වත්ථුසභාගාදිචතුක්කෙ භික්ඛුස්ස ච භික්ඛුනියා ච කායසංසග්ගෙ වත්ථුසභාගතා, නො ආපත්තිසභාගතා, චතූසු පාරාජිකෙසු ආපත්තිසභාගතා, නො වත්ථුසභාගතා. එස නයො සඞ්ඝාදිසෙසාදීසු. භික්ඛුස්ස ච භික්ඛුනියා ච චතූසු පාරාජිකෙසු වත්ථුසභාගතා චෙව ආපත්තිසභාගතා ච. එස නයො සබ්බාසු සාධාරණාපත්තීසු. අසාධාරණාපත්තියං නෙව වත්ථුසභාගතා නො ආපත්තිසභාගතා. යො හි පුරිමචතුක්කෙ පඨමො පඤ්හො, සො ඉධ දුතියො; යො ච තත්ථ දුතියො, සො ඉධ පඨමො. තතියචතුත්ථෙසු නානාකරණං නත්ථි.

ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງວັດຖຸສະພາຄະເປັນຕົ້ນ (ວັດຖຸສະພາຄາທິຈະຕຸກກະ) ໃນການແຕະຕ້ອງກາຍ (ກາຍະສັງສັກຄະ) ລະຫວ່າງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ຍ່ອມມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸ (ວັດຖຸສະພາຄະຕາ) ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ (ອາບັດຕິສະພາຄະຕາ), ໃນປາຣາຊິກ 4 ຍ່ອມມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນອາບັດສັງຄາທິເສດເປັນຕົ້ນ. ໃນປາຣາຊິກ 4 ຂອງພິກຂຸແລະພິກຂຸນີ ຍ່ອມມີທັງຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸແລະຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນສາທາລະນາບັດທັງປວງ. ໃນອະສາທາລະນາບັດ ຍ່ອມບໍ່ມີທັງຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍວັດຖຸແລະຄວາມເປັນສະພາຄະໂດຍອາບັດ. ເພາະວ່າ ບັນຫາໃດທີ່ເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງໃນໝວດສີ່ກ່ອນ ບັນຫານັ້ນເປັນບັນຫາທີສອງໃນໝວດສີ່ນີ້; ແລະບັນຫາໃດທີ່ເປັນບັນຫາທີສອງໃນໝວດສີ່ນັ້ນ ບັນຫານັ້ນເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງໃນໝວດສີ່ນີ້. ໃນບັນຫາທີສາມແລະທີສີ່ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ.

උපජ්ඣායචතුක්කෙ සද්ධිවිහාරිකස්ස උපජ්ඣායෙන කත්තබ්බවත්තස්ස අකරණෙ ආපත්තිං උපජ්ඣායො ආපජ්ජති, නො සද්ධිවිහාරිකො උපජ්ඣායස්ස කත්තබ්බවත්තං අකරොන්තො සද්ධිවිහාරිකො ආපජ්ජති, නො උපජ්ඣායො; සෙසං උභොපි ආපජ්ජන්ති, අසාධාරණං උභොපි නාපජ්ජන්ති. ආචරියචතුක්කෙපි එසෙව නයො.

In ໝວດສີ່ແຫ່ງອຸປັດຊາ (ອຸປັດຊາຍະຈະຕຸກກະ) ເມື່ອອຸປັດຊາບໍ່ກະທຳວັດທີ່ຄວນກະທຳແກ່ສັດທິວິຫາຣິກ ອຸປັດຊາຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນສັດທິວິຫາຣິກ, ເມື່ອສັດທິວິຫາຣິກບໍ່ກະທຳວັດທີ່ຄວນກະທຳແກ່ອຸປັດຊາ ສັດທິວິຫາຣິກຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ ບໍ່ແມ່ນອຸປັດຊາ; ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງອາຈານ (ອາຈະຣິຍະຈະຕຸກກະ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ආදියන්තචතුක්කෙ පාදං වා අතිරෙකපාදං වා සහත්ථා ආදියන්තො ගරුකං ආපජ්ජති, ඌනකපාදං ගණ්හාහීති ආණත්තියා අඤ්ඤං පයොජෙන්තො ලහුකං ආපජ්ජති. එතෙන නයෙන සෙසපදත්තයං වෙදිතබ්බං.

ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງການຖືເອົາ (ອາທິຍັນຕະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຖືເອົາເອງດ້ວຍມື ເຊິ່ງຊັບມີຄ່າ 1 ບາດ ຫຼືເກີນກວ່າ 1 ບາດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໜັກ (ຄະລຸກາບັດ), ພິກຂຸຜູ້ໃຊ້ຜື່ອື່ນດ້ວຍຄຳສັ່ງວ່າ “ຈົ່ງຖືເອົາຊັບມີຄ່າບົກພ່ອງກວ່າ 1 ບາດ” ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເບົາ (ລະຫຸກາບັດ). ພຶງຊາບບົດທີ່ເຫຼືອ 3 ບົດ ໂດຍນັຍນີ້.

අභිවාදනාරහචතුක්කෙ භික්ඛුනීනං තාව භත්තග්ගෙ නවමභික්ඛුනිතො පට්ඨාය උපජ්ඣායාපි අභිවාදනාරහා නො පච්චුට්ඨානාරහා. අවිසෙසෙන ච විප්පකතභොජනස්ස භික්ඛුස්ස යො කොචි වුඩ්ඪතරො. සට්ඨිවස්සස්සාපි පාරිවාසිකස්ස සමීපගතො තදහුපසම්පන්නොපි පච්චුට්ඨානාරහො නො අභිවාදනාරහො. අප්පටික්ඛිත්තෙසු ඨානෙසු වුඩ්ඪො නවකස්ස අභිවාදනාරහො චෙව පච්චුට්ඨානාරහො ච. නවකො පන වුඩ්ඪස්ස නෙව අභිවාදනාරහො න පච්චුට්ඨානාරහො. ආසනාරහචතුක්කස්ස පඨමපදං පුරිමචතුක්කෙ දුතියපදෙන, දුතියපදඤ්ච පඨමපදෙන අත්ථතො සදිසං.

ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ (ອะພິວາທະນາຣະຫະຈະຕຸກກະ) ກ່ອນອື່ນໝົດ ໃນໂຮງສັນ ຕັ້ງແຕ່ພິກຂຸນີຮູບທີເກົ້າເປັນຕົ້ນໄປ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອຸປັດຊາ (ພິກຂຸນີ) ກໍເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ. ແລະໂດຍບໍ່ຈຳແນກ ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າຮູບໃດຮູບໜຶ່ງ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຍັງສັນອາຫານບໍ່ແລ້ວ. ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປະຣິວາດ ເຖິງແມ່ນມີພັນສາ 60 ເມື່ອເຂົ້າໄປໃກ້ພິກຂຸຜູ້ຫາກໍອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຫາກໍອຸປະສົມບົດນັ້ນກໍຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ແຕ່ບໍ່ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້. ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ໄດ້ຫ້າມໄວ້ ພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ ຍ່ອມຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ແລະຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຄວນແກ່ການກາບໄຫວ້ແລະບໍ່ຄວນແກ່ການລຸກຮັບ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ. ບົດທີໜຶ່ງແຫ່ງໝວດສີ່ແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ອາສະນະ (ອາສະນາຣະຫະຈະຕຸກກະ) ຍ່ອມຄືກັນໂດຍອັດຖະກັບບົດທີສອງໃນໝວດສີ່ກ່ອນ, ແລະບົດທີສອງກໍຄືກັນກັບບົດທີໜຶ່ງ.

කාලචතුක්කෙ [Pg.171] පවාරෙත්වා භුඤ්ජන්තො කාලෙ ආපජ්ජති නො විකාලෙ, විකාලභොජනාපත්තිං විකාලෙ ආපජ්ජති නො කාලෙ, සෙසං කාලෙ චෙව ආපජ්ජති විකාලෙ ච, අසාධාරණං නෙව කාලෙ නො විකාලෙ. පටිග්ගහිතචතුක්කෙ පුරෙභත්තං පටිග්ගහිතාමිසං කාලෙ කප්පති නො විකාලෙ. පානකං විකාලෙ කප්පති, පුනදිවසම්හි නො කාලෙ. සත්තාහකාලිකං යාවජීවිකං කාලෙ චෙව කප්පති විකාලෙ ච. අත්තනො අත්තනො කාලාතීතං යාවකාලිකාදිත්තයං අකප්පියමංසං උග්ගහිතකමප්පටිග්ගහිතකඤ්ච නෙව කාලෙ කප්පති නො විකාලෙ.

ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງກາລະ (ກາລະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຫ້າມພັດແລ້ວສັນອາຫານ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນກາລະ (ເວລາເຊົ້າ) ບໍ່ແມ່ນໃນວິກາລ (ເວລາຫຼັງທ່ຽງ), ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດວິກາລະໂພຊະນະໃນວິກາລ ບໍ່ແມ່ນໃນກາລະ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງການຮັບປະເຄນ (ປະຕິຄະຫິຕະຈະຕຸກກະ) ອາມິດທີ່ຮັບປະເຄນໄວ້ກ່ອນສັນ ຍ່ອມຄວນ (ສັນໄດ້) ໃນກາລະ ບໍ່ຄວນໃນວິກາລ. ນ້ຳປານະ ຍ່ອມຄວນໃນວິກາລ ແຕ່ບໍ່ຄວນໃນກາລະແຫ່ງວັນຕໍ່ມາ. ສັດຕາຫະກາລິກແລະຍາວະຊີວິກ ຍ່ອມຄວນທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ. ວັດຖຸ 3 ຢ່າງມີຍາວະກາລິກເປັນຕົ້ນທີ່ລ່ວງກາລະຂອງຕົນໆໄປແລ້ວ, ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະມັງສະ), ວັດຖຸທີ່ຈັບຕ້ອງເອງ (ອຸກຄະຫิຕະກະ) ແລະວັດຖຸທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະເຄນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນທັງໃນກາລະແລະໃນວິກາລ.

පච්චන්තිමචතුක්කෙ සමුද්දෙ සීමං බන්ධන්තො පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ආපජ්ජති, නො මජ්ඣිමෙසු; පඤ්චවග්ගෙන ගණෙන උපසම්පාදෙන්තො ගුණඞ්ගුණූපාහනං ධුවනහානං චම්මත්ථරණානි ච මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු ආපජ්ජති නො පච්චන්තිමෙසු. ඉමානි චත්තාරි ‘‘ඉධ න කප්පන්තී’’ති වදන්තොපි පච්චන්තිමෙසු ආපජ්ජති, ‘‘ඉධ කප්පන්තී’’ති වදන්තො පන මජ්ඣිමෙසු ආපජ්ජති. සෙසාපත්තිං උභයත්ථ ආපජ්ජති, අසාධාරණං න කත්ථචි ආපජ්ජති. දුතියචතුක්කෙ පඤ්චවග්ගෙන ගණෙන උපසම්පදාදි චතුබ්බිධම්පි වත්ථු පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු කප්පති. ‘‘ඉදං කප්පතී’’ති දීපෙතුම්පි තත්ථෙව කප්පති නො මජ්ඣිමෙසු. ‘‘ඉදං න කප්පතී’’ති දීපෙතුං පන මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු කප්පති නො පච්චන්තිමෙසු. සෙසං ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ පඤ්ච ලොණානී’’තිආදි අනුඤ්ඤාතකං උභයත්ථ කප්පති. යං පන අකප්පියන්ති පටික්ඛිත්තං, තං උභයත්ථාපි න කප්පති.

ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງປັດຈັນຕິມະ (ປັດຈັນຕິມະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ຜູກສີມາໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ (ຊົນນະບົດຊາຍແດນ) ບໍ່ແມ່ນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ; ພິກຂຸຜູ້ໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະສົງ 5 ຮູບ (ປັນຈະວັກ) ແລະຜູ້ສວມເກີບຫຼາຍຊັ້ນ, ອາບນ້ຳເປັນນິດ, ແລະປູລາດແຜ່ນໜັງ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ ບໍ່ແມ່ນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ພິກຂຸເຖິງແມ່ນກ່າວເຖິງກິດ 4 ຢ່າງນີ້ວ່າ “ກິດເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ຄວນໃນທີ່ນີ້” ກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “ກິດເຫຼົ່ານີ້ຄວນໃນທີ່ນີ້” ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ທັງສອງ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. 在ໝວດສີ່ທີສອງ ວັດຖຸ 4 ຢ່າງມີການໃຫ້ອຸປະສົມບົດດ້ວຍຄະນະສົງ 5 ຮູບເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ເຖິງແມ່ນການສະແດງວ່າ “ສິ່ງນີ້ຄວນ” ກໍຍ່ອມຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດນັ້ນເອງ ບໍ່ຄວນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ. ແຕ່ການສະແດງວ່າ “ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນ” ຍ່ອມຄວນໃນມັດຊິມະຊົນນະບົດ ບໍ່ຄວນໃນປັດຈັນຕິມະຊົນນະບົດ. ສ່ວນວັດຖຸທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດເກືອ 5 ຢ່າງ” ຍ່ອມຄວນໃນສະຖານທີ່ທັງສອງ. ສ່ວນວັດຖຸໃດທີ່ຊົງຫ້າມໄວ້ວ່າເປັນອະກັປປິຍະ ວັດຖຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຄວນໃນສະຖານທີ່ທັງສອງເຊັ່ນກັນ.

අන්තොආදිචතුක්කෙ අනුපඛජ්ජ සෙය්‍යාදිං අන්තො ආපජ්ජති නො බහි, අජ්ඣොකාසෙ සඞ්ඝිකමඤ්චාදීනි නික්ඛිපිත්වා පක්කමන්තො බහි ආපජ්ජති නො අන්තො, සෙසං අන්තො චෙව බහි ච, අසාධාරණං නෙව අන්තො න බහි. අන්තොසීමාදිචතුක්කෙ ආගන්තුකො වත්තං අපූරෙන්තො අන්තොසීමාය ආපජ්ජති, ගමියො බහිසීමාය මුසාවාදාදිං අන්තොසීමාය ච බහිසීමාය ච ආපජ්ජති,අසාධාරණං න කත්ථචි. ගාමචතුක්කෙ අන්තරඝරපටිසංයුත්තං සෙඛියපඤ්ඤත්තිං ගාමෙ ආපජ්ජති නො අරඤ්ඤෙ. භික්ඛුනී අරුණං උට්ඨාපයමානා අරඤ්ඤෙ ආපජ්ජති නො ගාමෙ. මුසාවාදාදිං ගාමෙ චෙව ආපජ්ජති අරඤ්ඤෙ ච, අසාධාරණං න කත්ථචි.

ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພາຍໃນເປັນຕົ້ນ (ອັນໂຕອາທິຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີການນອນບຽດເປັນຕົ້ນໃນພາຍໃນ (ວິຫານ) ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ, ພິກຂຸຜູ້ວາງຕຽງຕັ່ງຂອງສົງໄວ້ໃນທີ່ແຈ້ງແລ້ວຫຼີກໄປ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກ ບໍ່ແມ່ນພາຍໃນ, ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມຕ້ອງທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງທັງໃນພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພາຍໃນສີມາເປັນຕົ້ນ (ອັນໂຕສີມາທິຈະຕຸກກະ) ອາຄັນຕຸກະລາເມື່ອບໍ່ບຳເພັນວັດ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍໃນສີມາ, ພິກຂຸຜູ້ຈະໄປ (ຄະມິກะ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນພາຍນອກສີມາ, ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນທັງໃນພາຍໃນສີມາແລະພາຍນອກສີມາ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງບ້ານ (ຄາມะຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ກ່ຽວກັບສະກິຍະວັດອັນເນື່ອງດ້ວຍລະແວກບ້ານ (ອັນຕະຣະຄະຣະ) ໃນບ້ານ ບໍ່ແມ່ນໃນປ່າ. ພິກຂຸນີຜູ້ໃຫ້ອະລຸນຂຶ້ນໃນປ່າ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃນປ່າ ບໍ່ແມ່ນໃນບ້ານ. ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນທັງໃນບ້ານແລະໃນປ່າ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງໃນສະຖານທີ່ໃດໆເລີຍ.

චත්තාරො [Pg.172] පුබ්බකිච්චාති ‘‘සම්මජ්ජනී පදීපො ච උදකං ආසනෙන චා’’ති ඉදං චතුබ්බිධං පුබ්බකරණන්ති වුච්චතීති වුත්තං. ‘‘ඡන්දපාරිසුද්ධිඋතුක්ඛානං භික්ඛුගණනා ච ඔවාදො’’ති ඉමෙ පන ‘‘චත්තාරො පුබ්බකිච්චා’’ති වෙදිතබ්බා. චත්තාරො පත්තකල්ලාති උපොසථො යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තා තෙ ආගතා හොන්ති, සභාගාපත්තියො න විජ්ජන්ති, වජ්ජනීයා ච පුග්ගලා තස්මිං න හොන්ති, පත්තකල්ලන්ති වුච්චතීති. චත්තාරි අනඤ්ඤපාචිත්තියානීති ‘‘එතදෙව පච්චයං කරිත්වා අනඤ්ඤං පාචිත්තිය’’න්ති එවං වුත්තානි අනුපඛජ්ජසෙය්‍යාකප්පනසික්ඛාපදං ‘‘එහාවුසො ගාමං වා නිගමං වා’’ති සික්ඛාපදං, සඤ්චිච්ච කුක්කුච්චඋපදහනං, උපස්සුතිතිට්ඨනන්ති ඉමානි චත්තාරි. චතස්සො භික්ඛුසම්මුතියොති ‘‘එකරත්තම්පි චෙ භික්ඛු තිචීවරෙන විප්පවසෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා, අඤ්ඤං නවං සන්ථතං කාරාපෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා, තතො චෙ උත්තරි විප්පවසෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා, දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං අනුපසම්පන්නස්ස ආරොචෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර භික්ඛුසම්මුතියා’’ති එවං ආගතා තෙරසහි සම්මුතීහි මුත්තා සම්මුතියො. ගිලානචතුක්කෙ අඤ්ඤභෙසජ්ජෙන කරණීයෙන ලොලතාය අඤ්ඤං විඤ්ඤාපෙන්තො ගිලානො ආපජ්ජති, අභෙසජ්ජකරණීයෙන භෙසජ්ජං විඤ්ඤාපෙන්තො අගිලානො ආපජ්ජති, මුසාවාදාදිං උභොපි ආපජ්ජන්ති, අසාධාරණං උභොපි නාපජ්ජන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ “ກິດກ່ອນ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາໂຣ ປຸບພະກິດຈັງ) ໄດ້ແກ່ກິດ 4 ຢ່າງມີ “ການກວາດ, ການຕາມໄຟ, ນ້ຳ ແລະອາສະນະ” ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ບຸບພະກອນ (ການເຮັດກ່ອນ) ດັ່ງນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ “ການນຳສັນທະແລະປາຣິສຸດທິມາ, ການບອກອຸຕຸ, ການນັບພິກຂຸ ແລະການໃຫ້ໂອວາດ” ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ “ກິດກ່ອນ 4 ຢ່າງ”. ຄຳວ່າ “ຄວາມພ້ອມເພີງ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາໂຣ ປັດຕະກັນລາ) ໄດ້ແກ່ ວັນອຸໂປສົດ 1, ພິກຂຸທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່າໃດ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມາພ້ອມກັນ 1, ອາບັດສະພາຄະບໍ່ມີ 1, ແລະບຸກຄົນຜູ້ຄວນເວັ້ນ ບໍ່ມີໃນຫັດຖະບາດນັ້ນ 1, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ຄວາມພ້ອມເພີງ. ຄຳວ່າ “ປາຈິດຕີທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜື່ອື່ນ 4 ຢ່າງ” (ຈັດຕາຣິ ອະນັນຍະປາຈິດຕິຍານิ) ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ເພາະປັດໄຈນັ້ນເອງ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜື່ອື່ນ” ຄື ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການນອນບຽດ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍ “ອາວຸໂສ ຈົ່ງມາ ໄປສູ່ບ້ານຫຼືນິຄົມກັນເຖີດ”, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຈົງໃຈກໍ່ຄວາມຮ້ອນໃຈ (ສັນຈິດຈະກຸກກຸດຈະອຸປະທະຫະນະ) ແລະສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຢືນແອບຟັງ (ອຸປັດສຸຕິຕິດຖະນະ) ເຫຼົ່ານີ້ເປັນ 4 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ “ສົມມຸດຂອງພິກຂຸ 4 ຢ່າງ” (ຈະຕັສໂສ ພິກຂຸສົມມຸຕິໂຍ) ໄດ້ແກ່ ສົມມຸດທີ່ພົ້ນຈາກສົມມຸດ 13 ຢ່າງ ທີ່ມາຢ່າງນີ້ວ່າ “ຖ້າພິກຂຸຢູ່ປາສະຈາກໄຕຈີວອນ ເຖິງແມ່ນຄືນໜຶ່ງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ພິກຂຸໃຫ້ເຮັດເຄື່ອງລາດໃໝ່ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ຖ້າພິກຂຸຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນ ເກີນກວ່າກຳນົດນັ້ນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ, ພິກຂຸບອກອາບັດຊົ່ວຫຍາບແກ່ອນຸປະສຳບັນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ໄດ້ຮັບສົມມຸດຂອງພິກຂຸ”. ໃນໝວດສີ່ແຫ່ງພິກຂຸໄຂ້ (ຄິລານະຈະຕຸກກະ) ພິກຂຸຜູ້ໄຂ້ ເມື່ອມີກິດດ້ວຍຢາອື່ນ ແຕ່ເພາະຄວາມໂລບ ຈຶ່ງຂໍຢາອື່ນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄຂ້ ເມື່ອຂໍຢາໂດຍບໍ່ມີກິດດ້ວຍຢາ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມຕ້ອງອາບັດມີມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ສາທາລະນະ ພິກຂຸທັງສອງຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ຍ່ອມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

චතුක්කවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຈະຕຸກກະວານ (ໝວດສີ່) ຈົບແລ້ວ.

පඤ්චකවාරවණ්ණනා

ການອະທິບາຍປັນຈະກະວານ (ໝວດຫ້າ)

325. පඤ්චකෙසු පඤ්ච පුග්ගලා නියතාති ආනන්තරියානමෙවෙතං ගහණං. පඤ්ච ඡෙදනකා ආපත්තියො නාම පමාණාතික්කන්තෙ මඤ්චපීඨෙ නිසීදනකණ්ඩුප්පටිච්ඡාදිවස්සිකසාටිකාසු සුගතචීවරෙ ච වෙදිතබ්බා. පඤ්චහාකාරෙහීති අලජ්ජිතා, අඤ්ඤාණතා, කුක්කුච්චප්පකතතා, අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතා, කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතාති ඉමෙහි පඤ්චහි. පඤ්ච ආපත්තියො මුසාවාදපච්චයාති පාරාජිකථුල්ලච්චයදුක්කටසඞ්ඝාදිසෙසපාචිත්තියා. අනාමන්තචාරොති ‘‘සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා පුරෙභත්තං පච්ඡාභත්තං කුලෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජෙය්‍යා’’ති ඉමස්ස ආපුච්ඡිත්වා චාරස්ස අභාවො. අනධිට්ඨානන්ති ‘‘ගණභොජනෙ අඤ්ඤත්‍ර සමයා’’ති වුත්තං [Pg.173] සමයං අධිට්ඨහිත්වා භොජනං අධිට්ඨානං නාම; තථා අකරණං අනධිට්ඨානං. අවිකප්පනා නාම යා පරම්පරභොජනෙ විකප්පනා වුත්තා, තස්සා අකරණං. ඉමානි හි පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකස්ස ධුතඞ්ගෙනෙව පටික්ඛිත්තානි. උස්සඞ්කිතපරිසඞ්කිතොති යෙ පස්සන්ති, යෙ සුණන්ති, තෙහි උස්සඞ්කිතො චෙව පරිසඞ්කිතො ච. අපි අකුප්පධම්මො ඛීණාසවොපි සමානො, තස්මා අගොචරා පරිහරිතබ්බා. න හි එතෙසු සන්දිස්සමානො අයසතො වා ගරහතො වා මුච්චති. සොසානිකන්ති සුසානෙ පතිතකං. පාපණිකන්ති ආපණද්වාරෙ පතිතකං. ථූපචීවරන්ති වම්මිකං පරික්ඛිපිත්වා බලිකම්මකතං. ආභිසෙකිකන්ති නහානට්ඨානෙ වා රඤ්ඤො අභිසෙකට්ඨානෙ වා ඡඩ්ඩිතචීවරං. භතපටියාභතන්ති සුසානං නෙත්වා පුන ආනීතකං. පඤ්ච මහාචොරා උත්තරිමනුස්සධම්මෙ වුත්තා.

໓໒໕. ໃນໝວດຫ້າທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ “ບຸກຄົນ 5 ປະເພດເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້” (ປັນຈະ ປຸກຄະລາ ນิຍະຕາ) ນີ້ ເປັນການຖືເອົາອະນັນຕະຣິຍະກຳທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ອາບັດທີ່ຕ້ອງຕັດ 5 ຢ່າງ (ປັນຈະ ເສທະນະກາ ອາປັດຕิໂຍ) ພຶງຊາບໃນຕຽງແລະຕັ່ງທີ່ເກີນປະມານ, ໃນແຜ່ນນິສີທະນະ (ຜ້າປູນັ່ງ), ຜ້າປິດຝີ, ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ແລະໃນສຸຄົດຈີວອນ (ຈີວອນຂອງພຣະສຸຄົດ). ຄຳວ່າ “ໂດຍອາການ 5 ຢ່າງ” (ປັນຈະຫາກາເຣຫິ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊິຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ (ອັນຍານະຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ມັກລະແວງ (ກຸກກຸດຈະປະຄະຕະຕາ), ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ (ອະກັປປິເຍ ກັປປິຍະສັນຍິຕາ) ແລະຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ຄວນວ່າບໍ່ຄວນ (ກັປປິຍະ ອະກັປປິຍະສັນຍິຕາ). ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງມີມຸສາວາດເປັນປັດໄຈ” (ປັນຈະ ອາປັດຕິໂຍ ມຸສາວາທະປັດຈະຍາ) ໄດ້ແກ່ ປາຣາຊິກ, ຖຸນລັດໃຈ, ທຸກກົດ, ສັງຄາທิເສດ ແລະປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ “ການທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາ” (ອະນາມັນຕະຈາໂຣ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ມີການບອກລາແລ້ວທ່ຽວໄປ ຂອງພິກຂຸນີ້ ໃນສິກຂາບົດວ່າ “ພິກຂຸບໍ່ບອກລາພິກຂຸທີ່ມີຢູ່ ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນຕະກູນທັງຫຼາຍ ໃນເວລາຈັງຫັນ (ກ່ອນສັນ) ຫຼືເວລາເພນ (ຫຼັງສັນ)”. ຄຳວ່າ “ການບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ” (ອະນາທິດຖານັງ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງໃຈສັນອາຫານໃນສະໄໝ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນຄະນະໂພຊະນະ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ສະໄໝ” ນີ້ເອີ້ນວ່າ ອະທິຖານ; ການບໍ່ກະທຳຢ່າງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອະນາທິດຖານ. ຄຳວ່າ “ການບໍ່ໄດ້ວິກັບ” (ອະວິກັບປະນາ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ກະທຳວິກັບໃດ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນປະຣັມປະຣະໂພຊະນະ. ເພາະວ່າ ກິດ 5 ຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ພິກຂຸຜູ້ຖືບິນທະບາດເປັນວັດ (ປິນທະປາຕິກະ) ຍ່ອມຫ້າມໄດ້ດ້ວຍທຸດົງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ຖືກລະແວງແລະສົງໄສ” (ອຸດສັງກິຕະປະຣິສັງກິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເຫັນຢູ່ ຜູ້ໄດ້ຍິນຢູ່ ລະແວງແລະສົງໄສ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນພຣະຂີນາສົບຜູ້ມີທຳອັນບໍ່ກຳເລີບ (ອະກຸປປະທັມໂມ) ກໍຕາມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເວັ້ນອະໂຄຈອນທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ປາກົດຢູ່ໃນອະໂຄຈອນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກຄວາມເສຍຊື່ສຽງ ຫຼືການຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ “ຜ້າຕົກໃນປ່າຊ້າ” (ໂສສານິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ໃນປ່າຊ້າ. ຄຳວ່າ “ຜ້າຕົກທີ່ຮ້ານຄ້າ” (ປາປະນິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຕົກຢູ່ໃກ້ປະຕູຮ້ານຄ້າ. ຄຳວ່າ “ຜ້າພັນຈອມປວກ” (ຖູປະຈີວະລັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ພັນອ້ອມຈອມປວກແລ້ວເຮັດພິທີບູຊາ. ຄຳວ່າ “ຜ້າອາບນ້ຳ” (ອາພิເສກິກັງ) ໄດ້ແກ່ ຈີວອນທີ່ເຂົາຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນອາບນ້ຳ ຫຼືໃນບ່ອນສົງນ້ຳ (ອະພິເສກ) ຂອງພຣະລາຊາ. ຄຳວ່າ “ຜ້າທີ່ນຳໄປແລ້ວນຳກັບມາ” (ພະຕະປະຕິຍາພະຕັງ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ນຳໄປສູ່ປ່າຊ້າແລ້ວນຳກັບມາອີກ. ມະຫາໂຈນ 5 ປະເພດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳ (ປາຣາຊິກສິກຂາບົດທີ 4).

පඤ්චාපත්තියො කායතො සමුට්ඨන්තීති පඨමෙන ආපත්තිසමුට්ඨානෙන පඤ්ච ආපත්තියො ආපජ්ජති, ‘‘භික්ඛු කප්පියසඤ්ඤී සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කරොතී’’ති එවං අන්තරපෙය්‍යාලෙ වුත්තාපත්තියො. පඤ්ච ආපත්තියො කායතො ච වාචතො චාති තතියෙන ආපත්තිසමුට්ඨානෙන පඤ්ච ආපත්තියො ආපජ්ජති, ‘‘භික්ඛු කප්පියසඤ්ඤී සංවිදහිත්වා කුටිං කරොතී’’ති එවං තත්ථෙව වුත්තා ආපත්තියො. දෙසනාගාමිනියොති ඨපෙත්වා පාරාජිකඤ්ච සඞ්ඝාදිසෙසඤ්ච අවසෙසා.

ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍ” (ປັນຈາປັດຕິໂຍ ກາຍະໂຕ ສະມຸດຖັນຕິ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 5 ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີໜຶ່ງ (ກາຍສະມຸດຖານ) ຄື ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸມີຄວາມສຳຄັນວ່າຄວນ ໃຫ້ເຮັດກຸຕິດ້ວຍການຂໍເອງ”. ຄຳວ່າ “ອາບັດ 5 ຢ່າງຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນທາງກາຍແລະວາຈາ” (ປັນຈະ ອາປັດຕິໂຍ ກາຍະໂຕ ຈະ ວາຈະໂຕ ຈະ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 5 ຢ່າງ ດ້ວຍສະມຸດຖານແຫ່ງອາບັດທີສາມ (ກາຍະວາຈາສະມຸດຖານ) ຄື ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນອັນຕະຣະເປຍຍານນັ້ນເອງຢ່າງນີ້ວ່າ “ພິກຂຸມີຄວາມສຳຄັນວ່າຄວນ ສັ່ງໃຫ້ເຮັດກຸຕິ”. ຄຳວ່າ “ອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວພົ້ນໄດ້” (ເທສະນາກາມິນິໂຍ) ໄດ້ແກ່ ອາບັດທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ປາຣາຊິກແລະສັງຄາທິເສດ.

පඤ්ච කම්මානීති තජ්ජනීයනියස්සපබ්බාජනීයපටිසාරණීයානි චත්තාරි උක්ඛෙපනීයඤ්ච තිවිධම්පි එකන්ති පඤ්ච. යාවතතියකෙ පඤ්චාති උක්ඛිත්තානුවත්තිකාය භික්ඛුනියා යාවතතියං සමනුභාසනාය අප්පටිනිස්සජ්ජන්තියා පාරාජිකං ථුල්ලච්චයං දුක්කටන්ති තිස්සො, භෙදකානුවත්තකාදිසමනුභාසනාසු සඞ්ඝාදිසෙසො, පාපිකාය දිට්ඨියා අප්පටිනිස්සග්ගෙ පාචිත්තියං. අදින්නන්ති අඤ්ඤෙන අදින්නං. අවිදිතන්ති පටිග්ගණ්හාමීති චෙතනාය අභාවෙන අවිදිතං. අකප්පියන්ති පඤ්චහි සමණකප්පෙහි අකප්පියකතං; යං වා පනඤ්ඤම්පි අකප්පියමංසං අකප්පියභොජනං. අකතාතිරිත්තන්ති පවාරෙත්වා අතිරිත්තං අකතං. සමජ්ජදානන්ති නටසමජ්ජාදිදානං. උසභදානන්ති ගොගණස්ස අන්තරෙ උසභවිස්සජ්ජනං. චිත්තකම්මදානන්ති ආවාසං කාරෙත්වා තත්ථ චිත්තකම්මං කාරෙතුං වට්ටති. ඉදං පන පටිභානචිත්තකම්මදානං සන්ධාය වුත්තං. ඉමානි හි පඤ්ච කිඤ්චාපි ලොකස්ස පුඤ්ඤසම්මතානි, අථ ඛො අපුඤ්ඤානි අකුසලානියෙව[Pg.174]. උප්පන්නං පටිභානන්ති එත්ථ පටිභානන්ති කථෙතුකම්‍යතා වුච්චති. ඉමෙ පඤ්ච දුප්පටිවිනොදයාති න සුපටිවිනොදයා; උපායෙන පන කාරණෙන අනුරූපාහි පච්චවෙක්ඛනාඅනුසාසනාදීහි සක්කා පටිවිනොදෙතුන්ති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'ກຳ ໕ ປະການ' (pañca kammāni) ໄດ້ແກ່ ກຳ ໔ ປະການ ຄື ຕັດຊະນີຍະກຳ, ນິຍັດສະກຳ, ປັບພາຊະນີຍະກຳ, ປະຕິສາຣະນີຍະກຳ ແລະ ອຸກເຂປະນີຍະກຳ ເຖິງວ່າຈະມີ ໓ ປະເພດ ກໍນັບເປັນ ໑ ປະການ ລວມເປັນ ໕ ປະການ. ຄຳວ່າ '໕ ປະການໃນຍາວະຕະຕິຍະກະ' (yāvatatiyake pañca) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ຖືກສວດສົມນຸພາສັນຄົບ ໓ ເທື່ອ ແລ້ວບໍ່ສະຫຼະ (ຄວາມເຫັນນັ້ນ) ຕ້ອງອາບັດ ໓ ປະການ ຄື ປາຣາຊິກ, ຖຸນລັບໄຈ, ທຸກກົດ; ໃນການສວດສົມນຸພາສັນເພື່ອລະງັບການທຳລາຍສົງ (ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມຜູ້ທຳລາຍສົງ) ຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ; ໃນການບໍ່ສະຫຼະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ. ຄຳວ່າ 'ອະທິນນັງ' (adinnaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ຜູ້ອື່ນບໍ່ໄດ້ໃຫ້. ຄຳວ່າ 'ອະວິດິຕັງ' (aviditaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ຮູ້ ເພາະບໍ່ມີເຈດຕະນາວ່າ 'ເຮົາຈະຮັບປະເຄນ'. ຄຳວ່າ 'ອະກັບປິຍັງ' (akappiyaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ອະກັບປິຍະກະຕະ) ດ້ວຍສະມະນະກັບປະ ໕ ປະການ; ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະມັງສະ) ແລະ ໂພຊະນະທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະໂພຊະນະ) ອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອະກະຕາຕິຣິດຕັງ' (akatātirittaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດອະຕິຣິດຕະກຳ (ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຂອງເຫຼືອ) ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ປະວໍຣະນາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ສະມັດຊະທານັງ' (samajjadānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການໃຫ້ມະໂຫຣະສົບມີການຟ້ອນລຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອຸສະພະທານັງ' (usabhadānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການປ່ອຍໂຄອຸສະພະ (ພໍ່ພັນ) ໄປໃນລະຫວ່າງຝູງໂຄແມ່. ຄຳວ່າ 'ຈິດຕະກຳມະທານັງ' (cittakammadānaṃ) ໄດ້ແກ່ (ມີອະທິບາຍວ່າ) ເມື່ອສ້າງວິຫານແລ້ວ ຄວນໃຫ້ຂຽນພາບຈິດຕະກຳອັນວິຈິດໄວ້ໃນວິຫານນັ້ນ. ແຕ່ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໝາຍເຖິງ 'ການໃຫ້ພາບຈິດຕະກຳທີ່ເກີດຈາກປະຕິພານ' (ປະຕິພານະຈິດຕະກຳມະທານ). ແທ້ຈິງແລ້ວ ທານ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງວ່າຊາວໂລກຈະສົມມຸດວ່າເປັນບຸນ, ແຕ່ໂດຍເນື້ອແທ້ແລ້ວ ເປັນອະບຸນ ເປັນອະກຸສົນແທ້ໆ. ໃນຄຳວ່າ 'uppannaṃ paṭibhānaṃ' ນີ້ ຄຳວ່າ 'paṭibhāna' ໝາຍເຖິງ ຄວາມໃຜ່ຈະເວົ້າ (ຄວາມຢາກເວົ້າ). ຄຳວ່າ 'ime pañca duppaṭivinodayā' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຈະລະທຳລາຍໄດ້ງ່າຍໆ; ແຕ່ມີອະທິບາຍວ່າ ອາດຈະລະທຳລາຍໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍ ດ້ວຍເຫດຜົນ ແລະ ດ້ວຍການພິຈາລະນາຕັກເຕືອນອັນສົມຄວນເທົ່ານັ້ນ.

සකචිත්තං පසීදතීති එත්ථ ඉමානි වත්ථූනි – කටඅන්ධකාරවාසී ඵුස්සදෙවත්ථෙරො කිර චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා සින්දුවාරකුසුමසන්ථතමිව සමවිප්පකිණ්ණවාලිකං චෙතියඞ්ගණං ඔලොකෙන්තො බුද්ධාරම්මණං පීතිපාමොජ්ජං උප්පාදෙත්වා අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ මාරො පබ්බතපාදෙ නිබ්බත්තකාළමක්කටො විය හුත්වා චෙතියඞ්ගණෙ ගොමයං විප්පකිරන්තො ගතො. ථෙරො නාසක්ඛි අරහත්තං පාපුණිතුං, සම්මජ්ජිත්වා අගමාසි. දුතියදිවසෙපි ජරග්ගවො හුත්වා තාදිසමෙව විප්පකාරං අකාසි. තතියදිවසෙ වඞ්කපාදං මනුස්සත්තභාවං නිම්මිනිත්වා පාදෙන පරිකසන්තො අගමාසි. ථෙරො ‘‘එවරූපො බීභච්ඡපුරිසො සමන්තා යොජනප්පමාණෙසු ගොචරගාමෙසු නත්ථි, සියා නු ඛො මාරො’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මාරොසි ත්ව’’න්ති ආහ. ‘‘ආම, භන්තෙ, මාරොම්හි, න දානි තෙ වඤ්චෙතුං අසක්ඛි’’න්ති. ‘‘දිට්ඨපුබ්බො තයා තථාගතො’’ති? ‘‘ආම, දිට්ඨපුබ්බො’’ති. ‘‘මාරො නාම මහානුභාවො හොති, ඉඞ්ඝ තාව බුද්ධස්ස භගවතො අත්තභාවසදිසං අත්තභාවං නිම්මිනාහී’’ති? ‘‘න සක්කා, භන්තෙ, තාදිසං රූපං නිම්මිනිතුං; අපිච ඛො පන තංසරික්ඛකං පතිරූපකං නිම්මිනිස්සාමී’’ති සකභාවං විජහිත්වා බුද්ධරූපසදිසෙන අත්තභාවෙන අට්ඨාසි. ථෙරො මාරං ඔලොකෙත්වා ‘‘අයං තාව සරාගදොසමොහො එවං සොභති, කථං නු ඛො භගවා න සොභති සබ්බසො වීතරාගදොසමොහො’’ති බුද්ධාරම්මණං පීතිං පටිලභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. මාරො ‘‘වඤ්චිතොම්හි තයා, භන්තෙ’’ති ආහ. ථෙරොපි ‘‘කිං අත්ථි ජරමාර, තාදිසං වඤ්චෙතු’’න්ති ආහ. ලොකන්තරවිහාරෙපි දත්තො නාම දහරභික්ඛු චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා ඔලොකෙන්තො ඔදාතකසිණං පටිලභි. අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙසි. තතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා ඵලත්තයං සච්ඡාකාසි.

ໃນຄຳວ່າ 'ຈິດຂອງຕົນຍ່ອມເລື່ອມໃສ' (sakacittaṃ pasīdati) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຜຸດສະເທວະເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳກະຕະອັນທະການ (Kaṭaandhakāra) ປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ຫົ່ມຜ້າອຸຕຕະຣາສົງ (ຈີວອນ) ສະຫຼຽງບ່າຂ້າງໜຶ່ງ ຢືນຫຼຽວເບິ່ງລານເຈດີທີ່ມີຊາຍຫວ່ານສະເໝີກັນ ປານປະໜຶ່ງລາດດ້ວຍດອກຄັດເຄົ້າ (sinduvāra) ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປີຕິປາໂມດມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ແລ້ວຢືນຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພະຍາມານໄດ້ແປງກາຍເປັນລີງດຳໃຫຍ່ ເໝືອນລີງທີ່ເກີດຢູ່ຕີນພູ ມາຫວ່ານຂີ້ງົວຊະຊາຍໄປທົ່ວລານເຈດີ ແລ້ວໜີໄປ. ພຣະເຖຣະບໍ່ສາມາດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໄດ້ (ໃນຂະນະນັ້ນ) ຈຶ່ງຕ້ອງປັດກວາດອີກ ແລ້ວຫຼີກໄປ. ໃນມື້ທີສອງ ພະຍາມານກໍແປງກາຍເປັນງົວເຖົ້າ ເຮັດຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງນັ້ນອີກ. ໃນມື້ທີສາມ ພະຍາມານແປງກາຍເປັນມະນຸດຂາເກ ຍ່າງລາກຂາຂີດຂຽນໄປທົ່ວລານເຈດີ. ພຣະເຖຣະຄິດວ່າ 'ຄົນທີ່ມີຮູບຮ່າງໜ້າກຽດຊັງປານນີ້ ໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນໂດຍຮອບ ໑ ໂຍດ ບໍ່ມີເລີຍ, ຈະແມ່ນພະຍາມານຫຼືບໍ່ນໍ?' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ເຈົ້າແມ່ນພະຍາມານແມ່ນບໍ່?'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້ານ້ອຍແມ່ນພະຍາມານ, ບັດນີ້ ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຫຼອກລວງຈິດຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າໄດ້ອີກແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະຖາມວ່າ 'ເຈົ້າເຄີຍເຫັນພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າບໍ່?'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ເຄີຍເຫັນ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ພະຍາມານມີອານຸພາບຫຼາຍ, ເອົາເຖີ້ນ, ເຈົ້າຈົ່ງເນລະມິດກາຍໃຫ້ຄືກັບພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃຫ້ເບິ່ງດູ'. ພະຍາມານຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດເນລະມິດໃຫ້ຄືກັບພຣະວໍຣະກາຍນັ້ນໄດ້ດອກ, ແຕ່ຂ້ານ້ອຍຈະເນລະມິດໃຫ້ຄ້າຍຄືກັນ'. ແລ້ວລະທິ້ງຮ່າງເດີມ ເນລະມິດກາຍເປັນຮູບຄ້າຍຄືພຣະພຸດທະຮູບຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະຫຼຽວເບິ່ງພະຍາມານແລ້ວຄິດວ່າ 'ພະຍາມານນີ້ ຜູ້ຍັງມີຣາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ຍັງງົດງາມປານນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປາສະຈາກຣາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ໂດຍປະການທັງປວງ ຈະບໍ່ທົງງົດງາມຍິ່ງກວ່ານີ້ຫຼາຍເທົ່າໃດນໍ?'. ພຣະເຖຣະໄດ້ຮັບປີຕິມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາຣົມ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພະຍາມານກ່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຖືກພຣະຄຸນເຈົ້າຫຼອກລວງແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ພະຍາມານເຖົ້າ, ໃຜຈະໄປຫຼອກລວງຄົນຄືເຈົ້າໄດ້'. ແມ່ນແຕ່ໃນໂລກັນຕະຣະວິຫານ ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຊື່ວ່າ ທັດຕະ ປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ຫຼຽວເບິ່ງ ໄດ້ໂອດາຕະກະສິນ (ກຳນົດສີຂາວເປັນອາຣົມ) ບັນລຸສະມາບັດ ໘. ຈາກນັ້ນ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງຜົນ ໓ (ພຣະອະນາຄາມີ).

පරචිත්තං පසීදතීති එත්ථ ඉමානි වත්ථූනි – තිස්සො නාම දහරභික්ඛු ජම්බුකොලචෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා සඞ්කාරඡඩ්ඩනිං හත්ථෙන ගහෙත්වාව අට්ඨාසි[Pg.175]. තස්මිං ඛණෙ තිස්සදත්තත්ථෙරො නාම නාවාතො ඔරුය්හ චෙතියඞ්ගණං ඔලොකෙන්තො භාවිතචිත්තෙන සම්මට්ඨට්ඨානන්ති ඤත්වා පඤ්හාසහස්සං පුච්ඡි, ඉතරො සබ්බං විස්සජ්ජෙසි. අඤ්ඤතරස්මිම්පි විහාරෙ ථෙරො චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා වත්තං පරිච්ඡින්දි. යොනකවිසයතො චෙතියවන්දකා චත්තාරො ථෙරා ආගන්ත්වා චෙතියඞ්ගණං දිස්වා අන්තො අප්පවිසිත්වා ද්වාරෙයෙව ඨත්වා එකො ථෙරො අට්ඨ කප්පෙ අනුස්සරි, එකො සොළස, එකො වීසති, එකො තිංස කප්පෙ අනුස්සරි.

ໃນຄຳວ່າ 'ຈິດຂອງຜູ້ອື່ນຍ່ອມເລື່ອມໃສ' (paracittaṃ pasīdati) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຊື່ວ່າ ຕິດສະ ປັດກວາດລານເຈດີຊື່ ຈຳພູໂກລະ ແລ້ວຖືຕະກ້າຂີ້ເຫຍື້ອດ້ວຍມື ຢືນຢູ່. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະເຖຣະຊື່ວ່າ ຕິດສະທັດຕະ ລົງຈາກເຮືອ ຫຼຽວເບິ່ງລານເຈດີ ຮູ້ວ່າ 'ສະຖານທີ່ນີ້ ປັດກວາດໂດຍຜູ້ມີຈິດອົບຮົມແລ້ວ (ຫຼືຜູ້ບັນລຸມັກຜົນແລ້ວ)' ຈຶ່ງໄດ້ຖາມບັນຫາພັນຂໍ້, ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນກໍແກ້ໄຂໄດ້ທັງໝົດ. ໃນວິຫານອີກແຫ່ງໜຶ່ງ ພຣະເຖຣະປັດກວາດລານເຈດີແລ້ວ ກໍກຳນົດຂໍ້ວັດ. ພຣະເຖຣະ ໔ ອົງ ຜູ້ມາໄຫວ້ເຈດີຈາກໂຢນົກກະວິໄສ (Yonakavisaya) ມາຮອດ ເຫັນລານເຈດີແລ້ວ ບໍ່ທັນເຂົ້າໄປທາງໃນ ຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູນັ້ນເອງ. ພຣະເຖຣະອົງໜຶ່ງ ຣະນຶກຊາດໄດ້ ໘ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໑໖ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໒໐ ກັບ, ອົງໜຶ່ງ ໓໐ ກັບ.

දෙවතා අත්තමනා හොන්තීති එත්ථ ඉදං වත්ථු – එකස්මිං කිර විහාරෙ එකො භික්ඛු චෙතියඞ්ගණඤ්ච බොධියඞ්ගණඤ්ච සම්මජ්ජිත්වා නහායිතුං ගතො. දෙවතා ‘‘ඉමස්ස විහාරස්ස කතකාලතො පට්ඨාය එවං වත්තං පූරෙත්වා සම්මට්ඨපුබ්බො භික්ඛු නත්ථී’’ති පසන්නචිත්තා පුප්ඵහත්ථා අට්ඨංසු. ථෙරො ආගන්ත්වා ‘‘කතරගාමවාසිකාත්ථා’’ති ආහ. ‘‘භන්තෙ, ඉධෙව වසාම, ඉමස්ස විහාරස්ස කතකාලතො පට්ඨාය එවං වත්තං පූරෙත්වා සම්මට්ඨපුබ්බො භික්ඛු නත්ථීති තුම්හාකං, භන්තෙ, වත්තෙ පසීදිත්වා පුප්ඵහත්ථා ඨිතාම්හා’’ති දෙවතා ආහංසු.

ໃນຄຳວ່າ 'ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມມີໃຈຍິນດີ' (devatā attamanā honti) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນວິຫານແຫ່ງໜຶ່ງ ມີພຣະพິກຂຸອົງໜຶ່ງ ປັດກວາດລານເຈດີ ແລະ ລານຕົ້ນໂພແລ້ວ ຫຼີກໄປອາບນ້ຳ. ເທວະດາທັງຫຼາຍຄິດວ່າ 'ຕັ້ງແຕ່ສ້າງວິຫານນີ້ມາ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນເສນາສະນະວັດ ປັດກວາດລານເຈດີຄືພິກຂຸອົງນີ້ ບໍ່ເຄີຍມີເລີຍ' ຈຶ່ງມີຈິດເລື່ອມໃສ ຖືດອກໄມ້ໃນມືຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະກັບມາແລ້ວຖາມວ່າ 'ພວກທ່ານເປັນຊາວບ້ານໃດ?'. ເທວະດາທັງຫຼາຍຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນີ້ເອງ, ຕັ້ງແຕ່ສ້າງວິຫານນີ້ມາ ພິກຂຸຜູ້ບຳເພັນຂໍ້ວັດ ປັດກວາດລານເຈດີຄືພຣະຄຸນເຈົ້າ ບໍ່ເຄີຍມີເລີຍ, ຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍເລື່ອມໃສໃນຂໍ້ວັດຂອງພຣະຄຸນເຈົ້າ ຈຶ່ງຖືດອກໄມ້ໃນມືຢືນຢູ່ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'.

පාසාදිකසංවත්තනිකන්ති එත්ථ ඉදං වත්ථු – එකං කිර අමච්චපුත්තං අභයත්ථෙරඤ්ච ආරබ්භ අයං කථා උදපාදි ‘‘කිං නු ඛො අමච්චපුත්තො පාසාදිකො, අභයත්ථෙරොති උභොපි නෙ එකස්මිං ඨානෙ ඔලොකෙස්සාමා’’ති. ඤාතකා අමච්චපුත්තං අලඞ්කරිත්වා මහාචෙතියං වන්දාපෙස්සාමාති අගමංසු. ථෙරමාතාපි පාසාදිකං චීවරං කාරෙත්වා පුත්තස්ස පහිණි, ‘‘පුත්තො මෙ කෙසෙ ඡින්දාපෙත්වා ඉමං චීවරං පාරුපිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො මහාචෙතියං වන්දතූ’’ති. අමච්චපුත්තො ඤාතිපරිවුතො පාචීනද්වාරෙන චෙතියඞ්ගණං ආරුළ්හො, අභයත්ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො දක්ඛිණද්වාරෙන චෙතියඞ්ගණං ආරුහිත්වා චෙතියඞ්ගණෙ තෙන සද්ධිං සමාගන්ත්වා ආහ – ‘‘කිං ත්වං, ආවුසො, මහල්ලකත්ථෙරස්ස සම්මට්ඨට්ඨානෙ කචවරං ඡඩ්ඩෙත්වා මයා සද්ධිං යුගග්ගාහං ගණ්හාසී’’ති. අතීතත්තභාවෙ කිර අභයත්ථෙරො මහල්ලකත්ථෙරො නාම හුත්වා ගොචරගාමෙ චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජි, අමච්චපුත්තො මහාඋපාසකො හුත්වා සම්මට්ඨට්ඨානෙ කචවරං ගහෙත්වා ඡඩ්ඩෙසි.

ໃນຄຳວ່າ 'ເປັນໄປເພື່ອຄວາມໜ້າເລື່ອມໃສ' (pāsādikasaṃvattanika) ນີ້ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີການສົນທະນາກັນຂຶ້ນ ໂດຍປາຣົບເຖິງບຸດຂອງອາມາດຄົນໜຶ່ງ ແລະ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ວ່າ 'ລະຫວ່າງບຸດອາມາດ ກັບ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ໃຜຈະໜ້າເລື່ອມໃສ (ງົດງາມ) ກວ່າກັນ? ພວກ ເຮົາຈົ່ງເບິ່ງທັງສອງຄົນໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນເຖີ້ນ'. ພວກຍາດພີ່ນ້ອງໄດ້ຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍໃຫ້ບຸດອາມາດ ແລ້ວພາໄປເພື່ອນະມັດສະການມະຫາເຈດີ. ຝ່າຍໂຍມມານດາຂອງພຣະເຖຣະ ກໍໄດ້ຈັດທຳຈີວອນອັນໜ້າເລື່ອມໃສ ສົ່ງໄປໃຫ້ບຸດ (ພຣະເຖຣະ) ໂດຍສັ່ງວ່າ 'ຂໍໃຫ້ບຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ປົງຜົມແລ້ວ ຫົ່ມຈີວອນຜືນນີ້ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ໄປນະມັດສະການມະຫາເຈດີເຖີ້ນ'. ບຸດອາມາດ ແວດລ້ອມດ້ວຍຍາດພີ່ນ້ອງ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີທາງປະຕູທິດຕາເວັນອອກ (pācīnadvāra). ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີທາງປະຕູທິດໃຕ້ (dakkhiṇadvāra). ທັງສອງໄດ້ມາພົບກັນຢູ່ລານເຈດີ, ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ເຈົ້າຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອລົງໃນບ່ອນທີ່ພຣະເຖຣະຜູ້ແກ່ວັດປັດກວາດແລ້ວ ເພາະຜົນບຸນນັ້ນ ເຈົ້າຈຶ່ງມາຢືນທຽບຄຽງ (ປະຊັນຄວາມງາມ) ກັບເຮົາໄດ້ຫຼື?'. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະຊາດ ພຣະອະພະຍະເຖຣະ ເປັນພຣະມະຫາເຖຣະຜູ້ແກ່ວັດ ໄດ້ປັດກວາດລານເຈດີໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນ, ສ່ວນບຸດອາມາດ ເປັນມະຫາອຸປາສົກ ໄດ້ເກັບຂີ້ເຫຍື້ອໃນບ່ອນທີ່ພຣະເຖຣະປັດກວາດແລ້ວນັ້ນ ໄປຖິ້ມ.

සත්ථුසාසනං කතං හොතීති ඉදං සම්මජ්ජනවත්තං නාම බුද්ධෙහි වණ්ණිතං, තස්මා තං කරොන්තෙන සත්ථුසාසනං කතං හොති. තත්‍රිදං වත්ථු – ආයස්මා [Pg.176] කිර සාරිපුත්තො හිමවන්තං ගන්ත්වා එකස්මිං පබ්භාරෙ අසම්මජ්ජිත්වාව නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. භගවා ආවජ්ජන්තො ථෙරස්ස අසම්මජ්ජිත්වා නිසින්නභාවං ඤත්වා ආකාසෙන ගන්ත්වා ථෙරස්ස පුරතො අසම්මට්ඨට්ඨානෙ පාදානි දස්සෙත්වා පච්චාගඤ්ඡි. ථෙරො සමාපත්තිතො වුට්ඨිතො භගවතො පාදානි දිස්වා බලවහිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨාපෙත්වා ජණ්ණුකෙහි පතිට්ඨාය ‘‘අසම්මජ්ජිත්වා නිසින්නභාවං වත මෙ සත්ථා අඤ්ඤාසි, සඞ්ඝමජ්ඣෙ දානි චොදනං කාරෙස්සාමී’’ති දසබලස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා නිසීදි. භගවා ‘‘කුහිං ගතොසි, සාරිපුත්තා’’ති වත්වා ‘‘න පතිරූපං දානි තෙ මය්හං අනන්තරෙ ඨානෙ ඨත්වා විචරන්තස්ස අසම්මජ්ජිත්වා නිසීදිතු’’න්ති ආහ. තතො පට්ඨාය ථෙරො ගණ්ඨිකපටිමුඤ්චනට්ඨානෙපි තිට්ඨන්තො පාදෙන කචවරං වියූහිත්වාව තිට්ඨති.

ຄຳວ່າ 'ຊື່ວ່າໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ' (satthusāsanaṃ kataṃ hoti) ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍ້ວັດໃນການປັດກວາດນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍທົງສັນເສີນແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ເຮັດຂໍ້ວັດນັ້ນ ຊື່ວ່າໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ ແລ້ວນັ່ງເຂົ້າສັນຍາເວທະຍິຕະນิໂຣດສະມາບັດ ໃນເງື້ອມຜາແຫ່ງໜຶ່ງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດກ່ອນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ທົງພິຈາລະນາເບິ່ງ ຊົງຊາບວ່າພຣະເຖຣະນັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ຈຶ່ງສະເດັດໄປທາງອາກາດ ສະແດງຮອຍພຣະບາດໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ຕໍ່ໜ້າພຣະເຖຣະ ແລ້ວສະເດັດກັບ. ພຣະເຖຣະອອກຈາກສະມາບັດ ເຫັນຮອຍພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເກີດຄວາມລະອາຍແລະຢ້ານກົວ (ຫິຣິໂອຕຕັບປະ) ຢ່າງແຮງກ້າ ຄຸເຂົ່າລົງກັບພື້ນ ຄິດວ່າ 'ພຣະສາດສະດາທົງຊາບແລ້ວໜໍ ວ່າເຮົານັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ, ບັດນີ້ ພຣະອົງຄົງຈະຕັກເຕືອນເຮົາໃນທ່າມກາງສົງ' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະທົດສະພົນ ຖວາຍອະພິວາດແລ້ວນັ່ງຢູ່. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດຖາມວ່າ 'ສາຣີບຸດ, ເຈົ້າໄປໃສມາ?'. ແລ້ວຕັດວ່າ 'ສາຣີບຸດ, ການທີ່ເຈົ້ານັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ໄດ້ປັດກວາດ ໃນສະຖານທີ່ທີ່ເຮົາທ່ຽວໄປມາຢູ່ໃກ້ໆນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ'. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ພຣະເຖຣະ ເຖິງວ່າຈະຢືນຢູ່ໃນບ່ອນຜູກລູກດຸມຈີວອນ (gaṇṭhikapaṭimuñcanaṭṭhāna) ກໍຍ່ອມໃຊ້ຕີນເຂ່ຍຂີ້ເຫຍື້ອອອກກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຢືນຢູ່.

අත්තනො භාසපරියන්තං න උග්ගණ්හාතීති ‘‘ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං එත්තකං සුත්තං උපලබ්භති, එත්තකො විනිච්ඡයො, එත්තකං සුත්තඤ්ච විනිච්ඡයඤ්ච වක්ඛාමී’’ති එවං අත්තනො භාසපරියන්තං න උග්ගණ්හාති. ‘‘අයං චොදකස්ස පුරිමකථා, අයං පච්ඡිමකථා, අයං චුදිතකස්ස පුරිමකථා, අයං පච්ඡිමකථා, එත්තකං ගය්හූපගං, එත්තකං න ගය්හූපග’’න්ති එවං අනුග්ගණ්හන්තො පන පරස්ස භාසපරියන්තං න උග්ගණ්හාති නාම. ආපත්තිං න ජානාතීති පාරාජිකං වා සඞ්ඝාදිසෙසං වාති සත්තන්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං නානාකරණං න ජානාති. මූලන්ති ද්වෙ ආපත්තියා මූලානි කායො ච වාචා ච, තානි න ජානාති. සමුදයන්ති ඡ ආපත්තිසමුට්ඨානානි ආපත්තිසමුදයො නාම, තානි න ජානාති. පාරාජිකාදීනං වත්ථුං න ජානාතීතිපි වුත්තං හොති. නිරොධන්ති අයං ආපත්ති දෙසනාය නිරුජ්ඣති, වූපසම්මති, අයං වුට්ඨානෙනාති එවං ආපත්තිනිරොධං න ජානාති. සත්ත සමථෙ අජානන්තො පන ආපත්තිනිරොධගාමිනිපටිපදං න ජානාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຕົນ' (attano bhāsapariyantaṃ na uggaṇhāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກຳນົດໝາຍໄວ້ໃນໃຈວ່າ 'ໃນເລື່ອງນີ້ ມີພຣະສູດເທົ່ານີ້, ມີຄຳວິນິດໄສເທົ່ານີ້, ເຮົາຈະກ່າວພຣະສູດແລະຄຳວິນິດໄສເທົ່ານີ້'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ກຳນົດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າທຳອິດຂອງໂຈດ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍຂອງໂຈດ, ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າທຳອິດຂອງຈຳເລີຍ (ຜູ້ຖືກໂຈດ), ນີ້ແມ່ນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍຂອງຈຳເລີຍ, ຄຳເວົ້າເທົ່ານີ້ຄວນຖືເອົາ, ຄຳເວົ້າເທົ່ານີ້ບໍ່ຄວນຖືເອົາ' ຊື່ວ່າ ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກອາບັດ' (āpattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຄວາມຕ່າງກັນຂອງກອງອາບັດ ໗ ມີປາຣາຊິກ ຫຼື ສັງຄາທິເສດ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມູນ' (mūla) ໄດ້ແກ່ ມູນເຫດແຫ່ງການຕ້ອງອາບັດ ໒ ປະການ ຄື ກາຍ ແລະ ວາຈา, ບໍ່ຮູ້ຈັກມູນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະມຸໄທ' (samudaya) ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງການຕ້ອງອາບັດ ໖ ປະການ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ອາບັດຕິສະມຸໄທ, ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມຸດຖານເຫຼົ່ານັ້ນ. (ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ ກໍມີ). ຄຳວ່າ 'ນิໂຣດ' (nirodha) ໄດ້ແກ່ ຄວາມດັບອາບັດ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ອາບັດນີ້ ຍ່ອມດັບ (ລະງັບ) ດ້ວຍການສະແດງ (ເທດສະນາ), ອາບັດນີ້ ຍ່ອມດັບດ້ວຍການອອກ (ວຸດຖານະ - ປະຣິວາດ, ມານັດ, ອັບພານ)' ດັ່ງນີ້, ບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມດັບອາບັດນັ້ນ. ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມະຖະ ໗ ປະການ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກທາງດຳເນີນໄປສູ່ຄວາມດັບອາບັດ (ອາບັດຕິນิໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ).

අධිකරණපඤ්චකෙ අධිකරණං නාම චත්තාරි අධිකරණානි. අධිකරණස්ස මූලං නාම තෙත්තිංස මූලානි – විවාදාධිකරණස්ස ද්වාදස මූලානි, අනුවාදාධිකරණස්ස චුද්දස, ආපත්තාධිකරණස්ස ඡ, කිච්චාධිකරණස්ස එකං; තානි පරතො ආවි භවිස්සන්ති. අධිකරණසමුදයො නාම අධිකරණසමුට්ඨානං. විවාදාධිකරණං අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි නිස්සාය උප්පජ්ජති; අනුවාදාධිකරණං චතස්සො විපත්තියො; ආපත්තාධිකරණං සත්තාපත්තික්ඛන්ධෙ; කිච්චාධිකරණං චත්තාරි සඞ්ඝකිච්චානීති ඉමං විභාගං න ජානාතීති අත්ථො[Pg.177]. අධිකරණනිරොධං න ජානාතීති ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන මූලාමූලං ගන්ත්වා විනිච්ඡයසමථං පාපෙතුං න සක්කොති; ‘‘ඉදං අධිකරණං ද්වීහි, ඉදං චතූහි, ඉදං තීහි ඉදං එකෙන සමථෙන සම්මතී’’ති එවං සත්ත සමථෙ අජානන්තො පන අධිකරණනිරොධගාමිනිපටිපදං න ජානාති නාම. වත්ථුං න ජානාතීති ‘‘ඉදං පාරාජිකස්ස වත්ථු, ඉදං සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති එවං සත්තන්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං වත්ථුං න ජානාති. නිදානන්ති ‘‘සත්තන්නං නිදානානං ඉදං සික්ඛාපදං එත්ථ පඤ්ඤත්තං, ඉදං එත්ථා’’ති න ජානාති. පඤ්ඤත්තිං න ජානාතීති තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ පඨමපඤ්ඤත්තිං න ජානාති. අනුපඤ්ඤත්තින්ති පුනප්පුනං පඤ්ඤත්තිං න ජානාති. අනුසන්ධිවචනපථන්ති කථානුසන්ධි-විනිච්ඡයානුසන්ධිවසෙන වත්ථුං න ජානාති. ඤත්තිං න ජානාතීති සබ්බෙන සබ්බං ඤත්තිං න ජානාති. ඤත්තියා කරණං න ජානාතීති ඤත්තිකිච්චං න ජානාති, ඔසාරණාදීසු නවසු ඨානෙසු ඤත්තිකම්මං නාම හොති, ඤත්තිදුතියඤත්තිචතුත්ථකම්මෙසු ඤත්තියා කම්මප්පත්තො හුත්වා තිට්ඨතීති න ජානාති. න පුබ්බකුසලො හොති න අපරකුසලොති පුබ්බෙ කථෙතබ්බඤ්ච පච්ඡා කථෙතබ්බඤ්ච න ජානාති, ඤත්ති නාම පුබ්බෙ ඨපෙතබ්බා, පච්ඡා න ඨපෙතබ්බාතිපි න ජානාති. අකාලඤ්ඤූ ච හොතීති කාලං න ජානාති, අනජ්ඣිට්ඨො අයාචිතො භාසති, ඤත්තිකාලම්පි ඤත්තිඛෙත්තම්පි ඤත්තිඔකාසම්පි න ජානාති.

ໃນໝວດອະທິການ ໕ (adhikaraṇapañca) ນັ້ນ: ຄຳວ່າ 'ອະທິການ' ໄດ້ແກ່ ອະທິການ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ມູນເຫດແຫ່ງອະທິການ' ໄດ້ແກ່ ມູນເຫດ ໓໓ ປະການ ຄື: ມູນເຫດແຫ່ງວິວາດາທິການ ໑໒ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງອະນຸວາດາທິການ ໑໔ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງອາບັດຕາທິການ ໖ ປະການ, ມູນເຫດແຫ່ງກິດຈາທິການ ໑ ປະການ; ມູນເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ (ໃນຄຳອະທິບາຍຂ້າງໜ້າ). ຄຳວ່າ 'ອະທິກະຣະນະສະມຸໄທ' ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານແຫ່ງອະທິການ. ວິວາດາທິການ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ; ອະນຸວາດາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວິບັດ ໔ ປະການ; ອາບັດຕາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກອງອາບັດ ໗; ກິດຈາທິການ ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັງຄະກິດ ໔ ປະການ; ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກການຈຳແນກນີ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມດັບອະທິການ' (adhikaraṇanirodhaṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດນຳໄປສູ່ຄວາມລະງັບດ້ວຍການວິນິດໄສ ໂດຍທຳ ໂດຍວິນັຍ ແລະ ໂດຍຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ (ຈາກມູນເຖິງມູນ); ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໒ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໔ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໓ ປະການ, ອະທິການນີ້ ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ ໑ ປະການ' ດັ່ງນີ້. ພຣະວິນັຍທອນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກສະມະຖະ ໗ ປະການ ຊື່ວ່າ ບໍ່ຮູ້ຈັກທາງດຳເນີນໄປສູ່ຄວາມດັບອະທິການ (ອະທິກະຣະນະນິໂຣທະຄາມິນີປະຕິປະທາ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸ' (vattuṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກວັດຖຸແຫ່ງກອງອາບັດ ໗ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ນີ້ແມ່ນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດປາຣາຊິກ, ນີ້ແມ່ນວັດຖຸແຫ່ງອາບັດສັງຄາທິເສດ'. ຄຳວ່າ 'ນິທານ' (nidāna) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກນິທານ ໗ ປະການ ໂດຍກຳນົດວ່າ 'ສິກຂາບົດນີ້ ພຣະອົງທົງບັນຍັດໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນີ້, ສິກຂາບົດນີ້ ພຣະອົງທົງບັນຍັດໄວ້ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກບັນຍັດ' (paññattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກປະຖົມບັນຍັດ (ບັນຍັດທຳອິດ) ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ອະນຸບັນຍັດ' (anupaññatti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກສິກຂາບົດທີ່ທົງບັນຍັດເພີ່ມເຕີມເປັນໄລຍະໆ. ຄຳວ່າ 'ທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳອະນຸສົນທິ' (anusandhivacanapatha) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກເລື່ອງລາວໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸສົນທິແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ແລະ ອະນຸສົນທິແຫ່ງການວິນິດໄສ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກຍັດຕິ' (ñattiṃ na jānāti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກຍັດຕິໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຈັກການທຳຍັດຕິ' (ñattiyā karaṇa) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກກິດຈະກຳແຫ່ງຍັດຕິ (ñattikicca), ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ ຍັດຕິກຳ ຍ່ອມມີໃນຖານະ ໙ ປະການ ມີໂອສາຣະນາ (ການຮັບເຂົ້າໝູ່) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເມື່ອຕັ້ງຍັດຕິໃນຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ ແລະ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳແລ້ວ ຍັດຕິນັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນກຳມະວາຈາ (kammappatto) ຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງປາຍ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວໃນພາຍຫຼັງ, ແລະ ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຍັດຕິ ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ບໍ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນພາຍຫຼັງ'. ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຈັກກາລະ' (akālaññū ca hoti) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຈັກເວລາ, ກ່າວສະແດງໂດຍບໍ່ມີຜູ້ເຊື້ອເຊີນ ບໍ່ມີຜູ້ຮ້ອງຂໍ, ແລະ ບໍ່ຮູ້ຈັກກາລະແຫ່ງຍັດຕິ, ເຂດແຫ່ງຍັດຕິ ແລະ ໂອກາດແຫ່ງຍັດຕິ.

මන්දත්තා මොමූහත්තාති කෙවලං අඤ්ඤාණෙන මොමූහභාවෙන ධුතඞ්ගෙ ආනිසංසං අජානිත්වා. පාපිච්ඡොති තෙන අරඤ්ඤවාසෙන පච්චයලාභං පත්ථයමානො. පවිවෙකන්ති කායචිත්තඋපධිවිවෙකං. ඉදමත්ථිතන්ති ඉමාය කල්‍යාණාය පටිපත්තියා අත්ථො එතස්සාති ඉදමත්ථි, ඉදමත්ථිනො භාවො ඉදමත්ථිතා; තං ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය න අඤ්ඤං කිඤ්චි ලොකාමිසන්ති අත්ථො.

ຄຳວ່າ "Mandattā momūhattā" (ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຂົາ ແລະ ຫຼົງງົມງາຍ) ຄື ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ ແລະ ຄວາມຫຼົງງົມງາຍລ້ວນໆ ໂດຍບໍ່ຮູ້ອານິສົງໃນທຸດົງ. ຄຳວ່າ "Pāpiccho" (ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ) ຄື ຜູ້ປາດຖະໜາການໄດ້ຮັບປັດໄຈດ້ວຍການຢູ່ໃນປ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Pavivekaṃ" (ຄວາມວິເວກ) ຄື ຄວາມວິເວກທາງກາຍ, ທາງຈິດ ແລະ ທາງອຸປະທິ (ກາຍວິເວກ, ຈິດຕະວິເວກ, ອຸປະທິວິເວກ). ຄຳວ່າ "Idamatthitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້) ຄື ປະໂຫຍດດ້ວຍການປະຕິບັດອັນດີງາມນີ້ມີແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Idamatthi" (ຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້), ຄວາມເປັນແຫ່ງພິກຂຸຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ "Idamatthitā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້); ອະທິບາຍວ່າ ອາໄສຄວາມເປັນຜູ້ມີປະໂຫຍດດ້ວຍສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ອາໄສໂລກາມິດຢ່າງອື່ນແຕ່ຢ່າງໃດ.

උපොසථං න ජානාතීති නවවිධං උපොසථං න ජානාති. උපොසථකම්මන්ති අධම්මෙනවග්ගාදිභෙදං චතුබ්බිධං උපොසථකම්මං න ජානාති. පාතිමොක්ඛන්ති ද්වෙ මාතිකා න ජානාති. පාතිමොක්ඛුද්දෙසන්ති සබ්බම්පි නවවිධං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං න ජානාති. පවාරණන්ති නවවිධං පවාරණං න ජානාති. පවාරණාකම්මං උපොසථකම්මසදිසමෙව.

ຄຳວ່າ "Uposathaṃ na jānāti" (ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດ) ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Uposathakammaṃ" (ອຸໂປສົດກຳ) ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸໂປສົດກຳ 4 ປະການ ມີອະທັມມະວັກຄະ (ກຳບໍ່ເປັນທຳເປັນພັກພວກ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Pātimokkhaṃ" (ປາຕິໂມກ) ຄື ບໍ່ຮູ້ມາຕິກາ 2 ປະການ. ຄຳວ່າ "Pātimokkhuddesaṃ" (ປາຕິໂມກຂຸດເທດ) ຄື ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸດເທດທັງໝົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Pavāraṇaṃ" (ປະວາຣະນາ) ຄື ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ 9 ປະການ. ສ່ວນ "Pavāraṇākammaṃ" (ປະວາຣະນາກຳ) ກໍເໝືອນກັບອຸໂປສົດກຳນັ້ນເອງ.

අපාසාදිකපඤ්චකෙ [Pg.178] – අපාසාදිකන්ති කායදුච්චරිතාදි අකුසලකම්මං වුච්චති. පාසාදිකන්ති කායසුචරිතාදි කුසලකම්මං වුච්චති. අතිවෙලන්ති වෙලං අතික්කම්ම බහුතරං කාලං කුලෙසු අප්පං විහාරෙති අත්ථො. ඔතාරොති කිලෙසානං අන්තො ඔතරණං. සංකිලිට්ඨන්ති දුට්ඨුල්ලාපත්තිකායසංසග්ගාදිභෙදං. විසුද්ධිපඤ්චකෙපවාරණාග්ගහණෙන නවවිධාපි පවාරණා වෙදිතබ්බා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ໃນໝວດຫ້າແຫ່ງທຳອັນບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ (Apāsādikapañcake) — ຄຳວ່າ "Apāsādikaṃ" (ບໍ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ) ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນກຳ ມີກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Pāsādikaṃ" (ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ) ໄດ້ແກ່ ກຸສົນກຳ ມີກາຍສຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Ativelaṃ" (ເກີນເວລາ) ອະທິບາຍວ່າ ການລ່ວງເລີຍເວລາ ຄື ໃຊ້ເວລາສ່ວນຫຼາຍຢູ່ໃນຕະກູນທັງຫຼາຍ ແລະ ຢູ່ອາໄສໃນວັດພຽງເລັກນ້ອຍ. ຄຳວ່າ "Otāro" (ຊ່ອງທາງ) ຄື ການກ້າວລົງສູ່ພາຍໃນແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "Saṃkiliṭṭhaṃ" (ເສົ້າໝອງ) ຄື ມີປະເພດອາບັດຊົ່ວຫຍາບ (ທຸລົນ) ແລະ ການກ່ຽວຂ້ອງທາງກາຍເປັນຕົ້ນ. ໃນໝວດຫ້າແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ (Visuddhipañcake) ດ້ວຍການຖືເອົາປະວາຣະນາ ພຶງຊາບປະວາຣະນາທັງ 9 ປະການ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

පඤ්චකවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໝວດຫ້າ (ປັນຈະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

ඡක්කවාරවණ්ණනා

ການອະທິບາຍໝວດຫົກ (ສັກກະວານ)

326. ඡක්කෙසු – ඡ සාමීචියොති ‘‘සො ච භික්ඛු අනබ්භිතො, තෙ ච භික්ඛූ ගාරය්හා, අයං තත්ථ සාමීචි’’, ‘‘යුඤ්ජන්තායස්මන්තො සකං, මා වො සකං විනස්සාති අයං තත්ථ සාමීචි’’, ‘‘අයං තෙ භික්ඛු පත්තො යාව භෙදනාය ධාරෙතබ්බොති අයං තත්ථ සාමීචි’’, ‘‘තතො නීහරිත්වා භික්ඛූහි සද්ධිං සංවිභජිතබ්බං, අයං තත්ථ සාමීචි’’, ‘‘අඤ්ඤාතබ්බං පරිපුච්ඡිතබ්බං පරිපඤ්හිතබ්බං, අයං තත්ථ සාමීචි’’, ‘‘යස්ස භවිස්සති සො හරිස්සතීති අයං තත්ථ සාමීචී’’ති ඉමා භික්ඛුපාතිමොක්ඛෙයෙව ඡ සාමීචියො. ඡ ඡෙදනකාති පඤ්චකෙ වුත්තා පඤ්ච භික්ඛුනීනං උදකසාටිකාය සද්ධිං ඡ. ඡහාකාරෙහීති අලජ්ජිතා අඤ්ඤාණතා කුක්කුච්චපකතතා අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතා කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතා සතිසම්මොසාති. තත්ථ එකරත්තඡාරත්තසත්තාහාතික්කමාදීසු ආපත්තිං සතිසම්මොසෙන ආපජ්ජති. සෙසං වුත්තනයමෙව. ඡ ආනිසංසා විනයධරෙති පඤ්චකෙ වුත්තා පඤ්ච තස්සාධෙය්‍යො උපොසථොති ඉමිනා සද්ධිං ඡ.

໓໒໖. ໃນໝວດຫົກທັງຫຼາຍ (Chakkesu) — ຄຳວ່າ "Cha sāmīciyo" (ສາມີຈິກຳ 6 ປະການ) ຄື ສາມີຈິກຳ (ຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນ) 6 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ໃນພິກຂຸປາຕິໂມກນັ້ນເອງ ຄື: "ພິກຂຸນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ ແລະ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນສ່ວນຂອງຕົນ ຢ່າໃຫ້ສ່ວນຂອງຕົນຈົບບັດສູນໄປເລີຍ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ດູກ່ອນພິກຂຸ ບາດນີ້ຂອງເຈົ້າ ພຶງຊົງໄວ້ຈົນກວ່າຈະແຕກ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ນຳອອກຈາກບ່ອນນັ້ນແແລ້ວ ພຶງແບ່ງປັນຮ່ວມກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ສິ່ງທີ່ບໍ່ຮູ້ ພຶງຖາມ ພຶງໄຕ່ຖາມ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ", "ຂອງນັ້ນຈັກມີແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຈົ່ງນຳໄປ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ". ຄຳວ່າ "Cha chedanakā" (ເຊທະນະກະ 6 ປະການ) ຄື ອາບັດເຊທະນະກະ (ທີ່ຕ້ອງຕັດ) 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອາບັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ເປັນ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ "Chahākārehi" (ດ້ວຍອາການ 6 ປະການ) ຄື ຄວາມບໍ່ລະອາຍ, ຄວາມບໍ່ຮູ້, ຄວາມມີຄວາມລະແວງສົງໄສເປັນປົກກະຕິ, ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ, ຄວາມສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ຄວນວ່າບໍ່ຄວນ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ. ໃນອາການ 6 ປະການນັ້ນ ພິກຂຸຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໃນການລ່ວງລາຕີໜຶ່ງ, ລ່ວງຫົກລາຕີ, ລ່ວງເຈັດວັນ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Cha ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 6 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ຄື ອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອານິສົງຂໍ້ "tassādheyyo uposatho" (ອຸໂປສົດເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ເປັນ 6 ປະການ.

ඡ පරමානීති ‘‘දසාහපරමං අතිරෙකචීවරං ධාරෙතබ්බං, මාසපරමං තෙන භික්ඛුනා තං චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං, සන්තරුත්තරපරමං තෙන භික්ඛුනා තතො චීවරං සාදිතබ්බං, ඡක්ඛත්තුපරමං තුණ්හීභූතෙන උද්දිස්ස ඨාතබ්බං, නවං පන භික්ඛුනා සන්ථතං කාරාපෙත්වා ඡබ්බස්සානි ධාරෙතබ්බං ඡබ්බස්සපරමතා ධාරෙතබ්බං, තියොජනපරමං සහත්ථා ධාරෙතබ්බානි, දසාහපරමං අතිරෙකපත්තො ධාරෙතබ්බො, සත්තාහපරමං සන්නිධිකාරකං පරිභුඤ්ජිතබ්බානි, ඡාරත්තපරමං තෙන භික්ඛුනා තෙන චීවරෙන විප්පවසිතබ්බං, චතුක්කංසපරමං, අඩ්ඪතෙය්‍යකංසපරමං, ද්වඞ්ගුලපබ්බපරමං ආදාතබ්බං, අට්ඨඞ්ගුලපරමං මඤ්චපටිපාදකං[Pg.179], අට්ඨඞ්ගුලපරමං දන්තකට්ඨ’’න්ති ඉමානි චුද්දස පරමානි. තත්ථ පඨමානි ඡ එකං ඡක්කං, තතො එකං අපනෙත්වා සෙසෙසු එකෙකං පක්ඛිපිත්වාතිආදිනා නයෙන අඤ්ඤානිපි ඡක්කානි කාතබ්බානි.

ຄຳວ່າ "Cha paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 6 ປະການ) ຄື ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 14 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ພຶງຊົງອະຕິເຣກຈີວອນໄວ້ໄດ້ 10 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງເກັບຈີວອນນັ້ນໄວ້ໄດ້ 1 ເດືອນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງຍິນດີຈີວອນຈາກບ່ອນນັ້ນໄດ້ ມີຜ້າອັນຕະຣະວາສົກ ແລະ ອຸຕຕະຣາສົງເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງເປັນຜູ້ດຸດສະນີພາບຢືນເຈາະຈົງໄດ້ 6 ເທື່ອເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸໃຫ້ເຮັດເຄື່ອງລາດໃໝ່ແລ້ວ ພຶງຊົງໄວ້ໄດ້ 6 ປີ, ຄວາມເປັນຜູ້ຊົງໄວ້ໄດ້ 6 ປີເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງນຳໄປດ້ວຍມືຂອງຕົນໄດ້ 3 ໂຍດເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງຊົງອະຕິເຣກບາດໄວ້ໄດ້ 10 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງບໍລິໂພກເພສັດທີ່ເຮັດການສັ່ງສົມໄວ້ໄດ້ 7 ວັນເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພິກຂຸນັ້ນພຶງຢູ່ປາສະຈາກຈີວອນນັ້ນໄດ້ 6 ລາຕີເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີກຳນົດ 4 ກັງສະເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີກຳນົດ 2 ກັງສະເຄິ່ງເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ພຶງຖືເອົາໄດ້ 2 ຂໍ້ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີເທົ້າຕຽງ 8 ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ", "ມີໄມ້ສີແຂ້ວ 8 ອະງຸ່ນິ້ວເປັນຢ່າງຍິ່ງ". ໃນຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 14 ປະການນັ້ນ, 6 ປະການທຳອິດ ເປັນໝວດຫົກໜຶ່ງ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຫາກຕັດອອກ 1 ປະການ ແລ້ວໃສ່ປະການອື່ນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໄປເທື່ອລະປະການ ກໍພຶງເຮັດເປັນໝວດຫົກອື່ນໆ ໄດ້ດ້ວຍນັຍນີ້ເປັນຕົ້ນ.

ඡ ආපත්තියොති තීණි ඡක්කානි අන්තරපෙය්‍යාලෙ වුත්තානි. ඡ කම්මානීති තජ්ජනීය-නියස්ස-පබ්බාජනීය-පටිසාරණීයානි චත්තාරි, ආපත්තියා අදස්සනෙ ච අප්පටිකම්මෙ ච වුත්තද්වයම්පි එකං, පාපිකාය දිට්ඨියා අප්පටිනිස්සග්ගෙ එකන්ති ඡ. නහානෙති ඔරෙනඩ්ඪමාසං නහානෙ; විප්පකතචීවරාදිඡක්කද්වයං කථිනක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ "Cha āpattiyo" (ໝວດຫົກແຫ່ງອາບັດ) ຄື ໝວດຫົກ 3 ໝວດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັນຕະຣະເປຍຍານ. ຄຳວ່າ "Cha kammāni" (ກຳ 6 ປະການ) ຄື ຕັດຊະນີຍະກຳ, ນິຍັດສະກຳ, ປັບບາຊະນີຍະກຳ, ປະຕິສາຣະນີຍະກຳ ລວມເປັນ 4 ປະການ; ກຳ 2 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ເພາະການບໍ່ເຫັນອາບັດ ແລະ ການບໍ່ແກ້ໄຂອາບັດ ນັບເປັນ 1 ປະການ; ກຳເພາະການບໍ່ສະຫຼະທິດຖິອັນຊົ່ວຊ້າ ນັບເປັນ 1 ປະການ ລວມເປັນ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ "Nahāne" (ໃນການອາບນ້ຳ) ຄື ໃນສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການອາບນ້ຳພາຍໃນເຄິ່ງເດືອນ; ໝວດຫົກ 2 ໝວດ ມີວິບປະຄະຕະຈີວອນ (ຈີວອນທີ່ເຮັດຄ້າງໄວ້) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ඡක්කවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໝວດຫົກ (ສັກກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

සත්තකවාරවණ්ණනා

ການອະທິບາຍໝວດເຈັດ (ສັດຕະກະວານ)

327. සත්තකෙසු – සත්ත සාමීචියොති පුබ්බෙ වුත්තෙසු ඡසු ‘‘සා ච භික්ඛුනී අනබ්භිතා, තා ච භික්ඛුනියො ගාරය්හා, අයං තත්ථ සාමීචී’’ති ඉමං පක්ඛිපිත්වා සත්ත වෙදිතබ්බා. සත්ත අධම්මිකා පටිඤ්ඤාතකරණාති ‘‘භික්ඛු පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නො හොති, පාරාජිකෙන චොදියමානො ‘සඞ්ඝාදිසෙසං අජ්ඣාපන්නොම්හී’ති පටිජානාති, තං සඞ්ඝො සඞ්ඝාදිසෙසෙන කාරෙති, අධම්මිකං පටිඤ්ඤාතකරණ’’න්ති එවං සමථක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨා. ධම්මිකාපි තත්ථෙව නිද්දිට්ඨා. සත්තන්නං අනාපත්ති සත්තාහකරණීයෙන ගන්තුන්ති වස්සූපනායිකක්ඛන්ධකෙ වුත්තං. සත්තානිසංසා විනයධරෙති ‘‘තස්සාධෙය්‍යො උපොසථො පවාරණා’’ති ඉමෙහි සද්ධිං පඤ්චකෙ වුත්තා පඤ්ච සත්ත හොන්ති. සත්ත පරමානීති ඡක්කෙ වුත්තානියෙව සත්තකවසෙන යොජෙතබ්බානි. කතචීවරන්තිආදීනි ද්වෙ සත්තකානි කථිනක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨානි.

໓໒໗. ໃນໝວດເຈັດທັງຫຼາຍ (Sattakesu) — ຄຳວ່າ "Satta sāmīciyo" (ສາມີຈິກຳ 7 ປະການ) ພຶງຊາບໂດຍການເພີ່ມຂໍ້ "ພິກຂຸນີນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການຮຽກເຂົ້າໝູ່ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຄວນຕິຕຽນ ນີ້ເປັນສາມີຈິກຳໃນເລື່ອງນັ້ນ" ເຂົ້າໃນສາມີຈິກຳ 6 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້. ຄຳວ່າ "Satta adhammikā paṭiññātakaraṇā" (ການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ 7 ປະການ) ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ດັ່ງນີ້: "ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ, ເມື່ອຖືກໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກ ຍອມຮັບວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງອາບັດສັງຄາທິເສດ', ສົງໃຫ້ພິກຂຸນັ້ນປັບອາບັດສັງຄາທິເສດ ນີ້ເປັນການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ບໍ່ເປັນທຳ". ການເຮັດຕາມປະຕິຍານທີ່ເປັນທຳ ກໍໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະນັ້ນເອງ. ໝວດເຈັດວ່າດ້ວຍ "Sattannaṃ anāpatti sattāhakaraṇīyena gantun" (ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດຂອງບຸກຄົນ 7 ປະເພດ ຜູ້ໄປດ້ວຍສັດຕາຫະກະຣະນີຍະ) ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວັດສູປະນາຍິກັກຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Satta ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 7 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ຄື ອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ ລວມກັບອານິສົງຂໍ້ "tassādheyyo uposatho pavāraṇā" (ອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ເປັນ 7 ປະການ. ຄຳວ່າ "Satta paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 7 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫົກນັ້ນເອງ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດເຈັດ. ໝວດເຈັດ 2 ໝວດ ມີຄຳວ່າ "Katacīvaraṃ" (ຈີວອນທີ່ເຮັດແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ.

භික්ඛුස්ස න හොති ආපත්ති දට්ඨබ්බා, භික්ඛුස්ස හොති ආපත්ති දට්ඨබ්බා, භික්ඛුස්ස හොති ආපත්ති පටිකාතබ්බාති ඉමානි තීණි සත්තකානි, ද්වෙ අධම්මිකානි, එකං ධම්මිකං; තානි තීණිපි චම්පෙය්‍යකෙ නිද්දිට්ඨානි. අසද්ධම්මාති අසතං ධම්මා, අසන්තො වා ධම්මා; අසොභනා හීනා ලාමකාති අත්ථො. සද්ධම්මාති සතං බුද්ධාදීනං ධම්මා; සන්තො වා ධම්මා සුන්දරා උත්තමාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ໝວດເຈັດ 3 ໝວດເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "Bhikkhussa na hoti āpatti daṭṭhabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸບໍ່ຕ້ອງອາບັດ), "Bhikkhussa hoti āpatti daṭṭhabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸຕ້ອງອາບັດ), "Bhikkhussa hoti āpatti paṭikātabbā" (ພຶງເຫັນວ່າພິກຂຸຕ້ອງອາບັດທີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂ); 2 ໝວດທຳອິດບໍ່ເປັນທຳ, 1 ໝວດຫຼັງເປັນທຳ; ທັງ 3 ໝວດນັ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຈຳເປຍຍະຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Asaddhammā" (ອະສັດທຳ) ຄື ທຳຂອງອະສັດບຸລຸດ ຫຼື ທຳອັນບໍ່ດີງາມ; ອະທິບາຍວ່າ ທຳອັນບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ເລວຊາມ, ຕ່ຳຊ້າ. ຄຳວ່າ "Saddhammā" (ສັດທຳ) ຄື ທຳຂອງສັດບຸລຸດ ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຫຼື ທຳອັນດີງາມ; ອະທິບາຍວ່າ ທຳອັນງົດງາມ, ປະເສີດເລີດລ້ຳ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

සත්තකවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໝວດເຈັດ (ສັດຕະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

අට්ඨකවාරවණ්ණනා

ການອະທິບາຍໝວດແປດ (ອັດຖະກະວານ)

328. අට්ඨකෙසු [Pg.180] – අට්ඨානිසංසෙති ‘‘න මයං ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං උපොසථං කරිස්සාම, විනා ඉමිනා භික්ඛුනා උපොසථං කරිස්සාම, න මයං ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං පවාරෙස්සාම, සඞ්ඝකම්මං කරිස්සාම, ආසනෙ නිසීදිස්සාම, යාගුපානෙ නිසීදිස්සාම, භත්තග්ගෙ නිසීදිස්සාම, එකච්ඡන්නෙ වසිස්සාම, යථාවුඩ්ඪං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං කරිස්සාම, විනා ඉමිනා භික්ඛුනා කරිස්සාමා’’ති එවං කොසම්බකක්ඛන්ධකෙ වුත්තෙ ආනිසංසෙ. දුතියඅට්ඨකෙපි එසෙව නයො, තම්පි හි එවමෙව කොසම්බකක්ඛන්ධකෙ වුත්තං.

໓໒໘. ໃນໝວດແປດທັງຫຼາຍ (Aṭṭhakesu) — ຄຳວ່າ "Aṭṭhānisaṃse" (ອານິສົງ 8 ປະການ) ຄື ອານິສົງ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກັກຂັນທະກະ ດັ່ງນີ້: "ພວກເຮົາຈັກບໍ່ເຮັດອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກເຮັດອຸໂປສົດໂດຍບໍ່ມີພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກບໍ່ປະວາຣະນາຮ່ວມກັບພິກຂຸນີ້ນັ້ນ, ພວກເຮົາຈັກເຮັດສັງຄະກຳ, ຈັກນັ່ງເທິງອາສະນະ, จັກນັ່ງໃນທີ່ດື່ມເຂົ້າຢາຄູ, ຈັກນັ່ງໃນໂຮງສັນ, ຈັກຢູ່ໃນທີ່ມຸງບັງດຽວກັນ, ຈັກເຮັດການກາບໄຫວ້, ການຕ້ອນຮັບ, ການອັນຊະລີກຳ, ສາມີຈິກຳ ຕາມລຳດັບພັນສາ ໂດຍບໍ່ມີພິກຂຸນີ້ນັ້ນ". ໃນໝວດແປດທີສອງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ ເພາະວ່າ ໝວດແປດທີສອງນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນໂກສັມພິກັກຂັນທະກະ ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ແລ້ວ.

අට්ඨ යාවතතියකාති භික්ඛූනං තෙරසකෙ චත්තාරො, භික්ඛුනීනං සත්තරසකෙ භික්ඛූහි අසාධාරණා චත්තාරොති අට්ඨ. අට්ඨහාකාරෙහි කුලානි දූසෙතීති කුලානි දූසෙති පුප්ඵෙන වා ඵලෙන වා චුණ්ණෙන වා මත්තිකාය වා දන්තකට්ඨෙන වා වෙළුයා වා වෙජ්ජිකාය වා ජඞ්ඝපෙසනිකෙන වාති ඉමෙහි අට්ඨහි. අට්ඨ මාතිකා චීවරක්ඛන්ධකෙ, අපරා අට්ඨ කථිනක්ඛන්ධකෙ වුත්තා. අට්ඨහි අසද්ධම්මෙහීති ලාභෙන අලාභෙන යසෙන අයසෙන සක්කාරෙන අසක්කාරෙන පාපිච්ඡතාය පාපමිත්තතාය. අට්ඨ ලොකධම්මා නාම ලාභෙ සාරාගො, අලාභෙ පටිවිරොධො; එවං යසෙ අයසෙ, පසංසාය නින්දාය, සුඛෙ සාරාගො, දුක්ඛෙ පටිවිරොධොති. අට්ඨඞ්ගිකො මුසාවාදොති ‘‘විනිධාය සඤ්ඤ’’න්ති ඉමිනා සද්ධිං පාළියං ආගතෙහි සත්තහීති අට්ඨහි අඞ්ගෙහි අට්ඨඞ්ගිකො.

ຄຳວ່າ "Aṭṭha yāvatatiyakā" (ອາບັດຍາວະຕະຕິຍະກະ 8 ປະການ) ຄື ໃນໝວດສິບສາມ (ເຕຣະສະກະ) ຂອງພິກຂຸ 4 ປະການ, ໃນໝວດສິບເຈັດ (ສັດຕະຣະສະກະ) ຂອງພິກຂຸນີ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸ 4 ປະການ ລວມເປັນ 8 ປະການ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhahākārehi kulāni dūseti" (ປະທຸດສະຮ້າຍຕະກູນດ້ວຍອາການ 8 ປະການ) ຄື ປະທຸດສະຮ້າຍຕະກູນດ້ວຍດອກໄມ້, ດ້ວຍໝາກໄມ້, ດ້ວຍແປ້ງຜັດ, ດ້ວຍດິນໜຽວ, ດ້ວຍໄມ້ສີແຂ້ວ, ດ້ວຍໄມ້ໄຜ່, ດ້ວຍການເປັນແພດ, ຫຼື ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ເປັນສະໜາມເພົາ (ຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ). ມາຕິກາ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນຈີວະຣັກຂັນທະກະ, ແລະ ມາຕິກາອີກ 8 ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນກະຖິນັກຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhahi asaddhammehi" (ດ້ວຍອະສັດທຳ 8 ປະການ) ຄື ດ້ວຍລາບ, ອະລາບ, ຍົດ, ອະຍົດ, ສັກກາລະ, ອະສັກກາລະ, ຄວາມປາດຖະໜາລາມົກ, ຄວາມມີມິດຊົ່ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Aṭṭha lokadhammā" (ໂລກະທຳ 8 ປະການ) ຄື ຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນລາບ, ຄວາມຂັດເຄືອງໃນອະລາບ; ໃນຍົດ ແລະ ອະຍົດ, ໃນຄຳສັນເສີນ ແລະ ຄຳນິນທາ, ຄວາມກຳໜັດຍິນດີໃນສຸກ, ຄວາມຂັດເຄືອງໃນທຸກ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhaṅgiko musāvādo" (ມຸສາວາດມີອົງ 8) ຄື ດ້ວຍອົງ 7 ປະການທີ່ມາໃນພະບານີ ລວມກັບຂໍ້ "Vinidhāya saññaṃ" (ການອຳພາງຄວາມສຳຄັນ) ເປັນອົງ 8 ປະການ.

අට්ඨ උපොසථඞ්ගානීති –

ຄຳວ່າ "Aṭṭha uposathaṅgāni" (ອົງອຸໂປສົດ 8 ປະການ) ຄື —

‘‘පාණං න හනෙ න චාදින්නමාදියෙ,මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා,රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

"ບໍ່ພຶງຂ້າສັດ, ບໍ່ພຶງຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຂົາບໍ່ໄດ້ໃຫ້, ບໍ່ພຶງເວົ້າຕົວະ, ບໍ່ພຶງເປັນຜູ້ດື່ມນ້ຳເມົາ, ພຶງງົດເວັ້ນຈາກເມຖຸນທຳອັນບໍ່ແມ່ນພົມມະຈັນ, ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິກາລໃນລາຕີ,"

‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ,මඤ්චෙ ඡමායංව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං,බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිත’’න්ති. (අ. නි. 3.71);

"ບໍ່ພຶງທັດຊົງດອກໄມ້ ແລະ ບໍ່ພຶງລູບໄລ້ຂອງຫອມ, ພຶງນອນເທິງຕຽງ ຫຼື ເທິງແຜ່ນດິນທີ່ລາດໄວ້; ແທ້ຈິງແລ້ວ ນີ້ຄືອຸໂປສົດມີອົງ 8 ປະການ ທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້ປະກາດໄວ້ແລ້ວ."

එවං [Pg.181] වුත්තානි අට්ඨ. අට්ඨ දූතෙය්‍යඞ්ගානීති ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා ච හොති සාවෙතා චා’’තිආදිනා නයෙන සඞ්ඝභෙදකෙ වුත්තානි. තිත්ථියවත්තානි මහාඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨානි. අනතිරිත්තා ච අතිරිත්තා ච පවාරණාසික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨා. අට්ඨන්නං පච්චුට්ඨාතබ්බන්ති භත්තග්ගෙ වුඩ්ඪභික්ඛුනීනං, ආසනම්පි තාසංයෙව දාතබ්බං. උපාසිකාති විසාඛා. අට්ඨානිසංසා විනයධරෙති පඤ්චකෙ වුත්තෙසු පඤ්චසු ‘‘තස්සාධෙය්‍යො උපොසථො, පවාරණා, සඞ්ඝකම්ම’’න්ති ඉමෙ තයො පක්ඛිපිත්වා අට්ඨ වෙදිතබ්බා. අට්ඨ පරමානීති පුබ්බෙ වුත්තපරමානෙව අට්ඨකවසෙන යොජෙත්වා වෙදිතබ්බානි. අට්ඨසු ධම්මෙසු සම්මා වත්තිතබ්බන්ති ‘‘න පකතත්තස්ස භික්ඛුනො උපොසථො ඨපෙතබ්බො, න පවාරණා ඨපෙතබ්බා’’තිආදිනා නයෙන සමථක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨෙසු අට්ඨසු. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ອົງອຸໂປສົດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "Aṭṭha dūteyyaṅgāni" (ອົງແຫ່ງທູດ 8 ປະການ) ຄື ອົງແຫ່ງທູດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຄະເພທັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸໃນທຳວິນັຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຟັງ ແລະ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນື່ອຟັງ". ວັດຂອງຕິດຖີ 8 ປະການ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາຂັນທະກະ. ອະນະຕິຣິດຕະ 8 ປະການ ແລະ ອະຕິຣິດຕະ 8 ປະການ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປະວາຣະນາສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhannaṃ paccuṭṭhātabbaṃ" (ບຸກຄົນ 8 ປະເພດທີ່ພຶງລຸກຕ້ອນຮັບ) ຄື ໃນໂຮງສັນ ພຶງລຸກຕ້ອນຮັບພິກຂຸນີຜູ້ມີພັນສາແກ່ກວ່າ, ແລະ ພຶງຖວາຍອາສະນະແກ່ພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Upāsikā" (ອຸປາສິກາ) ໄດ້ແກ່ ນາງວິສາຂາ. ຄຳວ່າ "Aṭṭha ānisaṃsā vinayadhareti" (ອານິສົງ 8 ປະການຂອງພະວິນັຍທອນ) ພຶງຊາບໂດຍການເພີ່ມອານິສົງ 3 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອຸໂປສົດ, ປະວາຣະນາ, ສັງຄະກຳ ເປັນຂອງພິກຂຸນັ້ນ" ເຂົ້າໃນອານິສົງ 5 ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດຫ້າ. ຄຳວ່າ "Aṭṭha paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 8 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດແປດ ແລ້ວພຶງຊາບ. ຄຳວ່າ "Aṭṭhasu dhammesu sammā vattitabbaṃ" (ພຶງປະຕິບັດໂດຍຊອບໃນທຳ 8 ປະການ) ຄື ໃນທຳ 8 ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "ບໍ່ພຶງງົດອຸໂປສົດແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີປົກກະຕິ, ບໍ່ພຶງງົດປະວາຣະນາ". ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນໝວດທັງປວງ ແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

අට්ඨකවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໝວດແປດ (ອັດຖະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

නවකවාරවණ්ණනා

การอธิบายหมวดเก้า (นวกวาร) -> ການອະທິບາຍໝວດເກົ້າ (ນະວະກະວານ)

329. නවකෙසු – නව ආඝාතවත්ථූනීති ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදීනි නව. නව ආඝාතපටිවිනයාති ‘‘අනත්ථං මෙ අචරි, තං කුතෙත්ථ ලබ්භාති ආඝාතං පටිවිනෙතී’’තිආදීනි නව. නව විනීතවත්ථූනීති නවහි ආඝාතවත්ථූහි ආරති විරති පටිවිරති සෙතුඝාතො. නවහි සඞ්ඝො භිජ්ජතීති ‘‘නවන්නං වා, උපාලි, අතිරෙකනවන්නං වා සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො චා’’ති. නව පරමානීති පුබ්බෙ වුත්තපරමානෙව නවකවසෙන යොජෙත්වා වෙදිතබ්බානි. නව තණ්හාමූලකා නාම තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා, පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො, විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො, ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානං, අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො, පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං, මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛා, ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදානසත්ථාදානකලහවිග්ගහවිවාදතුවංතුවංපෙසුඤ්ඤමුසාවාදා. නව විධමානාති ‘‘සෙය්‍යස්ස සෙය්‍යොහමස්මී’’තිමානාදයො. නව චීවරානීති තිචීවරන්ති වා වස්සිකසාටිකාති වාතිආදිනා නයෙන වුත්තානි. න විකප්පෙතබ්බානීති අධිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය න විකප්පෙතබ්බානි. නව අධම්මිකානි දානානීති සඞ්ඝස්ස පරිණතං අඤ්ඤසඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා පුග්ගලස්ස වා පරිණාමෙති, චෙතියස්ස පරිණතං අඤ්ඤචෙතියස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා පුග්ගලස්ස වා පරිණාමෙති[Pg.182], පුග්ගලස්ස පරිණතං අඤ්ඤපුග්ගලස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා චෙතියස්ස වා පරිණාමෙතීති එවං වුත්තානි.

໓໒໙. ໃນໝວດເກົ້າທັງຫຼາຍ (Navakesu) — ຄຳວ່າ "Nava āghātavatthūni" (ອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ) ຄື ອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາແລ້ວ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava āghātapaṭivinayā" (ການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ 9 ປະການ) ຄື ການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາແລ້ວ, ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຈະຫາປະໂຫຍດນັ້ນໄດ້ຈາກໃສ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸຈຶ່ງກຳຈັດຄວາມອາຄາດເສຍ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava vinītavatthūni" (ທຳອັນເປັນເຄື່ອງກຳຈັດ 9 ປະການ) ຄື ຄວາມງົດ, ຄວາມເວັ້ນ, ຄວາມງົດເວັ້ນສະເພາະ, ການຕັດຂາດເຊິ່ງເຫດ ຈາກອາຄາດວັດຖຸ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ "Navahi saṅgho bhijjati" (ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍເຫດ 9 ປະການ) ຄື ດັ່ງພະດຳລັດວ່າ "ດູກ່ອນອຸບາລີ ເພາະເຫດແຫ່ງພິກຂຸ 9 ຮູບ ຫຼື ພິກຂຸຫຼາຍກວ່າ 9 ຮູບ ຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງ ແລະ ຄວາມແຕກກັນແຫ່ງສົງ ຍ່ອມມີ". ຄຳວ່າ "Nava paramāni" (ຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງ 9 ປະການ) ພຶງປະກອບຂໍ້ກຳນົດຢ່າງຍິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍຄວາມເປັນໝວດເກົ້າ ແລ້ວພຶງຊາບ. ທີ່ຊື່ວ່າ "Nava taṇhāmūlakā" (ທຳມີຕັນຫາເປັນມູນ 9 ປະການ) ຄື ເພາະອາໄສຕັນຫາ ຈຶ່ງມີການແສຫວງຫາ, ເພາະອາໄສການແສຫວງຫາ ຈຶ່ງມີການໄດ້, ເພາະອາໄສການໄດ້ ຈຶ່ງມີການຕົກລົງໃຈ, ເພາະອາໄສການຕົກລົງໃຈ ຈຶ່ງມີຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ, ເພາະອາໄສຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ຈຶ່ງມີຄວາມສະຫຍ່ຽວແໜ້ນ, ເພາະອາໄສຄວາມສະຫຍ່ຽວແໜ້ນ ຈຶ່ງມີການຄອບຄອງ, ເພາະອາໄສການຄອບຄອງ ຈຶ່ງມີຄວາມຕະໜີ່, ເພາະອາໄສຄວາມຕະໜີ່ ຈຶ່ງມີການປົກປ້ອງ, ເພາະເຫດແຫ່ງການປົກປ້ອງ ຈຶ່ງມີການຖືທ່ອນໄມ້, ການຖືສັດຕາວຸດ, ການທະເລາະ, ການແກ້ງແຍ້ງ, ການວິວາດ, ການກ່າວວ່າ 'ມຶງ ມຶງ', ການສໍສຽດ ແລະ ການເວົ້າຕົວະ. ຄຳວ່າ "Nava vidhamānā" (ມານ 9 ປະການ) ຄື ມານ 9 ປະການ ມີຄຳວ່າ "ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຂອງຜູ້ປະເສີດກວ່າ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nava cīvarāni" (ຈີວອນ 9 ຜືນ) ຄື ຈີວອນ 9 ຜືນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ ໄຕຈີວອນ ຫຼື ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ "Na vikappetabbāni" (ບໍ່ພຶງວິກັບ) ຄື ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ພຶງວິກັບ. ຄຳວ່າ "Nava adhammikāni dānāni" (ການໃຫ້ທີ່ບໍ່ເປັນທຳ 9 ປະການ) ຄື ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອສົງ ໄປເພື່ອສົງອື່ນ, ເພື່ອເຈດີ, ຫຼື ເພື່ອບຸກຄົນ; ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອເຈດີ ໄປເພື່ອເຈດີອື່ນ, ເພື່ອສົງ, ຫຼື ເພື່ອບຸກຄົນ; ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ເພື່ອບຸກຄົນ ໄປເພື່ອບຸກຄົນອື່ນ, ເພື່ອສົງ, ຫຼື ເພື່ອເຈດີ; ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້.

නව පටිග්ගහපරිභොගාති එතෙසංයෙව දානානං පටිග්ගහා ච පරිභොගා ච. තීණි ධම්මිකානි දානානීති සඞ්ඝස්ස නින්නං සඞ්ඝස්සෙව දෙති, චෙතියස්ස නින්නං චෙතියස්සෙව, පුග්ගලස්ස නින්නං පුග්ගලස්සෙව දෙතීති ඉමානි තීණි. පටිග්ගහපටිභොගාපි තෙසංයෙව පටිග්ගහා ච පරිභොගා ච. නව අධම්මිකා සඤ්ඤත්තියොති අධම්මවාදිපුග්ගලො, අධම්මවාදිසම්බහුලා, අධම්මවාදිසඞ්ඝොති එවං තීණි තිකානි සමථක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨානි. ධම්මිකා සඤ්ඤත්තියොපි ධම්මවාදී පුග්ගලොතිආදිනා නයෙන තත්ථෙව නිද්දිට්ඨා. අධම්මකම්මෙ ද්වෙ නවකානි ඔවාදවග්ගස්ස පඨමසික්ඛාපදනිද්දෙසෙ පාචිත්තියවසෙන වුත්තානි. ධම්මකම්මෙ ද්වෙ නවකානි තත්ථෙව දුක්කටවසෙන වුත්තානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ Nava paṭiggahaparibhogā ໄດ້ແກ່ ການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກທານເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ (ຢ່າງລະ ໑໐ ປະການ). ຄຳວ່າ Tīṇi dhammikāni dānāni ໄດ້ແກ່ ທານທີ່ເປັນທຳ ໓ ປະການ ຄື: ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອສົງ ກໍຖວາຍແກ່ສົງເທົ່ານັ້ນ, ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອເຈດີ ກໍຖວາຍແກ່ເຈດີເທົ່ານັ້ນ, ລາບທີ່ນ້ອມໄປເພື່ອບຸກຄົນ ກໍຖວາຍແກ່ບຸກຄົນເທົ່ານັ້ນ, ເຫຼົ່ານີ້ຄື ໓ ປະການ. ແມ່ນແຕ່ການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກ (Paṭiggahaparibhogā) ກໍຄືການຮັບ ແລະ ການບໍລິໂພກທານທີ່ເປັນທຳເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Nava adhammikā saññattiyo ໄດ້ແກ່ ຕິກະ (ໝວດ ໓) ທັງ ໓ ຄື: ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ພິກຂຸຫຼາຍຮູບຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ສົງຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທຳ, ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ. ແມ່ນແຕ່ການໃຫ້ເຂົ້າໃຈທີ່ເປັນທຳ (Dhammikā saññattiyo) ກໍສະແດງໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະນັ້ນເອງ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ກ່າວສິ່ງທີ່ເປັນທຳ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະທັມມະກຳ, ໝວດ ໙ ສອງໝວດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດປາຈິດຕີ ໃນນິດເທດແຫ່ງສິກຂາບົດທີ ໑ ຂອງໂອວາດະວັກ. ໃນທັມມະກຳ, ໝວດ ໙ ສອງໝວດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນນິດເທດນັ້ນເອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທຸກກົດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

නවකවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໝວດເກົ້າ (ນະວະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

දසකවාරවණ්ණනා

ການອະທິບາຍໝວດສິບ (ທະສະກະວານ)

330. දසකෙසු – දස ආඝාතවත්ථූනීති නවකෙසු වුත්තානි නව ‘‘අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායතී’’ති ඉමිනා සද්ධිං දස හොන්ති. ආඝාතපටිවිනයාපි තත්ථ වුත්තා නව ‘‘අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භාති ආඝාතං පටිවිනෙතී’’ති ඉමිනා සද්ධිං දස වෙදිතබ්බා. දස විනීතවත්ථූනීති දසහි ආඝාතවත්ථූහි විරතිසඞ්ඛාතානි දස. දසවත්ථුකා මිච්ඡාදිට්ඨීති ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිවසෙන වෙදිතබ්බා, ‘‘අත්ථි දින්න’’න්තිආදිවසෙන සම්මාදිට්ඨි, ‘‘සස්සතො ලොකො’’තිආදිනා වසෙන පන අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි වෙදිතබ්බා. දස මිච්ඡත්තාති මිච්ඡාදිට්ඨිආදයො මිච්ඡාවිමුත්තිපරියොසානා, විපරීතා සම්මත්තා. සලාකග්ගාහා සමථක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨා.

໓໓໐. ໃນໝວດສິບທັງຫຼາຍ — ຄຳວ່າ dasa āghātavatthūni ໄດ້ແກ່ ອາຄາດະວັດຖຸ ໙ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດເກົ້າ ລວມກັບຂໍ້ວ່າ 'ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມອາຄາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນ' ນີ້ ເປັນ ໑໐ ປະການ. ແມ່ນແຕ່การກຳຈັດຄວາມອາຄາດ (Āghātapaṭivinaya) ກໍພຶງຊາບວ່າ ມີ ໑໐ ປະການ ໂດຍລວມການກຳຈັດຄວາມອາຄາດ ໙ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນໝວດເກົ່ານັ້ນ ກັບຂໍ້ວ່າ 'ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມອາຄາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນ, ຈະຫາຄວາມອາຄາດນັ້ນໄດ້ຈາກໃສໃນຖານະນີ້ ແລ້ວກຳຈັດຄວາມອາຄາດນັ້ນເສຍ' ນີ້. ຄຳວ່າ dasa vinītavatthūni ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸທີ່ກຳຈັດແລ້ວ ໑໐ ປະການ ອັນໄດ້ແກ່ການງົດເວັ້ນຈາກອາຄາດະວັດຖຸ ໑໐ ປະການນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ dasavatthukā micchādiṭṭhi ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ບໍ່ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນສັມມາທິຖິພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ ມີຜົນ' ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນອັນຕັກຄາຫິກະທິຖິ (ຄວາມເຫັນທີ່ຢຶດຖືເອົາສ່ວນສຸດ) ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ໂລກທ່ຽງ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dasa micchattā ໄດ້ແກ່ ມິດຊັດຕະ (ຄວາມເປັນຜິດ) ໑໐ ປະການ ມີມິດສາທິຖິເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີມິດສາວິມຸດຕິເປັນທີ່ສຸດ, ສ່ວນສັມມັດຕະ (ຄວາມເປັນຖືກ) ກໍມີໃນທາງກົງກັນຂ້າມ. ເລື່ອງການຈັບສະຫຼາກ (Salākaggāha) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ.

දසහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු උබ්බාහිකාය සම්මන්නිතබ්බොති ‘‘සීලවා හොතී’’තිආදිනා නයෙන සමථක්ඛන්ධකෙ වුත්තෙහි දසහි. දස ආදීනවා රාජන්තෙපුරප්පවෙසනෙ රාජසික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨා. දස දානවත්ථූනීති අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලා ගන්ධං විලෙපනං සෙය්‍යාවසථං පදීපෙය්‍යං. දස රතනානීති මුත්තාමණිවෙළුරියාදීනි. දස පංසුකූලානීති සොසානිකං, පාපණිකං[Pg.183], උන්දූරක්ඛායිතං, උපචිකක්ඛායිතං, අග්ගිදඩ්ඪං, ගොඛායිතං, අජිකක්ඛායිතං, ථූපචීවරං, ආභිසෙකියං, භතපටියාභතන්ති එතෙසු උපසම්පන්නෙන උස්සුක්කං කාතබ්බං. දස චීවරධාරණාති ‘‘සබ්බනීලකානි චීවරානි ධාරෙන්තී’’ති වුත්තවසෙන දසාති කුරුන්දියං වුත්තං. මහාඅට්ඨකථායං පන ‘‘නවසු කප්පියචීවරෙසු උදකසාටිකං වා සඞ්කච්චිකං වා පක්ඛිපිත්වා දසා’’ති වුත්තං.

ຄຳວ່າ Dasahaṅgehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງ ໑໐ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສະມະຖັກຂັນທະກະ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີສີລ' ເປັນຕົ້ນ ພຶງໄດ້ຮັບການສົມມຸດໃຫ້ເປັນຜູ້ຕັດສິນອະທິການ (ອຸບພາຫິກາ). ໂທດ ໑໐ ປະການໃນການເຂົ້າໄປສູ່ພະລາຊະວັງຊັ້ນໃນ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນລາຊະສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ dasa dānavatthūni ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າ, ນ້ຳ, ຜ້າ, ຍານພາຫະນະ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ, ເຄື່ອງລູບໄລ້, ທີ່ນອນທີ່ອາໄສ, ແລະ ເຄື່ອງປະທີບ. ຄຳວ່າ dasa ratanāni ໄດ້ແກ່ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dasa paṃsukūlāni ໄດ້ແກ່ ຜ້າບັງສະກຸນ ໑໐ ປະການ ຄື: ຜ້າຕົກຢູ່ປ່າຊ້າ, ຜ້າຕົກຢູ່ຮ້ານຄ້າ, ຜ້າທີ່ໜູກັດ, ຜ້າທີ່ປວກກັດ, ຜ້າທີ່ໄຟໄໝ້, ຜ້າທີ່ງົວກັດ, ຜ້າທີ່ແບ້ກັດ, ຜ້າພັນຈອມປວກ, ຜ້າທີ່ຖິ້ມໄວ້ໃນບ່ອນອະພິເສກ, ຜ້າທີ່ນຳໄປປ່າຊ້າແລ້ວນຳກັບຄືນມາ, ໃນຜ້າເຫຼົ່ານີ້ ພິກຂຸຜູ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວພຶງເຮັດຄວາມຂะຫຍັນຂັນແຂງ (ເພື່ອສະແຫວງຫາ). ຄຳວ່າ dasa cīvaradhāraṇā ໄດ້ແກ່ ການຊົງຈີວອນ ໑໐ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະດຳລັດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຊົງຈີວອນທີ່ມີສີຂຽວຄາມລ້ວນ' ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກຸຣຸນທີ. ສ່ວນໃນມະຫາອັດຖະກະຖາກ່າວວ່າ 'ໂດຍການເພີ່ມຜ້າອາບນ້ຳຝົນ ຫຼື ຜ້າຮັດອົກ ເຂົ້າໃນຈີວອນທີ່ຄວນ ໙ ຜືນ ຈຶ່ງເປັນ ໑໐ ປະການ'.

අවන්දනීයපුග්ගලා සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨා. දස අක්කොසවත්ථූනි ඔමසවාදෙ නිද්දිට්ඨානි. දස ආකාරා පෙසුඤ්ඤසික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨා. දස සෙනාසනානීති මඤ්චො, පීඨං, භිසි, බිම්බොහනං, චිමිලිකා, උත්තරත්ථරණං, තට්ටිකා, චම්මඛණ්ඩො, නිසීදනං, තිණසන්ථාරො, පණ්ණසන්ථාරොති. දස වරානි යාචිංසූති විසාඛා අට්ඨ, සුද්ධොදනමහාරාජා එකං, ජීවකො එකං. යාගුආනිසංසා ච අකප්පියමංසානි ච භෙසජ්ජක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ (Avandanīyapuggalā) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ວັດຖຸແຫ່ງການດ່າ ໑໐ ປະການ (Dasa akkosavatthūni) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນໂອມະສະວາດະສິກຂາບົດ. ອາການ ໑໐ ປະການ (Dasa ākārā) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເປສຸນຍະສິກຂາບົດ. ຄຳວ່າ dasa senāsanāni ໄດ້ແກ່ ຕຽງ, ຕັ່ງ, ຟູກ, ໝອນ, ຜ້າປູຫຍາບ, ຜ້າປູລາດຊັ້ນເທິງ, ສາດ, ແຜ່ນໜັງ, ຜ້າປູນັ່ງ, ເຄື່ອງລາດດ້ວຍຫຍ້າ, ແລະ ເຄື່ອງລາດດ້ວຍໃບໄມ້. ຄຳວ່າ dasa varāni yāciṃsu ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂໍພອນ ໑໐ ປະການ ຄື: ນາງວິສາຂາ ຂໍພອນ ໘ ປະການ, ພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດ ຂໍພອນ ໑ ປະການ, ໝໍຊີວົກ ຂໍພອນ ໑ ປະການ. ອານິສົງຂອງຂ້າວຢາຄູ ແລະ ເນື້ອທີ່ບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເພສັດຊະຂັນທະກະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

දසකවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໝວດສิບ (ທະສະກະວານ) ຈົບແລ້ວ.

එකාදසකවාරවණ්ණනා

ການອະທິບາຍໝວດສິບເອັດ (ເອກາທະສະກະວານ)

331. එකාදසකෙසු – එකාදසාති පණ්ඩකාදයො එකාදස. එකාදස පාදුකාති දස රතනමයා, එකා කට්ඨපාදුකා. තිණපාදුකමුඤ්ජපාදුකපබ්බජපාදුකාදයො පන කට්ඨපාදුකසඞ්ගහමෙව ගච්ඡන්ති. එකාදස පත්තාති තම්බලොහමයෙන වා දාරුමයෙන වා සද්ධිං දස රතනමයා. එකාදස චීවරානීති සබ්බනීලකාදීනි එකාදස. යාවතතියකාති උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ඛුනී, සඞ්ඝාදිසෙසා අට්ඨ, අරිට්ඨො, චණ්ඩකාළීති. එකාදස අන්තරායිකා නාම ‘‘නසි අනිමිත්තා’’ති ආදයො. එකාදස චීවරානි අධිට්ඨාතබ්බානීති තිචීවරං, වස්සිකසාටිකා, නිසීදනං, පච්චත්ථරණං, කණ්ඩුප්පටිච්ඡාදි, මුඛපුඤ්ඡනචොළං, පරික්ඛාරචොළං, උදකසාටිකා, සඞ්කච්චිකාති. න විකප්පෙතබ්බානීති එතානෙව අධිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය න විකප්පෙතබ්බානි. ගණ්ඨිකා ච විධා ච සුත්තමයෙන සද්ධිං එකාදස හොන්ති, තෙ සබ්බෙ ඛුද්දකක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨා. පථවියො පථවිසික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨා. නිස්සයපටිපස්සද්ධියො උපජ්ඣායම්හා පඤ්ච, ආචරියම්හා ඡ; එවං එකාදස. අවන්දියපුග්ගලා නග්ගෙන සද්ධිං එකාදස, තෙ සබ්බෙ සෙනාසනක්ඛන්ධකෙ නිද්දිට්ඨා[Pg.184]. එකාදස පරමානි පුබ්බෙ වුත්තෙසු චුද්දසසු එකාදසකවසෙන යොජෙත්වා වෙදිතබ්බානි. එකාදස වරානීති මහාපජාපතියා යාචිතවරෙන සද්ධිං පුබ්බෙ වුත්තානි දස. එකාදස සීමාදොසාති ‘‘අතිඛුද්දකං සීමං සම්මන්නන්තී’’තිආදිනා නයෙන කම්මවග්ගෙ ආගමිස්සන්ති.

໓໓໑. ໃນໝວດສິບເອັດທັງຫຼາຍ — ຄຳວ່າ ekādasa ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນ ໑໑ ປະເພດ ມີບັນເດາະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekādasa pādukā ໄດ້ແກ່ ເກີບ ໑໑ ຊະນິດ ຄື: ເກີບທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ໑໐ ປະການ, ເກີບໄມ້ ໑ ປະການ. ສ່ວນເກີບຫຍ້າ, ເກີບບົວ, ເກີບຫຍ້າປ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນເກີບໄມ້ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ekādasa pattā ໄດ້ແກ່ ບາດ ໑໑ ໃບ ຄື: ບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍລັດຕະນະ ໑໐ ໃບ ລວມກັບບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງແດງ ຫຼື ບາດທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້. ຄຳວ່າ ekādasa cīvarāni ໄດ້ແກ່ ຈີວອນ ໑໑ ຜືນ ມີຈີວອນສີຂຽວຄາມລ້ວນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ yāvatatiyakā ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ, ຍາວະຕະຕິຍະກະສັງຄາທິເສດ ໘ ປະການ, ພຣະອະລິດຖະ, ແລະ ນາງຈັນທະກາລີ, ລວມເປັນ ໑໑. ໄພອັນຕະລາຍ ໑໑ ປະການ (Ekādasa antarāyikā) ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ 'ບໍ່ມີອະໄວຍະວະເພດ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekādasa cīvarāni adhiṭṭhātabbāni ໄດ້ແກ່ ຈີວອນ ໑໑ ຜືນທີ່ຄວນອະທິຖານ ຄື: ໄຕຈີວອນ, ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ, ຜ້າປູນັ່ງ, ຜ້າປູນອນ, ຜ້າປິດສະໝານ (ຜ້າປິດແຜ), ຜ້າເຊັດໜ້າ, ຜ້າບໍລິຂານ, ຜ້າອາບນ້ຳ, ຜ້າຮັດອົກ. ຄຳວ່າ na vikappetabbāni ໄດ້ແກ່ ຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ຄວນນຳໄປວິກັບ. ລູກດຸມ ແລະ ຮັງດຸມ ລວມທັງທີ່ເຮັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ມີ ໑໑ ປະການ, ທັງໝົດນັ້ນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຂຸດທະກະຂັນທະກະ. ປະເພດແຫ່ງດິນ (Pathaviyo) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນປະຖະວີຂະນະນະສິກຂາບົດ. ຄວາມລະງັບແຫ່ງນິດໄສ (Nissayapaṭipassaddhiyo) ຈາກພຣະອຸປັດຊາ ມີ ໕ ປະການ, ຈາກພຣະອາຈານ ມີ ໖ ປະການ, ລວມເປັນ ໑໑ ປະການ. ບຸກຄົນທີ່ບໍ່ຄວນກາບໄຫວ້ (Avandiyapuggalā) ລວມທັງພິກຂຸເປືອຍກາຍ ມີ ໑໑ ປະເພດ, ທັງໝົດນັ້ນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເສນາສະນະຂັນທະກະ. ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໑໑ ປະການ (Ekādasa paramāni) ພຶງຊາບໂດຍການປະກອບເຂົ້າໃນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໑໔ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໝວດສິບເອັດ. ຄຳວ່າ ekādasa varāni ໄດ້ແກ່ ພອນ ໑໑ ປະການ ຄື: ພອນ ໑໐ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ລວມກັບພອນທີ່ພຣະນາງມະຫາປະຊາບໍດີຂໍ. ໂທດແຫ່ງສີມາ ໑໑ ປະການ (Ekādasa sīmādosā) ຈະມີມາໃນກັມມະວັກ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ສົມມຸດສີມາທີ່ນ້ອຍເກີນໄປ' ເປັນຕົ້ນ.

අක්කොසකපරිභාසකෙ පුග්ගලෙ එකාදසාදීනවා නාම ‘‘යො සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අක්කොසකො පරිභාසකො අරියූපවාදී, සබ්‍රහ්මචාරීනං අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො එකාදසන්නං බ්‍යසනානං අඤ්ඤතරං බ්‍යසනං න නිගච්ඡෙය්‍ය. කතමෙසං එකාදසන්නං? අනධිගතං නාධිගච්ඡති, අධිගතා පරිහායති, සද්ධම්මස්ස න වොදායන්ති, සද්ධම්මෙසු වා අධිමානිකො හොති, අනභිරතො වා බ්‍රහ්මචරියං චරති, අඤ්ඤතරං වා සංකිලිට්ඨං ආපත්තිං ආපජ්ජති, සික්ඛං වා පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති, ගාළ්හං වා රොගාතඞ්කං ඵුසති, උම්මාදං වා පාපුණාති චිත්තක්ඛෙපං වා, සම්මූළ්හො කාලං කරොති, කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජතී’’ති (අ. නි. 11.6). එත්ථ ච සද්ධම්මොති බුද්ධවචනං අධිප්පෙතං.

ໂທດ ໑໑ ປະການໃນບຸກຄົນຜູ້ດ່າ ແລະ ຂູ່ຕະຄອກ ໄດ້ແກ່ ພຣະສູດທີ່ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຮູບໃດເປັນຜູ້ດ່າ, ເປັນຜູ້ຂູ່ຕະຄອກ, ເປັນຜູ້ກ່າວຮ້າຍພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ເປັນຜູ້ບໍລິພາສເພື່ອນພົມມະຈັນທັງຫຼາຍ, ການທີ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນຈະບໍ່ປະສົບກັບຄວາມຈິບຫາຍ (ພະຍະສະນະ) ໑໑ ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຖານະ ບໍ່ແມ່ນໂອກາດທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້. ຄວາມຈິບຫາຍ ໑໑ ປະການນັ້ນແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື: ຍ່ອມບໍ່ບັນລຸທຳທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ ໑, ຍ່ອມເສື່ອມຈາກທຳທີ່ບັນລຸແລ້ວ ໑, ພຣະສັດທຳຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຜຸດຜ່ອງ ໑, ຫຼື ເປັນຜູ້ຫຼົງຄິດວ່າຕົນໄດ້ບັນລຸໃນພຣະສັດທຳ (ມີອະທິມານ) ໑, ຫຼື ເປັນຜູ້ບໍ່ຍິນດີປະພຶດພົມມະຈັນ ໑, ຫຼື ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ເສົ້າໝອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໑, ຫຼື ບອກຄືນສິກຂາສຶກສາມາເປັນຄົນຊັ້ນຕ່ຳ (ສຶກສຶກອອກໄປເປັນຄະລຶຫັດ) ໑, ຫຼື ຍ່ອມຖືກໂຣກໄພໄຂ້ເຈັບຢ່າງຮ້າຍແຮງບຽດບຽນ ໑, ຫຼື ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນບ້າ ຫຼື ຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ໑, ເປັນຜູ້ຫຼົງໄຫຼເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ໑, ເມື່ອຕາຍໄປ ພາຍຫຼັງແຕ່ການຕາຍເພາະກາຍແຕກ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງອະບາຍ ທຸຄະຕິ ວິນິບາດ ນະລົກ ໑.' (ອັງ. ນິ. ໑໑.໖). ແລະ ໃນພຣະສູດນີ້ ຄຳວ່າ saddhamma (ພຣະສັດທຳ) ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະພົດ.

ආසෙවිතායාති ආදිතො පට්ඨාය සෙවිතාය. භාවිතායාති නිප්ඵාදිතාය වඩ්ඪිතාය

ຄຳວ່າ āsevitāya ໄດ້ແກ່ ການເສບຄົບ (ປະພຶດປະຕິບັດ) ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ. ຄຳວ່າ bhāvitāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ.

වා. බහුලීකතායාති පුනප්පුනං කතාය. යානීකතායාති සුයුත්තයානසදිසාය කතාය. වත්ථුකතායාති යථා පතිට්ඨා හොති; එවං කතාය. අනුට්ඨිතායාති අනු අනු පවත්තිතාය; නිච්චාධිට්ඨිතායාති අත්ථො. පරිචිතායාති සමන්තතො චිතාය; සබ්බදිසාසු චිතාය ආචිතාය භාවිතාය අභිවඩ්ඪිතායාති අත්ථො. සුසමාරද්ධායාති සුට්ඨු සමාරද්ධාය; වසීභාවං උපනීතායාති අත්ථො. න පාපකං සුපිනන්ති පාපකමෙව න පස්සති, භද්‍රකං පන වුඩ්ඪිකාරණභූතං පස්සති. දෙවතා රක්ඛන්තීති ආරක්ඛදෙවතා ධම්මිකං රක්ඛං පච්චුපට්ඨාපෙන්ති. තුවටං චිත්තං සමාධියතීති ඛිප්පං චිත්තං සමාධියති. උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තොති මෙත්තාඣානතො උත්තරිං අරහත්තං අසච්ඡිකරොන්තො සෙඛො වා පුථුජ්ජනො වා හුත්වා කාලං කරොන්තො බ්‍රහ්මලොකූපගො හොති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຫຼື ຄຳວ່າ bahulīkatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຫຼາຍໆ ຄືເຮັດຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ. ຄຳວ່າ yānīkatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຄືກັບຍານພາຫະນະທີ່ປະກອບໄວ້ດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ vatthukatāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຕັ້ງ ຄືເຮັດໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ anuṭṭhitāya ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເປັນໄປເນື່ອງໆ, ອະທິບາຍວ່າ ການຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເປັນນິດ. ຄຳວ່າ paricitāya ໄດ້ແກ່ ການສັ່ງສົມໄວ້ໂດຍຮອບ, ອະທິບາຍວ່າ ການສັ່ງສົມໄວ້ໃນທຸກທິດ, ການອົບຮົມ, ການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ susamāraddhāya ໄດ້ແກ່ ການປາຣົບດີແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ການນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານ (ວະສີພາວະ). ຄຳວ່າ na pāpakaṃ supinaṃ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ຝັນຮ້າຍເລີຍ, ແຕ່ຍ່ອມຝັນດີອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນ. ຄຳວ່າ devatā rakkhanti ໄດ້ແກ່ ເຫຼົ່າເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງຍ່ອມຈັດຕັ້ງການອະພິບານຮັກສາອັນເປັນທຳ. ຄຳວ່າ tuvaṭaṃ cittaṃ samādhiyati ໄດ້ແກ່ ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໄດ້ໄວ. ຄຳວ່າ uttari appaṭivijjhanto ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຍັງບໍ່ທັນແທງຕະຫຼອດເຖິງພຣະອໍຣະຫັດອັນຍິ່ງໄປກວ່າເມດຕາຊານ, ເປັນພຣະເສຂະບຸກຄົນ ຫຼື ປຸຖຸຊົນກໍຕາມ ເມື່ອເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງພົມມະໂລກ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

එකාදසකවාරවණ්ණනා පරියොසානා

ການອະທິບາຍໝວດສິບເອັດ (ເອກາທະສະກະວານ) ສິ້ນສຸດແລ້ວ.

එකුත්තරිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Commercial: ການອະທິບາຍເອກຸດຕະຣິກະ (ໝວດຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງ) ຈົບແລ້ວ.

උපොසථාදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනා

ການຖາມ-ຕອບບັນຫາເລື່ອງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ

332. ‘‘උපොසථකම්මස්ස [Pg.185] කො ආදී’’තිආදීනං පුච්ඡානං විස්සජ්ජනෙ සාමග්ගී ආදීති ‘‘උපොසථං කරිස්සාමා’’ති සීමං සොධෙත්වා ඡන්දපාරිසුද්ධිං ආහරිත්වා සන්නිපතිතානං කායසාමග්ගී ආදි. කිරියා මජ්ඣෙති පුබ්බකිච්චං කත්වා පාතිමොක්ඛඔසාරණකිරියා මජ්ඣෙ. නිට්ඨානං පරියොසානන්ති ‘‘තත්ථ සබ්බෙහෙව සමග්ගෙහි සම්මොදමානෙහි අවිවදමානෙහි සික්ඛිතබ්බ’’න්ති ඉදං පාතිමොක්ඛනිට්ඨානං පරියොසානං. පවාරණාකම්මස්ස සාමග්ගී ආදීති ‘‘පවාරණං කරිස්සාමා’’ති සීමං සොධෙත්වා ඡන්දපවාරණං ආහරිත්වා සන්නිපතිතානං කායසාමග්ගී ආදි. කිරියා මජ්ඣෙති පවාරණාඤත්ති ච පවාරණාකථා ච මජ්ඣෙ, සඞ්ඝනවකස්ස ‘‘පස්සන්තො පටිකරිස්සාමී’’ති වචනං පරියොසානං. තජ්ජනීයකම්මාදීසු වත්ථු නාම යෙන වත්ථුනා කම්මාරහො හොති, තං වත්ථු. පුග්ගලොති යෙන තං වත්ථු කතං, සො පුග්ගලො. කම්මවාචා පරියොසානන්ති ‘‘කතං සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමස්ස භික්ඛුනො තජ්ජනීයකම්මං, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති එවං තස්සා තස්සා කම්මවාචාය අවසානවචනං පරියොසානං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති

໓໓໒. ໃນການຕອບຄຳຖາມທັງຫຼາຍມີອາທິວ່າ 'ຫຍັງຄືເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອຸໂປສົດກຳ' ເປັນຕົ້ນ: ຄຳວ່າ sāmaggī ādī ໄດ້ແກ່ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ (ກາຍະສາມັກຄີ) ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ປະຊຸມກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຮັດອຸໂປສົດ' ແລ້ວຊຳລະສີມາ, ນຳສັນທະ ແລະ ປາຣິສຸດທິມາ, ນີ້ຄືເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ kiriyā majjhe ໄດ້ແກ່ ການເຮັດບຸບພະກິດແລ້ວ ສູດສະແດງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ (ປາຕິໂມກໂຂສາຣະນະກິຣິຍາ), ນີ້ຄືທ່າມກາງ. ຄຳວ່າ niṭṭhānaṃ pariyosānaṃ ໄດ້ແກ່ ຕອນຈົບແຫ່ງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ນີ້ວ່າ 'ໃນອະທິການນັ້ນ ພິກຂຸທັງປວງຮ່ວມກັນ ພ້ອມພຽງກັນ ຍິນດີນຳກັນ ບໍ່ວິວາດກັນ ພຶງສຶກສາເຖີດ', ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ pavāraṇākammassa sāmaggī ādī ໄດ້ແກ່ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງກາຍ ຂອງເຫຼົ່າພິກຂຸຜູ້ປະຊຸມກັນ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຮັດປະວໍຣະນາ' ແລ້ວຊຳລະສີມາ, ນຳສັນທະປະວໍຣະນາມา, ນີ້ຄືເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ kiriyā majjhe ໄດ້ແກ່ ຍັດຕິປະວໍຣະນາ ແລະ ຖ້ອຍຄຳປະວໍຣະນາ, ນີ້ຄືທ່າມກາງ, ສ່ວນຄຳກ່າວຂອງພິກຂຸຜູ້ມີພັນສາອ່ອນກວ່າໝູ່ໃນສົງວ່າ 'ເມື່ອເຫັນຢູ່ ຈະແກ້ໄຂ' ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ໃນຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ ວັດຖຸ (Vatthu) ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຕ້ອງເຮັດກຳ, ນັ້ນຄືວັດຖຸ. ຄຳວ່າ ບຸກຄົນ (Puggalo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ເຮັດເລື່ອງລາວນັ້ນ, ນັ້ນຄືບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ kammavācā pariyosānaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳລົງທ້າຍແຫ່ງກຳມະວາຈານັ້ນໆ ວ່າ 'ສົງໄດ້ເຮັດຕັດຊະນີຍະກຳແກ່ພິກຂຸມີຊື່ນີ້ແລ້ວ, ສົງເຫັນພ້ອມ, ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງນິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຊົງຄວາມນີ້ໄວ້ດ້ວຍປະການສະນີ', ນີ້ຄືທີ່ສຸດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

උපොසථාදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍການຖາມ-ຕອບບັນຫາເລື່ອງອຸໂປສົດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

අත්ථවසපකරණාවණ්ණනා

ການອະທິບາຍອັດຖະວະສະປະການ (ຄຳພີວ່າດ້ວຍອຳນາດປະໂຫຍດ)

334. අත්ථවසපකරණෙ – දස අත්ථවසෙතිආදීසු යං වත්තබ්බං තං පඨමපාරාජිකවණ්ණනායමෙව වුත්තං. යං සඞ්ඝසුට්ඨු තං සඞ්ඝඵාසූතිආදීසු උපරිමං උපරිමං පදං හෙට්ඨිමස්ස හෙට්ඨිමස්ස පදස්ස අත්ථො.

໓໓໔. ໃນອັດຖະວະສະປະການ — ຂໍ້ຄວາມທີ່ຄວນກ່າວໃນບົດມີອາທິວ່າ dasa atthavase ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນການອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກນັ້ນເອງ. ໃນບົດມີອາທິວ່າ yaṃ saṅghasuṭṭhu taṃ saṅghaphāsū ເປັນຕົ້ນ, ບົດເບື້ອງເທິງໆ (ຖັດໆ ໄປ) ເປັນຄຳອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງບົດເບື້ອງລຸ່ມໆ (ກ່ອນໜ້ານັ້ນ).

අත්ථසතං ධම්මසතන්තිආදිම්හි පන යදෙතං දසසු පදෙසු එකෙකං මූලං කත්වා දසක්ඛත්තුං යොජනාය පදසතං වුත්තං. තත්ථ පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස පදස්ස වසෙන අත්ථසතං පුරිමස්ස පුරිමස්ස වසෙන ධම්මසතං වෙදිතබ්බං. අථ වා යෙ දස අත්ථවසෙ පටිච්ච තථාගතෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, යෙ පුබ්බෙ පඨමපාරාජිකවණ්ණනායං ‘‘තත්ථ සඞ්ඝසුට්ඨුතා නාම සඞ්ඝස්ස සුට්ඨුභාවො ‘සුට්ඨු දෙවා’ති ආගතට්ඨානෙ විය ‘සුට්ඨු භන්තෙ’ති වචනසම්පටිච්ඡනභාවො, යො ච තථාගතස්ස වචනං සම්පටිච්ඡති, තස්ස තං දීඝරත්තං [Pg.186] හිතාය සුඛාය හොති, තස්මා සඞ්ඝස්ස ‘සුට්ඨු භන්තෙ’ති මම වචනසම්පටිච්ඡනත්ථං පඤ්ඤපෙස්සාමි අසම්පටිච්ඡනෙ ආදීනවං සම්පටිච්ඡනෙ ච ආනිසංසං දස්සෙත්වා න බලක්කාරෙන අභිභවිත්වාති එතමත්ථං ආවිකරොන්තො ආහ – සඞ්ඝසුට්ඨුතායා’’ති එවමාදිනා නයෙන වණ්ණිතා, තෙසං ඉධ දසක්ඛත්තුං ආගතත්තා අත්ථසතං තදත්ථජොතකානඤ්ච පදානං වසෙන ධම්මසතං වෙදිතබ්බං. ඉදානි අත්ථජොතකානං නිරුත්තීනං වසෙන නිරුත්තිසතං, ධම්මභූතානං නිරුත්තීනං වසෙන නිරුත්තිසතන්ති ද්වෙ නිරුත්තිසතානි, අත්ථසතෙ ඤාණසතං, ධම්මසතෙ ඤාණසතං, ද්වීසු නිරුත්තිසතෙසු ද්වෙ ඤාණසතානීති චත්තාරි ඤාණසතානි ච වෙදිතබ්බානි.

ສ່ວນໃນບົດມີອາທິວ່າ atthasataṃ dhammasataṃ ເປັນຕົ້ນ, ບົດໜຶ່ງຮ້ອຍ (padasata) ໃດທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍການຕັ້ງບົດ ໑໐ ບົດນັ້ນ ບົດລະໜຶ່ງບົດໃຫ້ເປັນມູນ (ເປັນຕົວຕັ້ງ) ແລ້ວປະກອບ ໑໐ ເທື່ອ. ໃນບົດໜຶ່ງຮ້ອຍນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ (Atthasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດຫຼັງໆ, ແລະ ພຶງຊາບທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ (Dhammasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດກ່ອນໆ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພຣະຕະຖາຄົດຊົງອາໄສອຳນາດປະໂຫຍດ ໑໐ ປະການໃດ ຈຶ່ງຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດແກ່ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ, ອຳນາດປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ກ່ອນແລ້ວໃນການອະທິບາຍປະຖົມມະປາຣາຊິກ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ saṅghasuṭṭhutā ໄດ້ແກ່ ຄວາມດີງາມແຫ່ງສົງ, ຄືຄວາມເປັນຜູ້ຍອມຮັບເອົາພຣະດຳລັດວ່າ "ດີແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ" ເໝືອນໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ດີແລ້ວ ເທວະດາທັງຫຼາຍ", ແລະ ບຸກຄົນໃດຍອມຮັບເອົາພຣະດຳລັດຂອງພຣະຕະຖາຄົດ, ຄວາມຍອມຮັບນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກແກ່ບຸກຄົນນັ້ນຕະຫຼອດກາລານານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບັນຍັດສິກຂາບົດເພື່ອໃຫ້ສົງຍອມຮັບຄຳຂອງເຮົາວ່າ "ດີແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ" ໂດຍການສະແດງໂທດໃນການບໍ່ຍອມຮັບ ແລະ ສະແດງອານິສົງໃນການຍອມຮັບ ບໍ່ແມ່ນຂົ່ມຂູ່ດ້ວຍກຳລັງ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງປະກາດເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ saṅghasuṭṭhutāyā' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເພາະອຳນາດປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນມາເຖິງ ໑໐ ເທື່ອໃນພຣະບາລີປະຣິວານີ້, ຈຶ່ງພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ (Atthasata) ແລະ ພຶງຊາບທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ (Dhammasata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ບັດນີ້, ພຶງຊາບນິຣຸດຕິໜຶ່ງຮ້ອຍ (Niruttisata) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິຣຸດຕິທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ, ແລະ ນິຣຸດຕິໜຶ່ງຮ້ອຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິຣຸດຕິທີ່ເປັນຕົວທຳ, ລວມເປັນນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ (Dve niruttisatāni); ແລະ ພຶງຊາບຍານໜຶ່ງຮ້ອຍ (Ñāṇasata) ທີ່ເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ, ຍານໜຶ່ງຮ້ອຍ ທີ່ເປັນໄປໃນທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ, ແລະ ຍານສອງຮ້ອຍ ທີ່ເປັນໄປໃນນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ, ລວມເປັນຍານສີ່ຮ້ອຍ (Cattāri ñāṇasatāni).

‘‘අත්ථසතං ධම්මසතං, ද්වෙ නිරුත්තිසතානි;

චත්තාරි ඤාණසතානි, අත්ථවසෙ පකරණෙ’’ති.

'ເນື້ອຄວາມໜຶ່ງຮ້ອຍ, ທຳໜຶ່ງຮ້ອຍ, ນິຣຸດຕິສອງຮ້ອຍ, ຍານສີ່ຮ້ອຍ, ມີຢູ່ໃນຄຳພີອັດຖະວະສະປະການ' ດັ່ງນີ້.

ඉති හි යං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තන්ති.

ຄຳໃດທີ່ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້, ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມນີ້ແລ້ວ.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය

ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາອະທິບາຍພຣະວິນັຍ ດັ່ງນີ້

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍມະຫາວັກ (ມະຫາວັກຄະວັນນະນາ) ຈົບແລ້ວ.

පඨමගාථාසඞ්ගණිකං

ປະຖົມມະຄາຖາສັງຄະນິກະ (ຄາຖາສັງຄະຫະໝວດທຳອິດ)

සත්තනගරෙසු පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදවණ්ණනා

ການອະທິບາຍສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໃນເມືອງທັງເຈັດ

335. එකංසං [Pg.187] චීවරං කත්වාති එකස්මිං අංසකූටෙ චීවරං කත්වා; සාධුකං උත්තරාසඞ්ගං කත්වාති අත්ථො. පග්ගණ්හිත්වාන අඤ්ජලින්ති දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං උක්ඛිපිත්වා. ආසීසමානරූපො වාති පච්චාසීසමානරූපො විය. කිස්ස ත්වං ඉධ මාගතොති කෙන කාරණෙන කිමත්ථං පත්ථයමානො ත්වං ඉධ ආගතො. කො එවමාහ? සම්මාසම්බුද්ධො. කං එවමාහ? ආයස්මන්තං උපාලිං. ඉති ආයස්මා උපාලි භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ද්වීසු විනයෙසූ’’ති ඉමං ගාථං පුච්ඡි. අථස්ස භගවා ‘‘භද්දකො තෙ උම්මඞ්ගො’’තිආදීනි වත්වා තං විස්සජ්ජෙසි. එස නයො සබ්බත්ථ. ඉති ඉමෙ සබ්බපඤ්හෙ බුද්ධකාලෙ උපාලිත්ථෙරො පුච්ඡි. භගවා බ්‍යාකාසි. සඞ්ගීතිකාලෙ පන මහාකස්සපත්ථෙරො පුච්ඡි. උපාලිත්ථෙරො බ්‍යාකාසි.

໓໓໕. ຄຳວ່າ "Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā" (ຫົ່ມຈີວອນສະຫຼຽງບ່າ) ຄວາມໝາຍຄື ເຮັດຈີວອນໄວ້ທີ່ບ່າຂ້າງໜຶ່ງ, ຄືຫົ່ມຜ້າອຸຕະລາສົງ (ຜ້າຫົ່ມ) ໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍດີ. ຄຳວ່າ "Paggaṇhitvāna añjaliṃ" (ປະນົມມື) ຄວາມໝາຍຄື ຍົກອັນຊະລີ (ປະນົມມື) ທີ່ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍການປະຊຸມກັນແຫ່ງເລັບມືທັງສິບຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Āsīsamānarūpo vā" ຄວາມໝາຍຄື ມີອາການປະດຸດຈະດັ່ງຫວັງຢູ່. ຄຳວ່າ "Kissa tvaṃ idha māgato" ຄວາມໝາຍຄື ເຈົ້າມາທີ່ນີ້ເພື່ອຫຍັງ (ດ້ວຍເຫດຜົນໃດ ປາດຖະໜາປະໂຫຍດອັນໃດ ເຈົ້າຈຶ່ງມາທີ່ນີ້). ໃຜກ່າວຢ່າງນີ້? ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ກ່າວກັບໃຜ? ກ່າວກັບພຣະອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີຜູ້ມີອາຍຸ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວທູນຖາມຄາຖາວ່າ "dvīsu vinayesu" (ໃນວິນັຍທັງສອງ) ນີ້. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄາຖາມີຄຳວ່າ "bhaddako te ummaṅgo" (ປັນຍາຫຼີກພົ້ນຂອງເຈົ້າດີແທ້) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວແກ້ໄຂບັນຫານັ້ນ. ແນວທາງນີ້ໃຊ້ໃນທຸກບ່ອນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນພຸດທະການ ພຣະອຸບາລີເຖຣະໄດ້ຖາມບັນຫາທັງໝົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງພະຍາກອນ (ຕອບ). ແຕ່ໃນເວລາສັງຄາຍະນາ ພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະໄດ້ຖາມ ພຣະອຸບາລີເຖຣະໄດ້ຕອບ.

තත්ථ භද්දකො තෙ උම්මඞ්ගොති භද්දකා තෙ පඤ්හා; පඤ්හා හි අවිජ්ජන්ධකාරතො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතත්තා ‘‘උම්මඞ්ගො’’ති වුච්චති. තග්ඝාති කාරණත්ථෙ නිපාතො. යස්මා මං පුච්ඡසි, තස්මා තෙ අහමක්ඛිස්සන්ති අත්ථො. සම්පටිච්ඡනත්ථෙ වා, ‘‘තග්ඝා’’ති හි ඉමිනා වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අක්ඛිස්සන්ති ආහ. ‘‘සමාදහිත්වා විසිබ්බෙන්ති, සාමිසෙන, සසිත්ථක’’න්ති ඉමානි තීණියෙව සික්ඛාපදානි භග්ගෙසු පඤ්ඤත්තානි.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "bhaddako te ummaṅgo" ໝາຍເຖິງ ບັນຫາຂອງເຈົ້າດີແທ້. ເພາະວ່າ ບັນຫາທີ່ພົ້ນຂຶ້ນມາຈາກຄວາມມືດຄືອະວິຊຊາ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອຸມມັງຄະ" (ທາງລອດ/ປັນຍາຫຼີກພົ້ນ). ຄຳວ່າ "Tagghā" ເປັນນິບາດໃນຄວາມໝາຍສະແດງເຫດ. ຄວາມໝາຍຄື ເພາະເຫດທີ່ເຈົ້າຖາມເຮົາ ດັ່ງນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະບອກແກ່ເຈົ້າ. ຫຼືວ່າ ໃນຄວາມໝາຍຮັບຄຳ, ເພາະວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ "tagghā" ນີ້ ພຣະອົງຊົງຮັບຄຳຖາມແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ເຮົາຈະບອກ" (ອັກຂິສສັງ). ສິກຂາບົດທັງສາມນີ້ ຄື "ສະມາທະຫິຕະວາ ວິສິບເພນຕິ" (samādahitvā visibbenti), "ສາມิເສນະ" (sāmisena), ແລະ "ສະສິດຖະກັງ" (sasitthakaṃ) ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນແຄວ້ນພັກຄະ.

චතුවිපත්තිවණ්ණනා

ການພັນລະນາອະທິບາຍວິບັດ 4

336. යං තං පුච්ඡිම්හාති යං ත්වං අපුච්ඡිම්හා. අකිත්තයීති අභාසි. නොති අම්හාකං. තං තං බ්‍යාකතන්ති යං යං පුට්ඨං, තං තදෙව බ්‍යාකතං. අනඤ්ඤථාති අඤ්ඤථා අකත්වා බ්‍යාකතං.

໓໓໖. ຄຳວ່າ "Yaṃ taṃ pucchimhā" ຄວາມໝາຍຄື ບັນຫາໃດທີ່ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ທູນຖາມພຣະອົງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Akittayī" ຄວາມໝາຍຄື ຊົງກ່າວແລ້ວ. ຄຳວ່າ "No" ຄວາມໝາຍຄື ແກ່ພວກຂ້ານ້ອຍ. ຄຳວ່າ "Taṃ taṃ byākataṃ" ຄວາມໝາຍຄື ບັນຫາໃດໆ ທີ່ພວກຂ້ານ້ອຍຖາມແລ້ວ ພຣະອົງກໍຊົງແກ້ໄຂ (ຕອບ) ບັນຫານັ້ນໆ ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Anaññathā" ຄວາມໝາຍຄື ຊົງແກ້ໄຂໂດຍບໍ່ໃຫ້ຜິດແປກໄປຈາກຄວາມຈິງ (ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນ).

යෙ දුට්ඨුල්ලා සා සීලවිපත්තීති එත්ථ කිඤ්චාපි සීලවිපත්ති නාම පඤ්හෙ නත්ථි, අථ ඛො දුට්ඨුල්ලං විස්සජ්ජෙතුකාමතායෙතං වුත්තං. චතූසු හි විපත්තීසු දුට්ඨුල්ලං එකාය විපත්තියා සඞ්ගහිතං, අදුට්ඨුල්ලං තීහි විපත්තීහි සඞ්ගහිතං. තස්මා ‘‘යෙ දුට්ඨුල්ලා සා සීලවිපත්තී’’ති වත්වා තමෙව විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘පාරාජිකං සඞ්ඝාදිසෙසො සීලවිපත්තීති වුච්චතී’’ති ආහ.

ໃນຄຳວ່າ "Ye duṭṭhullā sā sīlavipatti" (ອາບັດຊົ່ວຫຍາບໃດ ນັ້ນຄືສີລະວິບັດ) ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນຄຳຖາມຈະບໍ່ມີຄຳວ່າ "ສີລະວິບັດ" ກໍຕາມ, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄຳນີ້ໄວ້ ເພາະມີພຣະປະສົງຈະແກ້ໄຂເລື່ອງອາບັດຊົ່ວຫຍາບ (ທຸດຖຸນລະ). ເພາະວ່າ ໃນວິບັດທັງ 4 ນັ້ນ, ອາບັດຊົ່ວຫຍາບ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນວິບັດຢ່າງໜຶ່ງ (ຄື ສີລະວິບັດ), ສ່ວນອາບັດທີ່ບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ (ອະທຸດຖຸນລະ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນວິບັດ 3 ຢ່າງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ye duṭṭhullā sā sīlavipatti" ແລ້ວເພື່ອຈະສະແດງສີລະວິບັດນັ້ນໂດຍລະອຽດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "pārājikaṃ saṅghādiseso sīlavipattīti vuccatī" (ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ສີລະວິບັດ) ດັ່ງນີ້.

ඉදානි [Pg.188] තිස්සන්නං විපත්තීනං වසෙන අදුට්ඨුල්ලං දස්සෙතුං ‘‘ථුල්ලච්චය’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ යො චායං, අක්කොසති හසාධිප්පායොති ඉදං දුබ්භාසිතස්ස වත්ථුදස්සනත්ථං වුත්තං.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງອາບັດທີ່ບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດ 3 ຢ່າງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "thullaccayaṃ" (ທຸນລັດໄຈ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "yo cāyaṃ" (ບຸກຄົນໃດນີ້) ແລະ "akkosati hasādhippāyo" (ດ່າດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະຫົວເລາະ) ນີ້ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງວັດຖຸ (ຕົ້ນເຫດ) ແຫ່ງອາບັດທຸບພາສິດ.

අබ්භාචික්ඛන්තීති ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී’’ති වදන්තා අබ්භාචික්ඛන්ති.

ຄຳວ່າ "Abbhācikkhanti" (ກ່າວຕູ່) ໝາຍເຖິງ ພວກເຂົາກ່າວຕູ່ ໂດຍກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ທຳ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ຢ່າງນີ້".

අයං සා ආජීවවිපත්තිසම්මතාති අයං ඡහි සික්ඛාපදෙහි සඞ්ගහිතා ආජීවවිපත්ති නාම චතුත්ථා විපත්ති සම්මතාති එත්තාවතා ‘‘අදුට්ඨුල්ල’’න්ති ඉදං විස්සජ්ජිතං හොති.

ຄຳວ່າ "Ayaṃ sā ājīvavipattisammatā" ໝາຍເຖິງ ອາຊີວະວິບັດນີ້ ທີ່ຖືກສົງເຄາະດ້ວຍສິກຂາບົດ 6 ຢ່າງ ໄດ້ຮັບການສົມມຸດວ່າເປັນວິບັດທີ 4. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ບັນຫາເລື່ອງ "ອາບັດບໍ່ຊົ່ວຫຍາບ" (ອະທຸດຖຸນລະ) ກໍເປັນອັນແກ້ໄຂແລ້ວ.

ඉදානි ‘‘යෙ ච යාවතතියකා’’ති පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං ‘‘එකාදසා’’තිආදිමාහ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາວ່າ "ye ca yāvatatiyakā" (ອາບັດທີ່ມີການສວດສົມນຸດຕະຫຼອດຄົບສາມຄັ້ງມີເທົ່າໃດ) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "ekādasa" (ສິບເອັດ) ເປັນຕົ້ນ.

ඡෙදනකාදිවණ්ණනා

ການພັນລະນາອະທິບາຍໝວດສິກຂາບົດມີເຊທະນະກະເປັນຕົ້ນ

337. යස්මා පන ‘‘යෙ ච යාවතතියකා’’ති අයං පඤ්හො ‘‘එකාදස යාවතතියකා’’ති එවං සඞ්ඛාවසෙන විස්සජ්ජිතො, තස්මා සඞ්ඛානුසන්ධිවසෙනෙව ‘‘කති ඡෙදනකානී’’තිආදිකෙ අඤ්ඤෙ අන්තරාපඤ්හෙ පුච්ඡි. තෙසං විස්සජ්ජනත්ථං ‘‘ඡ ඡෙදනකානී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ‘‘එකං භෙදනකං, එකං උද්දාලනකං, සොදස ජානන්ති පඤ්ඤත්තා’’ති ඉදමෙව අපුබ්බං. සෙසං මහාවග්ගෙ විභත්තමෙව. යං පනෙතං අපුබ්බං තත්ථ එකං භෙදනකන්ති සූචිඝරං. එකං උද්දාලනකන්ති තූලොනද්ධමඤ්චපීඨං. සොදසාති සොළස. ජානන්ති පඤ්ඤත්තාති ‘‘ජාන’’න්ති එවං වත්වා පඤ්ඤත්තා, තෙ එවං වෙදිතබ්බා – ‘‘ජානං සඞ්ඝිකං ලාභං පරිණතං අත්තනො පරිණාමෙය්‍ය, ජානං පුබ්බුපගතං භික්ඛුං අනුපඛජ්ජ නිසජ්ජං කප්පෙය්‍ය, ජානං සප්පාණකං උදකං තිණං වා මත්තිකං වා සිඤ්චෙය්‍ය වා සිඤ්චාපෙය්‍ය වා, ජානං භික්ඛුනිපරිපාචිතං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජෙය්‍ය, ජානං ආසාදනාපෙක්ඛො භුත්තස්මිං පාචිත්තියං, ජානං සප්පාණකං උදකං පරිභුඤ්ජෙය්‍ය, ජානං යථාධම්මං නිහතාධිකරණං, ජානං දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං පටිච්ඡාදෙය්‍ය, ජානං ඌනවීසතිවස්සං පුග්ගලං උපසම්පාදෙය්‍ය, ජානං ථෙය්‍යසත්ථෙන සද්ධිං, ජානං තථාවාදිනා භික්ඛුනා අකතානුධම්මෙන, ජානං තථානාසිතං සමණුද්දෙසං, ජානං සඞ්ඝිකං ලාභං පරිණතං පුග්ගලස්ස පරිණාමෙය්‍ය, ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙව අත්තනා පටිචොදෙය්‍ය, ජානං චොරිං වජ්ඣං විදිතං අනපලොකෙත්වා, ජානං සභික්ඛුකං ආරාමං අනාපුච්ඡා පවිසෙය්‍යා’’ති.

໓໓໗. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບັນຫາວ່າ "ye ca yāvatatiyakā" ນີ້ ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈຳນວນວ່າ "ຍາວະຕະຕິຍະກະມີ 11" ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງຈຳນວນນັ້ນເອງ ພຣະອຸບາລີຈຶ່ງໄດ້ຖາມບັນຫາແຊກອື່ນໆ ມີອາທິວ່າ "kati chedanakāni" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຕັດມີເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "cha chedanakāni" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຕັດມີ 6) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳຕອບວ່າ "ekaṃ bhedanakaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງທຳລາຍມີ 1), "ekaṃ uddālanakaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ຕ້ອງຮື້ຖອນມີ 1), "sodasa jānanti paññattā" (ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍມີຄຳວ່າ ຮູ້ຢູ່ ມີ 16) ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເປັນຂໍ້ຄວາມໃໝ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ແມ່ນໄດ້ຈຳແນກໄວ້ແລ້ວໃນມະຫາວັກ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃໝ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ "ekaṃ bhedanakaṃ" ໝາຍເຖິງ ສູຈິຄະຣະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍກ່ອງເຂັມ). ຄຳວ່າ "ekaṃ uddālanakaṃ" ໝາຍເຖິງ ຕູໂລນັດທະມັຍຈະປີຖະສິກຂາບົດ (ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍຕຽງ ຫຼື ຕັ່ງ ທີ່ຍັດນຸ່ນ). ຄຳວ່າ "sodasa" ໝາຍເຖິງ 16 ປະການ. ຄຳວ່າ "jānanti paññattā" ໝາຍເຖິງ ສິກຂາບົດທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍຕັດຄຳວ່າ "ຮູ້ຢູ່" (ຊານັງ), ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: "ຮູ້ຢູ່ ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ຈະຖວາຍສົງ ມາເພື່ອຕົນ, ຮູ້ຢູ່ ບຽດບຽດພຣະພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າໄປຢູ່ກ່ອນ ແລ້ວນັ່ງທັບ, ຮູ້ຢູ່ ຫົດ ຫຼື ໃຫ້ຫົດນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ ໃສ່ຫຍ້າ ຫຼື ດິນ, ຮູ້ຢູ່ ສັນບິນທະບາດທີ່ນາງພິກຂຸນີແນະນຳໃຫ້ເຂົາຖວາຍ, ຮູ້ຢູ່ ຫວັງຈະໃຫ້ພິກຂຸອື່ນເກີດຄວາມລະອາຍ ແລ້ວສັນອາຫານໃນເວລາທີ່ສັນແລ້ວ (ຕ້ອງປາຈິດຕີ), ຮູ້ຢູ່ ບໍລິໂພກນ້ຳທີ່ມີຕົວສັດ, ຮູ້ຢູ່ ຮື້ຟື້ນອະທິກອນທີ່ຕັດສິນໄປແລ້ວໂດຍທຳ, ຮູ້ຢູ່ ປົກປິດອາບັດຊົ່ວຫຍາບຂອງພິກຂຸອື່ນ, ຮູ້ຢູ່ ອຸປະສົມບົດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ, ຮູ້ຢູ່ ເດີນທາງຮ່ວມກັບພໍ່ຄ້າເກວຽນຜູ້ເປັນໂຈນ, ຮູ້ຢູ່ ຮ່ວມກິນຮ່ວມຢູ່ກັບພິກຂຸຜູ້ກ່າວຕູ່ພຣະທຳວິນັຍ ທີ່ສົງຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດຄືນຕາມທຳ, ຮູ້ຢູ່ ຄົບຫາກັບສາມະເນນຜູ້ຖືກສົງເນລະເທດແລ້ວ, ຮູ້ຢູ່ ນ້ອມລາບທີ່ເຂົານ້ອມໄວ້ຈະຖວາຍສົງ ໄປເພື່ອບຸກຄົນ, ຮູ້ຢູ່ ບໍ່ໂຈດເອງ ບໍ່ບອກແກ່ສົງ ເຊິ່ງນາງພິກຂຸນີຜູ້ຕ້ອງທຳປາຣາຊິກ, ຮູ້ຢູ່ ບວດໃຫ້ນາງໂຈນຜູ້ມີໂທດເຖິງຕາຍ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຂໍອະນຸຍາດຈາກທາງການ, ຮູ້ຢູ່ ເຂົ້າໄປສູ່ອາຣາມທີ່ມີພິກຂຸຢູ່ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກກ່າວ (ຂໍອະນຸຍາດ)" ດັ່ງນີ້.

අසාධාරණාදිවණ්ණනා

ການພັນລະນາອະທິບາຍໝວດສິກຂາບົດທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປເປັນຕົ້ນ

338. ඉදානි [Pg.189] ‘‘සාධාරණං අසාධාරණ’’න්ති ඉමං පුරිමපඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො ‘‘වීසං ද්වෙ සතානී’’තිආදිමාහ. තත්ථ භික්ඛුනීහි අසාධාරණෙසු ඡ සඞ්ඝාදිසෙසාති විස්සට්ඨි, කායසංසග්ගො, දුට්ඨුල්ලං, අත්තකාම, කුටි, විහාරොති. ද්වෙ අනියතෙහි අට්ඨාති ද්වීහි අනියතෙහි සද්ධිං අට්ඨ ඉමෙ.

໓໓໘. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາກ່ອນໜ້ານີ້ວ່າ "sādhāraṇaṃ asādhāraṇaṃ" (ສິກຂາບົດທີ່ທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ທົ່ວໄປ) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "vīsaṃ dve satāni" (ສອງຮ້ອຍຊາວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາສິກຂາບົດທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບນາງພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "cha saṅghādisesā" (ສັງຄາທິເສດ 6) ໄດ້ແກ່: ວິສັດຖິ (ປ່ອຍນ້ຳອະສຸຈິ), ກາຍະສັງສັກຄະ (ຖືກຕ້ອງກາຍນາງຍິງ), ທຸດຖຸນລະ (ເວົ້າຄຳຊົ່ວຫຍາບ), ອັດຕະກາມະ (ບຳເຣີຄວາມກຳໜັດຂອງຕົນ), ກຸຕິ (ການກໍ່ສ້າງກຸຕິ), ວິຫາຣະ (ການກໍ່ສ້າງວິຫານ). ຄຳວ່າ "dve aniyatehi aṭṭha" ໝາຍເຖິງ ເມື່ອລວມກັບອະນιຍົດ 2 ຢ່າງແລ້ວ ສິກຂາບົດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງມີ 8 ຢ່າງ.

නිස්සග්ගියානි ද්වාදසාති –

ນິສສັກຄິຍະ 12 ຢ່າງ ຄື:

ධොවනඤ්ච පටිග්ගහො, කොසෙය්‍යසුද්ධද්වෙභාගා;

ඡබ්බස්සානි නිසීදනං, ද්වෙ ලොමා පඨමො පත්තො;

වස්සිකා ආරඤ්ඤකෙන චාති – ඉමෙ ද්වාදස.

ໂທວະນະສິກຂາບົດ (ການໃຫ້ຊັກຈີວອນເກົ່າ), ປະຕິກຄະຫະສິກຂາບົດ (ການຮັບຈີວອນຈາກມືນາງພິກຂຸນີ), ໂກເສຍຍະສິກຂາບົດ (ຜ້າເຈືອໄໝ), ສຸດທະກາລະກະສິກຂາບົດ (ຜ້າຂົນແກະດຳລ້ວນ), ເທວພາຄະສິກຂາບົດ (ຜ້າຂົນແກະດຳສອງສ່ວນ), ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການຊົງຜ້າສັນຖັດໄວ້ໃຫ້ຄົບ 6 ປີ, ນິສີທະນະສັນຖະຕະສິກຂາບົດ (ຜ້າປູນັ່ງ), ເອລະກະໂລມະສິກຂາບົດ 2 ຢ່າງ (ການຂົນແກະ ແລະ ການໃຫ້ຊັກຂົນແກະ), ປະຖົມມະປັດຕະສິກຂາບົດ (ບາດທຳອິດ), ວັດສິກະສາຕິກາສິກຂາບົດ (ຜ້າອາບນ້ຳຝົນ) ແລະ ອາຣັນຍະກະສິກຂາບົດ (ຈີວອນປ່າ) - ສິກຂາບົດທັງ 12 ນີ້.

ද්වෙවීසති ඛුද්දකාති –

ຂຸດທະກະ (ປາຈິດຕີເບົາ) 22 ຢ່າງ ຄື:

සකලො භික්ඛුනීවග්ගො, පරම්පරඤ්ච භොජනං;

අනතිරිත්තං අභිහටං, පණීතඤ්ච අචෙලකං;

ඌනං දුට්ඨුල්ලඡාදනං.

ພິກຂຸນີວັກທັງໝົດ, ປະຣັມປະຣະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ການສັນອາຫານໃນທີ່ປ່ຽນກັນ), ອະນິຕິຣິດຕະສິກຂາບົດ (ການສັນອາຫານທີ່ບໍ່ເປັນເດນ), ອະພິຫະຕະສິກຂາບົດ (ການນຳອາຫານໄປປະເຄນ), ປະນີຕະໂພຊະນະສິກຂາບົດ (ອາຫານປະນີດ), ອະເຈລະກະສິກຂາບົດ (ການໃຫ້ອາຫານແກ່ອະເຈລົກ), ອູນະວີສະຕິວັດສະອຸປະສຳປະທານະສິກຂາບົດ (ການອຸປະສົມບົດໃຫ້ຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ຄົບ 20 ປີ), ທຸດຖຸນລະສາທະນະສິກຂາບົດ (ການປົກປິດອາບັດຊົ່ວຫຍາບ).

මාතුගාමෙන සද්ධිඤ්ච, යා ච අනික්ඛන්තරාජකෙ;

සන්තං භික්ඛුං අනාපුච්ඡා, විකාලෙ ගාමප්පවෙසනා.

ການເດີນທາງຮ່ວມກັບມາຕຸຄາມ, ອະນິກຂັນຕະຣາຊະກະສິກຂາບົດ (ການເຂົ້າໄປໃນພຣະຣາຊະວັງທີ່ພຣະຣາຊາຍັງບໍ່ໄດ້ສະເດັດອອກ), ການເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານໃນເວລາວິກາລ ໂດຍບໍ່ໄດ້ບອກລາພິກຂຸທີ່ມີຢູ່.

නිසීදනෙ ච යා සික්ඛා, වස්සිකා යා ච සාටිකා;

ද්වාවීසති ඉමා සික්ඛා, ඛුද්දකෙසු පකාසිතාති.

ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຮັດຜ້າປູນັ່ງໃຫ້ເກີນປະມານ, ສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍການເຮັດຜ້າອາບນ້ຳຝົນໃຫ້ເກີນປະມານ - ສິກຂາບົດທັງ 22 ນີ້ ຊົງສະແດງໄວ້ໃນໝວດຂຸດທະກະ.

භික්ඛූහි අසාධාරණෙසුපි සඞ්ඝම්හා දස නිස්සරෙති ‘‘සඞ්ඝම්හා නිස්සාරීයතී’’ති එවං විභඞ්ගෙ වුත්තා, මාතිකායං පන ‘‘නිස්සාරණීයං සඞ්ඝාදිසෙස’’න්ති එවං ආගතා දස. නිස්සග්ගියානි ද්වාදසාති භික්ඛුනිවිභඞ්ගෙ විභත්තානි නිස්සග්ගියානෙව. ඛුද්දකාපි තත්ථ විභත්තඛුද්දකා එව. තථා චත්තාරො පාටිදෙසනීයා, ඉති සතඤ්චෙව තිංසඤ්ච සික්ඛා විභඞ්ගෙ භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි අසාධාරණා. සෙසං ඉමස්මිං සාධාරණාසාධාරණවිස්සජ්ජනෙ උත්තානමෙව.

ເຖິງແມ່ນໃນບັນດາສິກຂາບົດຂອງນາງພິກຂຸນີທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ສິກຂາບົດທີ່ວ່າ "saṅghamhā dasa nissareti" (ສວດເນລະເທດອອກຈາກສົງ 10 ຢ່າງ) ນັ້ນ ໄດ້ມີສະແດງໄວ້ໃນວິພັງວ່າ "saṅghamhā nissārīyati" (ຍ່ອມຖືກເນລະເທດອອກຈາກສົງ), ແຕ່ໃນພິກຂຸນີມາຕິກາ ມາເຖິງໃນຖານະເປັນ "nissāraṇīyaṃ saṅghādisesaṃ" (ສັງຄາທິເສດທີ່ມີການເນລະເທດ) ມີ 10 ສິກຂາບົດ. ນິສສັກຄິຍະ 12 ຢ່າງ ກໍຄືນິສສັກຄິຍະທີ່ຈຳແນກໄວ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງນັ້ນເອງ. ໝວດຂຸດທະກະ (ປາຈິດຕີ 96 ຢ່າງ) ໃນທີ່ນັ້ນ ກໍຄືຂຸດທະກະທີ່ຈຳແນກໄວ້ໃນພິກຂຸນີວິພັງນັ້ນເອງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ປາຕິເທສະນີຍະ 4 ຢ່າງ ກໍຈຳແນກໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ສິກຂາບົດ 130 ຢ່າງ ໃນວິພັງ ຈຶ່ງເປັນສິກຂາບົດຂອງນາງພິກຂຸນີ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນການແກ້ໄຂບັນຫາເລື່ອງສິກຂາບົດທີ່ທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ທົ່ວໄປນີ້ ແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ඉදානි විපත්තියො ච ‘‘යෙහි සමථෙහි සම්මන්තී’’ති ඉදං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො අට්ඨෙව පාරාජිකාතිආදිමාහ. තත්ථ දුරාසදාති ඉමිනා තෙසං සප්පටිභයතං [Pg.190] දස්සෙති. කණ්හසප්පාදයො විය හි එතෙ දුරාසදා දුරූපගමනා දුරාසජ්ජනා, ආපජ්ජියමානා මූලච්ඡෙදාය සංවත්තන්ති. තාලවත්ථුසමූපමාති සබ්බං තාලං උද්ධරිත්වා තාලස්ස වත්ථුමත්තකරණෙන සමූපමා. යථා වත්ථුමත්තකතො තාලො න පුන පාකතිකො හොති, එවං න පුන පාකතිකා හොන්ති.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະແກ້ໄຂບັນຫາວ່າ "ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດ" ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "aṭṭheva pārājikā" (ປາຣາຊິກ 8 ເທົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "durāsadā" (ເຂົ້າໃກ້ໄດ້ຍາກ/ຮ້າຍແຮງ) ພຣະອົງຊົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຕາຢ້ານ (ມີໄພອັນຕະລາຍ) ຂອງປາຣາຊິກເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ປາຣາຊິກເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃກ້ໄດ້ຍາກ ເຂົ້າເຖິງໄດ້ຍາກ ແລະ ປະສົບໄດ້ຍາກ ປຽບເໝືອນງູເຫົ່າເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອພິກຂຸຕ້ອງເຂົ້າແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຂາດສູນແຫ່ງຮາກເຫງົ້າ (ໃນພຣະສາສະໜາ). ຄຳວ່າ "tālavatthusamūpamā" ໝາຍເຖິງ ມີອຸປະມາປຽບເໝືອນການຖອນຕົ້ນຕານທັງໝົດຂຶ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພື້ນດິນທີ່ຕັ້ງຂອງຕົ້ນຕານ. ຕົ້ນຕານທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ພື້ນດິນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດກັບຄືນມາເປັນຕົ້ນຕານປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງໃດ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍບໍ່ສາມາດກັບຄືນມາເປັນຜູ້ປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງນັ້ນ.

එවං සාධාරණං උපමං දස්සෙත්වා පුන එකෙකස්ස වුත්තං උපමං දස්සෙන්තො පණ්ඩුපලාසොතිආදිමාහ. අවිරුළ්හී භවන්ති තෙති යථා එතෙ පණ්ඩුපලාසාදයො පුනහරිතාදිභාවෙන අවිරුළ්හිධම්මා හොන්ති; එවං පාරාජිකාපි පුන පකතිසීලාභාවෙන අවිරුළ්හිධම්මා හොන්තීති අත්ථො. එත්තාවතා ‘‘විපත්තියො ච යෙහි සමථෙහි සම්මන්තී’’ති එත්ථ ඉමා තාව අට්ඨ පාරාජිකවිපත්තියො කෙහිචි සමථෙහි න සම්මන්තීති එවං දස්සිතං හොති. යා පන විපත්තියො සම්මන්ති, තා දස්සෙතුං තෙවීසති සඞ්ඝාදිසෙසාතිආදි වුත්තං. තත්ථ තීහි සමථෙහීති සබ්බසඞ්ගාහිකවචනමෙතං. සඞ්ඝාදිසෙසා හි ද්වීහි සමථෙහි සම්මන්ති, න තිණවත්ථාරකෙන. සෙසා තීහිපි සම්මන්ති.

ເມື່ອຊົງສະແດງອຸປະມາທົ່ວໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພື່ອຈະສະແດງອຸປະມາທີ່ຕັດໄວ້ສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງອີກ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "paṇḍupalāso" (ໃບໄມ້ເຫຼືອງຫຼົ່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "aviruḷhī bhavanti te" ໝາຍເຖິງ ໃບໄມ້ເຫຼືອງຫຼົ່ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄວາມງອກງາມຄືນມາເປັນໃບຂຽວໄດ້ອີກຢ່າງໃດ, ພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງປາຣາຊິກແລ້ວ ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມງອກງາມ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນຜູ້ມີສີລຕາມປົກກະຕິໄດ້ອີກຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ໃນບັນຫາວ່າ "ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດ" ນີ້ ເປັນອັນຊົງສະແດງແລ້ວວ່າ ປາຣາຊິກວິບັດທັງ 8 ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ ເລີຍ. ສ່ວນວິບັດໃດທີ່ລະງັບໄດ້ ເພື່ອຈະສະແດງວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ "tevīsati saṅghādisesā" (ສັງຄາທິເສດ 23) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ດ້ວຍສະມະຖະ 3 ຢ່າງ" ນີ້ ເປັນຄຳກວາດລວມທັງໝົດ. ເພາະວ່າ ສັງຄາທິເສດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ 2 ຢ່າງ, ບໍ່ລະງັບດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ. ສ່ວນອາບັດທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະທັງ 3 ຢ່າງ.

ද්වෙ උපොසථා ද්වෙ පවාරණාති ඉදං භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච වසෙන වුත්තං. විභත්තිමත්තදස්සනෙනෙව චෙතං වුත්තං, න සමථෙහි වූපසමනවසෙන. භික්ඛුඋපොසථො, භික්ඛුනිඋපොසථො, භික්ඛුපවාරණා, භික්ඛුනිපවාරණාති ඉමාපි හි චතස්සො විභත්තියො; විභජනානීති අත්ථො. චත්තාරි කම්මානීති අධම්මෙනවග්ගාදීනි උපොසථකම්මානි. පඤ්චෙව උද්දෙසා චතුරො භවන්ති අනඤ්ඤථාති භික්ඛූනං පඤ්ච උද්දෙසා භික්ඛුනීනං චතුරො භවන්ති, අඤ්ඤථා න භවන්ති; ඉමා අපරාපි විභත්තියො. ආපත්තික්ඛන්ධා ච භවන්ති සත්ත, අධිකරණානි චත්තාරීති ඉමා පන විභත්තියො සමථෙහි සම්මන්ති, තස්මා සත්තහි සමථෙහීතිආදිමාහ. අථ වා ‘‘ද්වෙ උපොසථා ද්වෙ පවාරණා චත්තාරි කම්මානි පඤ්චෙව උද්දෙසා චතුරො භවන්ති, අනඤ්ඤථා’’ති ඉමාපි චතස්සො විභත්තියො නිස්සාය ‘‘නස්සන්තෙතෙ විනස්සන්තෙතෙ’’තිආදිනා නයෙන යා ආපත්තියො ආපජ්ජන්ති, තා යස්මා වුත්තප්පකාරෙහෙව සමථෙහි සම්මන්ති, තස්මා තංමූලකානං ආපත්තීනං සමථදස්සනත්ථම්පි තා විභත්තියො වුත්තාති වෙදිතබ්බා. කිච්චං එකෙනාති කිච්චාධිකරණං එකෙන සමථෙන සම්මති.

ຄຳວ່າ "Dve uposathā dve pavāraṇā" (ອຸໂປສົດ 2 ຢ່າງ ປະວາຣະນາ 2 ຢ່າງ) ນີ້ ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ. ແລະຄຳນີ້ ຕັດໄວ້ພຽງເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງ (ວິພັດຕິ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະງັບດ້ວຍສະມະຖະ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸອຸໂປສົດ, ພິກຂຸນີອຸໂປສົດ, ພິກຂຸປະວາຣະນາ, ພິກຂຸນີປະວາຣະນາ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນວິພັດຕິ 4 ຢ່າງ (ຄວາມໝາຍຄື ການຈຳແນກ). ຄຳວ່າ "cattāri kammāni" ໝາຍເຖິງ ອຸໂປສົດກຳມີອະທັມເມນະວັກຄະກຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້. ຄຳວ່າ "pañceva uddesā caturo bhavanti anaññathā" ໝາຍເຖິງ ພິທີສວດປາຕິໂມກ (ອຸເທດ) ຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍມີ 5 ຢ່າງ ຂອງພິກຂຸນີທັງຫຼາຍມີ 4 ຢ່າງ, ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນໄປຈາກນີ້. ເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນວິພັດຕິຢ່າງອື່ນອີກ. ສ່ວນວິພັດຕິເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ກອງອາບັດມີ 7" ແລະ "ອະທິກອນມີ 4" ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "ດ້ວຍສະມະຖະ 7 ຢ່າງ" ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ອາບັດທັງຫຼາຍທີ່ພິກຂຸຕ້ອງ ເພາະອາໄສວິພັດຕິທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື "ອຸໂປສົດ 2, ປະວາຣະນາ 2, ກຳ 4, ອຸເທດ 5 ແລະ 4 ຢ່າງ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນ" ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "nassantete vinassantete" (ພວກເຂົາເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຈິບຫາຍ ຍ່ອມພິນາດ) ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນອຸໂປສົດທັກຂັນທະກະ, ເພາະເຫດທີ່ອາບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະຕາມປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງວິພັດຕິເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອສະແດງການລະງັບແຫ່ງອາບັດທີ່ມີວິພັດຕິເຫຼົ່ານັ້ນເປັນມູນເຫດ. ຄຳວ່າ "kiccaṃ ekenā" ໝາຍເຖິງ ກິດຈະອະທິກອນ ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະຢ່າງດຽວ (ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ).

පාරාජිකාදිආපත්තිවණ්ණනා

ການພັນລະນາອະທິບາຍອາບັດມີປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ

339. එවං [Pg.191] පුච්ඡානුක්කමෙන සබ්බපඤ්හෙ විස්සජ්ජෙත්වා ඉදානි ‘‘ආපත්තික්ඛන්ධා ච භවන්ති සත්තා’’ති එත්ථ සඞ්ගහිතආපත්තික්ඛන්ධානං පච්චෙකං නිබ්බචනමත්තං දස්සෙන්තො පාරාජිකන්තිආදිමාහ. තත්ථ පාරාජිකන්ති ගාථාය අයමත්ථො – යදිදං පුග්ගලාපත්තිසික්ඛාපදපාරාජිකෙසු ආපත්තිපාරාජිකං නාම වුත්තං, තං ආපජ්ජන්තො පුග්ගලො යස්මා පරාජිතො පරාජයමාපන්නො සද්ධම්මා චුතො පරද්ධො භට්ඨො නිරඞ්කතො ච හොති, අනිහතෙ තස්මිං පුග්ගලෙ පුන උපොසථප්පවාරණාදිභෙදො සංවාසො නත්ථි. තෙනෙතං ඉති වුච්චතීති තෙන කාරණෙන එතං ආපත්තිපාරාජිකන්ති වුච්චති. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – යස්මා පරාජිතො හොති තෙන, තස්මා එතං පාරාජිකන්ති වුච්චති.

໓໓໙. ເມື່ອຊົງແກ້ໄຂບັນຫາທັງໝົດຕາມລຳດັບຄຳຖາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວິເຄາະສັບ (ນິຣຸດຕິ) ແຕ່ລະຢ່າງ ຂອງກອງອາບັດທີ່ສົງເຄາະໄວ້ໃນຄຳວ່າ "ກອງອາບັດມີ 7" ນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ "pārājikaṃ" (ປາຣາຊິກ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາວ່າ "pārājikaṃ" ນັ້ນ ມີອັດຖະອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ໃນບັນດາປາຣາຊິກ 3 ຢ່າງ ຄື ບຸກຄົນປາຣາຊິກ, ອາບັດປາຣາຊິກ, ແລະ ສິກຂາບົດປາຣາຊິກ, ອາບັດໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຮຽກວ່າ "ອາບັດປາຣາຊິກ", ບຸກຄົນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ລາວເປັນຜູ້ປ່າຍແພ້ (ປະຣາຊิໂຕ), ເຖິງຄວາມປ່າຍແພ້, ເຄື່ອນຈາກພຣະສັດທຳ, ຄາດເຄື່ອນ, ຕົກຫຼົ່ນ, ແລະ ຖືກຂັບໄລ່ອອກໄປ, ເມື່ອບຸກຄົນນັ້ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຖືກກຳຈັດອອກໄປ, ການຢູ່ຮ່ວມກັນ (ສັງວາດ) ໂດຍການຈຳແນກມີອຸໂປສົດ ແລະ ປະວາຣະນາເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີແກ່ລາວອີກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອາບັດປະເພດນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ອາບັດປາຣາຊິກ". ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດທີ່ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ປ່າຍແພ້ ດ້ວຍອາບັດນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ປາຣາຊິກ".

දුතියගාථායපි බ්‍යඤ්ජනං අනාදියිත්වා අත්ථමත්තමෙව දස්සෙතුං සඞ්ඝොව දෙති පරිවාසන්තිආදි වුත්තං. අයං පනෙත්ථ අත්ථො – ඉමං ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා වුට්ඨාතුකාමස්ස යං තං ආපත්තිවුට්ඨානං තස්ස ආදිම්හි චෙව පරිවාසදානත්ථාය ආදිතො සෙසෙ මජ්ඣෙ මානත්තදානත්ථාය මූලායපටිකස්සනෙන වා සහ මානත්තදානත්ථාය, අවසානෙ අබ්භානත්ථාය ච සඞ්ඝො ඉච්ඡිතබ්බො, න හෙත්ථ එකම්පි කම්මං විනා සඞ්ඝෙන සක්කා කාතුන්ති සඞ්ඝො, ආදිම්හි චෙව සෙසෙ ච ඉච්ඡිතබ්බො අස්සාති සඞ්ඝාදිසෙසො.

ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາທີສອງ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ຖືເອົາພະຍັນຊະນະ (ຖ້ອຍຄຳ) ໂດຍເຄັ່ງຄັດ ແຕ່ໄດ້ກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "saṅghova deti parivāsaṃ" (ສົງເທົ່ານັ້ນຍ່ອມໃຫ້ປະຣິວາດ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດນີ້ແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະອອກຈາກອາບັດ, ການອອກຈາກອາບັດໃດໆ ຂອງລາວ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ປະຣິວາດ, ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ (ທ່າມກາງ) ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ມານັດ ຫຼື ຮ່ວມກັບການຊັກເຂົ້າຫາອາບັດເດີມ (ມູລາຍະປະຕິກັດສະນາ), ແລະ ໃນທີ່ສຸດ ສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການອັບພານ. ເພາະວ່າ ໃນກຳເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນແຕ່ກຳດຽວກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍປາສະຈາກສົງ. ດັ່ງນັ້ນ ອາບັດໃດທີ່ມີສົງເປັນທີ່ຕ້ອງການທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ (ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ) ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ "ສັງຄາທິເສດ" (ສັງຄະ + ອາທິ + ເສສະ).

තතියගාථාය අනියතො න නියතොති යස්මා න නියතො, තස්මා අනියතො අයමාපත්තික්ඛන්ධොති අත්ථො. කිං කාරණා න නියතොති? අනෙකංසිකතං පදං, යස්මා ඉදං සික්ඛාපදං අනෙකංසෙන කතන්ති අත්ථො. කථං අනෙකංසෙන? තිණ්ණමඤ්ඤතරං ඨානං, තිණ්ණං ධම්මානං අඤ්ඤතරෙන කාරෙතබ්බොති හි තත්ථ වුත්තං, තස්මා ‘‘අනියතො’’ති පවුච්චති, සො ආපත්තික්ඛන්ධො අනියතොති වුච්චති. යථා ච තිණ්ණං අඤ්ඤතරං ඨානං, එවං ද්වින්නං ධම්මානං අඤ්ඤතරං ඨානං යත්ථ වුත්තං, සොපි අනියතො එව.

ໃນຄາຖາທີສາມ, ຄຳວ່າ "aniyato" (ບໍ່ແນ່ນອນ) ໄດ້ແກ່ "ບໍ່ຄົງທີ່", ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດທີ່ກອງອາບັດນີ້ບໍ່ແນ່ນອນ ສະນັ້ນ ກອງອາບັດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ" (ບໍ່ແນ່ນອນ). ດ້ວຍເຫດຜົນໃດຈຶ່ງບໍ່ແນ່ນອນ? ເພາະວ່າສິກຂາບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ (ບໍ່ເປັນສ່ວນດຽວ). ທີ່ວ່າບໍ່ແນ່ນອນນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ຄືຊົງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 3 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະວ່າໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຕັດໄວ້ວ່າ "ພຶງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 3 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ", ເພາະສະນັ້ນ ກອງອາບັດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ". ແລະໃນສິກຂາບົດໃດ ທີ່ຊົງປັບອາບັດດ້ວຍທຳ 2 ປະການ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເໝືອນກັບທຳ 3 ປະການນັ້ນ, ກອງອາບັດໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ອະນິຍົດ" ເຊັ່ນດຽວກັນ.

චතුත්ථගාථාය අච්චයො තෙන සමො නත්ථීති දෙසනාගාමිනීසු අච්චයෙසු තෙන සමො ථූලො අච්චයො නත්ථි, තෙනෙතං ඉති වුච්චති; ථූලත්තා අච්චයස්ස එතං ථුල්ලච්චයන්ති වුච්චතීති අත්ථො.

ໃນຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ "accayo tena samo natthi" (ໂທດທີ່ສະເໝີດ້ວຍໂທດນັ້ນບໍ່ມີ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນບັນດາອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ (ແກ້ໄຂໄດ້ດ້ວຍການສະແດງອາບັດ), ອາບັດທີ່ຫຍາບຊ້າສະເໝີດ້ວຍອາບັດນັ້ນບໍ່ມີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຖຸລລັດໄຈ" (Thullaccaya); ເພາະຄວາມທີ່ອາບັດນັ້ນເປັນຂອງຫຍາບ, ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຖຸລລັດໄຈ".

පඤ්චමගාථාය [Pg.192] නිස්සජ්ජිත්වාන දෙසෙති තෙනෙතන්ති නිස්සජ්ජිත්වා දෙසෙතබ්බතො නිස්සග්ගියන්ති වුච්චතීති අත්ථො.

ໃນຄາຖາທີຫ້າ, ຄຳວ່າ "nissajjitvāna deseti tenetaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເປັນອາບັດທີ່ຕ້ອງສະລະສິ່ງຂອງກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງສະແດງອາບັດໄດ້, ອາບັດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ນິສສັກຄີ" (Nissaggiya).

ඡට්ඨගාථාය පාතෙති කුසලං ධම්මන්ති සඤ්චිච්ච ආපජ්ජන්තස්ස කුසලධම්මසඞ්ඛාතං කුසලචිත්තං පාතෙති, තස්මා පාතෙති චිත්තන්ති පාචිත්තියං. යං පන චිත්තං පාතෙති, තං යස්මා අරියමග්ගං අපරජ්ඣති, චිත්තසම්මොහකාරණඤ්ච හොති, තස්මා ‘‘අරියමග්ගං අපරජ්ඣති, චිත්තසම්මොහනට්ඨාන’’න්ති ච වුත්තං.

ໃນຄາຖາທີຫົກ, ຄຳວ່າ "pāteti kusalaṃ dhammaṃ" (ເຮັດໃຫ້ກຸສົນທຳຕົກໄປ) ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດ ທີ່ເອີ້ນວ່າກຸສົນທຳ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຕ້ອງອາບັດໂດຍເຈດຕະນາ ຕົກໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ອາບັດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຕົກໄປນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ປາຈິດຕີ" (Pācittiya). ສ່ວນອາບັດໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ກຸສົນຈິດຕົກໄປ, ເພາະອາບັດນັ້ນເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອະລິຍະມັກ ແລະເປັນເຫດໃຫ້ຈິດຫຼົງໄຫຼ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ "ເປັນການປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ອະລິຍະມັກ" ແລະ "ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຫຼົງໄຫຼຂອງຈິດ".

පාටිදෙසනීයගාථාසු ‘‘ගාරය්හං ආවුසො ධම්මං ආපජ්ජි’’න්ති වුත්තගාරය්හභාවකාරණදස්සනත්ථමෙව භික්ඛු අඤ්ඤාතකො සන්තොතිආදි වුත්තං. පටිදෙසෙතබ්බතො පන සා ආපත්ති පාටිදෙසනීයාති වුච්චති.

ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍປາຕິເທສະນີຍະ, ເພື່ອສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມເປັນທຳທີ່ໜ້າຕິຕຽນ ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ວ່າ "ອາວຸໂສ ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງທຳທີ່ໜ້າຕິຕຽນແລ້ວ", ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນຍາດ..." ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປາຕິເທສະນີຍະ" (Pāṭidesanīya) ເພາະເປັນອາບັດທີ່ພຶງສະແງຄືນ.

දුක්කටගාථාය අපරද්ධං විරද්ධඤ්ච ඛලිතන්ති සබ්බමෙතං ‘‘යඤ්ච දුක්කට’’න්ති එත්ථ වුත්තස්ස දුක්කටස්ස පරියායවචනං. යඤ්හි දුට්ඨු කතං විරූපං වා කතං, තං දුක්කටං. තං පනෙතං යථා සත්ථාරා වුත්තං; එවං අකතත්තා අපරද්ධං, කුසලං විරජ්ඣිත්වා පවත්තත්තා විරද්ධං, අරියවත්තපටිපදං අනාරුළ්හත්තා ඛලිතං. යං මනුස්සො කරෙති ඉදං පනස්ස ඔපම්මනිදස්සනං. තස්සත්ථො – යථා හි යං ලොකෙ මනුස්සො ආවි වා යදි වා රහො පාපං කරොති, තං දුක්කටන්ති පවෙදෙන්ති; එවමිදම්පි බුද්ධප්පටිකුට්ඨෙන ලාමකභාවෙන පාපං, තස්මා දුක්කටන්ති වෙදිතබ්බං.

ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍທຸກກົດ, ຄຳທັງໝົດນີ້ຄື "aparaddhaṃ" (ຜິດພາດ), "viraddhaṃ" (ພາດພັ້ງ) ແລະ "khalitaṃ" (ພັ້ງພາດ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ "dukkaṭa" (ທຸກກົດ) ທີ່ຊົງຕັດໄວ້ໃນບົດວ່າ "yañca dukkaṭaṃ" ນີ້. ດ້ວຍວ່າ ການກະທຳໃດທີ່ເຮັດບໍ່ດີ ຫຼື ເຮັດຜິດຮູບແບບ, ການກະທຳນັ້ນຊື່ວ່າ "ທຸກກົດ" (ເຮັດບໍ່ດີ). ການກະທຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ "aparaddha" (ຜິດພາດ) ເພາະບໍ່ໄດ້ເຮັດຕາມທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງສະແດງໄວ້; ຊື່ວ່າ "viraddha" (ພາດພັ້ງ) ເພາະເປັນໄປໂດຍພາດຈາກກຸສົນ; ຊື່ວ່າ "khalita" (ພັ້ງພາດ) ເພາະບໍ່ອາດຂຶ້ນສູ່ຂໍ້ປະຕິບັດອັນເປັນວັດຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າໄດ້. ສ່ວນຄຳວ່າ "yaṃ manusso kare" ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງອຸປະມາຂອງທຸກກົດນັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງໃນໂລກນີ້ ມະນຸດເຮັດບາບກຳໃດ ບໍ່ວ່າຈະໃນທີ່ແຈ້ງ ຫຼື ໃນທີ່ລັບ, ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະກາດບາບນັ້ນວ່າ "ເປັນການກະທຳທີ່ບໍ່ດີ" (ທຸກກົດ); ເຊັ່ນດຽວກັນ, ການກະທຳນີ້ກໍເປັນບາບ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງຕິຕຽນ ແລະເພາະຄວາມເປັນຂອງເລວຊາມ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ "ທຸກກົດ" (Dukkaṭa).

දුබ්භාසිතගාථාය දුබ්භාසිතං දුරාභට්ඨන්ති දුට්ඨු ආභට්ඨං භාසිතං ලපිතන්ති දුරාභට්ඨං. යං දුරාභට්ඨං, තං දුබ්භාසිතන්ති අත්ථො. කිඤ්ච භිය්‍යො? සංකිලිට්ඨඤ්ච යං පදං, සංකිලිට්ඨං යස්මා තං පදං හොතීති අත්ථො. තථා යඤ්ච විඤ්ඤූ ගරහන්ති, යස්මා ච නං විඤ්ඤූ ගරහන්තීති අත්ථො. තෙනෙතං ඉති වුච්චතීති තෙන සංකිලිට්ඨභාවෙන ච විඤ්ඤුගරහනෙනාපි ච එතං ඉති වුච්චති; ‘‘දුබ්භාසිත’’න්ති එවං වුච්චතීති අත්ථො.

ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍທຸບພາສິດ, ຄຳວ່າ "durābhaṭṭha" ແປວ່າ ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ເວົ້າໄວ້ບໍ່ດີ, ຮ້ອງໄວ້ບໍ່ດີ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳເວົ້າໃດທີ່ກ່າວໄວ້ບໍ່ດີ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຊື່ວ່າ "ທຸບພາສິດ" (Dubbhāsita). ຍັງມີຫຍັງຕື່ມອີກ? ຄືຄຳເວົ້າໃດທີ່ເສົ້າໝອງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳເວົ້ານັ້ນເປັນຄຳເວົ້າທີ່ເສົ້າໝອງ. ແລະຄຳເວົ້າໃດທີ່ຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳເວົ້ານັ້ນເປັນຄຳເວົ້າທີ່ຜູ້ຮູ້ (ວິນຍູຊົນ) ຕິຕຽນ. ຄຳວ່າ "tenetaṃ iti vuccati" ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມເສົ້າໝອງນັ້ນ ແລະເພາະການທີ່ຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນນັ້ນ, ຄຳເວົ້ານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ທຸບພາສິດ" ຢ່າງນີ້.

සෙඛියගාථාය ‘‘ආදි චෙතං චරණඤ්චා’’තිආදිනා නයෙන සෙඛස්ස සන්තකභාවං දීපෙති. තස්මා සෙඛස්ස ඉදං සෙඛියන්ති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො. ඉදං ‘‘ගරුකලහුකඤ්චාපී’’තිආදිපඤ්හෙහි අසඞ්ගහිතස්ස ‘‘හන්ද වාක්‍යං සුණොම තෙ’’ති ඉමිනා පන ආයාචනවචනෙන සඞ්ගහිතස්ස අත්ථස්ස දීපනත්ථං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍເສຂິຍະ, ພຣະອົງຊົງສະແດງຄວາມເປັນຂອງສ່ວນຕົວຂອງພຣະເສຂະ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ādi cetaṃ caraṇañca" (ນີ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເປັນຄວາມປະພຶດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ສີລນີ້ເປັນຂອງພຣະເສຂະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ເສຂິຍະ" (Sekhiya), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນຄາຖາເສຂິຍະນີ້. ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນີ້ຊົງຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍຄຳວິງວອນວ່າ "handa vākyaṃ suṇoma te" (ເຊີນເຖີດ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງທ່ານ) ອັນເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ໄດ້ສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍປັນຫາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "garukalahukañcāpi" (ອາບັດໜັກແລະເບົາ) ເປັນຕົ້ນ.

ඡන්නමතිවස්සතීතිආදිම්හිපි [Pg.193] එසෙව නයො. තත්ථ ඡන්නමතිවස්සතීති ගෙහං තාව තිණාදීහි අච්ඡන්නං අතිවස්සති. ඉදං පන ආපත්තිසඞ්ඛාතං ගෙහං ඡන්නං අතිවස්සති; මූලාපත්තිඤ්හි ඡාදෙන්තො අඤ්ඤං නවං ආපත්තිං ආපජ්ජති. විවටං නාතිවස්සතීති ගෙහං තාව අවිවටං සුච්ඡන්නං නාතිවස්සති. ඉදං පන ආපත්තිසඞ්ඛාතං ගෙහං විවටං නාතිවස්සති; මූලාපත්තිඤ්හි විවරන්තො දෙසනාගාමිනිං දෙසෙත්වා වුට්ඨානගාමිනිතො වුට්ඨහිත්වා සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාති. ආයතිං සංවරන්තො අඤ්ඤං ආපත්තිං නාපජ්ජති. තස්මා ඡන්නං විවරෙථාති තෙන කාරණෙන දෙසනාගාමිනිං දෙසෙන්තො වුට්ඨානගාමිනිතො ච වුට්ඨහන්තො ඡන්නං විවරෙථ. එවං තං නාතිවස්සතීති එවඤ්චෙතං විවටං නාතිවස්සතීති අත්ථො.

ໃນຄາຖາມີຄຳວ່າ "channamativassati" (ເຮືອນທີ່ມຸງບັງຍ່ອມຮົ່ວຮົດ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄາຖາຮົ່ວຮົດນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ເຮືອນປົກກະຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ມຸງບັງດ້ວຍຫຍ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮົ່ວຮົດ. ສ່ວນເຮືອນຄືອາບັດນີ້ ທີ່ປິດບັງໄວ້ ຍ່ອມຮົ່ວຮົດ, ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ປິດບັງອາບັດເດີມ (ມູລາບັດ) ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດໃໝ່ອື່ນອີກ. ຄຳວ່າ "vivaṭaṃ nātivassati" (ເຮືອນທີ່ເປີດເຜີຍຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ), ກ່ອນອື່ນ ເຮືອນປົກກະຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ເປີດ (ຄືມຸງບັງໄວ້ດີແລ້ວ) ຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ. ສ່ວນເຮືອນຄືອາບັດນີ້ ທີ່ເປີດເຜີຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮົ່ວຮົດ, ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປີດເຜີຍອາບັດເດີມ ຍ່ອມສະແດງອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ ຫຼື ອອກຈາກອາບັດທີ່ເປັນວຸດຖານາກາມິນີ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດ. ເມື່ອສັງວອນລະວັງຕໍ່ໄປ ກໍຈະບໍ່ຕ້ອງອາບັດອື່ນອີກ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ "tasmā channaṃ vivaretha" (ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພິກຂຸເມື່ອສະແດງອາບັດທີ່ເປັນເທສະນາກາມິນີ ແລະເມື່ອອອກຈາກອາບັດທີ່ເປັນວຸດຖານາກາມິນີ ພຶງເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ປິດບັງໄວ້. ຄຳວ່າ "evaṃ taṃ nātivassati" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເປີດເຜີຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ອາບັດນັ້ນກໍຈະບໍ່ຮົ່ວຮົດອີກ.

ගති මිගානං පවනන්ති අජ්ඣොකාසෙ බ්‍යග්ඝාදීහි පරිපාතියමානානං මිගානං පවනං රුක්ඛාදිගහනං අරඤ්ඤං ගති පටිසරණං හොති, තං පත්වා තෙ අස්සාසන්ති. එතෙනෙව නයෙන ආකාසො පක්ඛීනං ගති. අවස්සං උපගමනට්ඨෙන පන විභවො ගති ධම්මානං, සබ්බෙසම්පි සඞ්ඛතධම්මානං විනාසොව තෙසං ගති. න හි තෙ විනාසං අගච්ඡන්තා ඨාතුං සක්කොන්ති. සුචිරම්පි ඨත්වා පන නිබ්බානං අරහතො ගති, ඛීණාසවස්ස අරහතො අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතු එකංසෙන ගතීති අත්ථො.

ຄຳວ່າ "gati migānaṃ pavanaṃ" (ປ່າເປັນທີ່ໄປຂອງເນື້ອທັງຫຼາຍ) ມີອະທິບາຍວ່າ ປ່າຄືດົງໄມ້ທີ່ຮົກຊັດດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ໄປ ເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ ຂອງຝູງເນື້ອທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກເສືອໂຄ່ງເປັນຕົ້ນໄລ່ຕິດຕາມໃນທີ່ແຈ້ງ, ເມື່ອຝູງເນື້ອນັ້ນໄປເຖິງປ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມເບົາໃຈ. ໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ ທ້ອງຟ້າກໍເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງນົກທັງຫຼາຍ. ສ່ວນຄວາມເສື່ອມສະຫຼາຍ (ວິພົບ) ເປັນທີ່ໄປຂອງສັງຂະຕະທຳທັງຫຼາຍ ເພາະຕ້ອງເຂົ້າເຖິງຢ່າງແນ່ນອນ, ຄວາມພິນາດເທົ່ານັ້ນ ເປັນທີ່ໄປຂອງສັງຂະຕະທຳທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສັງຂະຕະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ອາດຕັ້ງຢູ່ໄດ້ໂດຍບໍ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມພິນາດ. ສ່ວນພຣະນິພານ ເປັນທີ່ໄປຂອງພຣະອໍຣະຫັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ເປັນເວລາດົນນານກໍຕາມ, ມີອະທິບາຍວ່າ ອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ ຂອງພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ສິ້ນອາສະວະແລ້ວ ເປັນທີ່ໄປໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ).

පඨමගාථාසඞ්ගණිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄາຖາສັງຄະນິກະທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

අධිකරණභෙදං

ປະເພດແຫ່ງອະທິການ (ອະທິກະຣົນ)

උක්කොටනභෙදාදිවණ්ණනා

ການອະທິບາຍປະເພດແຫ່ງການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນເປັນຕົ້ນ

340. අධිකරණභෙදෙ [Pg.194] ඉමෙ දස උක්කොටාති අධිකරණානං උක්කොටෙත්වා පුන අධිකරණඋක්කොටෙන සමථානං උක්කොටං දස්සෙතුං ‘‘විවාදාධිකරණං උක්කොටෙන්තො කති සමථෙ උක්කොටෙතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ විවාදාධිකරණං උක්කොටෙන්තො ද්වෙ සමථෙ උක්කොටෙතීති සම්මුඛාවිනයඤ්ච යෙභුය්‍යසිකඤ්ච ඉමෙ ද්වෙ උක්කොටෙති, පටිසෙධෙති; පටික්කොසතීති අත්ථො. අනුවාදාධිකරණං උක්කොටෙන්තො චත්තාරොති සම්මුඛාවිනයං, සතිවිනයං, අමූළ්හවිනයං, තස්සපාපියසිකන්ති ඉමෙ චත්තාරො සමථෙ උක්කොටෙති. ආපත්තාධිකරණං උක්කොටෙන්තො තයොති සම්මුඛාවිනයං, පටිඤ්ඤාතකරණං, තිණවත්ථාරකන්ති ඉමෙ තයො සමථෙ උක්කොටෙති. කිච්චාධිකරණං උක්කොටෙන්තො එකන්ති සම්මුඛාවිනයං ඉමං එකං සමථං උක්කොටෙති.

໓໔໐. ໃນຕອນວ່າດ້ວຍປະເພດແຫ່ງອະທິກະຣົນ, ພຣະອົງຊົງສະແດງການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນ 10 ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ, ເພື່ອສະແດງການຮື້ຟື້ນສະມະຖະທັງຫຼາຍ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນອີກ, ຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ "ພິກຂຸເມື່ອຮື້ຟື້ນວິວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ເທົ່າໃດ?" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ພິກຂຸເມື່ອຮື້ຟື້ນວິວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 2 ປະການ" ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນ, ຄັດຄ້ານ, ປະຕິເສດ ສະມະຖະ 2 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ ແລະ ເຍັບພຸຍຍະສິກາ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນອະນຸວາດາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 4 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 4 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ, ສະຕິວິນັຍ, ອະມູລະຫາວິນັຍ ແລະ ຕັດສະປາປິຍະສິກາ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນອາປັດຕາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 3 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 3 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ, ປະຕິຍາຕະກະຣະນະ ແລະ ຕິນະວັດຖາຣະກະ. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຮື້ຟື້ນກິດຈາທິກະຣົນ ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະໄດ້ 1 ປະການ" ຄື ຍ່ອມຮື້ຟື້ນສະມະຖະ 1 ປະການນີ້ ຄື ສັມມຸຂາວິນັຍ.

341. කති උක්කොටාතිආදිපුච්ඡානං විස්සජ්ජනෙ පන ද්වාදසසු උක්කොටෙසු අකතං කම්මන්තිආදයො තාව තයො උක්කොටා විසෙසතො දුතියෙ අනුවාදාධිකරණෙ ලබ්භන්ති. අනිහතං කම්මන්තිආදයො තයො පඨමෙ විවාදාධිකරණෙ ලබ්භන්ති. අවිනිච්ඡිතන්තිආදයො තයො තතියෙ ආපත්තාධිකරණෙ ලබ්භන්ති. අවූපසන්තන්තිආදයො තයො චතුත්ථෙ කිච්චාධිකරණෙ ලබ්භන්ති; අපිච ද්වාදසාපි ච එකෙකස්මිං අධිකරණෙ ලබ්භන්තියෙව.

໓໔໑. ສ່ວນໃນການວິສັດຊະນາປັນຫາທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "ການຮື້ຟື້ນມີເທົ່າໃດ?" ເປັນຕົ້ນ, ໃນບັນດາການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "akataṃ kammaṃ" (ກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໂດຍສະເພາະໃນອະນຸວາດາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສອງ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "anihataṃ kammaṃ" (ກຳທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກຳຈັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນວິວາດາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີໜຶ່ງ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "avinicchitaṃ" (ຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສິນ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນອາປັດຕາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສາມ. ການຮື້ຟື້ນ 3 ປະການ ມີຄຳວ່າ "avūpasantaṃ" (ຍັງບໍ່ສະຫງົບ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນກິດຈາທິກະຣົນອັນເປັນອະທິກະຣົນທີສີ່. ອີກປະການໜຶ່ງ, ການຮື້ຟື້ນທັງ 12 ປະການນັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນອະທິກະຣົນແຕ່ລະຢ່າງໂດຍທົ່ວໄປເຊັ່ນດຽວກັນ.

තත්ථජාතකං අධිකරණං උක්කොටෙතීති යස්මිං විහාරෙ ‘‘මය්හං ඉමිනා පත්තො ගහිතො, චීවරං ගහිත’’න්තිආදිනා නයෙන පත්තචීවරාදීනං අත්ථාය අධිකරණං උප්පන්නං හොති, තස්මිංයෙව ච නං විහාරෙ ආවාසිකා සන්නිපතිත්වා ‘‘අලං ආවුසො’’ති අත්තපච්චත්ථිකෙ සඤ්ඤාපෙත්වා පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයෙනෙව වූපසමෙන්ති, ඉදං තත්ථජාතකං අධිකරණං නාම. යෙනාපි විනිච්ඡයෙන සමිතං, සොපි එකො සමථොයෙව. ඉමං උක්කොටෙන්තස්සාපි පාචිත්තියං.

ຄຳວ່າ "ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນ" ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນວັດໃດ ທີ່ອະທິກະຣົນເກີດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບາດແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ພິກຂຸນີ້ເອົາບາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປ, ເອົາຈີວອນໄປ" ເປັນຕົ້ນ, ແລະໃນວັດນັ້ນເອງ ພິກຂຸເຈົ້າຖິ່ນ (ອາວາສិកະ) ທັງຫຼາຍ ໄດ້ປະຊຸມກັນແລ້ວ ກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ" ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຂົ້າໃຈກັນ ແລະລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນດ້ວຍການຕັດສິນທີ່ຢູ່ນອກພຣະປາຕິໂມກ (ປາລິມຸດຕະກະວິນິດໄສ) ເທົ່ານັ້ນ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນ" (ຕັດຖະຊາຕະກະອະທິກະຣົນ). ການຕັດສິນໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ອະທິກະຣົນລະງັບໄປ, ການຕັດສິນນັ້ນກໍເປັນສະມະຖະຢ່າງໜຶ່ງເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນສະມະຖະນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ.

තත්ථජාතකං වූපසන්තන්ති සචෙ පන තං අධිකරණං නෙවාසිකා වූපසමෙතුං න සක්කොන්ති, අථඤ්ඤො විනයධරො ආගන්ත්වා ‘‘කිං ආවුසො ඉමස්මිං [Pg.195] විහාරෙ උපොසථො වා පවාරණා වා ඨිතා’’ති පුච්ඡති, තෙහි ච තස්මිං කාරණෙ කථිතෙ තං අධිකරණං ඛන්ධකතො ච පරිවාරතො ච සුත්තෙන විනිච්ඡිනිත්වා වූපසමෙති, ඉදං තත්ථජාතකං වූපසන්තං නාම අධිකරණං. එතං උක්කොටෙන්තස්සාපි පාචිත්තියමෙව.

ຄຳວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນລະງັບແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ສ່ວນວ່າ ຖ້າພິກຂຸຜູ້ນອນຢູ່ໃນວັດນັ້ນ (ເນວາສິກະ) ບໍ່ອາດລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໄດ້, ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍຮູບອື່ນເດີນທາງມາແລ້ວ ຖາມວ່າ "ອາວຸໂສ ເປັນຫຍັງໃນວັດນີ້ ການອຸໂປສົດ ຫຼື ການປະວໍຣະນາ ຈຶ່ງຢຸດສະງັກລົງ?", ແລະເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບອກເຫດຜົນນັ້ນແລ້ວ, ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນກໍຕັດສິນອະທິກະຣົນນັ້ນ ໂດຍພຣະສູດ ຈາກຂັນທະກະ ແລະ ປະຣິວານ ແລ້ວລະງັບເສຍ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະທິກະຣົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັດນັ້ນລະງັບແລ້ວ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

අන්තරාමග්ගෙති තෙ අත්තපච්චත්ථිකා ‘‘න මයං එතස්ස විනිච්ඡයෙ තිට්ඨාම, නායං විනයෙ කුසලො, අසුකස්මිං නාම ගාමෙ විනයධරා ථෙරා වසන්ති, තත්ථ ගන්ත්වා විනිච්ඡිනිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්තා අන්තරාමග්ගෙයෙව කාරණං සල්ලක්ඛෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං වා සඤ්ඤාපෙන්ති, අඤ්ඤෙ වා තෙ භික්ඛූ නිජ්ඣාපෙන්ති, ඉදම්පි වූපසන්තමෙව හොති. එවං වූපසන්තං අන්තරාමග්ගෙ අධිකරණං උක්කොටෙති යො, තස්සාපි පාචිත්තියමෙව.

ຄຳວ່າ "ໃນລະຫວ່າງທາງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຫຼົ່ານັ້ນກ່າວວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ຍອມຮັບການຕັດສິນຂອງພິກຂຸຮູບນີ້, ພິກຂຸຮູບນີ້ບໍ່ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນພຣະວິນັຍ, ພຣະເຖຣະຜູ້ຊົງວິນັຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນບ້ານຊື່ນັ້ນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປຕັດສິນຢູ່ທີ່ນັ້ນ" ແລ້ວເດີນທາງໄປ, ໃນລະຫວ່າງທາງນັ້ນເອງ ໄດ້ພิຈາລະນາເຫດຜົນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນເອງ, ຫຼື ພິກຂຸຮູບອື່ນໆ ເຮັດໃຫ້ພິກຂຸຄູ່ກໍລະນີເຫຼົ່ານັ້ນຍອມຮັບ, ອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຊື່ວ່າລະງັບແລ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

අන්තරාමග්ගෙ වූපසන්තන්ති න හෙව ඛො පන අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤත්තියා වා සභාගභික්ඛුනිජ්ඣාපනෙන වා වූපසන්තං හොති; අපිච ඛො පටිපථං ආගච්ඡන්තො එකො විනයධරො දිස්වා ‘‘කත්ථ ආවුසො ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘අසුකං නාම ගාමං, ඉමිනා නාම කාරණෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘අලං, ආවුසො, කිං තත්ථ ගතෙනා’’ති තත්ථෙව ධම්මෙන විනයෙන තං අධිකරණං වූපසමෙති, ඉදං අන්තරාමග්ගෙ වූපසන්තං නාම. එතං උක්කොටෙන්තස්සාපි පාචිත්තියමෙව.

ຄຳວ່າ "ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າລະງັບໄປດ້ວຍການເຂົ້າໃຈກັນເອງ ຫຼື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຍອມຮັບໂດຍພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທວ່າ ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍຮູບໜຶ່ງເດີນທາງສວນທາງມາ ພົບເຫັນແລ້ວຖາມວ່າ "ອາວຸໂສ ພວກທ່ານຈະໄປໃສ?", ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຕອບວ່າ "ຈະໄປບ້ານຊື່ນັ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນຊື່ນີ້", ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ຈະໄປທີ່ນັ້ນເຮັດຫຍັງ?" ແລ້ວລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໃນລະຫວ່າງທາງນັ້ນເອງ ໂດຍທຳໂດຍວິນັຍ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ລະງັບແລ້ວໃນລະຫວ່າງທາງ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

තත්ථ ගතන්ති සචෙ පන ‘‘අලං, ආවුසො, කිං තත්ථ ගතෙනා’’ති වුච්චමානාපි ‘‘මයං තත්ථෙව ගන්ත්වා විනිච්ඡයං පාපෙස්සාමා’’ති විනයධරස්ස වචනං අනාදියිත්වා ගච්ඡන්තියෙව, ගන්ත්වා සභාගානං භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙන්ති. සභාගා භික්ඛූ ‘‘අලං, ආවුසො, සඞ්ඝසන්නිපාතං නාම ගරුක’’න්ති තත්ථෙව නිසීදාපෙත්වා විනිච්ඡිනිත්වා සඤ්ඤාපෙන්ති, ඉදම්පි වූපසන්තමෙව හොති. එවං වූපසන්තං තත්ථ ගතං අධිකරණං උක්කොටෙති යො, තස්සාපි පාචිත්තියමෙව.

ຄຳວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ແຕ່ຖ້າວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ຈະໄປທີ່ນັ້ນເຮັດຫຍັງ?" ກໍຕາມ, ແຕ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍນັ້ນ ແລ້ວເດີນທາງໄປຕໍ່ ໂດຍກ່າວວ່າ "ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປໃຫ້ເຖິງການຕັດສິນຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ", ເມື່ອໄປເຖິງແລ້ວ ກໍແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ "ອາວຸໂສ ພໍເທີດ ການປະຊຸມສົງນັ້ນເປັນເລື່ອງໜັກ" ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງລົງໃນທີ່ນັ້ນເອງ ຕັດສິນແລະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນ, ອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຊື່ວ່າລະງັບແລ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນທີ່ລະງັບແລ້ວເມື່ອໄປເຖິງທີ່ນັ້ນຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

තත්ථ ගතං වූපසන්තන්ති න හෙව ඛො පන සභාගභික්ඛූනං සඤ්ඤත්තියා වූපසන්තං හොති; අපිච ඛො සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ආරොචිතං සඞ්ඝමජ්ඣෙ විනයධරා වූපසමෙන්ති, ඉදං තත්ථ ගතං වූපසන්තං නාම. එතං උක්කොටෙන්තස්සාපි පාචිත්තියමෙව.

ຄຳວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວລະງັບແລ້ວ" ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າລະງັບໄປດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈກັນໂດຍພິກຂຸຜູ້ເປັນສະພາກເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທວ່າ ໄດ້ມີການປະຊຸມສົງແລ້ວແຈ້ງເລື່ອງນັ້ນ, ພິກຂຸຜູ້ຊົງວິນັຍທັງຫຼາຍຈຶ່ງລະງັບອະທິກະຣົນນັ້ນໃນທ່າມກາງສົງ, ອະທິກະຣົນນີ້ ຊື່ວ່າ "ໄປເຖິງທີ່ນັ້ນແລ້ວລະງັບແລ້ວ". ພິກຂຸຜູ້ຮື້ຟື້ນອະທິກະຣົນນີ້ ກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

සතිවිනයන්ති ඛීණාසවස්ස දින්නං සතිවිනයං උක්කොටෙති, පාචිත්තියමෙව. උම්මත්තකස්ස දින්නෙ අමූළ්හවිනයෙ පාපුස්සන්නස්ස දින්නාය තස්සපාපියසිකායපි එසෙව නයො.

ຄຳວ່າ "ສະຕິວິນັຍ" (Sativinaya) ມີອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸໃດຮື້ຟື້ນສະຕິວິນັຍທີ່ໃຫ້ແກ່ພຣະຂີນາສົບ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີແນ່ນອນ. ໃນອະມູລະຫາວິນັຍ (Amūḷhavinaya) ທີ່ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ່ວິບັດ (ເປັນບ້າ) ແລະໃນຕັດສະປາປິຍະສິກາ (Tassapāpiyasikā) ທີ່ໃຫ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີບາບໜາແໜ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

තිණවත්ථාරකං [Pg.196] උක්කොටෙතීති සඞ්ඝෙන තිණවත්ථාරකසමථෙන වූපසමිතෙ අධිකරණෙ ‘‘ආපත්ති නාම එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා උක්කුටිකං නිසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා දෙසියමානා වුට්ඨාති, යං පනෙතං නිද්දායන්තස්සාපි ආපත්තිවුට්ඨානං නාම, එතං මය්හං න ඛමතී’’ති එවං වදන්තොපි තිණවත්ථාරකං උක්කොටෙති නාම, තස්සාපි පාචිත්තියමෙව.

ຄຳວ່າ "ຮື້ຟື້ນຕິນະວັດຖາຣະກະ" ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອອະທິກະຣົນຖືກລະງັບແລ້ວໂດຍສົງ ດ້ວຍຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະ, ພິກຂຸກ່າວວ່າ "ຂຶ້ນຊື່ວ່າອາບັດ ຍ່ອມອອກໄດ້ດ້ວຍການເຂົ້າໄປຫາພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ນັ່ງຢ່ອງຢໍ້ ປະນົມມື ແລ້ວສະແດງອາບັດ, ແຕ່ການອອກຈາກອາບັດນີ້ ທີ່ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸຜູ້ກຳລັງນອນຫຼັບຢູ່ກໍອອກໄດ້, ການອອກຈາກອາບັດຢ່າງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ພໍໃຈ" ພິກຂຸຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າຮື້ຟື້ນຕິນະວັດຖາຣະກະເຊັ່ນດຽວກັນ, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີເຊັ່ນດຽວກັນ.

ඡන්දාගතිං ගච්ඡන්තො අධිකරණං උක්කොටෙතීති විනයධරො හුත්වා අත්තනො උපජ්ඣායාදීනං අත්ථාය ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදීනි දීපෙත්වා පුබ්බෙ විනිච්ඡිතං අධිකරණං ද්වාදසසු උක්කොටෙසු යෙන කෙනචි උක්කොටෙන්තො ඡන්දාගතිං ගච්ඡන්තො අධිකරණං උක්කොටෙති නාම. ද්වීසු පන අත්තපච්චත්ථිකෙසු එකස්මිං ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදිනා නයෙන සමුප්පන්නාඝාතො, තස්ස පරාජයං ආරොපනත්ථං ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදීනි දීපෙත්වා පුබ්බෙ විනිච්ඡිතං අධිකරණං ද්වාදසසු උක්කොටෙසු යෙන කෙනචි උක්කොටෙන්තො දොසාගතිං ගච්ඡන්තො අධිකරණං උක්කොටෙති නාම. මන්දො පන මොමූහො මොමූහත්තා එව ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදීනි දීපෙත්වා වුත්තනයෙනෙව උක්කොටෙන්තො මොහාගතිං ගච්ඡන්තො අධිකරණං උක්කොටෙති නාම. සචෙ පන ද්වීසු අත්තපච්චත්ථිකෙසු එකො විසමානි කායකම්මාදීනි ගහනමිච්ඡාදිට්ඨිං බලවන්තෙ ච පක්ඛන්තරියෙ අභිඤ්ඤාතෙ භික්ඛූ නිස්සිතත්තා විසමනිස්සිතො ගහනනිස්සිතො බලවනිස්සිතො ච හොති, තස්ස භයෙන ‘‘අයං මෙ ජීවිතන්තරායං වා බ්‍රහ්මචරියන්තරායං වා කරෙය්‍යා’’ති ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදීනි දීපෙත්වා වුත්තනයෙනෙව උක්කොටෙන්තො භයාගතිං ගච්ඡන්තො අධිකරණං උක්කොටෙති නාම.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເຖິງສັນທາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍' ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍທອນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະອຸປັດຊາເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ທີ່ຕັດສິນແລ້ວໃນກ່ອນ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການ ຊື່ວ່າ ເຖິງສັນທາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ສ່ວນໃນຄູ່ປັດຈາມິດ 2 ຮູບ, ພະວິນັຍທອນມີຄວາມອາຄາດເກີດຂຶ້ນໃນຮູບໜຶ່ງ ໂດຍທຳນອງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ໄດ້ປະພຶດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ເຮົາ' ເພື່ອຍົກຄວາມຜ່າຍແພ້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ທີ່ຕັດສິນແລ້ວໃນກ່ອນ ດ້ວຍການຮື້ຟື້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນການຮື້ຟື້ນ 12 ປະການ ຊື່ວ່າ ເຖິງໂທສາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ສ່ວນພະວິນັຍທອນຜູ້ອ່ອນປັນຍາ ຫຼົງງົມງາຍ ເພາະຄວາມຫຼົງງົມງາຍນັ້ນເອງ ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຖິງໂມຫາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍. ແຕ່ຖ້າວ່າ ໃນຄູ່ປັດຈາມິດ 2 ຮູບນັ້ນ, ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງເປັນຜູ້ອາໄສກາຍະກຳເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ວິສະມະນິສິດ), ອາໄສມິດສາທິຖິທີ່ຮົກຊັດ (ຄະຫະນະນิສິດ), ແລະອາໄສພວກພິກຂຸອື່ນທີ່ມີກຳລັງແລະມີຊື່ສຽງ (ພະລະວະນິສິດ) ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ອາໄສສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນວ່າ 'ຜູ້ນີ້ຈະເພິ່ງເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ຊີວິດ ຫຼືອັນຕະລາຍແກ່ພົມມະຈັນຂອງເຮົາ' ຈຶ່ງສະແດງອະທັມວ່າເປັນທັມເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮື້ຟື້ນໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຖິງພະຍາຄະຕິ ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍.

තදහුපසම්පන්නොති එකො සාමණෙරො බ්‍යත්තො හොති බහුස්සුතො, සො විනිච්ඡයෙ පරාජයං පත්වා මඞ්කුභූතෙ භික්ඛූ දිස්වා පුච්ඡති ‘‘කස්මා මඞ්කුභූතාත්ථා’’ති? තෙ තස්ස තං අධිකරණං ආරොචෙන්ති. සො තෙ එවං වදෙති ‘‘හොතු, භන්තෙ, මං උපසම්පාදෙථ, අහං තං අධිකරණං වූපසමෙස්සාමී’’ති. තෙ තං උපසම්පාදෙන්ති. සො දුතියදිවසෙ භෙරිං පහරිත්වා සඞ්ඝං සන්නිපාතෙති. තතො භික්ඛූහි ‘‘කෙන සඞ්ඝො සන්නිපාතිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘මයා’’ති වදති. ‘‘කස්මා සන්නිපාතිතො’’ති? ‘‘හිය්‍යො අධිකරණං දුබ්බිනිච්ඡිතං, තමහං විනිච්ඡිනිස්සාමී’’ති. ‘‘ත්වං පන හිය්‍යො කුහිං ගතො’’ති? ‘‘අනුපසම්පන්නොම්හි, භන්තෙ, අජ්ජ පන උපසම්පන්නොම්හී’’ති. සො වත්තබ්බො ‘‘ඉදං ආවුසො තුම්හාදිසානං භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, ‘තදහුපසම්පන්නො [Pg.197] උක්කොටෙති, උක්කොටනකං පාචිත්තිය’න්ති, ගච්ඡ ආපත්තිං දෙසෙහී’’ති. ආගන්තුකෙපි එසෙව නයො.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ' ມີເລື່ອງວ່າ: ມີສາມະເນນຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ເປັນພະຫູສູດ, ສາມະເນນນັ້ນເຫັນພວກພິກຂຸຜູ້ຜ່າຍແພ້ໃນການຕັດສິນ ມີໜ້າເກີ້ເຂີນ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງມີໜ້າເກີ້ເຂີນຢູ່?' ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບອກອະທິករណ៍ນັ້ນແກ່ສາມະເນນນັ້ນ. ສາມະເນນນັ້ນຈຶ່ງກ່າວກັບພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ບໍ່ເປັນຫຍັງ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງໃຫ້ຂ້ານ້ອຍອຸປະສົມບົດເຖີດ, ຂ້ານ້ອຍຈະລະງັບອະທິករណ៍ນັ້ນເອງ.' ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍໃຫ້ສາມະເນນນັ້ນອຸປະສົມບົດ. ໃນວັນທີສອງ ພິກຂຸໃໝ່ນັ້ນຕີກອງປະຊຸມສົງ. ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ໃຜໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ກໍຕອບວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເອງ.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ຕອບວ່າ 'ມື້ວານນີ້ ອະທິករណ៍ຖືກຕັດສິນບໍ່ດີ, ຂ້ານ້ອຍຈະຕັດສິນອະທິករណ៍ນັ້ນໃໝ່.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ກໍມື້ວານນີ້ ທ່ານໄປໃສມາ?' ຕອບວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ມື້ວານນີ້ຂ້ານ້ອຍຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ, ແຕ່ມື້ນີ້ຂ້ານ້ອຍໄດ້ອຸປະສົມບົດແລ້ວ.' ພິກຂຸໃໝ່ນັ້ນ ພວກພິກຂຸພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຊັ່ນທ່ານວ່າ "ຜູ້ອຸປະສົມບົດໃນວັນນັ້ນ ຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ", ທ່ານຈົ່ງໄປສະແດງອາບັດສາ.' ເຖິງແມ່ນໃນພິກຂຸອາຄັນຕຸກະລົງ ກໍມີທຳນອງນີ້ຄືກັນ.

කාරකොති එකං සඞ්ඝෙන සද්ධිං අධිකරණං විනිච්ඡිනිත්වා පරිවෙණගතං පරාජිතා භික්ඛූ වදන්ති ‘‘කිස්ස, භන්තෙ, තුම්හෙහි එවං විනිච්ඡිතං අධිකරණං, නනු එවං විනිච්ඡිනිතබ්බ’’න්ති. සො ‘‘කස්මා පඨමංයෙව එවං න වදිත්ථා’’ති තං අධිකරණං උක්කොටෙති. එවං යො කාරකො උක්කොටෙති, තස්සාපි උක්කොටනකං පාචිත්තියං. ඡන්දදායකොති එකො අධිකරණවිනිච්ඡයෙ ඡන්දං දත්වා සභාගෙ භික්ඛූ පරාජයං පත්වා ආගතෙ මඞ්කුභූතෙ දිස්වා ‘‘ස්වෙ දානි අහං විනිච්ඡිනිස්සාමී’’ති සඞ්ඝං සන්නිපාතෙත්වා ‘‘කස්මා සන්නිපාතෙසී’’ති වුත්තෙ ‘‘හිය්‍යො අධිකරණං දුබ්බිනිච්ඡිතං, තමහං අජ්ජ විනිච්ඡිනිස්සාමී’’ති. ‘‘හිය්‍යො පන ත්වං කත්ථ ගතො’’ති. ‘‘ඡන්දං දත්වා නිසින්නොම්හී’’ති. සො වත්තබ්බො ‘‘ඉදං ආවුසො තුම්හාදිසානං භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, ‘ඡන්දදායකො උක්කොටෙති, උක්කොටනකං පාචිත්තිය’න්ති, ගච්ඡ ආපත්තිං දෙසෙහී’’ති.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຮ່ວມເຮັດ' ມີເລື່ອງວ່າ: ພວກພິກຂຸຜູ້ຜ່າຍແພ້ ກ່າວກັບພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ຜູ້ຮ່ວມຕັດສິນອະທິករណ៍ຮ່ວມກັບສົງແລ້ວໄປສູ່ບໍລິເວນວິຫານວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງຕັດສິນອະທິករណ៍ຢ່າງນີ້, ທີ່ຈິງຄວນຕັດສິນຢ່າງນີ້ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ພິກຂຸຮູບນັ້ນກ່າວວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເວົ້າຢ່າງນີ້ແຕ່ທຳອິດ?' ແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ນັ້ນ. ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ຮ່ວມຕັດສິນແລ້ວຮື້ຟື້ນຢ່າງນີ້, ພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃຫ້ສັນທະ' ມີເລື່ອງວ່າ: ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໃຫ້ສັນທະໃນການຕັດສິນອະທິករណ៍ແລ້ວ ເຫັນພວກພິກຂຸຜູ້ມີສ່ວນສະເໝີກັນ (ພວກດຽວກັນ) ຜ່າຍແພ້ກັບມາ ມີໜ້າເກີ້ເຂີນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ມື້ອື່ນນີ້ ຂ້ອຍຈະຕັດສິນເອງ' ແລ້ວໃຫ້ປະຊຸມສົງ, ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ຍ້ອນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງໃຫ້ປະຊຸມສົງ?' ກໍຕອບວ່າ 'ມື້ວານນີ້ ອະທິករណ៍ຖືກຕັດສິນບໍ່ດີ, ມື້ນີ້ຂ້ອຍຈະຕັດສິນອະທິករណ៍ນັ້ນໃໝ່.' ພວກພິກຂຸຖາມວ່າ 'ກໍມື້ວານນີ້ ທ່ານໄປໃສມາ?' ຕອບວ່າ 'ຂ້ອຍໃຫ້ສັນທະແລ້ວນັ່ງຢູ່.' ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ພວກພິກຂຸພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງບັນຍັດສິກຂາບົດນີ້ໄວ້ ເພື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຊັ່ນທ່ານວ່າ "ຜູ້ໃຫ້ສັນທະແລ້ວຮື້ຟື້ນອະທິករណ៍ ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະການຮື້ຟື້ນ", ທ່ານຈົ່ງໄປສະແດງອາບັດສາ.'

අධිකරණනිදානාදිවණ්ණනා

ການພັນລະນາເຫດເກີດແຫ່ງອະທິករណ៍ເປັນຕົ້ນ

342. විවාදාධිකරණං කිංනිදානන්තිආදීසු කිං නිදානමස්සාති කිංනිදානං. කො සමුදයො අස්සාති කිංසමුදයං. කා ජාති අස්සාති කිංජාතිකං. කො පභවො අස්සාති කිංපභවං. කො සම්භාරො අස්සාති කිංසම්භාරං. කිං සමුට්ඨානං අස්සාති කිංසමුට්ඨානං. සබ්බානෙතානි කාරණවෙවචනානියෙව.

໓໔໒. In ບົດວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ kiṃnidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'kiṃnidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີນິທານ (ເຫດເກີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsamudayaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສະມຸໄທ (ເຫດກໍ່ຂຶ້ນ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃjātikaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີຊາດ (ຄວາມເກີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃpabhavaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີປະພົບ (ແຫຼ່ງກຳເນີດ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsambhāraṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສົມພານ (ເຄື່ອງປະກອບ) ຄືແນວໃດ. ບົດວ່າ 'kiṃsamuṭṭhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະທິករណ៍ນັ້ນມີສະມຸດຖານ (ທີ່ຕັ້ງ) ຄືແນວໃດ. ຄຳທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ 'ເຫດ' (ກາຣະນະ) ທັງນັ້ນ.

විවාදනිදානන්තිආදීසුපි අට්ඨාරසභෙදකරවත්ථුසඞ්ඛාතො විවාදො නිදානමෙතස්සාති විවාදනිදානං. විවාදං නිස්සාය උප්පජ්ජනකවිවාදවසෙනෙතං වුත්තං. අනුවාදො නිදානං අස්සාති අනුවාදනිදානං. ඉදම්පි අනුවාදං නිස්සාය උප්පජ්ජනකඅනුවාදවසෙන වුත්තං. ආපත්ති නිදානං අස්සාති ආපත්තිනිදානං. ආපත්තාධිකරණපච්චයා චතස්සො ආපත්තියො ආපජ්ජතීති එවං ආපත්තිං නිස්සාය උප්පජ්ජනකආපත්තිවසෙනෙතං වුත්තං. කිච්චයං නිදානමස්සාති කිච්චයනිදානං; චතුබ්බිධං සඞ්ඝකම්මං කාරණමස්සාති අත්ථො. උක්ඛිත්තානුවත්තිකාය භික්ඛුනියා යාවතතියං සමනුභාසනාදීනං කිච්චං නිස්සාය උප්පජ්ජනකකිච්චානං වසෙනෙතං වුත්තං. අයං චතුන්නම්පි අධිකරණානං විස්සජ්ජනපක්ඛෙ එකපදයොජනා. එතෙනානුසාරෙන සබ්බපදානි යොජෙතබ්බානි.

ເຖິງແມ່ນໃນບົດວ່າ 'vivādanidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'vivādanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິວາດອັນກ່າວຄືວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ເປັນນิທານຂອງອະທິករណ៍ນີ້. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິວາດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສວິວາດໃນກ່ອນໆ. ບົດວ່າ 'anuvādanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອະນຸວາດ (ການກ່າວຫາ) ເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸວາດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສອະນຸວາດໃນກ່ອນໆ. ບົດວ່າ 'āpattinidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ອາບັດເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາບັດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສອາບັດໃນກ່ອນໆ ໂດຍທຳນອງວ່າ 'ຍ້ອນປັດໄຈຄືອາປັດຕາທິករណ៍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ 4 ປະການ'. ບົດວ່າ 'kiccayanidānaṃ' ໄດ້ແກ່ ກິດຈະຍະ (ກິດ) ເປັນນິທານຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ສັງຄະກຳ 4 ປະການ ເປັນເຫດຂອງອະທິករណ៍ນັ້ນ. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສກິດຄືການສວດສົມນຸພາສັນເປັນຕົ້ນ ຈົນຄົບ 3 ເທື່ອ ແກ່ພິກຂຸນີຜູ້ປະພຶດຕາມພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ. ນີ້ຄືການປະກອບຄຳດຽວ (ຄືຄຳວ່າ ນິທານ) ໃນຝ່າຍວິສັດຊະນາແຫ່ງອະທິករណ៍ທັງ 4 ປະການ. ພຶງປະກອບບົດທັງໝົດ (ມີ ວິວາດະສະມຸທະຍะ ເປັນຕົ້ນ) ໂດຍແນວທາງນີ້.

දුතියපුච්ඡාය [Pg.198] හෙතුනිදානන්තිආදිම්හි විස්සජ්ජනෙ නවන්නං කුසලාකුසලාබ්‍යාකතහෙතූනං වසෙන හෙතුනිදානාදිතා වෙදිතබ්බා. තතියපුච්ඡාය විස්සජ්ජනෙ බ්‍යඤ්ජනමත්තං නානං. හෙතුයෙව හි එත්ථ පච්චයොති වුත්තො.

ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາທີສອງ ທີ່ມີຄຳວ່າ 'hetunidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນເຫຕຸນິທານເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນເຫດ, ອະກຸສົນເຫດ ແລະອັບຍາກະຕະເຫດ 9 ປະການ. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາທີສາມ ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ) ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າໃນບັນຫາທີສາມນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງg່າວເຫດນັ້ນເອງວ່າເປັນປັດໄຈ.

343. මූලපුච්ඡාය විස්සජ්ජනෙ ද්වාදස මූලානීති කොධඋපනාහයුගළකාදීනි ඡ විවාදාමූලානි, ලොභදොසමොහා තයො, අලොභාදොසාමොහා තයොති ඉමානි අජ්ඣත්තසන්තානප්පවත්තානි ද්වාදස මූලානි. චුද්දස මූලානීති තානෙව ද්වාදස කායවාචාහි සද්ධිං චුද්දස හොන්ති. ඡ මූලානීති කායාදීනි ඡ සමුට්ඨානානි.

໓໔໓. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງມູນ (ຮາກເຫງົ້າ), ບົດວ່າ 'dvādasa mūlāni' (ມູນ 12) ໄດ້ແກ່ ວິວາດະມູນ 6 ມີຄູ່ແຫ່ງໂກທະແລະອຸປະນາຫະເປັນຕົ້ນ, ອະກຸສົນມູນ 3 ມີໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ, ແລະກຸສົນມູນ 3 ມີອະໂລພະ ອະໂທສະ ອະໂມຫະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືມູນ 12 ປະການ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຊັດຕະສັນດານ (ພາຍໃນ). ບົດວ່າ 'cuddasa mūlāni' (ມູນ 14) ໄດ້ແກ່ ມູນ 12 ນັ້ນເອງ ບວກກັບກາຍແລະວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ 14 ປະການ. ບົດວ່າ 'cha mūlāni' (ມູນ 6) ໄດ້ແກ່ ສະມຸດຖານ 6 ມີກາຍເປັນຕົ້ນ.

සමුට්ඨානපුච්ඡාය විස්සජ්ජනෙ අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි සමුට්ඨානානි, තඤ්හි එතෙසු අට්ඨාරසසු භෙදකරවත්ථූසු සමුට්ඨාති, එතෙහි වා කාරණභූතෙහි සමුට්ඨාති. තෙනස්සෙතානි සමුට්ඨානානි වුච්චන්ති. එස නයො සබ්බත්ථ.

In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງສະມຸດຖານ, ວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການ ເປັນສະມຸດຖານ, ເພາະວ່າວິວາດາທິករណ៍ນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນໃນວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ 18 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນເພາະວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກເຫຼົ່ານີ້ ເຊິ່ງເປັນເຫດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນສະມຸດຖານຂອງວິວາດາທິករណ៍ນັ້ນ. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບົດທັງປວງ.

344. විවාදාධිකරණං ආපත්තීතිආදිභෙදෙ එකෙන අධිකරණෙන කිච්චාධිකරණෙනාති ඉදං යෙන අධිකරණෙන සම්මන්ති, තං දස්සෙතුං වුත්තං, න පනෙතානි එකංසතො කිච්චාධිකරණෙනෙව සම්මන්ති. න හි පුග්ගලස්ස සන්තිකෙ දෙසෙන්තස්ස කිච්චාධිකරණං නාම අත්ථි.

໓໔໔. In ການຈຳແນກມີຄຳວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ āpatti' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ລະງັບດ້ວຍອະທິករណ៍ໜຶ່ງ ຄືກິດຈາທິករណ៍' ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງອະທິករណ៍ທີ່ລະງັບອະທິករណ៍ເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ອະທິករណ៍ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະລະງັບດ້ວຍກິດຈາທິករណ៍ໂດຍສ່ວນດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ກິດຈາທິករណ៍ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸຜູ້ສະແດງອາບັດໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນ.

න කතමෙන සමථෙනාති සාවසෙසාපත්ති විය න සම්මති. න හි සක්කා සා දෙසෙතුං, න තතො වුට්ඨාය සුද්ධන්තෙ පතිට්ඨාතුං.

ບົດວ່າ 'na katamena samathena' ໄດ້ແກ່ ອາບັດນັ້ນ ບໍ່ລະງັບດ້ວຍສະມະຖະໃດໆ ເໝືອນກັບສາວະເສສາບັດ (ອາບັດທີ່ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ). ເພາະວ່າ ອາບັດອະນະວະເສສານັ້ນ ບໍ່ສາມາດຈະສະແດງໄດ້, ບໍ່ສາມາດຈະອອກຈາກອາບັດນັ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດໄດ້.

348. විවාදාධිකරණං හොති අනුවාදාධිකරණන්තිආදි නයො උත්තානොයෙව.

໓໔໘. ແນວທາງໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'vivādādhikaraṇaṃ hoti anuvādādhikaraṇaṃ' (ວິວາດາທິករណ៍ ຍ່ອມເປັນອະນຸວາດາທິករណ៍) ນັ້ນ ຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

349. තතො පරං යත්ථ සතිවිනයොතිආදිකා සම්මුඛාවිනයං අමුඤ්චිත්වා ඡ යමකපුච්ඡා වුත්තා, තාසං විස්සජ්ජනෙනෙව අත්ථො පකාසිතො.

໓໔໙. ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ບັນຫາຄູ່ 6 ຂໍ້ ມີບົດວ່າ 'yattha sativinayo' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ ໂດຍບໍ່ລະເວັ້ນສັມມຸຂາວิໄນ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຊົງປະກາດໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍການວິສັດຊະນານັ້ນເອງ.

351. සංසට්ඨාදිපුච්ඡානං විස්සජ්ජනෙ සංසට්ඨාති සතිවිනයකම්මවාචාක්ඛණස්මිංයෙව ද්වින්නම්පි සමථානං සිද්ධත්තා සම්මුඛාවිනයොති වා සතිවිනයොති වා ඉමෙ ධම්මා සංසට්ඨා, නො විසංසට්ඨා. යස්මා පන කදලික්ඛන්ධෙ පත්තවට්ටීනං විය න සක්කා තෙසං විනිබ්භුජිත්වා නානාකරණං දස්සෙතුං, තෙන වුත්තං [Pg.199] ‘‘න ච ලබ්භා ඉමෙසං ධම්මානං විනිබ්භුජිත්වා විනිබ්භුජිත්වා නානාකරණං පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති. එස නයො සබ්බත්ථ.

໓໕໑. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາ ມີຄຳວ່າ 'saṃsaṭṭhā' ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'saṃsaṭṭhā' (ລະຄົນກັນ) ໄດ້ແກ່ ເພາະສະມະຖະທັງສອງ ສຳເລັດໃນຂະນະແຫ່ງກຳມະວາຈາຂອງສະຕິວິໄນນັ້ນເອງ, ທັມເຫຼົ່ານີ້ ຄືສັມມຸຂາວິໄນ ຫຼືສະຕິວິໄນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລະຄົນກັນ, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ລະຄົນກັນ. ແຕ່ຍ້ອນວ່າ ບໍ່ສາມາດຈະແຍກສະມະຖະທັງສອງນັ້ນອອກຈາກກັນ ແລ້ວສະແດງຄວາມຕ່າງກັນໄດ້ ເໝືອນກັບກາບກ້ວຍໃນຕົ້ນກ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ແລະບໍ່ສາມາດຈະແຍກທັມເຫຼົ່ານີ້ອອກເປັນແຕ່ລະຢ່າງໆ ແລ້ວບັນຍັດຄວາມຕ່າງກັນໄດ້'. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບົດທັງປວງ.

සත්තසමථනිදානවණ්ණනා

ການພັນລະນາເຫດເກີດແຫ່ງສະມະຖະ 7

352. කිංනිදානොති පුච්ඡාවිස්සජ්ජනෙ නිදානං නිදානමස්සාති නිදානනිදානො. තත්ථ සඞ්ඝසම්මුඛතා, ධම්මසම්මුඛතා, විනයසම්මුඛතා, පුග්ගලසම්මුඛතාති ඉදං සම්මුඛාවිනයස්ස නිදානං. සතිවෙපුල්ලපත්තො ඛීණාසවො ලද්ධුපවාදො සතිවිනයස්ස නිදානං. උම්මත්තකො භික්ඛු අමූළ්හවිනයස්ස නිදානං. යො ච දෙසෙති, යස්ස ච දෙසෙති, උභින්නං සම්මුඛීභාවො පටිඤ්ඤාතකරණස්ස නිදානං. භණ්ඩනජාතානං අධිකරණං වූපසමෙතුං අසක්කුණෙය්‍යතා යෙභුය්‍යසිකාය නිදානං. පාපුස්සන්නො පුග්ගලො තස්සපාපියසිකාය නිදානං. භණ්ඩනජාතානං බහු අස්සාමණකඅජ්ඣාචාරො තිණවත්ථාරකස්ස නිදානං. හෙතුපච්චයවාරා වුත්තනයා එව.

໓໕໒. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາວ່າ 'kiṃnidāno' (ມີນິທານຄືແນວໃດ), ບົດວ່າ 'nidānanidāno' ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະນັ້ນມີນິທານເປັນເຫດເກີດ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າສົງ (ສັງຄະສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າທັມ (ທັມມະສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າວິໄນ (ວິໄນສັມມຸຂະຕາ), ຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະສັມມຸຂະຕາ), ນີ້ຄືນິທານຂອງສັມມຸຂາວິໄນ. ພຣະຂີນາສົບຜູ້ເຖິງຄວາມໄພບູນແຫ່ງສະຕິ ຜູ້ຖືກໂຈດ (ຖືກກ່າວຫາ) ເປັນນິທານຂອງສະຕິວິໄນ. ພິກຂຸຜູ້ເປັນບ້າ ເປັນນິທານຂອງອະມູລະຫາວິໄນ. ຄວາມພ້ອມໜ້າກັນແຫ່ງພິກຂຸທັງສອງ ຄື ຜູ້ສະແດງ ແລະຜູ້ຮັບສະແດງ ເປັນນິທານຂອງປະຕິຍາຕະກະຣະນະ. ຄວາມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະລະງັບອະທິករណ៍ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ ເປັນນິທານຂອງເຍພຸຍຍະສິກາ. ບຸກຄົນຜູ້ມີບາບໜາ ເປັນນິທານຂອງຕັດສະປາປິຍະສິກາ. ການປະພຶດລ່ວງລະເມີດອັນບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເກີດການທະເລາະວິວາດກັນ ເປັນນິທານຂອງຕິລະວັດຖາຣະກະ. ສ່ວນເຫຕຸວານແລະປັດຈະຍະວານ ກໍມີທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ.

353. මූලපුච්ඡාය විස්සජ්ජනං උත්තානමෙව. සමුට්ඨානපුච්ඡාය කිඤ්චාපි ‘‘සත්තන්නං සමථානං කතමෙ ඡත්තිංස සමුට්ඨානා’’ති වුත්තං, සම්මුඛාවිනයස්ස පන කම්මසඞ්ගහාභාවෙන සමුට්ඨානාභාවතො ඡන්නංයෙව සමථානං ඡ සමුට්ඨානානි විභත්තානි. තත්ථ කම්මස්ස කිරියාති ඤත්ති වෙදිතබ්බා. කරණන්ති තස්සායෙව ඤත්තියා ඨපෙතබ්බකාලෙ ඨපනං. උපගමනන්ති සයං උපගමනං; අත්තනායෙව තස්ස කම්මස්ස කරණන්ති අත්ථො. අජ්ඣුපගමනන්ති අජ්ඣෙසනුපගමනං; අඤ්ඤං සද්ධිවිහාරිකාදිකං ‘‘ඉදං කම්මං කරොහී’’ති අජ්ඣෙසනන්ති අත්ථො. අධිවාසනාති ‘‘රුච්චති මෙ එතං, කරොතු සඞ්ඝො’’ති එවං අධිවාසනා; ඡන්දදානන්ති අත්ථො. අප්පටික්කොසනාති ‘‘න මෙතං ඛමති, මා එවං කරොථා’’ති අප්පටිසෙධනා. ඉති ඡන්නං ඡක්කානං වසෙන ඡත්තිංස සමුට්ඨානා වෙදිතබ්බා.

໓໕໓. ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງມູນ ນັ້ນຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນບັນຫາເລື່ອງສະມຸດຖານ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ 'ສະມຸດຖານ 36 ຂອງສະມະຖະ 7 ຄືແນວໃດ?' ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະສັມມຸຂາວິໄນບໍ່ມີການສົງເຄາະເຂົ້າໃນກຳ ຈຶ່ງບໍ່ມີສະມຸດຖານ, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຈຳແນກສະມຸດຖານ 6 ຂອງສະມະຖະ 6 ເທົ່ານັ້ນ. ໃນການຈຳແນກນັ້ນ, ບົດວ່າ 'kammassa kiriyā' (ການເຮັດກຳ) ພຶງຊາບວ່າໄດ້ແກ່ ຍັດຕິ (ຄຳຜະເດັດຊົງ). ບົດວ່າ 'karaṇaṃ' (ການເຮັດ) ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງຍັດຕິນັ້ນເອງໄວ້ໃນເວລາທີ່ຄວນຕັ້ງ. ບົດວ່າ 'upagamanaṃ' (ການເຂົ້າໄປຫາ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຕົນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດກຳນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງ. ບົດວ່າ 'ajjhupagamanaṃ' (ການຍອມຮັບ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າໄປຫາເພາະການຊັກຊວນ, ອະທິບາຍວ່າ ການຊັກຊວນບຸກຄົນອື່ນມີສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດກຳນີ້'. ບົດວ່າ 'adhivāsanā' (ການຍອມຮັບ) ໄດ້ແກ່ ການຍອມຮັບໂດຍທຳນອງວ່າ 'ກຳນີ້ຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂໍສົງຈົ່ງເຮັດເຖີດ', ອະທິບາຍວ່າ ການໃຫ້ສັນທະ. ບົດວ່າ 'appaṭikkosanā' (ການບໍ່ຄັດຄ້ານ) ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ຫ້າມປາມໂດຍທຳນອງວ່າ 'ກຳນີ້ບໍ່ຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ພວກທ່ານຢ່າເຮັດຢ່າງນີ້ເລີຍ'. ພຶງຊາບສະມຸດຖານ 36 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ 6 ທັງ 6 ໝວດ ດ້ວຍປະການສະນີ.

සත්තසමථනානාත්ථාදිවණ්ණනා

ການພັນລະນາຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສະມະຖະ 7 ເປັນຕົ້ນ

354. නානාත්ථපුච්ඡාවිස්සජ්ජනං උත්තානමෙව. අධිකරණපුච්ඡාවිස්සජ්ජනෙ අයං විවාදො නො අධිකරණන්ති අයං මාතාපුත්තාදීනං විවාදො විරුද්ධවාදත්තා විවාදො නාම හොති, සමථෙහි පන අධිකරණීයතාය අභාවතො අධිකරණං න හොති. අනුවාදාදීසුපි එසෙව නයො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

໓໕໔. In ການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງຄວາມຕ່າງກັນ ນັ້ນຕື້ນຢູ່ແລ້ວ. ໃນການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງອະທິករណ៍, ບົດວ່າ 'ayaṃ vivādo no adhikaraṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ວິວາດຂອງມານດາແລະບຸດເປັນຕົ້ນນີ້ ຊື່ວ່າວິວາດ ເພາະເປັນການກ່າວຂັດແຍ້ງກັນ, ແຕ່ບໍ່ເປັນອະທິករណ៍ ເພາະບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງລະງັບດ້ວຍສະມະຖະທັງຫຼາຍ. ເຖິງແມ່ນໃນອະນຸວາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີທຳນອງນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ກໍຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

අධිකරණභෙදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາການຈຳແນກອະທິករណ៍ ຈົບແລ້ວ.

දුතියගාථාසඞ්ගණිකං

ທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະ

චොදනාදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනාවණ්ණනා

ການພັນລະນາການວິສັດຊະນາບັນຫາເລື່ອງໂຈທະນາເປັນຕົ້ນ

359. දුතියගාථාසඞ්ගණියං [Pg.200] චොදනාති වත්ථුඤ්ච ආපත්තිඤ්ච දස්සෙත්වා චොදනා. සාරණාති දොසසාරණා. සඞ්ඝො කිමත්ථායාති සඞ්ඝසන්නිපාතො කිමත්ථාය. මතිකම්මං පන කිස්ස කාරණාති මතිකම්මං වුච්චති මන්තග්ගහණං; තං කිස්ස කාරණාති අත්ථො.

໓໕໙. In ທຸຕິຍະຄາຖາສັງຄະນິກະນັ້ນ, ບົດວ່າ 'codanā' ໄດ້ແກ່ ການໂຈດ (ການກ່າວຫາ) ໂດຍສະແດງວັດຖຸແລະອາບັດ. ບົດວ່າ 'sāraṇā' ໄດ້ແກ່ ການເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ. ບົດວ່າ 'saṅgho kimatthāya' ໄດ້ແກ່ ການປະຊຸມສົງມີປະໂຫຍດຄືແນວໃດ. ໃນບົດວ່າ 'matikammaṃ pana kissa kāraṇā' ນີ້, ການປຶກສາຫາລືກັນ ເອີ້ນວ່າ ມະຕິກຳ, ຄຳຖາມວ່າ ມະຕິກຳນັ້ນມີຂຶ້ນເພາະເຫດໃດ ຄືເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້.

චොදනා සාරණත්ථායාති වුත්තප්පකාරා චොදනා, තෙන චුදිතකපුග්ගලෙන චොදකදොසසාරණත්ථාය. නිග්ගහත්ථාය සාරණාති දොසසාරණා පන තස්ස පුග්ගලස්ස නිග්ගහත්ථාය. සඞ්ඝො පරිග්ගහත්ථායාති තත්ථ සන්නිපතිතො සඞ්ඝො විනිච්ඡයපරිග්ගහණත්ථාය; ධම්මාධම්මං තුලනත්ථාය සුවිනිච්ඡිතදුබ්බිනිච්ඡිතං ජානනත්ථායාති අත්ථො. මතිකම්මං පන පාටියෙක්කන්ති සුත්තන්තිකත්ථෙරානඤ්ච විනයධරත්ථෙරානඤ්ච මන්තග්ගහණං පාටෙක්කං පාටෙක්කං විනිච්ඡයසන්නිට්ඨාපනත්ථං.

ບົດວ່າ 'codanā sāraṇatthāya' ໄດ້ແກ່ ການໂຈດມີທຳນອງດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພື່ອໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ຖືກໂຈດນັ້ນ ລະນຶກເຖິງໂທດທີ່ຜູ້ໂຈດກ່າວຫາ. ບົດວ່າ 'niggahatthāya sāraṇā' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນການເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດນັ້ນ ເພື່ອຂົ່ມບຸກຄົນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'saṅgho pariggahatthāya' ໄດ້ແກ່ ສົງທີ່ປະຊຸມກັນໃນທີ່ນັ້ນ ເພື່ອກຳນົດການຕັດສິນ, ອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອໃຄ່ຄວນທັມແລະອະທັມ ແລະເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ ສິ່ງໃດຕັດສິນດີແລ້ວ ສິ່ງໃດຕັດສິນບໍ່ດີ. ບົດວ່າ 'matikammaṃ pana pāṭiyekkaṃ' ໄດ້ແກ່ ການປຶກສາຫາລືກັນຂອງພະເຖລະຜູ້ຊົງສູດ (ພະສູດ) ແລະພະເຖລະຜູ້ຊົງວິໄນ (ພະວິນັຍທອນ) ເປັນແຕ່ລະຝ່າຍໆ ເພື່ອເຮັດການຕັດສິນໃຫ້ສิ້ນສຸດລົງ.

මා ඛො පටිඝන්ති චුදිතකෙ වා චොදකෙ වා කොපං මා ජනයි. සචෙ අනුවිජ්ජකො තුවන්ති සචෙ ත්වං සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඔතිණ්ණං අධිකරණං විනිච්ඡිතුං නිසින්නො විනයධරො.

ບົດວ່າ 'mā kho paṭighaṃ' ໄດ້ແກ່ ຢ່າເຮັດຄວາມໂກດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນຜູ້ຖືກໂຈດ ຫຼືໃນຜູ້ໂຈດເລີຍ. ບົດວ່າ 'sace anuvijjako tuvaṃ' ໄດ້ແກ່ ຖ້າວ່າທ່ານເປັນພະວິນັຍທອນ ຜู້ນັ່ງເພື່ອຕັດສິນອະທິករណ៍ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງສົງ.

විග්ගාහිකන්ති ‘‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසී’’තිආදිනයප්පවත්තං. අනත්ථසංහිතන්ති යා අනත්ථං ජනයති, පරිසං ඛොභෙත්වා උට්ඨාපෙති, එවරූපිං කථං මා අභණි. සුත්තෙ විනයෙ වාතිආදීසු සුත්තං නාම උභතොවිභඞ්ගො. විනයො නාම ඛන්ධකො. අනුලොමො නාම පරිවාරො. පඤ්ඤත්තං නාම සකලං විනයපිටකං. අනුලොමිකං නාම චත්තාරො මහාපදෙසා.

ຄຳວ່າ "viggāhika" (ຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງ) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ "ທ່ານບໍ່ຮູ້ທຳວິນັຍນີ້" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "anatthasaṃhita" (ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ) ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳໃດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ເຮັດໃຫ້ບໍລິສັດປັ່ນປ່ວນແລະລຸກໜີໄປ, ທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "sutte vinaye vā" (ໃນພຣະສູດ ຫຼື ໃນພຣະວິນັຍ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ "sutta" (ພຣະສູດ) ໄດ້ແກ່ ວິພັງທັງສອງ (ພິກຂຸວິພັງ ແລະ ພິກຂຸນີວິພັງ). ຄຳວ່າ "vinaya" (ພຣະວິນັຍ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທະກະ. ຄຳວ່າ "anuloma" (ອະນຸໂລມ) ໄດ້ແກ່ ປະຣິວານ. ຄຳວ່າ "paññatta" (ບັນຍັດ) ໄດ້ແກ່ ພຣະວິນັຍປິດົກທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "anulomika" (ອະນຸໂລມມິກະ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາປະເທດ 4 ປະການ.

අනුයොගවත්තං නිසාමයාති අනුයුඤ්ජනවත්තං නිසාමෙහි. කුසලෙන බුද්ධිමතා කතන්ති ඡෙකෙන පණ්ඩිතෙන ඤාණපාරමිප්පත්තෙන භගවතා නීහරිත්වා ඨපිතං. සුවුත්තන්ති සුපඤ්ඤාපිතං. සික්ඛාපදානුලොමිකන්ති සික්ඛාපදානං අනුලොමං. අයං තාව පදත්ථො, අයං පනෙත්ථ සාධිප්පායසඞ්ඛෙපවණ්ණනා – ‘‘සචෙ ත්වං අනුවිජ්ජකො, මා සහසා භණි, මා අනත්ථසංහිතං විග්ගාහිකකථං [Pg.201] භණි. යං පන කුසලෙන බුද්ධිමතා ලොකනාථෙන එතෙසු සුත්තාදීසු අනුයොගවත්තං කථං සුපඤ්ඤත්තං සබ්බසික්ඛාපදානං අනුලොමං, තං නිසාමය තං උපධාරෙහී’’ති. ගතිං න නාසෙන්තො සම්පරායිකන්ති අත්තනො සම්පරායෙ සුගතිනිබ්බත්තිං අනාසෙන්තො අනුයොගවත්තං නිසාමය. යො හි තං අනිසාමෙත්වා අනුයුඤ්ජති, සො සම්පරායිකං අත්තනො ගතිං නාසෙති, තස්මා ත්වං අනාසෙන්තො නිසාමයාති අත්ථො. ඉදානි තං අනුයොගවත්තං දස්සෙතුං හිතෙසීතිආදිමාහ. තත්ථ හිතෙසීති හිතං එසන්තො ගවෙසන්තො; මෙත්තඤ්ච මෙත්තාපුබ්බභාගඤ්ච උපට්ඨපෙත්වාති අත්ථො. කාලෙනාති යුත්තපත්තකාලෙන; අජ්ඣෙසිතකාලෙයෙව තව භාරෙ කතෙ අනුයුඤ්ජාති අත්ථො.

ຄຳວ່າ anuyogavattaṃ nisāmaya ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ (anuyuñjanavattaṃ nisāmehi). ຄຳວ່າ kusalena buddhimatā kataṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດແທ້ຈິງ ຜູ້ບັນລຸເຖິງຍານປາຣະມີ ຊົງນຳອອກມາຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ suvuttaṃ ໄດ້ແກ່ ຊົງບັນຍັດໄວ້ດີແລ້ວ (supaññāpitaṃ). ຄຳວ່າ sikkhāpadānulomikaṃ ໄດ້ແກ່ ທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະສິກຂາບົດ (sikkhāpadānaṃ anulomaṃ). ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດກ່ອນ, ສ່ວນນີ້ເປັນຄຳອະທິບາຍໂດຍຫຍໍ້ພ້ອມທັງຄວາມໝາຍໃນຄາຖານີ້ວ່າ: 'ຖ້າທ່ານເປັນພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ຢ່າຟ້າວເວົ້າໂດຍພັນຕູ, ຢ່າເວົ້າຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ. ສ່ວນຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນໃດ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງໂລກ ຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ເປັນບັນດິດ ຊົງບັນຍັດໄວ້ດີແລ້ວໃນພຣະສູດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະສິກຂາບົດທັງປວງ, ທ່ານຈົ່ງພິຈາລະນາ ຈົ່ງໄຕ່ຕອງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນ'. ຄຳວ່າ gatiṃ na nāsento samparāyikaṃ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ທຳລາຍຄວາມບັງເກີດໃນສຸຄະຕິໃນພົບພາຍໜ້າຂອງຕົນ ແລ້ວຈົ່ງພິຈາລະນາຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ. ເພາະວ່າ ພຣະວິນັຍທອນໃດ ບໍ່ພິຈາລະນາຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນແລ້ວ ສອບສວນ ພຣະວິນັຍທອນນັ້ນ ຊື່ວ່າທຳລາຍຄະຕິໃນພົບພາຍໜ້າຂອງຕົນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານບໍ່ທຳລາຍຄະຕິຂອງຕົນແລ້ວ ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງ (ຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນ) ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ບັດນີ້ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ເພື່ອຈະສະແດງຂໍ້ວັດປະຕິບັດໃນການສອບສວນນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ hitesī. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ hitesī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດເກື້ອກູນ; ຄຳວ່າ mettañca mettāpubbabhāgañca upaṭṭhapetvā ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງເມດຕາຊານທີ່ເຖິງອັບປະນາ ແລະ ເມດຕາທີ່ເປັນບຸບພະພາກ (ອຸປະຈາຣະເມດຕາ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ອນອັບປະນາເມດຕາ. ຄຳວ່າ kālena ໄດ້ແກ່ ໃນການອັນຄວນ, ເມື່ອທ່ານໄດ້ຮັບມອບໝາຍໜ້າທີ່ໃນການທີ່ຄວນເຊື້ອເຊີນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຄ່ອຍສອບສວນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

සහසා වොහාරං මා පධාරෙසීති යො එතෙසං සහසා වොහාරො හොති, සහසා භාසිතං, තං මා පධාරෙසි, මා ගණ්හිත්ථ.

ຄຳວ່າ sahasā vohāraṃ mā padhāresi ໄດ້ແກ່ ຖ້ອຍຄຳໃດທີ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ (ໂຈທົກ ແລະ ຈຳເລີຍ) ເວົ້າໂດຍພັນຕູ, ທີ່ກ່າວໂດຍຮີບຮ້ອນ, ທ່ານຢ່າຟ້າວຮັບເອົາ ຢ່າຟ້າວຈົດຈຳຖ້ອຍຄຳນັ້ນ, ຢ່າຖືເອົາເປັນເກນ.

පටිඤ්ඤානුසන්ධිතෙන කාරයෙති එත්ථ අනුසන්ධිතන්ති කථානුසන්ධි වුච්චති, තස්මා පටිඤ්ඤානුසන්ධිනා කාරයෙ; කථානුසන්ධිං සල්ලක්ඛෙත්වා පටිඤ්ඤාය කාරයෙති අත්ථො. අථ වා පටිඤ්ඤාය ච අනුසන්ධිතෙන ච කාරයෙ, ලජ්ජිං පටිඤ්ඤාය කාරයෙ; අලජ්ජිං වත්තානුසන්ධිනාති අත්ථො. තස්මා එව පටිඤ්ඤා ලජ්ජීසූති ගාථමාහ. තත්ථ වත්තානුසන්ධිතෙන කාරයෙති වත්තානුසන්ධිනා කාරයෙ, යා අස්ස වත්තෙන සද්ධිං පටිඤ්ඤා සන්ධියති, තාය පටිඤ්ඤාය කාරයෙති අත්ථො.

ໃນຄຳວ່າ paṭiññānusandhitena kāraye ນີ້, ຄຳວ່າ anusandhita ໄດ້ແກ່ ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (kathānusandhi), ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງໃຫ້ທຳ (ຕັດສິນ) ດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຄຳຮັບສາລະພາບ; ອະທິບາຍວ່າ ພຶງກຳນົດຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ແລ້ວໃຫ້ທຳດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ ແລະ ດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ, ຄື ພຶງໃຫ້ທຳແກ່ພຣະຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ (ລັດຊີ) ດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບ, ສ່ວນພຣະຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ (ອະລັດຊີ) ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວຄາຖາວ່າ paṭiññā lajjīsu ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ ຄຳວ່າ vattānusandhitena kāraye ໄດ້ແກ່ ພຶງໃຫ້ທຳດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຂໍ້ວັດປະຕິບັດ, ຄຳຮັບສາລະພາບໃດຂອງພຣະນັ້ນ ທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຂໍ້ວັດປະຕິບັດ (ຄວາມປະພຶດ) ຂອງເພິ່ນ, ພຶງໃຫ້ທຳ (ຕັດສິນ) ດ້ວຍຄຳຮັບສາລະພາບນັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

සඤ්චිච්චාති ජානන්තො ආපජ්ජති. පරිගූහතීති නිගූහති න දෙසෙති න වුට්ඨාති.

ຄຳວ່າ sañcicca ໄດ້ແກ່ ຮູ້ຢູ່ແລ້ວຕ້ອງ (ອາບັດ). ຄຳວ່າ parigūhati ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ ບໍ່ສະແດງ (ອາບັດ) ບໍ່ອອກຈາກ (ອາບັດ).

සා අහම්පි ජානාමීති යං තුම්හෙහි වුත්තං, තං සච්චං, අහම්පි නං එවමෙව ජානාමි. අඤ්ඤඤ්ච තාහන්ති අඤ්ඤඤ්ච තං අහං පුච්ඡාමි.

ຄຳວ່າ sā ahampi jānāmi ໄດ້ແກ່ ຄຳຕອບໃດທີ່ທ່ານກ່າວແລ້ວ, ຄຳຕອບນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ, ຂ້ານ້ອຍເອງກໍຮູ້ບັນຫານັ້ນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ຄຳວ່າ aññañca tāhaṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້ານ້ອຍຂໍຖາມບັນຫາອື່ນກັບທ່ານອີກ.

පුබ්බාපරං න ජානාතීති පුරෙකථිතඤ්ච පච්ඡාකථිතඤ්ච න ජානාති. අකොවිදොති තස්මිං පුබ්බාපරෙ අකුසලො. අනුසන්ධිවචනපථං න ජානාතීති කථානුසන්ධිවචනං විනිච්ඡයානුසන්ධිවචනඤ්ච න ජානාති.

ຄຳວ່າ pubbāparaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າໃຈຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ akovido ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳກ່ອນ ແລະ ຫຼັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ anusandhivacanapathaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳເວົ້າຂອງໂຈທົກ ແລະ ຜູ້ສອບສວນ ແລະ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງກັບການຕັດສິນວ່າເປັນອາບັດ ຫຼື ບໍ່ເປັນອາບັດ.

සීලවිපත්තියා චොදෙතීති ද්වීහි ආපත්තික්ඛන්ධෙහි චොදෙති. ආචාරදිට්ඨියාති ආචාරවිපත්තියා චෙව දිට්ඨිවිපත්තියා ච. ආචාරවිපත්තියා චොදෙන්තො පඤ්චහාපත්තික්ඛන්ධෙහි චොදෙති, දිට්ඨිවිපත්තියා චොදෙන්තො [Pg.202] මිච්ඡාදිට්ඨියා චෙව අන්තග්ගාහිකදිට්ඨියා ච චොදෙති. ආජීවෙනපි චොදෙතීති ආජීවහෙතුපඤ්ඤත්තෙහි ඡහි සික්ඛාපදෙහි චොදෙති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ sīlavipattiyā codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດດ້ວຍກອງອາບັດ ໒ ກອງ (ຄື ປາຣາຊິກ ແລະ ສັງຄາທິເສດ). ຄຳວ່າ ācāradiṭṭhiyā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາດາຣະວິບັດ ແລະ ທິດຖິວິບັດ. ຜູ້ໂຈດດ້ວຍອາດາຣະວິບັດ ຍ່ອມໂຈດດ້ວຍກອງອາບັດ ໕ ກອງ, ຜູ້ໂຈດດ້ວຍທິດຖິວິບັດ ຍ່ອມໂຈດດ້ວຍມິດສາທິດຖິ ແລະ ອັນຕັກຄາຫິກະທິດຖິ. ຄຳວ່າ ājīvenapi codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດດ້ວຍສິກຂາບົດ ໖ ປະການ ທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ເພາະເຫດແຫ່ງອາຊີວະ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

දුතියගාථාසඞ්ගණිකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄາຖາສັງຄະນິກະທີສອງ ຈົບແລ້ວ.

චොදනාකණ්ඩං

ໂຈທະນາຂັນ (ໝວດວ່າດ້ວຍການໂຈດ)

අනුවිජ්ජකකිච්චවණ්ණනා

ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ)

360-361. ඉදානි [Pg.203] එවං උප්පන්නාය චොදනාය විනයධරෙන කත්තබ්බකිච්චං දස්සෙතුං අනුවිජ්ජකෙනාතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ දිට්ඨං දිට්ඨෙනාති ගාථාය අයමත්ථො – එකෙනෙකො මාතුගාමෙන සද්ධිං එකට්ඨානතො නික්ඛමන්තො වා පවිසන්තො වා දිට්ඨො, සො තං පාරාජිකෙන චොදෙති, ඉතරො තස්ස දස්සනං අනුජානාති. තං පන දස්සනං පටිච්ච පාරාජිකං න උපෙති, න පටිජානාති. එවමෙත්ථ යං තෙන දිට්ඨං, තං තස්ස ‘‘දිට්ඨො මයා’’ති ඉමිනා දිට්ඨවචනෙන සමෙති. යස්මා පන ඉතරො තං දස්සනං පටිච්ච දොසං න පටිජානාති, තස්මා අසුද්ධපරිසඞ්කිතො හොති; අමූලකපරිසඞ්කිතොති අත්ථො. තස්ස පුග්ගලස්ස ‘‘සුද්ධො අහ’’න්ති පටිඤ්ඤාය තෙන සද්ධිං උපොසථො කාතබ්බො. සෙසගාථාද්වයෙපි එසෙව නයො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

໓໖໐-໓໖໑. ບັດນີ້ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຄຳມີອາທິວ່າ anuvijjako ເພື່ອສະແດງກິດ (ໜ້າທີ່) ທີ່ພຣະວິນັຍທອນພຶງກະທຳ ເມື່ອມີການໂຈດເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາວ່າ diṭṭhaṃ diṭṭhena ມີດັ່ງນີ້: ພຣະພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ ເຫັນພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງກຳລັງອອກມາ ຫຼື ເຂົ້າໄປໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນກັບມາຕຸຄາມ (ຜູ້ຍິງ), ພຣະພິກຂຸຜູ້ເຫັນນັ້ນ ຈຶ່ງໂຈດພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກ, ພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ (ຜູ້ຖືກໂຈດ) ຍອມຮັບການເຫັນຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ເຫັນນັ້ນ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນຈະຍອມຮັບການເຫັນນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ເຖິງ ຫຼື ບໍ່ຍອມຮັບອາບັດປາຣາຊິກ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນເລື່ອງນີ້ ເລື່ອງໃດທີ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນເຫັນແລ້ວ, ເລື່ອງນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄຳເວົ້າທີ່ເຫັນຂອງພຣະພິກຂຸຜູ້ໂຈດນັ້ນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍເຫັນແລ້ວ'. ແຕ່ເພາະພຣະພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ບໍ່ຍອມຮັບຄວາມຜິດໂດຍອາໄສການເຫັນນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຖືກສົງໄສວ່າບໍ່ບໍລິສຸດ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຖືກສົງໄສໂດຍບໍ່ມີມູນຄວາມຈິງ. ໂດຍຄຳຮັບສາລະພາບຂອງບຸກຄົນນັ້ນວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍບໍລິສຸດ', ສົງຄ໌ພຶງກະທຳອຸໂປສົດຮ່ວມກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາສອງບົດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

අනුවිජ්ජකකිච්චවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ) ຈົບແລ້ວ.

චොදකපුච්ඡාවිස්සජ්ජනාවණ්ණනා

ການອະທິບາຍການຕອບຄຳຖາມຂອງໂຈທົກ

362-363. චොදනාය කො ආදීතිආදිපුච්ඡානං විස්සජ්ජනෙ සච්චෙ ච අකුප්පෙ චාති සච්චෙ පතිට්ඨාතබ්බං අකුප්පෙ ච. යං කතං වා න කතං වා, තදෙව වත්තබ්බං, න ච චොදකෙ වා අනුවිජ්ජකෙ වා සඞ්ඝෙ වා කොපො උප්පාදෙතබ්බො. ඔතිණ්ණානොතිණ්ණං ජානිතබ්බන්ති ඔතිණ්ණඤ්ච අනොතිණ්ණඤ්ච වචනං ජානිතබ්බං. තත්‍රායං ජානනවිධි – එත්තකා චොදකස්ස පුබ්බකථා, එත්තකා පච්ඡිමකථා, එත්තකා චුදිතකස්ස පුබ්බකථා, එත්තකා පච්ඡිමකථාති ජානිතබ්බා. චොදකස්ස පමාණං ගණ්හිතබ්බං, චුදිතකස්ස පමාණං ගණ්හිතබ්බං, අනුවිජ්ජකස්ස පමාණං ගණ්හිතබ්බං, අනුවිජ්ජකො අප්පමත්තකම්පි අහාපෙන්තො ‘‘ආවුසො සමන්නාහරිත්වා උජුං කත්වා ආහරා’’ති වත්තබ්බො, සඞ්ඝෙන එවං පටිපජ්ජිතබ්බං. යෙන ධම්මෙන යෙන විනයෙන යෙන සත්ථුසාසනෙන තං අධිකරණං වූපසම්මතීති එත්ථ ධම්මොති භූතං වත්ථු. විනයොති චොදනා චෙව සාරණා ච. සත්ථුසාසනන්ති ඤත්තිසම්පදා චෙව අනුස්සාවනසම්පදා [Pg.204] ච. එතෙන හි ධම්මෙන ච විනයෙන ච සත්ථුසාසනෙන ච අධිකරණං වූපසමති, තස්මා අනුවිජ්ජකෙන භූතෙන වත්ථුනා චොදෙත්වා ආපත්තිං සාරෙත්වා ඤත්තිසම්පදාය චෙව අනුස්සාවනසම්පදාය ච තං අධිකරණං වූපසමෙතබ්බං, අනුවිජ්ජකෙන එවං පටිපජ්ජිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

໓໖໒-໓໖໓. ໃນການຕອບຄຳຖາມມີອາທິວ່າ codanāya ko ādi (ການໂຈດມີຫຍັງເປັນເບື້ອງຕົ້ນ), ຄຳວ່າ sacce ca akuppe ca ໄດ້ແກ່ ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມບໍ່ໂກດຮ້າຍ. ເລື່ອງໃດທີ່ກະທຳແລ້ວ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກະທຳ, ພຶງກ່າວແຕ່ເລື່ອງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ບໍ່ພຶງໃຫ້ຄວາມໂກດຮ້າຍເກີດຂຶ້ນໃນໂຈທົກ ຫຼື ໃນພຣະອະນຸວິຊະກະ ຫຼື ໃນສົງຄ໌. ຄຳວ່າ otiṇṇānotiṇṇaṃ jānitabbaṃ ໄດ້ແກ່ ພຶງຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ຢັ່ງລົງແລ້ວ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ຍັງບໍ່ຢັ່ງລົງ. ໃນຄຳນັ້ນ ວິທີການຮູ້ມີດັ່ງນີ້: ພຶງຮູ້ວ່າ ຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນຂອງໂຈທົກມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳພາຍຫຼັງມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນຂອງຈຳເລີຍມີປະມານເທົ່ານີ້, ຖ້ອຍຄຳພາຍຫຼັງມີປະມານເທົ່ານີ້. ພຶງຖືເອົາປະມານ (ຫຼັກຖານ) ຂອງໂຈທົກ, ພຶງຖືເອົາປະມານຂອງຈຳເລີຍ, ພຶງຖືເອົາປະມານຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ. ພຣະອະນຸວິຊະກະ ບໍ່ໃຫ້ຫຼຸດຜ່ອນແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ແລ້ວພຶງກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສ ຈົ່ງມົນສິການໃຫ້ດີ ເຮັດໃຫ້ກົງແລ້ວນຳມາສະແດງເຖີດ', ສົງຄ໌ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້. ໃນຄຳວ່າ yena dhammena yena vinayena yena satthusāsanena taṃ adhikaraṇaṃ vūpasammati ນີ້, ຄຳວ່າ dhamma ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຈິງ (bhūtaṃ vatthu). ຄຳວ່າ vinaya ໄດ້ແກ່ ການໂຈດ ແລະ ການໃຫ້ລະນຶກເຖິງຄວາມຜິດ. ຄຳວ່າ satthusāsana ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍັດຕິ ແລະ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະນຸສາວະນາ. ເພາະວ່າ ອະທິករណ៍ຍ່ອມລະງັບໄດ້ດ້ວຍທັມນີ້ ດ້ວຍວິນັຍນີ້ ແລະ ດ້ວຍພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດານີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອະນຸວິຊະກະ ໂຈດດ້ວຍເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຈິງແລ້ວ ໃຫ້ລະນຶກເຖິງອາບັດແລ້ວ ພຶງໃຫ້ອະທິករណ៍ນັ້ນລະງັບດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍັດຕິ ແລະ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະນຸສາວະນາ, ພຣະອະນຸວິຊະກະ ພຶງປະຕິບັດຢ່າງນີ້. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນເລື່ອງນີ້ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

364. උපොසථො කිමත්ථායාතිආදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනම්පි උත්තානමෙව. අවසානගාථාසු ථෙරෙ ච පරිභාසතීති අවමඤ්ඤං කරොන්තො ‘‘කිං ඉමෙ ජානන්තී’’ති පරිභාසති. ඛතො උපහතින්ද්‍රියොති තාය ඡන්දාදිගාමිතාය තෙන ච පරිභාසනෙන අත්තනා අත්තනො ඛතත්තා ඛතො. සද්ධාදීනඤ්ච ඉන්ද්‍රියානං උපහතත්තා උපහතින්ද්‍රියො. නිරයං ගච්ඡති දුම්මෙධො, න ච සික්ඛාය ගාරවොති සො ඛතො උපහතින්ද්‍රියො පඤ්ඤාය අභාවතො දුම්මෙධො තීසු සික්ඛාසු අසික්ඛනතො න ච සික්ඛාය ගාරවො කායස්ස භෙදා නිරයමෙව උපගච්ඡති, තස්මා න ච ආමිසං නිස්සාය…පෙ… යථා ධම්මො තථා කරෙති. තස්සත්ථො න ච ආමිසං නිස්සාය කරෙ, චුදිතකචොදකෙසු හි අඤ්ඤතරෙන දින්නං චීවරාදිආමිසං ගණ්හන්තො ආමිසං නිස්සාය කරොති, එවං න කරෙය්‍ය. න ච නිස්සාය පුග්ගලන්ති ‘‘අයං මෙ උපජ්ඣායො වා ආචරියො වා’’තිආදිනා නයෙන ඡන්දාදීහි ගච්ඡන්තො පුග්ගලං නිස්සාය කරොති, එවං න කරෙය්‍ය. අථ ඛො උභොපෙතෙ විවජ්ජෙත්වා යථා ධම්මො ඨිතො, තථෙව කරෙය්‍යාති.

໓໖໔. ແມ່ນແຕ່ການຕອບຄຳຖາມມີອາທິວ່າ uposatho kimatthāya (ອຸໂປສົດມີປະໂຫຍດຫຍັງ) ກໍມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ. ໃນຄາຖາຕອນທ້າຍ ຄຳວ່າ there ca paribhāsati ໄດ້ແກ່ ສະແດງຄວາມດູໝິ່ນແລ້ວຮ້ອງຂູ່ຂ້ຽວວ່າ 'ພວກພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານີ້ຈະຮູ້ອັນໃດ'. ຄຳວ່າ khato upahatindriyo ໄດ້ແກ່ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຂຸດໂຄ່ນ (ທຳລາຍ) ຕົນເອງ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ລຳອຽງດ້ວຍຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນນັ້ນ ແລະ ເພາະການຮ້ອງຂູ່ຂ້ຽວນັ້ນ. ແລະ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີອິນຊີຖືກທຳລາຍ ເພາະອິນຊີທັງຫຼາຍມີສັດທາເປັນຕົ້ນຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ nirayaṃ gacchati dummedho, na ca sikkhāya gāravo ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຜູ້ຂຸດໂຄ່ນຕົນເອງ ມີອິນຊີຖືກທຳລາຍແລ້ວນັ້ນ ເປັນຄົນມີປັນຍາຊາມ (dummedho) ເພາະບໍ່ມີປັນຍາ, ແລະ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ ເພາະບໍ່ສຶກສາໃນສິກຂາ ໓, ເມື່ອຕາຍໄປ (ກາຍແຕກທຳລາຍຂັນ) ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງນະຣົກຢ່າງທ່ຽງແທ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອຸປາລີເຖຣະ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ na ca āmisaṃ nissāya...pe... yathā dhammo tathā kare. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ບໍ່ພຶງຕັດສິນໂດຍອາໄສອາມິດ, ເພາະວ່າ ບຸກຄົນເມື່ອຮັບອາມິດມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈຳເລີຍ ຫຼື ໂຈທົກຮູບໃດຮູບໜຶ່ງຖວາຍແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າເຮັດໂດຍອາໄສອາມິດ, ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ na ca nissāya puggalaṃ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເຮັດໂດຍອາໄສບຸກຄົນ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຮູບນີ້ເປັນພຣະອຸປັດຊາ ຫຼື ພຣະອາຈານຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວລຳອຽງດ້ວຍຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຶງເວັ້ນທັງສອງປະການນີ້ (ຄືການອາໄສອາມິດ ແລະ ອາໄສບຸກຄົນ) ແລ້ວທຳ (ຕັດສິນ) ຕາມທີ່ພຣະທັມວິນັຍຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໃດ ກໍພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ.

උපකණ්ණකං ජප්පතීති ‘‘එවං කථෙහි, මා එවං කථයිත්ථා’’ති කණ්ණමූලෙ මන්තෙති. ජිම්හං පෙක්ඛතීති දොසමෙව ගවෙසති. වීතිහරතීති විනිච්ඡයං හාපෙති. කුම්මග්ගං පටිසෙවතීති ආපත්තිං දීපෙති.

ຄຳວ່າ upakaṇṇakaṃ jappati ໄດ້ແກ່ ກະຊິບຂ້າງຫູວ່າ 'ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງນີ້ ຢ່າເວົ້າຢ່າງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ jimhaṃ pekkhati ໄດ້ແກ່ ສະແຫວງຫາແຕ່ໂທດ (ຄວາມຜິດ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ vītiharati ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນຫຼຸດຜ່ອນລົງ. ຄຳວ່າ kummaggaṃ paṭisevati ໄດ້ແກ່ ສະແດງອາບັດ (ຊີ້ຊ່ອງທາງທີ່ຜິດ).

අකාලෙන ච චොදෙතීති අනොකාසෙ අනජ්ඣිට්ඨොව චොදෙති. පුබ්බාපරං න ජානාතීති පුරිමකථඤ්ච පච්ඡිමකථඤ්ච න ජානාති.

ຄຳວ່າ akālena ca codeti ໄດ້ແກ່ ໂຈດໃນເວລາທີ່ບໍ່ແມ່ນໂອກາດ ແລະ ໃນເວລາທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບເຊື້ອເຊີນ. ຄຳວ່າ pubbāparaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລະ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວພາຍຫຼັງ.

අනුසන්ධිවචනපථං න ජානාතීති කථානුසන්ධිවිනිච්ඡයානුසන්ධිවසෙන වචනං න ජානාති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ anusandhivacanapathaṃ na jānāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ຖ້ອຍຄຳໂດຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳຂອງໂຈທົກ ແລະ ຈຳເລີຍ ແລະ ໂດຍຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງການຕັດສິນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

චොදනාකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໂຈທະນາຂັນ ຈົບແລ້ວ.

චූළසඞ්ගාමො

ຈູລະສົງຄາມ

අනුවිජ්ජකස්ස පටිපත්තිවණ්ණනා

ການອະທິບາຍຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພຣະອະນຸວິຊະກະ (ຜູ້ສອບສວນ)

365. චූළසඞ්ගාමෙ [Pg.205] සඞ්ගාමාවචරෙන භික්ඛුනාති සඞ්ගාමො වුච්චති අධිකරණවිනිච්ඡයත්ථාය සඞ්ඝසන්නිපාතො. තත්‍ර හි අත්තපච්චත්ථිකා චෙව සාසනපච්චත්ථිකා ච උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං දීපෙන්තා සමොසරන්ති වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා විය. යො භික්ඛු තෙසං පච්චත්ථිකානං ලද්ධිං මද්දිත්වා සකවාදදීපනත්ථාය තත්ථ අවචරති, අජ්ඣොගාහෙත්වා විනිච්ඡයං පවත්තෙති, සො සඞ්ගාමාවචරො නාම යසත්ථෙරො විය. තෙන සඞ්ගාමාවචරෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමන්තෙන නීචචිත්තෙන සඞ්ඝො උපසඞ්කමිතබ්බො. නීචචිත්තෙනාති මානද්ධජං නිපාතෙත්වා නිහතමානචිත්තෙන. රජොහරණසමෙනාති පාදපුඤ්ඡනසමෙන; යථා රජොහරණස්ස සංකිලිට්ඨෙ වා අසංකිලිට්ඨෙ වා පාදෙ පුඤ්ඡියමානෙ නෙව රාගො න දොසො; එවං ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අරජ්ජන්තෙන අදුස්සන්තෙනාති අත්ථො. යථාපතිරූපෙ ආසනෙති යථාපතිරූපං ආසනං ඤත්වා අත්තනො පාපුණනට්ඨානෙ ථෙරානං භික්ඛූනං පිට්ඨිං අදස්සෙත්වා නිසීදිතබ්බං. අනානාකථිකෙනාති නානාවිධං තං තං අනත්ථකථං අකථෙන්තෙන. අතිරච්ඡානකථිකෙනාති දිට්ඨසුතමුතම්පි රාජකථාදිකං තිරච්ඡානකථං අකථෙන්තෙන. සාමං වා ධම්මො භාසිතබ්බොති සඞ්ඝසන්නිපාතට්ඨානෙ කප්පියාකප්පියනිස්සිතා වා රූපාරූපපරිච්ඡෙදසමථාචාරවිපස්සනාචාරට්ඨානනිසජ්ජවත්තාදිනිස්සිතා වා කථා ධම්මො නාම. එවරූපො ධම්මො සයං වා භාසිතබ්බො, පරො වා අජ්ඣෙසිතබ්බො. යො භික්ඛු තථාරූපිං කථං කථෙතුං පහොති, සො වත්තබ්බො – ‘‘ආවුසො සඞ්ඝමජ්ඣම්හි පඤ්හෙ උප්පන්නෙ ත්වං කථෙය්‍යාසී’’ති. අරියො වා තුණ්හීභාවො නාතිමඤ්ඤිතබ්බොති අරියා තුණ්හී නිසීදන්තා න බාලපුථුජ්ජනා විය නිසීදන්ති. අඤ්ඤතරං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වාව නිසීදන්ති. ඉති කම්මට්ඨානමනසිකාරවසෙන තුණ්හීභාවො අරියො තුණ්හීභාවො නාම, සො නාතිමඤ්ඤිතබ්බො, කිං කම්මට්ඨානානුයොගෙනාති නාවජානිතබ්බො; අත්තනො පතිරූපං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වාව නිසීදිතබ්බන්ති අත්ථො.

໓໖໕. ໃນຄຳວ່າ cūḷasaṅgāme saṅgāmāvacarena bhikkhunā ນີ້, ຄຳວ່າ saṅgāma (ສົງຄາມ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ເພື່ອຕັດສິນອະທິករណ៍. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ນັ້ນ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູຕໍ່ຕົນເອງ ແລະ ພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູຕໍ່ພຣະສາດສະໜາ ຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ ສະແດງພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາໃຫ້ຜິດທັມຜິດວິນັຍ ເໝືອນພວກພິກຂຸວັດຊີບຸດຊາວເມືອງເວສາລີ. ພຣະພິກຂຸຮູບໃດ ປາບປາມລັດທິຂອງພວກພິກຂຸຜູ້ເປັນສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ເຂົ້າໄປໃນທີ່ປະຊຸມນັ້ນເພື່ອສະແດງວາດະຂອງຕົນ, ຢັ່ງລົງແລ້ວໃຫ້ການຕັດສິນດຳເນີນໄປ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຊື່ວ່າ saṅgāmāvacaro (ຜູ້ຢັ່ງລົງສູ່ສົງຄາມ) ເໝືອນພຣະຣະຍະສະເຖຣະ. ພຣະພິກຂຸຜູ້ຢັ່ງລົງສູ່ສົງຄາມຮູບນັ້ນ ເມື່ອເຂົ້າຫາສົງຄ໌ ພຶງເຂົ້າຫາສົງຄ໌ດ້ວຍຈິດອັນນອບນ້ອມ. ຄຳວ່າ nīcacittena ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດມານະທົງລົງແລ້ວ ມີຈິດອັນປາສະຈາກມານະ. ຄຳວ່າ rajoharaṇasamena ໄດ້ແກ່ ເໝືອນຜ້າເຊັດຕີນ; ຄື ເໝືອນຜ້າເຊັດຕີນ ເມື່ອເຊັດຕີນທີ່ເປື້ອນ ຫຼື ບໍ່ເປື້ອນກۆຕາມ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມຍິນດີ (ຣາຄະ) ບໍ່ມີຄວາມຍິນຮ້າຍ (ໂທສະ) ສັນໃດ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຍິນດີໃນອະນິດຖາຣົມ ແລະ ບໍ່ຍິນຮ້າຍໃນອິດຖາຣົມ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ yathāpatirūpe āsane ໄດ້ແກ່ ຮູ້ຈັກອາສະນະທີ່ສົມຄວນແລ້ວ ນັ່ງໃນບ່ອນທີ່ເຖິງແກ່ຕົນ ໂດຍບໍ່ສະແດງຫຼັງໃຫ້ແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ເປັນພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ anānākathikena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດຕ່າງໆ ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ atiracchānakathikena ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເວົ້າຕິຣັດສານກະຖາມີຣາຊະກະຖາເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເປັນເລື່ອງທີ່ເຫັນ ໄດ້ຍິນ ຫຼື ຮັບຮູ້ມາກໍຕາມ. ຄຳວ່າ sāmaṃ vā dhammo bhāsitabbo ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ປະຊຸມສົງຄ໌ ຖ້ອຍຄຳທີ່ອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ຫຼື ອາໄສການກຳນົດຮູບນາມ ສະມະຖະວິທີ ວິປັດສະນາວિທີ ການຢືນ ການນັ່ງ ແລະ ຂັນທະກະວັດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທັມ. ທັມມະເທດສະໜາທີ່ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຕົນເອງພຶງກ່າວ ຫຼື ພຶງເຊື້ອເຊີນໃຫ້ຮູບອື່ນກ່າວ. ພຣະພິກຂຸຮູບໃດ ສາມາດກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນໄດ້, ພຶງກ່າວກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນວ່າ 'ອາວຸໂສ ເມື່ອບັນຫາເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງສົງຄ໌ ຂໍທ່ານຈົ່ງກ່າວເຖີດ'. ຄຳວ່າ ariyo vā tuṇhībhāvo nātimaññitabbo ໄດ້ແກ່ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເມື່ອນັ່ງນິ່ງ ຍ່ອມບໍ່ນັ່ງນິ່ງເໝືອນພວກປຸຖຸຊົນຄົນພານ. ແຕ່ຍ່ອມຖືເອົາກັມມັດຖານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງແລ້ວນັ່ງນິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການມົນສິການກັມມັດຖານ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະຕຸສນີພາບ (ການນິ່ງຢ່າງພຣະອະລິຍະ), ຄວາມເປັນຜູ້ນິ່ງຢູ່ນັ້ນ ບໍ່ພຶງດູໝິ່ນ, ບໍ່ພຶງດູແຄນວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການປະກອບກັມມັດຖານ'; ອະທິບາຍວ່າ ພຶງຖືເອົາກັມມັດຖານທີ່ສົມຄວນແກ່ຕົນແລ້ວນັ່ງນິ່ງ.

න උපජ්ඣායො පුච්ඡිතබ්බොති ‘‘කො නාමො තුය්හං උපජ්ඣායො’’ති න පුච්ඡිතබ්බො. එස නයො සබ්බත්ථ. න ජාතීති ‘‘ඛත්තියජාතියො ත්වං බ්‍රාහ්මණජාතියො’’ති [Pg.206] එවං ජාති න පුච්ඡිතබ්බා. න ආගමොති ‘‘දීඝභාණකොසි ත්වං මජ්ඣිමභාණකො’’ති එවං ආගමො න පුච්ඡිතබ්බො. කුලපදෙසොති ඛත්තියකුලාදිවසෙනෙව වෙදිතබ්බො. අත්‍රස්ස පෙමං වා දොසො වාති අත්‍ර පුග්ගලෙ එතෙසං කාරණානං අඤ්ඤතරවසෙන පෙමං වා භවෙය්‍ය දොසො වා.

ຄຳວ່າ na upajjhāyo pucchitabbo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມວ່າ 'ພຣະອຸປັດຊາຂອງທ່ານຊື່ຫຍັງ'. ນັຍນີ້ມີໃນທຸກບ່ອນ. ຄຳວ່າ na jāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມຊາດຕະກູນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານເປັນກະສັດ ຫຼື ເປັນພຣາມ'. ຄຳວ່າ na āgamo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຖາມນິກາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານເປັນຜູ້ສູດທີຄະນິກາຍ ຫຼື ມັດຊິມະນິກາຍ'. ຄຳວ່າ kulapadeso ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະກູນມີກະສັດເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ atrassa pemaṃ vā doso vā ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນນີ້ ຄວາມຮັກ ຫຼື ຄວາມຊັງ ພຶງເກີດຂຶ້ນເພາະອຳນາດແຫ່ງເຫດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາເຫດເຫຼົ່ານີ້.

නො පරිසකප්පිකෙනාති පරිසකප්පකෙන පරිසානුවිධායකෙන න භවිතබ්බං; යං පරිසාය රුච්චති, තදෙව චෙතෙත්වා කප්පෙත්වා න කථෙතබ්බන්ති අත්ථො. න හත්ථමුද්දා දස්සෙතබ්බාති කථෙතබ්බෙ ච අකථෙතබ්බෙ ච සඤ්ඤාජනනත්ථං හත්ථවිකාරො න කාතබ්බො.

ຄຳວ່າ "No parisakappikena" (ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຄິດເອົາໃຈບໍລິສັດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ຄິດເອົາໃຈບໍລິສັດ ຫຼື ຜູ້ປະພຶດຄ້ອຍຕາມບໍລິສັດ; ສິ່ງໃດທີ່ບໍລິສັດພໍໃຈ ບໍ່ຄວນຄິດປຸງແຕ່ງແລ້ວນຳມາສະແດງສິ່ງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Na hatthamuddā dassetabbā" (ບໍ່ຄວນສະແດງທ່າທາງມື) ຄວາມວ່າ ໃນຄຳເວົ້າທີ່ຄວນເວົ້າ ແລະ ບໍ່ຄວນເວົ້າ ບໍ່ຄວນເຮັດທ່າທາງມືເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມໝາຍ (ຫຼື ເຮັດສັນຍານ).

අත්ථං අනුවිධියන්තෙනාති විනිච්ඡයපටිවෙධමෙව සල්ලක්ඛෙන්තෙන ‘‘ඉදං සුත්තං උපලබ්භති, ඉමස්මිං විනිච්ඡයෙ ඉදං වක්ඛාමී’’ති එවං පරිතුලයන්තෙන නිසීදිතබ්බන්ති අත්ථො. න ච ආසනා වුට්ඨාතබ්බන්ති න ආසනා වුට්ඨාය සන්නිපාතමණ්ඩලෙ විචරිතබ්බං, විනයධරෙ උට්ඨිතෙ සබ්බා පරිසා උට්ඨහති. න වීතිහාතබ්බන්ති න විනිච්ඡයො හාපෙතබ්බො. න කුම්මග්ගො සෙවිතබ්බොති න ආපත්ති දීපෙතබ්බා. අසාහසිකෙන භවිතබ්බන්ති න සහසාකාරිනා භවිතබ්බං; සහසා දුරුත්තවචනං න කථෙතබ්බන්ති අත්ථො. වචනක්ඛමෙනාති දුරුත්තවාචං ඛමනසීලෙන. හිතපරිසක්කිනාති හිතෙසිනා හිතගවෙසිනා කරුණා ච කරුණාපුබ්බභාගො ච උපට්ඨාපෙතබ්බොති අයං පදද්වයෙපි අධිප්පායො. අනසුරුත්තෙනාති න අසුරුත්තෙන. අසුරුත්තං වුච්චති විග්ගාහිකකථාසඞ්ඛාතං අසුන්දරවචනං; තං න කථෙතබ්බන්ති අත්ථො. අත්තා පරිග්ගහෙතබ්බොති ‘‘විනිච්ඡිනිතුං වූපසමෙතුං සක්ඛිස්සාමි නු ඛො නො’’ති එවං අත්තා පරිග්ගහෙතබ්බො; අත්තනො පමාණං ජානිතබ්බන්ති අත්ථො. පරො පරිග්ගහෙතබ්බොති ‘‘ලජ්ජියා නු ඛො අයං පරිසා, සක්කා සඤ්ඤාපෙතුං උදාහු නො’’ති එවං පරො පරිග්ගහෙතබ්බො.

ຄຳວ່າ "Atthaṃ anuvidhiyantena" (ໂດຍການປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມ) ຄວາມວ່າ ຄວນນັ່ງພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງໂດຍກຳນົດເອົາການແທງຕະຫຼອດໃນການຕັດສິນວ່າ "ພຣະສູດນີ້ມີຢູ່, ໃນການຕັດສິນນີ້ ເຮົາຈັກກ່າວຄຳນີ້". ຄຳວ່າ "Na ca āsanā vuṭṭhātabbaṃ" (ແລະບໍ່ຄວນລຸກຈາກອາສະນະ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນລຸກຈາກອາສະນະແລ້ວທ່ຽວໄປໃນທ່າມກາງທີ່ປະຊຸມ, ເພາະເມື່ອພຣະວິນັຍທອນລຸກຂຶ້ນ ບໍລິສັດທັງປວງກໍຍ່ອມລຸກຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Na vītihātabbaṃ" (ບໍ່ຄວນລະເລີຍ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນບົກພ່ອງ. ຄຳວ່າ "Na kummaggo sevitabbo" (ບໍ່ຄວນເສບທາງຜິດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນສະແດງອາບັດ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນອາບັດ ຫຼື ປົກປິດອາບັດ). ຄຳວ່າ "Asāhasikena bhavitabbaṃ" (ຄວນເປັນຜູ້ບໍ່ວູ່ວາມ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ເຮັດການໂດຍວູ່ວາມ, ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳຊົ່ວຮ້າຍໂດຍວູ່ວາມ. ຄຳວ່າ "Vacanakkhamena" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິອົດທົນຕໍ່ຄຳເວົ້າທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ. ຄຳວ່າ "Hitaparisakkinā" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດ ຄວນຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງກະລຸນາ ແລະ ບຸບພະພາກແຫ່ງກະລຸນາ, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍໃນທັງສອງບົດນີ້. ຄຳວ່າ "Anasuruttena" ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ. ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ ເອີ້ນວ່າ "ອະສຸຣຸດຕະ" ຄືຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ດີ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນການກ່າວຂັດແຍ້ງ; ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳເວົ້ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Attā pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຕົນເອງ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ຕົນເອງວ່າ "ເຮົາຈັກສາມາດຕັດສິນ ລະງັບອະທິການນີ້ໄດ້ຫຼືບໍ່"; ຄວາມວ່າ ຄວນຮູ້ປະມານຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Paro pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຜู້ອື່ນ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ຜູ້ອື່ນວ່າ "ບໍລິສັດນີ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມລະອາຍຫຼືບໍ່, ຈະສາມາດຊີ້ແຈງໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້ຫຼືບໍ່".

චොදකො පරිග්ගහෙතබ්බොති ‘‘ධම්මචොදකො නු ඛො නො’’ති එවං පරිග්ගහෙතබ්බො. චුදිතකො පරිග්ගහෙතබ්බොති ‘‘ධම්මචුදිතකො නු ඛො නො’’ති එවං පරිග්ගහෙතබ්බො. අධම්මචොදකො පරිග්ගහෙතබ්බොති තස්ස පමාණං ජානිතබ්බං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. වුත්තං [Pg.207] අහාපෙන්තෙනාති චොදකචුදිතකෙහි වුත්තවචනං අහාපෙන්තෙන. අවුත්තං අපකාසෙන්තෙනාති අනොසටං වත්ථුං අප්පකාසෙන්තෙන. මන්දො හාසෙතබ්බොති මන්දො මොමූහො පග්ගණ්හිතබ්බො, ‘‘නනු ත්වං කුලපුත්තො’’ති උත්තෙජෙත්වා අනුයොගවත්තං කථාපෙත්වා තස්ස අනුයොගො ගණ්හිතබ්බො. භීරූ අස්සාසෙතබ්බොති යස්ස සඞ්ඝමජ්ඣං වා ගණමජ්ඣං වා අනොසටපුබ්බත්තා සාරජ්ජං උප්පජ්ජති, තාදිසො ‘‘මා භායි, විස්සට්ඨො කථෙහි, මයං තෙ උපත්ථම්භා භවිස්සාමා’’ති වත්වාපි අනුයොගවත්තං කථාපෙතබ්බො. චණ්ඩො නිසෙධෙතබ්බොති අපසාදෙතබ්බො තජ්ජෙතබ්බො. අසුචි විභාවෙතබ්බොති අලජ්ජිං පකාසෙත්වා ආපත්තිං දෙසාපෙතබ්බො. උජුමද්දවෙනාති යො භික්ඛු උජු සීලවා කායවඞ්කාදිරහිතො, සො මද්දවෙනෙව උපචරිතබ්බො. ධම්මෙසු ච පුග්ගලෙසු චාති එත්ථ යො ධම්මගරුකො හොති න පුග්ගලගරුකො, අයමෙව ධම්මෙසු ච පුග්ගලෙසු ච මජ්ඣත්තොති වෙදිතබ්බො.

ຄຳວ່າ "Codako pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ໂຈທົກ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ໂຈດໂດຍທຳຫຼືບໍ່". ຄຳວ່າ "Cuditako pariggahetabbo" (ຄວນກຳນົດຮູ້ຜູ້ຖືກໂຈດ) ຄວາມວ່າ ຄວນກຳນົດຮູ້ວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ຖືກໂຈດໂດຍທຳຫຼືບໍ່". ຄຳວ່າ "Adhammacodako pariggahetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນຮູ້ປະມານຂອງຜູ້ໂຈດທີ່ບໍ່ເປັນທຳນັ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Vuttaṃ ahāpentena" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄຳເວົ້າທີ່ໂຈທົກ ແລະ ຜູ້ຖືກໂຈດກ່າວແລ້ວເສື່ອມເສຍໄປ. ຄຳວ່າ "Avuttaṃ apakāsentena" ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ສະແດງເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ (ຫຼື ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ). ຄຳວ່າ "Mando hāsetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນປະຄັບປະຄອງຄົນເຂົາເບົາປັນຍາ ໂດຍປຸກໃຈວ່າ "ທ່ານເປັນກຸນລະບຸດບໍ່ແມ່ນຫຼື" ແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ ແລະ ຄວນຮັບເອົາຄຳໃຫ້ການຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Bhīrū assāsetabbo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດທີ່ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານເພາະບໍ່ເຄີຍເຂົ້າໄປໃນທ່າມກາງສົງ ຫຼື ທ່າມກາງຄະນະມາກ່ອນ, ຄວນປອບໃຈຜູ້ນັ້ນວ່າ "ຢ່າຢ້ານເລີຍ, ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງສະບາຍໃຈເຖີດ, ພວກ ເຮົາຈັກເປັນທີ່ເພິ່ງແກ່ທ່ານ" ແລ້ວໃຫ້ກ່າວຕາມວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ. ຄຳວ່າ "Caṇḍo nisedhetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນຫ້າມປາມຄົນດຸຮ້າຍ ໂດຍການຂູ່ຕະຄອກ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຢ້ານ. ຄຳວ່າ "Asuci vibhāvetabbo" ຄວາມວ່າ ຄວນເປີດເຜີຍຄົນບໍ່ມີຄວາມລະອາຍ ແລ້ວໃຫ້ສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ "Ujumaddavena" ຄວາມວ່າ ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ຊື່ກົງ ມີສີລ ປາສະຈາກຄວາມຄົດທາງກາຍເປັນຕົ້ນ, ພຣະວິນັຍທອນຄວນປະພຶດຕໍ່ພິກຂຸນັ້ນດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ "Dhammesu ca puggalesu ca" ນີ້, ພິກຂຸໃດເປັນຜູ້ໜັກໃນທຳ ບໍ່ແມ່ນໜັກໃນບຸກຄົນ, ພິກຂຸນັ້ນແລ ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ມີຄວາມວາງຕົວເປັນກາງໃນທຳ ແລະ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍ.

366. සුත්තං සංසන්දනත්ථායාතිආදීසු තෙන ච පන එවං සබ්‍රහ්මචාරීනං පියමනාපගරුභාවනීයෙන අනුවිජ්ජකෙන සමුදාහටෙසු සුත්තාදීසු සුත්තං සංසන්දනත්ථාය; ආපත්තානාපත්තීනං සංසන්දනත්ථන්ති වෙදිතබ්බං. ඔපම්මං නිදස්සනත්ථායාති ඔපම්මං අත්ථදස්සනත්ථාය. අත්ථො විඤ්ඤාපනත්ථායාති අත්ථො ජානාපනත්ථාය. පටිපුච්ඡා ඨපනත්ථායාති පුච්ඡා පුග්ගලස්ස ඨපනත්ථාය. ඔකාසකම්මං චොදනත්ථායාති වත්ථුනා වා ආපත්තියා වා චොදනත්ථාය. චොදනා සාරණත්ථායාති දොසාදොසං සරාපනත්ථාය. සාරණා සවචනීයත්ථායාති දොසාදොසසාරණා සවචනීයකරණත්ථාය. සවචනීයං පලිබොධත්ථායාති සවචනීයං ‘‘ඉමම්හා ආවාසා පරං මා පක්කමී’’ති එවං පලිබොධත්ථාය. පලිබොධො විනිච්ඡයත්ථායාති විනිච්ඡයං පාපනත්ථාය. විනිච්ඡයො සන්තීරණත්ථායාති දොසාදොසං සන්තීරණත්ථාය තුලනත්ථාය. සන්තීරණං ඨානාට්ඨානගමනත්ථායාති ආපත්තිඅනාපත්තිගරුකලහුකාපත්තිජානනත්ථාය. සඞ්ඝො සම්පරිග්ගහසම්පටිච්ඡනත්ථායාති විනිච්ඡයසම්පටිග්ගහණත්ථාය ච; සුවිනිච්ඡිතදුබ්බිනිච්ඡිතභාවජානනත්ථාය චාති අත්ථො. පච්චෙකට්ඨායිනො අවිසංවාදකට්ඨායිනොති ඉස්සරියාධිපච්චජෙට්ඨකට්ඨානෙ [Pg.208] ච අවිසංවාදකට්ඨානෙ ච ඨිතා; න තෙ අපසාදෙතබ්බාති අත්ථො.

໓໖໖. ໃນບົດມີຄຳວ່າ "Suttaṃ saṃsandanatthāya" ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ໂດຍພຣະວິນັຍທອນຜູ້ເປັນອະນຸວິຊົກ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ທີ່ເຄົາລົບ ແລະ ທີ່ໜ້າຍົກຍ້ອງຂອງເພື່ອນສະພຣົມມະຈາລີທັງຫຼາຍ ເມື່ອຍົກພຣະສູດເປັນຕົ້ນຂຶ້ນມາແລ້ວ, ພຣະສູດນັ້ນມີໄວ້ເພື່ອການປຽບທຽບ; ຄວາມວ່າ ເພື່ອປຽບທຽບອາບັດ ແລະ ອະນາບັດ. ຄຳວ່າ "Opammaṃ nidassanatthāya" ຄວາມວ່າ ອຸປະມາ ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ປາກົດ. ຄຳວ່າ "Attho viññāpanatthāya" ຄວາມວ່າ ເນື້ອຄວາມ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ສົງທັງສອງຝ່າຍເຂົ້າໃຈ. ຄຳວ່າ "Paṭipucchā ṭhapanatthāya" ຄວາມວ່າ ການຖາມກັບ ມີໄວ້ເພື່ອຕັ້ງບຸກຄົນໄວ້ໃນການຕັດສິນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Okāsakammaṃ codanatthāya" ຄວາມວ່າ ການຂໍໂອກາດ ມີໄວ້ເພື່ອໂຈດດ້ວຍເລື່ອງ ຫຼື ດ້ວຍອາບັດ. ຄຳວ່າ "Codanā sāraṇatthāya" ຄວາມວ່າ ການໂຈດ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ. ຄຳວ່າ "Sāraṇā savacanīyatthāya" ຄວາມວ່າ ການຕັກເຕືອນໃຫ້ລະນຶກເຖິງໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ ມີໄວ້ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການກ່າວຕັກເຕືອນ. ຄຳວ່າ "Savacanīyaṃ palibodhatthāya" ຄວາມວ່າ ການກ່າວຕັກເຕືອນ ມີໄວ້ເພື່ອຂັດຂວາງ (ຫຼື ຫ້າມ) ວ່າ "ທ່ານຢ່າໄດ້ຫຼີກໄປຈາກອາວາດນີ້ໄປສູ່ອາວາດອື່ນເລີຍ". ຄຳວ່າ "Palibodho vinicchayatthāya" ຄວາມວ່າ ການຂັດຂວາງ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ນຳໄປສູ່ການຕັດສິນ. ຄຳວ່າ "Vinicchayo santīraṇatthāya" ຄວາມວ່າ ການຕັດສິນ ມີໄວ້ເພື່ອໄຕ່ຕອງ ແລະ ພິຈາລະນາໂທດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນໂທດ. ຄຳວ່າ "Santīraṇaṃ ṭhānāṭṭhānagamanatthāya" ຄວາມວ່າ ການໄຕ່ຕອງ ມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ອາບັດ, ອະນາບັດ, ອາບັດໜັກ ແລະ ອາບັດເບົາ. ຄຳວ່າ "Saṅgho sampariggahasampaṭicchanatthāya" ຄວາມວ່າ ສົງມີໄວ້ເພື່ອຮັບເອົາການຕັດສິນ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ພາວະທີ່ຕັດສິນດີແລ້ວ ຫຼື ຕັດສິນບໍ່ດີ. ຄຳວ່າ "Paccekaṭṭhāyino avisaṃvādakaṭṭhazino" ຄວາມວ່າ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ສົງອະນຸມັດແລ້ວ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນໃຫຍ່ ເປັນອະທິບໍດີ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະທີ່ບໍ່ເວົ້າຕົວະ; ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນຂົ່ມຂູ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ.

ඉදානි යෙ මන්දා මන්දබුද්ධිනො එවං වදෙය්‍යුං ‘‘විනයො නාම කිමත්ථායා’’ති තෙසං වචනොකාසපිදහනත්ථමත්තං දස්සෙතුං විනයො සංවරත්ථායාතිආදිමාහ. තත්ථ විනයො සංවරත්ථායාති සකලාපි විනයපඤ්ඤත්ති කායවචීද්වාරසංවරත්ථාය. ආජීවවිසුද්ධිපරියොසානස්ස සීලස්ස උපනිස්සයො හොති; පච්චයො හොතීති අත්ථො. එස නයො සබ්බත්ථ. අපිචෙත්ථ අවිප්පටිසාරොති පාපපුඤ්ඤානං කතාකතවසෙන චිත්තවිප්පටිසාරාභාවො. පාමුජ්ජන්ති දුබ්බලා තරුණපීති. පීතීති බලවා බහලපීති. පස්සද්ධීති කායචිත්තදරථපටිප්පස්සද්ධි. සුඛන්ති කායිකචෙතසිකසුඛං. තඤ්හි දුවිධම්පි සමාධිස්ස උපනිස්සයපච්චයො හොති. සමාධීති චිත්තෙකග්ගතා. යථාභූතඤාණදස්සනන්ති තරුණවිපස්සනා; උදයබ්බයඤාණස්සෙතං අධිවචනං. චිත්තෙකග්ගතා හි තරුණවිපස්සනාය උපනිස්සයපච්චයො හොති. නිබ්බිදාති සිඛාපත්තා වුට්ඨානගාමිනිබලවවිපස්සනා. විරාගොති අරියමග්ගො. විමුත්තීති අරහත්තඵලං. චතුබ්බිධොපි හි අරියමග්ගො අරහත්තඵලස්ස උපනිස්සයපච්චයො හොති. විමුත්තිඤාණදස්සනන්ති පච්චවෙක්ඛණාඤාණං. විමුත්තිඤාණදස්සනං අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථායාති අපච්චයපරිනිබ්බානත්ථාය. අපච්චයපරිනිබ්බානස්ස හි තං පච්චයො හොති, තස්මිං අනුප්පත්තෙ අවස්සං පරිනිබ්බායිතබ්බතොති. එතදත්ථා කථාති අයං විනයකථා නාම එතදත්ථා. මන්තනාති විනයමන්තනා එව. උපනිසාති අයං ‘‘විනයො සංවරත්ථායා’’තිආදිකා පරම්පරපච්චයතාපි එතදත්ථාය. සොතාවධානන්ති ඉමිස්සා පරම්පරපච්චයකථාය සොතාවධානං. ඉමං කථං සුත්වා යං උප්පජ්ජති ඤාණං, තම්පි එතදත්ථාය. යදිදං අනුපාදා චිත්තස්ස විමොක්ඛොති යො අයං චතූහි උපාදානෙහි අනුපාදියිත්වා චිත්තස්ස අරහත්තඵලසඞ්ඛාතො විමොක්ඛො, සොපි එතදත්ථාය; අපච්චයපරිනිබ්බානත්ථාය එවාති අත්ථො.

ບັດນີ້ ເພື່ອປິດໂອກາດໃນການເວົ້າຂອງຄົນເຂົາ ຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນ ທີ່ອາດຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ພຣະວິນັຍມີປະໂຫຍດຫຍັງ?", ພຣະອຸປາລີເຖຣະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳມີ "Vinayo saṃvaratthāya" (ພຣະວິນັຍມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "Vinayo saṃvaratthāya" ຄວາມວ່າ ພຣະວິນັຍບັນຍັດທັງໝົດມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມກາຍ ແລະ ວາຈາ; ຄວາມວ່າ ເປັນອຸປະນິດໄສ ເປັນປັດໄຈແກ່ສີລທີ່ມີຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງອາຊີວະເປັນທີ່ສຸດ. ນັຍນີ້ມີໃນບົດທັງປວງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ "Avippaṭisāro" (ຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈ) ຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳດີ ແລະ ກຳຊົ່ວ ທີ່ຕົນໄດ້ເຮັດ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ເຮັດ. ຄຳວ່າ "Pāmujjaṃ" (ຄວາມປາໂມດ) ຄື ປີຕິອ່ອນໆ ທີ່ຍັງບໍ່ມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ "Pīti" (ປີຕິ) ຄື ປີຕິທີ່ມີກຳລັງ ປີຕິທີ່ແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ "Passaddhi" (ຄວາມສະຫງົບ) ຄື ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍ ແລະ ທາງຈິດ. ຄຳວ່າ "Sukhaṃ" (ຄວາມສຸກ) ຄື ຄວາມສຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ. ເພາະວ່າຄວາມສຸກທັງສອງປະການນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ສະມາທິ. ຄຳວ່າ "Samādhi" (ສະມາທິ) ຄື ຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ. ຄຳວ່າ "Yathābhūtañāṇadassana" (ຍະຖາພູຕະຍານະທັດສະນະ) ຄື ວິປັດສະນາອ່ອນໆ; ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອຸທະຍັບພະຍະຍານ (ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມເກີດ ແລະ ຄວາມດັບ). ເພາະວ່າຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ສະມາທິ ແລະ ວິປັດສະນາອ່ອນໆ. ຄຳວ່າ "Nibbidā" (ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ) ຄື ວິປັດສະນາທີ່ມີກຳລັງ ອັນເຖິງຍອດ ທີ່ນຳໄປສູ່ການອອກຈາກກິເລດ. ຄຳວ່າ "Virāgo" (ວິຣາຄະ) ຄື ອະລິຍະມັກ. ຄຳວ່າ "Vimutti" (ວິມຸດຕິ) ຄື ອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ເພາະວ່າອະລິຍະມັກທັງສີ່ປະການ ຍ່ອມເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈແກ່ອໍຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ "Vimuttiñāṇadassana" (ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ) ຄື ປັດຈະເວກຂະນະຍານ. ຄຳວ່າ "Vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya" ຄວາມວ່າ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ ມີໄວ້ເພື່ອອະນຸປາດາປະຣິນິບພານ (ການດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ມີປັດໄຈປຸງແຕ່ງ). ເພາະວ່າວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານ, ເພາະເມື່ອບັນລຸວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຕ້ອງປະຣິນິບພານຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ "Etadatthā kathā" ຄວາມວ່າ ວິນັຍກະຖາ (ການກ່າວເລື່ອງວິນັຍ) ນີ້ ມີອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້ເປັນປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ "Mantanā" ຄື ການປຶກສາຫາລືເລື່ອງວິນັຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Upanisā" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນປັດໄຈສືບໆ ກັນມາ ມີ "ວິນັຍມີໄວ້ເພື່ອຄວາມສຳລວມ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້. ຄຳວ່າ "Sotāvadhānaṃ" ຄື ການຕັ້ງໃຈຟັງການກ່າວເລື່ອງປັດໄຈສືບໆ ກັນມານີ້. ຍານໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະໄດ້ຟັງຄຳເວົ້ານີ້ ຍານນັ້ນກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Yadidaṃ anupādā cittassa vimokkho" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ເອີ້ນວ່າອໍຣະຫັດຕະຜົນ ໂດຍບໍ່ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນດ້ວຍອຸປາດານທັງສີ່, ຄວາມຫຼຸດພົ້ນນັ້ນກໍມີເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານນີ້; ຄວາມວ່າ ມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະນຸປາດາປະຣິນິບພານເທົ່ານັ້ນ.

367. අනුයොගවත්තගාථාසු පඨමගාථා වුත්තත්ථා එව.

໓໖໗. ໃນຄາຖາສະແດງວັດແຫ່ງການຊັກຖາມ, ຄາຖາທຳອິດມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

වත්ථුං විපත්තිං ආපත්තිං, නිදානං ආකාරඅකොවිදො පුබ්බාපරං න ජානාතීති ‘‘වත්ථු’’න්තිආදීනි ‘‘න ජානාතී’’ති පදෙන සම්බන්ධො. ‘‘අකොවිදො’’ති [Pg.209] පදස්ස ‘‘ස වෙ තාදිසකො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. තස්මා අයමෙත්ථ යොජනා – යො භික්ඛු පාරාජිකාදීනං වත්ථුං න ජානාති, චතුබ්බිධං විපත්තිං න ජානාති, සත්තවිධං ආපත්තිං න ජානාති, ‘‘ඉදං සික්ඛාපදං අසුකස්මිං නාම නගරෙ පඤ්ඤත්ත’’න්ති එවං නිදානං න ජානාති, ‘‘ඉදං පුරිමවචනං ඉදං පච්ඡිමවචන’’න්ති පුබ්බාපරං න ජානාති, ‘‘ඉදං කතං ඉදං අකත’’න්ති කතාකතං න ජානාති. සමෙන චාති තෙනෙව පුබ්බාපරං අජානනස්ස සමෙන අඤ්ඤාණෙන, ‘‘කතාකතං න ජානාතී’’ති වුත්තං හොති; එවං තාව නජානාති-පදෙන සද්ධිං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. යං පනෙතං ‘‘ආකාරඅකොවිදො’’ති වුත්තං, තත්ථ ආකාරඅකොවිදොති කාරණාකාරණෙ අකොවිදො. ඉති ය්වායං වත්ථුආදීනිපි න ජානාති, ආකාරස්ස ච අකොවිදො, ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු අපටික්ඛොති වුච්චති.

ໃນຄຳວ່າ "Vatthuṃ vipattiṃ āpattiṃ, nidānaṃ ākāraakovido pubbāparaṃ na jānāti" ນີ້, ບົດມີ "Vatthuṃ" ເປັນຕົ້ນ ມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti". ບົດວ່າ "Akovido" ມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Sa ve tādisako". ເພາະສະນັ້ນ, ການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ພິກຂຸໃດບໍ່ຮູ້ເລື່ອງ (ວັດຖຸ) ແຫ່ງປາຣາຊິກເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ຮູ້ວິບັດສີ່ປະການ, ບໍ່ຮູ້ອາບັດເຈັດກອງ, ບໍ່ຮູ້ນิທານ (ຕົ້ນເຫດ) ວ່າ "ສິກຂາບົດນີ້ບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງຊື່ນີ້", ບໍ່ຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍວ່າ "ນີ້ຄືຄຳເວົ້າກ່ອນ ນີ້ຄືຄຳເວົ້າຫຼັງ", ບໍ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດວ່າ "ນີ້ເຮັດແລ້ວ ນີ້ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ". ຄຳວ່າ "Samena ca" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ໄດ້ເຮັດ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້ອັນສະເໝີກັນກັບຄວາມບໍ່ຮູ້ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍນັ້ນ; ພຶງຊາບຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti" ດັ່ງນີ້ກ່ອນ. ສ່ວນບົດທີ່ກ່າວວ່າ "Ākāraakovido" ນັ້ນ, ຄຳວ່າ "Ākāraakovido" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດ. ດັ່ງນັ້ນ, ພິກຂຸໃດທີ່ບໍ່ຮູ້ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງ (ວັດຖຸ) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ບໍ່ສະຫຼາດໃນເຫດ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນແລ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ອະປະຕິກຂະ" (ຜູ້ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ).

කම්මඤ්ච අධිකරණඤ්චාති ඉමෙසම්පි පදානං ‘‘න ජානාතී’’ති පදෙනෙව සම්බන්ධො. අයං පනෙත්ථ යොජනා – තථෙව ඉති ය්වායං කම්මඤ්ච න ජානාති, අධිකරණඤ්ච න ජානාති, සත්තප්පකාරෙ සමථෙ චාපි අකොවිදො, රාගාදීහි පන රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච, භයෙන භයා ගච්ඡති, සම්මොහෙන මොහා ගච්ඡති, රත්තත්තා පන දුට්ඨත්තා ච ඡන්දා දොසා ච ගච්ඡති, පරං සඤ්ඤාපෙතුං අසමත්ථතාය න ච සඤ්ඤත්තිකුසලො, කාරණාකාරණදස්සනෙ අසමත්ථතාය නිජ්ඣත්තියා ච අකොවිදො අත්තනො සදිසාය පරිසාය ලද්ධත්තා ලද්ධපක්ඛො, හිරියා පරිබාහිරත්තා අහිරිකො, කාළකෙහි කම්මෙහි සමන්නාගතත්තා කණ්හකම්මො, ධම්මාදරියපුග්ගලාදරියානං අභාවතො අනාදරො, ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු අපටික්ඛොති වුච්චති, න පටික්ඛිතබ්බො න ඔලොකෙතබ්බො, න සම්මන්නිත්වා ඉස්සරියාධිපච්චජෙට්ඨකට්ඨානෙ ඨපෙතබ්බොති අත්ථො. සුක්කපක්ඛගාථානම්පි යොජනානයො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.

ບົດວ່າ "Kammañca adhikaraṇañca" ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ກໍມີຄວາມສຳພັນກັບບົດວ່າ "Na jānāti" ເຊັ່ນກັນ. ການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ໂດຍນັຍດຽວກັນນັ້ນ, ພິກຂຸໃດບໍ່ຮູ້ກຳ, ບໍ່ຮູ້ອະທິການ, ແລະ ບໍ່ສະຫຼາດໃນສະມະຖະເຈັດປະການ, ແຕ່ເປັນຜູ້ຖືກກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນຍ້ອມແລ້ວ, ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ, ຫຼົງງົມງາຍແລ້ວ, ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະຄວາມຢ້ານ, ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະຄວາມຫຼົງ, ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຖືກຍ້ອມແລ້ວ ແລະ ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງອະຄະຕິເພາະความຮັກ ແລະ ຄວາມຊັງ, ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຊີ້ແຈງເພາະບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ນັ້ນເຂົ້າໃຈໄດ້, ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເພັ່ງພິຈາລະນາເພາະບໍ່ສາມາດສະແດງເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດໄດ້, ເປັນຜູ້ມີຝັກຝ່າຍເພາະໄດ້ບໍລິສັດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມລະອາຍເພາະຢູ່ນອກຂອບເຂດແຫ່ງຫິຣິ, ເປັນຜູ້ມີກຳດຳເພາະປະກອບດ້ວຍກຳອັນເປັນອະກຸສົນອັນດຳມຶດ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບເພາະບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນທຳ ແລະ ບຸກຄົນ, ພິກຂຸຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນແລ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ "ອະປະຕິກຂະ" (ຜູ້ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ), ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນຍອມຮັບ ບໍ່ຄວນແນມເບິ່ງ ບໍ່ຄວນສົມມຸດແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໃນຖານະເປັນໃຫຍ່ ເປັນອະທິບໍດີ ຫຼື ເປັນຜູ້ໃຫຍ່. ແມ້ແຕ່ການປະກອບຄວາມໃນຄາຖາຝ່າຍຂາວ (ສຸກກະປັກ) ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ເຊັ່ນກັນ.

චූළසඞ්ගාමවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຈູລະສົງຄາມ ຈົບແລ້ວ.

මහාසඞ්ගාමො

ມະຫາສົງຄາມ

වොහරන්තෙන ජානිතබ්බාදිවණ්ණනා

ການອະທິບາຍບົດມີ "Voharantena jānitabba" (ສິ່ງທີ່ຜູ້ກ່າວພຶງຮູ້) ເປັນຕົ້ນ

368-374. මහාසඞ්ගාමෙ [Pg.210] – වත්ථුතො වා වත්ථුං සඞ්කමතීති ‘‘පඨමපාරාජිකවත්ථු මයා දිට්ඨං වා සුතං වා’’ති වත්වා පුන පුච්ඡියමානො නිඝංසියමානො ‘‘න මයා පඨමපාරාජිකස්ස වත්ථු දිට්ඨං, න සුතං; දුතියපාරාජිකස්ස වත්ථු දිට්ඨං වා සුතං වා’’ති වදති. එතෙනෙව නයෙන සෙසවත්ථුසඞ්කමනං, විපත්තිතො විපත්තිසඞ්කමනං ආපත්තිතො ආපත්තිසඞ්කමනඤ්ච වෙදිතබ්බං. යො පන ‘‘නෙව මයා දිට්ඨං, න සුත’’න්ති වත්වා පච්ඡා ‘‘මයාපෙතං දිට්ඨං වා සුතං වා’’ති වදති, ‘‘දිට්ඨං වා සුතං වා’’ති වත්වා පච්ඡා ‘‘න දිට්ඨං වා න සුතං වා’’ති වදති, අයං අවජානිත්වා පටිජානාති, පටිජානිත්වා අවජානාතීති වෙදිතබ්බො. එසෙව අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති නාම.

໓໖໘-໓໗໔. ໃນມະຫາສົງຄາມ — ຄຳວ່າ "Vatthuto vā vatthuṃ saṅkamati" (ຍ້າຍຈາກເລື່ອງໜຶ່ງໄປສູ່ອີກເລື່ອງໜຶ່ງ) ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ", ເມື່ອຖືກຊັກຖາມ ຖືກຊັກໄຊ້ຄືນ ກໍກ່າວວ່າ "ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນ; ແຕ່ເລື່ອງປາຣາຊິກຂໍ້ທີສອງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ". ໂດຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບການຍ້າຍເລື່ອງທີ່ເຫຼືອ, ການຍ້າຍຈາກວິບັດໜຶ່ງໄປສູ່ວິບັດອື່ນ ແລະ ການຍ້າຍຈາກອາບັດໜຶ່ງໄປສູ່ອາບັດອື່ນ. ສ່ວນຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນເລີຍ" ແລ້ວພາຍຫຼັງກ່າວວ່າ "ເລື່ອງນີ້ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ", ຫຼື ກ່າວວ່າ "ໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນແລ້ວ" ແລ້ວພາຍຫຼັງກ່າວວ່າ "ບໍ່ໄດ້ເຫັນ ຫຼື ບໍ່ໄດ້ຍິນ", ຜູ້ນີ້ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ປະຕິເສດແລ້ວຮັບສາລະພາບ, ຫຼື ຮັບສາລະພາບແລ້ວປະຕິເສດ. ຜູ້ນີ້ແລ ເອີ້ນວ່າ ຜູ້ປົກປິດເລື່ອງໜຶ່ງດ້ວຍອີກເລື່ອງໜຶ່ງ.

375. වණ්ණාවණ්ණොති නීලාදිවණ්ණාවණ්ණවසෙන සුක්කවිස්සට්ඨිසික්ඛාපදං වුත්තං. වචනමනුප්පදානන්ති සඤ්චරිත්තං වුත්තං. කායසංසග්ගාදිත්තයං සරූපෙනෙව වුත්තං. ඉති ඉමානි පඤ්ච මෙථුනධම්මස්ස පුබ්බභාගො පුබ්බපයොගොති වෙදිතබ්බානි.

໓໗໕. ບົດວ່າ "Vaṇṇāvaṇṇo" ພຣະອຸປາລີເຖຣะກ່າວໝາຍເຖິງສິກຂາບົດວ່າດ້ວຍສຸກກະວິສັດຖິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັນນະມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Vacanamanuppadānaṃ" ກ່າວໝາຍເຖິງສັງຈະຣິດຕະສິກຂາບົດ. ສ່ວນສິກຂາບົດສາມຂໍ້ມີກາຍະສັງສັກຄະເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ໂດຍຮູບແບບຂອງມັນເອງ. ດັ່ງນັ້ນ, ສິກຂາບົດທັງຫ້າປະການນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນບຸບພະພາກ ເປັນບຸບພະປະໂຍກແຫ່ງເມຖຸນທຳ.

376. චත්තාරි අපලොකනකම්මානීති අධම්මෙනවග්ගාදීනි. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. ඉති චත්තාරි චතුක්කානි සොළස හොන්ති.

໓໗໖. ຄຳວ່າ "Cattāri apalokanakammāni" (ກຳທີ່ຕ້ອງບອກເລົ່າສີ່ປະການ) ໄດ້ແກ່ກຳມີອະທັມເມນະວັກຄະເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ໝວດສີ່ ມີສີ່ໝວດ ຈຶ່ງເປັນສິບຫົກກຳ.

අගතිඅගන්තබ්බවණ්ණනා

ການອະທິບາຍເລື່ອງສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຖິງດ້ວຍອະຄະຕິ

379. බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොතීති විනයධරෙන හි එවං ඡන්දාදිගතියා අධිකරණෙ විනිච්ඡිතෙ තස්මිං විහාරෙ සඞ්ඝො ද්විධා භිජ්ජති. ඔවාදූපජීවිනියො භික්ඛුනියොපි ද්වෙ භාගා හොන්ති. උපාසකාපි උපාසිකායොපි දාරකාපි දාරිකායොපි තෙසං ආරක්ඛදෙවතාපි තථෙව ද්විධා භිජ්ජන්ති. තතො භුම්මදෙවතා ආදිං කත්වා යාව අකනිට්ඨබ්‍රහ්මානො ද්විධාව හොන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘බහුජනඅහිතාය පටිපන්නො හොති…පෙ… දුක්ඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති.

໓໗໙. ຄຳວ່າ 'Bahujanaahitāya paṭipanno hotī' ມີອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອພຣະວິນັຍທອນຕັດສິນອະທິກອນດ້ວຍຄວາມລຳອຽງມີສັນທາຄະຕິເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ສົງໃນວິຫານນັ້ນຍ່ອມແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍ. ແມ້ພິກຂຸນີທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສໂອວາດລ້ຽງຊີບ ກໍແຕກອອກເປັນສອງສ່ວນ. ແມ້ອຸບາສົກ ອຸບາສິກາ ເດັກຊາຍ ເດັກຍິງ ແລະເທວະດາຜູ້ຮັກສາພວກເຂົາ ກໍແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈາກນັ້ນ ເທວະດาທັງຫຼາຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ພູມມະເທວະດາຈົນເຖິງອະກະນິດຖະພຣົມ ກໍຍ່ອມແຕກອອກເປັນສອງຝ່າຍເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະຕິບັດເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫยດແກ່ຊົນເປັນອັນມາກ...ເປ... ເພື່ອຄວາມທຸກແກ່ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ'.

382. විසමනිස්සිතොති [Pg.211] විසමානි කායකම්මාදීනි නිස්සිතො. ගහනනිස්සිතොති මිච්ඡාදිට්ඨිඅන්තග්ගාහිකදිට්ඨිසඞ්ඛාතං ගහනං නිස්සිතො. බලවනිස්සිතොති බලවන්තෙ අභිඤ්ඤාතෙ භික්ඛූ නිස්සිතො.

໓໘໒. ຄຳວ່າ 'Visamanissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສກາຍະກຳເປັນຕົ້ນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ບໍ່ຊື່ກົງ). ຄຳວ່າ 'Gahananissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສປ່າຮົກຊັ່ງ ຄືມິດສາທິຖິແລະອັນຕະຄາຫິກະທິຖິ. ຄຳວ່າ 'Balavanissito' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີກຳລັງແລະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ.

393. තස්ස අවජානන්තොති තස්ස වචනං අවජානන්තො. උපයොගත්ථෙ වා සාමිවචනං, තං අවජානන්තොති අත්ථො.

໓໙໓. ຄຳວ່າ 'Tassa avajānanto' ໄດ້ແກ່ ດູໝິ່ນຄຳເວົ້າຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ອີກນັຍໜຶ່ງ ບົດວ່າ 'tassa' ນີ້ ເປັນສາມີວະຈະນະ (ສະຖີວິພັດ) ໃນອັດແຫ່ງອຸປະໂยຄັດຖະ (ທຸຕິຍາວิພັດ) ມີອັດວ່າ ດູໝິ່ນພິກຂຸນັ້ນ.

394. යං අත්ථායාති යදත්ථාය. තං අත්ථන්ති සො අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

໓໙໔. ຄຳວ່າ 'Yaṃ atthāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫยດໃດ. ຄຳວ່າ 'Taṃ atthanti' ໄດ້ແກ່ ປະໂຫຍດນັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳທັງປວງແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

මහාසඞ්ගාමවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາເລື່ອງມະຫາສົງຄາມ ຈົບແລ້ວ.

කථිනභෙදං

ການຈຳແນກກະຖິນ

කථිනඅත්ථතාදිවණ්ණනා

การพันละนาการกาดกะถินเป็นต้น

403. කථිනෙ [Pg.212] – අට්ඨ මාතිකාති ඛන්ධකෙ වුත්තා පක්කමනන්තිකාදිකා අට්ඨ. පලිබොධානිසංසාපි පුබ්බෙ වුත්තා එව.

໔໐໓. ໃນກະຖິນນັ້ນ ຄຳວ່າ 'aṭṭha mātikā' ໄດ້ແກ່ ມາດຕິກາ 8 ປະການ ມີປັກກະມະນັນຕິກາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັດໄວ້ໃນຂັນທະກະ. ແມ້ປະລິໂພດແລະອານິສົງກໍເປັນສິ່ງທີ່ຕັດໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ.

404. පයොගස්සාති චීවරධොවනාදිනො සත්තවිධස්ස පුබ්බකරණස්සත්ථාය යො උදකාහරණාදිකො පයොගො කයිරති, තස්ස පයොගස්ස. කතමෙ ධම්මා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයොති අනාගතවසෙන අනන්තරා හුත්වා කතමෙ ධම්මා පච්චයා හොන්තීති අත්ථො. සමනන්තරපච්චයෙනාති සුට්ඨු අනන්තරපච්චයෙන, අනන්තරපච්චයමෙව ආසන්නතරං කත්වා පුච්ඡති. නිස්සයපච්චයෙනාති උප්පජ්ජමානස්ස පයොගස්ස නිස්සයං ආධාරභාවං උපගතා විය හුත්වා කතමෙ ධම්මා පච්චයා හොන්තීති අත්ථො. උපනිස්සයපච්චයෙනාති උපෙතෙන නිස්සයපච්චයෙන; නිස්සයපච්චයමෙව උපගතතරං කත්වා පුච්ඡති. පුරෙජාතපච්චයෙනාති ඉමිනා පඨමං උප්පන්නස්ස පච්චයභාවං පුච්ඡති. පච්ඡාජාතපච්චයෙනාති ඉමිනා පච්ඡා උප්පජ්ජනකස්ස පච්චයභාවං පුච්ඡති. සහජාතපච්චයෙනාති ඉමිනා අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජමානානං පච්චයභාවං පුච්ඡති. පුබ්බකරණස්සාති ධොවනාදිනො පුබ්බකරණස්ස. පච්චුද්ධාරස්සාති පුරාණසඞ්ඝාටිආදීනං පච්චුද්ධරණස්ස. අධිට්ඨානස්සාති කථිනචීවරාධිට්ඨානස්ස. අත්ථාරස්සාති කථිනත්ථාරස්ස. මාතිකානඤ්ච පලිබොධානඤ්චාති අට්ඨන්නං මාතිකානං ද්වින්නඤ්ච පලිබොධානං. වත්ථුස්සාති සඞ්ඝාටිආදිනො කථිනවත්ථුස්ස; සෙසං වුත්තනයමෙව.

໔໐໔. ຄຳວ່າ 'Payogassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ປະໂຍກ ຄືການຕັກນ້ຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນ 7 ປະການ ມີການຊັກຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Katame dhammā anantarapaccayena paccayo' ມີອັດວ່າ ທັມເຫຼົ່າໃດເປັນປັດໄຈໂດຍເປັນທັມບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'Samanantarapaccayena' ໄດ້ແກ່ ໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈຢ່າງດີ ພຣະອົງຊົງຖາມໂດຍເຮັດອະນັນຕະຣະປັດໄຈນັ້ນເອງໃຫ້ໃກ້ຊິດຍິ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Nissayapaccayena' ມີອັດວ່າ ທັມເຫຼົ່າໃດເປັນປັດໄຈໂດຍເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທີ່ອາໄສແລະເປັນທີ່ຕັ້ງແກ່ປະໂຍກທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Upanissayapaccayena' ໄດ້ແກ່ ໂດຍນິດສະຍະປັດໄຈທີ່ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ພຣະອົງຊົງຖາມໂດຍເຮັດນິດສະຍະປັດໄຈນັ້ນເອງໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຍິ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'Purejātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Pacchājātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Sahajātapaccayena' ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຊົງຖາມເຖິງຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທັມທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'Pubbakaraṇassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ບຸບພະກອນມີການຊັກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Paccuddhārassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການຖອນສັງຄາຕິເກົ່າເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Adhiṭṭhānassā' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການອະທິສຖານກະຖິນຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'Atthārassa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ການກາດກະຖິນ. ຄຳວ່າ 'Mātikānañca palibodhānañca' ໄດ້ແກ່ ແກ່ມາດຕິກາ 8 ແລະປະລິໂພດ 2. ຄຳວ່າ 'Vatthussa' ໄດ້ແກ່ ແກ່ວັດຖຸກະຖິນມີສັງຄາຕິເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ.

එවං යඤ්ච ලබ්භති යඤ්ච න ලබ්භති, සබ්බං පුච්ඡිත්වා ඉදානි යං යස්ස ලබ්භති, තදෙව දස්සෙන්තො පුබ්බකරණං පයොගස්සාතිආදිනා නයෙන විස්සජ්ජනමාහ. තස්සත්ථො – යං වුත්තං ‘‘පයොගස්ස කතමෙ ධම්මා’’තිආදි, තත්ථ වුච්චතෙ, පුබ්බකරණං පයොගස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරනිස්සයඋපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. පයොගස්ස හි සත්තවිධම්පි පුබ්බකරණං යස්මා තෙන පයොගෙන නිප්ඵාදෙතබ්බස්ස පුබ්බකරණස්සත්ථාය සො පයොගො කයිරති, තස්මා ඉමෙහි චතූහි පච්චයෙහි පච්චයො හොති. පුරෙජාතපච්චයෙ පනෙස උද්දිට්ඨධම්මෙසු එකධම්මම්පි න [Pg.213] ලභති, අඤ්ඤදත්ථු පුබ්බකරණස්ස සයං පුරෙජාතපච්චයො හොති, පයොගෙ සති පුබ්බකරණස්ස නිප්ඵජ්ජනතො. තෙන වුත්තං – ‘‘පයොගො පුබ්බකරණස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො’’ති. පච්ඡාජාතපච්චයං පන ලභති, තෙන වුත්තං – ‘‘පුබ්බකරණං පයොගස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො’’ති. පච්ඡා උප්පජ්ජනකස්ස හි පුබ්බකරණස්ස අත්ථාය සො පයොගො කයිරති. සහජාතපච්චයං පන මාතිකාපලිබොධානිසංසසඞ්ඛාතෙ පන්නරස ධම්මෙ ඨපෙත්වා අඤ්ඤො පයොගාදීසු එකොපි ධම්මො න ලභති, තෙ එව හි පන්නරස ධම්මා සහ කථිනත්ථාරෙන එකතො නිප්ඵජ්ජන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤං සහජාතපච්චයා හොන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘පන්නරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො’’ති. එතෙනුපායෙන සබ්බපදවිස්සජ්ජනානි වෙදිතබ්බානි.

ເມື່ອຖາມເຖິງທັມທີ່ໄດ້ແລະບໍ່ໄດ້ທັງໝົດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງທັມທີ່ໄດ້ແກ່ສິ່ງນັ້ນໆ ພຣະອຸບາລີເຖຣະຈຶ່ງກ່າວແກ້ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'pubbakaraṇaṃ payogassa' ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'payogassa katame dhammā' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີຄຳວິສັດຊະນາວ່: ບຸບພະກອນເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ສະມະນັນຕະຣະປັດໄຈ ນິດສະຍະປັດໄຈ ແລະອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ. ຈິງຢູ່ ບຸບພະກອນແມ້ທັງ 7 ປະການ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກດ້ວຍປັດໄຈ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະປະໂຍກນັ້ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນອັນຈະພຶງໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍປະໂຍກນັ້ນ. ແຕ່ໃນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ ປະໂຍກນີ້ບໍ່ໄດ້ທັມແມ້ຂໍ້ດຽວໃນບັນດາທັມທີ່ລະບຸໄວ້, ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ຕົວປະໂຍກເອງເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈແກ່ບຸບພະກອນ ເພາະເມື່ອມີປະໂຍກ ບຸບພະກອນຈຶ່ງສຳເລັດໄດ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະໂຍກເປັນປັດໄຈແກ່ບຸບພະກອນໂດຍປຸເຣຊາຕະປັດໄຈ'. ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ປັດໄຈໂດຍປັດສາຊາຕະປັດໄຈ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບຸບພະກອນເປັນປັດໄຈແກ່ປະໂຍກໂດຍປັດສາຊາຕະປັດໄຈ' ເພາະປະໂຍກນັ້ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບຸບພະກອນທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນພາຍຫຼັງ. ສ່ວນສະຫະຊາຕະປັດໄຈ ເວັ້ນທັມ 15 ປະການ ຄື ມາດຕິກາ ປະລິໂພດ ແລະອານิສົງແລ້ວ ທັມອື່ນແມ້ຂໍ້ດຽວໃນບັນດາປະໂຍກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້, ເພາະທັມ 15 ປະການເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມສຳເລັດຮ່ວມກັບການກາດກະຖິນໃນຄາວດຽວກັນ ຈຶ່ງເປັນສະຫະຊາຕະປັດໄຈແກ່ກັນແລະກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທັມ 15 ປະການເປັນປັດໄຈໂດຍສະຫະຊາຕະປັດໄຈ'. ພຶງຊາບຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງບົດທັງປວງໂດຍອຸບາຍນີ້.

පුබ්බකරණනිදානාදිවිභාගවණ්ණනා

ການພັນລະນາການຈຳແນກເຫດເກີດແຫ່ງບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນ

405. පුබ්බකරණං කිංනිදානන්තිආදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනං උත්තානමෙව.

໔໐໕. ຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'Pubbakaraṇaṃ kiṃnidānaṃ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

406-7. ‘‘පයොගො කිංනිදානො’’තිආදීසු පුච්ඡාද්වයවිස්සජ්ජනෙසු හෙතුනිදානො පච්චයනිදානොති එත්ථ ඡ චීවරානි හෙතු චෙව පච්චයො චාති වෙදිතබ්බානි. පුබ්බපයොගාදීනඤ්හි සබ්බෙසං තානියෙව හෙතු, තානි පච්චයො. න හි ඡබ්බිධෙ චීවරෙ අසති පයොගො අත්ථි, න පුබ්බකරණාදීනි, තස්මා ‘‘පයොගො හෙතුනිදානො’’තිආදි වුත්තං.

໔໐໖-໗. ໃນຄຳວິສັດຊະນາແຫ່ງໝວດຄຳຖາມ 2 ຂໍ້ ມີຄຳວ່າ 'Payogo kiṃnidāno' ເປັນຕົ້ນ, ໃນຄຳວ່າ 'hetunidāno paccayanidāno' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຈີວອນ 6 ຊະນິດ ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈ. ເພາະຈີວອນ 6 ຊະນິດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນທັງເຫດແລະປັດໄຈແກ່ບຸບພະປະໂຍກເປັນຕົ້ນທັງໝົດ. ເພາະເມື່ອບໍ່ມີຈີວອນ 6 ຊະນິດ ປະໂຍກກໍບໍ່ມີ ບຸບພະກອນເປັນຕົ້ນກໍບໍ່ມີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະໂຍກມີເຫດເປັນແດນເກີດ' ເປັນຕົ້ນ.

408. සඞ්ගහවාරෙ – වචීභෙදෙනාති ‘‘ඉමාය සඞ්ඝාටියා, ඉමිනා උත්තරාසඞ්ගෙන, ඉමිනා අන්තරවාසකෙන කථිනං අත්ථරාමී’’ති එතෙන වචීභෙදෙන. කතිමූලාදිපුච්ඡාවිස්සජ්ජනෙ – කිරියා මජ්ඣෙති පච්චුද්ධාරො චෙව අධිට්ඨානඤ්ච.

໔໐໘. ໃນສັງຄະຫະວານ ຄຳວ່າ 'vacībhedena' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງວາຈາ ຄືດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງວາຈາວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າກາດກະຖິນດ້ວຍສັງຄາຕິນີ້ ດ້ວຍອຸດຕະລາສົງນີ້ ດ້ວຍອັນຕະຣະວາສົກນີ້'. ໃນຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີກະຕິມູນເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'ກິຣິຍາເປັນທ່າມກາງ' ໄດ້ແກ່ ການຖອນແລະການອະທິສຖານ.

411. වත්ථුවිපන්නං හොතීති අකප්පියදුස්සං හොති. කාලවිපන්නං නාම අජ්ජ දායකෙහි දින්නං ස්වෙ සඞ්ඝො කථිනත්ථාරකස්ස දෙති. කරණවිපන්නං නාම තදහෙව ඡින්දිත්වා අකතං.

໔໑໑. ຄຳວ່າ 'Vatthuvipannaṃ hotī' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜ້າທີ່ບໍ່ຄວน (ອະກັບປິຍະວັດຖຸ). ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກາລະວິບັດ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ທາຍົກຖວາຍໃນມື້ນີ້ ແຕ່ສົງມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ກາດກະຖິນໃນມື້ອື່ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກະຣະນະວິບັດ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ຕັດແລະເຮັດໃນມື້ນັ້ນເອງ.

කථිනාදිජානිතබ්බවිභාගවණ්ණනා

ການພັນລະນາການຈຳແນກສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ມີກະຖິນເປັນຕົ້ນ

412. කථිනං [Pg.214] ජානිතබ්බන්තිආදිපුච්ඡාය විස්සජ්ජනෙ – තෙසඤ්ඤෙව ධම්මානන්ති යෙසු රූපාදිධම්මෙසු සති කථිනං නාම හොති, තෙසං සමොධානං මිස්සීභාවො. නාමං නාමකම්මන්තිආදිනා පන ‘‘කථින’’න්ති ඉදං බහූසු ධම්මෙසු නාමමත්තං, න පරමත්ථතො එකො ධම්මො අත්ථීති දස්සෙති.

໔໑໒. ໃນຄຳວິສັດຊະນາຄຳຖາມມີຄຳວ່າ 'Kathinaṃ jānitabbaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'tesaññeva dhammānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະຊຸມກັນ ຄວາມລະຄົນກັນແຫ່ງຮູບທັມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊຶ່ງເມື່ອມີຢູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າກະຖິນ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ 'Nāmaṃ nāmakammanti' ເປັນຕົ້ນ ສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ 'ກະຖິນ' ນີ້ ເປັນພຽງຊື່ຮຽກໃນທັມຫຼາຍປະການ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວບໍ່ມີທັມຢ່າງໜຶ່ງຕ່າງຫາກ.

චතුවීසතියා ආකාරෙහීති ‘‘න උල්ලිඛිතමත්තෙනා’’තිආදීහි පුබ්බෙ වුත්තකාරණෙහි. සත්තරසහි ආකාරෙහීති ‘‘අහතෙන අත්ථතං හොති කථින’’න්තිආදීහි පුබ්බෙ වුත්තකාරණෙහි. නිමිත්තකම්මාදීසු යං වත්තබ්බං සබ්බං කථිනක්ඛන්ධකවණ්ණනායං වුත්තං.

ຄຳວ່າ 'Catuvīsatiyā ākārehi' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 24 ຄືດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງມີຄຳວ່າ 'na ullikhitamattena' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Sattarasahi ākārehi' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 17 ຄືດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງມີຄຳວ່າ 'ahatena atthataṃ hoti kathinaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳອະທິບายທັງໝົດທີ່ຄວນກ່າວໃນນິມິດຕະກຳເປັນຕົ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນກະຖິນຂันທະກະວັນລະນາ.

416. එකුප්පාදා එකනිරොධාති උප්පජ්ජමානාපි එකතො උප්පජ්ජන්ති, නිරුජ්ඣමානාපි එකතො නිරුජ්ඣන්ති. එකුප්පාදා නානානිරොධාති උප්පජ්ජමානා එකතො උප්පජ්ජන්ති, නිරුජ්ඣමානා නානා නිරුජ්ඣන්ති. කිං වුත්තං හොති? සබ්බෙපි අත්ථාරෙන සද්ධිං එකතො උප්පජ්ජන්ති, අත්ථාරෙ හි සති උද්ධාරො නාම. නිරුජ්ඣමානා පනෙත්ථ පුරිමා ද්වෙ අත්ථාරෙන සද්ධිං එකතො නිරුජ්ඣන්ති, උද්ධාරභාවං පාපුණන්ති. අත්ථාරස්ස හි නිරොධො එතෙසඤ්ච උද්ධාරභාවො එකක්ඛණෙ හොති, ඉතරෙ නානා නිරුජ්ඣන්ති. තෙසු උද්ධාරභාවං පත්තෙසුපි අත්ථාරො තිට්ඨතියෙව. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

໔໑໖. ຄຳວ່າ 'Ekuppādā ekanirodhā' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເກີດກໍເກີດພ້ອມກັນ ເມື່ອດັບກໍດັບພ້ອມກັນ. ຄຳວ່າ 'Ekuppādā nānānirodhā' ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເກີດກໍເກີດພ້ອມກັນ ເມື່ອດັບກໍດັບຕ່າງກັນ. ມີຄຳອະທິບາຍແນວໃດ? ຄື ທັງໝົດເກີດພ້ອມກັບການກາດກະຖິນ ເພາະເມື່ອມີການກາດກະຖິນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າການເດາະກະຖິນ. ແຕ່ເມື່ອດັບໄປ ໃນການເດາະກະຖິນເຫຼົ່ານັ້ນ 2 ປະການທຳອິດ ຍ່ອມດັບພ້ອມກັບການກາດກະຖິນ ຄືເຖິງຄວາມເປັນອັນເດາະກະຖິນ. ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງການກາດກະຖິນແລະຄວາມເປັນອັນເດາະກະຖິນຂອງ 2 ປະການທຳອິດນີ້ ຍ່ອມມີໃນຂະນະດຽວກັນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຍ່ອມດັບຕ່າງກັນ. ແມ້ເມື່ອການເດາະກະຖິນເຫຼົ່ານັ້ນເຖິງຄວາມເປັນອັນເດາະແລ້ວ ການກາດກະຖິນກໍຍັງຄົງຕັ້ງຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳທັງປວງແມ່ນເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ.

සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය

ໃນສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາພຣະວິນັຍ

කථිනභෙදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາການຈຳແນກກະຖິນ ຈົບແລ້ວ.

පඤ්ඤත්තිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາບັນຍັດຕິວັກ ຈົບແລ້ວ.

උපාලිපඤ්චකං

ອຸບາລິປັນຈະກະ

අනිස්සිතවග්ගවණ්ණනා

ການພັນລະນາອະນິດສິຕະວັກ

417. උපාලිපඤ්හෙසු [Pg.215] කතිහි නු ඛො භන්තෙති පුච්ඡාය අයං සම්බන්ධො. ථෙරො කිර රහොගතො සබ්බානි ඉමානි පඤ්චකානි ආවජ්ජෙත්වා ‘‘භගවන්තං දානි පුච්ඡිත්වා ඉමෙසං නිස්සාය වසනකාදීනං අත්ථාය තන්තිං ඨපෙස්සාමී’’ති භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කතිහි නු ඛො භන්තෙ’’තිආදිනා නයෙන පඤ්හෙ පුච්ඡි. තෙසං විස්සජ්ජනෙ උපොසථං න ජානාතීති නවවිධං උපොසථං න ජානාති. උපොසථකම්මං න ජානාතීති අධම්මෙනවග්ගාදිභෙදං චතුබ්බිධං උපොසථකම්මං න ජානාති. පාතිමොක්ඛං න ජානාතීති ද්වෙ මාතිකා න ජානාති. පාතිමොක්ඛුද්දෙසං න ජානාතීති භික්ඛූනං පඤ්චවිධං භික්ඛුනීනං චතුබ්බිධන්ති නවවිධං පාතිමොක්ඛුද්දෙසං න ජානාති.

໔໑໗. ໃນອຸບາລີປຸດສາ ຄວາມເຊື່ອມໂຍງໃນຄຳຖາມວ່າ 'katihi nu kho bhante' ມີດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະຫຼີກເຣັ້ນຢູ່ໃນທີ່ລັບ ພິຈາລະນາປັນຈະກະທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໃນບັດນີ້ ແລ້ວຈັກຕັ້ງແບບແຜນໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢູ່ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້' ຈຶ່ງເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກແລ້ວທູນຖາມບັນຫາໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'katihi nu kho bhante' ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືຄວາມເຊື່ອມໂຍງ. ໃນຄຳວິສັດຊະນາບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດກຳ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອຸໂບສົດກຳ 4 ປະການ ມີປະເພດໂດຍບໍ່ເປັນທັມແລະເປັນພັກພວກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປາຕิໂມກ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ມາດຕິກາ 2. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸເທດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປາຕິໂມກຂຸເທດ 9 ປະການ ຄື ຂອງພິກຂຸ 5 ປະການ ຂອງພິກຂຸນີ 4 ປະການ.

පවාරණං න ජානාතීති නවවිධං පවාරණං න ජානාති. පවාරණාකම්මං න ජානාතීති අධම්මෙනවග්ගාදිභෙදං චතුබ්බිධං පවාරණාකම්මං න ජානාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາກຳ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ປະວາຣະນາກຳ 4 ປະການ ມີປະເພດໂດຍບໍ່ເປັນທັມແລະເປັນພັກພວກເປັນຕົ້ນ.

ආපත්තානාපත්තිං න ජානාතීති තස්මිං තස්මිං සික්ඛාපදෙ නිද්දිට්ඨං ආපත්තිඤ්ච අනාපත්තිඤ්ච න ජානාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດ' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ອາບັດແລະອະນາບັດທີ່ລະບຸໄວ້ໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ.

ආපන්නො කම්මකතොති ආපත්තිං ආපන්නො තප්පච්චයාව සඞ්ඝෙන කම්මං කතං හොති.

ຄຳວ່າ 'ຕ້ອງອາບັດແລ້ວຖືກເຮັດກຳ' ໄດ້ແກ່ ຕ້ອງອາບັດແລ້ວ ແລະເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເອງ ສົງຈຶ່ງເຮັດກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ.

නප්පටිප්පස්සම්භනවග්ගවණ්ණනා

ການພັນລະນານັບປະຕິປັດສັມພະນະວັກ

420. කම්මං නප්පටිප්පස්සම්භෙතබ්බන්ති අයං යස්මා අනුලොමවත්තෙ න වත්තති, තස්මා නාස්ස කම්මං පටිප්පස්සම්භෙතබ්බං; සරජ්ජුකොව විස්සජ්ජෙතබ්බොති අත්ථො.

໔໒໐. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ພຶງຣะງັບກຳ' ມີອັດວ່າ ເພາະພິກຂຸນີ້ບໍ່ປະພຶດໃນອະນຸໂລມວັດ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຣະງັບກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ, ພຶງປ່ອຍໄປທັງທີ່ຍັງມີເຊືອກຜູກຢູ່ນັ້ນເອງ.

421. සචෙ උපාලි සඞ්ඝො සමග්ගකරණීයානි කම්මානි කරොතීති සචෙ සමග්ගෙහි කරණීයානි උපොසථාදීනි කම්මානි කරොති, උපොසථපවාරණාදීසු හි ඨිතාසු උපත්ථම්භො න දාතබ්බො. සචෙ හි සඞ්ඝො අච්චයං දෙසාපෙත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, තිණවත්ථාරකසමථං වා කත්වා උපොසථපවාරණං කරොති, එවරූපං සමග්ගකරණීයං නාම කම්මං හොති. තත්‍ර චෙති සචෙ තාදිසෙ කම්මෙ භික්ඛුනො නක්ඛමති, දිට්ඨාවිකම්මම්පි [Pg.216] කත්වා තථාරූපා සාමග්ගී උපෙතබ්බා, එවං විලොමග්ගාහො න ගණ්හිතබ්බො. යත්‍ර පන උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං දීපෙන්ති, තත්ථ දිට්ඨාවිකම්මං න වට්ටති, පටිබාහිත්වා පක්කමිතබ්බං.

໔໒໑. ຄຳວ່າ 'Sace upāli saṅgho samaggakaraṇīyāni kammāni karoti' ໄດ້ແກ່ ຖ້າສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນເຮັດກຳມີອຸໂບສົດເປັນຕົ້ນອັນພຶງເຮັດ, ເພາະເມື່ອອຸໂບສົດແລະປະວາຣະນາກຳເປັນຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ ບໍ່ພຶງໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນ (ແກ່ຜູ້ທຳລາຍຄວາມສາມັກຄີ). ຈິງຢູ່ ຖ້າສົງໃຫ້ສະແດງໂທດແລ້ວເຮັດຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງ ຫຼືເຮັດຕິນະວັດຖາຣະກະສະມະຖະແລ້ວເຮັດອຸໂບສົດແລະປະວາຣະນາ ກຳເຊັ່ນນີ້ຊື່ວ່າກຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມພ້ອມພຽງກັນ. ຄຳວ່າ 'Tatra ca' ໄດ້ແກ່ ຖ້າພິກຂຸບໍ່ຊອບໃຈໃນກຳເຊັ່ນນັ້ນ ພຶງສະແດງຄວາມເຫັນຂອງຕົນແລ້ວເຂົ້າຮ່ວມຄວາມພ້ອມພຽງເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ພຶງຖືເອົາຄວາມຂັດແຍ້ງຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນກຳໃດທີ່ເຂົາສະແດງຄຳສອນຂອງພຣະສາດສະດາອັນນອກທັມນອກວິນັຍ ໃນກຳນັ້ນບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມເຫັນ (ເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມ) ພຶງຄັດຄ້ານແລ້ວຫຼີກໄປ.

උස්සිතමන්තී චාති ලොභදොසමොහමානුස්සන්නං වාචං භාසිතා කණ්හවාචො අනත්ථකදීපනො. නිස්සිතජප්පීති අත්තනො ධම්මතාය උස්සදයුත්තං භාසිතුං න සක්කොති; අථ ඛො ‘‘මයා සද්ධිං රාජා එවං කථෙසි, අසුකමහාමත්තො එවං කථෙසි, අසුකො නාම මය්හං ආචරියො වා උපජ්ඣායො වා තෙපිටකො මයා සද්ධිං එවං කථෙසී’’ති එවං අඤ්ඤං නිස්සාය ජප්පති. න ච භාසානුසන්ධිකුසලොති කථානුසන්ධිවචනෙ ච විනිච්ඡයානුසන්ධිවචනෙ ච අකුසලො හොති. න යථාධම්මෙ යථාවිනයෙති න භූතෙන වත්ථුනා ආපත්තිං සාරෙත්වා චොදෙතා හොති.

ຄຳວ່າ 'Ussitamantī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເວົ້າວາຈາອັນໜາແໜ້ນດ້ວຍໂລພະ ໂທສະ ໂມຫະ ແລະມານะ ເປັນຜູ້ມີວາຈາດຳ ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫยດ. ຄຳວ່າ 'Nissitajappī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະເວົ້າຄຳອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນຕາມທຳມະຊາດຂອງຕົນໄດ້ ແຕ່ເວົ້າແອບອີງຜู້ນັ້ນຜູ້ນີ້ວ່າ 'ພຣະຣາຊາຕຣັດກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ມະຫາອຳມາດຊື່ນັ້ນເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ພຣະເຖຣະຊື່ນັ້ນຜູ້ເປັນອາຈານຫຼືອຸປັດຊາຍະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເປັນຜູ້ຊົງໄຕປິໂດກ ເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ 'Na ca bhāsānusandhikusalo' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເວົ້າເຊື່ອມໂຍງຄຳເວົ້າແລະການເວົ້າເຊື່ອມໂຍງການວິນິດໄສ. ຄຳວ່າ 'Na yathādhamme yathāvinaye' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ເຕືອນໃຫ້ລະລຶກເຖິງອາບັດແລ້וໂຈດດ້ວຍເລື່ອງທີ່ເປັນຈິງ.

උස්සාදෙතා හොතීති ‘‘අම්හාකං ආචරියො මහාතෙපිටකො පරමධම්මකථිකො’’තිආදිනා නයෙන එකච්චං උස්සාදෙති. දුතියපදෙ ‘‘ආපත්තිං කිං සො න ජානාතී’’තිආදිනා එකච්චං අපසාදෙති. අධම්මං ගණ්හාතීති අනිය්‍යානිකපක්ඛං ගණ්හාති. ධම්මං පටිබාහතීති නිය්‍යානිකපක්ඛං පටිබාහති. සම්ඵඤ්ච බහුං භාසතීති බහුං නිරත්ථකකථං කථෙති.

ຄຳວ່າ 'Ussādetā hotī' ໄດ້ແກ່ ຍົກຍ້ອງບາງຄົນໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອາຈານຂອງພວກເຮົາເປັນຜູ້ຊົງໄຕປິໂດກຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນພຣະທັມມະກະຖຶກຜູ້ຍອດຢ້ຽມ'. ໃນບົດທີສອງ (ຄື apasādetā) ໄດ້ແກ່ ຂົ່ມບາງຄົນໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເປັນຫຍັງເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຮູ້ອາບັດ'. ຄຳວ່າ 'Adhammaṃ gaṇhāti' ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາຝ່າຍທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ອະນິຍານິກະພັກ). ຄຳວ່າ 'Dhammaṃ paṭibāhati' ໄດ້ແກ່ ຄັດຄ້ານຝ່າຍທີ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ນິຍານິກະພັກ). ຄຳວ່າ 'Samphañca bahuṃ bhāsati' ໄດ້ແກ່ ເວົ້າຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫยດຫຼາຍ.

පසය්හ පවත්තා හොතීති අනජ්ඣිට්ඨො භාරෙ අනාරොපිතෙ කෙවලං මානං නිස්සාය අජ්ඣොත්ථරිත්වා අනධිකාරෙ කථෙතා හොති. අනොකාසකම්මං කාරෙත්වාති ඔකාසකම්මං අකාරෙත්වා පවත්තා හොති. න යථාදිට්ඨියා බ්‍යාකතා හොතීති යස්ස අත්තනො දිට්ඨි තං පුරක්ඛත්වා න බ්‍යාකතා; ලද්ධිං නික්ඛිපිත්වා අයථාභුච්චං අධම්මාදීසු ධම්මාදිලද්ධිකො හුත්වා කථෙතා හොතීති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'Pasayha pavattā hotī' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກເຊື້ອເຊີນ ແລະຍັງບໍ່ໄດ້ມອບໝາຍໜ້າທີ່ໃຫ້ ເປັນຜູ້ເວົ້າໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ໂດຍອາໄສພຽງມານະແລ້ວຂົ່ມຂີ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ນີ້. ຄຳວ່າ 'Anokāsakammaṃ kāretvā' ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເວົ້າໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຂົາຂໍໂອກາດກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'Na yathādiṭṭhiyā byākatā hotī' ມີອັດວ່າ ບໍ່ເວົ້າໂດຍເອົາຄວາມເຫັນຂອງຕົນເປັນໃຫຍ່ ແຕ່ລະຖິ້ມລັດທິຂອງຕົນແລ້ວເວົ້າບໍ່ກົງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນທັມໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທັມເປັນຕົ້ນ.

වොහාරවග්ගවණ්ණනා

ການພັນລະນາວໂຫຫາຣະວັກ

424. ආපත්තියා පයොගං න ජානාතීති ‘‘අයං ආපත්ති කායප්පයොගා, අයං වචීපයොගා’’ති න ජානාති. ආපත්තියා වූපසමං න ජානාතීති ‘‘අයං ආපත්ති දෙසනාය වූපසමති, අයං වුට්ඨානෙන, අයං නෙව දෙසනාය න වුට්ඨානෙනා’’ති න ජානාති. ආපත්තියා න විනිච්ඡයකුසලො [Pg.217] හොතීති ‘‘ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං අයං ආපත්තී’’ති න ජානාති, දොසානුරූපං ආපත්තිං උද්ධරිත්වා පතිට්ඨාපෙතුං න සක්කොති.

໔໒໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະໂຍກແຫ່ງອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອາບັດນີ້ເກີດຈາກກາຍະປະໂຍກ, ອາບັດນີ້ເກີດຈາກວະຈີປະໂຍກ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອາບັດນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການສະແດງ (ເທດສະໜາ), ອາບັດນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການອອກ (ວຸດຖານະ), ອາບັດນີ້ລະງັບບໍ່ໄດ້ດ້ວຍການສະແດງ ແລະບໍ່ລະງັບໄດ້ດ້ວຍການອອກ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການວິນິດໄສອາບັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ໃນວັດຖຸນີ້ມີອາບັດນີ້', ບໍ່ສາມາດຍົກອາບັດຂຶ້ນສະແດງໃຫ້ເໝາະສົມກັບໂທດ ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໄດ້.

අධිකරණසමුට්ඨානං න ජානාතීති ‘‘ඉදං අධිකරණං අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි නිස්සාය සමුට්ඨාති, ඉදං චතස්සො විපත්තියො, ඉදං පඤ්ච වා සත්ත වා ආපත්තික්ඛන්ධෙ, ඉදං චත්තාරි සඞ්ඝකිච්චානි නිස්සාය සමුට්ඨාතී’’ති න ජානාති. පයොගං න ජානාතීති ‘‘ඉදං අධිකරණං ද්වාදසමූලප්පයොගං, ඉදං චුද්දසමූලප්පයොගං, ඉදං ඡමූලපයොගං, ඉදං එකමූලපයොග’’න්ති න ජානාති. අධිකරණානඤ්හි යථාසකංමූලමෙව පයොගා නාම හොන්ති, තං සබ්බම්පි න ජානාතීති අත්ථො. වූපසමං න ජානාතීති ‘‘ඉදං අධිකරණං ද්වීහි සමථෙහි වූපසමති, ඉදං තීහි, ඉදං චතූහි, ඉදං එකෙන සමථෙන වූපසමතී’’ති න ජානාති. න විනිච්ඡයකුසලො හොතීති අධිකරණං විනිච්ඡිනිත්වා සමථං පාපෙතුං න ජානාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສະມຸດຖານແຫ່ງອະທິກອນ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ ໑໘ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສວິບັດ ໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກອງອາບັດ ໕ ຫຼື ໗ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັງຄະກິດ ໔ ປະການ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ປະໂຍກ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑໒ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໖ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ມີປະໂຍກອັນເປັນມູນ ໑ ປະການ'. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຈິງແລ້ວ ມູນອັນເປັນຂອງຕົນໆ ແຫ່ງອະທິກອນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າປະໂຍກ, ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ປະໂຍກທັງໝົດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໒ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໓ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໔ ປະການ, ອະທິກອນນີ້ລະງັບໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ໑ ປະການ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການວິນິດໄສ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວິທີການວິນິດໄສອະທິກອນແລ້ວນຳໄປສູ່ຄວາມລະງັບ.

කම්මං න ජානාතීති තජ්ජනීයාදි සත්තවිධං කම්මං න ජානාති. කම්මස්ස කරණං න ජානාතීති ‘‘ඉදං කම්මං ඉමිනා නීහාරෙන කාතබ්බ’’න්ති න ජානාති. කම්මස්ස වත්ථුං න ජානාතීති ‘‘ඉදං තජ්ජනීයස්ස වත්ථු, ඉදං නියස්සාදීන’’න්ති න ජානාති. වත්තන්ති සත්තසු කම්මෙසු හෙට්ඨා චතුන්නං කම්මානං අට්ඨාරසවිධං තිවිධස්ස ච උක්ඛෙපනීයකම්මස්ස තෙචත්තාලීසවිධං වත්තං න ජානාති. කම්මස්ස වූපසමං න ජානාතීති ‘‘යො භික්ඛු වත්තෙ වත්තිත්වා යාචති, තස්ස කම්මං පටිප්පස්සම්භෙතබ්බං, අච්චයො දෙසාපෙතබ්බො’’ති න ජානාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ກຳ ໗ ປະການ ມີຕັດຊະນີຍະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ກຳນີ້ຄວນເຮັດດ້ວຍວິທີການນີ້'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວັດຖຸແຫ່ງກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງຕັດຊະນີຍະກຳ, ນີ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງນິຍັດສະກຳເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ວັດ' (ຂໍ້ປະຕິບັດ) ຄື ໃນກຳທັງ ໗ ປະການນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ວັດ ໑໘ ປະການຂອງກຳ ໔ ປະການເບື້ອງຕົ້ນ ແລະວັດ ໔໓ ປະການຂອງອຸກເຂປະນີຍະກຳ ໓ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງກຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດປະພຶດຕາມວັດແລ້ວຮ້ອງຂໍ, ຄວນລະງັບກຳແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ແລະຄວນໃຫ້ສະແດງໂທດ'.

වත්ථුං න ජානාතීති සත්තන්නං ආපත්තික්ඛන්ධානං වත්ථුං න ජානාති. නිදානං න ජානාතීති ‘‘ඉදං සික්ඛාපදං ඉමස්මිං නගරෙ පඤ්ඤත්තං, ඉදං ඉමස්මි’’න්ති න ජානාති. පඤ්ඤත්තිං න ජානාතීති පඤ්ඤත්තිඅනුපඤ්ඤත්තිඅනුප්පන්නපඤ්ඤත්තිවසෙන තිවිධං පඤ්ඤත්තිං න ජානාති. පදපච්චාභට්ඨං න ජානාතීති සම්මුඛා කාතබ්බං පදං න ජානාති. ‘‘බුද්ධො භගවා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා බුද්ධො’’ති හෙට්ඨුපරියං කත්වා පදං යොජෙති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ່ວັດຖຸ' ຄື ບໍ່ຮູ່ວັດຖຸແຫ່ງກອງອາບັດ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ມູນເຫດ (ນິທານ)' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ສິກຂາບົດນີ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງນີ້, ສິກຂາບົດນີ້ຊົງບັນຍັດໄວ້ໃນເມືອງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ພະບັນຍັດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ພະບັນຍັດ ໓ ປະການ ໂດຍແບ່ງເປັນ ພະບັນຍັດ (ບັນຍັດເດີມ), ອະນຸບັນຍັດ (ບັນຍັດເພີ່ມເຕີມ) ແລະອະນຸບປັນນະບັນຍັດ (ບັນຍັດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ). ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ບົດທີ່ກັບໄປກັບມາ' ຄື ບໍ່ຮູ້ບົດທີ່ຄວນກ່າວຕໍ່ໜ້າພະພັກ, ເມື່ອຄວນກ່າວວ່າ 'ພຸດໂທ ພະຄະວา' ກັບກ່າວປີ້ນກັບກັນວ່າ 'ພະຄະວາ ພຸດໂທ' ແລ້ວປະກອບບົດເຂົ້າ.

අකුසලො ච හොති විනයෙති විනයපාළියඤ්ච අට්ඨකථායඤ්ච අකුසලො හොති.

ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະວິນັຍ' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດທັງໃນພະບາລີວິນັຍ ແລະໃນອັດຖະກະຖາ.

ඤත්තිං න ජානාතීති සඞ්ඛෙපතො හි දුවිධා ඤත්ති – ‘‘එසා ඤත්තී’’ති එවං නිද්දිට්ඨා ච අනිද්දිට්ඨා ච. තත්ථ යා එවං අනිද්දිට්ඨා, සා ‘‘කම්මඤත්ති’’ නාම හොති. යා නිද්දිට්ඨා, සා ‘‘කම්මපාදඤත්ති’’ නාම, තං සබ්බෙන සබ්බං ඤත්තිං න ජානාති. ඤත්තියා [Pg.218] කරණං න ජානාතීති නවසු ඨානෙසු කම්මඤත්තියා කරණං න ජානාති, ද්වීසු ඨානෙසු කම්මපාදඤත්තියා. ඤත්තියා අනුස්සාවනන්ති ‘‘ඉමිස්සා ඤත්තියා එකා අනුස්සාවනා, ඉමිස්සා තිස්සො’’ති න ජානාති. ඤත්තියා සමථං න ජානාතීති ය්වායං සතිවිනයො, අමූළ්හවිනයො, තස්සපාපියසිකා, තිණවත්ථාරකොති චතුබ්බිධො සමථො ඤත්තියා විනා න හොති, තං ඤත්තියා සමථොති න ජානාති. ඤත්තියා වූපසමං න ජානාතීති යං අධිකරණං ඉමිනා චතුබ්බිධෙන ඤත්තිසමථෙන වූපසමති, තස්ස තං වූපසමං ‘‘අයං ඤත්තියා වූපසමො කතො’’ති න ජානාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຍັດຕິ' ຄື ໂດຍຫຍໍ້ແລ້ວ ຍັດຕິມີ ໒ ປະການ ຄື ຍັດຕິທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ນີ້ຄືຍັດຕິ' ແລະຍັດຕິທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້. ໃນຍັດຕິທັງສອງນັ້ນ ຍັດຕິໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ ຍັດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຳມະຍັດຕິ'. ຍັດຕິໃດທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ ຍັດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ 'ກຳມະປາທະຍັດຕິ', ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ຍັດຕິທັງໝົດນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການເຮັດຍັດຕິ' ຄື ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳມະຍັດຕິໃນສະຖານທີ່ ໙ ແຫ່ງ, ບໍ່ຮູ້ການເຮັດກຳມະປາທະຍັດຕິໃນສະຖານທີ່ ໒ ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ການສວດປະກາດ (ອະນຸສາວະນາ) ແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ຍັດຕິນີ້ມີການສວດປະກາດ ໑ ຄັ້ງ, ຍັດຕິນີ້ມີການສວດປະກາດ ໓ ຄັ້ງ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສະມະຖະແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ສະມະຖະ ໔ ປະການໃດ ຄື ສະຕິວິນັຍ, ອະມູລະວິນັຍ, ຕັດສະປາປິຍະສິກา ແລະຕິລະວັດຖາຣົກ ທີ່ບໍ່ມີໄດ້ຫາກປາສະຈາກຍັດຕິ, ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ຮູ້ສະມະຖະນັ້ນວ່າເປັນສະມະຖະແຫ່ງຍັດຕິ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງຍັດຕິ' ຄື ອະທິກອນໃດລະງັບໄດ້ດ້ວຍຍັດຕິສະມະຖະ ໔ ປະການນີ້, ບໍ່ຮູ້ຄວາມລະງັບແຫ່ງອະທິກອນນັ້ນວ່າ 'ຄວາມລະງັບນີ້ເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍຍັດຕິ'.

සුත්තං න ජානාතීති උභතොවිභඞ්ගං න ජානාති. සුත්තානුලොමං න ජානාතීති චත්තාරො මහාපදෙසෙ න ජානාති. විනයං න ජානාතීති ඛන්ධකපරිවාරං න ජානාති. විනයානුලොමං න ජානාතීති චත්තාරො මහාපදෙසෙයෙව න ජානාති. න ච ඨානාඨානකුසලොති කාරණාකාරණකුසලො න හොති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ສູດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ອຸພະໂຕວິພັງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມສູດ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ຂັນທະກະ ແລະປະຣິວານ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຖານະແລະອະຖານະ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສິ່ງທີ່ເປັນເຫດ ແລະບໍ່ແມ່ນເຫດ.

ධම්මං න ජානාතීති ඨපෙත්වා විනයපිටකං අවසෙසං පිටකද්වයං න ජානාති. ධම්මානුලොමං න ජානාතීති සුත්තන්තිකෙ චත්තාරො මහාපදෙසෙ න ජානාති. විනයං න ජානාතීති ඛන්ධකපරිවාරමෙව න ජානාති. විනයානුලොමං න ජානාතීති චත්තාරො මහාපදෙසෙ න ජානාති. උභතොවිභඞ්ගා පනෙත්ථ අසඞ්ගහිතා හොන්ති, තස්මායං කුරුන්දියං වුත්තං – ‘‘විනයන්ති සකලං විනයපිටකං න ජානාතී’’ති තං න ගහෙතබ්බං. න ච පුබ්බාපරකුසලො හොතීති පුරෙකථාය ච පච්ඡාකථාය ච අකුසලො හොති. සෙසං සබ්බත්ථ වුත්තපටිපක්ඛවසෙන ඤෙය්‍යත්තා පුබ්බෙ පකාසිතත්තා ච උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ທຳ' ຄື ຍົກເວັ້ນພະວິນັຍປິົກແລ້ວ ບໍ່ຮູ້ພະໄຕປິົກ ໒ ປິົກທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມທຳ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔ ໃນພະສູດ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ຂັນທະກະ ແລະປະຣิວານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຮູ້ຄ້ອຍຕາມວິນັຍ' ຄື ບໍ່ຮູ້ມະຫາປະເທດ ໔. ແຕ່ໃນໝວດ ໕ ນີ້ ອຸພະໂຕວິພັງທັງສອງບໍ່ໄດ້ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຸຣຸນທີວ່າ 'ຄຳວ່າ ວິນັຍ ຄື ບໍ່ຮູ້ພະວິນັຍປິົກທັງໝົດ' ຄຳນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ຄຳວ່າ 'ແລະບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳເບື້ອງຕົ້ນ ແລະຖ້ອຍຄຳເບື້ອງປາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລະເພາະໄດ້ສະແດງໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

අනිස්සිතවග්ගනප්පටිප්පස්සම්භනවග්ගවොහාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະນິດສິຕະວັກ, ນັບປະຕິປັດສັມພະນະວັກ ແລະໂວຫາຣະວັກ ຈົບແລ້ວ.

දිට්ඨාවිකම්මවග්ගවණ්ණනා

Consolidated translation of Diṭṭhāvikammavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍທິດຖາວິກຳມະວັກ

425. දිට්ඨාවිකම්මවග්ගෙ – දිට්ඨාවිකම්මාති දිට්ඨීනං ආවිකම්මානි; ලද්ධිප්පකාසනානි ආපත්තිදෙසනාසඞ්ඛාතානං විනයකම්මානමෙතං අධිවචනං. අනාපත්තියා දිට්ඨිං ආවි කරොතීති අනාපත්තිමෙව ආපත්තීති දෙසෙතීති අත්ථො[Pg.219]. අදෙසනාගාමිනියාති ගරුකාපත්තියා දිට්ඨිං ආවිකරොති; සඞ්ඝාදිසෙසඤ්ච පාරාජිකඤ්ච දෙසෙතීති අත්ථො. දෙසිතායාති ලහුකාපත්තියාපි දෙසිතාය දිට්ඨිං ආවිකරොති; දෙසිතං පුන දෙසෙතීති අත්ථො.

໔໒໕. ໃນທິດຖາວິກຳມະວັກ — ຄຳວ່າ 'ທິດຖາວິກຳ' ຄື ການເຮັດທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ) ໃຫ້ແຈ້ງ, ການປະກາດລັດທິ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງວິນັຍກຳທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວຄືການສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດ' ອະທິບາຍວ່າ ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນອາບັດນັ້ນເອງວ່າເປັນອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາບັດທີ່ບໍ່ເຖິງການສະແດງ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍຄະລຸກາບັດ (ອາບັດໜັກ), ຄືສະແດງອາບັດສັງຄາທິເສດ ແລະອາບັດປາຣາຊິກ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງເຖິງແມ່ນດ້ວຍລະຫຸກາບັດ (ອາບັດເບົາ) ທີ່ສະແດງແລ້ວ, ຄືສະແດງອາບັດທີ່ສະແດງແລ້ວນັ້ນຊ້ຳອີກ.

චතූහි පඤ්චහි දිට්ඨින්ති යථා චතූහි පඤ්චහි දිට්ඨි ආවිකතා හොති, එවං ආවිකරොති; චත්තාරො පඤ්ච ජනා එකතො ආපත්තිං දෙසෙන්තීති අත්ථො. මනොමානසෙනාති මනසඞ්ඛාතෙන මානසෙන දිට්ඨිං ආවිකරොති; වචීභෙදං අකත්වා චිත්තෙනෙව ආපත්තිං දෙසෙතීති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'ຄວາມເຫັນດ້ວຍພິກຂຸ ໔ ຫຼື ໕ ຮູບ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງ ໂດຍປະການທີ່ຄວາມເຫັນນັ້ນຖືກເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແກ່ພິກຂຸ ໔ ຫຼື ໕ ຮູບ, ຄື ບຸກຄົນ ໔ ຫຼື ໕ ຄົນຮ່ວມກັນສະແດງອາບັດພ້ອມກັນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍໃຈອັນເປັນມະໂນ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍມານັດ (ໃຈ) ທີ່ກ່າວຄືຈິດ, ຄືສະແດງອາບັດດ້ວຍຈິດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເປັ່ງວາຈາ.

නානාසංවාසකස්සාති ලද්ධිනානාසංවාසකස්ස වා කම්මනානාසංවාසකස්ස වා සන්තිකෙ දිට්ඨිං ආවිකරොති; ආපත්තිං දෙසෙතීති අත්ථො. නානාසීමායාති සමානසංවාසකස්සාපි නානාසීමාය ඨිතස්ස සන්තිකෙ ආවිකරොති. මාළකසීමාය හි ඨිතෙන සීමන්තරිකාය ඨිතස්ස සීමන්තරිකාය වා ඨිතෙන අවිප්පවාසසීමාය ඨිතස්සාපි ආපත්තිං දෙසෙතුං න වට්ටති. අපකතත්තස්සාති උක්ඛිත්තකස්ස වා, යස්ස වා උපොසථපවාරණා ඨපිතා හොන්ති, තස්ස සන්තිකෙ දෙසෙතීති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸນານາສັງວາດ' ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດຄວາມເຫັນໃຫ້ແຈ້ງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ເປັນນານາສັງວາດດ້ວຍລັດທິ ຫຼືພິກຂຸຜູ້ເປັນນານາສັງວາດດ້ວຍກຳ, ຄືສະແດງອາບັດ. ຄຳວ່າ 'ໃນສີມາຕ່າງກັນ' ຄື ເຖິງແມ່ນເປັນຜູ້ມີສັງວາດສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍເຮັດໃຫ້ແຈ້ງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມາຕ່າງກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນມາລະກະສີມາ (ລານສີມາ) ຈະສະແດງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກະ (ລະຫວ່າງສີມາ) ກໍດີ, ຫຼືພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສີມັນຕະຣິກະ ຈະສະແດງອາບັດແກ່ພິກຂຸຜູ້ຢືນຢູ່ໃນອະວິບປະວາສະສີມາ (ມະຫາສີມາ) ກໍດີ, ບໍ່ຄວນເຮັດ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນປົກກະຕັດ' ອະທິບາຍວ່າ ສະແດງໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳກໍດີ, ຫຼືພິກຂຸຜູ້ຖືກງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາກໍດີ.

430. නාලං ඔකාසකම්මං කාතුන්ති න පරියත්තං කාතුං; න කාතබ්බන්ති අත්ථො. ඉධාපි අපකතත්තො උක්ඛිත්තකො ච ඨපිතඋපොසථපවාරණො ච. චාවනාධිප්පායොති සාසනතො චාවෙතුකාමො.

໔໓໐. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນເຮັດໂອກາດະກຳ' ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ຫຼືບໍ່ຄວນເຮັດ. ໃນໝວດ ໕ ນີ້ ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ແມ່ນປົກກະຕັດ ກໍຄື ພິກຂຸຜູ້ຖືກອຸກເຂປະນີຍະກຳ ແລະພິກຂຸຜູ້ຖືກງົດອຸໂປສົດແລະປະວາຣະນາ. ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ເຄື່ອນ' ຄື ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ເຄື່ອນ (ເສື່ອມ) ຈາກພະສາສະໜາ.

432. මන්දත්තා මොමූහත්තාති මන්දභාවෙන මොමූහභාවෙන විස්සජ්ජිතම්පි ජානිතුං අසමත්ථො, කෙවලං අත්තනො මොමූහභාවං පකාසෙන්තොයෙව පුච්ඡති උම්මත්තකො විය. පාපිච්ඡොති ‘‘එවං මං ජනො සම්භාවෙස්සතී’’ති පාපිකාය ඉච්ඡාය පුච්ඡති. පරිභවාති පරිභවං ආරොපෙතුකාමො හුත්වා පුච්ඡති. අඤ්ඤබ්‍යාකරණෙසුපි එසෙව නයො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. අත්තාදානවග්ගෙ ච ධුතඞ්ගවග්ගෙ ච යං වත්තබ්බං සියා, තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

໔໓໒. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມອ່ອນແອ ເພາະຄວາມຫຼົງງົມງາຍ' ຄື ເພາະຄວາມເປັນຄົນອ່ອນແອ ແລະເພາະຄວາມເປັນຄົນຫຼົງງົມງາຍຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນໄດ້ຮັບການວິສັດຊະນາ (ຕອບ) ແລ້ວກໍບໍ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້, ພຽງແຕ່ສະແດງຄວາມຫຼົງງົມງາຍຂອງຕົນອອກມາແລ້ວຖາມ ເໝືອນຄົນບ້າ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ' ຄື ດຳຣິວ່າ 'ເມື່ອຖາມຢ່າງນີ້ ຄົນທັງຫຼາຍຈຶ່ງຈະຍົກຍ້ອງເຮົາ' ແລ້ວຖາມດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາອັນຊົ່ວຊ້າ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຂົ່ມຂູ່' ຄື ປາດຖະໜາຈະຍົກໂທດຂົ່ມຂູ່ແລ້ວຖາມ. ເຖິງແມ່ນໃນການພະຍາກອນອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ແລະຂໍ້ວິນິດໄສໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວໃນອັດຕາທານະວັກ ແລະທຸຕັງຄະວັກ, ຂໍ້ວິນິດໄສທັງໝົດນັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

දිට්ඨාවිකම්මවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທິດຖາວິກຳມະວັກ ຈົບແລ້ວ.

මුසාවාදවග්ගවණ්ණනා

Consolidated translation of Musāvādavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍມຸສາວາດະວັກ

444. මුසාවාදවග්ගෙ [Pg.220] – පාරාජිකං ගච්ඡතීති පාරාජිකගාමී; පාරාජිකාපත්තිභාවං පාපුණාතීති අත්ථො. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො. තත්ථ අසන්තඋත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනමුසාවාදො පාරාජිකගාමී, අමූලකෙන පාරාජිකෙන අනුද්ධංසනමුසාවාදො සඞ්ඝාදිසෙසගාමී, ‘‘යො තෙ විහාරෙ වසතී’’තිආදිනා පරියායෙන ජානන්තස්ස වුත්තමුසාවාදො ථුල්ලච්චයගාමී, අජානන්තස්ස දුක්කටගාමී, ‘‘සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තිය’’න්ති ආගතො පාචිත්තියගාමීති වෙදිතබ්බො.

໔໔໔. ໃນມຸສາວາດະວັກ — ຄຳວ່າ 'ເຖິງປາຣາຊິກ' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ (ປາຣາຊິກະກາມີ), ຄືເຖິງຄວາມເປັນອາບັດປາຣາຊິກ. ໃນບົດອື່ນໆ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນມຸສາວາດເຫຼົ່ານັ້ນ ມຸສາວາດໃນການບອກອຸຕະລິມະນຸດສະທຳທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ເປັນປາຣາຊິກະກາມີ (ເຖິງປາຣາຊິກ), ມຸສາວາດໃນການໂຈດດ້ວຍອາບັດປາຣາຊິກບໍ່ມີມູນ ເປັນສັງຄາທິເສສະກາມີ (ເຖິງສັງຄາທິເສດ), ມຸສາວາດທີ່ກ່າວໂດຍອ້ອມແກ່ຜູ້ຮູ້ຢູ່ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸໃດອາໄສຢູ່ໃນວິຫານຂອງທ່ານ ພິກຂຸນັ້ນເປັນພະອໍຣະຫັນ' ເປັນຖຸນລັດໃຈຍະກາມີ (ເຖິງຖຸນລັດໃຈ), ຖ້າກ່າວແກ່ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ເປັນທຸກກົດຕະກາມີ (ເຖິງທຸກກົດ), ມຸສາວາດທີ່ມາແລ້ວວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ເພາະກ່າວມຸສາວາດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່' ພຶງຮູ້ວ່າເປັນປາຈິດຕິຍະກາມີ (ເຖິງປາຈິດຕີ).

අදස්සනෙනාති විනයධරස්ස අදස්සනෙන. කප්පියාකප්පියෙසු හි කුක්කුච්චෙ උප්පන්නෙ විනයධරං දිස්වා කප්පියාකප්පියභාවං පටිපුච්ඡිත්වා අකප්පියං පහාය කප්පියං කරෙය්‍ය, තං අපස්සන්තො පන අකප්පියම්පි කප්පියන්ති කරොන්තො ආපජ්ජති. එවං ආපජ්ජිතබ්බං ආපත්තිං විනයධරස්ස දස්සනෙන නාපජ්ජති, අදස්සනෙනෙව ආපජ්ජති, තෙන වුත්තං ‘‘අදස්සනෙනා’’ති. අස්සවනෙනාති එකවිහාරෙපි වසන්තො පන විනයධරස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා කප්පියාකප්පියං අපුච්ඡිත්වා වා අඤ්ඤෙසඤ්ච වුච්චමානං අසුණන්තො ආපජ්ජතියෙව, තෙන වුත්තං ‘‘අස්සවනෙනා’’ති. පසුත්තකතාති පසුත්තකතාය. සහගාරසෙය්‍යඤ්හි පසුත්තකභාවෙනපි ආපජ්ජති. අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය ආපජ්ජන්තො පන තථාසඤ්ඤී ආපජ්ජති. සතිසම්මොසා එකරත්තාතික්කමාදිවසෙන ආපජ්ජිතබ්බං ආපජ්ජති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ 'ເພາະການບໍ່ເຫັນ' ຄື ເພາະການບໍ່ໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ເມື່ອຄວາມສົງໄສໃນສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນ, ຫາກໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນແລ້ວຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ, ລະເສຍສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ ແລ້ວເຮັດສິ່ງທີ່ຄວນ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນນັ້ນ ກໍເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນໂດຍເຂົ້າໃຈວ່າຄວນ ຈຶ່ງຕ້ອງອາບັດ. ອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງເພາະການໄດ້ພົບພະວິນັຍທອນ, ແຕ່ຕ້ອງເພາະການບໍ່ໄດ້ພົບເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ເພາະການບໍ່ເຫັນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໄດ້ຍິນ' ຄື ເຖິງແມ່ນອາໄສຢູ່ໃນວິຫານດຽວກັນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໄປບຳລຸງພະວິນັຍທອນ ບໍ່ໄດ້ຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼືບໍ່ໄດ້ຍິນຄຳທີ່ເພິ່ນກ່າວແກ່ຄົນອື່ນ ກໍຕ້ອງອາບັດແທ້ໆ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໄດ້ຍິນ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບ' ຄື ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ອາບັດສະຫະກາຣະເສຍ (ການນອນຮ່ວມ) ຍ່ອມຕ້ອງໄດ້ ເຖິງແມ່ນເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຫຼັບສະໜິດ. ສ່ວນຜູ້ຕ້ອງອາບັດເພາະສຳຄັນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວ່າຄວນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດເພາະມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງນັ້ນ. ບຸກຄົນຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທີ່ຄວນຕ້ອງ ເພາະຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລ່ວງເລີຍລາຕີໜຶ່ງເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

මුසාවාදවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍມຸສາວາດະວັກ ຈົບແລ້ວ.

භික්ඛුනොවාදවග්ගවණ්ණනා

Consolidated translation of Bhikkhunovādavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍພິກຂຸນໂອວາດະວັກ

450. භික්ඛුනිවග්ගෙ – අලාභායාති චතුන්නං පච්චයානං අලාභත්ථාය; යථා පච්චයෙ න ලභන්ති, තථා පරිසක්කති වායමතීති අත්ථො. අනත්ථායාති අනත්ථං කලිසාසනං ආරොපෙන්තො පරිසක්කති. අවාසායාති අවාසත්ථාය; යස්මිං ගාමඛෙත්තෙ වසන්ති, තතො නීහරණත්ථාය. සම්පයොජෙතීති අසද්ධම්මපටිසෙවනත්ථාය සම්පයොජෙති.

໔໕໐. ໃນພິກຂຸນີວັກ — ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມເສື່ອມລາບ' ຄື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ໄດ້ປັດໄຈ ໔, ອະທິບາຍວ່າ ພະຍາຍາມຂะຫມີຂະໝັນໂດຍປະການທີ່ພວກນາງພິກຂຸນີຈະບໍ່ໄດ້ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຄື ພະຍາຍາມໂດຍຍົກໂທດອັນບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ຄຳສັ່ງອັນຮ້າຍກາດ). ຄຳວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ມີທີ່ຢູ່' ຄື ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີທີ່ຢູ່ອາໄສ, ຄືພະຍາຍາມເພື່ອຂັບໄລ່ອອກໄປຈາກເຂດບ້ານທີ່ພວກນາງພິກຂຸນີອາໄສຢູ່. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງ' ຄື ໃຫ້ກ່ຽວຂ້ອງເພື່ອປະພຶດອະສັດທຳ (ເສບເມຖຸນ).

451. ‘‘කතිහි [Pg.221] නු ඛො භන්තෙ අඞ්ගෙහි සමන්නාගතාය භික්ඛුනියා කම්මං කාතබ්බ’’න්ති සත්තන්නං කම්මානං අඤ්ඤතරං සන්ධාය පුච්ඡති.

໔໕໑. ຄຳຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ນາງພິກຂຸນີຜູ້ປະກອບດ້ວຍອົງເທົ່າໃດໜໍ ຈຶ່ງຄວນເຮັດກຳ' ນີ້ ພະອຸບາລີເຖລະຖາມໂດຍໝາຍເຖິງກຳໃດກຳໜຶ່ງໃນກຳທັງ ໗ ປະການ.

454. න සාකච්ඡාතබ්බොති කප්පියාකප්පියනාමරූපපරිච්ඡෙදසමථවිපස්සනාදිභෙදො කථාමග්ගො න කථෙතබ්බො. යස්මා පන ඛීණාසවො භික්ඛු න විසංවාදෙති, තථාරූපස්ස කථාමග්ගස්ස සාමී හුත්වා කථෙති, න ඉතරො; තස්මා පඨමපඤ්චකෙ ‘‘න අසෙක්ඛෙනා’’ති පටික්ඛිපිත්වා දුතියපඤ්චකෙ ‘‘අසෙක්ඛෙනා’’තිආදි වුත්තං.

໔໕໔. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນສົນທະນາ' ຄື ບໍ່ຄວນກ່າວເຖິງແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ໂດຍແບ່ງເປັນ ສິ່ງທີ່ຄວນແລະບໍ່ຄວນ, ການກຳນົດນາມຮູບ, ສະມະຖະ ແລະວິປັດສະນາເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະພິກຂຸຜູ້ເປັນຂີນາສົບຍ່ອມບໍ່ກ່າວຄາດເຄື່ອນ, ເປັນເຈົ້າຂອງແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເຫັນປານນັ້ນແລ້ວກ່າວ, ພິກຂຸອື່ນ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນພະອໍຣະຫັນ) ບໍ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນໝວດ ໕ ທຳອິດ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງຫ້າມວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນພະອະເສຂະ' ແລ້ວໃນໝວດ ໕ ທີສອງ ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳມີ 'ເປັນພະອະເສຂະ' ເປັນຕົ້ນ.

න අත්ථපටිසම්භිදාපත්තොති අට්ඨකථාය පටිසම්භිදාපත්තො පභෙදගතඤාණප්පත්තො න හොති. න ධම්මපටිසම්භිදාපත්තොති පාළිධම්මෙ පටිසම්භිදාපත්තො න හොති. න නිරුත්තිපටිසම්භිදාපත්තොති වොහාරනිරුත්තියං පටිසම්භිදාපත්තො න හොති. න පටිභානපටිසම්භිදාපත්තොති යානි තානි පටිභානසඞ්ඛාතානි අත්ථපටිසම්භිදාදීනි ඤාණානි, තෙසු පටිසම්භිදාපත්තො න හොති. යථාවිමුත්තං චිත්තං න පච්චවෙක්ඛිතාති චතුන්නං ඵලවිමුත්තීනං වසෙන යථාවිමුත්තං චිත්තං එකූනවීසතිභෙදාය පච්චවෙක්ඛණාය න පච්චවෙක්ඛිතා හොති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸອັດຖະປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາອັນເຖິງຍານແຕກສານໃນອັດຖະກະຖາ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸທຳມະປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພະບາລີທຳ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸນິຣຸດຕິປະຕິສຳພິທາ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນພາສາໂວຫານ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິພານะປະຕິສຳພິທາ' ຄື ຍານທັງຫຼາຍໃດ ມີອັດຖະປະຕິສຳພິທາເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວຄືປະຕິພານະຍານທີ່ມີຢູ່, ບໍ່ເປັນຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາໃນຍານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຈິດທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ' ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຈິດທີ່ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດນັ້ນໆ ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ ໑໙ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນວິມຸດ ໔ ປະການ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນໝວດ ໕ ທັງໝົດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

භික්ඛුනොවාදවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍພິກຂຸນໂອວາດະວັກ ຈົບແລ້ວ.

උබ්බාහිකවග්ගවණ්ණනා

Consolidated translation of Ubbāhikavaggavaṇṇanā: ການອະທິບາຍອຸບພາຫິກະວັກ

455. උබ්බාහිකවග්ගෙ – න අත්ථකුසලොති න අට්ඨකථාකුසලො; අත්ථුද්ධාරෙ ඡෙකො න හොති. න ධම්මකුසලොති ආචරියමුඛතො අනුග්ගහිතත්තා පාළියං න කුසලො, න පාළිසූරො. න නිරුත්තිකුසලොති භාසන්තරවොහාරෙ න කුසලො. න බ්‍යඤ්ජනකුසලොති සිථිලධනිතාදිවසෙන පරිමණ්ඩලබ්‍යඤ්ජනාරොපනෙ කුසලො න හොති; න අක්ඛරපරිච්ඡෙදෙ නිපුණොති අත්ථො. න පුබ්බාපරකුසලොති අත්ථපුබ්බාපරෙ ධම්මපුබ්බාපරෙ නිරුත්තිපුබ්බාපරෙ බ්‍යඤ්ජනපුබ්බාපරෙ පුරෙකථාපච්ඡාකථාසු ච න කුසලො හොති.

໔໕໕. ໃນອຸບພາຫິກະວັກ, ຄຳວ່າ "na atthakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອັດຖະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນອັດຖະກະຖາ, ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການສະແດງອັດຖະ. ຄຳວ່າ "Na dhammakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນທຳ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະບາລີ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ໂດຍກົງຈາກປາກຂອງພະອາຈານ, ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ແກ້ວກ້າໃນພະບາລີ. ຄຳວ່າ "Na niruttikusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນນິຣຸດຕິ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານແຫ່ງພາສາອື່ນ. ຄຳວ່າ "Na byañjanakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນພະຍັນຊະນະ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການອອກສຽງພະຍັນຊະນະໃຫ້ກົມກ່ອມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສິຖິນ (ສຽງເບົາ) ແລະທະນິດ (ສຽງໜັກ) ເປັນຕົ້ນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ມີປັນຍາລະອຽດອ່ອນໃນການກຳນົດອັກສອນ. ຄຳວ່າ "Na pubbāparakusaloti" (ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນและເບື້ອງປາຍແຫ່ງພະບາລີ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງນิຣຸດຕິ, ໃນຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງພະຍັນຊະນະ, ແລະໃນຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວກ່ອນແລະຖ້ອຍຄຳທີ່ຄວນກ່າວພາຍຫຼັງ.

කොධනොතිආදීනි යස්මා කොධාදීහි අභිභූතො කාරණාකාරණං න ජානාති, විනිච්ඡිතුං න සක්කොති, තස්මා වුත්තානි. පසාරෙතා හොති [Pg.222] නො සාරෙතාති මොහෙතා හොති, න සතිඋප්පාදෙතා; චොදකචුදිතකානං කථං මොහෙති පිදහති න සාරෙතීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ උබ්බාහිකවග්ගෙ උත්තානමෙවාති.

ບົດວ່າ "kodhanotiādīni" (ເປັນຜູ້ມັກໂກດເປັນຕົ້ນ) ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດໄວ້ ກໍເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຖືກຄວາມໂກດເປັນຕົ້ນຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກເຫດແລະບໍ່ແມ່ນເຫດ, ບໍ່ສາມາດຈະຕັດສິນໄດ້. ຄຳວ່າ "Pasāretā hoti no sāretā" ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຫຼົງ, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດໃຫ້ສະຕິເກີດຂຶ້ນ; ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຖ້ອຍຄຳຂອງໂຈດແລະຈຳເລີຍຫຼົງໄຫຼ ປິດບັງໄວ້ ແລະບໍ່ໃຫ້ລະນຶກໄດ້. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນອຸບພາຫິກະວັກນີ້ ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

උබ්බාහිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸບພາຫິກະວັກ ຈົບແລ້ວ.

අධිකරණවූපසමවග්ගවණ්ණනා

ການອະທິບາຍອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກ

457. අධිකරණවූපසමවග්ගෙ – පුග්ගලගරු හොතීති ‘‘අයං මෙ උපජ්ඣායො, අයං මෙ ආචරියො’’තිආදීනි චින්තෙත්වා තස්ස ජයං ආකඞ්ඛමානො ‘‘අධම්මං ධම්මො’’ති දීපෙති. සඞ්ඝගරු හොතීති ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච අමුඤ්චිත්වා විනිච්ඡිනන්තො සඞ්ඝගරුකො නාම හොති. චීවරාදීනි ගහෙත්වා විනිච්ඡිනන්තො ආමිසගරුකො නාම හොති, තානි අග්ගහෙත්වා යථාධම්මං විනිච්ඡිනන්තො සද්ධම්මගරුකො නාම හොති.

໔໕໗. ໃນອະທິກະຣະນະວູປະສະມະວັກ, ຄຳວ່າ "puggalagaru hotī" (ເປັນຜູ້ໜັກໃນບຸກຄົນ) ໄດ້ແກ່ ພິຈາລະນາວ່າ "ຜູ້ນີ້ເປັນພະອຸປັດຊາຂອງເຮົາ, ຜູ້ນີ້ເປັນພະອາຈານຂອງເຮົາ" ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມຊະນະຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳວ່າເປັນທຳ. ຄຳວ່າ "saṅghagaru hotī" ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍທອນຜູ້ຕັດສິນໂດຍບໍ່ລະຖິ້ມທຳແລະວິນັຍ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນສົງ. ບຸກຄົນຜູ້ຮັບເອົາຈີວອນເປັນຕົ້ນແລ້ວຕັດສິນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນອາມິດ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮັບເອົາອາມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວຕັດສິນຕາມທຳ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໜັກໃນພະສັດທຳ.

458. පඤ්චහුපාලි ආකාරෙහීති පඤ්චහි කාරණෙහි සඞ්ඝො භිජ්ජති – කම්මෙන, උද්දෙසෙන, වොහරන්තො, අනුස්සාවනෙන, සලාකග්ගාහෙනාති. එත්ථ කම්මෙනාති අපලොකනාදීසු චතූසු කම්මෙසු අඤ්ඤතරෙන කම්මෙන. උද්දෙසෙනාති පඤ්චසු පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙසු අඤ්ඤතරෙන උද්දෙසෙන. වොහරන්තොති කථයන්තො; තාහි තාහි උපපත්තීහි ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදීනි අට්ඨාරස භෙදකරවත්ථූනි දීපෙන්තො. අනුස්සාවනෙනාති ‘‘නනු තුම්හෙ ජානාථ මය්හං උච්චාකුලා පබ්බජිතභාවං බහුස්සුතභාවඤ්ච, මාදිසො නාම උද්ධම්මං උබ්බිනයං සත්ථු සාසනං ගාහෙය්‍යාති චිත්තම්පි උප්පාදෙතුං තුම්හාකං යුත්තං, කිං මය්හං අවීචි නීලුප්පලවනමිව සීතලො, කිමහං අපායතො න භායාමී’’තිආදිනා නයෙන කණ්ණමූලෙ වචීභෙදං කත්වා අනුස්සාවනෙන. සලාකග්ගාහෙනාති එවං අනුස්සාවෙත්වා තෙසං චිත්තං උපත්ථම්භෙත්වා අනිවත්තිධම්මෙ කත්වා ‘‘ගණ්හථ ඉමං සලාක’’න්ති සලාකග්ගාහෙන.

໔໕໘. ຄຳວ່າ "Pañcahupāli ākārehi" (ດ້ວຍອາການ ໕ ຢ່າງ ດູກ່ອນອຸບາລີ) ໄດ້ແກ່ ສົງຍ່ອມແຕກກັນດ້ວຍເຫດ ໕ ຢ່າງ ຄື: ດ້ວຍກຳ, ດ້ວຍອຸເທດ, ດ້ວຍການກ່າວໂວຫານ, ດ້ວຍການປ່າວປະກາດ, ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ດ້ວຍກຳ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາກຳທັງ ໔ ມີອະປະໂລກະນະກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຸເທດ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸເທດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາປາຕິໂມກຂຸເທດທັງ ໕. ຄຳວ່າ "voharantoti" (ກ່າວຢູ່) ໄດ້ແກ່ ກ່າວຢູ່, ຄື ສະແດງວັດຖຸທີ່ເຮັດໃຫ້ສົງແຕກກັນ ໑໘ ປະການ ມີ "ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຳວ່າເປັນທຳ" ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ເໝາະສົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການປ່າວປະກາດ" ໄດ້ແກ່ ການປ່າວປະກາດໂດຍການກ່າວຂ້າງຫູ ດ້ວຍທຳນອງວ່າ "ພວກທ່ານກໍຮູ້ຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ບວດຈາກຕະກູນສູງ ແລະເປັນພະພະຫູສູດ, ບຸກຄົນເຊັ່ນເຮົາຈະຍຶດຖືພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາໃຫ້ຜິດທຳຜິດວິນັຍນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມຄິດພວກທ່ານກໍບໍ່ຄວນຈະຄິດ, ນະລົກອະເວຈີຈະເຢັນສະບາຍຄືກັບປ່າດອກບົວຂຽວສຳລັບເຮົາບໍ, ຫຼືວ່າເຮົາບໍ່ຢ້ານອະບາຍພູມ?" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍການຈັບສະຫຼາກ" ໄດ້ແກ່ ການປ່າວປະກາດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ສະໜັບສະໜູນຈິດໃຈຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາບໍ່ທໍ້ຖອຍ ແລ້ວບອກວ່າ "ພວກທ່ານຈົ່ງຮັບເອົາສະຫຼາກນີ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ຈັບສະຫຼາກ.

එත්ථ ච කම්මමෙව උද්දෙසො වා පමාණං, වොහාරානුස්සාවනසලාකග්ගාහා පන පුබ්බභාගා. අට්ඨාරසවත්ථුදීපනවසෙන හි වොහරන්තෙ තත්ථ රුචිජනනත්ථං [Pg.223] අනුස්සාවෙත්වා සලාකාය ගාහිතායපි අභින්නොව හොති සඞ්ඝො. යදා පන එවං චත්තාරො වා අතිරෙකෙ වා සලාකං ගාහෙත්වා ආවෙණිකං කම්මං වා උද්දෙසං වා කරොති, තදා සඞ්ඝො භින්නො නාම හොති. ඉති යං සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකවණ්ණනායං අවොචුම්හා ‘‘එවං අට්ඨාරසසු වත්ථූසු යංකිඤ්චි එකම්පි වත්ථුං දීපෙත්වා තෙන තෙන කාරණෙන ‘ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති සඤ්ඤාපෙත්වා සලාකං ගාහෙත්වා විසුං සඞ්ඝකම්මෙ කතෙ සඞ්ඝො භින්නො හොති. පරිවාරෙ පන ‘පඤ්චහි, උපාලි, ආකාරෙහි සඞ්ඝො භිජ්ජතී’තිආදි වුත්තං. තස්ස ඉමිනා ඉධ වුත්තෙන සඞ්ඝභෙදලක්ඛණෙන අත්ථතො නානාකරණං නත්ථි. තං පනස්ස නානාකරණාභාවං තත්ථෙව පකාසයිස්සාමා’’ති, ස්වායං පකාසිතො හොති.