອວາດະວັກ

๔๕๐. ภิกฺขุนิวคฺเค – อลาภายาติ จตุนฺนํ ปจฺจยานํ อลาภตฺถาย; ยถา ปจฺจเย น ลภนฺติ, ตถา ปริสกฺกติ วายมตีติ อตฺโถ. อนตฺถายาติ อนตฺถํ กลิสาสนํ อาโรเปนฺโต ปริสกฺกติ. อวาสายาติ อวาสตฺถาย; ยสฺมึ คามเขตฺเต วสนฺติ, ตโต นีหรณตฺถาย. สมฺปโยเชตีติ อสทฺธมฺมปฏิเสวนตฺถาย สมฺปโยเชติ.
໔໕໐. ໃນພິກຂຸນີວັກ — ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມເສື່ອມລາບ' ຄື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໄດ້ປັດໄຈ ໔, ອະທິບາຍວ່າ ພະຍາຍາມຂะຫມີຂະໝັນໂດຍປະການທີ່ພວກນາງພິກຂຸນີຈະບໍ່ໄດ້ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຄື ພະຍາຍາມໂດຍຍົກໂທດອັນບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ຄຳສັ່ງອັນຮ້າຍກາດ). ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ມີທີ່ຢູ່' ຄື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີທີ່ຢູ່ອາໄສ, ຄືພະຍາຍາມເພື່ອຂັບໄລ່ອອກໄປຈາກເຂດບ້ານທີ່ພວກນາງພິກຂຸນີອາໄສຢູ່. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງ' ຄື ໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງເພື່ອປະພຶດອະສັດທຳ (ເສບເມຖຸນ).

๔๕๑. ‘‘กติหิ [Pg.221] นุ โข ภนฺเต องฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ สตฺตนฺนํ กมฺมานํ อญฺญตรํ สนฺธาย ปุจฺฉติ.
໔໕໑. ຄຳຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ນາງພິກຂຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງເທົ່າໃດໜໍ ຈຶ່ງຄວນເຮັດກຳ' ນີ້ ພະອຸບາລີເຖລະຖາມໂດຍໝາຍເຖິງກຳໃດກຳໜຶ່ງໃນກຳທັງ ໗ ປະການ.

๔๕๔. น สากจฺฉาตพฺโพติ กปฺปิยากปฺปิยนามรูปปริจฺเฉทสมถวิปสฺสนาทิเภโท กถามคฺโค น กเถตพฺโพ. ยสฺมา ปน ขีณาสโว ภิกฺขุ น วิสํวาเทติ, ตถารูปสฺส กถามคฺคสฺส สามี หุตฺวา กเถติ, น อิตโร; ตสฺมา ปฐมปญฺจเก ‘‘น อเสกฺเขนา’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ทุติยปญฺจเก ‘‘อเสกฺเขนา’’ติอาทิ วุตฺตํ.
໔໕໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນສົນທະນາ' ຄື ບໍ່ຄວນກ່າວເຖິງແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ໂດຍແບ່ງເປັນ ສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ, ການກຳນົດນາມຮູບ, ສະມະຖະ ແລະວິປັດສະນາເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະພິກຂຸຜູ້ເປັນຂີນາສົບຍ່ອມບໍ່ກ່າວຄາດເຄື່ອນ, ເປັນເຈົ້າຂອງແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເຫັນປານນັ້ນແລ້ວກ່າວ, ພິກຂຸອື່ນ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນພະອໍຣະຫັນ) ບໍ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນໝວດ ໕ ທຳອິດ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງຫ້າມວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນພະອະເສຂະ' ແລ້ວໃນໝວດ ໕ ທີສອງ ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳມີ 'ເປັນພະອະເສຂະ' ເປັນຕົ້ນ.

น อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ อฏฺฐกถาย ปฏิสมฺภิทาปตฺโต ปเภทคตญาณปฺปตฺโต น โหติ. น ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ ปาฬิธมฺเม ปฏิสมฺภิทาปตฺโต น โหติ. น นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ โวหารนิรุตฺติยํ ปฏิสมฺภิทาปตฺโต น โหติ. น ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ ยานิ ตานิ ปฏิภานสงฺขาตานิ อตฺถปฏิสมฺภิทาทีนิ ญาณานิ, เตสุ ปฏิสมฺภิทาปตฺโต น โหติ. ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขิตาติ จตุนฺนํ ผลวิมุตฺตีนํ วเสน ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ เอกูนวีสติเภทาย ปจฺจเวกฺขณาย น ปจฺจเวกฺขิตา โหติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸອັດຖະປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາອັນເຖິງຍານແຕກສານໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸທຳມະປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພະບາລີທຳ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸນິຣຸດຕິປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພາສາໂວຫານ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິພານะປະຕິສຳພິທາ' ຄື ຍານທັງຫຼາຍໃດ ມີອັດຖະປະຕິສຳພິທາເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວຄືປະຕິພານະຍານທີ່ມີຢູ່, ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນຍານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຈິດທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຈິດທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດນັ້ນໆ ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ ໑໙ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນວິມຸດ ໔ ປະການ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ภิกฺขุโนวาทวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍພິກຂຸນໂອວາດະວັກ ຈົບແລ້ວ.

อุพฺพาหิกวคฺควณฺณนา
Consolidated translation of Ubbāhikavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍອຸບພາຫິກະວັກ

๔๕๕. อุพฺพาหิกวคฺเค – น อตฺถกุสโลติ น อฏฺฐกถากุสโล; อตฺถุทฺธาเร เฉโก น โหติ. น ธมฺมกุสโลติ อาจริยมุขโต อนุคฺคหิตตฺตา ปาฬิยํ น กุสโล, น ปาฬิสูโร. น นิรุตฺติกุสโลติ ภาสนฺตรโวหาเร น กุสโล. น พฺยญฺชนกุสโลติ สิถิลธนิตาทิวเสน ปริมณฺฑลพฺยญฺชนาโรปเน กุสโล น โหติ; น อกฺขรปริจฺเฉเท นิปุโณติ อตฺโถ. น ปุพฺพาปรกุสโลติ อตฺถปุพฺพาปเร ธมฺมปุพฺพาปเร นิรุตฺติปุพฺพาปเร พฺยญฺชนปุพฺพาปเร ปุเรกถาปจฺฉากถาสุ จ น กุสโล โหติ.
໔໕໕. ໃນອຸບພາຫິກະວັກ, ຄຳວ່າ "na atthakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອັດຖະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອັດຖະກະຖາ, ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການສະແດງອັດຖະ. ຄຳວ່າ "Na dhammakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນທຳ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະບາລີ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ໂດຍກົງຈາກປາກຂອງພະອາຈານ, ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ແກ້ວກ້າໃນພະບາລີ. ຄຳວ່າ "Na niruttikusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນນິຣຸດຕິ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານແຫ່ງພາສາອື່ນ. ຄຳວ່າ "Na byañjanakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະຍັນຊະນະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການອອກສຽງພະຍັນຊະນະໃຫ້ກົມກ່ອມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສິຖິນ (ສຽງເບົາ) ແລະທະນິດ (ສຽງໜັກ) ເປັນຕົ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ມີປັນຍາລະອຽດອ່ອນໃນການກຳນົດອັກສອນ. ຄຳວ່າ "Na pubbāparakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນและເບື້ອງປາຍແຫ່ງພະບາລີ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງນิຣຸດຕິ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງພະຍັນຊະນະ, ແລະໃນຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວກ່ອນແລະຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວພາຍຫຼັງ.

โกธโนติอาทีนิ ยสฺมา โกธาทีหิ อภิภูโต การณาการณํ น ชานาติ, วินิจฺฉิตุํ น สกฺโกติ, ตสฺมา วุตฺตานิ. ปสาเรตา โหติ [Pg.222] โน สาเรตาติ โมเหตา โหติ, น สติอุปฺปาเทตา; โจทกจุทิตกานํ กถํ โมเหติ ปิทหติ น สาเรตีติ อตฺโถ. เสสเมตฺถ อุพฺพาหิกวคฺเค อุตฺตานเมวาติ.
ບົດວ່າ "kodhanotiādīni" (ເປັນຜູ້ມັກໂກດເປັນຕົ້ນ) ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ ກໍເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຖືກຄວາມໂກດເປັນຕົ້ນຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກເຫດແລະບໍ່ແມ່ນເຫດ, ບໍ່ສາມາດຈະຕັດສິນໄດ້. ຄຳວ່າ "Pasāretā hoti no sāretā" ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຫຼົງ, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດໃຫ້ສະຕິເກີດຂຶ້ນ; ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຖ້ອຍຄຳຂອງໂຈດແລະຈຳເລີຍຫຼົງໄຫຼ ປິດບັງໄວ້ ແລະບໍ່ໃຫ້ລະນຶກໄດ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນອຸບພາຫິກະວັກນີ້ ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

อุพฺพาหิกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍອຸບພາຫິກະວັກ ຈົບແລ້ວ.

อธิกรณวูปสมวคฺควณฺณนา
ການອະທິບາຍອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກ

๔๕๗. อธิกรณวูปสมวคฺเค – ปุคฺคลครุ โหตีติ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย, อยํ เม อาจริโย’’ติอาทีนิ จินฺเตตฺวา ตสฺส ชยํ อากงฺขมาโน ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติ ทีเปติ. สงฺฆครุ โหตีติ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ อมุญฺจิตฺวา วินิจฺฉินนฺโต สงฺฆครุโก นาม โหติ. จีวราทีนิ คเหตฺวา วินิจฺฉินนฺโต อามิสครุโก นาม โหติ, ตานิ อคฺคเหตฺวา ยถาธมฺมํ วินิจฺฉินนฺโต สทฺธมฺมครุโก นาม โหติ.
໔໕໗. ໃນອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກ, ຄຳວ່າ "puggalagaru hotī" (ເປັນຜູ້ໜັກໃນບຸກຄົນ) ໄດ້ແກ່ ພິຈາລະນາວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນພະອຸປັດຊາຂອງເຮົາ, ຜູ້ນີ້ເປັນພະອາຈານຂອງເຮົາ" ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມຊະນະຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳວ່າເປັນທຳ. ຄຳວ່າ "saṅghagaru hotī" ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍທອນຜູ້ຕັດສິນໂດຍບໍ່ລະຖິ້ມທຳແລະວິນັຍ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນສົງ. ບຸກຄົນຜູ້ຮັບເອົາຈີວອນເປັນຕົ້ນແລ້ວຕັດສິນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນອາມິດ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮັບເອົາອາມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວຕັດສິນຕາມທຳ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນພະສັດທຳ.

๔๕๘. ปญฺจหุปาลิ อากาเรหีติ ปญฺจหิ การเณหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ – กมฺเมน, อุทฺเทเสน, โวหรนฺโต, อนุสฺสาวเนน, สลากคฺคาเหนาติ. เอตฺถ กมฺเมนาติ อปโลกนาทีสุ จตูสุ กมฺเมสุ อญฺญตเรน กมฺเมน. อุทฺเทเสนาติ ปญฺจสุ ปาติโมกฺขุทฺเทเสสุ อญฺญตเรน อุทฺเทเสน. โวหรนฺโตติ กถยนฺโต; ตาหิ ตาหิ อุปปตฺตีหิ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ ทีเปนฺโต. อนุสฺสาวเนนาติ ‘‘นนุ ตุมฺเห ชานาถ มยฺหํ อุจฺจากุลา ปพฺพชิตภาวํ พหุสฺสุตภาวญฺจ, มาทิโส นาม อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุ สาสนํ คาเหยฺยาติ จิตฺตมฺปิ อุปฺปาเทตุํ ตุมฺหากํ ยุตฺตํ, กึ มยฺหํ อวีจิ นีลุปฺปลวนมิว สีตโล, กิมหํ อปายโต น ภายามี’’ติอาทินา นเยน กณฺณมูเล วจีเภทํ กตฺวา อนุสฺสาวเนน. สลากคฺคาเหนาติ เอวํ อนุสฺสาเวตฺวา เตสํ จิตฺตํ อุปตฺถมฺเภตฺวา อนิวตฺติธมฺเม กตฺวา ‘‘คณฺหถ อิมํ สลาก’’นฺติ สลากคฺคาเหน.
໔໕໘. ຄຳວ່າ "Pañcahupāli ākārehi" (ດ້ວຍອາການ ໕ ຢ່າງ ດູກ່ອນອຸບາລີ) ໄດ້ແກ່ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍເຫດ ໕ ຢ່າງ ຄື: ດ້ວຍກຳ, ດ້ວຍອຸເທດ, ດ້ວຍການກ່າວໂວຫານ, ດ້ວຍການປ່າວປະກາດ, ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ດ້ວຍກຳ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາກຳທັງ ໔ ມີອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຸເທດ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸເທດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາປາຕິໂມກຂຸເທດທັງ ໕. ຄຳວ່າ "voharantoti" (ກ່າວຢູ່) ໄດ້ແກ່ ກ່າວຢູ່, ຄື ສະແດງວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ສົງແຕກກັນ ໑໘ ປະການ ມີ "ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳວ່າເປັນທຳ" ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ເໝາະສົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການປ່າວປະກາດ" ໄດ້ແກ່ ການປ່າວປະກາດໂດຍການກ່າວຂ້າງຫູ ດ້ວຍທຳນອງວ່າ "ພວກທ່ານກໍຮູ້ຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ບວດຈາກຕະກູນສູງ ແລະເປັນພະພະຫູສູດ, ບຸກຄົນເຊັ່ນເຮົາຈະຍຶດຖືພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາໃຫ້ຜິດທຳຜິດວິນັຍນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມຄິດພວກທ່ານກໍບໍ່ຄວນຈະຄິດ, ນະລົກອະເວຈີຈະເຢັນສະບາຍຄືກັບປ່າດອກບົວຂຽວສຳລັບເຮົາບໍ, ຫຼືວ່າເຮົາບໍ່ຢ້ານອະບາຍພູມ?" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ" ໄດ້ແກ່ ການປ່າວປະກາດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ສະໜັບສະໜູນຈິດໃຈຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາບໍ່ທໍ້ຖອຍ ແລ້ວບອກວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງຮັບເອົາສະຫຼາກນີ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ຈັບສະຫຼາກ.

เอตฺถ จ กมฺมเมว อุทฺเทโส วา ปมาณํ, โวหารานุสฺสาวนสลากคฺคาหา ปน ปุพฺพภาคา. อฏฺฐารสวตฺถุทีปนวเสน หิ โวหรนฺเต ตตฺถ รุจิชนนตฺถํ [Pg.223] อนุสฺสาเวตฺวา สลากาย คาหิตายปิ อภินฺโนว โหติ สงฺโฆ. ยทา ปน เอวํ จตฺตาโร วา อติเรเก วา สลากํ คาเหตฺวา อาเวณิกํ กมฺมํ วา อุทฺเทสํ วา กโรติ, ตทา สงฺโฆ ภินฺโน นาม โหติ. อิติ ยํ สงฺฆเภทกกฺขนฺธกวณฺณนายํ อโวจุมฺหา ‘‘เอวํ อฏฺฐารสสุ วตฺถูสุ ยํกิญฺจิ เอกมฺปิ วตฺถุํ ทีเปตฺวา เตน เตน การเณน ‘อิมํ คณฺหถ, อิมํ โรเจถา’ติ สญฺญาเปตฺวา สลากํ คาเหตฺวา วิสุํ สงฺฆกมฺเม กเต สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. ปริวาเร ปน ‘ปญฺจหิ, อุปาลิ, อากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชตี’ติอาทิ วุตฺตํ. ตสฺส อิมินา อิธ วุตฺเตน สงฺฆเภทลกฺขเณน อตฺถโต นานากรณํ นตฺถิ. ตํ ปนสฺส นานากรณาภาวํ ตตฺเถว ปกาสยิสฺสามา’’ติ, สฺวายํ ปกาสิโต โหติ.
ໃນບັນດາເຫດ ໕ ຢ່າງນີ້, ກຳ ຫຼື ອຸເທດ ເທົ່ານັ້ນເປັນເກນຕັດສິນ, ສ່ວນການກ່າວໂວຫານ, ການປ່າວປະກາດ ແລະການຈັບສະຫຼາກ ເປັນພຽງສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພິກຂຸກ່າວສະແດງວັດຖຸ ໑໘ ປະການ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມພໍໃຈໃນຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງປ່າວປະກາດ ແລະເຖິງແມ່ນຈະໃຫ້ຈັບສະຫຼາກແລ້ວ ສົງກໍຍັງບໍ່ທັນແຕກກັນເທື່ອ. ແຕ່ເມື່ອໃດ ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ຫຼື ຫຼາຍກວ່າ ໔ ຮູບ ໃຫ້ຈັບສະຫຼາກຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເຮັດສັງຄະກຳ ຫຼື ສູດອຸເທດແຍກຕ່າງຫາກ, ເມື່ອນັ້ນ ສົງຈຶ່ງຊື່ວ່າແຕກກັນແລ້ວ. ດັ່ງທີ່ພວກເຮົາໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳອະທິບາຍສັງຄະເພທະກະຂັນທະກະວ່າ: "ເມື່ອສະແດງວັດຖຸຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວໃນບັນດາວັດຖຸ ໑໘ ປະການ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈດ້ວຍເຫດຜົນນັ້ນໆ ວ່າ 'ຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງນີ້, จົ່ງພໍໃຈໃນສິ່ງນີ້' ແລ້ວໃຫ້ຈັບສະຫຼາກ ເຮັດສັງຄະກຳແຍກຕ່າງຫາກ ສົງຍ່ອມແຕກກັນ. ແຕ່ໃນຄຳພີປະຣິວານ ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດວ່າ 'ດູກ່ອນອຸບາລີ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍອາການ ໕ ຢ່າງ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳຕັດນັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກລັກສະນະການແຕກແຍກແຫ່ງສົງທີ່ຕັດໄວ້ໃນທີ່ນີ້ເລີຍ. ສ່ວນຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ພວກເຮົາຈະສະແດງໃຫ້ປາກົດໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີປະຣິວານນັ້ນເອງ" ດັ່ງນີ້, ເນື້ອຄວາມນັ້ນກໍເປັນອັນສະແດງໃຫ້ປາກົດແລ້ວໃນທີ່ນີ້.

ปญฺญตฺเตตนฺติ ปญฺญตฺตํ เอตํ. กฺว ปญฺญตฺตํ? วตฺตกฺขนฺธเก. ตตฺร หิ จุทฺทส ขนฺธกวตฺตานิ ปญฺญตฺตานิ. เตนาห – ‘‘ปญฺญตฺเตตํ, อุปาลิ, มยา อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อาคนฺตุกวตฺต’’นฺติอาทิ. เอวมฺปิ โข อุปาลิ สงฺฆราชิ โหติ, โน จ สงฺฆเภโทติ เอตฺตาวตา หิ สงฺฆราชิมตฺตเมว โหติ, น ตาว สงฺฆเภโท; อนุปุพฺเพน ปน อยํ สงฺฆราชิ วฑฺฒมานา สงฺฆเภทาย สํวตฺตตีติ อตฺโถ. ยถารตฺตนฺติ รตฺติปริมาณานุรูปํ; ยถาเถรนฺติ อตฺโถ. อาเวนิภาวํ กริตฺวาติ วิสุํ ววตฺถานํ กริตฺวา. กมฺมากมฺมานิ กโรนฺตีติ อปราปรํ สงฺฆกมฺมํ อุปาทาย ขุทฺทกานิ เจว มหนฺตานิ จ กมฺมานิ กโรนฺติ. เสสเมตฺถาปิ อธิกรณวูปสมวคฺเค อุตฺตานเมว.
ບົດວ່າ "paññattetanti" ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນີ້ຖືກບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ. ບັນຍັດໄວ້ໃນໃສ? ບັນຍັດໄວ້ໃນວັດຕະຂັນທະກະ. ເພາະວ່າໃນວັດຕະຂັນທະກະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກໄດ້ບັນຍັດຂັນທະກະວັດ ໑໔ ປະການໄວ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ອາຄັນຕຸກາວັດນີ້ ເຮົາໄດ້ບັນຍັດໄວ້ແລ້ວແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນອາຄັນຕຸກະລາ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Evampi kho upāli saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedoti" (ດູກ່ອນອຸບາລີ ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ແລ້ວ ສົງຍ່ອມມີຄວາມຮ້າວຣານ ແຕ່ຍັງບໍ່ທັນແຕກກັນເທື່ອ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນພຽງແຕ່ຄວາມຮ້າວຣານແຫ່ງສົງເທົ່ານັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນເຖິງຂັ້ນສົງແຕກກັນ; ແຕ່ໂດຍລຳດັບແລ້ວ ຄວາມຮ້າວຣານແຫ່ງສົງນີ້ ເມື່ອຈະເລີນຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ "yathārattanti" ໄດ້ແກ່ ຕາມຈຳນວນລາຕີ (ພັນສາ) ທີ່ໄດ້ບວດມາ, ຄື ຕາມຄວາມເປັນພະເຖລະ. ຄຳວ່າ "āvenibhāvaṃ karitvāti" ໄດ້ແກ່ ເຮັດການກຳນົດແຍກຕ່າງຫາກ. ຄຳວ່າ "kammākammāni karontī" ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດກຳທັງນ້ອຍແລະໃຫຍ່ ໂດຍອາໄສສັງຄະກຳນັ້ນໆ ຕໍ່ໆ ກັນໄປ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກນີ້ ກໍຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

สงฺฆเภทกวคฺคทฺวยวณฺณนา
ການອະທິບາຍສັງຄະເພທະກະວັກທັງສອງ

๔๕๙. สงฺฆเภทวคฺคทฺวเย – วินิธาย ทิฏฺฐึ กมฺเมนาติ เตสุ อธมฺมาทีสุ อธมฺมาทโย เอเตติ เอวํทิฏฺฐิโกว หุตฺวา ตํ ทิฏฺฐึ วินิธาย เต ธมฺมาทิวเสน ทีเปตฺวา วิสุํ กมฺมํ กโรติ. อิติ ยํ วินิธาย ทิฏฺฐึ กมฺมํ กโรติ, เตน เอวํ กเตน วินิธาย ทิฏฺฐึ กมฺเมน สทฺธึ ปญฺจงฺคานิ โหนฺติ, ‘‘อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหี’’ติ อยเมกสฺมึ ปญฺจเก อตฺถโยชนา. เอเตน นเยน สพฺพปญฺจกานิ เวทิตพฺพานิ. เอตฺถาปิ จ โวหาราทิ องฺคตฺตยํ ปุพฺพภาควเสเนว วุตฺตํ. กมฺมุทฺเทสวเสน ปน อเตกิจฺฉตา เวทิตพฺพา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. น เหตฺถ กิญฺจิ อตฺถิ ยํ ปุพฺเพ อวุตฺตนยํ.
໔໕໙. ໃນສັງຄະເພທະວັກທັງສອງ, ຄຳວ່າ "vinidhāya diṭṭhiṃ kammena" (ອຳພາງຄວາມເຫັນດ້ວຍກຳ) ໄດ້ແກ່ ໃນບັນດາສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຕົນເອງມີຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ "ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນທຳເປັນຕົ້ນ" ແລ້ວອຳພາງຄວາມເຫັນນັ້ນໄວ້ ແລ້ວສະແດງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຄວາມເປັນທຳເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດກຳແຍກຕ່າງຫາກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ກຳໃດທີ່ເຮັດໂດຍການອຳພາງຄວາມເຫັນ, ເມື່ອເຮັດກຳໂດຍການອຳພາງຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມມີອົງ ໕ ຮ່ວມກັນ, ຄຳວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ດ້ວຍອົງ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ" ນີ້ຄືການປະກອບອັດຖະໃນປັນຈະກະ (ໝວດ ໕) ຢ່າງໜຶ່ງ. ດ້ວຍທຳນອງນີ້ ພຶງຊາບປັນຈະກະທັງປວງ. ແລະໃນປັນຈະກະທັງປວງນີ້ ອົງ ໓ ມີການກ່າວໂວຫານເປັນຕົ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ພຶງຊາບຄວາມເປັນຜູ້ແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້ (ອະເຕກິດສາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳແລະອຸເທດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມໃດໆ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງເລີຍ.

อาวาสิกวคฺควณฺณนา
ການອະທິບາຍອາວາສິກະວັກ

๔๖๑. อาวาสิกวคฺเค [Pg.224] – ยถาภตํ นิกฺขิตฺโตติ ยถา อาหริตฺวา ฐปิโต.
໔໖໑. ໃນອາວາສິກະວັກ, ຄຳວ່າ "yathābhataṃ nikkhitto" (ຖືກນຳມາປະດິດສະຖານໄວ້) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງຖືກນຳມາແລ້ວວາງໄວ້.

๔๖๒. วินยพฺยากรณาติ วินยปญฺเห วิสฺสชฺชนา. ปริณาเมตีติ นิยาเมติ ทีเปติ กเถติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว.
໔໖໒. ຄຳວ່າ "vinayabyākaraṇa" ໄດ້ແກ່ ການວິສັດຊະນາບັນຫາພະວິນັຍ. ຄຳວ່າ "pariṇāmetī" ໄດ້ແກ່ ກຳນົດ, ສະແດງ, ກ່າວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

กถินตฺถารวคฺควณฺณนา
การອະທິບາຍກະຖິນັດຖາຣະວັກ

๔๖๗. กถินตฺถารวคฺเค – โอตมสิโกติ อนฺธการคโต; ตญฺหิ วนฺทนฺตสฺส มญฺจปาทาทีสุปิ นลาฏํ ปฏิหญฺเญยฺย. อสมนฺนาหรนฺโตติ กิจฺจยปสุตตฺตา วนฺทนํ อสมนฺนาหรนฺโต. สุตฺโตติ นิทฺทํ โอกฺกนฺโต. เอกาวตฺโตติ เอกโต อาวตฺโต สปตฺตปกฺเข ฐิโต เวรี วิสภาคปุคฺคโล วุจฺจติ; อยํ อวนฺทิโย. อยญฺหิ วนฺทิยมาโน ปาเทนปิ ปหเรยฺย. อญฺญวิหิโตติ อญฺญํ จินฺตยมาโน.
໔໖໗. ໃນກະຖິນັດຖາຣະວັກ, ຄຳວ່າ "otamasiko" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ໃນຄວາມມືດ; ເພາະວ່າ ເມື່ອໄຫວ້ບຸກຄົນນັ້ນ ໜ້າຜາກຂອງຜູ້ໄຫວ້ອາດຈະໄປຕຳເອົາຂາຕຽງເປັນຕົ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ "asamannāharanto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈໃນການໄຫວ້ ເພາະມົວແຕ່ຂະຫມີຂະໝັນໃນກິດຈະການອື່ນ. ຄຳວ່າ "sutto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ຄຳວ່າ "ekāvatto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຫຼຽວໄປຂ້າງໜຶ່ງ, ຄື ບຸກຄົນຜູ້ເປັນສັດຕູ ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນບໍ່ກົງກັນ; ບຸກຄົນນີ້ບໍ່ຄວນໄຫວ້. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນີ້ ເມື່ອຖືກໄຫວ້ ຍ່ອມອາດຈະເຕະດ້ວຍຕີນກໍໄດ້. ຄຳວ່າ "aññavihito" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຄິດເຖິງເລື່ອງອື່ນຢູ່.

ขาทนฺโตติ ปิฏฺฐขชฺชกาทีนิ ขาทนฺโต. อุจฺจารญฺจ ปสฺสาวญฺจ กโรนฺโต อโนกาสคตตฺตา อวนฺทิโย. อุกฺขิตฺตโกติ ติวิเธนปิ อุกฺเขปนียกมฺเมน อุกฺขิตฺตโก อวนฺทิโย. ตชฺชนียาทิกมฺมกตา ปน จตฺตาโร วนฺทิตพฺพา. อุโปสถปวารณาปิ เตหิ สทฺธึ ลพฺภนฺติ. อาทิโต ปฏฺฐาย จ วุตฺเตสุ อวนฺทิเยสุ นคฺคญฺจ อุกฺขิตฺตกญฺจ วนฺทนฺตสฺเสว อาปตฺติ. อิตเรสํ ปน อสารุปฺปฏฺเฐน จ อนฺตรา วุตฺตการเณน จ วนฺทนา ปฏิกฺขิตฺตา. อิโต ปรํ ปจฺฉาอุปสมฺปนฺนาทโย ทสปิ อาปตฺติวตฺถุภาเวเนว อวนฺทิยา. เต วนฺทนฺตสฺส หิ นิยเมเนว อาปตฺติ. อิติ อิเมสุ ปญฺจสุ ปญฺจเกสุ เตรส ชเน วนฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ, ทฺวาทสนฺนํ วนฺทนาย อาปตฺติ.
ຄຳວ່າ "khādanto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຂົບສັນຂອງຂົບຄ້ຽວມີເຂົ້າໜົມຜົງເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໄຫວ້ ເພາະຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ເໝາະສົມ. ຄຳວ່າ "ukkhittako" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຖືກລົງອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍກຳທັງ ໓ ປະການ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໄຫວ້. ສ່ວນບຸກຄົນ ໔ ປະເພດ ທີ່ຖືກລົງກຳມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນໄຫວ້. ແມ່ນແຕ່ການເຮັດອຸໂປສົດແລະປະວໍຣະນາຮ່ວມກັບບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້. ແລະໃນບັນດາບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນນັ້ນ ພິເສດສະເພາະແຕ່ຜູ້ໄຫວ້ຄົນເປືອຍກາຍ ແລະຜູ້ຖືກລົງອຸກເຂປະນີຍະກຳເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ສ່ວນການໄຫວ້ບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອນອກນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງຫ້າມໄວ້ ເພາະຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ ແລະເພາະເຫດຜົນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ. ຖັດຈາກນີ້ໄປ ບຸກຄົນ ໑໐ ປະເພດ ມີຜູ້ອຸປະສົມບົດພາຍຫຼັງເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ຄວນໄຫວ້ ເພາະເປັນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດໂດຍແທ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອໄຫວ້ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍແນ່ນອນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນປັນຈະກະທັງ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອໄຫວ້ບຸກຄົນ ໑໓ ປະເພດ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ແຕ່ເພາະການໄຫວ້ບຸກຄົນ ໑໖ ປະເພດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ.

๔๖๘. อาจริโย วนฺทิโยติ ปพฺพชฺชาจริโย อุปสมฺปทาจริโย นิสฺสยาจริโย อุทฺเทสาจริโย โอวาทาจริโยติ อยํ ปญฺจวิโธปิ อาจริโย วนฺทิโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
໔໖໘. ຄຳວ່າ "ācariyo vandiyo" (ພະອາຈານຄວນໄຫວ້) ໄດ້ແກ່ ພະອາຈານ ໕ ປະເພດ ຄື: ພະບັນພັດຊາຈານ, ພະອຸປະສົມປະດາຈານ, ພະນິດສະຍາຈານ, ພະອຸເທສາຈານ, ພະໂອວາທາຈານ; ພະອາຈານທັງ ໕ ປະເພດນີ້ ຍ່ອມຄວນໄຫວ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

กถินตฺถารวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍກະຖິນັດຖາຣะວັກ ຈົບແລ້ວ.

นิฏฺฐิตา จ อุปาลิปญฺจกวณฺณนา.
ແລະການອະທິບາຍອຸບາລິປັນຈະກະ ກໍຈົບແລ້ວ.

อาปตฺติสมุฏฺฐานวณฺณนา
ການອະທິບາຍອາບັດຕິສະມຸດຖານ

๔๗๐. อจิตฺตโก [Pg.225] อาปชฺชตีติอาทีสุ สหเสยฺยาทิปณฺณตฺติวชฺชํ อสญฺจิจฺจ อาปชฺชนฺโต อจิตฺตโก อาปชฺชติ, เทเสนฺโต สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. ยํกิญฺจิ สญฺจิจฺจ อาปชฺชนฺโต สจิตฺตโก อาปชฺชติ, ติณวตฺถารเกน วุฏฺฐหนฺโต อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. ปุพฺเพ วุตฺตเมว ติณวตฺถารเกน วุฏฺฐหนฺโต อจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. อิตรํ เทเสนฺโต สจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. ‘‘ธมฺมทานํ กโรมี’’ติ ปทโสธมฺมาทีนิ กโรนฺโต กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, ‘‘พุทฺธานํ อนุสาสนึ กโรมี’’ติ อุทคฺคจิตฺโต เทเสนฺโต กุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ. โทมนสฺสิโก หุตฺวา เทเสนฺโต อกุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ, ติณวตฺถารเกน นิทฺทาคโตว วุฏฺฐหนฺโต อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺฐาติ. ภึสาปนาทีนิ กตฺวา ‘‘พุทฺธานํ สาสนํ กโรมี’’ติ โสมนสฺสิโก เทเสนฺโต อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, กุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ. โทมนสฺสิโกว เทเสนฺโต อกุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ, วุตฺตนเยเนว ติณวตฺถารเกน วุฏฺฐหนฺโต อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺฐาติ. นิทฺโทกฺกนฺตสมเย สหคารเสยฺยํ อาปชฺชนฺโต อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, วุตฺตนเยเนว ปเนตฺถ ‘‘กุสลจิตฺโต วุฏฺฐาตี’’ติอาทิ เวทิตพฺพํ.
໔໗໐. ໃນຄຳວ່າ "acittako āpajjati" (ຕ້ອງອາບັດໂດຍບໍ່ມີຈິດ) ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ພິກຂຸເມື່ອຕ້ອງອາບັດທີ່ເປັນປັນນັດຕິວັດຊະ ມີການນອນຮ່ວມເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ມີເຈດຕະນາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍບໍ່ມີຈິດ, ແຕ່ເມື່ອສະແດງອາບັດ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດໂດຍມີຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອຈົງໃຈຕ້ອງອາບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍມີຈິດ, ແຕ່ເມື່ອອອກຈາກອາບັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກໂດຍບໍ່ມີຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອຕ້ອງອາບັດທີ່ມີການນອນຮ່ວມເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງນັ້ນເອງ ແລ້ວອອກດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍບໍ່ມີຈິດ ແລະອອກໂດຍບໍ່ມີຈິດ. ສ່ວນອາບັດອື່ນ ເມື່ອສະແດງອາບັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍມີຈິດ ແລະອອກໂດຍມີຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອຄິດວ່າ "ເຮົາຈະໃຫ້ທຳມະທານ" ແລ້ວກ່າວສະແດງທຳໂດຍພະຍັນຊະນະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ, ແຕ່ເມື່ອຄິດວ່າ "ເຮົາຈະເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ" ແລ້ວສະແດງອາບັດດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ເບີກບານ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ. ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມໂທມະນັດແລ້ວສະແດງອາບັດ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຫຼັບສະໜິດແລ້ວອອກຈາກອາບັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອເຮັດການຫຼອກຫຼອນໃຫ້ຢ້ານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຄິດວ່າ "ເຮົາຈະເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ" ແລ້ວສະແດງອາບັດດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ ແຕ່ອອກຈາກອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ. ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມໂທມະນັດນັ້ນເອງ ແລ້ວສະແດງອາບັດ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ, ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອອອກຈາກອາບັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ. ພິກຂຸໃນເວລາທີ່ກຳລັງຈະຫຼັບ ແລ້ວຕ້ອງອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ, ແລະໃນອະທິບາຍນີ້ ພຶງຊາບຄຳວ່າ "ອອກຈາກອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ" ເປັນຕົ້ນ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ.

ปฐมํ ปาราชิกํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหีติอาทิ ปุพฺเพ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว.
ບົດວ່າ "paṭhamaṃ pārājikaṃ katihi samuṭṭhānehī" (ປະຖົມມະປາຣາຊິກ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

๔๗๓. จตฺตาโร ปาราชิกา กติหิ สมุฏฺฐาเนหีติอาทีสุ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทโต ยํ ยํ สมุฏฺฐานํ ยสฺส ยสฺส ลพฺภติ, ตํ สพฺพํ วุตฺตเมว โหติ.
໔໗໓. ໃນບົດວ່າ "cattāro pārājikā katihi samuṭṭhānehī" (ປາຣາຊິກ ໔ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ, ສະມຸດຖານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ແກ່ສິກຂາບົດນັ້ນໆ ໂດຍການກຳນົດຢ່າງສູງສຸດ, ສະມຸດຖານທັງປວງນັ້ນ ກໍເປັນອັນກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ.

อาปตฺติสมุฏฺฐานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍອາບັດຕິສະມຸດຖານ ຈົບແລ້ວ.

อปรทุติยคาถาสงฺคณิกํ
ອະປະຣະທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະ

(๑) กายิกาทิอาปตฺติวณฺณนา
(໑) ການອະທິບາຍກາຍິກະອາບັດເປັນຕົ້ນ

๔๗๔. ‘‘กติ [Pg.226] อาปตฺติโย กายิกา’’ติอาทิคาถานํ วิสฺสชฺชเน ฉ อาปตฺติโย กายิกาติ อนฺตรเปยฺยาเล จตุตฺเถน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺสา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตาปตฺติโย. กายทฺวาเร สมุฏฺฐิตตฺตา หิ เอตา กายิกาติ วุจฺจนฺติ. ฉ วาจสิกาติ ตสฺมึเยว อนฺตรเปยฺยาเล ปญฺจเมน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต’’ติอาทินา นเยน วุตฺตาปตฺติโย. ฉาเทนฺตสฺส ติสฺโสติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย ภิกฺขุนิยา ปาราชิกํ, ภิกฺขุสฺส สงฺฆาทิเสสปฏิจฺฉาทเน ปาจิตฺติยํ, อตฺตโน ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติปฏิจฺฉาทเน ทุกฺกฏํ. ปญฺจ สํสคฺคปจฺจยาติ ภิกฺขุนิยา กายสํสคฺเค ปาราชิกํ, ภิกฺขุโน สงฺฆาทิเสโส, กาเยน กายปฏิพทฺเธ ถุลฺลจฺจยํ, นิสฺสคฺคิเยน กายปฏิพทฺเธ ทุกฺกฏํ, องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยนฺติ อิมา กายสํสคฺคปจฺจยา ปญฺจาปตฺติโย.
໔໗໔. ໃນການວິສັດຊະນາຄາຖາວ່າ "kati āpattiyo kāyikā" (ອາບັດທາງກາຍມີເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "cha āpattiyo kāyikā" (ອາບັດທາງກາຍ ໖ ຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ໖ ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີ ໔ (ກາຍແລະຈິດ) ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານ, ຄື ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍທຳນອງວ່າ "ພິກຂຸເສບເມຖຸນທຳ ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ເກີດຂຶ້ນທາງກາຍະທະວານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ກາຍິກະອາບັດ". ຄຳວ່າ "cha vācasikā" (ອາບັດທາງວາຈາ ໖ ຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ໖ ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີ ໕ (ວາຈາແລະຈິດ) ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານນັ້ນເອງ, ຄື ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍທຳນອງວ່າ "ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາຊົ່ວ ຖືກຄວາມຢາກຄອບງຳແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "chādentassa tisso" (ອາບັດ ໓ ຢ່າງ ແກ່ຜູ້ປິດບັງ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປາຣາຊິກ ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງໂທດຊົ່ວຫຍາບ, ອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດສັງຄາທິເສດ, ແລະອາບັດທຸກກົດ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ "pañca saṃsaggapaccayā" (ອາບັດ ໕ ຢ່າງ ມີການກ່ຽວຂ້ອງກັນເປັນປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປາຣາຊິກ ເພາະການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍ (ກາຍະສຳສັກ) ແກ່ພິກຂຸນີ, ອາບັດສັງຄາທິເສດ ແກ່ພິກຂຸ, ອາບັດຖຸນລັດໄຈ ເພາະການຖືກຕ້ອງສິ່ງເນື່ອງດ້ວຍກາຍດ້ວຍກາຍ, ອາບັດທຸກກົດ ເພາະການຖືກຕ້ອງສິ່ງເນື່ອງດ້ວຍກາຍດ້ວຍສິ່ງຂອງທີ່ຊັດໄປ, ແລະອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຈີ້ດ້ວຍນິ້ວມື; ອາບັດ ໕ ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ມີການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍເປັນປັດໄຈ.

อรุณุคฺเค ติสฺโสติ เอกรตฺตฉารตฺตสตฺตาหทสาหมาสาติกฺกมวเสน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุนิยา รตฺติวิปฺปวาเส สงฺฆาทิเสโส, ‘‘ปฐมมฺปิ ยามํ ฉาเทติ, ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ยามํ ฉาเทติ, อุทฺธสฺเต อรุเณ ฉนฺนา โหติ อาปตฺติ, โย ฉาเทติ โส ทุกฺกฏํ เทสาเปตพฺโพ’’ติ อิมา อรุณุคฺเค ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ทฺเว ยาวตติยกาติ เอกาทส ยาวตติยกา นาม, ปญฺญตฺติวเสน ปน ทฺเว โหนฺติ ภิกฺขูนํ ยาวตติยกา ภิกฺขุนีนํ ยาวตติยกาติ. เอเกตฺถ อฏฺฐวตฺถุกาติ ภิกฺขุนีนํเยว เอกา เอตฺถ อิมสฺมึ สาสเน อฏฺฐวตฺถุกา นาม. เอเกน สพฺพสงฺคโหติ ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺติ, โส อาวิกเรยฺยา’’ติ อิมินา เอเกน นิทานุทฺเทเสน สพฺพสิกฺขาปทานญฺจ สพฺพปาติโมกฺขุทฺเทสานญฺจ สงฺคโห โหติ.
ຄຳວ່າ 'ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນ ສາມ' (ອາບັດ 3 ຢ່າງໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ) ຄື: ເປັນນິສສັກຄິຍະປາຈິດຕີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລ່ວງເລີຍໜຶ່ງຄືນ, ຫົກຄືນ, ເຈັດວັນ, ສິບວັນ, ແລະ ໜຶ່ງເດືອນ; ເປັນສັງຄາທິເສດ ເພາະການຢູ່ປາສະຈາກເພື່ອນໃນເວລາກາງຄືນຂອງພິກຂຸນີ; ແລະ ອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້ຕະຫຼອດຍາມທຳອິດກໍດີ, ຍາມທີສອງກໍດີ, ຍາມທີສາມກໍດີ, ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນ ອາບັດກໍເປັນອັນປິດບັງໄວ້, ພິກຂຸໃດປິດບັງໄວ້ ພິກຂຸນັ້ນຕ້ອງສະແດງອາບັດທຸກກົດ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 3 ຢ່າງໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ທີ່ຕ້ອງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ຍາວະຕະຕິຍະກະ ສອງ' ຄື: ອາບັດຍາວະຕະຕິຍະກະມີ 11 ຢ່າງ, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບັນຍັດ ມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຍາວະຕະຕິຍະກະຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ຍາວະຕະຕິຍະກະຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ມີອັດຖະວັດຖຸກະໜຶ່ງ' ຄື: ໃນພະສາສະໜານີ້ ອາບັດອັດຖະວັດຖຸກະມີພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລະ ມີສະເພາະແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ການສົງເຄາະທັງປວງດ້ວຍໜຶ່ງ' ຄື: ດ້ວຍນິທານຸດເທດອັນດຽວນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດມີອາບັດ ພິກຂຸນັ້ນພຶງເປີດເຜີຍ' ຍ່ອມເປັນການສົງເຄາະສິກຂາບົດທັງປວງ ແລະ ປາຕິໂມກຂຸດເທດທັງປວງ.

วินยสฺส ทฺเว มูลานีติ กาโย เจว วาจา จ. ครุกา ทฺเว วุตฺตาติ ปาราชิกสงฺฆาทิเสสา. ทฺเว ทุฏฺฐุลฺลจฺฉาทนาติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย ปาราชิกํ [Pg.227] สงฺฆาทิเสสํ ปฏิจฺฉาทกสฺส ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ทฺเว ทุฏฺฐุลฺลจฺฉาทนาปตฺติโย นาม.
ຄຳວ່າ 'ມູນຂອງພະວິນັຍມີສອງ' ຄື: ກາຍ ແລະ ວາຈາ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດໜັກສອງຢ່າງທີ່ກ່າວໄວ້' ຄື: ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'ການປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບສອງຢ່າງ' ຄື: ອາບັດปາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງຄວາມຜິດ ແລະ ອາບັດປາຈິດຕີຂອງພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ອາບັດເພາະການປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບສອງຢ່າງ.

คามนฺตเร จตสฺโสติ ‘‘ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิทหติ, ทุกฺกฏํ; อญฺญสฺส คามสฺส อุปจารํ โอกฺกมติ, ปาจิตฺติยํ; ภิกฺขุนิยา คามนฺตรํ คจฺฉนฺติยา ปริกฺขิตฺเต คาเม ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส; อปริกฺขิตฺตสฺส ปฐมปาเท อุปจาโรกฺกมเน ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส’’ติ อิมา คามนฺตเร ทุกฺกฏปาจิตฺติยถุลฺลจฺจยสงฺฆอาทิเสสวเสน จตสฺโส อาปตฺติโย. จตสฺโส นทิปารปจฺจยาติ ‘‘ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิทหติ, ทุกฺกฏํ; นาวํ อภิรุหติ, ปาจิตฺติยํ; ภิกฺขุนิยา นทิปารํ คจฺฉนฺติยา อุตฺตรณกาเล ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส’’ติ อิมา จตสฺโส. เอกมํเส ถุลฺลจฺจยนฺติ มนุสฺสมํเส. นวมํเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เสสอกปฺปิยมํเสสุ.
ຄຳວ່າ 'ໃນລະຫວ່າງບ້ານ ສີ່' ຄື: 'ພິກຂຸນັດແນະກັບພິກຂຸນີ ເປັນທຸກກົດ; ກ້າວລ່ວງເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານອື່ນ ເປັນປາຈິດຕີ; ເມື່ອພິກຂຸນີເດີນທາງໄປສູ່ລະຫວ່າງບ້ານ ໃນບ້ານທີ່ມີຮົ້ວອ້ອມ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ; ໃນບ້ານທີ່ບໍ່ມີຮົ້ວອ້ອມ ເມື່ອກ້າວເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ'; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງໃນລະຫວ່າງບ້ານ ໂດຍຈຳແນກເປັນທຸກກົດ, ປາຈິດຕີ, ຖຸນລັດໄຈ, ແລະ ສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 4 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືການຂ້າມແມ່ນ້ຳ' ຄື: 'ພິກຂຸນັດແນະກັບພິກຂຸນີ ເປັນທຸກກົດ; ຂຶ້ນຂີ່ເຮືອ ເປັນປາຈິດຕີ; ເມື່ອພິກຂຸນີຂ້າມແມ່ນ້ຳ ໃນເວລາຂ້າມ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ'; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ຖຸນລັດໄຈໃນເນື້ອຢ່າງໜຶ່ງ' ຄື: ໃນເນື້ອມະນຸດ. ຄຳວ່າ 'ທຸກກົດໃນເນື້ອເກົ້າຢ່າງ' ຄື: ໃນເນື້ອອະກັບປິຍະ (ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ) ທີ່ເຫຼືອ.

ทฺเว วาจสิกา รตฺตินฺติ ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ หตฺถปาเส ฐิตา สลฺลปติ, ปาจิตฺติยํ; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐิตา สลฺลปติ, ทุกฺกฏํ. ทฺเว วาจสิกา ทิวาติ ภิกฺขุนี ทิวา ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ หตฺถปาเส ฐิตา สลฺลปติ, ปาจิตฺติยํ; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา สลฺลปติ, ทุกฺกฏํ. ททมานสฺส ติสฺโสติ มรณาธิปฺปาโย มนุสฺสสฺส วิสํ เทติ, โส เจ เตน มรติ, ปาราชิกํ; ยกฺขเปตานํ เทติ, เต เจ มรนฺติ, ถุลฺลจฺจยํ; ติรจฺฉานคตสฺส เทติ, โส เจ มรติ, ปาจิตฺติยํ; อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรทาเน ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ ททมานสฺส ติสฺโส อาปตฺติโย. จตฺตาโร จ ปฏิคฺคเหติ หตฺถคฺคาห-เวณิคฺคาเหสุ สงฺฆาทิเสโส, มุเขน องฺคชาตคฺคหเณ ปาราชิกํ, อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรปฏิคฺคหเณ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, อวสฺสุตาย อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิคฺคณฺหนฺติยา ถุลฺลจฺจยํ; เอวํ ปฏิคฺคเห จตฺตาโร อาปตฺติกฺขนฺธา โหนฺติ.
ຄຳວ່າ 'ອາບັດທາງວາຈາສອງຢ່າງໃນເວລາກາງຄືນ' ຄື: ພິກຂຸນີຢືນສົນທະນາກັບບຸລຸດໃນເວລາກາງຄືນທີ່ມືດ ບໍ່ມີປະທີບ ໃນຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ຢືນສົນທະນາຢູ່ນອກຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດທາງວາຈາສອງຢ່າງໃນເວລາກາງເວັນ' ຄື: ພິກຂຸນີຢືນສົນທະນາກັບບຸລຸດໃນເວລາກາງເວັນໃນທີ່ກຳບັງ ໃນຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ຢືນສົນທະນາຢູ່ນອກຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 3 ຢ່າງຂອງຜູ້ໃຫ້' ຄື: ຜູ້ມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ຕາຍ ໃຫ້ຢາພິດແກ່ມະນຸດ ຖ້າມະນຸດນັ້ນຕາຍເພາະຢາພິດນັ້ນ ເປັນປາຣາຊິກ; ໃຫ້ແກ່ຍັກແລະເຜດ ຖ້າພວກເຂົາຕາຍ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ໃຫ້ແກ່ສັດເດຍລະສານ ຖ້າມັນຕາຍ ເປັນປາຈິດຕີ; ແລະ ການໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 3 ຢ່າງຂອງຜູ້ໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ແລະ ອາບັດ 4 ຢ່າງໃນການຮັບ' ຄື: ເປັນສັງຄາທິເສດໃນການຈັບມືແລະຈັບມວຍຜົມ, ເປັນປາຣາຊິກໃນການໃຊ້ອະໄວຍະວະເພດຮັບດ້ວຍປາກ, ເປັນນິສສັກຄິຍະປາຈິດຕີໃນການຮັບຈີວອນຈາກພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ, ເປັນຖຸນລັດໄຈໃນການທີ່ພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດຮັບຂອງຂ້ຽວຂອງສັນຈາກມືຂອງບຸລຸດຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ; ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນການຮັບຈຶ່ງມີກອງອາບັດ 4 ຢ່າງ.

(๒) เทสนาคามินิยาทิวณฺณนา
(໒) ອະທິບາຍໝວດເທສະນາກາມິນີເປັນຕົ້ນ

๔๗๕. ปญฺจ เทสนาคามินิโยติ ลหุกา ปญฺจ. ฉ สปฺปฏิกมฺมาติ ปาราชิกํ ฐเปตฺวา อวเสสา. เอเกตฺถ อปฺปฏิกมฺมาติ เอกา ปาราชิกาปตฺติ.
໔໗໕. ຄຳວ່າ 'ເທສະນາກາມິນີຫ້າ' ຄື: ອາບັດເບົາ 5 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດທີ່ແກ້ໄຂໄດ້ຫົກ' ຄື: ອາບັດທີ່ເຫຼືອເວັ້ນປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ມີອາບັດທີ່ແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້ໜຶ່ງ' ຄື: ອາບັດປາຣາຊິກຢ່າງໜຶ່ງ.

วินยครุกา ทฺเว วุตฺตาติ ปาราชิกญฺเจว สงฺฆาทิเสสญฺจ. กายวาจสิกานิ จาติ สพฺพาเนว สิกฺขาปทานิ กายวาจสิกานิ, มโนทฺวาเร ปญฺญตฺตํ [Pg.228] เอกสิกฺขาปทมฺปิ นตฺถิ. เอโก วิกาเล ธญฺญรโสติ โลณโสวีรกํ. อยเมว หิ เอโก ธญฺญรโส วิกาเล วฏฺฏติ. เอกา ญตฺติจตุตฺเถน สมฺมุตีติ ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติ. อยเมว หิ เอกา ญตฺติจตุตฺถกมฺเมน สมฺมุติ อนุญฺญาตา.
ຄຳວ່າ 'ອາບັດໜັກໃນພະວິນັຍສອງຢ່າງທີ່ກ່າວໄວ້' ຄື: ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ອາບັດທາງກາຍແລະວາຈາ' ຄື: ສິກຂາບົດທັງປວງນັ້ນເອງເປັນໄປທາງກາຍແລະວາຈາ, ສິກຂາບົດທີ່ບັນຍັດໄວ້ທາງມະໂນທະວານແມ່ນແຕ່ສິກຂາບົດດຽວກໍບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ນ້ຳທັນຍະຊາດຢ່າງໜຶ່ງໃນເວລາວິການ' ຄື: น້ຳສົ້ມພະຍັນຊະນະ (ໂລນະໂສວີຣະກະ). ເພາະວ່ານ້ຳທັນຍະຊາດຢ່າງດຽວນີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ຄວນໃນເວລາວິການ. ຄຳວ່າ 'ສົມມຸດຕິຢ່າງໜຶ່ງດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ' ຄື: ພິກຂຸນໂອວາທະກະສົມມຸດຕິ (ການສົມມຸດຕິພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ໂອວາດແກ່ພິກຂຸນີ). ເພາະວ່າສົມມຸດຕິຢ່າງດຽວນີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ຊົງອະນຸຍາດດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ.

ปาราชิกา กายิกา ทฺเวติ ภิกฺขูนํ เมถุนปาราชิกํ ภิกฺขุนีนญฺจ กายสํสคฺคปาราชิกํ. ทฺเว สํวาสภูมิโยติ อตฺตนา วา อตฺตานํ สมานสํวาสกํ กโรติ, สมคฺโค วา สงฺโฆ อุกฺขิตฺตํ โอสาเรติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘สมานสํวาสกภูมิ จ นานาสํวาสกภูมิ จา’’ติ เอวํ ทฺเว สํวาสภูมิโย วุตฺตา. ทฺวินฺนํ รตฺติจฺเฉโทติ ปาริวาสิกสฺส จ มานตฺตจาริกสฺส จ ปญฺญตฺตา. ทฺวงฺคุลา ทุเวติ ทฺเว ทฺวงฺคุลปญฺญตฺติโย, ‘‘ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพ’’นฺติ อยเมกา, ‘‘ทฺวงฺคุลํ วา ทฺเวมาสํ วา’’ติ อยเมกา.
ຄຳວ່າ 'ປາຣາຊິກທາງກາຍສອງຢ່າງ' ຄື: ປາຣາຊິກເພາະເມຖຸນທຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ປາຣາຊິກເພາະການຍິນດີໃນການຖືກຕ້ອງກາຍຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ພູມິແຫ່ງສັງວາດສອງຢ່າງ' ຄື: ຕົນເອງເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນກໍດີ, ຫຼື ສົງຄ໌ຜູ້ພ້ອມພຽງກັນຮຽກເຂົ້າໝູ່ ເຊິ່ງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳແລ້ວກໍດີ. ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພູມິແຫ່ງຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ ແລະ ພູມິແຫ່ງຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນ' ດັ່ງນີ້ ເປັນພູມິແຫ່ງສັງວາດສອງຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ການຂາດຄືນຂອງບຸກຄົນສອງຈຳພວກ' ຄື: ຊົງບັນຍັດໄວ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ປະພຶດມານັດ. ຄຳວ່າ 'ພະບັນຍັດກ່ຽວກັບສອງອະງຸ່ນມີສອງຢ່າງ' ຄື: ພະບັນຍັດກ່ຽວກັບສອງອະງຸ່ນມີ 2 ຢ່າງ ຄື 'ພຶງຮັບເອົາໄດ້ຢ່າງຫຼາຍພຽງສອງຂໍ້ຂໍ່' ນີ້ຢ່າງໜຶ່ງ, ແລະ 'ສອງອະງຸ່ນ ຫຼື ສອງເດືອນ' ນີ້ຢ່າງໜຶ່ງ.

ทฺเว อตฺตานํ วธิตฺวานาติ ภิกฺขุนี อตฺตานํ วธิตฺวา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ; วธติ โรทติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; วธติ น โรทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ทฺวีหิ สงฺโฆ ภิชฺชตีติ กมฺเมน จ สลากคฺคาเหน จ. ทฺเวตฺถ ปฐมาปตฺติกาติ เอตฺถ สกเลปิ วินเย ทฺเว ปฐมาปตฺติกา อุภินฺนํ ปญฺญตฺติวเสน. อิตรถา ปน นว ภิกฺขูนํ นว ภิกฺขุนีนนฺติ อฏฺฐารส โหนฺติ. ญตฺติยา กรณา ทุเวติ ทฺเว ญตฺติกิจฺจานิ – กมฺมญฺจ กมฺมปาทกา จ. นวสุ ฐาเนสุ กมฺมํ โหติ, ทฺวีสุ กมฺมปาทภาเวน ติฏฺฐติ.
ຄຳວ່າ 'ຕີຕົນເອງແລ້ວຕ້ອງອາບັດສອງ' ຄື: ພິກຂຸນີຕີຕົນເອງແລ້ວຕ້ອງອາບັດ 2 ຢ່າງ ຄື ຕີໄປຮ້ອງໄຫ້ໄປ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ຕີແຕ່ບໍ່ຮ້ອງໄຫ້ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ສົງຄ໌ແຕກກັນດ້ວຍເຫດສອງຢ່າງ' ຄື: ດ້ວຍກຳ ແລະ ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ມີປະຖະມາປັດຕິກະສອງ' ຄື: ໃນພະວິນັຍທັງໝົດນີ້ ມີອາບັດປະຖະມາປັດຕິກະ 2 ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບັນຍັດແກ່ທັງສອງຝ່າຍ. ແຕ່ໂດຍປະການອື່ນ ມີ 18 ຢ່າງ ຄື ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ 9 ຢ່າງ ແລະ ຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ 9 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ກິດແຫ່ງຍັດຕິມີສອງຢ່າງ' ຄື: ກິດແຫ່ງຍັດຕິມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຕົວຍັດຕິກຳ ແລະ ຍັດຕິອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງກຳມະວາຈາ. ໃນຖານະ 9 ຢ່າງ ຍ່ອມເປັນຕົວຍັດຕິກຳ, ໃນຖານະ 2 ຢ່າງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນບາດຖານແຫ່ງກຳມະວາຈາ.

ปาณาติปาเต ติสฺโสติ ‘‘อโนทิสฺส โอปาตํ ขณติ, สเจ มนุสฺโส มรติ, ปาราชิกํ; ยกฺขเปตานํ มรเณ ถุลฺลจฺจยํ; ติรจฺฉานคตสฺส มรเณ ปาจิตฺติย’’นฺติ อิมา ติสฺโส โหนฺติ. วาจา ปาราชิกา ตโยติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย อฏฺฐวตฺถุกายาติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อาณตฺติยา อทินฺนาทาเน, มนุสฺสมรเณ, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมอุลฺลปเน จา’’ติ เอวํ ตโย วุตฺตา. โอภาสนา ตโยติ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภาสเน สงฺฆาทิเสโส, วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ ฐเปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภณเน ถุลฺลจฺจยํ, อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภณเน ทุกฺกฏํ. สญฺจริตฺเตน วา ตโยติ ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ ปจฺจาหรติ[Pg.229], อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ น วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ อิเม สญฺจริตฺเตน การณภูเตน ตโย อาปตฺติกฺขนฺธา โหนฺติ.
ຄຳວ່າ 'ໃນປານາຕິບາດ ມີສາມ' ຄື: 'ຂຸດຫຼຸມໂດຍບໍ່ໄດ້ເຈາະຈົງຜູ້ໃດ ຖ້າມະນຸດຕົກລົງໄປຕາຍ ເປັນປາຣາຊິກ; ຖ້າຍັກແລະເຜດຕາຍ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ຖ້າສັດເດຍລະສານຕາຍ ເປັນປາຈິດຕີ'; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 3 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ປາຣາຊິກທາງວາຈາມີສາມ' ຄື: ອາບັດປາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງຄວາມຜິດ, ຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ແລະ ຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງອາບັດອັດຖະວັດຖຸກາ. ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ปາຣາຊິກເພາະການສັ່ງໃຫ້ລັກຊັບ, ເພາະການສັ່ງໃຫ້ຂ້າມະນຸດ, ແລະ ເພາະການເວົ້າອວດອຸດຕະລິມະນຸດສະທຳ' ດັ່ງນີ້ ເປັນປາຣາຊິກ 3 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ການເວົ້າສະແດງຄວາມກຳໜັດ ມີສາມ' ຄື: ເວົ້າສະແດງຄວາມກຳໜັດເຈາະຈົງໃສ່ທະວານໜັກຫຼືທະວານເບົາ ໂດຍການກ່າວຊົມເຊີຍຫຼືຕິຕຽນ ເປັນສັງຄາທິເສດ; ເວັ້ນທະວານໜັກແລະທະວານເບົາ ແລ້ວເວົ້າເຈາະຈົງໃສ່ສ່ວນໃຕ້ກະດູກໄຫປາຣ້າລົງມາ ແລະ ເໜືອມົນທົນຫົວເຂົ່າຂຶ້ນໄປ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ເວົ້າເຈາະຈົງໃສ່ສ່ວນເໜືອກະດູກໄຫປາຣ້າຂຶ້ນໄປ ແລະ ໃຕ້ມົນທົນຫົວເຂົ່າລົງມາ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ອາບັດ 3 ຢ່າງເພາະການຊັກສື່' ຄື: ຮັບຄຳ ສືບຖາມ ແລະ ກັບມາບອກ ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ຮັບຄຳ ສືບຖາມ ແຕ່ບໍ່ກັບມາບອກ ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ; ຮັບຄຳ ແຕ່ບໍ່ສືບຖາມ ບໍ່ກັບມາບອກ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືກອງອາບັດ 3 ຢ່າງ ໂດຍມີການຊັກສື່ເປັນເຫດ.

ตโย ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพาติ อทฺธานหีโน องฺคหีโน วตฺถุวิปนฺโน จ เตสํ นานากรณํ วุตฺตเมว. อปิเจตฺถ โย ปตฺตจีวเรน อปริปูโร, ปริปูโร จ น ยาจติ, อิเมปิ องฺคหีเนเนว สงฺคหิตา. มาตุฆาตกาทโย จ กรณทุกฺกฏกา ปณฺฑกอุภโตพฺยญฺชนกติรจฺฉานคตสงฺขาเตน วตฺถุวิปนฺเนเนว สงฺคหิตาติ เวทิตพฺพา. เอส นโย กุรุนฺทิยํ วุตฺโต. ตโย กมฺมานํ สงฺคหาติ ญตฺติกปฺปนา, วิปฺปกตปจฺจตฺตํ, อตีตกรณนฺติ. ตตฺถ ‘‘ทเทยฺย กเรยฺยา’’ติอาทิเภทา ญตฺติกปฺปนา; ‘‘เทติ กโรตี’’ติอาทิเภทํ วิปฺปกตปจฺจตฺตํ; ‘‘ทินฺนํ กต’’นฺติอาทิเภทํ อตีตกรณํ นามาติ อิเมหิ ตีหิ กมฺมานิ สงฺคยฺหนฺติ. อปเรหิปิ ตีหิ กมฺมานิ สงฺคยฺหนฺติ – วตฺถุนา, ญตฺติยา, อนุสฺสาวนายาติ. วตฺถุสมฺปนฺนญฺหิ ญตฺติสมฺปนฺนํ อนุสฺสาวนสมฺปนฺนญฺจ กมฺมํ นาม โหติ, เตน วุตฺตํ ‘‘ตโย กมฺมานํ สงฺคหา’’ติ. นาสิตกา ตโย นาม เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสถ, ทูสโก นาเสตพฺโพ, ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณโร นาเสตพฺโพ, กณฺฏกํ สมณุทฺเทสํ นาเสถาติ เอวํ ลิงฺคสํวาสทณฺฑกมฺมนาสนาวเสน ตโย นาสิตกา เวทิตพฺพา. ติณฺณนฺนํ เอกวาจิกาติ ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว ทฺเว ตโย เอกานุสฺสาวเน กาตุ’’นฺติ วจนโต ติณฺณํ ชนานํ เอกุปชฺฌาเยน นานาจริเยน เอกานุสฺสาวนา วฏฺฏติ.
ຄຳວ່າ 'ບຸກຄົນ 3 ຈຳພວກ ບໍ່ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ' ຄື: ຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ, ຜູ້ມີອະໄວຍະວະບົກພ່ອງ, ແລະ ຜູ້ມີວັດຖຸວິບັດ; ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພວກເຂົາໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນອະທິການນີ້ ບຸກຄົນໃດມີບາດແລະຈີວອນບໍ່ຄົບຖ້ວນກໍດີ, ຫຼື ມີຄົບຖ້ວນແຕ່ບໍ່ຂໍອຸປະສົມບົດກໍດີ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນພວກອັງຄະຫີນະ (ຜູ້ມີອະໄວຍະວະບົກພ່ອງ) ນັ້ນເອງ. ສ່ວນພວກຜູ້ຂ້າມານດາເປັນຕົ້ນ ແລະ ຜູ້ມີການກະທຳອັນຊົ່ວຊ້າ ພຶງຊາບວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າໃນພວກວັດຖຸວິປັນນະ (ຜູ້ມີວັດຖຸວິບັດ) ທີ່ໄດ້ແກ່ບັນເດາະ, ອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ, ແລະ ສັດເດຍລະສານ. ແນວທາງນີ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ. ຄຳວ່າ 'ການສົງເຄາະກຳ 3 ຢ່າງ' ຄື: ຍັດຕິກັບປະນາ (ການແຕ່ງຍັດຕິ), ວິບປະະກະຕະປັດຈັດຕະ (ກິຣິຍາປັດຈຸບັນທີ່ຍັງບໍ່ແລ້ວ), ແລະ ອະຕີຕະກະຣະນະ (ການເຮັດໃນອະດີດ). ໃນ 3 ຢ່າງນັ້ນ ການແຕ່ງຍັດຕິທີ່ມີການຈຳແນກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພຶງໃຫ້, ພຶງເຮັດ' ຊື່ວ່າ ຍັດຕິກັບປະນາ; ກິຣິຍາປັດຈຸບັນທີ່ມີການຈຳແນກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃຫ້ຢູ່, ເຮັດຢູ່' ຊື່ວ່າ ວິບປະະກະຕະປັດຈັດຕະ; ຄຳລົງທ້າຍທີ່ມີການຈຳແນກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃຫ້ແລ້ວ, ເຮັດແລ້ວ' ຊື່ວ່າ ອະຕີຕະກະຣະນະ; ຍ່ອມສົງເຄາະກຳທັງຫຼາຍດ້ວຍ 3 ຢ່າງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ຍ່ອມສົງເຄາະກຳທັງຫຼາຍດ້ວຍເຫດ 3 ຢ່າງອື່ນອີກ ຄື ດ້ວຍວັດຖຸ, ດ້ວຍຍັດຕິ, ແລະ ດ້ວຍອະນຸສາວະນາ. ເພາະວ່າກຳທີ່ຊື່ວ່າກຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນກຳທີ່ສົມບູນດ້ວຍວັດຖຸ, ສົມບູນດ້ວຍຍັດຕິ, ແລະ ສົມບູນດ້ວຍອະນຸສາວະນາ; ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອຸປາລີເຖລະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ການສົງເຄາະກຳ 3 ຢ່າງ'. ບຸກຄົນຜູ້ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ 3 ຈຳພວກ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ລິງຄະນາສະນາ, ສັງວາສະນາສະນາ, ແລະ ທັນທະກັມມະນາສະນາ ຄື: 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ພິກຂຸນີຊື່ເມດຕິຍາຈິບຫາຍ', 'ສາມະເນນຜູ້ປະທຸດສະຮ້າຍ ພຶງໃຫ້ຈິບຫາຍ', 'ສາມະເນນຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ 10 ພຶງໃຫ້ຈິບຫາຍ', 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ສາມະນຸດເທດຊື່ກັນຕະກະຈິບຫາຍ'; ພຶງຊາບວ່າເປັນບຸກຄົນຜູ້ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ 3 ຈຳພວກດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ 'ກຳມະວາຈາດຽວແກ່ຄົນສາມຄົນ' ຄື: ເພາະມີພະດຳລັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດຄົນສອງຄົນສາມຄົນດ້ວຍອະນຸສາວະນາດຽວກັນໄດ້', ດັ່ງນັ້ນ ການອຸປະສົມບົດຂອງບຸກຄົນ 3 ຄົນ ໂດຍມີພະອຸປັດຊາຄົນດຽວກັນ ແຕ່ມີກຳມະວາຈາຈານຕ່າງກັນ ດ້ວຍອະນຸສາວະນາດຽວກັນ ຍ່ອມຄວນ.

อทินฺนาทาเน ติสฺโสติ ปาเท วา อติเรกปาเท วา ปาราชิกํ, อติเรกมาสเก ถุลฺลจฺจยํ, มาสเก วา อูนมาสเก วา ทุกฺกฏํ. จตสฺโส เมถุนปจฺจยาติ อกฺขยิเต ปาราชิกํ, เยภุยฺเยน ขยิเต ถุลฺลจฺจยํ, วิวฏกเต มุเข ทุกฺกฏํ, ชตุมฏฺฐเก ปาจิตฺติยํ. ฉินฺทนฺตสฺส ติสฺโสติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาราชิกํ, ภูตคาเม ปาจิตฺติยํ, องฺคชาเต ถุลฺลจฺจยํ. ปญฺจ ฉฑฺฑิตปจฺจยาติ อโนทิสฺส วิสํ ฉฑฺเฑติ, สเจ เตน มนุสฺโส มรติ, ปาราชิกํ; ยกฺขเปเตสุ ถุลฺลจฺจยํ; ติรจฺฉานคเต ปาจิตฺติยํ; วิสฺสฏฺฐิฉฑฺฑเน สงฺฆาทิเสโส; เสขิเยสุ หริเต อุจฺจารปสฺสาวฉฑฺฑเน ทุกฺกฏํ – อิมา ฉฑฺฑิตปจฺจยา ปญฺจาปตฺติโย โหนฺติ.
ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິນນາທານ ມີສາມ' ຄື: ລັກຊັບໄດ້ລາຄາ 1 ບາດ ຫຼື ເກີນກວ່າ 1 ບາດ ເປັນປາຣາຊິກ; ລັກຊັບໄດ້ລາຄາເກີນກວ່າ 1 ມາສົກ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ລັກຊັບໄດ້ລາຄາ 1 ມາສົກ ຫຼື ຫຼຸດກວ່າ 1 ມາສົກ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 4 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືເມຖຸນທຳ' ຄື: ເສບເມຖຸນໃນຊາກສົບທີ່ສັດຍັງບໍ່ກັດກິນ ເປັນປາຣາຊິກ; ເສບເມຖຸນໃນຊາກສົບທີ່ສັດກັດກິນໂດຍສ່ວນຫຼາຍແລ້ວ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ເສບເມຖຸນໃນປາກທີ່ເປີດໄວ້ ເປັນທຸກກົດ; ເສບເມຖຸນດ້ວຍແທ່ງຄັ່ງທີ່ກ້ຽງ ເປັນປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 3 ຢ່າງຂອງຜູ້ຕັດ' ຄື: ຕັດຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ໃນປ່າຂອງຜູ້ນອກ ເປັນປາຣາຊິກ; ທຳລາຍພູດຄາມ ເປັນປາຈິດຕີ; ຕັດອະໄວຍະວະເພດ ເປັນຖຸນລັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 5 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືການຖິ້ມ' ຄື: ເທຢາພິດໂດຍບໍ່ໄດ້ເຈາະຈົງ ຖ້າມະນຸດຕາຍເພາະຢາພິດນັ້ນ ເປັນປາຣາຊິກ; ຖ້າຍັກແລະເຜດຕາຍ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ຖ້າສັດເດຍລະສານຕາຍ ເປັນປາຈິດຕີ; ປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ ເປັນສັງຄາທິເສດ; ຖ່າຍອຸຈະຣະຫຼືປັດສະວະໃສ່ຂອງຂຽວທີ່ມາໃນເສຂິຍະ ເປັນທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 5 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືການຖິ້ມ.

ปาจิตฺติเยน [Pg.230] ทุกฺกฏา กตาติ ภิกฺขุโนวาทกวคฺคสฺมึ ทสสุ สิกฺขาปเทสุ ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทุกฺกฏา กตา เอวาติ อตฺโถ. จตุเรตฺถ นวกา วุตฺตาติ ปฐมสิกฺขาปทมฺหิเยว อธมฺมกมฺเม ทฺเว, ธมฺมกมฺเม ทฺเวติ เอวํ จตฺตาโร นวกา วุตฺตาติ อตฺโถ. ทฺวินฺนํ จีวเรน จาติ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย จีวรํ เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย เทนฺตสฺส ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ทฺวินฺนํ ภิกฺขุนีนํ จีวรํ เทนฺตสฺส จีวเรน การณภูเตน อาปตฺติ โหตีติ อตฺโถ.
ຄຳວ່າ 'ຊົງເຮັດອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີ' ຄື: 在ສິກຂາບົດ 10 ໃນພິກຂຸນໂອວາດະວັກ ຊົງບັນຍັດອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີໄວ້ແລ້ວ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ກ່າວເຖິງໝວດເກົ້າສີ່ໝວດ' ຄື: ໃນສິກຂາບົດທຳອິດນັ້ນເອງ ກ່າວເຖິງໝວດເກົ້າ 2 ໝວດໃນອະທັມມະກຳ, ແລະ ໝວດເກົ້າ 2 ໝວດໃນທັມມະກຳ; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກ່າວເຖິງໝວດເກົ້າ 4 ໝວດ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ເພາະຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີສອງຮູບ' ຄື: ພິກຂຸໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີ 2 ຮູບນີ້ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດໂດຍມີຈີວອນເປັນເຫດ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

อฏฺฐ ปาฏิเทสนียาติ ปาฬิยํ อาคตา เอว. ภุญฺชนฺตามกธญฺเญน ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กตาติ อามกธญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทุกฺกฏา กตาเยว.
ຄຳວ່າ 'ປາຕິເທສະນີຍະແປດ' ຄື: ທີ່ມາໃນພະບາລີນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ຊົງເຮັດອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີ ເພາະການສັນເຂົ້າເປືອກດິບ' ຄື: ພິກຂຸນີຂໍເຂົ້າເປືອກດິບມາສັນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີແລ້ວ.

คจฺฉนฺตสฺส จตสฺโสติ ภิกฺขุนิยา วา มาตุคาเมน วา สทฺธึ สํวิธาย คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, คามูปจาโรกฺกมเน ปาจิตฺติยํ, ยา ภิกฺขุนี เอกา คามนฺตรํ คจฺฉติ, ตสฺสา คามูปจารํ โอกฺกมนฺติยา ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโสติ คจฺฉนฺตสฺส อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย โหนฺติ. ฐิตสฺส จาปิ ตตฺตกาติ ฐิตสฺสปิ จตสฺโส เอวาติ อตฺโถ. กถํ? ภิกฺขุนี อนฺธกาเร วา ปฏิจฺฉนฺเน วา โอกาเส มิตฺตสนฺถววเสน ปุริสสฺส หตฺถปาเส ติฏฺฐติ, ปาจิตฺติยํ; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺฐติ, ทุกฺกฏํ; อรุณุคฺคมนกาเล ทุติยิกาย หตฺถปาสํ วิชหนฺตี ติฏฺฐติ, ถุลฺลจฺจยํ; วิชหิตฺวา ติฏฺฐติ, สงฺฆาทิเสโสติ นิสินฺนสฺส จตสฺโส อาปตฺติโย. นิปนฺนสฺสาปิ ตตฺตกาติ สเจปิ หิ สา นิสีทติ วา นิปชฺชติ วา, เอตาเยว จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 4 ຢ່າງຂອງຜູ້ເດີນທາງໄປ' ຄື: ພິກຂຸນັດແນະກັບພິກຂຸນີກໍດີ ກັບມາຕຸຄາມກໍດີ ແລ້ວເດີນທາງໄປ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເມື່ອກ້າວລ່ວງເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ພິກຂຸນີໃດເດີນທາງໄປສູ່ລະຫວ່າງບ້ານແຕ່ຜູ້ດຽວ ເມື່ອນາງก້າວເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງຂອງຜູ້ເດີນທາງໄປ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ອາບັດຂອງຜູ້ຢືນຢູ່ກໍມີຈຳນວນເທົ່ານັ້ນ' ຄື: ຂອງຜູ້ຢືນຢູ່ກໍມີ 4 ຢ່າງເຊັ່ນກັນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຖາມວ່າ ເປັນແນວໃດ? ພິກຂຸນີຢືນຢູ່ໃນເວລາມືດກໍດີ ໃນທີ່ກຳບັງກໍດີ ດ້ວຍຄວາມສະໜິດສະໜົມກັບບຸລຸດ ໃນຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ຢືນຢູ່ນອກຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນທຸກກົດ; ໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ຢືນຢູ່ໂດຍປາສະຈາກຫັດຖະບາດຂອງເພື່ອນຮູບທີສອງ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ປາສະຈາກແລ້ວຢືນຢູ່ ເປັນສັງຄາທິເສດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງຂອງຜູ້ນັ່ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'ແລະ ຂອງຜູ້ຮອນຢູ່ກໍມີຈຳນວນເທົ່ານັ້ນ' ຄື: ເພາະວ່າເຖິງແມ່ນນາງຈະນັ່ງຢູ່ກໍດີ ຫຼື ນອນຢູ່ກໍດີ ກໍຕ້ອງອາບັດ 4 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ເຊັ່ນກັນ.

(๓) ปาจิตฺติยวณฺณนา
(໓) ອະທິບາຍໝວດປາຈິດຕີ

๔๗๖. ปญฺจ ปาจิตฺติยานีติ ปญฺจ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา นานาภาชเนสุ วา เอกภาชเน วา อมิสฺเสตฺวา ฐปิตานิ โหนฺติ, สตฺตาหาติกฺกเม โส ภิกฺขุ ปญฺจ ปาจิตฺติยานิ สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ เอกกฺขเณ อาปชฺชติ, ‘‘อิมํ ปฐมํ อาปนฺโน, อิมํ ปจฺฉา’’ติ น วตฺตพฺโพ.
໔໗໖. ຄຳວ່າ pañca pācittiyāni ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຮັບປະເຄນເພສັດ (ຢາ) ໕ ຢ່າງແລ້ວ ໃສ່ໄວ້ໃນພາຊະນະຕ່າງໆ ຫຼື ໃນພາຊະນະດຽວກັນ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ປົນກັນ, ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ ໗ ວັນໄປ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ໕ ຕົວ ເຊິ່ງມີວັດຖຸຕ່າງກັນທັງໝົດໃນຂະນະດຽວກັນ, ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດນີ້ກ່ອນ ຕ້ອງອາບັດນີ້ພາຍຫຼັງ'.

นว ปาจิตฺติยานีติ โย ภิกฺขุ นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปตฺวา เตหิ สทฺธึ เอกโต เอกํ กพฬํ โอมทฺทิตฺวา มุเข ปกฺขิปิตฺวา ปรคฬํ อติกฺกาเมติ, อยํ นว ปาจิตฺติยานิ สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ เอกกฺขเณ อาปชฺชติ [Pg.231] ‘‘อิมํ ปฐมํ อาปนฺโน, อิมํ ปจฺฉา’’ติ น วตฺตพฺโพ. เอกวาจาย เทเสยฺยาติ ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปญฺจ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมตฺวา ปญฺจ อาปตฺติโย อาปนฺโน, ตา ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ เอวํ เอกวาจาย เทเสยฺย, เทสิตาว โหนฺติ, ทฺวีหิ ตีหิ วาจาหิ กิจฺจํ นาม นตฺถิ. ทุติยวิสฺสชฺชเนปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิตฺวา นว อาปตฺติโย อาปนฺโน, ตา ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ วตฺตพฺพํ.
ຄຳວ່າ «ນວ ປາຈິຕິຍານິ» (ອາບັດປາຈິດຕີ 9 ຕົວ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃດຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດ 9 ຢ່າງ ແລ້ວນຳມາຄລຸກເຄົ້າເຂົ້າກັນເປັນຄຳດຽວ ໃສ່ເຂົ້າໄປໃນປາກ ແລ້ວກືນລ່ວງລຳຄໍໄປ ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີທັງ 9 ຕົວ ເຊິ່ງມີວັດຖຸຕ່າງກັນໃນຂະນະດຽວກັນ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ «ຕ້ອງອາບັດນີ້ກ່ອນ ຕ້ອງອາບັດນີ້ພາຍຫຼັງ». ຄຳວ່າ «ເອກວາຈາຍ ເທເສຍຍ» (ພຶງສະແດງດ້ວຍວາຈາດຽວ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພຶງສະແດງດ້ວຍວາຈາດຽວຢ່າງນີ້ວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຮັບເພສັດ 5 ຢ່າງ ແລ້ວລ່ວງເລີຍ 7 ວັນ ຕ້ອງອາບັດ 5 ຕົວ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນໃນສຳນັກຂອງທ່ານ» ເມື່ອສະແດງຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນອັນສະແດງແລ້ວ ກິດທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງດ້ວຍວາຈາສອງສາມຄັ້ງ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແມ່ນໃນຄຳວິສັດຊະນາທີສອງ ກໍພຶງກ່າວວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດ 9 ຢ່າງມາສັນແລ້ວ ຕ້ອງອາບັດ 9 ຕົວ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນໃນສຳນັກຂອງທ່ານ».

วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺยาติ ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปญฺจ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมสึ, ยถาวตฺถุกํ ตํ ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ เอวํ วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺย, เทสิตาว โหนฺติ อาปตฺติโย, อาปตฺติยา นามคฺคหเณน กิจฺจํ นตฺถิ. ทุติยวิสฺสชฺชเนปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปตฺวา ภุตฺโต, ยถาวตฺถุกํ ตํ ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ วตฺตพฺพํ.
ຄຳວ່າ «ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທເສຍ຺ຍ» (ພຶງບອກວັດຖຸແລ້ວສະແດງ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພຶງບອກວັດຖຸແລ້ວສະແດງຢ່າງນີ້ວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຮັບເພສັດ 5 ຢ່າງ ແລ້ວລ່ວງເລີຍ 7 ວັນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດນັ້ນຕາມວັດຖຸໃນສຳນັກຂອງທ່ານ» ເມື່ອສະແດງຢ່າງນີ້ ອາບັດທັງຫຼາຍກໍຊື່ວ່າເປັນອັນສະແດງແລ້ວ ກິດທີ່ຈະຕ້ອງອອກຊື່ຂອງອາບັດ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແມ່ນໃນຄຳວິສັດຊະນາທີສອງ ກໍພຶງກ່າວວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດ 9 ຢ່າງມາສັນແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດນັ້ນຕາມວັດຖຸໃນສຳນັກຂອງທ່ານ».

ยาวตติยเก ติสฺโสติ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ปาราชิกํ เภทกานุวตฺตกานํ โกกาลิกาทีนํ สงฺฆาทิเสสํ, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค จณฺฑกาฬิกาย จ ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ยาวตติยกา ติสฺโส อาปตฺติโย. ฉ โวหารปจฺจยาติ ปยุตฺตวาจาปจฺจยา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชตีติ อตฺโถ. กถํ? อาชีวเหตุ อาชีวการณา ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา โย เต วิหาเร วสติ โส อรหาติ วทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุ ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุนี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ.
ຄຳວ່າ «ຍາວຕຕິຍເກ ຕິສ຺ໂສ» (ອາບັດ 3 ຕົວ ທີ່ມີຍາວຕຕິຍກະ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ອາບັດສັງຄາທິເສດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍມີໂກກາລິກະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ, ແລະອາບັດປາຈິດຕີຂອງພິກຂຸນີຊື່ຈັນທະກາລີ ເພາະບໍ່ສະລະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດຍາວຕຕິຍກະ 3 ຕົວ. ຄຳວ່າ «ຊະ ໂວຫາຣປຈ຺ຈຍາ» (ອາບັດ 6 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືວາຈາທີ່ກ່າວອອກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 6 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືວາຈາທີ່ປະກອບແລ້ວ. ຕ້ອງແນວໃດ? ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ເປັນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ ຖືກຄວາມຢາກຄອບງຳ ກ່າວອວດອຸຕະລິມະນຸດສະທຳອັນບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ປະພຶດການຊັກສື່ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະการທຳມາຫາກິນ ກ່າວວ່າ «ພິກຂຸໃດທີ່ອາໄສຢູ່ໃນວິຫານຂອງເຈົ້າ ພິກຂຸນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ» ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ພິກຂຸຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ພິກຂຸນີຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຕິເທສະນີຍະ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຈັບໄຂ້ ຂໍແກງ ຫຼື ເຂົ້າສຸກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ.

ขาทนฺตสฺส ติสฺโสติ มนุสฺสมํเส ถุลฺลจฺจยํ, อวเสเสสุ อกปฺปิยมํเสสุ ทุกฺกฏํ, ภิกฺขุนิยา ลสุเณ ปาจิตฺติยํ. ปญฺจ โภชนปจฺจยาติ อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสสฺส หตฺถโต โภชนํ คเหตฺวา ตตฺเถว [Pg.232] มนุสฺสมํสํ ลสุณํ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา คหิตปณีตโภชนานิ อวเสสญฺจ อกปฺปิยมํสํ ปกฺขิปิตฺวา โวมิสฺสกํ โอมทฺทิตฺวา อชฺโฌหรมานา สงฺฆาทิเสสํ, ถุลฺลจฺจยํ, ปาจิตฺติยํ, ปาฏิเทสนียํ, ทุกฺกฏนฺติ อิมา ปญฺจ อาปตฺติโย โภชนปจฺจยา อาปชฺชติ.
ຄຳວ່າ «ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ» (ອາບັດ 3 ຕົວ ແກ່ຜູ້ກິນ) ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈໃນເນື້ອມະນຸດ, ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດໃນເນື້ອອະກັບປິຍະທີ່ເຫຼືອ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີແກ່ພິກຂຸນີໃນການກິນກະທຽມ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈ ໂພຊນປຈ຺ຈຍາ» (ອາບັດ 5 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືການສັນ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ຮັບໂພຊະນະຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ແລ້ວຂໍເນື້ອມະນຸດ ແລະ ກະທຽມ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນໃນທີ່ນັ້ນເອງ ໃສ່ໂພຊະນະອັນປະນີດທີ່ຮັບມາ ແລະ ເນື້ອອະກັບປິຍະທີ່ເຫຼືອລົງໄປ ຄລຸກເຄົ້າໃຫ້ເຂົ້າກັນແລ້ວກືນກິນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ, ຖຸລັຈໄຈ, ປາຈິດຕີ, ປາຕິເທສະນີຍະ ແລະ ທຸກກົດ ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 5 ຕົວ ທີ່ຕ້ອງເພາະປັດໄຈຄືການສັນ.

ปญฺจ ฐานานีติ ‘‘อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ญตฺติยา ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาราชิกสฺส, สงฺฆเภทาย ปรกฺกมนาทีสุ สงฺฆาทิเสโส, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค ปาจิตฺติย’’นฺติ เอวํ สพฺพา ยาวตติยกา ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉนฺติ. ปญฺจนฺนญฺเจว อาปตฺตีติ อาปตฺติ นาม ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ โหติ, ตตฺถ ทฺวินฺนํ นิปฺปริยาเยน อาปตฺติเยว, สิกฺขามานสามเณริสามเณรานํ ปน อกปฺปิยตฺตา น วฏฺฏติ. อิมินา ปริยาเยน เตสํ อาปตฺติ น เทสาเปตพฺพา, ทณฺฑกมฺมํ ปน เตสํ กาตพฺพํ. ปญฺจนฺนํ อธิกรเณน จาติ อธิกรณญฺจ ปญฺจนฺนเมวาติ อตฺโถ. เอเตสํเยว หิ ปญฺจนฺนํ ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย วินิจฺฉยโวหาโร อธิกรณนฺติ วุจฺจติ, คิหีนํ ปน อฑฺฑกมฺมํ นาม โหติ.
ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈ ຐານານິ» (ເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ «ເມື່ອພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ຖືກສວດສົມນຸພາສັນຄົບ 3 ຄັ້ງ ແລ້ວບໍ່ສະລະຄືນ ເພາະຍັດຕິ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ, ເພາະກຳມະວາຈາ 2 ຄັ້ງ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ, ໃນເວລາຈົບກຳມະວາຈາ ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ເພາະການພະຍາຍາມເພື່ອທຳລາຍສົງເປັນຕົ້ນ ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ, ເພາະບໍ່ສະລະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ» ອາບັດຍາວຕຕິຍກະທັງໝົດ ຍ່ອມເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ» (ອາບັດມີແກ່ບຸກຄົນ 5 ພວກເທົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຊື່ວ່າອາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກ, ໃນສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນັ້ນ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນ 2 ພວກ (ພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີ) ໂດຍແທ້ຈິງ, ສ່ວນແກ່ສິກຂະມານາ ສາມະເນຣີ ແລະ ສາມະເນນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ ເພາະຄວາມເປັນອະກັບປິຍະ ໂດຍປະຍາຍນີ້ ອາບັດຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃຫ້ພວກເຂົາສະແດງ ແຕ່ຄວນທຳທັນດະກຳແກ່ພວກເຂົາ. ຄຳວ່າ «...» (ແລະອະທິກອນມີແກ່ບຸກຄົນ 5 ພວກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ອະທິກອນຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນ 5 ພວກເທົ່ານັ້ນ ເພາະວ່າ ການຕັດສິນຄວາມເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດ ແລະ ຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຂອງສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະທິກອນ ສ່ວນຂອງຄະລຶຫັດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ການຟ້ອງຮ້ອງຄະດີ.

ปญฺจนฺนํ วินิจฺฉโย โหตีติ ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํเยว วินิจฺฉโย นาม โหติ. ปญฺจนฺนํ วูปสเมน จาติ เอเตสํเยว ปญฺจนฺนํ อธิกรณํ วินิจฺฉิตํ วูปสนฺตํ นาม โหตีติ อตฺโถ. ปญฺจนฺนญฺเจว อนาปตฺตีติ เอเตสํเยว ปญฺจนฺนํ อนาปตฺติ นาม โหตีติ อตฺโถ. ตีหิ ฐาเนหิ โสภตีติ สงฺฆาทีหิ ตีหิ การเณหิ โสภติ. กตวีติกฺกโม หิ ปุคฺคโล สปฺปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ สงฺฆมชฺเฌ คณมชฺเฌ ปุคฺคลสนฺติเก วา ปฏิกริตฺวา อพฺภุณฺหสีโล ปากติโก โหติ, ตสฺมา ตีหิ ฐาเนหิ โสภตีติ วุจฺจติ.
ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ໂຫຕິ» ໄດ້ແກ່ ການຕັດສິນຄວາມ ຍ່ອມມີແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວູປສເມນ ຈ» ມີອະທິບາຍວ່າ ອະທິກອນທີ່ຕັດສິນແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນອັນສະຫງົບລະງັບແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ເຈວ ອນາປຕ຺ຕິ» ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ຕີຫິ ຐານີຫິ ໂສຠຕິ» ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍເຫດ 3 ຢ່າງ ມີສົງເປັນຕົ້ນ ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ລ່ວງລະεມີດແລ້ວ ແກ້ໄຂອາບັດທີ່ແກ້ໄຂໄດ້ ໃນທ່າມກາງສົງ ຫຼື ໃນທ່າມກາງຄະນະ ຫຼື ໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສີລອັນບໍລິສຸດໃໝ່ ເປັນຜູ້ປົກກະຕິ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ «ຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍຖານະ 3 ຢ່າງ».

ทฺเว กายิกา รตฺตินฺติ ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร ปุริสสฺส หตฺถปาเส ฐานนิสชฺชสยนานิ กปฺปยมานา ปาจิตฺติยํ, หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐานาทีนิ กปฺปยมานา ทุกฺกฏนฺติ ทฺเว กายทฺวารสมฺภวา อาปตฺติโย รตฺตึ อาปชฺชติ. ทฺเว กายิกา ทิวาติ เอเตเนว อุปาเยน ทิวา ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิชฺฌายนฺตสฺส เอกา อาปตฺตีติ ‘‘น จ, ภิกฺขเว, สารตฺเตน มาตุคามสฺส องฺคชาตํ อุปนิชฺฌายิตพฺพํ[Pg.233]. โย อุปนิชฺฌาเยยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (ปารา. ๒๖๖) นิชฺฌายนฺตสฺส อยเมกา อาปตฺติ. เอกา ปิณฺฑปาตปจฺจยาติ ‘‘น จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขาทายิกาย มุขํ โอโลเกตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๓๖๖) เอตฺถ ทุกฺกฏาปตฺติ, อนฺตมโส ยาคุํ วา พฺยญฺชนํ วา เทนฺตสฺส สามเณรสฺสาปิ หิ มุขํ อุลฺโลกยโต ทุกฺกฏเมว. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘เอกา ปิณฺฑปาตปจฺจยาติ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติย’’นฺติ วุตฺตํ.
ຄຳວ່າ «ທ຺ເວ ກາຍິກາ ຣຕ຺ຕິໍ» (ອາບັດທາງກາຍ 2 ຕົວ ໃນເວລາກາງຄືນ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຢືນ ນັ່ງ ຫຼື ນອນ ໃນຫັດຖະບາດຂອງຊາຍ ໃນຄວາມມືດกາງຄືນ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ຢືນ ນັ່ງ ຫຼື ນອນ ພົ້ນຫັດຖະບາດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 2 ຕົວ ທີ່ເກີດທາງກາຍະທະວານ ໃນເວລາກາງຄືນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ «ທ຺ເວ ກາຍິກາ ທິວາ» ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 2 ຕົວ ໃນທີ່ກຳບັງໃນເວລາກາງເວັນ ໂດຍທຳນອງດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ «ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ» (ອາບັດ 1 ຕົວ ແກ່ຜູ້ເພັ່ງເບິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ພະດຳລັດວ່າ «ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ບໍ່ພຶດເພັ່ງເບິ່ງອະໄວຍະວະເພດຂອງມາຕຸຄາມ ພິກຂຸໃດເພັ່ງເບິ່ງ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ» ນີ້ຄືອາບັດ 1 ຕົວ ແກ່ຜູ້ເພັ່ງເບິ່ງ. ຄຳວ່າ «ເອກາ ປິຓ຺ທປາຕປຈ຺ຈຍາ» (ອາບັດ 1 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືບິນທະບາດ) ໄດ້ແກ່ ພະດຳລັດວ່າ «ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶດແນມເບິ່ງໜ້າຂອງສະຕີຜູ້ຖວາຍບິນທະບາດ» ໃນພະບາລີນີ້ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ເພາະວ່າ ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ່ນແຕ່ແນມເບິ່ງໜ້າສາມະເນນຜູ້ຖວາຍຢາຄູ ຫຼື ກັບເຂົ້າ ກໍເປັນອາບັດທຸກກົດຄືກັນ. ສ່ວນໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວວ່າ «ຄຳວ່າ ເອກາ ປິຓ຺ທປາຕປຈ຺ຈຍາ ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸສັນບິນທະບາດທີ່ພິກຂຸນີຈັດແຈງ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ».

อฏฺฐานิสํเส สมฺปสฺสนฺติ โกสมฺพกกฺขนฺธเก วุตฺตานิสํเส. อุกฺขิตฺตกา ตโย วุตฺตาติ อาปตฺติยา อทสฺสเน อปฺปฏิกมฺเม ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเคติ. เตจตฺตาลีส สมฺมาวตฺตนาติ เตสํเยว อุกฺขิตฺตกานํ เอตฺตเกสุ วตฺเตสุ วตฺตนา.
ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕິ» (ເລັງເຫັນອານິສົງ 8 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອານິສົງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ «ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ» (ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ 3 ພວກ ທີ່ກ່າວໄວ້) ໄດ້ແກ່ ເພາະບໍ່ເຫັນອາບັດ, ເພາະບໍ່ທຳຄືນອາບັດ, ແລະເພາະບໍ່ສະລະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ. ຄຳວ່າ «ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ» (ການປະພຶດວັດໂດຍຊອບ 43 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ການປະພຶດວັດໃນວັດທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່ານີ້ (43 ປະການ) ຂອງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ.

ปญฺจฐาเน มุสาวาโทติ ปาราชิกสงฺฆาทิเสสถุลฺลจฺจยปาจิตฺติยทุกฺกฏสงฺขาเต ปญฺจฏฺฐาเน มุสาวาโท คจฺฉติ. จุทฺทส ปรมนฺติ วุจฺจตีติ ทสาหปรมาทินเยน เหฏฺฐา วุตฺตํ. ทฺวาทส ปาฏิเทสนียาติ ภิกฺขูนํ จตฺตาริ ภิกฺขุนีนํ อฏฺฐ. จตุนฺนํ เทสนาย จาติ จตุนฺนํ อจฺจยเทสนายาติ อตฺโถ. กตมา ปน สาติ? เทวทตฺเตน ปโยชิตานํ อภิมารานํ อจฺจยเทสนา, อนุรุทฺธตฺเถรสฺส อุปฏฺฐายิกาย อจฺจยเทสนา, วฑฺฒสฺส ลิจฺฉวิโน อจฺจยเทสนา, วาสภคามิยตฺเถรสฺส อุกฺเขปนียกมฺมํ กตฺวา อาคตานํ ภิกฺขูนํ อจฺจยเทสนาติ อยํ จตุนฺนํ อจฺจยเทสนา นาม.
ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈຐາເນ ມຸສາວາໂທ» ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດຍ່ອມເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ປາຣາຊິກ, ສັງຄາທິເສດ, ຖຸລັຈໄຈ, ປາຈິດຕີ ແລະ ທຸກກົດ. ຄຳວ່າ «ຈຸທ຺ທສ ປຣມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ» ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ ໂດຍທຳນອງມີ «ທສົາຫປຣມໍ» ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ «ທ຺ວາທສ ປາຏິເທສນີຍາ» ໄດ້ແກ່ ຂອງພິກຂຸ 4 ຂອງພິກຂຸນີ 8. ຄຳວ່າ «ຈຕຸນ຺ນໍ ເທສນາຍ ຈ» ມີອະທິບາຍວ່າ ການສະແດງໂທດ (ຂໍຂະມາໂທດ) ຂອງບຸກຄົນ 4 ພວກ. ການສະແດງໂທດນັ້ນຄືແນວໃດ? ຄື ການສະແດງໂທດຂອງນາຍຂະມັງທະນູ ຜູ້ທີ່ພະເທວະທັດສົ່ງໄປເພື່ອປົງພະຊົນ, ການສະແດງໂທດຂອງອຸປັດຖາກິກາຂອງພະອະນຸຣຸດທະເຖຣະ, ການສະແດງໂທດຂອງວັດທະລິດຈະວີ, ແລະການສະແດງໂທດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ທຳອຸກເຂປະນີຍະກຳແກ່ພະວາສະພະຄາມິຍະເຖຣະ ແລ້ວມາຂໍຂະມາ ນີ້ຊື່ວ່າ ການສະແດງໂທດຂອງບຸກຄົນ 4 ພວກ.

อฏฺฐงฺคิโก มุสาวาโทติ ‘‘ปุพฺเพวสฺส โหติ มุสา ภณิสฺส’’นฺติ อาทึ กตฺวา ‘‘วินิธาย สญฺญ’’นฺติ ปริโยสาเนหิ (ปาจิ. ๔-๕; ปริ. ๔๕๙) อฏฺฐหิ องฺเคหิ อฏฺฐงฺคิโก. อุโปสถงฺคานิปิ ปาณํ น หเนติอาทินา นเยน วุตฺตาเนว. อฏฺฐ ทูเตยฺยงฺคานีติ ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ สาเวตา จา’’ติอาทินา (จูฬว. ๓๔๗) นเยน สงฺฆเภทเก วุตฺตานิ. อฏฺฐ ติตฺถิยวตฺตานิ มหาขนฺธเก วุตฺตานิ.
ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌງ຺ຄິໂກ ມຸສາວາໂທ» (ມຸສາວາດມີອົງ 8) ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດມີອົງ 8 ດ້ວຍອົງ 8 ປະການ ມີຄຳວ່າ «ກ່ອນກ່າວ ຍ່ອມມີຄວາມຄິດວ່າ ຈະກ່າວເທັດ» ເປັນຕົ້ນ ແລະມີຄຳວ່າ «ກັບຄວາມກຳນົດໝາຍ» ເປັນທີ່ສຸດ. ແມ່ນອົງອຸໂປສົດທັງຫຼາຍ ກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍທຳນອງມີຄຳວ່າ «ບໍ່ພຶງຂ້າສັດ» ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌ ທູເຕຍ຺ຍງ຺ຄານิ» (ອົງຂອງທູດ 8 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອົງຂອງທູດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຄະເພທະກະຂັນທະກະ ໂດຍທຳນອງມີຄຳວ່າ «ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຟັງ ແລະ ໃຫ້ຜູ້ນຶງຟັງ» ເປັນຕົ້ນ. ຕິຕຖິຍະວັດ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ.

อฏฺฐวาจิกา อุปสมฺปทาติ ภิกฺขุนีนํ อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตํ. อฏฺฐนฺนํ ปจฺจุฏฺฐาตพฺพนฺติ ภตฺตคฺเค อฏฺฐนฺนํ ภิกฺขุนีนํ อิตราหิ ปจฺจุฏฺฐาย อาสนํ ทาตพฺพํ[Pg.234]. ภิกฺขุโนวาทโก อฏฺฐหีติ อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมนฺนิตพฺโพ.
ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌວາຈິກາ ອຸປສມ຺ປທາ» (ອຸປະສົມບົດດ້ວຍວາຈາ 8 ຄັ້ງ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ອຸປະສົມບົດຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຌາຕພ຺ພໍ» (ພຶງລຸກຮັບບຸກຄົນ 8 ພວກ) ໄດ້ແກ່ ໃນໂຮງສັນ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ພຶງລຸກຂຶ້ນຕ້ອນຮັບແລ້ວໃຫ້ອາສະນະແກ່ພິກຂຸນີ 8 ພວກ. ຄຳວ່າ «ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ອຏ຺ຌຫິ» ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ 8 ປະການ ພຶງໄດ້ຮັບສົມມຸດໃຫ້ເປັນຜູ້ສັ່ງສອນພິກຂຸນີ.

เอกสฺส เฉชฺชนฺติ คาถาย นวสุ ชเนสุ โย สลากํ คาเหตฺวา สงฺฆํ ภินฺทติ, ตสฺเสว เฉชฺชํ โหติ, เทวทตฺโต วิย ปาราชิกํ อาปชฺชติ. เภทกานุวตฺตกานํ จตุนฺนํ ถุลฺลจฺจยํ โกกาลิกาทีนํ วิย, ธมฺมวาทีนํ จตุนฺนํ อนาปตฺติ. อิมา ปน อาปตฺติโย จ อนาปตฺติโย จ สพฺเพสํ เอกวตฺถุกา สงฺฆเภทวตฺถุกา เอว.
ໃນຄາຖາທີ່ມີຄຳວ່າ «ເອກສ຺ສ ເຉຊ຺ຊໍ» ເປັນຕົ້ນ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນບຸກຄົນ 9 ຄົນນັ້ນ ພິກຂຸໃດຈັບສະຫຼາກແລ້ວທຳລາຍສົງ ຄວາມຂາດສູນ (ແຫ່ງມູນຮາກໃນພະສາດສະໜາ) ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ ເໝືອນພະເທວະທັດ. ອາບັດຖຸລັຈໄຈ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸ 4 ພວກຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ ເໝືອນພວກໂກກາລິກະເປັນຕົ້ນ, ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸທຳມະວາທີ 4 ພວກ. ກໍອາບັດ ແລະ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ຂອງພິກຂຸທັງໝົດ ຍ່ອມມີວັດຖຸດຽວກັນ ຄືມີການທຳລາຍສົງເປັນວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ.

นว อาฆาตวตฺถูนีติ คาถาย นวหีติ นวหิ ภิกฺขูหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ. ญตฺติยา กรณา นวาติ ญตฺติยา กาตพฺพานิ กมฺมานิ นวาติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานเมว.
ໃນຄາຖາທີ່ມີຄຳວ່າ «ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ» ເປັນຕົ້ນ: ຄຳວ່າ «ນວຫິ» ໄດ້ແກ່ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍພິກຂຸ 9 ພວກ. ຄຳວ່າ «ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓາ ນວ» ມີອະທິບາຍວ່າ ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ມີ 9 ຢ່າງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

(๔) อวนฺทนียปุคฺคลาทิวณฺณนา
(໔) ການອະທິບາຍເລື່ອງບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ເປັນຕົ້ນ

๔๗๗. ทส ปุคฺคลา นาภิวาเทตพฺพาติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺตา ทส ชนา. อญฺชลิ สามีเจน จาติ สามีจิกมฺเมน สทฺธึ อญฺชลิ จ เตสํ น กาตพฺโพ, เนว ปานียาปุจฺฉนตาลวณฺฏคฺคหณาทิ ขนฺธกวตฺตํ เตสํ ทสฺเสตพฺพํ, น อญฺชลิ ปคฺคณฺหิตพฺโพติ อตฺโถ. ทสนฺนํ ทุกฺกฏนฺติ เตสํเยว ทสนฺนํ เอวํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ โหติ. ทส จีวรธารณาติ ทส ทิวสานิ อติเรกจีวรสฺส ธารณา อนุญฺญาตาติ อตฺโถ.
໔໗໗. ຄຳວ່າ «ທສ ປຸຄ຺ຄລາ ນາຠິວາເທຕພ຺ພາ» (ບຸກຄົນ 10 ພວກ ທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນ 10 ພວກ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ «ອຎ຺ຊລິ ສາມີເຈນ ຈ» ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ພຶງທຳການປະນົມມື ແລະ ສາມີຈິກຳແກ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງສະແດງຂັນທະກະວັດ ມີການຖາມເຖິງນ້ຳດື່ມ ແລະ ການຮັບພັດໃບຕານເປັນຕົ້ນ ແກ່ພວກເຂົາ, ແລະບໍ່ພຶງປະນົມມືຕ້ອນຮັບ. ຄຳວ່າ «ທສນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏໍ» ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພິກຂຸທຳການກາບໄຫວ້ເປັນຕົ້ນແກ່ບຸກຄົນ 10 ພວກນັ້ນເອງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ «ທສ ຈີວຣຘາຣຓາ» ມີອະທິບາຍວ່າ ການຊົງໄວ້ເຊິ່ງອະຕິເຣກຈີວອນ ຕະຫຼອດ 10 ວັນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ.

ปญฺจนฺนํ วสฺสํวุฏฺฐานํ, ทาตพฺพํ อิธ จีวรนฺติ ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ สมฺมุขาว ทาตพฺพํ. สตฺตนฺนํ สนฺเตติ ทิสาปกฺกนฺตอุมฺมตฺตกขิตฺตจิตฺตเวทนาฏฺฏานํ ติณฺณญฺจ อุกฺขิตฺตกานนฺติ อิเมสํ สตฺตนฺนํ สนฺเต ปติรูเป คาหเก ปรมฺมุขาปิ ทาตพฺพํ. โสฬสนฺนํ น ทาตพฺพนฺติ เสสานํ จีวรกฺขนฺธเก วุตฺตานํ ปณฺฑกาทีนํ โสฬสนฺนํ น ทาตพฺพํ.
ຄຳວ່າ «...» ໄດ້ແກ່ ພຶງຖວາຍຈີວອນໃນທີ່ນີ້ ຕໍ່ໜ້າສະຫະທຳມິກ 5 ພວກເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ເຕ» ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ທິດອື່ນ, ພິກຂຸຜູ່ວິບັດ (ບ້າ), ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ, ພິກຂຸຜູ້ຖືກເວທະນາບີບຄັ້ນ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ 3 ພວກ ເມື່ອມີຕົວແທນຜູ້ຮັບອັນສົມຄວນຂອງພິກຂຸ 7 ພວກເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຖວາຍລັບຫຼັງກໍໄດ້. ຄຳວ່າ «ໂສຬສນ຺ນໍ ນ ທາຕພ຺ພໍ» ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖວາຍຈີວອນແກ່ບຸກຄົນ 16 ພວກ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຫຼືອ ເຊິ່ງກ່າວໄວ້ໃນຈີວະຣະຂັນທະກະ.

กติสตํ รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวานาติ กติสตํ อาปตฺติโย รตฺติสตํ ฉาทยิตฺวาน. ทสสตํ รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวานาติ ทสสตํ อาปตฺติโย รตฺติสตํ ฉาทยิตฺวาน. อยญฺเหตฺถ สงฺเขปตฺโถ – โย ทิวเส สตํ สตํ สงฺฆาทิเสสาปตฺติโย อาปชฺชิตฺวา ทส ทส ทิวเส ปฏิจฺฉาเทติ, เตน รตฺติสตํ อาปตฺติสหสฺสํ ปฏิจฺฉาทิตํ โหติ, โส สพฺพาว ตา อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนาติ [Pg.235] ปริวาสํ ยาจิตฺวา ทส รตฺติโย วสิตฺวาน มุจฺเจยฺย ปาริวาสิโกติ.
ຄຳວ່າ «ກຕິສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານາ» ໄດ້ແກ່ ປິດບັງອາບັດຫຼາຍຮ້ອຍ ຕະຫຼອດຮ້ອຍຄືນ. ຄຳວ່າ «ທສສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານາ» ໄດ້ແກ່ ປິດບັງອາບັດສິບຮ້ອຍ (ຄືໜຶ່ງພັນ) ຕະຫຼອດຮ້ອຍຄືນ. ກໍເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸໃດ ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດມື້ລະຮ້ອຍໆ ຕົວ ແລ້ວປິດບັງໄວ້ຄັ້ງລະ 10 ວັນ ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າ ປິດບັງອາບັດໜຶ່ງພັນ ຕະຫຼອດຮ້ອຍຄືນ ພິກຂຸນັ້ນ ພຶງຂໍປະຣິວາດໂດຍລວມອາບັດທັງໝົດນັ້ນວ່າ «ປິດບັງໄວ້ 10 ວັນ» ແລ້ວຢູ່ປະຣິວາດຕະຫຼອດ 10 ຄືນ ກໍພຶງຫຼຸດພົ້ນໄດ້ ເປັນຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດແລ້ວ.

ทฺวาทส กมฺมโทสา วุตฺตาติ อปโลกนกมฺมํ อธมฺเมนวคฺคํ, อธมฺเมนสมคฺคํ, ธมฺเมนวคฺคํ, ตถา ญตฺติกมฺมญตฺติทุติยกมฺมญตฺติจตุตฺถกมฺมานิปีติ เอวํ เอเกกสฺมึ กมฺเม ตโย ตโย กตฺวา ทฺวาทส กมฺมโทสา วุตฺตา.
ຄຳວ່າ «ທ຺ວາທສ ກມ຺ມໂທສາ ວຸຕ຺ຕາ» (ໂທດຂອງກຳ 12 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້) ໄດ້ແກ່ ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ເປັນອະທຳມະອະວັກ, ອະທຳມະສະມັກ, ທຳມະອະວັກ, ແລະແມ່ນຍັດຕິກຳ, ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ, ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ໂດຍການຈັດແບ່ງເປັນຢ່າງລະ 3 ປະການ ໃນກຳແຕ່ລະຢ່າງຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂທດຂອງກຳ 12 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

จตสฺโส กมฺมสมฺปตฺติโยติ อปโลกนกมฺมํ ธมฺเมนสมคฺคํ, ตถา เสสานิปีติ เอวํ จตสฺโส กมฺมสมฺปตฺติโย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ «ຈຕສ຺ໂສ ກມ຺ມសມ຺ປຕ຺ຕިໂຍ» (ຄວາມສົມບູນຂອງກຳ 4 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ເປັນທຳມະສະມັກ, ແລະແມ່ນກຳທີ່ເຫຼືອ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄວາມສົມບູນຂອງກຳ 4 ປະການ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້.

ฉ กมฺมานีติ อธมฺเมนวคฺคกมฺมํ, อธมฺเมนสมคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกนวคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกนสมคฺคกมฺมํ, ธมฺเมนวคฺคกมฺมํ, ธมฺเมนสมคฺคกมฺมนฺติ เอวํ ฉ กมฺมานิ วุตฺตานิ. เอเกตฺถ ธมฺมิกา กตาติ เอกํ ธมฺเมน สมคฺคกมฺมเมเวตฺถ ธมฺมิกํ กตนฺติ อตฺโถ. ทุติยคาถาวิสฺสชฺชเนปิ เอตเทว ธมฺมิกํ.
ຄຳວ່າ Cha kammāni (ກຳ 6 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອະທັມເມນະວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ບໍ່ເປັນທຳໂດຍພວກ), ອະທັມເມນະສະມັກຄະກຳ (ກຳທີ່ບໍ່ເປັນທຳໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ), ທັມມະປະຕິຣູປະເກນະວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ທຽມທຳໂດຍພວກ), ທັມມະປະຕິຣູປະເກນະສະມັກຄະກຳ (ກຳທີ່ທຽມທຳໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ), ທັມເມນະວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ເປັນທຳໂດຍພວກ), ທັມເມນະສະມັກຄະກຳ (ກຳທີ່ເປັນທຳໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດກຳ 6 ປະການນີ້ໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Ekettha dhammikā katā ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນກຳ 6 ປະການນັ້ນ ພຣະອົງຊົງເຮັດໃຫ້ກຳດຽວເທົ່ານັ້ນ ຄື ທັມເມນະສະມັກຄະກຳ ເປັນກຳທີ່ຊອບດ້ວຍທັມ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວິສັດຊະນາຄາຖາທີສອງ ກໍຊົງເຮັດໃຫ້ກຳນີ້ເທົ່ານັ້ນເປັນກຳທີ່ຊອບດ້ວຍທັມ.

ยํ เทสิตาติ ยานิ เทสิตานิ วุตฺตานิ ปกาสิตานิ. อนนฺตชิเนนาติอาทีสุ ปริยนฺตปริจฺเฉทภาวรหิตตฺตา อนนฺตํ วุจฺจติ นิพฺพานํ, ตํ ภควตา รญฺญา สปตฺตคณํ อภิมทฺทิตฺวา รชฺชํ วิย กิเลสคณํ อภิมทฺทิตฺวา ชิตํ วิชิตํ อธิคตํ สมฺปตฺตํ, ตสฺมา ภควา ‘‘อนนฺตชิโน’’ติ วุจฺจติ. สฺเวว อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ นิพฺพิการตาย ตาทิ, วิกฺขมฺภนตทงฺคสมุจฺเฉทปฏิปสฺสทฺธินิสฺสรณวิเวกสงฺขาตํ วิเวกปญฺจกํ อทฺทสาติ วิเวกทสฺสี; เตน อนนฺตชิเนน ตาทินา วิเวกทสฺสินา ยานิ อาปตฺติกฺขนฺธานิ เทสิตานิ วุตฺตานิ. เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหีติ อยเมตฺถ ปทสมฺพนฺโธ, ยานิ สตฺถารา สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธานิ เทสิตานิ, ตตฺถ เอกาปิ อาปตฺติ วินา สมเถหิ น สมฺมติ, อถ โข ฉ สมถา จตฺตาริ อธิกรณานีติ สพฺเพปิเม ธมฺมา สมฺมุขาวินเยน สมฺมนฺติ, สมาโยคํ คจฺฉนฺติ. เอตฺถ ปน เอโก สมฺมุขาวินโยว วินา สมเถหิ สมฺมติ, สมถภาวํ คจฺฉติ. น หิ ตสฺส อญฺเญน สมเถน วินา อนิปฺผตฺติ นาม อตฺถิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหี’’ติ. อิมินา ตาว อธิปฺปาเยน อฏฺฐกถาสุ อตฺโถ วุตฺโต. มยํ ปน ‘‘วินา’’ติ นิปาตสฺส ปฏิเสธนมตฺตมตฺถํ คเหตฺวา ‘‘เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหี’’ติ [Pg.236] เอเตสุ สตฺตสุ อาปตฺติกฺขนฺเธสุ เอโก ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ วินา สมเถหิ สมฺมตีติ เอตมตฺถํ โรเจยฺยาม. วุตฺตมฺปิ เจตํ ‘‘ยา สา อาปตฺติ อนวเสสา, สา อาปตฺติ น กตเมน อธิกรเณน กตมมฺหิ ฐาเน น กตเมน สมเถน สมฺมตี’’ติ.
ຄຳວ່າ Yaṃ desitā ໄດ້ແກ່ ກອງອາບັດໃດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້, ຊົງຕັດໄວ້, ຊົງປະກາດໄວ້. ໃນຄຳວ່າ Anantajinena ເປັນຕົ້ນ ນິບພານຊື່ວ່າ ອະນັນຕະ (ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ) ເພາະປາສະຈາກຄວາມມີຂອບເຂດກຳນົດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຜະຈົນ ຊົງຊະນະ ຊົງບັນລຸ ຊົງເຖິງພຣະນິບພານນັ້ນ ເໝືອນພຣະລາຊາຊົງປາບປາມກອງທັບສັດຕູແລ້ວຊົງຊະນະເອົາລາຊະສົມບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງພຣະນາມວ່າ "ອະນັນຕະຊິນະ" (ຜູ້ຊະນະບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ). ພຣະອົງນັ້ນເອງຊົງເປັນ "ຕາທິ" (ຜູ້ຄົງທີ່) ເພາະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖາຣົມແລະອະນິດຖາຣົມ, ຊົງເປັນ "ວິເວກະທັດສີ" (ຜູ້ເຫັນວິເວກ) ເພາະຊົງເຫັນວິເວກ 5 ປະການ ຄື ວິກຂັມພະນະວິເວກ, ຕະທັງຄະວິເວກ, ສະມຸດເສທະວິເວກ, ປະຕິປັດສັດທິວິເວກ ແລະ ນິດສະຣະນະວິເວກ; ກອງອາບັດໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງເປັນອະນັນຕະຊິນະ ຜູ້ຄົງທີ່ ຜູ້ເຫັນວິເວກນັ້ນ ຊົງສະແດງໄວ້, ຊົງຕັດໄວ້. ຄຳວ່າ Ekettha sammati vinā samathehi ນີ້ ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດດັ່ງນີ້: ໃນບັນດາກອງອາບັດ 7 ປະການທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງໄວ້ນັ້ນ ອາບັດແມ່ນແຕ່ປະການດຽວກໍບໍ່ສາມາດລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ທັມທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສະມະຖະ 6 ປະການ ແລະ ອະທິກອນ 4 ປະການ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສັມມຸຂາວິໄນ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມເຂົ້າກັນໄດ້. ແຕ່ໃນສະມະຖະເຫຼົ່ານີ້ ສັມມຸຂາວິໄນຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະອື່ນ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສະມະຖະ. ເພາະວ່າ ຄວາມບໍ່ສໍາເລັດຂອງສັມມຸຂາວິໄນນັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ekettha sammati vinā samathehi" (ໃນບັນດາທັມເຫຼົ່ານີ້ ທັມຢ່າງໜຶ່ງຍ່ອມລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະອື່ນ). ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍຕາມອະທິບາຍນີ້ກ່ອນ. ສ່ວນພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຖືເອົາເນື້ອຄວາມພຽງແຕ່ການປະຕິເສດຂອງນິບາດວ່າ "vinā" (ເວັ້ນແຕ່/ໂດຍປາສະຈາກ) ແລ້ວ ເຫັນດີກັບເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ "ekettha sammati vinā samathehi" ຄື ໃນບັນດາກອງອາບັດທັງ 7 ນີ້ ກອງອາບັດປາຣາຊິກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະທັງຫຼາຍ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ພຣະສັງຄີຕິກາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ "ອາບັດໃດທີ່ເປັນອະນາເວເສດ (ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ), ອາບັດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບດ້ວຍອະທິກອນໃດ ໃນທີ່ໃດ ດ້ວຍສະມະຖະໃດ".

ฉอูนทิยฑฺฒสตาติ ‘‘อิธ, อุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิ เภเท อธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิ เภเท ธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิ เภเท เวมติโก, ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิ เภเท อธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิ เภเท เวมติโก, ตสฺมึ เวมติโก เภเท อธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ เวมติโก เภเท ธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ เวมติโก เภเท เวมติโก’’ติ เอวํ ยานิ อฏฺฐารสนฺนํ เภทกรวตฺถูนํ วเสน อฏฺฐารส อฏฺฐกานิ สงฺฆเภทกกฺขนฺธเก วุตฺตานิ, เตสํ วเสน ฉอูนทิยฑฺฒสตํ อาปายิกา เวทิตพฺพา.
ຄຳວ່າ Chaūnadiyaḍḍhasatā (144 ຄົນ) ມີອະທິບາຍວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ, ພິກຂຸໃນພຣະສາດສະໜານີ້ ສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມ, ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແລະມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມສົງໄສໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມສົງໄສໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມສົງໄສໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມສົງໄສໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມສົງໄສໃນອະທັມນັ້ນ ແລະມີຄວາມສົງໄສໃນການແຕກແຍກ" ໝວດ 8 ແຫ່ງວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໃນສັງຄະເພທະຂັນທະກະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ 8 ເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຕ້ອງໄປອະບາຍມີ 144 ຄົນ (ຮ້ອຍຫ້າສິບຫຼຸດຫົກ).

อฏฺฐารส อนาปายิกาติ ‘‘อิธ, อุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิ เภเท ธมฺมทิฏฺฐิ อวินิธาย ทิฏฺฐึ อวินิธาย ขนฺตึ อวินิธาย รุจึ อวินิธาย ภาวํ อนุสฺสาเวติ, สลากํ คาเหติ ‘อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสนํ, อิมํ คณฺหถ, อิมํ โรเจถา’ติ, อยมฺปิ โข, อุปาลิ, สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโฐ น อเตกิจฺโฉ’’ติ เอวํ เอเกกสฺมึ วตฺถุสฺมึ เอเกกํ กตฺวา สงฺฆเภทกกฺขนฺธกาวสาเน วุตฺตา อฏฺฐารส ชนา. อฏฺฐารส อฏฺฐกา ฉอูนทิยฑฺฒสตวิสฺสชฺชเน วุตฺตาเยว.
ຄຳວ່າ Aṭṭhārasa anāpāyikā (18 ຄົນ ຜູ້ບໍ່ໄປອະບາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ, ພິກຂຸໃນພຣະສາດສະໜານີ້ ສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມ, ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແລະມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ ບໍ່ອຳພາງຄວາມເຫັນ ບໍ່ອຳພາງຄວາມພໍໃຈ ບໍ່ອຳພາງຄວາມຊອບໃຈ ບໍ່ອຳພາງຄວາມປະສົງ ປ່າວປະກາດໃຫ້ຮູ້ທົ່ວ ໃຫ້ຈັບສະຫຼາກວ່າ 'ນີ້ເປັນທັມ ນີ້ເປັນວິໄນ ນີ້ເປັນຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ ພວກທ່ານຈົ່ງຮັບສະຫຼາກນີ້ ຈົ່ງພໍໃຈໃນຄວາມເຫັນນີ້' ດູກ່ອນອຸບາລີ ພິກຂຸນີ້ແມ່ນຈະເປັນຜູ້ທຳລາຍສົງ ແຕ່ກໍບໍ່ໄປອະບາຍ ບໍ່ໄປນະຣົກ ບໍ່ຢູ່ຕະຫຼອດກັປ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຮັກສາບໍ່ໄດ້" ບຸກຄົນ 18 ຈຳພວກ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງສັງຄະເພທະຂັນທະກະ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນແຕ່ລະຄົນໃນແຕ່ລະວັດຖຸຢ່າງນີ້. ສ່ວນໝວດ 8 ທັງ 18 ໝວດ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳວິສັດຊະນາເລື່ອງບຸກຄົນ 144 ຄົນນັ້ນເອງ.

(๕) โสฬสกมฺมาทิวณฺณนา
(໕) ການພັນລະນາສິບຫົກກຳເປັນຕົ້ນ

๔๗๘. กติ กมฺมานีติอาทีนํ สพฺพคาถานํ วิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมวาติ.
໔໗໘. ຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງຄາຖາທັງປວງ ມີຄຳວ່າ Kati kammāni ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

อปรทุติยคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການພັນລະນາທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

เสทโมจนคาถา
ເສທະໂມຈະນະຄາຖາ (ຄາຖາເຮັດໃຫ້ເຫື່ອໄຫຼ)

(๑) อวิปฺปวาสปญฺหาวณฺณนา
(໑) La ການພັນລະນາບັນຫາເລື່ອງອະວິບປະວາດ (ການຢູ່ປາສະຈາກ)

๔๗๙. เสทโมจนคาถาสุ [Pg.237] อสํวาโสติ อุโปสถปวารณาทินา สํวาเสน อสํวาโส. สมฺโภโค เอกจฺโจ ตหึ น ลพฺภตีติ อกปฺปิยสมฺโภโค น ลพฺภติ, นหาปนโภชนาทิปฏิชคฺคนํ ปน มาตราเยว กาตุํ ลพฺภติ. อวิปฺปวาเสน อนาปตฺตีติ สหคารเสยฺยาย อนาปตฺติ. ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ เอสา ปญฺหา กุสเลหิ ปณฺฑิเตหิ จินฺติตา. อสฺสา วิสฺสชฺชนํ ทารกมาตุยา ภิกฺขุนิยา เวทิตพฺพํ, ตสฺสา หิ ปุตฺตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตนฺติ.
໔໗໙. ໃນເສທະໂມຈະນະຄາຖາທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ asaṃvāsoti ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີສັງວາດ ໂດຍສັງວາດມີອຸໂປສົດແລະປະວໍຣະນາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sambhogo ekacco tahiṃ na labbhatīti ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄດ້ຮັບການສົມໂພກທີ່ບໍ່ຄວນ, ແຕ່ການເບິ່ງແຍງມີການອາບນ້ຳແລະການໃຫ້ອາຫານເປັນຕົ້ນ ມານດາເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະເຮັດໄດ້. ຄຳວ່າ Avippavāsena anāpattīti ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມໃນທີ່ມຸງບັງດຽວກັນ. ຄຳວ່າ Pañhā mesā kusalehi cintitāti ມີອະທິບາຍວ່າ ບັນຫານີ້ອັນບັນດິດຜູ້ສະຫຼາດທັງຫຼາຍຄິດແລ້ວ. ຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງບັນຫານັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍພິກຂຸນີຜູ້ເປັນມານດາຂອງເດັກ, ເພາະຄຳນັ້ນຊົງໝາຍເຖິງບຸດຂອງພິກຂຸນີນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດໄວ້.

อวิสฺสชฺชิตคาถา ครุภณฺฑํ สนฺธาย วุตฺตา, อตฺโถ ปนสฺสา ครุภณฺฑวินิจฺฉเย วุตฺโตเยว.
ອະວິສັດຊິຕະຄາຖາ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງຄະລຸພັນ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮູບນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການວິນິດໄສຄະລຸພັນ.

ทส ปุคฺคเล น วทามีติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺเต ทส ปุคฺคเล น วทามิ. เอกาทส วิวชฺชิยาติ เย มหาขนฺธเก เอกาทส วิวชฺชนียปุคฺคลา วุตฺตา, เตปิ น วทามิ. อยํ ปญฺหา นคฺคํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ Dasa puggale na vadāmīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງບຸກຄົນ 10 ຈຳພວກ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ Ekādasa vivajjiyāti ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນທີ່ຄວນເວັ້ນ 11 ຈຳພວກ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນມະຫາຂັນທະກະ ເຮົາກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ. ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ເປືອຍກາຍ.

กถํ นุ สิกฺขาย อสาธารโณติ ปญฺหา นหาปิตปุพฺพกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. อยญฺหิ ขุรภณฺฑํ ปริหริตุํ น ลภติ, อญฺเญ ลภนฺติ; ตสฺมา สิกฺขาย อสาธารโณ.
ບັນຫາວ່າ Kathaṃ nu sikkhāya asādhāraṇoti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ເຄີຍເປັນຊ່າງຕັດຜົມມາກ່ອນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຮູບນີ້ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ພົກພາເຄື່ອງມືແຖ (ມີດແຖ) ເປັນຂອງຕົນເອງ, ສ່ວນພິກຂຸອື່ນໆ ພົກພາໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ທົ່ວໄປ (ບໍ່ສະເໝີກັນ) ໂດຍສິກຂາ.

ตํ ปุคฺคลํ กตมํ วทนฺติ พุทฺธาติ อยํ ปญฺหา นิมฺมิตพุทฺธํ สนฺธาย วุตฺตา.
ບັນຫາວ່າ Taṃ puggalaṃ katamaṃ vadanti buddhāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພຣະພຸດທະນິມິດ.

อโธนาภึ วิวชฺชิยาติ อโธนาภึ วิวชฺเชตฺวา. อยํ ปญฺหา ยํ ตํ อสีสกํ กพนฺธํ, ยสฺส อุเร อกฺขีนิ เจว มุขญฺจ โหติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ Adhonābhiṃ vivajjiyāti ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນສ່ວນໃຕ້ສະດື. ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງອະສີສະກະກະບັນທະ (ເຜດບໍ່ມີຫົວ) ທີ່ມີຕາແລະປາກຢູ່ທີ່ເອິກ.

ภิกฺขุ สญฺญาจิกาย กุฏินฺติ อยํ ปญฺหา ติณจฺฉาทนํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา. ทุติยปญฺหา สพฺพมตฺติกามยํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา.
ບັນຫາວ່າ Bhikkhu saññācikāya kuṭinti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຸຕິທີ່ມຸງດ້ວຍຫຍ້າ. ບັນຫາທີສອງ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຸຕິທີ່ເຮັດດ້ວຍດິນໜຽວລ້ວນ.

อาปชฺเชยฺย ครุกํ เฉชฺชวตฺถุนฺติ อยํ ปญฺหา วชฺชปฏิจฺฉาทิกํ ภิกฺขุนึ สนฺธาย วุตฺตา. ทุติยปญฺหา ปณฺฑกาทโย อภพฺพปุคฺคเล สนฺธาย วุตฺตา. เอกาทสปิ หิ เต คิหิภาเวเยว ปาราชิกํ ปตฺตา.
ບັນຫາວ່າ Āpajjeyya garukaṃ chejjavatthunti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງໂທດ (ປິດບັງອາບັດປາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີອື່ນ). ບັນຫາທີສອງ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງອະພັບພະບຸກຄົນມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ອະພັບພະບຸກຄົນທັງ 11 ຈຳພວກນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ ກໍເຖິງຄວາມເປັນປາຣາຊິກ (ຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກພຣະສາດສະໜາ) ແລ້ວ.

วาจาติ [Pg.238] วาจาย อนาลปนฺโต. คิรํ โน จ ปเร ภเณยฺยาติ ‘‘อิติ อิเม โสสฺสนฺตี’’ติ ปรปุคฺคเล สนฺธาย สทฺทมฺปิ น นิจฺฉาเรยฺย. อยํ ปญฺหา ‘‘สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกเรยฺย, สมฺปชานมุสาวาทสฺส โหตี’’ติ อิมํ มุสาวาทํ สนฺธาย วุตฺตา. ตสฺส หิ ภิกฺขุโน อธมฺมิกาย ปฏิญฺญาย ตุณฺหีภูตสฺส นิสินฺนสฺส มโนทฺวาเร อาปตฺติ นาม นตฺถิ. ยสฺมา ปน อาวิกาตพฺพํ น อาวิกโรติ, เตนสฺส วจีทฺวาเร อกิริยโต อยํ อาปตฺติ สมุฏฺฐาตีติ เวทิตพฺพา.
ຄຳວ່າ Vācāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກ່າວດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ Giraṃ no ca pare bhaṇeyyāti ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນເປັ່ງສຽງອອກມາ ໂດຍໝາຍເຖິງບຸກຄົນອື່ນວ່າ "ຄົນເຫຼົ່ານີ້ຈັກໄດ້ຍິນດ້ວຍວິທີນີ້". ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງມຸສາວາດນີ້ວ່າ "ບໍ່ເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ມີຢູ່ ຍ່ອມເປັນສັມປະຊານະມຸສາວາດ". ເພາະວ່າ ອາບັດທາງມະໂນທະວານ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຜູ້ຮັກສາຄວາມງຽບນັ່ງຢູ່ດ້ວຍການປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ຄວນເປີດເຜີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ອາບັດນີ້ຈຶ່ງຕັ້ງຂຶ້ນທາງວະຈີທະວານ ເພາະຄວາມບໍ່ກະທຳ (ການບໍ່ເປີດເຜີຍ) ຂອງພິກຂຸນັ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້.

สงฺฆาทิเสสา จตุโรติ อยํ ปญฺหา อรุณุคฺเค คามนฺตรปริยาปนฺนํ นทิปารํ โอกฺกนฺตภิกฺขุนึ สนฺธาย วุตฺตา, สา หิ สกคามโต ปจฺจูสสมเย นิกฺขมิตฺวา อรุณุคฺคมนกาเล วุตฺตปฺปการํ นทิปารํ โอกฺกนฺตมตฺตาว รตฺติวิปฺปวาสคามนฺตรนทิปารคณมฺหาโอหียนลกฺขเณน เอกปฺปหาเรเนว จตุโร สงฺฆาทิเสเส อาปชฺชติ.
ບັນຫາວ່າ Saṅghādisesā caturoti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ຂ້າມໄປເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳອື່ນ ເຊິ່ງນັບເນື່ອງໃນບ້ານອື່ນ ໃນເວລາອາຣຸນຂຶ້ນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນີນັ້ນອອກຈາກບ້ານຂອງຕົນໃນເວລາປັດຈຸສະໄໝ (ໃກ້ຮຸ່ງ) ແລ້ວຂ້າມໄປເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳອື່ນຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ໃນເວລາອາຣຸນຂຶ້ນ ພຽງແຕ່ຂ້າມໄປຮອດເທົ່ານັ້ນ ກໍຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ 4 ຕົວ ພ້ອມກັນໃນຄາວດຽວ ດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງການຢູ່ປາສະຈາກລາຕີ (ລັດຕິວິບປະວາດ), ລັກສະນະແຫ່ງການໄປສູ່ລະຫວ່າງບ້ານ (ຄາມັນຕະຣະ), ລັກສະນະແຫ່ງການຂ້າມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ (ນະທີປາຣະ) ແລະລັກສະນະແຫ່ງການຢູ່ປາສະຈາກຄະນະ (ຄະນັມຫາໂອຫີຍະນະ).

สิยา อาปตฺติโย นานาติ อยํ ปญฺหา เอกโตอุปสมฺปนฺนา ทฺเว ภิกฺขุนิโย สนฺธาย วุตฺตา. ตาสุ หิ ภิกฺขูนํ สนฺติเก เอกโตอุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก เอกโตอุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.
ບັນຫາວ່າ Siyā āpattiyo nānāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີ 2 ຮູບ ຜູ້ເປັນເອກະໂຕອຸປະສັມປັນນາ (ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດຈາກຝ່າຍດຽວ). ເພາະວ່າ ໃນພິກຂຸນີ 2 ຮູບນັ້ນ ພິກຂຸໃດຮັບຈີວອນຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດຈາກສຳນັກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ (ຝ່າຍດຽວ) ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ຮັບຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດຈາກສຳນັກຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ (ຝ່າຍດຽວ) ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ.

จตุโร ชนา สํวิธายาติ อาจริโย จ ตโย จ อนฺเตวาสิกา ฉมาสกํ ภณฺฑํ อวหรึสุ, อาจริยสฺส สาหตฺถิกา ตโย มาสกา, อาณตฺติยาปิ ตโยว ตสฺมา ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ, อิตเรสํ สาหตฺถิโก เอเกโก, อาณตฺติกา ปญฺจาติ ตสฺมา ปาราชิกํ อาปชฺชึสุ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน อทินฺนาทานปาราชิเก สํวิทาวหารวณฺณนายํ วุตฺโต.
ຄຳວ່າ Caturo janā saṃvidhāyāti ມີອະທິບາຍວ່າ ອາຈານແລະອັນເຕວາສິກ 3 ຮູບ ຮ່ວມກັນລັກຊັບມີຄ່າ 6 ມາສົກ. ສ່ວນຂອງອາຈານທີ່ລັກດ້ວຍມືຕົນເອງມີ 3 ມາສົກ ແລະທີ່ສັ່ງໃຫ້ລັກກໍມີ 3 ມາສົກ, ດັ່ງນັ້ນ ອາຈານຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ. ສ່ວນຂອງຄົນອື່ນໆ (ອັນເຕວາສິກ) ທີ່ລັກດ້ວຍມືຕົນເອງມີຮູບລະ 1 ມາສົກ ແລະທີ່ສັ່ງໃຫ້ລັກມີ 5 ມາສົກ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອັດຖະກະຖາປໍຣິວານີ້. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການພັນລະນາເລື່ອງສັງວິທາວະຫາຣະ ໃນອະທິນນາທານະປາຣາຊິກ.

(๒) ปาราชิกาทิปญฺหาวณฺณนา
(໒) ການພັນລະນາບັນຫາເລື່ອງປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ

๔๘๐. ฉิทฺทํ ตสฺมึ ฆเร นตฺถีติ อยํ ปญฺหา ทุสฺสกุฏิอาทีนิ สนฺถตเปยฺยาลญฺจ สนฺธาย วุตฺตา.
໔໘໐. ບັນຫາວ່າ Chiddaṃ tasmiṃ ghare natthīti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຸຕິຜ້າເປັນຕົ້ນ ແລະສັນຖະຕະເປຍຍານ.

เตลํ มธุํ ผาณิตนฺติ คาถา ลิงฺคปริวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄາຖາວ່າ Telaṃ madhuṃ phāṇitanti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງບຸກຄົນຜູ້ກັບເພດ (ລິງຄະປະຣิວັດ).

นิสฺสคฺคิเยนาติ คาถา ปริณามนํ สนฺธาย วุตฺตา. โย หิ สงฺฆสฺส ปริณตลาภโต เอกํ จีวรํ อตฺตโน, เอกํ อญฺญสฺสาติ ทฺเว จีวรานิ ‘‘เอกํ [Pg.239] มยฺหํ, เอกํ ตสฺส เทหี’’ติ เอกปยโอเคน ปริณาเมติ, โส นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยญฺเจว สุทฺธิกปาจิตฺติยญฺจ เอกโต อาปชฺชติ.
ຄາຖາວ່າ Nissaggiyenāti ເປັນຕົ້ນ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການນ້ອມລາບ (ປະຣິຣາມະນະ). ເພາະວ່າ ພິກຂຸໃດນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອສົງແລ້ວ ມາເພື່ອຕົນເອງຜືນໜຶ່ງ ເພື່ອພິກຂຸອື່ນຜືນໜຶ່ງ ຄື ຈີວອນ 2 ຜືນ ໂດຍກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຖວາຍຜືນໜຶ່ງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງຖວາຍຜືນໜຶ່ງແກ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ" ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມທາງວາຈາຄັ້ງດຽວ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນິດສັກຄິຍະປາຈິດຕີແລະສຸດທິກະປາຈິດຕີພ້ອມກັນ.

กมฺมญฺจ ตํ กุปฺเปยฺย วคฺคปจฺจยาติ อยํ ปญฺหา ทฺวาทสโยชนปมาเณสุ พาราณสิอาทีสุ นคเรสุ คามสีมํ สนฺธาย วุตฺตา.
ບັນຫາວ່າ Kammañca taṃ kuppeyya vaggapaccayāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງຄາມະສີມາໃນເມືອງທັງຫຼາຍມີເມືອງພາຣານະສີເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຂະໜາດ 12 ໂຍດ.

ปทวีติหารมตฺเตนาติ คาถา สญฺจริตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา, อตฺโถปิ จสฺสา สญฺจริตฺตวณฺณนายเมว วุตฺโต.
ຄາຖາວ່າ Padavītihāramattenāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການຊັກສື່ (ສັນຈະຣິດຕະ), ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮູບນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການພັນລະນາສັນຈະຣິດຕະສິກຂາບົດນັ້ນເອງ.

สพฺพานิ ตานิ นิสฺสคฺคิยานีติ อยํ ปญฺหา อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา โธวาปนํ สนฺธาย วุตฺตา. สเจ หิ ติณฺณมฺปิ จีวรานํ กากอูหทนํ วา กทฺทมมกฺขิตํ วา กณฺณํ คเหตฺวา ภิกฺขุนี อุทเกน โธวติ, ภิกฺขุสฺส กายคตาเนว นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ.
ບັນຫາວ່າ Sabbāni tāni nissaggiyānīti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການໃຊ້ໃຫ້ພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດຊັກຈີວອນ. ເພາະວ່າ ຫາກພິກຂຸນີຈັບທີ່ມຸມຈີວອນແມ່ນທັງ 3 ຜືນ ທີ່ເປື້ອນຂີ້ນົກກາ ຫຼືເປື້ອນຕົມ ແລ້ວຊັກດ້ວຍນ້ຳ, ຈີວອນເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ເທິງກາຍຂອງພິກຂຸ ກໍເປັນນິດສັກຄິຍະ (ຕ້ອງສະລະ) ທັງໝົດ.

สรณคมนมฺปิ น ตสฺส อตฺถีติ สรณคมนอุปสมฺปทาปิ นตฺถิ. อยํ ปน ปญฺหา มหาปชาปติยา อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ Saraṇagamanampi na tassa atthīti ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ການອຸປະສົມບົດດ້ວຍສະຣະນະຄົມ ກໍບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸນີນັ້ນ. ແຕ່ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດຂອງພຣະນາງມະຫາປະຊາບໍດີໂຄຕະມີ.

หเนยฺย อนริยํ มนฺโทติ ตญฺหิ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อนริยํ หเนยฺย. อยํ ปญฺหา ลิงฺคปริวตฺเตน อิตฺถิภูตํ ปิตรํ ปุริสภูตญฺจ มาตรํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ Haneyya anariyaṃ mandoti ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ເຂົາເບົາປັນຍາ ພຶງຂ້າສະຕີ ຫຼືບຸລຸດ ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣະອະລິຍະນັ້ນ. ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງບິດາທີ່ກັບເພດເປັນສະຕີ ແລະມານດາທີ່ກັບເພດເປັນບຸລຸດ.

น เตนานนฺตรํ ผุเสติ อยํ ปญฺหา มิคสิงฺคตาปสสีหกุมาราทีนํ วิย ติรจฺฉานมาตาปิตโร สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ Na tenānantaraṃ phuseti ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງມານດາບິດາທີ່ເປັນສັດເດຍລະສານ ເໝືອນມານດາບິດາຂອງມິຄະສິງຄະດາບົດ ແລະສີຫະກຸມານເປັນຕົ້ນ.

อโจทยิตฺวาติ คาถา ทูเตนุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา. โจทยิตฺวาติ คาถา ปณฺฑกาทีนํ อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘ปฐมคาถา อฏฺฐ อสมฺมุขากมฺมานิ, ทุติยา อนาปตฺติกสฺส กมฺมํ สนฺธาย วุตฺตา’’ติ อาคตํ.
ຄາຖາວ່າ Acodayitvāti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດດ້ວຍທູດ (ທູເຕນະອຸປະສັມປະທາ). ຄາຖາວ່າ Codayitvāti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດຂອງພວກບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ຄາຖາທຳອິດ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງອະສັມມຸຂາກຳ 8 ປະການ, ຄາຖາທີສອງ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຳທີ່ເຮັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີອາບັດ".

ฉินฺทนฺตสฺส อาปตฺตีติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาราชิกํ, ติณลตาทึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, องฺคชาตํ ฉินฺทนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ. ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺตีติ เกเส จ นเข จ ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ. ฉาเทนฺตสฺส อาปตฺตีติ อตฺตโน อาปตฺตึ ฉาเทนฺตสฺส อญฺเญสํ วา อาปตฺตึ. ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺตีติ เคหาทีนิ ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ.
ຄຳວ່າ Chindantassa āpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຕັດຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ (ວະນັບປະຕິ) ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ (ຫາກເປັນຂອງຄົນອື່ນ), ຕັດຫຍ້າແລະເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ຕັດອະໄວຍະວະເພດ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ. ຄຳວ່າ Chindantassa anāpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຕັດຜົມແລະເລັບຂອງຕົນ ບໍ່ມີອາບັດ. ຄຳວ່າ Chādentassa āpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອປິດບັງອາບັດຂອງຕົນ ຫຼືປິດບັງອາບັດຂອງພິກຂຸອື່ນ ຍ່ອມມີອາບັດ. ຄຳວ່າ Chādentassa anāpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອມຸງບັງເຮືອນ (ກຸຕິ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີອາບັດ.

สจฺจํ [Pg.240] ภณนฺโตติ คาถาย ‘‘สิขรณีสิ อุภโตพฺยญฺชนาสี’’ติ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, สมฺปชานมุสาวาเท ปน มุสา ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหติ, อภูตาโรจเน มุสา ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, ภูตาโรจเน สจฺจํ ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหตีติ.
ໃນຄາຖາວ່າ Saccaṃ bhaṇantoti ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸເມື່ອກ່າວຄຳຈິງວ່າ "ເຈົ້າເປັນຍິງມີເນື້ອເກີນ (ສิຂະຣະນີ) ເຈົ້າເປັນອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ" ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ສັງຄາທິເສດ), ແຕ່ໃນສັມປະຊານະມຸສາວາດ ເມື່ອກ່າວຄຳຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ປາຈິດຕີ). ໃນອະພູຕາໂຣຈະນະ (ການບອກຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຈິງ) ເມື່ອກ່າວຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ປາຣາຊິກ), ໃນພູຕາໂຣຈະນະ (ການບອກຄຸນວິເສດທີ່ມີຈິງ) ເມື່ອກ່າວຄຳຈິງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ປາຈິດຕີ) ດັ່ງນີ້.

(๓) ปาจิตฺติยาทิปญฺหาวณฺณนา
(໓) ການພັນລະນາບັນຫາເລື່ອງປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ

๔๘๑. อธิฏฺฐิตนฺติ คาถา นิสฺสคฺคิยจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา.
໔໘໑. ຄາຖາວ່າ Adhiṭṭhitanti ເປັນຕົ້ນ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ໃຊ້ສອຍຈີວອນທີ່ເປັນນິດສັກຄິຍະ ໂດຍບໍ່ໄດ້ສະລະກ່ອນ.

อตฺถงฺคเต สูริเยติ คาถา โรมนฺถกํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄາຖາວ່າ Atthaṅgate sūriyeti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ຄ້ຽວເອື້ອງ (ໂຣມັນທະກະ).

น รตฺตจิตฺโตติ คาถาย อยมตฺโถ – รตฺตจิตฺโต เมถุนธมฺมปาราชิกํ อาปชฺชติ. เถยฺยจิตฺโต อทินฺนาทานปาราชิกํ, ปรํ มรณาย เจเตนฺโต มนุสฺสวิคฺคหปาราชิกํ, สงฺฆเภทโก ปน น รตฺตจิตฺโต น จ ปน เถยฺยจิตฺโต น จาปิ โส ปรํ มรณาย เจตยิ, สลากํ ปนสฺส เทนฺตสฺส โหติ เฉชฺชํ, ปาราชิกํ โหติ, สลากํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส เภทกานุวตฺตกสฺส ถุลฺลจฺจยํ.
ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ 'Na rattacitto' ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດກຳໜັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເພາະເມຖຸນທຳ. ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຄິດຈະລັກ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເພາະອະທິນນາທານ. ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຄິດຈະຂ້າຄົນອື່ນໃຫ້ຕາຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເພາະມະນຸດສະວິກຄະຫະ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີຈິດກຳໜັດ ແລະບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີຈິດຄິດຈະລັກ ທັງບໍ່ໄດ້ຄິດຈະຂ້າຄົນອື່ນໃຫ້ຕາຍ, ແຕ່ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງນັ້ນແຈກສະຫຼາກ ຍ່ອມມີຄວາມຂາດຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸ ຄືຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຮັບສະຫຼາກ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ.

คจฺเฉยฺย อฑฺฒโยชนนฺติ อยํ ปญฺหา สุปฺปติฏฺฐิตนิคฺโรธสทิสํ เอกกุลสฺส รุกฺขมูลํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳຖາມວ່າ 'Gaccheyya aḍḍhayojanam' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງໂຄນໄມ້ຂອງຕະກູນດຽວ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນຕົ້ນໄຮ (ຕົ້ນນິໂຄຣດ) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ເປັນຢ່າງດີ.

กายิกานีติ อยํ คาถา สมฺพหุลานํ อิตฺถีนํ เกเส วา องฺคุลิโย วา เอกโต คณฺหนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄາຖາວ່າ 'Kāyikāni' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ຈັບຕ້ອງຜົມ ຫຼື ນິ້ວມືຂອງສະຕີຫຼາຍຄົນພ້ອມກັນ.

วาจสิกานีติ อยํ คาถา ‘‘สพฺพา ตุมฺเห สิขรณิโย’’ติอาทินา นเยน ทุฏฺฐุลฺลภาณึ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄາຖາວ່າ 'Vācasikāni' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ເວົ້າຄຳຫຍາບຊ້າ (ທຸດຖຸລວາຈາ) ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ພວກເຈົ້າທັງໝົດເປັນຍິງມີປຸ່ມເນື້ອ (ສິຂะຣະນີ)'.

ติสฺสิตฺถิโย เมถุนํ ตํ น เสเวติ ติสฺโส อิตฺถิโย วุตฺตา, ตาสุปิ ยํ ตํ เมถุนํ นาม, ตํ น เสวติ. ตโย ปุริเสติ ตโย ปุริเสปิ อุปคนฺตฺวา เมถุนํ น เสวติ. ตโย อนริยปณฺฑเกติ อุภโตพฺยญฺชนสงฺขาเต ตโย อนริเย ตโย จ ปณฺฑเกติ อิเมปิ ฉ ชเน อุปคนฺตฺวา เมถุนํ น เสวติ. น จาจเร เมถุนํ พฺยญฺชนสฺมินฺติ อนุโลมปาราชิกวเสนปิ เมถุนํ นาจรติ. เฉชฺชํ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยาติ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยา ปาราชิกนฺติ. อยํ ปญฺหา อฏฺฐวตฺถุกํ สนฺธาย [Pg.241] วุตฺตา, ตสฺสา หิ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาคํ กายสํสคฺคํ อาปชฺชิตุํ วายมนฺติยา เมถุนธมฺมปจฺจยา เฉชฺชํ โหติ.
ຄຳວ່າ 'Tissitthiyo methunaṃ taṃ na seveti' ມີອະທิບາຍວ່າ: ຍິງ ໓ ປະເພດ ໄດ້ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນປະທະພາຊະນີແຫ່ງປາຣາຊິກສິກຂາບົດທີ ໑, ພິກຂຸຍ່ອມບໍ່ເສບເມຖຸນທຳກັບຍິງ ໓ ປະເພດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Tayo purise' ຄື ພິກຂຸເຂົ້າຫາບຸລຸດ ໓ ປະເພດ ແລ້ວບໍ່ເສບເມຖຸນທຳ. ຄຳວ່າ 'Tayo anariyapaṇḍake' ຄື ພິກຂຸເຂົ້າຫາບຸກຄົນ ໖ ປະເພດນີ້ ຄື ອະນາຣิຍະ (ຜູ້ບໍ່ປະເສີດ ຄື ອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ) ໓ ປະເພດ ແລະ ບັນເດາະ ໓ ປະເພດ ແລ້ວບໍ່ເສບເມຖຸນທຳ. ຄຳວ່າ 'Na cācare methunaṃ byañjanasmiṃ' ຄື ບໍ່ປະພຶດເມຖຸນທຳ ແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸໂລມປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'Chejjaṃ siyā methunadhammapaccayā' ຄື ອາບັດປາຣາຊິກ (ຄວາມຂາດຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸ) ພຶງມີເພາະປັດໄຈຄືເມຖຸນທຳ. ຄຳຖາມນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງອັດຖະວັດຖຸກາພິກຂຸນີ (ພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງວັດຖຸ ໘ ປະການ), ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນີນັ້ນພະຍາຍາມຈະຕ້ອງກາຍະສຳສັກ (ການຖືກຕ້ອງກາຍ) ອັນເປັນບຸບພະພາກ (ເບື້ອງຕົ້ນ) ແຫ່ງເມຖຸນທຳ ຍ່ອມມີຄວາມຂາດຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸນີ ເພາະປັດໄຈຄືເມຖຸນທຳ.

มาตรํ จีวรนฺติ อยํ คาถา ปิฏฺฐิสมเย วสฺสิกสาฏิกตฺถํ สตุปฺปาทกรณํ สนฺธาย วุตฺตา. วินิจฺฉโย ปนสฺสา วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนายเมว วุตฺโต.
ຄາຖາວ່າ 'Mātaraṃ cīvaraṃ' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງການເຮັດໃຫ້ເກີດສະຕິ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ໃນສະໄໝນອກກາລະ (ປິດຖິສະໄໝ). ສ່ວນການວິນິດໄສໃນຄາຖາຮູບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງວັດສິກະສາຕິກາສິກຂາບົດນັ້ນເອງ.

กุทฺโธ อาราธโก โหตีติ คาถา ติตฺถิยวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา. ติตฺถิโย หิ วตฺตํ ปูรยมาโน ติตฺถิยานํ วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ อาราธโก โหติ, วตฺถุตฺตยสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ คารยฺโห โหตีติ ตตฺเถวสฺสา วิตฺถาโร วุตฺโต. ทุติยคาถาปิ ตเมว สนฺธาย วุตฺตา.
ຄາຖາວ່າ 'Kuddho ārādhako hoti' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງວັດຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອອັນຍະເດຍລະຖີປະພຶດວັດຢູ່, ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ, ເຂົາໂກດຮ້າຍຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຍິນດີ; ແຕ່ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງພຣະຣັດຕະນະໄຕ (ວັດຖຸ ໓), ເຂົາໂກດຮ້າຍຢູ່ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ. ເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງຄາຖາຮູບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ ວ່າດ້ວຍຕิຕຖິຍະວັດນັ້ນເອງ. ແມ່ນແຕ່ຄາຖາທີສອງກໍຕັດໝາຍເຖິງຕິຕຖິຍະວັດນັ້ນເຊັ່ນກັນ.

สงฺฆาทิเสสนฺติอาทิ คาถา ยา ภิกฺขุนี อวสฺสุตาว อวสฺสุตสฺส ปุริสสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา มนุสฺสมํสลสุณปณีตโภชนเสสอกปฺปิยมํเสหิ สทฺธึ โอมทฺทิตฺวา อชฺโฌหรติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄາຖາວ່າ 'Saṅghādisesaṃ' ເປັນຕົ້ນນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ (ຊຸ່ມດ້ວຍລາຄະ) ຮັບບິນທະບາດຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ແລ້ວນຳມາຄລຸກເຄົ້າກັບເນື້ອມະນຸດ, ກະທຽມດິບ, ປະນີຕະໂພຊະນະ ແລະເນື້ອອັນບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະມັງສະ) ອື່ນໆ ທີ່ເຫຼືອຈາກເນື້ອມະນຸດ ແລ້ວກືນກິນ.

เอโก อุปสมฺปนฺโน เอโก อนุปสมฺปนฺโนติ คาถา อากาสคตํ สนฺธาย วุตฺตา. สเจ หิ ทฺวีสุ สามเณเรสุ เอโก อิทฺธิยา เกสคฺคมตฺตมฺปิ ปถวึ มุญฺจิตฺวา นิสินฺโน โหติ, โส อนุปสมฺปนฺโน นาม โหติ. สงฺเฆนาปิ อากาเส นิสีทิตฺวา ภูมิคตสฺส กมฺมํ น กาตพฺพํ. สเจ กโรติ, กุปฺปติ.
ຄາຖາວ່າ 'Eko upasampanno eko anupasampanno' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງສາມະເນນຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນອາກາດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສາມະເນນ ໒ ຮູບນັ້ນ ຫາກຮູບໜຶ່ງນັ່ງຢູ່ໂດຍສະຫຼະແຜ່ນດິນ (ລອຍຢູ່ເໜືອພື້ນດິນ) ແມ່ນພຽງແຕ່ປາຍເສັ້ນຜົມດ້ວຍລິດ, ສາມະເນນຮູບນັ້ນຊື່ວ່າເປັນອະນຸປະສຳບັນ (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພິກຂຸ). ແມ່ນແຕ່ສົງກໍບໍ່ພຶງນັ່ງຢູ່ໃນອາກາດແລ້ວທຳກຳແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ເທິງພື້ນດິນ. ຫາກທຳ, ກຳນັ້ນຍ່ອມກຳເລີບ (ເສຍໄປ).

อกปฺปกตนฺติ คาถา อจฺฉินฺนจีวรกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. ตสฺมึเยว จสฺสา สิกฺขาปเท วิตฺถาเรน วินิจฺฉโยปิ วุตฺโต.
ຄາຖາວ່າ 'Akappakataṃ' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ມີຈີວອນອັນຖືກຍາດຊີງໄປ. ແລະການວິນິດໄສໂດຍລະອຽດແຫ່ງຄາຖາຮູບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດສິນນະຈີວະຣະສິກຂາບົດນັ້ນເອງ.

น เทติ น ปฏิคฺคณฺหาตีติ นาปิ อุยฺโยชิกา เทติ, น อุยฺโยชิตา ตสฺสา หตฺถโต คณฺหาติ. ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชตีติ เตเนว การเณน อุยฺโยชิกาย หตฺถโต อุยฺโยชิตาย ปฏิคฺคโห น วิชฺชติ. อาปชฺชติ ครุกนฺติ เอวํ สนฺเตปิ อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตคฺคหเณ อุยฺโยเชนฺตี สงฺฆาทิเสสาปตฺตึ อาปชฺชติ. ตญฺจ ปริโภคปจฺจยาติ ตญฺจ ปน อาปตฺตึ อาปชฺชมานา ตสฺสา อุยฺโยชิตาย ปริโภคปจฺจยา อาปชฺชติ[Pg.242]. ตสฺสา หิ โภชนปริโยสาเน อุยฺโยชิกาย สงฺฆาทิเสโส โหตีติ. ทุติยคาถา ตสฺสาเยว อุทกทนฺตโปนคฺคหเณ อุยฺโยชนํ สนฺธาย วุตฺตา.
ຄຳວ່າ 'Na deti na paṭiggaṇhāti' ມີອະທິບາຍວ່າ: ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນ (ອຸຍໂຍຊິກາ) ກໍບໍ່ໄດ້ໃຫ້, ແລະພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນ (ອຸຍໂຍຊິຕາ) ກໍບໍ່ໄດ້ຮັບຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paṭiggaho tena na vijjati' ຄື ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການຮັບຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນ ໂດຍພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນ ຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'Āpajjati garukaṃ' ຄື ເຖິງແມ່ນຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນໃຫ້ຮັບບິນທະບາດຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'Tañca paribhogapaccayā' ຄື ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນັ້ນ ເພາະປັດໄຈຄືການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນເວລາສິ້ນສຸດການບໍລິໂພກອາຫານຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນນັ້ນ ອາບັດສັງຄາທິເສດຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນ. ຄາຖາທີສອງ ຕັດໝາຍເຖິງການຊັກຊວນຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນນັ້ນເອງ ໃນການຮັບນ້ຳ ແລະໄມ້ສີຟັນ.

น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชนฺติ สตฺตรสเกสุ หิ อญฺญตรํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา อนาทริเยน ฉาทยมานาปิ ภิกฺขุนี ฉาทนปจฺจยา วชฺชํ น ผุสติ, อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ นาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย วา อาปตฺติยา ปกฺขมานตฺตเมว ลภติ. อยํ ปน ภิกฺขุนีปิ น โหติ, สาวเสสญฺจ ครุกํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทตฺวา วชฺชํ น ผุสติ. ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ อยํ กิร ปญฺหา อุกฺขิตฺตกภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. เตน หิ สทฺธึ วินยกมฺมํ นตฺถิ, ตสฺมา โส สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทนฺโต วชฺชํ น ผุสตีติ.
ຄຳວ່າ 'Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ (ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງໂດຍຖອດຖອນເນື້ອຄວາມອັນເລິກເຊິ່ງອອກມາ): ໃນບັນດາອາບັດສັງຄາທິເສດ ໑໗ ຂໍ້ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງອາບັດຂໍ້ໃດຂໍ້ໜຶ່ງແລ້ວ ປິດບັງໄວ້ເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ (ບໍ່ເຄົາລົບ) ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໂທດ (ອາບັດທຸກກົດ) ເພາະປັດໄຈຄືການປິດບັງນັ້ນ, ທັງບໍ່ຕ້ອງອາບັດໃໝ່ອື່ນ, ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບພຽງແຕ່ປັກຂະມານັດ ເພາະອາບັດສັງຄາທິເສດທີ່ປິດບັງ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ປິດບັງນັ້ນ. ແຕ່ບຸກຄົນນີ້ (ຜູ້ປິດບັງນີ້) ບໍ່ແມ່ນພິກຂຸນີ, ແລະເມື່ອຕ້ອງອາບັດຄະລຸກາບັດ (ສັງຄາທິເສດ) ອັນມີສ່ວນເຫຼືອ (ສາວະເສດ) ແລ້ວປິດບັງໄວ້ ກໍບໍ່ຕ້ອງໂທດ (ອາບັດທຸກກົດ) ອີກ. ຄຳວ່າ 'Pañhā mesā kusalehi cintitā' ຄື ໄດ້ຍິນວ່າ ຄຳຖາມນີ້ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ (ພິກຂຸຜູ້ຖືກເນລະເທດ). ດ້ວຍວ່າ ວິນັຍກຳຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນເມື່ອຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດແລ້ວປິດບັງໄວ້ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງໂທດ (ອາບັດທຸກກົດ) ອີກ.

เสทโมจนคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍຄາຖາວ່າດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ນ້ຳອະສຸຈິເຄື່ອນ (ເສທະໂມຈະນະ) ຈົບແລ້ວ.

ปญฺจวคฺโค
ປັນຈະວັກ

กมฺมวคฺควณฺณนา
ການອະທິບາຍກັມມະວັກ

๔๘๒. กมฺมวคฺเค [Pg.243] จตุนฺนํ กมฺมานํ นานากรณํ สมถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว. กิญฺจาปิ วุตฺตํ, อถ โข อยํ กมฺมวินิจฺฉโย นาม อาทิโต ปฏฺฐาย วุจฺจมาโน ปากโฏ โหติ, ตสฺมา อาทิโต ปฏฺฐาเยเวตฺถ วตฺตพฺพํ วทิสฺสาม. จตฺตารีติ กมฺมานํ คณนปริจฺเฉทวจนเมตํ. กมฺมานีติ ปริจฺฉินฺนกมฺมนิทสฺสนํ. อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ญตฺติกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา เอกาย จ อนุสฺสาวนายาติ เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสฺสาวนาย กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหีติ เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพํ กมฺมํ.
໔໘໒. ໃນກັມມະວັກ, ຄວາມແຕກຕ່າງ (ນານາກະຣະນະ) ແຫ່ງກຳ ໔ ປະການ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖະຂັນທະກະ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ແຕ່ການວິນິດໄສກຳນີ້ ເມື່ອກ່າວຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນໄປ ຍ່ອມຈະປາກົດຈະແຈ້ງ, ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳອະທິບາຍທີ່ຄວນກ່າວໃນກຳ ໔ ປະການນີ້ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'Cattāri' ນີ້ ເປັນຄຳກຳນົດນັບຈຳນວນແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'Kammāni' ເປັນຄຳສະແດງເຖິງກຳທີ່ຖືກກຳນົດນັບແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະປະໂລກະນະກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳໂດຍການຊຳຮະສົງຜູ້ຢູ່ໃນສີມາໃຫ້ບໍລິສຸດ, ນຳສັນທະຂອງພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະມາແລ້ວ, ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມ (ອະນຸມັດ) ຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ, ປະກາດໃຫ້ຊາບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວຈຶ່ງທຳ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຍັດຕິກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ໑ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຍັດຕິທຸຕિຍະກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ໑ ເທື່ອ ແລະອະນຸສາວະນາ (ກັມມະວາຈາ) ໑ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ, ຄືເປັນກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍອະນຸສາວະນາອັນມີຍັດຕິເປັນທີສອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ໑ ເທື່ອ ແລະອະນຸສາວະນາ ໓ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ, ຄືເປັນກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍອະນຸສາວະນາ ໓ ເທື່ອ ອັນມີຍັດຕິເປັນທີສີ່.

ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ, ญตฺติกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติกมฺมมฺปิ เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน อปโลเกตฺวา กาตพฺพมฺปิ อตฺถิ, อกาตพฺพมฺปิ อตฺถิ.
In ກຳ ໔ ປະການນັ້ນ, ອະປະໂລກະນະກຳ ພຶງທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິກຳເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຍັດຕິກຳ ກໍພຶງທຳໂດຍການຕັ້ງຍັດຕິ ໑ ເທື່ອເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຍັດຕິທຸຕિຍະກຳນັ້ນ ທີ່ພຶງທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ) ກໍມີຢູ່, ທີ່ບໍ່ພຶງທຳ (ໂດຍການບອກກ່າວ) ກໍມີຢູ່.

ตตฺถ สีมาสมฺมุติ, สีมาสมูหนนํ, กถินทานํ, กถินุทฺธาโร, กุฏิวตฺถุเทสนา, วิหารวตฺถุเทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ, ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวาว กาตพฺพานิ. อวเสสา เตรส สมฺมุติโย เสนาสนคฺคาหกมตกจีวรทานาทิสมฺมุติโย จาติ เอตานิ ลหุกกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏนฺติ, ญตฺติกมฺม-ญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน ปน น กาตพฺพเมว. ญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน กยิรมานํ ทฬฺหตรํ โหติ, ตสฺมา กาตพฺพนฺติ เอกจฺเจ วทนฺติ. เอวํ ปน สติ กมฺมสงฺกโร โหติ, ตสฺมา น กาตพฺพนฺติ ปฏิกฺขิตฺตเมว. สเจ ปน อกฺขรปริหีนํ วา ปทปริหีนํ วา ทุรุตฺตปทํ วา โหติ[Pg.244], ตสฺส โสธนตฺถํ ปุนปฺปุนํ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อิทํ อกุปฺปกมฺมสฺส ทฬฺหีกมฺมํ โหติ, กุปฺปกมฺเม กมฺมํ หุตฺวา ติฏฺฐติ.
ໃນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ກຳ ໖ ປະການນີ້ ຄື ສີມາສັມມຸຕິ (ການສົມມຸດສີມາ), ສີມາສະມູຫະນະນະ (ການຖອນສີມາ), ກະຖິນະທານ (ການທອດກະຖິນ), ກະຖິນຸດທາຣະ (ການເດາະກະຖິນ), ກຸຕິວັດຖຸເທສະນາ (ການສະແດງພື້ນທີ່ປຸກກຸຕິ), ວິຫາຣະວັດຖຸເທສະນາ (ການສະແດງພື້ນທີ່ປຸກວິຫານ) ເປັນກຳໜັກ (ຄະລຸກຳ), ບໍ່ຄວນທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ), ພຶງທຳໂດຍການປະກາດຍັດຕິທຸຕિຍະກັມມະວາຈາເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນສັມມຸຕິ ໑໗ ປະການທີ່ເຫຼືອ ແລະສັມມຸຕິທັງຫຼາຍມີ ເສນາສະນະຄາຫະກະ (ຜູ້ແຕ່ງຕັ້ງເສນາສະນະ) ແລະ ມະຕະກະຈີວະຣະທານ (ການແຈກຈີວອນຄົນຕາຍ) ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນກຳເບົາ (ລະຫຸກຳ), ແມ່ນຈະທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ) ກໍຄວນ, ແຕ່ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິກຳ ແລະຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳເລີຍ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ 'ເມື່ອທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ຍ່ອມມີຄວາມໝັ້ນຄົງກວ່າ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນທຳ'. ແຕ່ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນການປົນເປກັນແຫ່ງກຳ (ກັມມະສັງກະຣະ), ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນທຳ, ນີ້ເປັນຂໍ້ຫ້າມ (ປະຕິເຂບ) ໂດຍແທ້. ແຕ່ຫາກວ່າ ມີອັກສອນບົກພ່ອງ ຫຼື ບົດບົກພ່ອງ ຫຼື ບົດທີ່ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ເພື່ອຊຳຮະບົດນັ້ນໃຫ້ບໍລິສຸດ ຍ່ອມຄວນກ່າວຊ້ຳໆ ອີກ. ການກ່າວຊ້ຳໆ ນີ້ ຍ່ອມເປັນການທຳກຳທີ່ບໍ່ກຳເລີບ (ອະກຸບປະ ກຳ) ໃຫ້ໝັ້ນຄົງຍິ່ງຂຶ້ນ, ແລະໃນກຳທີ່ກຳເລີບ (ກຸບປະ ກຳ) ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ເປັນກຳທີ່ດີໄດ້.

ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ ญตฺติญฺจ ติสฺโส จ กมฺมวาจาโย สาเวตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ปญฺจหากาเรหิ วิปชฺชนฺตีติ ปญฺจหิ การเณหิ วิปชฺชนฺติ.
ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ພຶງທຳໂດຍການປະກາດຍັດຕິ ແລະກັມມະວາຈາ ໓ ເທື່ອເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Pañcahākārehi vipajjanti' ຄື ຍ່ອມວິບັດ (ເສຍໄປ) ດ້ວຍເຫດ ໕ ປະການ.

๔๘๓. สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมนฺติ เอตฺถ อตฺถิ กมฺมํ สมฺมุขากรณียํ; อตฺถิ อสมฺมุขากรณียํ; ตตฺถ อสมฺมุขากรณียํ นาม ทูเตนุปสมฺปทา, ปตฺตนิกฺกุชฺชนํ, ปตฺตุกฺกุชฺชนํ, อุมฺมตฺตกสฺส ภิกฺขุโน อุมฺมตฺตกสมฺมุติ, เสกฺขานํ กุลานํ เสกฺขสมฺมุติ, ฉนฺนสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺโฑ, เทวทตฺตสฺส ปกาสนียกมฺมํ, อปฺปสาทนียํ ทสฺเสนฺตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺพํ อวนฺทนียกมฺมนฺติ อฏฺฐวิธํ โหติ, ตํ สพฺพํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิทํ อฏฺฐวิธมฺปิ กมฺมํ อสมฺมุขา กตํ สุกตํ โหติ อกุปฺปํ.
໔໘໓. ໃນບົດວ່າ 'Sammukhākaraṇīyaṃ kammaṃ asammukhā karoti, vatthuvipannaṃ adhammakammaṃ' ນີ້, ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ພ້ອມໜ້າ (ສັມມຸຂາກະຣະນີຍະກຳ) ກໍມີຢູ່; ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ (ອະສັມມຸຂາກະຣະນີຍະກຳ) ກໍມີຢູ່. ໃນກຳ ໒ ປະເພດນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ' ມີ ໘ ປະການ ຄື: ທູເຕນຸປະສຳປະທາ (ການອຸປະສົມບົດດ້ວຍທູດ), ປັດຕະນິກກຸຊຊະນະ (ການຄວ່ຳບາດ), ປັດຕຸກກຸຊຊະນະ (ການຫງາຍບາດ), ອຸມມັດຕະກະສັມມຸຕິ (ການສົມມຸດແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດຈະຣິດ), ເსກຂະສັມມຸຕິ (ການສົມມຸດແກ່ຕະກູນພຣະເສກຂະ), ພຣົມມະທັນ (ກຳພຣົມມະທັນ) ແກ່ພິກຂຸຊື່ວ່າສັນນະ, ປະກາສະນີຍະກຳ (ກຳປະກາດຄວາມຊົ່ວ) ແກ່ພຣະເທວະທັດ, ແລະອະວັນທະນີຍະກຳ (ກຳບໍ່ຄວນໄຫວ້) ທີ່ພິກຂຸນີສົງພຶງທຳແກ່ພິກຂຸຜູ້ສະແດງຄວາມບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ. ກຳທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາຂໍ້ນັ້ນໆ. ແມ່ນແຕ່ກຳທັງ ໘ ປະການນີ້ ເມື່ອທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ ຍ່ອມຊື່ວ່າທຳດີແລ້ວ ແລະບໍ່ກຳເລີບ (ບໍ່ເສຍ).

เสสานิ สพฺพกมฺมานิ สมฺมุขา เอว กาตพฺพานิ – สงฺฆสมฺมุขตา, ธมฺมสมฺมุขตา, วินยสมฺมุขตา, ปุคฺคลสมฺมุขตาติ อิมํ จตุพฺพิธํ สมฺมุขาวินยํ อุปเนตฺวาว กาตพฺพานิ. เอวํ กตานิ หิ สุกตานิ โหนฺติ. เอวํ อกตานิ ปเนตานิ อิมํ สมฺมุขาวินยสงฺขาตํ วตฺถุํ วินา กตตฺตา วตฺถุวิปนฺนานิ นาม โหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺม’’นฺติ.
ກຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ພຶງທຳໃນທີ່ພ້ອມໜ້າ (ຕໍ່ໜ້າ) ເທົ່ານັ້ນ, ຄື ພຶງນຳເຂົ້າສູ່ສັມມຸຂາວິນັຍ ໔ ປະການນີ້ ຄື: ສັງຄະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າສົງ), ທັມມະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າທຳ), ວິນະຍະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າວິນັຍ), ປຸກຄະລະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າບຸກຄົນ) ແລ້ວຈຶ່ງທຳ. ດ້ວຍວ່າ ກຳທັງຫຼາຍທີ່ທຳຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າທຳດີແລ້ວ. ສ່ວນກຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ໄດ້ທຳຢ່າງນັ້ນ ເພາະທຳໂດຍປາສະຈາກວັດຖຸຄືສັມມຸຂາວິນັຍນີ້ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນກຳມີວັດຖຸວິບັດ (ວັດຖຸວິປັນນະ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ພ້ອມໜ້າ ແຕ່ກັບທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ ຍ່ອມເປັນອະທັມມະກຳມີວັດຖຸວິບັດ'.

ปฏิปุจฺฉากรณียาทีสุปิ ปฏิปุจฺฉาทิกรณเมว วตฺถุ, ตํ วตฺถุํ วินา กตตฺตา เตสมฺปิ วตฺถุวิปนฺนตา เวทิตพฺพา. อิทํ ปเนตฺถ วจนตฺถมตฺตํ. ปฏิปุจฺฉา กรณียํ อปฺปฏิปุจฺฉา กโรตีติ ปุจฺฉิตฺวา โจเทตฺวา สาเรตฺวา กาตพฺพํ อปุจฺฉิตฺวา อโจเทตฺวา อสาเรตฺวา กโรติ. ปฏิญฺญาย กรณียํ อปฺปฏิญฺญาย กโรตีติ ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวา ยถาทินฺนาย ปฏิญฺญาย กาตพฺพํ อปฺปฏิญฺญาย กโรนฺตสฺส วิปฺปลปนฺตสฺส พลกฺกาเรน กโรติ. สติวินยารหสฺสาติ ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถรสทิสสฺส ขีณาสวสฺส. อมูฬฺหวินยารหสฺสาติ คคฺคภิกฺขุสทิสสฺส อุมฺมตฺตกสฺส. ตสฺสปาปิยสิกกมฺมารหสฺสาติ อุปวาฬภิกฺขุสทิสสฺส อุสฺสนฺนปาปสฺส. เอส นโย สพฺพตฺถ.
ແມ່ນແຕ່ໃນກຳມີປະຕິປຸດສາຄະຣະນີຍະກຳ (ກຳທີ່ພຶງທຳໂດຍການສອບຖາມ) ເປັນຕົ້ນ, ການທຳການສອບຖາມເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນວັດຖຸ, ເພາະທຳໂດຍປາສະຈາກວັດຖຸຄືການສອບຖາມເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄວາມເປັນກຳມີວັດຖຸວິບັດແຫ່ງກຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຶງຊາບໄດ້. ສ່ວນຄຳນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດໃນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paṭipucchā karaṇīyaṃ appaṭipucchā karoti' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳໂດຍການຖາມ, การໂຈດ ແລະການໃຫ້ລະນຶກ (ສະຕິ) ແຕ່ກັບທຳໂດຍບໍ່ຖາມ, ບໍ່ໂຈດ ແລະບໍ່ໃຫ້ລະນຶກ. ຄຳວ່າ 'Paṭiññāya karaṇīyaṃ appaṭiññāya karoti' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳຕາມຄຳຮັບ (ປະຕິຍານ) ທີ່ໃຫ້ໄວ້ ໂດຍການໃຫ້ຍອມຮັບ, ແຕ່ກັບທຳແກ່ຜູ້ບໍ່ຍອມຮັບ ຫຼື ຜູ້ເວົ້າເພີ້ເຈີ້ ໂດຍການບັງຄັບ (ໃຊ້ອຳນາດ). ຄຳວ່າ 'Sativinayārahassa' ຄື ແກ່ພຣະຂີນາສົບ ຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະທັບພະມັលລະບຸດເຖຣະ. ຄຳວ່າ 'Amūḷhavinayārahassa' ຄື ແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດຈະຣິດ (ເປັນບ້າ) ຜູ້ປຽບເໝືອນພິກຂຸຊື່ວ່າຄັກຄະ. ຄຳວ່າ 'Tassapāpiyasikakammārahassa' ຄື ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີບາບໜາ ຜູ້ປຽບເໝືອນພິກຂຸຊື່ວ່າອຸປະວາລະ. ນັຍນີ້ ພຶງຊາບໃນບົດທັງປວງ (ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ).

อนุโปสเถ [Pg.245] อุโปสถํ กโรตีติ อนุโปสถทิวเส อุโปสถํ กโรติ. อุโปสถทิวโส นาม ฐเปตฺวา กตฺติกมาสํ อวเสเสสุ เอกาทสสุ มาเสสุ ภินฺนสฺส สงฺฆสฺส สามคฺคิทิวโส จ ยถาวุตฺตจาตุทฺทสปนฺนรสา จ. เอตํ ติปฺปการมฺปิ อุโปสถทิวสํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ ทิวเส อุโปสถํ กโรนฺโต อนุโปสเถ อุโปสถํ กโรติ นาม. ยตฺร หิ ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย อปฺปมตฺตเกน การเณน วิวทนฺตา อุโปสถํ วา ปวารณํ วา ฐเปนฺติ, ตตฺถ ตสฺมึ อธิกรเณ วินิจฺฉิเต ‘‘สมคฺคา ชาตามฺหา’’ติ อนฺตรา สามคฺคิอุโปสถํ กาตุํ น ลภนฺติ, กโรนฺเตหิ อนุโปสเถ อุโปสโถ กโต นาม โหติ.
ຄຳວ່າ 'Anuposathe uposathaṃ karoti' ຄື ທຳອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ວັນອຸໂປສົດ' ຄື ຍົກເວັ້ນເດືອນກັດຕິກາ (ເດືອນ ໑໒) ເສຍ, ໃນເດືອນທີ່ເຫຼືອ ໑໑ ເດືອນ ວັນສາມັກຄີແຫ່ງສົງຜູ້ແຕກແຍກກັນ ແລະວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ຫຼື ໑໕ ຄ່ຳ ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍເມື່ອຍົກເວັ້ນວັນອຸໂປສົດ ໓ ປະເພດນີ້ ເສຍ ແລ້ວທຳອຸໂປສົດໃນວັນອື່ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າທຳອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອາວາດໃດ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຂັດແຍ້ງກັນເພາະເຫດເລັກນ້ອຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດ ແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວງົດອຸໂປສົດ ຫຼື ງົດປະວາຣະນາໄວ້, ໃນອາວາດນັ້ນ ເມື່ອອະທິການນັ້ນໄດ້ຮັບການຕັດສິນແລ້ວ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ພວກເຮົາເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນແລ້ວ' ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໂອກາດເພື່ອທຳສາມັກຄີອຸໂປສົດໃນລະຫວ່າງ (ກ່ອນເຖິງວັນອຸໂປສົດ), ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍທຳຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າອຸໂປສົດອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍທຳແລ້ວໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ.

อปวารณาย ปวาเรตีติ อปวารณาทิวเส ปวาเรติ; ปวารณาทิวโส นาม เอกสฺมึ กตฺติกมาเส ภินฺนสฺส สงฺฆสฺส สามคฺคิทิวโส จ ปจฺจุกฺกฑฺฒิตฺวา ฐปิตทิวโส จ ทฺเว จ ปุณฺณมาสิโย. เอวํ จตุพฺพิธมฺปิ ปวารณาทิวสํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ ทิวเส ปวาเรนฺโต อปวารณาย ปวาเรติ นาม. อิธาปิ อปฺปมตฺตกสฺส วิวาทสฺส วูปสเม สามคฺคิปวารณํ กาตุํ น ลภนฺติ, กโรนฺเตหิ อปวารณาย ปวารณา กตา โหติ. อปิจ อูนวีสติวสฺสํ วา อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺนปุพฺพํ วา เอกาทสสุ วา อภพฺพปุคฺคเลสุ อญฺญตรํ อุปสมฺปาเทนฺตสฺสปิ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ โหติ. เอวํ วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
ຄໍາວ່າ "ປວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ" ໄດ້ແກ່ ການປວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ. ວັນປວາຣະນານັ້ນ ໄດ້ແກ່ ວັນສາມັກຄີຂອງສົງຜູ້ແຕກແຍກກັນໃນເດືອນກັດຕິກາ (ເດືອນສິບສອງ) ໑, ວັນທີ່ເລື່ອນ (ດຶງຂຶ້ນ) ໄປຕັ້ງໄວ້ ໑, ແລະວັນເພັງທັງສອງ (ວັນເພັງເດືອນສິບເອັດ ແລະວັນເພັງເດືອນສິບສອງ) ໑. ເມື່ອເວັ້ນວັນປວາຣະນາທັງ ໔ ປະການນີ້ແລ້ວ ປວາຣະນາໃນວັນອື່ນ ຊື່ວ່າ ປວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ. ໃນການປວາຣະນານີ້ຄືກັນ ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງວິວາດອັນເລັກນ້ອຍ ພວກພິກຂຸບໍ່ໄດ້ໂອກາດເພື່ອເຮັດສາມັກຄີປວາຣະນາ ເມື່ອເຮັດຢູ່ ຊື່ວ່າເປັນການປວາຣະນາທີ່ເຮັດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ. ອະນຶ່ງອີກ ພຣະອຸປັດຊາຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີກໍດີ ຜູ້ເຄີຍຕ້ອງອາບັດປະຣາຊິກ (ອັນຕິມວັດຖຸ) ມາກ່ອນກໍດີ ຫຼືບຸກຄົນໃດບຸກຄົນນຶ່ງໃນບັນດາອະພັບພະບຸກຄົນ ໑໑ ຈໍາພວກກໍດີ ຍ່ອມເປັນອະທັມມະກັມ ເພາະວິບັດແຫ່ງວັດຖຸ (ວັດຖຸວິບັດ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຄະກັມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດເພາະວັດຖຸ.

๔๘๔. ญตฺติโต วิปตฺติยํ ปน วตฺถุํ น ปรามสตีติ ยสฺส อุปสมฺปทาทิกมฺมํ กโรติ, ตํ น ปรามสติ, ตสฺส นามํ น คณฺหาติ. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วทติ; เอวํ วตฺถุํ น ปรามสติ.
໔໘໔. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກັມເພາະຍັດ (ຍັດຕິວິບັດ) ຄໍາວ່າ "ບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸ" (vatthuṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ການທີ່ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນຜູ້ທີ່ຕົນກໍາລັງເຮັດອຸປະສົມບົດກັມເປັນຕົ້ນໃຫ້ ຄື ບໍ່ເອີ່ຍຊື່ຂອງບຸກຄົນນັ້ນ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂิໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸ.

สงฺฆํ น ปรามสตีติ สงฺฆสฺส นามํ น คณฺหาติ. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วทติ; เอวํ สงฺฆํ น ปรามสติ.
ຄໍາວ່າ "ບໍ່ອອກຊື່ສົງ" (saṅghaṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ເອີ່ຍຊື່ຂອງສົງ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ສົງ.

ปุคฺคลํ น ปรามสตีติ โย อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส อุปชฺฌาโย, ตํ น ปรามสติ, ตสฺส นามํ น คณฺหาติ. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วตฺตพฺเพ [Pg.246] ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วทติ; เอวํ ปุคฺคลํ น ปรามสติ.
ຄໍາວ່າ "ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນ" (puggalaṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ພຣະອຸປັດຊາຂອງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດນັ້ນມີຢູ່ ແຕ່ບໍ່ອອກຊື່ພຣະອຸປັດຊານັ້ນ ຄື ບໍ່ເອີ່ຍຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊານັ້ນ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນ.

ญตฺตึ น ปรามสตีติ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ น ปรามสติ. ญตฺติทุติยกมฺเม ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา ทฺวิกฺขตฺตุํ กมฺมวาจาย เอว อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ. ญตฺติจตุตฺถกมฺเมปิ ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา จตุกฺขตฺตุํ กมฺมวาจาย เอว อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ; เอวํ ญตฺตึ น ปรามสติ.
ຄໍາວ່າ "ບໍ່ຕັ້ງຍັດ" (ñattiṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຕັ້ງຍັດເລີຍໂດຍປະການທັງປວງ. ໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກັມ ບໍ່ຕັ້ງຍັດໄວ້ ແຕ່ກັບສູດກັມມະວາຈາ (ອະນຸສາວະນະ) ສອງເທື່ອເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກັມ ກໍບໍ່ຕັ້ງຍັດໄວ້ ແຕ່ກັບສູດກັມມະວາຈາ (ອະນຸສາວະນະ) ສີ່ເທື່ອເທົ່ານັ້ນ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຕັ້ງຍັດ.

ปจฺฉา วา ญตฺตึ ฐเปตีติ ปฐมํ กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนกมฺมํ กตฺวา ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺวา ‘‘ขมติ สงฺฆสฺส ตสฺมา ตุณฺหี เอวเมตํ ธารยามี’’ติ วทติ; เอวํ ปจฺฉา ญตฺตึ ฐเปติ. อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ ญตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
ຄໍາວ່າ "ຫຼືຕັ້ງຍັດໄວ້ພາຍຫຼັງ" (pacchā vā ñattiṃ ṭhapeti) ໄດ້ແກ່ ການສູດກັມມະວາຈາ (ອະນຸສາວະນະ) ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເອສາ ຍັດຕິ" ພາຍຫຼັງ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຂະມະຕິ ສັງຄັສສະ ຕັສມາ ຕຸນຫີ ເອວະເມຕັງ ທາຣະຍາມິ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ຕັ້ງຍັດໄວ້ພາຍຫຼັງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຄະກັມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດເພາະຍັດ ດ້ວຍອາການ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້.

๔๘๕. อนุสฺสาวนโต วิปตฺติยํ ปน วตฺถุอาทีนิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานิ. เอวํ ปน เนสํ อปรามสนํ โหติ – ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ’’ติ ปฐมานุสฺสาวเน ‘‘ทุติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ, ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ, สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ’’ติ ทุติยตติยานุสฺสาวนาสุ วา ‘‘อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺสา’’ติ วทนฺโต วตฺถุํ น ปรามสติ นาม. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วทนฺโต สงฺฆํ น ปรามสติ นาม. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺสา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วทนฺโต ปุคฺคลํ น ปรามสติ นาม.
໔໘໕. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກັມເພາະອະນຸສາວະນະ (ອະນຸສາວະນະວິບັດ) ວັດຖຸເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ. ແຕ່ການບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນການສູດອະນຸສາວະນະຄັ້ງທໍາອິດວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ" ກໍດີ ຫຼືໃນການສູດອະນຸສາວະນະຄັ້ງທີສອງແລະທີສາມວ່າ "ທຸຕິຍັມປິ ເອຕະມັດຖັງ ວະທາມິ, ຕະຕິຍັມປິ ເອຕະມັດຖັງ ວະທາມິ, ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ" ກໍດີ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ແຕ່ຜູ້ສູດກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ສົງ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນ.

สาวนํ หาเปตีติ สพฺเพน สพฺพํ กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนํ น กโรติ, ญตฺติทุติยกมฺเม ทฺวิกฺขตฺตุํ ญตฺติเมว ฐเปติ, ญตฺติจตุตฺถกมฺเม จตุกฺขตฺตุํ ญตฺติเมว ฐเปติ; เอวํ อนุสฺสาวนํ หาเปติ. โยปิ ญตฺติทุติยกมฺเม เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา เอกํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวนฺโต อกฺขรํ วา ฉฑฺเฑติ, ปทํ วา ทุรุตฺตํ กโรติ, อยมฺปิ อนุสฺสาวนํ หาเปติเยว. ญตฺติจตุตฺถกมฺเม ปน เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา สกิเมว วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนํ กโรนฺโตปิ อกฺขรํ วา ปทํ วา [Pg.247] ฉฑฺเฑนฺโตปิ ทุรุตฺตํ กโรนฺโตปิ อนุสฺสาวนํ หาเปติเยวาติ เวทิตพฺโพ.
ຄໍາວ່າ "ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງ" (sāvanaṃ hāpeti) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ສູດອະນຸສາວະນະແຫ່ງກັມມະວາຈາເລີຍໂດຍປະການທັງປວງ ຄື ໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກັມ ຕັ້ງຍັດໄວ້ສອງເທື່ອ ໃນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກັມ ຕັ້ງຍັດໄວ້ສີ່ເທື່ອ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງ. ແມ້ນບຸກຄົນໃດ ຕັ້ງຍັດໄວ້ເທື່ອນຶ່ງໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກັມ ແລ້ວສູດອະນຸສາວະນະກັມມະວາຈາເທື່ອນຶ່ງ ແຕ່ກັບຕົກຫຼົ່ນຕົວອັກສອນກໍດີ ຫຼືກ່າວບົດຜິດພາດ (ທຸຣຸດຕະ) ກໍດີ ບຸກຄົນນີ້ກໍຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງຄືກັນ. ສ່ວນໃນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກັມ ຕັ້ງຍັດໄວ້ເທື່ອນຶ່ງ ແລ້ວສູດອະນຸສາວະນະກັມມະວາຈາພຽງເທື່ອດຽວກໍດີ ສອງເທື່ອກໍດີ ຫຼືຕົກຫຼົ່ນຕົວອັກສອນຫຼືບົດກໍດີ ກ່າວຜິດພາດກໍດີ ພຶງຊາບວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງຄືກັນ.

ทุรุตฺตํ กโรตีติ เอตฺถ ปน อยํ วินิจฺฉโย – โย หิ อญฺญสฺมึ อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ, อยํ ทุรุตฺตํ กโรติ นาม. ตสฺมา กมฺมวาจํ กโรนฺเตน ภิกฺขุนา ยฺวายํ –
ຄໍາວ່າ "ກ່າວຜິດພາດ" (duruttaṃ karoti) ໃນທີ່ນີ້ ມີວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວຕົວອັກສອນນຶ່ງ ແຕ່ກັບກ່າວຕົວອັກສອນອື່ນ ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ກ່າວຜິດພາດ (ທຸຣຸດຕະ). ເພາະສະນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຜູ້ສູດກັມມະວາຈາ ພຶງກໍານົດຈົດຈໍາຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງພະຍັນຊະນະນີ້...

‘‘สิถิลํ ธนิตญฺจ ทีฆรสฺสํ, ครุกํ ลหุกญฺจ นิคฺคหิตํ;
สมฺพนฺธํ ววตฺถิตํ วิมุตฺตํ, ทสธา พฺยญฺชนพุทฺธิยา ปเภโท’’ติ.
"ສິຖິລະ (ສຽງເບົາ), ທະນິຕະ (ສຽງໜັກ), ທີຄະ (ສຽງຍາວ), ຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ), ຄະຣຸ (ສຽງໜັກ), ລະຫຸ (ສຽງເບົາ), ນິກຄະຫิຕະ (ສຽງມີນິກຄະຫິດຕາມ), ສັມພັນທະ (ສຽງຕໍ່ເນື່ອງ), ວະວັດຖິຕະ (ສຽງຂາດຕອນ), ວິມຸດຕະ (ສຽງປ່ອຍ), ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງ ໑໐ ປະການ ຂອງພະຍັນຊະນະ ທີ່ພຶງຮູ້ດ້ວຍປັນຍາ."

วุตฺโต, อยํ สุฏฺฐุ อุปลกฺเขตพฺโพ. เอตฺถ หิ ‘‘สิถิลํ’’ นาม ปญฺจสุ วคฺเคสุ ปฐมตติยํ. ‘‘ธนิตํ’’ นาม เตสฺเวว ทุติยจตุตฺถํ. ‘‘ทีฆ’’นฺติ ทีเฆน กาเลน วตฺตพฺพํ อาการาทิ. ‘‘รสฺส’’นฺติ ตโต อุปฑฺฒกาเลน วตฺตพฺพํ อการาทิ. ‘‘ครุก’’นฺติ ทีฆเมว. ยํ วา อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตตฺเถรสฺส ยสฺส นกฺขมตีติ เอวํ สํโยคปรํ กตฺวา วุจฺจติ. ‘‘ลหุก’’นฺติ รสฺสเมว. ยํ วา อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตเถรสฺส ยสฺส น ขมตีติ เอวํ อสํโยคปรํ กตฺวา วุจฺจติ. ‘‘นิคฺคหิต’’นฺติ ยํ กรณานิ นิคฺคเหตฺวา อวิสฺสชฺเชตฺวา อวิวเฏน มุเขน สานุนาสิกํ กตฺวา วตฺตพฺพํ. ‘‘สมฺพนฺธ’’นฺติ ยํ ปรปเทน สมฺพนฺธิตฺวา ‘‘ตุณฺหิสฺสา’’ติ วา ‘‘ตุณฺหสฺสา’’ติ วา วุจฺจติ. ‘‘ววตฺถิต’’นฺติ ยํ ปรปเทน อสมฺพนฺธํ กตฺวา วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ตุณฺหี อสฺสา’’ติ วา ‘‘ตุณฺห อสฺสา’’ติ วา วุจฺจติ. ‘‘วิมุตฺต’’นฺติ ยํ กรณานิ อนิคฺคเหตฺวา วิสฺสชฺเชตฺวา วิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ อกตฺวา วุจฺจติ.
ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານີ້ ພຶງກໍານົດຈົດຈໍາໄວ້ໃຫ້ດີ. ໃນບັນດາພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ "ສິຖິລະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ ໑ ແລະທີ ໓ ໃນວັກທັງ ໕. "ທະນິຕະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ ໒ ແລະທີ ໔ ໃນວັກທັງ ໕ ນັ້ນເອງ. "ທີຄະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງກ່າວດ້ວຍເວລາອັນຍາວ. "ຣັດສະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນມີ ອະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງກ່າວດ້ວຍເຄິ່ງນຶ່ງຂອງເວລາທີຄະນັ້ນ. "ຄະຣຸ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີຄະນັ້ນເອງ ຫຼືອັກສອນໃດທີ່ກ່າວໂດຍເຮັດໃຫ້ມີສັງໂຍກ (ຕົວສະກົດ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊັ່ນ "ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັດເຖຣັສສະ", "ຍັສສະ ນັກຂະມະຕິ" ດັ່ງນີ້. "ລະຫຸ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນຣັດສະນັ້ນເອງ ຫຼືອັກສອນໃດທີ່ກ່າວໂດຍບໍ່ໃຫ້ມີສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊັ່ນ "ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕະເຖຣັສສະ", "ຍັສສະ ນະ ຂະມະຕິ" ດັ່ງນີ້. "ນິກຄະຫິຕະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ່ຕ້ອງກ່າວໂດຍກົດຖານກອນໄວ້ ບໍ່ປ່ອຍອອກ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງ (ອະນຸນາສິກ) ດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ. "ສັມພັນທະ" ໄດ້ແກ່ ບົດທີ່ກ່າວເຊື່ອມຕໍ່ກັບບົດຫຼັງ ເຊັ່ນ "ຕຸນຫິສສາ" ຫຼື "ຕຸນຫັສສາ". "ວະວັດຖິຕະ" ໄດ້ແກ່ ບົດທີ່ກ່າວຕັດຕອນ ບໍ່ໃຫ້ເຊື່ອມຕໍ່ກັບບົດຫຼັງ ເຊັ່ນ "ຕຸນຫີ ອัສສາ" ຫຼື "ຕຸນຫະ ອັສສາ". "ວິມຸດຕະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ່ກ່າວໂດຍບໍ່ກົດຖານກອນ ປ່ອຍອອກ ແລະບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງ ດ້ວຍປາກທີ່ເປີດກວ້າງ.

ตตฺถ ‘‘สุณาตุ เม’’ติ วตฺตพฺเพ ต-การสฺส ถ-การํ กตฺวา ‘‘สุณาถุ เม’’ติ วจนํ สิถิลสฺส ธนิตกรณํ นาม. ตถา ‘‘ปตฺตกลฺลํ, เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ปตฺถกลฺลํ, เอสา ญตฺถี’’ติอาทิวจนญฺจ. ‘‘ภนฺเต สงฺโฆ’’ติ วตฺตพฺเพ ภ-การ ฆ-การานํ พ-การ ค-กาเร กตฺวา ‘‘พนฺเต สงฺโค’’ติ วจนํ ธนิตสฺส สิถิลกรณํ นาม. ‘‘สุณาตุ เม’’ติ วิวเฏน มุเขน วตฺตพฺเพ ปน ‘‘สุณํตุ เม’’ติ วา ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘เอสํ ญตฺตี’’ติ วา อวิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ กตฺวา วจนํ วิมุตฺตสฺส นิคฺคหิตวจนํ นาม. ‘‘ปตฺตกลฺล’’นฺติ อวิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ กตฺวา วตฺตพฺเพ ‘‘ปตฺตกลฺลา’’ติ วิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ อกตฺวา วจนํ นิคฺคหิตสฺส วิมุตฺตวจนํ นาม.
ໃນບັນດາພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ" ແຕ່ກັບປ່ຽນ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນ ຖະ-ອັກສອນ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ສຸໂນຖຸ ເມ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດສຽງສິຖິລະໃຫ້ເປັນທະນິຕະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ປັດຕະກັລລັງ, ເອສາ ຍັດຕິ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ປັດຖະກັລລັງ, ເອສາ ຍັດຖິ" ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ພັນເຕ ສັງໂຄ" ແຕ່ກັບປ່ຽນ ພະ-ອັກສອນ ແລະ ຄະ-ອັກສອນ ເປັນ ພະ-ອັກສອນ (ບະ) ແລະ ຄະ-ອັກສອນ (ຄະ/ຄໍ) ແລ້ວກ່າວວ່າ "ບັນເຕ ສັງໂກ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດສຽງທະນິຕະໃຫ້ເປັນສິຖິລະ. ສ່ວນເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ" ດ້ວຍປາກທີ່ເປີດກວ້າງ ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸນັນຕຸ ເມ" ກໍດີ ຫຼືເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ເອສາ ຍັດຕິ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ເອສັງ ຍັດຕິ" ກໍດີ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ກ່າວສຽງວິມຸດຕະໃຫ້ເປັນນິກຄະຫິຕະ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ປັດຕະກັລລັງ" ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ປັດຕະກັລລາ" ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງດ້ວຍປາກທີ່ເປີດກວ້າງ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ກ່າວສຽງນິກຄະຫິຕະໃຫ້ເປັນວິມຸດຕະ.

อิติ [Pg.248] สิถิเล กตฺตพฺเพ ธนิตํ, ธนิเต กตฺตพฺเพ สิถิลํ, วิมุตฺเต กตฺตพฺเพ นิคฺคหิตํ, นิคฺคหิเต กตฺตพฺเพ วิมุตฺตนฺติ อิมานิ จตฺตาริ พฺยญฺชนานิ อนฺโตกมฺมวาจาย กมฺมํ ทูเสนฺติ. เอวํ วทนฺโต หิ อญฺญสฺมึ อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ, ทุรุตฺตํ กโรตีติ วุจฺจติ. อิตเรสุ ปน ทีฆรสฺสาทีสุ ฉสุ พฺยญฺชเนสุ ทีฆฏฺฐาเน ทีฆเมว, รสฺสฏฺฐาเน จ รสฺสเมวาติ เอวํ ยถาฐาเน ตํ ตเทว อกฺขรํ ภาสนฺเตน อนุกฺกมาคตํ ปเวณึ อวินาเสนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา. สเจ ปน เอวํ อกตฺวา ทีเฆ วตฺตพฺเพ รสฺสํ, รสฺเส วา วตฺตพฺเพ ทีฆํ วทติ; ตถา ครุเก วตฺตพฺเพ ลหุกํ, ลหุเก วา วตฺตพฺเพ ครุกํ วทติ; สมฺพนฺเธ วา ปน วตฺตพฺเพ ววตฺถิตํ, ววตฺถิเต วา วตฺตพฺเพ สมฺพนฺธํ วทติ; เอวํ วุตฺเตปิ กมฺมวาจา น กุปฺปติ. อิมานิ หิ ฉ พฺยญฺชนานิ กมฺมํ น โกเปนฺติ.
ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຍັນຊະນະ ໔ ປະການນີ້ ຄື: ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງສິຖິລະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນທະນິຕະ, ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງທະນິຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນສິຖິລະ, ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງວິມຸດຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນນິກຄະຫິຕະ, ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງນິກຄະຫິຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນວິມຸດຕະ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກັມມະວາຈາເສຍໄປໃນທ່າມກາງກັມມະວາຈາ. ເພາະວ່າ ຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເມື່ອຄວນກ່າວຕົວອັກສອນນຶ່ງ ແຕ່ກັບກ່າວຕົວອັກສອນອື່ນ ແລະຊື່ວ່າ ກ່າວຜິດພາດ (ທຸຣຸດຕະ). ສ່ວນໃນພະຍັນຊະນະ ໖ ປະການທີ່ເຫຼືອ ມີທີຄະແລະຣັດສະເປັນຕົ້ນ ພຣະພິກຂຸຜູ້ສູດກັມມະວາຈາ ພຶງກ່າວຕົວອັກສອນນັ້ນໆ ໃຫ້ກົງຕາມຖານະ ຄື ໃນຖານະທີຄະກໍກ່າວເປັນທີຄະ, ໃນຖານະຣັດສະກໍກ່າວເປັນຣັດສະ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ລະບຽບແບບແຜນທີ່ສືບທອດກັນມາຕາມລໍາດັບເສຍໄປ. ແຕ່ຖ້າຫາກບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງທີຄະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນຣັດສະ, ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງຣັດສະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນທີຄະ; ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງຄະຣຸ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນລະຫຸ, ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງລະຫຸ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນຄະຣຸ; ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງສັມພັນທະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນວະວັດຖິຕະ, ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງວະວັດຖິຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນສັມພັນທະ ແມ່ນກ່າວຢ່າງນີ້ ກັມມະວາຈາກໍບໍ່ກໍາເລີບ (ບໍ່ເສຍ). ເພາະວ່າ ພະຍັນຊະນະ ໖ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກັມມະວາຈາເສຍ.

ยํ ปน สุตฺตนฺติกตฺเถรา ‘‘ท-กาโร ต-การมาปชฺชติ, ต-กาโร ท-การมาปชฺชติ, จ-กาโร ช-การมาปชฺชติ, ช-กาโร จ-การมาปชฺชติ, ย-กาโร ก-การมาปชฺชติ, ก-กาโร ย-การมาปชฺชติ; ตสฺมา ท-การาทีสุ วตฺตพฺเพสุ ต-การาทิวจนํ น วิรุชฺฌตี’’ติ วทนฺติ, ตํ กมฺมวาจํ ปตฺวา น วฏฺฏติ. ตสฺมา วินยธเรน เนว ท-กาโร ต-กาโร กาตพฺโพ…เป… น ก-กาโร ย-กาโร. ยถาปาฬิยา นิรุตฺตึ โสเธตฺวา ทสวิธาย พฺยญฺชนนิรุตฺติยา วุตฺตโทเส ปริหรนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา. อิตรถา หิ สาวนํ หาเปติ นาม.
ສ່ວນຄໍາທີ່ພຣະເຖຣະຜູ້ຊົງພຣະສູດ (ສຸຕຕັນຕິກະ) ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ທະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຕະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຕະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ທະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຈະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຊະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຊະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຈະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຍະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ກະ-ອັກສອນ ໄດ້, ກະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ໄດ້; ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອຄວນກ່າວ ທະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ການກ່າວ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຂັດກັນ" ຄໍານັ້ນ ເມື່ອມາເຖິງກັມມະວາຈາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະວິນັຍທອນ ບໍ່ພຶງເຮັດ ທະ-ອັກສອນ ໃຫ້ເປັນ ຕະ-ອັກສອນ... ບໍ່ພຶງເຮັດ ກະ-ອັກສອນ ໃຫ້ເປັນ ຍະ-ອັກສອນ. ພຣະວິນັຍທອນ ພຶງຊໍາຣະພາສາ (ນິຣຸດຕິ) ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພຣະບາລີ ຫຼີກເວັ້ນໂທດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ດ້ວຍພະຍັນຊະນະນິຣຸດຕິ ໑໐ ປະການ ແລ້ວຈຶ່ງສູດກັມມະວາຈາ. ເພາະວ່າ ຖ້າບໍ່ເຮັດຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງ.

อกาเล วา สาเวตีติ สาวนาย อกาเล อโนกาเส ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา ปฐมํเยว อนุสฺสาวนกมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา ญตฺตึ ฐเปติ. อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
ຄໍາວ່າ "ຫຼືສູດອະນຸສາວະນະໃນການອັນບໍ່ຄວນ" (akāle vā sāveti) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຕັ້ງຍັດໄວ້ໃນເວລາແລະໂອກາດອັນບໍ່ຄວນແກ່ການສູດອະນຸສາວະນະ ແຕ່ກັບສູດອະນຸສາວະນະກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຕັ້ງຍັດໄວ້ພາຍຫຼັງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຄະກັມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດເພາະອະນຸສາວະນະ ດ້ວຍອາການ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້.

๔๘๖. สีมโต วิปตฺติยํ ปน อติขุทฺทกสีมา นาม ยา เอกวีสติ ภิกฺขู น คณฺหาติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘ยตฺถ เอกวีสติ ภิกฺขู นิสีทิตุํ น สกฺโกนฺตี’’ติ วุตฺตํ. ตสฺมา ยา เอวรูปา สีมา, อยํ สมฺมตาปิ อสมฺมตา, คามเขตฺตสทิสาว โหติ, ตตฺถ กตํ กมฺมํ กุปฺปติ. เอส นโย เสสสีมาสุปิ. เอตฺถ ปน อติมหตี นาม ยา เกสคฺคมตฺเตนาปิ ติโยชนํ อติกฺกาเมตฺวา สมฺมตา โหติ. ขณฺฑนิมิตฺตา นาม อฆฏิตนิมิตฺตา วุจฺจติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อนุกฺกเมเนว ทกฺขิณาย ปจฺฉิมาย อุตฺตราย ทิสาย กิตฺเตตฺวา ปุน ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปุพฺพกิตฺติตํ นิมิตฺตํ ปฏิกิตฺเตตฺวาว ฐเปตุํ วฏฺฏติ; เอวํ อขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. สเจ [Pg.249] ปน อนุกฺกเมน อาหริตฺวา อุตฺตราย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตตฺเถว ฐเปติ, ขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. อปราปิ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม ยา อนิมิตฺตุปคํ ตจสารรุกฺขํ วา ขาณุกํ วา ปํสุปุญฺชวาลิกาปุญฺชานํ วา อญฺญตรํ อนฺตรา เอกํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ. ฉายานิมิตฺตา นาม ยา ปพฺพตจฺฉายาทีนํ ยํกิญฺจิ ฉายํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ. อนิมิตฺตา นาม ยา สพฺเพน สพฺพํ นิมิตฺตานิ อกิตฺเตตฺวา สมฺมตา โหติ.
໔໘໖. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກັມເພາະສີມາ (ສີມາວິບັດ) ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາແຄບເກີນໄປ" (atikhuddakasīmā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ບໍ່ສາມາດບັນຈຸພຣະພິກຂຸ ໒໑ ຮູບໄດ້. ແຕ່ໃນຄັມພີກຸຣຸນທິ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ສີມາໃດ ທີ່ພຣະພິກຂຸ ໒໑ ຮູບ ບໍ່ສາມາດນັ່ງໄດ້". ເພາະສະນັ້ນ ສີມາໃດທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ສີມານັ້ນແມ່ນຈະຜ່ານການສົມມຸດແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ສົມມຸດ ຍ່ອມເປັນເຊັ່ນດຽວກັບຄາມເຂດ (ເຂດບ້ານ) ເທົ່ານັ້ນ ກັມທີ່ເຮັດໃນສີມານັ້ນຍ່ອມກໍາເລີບ (ເສຍໄປ). ນັຍນີ້ ພຶງໃຊ້ກັບສີມາທີ່ເ...]ີອທັງຫຼາຍຄືກັນ. ໃນບັນດາສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາກວ້າງເກີນໄປ" (atimahatī) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໃຫ້ກາຍ ໓ ໂຍດ ໄປແມ່ນແຕ່ພຽງປາຍເສັ້ນຜົມດຽວ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມານິມິດຂາດ" (khaṇḍanimittā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ມີນິມິດບໍ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ. ພຣະພິກຂຸພຶງທັກນິມິດໃນທິດບູຣະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ) ແລ້ວທັກນິມິດຕາມລໍາດັບໃນທິດທັກສິນ (ທິດໃຕ້), ທິດປັດຈິມ (ທິດຕາເວັນຕົກ), ທິດອຸດອນ (ທິດເໜືອ) ແລ້ວຕ້ອງກັບມາທັກນິມິດທີ່ເຄີຍທັກໄວ້ກ່ອນໃນທິດບູຣະພາອີກເທື່ອນຶ່ງ ຈຶ່ງຈະຄວນ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ສີມານິມິດບໍ່ຂາດ" (akhaṇḍanimittā). ແຕ່ຖ້າຫາກທັກນິມິດຕາມລໍາດັບມາຈົນເຖິງທິດອຸດອນ ແລ້ວຢຸດໄວ້ພຽງທິດອຸດອນນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນສີມານິມິດຂາດ. ອະນຶ່ງອີກ ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມານິມິດຂາດ" ອີກປະການນຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍກໍານົດເອົາຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີແກ່ນຢູ່ທີ່ເປືອກກໍດີ, ຕໍໄມ້ກໍດີ, ຫຼືກອງດິນກອງຊາຍກອງໃດກອງນຶ່ງກໍດີ ທີ່ບໍ່ຄວນເປັນນິມິດ ມາເປັນນິມິດນຶ່ງໃນລະຫວ່າງກາງ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາມີເງົາເປັນນິມິດ" (chāyānimittā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍກໍານົດເອົາເງົາໃດເງົານຶ່ງ ມີເງົາພູເຂົາเป็นຕົ້ນ ມາເປັນນິມິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາບໍ່ມີນິມິດ" (animittā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍບໍ່ໄດ້ທັກນິມິດເລີຍໂດຍປະການທັງປວງ.

พหิสีเม ฐิโต สีมํ สมฺมนฺนติ นาม นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา นิมิตฺตานํ พหิ ฐิโต สมฺมนฺนติ. นทิยา สมุทฺเท ชาตสฺสเร สีมํ สมฺมนฺนตีติ เอเตสุ นทิอาทีสุ ยํ สมฺมนฺนติ, สา เอวํ สมฺมตาปิ ‘‘สพฺพา, ภิกฺขเว, นที อสีมา, สพฺโพ สมุทฺโท อสีโม, สพฺโพ ชาตสฺสโร อสีโม’’ติ (มหาว. ๑๔๗) วจนโต อสมฺมตาว โหติ. สีมาย สีมํ สมฺภินฺทตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ สมฺภินฺทติ. อชฺโฌตฺถรตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ อชฺโฌตฺถรติ. ตตฺถ ยถา สมฺเภโท จ อชฺโฌตฺถรณญฺจ โหติ, ตํ สพฺพํ อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว. อิติ อิมา เอกาทสปิ สีมา อสีมา คามเขตฺตสทิสา เอว, ตาสุ นิสีทิตฺวา กตํ กมฺมํ กุปฺปติ. เตน วุตฺตํ ‘‘อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺตี’’ติ.
ທີ່ຊື່ວ່າ ຢືນຢູ່ນອກສີມາສົມມຸດສີມາ ຄື ບອກນິມິດທັງຫຼາຍແລ້ວ ຢືນຢູ່ນອກນິມິດທັງຫຼາຍ ສົມມຸດສີມາ. ທີ່ວ່າ ສົມມຸດສີມາໃນແມ່ນ້ຳ, ໃນມະຫາສະໝຸດ, ໃນບຶງທຳມະຊາດ ນັ້ນ ຄື ສົມມຸດສີມາໃດໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ສີມານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສົມມຸດຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ກໍຍັງຄົງເປັນສີມາທີ່ບໍ່ໄດ້ສົມມຸດນັ້ນເອງ ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແມ່ນ້ຳທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ, ມະຫາສະໝຸດທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ, ບຶງທຳມະຊາດທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ'. ທີ່ວ່າ ເອົາສີມາຄາບກ່ຽວກັບສີມາ ນັ້ນ ຄື ເອົາສີມາຂອງຕົນໄປຄາບກ່ຽວກັບສີມາຂອງຜູ້ອື່ນ. ທີ່ວ່າ ຄອບງຳ ນັ້ນ ຄື ເອົາສີມາຂອງຕົນໄປຄອບງຳສີມາຂອງຜู້ອື່ນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ການຄາບກ່ຽວກັນ ແລະການຄອບງຳກັນ ມີປະການໃດ, ເນື້ອຄວາມທັງປວງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸໂປສະຖັກຂັນທະກະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສີມາທັງ ໑໑ ເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນສີມາ ເປັນເຊັ່ນດຽວກັບຄາມເຂດເທົ່ານັ້ນ, ສັງຄະກຳທີ່ພິກຂຸນັ່ງເຮັດໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກຳເລີບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສັງຄະກຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມວິບັດໂດຍສ່ວນແຫ່ງສີມາ ດ້ວຍອາການ ໑໑ ເຫຼົ່ານີ້'.

๔๘๗-๔๘๘. ปริสโต กมฺมวิปตฺติยํ ปน กิญฺจิ อนุตฺตานํ นาม นตฺถิ. ยมฺปิ ตตฺถ กมฺมปฺปตฺตฉนฺทารหลกฺขณํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตมฺปิ ปรโต ‘‘จตฺตาโร ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปฺปตฺตา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตเมว. ตตฺถ ปกตตฺตา กมฺมปฺปตฺตาติ จตุวคฺคกรเณ กมฺเม จตฺตาโร ปกตตฺตา อนุกฺขิตฺตา อนิสฺสาริตา ปริสุทฺธสีลา จตฺตาโร ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา กมฺมสฺส อรหา อนุจฺฉวิกา สามิโน. น เตหิ วินา ตํ กมฺมํ กยิรติ, น เตสํ ฉนฺโท วา ปาริสุทฺธิ วา เอติ. อวเสสา ปน สเจปิ สหสฺสมตฺตา โหนฺติ, สเจ สมานสํวาสกา, สพฺเพ ฉนฺทารหาว โหนฺติ. ฉนฺทปาริสุทฺธึ ทตฺวา อาคจฺฉนฺตุ วา มา วา, กมฺมํ ปน ติฏฺฐติ. ยสฺส ปน สงฺโฆ ปริวาสาทิกมฺมํ กโรติ, โส เนว กมฺมปฺปตฺโต, นาปิ ฉนฺทารโห. อปิจ ยสฺมา ตํ ปุคฺคลํ วตฺถุํ กตฺวา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ, ตสฺมา ‘‘กมฺมารโห’’ติ วุจฺจติ. เสสกมฺเมสุปิ เอเสว นโย.
໔໘໗-໔໘໘. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳເພาະບໍລິສັດນັ້ນ ບໍ່ມີບົດໃດທີ່ຊື່ວ່າບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເລີຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າລັກສະນະແຫ່ງຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ແລະຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະໃດ ທີ່ຄວນກ່າວໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳເພາະບໍລິສັດນັ້ນ, ລັກສະນະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນພາຍຫຼັງ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ 'ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ' ນັ້ນ ຄື ໃນກຳທີ່ເພິ່ງເຮັດດ້ວຍຄະນະ ໔ ຮູບ, ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ (ຄື ບໍ່ໄດ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະບໍ່ໄດ້ຖືກຂັບໄລ່ອອກຈາກສົງ) ມີສີລບໍລິສຸດ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ຄື ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ກຳ, ເປັນຜູ້ເໝາະສົມແກ່ກຳ, ເປັນເຈົ້າຂອງແຫ່ງກຳ. ຫາກປາສະຈາກພິກຂຸ ໔ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ກຳນັ້ນກໍເຮັດບໍ່ໄດ້, ທັງສັນທະ ຫຼືປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ຕ້ອງນຳມາ. ສ່ວນພິກຂຸທີ່ເຫຼືອ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີປະມານເປັນພັນຮູບກໍຕາມ, ຫາກເປັນຜູ້ມີສັງວາສສະເໝີກັນ, ທັງໝົດກໍເປັນຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະທັງນັ້ນ. ພວກເພິ່ນຈະມອບສັນທະແລະປາຣິສຸດທິແລ້ວມາ ຫຼືບໍ່ມາກໍຕາມ, ແຕ່ກຳນັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໄດ້. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ທີ່ສົງເຮັດກຳມີປະຣິວາສເປັນຕົ້ນໃຫ້, ບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ເປັນທັງຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ແລະບໍ່ເປັນທັງຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະ. ແຕ່ເພາະສົງເຮັດກຳໂດຍມີບຸກຄົນນັ້ນເປັນວັດຖຸ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຄວນແກ່ກຳ'. ໃນກຳທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

๔๘๙. ปุน [Pg.250] จตฺตาริ กมฺมานีติอาทิโก นโย ปณฺฑกาทีนํ อวตฺถุภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺโต. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว.
໔໘໙. ອີກປະການໜຶ່ງ ນັຍມີຄຳວ່າ 'ກຳ ໔ ປະການ' ເປັນຕົ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນອະວັດຖຸຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຄວນອຸປະສົມບົດ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ.

อปโลกนกมฺมกถา
ອະປະໂລກະນະກັມມະກະຖາ

๔๙๕-๔๙๖. อิทานิ เตสํ กมฺมานํ ปเภททสฺสนตฺถํ ‘‘อปโลกนกมฺมํ กติ ฐานานิ คจฺฉตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ‘‘อปโลกนกมฺมํ ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ – โอสารณํ, นิสฺสารณํ, ภณฺฑุกมฺมํ, พฺรหฺมทณฺฑํ, กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจม’’นฺติ เอตฺถ ‘‘โอสารณํ นิสฺสารณ’’นฺติ ปทสิลิฏฺฐตาเยตํ วุตฺตํ. ปฐมํ ปน นิสฺสารณา โหติ, ปจฺฉา โอสารณา. ตตฺถ ยา กณฺฏกสามเณรสฺส ทณฺฑกมฺมนาสนา, สา ‘‘นิสฺสารณา’’ติ เวทิตพฺพา. ตสฺมา เอตรหิ สเจปิ สามเณโร พุทฺธสฺส วา ธมฺมสฺส วา สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภณติ, ‘‘อกปฺปิยํ กปฺปิย’’นฺติ ทีเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต, โส ยาวตติยํ นิวาเรตฺวา ตํ ลทฺธึ นิสฺสชฺชาเปตพฺโพ. โน เจ วิสฺสชฺเชติ, สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘วิสฺสชฺเชหี’’ติ วตฺตพฺโพ. โน เจ วิสฺสชฺเชติ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา อปโลกนกมฺมํ กตฺวา นิสฺสาเรตพฺโพ. เอวญฺจ ปน กมฺมํ กาตพฺพํ –
໔໙໕-໔໙໖. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມໄປສູ່ຖານະເທົ່າໃດ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ 'ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມໄປສູ່ຖານະ ໕ ປະການ ຄື ການຮັບເຂົ້າ, ການຂັບໄລ່ອອກ, ການເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນຫົວໂລ້ນ, ການລົງພຣົມມະທัน, ແລະກັມມະລັກສະນະເປັນທີ ໕' ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ໂອສາຣະນະ ນິດສາຣະນະ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍແຫ່ງບົດ. ແຕ່ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ການຂັບໄລ່ອອກຍ່ອມມີກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງມີການຮັບເຂົ້າ. ໃນການຂັບໄລ່ອອກນັ້ນ ການນາສະນະດ້ວຍການລົງທັນແກ່ກັນຕະກະສາມະເນນໃດມີຢູ່, ການນາສະນະນັ້ນ ເພິ່ງຊາບວ່າ 'ນິດສາຣະນະ'. ເພາະສະນັ້ນ ໃນກາລະບັດນີ້ ຫາກສາມະເນນກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ, ພຣະທຳ ຫຼືພຣະສົງ, ຫຼືສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ, ເປັນມິດສາທິຖິ ປະກອບດ້ວຍອັນຕັກຄາຫິກະທິຖິ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍເພິ່ງຫ້າມສາມະເນນນັ້ນຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວໃຫ້ສະຫຼະທິຖິນັ້ນເສຍ. ຫາກລາວບໍ່ສະຫຼະ, ເພິ່ງປະຊຸມສົງແລ້ວກ່າວກັບລາວວ່າ 'ຈົ່ງສະຫຼະເສຍ'. ຫາກລາວຍັງບໍ່ສະຫຼະຢູ່, ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳແລ້ວຂັບໄລ່ອອກເສຍ. ແລະເພິ່ງເຮັດກຳຢ່າງນີ້ແລ:

‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ – ‘อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส ธมฺมสฺส สงฺฆสฺส อวณฺณวาที มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ยํ อญฺเญ สามเณรา ลภนฺติ, ทิรตฺตติรตฺตํ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สหเสยฺยํ, ตสฺส อลาภาย นิสฺสารณา รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ. ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ, ภนฺเต, สงฺฆํ ปุจฺฉามิ – ‘อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส…เป… รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ จร ปิเร วินสฺสา’’ติ.
“ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ສາມະເນນຊື່ນີ້ ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ, ພຣະທຳ, ພຣະສົງ, ເປັນມິດສາທິຖິ, ການນອນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍສອງຄືນຫຼືສາມຄືນໃດ ທີ່ສາມະເນນອື່ນໆໄດ້ຢູ່, ການຂັບໄລ່ອອກເພື່ອບໍ່ໃຫ້ສາມະເນນນີ້ໄດ້ການນອນຮ່ວມນັ້ນ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້. ແມ້ນຄັ້ງທີສອງ... ແມ້ນຄັ້ງທີສາມ, ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ສາມະເນນຊື່ນີ້ ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ...ເປ... ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້. 'ຈົ່ງໄປເສຍ ເຈົ້າຄົນຖອຍ, จົ່ງຈິບຫາຍໄປເສຍ' ດັ່ງນີ້.”

โส อปเรน สมเยน ‘‘อหํ, ภนฺเต, พาลตาย อญฺญาณตาย อลกฺขิกตาย เอวํ อกาสึ, สฺวาหํ สงฺฆํ ขมาเปมี’’ติ ขมาเปนฺโต ยาวตติยํ ยาจาเปตฺวา อปโลกนกมฺเมเนว โอสาเรตพฺโพ. เอวํ ปน โอสาเรตพฺโพ, สงฺฆมชฺเฌ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ –
ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ສາມະເນນນັ້ນກ່າວຂໍຂະມາວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ເພາະຄວາມເປັນຄົນພານ, ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້, ເພາະຄວາມບໍ່ມີໂຊກ, ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ຂໍໃຫ້ສົງອົດໂທດໃຫ້' ດັ່ງນີ້. ເມື່ອສາມະເນນນັ້ນຂໍຂະມາຢູ່, ພິກຂຸທັງຫຼາຍເພິ່ງໃຫ້ລາວຂໍຂະມາຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວເພິ່ງຮັບເຂົ້າດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນເອງ. ແລະເພິ່ງຮັບເຂົ້າຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງປະກາດໃຫ້ສົງຊາບໃນທ່າມກາງສົງ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງສົງວ່າ —

‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ – อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส ธมฺมสฺส สงฺฆสฺส อวณฺณวาที มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ยํ อญฺเญ สามเณรา ลภนฺติ, ภิกฺขูหิ สทฺธึ ทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ, ตสฺส [Pg.251] อลาภาย นิสฺสาริโต, สฺวายํ อิทานิ โสรโต นิวาตวุตฺติ ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกนฺโต หิโรตฺตปฺเป ปติฏฺฐิโต กตทณฺฑกมฺโม อจฺจยํ เทเสติ, อิมสฺส สามเณรสฺส ยถา ปุเร กายสมฺโภคสามคฺคิทานํ รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ.
“ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — ສາມະເນນຊື່ນີ້ ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ, ພຣະທຳ, ພຣະສົງ, ເປັນມິດສາທິຖິ, ຖືກຂັບໄລ່ອອກແລ້ວ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໄດ້ການນອນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍສອງຄືນຫຼືສາມຄືນໃດ ທີ່ສາມະເນນອື່ນໆໄດ້ຢູ່, ບັດນີ້ ສາມະເນນນັ້ນ ເປັນຜູ້ສະຫງົບສ່ຽມ, ມີຄວາມປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ເຂົ້າເຖິງທຳແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຕັ້ງຢູ່ໃນຫິຣິແລະໂອຕັບປະ, ເຮັດທັນທະກຳແລ້ວ, ຍ່ອມສະແດງໂທດ, ການໃຫ້ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງການຮ່ວມກາຍແກ່ສາມະເນນນີ້ ເໝືອນດັ່ງແຕ່ກ່ອນ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.”

เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. เอวํ อปโลกนกมฺมํ โอสารณญฺจ นิสฺสารณญฺจ คจฺฉติ. ภณฺฑุกมฺมํ มหาขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตเมว. พฺรหฺมทณฺโฑ ปญฺจสติกกฺขนฺธเก วุตฺโตเยว. น เกวลํ ปเนส ฉนฺนสฺเสว ปญฺญตฺโต, โย อญฺโญปิ ภิกฺขุ มุขโร โหติ, ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆฏฺเฏนฺโต ขุํเสนฺโต วมฺเภนฺโต วิหรติ, ตสฺสปิ ทาตพฺโพ. เอวญฺจ ปน ทาตพฺโพ, สงฺฆมชฺเฌ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ –
ເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ ໓ ເທື່ອ. ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມໄປສູ່ການຮັບເຂົ້າ ແລະການຂັບໄລ່ອອກ ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້. ສ່ວນພັນທຸກຳ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້g່າວໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະວັນນະນາ. ພຣົມມະທັນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກກໍໄດ້ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນປັນຈະສະຕິກະຂັນທະກະ. ແຕ່ພຣົມມະທັນນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຊົງບັນຍັດໄວ້ສະເພາະແກ່ພຣະສັນນະເທົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸອື່ນໃດເປັນຜູ້ປາກຮ້າຍ, ກະທົບກະທັ່ງ, ດ່າທ້າ, ສຽດສີພິກຂຸທັງຫຼາຍດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີຢູ່, ເພິ່ງລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸນັ້ນຄືກັນ. ແລະເພິ່ງລົງພຣົມມະທັນຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງປະກາດໃຫ້ສົງຊາບໃນທ່າມກາງສົງ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງສົງວ່າ —

‘‘ภนฺเต, อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ มุขโร, ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆฏฺเฏนฺโต วิหรติ. โส ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย. ภิกฺขูหิ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ, น อนุสาสิตพฺโพ. สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ – ‘อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ, รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ. ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ – ‘อิตฺถนฺนามสฺส, ภนฺเต, ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ, รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’’ติ.
“ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ປາກຮ້າຍ, ກະທົບກະທັ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີຢູ່. ພິກຂุนັ້ນ ປາດຖະໜາຈະເວົ້າຄຳໃດ ກໍຈົ່ງເວົ້າຄຳນັ້ນເຖີດ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບໍ່ເພິ່ງເວົ້ານຳ, ບໍ່ເພິ່ງໂອວາດ, ບໍ່ເພິ່ງສັ່ງສອນພິກຂຸຊື່ນີ້ເລີຍ. ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ການລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມຄັ້ງທີສອງ, ຂໍຖາມຄັ້ງທີສາມວ່າ — 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ການລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.”

ตสฺส อปเรน สมเยน สมฺมา วตฺติตฺวา ขมาเปนฺตสฺส พฺรหฺมทณฺโฑ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพ. เอวญฺจ ปน ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆมชฺเฌ สาเวตพฺพํ –
ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນປະພຶດຊອບແລ້ວ ຂໍຂະມາຢູ່ ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ, ເພິ່ງລະງັບພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸນັ້ນເສຍ. ແລະເພິ່ງລະງັບຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງປະກາດໃຫ້ສົງຊາບໃນທ່າມກາງສົງວ່າ —

‘‘ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ อสุกสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑํ อทาสิ, โส ภิกฺขุ โสรโต นิวาตวุตฺติ ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกนฺโต หิโรตฺตปฺเป ปติฏฺฐิโต, ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ติฏฺฐติ, สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ, ตสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิ, รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ.
“ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພິກຂຸສົງໄດ້ລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ພິກຂຸນັ້ນ ເປັນຜູ້ສະຫງົບສ່ຽມ, ມີຄວາມປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ເຂົ້າເຖິງທຳແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຕັ້ງຢູ່ໃນຫິຣິແລະໂອຕັບປະ, ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ການລະງັບພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.”

เอวํ ยาวตติยํ วตฺวา อปโลกนกมฺเมเนว พฺรหฺมทณฺโฑ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพติ.
ເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວ ເພິ່ງລະງັບພຣົມມະທັນ ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນເອງ.

กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจมนฺติ ยํ ตํ ภควตา ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก ‘‘เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย กทฺทโมทเกน โอสิญฺจนฺติ, ‘อปฺเปว นาม อมฺเหสุ สารชฺเชยฺยุ’นฺติ, กายํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ[Pg.252], อูรุํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ, องฺคชาตํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ, ภิกฺขุนิโย โอภาเสนฺติ, ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สมฺปโยเชนฺติ, ‘อปฺเปว นาม อมฺเหสุ สารชฺเชยฺยุ’นฺติ. อิเมสุ วตฺถูสุ เตสํ ภิกฺขูนํ ทุกฺกฏํ ปญฺญเปตฺวา ‘อนุชานามิ ภิกฺขเว ตสฺส ภิกฺขุโน ทณฺฑกมฺมํ กาตุ’นฺติ. อถ โข ภิกฺขุนีนํ เอตทโหสิ – ‘กึ นุ โข ทณฺฑกมฺมํ กาตพฺพ’นฺติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – ‘อวนฺทิโย โส ภิกฺขเว ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺโพ’’’ติ เอวํ อวนฺทิยกมฺมํ อนุญฺญาตํ, ตํ กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจมํ อิมสฺส อปโลกนกมฺมสฺส ฐานํ โหติ. ตสฺส หิ กมฺมญฺเญว ลกฺขณํ, น โอสารณาทีนิ; ตสฺมา ‘‘กมฺมลกฺขณ’’นฺติ วุจฺจติ. ตสฺส กรณํ ตตฺเถว วุตฺตํ. อปิจ นํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา สทฺธึ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ อิธาปิ วทาม, ภิกฺขุนุปสฺสเย สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อนุมติยา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา สาเวตพฺพํ –
ທີ່ວ່າ 'ກັມມະລັກສະນະເປັນທີ ໕' ນັ້ນ ຄື ອະວັນທິຍະກຳໃດ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງອະນຸຍາດໄວ້ໃນພິກຂຸນີຂັນທະກະ ໂດຍພຣະດຳຣັດວ່າ: 'ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ ພິກຂຸສັດທັບຄີ ເອົານ້ຳຕົມຫົດພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ເຮັດແນວໃດ ພວກນາງຈຶ່ງຈະກຳໜັດໃນພວກຕົນ', ເປີດກາຍສະແດງແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເປີດຂາອ່ອນສະແດງແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເປີດອົງຄະຊາດສະແດງແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເວົ້າກ້ຽວພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເວົ້າປະສົມປະສານກັບພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ເຮັດແນວໃດ ພວກນາງຈຶ່ງຈະກຳໜັດໃນພວກຕົນ'. ເພາະເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງບັນຍັດອາບັດທຸກກົດແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງອະນຸຍາດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດທັນທະກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ'. ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍໄດ້ມີຄວາມຄິດວ່າ 'ເພິ່ງເຮັດທັນທະກຳແນວໃດນໍ'. ຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸນີສົງເພິ່ງເຮັດພິກຂຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້'. ອະວັນທິຍະກຳ ທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນຖານະທີ ໕ ຂອງອະປະໂລກະນະກຳນີ້ ເຊິ່ງມີກັມມະລັກສະນະນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ກຳນັ້ນເອງເປັນເຄື່ອງກຳນົດຂອງອະວັນທິຍະກຳນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການຮັບເຂົ້າເປັນຕົ້ນ; ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ກັມມະລັກສະນະ'. ວິທີເຮັດອະວັນທິຍະກຳນັ້ນ ກ່າວໄວ້ໃນພິກຂຸນີຂັນທະກະນັ້ນເອງ. ແຕ່ເພື່ອສະແດງວິທີເຮັດນັ້ນ ພ້ອມທັງການລະງັບໂດຍພິສະດານ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວໃນກັມມະວັກນີ້ອີກ, ພິກຂຸນີຜູ້ສະຫຼາດ ເພິ່ງປະກາດໃຫ້ພິກຂຸນີສົງຜູ້ປະຊຸມກັນໃນສຳນັກພິກຂຸນີຊາບ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງພິກຂຸນີສົງວ່າ —

‘‘อยฺเย อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิกํ ทสฺเสติ, เอตสฺส อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ภิกฺขุนิสงฺฆํ ปุจฺฉามิ, ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ ภิกฺขุนิสงฺฆํ ปุจฺฉามี’’ติ.
“ຂ້າແຕ່ແມ່ເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຊື່ນີ້ ສະແດງອາການທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ການເຮັດພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮູບນີ້ໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພິກຂຸນີສົງຫຼືບໍ່, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມພິກຂຸນີສົງ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມພິກຂຸນີສົງ ຄັ້ງທີສອງ... ຄັ້ງທີສາມ ດັ່ງນີ້.”

เอวํ ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺเมน อวนฺทิยกมฺมํ กาตพฺพํ.
ເມື່ອປະກາດຢ່າງນີ້ ໓ ເທື່ອແລ້ວ ເພິ່ງເຮັດອະວັນທິຍະກຳ ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳ.

ตโต ปฏฺฐาย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนีหิ น วนฺทิตพฺโพ. สเจ อวนฺทิยมาโน หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา สมฺมา วตฺตติ, เตน ภิกฺขุนิโย ขมาเปตพฺพา. ขมาเปนฺเตน ภิกฺขุนุปสฺสยํ อคนฺตฺวา วิหาเรเยว สงฺฆํ วา คณํ วา เอกํ ภิกฺขุํ วา อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘อหํ ภนฺเต ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ติฏฺฐามิ, น ปุน อปาสาทิกํ ทสฺเสสฺสามิ, ภิกฺขุนิสงฺโฆ มยฺหํ ขมตู’’ติ ขมาเปตพฺพํ. เตน สงฺเฆน วา คเณน วา เอกํ ภิกฺขุํ เปเสตฺวา เอกภิกฺขุนา วา สยเมว คนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย วตฺตพฺพา – ‘‘อยํ ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ฐิโต, อิมินา อจฺจยํ เทเสตฺวา ภิกฺขุนิสงฺโฆ ขมาปิโต, ภิกฺขุนิสงฺโฆ อิมํ วนฺทิยํ กโรตู’’ติ. โส วนฺทิโย กาตพฺโพ. เอวญฺจ ปน กาตพฺโพ, ภิกฺขุนุปสฺสเย สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อนุมติยา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา สาเวตพฺพํ –
ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍບໍ່ເພິ່ງໄຫວ້ພິກຂຸນັ້ນ. ຫາກພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີໃຜໄຫວ້ ຕັ້ງຫິຣິແລະໂອຕັບປະໄວ້ແລ້ວ ປະພຶດຊອບ, ພິກຂຸນັ້ນເພິ່ງຂໍຂະມາພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ພິກຂຸຜູ້ຈະຂໍຂະມານັ້ນ ບໍ່ເພິ່ງໄປສຳນັກພິກຂຸນີ, ເພິ່ງເຂົ້າໄປຫາສົງ ຫຼືຄະນະ ຫຼືພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ໃນວິຫານນັ້ນເອງ ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ປະນົມມືຂຶ້ນແລ້ວ ກ່າວຂໍຂະມາວ່າ 'ข້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ຈະບໍ່ສະແດງອາການທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສອີກ, ຂໍພິກຂຸນີສົງຈົ່ງອົດໂທດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ' ດັ່ງນີ້. ສົງຫຼືຄະນະນັ້ນ ເພິ່ງສົ່ງພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄປ, ຫຼືພິກຂຸຮູບນັ້ນ ເພິ່ງໄປຫາພິກຂຸນີທັງຫຼາຍດ້ວຍຕົນເອງ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸຮູບນີ້ ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ພິກຂຸຮູບນີ້ສະແດງໂທດແລ້ວ ຂໍຂະມາພິກຂຸນີສົງແລ້ວ, ຂໍພິກຂຸນີສົງຈົ່ງເຮັດພິກຂຸຮູບນີ້ໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄຫວ້ເຖີດ' ດັ່ງນີ້. ພິກຂຸນີສົງເພິ່ງເຮັດພິກຂຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄຫວ້. ແລະເພິ່ງເຮັດຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸນີຜູ້ສະຫຼາດ ເພິ່ງປະກາດໃຫ້ພິກຂຸນີສົງຜູ້ປະຊຸມກັນໃນສຳນັກພິກຂຸນີຊາບ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງພິກຂຸນີສົງວ່າ —

‘‘อยํ อยฺเย อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิกํ ทสฺเสตีติ ภิกฺขุนิสงฺเฆน อวนฺทิโย กโต, โส ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกมิตฺวา ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ฐิโต อจฺจยํ เทเสตฺวา ภิกฺขุนิสงฺฆํ [Pg.253] ขมาเปสิ, ตสฺส อยฺยสฺส วนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ภิกฺขุนิสงฺฆํ ปุจฺฉามี’’ติ –
“ຂ້າແຕ່ແມ່ເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຊື່ນີ້ ສະແດງອາການທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸນີສົງຈຶ່ງໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້, ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮູບນັ້ນ ເຂົ້າເຖິງທຳແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ສະແດງໂທດແລ້ວ ຂໍຂະມາພິກຂຸນີສົງແລ້ວ, ການເຮັດພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮູບນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄຫວ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພິກຂຸນີສົງຫຼືບໍ່, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມພິກຂຸນີສົງ ດັ່ງນີ້ —”

ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ เอวํ อปโลกนกมฺเมเนว วนฺทิโย กาตพฺโพ.
ເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ ໓ ເທື່ອ ເພິ່ງເຮັດພິກຂຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄหว້ ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນເອງ ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້.

อยํ ปเนตฺถ ปาฬิมุตฺตโกปิ กมฺมลกฺขณวินิจฺฉโย. อิทญฺหิ กมฺมลกฺขณํ นาม ภิกฺขุนิสงฺฆมูลกํ ปญฺญตฺตํ, ภิกฺขุสงฺฆสฺสาปิ ปเนตํ ลพฺภติเยว. ยญฺหิ ภิกฺขุสงฺโฆ สลากคฺคยาคคฺคภตฺตคฺคอุโปสถคฺเคสุ อปโลกนกมฺมํ กโรติ, เอตมฺปิ กมฺมลกฺขณเมว. อจฺฉินฺนจีวรชิณฺณจีวรนฏฺฐจีวรานญฺหิ สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ยาวตติยํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺมํ กตฺวา จีวรํ ทาตุํ วฏฺฏติ. อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชเกน ปน จีวรํ กโรนฺตสฺส เสนาสนกฺขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตปฺปเภทานิ สูจิอาทีนิ อนปโลเกตฺวาปิ ทาตพฺพานิ. เตสํ ทาเน โสเยว อิสฺสโร, ตโต อติเรกํ เทนฺเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ. ตโต หิ อติเรกทาเน สงฺโฆ สามี. คิลานเภสชฺชมฺปิ ตตฺถ วุตฺตปฺปการํ สยเมว ทาตพฺพํ. อติเรกํ อิจฺฉนฺตสฺส อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ. โยปิ จ ทุพฺพโล วา ฉินฺนิริยาปโถ วา ปจฺฉินฺนภิกฺขาจารปโถ วา มหาคิลาโน, ตสฺส มหาวาเสสุ ตตฺรุปฺปาทโต เทวสิกํ นาฬิ วา อุปฑฺฒนาฬิ วา เอกทิวสํเยว วา ปญฺจ วา ทส วา ตณฺฑุลนาฬิโย เทนฺเตน อปโลกนกมฺมํ กตฺวาว ทาตพฺพา. เปสลสฺส ภิกฺขุโน ตตฺรุปฺปาทโต อิณปลิโพธมฺปิ พหุสฺสุตสฺส สงฺฆภารนิตฺถารกสฺส ภิกฺขุโน อนุฏฺฐาปนียเสนาสนมฺปิ สงฺฆกิจฺจํ กโรนฺตานํ กปฺปิยการกาทีนํ ภตฺตเวตนมฺปิ อปโลกนกมฺเมน ทาตุํ วฏฺฏติ.
ກໍແລ້ວໃນອະປະໂລກະນະກຳນີ້ ນີ້ຄືການຕັດສິນລັກສະນະແຫ່ງກຳ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ນອກພຣະບາລີກໍຕາມ. ດ້ວຍວ່າ ລັກສະນະແຫ່ງກຳນີ້ ໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍມີພິກຂຸນີສົງເປັນມູນເຫດ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ລັກສະນະແຫ່ງກຳນີ້ ກໍຍ່ອມໄດ້ແກ່ພິກຂຸສົງດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ອະປະໂລກະນະກຳໃດ ທີ່ພິກຂຸສົງເຮັດໃນໂຮງສະຫຼາກ, ໂຮງຍາຄູ, ໂຮງພັດ (ໂຮງສັນ) ແລະໂຮງອຸໂປສົດ, ອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນ ກໍເປັນລັກສະນະແຫ່ງກຳແທ້ໆ. ດ້ວຍວ່າ ສຳລັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີຈີວອນຖືກປຸ້ນ, ມີຈີວອນເກົ່າຄ່ຳຄ່າ, ຫຼືມີຈີວອນເສຍຫາຍ, ຄວນໃຫ້ສົງປະຊຸມກັນ ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດປະກາດໃຫ້ຊາບຕະຫຼອດສາມເທື່ອ ເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ ແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍຈີວອນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ແຈກຢາຍຂອງເລັກນ້ອຍ (ອັບປະມັດຕະກະວິສັດຊະກະ) ເມື່ອຈະຖວາຍເຂັມເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີປະເພດຕ່າງໆ ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາເສນາສະນະຂັນທະກະ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເຮັດຈີວອນ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກໍຄວນຖວາຍໄດ້. ໃນການຖວາຍເຂັມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ແຈກຢາຍນັ້ນເອງເປັນໃຫຍ່, ແຕ່ຖ້າຈະຖວາຍສິ່ງທີ່ເກີນກວ່ານັ້ນ ຕ້ອງບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ເພາະວ່າ ໃນການຖວາຍສິ່ງທີ່ເກີນກວ່ານັ້ນ ສົງຍ່ອມເປັນເຈົ້າຂອງ. ເຖິງແມ່ນຄີລານະເພສັດ (ຢາຄົນໄຂ້) ທີ່ມີປະເພດຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ແຈກຢາຍກໍຖວາຍໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ແຕ່ຫາກພິກຂຸໄຂ້ຕ້ອງການເກີນກວ່ານັ້ນ ຕ້ອງບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ທຸບພົນ, ຫຼືມີອິຣິຍາບົດຂາດ (ເຄື່ອນໄຫວບໍ່ໄດ້), ຫຼືມີທາງທ່ຽວບິນທະບາດຂາດ (ບໍ່ສາມາດໄປບິນທະບາດໄດ້), ຫຼືເປັນໄຂ້ໜັກ, ສົງເມື່ອຈະຖວາຍເຂົ້າສານວັນລະທະນານ (ໜຶ່ງທະນານ) ຫຼືເຄິ່ງທະນານ, ຫຼືໃນວັນດຽວຖວາຍຫ້າທະນານ ຫຼືສິບທະນານ ຈາກປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດໃຫຍ່ນັ້ນ ຕ້ອງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ເຖິງແມ່ນການຊຳລະໜີ້ສິນທີ່ຮົບກວນຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ, ຫຼືການຖວາຍເສນາສະນະທີ່ບໍ່ຄວນໃຫ້ຍ້າຍອອກແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຫູສູດຜູ້ຊ່ວຍແບກຫາບພາລະຂອງສົງ, ຫຼືຄ່າອາຫານຂອງພວກກັບປິຍະກາຣົກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເຮັດກິດຂອງສົງ ຈາກປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ກໍຄວນຖວາຍດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳ.

จตุปจฺจยวเสน ทินฺนตตฺรุปฺปาทโต สงฺฆิกํ อาวาสํ ชคฺคาเปตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อยํ ภิกฺขุ อิสฺสรวตาย วิจาเรตี’’ติ กถาปจฺฉินฺทนตฺถํ ปน สลากคฺคาทีสุ วา อนฺตรสนฺนิปาเต วา สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวาว ชคฺคาเปตพฺโพ. จีวรปิณฺฑปาตตฺถาย โอทิสฺสทินฺนตตฺรุปฺปาทโตปิ อปโลเกตฺวา อาวาโส ชคฺคาเปตพฺโพ. อนปโลเกตฺวาปิ วฏฺฏติ. ‘‘สูโร วตายํ ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตตฺถาย ทินฺนโต อาวาสํ ชคฺคาเปตี’’ติ เอวํ อุปฺปนฺนกถาปจฺเฉทนตฺถํ ปน อปโลกนกมฺมเมว กตฺวา ชคฺคาเปตพฺโพ.
ການໃຫ້ບູລະນະປະຕิສັງຂອນອາວາດຂອງສົງ ດ້ວຍປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ທີ່ທາຍົກຖວາຍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈສີ່ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ແຕ່ເພື່ອຕັດຄຳຕິຕຽນວ່າ "ພິກຂຸນີ້ຈັດແຈງດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ຕາມໃຈຕົນເອງ)", ຄວນຖາມສົງໃນໂຮງສະຫຼາກເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນທີ່ປະຊຸມລະຫວ່າງກາງກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນ. ເຖິງແມ່ນປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ທີ່ທາຍົກອຸທິດຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນແລະບິນທະບາດ, ກໍຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນອາວາດ. ເຖິງແມ່ນບໍ່ບອກກ່າວ ກໍຄວນເຮັດໄດ້ຢູ່. ແຕ່ເພື່ອຕັດຄຳຕິຕຽນທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸນີ້ຫານກ້າແທ້ໆ ເອົາປັດໄຈທີ່ທາຍົກຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນແລະບິນທະບາດ ມາໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນອາວາດ", ຄວນເຮັດອະປະໂລກະນະກຳກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນ.

เจติเย [Pg.254] ฉตฺตํ วา เวทิกํ วา โพธิฆรํ วา อาสนฆรํ วา อกตํ วา กโรนฺเตน ชิณฺณํ วา ปฏิสงฺขโรนฺเตน สุธากมฺมํ วา กโรนฺเตน มนุสฺเส สมาทเปตฺวา กาตุํ วฏฺฏติ. สเจ การโก นตฺถิ, เจติยสฺส อุปนิกฺเขปโต กาเรตพฺพํ. อุปนิกฺเขเปปิ อสติ อปโลกนกมฺมํ กตฺวา ตตฺรุปฺปาทโต กาเรตพฺพํ, สงฺฆิเกนปิ. สงฺฆิเกน หิ อปโลเกตฺวา เจติยกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ. เจติยสฺส สนฺตเกน อปโลเกตฺวาปิ สงฺฆิกกิจฺจํ กาตุํ น วฏฺฏติ. ตาวกาลิกํ ปน คเหตฺวา ปากติกํ กาตุํ วฏฺฏติ.
ເມື່ອຈະເຮັດສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດ ຫຼືປະຕິສັງຂອນສິ່ງທີ່ຊຸດໂຊມ ເຊັ່ນ: ສະຕັດ (ຄັນຮົ່ມຍອດເຈດີ), ເວທິກາ (ຮົ້ວອ້ອມ), ໂຮງໂພ (ຫໍພຣະສີມະຫາໂພ), ຫຼືໂຮງອາສະນະ (ຫໍພຣະພຸດທະຮູບ) ທີ່ພຣະເຈດີ, ຫຼືເຮັດການທາປູນຂາວ, ຄວນຊັກຊວນມະນຸດທັງຫຼາຍໃຫ້ເຮັດ. ຫາກບໍ່ມີຜູ້ເຮັດ (ບໍ່ມີເຈົ້າພາບ), ຄວນໃຫ້ເຮັດດ້ວຍຊັບທີ່ຝາກໄວ້ (ອຸປະນິກເຂປະ) ເພື່ອພຣະເຈດີ. ເມື່ອຊັບທີ່ຝາກໄວ້ກໍບໍ່ມີ, ຄວນເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ ແລ້ວໃຫ້ເຮັດດ້ວຍປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ຫຼືດ້ວຍປັດໄຈຂອງສົງກໍໄດ້. ເພາະວ່າ ການເອົາປັດໄຈຂອງສົງມາເຮັດກິດຂອງພຣະເຈດີ ໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ແຕ່ການເອົາຊັບຂອງພຣະເຈດີ ມາເຮັດກິດຂອງສົງ ເຖິງແມ່ນຈະບອກກ່າວແລ້ວກໍບໍ່ຄວນເຮັດ. ແຕ່ການຢືມມາໃຊ້ຊົ່ວຄາວ ແລ້ວເຮັດຄືນໃຫ້ເປັນປົກກະຕິ (ສົ່ງຄືນ) ນັ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່.

เจติเย สุธากมฺมาทีนิ กโรนฺเตหิ ปน ภิกฺขาจารโต วา สงฺฆโต วา ยาปนมตฺตํ อลภนฺเตหิ เจติยสนฺตกโต ยาปนมตฺตํ คเหตฺวา ปริภุญฺชนฺเตหิ วตฺตํ กาตุํ วฏฺฏติ, ‘‘วตฺตํ กโรมา’’ติ มจฺฉมํสาทีหิ สงฺฆภตฺตํ กาตุํ น วฏฺฏติ. เย วิหาเร โรปิตา ผลรุกฺขา สงฺเฆน ปริคฺคหิตา โหนฺติ, ชคฺคนกมฺมํ ลภนฺติ, เยสํ ผลานิ ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ภาเชตฺวา ปริภุญฺชนฺติ, เตสุ อปโลกนกมฺมํ น กาตพฺพํ. เย ปน อปริคฺคหิตา, เตสุ อปโลกนกมฺมํ กาตพฺพํ. ตํ ปน สลากคฺคยาคคฺคภตฺตคฺคอนฺตรสนฺนิปาเตสุปิ กาตุํ วฏฺฏติ, อุโปสถคฺเค ปน วฏฺฏติเยว. ตตฺถ หิ อนาคตานมฺปิ ฉนฺทปาริสุทฺธิ อาหริยติ, ตสฺมา ตํ สุวิโสธิตํ โหติ.
ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດການທາປູນຂາວເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະເຈດີ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ອາຫານພໍຍັງຊີບຈາກການທ່ຽວບິນທະບາດ ຫຼືຈາກສົງ, ຄວນຖືເອົາອາຫານພໍຍັງຊີບຈາກຊັບຂອງພຣະເຈດີມາຂົບສັນ ແລ້ວເຮັດວັດປະຕິບັດໄດ້, ແຕ່ຈະອ້າງວ່າ "ພວກເຮົາເຮັດວັດປະຕິບັດຢູ່" ແລ້ວເອົາປັດໄຈນັ້ນມາເຮັດພັດຕາຫານຂອງສົງດ້ວຍປາແລະຊີ້ນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດ. ຕົ້ນໄມ້ກິນໝາກເຫຼົ່າໃດ ທີ່ປູກໄວ້ໃນອາວາດ ທີ່ສົງໄດ້ຄອບຄອງໄວ້ ແລະໄດ້ຮັບການເບິ່ງແຍງຮັກສາ, ເຊິ່ງເມື່ອໝາກໄມ້ຂອງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນມີຢູ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍຕີລະຄັງ ແລ້ວແບ່ງປັນກັນຂົບສັນ, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຕ້ອງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ. ແຕ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່າໃດ ທີ່ສົງບໍ່ໄດ້ຄອບຄອງໄວ້, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຕ້ອງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ. ກໍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນ ຄວນເຮັດໄດ້ເຖິງແມ່ນໃນໂຮງສະຫຼາກ, ໂຮງຍາຄູ, ໂຮງພັດ ແລະໃນທີ່ປະຊຸມລະຫວ່າງກາງ, ແຕ່ໃນໂຮງອຸໂປສົດນັ້ນ ຍ່ອມຄວນເຮັດແທ້ໆ. ເພາະວ່າ ໃນໂຮງອຸໂປສົດນັ້ນ ຍ່ອມມີການນຳສັນທະແລະປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ໄດ້ມາຮ່ວມປະຊຸມມາດ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນກຳທີ່ບໍລິສຸດດີ.

เอวญฺจ ปน กาตพฺพํ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ –
ກໍແລ້ວ ຄວນເຮັດອະປະໂລກະນະກຳຢ່າງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ ຄວນປະກາດໃຫ້ຊາບ ດ້ວຍຄວາມອະນຸມັດຂອງພິກຂຸສົງວ່າ —

‘‘ภนฺเต, ยํ อิมสฺมึ วิหาเร อนฺโตสีมาย สงฺฆสนฺตกํ มูลตจปตฺตองฺกุรปุปฺผผลขาทนียาทิ อตฺถิ, ตํ สพฺพํ อาคตาคตานํ ภิกฺขูนํ ยถาสุขํ ปริภุญฺชิตุํ รุจฺจตีติ สงฺฆํ ปุจฺฉามี’’ติ ติกฺขตฺตุํ ปุจฺฉิตพฺพํ.
"ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂອງຂົບສັນມີຮາກ, ເປືອກ, ໃບ, ໜໍ່, ດອກ ແລະໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຂອງສົງ ທີ່ມີຢູ່ໃນພາຍໃນສີມາໃນອາວາດນີ້, ສົງພໍໃຈບໍ່ ທີ່ຈະໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມາແລ້ວແລະມາຮອດ ຂົບສັນຂອງທັງໝົດນັ້ນໄດ້ຕາມສະບາຍ? ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງຢ່າງນີ້." ຄວນຖາມຢ່າງນີ້ສາມເທື່ອ.

จตูหิ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ กตํ สุกตเมว. ยสฺมึ วิหาเร ทฺเว ตโย ชนา วสนฺติ, เตหิ นิสีทิตฺวา กตมฺปิ สงฺเฆน กตสทิสเมว. ยสฺมึ ปน วิหาเร เอโก ภิกฺขุ โหติ, เตน ภิกฺขุนา อุโปสถทิวเส ปุพฺพกรณปุพฺพกิจฺจํ กตฺวา นิสินฺเนน กตมฺปิ กติกวตฺตํ สงฺเฆน กตสทิสเมว โหติ.
ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ພິກຂຸສີ່ຫຼືຫ້າຮູບເຮັດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວແທ້ໆ. ໃນອາວາດໃດ ມີພິກຂຸຢູ່ສອງຫຼືສາມຮູບ, ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງປະຊຸມກັນເຮັດແລ້ວ ກໍເໝືອນກັບອັນທີ່ສົງເຮັດແລ້ວເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນໃນອາວາດໃດ ມີພິກຂຸຢູ່ຮູບດຽວ, ກະຕິກາຈຳນົງ (ຂໍ້ຕົກລົງ) ທີ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນເຮັດບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດແລ້ວນັ່ງເຮັດໃນວັນອຸໂປສົດ ກໍເໝືອນກັບອັນທີ່ສົງເຮັດແລ້ວເຊັ່ນກັນ.

กโรนฺเตน [Pg.255] ปน ผลวาเรน กาตุมฺปิ จตฺตาโร มาเส ฉ มาเส เอกสํวจฺฉรนฺติ เอวํ ปริจฺฉินฺทิตฺวาปิ อปริจฺฉินฺทิตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏติ. ปริจฺฉินฺเน ยถาปริจฺเฉทํ ปริภุญฺชิตฺวา ปุน กาตพฺพํ. อปริจฺฉินฺเน ยาว รุกฺขา ธรนฺติ ตาว วฏฺฏติเยว. เยปิ เตสํ รุกฺขานํ พีเชหิ อญฺเญ รุกฺขา โรปิตา โหนฺติ, เตสมฺปิ สา เอว กติกา.
ກໍເມື່ອຈະເຮັດກະຕິກາຈຳນົງນັ້ນ ຈະເຮັດໂດຍກຳນົດຮອບວຽນແຫ່ງໝາກໄມ້ກໍດີ, ຫຼືກຳນົດເວລາສີ່ເດືອນ, ຫົກເດືອນ, ຫຼືໜຶ່ງປີຢ່າງນີ້ກໍດີ, ຫຼືບໍ່ກຳນົດເລີຍກໍດີ, ຍ່ອມຄວນເຮັດໄດ້. ໃນກະຕິກາທີ່ກຳນົດເວລານັ້ນ ເມື່ອຂົບສັນຕາມກຳນົດແລ້ວ ຄວນເຮັດໃໝ່ອີກ. ໃນກະຕິກາທີ່ບໍ່ກຳນົດເວລານັ້ນ ຕາບໃດທີ່ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຍັງຄົງຢູ່ ກໍຍ່ອມຄວນຂົບສັນໄດ້ຕະຫຼອດໄປ. ເຖິງແມ່ນຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆ ທີ່ປູກດ້ວຍແກ່ນຂອງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ, ກະຕິກາຈຳນົງນັ້ນກໍຍ່ອມມີແກ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍເຊັ່ນກັນ.

สเจ ปน อญฺญสฺมึ วิหาเร โรปิตา โหนฺติ, เตสํ ยตฺถ โรปิตา, ตสฺมึเยว วิหาเร สงฺโฆ สามี. เยปิ อญฺญโต พีชานิ อาหริตฺวา ปุริมวิหาเร ปจฺฉา โรปิตา, เตสุ อญฺญา กติกา กาตพฺพา. กติกาย กตาย ปุคฺคลิกฏฺฐาเน ติฏฺฐนฺติ, ยถาสุขํ ผลาทีนิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปเนตฺถ ตํ ตํ โอกาสํ ปริกฺขิปิตฺวา ปริเวณานิ กตฺวา ชคฺคนฺติ, เตสํ ภิกฺขูนํ ปุคฺคลิกฏฺฐาเน ติฏฺฐนฺติ. อญฺเญ ปริภุญฺชิตุํ น ลภนฺติ, เตหิ ปน สงฺฆสฺส ทสภาคํ ทตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานิ. โยปิ มชฺเฌวิหาเร รุกฺขํ สาขาหิ ปริวาเรตฺวา รกฺขติ, ตสฺสาปิ เอเสว นโย.
ແຕ່ຫາກຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກນຳໄປປູກໃນອາວາດອື່ນ, ສົງໃນອາວາດທີ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຖືກປູກນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນເຈົ້າຂອງ. ເຖິງແມ່ນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່າໃດ ທີ່ນຳແກ່ນມາຈາກບ່ອນອື່ນ ແລ້ວມາປູກในອາວາດເດີມໃນພາຍຫຼັງ, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຕ້ອງເຮັດກະຕິກາຈຳນົງອື່ນອີກ. ເມື່ອເຮັດກະຕິກາຈຳນົງແລ້ວ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ (ປຸກຄະລິກະ), ຄວນຂົບສັນໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນໄດ້ຕາມສະບາຍ. ແລະຫາກໃນອາວາດນີ້ ພິກຂຸທັງຫຼາຍກັ້ນຮົ້ວອ້ອມສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ເຮັດເປັນບໍລິເວນ (ບໍລິເວນກຸຕິ) ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາ, ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ພິກຂຸອື່ນໆ ບໍ່ມີສິດຂົບສັນ, ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ (ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງບໍລິເວນ) ຕ້ອງຖວາຍສ່ວນສິb (ໜຶ່ງໃນສິບ) ແກ່ສົງ ແລ້ວຈຶ່ງຄວນຂົບສັນ. ເຖິງແມ່ນພິກຂຸໃດ ກັ້ນຮົ້ວອ້ອມຕົ້ນໄມ້ໃນທ່າມກາງອາວາດດ້ວຍກິ່ງໄມ້ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາໄວ້, ແນວທາງປະຕິບັດສຳລັບພິກຂຸນັ້ນ ກໍເປັນຢ່າງດຽວກັນນີ້.

โปราณวิหารํ คตสฺส สมฺภาวนียภิกฺขุโน ‘‘เถโร อาคโต’’ติ ผลาผลํ อาหรนฺติ, สเจ ตตฺถ มูเล สพฺพปริยตฺติธโร พหุสฺสุตภิกฺขุ วิหาสิ, ‘‘อทฺธา เอตฺถ ทีฆา กติกา กตา ภวิสฺสตี’’ติ นิกฺกุกฺกุจฺเจน ปริภุญฺชิตพฺพํ. วิหาเร ผลาผลํ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ, ธุตงฺคํ น โกเปติ. สามเณรา อตฺตโน อาจริยุปชฺฌายานํ พหูนิ ผลานิ เทนฺติ, อญฺเญ ภิกฺขู อลภนฺตา ขิยฺยนฺติ, ขิยฺยนมตฺตเมว เจตํ โหติ.
ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ເປັນທີ່ເຄົາລົບນັບຖື ໄປຮອດອາວາດເກົ່າແກ່, ທາຍົກທັງຫຼາຍຍ່ອມນຳໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ມາຖວາຍ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພຣະເຖລະມາແລ້ວ". ຫາກໃນອາວາດນັ້ນ ແຕ່ເດີມມີພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຫູສູດຊົງພຣະໄຕປິດົກທັງໝົດເຄີຍຢູ່, ພິກຂຸນັ້ນຄວນຄິດວ່າ "ໃນອາວາດນີ້ ຄົງຈະມີການເຮັດກະຕິກາຈຳນົງອັນຍາວນານໄວ້ແນ່ນອນ" ແລ້ວຂົບສັນໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີຄວາມລະແວງສົงໄສ (ນິກກຸກກຸດຈະ). ໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ໃນອາວາດ ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຖືທຸດົງບິນທະບາດດ້ວຍ, ແລະບໍ່ເຮັດໃຫ້ທຸດົງເສຍຫາຍ. ພວກສາມະເນນຍ່ອມຖວາຍໝາກໄມ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍແກ່ພຣະອາຈານແລະພຣະອຸປັດຊາຂອງຕົນ, ພິກຂຸອື່ນໆ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ກໍຕິຕຽນ, ແຕ່ການຕິຕຽນນັ້ນ ກໍເປັນພຽງແຕ່ຄຳຕິຕຽນເທົ່ານັ້ນ.

สเจ ปน ทุพฺภิกฺขํ โหติ, เอกํ ปนสรุกฺขํ นิสฺสาย สฏฺฐิปิ ชนา ชีวนฺติ, ตาทิเส กาเล สพฺเพสํ สงฺคหกรณตฺถาย ภาเชตฺวา ขาทิตพฺพํ, อยํ สามีจิ. ยาว ปน กติกวตฺตํ น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, ตาว เตหิ ขายิตํ สุขายิตเมว. กทา ปน กติกวตฺตํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ? ยทา สมคฺโค สงฺโฆ สนฺนิปติตฺวา ‘‘อิโต ปฏฺฐาย ภาเชตฺวา ขาทนฺตู’’ติ สาเวติ. เอกภิกฺขุเก ปน วิหาเร เอเกน สาวิเตปิ ปุริมกติกา ปฏิปฺปสฺสมฺภติเยว. สเจ ปฏิปฺปสฺสทฺธาย กติกาย สามเณรา เนว รุกฺขโต ปาเตนฺติ, น ภูมิโต คเหตฺวา ภิกฺขูนํ เทนฺติ, ปติตผลานิ ปาเทหิ ปหรนฺตา วิจรนฺติ, เตสํ ทสภาคโต ปฏฺฐาย ยาว อุปฑฺฒผลภาเคน ผาติกมฺมํ กาตพฺพํ. อทฺธา ผาติกมฺมโลเภน อาหริตฺวา [Pg.256] ทสฺสนฺติ. ปุน สุภิกฺเข ชาเต กปฺปิยการเกสุ อาคนฺตฺวา สาขาปริวาราทีนิ กตฺวา รุกฺเข รกฺขนฺเตสุ สามเณรานํ ผาติกมฺมํ น ทาตพฺพํ, ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ.
ແຕ່ຫາກເກີດໄພຂ້າວຍາກໝາກແພງ (ທຸບພິກຂະໄພ), ພິກຂຸເຖິງຫົກສິບຮູບອາໄສຕົ້ນໝາກມີ້ (ຕົ້ນຂະໜຸນ) ຕົ້ນດຽວລ້ຽງຊີບ, ໃນເວລາເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນແບ່ງປັນກັນຂົບສັນ ເພື່ອເປັນການສົງເຄາະແກ່ທຸກຮູບ, ນີ້ຄືສາມີຈິກຳ (ການປະຕິບັດທີ່ເໝາະສົມ). ກໍຕາບໃດທີ່ກະຕິກາຈຳນົງຍັງບໍ່ທັນລະງັບໄປ, ໝາກໄມ້ທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຂົບສັນແລ້ວ ກໍຍ່ອມເປັນອັນຂົບສັນດີແລ້ວແທ້ໆ. ກໍກະຕິກາຈຳນົງນັ້ນ ຈະລະງັບໄປໃນເວລາໃດ? ໃນເວລາທີ່ສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນປະຊຸມກັນ ແລ້ວປະກາດໃຫ້ຊາບວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ວັນນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ຂໍຈົ່ງແບ່ງປັນກັນຂົບສັນເຖີດ". ສ່ວນໃນອາວາດທີ່ມີພິກຂຸຮູບດຽວ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸຮູບດຽວນັ້ນປະກາດ ກະຕິກາເດີມກໍຍ່ອມລະງັບໄປເຊັ່ນກັນ. ຫາກເມື່ອກະຕິກາລະງັບໄປແລ້ວ ພວກສາມະເນນບໍ່ຍອມປິດ (ສອຍ) ໝາກໄມ້ລົງມາຈາກຕົ້ນ, ທັງບໍ່ເກັບຈາກພື້ນດິນມາຖວາຍແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແຕ່ກັບເຕະໝາກໄມ້ທີ່ຫຼົ່ນລົງມາຫຼິ້ນໄປມາ, ຄວນເຮັດຜາຕິກຳ (ການໃຫ້ສ່ວນແບ່ງເພື່ອຄວາມຈະເລີນ) ແກ່ສາມະເນນເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ສ່ວນສິບ ຈົນຮອດເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງໝາກໄມ້. ພວກສາມະເນນຄົງຈະນຳມາຖວາຍແນ່ນອນ ດ້ວຍຄວາມໂລບໃນສ່ວນແບ່ງຜາຕິກຳນັ້ນ. ເມື່ອບ້ານເມືອງກັບມາອຸດົມສົມບູນ (ສຸພິກຂະ) ອີກຄັ້ງ, ເມື່ອພວກກັບປິຍະກາຣົກມາເຮັດຮົ້ວກິ່ງໄມ້ອ້ອມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຢູ່, ບໍ່ຄວນໃຫ້ສ່ວນແບ່ງຜາຕິກຳແກ່ພວກສາມະເນນ, ແຕ່ຄວນແບ່ງປັນກັນຂົບສັນ.

‘‘วิหาเร ผลาผลํ อตฺถี’’ติ สามนฺตคาเมหิ มนุสฺสา คิลานานํ วา คพฺภินีนํ วา อตฺถาย อาคนฺตฺวา ‘‘เอกํ นาฬิเกรํ เทถ, อมฺพํ เทถ, ลพุชํ เทถา’’ติ ยาจนฺติ, ทาตพฺพํ น ทาตพฺพนฺติ? ทาตพฺพํ. อทียมาเน หิ เต โทมนสฺสิกา โหนฺติ, เทนฺเตน ปน สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ยาวตติยํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺมํ กตฺวาว ทาตพฺพํ, กติกวตฺตํ วา กตฺวา ฐเปตพฺพํ, เอวญฺจ ปน กาตพฺพํ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ –
ພວກມະນຸດຈາກໝູ່ບ້ານໃກ້ຄຽງ ໄດ້ຍິນວ່າ "ໃນອາວາດມີໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່" ຈຶ່ງພາກັນມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນໄຂ້ ຫຼືຍິງມີຄັນ ແລ້ວຂໍວ່າ "ຂໍຖວາຍໝາກພ້າວໜຶ່ງໜ່ວຍ, ໝາກມ່ວງໜຶ່ງໜ່ວຍ, ໝາກຫາວ (ໝາກຕາວ) ໜຶ່ງໜ່ວຍເຖີດ", ຄວນໃຫ້ຫຼືບໍ່ຄວນໃຫ້? ຄວນໃຫ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອບໍ່ໃຫ້ ພວກເຂົາຈະມີຄວາມເສຍໃຈ (ໂທມະນັດ). ແຕ່ເມື່ອຈະໃຫ້ ຄວນໃຫ້ສົງປະຊຸມກັນ ປະກາດໃຫ້ຊາບຕະຫຼອດສາມເທື່ອ ເຮັດອະປະໂລກະນະກຳກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້, ຫຼືເຮັດກະຕິກາຈຳນົງໄວ້. ກໍແລ້ວ ຄວນເຮັດຢ່າງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ ຄວນປະກາດໃຫ້ຊາບ ດ້ວຍຄວາມອະນຸມັດຂອງສົງວ່າ —

‘‘สามนฺตคาเมหิ มนุสฺสา อาคนฺตฺวา คิลานาทีนํ อตฺถาย ผลาผลํ ยาจนฺติ, ทฺเว นาฬิเกรานิ, ทฺเว ตาลผลานิ, ทฺเว ปนสานิ, ปญฺจ อมฺพานิ, ปญฺจ กทลิผลานิ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ, อสุกรุกฺขโต จ อสุกรุกฺขโต จ ผลํ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ รุจฺจติ ภิกฺขุสงฺฆสฺสา’’ติ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ.
"ພວກມະນຸດຈາກໝູ່ບ້ານໃກ້ຄຽງພາກັນມາ ຂໍໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນໄຂ້ເປັນຕົ້ນ, ສົງພໍໃຈບໍ່ ທີ່ຈະບໍ່ຫ້າມພວກເຂົາຜູ້ຖືເອົາໝາກພ້າວສອງໜ່ວຍ, ໝາກຕານສອງໜ່ວຍ, ໝາກມີ້ສອງໜ່ວຍ, ໝາກມ່ວງຫ້າໜ່ວຍ, ໝາກກ້ວຍຫ້າໜ່ວຍ, ແລະບໍ່ຫ້າມພວກເຂົາຜູ້ຖືເອົາໝາກໄມ້ຈາກຕົ້ນນັ້ນແລະຕົ້ນນີ້?" ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້ສາມເທື່ອ.

ตโต ปฏฺฐาย คิลานาทีนํ นามํ คเหตฺวา ยาจนฺตา ‘‘คณฺหถา’’ติ น วตฺตพฺพา, วตฺตํ ปน อาจิกฺขิตพฺพํ – ‘‘นาฬิเกราทีนิ อิมินา นาม ปริจฺเฉเทน คณฺหนฺตานํ อสุกรุกฺขโต จ อสุกรุกฺขโต จ ผลํ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ กต’’นฺติ. อนุวิจริตฺวา ปน ‘‘อยํ มธุรผโล อมฺโพ, อิโต คณฺหถา’’ติปิ น วตฺตพฺพา. ผลภาชนกาเล ปน อาคตานํ สมฺมเตน อุปฑฺฒภาโค ทาตพฺโพ, อสมฺมเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ.
ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ເມື່ອພວກເຂົາມາຂໍໂດຍອ້າງຊື່ຄົນໄຂ້ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນບອກວ່າ "ຈົ່ງຖືເອົາເຖີດ", ແຕ່ຄວນບອກຂໍ້ປະຕິບັດ (ວັດ) ໃຫ້ຊາບວ່າ "ການບໍ່ຫ້າມແກ່ຜູ້ຖືເອົາໝາກພ້າວເປັນຕົ້ນ ຕາມກຳນົດນີ້ ແລະແກ່ຜູ້ຖືເອົາໝາກໄມ້ຈາກຕົ້ນນັ້ນແລະຕົ້ນນີ້ ສົງໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວ". ແຕ່ບໍ່ຄວນເດີນຕາມໄປ ແລ້ວບອກວ່າ "ຕົ້ນໝາກມ່ວງນີ້ມີໝາກຫວານດີ, ຈົ່ງເກັບເອົາຈາກຕົ້ນນີ້ເຖີດ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນເວລາແບ່ງປັນໝາກໄມ້ ຫາກພວກເຂົາມາຮອດ, ພິກຂຸຜູ້ໄດ້ຮັບສົມມຸດ (ແຕ່ງຕັ້ງ) ຄວນຖວາຍສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງ, ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດ ຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ສົງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ.

ขีณปริพฺพโย วา มคฺคคมิยสตฺถวาโห วา อญฺโญ วา อิสฺสโร อาคนฺตฺวา ยาจติ, อปโลเกตฺวาว ทาตพฺพํ. พลกฺกาเรน คเหตฺวา ขาทนฺโต น วาเรตพฺโพ. กุทฺโธ หิ โส รุกฺเขปิ ฉินฺเทยฺย, อญฺญมฺปิ อนตฺถํ กเรยฺย. ปุคฺคลิกปริเวณํ อาคนฺตฺวา คิลานสฺส คาเมน ยาจนฺโต ‘‘อมฺเหหิ ฉายาทีนํ อตฺถาย โรปิตํ, สเจ อตฺถิ, ตุมฺเห ชานาถา’’ติ วตฺตพฺโพ. ยทิ ปน ผลภริตาว รุกฺขา โหนฺติ, กณฺฏเก พนฺธิตฺวา ผลวาเรน ขาทนฺติ, อปจฺจาสีสนฺเตน หุตฺวา ทาตพฺพํ. พลกฺกาเรน คณฺหนฺโต น วาเรตพฺโพ, ปุพฺเพ วุตฺตเมเวตฺถ การณํ.
ຫາກຄົນເດີນທາງຜູ້ມີສະບຽງອາຫານໝົດແລ້ວກໍດີ, ກອງກວຽນພໍ່ຄ້າຜູ້ເດີນທາງກໍດີ, ຫຼືຜູ້ມີອຳນາດຄົນອື່ນກໍດີ ມາຮອດແລ້ວຂໍ, ຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ສົງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ຫາກເຂົາຖືເອົາຂົບສັນດ້ວຍກຳລັງຂົ່ມເຫັງ (ບັງຄັບ) ກໍບໍ່ຄວນຫ້າມ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເຂົາໂກດຮ້າຍ ຄົງຈະຕັດຕົ້ນໄມ້ເສຍກໍໄດ້, ຫຼືເຮັດຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງອື່ນກໍໄດ້. ຫາກເຂົາມາສູ່ບໍລິເວນສ່ວນບຸກຄົນ ແລ້ວຂໍໂດຍອ້າງຊື່ຄົນໄຂ້, ຄວນບອກເຂົາວ່າ "ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານີ້ ພວກຂ້ាន້ອຍປູກໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮົ່ມເງົາເປັນຕົ້ນ, ຫາກມີໝາກໄມ້ຢູ່ ທ່ານກໍຍ່ອມຮູ້ເອງ". ແຕ່ຫາກຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີໝາກດົກແທ້ໆ, ພວກເຂົາກັ້ນຮົ້ວໜາມໄວ້ ແລ້ວຂົບສັນຕາມຮອບວຽນແຫ່ງໝາກໄມ້, ພິກຂຸຄວນເປັນຜູ້ບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນແລ້ວຖວາຍໃຫ້. ຫາກເຂົາຖືເອົາດ້ວຍກຳລັງຂົ່ມເຫັງ ກໍບໍ່ຄວນຫ້າມ, ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ກໍຄືກັບທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນນັ້ນເອງ.

สงฺฆสฺส [Pg.257] ผลาราโม โหติ, ปฏิชคฺคนํ น ลภติ, สเจ ตํ โกจิ วตฺตสีเสน ชคฺคติ, สงฺฆสฺเสว โหติ. อถาปิ กสฺสจิ ปฏิพลสฺส ภิกฺขุโน ‘‘อิมํ สปฺปุริส ชคฺคิตฺวา เทหี’’ติ สงฺโฆ ภารํ กโรติ, โส เจ วตฺตสีเสน ชคฺคติ, เอวมฺปิ สงฺฆสฺเสว โหติ. ผาติกมฺมํ ปจฺจาสีสนฺตสฺส ปน ตติยภาเคน วา อุปฑฺฒภาเคน วา ผาติกมฺมํ กาตพฺพํ. ‘‘ภาริยํ กมฺม’’นฺติ วตฺวา เอตฺตเกน อนิจฺฉนฺโต ปน สพฺพํ ตเวว สนฺตกํ กตฺวา ‘‘มูลภาคํ ทสภาคมตฺตํ ทตฺวา ชคฺคาหี’’ติปิ วตฺตพฺโพ. ครุภณฺฑตฺตา ปน มูลจฺเฉชฺชวเสน น ทาตพฺพํ. โส มูลภาคํ ทตฺวา ขาทนฺโต อกตาวาสํ วา กตฺวา กตาวาสํ วา ชคฺคิตฺวา นิสฺสิตกานํ อารามํ นิยฺยาเทติ, เตหิปิ มูลภาโค ทาตพฺโพว. ยทา ปน ภิกฺขู สยํ ชคฺคิตุํ ปโหนฺติ, อถ เตสํ ชคฺคิตุญฺจ น ทาตพฺพํ, ชคฺคิตกาเล จ น วาเรตพฺพา, ชคฺคนกาเลเยว วาเรตพฺพา. ‘‘พหุํ ตุมฺเหหิ ขายิตํ, อิทานิ มา ชคฺคิตฺถ, ภิกฺขุสงฺโฆเยว ชคฺคิสฺสตี’’ติ วตฺตพฺพํ.
ສວນໝາກໄມ້ຂອງສົງມີຢູ່ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເບິ່ງແຍງຮັກສາ, ຫາກພິກຂຸບາງຮູບເບິ່ງແຍງຮັກສາສວນນັ້ນດ້ວຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງວັດປະຕິບັດ (ວັດຕະສີສະ), ສວນນັ້ນກໍຍ່ອມເປັນຂອງສົງນັ້ນເອງ. ຫຼືຫາກສົງມອບພາລະແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມສາມາດຮູບໃດຮູບໜຶ່ງວ່າ "ອາວຸໂສ, ຂໍທ່ານຈົ່ງເບິ່ງແຍງຮັກສາສວນນີ້ໃຫ້ແດ່ເຖີດ", ຫາກພິກຂຸນັ້ນເບິ່ງແຍງຮັກສາດ້ວຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງວັດປະຕິບັດ, ເຖິງແມ່ນຢ່າງນີ້ ສວນນັ້ນກໍຍ່ອມເປັນຂອງສົງນັ້ນເອງ. ແຕ່ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ຫວັງສ່ວນແບ່ງຜາຕິກຳ, ຄວນເຮັດຜາຕິກຳດ້ວຍສ່ວນສາມ (ໜຶ່ງໃນສາມ) ຫຼືເຄິ່ງໜຶ່ງ. ແຕ່ຫາກພິກຂຸນັ້ນກ່າວວ່າ "ວຽກນີ້ໜັກໜ່ວງຫຼາຍ" ແລ້ວບໍ່ປາດຖະໜາຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາດ້ວຍສ່ວນແບ່ງເທົ່ານັ້ນ, ກໍຄວນບອກເຂົາວ່າ "ຈົ່ງເຮັດສວນທັງໝົດໃຫ້ເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງທ່ານເອງ ແລ້ວຖວາຍສ່ວນແບ່ງເດີມ (ມູນລະພາກ) ພຽງສ່ວນສິບ (ໜຶ່ງໃນສິບ) ແກ່ສົງ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາເຖີດ". ແຕ່ເພາະສວນນັ້ນເປັນຄະລຸພັນ (ຂອງໜັກຂອງສົງ) ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖວາຍໃຫ້ໂດຍການຕັດຂາດ (ມອບໃຫ້ຂາດຕົວ). ພິກຂຸນັ້ນເມື່ອຖວາຍສ່ວນແບ່ງເດີມແລ້ວຂົບສັນຢູ່, ຈະສ້າງອາວາດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສ້າງກໍດີ, ຫຼືບູລະນະປະຕິສັງຂອນອາວາດທີ່ສ້າງແລ້ວກໍດີ ແລ້ວມອບສວນນັ້ນໃຫ້ແກ່ພວກສິດຍານຸສິດ, ເຖິງແມ່ນພວກສິດຍານຸສິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຕ້ອງຖວາຍສ່ວນແບ່ງເດີມນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ໃນເວລາໃດ ພິກຂຸທັງຫຼາຍສາມາດເບິ່ງແຍງຮັກສາໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ, ໃນເວລານັ້ນ ບໍ່ຄວນໃຫ້ພວກສິດຍານຸສິດເຫຼົ່ານັ້ນເບິ່ງແຍງຮັກສາອີກ, ແລະໃນເວລາທີ່ໝາກໄມ້ສຸກ (ຮອບວຽນໝາກໄມ້ຮອດ) ກໍບໍ່ຄວນຫ້າມພວກເຂົາ, ແຕ່ຄວນຫ້າມໃນເວລາທີ່ຈະເບິ່ງແຍງຮັກສານັ້ນເອງ. ຄວນກ່າວວ່າ "ພວກທ່ານໄດ້ຂົບສັນໄປຫຼາຍແລ້ວ, ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພວກທ່ານຢ່າເບິ່ງແຍງຮັກສາເລີຍ, ພິກຂຸສົງນັ້ນເອງຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາ".

สเจ ปน เนว วตฺตสีเสน ชคฺคนฺโต อตฺถิ, น ผาติกมฺเมน, น สงฺโฆ ชคฺคิตุํ ปโหติ, เอโก อนาปุจฺฉิตฺวาว ชคฺคิตฺวา ผาติกมฺมํ วฑฺเฒตฺวา ปจฺจาสีสติ, อปโลกนกมฺเมน ผาติกมฺมํ วฑฺเฒตฺวา ทาตพฺพํ. อิติ อิมํ สพฺพมฺปิ กมฺมลกฺขณเมว โหติ. อปโลกนกมฺมํ อิมานิ ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ.
ກໍຖ້າວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາໂດຍຄວາມເປັນວັດ ບໍ່ມີເລີຍ, ບຸກຄົນຜູ້ຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາໂດຍການທຳຜາຕິກຳ ກໍບໍ່ມີ, ແລະສົງກໍບໍ່ສາມາດຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາໄດ້, ພິກຂຸຮູບດຽວ ບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາ ທຳຜາຕິກຳໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແລ້ວຫວັງຜົນຕອບແທນ, ພຶງທຳຜາຕິກຳໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແລ້ວມອບໃຫ້ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ທັງໝົດນີ້ຍ່ອມເປັນລັກສະນະຂອງກຳເທົ່ານັ້ນ. ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້.

ญตฺติกมฺมฏฺฐานเภเท ปน ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข, อนุสิฏฺโฐ โส มยา. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อาคจฺเฉยฺยาติ, อาคจฺฉาหีติ วตฺตพฺโพ’’ติ เอวํ อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส โอสารณา โอสารณา นาม.
ສ່ວນໃນການຈຳແນກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍັດຕິກຳ (ຍັດຕິກຳມະຖານະເພທະ) ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ການນຳຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ (ພະສະມະເນນ ຫຼື ກຸນລະບຸດຜູ້ຈະບວດ) ເຂົ້າສູ່ສົງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ນີ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຊື່ນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສັ່ງສອນ (ຊີ້ແຈງ) ຜູ້ນັ້ນແລ້ວ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂໍຜູ້ມີຊື່ນີ້ຈົ່ງເຂົ້າມາ ພຶງກ່າວກັບຜູ້ນັ້ນວ່າ ຈົ່ງເຂົ້າມາເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າ).

‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ธมฺมกถิโก อิมสฺส เนว สุตฺตํ อาคจฺฉติ, โน สุตฺตวิภงฺโค, โส อตฺถํ อสลฺลกฺเขตฺวา พฺยญฺชนจฺฉายาย อตฺถํ ปฏิพาหติ. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุํ วุฏฺฐาเปตฺวา อวเสสา อิมํ อธิกรณํ วูปสเมยฺยามา’’ติ เอวํ อุพฺพาหิกาวินิจฺฉเย ธมฺมกถิกสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสารณา นิสฺสารณา นาม.
ການນຳພິກຂຸຜູ້ເປັນທຳມະກະຖຶກອອກໄປຈາກສົງ ໃນການວິນິດໄສໂດຍວິທີອຸບພາຫິກາ (ອຸບພາຫິກາວິນິດໄສ) ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຜູ້ນີ້ ເປັນທຳມະກະຖຶກ ພະສູດກໍດີ ພະສູດວິພັງກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ມາສູ່ພິກຂຸນີ້ ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ກຳນົດໝາຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແລ້ວ ຍ່ອມຄັດຄ້ານອັດຖະດ້ວຍເງົາແຫ່ງພະຍັນຊະນະ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຍົກພິກຂຸມີຊື່ນີ້ອອກໄປ ແລ້ວສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈະລະງັບອະທິການນີ້' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ນິດສາຣະນາ (การຂັບອອກ).

‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติ เอวํ อุโปสถกมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ อุโปสโถ นาม.
ຍັດຕິທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸໂປສົດກຳ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ວັນນີ້ເປັນວັນອຸໂປສົດ ໑໕ ຄ່ຳ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງເຮັດອຸໂປສົດ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸໂປສົດ (ອຸໂປສະຖະຍັດ).

‘‘สุณาตุ [Pg.258] เม ภนฺเต สงฺโฆ, อชฺช ปวารณา ปนฺนรสี. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ปวาเรยฺยา’’ติ เอวํ ปวารณากมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ ปวารณา นาม.
ຍັດຕິທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະວາຣະນາກຳ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ວັນນີ້ເປັນວັນປະວາຣະນາ ໑໕ ຄ່ຳ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງປະວາຣະນາ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະວາຣະນາ (ປະວາຣະນາຍັດ).

‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺยา’’ติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺเฉยฺยา’’ติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ วินยํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ วินยํ ปุจฺเฉยฺยา’’ติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนาเมน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนาเมน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺยา’’ติ เอวํ อตฺตานํ วา ปรํ วา สมฺมนฺนิตุํ ฐปิตา ญตฺติ สมฺมุติ นาม.
ຍັດຕິທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອສົມມຸດຕົນເອງ ຫຼື ບຸກຄົນອື່ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ນີ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຊື່ນີ້ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງສັ່ງສອນພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ພຶງສັ່ງສອນພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຖາມທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ພຶງຖາມທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຖາມພະວິນັຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງ of ສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ພຶງຖາມພະວິນັຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າອັນພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຖາມພະວິນັຍແລ້ວພຶງວິສັດຊະນາ' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ອັນພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຖາມພະວິນັຍແລ້ວພຶງວິສັດຊະນາ' ກໍດີ ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິຍັດ).

‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อิทํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสคฺคิยํ สงฺฆสฺส นิสฺสฏฺฐํ. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยา’’ติ. ‘‘ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อายสฺมนฺตา อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยุ’’นฺติ เอวํ นิสฺสฏฺฐจีวรปตฺตาทีนํ ทานํ ทานํ นาม.
ການໃຫ້ຈີວອນ ແລະ ບາດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະລະແລ້ວ ຄື 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຈີວອນຜືນນີ້ຂອງພິກຂຸມີຊື່ນີ້ ເປັນນິດສັກຄີ ໄດ້ສະລະແລ້ວແກ່ສົງ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງໃຫ້ຈີວອນຜືນນີ້ແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸພຶງໃຫ້ຈີວອນຜືນນີ້ແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທານະ (ທານະຍັດ).

‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ อาปตฺตึ สรติ, วิวรติ, อุตฺตานึ กโรติ, เทเสติ. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺยนฺติ. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺย’’นฺติ. เตน วตฺตพฺโพ ‘‘ปสฺสสี’’ติ. ‘‘อาม ปสฺสามี’’ติ. อายตึ สํวเรยฺยาสีติ เอวํ อาปตฺติปฏิคฺคโห ปฏิคฺคโห นาม.
การຮັບອາບັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຜູ້ນີ້ ລະນຶກອາບັດໄດ້ ເປີດເຜີຍ ເຮັດໃຫ້ຕື້ນ ສະແດງຢູ່ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຮັບອາບັດຂອງພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ດັ່ງນີ້ ໂດຍຕັ້ງຍັດຕິແກ່ສົງກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຮັບອາບັດຂອງພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ດັ່ງນີ້ ໂດຍຕັ້ງຍັດຕິແກ່ຄະນະກໍດີ, ພິກຂຸຜູ້ຮັບອາບັດນັ້ນພຶງກ່າວວ່າ 'ທ່ານເຫັນ (ອາບັດ) ຢູ່ຫຼື?' ພິກຂຸຜູ້ສະແດງພຶງກ່າວວ່າ 'ເອີ, ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຢູ່' ພິກຂຸຜູ້ຮັບພຶງກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງສຳລວມລະວັງຕໍ່ໄປເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິກຄະຫະ (ການຮັບອາບັດ).

‘‘สุณนฺตุ เม, อายสฺมนฺตา อาวาสิกา. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อิทานิ อุโปสถํ กเรยฺยาม, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม, อาคเม กาเฬ ปวาเรยฺยามา’’ติ. เต เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ภณฺฑนการกา กลหการกา วิวาทการกา ภสฺสการกา สงฺเฆ อธิกรณการกา ตํ กาฬํ อนุวเสยฺยุํ, อาวาสิเกน ภิกฺขุนา พฺยตฺเตน ปฏิพเลน อาวาสิกา ภิกฺขู ญาเปตพฺพา – ‘‘สุณนฺตุ เม, อายสฺมนฺตา อาวาสิกา. ยทายสฺมนฺตานํ [Pg.259] ปตฺตกลฺลํ, อิทานิ อุโปสถํ กเรยฺยาม, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม, อาคเม ชุณฺเห ปวาเรยฺยามา’’ติ เอวํ กตา ปวารณาปจฺจุกฺกฑฺฒนา ปจฺจุกฺกฑฺฒนา นาม.
ການເລື່ອນວັນປະວາຣະນາອອກໄປ (ປະວາຣະນາປັດຈຸກກັດທະນາ) ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງເຮັດອຸໂປສົດໃນບັດນີ້ ພຶງສະແດງພະປາຕິໂມກ ພຶງປະວາຣະນາໃນກາລະ (ວັນແຮມ ໑໕ ຄ່ຳ) ທີ່ຈະມາເຖິງ' ດັ່ງນີ້. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຖ້າພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ກໍ່ການທະເລາະ ຜູ້ກໍ່ການວິວາດ ຜູ້ກໍ່ການຂັດແຍ້ງ ຜູ້ເວົ້າຫຼາຍ ຜູ້ກໍ່ອະທິການໃນສົງ ເຫຼົ່ານັ້ນ ອາໄສຢູ່ຕະຫຼອດກາລະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ ພຶງໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນຊາບວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງເຮັດອຸໂປສົດໃນບັດນີ້ ພຶງສະແດງພະປາຕິໂມກ ພຶງປະວາຣະນາໃນວັນເພັງ (ວັນເພັງເດືອນສິບສອງ) ທີ່ຈະມາເຖິງ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດຈຸກກັດທະນາ (ການເລື່ອນວັນປະວາຣະນາ).

สพฺเพเหว เอกชฺฌํ สนฺนิปติตพฺพํ, สนฺนิปติตฺวา พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ – ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ อมฺหากํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ วิหรตํ พหุํ อสฺสามณกํ อชฺฌาจิณฺณํ ภาสิตปริกฺกนฺตํ. สเจ มยํ อิมาหิ อาปตฺตีหิ อญฺญมญฺญํ กาเรสฺสาม, สิยาปิ ตํ อธิกรณํ กกฺขฬตฺตาย วาฬตฺตาย เภทาย สํวตฺเตยฺย. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิมํ อธิกรณํ ติณวตฺถารเกน วูปสเมยฺย ฐเปตฺวา ถุลฺลวชฺชํ, ฐเปตฺวา คิหิปฏิสยุตฺต’’นฺติ เอวํ ติณวตฺถารกสมเถน กตฺวา สพฺพปฐมา สพฺพสงฺคาหิกญตฺติ กมฺมลกฺขณํ นาม.
ພິກຂຸທັງປວງພຶງປະຊຸມພ້ອມກັນ ຄັນປະຊຸມແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ ພຶງໃຫ້ສົງຊາບວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ເມື່ອພວກຂ້າພະເຈົ້າເກີດການທະເລາະ ເກີດການວິວາດ ເຖິງຄວາມຂັດແຍ້ງກັນຢູ່ ໄດ້ປະພຶດລ່ວງລະເມີດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະເປັນອັນຫຼາຍ ທັງທາງວາຈາແລະທາງກາຍ ຖ້າພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະປັບອາບັດເຫຼົ່ານີ້ແກ່ກັນແລະກັນ ບາງທີອະທິການນັ້ນຈະພຶງເປັນໄປເພື່ອຄວາມຮຸນແຮງ ເພື່ອຄວາມຫຍາບຊ້າ ເພື່ອຄວາມແຕກແຍກ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງລະງັບອະທິການນີ້ດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ (ການປະນີປະນອມຄືການເອົາຫຍ້າປົກໄວ້) ໂດຍເວັ້ນໂທດສະຖານໜັກ (ຖຸນລະວັດຈະ) ແລະເວັ້ນໂທດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະລຶຫັດ' ດັ່ງນີ້ ຍັດຕິທຳອິດທີ່ສຸດອັນເປັນຍັດຕິຄຸມທັງປວງ (ສັບພະສັງຄາຫິກະຍັດ) ທີ່ເຮັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະນີ້ ຊື່ວ່າ ກຳມະລັກຂະນະ (ລັກສະນະແຫ່ງກຳ).

ตถา ตโต ปรา เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกํ กตฺวา ทฺเว ญตฺติโย อิติ ยถาวุตฺตปฺปเภทํ โอสารณํ นิสฺสารณํ…เป… กมฺมลกฺขณญฺเญว นวมนฺติ ญตฺติกมฺมํ อิมานิ นว ฐานานิ คจฺฉติ.
ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຍັດຕິອີກ ໒ ຢ່າງ ທີ່ເຮັດໃນແຕ່ລະຝ່າຍ ຖັດຈາກສັບພະສັງຄາຫິກະຍັດນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ຍັດຕິກຳຍ່ອມເຖິງຖານະ ໙ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ໂອສາຣະນາ, ນິດສາຣະນາ... ໄປຈົນເຖິງກຳມະລັກຂະນະ ເປັນທີ ໙ ຕາມການຈຳແນກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

ญตฺติทุติยกมฺมฏฺฐานเภเท ปน วฑฺฒสฺส ลิจฺฉวิโน ปตฺตนิกฺกุชฺชนวเสน ขนฺธเก วุตฺตา นิสฺสารณา. ตสฺเสว ปตฺตุกฺกุชฺชนวเสน วุตฺตา โอสารณา จ เวทิตพฺพา.
ສ່ວນໃນການຈຳແນກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ (ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳມະຖານະເພທະ) ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ນິດສາຣະນາ (ການຂັບອອກ) ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ໃນຂັນທະກະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄວ່ຳບາດແກ່ວັດທະລິດສະວີ ແລະ ໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າ) ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຫງາຍບາດແກ່ວັດທະລິດສະວີນັ້ນເອງ ພຶງຊາບໄດ້.

สีมาสมฺมุติ ติจีวเรน อวิปฺปวาสสมฺมุติ, สนฺถตสมฺมุติ, ภตฺตุทฺเทสก-เสนาสนคฺคาหาปก-ภณฺฑาคาริก-จีวรปฏิคฺคาหก-จีวรภาชก-ยาคุภาชกผลภาชก-ขชฺชภาชก-อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชก-สาฏิยคฺคาหาปก-ปตฺตคฺคาหาปก-อารามิกเปสกสามเณรเปสกสมฺมุตีติ เอตาสํ สมฺมุตีนํ วเสน สมฺมุติ เวทิตพฺพา. กถินจีวรทานมตกจีวรทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ.
ພຶງຊາບ ສົມມຸດຕິ (ການສົມມຸດ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົມມຸດຕິເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສີມາສົມມຸດຕິ, ຕິຈີວະເຣນະອະວິບປະວາສະສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິບໍ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ), ສັນຖະຕະສົມມຸດຕິ, ພັດຕຸດເທສະກະ (ຜູ້ແຈກພັດ), ເສນາສະນະຄາຫາປະກະ (ຜູ້ແຈກເສນາສະນະ), ພັນດາຄາຣິກະ (ຜູ້ຮັກສາຄັງ), ຈີວະຣະປະຕິກຄາຫາປະກະ (ຜູ້ຮັບຈີວອນ), ຈີວະຣະພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກຈີວອນ), ຍາກຸພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກຂ້າວຕົ້ມ), ຜະລະພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກໝາກໄມ້), ຂັດຊະພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກຂອງຂົບຄ້ຽວ), ອັບປະມັດຕະກະວິດສັດຊະກະ (ຜູ້ແຈກຂອງເລັກນ້ອຍ), ສາຕິຍະຄາຫາປະກະ (ຜູ້ແຈກຜ້າອາບນ້ຳຝົນ), ປັດຕະຄາຫາປະກະ (ຜູ້ແຈກບາດ), ອາຣາມິກະເປສະກະ (ຜູ້ໃຊ້ສິດຍະວັດ), ສາມະເນຣະເປສະກະສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິຜູ້ໃຊ້ສາມະເນນ). ພຶງຊາບ ທານະ (ການໃຫ້) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ຜ້າກະຖິນ ແລະ ການໃຫ້ຜ້າມະຕະກະຈີວອນ (ຜ້າບັງສະກຸນຄົນຕາຍ).

กถินุทฺธารวเสน อุทฺธาโร เวทิตพฺโพ. กุฏิวตฺถุวิหารวตฺถุเทสนาวเสน เทสนา เวทิตพฺพา. ยา ปน ติณวตฺถารกสมเถ สพฺพสงฺคาหิกญตฺติญฺจ เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกํ ญตฺติญฺจาติ ติสฺโส ญตฺติโย ฐเปตฺวา ปุน เอกสฺมึ ปกฺเข เอกา, เอกสฺมึ ปกฺเข เอกาติ ทฺเว ญตฺติทุติยกมฺมวาจา วุตฺตา, ตาสํ วเสน กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ. อิติ ญตฺติทุติยกมฺมํ อิมานิ สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ.
ພຶງຊາບ ອຸດທາຣະ (ການເດາະກະຖິນ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເດາະກະຖິນ. ພຶງຊາບ ເທສະນາ (ການຊີ້ແຈງ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຊີ້ແຈງພື້ນທີ່ປຸກກຸຕິ ແລະ ພື້ນທີ່ປຸກວິຫານ. ສ່ວນກຳມະລັກຂະນະ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິທຸຕິຍະກຳມະວາຈາ ໒ ຢ່າງ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ ຄື ໃນຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ເມື່ອຍົກຍັດຕິ ໓ ຢ່າງ ຄື ສັບພະສັງຄາຫິກະຍັດ ແລະ ຍັດຕິຝ່າຍລະ ໑ ຢ່າງແລ້ວ ຍັງມີກຳມະວາຈາຝ່າຍໜຶ່ງ ໑ ຢ່າງ, ຝ່າຍໜຶ່ງ ໑ ຢ່າງ ອີກ ໒ ຢ່າງ. ດັ່ງນັ້ນ ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳຍ່ອມເຖິງຖານະ ໗ ປະການເຫຼົ່ານີ້.

ญตฺติจตุตฺถกมฺมฏฺฐานเภเท [Pg.260] ปน ตชฺชนียกมฺมาทีนํ สตฺตนฺนํ กมฺมานํ วเสน นิสฺสารณา, เตสํเยว จ กมฺมานํ ปฏิปฺปสฺสมฺภนวเสน โอสารณา เวทิตพฺพา. ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติวเสน สมฺมุติ เวทิตพฺพา. ปริวาสทานมานตฺตทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ. มูลายปฏิกสฺสนกมฺมวเสน นิคฺคโห เวทิตพฺโพ. ‘‘อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา อฏฺฐ, ยาวตติยกา อริฏฺโฐ จณฺฑกาฬี จ อิเม เต ยาวตติยกา’’ติ อิมาสํ เอกาทสนฺนํ สมนุภาสนานํ วเสน สมนุภาสนา เวทิตพฺพา. อุปสมฺปทากมฺมอพฺภานกมฺมวเสน ปน กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ. อิติ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ อิมานิ สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ.
ສ່ວນໃນການຈຳແນກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ (ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳມະຖານະເພທະ) ພຶງຊາບ ນິດສາຣະນາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ ໗ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກຳ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂອສາຣະນາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະງັບກຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ພຶງຊາບ ສົມມຸດຕິ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸນໂອວາທະກະສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ໂອວາດນາງພິກຂຸນີ). ພຶງຊາບ ທານະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ປະຣິວາດ ແລະ ການໃຫ້ມານັດ. ພຶງຊາບ ນິກຄະຫະ (ການຂົ່ມ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມູລາຍະປະຕິກັດສະນາກຳ. ພຶງຊາບ ສະມະນຸພາສະນາ (ການສວດປະກາດຫ້າມ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມະນຸພາສະນາ ໑໑ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ພິກຂຸຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸອັນສົງຍົກເສຍແລ້ວ ໘ ພວກ, ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງສວດປະກາດຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ມີພະອະລິດຖະ ແລະ ນາງຈັນທະກາລີ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ຍາວະຕະຕິຍະກະ'. ສ່ວນກຳມະລັກຂະນະ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະສົມບົດກຳ ແລະ ອັບພານະກຳ. ດັ່ງນັ້ນ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳຍ່ອມເຖິງຖານະ ໗ ປະການເຫຼົ່ານີ້.

๔๙๗. อิติ กมฺมานิ จ กมฺมวิปตฺติญฺจ วิปตฺติวิรหิตานํ กมฺมานํ ฐานปเภทคมนญฺจ ทสฺเสตฺวา อิทานิ เตสํ กมฺมานํ การกสฺส สงฺฆสฺส ปริจฺเฉทํ ทสฺเสนฺโต ปุน ‘‘จตุวคฺคกรเณ กมฺเม’’ติอาทิมาห. ตสฺสตฺโถ ปริสโต กมฺมวิปตฺติวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ.
໔໙໗. ພະອຸປາລີເຖລະ ຄັນສະແດງກຳທັງຫຼາຍ, ຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳ ແລະ ການເຖິງຖານະຕ່າງໆ ແຫ່ງກຳທີ່ປາສະຈາກຄວາມວິບັດ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງກຳນົດແຫ່ງສົງຜູ້ເຮັດກຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ຈະຕຸວັກຄະກະຣະເນ ກຳເມ' (ກຳທີ່ພຶງເຮັດດ້ວຍຄະນະ ໔ ຮູບ) ອີກ. ອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແຫ່ງຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳອະທິບາຍຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳ (ກຳມະວິບັດຕິວັນນະນາ) ນັ້ນເອງ.

กมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍກຳມະວັກ (ກຳມະວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ.

อตฺถวสวคฺคาทิวณฺณนา
ການອະທິບາຍອັດຖະວະສະວັກ ເປັນຕົ້ນ (ອັດຖະວະສະວັກຄະວັນນະນາ)

๔๙๘. อิทานิ ยานิ ตานิ เตสํ กมฺมานํ วตฺถุภูตานิ สิกฺขาปทานิ, เตสํ ปญฺญตฺติยํ อานิสํสํ ทสฺเสตุํ ‘‘ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจา’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เวรานํ สํวรายาติ ปาณาติปาตาทีนํ ปญฺจนฺนํ ทิฏฺฐธมฺมิกเวรานํ สํวรตฺถาย ปิทหนตฺถาย. สมฺปรายิกานํ เวรานํ ปฏิฆาตายาติ วิปากทุกฺขสงฺขาตานํ สมฺปรายิกเวรานํ ปฏิฆาตตฺถาย, สมุจฺเฉทนตฺถาย อนุปฺปชฺชนตฺถาย. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวรายาติ เตสํเยว ปญฺจนฺนํ เวรานํ สํวรตฺถาย. สมฺปรายิกานํ วชฺชานนฺติ เตสํเยว วิปากทุกฺขานํ. วิปากทุกฺขาเนว หิ อิธ วชฺชนียภาวโต วชฺชานีติ วุตฺตานิ. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ ภยานนฺติ ครหา อุปวาโท ตชฺชนียาทีนิ กมฺมานิ อุโปสถปวารณานํ ฐปนํ อกิตฺติปกาสนียกมฺมนฺติ เอตานิ ทิฏฺฐธมฺมิกภยานิ นาม, เอเตสํ สํวรตฺถาย. สมฺปรายิกภยานิ ปน วิปากทุกฺขานิเยว, เตสํ ปฏิฆาตตฺถาย. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อกุสลานนฺติ ปญฺจเวรทสอกุสลกมฺมปถปฺปเภทานํ [Pg.261] อกุสลานํ สํวรตฺถาย. วิปากทุกฺขาเนว ปน อกฺขมฏฺเฐน สมฺปรายิกอกุสลานีติ วุจฺจนฺติ, เตสํ ปฏิฆาตตฺถาย. คิหีนํ อนุกมฺปายาติ อคาริกานํ สทฺธารกฺขณวเสน อนุกมฺปนตฺถาย. ปาปิจฺฉานํ ปกฺขุปจฺเฉทายาติ ปาปิจฺฉปุคฺคลานํ คณพนฺธเภทนตฺถาย คณโภชนสิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. ยญฺเหตฺถ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ ปฐมปาราชิกวณฺณนายเมว วุตฺตนฺติ.
໔໙໘. ບັດນີ້ ພະອຸປາລີເຖລະໄດ້ເລີ່ມຄຳມີອາທິວ່າ 'ທະເວ ອັດຖະວະເສ ປະຕິດຈະ' (ເພາະອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໒ ປະການ) ເພື່ອສະແດງອານິສົງໃນການບັນຍັດສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນເປັນມູນເຫດແຫ່ງກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ເວຣານັງ ສັງວະຣາຍະ' (ເພື່ອສຳລວມລະວັງໄພໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງ ເພື່ອປິດກັ້ນເວນໃນປັດຈຸບັນ ໕ ປະການ ມີປານາຕິບາດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສຳປະຣາຍິການັງ ເວຣານັງ ປະຕິຄາຕາຍະ' (ເພື່ອບັນເທົາໄພໃນພາຍພາກໜ້າ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນເທົາ ເພື່ອຕັດຂາດ ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວນໃນພາຍພາກໜ້າ ອັນໄດ້ແກ່ວິບາກທຸກ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ວັດຊານັງ ສັງວະຣາຍະ' (ເພື່ອສຳລວມລະວັງໂທດໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງເວນ ໕ ປະການນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ສຳປະຣາຍິການັງ ວັດຊານັງ' (ເພື່ອບັນເທົາໂທດໃນພາຍພາກໜ້າ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊົງຮຽກວ່າ ວັດຈະ (ໂທດ) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເວັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ພະຍານັງ' (ເພື່ອປ້ອງກັນໄພໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ການຕິຕຽນໃນປັດຈຸບັນ, ການໂຈດລັບຫຼັງ, ກຳມີຕັດຊະນີຍະກຳ ເປັນຕົ້ນ, ການງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາ, ແລະ ອະກິດຕິປະກາສະນີຍະກຳ (ກຳປະກາດຄວາມບໍ່ມີຊື່ສຽງ) ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ໄພໃນປັດຈຸບັນ (ທິດຖະທັມມິກະໄພ) ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງໄພເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໄພໃນພາຍພາກໜ້າ (ສຳປະຣາຍິກະໄພ) ຄື ວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນເທົາໄພເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ອະກຸສະລານັງ' (ເພື່ອສຳລວມລະວັງອະກຸສົນໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງອະກຸສົນ ອັນມີປະເພດຄື ເວນ ໕ ແລະ ອະກຸສົນກຳມະບົດ ໑໐. ສ່ວນວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊົງຮຽກວ່າ ອະກຸສົນໃນພາຍພາກໜ້າ (ສຳປະຣາຍິກະອະກຸສົນ) ເພາະອັດຖະວ່າອົດກັ້ນບໍ່ໄດ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນເທົາອະກຸສົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຄິຫີນັງ ອະນຸກັມປາຍະ' (ເພື່ອອະນຸເຄາະຄະລຶຫັດ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອະນຸເຄາະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮັກສາສັດທາຂອງຄະລຶຫັດຜູ້ຄອງເຮືອນ. ຄຳວ່າ 'ปາປິດສານັງ ປັກຂຸປັດເຊທາຍະ' (ເພື່ອຕັດຮາກຝ່າຍຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ) ຄື ຊົງບັນຍັດຄະນະໂພຊະນະສິກຂາບົດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການທຳລາຍການຕັ້ງກຸ່ມຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. ເພາະວ່າຄຳຕັດສິນໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວໃນທີ່ນີ້ ຄຳຕັດສິນນັ້ນທັງໝົດ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກ (ປະຖົມມະປາຣາຊິກະວັນນະນາ) ນັ້ນເອງ.

สิกฺขาปเทสุ อตฺถวเสน วณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະວະສະໃນສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ ຈົບແລ້ວ.

๔๙๙. ปาติโมกฺขาทีสุ ปาติโมกฺขุทฺเทโสติ ภิกฺขูนํ ปญฺจวิโธ ภิกฺขุนีนํ จตุพฺพิโธ. ปริวาสทานาทีสุ โอสารณียํ ปญฺญตฺตนฺติ อฏฺฐารสสุ วา เตจตฺตาลีสาย วา วตฺเตสุ วตฺตมานสฺส โอสารณียํ ปญฺญตฺตํ. เยน กมฺเมน โอสารียติ, ตํ กมฺมํ ปญฺญตฺตนฺติ อตฺโถ. นิสฺสารณียํ ปญฺญตฺตนฺติ ภณฺฑนการกาทโย เยน กมฺเมน นิสฺสารียนฺติ, ตํ กมฺมํ ปญฺญตฺตนฺติ อตฺโถ.
໔໙໙. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ ປາຕິໂມກ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ປາຕິໂມກຂຸດເທສະ' ຄື ການສວດພະປາຕິໂມກ ໕ ປະເພດ ສຳລັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ໔ ປະເພດ ສຳລັບພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ ການໃຫ້ປະຣິວາດ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ຊົງບັນຍັດໂອສາຣະນີຍະກຳ' ຄື ຊົງບັນຍັດກຳອັນເປັນເຫດຮັບເຂົ້າສູ່ສົງ ແກ່ຜູ້ປະພຶດວັດ ໑໘ ປະການ ຫຼື ວັດ ໔໓ ປະການ ອະທິບາຍວ່າ ຊົງບັນຍັດກຳໃດ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຮັບເຂົ້າສູ່ສົງ. ຄຳວ່າ 'ຊົງບັນຍັດນິດສາຣະນີຍະກຳ' ອະທິບາຍວ່າ ຊົງບັນຍັດກຳໃດ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຂັບໄລ່ບຸກຄົນມີຜູ້ກໍ່ການທະເລາະ ເປັນຕົ້ນ ອອກໄປຈາກສົງ.

๕๐๐. อปญฺญตฺเตติอาทีสุ อปญฺญตฺเต ปญฺญตฺตนฺติ สตฺตาปตฺติกฺขนฺธา กกุสนฺธญฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธํ โกณาคมนญฺจ กสฺสปญฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ฐเปตฺวา อนฺตรา เกนจิ อปญฺญตฺเต สิกฺขาปเท ปญฺญตฺตํ นาม. มกฺกฏิวตฺถุอาทิวินีตกถา สิกฺขาปเท ปญฺญตฺเต อนุปญฺญตฺตํ นาม. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
໕໐໐. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ ອະປັນຍັດເຕ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ຊົງບັນຍັດໃນສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ບັນຍັດ' (ອະປັນຍັດເຕ ປັນຍັດຕັງ) ຄື ກອງອາບັດ ໗ ກອງ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນສິກຂາບົດທີ່ຍັງບໍ່ມີໃຜບັນຍັດໄວ້ໃນລະຫວ່າງ ໂດຍເວັ້ນພະກົກກຸສັນທະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ພະໂກນາຄະມະນະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພະກັດສະປະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ວິນີຕະກະຖາ ມີເລື່ອງລີງ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນຸບັນຍັດ (ອະນຸປັນຍັດຕັງ) ເມື່ອສິກຂາບົດໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

อานิสํสวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍອານິສັງສະວັກ (ອານິສັງສະວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ.

๕๐๑. อิทานิ สพฺพสิกฺขาปทานํ เอเกเกน อากาเรน นวธา สงฺคหํ ทสฺเสตุํ ‘‘นว สงฺคหา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ วตฺถุสงฺคโหติ วตฺถุนา สงฺคโห. เอวํ เสเสสุปิ ปทตฺโถ เวทิตพฺโพ. อยํ ปเนตฺถ อตฺถโยชนา – ยสฺมา หิ เอกสิกฺขาปทมฺปิ อวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ นตฺถิ, ตสฺมา สพฺพานิ วตฺถุนา สงฺคหิตานีติ เอวํ ตาว วตฺถุสงฺคโห เวทิตพฺโพ.
໕໐໑. ບັດນີ້ ພະອຸປາລີເຖລະໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ນະວະ ສັງຄະຫາ' (ການສົງເຄາະ ໙ ປະການ) ເພື່ອສະແດງການສົງເຄາະສິກຂາບົດທັງປວງ ໂດຍອາການແຕ່ລະຢ່າງ ເປັນ ໙ ປະການ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ວັດຖຸສັງຄະຫະ' ຄື ການສົງເຄາະດ້ວຍວັດຖຸ. ພຶງຊາບອັດຖະແຫ່ງບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້. ສ່ວນການປະກອບອັດຖະໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ເພາະວ່າ ສິກຂາບົດແມ່ນແຕ່ຂໍ້ດຽວ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ມີວັດຖຸ (ມູນເຫດ) ນັ້ນບໍ່ມີ ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງປວງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າສົງເຄາະດ້ວຍວັດຖຸ ພຶງຊາບວັດຖຸສັງຄະຫະກ່ອນ ດັ່ງນີ້.

ยสฺมา [Pg.262] ปน ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา สีลวิปตฺติยา สงฺคหิตา, ปญฺจาปตฺติกฺขนฺธา อาจารวิปตฺติยา, ฉ สิกฺขาปทานิ อาชีววิปตฺติยา สงฺคหิตานิ, ตสฺมา สพฺพานิปิ วิปตฺติยา สงฺคหิตานีติ เอวํ วิปตฺติสงฺคโห เวทิตพฺโพ.
ແຕ່ເພາະວ່າ ກອງອາບັດ ໒ ກອງ ຊົງເຄາະດ້ວຍສີລະວິບັດ, ກອງອາບັດ ໕ ກອງ ຊົງເຄາະດ້ວຍອາຈາຣະວິບັດ, ສິກຂາບົດ ໖ ຂໍ້ ຊົງເຄາະດ້ວຍອາຊີວະວິບັດ ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງປວງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າສົງເຄາະດ້ວຍວິບັດ ພຶງຊາບວິບັດຕິສັງຄະຫະ ດັ່ງນີ້.

ยสฺมา ปน สตฺตหาปตฺตีหิ มุตฺตํ เอกสิกฺขาปทมฺปิ นตฺถิ, ตสฺมา สพฺพานิ อาปตฺติยา สงฺคหิตานีติ เอวํ อาปตฺติสงฺคโห เวทิตพฺโพ.
ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ ສິກຂາບົດແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວ ທີ່ພົ້ນໄປຈາກກອງອາບັດທັງ 7 ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍອາບັດ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍອາບັດ (ອາປັດຕິສັງຄະຫະ) ຢ່າງນີ້.

สพฺพานิ จ สตฺตสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตานีติ นิทาเนน สงฺคหิตานีติ เอวํ นิทานสงฺคโห เวทิตพฺโพ.
ແລະສິກຂາບົດທັງໝົດ ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງທັງ 7, ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍນິທານ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍນິທານ (ນິທານະສັງຄະຫະ) ຢ່າງນີ້.

ยสฺมา ปน เอกสิกฺขาปทมฺปิ อชฺฌาจาริกปุคฺคเล อสติ ปญฺญตฺตํ นตฺถิ, ตสฺมา สพฺพานิ ปุคฺคเลน สงฺคหิตานีติ เอวํ ปุคฺคลสงฺคโห เวทิตพฺโพ.
ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ ສິກຂາບົດແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ມີບຸກຄົນຜູ້ລ່ວງລະເມີດ (ອັດຊາຈາຣິກະບຸກຄົນ) ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍບຸກຄົນ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະສັງຄະຫະ) ຢ່າງນີ້.

สพฺพานิ ปน ปญฺจหิ เจว สตฺตหิ จ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ, สพฺพานิ น วินา ฉหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐนฺตีติ สมุฏฺฐาเนน สงฺคหิตานิ. สพฺพานิ จ จตูสุ อธิกรเณสุ อาปตฺตาธิกรเณน สงฺคหิตานิ. สพฺพานิ สตฺตหิ สมเถหิ สมถํ คจฺฉนฺตีติ สมเถหิ สงฺคหิตานิ. เอวเมตฺถ ขนฺธสมุฏฺฐานอธิกรณสมถสงฺคหาปิ เวทิตพฺพา. เสสํ ปุพฺเพ วุตฺตนยเมวาติ.
ສ່ວນວ່າ ສິກຂາບົດທັງໝົດນັ້ນ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍກອງອາບັດ ໕ ປະການ ແລະ ກອງອາບັດ ໗ ປະການ, ສິກຂາບົດທັງໝົດ ບໍ່ປາສະຈາກສະມຸດຖານ ໖ ປະການ ຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍສະມຸດຖານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິກຂາບົດທັງໝົດ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍອາປັດຕາທິກອນ ໃນອະທິກອນ ໔ ປະການ. ສິກຂາບົດທັງໝົດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມສະຫງົບດ້ວຍສະມະຖະ ໗ ປະການ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍສະມະຖະ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໃນສັງຄະຫະວັກນີ້ ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍກອງ (ຂັນທະ), ສະມຸດຖານ, ອະທິກອນ ແລະ ສະມະຖະ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ້ວ.

สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย
ໃນຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍ ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ

นวสงฺคหิตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.
ການອະທິບາຍນະວະສັງຄະຫະວັກ ຈົບແລ້ວ.

นิฏฺฐิตา จ ปริวารสฺส อนุตฺตานตฺถปทวณฺณนาติ.
ແລະ ການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ໃນຄຳພີປະລິວານ ກໍຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.

นิคมนกถา
ຄຳລົງທ້າຍ (ນິກະມະນະກະຖາ)

เอตฺตาวตา [Pg.263] จ –
ແລະ ດ້ວຍຄຳປະພັນມີປະມານເທົ່ານີ້ —

อุภโต วิภงฺคขนฺธก-ปริวารวิภตฺติเทสนํ นาโถ;
วินยปิฏกํ วิเนนฺโต, เวเนยฺยํ ยํ ชิโน อาห.
ພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງສັດໂລກ ເມື່ອຊົງແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ໄດ້ຊົງສະແດງພະວິນັຍປິດົກໃດ ອັນຈຳແນກອອກເປັນອຸພະໂຕວິພັງ, ຂັນທະກະ ແລະ ປະລິວານ.

สมธิกสตฺตวีสติ-สหสฺสมตฺเตน ตสฺส คนฺเถน;
สํวณฺณนา สมตฺตา, สมนฺตปาสาทิกา นาม.
ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍປິດົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ໄດ້ສຳເລັດບໍລິບູນແລ້ວ ດ້ວຍຄຳປະພັນມີປະມານກວ່າ ໒໗,໐໐໐ ຄາຖາ.

ตตฺริทํ สมนฺตปาสาทิกาย สมนฺตปาสาทิกตฺตสฺมึ –
ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຄຳຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນເຫດໃຫ້ຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ມີຄວາມເປັນຄຳພີທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໂດຍຮອບ —

อาจริยปรมฺปรโต, นิทานวตฺถุปฺปเภททีปนโต;
ปรสมยวิวชฺชนโต, สกสมยวิสุทฺธิโต เจว.
ເພາະສະແດງສືບທອດມາແຕ່ຄູອາຈານ, ເພາະສະແດງການຈຳແນກເລື່ອງລາວອັນເປັນນິທານ, ເພາະເວັ້ນຈາກລັດທິຂອງຜູ້ອື່ນ ແລະ ເພາະຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງລັດທິຂອງຕົນເອງ.

พฺยญฺชนปริโสธนโต, ปทตฺถโต ปาฬิโยชนกฺกมโต;
สิกฺขาปทนิจฺฉยโต, วิภงฺคนยเภททสฺสนโต.
ເພາະການຊຳຮະລ້າງພະຍັນຊະນະ, ເພາະອັດຖະແຫ່ງບົດ, ເພາະລຳດັບການປະກອບຄຳບາລີ, ເພາະການຕັດສິນສິກຂາບົດ ແລະ ເພາະການສະແດງປະເພດແຫ່ງນັຍໃນວິພັງ.

สมฺปสฺสตํ น ทิสฺสติ, กิญฺจิ อปาสาทิกํ ยโต เอตฺถ;
วิญฺญูนมยํ ตสฺมา, สมนฺตปาสาทิกาตฺเวว.
ເພາະເຫດທີ່ໃນຄຳພີນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເລີຍທີ່ບໍ່ເປັນໜ້າເລື່ອມໃສ ປາກົດແກ່ພວກນັກປາດຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳພີນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ (ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໂດຍຮອບ) ເທົ່ານັ້ນ.

สํวณฺณนา ปวตฺตา, วินยสฺส วิเนยฺยทมนกุสเลน;
วุตฺตสฺส โลกนาเถน, โลกมนุกมฺปมาเนนาติ.
ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ທີ່พະໂລກະນາດ ຜູ້ຊົງສະຫຼາດໃນການແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ຊົງອະນຸເຄາະແກ່ຊາວໂລກ ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງດຳເນີນໄປໂດຍຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ.

มหาอฏฺฐกถญฺเจว, มหาปจฺจริเมวจ;
กุรุนฺทิญฺจาติ ติสฺโสปิ, สีหฬฏฺฐกถา อิมา.
ອັດຖະກະຖາສີຫົນທັງ ໓ ຄື: ມະຫາອັດຖະກະຖາ, ມະຫາປັດຈະຣີ ແລະ ກຸຣຸນທິ ເຫຼົ່ານີ້.

พุทฺธมิตฺโตติ นาเมน, วิสฺสุตสฺส ยสสฺสิโน;
วินยญฺญุสฺส ธีรสฺส, สุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก.
ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະດັບຮັບຟັງມາແຕ່ສຳນັກຂອງພະເຖລະ ຜູ້ມີຊື່ສຽງປະກົດວ່າ ພະພຸດທະມິດຕະ ຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ຊົງຈຳພະວິນັຍ ແລະ ເປັນປາດຜູ້ມີປັນຍາ.

มหาเมฆวนุยฺยาเน, ภูมิภาเค ปติฏฺฐิโต;
มหาวิหาโร โย สตฺถุ, มหาโพธิวิภูสิโต.
ພະມະຫາວິຫານໃດ ຂອງພະສາດສະດາ ອັນປະດັບປະດາດ້ວຍຕົ້ນມະຫາໂພທິ (ກິ່ງເບື້ອງຂວາ) ຕັ້ງຢູ່ໃນສ່ວນແຫ່ງພື້ນດິນ ຄື ປ່າສວນມະຫາເມຄະວັນ.

ยํ ตสฺส ทกฺขิเณ ภาเค, ปธานฆรมุตฺตมํ;
สุจิจาริตฺตสีเลน, ภิกฺขุสงฺเฆน เสวิตํ.
ມີປະທານະຄະຣະ (ໂຮງບຳເພັນພຽນ) ອັນປະເສີດໃດ ຢູ່ທາງທິດໃຕ້ແຫ່ງພະມະຫາວິຫານນັ້ນ ອັນພະພິກຂຸສົງຜູ້ມີຈະຣິດຕະສິນອັນບໍລິສຸດ ອາໄສຢູ່ແລ້ວ.

อุฬารกุลสมฺภูโต, สงฺฆุปฏฺฐายโก สทา;
อนากุลาย สทฺธาย, ปสนฺโน รตนตฺตเย.
ຜູ້ເກີດໃນຕະກູນອັນສູງສົ່ງ, ເປັນຜູ້ອຸປະຖຳບຳລຸງພະສົງຢູ່ສະເໝີ, ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ດ້ວຍສັດທາອັນບໍ່ຂຸ່ນມົວ.

มหานิคมสามีติ[Pg.264], วิสฺสุโต ตตฺถ การยิ;
จารุปาการสญฺจิตํ, ยํ ปาสาทํ มโนรมํ.
ຜູ້ມີຊື່ສຽງປະກົດວ່າ ມະຫານິກະມະສາມີ ໄດ້ສ້າງຜາສາດອັນເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ປະດັບດ້ວຍກຳແພງອັນງົດງາມ ໄວ້ໃນປະທານະຄະຣະນັ້ນ.

สีตจฺฉายตรูเปตํ, สมฺปนฺนสลิลาสยํ;
วสตา ตตฺร ปาสาเท, มหานิคมสามิโน.
ອັນພ້ອມໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮົ່ມເຢັນ ແລະ ມີສະນ້ຳອັນບໍລິບູນ, ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຜາສາດນັ້ນ ຂອງທ່ານມະຫານິກະມະສາມີ.

สุจิสีลสมาจารํ, เถรํ พุทฺธสิริวฺหยํ;
ยา อุทฺทิสิตฺวา อารทฺธา, อิทฺธา วินยวณฺณนา.
ໄດ້ປາຣົບຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍອັນຮຸ່ງເຮືອງນີ້ ໂດຍອຸທິດຕໍ່ພະເຖລະຜູ້ມີນາມວ່າ ພຸດທະສิຣິ ຜູ້ມີສີລາຈາຣິວັດອັນບໍລິສຸດ.

ปาลยนฺตสฺส สกลํ, ลงฺกาทีปํ นิรพฺพุทํ;
รญฺโญ สิรินิวาสสฺส, สิริปาลยสสฺสิโน.
In ລັດຊະການແຫ່ງພະຣາຊາ ຜູ້ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງສິຣິມຸງຄຸນ ຜູ້ມີພະນາມວ່າ ສິຣິປາລະ ຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ ຜູ້ຊົງປົກຄອງເກາະລັງກາທັງໝົດໃຫ້ປາສະຈາກໄພອັນຕະລາຍ.

สมวีสติเม เขเม, ชยสํวจฺฉเร อยํ;
อารทฺธา เอกวีสมฺหิ, สมฺปตฺเต ปรินิฏฺฐิตา.
ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນປີທີ ໒໐ ອັນເປັນປີແຫ່ງໄຊຊະນະແລະຄວາມສະຫງົບສຸກ ແລະ ໄດ້ສຳເລັດບໍລິບູນເມື່ອເຖິງປີທີ ໒໑ ແຫ່ງພະຣາຊານັ້ນ.

อุปทฺทวา กุเล โลเก, นิรุปทฺทวโต อยํ;
เอกสํวจฺฉเรเนว, ยถา นิฏฺฐํ อุปาคตา.
ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດພາຍໃນເວລາພຽງປີດຽວເທົ່ານັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກອຸປະສັກອັນຕະລາຍ ໃນໂລກອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມວຸ່ນວາຍແລະອຸປະທະວັນຕະລາຍ ດັ່ງນີ້ສັນໃດ.

เอวํ สพฺพสฺส โลกสฺส, นิฏฺฐํ ธมฺมูปสํหิตา;
สีฆํ คจฺฉนฺตุ อารมฺภา, สพฺเพปิ นิรุปทฺทวา.
ຂໍໃຫ້ຄວາມພະຍາຍາມທັງປວງຂອງຊາວໂລກທັງໝົດ ອັນປະກອບດ້ວຍທຳ ຈົ່ງປາສະຈາກອຸປະສັກອັນຕະລາຍ ແລະ ເຖິງຄວາມສຳເລັດໂດຍໄວ ສັນນັ້ນເທີ້ນ.

จิรฏฺฐิตตฺถํ ธมฺมสฺส, กโรนฺเตน มยา อิมํ;
สทฺธมฺมพหุมาเนน, ยญฺจ ปุญฺญํ สมาจิตํ.
ບຸນໃດອັນຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງໃນພະສັດທຳ ໄດ້ສັ່ງສົມແລ້ວ ໃນການແຕ່ງຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ດົນນານແຫ່ງພະທຳ.

สพฺพสฺส อานุภาเวน, ตสฺส สพฺเพปิ ปาณิโน;
ภวนฺตุ ธมฺมราชสฺส, สทฺธมฺมรสเสวิโน.
ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນທັງປວງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຈົ່ງເປັນຜູ້ໄດ້ດື່ມລົດແຫ່ງພະສັດທຳ ຂອງພະທຳມະຣາຊາເທີ້ນ.

จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม, กาเล วสฺสํ จิรํ ปชํ;
ตปฺเปตุ เทโว ธมฺเมน, ราชา รกฺขตุ เมทินินฺติ.
ຂໍພະສັດທຳຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ຕະຫຼອດກາລານານ, ຂໍຝົນຈົ່ງຕົກຕ້ອງຕາມລະດູການ, ຂໍເທວະດາຈົ່ງອະພິບານຮັກສາປວງປະຊາໃຫ້ຮົ່ມເຢັນເປັນສຸກຕະຫຼອດການ, ແລະ ຂໍພະຣາຊາຈົ່ງປົກຄອງແຜ່ນດິນໂດຍທຳເທີ້ນ.

ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญฺญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณน กรณสมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรทารวจนลาวณฺณยุตฺเตน ยุตฺตมุตฺตวาทินา วาทิวเรน มหากวินา ปภินฺนปอสมฺภิทาปริวาเร ฉฬภิญฺญาทิปเภทคุณปฏิมณฺฑิเต อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม [Pg.265] สุปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ เถรวํสปฺปทีปานํ เถรานํ มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตน วิปุลวิสุทฺธพุทฺธินา พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตา อยํ สมนฺตปาสาทิกา นาม วินยสํวณฺณนา –
ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍ ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ນີ້ ອັນພະເຖລະ ຜູ້ປະດັບດ້ວຍສັດທາ, ປັນຍາ ແລະ ວິຣິຍະ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນມີສີລາຈາຣິວັດ, ຄວາມຊື່ກົງ ແລະ ຄວາມອ່ອນໂຍນເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງລັດທິຂອງຕົນ ແລະ ລັດທິອື່ນ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດແຫຼມຄົມແຫ່ງປັນຍາ, ຜູ້ມີພະລັງແຫ່ງປັນຍາອັນບໍ່ມີສິ່ງໃດຂັດຂວາງໄດ້ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ອັນມີພະໄຕປິດົກພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ, ຜູ້ເປັນມະຫາໄວຍາກອນ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງວາຈາອັນອ່ອນຫວານແລະສະຫງ່າຜ່າເຜີຍ ອັນຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຢ່າງສະດວກສະບາຍ ເພາະຄວາມສົມບູນແຫ່ງຖານະກອນ, ຜູ້ກ່າວວາຈາອັນຄວນກ່າວ, ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນັກປາດ, ຜູ້ເປັນມະຫາກວີ, ຜູ້ເປັນດັ່ງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວົງຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນພະມະຫາວິຫານ ຜູ້ມີປັນຍາຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອຸຕະລິມະນຸດສະທຳ ອັນປະດັບດ້ວຍຄຸນມີອະພິນຍາ ໖ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີປະຕິສຳພິທາອັນຈຳແນກແລ້ວເປັນບໍລິວານ ຜູ້ເປັນດັ່ງປະທີບແຫ່ງວົງພະເຖລະ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງແລະບໍລິສຸດ, ຜູ້ມີນາມອັນພະອາຈານທັງຫຼາຍຂະໜານນາມໃຫ້ວ່າ 'ພຸດທະໂຄສະ' ໄດ້ຮຽບຮຽງຂຶ້ນແລ້ວ —

ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ;
ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สีลวิสุทฺธิยา.
ຂໍຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນໂລກ ເພື່ອສະແດງແນວທາງແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສິນ ແກ່ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະແຫວງຫາທາງອອກຈາກໂລກ.

ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน;
โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโนติ.
ຕາບໃດທີ່ພະນາມວ່າ 'ພຸດທະ' ຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າ ຜູ້ມີພະຫະລຶໄທອັນບໍລິສຸດ, ຜູ້ຄົງທີ່, ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຍັງປະກົດຢູ່ໃນໂລກ ຕາບນັ້ນ.

สมนฺตปาสาทิกา นาม
ຄຳພີຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ

วินย-อฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.
ອັດຖະກະຖາພະວິນັຍ ຈົບບໍລິບູນແລ້ວ.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ วินยปิฏเก ໃນພຣະວິນັຍປິດົກ ปริวาร-อฏฺฐกถา ອັດຖະກະຖາປະຣິວານ โสฬสมหาวาโร ໂສຣະສະມະຫາວາຣະ (ມະຫາວານ ໑໖) ปญฺญตฺติวารวณฺณนา ພັນລະນາປັນຍັດຕິວານ วิสุทฺธปริวารสฺส[Pg.137], ปริวาโรติ สาสเน; ธมฺมกฺขนฺธสรีรสฺส, ขนฺธกานํ อนนฺตรา. ຄຳພີປະຣິວານໃດ ໃນພຣະສາສນາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີບໍລິວານອັນບໍລິສຸດ (ຄືພຣະອໍຣະຫັນ) ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍຄືກອງແຫ່ງທັມ, ໃນລຳດັບແຫ່ງຂັນທົກທັງຫຼາຍ สงฺคหํ โย สมารุฬฺโห, ตสฺส ปุพฺพาคตํ นยํ; หิตฺวา ทานิ กริสฺสามิ, อนุตฺตานตฺถวณฺณนํ. ອັນຂຶ້ນສູ່ການສັງຄາຍະນາແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະລະເວັ້ນແນວທາງທີ່ມາແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ໃນວິພັງ ແລະ ຂັນທົກ) ຂອງພຣະວິນັຍປະຣິວານນັ້ນ, ແລ້ວຈະເຮັດການພັນລະນາອັດຖະອັນຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງໃນບັດນີ້. ๑. ตตฺถ ยํ เตน ภควตา…เป… ปญฺญตฺตนฺติ อาทินยปฺปวตฺตาย ตาว ปุจฺฉาย อยํ สงฺเขปตฺโถ – โย โส ภควา สาสนสฺส จิรฏฺฐิติกตฺถํ ธมฺมเสนาปตินา สทฺธมฺมคารวพหุมานเวคสมุสฺสิตํ อญฺชลึ สิรสฺมึ ปติฏฺฐาเปตฺวา ยาจิโต ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ วินยปญฺญตฺตึ ปญฺญเปสิ, เตน ภควตา ตสฺส ตสฺส สิกฺขาปทสฺส ปญฺญตฺติกาลํ ชานตา, ตสฺสา ตสฺสา สิกฺขาปทปญฺญตฺติยา ทส อตฺถวเส ปสฺสตา; อปิจ ปุพฺเพนิวาสาทีหิ ชานตา, ทิพฺเพน จกฺขุนา ปสฺสตา, ตีหิ วิชฺชาหิ ฉหิ วา ปน อภิญฺญาหิ ชานตา, สพฺพตฺถ อปฺปฏิหเตน สมนฺตจกฺขุนา ปสฺสตา, สพฺพธมฺมชานนสมตฺถาย ปญฺญาย ชานตา, สพฺพสตฺตานํ จกฺขุวิสยาตีตานิ ติโรกุฏฺฏาทิคตานิ จาปิ รูปานิ อติวิสุทฺเธน มํสจกฺขุนา จ ปสฺสตา, อตฺตหิตสาธิกาย สมาธิปทฏฺฐานาย ปฏิเวธปญฺญาย ชานตา, ปรหิตสาธิกาย กรุณาปทฏฺฐานาย เทสนาปญฺญาย ปสฺสตา, อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ‘‘ยํ ปฐมํ ปาราชิกํ ปญฺญตฺตํ, ตํ กตฺถ ปญฺญตฺตํ, กํ อารพฺภ ปญฺญตฺตํ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ, อตฺถิ ตตฺถ ปญฺญตฺติ…เป… เกนาภต’’นฺติ. ໑. ໃນຄຳພີປະຣິວານນັ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ແຫ່ງຄຳຖາມທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'yaṃ tena bhagavatā...pe... paññattaṃ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້...) ກ່ອນວ່າ: ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ອັນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ (ພຣະສາຣີບຸດ) ຜູ້ມີຄວາມເຄົາຣົບຍຳເກງຢ່າງແຮງກ້າໃນພຣະສັດທັມ ໄດ້ປະນົມມືອັນຍົກຂຶ້ນໄວ້ເໜືອຫົວແລ້ວກາບທູນອາຣາດທະນາ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຕັ້ງຢູ່ດົນນານແຫ່ງພຣະສາສນາ, ຈຶ່ງຊົງອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການ ແລ້ວຊົງບັນຍັດພຣະວິນັຍ; ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣ量ນັ້ນ ຜູ້ຊົງຮູ້ກາລະແຫ່ງການບັນຍັດສິກຂາບົດນັ້ນໆ, ຜູ້ຊົງເຫັນອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການ ແຫ່ງການບັນຍັດສິກຂາບົດນັ້ນໆ; ອີກປະການໜຶ່ງ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສຕິຍານເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ຊົງເຫັນດ້ວຍທິບພະຍະຈັກຂຸ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍວິຊຊາ ໓ ຫຼືດ້ວຍອະພິນຍາ ໖, ຜູ້ຊົງເຫັນດ້ວຍສະມັນຕະຈັກຂຸ (ສັບພັນຍຸຕັນຍານ) ອັນບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງໃນອາຣົມທັງປວງ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍພຣະປັນຍາອັນສາມາດຮູ້ທັມທັງປວງ, ຜູ້ຊົງເຫັນຮູບທັງຫຼາຍຂອງສັດທັງປວງ ແມ້ແຕ່ຮູບທີ່ກາຍວິໄສແຫ່ງຈັກຂຸ ແລະ ຢູ່ພາຍນອກຝາເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍມັງສະຈັກຂຸອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ຊົງຮູ້ດ້ວຍປະຕິເວທະປັນຍາ (ອະຣິຍະມັກປັນຍາ) ອັນມີສະມາທິເປັນເຫດໃກ້ ທີ່ຍັງປະໂຫຍດຕົນໃຫ້ສຳເລັດ, ຜູ້ຊົງເຫັນດ້ວຍເທສະນາປັນຍາ ອັນມີກະລຸນาເປັນເຫດໃກ້ ທີ່ຍັງປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນໃຫ້ສຳເລັດ, ພຣະອົງຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງນັ້ນ ໄດ້ຊົງບັນຍັດປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດໃດ, ຄຳຖາມວ່າ 'ປາຣາຊິກນັ້ນ ຊົງບັນຍັດໄວ້ ນະ ທີ່ໃດ? ຊົງປາຣົບໃຜຈຶ່ງບັນຍັດ? ຊົງບັນຍັດເພາະເລື່ອງລາວໃດ? ໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ ມີປັນຍັດ...pe... ໃຜນຳສືບໆ ກັນມາ?' ດັ່ງນີ້. ๒. ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน [Pg.138] ปน ‘‘ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐมํ ปาราชิก’’นฺติ อิทํ เกวลํ ปุจฺฉาย อาคตสฺส อาทิปทสฺส ปจฺจุทฺธรณมตฺตเมว, ‘‘กตฺถ ปญฺญตฺตนฺติ เวสาลิยา ปญฺญตฺตํ; กํ อารพฺภาติ สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภา’’ติ เอวมาทินา ปน นเยน ปุนปิ เอตฺถ เอเกกํ ปทํ ปุจฺฉิตฺวาว วิสฺสชฺชิตํ. เอกา ปญฺญตฺตีติ ‘‘โย ปน ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย ปาราชิโก โหติ อสํวาโส’’ติ อยํ เอกา ปญฺญตฺติ. ทฺเว อนุปญฺญตฺติโยติ ‘‘อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปี’’ติ จ, ‘‘สิกฺขํ อปจฺจกฺขายา’’ติ จ มกฺกฏิวชฺชิปุตฺตกวตฺถูนํ วเสน วุตฺตา – อิมา ทฺเว อนุปญฺญตฺติโย. เอตฺตาวตา ‘‘อตฺถิ ตตฺถ ปญฺญตฺติ อนุปญฺญตฺติ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺตี’’ติ อิมิสฺสา ปุจฺฉาย ทฺเว โกฏฺฐาสา วิสฺสชฺชิตา โหนฺติ. ตติยํ วิสฺสชฺเชตุํ ปน ‘‘อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถี’’ติ วุตฺตํ. อยญฺหิ อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ นาม อนุปฺปนฺเน โทเส ปญฺญตฺตา; สา อฏฺฐครุธมฺมวเสน ภิกฺขุนีนํเยว อาคตา, อญฺญตฺร นตฺถิ. ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘อนุปฺปนฺนปญฺญตฺติ ตสฺมึ นตฺถี’’ติ. สพฺพตฺถปญฺญตฺตีติ มชฺฌิมเทเส เจว ปจฺจนฺติมชนปเทสุ จ สพฺพตฺถปญฺญตฺติ. วินยธรปญฺจเมน คเณน ‘‘อุปสมฺปทา, คุณงฺคุณูปาหนา, ธุวนหานํ, จมฺมตฺถรณ’’นฺติ อิมานิ หิ จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ มชฺฌิมเทเสเยว ปญฺญตฺติ. เอตฺเถว เอเตหิ อาปตฺติ โหติ, น ปจฺจนฺติมชนปเทสุ. เสสานิ สพฺพาเนว สพฺพตฺถปญฺญตฺติ นาม. ໒. ສ່ວນໃນການວິສັດຊະນາຄຳຖາມ, ຄຳວ່າ 'yaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ pārājikaṃ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ... ຊົງບັນຍັດປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດໃດ) ນີ້ ເປັນພຽງການຍົກບົດທຳອິດທີ່ມາໃນຄຳຖາມຂຶ້ນມາສະແດງອີກເທື່ອໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຊົງບັນຍັດໄວ້ ນະ ທີ່ໃດ? ຕອບວ່າ ຊົງບັນຍັດໄວ້ ທີ່ເມືອງເວສາລີ; ຊົງປາຣົບໃຜ? ຕອບວ່າ ຊົງປາຣົບພຣະສຸທິນ ກະລັນທະບຸດ' ດັ່ງນີ້, ໃນການວິສັດຊະນາຄຳຖາມນີ້ ຈຶ່ງເປັນການຖາມແລ້ວວິສັດຊະນາແຕ່ລະບົດອີກເທື່ອໜຶ່ງ. ບົດວ່າ 'Ekā paññatti' (ປັນຍັດໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ພຣະບັນຍັດໜຶ່ງນີ້ວ່າ 'ໂຍ ປະນະ ພິກຂຸ ເມຖຸນັງ ທັມມັງ ປະຕິເສເວຍຍະ ປາຣາຈິໂກ ໂຫຕິ ອະສັງວາໂສ' (ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມເປັນປາຣາຊິກ ບໍ່ມີສັງວາດ). ບົດວ່າ 'Dve anupaññattiyo' (ອະນຸປັນຍັດສອງ) ໄດ້ແກ່ ອະນຸປັນຍັດສອງຂໍ້ນີ້ ຄື 'antamaso tiracchānagatāyapī' (ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ້ໃນສັດເດຍຣະສານຕົວເມຍ) ແລະ 'sikkhaṃ apaccakkhāya' (ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກຄືນສິກຂາ) ອັນຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເລື່ອງລິງ ແລະ ເລື່ອງພວກວັດຊີບຸດ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ເປັນອັນວິສັດຊະນາສອງສ່ວນແຫ່ງຄຳຖາມນີ້ວ່າ 'atthi tattha paññatti anupaññatti anuppannapaññattī' (ໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ ມີປັນຍັດ ອະນຸປັນຍັດ ອະນຸບປັນນະປັນຍັດ ຢູ່ຫຼືບໍ່?). ແຕ່ເພື່ອວິສັດຊະນາສ່ວນທີສາມ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anuppannapaññatti tasmiṃ natthī' (ອະນຸບປັນນະປັນຍັດ ບໍ່ມີໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ). ດ້ວຍວ່າ ອະນຸບປັນນະປັນຍັດນີ້ ຊົງບັນຍັດໄວ້ກ່ອນທີ່ໂທດຈະເກີດຂຶ້ນ; ອະນຸບປັນນະປັນຍັດນັ້ນ ມາແລ້ວສະເພາະແກ່ພວກພິກຂຸນີເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄະລຸທັມ ໘ ປະການ, ໃນທີ່ອື່ນບໍ່ມີ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anuppannapaññatti tasmiṃ natthī' (ອະນຸບປັນນະປັນຍັດ ບໍ່ມີໃນປາຣາຊິກຂໍ້ນັ້ນ). ບົດວ່າ 'Sabbatthapaññatti' (ປັນຍັດທົ່ວໄປ) ໄດ້ແກ່ ປັນຍັດໃນທີ່ທັງປວງ ແມ້ໃນມັດຊິມະປະເທດ ແລະ ໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ດ້ວຍວ່າ ສິກຂາບົດ ໔ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ການອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະພິກຂຸມີພຣະວິນັຍທອນເປັນຄົບ ໕, ການສວມເກີບຫຼາຍຊັ້ນ, การອາບນ້ຳເປັນປະຈຳ, ການປູລາດດ້ວຍໜັງສັດ' ເປັນພຣະບັນຍັດສະເພາະໃນມັດຊິມະປະເທດເທົ່ານັ້ນ. ໃນມັດຊິມະປະເທດນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອາບັດເພາະສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້, ບໍ່ເປັນອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຊື່ວ່າ ສັບພັດຖະປັນຍັດ (ປັນຍັດທົ່ວໄປ). สาธารณปญฺญตฺตีติ ภิกฺขูนญฺเจว ภิกฺขุนีนญฺจ สาธารณปญฺญตฺติ; สุทฺธภิกฺขูนเมว หิ สุทฺธภิกฺขุนีนํ วา ปญฺญตฺตํ สิกฺขาปทํ อสาธารณปญฺญตฺติ นาม โหติ. อิทํ ปน ภิกฺขุํ อารพฺภ อุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ฉนฺทโส เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, อนฺตมโส ติรจฺฉานคเตนปิ ปาราชิกา โหติ อสํวาสา’’ติ ภิกฺขุนีนมฺปิ ปญฺญตฺตํ, วินีตกถามตฺตเมว หิ ตาสํ นตฺถิ, สิกฺขาปทํ ปน อตฺถิ, เตน วุตฺตํ ‘‘สาธารณปญฺญตฺตี’’ติ. อุภโตปญฺญตฺติยมฺปิ เอเสว นโย. พฺยญฺชนมตฺตเมว หิ เอตฺถ นานํ, ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนมฺปิ สาธารณตฺตา สาธารณปญฺญตฺติ, อุภินฺนมฺปิ ปญฺญตฺตตฺตา อุภโตปญฺญตฺตีติ. อตฺเถ ปน เภโท นตฺถิ. ບົດວ່າ 'Sādhāraṇapaññatti' (ປັນຍັດທົ່ວໄປ) ໄດ້ແກ່ ປັນຍັດອັນທົ່ວໄປແກ່ພວກພິກຸ ແລະ ພວກພິກຂຸນີ; ດ້ວຍວ່າ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ສະເພາະພວກພິກຂຸລ້ວນໆ ຫຼືສະເພາະພວກພິກຂຸນີລ້ວນໆ ຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະນະປັນຍັດ (ປັນຍັດບໍ່ທົ່ວໄປ). ແຕ່ປາຣາຊິກຂໍ້ນີ້ ຊົງປາຣົບພິກຂຸ ເມື່ອເລື່ອງລາວເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ກໍຊົງບັນຍັດແກ່ພວກພິກຂຸນີນຳວ່າ 'yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya, antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā' (ອະນຶ່ງ ພິກຂຸນີໃດມີຄວາມພໍໃຈ ເສບເມຖຸນທັມ ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ້ກັບສັດເດຍຣະສານຕົວຜູ້ ຍ່ອມເປັນປາຣາຊິກ ບໍ່ມີສັງວາດ), ດ້ວຍວ່າ ພຽງແຕ່ເລື່ອງວິນີຕະວັດຖຸ (ເລື່ອງທີ່ຊົງຕັດສິນແລ້ວ) ຂອງພວກນາງນັ້ນບໍ່ມີ, ແຕ່ສິກຂາບົດນັ້ນມີຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'sādhāraṇapaññatti' (ປັນຍັດທົ່ວໄປ). ແມ້ໃນບົດວ່າ 'Ubhatopaññatti' (ປັນຍັດທັງສອງຝ່າຍ) ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ) ເທົ່ານັ້ນ, ຄື ຊື່ວ່າ ສາທາຣະນະປັນຍັດ ເພາະທົ່ວໄປແກ່ພວກພິກຂຸ ແລະ ພວກພິກຂຸນີ, ຊື່ວ່າ ອຸພະໂຕປັນຍັດ ເພາະຊົງບັນຍັດໄວ້ແກ່ທັງສອງຝ່າຍ. ແຕ່ໃນດ້ານອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນເລີຍ. นิทาโนคธนฺติ ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺติ โส อาวิกเรยฺยา’’ติ เอตฺถ สพฺพาปตฺตีนํ อนุปวิฏฺฐตฺตา นิทาโนคธํ; นิทาเน อนุปวิฏฺฐนฺติ อตฺโถ. ทุติเยน อุทฺเทเสนาติ นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนมฺปิ สมานํ ‘‘ตตฺริเม จตฺตาโร [Pg.139] ปาราชิกา ธมฺมา’’ติอาทินา ทุติเยเนว อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนนฺติ สีลวิปตฺติอาทีนํ. ปฐมา หิ ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา สีลวิปตฺติ นาม, อวเสสา ปญฺจ อาจารวิปตฺติ นาม. มิจฺฉาทิฏฺฐิ จ อนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ นาม, อาชีวเหตุ ปญฺญตฺตานิ ฉ สิกฺขาปทานิ อาชีววิปตฺติ นาม. อิติ อิมาสํ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ อิทํ ปาราชิกํ สีลวิปตฺติ นาม โหติ. ບົດວ່າ 'Nidānogadha' (ຢັ່ງລົງໃນນິທານ) ໄດ້ແກ່ ການຢັ່ງລົງໃນນິທານ ເພາະອາບັດທັງປວງເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ (ສົງເຄາະເຂົ້າ) ໃນຄຳນີ້ວ່າ 'yassa siyā āpatti so āvikareyya' (ພິກຂຸໃດມີອາບັດ ພິກຂຸນັ້ນພຶງເປີດເຜີຍ); ອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃນນິທານ. ບົດວ່າ 'Dutiyena uddesena' (ດ້ວຍອຸເທດທີສອງ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກນັ້ນ ແມ້ຈະຢັ່ງລົງໃນນິທານ ແລະ ນັບເນື່ອງໃນນິທານກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຍ່ອມເຖິງການສະແດງ (ການສວດ) ດ້ວຍອຸເທດທີສອງເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'tatrime cattāro pārājikā dhammā' (ພຣະປາຣາຊິກ ໔ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມາສູ່ອຸເທດ). ບົດວ່າ 'Catunnaṃ vipattīnaṃ' (ແຫ່ງວິບັດ ໔ ປະການ) ໄດ້ແກ່ ສີລະວິບັດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ກອງອາບັດສອງກອງທຳອິດ (ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ) ຊື່ວ່າ ສີລະວິບັດ, ກອງອາບັດ ໕ ທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ອາຈາຣະວິບັດ. ມິດສາທິດຖິ ແລະ ອັນຕັກຄາຫິກະທິດຖິ ຊື່ວ່າ ທິດຖິວິບັດ, ສິກຂາບົດ ໖ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ເພາະເຫດແຫ່ງການລ້ຽງຊີບ ຊື່ວ່າ ອາຊີວະວິບັດ. ດັ່ງນີ້, ໃນບັນດາວິບັດ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ປາຣາຊິກຂໍ້ນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີລະວິບັດ. เอเกน สมุฏฺฐาเนนาติ ทฺวงฺคิเกน เอเกน สมุฏฺฐาเนน. เอตฺถ หิ จิตฺตํ องฺคํ โหติ, กาเยน ปน อาปตฺตึ อาปชฺชติ. เตน วุตฺตํ ‘‘กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาตี’’ติ. ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมตีติ ‘‘อาปนฺโนสี’’ติ สมฺมุขา ปุจฺฉิยมาโน ‘‘อาม อาปนฺโนมฺหี’’ติ ปฏิชานาติ, ตาวเทว ภณฺฑนกลหวิคฺคหา วูปสนฺตา โหนฺติ, สกฺกา จ โหติ ตํ ปุคฺคลํ อปเนตฺวา อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตุํ. อิติ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิญฺญาตกรเณน จาติ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ, น จ ตปฺปจฺจยา โกจิ อุปทฺทโว โหติ. ยํ ปน อุปริ ปญฺญตฺติวคฺเค ‘‘น กตเมน สมเถน สมฺมตี’’ติ วุตฺตํ, ตํ สมถํ โอตาเรตฺวา อนาปตฺติ กาตุํ น สกฺกาติ อิมมตฺถํ สนฺธาย วุตฺตํ. ບົດວ່າ 'Ekena samuṭṭhānena' (ດ້ວຍສະມຸດຖານດຽວ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສະມຸດຖານດຽວອັນມີອົງສອງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສະມຸດຖານນີ້ ຈິດເປັນອົງ (ອົງປະກອບ), ແຕ່ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍກາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti' (ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍແລະທາງຈິດ). ບົດວ່າ 'Dvīhi samathehi sammati' (ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະສອງ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຖືກຖາມຕໍ່ໜ້າວ່າ 'ທ່ານຕ້ອງອາບັດແລ້ວຫຼື?' ກໍຍອມຮັບວ່າ 'ໂດຍ ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງອາບັດແລ້ວ', ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ການທະເລາະວິວາດຂັດແຍ່ງກັນກໍຍ່ອມລະງັບໄປ, ແລະ ສາມາດຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນນັ້ນແລ້ວເຮັດອຸໂປສົດ ຫຼືປະວໍຣະນາໄດ້. ດັ່ງນີ້, ອາບັດນັ້ນຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະສອງ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ ແລະ ປະຕິນຍາຕະກະຣະນະ, ແລະ ບໍ່ມີອຸປັດທະວະ (ອັນຕະລາຍ) ໃດໆ ເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດນັ້ນ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນປັຍຍັດຕິວັກເບື້ອງເທິງວ່າ 'ບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ', ຄຳນັ້ນ ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ບໍ່ສາມາດນຳເຂົ້າສູ່ສະມະຖະແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນອະນາບັດ (ບໍ່ເປັນອາບັດ) ໄດ້. ปญฺญตฺติ วินโยติ ‘‘โย ปน ภิกฺขู’’ติอาทินา นเยน วุตฺตมาติกา ปญฺญตฺติ วินโยติ อตฺโถ. วิภตฺตีติ ปทภาชนํ วุจฺจติ; วิภตฺตีติ หิ วิภงฺคสฺเสเวตํ นามํ. อสํวโรติ วีติกฺกโม. สํวโรติ อวีติกฺกโม. เยสํ วตฺตตีติ เยสํ วินยปิฏกญฺจ อฏฺฐกถา จ สพฺพา ปคุณาติ อตฺโถ. เต ธาเรนฺตีติ เต เอตํ ปฐมปาราชิกํ ปาฬิโต จ อตฺถโต จ ธาเรนฺติ; น หิ สกฺกา สพฺพํ วินยปิฏกํ อชานนฺเตน เอตสฺส อตฺโถ ชานิตุนฺติ. เกนาภตนฺติ อิทํ ปฐมปาราชิกํ ปาฬิวเสน จ อตฺถวเสน จ ยาว อชฺชตนกาลํ เกน อานีตนฺติ. ปรมฺปราภตนฺติ ปรมฺปราย อานีตํ. ບົດວ່າ 'Paññatti vinayo' (ປັນຍັດຄືພຣະວິນັຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ມາຕິກາທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'yo pana bhikkhu' (ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດ...) ນັ້ນ ເປັນພຣະບັນຍັດ ແລະ ເປັນພຣະວິນັຍ. ບົດວ່າ 'Vibhatti' (ວິພັງ) ໄດ້ແກ່ ບົດພະທະພາຊະນີ (ການຈຳແນກບົດ); ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ ວິພັດຕິ ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງພຣະວິພັງນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'Asaṃvaro' (ຄວາມບໍ່ສຳລວມ) ໄດ້ແກ່ ການລ່ວງລະເມີດ. ບົດວ່າ 'Saṃvaro' (ຄວາມສຳລວມ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ລ່ວງລະເມີດ. ບົດວ່າ 'Yesaṃ vattati' (ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ) ມີອະທິບາຍວ່າ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ພຣະວິນັຍປິດົກ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງປວງເປັນຂອງຄ່ອງແຄ້ວ (ຊຳນານ). ບົດວ່າ 'Te dhārenti' (ບຸກຄົນທັງຫຼາຍນັ້ນຍ່ອມຊົງໄວ້) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍນັ້ນຍ່ອມຊົງປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດນີ້ໄວ້ ທັງໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະ; ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ ບໍ່ສາມາດຈະຮູ້ອັດຖະແຫ່ງປາຣາຊິກຂໍ້ນີ້ໄດ້. ບົດວ່າ 'Kenābhata' (ໃຜນຳສືບໆ ກັນມາ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກຂໍ້ທຳອິດນີ້ ອັນໃຜນຳມາແລ້ວ ທັງໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະ ຈົນຮອດກາລະປັດຈຸບັນນີ້. ບົດວ່າ 'Paramparābhata' (ອັນນຳສືບໆ ກັນມາໂດຍລຳດັບ) ໄດ້ແກ່ ອັນພຣະອາຈານສືບສາຍກັນນຳມາແລ້ວ. ๓. อิทานิ ยาย ปรมฺปราย อานีตํ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อุปาลิ ทาสโก เจวา’’ติอาทินา นเยน โปราณเกหิ มหาเถเรหิ คาถาโย ฐปิตา[Pg.140]. ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ นิทานวณฺณนายเมว วุตฺตํ. อิมินา นเยน ทุติยปาราชิกาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชเนสุปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ. ໓. ໃນບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງລຳດັບພຣະອາຈານທີ່ນຳສືບໆ ກັນມາ, ພຣະມະຫາເຖຣະທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄາຖາໄວ້ ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'upāli dāsako ceva' (ພຣະອຸບາລີ ພຣະທາສະກະ...). ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳໃດທີ່ຄວນກ່າວ, ຄຳນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນນິທານພັນລະນາ (ພັນລະນານิທານ) ແລ້ວ. ດ້ວຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບການຕັດສິນ ແມ້ໃນການຖາມແລະວິສັດຊະນາປາຣາຊິກຂໍ້ທີສອງເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້. มหาวิภงฺเค ปญฺญตฺติวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາປັນຍັດຕິວານ ໃນມະຫາວິພັງ ຈົບແລ້ວ. กตาปตฺติวาราทิวณฺณนา ການພັນລະນາກະຕາປັດຕິວານເປັນຕົ້ນ ๑๕๗. อิโต ปรํ ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชตี’’ติ อาทิปฺปเภโท กตาปตฺติวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺตี’’ติ อาทิปฺปเภโท วิปตฺติวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา’’ติ อาทิปฺปเภโท สงฺคหวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺฐานานํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐหนฺตี’’ติ อาทิปฺปเภโท สมุฏฺฐานวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณ’’นฺติ อาทิปฺปเภโท อธิกรณวาโร, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺตี’’ติ อาทิปฺปเภโท สมถวาโร, ตทนนฺตโร สมุจฺจยวาโร จาติ อิเม สตฺต วารา อุตฺตานตฺถา เอว. ໑໕໗. ຖັດຈາກປັນຍັດຕິວານນີ້ໄປ, ວານທັງ ໗ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກະຕາປັດຕິວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto kati āpattiyo āpajjati' (ຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເທົ່າໃດ?), ວິບັດຕິວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ vipattīnaṃ kati vipattiyo bhajanti' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງວິບັດເທົ່າໃດ ໃນບັນດາວີບັດ ໔?), ສັງຄະຫະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ katihi āpattikkhandhehi saṅgahitā' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍກອງອາບັດເທົ່າໃດ ໃນບັນດາກອງອາບັດ ໗?), ສະມຸດຖານະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo channaṃ āpattisamuṭṭhānānaṃ katihi samuṭṭhānehi samuṭṭhahanti' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານເທົ່າໃດ ໃນບັນດາສະມຸດຖານອາບັດ ໖?), ອະທິກະຣະນະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo catunnaṃ adhikaraṇānaṃ katamaṃ adhikaraṇaṃ' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ເປັນອະທິກອນໃດ ໃນບັນດາອະທິກອນ ໔?), ສະມະຖະວານ ອັນມີປະເພດເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpattiyo sattannaṃ samathānaṃ katihi samathehi sammanti' (ອາບັດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ເສບເມຖຸນທັມ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະເທົ່າໃດ ໃນບັນດາສະມະຖະ ໗?), ແລະ ສະມຸດຈະຍະວານ ໃນລຳດັບຖັດຈາກສະມະຖະວານນັ້ນ, ລ້ວນແຕ່ມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ๑๘๘. ตโต ปรํ ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺต’’นฺติอาทินา นเยน ปุน ปจฺจยวเสน เอโก ปญฺญตฺติวาโร, ตสฺส วเสน ปุริมสทิสา เอว กตาปตฺติวาราทโย สตฺต วาราติ เอวํ อปเรปิ อฏฺฐ วารา วุตฺตา, เตปิ อุตฺตานตฺถา เอว. อิติ อิเม อฏฺฐ, ปุริมา อฏฺฐาติ มหาวิภงฺเค โสฬส วารา ทสฺสิตา. ตโต ปรํ เตเนว นเยน ภิกฺขุนิวิภงฺเคปิ โสฬส วารา อาคตาติ เอวมิเม อุภโตวิภงฺเค ทฺวตฺตึส วารา ปาฬินเยเนว เวทิตพฺพา. น เหตฺถ กิญฺจิ ปุพฺเพ อวินิจฺฉิตํ นาม อตฺถิ. ໑໘໘. ຖັດຈາກວານທັງ ໗ ນັ້ນໄປ, ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ກ່າວວານອື່ນອີກ ໘ ວານ ຄື ປັນຍັດຕິວານໜຶ່ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ (ຄຳວ່າ ປັດໄຈ) ດ້ວຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'methunaṃ dhammaṃ paṭisevanapaccayā pārājikaṃ kattha paññattaṃ' (ປາຣາຊິກເພາະປັດໄຈຄືການເສບເມຖຸນທັມ ຊົງບັນຍັດໄວ້ ນະ ທີ່ໃດ?), ແລະ ວານ ໗ ມີກະຕາປັດຕິວານເປັນຕົ້ນ ອັນມີສະພາບຄືກັນກັບວານກ່ອນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈປັນຍັດຕິວານນັ້ນ, ແມ້ວານ ໘ ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍມີເນື້ອຄວາມແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. ດັ່ງນີ້, ວານ ໘ ເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ວານ ໘ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ລວມເປັນ ໑໖ ວານ ອັນຊົງສະແດງໄວ້ໃນມະຫາວິພັງ. ຖັດຈາກມະຫາວິພັງນັ້ນໄປ, ແມ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງ ກໍມີ ໑໖ ວານ ມາແລ້ວໂດຍນັຍນັ້ນຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວານທັງ ໓໒ ເຫຼົ່ານີ້ ໃນອຸພະໂຕວິພັງ ໂດຍນັຍແຫ່ງພຣະບາລີເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນວານເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີຄຳໃດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສິນໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນເລີຍ. มหาวิภงฺเค จ ภิกฺขุนิวิภงฺเค จ ທັງໃນມະຫາວິພັງ ແລະ ໃນພິກຂຸນີວິພັງ โสฬสมหาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາໂສລະສະມະຫາວານ (ມະຫາວານ ໑໖) ຈົບແລ້ວ. สมุฏฺฐานสีสวณฺณนา ການພັນລະນາຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານ ๒๕๗. ตทนนฺตราย [Pg.141] ปน สมุฏฺฐานกถาย อนตฺตา อิติ นิจฺฉยาติ อนตฺตา อิติ นิจฺฉิตา. สภาคธมฺมานนฺติ อนิจฺจาการาทีหิ สภาคานํ สงฺขตธมฺมานํ. นามมตฺตํ น นายตีติ นามมตฺตมฺปิ น ปญฺญายติ. ทุกฺขหานินฺติ ทุกฺขฆาตนํ. ขนฺธกา ยา จ มาติกาติ ขนฺธกา ยา จ มาติกาติ อตฺโถ. อยเมว วา ปาโฐ. สมุฏฺฐานํ นิยโต กตนฺติ สมุฏฺฐานํ นิยโตกตํ นิยตกตํ; นิยตสมุฏฺฐานนฺติ อตฺโถ. เอเตน ภูตาโรจนโจริวุฏฺฐาปนอนนุญฺญาตสิกฺขาปทตฺตยสฺส สงฺคโห ปจฺเจตพฺโพ. เอตาเนว หิ ตีณิ สิกฺขาปทานิ นิยตสมุฏฺฐานานิ, อญฺเญหิ สทฺธึ อสมฺภินฺนสมุฏฺฐานานิ. ໒໕໗. ສ່ວນໃນສະມຸດຖານະກະຖາ (ເລື່ອງສະມຸດຖານ) ໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນ, ບົດວ່າ 'anattā iti nicchayā' ໄດ້ແກ່ ຕັດສິນແລ້ວວ່າເປັນອະນັດຕา. ບົດວ່າ 'Sabhāgadhammānaṃ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງສັງຂະຕະທັມທັງຫຼາຍອັນມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ຄືກັນ) ດ້ວຍອາກາດມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'Nāmamattaṃ na nāyati' ໄດ້ແກ່ ແມ້ແຕ່ພຽງຊື່ກໍບໍ່ປາກົດ. ບົດວ່າ 'Dukkhahāni' ໄດ້ແກ່ ການກຳຈັດທຸກ. ບົດວ່າ 'Khandhakā yā ca mātikā' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂັນທົກທັງຫຼາຍ ແລະ ມາຕິກາໃດມີຢູ່. ຫຼືວ່າ ນີ້ເປັນບົດບາລີເດີມນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'Samuṭṭhānaṃ niyato kataṃ' ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານອັນເຮັດໃຫ້ແນ່ນອນແລ້ວ (ກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນ); ອະທິບາຍວ່າ ມີສະມຸດຖານອັນແນ່ນອນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຶງຊາບການສົງເຄາະ (ຮວບຮວມ) ສິກຂາບົດ ໓ ຄື ພູຕາໂຣຈະນະສິກຂາບົດ, ໂຈຣິວຸດຖາປະນະສິກຂາບົດ ແລະ ອະນານຸຍາຕະສິກຂາບົດ. ດ້ວຍວ່າ ສິກຂາບົດ ໓ ເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ ມີສະມຸດຖານອັນແນ່ນອນ, ບໍ່ມີສະມຸດຖານປົນເປກັບສິກຂາບົດອື່ນໆ. สมฺเภทํ นิทานญฺจญฺญนฺติ อญฺญมฺปิ สมฺเภทญฺจ นิทานญฺจ. ตตฺถ สมฺเภทวจเนน สมุฏฺฐานสมฺเภทสฺส คหณํ ปจฺเจตพฺพํ, ตานิ หิ ตีณิ สิกฺขาปทานิ ฐเปตฺวา เสสานิ สมฺภินฺนสมุฏฺฐานานิ. นิทานวจเนน สิกฺขาปทานํ ปญฺญตฺติเทสสงฺขาตํ นิทานํ ปจฺเจตพฺพํ. สุตฺเต ทิสฺสนฺติ อุปรีติ สิกฺขาปทานํ สมุฏฺฐานนิยโม สมฺเภโท นิทานนฺติ อิมานิ ตีณิ สุตฺตมฺหิ เอว ทิสฺสนฺติ; ปญฺญายนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺถ ‘‘เอเกน สมุฏฺฐาเนน สมุฏฺฐาติ, กายโต จ จิตฺตโต จา’’ติอาทิมฺหิ ตาว ปุริมนเย สมุฏฺฐานนิยโม จ สมฺเภโท จ ทิสฺสนฺติ. อิตรํ ปน นิทานํ นาม – ບົດວ່າ 'Sambhedaṃ nidānañcaññaṃ' ໄດ້ແກ່ ແມ້ສະມຸດຖານອັນປົນເປ ແລະ ນິທານອື່ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບການຖືເອົາຄວາມປົນເປແຫ່ງສະມຸດຖານ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Sambheda' (ຄວາມປົນເປ), ດ້ວຍວ່າ ຍົກເວັ້ນສິກຂາບົດ ໓ ເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອຍ່ອມມີສະມຸດຖານປົນເປກັນ. ພຶງຊາບນິທານອັນກ່າວຄືສະຖານທີ່ບັນຍັດສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'Nidāna' (ນິທານ). ບົດວ່າ 'Sutte dissanti upari' ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ກຳນົດສະມຸດຖານ, ຄວາມປົນເປ ແລະ ນິທານ ແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ, ທັງ ໓ ປະການນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນພຣະສູດ (ພຣະບາລີປະຣິວານ) ນັ້ນເອງ; ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປາກົດ. ໃນ ໓ ປະການນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ຂໍ້ກຳນົດສະມຸດຖານ ແລະ ຄວາມປົນເປ ຍ່ອມປາກົດໃນນັຍກ່ອນ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ekena samuṭṭhānena samuṭṭhāti, kāyato ca cittato ca' (ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານດຽວ ທາງກາຍແລະທາງຈິດ). ສ່ວນນິທານນອກນີ້ ຄື - ‘‘เวสาลิยา ราชคเห, สาวตฺถิยา จ อาฬวี; โกสมฺพิยา จ สกฺเกสุ, ภคฺเคสุ เจว ปญฺญตฺตา’’ติ. 'ຊົງບັນຍັດໄວ້ ທີ່ເມືອງເວສາລີ, ທີ່ເມືອງຣາຊະຄຶ, ທີ່ເມືອງສາວັດຖີ, ທີ່ເມືອງອາລະວີ, ທີ່ເມືອງໂກສັມພີ, ໃນແຄວ້ນສັກກະ ແລະ ໃນແຄວ້ນພັກຄະ' ດັ່ງນີ້. เอวํ อุปริ ทิสฺสติ, ปรโต อาคเต สุตฺเต ทิสฺสตีติ เวทิตพฺพํ. ພຶງຊາບວ່າ ຍ່ອມປາກົດຂ້າງເທິງຢ່າງນີ້, ຍ່ອມປາກົດໃນພຣະສູດ (ພຣະບາລີ) ທີ່ມາໃນພາຍຫຼັງ. ‘‘วิภงฺเค ทฺวีสู’’ติ คาถาย อยมตฺโถ – ยํ สิกฺขาปทํ ทฺวีสุ วิภงฺเคสุ ปญฺญตฺตํ อุโปสถทิวเส ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ อุทฺทิสนฺติ, ตสฺส ยถาญายํ สมุฏฺฐานํ ปวกฺขามิ, ตํ เม สุณาถาติ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ 'Vibhaṅge dvīsu' ດັ່ງນີ້ວ່າ: ສິກຂາບົດໃດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນວິພັງທັງສອງ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສວດສະແດງໃນວັນອຸໂປສົດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວສະມຸດຖານແຫ່ງສິກຂາບົດນັ້ນ ຕາມສົມຄວນແກ່ເຫດ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຟັງສະມຸດຖານນັ້ນຈາກຂ້າພະເຈົ້າເທີ້ນ. สญฺจริตฺตานุภาสนญฺจาติ สญฺจริตฺตญฺจ สมนุภาสนญฺจ. อติเรกญฺจ จีวรนฺติ อติเรกจีวรํ; กถินนฺติ อตฺโถ. โลมานิ ปทโสธมฺโมติ เอฬกโลมานิ [Pg.142] จ ปทโสธมฺโม จ. ภูตํ สํวิธาเนน จาติ ภูตาโรจนญฺจ สํวิทหิตฺวา อทฺธานปฺปฏิปชฺชนญฺจ. เถยฺยเทสนา โจรึ จาติ เถยฺยสตฺโถ จ ฉตฺตปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมเทสนา จ โจริวุฏฺฐาปนญฺจ. อนนุญฺญาตาย เตรสาติ มาตาปิตุสามิเกหิ อนนุญฺญาตาย สทฺธึ อิมานิ เตรส สมุฏฺฐานานิ โหนฺติ. สทิสา อิธ ทิสฺสเรติ อิธ อุภโตวิภงฺเค เอเตสุ เตรสสุ สมุฏฺฐานสีเสสุ เอเกกสฺมึ อญฺญานิปิ สทิสานิ สมุฏฺฐานานิ ทิสฺสนฺติ. ຄຳວ່າ Sañcarittānubhāsanañca ໄດ້ແກ່ ສັນຈະຣິດຕະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການຊັກສື່) ແລະ ສະມະນຸພາສະນະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການສວດເຕືອນ). ຄຳວ່າ Atirekañca cīvaraṃ ໄດ້ແກ່ ອະຕິເຣກະຈີວະຣະສະມຸດຖານ ເຊິ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ກະຖິນະສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ Lomāni padasodhammo ໄດ້ແກ່ ເອລະກະໂລມະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງຂົນແກະ) ແລະ ປະທະໂສທັມມະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການສະແດງທຳໂດຍບົດ). ຄຳວ່າ Bhūtaṃ saṃvidhānena ca ໄດ້ແກ່ ພູຕາໂຣຈະນະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການບອກອຸດຕະລິມະນຸດສະທຳທີ່ມີຈິງ) ແລະ ການຈັດແຈງແລ້ວເດີນທາງໄກຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ Theyyadesanā coriṃ ca ໄດ້ແກ່ ເຖຍຍະສັດຖະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານແຫ່ງການເດີນທາງຮ່ວມກັບພວກໂຈນ), ການສະແດງທຳແກ່ຄົນບໍ່ເຈັບໄຂ້ທີ່ມີຄັນຮົ່ມໃນມື ແລະ ການບວດໃຫ້ນາງໂຈນ. ຄຳວ່າ Ananuññātāya terasa ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານ ໑໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຮ່ວມກັບສະມຸດຖານແຫ່ງການບວດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີທີ່ມານດาບິດາຫຼືສາມີບໍ່ໄດ້ອະນຸຍາດ. ຄຳວ່າ Sadisā idha dissanti ໄດ້ແກ່ ໃນອຸພະໂຕວິພັງນີ້ ໃນບັນດາຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານທັງ ໑໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ໃນແຕ່ລະສະມຸດຖານ ຍ່ອມມີສະມຸດຖານອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນປະກົດຢູ່. ปฐมปาราชิกสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງປະຖົມມະປາຣາຊິກ ๒๕๘. อิทานิ ตานิ ทสฺเสตุํ ‘‘เมถุนํ สุกฺกสํสคฺโค’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ เมถุนนฺติ อิทํ ตาว ปฐมปาราชิกํ นาม เอกํ สมุฏฺฐานสีสํ, เสสานิ เตน สทิสานิ. ตตฺถ สุกฺกสํสคฺโคติ สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ เจว กายสํสคฺโค จ. อนิยตา ปฐมิกาติ ปฐมํ อนิยตสิกฺขาปทํ. ปุพฺพูปปริปาจิตาติ ‘‘ชานํ ปุพฺพูปคตํ ภิกฺขุ’’นฺติ สิกฺขาปทญฺจ ภิกฺขุนิปริปาจิตปิณฺฑปาตสิกฺขาปทญฺจ. รโห ภิกฺขุนิยา สหาติ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ รโห นิสชฺชสิกฺขาปทญฺจ. ໒໕໘. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງສະມຸດຖານເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “methunaṃ sukkasaṃsaggo” (ເມຖຸນທຳ, ການປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ ແລະ ການຖືກຕ້ອງກາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ methunaṃ ນີ້ ເປັນຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານໜຶ່ງ ຄື ປະຖົມມະປາຣາຊິກ, ສ່ວນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມມີສະມຸດຖານຄ້າຍຄືກັນກັບປະຖົມມະປາຣາຊິກນັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ sukkasaṃsaggo ໄດ້ແກ່ ສຸກກະວິດສັດຖິສິກຂາບົດ (ການປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ) ແລະ ກາຍະສັງສັກຄະສິກຂາບົດ (ການຖືກຕ້ອງກາຍ). ຄຳວ່າ Aniyatā paṭhamikā ໄດ້ແກ່ ອະນິຍົດສິກຂາບົດຂໍ້ທຳອິດ. ຄຳວ່າ Pubbūpaparipācitā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “jānaṃ pubbūpagataṃ bhikkhu” (ຮູ້ຢູ່ ພະຍາຍາມໃຫ້ພິກຂຸສັນ...) ແລະ ພິກຂຸນີປະຣິປາຈິຕະປິສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ນາງພິກຂຸນີແນະນຳໃຫ້ເຂົາຖວາຍບິນທະບາດ). ຄຳວ່າ Raho bhikkhuniyā sahā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນັ່ງໃນທີ່ລັບຫູກັບນາງພິກຂຸນີ. สโภชเน รโห ทฺเว จาติ สโภชเน กุเล อนุปขชฺชนิสชฺชสิกฺขาปทญฺจ ทฺเว รโหนิสชฺชสิกฺขาปทานิ จ. องฺคุลิ อุทเก หสนฺติ องฺคุลิปโตทกญฺจ อุทเก หสธมฺมสิกฺขาปทญฺจ. ปหาเร อุคฺคิเร เจวาติ ปหารทานสิกฺขาปทญฺจ ตลสตฺติกอุคฺคิรณสิกฺขาปทญฺจ. เตปญฺญาสา จ เสขิยาติ ปริมณฺฑลนิวาสนาทีนิ ขุทฺทกวณฺณนาวสาเน วุตฺตานิ เตปญฺญาส เสขิยสิกฺขาปทานิ จ. ຄຳວ່າ Sabhojane raho dve ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າໄປນັ່ງແຊກແຊງໃນຕະກູນທີ່ມີຂອງກິນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນັ່ງໃນທີ່ລັບ ໒ ຂໍ້. ຄຳວ່າ Aṅguli udake hasanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຈີ້ດ້ວຍນິ້ວມື ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຫຼິ້ນນ້ຳ. ຄຳວ່າ Pahāre uggire ceva ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການທຳຮ້າຍຮ່າງກາຍ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເງື້ອມື (ຈະທຳຮ້າຍ). ຄຳວ່າ Tepaññāsā ca sekhiyā ໄດ້ແກ່ ເສຂิຍະສິກຂາບົດ ໕໓ ຂໍ້ ມີການນຸ່ງຫົ່ມໃຫ້ເປັນປໍຣິມົນທົນເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງຂຸດທະກະວັນນະນາ. อธกฺขคามาวสฺสุตาติ ภิกฺขุนีนํ อธกฺขกสิกฺขาปทญฺจ คามนฺตรคมนํ อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ขาทนียโภชนียคฺคหณสิกฺขาปทญฺจ. ตลมฏฺฐญฺจ สุทฺธิกาติ ตลฆาตกํ ชตุมฏฺฐํ อุทกสุทฺธิกาทิยนญฺจ. วสฺสํวุฏฺฐา จ โอวาทนฺติ วสฺสํวุฏฺฐา ฉปฺปญฺจโยชนานิ สิกฺขาปทญฺจ โอวาทาย อคมนสิกฺขาปทญฺจ. นานุพนฺเธ ปวตฺตินินฺติ ยา ปน ภิกฺขุนี วุฏฺฐาปิตํ ปวตฺตินึ ทฺเว วสฺสานิ นานุพนฺเธยฺยาติ วุตฺตสิกฺขาปทํ. ຄຳວ່າ Adhakkhagāmāvassutā ໄດ້ແກ່ ອະທັກຂະກະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເປີດເຜີຍກາຍສ່ວນລຸ່ມ) ຂອງນາງພິກຂຸນີ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເດີນທາງໄປລະຫວ່າງບ້ານ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍນາງພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດຮັບຂອງຂົບສັນຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ. ຄຳວ່າ Talamaṭṭhañca suddhikā ໄດ້ແກ່ ຕະລະຄາຕະກະສິກຂາບົດ (ການຕົບດ້ວຍຝ່າມື), ຈະຕຸມັດຖະກະສິກຂາບົດ (ການໃຊ້ວັດຖຸທຳຄວາມສະອາດຊ່ອງຄອດ) ແລະ ອຸທະກະສຸດທິກາທິຍະນະສິກຂາບົດ (ການໃຊ້ນ້ຳຊຳລະລ້າງ). ຄຳວ່າ Vassaṃvuṭṭhā ca ovādaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍນາງພິກຂຸນີຢູ່ຈຳພັນສາແລ້ວເດີນທາງໄປ ໕-໖ ໂຍດ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການບໍ່ໄປຮັບໂອວາດ. ຄຳວ່າ Nānubandhe pavattiniṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ນາງພິກຂຸນີໃດ ບວດໃຫ້ອຸປັດຊາຍາແລ້ວ ບໍ່ຕິດຕາມເບິ່ງແຍງຕະຫຼອດ ໒ ປີ”. อิเม [Pg.143] สิกฺขาติ อิมา สิกฺขาโย; ลิงฺควิปริยาโย กโต. กายมานสิกา กตาติ กายจิตฺตสมุฏฺฐานา กตา. ຄຳວ່າ Ime sikkhā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້ (ມີການປ່ຽນແປງເພດທາງໄວຍາກອນ). ຄຳວ່າ Kāyamānasikā katā ໄດ້ແກ່ ເປັນສິກຂາບົດທີ່ມີກາຍແລະຈິດເປັນສະມຸດຖານ. ทุติยปาราชิกสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງທຸຕิຍະປາຣາຊິກ ๒๕๙. อทินฺนนฺติ อิทํ ตาว อทินฺนาทานนฺติ วา ทุติยปาราชิกนฺติ วา เอกํ สมุฏฺฐานสีสํ, เสสานิ เตน สทิสานิ. ตตฺถ วิคฺคหุตฺตรีติ มนุสฺสวิคฺคหอุตฺตริมนุสฺสธมฺมสิกฺขาปทานิ. ทุฏฺฐุลฺลา อตฺตกามินนฺติ ทุฏฺฐุลฺลวาจาอตฺตกามปาริจริยสิกฺขาปทานิ. อมูลา อญฺญภาคิยาติ ทฺเว ทุฏฺฐโทสสิกฺขาปทานิ. อนิยตา ทุติยิกาติ ทุติยํ อนิยตสิกฺขาปทํ. ໒໕໙. ຄຳວ່າ Adinnaṃ ນີ້ ເປັນຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານໜຶ່ງ ຄື ອະທິນນາທານ ຫຼື ທຸຕິຍະປາຣາຊິກ, ສ່ວນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມມີສະມຸດຖານຄ້າຍຄືກັນກັບທຸຕິຍະປາຣາຊິກນັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ viggahuttarī ໄດ້ແກ່ ມະນຸດສະວິກຄະຫະສິກຂາບົດ (ການຂ້າຄົນ) ແລະ ອຸດຕະລິມະນຸດສະທັມມະສິກຂາບົດ (ການອວດອຸດຕະລິມະນຸດສະທຳ). ຄຳວ່າ Duṭṭhullā attakāminaṃ ໄດ້ແກ່ ທຸດຖຸລລະວາຈາສິກຂາບົດ (ການເວົ້າຄຳຢາບຄາຍ) ແລະ ອັດຕະກາມະປາຣິຈະຣິຍະສິກຂາບົດ (ການບຳເຣີຄວາມກຳໜັດຂອງຕົນ). ຄຳວ່າ Amūlā aññabhāgiyā ໄດ້ແກ່ ທຸດຖະໂທສະສິກຂາບົດ (ການໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກບໍ່ມີມູນ) ໒ ຂໍ້. ຄຳວ່າ Aniyatā dutiyikā ໄດ້ແກ່ ອະນิຍົດສິກຂາບົດຂໍ້ທີ ໒. อจฺฉินฺเท ปริณามเนติ สามํ จีวรํ ทตฺวา อจฺฉินฺทนญฺจ สงฺฆิกลาภสฺส อตฺตโน ปริณามนญฺจ. มุสา โอมสเปสุณาติ มุสาวาโท จ โอมสวาโท จ ภิกฺขุเปสุญฺญญฺจ. ทุฏฺฐุลฺลา ปถวีขเณติ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติอาโรจนญฺจ ปถวีขณญฺจ. ภูตํ อญฺญาย อุชฺฌาเปติ ภูตคามอญฺญวาทกอุชฺฌาปนกสิกฺขาปทานิ. ຄຳວ່າ Acchinde pariṇāmane ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ຈີວອນເອງແລ້ວກັບຊ່ວງຊິງຄືນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນ້ອມລາບຂອງສົງມາເພື່ອຕົນ. ຄຳວ່າ Musā omasapesuṇā ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາທະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າຕົວະ), ໂອມະສະວາທະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າສຽດສີ) ແລະ ພິກຂຸເປສຸນນະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າສໍເສຍພິກຂຸ). ຄຳວ່າ Duṭṭhullā pathavīkhaṇe ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການບອກອາບັດຊົ່ວຫຍາບ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂຸດດິນ. ຄຳວ່າ Bhūtaṃ aññāya ujjhāpeti ໄດ້ແກ່ ພູຕະຄາມະສິກຂາບົດ (ການທຳລາຍພືດພັນ), ອັນຍະວາທະກະສິກຂາບົດ (ການເວົ້າກົບເກື່ອນ) ແລະ ອຸດຊາປະນະກະສິກຂາບົດ (ການຈົ່ມວ່າ). นิกฺกฑฺฒนํ สิญฺจนญฺจาติ วิหารโต นิกฺกฑฺฒนญฺจ อุทเกน ติณาทิสิญฺจนญฺจ. อามิสเหตุ ภุตฺตาวีติ ‘‘อามิสเหตุ ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตี’’ติ สิกฺขาปทญฺจ, ภุตฺตาวึ อนติริตฺเตน ขาทนียาทินา ปวารณาสิกฺขาปทญฺจ. เอหิ อนาทริ ภึสาติ ‘‘เอหาวุโส คามํ วา’’ติ สิกฺขาปทญฺจ, อนาทริยญฺจ ภิกฺขุภึสาปนกญฺจ. อปนิเธ จ ชีวิตนฺติ ปตฺตาทีนํ อปนิธานสิกฺขาปทญฺจ, สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตาโวโรปนญฺจ. ຄຳວ່າ Nikkaḍḍhanaṃ siñcanañca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການສະແດງຄວາມໂກດແລ້ວຂັບໄລ່ພິກຂຸອອກຈາກວິຫານ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເອົານ້ຳຫົດຫຍ້າຫຼືດິນ. ຄຳວ່າ Āmisahetu bhuttāvī ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “ເພາະເຫັນແກ່ອາມິດ ຈຶ່ງສັ່ງສອນນາງພິກຂຸນີ” ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຫ້າມພັດຕະຫານແລ້ວສັນຂອງຂົບສັນທີ່ບໍ່ເປັນເດນ. ຄຳວ່າ Ehi anādari bhiṃsā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “อาວຸໂສ ຈົ່ງມາບ້ານນຳກັນ...” ແລະ ອະນາທະຣິຍະສິກຂາບົດ (ການສະແດງຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ) ກັບ ພິກຂຸພິມສາປະນະກະສິກຂາບົດ (ການຫຼອກພິກຂຸໃຫ້ຢ້ານ). ຄຳວ່າ Apanidhe ca jīvitaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຊື່ອງບາດເປັນຕົ້ນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການແກ້ງຂ້າສັດມີຊີວິດໃຫ້ຕົກໄປຈາກຊີວິດ. ชานํ สปฺปาณกํ กมฺมนฺติ ชานํ สปฺปาณกอุทกสิกฺขาปทญฺจ ปุนกมฺมาย อุกฺโกฏนญฺจ. อูนสํวาสนาสนาติ อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทญฺจ อุกฺขิตฺตเกน สทฺธึ สํวาสสิกฺขาปทญฺจ นาสิตกสามเณรสมฺโภคสิกฺขาปทญฺจ. สหธมฺมิกํ วิเลขาติ สหธมฺมิกํ วุจฺจมานสิกฺขาปทญฺจ, วิเลขาย สํวตฺตนฺตีติ อาคตสิกฺขาปทญฺจ. โมโห อมูลเกน จาติ โมหนเก ปาจิตฺติยสิกฺขาปทญฺจ, อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํสนสิกฺขาปทญฺจ. ຄຳວ່າ Jānaṃ sappāṇakaṃ kammaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮູ້ຢູ່ແລ້ວໃຊ້ນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮື້ຟື້ນອະທິກອນເພື່ອເຮັດຄືນ. ຄຳວ່າ Ūnasaṃvāsanāsanā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການອຸປະສົມບົດໃຫ້ບຸກຄົນມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮ່ວມສັງວາສກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮ່ວມສັນກັບສາມະເນນຜູ້ຖືກຂັບໄລ່. ຄຳວ່າ Sahadhammikaṃ vilekhā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖືກຕັກເຕືອນໂດຍຊອບທຳແລ້ວສະແດງຄວາມອຶດອັດ ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ມາວ່າດ້ວຍການກໍ່ຄວາມລຳຄານ. ຄຳວ່າ Moho amūlakena ca ໄດ້ແກ່ ໂມຫະນະກະປາຈິດຕີສິກຂາບົດ (ການແກ້ງເຮັດເປັນຫຼົງ) ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໂຈດພິກຂຸດ້ວຍອາບັດສັງຄາທິເສດບໍ່ມີມູນ. กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ จีวรํ ทตฺวาติ กุกฺกุจฺจอุปทหนญฺจ, ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ขียนญฺจ, จีวรํ ทตฺวา ขียนญฺจ. ปริณาเมยฺย ปุคฺคเลติ สงฺฆิกํ ลาภํ [Pg.144] ปุคฺคลสฺส ปริณามนสิกฺขาปทํ. กึ เต อกาลํ อจฺฉินฺเทติ ‘‘กึ เต อยฺเย เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสตี’’ติ อาคตสิกฺขาปทญฺจ, ‘‘อกาลจีวรํ กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺฐหิตฺวา ภาชนสิกฺขาปทญฺจ, ภิกฺขุนิยา สทฺธึ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา อจฺฉินฺทนสิกฺขาปทญฺจ. ทุคฺคหี นิรเยน จาติ ทุคฺคหิเตน ทุปฺปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาปนสิกฺขาปทญฺจ, นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสปนสิกฺขาปทญฺจ. ຄຳວ່າ Kukkuccaṃ dhammikaṃ cīvaraṃ datvā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການກໍ່ຄວາມກັງວົນໃຈ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖວາຍສັນທະໃນກຳທີ່ເປັນທຳແລ້ວຈົ່ມວ່າພາຍຫຼັງ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖວາຍຈີວອນແລ້ວຈົ່ມວ່າພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ Pariṇāmeyya puggale ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນ້ອມລາບຂອງສົງໄປເພື່ອບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ Kiṃ te akālaṃ acchinde ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ມາວ່າ “ແມ່ເຈົ້າ ເຈົ້າຈະປະໂຫຍດຫຍັງກັບຊາຍຄົນນີ້...” , ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການກຳນົດເອົາອະກາລະຈີວອນວ່າເປັນກາລະຈີວອນແລ້ວແຈກຈ່າຍ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການແລກປ່ຽນຈີວອນກັບນາງພິກຂຸນີແລ້ວກັບຊ່ວງຊິງຄືນ. ຄຳວ່າ Duggahī nirayena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖືເອົາຜິດໆ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນຈົ່ມວ່າ, ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການແຊ່ງຊັກຫັກກະດູກດ້ວຍນະຣົກຫຼືພຣົມມະຈັນ. คณํ วิภงฺค ทุพฺพลนฺติ ‘‘คณสฺส จีวรลาภํ อนฺตรายํ กเรยฺยา’’ติ จ ‘‘ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาเหยฺยา’’ติ จ ‘‘ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. กถินา ผาสุ ปสฺสยนฺติ ‘‘ธมฺมิกํ กถินุทฺธารํ ปฏิพาเหยฺย, ภิกฺขุนิยา สญฺจิจฺจ อผาสุํ กเรยฺย, ภิกฺขุนิยา อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา นิกฺกฑฺเฒยฺย วา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. อกฺโกสจณฺฑี มจฺฉรีติ ‘‘ภิกฺขุํ อกฺโกเสยฺย วา ปริภาเสยฺย วา, จณฺฑิกตา คณํ ปริภาเสยฺย, กุเล มจฺฉรินี อสฺสา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. คพฺภินิญฺจ ปายนฺติยาติ ‘‘คพฺภินึ วุฏฺฐาเปยฺย, ปายนฺตึ วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. ຄຳວ່າ Gaṇaṃ vibhaṅga dubbalaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ລາບຈີວອນຂອງຄະນະ”, “ຂັດຂວາງການແຈກຈ່າຍຈີວອນທີ່ເປັນທຳ” ແລະ “ແກ້ງໃຫ້ກາຍກຳນົດເວລາຈີວອນດ້ວຍຫວັງຈະໄດ້ຈີວອນທີ່ເນື້ອດີໜ້ອຍ”. ຄຳວ່າ Kathinā phāsu passayanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຂັດຂວາງການເດາະກະຖິນທີ່ເປັນທຳ”, “ແກ້ງເຮັດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີບໍ່ສະບາຍກາຍສະບາຍໃຈ” ແລະ “ໃຫ້ນາງພິກຂຸນີອາໄສຢູ່ໃນເສນາສະນະແລ້ວໂກດເຄືອງຂັບໄລ່ອອກໄປ”. ຄຳວ່າ AkkosacaṇDaily maccharī ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ດ່າຫຼືບໍລິພາສພິກຂຸ”, “ເປັນຄົນຮ້າຍກາດບໍລິພາສຄະນະ” ແລະ “ເປັນຜູ້ຕະໜີ່ໃນຕະກູນ”. ຄຳວ່າ Gabbhiniñca pāyantiyā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສະຕີມີຄັນ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ຍັງໃຫ້ນົມລູກ”. ทฺเววสฺสํ สิกฺขา สงฺเฆนาติ ‘‘ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. ตโย เจว คิหีคตาติ อูนทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ, ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ‘‘ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ ทฺเว วสฺสานิ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมต’’นฺติ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. กุมาริภูตา ติสฺโสติ ‘‘อูนวีสติวสฺสํ กุมาริภูต’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตา ติสฺโส. อูนทฺวาทสสมฺมตาติ ‘‘อูนทฺวาทสวสฺสา วุฏฺฐาเปยฺย, ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสา สงฺเฆน อสมฺมตา วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Dvevassaṃ sikkhā saṅghena ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານาຜູ້ຍັງບໍ່ໄດ້ສຶກສາທຳ ໖ ປະການຕະຫຼອດ ໒ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານາຜູ້ສຶກສາທຳແລ້ວແຕ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ອະນຸມັດ”. ຄຳວ່າ Tayo ceva gihīgatā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ເຄີຍມີສາມີທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໑໒ ປີ”, “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ເຄີຍມີສາມີທີ່ມີອາຍຸຄົບ ໑໒ ປີ ແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ສຶກສາທຳ ໖ ປະການຕະຫຼອດ ໒ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສະຕີຜູ້ເຄີຍມີສາມີທີ່ສຶກສາທຳ ໒ ປີແລ້ວແຕ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ອະນຸມັດ”. ຄຳວ່າ Kumāribhūtā tisso ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “ບວດໃຫ້ຍິງສາວທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Ūnadvādasasammatā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສະຕີທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໑໒ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ສະຕີທີ່ມີອາຍຸຄົບ ໑໒ ປີແລ້ວແຕ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ອະນຸມັດ”. อลํ ตาว โสกาวาสนฺติ ‘‘อลํ ตาว เต อยฺเย วุฏฺฐาปิเตนา’’ติ จ, ‘‘จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ฉนฺทา อนุวสฺสา จ ทฺเวติ ‘‘ปาริวาสิกฉนฺททาเนน สิกฺขมานํ วุฏฺฐาเปยฺย, อนุวสฺสํ วุฏฺฐาเปยฺย, เอกํ วสฺสํ ทฺเว วุฏฺฐาเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. สมุฏฺฐานา ติกา กตาติ ติกสมุฏฺฐานา กตา. ຄຳວ່າ Alaṃ tāva sokāvāsaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ພໍແລ້ວ ແມ່ເຈົ້າ ເຈົ້າຢ່າຟ້າວບວດໃຫ້ເລີຍ...” ແລະ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານາຜູ້ມີຄວາມໂກດແຄ້ນແລະໂສກເສົ້າ”. ຄຳວ່າ Chandā anuvassā ca dve ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ບວດໃຫ້ສິກຂະມານາໂດຍການໃຫ້ສັນທະແກ່ນາງພິກຂຸນີຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ”, “ບວດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີທຸກໆ ປີ” ແລະ “ບວດໃຫ້ນາງພິກຂຸນີ ໒ ຮູບໃນປີດຽວກັນ”. ຄຳວ່າ Samuṭṭhānā tikā katā ໄດ້ແກ່ ເປັນສິກຂາບົດທີ່ມີສະມຸດຖານ ໓ (ກາຍ, ວາຈາ, ຈິດ). สญฺจริตฺตสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງສັນຈະຣິດຕະ ๒๖๐. สญฺจรี [Pg.145] กุฏิ วิหาโรติ สญฺจริตฺตํ สญฺญาจิกาย กุฏิกรณํ มหลฺลกวิหารกรณญฺจ. โธวนญฺจ ปฏิคฺคโหติ อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรโธวาปนญฺจ จีวรปฏิคฺคหณญฺจ. วิญฺญตฺตุตฺตริ อภิหฏฺฐุนฺติ อญฺญาตกํ คหปตึ จีวรวิญฺญาปนํ ตตุตฺตริสาทิยนสิกฺขาปทญฺจ. อุภินฺนํ ทูตเกน จาติ ‘‘จีวรเจตาปนฺนํ อุปกฺขฏํ โหตี’’ติ อาคตสิกฺขาปททฺวยญฺจ ทูเตน จีวรเจตาปนฺนปหิตสิกฺขาปทญฺจ. ໒໖໐. ຄຳວ່າ Sañcarī kuṭi vihāro ໄດ້ແກ່ ສັນຈະຣິດຕະສິກຂາບົດ (ການຊັກສື່), ສັນຍາຈິກາຍະກຸຕິກະຣະນະສິກຂາບົດ (ການສ້າງກຸຕິດ້ວຍການຂໍ) ແລະ ມະຫັນລະກະວິຫາຣະກະຣະນະສິກຂາບົດ (ການສ້າງວິຫານໃຫຍ່). ຄຳວ່າ Dhovanañca paṭiggaho ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການໃຫ້ນາງພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດຊັກຈີວອນເກົ່າ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບຈີວອນ. ຄຳວ່າ Viññattuttari abhihaṭṭhuṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂໍຈີວອນນຳຄະຫະບໍດີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຍິນດີໃນຈີວອນທີ່ເກີນກວ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Ubhinnaṃ dūtakena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ມາວ່າ “ຊັບສຳລັບຊື້ຈີວອນທີ່ເຂົາຈັດຕຽມໄວ້...” ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການສົ່ງຊັບສຳລັບຊື້ຈີວອນໄປນຳທູດ. โกสิยา สุทฺธทฺเวภาคา, ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนนฺติ ‘‘โกสิยมิสฺสกํ สนฺถต’’นฺติอาทีนิ ปญฺจ สิกฺขาปทานิ. ริญฺจนฺติ รูปิกา เจวาติ วิภงฺเค ‘‘ริญฺจนฺติ อุทฺเทส’’นฺติ อาคตํ เอฬกโลมโธวาปนํ รูปิยปฺปฏิคฺคหณสิกฺขาปทญฺจ. อุโภ นานปฺปการกาติ รูปิยสํโวหารกยวิกฺกยสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Kosiyā suddhadvebhāgā, chabbassāni nisīdanaṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໕ ຂໍ້ ມີ “kosiyamissakaṃ santhataṃ” (ເຄື່ອງປູລາດທີ່ເຈືອດ້ວຍໄໝ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Riñcanti rūpikā ceva ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊັກຂົນແກະ ທີ່ມາໃນວິພັງວ່າ “riñcanti uddesaṃ” (ລະເລີຍການສະແດງທຳ) ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບເງິນທອງ. ຄຳວ່າ Ubho nānappakārakā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງວ່າດ້ວຍການຊື້ຂາຍດ້ວຍເງິນທອງ. อูนพนฺธนวสฺสิกาติ อูนปญฺจพนฺธนปตฺตสิกฺขาปทญฺจ วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทญฺจ. สุตฺตํ วิกปฺปเนน จาติ สุตฺตํ วิญฺญาเปตฺวา จีวรวายาปนญฺจ ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปาปชฺชนญฺจ. ทฺวารทานสิพฺพานิ จาติ ยาว ทฺวารโกสา อคฺคฬฏฺฐปนาย, ‘‘อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ ทเทยฺย, จีวรํ สิพฺเพยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ปูวปจฺจยโชติ จาติ ปูเวหิ วา มนฺเถหิ วา อภิหฏฺฐุํ ปวารณาสิกฺขาปทํ จาตุมาสปจฺจยปฺปวารณาโชติสมาทหนสิกฺขาปทานิ จ. ຄຳວ່າ Ūnabandhanavassikā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍບາດທີ່ມີຮອຍຊ້ອມບໍ່ຄົບ ໕ ແຫ່ງ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຜ້າອາບນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ Suttaṃ vikappenena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂໍດ້າຍແລ້ວໃຫ້ຊ່າງຫຍິບຈີວອນ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າໄປຫາຊ່າງຫຍິບແລ້ວສັ່ງໃຫ້ເຮັດຈີວອນຕາມໃຈຊອບ. ຄຳວ່າ Dvāradānasibbāni ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ການຕິດກອນປະຕູຈົນເຖິງກອບປະຕູ”, “การຖວາຍຈີວອນແກ່ນາງພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ” ແລະ “ການຫຍິບຈີວອນ”. ຄຳວ່າ Pūvapaccayajoti ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບປະວໍຣະນາດ້ວຍເຂົ້າໜົມຫຼືແປ້ງ ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຮັບປະວໍຣະນາປັດໄຈ ໔ ເດືອນ ກັບ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການກໍ່ໄຟ. รตนํ สูจิ มญฺโจ จ, ตูลํ นิสีทนกณฺฑุ จ, วสฺสิกา จ สุคเตนาติ รตนสิกฺขาปทญฺเจว สูจิฆรสิกฺขาปทาทีนิ จ สตฺต สิกฺขาปทานิ. วิญฺญตฺติ อญฺญํ เจตาปนา, ทฺเว สงฺฆิกา มหาชนิกา, ทฺเว ปุคฺคลลหุกา ครูติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี อญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา อญฺญํ วิญฺญาเปยฺยา’’ติอาทีนิ นว สิกฺขาปทานิ. ทฺเว วิฆาสา สาฏิกา จาติ ‘‘อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา ติโรกุฏฺเฏ วา ติโรปากาเร วา ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา, หริเต ฉฑฺเฑยฺย วา ฉฑฺฑาเปยฺย วา’’ติ เอวํ วุตฺตานิ ทฺเว วิฆาสสิกฺขาปทานิ จ อุทกสาฏิกาสิกฺขาปทญฺจ. สมณจีวเรน จาติ ‘‘สมณจีวรํ ทเทยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ຄຳວ່າ Ratanaṃ sūci mañco ca, tūlaṃ nisīdanakaṇḍu ca, vassikā ca sugatena ໄດ້ແກ່ ຣະຕະນະສິກຂາບົດ ແລະ ສິກຂາບົດ ໗ ຂໍ້ ມີສູຈιຄະຣະສິກຂາບົດ (ກ່ອງເຂັມ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Viññatti aññaṃ cetāpanā, dve saṅghikā mahājanikā, dve puggalalahukā garū ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໙ ຂໍ້ ມີ “yā pana bhikkhunī aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpeyya” (ນາງພິກຂຸນີໃດ ຂໍສິ່ງອື່ນແລ້ວໃຫ້ຊື້ສິ່ງອື່ນ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Dve vighāsā sāṭikā ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຖິ້ມຂອງເສຍ ໒ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ຖິ້ມຫຼືໃຫ້ຖິ້ມອຸຈະຣະ ປັດສະວະ ຂີ້ເຫຍື້ອ ຫຼືເສດອາຫານ ຂ້າມກຳແພງຫຼືຂ້າມຮົ້ວ, ຖິ້ມຫຼືໃຫ້ຖິ້ມເທິງຂອງຂຽວ” ແລະ ອຸທະກະສາຕິກາສິກຂາບົດ (ຜ້າອາບນ້ຳ). ຄຳວ່າ Samaṇacīvarena ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຖວາຍສະມະນະຈີວອນ” ເຊິ່ງກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້. สมนุภาสนาสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງສະມະນຸພາສະນະ ๒๖๑. เภทานุวตฺตทุพฺพจทูสทุฏฺฐุลฺลทิฏฺฐิ [Pg.146] จาติ สงฺฆเภทานุวตฺตกทุพฺพจกุลทูสกทุฏฺฐุลฺลปฺปฏิจฺฉาทนทิฏฺฐิอปฺปฏินิสฺสชฺชนสิกฺขาปทานิ. ฉนฺทํ อุชฺชคฺฆิกา ทฺเว จาติ ฉนฺทํ อทตฺวา คมนสิกฺขาปทํ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คมนนิสีทนสิกฺขาปททฺวยญฺจ. ทฺเว จ สทฺทาติ ‘‘อปฺปสทฺโท อนฺตรฆเร คมิสฺสามิ, นิสีทิสฺสามี’’ติ สิกฺขาปททฺวยญฺจ. น พฺยาหเรติ ‘‘น สกพเฬน มุเขน พฺยาหริสฺสามี’’ติ สิกฺขาปทํ. ໒໖໑. ຄຳວ່າ Bhedānuvattadubbacadūsaduṭṭhulladiṭṭhi ca ໄດ້ແກ່ ສັງຄະເພທະສິກຂາບົດ (ການທຳສົງໃຫ້ແຕກກັນ), ອະນຸວັດຕະກະສິກຂາບົດ (ການປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳສົງໃຫ້ແຕກກັນ), ທຸບພະຈະສິກຂາບົດ (ການເປັນຄົນເວົ້າຍາກ), ກຸລະທູສະກະສິກຂາບົດ (ການປະທຸສຮ້າຍຕະກູນ), ທຸດຖຸລລະປະຕິດສານະສິກຂາບົດ (ການປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບ) ແລະ ທິດຖິອັບປະຕິນິດສັດຊະນະສິກຂາບົດ (ການບໍ່ສະລະທິດຖິຊົ່ວ). ຄຳວ່າ Chandaṃ ujjagghikā dve ca ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການບໍ່ໃຫ້ສັນທະແລ້ວຫຼີກໄປ ແລະ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງວ່າດ້ວຍການຫົວເລາະສຽງດັງໃນເວລາເດີນທາງແລະນັ່ງໃນລະຫວ່າງບ້ານ. ຄຳວ່າ Dve ca saddā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດຄູ່ໜຶ່ງທີ່ວ່າ “ເຮົາຈັກມີສຽງເບົາເດີນທາງແລະນັ່ງໃນລະຫວ່າງບ້ານ”. ຄຳວ່າ Na byāhare ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ “ເຮົາຈັກບໍ່ເວົ້າທັງທີ່ມີຄຳເຂົ້າຢູ່ໃນປາກ”. ฉมา นีจาสเน ฐานํ, ปจฺฉโต อุปฺปเถน จาติ ฉมายํ นิสีทิตฺวา, นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา; ฐิเตน นิสินฺนสฺส, ปจฺฉโต คจฺฉนฺเตน ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส, อุปฺปเถน คจฺฉนฺเตน ปเถน คจฺฉนฺตสฺส ธมฺมเทสนาสิกฺขาปทานิ. วชฺชานุวตฺติคหณาติ วชฺชปฺปฏิจฺฉาทน, อุกฺขิตฺตานุวตฺตก, หตฺถคฺคหณาทิสงฺขาตานิ ตีณิ ปาราชิกานิ. โอสาเร ปจฺจาจิกฺขนาติ ‘‘อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนญฺญาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรยฺยา’’ติ จ ‘‘พุทฺธํ ปจฺจกฺขามี’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Chamā nīcāsane ṭhānaṃ, pacchato uppathena cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດກ່ຽວກັບການສະແດງທຳແກ່ບຸກຄົນຜູ້ນັ່ງເທິງແຜ່ນດິນ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນນັ່ງເທິງອາສະນະ), ຜູ້ນັ່ງເທິງອາສະນະຕ່ຳ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນນັ່ງເທິງອາສະນະສູງ), ຜູ້ນັ່ງຢູ່ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນຢືນ), ຜູ້ຍ່າງໄປທາງໜ້າ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນຍ່າງໄປທາງຫຼັງ), ແລະ ຜູ້ຍ່າງໄປຕາມທາງ (ໃນຂະນະທີ່ຕົນຍ່າງໄປນອກທາງ). ຄຳວ່າ Vajjānuvattigahaṇāti ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກ ໓ ສິກຂາບົດ ທີ່ກ່າວເຖິງການປົກປິດໂທດ (vajjappaṭicchādana), การປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ (ukkhittānuvattaka), ແລະ ການຈັບມືເປັນຕົ້ນ (hatthaggahaṇa). ຄຳວ່າ Osāre paccācikkhanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບໍ່ບອກກ່າວຄະນະສົງຜູ້ເຮັດກຳ ແລ້ວຮັບພິກຂຸນີ (ຜູ້ຖືກລົງໂທດ) ເຂົ້າໝູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍິນຍອມຈາກຄະນະ' ແລະ 'ກ່າວປະຕິເສດພຣະພຸດທະເຈົ້າ'. กิสฺมึ สํสฏฺฐา ทฺเว วธีติ ‘‘กิสฺมิญฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา’’ติ จ ‘‘ภิกฺขุนิโย ปเนว สํสฏฺฐา วิหรนฺตี’’ติ จ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี เอวํ วเทยฺย สํสฏฺฐาว อยฺเย ตุมฺเห วิหรถา’’ติ จ ‘‘อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรเทยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทานิ. วิสิพฺเพ ทุกฺขิตาย จาติ ‘‘ภิกฺขุนิยา จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วา’’ติ จ ‘‘ทุกฺขิตํ สหชีวินิ’’นฺติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ปุน สํสฏฺฐา น วูปสเมติ ‘‘สํสฏฺฐา วิหเรยฺย คหปตินา วา คหปติปุตฺเตน วา’’ติ เอวํ ปุน วุตฺตสํสฏฺฐสิกฺขาปทญฺจ ‘‘เอหยฺเย, อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหี’’ติ วุจฺจมานา, ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ‘‘สา ปจฺฉา อนนฺตรายิกินี เนว วูปสมฺเมยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อารามญฺจ ปวารณาติ ‘‘ชานํ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิเสยฺยา’’ติ จ ‘‘อุภโตสงฺเฆ ตีหิ ฐาเนหิ น ปวาเรยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Kismiṃ saṃsaṭṭhā dve vadhīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຖືກປະຕິເສດໃນອະທິການໃດໜຶ່ງ', 'ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຄລຸກຄີກັນຢູ່', 'ພິກຂຸນີໃດກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ ພວກທ່ານຈົ່ງຄລຸກຄີກັນຢູ່ເຖີດ', ແລະ 'ຕີຕົນເອງແລ້ວຮ້ອງໄຫ້'. ຄຳວ່າ Visibbe dukkhitāya cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເລາະຈີວອນຂອງພິກຂຸນີ ຫຼື ໃຫ້ເລາະ' ແລະ 'ເພື່ອນຮ່ວມອຸປັດຊະຍาຜູ້ເຈັບໄຂ້'. ຄຳວ່າ Puna saṃsaṭṭhā na vūpasameti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດກ່ຽວກັບການຄລຸກຄີກັນທີ່ກ່າວໄວ້ອີກວ່າ 'ຄລຸກຄີກັບຄະຫະບໍດີ ຫຼື ບຸດຂອງຄະຫະບໍດີ' ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຖືກບອກວ່າ ແນ່ແມ່ເຈົ້າ ຈົ່ງມາລະງັບອະທິການນີ້ ເສຍ, ຮັບຄຳວ່າ ດີລະ ແລ້ວ ພາຍຫຼັງເມື່ອບໍ່ມີອຸປະສັກ ກໍບໍ່ລະງັບເສຍ'. ຄຳວ່າ Ārāmañca pavāraṇāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຮູ້ຢູ່ ຍ່າງເຂົ້າໄປໃນອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດ' ແລະ 'ບໍ່ປະວໍຣະນາໃນອຸພະໂຕສົງດ້ວຍສະຖານ ໓ ປະການ'. อนฺวทฺธํ สหชีวินึ ทฺเวติ ‘‘อนฺวทฺธมาสํ ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุสงฺฆโต ทฺเว ธมฺมา ปจฺจาสีสิตพฺพา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ, ‘‘สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา ทฺเว วสฺสานิ เนว อนุคฺคณฺเหยฺย, สหชีวินึ วุฏฺฐาเปตฺวา เนว วูปกาเสยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยญฺจ. จีวรํ อนุพนฺธนาติ ‘‘สเจ เม ตฺวํ, อยฺเย, จีวรํ ทสฺสสิ, เอวาหํ [Pg.147] ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ จ ‘‘สเจ มํ ตฺวํ, อยฺเย, ทฺเว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺฐาเปสฺสามี’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Anvaddhaṃ sahajīviniṃ dveti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທຸກໆເຄິ່ງເດືອນ ພິກຂຸນີຕ້ອງຫວັງທຳ ໖ ປະການຈາກພິກຂຸສົງ' ແລະ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບວດເພື່ອນຮ່ວມອຸປັດຊະຍາແລ້ວ ບໍ່ເກື້ອກູນຕະຫຼອດ ໒ ພັນສາ' ແລະ 'ບວດເພື່ອນຮ່ວມອຸປັດຊະຍາແລ້ວ ບໍ່ຫຼີກເວັ້ນການປະນາມ'. ຄຳວ່າ Cīvaraṃ anubandhanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ແນ່ແມ່ເຈົ້າ ຖ້າທ່ານໃຫ້ຈີວອນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດໃຫ້ທ່ານ' ແລະ 'ແນ່ແມ່ເຈົ້າ ຖ້າທ່ານຕິດຕາມຂ້າພະເຈົ້າຕະຫຼອດ ໒ ພັນສາ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະບວດໃຫ້ທ່ານ'. กถินสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງກະຖິນ (ກະຖິນະສະມຸດຖານະວັນນະນາ) ๒๖๒. อุพฺภตํ กถินํ ตีณีติ ‘‘นิฏฺฐิตจีวรสฺมึ ภิกฺขุนา อุพฺภตสฺมึ กถิเน’’ติ วุตฺตานิ อาทิโตว ตีณิ สิกฺขาปทานิ. ปฐมํ ปตฺตเภสชฺชนฺติ ‘‘ทสาหปรมํ อติเรกปตฺโต’’ติ วุตฺตํ ปฐมปตฺตสิกฺขาปทญฺจ ‘‘ปฏิสายนียานิ เภสชฺชานี’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อจฺเจกญฺจาปิ สาสงฺกนฺติ อจฺเจกจีวรสิกฺขาปทญฺจ ตทนนฺตรเมว สาสงฺกสิกฺขาปทญฺจ. ปกฺกมนฺเตน วา ทุเวติ ‘‘ตํ ปกฺกมนฺโต เนว อุทฺธเรยฺยา’’ติ ภูตคามวคฺเค วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ໒໖໒. ຄຳວ່າ Ubbhataṃ kathinaṃ tīṇīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ທຳອິດຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຈີວອນສຳເລັດແລ້ວ, ກະຖິນເດາະແລ້ວ ແກ່ພິກຂຸ'. ຄຳວ່າ Paṭhamaṃ pattabhesajjanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດກ່ຽວກັບບາດຂໍ້ທຳອິດ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບາດເກີນຄວາມຈຳເປັນ ມີກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ ໑໐ ວັນ' ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພສັດ (ຢາ) ທີ່ຄວນລິ້ມລອງ'. ຄຳວ່າ Accekañcāpi sāsaṅkanti ໄດ້ແກ່ ອັດເຈກະຈີວໍຣະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຈີວອນຮີບດ່ວນ) ແລະ ສາສັງກະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍທີ່ພັກທີ່ໜ້າລະແວງໄພ) ໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ Pakkamantena vā duveti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງໃນພູຕະຄາມະວັກ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຫຼີກໄປ ບໍ່ຖອນ (ຕຽງ/ຕັ່ງ) ນັ້ນ'. อุปสฺสยํ ปรมฺปราติ ‘‘ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺยา’’ติ จ ‘‘ปรมฺปรโภชเน ปาจิตฺติย’’นฺติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อนติริตฺตํ นิมนฺตนาติ ‘‘อนติริตฺตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา’’ติ จ ‘‘นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโน’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. วิกปฺปํ รญฺโญ วิกาเลติ ‘‘สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา’’ติ จ ‘‘รญฺโญ ขตฺติยสฺสา’’ติ จ ‘‘วิกาเล คามํ ปวิเสยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. โวสาสารญฺญเกน จาติ ‘‘โวสาสมานรูปา ฐิตา’’ติ จ ‘‘ตถารูเปสุ อารญฺญเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิต’’นฺติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Upassayaṃ paramparāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄປສູ່ທີ່ພັກຂອງພິກຂຸນີແລ້ວສັ່ງສອນພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ' ແລະ 'ເປັນປາຈິດຕີໃນເພາະການສັນປໍຣັມປະຣະໂພຊົນ (ສັນສະຫຼັບຄິວ)'. ຄຳວ່າ Anatirittaṃ nimantanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຂອງຂ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ ທີ່ບໍ່ເປັນອະນິຕິຣິດຕະ (ບໍ່ໄດ້ເຮັດວິນັຍກຳ)' ແລະ 'ເປັນຜູ້ຖືກນิມົນ ແລະ ມີພັດຕາກິດຢູ່'. ຄຳວ່າ Vikappaṃ rañño vikāleti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ວິກັບຈີວອນດ້ວຍຕົນເອງ', 'ຂອງພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນກະສັດ', ແລະ 'ເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານໃນເວລາວິການ'. ຄຳວ່າ Vosāsāraññakena cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຢືນສັ່ງການຢູ່' ແລະ 'ໃນເສນາສະນະປ່າເຫັນປານນັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວໄວ້ກ່ອນ'. อุสฺสยา สนฺนิจยญฺจาติ ‘‘อุสฺสยวาทิกา’’ติ จ ‘‘ปตฺตสนฺนิจยํ กเรยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ปุเร ปจฺฉา วิกาเล จาติ ‘‘ยา ปน ภิกฺขุนี ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ จ, ‘‘ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ จ, ‘‘วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ปญฺจาหิกา สงฺกมนีติ ‘‘ปญฺจาหิกา สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกเมยฺยา’’ติ จ ‘‘จีวรสงฺกมนียํ ธาเรยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ทฺเวปิ อาวสเถน จาติ ‘‘อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺเชยฺย, อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกเมยฺยา’’ติ จ เอวํ อาวสเถน สทฺธึ วุตฺตสิกฺขาปทานิ จ ทฺเว. ຄຳວ່າ Ussayā sannicayañcāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກໍ່ການທະເລາະວິວາດ (ussayavādikā)' ແລະ 'ສະສົມບາດ (pattasannicaya)'. ຄຳວ່າ Pure pacchā vikāle cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸນີໃດ ເຂົ້າໄປສູ່ຕະກູນໃນເວລາຜ່ານມາກ່ອນສັນ', 'ເຂົ້າໄປສູ່ຕະກູນໃນເວລາພາຍຫຼັງສັນ', ແລະ 'ເຂົ້າໄປສູ່ຕະກູນໃນເວລາວິການ'. ຄຳວ່າ Pañcāhikā saṅkamanīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກາຍ ໕ ວັນ ລ່ວງເລີຍການທ່ຽວໄປດ້ວຍຜ້າສັງຄາຕິ' ແລະ 'ຊົງຈີວອນທີ່ຄວນປ່ຽນ'. ຄຳວ່າ Dvepi āvasathena cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວຮ່ວມກັບຄຳວ່າ ອາວະສະຖະ (āvasatha) ວ່າ 'ບໍ່ສະຫຼະຜ້າອາວະສະຖະຈີວອນແລ້ວຊົມໃຊ້' ແລະ 'ບໍ່ສະຫຼະອາວະສະຖະແລ້ວຫຼີກຈາຣິກໄປ'. ปสาเข อาสเน เจวาติ ‘‘ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ วา’’ติ จ ‘‘ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีเทยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Pasākhe āsane cevāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຝີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮົ່ມຜ້າ (pasākha)' ແລະ 'ນັ່ງເທິງອາສະນະຕໍ່ໜ້າພິກຂຸໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດ'. เอฬกโลมสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງຂົນແກະ (ເອລະກະໂລມະສະມຸດຖານະວັນນະນາ) ๒๖๓. เอฬกโลมา [Pg.148] ทฺเว เสยฺยาติ เอฬกโลมสิกฺขาปทญฺเจว ทฺเว จ สหเสยฺยสิกฺขาปทานิ. อาหจฺจ ปิณฺฑโภชนนฺติ อาหจฺจปาทกสิกฺขาปทญฺจ อาวสถปิณฺฑโภชนสิกฺขาปทญฺจ. คณวิกาลสนฺนิธีติ คณโภชนวิกาลโภชนสนฺนิธิการกสิกฺขาปทตฺตยํ. ทนฺตโปเนน เจลกาติ ทนฺตโปนสิกฺขาปทญฺจ อเจลกสิกฺขาปทญฺจ. อุยฺยุตฺตํ เสนํ อุยฺโยธีติ ‘‘อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย คจฺเฉยฺย, เสนาย วเสยฺย, อุยฺโยธิกํ วา…เป… อนีกทสฺสนํ วา คจฺเฉยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. สุรา โอเรน นฺหายนาติ สุราปานสิกฺขาปทญฺจ โอเรนทฺธมาสนหานสิกฺขาปทญฺจ. ทุพฺพณฺเณ ทฺเว เทสนิกาติ ‘‘ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณาน’’นฺติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ วุตฺตาวเสสปาฏิเทสนียทฺวยญฺจ. ลสุณุปติฏฺเฐ นจฺจนาติ ลสุณสิกฺขาปทํ, ‘‘ภิกฺขุสฺส ภุญฺชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺเฐยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทํ, ‘‘นจฺจํ วา คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อิโต ปรํ ปาฬึ วิรชฺฌิตฺวา ลิขนฺติ. ยถา ปน อตฺถํ วณฺณยิสฺสาม; เอวเมตฺถ อนุกฺกโม เวทิตพฺโพ. ໒໖໓. ຄຳວ່າ Eḷakalomā dve seyyāti ໄດ້ແກ່ ເອລະກະໂລມະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຂົນແກະ) ແລະ ສະຫະເສຍຍະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນອນຮ່ວມ) ໒ ຂໍ້. ຄຳວ່າ Āhacca piṇḍabhojananti ໄດ້ແກ່ ອາຫັດຈະປາທະກະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຕຽງມີເທົ້າສຽບ) ແລະ ອາວະສະຖະບິນທະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການສັນອາຫານໃນໂຮງທານ). ຄຳວ່າ Gaṇavikālasannidhīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ຄື ຄະນະໂພຊະນະສິກຂາບົດ, ວິກາລະໂພຊະນະສິກຂາບົດ, ແລະ ສັນນິທິການະກະສິກຂາບົດ (ການສະສົມອາຫານ). ຄຳວ່າ Dantaponena celakāti ໄດ້ແກ່ ທັນຕະໂປນະສິກຂາບົດ (ໄມ້ສີຟັນ) ແລະ ອະເຈລະກະສິກຂາບົດ (ຊີເປືອຍ). ຄຳວ່າ Uyyuttaṃ senaṃ uyyodhīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄປເພື່ອເບິ່ງກອງທັບທີ່ຈັດຕັ້ງກຽມພ້ອມ, ພັກຢູ່ໃນກອງທັບ, ຫຼື ໄປເບິ່ງການຮົບ...ເປ... ຫຼື ການຈັດຂະບວນທັບ'. ຄຳວ່າ Surā orena nhāyanāti ໄດ້ແກ່ ສຸຣາປານະສິກຂາບົດ (ດື່ມສຸລາ) ແລະ ໂອເຣນັດທະມາສະນະຫານະສິກຂາບົດ (ອາບນ້ຳກ່ອນເຄິ່ງເດືອນ). ຄຳວ່າ Dubbaṇṇe dve desanikāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການເຮັດໃຫ້ເສຍສີ ໓ ປະການ' ແລະ ປາຕິເທສະນີຍະສິກຂາບົດ ໒ ຂໍ້ ທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ Lasuṇupatiṭṭhe naccanāti ໄດ້ແກ່ ລະສຸນະສິກຂາບົດ (ສັນກະທຽມ), ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຢືນຮັບໃຊ້ພິກຂຸຜູ້ກຳລັງສັນດ້ວຍນ້ຳ ຫຼື ດ້ວຍພັດວີ', ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໄປເພື່ອເບິ່ງການຟ້ອນ, ການຂັບຮ້ອງ ຫຼື ການປະໂຄມດົນຕີ'. ຫຼັງຈາກບົດນີ້ໄປ ມີຜູ້ຂຽນພຣະບາລີຄາດເຄື່ອນ, ແຕ່ພວກເຮົາຈະອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ຄວນຈະເປັນ; ພຶງຊາບລຳດັບໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ຕາມນັ້ນ. นฺหานมตฺถรณํ เสยฺยาติ ‘‘นคฺคา นหาเยยฺย, เอกตฺถรณปาวุรณา ตุวฏฺเฏยฺยุํ, เอกมญฺเจ ตุวฏฺเฏยฺยุ’’นฺติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. อนฺโตรฏฺเฐ ตถา พหีติ ‘‘อนฺโตรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต, ติโรรฏฺเฐ สาสงฺกสมฺมเต’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อนฺโตวสฺสํ จิตฺตาคารนฺติ ‘‘อนฺโตวสฺสํ จาริกํ ปกฺกเมยฺย, ราชาคารํ วา จิตฺตาคารํ วา…เป… โปกฺขรณึ วา ทสฺสนาย คจฺเฉยฺยา’’ติ จ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อาสนฺทึ สุตฺตกนฺตนาติ ‘‘อาสนฺทึ วา ปลฺลงฺกํ วา ปริภุญฺเชยฺย, สุตฺตํ กนฺเตยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. ຄຳວ່າ Nhānamattharaṇaṃ seyyāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເປືອຍກາຍອາບນ້ຳ', 'ນອນຮ່ວມຜ້າປູແລະຜ້າຫົ່ມດຽວກັນ', ແລະ 'ນອນເທິງຕຽງດຽວກັນ'. ຄຳວ່າ Antoraṭṭhe tathā bahīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນພາຍໃນແວ່ນແຄວ້ນທີ່ສົມມຸດວ່າໜ້າລະແວງໄພ' ແລະ 'ໃນຕ່າງແວ່ນແຄວ້ນທີ່ສົມມຸດວ່າໜ້າລະແວງໄພ'. ຄຳວ່າ Antovassaṃ cittāgāranti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຫຼີກຈາຣິກໄປໃນລະຫວ່າງພັນສາ' ແລະ 'ໄປເພື່ອເບິ່ງພຣະຣາຊະວັງ, ຫໍຈິດຕະກຳ...ເປ... ຫຼື ສະໂບກຂະຣະນີ'. ຄຳວ່າ Āsandiṃ suttakantanāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ชົມໃຊ້ຕັ່ງຍາວ ຫຼື ຕັ່ງມີເທົ້າສູງ' ແລະ 'ເຂັນຝ້າຍ'. เวยฺยาวจฺจํ สหตฺถา จาติ ‘‘คิหิเวยฺยาวจฺจํ กเรยฺย, อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ทเทยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อภิกฺขุกาวาเสน จาติ ‘‘อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วเสยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ฉตฺตํ ยานญฺจ สงฺฆาณินฺติ ‘‘ฉตฺตุปาหนํ ธาเรยฺย, ยาเนน ยาเยยฺย, สงฺฆาณึ ธาเรยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. อลงฺการคนฺธวาสิตนฺติ ‘‘อิตฺถาลงฺการํ ธาเรยฺย, คนฺธจุณฺณเกน นหาเยยฺย, วาสิตเกน ปิญฺญาเกน นหาเยยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ภิกฺขุนีติอาทินา ‘‘ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปยฺยา’’ติอาทีนิ จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ วุตฺตานิ. อสงฺกจฺจิกา อาปตฺตีติ ‘‘อสงฺกจฺจิกา [Pg.149] คามํ ปวิเสยฺย ปาจิตฺติย’’นฺติ เอวํ วุตฺตอาปตฺติ จ. จตฺตารีสา จตุตฺตรีติ เอตานิ สพฺพานิปิ จตุจตฺตาลีส สิกฺขาปทานิ วุตฺตานิ. ຄຳວ່າ Veyyāvaccaṃ sahatthā cāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເຮັດເວຍຍາວັດຈະ (ຮັບໃຊ້) ແກ່ຄະລຶຫັດ' ແລະ 'ໃຫ້ຂອງຂ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ ແກ່ຄະລຶຫັດ, ປະຣิພາຊົກ ຫຼື ປະຣິພາຊິກາ ດ້ວຍມືຂອງຕົນ'. ຄຳວ່າ Abhikkhukāvāsena cāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ 'ຈຳພັນສາໃນອາວາດທີ່ບໍ່ມີພິກຂຸ'. ຄຳວ່າ Chattaṃ yānañca saṅghāṇinti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບ', 'ໄປດ້ວຍຍານ', ແລະ 'ຊົງສາຍຮັດແອວ'. ຄຳວ່າ Alaṅkāragandhavāsitanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ປະດັບກາຍດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຂອງສະຕີ', 'ອາບນ້ຳດ້ວຍແປ້ງຫອມ', ແລະ 'ອາບນ້ຳດ້ວຍກາກໝາກພ້າວປົນເຄື່ອງຫອມ'. ຄຳວ່າ Bhikkhunītiādinā ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໔ ຂໍ້ ມີການໃຫ້ພິກຂຸນີບີບນວດເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Asaṅkaccikā āpattīti ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ບໍ່ຊົງຜ້າຮັດອົກແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານ ເປັນປາຈິດຕີ'. ຄຳວ່າ Cattārīsā catuttarīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງໝົດ ໔໔ ຂໍ້ເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. กาเยน น วาจาจิตฺเตน, กายจิตฺเตน น วาจโตติ กาเยน เจว กายจิตฺเตน จ สมุฏฺฐหนฺติ; น วาจาจิตฺเตน น วาจโตติ อตฺโถ. ทฺวิสมุฏฺฐานิกา สพฺเพ, สมา เอฬกโลมิกาติ อิทํ อุตฺตานตฺถเมว. ຄຳວ່າ Kāyena na vācācittena, kāyacittena na vācatoti ມີອະທิບາຍວ່າ (ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້) ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍ ແລະ ທາງກາຍກັບຈິດ; ບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນທາງວາຈາກັບຈິດ ແລະ ບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນທາງວາຈາຢ່າງດຽວ. ຄຳວ່າ Dvisamuṭṭhānikā sabbe, samā eḷakalomikāti ນີ້ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ปทโสธมฺมสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງປະທະໂσທຳ (ປະທະໂσທັມມະສະມຸດຖານະວັນນະນາ) ๒๖๔. ปทญฺญตฺร อสมฺมตาติ ‘‘ปทโส ธมฺมํ, มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปญฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสยฺย, อญฺญตฺร วิญฺญุนา ปุริสวิคฺคเหน, อสมฺมโต ภิกฺขุนิโย โอวเทยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. ตถา อตฺถงฺคเตน จาติ ‘‘อตฺถงฺคเต สูริเย โอวเทยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ติรจฺฉานวิชฺชา ทฺเวติ ‘‘ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุเณยฺย, วาเจยฺยา’’ติ เอวํ วุตฺตสิกฺขาปททฺวยํ. อโนกาโส จ ปุจฺฉนาติ ‘‘อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยา’’ติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ໒໖໔. ຄຳວ່າ Padaññatra asammatāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສະແດງທຳໂດຍບົດ (padaso dhammaṃ)', 'ສະແດງທຳແກ່ມາຕຸຄາມເກີນກວ່າ ໕-໖ ຄຳ ເວັ້ນເສຍແຕ່ມີບຸລຸດຜູ້ຮູ້ດຽງສາຢູ່ຮ່ວມ', ແລະ 'ບໍ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດແລ້ວສັ່ງສອນພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ'. ຄຳວ່າ Tathā atthaṅgatena cāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ 'ເມື່ອພຣະອາທິດອັດສະດົງແລ້ວ ສັ່ງສອນພິກຂຸນີ'. ຄຳວ່າ Tiracchānavijjā dveti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທັງສອງທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮຽນຕິຣັດສານວິຊາ' ແລະ 'ສອນຕິຣັດສານວິຊາ'. ຄຳວ່າ Anokāso ca pucchanāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດນີ້ວ່າ 'ຖາມບັນຫາກັບພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ເປີດໂອກາດໃຫ້'. อทฺธานสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງອັດທានະ (ອັດທານະສະມຸດຖານະວັນນະນາ) ๒๖๕. อทฺธานนาวํ ปณีตนฺติ ‘‘ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺย, เอกํ นาวํ อภิรุเหยฺย, ปณีตโภชนานิ อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺเชยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. มาตุคาเมน สํหเรติ มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย คมนญฺจ ‘‘สมฺพาเธ โลมํ สํหราเปยฺยา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. ธญฺญํ นิมนฺติตา เจวาติ ‘‘ธญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา วา’’ติ จ ‘‘นิมนฺติตา วา ปวาริตา วา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาเทยฺย วา ภุญฺเชยฺย วา’’ติ วุตฺตสิกฺขาปทญฺจ. อฏฺฐ จาติ ภิกฺขุนีนํ วุตฺตา อฏฺฐ ปาฏิเทสนียา วา. ໒໖໕. ຄຳວ່າ Addhānanāvaṃ paṇītanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຊັກຊວນກັນແລ້ວເດີນທາງໄກຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ', 'ຂຶ້ນເຮືອລຳດຽວກັນ', ແລະ 'ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຈັບໄຂ້ ຂໍໂພຊົນອັນປະນີດມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ'. ຄຳວ່າ Mātugāmena saṃhareti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊັກຊວນກັນແລ້ວເດີນທາງຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ ແລະ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃຫ້ຖອນຂົນໃນທີ່ແຄບ'. ຄຳວ່າ Dhaññaṃ nimantitā cevāti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຂໍເຂົ້າເປືອກ' ແລະ 'ເປັນຜູ້ຖືກນິມົນ ຫຼື ຫ້າມພັດແລ້ວ ສັນຂອງຂ້ຽວ ຫຼື ຂອງສັນ'. ຄຳວ່າ Aṭṭha cāti ໄດ້ແກ່ ປາຕິເທສະນີຍະສິກຂາບົດ ໘ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ສຳລັບພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. เถยฺยสตฺถสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງເຖຍຍະສັດຖະ (ເຖຍຍະສັດຖະສະມຸດຖານະວັນນະນາ) ๒๖๖. เถยฺยสตฺถํ อุปสฺสุตีติ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคคมนญฺจ อุปสฺสุติติฏฺฐนญฺจ. สูปวิญฺญาปเนน จาติ อิทํ สูโปทนวิญฺญตฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ. รตฺติฉนฺนญฺจ โอกาสนฺติ ‘‘รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป, ปฏิจฺฉนฺเน [Pg.150] โอกาเส, อชฺโฌกาเส ปุริเสน สทฺธิ’’นฺติ เอวํ วุตฺตสิกฺขาปทตฺตยํ. พฺยูเหน สตฺตมาติ อิทํ ตทนนฺตรเมว ‘‘รถิกาย วา พฺยูเห วา สิงฺฆาฏเก วา ปุริเสน สทฺธิ’’นฺติ อาคตสิกฺขาปทํ สนฺธาย วุตฺตํ. ໒໖໖. ຄຳວ່າ Theyyasatthaṃ upassutīti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊັກຊວນກັນແລ້ວເດີນທາງໄກຮ່ວມກັບພວກພໍ່ຄ້າເກີນພາສີ (theyyasattha) ແລະ ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຢືນແອບຟັງ (upassuti). ຄຳວ່າ Sūpaviññāpanena cāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຂໍແກງແລະເຂົ້າສຸກ (sūpodanaviññatti). ຄຳວ່າ Rattichannañca okāsanti ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໓ ຂໍ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໃນທີ່ມືດຄ່ຳຄືນທີ່ບໍ່ມີປະທີບ', 'ໃນທີ່ກຳບັງ', ແລະ 'ໃນທີ່ແຈ້ງກັບບຸລຸດ'. ຄຳວ່າ Byūhena sattamāti ກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດທີ ໗ ທີ່ມາໃນລຳດັບຖັດຈາກນັ້ນວ່າ 'ໃນຖະໜົນ, ທາງຕັນ ຫຼື ທາງສາມແພ່ງ ກັບບຸລຸດ'. ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานวณฺณนา GD: ການອະທິບາຍສະມຸດຖານແຫ່ງທຳມະເທດສະໜາ (ທັມມະເທສານາສະມຸດຖານະວັນນະນາ) ๒๖๗. ธมฺมเทสนาสมุฏฺฐานานิ เอกาทส อุตฺตานาเนว. เอวํ ตาว สมฺภินฺนสมุฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ. นิยตสมุฏฺฐานํ ปน ติวิธํ, ตํ เอเกกสฺเสว สิกฺขาปทสฺส โหติ, ตํ วิสุํเยว ทสฺเสตุํ ‘‘ภูตํ กาเยน ชายตี’’ติอาทิ วุตฺตํ, ตํ อุตฺตานเมว. เนตฺติธมฺมานุโลมิกนฺติ วินยปาฬิธมฺมสฺส อนุโลมนฺติ. ໒໖໗. ສິກຂາບົດທີ່ມີທຳມະເທດສະໜາສະມຸດຖານ ໑໑ ຂໍ້ນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ພຶງຊາບສຳພິນນະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານທີ່ປົນກັນ) ໂດຍຫຍໍ້ພຽງເທົ່ານີ້ກ່ອນ. ສ່ວນນິຍະຕະສະມຸດຖານ (ສະມຸດຖານທີ່ແນ່ນອນ) ມີ ໓ ປະການ, ສະມຸດຖານນັ້ນຍ່ອມມີແກ່ສິກຂາບົດແຕ່ລະຂໍ້ເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອສະແດງສະມຸດຖານນັ້ນໂດຍສະເພາະ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'bhūtaṃ kāyena jāyatī' ເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຄຳນັ້ນກໍມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Nettidhammānulomikanti ໄດ້ແກ່ ການຄ້ອຍຕາມພຣະວິນັຍປາລີທຳ. สมุฏฺฐานสีสวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຫົວຂໍ້ສະມຸດຖານ ຈົບບໍລິບູນ. อนฺตรเปยฺยาลํ ອັນຕະຣະເປຍຍານ (ເປຍຍານໃນລະຫວ່າງ) กติปุจฺฉาวารวณฺณนา ການອະທິບາຍກະຕິປຸດສາວານ (ການຖາມຈຳນວນອາບັດ) ๒๗๑. อิทานิ [Pg.151] อาปตฺติอาทิโกฏฺฐาเสสุ โกสลฺลชนนตฺถํ ‘‘กติ อาปตฺติโย’’ติอาทินา นเยน มาติกํ ฐเปตฺวา นิทฺเทสปฺปฏินิทฺเทสวเสน วิภงฺโค วุตฺโต. ໒໗໑. ໃນບັດນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ໃນໝວດອາບັດເປັນຕົ້ນ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງມາຕິກາໄວ້ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'kati āpattiyo' (ອາບັດມີເທົ່າໃດ) ແລ້ວກ່າວຈຳແນກ (ວິພັງ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິດເທດ (ການຊີ້ແຈງ) ແລະ ປະຕິນິດເທດ (ການຊີ້ແຈງແກ້). ตตฺถ กติ อาปตฺติโยติ มาติกาย จ วิภงฺเค จ อาคตาปตฺติปุจฺฉา. เอส นโย ทุติยปเทปิ. เกวลญฺเหตฺถ อาปตฺติโย เอว ราสิวเสน ขนฺธาติ วุตฺตา. วินีตวตฺถูนีติ ตาสํ อาปตฺตีนํ วินยปุจฺฉา; ‘‘วินีตํ วินโย วูปสโม’’ติ อิทญฺหิ อตฺถโต เอกํ, วินีตานิเยว วินีตวตฺถูนีติ อยเมตฺถ ปทตฺโถ. อิทานิ เยสุ สติ อาปตฺติโย โหนฺติ, อสติ น โหนฺติ, เต ทสฺเสตุํ ‘‘กติ อคารวา’’ติ ปุจฺฉาทฺวยํ. วินีตวตฺถูนีติ อยํ ปน เตสํ อคารวานํ วินยปุจฺฉา. ยสฺมา ปน ตา อาปตฺติโย วิปตฺตึ อาปตฺตา นาม นตฺถิ, ตสฺมา ‘‘กติ วิปตฺติโย’’ติ อยํ อาปตฺตีนํ วิปตฺติภาวปุจฺฉา. กติ อาปตฺติสมุฏฺฐานานีติ ตาสํเยว อาปตฺตีนํ สมุฏฺฐานปุจฺฉา. วิวาทมูลานิ อนุวาทมูลานีติ อิมา ‘‘วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณ’’นฺติ อาคตานํ วิวาทานุวาทานํ มูลปุจฺฉา. สารณียา ธมฺมาติ วิวาทานุวาทมูลานํ อภาวกรธมฺมปุจฺฉา. เภทกรวตฺถูนีติ อยํ ‘‘เภทนสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณ’’นฺติอาทีสุ วุตฺตเภทกรณปุจฺฉา. อธิกรณานีติ เภทกรวตฺถูสุ สติ อุปฺปชฺชนธมฺมปุจฺฉา. สมถาติ เตสํเยว วูปสมนธมฺมปุจฺฉา. ปญฺจ อาปตฺติโยติ มาติกาย อาคตวเสน วุตฺตา. สตฺตาติ วิภงฺเค อาคตวเสน. ໃນບັນດາຄຳຖາມເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳຖາມວ່າ 'kati āpattiyo' (ມີອາບັດເທົ່າໃດ?) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບອາບັດທີ່ມາໃນມາຕິກາ (ແມ່ບົດ) ແລະ ໃນວິພັງ (ບົດຈຳແນກ). ແມ້ໃນບົດທີສອງ (ຄື 'kati āpattikkhandhā') ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າໃນບົດທີສອງນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງອາບັດລ້ວນໆ ໂດຍຄວາມເປັນກອງ (ໝວດ) ວ່າ 'ຂັນທະ' (ກອງອາບັດ). ຄຳຖາມວ່າ 'vinītavatthūni' (ວິນີຕະວັດຖຸ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບການກຳຈັດອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ; ເພາະວ່າຄຳວ່າ 'ວິນີຕະ', 'ວິນະຍະ' ແລະ 'ວູປະສະມະ' ນີ້ ໂດຍອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ແລ້ວ ກໍເປັນອັນດຽວກັນ, ສິ່ງທີ່ກຳຈັດອາບັດນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ວິນີຕະວັດຖຸ', ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມຂອງບົດນີ້. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງທຳຄືອະຄາຣະວະ (ຄວາມບໍ່ເຄົາລົບ) ທີ່ເມື່ອມີຢູ່ ອາບັດທັງຫຼາຍຍ່ອມມີ, ເມື່ອບໍ່ມີ ອາບັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ມີ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາມຄູ່ຄື 'kati agāravā' (ມີອະຄາຣະວະເທົ່າໃດ?). ສ່ວນຄຳຖາມວ່າ 'vinītavatthūni' ນີ້ ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບການກຳຈັດອະຄາຣະວະເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນວິບັດ ບໍ່ມີເລີຍ, ສະນັ້ນ ຄຳຖາມວ່າ 'kati vipattiyo' (ມີວິບັດເທົ່າໃດ?) ນີ້ ຈຶ່ງເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບຄວາມເປັນວິບັດຂອງອາບັດທັງຫຼາຍ. ຄຳຖາມວ່າ 'kati āpattisamuṭṭhānāni' (ມີສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດເທົ່າໃດ?) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບສະມຸດຖານຂອງອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳຖາມເຫຼົ່ານີ້ວ່າ 'vivādamūlāni' (ມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ) ແລະ 'anuvādamūlāni' (ມູນເຫດແຫ່ງການອະນຸວາດ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ ແລະ ການອະນຸວາດ ທີ່ມາແລ້ວໃນຄຳວ່າ 'ວິວາດາທິກອນ ແລະ ອະນຸວາດາທິກອນ'. ຄຳຖາມວ່າ 'sāraṇīyā dhammā' (ສາຣະນີຍະທຳ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ ແລະ ການອະນຸວາດບໍ່ມີ (ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ). ຄຳຖາມວ່າ 'bhedakaravatthūni' (ວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ) ນີ້ ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະບາລີມີອານิສົງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຫຼືວ່າອະທິກອນທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມແຕກແຍກ'. ຄຳຖາມວ່າ 'adhikaraṇāni' (ອະທິກອນທັງຫຼາຍ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອມີວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ. ຄຳຖາມວ່າ 'samathā' (ສະມະຖະທັງຫຼາຍ) ເປັນຄຳຖາມກ່ຽວກັບທຳທີ່ລະງັບອະທິກອນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ທີ່ຕອບວ່າ 'pañca āpattiyo' (ອາບັດ ໕) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ມາໃນມາຕິກາ. ທີ່ຕອບວ່າ 'satta' (ອາບັດ ໗) ນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ມາໃນວິພັງ. อารกา เอเตหิ รมตีติ อารติ; ภุสา วา รติ อารติ. วินา เอเตหิ รมตีติ วิรติ. ปจฺเจกํ ปจฺเจกํ วิรมตีติ ปฏิวิรติ. เวรํ มณติ วินาเสตีติ เวรมณี. น เอตาย เอเต อาปตฺติกฺขนฺธา กรียนฺตีติ อกิริยา. ยํ เอตาย อสติ อาปตฺติกฺขนฺธกรณํ อุปฺปชฺเชยฺย, ตสฺส ปฏิปกฺขโต อกรณํ. อาปตฺติกฺขนฺธอชฺฌาปตฺติยา ปฏิปกฺขโต อนชฺฌาปตฺติ. เวลนโต เวลา; จลยนโต วินาสนโตติ อตฺโถ[Pg.152]. นิยฺยานํ สิโนติ พนฺธติ นิวาเรตีติ เสตุ. อาปตฺติกฺขนฺธานเมตํ อธิวจนํ. โส เสตุ เอตาย ปญฺญตฺติยา หญฺญตีติ เสตุฆาโต. เสสวินีตวตฺถุนิทฺเทเสสุปิ เอเสว นโย. ທຳຊາດໃດຍ່ອມຍິນດີຫ່າງໄກຈາກກອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອາຣະຕິ' (ຄວາມງົດເວັ້ນ); ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມຍິນດີอย่างຍິ່ງ ຊື່ວ່າ 'ອາຣະຕິ'. ທຳຊາດໃດຍ່ອມຍິນດີໂດຍປາສະຈາກກອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວິຣະຕິ' (ความງົດເວັ້ນ). ຄວາມງົດເວັ້ນສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງໆ ຊື່ວ່າ 'ປະຕິວິຣະຕິ'. ທຳຊາດໃດຍ່ອມທຳລາຍ ເຊິ່ງເວນຄືກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ເວຣະມະນີ' (ການເວັ້ນຈາກເວນ). ກອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ບຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ເຮັດດ້ວຍວິຣະຕິນີ້ ເຫດນັ້ນ ວິຣະຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອະກິຣິຍາ' (ການບໍ່ກະທຳ). ເມື່ອວິຣະຕິນີ້ບໍ່ມີ ການກະທຳກອງອາບັດໃດພຶງເກີດຂຶ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກ (ກົງກັນຂ້າມ) ຕໍ່ການກະທຳກອງອາບັດນັ້ນ ວິຣະຕິນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະກະຣະນະ' (ການບໍ່ກະທຳ). ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ການລ່ວງລະເມີດກອງອາບັດ ວິຣະຕິນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນັດຊາປັດຕິ' (ການບໍ່ຕ້ອງອາບັດ). ຊື່ວ່າ 'ເວລາ' ເພາະອັດຖະວ່າ ເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຫຼື ທຳລາຍການລ່ວງລະເມີດກອງອາບັດ. ທຳຊາດໃດຍ່ອມຜູກມັດ ຫຼື ປິດກັ້ນທາງໄປສູ່ພຣະນิບພານ ເຫດນັ້ນ ທຳຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ເສຕຸ' (ຂົວ/ເຄື່ອງກີດຂວາງ). ຄຳວ່າ 'ເສຕຸ' ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກອງອາບັດທັງຫຼາຍ. ເສຕຸ (ກອງອາບັດ) ນັ້ນ ຍ່ອມຖືກທຳລາຍດ້ວຍພຣະບັນຍັດ (ສິກຂາບົດ) ນີ້ ເຫດນັ້ນ ພຣະບັນຍັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເສຕຸຄາຕະ' (ການທຳລາຍເສຕຸ). ແມ້ໃນນິເທດແຫ່ງວິນີຕະວັດຖຸທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. พุทฺเธ อคารวาทีสุ โย พุทฺเธ ธรมาเน อุปฏฺฐานํ น คจฺฉติ, ปรินิพฺพุเต เจติยฏฺฐานํ โพธิฏฺฐานํ น คจฺฉติ, เจติยํ วา โพธึ วา น วนฺทติ, เจติยงฺคเณ สฉตฺโต สอุปาหโน จรติ, นตฺเถตสฺส พุทฺเธ คารโวติ เวทิตพฺโพ. โย ปน สกฺโกนฺโตเยว ธมฺมสฺสวนํ น คจฺฉติ, สรภญฺญํ น ภณติ, ธมฺมกถํ น กเถติ, ธมฺมสฺสวนคฺคํ ภินฺทิตฺวา คจฺฉติ, วิกฺขิตฺโต วา อนาทโร วา นิสีทติ, นตฺเถตสฺส ธมฺเม คารโว. โย เถรนวมชฺฌิเมสุ จิตฺตีการํ น ปจฺจุปฏฺฐาเปติ, อุโปสถาคารวิตกฺกมาฬกาทีสุ กายปฺปาคพฺภิยํ ทสฺเสติ, ยถาวุฑฺฒํ น วนฺทติ, นตฺเถตสฺส สงฺเฆ คารโว. ติสฺโส สิกฺขา สมาทาย อสิกฺขมาโนเยว ปน สิกฺขาย อคารโวติ เวทิตพฺโพ. ปมาเท จ สติวิปฺปวาเส ติฏฺฐมาโนเยว อปฺปมาทลกฺขณํ อพฺรูหยมาโน อปฺปมาเท อคารโวติ เวทิตพฺโพ. ตถา อามิสปฺปฏิสนฺถารํ ธมฺมปฺปฏิสนฺถารนฺติ อิมํ ทุวิธํ ปฏิสนฺถารํ อกโรนฺโตเยว ปฏิสนฺถาเร อคารโวติ เวทิตพฺโพ. คารวนิทฺเทเส วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ໃນບັນດາບົດມີ 'buddhe agāravā' (ຄວາມບໍ່ເຄົາລົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ບໍ່ໄປສູ່ທີ່ບຳລຸງ (ເຂົ້າເຝົ້າ), ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ ບໍ່ໄປສູ່ສະຖານທີ່ຕັ້ງເຈດີ ຫຼື ສະຖານທີ່ຕັ້ງຕົ້ນໂພ, ບໍ່ໄຫວ້ພຣະເຈດີ ຫຼື ຕົ້ນໂພ, ກາງຮົ່ມ ຫຼື ສວມເກີບຍ່າງໃນລານເຈດີ, ພຶງຊາບວ່າ 'ບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ'. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ແມ້ສາມາດຢູ່ ແຕ່ບໍ່ໄປຟັງທຳ, ບໍ່ກ່າວພຣະບາລີທີ່ສວດເປັນທຳນອງ (ສະຣະພັນຍະ), ບໍ່ສະແດງທຳມະກະຖາ, ທຳລາຍການປະຊຸມຟັງທຳແລ້ວຫຼີກໄປ, ຫຼື ນັ່ງຟັງດ້ວຍຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ຫຼື ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່, ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະທຳ'. ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງໃນພຣະເຖຣະ, ພຣະນວະກະ (ພຣະບວດໃໝ່) ແລະ ພຣະມັດຊິມະ, ສະແດງຄວາມຄະນອງກາຍໃນໂຮງອຸໂປສົດ, ໂຮງວິຕົກ (ທີ່ພິຈາຣະນາກຳມະຖານ) ຫຼື ໃນລານວັດເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ກາບໄຫວ້ຕາມລຳດັບພັນສາ, ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະສົງ'. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ສະມາທານສິກຂາ ໓ ແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ສຶກສາ (ບໍ່ປະຕິບັດຕາມ), ພຶງຊາບວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ'. ແລະ ບຸກຄົນໃດ ດຳຣົງຢູ່ໃນຄວາມປະໝາດ ແລະ ຄວາມປາສະຈາກສະຕິ, ບໍ່ເຮັດອັບປະມາດຕະສັກສະນະ (ຄວາມບໍ່ປະໝາດ) ໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ພຶງຊາບວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນຄວາມບໍ່ປະໝາດ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ທຳການຕ້ອນຮັບ (ປະຕິສັນຖານ) ໖ ປະການ ຄື ອາມิສະປະຕິສັນຖານ ແລະ ທຳມະປະຕິສັນຖານ, ພຶງຊາບວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນປະຕິສັນຖານ'. ສ່ວນໃນຄຳອະທິບາຍກ່ຽວກັບຄວາມເຄົາລົບ (ຄາຣະວະນິເທດ) ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້. ๒๗๒. วิวาทมูลนิทฺเทเส ‘‘สตฺถริปิ อคารโว’’ติอาทีนํ พุทฺเธ อคารวาทีสุ วุตฺตนเยเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อปฺปติสฺโสติ อนีจวุตฺติ; น สตฺถารํ เชฏฺฐกํ กตฺวา วิหรติ. อชฺฌตฺตํ วาติ อตฺตโน สนฺตาเน วา อตฺตโน ปกฺเข วา; สกาย ปริสายาติ อตฺโถ. พหิทฺธา วาติ ปรสนฺตาเน วา ปรปกฺเข วา. ตตฺร ตุมฺเหติ ตสฺมึ อชฺฌตฺตพหิทฺธาเภเท สปรสนฺตาเน วา สปรปริสาย วา. ปหานาย วายเมยฺยาถาติ เมตฺตาภาวนาทีหิ นเยหิ ปหานตฺถํ วายเมยฺยาถ; เมตฺตาภาวนาทินเยน หิ ตํ อชฺฌตฺตมฺปิ พหิทฺธาปิ ปหียติ. อนวสฺสวายาติ อปฺปวตฺติภาวาย. ໒໗໒. ໃນວິວາດາມູນະນິເທດ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍມີ 'sattharipi agāravo' (ແມ້ໃນພຣະສາດສະດາກໍບໍ່ເຄົາລົບ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດມີ 'buddhe agāravā' ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'appatisso' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດບໍ່ອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ຄື ບໍ່ເຄົາລົບຢຳເກງພຣະສາດສະດາໂດຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ເປັນປະທານ) ແລ້ວຢູ່. ບົດວ່າ 'ajjhattaṃ vā' ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງຕົນ ຫຼື ໃນຝ່າຍຂອງຕົນ, ມີອັດຖະວ່າ ໃນບໍລິສັດຂອງຕົນ. ບົດວ່າ 'bahiddhā vā' ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງຄົນອື່ນ ຫຼື ໃນຝ່າຍຂອງຄົນອື່ນ. ບົດວ່າ 'tatra tumhe' ໄດ້ແກ່ ໃນສັນດານຂອງຕົນແລະຄົນອື່ນ ຫຼື ໃນບໍລິສັດຂອງຕົນແລະຄົນອື່ນ ທີ່ຈຳແນກໂດຍຄວາມເປັນພາຍໃນແລະພາຍນອກນັ້ນ. ບົດວ່າ 'pahānāya vāyameyyātha' ໄດ້ແກ່ ພວກທ່ານພຶງພະຍາຍາມເພື່ອລະເສຍ ດ້ວຍວິທີການຕ່າງໆ ມີການຈະເລີນເມດຕາພາວະນາເປັນຕົ້ນ; ເພາະວ່າ ດ້ວຍວິທີການມີການຈະເລີນເມດຕາພາວະນາເປັນຕົ້ນນັ້ນ ວິວາດາມູນນັ້ນ ຍ່ອມຖືກລະເສຍໄດ້ ແມ້ໃນພາຍໃນ ແມ້ໃນພາຍນອກ. ບົດວ່າ 'anavassavāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ (ບໍ່ເປັນໄປອີກ). สนฺทิฏฺฐิปรามาสีติ สกเมว ทิฏฺฐึ ปรามสติ; ยํ อตฺตนา ทิฏฺฐิคตํ คหิตํ, อิทเมว สจฺจนฺติ คณฺหาติ. อาธานคฺคาหีติ ทฬฺหคฺคาหี. ບົດວ່າ 'sandiṭṭhiparāmāsī' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຍຶດໝັ້ນແຕ່ຄວາມເຫັນຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ; ຄື ຄວາມເຫັນຜິດໃດທີ່ຕົນຖືເອົາແລ້ວ ຍ່ອມຍຶດຖືວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນຈິງ'. ບົດວ່າ 'ādhānaggāhī' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມັກຍຶດໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນໜາ. ๒๗๓. อนุวาทมูลนิทฺเทโส [Pg.153] กิญฺจาปิ วิวาทมูลนิทฺเทเสเนว สมาโน, อถ โข อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย วิวทนฺตานํ โกธูปนาหาทโย วิวาทมูลานิ. ตถา วิวทนฺตา ปน สีลวิปตฺติอาทีสุ อญฺญตรวิปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ‘‘อสุโก ภิกฺขุ อสุกํ นาม วิปตฺตึ อาปนฺโน’’ติ วา, ‘‘ปาราชิกํ อาปนฺโนสิ, สงฺฆาทิเสสํ อาปนฺโนสี’’ติ วา อนุวทนฺติ. เอวํ อนุวทนฺตานํ โกธูปนาหาทโย อนุวาทมูลานีติ อยเมตฺถ วิเสโส. ໒໗໓. ອະນຸວາດາມູນະນιເທດ ແມ້ຈະຄ້າຍຄືກັນກັບວິວາດາມູນະນιເທດກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກິເລດມີໂກທະ (ຄວາມໂກດ) ແລະ ອຸປະນາຫະ (ຄວາມຜູກໂກດ) ເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ວິວາດກັນ ໂດຍອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ ຊື່ວ່າ 'ວິວາດາມູນ' (ມູນເຫດແຫ່ງການວິວາດ). ສ່ວນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ວິວາດກັນຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຕ້ອງວິບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບັນດາວິບັດມີສີລະວິບັດເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຍ່ອມໂຈດ (ກ່າວຫາ) ວ່າ 'ພິກຂຸຊື່ນີ້ ຕ້ອງວິບັດຊື່ນີ້' ຫຼື ໂຈດວ່າ 'ທ່ານຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກແລ້ວ, ທ່ານຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດແລ້ວ'. ກິເລດມີໂກທະ ແລະ ອຸປະນາຫະເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ໂຈດກັນຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸວາດາມູນ' (ມູນເຫດແຫ່ງການໂຈດ/ກ່າວຫາ), ນີ້ຄືຂໍ້ແຕກຕ່າງໃນອະນຸວາດາມູນະນιເທດນີ້. ๒๗๔. สารณียธมฺมนิทฺเทเส เมตฺตจิตฺเตน กตํ กายกมฺมํ เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. อาวิ เจว รโห จาติ สมฺมุขา จ ปรมฺมุขา จ. ตตฺถ นวกานํ จีวรกมฺมาทีสุ สหายภาวคมนํ สมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. เถรานํ ปน ปาทโธวนพีชนวาตทานาทิเภทมฺปิ สพฺพํ สามีจิกมฺมํ สมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. อุภเยหิปิ ทุนฺนิกฺขิตฺตานํ ทารุภณฺฑาทีนํ เตสุ อวมญฺญํ อกตฺวา อตฺตนา ทุนฺนิกฺขิตฺตานํ วิย ปฏิสามนํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโยติ อยํ เมตฺตากายกมฺมสงฺขาโต ธมฺโม สริตพฺโพ สติชนโก; โย นํ กโรติ, ตํ ปุคฺคลํ; เยสํ กโต โหติ, เต ปสนฺนจิตฺตา ‘‘อโห สปฺปุริโส’’ติ อนุสฺสรนฺตีติ อธิปฺปาโย. ปิยกรโณติ ตํ ปุคฺคลํ สพฺรหฺมจารีนํ ปิยํ กโรติ. ครุกรโณติ ตํ ปุคฺคลํ สพฺรหฺมจารีนํ ครุํ กโรติ. สงฺคหายาติอาทีสุ สพฺรหฺมจารีหิ สงฺคเหตพฺพภาวาย. เตหิ สทฺธึ อวิวาทาย สมคฺคภาวาย เอกีภาวาย จ สํวตฺตติ. ໒໗໔. ໃນສາຣະນີຍະທຳມະນιເທດ, ກາຍະກຳທີ່ບຸກຄົນເຮັດດ້ວຍຈິດປະກອບດ້ວຍເມດຕາ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳ'. ບົດວ່າ 'āvi ceva raho ca' ໄດ້ແກ່ ທັງຕໍ່ໜ້າ (ຈະແຈ້ງ) ແລະ ລັບຫຼັງ (ໃນທີ່ລັບ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ການໄປຊ່ວຍເຫຼືອພຣະບວດໃໝ່ (ນວະກະ) ໃນກິດຈະກຳມີການຫຍິບຍ້ອມຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຕໍ່ໜ້າ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳຕໍ່ໜ້າ'. ສ່ວນສາມີຈິກຳ (ການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ) ທັງປວງ ມີການລ້າງຕີນ, ການວີ ແລະ ການພັດລົມໃຫ້ແກ່ພຣະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ຕໍ່ໜ້າ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳຕໍ່ໜ້າ'. ການທີ່ພຣະທັງສອງຝ່າຍ (ເຖຣະ ແລະ ນວະກະ) ບໍ່ດູໝິ່ນໃນເຄື່ອງໄມ້ເຄື່ອງມືເປັນຕົ້ນ ທີ່ວາງໄວ້ບໍ່ເປັນລະບຽບ ແລ້ວຊ່ວຍກັນເກັບມ້ຽນໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍ ຄືກັບວ່າຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດເຮ່ຍໄວ້ ລັບຫຼັງ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາກາຍະກຳລັບຫຼັງ'. ບົດວ່າ 'ayampi dhammo sāraṇīyo' ໄດ້ແກ່ ທຳຄືເມດຕາກາຍະກຳນີ້ ເປັນທຳທີ່ຄວນລະນຶກເຖິງ ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມລະນຶກເຖິງ; ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນໃດເຮັດເມດຕາກາຍະກຳນັ້ນ, ບຸກຄົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດທີ່ໄດ້ຮັບການກະທຳນັ້ນ ຍ່ອມມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ລະນຶກເຖິງບຸກຄົນນັ້ນວ່າ 'ໂອ້! ເປັນສັດບຸຣຸດແທ້ໆ'. ບົດວ່າ 'piyakaraṇo' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນນັ້ນເປັນທີ່ຮັກຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'garukaraṇo' ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນນັ້ນເປັນທີ່ເຄົາລົບຢຳເກງຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍ. ໃນບົດມີ 'saṅgahāya' ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ທີ່ເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີທັງຫຼາຍຄວນສົງເຄາະ (ເກື້ອກູນ). ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ວິວາດກັນ, ເພື່ອຄວາມສາມັກຄີ ແລະ ເພື່ອຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີເຫຼົ່ານັ້ນ. เมตฺตํ วจีกมฺมนฺติอาทีสุ เทวตฺเถโร ติสฺสตฺเถโรติ เอวํ ปคฺคยฺห วจนํ สมฺมุขา เมตฺตํ วจีกมฺมํ นาม. วิหาเร อสนฺเต ปน ตํ ปฏิปุจฺฉนฺตสฺส ‘‘กุหึ อมฺหากํ เทวตฺเถโร, กุหึ อมฺหากํ ติสฺสตฺเถโร, กทา นุ โข อาคมิสฺสตี’’ติ เอวํ มมายนวจนํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ วจีกมฺมํ นาม. เมตฺตาสิเนหสินิทฺธานิ ปน นยนานิ อุมฺมีเลตฺวา ปสนฺเนน มุเขน โอโลกนํ สมฺมุขา เมตฺตํ มโนกมฺมํ นาม. ‘‘เทวตฺเถโร ติสฺสตฺเถโร อโรโค โหตุ, อปฺปาพาโธ’’ติ สมนฺนาหรณํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ มโนกมฺมํ นาม. ໃນບົດມີ 'mettaṃ vacīkammaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວຄຳຍົກຍ້ອງຕໍ່ໜ້າວ່າ 'ພຣະເທວະເຖຣະ, ພຣະຕິດສະເຖຣະ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາວາຈີກຳຕໍ່ໜ້າ'. ສ່ວນເມື່ອພຣະເຖຣະບໍ່ຢູ່ໃນວັດ, ການກ່າວຄຳສະແດງຄວາມຮັກໃຄ່ (ຫ່ວງໃຍ) ລັບຫຼັງ ແກ່ຜູ້ຖາມວ່າ 'ພຣະເທວະເຖຣະຂອງພວກເຮົາໄປໃສ?, ພຣະຕິດສະເຖຣະຂອງພວກເຮົາໄປໃສ?, ເພິ່ນຈະກັບມາເມື່ອໃດນໍ?' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາວາຈີກຳລັບຫຼັງ'. ສ່ວນການມືນຕາທີ່ຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍຄວາມຮັກແລະເມດຕາ ແລ້ວເບິ່ງດ້ວຍໃບໜ້າທີ່ແຈ່ມໃສ ຕໍ່ໜ້າ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາມະໂນກຳຕໍ່ໜ້າ'. ການມົນສິການ (ຄິດໃນໃຈ) ລັບຫຼັງວ່າ 'ຂໍໃຫ້ພຣະເທວະເຖຣະ, ພຣະຕິດສະເຖຣະ ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂລກ, ບໍ່ມີພະຍາດເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເມດຕາມະໂນກຳລັບຫຼັງ'. อปฺปฏิวิภตฺตโภคีติ เนว อามิสํ ปฏิวิภชิตฺวา ภุญฺชติ, น ปุคฺคลํ. โย หิ ‘‘เอตฺตกํ ปเรสํ ทสฺสามิ, เอตฺตกํ อตฺตนา ภุญฺชิสฺสามิ, เอตฺตกํ วา อสุกสฺส [Pg.154] จ อสุกสฺส จ ทสฺสามิ, เอตฺตกํ อตฺตนา ภุญฺชิสฺสามี’’ติ วิภชิตฺวา ภุญฺชติ, อยํ ปฏิวิภตฺตโภคี นาม. อยํ ปน เอวํ อกตฺวา อาภตํ ปิณฺฑปาตํ เถราสนโต ปฏฺฐาย ทตฺวา คหิตาวเสสํ ภุญฺชติ. ‘‘สีลวนฺเตหี’’ติ วจนโต ทุสฺสีลสฺส อทาตุมฺปิ วฏฺฏติ, สารณียธมฺมปูรเกน ปน สพฺเพสํ ทาตพฺพเมวาติ วุตฺตํ. คิลาน-คิลานุปฏฺฐาก-อาคนฺตุก-คมิกจีวรกมฺมาทิปสุตานํ วิเจยฺย ทาตุมฺปิ วฏฺฏติ. น หิ เอเต วิจินิตฺวา เทนฺเตน ปุคฺคลวิภาโค กโต โหติ, อีทิสานญฺหิ กิจฺฉลาภตฺตา วิเสโส กาตพฺโพเยวาติ อยํ กโรติ. ບົດວ່າ 'appaṭivibhattabhogī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແບ່ງປັນອາມິສະແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ, ແລະ ບໍ່ເລືອກບຸກຄົນແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນໃດແບ່ງປັນແລ້ວບໍລິໂພກວ່າ 'ຂ້ອຍຈະໃຫ້ອາມິສະເທົ່ານີ້ແກ່ຄົນອື່ນ, ຈະບໍລິໂພກເອງເທົ່ານີ້, ຫຼື ຈະໃຫ້ເທົ່ານີ້ແກ່ຄົນຊື່ນີ້ແລະຄົນຊື່ນີ້, ຈະບໍລິໂພກເອງເທົ່ານີ້' ດັ່ງນີ້, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ 'ປະຕິວິພັດຕະໂພຄີ' (ຜູ້ບໍລິໂພກຂອງທີ່ແບ່ງປັນແລ້ວ). ສ່ວນພິກຂຸນີ້ (ຜູ້ເປັນອັບປະຕິວິພັດຕະໂພຄີ) ບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ, ຍ່ອມຖວາຍບິນທະບາດທີ່ໄດ້ມາ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ອາສະນະຂອງພຣະເຖຣະເປັນຕົ້ນໄປ ແລ້ວຈຶ່ງບໍລິໂພກສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ພຣະເຖຣະຮັບແລ້ວ. ເພາະມີຄຳກ່າວໃນພຣະບາລີວ່າ 'sīlavantehi' (ຮ່ວມກັບເພື່ອນສະພຣົມມະຈາຣີຜູ້ມີສີລ), ການບໍ່ໃຫ້ແກ່ຄົນທຸສີລກໍຄວນຢູ່, ແຕ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນສາຣະນີຍະທຳ ຄວນໃຫ້ແກ່ພິກຂຸທັງປວງແທ້ໆ. ການເລືອກໃຫ້ແກ່ພິກຂຸໄຂ້, ພິກຂຸຜູ້ພະຍາບານພິກຂຸໄຂ້, ພິກຂຸອາຄັນຕຸກຂະ (ຜູ້ມາໃໝ່), ພິກຂຸຜູ້ຈະເດີນທາງ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ຂະໝັກຂະເມັ້ນໃນການເຮັດຈີວອນເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຢູ່. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນເລືອກໃຫ້ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການເລືອກບຸກຄົນ (ຈຳແນກບຸກຄົນ), ເພາະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ໄດ້ລາບໂດຍຍາກ, ການເຮັດຄວາມພິເສດ (ເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດ) ແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແທ້ໆ, ພິກຂຸນີ້ຍ່ອມເຮັດການຈຳແນກບຸກຄົນ (ໂດຍທຳນອງນີ້). อขณฺฑานีติอาทีสุ ยสฺส สตฺตสุ อาปตฺติกฺขนฺเธสุ อาทิมฺหิ วา อนฺเต วา สิกฺขาปทํ ภินฺนํ โหติ, ตสฺส สีลํ ปริยนฺเต ฉินฺนสาฏโก วิย ขณฺฑํ นาม. ยสฺส ปน เวมชฺเฌ ภินฺนํ, ตสฺส มชฺเฌ ฉิทฺทสาฏโก วิย ฉิทฺทํ นาม โหติ. ยสฺส ปฏิปาฏิยา ทฺเว ตีณิ ภินฺนานิ, ตสฺส ปิฏฺฐิยํ วา กุจฺฉิยํ วา อุฏฺฐิเตน วิสภาควณฺเณน กาฬรตฺตาทีนํ อญฺญตรสรีรวณฺณา คาวี วิย สพลํ นาม โหติ. ยสฺส อนฺตรนฺตรา ภินฺนานิ, ตสฺส อนฺตรนฺตรา วิสภาควณฺณพินฺทุวิจิตฺรา คาวี วิย กมฺมาสํ นาม โหติ. ยสฺส ปน สพฺเพน สพฺพํ อภินฺนานิ สีลานิ, ตสฺส ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ นาม โหนฺติ. ตานิ ปเนตานิ ภุชิสฺสภาวกรณโต ภุชิสฺสานิ. วิญฺญูหิ ปสตฺถตฺตา วิญฺญุปฺปสตฺถานิ. ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อปรามฏฺฐตฺตา อปรามฏฺฐานิ. อุปจารสมาธึ อปฺปนาสมาธึ วา สํวตฺตยนฺตีติ สมาธิสํวตฺตนิกานีติ วุจฺจนฺติ. สีลสามญฺญคโต วิหรตีติ เตสุ เตสุ ทิสาภาเคสุ วิหรนฺเตหิ กลฺยาณสีเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมานภาวูปคตสีโล วิหรติ. ໃນບົດມີ 'akhaṇḍāni' (ສີລບໍ່ຂາດ) ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດໃນຕອນຕົ້ນ ຫຼື ຕອນປາຍ ໃນບັນດາກອງອາບັດທັງ ໗, ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລຂາດ' (ຂັນທະ) ປຽບເໝືອນຜ້າທີ່ຂາດຢູ່ທີ່ຊາຍ (ຂອບ). ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດໃນທ່າມກາງ, ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລທະລຸ' (ສິດທະ) ປຽບເໝືອນຜ້າທີ່ທະລຸໃນທ່າມກາງ. ບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດ ໒ ຫຼື ໓ ສິກຂາບົດ ຕິດຕໍ່ກັນຕາມລຳດັບ, ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລດ່າງ' (ສະພະລະ) ປຽບເໝືອນແມ່ງົວ ທີ່ມີສີຜິວຕ່າງກັນ (ມີດ່າງດຳ ຫຼື ດ່າງແດງເປັນຕົ້ນ) ເກີດຂຶ້ນຢູ່ທີ່ຫຼັງ ຫຼື ທີ່ທ້ອງ. ບຸກຄົນໃດ ມີສິກຂາບົດຂາດເປັນໄລຍະໆ (ຂາດສະຫຼັບກັນ), ສີລຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລໝອງ' (ກຳມາດສະ) ປຽບເໝືອນແມ່ງົວທີ່ມີລວດລາຍດ່າງດວງດ້ວຍຈຸດສີທີ່ຕ່າງກັນໃນລະຫວ່າງໆ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ມີສີລບໍ່ຂາດໂດຍປະການທັງປວງ, ສີລທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສີລບໍ່ຂາດ, ສີລບໍ່ທະລຸ, ສີລບໍ່ດ່າງ, ສີລບໍ່ໝອງ'. ແລະ ສີລເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພຸຊິດສະ' (ສີລເປັນໄທ) ເພາະເຮັດໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມເປັນທາດແຫ່ງຕັນຫາ. ຊື່ວ່າ 'ວິນຍູປະສັດຖະ' (ສີລທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ສັນເສີນ) ເພາະເປັນສີລທີ່ພວກທ່ານຜູ້ຮູ້ສັນເສີນແລ້ວ. ຊື່ວ່າ 'ອະປະຣາມັດຖະ' (ສີລທີ່ຕັນຫາແລະທິດຖິບໍ່ລູບຄຳ) ເພາະເປັນສີລທີ່ຕັນຫາແລະທິດຖິບໍ່ລູບຄຳ (ບໍ່ຄອບງຳ) ໂດຍທາງທີ່ຜິດ. ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອອຸປະຈາຣະສະມາທິ ຫຼື ອັບປະນາສະມາທິ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສະມາທິສັງວັດຕະນິກະ' (ສີລທີ່ເປັນໄປເພື່ອສະມາທິ). ບົດວ່າ 'sīlasāmaññagato viharati' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມີສີລສະເໝີກັນ (ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລສະເໝີກັນ) ຢູ່ຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີສີລອັນງາມ ທີ່ຢູ່ໃນທິດນັ້ນໆ. ยายํ ทิฏฺฐีติ มคฺคสมฺปยุตฺตา สมฺมาทิฏฺฐิ. อริยาติ นิทฺโทสา. นิยฺยาตีติ นิยฺยานิกา. ตกฺกรสฺสาติ โย ตถาการี โหติ, ตสฺส. ทุกฺขกฺขยายาติ สพฺพทุกฺขสฺส ขยตฺถํ. เสสํ ยาว สมถเภทปริโยสานา อุตฺตานตฺถเมว. ບົດວ່າ 'yāyaṃ diṭṭhi' ໄດ້ແກ່ ສັມມາທິດຖິທີ່ປະກອບດ້ວຍມັກ (ມັກຄະສັມປະຍຸດຕະສັມມາທິດຖິ). ບົດວ່າ 'ariyā' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີໂທດ (ປາສະຈາກໂທດ). ບົດວ່າ 'niyyāti' ໄດ້ແກ່ ເປັນເຄື່ອງນຳອອກ (ນຳອອກຈາກທຸກ). ບົດວ່າ 'takkarassa' ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຮັດຕາມນັ້ນ (ປະຕິບັດຕາມຄຳສອນນັ້ນ). ບົດວ່າ 'dukkhakkhayāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງທຸກທັງປວງ. ບົດທີ່ເຫຼືອ ຈົນເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງການຈຳແນກສະມະຖະ (ສະມະຖະເບທະ) ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. กติปุจฺฉาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍກະຕິປຸດສາວານ (ຄຳອະທິບາຍໝວດຄຳຖາມວ່າ 'ມີເທົ່າໃດ') ຈົບແລ້ວ. ขนฺธกปุจฺฉาวาโร ຂັນທະກະປຸດສາວານ (ໝວດຄຳຖາມໃນຂັນທະກະ) ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา ຄຳອະທິບາຍການຖາມແລະຕອບ (ປຸດສາວິສັດຊະນາວັນນະນາ) ๓๒๐. อุปสมฺปทํ [Pg.155] ปุจฺฉิสฺสนฺติ อุปสมฺปทกฺขนฺธกํ ปุจฺฉิสฺสํ. สนิทานํ สนิทฺเทสนฺติ นิทาเนน จ นิทฺเทเสน จ สทฺธึ ปุจฺฉิสฺสามิ. สมุกฺกฏฺฐปทานํ กติ อาปตฺติโยติ ยานิ ตตฺถ สมุกฺกฏฺฐานิ อุตฺตมานิ ปทานิ วุตฺตานิ, เตสํ สมุกฺกฏฺฐปทานํ อุตฺตมปทานํ สงฺเขปโต กติ อาปตฺติโย โหนฺตีติ. เยน เยน หิ ปเทน ยา ยา อาปตฺติ ปญฺญตฺตา, สา สา ตสฺส ตสฺส ปทสฺส อาปตฺตีติ วุจฺจติ. เตน วุตฺตํ ‘‘สมุกฺกฏฺฐปทานํ กติ อาปตฺติโย’’ติ. ทฺเว อาปตฺติโยติ อูนวีสติวสฺสํ อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ สพฺพปเทสุ ทุกฺกฏํ. ໓໒໐. ບົດວ່າ 'upasampadaṃ pucchissanti' ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖາມເຖິງອຸປະສັມປະທາຂັນທະກະ (ຫຼື ປັບພັດຊາຂັນທະກະ). ບົດວ່າ 'sanidānaṃ saniddesaṃ' ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຖາມພ້ອມທັງນິທານ (ເຫດເກີດ) ແລະ ນິເທດ (ຄຳອະທິບາຍ). ບົດວ່າ 'samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo' ໄດ້ແກ່ ບົດອັນປະເສີດ (ຍອດຢ້ຽມ) ໃດໆ ທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອຸປະສັມປະທາຂັນທະກະນັ້ນ, ໂດຍຫຍໍ້ແລ້ວ ມີອາບັດເທົ່າໃດ ແກ່ບົດອັນປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ? ນີ້ຄືຄຳຖາມ. ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດອາບັດໃດໆ ດ້ວຍບົດໃດໆ, ອາບັດນັ້ນໆ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນອາບັດຂອງບົດນັ້ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'samukkaṭṭhapadānaṃ kati āpattiyo'. ທີ່ຕອບວ່າ 'dve āpattiyo' (ອາບັດ ໒) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນທີ່ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນບົດທີ່ເຫຼືອທັງປວງ. ติสฺโสติ ‘‘นสฺสนฺเตเต วินสฺสนฺเตเต, โก เตหิ อตฺโถ’’ติ เภทปุเรกฺขารานํ อุโปสถกรเณ ถุลฺลจฺจยํ, อุกฺขิตฺตเกน สทฺธึ อุโปสถกรเณ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ อุโปสถกฺขนฺธเก ติสฺโส อาปตฺติโย. เอกาติ วสฺสูปนายิกกฺขนฺธเก เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว. ທີ່ຕອບວ່າ 'tisso' (ອາບັດ ໓) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມຸ່ງຫວັງຄວາມແຕກແຍກ ແລ້ວທຳອຸໂປສົດ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຂໍໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງຈິບຫາຍ, ຂໍໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງພິນາດ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້', ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ໃນການທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສິກຂາບົດ (ຫຼື ເຫດ) ທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓ ໃນອຸໂປສົດຂັນທະກະ. ທີ່ຕອບວ່າ 'ekā' (ອາບັດ ໑) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ມີອາບັດທຸກກົດພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ໃນວັດສູປະນາຍິກາຂັນທະກະ (ໝວດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າພັນສາ). ติสฺโสติ เภทปุเรกฺขารสฺส ปวารยโต ถุลฺลจฺจยํ, อุกฺขิตฺตเกน สทฺธึ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ปวารณากฺขนฺธเกปิ ติสฺโส อาปตฺติโย. ທີ່ຕອບວ່າ 'tisso' (ອາບັດ ໓) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມຸ່ງຫວັງຄວາມແຕກແຍກ ແລ້ວທຳປະວໍຣະນາ, ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ທຳປະວໍຣະນາຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓ ແມ້ໃນປະວໍຣະນາຂັນທະກະ. ติสฺโสติ วจฺฉตรึ อุคฺคเหตฺวา มาเรนฺตานํ ปาจิตฺติยํ, รตฺเตน จิตฺเตน องฺคชาตฉุปเน ถุลฺลจฺจยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ จมฺมสํยุตฺเตปิ ติสฺโส อาปตฺติโย. เภสชฺชกฺขนฺธเกปิ สมนฺตา ทฺวงฺคุเล ถุลฺลจฺจยํ, โภชฺชยาคุยา ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ติสฺโส อาปตฺติโย. ທີ່ຕອບວ່າ 'tisso' (ອາບັດ ໓) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຈັບລູກງົວຕົວແມ່ຍົກຂຶ້ນແລ້ວຂ້າໃຫ້ຕາຍ, ເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ໃນການຖືກຕ້ອງອົງຄະຊາດດ້ວຍຈິດກຳໜັດ, ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓ ແມ້ໃນຈະມະຂันທະກະ (ໝວດວ່າດ້ວຍໜັງ). ແມ້ໃນເພສັດຊະຂັນທະກະ (ໝວດວ່າດ້ວຍຢາ) ກໍມີອາບັດ ໓ ຄື: ເປັນອາບັດຖຸນລັດໃຈ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຜ່າຕັດ ຫຼື ບົ່ງ (ດ້ວຍມີດ) ໃນບ່ອນມີປະມານ ໒ ນິ້ວ ອ້ອມຮອບອົງຄະຊາດ, ເປັນອາບັດປາຈິດຕີ ໃນການສັນຢາຄູທີ່ຄວນເຄ້ຽວ (ໂພດຊະຍາຄູ), ແລະ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງມີອາບັດ ໓. กถินํ เกวลํ ปญฺญตฺติเมว, นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺติ. จีวรสํยุตฺเต กุสจีรวากจีเรสุ ถุลฺลจฺจยํ, อติเรกจีวเร นิสฺสคฺคิยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย. ກະຖິນເປັນພຽງບັນຍັດເທົ່ານັ້ນ (ບໍ່ມີອາບັດປົນເປ), ໃນກະຖິນນັ້ນບໍ່ມີອາບັດ. ໃນຈີວະຣະສັງຍຸດ (ໝວດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈີວອນ), ມີອາບັດຖຸນລັດໄຈ ເພາະການນຸ່ງຫົ່ມຈີວອນຫຍ້າຄາ ແລະ ຈີວອນເປືອກໄມ້, ມີອາບັດນิສສັກຄິຍະ ເພາະການເກັບຈີວອນສ່ວນເກີນໄວ້, ແລະ ມີອາບັດທຸກກົດ ໃນສິກຂາບົດທີ່ເຫຼືອ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໓ ປະການ. จมฺเปยฺยเก เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว. โกสมฺพก-กมฺมกฺขนฺธก-ปาริวาสิกสมุจฺจยกฺขนฺธเกสุปิ เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว. ໃນຈຳເປຍຍະກະຂັນທະກະ ມີພຽງອາບັດທຸກກົດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນໂກສັມພະກະຂັນທະກະ, ກັມມະຂັນທະກະ, ປາຣິວາສິກະຂັນທະກະ ແລະ ສະມຸດຈະຍະຂັນທະກະ ກໍມີພຽງອາບັດທຸກກົດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. สมถกฺขนฺธเก [Pg.156] ฉนฺททายโก ขิยฺยติ, ขิยฺยนกํ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ทฺเว อาปตฺติโย. ขุทฺทกวตฺถุเก อตฺตโน องฺคชาตํ ฉินฺทติ, ถุลฺลจฺจยํ, โรมฏฺเฐ ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย. เสนาสนกฺขนฺธเก ครุภณฺฑวิสฺสชฺชเน ถุลฺลจฺจยํ, สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺฒเน ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย. ໃນສະມະຖະຂັນທະກະ, ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ສັນທະແລ້ວ ກ່າວຕิຕຽນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການກ່າວຕິຕຽນນັ້ນ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໒ ປະການ. ໃນຂຸດທະກະວັດຖຸກະຂັນທະກະ, ພິກຂຸຕັດອົງຄະຊາດຂອງຕົນ, ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຄ້ຽວເອື້ອງ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໓ ປະການ. ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ, ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ ເພາະການສະລະຄະລຸພັນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການສະກົດ (ຂັບໄລ່) ພິກຂຸອອກຈາກວິຫານຂອງສົງ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໓ ປະການ. สงฺฆเภเทเภทกานุวตฺตกานํ ถุลฺลจฺจยํ, คณโภชเน ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ทฺเว อาปตฺติโย. สมาจารํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ วุตฺเต วตฺตกฺขนฺธเก เอกา ทุกฺกฏาปตฺติเยว. สา สพฺพวตฺเตสุ อนาทริเยน โหติ. ตถา ปาติโมกฺขฏฺฐปเน. ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก อปฺปวารณาย ปาจิตฺติยํ, เสเสสุ ทุกฺกฏนฺติ ทฺเว อาปตฺติโย. ปญฺจสติกสตฺตสติเกสุ เกวลํ ธมฺโม สงฺคหํ อาโรปิโต, นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺตีติ. ໃນສັງຄະເພດະຂັນທະກະ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ປະພຶດຕົນຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການສັນຄະນະໂພຊົນ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໒ ປະການ. ໃນວັດຕະຂັນທະກະ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ພວກເຂົາຈັກຖາມເຖິງຄວາມປະພຶດອັນດີງາມ', ມີພຽງອາບັດທຸກກົດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ອາບັດທຸກກົດນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ (ບໍ່ເຄົາລົບ) ໃນວັດປະຕິບັດທັງປວງ. ໃນປາຕิໂມກຂັດຖະປະນະຂັນທະກະ ກໍມີນັຍດຽວກັນ. ໃນພິກຂຸນີຂັນທະກະ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການບໍ່ປະວໍຣະນາ, ໃນກໍລະນີທີ່ເຫຼືອ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ ໒ ປະການ. ໃນປັນຈະສະຕິກະຂັນທະກະ ແລະ ສັດຕະສະຕິກະຂັນທະກະ, ພຽງແຕ່ມີການຮວບຮວມພຣະທັມມະວິນັຍຂຶ້ນສູ່ການສັງຄາຍະນາເທົ່ານັ້ນ, ໃນຂັນທະກະທັງສອງນັ້ນບໍ່ມີອາບັດເລີຍ. ขนฺธกปุจฺฉาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຂັນທະກະປຸດສາວານ ເສັດສິ້ນແລ້ວ. เอกุตฺตริกนโย ເອກຸດຕະຣິກະໄນ (ວິທີການສະແດງໝວດທັມທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເທື່ອລະໜຶ່ງ) เอกกวารวณฺณนา ...ການອະທິບາຍເອກະກະວານ (ໝວດໜຶ່ງ) ๓๒๑. อาปตฺติกรา [Pg.157] ธมฺมา ชานิตพฺพาติอาทิมฺหิ เอกุตฺตริกนเย อาปตฺติกรา ธมฺมา นาม ฉ อาปตฺติสมุฏฺฐานานิ. เอเตสญฺหิ วเสน ปุคฺคโล อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ตสฺมา ‘‘อาปตฺติกรา’’ติ วุตฺตา. อนาปตฺติกรา นาม สตฺต สมถา. อาปตฺติ ชานิตพฺพาติ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท จ วิภงฺเค จ วุตฺตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนาปตฺตีติ ‘‘อนาปตฺติ ภิกฺขุ อสาทิยนฺตสฺสา’’ติอาทินา นเยน อนาปตฺติ ชานิตพฺพา. ลหุกาติ ลหุเกน วินยกมฺเมน วิสุชฺฌนโต ปญฺจวิธา อาปตฺติ. ครุกาติ ครุเกน วินยกมฺเมน วิสุชฺฌนโต สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติ. เกนจิ อากาเรน อนาปตฺติภาวํ อุปเนตุํ อสกฺกุเณยฺยโต ปาราชิกาปตฺติ จ. สาวเสสาติ ฐเปตฺวา ปาราชิกํ เสสา. อนวเสสาติ ปาราชิกาปตฺติ. ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ทุฏฺฐุลฺลา; อวเสสา อทุฏฺฐุลฺลา. สปฺปฏิกมฺมทุกํ สาวเสสทุกสทิสํ. เทสนาคามินิทุกํ ลหุกทุกสงฺคหิตํ. ໓໒໑. ໃນເອກຸດຕະຣິກະໄນ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ພຶງຊາບ', ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດ ໖ ປະການ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມຸດຖານ ໖ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ'. ທັມທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຕ້ອງອາບັດ ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ ພຶງຊາບ' ຄື ພຶງຊາບອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ ແລະ ໃນວິພັງ. ຄຳວ່າ 'ອະນາບັດ' ຄື ພຶງຊາບອະນາບັດໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອະນາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຍິນດີ'. ຄຳວ່າ 'ລຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດ ໕ ປະການ ທີ່ບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍວິນັຍກັມອັນເບົາ. ຄຳວ່າ 'ຄຣຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດສັງຄາທิເສດ ທີ່ບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍວິນັຍກັມອັນໜັກ. ແລະ ພຶງຊາບອາບັດປາຣາຊິກ ເພາະບໍ່ສາມາດນຳເຂົ້າສູ່ຄວາມເປັນອະນາບັດດ້ວຍວິທີການໃດໆ ໄດ້ເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ສາວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນແຕ່ປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ອະນະວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ)' ຄື ພຶງຊາບອາບັດປາຣາຊິກ. ກອງອາບັດ ໒ ປະການ ເປັນທຸຖຸລລາບັດ (ອາບັດຊົ່ວຫຍາບ); ກອງອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເປັນອະທຸຖຸລລາບັດ (ອາບັດບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ). ໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ມີການແກ້ໄຂໄດ້ (ສັບປະຕິກັມມະທຸກ) ມີລັກສະນະຄືກັນກັບໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (ສາວະເສສະທຸກ). ໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ສະແດງຄືນໄດ້ (ເທສະນາກາມິນີທຸກ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນໝວດສອງແຫ່ງທັມທີ່ເບົາ (ລຫຸກະທຸກ). อนฺตรายิกาติ สตฺตปิ อาปตฺติโย สญฺจิจฺจ วีติกฺกนฺตา สคฺคนฺตรายญฺเจว โมกฺขนฺตรายญฺจ กโรนฺตีติ อนฺตรายิกา. อชานนฺเตน วีติกฺกนฺตา ปน ปณฺณตฺติวชฺชาปตฺติ เนว สคฺคนฺตรายํ น โมกฺขนฺตรายํ กโรตีติ อนนฺตรายิกา. อนฺตรายิกํ อาปนฺนสฺสาปิ เทสนาคามินึ เทเสตฺวา วุฏฺฐานคามินิโต วุฏฺฐาย สุทฺธิปตฺตสฺส สามเณรภูมิยํ ฐิตสฺส จ อวาริโต สคฺคโมกฺขมคฺโคติ. สาวชฺชปญฺญตฺตีติ โลกวชฺชา. อนวชฺชปญฺญตฺตีติ ปณฺณตฺติวชฺชา. กิริยโต สมุฏฺฐิตา นาม ยํ กโรนฺโต อาปชฺชติ ปาราชิกาปตฺติ วิย. อกิริยโตติ ยํ อกโรนฺโต อาปชฺชติ, จีวรอนธิฏฺฐานาปตฺติ วิย. กิริยากิริยโตติ ยํ กโรนฺโต จ อกโรนฺโต จ อาปชฺชติ, กุฏิการาปตฺติ วิย. ຄຳວ່າ 'ອັນຕະຣາຍິກະ (ທັມອັນເປັນອັນຕະລາຍ)' ຄື ອາບັດທັງ ໗ ປະການ ທີ່ພິກຂຸແກ້ງລ່ວງລະເມັດແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ສະຫວັນ ແລະ ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ມັກຜົນນິບພານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນອັນຕະລາຍ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເປັນປັນຍັດຕິວັດຊະ (ໂທດທາງພຣະບັນຍັດ) ທີ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮູ້ລ່ວງລະເມັດແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ສະຫວັນ ແລະ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນຕະລາຍແກ່ມັກຜົນນິບພານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າພິກຂຸຈະຕ້ອງອາບັດອັນເປັນອັນຕະລາຍແລ້ວ, ແຕ່ເມື່ອໄດ້ສະແດງອາບັດທີ່ສະແດງຄືນໄດ້ແລ້ວ ຫຼື ອອກຈາກອາບັດທີ່ຕ້ອງຢູ່ກັມແລ້ວ ບັນລຸຄວາມບໍລິສຸດ, ຫຼື ດຳລົງຢູ່ໃນພູມແຫ່ງສາມະເນນ, ທາງໄປສູ່ສະຫວັນແລະນິບພານກໍບໍ່ຖືກຫ້າມ; ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ສາວັດຊະປັນຍັດຕິ (ບັນຍັດທີ່ມີໂທດ)' ຄື ໂລກະວັດຊະ (ໂທດທາງໂລກ). ຄຳວ່າ 'ອະນາວັດຊະປັນຍັດຕິ (ບັນຍັດທີ່ບໍ່ມີໂທດ)' ຄື ປັນຍັດຕິວັດຊະ (ໂທດທາງພຣະບັນຍັດ). ອາບັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກການກະທຳ (ກິຣິຍະໂຕສະມຸດຖິຕາ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເພາະການກະທຳສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ເຊັ່ນ ອາບັດປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກການບໍ່ກະທຳ (ອະກິຣິຍະໂຕ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເພາະການບໍ່ກະທຳສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ເຊັ່ນ ອາບັດເພາະການບໍ່ອະທິສຖານຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນຈາກການກະທຳແລະການບໍ່ກະທຳ (ກິຣິຍາກິຣິຍະໂຕ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເພາະການກະທຳສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນກະທຳ ແລະ ການບໍ່ກະທຳສິ່ງທີ່ຄວນກະທຳ, ເຊັ່ນ ອາບັດເພາະການສ້າງກຸຕິ (ກຸຕິການາບັດ). ปุพฺพาปตฺตีติ ปฐมํ อาปนฺนาปตฺติ. อปราปตฺตีติ ปาริวาสิกาทีหิ ปจฺฉา อาปนฺนาปตฺติ. ปุพฺพาปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ นาม มูลวิสุทฺธิยา อนฺตราปตฺติ. อปราปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ นาม อคฺฆวิสุทฺธิยา อนฺตราปตฺติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘ปุพฺพาปตฺติ นาม ปฐมํ อาปนฺนา. อปราปตฺติ นาม มานตฺตารหกาเล อาปนฺนา. ปุพฺพาปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ นาม ปริวาเส อาปนฺนา. อปราปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ [Pg.158] นาม มานตฺตจาเร อาปนฺนา’’ติ วุตฺตํ. อิทมฺปิ เอเกน ปริยาเยน ยุชฺชติ. ຄຳວ່າ 'ปຸບພາປັດຕິ (ອາບັດກ່ອນ)' ຄື ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອະປະຣາປັດຕິ (ອາບັດຫຼັງ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນຕ້ອງໃນພາຍຫຼັງ. ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດກ່ອນ (ປຸບພາປັດຕີນັງ ອັນຕະຣາປັດຕິ) ຄື ອາບັດໃນລະຫວ່າງທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດປະຣິວາດ ຫຼື ມານັດ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ມູລະວິສຸດທິ). ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດຫຼັງ (ອະປະຣາປັດຕີນັງ ອັນຕະຣາປັດຕິ) ຄື ອາບັດໃນລະຫວ່າງທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດປະຣິວາດ ຫຼື ມານັດ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດໂດຍກຳນົດຄ່າ (ອັກຄະວິສຸດທິ). ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸບພາປັດຕິ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເວລາທີ່ຄວນແກ່ມານັດ ຊື່ວ່າ ອະປະຣາປັດຕິ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດປະຣິວາດ ຊື່ວ່າ ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດກ່ອນ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງໃນເວລາປະຕິບັດມານັດ ຊື່ວ່າ ອາບັດໃນລະຫວ່າງແຫ່ງອາບັດຫຼັງ'. ຄຳກ່າວນີ້ກໍສົມຄວນໂດຍປະຣິຍາຍໜຶ່ງ. เทสิตา คณนูปคา นาม ยา ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา ปุน น อาปชฺชิสฺสามีติ เทสิตา โหติ. อคณนูปคา นาม ยา ธุรนิกฺเขปํ อกตฺวา สอุสฺสาเหเนว จิตฺเตน อปริสุทฺเธน เทสิตา โหติ. อยญฺหิ เทสิตาปิ เทสิตคณนํ น อุเปติ. อฏฺฐเม วตฺถุสฺมึ ภิกฺขุนิยา ปาราชิกเมว โหติ. ปญฺญตฺติ ชานิตพฺพาติอาทีสุ นวสุ ปเทสุ ปฐมปาราชิกปุจฺฉาย วุตฺตนเยเนว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. ອາບັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ເທສິຕາ ຄະນະນູປະຄາ (ອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວເຂົ້າເຖິງການນັບ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸປົງທຸລະ (ລະຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະຕ້ອງອາບັດນັ້ນອີກ) ແລ້ວສະແດງດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກບໍ່ຕ້ອງອາບັດນີ້ອີກ'. ອາບັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະຄະນະນູປະຄາ (ອາບັດທີ່ບໍ່ເຂົ້າເຖິງການນັບ)' ຄື ອາບັດທີ່ພິກຂຸບໍ່ປົງທຸລະ ແຕ່ສະແດງດ້ວຍຈິດອັນບໍ່ບໍລິສຸດ ປະກອບດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ (ທີ່ຈະຕ້ອງອາບັດນັ້ນອີກ). ເພາະວ່າ ອາບັດນີ້ ເຖິງແມ່ນຈະສະແດງແລ້ວ ກໍບໍ່ເຂົ້າເຖິງການນັບວ່າເປັນອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວ. ໃນວັດຖຸທີ ໘ ຍ່ອມເປັນອາບັດປາຣາຊິກແກ່ພິກຂຸນີເທົ່ານັ້ນ. ໃນບົດທັງ ໙ ມີບົດວ່າ 'ພຶງຊາບພຣະບັນຍັດ' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບການວິນິດໄສໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳຖາມປາຣາຊິກຂໍ້ທີ ໑ ນັ້ນແລ້ວ. ถุลฺลวชฺชาติ ถุลฺลโทเส ปญฺญตฺตา ครุกาปตฺติ. อถุลฺลวชฺชาติ ลหุกาปตฺติ. คิหิปฏิสํยุตฺตาติ สุธมฺมตฺเถรสฺส อาปตฺติ, ยา จ ธมฺมิกสฺส ปฏิสฺสวสฺส อสจฺจาปเน อาปตฺติ, อวเสสา น คิหิปฏิสํยุตฺตา. ปญฺจานนฺตริยกมฺมาปตฺติ นิยตา, เสสา อนิยตา. อาทิกโรติ สุทินฺนตฺเถราทิ อาทิกมฺมิโก. อนาทิกโรติ มกฺกฏิสมณาทิ อนุปญฺญตฺติการโก. อธิจฺจาปตฺติโก นาม โย กทาจิ กรหจิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. อภิณฺหาปตฺติโก นาม โย นิจฺจํ อาปชฺชติ. ຄຳວ່າ 'ຖຸລລະວັດຊະ (ໂທດຫຍາບ)' ຄື ຄຣຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ) ທີ່ບັນຍັດໄວ້ໃນໂທດອັນຫຍາບຊ້າ. ຄຳວ່າ 'ອະຖຸລລະວັດຊະ (ໂທດບໍ່ຫຍາບ)' ຄື ລຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ). ຄຳວ່າ 'ຄິຫິປະຕິສັງຍຸດຕາ (ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະລຶຫັດ)' ຄື ອາບັດຂອງພຣະສຸທັມມະເຖຣະ ແລະ ອາບັດໃດທີ່ມີຢູ່ເພາະການບໍ່ເຮັດຕາມຄຳໝັ້ນສັນຍາອັນຊອບທັມ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະລຶຫັດ. ອາບັດທີ່ເກີດຈາກອະນັນຕະຣິຍະກັມ ໕ ປະການ ເປັນອາບັດທີ່ແນ່ນອນ (ນິຍະຕະ), ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເປັນອາບັດທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິຍະຕະ). ຄຳວ່າ 'ອາທິກະໂຣຕິ (ຜູ້ທຳອິດ)' ຄື ພຣະສຸທິນນະເຖຣະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປັນຕົ້ນບັນຍັດ (ອາທິກັມມິກະ). ຄຳວ່າ 'ອະນາທິກະໂຣຕິ (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທຳອິດ)' ຄື ພິກຂຸຜູ້ຮ່ວມປະເວນີກັບລິງຕົວແມ່ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປັນເຫດໃຫ້ມີການບັນຍັດເພີ່ມເຕີມ (ອະນຸປັນຍັດຕິການະກະ). ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະທິດຈາປັດຕິກะ (ຜູ້ຕ້ອງອາບັດເປັນບາງຄັ້ງ)' ຄື ຜູ້ທີ່ຕ້ອງອາບັດເປັນບາງຄັ້ງບາງຄາວ. ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະພິໜາປັດຕິກະ (ຜູ້ຕ້ອງອາບັດເນືອງໆ)' ຄື ຜູ້ທີ່ຕ້ອງອາບັດເປັນປະຈຳ. โจทโก นาม โย วตฺถุนา วา อาปตฺติยา วา ปรํ โจเทติ. โย ปน เอวํ โจทิโต อยํ จุทิตโก นาม. ปญฺจทสสุ ธมฺเมสุ อปฺปติฏฺฐหิตฺวา อภูเตน วตฺถุนา โจเทนฺโต อธมฺมโจทโก นาม, เตน ตถา โจทิโต อธมฺมจุทิตโก นาม. วิปริยาเยน ธมฺมโจทกจุทิตกา เวทิตพฺพา. มิจฺฉตฺตนิยเตหิ วา สมฺมตฺตนิยเตหิ วา ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต นิยโต, วิปรีโต อนิยโต. ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ໂຈທົກ (ຜູ້ໂຈດ)' ຄື ຜູ້ທີ່ໂຈດຜູ້ອື່ນດ້ວຍວັດຖຸ ຫຼື ດ້ວຍອາບັດ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຖືກໂຈດຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຈຸທິຕະກະ (ຜູ້ຖືກໂຈດ)'. ຜູ້ທີ່ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທັມ ໑໕ ປະການ ແລ້ວໂຈດດ້ວຍວັດຖຸອັນບໍ່ເປັນຈິງ ຊື່ວ່າ 'ອະທັມມະໂຈທົກ (ຜູ້ໂຈດໂດຍບໍ່ເປັນທັມ)', ຜູ້ທີ່ຖືກອະທັມມະໂຈທົກນັ້ນໂຈດຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະທັມມະຈຸທິຕະກະ (ຜູ້ຖືກໂຈດໂດຍບໍ່ເປັນທັມ)'. ໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມ ພຶງຊາບ 'ທັມມະໂຈທົກ' ແລະ 'ທັມມະຈຸທິຕະກະ'. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທັມອັນເປັນມິດສາຕະນິຍົດ ຫຼື ສັມມາຕະນິຍົດ ຊື່ວ່າ 'ນິຍະຕະ (ຜູ້ແນ່ນອນ)', ບຸກຄົນຜູ້ກົງກັນຂ້າມ ຊື່ວ່າ 'ອະນິຍະຕະ (ຜູ້ບໍ່ແນ່ນອນ)'. สาวกา ภพฺพาปตฺติกา นาม, พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ อภพฺพาปตฺติกา นาม. อุกฺเขปนียกมฺมกโต อุกฺขิตฺตโก นาม, อวเสสจตุพฺพิธตชฺชนียาทิกมฺมกโต อนุกฺขิตฺตโก นาม. อยญฺหิ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา ธมฺมปริโภคํ วา อามิสปริโภคํ วา น โกเปติ. ‘‘เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสถ, ทูสโก นาเสตพฺโพ, กณฺฏโก สมณุทฺเทโส นาเสตพฺโพ’’ติ เอวํ ลิงฺคทณฺฑกมฺม-สํวาสนาสนาหิ นาสิตพฺโพ นาสิตโก นาม. เสสา สพฺเพ อนาสิตกา. เยน สทฺธึ อุโปสถาทิโก สํวาโส อตฺถิ, อยํ สมานสํวาสโก, อิตโร [Pg.159] นานาสํวาสโก. โส กมฺมนานาสํวาสโก ลทฺธินานาสํวาสโกติ ทุวิโธ โหติ. ฐปนํ ชานิตพฺพนฺติ ‘‘เอกํ ภิกฺขเว อธมฺมิกํ ปาติโมกฺขฏฺฐปน’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตํ ปาติโมกฺขฏฺฐปนํ ชานิตพฺพนฺติ อตฺโถ. ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ພັບພາປັດຕິກະ (ຜູ້ມີອາບັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້)', ສ່ວນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ອະພັບພາປັດຕິກະ (ຜູ້ບໍ່ມີອາບັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້)'. ຜູ້ທີ່ຖືກທຳອຸກເຂປະນີຍະກັມແລ້ວ ຊື່ວ່າ 'ອຸກຂິດຕະກະ (ຜູ້ຖືກສະຫຼະສິດ)', ຜູ້ທີ່ຖືກທຳກັມທີ່ເຫຼື ໔ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກັມເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸກຂິດຕະກະ (ຜູ້ບໍ່ຖືກສະຫຼະສິດ)'. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປັນອະນຸກຂິດຕະກະນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ອຸໂປສົດ, ປະວໍຣະນາ, การຮ່ວມຊົມໃຊ້ທັມ ຫຼື ການຮ່ວມຊົມໃຊ້ອາມິດ ເສຍຫາຍ. ບຸກຄົນທີ່ຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍ (ຂັບໄລ່) ດ້ວຍລິງຄະນາສະນະ, ທັນທະກັມມະນາສະນະ ແລະ ສັງວາສະນາສະນະ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ພິກຂຸນີເມດຕິຍາຈິບຫາຍ, ຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍ, ສາມະເນນກັນຕະກະຄວນໃຫ້ຈິບຫາຍ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ນາສິຕະກະ (ຜູ້ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ)', ບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ຊື່ວ່າ 'ອະນາສິຕະກະ (ຜູ້ບໍ່ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ)'. ບຸກຄົນທີ່ມີການຮ່ວມສັງວາດ ມີອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ 'ສະມານະສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ)', ບຸກຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ 'ນານາສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນ)'. ນານາສັງວາສະກວນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ກັມມະນານາສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນເພາະກັມ) ແລະ ລັດທິນານາສັງວາສະກະ (ຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນເພາະທິດຖິ). ຄຳວ່າ 'ການງົດປາຕິໂມກ ພຶງຊາບ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບການງົດປາຕິໂມກ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ການງົດປາຕິໂມກອັນບໍ່ເປັນທັມຢ່າງໜຶ່ງ'. เอกกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍເອກະກະວານ ເສັດສິ້ນແລ້ວ. ทุกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍທຸກະວານ (ໝວດສອງ) ๓๒๒. ทุเกสุ สจิตฺตกา อาปตฺติ สญฺญาวิโมกฺขา, อจิตฺตกา โนสญฺญาวิโมกฺขา. ลทฺธสมาปตฺติกสฺส อาปตฺติ นาม ภูตาโรจนาปตฺติ, อลทฺธสมาปตฺติกสฺส อาปตฺติ นาม อภูตาโรจนาปตฺติ. สทฺธมฺมปฏิสญฺญุตฺตา นาม ปทโสธมฺมาทิกา, อสทฺธมฺมปฏิสญฺญุตฺตา นาม ทุฏฺฐุลฺลวาจาปตฺติ. สปริกฺขารปฏิสญฺญุตฺตา นาม นิสฺสคฺคิยวตฺถุโน อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริโภเค, ปตฺตจีวรานํ นิทหเน, กิลิฏฺฐจีวรานํ อโธวเน, มลคฺคหิตปตฺตสฺส อปจเนติ เอวํ อยุตฺตปริโภเค อาปตฺติ. ปรปริกฺขารปฏิสญฺญุตฺตา นาม สงฺฆิกมญฺจปีฐาทีนํ อชฺโฌกาเส สนฺถรณอนาปุจฺฉาคมนาทีสุ อาปชฺชิตพฺพา อาปตฺติ. สปุคฺคลปฏิสญฺญุตฺตา นาม ‘‘มุทุปิฏฺฐิกสฺส ลมฺพิสฺส อูรุนา องฺคชาตํ ปีเฬนฺตสฺสา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตาปตฺติ. ปรปุคฺคลปฏิสญฺญุตฺตา นาม เมถุนธมฺมกายสํสคฺคปหารทานาทีสุ วุตฺตาปตฺติ, ‘‘สิขรณีสี’’ติ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, ‘‘สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติย’’นฺติ มุสา ภณนฺโต ลหุกํ. อภูตาโรจเน มุสา ภณนฺโต ครุกํ. ภูตาโรจเน สจฺจํ ภณนฺโต ลหุกํ. ໓໒໒. ໃນໝວດສອງທັງຫຼາຍ, ອາບັດທີ່ມີຈິດ (ສະຈິດຕະກະ) ຊື່ວ່າ ເປັນອາບັດທີ່ພົ້ນໄດ້ດ້ວຍສັນຍາ (ສັນຍາວິໂມກຂາ), ອາບັດທີ່ບໍ່ມີຈິດ (ອະຈິດຕະກະ) ຊື່ວ່າ ບໍ່ແມ່ນອາບັດທີ່ພົ້ນໄດ້ດ້ວຍສັນຍາ. ອາບັດຂອງຜູ້ໄດ້ບັນລຸສະມາບັດ ຊື່ວ່າ ອາບັດເພາະການບອກຄຸນວິເສດທີ່ມີຈິງ (ພູຕາໂຣຈະນາບັດ), ອາບັດຂອງຜູ້ບໍ່ໄດ້ບັນລຸສະມາບັດ ຊື່ວ່າ ອາບັດເພາະການບອກຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຈິງ (ອະພູຕາໂຣຈະນາບັດ). ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຣະສັດທັມ (ສັດທັມມະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປະທະໂສທັມເປັນຕົ້ນ, ອາບັດທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຣະສັດທັມ (ອະສັດທັມມະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດເພາະກ່າວວາຈາຊົ່ວຫຍາບ (ທຸຖຸລລາວາຈาບັດ). ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບໍລິຂານຂອງຕົນ (ສະປະຣິຂາຣะປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕ້ອງເພາະການບໍລິໂພກໂດຍບໍ່ສະລະວັດຖຸນິສສັກຄິຍະ, ການຕາກບາດແລະຈີວອນໄວ້ໃນແດດ, การບໍ່ຊັກຈີວອນທີ່ເປິເປື້ອນ, ການບໍ່ອົບບາດທີ່ມີຮອຍເປື້ອນ, ເຊິ່ງເປັນການບໍລິໂພກອັນບໍ່ສົມຄວນຢ່າງນີ້. ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບໍລິຂານຂອງຜູ້ນຶກ (ປະຣະປະຣິຂາຣະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕ້ອງເພາະການລາດຕຽງຕັ່ງຂອງສົງໄວ້ໃນທີ່ແຈ້ງ ແລ້ວຫຼີກໄປໂດຍບໍ່ມອບໝາຍເປັນຕົ້ນ. ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸກຄົນຂອງຕົນ (ສະបុຄຄະລະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີຫຼັງອ່ອນ, ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີອົງຄະຊາດຍາວ, ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບີບອົງຄະຊາດດ້ວຍຂາອ່ອນ'. ອາບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸກຄົນອື່ນ (ປະຣະບຸກຄະລະປະຕິສັງຍຸດຕາ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໃນການເສບເມຖຸນ, ການຖືກຕ້ອງກາຍ, ການທຳຮ້າຍຮ່າງກາຍເປັນຕົ້ນ; ພິກຂຸກ່າວຄຳຈິງວ່າ 'ເຈົ້າເປັນຍິງມີເນື້ອອກ' ຍ່ອມຕ້ອງຄຣຸກາບັດ, ກ່າວຄຳຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງລຫຸກາບັດ ເພາະສິກຂາບົດວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ເພາະກ່າວມຸສາວາດທັງຮູ້ຢູ່'. ໃນການບອກຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຈິງ, ກ່າວຄຳຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງຄຣຸກາບັດ. ໃນການບອກຄຸນວິເສດທີ່ມີຈິງ, ກ່າວຄຳຈິງ ຍ່ອມຕ້ອງລຫຸກາບັດ. ‘‘สงฺฆกมฺมํ วคฺคํ กริสฺสามี’’ติ อนฺโตสีมาย เอกมนฺเต นิสีทนฺโต ภูมิคโต อาปชฺชติ นาม. สเจ ปน องฺคุลิมตฺตมฺปิ อากาเส ติฏฺเฐยฺย, น อาปชฺเชยฺย, เตน วุตฺตํ ‘‘โน เวหาสคโต’’ติ. เวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มญฺจํ วา ปีฐํ วา อภินิสีทนฺโต เวหาสคโต อาปชฺชติ นาม. สเจ ปน ตํ ภูมิยํ ปญฺญาเปตฺวา นิปชฺเชยฺย น อาปชฺเชยฺย, เตน วุตฺตํ – ‘‘โน ภูมิคโต’’ติ. คมิโย คมิยวตฺตํ อปูเรตฺวา คจฺฉนฺโต นิกฺขมนฺโต อาปชฺชติ นาม, โน ปวิสนฺโต. อาคนฺตุโก อาคนฺตุกวตฺตํ อปูเรตฺวา สฉตฺตุปาหโน ปวิสนฺโต ปวิสนฺโต อาปชฺชติ นาม, โน นิกฺขมนฺโต. ພິກຂຸຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກທຳສັງຄະກັມໃຫ້ເປັນວັກ (ແຕກແຍກ)' ແລ້ວນັ່ງຢູ່ໃນທີ່ສຸດຂ້າງໜຶ່ງພາຍໃນສີມາ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ. ແຕ່ຖ້າຫາກຢືນຢູ່ເທິງອາກາດແມ່ນແຕ່ພຽງອົງຄຸລີດຽວ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຢູ່ເທິງອາກາດ'. ພິກຂຸນັ່ງທັບຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ທີ່ມີຂາສຽບເຂົ້າໃນຮູ ໃນກຸຕິທີ່ຢູ່ເທິງອາກາດ (ເວຫາສະກຸຕິ), ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະຢູ່ເທິງອາກາດ. ແຕ່ຖ້າຫາກລາດຕຽງຫຼືຕັ່ງນັ້ນໄວ້ເທິງແຜ່ນດິນແລ້ວນອນ ກໍບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ'. ພິກຂຸຜູ້ຈັກໄປ (ຄາມິກະ) ບໍ່ເຮັດວັດຂອງພິກຂຸຜູ້ຈັກໄປໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວໄປ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາອອກໄປ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາເຂົ້າໄປ. ພິກຂຸຜູ້ມາໃໝ່ (ອາຄັນຕຸກະ) ບໍ່ເຮັດວັດຂອງພິກຂຸຜູ້ມາໃໝ່ໃຫ້ບໍລິບູນ ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບເຂົ້າໄປ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາເຂົ້າໄປ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາອອກໄປ. อาทิยนฺโต [Pg.160] อาปชฺชติ นาม ภิกฺขุนี อติคมฺภีรํ อุทกสุทฺธิกํ อาทิยมานา; ทุพฺพณฺณกรณํ อนาทิยิตฺวา จีวรํ ปริภุญฺชนฺโต ปน อนาทิยนฺโต อาปชฺชติ นาม. มูคพฺพตาทีนิ ติตฺถิยวตฺตานิ สมาทิยนฺโต สมาทิยนฺโต อาปชฺชติ นาม. ปาริวาสิกาทโย ปน ตชฺชนียาทิกมฺมกตา วา อตฺตโน วตฺตํ อสมาทิยนฺตา อาปชฺชนฺติ, เต สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘อตฺถาปตฺติ น สมาทิยนฺโต อาปชฺชตี’’ติ. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺพนฺโต เวชฺชกมฺมภณฺฑาคาริกกมฺมจิตฺตกมฺมาทีนิ วา กโรนฺโต กโรนฺโต อาปชฺชติ นาม. อุปชฺฌายวตฺตาทีนิ อกโรนฺโต อกโรนฺโต อาปชฺชติ นาม. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ ททมาโน เทนฺโต อาปชฺชติ นาม. สทฺธิวิหาริกอนฺเตวาสิกานํ จีวราทีนิ อเทนฺโต อเทนฺโต อาปชฺชติ นาม. อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ คณฺหนฺโต ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ นาม. ‘‘น ภิกฺขเว โอวาโท น คเหตพฺโพ’’ติ วจนโต โอวาทํ อคณฺหนฺโต น ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ นาม. ພິກຂຸນີຜູ້ຊຳຮະກາຍດ້ວຍນ້ຳເລິກເກີນກວ່າ ໒ ອົງຄຸລີ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຮັບ (ອາທິຍັນໂຕ). ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຊົມໃຊ້ຈີວອນໂດຍບໍ່ເຮັດພິນທຸ (ເຮັດໃຫ້ເສຍສີ), ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຮັບ (ອະນາທິຍັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ສະມາທານວັດຂອງເດຍລະຖີ ມີວັດຂອງຄົນໃບ້ເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການສະມາທານ (ສະມາທິຍັນໂຕ). ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍມີພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ ຫຼື ພິກຂຸຜູ້ຖືກທຳຕັດຊະນີຍະກັມເປັນຕົ້ນ ບໍ່ສະມາທານວັດຂອງຕົນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຮຽກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ອາບັດທີ່ພິກຂຸບໍ່ສະມາທານແລ້ວຕ້ອງ ກໍມີຢູ່'. ພິກຂຸຜູ້ຫຍິບຈີວອນໃຫ້ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ຫຼື ພິກຂຸຜູ້ທຳເວດຊະກັມ (ການຮັກສາໂລກ), ພັດທາຄາຣິກະກັມ (ການເບິ່ງແຍງຄັງ), ຈິດຕະກັມ (ການຂຽນພາບ) ເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການກະທຳ (ກະຣົນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຮັດອຸປັດຊາຍະວັດເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ກະທຳ (ອະກະຣົນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການໃຫ້ (ເທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໃຫ້ຈີວອນເປັນຕົ້ນແກ່ສັດທິວິຫາຣິກແລະອັນເຕວາສິກ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ໃຫ້ (ອະເທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ຮັບຈີວອນຂອງພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຮັບ (ປະຕິຄຄະຫັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຮັບໂອວາດ ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶງປະຕິເສດໂອວາດ', ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຮັບ (ນະ ປະຕິຄຄະຫັນໂຕ). นิสฺสคฺคิยวตฺถุํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺโต ปริโภเคน อาปชฺชติ นาม. ปญฺจาหิกํ สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกามยมานา อปริโภเคน อาปชฺชติ นาม. สหคารเสยฺยํ รตฺตึ อาปชฺชติ นาม, โน ทิวา, ทฺวารํ อสํวริตฺวา ปฏิสลฺลียนฺโต ทิวา อาปชฺชติ, โน รตฺตึ. เอกรตฺตฉารตฺตสตฺตาหทสาหมาสาติกฺกเมสุ วุตฺตอาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต อรุณุคฺเค อาปชฺชติ นาม, ปวาเรตฺวา ภุญฺชนฺโต น อรุณุคฺเค อาปชฺชติ นาม. ພິກຂຸຜູ້ຊົມໃຊ້ວັດຖຸນິສສັກຄິຍະໂດຍບໍ່ໄດ້ສະລະ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຊົມໃຊ້ (ປະຣິໂພເຄນະ). ພິກຂຸນີຜູ້ໃຫ້ກາຍ ໕ ວັນລ່ວງເລີຍການປ່ຽນຜັດສັງຄາຕິ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຊົມໃຊ້ (ອະປະຣິໂພເຄນະ). ພິກຂຸຜູ້ຮ່ວມນອນໃນມຸງດຽວກັນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາກາງຄືນ, ບໍ່ແມ່ນກາງເວັນ. ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກເຣັ້ນ (ນອນ) ໃນເວລາກາງເວັນໂດຍບໍ່ປິດປະຕູ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາກາງເວັນ, ບໍ່ແມ່ນກາງຄືນ. ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໃນການລ່ວງເລີຍ ໑ ຄືນ, ໖ ຄືນ, ໗ ວັນ, ໑໐ ວັນ ແລະ ໑ ເດືອນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ. ພິກຂຸຜູ້ສັນອາຫານໃນເວລາຫ້າມພັດແລ້ວ (ມີປະວໍຣະນາແລ້ວ), ຊື່ວ່າ ບໍ່ແມ່ນຕ້ອງອາບັດໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ. ภูตคามญฺเจว องฺคชาตญฺจ ฉินฺทนฺโต ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ นาม, เกเส วา นเข วา น ฉินฺทนฺโต น ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ นาม. อาปตฺตึ ฉาเทนฺโต ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ นาม, ‘‘ติเณน วา ปณฺเณน วา ปฏิจฺฉาเทตฺวา อาคนฺตพฺพํ, นตฺเวว นคฺเคน อาคนฺตพฺพํ, โย อาคจฺเฉยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ อิมํ ปน อาปตฺตึ น ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ นาม. กุสจีราทีนิ ธาเรนฺโต ธาเรนฺโต อาปชฺชติ นาม, ‘‘อยํ เต ภิกฺขุ ปตฺโต ยาว เภทนาย ธาเรตพฺโพ’’ติ อิมํ อาปตฺตึ น ธาเรนฺโต อาปชฺชติ นาม. ພິກຂຸຜູ້ຕັດພູຕະຄາມ (ຕົ້ນໄມ້ໃບຫຍ້າ) ແລະ ຕັດອົງຄະຊາດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຕັດ (ຊິນທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ຕັດຜົມ ຫຼື ບໍ່ຕັດເລັບ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຕັດ (ນະ ຊິນທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ປົກປິດອາບັດ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການປົກປິດ (ຊາເທັນໂຕ). ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພຶງເອົາຫຍ້າ ຫຼື ໃບໄມ້ປົກປິດ (ກາຍ) ແລ້ວຈຶ່ງມາ, ບໍ່ພຶງເປືອຍກາຍມາເລີຍ, ພິກຂຸໃດມາ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ', ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ປົກປິດ (ນະ ຊາເທັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ຊົງຈີວອນຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການຊົງໄວ້ (ທາເຣັນໂຕ). ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸ ບາດນີ້ເຈົ້າພຶງຮັກສາໄວ້ຈົນກວ່າຈະແຕກທຳລາຍ', ຊື່ວ່າ ຕ້ອງອາບັດເພາະການບໍ່ຊົງໄວ້ (ນະ ທາເຣັນໂຕ). ‘‘อตฺตนา วา อตฺตานํ นานาสํวาสกํ กโรตี’’ติ เอกสีมายํ ทฺวีสุ สงฺเฆสุ นิสินฺเนสุ เอกสฺมึ ปกฺเข นิสีทิตฺวา ปรปกฺขสฺส ลทฺธึ คณฺหนฺโต ยสฺมึ [Pg.161] ปกฺเข นิสินฺโน เตสํ อตฺตนาว อตฺตานํ นานาสํวาสกํ กโรติ นาม. เยสํ สนฺติเก นิสินฺโน เตสํ คณปูรโก หุตฺวา กมฺมํ โกเปติ, อิตเรสํ หตฺถปาสํ อนาคตตฺตา. สมานสํวาสเกปิ เอเสว นโย. เยสญฺหิ โส ลทฺธึ โรเจติ, เตสํ สมานสํวาสโก โหติ, อิตเรสํ นานาสํวาสโก. สตฺต อาปตฺติโย สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธาติ อาปชฺชิตพฺพโต อาปตฺติโย, ราสฏฺเฐน ขนฺธาติ เอวํ ทฺเวเยว นามานิ โหนฺตีติ นามวเสน ทุกํ ทสฺสิตํ. กมฺเมน วา สลากคฺคาเหน วาติ เอตฺถ อุทฺเทโส เจว กมฺมญฺจ เอกํ, โวหาโร เจว อนุสฺสาวนา จ สลากคฺคาโห จ เอกํ, โวหารานุสฺสาวนสลากคฺคาหา ปุพฺพภาคา, กมฺมญฺเจว อุทฺเทโส จ ปมาณํ. ຄຳວ່າ "ເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນດ້ວຍຕົນເອງ" ຄື ເມື່ອສົງສອງຝ່າຍນັ່ງຢູ່ໃນສີມາດຽວກັນ ພິກຂຸນັ່ງຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ ແລ້ວຖືເອົາລັດທິ (ຄວາມເຫັນ) ຂອງອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ຊື່ວ່າເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ຕົນນັ່ງຢູ່ຮ່ວມນັ້ນ ດ້ວຍຕົນເອງ. ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຄະນະເຕັມ (ເປັນຄະນະປູຣົກ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ຕົນນັ່ງຢູ່ໃກ້ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ກຳກຳເລີບ (ເສຍຫາຍ) ເພາະບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສູ່ຫັດຖະບາດຂອງພິກຂຸຝ່າຍອື່ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນສະມານະສັງວາສັກກະພິກຂຸ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນັ້ນພໍໃຈໃນລັດທິຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ກໍເປັນສະມານະສັງວາສັກກະຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະເປັນນານາສັງວາສັກກະຂອງພິກຂຸຝ່າຍອື່ນ. ຄຳວ່າ "ອາບັດ 7 ກອງອາບັດ 7" ນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອາບັດ" ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຕ້ອງ (ລ່ວງລະເມີດ), ຊື່ວ່າ "ຂັນທະ (ກອງ)" ເພາະມີອັດຖະວ່າເປັນໝວດໝູ່, ຊື່ທັງສອງນີ້ຈຶ່ງມີຢູ່ ດັ່ງນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງສະແດງທຸກກະ (ໝວດສອງ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່. ໃນຄຳວ່າ "ດ້ວຍກຳ ຫຼືດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ" ນີ້, ການສະແດງພຣະປາຕິໂມກ (ອຸເທດ) ແລະສັງຄະກຳ ຈັດເປັນເຫດຢ່າງໜຶ່ງ, ການເວົ້າ (ໂວຫານ), ການປະກາດໃຫ້ຮູ້ (ອະນຸສາວະນາ) ແລະການຈັບສະຫຼາກ ຈັດເປັນເຫດຢ່າງໜຶ່ງ, ໂວຫານ ອະນຸສາວະນາ ແລະການຈັບສະຫຼາກ ເປັນກິດຈະກຳໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະພາກ), ສ່ວນສັງຄະກຳ ແລະອຸເທດ ເປັນປະມານ (ຂໍ້ຕັດສິນຫຼັກ). อทฺธานหีโน นาม อูนวีสติวสฺโส. องฺคหีโน นาม หตฺถจฺฉินฺนาทิเภโท. วตฺถุวิปนฺโน นาม ปณฺฑโก ติรจฺฉานคโต อุภโตพฺยญฺชนโก จ. อวเสสา เถยฺยสํวาสกาทโย อฏฺฐ อภพฺพปุคฺคลา กรณทุกฺกฏกา นาม. ทุกฺกฏกิริยา ทุกฺกฏกมฺมา, อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว กเตน อตฺตโน กมฺเมน อภพฺพฏฺฐานํ ปตฺตาติ อตฺโถ. อปริปูโร นาม อปริปุณฺณปตฺตจีวโร. โน จ ยาจติ นาม อุปสมฺปทํ น ยาจติ. อลชฺชิสฺส จ พาลสฺส จาติ อลชฺชี สเจปิ เตปิฏโก โหติ, พาโล จ สเจปิ สฏฺฐิวสฺโส โหติ, อุโภปิ นิสฺสาย น วตฺถพฺพํ. พาลสฺส จ ลชฺชิสฺส จาติ เอตฺถ พาลสฺส ‘‘ตฺวํ นิสฺสยํ คณฺหา’’ติ อาณายปิ นิสฺสโย ทาตพฺโพ, ลชฺชิสฺส ปน ยาจนฺตสฺเสว. สาติสารนฺติ สโทสํ; ยํ อชฺฌาจรนฺโต อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸຢ່ອນ (ບໍ່ເຖິງ) ຊາວປີ ຊື່ວ່າ "ອັດທານະຫີນະ" (ຜູ້ບົກພ່ອງໂດຍການເວລາ). ບຸກຄົນຜູ້ມີມືຂາດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ອັງຄະຫີນະ" (ຜູ້ບົກພ່ອງໂດຍອະໄວຍະວະ). ບັນເດາະ, ສັດເດຍລະສານ ແລະອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ ຊື່ວ່າ "ວັດຖຸວິບັດ" (ຜູ້ມີວັດຖຸບົກພ່ອງ). ອະພັບພະບຸກຄົນ 8 ຈຳພວກ ທີ່ເຫຼືອມີໄຖຍະສັງວາສັກກະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ກະຣະນະທຸກກົດ" (ຜູ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ດີ). ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີການກະທຳອັນບໍ່ດີ ມີກຳອັນບໍ່ດີ ເພາະກຳທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້ໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ ຈຶ່ງເຖິງຖານະອັນບໍ່ຄວນ (ອະພັບພະຖານ). ຜູ້ມີບາດແລະຈີວອນບໍ່ຄົບຖ້ວນ ຊື່ວ່າ "ອະປະຣິປູຣະ" (ຜູ້ບໍ່ບໍລິບູນ). ຜູ້ບໍ່ຂໍອຸປະສົມບົດ ຊື່ວ່າ "ໂນ ຈະ ຍາຈະຕິ" (ແລະບໍ່ຂໍ). ຄຳວ່າ "ແກ່ອະລັດຊີ ແລະແກ່ຄົນພານ" ນັ້ນ ຄວາມວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າອະລັດຊີຈະເປັນຜູ້ຊົງພຣະໄຕປິດົກ ແລະເຖິງແມ່ນວ່າຄົນພານຈະມີພັນສາຫົກສິບກໍຕາມ ກໍບໍ່ຄວນຢູ່ອາໄສນິສັຍກັບບຸກຄົນທັງສອງນັ້ນເລີຍ. ໃນຄຳວ່າ "ແກ່ຄົນພານ ແລະແກ່ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ" ນີ້, ສຳລັບຄົນພານ ເຖິງແມ່ນຈະສັ່ງວ່າ "ເຈົ້າຈົ່ງຖືເອົານິສັຍ" ດັ່ງນີ້ ກໍຄວນໃຫ້ນິສັຍ, ສ່ວນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ຈະໃຫ້ນິສັຍໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອເພິ່ນຂໍເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ສາຕິສາຣະ" ໝາຍເຖິງ ມີໂທດ, ຄືວັດຖຸໃດທີ່ບຸກຄົນລ່ວງລະ微ດແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. กาเยน ปฏิกฺโกสนา นาม หตฺถวิการาทีหิ ปฏิกฺโกสนา. กาเยน ปฏิชานาตีติ หตฺถวิการาทีหิ ปฏิชานาติ. อุปฆาติกา นาม อุปฆาตา. สิกฺขูปฆาติกา นาม สิกฺขูปฆาโต. โภคูปฆาติกา นาม ปริโภคูปฆาโต, ตตฺถ ติสฺโส สิกฺขา อสิกฺขโต สิกฺขูปฆาติกาติ เวทิตพฺพา. สงฺฆิกํ วา ปุคฺคลิกํ วา ทุปฺปริโภคํ ภุญฺชโต โภคูปฆาติกาติ เวทิตพฺพา. ทฺเว เวนยิกาติ ทฺเว อตฺถา วินยสิทฺธา. ปญฺญตฺตํ นาม สกเล วินยปิฏเก กปฺปิยากปฺปิยวเสน ปญฺญตฺตํ. ปญฺญตฺตานุโลมํ นาม จตูสุ มหาปเทเสสุ ทฏฺฐพฺพํ. เสตุฆาโตติ ปจฺจยฆาโต; เยน จิตฺเตน อกปฺปิยํ กเรยฺย, ตสฺส จิตฺตสฺสาปิ อนุปฺปาทนนฺติ อตฺโถ. มตฺตการิตาติ มตฺตาย [Pg.162] ปมาเณน กรณํ; ปมาเณ ฐานนฺติ อตฺโถ. กาเยน อาปชฺชตีติ กายทฺวาริกํ กาเยน อาปชฺชติ; วจีทฺวาริกํ วาจาย. กาเยน วุฏฺฐาตีติ ติณวตฺถารกสมเถ วินาปิ เทสนาย กาเยเนว วุฏฺฐาติ; เทเสตฺวา วุฏฺฐหนฺโต ปน วาจาย วุฏฺฐาติ. อพฺภนฺตรปริโภโค นาม อชฺโฌหรณปริโภโค. พาหิรปริโภโค นาม สีสมกฺขนาทิ. ການຫ້າມດ້ວຍກາຍ ຊື່ວ່າ ການຫ້າມດ້ວຍการສະແດງອາການທາງມືເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຮັບຄຳດ້ວຍກາຍ" ຄື ຍອມຮັບດ້ວຍການສະແດງອາການທາງມືເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປທຳລາຍ ຊື່ວ່າ "ອຸປະຄາຕິກະ". ການເຂົ້າໄປທຳລາຍສິກຂາ ຊື່ວ່າ "ສິກຂູປະຄາຕິກະ". ການເຂົ້າໄປທຳລາຍເຄື່ອງບໍລິໂພກ ຊື່ວ່າ "ໂພຄູປະຄາຕິກະ", ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ການທຳລາຍຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສຶກສາສິກຂາ 3 ພຶງຊາບວ່າ "ສິກຂູປະຄາຕິກະ". ການທຳລາຍຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍລິໂພກຂອງສົງ ຫຼືຂອງບຸກຄົນ ໃຫ້ເປັນຂອງບໍລິໂພກບໍ່ດີ ພຶງຊາບວ່າ "ໂພຄູປະຄາຕິກະ". ຄຳວ່າ "ເວໄນຍິກະ 2" ຄື ເນື້ອຄວາມ 2 ປະການ ທີ່ປາກົດໃນພຣະວິນັຍ. ຄຳວ່າ "ປັນຍັດ" ຄື ສິກຂາບົດທີ່ຊົງປັນຍັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ ໃນພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "ປັນຍັດຕານຸໂລມ" ພຶງເຫັນໃນມະຫາປະເທດ 4. ຄຳວ່າ "ເສຕຸຄາດ" ຄື ການກຳຈັດປັດໄຈ (ຈິດທີ່ເປັນຕົ້ນເຫດ), ອະທິບາຍວ່າ ການບໍ່ໃຫ້ຈິດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນນັ້ນ ເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ຄຳວ່າ "ມັດຕະກາຣິຕາ" ຄື ການເຮັດໂດຍປະມານ (ພໍດີ), ອະທິບາຍວ່າ ການດຳລົງຢູ່ໃນປະມານອັນສົມຄວນ. ຄຳວ່າ "ຕ້ອງດ້ວຍກາຍ" ຄື ຕ້ອງອາບັດທາງກາຍະທະວານດ້ວຍກາຍ, ຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ "ອອກດ້ວຍກາຍ" ຄື ໃນຕິທະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ (ວິທີລະງັບອະທິກອນດັ່ງການປູຫຍ້າ) ພິກຂຸຍ່ອມອອກໄດ້ດ້ວຍກາຍຢ່າງດຽວ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສະແດງອາບັດ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ສະແດງອາບັດແລ້ວອອກ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ການບໍລິໂພກໂດຍການກືນກິນ ຊື່ວ່າ "ອັບພັນຕະຣະປະຣິໂພກ" (ການບໍລິໂພກພາຍໃນ). ການບໍລິໂພກມີການທາຫົວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ພາຫິຣະປະຣິໂພກ" (ການບໍລິໂພກພາຍນອກ). อนาคตํ ภารํ วหตีติ อเถโรว สมาโน เถเรหิ วหิตพฺพํ พีชนคาหธมฺมชฺเฌสนาทิภารํ วหติ; ตํ นิตฺถริตุํ วีริยํ อารภติ. อาคตํ ภารํ น วหตีติ เถโร เถรกิจฺจํ น กโรติ, ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว เถเรน ภิกฺขุนา สามํ วา ธมฺมํ ภาสิตุํ, ปรํ วา อชฺเฌสิตุํ, อนุชานามิ ภิกฺขเว เถราเธยฺยํ ปาติโมกฺข’’นฺติ เอวมาทิ สพฺพํ ปริหาเปตีติ อตฺโถ. น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายตีติ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายิตฺวา กโรติ. กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายตีติ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายิตฺวา กโรติ. เอเตสํ ทฺวินฺนํ ทิวา จ รตฺโต จ อาสวา วฑฺฒนฺตีติ อตฺโถ. อนนฺตรทุเกปิ วุตฺตปฏิปกฺขวเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เสสํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ "ແບກຫາບພາລະທີ່ຍັງບໍ່ມາເຖິງ" ຄື ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣະເຖຣະ ແຕ່ກັບແບກຫາບພາລະໜ້າທີ່ອັນພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍພຶງເຮັດ ມີການຖືພັດວີ ແລະການອາຣາດທະນາທຳເປັນຕົ້ນ, ແລະເລີ່ມຕັ້ງຄວາມພຽນເພື່ອເຮັດພາລະນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ແບກຫາບພາລະທີ່ມາເຖິງແລ້ວ" ຄື ພຣະເຖຣະແຕ່ບໍ່ເຮັດກິດຂອງພຣະເຖຣະ, ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ກິດທັງປວງເສື່ອມຖອຍ ມີອາທິຄືພຣະດຳລັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະເຖຣະສະແດງທຳເອງ ຫຼືອາຣາດທະນາພິກຂຸອື່ນໃຫ້ສະແດງ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ພຣະເຖຣະເປັນປະທານໃນການສະແດງພຣະປາຕິໂມກ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຮ້ອນໃຈໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຮ້ອນໃຈ" ຄື ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຮ້ອນໃຈ ໂດຍມີຄວາມຮ້ອນໃຈ (ສົງໄສ). ຄຳວ່າ "ບໍ່ຮ້ອນໃຈໃນສິ່ງທີ່ຄວນຮ້ອນໃຈ" ຄື ເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນຮ້ອນໃຈ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນໃຈ (ບໍ່ສົງໄສ). ອະທິບາຍວ່າ ອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນທັງສອງນີ້ ຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ. ແມ່ນແຕ່ໃນທຸກກະຖັດໄປ ກໍພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງກົງກັນຂ້າມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນວິພັງແລະຂັນທະກະນັ້ນໆ. ทุกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍທຸກກະວານ ຈົບແລ້ວ. ติกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍຕິກະວານ ๓๒๓. ติเกสุ อตฺถาปตฺติ ติฏฺฐนฺเต ภควติ อาปชฺชตีติ อตฺถิ อาปตฺติ, ยํ ติฏฺฐนฺเต ภควติ อาปชฺชตีติ อตฺโถ. เอเสว นโย สพฺพตฺถ. ตตฺถ โลหิตุปฺปาทาปตฺตึ ติฏฺฐนฺเต อาปชฺชติ. ‘‘เอตรหิ โข ปนานนฺท, ภิกฺขู อญฺญมญฺญํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรนฺติ, น โว มมจฺจเยน เอวํ สมุทาจริตพฺพํ, นวเกน, อานนฺท, ภิกฺขุนา เถโร ภิกฺขู ‘ภนฺเต’ติ วา ‘อายสฺมา’ติ วา สมุทาจริตพฺโพ’’ติ วจนโต เถรํ อาวุโสวาเทน สมุทาจรณปจฺจยา อาปตฺตึ ปรินิพฺพุเต ภควติ อาปชฺชติ, โน ติฏฺฐนฺเต. อิมา ทฺเว อาปตฺติโย ฐเปตฺวา อวเสสา ธรนฺเตปิ ภควติ อาปชฺชติ, ปรินิพฺพุเตปิ. ໓໒໓. ໃນຕິກະທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ "ມີອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່" ອະທິບາຍວ່າ ມີອາບັດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ນັຍນີ້ຄືກັນໃນທຸກບົດ. ໃນອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂລຫິຕຸບປາດ (ເຮັດໃຫ້ພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຫໍ້ພຣະໂລຫິດ) ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ "ອານົນ ເວລານີ້ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຍັງຮ້ອງກັນແລະກັນດ້ວຍຄຳວ່າ ອາວຸໂສ ຢູ່, ແຕ່ເມື່ອເຮົາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ພວກເຈົ້າບໍ່ຄວນຮ້ອງກັນຢ່າງນັ້ນ, ອານົນ ພິກຂຸຜູ້ບວດໃໝ່ ພຶງຮ້ອງພຣະເຖຣະວ່າ ພັນເຕ ຫຼື ອາຢັດສະມາ ດັ່ງນີ້" ເພາະເຫດຮ້ອງພຣະເຖຣະດ້ວຍຄຳວ່າ ອາວຸໂສ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່. ຍົກເວັ້ນອາບັດທັງສອງປະການນີ້ແລ້ວ ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ ແລະໃນເວລາທີ່ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານແລ້ວ. ปวาเรตฺวา อนติริตฺตํ ภุญฺชนฺโต อาปตฺตึ กาเล อาปชฺชติ โน วิกาเล. วิกาลโภชนาปตฺตึ ปน วิกาเล อาปชฺชติ โน กาเล. อวเสสา [Pg.163] กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ. สหคารเสยฺยํ รตฺตึ อาปชฺชติ, ทฺวารํ อสํวริตฺวา ปฏิสลฺลียนํ ทิวา. เสสา รตฺติญฺเจว ทิวา จ. ‘‘ทสวสฺโสมฺหิ อติเรกทสวสฺโสมฺหี’’ติ พาโล อพฺยตฺโต ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต ทสวสฺโส อาปชฺชติ โน อูนทสวสฺโส. ‘‘อหํ ปณฺฑิโต พฺยตฺโต’’ติ นโว วา มชฺฌิโม วา ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต อูนทสวสฺโส อาปชฺชติ โน ทสวสฺโส. เสสา ทสวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนทสวสฺโส จ. ‘‘ปญฺจวสฺโสมฺหี’’ติ พาโล อพฺยตฺโต อนิสฺสาย วสนฺโต ปญฺจวสฺโส อาปชฺชติ. ‘‘อหํ ปณฺฑิโต พฺยตฺโต’’ติ นวโก อนิสฺสาย วสนฺโต อูนปญฺจวสฺโส อาปชฺชติ. เสสํ ปญฺจวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนปญฺจวสฺโส จ. อนุปสมฺปนฺนํ ปทโสธมฺมํ วาเจนฺโต, มาตุคามสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอวรูปํ อาปตฺตึ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, ปาราชิก-สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ-กายสํสคฺค-ทุฏฺฐุลฺล-อตฺตกามปาริจริย-ทุฏฺฐโทส-สงฺฆเภทปหารทาน-ตลสตฺติกาทิเภทํ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อสญฺจิจฺจ สหคารเสยฺยาทึ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, ยํ อรหาว อาปชฺชติ, สพฺพํ อพฺยากตจิตฺโตว อาปชฺชติ, เมถุนธมฺมาทิเภทมาปตฺตึ สุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ, ทุฏฺฐโทสาทิเภทํ ทุกฺขเวทนาสมงฺคี, ยํ สุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ, ตํเยว มชฺฌตฺโต หุตฺวา อาปชฺชนฺโต อทุกฺขมสุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ. ພິກຂຸຜູ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ ສັນຂອງເຄ້ຽວຂອງສັນທີ່ບໍ່ເປັນອະຕິຣິກຕະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນການ (ເວລາເຊົ້າເຖິງທ່ຽງ), ບໍ່ແມ່ນໃນວິການ (ເວລາຫຼັງທ່ຽງ). ສ່ວນອາບັດວິກາລະໂພຊະນະ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໃນວິການ, ບໍ່ແມ່ນໃນການ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນການແລະໃນວິການ. ອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມກັນ (ສະຫະກາຣະເສຍ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໃນເວລາກາງຄືນ, ອາບັດເພາະການຫຼີກເວັ້ນຢູ່ຜູ້ດຽວໂດຍບໍ່ປິດປະຕູ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໃນເວລາກາງເວັນ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາກາງຄືນແລະກາງເວັນ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄົນພານ ບໍ່ສະຫຼາດ ຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາສິບແລ້ວ, ເຮົາມີພັນສາເກີນສິບແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາສິບ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຢ່ອນສິບ. ພິກຂຸບວດໃໝ່ ຫຼືພິກຂຸປານກາງ ຄິດວ່າ "ເຮົາເປັນບັນດິດ ສະຫຼາດ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຢ່ອນສິບ, ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາທີ່ມີພັນສາສິບ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ມີພັນສາສິບແລະຢ່ອນສິບ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄົນພານ ບໍ່ສະຫຼາດ ຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາຫ้าແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຢູ່ໂດຍບໍ່ອາໄສນິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຫ້າ. ພິກຂຸບວດໃໝ່ ຄິດວ່າ "ເຮົາເປັນບັນດິດ ສະຫຼາດ" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວຢູ່ໂດຍບໍ່ອາໄສນິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຢ່ອນຫ້າ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ມີພັນສາຫ້າແລະຢ່ອນຫ້າ. ພິກຂຸຜູ້ສອນທຳແກ່ອະນຸປະສຳບັນໂດຍເປັນບົດໆ ຫຼືສະແດງທຳແກ່ມາຕຸຄາມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີສະພາບຢ່າງນີ້ ດ້ວຍກຸສົນຈິດ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີປະເພດຄື ປາຣາຊິກ, ສຸກກະວິດສັດຖິ, ກາຍະສັງສັກຄະ, ທຸດຖຸນລະ, ອັດຕະກາມະປາຣິຈະຣιຍາ, ທຸດຖະໂທສະ, ສັງຄະເພທະ, ການໃຫ້ປະຫານ (ຕີ) ແລະການເງື້ອມມື (ຕະລະສັດຕິກະ) ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີສະຫະກາຣະເສຍເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ມີເຈດຕະນາ ດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ, ອາບັດໃດທີ່ພຣະອໍຣະຫັນຕ້ອງ ອາບັດທັງໝົດນັ້ນ ພຣະອໍຣະຫັນຍ່ອມຕ້ອງດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດເທົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີປະເພດເສບເມຖຸນທຳເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງສຸຂະເວທະນາ, ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີປະເພດທຸດຖະໂທສະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທຸກຂະເວທະນາ, ອາບັດໃດທີ່ພິກຂຸຕ້ອງດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງສຸຂະເວທະນາ, ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນວາງເສີຍ (ມັດຊັດຕະ) ແລ້ວຕ້ອງອາບັດນັ້ນເອງ ຍ່ອມຕ້ອງດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ. ตโย ปฏิกฺเขปาติ พุทฺธสฺส ภควโต ตโย ปฏิกฺเขปา. จตูสุ ปจฺจเยสุ มหิจฺฉตา อสนฺตุฏฺฐิตา กิเลสสลฺเลขนปฏิปตฺติยา อโคปายนา, อิเม หิ ตโย ธมฺมา พุทฺเธน ภควตา ปฏิกฺขิตฺตา. อปฺปิจฺฉตาทโย ปน ตโย พุทฺเธน ภควตา อนุญฺญาตา, เตน วุตฺตํ ‘‘ตโย อนุญฺญาตา’’ติ. ຄຳວ່າ "ການຫ້າມ 3 ປະການ" ຄື ການຫ້າມ 3 ປະການ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຄື ຄວາມມັກມາກໃນປັດໄຈ 4, ຄວາມບໍ່ສັນໂດດ ແລະການບໍ່ຮັກສາຂໍ້ປະຕິບັດເພື່ອຂູດເກົາກິເລດ, ເພາະວ່າທຳ 3 ປະການນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຫ້າມໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນທຳ 3 ປະການມີຄວາມມັກນ້ອຍເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດໄວ້ແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຊົງອະນຸຍາດ 3 ປະການ". ‘‘ทสวสฺโสมฺหี’’ติ ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต ‘‘ปญฺจวสฺโสมฺหี’’ติ นิสฺสยํ อคณฺหนฺโต พาโล อาปชฺชติ โน ปณฺฑิโต, อูนทสวสฺโส ‘‘พฺยตฺโตมฺหี’’ติ พหุสฺสุตตฺตา ปริสํ อุปฏฺฐาเปนฺโต อูนปญฺจวสฺโส จ นิสฺสยํ อคณฺหนฺโต ปณฺฑิโต อาปชฺชติ โน พาโล; อวเสสํ ปณฺฑิโต เจว อาปชฺชติ พาโล จ. วสฺสํ อนุปคจฺฉนฺโต กาเฬ อาปชฺชติ โน ชุณฺเห; มหาปวารณาย อปฺปวาเรนฺโต ชุณฺเห อาปชฺชติ โน กาเฬ; อวเสสํ กาเฬ เจว อาปชฺชติ ชุณฺเห จ. วสฺสูปคมนํ กาเฬ [Pg.164] กปฺปติ โน ชุณฺเห; มหาปวารณาย ปวารณา ชุณฺเห กปฺปติ โน กาเฬ; เสสํ อนุญฺญาตกํ กาเฬ เจว กปฺปติ ชุณฺเห จ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນຄົນພານ ຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາສິບແລ້ວ" ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ຫຼືຄິດວ່າ "ເຮົາມີພັນສາຫ້າແລ້ວ" ແລ້ວບໍ່ຖືເອົານິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ບໍ່ແມ່ນພຣະບັນດິດ, ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາຢ່ອນສິບ ຄິດວ່າ "ເຮົາເປັນຜູ້ສະຫຼາດ" ເພາະຄວາມເປັນພະຫູສູດ ແລ້ວໃຫ້ບໍລິສັດບຳລຸງ ແລະພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາຢ່ອນຫ້າ ບໍ່ຖືເອົານິສັຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ເປັນບັນດິດ, ບໍ່ແມ່ນຄົນພານ; ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງພຣະບັນດິດແລະຄົນພານ. ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຂົ້າຈຳພັນສາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນກາລະ (ข້າງແຮມ), ບໍ່ແມ່ນໃນຊຸມຫະ (ຂ້າງຂຶ້ນ); ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ປະວໍຣະນາໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນຂ້າງຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນຂ້າງແຮມ; ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນຂ້າງແຮມແລະຂ້າງຂຶ້ນ. ການເຂົ້າຈຳພັນສາ ຍ່ອມຄວນໃນຂ້າງແຮມ, ບໍ່ຄວນໃນຂ້າງຂຶ້ນ; ການປະວໍຣະນາໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນໃນຂ້າງຂຶ້ນ, ບໍ່ຄວນໃນຂ້າງແຮມ; ສ່ວນກິດອື່ນທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ຍ່ອມຄວນທັງໃນຂ້າງແຮມແລະຂ້າງຂຶ້ນ. กตฺติกปุณฺณมาสิยา ปจฺฉิเม ปาฏิปททิวเส วิกปฺเปตฺวา ฐปิตํ วสฺสิกสาฏิกํ นิวาเสนฺโต เหมนฺเต อาปชฺชติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘กตฺติกปุณฺณมทิวเส อปจฺจุทฺธริตฺวา เหมนฺเต อาปชฺชตี’’ติ วุตฺตํ, ตมฺปิ สุวุตฺตํ. ‘‘จาตุมาสํ อธิฏฺฐาตุํ ตโต ปรํ วิกปฺเปตุ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. อติเรกมาเส เสเส คิมฺหาเน ปริเยสนฺโต อติเรกฑฺฒมาเส เสเส กตฺวา นิวาเสนฺโต จ คิมฺเห อาปชฺชติ นาม. สติยา วสฺสิกสาฏิกาย นคฺโค กายํ โอวสฺสาเปนฺโต วสฺเส อาปชฺชติ นาม. ปาริสุทฺธิอุโปสถํ วา อธิฏฺฐานุโปสถํ วา กโรนฺโต สงฺโฆ อาปชฺชติ. สุตฺตุทฺเทสญฺจ อธิฏฺฐานุโปสถญฺจ กโรนฺโต คโณ อาปชฺชติ. เอกโก สุตฺตุทฺเทสํ ปาริสุทฺธิอุโปสถญฺจ กโรนฺโต ปุคฺคโล อาปชฺชติ. ปวารณายปิ เอเสว นโย. ພິກຂຸນຸ່ງຫົ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນທີ່ວິກັບໄວ້ ໃນວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ຫຼັງວັນເພັງເດືອນສິບສອງ (ກັດຕິກະ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນລະດູໜາວ (ເຫມັນຕະ). ສ່ວນໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸນຸ່ງຫົ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນທີ່ບໍ່ໄດ້ຖອນ (ປັດຈຸດທອນ) ໃນວັນເພັງເດືອນສິບສອງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນລະດູໜາວ" ດັ່ງນີ້ ຄຳນັ້ນກໍກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ "ພຶງອະທິຖານໄວ້ຕະຫຼອດສີ່ເດືອນ ຫຼັງຈາກນັ້ນພຶງວິກັບ" ດັ່ງນີ້. ພິກຂຸຜູ້ແສຫວັງຫາຜ້າອາບນ້ຳຝົນໃນເວລາທີ່ລະດູຮ້ອນຍັງເຫຼືອເກີນກວ່າໜຶ່ງເດືອນ ແລະພິກຂຸຜູ້ເຮັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນແລ້ວນຸ່ງຫົ່ມໃນເວລາທີ່ລະດູຮ້ອນຍັງເຫຼືອເກີນກວ່າເຄິ່ງເດືອນ ຊື່ວ່າຕ້ອງອາບັດໃນລະດູຮ້ອນ (ຄິມຫະ). ພິກຂຸຜູ້ມີຜ້າອາບນ້ຳຝົນຢູ່ ແຕ່ເປືອຍກາຍໃຫ້ຝົນຕົກຖືກຄີງ ຊື່ວ່າຕ້ອງອາບັດໃນລະດູຝົນ (ວັດສະ). ເມື່ອສົງເຮັດປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ ຫຼືອະທິຖານອຸໂປສົດ ສົງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ເມື່ອຄະນະເຮັດສູດຕຸດເທດອຸໂປສົດ ແລະອະທິຖານອຸໂປສົດ ຄະນະຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ພິກຂຸຜູ້ດຽວເຮັດສູດຕຸດເທດ ແລະປາຣິສຸດທິອຸໂປສົດ ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ແມ່ນແຕ່ໃນການປະວໍຣະນາ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. สงฺฆุโปสโถ จ สงฺฆปวารณา จ สงฺฆสฺเสว กปฺปติ. คณุโปสโถ จ คณปวารณา จ คณสฺเสว กปฺปติ. อธิฏฺฐานุโปสโถ จ อธิฏฺฐานปวารณา จ ปุคฺคลสฺเสว กปฺปติ. ‘‘ปาราชิกํ อาปนฺโนมฺหี’’ติอาทีนิ ภณนฺโต วตฺถุํ ฉาเทติ น อาปตฺตึ, ‘‘เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิ’’นฺติอาทีนิ ภณนฺโต อาปตฺตึ ฉาเทติ โน วตฺถุํ, โย เนว วตฺถุํ น อาปตฺตึ อาโรเจติ, อยํ วตฺถุญฺเจว ฉาเทติ อาปตฺติญฺจ. ສັງຄະອຸໂປສົດ ແລະສັງຄະປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ. ຄະນະອຸໂປສົດ ແລະຄະນະປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນແກ່ຄະນະເທົ່ານັ້ນ. ອະທິຖານອຸໂປສົດ ແລະອະທິຖານປະວໍຣະນາ ຍ່ອມຄວນແກ່ບຸກຄົນເທົ່ານັ້ນ. ພິກຂຸຜູ້ກ່າວວ່າ "ເຮົາຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າປິດບັງວັດຖຸ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ປິດບັງອາບັດ, ພິກຂຸຜູ້ກ່າວວ່າ "ເຮົາເສບເມຖຸນທຳແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າປິດບັງອາບັດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ປິດບັງວັດຖຸ, ພິກຂຸໃດບໍ່ບອກທັງວັດຖຸແລະບໍ່ບອກທັງອາບັດ, ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າປິດບັງທັງວັດຖຸແລະປິດບັງທັງອາບັດ. ปฏิจฺฉาเทตีติ ปฏิจฺฉาทิ. ชนฺตาฆรเมว ปฏิจฺฉาทิ ชนฺตาฆรปฏิจฺฉาทิ. อิตราสุปิ เอเสว นโย. ทฺวารํ ปิทหิตฺวา อนฺโตชนฺตาฆเร ฐิเตน ปริกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ. อุทเก โอติณฺเณนาปิ เอตเทว วฏฺฏติ. อุภยตฺถ ขาทิตุํ ภุญฺชิตุํ วา น วฏฺฏติ. วตฺถปฏิจฺฉาทิ สพฺพกปฺปิยตาย ปฏิจฺฉนฺเนน สพฺพํ กาตุํ วฏฺฏติ. วหนฺตีติ ยนฺติ นิยฺยนฺติ; นินฺทํ วา ปฏิกฺโกสํ วา น ลภนฺติ. จนฺทมณฺฑลํ อพฺภามหิกาธูมรชราหุวิมุตฺตํ วิวฏํเยว วิโรจติ, น เตสุ อญฺญตเรน ปฏิจฺฉนฺนํ. ตถา สูริยมณฺฑลํ, ธมฺมวินโยปิ วิวริตฺวา วิภชิตฺวา เทสิยมาโนว วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺโน. ສິ່ງໃດທີ່ປິດບັງໄດ້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ປະຕິດຊາດิ" (ເຄື່ອງປິດບັງ). ເຮືອນໄຟ (ຈັນຕາຄະຣະ) ນັ້ນເອງເປັນເຄື່ອງປິດບັງ ຊື່ວ່າ "ຈັນຕາຄະຣະປະຕິດຊາດິ" (ເຮືອນໄຟເປັນເຄື່ອງປິດບັງ). ແມ່ນແຕ່ໃນເຄື່ອງປິດບັງອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ພິກຂຸຜູ້ປິດປະຕູແລ້ວຢືນຢູ່ໃນເຮືອນໄຟ ຄວນເຮັດບໍລິການ (ປະຣິກຳ) ໄດ້. ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ລົງໄປໃນນ້ຳ ກໍຄວນເຮັດບໍລິການນັ້ນໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນເຄື່ອງປິດບັງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸບໍ່ຄວນຂົບສັນ. ສ່ວນຜ້າປິດບັງ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນໃນກິດທັງປວງ ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງດ້ວຍຜ້ານັ້ນແລ້ວ ຄວນເຮັດກິດທັງປວງໄດ້. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມນຳໄປ" ຄື ຍ່ອມດຳເນີນໄປ ຍ່ອມອອກໄປ (ພົ້ນຈາກໂທດ), ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການຕิຕຽນ ຫຼືການຄັດຄ້ານ. ດວງຈັນທີ່ພົ້ນຈາກໝອກ, ເມກ, ຂີ້ຝຸ່ນ, ຄັວນ ແລະຣາຫູແລ້ວ ເປັນດວງເປີດເຜີຍ ຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວ, ບໍ່ແມ່ນດວງຈັນທີ່ຖືກສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນປິດບັງໄວ້. ດວງອາທິດກໍເຊັ່ນກັນ, ແມ່ນແຕ່ພຣະທຳວິນັຍ ເມື່ອເປີດເຜີຍ ຈຳແນກ ແລະສະແດງຢູ່ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ, ບໍ່ແມ່ນເມື່ອຖືກປິດບັງໄວ້. อญฺเญน [Pg.165] เภสชฺเชน กรณีเยน อญฺญํ วิญฺญาเปนฺโต คิลาโน อาปชฺชติ, น เภสชฺเชน กรณีเยน เภสชฺชํ วิญฺญาเปนฺโต อคิลาโน อาปชฺชติ, อวเสสํ อาปตฺตึ คิลาโน เจว อาปชฺชติ อคิลาโน จ. ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຈຳເປັນດ້ວຍຢາຢ່າງໜຶ່ງ ແຕ່ຂໍຢາອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ເປັນໄຂ້ (ຄิລານະ), ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມຈຳເປັນດ້ວຍສິ່ງອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນຢາ ແຕ່ຂໍຢາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນເວລາທີ່ບໍ່ເປັນໄຂ້ (ອະຄິລານະ), ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ທັງໃນເວລາທີ່ເປັນໄຂ້ແລະບໍ່ເປັນໄຂ້. อนฺโต อาปชฺชติ โน พหีติ อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปนฺโต อนฺโต อาปชฺชติ โน พหิ, พหิ อาปชฺชติ โน อนฺโตติ สงฺฆิกํ มญฺจาทึ อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา ปกฺกมนฺโต พหิ อาปชฺชติ โน อนฺโต, อวเสสํ ปน อนฺโต เจว อาปชฺชติ พหิ จ. อนฺโตสีมายาติ อาคนฺตุโก อาคนฺตุกวตฺตํ อทสฺเสตฺวา สฉตฺตุปาหโน วิหารํ ปวิสนฺโต อุปจารสีมํ โอกฺกนฺตมตฺโตว อาปชฺชติ. พหิสีมายาติ คมิโก ทารุภณฺฑปฏิสามนาทิคมิกวตฺตํ อปูเรตฺวา ปกฺกมนฺโต อุปจารสีมํ อติกฺกนฺตมตฺโตว อาปชฺชติ. อวเสสํ อนฺโตสีมาย เจว อาปชฺชติ พหิสีมาย จ. สติ วุฑฺฒตเร อนชฺฌิฏฺโฐ ธมฺมํ ภาสนฺโต สงฺฆมชฺเฌ อาปชฺชติ นาม. คณมชฺเฌปิ ปุคฺคลสนฺติเกปิ เอเสว นโย. กาเยน วุฏฺฐาตีติ ติณวตฺถารกสมเถน วุฏฺฐาติ. กายํ อจาเลตฺวา วาจาย เทเสนฺตสฺส วาจาย วุฏฺฐาติ. วจีสมฺปยุตฺตํ กายกิริยํ กตฺวา เทเสนฺตสฺส กาเยน วาจาย วุฏฺฐาติ นาม. สงฺฆมชฺเฌ เทสนาคามินีปิ วุฏฺฐานคามินีปิ วุฏฺฐาติ. คณปุคฺคลมชฺเฌ ปน เทสนาคามินีเยว วุฏฺฐาติ. ຄຳວ່າ "anto āpajjati no bahi" ຄວາມວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນ ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ. ພິກຂຸຜູ້ບຽດສຽດເຂົ້າໄປນອນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນ ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "bahi āpajjati no anto" ຄວາມວ່າ ຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ. ພິກຂຸຜູ້ລາດຕຽງເປັນຕົ້ນຂອງສົງໃນທີ່ແຈ້ງ ແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "antosīmāya" ຄວາມວ່າ ໃນພາຍໃນສີມາ. ພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງສູ່ອຸປະຈາຣະສີມາ ໂດຍບໍ່ສະແດງອາຄັນຕຸກວດ ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບ ເຂົ້າສູ່ວິຫານ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ຄຳວ່າ "bahisīmāya" ຄວາມວ່າ ໃນພາຍນອກສີມາ. ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ ບໍ່ຍັງຄະມິກະວັດ ເຊັ່ນການເກັບມ້ຽນເຄື່ອງໄມ້ເປັນຕົ້ນໃຫ້ບໍລິບູນ ແລ້ວຫຼີກໄປ ພຽງແຕ່ກ້າວລ່ວງອຸປະຈາຣະສີມາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທັງໃນພາຍໃນສີມາແລະພາຍນອກສີມາ. ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ແກ່ກວ່າ ມີຢູ່ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການເຊື້ອເຊີນ ສະແດງທຳໃນທ່າມກາງສົງ ຊື່ວ່າຕ້ອງອາບັດ. ໃນທ່າມກາງຄະນະແລະໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "kāyena vuṭṭhāti" ຄວາມວ່າ ອອກດ້ວຍກາຍ ຄື ອອກດ້ວຍຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ພິກຂຸຜູ້ສະແດງທຳດ້ວຍວາຈາ ໂດຍບໍ່ຍັງກາຍໃຫ້ໄຫວ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ພິກຂຸຜູ້ເຮັດກາຍະກຳທີ່ປະກອບດ້ວຍວາຈາແລ້ວສະແດງ ຊື່ວ່າອອກດ້ວຍກາຍແລະວາຈາ. ໃນທ່າມກາງສົງ ອາບັດທີ່ເຂົ້າເຖິງການສະແດງແລະອາບັດທີ່ເຂົ້າເຖິງການອອກ ຍ່ອມອອກໄດ້. ແຕ່ໃນທ່າມກາງຄະນະແລະບຸກຄົນ ສະເພາະອາບັດທີ່ເຂົ້າເຖິງການສະແດງເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມອອກໄດ້. อาคาฬฺหาย เจเตยฺยาติ อาคาฬฺหาย ทฬฺหภาวาย เจเตยฺย; ตชฺชนียกมฺมาทิกตสฺส วตฺตํ น ปูรยโต อิจฺฉมาโน สงฺโฆ อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺยาติ อตฺโถ. อลชฺชี จ โหติ พาโล จ อปกตตฺโต จาติ เอตฺถ พาโล ‘‘อยํ ธมฺมาธมฺมํ น ชานาติ’’ อปกตตฺโต วา ‘‘อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาตี’’ติ น เอตฺตาวตา กมฺมํ กาตพฺพํ; พาลภาวมูลกํ ปน อปกตตฺตภาวมูลกญฺจ อาปตฺตึ อาปนฺนสฺส กมฺมํ กาตพฺพนฺติ อตฺโถ. อธิสีเล สีลวิปนฺโน นาม ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺเธ อาปนฺโน; อาจารวิปนฺโน นาม ปญฺจ อาปตฺติกฺขนฺเธ อาปนฺโน; ทิฏฺฐิวิปนฺโน นาม อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต. เตสํ อาปตฺตึ อปสฺสนฺตานํ อปฺปฏิกโรนฺตานํ ทิฏฺฐิญฺจ อนิสฺสชฺชนฺตานํเยว กมฺมํ กาตพฺพํ. ຄຳວ່າ "āgāḷhāya ceteyya" ຄວາມວ່າ ຄວນຄິດເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ຖືກເຮັດຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຍັງວັດໃຫ້ບໍລິບູນ ສົງຫາກປາດຖະໜາ ກໍຍຶດຖືເຮັດອຸກເຂປະນີຍະກຳໄດ້. ໃນບົດວ່າ "alajjī ca hoti bālo ca apakatatto ca" ນີ້ ມີວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ພຽງແຕ່ຄິດວ່າ "ພິກຂຸນີ້ເປັນຄົນພານ ບໍ່ຮູ້ທຳແລະອະທຳ" ຫຼື "ພິກຂຸນີ້ເປັນອະປະກະຕັດຕະ ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດ" ດັ່ງນີ້ ຍັງບໍ່ຄວນເຮັດກຳ. ແຕ່ອະທິບາຍວ່າ ຄວນເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດ ອັນມີຄວາມເປັນຄົນພານເປັນມູນ ແລະມີຄວາມເປັນອະປະກະຕັດຕະເປັນມູນ. ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງກອງອາບັດ ໒ ກອງ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນສີລ" ໃນອະທິສີລ. ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງກອງອາບັດ ໕ ກອງ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນອາດຈະຣະ". ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍທິດຖິອັນຖືເອົາສ່ວນສຸດ ຊື່ວ່າ "ຜູ້ວິບັດແລ້ວໃນທິດຖິ". ຄວນເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ເຫັນອາບັດ ບໍ່ແກ້ໄຂອາບັດ ແລະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວ. กายิโก ทโว นาม ปาสกาทีหิ ชูตกีฬนาทิเภโท อนาจาโร; วาจสิโก ทโว นาม มุขาลมฺพรกรณาทิเภโท อนาจาโร; กายิกวาจสิโก นาม นจฺจนคายนาทิเภโท ทฺวีหิปิ ทฺวาเรหิ อนาจาโร[Pg.166]. กายิโก อนาจาโร นาม กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม; วาจสิโก อนาจาโร นาม วจีทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม; กายิกวาจสิโก นาม ทฺวารทฺวเยปิ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม. กายิเกน อุปฆาติเกนาติ กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสฺส สิกฺขาปทสฺส อสิกฺขเนน, โย หิ ตํ น สิกฺขติ, โส นํ อุปฆาเตติ, ตสฺมา ตสฺส ตํ อสิกฺขนํ ‘‘กายิกํ อุปฆาติก’’นฺติ วุจฺจติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิเกน มิจฺฉาชีเวนาติ ชงฺฆเปสนิกาทินา วา คณฺฑผาลนาทินา วา เวชฺชกมฺเมน; วาจสิเกนาติ สาสนอุคฺคหณอาโรจนาทินา; ตติยปทํ อุภยสมฺปโยควเสน วุตฺตํ. ຊື່ວ່າ "ຄວາມຄະນອງທາງກາຍ" ຄື ອະນາຈານມີການຫຼິ້ນພະນັນດ້ວຍໝາກສະກາເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ຄວາມຄະນອງທາງວາຈາ" ຄື ອະນາຈານມີການເຮັດສຽງກອງດ້ວຍປາກເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ຄວາມຄະນອງທາງກາຍແລະວາຈາ" ຄື ອະນາຈານທາງທະວານທັງສອງ ມີການຟ້ອນລຳແລະຂັບຮ້ອງເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ອະນາຈານທາງກາຍ" ຄື ການລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ທາງກາຍະທะວານ. ຊື່ວ່າ "ອະນາຈານທາງວາຈາ" ຄື ການລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ທາງວະຈີທະວານ. ຊື່ວ່າ "ອະນາຈານທາງກາຍແລະວາຈາ" ຄື ການລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນທະວານທັງສອງ. ບົດວ່າ "kāyikena upaghātikena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການບໍ່ສຶກສາສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ທາງກາຍະທະວານ. ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໃດບໍ່ສຶກສາສິກຂາບົດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າທຳລາຍສິກຂາບົດນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການບໍ່ສຶກສາຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ກາຍິກະອຸປະຄາຕິກະ". ໃນບົດທີ່ເຫຼືອທັງສອງ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດວ່າ "kāyikena micchājīvena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບຜິດທາງກາຍ ເຊັ່ນ ການຮັບໃຊ້ດ້ວຍແຂ່ງ ຫຼື ດ້ວຍເວດຊະກຳມີການຜ່າຝີເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "vācasikena" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍການຮັບຂ່າວສານແລະການບອກກ່າວເປັນຕົ້ນ. ບົດທີສາມ ຊົງກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບທັງສອງ. อลํ ภิกฺขุ มา ภณฺฑนนฺติ อลํ ภิกฺขุ มา ภณฺฑนํ กริ, มา กลหํ, มา วิวาทํ กรีติ อตฺโถ. น โวหริตพฺพนฺติ น กิญฺจิ วตฺตพฺพํ; วทโตปิ หิ ตาทิสสฺส วจนํ น โสตพฺพํ มญฺญนฺติ. น กิสฺมิญฺจิ ปจฺเจกฏฺฐาเนติ กิสฺมิญฺจิ พีชนคฺคาหาทิเก เอกสฺมิมฺปิ เชฏฺฐกฏฺฐาเน น ฐเปตพฺโพติ อตฺโถ. โอกาสกมฺมํ กาเรนฺตสฺสาติ ‘‘กโรตุ อายสฺมา โอกาสํ, อหํ ตํ วตฺตุกาโม’’ติ เอวํ โอกาสํ กาเรนฺตสฺส. นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุนฺติ ‘‘กึ ตฺวํ กริสฺสสี’’ติ โอกาโส น กาตพฺโพ. สวจนียํ นาทาตพฺพนฺติ วจนํ น อาทาตพฺพํ, วจนมฺปิ น โสตพฺพํ; ยตฺถ คเหตฺวา คนฺตุกาโม โหติ, น ตตฺถ คนฺตพฺพนฺติ อตฺโถ. ບົດວ່າ "alaṃ bhikkhu mā bhaṇḍanaṃ" ອະທິບາຍວ່າ ພໍເທົ່າທຶນພິກຂຸ ທ່ານຢ່າທຳການທະເລາະ ຢ່າທຳການວິວາດ ຢ່າທຳການໂຕ້ຖຽງກັນເລີຍ. ບົດວ່າ "na voharitabbaṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳໃດໆເລີຍ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸເຊັ່ນນັ້ນຈະກ່າວຢູ່ ຊົນທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມບໍ່ສຳຄັນວ່າຄວນຟັງຄຳຂອງລາວ. ບົດວ່າ "na kismiñci paccekaṭṭhāne" ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຜູ້ໃຫຍ່ ແມ່ນແຕ່ຕຳແໜ່ງດຽວ ເຊັ່ນການຖືພັດວີເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "okāsakammaṃ kārentassa" ຄວາມວ່າ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຂໍໂອກາດຢ່າງນີ້ວ່າ "ຂໍພະເຖລະຈົ່ງເຮັດໂອກາດ ຂ້ານ້ອຍປາດຖະໜາຈະກ່າວກັບທ່ານ". ບົດວ່າ "nālaṃ okāsakammaṃ kātuṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ໂອກາດ ໂດຍກ່າວວ່າ "ທ່ານຈະເຮັດຫຍັງ". ບົດວ່າ "savacanīyaṃ nādātabbaṃ" ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນຮັບເອົາຄຳເວົ້າ ແມ່ນແຕ່ຄຳເວົ້າກໍບໍ່ຄວນຟັງ. ຫາກປາດຖະໜາຈະພາໄປໃນທີ່ໃດ ກໍບໍ່ຄວນໄປໃນທີ່ນັ້ນ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโยติ ยํ โส ชานาติ, โส ตสฺส วินโย นาม โหติ; โส น ปุจฺฉิตพฺโพติ อตฺโถ. อนุโยโค น ทาตพฺโพติ ‘‘อิทํ กปฺปตี’’ติ ปุจฺฉนฺตสฺส ปุจฺฉาย โอกาโส น ทาตพฺโพ, ‘‘อญฺญํ ปุจฺฉา’’ติ วตฺตพฺโพ. อิติ โส เนว ปุจฺฉิตพฺโพ นาสฺส ปุจฺฉา โสตพฺพาติ อตฺโถ. วินโย น สากจฺฉาตพฺโพติ วินยปญฺโห น สากจฺฉิตพฺโพ, กปฺปิยากปฺปิยกถา น สํสนฺเทตพฺพา. ບົດວ່າ "tīhaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno vinayo" ອະທິບາຍວ່າ ວິນັຍໃດທີ່ພິກຂຸນັ້ນຮູ້ ວິນັຍນັ້ນຊື່ວ່າເປັນວິນັຍຂອງພິກຂຸນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖາມວິນັຍນັ້ນກັບພິກຂຸນັ້ນ. ບົດວ່າ "anuyogo na dātabbo" ຄວາມວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນຖາມວ່າ "ສິ່ງນີ້ຄວນຫຼືບໍ່" ບໍ່ຄວນໃຫ້ໂອກາດແກ່ຄຳຖາມ ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ "ຈົ່ງໄປຖາມທ່ານອື່ນເຖີດ". ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖາມພິກຂຸນັ້ນເລີຍ ແລະບໍ່ຄວນຟັງຄຳຖາມຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ບົດວ່າ "vinayo na sākacchātabbo" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນສົນທະນາບັນຫາວິນັຍ ບໍ່ຄວນປຶກສາຫາລືກັນເລື່ອງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ. อิทมปฺปหายาติ เอตํ พฺรหฺมจาริปฏิญฺญาตาทิกํ ลทฺธึ อวิชหิตฺวา. สุทฺธํ พฺรหฺมจารินฺติ ขีณาสวํ ภิกฺขุํ. ‘‘ปาตพฺยตํ อาปชฺชตี’’ติ ปาตพฺยภาวํ ปฏิเสวนํ อาปชฺชติ. ‘‘อิทมปฺปหายา’’ติ วจนโต ปน ตํ พฺรหฺมจาริปฏิญฺญาตํ ปหาย ขีณาสวํ ‘‘มุสา มยา ภณิตํ, ขมถ เม’’ติ [Pg.167] ขมาเปตฺวา ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ ลทฺธึ วิชหิตฺวา คติวิโสธนํ กเรยฺย. อกุสลมูลานีติ อกุสลานิ เจว มูลานิ จ, อกุสลานํ วา มูลานิ อกุสลมูลานิ. กุสลมูเลสุปิ เอเสว นโย. ทุฏฺฐุ จริตานิ วิรูปานิ วา จริตานิ ทุจฺจริตานิ. สุฏฺฐุ จริตานิ สุนฺทรานิ วา จริตานิ สุจริตานิ. กาเยน กรณภูเตน กตํ ทุจฺจริตํ กายทุจฺจริตํ. เอส นโย สพฺพตฺถ. เสสํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมวาติ. ບົດວ່າ "idamappahāya" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ສະຫຼະທິດຖິນີ້ ຄື ຄວາມປະຕິຍານວ່າເປັນພົມມະຈາລີເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "suddhaṃ brahmacāriṃ" ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຂີນາສົບ. ບົດວ່າ "pātabyataṃ āpajjati" ຄວາມວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ເສບ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ບໍລິໂພກຮ່ວມກັນ. ແຕ່ເພາະມີພະດຳລັດວ່າ "idamappahāya" (ເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິນີ້) ດັ່ງນັ້ນ ຫາກພິກຂຸນັ້ນສະຫຼະຄວາມປະຕິຍານວ່າເປັນພົມມະຈາລີນັ້ນແລ້ວ ຂໍຂະມາພະຂີນາສົບວ່າ "ຂ້ານ້ອຍໄດ້ກ່າວຕົວະແລ້ວ ຂໍທ່ານຈົ່ງອົດໂທດແກ່ຂ້ານ້ອຍເຖີດ" ແລ້ວລະທິດຖິວ່າ "ບໍ່ມີໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍ" ກໍຍັງອາດເຮັດຄະຕິໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້. ບົດວ່າ "akusalamūlāni" ຄວາມວ່າ ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະກຸສົນດ້ວຍ ເປັນມູນດ້ວຍ ຫຼື ມູນຂອງອະກຸສົນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະກຸສົນມູນ. ໃນກຸສົນມູນທັງຫຼາຍ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄວາມປະພຶດທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ ຫຼື ຄວາມປະພຶດທີ່ວິປະຣິດ ຊື່ວ່າ ທຸຈະລິດ. ຄວາມປະພຶດທີ່ດີງາມ ຫຼື ຄວາມປະພຶດທີ່ງົດງາມ ຊື່ວ່າ ສຸຈະລິດ. ທຸຈະລິດທີ່ເຮັດດ້ວຍກາຍອັນເປັນເຄື່ອງມື ຊື່ວ່າ ກາຍະທຸຈະລິດ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທັງປວງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດນັ້ນໆ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ. ติกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາຕິກະວານ ຈົບບໍລິບູນ. จตุกฺกวารวณฺณนา ການພັນລະນາຈະຕຸກກະວານ ๓๒๔. จตุกฺเกสุ สกวาจาย อาปชฺชติ ปรวาจาย วุฏฺฐาตีติ วจีทฺวาริกํ ปทโสธมฺมาทิเภทํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ติณวตฺถารกสมถฏฺฐานํ คโต ปรสฺส กมฺมวาจาย วุฏฺฐาติ. ปรวาจาย อาปชฺชติ สกวาจาย วุฏฺฐาตีติ ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค ปรสฺส กมฺมวาจาย อาปชฺชติ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก เทเสนฺโต สกวาจาย วุฏฺฐาติ. สกวาจาย อาปชฺชติ สกวาจาย วุฏฺฐาตีติ วจีทฺวาริกํ ปทโสธมฺมาทิเภทํ อาปตฺตึ สกวาจาย อาปชฺชติ, เทเสตฺวา วุฏฺฐหนฺโตปิ สกวาจาย วุฏฺฐาติ. ปรวาจาย อาปชฺชติ ปรวาจาย วุฏฺฐาตีติ ยาวตติยกํ สงฺฆาทิเสสํ ปรสฺส กมฺมวาจาย อาปชฺชติ, วุฏฺฐหนฺโตปิ ปรสฺส ปริวาสกมฺมวาจาทีหิ วุฏฺฐาติ. ตโต ปเรสุ กายทฺวาริกํ กาเยน อาปชฺชติ, เทเสนฺโต วาจาย วุฏฺฐาติ. วจีทฺวาริกํ วาจาย อาปชฺชติ, ติณวตฺถารเก กาเยน วุฏฺฐาติ. กายทฺวาริกํ กาเยนอาปชฺชติ, ตเมว ติณวตฺถารเก กาเยน วุฏฺฐาติ. วจีทฺวาริกํ วาจาย อาปชฺชติ, ตเมว เทเสนฺโต วาจาย วุฏฺฐาติ. สงฺฆิกมญฺจสฺส อตฺตโน ปจฺจตฺถรเณน อนตฺถรโต กายสมฺผุสเน โลมคณนาย อาปชฺชิตพฺพาปตฺตึ สหคารเสยฺยาปตฺติญฺจ ปสุตฺโต อาปชฺชติ, ปพุชฺฌิตฺวา ปน อาปนฺนภาวํ ญตฺวา เทเสนฺโต ปฏิพุทฺโธ วุฏฺฐาติ. ชคฺคนฺโต อาปชฺชิตฺวา ปน ติณวตฺถารกสมถฏฺฐาเน สยนฺโต ปฏิพุทฺโธ อาปชฺชติ ปสุตฺโต วุฏฺฐาติ นาม. ปจฺฉิมปททฺวยมฺปิ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ. ໓໒໔. ໃນຈະຕຸກກະທັງຫຼາຍ ບົດວ່າ "sakavācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhāti" (ຕ້ອງອາບັດດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ ອອກດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານມີປະດະໂສທຳເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄປສູ່ສະຖານທີ່ເຮັດຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກຳມະວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ. ບົດວ່າ "paravācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhāti" (ຕ້ອງອາບັດດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ອອກດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວດ້ວຍກຳມະວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ເມື່ອສະແດງອາບັດໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ. ບົດວ່າ "sakavācāya āpajjati sakavācāya vuṭṭhāti" (...ດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ ...ດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານມີປະດະໂສທຳເປັນຕົ້ນດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ ເມື່ອສະແດງແລ້ວອອກຢູ່ ກໍຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາຂອງຕົນ. ບົດວ່າ "paravācāya āpajjati paravācāya vuṭṭhāti" (...ດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ...ດ້ວຍວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດອັນຕ້ອງດ້ວຍການສວດຄົບສາມຫົນ ດ້ວຍກຳມະວາຈາຂອງພິກຂຸອື່ນ ເມື່ອຈະອອກ ກໍຍ່ອມອອກດ້ວຍປະຣິວາດກຳມະວາຈາເປັນຕົ້ນຂອງພິກຂຸອື່ນ. ຖັດຈາກຈະຕຸກກະທຳອິດນັ້ນ ໃນຈະຕຸກກະທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ມີວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງກາຍະທະວານດ້ວຍກາຍ ເມື່ອສະແດງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານດ້ວຍວາຈາ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກາຍໃນຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງກາຍະທະວານດ້ວຍກາຍ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດນັ້ນເອງດ້ວຍກາຍໃນຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທາງວະຈີທະວານດ້ວຍວາຈາ ເມື່ອສະແດງອາບັດນັ້ນເອງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍວາຈາ. ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ລາດຕຽງຂອງສົງດ້ວຍເຄື່ອງລາດຂອງຕົນ ເມື່ອຖືກຕ້ອງທາງກາຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງຕາມຈຳນວນເສັ້ນຂົນ ແລະຕ້ອງອາບັດສະຫະກາຣະເສຍຍາ ໃນຂະນະທີ່ຫຼັບຢູ່. ແຕ່ເມື່ອຕື່ນຂຶ້ນມາ ຮູ້ວ່າຕົນຕ້ອງອາບັດແລ້ວສະແດງຢູ່ ຊື່ວ່າ "ຕື່ນຢູ່ຕ້ອງອາບັດ ຕື່ນຢູ່ອອກ". ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຕື່ນຢູ່ ຕ້ອງອາບັດແລ້ວ ແຕ່ນອນຫຼັບໃນສະຖານທີ່ເຮັດຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຊື່ວ່າ "ຕື່ນຢູ່ຕ້ອງອາບັດ ຫຼັບຢູ່ອອກ". ແມ່ນແຕ່ບົດຄູ່ສຸດທ້າຍ ກໍຄວນຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. อจิตฺตกาปตฺตึ [Pg.168] อจิตฺตโก อาปชฺชติ นาม. ปจฺฉา เทเสนฺโต สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. สจิตฺตกาปตฺตึ สจิตฺตโก อาปชฺชติ นาม. ติณวตฺถารกฏฺฐาเน สยนฺโต อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. เสสปททฺวยมฺปิ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ. โย สภาคํ อาปตฺตึ เทเสติ, อยํ เทสนาปจฺจยา ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺโต ปาจิตฺติยาทีสุ อญฺญตรํ เทเสติ, ตญฺจ เทเสนฺโต ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. ตํ ปน ทุกฺกฏํ อาปชฺชนฺโต ปาจิตฺติยาทิโต วุฏฺฐาติ. ปาจิตฺติยาทิโต จ วุฏฺฐหนฺโต ตํ อาปชฺชติ. อิติ เอกสฺส ปุคฺคลสฺส เอกเมว ปโยคํ สนฺธาย ‘‘อาปตฺตึ อาปชฺชนฺโต เทเสตี’’ติ อิทํ จตุกฺกํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີຈິດຄິດຈະລ່ວງລະເມີດ ຕ້ອງອະຈິດຕະກະອາບັດ ຊື່ວ່າ "ບໍ່ມີຈິດຫຼັບຢູ່ຕ້ອງອາບັດ". ເມື່ອສະແດງໃນພາຍຫຼັງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍຄວາມມີຈິດ. ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຄິດຈະລ່ວງລະເມີດ ຕ້ອງສະຈິດຕະກະອາບັດ ຊື່ວ່າ "ມີຈິດຫຼັບຢູ່ຕ້ອງອາບັດ". ເມື່ອນອນຫຼັບໃນສະຖານທີ່ເຮັດຕິມະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີຈິດ. ແມ່ນແຕ່ບົດຄູ່ສຸດທ້າຍ ກໍຄວນຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ພິກຂຸໃດສະແດງອາບັດສະພາກ ພິກຂຸນັ້ນເມື່ອຕ້ອງອາບັດທຸກກົດເພາະປັດໄຈຄືການສະແດງ ຍ່ອມສະແດງອາບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງມີປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ ແລະເມື່ອສະແດງອາບັດນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ແຕ່ເມື່ອຕ້ອງອາບັດທຸກກົດນັ້ນ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດມີປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ. ແລະເມື່ອອອກຈາກອາບັດມີປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດນັ້ນ. ຄວນຊາບວ່າ ຈະຕຸກກະນີ້ ທີ່ຊົງກ່າວວ່າ "āpattiṃ āpajjanto deseti" (ຕ້ອງອາບັດພ້ອມສະແດງ) ດັ່ງນີ້ ຊົງໝາຍເຖິງປະໂຍກດຽວເທົ່ານັ້ນ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ດຽວ. กมฺมจตุกฺเก ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺคาปตฺตึ กมฺเมน อาปชฺชติ, เทเสนฺโต อกมฺเมน วุฏฺฐาติ. วิสฺสฏฺฐิอาทิกํ อกมฺเมน อาปชฺชติ, ปริวาสาทินา กมฺเมน วุฏฺฐาติ. สมนุภาสนํ กมฺเมเนว อาปชฺชติ, กมฺเมน วุฏฺฐาติ. เสสํ อกมฺเมน อาปชฺชติ, อกมฺเมน วุฏฺฐาติ. ໃນກຳມະຈະຕຸກກະ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວດ້ວຍກຳ ເມື່ອສະແດງ ຍ່ອມອອກດ້ວຍອະກຳ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດມີສຸກຂະວິສັດທິເປັນຕົ້ນດ້ວຍອະກຳ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກຳມີປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະການສວດຄົບສາມຫົນດ້ວຍກຳເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມອອກດ້ວຍກຳເທົ່ານັ້ນ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງດ້ວຍອະກຳ ແລະອອກດ້ວຍອະກຳ. ปริกฺขารจตุกฺเก ปฐโม สกปริกฺขาโร, ทุติโย สงฺฆิโกว ตติโย เจติยสนฺตโก, จตุตฺโถ คิหิปริกฺขาโร. สเจ ปน โส ปตฺตจีวรนวกมฺมเภสชฺชานํ อตฺถาย อาหโฏ โหติ, อวาปุรณํ ทาตุํ อนฺโต ฐปาเปตุญฺจ วฏฺฏติ. ໃນປະຣິກຂານຈະຕຸກກະ ບໍລິຂານທີໜຶ່ງ ເປັນບໍລິຂານສ່ວນຕົວ. ບໍລິຂານທີສອງ ເປັນຂອງສົງເທົ່ານັ້ນ. ບໍລິຂານທີສາມ ເປັນຂອງເຈດີ. ບໍລິຂານທີສີ່ ເປັນບໍລິຂານຂອງຄະລຶຫັດ. ແຕ່ຫາກວ່າ ບໍລິຂານຂອງຄະລຶຫັດນັ້ນ ເປັນຂອງທີ່ນຳມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດ, ຈີວອນ, ນະວະກຳ ແລະຢາປິ່ນປົວພະຍາດ ການມອບລູກກະແຈໃຫ້ ແລະການໃຫ້ເກັບມ້ຽນໄວ້ໃນພາຍໃນວິຫານ ກໍຍ່ອມຄວນ. สมฺมุขาจตุกฺเก ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺคาปตฺตึ สงฺฆสฺส สมฺมุขา อาปชฺชติ, วุฏฺฐานกาเล ปน สงฺเฆน กิจฺจํ นตฺถีติ ปรมฺมุขา วุฏฺฐาติ. วิสฺสฏฺฐิอาทิกํ ปรมฺมุขา อาปชฺชติ, สงฺฆสฺส สมฺมุขา วุฏฺฐาติ. สมนุภาสนํ สงฺฆสฺส สมฺมุขา เอว อาปชฺชติ, สมฺมุขา วุฏฺฐาติ. เสสํ สมฺปชานมุสาวาทาทิเภทํ ปรมฺมุขาว อาปชฺชติ, ปรมฺมุขาว วุฏฺฐาติ. อชานนฺตจตุกฺกํ อจิตฺตกจตุกฺกสทิสํ. ໃນສັມມຸຂາຈະຕຸກກະ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະບໍ່ສະຫຼະທິດຖິຊົ່ວໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງ ແຕ່ໃນເວລາອອກ ບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດດ້ວຍສົງ ຈຶ່ງອອກໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດມີສຸກຂະວິສັດທິເປັນຕົ້ນໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງ ຍ່ອມອອກໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງ. ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດເພາະການສວດຄົບສາມຫົນໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມອອກໃນທີ່ຕໍ່ໜ້າສົງ. ອາບັດທີ່ເຫຼືອມີການກ່າວຕົວະທັງຮູ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງເທົ່ານັ້ນ ແລະອອກໃນທີ່ລັບຫຼັງສົງເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນອະຊານັນຕະຈະຕຸກກະ ກໍເໝືອນກັບອະຈິດຕະກະຈະຕຸກກະ. ลิงฺคปาตุภาเวนาติ สยิตสฺเสว ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา ลิงฺคปริวตฺเต ชาเต สหคารเสยฺยาปตฺติ โหติ อิทเมว ตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ. อุภินฺนมฺปิ ปน อสาธารณาปตฺติ ลิงฺคปาตุภาเวน วุฏฺฐาติ. สหปฏิลาภจตุกฺเก ยสฺส ภิกฺขุโน ลิงฺคํ ปริวตฺตติ, โส สห ลิงฺคปฏิลาเภน ปฐมํ อุปฺปนฺนวเสน เสฏฺฐภาเวน จ ปุริมํ ปุริสลิงฺคํ ชหติ, ปจฺฉิเม อิตฺถิลิงฺเค ปติฏฺฐาติ, ปุริสกุตฺตปุริสาการาทิวเสน ปวตฺตา กายวจีวิญฺญตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ภิกฺขูติ วา ปุริโสติ วา เอวํ ปวตฺตา ปณฺณตฺติโย [Pg.169] นิรุชฺฌนฺติ, ยานิ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณานิ ฉจตฺตาลีส สิกฺขาปทานิ เตหิ อนาปตฺติเยว โหติ. ทุติยจตุกฺเก ปน ยสฺสา ภิกฺขุนิยา ลิงฺคํ ปริวตฺตติ, สา ปจฺฉาสมุปฺปตฺติยา วา หีนภาเวน วา ปจฺฉิมนฺติ สงฺขฺยํ คตํ อิตฺถิลิงฺคํ ชหติ, วุตฺตปฺปกาเรน ปุริมนฺติ สงฺขฺยํ คเต ปุริสลิงฺเค ปติฏฺฐาติ. วุตฺตวิปรีตา วิญฺญตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ภิกฺขุนีติ วา อิตฺถีติ วา เอวํ ปวตฺตา ปณฺณตฺติโยปิ นิรุชฺฌนฺติ, ยานิ ภิกฺขูหิ อสาธารณานิ สตํ ตึสญฺจ สิกฺขาปทานิ, เตหิ อนาปตฺติเยว โหติ. ບົດວ່າ "liṅgapātubhāvena" ຄວາມວ່າ ເມື່ອເພດປ່ຽນໄປ ແກ່ພິກຂຸ ຫຼື ພິກຂຸນີ ຜູ້ຫຼັບຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີອາບັດສະຫະກາຣະເສຍຍາ. ຄຳນັ້ນຊົງກ່າວໝາຍເຖິງອາບັດສະຫະກາຣະເສຍຍານີ້ເອງ. ແຕ່ອາບັດອະສາທາລະນະ ຂອງຊົນທັງສອງ ຍ່ອມອອກໄດ້ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງເພດ. ໃນສະຫະປະຕິລາພະຈະຕຸກກະ ເພດຂອງພິກຂຸໃດປ່ຽນໄປ ພິກຂຸນັ້ນພ້ອມກັບການໄດ້ເພດຍິງ ຍ່ອມລະເພດຊາຍທີ່ມີໃນກ່ອນ ເພາະເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ແລະເພາະຄວາມເປັນເພດທີ່ປະເສີດກວ່າ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນເພດຍິງອັນມີໃນພາຍຫຼັງ. ກາຍະວິນຍັດແລະວະຈີວິນຍັດທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະພຶດຂອງຊາຍແລະອາການຂອງຊາຍເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄປ. ບັນຍັດທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸ" ຫຼື "ບຸລຸດ" ຍ່ອມດັບໄປ. ສິກຂາບົດ ໔໖ ປະການໃດ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນອະນາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນຈະຕຸກກະທີສອງ ເພດຂອງພິກຂຸນີໃດປ່ຽນໄປ ພິກຂຸນີນັ້ນຍ່ອມລະເພດຍິງອັນເຖິງການນັບວ່າເປັນເພດພາຍຫຼັງ ເພາະເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງ ຫຼື ເພາະຄວາມເປັນເພດທີ່ຊົ່ວກວ່າ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນເພດຊາຍອັນເຖິງການນັບວ່າເປັນເພດກ່ອນ ໂດຍປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ວິນຍັດທັງຫຼາຍທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄປ. ບັນຍັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸນີ" ຫຼື "ສະຕີ" ຍ່ອມດັບໄປ. ສິກຂາບົດ ໑໓໐ ປະການໃດ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນອະນາບັດດ້ວຍສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ. จตฺตาโร สามุกฺกํสาติ จตฺตาโร มหาปเทสา, เต หิ ภควตา อนุปฺปนฺเน วตฺถุมฺหิ สยํ อุกฺกํสิตฺวา อุกฺขิปิตฺวา ฐปิตตฺตา ‘‘สามุกฺกํสา’’ติ วุจฺจนฺติ. ปริโภคาติ อชฺโฌหรณียปริโภคา, อุทกํ ปน อกาลิกตฺตา อปฺปฏิคฺคหิตกํ วฏฺฏติ. ยาวกาลิกาทีนิ อปฺปฏิคฺคหิตกานิ อชฺโฌหริตุํ น วฏฺฏนฺติ. จตฺตาริ มหาวิกฏานิ กาโลทิสฺสตฺตา ยถาวุตฺเต กาเล วฏฺฏนฺติ. อุปาสโก สีลวาติ ปญฺจ วา ทส วา สีลานิ โคปยมาโน. ບົດວ່າ "cattāro sāmukkaṃsā" ຄວາມວ່າ ມະຫາປະເທດ ໔ ປະການ. ເພາະວ່າ ມະຫາປະເທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຍົກຂຶ້ນສະແດງໄວ້ເອງ ໃນເມື່ອເລື່ອງຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສາມຸກກັງສະ". ບົດວ່າ "paribhogā" ຄວາມວ່າ ເຄື່ອງບໍລິໂພກອັນຄວນກືນກິນ. ແຕ່ສ່ວນນ້ຳ ເພາະເປັນຂອງບໍ່ມີການ ເຖິງບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນກໍຄວນ. ອາຫານມີຍາວະກາລິກເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ບໍ່ຄວນກືນກິນ. ມະຫາວິກັດ ໔ ປະການ ເພາະຊົງສະແດງໄວ້ສະເພາະການ ຈຶ່ງຄວນໃນການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ບົດວ່າ "upāsako sīlavā" ຄວາມວ່າ ອຸປາສົກຜູ້ຮັກສາສີລ ໕ ຫຼື ສີລ ໑໐ ໃຫ້ບໍລິບູນ. อาคนฺตุกาทิจตุกฺเก สฉตฺตุปาหโน สสีสํ ปารุโต วิหารํ ปวิสนฺโต ตตฺถ วิจรนฺโต จ อาคนฺตุโกว อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. อาวาสิกวตฺตํ อกโรนฺโต ปน อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน อาคนฺตุโก. เสสํ กายวจีทฺวาริกํ อาปตฺตึ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อาปตฺตึ เนว อาคนฺตุโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. คมิยจตุกฺเกปิ คมิยวตฺตํ อปูเรตฺวา คจฺฉนฺโต คมิโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. อาวาสิกวตฺตํ อกโรนฺโต ปน อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน คมิโก. เสสํ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อุโภปิ นาปชฺชนฺติ. วตฺถุนานตฺตตาทิจตุกฺเก จตุนฺนํ ปาราชิกานํ อญฺญมญฺญํ วตฺถุนานตฺตตาว โหติ,นอาปตฺตินานตฺตตา. สพฺพาปิ หิ สา ปาราชิกาปตฺติเยว. สงฺฆาทิเสสาทีสุปิ เอเสว นโย. ภิกฺขุสฺส จ ภิกฺขุนิยา จ อญฺญมญฺญํ กายสํสคฺเค ภิกฺขุสฺส สงฺฆาทิเสโส ภิกฺขุนิยา ปาราชิกนฺติ เอวํ อาปตฺตินานตฺตตาว โหติ, น วตฺถุนานตฺตตา, อุภินฺนมฺปิ หิ กายสํสคฺโคว วตฺถุ. ตถา ‘‘ลสุณกฺขาทเน ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุสฺส ทุกฺกฏ’’นฺติ เอวมาทินาเปตฺถ นเยน โยชนา เวทิตพฺพา. จตุนฺนํ ปาราชิกานํ เตรสหิ สงฺฆาทิเสเสหิ สทฺธึ วตฺถุนานตฺตตา เจว อาปตฺตินานตฺตตา [Pg.170] จ. เอวํ สงฺฆาทิเสสาทีนํ อนิยตาทีหิ. อาทิโต ปฏฺฐาย จตฺตาริ ปาราชิกานิ เอกโต อาปชฺชนฺตานํ ภิกฺขุภิกฺขุนีนํ เนว วตฺถุนานตฺตตา โน อาปตฺตินานตฺตตา. วิสุํ อาปชฺชนฺเตสุปิ เสสา สาธารณาปตฺติโย อาปชฺชนฺเตสุปิ เอเสว นโย. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງອາຄັນຕຸກະລາດີ (ອາຄັນຕຸກະລາທິຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ກັ້ນຮົ່ມແລະສວມເກີບ ຄຸມຜ້າປົກຫົວ ເຂົ້າໄປສູ່ວິຫານ ຫຼືທ່ຽວໄປໃນວິຫານນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນຖານະເປັນອາຄັນຕຸກະລາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນອາວາສິກະ (ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ). ແຕ່ເມື່ອບໍ່ກະທຳອາວາສິກະວັດ (ວັດຂອງເຈົ້າຖິ່ນ) ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອາຄັນຕຸກະລາ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອອັນເກີດທາງກາຍທະວານແລະວະຈີທະວານ ພິກຂຸທັງສອງ (ທັງອາຄັນຕຸກະລາແລະອາວາສິກະ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ (ອະສາທາລະນະ) ອາຄັນຕຸກະລາກໍບໍ່ຕ້ອງ ອາວາສິກະກໍບໍ່ຕ້ອງ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງຄະມິຍະ (ຄະມິຍະຈະຕຸກກະ) ກໍດີ ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ (ຄະມິກະ) ເມື່ອບໍ່ບຳເພັນຄະມິຍະວັດໃຫ້ບໍລິບູນແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອາວາສິກະ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ກະທຳອາວາສິກະວັດ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງວັດຖຸນານັດຕະຕາ (ວັດຖຸນານັດຕະຕາທິຈະຕຸກກະ) ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ປາຣາຊິກ 4 ຢ່າງເຊິ່ງກັນແລະກັນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ. ເພາະວ່າ ອາບັດທັງໝົດນັ້ນກໍເປັນປາຣາຊິກາບັດຄືກັນ. ໃນອາບັດສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນການແຕະຕ້ອງກາຍເຊິ່ງກັນແລະກັນ ລະຫວ່າງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ ພິກຂຸນີຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ ດັ່ງນີ້ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດເທົ່ານັ້ນຍ່ອມມີ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸ, ເພາະວ່າ ວັດຖຸຂອງພິກຂຸທັງສອງກໍຄືກາຍະສັງສັກຄະ (ການແຕະຕ້ອງກາຍ) ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນການສັນກະທຽມ ພິກຂຸນີຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບການປະກອບຄວາມໝາຍໂດຍນັຍນີ້ໃນອະທິບາຍນີ້. ປາຣາຊິກ 4 ກັບສັງຄາທິເສດ 13 ຍ່ອມມີທັງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ ກັບອະນິຍົດເປັນຕົ້ນ (ກໍມີທັງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ). ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ພິກຂຸແລະພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງປາຣາຊິກ 4 ຮ່ວມກັນ ຍ່ອມບໍ່ມີທັງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາບັດ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງອາບັດແຍກກັນ ຫຼືຕ້ອງສາທາລະນາບັດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. วตฺถุสภาคาทิจตุกฺเก ภิกฺขุสฺส จ ภิกฺขุนิยา จ กายสํสคฺเค วตฺถุสภาคตา, โน อาปตฺติสภาคตา, จตูสุ ปาราชิเกสุ อาปตฺติสภาคตา, โน วตฺถุสภาคตา. เอส นโย สงฺฆาทิเสสาทีสุ. ภิกฺขุสฺส จ ภิกฺขุนิยา จ จตูสุ ปาราชิเกสุ วตฺถุสภาคตา เจว อาปตฺติสภาคตา จ. เอส นโย สพฺพาสุ สาธารณาปตฺตีสุ. อสาธารณาปตฺติยํ เนว วตฺถุสภาคตา โน อาปตฺติสภาคตา. โย หิ ปุริมจตุกฺเก ปฐโม ปญฺโห, โส อิธ ทุติโย; โย จ ตตฺถ ทุติโย, โส อิธ ปฐโม. ตติยจตุตฺเถสุ นานากรณํ นตฺถิ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງວັດຖຸສະພາຄະເປັນຕົ້ນ (ວັດຖຸສະພາຄາທິຈະຕຸກກະ) ໃນການແຕະຕ້ອງກາຍ (ກາຍະສັງສັກຄະ) ລະຫວ່າງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ຍ່ອມມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸ (ວັດຖຸສະພາຄະຕາ) ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ (ອາບັດຕິສະພາຄະຕາ), ໃນປາຣາຊິກ 4 ຍ່ອມມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນອາບັດສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ. ໃນປາຣາຊິກ 4 ຂອງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ຍ່ອມມີທັງຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸແລະຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນສາທາລະນາບັດທັງປວງ. ໃນອະສາທາລະນາບັດ ຍ່ອມບໍ່ມີທັງຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸແລະຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ. ເພາະວ່າ ບັນຫາໃດທີ່ເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງໃນໝວດສີ່ກ່ອນ ບັນຫານັ້ນເປັນບັນຫາທີສອງໃນໝວດສີ່ນີ້; ແລະບັນຫາໃດທີ່ເປັນບັນຫາທີສອງໃນໝວດສີ່ນັ້ນ ບັນຫານັ້ນເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງໃນໝວດສີ່ນີ້. ໃນບັນຫາທີສາມແລະທີສີ່ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. อุปชฺฌายจตุกฺเก สทฺธิวิหาริกสฺส อุปชฺฌาเยน กตฺตพฺพวตฺตสฺส อกรเณ อาปตฺตึ อุปชฺฌาโย อาปชฺชติ, โน สทฺธิวิหาริโก อุปชฺฌายสฺส กตฺตพฺพวตฺตํ อกโรนฺโต สทฺธิวิหาริโก อาปชฺชติ, โน อุปชฺฌาโย; เสสํ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อุโภปิ นาปชฺชนฺติ. อาจริยจตุกฺเกปิ เอเสว นโย. In ໝວດສີ່ແຫ່ງອຸປັດຊາ (ອຸປັດຊາຍະຈະຕຸກກະ) ເມື່ອອຸປັດຊາບໍ່ກະທຳວັດທີ່ຄວນກະທຳແກ່ສັດທິວິຫາຣິກ ອຸປັດຊາຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນສັດທິວິຫາຣິກ, ເມື່ອສັດທິວິຫາຣິກບໍ່ກະທຳວັດທີ່ຄວນກະທຳແກ່ອຸປັດຊາ ສັດທິວິຫາຣິກຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອຸປັດຊາ; ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງອາຈານ (ອາຈະຣິຍະຈະຕຸກກະ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. อาทิยนฺตจตุกฺเก ปาทํ วา อติเรกปาทํ วา สหตฺถา อาทิยนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, อูนกปาทํ คณฺหาหีติ อาณตฺติยา อญฺญํ ปโยเชนฺโต ลหุกํ อาปชฺชติ. เอเตน นเยน เสสปทตฺตยํ เวทิตพฺพํ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງການຖືເອົາ (ອາທິຍັນຕະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາເອງດ້ວຍມື ເຊິ່ງຊັບມີຄ່າ 1 ບາດ ຫຼືເກີນກວ່າ 1 ບາດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ຄະລຸກາບັດ), ພິກຂຸຜູ້ໃຊ້ຜື່ອື່ນດ້ວຍຄຳສັ່ງວ່າ “ຈົ່ງຖືເອົາຊັບມີຄ່າບົກພ່ອງກວ່າ 1 ບາດ” ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ລະຫຸກາບັດ). ພຶງຊາບບົດທີ່ເຫຼືອ 3 ບົດ ໂດຍນັຍນີ້. อภิวาทนารหจตุกฺเก ภิกฺขุนีนํ ตาว ภตฺตคฺเค นวมภิกฺขุนิโต ปฏฺฐาย อุปชฺฌายาปิ อภิวาทนารหา โน ปจฺจุฏฺฐานารหา. อวิเสเสน จ วิปฺปกตโภชนสฺส ภิกฺขุสฺส โย โกจิ วุฑฺฒตโร. สฏฺฐิวสฺสสฺสาปิ ปาริวาสิกสฺส สมีปคโต ตทหุปสมฺปนฺโนปิ ปจฺจุฏฺฐานารโห โน อภิวาทนารโห. อปฺปฏิกฺขิตฺเตสุ ฐาเนสุ วุฑฺโฒ นวกสฺส อภิวาทนารโห เจว ปจฺจุฏฺฐานารโห จ. นวโก ปน วุฑฺฒสฺส เนว อภิวาทนารโห น ปจฺจุฏฺฐานารโห. อาสนารหจตุกฺกสฺส ปฐมปทํ ปุริมจตุกฺเก ทุติยปเทน, ทุติยปทญฺจ ปฐมปเทน อตฺถโต สทิสํ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ (ອะພິວາທະນາຣະຫະຈະຕຸກກະ) ກ່ອນອື່ນໝົດ ໃນໂຮງສັນ ຕັ້ງແຕ່ພິກຂຸນີຮູບທີເກົ້າເປັນຕົ້ນໄປ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອຸປັດຊາ (ພິກຂຸນີ) ກໍເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ. ແລະໂດຍບໍ່ຈຳແນກ ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າຮູບໃດຮູບໜຶ່ງ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຍັງສັນອາຫານບໍ່ແລ້ວ. ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ ເຖິງແມ່ນມີພັນສາ 60 ເມື່ອເຂົ້າໄປໃກ້ພິກຂຸຜູ້ຫາກໍອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຫາກໍອຸປະສົມບົດນັ້ນກໍຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້. ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ຫ້າມໄວ້ ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ແລະຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ແລະບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ. ບົດທີໜຶ່ງແຫ່ງໝວດສີ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ອາສະນະ (ອາສະນາຣະຫະຈະຕຸກກະ) ຍ່ອມຄືກັນໂດຍອັດຖະກັບບົດທີສອງໃນໝວດສີ່ກ່ອນ, ແລະບົດທີສອງກໍຄືກັນກັບບົດທີໜຶ່ງ. กาลจตุกฺเก [Pg.171] ปวาเรตฺวา ภุญฺชนฺโต กาเล อาปชฺชติ โน วิกาเล, วิกาลโภชนาปตฺตึ วิกาเล อาปชฺชติ โน กาเล, เสสํ กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ, อสาธารณํ เนว กาเล โน วิกาเล. ปฏิคฺคหิตจตุกฺเก ปุเรภตฺตํ ปฏิคฺคหิตามิสํ กาเล กปฺปติ โน วิกาเล. ปานกํ วิกาเล กปฺปติ, ปุนทิวสมฺหิ โน กาเล. สตฺตาหกาลิกํ ยาวชีวิกํ กาเล เจว กปฺปติ วิกาเล จ. อตฺตโน อตฺตโน กาลาตีตํ ยาวกาลิกาทิตฺตยํ อกปฺปิยมํสํ อุคฺคหิตกมปฺปฏิคฺคหิตกญฺจ เนว กาเล กปฺปติ โน วิกาเล. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງກາລະ (ກາລະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຫ້າມພັດແລ້ວສັນອາຫານ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນກາລະ (ເວລາເຊົ້າ) ບໍ່ແມ່ນໃນວິກາລ (ເວລາຫຼັງທ່ຽງ), ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດວິກາລະໂພຊະນະໃນວິກາລ ບໍ່ແມ່ນໃນກາລະ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງການຮັບປະເຄນ (ປະຕິຄະຫິຕະຈະຕຸກກະ) ອາມິດທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນສັນ ຍ່ອມຄວນ (ສັນໄດ້) ໃນກາລະ ບໍ່ຄວນໃນວິກາລ. ນ້ຳປານະ ຍ່ອມຄວນໃນວິກາລ ແຕ່ບໍ່ຄວນໃນກາລະແຫ່ງວັນຕໍ່ມາ. ສັດຕາຫະກາລິກແລະຍາວະຊີວິກ ຍ່ອມຄວນທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ວັດຖຸ 3 ຢ່າງມີຍາວະກາລິກເປັນຕົ້ນທີ່ລ່ວງກາລະຂອງຕົນໆໄປແລ້ວ, ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະມັງສະ), ວັດຖຸທີ່ຈັບຕ້ອງເອງ (ອຸກຄະຫิຕະກະ) ແລະວັດຖຸທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ปจฺจนฺติมจตุกฺเก สมุทฺเท สีมํ พนฺธนฺโต ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ, โน มชฺฌิเมสุ; ปญฺจวคฺเคน คเณน อุปสมฺปาเทนฺโต คุณงฺคุณูปาหนํ ธุวนหานํ จมฺมตฺถรณานิ จ มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ โน ปจฺจนฺติเมสุ. อิมานิ จตฺตาริ ‘‘อิธ น กปฺปนฺตี’’ติ วทนฺโตปิ ปจฺจนฺติเมสุ อาปชฺชติ, ‘‘อิธ กปฺปนฺตี’’ติ วทนฺโต ปน มชฺฌิเมสุ อาปชฺชติ. เสสาปตฺตึ อุภยตฺถ อาปชฺชติ, อสาธารณํ น กตฺถจิ อาปชฺชติ. ทุติยจตุกฺเก ปญฺจวคฺเคน คเณน อุปสมฺปทาทิ จตุพฺพิธมฺปิ วตฺถุ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ. ‘‘อิทํ กปฺปตี’’ติ ทีเปตุมฺปิ ตตฺเถว กปฺปติ โน มชฺฌิเมสุ. ‘‘อิทํ น กปฺปตี’’ติ ทีเปตุํ ปน มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ โน ปจฺจนฺติเมสุ. เสสํ ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว ปญฺจ โลณานี’’ติอาทิ อนุญฺญาตกํ อุภยตฺถ กปฺปติ. ยํ ปน อกปฺปิยนฺติ ปฏิกฺขิตฺตํ, ตํ อุภยตฺถาปิ น กปฺปติ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງປັດຈັນຕິມະ (ປັດຈັນຕິມະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຜູກສີມາໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ (ຊົນນະບົດຊາຍແດນ) ບໍ່ແມ່ນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ; ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະສົງ 5 ຮູບ (ປັນຈະວັກ) ແລະຜູ້ສວມເກີບຫຼາຍຊັ້ນ, ອາບນ້ຳເປັນນິດ, ແລະປູລາດແຜ່ນໜັງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ ບໍ່ແມ່ນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ພິກຂຸເຖິງແມ່ນກ່າວເຖິງກິດ 4 ຢ່າງນີ້ວ່າ “ກິດເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ຄວນໃນທີ່ນີ້” ກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “ກິດເຫຼົ່ານີ້ຄວນໃນທີ່ນີ້” ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ທັງສອງ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. 在ໝວດສີ່ທີສອງ ວັດຖຸ 4 ຢ່າງມີການໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະສົງ 5 ຮູບເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ເຖິງແມ່ນການສະແດງວ່າ “ສິ່ງນີ້ຄວນ” ກໍຍ່ອມຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດນັ້ນເອງ ບໍ່ຄວນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ແຕ່ການສະແດງວ່າ “ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນ” ຍ່ອມຄວນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ ບໍ່ຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນວັດຖຸທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດເກືອ 5 ຢ່າງ” ຍ່ອມຄວນໃນສະຖານທີ່ທັງສອງ. ສ່ວນວັດຖຸໃດທີ່ຊົງຫ້າມໄວ້ວ່າເປັນອະກັປປິຍະ ວັດຖຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຄວນໃນສະຖານທີ່ທັງສອງເຊັ່ນກັນ. อนฺโตอาทิจตุกฺเก อนุปขชฺช เสยฺยาทึ อนฺโต อาปชฺชติ โน พหิ, อชฺโฌกาเส สงฺฆิกมญฺจาทีนิ นิกฺขิปิตฺวา ปกฺกมนฺโต พหิ อาปชฺชติ โน อนฺโต, เสสํ อนฺโต เจว พหิ จ, อสาธารณํ เนว อนฺโต น พหิ. อนฺโตสีมาทิจตุกฺเก อาคนฺตุโก วตฺตํ อปูเรนฺโต อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ, คมิโย พหิสีมาย มุสาวาทาทึ อนฺโตสีมาย จ พหิสีมาย จ อาปชฺชติ,อสาธารณํ น กตฺถจิ. คามจตุกฺเก อนฺตรฆรปฏิสํยุตฺตํ เสขิยปญฺญตฺตึ คาเม อาปชฺชติ โน อรญฺเญ. ภิกฺขุนี อรุณํ อุฏฺฐาปยมานา อรญฺเญ อาปชฺชติ โน คาเม. มุสาวาทาทึ คาเม เจว อาปชฺชติ อรญฺเญ จ, อสาธารณํ น กตฺถจิ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພາຍໃນເປັນຕົ້ນ (ອັນໂຕອາທິຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີການນອນບຽດເປັນຕົ້ນໃນພາຍໃນ (ວິຫານ) ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ, ພິກຂຸຜູ້ວາງຕຽງຕັ່ງຂອງສົງໄວ້ໃນທີ່ແຈ້ງແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພາຍໃນສີມາເປັນຕົ້ນ (ອັນໂຕສີມາທິຈະຕຸກກະ) ອາຄັນຕຸກະລາເມື່ອບໍ່ບຳເພັນວັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນສີມາ, ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ (ຄະມິກะ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກສີມາ, ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນທັງໃນພາຍໃນສີມາແລະພາຍນອກສີມາ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງບ້ານ (ຄາມะຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ກ່ຽວກັບສະກິຍະວັດອັນເນື່ອງດ້ວຍລະແວກບ້ານ (ອັນຕະຣະຄະຣະ) ໃນບ້ານ ບໍ່ແມ່ນໃນປ່າ. ພິກຂຸນີຜູ້ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນປ່າ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປ່າ ບໍ່ແມ່ນໃນບ້ານ. ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນທັງໃນບ້ານແລະໃນປ່າ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. จตฺตาโร [Pg.172] ปุพฺพกิจฺจาติ ‘‘สมฺมชฺชนี ปทีโป จ อุทกํ อาสเนน จา’’ติ อิทํ จตุพฺพิธํ ปุพฺพกรณนฺติ วุจฺจตีติ วุตฺตํ. ‘‘ฉนฺทปาริสุทฺธิอุตุกฺขานํ ภิกฺขุคณนา จ โอวาโท’’ติ อิเม ปน ‘‘จตฺตาโร ปุพฺพกิจฺจา’’ติ เวทิตพฺพา. จตฺตาโร ปตฺตกลฺลาติ อุโปสโถ ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, สภาคาปตฺติโย น วิชฺชนฺติ, วชฺชนียา จ ปุคฺคลา ตสฺมึ น โหนฺติ, ปตฺตกลฺลนฺติ วุจฺจตีติ. จตฺตาริ อนญฺญปาจิตฺติยานีติ ‘‘เอตเทว ปจฺจยํ กริตฺวา อนญฺญํ ปาจิตฺติย’’นฺติ เอวํ วุตฺตานิ อนุปขชฺชเสยฺยากปฺปนสิกฺขาปทํ ‘‘เอหาวุโส คามํ วา นิคมํ วา’’ติ สิกฺขาปทํ, สญฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจอุปทหนํ, อุปสฺสุติติฏฺฐนนฺติ อิมานิ จตฺตาริ. จตสฺโส ภิกฺขุสมฺมุติโยติ ‘‘เอกรตฺตมฺปิ เจ ภิกฺขุ ติจีวเรน วิปฺปวเสยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, อญฺญํ นวํ สนฺถตํ การาเปยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, ตโต เจ อุตฺตริ วิปฺปวเสยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา, ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจยฺย อญฺญตฺร ภิกฺขุสมฺมุติยา’’ติ เอวํ อาคตา เตรสหิ สมฺมุตีหิ มุตฺตา สมฺมุติโย. คิลานจตุกฺเก อญฺญเภสชฺเชน กรณีเยน โลลตาย อญฺญํ วิญฺญาเปนฺโต คิลาโน อาปชฺชติ, อเภสชฺชกรณีเยน เภสชฺชํ วิญฺญาเปนฺโต อคิลาโน อาปชฺชติ, มุสาวาทาทึ อุโภปิ อาปชฺชนฺติ, อสาธารณํ อุโภปิ นาปชฺชนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ “ກິດກ່ອນ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາໂຣ ປຸບພະກິດຈັງ) ໄດ້ແກ່ກິດ 4 ຢ່າງມີ “ການກວາດ, ການຕາມໄຟ, ນ້ຳ ແລະອາສະນະ” ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກອນ (ການເຮັດກ່ອນ) ດັ່ງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ “ການນຳສັນທະແລະປາຣິສຸດທິມາ, ການບອກອຸຕຸ, ການນັບພິກຂຸ ແລະການໃຫ້ໂອວາດ” ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ “ກິດກ່ອນ 4 ຢ່າງ”. ຄຳວ່າ “ຄວາມພ້ອມເພີງ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາໂຣ ປັດຕະກັນລາ) ໄດ້ແກ່ ວັນອຸໂປສົດ 1, ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່າໃດ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມາພ້ອມກັນ 1, ອາບັດສະພາຄະບໍ່ມີ 1, ແລະບຸກຄົນຜູ້ຄວນເວັ້ນ ບໍ່ມີໃນຫັດຖະບາດນັ້ນ 1, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ຄວາມພ້ອມເພີງ. ຄຳວ່າ “ປາຈິດຕີທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜື່ອື່ນ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາຣິ ອະນັນຍະປາຈິດຕິຍານิ) ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເພາະປັດໄຈນັ້ນເອງ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜື່ອື່ນ” ຄື ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນອນບຽດ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍ “ອາວຸໂສ ຈົ່ງມາ ໄປສູ່ບ້ານຫຼືນິຄົມກັນເຖີດ”, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຈົງໃຈກໍ່ຄວາມຮ້ອນໃຈ (ສັນຈິດຈະກຸກກຸດຈະອຸປະທະຫະນະ) ແລະສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຢືນແອບຟັງ (ອຸປັດສຸຕິຕິດຖະນະ) ເຫຼົ່ານີ້ເປັນ 4 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ “ສົມມຸດຂອງພິກຂຸ 4 ຢ່າງ” (ຈະຕັສໂສ ພິກຂຸສົມມຸຕິໂຍ) ໄດ້ແກ່ ສົມມຸດທີ່ພົ້ນຈາກສົມມຸດ 13 ຢ່າງ ທີ່ມາຢ່າງນີ້ວ່າ “ຖ້າພິກຂຸຢູ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ ເຖິງແມ່ນຄືນໜຶ່ງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ພິກຂຸໃຫ້ເຮັດເຄື່ອງລາດໃໝ່ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ຖ້າພິກຂຸຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນ ເກີນກວ່າກຳນົດນັ້ນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ພິກຂຸບອກອາບັດຊົ່ວຫຍາບແກ່ອນຸປະສຳບັນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ”. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພິກຂຸໄຂ້ (ຄິລານະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ໄຂ້ ເມື່ອມີກິດດ້ວຍຢາອື່ນ ແຕ່ເພາະຄວາມໂລບ ຈຶ່ງຂໍຢາອື່ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄຂ້ ເມື່ອຂໍຢາໂດຍບໍ່ມີກິດດ້ວຍຢາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. จตุกฺกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຈະຕຸກກະວານ (ໝວດສີ່) ຈົບແລ້ວ. ปญฺจกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍປັນຈະກະວານ (ໝວດຫ້າ) ๓๒๕. ปญฺจเกสุ ปญฺจ ปุคฺคลา นิยตาติ อานนฺตริยานเมเวตํ คหณํ. ปญฺจ เฉทนกา อาปตฺติโย นาม ปมาณาติกฺกนฺเต มญฺจปีเฐ นิสีทนกณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิวสฺสิกสาฏิกาสุ สุคตจีวเร จ เวทิตพฺพา. ปญฺจหากาเรหีติ อลชฺชิตา, อญฺญาณตา, กุกฺกุจฺจปฺปกตตา, อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา, กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตาติ อิเมหิ ปญฺจหิ. ปญฺจ อาปตฺติโย มุสาวาทปจฺจยาติ ปาราชิกถุลฺลจฺจยทุกฺกฏสงฺฆาทิเสสปาจิตฺติยา. อนามนฺตจาโรติ ‘‘สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺเชยฺยา’’ติ อิมสฺส อาปุจฺฉิตฺวา จารสฺส อภาโว. อนธิฏฺฐานนฺติ ‘‘คณโภชเน อญฺญตฺร สมยา’’ติ วุตฺตํ [Pg.173] สมยํ อธิฏฺฐหิตฺวา โภชนํ อธิฏฺฐานํ นาม; ตถา อกรณํ อนธิฏฺฐานํ. อวิกปฺปนา นาม ยา ปรมฺปรโภชเน วิกปฺปนา วุตฺตา, ตสฺสา อกรณํ. อิมานิ หิ ปญฺจ ปิณฺฑปาติกสฺส ธุตงฺเคเนว ปฏิกฺขิตฺตานิ. อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโตติ เย ปสฺสนฺติ, เย สุณนฺติ, เตหิ อุสฺสงฺกิโต เจว ปริสงฺกิโต จ. อปิ อกุปฺปธมฺโม ขีณาสโวปิ สมาโน, ตสฺมา อโคจรา ปริหริตพฺพา. น หิ เอเตสุ สนฺทิสฺสมาโน อยสโต วา ครหโต วา มุจฺจติ. โสสานิกนฺติ สุสาเน ปติตกํ. ปาปณิกนฺติ อาปณทฺวาเร ปติตกํ. ถูปจีวรนฺติ วมฺมิกํ ปริกฺขิปิตฺวา พลิกมฺมกตํ. อาภิเสกิกนฺติ นหานฏฺฐาเน วา รญฺโญ อภิเสกฏฺฐาเน วา ฉฑฺฑิตจีวรํ. ภตปฏิยาภตนฺติ สุสานํ เนตฺวา ปุน อานีตกํ. ปญฺจ มหาโจรา อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม วุตฺตา. ໓໒໕. ໃນໝວດຫ້າທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ “ບຸກຄົນ 5 ປະເພດເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້” (ປັນຈະ ປຸກຄະລາ ນิຍະຕາ) ນີ້ ເປັນການຖືເອົາອະນັນຕະຣິຍະກຳທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງຕັດ 5 ຢ່າງ (ປັນຈະ ເສທະນະກາ ອາປັດຕิໂຍ) ພຶງຊາບໃນຕຽງແລະຕັ່ງທີ່ເກີນປະມານ, ໃນແຜ່ນນິສີທະນະ (ຜ້າປູນັ່ງ), ຜ້າປິດຝີ, ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແລະໃນສຸຄົດຈີວອນ (ຈີວອນຂອງພຣະສຸຄົດ). ຄຳວ່າ “ໂດຍອາການ 5 ຢ່າງ” (ປັນຈະຫາກາເຣຫິ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊິຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ (ອັນຍານະຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ມັກລະແວງ (ກຸກກຸດຈະປະຄະຕະຕາ), ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ (ອະກັປປິເຍ ກັປປິຍະສັນຍິຕາ) ແລະຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ຄວນວ່າບໍ່ຄວນ (ກັປປິຍະ ອະກັປປິຍະສັນຍິຕາ). ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງມີມຸສາວາດເປັນປັດໄຈ” (ປັນຈະ ອາປັດຕິໂຍ ມຸສາວາທະປັດຈະຍາ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກ, ຖຸນລັດໃຈ, ທຸກກົດ, ສັງຄາທิເສດ ແລະປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ “ການທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາ” (ອະນາມັນຕະຈາໂຣ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ມີການບອກລາແລ້ວທ່ຽວໄປ ຂອງພິກຂຸນີ້ ໃນສິກຂາບົດວ່າ “ພິກຂຸບໍ່ບອກລາພິກຂຸທີ່ມີຢູ່ ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນຕະກູນທັງຫຼາຍ ໃນເວລາຈັງຫັນ (ກ່ອນສັນ) ຫຼືເວລາເພນ (ຫຼັງສັນ)”. ຄຳວ່າ “ການບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ” (ອະນາທິດຖານັງ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງໃຈສັນອາຫານໃນສະໄໝ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນຄະນະໂພຊະນະ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ສະໄໝ” ນີ້ເອີ້ນວ່າ ອະທິຖານ; ການບໍ່ກະທຳຢ່າງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອະນາທິດຖານ. ຄຳວ່າ “ການບໍ່ໄດ້ວິກັບ” (ອະວິກັບປະນາ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ກະທຳວິກັບໃດ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນປະຣັມປະຣະໂພຊະນະ. ເພາະວ່າ ກິດ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ພິກຂຸຜູ້ຖືບິນທະບາດເປັນວັດ (ປິນທະປາຕິກະ) ຍ່ອມຫ້າມໄດ້ດ້ວຍທຸດົງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ຖືກລະແວງແລະສົງໄສ” (ອຸດສັງກິຕະປະຣິສັງກິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເຫັນຢູ່ ຜູ້ໄດ້ຍິນຢູ່ ລະແວງແລະສົງໄສ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນພຣະຂີນາສົບຜູ້ມີທຳອັນບໍ່ກຳເລີບ (ອະກຸປປະທັມໂມ) ກໍຕາມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເວັ້ນອະໂຄຈອນທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ປາກົດຢູ່ໃນອະໂຄຈອນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກຄວາມເສຍຊື່ສຽງ ຫຼືການຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ “ຜ້າຕົກໃນປ່າຊ້າ” (ໂສສານິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ໃນປ່າຊ້າ. ຄຳວ່າ “ຜ້າຕົກທີ່ຮ້ານຄ້າ” (ປາປະນິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ໃກ້ປະຕູຮ້ານຄ້າ. ຄຳວ່າ “ຜ້າພັນຈອມປວກ” (ຖູປະຈີວະລັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ພັນອ້ອມຈອມປວກແລ້ວເຮັດພິທີບູຊາ. ຄຳວ່າ “ຜ້າອາບນ້ຳ” (ອາພิເສກິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຈີວອນທີ່ເຂົາຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນອາບນ້ຳ ຫຼືໃນບ່ອນສົງນ້ຳ (ອະພິເສກ) ຂອງພຣະລາຊາ. ຄຳວ່າ “ຜ້າທີ່ນຳໄປແລ້ວນຳກັບມາ” (ພະຕະປະຕິຍາພະຕັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ນຳໄປສູ່ປ່າຊ້າແລ້ວນຳກັບມາອີກ. ມະຫາໂຈນ 5 ປະເພດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳ (ປາຣາຊິກສິກຂາບົດທີ 4). ปญฺจาปตฺติโย กายโต สมุฏฺฐนฺตีติ ปฐเมน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ปญฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ กปฺปิยสญฺญี สญฺญาจิกาย กุฏึ กโรตี’’ติ เอวํ อนฺตรเปยฺยาเล วุตฺตาปตฺติโย. ปญฺจ อาปตฺติโย กายโต จ วาจโต จาติ ตติเยน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ปญฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ กปฺปิยสญฺญี สํวิทหิตฺวา กุฏึ กโรตี’’ติ เอวํ ตตฺเถว วุตฺตา อาปตฺติโย. เทสนาคามินิโยติ ฐเปตฺวา ปาราชิกญฺจ สงฺฆาทิเสสญฺจ อวเสสา. ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍ” (ປັນຈາປັດຕິໂຍ ກາຍະໂຕ ສະມຸດຖັນຕິ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 5 ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີໜຶ່ງ (ກາຍສະມຸດຖານ) ຄື ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸມີຄວາມສຳຄັນວ່າຄວນ ໃຫ້ເຮັດກຸຕິດ້ວຍການຂໍເອງ”. ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍແລະວາຈາ” (ປັນຈະ ອາປັດຕິໂຍ ກາຍະໂຕ ຈະ ວາຈະໂຕ ຈະ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 5 ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີສາມ (ກາຍະວາຈາສະມຸດຖານ) ຄື ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານນັ້ນເອງຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸມີຄວາມສຳຄັນວ່າຄວນ ສັ່ງໃຫ້ເຮັດກຸຕິ”. ຄຳວ່າ “ອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວພົ້ນໄດ້” (ເທສະນາກາມິນິໂຍ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ປາຣາຊິກແລະສັງຄາທິເສດ. ปญฺจ กมฺมานีติ ตชฺชนียนิยสฺสปพฺพาชนียปฏิสารณียานิ จตฺตาริ อุกฺเขปนียญฺจ ติวิธมฺปิ เอกนฺติ ปญฺจ. ยาวตติยเก ปญฺจาติ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ปาราชิกํ ถุลฺลจฺจยํ ทุกฺกฏนฺติ ติสฺโส, เภทกานุวตฺตกาทิสมนุภาสนาสุ สงฺฆาทิเสโส, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค ปาจิตฺติยํ. อทินฺนนฺติ อญฺเญน อทินฺนํ. อวิทิตนฺติ ปฏิคฺคณฺหามีติ เจตนาย อภาเวน อวิทิตํ. อกปฺปิยนฺติ ปญฺจหิ สมณกปฺเปหิ อกปฺปิยกตํ; ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อกปฺปิยมํสํ อกปฺปิยโภชนํ. อกตาติริตฺตนฺติ ปวาเรตฺวา อติริตฺตํ อกตํ. สมชฺชทานนฺติ นฏสมชฺชาทิทานํ. อุสภทานนฺติ โคคณสฺส อนฺตเร อุสภวิสฺสชฺชนํ. จิตฺตกมฺมทานนฺติ อาวาสํ กาเรตฺวา ตตฺถ จิตฺตกมฺมํ กาเรตุํ วฏฺฏติ. อิทํ ปน ปฏิภานจิตฺตกมฺมทานํ สนฺธาย วุตฺตํ. อิมานิ หิ ปญฺจ กิญฺจาปิ โลกสฺส ปุญฺญสมฺมตานิ, อถ โข อปุญฺญานิ อกุสลานิเยว[Pg.174]. อุปฺปนฺนํ ปฏิภานนฺติ เอตฺถ ปฏิภานนฺติ กเถตุกมฺยตา วุจฺจติ. อิเม ปญฺจ ทุปฺปฏิวิโนทยาติ น สุปฏิวิโนทยา; อุปาเยน ปน การเณน อนุรูปาหิ ปจฺจเวกฺขนาอนุสาสนาทีหิ สกฺกา ปฏิวิโนเทตุนฺติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ 'ກຳ ໕ ປະການ' (pañca kammāni) ໄດ້ແກ່ ກຳ ໔ ປະການ ຄື ຕັດຊະນີຍະກຳ, ນິຍັດສະກຳ, ປັບພາຊະນີຍະກຳ, ປະຕິສາຣະນີຍະກຳ ແລະ ອຸກເຂປະນີຍະກຳ ເຖິງວ່າຈະມີ ໓ ປະເພດ ກໍນັບເປັນ ໑ ປະການ ລວມເປັນ ໕ ປະການ. ຄຳວ່າ '໕ ປະການໃນຍາວະຕະຕິຍະກະ' (yāvatatiyake pañca) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ຖືກສວດສົມນຸພາສັນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວບໍ່ສະຫຼະ (ຄວາມເຫັນນັ້ນ) ຕ້ອງອາບັດ ໓ ປະການ ຄື ປາຣາຊິກ, ຖຸນລັບໄຈ, ທຸກກົດ; ໃນການສວດສົມນຸພາສັນເພື່ອລະງັບການທຳລາຍສົງ (ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມຜູ້ທຳລາຍສົງ) ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ໃນການບໍ່ສະຫຼະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ອະທິນນັງ' (adinnaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ຜູ້ອື່ນບໍ່ໄດ້ໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ອະວິດິຕັງ' (aviditaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ຮູ້ ເພາະບໍ່ມີເຈດຕະນາວ່າ 'ເຮົາຈະຮັບປະເຄນ'. ຄຳວ່າ 'ອະກັບປິຍັງ' (akappiyaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ອະກັບປິຍະກະຕະ) ດ້ວຍສະມະນະກັບປະ ໕ ປະການ; ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະມັງສະ) ແລະ ໂພຊະນະທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະໂພຊະນະ) ອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອະກະຕາຕິຣິດຕັງ' (akatātirittaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດອະຕິຣິດຕະກຳ (ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອ) ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ສະມັດຊະທານັງ' (samajjadānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ມະໂຫຣະສົບມີການຟ້ອນລຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອຸສະພະທານັງ' (usabhadānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການປ່ອຍໂຄອຸສະພະ (ພໍ່ພັນ) ໄປໃນລະຫວ່າງຝູງໂຄແມ່. ຄຳວ່າ 'ຈິດຕະກຳມະທານັງ' (cittakammadānaṃ) ໄດ້ແກ່ (ມີອະທິບາຍວ່າ) ເມື່ອສ້າງວິຫານແລ້ວ ຄວນໃຫ້ຂຽນພາບຈິດຕະກຳອັນວິຈິດໄວ້ໃນວິຫານນັ້ນ. ແຕ່ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໝາຍເຖິງ 'ການໃຫ້ພາບຈິດຕະກຳທີ່ເກີດຈາກປະຕິພານ' (ປະຕິພານະຈິດຕະກຳມະທານ). ແທ້ຈິງແລ້ວ ທານ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງວ່າຊາວໂລກຈະສົມມຸດວ່າເປັນບຸນ, ແຕ່ໂດຍເນື້ອແທ້ແລ້ວ ເປັນອະບຸນ ເປັນອະກຸສົນແທ້ໆ. ໃນຄຳວ່າ 'uppannaṃ paṭibhānaṃ' ນີ້ ຄຳວ່າ 'paṭibhāna' ໝາຍເຖິງ ຄວາມໃຜ່ຈະເວົ້າ (ຄວາມຢາກເວົ້າ). ຄຳວ່າ 'ime pañca duppaṭivinodayā' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຈະລະທຳລາຍໄດ້ງ່າຍໆ; ແຕ່ມີອະທິບາຍວ່າ ອາດຈະລະທຳລາຍໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍ ດ້ວຍເຫດຜົນ ແລະ ດ້ວຍການພິຈາລະນາຕັກເຕືອນອັນສົມຄວນເທົ່ານັ້ນ. สกจิตฺตํ ปสีทตีติ เอตฺถ อิมานิ วตฺถูนิ – กฏอนฺธการวาสี ผุสฺสเทวตฺเถโร กิร เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา สินฺทุวารกุสุมสนฺถตมิว สมวิปฺปกิณฺณวาลิกํ เจติยงฺคณํ โอโลเกนฺโต พุทฺธารมฺมณํ ปีติปาโมชฺชํ อุปฺปาเทตฺวา อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ มาโร ปพฺพตปาเท นิพฺพตฺตกาฬมกฺกโฏ วิย หุตฺวา เจติยงฺคเณ โคมยํ วิปฺปกิรนฺโต คโต. เถโร นาสกฺขิ อรหตฺตํ ปาปุณิตุํ, สมฺมชฺชิตฺวา อคมาสิ. ทุติยทิวเสปิ ชรคฺคโว หุตฺวา ตาทิสเมว วิปฺปการํ อกาสิ. ตติยทิวเส วงฺกปาทํ มนุสฺสตฺตภาวํ นิมฺมินิตฺวา ปาเทน ปริกสนฺโต อคมาสิ. เถโร ‘‘เอวรูโป พีภจฺฉปุริโส สมนฺตา โยชนปฺปมาเณสุ โคจรคาเมสุ นตฺถิ, สิยา นุ โข มาโร’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘มาโรสิ ตฺว’’นฺติ อาห. ‘‘อาม, ภนฺเต, มาโรมฺหิ, น ทานิ เต วญฺเจตุํ อสกฺขิ’’นฺติ. ‘‘ทิฏฺฐปุพฺโพ ตยา ตถาคโต’’ติ? ‘‘อาม, ทิฏฺฐปุพฺโพ’’ติ. ‘‘มาโร นาม มหานุภาโว โหติ, อิงฺฆ ตาว พุทฺธสฺส ภควโต อตฺตภาวสทิสํ อตฺตภาวํ นิมฺมินาหี’’ติ? ‘‘น สกฺกา, ภนฺเต, ตาทิสํ รูปํ นิมฺมินิตุํ; อปิจ โข ปน ตํสริกฺขกํ ปติรูปกํ นิมฺมินิสฺสามี’’ติ สกภาวํ วิชหิตฺวา พุทฺธรูปสทิเสน อตฺตภาเวน อฏฺฐาสิ. เถโร มารํ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ ตาว สราคโทสโมโห เอวํ โสภติ, กถํ นุ โข ภควา น โสภติ สพฺพโส วีตราคโทสโมโห’’ติ พุทฺธารมฺมณํ ปีตึ ปฏิลภิตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. มาโร ‘‘วญฺจิโตมฺหิ ตยา, ภนฺเต’’ติ อาห. เถโรปิ ‘‘กึ อตฺถิ ชรมาร, ตาทิสํ วญฺเจตุ’’นฺติ อาห. โลกนฺตรวิหาเรปิ ทตฺโต นาม ทหรภิกฺขุ เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา โอโลเกนฺโต โอทาตกสิณํ ปฏิลภิ. อฏฺฐ สมาปตฺติโย นิพฺพตฺเตสิ. ตโต วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา ผลตฺตยํ สจฺฉากาสิ. ໃນຄຳວ່າ 'ຈິດຂອງຕົນຍ່ອມເລື່ອມໃສ' (sakacittaṃ pasīdati) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຜຸດສະເທວະເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳກະຕະອັນທະການ (Kaṭaandhakāra) ປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ຫົ່ມຜ້າອຸຕຕະຣາສົງ (ຈີວອນ) ສະຫຼຽງບ່າຂ້າງໜຶ່ງ ຢືນຫຼຽວເບິ່ງລານເຈດີທີ່ມີຊາຍຫວ່ານສະເໝີກັນ ປານປະໜຶ່ງລາດດ້ວຍດອກຄັດເຄົ້າ (sinduvāra) ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປີຕິປາໂມດມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ແລ້ວຢືນຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພະຍາມານໄດ້ແປງກາຍເປັນລີງດຳໃຫຍ່ ເໝືອນລີງທີ່ເກີດຢູ່ຕີນພູ ມາຫວ່ານຂີ້ງົວຊະຊາຍໄປທົ່ວລານເຈດີ ແລ້ວໜີໄປ. ພຣະເຖຣະບໍ່ສາມາດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໄດ້ (ໃນຂະນະນັ້ນ) ຈຶ່ງຕ້ອງປັດກວາດອີກ ແລ້ວຫຼີກໄປ. ໃນມື້ທີສອງ ພະຍາມານກໍແປງກາຍເປັນງົວເຖົ້າ ເຮັດຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງນັ້ນອີກ. ໃນມື້ທີສາມ ພະຍາມານແປງກາຍເປັນມະນຸດຂາເກ ຍ່າງລາກຂາຂີດຂຽນໄປທົ່ວລານເຈດີ. ພຣະເຖຣະຄິດວ່າ 'ຄົນທີ່ມີຮູບຮ່າງໜ້າກຽດຊັງປານນີ້ ໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນໂດຍຮອບ ໑ ໂຍດ ບໍ່ມີເລີຍ, ຈະແມ່ນພະຍາມານຫຼືບໍ່ນໍ?' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ເຈົ້າແມ່ນພະຍາມານແມ່ນບໍ່?'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້ານ້ອຍແມ່ນພະຍາມານ, ບັດນີ້ ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຫຼອກລວງຈິດຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າໄດ້ອີກແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະຖາມວ່າ 'ເຈົ້າເຄີຍເຫັນພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າບໍ່?'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ເຄີຍເຫັນ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ພະຍາມານມີອານຸພາບຫຼາຍ, ເອົາເຖີ້ນ, ເຈົ້າຈົ່ງເນລະມິດກາຍໃຫ້ຄືກັບພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃຫ້ເບິ່ງດູ'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດເນລະມິດໃຫ້ຄືກັບພຣະວໍຣະກາຍນັ້ນໄດ້ດອກ, ແຕ່ຂ້ານ້ອຍຈະເນລະມິດໃຫ້ຄ້າຍຄືກັນ'. ແລ້ວລະທິ້ງຮ່າງເດີມ ເນລະມິດກາຍເປັນຮູບຄ້າຍຄືພຣະພຸດທະຮູບຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະຫຼຽວເບິ່ງພະຍາມານແລ້ວຄິດວ່າ 'ພະຍາມານນີ້ ຜູ້ຍັງມີຣາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ຍັງງົດງາມປານນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປາສະຈາກຣາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ໂດຍປະການທັງປວງ ຈະບໍ່ທົງງົດງາມຍິ່ງກວ່ານີ້ຫຼາຍເທົ່າໃດນໍ?'. ພຣະເຖຣະໄດ້ຮັບປີຕິມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພະຍາມານກ່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຖືກພຣະຄຸນເຈົ້າຫຼອກລວງແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ພະຍາມານເຖົ້າ, ໃຜຈະໄປຫຼອກລວງຄົນຄືເຈົ້າໄດ້'. ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກັນຕະຣະວິຫານ ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຊື່ວ່າ ທັດຕະ ປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ຫຼຽວເບິ່ງ ໄດ້ໂອດາຕະກະສິນ (ກຳນົດສີຂາວເປັນອາຣົມ) ບັນລຸສະມາບັດ ໘. ຈາກນັ້ນ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງຜົນ ໓ (ພຣະອະນາຄາມີ). ปรจิตฺตํ ปสีทตีติ เอตฺถ อิมานิ วตฺถูนิ – ติสฺโส นาม ทหรภิกฺขุ ชมฺพุโกลเจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา สงฺการฉฑฺฑนึ หตฺเถน คเหตฺวาว อฏฺฐาสิ[Pg.175]. ตสฺมึ ขเณ ติสฺสทตฺตตฺเถโร นาม นาวาโต โอรุยฺห เจติยงฺคณํ โอโลเกนฺโต ภาวิตจิตฺเตน สมฺมฏฺฐฏฺฐานนฺติ ญตฺวา ปญฺหาสหสฺสํ ปุจฺฉิ, อิตโร สพฺพํ วิสฺสชฺเชสิ. อญฺญตรสฺมิมฺปิ วิหาเร เถโร เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา วตฺตํ ปริจฺฉินฺทิ. โยนกวิสยโต เจติยวนฺทกา จตฺตาโร เถรา อาคนฺตฺวา เจติยงฺคณํ ทิสฺวา อนฺโต อปฺปวิสิตฺวา ทฺวาเรเยว ฐตฺวา เอโก เถโร อฏฺฐ กปฺเป อนุสฺสริ, เอโก โสฬส, เอโก วีสติ, เอโก ตึส กปฺเป อนุสฺสริ. ໃນຄຳວ່າ 'ຈິດຂອງຜູ້ອື່ນຍ່ອມເລື່ອມໃສ' (paracittaṃ pasīdati) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຊື່ວ່າ ຕິດສະ ປັດກວາດລານເຈດີຊື່ ຈຳພູໂກລະ ແລ້ວຖືຕະກ້າຂີ້ເຫຍື້ອດ້ວຍມື ຢືນຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະເຖຣະຊື່ວ່າ ຕິດສະທັດຕະ ລົງຈາກເຮືອ ຫຼຽວເບິ່ງລານເຈດີ ຮູ້ວ່າ 'ສະຖານທີ່ນີ້ ປັດກວາດໂດຍຜູ້ມີຈິດອົບຮົມແລ້ວ (ຫຼືຜູ້ບັນລຸມັກຜົນແລ້ວ)' ຈຶ່ງໄດ້ຖາມບັນຫາພັນຂໍ້, ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນກໍແກ້ໄຂໄດ້ທັງໝົດ. ໃນວິຫານອີກແຫ່ງໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ກໍກຳນົດຂໍ້ວັດ. ພຣະເຖຣະ ໔ ອົງ ຜູ້ມາໄຫວ້ເຈດີຈາກໂຢນົກກະວິໄສ (Yonakavisaya) ມາຮອດ ເຫັນລານເຈດີແລ້ວ ບໍ່ທັນເຂົ້າໄປທາງໃນ ຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູນັ້ນເອງ. ພຣະເຖຣະອົງໜຶ່ງ ຣະນຶກຊາດໄດ້ ໘ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໑໖ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໒໐ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໓໐ ກັບ. เทวตา อตฺตมนา โหนฺตีติ เอตฺถ อิทํ วตฺถุ – เอกสฺมึ กิร วิหาเร เอโก ภิกฺขุ เจติยงฺคณญฺจ โพธิยงฺคณญฺจ สมฺมชฺชิตฺวา นหายิตุํ คโต. เทวตา ‘‘อิมสฺส วิหารสฺส กตกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ วตฺตํ ปูเรตฺวา สมฺมฏฺฐปุพฺโพ ภิกฺขุ นตฺถี’’ติ ปสนฺนจิตฺตา ปุปฺผหตฺถา อฏฺฐํสุ. เถโร อาคนฺตฺวา ‘‘กตรคามวาสิกาตฺถา’’ติ อาห. ‘‘ภนฺเต, อิเธว วสาม, อิมสฺส วิหารสฺส กตกาลโต ปฏฺฐาย เอวํ วตฺตํ ปูเรตฺวา สมฺมฏฺฐปุพฺโพ ภิกฺขุ นตฺถีติ ตุมฺหากํ, ภนฺเต, วตฺเต ปสีทิตฺวา ปุปฺผหตฺถา ฐิตามฺหา’’ติ เทวตา อาหํสุ. ໃນຄຳວ່າ 'ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມມີໃຈຍິນດີ' (devatā attamanā honti) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນວິຫານແຫ່ງໜຶ່ງ ມີພຣະพິກຂຸອົງໜຶ່ງ ປັດກວາດລານເຈດີ ແລະ ລານຕົ້ນໂພແລ້ວ ຫຼີກໄປອາບນ້ຳ. ເທວະດາທັງຫຼາຍຄິດວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ສ້າງວິຫານນີ້ມາ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນເສນາສະນະວັດ ປັດກວາດລານເຈດີຄືພິກຂຸອົງນີ້ ບໍ່ເຄີຍມີເລີຍ' ຈຶ່ງມີຈິດເລື່ອມໃສ ຖືດອກໄມ້ໃນມືຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະກັບມາແລ້ວຖາມວ່າ 'ພວກທ່ານເປັນຊາວບ້ານໃດ?'. ເທວະດາທັງຫຼາຍຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນີ້ເອງ, ຕັ້ງແຕ່ສ້າງວິຫານນີ້ມາ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນຂໍ້ວັດ ປັດກວາດລານເຈດີຄືພຣະຄຸນເຈົ້າ ບໍ່ເຄີຍມີເລີຍ, ຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍເລື່ອມໃສໃນຂໍ້ວັດຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າ ຈຶ່ງຖືດອກໄມ້ໃນມືຢືນຢູ່ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ปาสาทิกสํวตฺตนิกนฺติ เอตฺถ อิทํ วตฺถุ – เอกํ กิร อมจฺจปุตฺตํ อภยตฺเถรญฺจ อารพฺภ อยํ กถา อุทปาทิ ‘‘กึ นุ โข อมจฺจปุตฺโต ปาสาทิโก, อภยตฺเถโรติ อุโภปิ เน เอกสฺมึ ฐาเน โอโลเกสฺสามา’’ติ. ญาตกา อมจฺจปุตฺตํ อลงฺกริตฺวา มหาเจติยํ วนฺทาเปสฺสามาติ อคมํสุ. เถรมาตาปิ ปาสาทิกํ จีวรํ กาเรตฺวา ปุตฺตสฺส ปหิณิ, ‘‘ปุตฺโต เม เกเส ฉินฺทาเปตฺวา อิมํ จีวรํ ปารุปิตฺวา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต มหาเจติยํ วนฺทตู’’ติ. อมจฺจปุตฺโต ญาติปริวุโต ปาจีนทฺวาเรน เจติยงฺคณํ อารุฬฺโห, อภยตฺเถโร ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ทกฺขิณทฺวาเรน เจติยงฺคณํ อารุหิตฺวา เจติยงฺคเณ เตน สทฺธึ สมาคนฺตฺวา อาห – ‘‘กึ ตฺวํ, อาวุโส, มหลฺลกตฺเถรสฺส สมฺมฏฺฐฏฺฐาเน กจวรํ ฉฑฺเฑตฺวา มยา สทฺธึ ยุคคฺคาหํ คณฺหาสี’’ติ. อตีตตฺตภาเว กิร อภยตฺเถโร มหลฺลกตฺเถโร นาม หุตฺวา โคจรคาเม เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิ, อมจฺจปุตฺโต มหาอุปาสโก หุตฺวา สมฺมฏฺฐฏฺฐาเน กจวรํ คเหตฺวา ฉฑฺเฑสิ. ໃນຄຳວ່າ 'ເປັນໄປເພື່ອຄວາມໜ້າເລື່ອມໃສ' (pāsādikasaṃvattanika) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີການສົນທະນາກັນຂຶ້ນ ໂດຍປາຣົບເຖິງບຸດຂອງອາມາດຄົນໜຶ່ງ ແລະ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ວ່າ 'ລະຫວ່າງບຸດອາມາດ ກັບ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ໃຜຈະໜ້າເລື່ອມໃສ (ງົດງາມ) ກວ່າກັນ? ພວກ ເຮົາຈົ່ງເບິ່ງທັງສອງຄົນໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນເຖີ້ນ'. ພວກຍາດພີ່ນ້ອງໄດ້ຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍໃຫ້ບຸດອາມາດ ແລ້ວພາໄປເພື່ອນະມັດສະການມະຫາເຈດີ. ຝ່າຍໂຍມມານດາຂອງພຣະເຖຣະ ກໍໄດ້ຈັດທຳຈີວອນອັນໜ້າເລື່ອມໃສ ສົ່ງໄປໃຫ້ບຸດ (ພຣະເຖຣະ) ໂດຍສັ່ງວ່າ 'ຂໍໃຫ້ບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ປົງຜົມແລ້ວ ຫົ່ມຈີວອນຜືນນີ້ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ໄປນະມັດສະການມະຫາເຈດີເຖີ້ນ'. ບຸດອາມາດ ແວດລ້ອມດ້ວຍຍາດພີ່ນ້ອງ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີທາງປະຕູທິດຕາເວັນອອກ (pācīnadvāra). ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີທາງປະຕູທິດໃຕ້ (dakkhiṇadvāra). ທັງສອງໄດ້ມາພົບກັນຢູ່ລານເຈດີ, ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ເຈົ້າຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອລົງໃນບ່ອນທີ່ພຣະເຖຣະຜູ້ແກ່ວັດປັດກວາດແລ້ວ ເພາະຜົນບຸນນັ້ນ ເຈົ້າຈຶ່ງມາຢືນທຽບຄຽງ (ປະຊັນຄວາມງາມ) ກັບເຮົາໄດ້ຫຼື?'. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະຊາດ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ເປັນພຣະມະຫາເຖຣະຜູ້ແກ່ວັດ ໄດ້ປັດກວາດລານເຈດີໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນ, ສ່ວນບຸດອາມາດ ເປັນມະຫາອຸປາສົກ ໄດ້ເກັບຂີ້ເຫຍື້ອໃນບ່ອນທີ່ພຣະເຖຣະປັດກວາດແລ້ວນັ້ນ ໄປຖິ້ມ. สตฺถุสาสนํ กตํ โหตีติ อิทํ สมฺมชฺชนวตฺตํ นาม พุทฺเธหิ วณฺณิตํ, ตสฺมา ตํ กโรนฺเตน สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ. ตตฺริทํ วตฺถุ – อายสฺมา [Pg.176] กิร สาริปุตฺโต หิมวนฺตํ คนฺตฺวา เอกสฺมึ ปพฺภาเร อสมฺมชฺชิตฺวาว นิโรธํ สมาปชฺชิตฺวา นิสีทิ. ภควา อาวชฺชนฺโต เถรสฺส อสมฺมชฺชิตฺวา นิสินฺนภาวํ ญตฺวา อากาเสน คนฺตฺวา เถรสฺส ปุรโต อสมฺมฏฺฐฏฺฐาเน ปาทานิ ทสฺเสตฺวา ปจฺจาคญฺฉิ. เถโร สมาปตฺติโต วุฏฺฐิโต ภควโต ปาทานิ ทิสฺวา พลวหิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐาเปตฺวา ชณฺณุเกหิ ปติฏฺฐาย ‘‘อสมฺมชฺชิตฺวา นิสินฺนภาวํ วต เม สตฺถา อญฺญาสิ, สงฺฆมชฺเฌ ทานิ โจทนํ กาเรสฺสามี’’ติ ทสพลสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ. ภควา ‘‘กุหึ คโตสิ, สาริปุตฺตา’’ติ วตฺวา ‘‘น ปติรูปํ ทานิ เต มยฺหํ อนนฺตเร ฐาเน ฐตฺวา วิจรนฺตสฺส อสมฺมชฺชิตฺวา นิสีทิตุ’’นฺติ อาห. ตโต ปฏฺฐาย เถโร คณฺฐิกปฏิมุญฺจนฏฺฐาเนปิ ติฏฺฐนฺโต ปาเทน กจวรํ วิยูหิตฺวาว ติฏฺฐติ. ຄຳວ່າ 'ຊື່ວ່າໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ' (satthusāsanaṃ kataṃ hoti) ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍ້ວັດໃນການປັດກວາດນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍທົງສັນເສີນແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ເຮັດຂໍ້ວັດນັ້ນ ຊື່ວ່າໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ແລ້ວນັ່ງເຂົ້າສັນຍາເວທະຍິຕະນิໂຣດສະມາບັດ ໃນເງື້ອມຜາແຫ່ງໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດກ່ອນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ທົງພິຈາລະນາເບິ່ງ ຊົງຊາບວ່າພຣະເຖຣະນັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ຈຶ່ງສະເດັດໄປທາງອາກາດ ສະແດງຮອຍພຣະບາດໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ຕໍ່ໜ້າພຣະເຖຣະ ແລ້ວສະເດັດກັບ. ພຣະເຖຣະອອກຈາກສະມາບັດ ເຫັນຮອຍພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເກີດຄວາມລະອາຍແລະຢ້ານກົວ (ຫິຣິໂອຕຕັບປະ) ຢ່າງແຮງກ້າ ຄຸເຂົ່າລົງກັບພື້ນ ຄິດວ່າ 'ພຣະສາດສະດາທົງຊາບແລ້ວໜໍ ວ່າເຮົານັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ, ບັດນີ້ ພຣະອົງຄົງຈະຕັກເຕືອນເຮົາໃນທ່າມກາງສົງ' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະທົດສະພົນ ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວນັ່ງຢູ່. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດຖາມວ່າ 'ສາຣີບຸດ, ເຈົ້າໄປໃສມາ?'. ແລ້ວຕັດວ່າ 'ສາຣີບຸດ, ການທີ່ເຈົ້ານັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ເຮົາທ່ຽວໄປມາຢູ່ໃກ້ໆນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ'. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ພຣະເຖຣະ ເຖິງວ່າຈະຢືນຢູ່ໃນບ່ອນຜູກລູກດຸມຈີວອນ (gaṇṭhikapaṭimuñcanaṭṭhāna) ກໍຍ່ອມໃຊ້ຕີນເຂ່ຍຂີ້ເຫຍື້ອອອກກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຢືນຢູ່. อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาตีติ ‘‘อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ เอตฺตกํ สุตฺตํ อุปลพฺภติ, เอตฺตโก วินิจฺฉโย, เอตฺตกํ สุตฺตญฺจ วินิจฺฉยญฺจ วกฺขามี’’ติ เอวํ อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ. ‘‘อยํ โจทกสฺส ปุริมกถา, อยํ ปจฺฉิมกถา, อยํ จุทิตกสฺส ปุริมกถา, อยํ ปจฺฉิมกถา, เอตฺตกํ คยฺหูปคํ, เอตฺตกํ น คยฺหูปค’’นฺติ เอวํ อนุคฺคณฺหนฺโต ปน ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ นาม. อาปตฺตึ น ชานาตีติ ปาราชิกํ วา สงฺฆาทิเสสํ วาติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ นานากรณํ น ชานาติ. มูลนฺติ ทฺเว อาปตฺติยา มูลานิ กาโย จ วาจา จ, ตานิ น ชานาติ. สมุทยนฺติ ฉ อาปตฺติสมุฏฺฐานานิ อาปตฺติสมุทโย นาม, ตานิ น ชานาติ. ปาราชิกาทีนํ วตฺถุํ น ชานาตีติปิ วุตฺตํ โหติ. นิโรธนฺติ อยํ อาปตฺติ เทสนาย นิรุชฺฌติ, วูปสมฺมติ, อยํ วุฏฺฐาเนนาติ เอวํ อาปตฺตินิโรธํ น ชานาติ. สตฺต สมเถ อชานนฺโต ปน อาปตฺตินิโรธคามินิปฏิปทํ น ชานาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຕົນ' (attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກຳນົດໝາຍໄວ້ໃນໃຈວ່າ 'ໃນເລື່ອງນີ້ ມີພຣະສູດເທົ່ານີ້, ມີຄຳວິນິດໄສເທົ່ານີ້, ເຮົາຈະກ່າວພຣະສູດແລະຄຳວິນິດໄສເທົ່ານີ້'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ກຳນົດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າທຳອິດຂອງໂຈດ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍຂອງໂຈດ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າທຳອິດຂອງຈຳເລີຍ (ຜູ້ຖືກໂຈດ), ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍຂອງຈຳເລີຍ, ຄຳເວົ້າເທົ່ານີ້ຄວນຖືເອົາ, ຄຳເວົ້າເທົ່ານີ້ບໍ່ຄວນຖືເອົາ' ຊື່ວ່າ ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກອາບັດ' (āpattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຄວາມຕ່າງກັນຂອງກອງອາບັດ ໗ ມີປາຣາຊິກ ຫຼື ສັງຄາທິເສດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມູນ' (mūla) ໄດ້ແກ່ ມູນເຫດແຫ່ງການຕ້ອງອາບັດ ໒ ປະການ ຄື ກາຍ ແລະ ວາຈา, ບໍ່ຮູ້ຈັກມູນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸໄທ' (samudaya) ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງການຕ້ອງອາບັດ ໖ ປະການ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ອາບັດຕິສະມຸໄທ, ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມຸດຖານເຫຼົ່ານັ້ນ. (ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ກໍມີ). ຄຳວ່າ 'ນิໂຣດ' (nirodha) ໄດ້ແກ່ ຄວາມດັບອາບັດ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ອາບັດນີ້ ຍ່ອມດັບ (ລະງັບ) ດ້ວຍການສະແດງ (ເທດສະນາ), ອາບັດນີ້ ຍ່ອມດັບດ້ວຍການອອກ (ວຸດຖານະ - ປະຣິວາດ, ມານັດ, ອັບພານ)' ດັ່ງນີ້, ບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມດັບອາບັດນັ້ນ. ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມະຖະ ໗ ປະການ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກທາງດຳເນີນໄປສູ່ຄວາມດັບອາບັດ (ອາບັດຕິນิໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ). อธิกรณปญฺจเก อธิกรณํ นาม จตฺตาริ อธิกรณานิ. อธิกรณสฺส มูลํ นาม เตตฺตึส มูลานิ – วิวาทาธิกรณสฺส ทฺวาทส มูลานิ, อนุวาทาธิกรณสฺส จุทฺทส, อาปตฺตาธิกรณสฺส ฉ, กิจฺจาธิกรณสฺส เอกํ; ตานิ ปรโต อาวิ ภวิสฺสนฺติ. อธิกรณสมุทโย นาม อธิกรณสมุฏฺฐานํ. วิวาทาธิกรณํ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย อุปฺปชฺชติ; อนุวาทาธิกรณํ จตสฺโส วิปตฺติโย; อาปตฺตาธิกรณํ สตฺตาปตฺติกฺขนฺเธ; กิจฺจาธิกรณํ จตฺตาริ สงฺฆกิจฺจานีติ อิมํ วิภาคํ น ชานาตีติ อตฺโถ[Pg.177]. อธิกรณนิโรธํ น ชานาตีติ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน มูลามูลํ คนฺตฺวา วินิจฺฉยสมถํ ปาเปตุํ น สกฺโกติ; ‘‘อิทํ อธิกรณํ ทฺวีหิ, อิทํ จตูหิ, อิทํ ตีหิ อิทํ เอเกน สมเถน สมฺมตี’’ติ เอวํ สตฺต สมเถ อชานนฺโต ปน อธิกรณนิโรธคามินิปฏิปทํ น ชานาติ นาม. วตฺถุํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ ปาราชิกสฺส วตฺถุ, อิทํ สงฺฆาทิเสสสฺสา’’ติ เอวํ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ วตฺถุํ น ชานาติ. นิทานนฺติ ‘‘สตฺตนฺนํ นิทานานํ อิทํ สิกฺขาปทํ เอตฺถ ปญฺญตฺตํ, อิทํ เอตฺถา’’ติ น ชานาติ. ปญฺญตฺตึ น ชานาตีติ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท ปฐมปญฺญตฺตึ น ชานาติ. อนุปญฺญตฺตินฺติ ปุนปฺปุนํ ปญฺญตฺตึ น ชานาติ. อนุสนฺธิวจนปถนฺติ กถานุสนฺธิ-วินิจฺฉยานุสนฺธิวเสน วตฺถุํ น ชานาติ. ญตฺตึ น ชานาตีติ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ น ชานาติ. ญตฺติยา กรณํ น ชานาตีติ ญตฺติกิจฺจํ น ชานาติ, โอสารณาทีสุ นวสุ ฐาเนสุ ญตฺติกมฺมํ นาม โหติ, ญตฺติทุติยญตฺติจตุตฺถกมฺเมสุ ญตฺติยา กมฺมปฺปตฺโต หุตฺวา ติฏฺฐตีติ น ชานาติ. น ปุพฺพกุสโล โหติ น อปรกุสโลติ ปุพฺเพ กเถตพฺพญฺจ ปจฺฉา กเถตพฺพญฺจ น ชานาติ, ญตฺติ นาม ปุพฺเพ ฐเปตพฺพา, ปจฺฉา น ฐเปตพฺพาติปิ น ชานาติ. อกาลญฺญู จ โหตีติ กาลํ น ชานาติ, อนชฺฌิฏฺโฐ อยาจิโต ภาสติ, ญตฺติกาลมฺปิ ญตฺติเขตฺตมฺปิ ญตฺติโอกาสมฺปิ น ชานาติ. ໃນໝວດອະທິການ ໕ (adhikaraṇapañca) ນັ້ນ: ຄຳວ່າ 'ອະທິການ' ໄດ້ແກ່ ອະທິການ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ມູນເຫດແຫ່ງອະທິການ' ໄດ້ແກ່ ມູນເຫດ ໓໓ ປະການ ຄື: ມູນເຫດແຫ່ງວິວາດາທິການ ໑໒ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງອະນຸວາດາທິການ ໑໔ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງອາບັດຕາທິການ ໖ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງກິດຈາທິການ ໑ ປະການ; ມູນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ (ໃນຄຳອະທິບາຍຂ້າງໜ້າ). ຄຳວ່າ 'ອະທິກະຣະນະສະມຸໄທ' ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງອະທິການ. ວິວາດາທິການ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ; ອະນຸວາດາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວິບັດ ໔ ປະການ; ອາບັດຕາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກອງອາບັດ ໗; ກິດຈາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັງຄະກິດ ໔ ປະການ; ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກການຈຳແນກນີ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມດັບອະທິການ' (adhikaraṇanirodhaṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດນຳໄປສູ່ຄວາມລະງັບດ້ວຍການວິນິດໄສ ໂດຍທຳ ໂດຍວິນັຍ ແລະ ໂດຍຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ (ຈາກມູນເຖິງມູນ); ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໒ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໔ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໓ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໑ ປະການ' ດັ່ງນີ້. ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມະຖະ ໗ ປະການ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກທາງດຳເນີນໄປສູ່ຄວາມດັບອະທິການ (ອະທິກະຣະນະນິໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸ' (vattuṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸແຫ່ງກອງອາບັດ ໗ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຣາຊິກ, ນີ້ແມ່ນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດສັງຄາທິເສດ'. ຄຳວ່າ 'ນິທານ' (nidāna) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກນິທານ ໗ ປະການ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ສິກຂາບົດນີ້ ພຣະອົງທົງບັນຍັດໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນີ້, ສິກຂາບົດນີ້ ພຣະອົງທົງບັນຍັດໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກບັນຍັດ' (paññattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກປະຖົມບັນຍັດ (ບັນຍັດທຳອິດ) ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ອະນຸບັນຍັດ' (anupaññatti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກສິກຂາບົດທີ່ທົງບັນຍັດເພີ່ມເຕີມເປັນໄລຍະໆ. ຄຳວ່າ 'ທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳອະນຸສົນທິ' (anusandhivacanapatha) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກເລື່ອງລາວໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸສົນທິແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ແລະ ອະນຸສົນທິແຫ່ງການວິນິດໄສ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກຍັດຕິ' (ñattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກຍັດຕິໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກການທຳຍັດຕິ' (ñattiyā karaṇa) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກກິດຈະກຳແຫ່ງຍັດຕິ (ñattikicca), ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ ຍັດຕິກຳ ຍ່ອມມີໃນຖານະ ໙ ປະການ ມີໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າໝູ່) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເມື່ອຕັ້ງຍັດຕິໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ ແລະ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳແລ້ວ ຍັດຕິນັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນກຳມະວາຈາ (kammappatto) ຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງປາຍ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນພາຍຫຼັງ, ແລະ ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຍັດຕິ ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບໍ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນພາຍຫຼັງ'. ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກກາລະ' (akālaññū ca hoti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກເວລາ, ກ່າວສະແດງໂດຍບໍ່ມີຜູ້ເຊື້ອເຊີນ ບໍ່ມີຜູ້ຮ້ອງຂໍ, ແລະ ບໍ່ຮູ້ຈັກກາລະແຫ່ງຍັດຕິ, ເຂດແຫ່ງຍັດຕິ ແລະ ໂອກາດແຫ່ງຍັດຕິ. มนฺทตฺตา โมมูหตฺตาติ เกวลํ อญฺญาเณน โมมูหภาเวน ธุตงฺเค อานิสํสํ อชานิตฺวา. ปาปิจฺโฉติ เตน อรญฺญวาเสน ปจฺจยลาภํ ปตฺถยมาโน. ปวิเวกนฺติ กายจิตฺตอุปธิวิเวกํ. อิทมตฺถิตนฺติ อิมาย กลฺยาณาย ปฏิปตฺติยา อตฺโถ เอตสฺสาติ อิทมตฺถิ, อิทมตฺถิโน ภาโว อิทมตฺถิตา; ตํ อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย น อญฺญํ กิญฺจิ โลกามิสนฺติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ "Mandattā momūhattā" (ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຂົາ ແລະ ຫຼົງງົມງາຍ) ຄື ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ ແລະ ຄວາມຫຼົງງົມງາຍລ້ວນໆ ໂດຍບໍ່ຮູ້ອານິສົງໃນທຸດົງ. ຄຳວ່າ "Pāpiccho" (ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ) ຄື ຜູ້ປາດຖະໜາການໄດ້ຮັບປັດໄຈດ້ວຍການຢູ່ໃນປ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Pavivekaṃ" (ຄວາມວິເວກ) ຄື ຄວາມວິເວກທາງກາຍ, ທາງຈິດ ແລະ ທາງອຸປະທິ (ກາຍວິເວກ, ຈິດຕະວິເວກ, ອຸປະທິວິເວກ). ຄຳວ່າ "Idamatthitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້) ຄື ປະໂຫຍດດ້ວຍການປະຕິບັດອັນດີງາມນີ້ມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Idamatthi" (ຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້), ຄວາມເປັນແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ "Idamatthitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້); ອະທິບາຍວ່າ ອາໄສຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ອາໄສໂລກາມິດຢ່າງອື່ນແຕ່ຢ່າງໃດ. อุโปสถํ น ชานาตีติ นววิธํ อุโปสถํ น ชานาติ. อุโปสถกมฺมนฺติ อธมฺเมนวคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ. ปาติโมกฺขนฺติ ทฺเว มาติกา น ชานาติ. ปาติโมกฺขุทฺเทสนฺติ สพฺพมฺปิ นววิธํ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ. ปวารณนฺติ นววิธํ ปวารณํ น ชานาติ. ปวารณากมฺมํ อุโปสถกมฺมสทิสเมว. ຄຳວ່າ "Uposathaṃ na jānāti" (ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດ) ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Uposathakammaṃ" (ອຸໂປສົດກຳ) ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດກຳ 4 ປະການ ມີອະທັມມະວັກຄະ (ກຳບໍ່ເປັນທຳເປັນພັກພວກ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Pātimokkhaṃ" (ປາຕິໂມກ) ຄື ບໍ່ຮູ້ມາຕິກາ 2 ປະການ. ຄຳວ່າ "Pātimokkhuddesaṃ" (ປາຕິໂມກຂຸດເທດ) ຄື ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸດເທດທັງໝົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Pavāraṇaṃ" (ປະວາຣະນາ) ຄື ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ 9 ປະການ. ສ່ວນ "Pavāraṇākammaṃ" (ປະວາຣະນາກຳ) ກໍເໝືອນກັບອຸໂປສົດກຳນັ້ນເອງ. อปาสาทิกปญฺจเก [Pg.178] – อปาสาทิกนฺติ กายทุจฺจริตาทิ อกุสลกมฺมํ วุจฺจติ. ปาสาทิกนฺติ กายสุจริตาทิ กุสลกมฺมํ วุจฺจติ. อติเวลนฺติ เวลํ อติกฺกมฺม พหุตรํ กาลํ กุเลสุ อปฺปํ วิหาเรติ อตฺโถ. โอตาโรติ กิเลสานํ อนฺโต โอตรณํ. สํกิลิฏฺฐนฺติ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติกายสํสคฺคาทิเภทํ. วิสุทฺธิปญฺจเกปวารณาคฺคหเณน นววิธาปิ ปวารณา เวทิตพฺพา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໃນໝວດຫ້າແຫ່ງທຳອັນບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ (Apāsādikapañcake) — ຄຳວ່າ "Apāsādikaṃ" (ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ) ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນກຳ ມີກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Pāsādikaṃ" (ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນກຳ ມີກາຍສຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Ativelaṃ" (ເກີນເວລາ) ອະທິບາຍວ່າ ການລ່ວງເລີຍເວລາ ຄື ໃຊ້ເວລາສ່ວນຫຼາຍຢູ່ໃນຕະກູນທັງຫຼາຍ ແລະ ຢູ່ອາໄສໃນວັດພຽງເລັກນ້ອຍ. ຄຳວ່າ "Otāro" (ຊ່ອງທາງ) ຄື ການກ້າວລົງສູ່ພາຍໃນແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "Saṃkiliṭṭhaṃ" (ເສົ້າໝອງ) ຄື ມີປະເພດອາບັດຊົ່ວຫຍາບ (ທຸລົນ) ແລະ ການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍເປັນຕົ້ນ. ໃນໝວດຫ້າແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ (Visuddhipañcake) ດ້ວຍການຖືເອົາປະວາຣະນາ ພຶງຊາບປະວາຣະນາທັງ 9 ປະການ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ปญฺจกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໝວດຫ້າ (ປັນຈະກະວານ) ຈົບແລ້ວ. ฉกฺกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍໝວດຫົກ (ສັກກະວານ) ๓๒๖. ฉกฺเกสุ – ฉ สามีจิโยติ ‘‘โส จ ภิกฺขุ อนพฺภิโต, เต จ ภิกฺขู คารยฺหา, อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘ยุญฺชนฺตายสฺมนฺโต สกํ, มา โว สกํ วินสฺสาติ อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘อยํ เต ภิกฺขุ ปตฺโต ยาว เภทนาย ธาเรตพฺโพติ อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘ตโต นีหริตฺวา ภิกฺขูหิ สทฺธึ สํวิภชิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘อญฺญาตพฺพํ ปริปุจฺฉิตพฺพํ ปริปญฺหิตพฺพํ, อยํ ตตฺถ สามีจิ’’, ‘‘ยสฺส ภวิสฺสติ โส หริสฺสตีติ อยํ ตตฺถ สามีจี’’ติ อิมา ภิกฺขุปาติโมกฺเขเยว ฉ สามีจิโย. ฉ เฉทนกาติ ปญฺจเก วุตฺตา ปญฺจ ภิกฺขุนีนํ อุทกสาฏิกาย สทฺธึ ฉ. ฉหากาเรหีติ อลชฺชิตา อญฺญาณตา กุกฺกุจฺจปกตตา อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตา สติสมฺโมสาติ. ตตฺถ เอกรตฺตฉารตฺตสตฺตาหาติกฺกมาทีสุ อาปตฺตึ สติสมฺโมเสน อาปชฺชติ. เสสํ วุตฺตนยเมว. ฉ อานิสํสา วินยธเรติ ปญฺจเก วุตฺตา ปญฺจ ตสฺสาเธยฺโย อุโปสโถติ อิมินา สทฺธึ ฉ. ໓໒໖. ໃນໝວດຫົກທັງຫຼາຍ (Chakkesu) — ຄຳວ່າ "Cha sāmīciyo" (ສາມີຈິກຳ 6 ປະການ) ຄື ສາມີຈິກຳ (ຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນ) 6 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ໃນພິກຂຸປາຕິໂມກນັ້ນເອງ ຄື: "ພິກຂຸນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ ແລະ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນສ່ວນຂອງຕົນ ຢ່າໃຫ້ສ່ວນຂອງຕົນຈົບບັດສູນໄປເລີຍ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ດູກ່ອນພິກຂຸ ບາດນີ້ຂອງເຈົ້າ ພຶງຊົງໄວ້ຈົນກວ່າຈະແຕກ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ນຳອອກຈາກບ່ອນນັ້ນແແລ້ວ ພຶງແບ່ງປັນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ສິ່ງທີ່ບໍ່ຮູ້ ພຶງຖາມ ພຶງໄຕ່ຖາມ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ຂອງນັ້ນຈັກມີແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຈົ່ງນຳໄປ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ". ຄຳວ່າ "Cha chedanakā" (ເຊທະນະກະ 6 ປະການ) ຄື ອາບັດເຊທະນະກະ (ທີ່ຕ້ອງຕັດ) 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອາບັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ເປັນ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ "Chahākārehi" (ດ້ວຍອາການ 6 ປະການ) ຄື ຄວາມບໍ່ລະອາຍ, ຄວາມບໍ່ຮູ້, ຄວາມມີຄວາມລະແວງສົງໄສເປັນປົກກະຕິ, ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ, ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ຄວນວ່າບໍ່ຄວນ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ. ໃນອາການ 6 ປະການນັ້ນ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໃນການລ່ວງລາຕີໜຶ່ງ, ລ່ວງຫົກລາຕີ, ລ່ວງເຈັດວັນ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Cha ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 6 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ຄື ອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອານິສົງຂໍ້ "tassādheyyo uposatho" (ອຸໂປສົດເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ເປັນ 6 ປະການ. ฉ ปรมานีติ ‘‘ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพํ, มาสปรมํ เตน ภิกฺขุนา ตํ จีวรํ นิกฺขิปิตพฺพํ, สนฺตรุตฺตรปรมํ เตน ภิกฺขุนา ตโต จีวรํ สาทิตพฺพํ, ฉกฺขตฺตุปรมํ ตุณฺหีภูเตน อุทฺทิสฺส ฐาตพฺพํ, นวํ ปน ภิกฺขุนา สนฺถตํ การาเปตฺวา ฉพฺพสฺสานิ ธาเรตพฺพํ ฉพฺพสฺสปรมตา ธาเรตพฺพํ, ติโยชนปรมํ สหตฺถา ธาเรตพฺพานิ, ทสาหปรมํ อติเรกปตฺโต ธาเรตพฺโพ, สตฺตาหปรมํ สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ, ฉารตฺตปรมํ เตน ภิกฺขุนา เตน จีวเรน วิปฺปวสิตพฺพํ, จตุกฺกํสปรมํ, อฑฺฒเตยฺยกํสปรมํ, ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพํ, อฏฺฐงฺคุลปรมํ มญฺจปฏิปาทกํ[Pg.179], อฏฺฐงฺคุลปรมํ ทนฺตกฏฺฐ’’นฺติ อิมานิ จุทฺทส ปรมานิ. ตตฺถ ปฐมานิ ฉ เอกํ ฉกฺกํ, ตโต เอกํ อปเนตฺวา เสเสสุ เอเกกํ ปกฺขิปิตฺวาติอาทินา นเยน อญฺญานิปิ ฉกฺกานิ กาตพฺพานิ. ຄຳວ່າ "Cha paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 6 ປະການ) ຄື ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 14 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ພຶງຊົງອະຕິເຣກຈີວອນໄວ້ໄດ້ 10 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງເກັບຈີວອນນັ້ນໄວ້ໄດ້ 1 ເດືອນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງຍິນດີຈີວອນຈາກບ່ອນນັ້ນໄດ້ ມີຜ້າອັນຕະຣະວາສົກ ແລະ ອຸຕຕະຣາສົງເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງເປັນຜູ້ດຸດສະນີພາບຢືນເຈາະຈົງໄດ້ 6 ເທື່ອເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸໃຫ້ເຮັດເຄື່ອງລາດໃໝ່ແລ້ວ ພຶງຊົງໄວ້ໄດ້ 6 ປີ, ຄວາມເປັນຜູ້ຊົງໄວ້ໄດ້ 6 ປີເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງນຳໄປດ້ວຍມືຂອງຕົນໄດ້ 3 ໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງຊົງອະຕິເຣກບາດໄວ້ໄດ້ 10 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງບໍລິໂພກເພສັດທີ່ເຮັດການສັ່ງສົມໄວ້ໄດ້ 7 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນໄດ້ 6 ລາຕີເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີກຳນົດ 4 ກັງສະເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີກຳນົດ 2 ກັງສະເຄິ່ງເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງຖືເອົາໄດ້ 2 ຂໍ້ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີເທົ້າຕຽງ 8 ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີໄມ້ສີແຂ້ວ 8 ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ". ໃນຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 14 ປະການນັ້ນ, 6 ປະການທຳອິດ ເປັນໝວດຫົກໜຶ່ງ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຫາກຕັດອອກ 1 ປະການ ແລ້ວໃສ່ປະການອື່ນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໄປເທື່ອລະປະການ ກໍພຶງເຮັດເປັນໝວດຫົກອື່ນໆ ໄດ້ດ້ວຍນັຍນີ້ເປັນຕົ້ນ. ฉ อาปตฺติโยติ ตีณิ ฉกฺกานิ อนฺตรเปยฺยาเล วุตฺตานิ. ฉ กมฺมานีติ ตชฺชนีย-นิยสฺส-ปพฺพาชนีย-ปฏิสารณียานิ จตฺตาริ, อาปตฺติยา อทสฺสเน จ อปฺปฏิกมฺเม จ วุตฺตทฺวยมฺปิ เอกํ, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค เอกนฺติ ฉ. นหาเนติ โอเรนฑฺฒมาสํ นหาเน; วิปฺปกตจีวราทิฉกฺกทฺวยํ กถินกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ "Cha āpattiyo" (ໝວດຫົກແຫ່ງອາບັດ) ຄື ໝວດຫົກ 3 ໝວດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັນຕະຣະເປຍຍານ. ຄຳວ່າ "Cha kammāni" (ກຳ 6 ປະການ) ຄື ຕັດຊະນີຍະກຳ, ນິຍັດສະກຳ, ປັບບາຊະນີຍະກຳ, ປະຕິສາຣະນີຍະກຳ ລວມເປັນ 4 ປະການ; ກຳ 2 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ເພາະການບໍ່ເຫັນອາບັດ ແລະ ການບໍ່ແກ້ໄຂອາບັດ ນັບເປັນ 1 ປະການ; ກຳເພາະການບໍ່ສະຫຼະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ນັບເປັນ 1 ປະການ ລວມເປັນ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ "Nahāne" (ໃນການອາບນ້ຳ) ຄື ໃນສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການອາບນ້ຳພາຍໃນເຄິ່ງເດືອນ; ໝວດຫົກ 2 ໝວດ ມີວິບປະຄະຕະຈີວອນ (ຈີວອນທີ່ເຮັດຄ້າງໄວ້) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ฉกฺกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໝວດຫົກ (ສັກກະວານ) ຈົບແລ້ວ. สตฺตกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍໝວດເຈັດ (ສັດຕະກະວານ) ๓๒๗. สตฺตเกสุ – สตฺต สามีจิโยติ ปุพฺเพ วุตฺเตสุ ฉสุ ‘‘สา จ ภิกฺขุนี อนพฺภิตา, ตา จ ภิกฺขุนิโย คารยฺหา, อยํ ตตฺถ สามีจี’’ติ อิมํ ปกฺขิปิตฺวา สตฺต เวทิตพฺพา. สตฺต อธมฺมิกา ปฏิญฺญาตกรณาติ ‘‘ภิกฺขุ ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ปาราชิเกน โจทิยมาโน ‘สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปนฺโนมฺหี’ติ ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ สงฺฆาทิเสเสน กาเรติ, อธมฺมิกํ ปฏิญฺญาตกรณ’’นฺติ เอวํ สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ธมฺมิกาปิ ตตฺเถว นิทฺทิฏฺฐา. สตฺตนฺนํ อนาปตฺติ สตฺตาหกรณีเยน คนฺตุนฺติ วสฺสูปนายิกกฺขนฺธเก วุตฺตํ. สตฺตานิสํสา วินยธเรติ ‘‘ตสฺสาเธยฺโย อุโปสโถ ปวารณา’’ติ อิเมหิ สทฺธึ ปญฺจเก วุตฺตา ปญฺจ สตฺต โหนฺติ. สตฺต ปรมานีติ ฉกฺเก วุตฺตานิเยว สตฺตกวเสน โยเชตพฺพานิ. กตจีวรนฺติอาทีนิ ทฺเว สตฺตกานิ กถินกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. ໓໒໗. ໃນໝວດເຈັດທັງຫຼາຍ (Sattakesu) — ຄຳວ່າ "Satta sāmīciyo" (ສາມີຈິກຳ 7 ປະການ) ພຶງຊາບໂດຍການເພີ່ມຂໍ້ "ພິກຂຸນີນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ" ເຂົ້າໃນສາມີຈິກຳ 6 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້. ຄຳວ່າ "Satta adhammikā paṭiññātakaraṇā" (ການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ 7 ປະການ) ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ດັ່ງນີ້: "ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ເມື່ອຖືກໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກ ຍອມຮັບວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ', ສົງໃຫ້ພິກຂຸນັ້ນປັບອາບັດສັງຄາທິເສດ ນີ້ເປັນການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ". ການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ເປັນທຳ ກໍໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະນັ້ນເອງ. ໝວດເຈັດວ່າດ້ວຍ "Sattannaṃ anāpatti sattāhakaraṇīyena gantun" (ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດຂອງບຸກຄົນ 7 ປະເພດ ຜູ້ໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ) ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວັດສູປະນາຍິກັກຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Satta ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 7 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ຄື ອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອານິສົງຂໍ້ "tassādheyyo uposatho pavāraṇā" (ອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ເປັນ 7 ປະການ. ຄຳວ່າ "Satta paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 7 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫົກນັ້ນເອງ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດເຈັດ. ໝວດເຈັດ 2 ໝວດ ມີຄຳວ່າ "Katacīvaraṃ" (ຈີວອນທີ່ເຮັດແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฏฺฐพฺพา, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฏฺฐพฺพา, ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ปฏิกาตพฺพาติ อิมานิ ตีณิ สตฺตกานิ, ทฺเว อธมฺมิกานิ, เอกํ ธมฺมิกํ; ตานิ ตีณิปิ จมฺเปยฺยเก นิทฺทิฏฺฐานิ. อสทฺธมฺมาติ อสตํ ธมฺมา, อสนฺโต วา ธมฺมา; อโสภนา หีนา ลามกาติ อตฺโถ. สทฺธมฺมาติ สตํ พุทฺธาทีนํ ธมฺมา; สนฺโต วา ธมฺมา สุนฺทรา อุตฺตมาติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໝວດເຈັດ 3 ໝວດເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "Bhikkhussa na hoti āpatti daṭṭhabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸບໍ່ຕ້ອງອາບັດ), "Bhikkhussa hoti āpatti daṭṭhabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸຕ້ອງອາບັດ), "Bhikkhussa hoti āpatti paṭikātabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂ); 2 ໝວດທຳອິດບໍ່ເປັນທຳ, 1 ໝວດຫຼັງເປັນທຳ; ທັງ 3 ໝວດນັ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຈຳເປຍຍະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Asaddhammā" (ອະສັດທຳ) ຄື ທຳຂອງອະສັດບຸລຸດ ຫຼື ທຳອັນບໍ່ດີງາມ; ອະທິບາຍວ່າ ທຳອັນບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ເລວຊາມ, ຕ່ຳຊ້າ. ຄຳວ່າ "Saddhammā" (ສັດທຳ) ຄື ທຳຂອງສັດບຸລຸດ ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຫຼື ທຳອັນດີງາມ; ອະທິບາຍວ່າ ທຳອັນງົດງາມ, ປະເສີດເລີດລ້ຳ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. สตฺตกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໝວດເຈັດ (ສັດຕະກະວານ) ຈົບແລ້ວ. อฏฺฐกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍໝວດແປດ (ອັດຖະກະວານ) ๓๒๘. อฏฺฐเกสุ [Pg.180] – อฏฺฐานิสํเสติ ‘‘น มยํ อิมินา ภิกฺขุนา สทฺธึ อุโปสถํ กริสฺสาม, วินา อิมินา ภิกฺขุนา อุโปสถํ กริสฺสาม, น มยํ อิมินา ภิกฺขุนา สทฺธึ ปวาเรสฺสาม, สงฺฆกมฺมํ กริสฺสาม, อาสเน นิสีทิสฺสาม, ยาคุปาเน นิสีทิสฺสาม, ภตฺตคฺเค นิสีทิสฺสาม, เอกจฺฉนฺเน วสิสฺสาม, ยถาวุฑฺฒํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ กริสฺสาม, วินา อิมินา ภิกฺขุนา กริสฺสามา’’ติ เอวํ โกสมฺพกกฺขนฺธเก วุตฺเต อานิสํเส. ทุติยอฏฺฐเกปิ เอเสว นโย, ตมฺปิ หิ เอวเมว โกสมฺพกกฺขนฺธเก วุตฺตํ. ໓໒໘. ໃນໝວດແປດທັງຫຼາຍ (Aṭṭhakesu) — ຄຳວ່າ "Aṭṭhānisaṃse" (ອານິສົງ 8 ປະການ) ຄື ອານິສົງ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກັກຂັນທະກະ ດັ່ງນີ້: "ພວກເຮົາຈັກບໍ່ເຮັດອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກເຮັດອຸໂປສົດໂດຍບໍ່ມີພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກບໍ່ປະວາຣະນາຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກເຮັດສັງຄະກຳ, ຈັກນັ່ງເທິງອາສະນະ, จັກນັ່ງໃນທີ່ດື່ມເຂົ້າຢາຄູ, ຈັກນັ່ງໃນໂຮງສັນ, ຈັກຢູ່ໃນທີ່ມຸງບັງດຽວກັນ, ຈັກເຮັດການກາບໄຫວ້, ການຕ້ອນຮັບ, ການອັນຊະລີກຳ, ສາມີຈິກຳ ຕາມລຳດັບພັນສາ ໂດຍບໍ່ມີພິກຂຸນີ້ນັ້ນ". ໃນໝວດແປດທີສອງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ ເພາະວ່າ ໝວດແປດທີສອງນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກັກຂັນທະກະ ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ແລ້ວ. อฏฺฐ ยาวตติยกาติ ภิกฺขูนํ เตรสเก จตฺตาโร, ภิกฺขุนีนํ สตฺตรสเก ภิกฺขูหิ อสาธารณา จตฺตาโรติ อฏฺฐ. อฏฺฐหากาเรหิ กุลานิ ทูเสตีติ กุลานิ ทูเสติ ปุปฺเผน วา ผเลน วา จุณฺเณน วา มตฺติกาย วา ทนฺตกฏฺเฐน วา เวฬุยา วา เวชฺชิกาย วา ชงฺฆเปสนิเกน วาติ อิเมหิ อฏฺฐหิ. อฏฺฐ มาติกา จีวรกฺขนฺธเก, อปรา อฏฺฐ กถินกฺขนฺธเก วุตฺตา. อฏฺฐหิ อสทฺธมฺเมหีติ ลาเภน อลาเภน ยเสน อยเสน สกฺกาเรน อสกฺกาเรน ปาปิจฺฉตาย ปาปมิตฺตตาย. อฏฺฐ โลกธมฺมา นาม ลาเภ สาราโค, อลาเภ ปฏิวิโรโธ; เอวํ ยเส อยเส, ปสํสาย นินฺทาย, สุเข สาราโค, ทุกฺเข ปฏิวิโรโธติ. อฏฺฐงฺคิโก มุสาวาโทติ ‘‘วินิธาย สญฺญ’’นฺติ อิมินา สทฺธึ ปาฬิยํ อาคเตหิ สตฺตหีติ อฏฺฐหิ องฺเคหิ อฏฺฐงฺคิโก. ຄຳວ່າ "Aṭṭha yāvatatiyakā" (ອາບັດຍາວະຕະຕິຍະກະ 8 ປະການ) ຄື ໃນໝວດສິບສາມ (ເຕຣະສະກະ) ຂອງພິກຂຸ 4 ປະການ, ໃນໝວດສິບເຈັດ (ສັດຕະຣະສະກະ) ຂອງພິກຂຸນີ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸ 4 ປະການ ລວມເປັນ 8 ປະການ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhahākārehi kulāni dūseti" (ປະທຸດສະຮ້າຍຕະກູນດ້ວຍອາການ 8 ປະການ) ຄື ປະທຸດສະຮ້າຍຕະກູນດ້ວຍດອກໄມ້, ດ້ວຍໝາກໄມ້, ດ້ວຍແປ້ງຜັດ, ດ້ວຍດິນໜຽວ, ດ້ວຍໄມ້ສີແຂ້ວ, ດ້ວຍໄມ້ໄຜ່, ດ້ວຍການເປັນແພດ, ຫຼື ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ເປັນສະໜາມເພົາ (ຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ). ມາຕິກາ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນຈີວະຣັກຂັນທະກະ, ແລະ ມາຕິກາອີກ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhahi asaddhammehi" (ດ້ວຍອະສັດທຳ 8 ປະການ) ຄື ດ້ວຍລາບ, ອະລາບ, ຍົດ, ອະຍົດ, ສັກກາລະ, ອະສັກກາລະ, ຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ, ຄວາມມີມິດຊົ່ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Aṭṭha lokadhammā" (ໂລກະທຳ 8 ປະການ) ຄື ຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນລາບ, ຄວາມຂັດເຄືອງໃນອະລາບ; ໃນຍົດ ແລະ ອະຍົດ, ໃນຄຳສັນເສີນ ແລະ ຄຳນິນທາ, ຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນສຸກ, ຄວາມຂັດເຄືອງໃນທຸກ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhaṅgiko musāvādo" (ມຸສາວາດມີອົງ 8) ຄື ດ້ວຍອົງ 7 ປະການທີ່ມາໃນພະບານີ ລວມກັບຂໍ້ "Vinidhāya saññaṃ" (ການອຳພາງຄວາມສຳຄັນ) ເປັນອົງ 8 ປະການ. อฏฺฐ อุโปสถงฺคานีติ – ຄຳວ່າ "Aṭṭha uposathaṅgāni" (ອົງອຸໂປສົດ 8 ປະການ) ຄື — ‘‘ปาณํ น หเน น จาทินฺนมาทิเย,มุสา น ภาเส น จ มชฺชโป สิยา; อพฺรหฺมจริยา วิรเมยฺย เมถุนา,รตฺตึ น ภุญฺเชยฺย วิกาลโภชนํ. "ບໍ່ພຶງຂ້າສັດ, ບໍ່ພຶງຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຂົາບໍ່ໄດ້ໃຫ້, ບໍ່ພຶງເວົ້າຕົວະ, ບໍ່ພຶງເປັນຜູ້ດື່ມນ້ຳເມົາ, ພຶງງົດເວັ້ນຈາກເມຖຸນທຳອັນບໍ່ແມ່ນພົມມະຈັນ, ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິກາລໃນລາຕີ," ‘‘มาลํ น ธาเร น จ คนฺธมาจเร,มญฺเจ ฉมายํว สเยถ สนฺถเต; เอตญฺหิ อฏฺฐงฺคิกมาหุโปสถํ,พุทฺเธน ทุกฺขนฺตคุนา ปกาสิต’’นฺติ. (อ. นิ. ๓.๗๑); "ບໍ່ພຶງທັດຊົງດອກໄມ້ ແລະ ບໍ່ພຶງລູບໄລ້ຂອງຫອມ, ພຶງນອນເທິງຕຽງ ຫຼື ເທິງແຜ່ນດິນທີ່ລາດໄວ້; ແທ້ຈິງແລ້ວ ນີ້ຄືອຸໂປສົດມີອົງ 8 ປະການ ທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້ປະກາດໄວ້ແລ້ວ." เอวํ [Pg.181] วุตฺตานิ อฏฺฐ. อฏฺฐ ทูเตยฺยงฺคานีติ ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ สาเวตา จา’’ติอาทินา นเยน สงฺฆเภทเก วุตฺตานิ. ติตฺถิยวตฺตานิ มหาขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. อนติริตฺตา จ อติริตฺตา จ ปวารณาสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. อฏฺฐนฺนํ ปจฺจุฏฺฐาตพฺพนฺติ ภตฺตคฺเค วุฑฺฒภิกฺขุนีนํ, อาสนมฺปิ ตาสํเยว ทาตพฺพํ. อุปาสิกาติ วิสาขา. อฏฺฐานิสํสา วินยธเรติ ปญฺจเก วุตฺเตสุ ปญฺจสุ ‘‘ตสฺสาเธยฺโย อุโปสโถ, ปวารณา, สงฺฆกมฺม’’นฺติ อิเม ตโย ปกฺขิปิตฺวา อฏฺฐ เวทิตพฺพา. อฏฺฐ ปรมานีติ ปุพฺเพ วุตฺตปรมาเนว อฏฺฐกวเสน โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. อฏฺฐสุ ธมฺเมสุ สมฺมา วตฺติตพฺพนฺติ ‘‘น ปกตตฺตสฺส ภิกฺขุโน อุโปสโถ ฐเปตพฺโพ, น ปวารณา ฐเปตพฺพา’’ติอาทินา นเยน สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺเฐสุ อฏฺฐสุ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ອົງອຸໂປສົດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "Aṭṭha dūteyyaṅgāni" (ອົງແຫ່ງທູດ 8 ປະການ) ຄື ອົງແຫ່ງທູດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຄະເພທັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸໃນທຳວິນັຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຟັງ ແລະ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນື່ອຟັງ". ວັດຂອງຕິດຖີ 8 ປະການ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ. ອະນະຕິຣິດຕະ 8 ປະການ ແລະ ອະຕິຣິດຕະ 8 ປະການ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປະວາຣະນາສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhannaṃ paccuṭṭhātabbaṃ" (ບຸກຄົນ 8 ປະເພດທີ່ພຶງລຸກຕ້ອນຮັບ) ຄື ໃນໂຮງສັນ ພຶງລຸກຕ້ອນຮັບພິກຂຸນີຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ, ແລະ ພຶງຖວາຍອາສະນະແກ່ພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Upāsikā" (ອຸປາສິກາ) ໄດ້ແກ່ ນາງວິສາຂາ. ຄຳວ່າ "Aṭṭha ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 8 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ພຶງຊາບໂດຍການເພີ່ມອານິສົງ 3 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອຸໂປສົດ, ປະວາຣະນາ, ສັງຄະກຳ ເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ" ເຂົ້າໃນອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ. ຄຳວ່າ "Aṭṭha paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 8 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດແປດ ແລ້ວພຶງຊາບ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhasu dhammesu sammā vattitabbaṃ" (ພຶງປະຕິບັດໂດຍຊອບໃນທຳ 8 ປະການ) ຄື ໃນທຳ 8 ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "ບໍ່ພຶງງົດອຸໂປສົດແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີປົກກະຕິ, ບໍ່ພຶງງົດປະວາຣະນາ". ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. อฏฺฐกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໝວດແປດ (ອັດຖະກະວານ) ຈົບແລ້ວ. นวกวารวณฺณนา การอธิบายหมวดเก้า (นวกวาร) -> ການອະທິບາຍໝວດເກົ້າ (ນະວະກະວານ) ๓๒๙. นวเกสุ – นว อาฆาตวตฺถูนีติ ‘‘อนตฺถํ เม อจรี’’ติอาทีนิ นว. นว อาฆาตปฏิวินยาติ ‘‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ อาฆาตํ ปฏิวิเนตี’’ติอาทีนิ นว. นว วินีตวตฺถูนีติ นวหิ อาฆาตวตฺถูหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เสตุฆาโต. นวหิ สงฺโฆ ภิชฺชตีติ ‘‘นวนฺนํ วา, อุปาลิ, อติเรกนวนฺนํ วา สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จา’’ติ. นว ปรมานีติ ปุพฺเพ วุตฺตปรมาเนว นวกวเสน โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. นว ตณฺหามูลกา นาม ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺขา, อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา. นว วิธมานาติ ‘‘เสยฺยสฺส เสยฺโยหมสฺมี’’ติมานาทโย. นว จีวรานีติ ติจีวรนฺติ วา วสฺสิกสาฏิกาติ วาติอาทินา นเยน วุตฺตานิ. น วิกปฺเปตพฺพานีติ อธิฏฺฐิตกาลโต ปฏฺฐาย น วิกปฺเปตพฺพานิ. นว อธมฺมิกานิ ทานานีติ สงฺฆสฺส ปริณตํ อญฺญสงฺฆสฺส วา เจติยสฺส วา ปุคฺคลสฺส วา ปริณาเมติ, เจติยสฺส ปริณตํ อญฺญเจติยสฺส วา สงฺฆสฺส วา ปุคฺคลสฺส วา ปริณาเมติ[Pg.182], ปุคฺคลสฺส ปริณตํ อญฺญปุคฺคลสฺส วา สงฺฆสฺส วา เจติยสฺส วา ปริณาเมตีติ เอวํ วุตฺตานิ. ໓໒໙. ໃນໝວດເກົ້າທັງຫຼາຍ (Navakesu) — ຄຳວ່າ "Nava āghātavatthūni" (ອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ) ຄື ອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava āghātapaṭivinayā" (ການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ 9 ປະການ) ຄື ການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາແລ້ວ, ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຈະຫາປະໂຫຍດນັ້ນໄດ້ຈາກໃສ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸຈຶ່ງກຳຈັດຄວາມອາຄາດເສຍ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava vinītavatthūni" (ທຳອັນເປັນເຄື່ອງກຳຈັດ 9 ປະການ) ຄື ຄວາມງົດ, ຄວາມເວັ້ນ, ຄວາມງົດເວັ້ນສະເພາະ, ການຕັດຂາດເຊິ່ງເຫດ ຈາກອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Navahi saṅgho bhijjati" (ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍເຫດ 9 ປະການ) ຄື ດັ່ງພະດຳລັດວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ເພາະເຫດແຫ່ງພິກຂຸ 9 ຮູບ ຫຼື ພິກຂຸຫຼາຍກວ່າ 9 ຮູບ ຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງ ແລະ ຄວາມແຕກກັນແຫ່ງສົງ ຍ່ອມມີ". ຄຳວ່າ "Nava paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 9 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດເກົ້າ ແລ້ວພຶງຊາບ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Nava taṇhāmūlakā" (ທຳມີຕັນຫາເປັນມູນ 9 ປະການ) ຄື ເພາະອາໄສຕັນຫາ ຈຶ່ງມີການແສຫວງຫາ, ເພາະອາໄສການແສຫວງຫາ ຈຶ່ງມີການໄດ້, ເພາະອາໄສການໄດ້ ຈຶ່ງມີການຕົກລົງໃຈ, ເພາະອາໄສການຕົກລົງໃຈ ຈຶ່ງມີຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ, ເພາະອາໄສຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ຈຶ່ງມີຄວາມສະຫຍ່ຽວແໜ້ນ, ເພາະອາໄສຄວາມສະຫຍ່ຽວແໜ້ນ ຈຶ່ງມີການຄອບຄອງ, ເພາະອາໄສການຄອບຄອງ ຈຶ່ງມີຄວາມຕະໜີ່, ເພາະອາໄສຄວາມຕະໜີ່ ຈຶ່ງມີການປົກປ້ອງ, ເພາະເຫດແຫ່ງການປົກປ້ອງ ຈຶ່ງມີການຖືທ່ອນໄມ້, ການຖືສັດຕາວຸດ, ການທະເລາະ, ການແກ້ງແຍ້ງ, ການວິວາດ, ການກ່າວວ່າ 'ມຶງ ມຶງ', ການສໍສຽດ ແລະ ການເວົ້າຕົວະ. ຄຳວ່າ "Nava vidhamānā" (ມານ 9 ປະການ) ຄື ມານ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຂອງຜູ້ປະເສີດກວ່າ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava cīvarāni" (ຈີວອນ 9 ຜືນ) ຄື ຈີວອນ 9 ຜືນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ ໄຕຈີວອນ ຫຼື ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ "Na vikappetabbāni" (ບໍ່ພຶງວິກັບ) ຄື ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ພຶງວິກັບ. ຄຳວ່າ "Nava adhammikāni dānāni" (ການໃຫ້ທີ່ບໍ່ເປັນທຳ 9 ປະການ) ຄື ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອສົງ ໄປເພື່ອສົງອື່ນ, ເພື່ອເຈດີ, ຫຼື ເພື່ອບຸກຄົນ; ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອເຈດີ ໄປເພື່ອເຈດີອື່ນ, ເພື່ອສົງ, ຫຼື ເພື່ອບຸກຄົນ; ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອບຸກຄົນ ໄປເພື່ອບຸກຄົນອື່ນ, ເພື່ອສົງ, ຫຼື ເພື່ອເຈດີ; ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. นว ปฏิคฺคหปริโภคาติ เอเตสํเยว ทานานํ ปฏิคฺคหา จ ปริโภคา จ. ตีณิ ธมฺมิกานิ ทานานีติ สงฺฆสฺส นินฺนํ สงฺฆสฺเสว เทติ, เจติยสฺส นินฺนํ เจติยสฺเสว, ปุคฺคลสฺส นินฺนํ ปุคฺคลสฺเสว เทตีติ อิมานิ ตีณิ. ปฏิคฺคหปฏิโภคาปิ เตสํเยว ปฏิคฺคหา จ ปริโภคา จ. นว อธมฺมิกา สญฺญตฺติโยติ อธมฺมวาทิปุคฺคโล, อธมฺมวาทิสมฺพหุลา, อธมฺมวาทิสงฺโฆติ เอวํ ตีณิ ติกานิ สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. ธมฺมิกา สญฺญตฺติโยปิ ธมฺมวาที ปุคฺคโลติอาทินา นเยน ตตฺเถว นิทฺทิฏฺฐา. อธมฺมกมฺเม ทฺเว นวกานิ โอวาทวคฺคสฺส ปฐมสิกฺขาปทนิทฺเทเส ปาจิตฺติยวเสน วุตฺตานิ. ธมฺมกมฺเม ทฺเว นวกานิ ตตฺเถว ทุกฺกฏวเสน วุตฺตานิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ Nava paṭiggahaparibhogā ໄດ້ແກ່ ການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກທານເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ (ຢ່າງລະ ໑໐ ປະການ). ຄຳວ່າ Tīṇi dhammikāni dānāni ໄດ້ແກ່ ທານທີ່ເປັນທຳ ໓ ປະການ ຄື: ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອສົງ ກໍຖວາຍແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອເຈດີ ກໍຖວາຍແກ່ເຈດີເທົ່ານັ້ນ, ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອບຸກຄົນ ກໍຖວາຍແກ່ບຸກຄົນເທົ່ານັ້ນ, ເຫຼົ່ານີ້ຄື ໓ ປະການ. ແມ່ນແຕ່ການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກ (Paṭiggahaparibhogā) ກໍຄືການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກທານທີ່ເປັນທຳເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Nava adhammikā saññattiyo ໄດ້ແກ່ ຕິກະ (ໝວດ ໓) ທັງ ໓ ຄື: ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ພິກຂຸຫຼາຍຮູບຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ສົງຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ. ແມ່ນແຕ່ການໃຫ້ເຂົ້າໃຈທີ່ເປັນທຳ (Dhammikā saññattiyo) ກໍສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະນັ້ນເອງ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ເປັນທຳ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະທັມມະກຳ, ໝວດ ໙ ສອງໝວດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດປາຈິດຕີ ໃນນິດເທດແຫ່ງສິກຂາບົດທີ ໑ ຂອງໂອວາດະວັກ. ໃນທັມມະກຳ, ໝວດ ໙ ສອງໝວດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນິດເທດນັ້ນເອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທຸກກົດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. นวกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໝວດເກົ້າ (ນະວະກະວານ) ຈົບແລ້ວ. ทสกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍໝວດສິບ (ທະສະກະວານ) ๓๓๐. ทสเกสุ – ทส อาฆาตวตฺถูนีติ นวเกสุ วุตฺตานิ นว ‘‘อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายตี’’ติ อิมินา สทฺธึ ทส โหนฺติ. อาฆาตปฏิวินยาปิ ตตฺถ วุตฺตา นว ‘‘อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภาติ อาฆาตํ ปฏิวิเนตี’’ติ อิมินา สทฺธึ ทส เวทิตพฺพา. ทส วินีตวตฺถูนีติ ทสหิ อาฆาตวตฺถูหิ วิรติสงฺขาตานิ ทส. ทสวตฺถุกา มิจฺฉาทิฏฺฐีติ ‘‘นตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทิวเสน เวทิตพฺพา, ‘‘อตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทิวเสน สมฺมาทิฏฺฐิ, ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติอาทินา วเสน ปน อนฺตคฺคาหิกา ทิฏฺฐิ เวทิตพฺพา. ทส มิจฺฉตฺตาติ มิจฺฉาทิฏฺฐิอาทโย มิจฺฉาวิมุตฺติปริโยสานา, วิปรีตา สมฺมตฺตา. สลากคฺคาหา สมถกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ໓໓໐. ໃນໝວດສິບທັງຫຼາຍ — ຄຳວ່າ dasa āghātavatthūni ໄດ້ແກ່ ອາຄາດະວັດຖຸ ໙ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດເກົ້າ ລວມກັບຂໍ້ວ່າ 'ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມອາຄາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນ' ນີ້ ເປັນ ໑໐ ປະການ. ແມ່ນແຕ່การກຳຈັດຄວາມອາຄາດ (Āghātapaṭivinaya) ກໍພຶງຊາບວ່າ ມີ ໑໐ ປະການ ໂດຍລວມການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ ໙ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດເກົ່ານັ້ນ ກັບຂໍ້ວ່າ 'ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມອາຄາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນ, ຈະຫາຄວາມອາຄາດນັ້ນໄດ້ຈາກໃສໃນຖານະນີ້ ແລ້ວກຳຈັດຄວາມອາຄາດນັ້ນເສຍ' ນີ້. ຄຳວ່າ dasa vinītavatthūni ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸທີ່ກຳຈັດແລ້ວ ໑໐ ປະການ ອັນໄດ້ແກ່ການງົດເວັ້ນຈາກອາຄາດະວັດຖຸ ໑໐ ປະການນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ dasavatthukā micchādiṭṭhi ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນສັມມາທິຖິພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອັນຕັກຄາຫິກະທິຖິ (ຄວາມເຫັນທີ່ຢຶດຖືເອົາສ່ວນສຸດ) ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ໂລກທ່ຽງ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dasa micchattā ໄດ້ແກ່ ມິດຊັດຕະ (ຄວາມເປັນຜິດ) ໑໐ ປະການ ມີມິດສາທິຖິເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີມິດສາວິມຸດຕິເປັນທີ່ສຸດ, ສ່ວນສັມມັດຕະ (ຄວາມເປັນຖືກ) ກໍມີໃນທາງກົງກັນຂ້າມ. ເລື່ອງການຈັບສະຫຼາກ (Salākaggāha) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ. ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพติ ‘‘สีลวา โหตี’’ติอาทินา นเยน สมถกฺขนฺธเก วุตฺเตหิ ทสหิ. ทส อาทีนวา ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน ราชสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. ทส ทานวตฺถูนีติ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลา คนฺธํ วิเลปนํ เสยฺยาวสถํ ปทีเปยฺยํ. ทส รตนานีติ มุตฺตามณิเวฬุริยาทีนิ. ทส ปํสุกูลานีติ โสสานิกํ, ปาปณิกํ[Pg.183], อุนฺทูรกฺขายิตํ, อุปจิกกฺขายิตํ, อคฺคิทฑฺฒํ, โคขายิตํ, อชิกกฺขายิตํ, ถูปจีวรํ, อาภิเสกิยํ, ภตปฏิยาภตนฺติ เอเตสุ อุปสมฺปนฺเนน อุสฺสุกฺกํ กาตพฺพํ. ทส จีวรธารณาติ ‘‘สพฺพนีลกานิ จีวรานิ ธาเรนฺตี’’ติ วุตฺตวเสน ทสาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน ‘‘นวสุ กปฺปิยจีวเรสุ อุทกสาฏิกํ วา สงฺกจฺจิกํ วา ปกฺขิปิตฺวา ทสา’’ติ วุตฺตํ. ຄຳວ່າ Dasahaṅgehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ ໑໐ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີສີລ' ເປັນຕົ້ນ ພຶງໄດ້ຮັບການສົມມຸດໃຫ້ເປັນຜູ້ຕັດສິນອະທິການ (ອຸບພາຫິກາ). ໂທດ ໑໐ ປະການໃນການເຂົ້າໄປສູ່ພະລາຊະວັງຊັ້ນໃນ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນລາຊະສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ dasa dānavatthūni ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າ, ນ້ຳ, ຜ້າ, ຍານພາຫະນະ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ, ເຄື່ອງລູບໄລ້, ທີ່ນອນທີ່ອາໄສ, ແລະ ເຄື່ອງປະທີບ. ຄຳວ່າ dasa ratanāni ໄດ້ແກ່ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dasa paṃsukūlāni ໄດ້ແກ່ ຜ້າບັງສະກຸນ ໑໐ ປະການ ຄື: ຜ້າຕົກຢູ່ປ່າຊ້າ, ຜ້າຕົກຢູ່ຮ້ານຄ້າ, ຜ້າທີ່ໜູກັດ, ຜ້າທີ່ປວກກັດ, ຜ້າທີ່ໄຟໄໝ້, ຜ້າທີ່ງົວກັດ, ຜ້າທີ່ແບ້ກັດ, ຜ້າພັນຈອມປວກ, ຜ້າທີ່ຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນອະພິເສກ, ຜ້າທີ່ນຳໄປປ່າຊ້າແລ້ວນຳກັບຄືນມາ, ໃນຜ້າເຫຼົ່ານີ້ ພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວພຶງເຮັດຄວາມຂะຫຍັນຂັນແຂງ (ເພື່ອສະແຫວງຫາ). ຄຳວ່າ dasa cīvaradhāraṇā ໄດ້ແກ່ ການຊົງຈີວອນ ໑໐ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະດຳລັດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຊົງຈີວອນທີ່ມີສີຂຽວຄາມລ້ວນ' ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ. ສ່ວນໃນມະຫາອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ 'ໂດຍການເພີ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ຫຼື ຜ້າຮັດອົກ ເຂົ້າໃນຈີວອນທີ່ຄວນ ໙ ຜືນ ຈຶ່ງເປັນ ໑໐ ປະການ'. อวนฺทนียปุคฺคลา เสนาสนกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ทส อกฺโกสวตฺถูนิ โอมสวาเท นิทฺทิฏฺฐานิ. ทส อาการา เปสุญฺญสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. ทส เสนาสนานีติ มญฺโจ, ปีฐํ, ภิสิ, พิมฺโพหนํ, จิมิลิกา, อุตฺตรตฺถรณํ, ตฏฺฏิกา, จมฺมขณฺโฑ, นิสีทนํ, ติณสนฺถาโร, ปณฺณสนฺถาโรติ. ทส วรานิ ยาจึสูติ วิสาขา อฏฺฐ, สุทฺโธทนมหาราชา เอกํ, ชีวโก เอกํ. ยาคุอานิสํสา จ อกปฺปิยมํสานิ จ เภสชฺชกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐานิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ (Avandanīyapuggalā) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ວັດຖຸແຫ່ງການດ່າ ໑໐ ປະການ (Dasa akkosavatthūni) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນໂອມະສະວາດະສິກຂາບົດ. ອາການ ໑໐ ປະການ (Dasa ākārā) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເປສຸນຍະສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ dasa senāsanāni ໄດ້ແກ່ ຕຽງ, ຕັ່ງ, ຟູກ, ໝອນ, ຜ້າປູຫຍາບ, ຜ້າປູລາດຊັ້ນເທິງ, ສາດ, ແຜ່ນໜັງ, ຜ້າປູນັ່ງ, ເຄື່ອງລາດດ້ວຍຫຍ້າ, ແລະ ເຄື່ອງລາດດ້ວຍໃບໄມ້. ຄຳວ່າ dasa varāni yāciṃsu ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂໍພອນ ໑໐ ປະການ ຄື: ນາງວິສາຂາ ຂໍພອນ ໘ ປະການ, ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດ ຂໍພອນ ໑ ປະການ, ໝໍຊີວົກ ຂໍພອນ ໑ ປະການ. ອານິສົງຂອງຂ້າວຢາຄູ ແລະ ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເພສັດຊະຂັນທະກະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ทสกวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໝວດສิບ (ທະສະກະວານ) ຈົບແລ້ວ. เอกาทสกวารวณฺณนา ການອະທິບາຍໝວດສິບເອັດ (ເອກາທະສະກະວານ) ๓๓๑. เอกาทสเกสุ – เอกาทสาติ ปณฺฑกาทโย เอกาทส. เอกาทส ปาทุกาติ ทส รตนมยา, เอกา กฏฺฐปาทุกา. ติณปาทุกมุญฺชปาทุกปพฺพชปาทุกาทโย ปน กฏฺฐปาทุกสงฺคหเมว คจฺฉนฺติ. เอกาทส ปตฺตาติ ตมฺพโลหมเยน วา ทารุมเยน วา สทฺธึ ทส รตนมยา. เอกาทส จีวรานีติ สพฺพนีลกาทีนิ เอกาทส. ยาวตติยกาติ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี, สงฺฆาทิเสสา อฏฺฐ, อริฏฺโฐ, จณฺฑกาฬีติ. เอกาทส อนฺตรายิกา นาม ‘‘นสิ อนิมิตฺตา’’ติ อาทโย. เอกาทส จีวรานิ อธิฏฺฐาตพฺพานีติ ติจีวรํ, วสฺสิกสาฏิกา, นิสีทนํ, ปจฺจตฺถรณํ, กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิ, มุขปุญฺฉนโจฬํ, ปริกฺขารโจฬํ, อุทกสาฏิกา, สงฺกจฺจิกาติ. น วิกปฺเปตพฺพานีติ เอตาเนว อธิฏฺฐิตกาลโต ปฏฺฐาย น วิกปฺเปตพฺพานิ. คณฺฐิกา จ วิธา จ สุตฺตมเยน สทฺธึ เอกาทส โหนฺติ, เต สพฺเพ ขุทฺทกกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา. ปถวิโย ปถวิสิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐา. นิสฺสยปฏิปสฺสทฺธิโย อุปชฺฌายมฺหา ปญฺจ, อาจริยมฺหา ฉ; เอวํ เอกาทส. อวนฺทิยปุคฺคลา นคฺเคน สทฺธึ เอกาทส, เต สพฺเพ เสนาสนกฺขนฺธเก นิทฺทิฏฺฐา[Pg.184]. เอกาทส ปรมานิ ปุพฺเพ วุตฺเตสุ จุทฺทสสุ เอกาทสกวเสน โยเชตฺวา เวทิตพฺพานิ. เอกาทส วรานีติ มหาปชาปติยา ยาจิตวเรน สทฺธึ ปุพฺเพ วุตฺตานิ ทส. เอกาทส สีมาโทสาติ ‘‘อติขุทฺทกํ สีมํ สมฺมนฺนนฺตี’’ติอาทินา นเยน กมฺมวคฺเค อาคมิสฺสนฺติ. ໓໓໑. ໃນໝວດສິບເອັດທັງຫຼາຍ — ຄຳວ່າ ekādasa ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນ ໑໑ ປະເພດ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekādasa pādukā ໄດ້ແກ່ ເກີບ ໑໑ ຊະນິດ ຄື: ເກີບທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ໑໐ ປະການ, ເກີບໄມ້ ໑ ປະການ. ສ່ວນເກີບຫຍ້າ, ເກີບບົວ, ເກີບຫຍ້າປ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນເກີບໄມ້ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ekādasa pattā ໄດ້ແກ່ ບາດ ໑໑ ໃບ ຄື: ບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ໑໐ ໃບ ລວມກັບບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງແດງ ຫຼື ບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້. ຄຳວ່າ ekādasa cīvarāni ໄດ້ແກ່ ຈີວອນ ໑໑ ຜືນ ມີຈີວອນສີຂຽວຄາມລ້ວນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ yāvatatiyakā ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ຍາວະຕະຕິຍະກະສັງຄາທິເສດ ໘ ປະການ, ພຣະອະລິດຖະ, ແລະ ນາງຈັນທະກາລີ, ລວມເປັນ ໑໑. ໄພອັນຕະລາຍ ໑໑ ປະການ (Ekādasa antarāyikā) ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ບໍ່ມີອະໄວຍະວະເພດ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekādasa cīvarāni adhiṭṭhātabbāni ໄດ້ແກ່ ຈີວອນ ໑໑ ຜືນທີ່ຄວນອະທິຖານ ຄື: ໄຕຈີວອນ, ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ, ຜ້າປູນັ່ງ, ຜ້າປູນອນ, ຜ້າປິດສະໝານ (ຜ້າປິດແຜ), ຜ້າເຊັດໜ້າ, ຜ້າບໍລິຂານ, ຜ້າອາບນ້ຳ, ຜ້າຮັດອົກ. ຄຳວ່າ na vikappetabbāni ໄດ້ແກ່ ຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ຄວນນຳໄປວິກັບ. ລູກດຸມ ແລະ ຮັງດຸມ ລວມທັງທີ່ເຮັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ມີ ໑໑ ປະການ, ທັງໝົດນັ້ນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຂຸດທະກະຂັນທະກະ. ປະເພດແຫ່ງດິນ (Pathaviyo) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປະຖະວີຂະນະນະສິກຂາບົດ. ຄວາມລະງັບແຫ່ງນິດໄສ (Nissayapaṭipassaddhiyo) ຈາກພຣະອຸປັດຊາ ມີ ໕ ປະການ, ຈາກພຣະອາຈານ ມີ ໖ ປະການ, ລວມເປັນ ໑໑ ປະການ. ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ (Avandiyapuggalā) ລວມທັງພິກຂຸເປືອຍກາຍ ມີ ໑໑ ປະເພດ, ທັງໝົດນັ້ນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໑໑ ປະການ (Ekādasa paramāni) ພຶງຊາບໂດຍການປະກອບເຂົ້າໃນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໑໔ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໝວດສິບເອັດ. ຄຳວ່າ ekādasa varāni ໄດ້ແກ່ ພອນ ໑໑ ປະການ ຄື: ພອນ ໑໐ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ລວມກັບພອນທີ່ພຣະນາງມະຫາປະຊາບໍດີຂໍ. ໂທດແຫ່ງສີມາ ໑໑ ປະການ (Ekādasa sīmādosā) ຈະມີມາໃນກັມມະວັກ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ສົມມຸດສີມາທີ່ນ້ອຍເກີນໄປ' ເປັນຕົ້ນ. อกฺโกสกปริภาสเก ปุคฺคเล เอกาทสาทีนวา นาม ‘‘โย โส, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อกฺโกสโก ปริภาสโก อริยูปวาที, สพฺรหฺมจารีนํ อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส เอกาทสนฺนํ พฺยสนานํ อญฺญตรํ พฺยสนํ น นิคจฺเฉยฺย. กตเมสํ เอกาทสนฺนํ? อนธิคตํ นาธิคจฺฉติ, อธิคตา ปริหายติ, สทฺธมฺมสฺส น โวทายนฺติ, สทฺธมฺเมสุ วา อธิมานิโก โหติ, อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จรติ, อญฺญตรํ วา สํกิลิฏฺฐํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ, คาฬฺหํ วา โรคาตงฺกํ ผุสติ, อุมฺมาทํ วา ปาปุณาติ จิตฺตกฺเขปํ วา, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตี’’ติ (อ. นิ. ๑๑.๖). เอตฺถ จ สทฺธมฺโมติ พุทฺธวจนํ อธิปฺเปตํ. ໂທດ ໑໑ ປະການໃນບຸກຄົນຜູ້ດ່າ ແລະ ຂູ່ຕະຄອກ ໄດ້ແກ່ ພຣະສູດທີ່ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຮູບໃດເປັນຜູ້ດ່າ, ເປັນຜູ້ຂູ່ຕະຄອກ, ເປັນຜູ້ກ່າວຮ້າຍພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ເປັນຜູ້ບໍລິພາສເພື່ອນພົມມະຈັນທັງຫຼາຍ, ການທີ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນຈະບໍ່ປະສົບກັບຄວາມຈິບຫາຍ (ພະຍະສະນະ) ໑໑ ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຖານະ ບໍ່ແມ່ນໂອກາດທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້. ຄວາມຈິບຫາຍ ໑໑ ປະການນັ້ນແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື: ຍ່ອມບໍ່ບັນລຸທຳທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ ໑, ຍ່ອມເສື່ອມຈາກທຳທີ່ບັນລຸແລ້ວ ໑, ພຣະສັດທຳຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຜຸດຜ່ອງ ໑, ຫຼື ເປັນຜູ້ຫຼົງຄິດວ່າຕົນໄດ້ບັນລຸໃນພຣະສັດທຳ (ມີອະທິມານ) ໑, ຫຼື ເປັນຜູ້ບໍ່ຍິນດີປະພຶດພົມມະຈັນ ໑, ຫຼື ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ເສົ້າໝອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໑, ຫຼື ບອກຄືນສິກຂາສຶກສາມາເປັນຄົນຊັ້ນຕ່ຳ (ສຶກສຶກອອກໄປເປັນຄະລຶຫັດ) ໑, ຫຼື ຍ່ອມຖືກໂຣກໄພໄຂ້ເຈັບຢ່າງຮ້າຍແຮງບຽດບຽນ ໑, ຫຼື ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນບ້າ ຫຼື ຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ໑, ເປັນຜູ້ຫຼົງໄຫຼເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ໑, ເມື່ອຕາຍໄປ ພາຍຫຼັງແຕ່ການຕາຍເພາະກາຍແຕກ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງອະບາຍ ທຸຄະຕິ ວິນິບາດ ນະລົກ ໑.' (ອັງ. ນິ. ໑໑.໖). ແລະ ໃນພຣະສູດນີ້ ຄຳວ່າ saddhamma (ພຣະສັດທຳ) ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະພົດ. อาเสวิตายาติ อาทิโต ปฏฺฐาย เสวิตาย. ภาวิตายาติ นิปฺผาทิตาย วฑฺฒิตาย ຄຳວ່າ āsevitāya ໄດ້ແກ່ ການເສບຄົບ (ປະພຶດປະຕິບັດ) ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ. ຄຳວ່າ bhāvitāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ. วา. พหุลีกตายาติ ปุนปฺปุนํ กตาย. ยานีกตายาติ สุยุตฺตยานสทิสาย กตาย. วตฺถุกตายาติ ยถา ปติฏฺฐา โหติ; เอวํ กตาย. อนุฏฺฐิตายาติ อนุ อนุ ปวตฺติตาย; นิจฺจาธิฏฺฐิตายาติ อตฺโถ. ปริจิตายาติ สมนฺตโต จิตาย; สพฺพทิสาสุ จิตาย อาจิตาย ภาวิตาย อภิวฑฺฒิตายาติ อตฺโถ. สุสมารทฺธายาติ สุฏฺฐุ สมารทฺธาย; วสีภาวํ อุปนีตายาติ อตฺโถ. น ปาปกํ สุปินนฺติ ปาปกเมว น ปสฺสติ, ภทฺรกํ ปน วุฑฺฒิการณภูตํ ปสฺสติ. เทวตา รกฺขนฺตีติ อารกฺขเทวตา ธมฺมิกํ รกฺขํ ปจฺจุปฏฺฐาเปนฺติ. ตุวฏํ จิตฺตํ สมาธิยตีติ ขิปฺปํ จิตฺตํ สมาธิยติ. อุตฺตริ อปฺปฏิวิชฺฌนฺโตติ เมตฺตาฌานโต อุตฺตรึ อรหตฺตํ อสจฺฉิกโรนฺโต เสโข วา ปุถุชฺชโน วา หุตฺวา กาลํ กโรนฺโต พฺรหฺมโลกูปโค โหติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຫຼື ຄຳວ່າ bahulīkatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຫຼາຍໆ ຄືເຮັດຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ. ຄຳວ່າ yānīkatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຄືກັບຍານພາຫະນະທີ່ປະກອບໄວ້ດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ vatthukatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຕັ້ງ ຄືເຮັດໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ anuṭṭhitāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນໄປເນື່ອງໆ, ອະທິບາຍວ່າ ການຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເປັນນິດ. ຄຳວ່າ paricitāya ໄດ້ແກ່ ການສັ່ງສົມໄວ້ໂດຍຮອບ, ອະທິບາຍວ່າ ການສັ່ງສົມໄວ້ໃນທຸກທິດ, ການອົບຮົມ, ການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ susamāraddhāya ໄດ້ແກ່ ການປາຣົບດີແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ການນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານ (ວະສີພາວະ). ຄຳວ່າ na pāpakaṃ supinaṃ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ຝັນຮ້າຍເລີຍ, ແຕ່ຍ່ອມຝັນດີອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນ. ຄຳວ່າ devatā rakkhanti ໄດ້ແກ່ ເຫຼົ່າເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງຍ່ອມຈັດຕັ້ງການອະພິບານຮັກສາອັນເປັນທຳ. ຄຳວ່າ tuvaṭaṃ cittaṃ samādhiyati ໄດ້ແກ່ ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໄດ້ໄວ. ຄຳວ່າ uttari appaṭivijjhanto ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຍັງບໍ່ທັນແທງຕະຫຼອດເຖິງພຣະອໍຣະຫັດອັນຍິ່ງໄປກວ່າເມດຕາຊານ, ເປັນພຣະເສຂະບຸກຄົນ ຫຼື ປຸຖຸຊົນກໍຕາມ ເມື່ອເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງພົມມະໂລກ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. เอกาทสกวารวณฺณนา ปริโยสานา ການອະທິບາຍໝວດສິບເອັດ (ເອກາທະສະກະວານ) ສິ້ນສຸດແລ້ວ. เอกุตฺตริกวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Commercial: ການອະທິບາຍເອກຸດຕະຣິກະ (ໝວດຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງ) ຈົບແລ້ວ. อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา ການຖາມ-ຕອບບັນຫາເລື່ອງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ๓๓๒. ‘‘อุโปสถกมฺมสฺส [Pg.185] โก อาที’’ติอาทีนํ ปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน สามคฺคี อาทีติ ‘‘อุโปสถํ กริสฺสามา’’ติ สีมํ โสเธตฺวา ฉนฺทปาริสุทฺธึ อาหริตฺวา สนฺนิปติตานํ กายสามคฺคี อาทิ. กิริยา มชฺเฌติ ปุพฺพกิจฺจํ กตฺวา ปาติโมกฺขโอสารณกิริยา มชฺเฌ. นิฏฺฐานํ ปริโยสานนฺติ ‘‘ตตฺถ สพฺเพเหว สมคฺเคหิ สมฺโมทมาเนหิ อวิวทมาเนหิ สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ อิทํ ปาติโมกฺขนิฏฺฐานํ ปริโยสานํ. ปวารณากมฺมสฺส สามคฺคี อาทีติ ‘‘ปวารณํ กริสฺสามา’’ติ สีมํ โสเธตฺวา ฉนฺทปวารณํ อาหริตฺวา สนฺนิปติตานํ กายสามคฺคี อาทิ. กิริยา มชฺเฌติ ปวารณาญตฺติ จ ปวารณากถา จ มชฺเฌ, สงฺฆนวกสฺส ‘‘ปสฺสนฺโต ปฏิกริสฺสามี’’ติ วจนํ ปริโยสานํ. ตชฺชนียกมฺมาทีสุ วตฺถุ นาม เยน วตฺถุนา กมฺมารโห โหติ, ตํ วตฺถุ. ปุคฺคโลติ เยน ตํ วตฺถุ กตํ, โส ปุคฺคโล. กมฺมวาจา ปริโยสานนฺติ ‘‘กตํ สงฺเฆน อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ตชฺชนียกมฺมํ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ เอวํ ตสฺสา ตสฺสา กมฺมวาจาย อวสานวจนํ ปริโยสานํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ ໓໓໒. ໃນການຕອບຄຳຖາມທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ 'ຫຍັງຄືເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອຸໂປສົດກຳ' ເປັນຕົ້ນ: ຄຳວ່າ sāmaggī ādī ໄດ້ແກ່ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ (ກາຍະສາມັກຄີ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ປະຊຸມກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຮັດອຸໂປສົດ' ແລ້ວຊຳລະສີມາ, ນຳສັນທະ ແລະ ປາຣິສຸດທິມາ, ນີ້ຄືເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ kiriyā majjhe ໄດ້ແກ່ ການເຮັດບຸບພະກິດແລ້ວ ສູດສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ (ປາຕິໂມກໂຂສາຣະນະກິຣິຍາ), ນີ້ຄືທ່າມກາງ. ຄຳວ່າ niṭṭhānaṃ pariyosānaṃ ໄດ້ແກ່ ຕອນຈົບແຫ່ງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ນີ້ວ່າ 'ໃນອະທິການນັ້ນ ພິກຂຸທັງປວງຮ່ວມກັນ ພ້ອມພຽງກັນ ຍິນດີນຳກັນ ບໍ່ວິວາດກັນ ພຶງສຶກສາເຖີດ', ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ pavāraṇākammassa sāmaggī ādī ໄດ້ແກ່ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ປະຊຸມກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຮັດປະວໍຣະນາ' ແລ້ວຊຳລະສີມາ, ນຳສັນທະປະວໍຣະນາມา, ນີ້ຄືເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ kiriyā majjhe ໄດ້ແກ່ ຍັດຕິປະວໍຣະນາ ແລະ ຖ້ອຍຄຳປະວໍຣະນາ, ນີ້ຄືທ່າມກາງ, ສ່ວນຄຳກ່າວຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າໝູ່ໃນສົງວ່າ 'ເມື່ອເຫັນຢູ່ ຈະແກ້ໄຂ' ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ໃນຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ ວັດຖຸ (Vatthu) ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຕ້ອງເຮັດກຳ, ນັ້ນຄືວັດຖຸ. ຄຳວ່າ ບຸກຄົນ (Puggalo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ເຮັດເລື່ອງລາວນັ້ນ, ນັ້ນຄືບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ kammavācā pariyosānaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳລົງທ້າຍແຫ່ງກຳມະວາຈານັ້ນໆ ວ່າ 'ສົງໄດ້ເຮັດຕັດຊະນີຍະກຳແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ແລ້ວ, ສົງເຫັນພ້ອມ, ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງນິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຊົງຄວາມນີ້ໄວ້ດ້ວຍປະການສະນີ', ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍການຖາມ-ຕອບບັນຫາເລື່ອງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ. อตฺถวสปกรณาวณฺณนา ການອະທິບາຍອັດຖະວະສະປະການ (ຄຳພີວ່າດ້ວຍອຳນາດປະໂຫຍດ) ๓๓๔. อตฺถวสปกรเณ – ทส อตฺถวเสติอาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ ปฐมปาราชิกวณฺณนายเมว วุตฺตํ. ยํ สงฺฆสุฏฺฐุ ตํ สงฺฆผาสูติอาทีสุ อุปริมํ อุปริมํ ปทํ เหฏฺฐิมสฺส เหฏฺฐิมสฺส ปทสฺส อตฺโถ. ໓໓໔. ໃນອັດຖະວະສະປະການ — ຂໍ້ຄວາມທີ່ຄວນກ່າວໃນບົດມີອາທິວ່າ dasa atthavase ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກນັ້ນເອງ. ໃນບົດມີອາທິວ່າ yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsū ເປັນຕົ້ນ, ບົດເບື້ອງເທິງໆ (ຖັດໆ ໄປ) ເປັນຄຳອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງບົດເບື້ອງລຸ່ມໆ (ກ່ອນໜ້ານັ້ນ). อตฺถสตํ ธมฺมสตนฺติอาทิมฺหิ ปน ยเทตํ ทสสุ ปเทสุ เอเกกํ มูลํ กตฺวา ทสกฺขตฺตุํ โยชนาย ปทสตํ วุตฺตํ. ตตฺถ ปจฺฉิมสฺส ปจฺฉิมสฺส ปทสฺส วเสน อตฺถสตํ ปุริมสฺส ปุริมสฺส วเสน ธมฺมสตํ เวทิตพฺพํ. อถ วา เย ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, เย ปุพฺเพ ปฐมปาราชิกวณฺณนายํ ‘‘ตตฺถ สงฺฆสุฏฺฐุตา นาม สงฺฆสฺส สุฏฺฐุภาโว ‘สุฏฺฐุ เทวา’ติ อาคตฏฺฐาเน วิย ‘สุฏฺฐุ ภนฺเต’ติ วจนสมฺปฏิจฺฉนภาโว, โย จ ตถาคตสฺส วจนํ สมฺปฏิจฺฉติ, ตสฺส ตํ ทีฆรตฺตํ [Pg.186] หิตาย สุขาย โหติ, ตสฺมา สงฺฆสฺส ‘สุฏฺฐุ ภนฺเต’ติ มม วจนสมฺปฏิจฺฉนตฺถํ ปญฺญเปสฺสามิ อสมฺปฏิจฺฉเน อาทีนวํ สมฺปฏิจฺฉเน จ อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา น พลกฺกาเรน อภิภวิตฺวาติ เอตมตฺถํ อาวิกโรนฺโต อาห – สงฺฆสุฏฺฐุตายา’’ติ เอวมาทินา นเยน วณฺณิตา, เตสํ อิธ ทสกฺขตฺตุํ อาคตตฺตา อตฺถสตํ ตทตฺถโชตกานญฺจ ปทานํ วเสน ธมฺมสตํ เวทิตพฺพํ. อิทานิ อตฺถโชตกานํ นิรุตฺตีนํ วเสน นิรุตฺติสตํ, ธมฺมภูตานํ นิรุตฺตีนํ วเสน นิรุตฺติสตนฺติ ทฺเว นิรุตฺติสตานิ, อตฺถสเต ญาณสตํ, ธมฺมสเต ญาณสตํ, ทฺวีสุ นิรุตฺติสเตสุ ทฺเว ญาณสตานีติ จตฺตาริ ญาณสตานิ จ เวทิตพฺพานิ. ສ່ວນໃນບົດມີອາທິວ່າ atthasataṃ dhammasataṃ ເປັນຕົ້ນ, ບົດໜຶ່ງຮ້ອຍ (padasata) ໃດທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍການຕັ້ງບົດ ໑໐ ບົດນັ້ນ ບົດລະໜຶ່ງບົດໃຫ້ເປັນມູນ (ເປັນຕົວຕັ້ງ) ແລ້ວປະກອບ ໑໐ ເທື່ອ. ໃນບົດໜຶ່ງຮ້ອຍນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ (Atthasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດຫຼັງໆ, ແລະ ພຶງຊາບທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ (Dhammasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດກ່ອນໆ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພຣະຕະຖາຄົດຊົງອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການໃດ ຈຶ່ງຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດແກ່ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ, ອຳນາດປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ກ່ອນແລ້ວໃນການອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ saṅghasuṭṭhutā ໄດ້ແກ່ ຄວາມດີງາມແຫ່ງສົງ, ຄືຄວາມເປັນຜູ້ຍອມຮັບເອົາພຣະດຳລັດວ່າ "ດີແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ" ເໝືອນໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ດີແລ້ວ ເທວະດາທັງຫຼາຍ", ແລະ ບຸກຄົນໃດຍອມຮັບເອົາພຣະດຳລັດຂອງພຣະຕະຖາຄົດ, ຄວາມຍອມຮັບນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກແກ່ບຸກຄົນນັ້ນຕະຫຼອດກາລານານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບັນຍັດສິກຂາບົດເພື່ອໃຫ້ສົງຍອມຮັບຄຳຂອງເຮົາວ່າ "ດີແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ" ໂດຍການສະແດງໂທດໃນການບໍ່ຍອມຮັບ ແລະ ສະແດງອານິສົງໃນການຍອມຮັບ ບໍ່ແມ່ນຂົ່ມຂູ່ດ້ວຍກຳລັງ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງປະກາດເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ saṅghasuṭṭhutāyā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເພາະອຳນາດປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນມາເຖິງ ໑໐ ເທື່ອໃນພຣະບາລີປະຣິວານີ້, ຈຶ່ງພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ (Atthasata) ແລະ ພຶງຊາບທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ (Dhammasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ບັດນີ້, ພຶງຊາບນິຣຸດຕິໜຶ່ງຮ້ອຍ (Niruttisata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິຣຸດຕິທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ, ແລະ ນິຣຸດຕິໜຶ່ງຮ້ອຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິຣຸດຕິທີ່ເປັນຕົວທຳ, ລວມເປັນນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ (Dve niruttisatāni); ແລະ ພຶງຊາບຍານໜຶ່ງຮ້ອຍ (Ñāṇasata) ທີ່ເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ, ຍານໜຶ່ງຮ້ອຍ ທີ່ເປັນໄປໃນທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ, ແລະ ຍານສອງຮ້ອຍ ທີ່ເປັນໄປໃນນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ, ລວມເປັນຍານສີ່ຮ້ອຍ (Cattāri ñāṇasatāni). ‘‘อตฺถสตํ ธมฺมสตํ, ทฺเว นิรุตฺติสตานิ; จตฺตาริ ญาณสตานิ, อตฺถวเส ปกรเณ’’ติ. 'ເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ, ທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ, ນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ, ຍານສີ່ຮ້ອຍ, ມີຢູ່ໃນຄຳພີອັດຖະວະສະປະການ' ດັ່ງນີ້. อิติ หิ ยํ วุตฺตํ, อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตนฺติ. ຄຳໃດທີ່ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້, ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມນີ້ແລ້ວ. อิติ สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາອະທິບາຍພຣະວິນັຍ ດັ່ງນີ້ มหาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍມະຫາວັກ (ມະຫາວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ. ปฐมคาถาสงฺคณิกํ ປະຖົມມະຄາຖາສັງຄະນິກະ (ຄາຖາສັງຄະຫະໝວດທຳອິດ) สตฺตนคเรสุ ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวณฺณนา ການອະທິບາຍສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໃນເມືອງທັງເຈັດ ๓๓๕. เอกํสํ [Pg.187] จีวรํ กตฺวาติ เอกสฺมึ อํสกูเฏ จีวรํ กตฺวา; สาธุกํ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวาติ อตฺโถ. ปคฺคณฺหิตฺวาน อญฺชลินฺติ ทสนขสโมธานสมุชฺชลํ อญฺชลึ อุกฺขิปิตฺวา. อาสีสมานรูโป วาติ ปจฺจาสีสมานรูโป วิย. กิสฺส ตฺวํ อิธ มาคโตติ เกน การเณน กิมตฺถํ ปตฺถยมาโน ตฺวํ อิธ อาคโต. โก เอวมาห? สมฺมาสมฺพุทฺโธ. กํ เอวมาห? อายสฺมนฺตํ อุปาลึ. อิติ อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ทฺวีสุ วินเยสู’’ติ อิมํ คาถํ ปุจฺฉิ. อถสฺส ภควา ‘‘ภทฺทโก เต อุมฺมงฺโค’’ติอาทีนิ วตฺวา ตํ วิสฺสชฺเชสิ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อิติ อิเม สพฺพปญฺเห พุทฺธกาเล อุปาลิตฺเถโร ปุจฺฉิ. ภควา พฺยากาสิ. สงฺคีติกาเล ปน มหากสฺสปตฺเถโร ปุจฺฉิ. อุปาลิตฺเถโร พฺยากาสิ. ໓໓໕. ຄຳວ່າ "Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā" (ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າ) ຄວາມໝາຍຄື ເຮັດຈີວອນໄວ້ທີ່ບ່າຂ້າງໜຶ່ງ, ຄືຫົ່ມຜ້າອຸຕະລາສົງ (ຜ້າຫົ່ມ) ໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍດີ. ຄຳວ່າ "Paggaṇhitvāna añjaliṃ" (ປະນົມມື) ຄວາມໝາຍຄື ຍົກອັນຊະລີ (ປະນົມມື) ທີ່ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍການປະຊຸມກັນແຫ່ງເລັບມືທັງສິບຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Āsīsamānarūpo vā" ຄວາມໝາຍຄື ມີອາການປະດຸດຈະດັ່ງຫວັງຢູ່. ຄຳວ່າ "Kissa tvaṃ idha māgato" ຄວາມໝາຍຄື ເຈົ້າມາທີ່ນີ້ເພື່ອຫຍັງ (ດ້ວຍເຫດຜົນໃດ ປາດຖະໜາປະໂຫຍດອັນໃດ ເຈົ້າຈຶ່ງມາທີ່ນີ້). ໃຜກ່າວຢ່າງນີ້? ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ກ່າວກັບໃຜ? ກ່າວກັບພຣະອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວທູນຖາມຄາຖາວ່າ "dvīsu vinayesu" (ໃນວິນັຍທັງສອງ) ນີ້. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄາຖາມີຄຳວ່າ "bhaddako te ummaṅgo" (ປັນຍາຫຼີກພົ້ນຂອງເຈົ້າດີແທ້) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວແກ້ໄຂບັນຫານັ້ນ. ແນວທາງນີ້ໃຊ້ໃນທຸກບ່ອນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນພຸດທະການ ພຣະອຸບາລີເຖຣະໄດ້ຖາມບັນຫາທັງໝົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງພະຍາກອນ (ຕອບ). ແຕ່ໃນເວລາສັງຄາຍະນາ ພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະໄດ້ຖາມ ພຣະອຸບາລີເຖຣະໄດ້ຕອບ. ตตฺถ ภทฺทโก เต อุมฺมงฺโคติ ภทฺทกา เต ปญฺหา; ปญฺหา หิ อวิชฺชนฺธการโต อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิตตฺตา ‘‘อุมฺมงฺโค’’ติ วุจฺจติ. ตคฺฆาติ การณตฺเถ นิปาโต. ยสฺมา มํ ปุจฺฉสิ, ตสฺมา เต อหมกฺขิสฺสนฺติ อตฺโถ. สมฺปฏิจฺฉนตฺเถ วา, ‘‘ตคฺฆา’’ติ หิ อิมินา วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อกฺขิสฺสนฺติ อาห. ‘‘สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพนฺติ, สามิเสน, สสิตฺถก’’นฺติ อิมานิ ตีณิเยว สิกฺขาปทานิ ภคฺเคสุ ปญฺญตฺตานิ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "bhaddako te ummaṅgo" ໝາຍເຖິງ ບັນຫາຂອງເຈົ້າດີແທ້. ເພາະວ່າ ບັນຫາທີ່ພົ້ນຂຶ້ນມາຈາກຄວາມມືດຄືອະວິຊຊາ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອຸມມັງຄະ" (ທາງລອດ/ປັນຍາຫຼີກພົ້ນ). ຄຳວ່າ "Tagghā" ເປັນນິບາດໃນຄວາມໝາຍສະແດງເຫດ. ຄວາມໝາຍຄື ເພາະເຫດທີ່ເຈົ້າຖາມເຮົາ ດັ່ງນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບອກແກ່ເຈົ້າ. ຫຼືວ່າ ໃນຄວາມໝາຍຮັບຄຳ, ເພາະວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ "tagghā" ນີ້ ພຣະອົງຊົງຮັບຄຳຖາມແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ເຮົາຈະບອກ" (ອັກຂິສສັງ). ສິກຂາບົດທັງສາມນີ້ ຄື "ສະມາທະຫິຕະວາ ວິສິບເພນຕິ" (samādahitvā visibbenti), "ສາມิເສນະ" (sāmisena), ແລະ "ສະສິດຖະກັງ" (sasitthakaṃ) ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນແຄວ້ນພັກຄະ. จตุวิปตฺติวณฺณนา ການພັນລະນາອະທິບາຍວິບັດ 4 ๓๓๖. ยํ ตํ ปุจฺฉิมฺหาติ ยํ ตฺวํ อปุจฺฉิมฺหา. อกิตฺตยีติ อภาสิ. โนติ อมฺหากํ. ตํ ตํ พฺยากตนฺติ ยํ ยํ ปุฏฺฐํ, ตํ ตเทว พฺยากตํ. อนญฺญถาติ อญฺญถา อกตฺวา พฺยากตํ. ໓໓໖. ຄຳວ່າ "Yaṃ taṃ pucchimhā" ຄວາມໝາຍຄື ບັນຫາໃດທີ່ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ທູນຖາມພຣະອົງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Akittayī" ຄວາມໝາຍຄື ຊົງກ່າວແລ້ວ. ຄຳວ່າ "No" ຄວາມໝາຍຄື ແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍ. ຄຳວ່າ "Taṃ taṃ byākataṃ" ຄວາມໝາຍຄື ບັນຫາໃດໆ ທີ່ພວກຂ້ານ້ອຍຖາມແລ້ວ ພຣະອົງກໍຊົງແກ້ໄຂ (ຕອບ) ບັນຫານັ້ນໆ ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Anaññathā" ຄວາມໝາຍຄື ຊົງແກ້ໄຂໂດຍບໍ່ໃຫ້ຜິດແປກໄປຈາກຄວາມຈິງ (ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນ). เย ทุฏฺฐุลฺลา สา สีลวิปตฺตีติ เอตฺถ กิญฺจาปิ สีลวิปตฺติ นาม ปญฺเห นตฺถิ, อถ โข ทุฏฺฐุลฺลํ วิสฺสชฺเชตุกามตาเยตํ วุตฺตํ. จตูสุ หิ วิปตฺตีสุ ทุฏฺฐุลฺลํ เอกาย วิปตฺติยา สงฺคหิตํ, อทุฏฺฐุลฺลํ ตีหิ วิปตฺตีหิ สงฺคหิตํ. ตสฺมา ‘‘เย ทุฏฺฐุลฺลา สา สีลวิปตฺตี’’ติ วตฺวา ตเมว วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ ‘‘ปาราชิกํ สงฺฆาทิเสโส สีลวิปตฺตีติ วุจฺจตี’’ติ อาห. ໃນຄຳວ່າ "Ye duṭṭhullā sā sīlavipatti" (ອາບັດຊົ່ວຫຍາບໃດ ນັ້ນຄືສີລະວິບັດ) ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນຄຳຖາມຈະບໍ່ມີຄຳວ່າ "ສີລະວິບັດ" ກໍຕາມ, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄຳນີ້ໄວ້ ເພາະມີພຣະປະສົງຈະແກ້ໄຂເລື່ອງອາບັດຊົ່ວຫຍາບ (ທຸດຖຸນລະ). ເພາະວ່າ ໃນວິບັດທັງ 4 ນັ້ນ, ອາບັດຊົ່ວຫຍາບ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນວິບັດຢ່າງໜຶ່ງ (ຄື ສີລະວິບັດ), ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ (ອະທຸດຖຸນລະ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນວິບັດ 3 ຢ່າງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ye duṭṭhullā sā sīlavipatti" ແລ້ວເພື່ອຈະສະແດງສີລະວິບັດນັ້ນໂດຍລະອຽດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "pārājikaṃ saṅghādiseso sīlavipattīti vuccatī" (ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ສີລະວິບັດ) ດັ່ງນີ້. อิทานิ [Pg.188] ติสฺสนฺนํ วิปตฺตีนํ วเสน อทุฏฺฐุลฺลํ ทสฺเสตุํ ‘‘ถุลฺลจฺจย’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ โย จายํ, อกฺโกสติ หสาธิปฺปาโยติ อิทํ ทุพฺภาสิตสฺส วตฺถุทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງອາບັດທີ່ບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດ 3 ຢ່າງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "thullaccayaṃ" (ທຸນລັດໄຈ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "yo cāyaṃ" (ບຸກຄົນໃດນີ້) ແລະ "akkosati hasādhippāyo" (ດ່າດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຫົວເລາະ) ນີ້ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງວັດຖຸ (ຕົ້ນເຫດ) ແຫ່ງອາບັດທຸບພາສິດ. อพฺภาจิกฺขนฺตีติ ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติ วทนฺตา อพฺภาจิกฺขนฺติ. ຄຳວ່າ "Abbhācikkhanti" (ກ່າວຕູ່) ໝາຍເຖິງ ພວກເຂົາກ່າວຕູ່ ໂດຍກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ທຳ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ຢ່າງນີ້". อยํ สา อาชีววิปตฺติสมฺมตาติ อยํ ฉหิ สิกฺขาปเทหิ สงฺคหิตา อาชีววิปตฺติ นาม จตุตฺถา วิปตฺติ สมฺมตาติ เอตฺตาวตา ‘‘อทุฏฺฐุลฺล’’นฺติ อิทํ วิสฺสชฺชิตํ โหติ. ຄຳວ່າ "Ayaṃ sā ājīvavipattisammatā" ໝາຍເຖິງ ອາຊີວະວິບັດນີ້ ທີ່ຖືກສົງເຄາະດ້ວຍສິກຂາບົດ 6 ຢ່າງ ໄດ້ຮັບການສົມມຸດວ່າເປັນວິບັດທີ 4. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ບັນຫາເລື່ອງ "ອາບັດບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ" (ອະທຸດຖຸນລະ) ກໍເປັນອັນແກ້ໄຂແລ້ວ. อิทานิ ‘‘เย จ ยาวตติยกา’’ติ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตุํ ‘‘เอกาทสา’’ติอาทิมาห. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາວ່າ "ye ca yāvatatiyakā" (ອາບັດທີ່ມີການສວດສົມນຸດຕະຫຼອດຄົບສາມຄັ້ງມີເທົ່າໃດ) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "ekādasa" (ສິບເອັດ) ເປັນຕົ້ນ. เฉทนกาทิวณฺณนา ການພັນລະນາອະທິບາຍໝວດສິກຂາບົດມີເຊທະນະກະເປັນຕົ້ນ ๓๓๗. ยสฺมา ปน ‘‘เย จ ยาวตติยกา’’ติ อยํ ปญฺโห ‘‘เอกาทส ยาวตติยกา’’ติ เอวํ สงฺขาวเสน วิสฺสชฺชิโต, ตสฺมา สงฺขานุสนฺธิวเสเนว ‘‘กติ เฉทนกานี’’ติอาทิเก อญฺเญ อนฺตราปญฺเห ปุจฺฉิ. เตสํ วิสฺสชฺชนตฺถํ ‘‘ฉ เฉทนกานี’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ‘‘เอกํ เภทนกํ, เอกํ อุทฺทาลนกํ, โสทส ชานนฺติ ปญฺญตฺตา’’ติ อิทเมว อปุพฺพํ. เสสํ มหาวคฺเค วิภตฺตเมว. ยํ ปเนตํ อปุพฺพํ ตตฺถ เอกํ เภทนกนฺติ สูจิฆรํ. เอกํ อุทฺทาลนกนฺติ ตูโลนทฺธมญฺจปีฐํ. โสทสาติ โสฬส. ชานนฺติ ปญฺญตฺตาติ ‘‘ชาน’’นฺติ เอวํ วตฺวา ปญฺญตฺตา, เต เอวํ เวทิตพฺพา – ‘‘ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมยฺย, ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุํ อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปยฺย, ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํ วา มตฺติกํ วา สิญฺเจยฺย วา สิญฺจาเปยฺย วา, ชานํ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺเชยฺย, ชานํ อาสาทนาเปกฺโข ภุตฺตสฺมึ ปาจิตฺติยํ, ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภุญฺเชยฺย, ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ, ชานํ ทุฏฺฐุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทยฺย, ชานํ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทยฺย, ชานํ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ, ชานํ ตถาวาทินา ภิกฺขุนา อกตานุธมฺเมน, ชานํ ตถานาสิตํ สมณุทฺเทสํ, ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมยฺย, ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ ภิกฺขุนึ เนว อตฺตนา ปฏิโจเทยฺย, ชานํ โจรึ วชฺฌํ วิทิตํ อนปโลเกตฺวา, ชานํ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิเสยฺยา’’ติ. ໓໓໗. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບັນຫາວ່າ "ye ca yāvatatiyakā" ນີ້ ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈຳນວນວ່າ "ຍາວະຕະຕິຍະກະມີ 11" ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງຈຳນວນນັ້ນເອງ ພຣະອຸບາລີຈຶ່ງໄດ້ຖາມບັນຫາແຊກອື່ນໆ ມີອາທິວ່າ "kati chedanakāni" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຕັດມີເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "cha chedanakāni" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຕັດມີ 6) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳຕອບວ່າ "ekaṃ bhedanakaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງທຳລາຍມີ 1), "ekaṃ uddālanakaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຮື້ຖອນມີ 1), "sodasa jānanti paññattā" (ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍມີຄຳວ່າ ຮູ້ຢູ່ ມີ 16) ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເປັນຂໍ້ຄວາມໃໝ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ແມ່ນໄດ້ຈຳແນກໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາວັກ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃໝ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ "ekaṃ bhedanakaṃ" ໝາຍເຖິງ ສູຈິຄະຣະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍກ່ອງເຂັມ). ຄຳວ່າ "ekaṃ uddālanakaṃ" ໝາຍເຖິງ ຕູໂລນັດທະມັຍຈະປີຖະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ທີ່ຍັດນຸ່ນ). ຄຳວ່າ "sodasa" ໝາຍເຖິງ 16 ປະການ. ຄຳວ່າ "jānanti paññattā" ໝາຍເຖິງ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍຕັດຄຳວ່າ "ຮູ້ຢູ່" (ຊານັງ), ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: "ຮູ້ຢູ່ ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ຈະຖວາຍສົງ ມາເພື່ອຕົນ, ຮູ້ຢູ່ ບຽດບຽດພຣະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປຢູ່ກ່ອນ ແລ້ວນັ່ງທັບ, ຮູ້ຢູ່ ຫົດ ຫຼື ໃຫ້ຫົດນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ ໃສ່ຫຍ້າ ຫຼື ດິນ, ຮູ້ຢູ່ ສັນບິນທະບາດທີ່ນາງພິກຂຸນີແນະນຳໃຫ້ເຂົາຖວາຍ, ຮູ້ຢູ່ ຫວັງຈະໃຫ້ພິກຂຸອື່ນເກີດຄວາມລະອາຍ ແລ້ວສັນອາຫານໃນເວລາທີ່ສັນແລ້ວ (ຕ້ອງປາຈິດຕີ), ຮູ້ຢູ່ ບໍລິໂພກນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ, ຮູ້ຢູ່ ຮື້ຟື້ນອະທິກອນທີ່ຕັດສິນໄປແລ້ວໂດຍທຳ, ຮູ້ຢູ່ ປົກປິດອາບັດຊົ່ວຫຍາບຂອງພິກຂຸອື່ນ, ຮູ້ຢູ່ ອຸປະສົມບົດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ, ຮູ້ຢູ່ ເດີນທາງຮ່ວມກັບພໍ່ຄ້າເກວຽນຜູ້ເປັນໂຈນ, ຮູ້ຢູ່ ຮ່ວມກິນຮ່ວມຢູ່ກັບພິກຂຸຜູ້ກ່າວຕູ່ພຣະທຳວິນັຍ ທີ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດຄືນຕາມທຳ, ຮູ້ຢູ່ ຄົບຫາກັບສາມະເນນຜູ້ຖືກສົງເນລະເທດແລ້ວ, ຮູ້ຢູ່ ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ຈະຖວາຍສົງ ໄປເພື່ອບຸກຄົນ, ຮູ້ຢູ່ ບໍ່ໂຈດເອງ ບໍ່ບອກແກ່ສົງ ເຊິ່ງນາງພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງທຳປາຣາຊິກ, ຮູ້ຢູ່ ບວດໃຫ້ນາງໂຈນຜູ້ມີໂທດເຖິງຕາຍ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດຈາກທາງການ, ຮູ້ຢູ່ ເຂົ້າໄປສູ່ອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸຢູ່ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ (ຂໍອະນຸຍາດ)" ດັ່ງນີ້. อสาธารณาทิวณฺณนา ການພັນລະນາອະທິບາຍໝວດສິກຂາບົດທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປເປັນຕົ້ນ ๓๓๘. อิทานิ [Pg.189] ‘‘สาธารณํ อสาธารณ’’นฺติ อิมํ ปุริมปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต ‘‘วีสํ ทฺเว สตานี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ภิกฺขุนีหิ อสาธารเณสุ ฉ สงฺฆาทิเสสาติ วิสฺสฏฺฐิ, กายสํสคฺโค, ทุฏฺฐุลฺลํ, อตฺตกาม, กุฏิ, วิหาโรติ. ทฺเว อนิยเตหิ อฏฺฐาติ ทฺวีหิ อนิยเตหิ สทฺธึ อฏฺฐ อิเม. ໓໓໘. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາກ່ອນໜ້ານີ້ວ່າ "sādhāraṇaṃ asādhāraṇaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ທົ່ວໄປ) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "vīsaṃ dve satāni" (ສອງຮ້ອຍຊາວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາສິກຂາບົດທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບນາງພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "cha saṅghādisesā" (ສັງຄາທິເສດ 6) ໄດ້ແກ່: ວິສັດຖິ (ປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ), ກາຍະສັງສັກຄະ (ຖືກຕ້ອງກາຍນາງຍິງ), ທຸດຖຸນລະ (ເວົ້າຄຳຊົ່ວຫຍາບ), ອັດຕະກາມະ (ບຳເຣີຄວາມກຳໜັດຂອງຕົນ), ກຸຕິ (ການກໍ່ສ້າງກຸຕິ), ວິຫາຣະ (ການກໍ່ສ້າງວິຫານ). ຄຳວ່າ "dve aniyatehi aṭṭha" ໝາຍເຖິງ ເມື່ອລວມກັບອະນιຍົດ 2 ຢ່າງແລ້ວ ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງມີ 8 ຢ່າງ. นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทสาติ – ນິສສັກຄິຍະ 12 ຢ່າງ ຄື: โธวนญฺจ ปฏิคฺคโห, โกเสยฺยสุทฺธทฺเวภาคา; ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนํ, ทฺเว โลมา ปฐโม ปตฺโต; วสฺสิกา อารญฺญเกน จาติ – อิเม ทฺวาทส. ໂທວະນະສິກຂາບົດ (ການໃຫ້ຊັກຈີວອນເກົ່າ), ປະຕິກຄະຫະສິກຂາບົດ (ການຮັບຈີວອນຈາກມືນາງພິກຂຸນີ), ໂກເສຍຍະສິກຂາບົດ (ຜ້າເຈືອໄໝ), ສຸດທະກາລະກະສິກຂາບົດ (ຜ້າຂົນແກະດຳລ້ວນ), ເທວພາຄະສິກຂາບົດ (ຜ້າຂົນແກະດຳສອງສ່ວນ), ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊົງຜ້າສັນຖັດໄວ້ໃຫ້ຄົບ 6 ປີ, ນິສີທະນະສັນຖະຕະສິກຂາບົດ (ຜ້າປູນັ່ງ), ເອລະກະໂລມະສິກຂາບົດ 2 ຢ່າງ (ການຂົນແກະ ແລະ ການໃຫ້ຊັກຂົນແກະ), ປະຖົມມະປັດຕະສິກຂາບົດ (ບາດທຳອິດ), ວັດສິກະສາຕິກາສິກຂາບົດ (ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ) ແລະ ອາຣັນຍະກະສິກຂາບົດ (ຈີວອນປ່າ) - ສິກຂາບົດທັງ 12 ນີ້. ทฺเววีสติ ขุทฺทกาติ – ຂຸດທະກະ (ປາຈິດຕີເບົາ) 22 ຢ່າງ ຄື: สกโล ภิกฺขุนีวคฺโค, ปรมฺปรญฺจ โภชนํ; อนติริตฺตํ อภิหฏํ, ปณีตญฺจ อเจลกํ; อูนํ ทุฏฺฐุลฺลฉาทนํ. ພິກຂຸນີວັກທັງໝົດ, ປະຣັມປະຣະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ການສັນອາຫານໃນທີ່ປ່ຽນກັນ), ອະນິຕິຣິດຕະສິກຂາບົດ (ການສັນອາຫານທີ່ບໍ່ເປັນເດນ), ອະພິຫະຕະສິກຂາບົດ (ການນຳອາຫານໄປປະເຄນ), ປະນີຕະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ອາຫານປະນີດ), ອະເຈລະກະສິກຂາບົດ (ການໃຫ້ອາຫານແກ່ອະເຈລົກ), ອູນະວີສະຕິວັດສະອຸປະສຳປະທານະສິກຂາບົດ (ການອຸປະສົມບົດໃຫ້ຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ), ທຸດຖຸນລະສາທະນະສິກຂາບົດ (ການປົກປິດອາບັດຊົ່ວຫຍາບ). มาตุคาเมน สทฺธิญฺจ, ยา จ อนิกฺขนฺตราชเก; สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา, วิกาเล คามปฺปเวสนา. ການເດີນທາງຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ, ອະນິກຂັນຕະຣາຊະກະສິກຂາບົດ (ການເຂົ້າໄປໃນພຣະຣາຊະວັງທີ່ພຣະຣາຊາຍັງບໍ່ໄດ້ສະເດັດອອກ), ການເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານໃນເວລາວິກາລ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາພິກຂຸທີ່ມີຢູ່. นิสีทเน จ ยา สิกฺขา, วสฺสิกา ยา จ สาฏิกา; ทฺวาวีสติ อิมา สิกฺขา, ขุทฺทเกสุ ปกาสิตาติ. ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຮັດຜ້າປູນັ່ງໃຫ້ເກີນປະມານ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຮັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນໃຫ້ເກີນປະມານ - ສິກຂາບົດທັງ 22 ນີ້ ຊົງສະແດງໄວ້ໃນໝວດຂຸດທະກະ. ภิกฺขูหิ อสาธารเณสุปิ สงฺฆมฺหา ทส นิสฺสเรติ ‘‘สงฺฆมฺหา นิสฺสารียตี’’ติ เอวํ วิภงฺเค วุตฺตา, มาติกายํ ปน ‘‘นิสฺสารณียํ สงฺฆาทิเสส’’นฺติ เอวํ อาคตา ทส. นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทสาติ ภิกฺขุนิวิภงฺเค วิภตฺตานิ นิสฺสคฺคิยาเนว. ขุทฺทกาปิ ตตฺถ วิภตฺตขุทฺทกา เอว. ตถา จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา, อิติ สตญฺเจว ตึสญฺจ สิกฺขา วิภงฺเค ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขูหิ อสาธารณา. เสสํ อิมสฺมึ สาธารณาสาธารณวิสฺสชฺชเน อุตฺตานเมว. ເຖິງແມ່ນໃນບັນດາສິກຂາບົດຂອງນາງພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ "saṅghamhā dasa nissareti" (ສວດເນລະເທດອອກຈາກສົງ 10 ຢ່າງ) ນັ້ນ ໄດ້ມີສະແດງໄວ້ໃນວິພັງວ່າ "saṅghamhā nissārīyati" (ຍ່ອມຖືກເນລະເທດອອກຈາກສົງ), ແຕ່ໃນພິກຂຸນີມາຕິກາ ມາເຖິງໃນຖານະເປັນ "nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ" (ສັງຄາທິເສດທີ່ມີການເນລະເທດ) ມີ 10 ສິກຂາບົດ. ນິສສັກຄິຍະ 12 ຢ່າງ ກໍຄືນິສສັກຄິຍະທີ່ຈຳແນກໄວ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງນັ້ນເອງ. ໝວດຂຸດທະກະ (ປາຈິດຕີ 96 ຢ່າງ) ໃນທີ່ນັ້ນ ກໍຄືຂຸດທະກະທີ່ຈຳແນກໄວ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງນັ້ນເອງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ປາຕິເທສະນີຍະ 4 ຢ່າງ ກໍຈຳແນກໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດ 130 ຢ່າງ ໃນວິພັງ ຈຶ່ງເປັນສິກຂາບົດຂອງນາງພິກຂຸນີ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນການແກ້ໄຂບັນຫາເລື່ອງສິກຂາບົດທີ່ທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ທົ່ວໄປນີ້ ແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. อิทานิ วิปตฺติโย จ ‘‘เยหิ สมเถหิ สมฺมนฺตี’’ติ อิทํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต อฏฺเฐว ปาราชิกาติอาทิมาห. ตตฺถ ทุราสทาติ อิมินา เตสํ สปฺปฏิภยตํ [Pg.190] ทสฺเสติ. กณฺหสปฺปาทโย วิย หิ เอเต ทุราสทา ทุรูปคมนา ทุราสชฺชนา, อาปชฺชิยมานา มูลจฺเฉทาย สํวตฺตนฺติ. ตาลวตฺถุสมูปมาติ สพฺพํ ตาลํ อุทฺธริตฺวา ตาลสฺส วตฺถุมตฺตกรเณน สมูปมา. ยถา วตฺถุมตฺตกโต ตาโล น ปุน ปากติโก โหติ, เอวํ น ปุน ปากติกา โหนฺติ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາວ່າ "ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດ" ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "aṭṭheva pārājikā" (ປາຣາຊິກ 8 ເທົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "durāsadā" (ເຂົ້າໃກ້ໄດ້ຍາກ/ຮ້າຍແຮງ) ພຣະອົງຊົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຕາຢ້ານ (ມີໄພອັນຕະລາຍ) ຂອງປາຣາຊິກເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ປາຣາຊິກເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃກ້ໄດ້ຍາກ ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກ ແລະ ປະສົບໄດ້ຍາກ ປຽບເໝືອນງູເຫົ່າເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອພິກຂຸຕ້ອງເຂົ້າແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຂາດສູນແຫ່ງຮາກເຫງົ້າ (ໃນພຣະສາສະໜາ). ຄຳວ່າ "tālavatthusamūpamā" ໝາຍເຖິງ ມີອຸປະມາປຽບເໝືອນການຖອນຕົ້ນຕານທັງໝົດຂຶ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພື້ນດິນທີ່ຕັ້ງຂອງຕົ້ນຕານ. ຕົ້ນຕານທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພື້ນດິນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດກັບຄືນມາເປັນຕົ້ນຕານປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງໃດ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ສາມາດກັບຄືນມາເປັນຜູ້ປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງນັ້ນ. เอวํ สาธารณํ อุปมํ ทสฺเสตฺวา ปุน เอเกกสฺส วุตฺตํ อุปมํ ทสฺเสนฺโต ปณฺฑุปลาโสติอาทิมาห. อวิรุฬฺหี ภวนฺติ เตติ ยถา เอเต ปณฺฑุปลาสาทโย ปุนหริตาทิภาเวน อวิรุฬฺหิธมฺมา โหนฺติ; เอวํ ปาราชิกาปิ ปุน ปกติสีลาภาเวน อวิรุฬฺหิธมฺมา โหนฺตีติ อตฺโถ. เอตฺตาวตา ‘‘วิปตฺติโย จ เยหิ สมเถหิ สมฺมนฺตี’’ติ เอตฺถ อิมา ตาว อฏฺฐ ปาราชิกวิปตฺติโย เกหิจิ สมเถหิ น สมฺมนฺตีติ เอวํ ทสฺสิตํ โหติ. ยา ปน วิปตฺติโย สมฺมนฺติ, ตา ทสฺเสตุํ เตวีสติ สงฺฆาทิเสสาติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ตีหิ สมเถหีติ สพฺพสงฺคาหิกวจนเมตํ. สงฺฆาทิเสสา หิ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ, น ติณวตฺถารเกน. เสสา ตีหิปิ สมฺมนฺติ. ເມື່ອຊົງສະແດງອຸປະມາທົ່ວໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພື່ອຈະສະແດງອຸປະມາທີ່ຕັດໄວ້ສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງອີກ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "paṇḍupalāso" (ໃບໄມ້ເຫຼືອງຫຼົ່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "aviruḷhī bhavanti te" ໝາຍເຖິງ ໃບໄມ້ເຫຼືອງຫຼົ່ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄວາມງອກງາມຄືນມາເປັນໃບຂຽວໄດ້ອີກຢ່າງໃດ, ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງປາຣາຊິກແລ້ວ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມງອກງາມ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລຕາມປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ໃນບັນຫາວ່າ "ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດ" ນີ້ ເປັນອັນຊົງສະແດງແລ້ວວ່າ ປາຣາຊິກວິບັດທັງ 8 ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ ເລີຍ. ສ່ວນວິບັດໃດທີ່ລະງັບໄດ້ ເພື່ອຈະສະແດງວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ "tevīsati saṅghādisesā" (ສັງຄາທິເສດ 23) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ດ້ວຍສະມະຖະ 3 ຢ່າງ" ນີ້ ເປັນຄຳກວາດລວມທັງໝົດ. ເພາະວ່າ ສັງຄາທິເສດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ 2 ຢ່າງ, ບໍ່ລະງັບດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະທັງ 3 ຢ່າງ. ทฺเว อุโปสถา ทฺเว ปวารณาติ อิทํ ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ วเสน วุตฺตํ. วิภตฺติมตฺตทสฺสเนเนว เจตํ วุตฺตํ, น สมเถหิ วูปสมนวเสน. ภิกฺขุอุโปสโถ, ภิกฺขุนิอุโปสโถ, ภิกฺขุปวารณา, ภิกฺขุนิปวารณาติ อิมาปิ หิ จตสฺโส วิภตฺติโย; วิภชนานีติ อตฺโถ. จตฺตาริ กมฺมานีติ อธมฺเมนวคฺคาทีนิ อุโปสถกมฺมานิ. ปญฺเจว อุทฺเทสา จตุโร ภวนฺติ อนญฺญถาติ ภิกฺขูนํ ปญฺจ อุทฺเทสา ภิกฺขุนีนํ จตุโร ภวนฺติ, อญฺญถา น ภวนฺติ; อิมา อปราปิ วิภตฺติโย. อาปตฺติกฺขนฺธา จ ภวนฺติ สตฺต, อธิกรณานิ จตฺตารีติ อิมา ปน วิภตฺติโย สมเถหิ สมฺมนฺติ, ตสฺมา สตฺตหิ สมเถหีติอาทิมาห. อถ วา ‘‘ทฺเว อุโปสถา ทฺเว ปวารณา จตฺตาริ กมฺมานิ ปญฺเจว อุทฺเทสา จตุโร ภวนฺติ, อนญฺญถา’’ติ อิมาปิ จตสฺโส วิภตฺติโย นิสฺสาย ‘‘นสฺสนฺเตเต วินสฺสนฺเตเต’’ติอาทินา นเยน ยา อาปตฺติโย อาปชฺชนฺติ, ตา ยสฺมา วุตฺตปฺปกาเรเหว สมเถหิ สมฺมนฺติ, ตสฺมา ตํมูลกานํ อาปตฺตีนํ สมถทสฺสนตฺถมฺปิ ตา วิภตฺติโย วุตฺตาติ เวทิตพฺพา. กิจฺจํ เอเกนาติ กิจฺจาธิกรณํ เอเกน สมเถน สมฺมติ. ຄຳວ່າ "Dve uposathā dve pavāraṇā" (ອຸໂປສົດ 2 ຢ່າງ ປະວາຣະນາ 2 ຢ່າງ) ນີ້ ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ແລະຄຳນີ້ ຕັດໄວ້ພຽງເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງ (ວິພັດຕິ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸອຸໂປສົດ, ພິກຂຸນີອຸໂປສົດ, ພິກຂຸປະວາຣະນາ, ພິກຂຸນີປະວາຣະນາ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນວິພັດຕິ 4 ຢ່າງ (ຄວາມໝາຍຄື ການຈຳແນກ). ຄຳວ່າ "cattāri kammāni" ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດກຳມີອະທັມເມນະວັກຄະກຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້. ຄຳວ່າ "pañceva uddesā caturo bhavanti anaññathā" ໝາຍເຖິງ ພິທີສວດປາຕິໂມກ (ອຸເທດ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍມີ 5 ຢ່າງ ຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍມີ 4 ຢ່າງ, ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນໄປຈາກນີ້. ເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນວິພັດຕິຢ່າງອື່ນອີກ. ສ່ວນວິພັດຕິເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ກອງອາບັດມີ 7" ແລະ "ອະທິກອນມີ 4" ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "ດ້ວຍສະມະຖະ 7 ຢ່າງ" ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ພິກຂຸຕ້ອງ ເພາະອາໄສວິພັດຕິທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອຸໂປສົດ 2, ປະວາຣະນາ 2, ກຳ 4, ອຸເທດ 5 ແລະ 4 ຢ່າງ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນ" ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "nassantete vinassantete" (ພວກເຂົາເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຈິບຫາຍ ຍ່ອມພິນາດ) ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນອຸໂປສົດທັກຂັນທະກະ, ເພາະເຫດທີ່ອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະຕາມປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງວິພັດຕິເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອສະແດງການລະງັບແຫ່ງອາບັດທີ່ມີວິພັດຕິເຫຼົ່ານັ້ນເປັນມູນເຫດ. ຄຳວ່າ "kiccaṃ ekenā" ໝາຍເຖິງ ກິດຈະອະທິກອນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະຢ່າງດຽວ (ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ). ปาราชิกาทิอาปตฺติวณฺณนา ການພັນລະນາອະທິບາຍອາບັດມີປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ๓๓๙. เอวํ [Pg.191] ปุจฺฉานุกฺกเมน สพฺพปญฺเห วิสฺสชฺเชตฺวา อิทานิ ‘‘อาปตฺติกฺขนฺธา จ ภวนฺติ สตฺตา’’ติ เอตฺถ สงฺคหิตอาปตฺติกฺขนฺธานํ ปจฺเจกํ นิพฺพจนมตฺตํ ทสฺเสนฺโต ปาราชิกนฺติอาทิมาห. ตตฺถ ปาราชิกนฺติ คาถาย อยมตฺโถ – ยทิทํ ปุคฺคลาปตฺติสิกฺขาปทปาราชิเกสุ อาปตฺติปาราชิกํ นาม วุตฺตํ, ตํ อาปชฺชนฺโต ปุคฺคโล ยสฺมา ปราชิโต ปราชยมาปนฺโน สทฺธมฺมา จุโต ปรทฺโธ ภฏฺโฐ นิรงฺกโต จ โหติ, อนิหเต ตสฺมึ ปุคฺคเล ปุน อุโปสถปฺปวารณาทิเภโท สํวาโส นตฺถิ. เตเนตํ อิติ วุจฺจตีติ เตน การเณน เอตํ อาปตฺติปาราชิกนฺติ วุจฺจติ. อยญฺเหตฺถ สงฺเขปตฺโถ – ยสฺมา ปราชิโต โหติ เตน, ตสฺมา เอตํ ปาราชิกนฺติ วุจฺจติ. ໓໓໙. ເມື່ອຊົງແກ້ໄຂບັນຫາທັງໝົດຕາມລຳດັບຄຳຖາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວິເຄາະສັບ (ນິຣຸດຕິ) ແຕ່ລະຢ່າງ ຂອງກອງອາບັດທີ່ສົງເຄາະໄວ້ໃນຄຳວ່າ "ກອງອາບັດມີ 7" ນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "pārājikaṃ" (ປາຣາຊິກ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາວ່າ "pārājikaṃ" ນັ້ນ ມີອັດຖະອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນບັນດາປາຣາຊິກ 3 ຢ່າງ ຄື ບຸກຄົນປາຣາຊິກ, ອາບັດປາຣາຊິກ, ແລະ ສິກຂາບົດປາຣາຊິກ, ອາບັດໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮຽກວ່າ "ອາບັດປາຣາຊິກ", ບຸກຄົນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ລາວເປັນຜູ້ປ່າຍແພ້ (ປະຣາຊิໂຕ), ເຖິງຄວາມປ່າຍແພ້, ເຄື່ອນຈາກພຣະສັດທຳ, ຄາດເຄື່ອນ, ຕົກຫຼົ່ນ, ແລະ ຖືກຂັບໄລ່ອອກໄປ, ເມື່ອບຸກຄົນນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຖືກກຳຈັດອອກໄປ, ການຢູ່ຮ່ວມກັນ (ສັງວາດ) ໂດຍການຈຳແນກມີອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີແກ່ລາວອີກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອາບັດປະເພດນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອາບັດປາຣາຊິກ". ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດທີ່ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ປ່າຍແພ້ ດ້ວຍອາບັດນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ປາຣາຊິກ". ทุติยคาถายปิ พฺยญฺชนํ อนาทิยิตฺวา อตฺถมตฺตเมว ทสฺเสตุํ สงฺโฆว เทติ ปริวาสนฺติอาทิ วุตฺตํ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – อิมํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาตุกามสฺส ยํ ตํ อาปตฺติวุฏฺฐานํ ตสฺส อาทิมฺหิ เจว ปริวาสทานตฺถาย อาทิโต เสเส มชฺเฌ มานตฺตทานตฺถาย มูลายปฏิกสฺสเนน วา สห มานตฺตทานตฺถาย, อวสาเน อพฺภานตฺถาย จ สงฺโฆ อิจฺฉิตพฺโพ, น เหตฺถ เอกมฺปิ กมฺมํ วินา สงฺเฆน สกฺกา กาตุนฺติ สงฺโฆ, อาทิมฺหิ เจว เสเส จ อิจฺฉิตพฺโพ อสฺสาติ สงฺฆาทิเสโส. ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາທີສອງ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ຖືເອົາພະຍັນຊະນະ (ຖ້ອຍຄຳ) ໂດຍເຄັ່ງຄັດ ແຕ່ໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "saṅghova deti parivāsaṃ" (ສົງເທົ່ານັ້ນຍ່ອມໃຫ້ປະຣິວາດ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະອອກຈາກອາບັດ, ການອອກຈາກອາບັດໃດໆ ຂອງລາວ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ປະຣິວາດ, ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ (ທ່າມກາງ) ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ມານັດ ຫຼື ຮ່ວມກັບການຊັກເຂົ້າຫາອາບັດເດີມ (ມູລາຍະປະຕິກັດສະນາ), ແລະ ໃນທີ່ສຸດ ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອັບພານ. ເພາະວ່າ ໃນກຳເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນແຕ່ກຳດຽວກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສົງ. ດັ່ງນັ້ນ ອາບັດໃດທີ່ມີສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ (ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ) ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ສັງຄາທິເສດ" (ສັງຄະ + ອາທິ + ເສສະ). ตติยคาถาย อนิยโต น นิยโตติ ยสฺมา น นิยโต, ตสฺมา อนิยโต อยมาปตฺติกฺขนฺโธติ อตฺโถ. กึ การณา น นิยโตติ? อเนกํสิกตํ ปทํ, ยสฺมา อิทํ สิกฺขาปทํ อเนกํเสน กตนฺติ อตฺโถ. กถํ อเนกํเสน? ติณฺณมญฺญตรํ ฐานํ, ติณฺณํ ธมฺมานํ อญฺญตเรน กาเรตพฺโพติ หิ ตตฺถ วุตฺตํ, ตสฺมา ‘‘อนิยโต’’ติ ปวุจฺจติ, โส อาปตฺติกฺขนฺโธ อนิยโตติ วุจฺจติ. ยถา จ ติณฺณํ อญฺญตรํ ฐานํ, เอวํ ทฺวินฺนํ ธมฺมานํ อญฺญตรํ ฐานํ ยตฺถ วุตฺตํ, โสปิ อนิยโต เอว. ໃນຄາຖາທີສາມ, ຄຳວ່າ "aniyato" (ບໍ່ແນ່ນອນ) ໄດ້ແກ່ "ບໍ່ຄົງທີ່", ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ກອງອາບັດນີ້ບໍ່ແນ່ນອນ ສະນັ້ນ ກອງອາບັດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ" (ບໍ່ແນ່ນອນ). ດ້ວຍເຫດຜົນໃດຈຶ່ງບໍ່ແນ່ນອນ? ເພາະວ່າສິກຂາບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ (ບໍ່ເປັນສ່ວນດຽວ). ທີ່ວ່າບໍ່ແນ່ນອນນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ຄືຊົງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 3 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະວ່າໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຕັດໄວ້ວ່າ "ພຶງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 3 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ", ເພາະສະນັ້ນ ກອງອາບັດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ". ແລະໃນສິກຂາບົດໃດ ທີ່ຊົງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 2 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເໝືອນກັບທຳ 3 ປະການນັ້ນ, ກອງອາບັດໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ" ເຊັ່ນດຽວກັນ. จตุตฺถคาถาย อจฺจโย เตน สโม นตฺถีติ เทสนาคามินีสุ อจฺจเยสุ เตน สโม ถูโล อจฺจโย นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ; ถูลตฺตา อจฺจยสฺส เอตํ ถุลฺลจฺจยนฺติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. ໃນຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ "accayo tena samo natthi" (ໂທດທີ່ສະເໝີດ້ວຍໂທດນັ້ນບໍ່ມີ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນບັນດາອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ (ແກ້ໄຂໄດ້ດ້ວຍການສະແດງອາບັດ), ອາບັດທີ່ຫຍາບຊ້າສະເໝີດ້ວຍອາບັດນັ້ນບໍ່ມີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຖຸລລັດໄຈ" (Thullaccaya); ເພາະຄວາມທີ່ອາບັດນັ້ນເປັນຂອງຫຍາບ, ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຖຸລລັດໄຈ". ปญฺจมคาถาย [Pg.192] นิสฺสชฺชิตฺวาน เทเสติ เตเนตนฺติ นิสฺสชฺชิตฺวา เทเสตพฺพโต นิสฺสคฺคิยนฺติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. ໃນຄາຖາທີຫ້າ, ຄຳວ່າ "nissajjitvāna deseti tenetaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນອາບັດທີ່ຕ້ອງສະລະສິ່ງຂອງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງສະແດງອາບັດໄດ້, ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ນິສສັກຄີ" (Nissaggiya). ฉฏฺฐคาถาย ปาเตติ กุสลํ ธมฺมนฺติ สญฺจิจฺจ อาปชฺชนฺตสฺส กุสลธมฺมสงฺขาตํ กุสลจิตฺตํ ปาเตติ, ตสฺมา ปาเตติ จิตฺตนฺติ ปาจิตฺติยํ. ยํ ปน จิตฺตํ ปาเตติ, ตํ ยสฺมา อริยมคฺคํ อปรชฺฌติ, จิตฺตสมฺโมหการณญฺจ โหติ, ตสฺมา ‘‘อริยมคฺคํ อปรชฺฌติ, จิตฺตสมฺโมหนฏฺฐาน’’นฺติ จ วุตฺตํ. ໃນຄາຖາທີຫົກ, ຄຳວ່າ "pāteti kusalaṃ dhammaṃ" (ເຮັດໃຫ້ກຸສົນທຳຕົກໄປ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດ ທີ່ເອີ້ນວ່າກຸສົນທຳ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດໂດຍເຈດຕະນາ ຕົກໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ອາບັດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຕົກໄປນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ປາຈິດຕີ" (Pācittiya). ສ່ວນອາບັດໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດຕົກໄປ, ເພາະອາບັດນັ້ນເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອະລິຍະມັກ ແລະເປັນເຫດໃຫ້ຈິດຫຼົງໄຫຼ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "ເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອະລິຍະມັກ" ແລະ "ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຫຼົງໄຫຼຂອງຈິດ". ปาฏิเทสนียคาถาสุ ‘‘คารยฺหํ อาวุโส ธมฺมํ อาปชฺชิ’’นฺติ วุตฺตคารยฺหภาวการณทสฺสนตฺถเมว ภิกฺขุ อญฺญาตโก สนฺโตติอาทิ วุตฺตํ. ปฏิเทเสตพฺพโต ปน สา อาปตฺติ ปาฏิเทสนียาติ วุจฺจติ. ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍປາຕິເທສະນີຍະ, ເພື່ອສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມເປັນທຳທີ່ໜ້າຕິຕຽນ ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ວ່າ "ອາວຸໂສ ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງທຳທີ່ໜ້າຕິຕຽນແລ້ວ", ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ..." ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປາຕິເທສະນີຍະ" (Pāṭidesanīya) ເພາະເປັນອາບັດທີ່ພຶງສະແງຄືນ. ทุกฺกฏคาถาย อปรทฺธํ วิรทฺธญฺจ ขลิตนฺติ สพฺพเมตํ ‘‘ยญฺจ ทุกฺกฏ’’นฺติ เอตฺถ วุตฺตสฺส ทุกฺกฏสฺส ปริยายวจนํ. ยญฺหิ ทุฏฺฐุ กตํ วิรูปํ วา กตํ, ตํ ทุกฺกฏํ. ตํ ปเนตํ ยถา สตฺถารา วุตฺตํ; เอวํ อกตตฺตา อปรทฺธํ, กุสลํ วิรชฺฌิตฺวา ปวตฺตตฺตา วิรทฺธํ, อริยวตฺตปฏิปทํ อนารุฬฺหตฺตา ขลิตํ. ยํ มนุสฺโส กเรติ อิทํ ปนสฺส โอปมฺมนิทสฺสนํ. ตสฺสตฺโถ – ยถา หิ ยํ โลเก มนุสฺโส อาวิ วา ยทิ วา รโห ปาปํ กโรติ, ตํ ทุกฺกฏนฺติ ปเวเทนฺติ; เอวมิทมฺปิ พุทฺธปฺปฏิกุฏฺเฐน ลามกภาเวน ปาปํ, ตสฺมา ทุกฺกฏนฺติ เวทิตพฺพํ. ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍທຸກກົດ, ຄຳທັງໝົດນີ້ຄື "aparaddhaṃ" (ຜິດພາດ), "viraddhaṃ" (ພາດພັ້ງ) ແລະ "khalitaṃ" (ພັ້ງພາດ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ "dukkaṭa" (ທຸກກົດ) ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ໃນບົດວ່າ "yañca dukkaṭaṃ" ນີ້. ດ້ວຍວ່າ ການກະທຳໃດທີ່ເຮັດບໍ່ດີ ຫຼື ເຮັດຜິດຮູບແບບ, ການກະທຳນັ້ນຊື່ວ່າ "ທຸກກົດ" (ເຮັດບໍ່ດີ). ການກະທຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ "aparaddha" (ຜິດພາດ) ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດຕາມທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງໄວ້; ຊື່ວ່າ "viraddha" (ພາດພັ້ງ) ເພາະເປັນໄປໂດຍພາດຈາກກຸສົນ; ຊື່ວ່າ "khalita" (ພັ້ງພາດ) ເພາະບໍ່ອາດຂຶ້ນສູ່ຂໍ້ປະຕິບັດອັນເປັນວັດຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າໄດ້. ສ່ວນຄຳວ່າ "yaṃ manusso kare" ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງອຸປະມາຂອງທຸກກົດນັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງໃນໂລກນີ້ ມະນຸດເຮັດບາບກຳໃດ ບໍ່ວ່າຈະໃນທີ່ແຈ້ງ ຫຼື ໃນທີ່ລັບ, ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະກາດບາບນັ້ນວ່າ "ເປັນການກະທຳທີ່ບໍ່ດີ" (ທຸກກົດ); ເຊັ່ນດຽວກັນ, ການກະທຳນີ້ກໍເປັນບາບ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງຕິຕຽນ ແລະເພາະຄວາມເປັນຂອງເລວຊາມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ "ທຸກກົດ" (Dukkaṭa). ทุพฺภาสิตคาถาย ทุพฺภาสิตํ ทุราภฏฺฐนฺติ ทุฏฺฐุ อาภฏฺฐํ ภาสิตํ ลปิตนฺติ ทุราภฏฺฐํ. ยํ ทุราภฏฺฐํ, ตํ ทุพฺภาสิตนฺติ อตฺโถ. กิญฺจ ภิยฺโย? สํกิลิฏฺฐญฺจ ยํ ปทํ, สํกิลิฏฺฐํ ยสฺมา ตํ ปทํ โหตีติ อตฺโถ. ตถา ยญฺจ วิญฺญู ครหนฺติ, ยสฺมา จ นํ วิญฺญู ครหนฺตีติ อตฺโถ. เตเนตํ อิติ วุจฺจตีติ เตน สํกิลิฏฺฐภาเวน จ วิญฺญุครหเนนาปิ จ เอตํ อิติ วุจฺจติ; ‘‘ทุพฺภาสิต’’นฺติ เอวํ วุจฺจตีติ อตฺโถ. ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍທຸບພາສິດ, ຄຳວ່າ "durābhaṭṭha" ແປວ່າ ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ເວົ້າໄວ້ບໍ່ດີ, ຮ້ອງໄວ້ບໍ່ດີ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳເວົ້າໃດທີ່ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຊື່ວ່າ "ທຸບພາສິດ" (Dubbhāsita). ຍັງມີຫຍັງຕື່ມອີກ? ຄືຄຳເວົ້າໃດທີ່ເສົ້າໝອງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳເວົ້ານັ້ນເປັນຄຳເວົ້າທີ່ເສົ້າໝອງ. ແລະຄຳເວົ້າໃດທີ່ຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳເວົ້ານັ້ນເປັນຄຳເວົ້າທີ່ຜູ້ຮູ້ (ວິນຍູຊົນ) ຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ "tenetaṃ iti vuccati" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເສົ້າໝອງນັ້ນ ແລະເພາະການທີ່ຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນນັ້ນ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ທຸບພາສິດ" ຢ່າງນີ້. เสขิยคาถาย ‘‘อาทิ เจตํ จรณญฺจา’’ติอาทินา นเยน เสขสฺส สนฺตกภาวํ ทีเปติ. ตสฺมา เสขสฺส อิทํ เสขิยนฺติ อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ. อิทํ ‘‘ครุกลหุกญฺจาปี’’ติอาทิปญฺเหหิ อสงฺคหิตสฺส ‘‘หนฺท วากฺยํ สุโณม เต’’ติ อิมินา ปน อายาจนวจเนน สงฺคหิตสฺส อตฺถสฺส ทีปนตฺถํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍເສຂິຍະ, ພຣະອົງຊົງສະແດງຄວາມເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງພຣະເສຂະ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ādi cetaṃ caraṇañca" (ນີ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເປັນຄວາມປະພຶດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ສີລນີ້ເປັນຂອງພຣະເສຂະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ເສຂິຍະ" (Sekhiya), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນຄາຖາເສຂິຍະນີ້. ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນີ້ຊົງຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍຄຳວິງວອນວ່າ "handa vākyaṃ suṇoma te" (ເຊີນເຖີດ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງທ່ານ) ອັນເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍປັນຫາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "garukalahukañcāpi" (ອາບັດໜັກແລະເບົາ) ເປັນຕົ້ນ. ฉนฺนมติวสฺสตีติอาทิมฺหิปิ [Pg.193] เอเสว นโย. ตตฺถ ฉนฺนมติวสฺสตีติ เคหํ ตาว ติณาทีหิ อจฺฉนฺนํ อติวสฺสติ. อิทํ ปน อาปตฺติสงฺขาตํ เคหํ ฉนฺนํ อติวสฺสติ; มูลาปตฺติญฺหิ ฉาเทนฺโต อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. วิวฏํ นาติวสฺสตีติ เคหํ ตาว อวิวฏํ สุจฺฉนฺนํ นาติวสฺสติ. อิทํ ปน อาปตฺติสงฺขาตํ เคหํ วิวฏํ นาติวสฺสติ; มูลาปตฺติญฺหิ วิวรนฺโต เทสนาคามินึ เทเสตฺวา วุฏฺฐานคามินิโต วุฏฺฐหิตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาติ. อายตึ สํวรนฺโต อญฺญํ อาปตฺตึ นาปชฺชติ. ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถาติ เตน การเณน เทสนาคามินึ เทเสนฺโต วุฏฺฐานคามินิโต จ วุฏฺฐหนฺโต ฉนฺนํ วิวเรถ. เอวํ ตํ นาติวสฺสตีติ เอวญฺเจตํ วิวฏํ นาติวสฺสตีติ อตฺโถ. ໃນຄາຖາມີຄຳວ່າ "channamativassati" (ເຮືອນທີ່ມຸງບັງຍ່ອມຮົ່ວຮົດ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄາຖາຮົ່ວຮົດນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ເຮືອນປົກກະຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ມຸງບັງດ້ວຍຫຍ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮົ່ວຮົດ. ສ່ວນເຮືອນຄືອາບັດນີ້ ທີ່ປິດບັງໄວ້ ຍ່ອມຮົ່ວຮົດ, ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດເດີມ (ມູລາບັດ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃໝ່ອື່ນອີກ. ຄຳວ່າ "vivaṭaṃ nātivassati" (ເຮືອນທີ່ເປີດເຜີຍຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ), ກ່ອນອື່ນ ເຮືອນປົກກະຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ເປີດ (ຄືມຸງບັງໄວ້ດີແລ້ວ) ຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ. ສ່ວນເຮືອນຄືອາບັດນີ້ ທີ່ເປີດເຜີຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ, ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປີດເຜີຍອາບັດເດີມ ຍ່ອມສະແດງອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ ຫຼື ອອກຈາກອາບັດທີ່ເປັນວຸດຖານາກາມິນີ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດ. ເມື່ອສັງວອນລະວັງຕໍ່ໄປ ກໍຈະບໍ່ຕ້ອງອາບັດອື່ນອີກ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ "tasmā channaṃ vivaretha" (ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພິກຂຸເມື່ອສະແດງອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ ແລະເມື່ອອອກຈາກອາບັດທີ່ເປັນວຸດຖານາກາມິນີ ພຶງເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້. ຄຳວ່າ "evaṃ taṃ nātivassati" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເປີດເຜີຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ອາບັດນັ້ນກໍຈະບໍ່ຮົ່ວຮົດອີກ. คติ มิคานํ ปวนนฺติ อชฺโฌกาเส พฺยคฺฆาทีหิ ปริปาติยมานานํ มิคานํ ปวนํ รุกฺขาทิคหนํ อรญฺญํ คติ ปฏิสรณํ โหติ, ตํ ปตฺวา เต อสฺสาสนฺติ. เอเตเนว นเยน อากาโส ปกฺขีนํ คติ. อวสฺสํ อุปคมนฏฺเฐน ปน วิภโว คติ ธมฺมานํ, สพฺเพสมฺปิ สงฺขตธมฺมานํ วินาโสว เตสํ คติ. น หิ เต วินาสํ อคจฺฉนฺตา ฐาตุํ สกฺโกนฺติ. สุจิรมฺปิ ฐตฺวา ปน นิพฺพานํ อรหโต คติ, ขีณาสวสฺส อรหโต อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุ เอกํเสน คตีติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ "gati migānaṃ pavanaṃ" (ປ່າເປັນທີ່ໄປຂອງເນື້ອທັງຫຼາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ປ່າຄືດົງໄມ້ທີ່ຮົກຊັດດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ໄປ ເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ ຂອງຝູງເນື້ອທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນໄລ່ຕິດຕາມໃນທີ່ແຈ້ງ, ເມື່ອຝູງເນື້ອນັ້ນໄປເຖິງປ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມເບົາໃຈ. ໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ ທ້ອງຟ້າກໍເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງນົກທັງຫຼາຍ. ສ່ວນຄວາມເສື່ອມສະຫຼາຍ (ວິພົບ) ເປັນທີ່ໄປຂອງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍ ເພາະຕ້ອງເຂົ້າເຖິງຢ່າງແນ່ນອນ, ຄວາມພິນາດເທົ່ານັ້ນ ເປັນທີ່ໄປຂອງສັງຂະຕະທຳທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສັງຂະຕະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ອາດຕັ້ງຢູ່ໄດ້ໂດຍບໍ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມພິນາດ. ສ່ວນພຣະນິພານ ເປັນທີ່ໄປຂອງພຣະອໍຣະຫັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ເປັນເວລາດົນນານກໍຕາມ, ມີອະທິບາຍວ່າ ອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ ຂອງພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ສິ້ນອາສະວະແລ້ວ ເປັນທີ່ໄປໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ). ปฐมคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຄາຖາສັງຄະນິກະທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ. อธิกรณเภทํ ປະເພດແຫ່ງອະທິການ (ອະທິກະຣົນ) อุกฺโกฏนเภทาทิวณฺณนา ການອະທິບາຍປະເພດແຫ່ງການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນເປັນຕົ້ນ ๓๔๐. อธิกรณเภเท [Pg.194] อิเม ทส อุกฺโกฏาติ อธิกรณานํ อุกฺโกเฏตฺวา ปุน อธิกรณอุกฺโกเฏน สมถานํ อุกฺโกฏํ ทสฺเสตุํ ‘‘วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ทฺเว สมเถ อุกฺโกเฏตีติ สมฺมุขาวินยญฺจ เยภุยฺยสิกญฺจ อิเม ทฺเว อุกฺโกเฏติ, ปฏิเสเธติ; ปฏิกฺโกสตีติ อตฺโถ. อนุวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต จตฺตาโรติ สมฺมุขาวินยํ, สติวินยํ, อมูฬฺหวินยํ, ตสฺสปาปิยสิกนฺติ อิเม จตฺตาโร สมเถ อุกฺโกเฏติ. อาปตฺตาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ตโยติ สมฺมุขาวินยํ, ปฏิญฺญาตกรณํ, ติณวตฺถารกนฺติ อิเม ตโย สมเถ อุกฺโกเฏติ. กิจฺจาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต เอกนฺติ สมฺมุขาวินยํ อิมํ เอกํ สมถํ อุกฺโกเฏติ. ໓໔໐. ໃນຕອນວ່າດ້ວຍປະເພດແຫ່ງອະທິກະຣົນ, ພຣະອົງຊົງສະແດງການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນ 10 ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ, ເພື່ອສະແດງການຮື້ຟື້ນສະມະຖະທັງຫຼາຍ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນອີກ, ຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸເມື່ອຮື້ຟື້ນວິວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ເທົ່າໃດ?" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ພິກຂຸເມື່ອຮື້ຟື້ນວິວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 2 ປະການ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນ, ຄັດຄ້ານ, ປະຕິເສດ ສະມະຖະ 2 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ ແລະ ເຍັບພຸຍຍະສິກາ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນອະນຸວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 4 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 4 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ, ສະຕິວິນັຍ, ອະມູລະຫາວິນັຍ ແລະ ຕັດສະປາປິຍະສິກາ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນອາປັດຕາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 3 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 3 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ, ປະຕິຍາຕະກະຣະນະ ແລະ ຕິນະວັດຖາຣະກະ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນກິດຈາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 1 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 1 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ. ๓๔๑. กติ อุกฺโกฏาติอาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน ปน ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ อกตํ กมฺมนฺติอาทโย ตาว ตโย อุกฺโกฏา วิเสสโต ทุติเย อนุวาทาธิกรเณ ลพฺภนฺติ. อนิหตํ กมฺมนฺติอาทโย ตโย ปฐเม วิวาทาธิกรเณ ลพฺภนฺติ. อวินิจฺฉิตนฺติอาทโย ตโย ตติเย อาปตฺตาธิกรเณ ลพฺภนฺติ. อวูปสนฺตนฺติอาทโย ตโย จตุตฺเถ กิจฺจาธิกรเณ ลพฺภนฺติ; อปิจ ทฺวาทสาปิ จ เอเกกสฺมึ อธิกรเณ ลพฺภนฺติเยว. ໓໔໑. ສ່ວນໃນການວິສັດຊະນາປັນຫາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "ການຮື້ຟື້ນມີເທົ່າໃດ?" ເປັນຕົ້ນ, ໃນບັນດາການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "akataṃ kammaṃ" (ກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໂດຍສະເພາະໃນອະນຸວາດາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສອງ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "anihataṃ kammaṃ" (ກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກຳຈັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນວິວາດາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີໜຶ່ງ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "avinicchitaṃ" (ຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສິນ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນອາປັດຕາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສາມ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "avūpasantaṃ" (ຍັງບໍ່ສະຫງົບ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນກິດຈາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສີ່. ອີກປະການໜຶ່ງ, ການຮື້ຟື້ນທັງ 12 ປະການນັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນອະທິກະຣົນແຕ່ລະຢ່າງໂດຍທົ່ວໄປເຊັ່ນດຽວກັນ. ตตฺถชาตกํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏตีติ ยสฺมึ วิหาเร ‘‘มยฺหํ อิมินา ปตฺโต คหิโต, จีวรํ คหิต’’นฺติอาทินา นเยน ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย อธิกรณํ อุปฺปนฺนํ โหติ, ตสฺมึเยว จ นํ วิหาเร อาวาสิกา สนฺนิปติตฺวา ‘‘อลํ อาวุโส’’ติ อตฺตปจฺจตฺถิเก สญฺญาเปตฺวา ปาฬิมุตฺตกวินิจฺฉเยเนว วูปสเมนฺติ, อิทํ ตตฺถชาตกํ อธิกรณํ นาม. เยนาปิ วินิจฺฉเยน สมิตํ, โสปิ เอโก สมโถเยว. อิมํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยํ. ຄຳວ່າ "ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນວັດໃດ ທີ່ອະທິກະຣົນເກີດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ພິກຂຸນີ້ເອົາບາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປ, ເອົາຈີວອນໄປ" ເປັນຕົ້ນ, ແລະໃນວັດນັ້ນເອງ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ (ອາວາສិកະ) ທັງຫຼາຍ ໄດ້ປະຊຸມກັນແລ້ວ ກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ" ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຂົ້າໃຈກັນ ແລະລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນດ້ວຍການຕັດສິນທີ່ຢູ່ນອກພຣະປາຕິໂມກ (ປາລິມຸດຕະກະວິນິດໄສ) ເທົ່ານັ້ນ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນ" (ຕັດຖະຊາຕະກະອະທິກະຣົນ). ການຕັດສິນໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ອະທິກະຣົນລະງັບໄປ, ການຕັດສິນນັ້ນກໍເປັນສະມະຖະຢ່າງໜຶ່ງເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນສະມະຖະນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ. ตตฺถชาตกํ วูปสนฺตนฺติ สเจ ปน ตํ อธิกรณํ เนวาสิกา วูปสเมตุํ น สกฺโกนฺติ, อถญฺโญ วินยธโร อาคนฺตฺวา ‘‘กึ อาวุโส อิมสฺมึ [Pg.195] วิหาเร อุโปสโถ วา ปวารณา วา ฐิตา’’ติ ปุจฺฉติ, เตหิ จ ตสฺมึ การเณ กถิเต ตํ อธิกรณํ ขนฺธกโต จ ปริวารโต จ สุตฺเตน วินิจฺฉินิตฺวา วูปสเมติ, อิทํ ตตฺถชาตกํ วูปสนฺตํ นาม อธิกรณํ. เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว. ຄຳວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນລະງັບແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ສ່ວນວ່າ ຖ້າພິກຂຸຜູ້ນອນຢູ່ໃນວັດນັ້ນ (ເນວາສິກະ) ບໍ່ອາດລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໄດ້, ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍຮູບອື່ນເດີນທາງມາແລ້ວ ຖາມວ່າ "ອາວຸໂສ ເປັນຫຍັງໃນວັດນີ້ ການອຸໂປສົດ ຫຼື ການປະວໍຣະນາ ຈຶ່ງຢຸດສະງັກລົງ?", ແລະເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບອກເຫດຜົນນັ້ນແລ້ວ, ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນກໍຕັດສິນອະທິກະຣົນນັ້ນ ໂດຍພຣະສູດ ຈາກຂັນທະກະ ແລະ ປະຣິວານ ແລ້ວລະງັບເສຍ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນລະງັບແລ້ວ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ. อนฺตรามคฺเคติ เต อตฺตปจฺจตฺถิกา ‘‘น มยํ เอตสฺส วินิจฺฉเย ติฏฺฐาม, นายํ วินเย กุสโล, อสุกสฺมึ นาม คาเม วินยธรา เถรา วสนฺติ, ตตฺถ คนฺตฺวา วินิจฺฉินิสฺสามา’’ติ คจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเคเยว การณํ สลฺลกฺเขตฺวา อญฺญมญฺญํ วา สญฺญาเปนฺติ, อญฺเญ วา เต ภิกฺขู นิชฺฌาเปนฺติ, อิทมฺปิ วูปสนฺตเมว โหติ. เอวํ วูปสนฺตํ อนฺตรามคฺเค อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ โย, ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว. ຄຳວ່າ "ໃນລະຫວ່າງທາງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ຍອມຮັບການຕັດສິນຂອງພິກຂຸຮູບນີ້, ພິກຂຸຮູບນີ້ບໍ່ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນພຣະວິນັຍ, ພຣະເຖຣະຜູ້ຊົງວິນັຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນບ້ານຊື່ນັ້ນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປຕັດສິນຢູ່ທີ່ນັ້ນ" ແລ້ວເດີນທາງໄປ, ໃນລະຫວ່າງທາງນັ້ນເອງ ໄດ້ພิຈາລະນາເຫດຜົນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນເອງ, ຫຼື ພິກຂຸຮູບອື່ນໆ ເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຫຼົ່ານັ້ນຍອມຮັບ, ອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຊື່ວ່າລະງັບແລ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ. อนฺตรามคฺเค วูปสนฺตนฺติ น เหว โข ปน อญฺญมญฺญํ สญฺญตฺติยา วา สภาคภิกฺขุนิชฺฌาปเนน วา วูปสนฺตํ โหติ; อปิจ โข ปฏิปถํ อาคจฺฉนฺโต เอโก วินยธโร ทิสฺวา ‘‘กตฺถ อาวุโส คจฺฉถา’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘อสุกํ นาม คามํ, อิมินา นาม การเณนา’’ติ วุตฺเต ‘‘อลํ, อาวุโส, กึ ตตฺถ คเตนา’’ติ ตตฺเถว ธมฺเมน วินเยน ตํ อธิกรณํ วูปสเมติ, อิทํ อนฺตรามคฺเค วูปสนฺตํ นาม. เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว. ຄຳວ່າ "ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າລະງັບໄປດ້ວຍການເຂົ້າໃຈກັນເອງ ຫຼື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຍອມຮັບໂດຍພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍຮູບໜຶ່ງເດີນທາງສວນທາງມາ ພົບເຫັນແລ້ວຖາມວ່າ "ອາວຸໂສ ພວກທ່ານຈະໄປໃສ?", ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຕອບວ່າ "ຈະໄປບ້ານຊື່ນັ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນຊື່ນີ້", ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ຈະໄປທີ່ນັ້ນເຮັດຫຍັງ?" ແລ້ວລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໃນລະຫວ່າງທາງນັ້ນເອງ ໂດຍທຳໂດຍວິນັຍ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ. ตตฺถ คตนฺติ สเจ ปน ‘‘อลํ, อาวุโส, กึ ตตฺถ คเตนา’’ติ วุจฺจมานาปิ ‘‘มยํ ตตฺเถว คนฺตฺวา วินิจฺฉยํ ปาเปสฺสามา’’ติ วินยธรสฺส วจนํ อนาทิยิตฺวา คจฺฉนฺติเยว, คนฺตฺวา สภาคานํ ภิกฺขูนํ เอตมตฺถํ อาโรเจนฺติ. สภาคา ภิกฺขู ‘‘อลํ, อาวุโส, สงฺฆสนฺนิปาตํ นาม ครุก’’นฺติ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา วินิจฺฉินิตฺวา สญฺญาเปนฺติ, อิทมฺปิ วูปสนฺตเมว โหติ. เอวํ วูปสนฺตํ ตตฺถ คตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ โย, ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว. ຄຳວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ຖ້າວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ຈະໄປທີ່ນັ້ນເຮັດຫຍັງ?" ກໍຕາມ, ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນ ແລ້ວເດີນທາງໄປຕໍ່ ໂດຍກ່າວວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປໃຫ້ເຖິງການຕັດສິນຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ", ເມື່ອໄປເຖິງແລ້ວ ກໍແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ການປະຊຸມສົງນັ້ນເປັນເລື່ອງໜັກ" ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງລົງໃນທີ່ນັ້ນເອງ ຕັດສິນແລະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນ, ອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຊື່ວ່າລະງັບແລ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວເມື່ອໄປເຖິງທີ່ນັ້ນຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ. ตตฺถ คตํ วูปสนฺตนฺติ น เหว โข ปน สภาคภิกฺขูนํ สญฺญตฺติยา วูปสนฺตํ โหติ; อปิจ โข สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา อาโรจิตํ สงฺฆมชฺเฌ วินยธรา วูปสเมนฺติ, อิทํ ตตฺถ คตํ วูปสนฺตํ นาม. เอตํ อุกฺโกเฏนฺตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว. ຄຳວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວລະງັບແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າລະງັບໄປດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນໂດຍພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທວ່າ ໄດ້ມີການປະຊຸມສົງແລ້ວແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນ, ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍທັງຫຼາຍຈຶ່ງລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໃນທ່າມກາງສົງ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວລະງັບແລ້ວ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ. สติวินยนฺติ ขีณาสวสฺส ทินฺนํ สติวินยํ อุกฺโกเฏติ, ปาจิตฺติยเมว. อุมฺมตฺตกสฺส ทินฺเน อมูฬฺหวินเย ปาปุสฺสนฺนสฺส ทินฺนาย ตสฺสปาปิยสิกายปิ เอเสว นโย. ຄຳວ່າ "ສະຕິວິນັຍ" (Sativinaya) ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນສະຕິວິນັຍທີ່ໃຫ້ແກ່ພຣະຂີນາສົບ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີແນ່ນອນ. ໃນອະມູລະຫາວິນັຍ (Amūḷhavinaya) ທີ່ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດ (ເປັນບ້າ) ແລະໃນຕັດສະປາປິຍະສິກາ (Tassapāpiyasikā) ທີ່ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີບາບໜາແໜ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ติณวตฺถารกํ [Pg.196] อุกฺโกเฏตีติ สงฺเฆน ติณวตฺถารกสมเถน วูปสมิเต อธิกรเณ ‘‘อาปตฺติ นาม เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เทสิยมานา วุฏฺฐาติ, ยํ ปเนตํ นิทฺทายนฺตสฺสาปิ อาปตฺติวุฏฺฐานํ นาม, เอตํ มยฺหํ น ขมตี’’ติ เอวํ วทนฺโตปิ ติณวตฺถารกํ อุกฺโกเฏติ นาม, ตสฺสาปิ ปาจิตฺติยเมว. ຄຳວ່າ "ຮື້ຟື້ນຕິນະວັດຖາຣະກະ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອອະທິກະຣົນຖືກລະງັບແລ້ວໂດຍສົງ ດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ, ພິກຂຸກ່າວວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າອາບັດ ຍ່ອມອອກໄດ້ດ້ວຍການເຂົ້າໄປຫາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ປະນົມມື ແລ້ວສະແດງອາບັດ, ແຕ່ການອອກຈາກອາບັດນີ້ ທີ່ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ກຳລັງນອນຫຼັບຢູ່ກໍອອກໄດ້, ການອອກຈາກອາບັດຢ່າງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ພໍໃຈ" ພິກຂຸຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າຮື້ຟື້ນຕິນະວັດຖາຣະກະເຊັ່ນດຽວກັນ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ. ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏตีติ วินยธโร หุตฺวา อตฺตโน อุปชฺฌายาทีนํ อตฺถาย ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา ปุพฺเพ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ เยน เกนจิ อุกฺโกเฏนฺโต ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. ทฺวีสุ ปน อตฺตปจฺจตฺถิเกสุ เอกสฺมึ ‘‘อนตฺถํ เม อจรี’’ติอาทินา นเยน สมุปฺปนฺนาฆาโต, ตสฺส ปราชยํ อาโรปนตฺถํ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา ปุพฺเพ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ ทฺวาทสสุ อุกฺโกเฏสุ เยน เกนจิ อุกฺโกเฏนฺโต โทสาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. มนฺโท ปน โมมูโห โมมูหตฺตา เอว ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา วุตฺตนเยเนว อุกฺโกเฏนฺโต โมหาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. สเจ ปน ทฺวีสุ อตฺตปจฺจตฺถิเกสุ เอโก วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ คหนมิจฺฉาทิฏฺฐึ พลวนฺเต จ ปกฺขนฺตริเย อภิญฺญาเต ภิกฺขู นิสฺสิตตฺตา วิสมนิสฺสิโต คหนนิสฺสิโต พลวนิสฺสิโต จ โหติ, ตสฺส ภเยน ‘‘อยํ เม ชีวิตนฺตรายํ วา พฺรหฺมจริยนฺตรายํ วา กเรยฺยา’’ติ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ ทีเปตฺวา วุตฺตนเยเนว อุกฺโกเฏนฺโต ภยาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ นาม. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເຖິງສັນທາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍' ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍທອນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ທີ່ຕັດສິນແລ້ວໃນກ່ອນ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການ ຊື່ວ່າ ເຖິງສັນທາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ສ່ວນໃນຄູ່ປັດຈາມິດ 2 ຮູບ, ພະວິນັຍທອນມີຄວາມອາຄາດເກີດຂຶ້ນໃນຮູບໜຶ່ງ ໂດຍທຳນອງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາ' ເພື່ອຍົກຄວາມຜ່າຍແພ້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ທີ່ຕັດສິນແລ້ວໃນກ່ອນ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການ ຊື່ວ່າ ເຖິງໂທສາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ສ່ວນພະວິນັຍທອນຜູ້ອ່ອນປັນຍາ ຫຼົງງົມງາຍ ເພາະຄວາມຫຼົງງົມງາຍນັ້ນເອງ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຖິງໂມຫາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ແຕ່ຖ້າວ່າ ໃນຄູ່ປັດຈາມິດ 2 ຮູບນັ້ນ, ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງເປັນຜູ້ອາໄສກາຍະກຳເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ວິສະມະນິສິດ), ອາໄສມິດສາທິຖິທີ່ຮົກຊັດ (ຄະຫະນະນิສິດ), ແລະອາໄສພວກພິກຂຸອື່ນທີ່ມີກຳລັງແລະມີຊື່ສຽງ (ພະລະວະນິສິດ) ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ອາໄສສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ຈະເພິ່ງເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ຊີວິດ ຫຼືອັນຕະລາຍແກ່ພົມມະຈັນຂອງເຮົາ' ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຖິງພະຍາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ตทหุปสมฺปนฺโนติ เอโก สามเณโร พฺยตฺโต โหติ พหุสฺสุโต, โส วินิจฺฉเย ปราชยํ ปตฺวา มงฺกุภูเต ภิกฺขู ทิสฺวา ปุจฺฉติ ‘‘กสฺมา มงฺกุภูตาตฺถา’’ติ? เต ตสฺส ตํ อธิกรณํ อาโรเจนฺติ. โส เต เอวํ วเทติ ‘‘โหตุ, ภนฺเต, มํ อุปสมฺปาเทถ, อหํ ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสามี’’ติ. เต ตํ อุปสมฺปาเทนฺติ. โส ทุติยทิวเส เภรึ ปหริตฺวา สงฺฆํ สนฺนิปาเตติ. ตโต ภิกฺขูหิ ‘‘เกน สงฺโฆ สนฺนิปาติโต’’ติ วุตฺเต ‘‘มยา’’ติ วทติ. ‘‘กสฺมา สนฺนิปาติโต’’ติ? ‘‘หิยฺโย อธิกรณํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ, ตมหํ วินิจฺฉินิสฺสามี’’ติ. ‘‘ตฺวํ ปน หิยฺโย กุหึ คโต’’ติ? ‘‘อนุปสมฺปนฺโนมฺหิ, ภนฺเต, อชฺช ปน อุปสมฺปนฺโนมฺหี’’ติ. โส วตฺตพฺโพ ‘‘อิทํ อาวุโส ตุมฺหาทิสานํ ภควตา สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ‘ตทหุปสมฺปนฺโน [Pg.197] อุกฺโกเฏติ, อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติย’นฺติ, คจฺฉ อาปตฺตึ เทเสหี’’ติ. อาคนฺตุเกปิ เอเสว นโย. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ' ມີເລື່ອງວ່າ: ມີສາມະເນນຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ເປັນພະຫູສູດ, ສາມະເນນນັ້ນເຫັນພວກພິກຂຸຜູ້ຜ່າຍແພ້ໃນການຕັດສິນ ມີໜ້າເກີ້ເຂີນ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງມີໜ້າເກີ້ເຂີນຢູ່?' ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບອກອະທິករណ៍ນັ້ນແກ່ສາມະເນນນັ້ນ. ສາມະເນນນັ້ນຈຶ່ງກ່າວກັບພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ບໍ່ເປັນຫຍັງ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງໃຫ້ຂ້ານ້ອຍອຸປະສົມບົດເຖີດ, ຂ້ານ້ອຍຈະລະງັບອະທິករណ៍ນັ້ນເອງ.' ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍໃຫ້ສາມະເນນນັ້ນອຸປະສົມບົດ. ໃນວັນທີສອງ ພິກຂຸໃໝ່ນັ້ນຕີກອງປະຊຸມສົງ. ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ໃຜໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ກໍຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເອງ.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ຕອບວ່າ 'ມື້ວານນີ້ ອະທິករណ៍ຖືກຕັດສິນບໍ່ດີ, ຂ້ານ້ອຍຈະຕັດສິນອະທິករណ៍ນັ້ນໃໝ່.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ກໍມື້ວານນີ້ ທ່ານໄປໃສມາ?' ຕອບວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ມື້ວານນີ້ຂ້ານ້ອຍຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ, ແຕ່ມື້ນີ້ຂ້ານ້ອຍໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ.' ພິກຂຸໃໝ່ນັ້ນ ພວກພິກຂຸພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຊັ່ນທ່ານວ່າ "ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ ຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ", ທ່ານຈົ່ງໄປສະແດງອາບັດສາ.' ເຖິງແມ່ນໃນພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງ ກໍມີທຳນອງນີ້ຄືກັນ. การโกติ เอกํ สงฺเฆน สทฺธึ อธิกรณํ วินิจฺฉินิตฺวา ปริเวณคตํ ปราชิตา ภิกฺขู วทนฺติ ‘‘กิสฺส, ภนฺเต, ตุมฺเหหิ เอวํ วินิจฺฉิตํ อธิกรณํ, นนุ เอวํ วินิจฺฉินิตพฺพ’’นฺติ. โส ‘‘กสฺมา ปฐมํเยว เอวํ น วทิตฺถา’’ติ ตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ. เอวํ โย การโก อุกฺโกเฏติ, ตสฺสาปิ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ. ฉนฺททายโกติ เอโก อธิกรณวินิจฺฉเย ฉนฺทํ ทตฺวา สภาเค ภิกฺขู ปราชยํ ปตฺวา อาคเต มงฺกุภูเต ทิสฺวา ‘‘สฺเว ทานิ อหํ วินิจฺฉินิสฺสามี’’ติ สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘กสฺมา สนฺนิปาเตสี’’ติ วุตฺเต ‘‘หิยฺโย อธิกรณํ ทุพฺพินิจฺฉิตํ, ตมหํ อชฺช วินิจฺฉินิสฺสามี’’ติ. ‘‘หิยฺโย ปน ตฺวํ กตฺถ คโต’’ติ. ‘‘ฉนฺทํ ทตฺวา นิสินฺโนมฺหี’’ติ. โส วตฺตพฺโพ ‘‘อิทํ อาวุโส ตุมฺหาทิสานํ ภควตา สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ, ‘ฉนฺททายโก อุกฺโกเฏติ, อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติย’นฺติ, คจฺฉ อาปตฺตึ เทเสหี’’ติ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຮ່ວມເຮັດ' ມີເລື່ອງວ່າ: ພວກພິກຂຸຜູ້ຜ່າຍແພ້ ກ່າວກັບພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ຜູ້ຮ່ວມຕັດສິນອະທິករណ៍ຮ່ວມກັບສົງແລ້ວໄປສູ່ບໍລິເວນວິຫານວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງຕັດສິນອະທິករណ៍ຢ່າງນີ້, ທີ່ຈິງຄວນຕັດສິນຢ່າງນີ້ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ພິກຂຸຮູບນັ້ນກ່າວວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເວົ້າຢ່າງນີ້ແຕ່ທຳອິດ?' ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ນັ້ນ. ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ຮ່ວມຕັດສິນແລ້ວຮື້ຟື້ນຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃຫ້ສັນທະ' ມີເລື່ອງວ່າ: ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໃຫ້ສັນທະໃນການຕັດສິນອະທິករណ៍ແລ້ວ ເຫັນພວກພິກຂຸຜູ້ມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ພວກດຽວກັນ) ຜ່າຍແພ້ກັບມາ ມີໜ້າເກີ້ເຂີນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ມື້ອື່ນນີ້ ຂ້ອຍຈະຕັດສິນເອງ' ແລ້ວໃຫ້ປະຊຸມສົງ, ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ກໍຕອບວ່າ 'ມື້ວານນີ້ ອະທິករណ៍ຖືກຕັດສິນບໍ່ດີ, ມື້ນີ້ຂ້ອຍຈະຕັດສິນອະທິករណ៍ນັ້ນໃໝ່.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ກໍມື້ວານນີ້ ທ່ານໄປໃສມາ?' ຕອບວ່າ 'ຂ້ອຍໃຫ້ສັນທະແລ້ວນັ່ງຢູ່.' ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ພວກພິກຂຸພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຊັ່ນທ່ານວ່າ "ຜູ້ໃຫ້ສັນທະແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ", ທ່ານຈົ່ງໄປສະແດງອາບັດສາ.' อธิกรณนิทานาทิวณฺณนา ການພັນລະນາເຫດເກີດແຫ່ງອະທິករណ៍ເປັນຕົ້ນ ๓๔๒. วิวาทาธิกรณํ กึนิทานนฺติอาทีสุ กึ นิทานมสฺสาติ กึนิทานํ. โก สมุทโย อสฺสาติ กึสมุทยํ. กา ชาติ อสฺสาติ กึชาติกํ. โก ปภโว อสฺสาติ กึปภวํ. โก สมฺภาโร อสฺสาติ กึสมฺภารํ. กึ สมุฏฺฐานํ อสฺสาติ กึสมุฏฺฐานํ. สพฺพาเนตานิ การณเววจนานิเยว. ໓໔໒. In ບົດວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ kiṃnidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'kiṃnidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີນິທານ (ເຫດເກີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsamudayaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສະມຸໄທ (ເຫດກໍ່ຂຶ້ນ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃjātikaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີຊາດ (ຄວາມເກີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃpabhavaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີປະພົບ (ແຫຼ່ງກຳເນີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsambhāraṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສົມພານ (ເຄື່ອງປະກອບ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsamuṭṭhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສະມຸດຖານ (ທີ່ຕັ້ງ) ຄືແນວໃດ. ຄຳທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ເຫດ' (ກາຣະນະ) ທັງນັ້ນ. วิวาทนิทานนฺติอาทีสุปิ อฏฺฐารสเภทกรวตฺถุสงฺขาโต วิวาโท นิทานเมตสฺสาติ วิวาทนิทานํ. วิวาทํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกวิวาทวเสเนตํ วุตฺตํ. อนุวาโท นิทานํ อสฺสาติ อนุวาทนิทานํ. อิทมฺปิ อนุวาทํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกอนุวาทวเสน วุตฺตํ. อาปตฺติ นิทานํ อสฺสาติ อาปตฺตินิทานํ. อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชตีติ เอวํ อาปตฺตึ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกอาปตฺติวเสเนตํ วุตฺตํ. กิจฺจยํ นิทานมสฺสาติ กิจฺจยนิทานํ; จตุพฺพิธํ สงฺฆกมฺมํ การณมสฺสาติ อตฺโถ. อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาทีนํ กิจฺจํ นิสฺสาย อุปฺปชฺชนกกิจฺจานํ วเสเนตํ วุตฺตํ. อยํ จตุนฺนมฺปิ อธิกรณานํ วิสฺสชฺชนปกฺเข เอกปทโยชนา. เอเตนานุสาเรน สพฺพปทานิ โยเชตพฺพานิ. ເຖິງແມ່ນໃນບົດວ່າ 'vivādanidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'vivādanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິວາດອັນກ່າວຄືວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ເປັນນิທານຂອງອະທິករណ៍ນີ້. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິວາດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສວິວາດໃນກ່ອນໆ. ບົດວ່າ 'anuvādanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະນຸວາດ (ການກ່າວຫາ) ເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸວາດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສອະນຸວາດໃນກ່ອນໆ. ບົດວ່າ 'āpattinidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອາບັດເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສອາບັດໃນກ່ອນໆ ໂດຍທຳນອງວ່າ 'ຍ້ອນປັດໄຈຄືອາປັດຕາທິករណ៍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 4 ປະການ'. ບົດວ່າ 'kiccayanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ກິດຈະຍະ (ກິດ) ເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ສັງຄະກຳ 4 ປະການ ເປັນເຫດຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສກິດຄືການສວດສົມນຸພາສັນເປັນຕົ້ນ ຈົນຄົບ 3 ເທື່ອ ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ. ນີ້ຄືການປະກອບຄຳດຽວ (ຄືຄຳວ່າ ນິທານ) ໃນຝ່າຍວິສັດຊະນາແຫ່ງອະທິករណ៍ທັງ 4 ປະການ. ພຶງປະກອບບົດທັງໝົດ (ມີ ວິວາດະສະມຸທະຍะ ເປັນຕົ້ນ) ໂດຍແນວທາງນີ້. ทุติยปุจฺฉาย [Pg.198] เหตุนิทานนฺติอาทิมฺหิ วิสฺสชฺชเน นวนฺนํ กุสลากุสลาพฺยากตเหตูนํ วเสน เหตุนิทานาทิตา เวทิตพฺพา. ตติยปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน พฺยญฺชนมตฺตํ นานํ. เหตุเยว หิ เอตฺถ ปจฺจโยติ วุตฺโต. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາທີສອງ ທີ່ມີຄຳວ່າ 'hetunidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນເຫຕຸນິທານເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນເຫດ, ອະກຸສົນເຫດ ແລະອັບຍາກະຕະເຫດ 9 ປະການ. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາທີສາມ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ) ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າໃນບັນຫາທີສາມນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງg່າວເຫດນັ້ນເອງວ່າເປັນປັດໄຈ. ๓๔๓. มูลปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน ทฺวาทส มูลานีติ โกธอุปนาหยุคฬกาทีนิ ฉ วิวาทามูลานิ, โลภโทสโมหา ตโย, อโลภาโทสาโมหา ตโยติ อิมานิ อชฺฌตฺตสนฺตานปฺปวตฺตานิ ทฺวาทส มูลานิ. จุทฺทส มูลานีติ ตาเนว ทฺวาทส กายวาจาหิ สทฺธึ จุทฺทส โหนฺติ. ฉ มูลานีติ กายาทีนิ ฉ สมุฏฺฐานานิ. ໓໔໓. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງມູນ (ຮາກເຫງົ້າ), ບົດວ່າ 'dvādasa mūlāni' (ມູນ 12) ໄດ້ແກ່ ວິວາດະມູນ 6 ມີຄູ່ແຫ່ງໂກທະແລະອຸປະນາຫະເປັນຕົ້ນ, ອະກຸສົນມູນ 3 ມີໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ, ແລະກຸສົນມູນ 3 ມີອະໂລພະ ອະໂທສະ ອະໂມຫະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືມູນ 12 ປະການ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຊັດຕະສັນດານ (ພາຍໃນ). ບົດວ່າ 'cuddasa mūlāni' (ມູນ 14) ໄດ້ແກ່ ມູນ 12 ນັ້ນເອງ ບວກກັບກາຍແລະວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ 14 ປະການ. ບົດວ່າ 'cha mūlāni' (ມູນ 6) ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານ 6 ມີກາຍເປັນຕົ້ນ. สมุฏฺฐานปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ สมุฏฺฐานานิ, ตญฺหิ เอเตสุ อฏฺฐารสสุ เภทกรวตฺถูสุ สมุฏฺฐาติ, เอเตหิ วา การณภูเตหิ สมุฏฺฐาติ. เตนสฺเสตานิ สมุฏฺฐานานิ วุจฺจนฺติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງສະມຸດຖານ, ວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ເປັນສະມຸດຖານ, ເພາະວ່າວິວາດາທິករណ៍ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນເພາະວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກເຫຼົ່ານີ້ ເຊິ່ງເປັນເຫດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນສະມຸດຖານຂອງວິວາດາທິករណ៍ນັ້ນ. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບົດທັງປວງ. ๓๔๔. วิวาทาธิกรณํ อาปตฺตีติอาทิเภเท เอเกน อธิกรเณน กิจฺจาธิกรเณนาติ อิทํ เยน อธิกรเณน สมฺมนฺติ, ตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ, น ปเนตานิ เอกํสโต กิจฺจาธิกรเณเนว สมฺมนฺติ. น หิ ปุคฺคลสฺส สนฺติเก เทเสนฺตสฺส กิจฺจาธิกรณํ นาม อตฺถิ. ໓໔໔. In ການຈຳແນກມີຄຳວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ āpatti' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ລະງັບດ້ວຍອະທິករណ៍ໜຶ່ງ ຄືກິດຈາທິករណ៍' ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງອະທິករណ៍ທີ່ລະງັບອະທິករណ៍ເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ອະທິករណ៍ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະລະງັບດ້ວຍກິດຈາທິករណ៍ໂດຍສ່ວນດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ກິດຈາທິករណ៍ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ສະແດງອາບັດໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ. น กตเมน สมเถนาติ สาวเสสาปตฺติ วิย น สมฺมติ. น หิ สกฺกา สา เทเสตุํ, น ตโต วุฏฺฐาย สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาตุํ. ບົດວ່າ 'na katamena samathena' ໄດ້ແກ່ ອາບັດນັ້ນ ບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ ເໝືອນກັບສາວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ). ເພາະວ່າ ອາບັດອະນະວະເສສານັ້ນ ບໍ່ສາມາດຈະສະແດງໄດ້, ບໍ່ສາມາດຈະອອກຈາກອາບັດນັ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດໄດ້. ๓๔๘. วิวาทาธิกรณํ โหติ อนุวาทาธิกรณนฺติอาทิ นโย อุตฺตาโนเยว. ໓໔໘. ແນວທາງໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ hoti anuvādādhikaraṇaṃ' (ວິວາດາທິករណ៍ ຍ່ອມເປັນອະນຸວາດາທິករណ៍) ນັ້ນ ຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. ๓๔๙. ตโต ปรํ ยตฺถ สติวินโยติอาทิกา สมฺมุขาวินยํ อมุญฺจิตฺวา ฉ ยมกปุจฺฉา วุตฺตา, ตาสํ วิสฺสชฺชเนเนว อตฺโถ ปกาสิโต. ໓໔໙. ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ບັນຫາຄູ່ 6 ຂໍ້ ມີບົດວ່າ 'yattha sativinayo' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ໂດຍບໍ່ລະເວັ້ນສັມມຸຂາວิໄນ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຊົງປະກາດໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍການວິສັດຊະນານັ້ນເອງ. ๓๕๑. สํสฏฺฐาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน สํสฏฺฐาติ สติวินยกมฺมวาจากฺขณสฺมึเยว ทฺวินฺนมฺปิ สมถานํ สิทฺธตฺตา สมฺมุขาวินโยติ วา สติวินโยติ วา อิเม ธมฺมา สํสฏฺฐา, โน วิสํสฏฺฐา. ยสฺมา ปน กทลิกฺขนฺเธ ปตฺตวฏฺฏีนํ วิย น สกฺกา เตสํ วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ทสฺเสตุํ, เตน วุตฺตํ [Pg.199] ‘‘น จ ลพฺภา อิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปญฺญาเปตุ’’นฺติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. ໓໕໑. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາ ມີຄຳວ່າ 'saṃsaṭṭhā' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'saṃsaṭṭhā' (ລະຄົນກັນ) ໄດ້ແກ່ ເພາະສະມະຖະທັງສອງ ສຳເລັດໃນຂະນະແຫ່ງກຳມະວາຈາຂອງສະຕິວິໄນນັ້ນເອງ, ທັມເຫຼົ່ານີ້ ຄືສັມມຸຂາວິໄນ ຫຼືສະຕິວິໄນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລະຄົນກັນ, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ລະຄົນກັນ. ແຕ່ຍ້ອນວ່າ ບໍ່ສາມາດຈະແຍກສະມະຖະທັງສອງນັ້ນອອກຈາກກັນ ແລ້ວສະແດງຄວາມຕ່າງກັນໄດ້ ເໝືອນກັບກາບກ້ວຍໃນຕົ້ນກ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ແລະບໍ່ສາມາດຈະແຍກທັມເຫຼົ່ານີ້ອອກເປັນແຕ່ລະຢ່າງໆ ແລ້ວບັນຍັດຄວາມຕ່າງກັນໄດ້'. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບົດທັງປວງ. สตฺตสมถนิทานวณฺณนา ການພັນລະນາເຫດເກີດແຫ່ງສະມະຖະ 7 ๓๕๒. กึนิทาโนติ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน นิทานํ นิทานมสฺสาติ นิทานนิทาโน. ตตฺถ สงฺฆสมฺมุขตา, ธมฺมสมฺมุขตา, วินยสมฺมุขตา, ปุคฺคลสมฺมุขตาติ อิทํ สมฺมุขาวินยสฺส นิทานํ. สติเวปุลฺลปตฺโต ขีณาสโว ลทฺธุปวาโท สติวินยสฺส นิทานํ. อุมฺมตฺตโก ภิกฺขุ อมูฬฺหวินยสฺส นิทานํ. โย จ เทเสติ, ยสฺส จ เทเสติ, อุภินฺนํ สมฺมุขีภาโว ปฏิญฺญาตกรณสฺส นิทานํ. ภณฺฑนชาตานํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ อสกฺกุเณยฺยตา เยภุยฺยสิกาย นิทานํ. ปาปุสฺสนฺโน ปุคฺคโล ตสฺสปาปิยสิกาย นิทานํ. ภณฺฑนชาตานํ พหุ อสฺสามณกอชฺฌาจาโร ติณวตฺถารกสฺส นิทานํ. เหตุปจฺจยวารา วุตฺตนยา เอว. ໓໕໒. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາວ່າ 'kiṃnidāno' (ມີນິທານຄືແນວໃດ), ບົດວ່າ 'nidānanidāno' ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະນັ້ນມີນິທານເປັນເຫດເກີດ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າສົງ (ສັງຄະສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າທັມ (ທັມມະສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າວິໄນ (ວິໄນສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະສັມມຸຂະຕາ), ນີ້ຄືນິທານຂອງສັມມຸຂາວິໄນ. ພຣະຂີນາສົບຜູ້ເຖິງຄວາມໄພບູນແຫ່ງສະຕິ ຜູ້ຖືກໂຈດ (ຖືກກ່າວຫາ) ເປັນນິທານຂອງສະຕິວິໄນ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນບ້າ ເປັນນິທານຂອງອະມູລະຫາວິໄນ. ຄວາມພ້ອມໜ້າກັນແຫ່ງພິກຂຸທັງສອງ ຄື ຜູ້ສະແດງ ແລະຜູ້ຮັບສະແດງ ເປັນນິທານຂອງປະຕິຍາຕະກະຣະນະ. ຄວາມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະລະງັບອະທິករណ៍ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ ເປັນນິທານຂອງເຍພຸຍຍະສິກາ. ບຸກຄົນຜູ້ມີບາບໜາ ເປັນນິທານຂອງຕັດສະປາປິຍະສິກາ. ການປະພຶດລ່ວງລະເມີດອັນບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ ເປັນນິທານຂອງຕິລະວັດຖາຣະກະ. ສ່ວນເຫຕຸວານແລະປັດຈະຍະວານ ກໍມີທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ๓๕๓. มูลปุจฺฉาย วิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว. สมุฏฺฐานปุจฺฉาย กิญฺจาปิ ‘‘สตฺตนฺนํ สมถานํ กตเม ฉตฺตึส สมุฏฺฐานา’’ติ วุตฺตํ, สมฺมุขาวินยสฺส ปน กมฺมสงฺคหาภาเวน สมุฏฺฐานาภาวโต ฉนฺนํเยว สมถานํ ฉ สมุฏฺฐานานิ วิภตฺตานิ. ตตฺถ กมฺมสฺส กิริยาติ ญตฺติ เวทิตพฺพา. กรณนฺติ ตสฺสาเยว ญตฺติยา ฐเปตพฺพกาเล ฐปนํ. อุปคมนนฺติ สยํ อุปคมนํ; อตฺตนาเยว ตสฺส กมฺมสฺส กรณนฺติ อตฺโถ. อชฺฌุปคมนนฺติ อชฺเฌสนุปคมนํ; อญฺญํ สทฺธิวิหาริกาทิกํ ‘‘อิทํ กมฺมํ กโรหี’’ติ อชฺเฌสนนฺติ อตฺโถ. อธิวาสนาติ ‘‘รุจฺจติ เม เอตํ, กโรตุ สงฺโฆ’’ติ เอวํ อธิวาสนา; ฉนฺททานนฺติ อตฺโถ. อปฺปฏิกฺโกสนาติ ‘‘น เมตํ ขมติ, มา เอวํ กโรถา’’ติ อปฺปฏิเสธนา. อิติ ฉนฺนํ ฉกฺกานํ วเสน ฉตฺตึส สมุฏฺฐานา เวทิตพฺพา. ໓໕໓. ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງມູນ ນັ້ນຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນບັນຫາເລື່ອງສະມຸດຖານ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ 'ສະມຸດຖານ 36 ຂອງສະມະຖະ 7 ຄືແນວໃດ?' ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະສັມມຸຂາວິໄນບໍ່ມີການສົງເຄາະເຂົ້າໃນກຳ ຈຶ່ງບໍ່ມີສະມຸດຖານ, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຈຳແນກສະມຸດຖານ 6 ຂອງສະມະຖະ 6 ເທົ່ານັ້ນ. ໃນການຈຳແນກນັ້ນ, ບົດວ່າ 'kammassa kiriyā' (ການເຮັດກຳ) ພຶງຊາບວ່າໄດ້ແກ່ ຍັດຕິ (ຄຳຜະເດັດຊົງ). ບົດວ່າ 'karaṇaṃ' (ການເຮັດ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງຍັດຕິນັ້ນເອງໄວ້ໃນເວລາທີ່ຄວນຕັ້ງ. ບົດວ່າ 'upagamanaṃ' (ການເຂົ້າໄປຫາ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຕົນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດກຳນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ. ບົດວ່າ 'ajjhupagamanaṃ' (ການຍອມຮັບ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາເພາະການຊັກຊວນ, ອະທິບາຍວ່າ ການຊັກຊວນບຸກຄົນອື່ນມີສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດກຳນີ້'. ບົດວ່າ 'adhivāsanā' (ການຍອມຮັບ) ໄດ້ແກ່ ການຍອມຮັບໂດຍທຳນອງວ່າ 'ກຳນີ້ຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂໍສົງຈົ່ງເຮັດເຖີດ', ອະທິບາຍວ່າ ການໃຫ້ສັນທະ. ບົດວ່າ 'appaṭikkosanā' (ການບໍ່ຄັດຄ້ານ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຫ້າມປາມໂດຍທຳນອງວ່າ 'ກຳນີ້ບໍ່ຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ພວກທ່ານຢ່າເຮັດຢ່າງນີ້ເລີຍ'. ພຶງຊາບສະມຸດຖານ 36 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ 6 ທັງ 6 ໝວດ ດ້ວຍປະການສະນີ. สตฺตสมถนานาตฺถาทิวณฺณนา ການພັນລະນາຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສະມະຖະ 7 ເປັນຕົ້ນ ๓๕๔. นานาตฺถปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว. อธิกรณปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน อยํ วิวาโท โน อธิกรณนฺติ อยํ มาตาปุตฺตาทีนํ วิวาโท วิรุทฺธวาทตฺตา วิวาโท นาม โหติ, สมเถหิ ปน อธิกรณียตาย อภาวโต อธิกรณํ น โหติ. อนุวาทาทีสุปิ เอเสว นโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໓໕໔. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງຄວາມຕ່າງກັນ ນັ້ນຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງອະທິករណ៍, ບົດວ່າ 'ayaṃ vivādo no adhikaraṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິວາດຂອງມານດາແລະບຸດເປັນຕົ້ນນີ້ ຊື່ວ່າວິວາດ ເພາະເປັນການກ່າວຂັດແຍ້ງກັນ, ແຕ່ບໍ່ເປັນອະທິករណ៍ ເພາະບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງລະງັບດ້ວຍສະມະຖະທັງຫຼາຍ. ເຖິງແມ່ນໃນອະນຸວາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີທຳນອງນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ກໍຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. อธิกรณเภทวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາການຈຳແນກອະທິករណ៍ ຈົບແລ້ວ. ทุติยคาถาสงฺคณิกํ ທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະ โจทนาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา ການພັນລະນາການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງໂຈທະນາເປັນຕົ້ນ ๓๕๙. ทุติยคาถาสงฺคณิยํ [Pg.200] โจทนาติ วตฺถุญฺจ อาปตฺติญฺจ ทสฺเสตฺวา โจทนา. สารณาติ โทสสารณา. สงฺโฆ กิมตฺถายาติ สงฺฆสนฺนิปาโต กิมตฺถาย. มติกมฺมํ ปน กิสฺส การณาติ มติกมฺมํ วุจฺจติ มนฺตคฺคหณํ; ตํ กิสฺส การณาติ อตฺโถ. ໓໕໙. In ທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະນັ້ນ, ບົດວ່າ 'codanā' ໄດ້ແກ່ ການໂຈດ (ການກ່າວຫາ) ໂດຍສະແດງວັດຖຸແລະອາບັດ. ບົດວ່າ 'sāraṇā' ໄດ້ແກ່ ການເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ. ບົດວ່າ 'saṅgho kimatthāya' ໄດ້ແກ່ ການປະຊຸມສົງມີປະໂຫຍດຄືແນວໃດ. ໃນບົດວ່າ 'matikammaṃ pana kissa kāraṇā' ນີ້, ການປຶກສາຫາລືກັນ ເອີ້ນວ່າ ມະຕິກຳ, ຄຳຖາມວ່າ ມະຕິກຳນັ້ນມີຂຶ້ນເພາະເຫດໃດ ຄືເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້. โจทนา สารณตฺถายาติ วุตฺตปฺปการา โจทนา, เตน จุทิตกปุคฺคเลน โจทกโทสสารณตฺถาย. นิคฺคหตฺถาย สารณาติ โทสสารณา ปน ตสฺส ปุคฺคลสฺส นิคฺคหตฺถาย. สงฺโฆ ปริคฺคหตฺถายาติ ตตฺถ สนฺนิปติโต สงฺโฆ วินิจฺฉยปริคฺคหณตฺถาย; ธมฺมาธมฺมํ ตุลนตฺถาย สุวินิจฺฉิตทุพฺพินิจฺฉิตํ ชานนตฺถายาติ อตฺโถ. มติกมฺมํ ปน ปาฏิเยกฺกนฺติ สุตฺตนฺติกตฺเถรานญฺจ วินยธรตฺเถรานญฺจ มนฺตคฺคหณํ ปาเฏกฺกํ ปาเฏกฺกํ วินิจฺฉยสนฺนิฏฺฐาปนตฺถํ. ບົດວ່າ 'codanā sāraṇatthāya' ໄດ້ແກ່ ການໂຈດມີທຳນອງດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພື່ອໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ຖືກໂຈດນັ້ນ ລະນຶກເຖິງໂທດທີ່ຜູ້ໂຈດກ່າວຫາ. ບົດວ່າ 'niggahatthāya sāraṇā' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນການເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດນັ້ນ ເພື່ອຂົ່ມບຸກຄົນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'saṅgho pariggahatthāya' ໄດ້ແກ່ ສົງທີ່ປະຊຸມກັນໃນທີ່ນັ້ນ ເພື່ອກຳນົດການຕັດສິນ, ອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອໃຄ່ຄວນທັມແລະອະທັມ ແລະເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ ສິ່ງໃດຕັດສິນດີແລ້ວ ສິ່ງໃດຕັດສິນບໍ່ດີ. ບົດວ່າ 'matikammaṃ pana pāṭiyekkaṃ' ໄດ້ແກ່ ການປຶກສາຫາລືກັນຂອງພະເຖລະຜູ້ຊົງສູດ (ພະສູດ) ແລະພະເຖລະຜູ້ຊົງວິໄນ (ພະວິນັຍທອນ) ເປັນແຕ່ລະຝ່າຍໆ ເພື່ອເຮັດການຕັດສິນໃຫ້ສิ້ນສຸດລົງ. มา โข ปฏิฆนฺติ จุทิตเก วา โจทเก วา โกปํ มา ชนยิ. สเจ อนุวิชฺชโก ตุวนฺติ สเจ ตฺวํ สงฺฆมชฺเฌ โอติณฺณํ อธิกรณํ วินิจฺฉิตุํ นิสินฺโน วินยธโร. ບົດວ່າ 'mā kho paṭighaṃ' ໄດ້ແກ່ ຢ່າເຮັດຄວາມໂກດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນຜູ້ຖືກໂຈດ ຫຼືໃນຜູ້ໂຈດເລີຍ. ບົດວ່າ 'sace anuvijjako tuvaṃ' ໄດ້ແກ່ ຖ້າວ່າທ່ານເປັນພະວິນັຍທອນ ຜู້ນັ່ງເພື່ອຕັດສິນອະທິករណ៍ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງສົງ. วิคฺคาหิกนฺติ ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสี’’ติอาทินยปฺปวตฺตํ. อนตฺถสํหิตนฺติ ยา อนตฺถํ ชนยติ, ปริสํ โขเภตฺวา อุฏฺฐาเปติ, เอวรูปึ กถํ มา อภณิ. สุตฺเต วินเย วาติอาทีสุ สุตฺตํ นาม อุภโตวิภงฺโค. วินโย นาม ขนฺธโก. อนุโลโม นาม ปริวาโร. ปญฺญตฺตํ นาม สกลํ วินยปิฏกํ. อนุโลมิกํ นาม จตฺตาโร มหาปเทสา. ຄຳວ່າ "viggāhika" (ຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງ) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ທ່ານບໍ່ຮູ້ທຳວິນັຍນີ້" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "anatthasaṃhita" (ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳໃດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ເຮັດໃຫ້ບໍລິສັດປັ່ນປ່ວນແລະລຸກໜີໄປ, ທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "sutte vinaye vā" (ໃນພຣະສູດ ຫຼື ໃນພຣະວິນັຍ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "sutta" (ພຣະສູດ) ໄດ້ແກ່ ວິພັງທັງສອງ (ພິກຂຸວິພັງ ແລະ ພິກຂຸນີວິພັງ). ຄຳວ່າ "vinaya" (ພຣະວິນັຍ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "anuloma" (ອະນຸໂລມ) ໄດ້ແກ່ ປະຣິວານ. ຄຳວ່າ "paññatta" (ບັນຍັດ) ໄດ້ແກ່ ພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "anulomika" (ອະນຸໂລມມິກະ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາປະເທດ 4 ປະການ. อนุโยควตฺตํ นิสามยาติ อนุยุญฺชนวตฺตํ นิสาเมหิ. กุสเลน พุทฺธิมตา กตนฺติ เฉเกน ปณฺฑิเตน ญาณปารมิปฺปตฺเตน ภควตา นีหริตฺวา ฐปิตํ. สุวุตฺตนฺติ สุปญฺญาปิตํ. สิกฺขาปทานุโลมิกนฺติ สิกฺขาปทานํ อนุโลมํ. อยํ ตาว ปทตฺโถ, อยํ ปเนตฺถ สาธิปฺปายสงฺเขปวณฺณนา – ‘‘สเจ ตฺวํ อนุวิชฺชโก, มา สหสา ภณิ, มา อนตฺถสํหิตํ วิคฺคาหิกกถํ [Pg.201] ภณิ. ยํ ปน กุสเลน พุทฺธิมตา โลกนาเถน เอเตสุ สุตฺตาทีสุ อนุโยควตฺตํ กถํ สุปญฺญตฺตํ สพฺพสิกฺขาปทานํ อนุโลมํ, ตํ นิสามย ตํ อุปธาเรหี’’ติ. คตึ น นาเสนฺโต สมฺปรายิกนฺติ อตฺตโน สมฺปราเย สุคตินิพฺพตฺตึ อนาเสนฺโต อนุโยควตฺตํ นิสามย. โย หิ ตํ อนิสาเมตฺวา อนุยุญฺชติ, โส สมฺปรายิกํ อตฺตโน คตึ นาเสติ, ตสฺมา ตฺวํ อนาเสนฺโต นิสามยาติ อตฺโถ. อิทานิ ตํ อนุโยควตฺตํ ทสฺเสตุํ หิเตสีติอาทิมาห. ตตฺถ หิเตสีติ หิตํ เอสนฺโต คเวสนฺโต; เมตฺตญฺจ เมตฺตาปุพฺพภาคญฺจ อุปฏฺฐเปตฺวาติ อตฺโถ. กาเลนาติ ยุตฺตปตฺตกาเลน; อชฺเฌสิตกาเลเยว ตว ภาเร กเต อนุยุญฺชาติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ anuyogavattaṃ nisāmaya ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ (anuyuñjanavattaṃ nisāmehi). ຄຳວ່າ kusalena buddhimatā kataṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດແທ້ຈິງ ຜູ້ບັນລຸເຖິງຍານປາຣະມີ ຊົງນຳອອກມາຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ suvuttaṃ ໄດ້ແກ່ ຊົງບັນຍັດໄວ້ດີແລ້ວ (supaññāpitaṃ). ຄຳວ່າ sikkhāpadānulomikaṃ ໄດ້ແກ່ ທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະສິກຂາບົດ (sikkhāpadānaṃ anulomaṃ). ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດກ່ອນ, ສ່ວນນີ້ເປັນຄຳອະທິບາຍໂດຍຫຍໍ້ພ້ອມທັງຄວາມໝາຍໃນຄາຖານີ້ວ່າ: 'ຖ້າທ່ານເປັນພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ຢ່າຟ້າວເວົ້າໂດຍພັນຕູ, ຢ່າເວົ້າຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ. ສ່ວນຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນໃດ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງໂລກ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດ ຊົງບັນຍັດໄວ້ດີແລ້ວໃນພຣະສູດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະສິກຂາບົດທັງປວງ, ທ່ານຈົ່ງພິຈາລະນາ ຈົ່ງໄຕ່ຕອງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນ'. ຄຳວ່າ gatiṃ na nāsento samparāyikaṃ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ທຳລາຍຄວາມບັງເກີດໃນສຸຄະຕິໃນພົບພາຍໜ້າຂອງຕົນ ແລ້ວຈົ່ງພິຈາລະນາຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ. ເພາະວ່າ ພຣະວິນັຍທອນໃດ ບໍ່ພິຈາລະນາຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນແລ້ວ ສອບສວນ ພຣະວິນັຍທອນນັ້ນ ຊື່ວ່າທຳລາຍຄະຕິໃນພົບພາຍໜ້າຂອງຕົນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານບໍ່ທຳລາຍຄະຕິຂອງຕົນແລ້ວ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງ (ຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ) ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ບັດນີ້ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ເພື່ອຈະສະແດງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ hitesī. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ hitesī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດເກື້ອກູນ; ຄຳວ່າ mettañca mettāpubbabhāgañca upaṭṭhapetvā ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງເມດຕາຊານທີ່ເຖິງອັບປະນາ ແລະ ເມດຕາທີ່ເປັນບຸບພະພາກ (ອຸປະຈາຣະເມດຕາ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ອນອັບປະນາເມດຕາ. ຄຳວ່າ kālena ໄດ້ແກ່ ໃນການອັນຄວນ, ເມື່ອທ່ານໄດ້ຮັບມອບໝາຍໜ້າທີ່ໃນການທີ່ຄວນເຊື້ອເຊີນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄ່ອຍສອບສວນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. สหสา โวหารํ มา ปธาเรสีติ โย เอเตสํ สหสา โวหาโร โหติ, สหสา ภาสิตํ, ตํ มา ปธาเรสิ, มา คณฺหิตฺถ. ຄຳວ່າ sahasā vohāraṃ mā padhāresi ໄດ້ແກ່ ຖ້ອຍຄຳໃດທີ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ (ໂຈທົກ ແລະ ຈຳເລີຍ) ເວົ້າໂດຍພັນຕູ, ທີ່ກ່າວໂດຍຮີບຮ້ອນ, ທ່ານຢ່າຟ້າວຮັບເອົາ ຢ່າຟ້າວຈົດຈຳຖ້ອຍຄຳນັ້ນ, ຢ່າຖືເອົາເປັນເກນ. ปฏิญฺญานุสนฺธิเตน การเยติ เอตฺถ อนุสนฺธิตนฺติ กถานุสนฺธิ วุจฺจติ, ตสฺมา ปฏิญฺญานุสนฺธินา การเย; กถานุสนฺธึ สลฺลกฺเขตฺวา ปฏิญฺญาย การเยติ อตฺโถ. อถ วา ปฏิญฺญาย จ อนุสนฺธิเตน จ การเย, ลชฺชึ ปฏิญฺญาย การเย; อลชฺชึ วตฺตานุสนฺธินาติ อตฺโถ. ตสฺมา เอว ปฏิญฺญา ลชฺชีสูติ คาถมาห. ตตฺถ วตฺตานุสนฺธิเตน การเยติ วตฺตานุสนฺธินา การเย, ยา อสฺส วตฺเตน สทฺธึ ปฏิญฺญา สนฺธิยติ, ตาย ปฏิญฺญาย การเยติ อตฺโถ. ໃນຄຳວ່າ paṭiññānusandhitena kāraye ນີ້, ຄຳວ່າ anusandhita ໄດ້ແກ່ ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (kathānusandhi), ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງໃຫ້ທຳ (ຕັດສິນ) ດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຄຳຮັບສາລະພາບ; ອະທິບາຍວ່າ ພຶງກຳນົດຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ແລ້ວໃຫ້ທຳດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ ແລະ ດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ, ຄື ພຶງໃຫ້ທຳແກ່ພຣະຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ, ສ່ວນພຣະຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊີ) ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວຄາຖາວ່າ paṭiññā lajjīsu ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ ຄຳວ່າ vattānusandhitena kāraye ໄດ້ແກ່ ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດ, ຄຳຮັບສາລະພາບໃດຂອງພຣະນັ້ນ ທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຂໍ້ວັດປະຕິບັດ (ຄວາມປະພຶດ) ຂອງເພິ່ນ, ພຶງໃຫ້ທຳ (ຕັດສິນ) ດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບນັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. สญฺจิจฺจาติ ชานนฺโต อาปชฺชติ. ปริคูหตีติ นิคูหติ น เทเสติ น วุฏฺฐาติ. ຄຳວ່າ sañcicca ໄດ້ແກ່ ຮູ້ຢູ່ແລ້ວຕ້ອງ (ອາບັດ). ຄຳວ່າ parigūhati ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ ບໍ່ສະແດງ (ອາບັດ) ບໍ່ອອກຈາກ (ອາບັດ). สา อหมฺปิ ชานามีติ ยํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ, ตํ สจฺจํ, อหมฺปิ นํ เอวเมว ชานามิ. อญฺญญฺจ ตาหนฺติ อญฺญญฺจ ตํ อหํ ปุจฺฉามิ. ຄຳວ່າ sā ahampi jānāmi ໄດ້ແກ່ ຄຳຕອບໃດທີ່ທ່ານກ່າວແລ້ວ, ຄຳຕອບນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ, ຂ້ານ້ອຍເອງກໍຮູ້ບັນຫານັ້ນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ຄຳວ່າ aññañca tāhaṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້ານ້ອຍຂໍຖາມບັນຫາອື່ນກັບທ່ານອີກ. ปุพฺพาปรํ น ชานาตีติ ปุเรกถิตญฺจ ปจฺฉากถิตญฺจ น ชานาติ. อโกวิโทติ ตสฺมึ ปุพฺพาปเร อกุสโล. อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาตีติ กถานุสนฺธิวจนํ วินิจฺฉยานุสนฺธิวจนญฺจ น ชานาติ. ຄຳວ່າ pubbāparaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າໃຈຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ akovido ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳກ່ອນ ແລະ ຫຼັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ anusandhivacanapathaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳເວົ້າຂອງໂຈທົກ ແລະ ຜູ້ສອບສວນ ແລະ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບການຕັດສິນວ່າເປັນອາບັດ ຫຼື ບໍ່ເປັນອາບັດ. สีลวิปตฺติยา โจเทตีติ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ โจเทติ. อาจารทิฏฺฐิยาติ อาจารวิปตฺติยา เจว ทิฏฺฐิวิปตฺติยา จ. อาจารวิปตฺติยา โจเทนฺโต ปญฺจหาปตฺติกฺขนฺเธหิ โจเทติ, ทิฏฺฐิวิปตฺติยา โจเทนฺโต [Pg.202] มิจฺฉาทิฏฺฐิยา เจว อนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิยา จ โจเทติ. อาชีเวนปิ โจเทตีติ อาชีวเหตุปญฺญตฺเตหิ ฉหิ สิกฺขาปเทหิ โจเทติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ sīlavipattiyā codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດດ້ວຍກອງອາບັດ ໒ ກອງ (ຄື ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ). ຄຳວ່າ ācāradiṭṭhiyā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາດາຣະວິບັດ ແລະ ທິດຖິວິບັດ. ຜູ້ໂຈດດ້ວຍອາດາຣະວິບັດ ຍ່ອມໂຈດດ້ວຍກອງອາບັດ ໕ ກອງ, ຜູ້ໂຈດດ້ວຍທິດຖິວິບັດ ຍ່ອມໂຈດດ້ວຍມິດສາທິດຖິ ແລະ ອັນຕັກຄາຫິກະທິດຖິ. ຄຳວ່າ ājīvenapi codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດດ້ວຍສິກຂາບົດ ໖ ປະການ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີວະ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. ทุติยคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຄາຖາສັງຄະນິກະທີສອງ ຈົບແລ້ວ. โจทนากณฺฑํ ໂຈທະນາຂັນ (ໝວດວ່າດ້ວຍການໂຈດ) อนุวิชฺชกกิจฺจวณฺณนา ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ๓๖๐-๓๖๑. อิทานิ [Pg.203] เอวํ อุปฺปนฺนาย โจทนาย วินยธเรน กตฺตพฺพกิจฺจํ ทสฺเสตุํ อนุวิชฺชเกนาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ ทิฏฺฐํ ทิฏฺเฐนาติ คาถาย อยมตฺโถ – เอเกเนโก มาตุคาเมน สทฺธึ เอกฏฺฐานโต นิกฺขมนฺโต วา ปวิสนฺโต วา ทิฏฺโฐ, โส ตํ ปาราชิเกน โจเทติ, อิตโร ตสฺส ทสฺสนํ อนุชานาติ. ตํ ปน ทสฺสนํ ปฏิจฺจ ปาราชิกํ น อุเปติ, น ปฏิชานาติ. เอวเมตฺถ ยํ เตน ทิฏฺฐํ, ตํ ตสฺส ‘‘ทิฏฺโฐ มยา’’ติ อิมินา ทิฏฺฐวจเนน สเมติ. ยสฺมา ปน อิตโร ตํ ทสฺสนํ ปฏิจฺจ โทสํ น ปฏิชานาติ, ตสฺมา อสุทฺธปริสงฺกิโต โหติ; อมูลกปริสงฺกิโตติ อตฺโถ. ตสฺส ปุคฺคลสฺส ‘‘สุทฺโธ อห’’นฺติ ปฏิญฺญาย เตน สทฺธึ อุโปสโถ กาตพฺโพ. เสสคาถาทฺวเยปิ เอเสว นโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໓໖໐-໓໖໑. ບັດນີ້ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຄຳມີອາທິວ່າ anuvijjako ເພື່ອສະແດງກິດ (ໜ້າທີ່) ທີ່ພຣະວິນັຍທອນພຶງກະທຳ ເມື່ອມີການໂຈດເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ diṭṭhaṃ diṭṭhena ມີດັ່ງນີ້: ພຣະພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ເຫັນພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງກຳລັງອອກມາ ຫຼື ເຂົ້າໄປໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນກັບມາຕຸຄາມ (ຜູ້ຍິງ), ພຣະພິກຂຸຜູ້ເຫັນນັ້ນ ຈຶ່ງໂຈດພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກ, ພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ (ຜູ້ຖືກໂຈດ) ຍອມຮັບການເຫັນຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ເຫັນນັ້ນ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນຈະຍອມຮັບການເຫັນນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ເຖິງ ຫຼື ບໍ່ຍອມຮັບອາບັດປາຣາຊິກ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນເລື່ອງນີ້ ເລື່ອງໃດທີ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນເຫັນແລ້ວ, ເລື່ອງນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄຳເວົ້າທີ່ເຫັນຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເຫັນແລ້ວ'. ແຕ່ເພາະພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ບໍ່ຍອມຮັບຄວາມຜິດໂດຍອາໄສການເຫັນນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຖືກສົງໄສວ່າບໍ່ບໍລິສຸດ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຖືກສົງໄສໂດຍບໍ່ມີມູນຄວາມຈິງ. ໂດຍຄຳຮັບສາລະພາບຂອງບຸກຄົນນັ້ນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍບໍລິສຸດ', ສົງຄ໌ພຶງກະທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາສອງບົດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. อนุวิชฺชกกิจฺจวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ຈົບແລ້ວ. โจทกปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาวณฺณนา ການອະທິບາຍການຕອບຄຳຖາມຂອງໂຈທົກ ๓๖๒-๓๖๓. โจทนาย โก อาทีติอาทิปุจฺฉานํ วิสฺสชฺชเน สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ สจฺเจ ปติฏฺฐาตพฺพํ อกุปฺเป จ. ยํ กตํ วา น กตํ วา, ตเทว วตฺตพฺพํ, น จ โจทเก วา อนุวิชฺชเก วา สงฺเฆ วา โกโป อุปฺปาเทตพฺโพ. โอติณฺณาโนติณฺณํ ชานิตพฺพนฺติ โอติณฺณญฺจ อโนติณฺณญฺจ วจนํ ชานิตพฺพํ. ตตฺรายํ ชานนวิธิ – เอตฺตกา โจทกสฺส ปุพฺพกถา, เอตฺตกา ปจฺฉิมกถา, เอตฺตกา จุทิตกสฺส ปุพฺพกถา, เอตฺตกา ปจฺฉิมกถาติ ชานิตพฺพา. โจทกสฺส ปมาณํ คณฺหิตพฺพํ, จุทิตกสฺส ปมาณํ คณฺหิตพฺพํ, อนุวิชฺชกสฺส ปมาณํ คณฺหิตพฺพํ, อนุวิชฺชโก อปฺปมตฺตกมฺปิ อหาเปนฺโต ‘‘อาวุโส สมนฺนาหริตฺวา อุชุํ กตฺวา อาหรา’’ติ วตฺตพฺโพ, สงฺเฆน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. เยน ธมฺเมน เยน วินเยน เยน สตฺถุสาสเนน ตํ อธิกรณํ วูปสมฺมตีติ เอตฺถ ธมฺโมติ ภูตํ วตฺถุ. วินโยติ โจทนา เจว สารณา จ. สตฺถุสาสนนฺติ ญตฺติสมฺปทา เจว อนุสฺสาวนสมฺปทา [Pg.204] จ. เอเตน หิ ธมฺเมน จ วินเยน จ สตฺถุสาสเนน จ อธิกรณํ วูปสมติ, ตสฺมา อนุวิชฺชเกน ภูเตน วตฺถุนา โจเทตฺวา อาปตฺตึ สาเรตฺวา ญตฺติสมฺปทาย เจว อนุสฺสาวนสมฺปทาย จ ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ, อนุวิชฺชเกน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ໓໖໒-໓໖໓. ໃນການຕອບຄຳຖາມມີອາທິວ່າ codanāya ko ādi (ການໂຈດມີຫຍັງເປັນເບື້ອງຕົ້ນ), ຄຳວ່າ sacce ca akuppe ca ໄດ້ແກ່ ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມບໍ່ໂກດຮ້າຍ. ເລື່ອງໃດທີ່ກະທຳແລ້ວ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກະທຳ, ພຶງກ່າວແຕ່ເລື່ອງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ບໍ່ພຶງໃຫ້ຄວາມໂກດຮ້າຍເກີດຂຶ້ນໃນໂຈທົກ ຫຼື ໃນພຣະອະນຸວິຊະກະ ຫຼື ໃນສົງຄ໌. ຄຳວ່າ otiṇṇānotiṇṇaṃ jānitabbaṃ ໄດ້ແກ່ ພຶງຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ຢັ່ງລົງແລ້ວ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຍັງບໍ່ຢັ່ງລົງ. ໃນຄຳນັ້ນ ວິທີການຮູ້ມີດັ່ງນີ້: ພຶງຮູ້ວ່າ ຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນຂອງໂຈທົກມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳພາຍຫຼັງມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນຂອງຈຳເລີຍມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳພາຍຫຼັງມີປະມານເທົ່ານີ້. ພຶງຖືເອົາປະມານ (ຫຼັກຖານ) ຂອງໂຈທົກ, ພຶງຖືເອົາປະມານຂອງຈຳເລີຍ, ພຶງຖືເອົາປະມານຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ. ພຣະອະນຸວິຊະກະ ບໍ່ໃຫ້ຫຼຸດຜ່ອນແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ແລ້ວພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ ຈົ່ງມົນສິການໃຫ້ດີ ເຮັດໃຫ້ກົງແລ້ວນຳມາສະແດງເຖີດ', ສົງຄ໌ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້. ໃນຄຳວ່າ yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasammati ນີ້, ຄຳວ່າ dhamma ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຈິງ (bhūtaṃ vatthu). ຄຳວ່າ vinaya ໄດ້ແກ່ ການໂຈດ ແລະ ການໃຫ້ລະນຶກເຖິງຄວາມຜິດ. ຄຳວ່າ satthusāsana ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍັດຕິ ແລະ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະນຸສາວະນາ. ເພາະວ່າ ອະທິករណ៍ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍທັມນີ້ ດ້ວຍວິນັຍນີ້ ແລະ ດ້ວຍພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດານີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອະນຸວິຊະກະ ໂຈດດ້ວຍເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຈິງແລ້ວ ໃຫ້ລະນຶກເຖິງອາບັດແລ້ວ ພຶງໃຫ້ອະທິករណ៍ນັ້ນລະງັບດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍັດຕິ ແລະ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະນຸສາວະນາ, ພຣະອະນຸວິຊະກະ ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນເລື່ອງນີ້ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. ๓๖๔. อุโปสโถ กิมตฺถายาติอาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนมฺปิ อุตฺตานเมว. อวสานคาถาสุ เถเร จ ปริภาสตีติ อวมญฺญํ กโรนฺโต ‘‘กึ อิเม ชานนฺตี’’ติ ปริภาสติ. ขโต อุปหตินฺทฺริโยติ ตาย ฉนฺทาทิคามิตาย เตน จ ปริภาสเนน อตฺตนา อตฺตโน ขตตฺตา ขโต. สทฺธาทีนญฺจ อินฺทฺริยานํ อุปหตตฺตา อุปหตินฺทฺริโย. นิรยํ คจฺฉติ ทุมฺเมโธ, น จ สิกฺขาย คารโวติ โส ขโต อุปหตินฺทฺริโย ปญฺญาย อภาวโต ทุมฺเมโธ ตีสุ สิกฺขาสุ อสิกฺขนโต น จ สิกฺขาย คารโว กายสฺส เภทา นิรยเมว อุปคจฺฉติ, ตสฺมา น จ อามิสํ นิสฺสาย…เป… ยถา ธมฺโม ตถา กเรติ. ตสฺสตฺโถ น จ อามิสํ นิสฺสาย กเร, จุทิตกโจทเกสุ หิ อญฺญตเรน ทินฺนํ จีวราทิอามิสํ คณฺหนฺโต อามิสํ นิสฺสาย กโรติ, เอวํ น กเรยฺย. น จ นิสฺสาย ปุคฺคลนฺติ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติอาทินา นเยน ฉนฺทาทีหิ คจฺฉนฺโต ปุคฺคลํ นิสฺสาย กโรติ, เอวํ น กเรยฺย. อถ โข อุโภเปเต วิวชฺเชตฺวา ยถา ธมฺโม ฐิโต, ตเถว กเรยฺยาติ. ໓໖໔. ແມ່ນແຕ່ການຕອບຄຳຖາມມີອາທິວ່າ uposatho kimatthāya (ອຸໂປສົດມີປະໂຫຍດຫຍັງ) ກໍມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. ໃນຄາຖາຕອນທ້າຍ ຄຳວ່າ there ca paribhāsati ໄດ້ແກ່ ສະແດງຄວາມດູໝິ່ນແລ້ວຮ້ອງຂູ່ຂ້ຽວວ່າ 'ພວກພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານີ້ຈະຮູ້ອັນໃດ'. ຄຳວ່າ khato upahatindriyo ໄດ້ແກ່ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຂຸດໂຄ່ນ (ທຳລາຍ) ຕົນເອງ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ລຳອຽງດ້ວຍຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນນັ້ນ ແລະ ເພາະການຮ້ອງຂູ່ຂ້ຽວນັ້ນ. ແລະ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີອິນຊີຖືກທຳລາຍ ເພາະອິນຊີທັງຫຼາຍມີສັດທາເປັນຕົ້ນຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ nirayaṃ gacchati dummedho, na ca sikkhāya gāravo ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຜູ້ຂຸດໂຄ່ນຕົນເອງ ມີອິນຊີຖືກທຳລາຍແລ້ວນັ້ນ ເປັນຄົນມີປັນຍາຊາມ (dummedho) ເພາະບໍ່ມີປັນຍາ, ແລະ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ ເພາະບໍ່ສຶກສາໃນສິກຂາ ໓, ເມື່ອຕາຍໄປ (ກາຍແຕກທຳລາຍຂັນ) ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງນະຣົກຢ່າງທ່ຽງແທ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ na ca āmisaṃ nissāya...pe... yathā dhammo tathā kare. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ບໍ່ພຶງຕັດສິນໂດຍອາໄສອາມິດ, ເພາະວ່າ ບຸກຄົນເມື່ອຮັບອາມິດມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈຳເລີຍ ຫຼື ໂຈທົກຮູບໃດຮູບໜຶ່ງຖວາຍແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຮັດໂດຍອາໄສອາມິດ, ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ na ca nissāya puggalaṃ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເຮັດໂດຍອາໄສບຸກຄົນ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຮູບນີ້ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ພຣະອາຈານຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວລຳອຽງດ້ວຍຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຶງເວັ້ນທັງສອງປະການນີ້ (ຄືການອາໄສອາມິດ ແລະ ອາໄສບຸກຄົນ) ແລ້ວທຳ (ຕັດສິນ) ຕາມທີ່ພຣະທັມວິນັຍຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໃດ ກໍພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. อุปกณฺณกํ ชปฺปตีติ ‘‘เอวํ กเถหิ, มา เอวํ กถยิตฺถา’’ติ กณฺณมูเล มนฺเตติ. ชิมฺหํ เปกฺขตีติ โทสเมว คเวสติ. วีติหรตีติ วินิจฺฉยํ หาเปติ. กุมฺมคฺคํ ปฏิเสวตีติ อาปตฺตึ ทีเปติ. ຄຳວ່າ upakaṇṇakaṃ jappati ໄດ້ແກ່ ກະຊິບຂ້າງຫູວ່າ 'ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງນີ້ ຢ່າເວົ້າຢ່າງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ jimhaṃ pekkhati ໄດ້ແກ່ ສະແຫວງຫາແຕ່ໂທດ (ຄວາມຜິດ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ vītiharati ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນຫຼຸດຜ່ອນລົງ. ຄຳວ່າ kummaggaṃ paṭisevati ໄດ້ແກ່ ສະແດງອາບັດ (ຊີ້ຊ່ອງທາງທີ່ຜິດ). อกาเลน จ โจเทตีติ อโนกาเส อนชฺฌิฏฺโฐว โจเทติ. ปุพฺพาปรํ น ชานาตีติ ปุริมกถญฺจ ปจฺฉิมกถญฺจ น ชานาติ. ຄຳວ່າ akālena ca codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດໃນເວລາທີ່ບໍ່ແມ່ນໂອກາດ ແລະ ໃນເວລາທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບເຊື້ອເຊີນ. ຄຳວ່າ pubbāparaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວພາຍຫຼັງ. อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาตีติ กถานุสนฺธิวินิจฺฉยานุสนฺธิวเสน วจนํ น ชานาติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ anusandhivacanapathaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳໂດຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳຂອງໂຈທົກ ແລະ ຈຳເລີຍ ແລະ ໂດຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງການຕັດສິນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. โจทนากณฺฑวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໂຈທະນາຂັນ ຈົບແລ້ວ. จูฬสงฺคาโม ຈູລະສົງຄາມ อนุวิชฺชกสฺส ปฏิปตฺติวณฺณนา ການອະທິບາຍຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ๓๖๕. จูฬสงฺคาเม [Pg.205] สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนาติ สงฺคาโม วุจฺจติ อธิกรณวินิจฺฉยตฺถาย สงฺฆสนฺนิปาโต. ตตฺร หิ อตฺตปจฺจตฺถิกา เจว สาสนปจฺจตฺถิกา จ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุ สาสนํ ทีเปนฺตา สโมสรนฺติ เวสาลิกา วชฺชิปุตฺตกา วิย. โย ภิกฺขุ เตสํ ปจฺจตฺถิกานํ ลทฺธึ มทฺทิตฺวา สกวาททีปนตฺถาย ตตฺถ อวจรติ, อชฺโฌคาเหตฺวา วินิจฺฉยํ ปวตฺเตติ, โส สงฺคามาวจโร นาม ยสตฺเถโร วิย. เตน สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน นีจจิตฺเตน สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ. นีจจิตฺเตนาติ มานทฺธชํ นิปาเตตฺวา นิหตมานจิตฺเตน. รโชหรณสเมนาติ ปาทปุญฺฉนสเมน; ยถา รโชหรณสฺส สํกิลิฏฺเฐ วา อสํกิลิฏฺเฐ วา ปาเท ปุญฺฉิยมาเน เนว ราโค น โทโส; เอวํ อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ อรชฺชนฺเตน อทุสฺสนฺเตนาติ อตฺโถ. ยถาปติรูเป อาสเนติ ยถาปติรูปํ อาสนํ ญตฺวา อตฺตโน ปาปุณนฏฺฐาเน เถรานํ ภิกฺขูนํ ปิฏฺฐึ อทสฺเสตฺวา นิสีทิตพฺพํ. อนานากถิเกนาติ นานาวิธํ ตํ ตํ อนตฺถกถํ อกเถนฺเตน. อติรจฺฉานกถิเกนาติ ทิฏฺฐสุตมุตมฺปิ ราชกถาทิกํ ติรจฺฉานกถํ อกเถนฺเตน. สามํ วา ธมฺโม ภาสิตพฺโพติ สงฺฆสนฺนิปาตฏฺฐาเน กปฺปิยากปฺปิยนิสฺสิตา วา รูปารูปปริจฺเฉทสมถาจารวิปสฺสนาจารฏฺฐานนิสชฺชวตฺตาทินิสฺสิตา วา กถา ธมฺโม นาม. เอวรูโป ธมฺโม สยํ วา ภาสิตพฺโพ, ปโร วา อชฺเฌสิตพฺโพ. โย ภิกฺขุ ตถารูปึ กถํ กเถตุํ ปโหติ, โส วตฺตพฺโพ – ‘‘อาวุโส สงฺฆมชฺฌมฺหิ ปญฺเห อุปฺปนฺเน ตฺวํ กเถยฺยาสี’’ติ. อริโย วา ตุณฺหีภาโว นาติมญฺญิตพฺโพติ อริยา ตุณฺหี นิสีทนฺตา น พาลปุถุชฺชนา วิย นิสีทนฺติ. อญฺญตรํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาว นิสีทนฺติ. อิติ กมฺมฏฺฐานมนสิการวเสน ตุณฺหีภาโว อริโย ตุณฺหีภาโว นาม, โส นาติมญฺญิตพฺโพ, กึ กมฺมฏฺฐานานุโยเคนาติ นาวชานิตพฺโพ; อตฺตโน ปติรูปํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวาว นิสีทิตพฺพนฺติ อตฺโถ. ໓໖໕. ໃນຄຳວ່າ cūḷasaṅgāme saṅgāmāvacarena bhikkhunā ນີ້, ຄຳວ່າ saṅgāma (ສົງຄາມ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ເພື່ອຕັດສິນອະທິករណ៍. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູຕໍ່ຕົນເອງ ແລະ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູຕໍ່ພຣະສາດສະໜາ ຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ ສະແດງພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາໃຫ້ຜິດທັມຜິດວິນັຍ ເໝືອນພວກພິກຂຸວັດຊີບຸດຊາວເມືອງເວສາລີ. ພຣະພິກຂຸຮູບໃດ ປາບປາມລັດທິຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ເຂົ້າໄປໃນທີ່ປະຊຸມນັ້ນເພື່ອສະແດງວາດະຂອງຕົນ, ຢັ່ງລົງແລ້ວໃຫ້ການຕັດສິນດຳເນີນໄປ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຊື່ວ່າ saṅgāmāvacaro (ຜູ້ຢັ່ງລົງສູ່ສົງຄາມ) ເໝືອນພຣະຣະຍະສະເຖຣະ. ພຣະພິກຂຸຜູ້ຢັ່ງລົງສູ່ສົງຄາມຮູບນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າຫາສົງຄ໌ ພຶງເຂົ້າຫາສົງຄ໌ດ້ວຍຈິດອັນນອບນ້ອມ. ຄຳວ່າ nīcacittena ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດມານະທົງລົງແລ້ວ ມີຈິດອັນປາສະຈາກມານະ. ຄຳວ່າ rajoharaṇasamena ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຜ້າເຊັດຕີນ; ຄື ເໝືອນຜ້າເຊັດຕີນ ເມື່ອເຊັດຕີນທີ່ເປື້ອນ ຫຼື ບໍ່ເປື້ອນກۆຕາມ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມຍິນດີ (ຣາຄະ) ບໍ່ມີຄວາມຍິນຮ້າຍ (ໂທສະ) ສັນໃດ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຍິນດີໃນອະນິດຖາຣົມ ແລະ ບໍ່ຍິນຮ້າຍໃນອິດຖາຣົມ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ yathāpatirūpe āsane ໄດ້ແກ່ ຮູ້ຈັກອາສະນະທີ່ສົມຄວນແລ້ວ ນັ່ງໃນບ່ອນທີ່ເຖິງແກ່ຕົນ ໂດຍບໍ່ສະແດງຫຼັງໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ເປັນພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ anānākathikena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດຕ່າງໆ ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ atiracchānakathikena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເວົ້າຕິຣັດສານກະຖາມີຣາຊະກະຖາເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນເລື່ອງທີ່ເຫັນ ໄດ້ຍິນ ຫຼື ຮັບຮູ້ມາກໍຕາມ. ຄຳວ່າ sāmaṃ vā dhammo bhāsitabbo ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ ຖ້ອຍຄຳທີ່ອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ຫຼື ອາໄສການກຳນົດຮູບນາມ ສະມະຖະວິທີ ວິປັດສະນາວિທີ ການຢືນ ການນັ່ງ ແລະ ຂັນທະກະວັດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທັມ. ທັມມະເທດສະໜາທີ່ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຕົນເອງພຶງກ່າວ ຫຼື ພຶງເຊື້ອເຊີນໃຫ້ຮູບອື່ນກ່າວ. ພຣະພິກຂຸຮູບໃດ ສາມາດກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນໄດ້, ພຶງກ່າວກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສ ເມື່ອບັນຫາເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງສົງຄ໌ ຂໍທ່ານຈົ່ງກ່າວເຖີດ'. ຄຳວ່າ ariyo vā tuṇhībhāvo nātimaññitabbo ໄດ້ແກ່ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເມື່ອນັ່ງນິ່ງ ຍ່ອມບໍ່ນັ່ງນິ່ງເໝືອນພວກປຸຖຸຊົນຄົນພານ. ແຕ່ຍ່ອມຖືເອົາກັມມັດຖານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງແລ້ວນັ່ງນິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການມົນສິການກັມມັດຖານ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະຕຸສນີພາບ (ການນິ່ງຢ່າງພຣະອະລິຍະ), ຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່ນັ້ນ ບໍ່ພຶງດູໝິ່ນ, ບໍ່ພຶງດູແຄນວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການປະກອບກັມມັດຖານ'; ອະທິບາຍວ່າ ພຶງຖືເອົາກັມມັດຖານທີ່ສົມຄວນແກ່ຕົນແລ້ວນັ່ງນິ່ງ. น อุปชฺฌาโย ปุจฺฉิตพฺโพติ ‘‘โก นาโม ตุยฺหํ อุปชฺฌาโย’’ติ น ปุจฺฉิตพฺโพ. เอส นโย สพฺพตฺถ. น ชาตีติ ‘‘ขตฺติยชาติโย ตฺวํ พฺราหฺมณชาติโย’’ติ [Pg.206] เอวํ ชาติ น ปุจฺฉิตพฺพา. น อาคโมติ ‘‘ทีฆภาณโกสิ ตฺวํ มชฺฌิมภาณโก’’ติ เอวํ อาคโม น ปุจฺฉิตพฺโพ. กุลปเทโสติ ขตฺติยกุลาทิวเสเนว เวทิตพฺโพ. อตฺรสฺส เปมํ วา โทโส วาติ อตฺร ปุคฺคเล เอเตสํ การณานํ อญฺญตรวเสน เปมํ วา ภเวยฺย โทโส วา. ຄຳວ່າ na upajjhāyo pucchitabbo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມວ່າ 'ພຣະອຸປັດຊາຂອງທ່ານຊື່ຫຍັງ'. ນັຍນີ້ມີໃນທຸກບ່ອນ. ຄຳວ່າ na jāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມຊາດຕະກູນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານເປັນກະສັດ ຫຼື ເປັນພຣາມ'. ຄຳວ່າ na āgamo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມນິກາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານເປັນຜູ້ສູດທີຄະນິກາຍ ຫຼື ມັດຊິມະນິກາຍ'. ຄຳວ່າ kulapadeso ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະກູນມີກະສັດເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ atrassa pemaṃ vā doso vā ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນນີ້ ຄວາມຮັກ ຫຼື ຄວາມຊັງ ພຶງເກີດຂຶ້ນເພາະອຳນາດແຫ່ງເຫດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາເຫດເຫຼົ່ານີ້. โน ปริสกปฺปิเกนาติ ปริสกปฺปเกน ปริสานุวิธายเกน น ภวิตพฺพํ; ยํ ปริสาย รุจฺจติ, ตเทว เจเตตฺวา กปฺเปตฺวา น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ. น หตฺถมุทฺทา ทสฺเสตพฺพาติ กเถตพฺเพ จ อกเถตพฺเพ จ สญฺญาชนนตฺถํ หตฺถวิกาโร น กาตพฺโพ. ຄຳວ່າ "No parisakappikena" (ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຄິດເອົາໃຈບໍລິສັດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ຄິດເອົາໃຈບໍລິສັດ ຫຼື ຜູ້ປະພຶດຄ້ອຍຕາມບໍລິສັດ; ສິ່ງໃດທີ່ບໍລິສັດພໍໃຈ ບໍ່ຄວນຄິດປຸງແຕ່ງແລ້ວນຳມາສະແດງສິ່ງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Na hatthamuddā dassetabbā" (ບໍ່ຄວນສະແດງທ່າທາງມື) ຄວາມວ່າ ໃນຄຳເວົ້າທີ່ຄວນເວົ້າ ແລະ ບໍ່ຄວນເວົ້າ ບໍ່ຄວນເຮັດທ່າທາງມືເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມໝາຍ (ຫຼື ເຮັດສັນຍານ). อตฺถํ อนุวิธิยนฺเตนาติ วินิจฺฉยปฏิเวธเมว สลฺลกฺเขนฺเตน ‘‘อิทํ สุตฺตํ อุปลพฺภติ, อิมสฺมึ วินิจฺฉเย อิทํ วกฺขามี’’ติ เอวํ ปริตุลยนฺเตน นิสีทิตพฺพนฺติ อตฺโถ. น จ อาสนา วุฏฺฐาตพฺพนฺติ น อาสนา วุฏฺฐาย สนฺนิปาตมณฺฑเล วิจริตพฺพํ, วินยธเร อุฏฺฐิเต สพฺพา ปริสา อุฏฺฐหติ. น วีติหาตพฺพนฺติ น วินิจฺฉโย หาเปตพฺโพ. น กุมฺมคฺโค เสวิตพฺโพติ น อาปตฺติ ทีเปตพฺพา. อสาหสิเกน ภวิตพฺพนฺติ น สหสาการินา ภวิตพฺพํ; สหสา ทุรุตฺตวจนํ น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ. วจนกฺขเมนาติ ทุรุตฺตวาจํ ขมนสีเลน. หิตปริสกฺกินาติ หิเตสินา หิตคเวสินา กรุณา จ กรุณาปุพฺพภาโค จ อุปฏฺฐาเปตพฺโพติ อยํ ปททฺวเยปิ อธิปฺปาโย. อนสุรุตฺเตนาติ น อสุรุตฺเตน. อสุรุตฺตํ วุจฺจติ วิคฺคาหิกกถาสงฺขาตํ อสุนฺทรวจนํ; ตํ น กเถตพฺพนฺติ อตฺโถ. อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘วินิจฺฉินิตุํ วูปสเมตุํ สกฺขิสฺสามิ นุ โข โน’’ติ เอวํ อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพ; อตฺตโน ปมาณํ ชานิตพฺพนฺติ อตฺโถ. ปโร ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘ลชฺชิยา นุ โข อยํ ปริสา, สกฺกา สญฺญาเปตุํ อุทาหุ โน’’ติ เอวํ ปโร ปริคฺคเหตพฺโพ. ຄຳວ່າ "Atthaṃ anuvidhiyantena" (ໂດຍການປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມ) ຄວາມວ່າ ຄວນນັ່ງພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງໂດຍກຳນົດເອົາການແທງຕະຫຼອດໃນການຕັດສິນວ່າ "ພຣະສູດນີ້ມີຢູ່, ໃນການຕັດສິນນີ້ ເຮົາຈັກກ່າວຄຳນີ້". ຄຳວ່າ "Na ca āsanā vuṭṭhātabbaṃ" (ແລະບໍ່ຄວນລຸກຈາກອາສະນະ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນລຸກຈາກອາສະນະແລ້ວທ່ຽວໄປໃນທ່າມກາງທີ່ປະຊຸມ, ເພາະເມື່ອພຣະວິນັຍທອນລຸກຂຶ້ນ ບໍລິສັດທັງປວງກໍຍ່ອມລຸກຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Na vītihātabbaṃ" (ບໍ່ຄວນລະເລີຍ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນບົກພ່ອງ. ຄຳວ່າ "Na kummaggo sevitabbo" (ບໍ່ຄວນເສບທາງຜິດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນສະແດງອາບັດ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນອາບັດ ຫຼື ປົກປິດອາບັດ). ຄຳວ່າ "Asāhasikena bhavitabbaṃ" (ຄວນເປັນຜູ້ບໍ່ວູ່ວາມ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ເຮັດການໂດຍວູ່ວາມ, ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳຊົ່ວຮ້າຍໂດຍວູ່ວາມ. ຄຳວ່າ "Vacanakkhamena" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິອົດທົນຕໍ່ຄຳເວົ້າທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ. ຄຳວ່າ "Hitaparisakkinā" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດ ຄວນຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງກະລຸນາ ແລະ ບຸບພະພາກແຫ່ງກະລຸນາ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍໃນທັງສອງບົດນີ້. ຄຳວ່າ "Anasuruttena" ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ. ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ ເອີ້ນວ່າ "ອະສຸຣຸດຕະ" ຄືຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນການກ່າວຂັດແຍ້ງ; ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳເວົ້ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Attā pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຕົນເອງ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ຕົນເອງວ່າ "ເຮົາຈັກສາມາດຕັດສິນ ລະງັບອະທິການນີ້ໄດ້ຫຼືບໍ່"; ຄວາມວ່າ ຄວນຮູ້ປະມານຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Paro pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຜู້ອື່ນ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ຜູ້ອື່ນວ່າ "ບໍລິສັດນີ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍຫຼືບໍ່, ຈະສາມາດຊີ້ແຈງໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້ຫຼືບໍ່". โจทโก ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘ธมฺมโจทโก นุ โข โน’’ติ เอวํ ปริคฺคเหตพฺโพ. จุทิตโก ปริคฺคเหตพฺโพติ ‘‘ธมฺมจุทิตโก นุ โข โน’’ติ เอวํ ปริคฺคเหตพฺโพ. อธมฺมโจทโก ปริคฺคเหตพฺโพติ ตสฺส ปมาณํ ชานิตพฺพํ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. วุตฺตํ [Pg.207] อหาเปนฺเตนาติ โจทกจุทิตเกหิ วุตฺตวจนํ อหาเปนฺเตน. อวุตฺตํ อปกาเสนฺเตนาติ อโนสฏํ วตฺถุํ อปฺปกาเสนฺเตน. มนฺโท หาเสตพฺโพติ มนฺโท โมมูโห ปคฺคณฺหิตพฺโพ, ‘‘นนุ ตฺวํ กุลปุตฺโต’’ติ อุตฺเตเชตฺวา อนุโยควตฺตํ กถาเปตฺวา ตสฺส อนุโยโค คณฺหิตพฺโพ. ภีรู อสฺสาเสตพฺโพติ ยสฺส สงฺฆมชฺฌํ วา คณมชฺฌํ วา อโนสฏปุพฺพตฺตา สารชฺชํ อุปฺปชฺชติ, ตาทิโส ‘‘มา ภายิ, วิสฺสฏฺโฐ กเถหิ, มยํ เต อุปตฺถมฺภา ภวิสฺสามา’’ติ วตฺวาปิ อนุโยควตฺตํ กถาเปตพฺโพ. จณฺโฑ นิเสเธตพฺโพติ อปสาเทตพฺโพ ตชฺเชตพฺโพ. อสุจิ วิภาเวตพฺโพติ อลชฺชึ ปกาเสตฺวา อาปตฺตึ เทสาเปตพฺโพ. อุชุมทฺทเวนาติ โย ภิกฺขุ อุชุ สีลวา กายวงฺกาทิรหิโต, โส มทฺทเวเนว อุปจริตพฺโพ. ธมฺเมสุ จ ปุคฺคเลสุ จาติ เอตฺถ โย ธมฺมครุโก โหติ น ปุคฺคลครุโก, อยเมว ธมฺเมสุ จ ปุคฺคเลสุ จ มชฺฌตฺโตติ เวทิตพฺโพ. ຄຳວ່າ "Codako pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ໂຈທົກ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ໂຈດໂດຍທຳຫຼືບໍ່". ຄຳວ່າ "Cuditako pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຜູ້ຖືກໂຈດ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ຖືກໂຈດໂດຍທຳຫຼືບໍ່". ຄຳວ່າ "Adhammacodako pariggahetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນຮູ້ປະມານຂອງຜູ້ໂຈດທີ່ບໍ່ເປັນທຳນັ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Vuttaṃ ahāpentena" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄຳເວົ້າທີ່ໂຈທົກ ແລະ ຜູ້ຖືກໂຈດກ່າວແລ້ວເສື່ອມເສຍໄປ. ຄຳວ່າ "Avuttaṃ apakāsentena" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ສະແດງເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ (ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ). ຄຳວ່າ "Mando hāsetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນປະຄັບປະຄອງຄົນເຂົາເບົາປັນຍາ ໂດຍປຸກໃຈວ່າ "ທ່ານເປັນກຸນລະບຸດບໍ່ແມ່ນຫຼື" ແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ ແລະ ຄວນຮັບເອົາຄຳໃຫ້ການຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Bhīrū assāsetabbo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດທີ່ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານເພາະບໍ່ເຄີຍເຂົ້າໄປໃນທ່າມກາງສົງ ຫຼື ທ່າມກາງຄະນະມາກ່ອນ, ຄວນປອບໃຈຜູ້ນັ້ນວ່າ "ຢ່າຢ້ານເລີຍ, ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງສະບາຍໃຈເຖີດ, ພວກ ເຮົາຈັກເປັນທີ່ເພິ່ງແກ່ທ່ານ" ແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ. ຄຳວ່າ "Caṇḍo nisedhetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນຫ້າມປາມຄົນດຸຮ້າຍ ໂດຍການຂູ່ຕະຄອກ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຢ້ານ. ຄຳວ່າ "Asuci vibhāvetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນເປີດເຜີຍຄົນບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ແລ້ວໃຫ້ສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ "Ujumaddavena" ຄວາມວ່າ ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ຊື່ກົງ ມີສີລ ປາສະຈາກຄວາມຄົດທາງກາຍເປັນຕົ້ນ, ພຣະວິນັຍທອນຄວນປະພຶດຕໍ່ພິກຂຸນັ້ນດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ "Dhammesu ca puggalesu ca" ນີ້, ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ໜັກໃນທຳ ບໍ່ແມ່ນໜັກໃນບຸກຄົນ, ພິກຂຸນັ້ນແລ ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ມີຄວາມວາງຕົວເປັນກາງໃນທຳ ແລະ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍ. ๓๖๖. สุตฺตํ สํสนฺทนตฺถายาติอาทีสุ เตน จ ปน เอวํ สพฺรหฺมจารีนํ ปิยมนาปครุภาวนีเยน อนุวิชฺชเกน สมุทาหเฏสุ สุตฺตาทีสุ สุตฺตํ สํสนฺทนตฺถาย; อาปตฺตานาปตฺตีนํ สํสนฺทนตฺถนฺติ เวทิตพฺพํ. โอปมฺมํ นิทสฺสนตฺถายาติ โอปมฺมํ อตฺถทสฺสนตฺถาย. อตฺโถ วิญฺญาปนตฺถายาติ อตฺโถ ชานาปนตฺถาย. ปฏิปุจฺฉา ฐปนตฺถายาติ ปุจฺฉา ปุคฺคลสฺส ฐปนตฺถาย. โอกาสกมฺมํ โจทนตฺถายาติ วตฺถุนา วา อาปตฺติยา วา โจทนตฺถาย. โจทนา สารณตฺถายาติ โทสาโทสํ สราปนตฺถาย. สารณา สวจนียตฺถายาติ โทสาโทสสารณา สวจนียกรณตฺถาย. สวจนียํ ปลิโพธตฺถายาติ สวจนียํ ‘‘อิมมฺหา อาวาสา ปรํ มา ปกฺกมี’’ติ เอวํ ปลิโพธตฺถาย. ปลิโพโธ วินิจฺฉยตฺถายาติ วินิจฺฉยํ ปาปนตฺถาย. วินิจฺฉโย สนฺตีรณตฺถายาติ โทสาโทสํ สนฺตีรณตฺถาย ตุลนตฺถาย. สนฺตีรณํ ฐานาฏฺฐานคมนตฺถายาติ อาปตฺติอนาปตฺติครุกลหุกาปตฺติชานนตฺถาย. สงฺโฆ สมฺปริคฺคหสมฺปฏิจฺฉนตฺถายาติ วินิจฺฉยสมฺปฏิคฺคหณตฺถาย จ; สุวินิจฺฉิตทุพฺพินิจฺฉิตภาวชานนตฺถาย จาติ อตฺโถ. ปจฺเจกฏฺฐายิโน อวิสํวาทกฏฺฐายิโนติ อิสฺสริยาธิปจฺจเชฏฺฐกฏฺฐาเน [Pg.208] จ อวิสํวาทกฏฺฐาเน จ ฐิตา; น เต อปสาเทตพฺพาติ อตฺโถ. ໓໖໖. ໃນບົດມີຄຳວ່າ "Suttaṃ saṃsandanatthāya" ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ໂດຍພຣະວິນັຍທອນຜູ້ເປັນອະນຸວິຊົກ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ທີ່ເຄົາລົບ ແລະ ທີ່ໜ້າຍົກຍ້ອງຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາລີທັງຫຼາຍ ເມື່ອຍົກພຣະສູດເປັນຕົ້ນຂຶ້ນມາແລ້ວ, ພຣະສູດນັ້ນມີໄວ້ເພື່ອການປຽບທຽບ; ຄວາມວ່າ ເພື່ອປຽບທຽບອາບັດ ແລະ ອະນາບັດ. ຄຳວ່າ "Opammaṃ nidassanatthāya" ຄວາມວ່າ ອຸປະມາ ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ປາກົດ. ຄຳວ່າ "Attho viññāpanatthāya" ຄວາມວ່າ ເນື້ອຄວາມ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ສົງທັງສອງຝ່າຍເຂົ້າໃຈ. ຄຳວ່າ "Paṭipucchā ṭhapanatthāya" ຄວາມວ່າ ການຖາມກັບ ມີໄວ້ເພື່ອຕັ້ງບຸກຄົນໄວ້ໃນການຕັດສິນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Okāsakammaṃ codanatthāya" ຄວາມວ່າ ການຂໍໂອກາດ ມີໄວ້ເພື່ອໂຈດດ້ວຍເລື່ອງ ຫຼື ດ້ວຍອາບັດ. ຄຳວ່າ "Codanā sāraṇatthāya" ຄວາມວ່າ ການໂຈດ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ. ຄຳວ່າ "Sāraṇā savacanīyatthāya" ຄວາມວ່າ ການຕັກເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ ມີໄວ້ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການກ່າວຕັກເຕືອນ. ຄຳວ່າ "Savacanīyaṃ palibodhatthāya" ຄວາມວ່າ ການກ່າວຕັກເຕືອນ ມີໄວ້ເພື່ອຂັດຂວາງ (ຫຼື ຫ້າມ) ວ່າ "ທ່ານຢ່າໄດ້ຫຼີກໄປຈາກອາວາດນີ້ໄປສູ່ອາວາດອື່ນເລີຍ". ຄຳວ່າ "Palibodho vinicchayatthāya" ຄວາມວ່າ ການຂັດຂວາງ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ນຳໄປສູ່ການຕັດສິນ. ຄຳວ່າ "Vinicchayo santīraṇatthāya" ຄວາມວ່າ ການຕັດສິນ ມີໄວ້ເພື່ອໄຕ່ຕອງ ແລະ ພິຈາລະນາໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ. ຄຳວ່າ "Santīraṇaṃ ṭhānāṭṭhānagamanatthāya" ຄວາມວ່າ ການໄຕ່ຕອງ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ອາບັດ, ອະນາບັດ, ອາບັດໜັກ ແລະ ອາບັດເບົາ. ຄຳວ່າ "Saṅgho sampariggahasampaṭicchanatthāya" ຄວາມວ່າ ສົງມີໄວ້ເພື່ອຮັບເອົາການຕັດສິນ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ພາວະທີ່ຕັດສິນດີແລ້ວ ຫຼື ຕັດສິນບໍ່ດີ. ຄຳວ່າ "Paccekaṭṭhāyino avisaṃvādakaṭṭhazino" ຄວາມວ່າ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ສົງອະນຸມັດແລ້ວ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນໃຫຍ່ ເປັນອະທິບໍດີ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະທີ່ບໍ່ເວົ້າຕົວະ; ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນຂົ່ມຂູ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ. อิทานิ เย มนฺทา มนฺทพุทฺธิโน เอวํ วเทยฺยุํ ‘‘วินโย นาม กิมตฺถายา’’ติ เตสํ วจโนกาสปิทหนตฺถมตฺตํ ทสฺเสตุํ วินโย สํวรตฺถายาติอาทิมาห. ตตฺถ วินโย สํวรตฺถายาติ สกลาปิ วินยปญฺญตฺติ กายวจีทฺวารสํวรตฺถาย. อาชีววิสุทฺธิปริโยสานสฺส สีลสฺส อุปนิสฺสโย โหติ; ปจฺจโย โหตีติ อตฺโถ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อปิเจตฺถ อวิปฺปฏิสาโรติ ปาปปุญฺญานํ กตากตวเสน จิตฺตวิปฺปฏิสาราภาโว. ปามุชฺชนฺติ ทุพฺพลา ตรุณปีติ. ปีตีติ พลวา พหลปีติ. ปสฺสทฺธีติ กายจิตฺตทรถปฏิปฺปสฺสทฺธิ. สุขนฺติ กายิกเจตสิกสุขํ. ตญฺหิ ทุวิธมฺปิ สมาธิสฺส อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. สมาธีติ จิตฺเตกคฺคตา. ยถาภูตญาณทสฺสนนฺติ ตรุณวิปสฺสนา; อุทยพฺพยญาณสฺเสตํ อธิวจนํ. จิตฺเตกคฺคตา หิ ตรุณวิปสฺสนาย อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. นิพฺพิทาติ สิขาปตฺตา วุฏฺฐานคามินิพลววิปสฺสนา. วิราโคติ อริยมคฺโค. วิมุตฺตีติ อรหตฺตผลํ. จตุพฺพิโธปิ หิ อริยมคฺโค อรหตฺตผลสฺส อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ. วิมุตฺติญาณทสฺสนนฺติ ปจฺจเวกฺขณาญาณํ. วิมุตฺติญาณทสฺสนํ อนุปาทาปรินิพฺพานตฺถายาติ อปจฺจยปรินิพฺพานตฺถาย. อปจฺจยปรินิพฺพานสฺส หิ ตํ ปจฺจโย โหติ, ตสฺมึ อนุปฺปตฺเต อวสฺสํ ปรินิพฺพายิตพฺพโตติ. เอตทตฺถา กถาติ อยํ วินยกถา นาม เอตทตฺถา. มนฺตนาติ วินยมนฺตนา เอว. อุปนิสาติ อยํ ‘‘วินโย สํวรตฺถายา’’ติอาทิกา ปรมฺปรปจฺจยตาปิ เอตทตฺถาย. โสตาวธานนฺติ อิมิสฺสา ปรมฺปรปจฺจยกถาย โสตาวธานํ. อิมํ กถํ สุตฺวา ยํ อุปฺปชฺชติ ญาณํ, ตมฺปิ เอตทตฺถาย. ยทิทํ อนุปาทา จิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ โย อยํ จตูหิ อุปาทาเนหิ อนุปาทิยิตฺวา จิตฺตสฺส อรหตฺตผลสงฺขาโต วิโมกฺโข, โสปิ เอตทตฺถาย; อปจฺจยปรินิพฺพานตฺถาย เอวาติ อตฺโถ. ບັດນີ້ ເພື່ອປິດໂອກາດໃນການເວົ້າຂອງຄົນເຂົາ ຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນ ທີ່ອາດຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ພຣະວິນັຍມີປະໂຫຍດຫຍັງ?", ພຣະອຸປາລີເຖຣະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີ "Vinayo saṃvaratthāya" (ພຣະວິນັຍມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "Vinayo saṃvaratthāya" ຄວາມວ່າ ພຣະວິນັຍບັນຍັດທັງໝົດມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມກາຍ ແລະ ວາຈາ; ຄວາມວ່າ ເປັນອຸປະນິດໄສ ເປັນປັດໄຈແກ່ສີລທີ່ມີຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງອາຊີວະເປັນທີ່ສຸດ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທັງປວງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ "Avippaṭisāro" (ຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈ) ຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳດີ ແລະ ກຳຊົ່ວ ທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ຄຳວ່າ "Pāmujjaṃ" (ຄວາມປາໂມດ) ຄື ປີຕິອ່ອນໆ ທີ່ຍັງບໍ່ມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ "Pīti" (ປີຕິ) ຄື ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ ປີຕິທີ່ແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ "Passaddhi" (ຄວາມສະຫງົບ) ຄື ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍ ແລະ ທາງຈິດ. ຄຳວ່າ "Sukhaṃ" (ຄວາມສຸກ) ຄື ຄວາມສຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ. ເພາະວ່າຄວາມສຸກທັງສອງປະການນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ສະມາທິ. ຄຳວ່າ "Samādhi" (ສະມາທິ) ຄື ຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ. ຄຳວ່າ "Yathābhūtañāṇadassana" (ຍະຖາພູຕະຍານະທັດສະນະ) ຄື ວິປັດສະນາອ່ອນໆ; ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອຸທະຍັບພະຍະຍານ (ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມເກີດ ແລະ ຄວາມດັບ). ເພາະວ່າຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ສະມາທິ ແລະ ວິປັດສະນາອ່ອນໆ. ຄຳວ່າ "Nibbidā" (ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ) ຄື ວິປັດສະນາທີ່ມີກຳລັງ ອັນເຖິງຍອດ ທີ່ນຳໄປສູ່ການອອກຈາກກິເລດ. ຄຳວ່າ "Virāgo" (ວິຣາຄະ) ຄື ອະລິຍະມັກ. ຄຳວ່າ "Vimutti" (ວິມຸດຕິ) ຄື ອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ເພາະວ່າອະລິຍະມັກທັງສີ່ປະການ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ "Vimuttiñāṇadassana" (ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ) ຄື ປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ຄຳວ່າ "Vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya" ຄວາມວ່າ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ ມີໄວ້ເພື່ອອະນຸປາດາປະຣິນິບພານ (ການດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ມີປັດໄຈປຸງແຕ່ງ). ເພາະວ່າວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານ, ເພາະເມື່ອບັນລຸວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງປະຣິນິບພານຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ "Etadatthā kathā" ຄວາມວ່າ ວິນັຍກະຖາ (ການກ່າວເລື່ອງວິນັຍ) ນີ້ ມີອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້ເປັນປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ "Mantanā" ຄື ການປຶກສາຫາລືເລື່ອງວິນັຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Upanisā" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນປັດໄຈສືບໆ ກັນມາ ມີ "ວິນັຍມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້. ຄຳວ່າ "Sotāvadhānaṃ" ຄື ການຕັ້ງໃຈຟັງການກ່າວເລື່ອງປັດໄຈສືບໆ ກັນມານີ້. ຍານໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະໄດ້ຟັງຄຳເວົ້ານີ້ ຍານນັ້ນກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Yadidaṃ anupādā cittassa vimokkho" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ເອີ້ນວ່າອໍຣະຫັດຕະຜົນ ໂດຍບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນດ້ວຍອຸປາດານທັງສີ່, ຄວາມຫຼຸດພົ້ນນັ້ນກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້; ຄວາມວ່າ ມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານເທົ່ານັ້ນ. ๓๖๗. อนุโยควตฺตคาถาสุ ปฐมคาถา วุตฺตตฺถา เอว. ໓໖໗. ໃນຄາຖາສະແດງວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ, ຄາຖາທຳອິດມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. วตฺถุํ วิปตฺตึ อาปตฺตึ, นิทานํ อาการอโกวิโท ปุพฺพาปรํ น ชานาตีติ ‘‘วตฺถุ’’นฺติอาทีนิ ‘‘น ชานาตี’’ติ ปเทน สมฺพนฺโธ. ‘‘อโกวิโท’’ติ [Pg.209] ปทสฺส ‘‘ส เว ตาทิสโก’’ติ อิมินา สมฺพนฺโธ. ตสฺมา อยเมตฺถ โยชนา – โย ภิกฺขุ ปาราชิกาทีนํ วตฺถุํ น ชานาติ, จตุพฺพิธํ วิปตฺตึ น ชานาติ, สตฺตวิธํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ‘‘อิทํ สิกฺขาปทํ อสุกสฺมึ นาม นคเร ปญฺญตฺต’’นฺติ เอวํ นิทานํ น ชานาติ, ‘‘อิทํ ปุริมวจนํ อิทํ ปจฺฉิมวจน’’นฺติ ปุพฺพาปรํ น ชานาติ, ‘‘อิทํ กตํ อิทํ อกต’’นฺติ กตากตํ น ชานาติ. สเมน จาติ เตเนว ปุพฺพาปรํ อชานนสฺส สเมน อญฺญาเณน, ‘‘กตากตํ น ชานาตี’’ติ วุตฺตํ โหติ; เอวํ ตาว นชานาติ-ปเทน สทฺธึ สมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ. ยํ ปเนตํ ‘‘อาการอโกวิโท’’ติ วุตฺตํ, ตตฺถ อาการอโกวิโทติ การณาการเณ อโกวิโท. อิติ ยฺวายํ วตฺถุอาทีนิปิ น ชานาติ, อาการสฺส จ อโกวิโท, ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ อปฏิกฺโขติ วุจฺจติ. ໃນຄຳວ່າ "Vatthuṃ vipattiṃ āpattiṃ, nidānaṃ ākāraakovido pubbāparaṃ na jānāti" ນີ້, ບົດມີ "Vatthuṃ" ເປັນຕົ້ນ ມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti". ບົດວ່າ "Akovido" ມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Sa ve tādisako". ເພາະສະນັ້ນ, ການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸໃດບໍ່ຮູ້ເລື່ອງ (ວັດຖຸ) ແຫ່ງປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ຮູ້ວິບັດສີ່ປະການ, ບໍ່ຮູ້ອາບັດເຈັດກອງ, ບໍ່ຮູ້ນิທານ (ຕົ້ນເຫດ) ວ່າ "ສິກຂາບົດນີ້ບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງຊື່ນີ້", ບໍ່ຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍວ່າ "ນີ້ຄືຄຳເວົ້າກ່ອນ ນີ້ຄືຄຳເວົ້າຫຼັງ", ບໍ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດວ່າ "ນີ້ເຮັດແລ້ວ ນີ້ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ". ຄຳວ່າ "Samena ca" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ອັນສະເໝີກັນກັບຄວາມບໍ່ຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍນັ້ນ; ພຶງຊາບຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti" ດັ່ງນີ້ກ່ອນ. ສ່ວນບົດທີ່ກ່າວວ່າ "Ākāraakovido" ນັ້ນ, ຄຳວ່າ "Ākāraakovido" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດ. ດັ່ງນັ້ນ, ພິກຂຸໃດທີ່ບໍ່ຮູ້ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງ (ວັດຖຸ) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ບໍ່ສະຫຼາດໃນເຫດ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນແລ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ອະປະຕິກຂະ" (ຜູ້ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ). กมฺมญฺจ อธิกรณญฺจาติ อิเมสมฺปิ ปทานํ ‘‘น ชานาตี’’ติ ปเทเนว สมฺพนฺโธ. อยํ ปเนตฺถ โยชนา – ตเถว อิติ ยฺวายํ กมฺมญฺจ น ชานาติ, อธิกรณญฺจ น ชานาติ, สตฺตปฺปกาเร สมเถ จาปิ อโกวิโท, ราคาทีหิ ปน รตฺโต ทุฏฺโฐ จ มูฬฺโห จ, ภเยน ภยา คจฺฉติ, สมฺโมเหน โมหา คจฺฉติ, รตฺตตฺตา ปน ทุฏฺฐตฺตา จ ฉนฺทา โทสา จ คจฺฉติ, ปรํ สญฺญาเปตุํ อสมตฺถตาย น จ สญฺญตฺติกุสโล, การณาการณทสฺสเน อสมตฺถตาย นิชฺฌตฺติยา จ อโกวิโท อตฺตโน สทิสาย ปริสาย ลทฺธตฺตา ลทฺธปกฺโข, หิริยา ปริพาหิรตฺตา อหิริโก, กาฬเกหิ กมฺเมหิ สมนฺนาคตตฺตา กณฺหกมฺโม, ธมฺมาทริยปุคฺคลาทริยานํ อภาวโต อนาทโร, ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ อปฏิกฺโขติ วุจฺจติ, น ปฏิกฺขิตพฺโพ น โอโลเกตพฺโพ, น สมฺมนฺนิตฺวา อิสฺสริยาธิปจฺจเชฏฺฐกฏฺฐาเน ฐเปตพฺโพติ อตฺโถ. สุกฺกปกฺขคาถานมฺปิ โยชนานโย วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ. ບົດວ່າ "Kammañca adhikaraṇañca" ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ກໍມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti" ເຊັ່ນກັນ. ການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ໂດຍນັຍດຽວກັນນັ້ນ, ພິກຂຸໃດບໍ່ຮູ້ກຳ, ບໍ່ຮູ້ອະທິການ, ແລະ ບໍ່ສະຫຼາດໃນສະມະຖະເຈັດປະການ, ແຕ່ເປັນຜູ້ຖືກກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນຍ້ອມແລ້ວ, ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ, ຫຼົງງົມງາຍແລ້ວ, ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະຄວາມຢ້ານ, ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະຄວາມຫຼົງ, ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຖືກຍ້ອມແລ້ວ ແລະ ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະความຮັກ ແລະ ຄວາມຊັງ, ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຊີ້ແຈງເພາະບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເຂົ້າໃຈໄດ້, ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເພັ່ງພິຈາລະນາເພາະບໍ່ສາມາດສະແດງເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດໄດ້, ເປັນຜູ້ມີຝັກຝ່າຍເພາະໄດ້ບໍລິສັດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເພາະຢູ່ນອກຂອບເຂດແຫ່ງຫິຣິ, ເປັນຜູ້ມີກຳດຳເພາະປະກອບດ້ວຍກຳອັນເປັນອະກຸສົນອັນດຳມຶດ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບເພາະບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນທຳ ແລະ ບຸກຄົນ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນແລ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ອະປະຕິກຂະ" (ຜູ້ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ), ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ ບໍ່ຄວນແນມເບິ່ງ ບໍ່ຄວນສົມມຸດແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໃນຖານະເປັນໃຫຍ່ ເປັນອະທິບໍດີ ຫຼື ເປັນຜູ້ໃຫຍ່. ແມ້ແຕ່ການປະກອບຄວາມໃນຄາຖາຝ່າຍຂາວ (ສຸກກະປັກ) ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ເຊັ່ນກັນ. จูฬสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຈູລະສົງຄາມ ຈົບແລ້ວ. มหาสงฺคาโม ມະຫາສົງຄາມ โวหรนฺเตน ชานิตพฺพาทิวณฺณนา ການອະທິບາຍບົດມີ "Voharantena jānitabba" (ສິ່ງທີ່ຜູ້ກ່າວພຶງຮູ້) ເປັນຕົ້ນ ๓๖๘-๓๗๔. มหาสงฺคาเม [Pg.210] – วตฺถุโต วา วตฺถุํ สงฺกมตีติ ‘‘ปฐมปาราชิกวตฺถุ มยา ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วตฺวา ปุน ปุจฺฉิยมาโน นิฆํสิยมาโน ‘‘น มยา ปฐมปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ, น สุตํ; ทุติยปาราชิกสฺส วตฺถุ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วทติ. เอเตเนว นเยน เสสวตฺถุสงฺกมนํ, วิปตฺติโต วิปตฺติสงฺกมนํ อาปตฺติโต อาปตฺติสงฺกมนญฺจ เวทิตพฺพํ. โย ปน ‘‘เนว มยา ทิฏฺฐํ, น สุต’’นฺติ วตฺวา ปจฺฉา ‘‘มยาเปตํ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วทติ, ‘‘ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา’’ติ วตฺวา ปจฺฉา ‘‘น ทิฏฺฐํ วา น สุตํ วา’’ติ วทติ, อยํ อวชานิตฺวา ปฏิชานาติ, ปฏิชานิตฺวา อวชานาตีติ เวทิตพฺโพ. เอเสว อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ นาม. ໓໖໘-໓໗໔. ໃນມະຫາສົງຄາມ — ຄຳວ່າ "Vatthuto vā vatthuṃ saṅkamati" (ຍ້າຍຈາກເລື່ອງໜຶ່ງໄປສູ່ອີກເລື່ອງໜຶ່ງ) ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ", ເມື່ອຖືກຊັກຖາມ ຖືກຊັກໄຊ້ຄືນ ກໍກ່າວວ່າ "ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນ; ແຕ່ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີສອງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ". ໂດຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບການຍ້າຍເລື່ອງທີ່ເຫຼືອ, ການຍ້າຍຈາກວິບັດໜຶ່ງໄປສູ່ວິບັດອື່ນ ແລະ ການຍ້າຍຈາກອາບັດໜຶ່ງໄປສູ່ອາບັດອື່ນ. ສ່ວນຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນເລີຍ" ແລ້ວພາຍຫຼັງກ່າວວ່າ "ເລື່ອງນີ້ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ", ຫຼື ກ່າວວ່າ "ໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ" ແລ້ວພາຍຫຼັງກ່າວວ່າ "ບໍ່ໄດ້ເຫັນ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ຍິນ", ຜູ້ນີ້ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ປະຕິເສດແລ້ວຮັບສາລະພາບ, ຫຼື ຮັບສາລະພາບແລ້ວປະຕິເສດ. ຜູ້ນີ້ແລ ເອີ້ນວ່າ ຜູ້ປົກປິດເລື່ອງໜຶ່ງດ້ວຍອີກເລື່ອງໜຶ່ງ. ๓๗๕. วณฺณาวณฺโณติ นีลาทิวณฺณาวณฺณวเสน สุกฺกวิสฺสฏฺฐิสิกฺขาปทํ วุตฺตํ. วจนมนุปฺปทานนฺติ สญฺจริตฺตํ วุตฺตํ. กายสํสคฺคาทิตฺตยํ สรูเปเนว วุตฺตํ. อิติ อิมานิ ปญฺจ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ปุพฺพปโยโคติ เวทิตพฺพานิ. ໓໗໕. ບົດວ່າ "Vaṇṇāvaṇṇo" ພຣະອຸປາລີເຖຣะກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍສຸກກະວິສັດຖິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັນນະມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Vacanamanuppadānaṃ" ກ່າວໝາຍເຖິງສັງຈະຣິດຕະສິກຂາບົດ. ສ່ວນສິກຂາບົດສາມຂໍ້ມີກາຍະສັງສັກຄະເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ໂດຍຮູບແບບຂອງມັນເອງ. ດັ່ງນັ້ນ, ສິກຂາບົດທັງຫ້າປະການນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນບຸບພະພາກ ເປັນບຸບພະປະໂຍກແຫ່ງເມຖຸນທຳ. ๓๗๖. จตฺตาริ อปโลกนกมฺมานีติ อธมฺเมนวคฺคาทีนิ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. อิติ จตฺตาริ จตุกฺกานิ โสฬส โหนฺติ. ໓໗໖. ຄຳວ່າ "Cattāri apalokanakammāni" (ກຳທີ່ຕ້ອງບອກເລົ່າສີ່ປະການ) ໄດ້ແກ່ກຳມີອະທັມເມນະວັກຄະເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ໝວດສີ່ ມີສີ່ໝວດ ຈຶ່ງເປັນສິບຫົກກຳ. อคติอคนฺตพฺพวณฺณนา ການອະທິບາຍເລື່ອງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຖິງດ້ວຍອະຄະຕິ ๓๗๙. พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหตีติ วินยธเรน หิ เอวํ ฉนฺทาทิคติยา อธิกรเณ วินิจฺฉิเต ตสฺมึ วิหาเร สงฺโฆ ทฺวิธา ภิชฺชติ. โอวาทูปชีวินิโย ภิกฺขุนิโยปิ ทฺเว ภาคา โหนฺติ. อุปาสกาปิ อุปาสิกาโยปิ ทารกาปิ ทาริกาโยปิ เตสํ อารกฺขเทวตาปิ ตเถว ทฺวิธา ภิชฺชนฺติ. ตโต ภุมฺมเทวตา อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐพฺรหฺมาโน ทฺวิธาว โหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘พหุชนอหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ…เป… ทุกฺขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ. ໓໗໙. ຄຳວ່າ 'Bahujanaahitāya paṭipanno hotī' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພຣະວິນັຍທອນຕັດສິນອະທິກອນດ້ວຍຄວາມລຳອຽງມີສັນທາຄະຕິເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ສົງໃນວິຫານນັ້ນຍ່ອມແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍ. ແມ້ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສໂອວາດລ້ຽງຊີບ ກໍແຕກອອກເປັນສອງສ່ວນ. ແມ້ອຸບາສົກ ອຸບາສິກາ ເດັກຊາຍ ເດັກຍິງ ແລະເທວະດາຜູ້ຮັກສາພວກເຂົາ ກໍແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈາກນັ້ນ ເທວະດาທັງຫຼາຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ພູມມະເທວະດາຈົນເຖິງອະກະນິດຖະພຣົມ ກໍຍ່ອມແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະຕິບັດເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫยດແກ່ຊົນເປັນອັນມາກ...ເປ... ເພື່ອຄວາມທຸກແກ່ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ'. ๓๘๒. วิสมนิสฺสิโตติ [Pg.211] วิสมานิ กายกมฺมาทีนิ นิสฺสิโต. คหนนิสฺสิโตติ มิจฺฉาทิฏฺฐิอนฺตคฺคาหิกทิฏฺฐิสงฺขาตํ คหนํ นิสฺสิโต. พลวนิสฺสิโตติ พลวนฺเต อภิญฺญาเต ภิกฺขู นิสฺสิโต. ໓໘໒. ຄຳວ່າ 'Visamanissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສກາຍະກຳເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ບໍ່ຊື່ກົງ). ຄຳວ່າ 'Gahananissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສປ່າຮົກຊັ່ງ ຄືມິດສາທິຖິແລະອັນຕະຄາຫິກະທິຖິ. ຄຳວ່າ 'Balavanissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີກຳລັງແລະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ. ๓๙๓. ตสฺส อวชานนฺโตติ ตสฺส วจนํ อวชานนฺโต. อุปโยคตฺเถ วา สามิวจนํ, ตํ อวชานนฺโตติ อตฺโถ. ໓໙໓. ຄຳວ່າ 'Tassa avajānanto' ໄດ້ແກ່ ດູໝິ່ນຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ອີກນັຍໜຶ່ງ ບົດວ່າ 'tassa' ນີ້ ເປັນສາມີວະຈະນະ (ສະຖີວິພັດ) ໃນອັດແຫ່ງອຸປະໂยຄັດຖະ (ທຸຕິຍາວิພັດ) ມີອັດວ່າ ດູໝິ່ນພິກຂຸນັ້ນ. ๓๙๔. ยํ อตฺถายาติ ยทตฺถาย. ตํ อตฺถนฺติ โส อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໓໙໔. ຄຳວ່າ 'Yaṃ atthāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫยດໃດ. ຄຳວ່າ 'Taṃ atthanti' ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດນັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳທັງປວງແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ. มหาสงฺคามวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາເລື່ອງມະຫາສົງຄາມ ຈົບແລ້ວ. กถินเภทํ ການຈຳແນກກະຖິນ กถินอตฺถตาทิวณฺณนา การพันละนาการกาดกะถินเป็นต้น ๔๐๓. กถิเน [Pg.212] – อฏฺฐ มาติกาติ ขนฺธเก วุตฺตา ปกฺกมนนฺติกาทิกา อฏฺฐ. ปลิโพธานิสํสาปิ ปุพฺเพ วุตฺตา เอว. ໔໐໓. ໃນກະຖິນນັ້ນ ຄຳວ່າ 'aṭṭha mātikā' ໄດ້ແກ່ ມາດຕິກາ 8 ປະການ ມີປັກກະມະນັນຕິກາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນຂັນທະກະ. ແມ້ປະລິໂພດແລະອານິສົງກໍເປັນສິ່ງທີ່ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ๔๐๔. ปโยคสฺสาติ จีวรโธวนาทิโน สตฺตวิธสฺส ปุพฺพกรณสฺสตฺถาย โย อุทกาหรณาทิโก ปโยโค กยิรติ, ตสฺส ปโยคสฺส. กตเม ธมฺมา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโยติ อนาคตวเสน อนนฺตรา หุตฺวา กตเม ธมฺมา ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ. สมนนฺตรปจฺจเยนาติ สุฏฺฐุ อนนฺตรปจฺจเยน, อนนฺตรปจฺจยเมว อาสนฺนตรํ กตฺวา ปุจฺฉติ. นิสฺสยปจฺจเยนาติ อุปฺปชฺชมานสฺส ปโยคสฺส นิสฺสยํ อาธารภาวํ อุปคตา วิย หุตฺวา กตเม ธมฺมา ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ. อุปนิสฺสยปจฺจเยนาติ อุเปเตน นิสฺสยปจฺจเยน; นิสฺสยปจฺจยเมว อุปคตตรํ กตฺวา ปุจฺฉติ. ปุเรชาตปจฺจเยนาติ อิมินา ปฐมํ อุปฺปนฺนสฺส ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ. ปจฺฉาชาตปจฺจเยนาติ อิมินา ปจฺฉา อุปฺปชฺชนกสฺส ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ. สหชาตปจฺจเยนาติ อิมินา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺชมานานํ ปจฺจยภาวํ ปุจฺฉติ. ปุพฺพกรณสฺสาติ โธวนาทิโน ปุพฺพกรณสฺส. ปจฺจุทฺธารสฺสาติ ปุราณสงฺฆาฏิอาทีนํ ปจฺจุทฺธรณสฺส. อธิฏฺฐานสฺสาติ กถินจีวราธิฏฺฐานสฺส. อตฺถารสฺสาติ กถินตฺถารสฺส. มาติกานญฺจ ปลิโพธานญฺจาติ อฏฺฐนฺนํ มาติกานํ ทฺวินฺนญฺจ ปลิโพธานํ. วตฺถุสฺสาติ สงฺฆาฏิอาทิโน กถินวตฺถุสฺส; เสสํ วุตฺตนยเมว. ໔໐໔. ຄຳວ່າ 'Payogassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ປະໂຍກ ຄືການຕັກນ້ຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນ 7 ປະການ ມີການຊັກຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Katame dhammā anantarapaccayena paccayo' ມີອັດວ່າ ທັມເຫຼົ່າໃດເປັນປັດໄຈໂດຍເປັນທັມບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'Samanantarapaccayena' ໄດ້ແກ່ ໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈຢ່າງດີ ພຣະອົງຊົງຖາມໂດຍເຮັດອະນັນຕະຣະປັດໄຈນັ້ນເອງໃຫ້ໃກ້ຊິດຍິ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Nissayapaccayena' ມີອັດວ່າ ທັມເຫຼົ່າໃດເປັນປັດໄຈໂດຍເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທີ່ອາໄສແລະເປັນທີ່ຕັ້ງແກ່ປະໂຍກທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Upanissayapaccayena' ໄດ້ແກ່ ໂດຍນິດສະຍະປັດໄຈທີ່ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ພຣະອົງຊົງຖາມໂດຍເຮັດນິດສະຍະປັດໄຈນັ້ນເອງໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຍິ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Purejātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Pacchājātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Sahajātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Pubbakaraṇassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ບຸບພະກອນມີການຊັກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paccuddhārassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການຖອນສັງຄາຕິເກົ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Adhiṭṭhānassā' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການອະທິສຖານກະຖິນຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'Atthārassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການກາດກະຖິນ. ຄຳວ່າ 'Mātikānañca palibodhānañca' ໄດ້ແກ່ ແກ່ມາດຕິກາ 8 ແລະປະລິໂພດ 2. ຄຳວ່າ 'Vatthussa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ວັດຖຸກະຖິນມີສັງຄາຕິເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. เอวํ ยญฺจ ลพฺภติ ยญฺจ น ลพฺภติ, สพฺพํ ปุจฺฉิตฺวา อิทานิ ยํ ยสฺส ลพฺภติ, ตเทว ทสฺเสนฺโต ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺสาติอาทินา นเยน วิสฺสชฺชนมาห. ตสฺสตฺโถ – ยํ วุตฺตํ ‘‘ปโยคสฺส กตเม ธมฺมา’’ติอาทิ, ตตฺถ วุจฺจเต, ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรนิสฺสยอุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ปโยคสฺส หิ สตฺตวิธมฺปิ ปุพฺพกรณํ ยสฺมา เตน ปโยเคน นิปฺผาเทตพฺพสฺส ปุพฺพกรณสฺสตฺถาย โส ปโยโค กยิรติ, ตสฺมา อิเมหิ จตูหิ ปจฺจเยหิ ปจฺจโย โหติ. ปุเรชาตปจฺจเย ปเนส อุทฺทิฏฺฐธมฺเมสุ เอกธมฺมมฺปิ น [Pg.213] ลภติ, อญฺญทตฺถุ ปุพฺพกรณสฺส สยํ ปุเรชาตปจฺจโย โหติ, ปโยเค สติ ปุพฺพกรณสฺส นิปฺผชฺชนโต. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปโยโค ปุพฺพกรณสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ. ปจฺฉาชาตปจฺจยํ ปน ลภติ, เตน วุตฺตํ – ‘‘ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ. ปจฺฉา อุปฺปชฺชนกสฺส หิ ปุพฺพกรณสฺส อตฺถาย โส ปโยโค กยิรติ. สหชาตปจฺจยํ ปน มาติกาปลิโพธานิสํสสงฺขาเต ปนฺนรส ธมฺเม ฐเปตฺวา อญฺโญ ปโยคาทีสุ เอโกปิ ธมฺโม น ลภติ, เต เอว หิ ปนฺนรส ธมฺมา สห กถินตฺถาเรน เอกโต นิปฺผชฺชนฺตีติ อญฺญมญฺญํ สหชาตปจฺจยา โหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ. เอเตนุปาเยน สพฺพปทวิสฺสชฺชนานิ เวทิตพฺพานิ. ເມື່ອຖາມເຖິງທັມທີ່ໄດ້ແລະບໍ່ໄດ້ທັງໝົດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງທັມທີ່ໄດ້ແກ່ສິ່ງນັ້ນໆ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວແກ້ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'pubbakaraṇaṃ payogassa' ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'payogassa katame dhammā' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີຄຳວິສັດຊະນາວ່: ບຸບພະກອນເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ສະມະນັນຕະຣະປັດໄຈ ນິດສະຍະປັດໄຈ ແລະອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ. ຈິງຢູ່ ບຸບພະກອນແມ້ທັງ 7 ປະການ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກດ້ວຍປັດໄຈ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະປະໂຍກນັ້ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນອັນຈະພຶງໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍປະໂຍກນັ້ນ. ແຕ່ໃນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ ປະໂຍກນີ້ບໍ່ໄດ້ທັມແມ້ຂໍ້ດຽວໃນບັນດາທັມທີ່ລະບຸໄວ້, ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ຕົວປະໂຍກເອງເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈແກ່ບຸບພະກອນ ເພາະເມື່ອມີປະໂຍກ ບຸບພະກອນຈຶ່ງສຳເລັດໄດ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະໂຍກເປັນປັດໄຈແກ່ບຸບພະກອນໂດຍປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ'. ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈໂດຍປັດສາຊາຕະປັດໄຈ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບຸບພະກອນເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກໂດຍປັດສາຊາຕະປັດໄຈ' ເພາະປະໂຍກນັ້ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງ. ສ່ວນສະຫະຊາຕະປັດໄຈ ເວັ້ນທັມ 15 ປະການ ຄື ມາດຕິກາ ປະລິໂພດ ແລະອານิສົງແລ້ວ ທັມອື່ນແມ້ຂໍ້ດຽວໃນບັນດາປະໂຍກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້, ເພາະທັມ 15 ປະການເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມສຳເລັດຮ່ວມກັບການກາດກະຖິນໃນຄາວດຽວກັນ ຈຶ່ງເປັນສະຫະຊາຕະປັດໄຈແກ່ກັນແລະກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທັມ 15 ປະການເປັນປັດໄຈໂດຍສະຫະຊາຕະປັດໄຈ'. ພຶງຊາບຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງບົດທັງປວງໂດຍອຸບາຍນີ້. ปุพฺพกรณนิทานาทิวิภาควณฺณนา ການພັນລະນາການຈຳແນກເຫດເກີດແຫ່ງບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນ ๔๐๕. ปุพฺพกรณํ กึนิทานนฺติอาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมว. ໔໐໕. ຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'Pubbakaraṇaṃ kiṃnidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ. ๔๐๖-๗. ‘‘ปโยโค กึนิทาโน’’ติอาทีสุ ปุจฺฉาทฺวยวิสฺสชฺชเนสุ เหตุนิทาโน ปจฺจยนิทาโนติ เอตฺถ ฉ จีวรานิ เหตุ เจว ปจฺจโย จาติ เวทิตพฺพานิ. ปุพฺพปโยคาทีนญฺหิ สพฺเพสํ ตานิเยว เหตุ, ตานิ ปจฺจโย. น หิ ฉพฺพิเธ จีวเร อสติ ปโยโค อตฺถิ, น ปุพฺพกรณาทีนิ, ตสฺมา ‘‘ปโยโค เหตุนิทาโน’’ติอาทิ วุตฺตํ. ໔໐໖-໗. ໃນຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງໝວດຄຳຖາມ 2 ຂໍ້ ມີຄຳວ່າ 'Payogo kiṃnidāno' ເປັນຕົ້ນ, ໃນຄຳວ່າ 'hetunidāno paccayanidāno' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຈີວອນ 6 ຊະນິດ ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈ. ເພາະຈີວອນ 6 ຊະນິດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈແກ່ບຸບພະປະໂຍກເປັນຕົ້ນທັງໝົດ. ເພາະເມື່ອບໍ່ມີຈີວອນ 6 ຊະນິດ ປະໂຍກກໍບໍ່ມີ ບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນກໍບໍ່ມີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະໂຍກມີເຫດເປັນແດນເກີດ' ເປັນຕົ້ນ. ๔๐๘. สงฺคหวาเร – วจีเภเทนาติ ‘‘อิมาย สงฺฆาฏิยา, อิมินา อุตฺตราสงฺเคน, อิมินา อนฺตรวาสเกน กถินํ อตฺถรามี’’ติ เอเตน วจีเภเทน. กติมูลาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชเน – กิริยา มชฺเฌติ ปจฺจุทฺธาโร เจว อธิฏฺฐานญฺจ. ໔໐໘. ໃນສັງຄະຫະວານ ຄຳວ່າ 'vacībhedena' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງວາຈາ ຄືດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງວາຈາວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າກາດກະຖິນດ້ວຍສັງຄາຕິນີ້ ດ້ວຍອຸດຕະລາສົງນີ້ ດ້ວຍອັນຕະຣະວາສົກນີ້'. ໃນຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີກະຕິມູນເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ກິຣິຍາເປັນທ່າມກາງ' ໄດ້ແກ່ ການຖອນແລະການອະທິສຖານ. ๔๑๑. วตฺถุวิปนฺนํ โหตีติ อกปฺปิยทุสฺสํ โหติ. กาลวิปนฺนํ นาม อชฺช ทายเกหิ ทินฺนํ สฺเว สงฺโฆ กถินตฺถารกสฺส เทติ. กรณวิปนฺนํ นาม ตทเหว ฉินฺทิตฺวา อกตํ. ໔໑໑. ຄຳວ່າ 'Vatthuvipannaṃ hotī' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜ້າທີ່ບໍ່ຄວน (ອະກັບປິຍະວັດຖຸ). ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກາລະວິບັດ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ທາຍົກຖວາຍໃນມື້ນີ້ ແຕ່ສົງມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ກາດກະຖິນໃນມື້ອື່ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກະຣະນະວິບັດ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ຕັດແລະເຮັດໃນມື້ນັ້ນເອງ. กถินาทิชานิตพฺพวิภาควณฺณนา ການພັນລະນາການຈຳແນກສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ມີກະຖິນເປັນຕົ້ນ ๔๑๒. กถินํ [Pg.214] ชานิตพฺพนฺติอาทิปุจฺฉาย วิสฺสชฺชเน – เตสญฺเญว ธมฺมานนฺติ เยสุ รูปาทิธมฺเมสุ สติ กถินํ นาม โหติ, เตสํ สโมธานํ มิสฺสีภาโว. นามํ นามกมฺมนฺติอาทินา ปน ‘‘กถิน’’นฺติ อิทํ พหูสุ ธมฺเมสุ นามมตฺตํ, น ปรมตฺถโต เอโก ธมฺโม อตฺถีติ ทสฺเสติ. ໔໑໒. ໃນຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'Kathinaṃ jānitabbaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'tesaññeva dhammānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະຊຸມກັນ ຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງຮູບທັມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊຶ່ງເມື່ອມີຢູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກະຖິນ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ 'Nāmaṃ nāmakammanti' ເປັນຕົ້ນ ສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ 'ກະຖິນ' ນີ້ ເປັນພຽງຊື່ຮຽກໃນທັມຫຼາຍປະການ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວບໍ່ມີທັມຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ. จตุวีสติยา อากาเรหีติ ‘‘น อุลฺลิขิตมตฺเตนา’’ติอาทีหิ ปุพฺเพ วุตฺตการเณหิ. สตฺตรสหิ อากาเรหีติ ‘‘อหเตน อตฺถตํ โหติ กถิน’’นฺติอาทีหิ ปุพฺเพ วุตฺตการเณหิ. นิมิตฺตกมฺมาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ สพฺพํ กถินกฺขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตํ. ຄຳວ່າ 'Catuvīsatiyā ākārehi' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 24 ຄືດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງມີຄຳວ່າ 'na ullikhitamattena' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sattarasahi ākārehi' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 17 ຄືດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງມີຄຳວ່າ 'ahatena atthataṃ hoti kathinaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳອະທິບายທັງໝົດທີ່ຄວນກ່າວໃນນິມິດຕະກຳເປັນຕົ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນຂันທະກະວັນລະນາ. ๔๑๖. เอกุปฺปาทา เอกนิโรธาติ อุปฺปชฺชมานาปิ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ, นิรุชฺฌมานาปิ เอกโต นิรุชฺฌนฺติ. เอกุปฺปาทา นานานิโรธาติ อุปฺปชฺชมานา เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ, นิรุชฺฌมานา นานา นิรุชฺฌนฺติ. กึ วุตฺตํ โหติ? สพฺเพปิ อตฺถาเรน สทฺธึ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ, อตฺถาเร หิ สติ อุทฺธาโร นาม. นิรุชฺฌมานา ปเนตฺถ ปุริมา ทฺเว อตฺถาเรน สทฺธึ เอกโต นิรุชฺฌนฺติ, อุทฺธารภาวํ ปาปุณนฺติ. อตฺถารสฺส หิ นิโรโธ เอเตสญฺจ อุทฺธารภาโว เอกกฺขเณ โหติ, อิตเร นานา นิรุชฺฌนฺติ. เตสุ อุทฺธารภาวํ ปตฺเตสุปิ อตฺถาโร ติฏฺฐติเยว. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໔໑໖. ຄຳວ່າ 'Ekuppādā ekanirodhā' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເກີດກໍເກີດພ້ອມກັນ ເມື່ອດັບກໍດັບພ້ອມກັນ. ຄຳວ່າ 'Ekuppādā nānānirodhā' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເກີດກໍເກີດພ້ອມກັນ ເມື່ອດັບກໍດັບຕ່າງກັນ. ມີຄຳອະທິບາຍແນວໃດ? ຄື ທັງໝົດເກີດພ້ອມກັບການກາດກະຖິນ ເພາະເມື່ອມີການກາດກະຖິນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າການເດາະກະຖິນ. ແຕ່ເມື່ອດັບໄປ ໃນການເດາະກະຖິນເຫຼົ່ານັ້ນ 2 ປະການທຳອິດ ຍ່ອມດັບພ້ອມກັບການກາດກະຖິນ ຄືເຖິງຄວາມເປັນອັນເດາະກະຖິນ. ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງການກາດກະຖິນແລະຄວາມເປັນອັນເດາະກະຖິນຂອງ 2 ປະການທຳອິດນີ້ ຍ່ອມມີໃນຂະນະດຽວກັນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຍ່ອມດັບຕ່າງກັນ. ແມ້ເມື່ອການເດາະກະຖິນເຫຼົ່ານັ້ນເຖິງຄວາມເປັນອັນເດາະແລ້ວ ການກາດກະຖິນກໍຍັງຄົງຕັ້ງຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳທັງປວງແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ. สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາພຣະວິນັຍ กถินเภทวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາການຈຳແນກກະຖິນ ຈົບແລ້ວ. ปญฺญตฺติวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາບັນຍັດຕິວັກ ຈົບແລ້ວ. อุปาลิปญฺจกํ ອຸບາລິປັນຈະກະ อนิสฺสิตวคฺควณฺณนา ການພັນລະນາອະນິດສິຕະວັກ ๔๑๗. อุปาลิปญฺเหสุ [Pg.215] กติหิ นุ โข ภนฺเตติ ปุจฺฉาย อยํ สมฺพนฺโธ. เถโร กิร รโหคโต สพฺพานิ อิมานิ ปญฺจกานิ อาวชฺเชตฺวา ‘‘ภควนฺตํ ทานิ ปุจฺฉิตฺวา อิเมสํ นิสฺสาย วสนกาทีนํ อตฺถาย ตนฺตึ ฐเปสฺสามี’’ติ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘กติหิ นุ โข ภนฺเต’’ติอาทินา นเยน ปญฺเห ปุจฺฉิ. เตสํ วิสฺสชฺชเน อุโปสถํ น ชานาตีติ นววิธํ อุโปสถํ น ชานาติ. อุโปสถกมฺมํ น ชานาตีติ อธมฺเมนวคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ. ปาติโมกฺขํ น ชานาตีติ ทฺเว มาติกา น ชานาติ. ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาตีติ ภิกฺขูนํ ปญฺจวิธํ ภิกฺขุนีนํ จตุพฺพิธนฺติ นววิธํ ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ. ໔໑໗. ໃນອຸບາລີປຸດສາ ຄວາມເຊື່ອມໂຍງໃນຄຳຖາມວ່າ 'katihi nu kho bhante' ມີດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະຫຼີກເຣັ້ນຢູ່ໃນທີ່ລັບ ພິຈາລະນາປັນຈະກະທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໃນບັດນີ້ ແລ້ວຈັກຕັ້ງແບບແຜນໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກແລ້ວທູນຖາມບັນຫາໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'katihi nu kho bhante' ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືຄວາມເຊື່ອມໂຍງ. ໃນຄຳວິສັດຊະນາບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດກຳ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດກຳ 4 ປະການ ມີປະເພດໂດຍບໍ່ເປັນທັມແລະເປັນພັກພວກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປາຕิໂມກ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ມາດຕິກາ 2. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸເທດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸເທດ 9 ປະການ ຄື ຂອງພິກຂຸ 5 ປະການ ຂອງພິກຂຸນີ 4 ປະການ. ปวารณํ น ชานาตีติ นววิธํ ปวารณํ น ชานาติ. ปวารณากมฺมํ น ชานาตีติ อธมฺเมนวคฺคาทิเภทํ จตุพฺพิธํ ปวารณากมฺมํ น ชานาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາກຳ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາກຳ 4 ປະການ ມີປະເພດໂດຍບໍ່ເປັນທັມແລະເປັນພັກພວກເປັນຕົ້ນ. อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาตีติ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐํ อาปตฺติญฺจ อนาปตฺติญฺจ น ชานาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດທີ່ລະບຸໄວ້ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ. อาปนฺโน กมฺมกโตติ อาปตฺตึ อาปนฺโน ตปฺปจฺจยาว สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ. ຄຳວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດແລ້ວຖືກເຮັດກຳ' ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດແລ້ວ ແລະເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ ສົງຈຶ່ງເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ. นปฺปฏิปฺปสฺสมฺภนวคฺควณฺณนา ການພັນລະນານັບປະຕິປັດສັມພະນະວັກ ๔๒๐. กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพนฺติ อยํ ยสฺมา อนุโลมวตฺเต น วตฺตติ, ตสฺมา นาสฺส กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ; สรชฺชุโกว วิสฺสชฺเชตพฺโพติ อตฺโถ. ໔໒໐. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ພຶງຣะງັບກຳ' ມີອັດວ່າ ເພາະພິກຂຸນີ້ບໍ່ປະພຶດໃນອະນຸໂລມວັດ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຣະງັບກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ, ພຶງປ່ອຍໄປທັງທີ່ຍັງມີເຊືອກຜູກຢູ່ນັ້ນເອງ. ๔๒๑. สเจ อุปาลิ สงฺโฆ สมคฺคกรณียานิ กมฺมานิ กโรตีติ สเจ สมคฺเคหิ กรณียานิ อุโปสถาทีนิ กมฺมานิ กโรติ, อุโปสถปวารณาทีสุ หิ ฐิตาสุ อุปตฺถมฺโภ น ทาตพฺโพ. สเจ หิ สงฺโฆ อจฺจยํ เทสาเปตฺวา สงฺฆสามคฺคึ กโรติ, ติณวตฺถารกสมถํ วา กตฺวา อุโปสถปวารณํ กโรติ, เอวรูปํ สมคฺคกรณียํ นาม กมฺมํ โหติ. ตตฺร เจติ สเจ ตาทิเส กมฺเม ภิกฺขุโน นกฺขมติ, ทิฏฺฐาวิกมฺมมฺปิ [Pg.216] กตฺวา ตถารูปา สามคฺคี อุเปตพฺพา, เอวํ วิโลมคฺคาโห น คณฺหิตพฺโพ. ยตฺร ปน อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุ สาสนํ ทีเปนฺติ, ตตฺถ ทิฏฺฐาวิกมฺมํ น วฏฺฏติ, ปฏิพาหิตฺวา ปกฺกมิตพฺพํ. ໔໒໑. ຄຳວ່າ 'Sace upāli saṅgho samaggakaraṇīyāni kammāni karoti' ໄດ້ແກ່ ຖ້າສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນເຮັດກຳມີອຸໂບສົດເປັນຕົ້ນອັນພຶງເຮັດ, ເພາະເມື່ອອຸໂບສົດແລະປະວາຣະນາກຳເປັນຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ ບໍ່ພຶງໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນ (ແກ່ຜູ້ທຳລາຍຄວາມສາມັກຄີ). ຈິງຢູ່ ຖ້າສົງໃຫ້ສະແດງໂທດແລ້ວເຮັດຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງ ຫຼືເຮັດຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະແລ້ວເຮັດອຸໂບສົດແລະປະວາຣະນາ ກຳເຊັ່ນນີ້ຊື່ວ່າກຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມພ້ອມພຽງກັນ. ຄຳວ່າ 'Tatra ca' ໄດ້ແກ່ ຖ້າພິກຂຸບໍ່ຊອບໃຈໃນກຳເຊັ່ນນັ້ນ ພຶງສະແດງຄວາມເຫັນຂອງຕົນແລ້ວເຂົ້າຮ່ວມຄວາມພ້ອມພຽງເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ພຶງຖືເອົາຄວາມຂັດແຍ້ງຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນກຳໃດທີ່ເຂົາສະແດງຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາອັນນອກທັມນອກວິນັຍ ໃນກຳນັ້ນບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມເຫັນ (ເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມ) ພຶງຄັດຄ້ານແລ້ວຫຼີກໄປ. อุสฺสิตมนฺตี จาติ โลภโทสโมหมานุสฺสนฺนํ วาจํ ภาสิตา กณฺหวาโจ อนตฺถกทีปโน. นิสฺสิตชปฺปีติ อตฺตโน ธมฺมตาย อุสฺสทยุตฺตํ ภาสิตุํ น สกฺโกติ; อถ โข ‘‘มยา สทฺธึ ราชา เอวํ กเถสิ, อสุกมหามตฺโต เอวํ กเถสิ, อสุโก นาม มยฺหํ อาจริโย วา อุปชฺฌาโย วา เตปิฏโก มยา สทฺธึ เอวํ กเถสี’’ติ เอวํ อญฺญํ นิสฺสาย ชปฺปติ. น จ ภาสานุสนฺธิกุสโลติ กถานุสนฺธิวจเน จ วินิจฺฉยานุสนฺธิวจเน จ อกุสโล โหติ. น ยถาธมฺเม ยถาวินเยติ น ภูเตน วตฺถุนา อาปตฺตึ สาเรตฺวา โจเทตา โหติ. ຄຳວ່າ 'Ussitamantī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເວົ້າວາຈາອັນໜາແໜ້ນດ້ວຍໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ແລະມານะ ເປັນຜູ້ມີວາຈາດຳ ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫยດ. ຄຳວ່າ 'Nissitajappī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະເວົ້າຄຳອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນຕາມທຳມະຊາດຂອງຕົນໄດ້ ແຕ່ເວົ້າແອບອີງຜู້ນັ້ນຜູ້ນີ້ວ່າ 'ພຣະຣາຊາຕຣັດກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ມະຫາອຳມາດຊື່ນັ້ນເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ພຣະເຖຣະຊື່ນັ້ນຜູ້ເປັນອາຈານຫຼືອຸປັດຊາຍະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເປັນຜູ້ຊົງໄຕປິໂດກ ເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ 'Na ca bhāsānusandhikusalo' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເວົ້າເຊື່ອມໂຍງຄຳເວົ້າແລະການເວົ້າເຊື່ອມໂຍງການວິນິດໄສ. ຄຳວ່າ 'Na yathādhamme yathāvinaye' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ເຕືອນໃຫ້ລະລຶກເຖິງອາບັດແລ້וໂຈດດ້ວຍເລື່ອງທີ່ເປັນຈິງ. อุสฺสาเทตา โหตีติ ‘‘อมฺหากํ อาจริโย มหาเตปิฏโก ปรมธมฺมกถิโก’’ติอาทินา นเยน เอกจฺจํ อุสฺสาเทติ. ทุติยปเท ‘‘อาปตฺตึ กึ โส น ชานาตี’’ติอาทินา เอกจฺจํ อปสาเทติ. อธมฺมํ คณฺหาตีติ อนิยฺยานิกปกฺขํ คณฺหาติ. ธมฺมํ ปฏิพาหตีติ นิยฺยานิกปกฺขํ ปฏิพาหติ. สมฺผญฺจ พหุํ ภาสตีติ พหุํ นิรตฺถกกถํ กเถติ. ຄຳວ່າ 'Ussādetā hotī' ໄດ້ແກ່ ຍົກຍ້ອງບາງຄົນໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາຈານຂອງພວກເຮົາເປັນຜູ້ຊົງໄຕປິໂດກຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນພຣະທັມມະກະຖຶກຜູ້ຍອດຢ້ຽມ'. ໃນບົດທີສອງ (ຄື apasādetā) ໄດ້ແກ່ ຂົ່ມບາງຄົນໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເປັນຫຍັງເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຮູ້ອາບັດ'. ຄຳວ່າ 'Adhammaṃ gaṇhāti' ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາຝ່າຍທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ອະນິຍານິກະພັກ). ຄຳວ່າ 'Dhammaṃ paṭibāhati' ໄດ້ແກ່ ຄັດຄ້ານຝ່າຍທີ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ນິຍານິກະພັກ). ຄຳວ່າ 'Samphañca bahuṃ bhāsati' ໄດ້ແກ່ ເວົ້າຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫยດຫຼາຍ. ปสยฺห ปวตฺตา โหตีติ อนชฺฌิฏฺโฐ ภาเร อนาโรปิเต เกวลํ มานํ นิสฺสาย อชฺโฌตฺถริตฺวา อนธิกาเร กเถตา โหติ. อโนกาสกมฺมํ กาเรตฺวาติ โอกาสกมฺมํ อกาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ. น ยถาทิฏฺฐิยา พฺยากตา โหตีติ ยสฺส อตฺตโน ทิฏฺฐิ ตํ ปุรกฺขตฺวา น พฺยากตา; ลทฺธึ นิกฺขิปิตฺวา อยถาภุจฺจํ อธมฺมาทีสุ ธมฺมาทิลทฺธิโก หุตฺวา กเถตา โหตีติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ 'Pasayha pavattā hotī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກເຊື້ອເຊີນ ແລະຍັງບໍ່ໄດ້ມອບໝາຍໜ້າທີ່ໃຫ້ ເປັນຜູ້ເວົ້າໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ໂດຍອາໄສພຽງມານະແລ້ວຂົ່ມຂີ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ນີ້. ຄຳວ່າ 'Anokāsakammaṃ kāretvā' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເວົ້າໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຂົາຂໍໂອກາດກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Na yathādiṭṭhiyā byākatā hotī' ມີອັດວ່າ ບໍ່ເວົ້າໂດຍເອົາຄວາມເຫັນຂອງຕົນເປັນໃຫຍ່ ແຕ່ລະຖິ້ມລັດທິຂອງຕົນແລ້ວເວົ້າບໍ່ກົງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທັມເປັນຕົ້ນ. โวหารวคฺควณฺณนา ການພັນລະນາວໂຫຫາຣະວັກ ๔๒๔. อาปตฺติยา ปโยคํ น ชานาตีติ ‘‘อยํ อาปตฺติ กายปฺปโยคา, อยํ วจีปโยคา’’ติ น ชานาติ. อาปตฺติยา วูปสมํ น ชานาตีติ ‘‘อยํ อาปตฺติ เทสนาย วูปสมติ, อยํ วุฏฺฐาเนน, อยํ เนว เทสนาย น วุฏฺฐาเนนา’’ติ น ชานาติ. อาปตฺติยา น วินิจฺฉยกุสโล [Pg.217] โหตีติ ‘‘อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อยํ อาปตฺตี’’ติ น ชานาติ, โทสานุรูปํ อาปตฺตึ อุทฺธริตฺวา ปติฏฺฐาเปตุํ น สกฺโกติ. ໔໒໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະໂຍກແຫ່ງອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອາບັດນີ້ເກີດຈາກກາຍະປະໂຍກ, ອາບັດນີ້ເກີດຈາກວະຈີປະໂຍກ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອາບັດນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການສະແດງ (ເທດສະໜາ), ອາບັດນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການອອກ (ວຸດຖານະ), ອາບັດນີ້ລະງັບບໍ່ໄດ້ດ້ວຍການສະແດງ ແລະບໍ່ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການອອກ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການວິນິດໄສອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ໃນວັດຖຸນີ້ມີອາບັດນີ້', ບໍ່ສາມາດຍົກອາບັດຂຶ້ນສະແດງໃຫ້ເໝາະສົມກັບໂທດ ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໄດ້. อธิกรณสมุฏฺฐานํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ อธิกรณํ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย สมุฏฺฐาติ, อิทํ จตสฺโส วิปตฺติโย, อิทํ ปญฺจ วา สตฺต วา อาปตฺติกฺขนฺเธ, อิทํ จตฺตาริ สงฺฆกิจฺจานิ นิสฺสาย สมุฏฺฐาตี’’ติ น ชานาติ. ปโยคํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ อธิกรณํ ทฺวาทสมูลปฺปโยคํ, อิทํ จุทฺทสมูลปฺปโยคํ, อิทํ ฉมูลปโยคํ, อิทํ เอกมูลปโยค’’นฺติ น ชานาติ. อธิกรณานญฺหิ ยถาสกํมูลเมว ปโยคา นาม โหนฺติ, ตํ สพฺพมฺปิ น ชานาตีติ อตฺโถ. วูปสมํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ อธิกรณํ ทฺวีหิ สมเถหิ วูปสมติ, อิทํ ตีหิ, อิทํ จตูหิ, อิทํ เอเกน สมเถน วูปสมตี’’ติ น ชานาติ. น วินิจฺฉยกุสโล โหตีติ อธิกรณํ วินิจฺฉินิตฺวา สมถํ ปาเปตุํ น ชานาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສະມຸດຖານແຫ່ງອະທິກອນ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວິບັດ ໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກອງອາບັດ ໕ ຫຼື ໗ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັງຄະກິດ ໔ ປະການ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະໂຍກ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑໒ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໖ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑ ປະການ'. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຈິງແລ້ວ ມູນອັນເປັນຂອງຕົນໆ ແຫ່ງອະທິກອນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າປະໂຍກ, ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ປະໂຍກທັງໝົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໒ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໓ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໑ ປະການ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການວິນິດໄສ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວິທີການວິນິດໄສອະທິກອນແລ້ວນຳໄປສູ່ຄວາມລະງັບ. กมฺมํ น ชานาตีติ ตชฺชนียาทิ สตฺตวิธํ กมฺมํ น ชานาติ. กมฺมสฺส กรณํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ กมฺมํ อิมินา นีหาเรน กาตพฺพ’’นฺติ น ชานาติ. กมฺมสฺส วตฺถุํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ ตชฺชนียสฺส วตฺถุ, อิทํ นิยสฺสาทีน’’นฺติ น ชานาติ. วตฺตนฺติ สตฺตสุ กมฺเมสุ เหฏฺฐา จตุนฺนํ กมฺมานํ อฏฺฐารสวิธํ ติวิธสฺส จ อุกฺเขปนียกมฺมสฺส เตจตฺตาลีสวิธํ วตฺตํ น ชานาติ. กมฺมสฺส วูปสมํ น ชานาตีติ ‘‘โย ภิกฺขุ วตฺเต วตฺติตฺวา ยาจติ, ตสฺส กมฺมํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ, อจฺจโย เทสาเปตพฺโพ’’ติ น ชานาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ກຳ ໗ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ກຳນີ້ຄວນເຮັດດ້ວຍວິທີການນີ້'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວັດຖຸແຫ່ງກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງຕັດຊະນີຍະກຳ, ນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງນິຍັດສະກຳເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ວັດ' (ຂໍ້ປະຕິບັດ) ຄື ໃນກຳທັງ ໗ ປະການນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວັດ ໑໘ ປະການຂອງກຳ ໔ ປະການເບື້ອງຕົ້ນ ແລະວັດ ໔໓ ປະການຂອງອຸກເຂປະນີຍະກຳ ໓ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດປະພຶດຕາມວັດແລ້ວຮ້ອງຂໍ, ຄວນລະງັບກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ແລະຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດ'. วตฺถุํ น ชานาตีติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ วตฺถุํ น ชานาติ. นิทานํ น ชานาตีติ ‘‘อิทํ สิกฺขาปทํ อิมสฺมึ นคเร ปญฺญตฺตํ, อิทํ อิมสฺมิ’’นฺติ น ชานาติ. ปญฺญตฺตึ น ชานาตีติ ปญฺญตฺติอนุปญฺญตฺติอนุปฺปนฺนปญฺญตฺติวเสน ติวิธํ ปญฺญตฺตึ น ชานาติ. ปทปจฺจาภฏฺฐํ น ชานาตีติ สมฺมุขา กาตพฺพํ ปทํ น ชานาติ. ‘‘พุทฺโธ ภควา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ภควา พุทฺโธ’’ติ เหฏฺฐุปริยํ กตฺวา ปทํ โยเชติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ່ວັດຖຸ' ຄື ບໍ່ຮູ່ວັດຖຸແຫ່ງກອງອາບັດ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ມູນເຫດ (ນິທານ)' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ສິກຂາບົດນີ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງນີ້, ສິກຂາບົດນີ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ພະບັນຍັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ພະບັນຍັດ ໓ ປະການ ໂດຍແບ່ງເປັນ ພະບັນຍັດ (ບັນຍັດເດີມ), ອະນຸບັນຍັດ (ບັນຍັດເພີ່ມເຕີມ) ແລະອະນຸບປັນນະບັນຍັດ (ບັນຍັດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ບົດທີ່ກັບໄປກັບມາ' ຄື ບໍ່ຮູ້ບົດທີ່ຄວນກ່າວຕໍ່ໜ້າພະພັກ, ເມື່ອຄວນກ່າວວ່າ 'ພຸດໂທ ພະຄະວา' ກັບກ່າວປີ້ນກັບກັນວ່າ 'ພະຄະວາ ພຸດໂທ' ແລ້ວປະກອບບົດເຂົ້າ. อกุสโล จ โหติ วินเยติ วินยปาฬิยญฺจ อฏฺฐกถายญฺจ อกุสโล โหติ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະວິນັຍ' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດທັງໃນພະບາລີວິນັຍ ແລະໃນອັດຖະກະຖາ. ญตฺตึ น ชานาตีติ สงฺเขปโต หิ ทุวิธา ญตฺติ – ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ เอวํ นิทฺทิฏฺฐา จ อนิทฺทิฏฺฐา จ. ตตฺถ ยา เอวํ อนิทฺทิฏฺฐา, สา ‘‘กมฺมญตฺติ’’ นาม โหติ. ยา นิทฺทิฏฺฐา, สา ‘‘กมฺมปาทญตฺติ’’ นาม, ตํ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ น ชานาติ. ญตฺติยา [Pg.218] กรณํ น ชานาตีติ นวสุ ฐาเนสุ กมฺมญตฺติยา กรณํ น ชานาติ, ทฺวีสุ ฐาเนสุ กมฺมปาทญตฺติยา. ญตฺติยา อนุสฺสาวนนฺติ ‘‘อิมิสฺสา ญตฺติยา เอกา อนุสฺสาวนา, อิมิสฺสา ติสฺโส’’ติ น ชานาติ. ญตฺติยา สมถํ น ชานาตีติ ยฺวายํ สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโกติ จตุพฺพิโธ สมโถ ญตฺติยา วินา น โหติ, ตํ ญตฺติยา สมโถติ น ชานาติ. ญตฺติยา วูปสมํ น ชานาตีติ ยํ อธิกรณํ อิมินา จตุพฺพิเธน ญตฺติสมเถน วูปสมติ, ตสฺส ตํ วูปสมํ ‘‘อยํ ญตฺติยา วูปสโม กโต’’ติ น ชานาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຍັດຕິ' ຄື ໂດຍຫຍໍ້ແລ້ວ ຍັດຕິມີ ໒ ປະການ ຄື ຍັດຕິທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ນີ້ຄືຍັດຕິ' ແລະຍັດຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້. ໃນຍັດຕິທັງສອງນັ້ນ ຍັດຕິໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ ຍັດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຳມະຍັດຕິ'. ຍັດຕິໃດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ ຍັດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຳມະປາທະຍັດຕິ', ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ຍັດຕິທັງໝົດນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການເຮັດຍັດຕິ' ຄື ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳມະຍັດຕິໃນສະຖານທີ່ ໙ ແຫ່ງ, ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳມະປາທະຍັດຕິໃນສະຖານທີ່ ໒ ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການສວດປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ) ແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຍັດຕິນີ້ມີການສວດປະກາດ ໑ ຄັ້ງ, ຍັດຕິນີ້ມີການສວດປະກາດ ໓ ຄັ້ງ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສະມະຖະແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ສະມະຖະ ໔ ປະການໃດ ຄື ສະຕິວິນັຍ, ອະມູລະວິນັຍ, ຕັດສະປາປິຍະສິກา ແລະຕິລະວັດຖາຣົກ ທີ່ບໍ່ມີໄດ້ຫາກປາສະຈາກຍັດຕິ, ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ສະມະຖະນັ້ນວ່າເປັນສະມະຖະແຫ່ງຍັດຕິ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ອະທິກອນໃດລະງັບໄດ້ດ້ວຍຍັດຕິສະມະຖະ ໔ ປະການນີ້, ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງອະທິກອນນັ້ນວ່າ 'ຄວາມລະງັບນີ້ເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍຍັດຕິ'. สุตฺตํ น ชานาตีติ อุภโตวิภงฺคํ น ชานาติ. สุตฺตานุโลมํ น ชานาตีติ จตฺตาโร มหาปเทเส น ชานาติ. วินยํ น ชานาตีติ ขนฺธกปริวารํ น ชานาติ. วินยานุโลมํ น ชานาตีติ จตฺตาโร มหาปเทเสเยว น ชานาติ. น จ ฐานาฐานกุสโลติ การณาการณกุสโล น โหติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສູດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸພະໂຕວິພັງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມສູດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ຂັນທະກະ ແລະປະຣິວານ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຖານະແລະອະຖານະ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສິ່ງທີ່ເປັນເຫດ ແລະບໍ່ແມ່ນເຫດ. ธมฺมํ น ชานาตีติ ฐเปตฺวา วินยปิฏกํ อวเสสํ ปิฏกทฺวยํ น ชานาติ. ธมฺมานุโลมํ น ชานาตีติ สุตฺตนฺติเก จตฺตาโร มหาปเทเส น ชานาติ. วินยํ น ชานาตีติ ขนฺธกปริวารเมว น ชานาติ. วินยานุโลมํ น ชานาตีติ จตฺตาโร มหาปเทเส น ชานาติ. อุภโตวิภงฺคา ปเนตฺถ อสงฺคหิตา โหนฺติ, ตสฺมายํ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ – ‘‘วินยนฺติ สกลํ วินยปิฏกํ น ชานาตี’’ติ ตํ น คเหตพฺพํ. น จ ปุพฺพาปรกุสโล โหตีติ ปุเรกถาย จ ปจฺฉากถาย จ อกุสโล โหติ. เสสํ สพฺพตฺถ วุตฺตปฏิปกฺขวเสน เญยฺยตฺตา ปุพฺเพ ปกาสิตตฺตา จ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ທຳ' ຄື ຍົກເວັ້ນພະວິນັຍປິົກແລ້ວ ບໍ່ຮູ້ພະໄຕປິົກ ໒ ປິົກທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມທຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔ ໃນພະສູດ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ຂັນທະກະ ແລະປະຣิວານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔. ແຕ່ໃນໝວດ ໕ ນີ້ ອຸພະໂຕວິພັງທັງສອງບໍ່ໄດ້ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຸຣຸນທີວ່າ 'ຄຳວ່າ ວິນັຍ ຄື ບໍ່ຮູ້ພະວິນັຍປິົກທັງໝົດ' ຄຳນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນ ແລະຖ້ອຍຄຳເບື້ອງປາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລະເພາະໄດ້ສະແດງໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. อนิสฺสิตวคฺคนปฺปฏิปฺปสฺสมฺภนวคฺคโวหารวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍອະນິດສິຕະວັກ, ນັບປະຕິປັດສັມພະນະວັກ ແລະໂວຫາຣະວັກ ຈົບແລ້ວ. ทิฏฺฐาวิกมฺมวคฺควณฺณนา Consolidated translation of Diṭṭhāvikammavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍທິດຖາວິກຳມະວັກ ๔๒๕. ทิฏฺฐาวิกมฺมวคฺเค – ทิฏฺฐาวิกมฺมาติ ทิฏฺฐีนํ อาวิกมฺมานิ; ลทฺธิปฺปกาสนานิ อาปตฺติเทสนาสงฺขาตานํ วินยกมฺมานเมตํ อธิวจนํ. อนาปตฺติยา ทิฏฺฐึ อาวิ กโรตีติ อนาปตฺติเมว อาปตฺตีติ เทเสตีติ อตฺโถ[Pg.219]. อเทสนาคามินิยาติ ครุกาปตฺติยา ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; สงฺฆาทิเสสญฺจ ปาราชิกญฺจ เทเสตีติ อตฺโถ. เทสิตายาติ ลหุกาปตฺติยาปิ เทสิตาย ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; เทสิตํ ปุน เทเสตีติ อตฺโถ. ໔໒໕. ໃນທິດຖາວິກຳມະວັກ — ຄຳວ່າ 'ທິດຖາວິກຳ' ຄື ການເຮັດທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ) ໃຫ້ແຈ້ງ, ການປະກາດລັດທິ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງວິນັຍກຳທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວຄືການສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດ' ອະທິບາຍວ່າ ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດນັ້ນເອງວ່າເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາບັດທີ່ບໍ່ເຖິງການສະແດງ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍຄະລຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ), ຄືສະແດງອາບັດສັງຄາທິເສດ ແລະອາບັດປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງເຖິງແມ່ນດ້ວຍລະຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ) ທີ່ສະແດງແລ້ວ, ຄືສະແດງອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວນັ້ນຊ້ຳອີກ. จตูหิ ปญฺจหิ ทิฏฺฐินฺติ ยถา จตูหิ ปญฺจหิ ทิฏฺฐิ อาวิกตา โหติ, เอวํ อาวิกโรติ; จตฺตาโร ปญฺจ ชนา เอกโต อาปตฺตึ เทเสนฺตีติ อตฺโถ. มโนมานเสนาติ มนสงฺขาเตน มานเสน ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; วจีเภทํ อกตฺวา จิตฺเตเนว อาปตฺตึ เทเสตีติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເຫັນດ້ວຍພິກຂຸ ໔ ຫຼື ໕ ຮູບ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງ ໂດຍປະການທີ່ຄວາມເຫັນນັ້ນຖືກເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແກ່ພິກຂຸ ໔ ຫຼື ໕ ຮູບ, ຄື ບຸກຄົນ ໔ ຫຼື ໕ ຄົນຮ່ວມກັນສະແດງອາບັດພ້ອມກັນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍໃຈອັນເປັນມະໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍມານັດ (ໃຈ) ທີ່ກ່າວຄືຈິດ, ຄືສະແດງອາບັດດ້ວຍຈິດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເປັ່ງວາຈາ. นานาสํวาสกสฺสาติ ลทฺธินานาสํวาสกสฺส วา กมฺมนานาสํวาสกสฺส วา สนฺติเก ทิฏฺฐึ อาวิกโรติ; อาปตฺตึ เทเสตีติ อตฺโถ. นานาสีมายาติ สมานสํวาสกสฺสาปิ นานาสีมาย ฐิตสฺส สนฺติเก อาวิกโรติ. มาฬกสีมาย หิ ฐิเตน สีมนฺตริกาย ฐิตสฺส สีมนฺตริกาย วา ฐิเตน อวิปฺปวาสสีมาย ฐิตสฺสาปิ อาปตฺตึ เทเสตุํ น วฏฺฏติ. อปกตตฺตสฺสาติ อุกฺขิตฺตกสฺส วา, ยสฺส วา อุโปสถปวารณา ฐปิตา โหนฺติ, ตสฺส สนฺติเก เทเสตีติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸນານາສັງວາດ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນນານາສັງວາດດ້ວຍລັດທິ ຫຼືພິກຂຸຜູ້ເປັນນານາສັງວາດດ້ວຍກຳ, ຄືສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ໃນສີມາຕ່າງກັນ' ຄື ເຖິງແມ່ນເປັນຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍເຮັດໃຫ້ແຈ້ງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມາຕ່າງກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນມາລະກະສີມາ (ລານສີມາ) ຈະສະແດງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກະ (ລະຫວ່າງສີມາ) ກໍດີ, ຫຼືພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກະ ຈະສະແດງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນອະວິບປະວາສະສີມາ (ມະຫາສີມາ) ກໍດີ, ບໍ່ຄວນເຮັດ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນປົກກະຕັດ' ອະທິບາຍວ່າ ສະແດງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳກໍດີ, ຫຼືພິກຂຸຜູ້ຖືກງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາກໍດີ. ๔๓๐. นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุนฺติ น ปริยตฺตํ กาตุํ; น กาตพฺพนฺติ อตฺโถ. อิธาปิ อปกตตฺโต อุกฺขิตฺตโก จ ฐปิตอุโปสถปวารโณ จ. จาวนาธิปฺปาโยติ สาสนโต จาเวตุกาโม. ໔໓໐. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນເຮັດໂອກາດະກຳ' ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ຫຼືບໍ່ຄວນເຮັດ. ໃນໝວດ ໕ ນີ້ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນປົກກະຕັດ ກໍຄື ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະພິກຂຸຜູ້ຖືກງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາ. ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ເຄື່ອນ' ຄື ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ເຄື່ອນ (ເສື່ອມ) ຈາກພະສາສະໜາ. ๔๓๒. มนฺทตฺตา โมมูหตฺตาติ มนฺทภาเวน โมมูหภาเวน วิสฺสชฺชิตมฺปิ ชานิตุํ อสมตฺโถ, เกวลํ อตฺตโน โมมูหภาวํ ปกาเสนฺโตเยว ปุจฺฉติ อุมฺมตฺตโก วิย. ปาปิจฺโฉติ ‘‘เอวํ มํ ชโน สมฺภาเวสฺสตี’’ติ ปาปิกาย อิจฺฉาย ปุจฺฉติ. ปริภวาติ ปริภวํ อาโรเปตุกาโม หุตฺวา ปุจฺฉติ. อญฺญพฺยากรเณสุปิ เอเสว นโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. อตฺตาทานวคฺเค จ ธุตงฺควคฺเค จ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว. ໔໓໒. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມອ່ອນແອ ເພາະຄວາມຫຼົງງົມງາຍ' ຄື ເພາະຄວາມເປັນຄົນອ່ອນແອ ແລະເພາະຄວາມເປັນຄົນຫຼົງງົມງາຍຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນໄດ້ຮັບການວິສັດຊະນາ (ຕອບ) ແລ້ວກໍບໍ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້, ພຽງແຕ່ສະແດງຄວາມຫຼົງງົມງາຍຂອງຕົນອອກມາແລ້ວຖາມ ເໝືອນຄົນບ້າ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ' ຄື ດຳຣິວ່າ 'ເມື່ອຖາມຢ່າງນີ້ ຄົນທັງຫຼາຍຈຶ່ງຈະຍົກຍ້ອງເຮົາ' ແລ້ວຖາມດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຂົ່ມຂູ່' ຄື ປາດຖະໜາຈະຍົກໂທດຂົ່ມຂູ່ແລ້ວຖາມ. ເຖິງແມ່ນໃນການພະຍາກອນອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ແລະຂໍ້ວິນິດໄສໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວໃນອັດຕາທານະວັກ ແລະທຸຕັງຄະວັກ, ຂໍ້ວິນິດໄສທັງໝົດນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ทิฏฺฐาวิกมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍທິດຖາວິກຳມະວັກ ຈົບແລ້ວ. มุสาวาทวคฺควณฺณนา Consolidated translation of Musāvādavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍມຸສາວາດະວັກ ๔๔๔. มุสาวาทวคฺเค [Pg.220] – ปาราชิกํ คจฺฉตีติ ปาราชิกคามี; ปาราชิกาปตฺติภาวํ ปาปุณาตีติ อตฺโถ. อิตเรสุปิ เอเสว นโย. ตตฺถ อสนฺตอุตฺตริมนุสฺสธมฺมาโรจนมุสาวาโท ปาราชิกคามี, อมูลเกน ปาราชิเกน อนุทฺธํสนมุสาวาโท สงฺฆาทิเสสคามี, ‘‘โย เต วิหาเร วสตี’’ติอาทินา ปริยาเยน ชานนฺตสฺส วุตฺตมุสาวาโท ถุลฺลจฺจยคามี, อชานนฺตสฺส ทุกฺกฏคามี, ‘‘สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติย’’นฺติ อาคโต ปาจิตฺติยคามีติ เวทิตพฺโพ. ໔໔໔. ໃນມຸສາວາດະວັກ — ຄຳວ່າ 'ເຖິງປາຣາຊິກ' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ (ປາຣາຊິກະກາມີ), ຄືເຖິງຄວາມເປັນອາບັດປາຣາຊິກ. ໃນບົດອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນມຸສາວາດເຫຼົ່ານັ້ນ ມຸສາວາດໃນການບອກອຸຕະລິມະນຸດສະທຳທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ເປັນປາຣາຊິກະກາມີ (ເຖິງປາຣາຊິກ), ມຸສາວາດໃນການໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກບໍ່ມີມູນ ເປັນສັງຄາທິເສສະກາມີ (ເຖິງສັງຄາທິເສດ), ມຸສາວາດທີ່ກ່າວໂດຍອ້ອມແກ່ຜູ້ຮູ້ຢູ່ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດອາໄສຢູ່ໃນວິຫານຂອງທ່ານ ພິກຂຸນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ' ເປັນຖຸນລັດໃຈຍະກາມີ (ເຖິງຖຸນລັດໃຈ), ຖ້າກ່າວແກ່ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ເປັນທຸກກົດຕະກາມີ (ເຖິງທຸກກົດ), ມຸສາວາດທີ່ມາແລ້ວວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ເພາະກ່າວມຸສາວາດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່' ພຶງຮູ້ວ່າເປັນປາຈິດຕິຍະກາມີ (ເຖິງປາຈິດຕີ). อทสฺสเนนาติ วินยธรสฺส อทสฺสเนน. กปฺปิยากปฺปิเยสุ หิ กุกฺกุจฺเจ อุปฺปนฺเน วินยธรํ ทิสฺวา กปฺปิยากปฺปิยภาวํ ปฏิปุจฺฉิตฺวา อกปฺปิยํ ปหาย กปฺปิยํ กเรยฺย, ตํ อปสฺสนฺโต ปน อกปฺปิยมฺปิ กปฺปิยนฺติ กโรนฺโต อาปชฺชติ. เอวํ อาปชฺชิตพฺพํ อาปตฺตึ วินยธรสฺส ทสฺสเนน นาปชฺชติ, อทสฺสเนเนว อาปชฺชติ, เตน วุตฺตํ ‘‘อทสฺสเนนา’’ติ. อสฺสวเนนาติ เอกวิหาเรปิ วสนฺโต ปน วินยธรสฺส อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา กปฺปิยากปฺปิยํ อปุจฺฉิตฺวา วา อญฺเญสญฺจ วุจฺจมานํ อสุณนฺโต อาปชฺชติเยว, เตน วุตฺตํ ‘‘อสฺสวเนนา’’ติ. ปสุตฺตกตาติ ปสุตฺตกตาย. สหคารเสยฺยญฺหิ ปสุตฺตกภาเวนปิ อาปชฺชติ. อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตาย อาปชฺชนฺโต ปน ตถาสญฺญี อาปชฺชติ. สติสมฺโมสา เอกรตฺตาติกฺกมาทิวเสน อาปชฺชิตพฺพํ อาปชฺชติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ 'ເພາະການບໍ່ເຫັນ' ຄື ເພາະການບໍ່ໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ເມື່ອຄວາມສົງໄສໃນສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນ, ຫາກໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນແລ້ວຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ, ລະເສຍສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ ແລ້ວເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນນັ້ນ ກໍເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນໂດຍເຂົ້າໃຈວ່າຄວນ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດ. ອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງເພາະການໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນ, ແຕ່ຕ້ອງເພາະການບໍ່ໄດ້ພົບເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ເພາະການບໍ່ເຫັນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໄດ້ຍິນ' ຄື ເຖິງແມ່ນອາໄສຢູ່ໃນວິຫານດຽວກັນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໄປບຳລຸງພະວິນັຍທອນ ບໍ່ໄດ້ຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືບໍ່ໄດ້ຍິນຄຳທີ່ເພິ່ນກ່າວແກ່ຄົນອື່ນ ກໍຕ້ອງອາບັດແທ້ໆ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໄດ້ຍິນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບ' ຄື ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ອາບັດສະຫະກາຣະເສຍ (ການນອນຮ່ວມ) ຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ ເຖິງແມ່ນເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ສ່ວນຜູ້ຕ້ອງອາບັດເພາະສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງນັ້ນ. ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງ ເພາະຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລ່ວງເລີຍລາຕີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. มุสาวาทวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍມຸສາວາດະວັກ ຈົບແລ້ວ. ภิกฺขุโนวาทวคฺควณฺณนา Consolidated translation of Bhikkhunovādavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍພິກຂຸນໂອວາດະວັກ ๔๕๐. ภิกฺขุนิวคฺเค – อลาภายาติ จตุนฺนํ ปจฺจยานํ อลาภตฺถาย; ยถา ปจฺจเย น ลภนฺติ, ตถา ปริสกฺกติ วายมตีติ อตฺโถ. อนตฺถายาติ อนตฺถํ กลิสาสนํ อาโรเปนฺโต ปริสกฺกติ. อวาสายาติ อวาสตฺถาย; ยสฺมึ คามเขตฺเต วสนฺติ, ตโต นีหรณตฺถาย. สมฺปโยเชตีติ อสทฺธมฺมปฏิเสวนตฺถาย สมฺปโยเชติ. ໔໕໐. ໃນພິກຂຸນີວັກ — ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມເສື່ອມລາບ' ຄື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໄດ້ປັດໄຈ ໔, ອະທິບາຍວ່າ ພະຍາຍາມຂะຫມີຂະໝັນໂດຍປະການທີ່ພວກນາງພິກຂຸນີຈະບໍ່ໄດ້ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຄື ພະຍາຍາມໂດຍຍົກໂທດອັນບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ຄຳສັ່ງອັນຮ້າຍກາດ). ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ມີທີ່ຢູ່' ຄື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີທີ່ຢູ່ອາໄສ, ຄືພະຍາຍາມເພື່ອຂັບໄລ່ອອກໄປຈາກເຂດບ້ານທີ່ພວກນາງພິກຂຸນີອາໄສຢູ່. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງ' ຄື ໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງເພື່ອປະພຶດອະສັດທຳ (ເສບເມຖຸນ). ๔๕๑. ‘‘กติหิ [Pg.221] นุ โข ภนฺเต องฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ สตฺตนฺนํ กมฺมานํ อญฺญตรํ สนฺธาย ปุจฺฉติ. ໔໕໑. ຄຳຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ນາງພິກຂຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງເທົ່າໃດໜໍ ຈຶ່ງຄວນເຮັດກຳ' ນີ້ ພະອຸບາລີເຖລະຖາມໂດຍໝາຍເຖິງກຳໃດກຳໜຶ່ງໃນກຳທັງ ໗ ປະການ. ๔๕๔. น สากจฺฉาตพฺโพติ กปฺปิยากปฺปิยนามรูปปริจฺเฉทสมถวิปสฺสนาทิเภโท กถามคฺโค น กเถตพฺโพ. ยสฺมา ปน ขีณาสโว ภิกฺขุ น วิสํวาเทติ, ตถารูปสฺส กถามคฺคสฺส สามี หุตฺวา กเถติ, น อิตโร; ตสฺมา ปฐมปญฺจเก ‘‘น อเสกฺเขนา’’ติ ปฏิกฺขิปิตฺวา ทุติยปญฺจเก ‘‘อเสกฺเขนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ໔໕໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນສົນທະນາ' ຄື ບໍ່ຄວນກ່າວເຖິງແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ໂດຍແບ່ງເປັນ ສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ, ການກຳນົດນາມຮູບ, ສະມະຖະ ແລະວິປັດສະນາເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະພິກຂຸຜູ້ເປັນຂີນາສົບຍ່ອມບໍ່ກ່າວຄາດເຄື່ອນ, ເປັນເຈົ້າຂອງແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເຫັນປານນັ້ນແລ້ວກ່າວ, ພິກຂຸອື່ນ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນພະອໍຣະຫັນ) ບໍ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນໝວດ ໕ ທຳອິດ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງຫ້າມວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນພະອະເສຂະ' ແລ້ວໃນໝວດ ໕ ທີສອງ ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳມີ 'ເປັນພະອະເສຂະ' ເປັນຕົ້ນ. น อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ อฏฺฐกถาย ปฏิสมฺภิทาปตฺโต ปเภทคตญาณปฺปตฺโต น โหติ. น ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ ปาฬิธมฺเม ปฏิสมฺภิทาปตฺโต น โหติ. น นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ โวหารนิรุตฺติยํ ปฏิสมฺภิทาปตฺโต น โหติ. น ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโตติ ยานิ ตานิ ปฏิภานสงฺขาตานิ อตฺถปฏิสมฺภิทาทีนิ ญาณานิ, เตสุ ปฏิสมฺภิทาปตฺโต น โหติ. ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขิตาติ จตุนฺนํ ผลวิมุตฺตีนํ วเสน ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ เอกูนวีสติเภทาย ปจฺจเวกฺขณาย น ปจฺจเวกฺขิตา โหติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸອັດຖະປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາອັນເຖິງຍານແຕກສານໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸທຳມະປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພະບາລີທຳ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸນິຣຸດຕິປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພາສາໂວຫານ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິພານะປະຕິສຳພິທາ' ຄື ຍານທັງຫຼາຍໃດ ມີອັດຖະປະຕິສຳພິທາເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວຄືປະຕິພານະຍານທີ່ມີຢູ່, ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນຍານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຈິດທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຈິດທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດນັ້ນໆ ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ ໑໙ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນວິມຸດ ໔ ປະການ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ภิกฺขุโนวาทวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍພິກຂຸນໂອວາດະວັກ ຈົບແລ້ວ. อุพฺพาหิกวคฺควณฺณนา Consolidated translation of Ubbāhikavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍອຸບພາຫິກະວັກ ๔๕๕. อุพฺพาหิกวคฺเค – น อตฺถกุสโลติ น อฏฺฐกถากุสโล; อตฺถุทฺธาเร เฉโก น โหติ. น ธมฺมกุสโลติ อาจริยมุขโต อนุคฺคหิตตฺตา ปาฬิยํ น กุสโล, น ปาฬิสูโร. น นิรุตฺติกุสโลติ ภาสนฺตรโวหาเร น กุสโล. น พฺยญฺชนกุสโลติ สิถิลธนิตาทิวเสน ปริมณฺฑลพฺยญฺชนาโรปเน กุสโล น โหติ; น อกฺขรปริจฺเฉเท นิปุโณติ อตฺโถ. น ปุพฺพาปรกุสโลติ อตฺถปุพฺพาปเร ธมฺมปุพฺพาปเร นิรุตฺติปุพฺพาปเร พฺยญฺชนปุพฺพาปเร ปุเรกถาปจฺฉากถาสุ จ น กุสโล โหติ. ໔໕໕. ໃນອຸບພາຫິກະວັກ, ຄຳວ່າ "na atthakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອັດຖະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອັດຖະກະຖາ, ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການສະແດງອັດຖະ. ຄຳວ່າ "Na dhammakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນທຳ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະບາລີ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ໂດຍກົງຈາກປາກຂອງພະອາຈານ, ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ແກ້ວກ້າໃນພະບາລີ. ຄຳວ່າ "Na niruttikusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນນິຣຸດຕິ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານແຫ່ງພາສາອື່ນ. ຄຳວ່າ "Na byañjanakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະຍັນຊະນະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການອອກສຽງພະຍັນຊະນະໃຫ້ກົມກ່ອມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສິຖິນ (ສຽງເບົາ) ແລະທະນິດ (ສຽງໜັກ) ເປັນຕົ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ມີປັນຍາລະອຽດອ່ອນໃນການກຳນົດອັກສອນ. ຄຳວ່າ "Na pubbāparakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນและເບື້ອງປາຍແຫ່ງພະບາລີ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງນิຣຸດຕິ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງພະຍັນຊະນະ, ແລະໃນຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວກ່ອນແລະຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວພາຍຫຼັງ. โกธโนติอาทีนิ ยสฺมา โกธาทีหิ อภิภูโต การณาการณํ น ชานาติ, วินิจฺฉิตุํ น สกฺโกติ, ตสฺมา วุตฺตานิ. ปสาเรตา โหติ [Pg.222] โน สาเรตาติ โมเหตา โหติ, น สติอุปฺปาเทตา; โจทกจุทิตกานํ กถํ โมเหติ ปิทหติ น สาเรตีติ อตฺโถ. เสสเมตฺถ อุพฺพาหิกวคฺเค อุตฺตานเมวาติ. ບົດວ່າ "kodhanotiādīni" (ເປັນຜູ້ມັກໂກດເປັນຕົ້ນ) ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ ກໍເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຖືກຄວາມໂກດເປັນຕົ້ນຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກເຫດແລະບໍ່ແມ່ນເຫດ, ບໍ່ສາມາດຈະຕັດສິນໄດ້. ຄຳວ່າ "Pasāretā hoti no sāretā" ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຫຼົງ, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດໃຫ້ສະຕິເກີດຂຶ້ນ; ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຖ້ອຍຄຳຂອງໂຈດແລະຈຳເລີຍຫຼົງໄຫຼ ປິດບັງໄວ້ ແລະບໍ່ໃຫ້ລະນຶກໄດ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນອຸບພາຫິກະວັກນີ້ ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. อุพฺพาหิกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍອຸບພາຫິກະວັກ ຈົບແລ້ວ. อธิกรณวูปสมวคฺควณฺณนา ການອະທິບາຍອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກ ๔๕๗. อธิกรณวูปสมวคฺเค – ปุคฺคลครุ โหตีติ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย, อยํ เม อาจริโย’’ติอาทีนิ จินฺเตตฺวา ตสฺส ชยํ อากงฺขมาโน ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติ ทีเปติ. สงฺฆครุ โหตีติ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ อมุญฺจิตฺวา วินิจฺฉินนฺโต สงฺฆครุโก นาม โหติ. จีวราทีนิ คเหตฺวา วินิจฺฉินนฺโต อามิสครุโก นาม โหติ, ตานิ อคฺคเหตฺวา ยถาธมฺมํ วินิจฺฉินนฺโต สทฺธมฺมครุโก นาม โหติ. ໔໕໗. ໃນອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກ, ຄຳວ່າ "puggalagaru hotī" (ເປັນຜູ້ໜັກໃນບຸກຄົນ) ໄດ້ແກ່ ພິຈາລະນາວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນພະອຸປັດຊາຂອງເຮົາ, ຜູ້ນີ້ເປັນພະອາຈານຂອງເຮົາ" ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມຊະນະຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳວ່າເປັນທຳ. ຄຳວ່າ "saṅghagaru hotī" ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍທອນຜູ້ຕັດສິນໂດຍບໍ່ລະຖິ້ມທຳແລະວິນັຍ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນສົງ. ບຸກຄົນຜູ້ຮັບເອົາຈີວອນເປັນຕົ້ນແລ້ວຕັດສິນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນອາມິດ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮັບເອົາອາມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວຕັດສິນຕາມທຳ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນພະສັດທຳ. ๔๕๘. ปญฺจหุปาลิ อากาเรหีติ ปญฺจหิ การเณหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ – กมฺเมน, อุทฺเทเสน, โวหรนฺโต, อนุสฺสาวเนน, สลากคฺคาเหนาติ. เอตฺถ กมฺเมนาติ อปโลกนาทีสุ จตูสุ กมฺเมสุ อญฺญตเรน กมฺเมน. อุทฺเทเสนาติ ปญฺจสุ ปาติโมกฺขุทฺเทเสสุ อญฺญตเรน อุทฺเทเสน. โวหรนฺโตติ กถยนฺโต; ตาหิ ตาหิ อุปปตฺตีหิ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติอาทีนิ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ ทีเปนฺโต. อนุสฺสาวเนนาติ ‘‘นนุ ตุมฺเห ชานาถ มยฺหํ อุจฺจากุลา ปพฺพชิตภาวํ พหุสฺสุตภาวญฺจ, มาทิโส นาม อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุ สาสนํ คาเหยฺยาติ จิตฺตมฺปิ อุปฺปาเทตุํ ตุมฺหากํ ยุตฺตํ, กึ มยฺหํ อวีจิ นีลุปฺปลวนมิว สีตโล, กิมหํ อปายโต น ภายามี’’ติอาทินา นเยน กณฺณมูเล วจีเภทํ กตฺวา อนุสฺสาวเนน. สลากคฺคาเหนาติ เอวํ อนุสฺสาเวตฺวา เตสํ จิตฺตํ อุปตฺถมฺเภตฺวา อนิวตฺติธมฺเม กตฺวา ‘‘คณฺหถ อิมํ สลาก’’นฺติ สลากคฺคาเหน. ໔໕໘. ຄຳວ່າ "Pañcahupāli ākārehi" (ດ້ວຍອາການ ໕ ຢ່າງ ດູກ່ອນອຸບາລີ) ໄດ້ແກ່ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍເຫດ ໕ ຢ່າງ ຄື: ດ້ວຍກຳ, ດ້ວຍອຸເທດ, ດ້ວຍການກ່າວໂວຫານ, ດ້ວຍການປ່າວປະກາດ, ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ດ້ວຍກຳ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາກຳທັງ ໔ ມີອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຸເທດ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸເທດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາປາຕິໂມກຂຸເທດທັງ ໕. ຄຳວ່າ "voharantoti" (ກ່າວຢູ່) ໄດ້ແກ່ ກ່າວຢູ່, ຄື ສະແດງວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ສົງແຕກກັນ ໑໘ ປະການ ມີ "ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳວ່າເປັນທຳ" ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ເໝາະສົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການປ່າວປະກາດ" ໄດ້ແກ່ ການປ່າວປະກາດໂດຍການກ່າວຂ້າງຫູ ດ້ວຍທຳນອງວ່າ "ພວກທ່ານກໍຮູ້ຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ບວດຈາກຕະກູນສູງ ແລະເປັນພະພະຫູສູດ, ບຸກຄົນເຊັ່ນເຮົາຈະຍຶດຖືພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາໃຫ້ຜິດທຳຜິດວິນັຍນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມຄິດພວກທ່ານກໍບໍ່ຄວນຈະຄິດ, ນະລົກອະເວຈີຈະເຢັນສະບາຍຄືກັບປ່າດອກບົວຂຽວສຳລັບເຮົາບໍ, ຫຼືວ່າເຮົາບໍ່ຢ້ານອະບາຍພູມ?" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ" ໄດ້ແກ່ ການປ່າວປະກາດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ສະໜັບສະໜູນຈິດໃຈຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາບໍ່ທໍ້ຖອຍ ແລ້ວບອກວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງຮັບເອົາສະຫຼາກນີ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ຈັບສະຫຼາກ. เอตฺถ จ กมฺมเมว อุทฺเทโส วา ปมาณํ, โวหารานุสฺสาวนสลากคฺคาหา ปน ปุพฺพภาคา. อฏฺฐารสวตฺถุทีปนวเสน หิ โวหรนฺเต ตตฺถ รุจิชนนตฺถํ [Pg.223] อนุสฺสาเวตฺวา สลากาย คาหิตายปิ อภินฺโนว โหติ สงฺโฆ. ยทา ปน เอวํ จตฺตาโร วา อติเรเก วา สลากํ คาเหตฺวา อาเวณิกํ กมฺมํ วา อุทฺเทสํ วา กโรติ, ตทา สงฺโฆ ภินฺโน นาม โหติ. อิติ ยํ สงฺฆเภทกกฺขนฺธกวณฺณนายํ อโวจุมฺหา ‘‘เอวํ อฏฺฐารสสุ วตฺถูสุ ยํกิญฺจิ เอกมฺปิ วตฺถุํ ทีเปตฺวา เตน เตน การเณน ‘อิมํ คณฺหถ, อิมํ โรเจถา’ติ สญฺญาเปตฺวา สลากํ คาเหตฺวา วิสุํ สงฺฆกมฺเม กเต สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. ปริวาเร ปน ‘ปญฺจหิ, อุปาลิ, อากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชตี’ติอาทิ วุตฺตํ. ตสฺส อิมินา อิธ วุตฺเตน สงฺฆเภทลกฺขเณน อตฺถโต นานากรณํ นตฺถิ. ตํ ปนสฺส นานากรณาภาวํ ตตฺเถว ปกาสยิสฺสามา’’ติ, สฺวายํ ปกาสิโต โหติ. ໃນບັນດາເຫດ ໕ ຢ່າງນີ້, ກຳ ຫຼື ອຸເທດ ເທົ່ານັ້ນເປັນເກນຕັດສິນ, ສ່ວນການກ່າວໂວຫານ, ການປ່າວປະກາດ ແລະການຈັບສະຫຼາກ ເປັນພຽງສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພິກຂຸກ່າວສະແດງວັດຖຸ ໑໘ ປະການ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມພໍໃຈໃນຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງປ່າວປະກາດ ແລະເຖິງແມ່ນຈະໃຫ້ຈັບສະຫຼາກແລ້ວ ສົງກໍຍັງບໍ່ທັນແຕກກັນເທື່ອ. ແຕ່ເມື່ອໃດ ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ຫຼື ຫຼາຍກວ່າ ໔ ຮູບ ໃຫ້ຈັບສະຫຼາກຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເຮັດສັງຄະກຳ ຫຼື ສູດອຸເທດແຍກຕ່າງຫາກ, ເມື່ອນັ້ນ ສົງຈຶ່ງຊື່ວ່າແຕກກັນແລ້ວ. ດັ່ງທີ່ພວກເຮົາໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳອະທິບາຍສັງຄະເພທະກະຂັນທະກະວ່າ: "ເມື່ອສະແດງວັດຖຸຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວໃນບັນດາວັດຖຸ ໑໘ ປະການ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈດ້ວຍເຫດຜົນນັ້ນໆ ວ່າ 'ຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງນີ້, จົ່ງພໍໃຈໃນສິ່ງນີ້' ແລ້ວໃຫ້ຈັບສະຫຼາກ ເຮັດສັງຄະກຳແຍກຕ່າງຫາກ ສົງຍ່ອມແຕກກັນ. ແຕ່ໃນຄຳພີປະຣິວານ ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດວ່າ 'ດູກ່ອນອຸບາລີ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍອາການ ໕ ຢ່າງ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳຕັດນັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກລັກສະນະການແຕກແຍກແຫ່ງສົງທີ່ຕັດໄວ້ໃນທີ່ນີ້ເລີຍ. ສ່ວນຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ພວກເຮົາຈະສະແດງໃຫ້ປາກົດໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີປະຣິວານນັ້ນເອງ" ດັ່ງນີ້, ເນື້ອຄວາມນັ້ນກໍເປັນອັນສະແດງໃຫ້ປາກົດແລ້ວໃນທີ່ນີ້. ปญฺญตฺเตตนฺติ ปญฺญตฺตํ เอตํ. กฺว ปญฺญตฺตํ? วตฺตกฺขนฺธเก. ตตฺร หิ จุทฺทส ขนฺธกวตฺตานิ ปญฺญตฺตานิ. เตนาห – ‘‘ปญฺญตฺเตตํ, อุปาลิ, มยา อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อาคนฺตุกวตฺต’’นฺติอาทิ. เอวมฺปิ โข อุปาลิ สงฺฆราชิ โหติ, โน จ สงฺฆเภโทติ เอตฺตาวตา หิ สงฺฆราชิมตฺตเมว โหติ, น ตาว สงฺฆเภโท; อนุปุพฺเพน ปน อยํ สงฺฆราชิ วฑฺฒมานา สงฺฆเภทาย สํวตฺตตีติ อตฺโถ. ยถารตฺตนฺติ รตฺติปริมาณานุรูปํ; ยถาเถรนฺติ อตฺโถ. อาเวนิภาวํ กริตฺวาติ วิสุํ ววตฺถานํ กริตฺวา. กมฺมากมฺมานิ กโรนฺตีติ อปราปรํ สงฺฆกมฺมํ อุปาทาย ขุทฺทกานิ เจว มหนฺตานิ จ กมฺมานิ กโรนฺติ. เสสเมตฺถาปิ อธิกรณวูปสมวคฺเค อุตฺตานเมว. ບົດວ່າ "paññattetanti" ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນີ້ຖືກບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ. ບັນຍັດໄວ້ໃນໃສ? ບັນຍັດໄວ້ໃນວັດຕະຂັນທະກະ. ເພາະວ່າໃນວັດຕະຂັນທະກະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກໄດ້ບັນຍັດຂັນທະກະວັດ ໑໔ ປະການໄວ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ອາຄັນຕຸກາວັດນີ້ ເຮົາໄດ້ບັນຍັດໄວ້ແລ້ວແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນອາຄັນຕຸກະລາ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Evampi kho upāli saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedoti" (ດູກ່ອນອຸບາລີ ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ແລ້ວ ສົງຍ່ອມມີຄວາມຮ້າວຣານ ແຕ່ຍັງບໍ່ທັນແຕກກັນເທື່ອ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນພຽງແຕ່ຄວາມຮ້າວຣານແຫ່ງສົງເທົ່ານັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນເຖິງຂັ້ນສົງແຕກກັນ; ແຕ່ໂດຍລຳດັບແລ້ວ ຄວາມຮ້າວຣານແຫ່ງສົງນີ້ ເມື່ອຈະເລີນຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ "yathārattanti" ໄດ້ແກ່ ຕາມຈຳນວນລາຕີ (ພັນສາ) ທີ່ໄດ້ບວດມາ, ຄື ຕາມຄວາມເປັນພະເຖລະ. ຄຳວ່າ "āvenibhāvaṃ karitvāti" ໄດ້ແກ່ ເຮັດການກຳນົດແຍກຕ່າງຫາກ. ຄຳວ່າ "kammākammāni karontī" ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດກຳທັງນ້ອຍແລະໃຫຍ່ ໂດຍອາໄສສັງຄະກຳນັ້ນໆ ຕໍ່ໆ ກັນໄປ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກນີ້ ກໍຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. สงฺฆเภทกวคฺคทฺวยวณฺณนา ການອະທິບາຍສັງຄະເພທະກະວັກທັງສອງ ๔๕๙. สงฺฆเภทวคฺคทฺวเย – วินิธาย ทิฏฺฐึ กมฺเมนาติ เตสุ อธมฺมาทีสุ อธมฺมาทโย เอเตติ เอวํทิฏฺฐิโกว หุตฺวา ตํ ทิฏฺฐึ วินิธาย เต ธมฺมาทิวเสน ทีเปตฺวา วิสุํ กมฺมํ กโรติ. อิติ ยํ วินิธาย ทิฏฺฐึ กมฺมํ กโรติ, เตน เอวํ กเตน วินิธาย ทิฏฺฐึ กมฺเมน สทฺธึ ปญฺจงฺคานิ โหนฺติ, ‘‘อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหี’’ติ อยเมกสฺมึ ปญฺจเก อตฺถโยชนา. เอเตน นเยน สพฺพปญฺจกานิ เวทิตพฺพานิ. เอตฺถาปิ จ โวหาราทิ องฺคตฺตยํ ปุพฺพภาควเสเนว วุตฺตํ. กมฺมุทฺเทสวเสน ปน อเตกิจฺฉตา เวทิตพฺพา. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. น เหตฺถ กิญฺจิ อตฺถิ ยํ ปุพฺเพ อวุตฺตนยํ. ໔໕໙. ໃນສັງຄະເພທະວັກທັງສອງ, ຄຳວ່າ "vinidhāya diṭṭhiṃ kammena" (ອຳພາງຄວາມເຫັນດ້ວຍກຳ) ໄດ້ແກ່ ໃນບັນດາສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຕົນເອງມີຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ "ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນທຳເປັນຕົ້ນ" ແລ້ວອຳພາງຄວາມເຫັນນັ້ນໄວ້ ແລ້ວສະແດງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຄວາມເປັນທຳເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດກຳແຍກຕ່າງຫາກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ກຳໃດທີ່ເຮັດໂດຍການອຳພາງຄວາມເຫັນ, ເມື່ອເຮັດກຳໂດຍການອຳພາງຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມມີອົງ ໕ ຮ່ວມກັນ, ຄຳວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ດ້ວຍອົງ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ" ນີ້ຄືການປະກອບອັດຖະໃນປັນຈະກະ (ໝວດ ໕) ຢ່າງໜຶ່ງ. ດ້ວຍທຳນອງນີ້ ພຶງຊາບປັນຈະກະທັງປວງ. ແລະໃນປັນຈະກະທັງປວງນີ້ ອົງ ໓ ມີການກ່າວໂວຫານເປັນຕົ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ພຶງຊາບຄວາມເປັນຜູ້ແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້ (ອະເຕກິດສາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳແລະອຸເທດ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມໃດໆ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງເລີຍ. อาวาสิกวคฺควณฺณนา ການອະທິບາຍອາວາສິກະວັກ ๔๖๑. อาวาสิกวคฺเค [Pg.224] – ยถาภตํ นิกฺขิตฺโตติ ยถา อาหริตฺวา ฐปิโต. ໔໖໑. ໃນອາວາສິກະວັກ, ຄຳວ່າ "yathābhataṃ nikkhitto" (ຖືກນຳມາປະດິດສະຖານໄວ້) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງຖືກນຳມາແລ້ວວາງໄວ້. ๔๖๒. วินยพฺยากรณาติ วินยปญฺเห วิสฺสชฺชนา. ปริณาเมตีติ นิยาเมติ ทีเปติ กเถติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ໔໖໒. ຄຳວ່າ "vinayabyākaraṇa" ໄດ້ແກ່ ການວິສັດຊະນາບັນຫາພະວິນັຍ. ຄຳວ່າ "pariṇāmetī" ໄດ້ແກ່ ກຳນົດ, ສະແດງ, ກ່າວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທີ່ນີ້ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. กถินตฺถารวคฺควณฺณนา การອະທິບາຍກະຖິນັດຖາຣະວັກ ๔๖๗. กถินตฺถารวคฺเค – โอตมสิโกติ อนฺธการคโต; ตญฺหิ วนฺทนฺตสฺส มญฺจปาทาทีสุปิ นลาฏํ ปฏิหญฺเญยฺย. อสมนฺนาหรนฺโตติ กิจฺจยปสุตตฺตา วนฺทนํ อสมนฺนาหรนฺโต. สุตฺโตติ นิทฺทํ โอกฺกนฺโต. เอกาวตฺโตติ เอกโต อาวตฺโต สปตฺตปกฺเข ฐิโต เวรี วิสภาคปุคฺคโล วุจฺจติ; อยํ อวนฺทิโย. อยญฺหิ วนฺทิยมาโน ปาเทนปิ ปหเรยฺย. อญฺญวิหิโตติ อญฺญํ จินฺตยมาโน. ໔໖໗. ໃນກະຖິນັດຖາຣະວັກ, ຄຳວ່າ "otamasiko" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ໃນຄວາມມືດ; ເພາະວ່າ ເມື່ອໄຫວ້ບຸກຄົນນັ້ນ ໜ້າຜາກຂອງຜູ້ໄຫວ້ອາດຈະໄປຕຳເອົາຂາຕຽງເປັນຕົ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ "asamannāharanto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ໃສ່ໃຈໃນການໄຫວ້ ເພາະມົວແຕ່ຂະຫມີຂະໝັນໃນກິດຈະການອື່ນ. ຄຳວ່າ "sutto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ຄຳວ່າ "ekāvatto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຫຼຽວໄປຂ້າງໜຶ່ງ, ຄື ບຸກຄົນຜູ້ເປັນສັດຕູ ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນບໍ່ກົງກັນ; ບຸກຄົນນີ້ບໍ່ຄວນໄຫວ້. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນີ້ ເມື່ອຖືກໄຫວ້ ຍ່ອມອາດຈະເຕະດ້ວຍຕີນກໍໄດ້. ຄຳວ່າ "aññavihito" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຄິດເຖິງເລື່ອງອື່ນຢູ່. ขาทนฺโตติ ปิฏฺฐขชฺชกาทีนิ ขาทนฺโต. อุจฺจารญฺจ ปสฺสาวญฺจ กโรนฺโต อโนกาสคตตฺตา อวนฺทิโย. อุกฺขิตฺตโกติ ติวิเธนปิ อุกฺเขปนียกมฺเมน อุกฺขิตฺตโก อวนฺทิโย. ตชฺชนียาทิกมฺมกตา ปน จตฺตาโร วนฺทิตพฺพา. อุโปสถปวารณาปิ เตหิ สทฺธึ ลพฺภนฺติ. อาทิโต ปฏฺฐาย จ วุตฺเตสุ อวนฺทิเยสุ นคฺคญฺจ อุกฺขิตฺตกญฺจ วนฺทนฺตสฺเสว อาปตฺติ. อิตเรสํ ปน อสารุปฺปฏฺเฐน จ อนฺตรา วุตฺตการเณน จ วนฺทนา ปฏิกฺขิตฺตา. อิโต ปรํ ปจฺฉาอุปสมฺปนฺนาทโย ทสปิ อาปตฺติวตฺถุภาเวเนว อวนฺทิยา. เต วนฺทนฺตสฺส หิ นิยเมเนว อาปตฺติ. อิติ อิเมสุ ปญฺจสุ ปญฺจเกสุ เตรส ชเน วนฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ, ทฺวาทสนฺนํ วนฺทนาย อาปตฺติ. ຄຳວ່າ "khādanto" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຂົບສັນຂອງຂົບຄ້ຽວມີເຂົ້າໜົມຜົງເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໄຫວ້ ເພາະຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ເໝາະສົມ. ຄຳວ່າ "ukkhittako" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ຖືກລົງອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍກຳທັງ ໓ ປະການ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໄຫວ້. ສ່ວນບຸກຄົນ ໔ ປະເພດ ທີ່ຖືກລົງກຳມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນໄຫວ້. ແມ່ນແຕ່ການເຮັດອຸໂປສົດແລະປະວໍຣະນາຮ່ວມກັບບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້. ແລະໃນບັນດາບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນນັ້ນ ພິເສດສະເພາະແຕ່ຜູ້ໄຫວ້ຄົນເປືອຍກາຍ ແລະຜູ້ຖືກລົງອຸກເຂປະນີຍະກຳເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ສ່ວນການໄຫວ້ບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອນອກນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງຫ້າມໄວ້ ເພາະຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ ແລະເພາະເຫດຜົນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລະຫວ່າງນັ້ນ. ຖັດຈາກນີ້ໄປ ບຸກຄົນ ໑໐ ປະເພດ ມີຜູ້ອຸປະສົມບົດພາຍຫຼັງເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ຄວນໄຫວ້ ເພາະເປັນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດໂດຍແທ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອໄຫວ້ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍແນ່ນອນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນປັນຈະກະທັງ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອໄຫວ້ບຸກຄົນ ໑໓ ປະເພດ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ, ແຕ່ເພາະການໄຫວ້ບຸກຄົນ ໑໖ ປະເພດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ. ๔๖๘. อาจริโย วนฺทิโยติ ปพฺพชฺชาจริโย อุปสมฺปทาจริโย นิสฺสยาจริโย อุทฺเทสาจริโย โอวาทาจริโยติ อยํ ปญฺจวิโธปิ อาจริโย วนฺทิโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໔໖໘. ຄຳວ່າ "ācariyo vandiyo" (ພະອາຈານຄວນໄຫວ້) ໄດ້ແກ່ ພະອາຈານ ໕ ປະເພດ ຄື: ພະບັນພັດຊາຈານ, ພະອຸປະສົມປະດາຈານ, ພະນິດສະຍາຈານ, ພະອຸເທສາຈານ, ພະໂອວາທາຈານ; ພະອາຈານທັງ ໕ ປະເພດນີ້ ຍ່ອມຄວນໄຫວ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. กถินตฺถารวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍກະຖິນັດຖາຣะວັກ ຈົບແລ້ວ. นิฏฺฐิตา จ อุปาลิปญฺจกวณฺณนา. ແລະການອະທິບາຍອຸບາລິປັນຈະກະ ກໍຈົບແລ້ວ. อาปตฺติสมุฏฺฐานวณฺณนา ການອະທິບາຍອາບັດຕິສະມຸດຖານ ๔๗๐. อจิตฺตโก [Pg.225] อาปชฺชตีติอาทีสุ สหเสยฺยาทิปณฺณตฺติวชฺชํ อสญฺจิจฺจ อาปชฺชนฺโต อจิตฺตโก อาปชฺชติ, เทเสนฺโต สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. ยํกิญฺจิ สญฺจิจฺจ อาปชฺชนฺโต สจิตฺตโก อาปชฺชติ, ติณวตฺถารเกน วุฏฺฐหนฺโต อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. ปุพฺเพ วุตฺตเมว ติณวตฺถารเกน วุฏฺฐหนฺโต อจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. อิตรํ เทเสนฺโต สจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺฐาติ. ‘‘ธมฺมทานํ กโรมี’’ติ ปทโสธมฺมาทีนิ กโรนฺโต กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, ‘‘พุทฺธานํ อนุสาสนึ กโรมี’’ติ อุทคฺคจิตฺโต เทเสนฺโต กุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ. โทมนสฺสิโก หุตฺวา เทเสนฺโต อกุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ, ติณวตฺถารเกน นิทฺทาคโตว วุฏฺฐหนฺโต อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺฐาติ. ภึสาปนาทีนิ กตฺวา ‘‘พุทฺธานํ สาสนํ กโรมี’’ติ โสมนสฺสิโก เทเสนฺโต อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, กุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ. โทมนสฺสิโกว เทเสนฺโต อกุสลจิตฺโต วุฏฺฐาติ, วุตฺตนเยเนว ติณวตฺถารเกน วุฏฺฐหนฺโต อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺฐาติ. นิทฺโทกฺกนฺตสมเย สหคารเสยฺยํ อาปชฺชนฺโต อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, วุตฺตนเยเนว ปเนตฺถ ‘‘กุสลจิตฺโต วุฏฺฐาตี’’ติอาทิ เวทิตพฺพํ. ໔໗໐. ໃນຄຳວ່າ "acittako āpajjati" (ຕ້ອງອາບັດໂດຍບໍ່ມີຈິດ) ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ພິກຂຸເມື່ອຕ້ອງອາບັດທີ່ເປັນປັນນັດຕິວັດຊະ ມີການນອນຮ່ວມເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ມີເຈດຕະນາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍບໍ່ມີຈິດ, ແຕ່ເມື່ອສະແດງອາບັດ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດໂດຍມີຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອຈົງໃຈຕ້ອງອາບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍມີຈິດ, ແຕ່ເມື່ອອອກຈາກອາບັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກໂດຍບໍ່ມີຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອຕ້ອງອາບັດທີ່ມີການນອນຮ່ວມເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງນັ້ນເອງ ແລ້ວອອກດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍບໍ່ມີຈິດ ແລະອອກໂດຍບໍ່ມີຈິດ. ສ່ວນອາບັດອື່ນ ເມື່ອສະແດງອາບັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໂດຍມີຈິດ ແລະອອກໂດຍມີຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອຄິດວ່າ "ເຮົາຈະໃຫ້ທຳມະທານ" ແລ້ວກ່າວສະແດງທຳໂດຍພະຍັນຊະນະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ, ແຕ່ເມື່ອຄິດວ່າ "ເຮົາຈະເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ" ແລ້ວສະແດງອາບັດດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ເບີກບານ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ. ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມໂທມະນັດແລ້ວສະແດງອາບັດ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ, ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຫຼັບສະໜິດແລ້ວອອກຈາກອາບັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ. ພິກຂຸເມື່ອເຮັດການຫຼອກຫຼອນໃຫ້ຢ້ານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຄິດວ່າ "ເຮົາຈະເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ" ແລ້ວສະແດງອາບັດດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ ແຕ່ອອກຈາກອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ. ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມໂທມະນັດນັ້ນເອງ ແລ້ວສະແດງອາບັດ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອະກຸສົນຈິດ, ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອອອກຈາກອາບັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ຍ່ອມອອກຈາກອາບັດດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ. ພິກຂຸໃນເວລາທີ່ກຳລັງຈະຫຼັບ ແລ້ວຕ້ອງອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍອັບຍາກະຕະຈິດ, ແລະໃນອະທິບາຍນີ້ ພຶງຊາບຄຳວ່າ "ອອກຈາກອາບັດດ້ວຍກຸສົນຈິດ" ເປັນຕົ້ນ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ. ปฐมํ ปาราชิกํ กติหิ สมุฏฺฐาเนหีติอาทิ ปุพฺเพ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว. ບົດວ່າ "paṭhamaṃ pārājikaṃ katihi samuṭṭhānehī" (ປະຖົມມະປາຣາຊິກ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ ເພາະມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ๔๗๓. จตฺตาโร ปาราชิกา กติหิ สมุฏฺฐาเนหีติอาทีสุ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทโต ยํ ยํ สมุฏฺฐานํ ยสฺส ยสฺส ลพฺภติ, ตํ สพฺพํ วุตฺตเมว โหติ. ໔໗໓. ໃນບົດວ່າ "cattāro pārājikā katihi samuṭṭhānehī" (ປາຣາຊິກ ໔ ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະມຸດຖານເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ, ສະມຸດຖານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ແກ່ສິກຂາບົດນັ້ນໆ ໂດຍການກຳນົດຢ່າງສູງສຸດ, ສະມຸດຖານທັງປວງນັ້ນ ກໍເປັນອັນກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ. อาปตฺติสมุฏฺฐานวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍອາບັດຕິສະມຸດຖານ ຈົບແລ້ວ. อปรทุติยคาถาสงฺคณิกํ ອະປະຣະທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະ (๑) กายิกาทิอาปตฺติวณฺณนา (໑) ການອະທິບາຍກາຍິກະອາບັດເປັນຕົ້ນ ๔๗๔. ‘‘กติ [Pg.226] อาปตฺติโย กายิกา’’ติอาทิคาถานํ วิสฺสชฺชเน ฉ อาปตฺติโย กายิกาติ อนฺตรเปยฺยาเล จตุตฺเถน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺสา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตาปตฺติโย. กายทฺวาเร สมุฏฺฐิตตฺตา หิ เอตา กายิกาติ วุจฺจนฺติ. ฉ วาจสิกาติ ตสฺมึเยว อนฺตรเปยฺยาเล ปญฺจเมน อาปตฺติสมุฏฺฐาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ, ‘‘ภิกฺขุ ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต’’ติอาทินา นเยน วุตฺตาปตฺติโย. ฉาเทนฺตสฺส ติสฺโสติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย ภิกฺขุนิยา ปาราชิกํ, ภิกฺขุสฺส สงฺฆาทิเสสปฏิจฺฉาทเน ปาจิตฺติยํ, อตฺตโน ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติปฏิจฺฉาทเน ทุกฺกฏํ. ปญฺจ สํสคฺคปจฺจยาติ ภิกฺขุนิยา กายสํสคฺเค ปาราชิกํ, ภิกฺขุโน สงฺฆาทิเสโส, กาเยน กายปฏิพทฺเธ ถุลฺลจฺจยํ, นิสฺสคฺคิเยน กายปฏิพทฺเธ ทุกฺกฏํ, องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยนฺติ อิมา กายสํสคฺคปจฺจยา ปญฺจาปตฺติโย. ໔໗໔. ໃນການວິສັດຊະນາຄາຖາວ່າ "kati āpattiyo kāyikā" (ອາບັດທາງກາຍມີເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "cha āpattiyo kāyikā" (ອາບັດທາງກາຍ ໖ ຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ໖ ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີ ໔ (ກາຍແລະຈິດ) ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານ, ຄື ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍທຳນອງວ່າ "ພິກຂຸເສບເມຖຸນທຳ ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ເກີດຂຶ້ນທາງກາຍະທະວານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ກາຍິກະອາບັດ". ຄຳວ່າ "cha vācasikā" (ອາບັດທາງວາຈາ ໖ ຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ໖ ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີ ໕ (ວາຈາແລະຈິດ) ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານນັ້ນເອງ, ຄື ອາບັດທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍທຳນອງວ່າ "ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາຊົ່ວ ຖືກຄວາມຢາກຄອບງຳແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "chādentassa tisso" (ອາບັດ ໓ ຢ່າງ ແກ່ຜູ້ປິດບັງ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປາຣາຊິກ ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງໂທດຊົ່ວຫຍາບ, ອາບັດປາຈິດຕີ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດສັງຄາທິເສດ, ແລະອາບັດທຸກກົດ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ "pañca saṃsaggapaccayā" (ອາບັດ ໕ ຢ່າງ ມີການກ່ຽວຂ້ອງກັນເປັນປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປາຣາຊິກ ເພາະການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍ (ກາຍະສຳສັກ) ແກ່ພິກຂຸນີ, ອາບັດສັງຄາທິເສດ ແກ່ພິກຂຸ, ອາບັດຖຸນລັດໄຈ ເພາະການຖືກຕ້ອງສິ່ງເນື່ອງດ້ວຍກາຍດ້ວຍກາຍ, ອາບັດທຸກກົດ ເພາະການຖືກຕ້ອງສິ່ງເນື່ອງດ້ວຍກາຍດ້ວຍສິ່ງຂອງທີ່ຊັດໄປ, ແລະອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຈີ້ດ້ວຍນິ້ວມື; ອາບັດ ໕ ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ມີການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍເປັນປັດໄຈ. อรุณุคฺเค ติสฺโสติ เอกรตฺตฉารตฺตสตฺตาหทสาหมาสาติกฺกมวเสน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุนิยา รตฺติวิปฺปวาเส สงฺฆาทิเสโส, ‘‘ปฐมมฺปิ ยามํ ฉาเทติ, ทุติยมฺปิ ตติยมฺปิ ยามํ ฉาเทติ, อุทฺธสฺเต อรุเณ ฉนฺนา โหติ อาปตฺติ, โย ฉาเทติ โส ทุกฺกฏํ เทสาเปตพฺโพ’’ติ อิมา อรุณุคฺเค ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ทฺเว ยาวตติยกาติ เอกาทส ยาวตติยกา นาม, ปญฺญตฺติวเสน ปน ทฺเว โหนฺติ ภิกฺขูนํ ยาวตติยกา ภิกฺขุนีนํ ยาวตติยกาติ. เอเกตฺถ อฏฺฐวตฺถุกาติ ภิกฺขุนีนํเยว เอกา เอตฺถ อิมสฺมึ สาสเน อฏฺฐวตฺถุกา นาม. เอเกน สพฺพสงฺคโหติ ‘‘ยสฺส สิยา อาปตฺติ, โส อาวิกเรยฺยา’’ติ อิมินา เอเกน นิทานุทฺเทเสน สพฺพสิกฺขาปทานญฺจ สพฺพปาติโมกฺขุทฺเทสานญฺจ สงฺคโห โหติ. ຄຳວ່າ 'ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນ ສາມ' (ອາບັດ 3 ຢ່າງໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ) ຄື: ເປັນນິສສັກຄິຍະປາຈິດຕີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລ່ວງເລີຍໜຶ່ງຄືນ, ຫົກຄືນ, ເຈັດວັນ, ສິບວັນ, ແລະ ໜຶ່ງເດືອນ; ເປັນສັງຄາທິເສດ ເພາະການຢູ່ປາສະຈາກເພື່ອນໃນເວລາກາງຄືນຂອງພິກຂຸນີ; ແລະ ອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້ຕະຫຼອດຍາມທຳອິດກໍດີ, ຍາມທີສອງກໍດີ, ຍາມທີສາມກໍດີ, ເມື່ອອະລຸນຂຶ້ນ ອາບັດກໍເປັນອັນປິດບັງໄວ້, ພິກຂຸໃດປິດບັງໄວ້ ພິກຂຸນັ້ນຕ້ອງສະແດງອາບັດທຸກກົດ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 3 ຢ່າງໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ທີ່ຕ້ອງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ຍາວະຕະຕິຍະກະ ສອງ' ຄື: ອາບັດຍາວະຕະຕິຍະກະມີ 11 ຢ່າງ, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບັນຍັດ ມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຍາວະຕະຕິຍະກະຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ຍາວະຕະຕິຍະກະຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ມີອັດຖະວັດຖຸກະໜຶ່ງ' ຄື: ໃນພະສາສະໜານີ້ ອາບັດອັດຖະວັດຖຸກະມີພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລະ ມີສະເພາະແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ການສົງເຄາະທັງປວງດ້ວຍໜຶ່ງ' ຄື: ດ້ວຍນິທານຸດເທດອັນດຽວນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດມີອາບັດ ພິກຂຸນັ້ນພຶງເປີດເຜີຍ' ຍ່ອມເປັນການສົງເຄາະສິກຂາບົດທັງປວງ ແລະ ປາຕິໂມກຂຸດເທດທັງປວງ. วินยสฺส ทฺเว มูลานีติ กาโย เจว วาจา จ. ครุกา ทฺเว วุตฺตาติ ปาราชิกสงฺฆาทิเสสา. ทฺเว ทุฏฺฐุลฺลจฺฉาทนาติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย ปาราชิกํ [Pg.227] สงฺฆาทิเสสํ ปฏิจฺฉาทกสฺส ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ทฺเว ทุฏฺฐุลฺลจฺฉาทนาปตฺติโย นาม. ຄຳວ່າ 'ມູນຂອງພະວິນັຍມີສອງ' ຄື: ກາຍ ແລະ ວາຈາ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດໜັກສອງຢ່າງທີ່ກ່າວໄວ້' ຄື: ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'ການປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບສອງຢ່າງ' ຄື: ອາບັດปາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງຄວາມຜິດ ແລະ ອາບັດປາຈິດຕີຂອງພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ອາບັດເພາະການປິດບັງອາບັດຊົ່ວຫຍາບສອງຢ່າງ. คามนฺตเร จตสฺโสติ ‘‘ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิทหติ, ทุกฺกฏํ; อญฺญสฺส คามสฺส อุปจารํ โอกฺกมติ, ปาจิตฺติยํ; ภิกฺขุนิยา คามนฺตรํ คจฺฉนฺติยา ปริกฺขิตฺเต คาเม ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส; อปริกฺขิตฺตสฺส ปฐมปาเท อุปจาโรกฺกมเน ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส’’ติ อิมา คามนฺตเร ทุกฺกฏปาจิตฺติยถุลฺลจฺจยสงฺฆอาทิเสสวเสน จตสฺโส อาปตฺติโย. จตสฺโส นทิปารปจฺจยาติ ‘‘ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิทหติ, ทุกฺกฏํ; นาวํ อภิรุหติ, ปาจิตฺติยํ; ภิกฺขุนิยา นทิปารํ คจฺฉนฺติยา อุตฺตรณกาเล ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโส’’ติ อิมา จตสฺโส. เอกมํเส ถุลฺลจฺจยนฺติ มนุสฺสมํเส. นวมํเสสุ ทุกฺกฏนฺติ เสสอกปฺปิยมํเสสุ. ຄຳວ່າ 'ໃນລະຫວ່າງບ້ານ ສີ່' ຄື: 'ພິກຂຸນັດແນະກັບພິກຂຸນີ ເປັນທຸກກົດ; ກ້າວລ່ວງເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານອື່ນ ເປັນປາຈິດຕີ; ເມື່ອພິກຂຸນີເດີນທາງໄປສູ່ລະຫວ່າງບ້ານ ໃນບ້ານທີ່ມີຮົ້ວອ້ອມ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ; ໃນບ້ານທີ່ບໍ່ມີຮົ້ວອ້ອມ ເມື່ອກ້າວເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ'; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງໃນລະຫວ່າງບ້ານ ໂດຍຈຳແນກເປັນທຸກກົດ, ປາຈິດຕີ, ຖຸນລັດໄຈ, ແລະ ສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 4 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືການຂ້າມແມ່ນ້ຳ' ຄື: 'ພິກຂຸນັດແນະກັບພິກຂຸນີ ເປັນທຸກກົດ; ຂຶ້ນຂີ່ເຮືອ ເປັນປາຈິດຕີ; ເມື່ອພິກຂຸນີຂ້າມແມ່ນ້ຳ ໃນເວລາຂ້າມ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ'; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ຖຸນລັດໄຈໃນເນື້ອຢ່າງໜຶ່ງ' ຄື: ໃນເນື້ອມະນຸດ. ຄຳວ່າ 'ທຸກກົດໃນເນື້ອເກົ້າຢ່າງ' ຄື: ໃນເນື້ອອະກັບປິຍະ (ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ) ທີ່ເຫຼືອ. ทฺเว วาจสิกา รตฺตินฺติ ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ หตฺถปาเส ฐิตา สลฺลปติ, ปาจิตฺติยํ; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐิตา สลฺลปติ, ทุกฺกฏํ. ทฺเว วาจสิกา ทิวาติ ภิกฺขุนี ทิวา ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ หตฺถปาเส ฐิตา สลฺลปติ, ปาจิตฺติยํ; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา สลฺลปติ, ทุกฺกฏํ. ททมานสฺส ติสฺโสติ มรณาธิปฺปาโย มนุสฺสสฺส วิสํ เทติ, โส เจ เตน มรติ, ปาราชิกํ; ยกฺขเปตานํ เทติ, เต เจ มรนฺติ, ถุลฺลจฺจยํ; ติรจฺฉานคตสฺส เทติ, โส เจ มรติ, ปาจิตฺติยํ; อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรทาเน ปาจิตฺติยนฺติ เอวํ ททมานสฺส ติสฺโส อาปตฺติโย. จตฺตาโร จ ปฏิคฺคเหติ หตฺถคฺคาห-เวณิคฺคาเหสุ สงฺฆาทิเสโส, มุเขน องฺคชาตคฺคหเณ ปาราชิกํ, อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรปฏิคฺคหเณ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ, อวสฺสุตาย อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิคฺคณฺหนฺติยา ถุลฺลจฺจยํ; เอวํ ปฏิคฺคเห จตฺตาโร อาปตฺติกฺขนฺธา โหนฺติ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດທາງວາຈາສອງຢ່າງໃນເວລາກາງຄືນ' ຄື: ພິກຂຸນີຢືນສົນທະນາກັບບຸລຸດໃນເວລາກາງຄືນທີ່ມືດ ບໍ່ມີປະທີບ ໃນຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ຢືນສົນທະນາຢູ່ນອກຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດທາງວາຈາສອງຢ່າງໃນເວລາກາງເວັນ' ຄື: ພິກຂຸນີຢືນສົນທະນາກັບບຸລຸດໃນເວລາກາງເວັນໃນທີ່ກຳບັງ ໃນຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ຢືນສົນທະນາຢູ່ນອກຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 3 ຢ່າງຂອງຜູ້ໃຫ້' ຄື: ຜູ້ມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ຕາຍ ໃຫ້ຢາພິດແກ່ມະນຸດ ຖ້າມະນຸດນັ້ນຕາຍເພາະຢາພິດນັ້ນ ເປັນປາຣາຊິກ; ໃຫ້ແກ່ຍັກແລະເຜດ ຖ້າພວກເຂົາຕາຍ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ໃຫ້ແກ່ສັດເດຍລະສານ ຖ້າມັນຕາຍ ເປັນປາຈິດຕີ; ແລະ ການໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 3 ຢ່າງຂອງຜູ້ໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ແລະ ອາບັດ 4 ຢ່າງໃນການຮັບ' ຄື: ເປັນສັງຄາທິເສດໃນການຈັບມືແລະຈັບມວຍຜົມ, ເປັນປາຣາຊິກໃນການໃຊ້ອະໄວຍະວະເພດຮັບດ້ວຍປາກ, ເປັນນິສສັກຄິຍະປາຈິດຕີໃນການຮັບຈີວອນຈາກພິກຂຸນີຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ, ເປັນຖຸນລັດໄຈໃນການທີ່ພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດຮັບຂອງຂ້ຽວຂອງສັນຈາກມືຂອງບຸລຸດຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ; ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນການຮັບຈຶ່ງມີກອງອາບັດ 4 ຢ່າງ. (๒) เทสนาคามินิยาทิวณฺณนา (໒) ອະທິບາຍໝວດເທສະນາກາມິນີເປັນຕົ້ນ ๔๗๕. ปญฺจ เทสนาคามินิโยติ ลหุกา ปญฺจ. ฉ สปฺปฏิกมฺมาติ ปาราชิกํ ฐเปตฺวา อวเสสา. เอเกตฺถ อปฺปฏิกมฺมาติ เอกา ปาราชิกาปตฺติ. ໔໗໕. ຄຳວ່າ 'ເທສະນາກາມິນີຫ້າ' ຄື: ອາບັດເບົາ 5 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດທີ່ແກ້ໄຂໄດ້ຫົກ' ຄື: ອາບັດທີ່ເຫຼືອເວັ້ນປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ມີອາບັດທີ່ແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້ໜຶ່ງ' ຄື: ອາບັດປາຣາຊິກຢ່າງໜຶ່ງ. วินยครุกา ทฺเว วุตฺตาติ ปาราชิกญฺเจว สงฺฆาทิเสสญฺจ. กายวาจสิกานิ จาติ สพฺพาเนว สิกฺขาปทานิ กายวาจสิกานิ, มโนทฺวาเร ปญฺญตฺตํ [Pg.228] เอกสิกฺขาปทมฺปิ นตฺถิ. เอโก วิกาเล ธญฺญรโสติ โลณโสวีรกํ. อยเมว หิ เอโก ธญฺญรโส วิกาเล วฏฺฏติ. เอกา ญตฺติจตุตฺเถน สมฺมุตีติ ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติ. อยเมว หิ เอกา ญตฺติจตุตฺถกมฺเมน สมฺมุติ อนุญฺญาตา. ຄຳວ່າ 'ອາບັດໜັກໃນພະວິນັຍສອງຢ່າງທີ່ກ່າວໄວ້' ຄື: ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ອາບັດທາງກາຍແລະວາຈາ' ຄື: ສິກຂາບົດທັງປວງນັ້ນເອງເປັນໄປທາງກາຍແລະວາຈາ, ສິກຂາບົດທີ່ບັນຍັດໄວ້ທາງມະໂນທະວານແມ່ນແຕ່ສິກຂາບົດດຽວກໍບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'ນ້ຳທັນຍະຊາດຢ່າງໜຶ່ງໃນເວລາວິການ' ຄື: น້ຳສົ້ມພະຍັນຊະນະ (ໂລນະໂສວີຣະກະ). ເພາະວ່ານ້ຳທັນຍະຊາດຢ່າງດຽວນີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ຄວນໃນເວລາວິການ. ຄຳວ່າ 'ສົມມຸດຕິຢ່າງໜຶ່ງດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ' ຄື: ພິກຂຸນໂອວາທະກະສົມມຸດຕິ (ການສົມມຸດຕິພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ໂອວາດແກ່ພິກຂຸນີ). ເພາະວ່າສົມມຸດຕິຢ່າງດຽວນີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ຊົງອະນຸຍາດດ້ວຍຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ. ปาราชิกา กายิกา ทฺเวติ ภิกฺขูนํ เมถุนปาราชิกํ ภิกฺขุนีนญฺจ กายสํสคฺคปาราชิกํ. ทฺเว สํวาสภูมิโยติ อตฺตนา วา อตฺตานํ สมานสํวาสกํ กโรติ, สมคฺโค วา สงฺโฆ อุกฺขิตฺตํ โอสาเรติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘สมานสํวาสกภูมิ จ นานาสํวาสกภูมิ จา’’ติ เอวํ ทฺเว สํวาสภูมิโย วุตฺตา. ทฺวินฺนํ รตฺติจฺเฉโทติ ปาริวาสิกสฺส จ มานตฺตจาริกสฺส จ ปญฺญตฺตา. ทฺวงฺคุลา ทุเวติ ทฺเว ทฺวงฺคุลปญฺญตฺติโย, ‘‘ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อาทาตพฺพ’’นฺติ อยเมกา, ‘‘ทฺวงฺคุลํ วา ทฺเวมาสํ วา’’ติ อยเมกา. ຄຳວ່າ 'ປາຣາຊິກທາງກາຍສອງຢ່າງ' ຄື: ປາຣາຊິກເພາະເມຖຸນທຳຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ປາຣາຊິກເພາະການຍິນດີໃນການຖືກຕ້ອງກາຍຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ພູມິແຫ່ງສັງວາດສອງຢ່າງ' ຄື: ຕົນເອງເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນກໍດີ, ຫຼື ສົງຄ໌ຜູ້ພ້ອມພຽງກັນຮຽກເຂົ້າໝູ່ ເຊິ່ງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳແລ້ວກໍດີ. ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພູມິແຫ່ງຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ ແລະ ພູມິແຫ່ງຜູ້ມີສັງວາດຕ່າງກັນ' ດັ່ງນີ້ ເປັນພູມິແຫ່ງສັງວາດສອງຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ການຂາດຄືນຂອງບຸກຄົນສອງຈຳພວກ' ຄື: ຊົງບັນຍັດໄວ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ປະພຶດມານັດ. ຄຳວ່າ 'ພະບັນຍັດກ່ຽວກັບສອງອະງຸ່ນມີສອງຢ່າງ' ຄື: ພະບັນຍັດກ່ຽວກັບສອງອະງຸ່ນມີ 2 ຢ່າງ ຄື 'ພຶງຮັບເອົາໄດ້ຢ່າງຫຼາຍພຽງສອງຂໍ້ຂໍ່' ນີ້ຢ່າງໜຶ່ງ, ແລະ 'ສອງອະງຸ່ນ ຫຼື ສອງເດືອນ' ນີ້ຢ່າງໜຶ່ງ. ทฺเว อตฺตานํ วธิตฺวานาติ ภิกฺขุนี อตฺตานํ วธิตฺวา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ; วธติ โรทติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; วธติ น โรทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ทฺวีหิ สงฺโฆ ภิชฺชตีติ กมฺเมน จ สลากคฺคาเหน จ. ทฺเวตฺถ ปฐมาปตฺติกาติ เอตฺถ สกเลปิ วินเย ทฺเว ปฐมาปตฺติกา อุภินฺนํ ปญฺญตฺติวเสน. อิตรถา ปน นว ภิกฺขูนํ นว ภิกฺขุนีนนฺติ อฏฺฐารส โหนฺติ. ญตฺติยา กรณา ทุเวติ ทฺเว ญตฺติกิจฺจานิ – กมฺมญฺจ กมฺมปาทกา จ. นวสุ ฐาเนสุ กมฺมํ โหติ, ทฺวีสุ กมฺมปาทภาเวน ติฏฺฐติ. ຄຳວ່າ 'ຕີຕົນເອງແລ້ວຕ້ອງອາບັດສອງ' ຄື: ພິກຂຸນີຕີຕົນເອງແລ້ວຕ້ອງອາບັດ 2 ຢ່າງ ຄື ຕີໄປຮ້ອງໄຫ້ໄປ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ຕີແຕ່ບໍ່ຮ້ອງໄຫ້ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ສົງຄ໌ແຕກກັນດ້ວຍເຫດສອງຢ່າງ' ຄື: ດ້ວຍກຳ ແລະ ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ມີປະຖະມາປັດຕິກະສອງ' ຄື: ໃນພະວິນັຍທັງໝົດນີ້ ມີອາບັດປະຖະມາປັດຕິກະ 2 ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບັນຍັດແກ່ທັງສອງຝ່າຍ. ແຕ່ໂດຍປະການອື່ນ ມີ 18 ຢ່າງ ຄື ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ 9 ຢ່າງ ແລະ ຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ 9 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ກິດແຫ່ງຍັດຕິມີສອງຢ່າງ' ຄື: ກິດແຫ່ງຍັດຕິມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຕົວຍັດຕິກຳ ແລະ ຍັດຕິອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງກຳມະວາຈາ. ໃນຖານະ 9 ຢ່າງ ຍ່ອມເປັນຕົວຍັດຕິກຳ, ໃນຖານະ 2 ຢ່າງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນບາດຖານແຫ່ງກຳມະວາຈາ. ปาณาติปาเต ติสฺโสติ ‘‘อโนทิสฺส โอปาตํ ขณติ, สเจ มนุสฺโส มรติ, ปาราชิกํ; ยกฺขเปตานํ มรเณ ถุลฺลจฺจยํ; ติรจฺฉานคตสฺส มรเณ ปาจิตฺติย’’นฺติ อิมา ติสฺโส โหนฺติ. วาจา ปาราชิกา ตโยติ วชฺชปฏิจฺฉาทิกาย อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย อฏฺฐวตฺถุกายาติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อาณตฺติยา อทินฺนาทาเน, มนุสฺสมรเณ, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมอุลฺลปเน จา’’ติ เอวํ ตโย วุตฺตา. โอภาสนา ตโยติ วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภาสเน สงฺฆาทิเสโส, วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ ฐเปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภณเน ถุลฺลจฺจยํ, อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณาวณฺณภณเน ทุกฺกฏํ. สญฺจริตฺเตน วา ตโยติ ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ ปจฺจาหรติ[Pg.229], อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ น วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ อิเม สญฺจริตฺเตน การณภูเตน ตโย อาปตฺติกฺขนฺธา โหนฺติ. ຄຳວ່າ 'ໃນປານາຕິບາດ ມີສາມ' ຄື: 'ຂຸດຫຼຸມໂດຍບໍ່ໄດ້ເຈາະຈົງຜູ້ໃດ ຖ້າມະນຸດຕົກລົງໄປຕາຍ ເປັນປາຣາຊິກ; ຖ້າຍັກແລະເຜດຕາຍ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ຖ້າສັດເດຍລະສານຕາຍ ເປັນປາຈິດຕີ'; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 3 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ປາຣາຊິກທາງວາຈາມີສາມ' ຄື: ອາບັດປາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງຄວາມຜິດ, ຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ແລະ ຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງອາບັດອັດຖະວັດຖຸກາ. ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ปາຣາຊິກເພາະການສັ່ງໃຫ້ລັກຊັບ, ເພາະການສັ່ງໃຫ້ຂ້າມະນຸດ, ແລະ ເພາະການເວົ້າອວດອຸດຕະລິມະນຸດສະທຳ' ດັ່ງນີ້ ເປັນປາຣາຊິກ 3 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'ການເວົ້າສະແດງຄວາມກຳໜັດ ມີສາມ' ຄື: ເວົ້າສະແດງຄວາມກຳໜັດເຈາະຈົງໃສ່ທະວານໜັກຫຼືທະວານເບົາ ໂດຍການກ່າວຊົມເຊີຍຫຼືຕິຕຽນ ເປັນສັງຄາທິເສດ; ເວັ້ນທະວານໜັກແລະທະວານເບົາ ແລ້ວເວົ້າເຈາະຈົງໃສ່ສ່ວນໃຕ້ກະດູກໄຫປາຣ້າລົງມາ ແລະ ເໜືອມົນທົນຫົວເຂົ່າຂຶ້ນໄປ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ເວົ້າເຈາະຈົງໃສ່ສ່ວນເໜືອກະດູກໄຫປາຣ້າຂຶ້ນໄປ ແລະ ໃຕ້ມົນທົນຫົວເຂົ່າລົງມາ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ຫຼື ອາບັດ 3 ຢ່າງເພາະການຊັກສື່' ຄື: ຮັບຄຳ ສືບຖາມ ແລະ ກັບມາບອກ ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ຮັບຄຳ ສືບຖາມ ແຕ່ບໍ່ກັບມາບອກ ຕ້ອງອາບັດຖຸນລັດໄຈ; ຮັບຄຳ ແຕ່ບໍ່ສືບຖາມ ບໍ່ກັບມາບອກ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືກອງອາບັດ 3 ຢ່າງ ໂດຍມີການຊັກສື່ເປັນເຫດ. ตโย ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพาติ อทฺธานหีโน องฺคหีโน วตฺถุวิปนฺโน จ เตสํ นานากรณํ วุตฺตเมว. อปิเจตฺถ โย ปตฺตจีวเรน อปริปูโร, ปริปูโร จ น ยาจติ, อิเมปิ องฺคหีเนเนว สงฺคหิตา. มาตุฆาตกาทโย จ กรณทุกฺกฏกา ปณฺฑกอุภโตพฺยญฺชนกติรจฺฉานคตสงฺขาเตน วตฺถุวิปนฺเนเนว สงฺคหิตาติ เวทิตพฺพา. เอส นโย กุรุนฺทิยํ วุตฺโต. ตโย กมฺมานํ สงฺคหาติ ญตฺติกปฺปนา, วิปฺปกตปจฺจตฺตํ, อตีตกรณนฺติ. ตตฺถ ‘‘ทเทยฺย กเรยฺยา’’ติอาทิเภทา ญตฺติกปฺปนา; ‘‘เทติ กโรตี’’ติอาทิเภทํ วิปฺปกตปจฺจตฺตํ; ‘‘ทินฺนํ กต’’นฺติอาทิเภทํ อตีตกรณํ นามาติ อิเมหิ ตีหิ กมฺมานิ สงฺคยฺหนฺติ. อปเรหิปิ ตีหิ กมฺมานิ สงฺคยฺหนฺติ – วตฺถุนา, ญตฺติยา, อนุสฺสาวนายาติ. วตฺถุสมฺปนฺนญฺหิ ญตฺติสมฺปนฺนํ อนุสฺสาวนสมฺปนฺนญฺจ กมฺมํ นาม โหติ, เตน วุตฺตํ ‘‘ตโย กมฺมานํ สงฺคหา’’ติ. นาสิตกา ตโย นาม เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสถ, ทูสโก นาเสตพฺโพ, ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณโร นาเสตพฺโพ, กณฺฏกํ สมณุทฺเทสํ นาเสถาติ เอวํ ลิงฺคสํวาสทณฺฑกมฺมนาสนาวเสน ตโย นาสิตกา เวทิตพฺพา. ติณฺณนฺนํ เอกวาจิกาติ ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว ทฺเว ตโย เอกานุสฺสาวเน กาตุ’’นฺติ วจนโต ติณฺณํ ชนานํ เอกุปชฺฌาเยน นานาจริเยน เอกานุสฺสาวนา วฏฺฏติ. ຄຳວ່າ 'ບຸກຄົນ 3 ຈຳພວກ ບໍ່ພຶງໃຫ້ອຸປະສົມບົດ' ຄື: ຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ, ຜູ້ມີອະໄວຍະວະບົກພ່ອງ, ແລະ ຜູ້ມີວັດຖຸວິບັດ; ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພວກເຂົາໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນອະທິການນີ້ ບຸກຄົນໃດມີບາດແລະຈີວອນບໍ່ຄົບຖ້ວນກໍດີ, ຫຼື ມີຄົບຖ້ວນແຕ່ບໍ່ຂໍອຸປະສົມບົດກໍດີ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນພວກອັງຄະຫີນະ (ຜູ້ມີອະໄວຍະວະບົກພ່ອງ) ນັ້ນເອງ. ສ່ວນພວກຜູ້ຂ້າມານດາເປັນຕົ້ນ ແລະ ຜູ້ມີການກະທຳອັນຊົ່ວຊ້າ ພຶງຊາບວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າໃນພວກວັດຖຸວິປັນນະ (ຜູ້ມີວັດຖຸວິບັດ) ທີ່ໄດ້ແກ່ບັນເດາະ, ອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ, ແລະ ສັດເດຍລະສານ. ແນວທາງນີ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ. ຄຳວ່າ 'ການສົງເຄາະກຳ 3 ຢ່າງ' ຄື: ຍັດຕິກັບປະນາ (ການແຕ່ງຍັດຕິ), ວິບປະະກະຕະປັດຈັດຕະ (ກິຣິຍາປັດຈຸບັນທີ່ຍັງບໍ່ແລ້ວ), ແລະ ອະຕີຕະກະຣະນະ (ການເຮັດໃນອະດີດ). ໃນ 3 ຢ່າງນັ້ນ ການແຕ່ງຍັດຕິທີ່ມີການຈຳແນກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພຶງໃຫ້, ພຶງເຮັດ' ຊື່ວ່າ ຍັດຕິກັບປະນາ; ກິຣິຍາປັດຈຸບັນທີ່ມີການຈຳແນກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃຫ້ຢູ່, ເຮັດຢູ່' ຊື່ວ່າ ວິບປະະກະຕະປັດຈັດຕະ; ຄຳລົງທ້າຍທີ່ມີການຈຳແນກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃຫ້ແລ້ວ, ເຮັດແລ້ວ' ຊື່ວ່າ ອະຕີຕະກະຣະນະ; ຍ່ອມສົງເຄາະກຳທັງຫຼາຍດ້ວຍ 3 ຢ່າງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ຍ່ອມສົງເຄາະກຳທັງຫຼາຍດ້ວຍເຫດ 3 ຢ່າງອື່ນອີກ ຄື ດ້ວຍວັດຖຸ, ດ້ວຍຍັດຕິ, ແລະ ດ້ວຍອະນຸສາວະນາ. ເພາະວ່າກຳທີ່ຊື່ວ່າກຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນກຳທີ່ສົມບູນດ້ວຍວັດຖຸ, ສົມບູນດ້ວຍຍັດຕິ, ແລະ ສົມບູນດ້ວຍອະນຸສາວະນາ; ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອຸປາລີເຖລະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ການສົງເຄາະກຳ 3 ຢ່າງ'. ບຸກຄົນຜູ້ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ 3 ຈຳພວກ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ລິງຄະນາສະນາ, ສັງວາສະນາສະນາ, ແລະ ທັນທະກັມມະນາສະນາ ຄື: 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ພິກຂຸນີຊື່ເມດຕິຍາຈິບຫາຍ', 'ສາມະເນນຜູ້ປະທຸດສະຮ້າຍ ພຶງໃຫ້ຈິບຫາຍ', 'ສາມະເນນຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ 10 ພຶງໃຫ້ຈິບຫາຍ', 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ສາມະນຸດເທດຊື່ກັນຕະກະຈິບຫາຍ'; ພຶງຊາບວ່າເປັນບຸກຄົນຜູ້ຖືກໃຫ້ຈິບຫາຍ 3 ຈຳພວກດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ 'ກຳມະວາຈາດຽວແກ່ຄົນສາມຄົນ' ຄື: ເພາະມີພະດຳລັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດຄົນສອງຄົນສາມຄົນດ້ວຍອະນຸສາວະນາດຽວກັນໄດ້', ດັ່ງນັ້ນ ການອຸປະສົມບົດຂອງບຸກຄົນ 3 ຄົນ ໂດຍມີພະອຸປັດຊາຄົນດຽວກັນ ແຕ່ມີກຳມະວາຈາຈານຕ່າງກັນ ດ້ວຍອະນຸສາວະນາດຽວກັນ ຍ່ອມຄວນ. อทินฺนาทาเน ติสฺโสติ ปาเท วา อติเรกปาเท วา ปาราชิกํ, อติเรกมาสเก ถุลฺลจฺจยํ, มาสเก วา อูนมาสเก วา ทุกฺกฏํ. จตสฺโส เมถุนปจฺจยาติ อกฺขยิเต ปาราชิกํ, เยภุยฺเยน ขยิเต ถุลฺลจฺจยํ, วิวฏกเต มุเข ทุกฺกฏํ, ชตุมฏฺฐเก ปาจิตฺติยํ. ฉินฺทนฺตสฺส ติสฺโสติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาราชิกํ, ภูตคาเม ปาจิตฺติยํ, องฺคชาเต ถุลฺลจฺจยํ. ปญฺจ ฉฑฺฑิตปจฺจยาติ อโนทิสฺส วิสํ ฉฑฺเฑติ, สเจ เตน มนุสฺโส มรติ, ปาราชิกํ; ยกฺขเปเตสุ ถุลฺลจฺจยํ; ติรจฺฉานคเต ปาจิตฺติยํ; วิสฺสฏฺฐิฉฑฺฑเน สงฺฆาทิเสโส; เสขิเยสุ หริเต อุจฺจารปสฺสาวฉฑฺฑเน ทุกฺกฏํ – อิมา ฉฑฺฑิตปจฺจยา ปญฺจาปตฺติโย โหนฺติ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິນນາທານ ມີສາມ' ຄື: ລັກຊັບໄດ້ລາຄາ 1 ບາດ ຫຼື ເກີນກວ່າ 1 ບາດ ເປັນປາຣາຊິກ; ລັກຊັບໄດ້ລາຄາເກີນກວ່າ 1 ມາສົກ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ລັກຊັບໄດ້ລາຄາ 1 ມາສົກ ຫຼື ຫຼຸດກວ່າ 1 ມາສົກ ເປັນທຸກກົດ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 4 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືເມຖຸນທຳ' ຄື: ເສບເມຖຸນໃນຊາກສົບທີ່ສັດຍັງບໍ່ກັດກິນ ເປັນປາຣາຊິກ; ເສບເມຖຸນໃນຊາກສົບທີ່ສັດກັດກິນໂດຍສ່ວນຫຼາຍແລ້ວ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ເສບເມຖຸນໃນປາກທີ່ເປີດໄວ້ ເປັນທຸກກົດ; ເສບເມຖຸນດ້ວຍແທ່ງຄັ່ງທີ່ກ້ຽງ ເປັນປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 3 ຢ່າງຂອງຜູ້ຕັດ' ຄື: ຕັດຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ໃນປ່າຂອງຜູ້ນອກ ເປັນປາຣາຊິກ; ທຳລາຍພູດຄາມ ເປັນປາຈິດຕີ; ຕັດອະໄວຍະວະເພດ ເປັນຖຸນລັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 5 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືການຖິ້ມ' ຄື: ເທຢາພິດໂດຍບໍ່ໄດ້ເຈາະຈົງ ຖ້າມະນຸດຕາຍເພາະຢາພິດນັ້ນ ເປັນປາຣາຊິກ; ຖ້າຍັກແລະເຜດຕາຍ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ຖ້າສັດເດຍລະສານຕາຍ ເປັນປາຈິດຕີ; ປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ ເປັນສັງຄາທິເສດ; ຖ່າຍອຸຈະຣະຫຼືປັດສະວະໃສ່ຂອງຂຽວທີ່ມາໃນເສຂິຍະ ເປັນທຸກກົດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 5 ຢ່າງເພາະປັດໄຈຄືການຖິ້ມ. ปาจิตฺติเยน [Pg.230] ทุกฺกฏา กตาติ ภิกฺขุโนวาทกวคฺคสฺมึ ทสสุ สิกฺขาปเทสุ ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทุกฺกฏา กตา เอวาติ อตฺโถ. จตุเรตฺถ นวกา วุตฺตาติ ปฐมสิกฺขาปทมฺหิเยว อธมฺมกมฺเม ทฺเว, ธมฺมกมฺเม ทฺเวติ เอวํ จตฺตาโร นวกา วุตฺตาติ อตฺโถ. ทฺวินฺนํ จีวเรน จาติ ภิกฺขูนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย จีวรํ เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก อุปสมฺปนฺนาย เทนฺตสฺส ทุกฺกฏนฺติ เอวํ ทฺวินฺนํ ภิกฺขุนีนํ จีวรํ เทนฺตสฺส จีวเรน การณภูเตน อาปตฺติ โหตีติ อตฺโถ. ຄຳວ່າ 'ຊົງເຮັດອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີ' ຄື: 在ສິກຂາບົດ 10 ໃນພິກຂຸນໂອວາດະວັກ ຊົງບັນຍັດອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີໄວ້ແລ້ວ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ໃນອະທິການນີ້ ກ່າວເຖິງໝວດເກົ້າສີ່ໝວດ' ຄື: ໃນສິກຂາບົດທຳອິດນັ້ນເອງ ກ່າວເຖິງໝວດເກົ້າ 2 ໝວດໃນອະທັມມະກຳ, ແລະ ໝວດເກົ້າ 2 ໝວດໃນທັມມະກຳ; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກ່າວເຖິງໝວດເກົ້າ 4 ໝວດ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ເພາະຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີສອງຮູບ' ຄື: ພິກຂຸໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໃຫ້ຈີວອນແກ່ພິກຂຸນີ 2 ຮູບນີ້ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດໂດຍມີຈີວອນເປັນເຫດ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. อฏฺฐ ปาฏิเทสนียาติ ปาฬิยํ อาคตา เอว. ภุญฺชนฺตามกธญฺเญน ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กตาติ อามกธญฺญํ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชนฺติยา ปาจิตฺติเยน สทฺธึ ทุกฺกฏา กตาเยว. ຄຳວ່າ 'ປາຕິເທສະນີຍະແປດ' ຄື: ທີ່ມາໃນພະບາລີນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ຊົງເຮັດອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີ ເພາະການສັນເຂົ້າເປືອກດິບ' ຄື: ພິກຂຸນີຂໍເຂົ້າເປືອກດິບມາສັນ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດຮ່ວມກັບປາຈິດຕີແລ້ວ. คจฺฉนฺตสฺส จตสฺโสติ ภิกฺขุนิยา วา มาตุคาเมน วา สทฺธึ สํวิธาย คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, คามูปจาโรกฺกมเน ปาจิตฺติยํ, ยา ภิกฺขุนี เอกา คามนฺตรํ คจฺฉติ, ตสฺสา คามูปจารํ โอกฺกมนฺติยา ปฐมปาเท ถุลฺลจฺจยํ, ทุติยปาเท สงฺฆาทิเสโสติ คจฺฉนฺตสฺส อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย โหนฺติ. ฐิตสฺส จาปิ ตตฺตกาติ ฐิตสฺสปิ จตสฺโส เอวาติ อตฺโถ. กถํ? ภิกฺขุนี อนฺธกาเร วา ปฏิจฺฉนฺเน วา โอกาเส มิตฺตสนฺถววเสน ปุริสสฺส หตฺถปาเส ติฏฺฐติ, ปาจิตฺติยํ; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺฐติ, ทุกฺกฏํ; อรุณุคฺคมนกาเล ทุติยิกาย หตฺถปาสํ วิชหนฺตี ติฏฺฐติ, ถุลฺลจฺจยํ; วิชหิตฺวา ติฏฺฐติ, สงฺฆาทิเสโสติ นิสินฺนสฺส จตสฺโส อาปตฺติโย. นิปนฺนสฺสาปิ ตตฺตกาติ สเจปิ หิ สา นิสีทติ วา นิปชฺชติ วา, เอตาเยว จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ຄຳວ່າ 'ອາບັດ 4 ຢ່າງຂອງຜູ້ເດີນທາງໄປ' ຄື: ພິກຂຸນັດແນະກັບພິກຂຸນີກໍດີ ກັບມາຕຸຄາມກໍດີ ແລ້ວເດີນທາງໄປ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ; ເມື່ອກ້າວລ່ວງເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ພິກຂຸນີໃດເດີນທາງໄປສູ່ລະຫວ່າງບ້ານແຕ່ຜູ້ດຽວ ເມື່ອນາງก້າວເຂົ້າສູ່ອຸປະຈານແຫ່ງບ້ານ ກ້າວທຳອິດເປັນຖຸນລັດໄຈ, ກ້າວທີສອງເປັນສັງຄາທິເສດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງຂອງຜູ້ເດີນທາງໄປ. ຄຳວ່າ 'ແລະ ອາບັດຂອງຜູ້ຢືນຢູ່ກໍມີຈຳນວນເທົ່ານັ້ນ' ຄື: ຂອງຜູ້ຢືນຢູ່ກໍມີ 4 ຢ່າງເຊັ່ນກັນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຖາມວ່າ ເປັນແນວໃດ? ພິກຂຸນີຢືນຢູ່ໃນເວລາມືດກໍດີ ໃນທີ່ກຳບັງກໍດີ ດ້ວຍຄວາມສະໜິດສະໜົມກັບບຸລຸດ ໃນຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນປາຈິດຕີ; ຢືນຢູ່ນອກຊົ່ວຫັດຖະບາດ ເປັນທຸກກົດ; ໃນເວລາອະລຸນຂຶ້ນ ຢືນຢູ່ໂດຍປາສະຈາກຫັດຖະບາດຂອງເພື່ອນຮູບທີສອງ ເປັນຖຸນລັດໄຈ; ປາສະຈາກແລ້ວຢືນຢູ່ ເປັນສັງຄາທິເສດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 4 ຢ່າງຂອງຜູ້ນັ່ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'ແລະ ຂອງຜູ້ຮອນຢູ່ກໍມີຈຳນວນເທົ່ານັ້ນ' ຄື: ເພາະວ່າເຖິງແມ່ນນາງຈະນັ່ງຢູ່ກໍດີ ຫຼື ນອນຢູ່ກໍດີ ກໍຕ້ອງອາບັດ 4 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ເຊັ່ນກັນ. (๓) ปาจิตฺติยวณฺณนา (໓) ອະທິບາຍໝວດປາຈິດຕີ ๔๗๖. ปญฺจ ปาจิตฺติยานีติ ปญฺจ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา นานาภาชเนสุ วา เอกภาชเน วา อมิสฺเสตฺวา ฐปิตานิ โหนฺติ, สตฺตาหาติกฺกเม โส ภิกฺขุ ปญฺจ ปาจิตฺติยานิ สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ เอกกฺขเณ อาปชฺชติ, ‘‘อิมํ ปฐมํ อาปนฺโน, อิมํ ปจฺฉา’’ติ น วตฺตพฺโพ. ໔໗໖. ຄຳວ່າ pañca pācittiyāni ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຮັບປະເຄນເພສັດ (ຢາ) ໕ ຢ່າງແລ້ວ ໃສ່ໄວ້ໃນພາຊະນະຕ່າງໆ ຫຼື ໃນພາຊະນະດຽວກັນ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ປົນກັນ, ເມື່ອລ່ວງພົ້ນ ໗ ວັນໄປ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ໕ ຕົວ ເຊິ່ງມີວັດຖຸຕ່າງກັນທັງໝົດໃນຂະນະດຽວກັນ, ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດນີ້ກ່ອນ ຕ້ອງອາບັດນີ້ພາຍຫຼັງ'. นว ปาจิตฺติยานีติ โย ภิกฺขุ นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปตฺวา เตหิ สทฺธึ เอกโต เอกํ กพฬํ โอมทฺทิตฺวา มุเข ปกฺขิปิตฺวา ปรคฬํ อติกฺกาเมติ, อยํ นว ปาจิตฺติยานิ สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ เอกกฺขเณ อาปชฺชติ [Pg.231] ‘‘อิมํ ปฐมํ อาปนฺโน, อิมํ ปจฺฉา’’ติ น วตฺตพฺโพ. เอกวาจาย เทเสยฺยาติ ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปญฺจ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมตฺวา ปญฺจ อาปตฺติโย อาปนฺโน, ตา ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ เอวํ เอกวาจาย เทเสยฺย, เทสิตาว โหนฺติ, ทฺวีหิ ตีหิ วาจาหิ กิจฺจํ นาม นตฺถิ. ทุติยวิสฺสชฺชเนปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชิตฺวา นว อาปตฺติโย อาปนฺโน, ตา ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ วตฺตพฺพํ. ຄຳວ່າ «ນວ ປາຈິຕິຍານິ» (ອາບັດປາຈິດຕີ 9 ຕົວ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃດຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດ 9 ຢ່າງ ແລ້ວນຳມາຄລຸກເຄົ້າເຂົ້າກັນເປັນຄຳດຽວ ໃສ່ເຂົ້າໄປໃນປາກ ແລ້ວກືນລ່ວງລຳຄໍໄປ ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີທັງ 9 ຕົວ ເຊິ່ງມີວັດຖຸຕ່າງກັນໃນຂະນະດຽວກັນ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ «ຕ້ອງອາບັດນີ້ກ່ອນ ຕ້ອງອາບັດນີ້ພາຍຫຼັງ». ຄຳວ່າ «ເອກວາຈາຍ ເທເສຍຍ» (ພຶງສະແດງດ້ວຍວາຈາດຽວ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພຶງສະແດງດ້ວຍວາຈາດຽວຢ່າງນີ້ວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຮັບເພສັດ 5 ຢ່າງ ແລ້ວລ່ວງເລີຍ 7 ວັນ ຕ້ອງອາບັດ 5 ຕົວ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນໃນສຳນັກຂອງທ່ານ» ເມື່ອສະແດງຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນອັນສະແດງແລ້ວ ກິດທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງດ້ວຍວາຈາສອງສາມຄັ້ງ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແມ່ນໃນຄຳວິສັດຊະນາທີສອງ ກໍພຶງກ່າວວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດ 9 ຢ່າງມາສັນແລ້ວ ຕ້ອງອາບັດ 9 ຕົວ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນໃນສຳນັກຂອງທ່ານ». วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺยาติ ‘‘อหํ, ภนฺเต, ปญฺจ เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมสึ, ยถาวตฺถุกํ ตํ ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ เอวํ วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺย, เทสิตาว โหนฺติ อาปตฺติโย, อาปตฺติยา นามคฺคหเณน กิจฺจํ นตฺถิ. ทุติยวิสฺสชฺชเนปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, นว ปณีตโภชนานิ วิญฺญาเปตฺวา ภุตฺโต, ยถาวตฺถุกํ ตํ ตุมฺหมูเล ปฏิเทเสมี’’ติ วตฺตพฺพํ. ຄຳວ່າ «ວຕ຺ຖຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທເສຍ຺ຍ» (ພຶງບອກວັດຖຸແລ້ວສະແດງ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພຶງບອກວັດຖຸແລ້ວສະແດງຢ່າງນີ້ວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຮັບເພສັດ 5 ຢ່າງ ແລ້ວລ່ວງເລີຍ 7 ວັນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດນັ້ນຕາມວັດຖຸໃນສຳນັກຂອງທ່ານ» ເມື່ອສະແດງຢ່າງນີ້ ອາບັດທັງຫຼາຍກໍຊື່ວ່າເປັນອັນສະແດງແລ້ວ ກິດທີ່ຈະຕ້ອງອອກຊື່ຂອງອາບັດ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແມ່ນໃນຄຳວິສັດຊະນາທີສອງ ກໍພຶງກ່າວວ່າ «ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດ 9 ຢ່າງມາສັນແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະແດງຄືນອາບັດນັ້ນຕາມວັດຖຸໃນສຳນັກຂອງທ່ານ». ยาวตติยเก ติสฺโสติ อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ปาราชิกํ เภทกานุวตฺตกานํ โกกาลิกาทีนํ สงฺฆาทิเสสํ, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค จณฺฑกาฬิกาย จ ภิกฺขุนิยา ปาจิตฺติยนฺติ อิมา ยาวตติยกา ติสฺโส อาปตฺติโย. ฉ โวหารปจฺจยาติ ปยุตฺตวาจาปจฺจยา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชตีติ อตฺโถ. กถํ? อาชีวเหตุ อาชีวการณา ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา สญฺจริตฺตํ สมาปชฺชติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา โย เต วิหาเร วสติ โส อรหาติ วทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุ ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุนี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส. อาชีวเหตุ อาชีวการณา สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา ภุญฺชติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ. ຄຳວ່າ «ຍາວຕຕິຍເກ ຕິສ຺ໂສ» (ອາບັດ 3 ຕົວ ທີ່ມີຍາວຕຕິຍກະ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດປາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ອາບັດສັງຄາທິເສດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍມີໂກກາລິກະເປັນຕົ້ນ ຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ, ແລະອາບັດປາຈິດຕີຂອງພິກຂຸນີຊື່ຈັນທະກາລີ ເພາະບໍ່ສະລະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດຍາວຕຕິຍກະ 3 ຕົວ. ຄຳວ່າ «ຊະ ໂວຫາຣປຈ຺ຈຍາ» (ອາບັດ 6 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືວາຈາທີ່ກ່າວອອກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 6 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືວາຈາທີ່ປະກອບແລ້ວ. ຕ້ອງແນວໃດ? ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ເປັນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ ຖືກຄວາມຢາກຄອບງຳ ກ່າວອວດອຸຕະລິມະນຸດສະທຳອັນບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ປະພຶດການຊັກສື່ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະการທຳມາຫາກິນ ກ່າວວ່າ «ພິກຂຸໃດທີ່ອາໄສຢູ່ໃນວິຫານຂອງເຈົ້າ ພິກຂຸນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ» ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ພິກຂຸຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ພິກຂຸນີຂໍໂພຊະນະອັນປະນີດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຕິເທສະນີຍະ; ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີບ ເພາະການທຳມາຫາກິນ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເຈັບໄຂ້ ຂໍແກງ ຫຼື ເຂົ້າສຸກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນແລ້ວສັນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ขาทนฺตสฺส ติสฺโสติ มนุสฺสมํเส ถุลฺลจฺจยํ, อวเสเสสุ อกปฺปิยมํเสสุ ทุกฺกฏํ, ภิกฺขุนิยา ลสุเณ ปาจิตฺติยํ. ปญฺจ โภชนปจฺจยาติ อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสสฺส หตฺถโต โภชนํ คเหตฺวา ตตฺเถว [Pg.232] มนุสฺสมํสํ ลสุณํ อตฺตโน อตฺถาย วิญฺญาเปตฺวา คหิตปณีตโภชนานิ อวเสสญฺจ อกปฺปิยมํสํ ปกฺขิปิตฺวา โวมิสฺสกํ โอมทฺทิตฺวา อชฺโฌหรมานา สงฺฆาทิเสสํ, ถุลฺลจฺจยํ, ปาจิตฺติยํ, ปาฏิเทสนียํ, ทุกฺกฏนฺติ อิมา ปญฺจ อาปตฺติโย โภชนปจฺจยา อาปชฺชติ. ຄຳວ່າ «ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ» (ອາບັດ 3 ຕົວ ແກ່ຜູ້ກິນ) ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈໃນເນື້ອມະນຸດ, ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດໃນເນື້ອອະກັບປິຍະທີ່ເຫຼືອ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີແກ່ພິກຂຸນີໃນການກິນກະທຽມ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈ ໂພຊນປຈ຺ຈຍາ» (ອາບັດ 5 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືການສັນ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ຮັບໂພຊະນະຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ແລ້ວຂໍເນື້ອມະນຸດ ແລະ ກະທຽມ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນໃນທີ່ນັ້ນເອງ ໃສ່ໂພຊະນະອັນປະນີດທີ່ຮັບມາ ແລະ ເນື້ອອະກັບປິຍະທີ່ເຫຼືອລົງໄປ ຄລຸກເຄົ້າໃຫ້ເຂົ້າກັນແລ້ວກືນກິນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ, ຖຸລັຈໄຈ, ປາຈິດຕີ, ປາຕິເທສະນີຍະ ແລະ ທຸກກົດ ເຫຼົ່ານີ້ຄືອາບັດ 5 ຕົວ ທີ່ຕ້ອງເພາະປັດໄຈຄືການສັນ. ปญฺจ ฐานานีติ ‘‘อุกฺขิตฺตานุวตฺติกาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ญตฺติยา ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยํ, กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาราชิกสฺส, สงฺฆเภทาย ปรกฺกมนาทีสุ สงฺฆาทิเสโส, ปาปิกาย ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค ปาจิตฺติย’’นฺติ เอวํ สพฺพา ยาวตติยกา ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉนฺติ. ปญฺจนฺนญฺเจว อาปตฺตีติ อาปตฺติ นาม ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ โหติ, ตตฺถ ทฺวินฺนํ นิปฺปริยาเยน อาปตฺติเยว, สิกฺขามานสามเณริสามเณรานํ ปน อกปฺปิยตฺตา น วฏฺฏติ. อิมินา ปริยาเยน เตสํ อาปตฺติ น เทสาเปตพฺพา, ทณฺฑกมฺมํ ปน เตสํ กาตพฺพํ. ปญฺจนฺนํ อธิกรเณน จาติ อธิกรณญฺจ ปญฺจนฺนเมวาติ อตฺโถ. เอเตสํเยว หิ ปญฺจนฺนํ ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย วินิจฺฉยโวหาโร อธิกรณนฺติ วุจฺจติ, คิหีนํ ปน อฑฺฑกมฺมํ นาม โหติ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈ ຐານານິ» (ເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງ) ໄດ້ແກ່ «ເມື່ອພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ຖືກສວດສົມນຸພາສັນຄົບ 3 ຄັ້ງ ແລ້ວບໍ່ສະລະຄືນ ເພາະຍັດຕິ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ, ເພາະກຳມະວາຈາ 2 ຄັ້ງ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ, ໃນເວລາຈົບກຳມະວາຈາ ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ເພາະການພະຍາຍາມເພື່ອທຳລາຍສົງເປັນຕົ້ນ ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ, ເພາະບໍ່ສະລະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ» ອາບັດຍາວຕຕິຍກະທັງໝົດ ຍ່ອມເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ» (ອາບັດມີແກ່ບຸກຄົນ 5 ພວກເທົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຊື່ວ່າອາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກ, ໃນສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນັ້ນ ອາບັດຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນ 2 ພວກ (ພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີ) ໂດຍແທ້ຈິງ, ສ່ວນແກ່ສິກຂະມານາ ສາມະເນຣີ ແລະ ສາມະເນນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ ເພາະຄວາມເປັນອະກັບປິຍະ ໂດຍປະຍາຍນີ້ ອາບັດຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃຫ້ພວກເຂົາສະແດງ ແຕ່ຄວນທຳທັນດະກຳແກ່ພວກເຂົາ. ຄຳວ່າ «...» (ແລະອະທິກອນມີແກ່ບຸກຄົນ 5 ພວກ) ມີອະທິບາຍວ່າ ອະທິກອນຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນ 5 ພວກເທົ່ານັ້ນ ເພາະວ່າ ການຕັດສິນຄວາມເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດ ແລະ ຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຂອງສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະທິກອນ ສ່ວນຂອງຄະລຶຫັດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ການຟ້ອງຮ້ອງຄະດີ. ปญฺจนฺนํ วินิจฺฉโย โหตีติ ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํเยว วินิจฺฉโย นาม โหติ. ปญฺจนฺนํ วูปสเมน จาติ เอเตสํเยว ปญฺจนฺนํ อธิกรณํ วินิจฺฉิตํ วูปสนฺตํ นาม โหตีติ อตฺโถ. ปญฺจนฺนญฺเจว อนาปตฺตีติ เอเตสํเยว ปญฺจนฺนํ อนาปตฺติ นาม โหตีติ อตฺโถ. ตีหิ ฐาเนหิ โสภตีติ สงฺฆาทีหิ ตีหิ การเณหิ โสภติ. กตวีติกฺกโม หิ ปุคฺคโล สปฺปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ สงฺฆมชฺเฌ คณมชฺเฌ ปุคฺคลสนฺติเก วา ปฏิกริตฺวา อพฺภุณฺหสีโล ปากติโก โหติ, ตสฺมา ตีหิ ฐาเนหิ โสภตีติ วุจฺจติ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ໂຫຕິ» ໄດ້ແກ່ ການຕັດສິນຄວາມ ຍ່ອມມີແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວູປສເມນ ຈ» ມີອະທິບາຍວ່າ ອະທິກອນທີ່ຕັດສິນແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນອັນສະຫງົບລະງັບແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ເຈວ ອນາປຕ຺ຕິ» ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ສະຫະທຳມິກ 5 ພວກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ຕີຫິ ຐານີຫິ ໂສຠຕິ» ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍເຫດ 3 ຢ່າງ ມີສົງເປັນຕົ້ນ ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ລ່ວງລະεມີດແລ້ວ ແກ້ໄຂອາບັດທີ່ແກ້ໄຂໄດ້ ໃນທ່າມກາງສົງ ຫຼື ໃນທ່າມກາງຄະນະ ຫຼື ໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສີລອັນບໍລິສຸດໃໝ່ ເປັນຜູ້ປົກກະຕິ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ «ຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍຖານະ 3 ຢ່າງ». ทฺเว กายิกา รตฺตินฺติ ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร ปุริสสฺส หตฺถปาเส ฐานนิสชฺชสยนานิ กปฺปยมานา ปาจิตฺติยํ, หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ฐานาทีนิ กปฺปยมานา ทุกฺกฏนฺติ ทฺเว กายทฺวารสมฺภวา อาปตฺติโย รตฺตึ อาปชฺชติ. ทฺเว กายิกา ทิวาติ เอเตเนว อุปาเยน ทิวา ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิชฺฌายนฺตสฺส เอกา อาปตฺตีติ ‘‘น จ, ภิกฺขเว, สารตฺเตน มาตุคามสฺส องฺคชาตํ อุปนิชฺฌายิตพฺพํ[Pg.233]. โย อุปนิชฺฌาเยยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ (ปารา. ๒๖๖) นิชฺฌายนฺตสฺส อยเมกา อาปตฺติ. เอกา ปิณฺฑปาตปจฺจยาติ ‘‘น จ, ภิกฺขเว, ภิกฺขาทายิกาย มุขํ โอโลเกตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๓๖๖) เอตฺถ ทุกฺกฏาปตฺติ, อนฺตมโส ยาคุํ วา พฺยญฺชนํ วา เทนฺตสฺส สามเณรสฺสาปิ หิ มุขํ อุลฺโลกยโต ทุกฺกฏเมว. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘เอกา ปิณฺฑปาตปจฺจยาติ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติย’’นฺติ วุตฺตํ. ຄຳວ່າ «ທ຺ເວ ກາຍິກາ ຣຕ຺ຕິໍ» (ອາບັດທາງກາຍ 2 ຕົວ ໃນເວລາກາງຄືນ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຢືນ ນັ່ງ ຫຼື ນອນ ໃນຫັດຖະບາດຂອງຊາຍ ໃນຄວາມມືດกາງຄືນ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ຢືນ ນັ່ງ ຫຼື ນອນ ພົ້ນຫັດຖະບາດ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 2 ຕົວ ທີ່ເກີດທາງກາຍະທະວານ ໃນເວລາກາງຄືນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ «ທ຺ເວ ກາຍິກາ ທິວາ» ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 2 ຕົວ ໃນທີ່ກຳບັງໃນເວລາກາງເວັນ ໂດຍທຳນອງດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ «ນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ» (ອາບັດ 1 ຕົວ ແກ່ຜູ້ເພັ່ງເບິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ພະດຳລັດວ່າ «ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ບໍ່ພຶດເພັ່ງເບິ່ງອະໄວຍະວະເພດຂອງມາຕຸຄາມ ພິກຂຸໃດເພັ່ງເບິ່ງ ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ» ນີ້ຄືອາບັດ 1 ຕົວ ແກ່ຜູ້ເພັ່ງເບິ່ງ. ຄຳວ່າ «ເອກາ ປິຓ຺ທປາຕປຈ຺ຈຍາ» (ອາບັດ 1 ຕົວ ເພາະປັດໄຈຄືບິນທະບາດ) ໄດ້ແກ່ ພະດຳລັດວ່າ «ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸບໍ່ພຶດແນມເບິ່ງໜ້າຂອງສະຕີຜູ້ຖວາຍບິນທະບາດ» ໃນພະບາລີນີ້ ເປັນອາບັດທຸກກົດ ເພາະວ່າ ໂດຍທີ່ສຸດ ແມ່ນແຕ່ແນມເບິ່ງໜ້າສາມະເນນຜູ້ຖວາຍຢາຄູ ຫຼື ກັບເຂົ້າ ກໍເປັນອາບັດທຸກກົດຄືກັນ. ສ່ວນໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວວ່າ «ຄຳວ່າ ເອກາ ປິຓ຺ທປາຕປຈ຺ຈຍາ ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸສັນບິນທະບາດທີ່ພິກຂຸນີຈັດແຈງ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ». อฏฺฐานิสํเส สมฺปสฺสนฺติ โกสมฺพกกฺขนฺธเก วุตฺตานิสํเส. อุกฺขิตฺตกา ตโย วุตฺตาติ อาปตฺติยา อทสฺสเน อปฺปฏิกมฺเม ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเคติ. เตจตฺตาลีส สมฺมาวตฺตนาติ เตสํเยว อุกฺขิตฺตกานํ เอตฺตเกสุ วตฺเตสุ วตฺตนา. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌານິສໍເສ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕິ» (ເລັງເຫັນອານິສົງ 8 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອານິສົງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ «ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກາ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ» (ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ 3 ພວກ ທີ່ກ່າວໄວ້) ໄດ້ແກ່ ເພາະບໍ່ເຫັນອາບັດ, ເພາະບໍ່ທຳຄືນອາບັດ, ແລະເພາະບໍ່ສະລະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ. ຄຳວ່າ «ເຕຈຕ຺ຕາລີສ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ» (ການປະພຶດວັດໂດຍຊອບ 43 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ການປະພຶດວັດໃນວັດທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່ານີ້ (43 ປະການ) ຂອງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ปญฺจฐาเน มุสาวาโทติ ปาราชิกสงฺฆาทิเสสถุลฺลจฺจยปาจิตฺติยทุกฺกฏสงฺขาเต ปญฺจฏฺฐาเน มุสาวาโท คจฺฉติ. จุทฺทส ปรมนฺติ วุจฺจตีติ ทสาหปรมาทินเยน เหฏฺฐา วุตฺตํ. ทฺวาทส ปาฏิเทสนียาติ ภิกฺขูนํ จตฺตาริ ภิกฺขุนีนํ อฏฺฐ. จตุนฺนํ เทสนาย จาติ จตุนฺนํ อจฺจยเทสนายาติ อตฺโถ. กตมา ปน สาติ? เทวทตฺเตน ปโยชิตานํ อภิมารานํ อจฺจยเทสนา, อนุรุทฺธตฺเถรสฺส อุปฏฺฐายิกาย อจฺจยเทสนา, วฑฺฒสฺส ลิจฺฉวิโน อจฺจยเทสนา, วาสภคามิยตฺเถรสฺส อุกฺเขปนียกมฺมํ กตฺวา อาคตานํ ภิกฺขูนํ อจฺจยเทสนาติ อยํ จตุนฺนํ อจฺจยเทสนา นาม. ຄຳວ່າ «ປຎ຺ຈຐາເນ ມຸສາວາໂທ» ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດຍ່ອມເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ປາຣາຊິກ, ສັງຄາທິເສດ, ຖຸລັຈໄຈ, ປາຈິດຕີ ແລະ ທຸກກົດ. ຄຳວ່າ «ຈຸທ຺ທສ ປຣມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ» ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ ໂດຍທຳນອງມີ «ທສົາຫປຣມໍ» ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ «ທ຺ວາທສ ປາຏິເທສນີຍາ» ໄດ້ແກ່ ຂອງພິກຂຸ 4 ຂອງພິກຂຸນີ 8. ຄຳວ່າ «ຈຕຸນ຺ນໍ ເທສນາຍ ຈ» ມີອະທິບາຍວ່າ ການສະແດງໂທດ (ຂໍຂະມາໂທດ) ຂອງບຸກຄົນ 4 ພວກ. ການສະແດງໂທດນັ້ນຄືແນວໃດ? ຄື ການສະແດງໂທດຂອງນາຍຂະມັງທະນູ ຜູ້ທີ່ພະເທວະທັດສົ່ງໄປເພື່ອປົງພະຊົນ, ການສະແດງໂທດຂອງອຸປັດຖາກິກາຂອງພະອະນຸຣຸດທະເຖຣະ, ການສະແດງໂທດຂອງວັດທະລິດຈະວີ, ແລະການສະແດງໂທດຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ທຳອຸກເຂປະນີຍະກຳແກ່ພະວາສະພະຄາມິຍະເຖຣະ ແລ້ວມາຂໍຂະມາ ນີ້ຊື່ວ່າ ການສະແດງໂທດຂອງບຸກຄົນ 4 ພວກ. อฏฺฐงฺคิโก มุสาวาโทติ ‘‘ปุพฺเพวสฺส โหติ มุสา ภณิสฺส’’นฺติ อาทึ กตฺวา ‘‘วินิธาย สญฺญ’’นฺติ ปริโยสาเนหิ (ปาจิ. ๔-๕; ปริ. ๔๕๙) อฏฺฐหิ องฺเคหิ อฏฺฐงฺคิโก. อุโปสถงฺคานิปิ ปาณํ น หเนติอาทินา นเยน วุตฺตาเนว. อฏฺฐ ทูเตยฺยงฺคานีติ ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ โสตา จ โหติ สาเวตา จา’’ติอาทินา (จูฬว. ๓๔๗) นเยน สงฺฆเภทเก วุตฺตานิ. อฏฺฐ ติตฺถิยวตฺตานิ มหาขนฺธเก วุตฺตานิ. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌງ຺ຄິໂກ ມຸສາວາໂທ» (ມຸສາວາດມີອົງ 8) ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດມີອົງ 8 ດ້ວຍອົງ 8 ປະການ ມີຄຳວ່າ «ກ່ອນກ່າວ ຍ່ອມມີຄວາມຄິດວ່າ ຈະກ່າວເທັດ» ເປັນຕົ້ນ ແລະມີຄຳວ່າ «ກັບຄວາມກຳນົດໝາຍ» ເປັນທີ່ສຸດ. ແມ່ນອົງອຸໂປສົດທັງຫຼາຍ ກໍກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍທຳນອງມີຄຳວ່າ «ບໍ່ພຶງຂ້າສັດ» ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌ ທູເຕຍ຺ຍງ຺ຄານิ» (ອົງຂອງທູດ 8 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອົງຂອງທູດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຄະເພທະກະຂັນທະກະ ໂດຍທຳນອງມີຄຳວ່າ «ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຟັງ ແລະ ໃຫ້ຜູ້ນຶງຟັງ» ເປັນຕົ້ນ. ຕິຕຖິຍະວັດ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ. อฏฺฐวาจิกา อุปสมฺปทาติ ภิกฺขุนีนํ อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตํ. อฏฺฐนฺนํ ปจฺจุฏฺฐาตพฺพนฺติ ภตฺตคฺเค อฏฺฐนฺนํ ภิกฺขุนีนํ อิตราหิ ปจฺจุฏฺฐาย อาสนํ ทาตพฺพํ[Pg.234]. ภิกฺขุโนวาทโก อฏฺฐหีติ อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌວາຈິກາ ອຸປສມ຺ປທາ» (ອຸປະສົມບົດດ້ວຍວາຈາ 8 ຄັ້ງ) ກ່າວໝາຍເຖິງ ອຸປະສົມບົດຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ «ອຏ຺ຌນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຌາຕພ຺ພໍ» (ພຶງລຸກຮັບບຸກຄົນ 8 ພວກ) ໄດ້ແກ່ ໃນໂຮງສັນ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ພຶງລຸກຂຶ້ນຕ້ອນຮັບແລ້ວໃຫ້ອາສະນະແກ່ພິກຂຸນີ 8 ພວກ. ຄຳວ່າ «ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ອຏ຺ຌຫິ» ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ 8 ປະການ ພຶງໄດ້ຮັບສົມມຸດໃຫ້ເປັນຜູ້ສັ່ງສອນພິກຂຸນີ. เอกสฺส เฉชฺชนฺติ คาถาย นวสุ ชเนสุ โย สลากํ คาเหตฺวา สงฺฆํ ภินฺทติ, ตสฺเสว เฉชฺชํ โหติ, เทวทตฺโต วิย ปาราชิกํ อาปชฺชติ. เภทกานุวตฺตกานํ จตุนฺนํ ถุลฺลจฺจยํ โกกาลิกาทีนํ วิย, ธมฺมวาทีนํ จตุนฺนํ อนาปตฺติ. อิมา ปน อาปตฺติโย จ อนาปตฺติโย จ สพฺเพสํ เอกวตฺถุกา สงฺฆเภทวตฺถุกา เอว. ໃນຄາຖາທີ່ມີຄຳວ່າ «ເອກສ຺ສ ເຉຊ຺ຊໍ» ເປັນຕົ້ນ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນບຸກຄົນ 9 ຄົນນັ້ນ ພິກຂຸໃດຈັບສະຫຼາກແລ້ວທຳລາຍສົງ ຄວາມຂາດສູນ (ແຫ່ງມູນຮາກໃນພະສາດສະໜາ) ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ ເໝືອນພະເທວະທັດ. ອາບັດຖຸລັຈໄຈ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸ 4 ພວກຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ ເໝືອນພວກໂກກາລິກະເປັນຕົ້ນ, ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ ຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸທຳມະວາທີ 4 ພວກ. ກໍອາບັດ ແລະ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດເຫຼົ່ານີ້ ຂອງພິກຂຸທັງໝົດ ຍ່ອມມີວັດຖຸດຽວກັນ ຄືມີການທຳລາຍສົງເປັນວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ. นว อาฆาตวตฺถูนีติ คาถาย นวหีติ นวหิ ภิกฺขูหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ. ญตฺติยา กรณา นวาติ ญตฺติยา กาตพฺพานิ กมฺมานิ นวาติ อตฺโถ. เสสํ อุตฺตานเมว. ໃນຄາຖາທີ່ມີຄຳວ່າ «ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ» ເປັນຕົ້ນ: ຄຳວ່າ «ນວຫິ» ໄດ້ແກ່ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍພິກຂຸ 9 ພວກ. ຄຳວ່າ «ຎຕ຺ຕິຍາ ກຣຓາ ນວ» ມີອະທິບາຍວ່າ ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ມີ 9 ຢ່າງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈງ່າຍຢູ່ແລ້ວ. (๔) อวนฺทนียปุคฺคลาทิวณฺณนา (໔) ການອະທິບາຍເລື່ອງບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ເປັນຕົ້ນ ๔๗๗. ทส ปุคฺคลา นาภิวาเทตพฺพาติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺตา ทส ชนา. อญฺชลิ สามีเจน จาติ สามีจิกมฺเมน สทฺธึ อญฺชลิ จ เตสํ น กาตพฺโพ, เนว ปานียาปุจฺฉนตาลวณฺฏคฺคหณาทิ ขนฺธกวตฺตํ เตสํ ทสฺเสตพฺพํ, น อญฺชลิ ปคฺคณฺหิตพฺโพติ อตฺโถ. ทสนฺนํ ทุกฺกฏนฺติ เตสํเยว ทสนฺนํ เอวํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ โหติ. ทส จีวรธารณาติ ทส ทิวสานิ อติเรกจีวรสฺส ธารณา อนุญฺญาตาติ อตฺโถ. ໔໗໗. ຄຳວ່າ «ທສ ປຸຄ຺ຄລາ ນາຠິວາເທຕພ຺ພາ» (ບຸກຄົນ 10 ພວກ ທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນ 10 ພວກ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ «ອຎ຺ຊລິ ສາມີເຈນ ຈ» ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ພຶງທຳການປະນົມມື ແລະ ສາມີຈິກຳແກ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງສະແດງຂັນທະກະວັດ ມີການຖາມເຖິງນ້ຳດື່ມ ແລະ ການຮັບພັດໃບຕານເປັນຕົ້ນ ແກ່ພວກເຂົາ, ແລະບໍ່ພຶງປະນົມມືຕ້ອນຮັບ. ຄຳວ່າ «ທສນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏໍ» ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພິກຂຸທຳການກາບໄຫວ້ເປັນຕົ້ນແກ່ບຸກຄົນ 10 ພວກນັ້ນເອງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. ຄຳວ່າ «ທສ ຈີວຣຘາຣຓາ» ມີອະທິບາຍວ່າ ການຊົງໄວ້ເຊິ່ງອະຕິເຣກຈີວອນ ຕະຫຼອດ 10 ວັນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງອະນຸຍາດແລ້ວ. ปญฺจนฺนํ วสฺสํวุฏฺฐานํ, ทาตพฺพํ อิธ จีวรนฺติ ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ สมฺมุขาว ทาตพฺพํ. สตฺตนฺนํ สนฺเตติ ทิสาปกฺกนฺตอุมฺมตฺตกขิตฺตจิตฺตเวทนาฏฺฏานํ ติณฺณญฺจ อุกฺขิตฺตกานนฺติ อิเมสํ สตฺตนฺนํ สนฺเต ปติรูเป คาหเก ปรมฺมุขาปิ ทาตพฺพํ. โสฬสนฺนํ น ทาตพฺพนฺติ เสสานํ จีวรกฺขนฺธเก วุตฺตานํ ปณฺฑกาทีนํ โสฬสนฺนํ น ทาตพฺพํ. ຄຳວ່າ «...» ໄດ້ແກ່ ພຶງຖວາຍຈີວອນໃນທີ່ນີ້ ຕໍ່ໜ້າສະຫະທຳມິກ 5 ພວກເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ «ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສນ຺ເຕ» ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ຫຼີກໄປສູ່ທິດອື່ນ, ພິກຂຸຜູ່ວິບັດ (ບ້າ), ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ, ພິກຂຸຜູ້ຖືກເວທະນາບີບຄັ້ນ ແລະ ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ 3 ພວກ ເມື່ອມີຕົວແທນຜູ້ຮັບອັນສົມຄວນຂອງພິກຂຸ 7 ພວກເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຖວາຍລັບຫຼັງກໍໄດ້. ຄຳວ່າ «ໂສຬສນ຺ນໍ ນ ທາຕພ຺ພໍ» ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖວາຍຈີວອນແກ່ບຸກຄົນ 16 ພວກ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຫຼືອ ເຊິ່ງກ່າວໄວ້ໃນຈີວະຣະຂັນທະກະ. กติสตํ รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวานาติ กติสตํ อาปตฺติโย รตฺติสตํ ฉาทยิตฺวาน. ทสสตํ รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวานาติ ทสสตํ อาปตฺติโย รตฺติสตํ ฉาทยิตฺวาน. อยญฺเหตฺถ สงฺเขปตฺโถ – โย ทิวเส สตํ สตํ สงฺฆาทิเสสาปตฺติโย อาปชฺชิตฺวา ทส ทส ทิวเส ปฏิจฺฉาเทติ, เตน รตฺติสตํ อาปตฺติสหสฺสํ ปฏิจฺฉาทิตํ โหติ, โส สพฺพาว ตา อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนาติ [Pg.235] ปริวาสํ ยาจิตฺวา ทส รตฺติโย วสิตฺวาน มุจฺเจยฺย ปาริวาสิโกติ. ຄຳວ່າ «ກຕິສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານາ» ໄດ້ແກ່ ປິດບັງອາບັດຫຼາຍຮ້ອຍ ຕະຫຼອດຮ້ອຍຄືນ. ຄຳວ່າ «ທສສຕໍ ຣຕ຺ຕິສຕໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຉາທຍິຕ຺ວານາ» ໄດ້ແກ່ ປິດບັງອາບັດສິບຮ້ອຍ (ຄືໜຶ່ງພັນ) ຕະຫຼອດຮ້ອຍຄືນ. ກໍເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸໃດ ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດມື້ລະຮ້ອຍໆ ຕົວ ແລ້ວປິດບັງໄວ້ຄັ້ງລະ 10 ວັນ ພິກຂຸນັ້ນຊື່ວ່າ ປິດບັງອາບັດໜຶ່ງພັນ ຕະຫຼອດຮ້ອຍຄືນ ພິກຂຸນັ້ນ ພຶງຂໍປະຣິວາດໂດຍລວມອາບັດທັງໝົດນັ້ນວ່າ «ປິດບັງໄວ້ 10 ວັນ» ແລ້ວຢູ່ປະຣິວາດຕະຫຼອດ 10 ຄືນ ກໍພຶງຫຼຸດພົ້ນໄດ້ ເປັນຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດແລ້ວ. ทฺวาทส กมฺมโทสา วุตฺตาติ อปโลกนกมฺมํ อธมฺเมนวคฺคํ, อธมฺเมนสมคฺคํ, ธมฺเมนวคฺคํ, ตถา ญตฺติกมฺมญตฺติทุติยกมฺมญตฺติจตุตฺถกมฺมานิปีติ เอวํ เอเกกสฺมึ กมฺเม ตโย ตโย กตฺวา ทฺวาทส กมฺมโทสา วุตฺตา. ຄຳວ່າ «ທ຺ວາທສ ກມ຺ມໂທສາ ວຸຕ຺ຕາ» (ໂທດຂອງກຳ 12 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້) ໄດ້ແກ່ ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ເປັນອະທຳມະອະວັກ, ອະທຳມະສະມັກ, ທຳມະອະວັກ, ແລະແມ່ນຍັດຕິກຳ, ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ, ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ໂດຍການຈັດແບ່ງເປັນຢ່າງລະ 3 ປະການ ໃນກຳແຕ່ລະຢ່າງຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂທດຂອງກຳ 12 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. จตสฺโส กมฺมสมฺปตฺติโยติ อปโลกนกมฺมํ ธมฺเมนสมคฺคํ, ตถา เสสานิปีติ เอวํ จตสฺโส กมฺมสมฺปตฺติโย วุตฺตา. ຄຳວ່າ «ຈຕສ຺ໂສ ກມ຺ມសມ຺ປຕ຺ຕިໂຍ» (ຄວາມສົມບູນຂອງກຳ 4 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ເປັນທຳມະສະມັກ, ແລະແມ່ນກຳທີ່ເຫຼືອ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄວາມສົມບູນຂອງກຳ 4 ປະການ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ฉ กมฺมานีติ อธมฺเมนวคฺคกมฺมํ, อธมฺเมนสมคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกนวคฺคกมฺมํ, ธมฺมปติรูปเกนสมคฺคกมฺมํ, ธมฺเมนวคฺคกมฺมํ, ธมฺเมนสมคฺคกมฺมนฺติ เอวํ ฉ กมฺมานิ วุตฺตานิ. เอเกตฺถ ธมฺมิกา กตาติ เอกํ ธมฺเมน สมคฺคกมฺมเมเวตฺถ ธมฺมิกํ กตนฺติ อตฺโถ. ทุติยคาถาวิสฺสชฺชเนปิ เอตเทว ธมฺมิกํ. ຄຳວ່າ Cha kammāni (ກຳ 6 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອະທັມເມນະວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ບໍ່ເປັນທຳໂດຍພວກ), ອະທັມເມນະສະມັກຄະກຳ (ກຳທີ່ບໍ່ເປັນທຳໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ), ທັມມະປະຕິຣູປະເກນະວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ທຽມທຳໂດຍພວກ), ທັມມະປະຕິຣູປະເກນະສະມັກຄະກຳ (ກຳທີ່ທຽມທຳໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ), ທັມເມນະວັກຄະກຳ (ກຳທີ່ເປັນທຳໂດຍພວກ), ທັມເມນະສະມັກຄະກຳ (ກຳທີ່ເປັນທຳໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ) ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດກຳ 6 ປະການນີ້ໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Ekettha dhammikā katā ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນກຳ 6 ປະການນັ້ນ ພຣະອົງຊົງເຮັດໃຫ້ກຳດຽວເທົ່ານັ້ນ ຄື ທັມເມນະສະມັກຄະກຳ ເປັນກຳທີ່ຊອບດ້ວຍທັມ. ເຖິງແມ່ນໃນຄຳວິສັດຊະນາຄາຖາທີສອງ ກໍຊົງເຮັດໃຫ້ກຳນີ້ເທົ່ານັ້ນເປັນກຳທີ່ຊອບດ້ວຍທັມ. ยํ เทสิตาติ ยานิ เทสิตานิ วุตฺตานิ ปกาสิตานิ. อนนฺตชิเนนาติอาทีสุ ปริยนฺตปริจฺเฉทภาวรหิตตฺตา อนนฺตํ วุจฺจติ นิพฺพานํ, ตํ ภควตา รญฺญา สปตฺตคณํ อภิมทฺทิตฺวา รชฺชํ วิย กิเลสคณํ อภิมทฺทิตฺวา ชิตํ วิชิตํ อธิคตํ สมฺปตฺตํ, ตสฺมา ภควา ‘‘อนนฺตชิโน’’ติ วุจฺจติ. สฺเวว อิฏฺฐานิฏฺเฐสุ นิพฺพิการตาย ตาทิ, วิกฺขมฺภนตทงฺคสมุจฺเฉทปฏิปสฺสทฺธินิสฺสรณวิเวกสงฺขาตํ วิเวกปญฺจกํ อทฺทสาติ วิเวกทสฺสี; เตน อนนฺตชิเนน ตาทินา วิเวกทสฺสินา ยานิ อาปตฺติกฺขนฺธานิ เทสิตานิ วุตฺตานิ. เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหีติ อยเมตฺถ ปทสมฺพนฺโธ, ยานิ สตฺถารา สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธานิ เทสิตานิ, ตตฺถ เอกาปิ อาปตฺติ วินา สมเถหิ น สมฺมติ, อถ โข ฉ สมถา จตฺตาริ อธิกรณานีติ สพฺเพปิเม ธมฺมา สมฺมุขาวินเยน สมฺมนฺติ, สมาโยคํ คจฺฉนฺติ. เอตฺถ ปน เอโก สมฺมุขาวินโยว วินา สมเถหิ สมฺมติ, สมถภาวํ คจฺฉติ. น หิ ตสฺส อญฺเญน สมเถน วินา อนิปฺผตฺติ นาม อตฺถิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหี’’ติ. อิมินา ตาว อธิปฺปาเยน อฏฺฐกถาสุ อตฺโถ วุตฺโต. มยํ ปน ‘‘วินา’’ติ นิปาตสฺส ปฏิเสธนมตฺตมตฺถํ คเหตฺวา ‘‘เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหี’’ติ [Pg.236] เอเตสุ สตฺตสุ อาปตฺติกฺขนฺเธสุ เอโก ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ วินา สมเถหิ สมฺมตีติ เอตมตฺถํ โรเจยฺยาม. วุตฺตมฺปิ เจตํ ‘‘ยา สา อาปตฺติ อนวเสสา, สา อาปตฺติ น กตเมน อธิกรเณน กตมมฺหิ ฐาเน น กตเมน สมเถน สมฺมตี’’ติ. ຄຳວ່າ Yaṃ desitā ໄດ້ແກ່ ກອງອາບັດໃດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້, ຊົງຕັດໄວ້, ຊົງປະກາດໄວ້. ໃນຄຳວ່າ Anantajinena ເປັນຕົ້ນ ນິບພານຊື່ວ່າ ອະນັນຕະ (ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ) ເພາະປາສະຈາກຄວາມມີຂອບເຂດກຳນົດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຜະຈົນ ຊົງຊະນະ ຊົງບັນລຸ ຊົງເຖິງພຣະນິບພານນັ້ນ ເໝືອນພຣະລາຊາຊົງປາບປາມກອງທັບສັດຕູແລ້ວຊົງຊະນະເອົາລາຊະສົມບັດ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງພຣະນາມວ່າ "ອະນັນຕະຊິນະ" (ຜູ້ຊະນະບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ). ພຣະອົງນັ້ນເອງຊົງເປັນ "ຕາທິ" (ຜູ້ຄົງທີ່) ເພາະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖາຣົມແລະອະນິດຖາຣົມ, ຊົງເປັນ "ວິເວກະທັດສີ" (ຜູ້ເຫັນວິເວກ) ເພາະຊົງເຫັນວິເວກ 5 ປະການ ຄື ວິກຂັມພະນະວິເວກ, ຕະທັງຄະວິເວກ, ສະມຸດເສທະວິເວກ, ປະຕິປັດສັດທິວິເວກ ແລະ ນິດສະຣະນະວິເວກ; ກອງອາບັດໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງເປັນອະນັນຕະຊິນະ ຜູ້ຄົງທີ່ ຜູ້ເຫັນວິເວກນັ້ນ ຊົງສະແດງໄວ້, ຊົງຕັດໄວ້. ຄຳວ່າ Ekettha sammati vinā samathehi ນີ້ ມີການເຊື່ອມໂຍງບົດດັ່ງນີ້: ໃນບັນດາກອງອາບັດ 7 ປະການທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງໄວ້ນັ້ນ ອາບັດແມ່ນແຕ່ປະການດຽວກໍບໍ່ສາມາດລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ທັມທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສະມະຖະ 6 ປະການ ແລະ ອະທິກອນ 4 ປະການ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສັມມຸຂາວິໄນ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມເຂົ້າກັນໄດ້. ແຕ່ໃນສະມະຖະເຫຼົ່ານີ້ ສັມມຸຂາວິໄນຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະອື່ນ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສະມະຖະ. ເພາະວ່າ ຄວາມບໍ່ສໍາເລັດຂອງສັມມຸຂາວິໄນນັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ekettha sammati vinā samathehi" (ໃນບັນດາທັມເຫຼົ່ານີ້ ທັມຢ່າງໜຶ່ງຍ່ອມລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະອື່ນ). ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍຕາມອະທິບາຍນີ້ກ່ອນ. ສ່ວນພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຖືເອົາເນື້ອຄວາມພຽງແຕ່ການປະຕິເສດຂອງນິບາດວ່າ "vinā" (ເວັ້ນແຕ່/ໂດຍປາສະຈາກ) ແລ້ວ ເຫັນດີກັບເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ "ekettha sammati vinā samathehi" ຄື ໃນບັນດາກອງອາບັດທັງ 7 ນີ້ ກອງອາບັດປາຣາຊິກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສະມະຖະທັງຫຼາຍ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ພຣະສັງຄີຕິກາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ "ອາບັດໃດທີ່ເປັນອະນາເວເສດ (ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ), ອາບັດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບດ້ວຍອະທິກອນໃດ ໃນທີ່ໃດ ດ້ວຍສະມະຖະໃດ". ฉอูนทิยฑฺฒสตาติ ‘‘อิธ, อุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิ เภเท อธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิ เภเท ธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ อธมฺมทิฏฺฐิ เภเท เวมติโก, ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิ เภเท อธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิ เภเท เวมติโก, ตสฺมึ เวมติโก เภเท อธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ เวมติโก เภเท ธมฺมทิฏฺฐิ, ตสฺมึ เวมติโก เภเท เวมติโก’’ติ เอวํ ยานิ อฏฺฐารสนฺนํ เภทกรวตฺถูนํ วเสน อฏฺฐารส อฏฺฐกานิ สงฺฆเภทกกฺขนฺธเก วุตฺตานิ, เตสํ วเสน ฉอูนทิยฑฺฒสตํ อาปายิกา เวทิตพฺพา. ຄຳວ່າ Chaūnadiyaḍḍhasatā (144 ຄົນ) ມີອະທິບາຍວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ, ພິກຂຸໃນພຣະສາດສະໜານີ້ ສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມ, ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແລະມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມສົງໄສໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມສົງໄສໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມສົງໄສໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມສົງໄສໃນອະທັມນັ້ນ ແຕ່ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ, ມີຄວາມສົງໄສໃນອະທັມນັ້ນ ແລະມີຄວາມສົງໄສໃນການແຕກແຍກ" ໝວດ 8 ແຫ່ງວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໃນສັງຄະເພທະຂັນທະກະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ 8 ເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຕ້ອງໄປອະບາຍມີ 144 ຄົນ (ຮ້ອຍຫ້າສິບຫຼຸດຫົກ). อฏฺฐารส อนาปายิกาติ ‘‘อิธ, อุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ตสฺมึ ธมฺมทิฏฺฐิ เภเท ธมฺมทิฏฺฐิ อวินิธาย ทิฏฺฐึ อวินิธาย ขนฺตึ อวินิธาย รุจึ อวินิธาย ภาวํ อนุสฺสาเวติ, สลากํ คาเหติ ‘อยํ ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ สตฺถุสาสนํ, อิมํ คณฺหถ, อิมํ โรเจถา’ติ, อยมฺปิ โข, อุปาลิ, สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโฐ น อเตกิจฺโฉ’’ติ เอวํ เอเกกสฺมึ วตฺถุสฺมึ เอเกกํ กตฺวา สงฺฆเภทกกฺขนฺธกาวสาเน วุตฺตา อฏฺฐารส ชนา. อฏฺฐารส อฏฺฐกา ฉอูนทิยฑฺฒสตวิสฺสชฺชเน วุตฺตาเยว. ຄຳວ່າ Aṭṭhārasa anāpāyikā (18 ຄົນ ຜູ້ບໍ່ໄປອະບາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ, ພິກຂຸໃນພຣະສາດສະໜານີ້ ສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມ, ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນອະທັມນັ້ນ ແລະມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນການແຕກແຍກ ບໍ່ອຳພາງຄວາມເຫັນ ບໍ່ອຳພາງຄວາມພໍໃຈ ບໍ່ອຳພາງຄວາມຊອບໃຈ ບໍ່ອຳພາງຄວາມປະສົງ ປ່າວປະກາດໃຫ້ຮູ້ທົ່ວ ໃຫ້ຈັບສະຫຼາກວ່າ 'ນີ້ເປັນທັມ ນີ້ເປັນວິໄນ ນີ້ເປັນຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ ພວກທ່ານຈົ່ງຮັບສະຫຼາກນີ້ ຈົ່ງພໍໃຈໃນຄວາມເຫັນນີ້' ດູກ່ອນອຸບາລີ ພິກຂຸນີ້ແມ່ນຈະເປັນຜູ້ທຳລາຍສົງ ແຕ່ກໍບໍ່ໄປອະບາຍ ບໍ່ໄປນະຣົກ ບໍ່ຢູ່ຕະຫຼອດກັປ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຮັກສາບໍ່ໄດ້" ບຸກຄົນ 18 ຈຳພວກ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງສັງຄະເພທະຂັນທະກະ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນແຕ່ລະຄົນໃນແຕ່ລະວັດຖຸຢ່າງນີ້. ສ່ວນໝວດ 8 ທັງ 18 ໝວດ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳວິສັດຊະນາເລື່ອງບຸກຄົນ 144 ຄົນນັ້ນເອງ. (๕) โสฬสกมฺมาทิวณฺณนา (໕) ການພັນລະນາສິບຫົກກຳເປັນຕົ້ນ ๔๗๘. กติ กมฺมานีติอาทีนํ สพฺพคาถานํ วิสฺสชฺชนํ อุตฺตานเมวาติ. ໔໗໘. ຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງຄາຖາທັງປວງ ມີຄຳວ່າ Kati kammāni ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນ ຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. อปรทุติยคาถาสงฺคณิกวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການພັນລະນາທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ. เสทโมจนคาถา ເສທະໂມຈະນະຄາຖາ (ຄາຖາເຮັດໃຫ້ເຫື່ອໄຫຼ) (๑) อวิปฺปวาสปญฺหาวณฺณนา (໑) La ການພັນລະນາບັນຫາເລື່ອງອະວິບປະວາດ (ການຢູ່ປາສະຈາກ) ๔๗๙. เสทโมจนคาถาสุ [Pg.237] อสํวาโสติ อุโปสถปวารณาทินา สํวาเสน อสํวาโส. สมฺโภโค เอกจฺโจ ตหึ น ลพฺภตีติ อกปฺปิยสมฺโภโค น ลพฺภติ, นหาปนโภชนาทิปฏิชคฺคนํ ปน มาตราเยว กาตุํ ลพฺภติ. อวิปฺปวาเสน อนาปตฺตีติ สหคารเสยฺยาย อนาปตฺติ. ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ เอสา ปญฺหา กุสเลหิ ปณฺฑิเตหิ จินฺติตา. อสฺสา วิสฺสชฺชนํ ทารกมาตุยา ภิกฺขุนิยา เวทิตพฺพํ, ตสฺสา หิ ปุตฺตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตนฺติ. ໔໗໙. ໃນເສທະໂມຈະນະຄາຖາທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ asaṃvāsoti ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີສັງວາດ ໂດຍສັງວາດມີອຸໂປສົດແລະປະວໍຣະນາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sambhogo ekacco tahiṃ na labbhatīti ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄດ້ຮັບການສົມໂພກທີ່ບໍ່ຄວນ, ແຕ່ການເບິ່ງແຍງມີການອາບນ້ຳແລະການໃຫ້ອາຫານເປັນຕົ້ນ ມານດາເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະເຮັດໄດ້. ຄຳວ່າ Avippavāsena anāpattīti ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີອາບັດເພາະການນອນຮ່ວມໃນທີ່ມຸງບັງດຽວກັນ. ຄຳວ່າ Pañhā mesā kusalehi cintitāti ມີອະທິບາຍວ່າ ບັນຫານີ້ອັນບັນດິດຜູ້ສະຫຼາດທັງຫຼາຍຄິດແລ້ວ. ຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງບັນຫານັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍພິກຂຸນີຜູ້ເປັນມານດາຂອງເດັກ, ເພາະຄຳນັ້ນຊົງໝາຍເຖິງບຸດຂອງພິກຂຸນີນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດໄວ້. อวิสฺสชฺชิตคาถา ครุภณฺฑํ สนฺธาย วุตฺตา, อตฺโถ ปนสฺสา ครุภณฺฑวินิจฺฉเย วุตฺโตเยว. ອະວິສັດຊິຕະຄາຖາ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງຄະລຸພັນ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮູບນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການວິນິດໄສຄະລຸພັນ. ทส ปุคฺคเล น วทามีติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺเต ทส ปุคฺคเล น วทามิ. เอกาทส วิวชฺชิยาติ เย มหาขนฺธเก เอกาทส วิวชฺชนียปุคฺคลา วุตฺตา, เตปิ น วทามิ. อยํ ปญฺหา นคฺคํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳວ່າ Dasa puggale na vadāmīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງບຸກຄົນ 10 ຈຳພວກ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ Ekādasa vivajjiyāti ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນທີ່ຄວນເວັ້ນ 11 ຈຳພວກ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນມະຫາຂັນທະກະ ເຮົາກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ. ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ເປືອຍກາຍ. กถํ นุ สิกฺขาย อสาธารโณติ ปญฺหา นหาปิตปุพฺพกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. อยญฺหิ ขุรภณฺฑํ ปริหริตุํ น ลภติ, อญฺเญ ลภนฺติ; ตสฺมา สิกฺขาย อสาธารโณ. ບັນຫາວ່າ Kathaṃ nu sikkhāya asādhāraṇoti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ເຄີຍເປັນຊ່າງຕັດຜົມມາກ່ອນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸຮູບນີ້ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ພົກພາເຄື່ອງມືແຖ (ມີດແຖ) ເປັນຂອງຕົນເອງ, ສ່ວນພິກຂຸອື່ນໆ ພົກພາໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ທົ່ວໄປ (ບໍ່ສະເໝີກັນ) ໂດຍສິກຂາ. ตํ ปุคฺคลํ กตมํ วทนฺติ พุทฺธาติ อยํ ปญฺหา นิมฺมิตพุทฺธํ สนฺธาย วุตฺตา. ບັນຫາວ່າ Taṃ puggalaṃ katamaṃ vadanti buddhāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພຣະພຸດທະນິມິດ. อโธนาภึ วิวชฺชิยาติ อโธนาภึ วิวชฺเชตฺวา. อยํ ปญฺหา ยํ ตํ อสีสกํ กพนฺธํ, ยสฺส อุเร อกฺขีนิ เจว มุขญฺจ โหติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳວ່າ Adhonābhiṃ vivajjiyāti ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນສ່ວນໃຕ້ສະດື. ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງອະສີສະກະກະບັນທະ (ເຜດບໍ່ມີຫົວ) ທີ່ມີຕາແລະປາກຢູ່ທີ່ເອິກ. ภิกฺขุ สญฺญาจิกาย กุฏินฺติ อยํ ปญฺหา ติณจฺฉาทนํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา. ทุติยปญฺหา สพฺพมตฺติกามยํ กุฏึ สนฺธาย วุตฺตา. ບັນຫາວ່າ Bhikkhu saññācikāya kuṭinti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຸຕິທີ່ມຸງດ້ວຍຫຍ້າ. ບັນຫາທີສອງ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຸຕິທີ່ເຮັດດ້ວຍດິນໜຽວລ້ວນ. อาปชฺเชยฺย ครุกํ เฉชฺชวตฺถุนฺติ อยํ ปญฺหา วชฺชปฏิจฺฉาทิกํ ภิกฺขุนึ สนฺธาย วุตฺตา. ทุติยปญฺหา ปณฺฑกาทโย อภพฺพปุคฺคเล สนฺธาย วุตฺตา. เอกาทสปิ หิ เต คิหิภาเวเยว ปาราชิกํ ปตฺตา. ບັນຫາວ່າ Āpajjeyya garukaṃ chejjavatthunti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ປິດບັງໂທດ (ປິດບັງອາບັດປາຣາຊິກຂອງພິກຂຸນີອື່ນ). ບັນຫາທີສອງ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງອະພັບພະບຸກຄົນມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ອະພັບພະບຸກຄົນທັງ 11 ຈຳພວກນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ ກໍເຖິງຄວາມເປັນປາຣາຊິກ (ຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກພຣະສາດສະໜາ) ແລ້ວ. วาจาติ [Pg.238] วาจาย อนาลปนฺโต. คิรํ โน จ ปเร ภเณยฺยาติ ‘‘อิติ อิเม โสสฺสนฺตี’’ติ ปรปุคฺคเล สนฺธาย สทฺทมฺปิ น นิจฺฉาเรยฺย. อยํ ปญฺหา ‘‘สนฺตึ อาปตฺตึ นาวิกเรยฺย, สมฺปชานมุสาวาทสฺส โหตี’’ติ อิมํ มุสาวาทํ สนฺธาย วุตฺตา. ตสฺส หิ ภิกฺขุโน อธมฺมิกาย ปฏิญฺญาย ตุณฺหีภูตสฺส นิสินฺนสฺส มโนทฺวาเร อาปตฺติ นาม นตฺถิ. ยสฺมา ปน อาวิกาตพฺพํ น อาวิกโรติ, เตนสฺส วจีทฺวาเร อกิริยโต อยํ อาปตฺติ สมุฏฺฐาตีติ เวทิตพฺพา. ຄຳວ່າ Vācāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກ່າວດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ Giraṃ no ca pare bhaṇeyyāti ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຄວນເປັ່ງສຽງອອກມາ ໂດຍໝາຍເຖິງບຸກຄົນອື່ນວ່າ "ຄົນເຫຼົ່ານີ້ຈັກໄດ້ຍິນດ້ວຍວິທີນີ້". ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງມຸສາວາດນີ້ວ່າ "ບໍ່ເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ມີຢູ່ ຍ່ອມເປັນສັມປະຊານະມຸສາວາດ". ເພາະວ່າ ອາບັດທາງມະໂນທະວານ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຜູ້ຮັກສາຄວາມງຽບນັ່ງຢູ່ດ້ວຍການປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບໍ່ເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ຄວນເປີດເຜີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ອາບັດນີ້ຈຶ່ງຕັ້ງຂຶ້ນທາງວະຈີທະວານ ເພາະຄວາມບໍ່ກະທຳ (ການບໍ່ເປີດເຜີຍ) ຂອງພິກຂຸນັ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. สงฺฆาทิเสสา จตุโรติ อยํ ปญฺหา อรุณุคฺเค คามนฺตรปริยาปนฺนํ นทิปารํ โอกฺกนฺตภิกฺขุนึ สนฺธาย วุตฺตา, สา หิ สกคามโต ปจฺจูสสมเย นิกฺขมิตฺวา อรุณุคฺคมนกาเล วุตฺตปฺปการํ นทิปารํ โอกฺกนฺตมตฺตาว รตฺติวิปฺปวาสคามนฺตรนทิปารคณมฺหาโอหียนลกฺขเณน เอกปฺปหาเรเนว จตุโร สงฺฆาทิเสเส อาปชฺชติ. ບັນຫາວ່າ Saṅghādisesā caturoti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ຂ້າມໄປເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳອື່ນ ເຊິ່ງນັບເນື່ອງໃນບ້ານອື່ນ ໃນເວລາອາຣຸນຂຶ້ນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນີນັ້ນອອກຈາກບ້ານຂອງຕົນໃນເວລາປັດຈຸສະໄໝ (ໃກ້ຮຸ່ງ) ແລ້ວຂ້າມໄປເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳອື່ນຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ໃນເວລາອາຣຸນຂຶ້ນ ພຽງແຕ່ຂ້າມໄປຮອດເທົ່ານັ້ນ ກໍຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ 4 ຕົວ ພ້ອມກັນໃນຄາວດຽວ ດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງການຢູ່ປາສະຈາກລາຕີ (ລັດຕິວິບປະວາດ), ລັກສະນະແຫ່ງການໄປສູ່ລະຫວ່າງບ້ານ (ຄາມັນຕະຣະ), ລັກສະນະແຫ່ງການຂ້າມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ (ນະທີປາຣະ) ແລະລັກສະນະແຫ່ງການຢູ່ປາສະຈາກຄະນະ (ຄະນັມຫາໂອຫີຍະນະ). สิยา อาปตฺติโย นานาติ อยํ ปญฺหา เอกโตอุปสมฺปนฺนา ทฺเว ภิกฺขุนิโย สนฺธาย วุตฺตา. ตาสุ หิ ภิกฺขูนํ สนฺติเก เอกโตอุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, ภิกฺขุนีนํ สนฺติเก เอกโตอุปสมฺปนฺนาย หตฺถโต คณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ບັນຫາວ່າ Siyā āpattiyo nānāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີ 2 ຮູບ ຜູ້ເປັນເອກະໂຕອຸປະສັມປັນນາ (ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດຈາກຝ່າຍດຽວ). ເພາະວ່າ ໃນພິກຂຸນີ 2 ຮູບນັ້ນ ພິກຂຸໃດຮັບຈີວອນຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດຈາກສຳນັກຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ (ຝ່າຍດຽວ) ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ຮັບຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ໄດ້ຮັບອຸປະສົມບົດຈາກສຳນັກຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ (ຝ່າຍດຽວ) ຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. จตุโร ชนา สํวิธายาติ อาจริโย จ ตโย จ อนฺเตวาสิกา ฉมาสกํ ภณฺฑํ อวหรึสุ, อาจริยสฺส สาหตฺถิกา ตโย มาสกา, อาณตฺติยาปิ ตโยว ตสฺมา ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺชติ, อิตเรสํ สาหตฺถิโก เอเกโก, อาณตฺติกา ปญฺจาติ ตสฺมา ปาราชิกํ อาปชฺชึสุ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน อทินฺนาทานปาราชิเก สํวิทาวหารวณฺณนายํ วุตฺโต. ຄຳວ່າ Caturo janā saṃvidhāyāti ມີອະທິບາຍວ່າ ອາຈານແລະອັນເຕວາສິກ 3 ຮູບ ຮ່ວມກັນລັກຊັບມີຄ່າ 6 ມາສົກ. ສ່ວນຂອງອາຈານທີ່ລັກດ້ວຍມືຕົນເອງມີ 3 ມາສົກ ແລະທີ່ສັ່ງໃຫ້ລັກກໍມີ 3 ມາສົກ, ດັ່ງນັ້ນ ອາຈານຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ. ສ່ວນຂອງຄົນອື່ນໆ (ອັນເຕວາສິກ) ທີ່ລັກດ້ວຍມືຕົນເອງມີຮູບລະ 1 ມາສົກ ແລະທີ່ສັ່ງໃຫ້ລັກມີ 5 ມາສົກ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອັດຖະກະຖາປໍຣິວານີ້. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການພັນລະນາເລື່ອງສັງວິທາວະຫາຣະ ໃນອະທິນນາທານະປາຣາຊິກ. (๒) ปาราชิกาทิปญฺหาวณฺณนา (໒) ການພັນລະນາບັນຫາເລື່ອງປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ๔๘๐. ฉิทฺทํ ตสฺมึ ฆเร นตฺถีติ อยํ ปญฺหา ทุสฺสกุฏิอาทีนิ สนฺถตเปยฺยาลญฺจ สนฺธาย วุตฺตา. ໔໘໐. ບັນຫາວ່າ Chiddaṃ tasmiṃ ghare natthīti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຸຕິຜ້າເປັນຕົ້ນ ແລະສັນຖະຕະເປຍຍານ. เตลํ มธุํ ผาณิตนฺติ คาถา ลิงฺคปริวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄາຖາວ່າ Telaṃ madhuṃ phāṇitanti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງບຸກຄົນຜູ້ກັບເພດ (ລິງຄະປະຣิວັດ). นิสฺสคฺคิเยนาติ คาถา ปริณามนํ สนฺธาย วุตฺตา. โย หิ สงฺฆสฺส ปริณตลาภโต เอกํ จีวรํ อตฺตโน, เอกํ อญฺญสฺสาติ ทฺเว จีวรานิ ‘‘เอกํ [Pg.239] มยฺหํ, เอกํ ตสฺส เทหี’’ติ เอกปยโอเคน ปริณาเมติ, โส นิสฺสคฺคิยปาจิตฺติยญฺเจว สุทฺธิกปาจิตฺติยญฺจ เอกโต อาปชฺชติ. ຄາຖາວ່າ Nissaggiyenāti ເປັນຕົ້ນ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການນ້ອມລາບ (ປະຣິຣາມະນະ). ເພາະວ່າ ພິກຂຸໃດນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອສົງແລ້ວ ມາເພື່ອຕົນເອງຜືນໜຶ່ງ ເພື່ອພິກຂຸອື່ນຜືນໜຶ່ງ ຄື ຈີວອນ 2 ຜືນ ໂດຍກ່າວວ່າ "ຈົ່ງຖວາຍຜືນໜຶ່ງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງຖວາຍຜືນໜຶ່ງແກ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ" ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມທາງວາຈາຄັ້ງດຽວ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນິດສັກຄິຍະປາຈິດຕີແລະສຸດທິກະປາຈິດຕີພ້ອມກັນ. กมฺมญฺจ ตํ กุปฺเปยฺย วคฺคปจฺจยาติ อยํ ปญฺหา ทฺวาทสโยชนปมาเณสุ พาราณสิอาทีสุ นคเรสุ คามสีมํ สนฺธาย วุตฺตา. ບັນຫາວ່າ Kammañca taṃ kuppeyya vaggapaccayāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງຄາມະສີມາໃນເມືອງທັງຫຼາຍມີເມືອງພາຣານະສີເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຂະໜາດ 12 ໂຍດ. ปทวีติหารมตฺเตนาติ คาถา สญฺจริตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา, อตฺโถปิ จสฺสา สญฺจริตฺตวณฺณนายเมว วุตฺโต. ຄາຖາວ່າ Padavītihāramattenāti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການຊັກສື່ (ສັນຈະຣິດຕະ), ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮູບນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການພັນລະນາສັນຈະຣິດຕະສິກຂາບົດນັ້ນເອງ. สพฺพานิ ตานิ นิสฺสคฺคิยานีติ อยํ ปญฺหา อญฺญาติกาย ภิกฺขุนิยา โธวาปนํ สนฺธาย วุตฺตา. สเจ หิ ติณฺณมฺปิ จีวรานํ กากอูหทนํ วา กทฺทมมกฺขิตํ วา กณฺณํ คเหตฺวา ภิกฺขุนี อุทเกน โธวติ, ภิกฺขุสฺส กายคตาเนว นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ. ບັນຫາວ່າ Sabbāni tāni nissaggiyānīti ນີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການໃຊ້ໃຫ້ພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ແມ່ນຍາດຊັກຈີວອນ. ເພາະວ່າ ຫາກພິກຂຸນີຈັບທີ່ມຸມຈີວອນແມ່ນທັງ 3 ຜືນ ທີ່ເປື້ອນຂີ້ນົກກາ ຫຼືເປື້ອນຕົມ ແລ້ວຊັກດ້ວຍນ້ຳ, ຈີວອນເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ເທິງກາຍຂອງພິກຂຸ ກໍເປັນນິດສັກຄິຍະ (ຕ້ອງສະລະ) ທັງໝົດ. สรณคมนมฺปิ น ตสฺส อตฺถีติ สรณคมนอุปสมฺปทาปิ นตฺถิ. อยํ ปน ปญฺหา มหาปชาปติยา อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳວ່າ Saraṇagamanampi na tassa atthīti ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ການອຸປະສົມບົດດ້ວຍສະຣະນະຄົມ ກໍບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸນີນັ້ນ. ແຕ່ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດຂອງພຣະນາງມະຫາປະຊາບໍດີໂຄຕະມີ. หเนยฺย อนริยํ มนฺโทติ ตญฺหิ อิตฺถึ วา ปุริสํ วา อนริยํ หเนยฺย. อยํ ปญฺหา ลิงฺคปริวตฺเตน อิตฺถิภูตํ ปิตรํ ปุริสภูตญฺจ มาตรํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳວ່າ Haneyya anariyaṃ mandoti ມີອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ເຂົາເບົາປັນຍາ ພຶງຂ້າສະຕີ ຫຼືບຸລຸດ ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣະອະລິຍະນັ້ນ. ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງບິດາທີ່ກັບເພດເປັນສະຕີ ແລະມານດາທີ່ກັບເພດເປັນບຸລຸດ. น เตนานนฺตรํ ผุเสติ อยํ ปญฺหา มิคสิงฺคตาปสสีหกุมาราทีนํ วิย ติรจฺฉานมาตาปิตโร สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳວ່າ Na tenānantaraṃ phuseti ບັນຫານີ້ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງມານດາບິດາທີ່ເປັນສັດເດຍລະສານ ເໝືອນມານດາບິດາຂອງມິຄະສິງຄະດາບົດ ແລະສີຫະກຸມານເປັນຕົ້ນ. อโจทยิตฺวาติ คาถา ทูเตนุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา. โจทยิตฺวาติ คาถา ปณฺฑกาทีนํ อุปสมฺปทํ สนฺธาย วุตฺตา. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘ปฐมคาถา อฏฺฐ อสมฺมุขากมฺมานิ, ทุติยา อนาปตฺติกสฺส กมฺมํ สนฺธาย วุตฺตา’’ติ อาคตํ. ຄາຖາວ່າ Acodayitvāti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດດ້ວຍທູດ (ທູເຕນະອຸປະສັມປະທາ). ຄາຖາວ່າ Codayitvāti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງການອຸປະສົມບົດຂອງພວກບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ຄາຖາທຳອິດ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງອະສັມມຸຂາກຳ 8 ປະການ, ຄາຖາທີສອງ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງກຳທີ່ເຮັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ມີອາບັດ". ฉินฺทนฺตสฺส อาปตฺตีติ วนปฺปตึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาราชิกํ, ติณลตาทึ ฉินฺทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ, องฺคชาตํ ฉินฺทนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ. ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺตีติ เกเส จ นเข จ ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ. ฉาเทนฺตสฺส อาปตฺตีติ อตฺตโน อาปตฺตึ ฉาเทนฺตสฺส อญฺเญสํ วา อาปตฺตึ. ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺตีติ เคหาทีนิ ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ. ຄຳວ່າ Chindantassa āpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຕັດຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ (ວະນັບປະຕິ) ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ (ຫາກເປັນຂອງຄົນອື່ນ), ຕັດຫຍ້າແລະເຄືອໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ, ຕັດອະໄວຍະວະເພດ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ. ຄຳວ່າ Chindantassa anāpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອຕັດຜົມແລະເລັບຂອງຕົນ ບໍ່ມີອາບັດ. ຄຳວ່າ Chādentassa āpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອປິດບັງອາບັດຂອງຕົນ ຫຼືປິດບັງອາບັດຂອງພິກຂຸອື່ນ ຍ່ອມມີອາບັດ. ຄຳວ່າ Chādentassa anāpattīti ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອມຸງບັງເຮືອນ (ກຸຕິ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີອາບັດ. สจฺจํ [Pg.240] ภณนฺโตติ คาถาย ‘‘สิขรณีสิ อุภโตพฺยญฺชนาสี’’ติ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, สมฺปชานมุสาวาเท ปน มุสา ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหติ, อภูตาโรจเน มุสา ภณนฺโต ครุกํ อาปชฺชติ, ภูตาโรจเน สจฺจํ ภาสโต ลหุกาปตฺติ โหตีติ. ໃນຄາຖາວ່າ Saccaṃ bhaṇantoti ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸເມື່ອກ່າວຄຳຈິງວ່າ "ເຈົ້າເປັນຍິງມີເນື້ອເກີນ (ສิຂະຣະນີ) ເຈົ້າເປັນອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ" ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ສັງຄາທິເສດ), ແຕ່ໃນສັມປະຊານະມຸສາວາດ ເມື່ອກ່າວຄຳຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ປາຈິດຕີ). ໃນອະພູຕາໂຣຈະນະ (ການບອກຄຸນວິເສດທີ່ບໍ່ມີຈິງ) ເມື່ອກ່າວຕົວະ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ປາຣາຊິກ), ໃນພູຕາໂຣຈະນະ (ການບອກຄຸນວິເສດທີ່ມີຈິງ) ເມື່ອກ່າວຄຳຈິງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ປາຈິດຕີ) ດັ່ງນີ້. (๓) ปาจิตฺติยาทิปญฺหาวณฺณนา (໓) ການພັນລະນາບັນຫາເລື່ອງປາຈິດຕີເປັນຕົ້ນ ๔๘๑. อธิฏฺฐิตนฺติ คาถา นิสฺสคฺคิยจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภุญฺชนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา. ໔໘໑. ຄາຖາວ່າ Adhiṭṭhitanti ເປັນຕົ້ນ ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ໃຊ້ສອຍຈີວອນທີ່ເປັນນິດສັກຄິຍະ ໂດຍບໍ່ໄດ້ສະລະກ່ອນ. อตฺถงฺคเต สูริเยติ คาถา โรมนฺถกํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄາຖາວ່າ Atthaṅgate sūriyeti ຊົງຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ຄ້ຽວເອື້ອງ (ໂຣມັນທະກະ). น รตฺตจิตฺโตติ คาถาย อยมตฺโถ – รตฺตจิตฺโต เมถุนธมฺมปาราชิกํ อาปชฺชติ. เถยฺยจิตฺโต อทินฺนาทานปาราชิกํ, ปรํ มรณาย เจเตนฺโต มนุสฺสวิคฺคหปาราชิกํ, สงฺฆเภทโก ปน น รตฺตจิตฺโต น จ ปน เถยฺยจิตฺโต น จาปิ โส ปรํ มรณาย เจตยิ, สลากํ ปนสฺส เทนฺตสฺส โหติ เฉชฺชํ, ปาราชิกํ โหติ, สลากํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส เภทกานุวตฺตกสฺส ถุลฺลจฺจยํ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ 'Na rattacitto' ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດກຳໜັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເພາະເມຖຸນທຳ. ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຄິດຈະລັກ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເພາະອະທິນນາທານ. ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຄິດຈະຂ້າຄົນອື່ນໃຫ້ຕາຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກເພາະມະນຸດສະວິກຄະຫະ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີຈິດກຳໜັດ ແລະບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີຈິດຄິດຈະລັກ ທັງບໍ່ໄດ້ຄິດຈະຂ້າຄົນອື່ນໃຫ້ຕາຍ, ແຕ່ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງນັ້ນແຈກສະຫຼາກ ຍ່ອມມີຄວາມຂາດຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸ ຄືຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຮັບສະຫຼາກ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ທຳລາຍສົງນັ້ນ ຕ້ອງອາບັດຖຸລັຈໄຈ. คจฺเฉยฺย อฑฺฒโยชนนฺติ อยํ ปญฺหา สุปฺปติฏฺฐิตนิคฺโรธสทิสํ เอกกุลสฺส รุกฺขมูลํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳຖາມວ່າ 'Gaccheyya aḍḍhayojanam' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງໂຄນໄມ້ຂອງຕະກູນດຽວ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນຕົ້ນໄຮ (ຕົ້ນນິໂຄຣດ) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ເປັນຢ່າງດີ. กายิกานีติ อยํ คาถา สมฺพหุลานํ อิตฺถีนํ เกเส วา องฺคุลิโย วา เอกโต คณฺหนฺตํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄາຖາວ່າ 'Kāyikāni' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ຈັບຕ້ອງຜົມ ຫຼື ນິ້ວມືຂອງສະຕີຫຼາຍຄົນພ້ອມກັນ. วาจสิกานีติ อยํ คาถา ‘‘สพฺพา ตุมฺเห สิขรณิโย’’ติอาทินา นเยน ทุฏฺฐุลฺลภาณึ สนฺธาย วุตฺตา. ຄາຖາວ່າ 'Vācasikāni' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ເວົ້າຄຳຫຍາບຊ້າ (ທຸດຖຸລວາຈາ) ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ພວກເຈົ້າທັງໝົດເປັນຍິງມີປຸ່ມເນື້ອ (ສິຂะຣະນີ)'. ติสฺสิตฺถิโย เมถุนํ ตํ น เสเวติ ติสฺโส อิตฺถิโย วุตฺตา, ตาสุปิ ยํ ตํ เมถุนํ นาม, ตํ น เสวติ. ตโย ปุริเสติ ตโย ปุริเสปิ อุปคนฺตฺวา เมถุนํ น เสวติ. ตโย อนริยปณฺฑเกติ อุภโตพฺยญฺชนสงฺขาเต ตโย อนริเย ตโย จ ปณฺฑเกติ อิเมปิ ฉ ชเน อุปคนฺตฺวา เมถุนํ น เสวติ. น จาจเร เมถุนํ พฺยญฺชนสฺมินฺติ อนุโลมปาราชิกวเสนปิ เมถุนํ นาจรติ. เฉชฺชํ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยาติ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยา ปาราชิกนฺติ. อยํ ปญฺหา อฏฺฐวตฺถุกํ สนฺธาย [Pg.241] วุตฺตา, ตสฺสา หิ เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาคํ กายสํสคฺคํ อาปชฺชิตุํ วายมนฺติยา เมถุนธมฺมปจฺจยา เฉชฺชํ โหติ. ຄຳວ່າ 'Tissitthiyo methunaṃ taṃ na seveti' ມີອະທิບາຍວ່າ: ຍິງ ໓ ປະເພດ ໄດ້ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນປະທະພາຊະນີແຫ່ງປາຣາຊິກສິກຂາບົດທີ ໑, ພິກຂຸຍ່ອມບໍ່ເສບເມຖຸນທຳກັບຍິງ ໓ ປະເພດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Tayo purise' ຄື ພິກຂຸເຂົ້າຫາບຸລຸດ ໓ ປະເພດ ແລ້ວບໍ່ເສບເມຖຸນທຳ. ຄຳວ່າ 'Tayo anariyapaṇḍake' ຄື ພິກຂຸເຂົ້າຫາບຸກຄົນ ໖ ປະເພດນີ້ ຄື ອະນາຣิຍະ (ຜູ້ບໍ່ປະເສີດ ຄື ອຸພະໂຕພະຍັນຊະນົກ) ໓ ປະເພດ ແລະ ບັນເດາະ ໓ ປະເພດ ແລ້ວບໍ່ເສບເມຖຸນທຳ. ຄຳວ່າ 'Na cācare methunaṃ byañjanasmiṃ' ຄື ບໍ່ປະພຶດເມຖຸນທຳ ແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸໂລມປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'Chejjaṃ siyā methunadhammapaccayā' ຄື ອາບັດປາຣາຊິກ (ຄວາມຂາດຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸ) ພຶງມີເພາະປັດໄຈຄືເມຖຸນທຳ. ຄຳຖາມນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງອັດຖະວັດຖຸກາພິກຂຸນີ (ພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງວັດຖຸ ໘ ປະການ), ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອພິກຂຸນີນັ້ນພະຍາຍາມຈະຕ້ອງກາຍະສຳສັກ (ການຖືກຕ້ອງກາຍ) ອັນເປັນບຸບພະພາກ (ເບື້ອງຕົ້ນ) ແຫ່ງເມຖຸນທຳ ຍ່ອມມີຄວາມຂາດຈາກຄວາມເປັນພິກຂຸນີ ເພາະປັດໄຈຄືເມຖຸນທຳ. มาตรํ จีวรนฺติ อยํ คาถา ปิฏฺฐิสมเย วสฺสิกสาฏิกตฺถํ สตุปฺปาทกรณํ สนฺธาย วุตฺตา. วินิจฺฉโย ปนสฺสา วสฺสิกสาฏิกสิกฺขาปทวณฺณนายเมว วุตฺโต. ຄາຖາວ່າ 'Mātaraṃ cīvaraṃ' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງການເຮັດໃຫ້ເກີດສະຕິ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ໃນສະໄໝນອກກາລະ (ປິດຖິສະໄໝ). ສ່ວນການວິນິດໄສໃນຄາຖາຮູບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງວັດສິກະສາຕິກາສິກຂາບົດນັ້ນເອງ. กุทฺโธ อาราธโก โหตีติ คาถา ติตฺถิยวตฺตํ สนฺธาย วุตฺตา. ติตฺถิโย หิ วตฺตํ ปูรยมาโน ติตฺถิยานํ วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ อาราธโก โหติ, วตฺถุตฺตยสฺส วณฺเณ ภญฺญมาเน กุทฺโธ คารยฺโห โหตีติ ตตฺเถวสฺสา วิตฺถาโร วุตฺโต. ทุติยคาถาปิ ตเมว สนฺธาย วุตฺตา. ຄາຖາວ່າ 'Kuddho ārādhako hoti' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງວັດຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອອັນຍະເດຍລະຖີປະພຶດວັດຢູ່, ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ, ເຂົາໂກດຮ້າຍຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຍິນດີ; ແຕ່ເມື່ອມີຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງພຣະຣັດຕະນະໄຕ (ວັດຖຸ ໓), ເຂົາໂກດຮ້າຍຢູ່ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ. ເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງຄາຖາຮູບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ ວ່າດ້ວຍຕิຕຖິຍະວັດນັ້ນເອງ. ແມ່ນແຕ່ຄາຖາທີສອງກໍຕັດໝາຍເຖິງຕິຕຖິຍະວັດນັ້ນເຊັ່ນກັນ. สงฺฆาทิเสสนฺติอาทิ คาถา ยา ภิกฺขุนี อวสฺสุตาว อวสฺสุตสฺส ปุริสสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา มนุสฺสมํสลสุณปณีตโภชนเสสอกปฺปิยมํเสหิ สทฺธึ โอมทฺทิตฺวา อชฺโฌหรติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄາຖາວ່າ 'Saṅghādisesaṃ' ເປັນຕົ້ນນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ (ຊຸ່ມດ້ວຍລາຄະ) ຮັບບິນທະບາດຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ແລ້ວນຳມາຄລຸກເຄົ້າກັບເນື້ອມະນຸດ, ກະທຽມດິບ, ປະນີຕະໂພຊະນະ ແລະເນື້ອອັນບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະມັງສະ) ອື່ນໆ ທີ່ເຫຼືອຈາກເນື້ອມະນຸດ ແລ້ວກືນກິນ. เอโก อุปสมฺปนฺโน เอโก อนุปสมฺปนฺโนติ คาถา อากาสคตํ สนฺธาย วุตฺตา. สเจ หิ ทฺวีสุ สามเณเรสุ เอโก อิทฺธิยา เกสคฺคมตฺตมฺปิ ปถวึ มุญฺจิตฺวา นิสินฺโน โหติ, โส อนุปสมฺปนฺโน นาม โหติ. สงฺเฆนาปิ อากาเส นิสีทิตฺวา ภูมิคตสฺส กมฺมํ น กาตพฺพํ. สเจ กโรติ, กุปฺปติ. ຄາຖາວ່າ 'Eko upasampanno eko anupasampanno' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງສາມະເນນຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນອາກາດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສາມະເນນ ໒ ຮູບນັ້ນ ຫາກຮູບໜຶ່ງນັ່ງຢູ່ໂດຍສະຫຼະແຜ່ນດິນ (ລອຍຢູ່ເໜືອພື້ນດິນ) ແມ່ນພຽງແຕ່ປາຍເສັ້ນຜົມດ້ວຍລິດ, ສາມະເນນຮູບນັ້ນຊື່ວ່າເປັນອະນຸປະສຳບັນ (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພິກຂຸ). ແມ່ນແຕ່ສົງກໍບໍ່ພຶງນັ່ງຢູ່ໃນອາກາດແລ້ວທຳກຳແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ເທິງພື້ນດິນ. ຫາກທຳ, ກຳນັ້ນຍ່ອມກຳເລີບ (ເສຍໄປ). อกปฺปกตนฺติ คาถา อจฺฉินฺนจีวรกํ ภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. ตสฺมึเยว จสฺสา สิกฺขาปเท วิตฺถาเรน วินิจฺฉโยปิ วุตฺโต. ຄາຖາວ່າ 'Akappakataṃ' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ມີຈີວອນອັນຖືກຍາດຊີງໄປ. ແລະການວິນິດໄສໂດຍລະອຽດແຫ່ງຄາຖາຮູບນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດສິນນະຈີວະຣະສິກຂາບົດນັ້ນເອງ. น เทติ น ปฏิคฺคณฺหาตีติ นาปิ อุยฺโยชิกา เทติ, น อุยฺโยชิตา ตสฺสา หตฺถโต คณฺหาติ. ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชตีติ เตเนว การเณน อุยฺโยชิกาย หตฺถโต อุยฺโยชิตาย ปฏิคฺคโห น วิชฺชติ. อาปชฺชติ ครุกนฺติ เอวํ สนฺเตปิ อวสฺสุตสฺส หตฺถโต ปิณฺฑปาตคฺคหเณ อุยฺโยเชนฺตี สงฺฆาทิเสสาปตฺตึ อาปชฺชติ. ตญฺจ ปริโภคปจฺจยาติ ตญฺจ ปน อาปตฺตึ อาปชฺชมานา ตสฺสา อุยฺโยชิตาย ปริโภคปจฺจยา อาปชฺชติ[Pg.242]. ตสฺสา หิ โภชนปริโยสาเน อุยฺโยชิกาย สงฺฆาทิเสโส โหตีติ. ทุติยคาถา ตสฺสาเยว อุทกทนฺตโปนคฺคหเณ อุยฺโยชนํ สนฺธาย วุตฺตา. ຄຳວ່າ 'Na deti na paṭiggaṇhāti' ມີອະທິບາຍວ່າ: ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນ (ອຸຍໂຍຊິກາ) ກໍບໍ່ໄດ້ໃຫ້, ແລະພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນ (ອຸຍໂຍຊິຕາ) ກໍບໍ່ໄດ້ຮັບຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paṭiggaho tena na vijjati' ຄື ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການຮັບຈາກມືຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນ ໂດຍພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນ ຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'Āpajjati garukaṃ' ຄື ເຖິງແມ່ນຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນໃຫ້ຮັບບິນທະບາດຈາກມືຂອງຊາຍຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ. ຄຳວ່າ 'Tañca paribhogapaccayā' ຄື ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນນັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດນັ້ນ ເພາະປັດໄຈຄືການບໍລິໂພກຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນເວລາສິ້ນສຸດການບໍລິໂພກອາຫານຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຖືກຊັກຊວນນັ້ນ ອາບັດສັງຄາທິເສດຍ່ອມມີແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນ. ຄາຖາທີສອງ ຕັດໝາຍເຖິງການຊັກຊວນຂອງພິກຂຸນີຜູ້ຊັກຊວນນັ້ນເອງ ໃນການຮັບນ້ຳ ແລະໄມ້ສີຟັນ. น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชนฺติ สตฺตรสเกสุ หิ อญฺญตรํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา อนาทริเยน ฉาทยมานาปิ ภิกฺขุนี ฉาทนปจฺจยา วชฺชํ น ผุสติ, อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ นาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย วา อาปตฺติยา ปกฺขมานตฺตเมว ลภติ. อยํ ปน ภิกฺขุนีปิ น โหติ, สาวเสสญฺจ ครุกํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทตฺวา วชฺชํ น ผุสติ. ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตาติ อยํ กิร ปญฺหา อุกฺขิตฺตกภิกฺขุํ สนฺธาย วุตฺตา. เตน หิ สทฺธึ วินยกมฺมํ นตฺถิ, ตสฺมา โส สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺชิตฺวา ฉาเทนฺโต วชฺชํ น ผุสตีติ. ຄຳວ່າ 'Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ' ມີອະທິບາຍວ່າ (ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງໂດຍຖອດຖອນເນື້ອຄວາມອັນເລິກເຊິ່ງອອກມາ): ໃນບັນດາອາບັດສັງຄາທິເສດ ໑໗ ຂໍ້ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງອາບັດຂໍ້ໃດຂໍ້ໜຶ່ງແລ້ວ ປິດບັງໄວ້ເພາະຄວາມບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ (ບໍ່ເຄົາລົບ) ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໂທດ (ອາບັດທຸກກົດ) ເພາະປັດໄຈຄືການປິດບັງນັ້ນ, ທັງບໍ່ຕ້ອງອາບັດໃໝ່ອື່ນ, ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບພຽງແຕ່ປັກຂະມານັດ ເພາະອາບັດສັງຄາທິເສດທີ່ປິດບັງ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ປິດບັງນັ້ນ. ແຕ່ບຸກຄົນນີ້ (ຜູ້ປິດບັງນີ້) ບໍ່ແມ່ນພິກຂຸນີ, ແລະເມື່ອຕ້ອງອາບັດຄະລຸກາບັດ (ສັງຄາທິເສດ) ອັນມີສ່ວນເຫຼືອ (ສາວະເສດ) ແລ້ວປິດບັງໄວ້ ກໍບໍ່ຕ້ອງໂທດ (ອາບັດທຸກກົດ) ອີກ. ຄຳວ່າ 'Pañhā mesā kusalehi cintitā' ຄື ໄດ້ຍິນວ່າ ຄຳຖາມນີ້ຕັດໝາຍເຖິງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ (ພິກຂຸຜູ້ຖືກເນລະເທດ). ດ້ວຍວ່າ ວິນັຍກຳຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນເມື່ອຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດແລ້ວປິດບັງໄວ້ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງໂທດ (ອາບັດທຸກກົດ) ອີກ. เสทโมจนคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍຄາຖາວ່າດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ນ້ຳອະສຸຈິເຄື່ອນ (ເສທະໂມຈະນະ) ຈົບແລ້ວ. ปญฺจวคฺโค ປັນຈະວັກ กมฺมวคฺควณฺณนา ການອະທິບາຍກັມມະວັກ ๔๘๒. กมฺมวคฺเค [Pg.243] จตุนฺนํ กมฺมานํ นานากรณํ สมถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว. กิญฺจาปิ วุตฺตํ, อถ โข อยํ กมฺมวินิจฺฉโย นาม อาทิโต ปฏฺฐาย วุจฺจมาโน ปากโฏ โหติ, ตสฺมา อาทิโต ปฏฺฐาเยเวตฺถ วตฺตพฺพํ วทิสฺสาม. จตฺตารีติ กมฺมานํ คณนปริจฺเฉทวจนเมตํ. กมฺมานีติ ปริจฺฉินฺนกมฺมนิทสฺสนํ. อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ญตฺติกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา เอกาย จ อนุสฺสาวนายาติ เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสฺสาวนาย กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหีติ เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพํ กมฺมํ. ໔໘໒. ໃນກັມມະວັກ, ຄວາມແຕກຕ່າງ (ນານາກະຣະນະ) ແຫ່ງກຳ ໔ ປະການ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖະຂັນທະກະ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ແຕ່ການວິນິດໄສກຳນີ້ ເມື່ອກ່າວຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນໄປ ຍ່ອມຈະປາກົດຈະແຈ້ງ, ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳອະທິບາຍທີ່ຄວນກ່າວໃນກຳ ໔ ປະການນີ້ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'Cattāri' ນີ້ ເປັນຄຳກຳນົດນັບຈຳນວນແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'Kammāni' ເປັນຄຳສະແດງເຖິງກຳທີ່ຖືກກຳນົດນັບແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະປະໂລກະນະກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳໂດຍການຊຳຮະສົງຜູ້ຢູ່ໃນສີມາໃຫ້ບໍລິສຸດ, ນຳສັນທະຂອງພິກຂຸຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະມາແລ້ວ, ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມ (ອະນຸມັດ) ຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ, ປະກາດໃຫ້ຊາບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວຈຶ່ງທຳ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຍັດຕິກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ໑ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຍັດຕິທຸຕિຍະກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ໑ ເທື່ອ ແລະອະນຸສາວະນາ (ກັມມະວາຈາ) ໑ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ, ຄືເປັນກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍອະນຸສາວະນາອັນມີຍັດຕິເປັນທີສອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍຍັດຕິ ໑ ເທື່ອ ແລະອະນຸສາວະນາ ໓ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ, ຄືເປັນກຳທີ່ພຶງທຳດ້ວຍອະນຸສາວະນາ ໓ ເທື່ອ ອັນມີຍັດຕິເປັນທີສີ່. ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ, ญตฺติกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติกมฺมมฺปิ เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน อปโลเกตฺวา กาตพฺพมฺปิ อตฺถิ, อกาตพฺพมฺปิ อตฺถิ. In ກຳ ໔ ປະການນັ້ນ, ອະປະໂລກະນະກຳ ພຶງທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິກຳເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຍັດຕິກຳ ກໍພຶງທຳໂດຍການຕັ້ງຍັດຕິ ໑ ເທື່ອເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຍັດຕິທຸຕિຍະກຳນັ້ນ ທີ່ພຶງທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ) ກໍມີຢູ່, ທີ່ບໍ່ພຶງທຳ (ໂດຍການບອກກ່າວ) ກໍມີຢູ່. ตตฺถ สีมาสมฺมุติ, สีมาสมูหนนํ, กถินทานํ, กถินุทฺธาโร, กุฏิวตฺถุเทสนา, วิหารวตฺถุเทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ, ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวาว กาตพฺพานิ. อวเสสา เตรส สมฺมุติโย เสนาสนคฺคาหกมตกจีวรทานาทิสมฺมุติโย จาติ เอตานิ ลหุกกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏนฺติ, ญตฺติกมฺม-ญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน ปน น กาตพฺพเมว. ญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน กยิรมานํ ทฬฺหตรํ โหติ, ตสฺมา กาตพฺพนฺติ เอกจฺเจ วทนฺติ. เอวํ ปน สติ กมฺมสงฺกโร โหติ, ตสฺมา น กาตพฺพนฺติ ปฏิกฺขิตฺตเมว. สเจ ปน อกฺขรปริหีนํ วา ปทปริหีนํ วา ทุรุตฺตปทํ วา โหติ[Pg.244], ตสฺส โสธนตฺถํ ปุนปฺปุนํ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อิทํ อกุปฺปกมฺมสฺส ทฬฺหีกมฺมํ โหติ, กุปฺปกมฺเม กมฺมํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. ໃນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ກຳ ໖ ປະການນີ້ ຄື ສີມາສັມມຸຕິ (ການສົມມຸດສີມາ), ສີມາສະມູຫະນະນະ (ການຖອນສີມາ), ກະຖິນະທານ (ການທອດກະຖິນ), ກະຖິນຸດທາຣະ (ການເດາະກະຖິນ), ກຸຕິວັດຖຸເທສະນາ (ການສະແດງພື້ນທີ່ປຸກກຸຕິ), ວິຫາຣະວັດຖຸເທສະນາ (ການສະແດງພື້ນທີ່ປຸກວິຫານ) ເປັນກຳໜັກ (ຄະລຸກຳ), ບໍ່ຄວນທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ), ພຶງທຳໂດຍການປະກາດຍັດຕິທຸຕિຍະກັມມະວາຈາເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນສັມມຸຕິ ໑໗ ປະການທີ່ເຫຼືອ ແລະສັມມຸຕິທັງຫຼາຍມີ ເສນາສະນະຄາຫະກະ (ຜູ້ແຕ່ງຕັ້ງເສນາສະນະ) ແລະ ມະຕະກະຈີວະຣະທານ (ການແຈກຈີວອນຄົນຕາຍ) ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນກຳເບົາ (ລະຫຸກຳ), ແມ່ນຈະທຳໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລເກດ) ກໍຄວນ, ແຕ່ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິກຳ ແລະຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳເລີຍ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ 'ເມື່ອທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ຍ່ອມມີຄວາມໝັ້ນຄົງກວ່າ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນທຳ'. ແຕ່ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນການປົນເປກັນແຫ່ງກຳ (ກັມມະສັງກະຣະ), ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນທຳ, ນີ້ເປັນຂໍ້ຫ້າມ (ປະຕິເຂບ) ໂດຍແທ້. ແຕ່ຫາກວ່າ ມີອັກສອນບົກພ່ອງ ຫຼື ບົດບົກພ່ອງ ຫຼື ບົດທີ່ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ເພື່ອຊຳຮະບົດນັ້ນໃຫ້ບໍລິສຸດ ຍ່ອມຄວນກ່າວຊ້ຳໆ ອີກ. ການກ່າວຊ້ຳໆ ນີ້ ຍ່ອມເປັນການທຳກຳທີ່ບໍ່ກຳເລີບ (ອະກຸບປະ ກຳ) ໃຫ້ໝັ້ນຄົງຍິ່ງຂຶ້ນ, ແລະໃນກຳທີ່ກຳເລີບ (ກຸບປະ ກຳ) ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ເປັນກຳທີ່ດີໄດ້. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ ญตฺติญฺจ ติสฺโส จ กมฺมวาจาโย สาเวตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ปญฺจหากาเรหิ วิปชฺชนฺตีติ ปญฺจหิ การเณหิ วิปชฺชนฺติ. ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ ພຶງທຳໂດຍການປະກາດຍັດຕິ ແລະກັມມະວາຈາ ໓ ເທື່ອເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງທຳໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Pañcahākārehi vipajjanti' ຄື ຍ່ອມວິບັດ (ເສຍໄປ) ດ້ວຍເຫດ ໕ ປະການ. ๔๘๓. สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมนฺติ เอตฺถ อตฺถิ กมฺมํ สมฺมุขากรณียํ; อตฺถิ อสมฺมุขากรณียํ; ตตฺถ อสมฺมุขากรณียํ นาม ทูเตนุปสมฺปทา, ปตฺตนิกฺกุชฺชนํ, ปตฺตุกฺกุชฺชนํ, อุมฺมตฺตกสฺส ภิกฺขุโน อุมฺมตฺตกสมฺมุติ, เสกฺขานํ กุลานํ เสกฺขสมฺมุติ, ฉนฺนสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺโฑ, เทวทตฺตสฺส ปกาสนียกมฺมํ, อปฺปสาทนียํ ทสฺเสนฺตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺพํ อวนฺทนียกมฺมนฺติ อฏฺฐวิธํ โหติ, ตํ สพฺพํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิทํ อฏฺฐวิธมฺปิ กมฺมํ อสมฺมุขา กตํ สุกตํ โหติ อกุปฺปํ. ໔໘໓. ໃນບົດວ່າ 'Sammukhākaraṇīyaṃ kammaṃ asammukhā karoti, vatthuvipannaṃ adhammakammaṃ' ນີ້, ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ພ້ອມໜ້າ (ສັມມຸຂາກະຣະນີຍະກຳ) ກໍມີຢູ່; ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ (ອະສັມມຸຂາກະຣະນີຍະກຳ) ກໍມີຢູ່. ໃນກຳ ໒ ປະເພດນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ' ມີ ໘ ປະການ ຄື: ທູເຕນຸປະສຳປະທາ (ການອຸປະສົມບົດດ້ວຍທູດ), ປັດຕະນິກກຸຊຊະນະ (ການຄວ່ຳບາດ), ປັດຕຸກກຸຊຊະນະ (ການຫງາຍບາດ), ອຸມມັດຕະກະສັມມຸຕິ (ການສົມມຸດແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດຈະຣິດ), ເსກຂະສັມມຸຕິ (ການສົມມຸດແກ່ຕະກູນພຣະເສກຂະ), ພຣົມມະທັນ (ກຳພຣົມມະທັນ) ແກ່ພິກຂຸຊື່ວ່າສັນນະ, ປະກາສະນີຍະກຳ (ກຳປະກາດຄວາມຊົ່ວ) ແກ່ພຣະເທວະທັດ, ແລະອະວັນທະນີຍະກຳ (ກຳບໍ່ຄວນໄຫວ້) ທີ່ພິກຂຸນີສົງພຶງທຳແກ່ພິກຂຸຜູ້ສະແດງຄວາມບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ. ກຳທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາຂໍ້ນັ້ນໆ. ແມ່ນແຕ່ກຳທັງ ໘ ປະການນີ້ ເມື່ອທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ ຍ່ອມຊື່ວ່າທຳດີແລ້ວ ແລະບໍ່ກຳເລີບ (ບໍ່ເສຍ). เสสานิ สพฺพกมฺมานิ สมฺมุขา เอว กาตพฺพานิ – สงฺฆสมฺมุขตา, ธมฺมสมฺมุขตา, วินยสมฺมุขตา, ปุคฺคลสมฺมุขตาติ อิมํ จตุพฺพิธํ สมฺมุขาวินยํ อุปเนตฺวาว กาตพฺพานิ. เอวํ กตานิ หิ สุกตานิ โหนฺติ. เอวํ อกตานิ ปเนตานิ อิมํ สมฺมุขาวินยสงฺขาตํ วตฺถุํ วินา กตตฺตา วตฺถุวิปนฺนานิ นาม โหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺม’’นฺติ. ກຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ພຶງທຳໃນທີ່ພ້ອມໜ້າ (ຕໍ່ໜ້າ) ເທົ່ານັ້ນ, ຄື ພຶງນຳເຂົ້າສູ່ສັມມຸຂາວິນັຍ ໔ ປະການນີ້ ຄື: ສັງຄະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າສົງ), ທັມມະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າທຳ), ວິນະຍະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າວິນັຍ), ປຸກຄະລະສັມມຸຂະຕາ (ຄວາມພ້ອມໜ້າບຸກຄົນ) ແລ້ວຈຶ່ງທຳ. ດ້ວຍວ່າ ກຳທັງຫຼາຍທີ່ທຳຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າທຳດີແລ້ວ. ສ່ວນກຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ໄດ້ທຳຢ່າງນັ້ນ ເພາະທຳໂດຍປາສະຈາກວັດຖຸຄືສັມມຸຂາວິນັຍນີ້ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນກຳມີວັດຖຸວິບັດ (ວັດຖຸວິປັນນະ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ກຳທີ່ພຶງທຳໃນທີ່ພ້ອມໜ້າ ແຕ່ກັບທຳໃນທີ່ລັບຫຼັງ ຍ່ອມເປັນອະທັມມະກຳມີວັດຖຸວິບັດ'. ปฏิปุจฺฉากรณียาทีสุปิ ปฏิปุจฺฉาทิกรณเมว วตฺถุ, ตํ วตฺถุํ วินา กตตฺตา เตสมฺปิ วตฺถุวิปนฺนตา เวทิตพฺพา. อิทํ ปเนตฺถ วจนตฺถมตฺตํ. ปฏิปุจฺฉา กรณียํ อปฺปฏิปุจฺฉา กโรตีติ ปุจฺฉิตฺวา โจเทตฺวา สาเรตฺวา กาตพฺพํ อปุจฺฉิตฺวา อโจเทตฺวา อสาเรตฺวา กโรติ. ปฏิญฺญาย กรณียํ อปฺปฏิญฺญาย กโรตีติ ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวา ยถาทินฺนาย ปฏิญฺญาย กาตพฺพํ อปฺปฏิญฺญาย กโรนฺตสฺส วิปฺปลปนฺตสฺส พลกฺกาเรน กโรติ. สติวินยารหสฺสาติ ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถรสทิสสฺส ขีณาสวสฺส. อมูฬฺหวินยารหสฺสาติ คคฺคภิกฺขุสทิสสฺส อุมฺมตฺตกสฺส. ตสฺสปาปิยสิกกมฺมารหสฺสาติ อุปวาฬภิกฺขุสทิสสฺส อุสฺสนฺนปาปสฺส. เอส นโย สพฺพตฺถ. ແມ່ນແຕ່ໃນກຳມີປະຕິປຸດສາຄະຣະນີຍະກຳ (ກຳທີ່ພຶງທຳໂດຍການສອບຖາມ) ເປັນຕົ້ນ, ການທຳການສອບຖາມເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນວັດຖຸ, ເພາະທຳໂດຍປາສະຈາກວັດຖຸຄືການສອບຖາມເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄວາມເປັນກຳມີວັດຖຸວິບັດແຫ່ງກຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຶງຊາບໄດ້. ສ່ວນຄຳນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດໃນກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paṭipucchā karaṇīyaṃ appaṭipucchā karoti' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳໂດຍການຖາມ, การໂຈດ ແລະການໃຫ້ລະນຶກ (ສະຕິ) ແຕ່ກັບທຳໂດຍບໍ່ຖາມ, ບໍ່ໂຈດ ແລະບໍ່ໃຫ້ລະນຶກ. ຄຳວ່າ 'Paṭiññāya karaṇīyaṃ appaṭiññāya karoti' ຄື ກຳທີ່ພຶງທຳຕາມຄຳຮັບ (ປະຕິຍານ) ທີ່ໃຫ້ໄວ້ ໂດຍການໃຫ້ຍອມຮັບ, ແຕ່ກັບທຳແກ່ຜູ້ບໍ່ຍອມຮັບ ຫຼື ຜູ້ເວົ້າເພີ້ເຈີ້ ໂດຍການບັງຄັບ (ໃຊ້ອຳນາດ). ຄຳວ່າ 'Sativinayārahassa' ຄື ແກ່ພຣະຂີນາສົບ ຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະທັບພະມັលລະບຸດເຖຣະ. ຄຳວ່າ 'Amūḷhavinayārahassa' ຄື ແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດຈະຣິດ (ເປັນບ້າ) ຜູ້ປຽບເໝືອນພິກຂຸຊື່ວ່າຄັກຄະ. ຄຳວ່າ 'Tassapāpiyasikakammārahassa' ຄື ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີບາບໜາ ຜູ້ປຽບເໝືອນພິກຂຸຊື່ວ່າອຸປະວາລະ. ນັຍນີ້ ພຶງຊາບໃນບົດທັງປວງ (ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ). อนุโปสเถ [Pg.245] อุโปสถํ กโรตีติ อนุโปสถทิวเส อุโปสถํ กโรติ. อุโปสถทิวโส นาม ฐเปตฺวา กตฺติกมาสํ อวเสเสสุ เอกาทสสุ มาเสสุ ภินฺนสฺส สงฺฆสฺส สามคฺคิทิวโส จ ยถาวุตฺตจาตุทฺทสปนฺนรสา จ. เอตํ ติปฺปการมฺปิ อุโปสถทิวสํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ ทิวเส อุโปสถํ กโรนฺโต อนุโปสเถ อุโปสถํ กโรติ นาม. ยตฺร หิ ปตฺตจีวราทีนํ อตฺถาย อปฺปมตฺตเกน การเณน วิวทนฺตา อุโปสถํ วา ปวารณํ วา ฐเปนฺติ, ตตฺถ ตสฺมึ อธิกรเณ วินิจฺฉิเต ‘‘สมคฺคา ชาตามฺหา’’ติ อนฺตรา สามคฺคิอุโปสถํ กาตุํ น ลภนฺติ, กโรนฺเตหิ อนุโปสเถ อุโปสโถ กโต นาม โหติ. ຄຳວ່າ 'Anuposathe uposathaṃ karoti' ຄື ທຳອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ວັນອຸໂປສົດ' ຄື ຍົກເວັ້ນເດືອນກັດຕິກາ (ເດືອນ ໑໒) ເສຍ, ໃນເດືອນທີ່ເຫຼືອ ໑໑ ເດືອນ ວັນສາມັກຄີແຫ່ງສົງຜູ້ແຕກແຍກກັນ ແລະວັນ ໑໔ ຄ່ຳ ຫຼື ໑໕ ຄ່ຳ ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍເມື່ອຍົກເວັ້ນວັນອຸໂປສົດ ໓ ປະເພດນີ້ ເສຍ ແລ້ວທຳອຸໂປສົດໃນວັນອື່ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າທຳອຸໂປສົດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອາວາດໃດ ພິກຂຸທັງຫຼາຍຂັດແຍ້ງກັນເພາະເຫດເລັກນ້ອຍ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດ ແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວງົດອຸໂປສົດ ຫຼື ງົດປະວາຣະນາໄວ້, ໃນອາວາດນັ້ນ ເມື່ອອະທິການນັ້ນໄດ້ຮັບການຕັດສິນແລ້ວ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ພວກເຮົາເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນແລ້ວ' ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໂອກາດເພື່ອທຳສາມັກຄີອຸໂປສົດໃນລະຫວ່າງ (ກ່ອນເຖິງວັນອຸໂປສົດ), ເມື່ອພິກຂຸທັງຫຼາຍທຳຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າອຸໂປສົດອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍທຳແລ້ວໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນອຸໂປສົດ. อปวารณาย ปวาเรตีติ อปวารณาทิวเส ปวาเรติ; ปวารณาทิวโส นาม เอกสฺมึ กตฺติกมาเส ภินฺนสฺส สงฺฆสฺส สามคฺคิทิวโส จ ปจฺจุกฺกฑฺฒิตฺวา ฐปิตทิวโส จ ทฺเว จ ปุณฺณมาสิโย. เอวํ จตุพฺพิธมฺปิ ปวารณาทิวสํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺมึ ทิวเส ปวาเรนฺโต อปวารณาย ปวาเรติ นาม. อิธาปิ อปฺปมตฺตกสฺส วิวาทสฺส วูปสเม สามคฺคิปวารณํ กาตุํ น ลภนฺติ, กโรนฺเตหิ อปวารณาย ปวารณา กตา โหติ. อปิจ อูนวีสติวสฺสํ วา อนฺติมวตฺถุํ อชฺฌาปนฺนปุพฺพํ วา เอกาทสสุ วา อภพฺพปุคฺคเลสุ อญฺญตรํ อุปสมฺปาเทนฺตสฺสปิ วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ โหติ. เอวํ วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ. ຄໍາວ່າ "ປວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ" ໄດ້ແກ່ ການປວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ. ວັນປວາຣະນານັ້ນ ໄດ້ແກ່ ວັນສາມັກຄີຂອງສົງຜູ້ແຕກແຍກກັນໃນເດືອນກັດຕິກາ (ເດືອນສິບສອງ) ໑, ວັນທີ່ເລື່ອນ (ດຶງຂຶ້ນ) ໄປຕັ້ງໄວ້ ໑, ແລະວັນເພັງທັງສອງ (ວັນເພັງເດືອນສິບເອັດ ແລະວັນເພັງເດືອນສິບສອງ) ໑. ເມື່ອເວັ້ນວັນປວາຣະນາທັງ ໔ ປະການນີ້ແລ້ວ ປວາຣະນາໃນວັນອື່ນ ຊື່ວ່າ ປວາຣະນາໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ. ໃນການປວາຣະນານີ້ຄືກັນ ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງວິວາດອັນເລັກນ້ອຍ ພວກພິກຂຸບໍ່ໄດ້ໂອກາດເພື່ອເຮັດສາມັກຄີປວາຣະນາ ເມື່ອເຮັດຢູ່ ຊື່ວ່າເປັນການປວາຣະນາທີ່ເຮັດໃນວັນທີ່ບໍ່ແມ່ນວັນປວາຣະນາ. ອະນຶ່ງອີກ ພຣະອຸປັດຊາຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ ໒໐ ປີກໍດີ ຜູ້ເຄີຍຕ້ອງອາບັດປະຣາຊິກ (ອັນຕິມວັດຖຸ) ມາກ່ອນກໍດີ ຫຼືບຸກຄົນໃດບຸກຄົນນຶ່ງໃນບັນດາອະພັບພະບຸກຄົນ ໑໑ ຈໍາພວກກໍດີ ຍ່ອມເປັນອະທັມມະກັມ ເພາະວິບັດແຫ່ງວັດຖຸ (ວັດຖຸວິບັດ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຄະກັມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດເພາະວັດຖຸ. ๔๘๔. ญตฺติโต วิปตฺติยํ ปน วตฺถุํ น ปรามสตีติ ยสฺส อุปสมฺปทาทิกมฺมํ กโรติ, ตํ น ปรามสติ, ตสฺส นามํ น คณฺหาติ. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วทติ; เอวํ วตฺถุํ น ปรามสติ. ໔໘໔. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກັມເພາະຍັດ (ຍັດຕິວິບັດ) ຄໍາວ່າ "ບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸ" (vatthuṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ການທີ່ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນຜູ້ທີ່ຕົນກໍາລັງເຮັດອຸປະສົມບົດກັມເປັນຕົ້ນໃຫ້ ຄື ບໍ່ເອີ່ຍຊື່ຂອງບຸກຄົນນັ້ນ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂิໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸ. สงฺฆํ น ปรามสตีติ สงฺฆสฺส นามํ น คณฺหาติ. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วทติ; เอวํ สงฺฆํ น ปรามสติ. ຄໍາວ່າ "ບໍ່ອອກຊື່ສົງ" (saṅghaṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ເອີ່ຍຊື່ຂອງສົງ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ສົງ. ปุคฺคลํ น ปรามสตีติ โย อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส อุปชฺฌาโย, ตํ น ปรามสติ, ตสฺส นามํ น คณฺหาติ. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วตฺตพฺเพ [Pg.246] ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วทติ; เอวํ ปุคฺคลํ น ปรามสติ. ຄໍາວ່າ "ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນ" (puggalaṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ພຣະອຸປັດຊາຂອງຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດນັ້ນມີຢູ່ ແຕ່ບໍ່ອອກຊື່ພຣະອຸປັດຊານັ້ນ ຄື ບໍ່ເອີ່ຍຊື່ຂອງພຣະອຸປັດຊານັ້ນ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນ. ญตฺตึ น ปรามสตีติ สพฺเพน สพฺพํ ญตฺตึ น ปรามสติ. ญตฺติทุติยกมฺเม ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา ทฺวิกฺขตฺตุํ กมฺมวาจาย เอว อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ. ญตฺติจตุตฺถกมฺเมปิ ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา จตุกฺขตฺตุํ กมฺมวาจาย เอว อนุสฺสาวนกมฺมํ กโรติ; เอวํ ญตฺตึ น ปรามสติ. ຄໍາວ່າ "ບໍ່ຕັ້ງຍັດ" (ñattiṃ na parāmasati) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຕັ້ງຍັດເລີຍໂດຍປະການທັງປວງ. ໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກັມ ບໍ່ຕັ້ງຍັດໄວ້ ແຕ່ກັບສູດກັມມະວາຈາ (ອະນຸສາວະນະ) ສອງເທື່ອເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກັມ ກໍບໍ່ຕັ້ງຍັດໄວ້ ແຕ່ກັບສູດກັມມະວາຈາ (ອະນຸສາວະນະ) ສີ່ເທື່ອເທົ່ານັ້ນ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຕັ້ງຍັດ. ปจฺฉา วา ญตฺตึ ฐเปตีติ ปฐมํ กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนกมฺมํ กตฺวา ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺวา ‘‘ขมติ สงฺฆสฺส ตสฺมา ตุณฺหี เอวเมตํ ธารยามี’’ติ วทติ; เอวํ ปจฺฉา ญตฺตึ ฐเปติ. อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ ญตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ. ຄໍາວ່າ "ຫຼືຕັ້ງຍັດໄວ້ພາຍຫຼັງ" (pacchā vā ñattiṃ ṭhapeti) ໄດ້ແກ່ ການສູດກັມມະວາຈາ (ອະນຸສາວະນະ) ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເອສາ ຍັດຕິ" ພາຍຫຼັງ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຂະມະຕິ ສັງຄັສສະ ຕັສມາ ຕຸນຫີ ເອວະເມຕັງ ທາຣະຍາມິ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ຕັ້ງຍັດໄວ້ພາຍຫຼັງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຄະກັມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດເພາະຍັດ ດ້ວຍອາການ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້. ๔๘๕. อนุสฺสาวนโต วิปตฺติยํ ปน วตฺถุอาทีนิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานิ. เอวํ ปน เนสํ อปรามสนํ โหติ – ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ’’ติ ปฐมานุสฺสาวเน ‘‘ทุติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ, ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ, สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ’’ติ ทุติยตติยานุสฺสาวนาสุ วา ‘‘อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺส อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺสา’’ติ วทนฺโต วตฺถุํ น ปรามสติ นาม. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต, อยํ ธมฺมรกฺขิโต’’ติ วทนฺโต สงฺฆํ น ปรามสติ นาม. ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตสฺสา’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ ธมฺมรกฺขิโต อุปสมฺปทาเปกฺโข’’ติ วทนฺโต ปุคฺคลํ น ปรามสติ นาม. ໔໘໕. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກັມເພາະອະນຸສາວະນະ (ອະນຸສາວະນະວິບັດ) ວັດຖຸເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ. ແຕ່ການບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນການສູດອະນຸສາວະນະຄັ້ງທໍາອິດວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ" ກໍດີ ຫຼືໃນການສູດອະນຸສາວະນະຄັ້ງທີສອງແລະທີສາມວ່າ "ທຸຕິຍັມປິ ເອຕະມັດຖັງ ວະທາມິ, ຕະຕິຍັມປິ ເອຕະມັດຖັງ ວະທາມິ, ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ" ກໍດີ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ແຕ່ຜູ້ສູດກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ວັດຖຸ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ສົງ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັສສະ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ ພັນເຕ ສັງໂຄ, ອະຍັງ ທັມມະຣັກຂິໂຕ ອຸປະສັມປະທາເປັກໂຂ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອອກຊື່ບຸກຄົນ. สาวนํ หาเปตีติ สพฺเพน สพฺพํ กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนํ น กโรติ, ญตฺติทุติยกมฺเม ทฺวิกฺขตฺตุํ ญตฺติเมว ฐเปติ, ญตฺติจตุตฺถกมฺเม จตุกฺขตฺตุํ ญตฺติเมว ฐเปติ; เอวํ อนุสฺสาวนํ หาเปติ. โยปิ ญตฺติทุติยกมฺเม เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา เอกํ กมฺมวาจํ อนุสฺสาเวนฺโต อกฺขรํ วา ฉฑฺเฑติ, ปทํ วา ทุรุตฺตํ กโรติ, อยมฺปิ อนุสฺสาวนํ หาเปติเยว. ญตฺติจตุตฺถกมฺเม ปน เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวา สกิเมว วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา กมฺมวาจาย อนุสฺสาวนํ กโรนฺโตปิ อกฺขรํ วา ปทํ วา [Pg.247] ฉฑฺเฑนฺโตปิ ทุรุตฺตํ กโรนฺโตปิ อนุสฺสาวนํ หาเปติเยวาติ เวทิตพฺโพ. ຄໍາວ່າ "ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງ" (sāvanaṃ hāpeti) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ສູດອະນຸສາວະນະແຫ່ງກັມມະວາຈາເລີຍໂດຍປະການທັງປວງ ຄື ໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກັມ ຕັ້ງຍັດໄວ້ສອງເທື່ອ ໃນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກັມ ຕັ້ງຍັດໄວ້ສີ່ເທື່ອ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງ. ແມ້ນບຸກຄົນໃດ ຕັ້ງຍັດໄວ້ເທື່ອນຶ່ງໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກັມ ແລ້ວສູດອະນຸສາວະນະກັມມະວາຈາເທື່ອນຶ່ງ ແຕ່ກັບຕົກຫຼົ່ນຕົວອັກສອນກໍດີ ຫຼືກ່າວບົດຜິດພາດ (ທຸຣຸດຕະ) ກໍດີ ບຸກຄົນນີ້ກໍຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງຄືກັນ. ສ່ວນໃນຍັດຕິຈະຕຸດຖະກັມ ຕັ້ງຍັດໄວ້ເທື່ອນຶ່ງ ແລ້ວສູດອະນຸສາວະນະກັມມະວາຈາພຽງເທື່ອດຽວກໍດີ ສອງເທື່ອກໍດີ ຫຼືຕົກຫຼົ່ນຕົວອັກສອນຫຼືບົດກໍດີ ກ່າວຜິດພາດກໍດີ ພຶງຊາບວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງຄືກັນ. ทุรุตฺตํ กโรตีติ เอตฺถ ปน อยํ วินิจฺฉโย – โย หิ อญฺญสฺมึ อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ, อยํ ทุรุตฺตํ กโรติ นาม. ตสฺมา กมฺมวาจํ กโรนฺเตน ภิกฺขุนา ยฺวายํ – ຄໍາວ່າ "ກ່າວຜິດພາດ" (duruttaṃ karoti) ໃນທີ່ນີ້ ມີວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວຕົວອັກສອນນຶ່ງ ແຕ່ກັບກ່າວຕົວອັກສອນອື່ນ ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ ກ່າວຜິດພາດ (ທຸຣຸດຕະ). ເພາະສະນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຜູ້ສູດກັມມະວາຈາ ພຶງກໍານົດຈົດຈໍາຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງພະຍັນຊະນະນີ້... ‘‘สิถิลํ ธนิตญฺจ ทีฆรสฺสํ, ครุกํ ลหุกญฺจ นิคฺคหิตํ; สมฺพนฺธํ ววตฺถิตํ วิมุตฺตํ, ทสธา พฺยญฺชนพุทฺธิยา ปเภโท’’ติ. "ສິຖິລະ (ສຽງເບົາ), ທະນິຕະ (ສຽງໜັກ), ທີຄະ (ສຽງຍາວ), ຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ), ຄະຣຸ (ສຽງໜັກ), ລະຫຸ (ສຽງເບົາ), ນິກຄະຫิຕະ (ສຽງມີນິກຄະຫິດຕາມ), ສັມພັນທະ (ສຽງຕໍ່ເນື່ອງ), ວະວັດຖິຕະ (ສຽງຂາດຕອນ), ວິມຸດຕະ (ສຽງປ່ອຍ), ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງ ໑໐ ປະການ ຂອງພະຍັນຊະນະ ທີ່ພຶງຮູ້ດ້ວຍປັນຍາ." วุตฺโต, อยํ สุฏฺฐุ อุปลกฺเขตพฺโพ. เอตฺถ หิ ‘‘สิถิลํ’’ นาม ปญฺจสุ วคฺเคสุ ปฐมตติยํ. ‘‘ธนิตํ’’ นาม เตสฺเวว ทุติยจตุตฺถํ. ‘‘ทีฆ’’นฺติ ทีเฆน กาเลน วตฺตพฺพํ อาการาทิ. ‘‘รสฺส’’นฺติ ตโต อุปฑฺฒกาเลน วตฺตพฺพํ อการาทิ. ‘‘ครุก’’นฺติ ทีฆเมว. ยํ วา อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตตฺเถรสฺส ยสฺส นกฺขมตีติ เอวํ สํโยคปรํ กตฺวา วุจฺจติ. ‘‘ลหุก’’นฺติ รสฺสเมว. ยํ วา อายสฺมโต พุทฺธรกฺขิตเถรสฺส ยสฺส น ขมตีติ เอวํ อสํโยคปรํ กตฺวา วุจฺจติ. ‘‘นิคฺคหิต’’นฺติ ยํ กรณานิ นิคฺคเหตฺวา อวิสฺสชฺเชตฺวา อวิวเฏน มุเขน สานุนาสิกํ กตฺวา วตฺตพฺพํ. ‘‘สมฺพนฺธ’’นฺติ ยํ ปรปเทน สมฺพนฺธิตฺวา ‘‘ตุณฺหิสฺสา’’ติ วา ‘‘ตุณฺหสฺสา’’ติ วา วุจฺจติ. ‘‘ววตฺถิต’’นฺติ ยํ ปรปเทน อสมฺพนฺธํ กตฺวา วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ตุณฺหี อสฺสา’’ติ วา ‘‘ตุณฺห อสฺสา’’ติ วา วุจฺจติ. ‘‘วิมุตฺต’’นฺติ ยํ กรณานิ อนิคฺคเหตฺวา วิสฺสชฺเชตฺวา วิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ อกตฺวา วุจฺจติ. ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານີ້ ພຶງກໍານົດຈົດຈໍາໄວ້ໃຫ້ດີ. ໃນບັນດາພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ "ສິຖິລະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ ໑ ແລະທີ ໓ ໃນວັກທັງ ໕. "ທະນິຕະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ ໒ ແລະທີ ໔ ໃນວັກທັງ ໕ ນັ້ນເອງ. "ທີຄະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງກ່າວດ້ວຍເວລາອັນຍາວ. "ຣັດສະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນມີ ອະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງກ່າວດ້ວຍເຄິ່ງນຶ່ງຂອງເວລາທີຄະນັ້ນ. "ຄະຣຸ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີຄະນັ້ນເອງ ຫຼືອັກສອນໃດທີ່ກ່າວໂດຍເຮັດໃຫ້ມີສັງໂຍກ (ຕົວສະກົດ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊັ່ນ "ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕັດເຖຣັສສະ", "ຍັສສະ ນັກຂະມະຕິ" ດັ່ງນີ້. "ລະຫຸ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນຣັດສະນັ້ນເອງ ຫຼືອັກສອນໃດທີ່ກ່າວໂດຍບໍ່ໃຫ້ມີສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊັ່ນ "ອາຍັສມະໂຕ ພຸດທະຣັກຂິຕະເຖຣັສສະ", "ຍັສສະ ນະ ຂະມະຕິ" ດັ່ງນີ້. "ນິກຄະຫິຕະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ່ຕ້ອງກ່າວໂດຍກົດຖານກອນໄວ້ ບໍ່ປ່ອຍອອກ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງ (ອະນຸນາສິກ) ດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ. "ສັມພັນທະ" ໄດ້ແກ່ ບົດທີ່ກ່າວເຊື່ອມຕໍ່ກັບບົດຫຼັງ ເຊັ່ນ "ຕຸນຫິສສາ" ຫຼື "ຕຸນຫັສສາ". "ວະວັດຖິຕະ" ໄດ້ແກ່ ບົດທີ່ກ່າວຕັດຕອນ ບໍ່ໃຫ້ເຊື່ອມຕໍ່ກັບບົດຫຼັງ ເຊັ່ນ "ຕຸນຫີ ອัສສາ" ຫຼື "ຕຸນຫະ ອັສສາ". "ວິມຸດຕະ" ໄດ້ແກ່ ອັກສອນທີ່ກ່າວໂດຍບໍ່ກົດຖານກອນ ປ່ອຍອອກ ແລະບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງ ດ້ວຍປາກທີ່ເປີດກວ້າງ. ตตฺถ ‘‘สุณาตุ เม’’ติ วตฺตพฺเพ ต-การสฺส ถ-การํ กตฺวา ‘‘สุณาถุ เม’’ติ วจนํ สิถิลสฺส ธนิตกรณํ นาม. ตถา ‘‘ปตฺตกลฺลํ, เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘ปตฺถกลฺลํ, เอสา ญตฺถี’’ติอาทิวจนญฺจ. ‘‘ภนฺเต สงฺโฆ’’ติ วตฺตพฺเพ ภ-การ ฆ-การานํ พ-การ ค-กาเร กตฺวา ‘‘พนฺเต สงฺโค’’ติ วจนํ ธนิตสฺส สิถิลกรณํ นาม. ‘‘สุณาตุ เม’’ติ วิวเฏน มุเขน วตฺตพฺเพ ปน ‘‘สุณํตุ เม’’ติ วา ‘‘เอสา ญตฺตี’’ติ วตฺตพฺเพ ‘‘เอสํ ญตฺตี’’ติ วา อวิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ กตฺวา วจนํ วิมุตฺตสฺส นิคฺคหิตวจนํ นาม. ‘‘ปตฺตกลฺล’’นฺติ อวิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ กตฺวา วตฺตพฺเพ ‘‘ปตฺตกลฺลา’’ติ วิวเฏน มุเขน อนุนาสิกํ อกตฺวา วจนํ นิคฺคหิตสฺส วิมุตฺตวจนํ นาม. ໃນບັນດາພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ" ແຕ່ກັບປ່ຽນ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນ ຖະ-ອັກສອນ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ສຸໂນຖຸ ເມ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດສຽງສິຖິລະໃຫ້ເປັນທະນິຕະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ປັດຕະກັລລັງ, ເອສາ ຍັດຕິ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ປັດຖະກັລລັງ, ເອສາ ຍັດຖິ" ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ພັນເຕ ສັງໂຄ" ແຕ່ກັບປ່ຽນ ພະ-ອັກສອນ ແລະ ຄະ-ອັກສອນ ເປັນ ພະ-ອັກສອນ (ບະ) ແລະ ຄະ-ອັກສອນ (ຄະ/ຄໍ) ແລ້ວກ່າວວ່າ "ບັນເຕ ສັງໂກ" ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດສຽງທະນິຕະໃຫ້ເປັນສິຖິລະ. ສ່ວນເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສຸໂນຕຸ ເມ" ດ້ວຍປາກທີ່ເປີດກວ້າງ ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສຸນັນຕຸ ເມ" ກໍດີ ຫຼືເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ເອສາ ຍັດຕິ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ເອສັງ ຍັດຕິ" ກໍດີ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ກ່າວສຽງວິມຸດຕະໃຫ້ເປັນນິກຄະຫິຕະ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ປັດຕະກັລລັງ" ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ປັດຕະກັລລາ" ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງອອກດັງທາງດັງດ້ວຍປາກທີ່ເປີດກວ້າງ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ກ່າວສຽງນິກຄະຫິຕະໃຫ້ເປັນວິມຸດຕະ. อิติ [Pg.248] สิถิเล กตฺตพฺเพ ธนิตํ, ธนิเต กตฺตพฺเพ สิถิลํ, วิมุตฺเต กตฺตพฺเพ นิคฺคหิตํ, นิคฺคหิเต กตฺตพฺเพ วิมุตฺตนฺติ อิมานิ จตฺตาริ พฺยญฺชนานิ อนฺโตกมฺมวาจาย กมฺมํ ทูเสนฺติ. เอวํ วทนฺโต หิ อญฺญสฺมึ อกฺขเร วตฺตพฺเพ อญฺญํ วทติ, ทุรุตฺตํ กโรตีติ วุจฺจติ. อิตเรสุ ปน ทีฆรสฺสาทีสุ ฉสุ พฺยญฺชเนสุ ทีฆฏฺฐาเน ทีฆเมว, รสฺสฏฺฐาเน จ รสฺสเมวาติ เอวํ ยถาฐาเน ตํ ตเทว อกฺขรํ ภาสนฺเตน อนุกฺกมาคตํ ปเวณึ อวินาเสนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา. สเจ ปน เอวํ อกตฺวา ทีเฆ วตฺตพฺเพ รสฺสํ, รสฺเส วา วตฺตพฺเพ ทีฆํ วทติ; ตถา ครุเก วตฺตพฺเพ ลหุกํ, ลหุเก วา วตฺตพฺเพ ครุกํ วทติ; สมฺพนฺเธ วา ปน วตฺตพฺเพ ววตฺถิตํ, ววตฺถิเต วา วตฺตพฺเพ สมฺพนฺธํ วทติ; เอวํ วุตฺเตปิ กมฺมวาจา น กุปฺปติ. อิมานิ หิ ฉ พฺยญฺชนานิ กมฺมํ น โกเปนฺติ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຍັນຊະນະ ໔ ປະການນີ້ ຄື: ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງສິຖິລະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນທະນິຕະ, ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງທະນິຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນສິຖິລະ, ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງວິມຸດຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນນິກຄະຫິຕະ, ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງນິກຄະຫິຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນວິມຸດຕະ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກັມມະວາຈາເສຍໄປໃນທ່າມກາງກັມມະວາຈາ. ເພາະວ່າ ຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເມື່ອຄວນກ່າວຕົວອັກສອນນຶ່ງ ແຕ່ກັບກ່າວຕົວອັກສອນອື່ນ ແລະຊື່ວ່າ ກ່າວຜິດພາດ (ທຸຣຸດຕະ). ສ່ວນໃນພະຍັນຊະນະ ໖ ປະການທີ່ເຫຼືອ ມີທີຄະແລະຣັດສະເປັນຕົ້ນ ພຣະພິກຂຸຜູ້ສູດກັມມະວາຈາ ພຶງກ່າວຕົວອັກສອນນັ້ນໆ ໃຫ້ກົງຕາມຖານະ ຄື ໃນຖານະທີຄະກໍກ່າວເປັນທີຄະ, ໃນຖານະຣັດສະກໍກ່າວເປັນຣັດສະ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ລະບຽບແບບແຜນທີ່ສືບທອດກັນມາຕາມລໍາດັບເສຍໄປ. ແຕ່ຖ້າຫາກບໍ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຄວນກ່າວສຽງທີຄະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນຣັດສະ, ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງຣັດສະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນທີຄະ; ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງຄະຣຸ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນລະຫຸ, ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງລະຫຸ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນຄະຣຸ; ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງສັມພັນທະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນວະວັດຖິຕະ, ຫຼືເມື່ອຄວນກ່າວສຽງວະວັດຖິຕະ ແຕ່ກັບກ່າວເປັນສັມພັນທະ ແມ່ນກ່າວຢ່າງນີ້ ກັມມະວາຈາກໍບໍ່ກໍາເລີບ (ບໍ່ເສຍ). ເພາະວ່າ ພະຍັນຊະນະ ໖ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ກັມມະວາຈາເສຍ. ยํ ปน สุตฺตนฺติกตฺเถรา ‘‘ท-กาโร ต-การมาปชฺชติ, ต-กาโร ท-การมาปชฺชติ, จ-กาโร ช-การมาปชฺชติ, ช-กาโร จ-การมาปชฺชติ, ย-กาโร ก-การมาปชฺชติ, ก-กาโร ย-การมาปชฺชติ; ตสฺมา ท-การาทีสุ วตฺตพฺเพสุ ต-การาทิวจนํ น วิรุชฺฌตี’’ติ วทนฺติ, ตํ กมฺมวาจํ ปตฺวา น วฏฺฏติ. ตสฺมา วินยธเรน เนว ท-กาโร ต-กาโร กาตพฺโพ…เป… น ก-กาโร ย-กาโร. ยถาปาฬิยา นิรุตฺตึ โสเธตฺวา ทสวิธาย พฺยญฺชนนิรุตฺติยา วุตฺตโทเส ปริหรนฺเตน กมฺมวาจา กาตพฺพา. อิตรถา หิ สาวนํ หาเปติ นาม. ສ່ວນຄໍາທີ່ພຣະເຖຣະຜູ້ຊົງພຣະສູດ (ສຸຕຕັນຕິກະ) ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ທະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຕະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຕະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ທະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຈະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຊະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຊະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຈະ-ອັກສອນ ໄດ້, ຍະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ກະ-ອັກສອນ ໄດ້, ກະ-ອັກສອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ໄດ້; ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອຄວນກ່າວ ທະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ການກ່າວ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຂັດກັນ" ຄໍານັ້ນ ເມື່ອມາເຖິງກັມມະວາຈາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຄວນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະວິນັຍທອນ ບໍ່ພຶງເຮັດ ທະ-ອັກສອນ ໃຫ້ເປັນ ຕະ-ອັກສອນ... ບໍ່ພຶງເຮັດ ກະ-ອັກສອນ ໃຫ້ເປັນ ຍະ-ອັກສອນ. ພຣະວິນັຍທອນ ພຶງຊໍາຣະພາສາ (ນິຣຸດຕິ) ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພຣະບາລີ ຫຼີກເວັ້ນໂທດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ດ້ວຍພະຍັນຊະນະນິຣຸດຕິ ໑໐ ປະການ ແລ້ວຈຶ່ງສູດກັມມະວາຈາ. ເພາະວ່າ ຖ້າບໍ່ເຮັດຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ເຮັດໃຫ້ອະນຸສາວະນະບົກພ່ອງ. อกาเล วา สาเวตีติ สาวนาย อกาเล อโนกาเส ญตฺตึ อฏฺฐเปตฺวา ปฐมํเยว อนุสฺสาวนกมฺมํ กตฺวา ปจฺฉา ญตฺตึ ฐเปติ. อิติ อิเมหิ ปญฺจหากาเรหิ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ. ຄໍາວ່າ "ຫຼືສູດອະນຸສາວະນະໃນການອັນບໍ່ຄວນ" (akāle vā sāveti) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຕັ້ງຍັດໄວ້ໃນເວລາແລະໂອກາດອັນບໍ່ຄວນແກ່ການສູດອະນຸສາວະນະ ແຕ່ກັບສູດອະນຸສາວະນະກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຕັ້ງຍັດໄວ້ພາຍຫຼັງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ສັງຄະກັມທັງຫຼາຍຍ່ອມວິບັດເພາະອະນຸສາວະນະ ດ້ວຍອາການ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້. ๔๘๖. สีมโต วิปตฺติยํ ปน อติขุทฺทกสีมา นาม ยา เอกวีสติ ภิกฺขู น คณฺหาติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘ยตฺถ เอกวีสติ ภิกฺขู นิสีทิตุํ น สกฺโกนฺตี’’ติ วุตฺตํ. ตสฺมา ยา เอวรูปา สีมา, อยํ สมฺมตาปิ อสมฺมตา, คามเขตฺตสทิสาว โหติ, ตตฺถ กตํ กมฺมํ กุปฺปติ. เอส นโย เสสสีมาสุปิ. เอตฺถ ปน อติมหตี นาม ยา เกสคฺคมตฺเตนาปิ ติโยชนํ อติกฺกาเมตฺวา สมฺมตา โหติ. ขณฺฑนิมิตฺตา นาม อฆฏิตนิมิตฺตา วุจฺจติ. ปุรตฺถิมาย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา อนุกฺกเมเนว ทกฺขิณาย ปจฺฉิมาย อุตฺตราย ทิสาย กิตฺเตตฺวา ปุน ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปุพฺพกิตฺติตํ นิมิตฺตํ ปฏิกิตฺเตตฺวาว ฐเปตุํ วฏฺฏติ; เอวํ อขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. สเจ [Pg.249] ปน อนุกฺกเมน อาหริตฺวา อุตฺตราย ทิสาย นิมิตฺตํ กิตฺเตตฺวา ตตฺเถว ฐเปติ, ขณฺฑนิมิตฺตา โหติ. อปราปิ ขณฺฑนิมิตฺตา นาม ยา อนิมิตฺตุปคํ ตจสารรุกฺขํ วา ขาณุกํ วา ปํสุปุญฺชวาลิกาปุญฺชานํ วา อญฺญตรํ อนฺตรา เอกํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ. ฉายานิมิตฺตา นาม ยา ปพฺพตจฺฉายาทีนํ ยํกิญฺจิ ฉายํ นิมิตฺตํ กตฺวา สมฺมตา โหติ. อนิมิตฺตา นาม ยา สพฺเพน สพฺพํ นิมิตฺตานิ อกิตฺเตตฺวา สมฺมตา โหติ. ໔໘໖. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກັມເພາະສີມາ (ສີມາວິບັດ) ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາແຄບເກີນໄປ" (atikhuddakasīmā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ບໍ່ສາມາດບັນຈຸພຣະພິກຂຸ ໒໑ ຮູບໄດ້. ແຕ່ໃນຄັມພີກຸຣຸນທິ ກ່າວໄວ້ວ່າ "ສີມາໃດ ທີ່ພຣະພິກຂຸ ໒໑ ຮູບ ບໍ່ສາມາດນັ່ງໄດ້". ເພາະສະນັ້ນ ສີມາໃດທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ສີມານັ້ນແມ່ນຈະຜ່ານການສົມມຸດແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ສົມມຸດ ຍ່ອມເປັນເຊັ່ນດຽວກັບຄາມເຂດ (ເຂດບ້ານ) ເທົ່ານັ້ນ ກັມທີ່ເຮັດໃນສີມານັ້ນຍ່ອມກໍາເລີບ (ເສຍໄປ). ນັຍນີ້ ພຶງໃຊ້ກັບສີມາທີ່ເ...]ີອທັງຫຼາຍຄືກັນ. ໃນບັນດາສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາກວ້າງເກີນໄປ" (atimahatī) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໃຫ້ກາຍ ໓ ໂຍດ ໄປແມ່ນແຕ່ພຽງປາຍເສັ້ນຜົມດຽວ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມານິມິດຂາດ" (khaṇḍanimittā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ມີນິມິດບໍ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ. ພຣະພິກຂຸພຶງທັກນິມິດໃນທິດບູຣະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ) ແລ້ວທັກນິມິດຕາມລໍາດັບໃນທິດທັກສິນ (ທິດໃຕ້), ທິດປັດຈິມ (ທິດຕາເວັນຕົກ), ທິດອຸດອນ (ທິດເໜືອ) ແລ້ວຕ້ອງກັບມາທັກນິມິດທີ່ເຄີຍທັກໄວ້ກ່ອນໃນທິດບູຣະພາອີກເທື່ອນຶ່ງ ຈຶ່ງຈະຄວນ ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ສີມານິມິດບໍ່ຂາດ" (akhaṇḍanimittā). ແຕ່ຖ້າຫາກທັກນິມິດຕາມລໍາດັບມາຈົນເຖິງທິດອຸດອນ ແລ້ວຢຸດໄວ້ພຽງທິດອຸດອນນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນສີມານິມິດຂາດ. ອະນຶ່ງອີກ ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມານິມິດຂາດ" ອີກປະການນຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍກໍານົດເອົາຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີແກ່ນຢູ່ທີ່ເປືອກກໍດີ, ຕໍໄມ້ກໍດີ, ຫຼືກອງດິນກອງຊາຍກອງໃດກອງນຶ່ງກໍດີ ທີ່ບໍ່ຄວນເປັນນິມິດ ມາເປັນນິມິດນຶ່ງໃນລະຫວ່າງກາງ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາມີເງົາເປັນນິມິດ" (chāyānimittā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍກໍານົດເອົາເງົາໃດເງົານຶ່ງ ມີເງົາພູເຂົາเป็นຕົ້ນ ມາເປັນນິມິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສີມາບໍ່ມີນິມິດ" (animittā) ໄດ້ແກ່ ສີມາທີ່ສົມມຸດໂດຍບໍ່ໄດ້ທັກນິມິດເລີຍໂດຍປະການທັງປວງ. พหิสีเม ฐิโต สีมํ สมฺมนฺนติ นาม นิมิตฺตานิ กิตฺเตตฺวา นิมิตฺตานํ พหิ ฐิโต สมฺมนฺนติ. นทิยา สมุทฺเท ชาตสฺสเร สีมํ สมฺมนฺนตีติ เอเตสุ นทิอาทีสุ ยํ สมฺมนฺนติ, สา เอวํ สมฺมตาปิ ‘‘สพฺพา, ภิกฺขเว, นที อสีมา, สพฺโพ สมุทฺโท อสีโม, สพฺโพ ชาตสฺสโร อสีโม’’ติ (มหาว. ๑๔๗) วจนโต อสมฺมตาว โหติ. สีมาย สีมํ สมฺภินฺทตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ สมฺภินฺทติ. อชฺโฌตฺถรตีติ อตฺตโน สีมาย ปเรสํ สีมํ อชฺโฌตฺถรติ. ตตฺถ ยถา สมฺเภโท จ อชฺโฌตฺถรณญฺจ โหติ, ตํ สพฺพํ อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตเมว. อิติ อิมา เอกาทสปิ สีมา อสีมา คามเขตฺตสทิสา เอว, ตาสุ นิสีทิตฺวา กตํ กมฺมํ กุปฺปติ. เตน วุตฺตํ ‘‘อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺตี’’ติ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຢືນຢູ່ນອກສີມາສົມມຸດສີມາ ຄື ບອກນິມິດທັງຫຼາຍແລ້ວ ຢືນຢູ່ນອກນິມິດທັງຫຼາຍ ສົມມຸດສີມາ. ທີ່ວ່າ ສົມມຸດສີມາໃນແມ່ນ້ຳ, ໃນມະຫາສະໝຸດ, ໃນບຶງທຳມະຊາດ ນັ້ນ ຄື ສົມມຸດສີມາໃດໃນແມ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ສີມານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສົມມຸດຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ກໍຍັງຄົງເປັນສີມາທີ່ບໍ່ໄດ້ສົມມຸດນັ້ນເອງ ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແມ່ນ້ຳທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ, ມະຫາສະໝຸດທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ, ບຶງທຳມະຊາດທັງປວງບໍ່ເປັນສີມາ'. ທີ່ວ່າ ເອົາສີມາຄາບກ່ຽວກັບສີມາ ນັ້ນ ຄື ເອົາສີມາຂອງຕົນໄປຄາບກ່ຽວກັບສີມາຂອງຜູ້ອື່ນ. ທີ່ວ່າ ຄອບງຳ ນັ້ນ ຄື ເອົາສີມາຂອງຕົນໄປຄອບງຳສີມາຂອງຜู້ອື່ນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ການຄາບກ່ຽວກັນ ແລະການຄອບງຳກັນ ມີປະການໃດ, ເນື້ອຄວາມທັງປວງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸໂປສະຖັກຂັນທະກະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສີມາທັງ ໑໑ ເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນສີມາ ເປັນເຊັ່ນດຽວກັບຄາມເຂດເທົ່ານັ້ນ, ສັງຄະກຳທີ່ພິກຂຸນັ່ງເຮັດໃນສີມາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກຳເລີບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສັງຄະກຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມວິບັດໂດຍສ່ວນແຫ່ງສີມາ ດ້ວຍອາການ ໑໑ ເຫຼົ່ານີ້'. ๔๘๗-๔๘๘. ปริสโต กมฺมวิปตฺติยํ ปน กิญฺจิ อนุตฺตานํ นาม นตฺถิ. ยมฺปิ ตตฺถ กมฺมปฺปตฺตฉนฺทารหลกฺขณํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตมฺปิ ปรโต ‘‘จตฺตาโร ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปฺปตฺตา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตเมว. ตตฺถ ปกตตฺตา กมฺมปฺปตฺตาติ จตุวคฺคกรเณ กมฺเม จตฺตาโร ปกตตฺตา อนุกฺขิตฺตา อนิสฺสาริตา ปริสุทฺธสีลา จตฺตาโร ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตา กมฺมสฺส อรหา อนุจฺฉวิกา สามิโน. น เตหิ วินา ตํ กมฺมํ กยิรติ, น เตสํ ฉนฺโท วา ปาริสุทฺธิ วา เอติ. อวเสสา ปน สเจปิ สหสฺสมตฺตา โหนฺติ, สเจ สมานสํวาสกา, สพฺเพ ฉนฺทารหาว โหนฺติ. ฉนฺทปาริสุทฺธึ ทตฺวา อาคจฺฉนฺตุ วา มา วา, กมฺมํ ปน ติฏฺฐติ. ยสฺส ปน สงฺโฆ ปริวาสาทิกมฺมํ กโรติ, โส เนว กมฺมปฺปตฺโต, นาปิ ฉนฺทารโห. อปิจ ยสฺมา ตํ ปุคฺคลํ วตฺถุํ กตฺวา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ, ตสฺมา ‘‘กมฺมารโห’’ติ วุจฺจติ. เสสกมฺเมสุปิ เอเสว นโย. ໔໘໗-໔໘໘. ສ່ວນໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳເພาະບໍລິສັດນັ້ນ ບໍ່ມີບົດໃດທີ່ຊື່ວ່າບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເລີຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າລັກສະນະແຫ່ງຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ແລະຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະໃດ ທີ່ຄວນກ່າວໃນຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳເພາະບໍລິສັດນັ້ນ, ລັກສະນະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນພາຍຫຼັງ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ 'ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ' ນັ້ນ ຄື ໃນກຳທີ່ເພິ່ງເຮັດດ້ວຍຄະນະ ໔ ຮູບ, ພິກຂຸ ໔ ຮູບ ຜູ້ເປັນປົກກະຕັດຕະ (ຄື ບໍ່ໄດ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະບໍ່ໄດ້ຖືກຂັບໄລ່ອອກຈາກສົງ) ມີສີລບໍລິສຸດ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ຄື ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ກຳ, ເປັນຜູ້ເໝາະສົມແກ່ກຳ, ເປັນເຈົ້າຂອງແຫ່ງກຳ. ຫາກປາສະຈາກພິກຂຸ ໔ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ກຳນັ້ນກໍເຮັດບໍ່ໄດ້, ທັງສັນທະ ຫຼືປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ຕ້ອງນຳມາ. ສ່ວນພິກຂຸທີ່ເຫຼືອ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີປະມານເປັນພັນຮູບກໍຕາມ, ຫາກເປັນຜູ້ມີສັງວາສສະເໝີກັນ, ທັງໝົດກໍເປັນຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະທັງນັ້ນ. ພວກເພິ່ນຈະມອບສັນທະແລະປາຣິສຸດທິແລ້ວມາ ຫຼືບໍ່ມາກໍຕາມ, ແຕ່ກຳນັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໄດ້. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ທີ່ສົງເຮັດກຳມີປະຣິວາສເປັນຕົ້ນໃຫ້, ບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ເປັນທັງຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ແລະບໍ່ເປັນທັງຜູ້ຄວນແກ່ສັນທະ. ແຕ່ເພາະສົງເຮັດກຳໂດຍມີບຸກຄົນນັ້ນເປັນວັດຖຸ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຄວນແກ່ກຳ'. ໃນກຳທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ๔๘๙. ปุน [Pg.250] จตฺตาริ กมฺมานีติอาทิโก นโย ปณฺฑกาทีนํ อวตฺถุภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺโต. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ໔໘໙. ອີກປະການໜຶ່ງ ນັຍມີຄຳວ່າ 'ກຳ ໔ ປະການ' ເປັນຕົ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນອະວັດຖຸຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຄວນອຸປະສົມບົດ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ. อปโลกนกมฺมกถา ອະປະໂລກະນະກັມມະກະຖາ ๔๙๕-๔๙๖. อิทานิ เตสํ กมฺมานํ ปเภททสฺสนตฺถํ ‘‘อปโลกนกมฺมํ กติ ฐานานิ คจฺฉตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ‘‘อปโลกนกมฺมํ ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ – โอสารณํ, นิสฺสารณํ, ภณฺฑุกมฺมํ, พฺรหฺมทณฺฑํ, กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจม’’นฺติ เอตฺถ ‘‘โอสารณํ นิสฺสารณ’’นฺติ ปทสิลิฏฺฐตาเยตํ วุตฺตํ. ปฐมํ ปน นิสฺสารณา โหติ, ปจฺฉา โอสารณา. ตตฺถ ยา กณฺฏกสามเณรสฺส ทณฺฑกมฺมนาสนา, สา ‘‘นิสฺสารณา’’ติ เวทิตพฺพา. ตสฺมา เอตรหิ สเจปิ สามเณโร พุทฺธสฺส วา ธมฺมสฺส วา สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภณติ, ‘‘อกปฺปิยํ กปฺปิย’’นฺติ ทีเปติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต, โส ยาวตติยํ นิวาเรตฺวา ตํ ลทฺธึ นิสฺสชฺชาเปตพฺโพ. โน เจ วิสฺสชฺเชติ, สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ‘‘วิสฺสชฺเชหี’’ติ วตฺตพฺโพ. โน เจ วิสฺสชฺเชติ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา อปโลกนกมฺมํ กตฺวา นิสฺสาเรตพฺโพ. เอวญฺจ ปน กมฺมํ กาตพฺพํ – ໔໙໕-໔໙໖. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມໄປສູ່ຖານະເທົ່າໃດ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ວ່າ 'ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມໄປສູ່ຖານະ ໕ ປະການ ຄື ການຮັບເຂົ້າ, ການຂັບໄລ່ອອກ, ການເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນຫົວໂລ້ນ, ການລົງພຣົມມະທัน, ແລະກັມມະລັກສະນະເປັນທີ ໕' ນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ໂອສາຣະນະ ນິດສາຣະນະ' ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍແຫ່ງບົດ. ແຕ່ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ການຂັບໄລ່ອອກຍ່ອມມີກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຈຶ່ງມີການຮັບເຂົ້າ. ໃນການຂັບໄລ່ອອກນັ້ນ ການນາສະນະດ້ວຍການລົງທັນແກ່ກັນຕະກະສາມະເນນໃດມີຢູ່, ການນາສະນະນັ້ນ ເພິ່ງຊາບວ່າ 'ນິດສາຣະນະ'. ເພາະສະນັ້ນ ໃນກາລະບັດນີ້ ຫາກສາມະເນນກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ, ພຣະທຳ ຫຼືພຣະສົງ, ຫຼືສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ, ເປັນມິດສາທິຖິ ປະກອບດ້ວຍອັນຕັກຄາຫິກະທິຖິ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍເພິ່ງຫ້າມສາມະເນນນັ້ນຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວໃຫ້ສະຫຼະທິຖິນັ້ນເສຍ. ຫາກລາວບໍ່ສະຫຼະ, ເພິ່ງປະຊຸມສົງແລ້ວກ່າວກັບລາວວ່າ 'ຈົ່ງສະຫຼະເສຍ'. ຫາກລາວຍັງບໍ່ສະຫຼະຢູ່, ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳແລ້ວຂັບໄລ່ອອກເສຍ. ແລະເພິ່ງເຮັດກຳຢ່າງນີ້ແລ: ‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ – ‘อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส ธมฺมสฺส สงฺฆสฺส อวณฺณวาที มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ยํ อญฺเญ สามเณรา ลภนฺติ, ทิรตฺตติรตฺตํ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สหเสยฺยํ, ตสฺส อลาภาย นิสฺสารณา รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ. ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ, ภนฺเต, สงฺฆํ ปุจฺฉามิ – ‘อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส…เป… รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ จร ปิเร วินสฺสา’’ติ. “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ສາມະເນນຊື່ນີ້ ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ, ພຣະທຳ, ພຣະສົງ, ເປັນມິດສາທິຖິ, ການນອນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍສອງຄືນຫຼືສາມຄືນໃດ ທີ່ສາມະເນນອື່ນໆໄດ້ຢູ່, ການຂັບໄລ່ອອກເພື່ອບໍ່ໃຫ້ສາມະເນນນີ້ໄດ້ການນອນຮ່ວມນັ້ນ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້. ແມ້ນຄັ້ງທີສອງ... ແມ້ນຄັ້ງທີສາມ, ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ສາມະເນນຊື່ນີ້ ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ...ເປ... ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້. 'ຈົ່ງໄປເສຍ ເຈົ້າຄົນຖອຍ, จົ່ງຈິບຫາຍໄປເສຍ' ດັ່ງນີ້.” โส อปเรน สมเยน ‘‘อหํ, ภนฺเต, พาลตาย อญฺญาณตาย อลกฺขิกตาย เอวํ อกาสึ, สฺวาหํ สงฺฆํ ขมาเปมี’’ติ ขมาเปนฺโต ยาวตติยํ ยาจาเปตฺวา อปโลกนกมฺเมเนว โอสาเรตพฺโพ. เอวํ ปน โอสาเรตพฺโพ, สงฺฆมชฺเฌ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ – ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ສາມະເນນນັ້ນກ່າວຂໍຂະມາວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ເພາະຄວາມເປັນຄົນພານ, ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້, ເພາະຄວາມບໍ່ມີໂຊກ, ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ຂໍໃຫ້ສົງອົດໂທດໃຫ້' ດັ່ງນີ້. ເມື່ອສາມະເນນນັ້ນຂໍຂະມາຢູ່, ພິກຂຸທັງຫຼາຍເພິ່ງໃຫ້ລາວຂໍຂະມາຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວເພິ່ງຮັບເຂົ້າດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນເອງ. ແລະເພິ່ງຮັບເຂົ້າຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງປະກາດໃຫ້ສົງຊາບໃນທ່າມກາງສົງ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງສົງວ່າ — ‘‘สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ – อยํ อิตฺถนฺนาโม สามเณโร พุทฺธสฺส ธมฺมสฺส สงฺฆสฺส อวณฺณวาที มิจฺฉาทิฏฺฐิโก, ยํ อญฺเญ สามเณรา ลภนฺติ, ภิกฺขูหิ สทฺธึ ทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ, ตสฺส [Pg.251] อลาภาย นิสฺสาริโต, สฺวายํ อิทานิ โสรโต นิวาตวุตฺติ ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกนฺโต หิโรตฺตปฺเป ปติฏฺฐิโต กตทณฺฑกมฺโม อจฺจยํ เทเสติ, อิมสฺส สามเณรสฺส ยถา ปุเร กายสมฺโภคสามคฺคิทานํ รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ. “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — ສາມະເນນຊື່ນີ້ ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນພຣະພຸດ, ພຣະທຳ, ພຣະສົງ, ເປັນມິດສາທິຖິ, ຖືກຂັບໄລ່ອອກແລ້ວ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໄດ້ການນອນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍສອງຄືນຫຼືສາມຄືນໃດ ທີ່ສາມະເນນອື່ນໆໄດ້ຢູ່, ບັດນີ້ ສາມະເນນນັ້ນ ເປັນຜູ້ສະຫງົບສ່ຽມ, ມີຄວາມປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ເຂົ້າເຖິງທຳແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຕັ້ງຢູ່ໃນຫິຣິແລະໂອຕັບປະ, ເຮັດທັນທະກຳແລ້ວ, ຍ່ອມສະແດງໂທດ, ການໃຫ້ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງການຮ່ວມກາຍແກ່ສາມະເນນນີ້ ເໝືອນດັ່ງແຕ່ກ່ອນ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.” เอวํ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. เอวํ อปโลกนกมฺมํ โอสารณญฺจ นิสฺสารณญฺจ คจฺฉติ. ภณฺฑุกมฺมํ มหาขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตเมว. พฺรหฺมทณฺโฑ ปญฺจสติกกฺขนฺธเก วุตฺโตเยว. น เกวลํ ปเนส ฉนฺนสฺเสว ปญฺญตฺโต, โย อญฺโญปิ ภิกฺขุ มุขโร โหติ, ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆฏฺเฏนฺโต ขุํเสนฺโต วมฺเภนฺโต วิหรติ, ตสฺสปิ ทาตพฺโพ. เอวญฺจ ปน ทาตพฺโพ, สงฺฆมชฺเฌ พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ – ເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ ໓ ເທື່ອ. ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມໄປສູ່ການຮັບເຂົ້າ ແລະການຂັບໄລ່ອອກ ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້. ສ່ວນພັນທຸກຳ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້g່າວໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະວັນນະນາ. ພຣົມມະທັນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກກໍໄດ້ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນປັນຈະສະຕິກະຂັນທະກະ. ແຕ່ພຣົມມະທັນນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຊົງບັນຍັດໄວ້ສະເພາະແກ່ພຣະສັນນະເທົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸອື່ນໃດເປັນຜູ້ປາກຮ້າຍ, ກະທົບກະທັ່ງ, ດ່າທ້າ, ສຽດສີພິກຂຸທັງຫຼາຍດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີຢູ່, ເພິ່ງລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸນັ້ນຄືກັນ. ແລະເພິ່ງລົງພຣົມມະທັນຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງປະກາດໃຫ້ສົງຊາບໃນທ່າມກາງສົງ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງສົງວ່າ — ‘‘ภนฺเต, อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ มุขโร, ภิกฺขู ทุรุตฺตวจเนหิ ฆฏฺเฏนฺโต วิหรติ. โส ภิกฺขุ ยํ อิจฺเฉยฺย, ตํ วเทยฺย. ภิกฺขูหิ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ เนว วตฺตพฺโพ, น โอวทิตพฺโพ, น อนุสาสิตพฺโพ. สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ – ‘อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ, รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’ติ. ทุติยมฺปิ ปุจฺฉามิ, ตติยมฺปิ ปุจฺฉามิ – ‘อิตฺถนฺนามสฺส, ภนฺเต, ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ทานํ, รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’’ติ. “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ປາກຮ້າຍ, ກະທົບກະທັ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີຢູ່. ພິກຂุนັ້ນ ປາດຖະໜາຈະເວົ້າຄຳໃດ ກໍຈົ່ງເວົ້າຄຳນັ້ນເຖີດ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບໍ່ເພິ່ງເວົ້ານຳ, ບໍ່ເພິ່ງໂອວາດ, ບໍ່ເພິ່ງສັ່ງສອນພິກຂຸຊື່ນີ້ເລີຍ. ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ການລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມຄັ້ງທີສອງ, ຂໍຖາມຄັ້ງທີສາມວ່າ — 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ການລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.” ตสฺส อปเรน สมเยน สมฺมา วตฺติตฺวา ขมาเปนฺตสฺส พฺรหฺมทณฺโฑ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพ. เอวญฺจ ปน ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆมชฺเฌ สาเวตพฺพํ – ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນປະພຶດຊອບແລ້ວ ຂໍຂະມາຢູ່ ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ, ເພິ່ງລະງັບພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸນັ້ນເສຍ. ແລະເພິ່ງລະງັບຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດເພິ່ງປະກາດໃຫ້ສົງຊາບໃນທ່າມກາງສົງວ່າ — ‘‘ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ อสุกสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑํ อทาสิ, โส ภิกฺขุ โสรโต นิวาตวุตฺติ ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกนฺโต หิโรตฺตปฺเป ปติฏฺฐิโต, ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ติฏฺฐติ, สงฺฆํ, ภนฺเต, ปุจฺฉามิ, ตสฺส ภิกฺขุโน พฺรหฺมทณฺฑสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิ, รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ. “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພິກຂຸສົງໄດ້ລົງພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸຊື່ນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ພິກຂຸນັ້ນ ເປັນຜູ້ສະຫງົບສ່ຽມ, ມີຄວາມປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ເຂົ້າເຖິງທຳແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ຕັ້ງຢູ່ໃນຫິຣິແລະໂອຕັບປະ, ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງວ່າ — 'ການລະງັບພຣົມມະທັນແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສົງຫຼືບໍ່' ດັ່ງນີ້.” เอวํ ยาวตติยํ วตฺวา อปโลกนกมฺเมเนว พฺรหฺมทณฺโฑ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺโพติ. ເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວ ເພິ່ງລະງັບພຣົມມະທັນ ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນເອງ. กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจมนฺติ ยํ ตํ ภควตา ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก ‘‘เตน โข ปน สมเยน ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย กทฺทโมทเกน โอสิญฺจนฺติ, ‘อปฺเปว นาม อมฺเหสุ สารชฺเชยฺยุ’นฺติ, กายํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ[Pg.252], อูรุํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ, องฺคชาตํ วิวริตฺวา ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสนฺติ, ภิกฺขุนิโย โอภาเสนฺติ, ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สมฺปโยเชนฺติ, ‘อปฺเปว นาม อมฺเหสุ สารชฺเชยฺยุ’นฺติ. อิเมสุ วตฺถูสุ เตสํ ภิกฺขูนํ ทุกฺกฏํ ปญฺญเปตฺวา ‘อนุชานามิ ภิกฺขเว ตสฺส ภิกฺขุโน ทณฺฑกมฺมํ กาตุ’นฺติ. อถ โข ภิกฺขุนีนํ เอตทโหสิ – ‘กึ นุ โข ทณฺฑกมฺมํ กาตพฺพ’นฺติ. ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – ‘อวนฺทิโย โส ภิกฺขเว ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺโพ’’’ติ เอวํ อวนฺทิยกมฺมํ อนุญฺญาตํ, ตํ กมฺมลกฺขณญฺเญว ปญฺจมํ อิมสฺส อปโลกนกมฺมสฺส ฐานํ โหติ. ตสฺส หิ กมฺมญฺเญว ลกฺขณํ, น โอสารณาทีนิ; ตสฺมา ‘‘กมฺมลกฺขณ’’นฺติ วุจฺจติ. ตสฺส กรณํ ตตฺเถว วุตฺตํ. อปิจ นํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา สทฺธึ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ อิธาปิ วทาม, ภิกฺขุนุปสฺสเย สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อนุมติยา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา สาเวตพฺพํ – ທີ່ວ່າ 'ກັມມະລັກສະນະເປັນທີ ໕' ນັ້ນ ຄື ອະວັນທິຍະກຳໃດ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງອະນຸຍາດໄວ້ໃນພິກຂຸນີຂັນທະກະ ໂດຍພຣະດຳຣັດວ່າ: 'ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແລ ພິກຂຸສັດທັບຄີ ເອົານ້ຳຕົມຫົດພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ເຮັດແນວໃດ ພວກນາງຈຶ່ງຈະກຳໜັດໃນພວກຕົນ', ເປີດກາຍສະແດງແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເປີດຂາອ່ອນສະແດງແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເປີດອົງຄະຊາດສະແດງແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເວົ້າກ້ຽວພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ເວົ້າປະສົມປະສານກັບພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຫວັງວ່າ 'ເຮັດແນວໃດ ພວກນາງຈຶ່ງຈະກຳໜັດໃນພວກຕົນ'. ເພາະເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງບັນຍັດອາບັດທຸກກົດແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງອະນຸຍາດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ເຮັດທັນທະກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ'. ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍໄດ້ມີຄວາມຄິດວ່າ 'ເພິ່ງເຮັດທັນທະກຳແນວໃດນໍ'. ຈຶ່ງໄດ້ກາບທູນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງຕັດວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸນີສົງເພິ່ງເຮັດພິກຂຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້'. ອະວັນທິຍະກຳ ທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນຖານະທີ ໕ ຂອງອະປະໂລກະນະກຳນີ້ ເຊິ່ງມີກັມມະລັກສະນະນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ກຳນັ້ນເອງເປັນເຄື່ອງກຳນົດຂອງອະວັນທິຍະກຳນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການຮັບເຂົ້າເປັນຕົ້ນ; ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ກັມມະລັກສະນະ'. ວິທີເຮັດອະວັນທິຍະກຳນັ້ນ ກ່າວໄວ້ໃນພິກຂຸນີຂັນທະກະນັ້ນເອງ. ແຕ່ເພື່ອສະແດງວິທີເຮັດນັ້ນ ພ້ອມທັງການລະງັບໂດຍພິສະດານ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວໃນກັມມະວັກນີ້ອີກ, ພິກຂຸນີຜູ້ສະຫຼາດ ເພິ່ງປະກາດໃຫ້ພິກຂຸນີສົງຜູ້ປະຊຸມກັນໃນສຳນັກພິກຂຸນີຊາບ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງພິກຂຸນີສົງວ່າ — ‘‘อยฺเย อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิกํ ทสฺเสติ, เอตสฺส อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ภิกฺขุนิสงฺฆํ ปุจฺฉามิ, ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ ภิกฺขุนิสงฺฆํ ปุจฺฉามี’’ติ. “ຂ້າແຕ່ແມ່ເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຊື່ນີ້ ສະແດງອາການທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ການເຮັດພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮູບນີ້ໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພິກຂຸນີສົງຫຼືບໍ່, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມພິກຂຸນີສົງ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມພິກຂຸນີສົງ ຄັ້ງທີສອງ... ຄັ້ງທີສາມ ດັ່ງນີ້.” เอวํ ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺเมน อวนฺทิยกมฺมํ กาตพฺพํ. ເມື່ອປະກາດຢ່າງນີ້ ໓ ເທື່ອແລ້ວ ເພິ່ງເຮັດອະວັນທິຍະກຳ ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳ. ตโต ปฏฺฐาย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนีหิ น วนฺทิตพฺโพ. สเจ อวนฺทิยมาโน หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา สมฺมา วตฺตติ, เตน ภิกฺขุนิโย ขมาเปตพฺพา. ขมาเปนฺเตน ภิกฺขุนุปสฺสยํ อคนฺตฺวา วิหาเรเยว สงฺฆํ วา คณํ วา เอกํ ภิกฺขุํ วา อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘อหํ ภนฺเต ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ติฏฺฐามิ, น ปุน อปาสาทิกํ ทสฺเสสฺสามิ, ภิกฺขุนิสงฺโฆ มยฺหํ ขมตู’’ติ ขมาเปตพฺพํ. เตน สงฺเฆน วา คเณน วา เอกํ ภิกฺขุํ เปเสตฺวา เอกภิกฺขุนา วา สยเมว คนฺตฺวา ภิกฺขุนิโย วตฺตพฺพา – ‘‘อยํ ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ฐิโต, อิมินา อจฺจยํ เทเสตฺวา ภิกฺขุนิสงฺโฆ ขมาปิโต, ภิกฺขุนิสงฺโฆ อิมํ วนฺทิยํ กโรตู’’ติ. โส วนฺทิโย กาตพฺโพ. เอวญฺจ ปน กาตพฺโพ, ภิกฺขุนุปสฺสเย สนฺนิปติตสฺส ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส อนุมติยา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา สาเวตพฺพํ – ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍບໍ່ເພິ່ງໄຫວ້ພິກຂຸນັ້ນ. ຫາກພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີໃຜໄຫວ້ ຕັ້ງຫິຣິແລະໂອຕັບປະໄວ້ແລ້ວ ປະພຶດຊອບ, ພິກຂຸນັ້ນເພິ່ງຂໍຂະມາພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ພິກຂຸຜູ້ຈະຂໍຂະມານັ້ນ ບໍ່ເພິ່ງໄປສຳນັກພິກຂຸນີ, ເພິ່ງເຂົ້າໄປຫາສົງ ຫຼືຄະນະ ຫຼືພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ໃນວິຫານນັ້ນເອງ ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ປະນົມມືຂຶ້ນແລ້ວ ກ່າວຂໍຂະມາວ່າ 'ข້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະເຈົ້າພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ຈະບໍ່ສະແດງອາການທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສອີກ, ຂໍພິກຂຸນີສົງຈົ່ງອົດໂທດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ' ດັ່ງນີ້. ສົງຫຼືຄະນະນັ້ນ ເພິ່ງສົ່ງພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄປ, ຫຼືພິກຂຸຮູບນັ້ນ ເພິ່ງໄປຫາພິກຂຸນີທັງຫຼາຍດ້ວຍຕົນເອງ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸຮູບນີ້ ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ພິກຂຸຮູບນີ້ສະແດງໂທດແລ້ວ ຂໍຂະມາພິກຂຸນີສົງແລ້ວ, ຂໍພິກຂຸນີສົງຈົ່ງເຮັດພິກຂຸຮູບນີ້ໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄຫວ້ເຖີດ' ດັ່ງນີ້. ພິກຂຸນີສົງເພິ່ງເຮັດພິກຂຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄຫວ້. ແລະເພິ່ງເຮັດຢ່າງນີ້ແລ: ພິກຂຸນີຜູ້ສະຫຼາດ ເພິ່ງປະກາດໃຫ້ພິກຂຸນີສົງຜູ້ປະຊຸມກັນໃນສຳນັກພິກຂຸນີຊາບ ດ້ວຍຄວາມເຫັນດີແຫ່ງພິກຂຸນີສົງວ່າ — ‘‘อยํ อยฺเย อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปาสาทิกํ ทสฺเสตีติ ภิกฺขุนิสงฺเฆน อวนฺทิโย กโต, โส ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกมิตฺวา ปฏิสงฺขา อายตึ สํวเร ฐิโต อจฺจยํ เทเสตฺวา ภิกฺขุนิสงฺฆํ [Pg.253] ขมาเปสิ, ตสฺส อยฺยสฺส วนฺทิยกรณํ รุจฺจตีติ ภิกฺขุนิสงฺฆํ ปุจฺฉามี’’ติ – “ຂ້າແຕ່ແມ່ເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຊື່ນີ້ ສະແດງອາການທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສແກ່ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸນີສົງຈຶ່ງໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນໄຫວ້, ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮູບນັ້ນ ເຂົ້າເຖິງທຳແຫ່ງຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ, ພິຈາລະນາແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັງວອນຕໍ່ໄປ, ສະແດງໂທດແລ້ວ ຂໍຂະມາພິກຂຸນີສົງແລ້ວ, ການເຮັດພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຮູບນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄຫວ້ ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພິກຂຸນີສົງຫຼືບໍ່, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມພິກຂຸນີສົງ ດັ່ງນີ້ —” ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ เอวํ อปโลกนกมฺเมเนว วนฺทิโย กาตพฺโพ. ເພິ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ ໓ ເທື່ອ ເພິ່ງເຮັດພິກຂຸນັ້ນໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນໄหว້ ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນເອງ ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້. อยํ ปเนตฺถ ปาฬิมุตฺตโกปิ กมฺมลกฺขณวินิจฺฉโย. อิทญฺหิ กมฺมลกฺขณํ นาม ภิกฺขุนิสงฺฆมูลกํ ปญฺญตฺตํ, ภิกฺขุสงฺฆสฺสาปิ ปเนตํ ลพฺภติเยว. ยญฺหิ ภิกฺขุสงฺโฆ สลากคฺคยาคคฺคภตฺตคฺคอุโปสถคฺเคสุ อปโลกนกมฺมํ กโรติ, เอตมฺปิ กมฺมลกฺขณเมว. อจฺฉินฺนจีวรชิณฺณจีวรนฏฺฐจีวรานญฺหิ สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ยาวตติยํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺมํ กตฺวา จีวรํ ทาตุํ วฏฺฏติ. อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชเกน ปน จีวรํ กโรนฺตสฺส เสนาสนกฺขนฺธกวณฺณนายํ วุตฺตปฺปเภทานิ สูจิอาทีนิ อนปโลเกตฺวาปิ ทาตพฺพานิ. เตสํ ทาเน โสเยว อิสฺสโร, ตโต อติเรกํ เทนฺเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ. ตโต หิ อติเรกทาเน สงฺโฆ สามี. คิลานเภสชฺชมฺปิ ตตฺถ วุตฺตปฺปการํ สยเมว ทาตพฺพํ. อติเรกํ อิจฺฉนฺตสฺส อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ. โยปิ จ ทุพฺพโล วา ฉินฺนิริยาปโถ วา ปจฺฉินฺนภิกฺขาจารปโถ วา มหาคิลาโน, ตสฺส มหาวาเสสุ ตตฺรุปฺปาทโต เทวสิกํ นาฬิ วา อุปฑฺฒนาฬิ วา เอกทิวสํเยว วา ปญฺจ วา ทส วา ตณฺฑุลนาฬิโย เทนฺเตน อปโลกนกมฺมํ กตฺวาว ทาตพฺพา. เปสลสฺส ภิกฺขุโน ตตฺรุปฺปาทโต อิณปลิโพธมฺปิ พหุสฺสุตสฺส สงฺฆภารนิตฺถารกสฺส ภิกฺขุโน อนุฏฺฐาปนียเสนาสนมฺปิ สงฺฆกิจฺจํ กโรนฺตานํ กปฺปิยการกาทีนํ ภตฺตเวตนมฺปิ อปโลกนกมฺเมน ทาตุํ วฏฺฏติ. ກໍແລ້ວໃນອະປະໂລກະນະກຳນີ້ ນີ້ຄືການຕັດສິນລັກສະນະແຫ່ງກຳ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ນອກພຣະບາລີກໍຕາມ. ດ້ວຍວ່າ ລັກສະນະແຫ່ງກຳນີ້ ໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍມີພິກຂຸນີສົງເປັນມູນເຫດ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ລັກສະນະແຫ່ງກຳນີ້ ກໍຍ່ອມໄດ້ແກ່ພິກຂຸສົງດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ອະປະໂລກະນະກຳໃດ ທີ່ພິກຂຸສົງເຮັດໃນໂຮງສະຫຼາກ, ໂຮງຍາຄູ, ໂຮງພັດ (ໂຮງສັນ) ແລະໂຮງອຸໂປສົດ, ອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນ ກໍເປັນລັກສະນະແຫ່ງກຳແທ້ໆ. ດ້ວຍວ່າ ສຳລັບພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີຈີວອນຖືກປຸ້ນ, ມີຈີວອນເກົ່າຄ່ຳຄ່າ, ຫຼືມີຈີວອນເສຍຫາຍ, ຄວນໃຫ້ສົງປະຊຸມກັນ ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດປະກາດໃຫ້ຊາບຕະຫຼອດສາມເທື່ອ ເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ ແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍຈີວອນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ແຈກຢາຍຂອງເລັກນ້ອຍ (ອັບປະມັດຕະກະວິສັດຊະກະ) ເມື່ອຈະຖວາຍເຂັມເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີປະເພດຕ່າງໆ ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາເສນາສະນະຂັນທະກະ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ເຮັດຈີວອນ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກໍຄວນຖວາຍໄດ້. ໃນການຖວາຍເຂັມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ແຈກຢາຍນັ້ນເອງເປັນໃຫຍ່, ແຕ່ຖ້າຈະຖວາຍສິ່ງທີ່ເກີນກວ່ານັ້ນ ຕ້ອງບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ເພາະວ່າ ໃນການຖວາຍສິ່ງທີ່ເກີນກວ່ານັ້ນ ສົງຍ່ອມເປັນເຈົ້າຂອງ. ເຖິງແມ່ນຄີລານະເພສັດ (ຢາຄົນໄຂ້) ທີ່ມີປະເພດຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເສນາສະນະຂັນທະກະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ແຈກຢາຍກໍຖວາຍໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ແຕ່ຫາກພິກຂຸໄຂ້ຕ້ອງການເກີນກວ່ານັ້ນ ຕ້ອງບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ອະນຶ່ງ ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ທຸບພົນ, ຫຼືມີອິຣິຍາບົດຂາດ (ເຄື່ອນໄຫວບໍ່ໄດ້), ຫຼືມີທາງທ່ຽວບິນທະບາດຂາດ (ບໍ່ສາມາດໄປບິນທະບາດໄດ້), ຫຼືເປັນໄຂ້ໜັກ, ສົງເມື່ອຈະຖວາຍເຂົ້າສານວັນລະທະນານ (ໜຶ່ງທະນານ) ຫຼືເຄິ່ງທະນານ, ຫຼືໃນວັນດຽວຖວາຍຫ້າທະນານ ຫຼືສິບທະນານ ຈາກປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດໃຫຍ່ນັ້ນ ຕ້ອງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ເຖິງແມ່ນການຊຳລະໜີ້ສິນທີ່ຮົບກວນຂອງພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ, ຫຼືການຖວາຍເສນາສະນະທີ່ບໍ່ຄວນໃຫ້ຍ້າຍອອກແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຫູສູດຜູ້ຊ່ວຍແບກຫາບພາລະຂອງສົງ, ຫຼືຄ່າອາຫານຂອງພວກກັບປິຍະກາຣົກເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເຮັດກິດຂອງສົງ ຈາກປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ກໍຄວນຖວາຍດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳ. จตุปจฺจยวเสน ทินฺนตตฺรุปฺปาทโต สงฺฆิกํ อาวาสํ ชคฺคาเปตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อยํ ภิกฺขุ อิสฺสรวตาย วิจาเรตี’’ติ กถาปจฺฉินฺทนตฺถํ ปน สลากคฺคาทีสุ วา อนฺตรสนฺนิปาเต วา สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวาว ชคฺคาเปตพฺโพ. จีวรปิณฺฑปาตตฺถาย โอทิสฺสทินฺนตตฺรุปฺปาทโตปิ อปโลเกตฺวา อาวาโส ชคฺคาเปตพฺโพ. อนปโลเกตฺวาปิ วฏฺฏติ. ‘‘สูโร วตายํ ภิกฺขุ จีวรปิณฺฑปาตตฺถาย ทินฺนโต อาวาสํ ชคฺคาเปตี’’ติ เอวํ อุปฺปนฺนกถาปจฺเฉทนตฺถํ ปน อปโลกนกมฺมเมว กตฺวา ชคฺคาเปตพฺโพ. ການໃຫ້ບູລະນະປະຕิສັງຂອນອາວາດຂອງສົງ ດ້ວຍປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ທີ່ທາຍົກຖວາຍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈສີ່ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ແຕ່ເພື່ອຕັດຄຳຕິຕຽນວ່າ "ພິກຂຸນີ້ຈັດແຈງດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ຕາມໃຈຕົນເອງ)", ຄວນຖາມສົງໃນໂຮງສະຫຼາກເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນທີ່ປະຊຸມລະຫວ່າງກາງກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນ. ເຖິງແມ່ນປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ທີ່ທາຍົກອຸທິດຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນແລະບິນທະບາດ, ກໍຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນອາວາດ. ເຖິງແມ່ນບໍ່ບອກກ່າວ ກໍຄວນເຮັດໄດ້ຢູ່. ແຕ່ເພື່ອຕັດຄຳຕິຕຽນທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ "ພິກຂຸນີ້ຫານກ້າແທ້ໆ ເອົາປັດໄຈທີ່ທາຍົກຖວາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນແລະບິນທະບາດ ມາໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນອາວາດ", ຄວນເຮັດອະປະໂລກະນະກຳກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້ບູລະນະປະຕິສັງຂອນ. เจติเย [Pg.254] ฉตฺตํ วา เวทิกํ วา โพธิฆรํ วา อาสนฆรํ วา อกตํ วา กโรนฺเตน ชิณฺณํ วา ปฏิสงฺขโรนฺเตน สุธากมฺมํ วา กโรนฺเตน มนุสฺเส สมาทเปตฺวา กาตุํ วฏฺฏติ. สเจ การโก นตฺถิ, เจติยสฺส อุปนิกฺเขปโต กาเรตพฺพํ. อุปนิกฺเขเปปิ อสติ อปโลกนกมฺมํ กตฺวา ตตฺรุปฺปาทโต กาเรตพฺพํ, สงฺฆิเกนปิ. สงฺฆิเกน หิ อปโลเกตฺวา เจติยกิจฺจํ กาตุํ วฏฺฏติ. เจติยสฺส สนฺตเกน อปโลเกตฺวาปิ สงฺฆิกกิจฺจํ กาตุํ น วฏฺฏติ. ตาวกาลิกํ ปน คเหตฺวา ปากติกํ กาตุํ วฏฺฏติ. ເມື່ອຈະເຮັດສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດ ຫຼືປະຕິສັງຂອນສິ່ງທີ່ຊຸດໂຊມ ເຊັ່ນ: ສະຕັດ (ຄັນຮົ່ມຍອດເຈດີ), ເວທິກາ (ຮົ້ວອ້ອມ), ໂຮງໂພ (ຫໍພຣະສີມະຫາໂພ), ຫຼືໂຮງອາສະນະ (ຫໍພຣະພຸດທະຮູບ) ທີ່ພຣະເຈດີ, ຫຼືເຮັດການທາປູນຂາວ, ຄວນຊັກຊວນມະນຸດທັງຫຼາຍໃຫ້ເຮັດ. ຫາກບໍ່ມີຜູ້ເຮັດ (ບໍ່ມີເຈົ້າພາບ), ຄວນໃຫ້ເຮັດດ້ວຍຊັບທີ່ຝາກໄວ້ (ອຸປະນິກເຂປະ) ເພື່ອພຣະເຈດີ. ເມື່ອຊັບທີ່ຝາກໄວ້ກໍບໍ່ມີ, ຄວນເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ ແລ້ວໃຫ້ເຮັດດ້ວຍປັດໄຈທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອາວາດນັ້ນ ຫຼືດ້ວຍປັດໄຈຂອງສົງກໍໄດ້. ເພາະວ່າ ການເອົາປັດໄຈຂອງສົງມາເຮັດກິດຂອງພຣະເຈດີ ໂດຍການບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ກ່ອນນັ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່. ແຕ່ການເອົາຊັບຂອງພຣະເຈດີ ມາເຮັດກິດຂອງສົງ ເຖິງແມ່ນຈະບອກກ່າວແລ້ວກໍບໍ່ຄວນເຮັດ. ແຕ່ການຢືມມາໃຊ້ຊົ່ວຄາວ ແລ້ວເຮັດຄືນໃຫ້ເປັນປົກກະຕິ (ສົ່ງຄືນ) ນັ້ນ ຍ່ອມຄວນຢູ່. เจติเย สุธากมฺมาทีนิ กโรนฺเตหิ ปน ภิกฺขาจารโต วา สงฺฆโต วา ยาปนมตฺตํ อลภนฺเตหิ เจติยสนฺตกโต ยาปนมตฺตํ คเหตฺวา ปริภุญฺชนฺเตหิ วตฺตํ กาตุํ วฏฺฏติ, ‘‘วตฺตํ กโรมา’’ติ มจฺฉมํสาทีหิ สงฺฆภตฺตํ กาตุํ น วฏฺฏติ. เย วิหาเร โรปิตา ผลรุกฺขา สงฺเฆน ปริคฺคหิตา โหนฺติ, ชคฺคนกมฺมํ ลภนฺติ, เยสํ ผลานิ ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ภาเชตฺวา ปริภุญฺชนฺติ, เตสุ อปโลกนกมฺมํ น กาตพฺพํ. เย ปน อปริคฺคหิตา, เตสุ อปโลกนกมฺมํ กาตพฺพํ. ตํ ปน สลากคฺคยาคคฺคภตฺตคฺคอนฺตรสนฺนิปาเตสุปิ กาตุํ วฏฺฏติ, อุโปสถคฺเค ปน วฏฺฏติเยว. ตตฺถ หิ อนาคตานมฺปิ ฉนฺทปาริสุทฺธิ อาหริยติ, ตสฺมา ตํ สุวิโสธิตํ โหติ. ສ່ວນພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເຮັດການທາປູນຂາວເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະເຈດີ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ອາຫານພໍຍັງຊີບຈາກການທ່ຽວບິນທະບາດ ຫຼືຈາກສົງ, ຄວນຖືເອົາອາຫານພໍຍັງຊີບຈາກຊັບຂອງພຣະເຈດີມາຂົບສັນ ແລ້ວເຮັດວັດປະຕິບັດໄດ້, ແຕ່ຈະອ້າງວ່າ "ພວກເຮົາເຮັດວັດປະຕິບັດຢູ່" ແລ້ວເອົາປັດໄຈນັ້ນມາເຮັດພັດຕາຫານຂອງສົງດ້ວຍປາແລະຊີ້ນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດ. ຕົ້ນໄມ້ກິນໝາກເຫຼົ່າໃດ ທີ່ປູກໄວ້ໃນອາວາດ ທີ່ສົງໄດ້ຄອບຄອງໄວ້ ແລະໄດ້ຮັບການເບິ່ງແຍງຮັກສາ, ເຊິ່ງເມື່ອໝາກໄມ້ຂອງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນມີຢູ່ ພິກຂຸທັງຫຼາຍກໍຕີລະຄັງ ແລ້ວແບ່ງປັນກັນຂົບສັນ, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຕ້ອງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ. ແຕ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່າໃດ ທີ່ສົງບໍ່ໄດ້ຄອບຄອງໄວ້, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຕ້ອງເຮັດອະປະໂລກະນະກຳ. ກໍອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນ ຄວນເຮັດໄດ້ເຖິງແມ່ນໃນໂຮງສະຫຼາກ, ໂຮງຍາຄູ, ໂຮງພັດ ແລະໃນທີ່ປະຊຸມລະຫວ່າງກາງ, ແຕ່ໃນໂຮງອຸໂປສົດນັ້ນ ຍ່ອມຄວນເຮັດແທ້ໆ. ເພາະວ່າ ໃນໂຮງອຸໂປສົດນັ້ນ ຍ່ອມມີການນຳສັນທະແລະປາຣິສຸດທິຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ໄດ້ມາຮ່ວມປະຊຸມມາດ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ອະປະໂລກະນະກຳນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນກຳທີ່ບໍລິສຸດດີ. เอวญฺจ ปน กาตพฺพํ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ – ກໍແລ້ວ ຄວນເຮັດອະປະໂລກະນະກຳຢ່າງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ ຄວນປະກາດໃຫ້ຊາບ ດ້ວຍຄວາມອະນຸມັດຂອງພິກຂຸສົງວ່າ — ‘‘ภนฺเต, ยํ อิมสฺมึ วิหาเร อนฺโตสีมาย สงฺฆสนฺตกํ มูลตจปตฺตองฺกุรปุปฺผผลขาทนียาทิ อตฺถิ, ตํ สพฺพํ อาคตาคตานํ ภิกฺขูนํ ยถาสุขํ ปริภุญฺชิตุํ รุจฺจตีติ สงฺฆํ ปุจฺฉามี’’ติ ติกฺขตฺตุํ ปุจฺฉิตพฺพํ. "ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂອງຂົບສັນມີຮາກ, ເປືອກ, ໃບ, ໜໍ່, ດອກ ແລະໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຂອງສົງ ທີ່ມີຢູ່ໃນພາຍໃນສີມາໃນອາວາດນີ້, ສົງພໍໃຈບໍ່ ທີ່ຈະໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມາແລ້ວແລະມາຮອດ ຂົບສັນຂອງທັງໝົດນັ້ນໄດ້ຕາມສະບາຍ? ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສົງຢ່າງນີ້." ຄວນຖາມຢ່າງນີ້ສາມເທື່ອ. จตูหิ ปญฺจหิ ภิกฺขูหิ กตํ สุกตเมว. ยสฺมึ วิหาเร ทฺเว ตโย ชนา วสนฺติ, เตหิ นิสีทิตฺวา กตมฺปิ สงฺเฆน กตสทิสเมว. ยสฺมึ ปน วิหาเร เอโก ภิกฺขุ โหติ, เตน ภิกฺขุนา อุโปสถทิวเส ปุพฺพกรณปุพฺพกิจฺจํ กตฺวา นิสินฺเนน กตมฺปิ กติกวตฺตํ สงฺเฆน กตสทิสเมว โหติ. ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ພິກຂຸສີ່ຫຼືຫ້າຮູບເຮັດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນອັນເຮັດດີແລ້ວແທ້ໆ. ໃນອາວາດໃດ ມີພິກຂຸຢູ່ສອງຫຼືສາມຮູບ, ອະປະໂລກະນະກຳ ທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງປະຊຸມກັນເຮັດແລ້ວ ກໍເໝືອນກັບອັນທີ່ສົງເຮັດແລ້ວເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນໃນອາວາດໃດ ມີພິກຂຸຢູ່ຮູບດຽວ, ກະຕິກາຈຳນົງ (ຂໍ້ຕົກລົງ) ທີ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນເຮັດບຸບພະກອນແລະບຸບພະກິດແລ້ວນັ່ງເຮັດໃນວັນອຸໂປສົດ ກໍເໝືອນກັບອັນທີ່ສົງເຮັດແລ້ວເຊັ່ນກັນ. กโรนฺเตน [Pg.255] ปน ผลวาเรน กาตุมฺปิ จตฺตาโร มาเส ฉ มาเส เอกสํวจฺฉรนฺติ เอวํ ปริจฺฉินฺทิตฺวาปิ อปริจฺฉินฺทิตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏติ. ปริจฺฉินฺเน ยถาปริจฺเฉทํ ปริภุญฺชิตฺวา ปุน กาตพฺพํ. อปริจฺฉินฺเน ยาว รุกฺขา ธรนฺติ ตาว วฏฺฏติเยว. เยปิ เตสํ รุกฺขานํ พีเชหิ อญฺเญ รุกฺขา โรปิตา โหนฺติ, เตสมฺปิ สา เอว กติกา. ກໍເມື່ອຈະເຮັດກະຕິກາຈຳນົງນັ້ນ ຈະເຮັດໂດຍກຳນົດຮອບວຽນແຫ່ງໝາກໄມ້ກໍດີ, ຫຼືກຳນົດເວລາສີ່ເດືອນ, ຫົກເດືອນ, ຫຼືໜຶ່ງປີຢ່າງນີ້ກໍດີ, ຫຼືບໍ່ກຳນົດເລີຍກໍດີ, ຍ່ອມຄວນເຮັດໄດ້. ໃນກະຕິກາທີ່ກຳນົດເວລານັ້ນ ເມື່ອຂົບສັນຕາມກຳນົດແລ້ວ ຄວນເຮັດໃໝ່ອີກ. ໃນກະຕິກາທີ່ບໍ່ກຳນົດເວລານັ້ນ ຕາບໃດທີ່ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຍັງຄົງຢູ່ ກໍຍ່ອມຄວນຂົບສັນໄດ້ຕະຫຼອດໄປ. ເຖິງແມ່ນຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆ ທີ່ປູກດ້ວຍແກ່ນຂອງຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ, ກະຕິກາຈຳນົງນັ້ນກໍຍ່ອມມີແກ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. สเจ ปน อญฺญสฺมึ วิหาเร โรปิตา โหนฺติ, เตสํ ยตฺถ โรปิตา, ตสฺมึเยว วิหาเร สงฺโฆ สามี. เยปิ อญฺญโต พีชานิ อาหริตฺวา ปุริมวิหาเร ปจฺฉา โรปิตา, เตสุ อญฺญา กติกา กาตพฺพา. กติกาย กตาย ปุคฺคลิกฏฺฐาเน ติฏฺฐนฺติ, ยถาสุขํ ผลาทีนิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปเนตฺถ ตํ ตํ โอกาสํ ปริกฺขิปิตฺวา ปริเวณานิ กตฺวา ชคฺคนฺติ, เตสํ ภิกฺขูนํ ปุคฺคลิกฏฺฐาเน ติฏฺฐนฺติ. อญฺเญ ปริภุญฺชิตุํ น ลภนฺติ, เตหิ ปน สงฺฆสฺส ทสภาคํ ทตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพานิ. โยปิ มชฺเฌวิหาเร รุกฺขํ สาขาหิ ปริวาเรตฺวา รกฺขติ, ตสฺสาปิ เอเสว นโย. ແຕ່ຫາກຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຖືກນຳໄປປູກໃນອາວາດອື່ນ, ສົງໃນອາວາດທີ່ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຖືກປູກນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນເຈົ້າຂອງ. ເຖິງແມ່ນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່າໃດ ທີ່ນຳແກ່ນມາຈາກບ່ອນອື່ນ ແລ້ວມາປູກในອາວາດເດີມໃນພາຍຫຼັງ, ໃນຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຕ້ອງເຮັດກະຕິກາຈຳນົງອື່ນອີກ. ເມື່ອເຮັດກະຕິກາຈຳນົງແລ້ວ ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນ (ປຸກຄະລິກະ), ຄວນຂົບສັນໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນໄດ້ຕາມສະບາຍ. ແລະຫາກໃນອາວາດນີ້ ພິກຂຸທັງຫຼາຍກັ້ນຮົ້ວອ້ອມສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ເຮັດເປັນບໍລິເວນ (ບໍລິເວນກຸຕິ) ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາ, ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນຂອງສ່ວນບຸກຄົນຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ພິກຂຸອື່ນໆ ບໍ່ມີສິດຂົບສັນ, ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ (ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງບໍລິເວນ) ຕ້ອງຖວາຍສ່ວນສິb (ໜຶ່ງໃນສິບ) ແກ່ສົງ ແລ້ວຈຶ່ງຄວນຂົບສັນ. ເຖິງແມ່ນພິກຂຸໃດ ກັ້ນຮົ້ວອ້ອມຕົ້ນໄມ້ໃນທ່າມກາງອາວາດດ້ວຍກິ່ງໄມ້ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາໄວ້, ແນວທາງປະຕິບັດສຳລັບພິກຂຸນັ້ນ ກໍເປັນຢ່າງດຽວກັນນີ້. โปราณวิหารํ คตสฺส สมฺภาวนียภิกฺขุโน ‘‘เถโร อาคโต’’ติ ผลาผลํ อาหรนฺติ, สเจ ตตฺถ มูเล สพฺพปริยตฺติธโร พหุสฺสุตภิกฺขุ วิหาสิ, ‘‘อทฺธา เอตฺถ ทีฆา กติกา กตา ภวิสฺสตี’’ติ นิกฺกุกฺกุจฺเจน ปริภุญฺชิตพฺพํ. วิหาเร ผลาผลํ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ, ธุตงฺคํ น โกเปติ. สามเณรา อตฺตโน อาจริยุปชฺฌายานํ พหูนิ ผลานิ เทนฺติ, อญฺเญ ภิกฺขู อลภนฺตา ขิยฺยนฺติ, ขิยฺยนมตฺตเมว เจตํ โหติ. ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ເປັນທີ່ເຄົາລົບນັບຖື ໄປຮອດອາວາດເກົ່າແກ່, ທາຍົກທັງຫຼາຍຍ່ອມນຳໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ມາຖວາຍ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພຣະເຖລະມາແລ້ວ". ຫາກໃນອາວາດນັ້ນ ແຕ່ເດີມມີພິກຂຸຜູ້ເປັນພະຫູສູດຊົງພຣະໄຕປິດົກທັງໝົດເຄີຍຢູ່, ພິກຂຸນັ້ນຄວນຄິດວ່າ "ໃນອາວາດນີ້ ຄົງຈະມີການເຮັດກະຕິກາຈຳນົງອັນຍາວນານໄວ້ແນ່ນອນ" ແລ້ວຂົບສັນໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີຄວາມລະແວງສົงໄສ (ນິກກຸກກຸດຈະ). ໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ໃນອາວາດ ຍ່ອມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຖືທຸດົງບິນທະບາດດ້ວຍ, ແລະບໍ່ເຮັດໃຫ້ທຸດົງເສຍຫາຍ. ພວກສາມະເນນຍ່ອມຖວາຍໝາກໄມ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍແກ່ພຣະອາຈານແລະພຣະອຸປັດຊາຂອງຕົນ, ພິກຂຸອື່ນໆ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ກໍຕິຕຽນ, ແຕ່ການຕິຕຽນນັ້ນ ກໍເປັນພຽງແຕ່ຄຳຕິຕຽນເທົ່ານັ້ນ. สเจ ปน ทุพฺภิกฺขํ โหติ, เอกํ ปนสรุกฺขํ นิสฺสาย สฏฺฐิปิ ชนา ชีวนฺติ, ตาทิเส กาเล สพฺเพสํ สงฺคหกรณตฺถาย ภาเชตฺวา ขาทิตพฺพํ, อยํ สามีจิ. ยาว ปน กติกวตฺตํ น ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, ตาว เตหิ ขายิตํ สุขายิตเมว. กทา ปน กติกวตฺตํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ? ยทา สมคฺโค สงฺโฆ สนฺนิปติตฺวา ‘‘อิโต ปฏฺฐาย ภาเชตฺวา ขาทนฺตู’’ติ สาเวติ. เอกภิกฺขุเก ปน วิหาเร เอเกน สาวิเตปิ ปุริมกติกา ปฏิปฺปสฺสมฺภติเยว. สเจ ปฏิปฺปสฺสทฺธาย กติกาย สามเณรา เนว รุกฺขโต ปาเตนฺติ, น ภูมิโต คเหตฺวา ภิกฺขูนํ เทนฺติ, ปติตผลานิ ปาเทหิ ปหรนฺตา วิจรนฺติ, เตสํ ทสภาคโต ปฏฺฐาย ยาว อุปฑฺฒผลภาเคน ผาติกมฺมํ กาตพฺพํ. อทฺธา ผาติกมฺมโลเภน อาหริตฺวา [Pg.256] ทสฺสนฺติ. ปุน สุภิกฺเข ชาเต กปฺปิยการเกสุ อาคนฺตฺวา สาขาปริวาราทีนิ กตฺวา รุกฺเข รกฺขนฺเตสุ สามเณรานํ ผาติกมฺมํ น ทาตพฺพํ, ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. ແຕ່ຫາກເກີດໄພຂ້າວຍາກໝາກແພງ (ທຸບພິກຂະໄພ), ພິກຂຸເຖິງຫົກສິບຮູບອາໄສຕົ້ນໝາກມີ້ (ຕົ້ນຂະໜຸນ) ຕົ້ນດຽວລ້ຽງຊີບ, ໃນເວລາເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນແບ່ງປັນກັນຂົບສັນ ເພື່ອເປັນການສົງເຄາະແກ່ທຸກຮູບ, ນີ້ຄືສາມີຈິກຳ (ການປະຕິບັດທີ່ເໝາະສົມ). ກໍຕາບໃດທີ່ກະຕິກາຈຳນົງຍັງບໍ່ທັນລະງັບໄປ, ໝາກໄມ້ທີ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຂົບສັນແລ້ວ ກໍຍ່ອມເປັນອັນຂົບສັນດີແລ້ວແທ້ໆ. ກໍກະຕິກາຈຳນົງນັ້ນ ຈະລະງັບໄປໃນເວລາໃດ? ໃນເວລາທີ່ສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນປະຊຸມກັນ ແລ້ວປະກາດໃຫ້ຊາບວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ວັນນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ຂໍຈົ່ງແບ່ງປັນກັນຂົບສັນເຖີດ". ສ່ວນໃນອາວາດທີ່ມີພິກຂຸຮູບດຽວ ເຖິງແມ່ນພິກຂຸຮູບດຽວນັ້ນປະກາດ ກະຕິກາເດີມກໍຍ່ອມລະງັບໄປເຊັ່ນກັນ. ຫາກເມື່ອກະຕິກາລະງັບໄປແລ້ວ ພວກສາມະເນນບໍ່ຍອມປິດ (ສອຍ) ໝາກໄມ້ລົງມາຈາກຕົ້ນ, ທັງບໍ່ເກັບຈາກພື້ນດິນມາຖວາຍແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແຕ່ກັບເຕະໝາກໄມ້ທີ່ຫຼົ່ນລົງມາຫຼິ້ນໄປມາ, ຄວນເຮັດຜາຕິກຳ (ການໃຫ້ສ່ວນແບ່ງເພື່ອຄວາມຈະເລີນ) ແກ່ສາມະເນນເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ສ່ວນສິບ ຈົນຮອດເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງໝາກໄມ້. ພວກສາມະເນນຄົງຈະນຳມາຖວາຍແນ່ນອນ ດ້ວຍຄວາມໂລບໃນສ່ວນແບ່ງຜາຕິກຳນັ້ນ. ເມື່ອບ້ານເມືອງກັບມາອຸດົມສົມບູນ (ສຸພິກຂະ) ອີກຄັ້ງ, ເມື່ອພວກກັບປິຍະກາຣົກມາເຮັດຮົ້ວກິ່ງໄມ້ອ້ອມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຢູ່, ບໍ່ຄວນໃຫ້ສ່ວນແບ່ງຜາຕິກຳແກ່ພວກສາມະເນນ, ແຕ່ຄວນແບ່ງປັນກັນຂົບສັນ. ‘‘วิหาเร ผลาผลํ อตฺถี’’ติ สามนฺตคาเมหิ มนุสฺสา คิลานานํ วา คพฺภินีนํ วา อตฺถาย อาคนฺตฺวา ‘‘เอกํ นาฬิเกรํ เทถ, อมฺพํ เทถ, ลพุชํ เทถา’’ติ ยาจนฺติ, ทาตพฺพํ น ทาตพฺพนฺติ? ทาตพฺพํ. อทียมาเน หิ เต โทมนสฺสิกา โหนฺติ, เทนฺเตน ปน สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ยาวตติยํ สาเวตฺวา อปโลกนกมฺมํ กตฺวาว ทาตพฺพํ, กติกวตฺตํ วา กตฺวา ฐเปตพฺพํ, เอวญฺจ ปน กาตพฺพํ, พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา สงฺฆสฺส อนุมติยา สาเวตพฺพํ – ພວກມະນຸດຈາກໝູ່ບ້ານໃກ້ຄຽງ ໄດ້ຍິນວ່າ "ໃນອາວາດມີໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່" ຈຶ່ງພາກັນມາເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນໄຂ້ ຫຼືຍິງມີຄັນ ແລ້ວຂໍວ່າ "ຂໍຖວາຍໝາກພ້າວໜຶ່ງໜ່ວຍ, ໝາກມ່ວງໜຶ່ງໜ່ວຍ, ໝາກຫາວ (ໝາກຕາວ) ໜຶ່ງໜ່ວຍເຖີດ", ຄວນໃຫ້ຫຼືບໍ່ຄວນໃຫ້? ຄວນໃຫ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອບໍ່ໃຫ້ ພວກເຂົາຈະມີຄວາມເສຍໃຈ (ໂທມະນັດ). ແຕ່ເມື່ອຈະໃຫ້ ຄວນໃຫ້ສົງປະຊຸມກັນ ປະກາດໃຫ້ຊາບຕະຫຼອດສາມເທື່ອ ເຮັດອະປະໂລກະນະກຳກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້, ຫຼືເຮັດກະຕິກາຈຳນົງໄວ້. ກໍແລ້ວ ຄວນເຮັດຢ່າງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ ຄວນປະກາດໃຫ້ຊາບ ດ້ວຍຄວາມອະນຸມັດຂອງສົງວ່າ — ‘‘สามนฺตคาเมหิ มนุสฺสา อาคนฺตฺวา คิลานาทีนํ อตฺถาย ผลาผลํ ยาจนฺติ, ทฺเว นาฬิเกรานิ, ทฺเว ตาลผลานิ, ทฺเว ปนสานิ, ปญฺจ อมฺพานิ, ปญฺจ กทลิผลานิ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ, อสุกรุกฺขโต จ อสุกรุกฺขโต จ ผลํ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ รุจฺจติ ภิกฺขุสงฺฆสฺสา’’ติ ติกฺขตฺตุํ วตฺตพฺพํ. "ພວກມະນຸດຈາກໝູ່ບ້ານໃກ້ຄຽງພາກັນມາ ຂໍໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄົນໄຂ້ເປັນຕົ້ນ, ສົງພໍໃຈບໍ່ ທີ່ຈະບໍ່ຫ້າມພວກເຂົາຜູ້ຖືເອົາໝາກພ້າວສອງໜ່ວຍ, ໝາກຕານສອງໜ່ວຍ, ໝາກມີ້ສອງໜ່ວຍ, ໝາກມ່ວງຫ້າໜ່ວຍ, ໝາກກ້ວຍຫ້າໜ່ວຍ, ແລະບໍ່ຫ້າມພວກເຂົາຜູ້ຖືເອົາໝາກໄມ້ຈາກຕົ້ນນັ້ນແລະຕົ້ນນີ້?" ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້ສາມເທື່ອ. ตโต ปฏฺฐาย คิลานาทีนํ นามํ คเหตฺวา ยาจนฺตา ‘‘คณฺหถา’’ติ น วตฺตพฺพา, วตฺตํ ปน อาจิกฺขิตพฺพํ – ‘‘นาฬิเกราทีนิ อิมินา นาม ปริจฺเฉเทน คณฺหนฺตานํ อสุกรุกฺขโต จ อสุกรุกฺขโต จ ผลํ คณฺหนฺตานํ อนิวารณํ กต’’นฺติ. อนุวิจริตฺวา ปน ‘‘อยํ มธุรผโล อมฺโพ, อิโต คณฺหถา’’ติปิ น วตฺตพฺพา. ผลภาชนกาเล ปน อาคตานํ สมฺมเตน อุปฑฺฒภาโค ทาตพฺโพ, อสมฺมเตน อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ເມື່ອພວກເຂົາມາຂໍໂດຍອ້າງຊື່ຄົນໄຂ້ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນບອກວ່າ "ຈົ່ງຖືເອົາເຖີດ", ແຕ່ຄວນບອກຂໍ້ປະຕິບັດ (ວັດ) ໃຫ້ຊາບວ່າ "ການບໍ່ຫ້າມແກ່ຜູ້ຖືເອົາໝາກພ້າວເປັນຕົ້ນ ຕາມກຳນົດນີ້ ແລະແກ່ຜູ້ຖືເອົາໝາກໄມ້ຈາກຕົ້ນນັ້ນແລະຕົ້ນນີ້ ສົງໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວ". ແຕ່ບໍ່ຄວນເດີນຕາມໄປ ແລ້ວບອກວ່າ "ຕົ້ນໝາກມ່ວງນີ້ມີໝາກຫວານດີ, ຈົ່ງເກັບເອົາຈາກຕົ້ນນີ້ເຖີດ" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນເວລາແບ່ງປັນໝາກໄມ້ ຫາກພວກເຂົາມາຮອດ, ພິກຂຸຜູ້ໄດ້ຮັບສົມມຸດ (ແຕ່ງຕັ້ງ) ຄວນຖວາຍສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງ, ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດ ຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ສົງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ขีณปริพฺพโย วา มคฺคคมิยสตฺถวาโห วา อญฺโญ วา อิสฺสโร อาคนฺตฺวา ยาจติ, อปโลเกตฺวาว ทาตพฺพํ. พลกฺกาเรน คเหตฺวา ขาทนฺโต น วาเรตพฺโพ. กุทฺโธ หิ โส รุกฺเขปิ ฉินฺเทยฺย, อญฺญมฺปิ อนตฺถํ กเรยฺย. ปุคฺคลิกปริเวณํ อาคนฺตฺวา คิลานสฺส คาเมน ยาจนฺโต ‘‘อมฺเหหิ ฉายาทีนํ อตฺถาย โรปิตํ, สเจ อตฺถิ, ตุมฺเห ชานาถา’’ติ วตฺตพฺโพ. ยทิ ปน ผลภริตาว รุกฺขา โหนฺติ, กณฺฏเก พนฺธิตฺวา ผลวาเรน ขาทนฺติ, อปจฺจาสีสนฺเตน หุตฺวา ทาตพฺพํ. พลกฺกาเรน คณฺหนฺโต น วาเรตพฺโพ, ปุพฺเพ วุตฺตเมเวตฺถ การณํ. ຫາກຄົນເດີນທາງຜູ້ມີສະບຽງອາຫານໝົດແລ້ວກໍດີ, ກອງກວຽນພໍ່ຄ້າຜູ້ເດີນທາງກໍດີ, ຫຼືຜູ້ມີອຳນາດຄົນອື່ນກໍດີ ມາຮອດແລ້ວຂໍ, ຄວນບອກກ່າວ (ອະປະໂລກະນະ) ສົງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງຄວນຖວາຍ. ຫາກເຂົາຖືເອົາຂົບສັນດ້ວຍກຳລັງຂົ່ມເຫັງ (ບັງຄັບ) ກໍບໍ່ຄວນຫ້າມ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເຂົາໂກດຮ້າຍ ຄົງຈະຕັດຕົ້ນໄມ້ເສຍກໍໄດ້, ຫຼືເຮັດຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງອື່ນກໍໄດ້. ຫາກເຂົາມາສູ່ບໍລິເວນສ່ວນບຸກຄົນ ແລ້ວຂໍໂດຍອ້າງຊື່ຄົນໄຂ້, ຄວນບອກເຂົາວ່າ "ຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານີ້ ພວກຂ້ាន້ອຍປູກໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮົ່ມເງົາເປັນຕົ້ນ, ຫາກມີໝາກໄມ້ຢູ່ ທ່ານກໍຍ່ອມຮູ້ເອງ". ແຕ່ຫາກຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີໝາກດົກແທ້ໆ, ພວກເຂົາກັ້ນຮົ້ວໜາມໄວ້ ແລ້ວຂົບສັນຕາມຮອບວຽນແຫ່ງໝາກໄມ້, ພິກຂຸຄວນເປັນຜູ້ບໍ່ຫວັງຜົນຕອບແທນແລ້ວຖວາຍໃຫ້. ຫາກເຂົາຖືເອົາດ້ວຍກຳລັງຂົ່ມເຫັງ ກໍບໍ່ຄວນຫ້າມ, ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ກໍຄືກັບທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນນັ້ນເອງ. สงฺฆสฺส [Pg.257] ผลาราโม โหติ, ปฏิชคฺคนํ น ลภติ, สเจ ตํ โกจิ วตฺตสีเสน ชคฺคติ, สงฺฆสฺเสว โหติ. อถาปิ กสฺสจิ ปฏิพลสฺส ภิกฺขุโน ‘‘อิมํ สปฺปุริส ชคฺคิตฺวา เทหี’’ติ สงฺโฆ ภารํ กโรติ, โส เจ วตฺตสีเสน ชคฺคติ, เอวมฺปิ สงฺฆสฺเสว โหติ. ผาติกมฺมํ ปจฺจาสีสนฺตสฺส ปน ตติยภาเคน วา อุปฑฺฒภาเคน วา ผาติกมฺมํ กาตพฺพํ. ‘‘ภาริยํ กมฺม’’นฺติ วตฺวา เอตฺตเกน อนิจฺฉนฺโต ปน สพฺพํ ตเวว สนฺตกํ กตฺวา ‘‘มูลภาคํ ทสภาคมตฺตํ ทตฺวา ชคฺคาหี’’ติปิ วตฺตพฺโพ. ครุภณฺฑตฺตา ปน มูลจฺเฉชฺชวเสน น ทาตพฺพํ. โส มูลภาคํ ทตฺวา ขาทนฺโต อกตาวาสํ วา กตฺวา กตาวาสํ วา ชคฺคิตฺวา นิสฺสิตกานํ อารามํ นิยฺยาเทติ, เตหิปิ มูลภาโค ทาตพฺโพว. ยทา ปน ภิกฺขู สยํ ชคฺคิตุํ ปโหนฺติ, อถ เตสํ ชคฺคิตุญฺจ น ทาตพฺพํ, ชคฺคิตกาเล จ น วาเรตพฺพา, ชคฺคนกาเลเยว วาเรตพฺพา. ‘‘พหุํ ตุมฺเหหิ ขายิตํ, อิทานิ มา ชคฺคิตฺถ, ภิกฺขุสงฺโฆเยว ชคฺคิสฺสตี’’ติ วตฺตพฺพํ. ສວນໝາກໄມ້ຂອງສົງມີຢູ່ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເບິ່ງແຍງຮັກສາ, ຫາກພິກຂຸບາງຮູບເບິ່ງແຍງຮັກສາສວນນັ້ນດ້ວຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງວັດປະຕິບັດ (ວັດຕະສີສະ), ສວນນັ້ນກໍຍ່ອມເປັນຂອງສົງນັ້ນເອງ. ຫຼືຫາກສົງມອບພາລະແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມສາມາດຮູບໃດຮູບໜຶ່ງວ່າ "ອາວຸໂສ, ຂໍທ່ານຈົ່ງເບິ່ງແຍງຮັກສາສວນນີ້ໃຫ້ແດ່ເຖີດ", ຫາກພິກຂຸນັ້ນເບິ່ງແຍງຮັກສາດ້ວຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງວັດປະຕິບັດ, ເຖິງແມ່ນຢ່າງນີ້ ສວນນັ້ນກໍຍ່ອມເປັນຂອງສົງນັ້ນເອງ. ແຕ່ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ຫວັງສ່ວນແບ່ງຜາຕິກຳ, ຄວນເຮັດຜາຕິກຳດ້ວຍສ່ວນສາມ (ໜຶ່ງໃນສາມ) ຫຼືເຄິ່ງໜຶ່ງ. ແຕ່ຫາກພິກຂຸນັ້ນກ່າວວ່າ "ວຽກນີ້ໜັກໜ່ວງຫຼາຍ" ແລ້ວບໍ່ປາດຖະໜາຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາດ້ວຍສ່ວນແບ່ງເທົ່ານັ້ນ, ກໍຄວນບອກເຂົາວ່າ "ຈົ່ງເຮັດສວນທັງໝົດໃຫ້ເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງທ່ານເອງ ແລ້ວຖວາຍສ່ວນແບ່ງເດີມ (ມູນລະພາກ) ພຽງສ່ວນສິບ (ໜຶ່ງໃນສິບ) ແກ່ສົງ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາເຖີດ". ແຕ່ເພາະສວນນັ້ນເປັນຄະລຸພັນ (ຂອງໜັກຂອງສົງ) ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖວາຍໃຫ້ໂດຍການຕັດຂາດ (ມອບໃຫ້ຂາດຕົວ). ພິກຂຸນັ້ນເມື່ອຖວາຍສ່ວນແບ່ງເດີມແລ້ວຂົບສັນຢູ່, ຈະສ້າງອາວາດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສ້າງກໍດີ, ຫຼືບູລະນະປະຕິສັງຂອນອາວາດທີ່ສ້າງແລ້ວກໍດີ ແລ້ວມອບສວນນັ້ນໃຫ້ແກ່ພວກສິດຍານຸສິດ, ເຖິງແມ່ນພວກສິດຍານຸສິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຕ້ອງຖວາຍສ່ວນແບ່ງເດີມນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ໃນເວລາໃດ ພິກຂຸທັງຫຼາຍສາມາດເບິ່ງແຍງຮັກສາໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ, ໃນເວລານັ້ນ ບໍ່ຄວນໃຫ້ພວກສິດຍານຸສິດເຫຼົ່ານັ້ນເບິ່ງແຍງຮັກສາອີກ, ແລະໃນເວລາທີ່ໝາກໄມ້ສຸກ (ຮອບວຽນໝາກໄມ້ຮອດ) ກໍບໍ່ຄວນຫ້າມພວກເຂົາ, ແຕ່ຄວນຫ້າມໃນເວລາທີ່ຈະເບິ່ງແຍງຮັກສານັ້ນເອງ. ຄວນກ່າວວ່າ "ພວກທ່ານໄດ້ຂົບສັນໄປຫຼາຍແລ້ວ, ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພວກທ່ານຢ່າເບິ່ງແຍງຮັກສາເລີຍ, ພິກຂຸສົງນັ້ນເອງຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາ". สเจ ปน เนว วตฺตสีเสน ชคฺคนฺโต อตฺถิ, น ผาติกมฺเมน, น สงฺโฆ ชคฺคิตุํ ปโหติ, เอโก อนาปุจฺฉิตฺวาว ชคฺคิตฺวา ผาติกมฺมํ วฑฺเฒตฺวา ปจฺจาสีสติ, อปโลกนกมฺเมน ผาติกมฺมํ วฑฺเฒตฺวา ทาตพฺพํ. อิติ อิมํ สพฺพมฺปิ กมฺมลกฺขณเมว โหติ. อปโลกนกมฺมํ อิมานิ ปญฺจ ฐานานิ คจฺฉติ. ກໍຖ້າວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາໂດຍຄວາມເປັນວັດ ບໍ່ມີເລີຍ, ບຸກຄົນຜູ້ຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາໂດຍການທຳຜາຕິກຳ ກໍບໍ່ມີ, ແລະສົງກໍບໍ່ສາມາດຈະເບິ່ງແຍງຮັກສາໄດ້, ພິກຂຸຮູບດຽວ ບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ ແລ້ວເບິ່ງແຍງຮັກສາ ທຳຜາຕິກຳໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແລ້ວຫວັງຜົນຕອບແທນ, ພຶງທຳຜາຕິກຳໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແລ້ວມອບໃຫ້ດ້ວຍອະປະໂລກະນະກຳ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ທັງໝົດນີ້ຍ່ອມເປັນລັກສະນະຂອງກຳເທົ່ານັ້ນ. ອະປະໂລກະນະກຳ ຍ່ອມເຖິງຖານະ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້. ญตฺติกมฺมฏฺฐานเภเท ปน ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข, อนุสิฏฺโฐ โส มยา. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อาคจฺเฉยฺยาติ, อาคจฺฉาหีติ วตฺตพฺโพ’’ติ เอวํ อุปสมฺปทาเปกฺขสฺส โอสารณา โอสารณา นาม. ສ່ວນໃນການຈຳແນກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍັດຕິກຳ (ຍັດຕິກຳມະຖານະເພທະ) ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ການນຳຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດ (ພະສະມະເນນ ຫຼື ກຸນລະບຸດຜູ້ຈະບວດ) ເຂົ້າສູ່ສົງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ນີ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຊື່ນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສັ່ງສອນ (ຊີ້ແຈງ) ຜູ້ນັ້ນແລ້ວ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂໍຜູ້ມີຊື່ນີ້ຈົ່ງເຂົ້າມາ ພຶງກ່າວກັບຜູ້ນັ້ນວ່າ ຈົ່ງເຂົ້າມາເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າ). ‘‘สุณนฺตุ เม อายสฺมนฺตา, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ ธมฺมกถิโก อิมสฺส เนว สุตฺตํ อาคจฺฉติ, โน สุตฺตวิภงฺโค, โส อตฺถํ อสลฺลกฺเขตฺวา พฺยญฺชนจฺฉายาย อตฺถํ ปฏิพาหติ. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนามํ ภิกฺขุํ วุฏฺฐาเปตฺวา อวเสสา อิมํ อธิกรณํ วูปสเมยฺยามา’’ติ เอวํ อุพฺพาหิกาวินิจฺฉเย ธมฺมกถิกสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสารณา นิสฺสารณา นาม. ການນຳພິກຂຸຜູ້ເປັນທຳມະກະຖຶກອອກໄປຈາກສົງ ໃນການວິນິດໄສໂດຍວິທີອຸບພາຫິກາ (ອຸບພາຫິກາວິນິດໄສ) ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຜູ້ນີ້ ເປັນທຳມະກະຖຶກ ພະສູດກໍດີ ພະສູດວິພັງກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ມາສູ່ພິກຂຸນີ້ ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ກຳນົດໝາຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແລ້ວ ຍ່ອມຄັດຄ້ານອັດຖະດ້ວຍເງົາແຫ່ງພະຍັນຊະນະ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຍົກພິກຂຸມີຊື່ນີ້ອອກໄປ ແລ້ວສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈະລະງັບອະທິການນີ້' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ນິດສາຣະນາ (การຂັບອອກ). ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติ เอวํ อุโปสถกมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ อุโปสโถ นาม. ຍັດຕິທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸໂປສົດກຳ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ວັນນີ້ເປັນວັນອຸໂປສົດ ໑໕ ຄ່ຳ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງເຮັດອຸໂປສົດ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸໂປສົດ (ອຸໂປສະຖະຍັດ). ‘‘สุณาตุ [Pg.258] เม ภนฺเต สงฺโฆ, อชฺช ปวารณา ปนฺนรสี. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ ปวาเรยฺยา’’ติ เอวํ ปวารณากมฺมวเสน ฐปิตา ญตฺติ ปวารณา นาม. ຍັດຕິທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະວາຣະນາກຳ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ວັນນີ້ເປັນວັນປະວາຣະນາ ໑໕ ຄ່ຳ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງປະວາຣະນາ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະວາຣະນາ (ປະວາຣະນາຍັດ). ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทาเปกฺโข. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนุสาเสยฺยา’’ติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ อนฺตรายิเก ธมฺเม ปุจฺเฉยฺยา’’ติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามํ วินยํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนามํ วินยํ ปุจฺเฉยฺยา’’ติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนาเมน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺย’’นฺติ. ‘‘ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อิตฺถนฺนาโม อิตฺถนฺนาเมน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺยา’’ติ เอวํ อตฺตานํ วา ปรํ วา สมฺมนฺนิตุํ ฐปิตา ญตฺติ สมฺมุติ นาม. ຍັດຕິທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອສົມມຸດຕົນເອງ ຫຼື ບຸກຄົນອື່ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ນີ້ມີຊື່ນີ້ ເປັນຜູ້ມຸ່ງອຸປະສົມບົດຂອງທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຊື່ນີ້ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງສັ່ງສອນພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ພຶງສັ່ງສອນພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຖາມທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ພຶງຖາມທຳອັນເປັນອັນຕະລາຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຖາມພະວິນັຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງ of ສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ພຶງຖາມພະວິນັຍກັບພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າອັນພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຖາມພະວິນັຍແລ້ວພຶງວິສັດຊະນາ' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ອັນພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຖາມພະວິນັຍແລ້ວພຶງວິສັດຊະນາ' ກໍດີ ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິຍັດ). ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อิทํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสคฺคิยํ สงฺฆสฺส นิสฺสฏฺฐํ. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยา’’ติ. ‘‘ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อายสฺมนฺตา อิมํ จีวรํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน ทเทยฺยุ’’นฺติ เอวํ นิสฺสฏฺฐจีวรปตฺตาทีนํ ทานํ ทานํ นาม. ການໃຫ້ຈີວອນ ແລະ ບາດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະລະແລ້ວ ຄື 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຈີວອນຜືນນີ້ຂອງພິກຂຸມີຊື່ນີ້ ເປັນນິດສັກຄີ ໄດ້ສະລະແລ້ວແກ່ສົງ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງໃຫ້ຈີວອນຜືນນີ້ແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸພຶງໃຫ້ຈີວອນຜືນນີ້ແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ກໍດີ ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທານະ (ທານະຍັດ). ‘‘สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ อาปตฺตึ สรติ, วิวรติ, อุตฺตานึ กโรติ, เทเสติ. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺยนฺติ. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อหํ อิตฺถนฺนามสฺส ภิกฺขุโน อาปตฺตึ ปฏิคฺคณฺเหยฺย’’นฺติ. เตน วตฺตพฺโพ ‘‘ปสฺสสี’’ติ. ‘‘อาม ปสฺสามี’’ติ. อายตึ สํวเรยฺยาสีติ เอวํ อาปตฺติปฏิคฺคโห ปฏิคฺคโห นาม. การຮັບອາບັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ຜູ້ນີ້ ລະນຶກອາບັດໄດ້ ເປີດເຜີຍ ເຮັດໃຫ້ຕື້ນ ສະແດງຢູ່ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຮັບອາບັດຂອງພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ດັ່ງນີ້ ໂດຍຕັ້ງຍັດຕິແກ່ສົງກໍດີ, 'ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຮັບອາບັດຂອງພິກຂຸມີຊື່ນີ້' ດັ່ງນີ້ ໂດຍຕັ້ງຍັດຕິແກ່ຄະນະກໍດີ, ພິກຂຸຜູ້ຮັບອາບັດນັ້ນພຶງກ່າວວ່າ 'ທ່ານເຫັນ (ອາບັດ) ຢູ່ຫຼື?' ພິກຂຸຜູ້ສະແດງພຶງກ່າວວ່າ 'ເອີ, ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຢູ່' ພິກຂຸຜູ້ຮັບພຶງກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງສຳລວມລະວັງຕໍ່ໄປເຖີດ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິກຄະຫະ (ການຮັບອາບັດ). ‘‘สุณนฺตุ เม, อายสฺมนฺตา อาวาสิกา. ยทายสฺมนฺตานํ ปตฺตกลฺลํ, อิทานิ อุโปสถํ กเรยฺยาม, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม, อาคเม กาเฬ ปวาเรยฺยามา’’ติ. เต เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขู ภณฺฑนการกา กลหการกา วิวาทการกา ภสฺสการกา สงฺเฆ อธิกรณการกา ตํ กาฬํ อนุวเสยฺยุํ, อาวาสิเกน ภิกฺขุนา พฺยตฺเตน ปฏิพเลน อาวาสิกา ภิกฺขู ญาเปตพฺพา – ‘‘สุณนฺตุ เม, อายสฺมนฺตา อาวาสิกา. ยทายสฺมนฺตานํ [Pg.259] ปตฺตกลฺลํ, อิทานิ อุโปสถํ กเรยฺยาม, ปาติโมกฺขํ อุทฺทิเสยฺยาม, อาคเม ชุณฺเห ปวาเรยฺยามา’’ติ เอวํ กตา ปวารณาปจฺจุกฺกฑฺฒนา ปจฺจุกฺกฑฺฒนา นาม. ການເລື່ອນວັນປະວາຣະນາອອກໄປ (ປະວາຣະນາປັດຈຸກກັດທະນາ) ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງເຮັດອຸໂປສົດໃນບັດນີ້ ພຶງສະແດງພະປາຕິໂມກ ພຶງປະວາຣະນາໃນກາລະ (ວັນແຮມ ໑໕ ຄ່ຳ) ທີ່ຈະມາເຖິງ' ດັ່ງນີ້. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຖ້າພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ກໍ່ການທະເລາະ ຜູ້ກໍ່ການວິວາດ ຜູ້ກໍ່ການຂັດແຍ້ງ ຜູ້ເວົ້າຫຼາຍ ຜູ້ກໍ່ອະທິການໃນສົງ ເຫຼົ່ານັ້ນ ອາໄສຢູ່ຕະຫຼອດກາລະນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ ພຶງໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນຊາບວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸຜູ້ເປັນເຈົ້າຖິ່ນ ຂໍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ມີອາຍຸເຖິງທີ່ແລ້ວ ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງເຮັດອຸໂປສົດໃນບັດນີ້ ພຶງສະແດງພະປາຕິໂມກ ພຶງປະວາຣະນາໃນວັນເພັງ (ວັນເພັງເດືອນສິບສອງ) ທີ່ຈະມາເຖິງ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດຈຸກກັດທະນາ (ການເລື່ອນວັນປະວາຣະນາ). สพฺเพเหว เอกชฺฌํ สนฺนิปติตพฺพํ, สนฺนิปติตฺวา พฺยตฺเตน ภิกฺขุนา ปฏิพเลน สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ – ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ อมฺหากํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ วิหรตํ พหุํ อสฺสามณกํ อชฺฌาจิณฺณํ ภาสิตปริกฺกนฺตํ. สเจ มยํ อิมาหิ อาปตฺตีหิ อญฺญมญฺญํ กาเรสฺสาม, สิยาปิ ตํ อธิกรณํ กกฺขฬตฺตาย วาฬตฺตาย เภทาย สํวตฺเตยฺย. ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิมํ อธิกรณํ ติณวตฺถารเกน วูปสเมยฺย ฐเปตฺวา ถุลฺลวชฺชํ, ฐเปตฺวา คิหิปฏิสยุตฺต’’นฺติ เอวํ ติณวตฺถารกสมเถน กตฺวา สพฺพปฐมา สพฺพสงฺคาหิกญตฺติ กมฺมลกฺขณํ นาม. ພິກຂຸທັງປວງພຶງປະຊຸມພ້ອມກັນ ຄັນປະຊຸມແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ ພຶງໃຫ້ສົງຊາບວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂໍສົງຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າ ເມື່ອພວກຂ້າພະເຈົ້າເກີດການທະເລາະ ເກີດການວິວາດ ເຖິງຄວາມຂັດແຍ້ງກັນຢູ່ ໄດ້ປະພຶດລ່ວງລະເມີດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະເປັນອັນຫຼາຍ ທັງທາງວາຈາແລະທາງກາຍ ຖ້າພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະປັບອາບັດເຫຼົ່ານີ້ແກ່ກັນແລະກັນ ບາງທີອະທິການນັ້ນຈະພຶງເປັນໄປເພື່ອຄວາມຮຸນແຮງ ເພື່ອຄວາມຫຍາບຊ້າ ເພື່ອຄວາມແຕກແຍກ ຖ້າຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງເຖິງທີ່ແລ້ວ ສົງພຶງລະງັບອະທິການນີ້ດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ (ການປະນີປະນອມຄືການເອົາຫຍ້າປົກໄວ້) ໂດຍເວັ້ນໂທດສະຖານໜັກ (ຖຸນລະວັດຈະ) ແລະເວັ້ນໂທດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະລຶຫັດ' ດັ່ງນີ້ ຍັດຕິທຳອິດທີ່ສຸດອັນເປັນຍັດຕິຄຸມທັງປວງ (ສັບພະສັງຄາຫິກະຍັດ) ທີ່ເຮັດດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະນີ້ ຊື່ວ່າ ກຳມະລັກຂະນະ (ລັກສະນະແຫ່ງກຳ). ตถา ตโต ปรา เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกํ กตฺวา ทฺเว ญตฺติโย อิติ ยถาวุตฺตปฺปเภทํ โอสารณํ นิสฺสารณํ…เป… กมฺมลกฺขณญฺเญว นวมนฺติ ญตฺติกมฺมํ อิมานิ นว ฐานานิ คจฺฉติ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຍັດຕິອີກ ໒ ຢ່າງ ທີ່ເຮັດໃນແຕ່ລະຝ່າຍ ຖັດຈາກສັບພະສັງຄາຫິກະຍັດນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ຍັດຕິກຳຍ່ອມເຖິງຖານະ ໙ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ໂອສາຣະນາ, ນິດສາຣະນາ... ໄປຈົນເຖິງກຳມະລັກຂະນະ ເປັນທີ ໙ ຕາມການຈຳແນກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ญตฺติทุติยกมฺมฏฺฐานเภเท ปน วฑฺฒสฺส ลิจฺฉวิโน ปตฺตนิกฺกุชฺชนวเสน ขนฺธเก วุตฺตา นิสฺสารณา. ตสฺเสว ปตฺตุกฺกุชฺชนวเสน วุตฺตา โอสารณา จ เวทิตพฺพา. ສ່ວນໃນການຈຳແນກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ (ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳມະຖານະເພທະ) ພຶງຊາບການວິນິດໄສດັ່ງນີ້: ນິດສາຣະນາ (ການຂັບອອກ) ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ໃນຂັນທະກະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄວ່ຳບາດແກ່ວັດທະລິດສະວີ ແລະ ໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າ) ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຫງາຍບາດແກ່ວັດທະລິດສະວີນັ້ນເອງ ພຶງຊາບໄດ້. สีมาสมฺมุติ ติจีวเรน อวิปฺปวาสสมฺมุติ, สนฺถตสมฺมุติ, ภตฺตุทฺเทสก-เสนาสนคฺคาหาปก-ภณฺฑาคาริก-จีวรปฏิคฺคาหก-จีวรภาชก-ยาคุภาชกผลภาชก-ขชฺชภาชก-อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชก-สาฏิยคฺคาหาปก-ปตฺตคฺคาหาปก-อารามิกเปสกสามเณรเปสกสมฺมุตีติ เอตาสํ สมฺมุตีนํ วเสน สมฺมุติ เวทิตพฺพา. กถินจีวรทานมตกจีวรทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ. ພຶງຊາບ ສົມມຸດຕິ (ການສົມມຸດ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົມມຸດຕິເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສີມາສົມມຸດຕິ, ຕິຈີວະເຣນະອະວິບປະວາສະສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິບໍ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ), ສັນຖະຕະສົມມຸດຕິ, ພັດຕຸດເທສະກະ (ຜູ້ແຈກພັດ), ເສນາສະນະຄາຫາປະກະ (ຜູ້ແຈກເສນາສະນະ), ພັນດາຄາຣິກະ (ຜູ້ຮັກສາຄັງ), ຈີວະຣະປະຕິກຄາຫາປະກະ (ຜູ້ຮັບຈີວອນ), ຈີວະຣະພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກຈີວອນ), ຍາກຸພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກຂ້າວຕົ້ມ), ຜະລະພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກໝາກໄມ້), ຂັດຊະພາຊະກະ (ຜູ້ແຈກຂອງຂົບຄ້ຽວ), ອັບປະມັດຕະກະວິດສັດຊະກະ (ຜູ້ແຈກຂອງເລັກນ້ອຍ), ສາຕິຍະຄາຫາປະກະ (ຜູ້ແຈກຜ້າອາບນ້ຳຝົນ), ປັດຕະຄາຫາປະກະ (ຜູ້ແຈກບາດ), ອາຣາມິກະເປສະກະ (ຜູ້ໃຊ້ສິດຍະວັດ), ສາມະເນຣະເປສະກະສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິຜູ້ໃຊ້ສາມະເນນ). ພຶງຊາບ ທານະ (ການໃຫ້) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ຜ້າກະຖິນ ແລະ ການໃຫ້ຜ້າມະຕະກະຈີວອນ (ຜ້າບັງສະກຸນຄົນຕາຍ). กถินุทฺธารวเสน อุทฺธาโร เวทิตพฺโพ. กุฏิวตฺถุวิหารวตฺถุเทสนาวเสน เทสนา เวทิตพฺพา. ยา ปน ติณวตฺถารกสมเถ สพฺพสงฺคาหิกญตฺติญฺจ เอเกกสฺมึ ปกฺเข เอเกกํ ญตฺติญฺจาติ ติสฺโส ญตฺติโย ฐเปตฺวา ปุน เอกสฺมึ ปกฺเข เอกา, เอกสฺมึ ปกฺเข เอกาติ ทฺเว ญตฺติทุติยกมฺมวาจา วุตฺตา, ตาสํ วเสน กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ. อิติ ญตฺติทุติยกมฺมํ อิมานิ สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ. ພຶງຊາບ ອຸດທາຣະ (ການເດາະກະຖິນ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເດາະກະຖິນ. ພຶງຊາບ ເທສະນາ (ການຊີ້ແຈງ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຊີ້ແຈງພື້ນທີ່ປຸກກຸຕິ ແລະ ພື້ນທີ່ປຸກວິຫານ. ສ່ວນກຳມະລັກຂະນະ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍັດຕິທຸຕິຍະກຳມະວາຈາ ໒ ຢ່າງ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ ຄື ໃນຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ ເມື່ອຍົກຍັດຕິ ໓ ຢ່າງ ຄື ສັບພະສັງຄາຫິກະຍັດ ແລະ ຍັດຕິຝ່າຍລະ ໑ ຢ່າງແລ້ວ ຍັງມີກຳມະວາຈາຝ່າຍໜຶ່ງ ໑ ຢ່າງ, ຝ່າຍໜຶ່ງ ໑ ຢ່າງ ອີກ ໒ ຢ່າງ. ດັ່ງນັ້ນ ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳຍ່ອມເຖິງຖານະ ໗ ປະການເຫຼົ່ານີ້. ญตฺติจตุตฺถกมฺมฏฺฐานเภเท [Pg.260] ปน ตชฺชนียกมฺมาทีนํ สตฺตนฺนํ กมฺมานํ วเสน นิสฺสารณา, เตสํเยว จ กมฺมานํ ปฏิปฺปสฺสมฺภนวเสน โอสารณา เวทิตพฺพา. ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติวเสน สมฺมุติ เวทิตพฺพา. ปริวาสทานมานตฺตทานวเสน ทานํ เวทิตพฺพํ. มูลายปฏิกสฺสนกมฺมวเสน นิคฺคโห เวทิตพฺโพ. ‘‘อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา อฏฺฐ, ยาวตติยกา อริฏฺโฐ จณฺฑกาฬี จ อิเม เต ยาวตติยกา’’ติ อิมาสํ เอกาทสนฺนํ สมนุภาสนานํ วเสน สมนุภาสนา เวทิตพฺพา. อุปสมฺปทากมฺมอพฺภานกมฺมวเสน ปน กมฺมลกฺขณํ เวทิตพฺพํ. อิติ ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ อิมานิ สตฺต ฐานานิ คจฺฉติ. ສ່ວນໃນການຈຳແນກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ (ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳມະຖານະເພທະ) ພຶງຊາບ ນິດສາຣະນາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ ໗ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກຳ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂອສາຣະນາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະງັບກຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ພຶງຊາບ ສົມມຸດຕິ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸນໂອວາທະກະສົມມຸດຕິ (ສົມມຸດຕິພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ໂອວາດນາງພິກຂຸນີ). ພຶງຊາບ ທານະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ປະຣິວາດ ແລະ ການໃຫ້ມານັດ. ພຶງຊາບ ນິກຄະຫະ (ການຂົ່ມ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມູລາຍະປະຕິກັດສະນາກຳ. ພຶງຊາບ ສະມະນຸພາສະນາ (ການສວດປະກາດຫ້າມ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມະນຸພາສະນາ ໑໑ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ພິກຂຸຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸອັນສົງຍົກເສຍແລ້ວ ໘ ພວກ, ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງສວດປະກາດຈົນຄົບ ໓ ເທື່ອ ມີພະອະລິດຖະ ແລະ ນາງຈັນທະກາລີ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ຍາວະຕະຕິຍະກະ'. ສ່ວນກຳມະລັກຂະນະ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະສົມບົດກຳ ແລະ ອັບພານະກຳ. ດັ່ງນັ້ນ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳຍ່ອມເຖິງຖານະ ໗ ປະການເຫຼົ່ານີ້. ๔๙๗. อิติ กมฺมานิ จ กมฺมวิปตฺติญฺจ วิปตฺติวิรหิตานํ กมฺมานํ ฐานปเภทคมนญฺจ ทสฺเสตฺวา อิทานิ เตสํ กมฺมานํ การกสฺส สงฺฆสฺส ปริจฺเฉทํ ทสฺเสนฺโต ปุน ‘‘จตุวคฺคกรเณ กมฺเม’’ติอาทิมาห. ตสฺสตฺโถ ปริสโต กมฺมวิปตฺติวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ. ໔໙໗. ພະອຸປາລີເຖລະ ຄັນສະແດງກຳທັງຫຼາຍ, ຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳ ແລະ ການເຖິງຖານະຕ່າງໆ ແຫ່ງກຳທີ່ປາສະຈາກຄວາມວິບັດ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງກຳນົດແຫ່ງສົງຜູ້ເຮັດກຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ຈະຕຸວັກຄະກະຣະເນ ກຳເມ' (ກຳທີ່ພຶງເຮັດດ້ວຍຄະນະ ໔ ຮູບ) ອີກ. ອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແຫ່ງຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳອະທິບາຍຄວາມວິບັດແຫ່ງກຳ (ກຳມະວິບັດຕິວັນນະນາ) ນັ້ນເອງ. กมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍກຳມະວັກ (ກຳມະວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ. อตฺถวสวคฺคาทิวณฺณนา ການອະທິບາຍອັດຖະວະສະວັກ ເປັນຕົ້ນ (ອັດຖະວະສະວັກຄະວັນນະນາ) ๔๙๘. อิทานิ ยานิ ตานิ เตสํ กมฺมานํ วตฺถุภูตานิ สิกฺขาปทานิ, เตสํ ปญฺญตฺติยํ อานิสํสํ ทสฺเสตุํ ‘‘ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจา’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เวรานํ สํวรายาติ ปาณาติปาตาทีนํ ปญฺจนฺนํ ทิฏฺฐธมฺมิกเวรานํ สํวรตฺถาย ปิทหนตฺถาย. สมฺปรายิกานํ เวรานํ ปฏิฆาตายาติ วิปากทุกฺขสงฺขาตานํ สมฺปรายิกเวรานํ ปฏิฆาตตฺถาย, สมุจฺเฉทนตฺถาย อนุปฺปชฺชนตฺถาย. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวรายาติ เตสํเยว ปญฺจนฺนํ เวรานํ สํวรตฺถาย. สมฺปรายิกานํ วชฺชานนฺติ เตสํเยว วิปากทุกฺขานํ. วิปากทุกฺขาเนว หิ อิธ วชฺชนียภาวโต วชฺชานีติ วุตฺตานิ. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ ภยานนฺติ ครหา อุปวาโท ตชฺชนียาทีนิ กมฺมานิ อุโปสถปวารณานํ ฐปนํ อกิตฺติปกาสนียกมฺมนฺติ เอตานิ ทิฏฺฐธมฺมิกภยานิ นาม, เอเตสํ สํวรตฺถาย. สมฺปรายิกภยานิ ปน วิปากทุกฺขานิเยว, เตสํ ปฏิฆาตตฺถาย. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อกุสลานนฺติ ปญฺจเวรทสอกุสลกมฺมปถปฺปเภทานํ [Pg.261] อกุสลานํ สํวรตฺถาย. วิปากทุกฺขาเนว ปน อกฺขมฏฺเฐน สมฺปรายิกอกุสลานีติ วุจฺจนฺติ, เตสํ ปฏิฆาตตฺถาย. คิหีนํ อนุกมฺปายาติ อคาริกานํ สทฺธารกฺขณวเสน อนุกมฺปนตฺถาย. ปาปิจฺฉานํ ปกฺขุปจฺเฉทายาติ ปาปิจฺฉปุคฺคลานํ คณพนฺธเภทนตฺถาย คณโภชนสิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. ยญฺเหตฺถ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ ปฐมปาราชิกวณฺณนายเมว วุตฺตนฺติ. ໔໙໘. ບັດນີ້ ພະອຸປາລີເຖລະໄດ້ເລີ່ມຄຳມີອາທິວ່າ 'ທະເວ ອັດຖະວະເສ ປະຕິດຈະ' (ເພາະອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໒ ປະການ) ເພື່ອສະແດງອານິສົງໃນການບັນຍັດສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນເປັນມູນເຫດແຫ່ງກຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ເວຣານັງ ສັງວະຣາຍະ' (ເພື່ອສຳລວມລະວັງໄພໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງ ເພື່ອປິດກັ້ນເວນໃນປັດຈຸບັນ ໕ ປະການ ມີປານາຕິບາດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສຳປະຣາຍິການັງ ເວຣານັງ ປະຕິຄາຕາຍະ' (ເພື່ອບັນເທົາໄພໃນພາຍພາກໜ້າ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນເທົາ ເພື່ອຕັດຂາດ ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເວນໃນພາຍພາກໜ້າ ອັນໄດ້ແກ່ວິບາກທຸກ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ວັດຊານັງ ສັງວະຣາຍະ' (ເພື່ອສຳລວມລະວັງໂທດໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງເວນ ໕ ປະການນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ສຳປະຣາຍິການັງ ວັດຊານັງ' (ເພື່ອບັນເທົາໂທດໃນພາຍພາກໜ້າ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊົງຮຽກວ່າ ວັດຈະ (ໂທດ) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເວັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ພະຍານັງ' (ເພື່ອປ້ອງກັນໄພໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ການຕິຕຽນໃນປັດຈຸບັນ, ການໂຈດລັບຫຼັງ, ກຳມີຕັດຊະນີຍະກຳ ເປັນຕົ້ນ, ການງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາ, ແລະ ອະກິດຕິປະກາສະນີຍະກຳ (ກຳປະກາດຄວາມບໍ່ມີຊື່ສຽງ) ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ໄພໃນປັດຈຸບັນ (ທິດຖະທັມມິກະໄພ) ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງໄພເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໄພໃນພາຍພາກໜ້າ (ສຳປະຣາຍິກະໄພ) ຄື ວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນເທົາໄພເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖະທັມມິການັງ ອະກຸສະລານັງ' (ເພື່ອສຳລວມລະວັງອະກຸສົນໃນປັດຈຸບັນ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສຳລວມລະວັງອະກຸສົນ ອັນມີປະເພດຄື ເວນ ໕ ແລະ ອະກຸສົນກຳມະບົດ ໑໐. ສ່ວນວິບາກທຸກເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊົງຮຽກວ່າ ອະກຸສົນໃນພາຍພາກໜ້າ (ສຳປະຣາຍິກະອະກຸສົນ) ເພາະອັດຖະວ່າອົດກັ້ນບໍ່ໄດ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບັນເທົາອະກຸສົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຄິຫີນັງ ອະນຸກັມປາຍະ' (ເພື່ອອະນຸເຄາະຄະລຶຫັດ) ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອະນຸເຄາະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮັກສາສັດທາຂອງຄະລຶຫັດຜູ້ຄອງເຮືອນ. ຄຳວ່າ 'ปາປິດສານັງ ປັກຂຸປັດເຊທາຍະ' (ເພື່ອຕັດຮາກຝ່າຍຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ) ຄື ຊົງບັນຍັດຄະນະໂພຊະນະສິກຂາບົດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການທຳລາຍການຕັ້ງກຸ່ມຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. ເພາະວ່າຄຳຕັດສິນໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວໃນທີ່ນີ້ ຄຳຕັດສິນນັ້ນທັງໝົດ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກ (ປະຖົມມະປາຣາຊິກະວັນນະນາ) ນັ້ນເອງ. สิกฺขาปเทสุ อตฺถวเสน วณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະວະສະໃນສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ ຈົບແລ້ວ. ๔๙๙. ปาติโมกฺขาทีสุ ปาติโมกฺขุทฺเทโสติ ภิกฺขูนํ ปญฺจวิโธ ภิกฺขุนีนํ จตุพฺพิโธ. ปริวาสทานาทีสุ โอสารณียํ ปญฺญตฺตนฺติ อฏฺฐารสสุ วา เตจตฺตาลีสาย วา วตฺเตสุ วตฺตมานสฺส โอสารณียํ ปญฺญตฺตํ. เยน กมฺเมน โอสารียติ, ตํ กมฺมํ ปญฺญตฺตนฺติ อตฺโถ. นิสฺสารณียํ ปญฺญตฺตนฺติ ภณฺฑนการกาทโย เยน กมฺเมน นิสฺสารียนฺติ, ตํ กมฺมํ ปญฺญตฺตนฺติ อตฺโถ. ໔໙໙. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ ປາຕິໂມກ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ປາຕິໂມກຂຸດເທສະ' ຄື ການສວດພະປາຕິໂມກ ໕ ປະເພດ ສຳລັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລະ ໔ ປະເພດ ສຳລັບພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ ການໃຫ້ປະຣິວາດ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ຊົງບັນຍັດໂອສາຣະນີຍະກຳ' ຄື ຊົງບັນຍັດກຳອັນເປັນເຫດຮັບເຂົ້າສູ່ສົງ ແກ່ຜູ້ປະພຶດວັດ ໑໘ ປະການ ຫຼື ວັດ ໔໓ ປະການ ອະທິບາຍວ່າ ຊົງບັນຍັດກຳໃດ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຮັບເຂົ້າສູ່ສົງ. ຄຳວ່າ 'ຊົງບັນຍັດນິດສາຣະນີຍະກຳ' ອະທິບາຍວ່າ ຊົງບັນຍັດກຳໃດ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຂັບໄລ່ບຸກຄົນມີຜູ້ກໍ່ການທະເລາະ ເປັນຕົ້ນ ອອກໄປຈາກສົງ. ๕๐๐. อปญฺญตฺเตติอาทีสุ อปญฺญตฺเต ปญฺญตฺตนฺติ สตฺตาปตฺติกฺขนฺธา กกุสนฺธญฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธํ โกณาคมนญฺจ กสฺสปญฺจ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ฐเปตฺวา อนฺตรา เกนจิ อปญฺญตฺเต สิกฺขาปเท ปญฺญตฺตํ นาม. มกฺกฏิวตฺถุอาทิวินีตกถา สิกฺขาปเท ปญฺญตฺเต อนุปญฺญตฺตํ นาม. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. ໕໐໐. ໃນຄຳມີອາທິວ່າ ອະປັນຍັດເຕ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ຊົງບັນຍັດໃນສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ບັນຍັດ' (ອະປັນຍັດເຕ ປັນຍັດຕັງ) ຄື ກອງອາບັດ ໗ ກອງ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນສິກຂາບົດທີ່ຍັງບໍ່ມີໃຜບັນຍັດໄວ້ໃນລະຫວ່າງ ໂດຍເວັ້ນພະກົກກຸສັນທະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ພະໂກນາຄະມະນະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພະກັດສະປະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ວິນີຕະກະຖາ ມີເລື່ອງລີງ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນຸບັນຍັດ (ອະນຸປັນຍັດຕັງ) ເມື່ອສິກຂາບົດໄດ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ. อานิสํสวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍອານິສັງສະວັກ (ອານິສັງສະວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ. ๕๐๑. อิทานิ สพฺพสิกฺขาปทานํ เอเกเกน อากาเรน นวธา สงฺคหํ ทสฺเสตุํ ‘‘นว สงฺคหา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ วตฺถุสงฺคโหติ วตฺถุนา สงฺคโห. เอวํ เสเสสุปิ ปทตฺโถ เวทิตพฺโพ. อยํ ปเนตฺถ อตฺถโยชนา – ยสฺมา หิ เอกสิกฺขาปทมฺปิ อวตฺถุสฺมึ ปญฺญตฺตํ นตฺถิ, ตสฺมา สพฺพานิ วตฺถุนา สงฺคหิตานีติ เอวํ ตาว วตฺถุสงฺคโห เวทิตพฺโพ. ໕໐໑. ບັດນີ້ ພະອຸປາລີເຖລະໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ນະວະ ສັງຄະຫາ' (ການສົງເຄາະ ໙ ປະການ) ເພື່ອສະແດງການສົງເຄາະສິກຂາບົດທັງປວງ ໂດຍອາການແຕ່ລະຢ່າງ ເປັນ ໙ ປະການ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ວັດຖຸສັງຄະຫະ' ຄື ການສົງເຄາະດ້ວຍວັດຖຸ. ພຶງຊາບອັດຖະແຫ່ງບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້. ສ່ວນການປະກອບອັດຖະໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ເພາະວ່າ ສິກຂາບົດແມ່ນແຕ່ຂໍ້ດຽວ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ມີວັດຖຸ (ມູນເຫດ) ນັ້ນບໍ່ມີ ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງປວງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າສົງເຄາະດ້ວຍວັດຖຸ ພຶງຊາບວັດຖຸສັງຄະຫະກ່ອນ ດັ່ງນີ້. ยสฺมา [Pg.262] ปน ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา สีลวิปตฺติยา สงฺคหิตา, ปญฺจาปตฺติกฺขนฺธา อาจารวิปตฺติยา, ฉ สิกฺขาปทานิ อาชีววิปตฺติยา สงฺคหิตานิ, ตสฺมา สพฺพานิปิ วิปตฺติยา สงฺคหิตานีติ เอวํ วิปตฺติสงฺคโห เวทิตพฺโพ. ແຕ່ເພາະວ່າ ກອງອາບັດ ໒ ກອງ ຊົງເຄາະດ້ວຍສີລະວິບັດ, ກອງອາບັດ ໕ ກອງ ຊົງເຄາະດ້ວຍອາຈາຣະວິບັດ, ສິກຂາບົດ ໖ ຂໍ້ ຊົງເຄາະດ້ວຍອາຊີວະວິບັດ ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງປວງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າສົງເຄາະດ້ວຍວິບັດ ພຶງຊາບວິບັດຕິສັງຄະຫະ ດັ່ງນີ້. ยสฺมา ปน สตฺตหาปตฺตีหิ มุตฺตํ เอกสิกฺขาปทมฺปิ นตฺถิ, ตสฺมา สพฺพานิ อาปตฺติยา สงฺคหิตานีติ เอวํ อาปตฺติสงฺคโห เวทิตพฺโพ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ ສິກຂາບົດແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວ ທີ່ພົ້ນໄປຈາກກອງອາບັດທັງ 7 ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍອາບັດ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍອາບັດ (ອາປັດຕິສັງຄະຫະ) ຢ່າງນີ້. สพฺพานิ จ สตฺตสุ นคเรสุ ปญฺญตฺตานีติ นิทาเนน สงฺคหิตานีติ เอวํ นิทานสงฺคโห เวทิตพฺโพ. ແລະສິກຂາບົດທັງໝົດ ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງທັງ 7, ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍນິທານ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍນິທານ (ນິທານະສັງຄະຫະ) ຢ່າງນີ້. ยสฺมา ปน เอกสิกฺขาปทมฺปิ อชฺฌาจาริกปุคฺคเล อสติ ปญฺญตฺตํ นตฺถิ, ตสฺมา สพฺพานิ ปุคฺคเลน สงฺคหิตานีติ เอวํ ปุคฺคลสงฺคโห เวทิตพฺโพ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ ສິກຂາບົດແມ່ນແຕ່ຢ່າງດຽວ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ມີບຸກຄົນຜູ້ລ່ວງລະເມີດ (ອັດຊາຈາຣິກະບຸກຄົນ) ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍບຸກຄົນ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະສັງຄະຫະ) ຢ່າງນີ້. สพฺพานิ ปน ปญฺจหิ เจว สตฺตหิ จ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตานิ, สพฺพานิ น วินา ฉหิ สมุฏฺฐาเนหิ สมุฏฺฐนฺตีติ สมุฏฺฐาเนน สงฺคหิตานิ. สพฺพานิ จ จตูสุ อธิกรเณสุ อาปตฺตาธิกรเณน สงฺคหิตานิ. สพฺพานิ สตฺตหิ สมเถหิ สมถํ คจฺฉนฺตีติ สมเถหิ สงฺคหิตานิ. เอวเมตฺถ ขนฺธสมุฏฺฐานอธิกรณสมถสงฺคหาปิ เวทิตพฺพา. เสสํ ปุพฺเพ วุตฺตนยเมวาติ. ສ່ວນວ່າ ສິກຂາບົດທັງໝົດນັ້ນ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍກອງອາບັດ ໕ ປະການ ແລະ ກອງອາບັດ ໗ ປະການ, ສິກຂາບົດທັງໝົດ ບໍ່ປາສະຈາກສະມຸດຖານ ໖ ປະການ ຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍສະມຸດຖານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສິກຂາບົດທັງໝົດ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍອາປັດຕາທິກອນ ໃນອະທິກອນ ໔ ປະການ. ສິກຂາບົດທັງໝົດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມສະຫງົບດ້ວຍສະມະຖະ ໗ ປະການ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍສະມະຖະ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໃນສັງຄະຫະວັກນີ້ ພຶງຊາບການສົງເຄາະດ້ວຍກອງ (ຂັນທະ), ສະມຸດຖານ, ອະທິກອນ ແລະ ສະມະຖະ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງນັ້ນແລ້ວ. สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย ໃນຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍ ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ นวสงฺคหิตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ການອະທິບາຍນະວະສັງຄະຫະວັກ ຈົບແລ້ວ. นิฏฺฐิตา จ ปริวารสฺส อนุตฺตานตฺถปทวณฺณนาติ. ແລະ ການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ໃນຄຳພີປະລິວານ ກໍຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້. นิคมนกถา ຄຳລົງທ້າຍ (ນິກະມະນະກະຖາ) เอตฺตาวตา [Pg.263] จ – ແລະ ດ້ວຍຄຳປະພັນມີປະມານເທົ່ານີ້ — อุภโต วิภงฺคขนฺธก-ปริวารวิภตฺติเทสนํ นาโถ; วินยปิฏกํ วิเนนฺโต, เวเนยฺยํ ยํ ชิโน อาห. ພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງສັດໂລກ ເມື່ອຊົງແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ໄດ້ຊົງສະແດງພະວິນັຍປິດົກໃດ ອັນຈຳແນກອອກເປັນອຸພະໂຕວິພັງ, ຂັນທະກະ ແລະ ປະລິວານ. สมธิกสตฺตวีสติ-สหสฺสมตฺเตน ตสฺส คนฺเถน; สํวณฺณนา สมตฺตา, สมนฺตปาสาทิกา นาม. ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍປິດົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ໄດ້ສຳເລັດບໍລິບູນແລ້ວ ດ້ວຍຄຳປະພັນມີປະມານກວ່າ ໒໗,໐໐໐ ຄາຖາ. ตตฺริทํ สมนฺตปาสาทิกาย สมนฺตปาสาทิกตฺตสฺมึ – ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຄຳຕໍ່ໄປນີ້ ເປັນເຫດໃຫ້ຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ມີຄວາມເປັນຄຳພີທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໂດຍຮອບ — อาจริยปรมฺปรโต, นิทานวตฺถุปฺปเภททีปนโต; ปรสมยวิวชฺชนโต, สกสมยวิสุทฺธิโต เจว. ເພາະສະແດງສືບທອດມາແຕ່ຄູອາຈານ, ເພາະສະແດງການຈຳແນກເລື່ອງລາວອັນເປັນນິທານ, ເພາະເວັ້ນຈາກລັດທິຂອງຜູ້ອື່ນ ແລະ ເພາະຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງລັດທິຂອງຕົນເອງ. พฺยญฺชนปริโสธนโต, ปทตฺถโต ปาฬิโยชนกฺกมโต; สิกฺขาปทนิจฺฉยโต, วิภงฺคนยเภททสฺสนโต. ເພາະການຊຳຮະລ້າງພະຍັນຊະນະ, ເພາະອັດຖະແຫ່ງບົດ, ເພາະລຳດັບການປະກອບຄຳບາລີ, ເພາະການຕັດສິນສິກຂາບົດ ແລະ ເພາະການສະແດງປະເພດແຫ່ງນັຍໃນວິພັງ. สมฺปสฺสตํ น ทิสฺสติ, กิญฺจิ อปาสาทิกํ ยโต เอตฺถ; วิญฺญูนมยํ ตสฺมา, สมนฺตปาสาทิกาตฺเวว. ເພາະເຫດທີ່ໃນຄຳພີນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດເລີຍທີ່ບໍ່ເປັນໜ້າເລື່ອມໃສ ປາກົດແກ່ພວກນັກປາດຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳພີນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ (ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເລື່ອມໃສໂດຍຮອບ) ເທົ່ານັ້ນ. สํวณฺณนา ปวตฺตา, วินยสฺส วิเนยฺยทมนกุสเลน; วุตฺตสฺส โลกนาเถน, โลกมนุกมฺปมาเนนาติ. ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ທີ່พະໂລກະນາດ ຜູ້ຊົງສະຫຼາດໃນການແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ຊົງອະນຸເຄາະແກ່ຊາວໂລກ ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງດຳເນີນໄປໂດຍຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ. มหาอฏฺฐกถญฺเจว, มหาปจฺจริเมวจ; กุรุนฺทิญฺจาติ ติสฺโสปิ, สีหฬฏฺฐกถา อิมา. ອັດຖະກະຖາສີຫົນທັງ ໓ ຄື: ມະຫາອັດຖະກະຖາ, ມະຫາປັດຈະຣີ ແລະ ກຸຣຸນທິ ເຫຼົ່ານີ້. พุทฺธมิตฺโตติ นาเมน, วิสฺสุตสฺส ยสสฺสิโน; วินยญฺญุสฺส ธีรสฺส, สุตฺวา เถรสฺส สนฺติเก. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະດັບຮັບຟັງມາແຕ່ສຳນັກຂອງພະເຖລະ ຜູ້ມີຊື່ສຽງປະກົດວ່າ ພະພຸດທະມິດຕະ ຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ຊົງຈຳພະວິນັຍ ແລະ ເປັນປາດຜູ້ມີປັນຍາ. มหาเมฆวนุยฺยาเน, ภูมิภาเค ปติฏฺฐิโต; มหาวิหาโร โย สตฺถุ, มหาโพธิวิภูสิโต. ພະມະຫາວິຫານໃດ ຂອງພະສາດສະດາ ອັນປະດັບປະດາດ້ວຍຕົ້ນມະຫາໂພທິ (ກິ່ງເບື້ອງຂວາ) ຕັ້ງຢູ່ໃນສ່ວນແຫ່ງພື້ນດິນ ຄື ປ່າສວນມະຫາເມຄະວັນ. ยํ ตสฺส ทกฺขิเณ ภาเค, ปธานฆรมุตฺตมํ; สุจิจาริตฺตสีเลน, ภิกฺขุสงฺเฆน เสวิตํ. ມີປະທານະຄະຣະ (ໂຮງບຳເພັນພຽນ) ອັນປະເສີດໃດ ຢູ່ທາງທິດໃຕ້ແຫ່ງພະມະຫາວິຫານນັ້ນ ອັນພະພິກຂຸສົງຜູ້ມີຈະຣິດຕະສິນອັນບໍລິສຸດ ອາໄສຢູ່ແລ້ວ. อุฬารกุลสมฺภูโต, สงฺฆุปฏฺฐายโก สทา; อนากุลาย สทฺธาย, ปสนฺโน รตนตฺตเย. ຜູ້ເກີດໃນຕະກູນອັນສູງສົ່ງ, ເປັນຜູ້ອຸປະຖຳບຳລຸງພະສົງຢູ່ສະເໝີ, ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນພະຣັດຕະນະໄຕ ດ້ວຍສັດທາອັນບໍ່ຂຸ່ນມົວ. มหานิคมสามีติ[Pg.264], วิสฺสุโต ตตฺถ การยิ; จารุปาการสญฺจิตํ, ยํ ปาสาทํ มโนรมํ. ຜູ້ມີຊື່ສຽງປະກົດວ່າ ມະຫານິກະມະສາມີ ໄດ້ສ້າງຜາສາດອັນເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ປະດັບດ້ວຍກຳແພງອັນງົດງາມ ໄວ້ໃນປະທານະຄະຣະນັ້ນ. สีตจฺฉายตรูเปตํ, สมฺปนฺนสลิลาสยํ; วสตา ตตฺร ปาสาเท, มหานิคมสามิโน. ອັນພ້ອມໄປດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮົ່ມເຢັນ ແລະ ມີສະນ້ຳອັນບໍລິບູນ, ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຜາສາດນັ້ນ ຂອງທ່ານມະຫານິກະມະສາມີ. สุจิสีลสมาจารํ, เถรํ พุทฺธสิริวฺหยํ; ยา อุทฺทิสิตฺวา อารทฺธา, อิทฺธา วินยวณฺณนา. ໄດ້ປາຣົບຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍອັນຮຸ່ງເຮືອງນີ້ ໂດຍອຸທິດຕໍ່ພະເຖລະຜູ້ມີນາມວ່າ ພຸດທະສิຣິ ຜູ້ມີສີລາຈາຣິວັດອັນບໍລິສຸດ. ปาลยนฺตสฺส สกลํ, ลงฺกาทีปํ นิรพฺพุทํ; รญฺโญ สิรินิวาสสฺส, สิริปาลยสสฺสิโน. In ລັດຊະການແຫ່ງພະຣາຊາ ຜູ້ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງສິຣິມຸງຄຸນ ຜູ້ມີພະນາມວ່າ ສິຣິປາລະ ຜູ້ມີບໍລິວານຫຼາຍ ຜູ້ຊົງປົກຄອງເກາະລັງກາທັງໝົດໃຫ້ປາສະຈາກໄພອັນຕະລາຍ. สมวีสติเม เขเม, ชยสํวจฺฉเร อยํ; อารทฺธา เอกวีสมฺหิ, สมฺปตฺเต ปรินิฏฺฐิตา. ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນປີທີ ໒໐ ອັນເປັນປີແຫ່ງໄຊຊະນະແລະຄວາມສະຫງົບສຸກ ແລະ ໄດ້ສຳເລັດບໍລິບູນເມື່ອເຖິງປີທີ ໒໑ ແຫ່ງພະຣາຊານັ້ນ. อุปทฺทวา กุเล โลเก, นิรุปทฺทวโต อยํ; เอกสํวจฺฉเรเนว, ยถา นิฏฺฐํ อุปาคตา. ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດພາຍໃນເວລາພຽງປີດຽວເທົ່ານັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກອຸປະສັກອັນຕະລາຍ ໃນໂລກອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມວຸ່ນວາຍແລະອຸປະທະວັນຕະລາຍ ດັ່ງນີ້ສັນໃດ. เอวํ สพฺพสฺส โลกสฺส, นิฏฺฐํ ธมฺมูปสํหิตา; สีฆํ คจฺฉนฺตุ อารมฺภา, สพฺเพปิ นิรุปทฺทวา. ຂໍໃຫ້ຄວາມພະຍາຍາມທັງປວງຂອງຊາວໂລກທັງໝົດ ອັນປະກອບດ້ວຍທຳ ຈົ່ງປາສະຈາກອຸປະສັກອັນຕະລາຍ ແລະ ເຖິງຄວາມສຳເລັດໂດຍໄວ ສັນນັ້ນເທີ້ນ. จิรฏฺฐิตตฺถํ ธมฺมสฺส, กโรนฺเตน มยา อิมํ; สทฺธมฺมพหุมาเนน, ยญฺจ ปุญฺญํ สมาจิตํ. ບຸນໃດອັນຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງໃນພະສັດທຳ ໄດ້ສັ່ງສົມແລ້ວ ໃນການແຕ່ງຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ດົນນານແຫ່ງພະທຳ. สพฺพสฺส อานุภาเวน, ตสฺส สพฺเพปิ ปาณิโน; ภวนฺตุ ธมฺมราชสฺส, สทฺธมฺมรสเสวิโน. ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນທັງປວງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຈົ່ງເປັນຜູ້ໄດ້ດື່ມລົດແຫ່ງພະສັດທຳ ຂອງພະທຳມະຣາຊາເທີ້ນ. จิรํ ติฏฺฐตุ สทฺธมฺโม, กาเล วสฺสํ จิรํ ปชํ; ตปฺเปตุ เทโว ธมฺเมน, ราชา รกฺขตุ เมทินินฺติ. ຂໍພະສັດທຳຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ຕະຫຼອດກາລານານ, ຂໍຝົນຈົ່ງຕົກຕ້ອງຕາມລະດູການ, ຂໍເທວະດາຈົ່ງອະພິບານຮັກສາປວງປະຊາໃຫ້ຮົ່ມເຢັນເປັນສຸກຕະຫຼອດການ, ແລະ ຂໍພະຣາຊາຈົ່ງປົກຄອງແຜ່ນດິນໂດຍທຳເທີ້ນ. ปรมวิสุทฺธสทฺธาพุทฺธิวีริยปฏิมณฺฑิเตน สีลาจารชฺชวมทฺทวาทิคุณสมุทยสมุทิเตน สกสมยสมยนฺตรคหนชฺโฌคาหณสมตฺเถน ปญฺญาเวยฺยตฺติยสมนฺนาคเตน ติปิฏกปริยตฺติปฺปเภเท สาฏฺฐกเถ สตฺถุสาสเน อปฺปฏิหตญฺญาณปฺปภาเวน มหาเวยฺยากรเณน กรณสมฺปตฺติชนิตสุขวินิคฺคตมธุโรทารวจนลาวณฺณยุตฺเตน ยุตฺตมุตฺตวาทินา วาทิวเรน มหากวินา ปภินฺนปอสมฺภิทาปริวาเร ฉฬภิญฺญาทิปเภทคุณปฏิมณฺฑิเต อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม [Pg.265] สุปฺปติฏฺฐิตพุทฺธีนํ เถรวํสปฺปทีปานํ เถรานํ มหาวิหารวาสีนํ วํสาลงฺการภูเตน วิปุลวิสุทฺธพุทฺธินา พุทฺธโฆโสติ ครูหิ คหิตนามเธยฺเยน เถเรน กตา อยํ สมนฺตปาสาทิกา นาม วินยสํวณฺณนา – ຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍ ຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ ນີ້ ອັນພະເຖລະ ຜູ້ປະດັບດ້ວຍສັດທາ, ປັນຍາ ແລະ ວິຣິຍະ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນມີສີລາຈາຣິວັດ, ຄວາມຊື່ກົງ ແລະ ຄວາມອ່ອນໂຍນເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງລັດທິຂອງຕົນ ແລະ ລັດທິອື່ນ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດແຫຼມຄົມແຫ່ງປັນຍາ, ຜູ້ມີພະລັງແຫ່ງປັນຍາອັນບໍ່ມີສິ່ງໃດຂັດຂວາງໄດ້ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ອັນມີພະໄຕປິດົກພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ, ຜູ້ເປັນມະຫາໄວຍາກອນ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງວາຈາອັນອ່ອນຫວານແລະສະຫງ່າຜ່າເຜີຍ ອັນຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຢ່າງສະດວກສະບາຍ ເພາະຄວາມສົມບູນແຫ່ງຖານະກອນ, ຜູ້ກ່າວວາຈາອັນຄວນກ່າວ, ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນັກປາດ, ຜູ້ເປັນມະຫາກວີ, ຜູ້ເປັນດັ່ງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວົງຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນພະມະຫາວິຫານ ຜູ້ມີປັນຍາຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອຸຕະລິມະນຸດສະທຳ ອັນປະດັບດ້ວຍຄຸນມີອະພິນຍາ ໖ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີປະຕິສຳພິທາອັນຈຳແນກແລ້ວເປັນບໍລິວານ ຜູ້ເປັນດັ່ງປະທີບແຫ່ງວົງພະເຖລະ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງແລະບໍລິສຸດ, ຜູ້ມີນາມອັນພະອາຈານທັງຫຼາຍຂະໜານນາມໃຫ້ວ່າ 'ພຸດທະໂຄສະ' ໄດ້ຮຽບຮຽງຂຶ້ນແລ້ວ — ตาว ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ, โลกนิตฺถรเณสินํ; ทสฺเสนฺตี กุลปุตฺตานํ, นยํ สีลวิสุทฺธิยา. ຂໍຄຳອະທິບາຍພະວິນັຍນີ້ ຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນໂລກ ເພື່ອສະແດງແນວທາງແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສິນ ແກ່ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະແຫວງຫາທາງອອກຈາກໂລກ. ยาว พุทฺโธติ นามมฺปิ, สุทฺธจิตฺตสฺส ตาทิโน; โลกมฺหิ โลกเชฏฺฐสฺส, ปวตฺตติ มเหสิโนติ. ຕາບໃດທີ່ພະນາມວ່າ 'ພຸດທະ' ຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າ ຜູ້ມີພະຫະລຶໄທອັນບໍລິສຸດ, ຜູ້ຄົງທີ່, ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຍັງປະກົດຢູ່ໃນໂລກ ຕາບນັ້ນ. สมนฺตปาสาทิกา นาม ຄຳພີຊື່ວ່າ ສະມັນຕະປາສາດິກາ วินย-อฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา. ອັດຖະກະຖາພະວິນັຍ ຈົບບໍລິບູນແລ້ວ.
मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi