1

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස.

---

วินยปิฏเก

විනය පිටකයෙහි,

---

จูฬวคฺค-อฏฺฐกถา

චූළවග්ග අටුවාව (සූළුවග අටුවාව)

---

๑. กมฺมกฺขนฺธกํ

1. කම්මක්ඛන්ධකය (කර්මස්කන්ධකය)

---

ตชฺชนียกมฺมกถา

තජ්ජනීය කර්ම කථාව

---

๑. จูฬวคฺคสฺส [Pg.1] ปฐเม กมฺมกฺขนฺธเก ตาว ปณฺฑุกโลหิตกาติ ปณฺฑุโก เจว โลหิตโก จาติ ฉพฺพคฺคิเยสุ ทฺเว ชนา; เตสํ นิสฺสิตกาปิ ปณฺฑุกโลหิตกาตฺเวว ปญฺญายนฺติ. พลวาพลวํ ปฏิมนฺเตถาติ สุฏฺฐุพลวํ ปฏิวทถ. อลมตฺถตราติ สมตฺถตรา.

1. චූළවග්ග පාලියේ ප්‍රථම වූ කර්මස්කන්ධකයෙහි මුලින්ම සඳහන් වන 'පණ්ඩුකලෝහිතකා' යනු පණ්ඩුක සහ ලෝහිතක යනුවෙන් ෂඩ්වර්ගික භික්ෂූන් අතර සිටි පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකි. ඔවුන් ඇසුරු කළ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් ද 'පණ්ඩුකලෝහිතක' යන නමින්ම ප්‍රකට වෙති. 'බලවාබලවං පටිමන්තේථ' යනු ඉතා ශක්තිමත් ලෙස පිළිතුරු දෙන්න යන්නයි. 'අලමත්ථතරා' යනු වඩාත් දක්ෂ වූවෝ (සමත් වූවෝ) යන්නයි.

---

ตชฺชนียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

තජ්ජනීය කර්ම කථාව නිම විය.

---

อธมฺมกมฺมทฺวาทสกกถา

අධර්ම කර්ම ද්වාදසක කථාව (අධර්ම කර්ම දොළොස් වැදෑරුම් විස්තරය)

---

๔. อสมฺมุขา กตนฺติอาทีสุ สงฺฆธมฺมวินยปุคฺคลสมฺมุขานํ วินา กตํ, จุทิตกํ อปฺปฏิปุจฺฉิตฺวา กตํ, ตสฺเสว อปฺปฏิญฺญาย กตํ. อเทสนาคามินิยาติ ปาราชิกาปตฺติยา วา สงฺฆาทิเสสาปตฺติยา วา. เอตฺถ ปุริมเกสุ ตีสุ ติเกสุ นว ปทา อธมฺเมนกตํ วคฺเคนกตนฺติ อิเมหิ สทฺธึ เอเกกํ คเหตฺวา นว ติกา วุตฺตา. เอวํ สพฺเพปิ ทฺวาทส ติกา โหนฺติ. ปฏิปกฺขวเสน สุกฺกปกฺเขสุปิ เอเตเยว ทฺวาทส ติกา วุตฺตา.

4. 'අසම්මුඛා කතං' ආදී පදවල විනිශ්චය මෙසේය: සංඝ සම්මුඛය, ධර්ම සම්මුඛය, විනය සම්මුඛය සහ පුද්ගල සම්මුඛය යන සම්මුඛභාවයන්ගෙන් තොරව කරන ලද්දකි. චෝදනා ලත් පුද්ගලයාගෙන් ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව කරන ලද්දකි, ඔහුගේම පිළිගැනීමක් නොමැතිව කරන ලද්දකි. 'අදේසනාගාමිනියා' යනු පාරාජිකා ආපත්තියකින් හෝ සංඝාදිසේස ආපත්තියකින් කරන ලද්දකි. මෙහි මුලින් දැක්වුණු තික තුනෙහි එන පද නවය, 'අධම්මේන කතං' සහ 'වග්ගේන කතං' යන පද දෙක සමග එක් එක් තිකය බැගින් ගෙන තික නවයක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී. මෙලෙස සියලු තිකයන් දොළසක් වෙයි. ප්‍රතිපක්ෂ වශයෙන් ශුක්ල පක්ෂයෙහි ද මේ තික දොළසම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරන ලදී.

---

๖. อนนุโลมิเกหิ [Pg.2] คิหิสํสคฺเคหีติ ปพฺพชิตานํ อนนุจฺฉวิเกหิ สหโสกิตาทีหิ คิหิสํสคฺเคหิ.

6. 'අනනුලෝමිකේහි ගිහිසංසග්ගේහි' යනු පැවිද්දන්ට නුසුදුසු වූ, එකට ශෝක වීම ආදී වූ වැරදි ගිහි ඇසුරයි.

---

ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนนฺติอาทิ เอเกเกนาปิ องฺเคน ตชฺชนียกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏตีติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. ตชฺชนียสฺส หิ วิเสเสน ภณฺฑนการกตฺตํ องฺคํ, นิยสฺสสฺส อภิณฺหาปตฺติกตฺตํ, ปพฺพาชนียสฺส กุลทูสกตฺตํ วุตฺตํ. อิเมสุ ปน ตีสุ องฺเคสุ เยน เกนจิ สพฺพานิปิ กาตุํ วฏฺฏติ. ยทิ เอวํ ยํ จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก วุตฺตํ – ‘‘ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ…เป… อุปสมฺปทารหํ อพฺเภติ; เอวํ โข อุปาลิ อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํ, เอวญฺจ ปน สงฺโฆ สาติสาโร โหตี’’ติ อิทํ วิรุชฺฌตีติ. อิทญฺจ น วิรุชฺฌติ. กสฺมา? วจนตฺถนานตฺตโต, ‘‘ตชฺชนียกมฺมารหสฺสา’’ติ อิมสฺส หิ วจนสฺส กมฺมสนฺนิฏฺฐานํ อตฺโถ. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว’’ติอาทิวจนสฺส องฺคสมฺภโว, ตสฺมา ยทา สงฺเฆน สนฺนิปติตฺวา ‘‘อิทํ นาม อิมสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กโรมา’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ กตํ โหติ, ตทา กมฺมารโห นาม โหติ. ตสฺส อิมินา ลกฺขเณน ตชฺชนียาทิกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมาทิกรณํ อธมฺมกมฺมญฺเจว อวินยกมฺมญฺจาติ เวทิตพฺพํ. ยสฺส ปน ภณฺฑนการกาทีสุ องฺเคสุ อญฺญตรํ องฺคํ อตฺถิ, ตสฺส อากงฺขมาโน สงฺโฆ ยถานุญฺญาเตสุ องฺเคสุ จ กมฺเมสุ จ เยน เกนจิ องฺเคน ยํกิญฺจิ กมฺมํ ววตฺถเปตฺวา ตํ ภิกฺขุํ กมฺมารหํ กตฺวา กมฺมํ กเรยฺย. อยเมตฺถ วินิจฺฉโย. เอวํ ปุพฺเพนาปรํ สเมติ.

"මහණෙනි, කරුණු තුනකින් යුක්ත භික්ෂුවට..." යනාදිය වදාරන ලද්දේ එක කරුණකින් වුවද තජ්ජනීය කර්මය කිරීමට සුදුසු බව දැක්වීම පිණිසය. මන්දයත්, තජ්ජනීය කර්මයට විශේෂයෙන් කලහකාරී බව අංගයකි, නියස්ස කර්මයට නිතර ආපත්තිවලට පැමිණෙන බව අංගයකි, පබ්බාජනීය කර්මයට කුල දූෂණය කිරීම අංගයකි. එහෙත් මෙම අංග තුනෙන් ඕනෑම එකක් නිසා සියලු කර්මයන් කිරීමට ද සුදුසු වේ. ඉදින් චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ "තජ්ජනීය කර්මයට සුදුසු වූවෙකුට නියස්ස කර්මය කරයි නම්... එය අධර්ම කර්මයකි, අවිනය කර්මයකි, එහිදී සංඝයා වරදට පත් වේ" යන දේශනාව මෙයට පටහැනි නොවේද? මෙය පටහැනි නොවේ. ඒ මන්ද? වචනාර්ථයන්හි වෙනස්කම් ඇති බැවිනි. "තජ්ජනීය කම්මාරහස්ස" යන වචනයේ අර්ථය කර්මය පිළිබඳ නිශ්චයයි. "තිණ්ණං භික්ඛවේ" ආදී වචනයේ අර්ථය අංගයන්ගේ සම්භවයයි. එබැවින් සංඝයා රැස්ව "මේ භික්ෂුවට මේ නමින් කර්මයක් කරමු" යැයි නිශ්චය කළ විට, ඔහු එම කර්මයට සුදුසු (කම්මාරහ) පුද්ගලයා වේ. මෙම ලක්ෂණයට අනුව තජ්ජනීය කර්මයට තීරණය වූ භික්ෂුවකට නියස්ස කර්මය කිරීම අධර්ම කර්මයක් මෙන්ම අවිනය කර්මයක් බව දත යුතුය. යම් භික්ෂුවක කෙරෙහි කලහකාරී බව ආදී අංගයන්ගෙන් එකක් පවතී ද, සංඝයා කැමති වන්නේ නම් අනුදැන වදාළ අංගයන් සහ කර්මයන් අතරින් යම් අංගයක් මත යම් කර්මයක් නියම කොට, ඒ භික්ෂුව කර්මයට සුදුසු බවට පත් කර කර්මය කළ හැකිය. මෙහි විනිශ්චය මෙයයි. මෙසේ පූර්ව සහ අපර වචන එකිනෙක ගැළපේ.

---

ตตฺถ กิญฺจาปิ ตชฺชนียกมฺเม ภณฺฑนการกวเสน กมฺมวาจา วุตฺตา, อถ โข พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส อาปตฺติพหุลสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺเตน พาลอพฺยตฺตวเสเนว กมฺมวาจา กาตพฺพา. เอวญฺหิ ภูเตน วตฺถุนา กตํ กมฺมํ โหติ, น จ อญฺญสฺส กมฺมสฺส วตฺถุนา. กสฺมา? ยสฺมา อิทมฺปิ อนุญฺญาตนฺติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อฏฺฐารส สมฺมาวตฺตนวตฺถูนิ ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วณฺณยิสฺสาม.

එහි තජ්ජනීය කර්මයෙහි කලහකාරී බව පදනම් කරගෙන කර්ම වාක්‍යය පවසා තිබුණ ද, අඥාන වූ, අදක්ෂ වූ සහ නිතර ආපත්තිවලට පැමිණෙන භික්ෂුවකට තජ්ජනීය කර්මය කරන විට, අඥාන-අදක්ෂ භාවය පදනම් කරගෙනම කර්ම වාක්‍යය කියවිය යුතුය. එවිට එය සත්‍ය කරුණ මත පදනම් වූ කර්මයක් වන අතර, වෙනත් කරුණක් මත පදනම් වූ කර්මයක් නොවේ. මන්දයත්, මෙය ද (අඥාන-අදක්ෂ භාවය මත කර්මය කිරීම ද) අනුදැන වදාරා ඇති බැවිනි. සියලු තැන්හි ක්‍රමය මෙයයි. අෂ්ටාදශ සම්මා වත්තන වස්තූන් පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි විස්තර කරන්නෙමු.

---

อธมฺมกมฺมทฺวาทสกกถา นิฏฺฐิตา.

අධර්ම කර්ම ද්වාදසක කථාව නිම විය.

---

นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพอฏฺฐารสกาทิกถา

සංසිඳවිය නොයුතු අටළොස් වස්තු ආදී විස්තරය

---

๘. โลมํ [Pg.3] ปาเตนฺตีติ ปนฺนโลมา โหนฺติ; ภิกฺขู อนุวตฺตนฺตีติ อตฺโถ. เนตฺถารํ วตฺตนฺตีติ นิตฺถรนฺตานํ เอตนฺติ เนตฺถารํ; เยน สกฺกา นิสฺสารณา นิตฺถริตุํ, ตํ อฏฺฐารสวิธํ สมฺมาวตฺตนํ วตฺตนฺตีติ อตฺโถ. กิตฺตกํ กาลํ วตฺตํ ปูเรตพฺพนฺติ? ทส วา ปญฺจ วา ทิวสานิ. อิมสฺมิญฺหิ กมฺมกฺขนฺธเก เอตฺตเกน วตฺตํ ปูริตเมว โหติ.

8. 'ලෝමං පාතෙන්ති' යනු මාන්නය නමැති ලොම් හැළී ගිය (යටහත් වූ) පුද්ගලයන් වන බවයි; භික්ෂූන්ට අනුකූලව හැසිරෙති යනු අර්ථයයි. 'නේත්ථාරං වත්තන්ති' යනු දඬුවමෙන් නිදහස් වන්නන් සතු වත් පිළිවෙත්ය; යම් වත් පිළිවෙතකින් නෙරපා හැරීමේ කර්මයෙන් නිදහස් විය හැකි ද, එම දහඅට වැදෑරුම් යහපත් වත් පිළිවෙත් පුරති යනු අර්ථයයි. කොපමණ කාලයක් වත් පිරිය යුතු ද? දින දහයක් හෝ පහක් පිරිය යුතුය. මෙම කර්මස්කන්ධකයෙහි මේ සා කාලයකින් වත් පිරීම සම්පූර්ණ වේ.

---

นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพอฏฺฐารสกาทิกถา นิฏฺฐิตา.

සංසිඳවිය නොයුතු අටළොස් වස්තු ආදී විස්තරය නිම විය.

---

นิยสฺสกมฺมกถา

නියස්ස කර්ම කථාව

---

๑๑. เสยฺยสกวตฺถุสฺมึ – อปิสฺสุ ภิกฺขู ปกตาติ อปิสฺสุ ภิกฺขู นิจฺจํ พฺยาวฏา โหนฺติ. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตสทิสเมว.

11. සෙය්‍යසක වස්තුවෙහි - 'අපිස්සු භික්ඛූ පකටා' යනු භික්ෂූහු නිරතුරුවම උත්සාහවත් වූහ යන්නයි. ඉතිරිය තජ්ජනීය කර්මයෙහි විස්තර කළ පරිදිම වේ.

---

นิยสฺสกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

නියස්ස කර්ම කථාව නිම විය.

---

ปพฺพาชนียกมฺมกถา

පබ්බාජනීය කර්ම කථාව

---

๒๑. อสฺสชิปุนพฺพสุกวตฺถุ สงฺฆาทิเสสวณฺณนายํ วุตฺตํ.

21. අස්සජි-පුනබ්බසුක වස්තුව සංඝාදිසේස වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී.

---

๒๗. กายิเกน ทเวนาติอาทีสุ ปเนตฺถ กายิโก ทโว นาม กายกีฬา วุจฺจติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิโก อนาจาโร นาม กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม วุจฺจติ. เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิกํ อุปฆาติกํ นาม กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทสฺส อสิกฺขนภาเวน อุปหนนํ วุจฺจติ; นาสนํ วินาสนนฺติ อตฺโถ. เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิโก มิจฺฉาชีโว นาม ปฏิกฺขิตฺตเวชฺชกมฺมาทิวเสน เตลปจนอริฏฺฐปจนาทีนิ. วาจสิโก มิจฺฉาชีโว นาม คิหีนํ สาสนสมฺปฏิจฺฉนาโรจนาทีนิ. กายิกวาจสิโก นาม ตทุภยํ. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตนยเมว.

27. 'කායිකේන දවේන' ආදී පදවල, කායික දවය යනු කයින් කරන කෙළි සෙල්ලම්ය. ඉතිරි පද දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. කායික අනාචාරය යනු කාය ද්වාරයෙහි පනවන ලද ශික්ෂාපද උල්ලංඝනය කිරීමයි. ඉතිරි පද දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. කායික උපඝාතිකය යනු ශික්ෂාපද නොහික්මීම නිසා සිදුවන හානියයි; විනාශ කිරීම යනු අර්ථයයි. ඉතිරි දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. කායික මිච්ඡාජීවය යනු තහනම් කරන ලද වෙදකම් කිරීම, තෙල් පිසීම, බෙහෙත් පැන් පිසීම ආදියයි. වාචසික මිච්ඡාජීවය යනු ගිහියන්ගේ පණිවිඩ භාර ගැනීම සහ ඒවා දැනුම් දීම ආදියයි. කායික-වාචසික යනු ඒ දෙකමය. ඉතිරිය තජ්ජනීය කර්මයෙහි දැක්වූ පරිදිම වේ.

---

ปพฺพาชนียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

පබ්බාජනීය කර්ම කථාව නිම විය.

---

ปฏิสารณียกมฺมกถา

පටිසාරණීය කර්ම කථාව

---

๓๓. สุธมฺมวตฺถุสฺมึ ปน – อนปโลเกตฺวาติ น อาปุจฺฉิตฺวา. เอตทโวจาติ กึ เต คหปติ เถรานํ ปฏิยตฺตนฺติ สพฺพํ วิวราเปตฺวา ทิสฺวา เอตํ อโวจ. เอกา จ โข อิธ นตฺถิ ยทิทํ ติลสํคุฬิกาติ ยา อยํ ติลสกฺขลิกา นาม วุจฺจติ, สา นตฺถีติ อตฺโถ. ตสฺส กิร คหปติโน [Pg.4] วํเส อาทิมฺหิ เอโก ปูวิโย อโหสิ. เตน นํ เถโร ชาติยา ขุํเสตุกาโม เอวมาห. ยเทว กิญฺจีติ เอวํ พหุํ พุทฺธวจนํ รตนํ ปหาย กิญฺจิเทว ติลสํคุฬิกาวจนํ ภาสิตํ. กุกฺกุฏโปตกอุทาหรเณน อิทํ ทสฺเสติ ‘‘ยถา โส เนว กากวสฺสิตํ น กุกฺกุฏวสฺสิตํ อกาสิ, เอวํ ตยาปิ เนว ภิกฺขุวจนํ น คิหิวจนํ วุตฺต’’นฺติ.

33. සුධම්ම වස්තුවෙහි 'අනපලෝකේත්වා' යනු නොවිමසා යන්නයි. 'ඒතදවෝච' යනු "ගෘහපතිය, ඔබ තෙරුන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් පිළියෙළ කළේ කුමක්ද?" යැයි සියල්ල විවෘත කරවා බලා මෙය පැවසීය යන්නයි. 'එකා ච ඛෝ ඉධ නත්ථි යදිදං තිලසංගුළිකා' යනු තල ගුළිය (තිලසක්ඛලිකා) නමින් හඳුන්වන දේ මෙහි නැත යනු අර්ථයයි. ඒ ගෘහපතියාගේ පෙළපතේ ආරම්භයේ එක්තරා කැවුම් සාදන්නෙකු සිටි බව කියැවේ. එබැවින් ඔහුට ජාතියෙන් නින්දා කරනු කැමති තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. 'යදේව කිඤ්චි' යනු මෙතරම් වූ බුද්ධ වචන රත්නයන් අතහැර ඉතා සුළු වූ තල ගුළියක් වැනි වචනයක් ප්‍රකාශ කළ බවයි. කුකුළු පැටවෙකුගේ උදාහරණයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ "යම් සේ එම පැටවා කපුටෙකු මෙන් හෝ කුකුළෙකු මෙන් හෝ හඬ නොනැගුවේ ද, එසේම ඔබ වහන්සේ ද භික්ෂු වචනයක් හෝ ගිහි වචනයක් හෝ නොපැවසූහ" යන්නයි.

---

ปฏิสารณียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

පටිසාරණීය කර්ම කථාව නිම විය.

---

อธมฺมกมฺมาทิทฺวาทสกกถา

අධර්ම කර්ම ආදී ද්වාදසක කථාව

---

๓๗. อสมฺมุขา กตนฺติอาทโย ติกา วุตฺตปฺปการา เอว.

37. 'අසම්මුඛා කතං' ආදී තිකයන් පෙර විස්තර කළ ආකාරයටම වේ.

---

๓๙. องฺคสมนฺนาคโม ปุริเมหิ อสทิโส. ตตฺถ ยถา ลาภํ น ลภนฺติ; เอวํ ปริสกฺกนฺโต ปรกฺกมนฺโต อลาภาย ปริสกฺกติ นาม. เอส นโย อนตฺถาทีสุ. ตตฺถ อนตฺโถติ อตฺถภงฺโค. อนาวาโสติ ตสฺมึ ฐาเน อวสนํ. คิหีนํ พุทฺธสฺส อวณฺณนฺติ คิหีนํ สนฺติเก พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ. ธมฺมิกํ ปฏิสฺสวํ น สจฺจาเปตีติ ยถา สจฺโจ โหติ, เอวํ น กโรติ; วสฺสาวาสํ ปฏิสฺสุณิตฺวา น คจฺฉติ, อญฺญํ วา เอวรูปํ กโรติ. ปญฺจนฺนํ ภิกฺขเวติอาทิ เอกงฺเคนปิ กมฺมารหภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถญฺเจว, ตชฺชนีเย จ วุตฺตนยเมว.

39. අංගයන්ගෙන් සමන්විත වීම පිළිබඳ මෙම විස්තරය පෙර සඳහන් කළ කරුණුවලට වඩා වෙනස් වේ. එහි යම් ආකාරයකින් උත්සාහ කළහොත් ලාභයක් නොලැබේ ද, එම ලාභ නොලැබෙන ආකාරයෙන් උත්සාහ කරන්නා වූ හෝ වෙහෙසෙන්නා වූ මහණ තෙමේ ‘අලාභය පිණිස වෙහෙසෙන්නා’ (අලාභාය පරිසක්කති) නමින් හැඳින්වේ. අනත්ථ ආදී පදයන්හි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහි ‘අනත්ථ’ යනු යහපතෙහි හෝ දියුණුවෙහි විනාශයයි. ‘අනාවාස’ යනු එම ස්ථානයෙහි වාසය කිරීමට නොහැකි වීමයි. ‘ගිහීනං බුද්ධස්ස අවණ්ණං’ යනු ගිහියන් සමීපයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අගුණය (අගුණ ප්‍රකාශ කිරීම) කීමයි. ‘ධම්මිකං පටිස්සවං න සච්චාපේති’ යනු යම් පොරොන්දුවක් සත්‍ය වන ආකාරයෙන් ක්‍රියා නොකිරීමයි; එනම් වස් විසීමට පොරොන්දු වී එහි නොයෑම හෝ ඒ හා සමාන වෙනත් පොරොන්දුවක් කඩ කිරීමයි. ‘පඤ්චන්නං භික්ඛවේ’ යනාදී පාඨය එක් අංගයකින් වුවද විනය කර්මයකට සුදුසු බව පෙන්වීම සඳහා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙහි ඉතිරි පදයන් පැහැදිලි අර්ථ ඇති අතර, තජ්ජනීය කර්මයෙහි සඳහන් කළ ක්‍රමයම මෙහිද අදාළ වේ.

---

อธมฺมกมฺมาทิทฺวาทสกกถา นิฏฺฐิตา.

අධර්ම කර්ම ආදී දොළොස් වැදෑරුම් කථාව නිම කරන ලදී.

---

อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺเขปนียกมฺมกถา

ඇවැත් නොදැකීම නිසා කරනු ලබන උක්ඛේපනීය කර්ම කථාව.

---

๔๖. ฉนฺนวตฺถุสฺมึ – อาวาสปรมฺปรญฺจ ภิกฺขเว สํสถาติ สพฺพาวาเสสุ อาโรเจถ.

46. ඡන්න භික්ෂුවගේ වස්තුවෙහි - ‘මහණෙනි, වාසස්ථාන පරම්පරාවටම (පිළිවෙළින්) දන්වන්න’ යනු සියලුම ආරාමයන්හි දන්වන්න යන අර්ථයයි.

---

๕๐. ภณฺฑนการโกติอาทีสุ ภณฺฑนาทิปจฺจยา อาปนฺนํ อาปตฺตึ โรเปตฺวา ตสฺสา อทสฺสเนเยว กมฺมํ กาตพฺพํ. ติกา วุตฺตปฺปการา เอว.

50. ‘භණ්ඩනකාරකෝ’ යනාදී පදයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: කලහ ආදී හේතූන් නිසා සිදු වූ ඇවතක් පිට පටවා (චෝදනා කොට), එය නොදැකීම (පිළිනොගැනීම) නිසාම එම උක්ඛේපනීය කර්මය කළ යුතුය. ත්‍රික (තික) ප්‍රභේදයන් කලින් විස්තර කළ ආකාරයටම වේ.

---

๕๑. สมฺมาวตฺตนายํ ปเนตฺถ เตจตฺตาลีส วตฺตานิ. ตตฺถ น อนุทฺธํเสตพฺโพติ น โจเทตพฺโพ. น ภิกฺขุ ภิกฺขูหีติ อญฺโญ ภิกฺขุ อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ น ภินฺทิตพฺโพ. น คิหิทฺธโชติ โอทาตวตฺถานิ อจฺฉินฺนทสปุปฺผทสานิ จ น ธาเรตพฺพานิ. น ติตฺถิยทฺธโชติ กุสจีราทีนิ น ธาเรตพฺพานิ. น อาสาเทตพฺโพติ น อปสาเทตพฺโพ. อนฺโต วา พหิ วาติ วิหารสฺส อนฺโต วา พหิ วา. น ติตฺถิยาทิปทตฺตยํ อุตฺตานเมว[Pg.5]. เสสํ สพฺพํ ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วณฺณยิสฺสาม. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตนยเมว. อาปตฺติยา อปฺปฏิกมฺเม อุกฺเขปนียกมฺมํ อิมินา สทิสเมว.

51. මෙහි නිවැරදි පැවැත්ම (සම්මාවත්තනය) පිළිබඳව වත් හතළිස් තුනක් (43) වේ. එහි ‘න අනුද්ධංසේතබ්බෝ’ යනු චෝදනා නොකළ යුතුය යන්නයි. ‘න භික්ඛු භික්ඛූහි’ යනු වෙනත් භික්ෂුවකගෙන් අනෙක් භික්ෂූන් වෙන් නොකළ යුතුය යන්නයි. ‘න ගිහිද්ධජෝ’ යනු ගිහි වස්ත්‍ර වූ සුදු රෙදි හෝ නොකැපූ දාවල් සහිත වස්ත්‍ර (මල් සහිත රෙදි) නොදැරිය යුතුය යන්නයි. ‘න තිත්ථියද්ධජෝ’ යනු කුස තණ සිවුරු ආදිය නොදැරිය යුතුය යන්නයි. ‘න ආසාදේතබ්බෝ’ යනු බැහැර නොකළ යුතුය (පන්නා නොදැමිය යුතුය). ‘අන්තෝ වා බහි වා’ යනු විහාරය ඇතුළත හෝ පිටත වේ. ‘න තිත්ථියාති’ පද තුන පැහැදිලි අර්ථ සහිතය. ඉතිරි සියල්ල පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි විස්තර කරන්නෙමු. සෙසු කරුණු තජ්ජනීය කර්මයෙහි සඳහන් කළ පරිදිම වේ. ඇවැත් පිළියම් නොකිරීම (අප්පටිකම්ම) නිසා කරනු ලබන උක්ඛේපනීය කර්මය ද මෙයට සමාන වේ.

---

๖๕. อริฏฺฐวตฺถุ ขุทฺทกวณฺณนายํ วุตฺตํ. ‘‘ภณฺฑนการโก’’ติอาทีสุ ยํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย ภณฺฑนาทีนิ กโรติ, ตสฺสา อปฺปฏินิสฺสคฺเคเยว กมฺมํ กาตพฺพํ. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตนยเมว. สมฺมาวตฺตนายมฺปิ หิ อิธ เตจตฺตาลีสํเยว วตฺตานีติ.

65. අරිට්ඨ භික්ෂුවගේ කතාව ඛුද්දක වර්ණනාවෙහි මා විසින් පවසන ලදී. ‘භණ්ඩනකාරකෝ’ යනාදී පදයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: යම් දෘෂ්ටියක් නිසා කලහ ආදිය සිදු කරයිද, එම දෘෂ්ටිය අත් නොහැරීම නිසාම (අප්පටිනිස්සග්ග) කර්මය කළ යුතුය. ඉතිරි සියල්ල තජ්ජනීය කර්මයෙහි කී පරිදිම වේ. මෙහි සම්මාවත්තනයෙහි ද වත් හතළිස් තුනක්ම වන බව දැනගත යුතුය.

---

อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺเขปนียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

ඇවැත් නොදැකීම නිසා කරනු ලබන උක්ඛේපනීය කර්ම කථාව නිම කරන ලදී.

---

กมฺมกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

කර්මක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

---

๒. ปาริวาสิกกฺขนฺธกํ

2. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකය.

---

ปาริวาสิกวตฺตกถา

පාරිවාසික වත් කථාව.

---

๗๕. ปาริวาสิกกฺขนฺธเก [Pg.6] – ปาริวาสิกาติ ปริวาสํ ปริวสนฺตา. ตตฺถ จตุพฺพิโธ ปริวาโส – อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส, สโมธานปริวาโสติ. เตสุ ‘‘โย, ภิกฺขเว, อญฺโญปิ อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, ตสฺส จตฺตาโร มาเส ปริวาโส ทาตพฺโพ’’ติ (มหาว. ๘๖) เอวํ มหาขนฺธเก วุตฺโต ติตฺถิยปริวาโส อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส นาม. ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ วุตฺตเมว. อยํ ปน อิธ อนธิปฺเปโต. เสสา ตโย เยน สงฺฆาทิเสสาปตฺติ อาปนฺนา เจว โหติ ปฏิจฺฉาทิตา จ, ตสฺส ทาตพฺพา. เตสุ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ สมุจฺจยกฺขนฺธเก วกฺขาม. เอเต ปน อิธ อธิปฺเปตา. ตสฺมา เอเตสุ ยํกิญฺจิ ปริวาสํ ปริวสนฺตา ‘‘ปาริวาสิกา’’ติ เวทิตพฺพา.

75. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ‘පාරිවාසිකා’ යනු පිරිවෙස් (පරිවාසා) රකින භික්ෂූන්ය. එහි පිරිවෙස් සතර ආකාරය: අප්පටිච්ඡන්න පරිවාසය, පටිච්ඡන්න පරිවාසය, සුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යනුවෙනි. ඔවුන් අතරින්, ‘මහණෙනි, යම් අන්‍ය තීර්ථක වූවෙක් මේ සසුනෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව කැමති වේ නම්, ඔහුට සිව්මසක් පිරිවෙස් දිය යුතුය’ යනුවෙන් මහාක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ තීර්ථක පරිවාසය ‘අප්පටිච්ඡන්න පරිවාසය’ නමින් හැඳින්වේ. එහි කිවයුතු යමක් වේ නම් එය පවසා ඇත. එහෙත් එය මෙහි (මෙම පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි) අදහස් නොකෙරේ. යම් භික්ෂුවකට සංඝාදිසේස ඇවතක් පැමිණ එය වසා තැබුවේද (පටිච්ඡාදිත), ඔහුට දිය යුතු ඉතිරි පිරිවෙස් වර්ග තුන මෙහි අදහස් කෙරේ. ඒවා පිළිබඳ විස්තර සමුච්චයක්ඛන්ධකයෙහි පවසන්නෙමු. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකයෙහි අදහස් කරන්නේ මෙම පිරිවෙස් වර්ග තුනයි. එබැවින් මෙම තුනෙන් යම් පිරිවෙසක් රකින භික්ෂූහු ‘පාරිවාසික’ යැයි දත යුත්තාහ.

---

ปกตตฺตานํ ภิกฺขูนนฺติ ฐเปตฺวา นวกตรํ ปาริวาสิกํ อวเสสานํ อนฺตมโส มูลายปฏิกสฺสนารหาทีนมฺปิ. อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานนฺติ ยํ เต อภิวาทนาทึ กโรนฺติ, ตํ สาทิยนฺติ, สมฺปฏิจฺฉนฺติ; น ปฏิกฺขิปนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺถ สามีจิกมฺมนฺติ ฐเปตฺวา อภิวาทนาทีนิ อญฺญสฺส อนุจฺฉวิกสฺส พีชนวาตทานาทิโน อาภิสมาจาริกสฺเสตํ อธิวจนํ. อาสนาภิหารนฺติ อาสนสฺส อภิหรณํ, อาสนํ คเหตฺวา อภิคมนํ ปญฺญาปนเมว วา. เสยฺยาภิหาเรปิ เอเสว นโย. ปาโททกนฺติ ปาทโธวนอุทกํ. ปาทปีฐนฺติ โธตปาทฏฺฐปนกํ. ปาทกถลิกนฺติ อโธตปาทฏฺฐปนกํ ปาทฆํสนํ วา. อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ สทฺธิวิหาริกานมฺปิ สาทิยนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว, ตสฺมา เต วตฺตพฺพา – ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, มยฺหํ วตฺตํ มา กโรถ, มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉถา’’ติ. สเจ สทฺธาปพฺพชิตา กุลปุตฺตา ‘‘ตุมฺเห, ภนฺเต, ตุมฺหากํ วินยกมฺมํ กโรถา’’ติ วตฺวา วตฺตํ กโรนฺติ, คามปฺปเวสนมฺปิ อาปุจฺฉนฺติเยว, วาริตกาลโต ปฏฺฐาย อนาปตฺติ. มิถุ ยถาวุฑฺฒนฺติ ปาริวาสิกภิกฺขูนํ อญฺญมญฺญํ โย โย วุฑฺโฒ เตน เตน นวกตรสฺส สาทิตุํ.

‘පකතත්තානං භික්ඛූනං’ යනු නවක පාරිවාසික භික්ෂුව හැර ඉතිරි වූ, අවම වශයෙන් මූලායපටිකස්සනාවට සුදුසු භික්ෂූන්ගේ පවා වැඳීම්, දැක පෙරගමන් කිරීම් ආදියයි. ‘අභිවාදනපච්චුට්ඨානං’ යනු ඔවුන් යම් වැඳීමක් ආදිය කරත් නම්, එය සතුටින් පිළිගැනීම මිස ප්‍රතික්ෂේප නොකිරීමයි. එහි ‘සාමීචිකම්ම’ යනු වැඳීම් ආදිය හැර, අත්වාත් දීම, පවන් සැලීම වැනි අනෙකුත් සුදුසු ආචාර විධි සඳහා භාවිතා වන නමකි. ‘ආසනාභිහාර’ යනු අසුන් පැනවීම හෝ අසුන් ගෙන ගොස් දීමයි. සෙය්‍යාභිහාරයෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ. ‘පාදෝදක’ යනු පා සෝදන ජලයයි. ‘පාදපීඨ’ යනු සෝදන ලද පා තබන පීඨයයි. ‘පාදකථලික’ යනු නොසෝදන ලද පා තබන ගල් පුවරුව හෝ පය පිරිමදින උපකරණයයි. ‘ආපත්ති දුක්කටස්ස’ යනු සද්ධිවිහාරිකයන් පවා කරනු ලබන වැඳීම් ආදිය පිළිගන්නා පාරිවාසික භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. එබැවින් ඔහු ඔවුන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘මම විනය කර්මයක් (පිරිවෙස්) රකිමි, මට වත් නොකරන්න, ගමට යන විට මගෙන් අවසර නොඅසන්න.’ ඉදින් ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයන් ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ ඔබගේ විනය කර්මය කරගන්න’ යැයි පවසා දිගටම වත් කරත් නම්, ගමට යන විට අවසර අසත් නම්, එසේ වළක්වා ඇති බැවින් ඔහුට ඇවැත් නොවේ. ‘මිථු යථාවුඩ්ඪං’ යනු පිරිවෙස් රකින භික්ෂූන් අතර ඔවුනොවුන්ගේ ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය අනුව වැඳීම් ආදිය පිළිගැනීමට අවසර තිබීමයි.

---

ปญฺจ [Pg.7] ยถาวุฑฺฒนฺติ ปกตตฺเตหิปิ สทฺธึ วุฑฺฒปฏิปาฏิยา เอว. ตสฺมา ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน หตฺถปาเส นิสีทิตุํ วฏฺฏติ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘ปาฬิยา อนิสีทิตฺวา ปาฬึ วิหาย หตฺถปาสํ อมุญฺจนฺเตน นิสีทิตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. ปาริสุทฺธิอุโปสเถ กรียมาเน สงฺฆนวกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ตตฺเถว นิสินฺเนน อตฺตโน ปาฬิยา ปาริสุทฺธิอุโปสโถ กาตพฺโพ. ปวารณายปิ สงฺฆนวกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ตตฺเถว นิสินฺเนน อตฺตโน ปาฬิยา ปวาเรตพฺพํ. สงฺเฆน ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ภาชียมานํ วสฺสิกสาฏิกมฺปิ อตฺตโน ปตฺตฏฺฐาเน คเหตุํ วฏฺฏติ.

‘පඤ්ච යථාවුඩ්ඪං’ යනු පකතත්ත භික්ෂූන් සමඟ වුවද ජ්‍යෙෂ්ඨත්ව පිළිවෙළටම පස් වැදෑරුම් කරුණක් අනුමත කර ඇති බවයි. එබැවින් පාතිමොක්ඛය උදෙසන විට හත්ථපාසයෙහි හිඳීම සුදුසුය. මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වන්නේ ‘පිළිවෙළින් (පේළියට) නොසිට පිළිවෙළ අතහැර වුවද හත්ථපාසය අත් නොහැර හිඳගත යුතු’ බවයි. පාරිසුද්ධි උපෝසථය කරන විට සංඝයාගේ නවක ස්ථානයෙහි හිඳ, එහිම සිට තමාගේ වාරය අනුව පාරිසුද්ධිය ප්‍රකාශ කළ යුතුය. පවාරණයෙහි ද සංඝ නවක ස්ථානයෙහි හිඳ තමාගේ වාරයට පවාරණය කළ යුතුය. සංඝයා විසින් ගෙඩිය (ඝණ්ඨාරය) ගසා බෙදා දෙනු ලබන වැසි සළු (වස්සිකසාටික) පවා තමාගේ ජ්‍යෙෂ්ඨත්ව පිළිවෙළට අනුව ලබා ගැනීම සුදුසුය.

---

โอโณชนนฺติ วิสฺสชฺชนํ วุจฺจติ. สเจ หิ ปาริวาสิกสฺส ทฺเว ตีณิ อุทฺเทสภตฺตาทีนิ ปาปุณนฺติ, อญฺญา จสฺส ปุคฺคลิกภตฺตปจฺจาสา โหติ, ตานิ ปฏิปาฏิยา คเหตฺวา ‘‘ภนฺเต, เหฏฺฐา คาเหถ, อชฺช มยฺหํ ภตฺตปจฺจาสา อตฺถิ, สฺเว คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺวา วิสฺสชฺเชตพฺพานิ. เอวํ ตานิ ปุนทิวเสสุ คณฺหิตุํ ลภติ. ปุนทิวเส สพฺพปฐมํ เอตสฺส ทาตพฺพนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ยทิ ปน น คณฺหาติ น วิสฺสชฺเชติ, ปุนทิวเส น ลภติ, อิทํ โอโณชนํ นาม ปาริวาสิกสฺเสว โอทิสฺส อนุญฺญาตํ. กสฺมา? ตสฺส หิ สงฺฆนวกฏฺฐาเน นิสินฺนสฺส ภตฺตคฺเค ยาคุขชฺชกาทีนิ ปาปุณนฺติ วา น วา, ตสฺมา โส ‘‘ภิกฺขาหาเรน มา กิลมิตฺถา’’ติ อิทมสฺส สงฺคหกรณตฺถาย โอทิสฺส อนุญฺญาตํ.

'ඔණෝජන' යනු අත්හැරීමයි. ඉදින් පාරිවාසික භික්ෂුවකට උද්දේසභක්ත ආදී දෙකක් හෝ තුනක් ලැබෙන්නේ නම් සහ ඔහුට වෙනත් පෞද්ගලික දානයක බලාපොරොත්තුවක් ඇත්නම්, ඒවා පිළිවෙළින් ගෙන ''ස්වාමීනි, මට පහළින් සිටින අයට දෙන්න, අද මට දානයක් තිබේ, හෙට ගන්නෙමි'' යි පවසා අත්හැරිය යුතුය. මෙසේ කළ විට ඒවා පසු දිනවලදී ලබා ගැනීමට ඔහුට අවස්ථාව ලැබේ. පසු දින සැමටම ප්‍රථමයෙන් ඔහුට දානය දිය යුතු බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ. ඉදින් නොගන්නේ නම් හෝ අත්නොහරින්නේ නම් පසු දින නොලැබේ. මෙම 'ඔණෝජනය' පාරිවාසික භික්ෂුව උදෙසාම අනුදැන වදාරන ලද්දකි. එයට හේතුව කුමක්ද? සංඝයාගේ කෙළවර අසුන් ගන්නා ඔහුට දාන ශාලාවේදී කැඳ, කැවිලි ආදිය ලැබෙන්නට හෝ නොලැබෙන්නට ඉඩ ඇත. එබැවින් ඔහු පිණ්ඩපාතය නිසා පීඩාවට පත් නොවිය යුතුය යන අදහසින් ඔහුට සංග්‍රහ කිරීම පිණිස මෙය විශේෂයෙන් අනුදැන වදාරන ලදී.

---

ภตฺตนฺติ อาคตาคเตหิ วุฑฺฒปฏิปาฏิยา คเหตฺวา คนฺตพฺพํ วิหาเร สงฺฆสฺส จตุสฺสาลภตฺตํ, เอตํ ยถาวุฑฺฒํ ลภติ. ปาฬิยา ปน คนฺตุํ วา ฐาตุํ วา น ลภติ, ตสฺมา ปาฬิโต โอสกฺกิตฺวา หตฺถปาเส ฐิเตน หตฺถํ ปสาเรตฺวา ยถา เสโน นิปติตฺวา คณฺหาติ, เอวํ คณฺหิตพฺพํ. อารามิกสมณุทฺเทเสหิ อาหราเปตุํ น ลภติ. สเจ สยเมว อาหรนฺติ, วฏฺฏติ. รญฺโญ มหาเปฬภตฺเตปิ เอเสว นโย. จตุสฺสาลภตฺเต ปน สเจ โอโณชนํ กตฺตุกาโม โหติ, อตฺตโน อตฺถาย อุกฺขิตฺเต ปิณฺเฑ ‘‘อชฺช เม ภตฺตํ อตฺถิ, สฺเว คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺตพฺพํ. ปุนทิวเส ทฺเว ปิณฺเฑ ลภตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. อุทฺเทสภตฺตาทีนิปิ ปาฬิโต โอสกฺกิตฺวาว คเหตพฺพานิ. ยตฺถ ปน นิสีทาเปตฺวา ปริวิสนฺติ, ตตฺถ สามเณรานํ เชฏฺฐเกน ภิกฺขูนํ สงฺฆนวเกน หุตฺวา นิสีทิตพฺพํ.

'භක්ත' යනු පැමිණෙන පැමිණෙන භික්ෂූන් විසින් වැඩිමහල් පිළිවෙළට ගෙන යා යුතු විහාරයෙහි සංඝයා සතු චතුස්සාලා භක්තයයි. එය ඔහුට ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය අනුව ලැබේ. එහෙත් ඔහුට පේළියේ ගමන් කිරීමට හෝ සිටීමට අවසර නැත. එබැවින් පේළියෙන් බැහැරව හත්පසක (අතක දුරින්) සිට උකුස්සෙකු පැමිණ ගොදුරක් ගන්නාක් මෙන් අත දිගු කොට දානය ගත යුතුය. ආරාමිකයන් හෝ සාමණේරයන් ලවා දානය ගෙන්වා ගැනීමට ඔහුට අවසර නැත. ඉදින් ඔවුන් ස්වකැමැත්තෙන් ගෙනැත් දෙන්නේ නම් එය සුදුසුය. රජුගේ මහා පෙළ භක්තයෙහි (කූඩවල බහා දෙන දානයෙහි) ද මෙම ක්‍රමයම වේ. චතුස්සාලා භක්තයෙහිදී ඉදින් අත්හැරීමට (ඔණෝජන කිරීමට) කැමති නම්, තමා වෙනුවෙන් දානය බෙදන කල්හි ''අද මට දානය තිබේ, හෙට ගන්නෙමි'' යි කිව යුතුය. එවිට පසු දින කොටස් දෙකක් ලැබෙන බව මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වේ. උද්දේසභක්ත ආදිය ද පේළියෙන් බැහැරවම ගත යුතුය. යම් තැනක හිඳුවා දානය පූජා කරන්නේ නම්, එහිදී සාමණේරයන්ට වඩා වැඩිමහල් ලෙසත්, භික්ෂූන් අතර සංඝ නවකයා ලෙසත් අසුන් ගත යුතුය.

---

๗๖. อิทานิ [Pg.8] ยา อยํ สมฺมาวตฺตนา วุตฺตา, ตตฺถ น อุปสมฺปาเทตพฺพนฺติ อุปชฺฌาเยน หุตฺวา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ; วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปน อุปสมฺปาเทตุํ วฏฺฏติ. อาจริเยน หุตฺวาปิ กมฺมวาจา น สาเวตพฺพา, อญฺญสฺมึ อสติ วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา สาเวตุํ วฏฺฏติ. น นิสฺสโยติ อาคนฺตุกานํ นิสฺสโย น ทาตพฺโพ. เยหิปิ ปกติยาว นิสฺสโย คหิโต, เต วตฺตพฺพา – ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, อสุกตฺเถรสฺส นาม สนฺติเก นิสฺสยํ คณฺหถ, มยฺหํ วตฺตํ มา กโรถ, มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉถา’’ติ. สเจ เอวํ วุตฺเตปิ กโรนฺติเยว, วาริตกาลโต ปฏฺฐาย กโรนฺเตสุปิ อนาปตฺติ.

76. දැන් පවසන ලද මෙම නිවැරදි පැවැත්ම (සම්මාවත්තනාව) පිළිබඳව: උපසම්පදා නොකළ යුතුය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ උපාධ්‍යායවරයෙකු වී උපසම්පදා නොකළ යුතු බවයි. එහෙත් පිරිවෙත් රැකීම (වත්ත) තාවකාලිකව නවත්වා උපසම්පදා කිරීම සුදුසුය. ආචාර්යවරයෙකු වී කර්මවාක්‍යය ද නොසජ්ඣායනා කළ යුතුය. වෙනත් අයෙකු නොමැති කල්හි වත්ත නවත්වා කර්මවාක්‍යය සජ්ඣායනා කිරීම සුදුසුය. නිශ්‍රය (නිස්සය) නොදිය යුතුය යන්නෙන් ආගන්තුක භික්ෂූන්ට නිශ්‍රය නොදිය යුතු බව කියවේ. යම් භික්ෂූන් පූර්වයේදීම නිශ්‍රය ගෙන ඇත්නම්, ඔවුන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ''මම විනය කර්මයක් (පරිවාසය) සිදු කරමි, අසවල් ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙතින් නිශ්‍රය ගන්න, මට වත්පිළිවෙත් නොකරන්න, ගමට පිවිසීම සඳහා මගෙන් අවසර නොඅසන්න.'' මෙසේ කී පසුවත් ඔවුන් වත්පිළිවෙත් කරන්නේ නම්, වැළැක්වූ අවස්ථාවේ සිට ඔවුන් එසේ කළ ද ඔහුට ඇවැත් නොවේ.

---

น สามเณโรติ อญฺโญ สามเณโร น คเหตพฺโพ. อุปชฺฌํ ทตฺวา คหิตสามเณราปิ วตฺตพฺพา – ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, มยฺหํ วตฺตํ มา กโรถ, มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉถา’’ติ. สเจ เอวํ วุตฺเตปิ กโรนฺติเยว, วาริตกาลโต ปฏฺฐาย กโรนฺเตสุปิ อนาปตฺติ. ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติ นาม อาธิปจฺจฏฺฐานภูตาติ ปฏิกฺขิตฺตา, ตสฺมา ภิกฺขุสงฺฆสฺส วตฺตพฺพํ – ‘‘ภนฺเต, อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, ภิกฺขุโนวาทกํ ชานาถา’’ติ, ปฏิพลสฺส วา ภิกฺขุสฺส ภาโร กาตพฺโพ. อาคตา ภิกฺขุนิโย ‘‘สงฺฆสนฺติกํ คจฺฉถ, สงฺโฆ โว โอวาททายกํ ชานิสฺสตี’’ติ วา ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, อสุกภิกฺขุสฺส นาม สนฺติกํ คจฺฉถ, โส โว โอวาทํ ทสฺสตี’’ติ วา วตฺตพฺพา.

'සාමණේරයන් නොගත යුතුය' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අලුතින් සාමණේරයන් පිළි නොගත යුතු බවයි. තමා උපාධ්‍යාය වී පැවිදි කළ සාමණේරයන්ට ද මෙසේ කිව යුතුය: ''මම විනය කර්මයක් සිදු කරමි, මට වත්පිළිවෙත් නොකරන්න, ගමට පිවිසීමට මගෙන් අවසර නොඅසන්න.'' මෙසේ කී පසුවත් ඔවුන් වත්පිළිවෙත් කරන්නේ නම්, වැළැක්වූ අවස්ථාවේ සිට ඔහුට ඇවැත් නොවේ. භික්ෂුණී අවවාදක සම්මුතිය යනු අධිපතිභාවයට (නායකත්වයට) අයත් කරුණක් බැවින් එය තහනම් කර ඇත. එබැවින් භික්ෂු සංඝයාට මෙසේ කිව යුතුය: ''ස්වාමීනි, මම විනය කර්මයක් සිදු කරමි, භික්ෂුණී අවවාදක නම දැනගන්න (වෙනත් නමක් පත් කරගන්න).'' නැතහොත් ඒ සඳහා සුදුසු වෙනත් භික්ෂුවකට එම වගකීම පැවරිය යුතුය. තමා වෙත පැමිණෙන භික්ෂුණීන්ට, ''සංඝයා වෙත යන්න, සංඝයා වහන්සේ ඔබලාට අවවාද දෙන භික්ෂුව තෝරා දෙනු ඇත'' කියා හෝ ''මම විනය කර්මයක් සිදු කරමි, අසවල් භික්ෂුව වෙත යන්න, උන්වහන්සේ ඔබලාට අවවාද දෙනු ඇත'' කියා හෝ පැවසිය යුතුය.

---

สา อาปตฺตีติ สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา ปริวาเส ทินฺเน สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ นาปชฺชิตพฺพา. อญฺญา วา ตาทิสิกาติ กายสํสคฺคาทิครุกาปตฺติ. ตโต วา ปาปิฏฺฐตราติ ปาราชิกาปตฺติ; สตฺตสุ หิ อาปตฺตีสุ ทุพฺภาสิตาปตฺติ ปาปิฏฺฐา; ทุกฺกฏาปตฺติ ปาปิฏฺฐตรา; ทุกฺกฏาปตฺติ ปาปิฏฺฐา, ปาฏิเทสนียาปตฺติ ปาปิฏฺฐตราติ เอวํ ปาจิตฺติยถุลฺลจฺจยสงฺฆาทิเสสปาราชิกาปตฺตีสุ นโย เนตพฺโพ. ตาสํ วตฺถูสุปิ ทุพฺภาสิตวตฺถุ ปาปิฏฺฐํ, ทุกฺกฏวตฺถุ ปาปิฏฺฐตรนฺติ ปุริมนเยเนว เภโท เวทิตพฺโพ. ปณฺณตฺติวชฺชสิกฺขาปเท ปน วตฺถุปิ อาปตฺติปิ ปาปิฏฺฐา. โลกวชฺเช อุภยมฺปิ ปาปิฏฺฐตรํ.

'එම ඇවැත' යනු ශුක්‍ර විමෝචන ඇවැත සඳහා පරිවාසය ලබා සිටියදී නැවත එම ඇවැතට පත් නොවිය යුතුය යන්නයි. 'වෙනත් එවැනිම' යනු කායසංසග්ග ආදී ගරුක ඇවැත්ය. 'ඊට වඩා නපුරු' යනු පාරාජිකා ඇවැතයි. සප්තවිධ ඇවැත් අතරින් දුබ්භාසිත ඇවැතට වඩා දුක්කට ඇවැත නපුරුය. දුක්කට ඇවැතට වඩා පාටිදේසනීය ඇවැත නපුරුය. මේ ආකාරයට පාචිත්තිය, ථුල්ලච්චය, සංඝාදිසේස සහ පාරාජිකා ඇවැත් දක්වා වූ පිළිවෙළ තේරුම් ගත යුතුය. ඒවායේ වස්තූන් අතර ද දුබ්භාසිත වස්තුවට වඩා දුක්කට වස්තුව නපුරුය යනුවෙන් පෙර පරිදිම වෙනස වටහා ගත යුතුය. පණ‍්ණත්තිවජ්ජ (පැනවීමක් උල්ලංඝනය කිරීමේ) ශික්ෂා පදවල වස්තුව මෙන්ම ඇවැත ද නපුරු වන අතර, ලෝකවජ්ජ (ලෝක සම්මත අකුසල) ශික්ෂා පදවල ඒ දෙකම වඩාත් නපුරු වේ.

---

กมฺมนฺติ ปริวาสกมฺมวาจา วุจฺจติ. ตํ กมฺมํ ‘‘อกตํ ทุกฺกฏ’’นฺติอาทีหิ วา ‘‘กึ อิทํ กมฺมํ นาม กสิกมฺมํ โครกฺขกมฺม’’นฺติอาทีหิ วา วจเนหิ น ครหิตพฺพํ. กมฺมิกาติ เยหิ ภิกฺขูหิ กมฺมํ กตํ, เต วุจฺจนฺติ, เต ‘‘พาลา อพฺยตฺตา’’ติอาทีหิ วจเนหิ น ครหิตพฺพา. น [Pg.9] สวจนียํ กาตพฺพนฺติ ปลิโพธตฺถาย วา ปกฺโกสนตฺถาย วา สวจนียํ น กาตพฺพํ, ปลิโพธตฺถาย หิ กโรนฺโต ‘‘อหํ อายสฺมนฺตํ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ สวจนียํ กโรมิ, อิมมฺหา อาวาสา เอกปทมฺปิ มา ปกฺกามิ, ยาว น ตํ อธิกรณํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ เอวํ กโรติ. ปกฺโกสนตฺถาย กโรนฺโต ‘‘อหํ เต สวจนียํ กโรมิ, เอหิ มยา สทฺธึ วินยธรานํ สมฺมุขีภาวํ คจฺฉามา’’ติ เอวํ กโรติ; ตทุภยมฺปิ น กาตพฺพํ.

'කර්මය' යනු පරිවාස කර්මවාක්‍යයයි. එම කර්මය ''නොමනා ලෙස කරන ලද්දකි'' යි කීමෙන් හෝ ''මේ කුමන කර්මයක්ද? ගොවිතැන් කිරීමක්ද? ගවයන් පාලනය කිරීමක්ද?'' යනාදී වචනවලින් ගර්හාවට ලක් නොකළ යුතුය. 'කර්මික' යනු එම පිරිවෙත් කර්මය කළ භික්ෂූන්ය. ඔවුන්ට ''මෝඩයන්, අදක්ෂයන්'' යනාදී වචනවලින් නින්දා නොකළ යුතුය. 'සවචනීය' (දෝෂාරෝපණය කර වළක්වාලීම) නොකළ යුතුය යනු අවහිර කිරීමේ අදහසින් හෝ කැඳවාගෙන යාමේ අදහසින් දෝෂාරෝපණය නොකළ යුතුය. අවහිර කිරීමේදී, ''මම ඔබ වහන්සේට මේ කරුණ පිළිබඳව දෝෂාරෝපණය කරමි, මෙම අධිකරණය විසඳෙන තෙක් මෙම ආවාසයෙන් අඩියක්වත් පිටතට නොයන්න'' යි පවසයි. කැඳවාගෙන යාමේදී, ''මම ඔබට දෝෂාරෝපණය කරමි, මා සමඟ විනයධරයන් වෙත යමු'' යි පවසයි. මේ දෙකම ඔහු විසින් නොකළ යුතුය.

---

น อนุวาโทติ วิหาเร เชฏฺฐกฏฺฐานํ น กาตพฺพํ. ปาติโมกฺขุทฺเทสเกน วา ธมฺมชฺเฌสเกน วา น ภวิตพฺพํ. นาปิ เตรสสุ สมฺมุตีสุ เอกสมฺมุติวเสนาปิ อิสฺสริยกมฺมํ กาตพฺพํ. น โอกาโสติ ‘‘กโรตุ เม อายสฺมา โอกาสํ, อหํ ตํ วตฺตุกาโม’’ติ เอวํ ปกตตฺตสฺส โอกาโส น กาเรตพฺโพ, วตฺถุนา วา อาปตฺติยา วา น โจเทตพฺโพ, ‘‘อยํ ปุพฺเพ เต โทโส’’ติ น สาเรตพฺโพ. น ภิกฺขูหิ สมฺปโยเชตพฺพนฺติ อญฺญมญฺญํ โยเชตฺวา กลโห น กาเรตพฺโพ.

'අනුවාද නොකළ යුතුය' යන්නෙන් විහාරයෙහි නායකත්වයක් නොදැරිය යුතුය. ප්‍රාතිමෝක්ෂය උදේසන කරන්නෙකු (රක්නෙකු) හෝ ධර්මය දේශනා කිරීමට ආරාධනා කරන්නෙකු නොවිය යුතුය. තෙළෙස් වැදෑරුම් සම්මුතීන්ගෙන් එකක් මගින් හෝ කිසිදු අධිපතිභාවයක් නොකළ යුතුය. 'අවකාශ නොගත යුතුය' යනු, ''ඇවැත්නි, මට අවකාශ දෙන්න, මම ඔබට යමක් කීමට කැමැත්තෙමි'' යි පවසමින් පකතත්ත (පිරිසිදු) භික්ෂුවකගෙන් අවසර නොගත යුතුය. කරුණකින් හෝ ඇවැතකින් චෝදනා නොකළ යුතුය. ''මෙය පෙර ඔබ කළ වරදකි'' යි පවසමින් වැරදි සිහිපත් නොකළ යුතුය. 'භික්ෂූන් හා සම්බන්ධ නොකළ යුතුය' යනු භික්ෂූන් එකිනෙකා උසිගන්වා කලහ ඇති නොකළ යුතුය.

---

ปุรโตติ สงฺฆตฺเถเรน หุตฺวา ปุรโต น คนฺตพฺพํ, ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ มุญฺจิตฺวา เอกเกน คนฺตพฺพํ. นิสีทเนปิ เอเสว นโย. อาสนปริยนฺโตติ ภตฺตคฺคาทีสุ สงฺฆนวกาสนํ วุจฺจติ; สฺวาสฺส ทาตพฺโพ, ตตฺถ นิสีทิตพฺพํ. เสยฺยาปริยนฺโตติ เสยฺยานํ ปริยนฺโต, สพฺพลามกํ มญฺจปีฐํ. อยญฺหิ วสฺสคฺเคน อตฺตโน ปตฺตฏฺฐาเน เสยฺยํ คเหตุํ น ลภติ. สพฺพภิกฺขูหิ วิจินิตฺวา คหิตาวเสสา มงฺกุลคูถภริตา เวตฺตลตาทิวินทฺธา ลามกเสยฺยา อสฺส ทาตพฺพา. วิหารปริยนฺโตติ ยถา จ เสยฺยา, เอวํ วสนอาวาโสปิ วสฺสคฺเคน อตฺตโน ปตฺตฏฺฐาเน ตสฺส น วฏฺฏติ. สพฺพภิกฺขูหิ วิจินิตฺวา คหิตาวเสสา ปน รโชหตภูมิ ชตุกมูสิกภริตา ปณฺณสาลา อสฺส ทาตพฺพา. สเจ ปกตตฺตา สพฺเพ รุกฺขมูลิกา อพฺโภกาสิกา จ โหนฺติ, ฉนฺนํ น อุเปนฺติ, สพฺเพปิ เอเตหิ วิสฺสฏฺฐาวาสา นาม โหนฺติ. เตสุ ยํ อิจฺฉติ, ตํ ลภติ. วสฺสูปนายิกทิวเส ปจฺจยํ เอกปสฺเส ฐตฺวา วสฺสคฺเคน คณฺหิตุํ ลภติ. เสนาสนํ น ลภติ, นิพทฺธวสฺสาวาสิกํ เสนาสนํ คณฺหิตุกาเมน วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา คเหตพฺพํ.

සඟ තෙරණුවන්ට ඉදිරියෙන් (පරිවාසික භික්ෂුව) නොයා යුතුය. රියන් දොළසක පමණ උපචාරයක් (පරතරයක්) තබා තනිවම යා යුතුය. හිඳගැනීමේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. 'ආසන පරියන්තය' යනු භෝජන ශාලා ආදියෙහි සංඝයාගේ නවක භික්ෂුවගේ අසුනයි; ඔහුට එය දිය යුතුය, එහිම හිඳගත යුතුය. 'සෙය්‍යා පරියන්තය' යනු සේනාසන අතුරින් කෙළවර වූ ද, සියල්ලටම වඩා ලාමක වූ ද ඇඳ පුටු වේ. මෙම පරිවාසික භික්ෂුවට වස් පිළිවෙළ අනුව තමන්ට හිමි විය යුතු සේනාසනයක් ලබා ගැනීමට අවසර නැත. සියලු භික්ෂූන් විසින් තෝරාගෙන ඉතිරි වූ, මකුණු බෙටිවලින් පිරුණු, වේවැල් හෝ වැල් ආදියෙන් බැඳ ඇති ලාමක සේනාසනයක්ම මොහුට දිය යුතුය. 'විහාර පරියන්තය' යනු සේනාසනය මෙන්ම ඔහුට වසන ආවාසය ද වස් පිළිවෙළ අනුව තමන්ට හිමි විය යුතු ස්ථානයක් වීම සුදුසු නැත. සියලු භික්ෂූන් විසින් තෝරාගෙන ඉතිරි වූ, ධූවිල්ලෙන් පිරුණු, වවුලන් හා මීයන්ගෙන් පිරුණු පන්සලක් (කොළ සෙවිලි කළ කුටියක්) ඔහුට දිය යුතුය. ඉදින් සියලුම ප්‍රකෘති භික්ෂූන් වහන්සේලා වෘක්ෂමූලිකව හෝ අබ්භෝකාසිකව (එළිමහනේ) වසන්නෝ වෙත් නම්, සෙවිලි කළ ආවාසවලට නොවඩිත් නම්, ඒ සියලුම ආවාස මේ භික්ෂූන් විසින් අත්හරින ලද ඒවා වේ. ඒවා අතුරින් ඔහු රුචි කරන ස්ථානයක් ලබයි. වස් සමාදන් වන දිනයෙහි වස් පිළිවෙළට එක් පසෙක සිට පිරිකර ලබා ගැනීමට අවසර ඇත. (පොදු) සේනාසනයක් ලබා ගැනීමට අවසර නැත, නිබද්ධ වස්සාවාසික සේනාසනයක් ලබා ගැනීමට කැමති භික්ෂුව විසින් (පරිවාස) වත තබා එය ලබා ගත යුතුය.

---

เตน [Pg.10] จ โส สาทิตพฺโพติ ยํ อสฺส อาสนาทิปริยนฺตํ ภิกฺขู เทนฺติ, โส เอว สาทิตพฺโพ. ปุเรสมเณน วา ปจฺฉาสมเณน วาติ ญาติปวาริตฏฺฐาเน ‘‘เอตฺตเก ภิกฺขู คเหตฺวา อาคจฺฉถา’’ติ นิมนฺติเตน ‘‘ภนฺเต, อสุกํ นาม กุลํ ภิกฺขู นิมนฺเตสิ, เอถ ตตฺถ คจฺฉามา’’ติ เอวํ สํวิธาย ภิกฺขู ปุเรสมเณ วา ปจฺฉาสมเณ วา กตฺวา น คนฺตพฺพํ. ‘‘ภนฺเต, อสุกสฺมึ นาม คาเม มนุสฺสา ภิกฺขูนํ อาคมนํ อิจฺฉนฺติ, สาธุ วตสฺส สเจ เตสํ สงฺคหํ กเรยฺยาถา’’ติ เอวํ ปน ปริยาเยน กเถตุํ วฏฺฏติ.

ඔහු එය පිළිගත යුතුය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, භික්ෂූන් වහන්සේලා ඔහුට යම් ආසන කෙළවරක් ලබා දෙන්නේ ද, ඔහු එයම පිළිගත යුතු බවයි. 'පෙරටු භික්ෂුවක හෝ පසුපස භික්ෂුවක ලෙස නොයා යුතුය' යන්නෙන්, නෑයන් හෝ ආරාධනා කළ අය සිටින ස්ථානයක, 'මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසක් කැඳවාගෙන එන්න' යැයි ආරාධනා ලැබූ පරිවාසික භික්ෂුව විසින්, 'ස්වාමීනි, අසවල් පවුල භික්ෂූන්ට ආරාධනා කර ඇත, වඩින්න, අපි එහි යමු' යැයි මෙසේ සංවිධානය කර භික්ෂූන් පෙරටු කරගෙන හෝ පසුපසින් හෝ නොයා යුතුය. 'ස්වාමීනි, අසවල් ගමේ මිනිස්සු භික්ෂූන්ගේ වැඩමවීම කැමති වෙති, ඉදින් ඔවුන්ට සංග්‍රහයක් කරන්නේ නම් මැනවි' යැයි මෙසේ පර්යායෙන් (වක්‍රව) පැවසීම වටී.

---

น อารญฺญิกงฺคนฺติ อาคตาคตานํ อาโรเจตุํ หรายมาเนน อารญฺญิกธุตงฺคํ น สมาทาตพฺพํ. เยนาปิ ปกติยา สมาทินฺนํ, เตน ทุติยํ ภิกฺขุํ คเหตฺวา อรญฺเญ อรุณํ อุฏฺฐาเปตพฺพํ, น จ เอกเกน วตฺถพฺพํ. ตถา ภตฺตคฺคาทีสุ อาสนปริยนฺเต นิสชฺชาย หรายมาเนน ปิณฺฑปาติกธุตงฺคมฺปิ น สมาทาตพฺพํ. โย ปน ปกติยาว ปิณฺฑปาติโก ตสฺส ปฏิเสโธ นตฺถิ.

ආරණ්‍යක ධුතාංගය ගැන පවසන විට, පැමිණෙන භික්ෂූන්ට (පරිවාසය ගැන) දැන්වීමට ලැජ්ජාවෙන් ආරණ්‍යක ධුතාංගය සමාදන් නොවිය යුතුය. යම් භික්ෂුවක් ස්වභාවයෙන්ම (කලින්ම) එය සමාදන් වී ඇත්නම්, ඔහු දෙවැනි භික්ෂුවක ද කැඳවාගෙන වනයේ අරුණ නැගිය යුතුය, තනිවම නොසිටිය යුතුය. එමෙන්ම භෝජන ශාලා ආදියෙහි ආසන කෙළවරෙහි වාඩි වීමට ඇති ලැජ්ජාව නිසා පිණ්ඩපාතික ධුතාංගය ද සමාදන් නොවිය යුතුය. යමෙකු ස්වභාවයෙන්ම පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවක් වේ නම්, ඔහුට එය තහනම් නොවේ.

---

น จ ตปฺปจฺจยาติ ‘‘นีหฏภตฺโต หุตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิตฺวา ภุญฺชนฺโต รตฺติโย คณยิสฺสามิ, คจฺฉโต เม ภิกฺขุํ ทิสฺวา อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท สิยา’’ติ อิมินา การเณน ปิณฺฑปาโต น นีหราเปตพฺโพ. มา มํ ชานึสูติ ‘‘มา มํ เอกภิกฺขุปิ ชานาตู’’ติ จ อิมินา อชฺฌาสเยน วิหาเร สามเณเรหิ ปจาเปตฺวา ภุญฺชิตุมฺปิ น ลภติ. คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตพฺพเมว. คิลานสฺส ปน นวกมฺมอาจริยุปชฺฌายกิจฺจาทิปสุตสฺส วา วิหาเรเยว อจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. สเจปิ คาเม อเนกสตา ภิกฺขู วิจรนฺติ, น สกฺกา โหติ อาโรเจตุํ, คามกาวาสํ คนฺตฺวา สภาคฏฺฐาเน วสิตุํ วฏฺฏติ.

ඒ හේතුවෙන් නොවෙයි යන්නෙන්, 'ආහාර (විහාරයට) ගෙන්වාගෙන එහිම වාඩි වී වළඳමින් රාත්‍රීන් ගණන් කරන්නෙමි, යන එන විට භික්ෂුවක දැක (වත) නොදැන්වුවහොත් මගේ රාත්‍රිය කැපී යනු ඇත' යන මේ කරුණ නිසා පිණ්ඩපාතය විහාරයට නොගෙන්වා ගත යුතුය. 'මා ගැන නොදනිත්වා' යන්නෙන්, 'එක් භික්ෂුවක හෝ මා ගැන නොදැනේවා' යන මේ අදහසින් විහාරයේ සාමණේරයන් ලවා උයවාගෙන වැළඳීමට ද අවසර නැත. පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමටම පිවිසිය යුතුය. ගිලන් වූ හෝ අලුත්වැඩියා කටයුතු (නවකම්), ආචාර්ය-උපජ්ඣායයන්ගේ කටයුතු ආදියෙහි නියුතු වූ භික්ෂුවට විහාරයේම සිටීම වටී. ඉදින් ගමේ භික්ෂූන් සිය ගණනක් හැසිරෙන්නේ නම්, ඔවුන්ට (වත්) දැන්වීමට අපහසු වන්නේ නම්, වෙනත් ගමක ආවාසයකට ගොස් තමා හා සමාන තත්ත්වයේ සිටින අය සමඟ විසීම වටී.

---

อาคนฺตุเกนาติ กญฺจิ วิหารํ คเตน ตตฺถ ภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ สพฺเพ เอกฏฺฐาเน ฐิเต ปสฺสติ, เอกฏฺฐาเน ฐิเตเนว อาโรเจตพฺพํ. อถ รุกฺขมูลาทีสุ วิสุํ วิสุํ ฐิตา โหนฺติ, ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สญฺจิจฺจ อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท จ โหติ, วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ. อถ วิจินนฺโต เอกจฺเจ น ปสฺสติ, รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ.

ආගන්තුකයෙකු ලෙස යන්නෙන්, කිසියම් විහාරයකට ගියහොත් එහි සිටින භික්ෂූන්ට (පරිවාසය ගැන) දැන්විය යුතුය. ඉදින් සියලු දෙනා එක් තැනක සිටිනු දකින්නේ නම්, එහි සිටියදීම දැන්විය යුතුය. ඉදින් වෘක්ෂමූල ආදියෙහි වෙන් වෙන්ව සිටින්නේ නම්, ඒ ඒ ස්ථානයට ගොස් දැන්විය යුතුය. දැන දැනම නොදන්වන භික්ෂුවගේ රාත්‍රිය ද කැපී යයි, වත් බිඳීම නිසා දුකුළා ඇවැත් ද වේ. ඉදින් සොයන්නේ වුවද සමහරෙකු හමු නොවන්නේ නම්, රාත්‍රිය පමණක් කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් සිදු නොවේ.

---

อาคนฺตุกสฺสาติ [Pg.11] อตฺตโน วสนวิหารํ อาคตสฺสาปิ เอกสฺส วา พหูนํ วา วุตฺตนเยเนว อาโรเจตพฺพํ. รตฺติจฺเฉทวตฺตเภทาปิ เจตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา. สเจ อาคนฺตุกา มุหุตฺตํ วิสฺสมิตฺวา วา อวิสฺสมิตฺวา เอว วา วิหารมชฺเฌน คจฺฉนฺติ, เตสมฺปิ อาโรเจตพฺพํ. สเจ ตสฺส อชานนฺตสฺเสว คจฺฉนฺติ, อยญฺจ ปน คตกาเล ชานาติ, คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สมฺปาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. เยปิ อนฺโตวิหารํ อปฺปวิสิตฺวา อุปจารสีมํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉนฺติ, อยญฺจ เนสํ ฉตฺตสทฺทํ วา อุกฺกาสิตสทฺทํ วา ขิปิตสทฺทํ วา สุตฺวาว อาคนฺตุกภาวํ ชานาติ, คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. คตกาเล ชานนฺเตนปิ อนุพนฺธิตฺวา อาโรเจตพฺพเมว. สมฺปาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. โยปิ รตฺตึเยว อาคนฺตฺวา รตฺตึเยว คจฺฉติ, โสปิสฺส รตฺติจฺเฉทํ กโรติ, อญฺญาตตฺตา ปน วตฺตเภททุกฺกฏํ นตฺถิ. สเจ อชานิตฺวาว อพฺภานํ กโรติ, อกตเมว โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ตสฺมา อธิกา รตฺติโย คเหตฺวา กาตพฺพํ, อยํ อปณฺณกปฏิปทา.

ආගන්තුකයාට යන්නෙන්, තමා වසන විහාරයට පැමිණි ආගන්තුක වූ එක් භික්ෂුවකට හෝ බොහෝ පිරිසකට හෝ පෙර කී ක්‍රමයටම දැන්විය යුතුය. මෙහිදී රාත්‍රී කැපීම හා වත් බිඳීම ද පෙර කී ක්‍රමයටම දත යුතුය. ඉදින් ආගන්තුක භික්ෂූන් මඳ වේලාවක් විවේක ගෙන හෝ නොගෙන හෝ විහාරය මැදින් යන්නේ නම්, ඔවුන්ට ද දැන්විය යුතුය. ඉදින් ඔහු නොදන්නා අතරතුර ඔවුන් යන්නේ නම්, ඔහු ගිය පසු ඒ බව දැනගන්නේ නම්, ලුහුබැඳ ගොස් දැන්විය යුතුය. හමු වීමට නොහැකි වුවහොත් රාත්‍රිය කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නොවේ. විහාරය ඇතුළට නොපැමිණ උපචාර සීමාවෙන් ඔබ්බෙන් යන්නන්ගේ කුඩ ශබ්දය හෝ කැස්සක ශබ්දය හෝ කිවිසුමක ශබ්දය හෝ ඇසී ආගන්තුක බව දන්නේ නම්, ගොස් දැන්විය යුතුය. ඔවුන් ගිය පසු දැනගත්ත ද ලුහුබැඳ ගොස් දැන්විය යුතුම වේ. හමු වීමට නොහැකි වුවහොත් රාත්‍රිය කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නොවේ. යමෙකු රාත්‍රියේම පැමිණ රාත්‍රියේම යන්නේ නම්, ඔහු ද මොහුගේ රාත්‍රිය කපා දමයි (රත්තිච්ඡේදය කරයි), නමුත් නොදන්නා බැවින් වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නැත. ඉදින් නොදැනම අබ්භානය (පරිවාසයෙන් මිදීම) කරන්නේ නම්, එය නොකළා හා සමාන වන බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. එබැවින් නියමිත රාත්‍රී ප්‍රමාණයට වඩා වැඩිපුර රාත්‍රී කිහිපයක් ගෙන අබ්භානය කළ යුතුය, මෙය වරදින්නේ නැති නිවැරදි පිළිවෙතයි.

---

นทีอาทีสุ นาวาย คจฺฉนฺตมฺปิ ปรตีเร ฐิตมฺปิ อากาเสน คจฺฉนฺตมฺปิ ปพฺพตตลอรญฺญาทีสุ ทูเร ฐิตมฺปิ ภิกฺขุํ ทิสฺวา สเจ ‘‘ภิกฺขู’’ติ ววตฺถานํ อตฺถิ, นาวาทีหิ วา คนฺตฺวา มหาสทฺทํ กตฺวา วา เวเคน อนุพนฺธิตฺวา วา อาโรเจตพฺพํ, อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. สเจ วายมนฺโตปิ สมฺปาปุณิตุํ วา สาเวตุํ วา น สกฺโกติ, รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. สงฺฆเสนาภยตฺเถโร ปน วิสยาวิสเยน กเถติ – ‘‘วิสเย กิร อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ โหติ, อวิสเย ปน อุภยมฺปิ นตฺถี’’ติ. กรวีกติสฺสตฺเถโร ‘‘สมโณ อยนฺติ ววตฺถานเมว ปมาณํ, สเจปิ อวิสโย โหติ, วตฺตเภททุกฺกฏเมว นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติเยวา’’ติ อาห.

ගංගා ආදියෙහි ඔරුවකින් යන, එතර පිහිටි, අහසින් යන හෝ කඳු මුදුන් හා වනාන්තර ආදියෙහි ඈතින් සිටින භික්ෂුවක දැක, 'මේ භික්ෂුවකි' කියා නිශ්චය කළ හැකිනම්, ඔරු ආදියෙන් ගොස් හෝ මහත් හඬක් නගා හෝ වේගයෙන් ලුහුබැඳ ගොස් හෝ දැන්විය යුතුය. නොදන්වන භික්ෂුවගේ රාත්‍රිය ද කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් ද වේ. උත්සාහ කරලත් හමු වීමට හෝ ඇසෙන්නට සැලැස්වීමට හෝ නොහැකි වූයේ නම්, රාත්‍රිය පමණක් කැපී යයි, වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නැත. සංඝසේනාභය තෙරණුවෝ පවසන්නේ තමාගේ විෂය පථය (හැකියාව) අනුව මෙය සිදුවන බවයි. එනම්, තමාට කළ හැකි සීමාව තුළ නොදැන්වුවහොත් රාත්‍රිය කැපී යන අතර වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් ද වේ; කළ නොහැකි සීමාවක නම් ඒ දෙකම නැත. කරවීකතිස්ස තෙරණුවෝ පවසන්නේ, 'මොහු මහණෙකි' යන නිශ්චය පමණක් ප්‍රමාණවත් බවයි; ඉදින් එය තමාට කළ නොහැකි සීමාවක වුව ද වත් බිඳීමේ දුකුළා ඇවැත් නැතත් රාත්‍රිය නම් කැපී යන බවයි.

---

อุโปสเถติ ‘‘อุโปสถํ สมฺปาปุณิสฺสามา’’ติ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ, อิทฺธิยา คจฺฉนฺตาปิ อุโปสถภาวํ ญตฺวา โอตริตฺวา อุโปสถํ กโรนฺติ, ตสฺมา อาคนฺตุกโสธนตฺถํ อุโปสถทิวเส อาโรเจตพฺพํ. ปวารณายปิ เอเสว นโย. คิลาโนติ คนฺตุํ อสมตฺโถ. ทูเตนาติ เอตฺถ อนุปสมฺปนฺนํ เปเสตุํ น วฏฺฏติ, ภิกฺขุํ เปเสตฺวา อาโรจาเปตพฺพํ.

පොහොය දිනෙක 'පොහොය කර්මය සඳහා පැමිණෙන්නෙමු' යි සිතා ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩිති. සෘද්ධියෙන් වඩින භික්ෂූන් වහන්සේලා පවා පොහොය බව දැන පහතට බැස පොහොය කර්මය සිදු කරති. එබැවින් ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසිදු කිරීම (විමසා බැලීම) පිණිස පොහොය දිනයෙහි දැන්විය යුතුය (වත්වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය). පවාරණයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. 'ගිලන්' යනු යාමට නොහැකි වූ තැනැත්තාය. දූතයෙකු යැවීමේදී මෙහි උපසම්පන්න නොවූවෙකු (සාමණේර හෝ ගිහි) යැවීම නුසුදුසුය; භික්ෂුවක යවා දැන්විය යුතුය.

---

อภิกฺขุโก [Pg.12] อาวาโสติ สุญฺญวิหาโร; ยตฺถ เอโกปิ ภิกฺขุ นตฺถิ, ตตฺถ วาสตฺถาย น คนฺตพฺพํ. น หิ ตตฺถ วุตฺถรตฺติโย คณนูปิกา โหนฺติ, ปกตตฺเตน ปน สทฺธึ วฏฺฏติ. ทสวิธนฺตราเย ปน สเจปิ รตฺติโย คณนูปิกา น โหนฺติ, อนฺตรายโต ปริมุจฺจนตฺถาย คนฺตพฺพเมว. เตน วุตฺตํ – ‘‘อญฺญตฺร อนฺตรายา’’ติ. นานาสํวาสเกหิ สทฺธึ วินยกมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ. เตสํ อนาโรจเนปิ รตฺติจฺเฉโท นตฺถิ, อภิกฺขุกาวาสสทิสเมว โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ยตฺถสฺสุ ภิกฺขู นานาสํวาสกา’’ติ. เสสํ อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตนยเมว.

භික්ෂූන් රහිත ආවාසය යනු ශුන්‍ය විහාරයකි; යම් තැනක එකම භික්ෂුවක හෝ නැති නම්, එහි විසීම සඳහා නොයා යුතුය. එහි ගත කරන රාත්‍රීන් ගණනයට (පරිවාස ආදිය සඳහා) ඇතුළත් නොවේ. එහෙත් ප්‍රකෘතිමත් (පකතත්ත) භික්ෂුවක සමඟ එහි යාම සුදුසුය. දස වැදෑරුම් අන්තරායන් පවතින කල්හි රාත්‍රීන් ගණනයට ඇතුළත් නොවුණද, අන්තරායෙන් මිදීම පිණිස එහි යා යුතුමය. එබැවින් 'අන්තරායක් පවතින අවස්ථාවක මිස' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. නානාසංවාසක භික්ෂූන් සමඟ විනය කර්ම කිරීම නුසුදුසුය. ඔවුන්ට නොදැන්වීමෙන් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය (පරිවාස රාත්‍රී බිඳීම) සිදු නොවේ; එය භික්ෂූන් රහිත ආවාසයකට සමානමය. එබැවින් 'යම් තැනක නානාසංවාසක භික්ෂූන් වෙත්ද' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. ඉතිරි විස්තර උපෝසථක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ පරිදිම වේ.

---

๘๑. เอกจฺฉนฺเน อาวาเสติอาทีสุ อาวาโส นาม วสนตฺถาย กตเสนาสนํ. อนาวาโส นาม เจติยฆรํ โพธิฆรํ สมฺมุญฺชนิอฏฺฏโก ทารุอฏฺฏโก ปานียมาโฬ วจฺจกุฏิ ทฺวารโกฏฺฐโกติ เอวมาทิ. ตติยปเทน ตทุภยมฺปิ คหิตํ. เอเตสุ ยตฺถ กตฺถจิ เอกจฺฉนฺเน ฉทนโต อุทกปตนฏฺฐานปริจฺฉินฺเน โอกาเส อุกฺขิตฺตโก วสิตุํ น ลภติ. ‘‘ปาริวาสิโก ปน อนฺโตอาวาเสเยว น ลภตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน ‘‘อวิเสเสน อุทกปาเตน วาริต’’นฺติ วุตฺตํ. กุรุนฺทิยํ ‘‘เอเตสุ เอตฺตเกสุ ปญฺจวณฺณจฺฉทนพทฺธฏฺฐาเนสุ ปาริวาสิกสฺส จ อุกฺขิตฺตกสฺส จ ปกตตฺเตน สทฺธึ อุทกปาเตน วาริต’’นฺติ วุตฺตํ. ตสฺมา นานูปจาเรปิ เอกจฺฉนฺเน น วฏฺฏติ. สเจ ปเนตฺถ ตทหุปสมฺปนฺเนปิ ปกตตฺเต ปฐมํ ปวิสิตฺวา นิปนฺเน สฏฺฐิวสฺโสปิ ปาริวาสิโก ปจฺฉา ปวิสิตฺวา ชานนฺโต นิปชฺชติ, รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. อชานนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภททุกฺกฏํ. สเจ ปน ตสฺมึ ปฐมํ นิปนฺเน ปจฺฉา ปกตตฺโต ปวิสิตฺวา นิปชฺชติ, ปาริวาสิโก จ ชานาติ, รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. โน เจ ชานาติ, รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภททุกฺกฏํ.

81. එක් සෙවිල්ලක් ඇති ආවාස ආදියෙහි, 'ආවාසය' යනු වාසය පිණිස කළ සෙනසුනයි. 'අනාවාසය' යනු චේතියඝර, බෝධිඝර, වැසිකිළි මණ්ඩප, දර මඩු, පැන් මඩු, වැසිකිළි, දොරටු මණ්ඩප ආදියයි. තුන්වන පදයෙන් ඒ දෙකම ගැනේ. මෙහි එක් වහලක් යට වැහි වතුර වැටෙන සීමාවෙන් වෙන් වූ යම් තැනක උක්ඛිත්තක භික්ෂුවකට වාසය කළ නොහැක. මහාපච්චරියෙහි 'පරිවාසික භික්ෂුවකට ආවාසය ඇතුළත වාසය කළ නොහැක' යැයි වදාළහ. මහාඅටුවාවෙහි 'විශේෂ කිරීමක් නැතිව ජල ප්‍රපාත සීමාවෙන් (එක් වහලක් යට විසීම) වැළැක්වූ බව' කියැවේ. කුරුන්දියෙහි 'මෙපමණ වූ පංචවිධ වහලකින් යුත් ස්ථානයන්හි පරිවාසිකයා සහ උක්ඛිත්තකයා පකතත්ත භික්ෂුව සමඟ එක් වහලක් යට විසීම වළක්වන ලද බව' කියැවේ. එබැවින් විවිධ උපචාරයන්හි වුවද එක් වහලක් යට විසීම නුසුදුසුය. ඉදින් එදිනම උපසම්පන්න වූ පකතත්ත භික්ෂුවක පළමුව ඇතුළු වී වැතිර සිටියදී, හැට වස් ඇති පරිවාසික භික්ෂුවක පසුව ඇතුළු වී දැන දැනම වැතිරෙන්නේ නම්, රාත්‍රී පරිච්ඡේදය (රාත්‍රිය ගෙවී යාම) සහ වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත සිදු වේ. නොදන්නේ නම් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත සිදු නොවේ. ඉදින් පරිවාසිකයා පළමුව වැතිර සිටියදී පකතත්ත භික්ෂුව පසුව ඇතුළු වී වැතිරෙන්නේ නම්, පරිවාසිකයා එය දන්නේ නම් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය සහ වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. නොදන්නේ නම් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමේ දුක්කටය නොවේ.

---

วุฏฺฐาตพฺพํ นิมนฺเตตพฺโพติ ตทหุปสมฺปนฺนมฺปิ ทิสฺวา วุฏฺฐาตพฺพเมว; วุฏฺฐาย จ ‘‘อหํ อิมินา สุขนิสินฺโน วุฏฺฐาปิโต’’ติ ปรมฺมุเขน น คนฺตพฺพํ, ‘‘อิทํ อาจริย-อาสนํ, เอตฺถ นิสีทถา’’ติ เอวํ นิมนฺเตตพฺโพเยว. นวเกน ปน ‘‘มหาเถรํ โอพทฺธํ กโรมี’’ติ ปาริวาสิกตฺเถรสฺส สนฺติกํ น คนฺตพฺพํ. เอกาสเนติ สมานวสฺสิกาสเน มญฺเจ วา ปีเฐ วา. น ฉมายํ นิสินฺเนติ ปกตตฺเต ภูมิยํ นิสินฺเน อิตเรน อนฺตมโส ติณสนฺถาเรปิ อุจฺจตเร วาลิกาตเลปิ วา น นิสีทิตพฺพํ, ทฺวาทสหตฺถํ ปน อุปจารํ [Pg.13] มุญฺจิตฺวา นิสีทิตุํ วฏฺฏติ. เอกจงฺกเมติ สหาเยน วิย สทฺธึ จงฺกมนฺโต เอกสฺมึ จงฺกเม.

නැගී සිටිය යුතුය, ආරාධනා කළ යුතුය යනු එදිනම උපසම්පන්න වූ පකතත්ත භික්ෂුවක දුටුවද (පරිවාසිකයා විසින්) නැගී සිටිය යුතුමය. නැගී සිට 'මොහු නිසා මා නැගිටුවනු ලැබුවේය' යි සිතා මුහුණ වෙනතකට හරවාගෙන නොයා යුතුය, 'ආචාර්යයන් වහන්ස, මේ ආසනයයි, මෙහි වැඩ හිඳින්න' යැයි ආරාධනා කළ යුතුමය. නවක භික්ෂුවක් විසින් 'මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට බාධා කරමි' යි සිතා පරිවාසික ස්ථවිරයන් සමීපයට නොයා යුතුය. 'එක් ආසනයක' යනු සමාන වස් ඇති භික්ෂූන්ගේ ඇඳක හෝ පුටුවක ය. 'බිම නොහිඳිය යුතුය' යන්නෙහි, පකතත්ත භික්ෂුව බිම හිඳින කල්හි අනෙක් තැනැත්තා අවම වශයෙන් තණ ඇතිරියක හෝ උස් වූ වැලි තලාවක හෝ නොහිඳිය යුතුය; රියන් දොළසක උපචාරය හැර හිඳීම සුදුසුය. 'එක් සක්මනක' යනු යහළුවෙකු සමඟ සක්මන් කරන්නාක් මෙන් එක් සක්මනක ය.

---

ฉมายํ จงฺกมนฺตนฺติ ฉมายํ จงฺกมนฺเต, อยเมว วา ปาโฐ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – อกตปริจฺเฉทาย ภูมิยา จงฺกมนฺเต ปริจฺเฉทํ กตฺวา วาลิกํ อากิริตฺวา อาลมฺพนํ โยเชตฺวา กตจงฺกเม นีเจปิ น จงฺกมิตพฺพํ, โก ปน วาโท อิฏฺฐกาจยสมฺปนฺเน เวทิกาปริกฺขิตฺเตติ! สเจ ปน ปาการปริกฺขิตฺโต โหติ ทฺวารโกฏฺฐกยุตฺโต ปพฺพตนฺตรวนนฺตรคุมฺพนฺตเรสุ วา สุปฺปฏิจฺฉนฺโน, ตาทิเส จงฺกเม จงฺกมิตุํ วฏฺฏติ. อปฺปฏิจฺฉนฺเนปิ อุปจารํ มุญฺจิตฺวา วฏฺฏติ.

බිම සක්මන් කරද්දී යනු පකතත්ත භික්ෂුව බිම සක්මන් කරන කල්හි ය; මෙයම පාඨයයි. මෙහි අර්ථය නම් - සීමා පනවා නැති බිමක සක්මන් කරද්දී, සීමා පනවා වැලි අතුරා අත්වැල් යොදා කළ සක්මනක (පරිවාසිකයා විසින්) එය පහත් වුවද සක්මන් නොකළ යුතුය. ගඩොලින් නිම කළ වැටවල් බැඳි සක්මනක් ගැන කවර කතාද? ඉදින් එය පවුරු හා දොරටු මණ්ඩපවලින් යුක්ත නම් හෝ කඳු, වනාන්තර, පඳුරු අතර හොඳින් ආවරණය වී ඇත්නම්, එවැනි සක්මනක සක්මන් කිරීම සුදුසුය. ආවරණය නොවූ සක්මනක වුවද රියන් දොළසක උපචාරය හැර සක්මන් කිරීම සුදුසුය.

---

วุฑฺฒตเรนาติ เอตฺถ สเจ วุฑฺฒตเร ปาริวาสิเก ปฐมํ นิปนฺเน อิตโร ชานนฺโต ปจฺฉา นิปชฺชติ, รตฺติจฺเฉโท จสฺส โหติ วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ. วุฑฺฒตรสฺส ปน รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภททุกฺกฏํ. อชานิตฺวา นิปชฺชติ, ทฺวินฺนมฺปิ วตฺตเภโท นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติ. อถ นวกปาริวาสิเก ปฐมํ นิปนฺเน วุฑฺฒตโร ปจฺฉา นิปชฺชติ, นวโก จ ชานาติ, รตฺติ จสฺส ฉิชฺชติ, วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ โหติ. วุฑฺฒตรสฺส รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภโท. โน เจ ชานาติ, ทฺวินฺนมฺปิ วตฺตเภโท นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติ. สเจ ทฺเวปิ อปจฺฉาปุริมํ นิปชฺชนฺติ, วุฑฺฒตรสฺส รตฺติจฺเฉโทว อิตรสฺส วตฺตเภโทปีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ทฺเว ปาริวาสิกา สมวสฺสา, เอโก ปฐมํ นิปนฺโน, เอโก ชานนฺโตว ปจฺฉา นิปชฺชติ, รตฺติ จ ฉิชฺชติ, วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ. ปฐมํ นิปนฺนสฺส รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภโท. สเจ ปจฺฉา นิปชฺชนฺโตปิ น ชานาติ, ทฺวินฺนมฺปิ วตฺตเภโท นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติ. สเจ ทฺเวปิ อปจฺฉาปุริมํ นิปชฺชนฺติ, ทฺวินฺนมฺปิ รตฺติจฺเฉโทเยว, น วตฺตเภโท. สเจ หิ ทฺเว ปาริวาสิกา เอกโต วเสยฺยุํ, เต อญฺญมญฺญสฺส อชฺฌาจารํ ญตฺวา อคารวา วา วิปฺปฏิสาริโน วา หุตฺวา ปาปิฏฺฐตรํ วา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยุํ วิพฺภเมยฺยุํ วา, ตสฺมา เนสํ สหเสยฺยา สพฺพปฺปกาเรน ปฏิกฺขิตฺตา. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. มูลายปฏิกสฺสนารหาทโย เจตฺถ ปาริวาสิกานํ ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิตาติ เวทิตพฺพา.

වැඩිමහල් අයෙකු සමඟ යන්නෙහි, ඉදින් වැඩිමහල් පරිවාසික භික්ෂුව පළමුව වැතිර සිටියදී අනෙක් භික්ෂුව දැන දැනම පසුව වැතිරෙන්නේ නම්, ඔහුගේ රාත්‍රී පරිච්ඡේදය සහ වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. වැඩිමහල් භික්ෂුවට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමේ දුක්කටය නොවේ. නොදැන වැතිරෙන්නේ නම් දෙදෙනාටම වත් බිඳීමක් නැතත් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය වේ. ඉදින් නවක පරිවාසිකයා පළමුව වැතිර සිටියදී වැඩිමහල් භික්ෂුව පසුව වැතිරෙන අතර නවකයා එය දන්නේ නම්, ඔහුගේ රාත්‍රිය බිඳී වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. වැඩිමහල් භික්ෂුවට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමක් නැත. නොදන්නේ නම් දෙදෙනාටම වත් බිඳීමක් නැතත් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය වේ. දෙදෙනාම එකවර වැතිරෙන්නේ නම් වැඩිමහල් භික්ෂුවට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය ද අනෙකාට වත් බිඳීමේ දුක්කටය ද වේ යැයි කුරුන්දියෙහි වදාළහ. සමාන වස් ඇති පරිවාසිකයන් දෙදෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු පළමුව වැතිර සිටියදී අනෙකා දැන දැනම පසුව වැතිරෙන්නේ නම් රාත්‍රිය බිඳී වත් බිඳීමේ දුක්කටය වේ. පළමුව වැතිර සිටි අයට රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමක් නැත. පසුව වැතිරෙන තැනැත්තා නොදන්නේ නම් දෙදෙනාටම වත් බිඳීමක් නැතත් රාත්‍රී පරිච්ඡේදය වේ. දෙදෙනාම එකවර වැතිරෙන්නේ නම් දෙදෙනාටම රාත්‍රී පරිච්ඡේදය පමණක් වන අතර වත් බිඳීමක් නැත. මන්දයත් පරිවාසිකයන් දෙදෙනෙකු එකට වාසය කරන්නේ නම්, ඔවුන් ඔවුනොවුන්ගේ වැරදි දැක අගෞරවයෙන් හෝ විපිළිසරව වඩාත් ලාමක ඇවැත්වලට පැමිණිය හැකි බැවින් හෝ සිවුරු හැර යා හැකි බැවින් ඔවුන්ගේ සහසෙය්‍යාව (එකට නිදාගැනීම) සියලු ආකාරයෙන්ම වළක්වන ලදී. ඉතිරිය වදාළ පරිදිම දත යුතුය. මූලායපටිකස්සනාරහ ආදී භික්ෂූන් ද මෙහිදී පරිවාසිකයන් මෙන් පකතත්තයන් කෙරෙහි දත යුතුය.

---

ปาริวาสิกจตุตฺโถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสนฺติ เอตฺถ ปาริวาสิกํ จตุตฺถํ กตฺวา อญฺญสฺส ปริวาสทานาทีนิ กาตุํ น วฏฺฏติ. เอเตสฺเววายํ คณปูรโก [Pg.14] น โหติ, เสสสงฺฆกมฺเมสุ โหติ. คเณ ปน อปฺปโหนฺเต วตฺตํ นิกฺขิปาเปตฺวา คณปูรโก กาตพฺโพติ.

මහණෙනි, ඉදින් පරිවාසික භික්ෂුව සිව්වැන්නා කොට පරිවාස දෙත් නම් යනාදී පාඨයෙහි, පරිවාසික භික්ෂුව සිව්වැන්නා කර ගනිමින් වෙනත් භික්ෂුවකට පරිවාස දීම ආදී විනය කර්ම කිරීම නුසුදුසුය. මෙම විනය කර්මයන්හිදී පමණක් ඔහු ගණපූරක (පිරිස සම්පූර්ණ කරන්නෙකු) නොවේ; සෙසු සංඝ කර්මයන්හිදී ඔහු ගණපූරක වේ. ඉදින් ගණය (පිරිස) ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වත තබා (පරිවාස වත බැහැර කරවා) ඔහු ගණපූරක බවට පත් කළ යුතුය.

---

๘๓. อิมํ ปน วตฺตกถํ สุตฺวา วินยธรอุปาลิตฺเถรสฺส รโหคตสฺส เอวํ ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ภควตา พหุ ปาริวาสิกวตฺตํ ปญฺญตฺตํ, กติหิ นุ โข เอตฺถ การเณหิ รตฺติจฺเฉโท โหตี’’ติ! โส ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. ภควา จสฺส พฺยากาสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อถ โข อายสฺมา อุปาลิ…เป… รตฺติจฺเฉทา’’ติ. ตตฺถ สหวาโสติ ยฺวายํ ปกตตฺเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ เอกจฺฉนฺเนติอาทินา นเยน วุตฺโต เอกโต วาโส. วิปฺปวาโสติ เอกกสฺเสว วาโส. อนาโรจนาติ อาคนฺตุกาทีนํ อนาโรจนา. เอเตสุ ตีสุ เอเกเกน การเณน รตฺติจฺเฉโท โหติ.

83. තවද, මෙම වත පිළිබඳ කථාව අසා විනයධර උපාලි තෙරුන් වහන්සේට හුදෙකලාව වැඩසිටින විට මෙබඳු කල්පනාවක් ඇති විය: "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පරිවාසික භික්ෂූන්ගේ වත් පිළිවෙත් බොහෝ පනවන ලදී. මෙහිදී කරුණු කීයකින් 'රැය කැඩීම' (රාත්‍රී උල්ලංඝනය) වන්නේද?" උන්වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ ඒ කරුණ විමසා සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද එයට පිළිතුරු ලබා දුන්හ. එබැවින් (සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා විසින්) "ඉක්බිති ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේ... පෙ... රැය කැඩීම්ය" යැයි වදාරන ලදී. එහි 'සහවාසය' යනු යම් මේ ප්‍රකෘති භික්ෂුවක් සමඟ එක් පියස්සක් යට ආදී වශයෙන් වදාරන ලද එක්ව වාසය කිරීමයි. 'විප්පවාසය' යනු (ප්‍රකෘති භික්ෂුවක නොමැතිව) තනිව වාසය කිරීමයි. 'අනාරෝචනා' යනු ආගන්තුක ආදී භික්ෂූන්ට දැන්වීමක් නොකිරීමයි. මෙම කරුණු තුනෙන් එක් එක් කරුණක් හේතුවෙන් රැය කැඩීම සිදු වේ.

---

๘๔. น สกฺโกนฺตีติ สงฺฆสฺส มหนฺตตาย ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา สพฺเพสํ อาโรเจตุํ อสกฺโกนฺตา โสเธตุํ น สกฺโกนฺติ. ปริวาสํ นิกฺขิปามิ, วตฺตํ นิกฺขิปามีติ อิเมสุ ทฺวีสุ ปเทสุ เอเกนาปิ นิกฺขิตฺโตว โหติ ปริวาโส; ทฺวีหิ สุนิกฺขิตฺโตเยว. สมาทาเนปิ เอเสว นโย. เอวํ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ปริวุตฺถปริวาสสฺส มานตฺตํ คณฺหโต ปุน วตฺตสมาทานกิจฺจํ นตฺถิ, สมาทินฺนวตฺโตเยว เหส ตสฺมาสฺส ฉารตฺตํ มานตฺตํ ทาตพฺพํ, จิณฺณมานตฺโต อพฺเภตพฺโพ. เอวํ อนาปตฺติโก หุตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐิโต ติสฺโส สิกฺขา ปูเรตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตีติ.

84. "නොහැක්කාහුය" යනු සංඝයාගේ බහුලත්වය නිසා ඒ ඒ තැනට ගොස් සියලු භික්ෂූන්ට දැන්වීමට අපොහොසත් වීමෙන් වත පිරිසිදු කර ගැනීමට නොහැකි වීමයි. "පරිවාසය අත්හරිමි", "වත අත්හරිමි" යන මේ පද දෙකෙන් එකකින් වුවද පරිවාසය අත්හරින ලද්දේම වෙයි. පද දෙකෙන්ම අත්හළ විට මැනවින් අත්හරින ලද්දේ වෙයි. සමාදන් වීමේදී ද මේ ක්‍රමයම වේ. මෙසේ වත සමාදන් වී පරිවාසය වැස නිම කළ භික්ෂුව මානත ලබා ගන්නා විට නැවත වත සමාදන් වීමේ කෘත්‍යයක් නැත. මක්නිසාද යත් ඔහු මැනවින් සමාදන් වූ වත ඇත්තෙකුම වන බැවිනි. එබැවින් ඔහුට සය රැයක් මානත දිය යුතුය. මානත වැස නිම කළ පසු අබ්භානය කළ යුතුය. මෙසේ ඇවැත් රහිතව පිරිසිදු භාවයෙහි පිහිටා, ත්‍රිශික්ෂාවන් පුරමින් දුක් කෙළවර කරනු ඇත.

---

ปาริวาสิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

පරිවාසික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

มูลายปฏิกสฺสนารหวตฺตกถา

මූලායපටිකස්සනාරහ වත පිළිබඳ කථාව.

---

๘๖. มูลายปฏิกสฺสนารหา ภิกฺขู สาทิยนฺติ ปกตตฺตานนฺติ ฐเปตฺวา นวกตรํ มูลายปฏิกสฺสนารหํ อวเสสานํ อนฺตมโส ปาริวาสิกาทีนมฺปิ. อิเมสญฺหิ ปาริวาสิกมูลายปฏิกสฺสนารหมานตฺตารหมานตฺตาจาริกพฺภานารหานํ ปญฺจนฺนํ ฐเปตฺวา อตฺตโน อตฺตโน นวกตรํ, เสสา สพฺเพ ปกตตฺตา เอว. กสฺมา? มิถุ ยถาวุฑฺฒํ อภิวาทนาทีนํ อนุญฺญาตตฺตา. เตน วุตฺตํ – ‘‘อวเสสานํ อนฺตมโส ปาริวาสิกาทีนมฺปี’’ติ. มูลายปฏิกสฺสนารหาทิลกฺขณํ ปน เนสํ ปรโต [Pg.15] อาวิภวิสฺสติ. เสสเมตฺถ อิโต ปเรสุ จ มานตฺตารหาทิวตฺเตสุ ปาริวาสิกวตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

86. මූලායපටිකස්සනාරහ භික්ෂූහු ප්‍රකෘති භික්ෂූන්ගේ (වැඳුම් ආදිය) පිළිගනිති යනු තමාට වඩා නවක වූ මූලායපටිකස්සනාරහ භික්ෂුව හැර, ඉතිරි අවම වශයෙන් පරිවාසික ආදී වූ සියලු භික්ෂූන්ය. සැබවින්ම, මෙම පරිවාසික, මූලායපටිකස්සනාරහ, මානත්තාරහ, මානත්තචාරික සහ අබ්භානාරහ යන පස් වැදෑරුම් භික්ෂූන් අතරින්, තමාට වඩා නවක වූ භික්ෂුව හැර අනෙක් සියල්ලෝම ප්‍රකෘති භික්ෂූහුම වෙති. ඒ මක්නිසාද? ඔවුනොවුන් අතර වැඩිහිටි පිළිවෙළට වැඳුම් පිදුම් ආදිය අනුදැන වදාරා ඇති බැවිනි. එබැවින් "අවශේෂ වූ, අවම වශයෙන් පරිවාසිකාදීන්ගේ ද" යැයි පවසන ලදී. මූලායපටිකස්සනාරහ ආදීන්ගේ ලක්ෂණ මතු (සමුච්චයක්ඛන්ධකයේදී) පැහැදිලි වනු ඇත. මෙහි සහ මෙයින් පසු එන මානත්තාරහ ආදීන්ගේ වත්වල ඉතිරි කරුණු පරිවාසික වතෙහි වදාරන ලද ක්‍රමයෙන්ම දත යුතුය.

---

๘๗. มูลายปฏิกสฺสนารหจตุตฺโถ เจติอาทีสุปิ ยเถว ปาริวาสิโก; เอวํ เอเตปิ เอเตสุ วินยกมฺเมสุ คณปูรกา น โหนฺติ, เสสสงฺฆกมฺเมสุ โหนฺติ.

87. "මූලායපටිකස්සනාරහ භික්ෂුව සිව්වැනි කොට ඇති" යනාදී තැන්වලදී ද පරිවාසික භික්ෂුව මෙන්ම මොහු ද ඒ විනය කර්මයන්හි ගණපූරක නොවේ. සෙසු සංඝ කර්මයන්හිදී ගණපූරක වෙති.

---

มูลายปฏิกสฺสนารหวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

මූලායපටිකස්සනාරහ වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

มานตฺตจาริกวตฺตกถา

මානත්තචාරික වත පිළිබඳ කථාව.

---

๙๐. มานตฺตจาริกสฺส วตฺเตสุ ‘‘เทวสิกํ อาโรเจตพฺพ’’นฺติ วิเสโส.

90. මානත්තචාරික භික්ෂුවගේ වත්වල "ප්‍රතිදිනම දැනුම් දිය යුතුය" යන්න විශේෂත්වයකි.

---

๙๒. รตฺติจฺเฉเทสุ อูเน คเณติ เอตฺถ คโณติ จตฺตาโร วา อติเรกา วา; ตสฺมา สเจปิ ตีหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ วสติ, รตฺติจฺเฉโท โหติเยว. มานตฺตนิกฺเขปสมาทาเนสุ วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

92. රැය කැඩීම් පිළිබඳව "ඌන ගණයෙහි" යන්නෙහි 'ගණය' යනු හතර නමක් හෝ ඊට වැඩි පිරිසකි. එබැවින් ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා තෙනමක් සමඟ වාසය කරන්නේ නම්, එවිට ද රැය කැඩීම සිදු වේ. මානත අත්හැරීම හා සමාදන් වීම සම්බන්ධයෙන් ඉහත වදාරන ලද විනිශ්චයම වේ. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

มานตฺตจาริกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

මානත්තචාරික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

ปาริวาสิกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

පරිවාසිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

๓. สมุจฺจยกฺขนฺธกํ

3. සමුච්චයක්ඛන්ධකය.

---

สุกฺกวิสฺสฏฺฐิกถา

සුක්කවිස්සට්ඨි කථාව.

---

๙๗. สมุจฺจยกฺขนฺธเก [Pg.16] – ฉารตฺตํ มานตฺตนฺติ เอตฺถ จตุพฺพิธํ มานตฺตํ – อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปกฺขมานตฺตํ, สโมธานมานตฺตนฺติ. ตตฺถ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม – ยํ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ อทตฺวา เกวลํ อาปตฺตึ อาปนฺนภาเวเนว มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ ทิยฺยติ. ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม – ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวุตฺถปริวาสสฺส ทิยฺยติ. ปกฺขมานตฺตํ นาม – ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย วา อาปตฺติยา อทฺธมาสํ ภิกฺขุนีนํ ทิยฺยติ. สโมธานมานตฺตํ นาม – ยํ โอธาย เอกโต กตฺวา ทิยฺยติ. เตสุ อิทํ ‘‘อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺต’’นฺติ วจนโต ‘‘อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺต’’นฺติ เวทิตพฺพํ. ตํ เทนฺเตน สเจ เอกํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ, อิธ วุตฺตนเยน ทาตพฺพํ. สเจ ทฺเว วา ติสฺโส วา ตตุตฺตรึ วา อาปนฺโน, ยเถว ‘‘เอกํ อาปตฺติ’’นฺติ วุตฺตํ; เอวํ ‘‘ทฺเว อาปตฺติโย, ติสฺโส อาปตฺติโย’’ติ วตฺตพฺพํ. ตตุตฺตริ ปน สเจปิ สตํ วา สหสฺสํ วา โหติ, ‘‘สมฺพหุลา’’ติ วตฺตพฺพํ. นานาวตฺถุกาโยปิ เอกโต กตฺวา ทาตพฺพา, ตาสํ ทานวิธึ ปริวาสทาเน กถยิสฺสาม.

97. සමුච්චයක්ඛන්ධකයෙහි - "සය රැයක් මානත" යන්නෙහි මානත සතර වැදෑරුම් වේ. එනම්: අප්පටිච්ඡන්න මානත, පටිච්ඡන්න මානත, පක්ඛ මානත සහ සමෝධාන මානත වශයෙනි. එහි 'අප්පටිච්ඡන්න මානත' යනු - නොසඟවන ලද ඇවතක් සඳහා පරිවාසයක් නොදී, ඇවතට පැමිණි බැවින්ම මානතට සුදුසු භික්ෂුවට දෙනු ලබන මානතයි. 'පටිච්ඡන්න මානත' යනු - සඟවන ලද ඇවතක් සඳහා පරිවාසය වැස නිම කළ භික්ෂුවට දෙනු ලබන මානතයි. 'පක්ඛ මානත' යනු - සඟවන ලද හෝ නොසඟවන ලද ඇවතක් සඳහා අඩමසක් පුරා මෙහෙණින්ට දෙනු ලබන මානතයි. 'සමෝධාන මානත' යනු - එක්කොට දෙනු ලබන මානතයි. ඒවා අතුරින් මෙහි "නොසඟවන ලද ඇවතට සය රැයක් මානත" යැයි වදාළ බැවින් මෙය 'අප්පටිච්ඡන්න මානත' බව දත යුතුය. එය ලබා දීමේදී ඉදින් එක් ඇවතකට පැමිණියේ නම්, මෙහි වදාරන ලද ක්‍රමයට දිය යුතුය. ඉදින් ඇවැත් දෙකකට හෝ තුනකට හෝ ඊට වැඩි ගණනකට පැමිණියේ නම්, "එක් ඇවතක්" යැයි වදාළාක් මෙන් "ඇවැත් දෙකක්, ඇවැත් තුනක්" යැයි කිව යුතුය. ඊට වැඩි වී ඉදින් සියයක් හෝ දහසක් වුවද "සම්බහුල ඇවැත්" යැයි කිව යුතුය. විවිධ වස්තූන් නිසා වූ ඇවැත් ද එක් කොට දිය යුතුය. ඒවා දීමේ ක්‍රමය පරිවාස දීමේදී පවසන්නෙමු.

---

เอวํ อาปตฺติวเสน กมฺมวาจํ กตฺวา ทินฺเน มานตฺเต ‘‘เอวเมตํ ธารยามี’’ติ กมฺมวาจาปริโยสาเน มาฬกสีมายเมว ‘‘มานตฺตํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ วุตฺตนเยน วตฺตํ สมาทาตพฺพํ. วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆสฺส อาโรเจตพฺพํ, อาโรเจนฺเตน จ เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

මෙසේ ඇවැත් වශයෙන් කම්මවාචාව කියවා මානත දුන් පසු, "මෙය මෙසේ දරා ගනිමි" යන කම්මවාචා අවසානයේදීම මාළක සීමාව තුළදීම "මානත සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි" යන වදාළ ක්‍රමයට වත සමාදන් විය යුතුය. වත සමාදන් වී එහිදීම සංඝයාට දැනුම් දිය යුතුය. දැනුම් දෙන්නා විසින් මෙසේ දැනුම් දිය යුතුය:—

---

‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ, โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺตํ อทาสิ. โสหํ มานตฺตํ จรามิ, เวทยามหํ, ภนฺเต ‘เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

"ස්වාමීනි, මම නොසඟවන ලද සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එක් ඇවතකට පැමිණියෙමි. ඒ මම නොසඟවන ලද සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එම එක් ඇවත සඳහා සය රැයක් මානත සංඝයාගෙන් අයැද සිටියෙමි. සංඝයා වහන්සේ මට එම ඇවත වෙනුවෙන් සය රැයක් මානත ලබා දුන්හ. ඒ මම මානත පුරමි. ස්වාමීනි, මම දන්වා සිටිමි. සංඝයා වහන්සේ මා 'දන්වන්නෙකු' ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා."

---

อิมญฺจ ปน อตฺถํ คเหตฺวา ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติเยว. อาโรเจตฺวา สเจ นิกฺขิปิตุกาโม, วุตฺตนเยเนว สงฺฆมชฺเฌ [Pg.17] นิกฺขิปิตพฺพํ. มาฬกโต ภิกฺขูสุ นิกฺขนฺเตสุ เอกสฺสปิ สนฺติเก นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ. มาฬกโต นิกฺขมิตฺวา สตึ ปฏิลภนฺเตน สหคจฺฉนฺตสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โสปิ ปกฺกนฺโต, อญฺญสฺส ยสฺส มาฬเก นาโรจิตํ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. อาโรเจนฺเตน ปน อวสาเน ‘‘เวทยตีติ มํ อายสฺมา ธาเรตู’’ติ วตฺตพฺพํ. ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ.

තවද මෙම අර්ථය ගෙන ඕනෑම භාෂාවකින් දැනුම් දීම සුදුසුය. දැනුම් දී ඉදින් අත්හැරීමට කැමති නම්, වදාළ ක්‍රමයටම සංඝයා මැද අත්හැරිය යුතුය. මාළකයෙන් භික්ෂූන් නික්ම ගිය පසු එක් භික්ෂුවක් සමීපයෙහි වුවද අත්හැරීම සුදුසුය. මාළකයෙන් නික්ම ගොස් සිහිය ලැබූ භික්ෂුව විසින් තමා සමඟ යන භික්ෂුව සමීපයෙහි අත්හැරිය යුතුය. ඉදින් ඔහු ද බැහැරට ගියේ නම්, මාළකයේදී තමා විසින් දැනුම් නොදුන් වෙනත් අයෙකුට දැනුම් දී අත්හැරිය යුතුය. දැනුම් දෙන්නා විසින් අවසානයේ "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මා දන්වන්නෙකු ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා" යැයි කිව යුතුය. භික්ෂූන් දෙනමකට පවසන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරා ගන්නා සේක්වා" යැයි ද, තෙනමකට පවසන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරා ගන්නා සේක්වා" යැයි ද කිව යුතුය. අත්හළ වේලාවේ සිට ඔහු ප්‍රකෘති භික්ෂුවකගේ තත්ත්වයෙහි පිහිටයි.

---

สเจ อปฺปภิกฺขุโก วิหาโร โหติ, สภาคา ภิกฺขู วสนฺติ, วตฺตํ อนิกฺขิปิตฺวา อนฺโตวิหาเรเยว รตฺติโย คเณตพฺพา. อถ น สกฺกา โสเธตุํ, วุตฺตนเยเนว วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเย จตูหิ ปญฺจหิ วา ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปริกฺขิตฺตสฺส วิหารสฺส ปริกฺเขปโต, อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐานโต ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคโต โอกฺกมฺม คุมฺเพน วา วติยา วา ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ. อนฺโตอรุเณเยว วุตฺตนเยน วตฺตํ สมาทิยิตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สเจ อญฺโญ โกจิ ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ตํ ฐานํ อาคจฺฉติ, สเจ เอส ตํ ปสฺสติ, สทฺทํ วาสฺส สุณาติ, อาโรเจตพฺพํ. อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภโท จ.

යම් හෙයකින් ස්වල්ප වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙසෙන විහාරයක් වේ නම්, එහි ස්වභාවයෙන් සමාන වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩවසන්නේ නම්, වත් නොතබා විහාරය තුළම රාත්‍රීන් ගණන් කළ යුතුය. ඉදින් විහාරය පිරිසිදු කිරීමට නොහැකි වන්නේ නම්, මින් පෙර පාරිවාසික ඛන්ධකයේ දැක්වූ පරිදිම වත් තබා, අරුණෝදයට පෙර සතර නමක් හෝ පස් නමක් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ, පවුරු බැඳි විහාරයක් නම් එම පවුරෙන් පිටතටද, පවුරු නොබැඳි විහාරයක් නම් පවුරක් බැඳීමට සුදුසු ස්ථානයෙන් පිටතටද කැට දෙකක් ගැසිය හැකි පමණ දුර ඉක්මවා, මහා මාර්ගයෙන් බැහැර වී ලඳු කැළෑවක හෝ වැටක හෝ ආවරණය වූ තැනක හිඳගත යුතුය. අරුණ උදා වීමට පෙරම කලින් කී පරිදි වත් සමාදන් වී එය සැල කළ යුතුය. ඉදින් වෙනත් කිසියම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් යම් කිසි කටයුත්තකට එම ස්ථානයට වඩින්නේ නම්, උන්වහන්සේව දකින්නේ නම් හෝ උන්වහන්සේගේ ශබ්දය ඇසෙන්නේ නම් හෝ තමා එහි සිටින බව සැල කළ යුතුය. එසේ සැල නොකරන භික්ෂුවට රාත්‍රිය බිඳීම මෙන්ම වත් බිඳීමද සිදුවේ.

---

อถ ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อชานนฺตสฺเสว คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโท โหติ เอว, วตฺตเภโท ปน นตฺถิ. อาโรจิตกาลโต ปฏฺฐาย จ เอกํ ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา เสเสหิ สติ กรณีเย คนฺตุมฺปิ วฏฺฏติ. อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โสปิ เกนจิ กมฺเมน ปุเรอรุเณเยว คจฺฉติ, อญฺญํ วิหารโต นิกฺขนฺตํ วา อาคนฺตุกํ วา ยํ ปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส สนฺติเก อาโรเจตฺวา วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. อยญฺจ ยสฺมา คณสฺส อาโรเจตฺวา ภิกฺขูนญฺจ อตฺถิภาวํ สลฺลกฺเขตฺวาว วสิ, เตนสฺส อูเน คเณ จรณโทโส วา วิปฺปวาโส วา น โหติ. สเจ น กญฺจิ ปสฺสติ, วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตนา สทฺธึ คตภิกฺขูสุ เอกสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘ยํ ปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ; อยํ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปริหาโร’’ติ อาห.

එසේත් නැතිනම්, රියන් දොළසක පමණ උපචාර සීමාවට පැමිණ තමා නොදැනුවත්වම වඩින්නේ නම්, රාත්‍රිය පමණක් බිඳෙයි, වත් බිඳීමක් සිදු නොවේ. වත් සැල කළ අවස්ථාවේ සිට එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් නතර කොට, සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේලාට කටයුත්තක් ඇති කල්හි වැඩම කිරීම වටී. අරුණ උදා වූ විට එම භික්ෂූන් වහන්සේ සමීපයෙහි වත් තැබිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේද යම් කටයුත්තකට අරුණ උදාවට පෙර වඩින්නේ නම්, විහාරයෙන් නික්ම යන හෝ අලුතින් වඩින හෝ යම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක ප්‍රථමයෙන් දකින්නේ නම්, උන්වහන්සේ සමීපයෙහි සැල කොට වත් තැබිය යුතුය. මේ මානත් පුරන භික්ෂුව සතර නමක් වූ ගණයට සැල කොට, භික්ෂූන්ගේ පැවැත්ම හොඳින් සලකා වැඩසිටි බැවින්, එම භික්ෂුවට සතර නමට වඩා අඩු පිරිසක් මැද විසීමේ දෝෂයක් හෝ විප්පවාස දෝෂයක් හෝ සිදු නොවේ. ඉදින් කිසිදු භික්ෂූන් වහන්සේ නමක නොදක්නේ නම්, විහාරයට ගොස් තමා සමඟ වැඩම කළ භික්ෂූන්ගෙන් එක් නමක් සමීපයේ වත් තැබිය යුතු යැයි මහා සුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහා පදුම තෙරුන් වහන්සේගේ මතය නම්, ප්‍රථමයෙන් දකින භික්ෂුවට සැල කොට වත් තැබීම වත් තැබූ භික්ෂුවගේ ආරක්ෂාව පිණිස වන බවයි.

---

เอวํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ อขณฺฑํ จริตฺวา ยตฺถ สิยา วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ, ตตฺถ โส ภิกฺขุ อพฺเภตพฺโพ. อพฺเภนฺเตหิ จ ปฐมํ อพฺภานารโห [Pg.18] กาตพฺโพ. อยญฺหิ นิกฺขิตฺตวตฺตตฺตา ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิโต, ปกตตฺตสฺส จ อพฺภานํ กาตุํ น วฏฺฏติ, ตสฺมา วตฺตํ สมาทาเปตพฺโพ. วตฺเต สมาทินฺเน อพฺภานารโห โหติ. เตนาปิ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา อาโรเจตฺวา อพฺภานํ ยาจิตพฺพํ. อนิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปุน วตฺตสมาทานกิจฺจํ นตฺถิ. โส หิ ฉารตฺตาติกฺกเมเนว อพฺภานารโห โหติ, ตสฺมา โส อพฺเภตพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ ‘‘เอวญฺจ ปน, ภิกฺขเว, อพฺเภตพฺโพ’’ติ ปาฬิยํเยว อพฺภานวิธิ วุตฺโต, อยญฺจ เอกาปตฺติวเสน วุตฺโต. สเจ ปน ทฺเว ติสฺโส สมฺพหุลา วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา อาปตฺติโย โหนฺติ, ตาสํ วเสน กมฺมวาจา กาตพฺพา. เอวํ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ ทาตพฺพํ. ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ ปน ยสฺมา ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวุตฺถปริวาสสฺส ทาตพฺพํ โหติ, ตสฺมา นํ ปริวาสกถายํเยว กถยิสฺสาม.

මෙසේ වදාළ ක්‍රමයෙන් සදිනක් පුරා මානත් නොකඩා ආරක්ෂා කොට, යම් සීමාවක විසි නමකගෙන් යුත් භික්ෂු සංඝයා වැඩසිටිත් නම්, එහිදී එම භික්ෂුව අබ්භානය කළ යුතුය. අබ්භානය කරන භික්ෂූන් විසින් පළමුව ඔහු අබ්භානයට සුදුස්සෙකු කළ යුතුය. මන්ද යත්, වත් තබා සිටින භික්ෂුව ප්‍රකතත්ත (සාමාන්‍ය) තත්ත්වයෙහි සිටින බැවිනි. ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවක් අබ්භානය කිරීම නොකටයුතු බැවින්, ඔහු ලවා නැවත වත් සමාදන් කරවිය යුතුය. වත් සමාදන් වූ පසු ඔහු අබ්භානයට සුදුස්සෙකු වේ. එම භික්ෂුවද වත් සමාදන් වී, එය සැල කොට අබ්භානය අයැදිය යුතුය. වත් නොතැබූ භික්ෂුවකට නම් නැවත වත් සමාදන් වීමේ කටයුත්තක් නැත. මන්ද යත්, ඔහු සදින ඉක්මවූ සැණින්ම අබ්භානයට සුදුස්සෙකු වන බැවිනි. එබැවින් ඔහු අබ්භානය කළ යුතුය. එහිදී “මෙලෙස අබ්භානය කළ යුතුය” යනාදී වශයෙන් පාලියෙහිම එම අබ්භාන විධිය දක්වා ඇත. මෙය එක් ආපත්තියක් සම්බන්ධයෙන් වදාළ දෙයකි. ඉදින් දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ වූ, එකම වස්තුවක් ඇති හෝ විවිධ වස්තූන් ඇති ආපත්තීන් වේ නම්, එම ආපත්තීන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව කම්මවාචාව කළ යුතුය. මෙලෙස අප්පටිච්ඡන්න මානත්තය දිය යුතුය. පටිච්ඡන්න මානත්තය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, එය පිළිසන් කළ (සඟවන ලද) ආපත්තිය වෙනුවෙන් පරිවාසාන්තයෙහි දිය යුතු බැවින්, ඒ ගැන පරිවාස කතාවෙහි පවසන්නෙමු.

---

ปริวาสกถา

පරිවාස කතාව

---

๑๐๒. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ เทตู’’ติอาทินา นเยน ปาฬิยํ อเนเกหิ อากาเรหิ ปริวาโส จ มานตฺตญฺจ วุตฺตํ. ตสฺส ยสฺมา อาคตาคตฏฺฐาเน วินิจฺฉโย วุจฺจมาโน ปาฬิ วิย อติวิตฺถารํ อาปชฺชติ, น จ สกฺกา โหติ สุเขน ปริคฺคเหตุํ, ตสฺมา นํ สโมธาเนตฺวา อิเธว ทสฺสยิสฺสาม.

102. “එසේ නම්... දෙත්වා” යනාදී ක්‍රමයෙන් පාලියෙහි බොහෝ ආකාරයෙන් පරිවාසය හා මානත්තය ගැන වදාරන ලදී. එම පරිවාසය හා මානත්තය ගැන අදාළ සෑම තැනකම විනිශ්චය පවසන්නේ නම්, පාලිය මෙන්ම එය ඉතා දීර්ඝ හා විසිරුණු එකක් බවට පත්වේ. එපමණක් නොව, එය පහසුවෙන් වටහා ගැනීමටද අපහසු වේ. එබැවින් ඒ සියල්ල එක්තැන් කොට මෙහි ඒකාහ පරිවාසය යටතේ දක්වන්නෙමු.

---

อยญฺหิ อิธ อธิปฺเปโต ปริวาโส นาม – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส, สโมธานปริวาโสติ ติวิโธ โหติ. ตตฺถ ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส ตาว ยถาปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ทาตพฺโพ. กสฺสจิ หิ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา อาปตฺติ โหติ ยถา อยํ อุทายิตฺเถรสฺส, กสฺสจิ ทฺวีหาทิปฏิจฺฉนฺนา ยถา ปรโต อาคตา อุทายิตฺเถรสฺเสว, กสฺสจิ เอกา อาปตฺติ โหติ ยถา อยํ, กสฺสจิ ทฺเว ติสฺโส ตตุตฺตริ วา ยถา ปรโต อาคตา, ตสฺมา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมํ ตาว ปฏิจฺฉนฺนภาโว ชานิตพฺโพ.

මෙහි අදහස් කරන පරිවාසය නම් පටිච්ඡන්න පරිවාසය, සුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි මුලින්ම දැක්වූ පටිච්ඡන්න පරිවාසය, ආපත්තිය සඟවා තැබූ කාලය අනුව දිය යුතුය. උදායි තෙරුන් වහන්සේට මෙන්ම කිසියම් භික්ෂුවකට එක් දිනක් සඟවන ලද ආපත්තියක් තිබිය හැකිය. උදායි තෙරුන් වහන්සේට පසුව ඇති වූ ආපත්ති මෙන්ම, කිසියම් භික්ෂුවකට දෙදිනක් ආදී වශයෙන් සඟවන ලද ආපත්තීන් තිබිය හැකිය. උදායි තෙරුන්ගේ එම එක් ආපත්තිය මෙන්ම, කිසියම් භික්ෂුවකට එක් ආපත්තියක් හෝ දෙකක්, තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් ආපත්තීන් තිබිය හැකිය. එබැවින් පටිච්ඡන්න පරිවාසය දෙන විනයධරයා හෝ සංඝයා විසින් පළමුව එම ආපත්තියේ පටිච්ඡන්න (සඟවන ලද) ස්වභාවය හඳුනාගත යුතුය.

---

อยญฺหิ อาปตฺติ นาม ทสหากาเรหิ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ. ตตฺถายํ มาติกา – อาปตฺติ จ โหติ อาปตฺติสญฺญี จ, ปกตตฺโต จ โหติ ปกตตฺตสญฺญี [Pg.19] จ, อนนฺตรายิโก จ โหติ อนนฺตรายิกสญฺญี จ, ปหุ จ โหติ ปหุสญฺญี จ, ฉาเทตุกาโม จ โหติ ฉาเทติ จาติ.

මෙම ආපත්තිය කරුණු දසයකින් සඟවන ලද්දක් වේ. එහි මාතිකා (පටුන) මෙසේය: ආපත්තියක් වීම, ආපත්තියක් යන සංඥාව තිබීම, ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවක් වීම, ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවක් යන සංඥාව තිබීම, අන්තරායයක් නොමැති වීම, අන්තරායයක් නැත යන සංඥාව තිබීම, සඟවාලීමට සමත් වීම, සමත් යන සංඥාව තිබීම, සඟවාලීමට කැමැත්ත තිබීම සහ සඟවාලීම යන මේවාය. මෙය මාතිකාවයි.

---

ตตฺถ อาปตฺติ จ โหติ อาปตฺติสญฺญี จาติ ยํ อาปนฺโน, สา อาปตฺติเยว โหติ. โสปิ จ ตตฺถ อาปตฺติสญฺญีเยว. อิติ ชานนฺโต ฉาเทติ, ฉนฺนาว โหติ. อถ ปนายํ ตตฺถ อนาปตฺติสญฺญี, อจฺฉนฺนา โหติ, อนาปตฺติ ปน อาปตฺติสญฺญายปิ อนาปตฺติสญฺญายปิ ฉาเทนฺเตนาปิ อจฺฉาทิตาว โหติ. ลหุกํ วา ครุกาติ ครุกํ วา ลหุกาติ ฉาเทติ, อลชฺชิปกฺเข ติฏฺฐติ, อาปตฺติ ปน อจฺฉนฺนา โหติ. ครุกํ ลหุกาติ มญฺญมาโน เทเสติ, เนว เทสิตา โหติ, น ฉนฺนา. ครุกํ ครุกาติ ญตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. ครุกลหุกภาวํ น ชานาติ, อาปตฺตึ ฉาเทมีติ ฉาเทติ, ฉนฺนาว โหติ.

එම මාතිකාවෙහි විස්තරය මෙසේය: යම් ආපත්තියකට පත් වූයේද, එය සැබැවින්ම ආපත්තියක් විය යුතුය. එම භික්ෂුවටද එය ආපත්තියක් යන වැටහීම තිබිය යුතුය. මෙසේ ආපත්තියක් බව දැන දැනම සඟවන්නේ නම් එය සඟවන ලද්දක් (පටිච්ඡන්න) වේ. ඉදින් එම භික්ෂුවට එය ආපත්තියක් නොවන බවට වැටහීමක් තිබේ නම්, එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. ආපත්තියක් නොවන දෙයක්, ආපත්තියක් ලෙස හෝ නොවන ලෙස සඟවා සිටියද එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. සැහැල්ලු ආපත්තියක් බරපතළ එකක් ලෙස හෝ, බරපතළ ආපත්තියක් සැහැල්ලු එකක් ලෙස සඟවන්නේ නම්, ඔහු අලජ්ජී පක්ෂයෙහි සිටියි. එහෙත් ආපත්තිය සඟවන ලද්දක් නොවේ. බරපතළ ආපත්තියක් සැහැල්ලු එකක් ලෙස සිතා දෙසා පවසන්නේ නම්, එය දෙසා පවසන ලද්දක්ද නොවේ, සඟවන ලද්දක්ද නොවේ. බරපතළ ආපත්තියක් බරපතළ ලෙසම දැන සඟවන්නේ නම් එය සඟවන ලද්දක් වේ. බරපතළ හෝ සැහැල්ලු බව නොදැනුවත්ව වුවද, “මම ආපත්තිය සඟවමි” යන දැනුවත්භාවයෙන් සඟවන්නේ නම් එයද සඟවන ලද්දක්ම වේ.

---

ปกตตฺโตติ ติวิธํ อุกฺเขปนียกมฺมํ อกโต – โส เจ ปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. อถ ‘‘มยฺหํ สงฺเฆน กมฺมํ กต’’นฺติ อปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, อจฺฉนฺนา โหติ. อปกตตฺเตน ปกตตฺตสญฺญินา วา อปกตตฺตสญฺญินา วา ฉาทิตาปิ อจฺฉนฺนาว โหติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

ප්‍රකතත්ත යනු: උක්ඛේපනීය කර්ම තුනෙන් කිසිවකට ලක් නොවූ භික්ෂුවයි. එවැනි භික්ෂුවක් තමා ප්‍රකතත්ත භික්ෂුවකැයි සිතා ආපත්තිය සඟවන්නේ නම් එය සඟවන ලද්දක් වේ. එසේ නොවී, “සංඝයා මට උක්ඛේපනීය කර්මයක් කර ඇතැයි” සිතා තමා ප්‍රකතත්ත නොවන බව සිතමින් සඟවන්නේ නම්, එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. ප්‍රකතත්ත නොවන භික්ෂුවක් තමා ප්‍රකතත්ත යැයි සිතා හෝ නොසිතා සඟවනු ලැබුවද, එය සඟවන ලද්දක් නොවේ. ඒ සඳහා සාධක මෙසේය.

---

‘‘อาปชฺชติ ครุกํ สาวเสสํ,ฉาเทติ อนาทริยํ ปฏิจฺจ;

น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชํ,ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา’’ติ. (ปริ. ๔๘๑);

සංඝීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින්ද මෙම ගාථාව වදාරන ලදී: “ශේෂයක් සහිත වූ බරපතළ සංඝාදිසේස ආපත්තියකට පත්ව, අනාදරය නිසා සඟවයි. එම තැනැත්තා භික්ෂුණියක්ද නොවේ, එසේම දුක්කටාපත්තියකටද නොපැමිණෙයි. මෙම ප්‍රශ්නය විනයෙහි දක්ෂයන් විසින් සිතා බැලිය යුතුය.”

---

อยญฺหิ ปญฺโห อุกฺขิตฺตเกน กถิโต.

සැබැවින්ම, මෙම ප්‍රශ්නය උක්ඛිත්තක (වතාවත් තහනම් කළ) භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන් පවසන ලද්දකි.

---

อนนฺตรายิโกติ ยสฺส ทสสุ อนฺตราเยสุ เอโกปิ นตฺถิ, โส เจ อนนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. สเจปิ โส ภีรุกชาติกตาย อนฺธกาเร อมนุสฺสจณฺฑมิคภเยน อนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, อจฺฉนฺนาว โหติ. ยสฺส หิ ปพฺพตวิหาเร วสนฺตสฺส กนฺทรํ วา นทึ วา อติกฺกมิตฺวา อาโรเจตพฺพํ โหติ, อนฺตรามคฺเค จ จณฺฑวาฬอมนุสฺสาทิภยํ อตฺถิ, มคฺเค อชครา นิปชฺชนฺติ, นที ปูรา โหติ, เอกสฺมึ ปน สติเยว อนฺตราเย อนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา [Pg.20] ฉาเทติ, อจฺฉนฺนาว โหติ. อนฺตรายิกสฺส ปน อนฺตรายิกสญฺญาย วา อนนฺตรายิกสญฺญาย วา ฉาทยโต อจฺฉนฺนาว โหติ.

අන්තරාය රහිත (අනන්තරායික) යනු යමෙකුට දස වැදෑරුම් අන්තරායන්ගෙන් එකක්වත් නොමැති වීමයි. හෙතෙම තමාට අන්තරායක් නැතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසා තබයි නම්, එය වසන ලද්දක් (ඡන්න) වේ. ඉදින් ඔහු බියගුලු ස්වභාවය නිසා අඳුරෙහිදී අමනුෂ්‍යයන් කෙරෙහි හෝ රෞද්‍ර මෘගයන් කෙරෙහි ඇති බියෙන් අන්තරායක් ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසා තබයි නම්, එය වසන ලද්දක් නොවේ. පර්වත විහාරයක වසන යමෙකුට අගාධයක් හෝ නදියක් තරණය කොට ඇවත ප්‍රකාශ කිරීමට සිදුවේ නම්, මඟ අතරතුර රෞද්‍ර සතුන් හෝ අමනුෂ්‍යයන් ආදී බිය පවතී නම්, මඟෙහි පිඹුරන් ලැග සිටී නම්, නදිය ජලයෙන් පිරී පවතී නම්, මෙබඳු එක් අන්තරායක් පවතිද්දීම අන්තරායක් ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසා තබයි නම්, එය වසන ලද්දක් නොවේ. අන්තරායක් පවතිද්දී, අන්තරාය ඇතැයි යන සංඥාවෙන් හෝ අන්තරාය නැතැයි යන සංඥාවෙන් ඇවත වසන්නා හට එය වසන ලද්දක් නොවේ.

---

ปหูติ โย สกฺโกติ ภิกฺขุโน สนฺติกํ คนฺตุญฺเจว อาโรเจตุญฺจ; โส เจ ปหุสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. สจสฺส มุเข อปฺปมตฺตโก คณฺโฑ วา โหติ, หนุกวาโต วา วิชฺฌติ, ทนฺโต วา รุชฺชติ, ภิกฺขา วา มนฺทา ลทฺธา โหติ, ตาวตเกน ปน เนว วตฺตุํ น สกฺโกติ น คนฺตุํ; อปิจ โข น สกฺโกมีติ สญฺญี โหติ, อยํ ปหุ หุตฺวา อปฺปหุสญฺญี นาม. อิมินา ฉาทิตาปิ อจฺฉาทิตา. อปฺปหุนา ปน วตฺตุํ วา คนฺตุํ วา อสมตฺเถน ปหุสญฺญินา วา อปฺปหุสญฺญินา วา ฉาทิตา โหตุ, อจฺฉาทิตาว.

ප්‍රතිබල (පහු) යනු යම් භික්ෂුවක් වෙත යාමටත්, ඇවත ප්‍රකාශ කිරීමටත් හැකි තැනැත්තායි. ඔහු තමාට හැකියාව ඇතැයි යන සංඥාවෙන් යුතුව ඇවත වසයි නම්, එය වසන ලද්දක් වේ. ඉදින් ඔහුගේ මුඛයෙහි අල්ප වූ ගෙඩියක් හෝ හනුකවාතයක් (හකු වේදනාවක්) වේ නම්, දතක් රදයි නම්, හෝ ලැබුණු දානය ඉතා මඳ වේ නම්, එපමණකින් ඔහුට කතා කිරීමට හෝ යාමට නොහැකි නොවේ. එසේ වුවද 'මට නොහැකිය' යන සංඥාවෙන් යුක්ත වේ නම්, හෙතෙම හැකියාව තිබියදී 'නොහැකි සංඥාව' (අප්පහුසඤ්ඤී) ඇත්තෙකු නම් වේ. මොහු විසින් වසන ලද්දේ වුවද එය නොවසන ලද්දකි. යාමට හෝ කතා කිරීමට අසමර්ථ වූ, හැකියාව රහිත තැනැත්තෙකු විසින් හැකියාව ඇතැයි යන සංඥාවෙන් හෝ හැකියාව නැතැයි යන සංඥාවෙන් වසන ලද්දේ වුවද එය නොවසන ලද්දක්ම වේ.

---

ฉาเทตุกาโม จ โหติ ฉาเทติ จาติ อิทํ อุตฺตานตฺถเมว. สเจ ปน ฉาเทสฺสามีติ ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา ปุเรภตฺเต วา ปจฺฉาภตฺเต วา ปฐมยามาทีสุ วา ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกมิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว อาโรเจติ, อยํ ฉาเทตุกาโม น ฉาเทติ นาม.

වසනු කැමතිව වසයි යන මෙහි අර්ථය පැහැදිලිය. ඉදින් යමෙක් 'ඇවත වසන්නෙමි' කියා වගකීම අත්හැර, දහවල් කාලයෙහි හෝ රාත්‍රී මුල් යාම ආදියෙහි ලජ්ජී ගුණයෙන් බැහැරව සිට, අරුණෝදයට පෙරම ඇවත ප්‍රකාශ කරයි නම්, මොහු වසනු කැමති වුවද වසන ලද්දෙක් නොවේ.

---

ยสฺส ปน อภิกฺขุเก ฐาเน วสนฺตสฺส อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา สภาคสฺส ภิกฺขุโน อาคมนํ อาคเมนฺตสฺส สภาคสนฺติกํ วา คจฺฉนฺตสฺส อทฺธมาโสปิ มาโสปิ อติกฺกมติ, อยํ น ฉาเทตุกาโม ฉาเทติ นาม, อยมฺปิ อจฺฉนฺนาว โหติ.

භික්ෂූන් නොමැති ප්‍රදේශයක වසන යම් භික්ෂුවක් ඇවතකට පැමිණ, සභාග භික්ෂුවකගේ පැමිණීම අපේක්ෂාවෙන් හෝ සභාග භික්ෂුවක් වෙත යමින් සිටියදී අඩ මසක් හෝ මසක් ඉක්ම ගියද, ඔහු වසනු කැමැත්තෙන් තොරව සිටින්නේ නම්, ඔහු ඇවත වසන්නෙකු ලෙස නොසැලකේ. මෙයද නොවසන ලද්දක්ම වේ.

---

โย ปน อาปนฺนมตฺโตว อคฺคึ อกฺกนฺตปุริโส วิย สหสา อปกฺกมิตฺวา สภาคฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาวิ กโรติ, อยํ น ฉาเทตุกาโมว น ฉาเทติ นาม. สเจ ปน สภาคํ ทิสฺวาปิ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติ ลชฺชาย นาโรเจติ, ฉนฺนาว โหติ อาปตฺติ. อุปชฺฌายาทิภาโว หิ อิธ อปฺปมาณํ อเวริสภาคมตฺตเมว ปมาณํ, ตสฺมา อเวริสภาคสฺส สนฺติเก อาโรเจตพฺพา.

ඇවතට පැමිණි කෙණෙහිම ගින්නක් පෑගූ මිනිසෙකු මෙන් වහා එතැනින් බැහැරව සභාග භික්ෂුවක් සිටින තැනකට ගොස් ඇවත ප්‍රකාශ කරයි නම්, හෙතෙම වසනු නොකැමති තැනැත්තෙකු වන අතර ඇවත වසන්නෙකු ද නොවේ. ඉදින් සභාග භික්ෂුව දැක 'මොහු මාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේය' හෝ 'මාගේ ආචාර්යයන් වහන්සේය' කියා ලජ්ජාවෙන් ඇවත ප්‍රකාශ නොකරයි නම්, ඇවත වසන ලද්දක් වේ. මන්ද යත්, මෙහිදී උපාධ්‍යාය හෝ ආචාර්ය යන බව ප්‍රමාණයක් නොවන අතර, වෛරී නොවන සභාග භික්ෂුවක වීමම පමණක් ප්‍රමාණය වේ. එබැවින් වෛරී නොවන සභාග භික්ෂුවක් සමීපයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

---

โย ปน วิสภาโค โหติ สุตฺวา ปกาเสตุกาโม, เอวรูปสฺส อุปชฺฌายสฺสาปิ สนฺติเก น อาโรเจตพฺพา. ตตฺถ ปุเรภตฺตํ วา อาปตฺตึ อาปนฺโน โหตุ ปจฺฉาภตฺตํ วา, ทิวา วา รตฺตึ วา ยาว อรุณํ น อุคฺคจฺฉติ ตาว อาโรเจตพฺพํ. อุทฺธสฺเต อรุเณ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ปฏิจฺฉาทนปจฺจยา จ ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. สภาคสงฺฆาทิเสสํ อาปนฺนสฺส ปน สนฺติเก อาวิ [Pg.21] กาตุํ น วฏฺฏติ. สเจ อาวิ กโรติ, อาปตฺติ อาวิกตา โหติ, ทุกฺกฏา ปน น มุจฺจติ, ตสฺมา สุทฺธสฺส สนฺติเก อาวิกาตพฺพา. อาวิกโรนฺโต จ ‘‘ตุยฺหํ สนฺติเก เอกํ อาปตฺตึ อาวิกโรมี’’ติ วา ‘‘อาจิกฺขามี’’ติ วา ‘‘อาโรเจมี’’ติ วา ‘‘มม เอกํ อาปตฺตึ อาปนฺนภาวํ ชานาหี’’ติ วา วทตุ, ‘‘เอกํ ครุกาปตฺตึ อาวิกโรมี’’ติอาทินา วา นเยน วทตุ, สพฺเพหิปิ อากาเรหิ อปฺปฏิจฺฉนฺนาว โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. สเจ ปน ลหุกาปตฺตึ อาวิกโรมีติอาทินา นเยน วทติ, ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, วตฺถุํ อาโรเจติ, อาปตฺตึ อาโรเจติ, อุภยํ อาโรเจติ, ติวิเธนาปิ อาโรจิตาว โหติ. อิติ อิมานิ ทส การณานิ อุปลกฺเขตฺวา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมเมว ปฏิจฺฉนฺนภาโว ชานิตพฺโพ.

ඇවත අසා එය ප්‍රසිද්ධ කිරීමට කැමති විසභාග පුද්ගලයෙකු වේ නම්, එවැනි තැනැත්තෙකු තමාගේ උපාධ්‍යාය වුවද ඔහු සමීපයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. එහිදී දහවල් හෝ රාත්‍රී කාලයේ කවර වේලාවක ඇවතට පැමිණියද, අරුණෝදය උදා වීමට පෙර එය ප්‍රකාශ කළ යුතුය. අරුණ උදා වූ පසු ඇවත වසන ලද්දක් වන අතර, වැසීම හේතුවෙන් දුක්කට ඇවතට ද පැමිණේ. සභාග සංඝාදිසේස ඇවතකට පැමිණි භික්ෂුවක් ඉදිරියේ ඇවත ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු නොවේ. ඉදින් ප්‍රකාශ කළහොත් ඇවත ප්‍රකාශ වූවා වුවද, දුක්කට ඇවතින් නොමිදේ. එබැවින් පිරිසිදු භික්ෂුවක් සමීපයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ කළ යුතුය. ප්‍රකාශ කිරීමේදී 'ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි මම එක් ඇවතක් ප්‍රකාශ කරමි' හෝ 'දන්වමි' හෝ 'මම එක් ඇවතකට පැමිණි බව දැනගනු මැනවි' යනුවෙන් හෝ 'එක් ගරු ඇවතක් ප්‍රකාශ කරමි' යන ආදී ක්‍රමයකින් පැවසිය යුතුය. සියලු ආකාරයෙන්ම එය නොවසන ලද්දක් වන බව කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. ඉදින් 'ලහු ඇවතක් ප්‍රකාශ කරමි' යනුවෙන් (ගරු ඇවත ලහු ඇවතක් ලෙස) පවසයි නම්, එය වසන ලද්දකි. වස්තුව (සිදුවීම) ප්‍රකාශ කරයි නම්, ඇවත ප්‍රකාශ කරයි නම්, හෝ වස්තුව හා ඇවත යන දෙකම ප්‍රකාශ කරයි නම්, යන තුන් ආකාරයෙන්ම ප්‍රකාශ කරන ලද්දක්ම වේ. මෙසේ මෙම කරුණු දහය මැනවින් වටහාගෙන, පටිච්ඡන්න පරිවාසාදිය දෙන විනයධරයන් විසින් පළමුව ඇවත වැසූ බව හෝ නොවැසූ බව දැනගත යුතුය.

---

ตโต ปฏิจฺฉนฺนทิวเส จ อาปตฺติโย จ สลฺลกฺเขตฺวา สเจ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา โหติ – ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺน’’นฺติ เอวํ ยาจาเปตฺวา อิธ วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจํ วตฺวา ปริวาโส ทาตพฺโพ. อถ ทฺวีหตีหาทิปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ทฺวีหปฏิจฺฉนฺนํ ตีหปฏิจฺฉนฺนํ จตูหปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนํ ฉาหปฏิจฺฉนฺนํ สตฺตาหปฏิจฺฉนฺนํ อฏฺฐาหปฏิจฺฉนฺนํ นวาหปฏิจฺฉนฺนํ ทสาหปฏิจฺฉนฺนํ เอกาทสาหปฏิจฺฉนฺนํ ทฺวาทสาหปอจฺฉนฺนํ เตรสาหปฏิจฺฉนฺนํ จุทฺทสาหปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ ยาว จุทฺทส ทิวสานิ ทิวสวเสน โยชนา กาตพฺพา. ปญฺจทส ทิวสานิ ปฏิจฺฉนฺนาย ปกฺขปฏิจฺฉนฺนนฺติ วตฺวา โยชนา กาตพฺพา. ตโต ยาว เอกูนตึสติโม ทิวโส, ตาว อติเรกปกฺขปฏิจฺฉนฺนนฺติ.

ඉන්පසු වසන ලද දින ගණන සහ ඇවැත් සංඛ්‍යාව සලකා බලා, ඉදින් එක් දිනක් වසන ලද්දේ නම් 'ස්වාමීනි, මම සඤ්චේතනික ශුක්‍ර විමෝචන නම් වූ එක් ඇවතකට පැමිණ එය එක් දිනක් වසා තැබුවෙමි' යනුවෙන් අයැදවා, මෙහි වදාළ ක්‍රමයටම කර්ම වාක්‍යය කියා පරිවාසය දිය යුතුය. ඉදින් දින දෙකක්, තුනක් ආදී වශයෙන් වසන ලද්දේ නම්, දින දාහතරක් දක්වා ඒ ඒ දින ගණන අනුව යොදාගත යුතුය. දින පහළොවක් වසන ලද්දේ නම් 'පක්ඛප්පටිච්ඡන්න' (පසළොස් දිනක් වසන ලද) කියා යෙදිය යුතුය. එතැන් සිට එකුන්තිස් වන දින දක්වා 'අතිරේක පක්ඛප්පටිච්ඡන්න' කියා යෙදිය යුතුය.

---

ตโต มาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกมาสปฏิจฺฉนฺนํ ทฺเวมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกทฺเวมาสปฏิจฺฉนฺนํ เตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกเตมาสปฏิจฺฉนฺนํ จตุมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกจตุมาสปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกปญฺจมาสปฏิจฺฉนฺนํ ฉมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกฉมาสปฏิจฺฉนฺนํ สตฺตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกสตฺตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อฏฺฐมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกอฏฺฐมาสปฏิจฺฉนฺนํ นวมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกนวมาสปฏิจฺฉนฺนํ ทสมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกทสมาสปฏิจฺฉนฺนํ เอกาทสมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกเอกาทสมาสปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ โยชนา กาตพฺพา. สํวจฺฉเร ปริปุณฺเณ เอกสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ. ตโต ปรํ อติเรกเอกสํวจฺฉร… ทฺเวสํวจฺฉร… อติเรกทฺเวสํวจฺฉร… ติสํวจฺฉร… อติรเกติสํวจฺฉร… จตุสํวจฺฉร… อติเรกจตุสํวจฺฉร… ปญฺจสํวจฺฉร… อติเรกปญฺจสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ [Pg.22] เอวํ ยาว สฏฺฐิสํวจฺฉร… อติเรกสฏฺฐิสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ วา ตโต วา ภิยฺโยปิ วตฺวา โยชนา กาตพฺพา.

එතැන් සිට මාසයක් වසන ලද්දේ නම් 'මාසප්පටිච්ඡන්න' කියාද, මාසයකට වැඩි කාලයක් නම් 'අතිරේක මාසප්පටිච්ඡන්න' කියාද, දෙමසක්, තෙමසක් ආදී වශයෙන් එකොළොස් මසක් දක්වාද, වසරක් සම්පූර්ණ වූ කළ 'ඒකසංවච්ඡරප්පටිච්ඡන්න' කියාද යෙදිය යුතුය. ඉන්පසු එක් වසරකට වැඩි, දෙවසරක් ආදී වශයෙන් පස් වසරක් දක්වාද, එතැන් සිට වසර හැටක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් වුවද වසන ලද දින ගණනට අනුකූලව පාඨය යොදා පරිවාසය දිය යුතුය.

---

สเจ ปน ทฺเว ติสฺโส ตตุตฺตริ วา อาปตฺติโย โหนฺติ, ยถา อิธ เอกํ อาปตฺตินฺติ วุตฺตํ; เอวํ ทฺเว อาปตฺติโย ติสฺโส อาปตฺติโยติ วตฺตพฺพํ. ตโต ปรํ ปน สตํ วา โหตุ สหสฺสํ วา, สมฺพหุลาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. นานาวตฺถุกาสุปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ – เอกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ, เอกํ กายสํสคฺคํ, เอกํ ทุฏฺฐุลฺลวาจํ, เอกํ อตฺตกามํ, เอกํ สญฺจริตฺตํ, เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ คณนวเสน วา ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ นานาวตฺถุกาโย เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ วตฺถุกิตฺตนวเสน วา, ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ นามมตฺตวเสน วา โยชนา กาตพฺพา.

ඉදින් ඇවැත් දෙකක් හෝ තුනක් හෝ ඊට වැඩි ගණනක් ඇත්නම්, මෙහි එක් ඇවැතක් යැයි වදාළ ආකාරයට ම "ඇවැත් දෙකක්" හෝ "ඇවැත් තුනක්" යැයි පැවසිය යුතුය. ඊට වඩා වැඩි නම්, සියයක් හෝ දහසක් වුව ද "බොහෝ ඇවැත්" (සම්බහුලා ආපත්තියෝ) යැයි කීම සුදුසු ය. විවිධ වස්තූන්ගෙන් සිදු වූ ඇවැත් සම්බන්ධයෙන් ද, "ස්වාමීනි, මම එක් ශුක්‍රවිස්සට්ඨියක් ද, එක් කායසංසග්ගයක් ද, එක් දුට්ඨුල්ලවාචාවක් ද, එක් අත්තකාමයක් ද, එක් සඤ්චරිත්තයක් ද වශයෙන් එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස සංඛ්‍යාවන් වශයෙන් හෝ, "ස්වාමීනි, මම විවිධ වස්තූන් ඇති එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස වස්තූන් හැඳින්වීම් වශයෙන් හෝ, "ස්වාමීනි, මම එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස නාම මාත්‍රයෙන් හෝ පද සම්බන්ධය කළ යුතු ය.

---

ตตฺถ นามํ ทุวิธํ – สชาติสาธารณญฺจ สพฺพสาธารณญฺจ. ตตฺถ สงฺฆาทิเสโสติ สชาติสาธารณํ, อาปตฺตีติ สพฺพสาธารณํ; ตสฺมา ‘‘สมฺพหุลา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ สพฺพสาธารณนามวเสนปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ ปริวาสาทิกํ วินยกมฺมํ วตฺถุวเสน โคตฺตวเสน นามวเสน อาปตฺติวเสน จ กาตุํ วฏฺฏติเยว.

එහි "නාමය" (නම) සජාතිසාධාරණ නාමය හා සබ්බසාධාරණ නාමය යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහි "සංඝාදිසේස" යනු තමාගේම වර්ගයට පොදු වූ සජාතිසාධාරණ නාමයකි. "ආපත්තිය" (ඇවැත) යනු සියලු ඇවැත්වලට පොදු වූ සබ්බසාධාරණ නාමයකි. එබැවින්, "එක් දිනක් සඟවන ලද බොහෝ ඇවැත්වලට මම පැමිණියෙමි" යි මෙලෙස සබ්බසාධාරණ නාමය මඟින් ද ප්‍රකාශ කිරීම සුදුසු ය. මක්නිසාද යත්, මේ සියලු පිරිවෙස් ආදී විනය කර්මයන් වස්තුව වශයෙන් ද, ගෝත්‍රය වශයෙන් ද, නාමය වශයෙන් ද, ඇවැත් වශයෙන් ද සිදු කිරීම සුදුසු ම බැවිනි.

---

ตตฺถ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐี’’ติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ. ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติ นามญฺเจว อาปตฺติ จ. ‘‘กายสํสคฺโค’’ติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ. ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติ นามญฺเจว อาปตฺติ จ, ตตฺถ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ กายสํสคฺค’’นฺติอาทินา วจเนนาปิ ‘‘นานาวตฺถุกาโย’’ติ วจเนนาปิ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ คหิตํ โหติ. ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติ วจเนนาปิ ‘‘อาปตฺติโย’’ติ วจเนนาปิ นามญฺเจว อาปตฺติ จ คหิตา โหติ. อิธ ปน เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ’’นฺติ นามมฺปิ วตฺถุโคตฺตานิปิ คหิตาเนว. ยถา จ อิธ ‘‘อยํ อุทายิ ภิกฺขู’’ติ วุตฺตํ; เอวํ โย โย อาปนฺโน โหติ, ตสฺส ตสฺส นามํ คเหตฺวา ‘‘อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขู’’ติ กมฺมวาจา กาตพฺพา.

එහි "ශුක්‍රවිස්සට්ඨි" යන වචනයෙන් වස්තුව මෙන් ම ගෝත්‍රය ද කියවේ. "සංඝාදිසේස" යන වචනයෙන් නාමය මෙන් ම ඇවැත ද කියවේ. "කායසංසග්ග" යන්නෙන් ද වස්තුව හා ගෝත්‍රය කියවේ. "සංඝාදිසේස" යන්නෙන් නාමය හා ඇවැත කියවේ. එහි "ශුක්‍රවිස්සට්ඨිය, කායසංසග්ගය" යනාදී වචනවලින් ද, "විවිධ වස්තූන් ඇති" යන වචනයෙන් ද වස්තුව හා ගෝත්‍රය යන දෙක ම ගැනේ. "සංඝාදිසේස" යන වචනයෙන් මෙන් ම "ආපත්තියෝ" යන වචනයෙන් ද නාමය හා ඇවැත යන දෙක ම ගැනේ. මෙහි දී නම් "සිතාමතා සිදු කළ එක් ශුක්‍රවිස්සට්ඨි ඇවැතකට පැමිණියෙමි" යි පැවසීමේදී නාමයත්, වස්තුව හා ගෝත්‍රයත් යන සියල්ල ම ගැනී ඇත. තවද මෙහි "මේ උදායි භික්ෂුව" යැයි වදාළා සේම, යම් යම් භික්ෂුවක් ඇවැතට පැමිණියේ ද, ඒ ඒ භික්ෂුවගේ නම සඳහන් කරමින් "මේ නම් ඇති භික්ෂුව" (අයං ඉත්ථන්නාමෝ භික්ඛු) යනුවෙන් කම්මවාචාව කළ යුතු ය.

---

กมฺมวาจาปริโยสาเน จ เตน ภิกฺขุนา มาฬกสีมายเมว ‘‘ปริวาสํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทาตพฺพํ[Pg.23]. สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆสฺส อาโรเจตพฺพํ, อาโรเจนฺเตน จ เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

කම්මවාචාව අවසානයේ දී එම භික්ෂුව විසින් එම මාලක සීමාව තුළදීම "පිරිවෙස සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි" යි වදාළ ක්‍රමයට ම වත සමාදන් විය යුතු ය. සමාදන් වී එහිදීම සංඝයාට දැන්විය යුතු ය. දන්වන්නා වූ භික්ෂුව විසින් මෙසේ දැන්විය යුතු ය.

---

‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ, โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิ, โสหํ ปริวสามิ – ‘เวทยามหํ, ภนฺเต, เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

"ස්වාමීනි, මම සිතාමතා සිදු කරන ලද, එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ශුක්‍රවිස්සට්ඨි ඇවැතකට පැමිණියෙමි. මම ඒ සිතාමතා සිදු කළ, එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ඇවැත වෙනුවෙන් එක් දිනක පිරිවෙස් ලබා දෙන ලෙස සංඝයාගෙන් ඉල්ලා සිටියෙමි. සංඝයා වහන්සේ ද සිතාමතා සිදු කළ එක් දිනක් සඟවන ලද ඒ එක් ඇවැත වෙනුවෙන් මට එක් දිනක පිරිවෙස් ලබා දුන්හ. මම දැන් පිරිවෙස් රකිමි. 'ස්වාමීනි, මම (පිරිවෙස් රකින බව) දන්වමි, සංඝයා වහන්සේ මා දන්වන බව දරත්වා (සලකා ගනිත්වා)'" යි.

---

อิมญฺจ ปนตฺถํ คเหตฺวา ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติเยว. อาโรเจตฺวา สเจ นิกฺขิปิตุกาโม, วุตฺตนเยเนว สงฺฆมชฺเฌ นิกฺขิปิตพฺพํ. มาฬกโต ภิกฺขูสุ นิกฺขนฺเตสุ เอกสฺสาปิ สนฺติเก นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ. มาฬกโต นิกฺขมิตฺวา สตึ ปฏิลภนฺเตน สหคจฺฉนฺตสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โสปิ ปกฺกนฺโต, อญฺญสฺส ยสฺส มาฬเก นาโรจิตํ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. อาโรเจนฺเตน จ อวสาเน ‘‘เวทยตีติ มํ อายสฺมา ธาเรตู’’ติ วตฺตพฺพํ. ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ.

මේ අර්ථය ගෙන යම්කිසි භාෂාවකින් හෝ දැන්වීම සුදුසු ම ය. දන්වා අවසානයේ වත තැබීමට (නැවැත්වීමට) කැමති නම්, වදාළ ක්‍රමයට ම සංඝයා මැද වත තැබිය යුතු ය. මාලකයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා නික්ම ගිය පසු, එක් භික්ෂුවක් සමීපයේ වුව ද වත තැබීම සුදුසු ය. මාලකයෙන් නික්ම ගොස් සිහිය ලැබූ තැනැත්තා විසින් තමා සමඟ යන භික්ෂුව සමීපයේ වත තැබිය යුතු ය. ඉදින් ඔහු ද නික්ම ගොස් ඇත්නම්, මාලකයේ දී දැනුම් නොදුන් වෙනත් යම් භික්ෂුවකට දන්වා වත තැබිය යුතු ය. දන්වන්නා විසින් අවසානයේ "මා දන්වන බව ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ දරත්වා" යි පැවසිය යුතු ය. දෙනමකට දන්වන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරත්වා" යි ද, තෙනමකට දන්වන්නේ නම් "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දරත්වා" යි ද පැවසිය යුතු ය. වත තැබූ වේලාවේ සිට ඔහු සාමාන්‍ය භික්ෂු තත්ත්වයේ (පකතත්ත) සිටියි.

---

สเจ อปฺปภิกฺขุโก วิหาโร โหติ, สภาคา ภิกฺขู วสนฺติ, วตฺตํ อนิกฺขิปิตฺวา วิหาเรเยว รตฺติปริคฺคโห กาตพฺโพ. อถ น สกฺกา โสเธตุํ, วุตฺตนเยเนว วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเย เอเกน ภิกฺขุนา สทฺธึ มานตฺตวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว อุปจารสีมํ อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคา โอกฺกมฺม ปฏิจฺฉนฺเน ฐาเน นิสีทิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ตสฺส ภิกฺขุโน ปริวาโส อาโรเจตพฺโพ. อาโรเจนฺเตน สเจ นวกตโร โหติ, ‘‘อาวุโส’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ วุฑฺฒตโร, ‘‘ภนฺเต’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ อญฺโญ โกจิ ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ตํ ฐานํ อาคจฺฉติ, สเจ เอส ตํ ปสฺสติ, สทฺทํ วาสฺส สุณาติ, อาโรเจตพฺพํ; อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภโท จ. อถ ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อชานนฺตสฺเสว คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโทเยว โหติ, วตฺตเภโท ปน นตฺถิ.

ඉදින් භික්ෂූන් අඩු විහාරයක් නම්, එහි සභාග භික්ෂූන් (එකම ඇවැත් ඇති) වසන්නේ නම්, වත නොතබා විහාරයේ ම රැය ගෙවීම කළ යුතු ය. ඉදින් පිරිසිදු වීමට (සෝදනය කිරීමට) නොහැකි නම්, වදාළ ක්‍රමයට ම වත තබා, අලුයම් කාලයේ දී එක් භික්ෂුවක් සමඟ මානත් වර්ණනාවේ වදාළ ක්‍රමයට ම උපචාර සීමාව ඉක්මවා, මහා මාර්ගයෙන් ඉවත් වී, සැඟවුණු තැනක හිඳ අරුණ නැගීමට පෙර වදාළ ක්‍රමයට ම වත සමාදන් වී එම භික්ෂුවට පිරිවෙස් දැන්විය යුතු ය. දන්වන්නාට වඩා ඔහු බාල නම් "ඇවැත්නි" (ආවුසො) යැයි ද, වැඩිමහල් නම් "ස්වාමීනි" (භන්තෙ) යැයි ද පැවසිය යුතු ය. ඉදින් වෙනත් යම් භික්ෂුවක් කිසියම් කටයුත්තකට එම ස්ථානයට පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු මොහුව දකින්නේ නම් හෝ මොහුගේ හඬ ඇසෙන්නේ නම්, (පිරිවෙස් රකින බව) දැන්විය යුතු ය. නොදන්වන්නාට රැය ගෙවීම (රත්තිච්ඡේද) මෙන් ම වත බිඳීම (වත්තභේද) ද සිදු වේ. ඉදින් රියන් දොළසක උපචාරයට පැමිණ නොදැනුවත්ව ම යන්නේ නම්, රැය ගෙවීම පමණක් සිදු වේ, වත බිඳීමක් සිදු නොවේ.

---

อุคฺคเต [Pg.24] อรุเณ วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โส ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ปกฺกนฺโต โหติ, ยํ อญฺญํ สพฺพปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ ปน กญฺจิ น ปสฺสติ, วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตนา สทฺธึ คตภิกฺขุสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘ยํ ปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ, อยํ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปริหาโร’’ติ อาห.

අරුණ උදා වූ විට වත තැබිය යුතු ය. ඉදින් එම (සමඟ ගිය) භික්ෂුව කිසියම් කටයුත්තකට නික්ම ගොස් ඇත්නම්, මුලින් ම දකින වෙනත් යම් භික්ෂුවකට දන්වා වත තැබිය යුතු ය. ඉදින් කිසිවෙකු නොදක්නේ නම්, විහාරයට ගොස් තමා සමඟ ගිය භික්ෂුව සමීපයේ වත තැබිය යුතු යැයි මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ වනාහි "යමෙකු මුලින් ම දකින්නේ ද, ඔහුට දන්වා වත තැබිය යුතු ය; මෙය වත තැබූ භික්ෂුවගේ පිළිවෙතයි" යැයි වදාළහ.

---

เอวํ ยตฺตกานิ ทิวสานิ อาปตฺติ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตตฺตกานิ ตโต อธิกตรานิ วา กุกฺกุจฺจวิโนทนตฺถาย ปริวสิตฺวา สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา วตฺตํ สมาทิยิตฺวา มานตฺตํ ยาจิตพฺพํ. อยญฺหิ วตฺเต สมาทินฺเน เอว มานตฺตารโห โหติ นิกฺขิตฺตวตฺเตน ปริวุตฺถตฺตา. อนิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปน ปุน สมาทานกิจฺจํ นตฺถิ, โส หิ ปฏิจฺฉนฺนทิวสาติกฺกเมเนว มานตฺตารโห โหติ, ตสฺมา ตสฺส มานตฺตํ ทาตพฺพเมว. อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม. ตํ เทนฺเตน สเจ เอกาปตฺติ โหติ, ปาฬิยํ วุตฺตนเยเนว ทาตพฺพํ. อถ ทฺเว วา ติสฺโส วา ‘‘โสหํ ปริวุตฺถปริวาโส สงฺฆํ ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ ติสฺสนฺนํ อาปตฺตีนํ เอกาหปฏิจฺฉนฺนานํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามี’’ติ ปริวาเส วุตฺตนเยเนว อาปตฺติโย จ ทิวเส จ สลฺลกฺเขตฺวา โยชนา กาตพฺพา.

මෙලෙස වරදක් (ඇවැතක්) කොපමණ දින ගණනක් සඟවා තබන ලද්දේ ද, ඒ දින ගණනට සමාන කාලයක් හෝ සැකය දුරු කරනු පිණිස ඊට වැඩි කාලයක් හෝ පරිවාසයෙහි හැසිර, මහා සංඝයා වෙත පැමිණ වත් සමාදන් වී මානත් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, පරිවාසය අවසන් කළ භික්ෂුව මානත් පිරීමට සුදුසු වන්නේ වත් සමාදන් වූ විටම බැවිනි. නමුත් වත් අත්නොහළ (අනික්ඛිත්තවත්ත) භික්ෂුවකට නැවත සමාදන් වීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත. ඔහු සඟවා සිටි දින ගණන ඉක්මවීමෙන්ම මානත් පිරීමට සුදුසු වේ. එබැවින් ඔහුට මානත් දිය යුතුමය. මෙය ‘පටිච්ඡන්න මානත’ (සැඟවූ ඇවැත් සඳහා වූ මානත) ලෙස හැඳින්වේ. එය ලබා දීමේදී එක් ඇවැතක් පමණක් නම්, පාළියෙහි සඳහන් ක්‍රමයටම දිය යුතුය. ඉදින් ඇවැත් දෙකක් හෝ තුනක් වේ නම්, "පරිවාසයෙහි හැසිර නිම කළ මම, එක් දිනක් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් (හෝ තුනක්) වෙනුවෙන් සදිනක මානත් ඉල්ලමි" යනාදී වශයෙන් පරිවාසයෙහි දැක්වූ අයුරින්ම ඇවැත් සංඛ්‍යාව සහ දින ගණන සලකා වාක්‍ය සම්බන්ධය (යෝජනාව) කළ යුතුය.

---

อปฺปฏิจฺฉนฺนาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาปตฺติยา สโมธาเนตฺวาปิ ทาตุํ วฏฺฏติ. กถํ? ปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ วสิตฺวา –

සඟවන ලද ඇවැත් සමඟ නොසඟවන ලද ඇවැත් ද එක් කොට (සමෝධාන කර) දීම සුදුසුය. ඒ කෙසේද? සඟවන ලද ඇවැත වෙනුවෙන් එක් දිනක පරිවාසයෙහි හැසිර -

---

‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ, โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิ, โสหํ ปริวุตฺถปริวาโส. อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ. โสหํ, ภนฺเต, สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สญฺเจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐีนํ ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามี’’ติ.

"ස්වාමීනි, මම එක් දිනක් සඟවන ලද, සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි නම් වූ එක් ඇවැතකට පැමිණියෙමි. මම ඒ වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් එක් දිනක පරිවාසයක් ඉල්ලුවෙමි. සංඝයා මට එය ලබා දුන්හ. මම එම පරිවාසයෙහි හැසිර නිම කළෙමි. ස්වාමීනි, මම සඟවනු නොලැබූ තවත් එක් සංචේතනික ශුක්‍ර විස්සට්ඨි ඇවැතකට පැමිණියෙමි. ස්වාමීනි, මම ඒ සඟවන ලද සහ නොසඟවන ලද ඇවැත් වෙනුවෙන් සදිනක මානත් ඉල්ලමි" යනුවෙන් ඉල්ලා සිටිය යුතුය.

---

อถสฺส ตทนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ. สเจ ปฏิจฺฉนฺนา ทฺเว, อปฺปฏิจฺฉนฺนา เอกา ‘‘ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จา’’ติ วตฺตพฺพํ. อถ ปฏิจฺฉนฺนา [Pg.25] เอกา, อปฺปฏิจฺฉนฺนา ทฺเว, ‘‘ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจา’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ปฏิจฺฉนฺนาปิ ทฺเว, อปฺปฏิจฺฉนฺนาปิ ทฺเว, ‘‘ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจา’’ติ วตฺตพฺพํ. สพฺพตฺถ อนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ. จิณฺณมานตฺตสฺส จ ตทนุรูปเมว กมฺมวาจํ กตฺวา อพฺภานํ กาตพฺพํ. อิธ ปน เอกาปตฺติวเสน วุตฺตํ. อิติ ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสาวสาเน มานตฺตํ ทิยฺยติ, อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม. เอวเมตฺถ เอเกเนว โยชนามุเขน ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส จ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตญฺจ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. ปกฺขมานตฺตํ สโมธานมานตฺตญฺจ อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสาม.

ඉක්බිති ඔහුට ඒ අනුව ගැළපෙන කර්ම වාක්‍යය කියවා මානත දිය යුතුය. ඉදින් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද, නොසඟවන ලද ඇවැතක් ද වේ නම්, "සඟවන ලද ඇවැත්වලට ද, නොසඟවන ලද ඇවැතට ද" යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. ඉදින් සඟවන ලද ඇවැතක් ද, නොසඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද වේ නම්, "සඟවන ලද ඇවැතට ද, නොසඟවන ලද ඇවැත්වලට ද" යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. ඉදින් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද, නොසඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් ද වේ නම්, "සඟවන ලද ඇවැත්වලට ද, නොසඟවන ලද ඇවැත්වලට ද" යනුවෙන් පැවසිය යුතුය. සෑම තැනකදීම ඊට අදාළ වන පරිදි කර්ම වාක්‍යය සිදු කොට මානත දිය යුතුය. මානත් පුරා අවසන් වූ පසු ඊට ගැළපෙන පරිදිම කර්ම වාක්‍යය කොට අබ්භානය (නැවත සංඝයාට එක් කර ගැනීම) කළ යුතුය. මෙහිදී එක් ඇවැතක් ගැන පමණක් සඳහන් කරන ලදී. මෙලෙස සඟවන ලද ඇවැතක් වෙනුවෙන් පරිවාසය අවසානයෙහි යම් මානතක් දෙනු ලබන්නේ ද, එය ‘පටිච්ඡන්න මානත’ නම් වේ. මෙහිදී එක් යෝජනා ක්‍රමයකින්ම පටිච්ඡන්න පරිවාසය හා පටිච්ඡන්න මානත ගැන කියන ලදැයි දත යුතුය. පක්ඛ මානත සහ සමෝධාන මානත ගැන ඉතිරි පරිවාස කතා අවසානයෙහි දක්වන්නෙමු.

---

สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโสติ หิ ทฺเว ปริวาสา อวเสสา. ตตฺถ ‘‘สุทฺธนฺตปริวาโส’’ นาม ปรโต อธมฺมิกมานตฺตจาราวสาเน ‘‘เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติ, อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ, รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตี’’ติ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตปริวาโส. โส ทุวิโธ – จูฬสุทฺธนฺโต, มหาสุทฺธนฺโตติ. ทุวิโธปิ เจส รตฺติปริจฺเฉทํ สกลํ วา เอกจฺจํ วา อชานนฺตสฺส จ อสฺสรนฺตสฺส จ ตตฺถ เวมติกสฺส จ ทาตพฺโพ. อาปตฺติปริยนฺตํ ปน เอตฺตกา อหํ อาปตฺติโย อาปนฺโนติ ชานาตุ วา มา วา, อการณเมตํ.

ශුද්ධන්ත පරිවාසය සහ සමෝධාන පරිවාසය යනුවෙන් තවත් පරිවාස දෙකක් ඉතිරිව ඇත. එහි ‘ශුද්ධන්ත පරිවාසය’ යනු, මත්තෙහි දැක්වෙන අධම්මික මානත් පිරීමක් අවසානයෙහි - "එසමයෙහි එක්තරා භික්ෂුවක් බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියේ වෙයි. ඔහු එම ඇවැත්වල සීමාව නොදනී, දින ගණනෙහි සීමාව ද නොදනී" යන සිදුවීම නිමිති කරගෙන අනුදැන වදාළ පරිවාසයයි. එය චූළ ශුද්ධන්තය සහ මහා ශුද්ධන්තය යැයි දෙවදෑරුම් වේ. මෙම දෙවැදෑරුම් පරිවාසයම, රාත්‍රී කාලය (දින ගණන) සම්පූර්ණයෙන් හෝ අඩක් හෝ නොදන්නා වූ ද, මතක නැති වූ ද, ඒ ගැන සැකයක් ඇති වූ ද භික්ෂුවට දිය යුතුය. "මම මෙපමණ ඇවැත් සංඛ්‍යාවකට පැමිණියෙමි" යි ඇවැත් ප්‍රමාණය දැන සිටීම හෝ නොදැන සිටීම මෙහිදී වැදගත් නොවේ.

---

ตตฺถ โย อุปสมฺปทโต ปฏฺฐาย อนุโลมกฺกเมน วา อาโรจิตทิวสโต ปฏฺฐาย ปฏิโลมกฺกเมน วา ‘‘อสุกญฺจ อสุกญฺจ ทิวสํ วา ปกฺขํ วา มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ตว สุทฺธภาวํ ชานาสี’’ติ ปุจฺฉิยมาโน ‘‘อาม, ภนฺเต, ชานามิ, เอตฺตกํ นาม กาลํ อหํ สุทฺโธ’’ติ วทติ, ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส ‘‘จูฬสุทฺธนฺโต’’ติ วุจฺจติ.

එහිදී උපසම්පදාවේ සිට අනුපිළිවෙළින් හෝ ඇවැත් ප්‍රකාශ කළ දින සිට ආපස්සට හෝ, "මෙපමණ දවසක්, පසක්, මාසයක් හෝ වර්ෂයක් ඔබගේ පිරිසිදු භාවය ඔබ දන්නේද?" යි විනයධරයන් විසින් විමසන ලදුව, "එසේය ස්වාමීනි, මම දනිමි. මෙපමණ කාලයක් මම පිරිසිදුව සිටියෙමි" යි පවසන්නේ නම්, ඔහුට දෙනු ලබන ශුද්ධන්ත පරිවාසය ‘චූළ ශුද්ධන්තය’ යැයි කියනු ලැබේ.

---

ตํ คเหตฺวา ปริวสนฺเตน ยตฺตกํ กาลํ อตฺตโน สุทฺธึ ชานาติ, ตตฺตกํ อปเนตฺวา อวเสสํ มาสํ วา ทฺเวมาสํ วา ปริวสิตพฺพํ. สเจ มาสมตฺตํ อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา อคฺคเหสิ ปริวสนฺโต จ ปุน อญฺญํ มาสํ สรติ, ตมฺปิ มาสํ ปริวสิตพฺพเมว. ปุน ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ. อถ ทฺเวมาสํ อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา อคฺคเหสิ, ปริวสนฺโต จ มาสมตฺตเมวาหํ อสุทฺโธมฺหีติ สนฺนิฏฺฐานํ กโรติ, มาสเมว ปริวสิตพฺพํ. ปุน [Pg.26] ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ. อยญฺหิ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม อุทฺธมฺปิ อาโรหติ, เหฏฺฐาปิ โอโรหติ, อิทมสฺส ลกฺขณํ. อญฺญสฺมึ ปน อาปตฺติวุฏฺฐาเน อิทํ ลกฺขณํ – โย อปฺปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ, ตสฺส อาปตฺติ วุฏฺฐาติ. โย ปฏิจฺฉนฺนํ อปฺปฏิจฺฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ, ตสฺส น วุฏฺฐาติ. อจิรปฏิจฺฉนฺนํ จิรปฏิจฺฉนฺนาติ กโรนฺตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ. จิรปฏิจฺฉนฺนํ อจิรปฏิจฺฉนฺนาติ กโรนฺตสฺส น วุฏฺฐาติ. เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา สมฺพหุลาติ กโรนฺตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ, เอกํ วินา สมฺพหุลานํ อภาวโต. สมฺพหุลา ปน อาปชฺชิตฺวา เอกํ อาปชฺชินฺติ กโรนฺตสฺส น วุฏฺฐาติ.

එය ලබාගෙන පරිවාසයෙහි වසන භික්ෂුව, තමා පිරිසිදුව සිටි කාලය කොපමණදැයි දන්නේ නම්, එය ඉවත් කොට ඉතිරි මාසය හෝ දෙමසක කාලය පරිවාසයෙහි හැසිරිය යුතුය. ඉදින් "මම මාසයක් පමණ අපිරිසිදුව සිටියෙමි" යි සලකා පරිවාසය ගත් විට, වසන අතරතුර තවත් මාසයක් මතක් වන්නේ නම්, එම මාසයෙහි ද පරිවාසයෙහි හැසිරිය යුතුමය. නැවත පරිවාස දීමක් අවශ්‍ය නැත. ඉදින් "මම දෙමසක් අපිරිසිදුයි" කියා ගෙන, පසුව "මම අපිරිසිදු වූයේ මාසයක් පමණයි" කියා නිශ්චය කරයි නම්, ඔහු මාසයක් පමණක් පරිවාසයෙහි හැසිරිය යුතුය. එහිදී ද නැවත පරිවාස දීමේ කෘත්‍යයක් නැත. මක්නිසාද යත්, මෙම ශුද්ධන්ත පරිවාසය යනු ඉහළට ද යා හැකි, පහළට ද බැසිය හැකි ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූවකි. මෙය එහි ලක්ෂණයයි. අනෙක් ඇවැත්වලින් නැගී සිටීමේදී (වුට්ඨානය) ලක්ෂණය මෙසේය: යමෙක් නොසඟවන ලද ඇවැතක් "සඟවන ලද්දක්" ලෙස විනය කර්ම කරයි නම්, ඔහුගේ ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු වේ. යමෙක් සඟවන ලද ඇවැතක් "නොසඟවන ලද්දක්" ලෙස විනය කර්ම කරයි නම්, ඔහුගේ ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු නොවේ. මෑතකදී සඟවන ලද ඇවැතක් "බොහෝ කලක් සඟවන ලද්දක්" ලෙස කළත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු වේ. බොහෝ කලක් සඟවන ලද්දක් "මෑතකදී සඟවන ලද්දක්" ලෙස කළහොත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු නොවේ. එක් ඇවැතක් වී එය "බොහෝ ඇවැත්" ලෙස කළත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු වේ, මක්නිසාද යත් එක් ඇවැතක් නොමැතිව බොහෝ ඇවැත් විය නොහැකි බැවිනි. නමුත් බොහෝ ඇවැත් වී "එක් ඇවැතක්" ලෙස ප්‍රකාශ කොට විනය කර්ම කළහොත් ඇවැතින් නැගී සිටීම සිදු නොවේ.

---

โย ปน ยถาวุตฺเตน อนุโลมปฏิโลมนเยน ปุจฺฉิยมาโนปิ รตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ เนว สรติ เวมติโก วา โหติ, ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส ‘‘มหาสุทฺธนฺโต’’ติ วุจฺจติ. ตํ คเหตฺวา คหิตทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว อุปสมฺปททิวโส, ตาว รตฺติโย คเณตฺวา ปริวสิตพฺพํ. อยํ อุทฺธํ นาโรหติ, เหฏฺฐา ปน โอโรหติ. ตสฺมา สเจ ปริวสนฺโต รตฺติปริจฺเฉเท สนฺนิฏฺฐานํ กโรติ, มาโส วา สํวจฺฉโร วา มยฺหํ อาปนฺนสฺสาติ มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ปริวสิตพฺพํ. ปริวาสยาจนทานลกฺขณํ ปเนตฺถ ปรโต ปาฬิยํ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพํ. กมฺมวาจาปริโยสาเน วตฺตสมาทานมานตฺตอพฺภานานิ วุตฺตนยาเนว. อยํ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม.

යම් මහණෙක් ඉහත සඳහන් කළ අනුලෝම ප්‍රතිලෝම ක්‍රමයට විමසනු ලැබුවද, ඇවැත් සඟවා තැබූ රාත්‍රි ප්‍රමාණය නොදනී නම්, මතක නැති නම් හෝ ඒ පිළිබඳ සැක සහිත වේ නම්, ඔහුට දෙනු ලබන ශුද්ධාන්ත පරිවාසය 'මහා ශුද්ධාන්තය' යැයි කියනු ලැබේ. එය ලබාගෙන, පරිවාසය සමාදන් වූ දින පටන් උපසම්පදා වූ දින දක්වා කොපමණ කාලයක් ඇද්දැයි එම රාත්‍රි ප්‍රමාණය ගණනය කර පරිවාසය පිරිය යුතුය. මෙය ඉහළට වැඩි නොවන නමුත් පහළට අඩු විය හැක. එබැවින් පරිවාසය පුරන මහණ තෙමේ රාත්‍රි පරිච්ඡේදය පිළිබඳව 'මට ඇවැත් සිදු වී මාසයක් හෝ වසරක් වේ' යැයි නිශ්චය කරන්නේ නම්, එම මාසය හෝ වසර මුළුල්ලේ පරිවාසය පිරිය යුතුය. පරිවාසය ඉල්ලීමේ සහ දීමේ ලක්ෂණ මෙහි මතු පාලියෙහි එන ක්‍රමයටම දත යුතුය. කර්මවාක්‍යය අවසානයේ වත් සමාදන් වීම, මානත් පිරීම සහ අබ්භානය යන විධි පෙර කී ක්‍රමයටම වේ. මෙය ශුද්ධාන්ත පරිවාසය නම් වේ.

---

‘‘สโมธานปริวาโส’’ นาม ติวิโธ โหติ – โอธานสโมธาโน, อคฺฆสโมธาโน, มิสฺสกสโมธาโนติ. ตตฺถ ‘‘โอธานสโมธาโน’’ นาม – อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ปริวุตฺถทิวเส โอธุนิตฺวา มกฺเขตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา มูลทิวสปริจฺเฉเท ปจฺฉา อาปนฺนํ อาปตฺตึ สโมทหิตฺวา ทาตพฺพปริวาโส วุจฺจติ. โส ปรโต ‘‘เตน หิ ภิกฺขเว สงฺโฆ อุทายึ ภิกฺขุํ อนฺตรา เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สโมธานปริวาสํ เทตู’’ติ อิโต ปฏฺฐาย วิตฺถารโต ปาฬิยํเยว อาคโต.

'සමෝධාන පරිවාසය' යනු ඕධාන සමෝධානය, අග්ඝ සමෝධානය සහ මිස්සක සමෝධානය යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. එහි 'ඕධාන සමෝධානය' යනු - අතරතුර ඇවැතකට (අන්තරාපත්තියකට) පැමිණ එය සඟවා සිටින මහණෙකුට, ඔහු විසින් ඒ වන විට පුරන ලද පරිවාස දින ඉවත් කර (මකා දමා), පෙර ඇවැතෙහි මුල් දින සීමාව තුළට පසුව පත් වූ ඇවැත ද ඇතුළත් කර දෙනු ලබන පරිවාසයයි. එය පාලියෙහි 'තේන හි භික්ඛවේ සංඝෝ උදායිං භික්ඛුං...' යනාදී පාඨයෙන් පටන් ගෙන විස්තරාත්මකව දක්වා ඇත.

---

อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – โย ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ คเหตฺวา ปริวสนฺโต วา มานตฺตารโห วา มานตฺตํ จรนฺโต วา อพฺภานารโห วา อญฺญํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สมา วา อูนตรา วา รตฺติโย ปฏิจฺฉาเทติ, ตสฺส มูลายปฏิกสฺสเนน เต [Pg.27] ปริวุตฺถทิวเส จ มานตฺตจิณฺณทิวเส จ สพฺเพ โอธุนิตฺวา อทิวเส กตฺวา ปจฺฉา อาปนฺนาปตฺตึ มูลาปตฺติยํ สโมธาย ปริวาโส ทาตพฺโพ. เตน สเจ มูลาปตฺติ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนา, อนฺตราปตฺติ อูนกปกฺขปฏิจฺฉนฺนา, ปุน ปกฺขเมว ปริวาโส ปริวสิตพฺโพ. อถาปิ อนฺตราปตฺติ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนาว ปกฺขเมว ปริวสิตพฺพํ. เอเตนุปาเยน ยาว สฏฺฐิวสฺสปฏิจฺฉนฺนา มูลาปตฺติ, ตาว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. สฏฺฐิวสฺสานิ ปริวสิตฺวา มานตฺตารโห หุตฺวาปิ หิ เอกทิวสํ อนฺตราปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปุนปิ สฏฺฐิวสฺสานิ ปริวาสารโห โหติ.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් මහණෙක් සඟවන ලද ඇවැතක් වෙනුවෙන් පරිවාසය සමාදන්ව එය පුරමින් සිටියදී හෝ මානත් පිරීමට සුදුසුව සිටියදී හෝ මානත් පුරමින් සිටියදී හෝ අබ්භානයට සුදුසුව සිටියදී හෝ, පෙර ඇවැතට සමාන වූ හෝ ඊට වඩා අඩු දින ගණනක් සඟවන ලද වෙනත් ඇවැතකට පත් වේ නම්, ඔහුගේ ඒ පිරූ පරිවාස දින සහ මානත් පිරූ දින සියල්ල ඉවත් කර, ඒවා පිරිසිදු දින නොවන සේ සලකා, පසුව පත් වූ ඇවැත මුල් ඇවැතට එක් කර නැවත පරිවාසය දිය යුතුය. ඒ මහණාගේ මුල් ඇවැත පසක් (දින 15ක්) සඟවන ලද්දක් නම් සහ අතරතුර ඇවැත ඊට වඩා අඩු කාලයක් සඟවන ලද්දක් නම්, නැවත පසක්ම පරිවාසය පිරිය යුතුය. ඉදින් අතරතුර ඇවැත ද පසක්ම සඟවන ලද්දක් වුවද, පසක්ම පරිවාසය පිරිය යුතුය. මේ ක්‍රමයෙන් අවුරුදු හැටක් සඟවන ලද මුල් ඇවැතක් දක්වාම විනිශ්චය දත යුතුය. අවුරුදු හැටක් පරිවාස පුරා මානත් පිරීමට සුදුසු වූවද, එක දිනක් අතරතුර ඇවැතක් සඟවා තැබුවහොත් නැවතත් අවුරුදු හැටක්ම පරිවාස පිරීමට ඔහු සුදුසු වේ.

---

สเจ ปน อนฺตราปตฺติ มูลาปตฺติโต อติเรกปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตตฺถ ‘‘กึ กาตพฺพ’’นฺติ วุตฺเต มหาสุมตฺเถโร อาห – ‘‘อเตกิจฺโฉ อยํ ปุคฺคโล, อเตกิจฺโฉ นาม อาวิการาเปตฺวา วิสฺสชฺเชตพฺโพ’’ติ. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘กสฺมา อเตกิจฺโฉ นาม, นนุ อยํ สมุจฺจยกฺขนฺธโก นาม พุทฺธานํ ฐิตกาลสทิโส, อาปตฺติ นาม ปฏิจฺฉนฺนา วา โหตุ อปฺปฏิจฺฉนฺนา วา สมกอูนตรอติเรกปฏิจฺฉนฺนา วา วินยธรสฺส กมฺมวาจํ โยเชตุํ สมตฺถภาโวเยเวตฺถ ปมาณํ, ตสฺมา ยา อติเรกปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตํ มูลาปตฺตึ กตฺวา ตตฺถ อิตรํ สโมธาย ปริวาโส ทาตพฺโพ’’ติ. อยํ ‘‘โอธานสโมธาโน’’ นาม.

ඉදින් අතරතුර ඇවැත මුල් ඇවැතට වඩා වැඩි දින ගණනක් සඟවන ලද්දක් වේ නම්, ඒ පිළිබඳව 'කුමක් කළ යුතුද?' යන ප්‍රශ්නයට මහාසුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාළේ, 'මේ පුද්ගලයා පිළියම් කළ නොහැකි (අතේකිච්ඡ) අයෙකි, ඔහුව ඇවැත ප්‍රකාශ කරවා සසුනෙන් නෙරපා හැරිය යුතුය' කියාය. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාරන්නේ, 'ඔහු කෙසේ අතේකිච්ඡ වන්නේද? මේ සමුච්චය ඛන්ධකය බුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩසිටින කාලය වැනිය. ඇවැත සඟවන ලද්දක් වේවා, නොසඟවන ලද්දක් වේවා, මුල් ඇවැතට සමාන, අඩු හෝ වැඩි කාලයක් සඟවන ලද්දක් වේවා, විනයධරයාට කර්මවාක්‍යය ගලපා ගැනීමට ඇති හැකියාවම මෙහි ප්‍රමාණය වේ. එබැවින් වැඩි කාලයක් සඟවන ලද ඇවැත මුල් ඇවැත ලෙස සලකා, අනෙක් ඇවැත ඊට එක් කර පරිවාසය දිය යුතුය' කියාය. මෙය 'ඕධාන සමෝධානය' නම් වේ.

---

‘‘อคฺฆสโมธาโน’’ นาม สมฺพหุลาสุ อาปตฺตีสุ ยา เอกา วา ทฺเว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา อาปตฺติโย สพฺพจิรปฏิจฺฉนฺนาโย, ตาสํ อคฺเฆน สโมธาย ตาสํ รตฺติปริจฺเฉทวเสน อวเสสานํ อูนตรปฏิจฺฉนฺนานํ อาปตฺตีนํ ปริวาโส ทิยฺยติ. อยํ วุจฺจติ อคฺฆสโมธาโน. โสปิ ปรโต ‘‘เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติ, เอกา อาปตฺติ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา เอกา อาปตฺติ ทฺวีหปฏิจฺฉนฺนา’’ติอาทินา นเยน ปาฬิยํ อาคโตเยว.

'අග්ඝ සමෝධානය' යනු ඇවැත් රාශියක් අතරින් යම් එකක්, දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ ඇවැත් ප්‍රමාණයක් ඉතා දීර්ඝ කාලයක් සඟවන ලද්දේ නම්, එම දීර්ඝතම කාලය සීමාව (අගය) ලෙස ගෙන සෙසු අඩු කාලයක් සඟවන ලද ඇවැත් ඊට එක් කර දෙනු ලබන පරිවාසයයි. මෙය අග්ඝ සමෝධානය යැයි කියනු ලැබේ. එයද පාලියෙහි 'තේන ඛෝ පන සමයේන අඤ්ඤතරෝ භික්ඛු...' යනාදී ක්‍රමයට දක්වා ඇත.

---

ยสฺส ปน สตํ อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนา, อปรมฺปิ สตํ อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนาติ เอวํ ทสกฺขตฺตุํ กตฺวา อาปตฺติสหสฺสํ ทิวสสตปฏิจฺฉนฺนํ โหติ, เตน กึ กาตพฺพนฺติ? สพฺพํ สโมทหิตฺวา ทส ทิวเส ปริวสิตพฺพํ. เอวํ เอเกเนว ทสาเหน ทิวสสตมฺปิ ปริวสิตเมว โหติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

යම් මහණෙකුගේ ඇවැත් සියයක් දින දහයක් සඟවන ලද්දේ නම්, තවත් ඇවැත් සියයක් දින දහයක් සඟවන ලද්දේ නම්, මෙසේ දස වතාවක් කිරීමෙන් ඇවැත් දහසක් දින සියයක් සඟවන ලද්දේ වේ නම්, ඔහු කුමක් කළ යුතුද? ඒ සියල්ල එක් කර දින දහයක් පරිවාසය පිරිය යුතුය. මෙසේ එක් දින දහයකින් දින සියයක කාලයම පිරුවා නම් වේ. මෙය මෙසේද වදාරන ලදී.

---

‘‘ทสสตํ [Pg.28] รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวาน;

ทส รตฺติโย วสิตฺวาน, มุจฺเจยฺย ปาริวาสิโก’’ติ. (ปริ. ๔๗๗);

'ඇවැත් දහසක් (100 x 10) රාත්‍රි සියයක් මුළුල්ලේ සඟවා තබා, දස රාත්‍රියක් පරිවාස වැසීමෙන් පරිවාසික භික්ෂුව ඇවැතින් මිදෙන්නේය'.

---

อยํ อคฺฆสโมธาโน นาม.

මෙය අග්ඝ සමෝධානය නම් වේ.

---

‘‘มิสฺสกสโมธาโน’’ นาม – โย นานาวตฺถุกา อาปตฺติโย เอกโต กตฺวา ทิยฺยติ. ตตฺรายํ นโย –

'මිස්සක සමෝධානය' යනු විවිධ වස්තූන් (හේතූන්) නිසා සිදු වූ ඇවැත් එක් කර දෙනු ලබන පරිවාසයයි. එහි ක්‍රමය මෙසේය:

---

‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ, เอกํ กายสํสคฺคํ, เอกํ ทุฏฺฐุลฺลวาจํ, เอกํ อตฺตกามํ, เอกํ สญฺจริตฺตํ, เอกํ กุฏิการํ, เอกํ วิหารการํ, เอกํ ทุฏฺฐโทสํ, เอกํ อญฺญภาคิยํ, เอกํ สงฺฆเภทํ, เอกํ เภทานุวตฺตกํ, เอกํ ทุพฺพจํ, เอกํ กุลทูสกํ, โสหํ, ภนฺเต, สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สโมธานปริวาสํ ยาจามี’’ติ –

'ස්වාමීනී, මම බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි. එක් ශුක්‍ර විස්සජන ඇවැතකට ද, එක් කායසංසග්ග ඇවැතකට ද, එක් දුට්ඨුල්ලවාචා ඇවැතකට ද, එක් අත්තකාම ඇවැතකට ද, එක් සංචරිත්ත ඇවැතකට ද, එක් කුටිකාර ඇවැතකට ද, එක් විහාරකාර ඇවැතකට ද, එක් දුට්ඨදෝස ඇවැතකට ද, එක් අඤ්ඤභාගිය ඇවැතකට ද, එක් සංඝභේද ඇවැතකට ද, එක් භේද අනුවත්තක ඇවැතකට ද, එක් දුබ්බච ඇවැතකට ද, එක් කුලදූසක ඇවැතකට ද පත්වීමි. ස්වාමීනී, මම එම ඇවැත් වෙනුවෙන් සංඝයාගෙන් සමෝධාන පරිවාසය යදිමි' යනුවෙන්.

---

ติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา ตทนุรูปาย กมฺมวาจาย ปริวาโส ทาตพฺโพ.

තෙවරක් ඉල්ලවා ඊට අනුරූප වූ කර්මවාක්‍යයකින් පරිවාසය දිය යුතුය.

---

เอตฺถ จ สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ นานาวตฺถุกาโยติปิ สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชินฺติปิ เอวํ ปุพฺเพ วุตฺตนเยน วตฺถุวเสนปิ โคตฺตวเสนปิ นามวเสนปิ อาปตฺติวเสนปิ โยเชตฺวา กมฺมวาจํ กาตุํ วฏฺฏติเยวาติ อยํ มิสฺสกสโมธาโน. สพฺพปริวาสกมฺมวาจาวสาเน ปน นิกฺขิตฺตานิกฺขิตฺตวตฺตาทิกถา ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพาติ.

මෙහිදී 'විවිධ වස්තූන් නිසා සිදු වූ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි' කියා හෝ 'සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට පැමිණියෙමි' කියා හෝ පෙර සඳහන් කළ ක්‍රමයට වස්තුව අනුව, ගෝත්‍රය අනුව, නාමය අනුව හෝ ඇවැත අනුව ගලපා කර්මවාක්‍යය කිරීමට ද වටනේය. මෙය මිස්සක සමෝධානයයි. සියලු පරිවාස කර්මවාක්‍ය අවසානයෙහි කියවෙන නික්ඛිත්ත හා අනික්ඛිත්ත වත් පිළිබඳ විස්තරය පෙර කී ක්‍රමයටම දත යුතුය.

---

ปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

පරිවාස කථාව නිම විය.

---

อิทานิ ยํ วุตฺตํ ‘‘ปกฺขมานตฺตญฺจ สโมธานมานตฺตญฺจ อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสามา’’ติ, ตสฺโสกาโส สมฺปตฺโต, ตสฺมา วุจฺจติ – ‘‘ปกฺขมานตฺต’’นฺติ ภิกฺขุนิยา ทาตพฺพมานตฺตํ. ตํ ปน ปฏิจฺฉนฺนายปิ อปฺปฏิจฺฉนฺนายปิ อาปตฺติยา อฑฺฒมาสเมว ทาตพฺพํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ครุธมฺมํ อชฺฌาปนฺนาย ภิกฺขุนิยา อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๔๐๓). ตํ ปน ภิกฺขุนีหิ อตฺตโน สีมํ โสเธตฺวา วิหารสีมาย วา [Pg.29] วิหารสีมํ โสเธตุํ อสกฺโกนฺตีหิ ขณฺฑสีมาย วา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตุวคฺคคณํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ทาตพฺพํ. สเจ เอกา อาปตฺติ โหติ เอกิสฺสา วเสน, สเจ ทฺเว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา ตาสํ ตาสํ วเสน วตฺถุโคตฺตนามอาปตฺตีสุ ยํ ยํ อิจฺฉติ ตํ ตํ อาทาย โยชนา กาตพฺพา.

දැන්, 'අවශේෂ පරිවාසා කථා අවසානයේ පක්ඛමානත්තය හා සමෝධාන මානත්තය ගැන කියන්නෙමු' යැයි යම් වචනයක් කියන ලද ද, එයට අවස්ථාව පැමිණ ඇත. එබැවින් භික්ෂුණියට දිය යුතු මානත්තය 'පක්ඛමානත්තය' ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. එය සඟවන ලද හෝ නොසඟවන ලද ඇවැත් සඳහා අඩමසක් (දින පහළොවක්) පමණක් දිය යුතුය. 'ගරු ඇවතකට පත් වූ භික්ෂුණිය විසින් උභතෝ සංඝයා (භික්ෂු-භික්ෂුණී දෙපාර්ශවය) ඉදිරියේ පක්ඛමානත්තය සමාදන් විය යුතුය' යැයි භික්ෂුණී ඛන්ධකයෙහි භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. භික්ෂුණීන් විසින් තම සීමාව පිරිසිදු කර විහාර සීමාවෙහි හෝ, විහාර සීමාව පිරිසිදු කිරීමට නොහැකි භික්ෂුණීන් විසින් ඛණ්ඩ සීමාවක හෝ අවම වශයෙන් සිව්වගක් වූ සංඝයා රැස්කරවා එය දිය යුතුය. ඉදින් එක් ඇවැතක් වේ නම් ඒ අනුව ද, ඉදින් ඇවැත් දෙකක්, තුනක් හෝ බොහෝ ඇවැත් හෝ වේවා, එකම වස්තුවක් ඇති හෝ විවිධ වස්තූන් ඇති ඇවැත් වේවා, ඒ ඒ ඇවැත්වල වස්තුව, ගෝත්‍රය, නාමය හා ඇවැත් වර්ගය අතුරින් තමා කැමති දේ ගෙන යෝජනාව කළ යුතුය.

---

ตตฺริทํ เอกาปตฺติวเสน มุขมตฺตทสฺสนํ, ตาย อาปนฺนาย ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุนิสงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วุฑฺฒานํ ภิกฺขุนีนํ ปาเท วนฺทิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อหํ, อยฺเย, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ คามนฺตรํ, สาหํ, อยฺเย, เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ยาจามี’’ติ.

එහි එක් ඇවැතක් සම්බන්ධයෙන් (පටිපාටිය) දැක්වීම මෙසේය: ඇවතට පත් වූ ඒ භික්ෂුණිය භික්ෂුණී සංඝයා වෙත ගොස්, උතුරු සළුව එකාංශ කර, වැඩිහිටි භික්ෂුණීන්ගේ පා වැඳ, උක්කුටිකයෙන් හිඳ, දොහොත් මුදුන් දී මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'ආර්යාවනි, මම එක් ගාමන්තර නම් ඇවතකට පත් වීමි. ආර්යාවනි, ඒ මම ඒ එක් ගාමන්තර ඇවත වෙනුවෙන් පක්ඛමානත්තය අයැද සිටිමි' යනුවෙනි.

---

เอวํ ติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา ปฏิพลาย สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ –

මෙසේ තුන් වරක් අයැද සිටි පසු, ව්‍යක්ත වූ දක්ෂ වූ භික්ෂුණියක විසින් සංඝයාට මෙසේ දැන්විය යුතුය:

---

‘‘สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชิ คามนฺตรํ, สา สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ยาจติ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ทเทยฺย, เอสา ญตฺติ.

'ආර්යාවනි, සංඝ තෙම මාගේ වචනය අසත්වා. මෙන්න මේ නම් ඇති භික්ෂුණිය එක් ගාමන්තර ඇවතකට පත් වූවාය. ඇය සංඝයාගෙන් ඒ එක් ගාමන්තර ඇවත සඳහා පක්ඛමානත්තය අයදියි. ඉදින් සංඝයාට සුදුසු කාලය පැමිණ තිබේ නම්, සංඝ තෙම මේ නම් ඇති භික්ෂුණියට ඒ එක් ගාමන්තර ඇවත සඳහා පක්ඛමානත්තය දෙත්වා. මෙය මූලික දැන්වීමයි.'

---

‘‘สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ, อยํ…เป… ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ. สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ…เป… เทติ… ทินฺนํ สงฺเฆน อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี; เอวเมตํ ธารยามี’’ติ.

'ආර්යාවනි, සංඝ තෙම මාගේ වචනය අසත්වා... දෙවනුව ද... තෙවනුව ද මේ කරුණ පවසමි... සංඝයා විසින් මේ නම් ඇති භික්ෂුණියට පක්ඛමානත්තය දෙන ලදී. මෙය සංඝයාට කැමති නම් නිශ්ශබ්ද වන්න. මෙසේ මම මෙය දරා ගනිමි' යනුවෙනි.

---

กมฺมวาจาปริโยสาเน วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ภิกฺขุมานตฺตกถาย วุตฺตนเยเนว สงฺฆสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิตฺตวตฺตํ วสิตุกามาย ตตฺเถว สงฺฆมชฺเฌ วา ปกฺกนฺตาสุ ภิกฺขุนีสุ เอกภิกฺขุนิยา วา ทุติยิกาย วา สนฺติเก วุตฺตนเยเนว นิกฺขิปิตพฺพํ. อญฺญิสฺสา ปน อาคนฺตุกาย สนฺติเก อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ. ปุน สมาทิยิตฺวา อรุณํ อุฏฺฐาเปนฺติยา ปน ภิกฺขุนีนํเยว สนฺติเก วสิตุํ น ลภติ. ‘‘อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. ตสฺมา อสฺสา อาจริยุปชฺฌายาหิ วิหารํ คนฺตฺวา สงฺคาหกปกฺเข ฐิโต [Pg.30] เอโก มหาเถโร วา ธมฺมกถิโก วา ภิกฺขุ วตฺตพฺโพ – ‘‘เอกิสฺสา ภิกฺขุนิยา วินยกมฺมํ กตฺตพฺพมตฺถิ, ตตฺร โน อยฺยา, จตฺตาโร ภิกฺขู เปเสถา’’ติ. สงฺคหํ อกาตุํ น ลพฺภติ, เปเสสฺสามีติ วตฺตพฺพํ. จตูหิ ปกตตฺตภิกฺขุนีหิ มานตฺตจารินึ ภิกฺขุนึ คเหตฺวา อนฺโตอรุเณเยว นิกฺขมิตฺวา คามูปจารโต ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มคฺคา โอกฺกมฺม คุมฺพวติอาทีหิ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ. วิหารูปจารโตปิ ทฺเว เลฑฺฑุปาตา อติกฺกมิตพฺพา จตูหิ ปกตตฺตภิกฺขูหิปิ ตตฺถ คนฺตพฺพํ. คนฺตฺวา ปน ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ น เอกฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ, ปฏิกฺกมิตฺวา อวิทูรฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ. กุรุนฺทิมหาปจฺจรีสุ ปน ‘‘ภิกฺขุนีหิปิ พฺยตฺตํ เอกํ วา ทฺเว วา อุปาสิกาโย ภิกฺขูหิปิ เอกํ วา ทฺเว วา อุปาสเก อตฺตรกฺขณตฺถาย คเหตฺวา คนฺตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. กุรุนฺทิยํเยว จ ภิกฺขุนุปสฺสยสฺส จ วิหารสฺส จ อุปจารํ มุญฺจิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ, คามสฺสาติ น วุตฺตํ.

කම්මවාචාව අවසානයේ වත් සමාදන් වී, භික්ෂු මානත්ත කථාවෙහි කී පරිදිම සංඝයාට දන්වා, වත් තැබීමට (නැවැත්වීමට) කැමති නම්, සංඝයා මැද හෝ භික්ෂුණීන් පිටත්ව ගිය පසු එක් භික්ෂුණියක හෝ දෙවැන්නියක සමීපයෙහි වත් තැබිය යුතුය. පැමිණි අමුත්තියක වෙත ද දන්වා වත් තැබිය යුතුය. වත් තැබූ මොහොතේ සිට ඇය සාමාන්‍ය තත්ත්වයේ සිටියි. නැවත වත් සමාදන් වී අරුණ උදා කරද්දී භික්ෂුණීන් සමීපයේම සිටිය නොහැකිය. මන්ද 'උභතෝ සංඝයා ඉදිරියේ පක්ඛමානත්තය සමාදන් විය යුතුය' යැයි වදාරා ඇති බැවිනි. එබැවින් ඇගේ ආචාර්ය හෝ උපාධ්‍යාය භික්ෂුණීන් විසින් භික්ෂු විහාරයට ගොස්, සංග්‍රහ කරන පක්ෂයේ සිටින එක් මහා තෙරනමකට හෝ ධර්ම කථික භික්ෂුවකට මෙසේ පැවසිය යුතුය: 'එක් භික්ෂුණියකට විනය කර්මයක් කළ යුතුව ඇත. ඒ සඳහා ස්වාමීනි, අප වෙත භික්ෂූන් සතර නමක් එවනු මැනව.' එවිට සංග්‍රහ නොකර සිටිය නොහැක, 'එවන්නෙමි' යැයි පැවසිය යුතුය. උපසම්පන්න භික්ෂුණීන් සිව්දෙනෙකු විසින් මානත්තය රකින භික්ෂුණිය කැඳවාගෙන අරුණ උදාවීමට පෙරම පිටත්ව, ගම් සීමාවෙන් ගල් විසි කිරීම් දෙකක දුරක් ඉක්මවා, මගින් ඉවත් වී ලැහැබ් ආදියෙන් ආවරණය වූ තැනක හිඳගත යුතුය. භික්ෂු විහාර සීමාවෙන් ද ගල් විසි කිරීම් දෙකක දුරක් ඉක්මවිය යුතුය. භික්ෂූන් සිව්දෙනා ද එහි යා යුතුය. එහි ගොස් භික්ෂුණීන් සමඟ එකම තැනක නොහිඳ, මඳක් ඈතින් හිඳගත යුතුය. කුරුන්දි හා මහාපච්චරී අටුවාවන්හි ද 'භික්ෂුණීන් විසින් ව්‍යත්ත වූ එක් උපාසිකාවක හෝ දෙදෙනෙකු ද, භික්ෂූන් විසින් ද එක් උපාසකයෙකු හෝ දෙදෙනෙකු ද ආරක්ෂාව සඳහා කැඳවාගෙන යා යුතුය' යැයි පවසා ඇත. කුරුන්දි අටුවාවෙහිම 'භික්ෂුණී ආරාමයේ හා භික්ෂු විහාරයේ සීමාවන් බැහැර කිරීම සුදුසුය' යැයි වදාළත්, ගමෙහි සීමාව ගැන එසේ පවසා නැත.

---

เอวํ นิสินฺเนสุ ปน ภิกฺขูสุ จ ภิกฺขุนีสุ จ ตาย ภิกฺขุนิยา ‘‘มานตฺตํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส ตาว เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

මෙසේ භික්ෂූන් හා භික්ෂුණීන් වැඩ සිටින කල්හි, ඒ භික්ෂුණිය 'මානත්තය සමාදන් වෙමි, වත සමාදන් වෙමි' යැයි වත් සමාදන් වී, පළමුව භික්ෂුණී සංඝයාට මෙසේ දැන්විය යුතුය:

---

‘‘อหํ, อยฺเย, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ คามนฺตรํ, สาหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ อทาสิ, สาหํ ปกฺขมานตฺตํ จรามิ, ‘เวทยามหํ, อยฺเย, เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

'ආර්යාවනි, මම එක් ගාමන්තර ඇවතකට පත් වූවෙමි. මම සංඝයාගෙන් ඒ ඇවත වෙනුවෙන් පක්ඛමානත්තය අයැද සිටියෙමි. සංඝයා මට පක්ඛමානත්තය ලබා දුන්නේය. මම ඒ පක්ඛමානත්තය සමාදන්ව හැසිරෙමි. මම ඒ බව දන්වමි ආර්යාවනි, සංඝයා මා ඒ බව දරා ගනිත්වා' යනුවෙනි.

---

ตโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวํ อาโรเจตพฺพํ – ‘‘อหํ, อยฺยา, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ …เป… เวทยามหํ, อยฺยา, เวทยตีติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ. อิธาปิ ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติ.

ඉන්පසු භික්ෂු සංඝයා වෙත ගොස් මෙසේ දැන්විය යුතුය: 'ස්වාමීනි, මම එක් ඇවතකට පත් වූවෙමි... මම ඒ බව දන්වමි ස්වාමීනි, සංඝයා මා ඒ බව දරා ගනිත්වා' යනුවෙනි. මෙහිදී ද තමා දන්නා ඕනෑම භාෂාවකින් දැන්වීම සුදුසුය.

---

อาโรเจตฺวา จ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺเสว สนฺติเก นิสีทิตพฺพํ, อาโรจิตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขูนํ คนฺตุํ วฏฺฏติ. สเจ สาสงฺกํ โหติ, ภิกฺขุนิโย ตตฺเถว ฐานํ ปจฺจาสีสนฺติ, ฐาตพฺพํ. สเจ อญฺโญ ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี [Pg.31] วา ตํ ฐานํ เอติ, ปสฺสนฺติยา อาโรเจตพฺพํ. โน เจ อาโรเจติ, รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. สเจ อชานนฺติยา เอว อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. สเจ ภิกฺขุนิโย อุปชฺฌายาทีนํ วตฺตกรณตฺถํ ปเคว คนฺตุกามา โหนฺติ, รตฺติวิปฺปวาสคณโอหียนคามนฺตราปตฺติรกฺขณตฺถํ เอกํ ภิกฺขุนึ ฐเปตฺวา คนฺตพฺพํ. ตาย อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺสา สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. เอเตนุปาเยน อขณฺฑา ปญฺจทส รตฺติโย มานตฺตํ จริตพฺพํ.

මෙසේ දන්වා භික්ෂුණී සංඝයා සමීපයේම හිඳගත යුතුය. දැන්වූ මොහොතේ සිට භික්ෂූන්ට ආපසු වැඩම කිරීමට අවසර ඇත. ඉදින් එම ස්ථානය සැක සහිත නම්, භික්ෂුණීන් එහි රැඳී සිටින ලෙස බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, එසේ රැඳී සිටිය යුතුය. ඉදින් වෙනත් භික්ෂුවක හෝ භික්ෂුණියක එම ස්ථානයට පැමිණෙන්නේ නම්, දකින භික්ෂුණිය විසින් ඒ බව දැන්විය යුතුය. එසේ නොදැන්වුවහොත් රාත්‍රිය නැති වීම (රත්තිච්ඡේදය) මෙන්ම වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත ද සිදු වේ. නොදැනුවත්ව සීමාව ඉක්මවා ගියහොත් රාත්‍රිය නැති වන මුත් වත් බිඳීමේ දුක්කට ඇවත සිදු නොවේ. ඉදින් භික්ෂුණීන් තම උපාධ්‍යායන් වහන්සේලාගේ වත්පිළිවෙත් කිරීම සඳහා කලින්ම යාමට කැමති නම්, රාත්‍රී විප්පවාස, ගණ ඕහී යන හා ගාමන්තර යන ඇවැත්වලින් ආරක්ෂා වීම පිණිස එක් භික්ෂුණියක නතර කර තබා යා යුතුය. අරුණ උදා වූ විට, ඇය සමීපයෙහි වත් තැබිය යුතුය. මෙම ක්‍රමයෙන් නොකැඩුණු රාත්‍රී පහළොවක් පක්ඛමානත්තය සමාදන් විය යුතුය.

---

อนิกฺขิตฺตวตฺตาย ปน ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วุตฺตนเยเนว สมฺมา วตฺติตพฺพํ. อยํ ปน วิเสโส – ‘‘อาคนฺตุกสฺส อาโรเจตพฺพ’’นฺติ เอตฺถ ยตฺตกา ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา ตํ คามํ ภิกฺขู วา ภิกฺขุนิโย วา อาคจฺฉนฺติ, สพฺเพสํ อาโรเจตพฺพํ. อนาโรเจนฺติยา รตฺติจฺเฉโท จ วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. สเจปิ รตฺตึ โกจิ ภิกฺขุ ตํ คามูปจารํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโท โหติเยว, อชานนปจฺจยา ปน วตฺตเภทโต มุจฺจติ. กุรุนฺทิอาทีสุ ปน อนิกฺขิตฺตวตฺตภิกฺขูนํ วุตฺตนเยเนว กเถตพฺพนฺติ วุตฺตํ. ตํ ปาริวาสิกวตฺตาทีนํ อุปจารสีมาย ปริจฺฉินฺนตฺตา ยุตฺตตรํ ทิสฺสติ. อุโปสเถ อาโรเจตพฺพํ, ปวารณาย อาโรเจตพฺพํ, จตุนฺนํ ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ เทวสิกํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ ภิกฺขูนํ ตสฺมึ คาเม ภิกฺขาจาโร สมฺปชฺชติ, ตตฺเถว คนฺตพฺพํ. โน เจ สมฺปชฺชติ, อญฺญตฺร จริตฺวาปิ ตตฺร อาคนฺตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา คนฺตพฺพํ. พหิคาเม วา สงฺเกตฏฺฐานํ กาตพฺพํ – ‘‘อสุกสฺมึ นาม ฐาเน อมฺเห ปสฺสิสฺสสี’’ติ. ตาย สงฺเกตฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สงฺเกตฏฺฐาเน อทิสฺวา วิหารํ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. วิหาเร สพฺพภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ สพฺเพสํ สกฺกา น โหติ อาโรเจตุํ, พหิอุปจารสีมาย ฐตฺวา ภิกฺขุนิโย เปเสตพฺพา. ตาหิ อานีตานํ จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ วิหาโร ทูโร โหติ สาสงฺโก, อุปาสเก จ อุปาสิกาโย จ คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. สเจ ปน อยํ เอกา วสติ, รตฺติวิปฺปวาสํ อาปชฺชติ, ตสฺมาสฺสา เอกา ปกตตฺตา ภิกฺขุนี สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺพา เอกจฺฉนฺเน วสนตฺถาย.

අත්නොහළ වත් ඇති (අනික්ඛිත්තවත්තා) පිරිවාසික භික්ෂුණියක විසින් පාරිවාසිකඛන්ධකයේ දක්වුණු ක්‍රමයටම මැනවින් වත්පළාත් කළ යුතුය. මෙහි විශේෂය නම් - 'පැමිණි අයට දැන්විය යුතුය' (ආගන්තුකස්ස ආරෝචේතබ්බං) යන මෙහිදී පෙරබත් වේලාවෙහි හෝ පසුබත් වේලාවෙහි හෝ ඒ ගමට යම්තාක් භික්ෂූහු හෝ භික්ෂුණීහු හෝ පැමිණෙත් ද, ඒ සියලු දෙනාටම (තමන් වත් සමාදන්ව සිටින බව) දැන්විය යුතුය. එසේ නොදන්වන භික්ෂුණියට රාත්‍රීච්ඡේදය (රාත්‍රිය ගෙවී යාම) සහ වත්භේද දුක්කටාපත්තිය සිදුවේ. ඉදින් රාත්‍රියෙහි කිසියම් භික්ෂුවක් ඒ ගම් උපචාරයට පැමිණ යන්නේ නම්, එවිට ද රාත්‍රීච්ඡේදයම වේ; එහෙත් නොදන්නාකම නිසා වත්භේදයෙන් නිදහස් වේ. කුරුන්දි ආදී අටුවාවල වනාහි අත්නොහළ වත් ඇති භික්ෂූන්ට පැවසූ ක්‍රමයටම (මෙහි ද) පැවසිය යුතු බව දක්වා ඇත. එය පාරිවාසික වත් ආදියෙහි උපචාර සීමාවෙන් වෙන් කරන ලද බැවින් වඩාත් සුදුසු බව පෙනේ. උපෝසථ දිනයෙහි දැන්විය යුතුය, පවාරණ දිනයෙහි දැන්විය යුතුය, භික්ෂූන් සතර නමකට සහ භික්ෂුණීන් සතර නමකට දිනපතා දැන්විය යුතුය. ඉදින් භික්ෂූන්ට ඒ ගමෙහි පිණ්ඩපාතය සම්පූර්ණ වන්නේ නම් එහිම යා යුතුය. ඉදින් සම්පූර්ණ නොවන්නේ නම් වෙනත් ගමක හැසිර හෝ එහි පැමිණ තමන්ව දක්වා යා යුතුය. ගමෙන් පිටත සංකේත ස්ථානයක් (හමුවන ස්ථානයක්) නියම කරගත යුතුය - 'අසවල් ස්ථානයේදී අපව දකින්න' යනුවෙනි. ඇය ඒ සංකේත ස්ථානයට ගොස් දැන්විය යුතුය. සංකේත ස්ථානයෙහි (භික්ෂූන්) නොදැක විහාරයට ගොස් දැන්විය යුතුය. විහාරයෙහි සියලු භික්ෂූන්ට දැන්විය යුතුය. ඉදින් සියල්ලන්ටම දැන්වීමට නොහැකි නම්, උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිට භික්ෂුණීන් පිටත් කර යැවිය යුතුය. ඔවුන් විසින් කැඳවාගෙන එන ලද භික්ෂූන් සතර නමට දැන්විය යුතුය. ඉදින් විහාරය දුර නම්, බිය සහිත නම්, උපාසක උපාසිකාවන් කැඳවාගෙන යා යුතුය. ඉදින් මේ භික්ෂුණිය තනිව වසයි නම් ඇයට රත්තිවිප්පවාස ඇවැත් සිදුවේ. එබැවින් ඇයට එක් වහලක් යට වාසය කිරීම පිණිස සම්මත කරන ලද එක් ප්‍රකතත්ත (පිරිසිදු) භික්ෂුණියක දිය යුතුය.

---

เอวํ อขณฺฑํ มานตฺตํ จริตฺวา วีสติคเณ ภิกฺขุนิสงฺเฆ วุตฺตนเยเนว อพฺภานํ กาตพฺพํ. สเจ มานตฺตํ จรมานา อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชติ, มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา [Pg.32] ตสฺสา อาปตฺติยา มานตฺตํ ทาตพฺพนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. อิทํ ‘‘ปกฺขมานตฺตํ’’ นาม.

මෙසේ අඛණ්ඩව මානත පිරී, විසි නමකගෙන් යුත් භික්ෂුණී සංඝයා කෙරෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම අබ්භානය (නිදහස් කිරීම) කළ යුතුය. මානත පුරන අතරතුර අන්තරාපත්තියක් (අතරමැද ඇවැතක්) සිදුවුවහොත්, මූලාය පටිකස්සනය කර (මුලට හරවා) එම ඇවැත වෙනුවෙන් මානත දිය යුතු යැයි කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. මෙය 'පක්ඛමානත්ත' නම් වේ.

---

‘‘สโมธานมานตฺตํ’’ ปน ติวิธํ โหติ – โอธานสโมธานํ, อคฺฆสโมธานํ, มิสฺสกสโมธานนฺติ. ตตฺถ ยเทตํ ปรโต อุทายิตฺเถรสฺส ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ ปริวสนฺตสฺส ปริวาเส จ มานตฺตารหฏฺฐาเน จ อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา มูลายปฏิกสฺสิตสฺส ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน ติสฺสนฺนํ อาปตฺตีนํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ เทตู’’ติ มานตฺตํ อนุญฺญาตํ, อิทํ ‘‘โอธานสโมธานํ’’ นาม. อิทญฺหิ ปุนปฺปุนํ มูลายปฏิกสฺสเนน ปริวุตฺถทิวเส โอธุนิตฺวา ปุริมาปตฺตีหิ สทฺธึ สโมธาย ทินฺนํ, ตสฺมา โอธานสโมธานนฺติ วุจฺจติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘สโมธานปริวาสํ วุตฺถสฺส ทาตพฺพํ มานตฺตํ สโมธานมานตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. ตมฺปิ เตน ปริยาเยน ยุชฺชติ.

'සමෝධානමානත්තය' වනාහි තෙවැදෑරුම් වේ - ඕධානසමෝධානය, අග්ඝසමෝධානය සහ මිස්සකසමෝධානය යනුවෙනි. එහිලා පසුව උදායි තෙරුන්ට දින පහක් සඟවන ලද ඇවැතක් වෙනුවෙන් පිරිවාස වසන්නා වූ, පිරිවාසයෙහි ද මානතට සුදුසු අවස්ථාවෙහි ද අන්තරාපත්තියකට පැමිණ මූලාය පටිකස්සනය කරන ලද කල්හි, 'මහණෙනි, එසේ නම් සංඝයා උදායි භික්ෂුවට ඇවැත් තුනක් සඳහා සදිනක මානත ලබා දෙත්වා' යි යම් මානතක් අනුදැන වදාරන ලද්දේ ද, මෙය 'ඕධානසමෝධානය' නම් වේ. මෙය නැවත නැවත මූලාය පටිකස්සනය කිරීමෙන් පිරිවූ දින ඉවත් කර (පිස දමා), පෙර ඇවැත් සමඟ එක්කොට දෙන ලද බැවින් ඕධානසමෝධානය යැයි කියනු ලැබේ. කුරුන්දියෙහි වනාහි 'සමෝධාන පිරිවාසය වැස නිම කළ අයට දිය යුතු මානත සමෝධාන මානතය' යි පවසා ඇත. එය ද ඒ ආකාරයෙන් ගැලපේ.

---

อคฺฆสโมธานํ ปน มิสฺสกสโมธานญฺจ อคฺฆสโมธานมิสฺสกสโมธานปริวาสาวสาเน ทาตพฺพมานตฺตเมว วุจฺจติ, ตํ ปริวาสกมฺมวาจานุสาเรน โยเชตฺวา ทาตพฺพํ. เอตฺตาวตา ยํ วุตฺตํ ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ เทตูติอาทินา นเยน ปาฬิยํ อเนเกหิ อากาเรหิ ปริวาโส จ มานตฺตญฺจ วุตฺตํ, ตสฺส ยสฺมา อาคตาคตฐาเน วินิจฺฉโย วุจฺจมาโน ปาฬิ วิย อติวิตฺถารํ อาปชฺชติ, น จ สกฺกา โหติ สุเขน ปริคฺคเหตุํ, ตสฺมา นํ สโมธาเนตฺวา อิเธว ทสฺเสสฺสามา’’ติ, ตทิทํ อตฺถโต สมฺปาทิตํ โหติ.

අග්ඝසමෝධානය සහ මිස්සකසමෝධානය යනු අග්ඝසමෝධාන පිරිවාසය හා මිස්සකසමෝධාන පිරිවාසය අවසානයෙහි දිය යුතු මානතටම කියනු ලැබේ. එය පිරිවාස කම්මවාචාවට අනුකූලව යොදා දිය යුතුය. මේ තාක් යමක් පවසන ලද්දේ ද, එනම් 'මහණෙනි, එසේ නම් සංඝයා උදායි භික්ෂුවට සිතා මතා සිකුරු ගෙවීමේ එක් දිනක් සඟවන ලද එක් ඇවැතක් වෙනුවෙන් එක් දිනක පිරිවාසය දෙත්වා' ආදී ක්‍රමයෙන් පාළියෙහි නොයෙක් ආකාරයෙන් පිරිවාසය සහ මානත දක්වන ලදී. එසේ තැනින් තැන එන විනිශ්චය පවසන විට පාළිය මෙන් ඉතා විස්තර වන බැවින් ද, පහසුවෙන් වටහා ගැනීමට නොහැකි වන බැවින් ද, එය සංක්ෂිප්ත කර මෙහිම දක්වන්නෙමු යි පැවසූ ඒ කරුණ අර්ථ වශයෙන් සම්පූර්ණ කරන ලදී.

---

ปฏิจฺฉนฺนปริวาสกถา

පටිච්ඡන්නපරිවාස කථාව

---

๑๐๒. อิทานิ ยา ตาว อยํ ปฏิจฺฉนฺนาย เอกิสฺสา อาปตฺติยา วเสน ปาฬิ วุตฺตา, สา อุตฺตานตฺถาว.

102. දැන් සඟවන ලද එක් ඇවැතක් සම්බන්ධයෙන් යම් පාළියක් වදාරන ලද්දේ ද, එහි අර්ථය පැහැදිලිමය.

---

๑๐๘. ตโต ปรํ ทฺวีหตีหจตูหปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนานํ วเสน ปาฬึ วตฺวา ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย ปริวาสโต ปฏฺฐาย อนฺตราปตฺติ ทสฺสิตา. ยสฺมา ปน ตํ อาปตฺตึ อาปนฺโน มูลายปฏิกสฺสนารโห นาม โหติ, ตสฺมาสฺส [Pg.33] ตตฺถ มูลายปฏิกสฺสนํ อนุญฺญาตํ. สเจ ปน นิกฺขิตฺตวตฺโต อาปชฺชติ, มูลายปฏิกสฺสนารโห น โหติ. กสฺมา? ยสฺมา น โส ปริวสนฺโต อาปนฺโน, ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิโต อาปนฺโน, ตสฺมา ตสฺสา อาปตฺติยา วิสุํ มานตฺตํ จริตพฺพํ. สเจ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ ปริวาโสปิ วสิตพฺโพ. ยญฺเจตํ มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ, ตสฺมิมฺปิ กเต ปริวุตฺถทิวสา มกฺขิตา โหนฺติ. อิติ ปริวาเส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา ปุน มานตฺตารหสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ, ตสฺมิมฺปิ กเต ปริวุตฺถทิวสา มกฺขิตาว โหนฺติ. ตโต ปริวุตฺถปริวาสสฺส ตาสํ ติสฺสนฺนมฺปิ อาปตฺตีนํ สโมธานมานตฺตํ ทสฺสิตํ. ตโต มานตฺตจาริกสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ. ตสฺมึ ปน ปฏิกสฺสเน กเต มานตฺตจิณฺณทิวสาปิ ปริวุตฺถทิวสาปิ มกฺขิตาว โหนฺติ. ตโต อพฺภานารหสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ. ตสฺมิมฺปิ กเต สพฺเพ เต มกฺขิตาว โหนฺติ. ตโต ปรํ สพฺพา อนฺตราปตฺติโย โยเชตฺวา อพฺภานกมฺมํ ทสฺสิตํ. เอวํ ปฏิจฺฉนฺนวาเร เอกาหปฏิจฺฉนฺนาทิวเสน ปญฺจ, อนฺตราปตฺติวเสน จตสฺโสติ นว กมฺมวาจา ทสฺสิตา โหนฺติ.

108. එතැන් සිට දෙදින, තෙදින, සිවුදින, පස්දින සඟවන ලද ඇවැත් සම්බන්ධයෙන් පාළිය දේශනා කොට, පස්දිනක් සඟවන ලද ඇවැතේ පිරිවාසයේ සිට අන්තරාපත්තිය දක්වන ලදී. යම් හෙයකින් ඒ ඇවැතට පැමිණි තැනැත්තා මූලාය පටිකස්සනයට (මුලට හැරවීමට) සුදුස්සෙකු වන බැවින්, ඔහුට එහිදී මූලාය පටිකස්සනය අනුදැන වදාරන ලදී. ඉදින් වත් අත්හළ (නික්ඛිත්තවත්ත) අයෙකු ඇවැතට පැමිණේ නම් ඔහු මූලාය පටිකස්සනයට සුදුසු නොවේ. ඒ මන්ද? ඔහු පිරිවාස වසමින් සිටියදී ඇවැතට පැමිණියෙකු නොවන බැවිනි; ප්‍රකතත්ත (පිරිසිදු) තත්ත්වයෙහි සිටියදී ඇවැතට පැමිණි බැවිනි. එබැවින් ඒ ඇවැත වෙනුවෙන් වෙනම මානත පිරිය යුතුය. ඉදින් එය සඟවන ලද්දක් නම් පිරිවාස ද වැසිය යුතුය. යම් මේ මූලාය පටිකස්සනයක් පවසන ලද්දේ ද, එය කළ කල්හි පිරිවූ දින පිස දමන ලද්දේ වෙයි. මෙසේ පිරිවාසයෙහි අන්තරාපත්තිය දක්වා, නැවත මානතට සුදුසු පුද්ගලයාගේ අන්තරාපත්තිය දක්වා මූලාය පටිකස්සනය පවසන ලදී. එය කළ කල්හි ද පිරිවූ දින අහෝසි වේ. ඉන්පසු පිරිවාස වැස නිම කළ අයගේ ඒ ඇවැත් තුනටම අදාළ සමෝධාන මානතය දක්වන ලදී. ඉන්පසු මානත පුරමින් සිටින පුද්ගලයාගේ අන්තරාපත්තිය දක්වා මූලාය පටිකස්සනය පවසන ලදී. ඒ පටිකස්සනය කළ කල්හි මානත පිරූ දින මෙන්ම පිරිවූ දින ද අහෝසි වේ. ඉන්පසු අබ්භානයට සුදුසු පුද්ගලයාගේ අන්තරාපත්තිය දක්වා මූලාය පටිකස්සනය පවසන ලදී. එය කළ කල්හි ඒ සියලු දින අහෝසි වේ. ඉන්පසු සියලු අන්තරාපත්තීන් යොදා අබ්භාන කර්මය දක්වන ලදී. මෙසේ පටිච්ඡන්න වාරයෙහි ඒකාහ පටිච්ඡන්න ආදී වශයෙන් කම්මවාචා පහක් ද, අන්තරාපත්ති වශයෙන් හතරක් ද ලෙස කම්මවාචා නවයක් දක්වන ලදී.

---

ปฏิจฺฉนฺนปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

පටිච්ඡන්නපරිවාස කථාව නිම විය.

---

สโมธานปริวาสกถา

සමෝධානපරිවාස කථාව

---

๑๒๕. ตโต ปรํ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา อนฺโตปริวาสโต ปฏฺฐาย ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย อนฺตราปตฺติยา วเสน สโมธานปริวาโส จ, สโมธานมานตฺตญฺจ ทสฺสิตํ. เอตฺถ จ มานตฺตจาริกมานตฺตารหกาเลปิ อาปนฺนาย อาปตฺติยา มูลายปฏิกสฺสเน กเต มานตฺตจิณฺณทิวสาปิ ปริวาสปริวุตฺถทิวสาปิ สพฺเพ มกฺขิตาว โหนฺติ. กสฺมา? ยสฺมา ปฏิจฺฉนฺนา อนฺตราปตฺติ. เตเนว วุตฺตํ – ‘‘มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สโมธานปริวาสํ ทตฺวา ฉารตฺตํ มานตฺตํ เทตู’’ติ. ตโต ปรํ สพฺพา อนฺตราปตฺติโย โยเชตฺวา อพฺภานกมฺมํ ทสฺเสตฺวา สุกฺกวิสฺสฏฺฐิวตฺถุ นิฏฺฐาปิตํ.

125. ඉන් පසුව, පසළොස් දිනක් සඟවන ලද ඇවැත් නිසා පිරිවාසයෙහි සිටින අතරතුර පස් දිනක් සඟවන ලද අන්තරා ඇවැත් ඇති වීම හේතුවෙන් සමෝධාන පිරිවාසය සහ සමෝධාන මානත දක්වන ලදී. මෙහි මානත් පුරන කාලයෙහි හෝ මානතට සුදුසු කාලයෙහි හෝ ඇවතකට පැමිණ මුල සිට පිරිවාසය (මූලාය පටිකස්සන) ලැබූ විට, මානත් පිරූ දින සහ පිරිවාසයෙහි විසූ දින යන සියල්ල අපිරිසිදු (makkhitā) වේ. එයට හේතුව කුමක්ද? එම අන්තරා ඇවත සඟවන ලද නිසාය. එම නිසාම, “මුල සිට පිරිවාසය ලබා, පූර්ව ඇවත සඳහා සමෝධාන පිරිවාසය දී සදිනක් මානත් දෙත්වා” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ඉන් පසු සියලු අන්තරා ඇවැත් ගලපා අබ්භාන කර්මය දක්වා ශුක්‍රවිස්සට්ඨි වස්තුව නිමවන ලදී.

---

สโมธานปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

සමෝධාන පිරිවාස කථාව නිම කරන ලදී.

---

สุกฺกวิสฺสฏฺฐิกถา จ นิฏฺฐิตา.

ශුක්‍රවිස්සට්ඨි කථාව ද නිම කරන ලදී.

---

อคฺฆสโมธานปริวาสกถา

අග්ඝ සමෝධාන පිරිවාස කථාව

---

๑๓๔. ตโต เอกาปตฺติมูลกญฺจ อาปตฺติวฑฺฒนกญฺจาติ ทฺเว นเย ทสฺเสตฺวา อคฺฆสโมธานปริวาโส ทสฺสิโต.

134. ඉන්පසු එක් ඇවතක් මුල් කරගත් ක්‍රමය සහ ඇවැත් වැඩි වන ක්‍රමය යන ක්‍රම දෙක දක්වා අග්ඝ සමෝධාන පිරිවාසය දක්වන ලදී.

---

ตโต [Pg.34] สญฺจิจฺจ อนาโรจิตาปตฺติวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา สญฺจิจฺจ อชานนอสฺสรณเวมติกภาเวหิ อนาโรจิตาย อาปตฺติยา ปจฺฉา ลชฺชิธมฺเม วา ญาณสรณนิพฺเพมติกภาเวสุ วา อุปฺปนฺเนสุ ยํ กาตพฺพํ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อิธ ปน ภิกฺขเว’’ติอาทินา นเยน ปาฬิ ฐปิตา. ตโต อชานนอสฺสรณเวมติกปฏิจฺฉนฺนานํ อปฺปฏิจฺฉนฺนภาวํ ทสฺเสตุํ ตเถว ปาฬิ ฐปิตา.

ඉන්පසු දැනුවත්ව ඇවැත් ප්‍රකාශ නොකළ භික්ෂුවගේ වස්තුව දක්වා, දැනුවත්ව නොදැනීම, මතක නැති වීම හෝ සැකය යන හේතූන් නිසා ඇවත ප්‍රකාශ නොකළ විට පසුව ලජ්ජී ස්වභාවය ඇති වූ විට හෝ දැනීම, මතකය හා සැක රහිත බව ඇති වූ විට කළ යුතු විධානය දැක්වීම සඳහා “මහණෙනි, මෙහි පැන” යනාදී ක්‍රමයෙන් පාලිය තබන ලදී. ඉන්පසු නොදැනීම, මතක නැති වීම සහ සැකය නිසා සඟවන ලද ඇවැත්, සඟවන ලද ඇවැත් නොවන බව දැක්වීම සඳහා එම ක්‍රමයටම පාලිය දක්වන ලදී.

---

อคฺฆสโมธานปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

අග්ඝ සමෝධාන පිරිවාස කථාව නිම කරන ලදී.

---

ทฺเวมาสปริวาสกถา

දෙමස් පිරිවාස කථාව

---

๑๓๘. ตโต ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ ทฺเวมาสปฏิจฺฉนฺนานํ เอกมาสปริวาสยาจนวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา อสญฺจิจฺจ อชานนอสฺสรณเวมติกภาเวหิ อนาโรจิเต อิตรสฺมึ มาเส ปจฺฉา ลชฺชิธมฺมาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ ยํ กาตพฺพํ, ตํ ทสฺเสตุํ อชานนอสฺสรณเวมติกปฏิจฺฉนฺนสฺส จ อาปนฺนภาวํ ทสฺเสตุํ ปุริมนเยเนว ปาฬิ ฐปิตา.

138. ඉන්පසු දෙමසක් සඟවන ලද ඇවැත් දෙකක් නිසා එක් මසක පිරිවාසයක් ඉල්ලීමේ වස්තුව දක්වා, නොදැනුවත්ව නොදැනීම, මතක නැති වීම සහ සැකය නිසා අනෙක් මාසයෙහි ඇවත ප්‍රකාශ නොකළ විට පසුව ලජ්ජී ස්වභාවය ආදිය ඇති වූ විට කළ යුතු විධානය දැක්වීමටත්, නොදැනීම ආදිය නිසා සඟවන ලද ඇවතකට පැමිණි බව දැක්වීමටත් පෙර ක්‍රමයෙන්ම පාලිය තබන ලදී.

---

ทฺเวมาสปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

දෙමස් පිරිවාස කථාව නිම කරන ලදී.

---

สุทฺธนฺตปริวาสาทิกถา

ශුද්ධාන්ත පිරිවාස ආදී කථාව

---

๑๕๖. ตโต ‘‘อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ, รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตี’’ติอาทินา นเยน สุทฺธนฺตปริวาโส ทสฺสิโต.

156. ඉන්පසු “ඇවැත්වල සීමාව නොදනී, රාත්‍රීන්ගේ සීමාව නොදනී” යනාදී ක්‍රමයෙන් ශුද්ධාන්ත පිරිවාසය දක්වන ලදී.

---

๑๖๐. ตโต ปรํ ปาริวาสิกํ อาทึ กตฺวา วิพฺภมิตฺวา ปุนอุปสมฺปนฺนาทีสุ ปฏิปตฺติทสฺสนตฺถํ ปาฬิ ฐปิตา.

160. ඉන්පසු පිරිවාසික භික්ෂුවකගෙන් පටන් ගෙන, සිවුරු හැර ගොස් නැවත උපසම්පදා වූවන් ආදීන් පිළිබඳ පිළිපැදිය යුතු ආකාරය දැක්වීම සඳහා පාලිය දක්වන ලදී.

---

๑๖๕. ตตฺถ ‘‘อนฺตรา สมฺพหุลา อาปตฺติโย อาปชฺชติ ปริมาณา อปฺปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติอาทีสุ อาปตฺติปริจฺเฉทวเสน ปริมาณาโย เจว อปฺปฏิจฺฉนฺนาโย จาติ อตฺโถ.

165. එහි “අතරතුර බොහෝ ඇවැත්වලට පැමිණෙයි, ප්‍රමාණවත් වූ හා සඟවන ලද්දක් නොවන” යනාදී තැන්වල අර්ථය නම් ඇවැත්වල ප්‍රමාණය අනුව සීමා සහිත වූද, සඟවන ලද්දක් නොවූද ඇවැත්වලට පැමිණෙයි යන්නයි.

---

๑๖๖. ปจฺฉิมสฺมึ อาปตฺติกฺขนฺเธติ เอโกว โส อาปตฺติกฺขนฺโธ, ปจฺฉา ฉาทิตตฺตา ปน ‘‘ปจฺฉิมสฺมึ อาปตฺติกฺขนฺเธ’’ติ วุตฺตํ. ปุริมสฺมินฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย.

166. “පසුකාලීන ඇවැත් සමූහයෙහි” යන්නෙහි එම ඇවැත් සමූහය එකක්මය. එසේ වුවද පසුව සඟවන ලද බැවින් “පසුකාලීන ඇවැත් සමූහයෙහි” යැයි වදාරන ලදී. “පූර්ව කාලීන” යන්නෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

---

๑๘๐. ววตฺถิตา สมฺภินฺนาติ สภาควิสภาคานเมเวตํ ปริยายวจนํ.

180. “වවත්ථිත” සහ “සම්භින්න” යන මෙම වචන සභාග සහ විසභාග ඇවැත් සඳහාම යෙදෙන පර්යාය වචන වේ.

---

สุทฺธนฺตปริวาสาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ශුද්ධාන්ත පිරිවාස ආදී කථාව නිම කරන ලදී.

---

ทฺเวภิกฺขุวารเอกาทสกาทิกถา

දෙ-භික්ෂු වාර එකාදසක ආදී කථාව

---

๑๘๑. ตโต [Pg.35] ปรํ โย ปฏิจฺฉาเทติ, ตสฺมึ ปฏิปตฺติทสฺสนตฺถํ ‘‘ทฺเว ภิกฺขู’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ มิสฺสกนฺติ ถุลฺลจฺจยาทีหิ มิสฺสกํ. สุทฺธกนฺติ สงฺฆาทิเสสํ วินา ลหุกาปตฺติกฺขนฺธเมว.

181. ඉන්පසු යමෙක් ඇවත සඟවන්නේ නම්, ඔහු කෙරෙහි පිළිපැදිය යුතු ආකාරය දැක්වීම පිණිස “භික්ෂූන් දෙනමක්” යනාදිය වදාරන ලදී. එහි “මිස්සකං” යනු ථුල්ලච්චය ආදිය සමග මිශ්‍ර වූ ඇවැත්ය. “සුද්ධකං” යනු සංඝාදිසේස ඇවැත් හැර ලඝු ඇවැත් සමූහය පමණි.

---

๑๘๔. ตโต ปรํ อวิสุทฺธวิสุทฺธภาวทสฺสนตฺถํ ‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ พฺยญฺชนโต วา อธิปฺปายโต วา อนุตฺตานํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, ตสฺมา ตญฺจ อิโต ปุพฺเพ อวุตฺตญฺจ สพฺพํ ปาฬิอนุสาเรเนว เวทิตพฺพนฺติ.

184. ඉන්පසු අපිරිසිදු සහ පිරිසිදු බව දැක්වීම සඳහා “මහණෙනි, මෙහි භික්ෂුවක් බොහෝ සංඝාදිසේස ඇවැත්වලට” යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ශබ්ද අතින් හෝ අදහස අතින් අපැහැදිලි කිසිවක් නැත. එබැවින් එම වචනත්, මීට පෙර නොකියන ලද සියල්ලත් පාලි අනුසාරයෙන්ම තේරුම් ගත යුතුය.

---

ทฺเวภิกฺขุวารเอกาทสกาทิกถา นิฏฺฐิตา.

දෙ-භික්ෂු වාර එකාදසක ආදී කථාව නිම කරන ලදී.

---

สมุจฺจยกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

සමුච්චයඛන්ධක වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

---

๔. สมถกฺขนฺธกํ

4. සමථඛන්ධකය

---

สมฺมุขาวินยกถา

සම්මුඛාවිනය කථාව

---

๑๘๖-๑๘๗. สมถกฺขนฺธเก [Pg.36] – ‘‘อธมฺมวาที ปุคฺคโล’’ติอาทีนิ ฉ มาติกาปทานิ นิกฺขิปิตฺวา ‘‘อธมฺมวาที ปุคฺคโล ธมฺมวาทึ ปุคฺคลํ สญฺญาเปตี’’ติอาทินา นเยน วิตฺถาโร วุตฺโต. ตตฺถ สญฺญาเปตีติ การณปติรูปกานิ วตฺวา ปริโตเสตฺวา ชานาเปติ. นิชฺฌาเปตีติ ยถา โส ตํ อตฺถํ นิชฺฌายติ, โอโลเกติ; เอวํ กโรติ. เปกฺขติ อนุเปกฺขตีติ ยถา โส ตํ อตฺถํ เปกฺขติ เจว ปุนปฺปุนญฺจ เปกฺขติ; เอวํ กโรติ. ทสฺเสติ อนุทสฺเสตีติ เตสญฺเญว ปริยายวจนานิ. อธมฺเมน วูปสมฺมตีติ ยสฺมา โส อธมฺมเมว ‘‘อยํ ธมฺโม’’ติอาทินา นเยน โมเหตฺวา ทสฺเสติ, ตสฺมา อธมฺเมน วูปสมฺมติ นาม.

186-187. සමථඛන්ධකයෙහි - “අධර්මවාදී පුද්ගලයා” යනාදී මාතෘකා පද හයක් තබා, “අධර්මවාදී පුද්ගලයා ධර්මවාදී පුද්ගලයා සතුටු කරවා දැනුවත් කරයි (සඤ්ඤාපේති)” යනාදී ක්‍රමයෙන් විස්තරය වදාරන ලදී. එහි “සඤ්ඤාපේති” යනු අනුරූප කරුණු කියා සතුටු කරවා දැනුවත් කිරීමයි. “නිජ්ඣාපේති” යනු ඔහු එම කරුණ දකින පරිදි, විමසන පරිදි කටයුතු කිරීමයි. “පෙක්ඛති අනුපෙක්ඛති” යනු ඔහු එම කරුණ දකින පරිදි සහ නැවත නැවත විමසන පරිදි කටයුතු කිරීමයි. “දස්සේති අනුදස්සේති” යනු ඒවාටම පර්යාය වචන වේ. “අධර්මයෙන් සන්සිඳෙයි” යනු එම අධර්මවාදී පුද්ගලයා අධර්මයම “මෙය ධර්මයයි” යනාදී ක්‍රමයෙන් මුළා කොට පෙන්වන බැවින්, එය අධර්මයෙන් සන්සිඳවීම යැයි කියනු ලැබේ.

---

๑๘๘. ธมฺเมน วูปสมฺมตีติ ยสฺมา ธมฺมวาที ธมฺมเมว ‘‘อยํ ธมฺโม’’ติอาทินา นเยน อโมเหตฺวา ทสฺเสติ, ตสฺมา ธมฺเมน วูปสมฺมติ นาม.

188. “ධර්මයෙන් සන්සිඳෙයි” යනු ධර්මවාදී පුද්ගලයා ධර්මයම “මෙය ධර්මයයි” යනාදී ක්‍රමයෙන් මුළා නොකොට පෙන්වන බැවින්, එය ධර්මයෙන් සන්සිඳවීම යැයි කියනු ලැබේ.

---

สมฺมุขาวินยกถา นิฏฺฐิตา.

සම්මුඛාවිනය කථාව නිම කරන ලදී.

---

สติวินยกถา

සතිවිනය කථාව

---

๑๙๕. ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว ธมฺมิกานิ สติวินยสฺส ทานานีติ เอตฺถ สุทฺธสฺส อนาปตฺติกสฺส ทานํ เอกํ, อนุวทิตสฺส ทานํ เอกํ, ยาจิตสฺส ทานํ เอกํ, สงฺเฆน ทานํ เอกํ, ธมฺเมน สมคฺคทานํ เอกนฺติ เอวํ ปญฺจ. เอตานิ ปน เอเกกองฺควเสน น ลพฺภนฺติ, ตสฺมา เทสนามตฺตเมเวตํ, ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ ปน สติวินยทานํ ธมฺมิกนฺติ อยเมตฺถ อตฺโถ. ตตฺถ จ อนุวทนฺตีติ โจเทนฺติ. เสสํ อุตฺตานเมว. อยํ ปน สติวินโย ขีณาสวสฺเสว ทาตพฺโพ น อญฺญสฺส, อนฺตมโส อนาคามิโนปิ. โส จ โข อญฺเญน โจทิยมานสฺเสว, น อโจทิยมานสฺส. ทินฺเน จ ปน ตสฺมึ โจทกสฺส กถา น รุหติ. โจเทนฺโตปิ ‘‘อยํ ขีณาสโว สติวินยลทฺโธ, โก ตุยฺหํ กถํ คเหสฺสตี’’ติ อปสาเทตพฺพตํ อาปชฺชติ.

195. “මහණෙනි, ධර්මානුකූලව සතිවිනය ලබා දීම් පහකි” යන්නෙහි, පිරිසිදු වූ ඇවැත් නැති ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේට දීම එකකි, චෝදනා ලැබූ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේට දීම එකකි, සතිවිනය ඉල්ලූ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේට දීම එකකි, සංඝයා විසින් දීම එකකි, ධර්මානුකූලව සමගිව දීම එකකි වශයෙන් අංග පහකි. මේවා තනි තනි අංග වශයෙන් පමණක් නොලැබේ. එබැවින් මෙය දේශනා ක්‍රමය පෙන්වීමක් පමණි. අංග පහෙන්ම යුක්තව සතිවිනය දීම ධාර්මික වේ යන්න මෙහි අර්ථයයි. එහි “අනුවදන්ති” යනු චෝදනා කිරීමයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය. මෙම සතිවිනය දිය යුත්තේ ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේටම මිස අන් අයට නොවේ; අනාගාමී උත්තමයකුට වුවද නොදිය යුතුය. එයද අනෙකෙකු විසින් චෝදනා කරනු ලබන ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේටම දිය යුතුය. එය දුන් පසු චෝදකයාගේ කතාව ඉදිරියට නොයයි. චෝදනා කළද, “මොහු සතිවිනය ලත් ක්ෂීණාශ්‍රවයෙකි, කවරෙක් ඔබගේ වචනය පිළිගන්නේද?” යැයි පවසමින් චෝදකයා බැහැර කළ යුතුය.

---

สติวินยกถา นิฏฺฐิตา.

සතිවිනය කථාව නිම කරන ලදී.

---

อมูฬฺหวินยกถา

අමූළ්හවිනය කථාව

---

๑๙๖. ภาสิตปริกฺกนฺตนฺติ [Pg.37] วาจาย ภาสิตํ กาเยน ปริกฺกนฺตํ; ปริกฺกมิตฺวา กตนฺติ อตฺโถ. สรตายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตาติ เอตฺถ สรตุ อายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา; อายสฺมา เอวรูปิยา อาปตฺติยาติ อยมตฺโถ. อาปชฺชิตฺวาติ วา ปาโฐ, ตสฺสตฺโถ – ปฐมํ อาปชฺชิตฺวา ปจฺฉา ตํ อาปตฺตึ สรตุ อายสฺมาติ.

196. "භාසිතපරික්කන්ත" යනු වචනයෙන් පවසන ලද හෝ කයෙන් යටපත් කරමින් කරන ලද දෙයයි; එහි අර්ථය නම් යටපත් කොට කරන ලද්දකි. "ආයුෂ්මතුනි, මෙවැනි ඇවතකට පැමිණි බව සිහිපත් කරන්න" යන මෙහි අර්ථය නම් ආයුෂ්මතුන් මෙවැනි ඇවතකට පැමිණි බව සිහිපත් කරත්වා යන්නයි; එනම් ආයුෂ්මතුන් මෙබඳු ස්වභාවයක් ඇති ඇවතකට පැමිණි බව සිහිපත් කරත්වා යන්නයි. "ආපජ්ජිත්වා" යනුවෙන් ද පාඨයක් තිබේ, එහි අර්ථය නම් - ආයුෂ්මතුන් ප්‍රථමයෙන් ඇවතට පැමිණ පසුව එම ඇවත සිහිපත් කරත්වා යන්නයි.

---

อมูฬฺหวินยกถา นิฏฺฐิตา.

අමූළ්හවිනය කථාව නිම විය.

---

เยภุยฺยสิกากถา

යෙභුය්‍යසිකා කථාව

---

๒๐๒. เยภุยฺยสิกาย วูปสเมตุนฺติ เอตฺถ ยสฺสา กิริยาย ธมฺมวาทิโน พหุตรา, เอสา เยภุยฺยสิกา นาม.

202. "යෙභුය්‍යසිකාය වූපසමේතුං" යන මෙහි යම් ක්‍රියාවක් මගින් ධර්මවාදීහු බොහෝ වෙත් ද, මෙය යෙභුය්‍යසිකා නම් වේ.

---

๒๐๔. อธมฺมิกสลากคฺคาเหสุ โอรมตฺตกนฺติ ปริตฺตํ อปฺปมตฺตกํ ภณฺฑนมตฺตเมว. น จ คติคตนฺติ ทฺเว ตโย อาวาเส น คตํ, ตตฺถ ตตฺเถว วา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ อวินิจฺฉิตํ. น จ สริตสาริตนฺติ ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ เตหิ ภิกฺขูหิ สยํ สริตํ วา อญฺเญหิ สาริตํ วา น โหติ. ชานาตีติ สลากํ คาเหนฺโต ชานาติ ‘‘อธมฺมวาที พหุตรา’’ติ. อปฺเปว นามาติ อิมินา นีหาเรน สลากาย คาหิยมานาย ‘‘อปิ นาม อธมฺมวาทิโน พหุตรา อสฺสู’’ติ อยมสฺส อชฺฌาสโย โหติ. อปเรสุปิ ทฺวีสุ เอเสว นโย.

204. අධර්මිකව සලාක ගැන්වීමේදී "ඕරමත්තකං" යනු ඉතා ස්වල්ප වූ, සුළු වූ කලහයක් පමණක් වීමයි. "න ච ගතිගතං" යනු ආරාම දෙක තුනකට නොපැමිණි බවයි, එනම් එම අධිකරණය වූ ස්ථානයේදීම දෙතුන් වරක් තීරණය නොකරන ලද්දකි. "න ච සරිතසාරිතං" යනු එම භික්ෂූන් විසින් දෙතුන් වරක් තමා විසින්ම සිහි කරන ලද හෝ අන්‍යයන් විසින් සිහි කරවන ලද හෝ නොවීමයි. "ජානාති" යනු සලාක ලබා දෙන්නා "අධර්මවාදීහු බොහෝ වෙති" යි දැන ගැනීමයි. "අප්පේව නාම" යනු මේ ක්‍රමය මගින් සලාක ගන්වන කල්හි "අධර්මවාදීහු බොහෝ වෙත්වා" යන්න ඔහුගේ අදහස වීමයි. අනෙක් කරුණු දෙකෙහි ද ක්‍රමය මෙයම වේ.

---

อธมฺเมน คณฺหนฺตีติ อธมฺมวาทิโน ‘‘เอวํ มยํ พหู ภวิสฺสามา’’ติ ทฺเว ทฺเว สลากาโย คณฺหนฺติ. วคฺคา คณฺหนฺตีติ ทฺเว ธมฺมวาทิโน เอกํ ธมฺมวาทิสลากํ คณฺหนฺติ ‘‘เอวํ ธมฺมวาทิโน น พหู ภวิสฺสนฺตี’’ติ มญฺญมานา. น จ ยถาทิฏฺฐิยา คณฺหนฺตีติ ธมฺมวาทิโน หุตฺวา ‘‘พลวปกฺขํ ภชิสฺสามา’’ติ อธมฺมวาทิสลากํ คณฺหนฺติ. ธมฺมิกสลากคฺคาเหสุ อยเมวตฺโถ ปริวตฺเตตฺวา เวทิตพฺโพ. เอวํ สลากํ คาเหตฺวา สเจ พหุตรา ธมฺมวาทิโน โหนฺติ; ยถา เต วทนฺติ, เอวํ ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ, เอวํ เยภุยฺยสิกาย วูปสนฺตํ โหติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน ปรโตปิ อาคมิสฺสติ.

"අධම්මෙන ගණ්හන්ති" යනු අධර්මවාදීහු "මෙසේ අපි බොහෝ වන්නෙමු" යි සිතා සලාක දෙක බැගින් ගනිති. "වග්ගා ගණ්හන්ති" යනු "මෙසේ ධර්මවාදීහු බොහෝ නොවන්නාහ" යි සිතා ධර්මවාදීන් දෙදෙනෙකු එක් සලාකයක් ගැනීමයි. "න ච යථාදිට්ඨියා ගණ්හන්ති" යනු ධර්මවාදීන් වුව ද "ප්‍රබල පක්ෂයට එකතු වන්නෙමු" යි සිතා අධර්මවාදී සලාක ගැනීමයි. ධාර්මිකව සලාක ගැන්වීමේදී මෙහි අර්ථයම අනෙක් අතට තේරුම් ගත යුතුය. මෙසේ සලාක ගන්වා ඉදින් ධර්මවාදීන් වැඩි වුවහොත්, ඔවුන් පවසන පරිදි එම අධිකරණය සන්සිඳවිය යුතුය; මෙසේ සන්සිඳවීම යෙභුය්‍යසිකාව මගින් සන්සිඳවීමයි. මෙහි සංක්ෂේපය මෙයයි. විස්තරය මතුෙහි ද පැමිණෙන්නේය.

---

เยภุยฺยสิกากถา นิฏฺฐิตา.

යෙභුය්‍යසිකා කථාව නිම විය.

---

ตสฺสปาปิยสิกากถา

තස්සපාපියසිකා කථාව

---

๒๐๗. อสุจีติ [Pg.38] อสุจีหิ กายวจีกมฺเมหิ สมนฺนาคโต. อลชฺชีติ สญฺจิจฺจ อาปชฺชนาทินา อลชฺชิลกฺขเณน สมนฺนาคโต. สานุวาโทติ สอุปวาโท. อิติ อิเมสญฺจ ติณฺณํ องฺคานํ วเสน ตีณิ กรณานิ, สงฺเฆน กรณํ, ธมฺเมน สมคฺเคน กรณนฺติ อิมานิ จ ทฺเวติ ปญฺจ ตสฺสปาปิยสิกากมฺมสฺส กรณานิ นาม โหนฺติ. เสสเมตฺถ ตชฺชนียาทีสุ วุตฺตนยเมว. อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ – อิทญฺหิ โย ปาปุสฺสนฺนตาย ปาปิโย ปุคฺคโล, ตสฺส กตฺตพฺพโต ‘‘ตสฺสปาปิยสิกากมฺม’’นฺติ วุจฺจติ.

207. "අසුචී" යනු අශුචි වූ කාය වාග් කර්මවලින් යුක්ත වීමයි. "අලජ්ජී" යනු දැන දැනම ඇවතට පැමිණීම ආදී අලජ්ජී ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වීමයි. "සානුවාදෝ" යනු දෝෂාරෝපණය සහිත වීමයි. මෙසේ මෙම අංග තුනේද බලයෙන් කරුණු තුනක් ද, සංඝයා විසින් කිරීම, ධර්මයෙන් හා සමගියෙන් කිරීම යන මේ කරුණු දෙක ද වශයෙන් "තස්සපාපියසික" කර්මයේ කරුණු පහක් වෙති. මෙහි ඉතිරි කොටස තජ්ජනීය කර්ම ආදියේ කියූ පරිදිමය. මෙහි වචනාර්ථය නම් - යම් පුද්ගලයෙක් පාපයේ බහුලත්වය නිසා පාපී වේ ද, ඔහු කෙරෙහි කළ යුතු බැවින් මෙය "තස්සපාපියසික කර්මය" යයි කියනු ලැබේ.

---

ตสฺสปาปิยสิกากถา นิฏฺฐิตา.

තස්සපාපියසිකා කථාව නිම විය.

---

ติณวตฺถารกาทิกถา

තිණවත්ථාරකාදි කථාව

---

๒๑๒. กกฺขฬตฺตาย วาฬตฺตายาติ กกฺขฬภาวาย เจว วาฬภาวาย จ. เภทายาติ สงฺฆเภทาย. สพฺเพเหว เอกชฺฌนฺติ กสฺสจิ ฉนฺทํ อนาหริตฺวา คิลาเนปิ ตตฺเถว อาเนตฺวา เอกโต สนฺนิปติตพฺพํ. ติณวตฺถารเกน วูปสเมยฺยาติ เอตฺถ อิทํ กมฺมํ ติณวตฺถารกสทิสตฺตา ‘‘ติณวตฺถารโก’’ติ วุตฺตํ. ยถา หิ คูถํ วา มุตฺตํ วา ฆฏฺฏิยมานํ ทุคฺคนฺธตาย พาธติ, ติเณหิ อวตฺถริตฺวา สุปฺปฏิจฺฉาทิตสฺส ปนสฺส โส คนฺโธ น พาธติ; เอวเมว ยํ อธิกรณํ มูลานุมูลํ คนฺตฺวา วูปสมิยมานํ กกฺขฬตฺตาย วาฬตฺตาย เภทาย สํวตฺตติ, ตํ อิมินา กมฺเมน วูปสนฺตํ คูถํ วิย ติณวตฺถารเกน ปฏิจฺฉนฺนํ สุวูปสนฺตํ โหตีติ อิทํ กมฺมํ ติณวตฺถารกสทิสตฺตา ‘‘ติณวตฺถารโก’’ติ วุตฺตํ.

212. "කක්ඛළත්තාය වාළත්තාය" යනු රළු බව පිණිසත් රෞද්‍ර බව පිණිසත් ය. "භේදාය" යනු සංඝ භේදය පිණිසය. "සබ්බේහේව එකජ්ඣං" යනු කිසිවෙකුගේ ඡන්දය නොගෙන්වා, ගිලන් වූවන් පවා එම ස්ථානයටම ගෙන්වා එකට රැස් විය යුතුය යන්නයි. "තිණවත්ථාරකේන වූපසමෙය්‍ය" යන මෙහි මෙම කර්මය තණකොළවලින් වැසීමට (තිණවත්ථාරකයට) සමාන බැවින් "තිණවත්ථාරක" යයි කියන ලදී. යම් සේ අශුචි හෝ මුත්‍රා හෝ ඇවිස්සූ කල්හි දුගඳින් පීඩා කරයි ද, තණකොළවලින් වසා මැනවින් වසා දැමූ පසු එම ගන්ධය පීඩා නොකරයි ද; එමෙන්ම යම් අධිකරණයක් මුලටම ගොස් සන්සිඳුවීමේදී රළු බවට, රෞද්‍ර බවට හා භේදයට හේතු වේ නම්, එම අධිකරණය මෙම කර්මයෙන් සන්සිඳවූ කල්හි තණකොළින් වැසූ අශුචි මෙන් මැනවින් සන්සිඳෙයි. එබැවින් මෙම කර්මය තිණවත්ථාරකයට සමාන බැවින් "තිණවත්ථාරක" යයි කියන ලදී.

---

๒๑๓. ถุลฺลวชฺชนฺติ ปาราชิกญฺเจว สงฺฆาทิเสสญฺจ. คิหิปฏิสํยุตฺตนฺติ คิหีนํ หีเนน ขุํสนวมฺภนธมฺมิกปฏิสฺสเวสุ อาปนฺนํ อาปตฺตึ.

213. "ථුල්ලවජ්ජං" යනු පාරාජිකා හා සංඝාදිසේස ඇවැත්ය. "ගිහිපටිසංයුත්තං" යනු ගිහියන්ට පහත් වචනයෙන් නින්දා කිරීම, අපහාස කිරීම හා ධාර්මික පොරොන්දු කඩ කිරීම නිසා පැමිණි ඇවැත්ය.

---

๒๑๔. เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว เต ภิกฺขู ตาหิ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐิตา โหนฺตีติ เอวํ ติณวตฺถารกกมฺมวาจาย กตาย กมฺมวาจาปริโยสาเน ยตฺตกา ตตฺถ สนฺนิปติตา อนฺตมโส สุตฺตาปิ สมาปนฺนาปิ อญฺญวิหิตาปิ สพฺเพ เต ภิกฺขู ยาว อุปสมฺปทมณฺฑลโต ปฏฺฐาย ถุลฺลวชฺชญฺจ คิหิปฏิสํยุตฺตญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา อาปตฺติโย อาปนฺนา, สพฺพาหิ ตาหิ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐิตา โหนฺติ. เย ปน ‘‘น [Pg.39] เมตํ ขมตี’’ติ อญฺญมญฺญํ ทิฏฺฐาวิกมฺมํ กโรนฺติ, เตหิ วา สทฺธึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวาปิ ตตฺถ อนาคตา, อาคนฺตฺวา วา ฉนฺทํ ทตฺวา ปริเวณาทีสุ นิสินฺนา, เต อาปตฺตีหิ น วุฏฺฐหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ฐเปตฺวา ทิฏฺฐาวิกมฺมํ ฐเปตฺวา เย น ตตฺถ โหนฺตี’’ติ.

214. "මහණෙනි, මෙසේ ඒ භික්ෂූහු එම ඇවැත්වලින් නැගී සිටින්නාහු වෙති" යනු මෙසේ තිණවත්ථාරක කර්මවාචාව කළ කල්හි කර්මවාචාව අවසානයේ එහි රැස්ව සිටි යම් පමණ භික්ෂූහු වෙත් ද, අන්තයටම නිදා සිටි හෝ සමාපත්තියට සම වැදී සිටි හෝ වෙනත් අරමුණක සිටි සියලුම භික්ෂූහු උපසම්පදා මණ්ඩලයේ පටන් පාරාජිකා හා සංඝාදිසේස (ථුල්ලවජ්ජ) ඇවැත් සහ ගිහිපටිසංයුත්ත ඇවැත් හැර ඉතිරි සියලු ඇවැත්වලින් මිදෙන්නාහු වෙති. යම් භික්ෂූහු "මට මෙය රුචි නැත" යි කියා තමන්ගේ මතය ප්‍රකාශ කරති ද, හෝ ඔවුන් සමඟ ඇවැත්වලට පැමිණ එහි නොපැමිණියේ ද, හෝ පැමිණ ඡන්දය දී පිරිවෙන් ආදියේ වාඩි වී සිටියේ ද, ඔවුන් ඇවැත්වලින් නොමිදෙති. එබැවින් "ථපෙත්වා දිට්ඨාවිකම්මං ථපෙත්වා යේ න තත්ථ හොන්ති" යයි වදාරන ලදී.

---

ติณวตฺถารกาทิกถา นิฏฺฐิตา.

තිණවත්ථාරකාදි කථාව නිම විය.

---

อธิกรณกถา

අධිකරණ කථාව

---

๒๑๕. ภิกฺขุนีนํ อนุปขชฺชาติ ภิกฺขุนีนํ อนฺโต ปวิสิตฺวา. วิวาทาธิกรณาทีนํ วจนตฺโถ ทุฏฺฐโทสวณฺณนายํ วุตฺโตเยว. วิปจฺจตาย โวหาโรติ จิตฺตทุกฺขตฺถํ โวหาโร; ผรุสวจนนฺติ อตฺโถ. โย ตตฺถ อนุวาโทติ โย เตสุ อนุวทนฺเตสุ อุปวาโท. อนุวทนาติ อาการนิทสฺสนเมตํ; อุปวทนาติ อตฺโถ. อนุลฺลปนา อนุภณนาติ อุภยํ อนุวทนเววจนมตฺตเมว. อนุสมฺปวงฺกตาติ ปุนปฺปุนํ กายจิตฺตวาจาหิ ตตฺเถว สมฺปวงฺกตา; อนุวทนภาโวติ อตฺโถ. อพฺภุสฺสหนตาติ ‘‘กสฺมา เอวํ น อุปวทิสฺสามิ, อุปวทิสฺสามิเยวา’’ติ อุสฺสาหํ กตฺวา อนุวทนา. อนุพลปฺปทานนฺติ ปุริมวจนสฺส การณํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉิมวจเนน พลปฺปทานํ.

215. "භික්ඛුනීනං අනුපඛජ්ජ" යනු භික්ෂුණීන් අතරට ඇතුළු වීමයි. විවාදාධිකරණ ආදියේ වචනාර්ථය දුට්ඨදෝස ශික්ෂාපද විවරණයේදී මා විසින් පවසන ලදී. "විපච්චතාය වෝහාරෝ" යනු සිත රිදවීම පිණිස කරන කතාවයි, එනම් රළු වචනයයි. "යෝ තත්ථ අනුවාදෝ" යනු එම චෝදනා කරන්නන්ගේ යම් චෝදනාවක් වේ ද එයයි. "අනුවදනා" යනු චෝදනා කරන ආකාරය දැක්වීමයි. "අනුල්ලපනා, අනුභණනා" යන පද දෙකම අනුවදනා යන්නට සමාන පද පමණි. "අනුසම්පවංකතා" යනු නැවත නැවතත් කය, සිත, වචනයෙන් එම චෝදනාවෙහිම නිරත වූ බවයි; චෝදනා කරන්නෙකුගේ ස්වභාවයයි. "අබ්භුස්සහනතා" යනු "මම කුමට මෙසේ චෝදනා නොකර සිටිම් ද, චෝදනා කළ යුතුමය" යි උත්සාහ කොට චෝදනා කිරීමයි. "අනුබලප්පදානං" යනු පෙර කී වචනයට හේතු දක්වා පසුව පවසන වචනයෙන් තවදුරටත් බලයක් ලබා දීමයි.

---

กิจฺจยตา กรณียตาติ เอตฺถ กิจฺจเมว กิจฺจยํ, กิจฺจยสฺส ภาโว กิจฺจยตา, กรณียสฺส ภาโว กรณียตา; อุภยมฺเปตํ สงฺฆกมฺมสฺเสว อธิวจนํ. อปโลกนกมฺมนฺติอาทิ ปน ตสฺเสว ปเภทวจนํ. ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพกมฺมํ. ญตฺติกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพกมฺมํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา เอกาย จ อนุสฺสาวนายาติ เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสฺสาวนาย กตฺตพฺพกมฺมํ. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหีติ เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพกมฺมํ.

'කච්චයතා කරණීයතා' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: කළ යුතු කෘත්‍යයම 'කෘත්‍යය' (කච්චය) නම් වේ. කෘත්‍යයේ ස්වභාවය 'කෘත්‍යයතාව' (කච්චයතා) වේ. කළ යුත්තෙහි ස්වභාවය 'කරණීයතාව' (කරණීයතා) වේ. මේ පද දෙකම සංඝ කර්ම සඳහා භාවිත වන සමාන පද වේ. 'අපලෝකන කර්මය' යනාදී පද එම සංඝ කර්මවල ප්‍රභේද දක්වන වචන වේ. එහි 'අපලෝකන කර්මය' යනු සීමාවෙහි සිටින සංඝයා පිරිසිදු කර, ඡන්දය දීමට සුදුස්සන්ගේ ඡන්දය ගෙන, සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව තුන් වරක් දන්වා (සැළ කර) කළ යුතු කර්මයයි. 'ඤත්ති කර්මය' යනු ඉහත කී ක්‍රමයටම සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව එක් ඤත්තියකින් පමණක් කළ යුතු කර්මයයි. 'ඤත්ති දුතිය කර්මය' යනු ඉහත කී ක්‍රමයටම සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව එක් ඤත්තියක් සහ එක් අනුශ්‍රාවණාවක් (කර්ම වාක්‍යයක්) යනුවෙන් ඤත්තිය දෙවැන්න කොට ඇති අනුශ්‍රාවණාවෙන් කළ යුතු කර්මයයි. 'ඤත්ති චතුත්ථ කර්මය' යනු ඉහත කී ක්‍රමයටම සමගි වූ සංඝයාගේ අනුමැතිය ඇතිව එක් ඤත්තියක් සහ අනුශ්‍රාවණා තුනක් යනුවෙන් ඤත්තිය හතරවැන්න කොට ඇති අනුශ්‍රාවණා තුනකින් කළ යුතු කර්මයයි.

---

ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ, ญตฺติกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติกมฺมมฺปิ เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน อปโลเกตฺวา กตฺตพฺพมฺปิ อตฺถิ, อกตฺตพฺพมฺปิ อตฺถิ. ตตฺถ สีมาสมฺมุติ สีมาสมูหนนํ กถินทานํ กถินุพฺภาโร [Pg.40] กุฏิวตฺถุเทสนา วิหารวตฺถุเทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ, อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ. ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวาว กาตพฺพานิ. อวเสสา เตรส สมฺมุติโย เสนาสนคฺคาหกมตกจีวรทานาทิสมฺมุติโย จาติ เอวรูปานิ ลหุกกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏนฺติ. ญตฺติกมฺมญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน ปน น กาตพฺพเมว. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ ญตฺติญฺจ ติสฺโส จ กมฺมวาจาโย สาเวตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพนฺติ อยเมตฺถ สงฺเขโป.

එහි අපලෝකන කර්මය සැළ කිරීමෙන්ම (දැන්වීමෙන්ම) කළ යුතුය, ඤත්ති කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. ඤත්ති කර්මය ද එක් ඤත්තියක් පමණක් තැබීමෙන් කළ යුතුය, අපලෝකන කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. ඤත්ති දුතිය කර්මය වනාහි සැළ කිරීමෙන් පමණක් කළ යුතු අවස්ථා ද ඇත්තේය, නොකළ යුතු අවස්ථා ද ඇත්තේය. එහි සීමා සම්මුතිය, සීමා සමූහනනය (සීමාව ඉවත් කිරීම), කඨින දානය, කඨින උද්ධාරය (කඨින සිවුර අත්හැරීම), කුටිවත්ථු දේසනාව සහ විහාරවත්ථු දේසනාව යන මේ කර්ම සය බරපතළ (ගරුක) බැවින්, සැළ කිරීමෙන් පමණක් කිරීම සුදුසු නොවේ. ඒවා ඤත්ති දුතිය කර්ම වාක්‍යයක් ඇසීමට සැලැස්වීමෙන්ම කළ යුතුය. ඉතිරි සම්මුතීන් දහතුන ද, සේනාසනග්ගාහක සම්මුතිය සහ මතක චීවර දාන සම්මුතිය ආදී මෙවැනි සැහැල්ලු (ලහුක) කර්මයන් සැළ කිරීමෙන් පමණක් වුව ද කිරීම සුදුසුය. එහෙත් ඤත්ති කර්ම හෝ ඤත්ති චතුත්ථ කර්ම ක්‍රමයෙන් ඒවා නොකළ යුතුය. ඤත්ති චතුත්ථ කර්මය වනාහි ඤත්තියක් සහ කර්ම වාක්‍ය තුනක් ඇසීමට සැලැස්වීමෙන්ම කළ යුතුය, අපලෝකන කර්මාදී ක්‍රමවලින් නොකළ යුතුය. මෙය මෙහි සංක්ෂිප්තයයි.

---

วิตฺถารโต ปน อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ ‘‘กติหากาเรหิ วิปชฺชนฺตี’’ติอาทินา นเยน ปริวาราวสาเน กมฺมวคฺเค เอเตสํ วินิจฺฉโย อาคโตเยว. ยํ ปน ตตฺถ อนุตฺตานํ, ตํ กมฺมวคฺเคเยว วณฺณยิสฺสาม. เอวญฺหิ สติ น อฏฺฐาเน วณฺณนา ภวิสฺสติ, อาทิโต ปฏฺฐาย จ ตสฺส ตสฺส กมฺมสฺส วิญฺญาตตฺตา สุวิญฺเญยฺโย ภวิสฺสติ.

විස්තර වශයෙන් නම්, මෙම කර්ම සතර 'කොපමණ ආකාරයකින් පිරිහේ ද' (කතීහාකාරේහි විපජ්ජන්ති) යනාදී ක්‍රමයෙන් පරිවාර පාලියෙහි අවසානයේ ඇති කම්ම වර්ගයෙහි මේවායේ විනිශ්චය පැමිණ තිබේ. එහි යම් කරුණක් අපැහැදිලි නම්, එය කම්ම වර්ගයෙහිදීම විස්තර කරන්නෙමු. මෙසේ වූ විට නුසුදුසු ස්ථානයන්හි විස්තර කිරීමක් සිදු නොවන අතර, ආරම්භයේ සිටම ඒ ඒ කර්මයන් ගැන දන්නා බැවින් එය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි වනු ඇත.

---

๒๑๖. วิวาทาธิกรณสฺส กึ มูลนฺติอาทีนิ ปาฬิวเสเนว เวทิตพฺพานิ.

216. විවාදාධිකරණයේ මූලය කුමක්ද යනාදිය පාලි පාඨයට අනුකූලවම තේරුම් ගත යුතුය.

---

๒๒๐. ‘‘วิวาทาธิกรณํ สิยา กุสล’’นฺติอาทีสุ เยน วิวทนฺติ, โส จิตฺตุปฺปาโท วิวาโท, สมเถหิ จ อธิกรณียตาย อธิกรณนฺติ เอวมาทินา นเยน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

220. 'විවාදාධිකරණය කුසල විය හැකිය' යනාදී තැන්හි, යම් චිත්තෝත්පාදයකින් විවාද කෙරෙත් ද, ඒ චිත්තෝත්පාදය 'විවාදය' නම් වේ. සමථයන් මගින් තීරණය කළ යුතු (විසඳිය යුතු) බැවින් 'අධිකරණ' නම් වේ. මේ ආකාරයෙන් අර්ථය දත යුතුය.

---

๒๒๒. อาปตฺตาธิกรณํ สิยา อกุสลํ สิยา อพฺยากตํ, นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสลนฺติ เอตฺถ สนฺธาย ภาสิตวเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ยสฺมิญฺหิ ปถวิขณนาทิเก อาปตฺตาธิกรเณ กุสลจิตฺตํ องฺคํ โหติ, ตสฺมึ สติ น สกฺกา วตฺตุํ ‘‘นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสล’’นฺติ, ตสฺมา นยิทํ องฺคปฺปโหนกจิตฺตํ สนฺธาย วุตฺตํ. อิทํ ปน สนฺธาย วุตฺตํ. ยํ ตาว อาปตฺตาธิกรณํ โลกวชฺชํ, ตํ เอกนฺตโต อกุสลเมว, ตตฺถ ‘‘สิยา อกุสล’’นฺติ วิกปฺโป นตฺถิ. ยํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ตํ ยสฺมา สญฺจิจฺจ ‘‘อิมํ อาปตฺตึ วีติกฺกมามี’’ติ วีติกฺกมนฺตสฺเสว อกุสลํ โหติ, อสญฺจิจฺจ ปน กิญฺจิ อชานนฺตสฺส สหเสยฺยาทิวเสน อาปชฺชโต อพฺยากตํ โหติ, ตสฺมา ตตฺถ สญฺจิจฺจาสญฺจิจฺจวเสน อิมํ วิกปฺปภาวํ [Pg.41] สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ – ‘‘อาปตฺตาธิกรณํ สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ, นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสล’’นฺติ.

222. 'ආපත්තාධිකරණය අකුසල විය හැකිය, අව්‍යාකෘත විය හැකිය, ආපත්තාධිකරණය කුසල නොවේ' යන්නෙහි අර්ථය යම් කරුණක් අරභයා කළ ප්‍රකාශයක් ලෙස තේරුම් ගත යුතුය. පොළොව කැණීම ආදී යම් ආපත්තාධිකරණයකදී කුසල් සිතක් එක් අංගයක් වේ ද, එවැනි අවස්ථාවක 'ආපත්තාධිකරණය කුසල නොවේ' යැයි කිව නොහැක. එබැවින් මෙය (ආපත්තියට) අංගයක් වන සිත අරභයා කීවක් නොවේ. මෙය පවසන ලද්දේ මේ කරුණ අරභයාය: යම් ආපත්තාධිකරණයක් ලෝකවජ්ජ (ලෝකයා විසින් වරදක් ලෙස සලකන) වේ ද, එය ඒකාන්තයෙන්ම අකුසලයකි. එහි 'අකුසල විය හැකිය' යන විකල්පයක් නැත. එහෙත් යම් පණ්ණත්තිවජ්ජ (ශික්ෂා පද උල්ලංඝනය කිරීම්) ආපත්තියක් වේ ද, එය දැන දැනම 'මම මේ ඇවතට පැමිණෙමි' යි උල්ලංඝනය කරන්නාට අකුසලයක් වේ. නොදැනුවත්ව හෝ කිසිවක් තේරුම් නොගෙන සහසෙය්‍යාව ආදී වශයෙන් ඇවතට පැමිණෙන්නාට එය අව්‍යාකෘත වේ. එබැවින් එහි දැන දැන හෝ නොදැන කිරීම යන විකල්ප ස්වභාවය අරභයා 'ආපත්තාධිකරණය අකුසල විය හැකිය, අව්‍යාකෘත විය හැකිය, ආපත්තාධිකරණය කුසල නොවේ' යැයි පවසන ලදී.

---

สเจ ปน ‘‘ยํ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อิทํ วุจฺจติ อาปตฺตาธิกรณํ กุสล’’นฺติ วเทยฺย, อจิตฺตกานํ ปน เอฬกโลมปทโสธมฺมาทิสมุฏฺฐานานมฺปิ กุสลจิตฺตํ อาปชฺเชยฺย, น จ ตตฺถ วิชฺชมานมฺปิ กุสลจิตฺตํ อาปตฺติยา องฺคํ. กายวจีวิญฺญตฺติวเสน ปน จลิตปฺปวตฺตานํ กายวาจานํ อญฺญตรเมว องฺคํ, ตญฺจ รูปกฺขนฺธปริยาปนฺนตฺตา อพฺยากตนฺติ.

ඉදින් 'කුසල් සිතින් යම් ඇවතකට පැමිණේ ද, එය කුසල ආපත්තාධිකරණයකැයි' පවසන්නේ නම්, එවිට සිතක් නැතිව සිදුවන එළුලෝම (පරිහරණය) සහ පදසෝධම්ම (ගැහැනියක සමඟ එකම සෙවණේ සිටීම) ආදී සමුට්ඨානයන්ගෙන් වන ඇවැත්වලට ද කුසල බවක් පැමිණෙනු ඇත. එහෙත් එවැනි අවස්ථාවල පවතින කුසල් සිත ඇවතට අංගයක් නොවේ. එහිදී අංගයක් වන්නේ කාය හෝ වචී විඤ්ඤත්ති වශයෙන් සිදුවන ශරීරයේ හෝ වචනයේ ක්‍රියාවයි. එය රූපස්කන්ධයට අයත් බැවින් අව්‍යාකෘත වේ.

---

ยํ ชานนฺโตติอาทิมฺหิ ปน อยมตฺโถ – ยํ จิตฺตํ อาปตฺติยา องฺคํ โหติ, เตน วตฺถุํ ชานนฺโต ‘‘อิทํ วีติกฺกมามี’’ติ จ วีติกฺกมากาเรน สทฺธึ ชานนฺโต สญฺชานนฺโต วีติกฺกมเจตนาวเสน เจเตตฺวา ปกปฺเปตฺวา อุปกฺกมวเสน มทฺทนฺโต อภิวิตริตฺวา นิราสงฺกจิตฺตํ เปเสตฺวา ยํ อาปตฺตาธิกรณํ วีติกฺกมํ อาปชฺชติ, ตสฺส เอวํ วีติกฺกมโต โย วีติกฺกโม, อิทํ วุจฺจติ ‘‘อาปตฺตาธิกรณํ อกุสล’’นฺติ.

'දන්නා තැනැත්තා' යනාදී තැන්හි අර්ථය මෙයයි: යම් සිතක් ඇවතට අංගයක් වේ ද, ඒ සිතින් වස්තුව දැන 'මම මෙය උල්ලංඝනය කරමි' යි උල්ලංඝනය කිරීමේ ආකාරය සමඟ දැන, විනිශ්චය කර, උල්ලංඝනය කිරීමේ චේතනාවෙන් සිතා මෙහෙයවා, උපක්‍රම මගින් යටපත් කරමින්, මඩමින්, සැක රහිත සිතක් යොමු කර යම් ආපත්තාධිකරණයක් වූ උල්ලංඝනයට පැමිණේ ද, එසේ උල්ලංඝනය කරන්නාගේ ඒ වරද 'අකුසල ආපත්තාධිකරණය' යැයි කියනු ලැබේ.

---

อพฺยากตวาเรปิ ยํ จิตฺตํ อาปตฺติยา องฺคํ โหติ, ตสฺส อภาเวน อชานนฺโต วีติกฺกมากาเรน จ สทฺธึ อชานนฺโต อสญฺชานนฺโต อาปตฺติองฺคภูตาย วีติกฺกมเจตนาย อภาเวน อเจเตตฺวา สญฺจิจฺจ มทฺทนสฺส อภาเวน อนภิวิตริตฺวา นิราสงฺกจิตฺตํ อเปเสตฺวา ยํ อาปตฺตาธิกรณํ วีติกฺกมํ อาปชฺชติ, ตสฺส เอวํ วีติกฺกมโต โย วีติกฺกโม, อิทํ วุจฺจติ ‘‘อาปตฺตาธิกรณํ อพฺยากต’’นฺติ.

අව්‍යාකෘත වාරයේදී ද අර්ථය මෙයයි: යම් සිතක් ඇවතට අංගයක් වේ ද, එම සිතේ නැතිකම නිසා නොදැන, උල්ලංඝනය කිරීමේ ආකාරය සමඟ ද නොදැන, අවබෝධයක් නැතිව, ඇවතට අංගයක් වූ උල්ලංඝන චේතනාවේ නැතිකම නිසා එසේ සිතා මෙහෙයවීමක් නැතිව, දැන දැන මර්දනය කිරීමක් නැතිව, සැක රහිත සිතක් යොමු නොකර යම් ආපත්තාධිකරණයක් වූ උල්ලංඝනයට පැමිණේ ද, එසේ වන්නාගේ ඒ වරද 'අව්‍යාකෘත ආපත්තාධිකරණය' යැයි කියනු ලැබේ.

---

๒๒๔. อยํ วิวาโท โน อธิกรณนฺติอาทีสุ สมเถหิ อธิกรณียตาย อภาวโต โนอธิกรณนฺติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

224. 'මෙය විවාදයකි, අධිකරණයක් නොවේ' යනාදී තැන්හි, සමථයන් මගින් තීරණය කළ නොහැකි බැවින් අධිකරණයක් නොවන බව අර්ථය ලෙස දත යුතුය.

---

อธิกรณกถา นิฏฺฐิตา.

අධිකරණ කථාව නිම විය.

---

อธิกรณวูปสมนสมถกถา

අධිකරණ සමනය කරන සමථ කථාව

---

๒๒๘. ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตาติ เอตฺถ จตุวคฺคกรเณ กมฺเม จตฺตาโร, ปญฺจวคฺคกรเณ ปญฺจ, ทสวคฺคกรเณ ทส, วีสติวคฺคกรเณ วีสติ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตาติ เวทิตพฺพา.

228. 'යම් පමණ භික්ෂූහු කර්මයට පැමිණියාහු ද' යන මෙහි, සිවු වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් සතර නමක් ද, පස් වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් පස් නමක් ද, දස වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් දස නමක් ද, විසි වගයක් වූ සංඝයා විසින් කළ යුතු කර්මයන්හි භික්ෂූන් විසි නමක් ද 'කර්මයට පැමිණියාහු' (කම්මප්පත්ත) ලෙස දත යුතුය.

---

๒๓๐. สุปริคฺคหิตนฺติ [Pg.42] สุฏฺฐุ ปริคฺคหิตํ กตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. สมฺปฏิจฺฉิตฺวา จ ปน ‘‘อชฺช ภณฺฑกํ โธวาม, อชฺช ปตฺตํ ปจาม, อชฺเชโก ปลิโพโธ อตฺถี’’ติ มานนิคฺคหตฺถาย กติปาหํ อติกฺกาเมตพฺพํ.

230. 'සුපරිග්ගහිතං' යනු මැනවින් වටහාගෙන පිළිගත යුතු බවයි. එසේ පිළිගෙන 'අද භාණ්ඩ සෝදමු, අද පාත්‍රය පුලුස්සමු, අද එක්තරා බාධකයක් (පලිබෝධයක්) ඇත' යනාදී වශයෙන් (විවාද කරන්නන්ගේ) මානය මර්දනය කිරීම පිණිස දින කිහිපයක් ඉක්මවිය යුතුය.

---

๒๓๑. อนนฺตานิ เจว ภสฺสานิ ชายนฺตีติ อปริมาณานิ อิโต จิโต จ วจนานิ อุปฺปชฺชนฺติ. ‘‘ภาสานี’’ติปิ ปาโฐ, อยเมวตฺโถ. อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพติ อปโลเกตฺวา วา สมฺมนฺนิตพฺโพ ปรโต วุตฺตาย ญตฺติทุติยาย วา กมฺมวาจาย. เอวํ สมฺมเตหิ ปน ภิกฺขูหิ วิสุํ วา นิสีทิตฺวา ตสฺสาเยว วา ปริสาย ‘‘อญฺเญหิ อสมฺมเตหิ น กิญฺจิ กเถตพฺพ’’นฺติ สาเวตฺวา ตํ อธิกรณํ วินิจฺฉิตพฺพํ.

231. ‘අනන්තානි චේව භස්සානි ජායන්ති’ යනු ප්‍රමාණ කළ නොහැකි ලෙස මෙතැනින් ද එතැනින් ද වචන උපදියි යන්නයි. ‘භාසානි’ යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය ද මෙයම වේ. ‘උබ්බාහිකාය සම්මන්නිතබ්බෝ’ යනු සභාවේ අවසරය ලබාගෙන හෝ මතුපිටින් දැක්වෙන පරිදි ඥත්ති දුතිය කර්මවාක්‍යයකින් සම්මත කරගත යුතු බවයි. මෙසේ සම්මත වූ භික්ෂූන් විසින් පිරිසෙන් වෙන්ව වැඩ හිඳ හෝ එම පිරිසේදීම ‘සම්මත නොවූ අනෙක් අය විසින් කිසිවක් නොකිය යුතුය’ යන්න දැනුම් දී එම අධිකරණය විනිශ්චය කළ යුතුය.

---

๒๓๓. ตตฺราสฺสาติ ตสฺสํ ปริสติ ภเวยฺย. เนว สุตฺตํ อาคตนฺติ น มาติกา อาคตา. โน สุตฺตวิภงฺโคติ วินโยปิ น ปคุโณ. พฺยญฺชนจฺฉายาย อตฺถํ ปฏิพาหตีติ พฺยญฺชนมตฺตเมว คเหตฺวา อตฺถํ ปฏิเสเธติ. ชาตรูปรชตเขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณาทีสุ วินยธเรหิ ภิกฺขูหิ อาปตฺติยา การิยมาเน ทิสฺวา ‘‘กึ อิเม อาปตฺติยา กาเรถ, ‘นนุ ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหตี’ติ เอวํ สุตฺเต ปฏิวิรติมตฺตเมว วุตฺตํ, นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทติ. อปโร ธมฺมกถิโก สุตฺตสฺส อาคตตฺตา โอลมฺเพตฺวา นิวาเสนฺตานํ อาปตฺติยา อาโรปิยมานาย ‘‘กึ อิเมสํ อาปตฺตึ โรเปถ, ‘นนุ ปริมณฺฑลํ นิวาเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา’ติ เอวํ สิกฺขากรณมตฺตเมเวตฺถ วุตฺตํ, นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทติ.

233. ‘තත්‍රාස්සා’ යනු එම පිරිසෙහි (භික්ෂුවක්) සිටින්නේ නම් යන්නයි. ‘නේව සුත්තං ආගතං’ යනු මාතෘකාව (ද්වේ මාතිකා) මතකයේ නොමැති වීමයි. ‘නෝ සුත්තවිභංගෝ’ යනු විනය පිළිබඳ දක්ෂතාවක් නොමැති වීමයි. ‘ව්‍යඤ්ජනච්ඡායාය අත්ථං පටිබාහති’ යනු වචන මාත්‍රයක් පමණක් ගෙන අර්ථය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. රන්, රිදී, කෙත් හා වතුපිටි පිළිගැනීම වැනි කරුණුවලදී විනයධර භික්ෂූන් විසින් ඇවතට පමුණුවනු ලබන විට, ‘මොහු ඇවතට පමුණුවන්නේ ඇයි? සූත්‍රයෙහි ‘රන් රිදී පිළිගැනීමෙන් වැළකී සිටින්නේය’ යනුවෙන් වැළකීම ගැන පමණක් පවසා තිබේ නේද, මෙහි ඇවතක් නැත’ යැයි පවසයි. තවත් ධර්මකථිකයෙකුට සූත්‍රය මතක තිබෙන බැවින්, සිවුරේ කොණක් එල්ලෙන සේ අඳින භික්ෂූන්ට ඇවැත් පමුණුවන විට, ‘ඔවුන්ට ඇවැත් පමුණුවන්නේ ඇයි? ‘වටකුරු වන සේ හැඳිය යුතුය යන හික්මීම කළ යුතුය’ කියා හික්මීමක් ගැන පමණක් මෙහි පවසා තිබේ නේද, මෙහි ඇවතක් නැත’ යැයි පවසයි.

---

๒๓๔. ยถา พหุตรา ภิกฺขูติ เอตฺถ เอเกนปิ อธิกา พหุตราว โก ปน วาโท ทฺวีหิ ตีหีติ.

234. ‘යථා බහුතරා භික්ඛූ’ යන මෙහි එක් නමකින් හෝ වැඩි නම් එය ‘බහුතර’ වේ, එසේ නම් දෙතුන් නමකින් වැඩි වීම ගැන කවර කතාද?

---

อธิกรณวูปสมนสมถกถา นิฏฺฐิตา.

අධිකරණවූපසමන සමථ කථාව නිම විය.

---

ติวิธสลากคฺคาหกถา

ත්‍රිවිධ සලාක ලබා ගැනීමේ කථාව

---

๒๓๕. สญฺญตฺติยาติ สญฺญาปนตฺถาย. คูฬฺหกนฺติอาทีสุ อลชฺชุสฺสนฺนาย ปริสาย คูฬฺหโก สลากคฺคาโห กาตพฺโพ, ลชฺชุสฺสนฺนาย ปริสาย วิวฏโก, พาลุสฺสนฺนาย สกณฺณชปฺปโก. วณฺณาวณฺณาโย กตฺวาติ ธมฺมวาทีนญฺจ อธมฺมวาทีนญฺจ สลากาโย นิมิตฺตสญฺญํ อาโรเปตฺวา อญฺญมญฺญํ วิสภาคา กาตพฺพา. ตโต ตา สพฺพาปิ จีวรโภเค [Pg.43] กตฺวา วุตฺตนเยน คาเหตพฺพา. ทุคฺคโหติ ปจฺจุกฺกฑฺฒิตพฺพนฺติ ‘‘ทุคฺคหิตา สลากาโย’’ติ วตฺวา ปุน คเหตฺวา ยาวตติยํ คาเหตพฺพา. สุคฺคโหติ สาเวตพฺพนฺติ เอกสฺมิมฺปิ ธมฺมวาทิมฺหิ อติเรกชาเต ‘‘สุคฺคหิตา สลากาโย’’ติ สาเวตพฺพํ. ยถา จ เต ธมฺมวาทิโน วทนฺติ ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพนฺติ. อถ ยาวตติยมฺปิ อธมฺมวาทิโนว พหุตรา โหนฺติ, อชฺช ‘‘อกาโล, สฺเว ชานิสฺสามา’’ติ วุฏฺฐหิตฺวา อลชฺชีนํ ปกฺขเภทตฺถาย ธมฺมวาทิปกฺขํ ปริเยสิตฺวา ปุนทิวเส สลากคฺคาโห กาตพฺโพ. อยํ คูฬฺหโก สลากคฺคาโห.

235. ‘සඤ්ඤත්තියා’ යනු අවබෝධ කරවීම පිණිසයි. ‘ගූළ්හකං’ ආදී තැන්හි අලජ්ජී භික්ෂූන් බහුල පිරිසකදී රහස් සලාක ක්‍රමය (ගූළ්හක සලාකග්ගාහ) කළ යුතුය. ලජ්ජී භික්ෂූන් බහුල පිරිසකදී විවෘත (විවටක) ක්‍රමය ද, බාලයන් (නොවිචාරවත් අය) බහුල පිරිසකදී කන් අසල රහසින් පවසන (සකණ්ණජප්පක) ක්‍රමය ද කළ යුතුය. ‘වණ්ණාවණ්ණායෝ කත්වා’ යනු ධර්මවාදීන්ගේ සහ අධර්මවාදීන්ගේ සලාකයන් හඳුනාගැනීම සඳහා ලකුණු තබා එකිනෙකට වෙනස් කළ යුතු බවයි. ඉන්පසු ඒ සියල්ල සිවුරු පොදියක දමා වදාළ ක්‍රමයට ලබාගත යුතුය. ‘දුග්ගහෝ පච්චුක්කඩ්ඪිතබ්බං’ යනු ‘සලාකයන් වැරදි ලෙස ගන්නා ලදී’ යැයි පවසා නැවත ලබාගෙන තෙවරක් දක්වා එසේ කළ යුතු බවයි. ‘සුග්ගහෝ සාපේතබ්බං’ යනු එක ධර්මවාදී භික්ෂුවක් හෝ වැඩි වූ විට ‘සලාකයන් නිවැරදිව ගන්නා ලදී’ යැයි දැනුම් දිය යුතුය. ඒ ධර්මවාදීන් පවසන පරිදි එම අධිකරණය සන්සිඳවිය යුතුය. ඉදින් තෙවන වරටත් අධර්මවාදීන්ම වැඩි වුවහොත්, ‘අද අකාලයයි, හෙට බලමු’ යැයි නැගිට ගොස් අලජ්ජීන්ගේ පක්ෂය බිඳීම සඳහා ධර්මවාදීන් සොයා පසුදින නැවත සලාක ලබා ගැනීම කළ යුතුය. මෙය රහස් (ගූළ්හක) සලාක ක්‍රමයයි.

---

สกณฺณชปฺปเก ปน คหิเต วตฺตพฺโพติ เอตฺถ สเจ สงฺฆตฺเถโร อธมฺมวาทิสลากํ คณฺหาติ, โส เอวํ อวโพเธตพฺโพ – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห มหลฺลกา วโยอนุปฺปตฺตา, ตุมฺหากํ เอตํ น ยุตฺตํ, อยํ ปน ธมฺมวาทิสลากา’’ติ อสฺส อิตรา สลากา ทสฺเสตพฺพา. สเจ โส ตํ คณฺหาติ, ทาตพฺพา. อถ เนว อวพุชฺฌติ, ตโต ‘‘มา กสฺสจิ อาโรเจหี’’ติ วตฺตพฺโพ. เสสํ วุตฺตนยเมว. วิวฏโก วิวฏตฺโถเยว.

කන් අසල රහසින් පවසන ක්‍රමයේදී (සකණ්ණජප්පක), ඉදින් සංඝ පියතුමා (සංඝත්ථේර) අධර්මවාදී සලාකය ගන්නේ නම්, ඔහුට මෙසේ අවබෝධ කළ යුතුය: ‘ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ වයෝවෘද්ධය, අන්තිම වයසට පැමිණ ඇත, ඔබට මෙය සුදුසු නැත, මෙය ධර්මවාදී සලාකයයි’ කියා ඔහුට අනෙක් සලාකය පෙන්විය යුතුය. ඉදින් ඔහු එය ගන්නේ නම් දිය යුතුය. ඉදින් අවබෝධ කර නොගන්නේ නම්, ‘කිසිවෙකුට නොකියන්න’ යැයි කිව යුතුය. ඉතිරි කොටස පෙර කී පරිදිමය. විවෘත ක්‍රමය (විවටක) එහි අර්ථය පරිදිම පැහැදිලි වේ.

---

ติวิธสลากคฺคาหกถา นิฏฺฐิตา.

ත්‍රිවිධ සලාක ලබා ගැනීමේ කථාව නිම විය.

---

ตสฺสปาปิยสิกาวินยกถา

තස්සපාපිය්‍යසිකා විනය කථාව

---

๒๓๘. ปาราชิกสามนฺตํ วาติ เอตฺถ เมถุนธมฺเม ปาราชิกสามนฺตํ นาม ทุกฺกฏํ โหติ. อทินฺนาทานาทีสุ ถุลฺลจฺจยํ. นิพฺเพเฐนฺตนฺติ ‘‘น สรามี’’ติ วจเนน นิพฺเพฐยมานํ. อติเวเฐตีติ ‘‘อิงฺฆายสฺมา’’ติอาทิวจเนหิ อติเวฐิยติ. สรามิ โข อหํ อาวุโสติ ปาราชิกปฏิจฺฉาทนตฺถาย เอวํ ปฏิชานาติ. ปุน เตน อติเวฐิยมาโน ‘‘สรามิ โข’’ติ ปฏิญฺญํ ทตฺวา ‘‘อิทานิ มํ นาเสสฺสนฺตี’’ติ ภเยน ‘‘ทวาย เม’’ติอาทิมาห. เอตสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กาตพฺพํ. สเจ สีลวา ภวิสฺสติ, วตฺตํ ปริปูเรตฺวา ปฏิปฺปสฺสทฺธึ ลภติ, โน เจ ตถา นาสิตโกว ภวิสฺสติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

238. ‘පාරාජිකාසාමන්තං වා’ යන්නෙහි මෛථුන ධර්මයේදී පාරාජිකාවට ආසන්න ඇවත දුක්කට ඇවත වේ. අදින්නාදානාදියෙහිදී ථුලැසි ඇවත වේ. ‘නිබ්බේඨෙන්තං’ යනු ‘මට මතක නැත’ යන වචනයෙන් නිදහස් වීමට උත්සාහ කරන්නාය. ‘අතිවේඨේති’ යනු ‘ආයුෂ්මතුනි, එසේ කරන්න’ ආදී වචනවලින් ඔහු ප්‍රශ්න හමුවේ පැටලැවීමයි. ‘සරාමි හෝ අහං ආවුසෝ’ යනුවෙන් ඔහු පාරාජිකා ඇවත වසා ගැනීම පිණිස එසේ පිළිගනියි. නැවත ප්‍රශ්න කිරීමේදී ‘මට මතකයි’ කියා පොරොන්දු වී, ‘දැන් මාව විනාශ කරාවි’ යන බියෙන් ‘මම සෙල්ලමට එසේ කළෙමි’ ආදිය පවසයි. එවැනි භික්ෂුවකට තස්සපාපිය්‍යසිකා කර්මය කළ යුතුය. ඉදින් ඔහු සිල්වතෙකු වන්නේ නම්, වත් සම්පූර්ණ කර (කර්මය) සන්සිඳීම ලබයි. ඉදින් එසේ නොවන්නේ නම්, ඒ ආකාරයෙන්ම විනාශයට පත් වූවෙක්ම වෙයි. ඉතිරි සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

ตสฺสปาปิยสิกาวินยกถา นิฏฺฐิตา.

තස්සපාපිය්‍යසිකා විනය කථාව නිම විය.

---

สมถกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

සමථක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

๕. ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธกํ

5. ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකය

---

ขุทฺทกวตฺถุกถา

ඛුද්දකවත්ථු කථාව

---

๒๔๓. ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธเก [Pg.44] – มลฺลมุฏฺฐิกาติ มุฏฺฐิกมลฺลา. คามมุทฺทวาติ ฉวิราคมณฺฑนานุยุตฺตา นาคริกมนุสฺสา. คามโมทฺทวาติปิ ปาโฐ; เอเสวตฺโถ. ถมฺเภติ นฺหานติตฺเถ นิขณิตฺวา ฐปิตตฺถมฺเภ.

243. ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකයේ – ‘මල්ලමුට්ඨිකා’ යනු මල්ලව පොර හා මිටි පහර දෙන අයයි. ‘ගාමමුද්දවා’ යනු සම පැහැපත් කර ගැනීම සඳහා විවිධ සැරසිලි කරන නගර වැසියන්ය. ‘ගාමමොද්දවා’ යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත; එහි අර්ථය ද මෙයමය. ‘ථම්භේති’ යනු ස්නානය කරන තොටුපළෙහි ඉන්දවන ලද ටැම්වල (ඇඟ පිරිමැදීම) ය.

---

กุฏฺเฏติ อิฏฺฐกาสิลาทารุกุฏฺฏานํ อญฺญตรสฺมึ. อฏฺฏาเน นฺหายนฺตีติ เอตฺถ อฏฺฏานํ นาม รุกฺขํ ผลกํ วิย ตจฺเฉตฺวา อฏฺฐปทากาเรน ราชิโย ฉินฺทิตฺวา นฺหานติตฺเถ นิขณนฺติ, ตตฺถ จุณฺณานิ อากิริตฺวา มนุสฺสา กายํ ฆํสนฺติ. คนฺธพฺพหตฺถเกนาติ นฺหานติตฺเถ ฐปิเตน ทารุมยหตฺเถน, เตน กิร จุณฺณานิ คเหตฺวา มนุสฺสา สรีรํ ฆํสนฺติ. กุรุวินฺทกสุตฺติยาติ กุรุวินฺทกปาสาณจุณฺณานิ ลาขาย พนฺธิตฺวา กตคุฬิกกลาปโก วุจฺจติ, ตํ อุโภสุ อนฺเตสุ คเหตฺวา สรีรํ ฆํสนฺติ. วิคฺคยฺห ปริกมฺมํ การาเปนฺตีติ อญฺญมญฺญํ สรีเรน สรีรํ ฆํสนฺติ. มลฺลกํ นาม มกรทนฺตเก ฉินฺทิตฺวา มลฺลกมูลสณฺฐาเนน กตํ มลฺลกนฺติ วุจฺจติ, อิทํ คิลานสฺสาปิ น วฏฺฏติ.

‘කුට්ටේති’ යනු ගඩොල්, ගල් හෝ ලී බිත්තිවලින් එකක ඇඟ පිරිමැදීමයි. ‘අට්ඨානේ නායන්ති’ යන්නෙහි ‘අට්ඨාන’ යනු ලීයක් ලෑල්ලක් සේ සූරා අටපද ආකාරයට ඉරි කපා ස්නානය කරන තොටුපළේ ඉන්දවා ඇති දෙයකි. එහි සබන් කුඩු (චූර්ණ) තවරා මිනිස්සු ඇඟ පිරිමදිති. ‘ගන්ධබ්බහත්ථකේන’ යනු ස්නානය කරන තොටුපළේ තබා ඇති ලීයෙන් කළ අතකි; එයින් සබන් කුඩු ගෙන මිනිස්සු ශරීරය පිරිමදින බව කියනු ලැබේ. ‘කුරුවින්දකසුත්තියා’ යනු කුරුවින්දක ගල් කුඩු ලාකඩ සමඟ මිශ්‍ර කර සාදන ලද ගුලි සමූහයකි; එය දෙකෙළවරින් අල්ලා ශරීරය පිරිමදිති. ‘විග්ගය්හ පරිකම්මං කාරාපෙන්ති’ යනු එකිනෙකාගේ ශරීරවලින් ශරීර පිරිමැදීමයි. ‘මල්ලකං’ යනු මකර දත් කපා කෙළ බඳුනක අඩියක හැඩයට සාදන ලද රවුම් උපකරණයකි. මෙය ගිලන් අයට පවා අකැපය.

---

๒๔๔. อกตมลฺลกํ นาม ทนฺเต อจฺฉินฺทิตฺวา กตํ, อิทํ อคิลานสฺเสว น วฏฺฏติ; อิฏฺฐกาขณฺฑํ ปน กปาลขณฺฑํ วา วฏฺฏติ. อุกฺกาสิกนฺติ วตฺถวฏฺฏึ; ตสฺมา นฺหายนฺตสฺส ยสฺส กสฺสจิ นฺหานสาฏกวฏฺฏิยา ปิฏฺฐึ ฆํสิตุํ วฏฺฏติ. ปุถุปาณิกนฺติ หตฺถปริกมฺมํ วุจฺจติ, ตสฺมา สพฺเพสํ หตฺเถน ปิฏฺฐิปริกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ.

244. ‘අකතමල්ලකං’ යනු (මකර) දත් කැපීමකින් තොරව සාදන ලද්දකි; මෙය නිරෝගී අයට පමණක් අකැපය. ගඩොල් කැබැල්ලක් හෝ වළං කැබැල්ලක් (ඇඟ පිරිමැදීමට) කැපය. ‘උක්කාසිකං’ යනු රෙදි වැටියයි; එබැවින් ස්නානය කරන ඕනෑම භික්ෂුවකට ස්නාන සාටක වැටියෙන් (දිය රෙදි වැටියෙන්) පිට පිරිමැදීම කැපය. ‘පුථුපාණිකං’ යනු අතින් පිරිමැදීම (අත් පිරිකම් කිරීම) ලෙස හැඳින්වේ; එබැවින් සියලු දෙනාටම අතින් පිට පිරිමැදීම කළ හැක.

---

๒๔๕. วลฺลิกาติ กณฺณโต นิกฺขนฺตมุตฺโตลมฺพกาทีนํ เอตํ อธิวจนํ; น เกวลญฺจ วลฺลิกา เอว, ยํกิญฺจิ กณฺณปิฬนฺธนํ อนฺตมโส ตาลปณฺณมฺปิ น วฏฺฏติ. ปามงฺคนฺติ ยํกิญฺจิ ปลมฺพกสุตฺตํ. กณฺฐสุตฺตกนฺติ ยํกิญฺจิ คีวูปคอาภรณํ. กฏิสุตฺตกนฺติ ยํกิญฺจิ กฏิปิฬนฺธนํ อนฺตมโส สุตฺตตนฺตุมตฺตมฺปิ. โอวฏฺฏิกนฺติ วลยํ. กายูราทีนิ ปากฏาเนว, อกฺขกานํ เหฏฺฐา พาหาภรณํ ยํกิญฺจิ อาภรณํ น วฏฺฏติ.

245. "වල්ලිකා" යනු කනෙන් පිටතට එල්ලෙන මුතු ආදී ආභරණවලට නමකි. වල්ලිකා පමණක් නොව, අවම වශයෙන් තල් කොළයකින් කළ කන් අබරණක් පවා පැළඳීම භික්ෂූන්ට කැප නැත. "පාමංග" යනු එල්ලෙන යම් නූල් ආභරණයකි. "කණ්ඨසුත්තක" යනු බෙල්ලේ පලඳින යම් ආභරණයකි. "කටීසුත්තක" යනු අවම වශයෙන් නූල් පටක් පමණ වූ ද ඉණෙහි පලඳින යම් ආභරණයකි. "ඕවට්ටික" යනු වළලුයි. කායූර ආදී අත් ආභරණ ප්‍රකටමය. අකු ඇටයට පහළින් බාහුවෙහි පලඳින යම් ආභරණයක් වේ නම් එය ද කැප නැත.

---

๒๔๖. ทุมาสิกํ [Pg.45] วา ทุวงฺคุลํ วาติ เอตฺถ สเจ เกสา อนฺโตทฺเวมาเส ทฺวงฺคุลํ ปาปุณนฺติ, อนฺโตทฺเวมาเสว ฉินฺทิตพฺพา. ทฺวงฺคุเลหิ อติกฺกาเมตุํ น วฏฺฏติ. สเจปิ น ทีฆา, ทฺเวมาสโต เอกทิวสมฺปิ อติกฺกาเมตุํ น วฏฺฏติเยว; เอวมยํ อุภเยนปิ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉโทว วุตฺโต, ตโต โอรํ ปน นวฏฺฏนภาโว นาม นตฺถิ.

246. "දුමාසිකං වා දුවංගුලං වා" යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉදින් කෙස් දෙමසක් ඇතුළත ඇඟිලි දෙකක (අඟල් දෙකක) ප්‍රමාණයට වැඩේ නම්, ඒ දෙමස ඇතුළතම ඒවා කැපිය යුතුය. අඟල් දෙක ඉක්මවා වැඩීමට ඉඩ දීම කැප නැත. ඉදින් කෙස් එතරම් දිගු නොවූවත්, දෙමස සම්පූර්ණ වී එක දවසක්වත් ඉක්මවීමට ඉඩ දීම කැප නැත. මෙසේ මේ පද දෙකෙන්ම දක්වා ඇත්තේ උපරිම සීමාවයි. එයට පෙර කෙස් කැපීමෙහි වරදක් නැත.

---

โกจฺเฉน โอสณฺเฐนฺตีติ โกจฺเฉน โอลิขิตฺวา สนฺนิสีทาเปนฺติ. ผณเกนาติ ทนฺตมยาทีสุ เยน เกนจิ. หตฺถผณเกนาติ หตฺเถเนว ผณกิจฺจํ กโรนฺตา องฺคุลีหิ โอสณฺเฐนฺติ. สิตฺถเตลเกนาติ มธุสิตฺถกนิยฺยาสาทีสุ เยน เกนจิ จิกฺกเลน. อุทกเตลเกนาติ อุทกมิสฺสเกน เตเลน. มณฺฑนตฺถาย สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ, อุทฺธโลเมน ปน อนุโลมนิปาตนตฺถํ หตฺถํ เตเมตฺวา สีสํ ปุญฺฉิตพฺพํ. อุณฺหาภิตตฺตรชสิรานมฺปิ อลฺลหตฺเถน ปุญฺฉิตุํ วฏฺฏติ.

"කොච්ඡේන ඔසණ්ඨෙන්ති" යනු පනාවෙන් පීරා කෙස් සකස් කිරීමයි. "ඵණකේන" යනු ඇත්දත් ආදියෙන් කළ යම් පනාවකිනි. "හත්ථඵණකේන" යනු අතින්ම පනාවක කාර්යය කරමින් ඇඟිලිවලින් පීරා කෙස් සකස් කිරීමයි. "සිත්ථතේලකේන" යනු මී ඉටි හෝ වෙනත් යම් මැලියම් සහිත තෙලකිනි. "උදකතේලකේන" යනු ජලය මිශ්‍ර කළ තෙලකිනි. සැරසීම පිණිස මේ සියලු ආකාරයෙන් කෙස් සකස් කිරීම දුක්කට ඇවතට කරුණකි. එහෙත් කෙස් උඩට ඉස්සී තිබේ නම්, ඒවා පහත් කරනු පිණිස අත තෙමා හිස පිරිමැදීම කළ හැකිය. රශ්මියෙන් පීඩිත වූ හෝ දූවිලි තැවරුණු හිසක් ඇති අයට ද තෙත අතින් හිස පිරිසිදු කිරීම කැපය.

---

๒๔๗. น ภิกฺขเว อาทาเส วา อุทกปตฺเต วาติ เอตฺถ กํสปตฺตาทีนิปิ เยสุ มุขนิมิตฺตํ ปญฺญายติ, สพฺพานิ อาทาสสงฺขเมว คจฺฉนฺติ. กญฺชิยาทีนิปิ จ อุทกปตฺตสงฺขเมว. ตสฺมา ยตฺถ กตฺถจิ โอโลเกนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. อาพาธปจฺจยาติ ‘‘สญฺฉวิ นุ โข เม วโณ, อุทาหุ น ตาวา’’ติ ชานนตฺถํ; ‘‘ชิณฺโณ นุ โขมฺหิ โน’’ติ เอวํ อายุสงฺขารํ โอโลกนตฺถมฺปิ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ.

247. "මහණෙනි, කැඩපතෙහි හෝ දිය බඳුනෙහි මුහුණ නොබැලිය යුතුය" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ලෝකඩ තැටි ආදී යම් වස්තුවක මුහුණේ ඡායාව පෙනේ ද, ඒ සියල්ල කැඩපත් ගණයටම වැටේ. කාඩි ආදිය ද දිය බඳුන් ගණයටම වැටේ. එබැවින් එවැනි ඕනෑම දෙයකින් මුහුණ බලන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. ගිලන් බව නිසා, එනම් "මගේ තුවාලය සුව වී සම මතු වී තිබේද" යන්න දැනගැනීම පිණිස ද, "මම දැන් වයසට ගොස් සිටිමි" යනාදී වශයෙන් ආයු සංස්කාරය දෙස බැලීම පිණිස ද බැලීම කැප බව වදාරන ලදී.

---

มุขํ อาลิมฺปนฺตีติ วิปฺปสนฺนฉวิราคกเรหิ มุขาเลปเนหิ อาลิมฺปนฺติ. อุมฺมทฺเทนฺตีติ นานาอุมฺมทฺทเนหิ อุมฺมทฺเทนฺติ. จุณฺเณนฺตีติ มุขจุณฺณเกน มกฺเขนฺติ. มโนสิลิกาย มุขํ ลญฺเฉนฺตีติ มโนสิลาย ติลกาทีนิ ลญฺฉนานิ กโรนฺติ, ตานิ หริตาลาทีหิปิ น วฏฺฏนฺติเยว. องฺคราคาทโย ปากฏาเยว. สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ.

"මුඛං ආලිම්පන්ති" යනු සමේ පැහැය වර්ධනය කරන ආලේපනවලින් මුහුණ ඉලීමයි. "උම්මද්දෙන්ති" යනු විවිධ කුඩු වර්ග ආදියෙන් මුහුණ පිරිමැදීමයි. "චුණ්ණෙන්ති" යනු මුහුණේ කුඩු හෝ පවුඩර් වර්ග ගෑමයි. මනෝසීලවලින් මුහුණෙහි තිලක ආදී සලකුණු තැබීමයි. හරිතාල ආදියෙන් සලකුණු තැබීම ද කැප නැත. අංගරාග (තොල් සායම්, නිය සායම් ආදිය) ගැන දත යුතුය. මේ සියලු කටයුතුවලදී දුක්කට ඇවැත් වේ.

---

๒๔๘. น ภิกฺขเว นจฺจํ วาติอาทีสุ ยํกิญฺจิ นจฺจํ อนฺตมโส โมรนจฺจมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. สยมฺปิ นจฺจนฺตสฺส วา นจฺจาเปนฺตสฺส วา ทุกฺกฏเมว. คีตมฺปิ ยํกิญฺจิ นฏคีตํ วา สาธุคีตํ วา อนฺตมโส ทนฺตคีตมฺปิ ‘‘ยํ คายิสฺสามา’’ติ ปุพฺพภาเค โอกูชนฺตา กโรนฺติ, เอตมฺปิ น วฏฺฏติ. สยํ คายนฺตสฺสาปิ คายาเปนฺตสฺสาปิ ทุกฺกฏเมว. วาทิตมฺปิ ยํกิญฺจิ [Pg.46] น วฏฺฏติ. ยํ ปน นิฏฺฐุภนฺโต วา สาสงฺเก วา ฐิโต อจฺฉริกํ วา โผเฏติ, ปาณึ วา ปหรติ, ตตฺถ อนาปตฺติ. สพฺพํ อนฺตราราเม ฐิตสฺส ปสฺสโต อนาปตฺติ. ‘‘ปสฺสิสฺสามี’’ติ วิหารโต วิหารํ คจฺฉนฺตสฺส อาปตฺติเยว. อาสนสาลาย นิสินฺโน ปสฺสติ, อนาปตฺติ. ‘‘ปสฺสิสฺสามี’’ติ อุฏฺฐหิตฺวา คจฺฉโต อาปตฺติ. วีถิยํ ฐตฺวา คีวํ ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสโตปิ อาปตฺติเยว.

248. "මහණෙනි, නැටුම්..." යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේය: අවම වශයෙන් මයුර නැටුමක් වුවද බැලීමට යන භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. තමා නැටීම හෝ අනුන් ලවා නටවීම ද දුක්කට ඇවැත්මය. නළු ගීත හෝ ධර්මය ඇතුළත් ගීත ද, අවම වශයෙන් ගායනයට පෙර හඬ සකස් කරමින් කරන ගායනා ද කැප නැත. තමා ගැයීම හෝ අනුන් ලවා ගායනා කරවීම ද දුක්කට ඇවැත්මය. කිසිදු වාදනයක් ද කැප නැත. කෙළ ගසන විට හෝ බිය සහිත තැනක සිටින විට ටක්කෙට ගැසීම හෝ අත්පුඩි ගැසීම ආදියෙහි ඇවැත් නැත. ආරාමය තුළ සිටියදී මේවා දකින්නට ලැබුණහොත් ඇවැත් නැත. බලන අදහසින් විහාරයෙන් විහාරයට යන්නාට ඇවැත් වේ. දාන ශාලාවේ වාඩි වී සිටියදී පෙනේ නම් ඇවැත් නැත. බලන අදහසින් නැගිට යන්නාට ඇවැත් වේ. මාවතෙහි සිට බෙල්ල හරවා බලන්නාට ද ඇවැත් වේ.

---

๒๔๙. สรกุตฺตินฺติ สรกิริยํ. ภงฺโค โหตีติ อลทฺธํ อุปฺปาเทตุํ น สกฺโกติ; ลทฺธํ สมาปชฺชิตุํ. ปจฺฉิมา ชนตาติ อมฺหากํ อาจริยาปิ อุปชฺฌายาปิ เอวํ คายึสูติ ปจฺฉิโม ชโน ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ; ตเถว คายติ. น ภิกฺขเว อายตเกนาติ เอตฺถ อายตโก นาม ตํ ตํ วตฺตํ ภินฺทิตฺวา อกฺขรานิ วินาเสตฺวา ปวตฺโต. ธมฺเม ปน สุตฺตนฺตวตฺตํ นาม อตฺถิ, ชาตกวตฺตํ นาม อตฺถิ, คาถาวตฺตํ นาม อตฺถิ, ตํ วินาเสตฺวา อติทีฆํ กาตุํ น วฏฺฏติ. จตุรสฺเสน วตฺเตน ปริมณฺฑลานิ ปทพฺยญฺชนานิ ทสฺเสตพฺพานิ. สรภญฺญนฺติ สเรน ภณนํ. สรภญฺเญ กิร ตรงฺควตฺตโธตกวตฺตคลิตวตฺตาทีนิ ทฺวตฺตึส วตฺตานิ อตฺถิ. เตสุ ยํ อิจฺฉติ, ตํ กาตุํ ลภติ. สพฺเพสํ ปทพฺยญฺชนํ อวินาเสตฺวา วิการํ อกตฺวา สมณสารุปฺเปน จตุรสฺเสน นเยน ปวตฺตนํเยว ลกฺขณํ.

249. "සරකුත්ති" යනු හඬ හැසිරවීමයි. (ධර්මය ගීතයක් මෙන් ගැයූ විට) "භංගෝ හෝති" යනු නොලැබූ සමාධිය උපදවා ගැනීමට හෝ ලැබූ සමාධියට සමවැදීමට නොහැකි වීමයි. "පශ්චිම ජනතාව" යනු තම ගුරුවරුන් අනුකරණය කරමින් ධර්මය ගීතවත් ලෙස ගයන පසුකාලීන පිරිසයි. "දීර්ඝ හඬින්" යනු රීති බිඳ අක්ෂර විනාශ වන පරිදි හඬ පැවැත්වීමයි. ධර්මයෙහි සූත්‍ර, ජාතක සහ ගාථා දේශනා කරන පිළිවෙළවල් ඇත. ඒවා විනාශ කරමින් පමණට වඩා දීර්ඝ ලෙස හඬ පැවැත්වීම කැප නැත. නිවැරදි වත් පිළිවෙත් අනුව පද හා ව්‍යංජන මැනවින් ප්‍රකට කළ යුතුය. "සරභඤ්ඤ" යනු හඬින් සජ්ඣායනා කිරීමයි. සරභඤ්ඤයෙහි ක්‍රම තිස් දෙකක් ඇති බව කියවේ. ඒ අතරින් කැමති ක්‍රමයක් තෝරාගත හැකිය. එහෙත් පද ව්‍යංජන විනාශ නොකර, විකෘති නොකර, ශ්‍රමණ සාරුප්ප ලෙස හඬ හැසිරවීම එහි ලක්ෂණයයි.

---

พาหิรโลมึ อุณฺณินฺติ อุณฺณโลมานิ พหิ กตฺวา อุณฺณปาวารํ ปารุปนฺติ; ตถา ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. โลมานิ อนฺโต กตฺวา ปารุปิตุํ วฏฺฏติ. สมณกปฺปกถา ภูตคามสิกฺขาปทวณฺณนายํ วุตฺตา.

"බාහිරලෝමි" යනු ලොම් පිටතට සිටින සේ සැකසූ පොරවනයක් පෙරවීමයි. එසේ පෙරවීම දුක්කට ඇවැතට කරුණකි. ලොම් ඇතුළතට සිටින සේ පෙරවීම කැපය. ශ්‍රමණ කප්ප කථාව භූතගාම ශික්ෂාපද වර්ණනාවෙහි පවසන ලදී.

---

๒๕๑. น ภิกฺขเว อตฺตโน องฺคชาตนฺติ องฺคชาตํ ฉินฺทนฺตสฺเสว ถุลฺลจฺจยํ. อญฺญํ ปน กณฺณนาสาองฺคุลิอาทึ ยํกิญฺจิ ฉินฺทนฺตสฺส ตาทิสํ วา ทุกฺขํ อุปฺปาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. อหิกีฏทฏฺฐาทีสุ ปน อญฺญอาพาธปจฺจยา วา โลหิตํ วา โมเจนฺตสฺส ฉินฺทนฺตสฺส วา อนาปตฺติ.

251. "මහණෙනි, තමාගේ අඟජාතය..." යන්නෙන් අඟජාතය කපාගන්නා භික්ෂුවට ථුල්ලච්චය ඇවැත් වේ. කන, නාසය, ඇඟිලි ආදී වෙනත් යම් අවයවයක් කපාගන්නා හෝ එවැනි වේදනාවක් උපදවාගන්නා භික්ෂුවට දුක්කට ඇවැත් වේ. එහෙත් සර්පයන් දෂ්ට කළ විට හෝ වෙනත් රෝගාබාධයක් නිසා ලේ පිට කිරීම හෝ අවයවයක් කැපීම හෝ කිරීමෙහි ඇවැත් නැත.

---

๒๕๒. จนฺทนคณฺฐิ อุปฺปนฺนา โหตีติ จนฺทนฆฏิกา อุปฺปนฺนา โหติ. โส กิร อุทฺธญฺจ อโธ จ ชาลานิ ปริกฺขิปาเปตฺวา คงฺคาย นทิยา กีฬติ, ตสฺส นทีโสเตน วุยฺหมานา จนฺทนคณฺฐิ อาคนฺตฺวา ชาเล ลคฺคา, ตมสฺส ปุริสา อาหริตฺวา อทํสุ; เอวํ สา อุปฺปนฺนา โหติ. อิทฺธิปาฏิหาริยนฺติ เอตฺถ [Pg.47] วิกุพฺพนิทฺธิปาฏิหาริยํ ปฏิกฺขิตฺตํ, อธิฏฺฐานิทฺธิ ปน อปฺปฏิกฺขิตฺตาติ เวทิตพฺพา.

252. "සඳුන් ගැටයක් ලැබුණේය" යනු සඳුන් ලී කැබැල්ලක් ලැබුණු බවයි. රජගහ සිටුවරයා උඩුගං සහ පහත්ගං දෙසින් දැල් දම්මවා ගංගා නදියේ කෙළිමින් සිටියදී, දිය පහරේ පාවී ආ මෙම සඳුන් ගැටය දැලෙහි පැටලී ඇත. සේවකයන් එය රැගෙන ඔහුට දුන්හ. එය ලැබුණේ එසේය. "ඉද්ධිපාටිහාරිය" යන්නෙහිදී විකුබ්බන ප්‍රාතිහාර්යය පෑම තහනම් කරන ලදී. එහෙත් අධිෂ්ඨාන ඉද්ධිය තහනම් නොකළ බව දත යුතුය.

---

น ภิกฺขเว โสวณฺณมโย ปตฺโตติอาทีสุ สเจปิ คิหี ภตฺตคฺเค สุวณฺณตฏฺฏิกาทีสุ พฺยญฺชนํ กตฺวา อุปนาเมนฺติ, อามสิตุมฺปิ น วฏฺฏติ. ผลิกมยกาจมยกํสมยานิ ปน ตฏฺฏิกาทีนิ ภาชนานิ ปุคฺคลิกปริโภเคเนว น วฏฺฏนฺติ, สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏานิ วา วฏฺฏนฺติ. ‘‘ตมฺพโลหมโยปิ ปตฺโตว น วฏฺฏติ, ถาลกํ ปน วฏฺฏตี’’ติ อิทํ สพฺพํ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มณิมโยติ เอตฺถ ปน อินฺทนีลาทิมณิมโย วุตฺโต. กํสมโยติ เอตฺถ วฏฺฏโลหมโยปิ สงฺคหิโต.

"මහණෙනි, රන් පාත්‍රයක් නොවන්නේය" යනාදී පාඨයන්හි විනිශ්චය මෙසේ දත යුතුය: ගිහියන් විසින් දාන ශාලාවෙහිදී රන් තැටි ආදියෙහි ව්‍යංජන තබා පිළිගන්වනු ලැබුවද, එබඳු අවස්ථාවකදී පවා ඒවා ස්පර්ශ කිරීම පවා අකැපය. ස්ඵටික, වීදුරු, ලෝකඩ ආදියෙන් කළ තැටි ආදී භාජන පෞද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා පමණක් අකැපය. එහෙත් සාංඝික පරිභෝජනය සඳහා හෝ ගිහියන් විසින් සකස් කරන ලද දෑ වශයෙන් හෝ ඒවා කැප වේ. "තඹ ලෝහයෙන් කළ පාත්‍රයද පාත්‍රයක්ම වන බැවින් අකැපය, එහෙත් තැටිය (ථාලකය) කැපය" යන මේ සියල්ල කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. "මණිමය" යන්නෙන් මෙහි ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍ය ආදියෙන් කළ භාජන අදහස් වේ. "කංසමය" යන්නෙන් මෙහි සුදු ලෝකඩවලින් කළ භාජනද ඇතුළත් වේ.

---

๒๕๓. ลิขิตุนฺติ ตนุกรณตฺถาเยตํ วุตฺตํ. ปกติมณฺฑลนฺติ มกรทนฺตจฺฉินฺนกมณฺฑลเมว.

253. "ලිඛිතුං" යන්න මෙහි පවසන ලද්දේ සිහින් කිරීම හෙවත් තුනී කිරීම පිණිසය. "පකති මණ්ඩලය" යනු මකර දතක් කපා සකස් කළ මණ්ඩලයක් වැනි වූ මණ්ඩලයමය.

---

๒๕๔. อาวฏฺฏิตฺวาติ อญฺญมญฺญํ ปหริตฺวา. ปตฺตาธารกนฺติ เอตฺถ ‘‘ทนฺตวลฺลิเวตฺตาทีหิ กเต ภูมิอาธารเก ตโย, ทารุอาธารเก ทฺเว ปตฺเต อุปรูปริ ฐเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน วุตฺตํ – ‘‘ภูมิอาธารเก ติณฺณํ ปตฺตานํ อโนกาโส, ทฺเว ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ทารุอาธารกทณฺฑาธารเกสุปิ สุสชฺชิเตสุ เอเสว นโย. ภมโกฏิสทิโส ปน ทารุอาธารโก ตีหิ ทณฺฑเกหิ พทฺโธ ทณฺฑกาธาโร จ เอกสฺสปิ ปตฺตสฺส อโนกาโส, ตตฺถ ฐเปตฺวาปิ หตฺเถน คเหตฺวา เอว นิสีทิตพฺพํ. ภูมิยํ ปน นิกฺกุชฺชิตฺวา เอกเมว ฐเปตพฺพ’’นฺติ.

254. "ආවට්ටෙත්වා" යනු එකිනෙක ගැටෙන සේය. පාත්‍ර ආධාරකය (පත්තාධාරකය) සම්බන්ධයෙන් "ඇත් දළ, වැල්, බට ආදියෙන් කළ බිම තබන ආධාරකවල පාත්‍ර තුනක්ද, ලී ආධාරකවල පාත්‍ර දෙකක්ද එක පිට එක තැබීම කැපය" යි කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වේ. එහෙත් මහා අටුවාවෙහි පවසන ලද්දේ, "බිම තබන ආධාරකය පාත්‍ර තුනක් තැබීමට තරම් ඉඩකඩ නැති බැවින් එහි පාත්‍ර දෙකක් තැබීම කැපය. මැනවින් සකස් කළ ලී ආධාරක සහ දඬු ආධාරක සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. එහෙත් ලියවන පට්ටලයක කෙළවරක් බඳු ලී ආධාරකය සහ දඬු තුනකින් බැඳි දඬු ආධාරකය එකම පාත්‍රයක් තැබීමට පවා සුදුසු ස්ථානයක් නොවේ. එහි පාත්‍රය තබා වුවද අතින් අල්ලාගෙනම හිඳගත යුතුය. බිම තබන විට නම් මුන් අතට හරවා එකක් පමණක් තැබිය යුතුය" යනුවෙනි.

---

มิฑฺฒนฺเตติ อาลินฺทกมิฑฺฒิกาทีนํ อนฺเต. สเจ ปน ปริวตฺเตตฺวา ตตฺเถว ปติฏฺฐาติ, เอวรูปาย วิตฺถิณฺณาย มิฑฺฒิยา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ปริภณฺฑนฺเตติ พาหิรปสฺเส กตาย ตนุกมิฑฺฒิกาย อนฺเต. มิฑฺฒิยํ วุตฺตนเยเนเวตฺถาปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

"මිද්ධන්තේ" යනු ආලින්දයේ කෙළවර ආදියෙහි ය. ඉදින් පෙරළී ගොස් එහිම රැඳී පවතී නම්, එබඳු පළල් වූ ස්ථානයක තැබීම කැපය. "පරිභණ්ඩන්තේ" යනු පිටත බිත්තියෙහි සාදන ලද සිහින් අගු පිලෙහි කෙළවරය. මෙහිදීද "මිද්ධි" සම්බන්ධයෙන් කී ක්‍රමයෙන්ම විනිශ්චය දත යුතුය.

---

โจฬกนฺติ ยํ ปตฺถริตฺวา ปตฺโต ฐปียติ; ตสฺมึ ปน อสติ กฏสารเก วา ตฏฺฏิกาย วา มตฺติกาปริภณฺฑกตาย ภูมิยา วา ยตฺถ น ทุสฺสติ, ตถารูปาย วาลิกาย วา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ปํสุรชาทีสุ ปน ขรภูมิยํ วา ฐเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ปตฺตมาฬกํ อิฏฺฐกาหิ วา ทารูหิ วา กาตุํ วฏฺฏติ[Pg.48]. ปตฺตกุณฺโฑลิกาติ มหามุขกุณฺฑสณฺฐานา ภณฺฑกุกฺขลิกา วุจฺจติ. โย ลคฺเคยฺยาติ ยตฺถ กตฺถจิ ลคฺเคนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. จีวรวํเสปิ พนฺธิตฺวา ฐเปตุํ น วฏฺฏติ. ภณฺฑกฏฺฐปนตฺถเมว วา กตํ โหตุ นิสีทนสยนตฺถํ วา ยตฺถ กตฺถจิ มญฺเจ วา ปีเฐ วา ฐเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, อญฺเญน ปน ภณฺฑเกน สทฺธึ พนฺธิตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. อฏนิยํ พนฺธิตฺวา โอลมฺเพตุํ วา วฏฺฏติ, พนฺธิตฺวาปิ อุปริ ฐเปตุํ น วฏฺฏติเยว. สเจ ปน มญฺโจ วา ปีฐํ วา อุกฺขิปิตฺวา จีวรวํสาทีสุ อฏฺฏกฉนฺเนน ฐปิตํ โหติ, ตตฺถ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. อํสวทฺธนเกน อํสกูเฏ ลคฺเคตฺวา องฺเก ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ฉตฺเต ภตฺตปูโรปิ อํสกูเฏ ลคฺคิตปตฺโตปิ ฐเปตุํ น วฏฺฏติ, ภณฺฑเกน ปน สทฺธึ พนฺธิตฺวา วา อฏฺฏกํ กตฺวา วา ฐปิเต โย โกจิ ฐเปตุํ วฏฺฏติ.

"චෝළක" යනු පාත්‍රය තැබීම පිණිස එළනු ලබන වස්ත්‍රයයි. එය නැති කල්හි පැදුරු කැබැල්ලක හෝ වට්ටියක හෝ මැටි පිරියම් කළ බිමක හෝ පාත්‍රයට හානි නොවන වැලි සහිත තැනක තැබීම කැප වේ. එහෙත් දූවිලි සහිත තැන්වල හෝ රළු බිමෙහි තබන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. ගඩොලින් හෝ ලීයෙන් පාත්‍ර මැස්සක් (පත්තමාළකයක්) තැනීම කැපය. "පත්තකුණ්ඩෝලිකා" යනු මහත් කටක් ඇති කළයක් වැනි භාජන තබන භාජනයකි. "යො ලග්ගෙය්‍ය" යනු යම් කිසි තැනක පාත්‍රය එල්ලන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ යන්නයි. සිවුරු වැලෙහි පවා බැඳ තැබීම අකැපය. භාජන තැබීමටම කළ එකක් වුවද හෝ හිඳීමට හෝ නිදා ගැනීමට කළ එකක් වුවද යම් කිසි ඇඳක හෝ පුටුවක පාත්‍රය තබන්නාට දුක්කටාපත් වේ. එහෙත් වෙනත් භාජනයක් සමඟ බැඳ තැබීම කැප වේ. ඇඳ පලඟෙහි බැඳ එල්ලීම කැපය, බැඳ වුවද පලඟ උඩ තැබීම අකැපමය. ඉදින් ඇඳ හෝ පුටුව ඔසවා සිවුරු වැල් ආදියෙහි මැස්සක් මෙන් තබා ඇත්නම් එහි තැබීම කැපය. අංස වටපටියෙන් උරහිසෙහි එල්ලා උකුළ මත තැබීම කැපය. බත් පිරවූ පාත්‍රය කුඩයෙහි තැබීම හෝ උරහිසෙහි එල්ලා ඇති පාත්‍රය කුඩයෙහි තැබීම අකැපය. එහෙත් වෙනත් බඩුබාහිරාදිය සමඟ බැඳ හෝ මැස්සක් මෙන් සකස් කර කුඩයෙහි තබා ඇත්නම් එහි ඕනෑම පාත්‍රයක් තැබීම කැප වේ.

---

๒๕๕. ปตฺตหตฺเถนาติ เอตฺถ น เกวลํ ยสฺส ปตฺโต หตฺเถ, โส เอว ปตฺตหตฺโถ, น เกวลญฺจ กวาฏเมว ปณาเมตุํ น ลภติ; อปิจ โข ปน หตฺเถ วา ปิฏฺฐิปาเท วา ยตฺถ กตฺถจิ สรีราวยเว ปตฺตสฺมึ สติ หตฺเถน วา ปาเทน วา สีเสน วา เยน เกนจิ สรีราวยเวน กวาฏํ วา ปณาเมตุํ ฆฏิกํ วา อุกฺขิปิตุํ สูจึ วา กุญฺจิกาย อปาปุริตุํ น ลภติ. อํสกูเฏ ปน ปตฺตํ ลคฺเคตฺวา ยถาสุขํ อวาปุริตุํ ลภติ.

255. "පත්තහත්ථේන" යන්නෙහි තේරුම අතෙහි පාත්‍රය ඇති තැනැත්තා පමණක්ම "පාත්‍රය අතැති තැනැත්තා" නොවේ. එමෙන්ම ඔහුට දොරක් හැරීමට පමණක්ම අවසර නැත්තේ නොවේ. තවද අතෙහි හෝ පා පිටෙහි හෝ ශරීරයේ යම් තැනක පාත්‍රය තිබියදී, අතින් හෝ පයින් හෝ හිසින් හෝ ශරීරයේ යම් අවයවයකින් දොර තල්ලු කිරීම, අගුල එසවීම හෝ යතුරකින් දොර හැරීම නොකටයුතුය. එහෙත් උරහිසෙහි පාත්‍රය එල්ලාගෙන පහසුවෙන් දොර හැරීමට අවසර ඇත.

---

ตุมฺพกฏาหนฺติ ลาพุกฏาหํ วุจฺจติ, ตํ ปริหริตุํ น วฏฺฏติ. ลภิตฺวา ปน ตาวกาลิกํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ฆฏิกฏาเหปิ เอเสว นโย. ฆฏิกฏาหนฺติ ฆฏิกปาลํ. อภุํ เมติ อุตฺราสวจนเมตํ. สพฺพปํสุกูลิเกนาติ เอตฺถ จีวรญฺจ มญฺจปีฐญฺจ ปํสุกูลํ วฏฺฏติ, อชฺโฌหรณียํ ปน ทินฺนกเมว คเหตพฺพํ.

"තුම්බකටාහ" යනු දිය ලබු කැබැල්ලයි. එය නිතර තබා ගැනීම අකැපය. එහෙත් ලැබුණු විට තාවකාලිකව පරිහරණය කිරීම කැපය. වළං කැබලි සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. "ඝටිකටාහ" යනු වළං කැබැල්ලයි. "අභූං මේ" යනු භීතිය ප්‍රකාශ කරන වචනයකි. "සබ්බපංසුකූලිකේන" යන්නෙහි සිවුර මෙන්ම ඇඳ පුටුද පංසුකූල විය හැකිය, එහෙත් අනුභව කරන දෙය නම් පිළිගන්වන ලද්දක්ම විය යුතුය.

---

จลกานีติ จพฺเพตฺวา อปวิทฺธามิสานิ. อฏฺฐิกานีติ มจฺฉมํสอฏฺฐิกานิ. อุจฺฉิฏฺโฐทกนฺติ มุขวิกฺขาลโนทกํ. เอเตสุ ยํกิญฺจิ ปตฺเตน นีหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ปตฺตํ ปฏิคฺคหํ กตฺวา หตฺถํ โธวิตุมฺปิ น ลภติ. หตฺถโธตปาทโธตอุทกมฺปิ ปตฺเต อากิริตฺวา นีหริตุํ น วฏฺฏติ. อนุจฺฉิฏฺฐํ สุทฺธปตฺตํ อุจฺฉิฏฺฐหตฺเถน คณฺหิตุํ น วฏฺฏติ, วามหตฺเถน ปเนตฺถ อุทกํ อาสิญฺจิตฺวา เอกํ อุทกคณฺฑุสํ [Pg.49] คเหตฺวา อุจฺฉิฏฺฐหตฺเถน คณฺหิตุํ วฏฺฏติ. เอตฺตาวตาปิ หิ โส อุจฺฉิฏฺฐปตฺโต โหติ, หตฺถํ ปน พหิ อุทเกน วิกฺขาเลตฺวา คเหตุํ วฏฺฏติ. มจฺฉมํสผลาผลาทีนิ ขาทนฺโต ยํ ตตฺถ อฏฺฐึ วา จลกํ วา ฉฑฺเฑตุกาโม โหติ, ตํ ปตฺเต ฐเปตุํ น ลภติ. ยํ ปน ปฏิขาทิตุกาโม โหติ, ตํ ปตฺเต ฐเปตุํ ลภติ. อฏฺฐิกกณฺฏกาทีนิ ตตฺเถว กตฺวา หตฺเถน ลุญฺจิตฺวา ขาทิตุํ วฏฺฏติ. มุขโต นีหฏํ ปน ยํกิญฺจิ ปุน ขาทิตุกาโม โหติ, ตํ ปตฺเต ฐเปตุํ น ลภติ. สิงฺคิเวรนาฬิเกรขณฺฑานิ ฑํสิตฺวา ปุน ฐเปตุํ ลภติ.

"චලකානි" යනු සපා ඉවත දැමූ ආහාර කොටස්ය. "අට්ඨිකානි" යනු මස් මාළු කටුය. "උච්ඡිට්ඨෝදකං" යනු කට සෝදා ඉවතලන ජලයයි. මෙයින් කිසිවක් පාත්‍රයෙන් ඉවත් කරන භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. පාත්‍රය කෙළ බඳුනක් ලෙස කර අත සේදීමද නොකටයුතුය. අත් සෝදන ජලය හෝ පා සෝදන ජලය පාත්‍රයට දමා ඉවත් කිරීම අකැපය. ආහාර ඉඳුල් සහිත අතින් ඉඳුල් නොවූ පිරිසිදු පාත්‍රයක් අල්ලා ගැනීම අකැපය. එහෙත් වම් අතින් එයට පැන් වත්කොට එක් පැන් ගුලක් ගෙන ඉඳුල් අතින් පාත්‍රය ස්පර්ශ නොවන පරිදි අල්ලා ගැනීම කැපය. මෙපමණකින්ම එය ඉඳුල් සහිත පාත්‍රයක් බවට පත් වේ. අත පිටතදී ජලයෙන් සෝදා පාත්‍රය අල්ලා ගැනීම කැප වේ. මස් මාළු හෝ පලතුරු වැනි දෑ වළඳන විට එහි ඇති යම් කටුවක් හෝ ඉවතලන කොටසක් ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය නම් එය පාත්‍රයෙහි තැබීම නොකටයුතුය. එහෙත් නැවත අනුභව කිරීමට බලාපොරොත්තු වන දෙයක් නම් එය පාත්‍රයෙහි තැබීම කැපය. කටු, මාළු කටු ආදිය එහිම තබා අතින් මස් වෙන් කර අනුභව කිරීම කැපය. කටින් බැහැර කළ යමක් නැවත අනුභව කිරීමට අදහස් නොකරයි නම් එය පාත්‍රයෙහි තැබිය නොහැක. ඉඟුරු හෝ පොල් කැබලි සපා නැවත පාත්‍රයෙහි තැබීම කැප වේ.

---

๒๕๖. นมตกนฺติ สตฺถกเวฐนกํ ปิโลติกขณฺฑํ. ทณฺฑสตฺถกนฺติ ปิปฺผลกํ วา อญฺญมฺปิ วา ยํกิญฺจิ ทณฺฑํ โยเชตฺวา กตสตฺถกํ.

256. "නමතක" යනු කුඩා පිහියක් එතීමට ගන්නා රෙදි කැබැල්ලයි. "දණ්ඩසත්ථක" යනු දැළිපිහිය හෝ මිටක් සහිත වෙනත් යම් කුඩා පිහියකි.

---

กณฺณกิตา โหนฺตีติ มลคฺคหิตา โหนฺติ. กิณฺเณน ปูเรตุนฺติ กิณฺณจุณฺเณน ปูเรตุํ. สตฺตุยาติ หลิทฺทิมิสฺสเกน ปิฏฺฐจุณฺเณน. สริตกนฺติ ปาสาณจุณฺณํ วุจฺจติ; เตน ปูเรตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. มธุสิตฺถเกน สาเรตุนฺติ มธุสิตฺถเกน มกฺเขตุํ. สริตกํ ปริภิชฺชตีติ ตํ มกฺขิตมธุสิตฺถกํ ภิชฺชติ. สริตสิปาฏิกนฺติ มธุสิตฺถกปิโลติกํ; สตฺถโกสกสิปาฏิยา ปน สริตสิปาฏิกาย อนุโลมาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. กถินนฺติ นิสฺเสณิมฺปิ ตตฺถ อตฺถริตพฺพกฏสารกกิลญฺชานํ อญฺญตรมฺปิ. กถินรชฺชุนฺติ ยาย ทุปฏฺฏจีวรํ สิพฺพนฺตา กถิเน จีวรมฺปิ พนฺธนฺติ. กถินํ นปฺปโหตีติ ทีฆสฺส ภิกฺขุโน ปมาเณน กตํ กถินํ; ตตฺถ รสฺสสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ ปตฺถริยมานํ นปฺปโหติ, อนฺโตเยว โหติ; ทณฺฑเก น ปาปุณาตีติ อตฺโถ. ทณฺฑกถินนฺติ ตสฺส มชฺเฌ อิตรสฺส ภิกฺขุโน ปมาเณน อญฺญํ นิสฺเสณึ พนฺธิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

'කණ්ණකිතා' යනු කිලිටි වූ (මල බැඳුණු) බවයි. 'කිණ්ණෙන පූරේතුං' යනු මුහුන් කුඩු (තේසෙ පවුඩර්) වලින් පිරවීමටයි. 'සත්තුයා' යනු කහ මිශ්‍ර කරන ලද පිටි කුඩු වලිනි. 'සරිතක' යනු ගල් කුඩු වලට කියනු ලැබේ; එයින් පිරවීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'මධුසිට්ඨකෙන සාරේතුං' යනු මී ඉටි වලින් ආලේප කිරීමටයි. 'සරිතකං පරිභිජ්ජති' යනු ඒ ආලේප කරන ලද මී ඉටි බිඳී යාමයි. 'සරිතසිපාටික' යනු මී ඉටි ආලේප කළ රෙදි කැබැල්ලයි; කඩු කොපුවක් බඳු වූ රෙදි මල්ල 'සරිතසිපාටික' යන්නට අනුලෝම (සමාන) වන බව කුරුන්දියෙහි දක්වා ඇත. 'කඨිනය' යනු මැස්ස (රාමුව) ට මෙන්ම එහි අතුළ යුතු පැදුරු ආදියෙන් එකකට ද නමකි. 'කඨින රජ්ජු' යනු යම් ලණුවකින් දෙපට සිවුරක් මසන විට කඨින රාමුවෙහි සිවුර බඳිනු ලබයි ද ඒ ලණුවයි. 'කඨිනය ප්‍රමාණවත් නොවේ' යනු උස මහත ඇති භික්ෂුවකගේ ප්‍රමාණයට සාදන ලද කඨින රාමුවයි; එහි මිටි භික්ෂුවකගේ සිවුරක් එළන විට එය ප්‍රමාණවත් නොවේ, රාමුව ඇතුළතම පවතියි; හරස් දණ්ඩට ළඟා නොවේ යනු අර්ථයයි. 'දණ්ඩ කඨින' යනු එහි මධ්‍යයෙහි අනෙක් භික්ෂුවගේ ප්‍රමාණයට වෙනත් මැස්සක් (රාමුවක්) බැඳීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි.

---

พิทลกนฺติ ทณฺฑกถินปฺปมาเณน กฏสารกสฺส ปริยนฺเต ปฏิสํหริตฺวา ทุคุณกรณํ. สลากนฺติ ทุปฏฺฏจีวรสฺส อนฺตเร ปเวสนสลากํ. วินนฺธนรชฺชุนฺติ มหานิสฺเสณิยา สทฺธึ ขุทฺทกํ นิสฺเสณึ วินนฺธิตุํ รชฺชุํ. วินนฺธนสุตฺตนฺติ ขุทฺทกนิสฺเสณิยา จีวรํ วินนฺธิตุํ สุตฺตกํ. วินนฺธิตฺวา จีวรํ สิพฺเพตุนฺติ เตน สุตฺตเกน ตตฺถ จีวรํ วินนฺธิตฺวา สิพฺพิตุํ. วิสมา โหนฺตีติ กาจิ ขุทฺทกา โหนฺติ, กาจิ มหนฺตา. กฬิมฺภกนฺติ ปมาณสญฺญากรณํ ยํกิญฺจิ ตาลปณฺณาทึ. โมฆสุตฺตกนฺติ วฑฺฒกีนํ ทารูสุ [Pg.50] กาฬสุตฺเตน วิย หลิทฺทิสุตฺเตน สญฺญากรณํ. องฺคุลิยา ปฏิคฺคณฺหนฺตีติ สูจิมุขํ องฺคุลิยา ปฏิจฺฉนฺติ. ปฏิคฺคหนฺติ องฺคุลิโกสกํ.

'බිදලක' යනු දණ්ඩ කඨින ප්‍රමාණයට පැදුරේ කෙළවර නවා දෙපට කිරීමයි. 'සලාක' යනු දෙපට සිවුරක් ඇතුළතට ඇතුළු කරන ලී පතුරයි. 'විනන්ධන රජ්ජු' යනු මහ මැස්ස (රාමුව) සමඟ කුඩා මැස්ස බැඳීම සඳහා යොදා ගන්නා ලණුවයි. 'විනන්ධන සුත්ත' යනු කුඩා මැස්සෙහි සිවුර බැඳීම සඳහා ගන්නා නූලයි. 'විනන්ධිත්වා චීවරං සිබ්බේතුං' යනු ඒ නූලෙන් එහි සිවුර බැඳ මසා ගැනීමයි. 'විසමා හොන්ති' යනු සමහර මැහුම් පරතර කුඩා වන අතර සමහරක් විශාල වීමයි. 'කළිම්භක' යනු ප්‍රමාණ සලකුණු කිරීම පිණිස යොදා ගන්නා තල් කොළ ආදියයි. 'මෝඝ සුත්තක' යනු වඩුවන් ලී වල කළු නූලෙන් ලකුණු අඳින්නාක් මෙන් කහ දියර ගැල්වූ නූලෙන් ලකුණු කිරීමයි. 'ඇඟිල්ලෙන් පිළිගනිති' යනු ඉදිකටු තුඩ ඇඟිල්ලෙන් පිළිගැනීමයි. 'පටිග්ගහ' යනු (ඉදිකටුව තල්ලු කිරීමට යොදන) ඇඟිලි වැස්මයි (මුද්රිකාව).

---

๒๕๗. อาเวสนวิตฺถกํ นาม ยํกิญฺจิ ปาติจงฺโกฏกาทิ. อุจฺจวตฺถุกนฺติ ปํสุํ อากิริตฺวา อุจฺจวตฺถุกํ กาตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. โอคุมฺเผตฺวา อุลฺลิตฺตาวลิตฺตํ กาตุนฺติ ฉทนํ โอธุนิตฺวา ฆนทณฺฑกํ กตฺวา อนฺโต เจว พหิ จ มตฺติกาย ลิมฺปิตุนฺติ อตฺโถ. โคฆํสิกายาติ เวฬุํ วา รุกฺขทณฺฑํ วา อนฺโตกตฺวา เตน สทฺธึ สงฺฆริตุนฺติ อตฺโถ. พนฺธนรชฺชุนฺติ ตถา สงฺฆริตสฺส พนฺธนรชฺชุํ.

257. 'ආවේසන විත්ථක' යනු තැටි, පෙට්ටි ආදී යම් උපකරණයකි. 'උච්චවත්ථුක' යනු පස් දමා උස් වූ පදනමක් කිරීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'ඔගුම්ඵෙත්වා උල්ලිත්තාවලිත්තං කාතුං' යනු සෙවිලි කළ වහළයේ දූවිලි පිසදමා, ශක්තිමත් දඬු යොදා ඇතුළත හා පිටත මැටියෙන් පිරියම් කිරීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'ගෝඝංසිකා' යනු උණ දණ්ඩක් හෝ ලී දණ්ඩක් මැදට තබා ඒ සමඟ (පැදුර) නැවීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'බන්ධන රජ්ජු' යනු එසේ නැවූ පැදුර බැඳීමට ගන්නා ලණුවයි.

---

๒๕๘. กฏจฺฉุปริสฺสาวนํ นาม ตีสุ ทณฺฑเกสุ วินนฺธิตฺวา กตํ.

258. 'කටච්ඡු පරිස්සාවනය' යනු දඬු තුනක් බැඳ (හැන්දක හැඩයට) සකස් කළ පෙරහනයි.

---

๒๕๙. โย น ทเทยฺยาติ อปริสฺสาวนกสฺเสว โย น ททาติ, ตสฺส อาปตฺติ. โย ปน อตฺตโน หตฺเถ ปริสฺสาวเน วิชฺชมาเนปิ ยาจติ, ตสฺส น อกามา ทาตพฺพํ. ทณฺฑปริสฺสาวนนฺติ รชกานํ ขารปริสฺสาวนํ วิย จตูสุ ปาเทสุ พทฺธนิสฺเสณิกาย สาฏกํ พนฺธิตฺวา มชฺเฌทณฺฑเก อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ, ตํ อุโภปิ โกฏฺฐาเส ปูเรตฺวา ปริสฺสวติ. โอตฺถรกํ นาม ยํ อุทเก โอตฺถริตฺวา ฆฏเกน อุทกํ คณฺหนฺติ, ตญฺหิ จตูสุ ทณฺฑเกสุ วตฺถํ พนฺธิตฺวา อุทเก จตฺตาโร ขาณุเก นิขณิตฺวา เตสุ พนฺธิตฺวา สพฺพปริยนฺเต อุทกโต โมเจตฺวา มชฺเฌ โอตฺถริตฺวา ฆเฏน อุทกํ คณฺหนฺติ. มกสกุฏิกาติ จีวรกุฏิกา วุจฺจติ.

259. 'යමෙක් නොදෙන්නේ නම්' යනු පෙරහනක් නොමැති භික්ෂුවකට (තමා සතුව තිබියදී) යමෙක් පෙරහනක් නොදෙන්නේ නම් ඔහුට ඇවතක් වේ යන්නයි. යමෙකු තමා සතුව පෙරහනක් තිබියදීත් වෙනත් කෙනෙකුගෙන් ඉල්ලන්නේ නම්, ඔහුට අකමැත්තෙන් වුවද දිය යුතු නොවේ. 'දණ්ඩ පරිස්සාවනය' යනු රෙදි අපුල්ලන්නන් ක්ෂාර පෙරන්නාක් මෙන්, පාද හතරක් ඇති මැස්සක රෙද්දක් බැඳ මැද ඇති දණ්ඩට ජලය වත් කළ යුතුය; එය දෙපසම පිරී පෙරී යයි. 'ඔත්ථරක' යනු ජලය මත එළා කලයකින් ජලය ලබා ගැනීමට භාවිතා කරන්නකි; එනම් දඬු හතරක රෙද්දක් බැඳ, ජලයෙහි කූරු හතරක් සිටුවා ඒවායේ බැඳ, රෙද්දේ කොන් ජලයට නොවැදී තිබියදී මැදින් එබී ජලය ලබා ගැනීමයි. 'මකසකුටිකා' යනු සිවුරෙන් සාදන ලද කුඩා කුටියයි.

---

๒๖๐. อภิสนฺนกายาติ เสมฺหาทิโทสุสฺสนฺนกายา. อคฺคฬวฏฺฏิ นาม ทฺวารพาหาย สมปฺปมาโณเยว อคฺคฬตฺถมฺโภ วุจฺจติ, ยตฺถ ตีณิ จตฺตาริ ฉิทฺทานิ กตฺวา สูจิโย เทนฺติ. กปิสีสกํ นาม ทฺวารพาหํ วิชฺฌิตฺวา ตตฺถ ปเวสิโต อคฺคฬปาสโก วุจฺจติ. สูจิกาติ ตตฺถ มชฺเฌ ฉิทฺทํ กตฺวา ปเวสิตา. ฆฏิกาติ อุปริ โยชิตา. มณฺฑลิกํ กาตุนฺติ นีจวตฺถุกํ จินิตุํ. ธูมเนตฺตนฺติ ธูมนิกฺขมนฉิทฺทํ. วาเสตุนฺติ คนฺเธน วาเสตุํ. อุทกฏฺฐานนฺติ อุทกตฺถปนฏฺฐานํ. ตตฺถ ฆเฏน อุทกํ ฐเปตฺวา สราวเกน วฬญฺเชตพฺพํ. โกฏฺฐโกติ ทฺวารโกฏฺฐโก.

260. 'අභිසන්නකායා' යනු සෙම ආදී දෝෂ අධික වූ ශරීර ඇත්තෝය. 'අග්ගළවට්ටි' යනු උළුවස්සට සමාන ප්‍රමාණයේ අගුළු කණුවයි; එහි සිදුරු තුනක් හෝ හතරක් සාදා අගුළු (සූචියෝ) යොදනු ලැබේ. 'කපිසීසක' යනු උළුවස්ස සිදුරු කර එහි සවි කරන ලද අගුළු සිදුරට (අගුළු පාශයට) නමකි. 'සූචිකා' යනු එහි මැද සිදුරක් සාදා ඇතුළු කරන ලද්දකි. 'ඝටිකා' යනු උඩින් යොදන ලද්දකි. 'මණ්ඩලිකං කාතුං' යනු මිටි පදනමක් බැඳීමටයි. 'ධූමනෙත්ත' යනු දුම් පිටවන සිදුරයි. 'වාසේතුං' යනු සුවඳ දුම් ඇල්ලීමටයි. 'උදකට්ඨාන' යනු පැන් තබන ස්ථානයයි. එහි කලයකින් පැන් තබා බඳුනකින් (සරාවකින්) පරිහරණය කළ යුතුය. 'කොට්ඨක' යනු ද්වාර මණ්ඩපයයි.

---

๒๖๑. ติสฺโส [Pg.51] ปฏิจฺฉาทิโยติ เอตฺถ ชนฺตาฆรปฏิจฺฉาทิ จ อุทกปฏิจฺฉาทิ จ ปริกมฺมํ กโรนฺตสฺเสว วฏฺฏติ, เสเสสุ อภิวาทนาทีสุ น วฏฺฏติ. วตฺถปฏิจฺฉาทิ สพฺพกมฺเมสุ วฏฺฏติ. อุทกํ น โหตีติ นฺหาโนทกํ น โหติ.

261. 'ආවරණ තුනක්' යන මෙහි, ගිනිහල් ගෙයි ආවරණය සහ ජල ආවරණය යන දෙක වත් පිළිවෙත් (පරිකර්ම) කරන්නාට පමණක් සුදුසු වේ; වැඳීම් පිදීම් ආදී සෙසු අවස්ථාවලට නුසුදුසුය. රෙදි ආවරණය සියලු කටයුතුවලදී සුදුසු වේ. 'ජලය නැත' යනු ස්නානය කිරීමට ජලය නොමැති වීමයි.

---

๒๖๒. ตุลนฺติ ปณฺณิกานํ วิย อุทกอุพฺพาหนกตุลํ. กรกฏโก วุจฺจติ โคเณ วา โยเชตฺวา หตฺเถหิ วา คเหตฺวา ทีฆวรตฺตาทีหิ อากฑฺฒนยนฺตํ. จกฺกวฏฺฏกนฺติ อรหฏฆฏิยนฺตํ. จมฺมขณฺฑํ นาม ตุลาย วา กรกฏเก วา โยเชตพฺพกํ จมฺมภาชนํ. ปากฏา โหตีติ อปริกฺขิตฺตา โหติ. อุทกปุญฺฉนีติ ทณฺฑมยาปิ วิสาณมยาปิ ทารุมยาปิ วฏฺฏติ, ตสฺสา อสติ โจฬเกนาปิ อุทกํ ปจฺจุทฺธริตุํ วฏฺฏติ.

262. 'තුලා' යනු ගොවියන්ගේ මෙන් පැන් ඇදීමට යොදා ගන්නා උත්තෝලකය (මောင်း) වැනි උපකරණයයි. 'කරකටක' යනු ගොනුන් යොදා හෝ දෑතින් අල්ලා දිගු ලණුවලින් අදිනු ලබන කප්පියයි. 'චක්කවට්ටක' යනු පට්ටි යන්ත්‍රයයි. 'චම්මඛණ්ඩ' යනු තුලාවෙහි හෝ කරකටකයෙහි යෙදිය යුතු සමින් කළ පැන් බඳුනයි. 'පාකටා හෝති' යනු ආවරණය නොකළ බවයි. 'උදකපුංඡනී' යනු ඇත්දළින් කළ, අඟින් කළ හෝ ලීයෙන් කළ එකක් වුවද සුදුසුය; එය නොමැති විට රෙදි කැබැල්ලකින් හෝ දිය පිසදැමීම සුදුසුය.

---

๒๖๓. อุทกมาติกนฺติ อุทกสฺส อาคมนมาติกํ. นิลฺเลขชนฺตาฆรํ นาม อาวิทฺธปกฺขปาสกํ วุจฺจติ, โคปานสีนํ อุปริ มณฺฑเล ปกฺขปาสเก ฐเปตฺวา กตกูฏจฺฉทนสฺเสตํ นามํ. จาตุมาสํ นิสีทเนนาติ นิสีทเนน จตฺตาโร มาเส น วิปฺปวสิตพฺพนฺติ อตฺโถ.

263. 'උදකමාතිකා' යනු පැන් ගලා එන මඟයි. 'නිල්ලේඛ ජන්තාඝර' යනු වටේටම පරාල යෙදූ ගිනිහල් ගෙයයි; පරාල මධ්‍යයේ ඇති මුදුන් වළල්ල මත පක්ෂපාශක තබා කරන ලද කූටාගාර වහළයට මෙසේ කියනු ලැබේ. 'සාර මසක් නිසීදනයෙන්' යනු නිසීදනය (ඇතිරිල්ල) රහිතව මාස හතරක් නොසිටිය යුතුය යන්නයි.

---

๒๖๔. ปุปฺผาภิกิณฺเณสูติ ปุปฺเผหิ สนฺถเตสุ. นมตกํ นาม เอฬกโลเมหิ กตํ อวายิมํ จมฺมขณฺฑปริหาเรน ปริภุญฺชิตพฺพํ. อาสิตฺตกูปธานํ นาม ตมฺพโลเหน วา รชเตน วา กตาย เปฬาย เอตํ อธิวจนํ, ปฏิกฺขิตฺตตฺตา ปน ทารุมยาปิ น วฏฺฏติ. มโฬริกาติ ทณฺฑธารโก วุจฺจติ. ยฏฺฐิอาธารกปณฺณาธารกปจฺฉิกปิฏฺฐานิปิ เอตฺเถว ปวิฏฺฐานิ. อาธารกสงฺเขปคมนโต หิ ปฏฺฐาย ฉิทฺทํ วิทฺธมฺปิ อวิทฺธมฺปิ วฏฺฏติเยว. เอกภาชเนติ เอตฺถ สเจ เอโก ภิกฺขุ ภาชนโต ผลํ วา ปูวํ วา คเหตฺวา คจฺฉติ, ตสฺมึ อปคเต อิตรสฺส เสสกํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. อิตรสฺสาปิ ตสฺมึ ขีเณ ปุน คเหตุํ วฏฺฏติ.

264. 'පුප්ඵාභිකිණ්ණේසු' යනු මල් අතුළ තැන්වලයි. 'නමතක' යනු බැටළු ලොම්වලින් කළ, නොවියන ලද ඇතිරිල්ලකි; එය සමින් කළ ඇතිරිල්ලක් සේ පරිහරණය කළ යුතුය. 'ආසිත්තකූපධාන' යනු තඹ හෝ රිදීයෙන් කරන ලද පෙට්ටියකට නමකි; තහනම් කර ඇති බැවින් ලීයෙන් කළ එකක් වුවද නුසුදුසුය. 'මළෝරිකා' යනු පාත්‍රය තබන දණ්ඩට (ආධාරකයට) කියනු ලැබේ. සැරයටි ආධාරක, කොළ ආධාරක සහ පැසෙහි පිටුපස ආදිය ද මෙයටම ඇතුළත් වේ. පාත්‍ර ආධාරක ගණයට වැටෙන බැවින්, සිදුරු කළ හෝ සිදුරු නොකළ වළලු ආදිය සුදුසුමය. 'එක් බඳුනක' යන්නෙහි, ඉදින් එක් භික්ෂුවක් බඳුනෙන් ගෙඩියක් හෝ කැවිල්ලක් ගෙන යන්නේ නම්, ඔහු ගිය පසු අනෙක් භික්ෂුවට ඉතිරි වූ දේ අනුභව කිරීම සුදුසුය. අනෙක් භික්ෂුවට ද එය අවසන් වූ පසු නැවත ගැනීම සුදුසුය.

---

๒๖๕. อฏฺฐหงฺเคหีติ เอตฺถ เอเกเกนปิ องฺเคน สมนฺนาคตสฺส อนฺโตสีมาย วา นิสฺสีมํ คนฺตฺวา นทีอาทีสุ วา นิกฺกุชฺชิตุํ วฏฺฏติเยว. เอวํ นิกฺกุชฺชิเต ปน ปตฺเต ตสฺส เคเห โกจิ เทยฺยธมฺโม น คเหตพฺโพ [Pg.52] – ‘‘อสุกสฺส เคเห ภิกฺขํ มา คณฺหิตฺถา’’ติ อญฺเญสุ วิหาเรสุปิ เปเสตพฺพํ. อุกฺกุชฺชนกาเล ปน ยาวตติยํ ยาจาเปตฺวา หตฺถปาสํ วิชหาเปตฺวา ญตฺติทุติยกมฺเมน อุกฺกุชฺชิตพฺโพ.

265. මෙහි 'අෂ්ටාංගයෙන්' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ එම අංග අතුරින් එකකින් හෝ යුක්ත වූ උපාසකයෙකු කෙරෙහි බද්ධ සීමාව ඇතුළත හෝ සීමාවෙන් පිටතට ගොස් ගංගා ආදියෙහි හෝ පාත්‍රය මුන් හරවා තැබීම (පත්ත නික්කුජ්ජන කර්මය) සුදුසු බවයි. මෙසේ පාත්‍රය මුන් හරවා තැබූ කල්හි එම උපාසකයාගේ නිවසින් කිසිදු දෙය්‍යධර්මයක් නොගත යුතුය. "අසවල් උපාසකයාගේ නිවසින් පිණ්ඩපාතය නොගන්න" යැයි සෙසු විහාරස්ථානවලට ද දන්වා යැවිය යුතුය. නැවත පාත්‍රය උඩුකුරු කරන කල්හි (පත්ත උක්කුජ්ජන කර්මය) තුන් වරක් අයැද සිටීමට සලස්වා, හත්ථපාසය අත්හැරවීමට සලස්වා ඤත්තිදුතිය කර්ම වාක්‍යයෙන් පාත්‍රය උඩුකුරු කළ යුතුය.

---

๒๖๘. ปุรกฺขตฺวาติ อคฺคโต กตฺวา. สํหรนฺตูติ สํหริยนฺตุ. เจลปฏิกนฺติ เจลสนฺถรํ. โส กิร ‘‘สเจ อหํ ปุตฺตํ ลจฺฉามิ, อกฺกมิสฺสติ เม ภควา เจลปฏิก’’นฺติ อิมินา อชฺฌาสเยน สนฺถริ, อภพฺโพ เจส ปุตฺตลาภาย; ตสฺมา ภควา น อกฺกมิ. ยทิ อกฺกเมยฺย, ปจฺฉา ปุตฺตํ อลภนฺโต ‘‘นายํ สพฺพญฺญู’’ติ ทิฏฺฐึ คณฺเหยฺย. อิทํ ตาว ภควโต อนกฺกมเน การณํ. ยสฺมา ปน ภิกฺขูปิ เย อชานนฺตา อกฺกเมยฺยุํ, เต คิหีนํ ปริภูตา ภเวยฺยุํ; ตสฺมา ภิกฺขู ปริภวโต โมเจตุํ สิกฺขาปทํ ปญฺญเปสิ. อิทํ สิกฺขาปทปญฺญาปเน การณํ.

268. 'පුරක්ඛත්වා' යනු පෙරටු කොටගෙන යන්නයි. 'සංහරන්තු' යනු අකුළා ගනිත්වා යන්නයි. 'චේලපටිකං' යනු පිළි ඇතිරිල්ලයි. ඒ බෝධි රාජකුමාරයා "ඉදින් මම පුතෙකු ලබන්නෙම් නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ මේ පිළි ඇතිරිල්ල මත වඩිනා සේක්වා" යන අදහසින් එය ඇතිරූ බව කියැවේ. ඔහු පුත් ලාභය ලැබීමට අභව්‍යයෙක් වූ බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි පය නොතැබූහ. ඉදින් පය තැබුවේ නම්, පසුව පුතෙකු නොලැබෙන කල්හි "මොහු සර්වඥ කෙනෙක් නොවේ" යැයි ඔහු මිථ්‍යා දෘෂ්ටියක් ගැනීමට ඉඩ තිබුණි. මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පය නොතැබීමට තිබූ එක් හේතුවකි. තවද නොදන්නා භික්ෂූන් පවා එහි පය තැබුවහොත් ඔවුන් ගිහියන්ගේ අවඥාවට ලක්විය හැකි බැවින්, භික්ෂූන් වහන්සේලා එම අවඥාවෙන් මුදවා ගැනීම පිණිස මේ ශික්ෂා පදය පැනවූහ. මෙය ශික්ෂා පදය පැනවීමට හේතුවයි.

---

มงฺคลตฺถาย ยาจิยมาเนนาติ อปคตคพฺภา วา โหตุ ครุคพฺภา วา, เอวรูเปสุ ฐาเนสุ มงฺคลตฺถาย ยาจิยมาเนน อกฺกมิตุํ วฏฺฏติ. โธตปาทกํ นาม ปาทโธวนฏฺฐาเน โธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมนตฺถาย ปจฺจตฺถรณํ อตฺถตํ โหติ, ตํ อกฺกมิตุํ วฏฺฏติ.

'මංගලත්ථාය යාචියමානේන' යනු ගැබ් ගත් හෝ ප්‍රසූත කළ කාන්තාවක වේවා, මෙබඳු අවස්ථාවල මංගල්‍යය (ආශිර්වාදය) පිණිස ආරාධනා කළ කල්හි පිළි ඇතිරිල්ල මත පය තැබීම සුදුසුය. 'ධෝතපාදක' යනු පා සෝදන ස්ථානයෙහි සෝදාගත් පයින් පෑගීම පිණිස එළන ලද ඇතිරිල්ලයි. එහි පය තැබීම ද සුදුසුය.

---

๒๖๙. กตกํ นาม ปทุมกณฺณิกาการํ ปาทฆํสนตฺถํ กณฺฏเก อุฏฺฐาเปตฺวา กตํ. ตํ วฏฺฏํ วา โหตุ จตุรสฺสาทิเภทํ วา, พาหุลิกานุโยคตฺตา ปฏิกฺขิตฺตเมว, เนว ปฏิคฺคเหตุํ น ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สกฺขราติ ปาสาโณ วุจฺจติ; ปาสาณเผณโกปิ วฏฺฏติ. วิธูปนนฺติ วีชนี วุจฺจติ. ตาลวณฺฏํ ปน ตาลปณฺเณหิ วา กตํ โหตุ เวฬุทนฺตวิลีเวหิ วา โมรปิญฺเฉหิ วา จมฺมวิกตีหิ วา สพฺพํ วฏฺฏติ. มกสพีชนี ทนฺตมยวิสาณมยทณฺฑกาปิ วฏฺฏติ, วากมยพีชนิยา เกตกปาโรหกุนฺตาลปณฺณาทิมยาปิ สงฺคหิตา.

269. 'කටක' යනු නෙළුම් මලක කර්ණිකාවක හැඩය ඇති, පාද පිරිමැදීම පිණිස කටු මතු කොට සාදන ලද උපකරණයකි. එය වටකුරු හෝ සතරැස් වුවද ප්‍රත්‍ය බහුල කිරීමට දරන උත්සාහයක් බැවින් එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එය පිළිගැනීම හෝ පරිභෝජනය කිරීම සුදුසු නොවේ. 'සක්ඛරා' යනු ගලට කියන නමකි. ගල් පෙන (පහුරු ගල්) භාවිතය සුදුසුය. 'විධූපන' යනු පවන් පතට කියන නමකි. තල කොළයෙන් කළ තලපත හෝ උණ බට, ඇත් දළ, මොණර පිහාටු හෝ සම් වර්ගවලින් කළ සියලු පවන්පත් සුදුසුය. මදුරුවන් පලවා හරින පවන්පත් සහ ඇත් දළ හෝ අං ආදියෙන් කළ මිටවල් සහිත පවන්පත් ද සුදුසුය. හණ නූල්වලින් කළ පවන්පත් මෙන්ම කෙටකී (වැටකේ) ආදී කොළවලින් කළ පවන්පත් ද මෙයට ඇතුළත් වේ.

---

๒๗๐. คิลานสฺส ฉตฺตนฺติ เอตฺถ ยสฺส กายฑาโห วา ปิตฺตโกโป วา โหติ, จกฺขุ วา ทุพฺพลํ, อญฺโญ วา โกจิ อาพาโธ วินา ฉตฺเตน อุปฺปชฺชติ, ตสฺส คาเม วา อรญฺเญ วา ฉตฺตํ วฏฺฏติ. วสฺเส ปน จีวรคุตฺตตฺถํ วาฬมิคโจรภเยสุ จ อตฺตคุตฺตตฺถมฺปิ วฏฺฏติ. เอกปณฺณจฺฉตฺตํ ปน สพฺพตฺเถว วฏฺฏติ.

270. 'ගිලානස්ස ඡත්තං' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: යම් භික්ෂුවකට ශරීර දාහය, පිත කිපීම, ඇස් දුර්වල වීම හෝ කුඩයක් නොමැතිව වෙනත් යම් ආබාධයක් ඇති වන්නේ නම්, එම භික්ෂුවට ගමේදී හෝ වනයේදී කුඩයක් පාවිච්චි කිරීම සුදුසුය. වැසි කාලයේදී සිවුරු ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස ද, වන සතුන් හා සොරුන්ගෙන් වන බිය නිසා තමා ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස ද කුඩයක් පාවිච්චි කිරීම සුදුසුය. තනි කොළයකින් කළ කුඩය (හෝ පවන්පත) සෑම කල්හිම සෑම තැනකදීම සුදුසුය.

---

อสิสฺสาติ [Pg.53] อสิ อสฺส. วิชฺโชตลตีติ วิชฺโชตติ. ทณฺฑสมฺมุตินฺติ เอตฺถ ปมาณยุตฺโต จตุหตฺโถเยว ทณฺโฑ สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺโพ. ตโต อูนาติริตฺโต วินาปิ สมฺมุติยา สพฺเพสํ วฏฺฏติ. สิกฺกา ปน อคิลานสฺส น วฏฺฏติ, คิลานสฺสาปิ สมฺมนฺนิตฺวาว ทาตพฺพา.

'අසිස්සා' යනු ඔහුට කඩුවක් ඇත යන්නයි. 'විජ්ජෝතලති' යනු බබළයි යන්නයි. 'දණ්ඩ සම්මුති' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: නිසි ප්‍රමාණය වූ රියන් හතරක් වූ දණ්ඩක් සම්මුතියෙන් දිය යුතුය. ඊට වඩා අඩු හෝ වැඩි දඬු සම්මුතියකින් තොරව වුවද සැමට සුදුසුය. එහෙත් 'සික්කා' (දැල් මල්ල) ගිලන් නොවන අයට සුදුසු නැත. ගිලන් අයට වුවද එය සම්මුතියකින්ම දිය යුතුය.

---

๒๗๓. โรมนฺถกสฺสาติ เอตฺถ ฐเปตฺวา โรมนฺถกํ เสสานํ อาคตํ อุคฺคารํ มุเข สนฺธาเรตฺวา คิลนฺตานํ อาปตฺติ. สเจ ปน อสนฺธาริตเมว ปรคลํ คจฺฉติ, วฏฺฏติ.

273. 'රෝමන්තකස්ස' යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: රෝමන්තක (ආහාර වමාරා කන ස්වභාවය ඇති) භික්ෂුව හැර සෙසු භික්ෂූන් උගුරට ආ ආහාර කොටස් මුඛයෙහි රඳවා ගෙන නැවත ගිලින්නේ නම් ඇවතක් වේ. ඉදින් මුඛයෙහි රඳවා නොගෙනම කෙළින්ම උගුරෙන් පහළට යන්නේ නම් එය සුදුසුය.

---

ยํ ทิยฺยมานนฺติ ยํ ทายเกหิ ทิยฺยมานํ ปฏิคฺคหิตภาชนโต พหิ ปติตํ, ตํ ภิกฺขุนา สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. อิทํ โภชนวคฺเค วณฺณิตเมว.

'යං දිය්‍යමානං' යනු දායකයන් විසින් දෙනු ලබන යම් ආහාරයක් පිළිගන්නා භාජනයෙන් පිටත වැටුණේ නම්, එය භික්ෂුව විසින්ම ගෙන වැළඳීමට අනුදනිමි යනු මෙහි අර්ථයයි. මෙය භෝජන වර්ගයෙහි විස්තර කර ඇත.

---

๒๗๔. กุปฺปํ กริสฺสามีติ สทฺทํ กริสฺสามิ. นขาทีหิ นขจฺเฉทเน อาปตฺติ นตฺถิ, อนุรกฺขณตฺถํ ปน นขจฺเฉทนํ อนุญฺญาตํ. วีสติมฏฺฐนฺติ วีสติปิ นเข ลิขิตมฏฺเฐ การาเปนฺติ. มลมตฺตนฺติ นขโต มลมตฺตํ อปกฑฺฒิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

274. 'කුප්පං කරිස්සාමි' යනු ශබ්දයක් කරන්නෙමි යන්නයි. නිය ආදියෙන් නියපොතු කැපීමේදී ඇවතක් නැත, නමුත් නියපොතු ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස නිය කපනයක් අනුදැන වදාරන ලදී. නියපොතු විස්සම මැද පිරිසිදු කරති. නියපොතුවල ඇති කුණු මාත්‍රයක් ඉවත් කිරීමට අනුදනිමි යනු මෙහි අර්ථයයි.

---

๒๗๕. ขุรสิปาฏิกนฺติ ขุรโกสกํ. มสฺสุํ กปฺปาเปนฺตีติ กตฺตริยา มสฺสุํ เฉทาเปนฺติ. มสฺสุํ วฑฺฒาเปนฺตีติ มสฺสุํ ทีฆํ กาเรนฺติ. โคโลมิกนฺติ หนุกมฺหิ ทีฆํ กตฺวา ฐปิตํ เอฬกมสฺสุ วุจฺจติ. จตุรสฺสกนฺติ จตุโกณํ. ปริมุขนฺติ อุเร โลมสํหรณํ. อฑฺฒทุกนฺติ อุทเร โลมราชิฏฺฐปนํ. อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ มสฺสุกปฺปาปนาทีสุ สพฺพตฺถ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อาพาธปฺปจฺจยา สมฺพาเธ โลมนฺติ คณฺฑวณรุธิอาทิอาพาธปฺปจฺจยา. กตฺตริกายาติ คณฺฑวณรุธิสีสโรคาพาธปฺปจฺจยา. สกฺขราทีหิ นาสิกาโลมคฺคาหาปเน อาปตฺติ นตฺถิ. อนุรกฺขณตฺถํ ปน สณฺฑาโส อนุญฺญาโต. น ภิกฺขเว ปลิตํ คาหาเปตพฺพนฺติ เอตฺถ ยํ ภมุกาย วา นลาเฏ วา ทาฐิกาย วา อุคฺคนฺตฺวา พีภจฺฉํ ฐิตํ, ตาทิสํ โลมํ ปลิตํ วา อปลิตํ วา คาหาเปตุํ วฏฺฏติ.

275. 'ඛුරසිපාටිකං' යනු දැලිපිහියා කොපුවයි. කතුරෙන් රැවුල කැපීම, රැවුල වැවීම ආදිය කරති. 'ගෝලෝමික' යනු එළුවෙකුගේ මෙන් නිකටෙහි දිගට වැඩුණු රැවුලයි. 'චතුරස්සක' යනු සතරැස් රැවුලයි. 'පරිමුඛ' යනු පපුවේ රෝම ඉවත් කිරීමයි. 'අඩ්ඪදුක' යනු බඩෙහි රෝම වැටි තැබීමයි. රැවුල කැපීම ආදී මේ සියලු කටයුතුවලදී දුක්කටාපත් වේ. අර්බුද, වණ ආදී ආබාධ හේතුවෙන් රෝම ඉවත් කිරීමට අනුදනිමි. වණ, හිසෙහි රෝග ආදිය නිසා කතුරෙන් කෙස් කැපීමට අනුදනිමි. ගල්කැට ආදියෙන් නාසයේ රෝම ඉවත් කිරීමේදී ඇවතක් නැත. එහෙත් ආරක්ෂාව පිණිස අඬුව (ඉඩිකොළුව) අනුදැන වදාරන ලදී. "මහණෙනි, පැහිච්ච කෙස් නොගැලවිය යුතුය" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඇහි බැමෙහි, නළලෙහි හෝ මීසයෙහි රෝම වැඩී පිළිකුල් සහගතව තිබේ නම්, එවැනි රෝම පැහි තිබුණත් නැතත් ඉවත් කිරීම සුදුසුය.

---

๒๗๗. กํสปตฺถริกาติ กํสภณฺฑวาณิชา. พนฺธนมตฺตนฺติ วาสิกตฺตรยฏฺฐิอาทีนํ พนฺธนมตฺตํ.

277. 'කංසපත්ථරිකා' යනු ලෝහ භාණ්ඩ වෙළෙන්දෝය. 'බන්ධනමත්තං' යනු දැලිපිහියා, සැරයටි ආදියෙහි අග බඳිනා මුදුව හෝ වැලැල්ල පමණකි.

---

๒๗๘. น [Pg.54] ภิกฺขเว อกายพนฺธเนนาติ เอตฺถ อพนฺธิตฺวา นิกฺขมนฺเตน ยตฺถ สรติ, ตตฺถ พนฺธิตพฺพํ. อาสนสาลาย พนฺธิสฺสามีติ คนฺตุํ วฏฺฏติ. สริตฺวา ยาว น พนฺธติ, น ตาว ปิณฺฑาย จริตพฺพํ. กลาพุกํ นาม พหุรชฺชุกํ. เทฑฺฑุภกํ นาม อุทกสปฺปสีสสทิสํ. มุรชํ นาม มุรชวฏฺฏิสณฺฐานํ เวเฐตฺวา กตํ. มทฺทวีณํ นาม ปามงฺคสณฺฐานํ. อีทิสญฺหิ เอกมฺปิ น วฏฺฏติ, ปเคว พหูนิ. ปฏฺฏิกํ สูกรนฺตกนฺติ เอตฺถ ปกติวีตา วา มจฺฉกณฺฏกวายิมา วา ปฏฺฏิกา วฏฺฏติ, เสสา กุญฺชรจฺฉิกาทิเภทา น วฏฺฏนฺติ. สูกรนฺตกํ นาม กุญฺชิกาโกสกสณฺฐานํ โหติ. เอกรชฺชุกํ ปน มุทฺทิกกายพนฺธนญฺจ สูกรนฺตกํ อนุโลเมติ. อนุชานามิ ภิกฺขเว มุรชํ มทฺทวีณนฺติ อิทํ ทสาสุเยว อนุญฺญาตํ. ปามงฺคทสา เจตฺถ จตุนฺนํ อุปริ น วฏฺฏติ. โสภณํ นาม เวเฐตฺวา มุขวฏฺฏิสิพฺพนํ. คุณกํ นาม มุทิงฺคสณฺฐาเนน สิพฺพนํ; เอวํ สิพฺพิตา หิ อนฺตา ถิรา โหนฺติ. ปวนนฺโตติ ปาสนฺโต วุจฺจติ.

278. "මහණෙනි, ඉණ පටියක් නැතිව ගමට නොවැදිය යුතුය" යන්නෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉණ පටිය නොබැඳ විහාරයෙන් පිටවූයේ නම්, මතක් වූ වහාම එය බැඳගත යුතුය. "ආසන ශාලාවේදී බැඳගන්නෙමි" යි සිතා යෑම සුදුසුය. මතක් වූ පසු එය බඳින තෙක් පිණ්ඩපාතය පිණිස නොහැසිරිය යුතුය. 'කලාබුක' යනු බොහෝ නූල් ඇති ඉණ පටියයි. 'දෙඩ්ඪුභක' යනු දියබරියෙකුගේ හිස වැනි හැඩය ඇති ඉණ පටියයි. 'මුරජ' යනු මෘදංගයක හැඩයට එතීමෙන් කළ ඉණ පටියයි. 'මද්දවීණ' යනු වීණාවක හැඩය ඇති ඉණ පටියයි. මෙබඳු වූ ඉණ පටි එකක් වුවද සුදුසු නැත. 'පට්ටිකං සූකරන්තකං' යන්නෙහි සාමාන්‍යයෙන් වියන ලද හෝ මත්ස්‍ය කණ්ඨක හැඩයට වියන ලද පටි සුදුසුය. ඇත් ඇස් ආදී සෙසු හැඩතල ඇති පටි නුසුදුසුය. 'සූකරන්තක' යනු යතුරු කොපුවක හැඩය ඇති එකකි. එක් නූලක් ඇති ඉණ පටිය හා මුද්‍රිකා කායබන්ධනය සූකරන්තකයට සමානය. මුරජ හා මද්දවීණ යන මේවා අනුදන්නා ලද්දේ පටියෙහි කෙළවර ඇති පියලි (දසා) සඳහා පමණකි. එහිද පියලි හතරකට වඩා වැඩි වීම සුදුසු නැත. 'සෝභන' යනු දාරය වටා මසා අලංකාර කිරීමයි. 'ගුණක' යනු මෘදංගයක හැඩයට මැසීමයි. මෙසේ මැසීමෙන් පටියෙහි අග කෙළවරවල් ශක්තිමත් වේ. 'පවනන්තො' යනු ඉණ පටියෙහි කෙළවර ඇති මල වැනි කොටසට (හිසට) කියන නමකි.

---

๒๘๐. หตฺถิโสณฺฑกํ นาม นาภิมูลโต หตฺถิโสณฺฑสณฺฐานํ โอลมฺพกํ กตฺวา นิวตฺถํ โจฬิกอิตฺถีนํ นิวาสนํ วิย. มจฺฉวาฬกํ นาม เอกโต ทสนฺตํ เอกโต ปาสนฺตํ โอลมฺเพตฺวา นิวตฺถํ. จตุกณฺณกํ นาม อุปริ ทฺเว, เหฏฺฐโต ทฺเวติ เอวํ จตฺตาโร กณฺเณ ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ. ตาลวณฺฏกํ นาม ตาลวณฺฏากาเรน สาฏกํ โอลมฺเพตฺวา นิวาสนํ. สตวลิกํ นาม ทีฆสาฏกํ อเนกกฺขตฺตุํ โอภญฺชิตฺวา โอวฏฺฏิกํ กโรนฺเตน นิวตฺถํ, วามทกฺขิณปสฺเสสุ วา นิรนฺตรํ วลิโย ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ. สเจ ปน ชาณุโต ปฏฺฐาย เอกา วา ทฺเว วา วลิโย ปญฺญายนฺติ, วฏฺฏติ.

280. සෝළ රට ස්ත්‍රීන්ගේ ඇඳුම මෙන්, පෙකණි මුල සිට ඇතෙකුගේ සොඬක් වැනි හැඩයකට පහළට එල්ලෙන සේ හැඳීම 'හත්ථිසොණ්ඩක' නම් වේ. එක පැත්තකින් නූල් කෙළවර ද අනෙක් පැත්තෙන් රවුම් වාටිය ද එල්ලෙන සේ හැඳීම 'මච්ඡවාළක' නම් වේ. ඉහළින් කොන් දෙකක් ද පහළින් කොන් දෙකක් ද යනුවෙන් කොන් හතරක් පෙනෙන සේ හැඳීම 'චතුකණ්ණක' නම් වේ. තල්වැටක ආකාරයෙන් සාටකය එල්ලෙන සේ හැඳීම 'තාලවණ්ටක' නම් වේ. දිග සාටකයක් බොහෝ වාරයක් නමා රැළි කර හැඳීම හෝ වම් හා දකුණු පසින් නොකඩවා රැළි පෙනෙන සේ හැඳීම 'සතවලික' නම් වේ. ඉදින් දණහිසින් පටන් ගෙන එකක් හෝ දෙකක් රැළි පෙනේ නම්, එය සුදුසු ය.

---

สํเวลฺลิยํ นิวาเสนฺตีติ มลฺลกมฺมการาทโย วิย กจฺฉํ พนฺธิตฺวา นิวาเสนฺติ; เอวํ นิวาเสตุํ คิลานสฺสปิ มคฺคปฺปฏิปนฺนสฺสปิ น วฏฺฏติ. ยมฺปิ มคฺคํ คจฺฉนฺตา เอกํ วา ทฺเว วา โกเณ อุกฺขิปิตฺวา อนฺตรวาสกสฺส อุปริ ลคฺเคนฺติ, อนฺโต วา เอกํ กาสาวํ ตถา นิวาเสตฺวา พหิ อปรํ นิวาเสนฺติ, สพฺพํ น วฏฺฏติ. คิลาโน ปน อนฺโต กาสาวสฺส โอวฏฺฏิกํ ทสฺเสตฺวา อปรํ อุปริ นิวาเสตุํ ลภติ. อคิลาเนน ทฺเว นิวาเสนฺเตน สคุณํ [Pg.55] กตฺวา นิวาเสตพฺพานิ. อิติ ยญฺจ อิธ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยญฺจ เสขิยวณฺณนายํ; ตํ สพฺพํ วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตพฺพํ. ยํกิญฺจิ วิการํ กโรนฺโต ทุกฺกฏา น มุจฺจติ. น ภิกฺขเว คิหิปารุตํ ปารุปิตพฺพนฺติ เอวํ ปฏิกฺขิตฺตํ คิหิปารุตํ อปารุปิตฺวา, อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปารุปนํ ปริมณฺฑลปารุปนํ นาม, ตํ ปารุปิตพฺพํ.

‘සංවෙල්ලිය’ යනුවෙන් හැඳීම නම් මල්ලවපොරකරුවන් හෝ කම්කරුවන් මෙන් අමුඩයක් මෙන් තද කර හැඳීමයි; එසේ හැඳීම ගිලන් වූවෙකුට හෝ මාර්ගයේ ගමන් කරන අයෙකුට හෝ නුසුදුසු ය. මාර්ගයේ යන්නවුන් එක් කොණක් හෝ කොන් දෙකක් හෝ උස්සා අඳනය උඩින් රඳවා ගැනීම ද, ඇතුළතින් එක් සිවුරක් එසේ හැඳ පිටතින් වෙනත් එකක් හැඳීම ද යන මේ සියල්ල අකැප ය. ගිලන් වූවෙකුට නම් සිවුරට ඇතුළතින් රැළිය පෙන්වා පිටතින් වෙනත් එකක් හැඳීමට අවසර ඇත. ගිලන් නොවන අයෙකු සිවුරු දෙකක් අඳින්නේ නම් ඒවා එකක් කර අඳින්නට ඕනෑ ය. මෙසේ මෙහි යමක් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇද්ද, සේඛියාවන්හි ද යමක් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇද්ද; ඒ සියල්ල බැහැර කර වෙනස්කම් නොවන සේ මණ්ඩල තුන (දණහිස් දෙක හා පෙකණිය) වැසෙන සේ වටකුරු ලෙස (පරිමණ්ඩලව) අඳින්නට ඕනෑ ය. යම්කිසි විකෘතියක් කරන්නාට දුක්කටාපත් වේ. "මහණෙනි, ගිහියන් පොරවන ආකාරයට නොපොරවන්න" යැයි ප්‍රතික්ෂේපිත ඒ ගිහි පොරවනය මෙන් නොව, කොන් දෙක සමව තබා පොරවීම 'පරිමණ්ඩල පාරුපන' නම් වේ, එය එසේම කළ යුතු ය.

---

ตตฺถ ยํกิญฺจิ เสตปฏปารุตํ ปริพฺพาชกปารุตํ เอกสาฏกปารุตํ โสณฺฑปารุตํ อนฺเตปุริกปารุตํ มหาเชฏฺฐกปารุตํ กุฏิปเวสกปารุตํ พฺราหฺมณปารุตํ ปาฬิการกปารุตนฺติ เอวมาทิ ปริมณฺฑลลกฺขณโต อญฺญถา ปารุตํ, สพฺพเมตํ คิหิปารุตํ นาม. ตสฺมา ยถา เสตปฏา อฑฺฒปาลกนิคณฺฐา ปารุปนฺติ, ยถา จ เอกจฺเจ ปริพฺพาชกา อุรํ วิวริตฺวา ทฺวีสุ อํสกูเฏสุ ปาวุรณํ ฐเปนฺติ, ยถา จ เอกสาฏกา มนุสฺสา นิวตฺถสาฏกสฺส เอเกนนฺเตน ปิฏฺฐึ ปารุปิตฺวา อุโภ กณฺเณ อุโภสุ อํสกูเฏสุ ฐเปนฺติ, ยถา จ สุราโสณฺฑาทโย สาฏเกน คีวํ ปริกฺขิปนฺตา อุโภ อนฺเต อุทเร วา โอลมฺเพนฺติ; ปิฏฺฐิยํ วา ขิปนฺติ, ยถา จ อนฺเตปุริกาโย อกฺขิตารกมตฺตํ ทสฺเสตฺวา โอคุณฺฐิกํ ปารุปนฺติ, ยถา จ มหาเชฏฺฐา ทีฆสาฏกํ นิวาเสตฺวา ตสฺเสว เอเกนนฺเตน สกลสรีรํ ปารุปนฺติ, ยถา จ กสฺสกา เขตฺตกุฏึ ปวิสนฺตา สาฏกํ ปลิเวเฐตฺวา อุปกจฺฉเก ปกฺขิปิตฺวา ตสฺเสว เอเกนนฺเตน สรีรํ ปารุปนฺติ, ยถา จ พฺราหฺมณา อุภินฺนํ อุปกจฺฉกานํ อนฺตเรน สาฏกํ ปเวเสตฺวา อํสกูเฏสุ ปกฺขิปนฺติ, ยถา จ ปาฬิการโก ภิกฺขุ เอกํสปารุปเนน ปารุตํ วามพาหุํ วิวริตฺวา จีวรํ อํสกูฏํ อาโรเปติ; เอวํ อปารุปิตฺวา สพฺเพปิ เอเต อญฺเญ จ เอวรูเป ปารุปนโทเส วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ. ตถา อปารุปิตฺวา อาราเม วา อนฺตรฆเร วา อนาทเรน ยํกิญฺจิ วิการํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

එහි සුදු රෙදි අඳින්නන්ගේ පොරවනය, පරිබ්‍රාජකයන්ගේ පොරවනය, තනි රෙද්දක් අඳින්නන්ගේ පොරවනය, බේබද්දන්ගේ පොරවනය, අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන්ගේ පොරවනය, වඩු කාර්මිකයන්ගේ පොරවනය, කුඹුරු පැල්පත්වලට ඇතුළු වන්නන්ගේ පොරවනය, බමුණන්ගේ පොරවනය, පේළි සකසන භික්ෂූන්ගේ පොරවනය යනාදී වශයෙන් පරිමණ්ඩල ලක්ෂණයෙන් බැහැර වූ සියලු පොරවන ක්‍රම 'ගිහි පාරුපන' නම් වේ. එබැවින් සුදු රෙදි අඳින අර්ධපාලක නිගණ්ඨයන් පොරවන ආකාරයට ද, ඇතැම් පරිබ්‍රාජකයන් පපුව විවෘතව තබා උරහිස් දෙක උඩ පොරවනය රඳවන ආකාරයට ද, තනි රෙද්ද අඳින මිනිසුන් ඇඳි රෙද්දේ එක් කෙළවරකින් පිටුපස පොරවා කොන් දෙක උරහිස් දෙක මත තබන ආකාරයට ද, බේබද්දන් රෙද්දෙන් බෙල්ල වටා ඔතා කොන් දෙක පපුව ඉදිරියෙන් හෝ පිටුපසට දමන ආකාරයට ද, අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් ඇස් දෙක පමණක් පෙනෙන සේ හිස වටා පොරවා ගන්නා ආකාරයට ද, වඩු කාර්මිකයන් දිග සාටකයක් හැඳ එහිම එක් කෙළවරකින් මුළු සිරුරම පොරවා ගන්නා ආකාරයට ද, ගොවියන් කුඹුරු පැලට ඇතුළු වන විට රෙද්ද ඔතා කිහිලි යට ගසාගෙන එහිම එක් කෙළවරකින් සිරුර පොරවා ගන්නා ආකාරයට ද, බමුණන් කිහිලි දෙක අතරින් රෙද්ද ඇතුළු කර උරහිස් මත දමා ගන්නා ආකාරයට ද, පේළි සකසන භික්ෂුව ඒකාංශව පොරවා වම් බාහුව විවෘත කර සිවුර උරහිස මත තබා ගන්නා ආකාරයට ද; එසේ නොපොරවා මේ සියලුම හා මෙවැනි අනෙකුත් පොරවීමේ දෝෂයන් බැහැර කර විකෘතියක් නොවන සේ වටකුරු ලෙස (පරිමණ්ඩලව) පොරවන්නට ඕනෑ ය. එසේ නොපොරවා ආරාමයක හෝ නිවසක දී අනාදරයෙන් යම්කිසි විකෘති ලෙස පොරවන්නාට දුක්කටාපත් වේ.

---

๒๘๑. มุณฺฑวฏฺฏีติ ยถา รญฺโญ กุหิญฺจิ คจฺฉโต ปริกฺขารภณฺฑวหนมนุสฺสาติ อธิปฺปาโย. อนฺตรากาชนฺติ มชฺเฌ ลคฺเคตฺวา ทฺวีหิ วหิตพฺพภารํ.

281. 'මුණ්ඩවට්ටි' යනු රජු යම් තැනකට යන විට පිරිකර භාණ්ඩ උසුලාගෙන යන මිනිසුන් මෙන් (දෙපැත්තෙන් කද බැඳ) රැගෙන යාම අදහස් වේ. 'අන්තරාකාජ' යනු මැද එල්ලා දෙදෙනෙකු විසින් එසවිය යුතු බර ය.

---

๒๘๒. อจกฺขุสฺสนฺติ [Pg.56] จกฺขูนํ หิตํ น โหติ; ปริหานึ ชเนติ. นจฺฉาเทตีติ น รุจฺจติ. อฏฺฐงฺคุลปรมนฺติ มนุสฺสานํ ปมาณงฺคุเลน อฏฺฐงฺคุลปรมํ. อติมฏาหกนฺติ อติขุทฺทกํ.

282. 'අචක්ඛුස්සං' යනු ඇස්වලට හිතකර නොවේ; පෙනීම දුර්වල කරයි. 'නච්ඡාදේති' යනු රුචි නොවේ. 'අට්ඨංගුලපරමං' යනු සාමාන්‍ය මිනිස් ඇඟිලිවලින් ඇඟිලි අටක උපරිම ප්‍රමාණයයි. 'අතිමටාහකං' යනු ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයයි.

---

๒๘๓. ทายํ อาลิมฺเปนฺตีติ ติณวนาทีสุ อคฺคึ เทนฺติ. ปฏคฺคินฺติ ปฏิอคฺคึ. ปริตฺตนฺติ อปฺปหริตกรเณน วา ปริขาขณเนน วา ปริตฺตาณํ. เอตฺถ ปน อนุปสมฺปนฺเน สติ สยํ อคฺคึ ทาตุํ น ลภติ, อสติ อคฺคิมฺปิ ทาตุํ ลภติ, ภูมึ ตจฺเฉตฺวา ติณานิปิ หริตุํ, ปริขมฺปิ ขณิตุํ, อลฺลสาขํ ภญฺชิตฺวาปิ อคฺคึ นิพฺพาเปตุํ ลภติ, เสนาสนํ ปตฺตํ วา อปฺปตฺตํ วา ตถา นิพฺพาเปตุํ ลภติเยว. อุทเกน ปน กปฺปิเยเนว ลภติ, น อิตเรน.

283. 'දායං ආලිම්පේන්ති' යනු තෘණ වනාන්තර ආදියට ගිනි දීමයි. 'පටග්ගිං' යනු පෙරට එන ගින්න වැළැක්වීමට දෙන ගින්නයි. 'පරිත්තං' යනු නිල් තණකොළ ආදිය ඉවත් කිරීමෙන් හෝ අගල් කැපීමෙන් කරන ආරක්ෂාවයි. මෙහි ලා අනුපසම්පන්නයෙකු සිටී නම් තමා විසින්ම ගිනි දීම නොකළ යුතු ය, නැතහොත් ගිනි දීමට අවසර ඇත, බිම සූරා තණකොළ ඉවත් කිරීමට, අගල් කැපීමට, අමු අතු කඩා ගින්න නිවීමට ද අවසර ඇත. සෙනසුනට පැමිණි හෝ නොපැමිණි ගින්න එසේ නිවීමට අවසර තිබේ ම ය. ජලයෙන් නිවන්නේ නම් පණුවන් නොමැති කැප වූ ජලයෙන් පමණක් අවසර ඇත, අනෙක් ජලයෙන් නොවේ.

---

๒๘๔. สติ กรณีเยติ สุกฺขกฏฺฐาทิคฺคหณกิจฺเจ สติ. โปริสิยนฺติ ปุริสปฺปมาณํ. อาปทาสูติ วาฬมิคาทโย วา ทิสฺวา มคฺคมูฬฺโห วา ทิสา โอโลเกตุกาโม หุตฺวา ทวฑาหํ วา อุทโกฆํ วา อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เอวรูปาสุ อาปทาสุ อติอุจฺจมฺปิ รุกฺขํ อาโรหิตุํ วฏฺฏติ.

284. 'සති කරණීයේ' යනු වියළි දර ආදිය එකතු කිරීමේ කටයුත්තක් ඇති කල්හි ය. 'පෝරිසියං' යනු මිනිසෙකුගේ උස ප්‍රමාණයයි. 'ආපදාසු' යනු රුදුරු සිවුපාවුන් දැකීමෙන් හෝ මංමුළා වී දිශාවන් බැලීමට අවශ්‍ය වූ විට හෝ එන ලැව්ගින්නක් හෝ ජල ගැලීමක් දැකීමෙන් හෝ මෙවැනි ආපදාවන්හි දී ඉතා උස ගසකට වුව ද නැගීම සුදුසු ය.

---

๒๘๕. กลฺยาณวากฺกรณาติ มธุรสทฺทา. ฉนฺทโส อาโรเปมาติ เวทํ วิย สกฺกตภาสาย วาจนามคฺคํ อาโรเปม. สกาย นิรุตฺติยาติ เอตฺถ สกา นิรุตฺติ นาม สมฺมาสมฺพุทฺเธน วุตฺตปฺปกาโร มาคธิโก โวหาโร.

285. 'කල්‍යාණවක්කරණා' යනු මිහිරි හඬැති බවයි. 'ඡන්දසෝ ආරෝපේම' යනු වේදය මෙන් සංස්කෘත භාෂාවෙන් සජ්ඣායනා ක්‍රමයට නැංවීමයි. 'සකාය නිරුත්තියා' යන්නෙහි 'සකා නිරුත්ති' නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද මාගධී ව්‍යවහාරයයි.

---

๒๘๖. โลกายตํ นาม สพฺพํ อุจฺฉิฏฺฐํ, สพฺพํ อนุจฺฉิฏฺฐํ, เสโต กาโก, กาโฬ พโก; อิมินา จ อิมินา จ การเณนาติ เอวมาทินิรตฺถกการณปฏิสํยุตฺตํ ติตฺถิยสตฺถํ.

286. 'ලෝකායත' නම් "සියල්ල ඉඳුල් ය, සියල්ල ඉඳුල් නොවේ, කපුටා සුදු ය, කොකා කළු ය; මේ මේ කරුණ නිසා ය" යනාදී වශයෙන් පවතින නිස්සාර කරුණුවලින් යුත් තිර්ථක ශාස්ත්‍රයයි.

---

๒๘๘. อนฺตรา อโหสีติ อนฺตริตา อโหสิ ปฏิจฺฉนฺนา.

288. 'අන්තරා අහෝසි' යනු (ඒ ශබ්දයෙන්) ධර්ම කථාව අන්තරාය වූයේ ය, වැසුණේ ය යන්නයි.

---

๒๘๙. อาพาธปฺปจฺจยาติ ยสฺส อาพาธสฺส ลสุณํ เภสชฺชํ; ตปฺปจฺจยาติ อตฺโถ.

289. 'ආබාධප්පච්චයා' යනු යම් ලෙඩකට සුදු ලූනු බෙහෙතක් වේ ද; ඒ අසනීපය හේතුවෙන් යන්න අර්ථයයි.

---

๒๙๐. ปสฺสาวปาทุกนฺติ เอตฺถ ปาทุกา อิฏฺฐกาหิปิ สิลาหิปิ ทารูหิปิ กาตุํ วฏฺฏติ. วจฺจปาทุกายปิ เอเสว นโย. ปริเวณนฺติ วจฺจกุฏิปริกฺเขปพฺภนฺตรํ.

290. 'පස්සාවපාදුකං' යන්නෙහි වැසිකිළි පාවහන් (පාවඩ) ගඩොලින්, ගලින් හෝ ලීයෙන් තැනීම සුදුසු ය. වැසිකිළි පාවහන් සඳහා ද මේ ක්‍රමයම වේ. 'පරිවේණං' යනු වැසිකිළි ගෘහයේ ඇතුළත වටපිටාවයි.

---

๒๙๓. ยถาธมฺโม [Pg.57] กาเรตพฺโพติ ทุกฺกฏวตฺถุมฺหิ ทุกฺกเฏน ปาจิตฺติยวตฺถุมฺหิ ปาจิตฺติเยน กาเรตพฺโพ. ปหรณตฺถํ กตํ ปหรณีติ วุจฺจติ, ยสฺส กสฺสจิ อาวุธสงฺขาตสฺเสตํ อธิวจนํ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ สพฺพํ โลหภณฺฑํ อนุชานามีติ อตฺโถ. กตกญฺจ กุมฺภการิกญฺจาติ เอตฺถ กตกํ วุตฺตเมว. กุมฺภการิกญฺจาติ ธนิยสฺเสว สพฺพมตฺติกามยกุฏิ วุจฺจติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

293. "ධර්මානුකූලව කරවිය යුතුයි" යනු දුක්කට වස්තුවකදී දුක්කට ඇවැතින් ද, පාචිත්තිය වස්තුවකදී පාචිත්තිය ඇවැතින් ද දඬුවම් පැමිණවිය යුතු බවයි. පහර දීම පිණිස කරන ලද්ද "පහරණී" යයි කියනු ලැබේ. එය ආයුධ ලෙස හඳුන්වන ඕනෑම ලෝහමය භාණ්ඩයකට නමකි. එය හැර අන් සියලු ලෝහමය භාණ්ඩ අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. "කටකඤ්ච කුම්භකාරිකඤ්ච" යන මෙහි කටක (වළල්ල) ගැන කලින් පවසන ලදී. "කුම්භකාරිකඤ්ච" යනු ධනිය තෙරුන්ගේ සියලු මැටි කුටියට නමකි. ඉතිරි සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

ขุทฺทกวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

කුඩා වස්තු පිළිබඳ කථාව නිම කරන ලදී.

---

ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකයේ වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

---

๖. เสนาสนกฺขนฺธกํ

6. සේනාසනක්ඛන්ධකය

---

วิหารานุชานนกถา

විහාර අනුදැන වදාළ කථාව

---

๒๙๔. เสนาสนกฺขนฺธเก [Pg.58] – อปญฺญตฺตํ โหตีติ อนนุญฺญาตํ โหติ. วิหาโร นาม อฑฺฒโยคาทิมุตฺตโก อวเสสาวาโส. อฑฺฒโยโคติ สุปณฺณวงฺกเคหํ. ปาสาโทติ ทีฆปาสาโท. หมฺมิยนฺติ อุปริอากาสตเล ปติฏฺฐิตกูฏาคาโร ปาสาโทเยว. คุหาติ อิฏฺฐกาคุหา สิลาคุหา ทารุคุหา ปํสุคุหา. อาคตานาคตสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺสาติ อาคตสฺส จ อนาคตสฺส จ จตูสุ ทิสาสุ อปฺปฏิหตจารสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส.

294. සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි - "පනවන ලද්දක් නොවේ" යනු අනුදැන වදාරා නොමැති බවයි. 'විහාරය' යනු අඩ්ඪයෝග ආදියෙන් තොර වූ ඉතිරි ආවාසයන්ට නමකි. 'අඩ්ඪයෝගය' යනු ගුරුළු පියාපත් හැඩයට වහල දෙපසට නැමුණු නිවසකි. 'ප්‍රාසාදය' යනු දිගු ප්‍රාසාදයකි. 'හම්මිය' යනු මතුමහල් තලයේ කූටාගාරයක් සහිත ප්‍රාසාදයම වේ. 'ගුහා' යනු ගඩොල් ගුහා, ගල් ගුහා, ලී ගුහා හා පස් ගුහා වේ. "පැමිණි නොපැමිණි සිව්දිග මහා සංඝයා උදෙසා" යනු පැමිණි වූ ද, නොපැමිණි වූ ද, සිව්දිගෙහි බාධාවකින් තොරව හැසිරෙන සිව්දිග මහා සංඝයා උදෙසා යන්නයි.

---

๒๙๕. อนุโมทนคาถาสุ – สีตํ อุณฺหนฺติ อุตุวิสภาควเสน วุตฺตํ. สิสิเร จาปิ วุฏฺฐิโยติ เอตฺถ สิสิโรติ สมฺผุสิตกวาโต วุจฺจติ. วุฏฺฐิโยติ อุชุกเมฆวุฏฺฐิโย เอว. เอตานิ สพฺพานิ ปฏิหนฺตีติ อิมินาว ปเทน โยเชตพฺพานิ.

295. අනුමෝදනා ගාථාවන්හි - "සීතල හා උණුසුම" යනු සෘතු විෂමතාවය අනුව වදාරන ලද්දකි. "සිසිර කාලයෙහි වැසි වැටෙන කල" යන මෙහි 'සිසිර' යනු දැඩි සුළඟ සමඟ වැටෙන වැසි පොද සහිත සුළඟට කියනු ලැබේ. 'වැස්ස' යනු කෙලින්ම වැටෙන වැසි ධාරාවන්ය. මේ සියල්ල "වළක්වයි" යන පදය සමඟම සම්බන්ධ කළ යුතුය.

---

ปฏิหญฺญตีติ วิหาเรน ปฏิหญฺญติ. เลณตฺถนฺติ นิลียนตฺถํ. สุขตฺถนฺติ สีตาทิปริสฺสยาภาเวน สุขวิหารตฺถํ. ฌายิตุญฺจ วิปสฺสิตุนฺติ อิทมฺปิ ปททฺวยํ ‘‘สุขตฺถญฺจา’’ติ อิมินาว ปเทน โยเชตพฺพํ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ – สุขตฺถญฺจ วิหารทานํ, กตมํ สุขตฺถํ? ฌายิตุํ วิปสฺสิตุญฺจ ยํ สุขํ, ตทตฺถํ. อถ วา ปรปเทนปิ โยเชตพฺพํ – ฌายิตุญฺจ วิปสฺสิตุญฺจ วิหารทานํ; อิธ ฌายิสฺสนฺติ วิปสฺสิสฺสนฺตีติ ททโต วิหารทานํ สงฺฆสฺส อคฺคํ พุทฺเธน วณฺณิตํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘โส จ สพฺพทโท โหติ, โย ททาติ อุปสฺสย’’นฺติ (สํ. นิ. ๑.๔๒).

"වළක්වනු ලැබේ" යනු විහාරය මගින් (සීතාදිය) වළක්වනු ලබන බවයි. "ලෙණත්ථං" යනු වාසය කිරීම පිණිසයි. "සුඛත්ථං" යනු සීතල ආදී පීඩා නැති බැවින් සුවසේ වාසය කිරීම පිණිසයි. "ධ්‍යාන වැඩීමට හා විදර්ශනා වැඩීමට" යන මේ පද දෙකද "සුවය පිණිස ද" යන පදය සමඟම සම්බන්ධ කළ යුතුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි - විහාර දානය සුවය පිණිස වේ; කිනම් සුවයක් ද? ධ්‍යාන වැඩීමෙන් හා විදර්ශනා වැඩීමෙන් ලැබෙන යම් සුවයක් වේද, ඒ සුවය පිණිසයි. එසේත් නැතහොත් ඊළඟ පදය සමඟ ද සම්බන්ධ කළ හැකිය - ධ්‍යාන වැඩීමට හා විදර්ශනා වැඩීමට කෙරෙන විහාර දානය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වර්ණනා කරන ලදී. මෙහි ධ්‍යාන වඩනු ඇත, විදර්ශනා වඩනු ඇත යන අදහසින් සංඝයාට විහාර පූජා කරන දායකයාගේ විහාර දානය අග්‍ර බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වර්ණනා කළ සේක. "යමෙක් ආවාසයක් පූජා කරයිද, ඔහු සියල්ල පූජා කළ අයෙකු වේ" යැයි වදාරන ලදී.

---

ยสฺมา จ อคฺคํ วณฺณิตํ, ‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส’’ติ คาถา. วาสเยตฺถ พหุสฺสุเตติ เอตฺถ วิหาเร ปริยตฺติพหุสฺสุเต จ ปฏิเวธพหุสฺสุเต จ วาเสยฺย. เตสํ อนฺนญฺจาติ ยํ เตสํ อนุจฺฉวิกํ อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถานิ จ มญฺจปีฐาทิเสนาสนานิ จ, ตํ สพฺพํ เตสุ อุชุภูเตสุ อกุฏิลจิตฺเตสุ. ทเทยฺยาติ นิทเหยฺย. ตญฺจ โข วิปฺปสนฺเนน เจตสา น [Pg.59] จิตฺตปฺปสาทํ วิราเธตฺวา, เอวํ วิปฺปสนฺนจิตฺตสฺส หิ เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ…เป… ปรินิพฺพาติ อนาสโวติ.

යම් හෙයකින් අග්‍ර කොට වර්ණනා කරන ලද්දේද, එබැවින් "පණ්ඩිත පුරුෂයා" යනාදී ගාථාව වේ. "මෙහි බහුශ්‍රුතයන් වාසය කරවිය යුතුය" යනු පරියත්ති බහුශ්‍රුත හා පටිවේධ බහුශ්‍රුත උතුමන් මේ විහාරයෙහි වාසය කරවිය යුතුය යන්නයි. "ඔවුන්ට ආහාර ද" යනු ඒ විහාරයෙහි වසන උතුමන්ට සුදුසු යම් ආහාරයක්, පැනයක්, වස්ත්‍රයක් හා ඇඳ පුටු ආදී සේනාසනයන් වේද, ඒ සියල්ල සෘජු වූ, අවංක සිත් ඇති ඒ උතුමන් උදෙසා දිය යුතුය. "දිය යුතුය" යනු පූජා කළ යුතුය යන්නයි. එය ද ප්‍රසන්න වූ සිතින් දිය යුතු අතර, සිතේ පැහැදීම පළුදු කර නොගත යුතුය. මෙසේ ප්‍රසන්න වූ සිතැති දායකයාට ඒ උතුමන් සියලු දුක් දුරු කරන ධර්මය දේශනා කරති. ඒ දායකයා මෙලොවදීම ධර්මය අවබෝධ කරගෙන ආශ්‍රව රහිත රහතන් වහන්සේ නමක් වී පිරිනිවන් පායි.

---

๒๙๖. อาวิญฺฉนจฺฉิทฺทํ อาวิญฺฉนรชฺชุนฺติ เอตฺถ รชฺชุ นาม สเจปิ ทีปินงฺคุฏฺเฐน กตา โหติ, วฏฺฏติเยว; น กาจิ น วฏฺฏติ. ตีณิ ตาฬานีติ ติสฺโส กุญฺจิกาโย. ยนฺตกํ สูจิกนฺติ เอตฺถ ยํ ยํ ชานาติ ตํ ตํ ยนฺตกํ, ตสฺส วิวรณสูจิกญฺจ กาตุํ วฏฺฏติ. เวทิกาวาตปานํ นาม เจติเย เวทิกาสทิสํ. ชาลวาตปานํ นาม ชาลกพทฺธํ. สลากวาตปานํ นาม ถมฺภกวาตปานํ. จกฺกลิกนฺติ เอตฺถ โจฬกปาทปุญฺฉนํ พนฺธิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. วาตปานภิสีติ วาตปานปฺปมาเณน ภิสึ กตฺวา พนฺธิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. มิฑฺฒินฺติ มิฑฺฒกํ. พิทลมญฺจกนฺติ เวตฺตมญฺจํ; เวฬุวิลีเวหิ วา วีตํ.

296. "අගුළු සිදුර හා ඇදීමේ ලණුව" යන මෙහි ලණුව යනු දිවියෙකුගේ වලිගයෙන් කළ එකක් වුවද සුදුසුය; ඕනෑම ලණුවක් සුදුසුමය. "යතුරු තුනක්" යනු යතුරු තුනකි. "යන්ත්‍රමය යතුර" යන මෙහි යමක් 'යන්තක' ලෙස හඳුන්වයිද එය යන්තකයකි, එය විවෘත කිරීමට යතුරු තැනීම ද සුදුසුය. 'වේදිකා කවුළුව' යනු චෛත්‍යයක වේදිකාවකට සමාන වූ කවුළුවකි. 'ජාල කවුළුව' යනු දැල් ගැසූ කවුළුවකි. 'සලාක කවුළුව' යනු ලී කූරු ගැසූ කවුළුවකි. "චක්කලික" යන මෙහි රෙදි කැබලිවලින් කළ පාපිස්නක් බඳු දෙයක් බැඳීමට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. 'කවුළු කොට්ටය' යනු කවුළුවේ ප්‍රමාණයට කොට්ටයක් සාදා බැඳීමට අනුදනිමි යන්නයි. "මිද්ධි" යනු පස් හෝ ලීවලින් කළ අසුනකි. "බිදල මැස්ස" යනු වේවැල් ඇඳකි; නැතහොත් උණ පටිවලින් වියන ලද ඇඳකි.

---

๒๙๗. อาสนฺทิโกติ จตุรสฺสปีฐํ วุจฺจติ. อุจฺจกมฺปิ อาสนฺทิกนฺติ วจนโต เอกโตภาเคน ทีฆปีฐเมว หิ อฏฺฐงฺคุลปาทกํ วฏฺฏติ, จตุรสฺสอาสนฺทิโก ปน ปมาณาติกฺกนฺโตปิ วฏฺฏตีติ เวทิตพฺโพ. สตฺตงฺโค นาม ตีสุ ทิสาสุ อปสฺสยํ กตฺวา กตมญฺโจ, อยมฺปิ ปมาณาติกฺกนฺโต วฏฺฏติ. ภทฺทปีฐนฺติ เวตฺตมยํ ปีฐํ วุจฺจติ. ปีฐิกาติ ปิโลติกาพทฺธปีฐเมว. เอฬกปาทปีฐํ นาม ทารุปฏฺฏิกาย อุปริ ปาเท ฐเปตฺวา โภชนผลกํ วิย กตปีฐํ วุจฺจติ. อามลกวฏฺฏิกปีฐํ นาม อามลกากาเรน โยชิตํ พหุปาทกปีฐํ. อิมานิ ตาว ปาฬิยํ อาคตปีฐานิ. ทารุมยํ ปน สพฺพํ ปีฐํ วฏฺฏตีติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย. โกจฺฉนฺติ อุสิรมยํ วา มุญฺชปพฺพชมยํ วา.

297. "ආසන්දික" යනු සතරැස් පුටුවට කියනු ලැබේ. "උස් වූ ද ආසන්දිකය" යන දේශනාව අනුව, එක් පැත්තක් දිගු වූ, අඟල් අටක පාද සහිත දිගු පුටුවක් වුවද සුදුසුය. නමුත් සතරැස් ආසන්දිකය ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගියත් සුදුසු බව දත යුතුය. "සත්තංග" නම් වූ ඇඳ පැති තුනකින් ආවරණය (හිස තැබීමට හැකි සේ) තනා ඇත්තකි; මෙය ද ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගියත් සුදුසුය. 'භද්‍ර පීඨය' යනු වේවැල් පුටුවයි. 'පීඨිකා' යනු රෙදි පටිවලින් වියන ලද පුටුවයි. 'ඒළකපාද පීඨය' යනු ලී පුවරුවක් මත පාද තබා ආහාර ගන්නා මේසයක් වැනි වූ පුටුවයි. 'ආමලකවට්ටික පීඨය' යනු නෙල්ලි ගෙඩියක හැඩයට පාද බොහොමයක් සවි කළ පුටුවයි. මේවා පාලි පාඨයන්හි සඳහන් පුටු වර්ගයන්ය. ලීයෙන් කළ සියලු පුටු සුදුසුය යනු මෙහි විනිශ්චයයි. 'කොච්ඡ' යනු සුවඳ තණ හෝ මුංජ තණවලින් කළ අසුනකි.

---

อฏฺฐงฺคุลปรมํ มญฺจปฏิปาทกนฺติ เอตฺถ มนุสฺสานํ ปมาณงฺคุลเมว อฏฺฐงฺคุลํ. จิมิลิกา นาม ปริกมฺมกตาย ภูมิยา ฉวิสํรกฺขณตฺถาย อตฺถรณํ วุจฺจติ. รุกฺขตูลนฺติ สิมฺพลิรุกฺขาทีนํ เยสํ เกสญฺจิ รุกฺขานํ ตูลํ. ลตาตูลนฺติ ขีรวลฺลิอาทีนํ ยาสํ กาสญฺจิ วลฺลีนํ ตูลํ. โปฏกิตูลนฺติ โปฏกิติณาทีนํ เยสํ เกสญฺจิ ติณชาติกานํ อนฺตมโส อุจฺฉุนฬาทีนมฺปิ ตูลํ. เอเตหิ ตีหิ สพฺพภูตคามา สงฺคหิตา โหนฺติ. รุกฺขวลฺลิติณชาติโย หิ มุญฺจิตฺวา อญฺโญ ภูตคาโม นาม นตฺถิ, ตสฺมา ยสฺส กสฺสจิ ภูตคามสฺส ตูลํ พิมฺโพหเน [Pg.60] วฏฺฏติ, ภิสึ ปน ปาปุณิตฺวา สพฺพมฺเปตํ อกปฺปิยตูลนฺติ วุจฺจติ. น เกวลญฺจ พิมฺโพหเน เอตํ ตูลเมว, หํสโมราทีนํ สพฺพสกุณานํ สีหาทีนํ สพฺพจตุปฺปทานญฺจ โลมมฺปิ วฏฺฏติ. ปิยงฺคุปุปฺผพกุฬปุปฺผาทิ ปน ยํกิญฺจิ ปุปฺผํ น วฏฺฏติ. ตมาลปตฺตํ สุทฺธเมว น วฏฺฏติ, มิสฺสกํ ปน วฏฺฏติ. ภิสีนํ อนุญฺญาตํ ปญฺจวิธํ อุณฺณาทิตูลมฺปิ วฏฺฏติ.

"උපරිම අඟල් අටක් වූ ඇඳ පාදය" යන මෙහි අඟල් අට යනු සාමාන්‍ය මිනිස් ඇඟිලි ප්‍රමාණයයි. 'චිමිලිකා' යනු පිරියම් කළ බිමෙහි මතුපිට ආරක්‍ෂා කරගනු පිණිස අතුරන ඇතිරිල්ලයි. 'වෘක්ෂ පුළුන්' යනු ඉඹුල් ආදී ඕනෑම ගසකින් ලබන පුළුන්ය. 'ලතා පුළුන්' යනු කිරි වැල් ආදී වැල්වලින් ලබන පුළුන්ය. 'තෘණ පුළුන්' යනු තෘණ වර්ගවලින් හෝ අවසානයේ උක්, බට ආදියෙන් ලබන පුළුන්ය. මේ තුන් වර්ගය මගින් සියලු ශාකයන් ඇතුළත් වේ. මන්ද යත් ගස්, වැල් හා තණ වර්ග හැර අන් ශාක වර්ගයක් නොමැති බැවිනි. එබැවින් ඕනෑම ශාකයකින් ලැබෙන පුළුන් හිස තබන කොට්ටයකට සුදුසුය. නමුත් මෙට්ටයක් ලෙස සකස් කළ විට මේ සියල්ල 'අකැප පුළුන්' ලෙස හැඳින්වේ. කොට්ටය සඳහා මේ පුළුන් වර්ග පමණක් නොව, හංස, මොණර ආදී සියලු පක්ෂීන්ගේ සහ සිංහ ආදී සියලු සිව්පාවුන්ගේ ලොම් ද සුදුසුය. නමුත් පියංගු මල්, බකුළ මල් ආදී මල් වර්ග කොට්ටයට දැමීම නුසුදුසුය. තමාල පත්‍ර (නිල් මානෙල් කොළ වැනි) තනිවම යෙදීම නුසුදුසු වුවත්, වෙනත් දේ සමඟ මිශ්‍රව යෙදීම සුදුසුය. මෙට්ට සඳහා අනුදැන වදාළ ලොම් ආදී පස් වර්ගයේ පුළුන් ද කොට්ට සඳහා සුදුසුය.

---

อทฺธกายิกานีติ อุปฑฺฒกายปฺปมาณานิ, เยสุ กฏิโต ปฏฺฐาย ยาว สีสํ อุปทหนฺติ. สีสปฺปมาณํ นาม ยสฺส วิตฺถารโต ตีสุ กณฺเณสุ ทฺวินฺนํ กณฺณานํ อนฺตรํ มินียมานํ วิทตฺถิ เจว จตุรงฺคุลญฺจ โหติ, มชฺฌฏฺฐานํ มุฏฺฐิรตนํ โหติ. ทีฆโต ปน ทิยฑฺฒรตนํ วา ทฺวิรตนํ วาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. อยํ สีสปฺปมาณสฺส อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉโท. อิโต อุทฺธํ น วฏฺฏติ, เหฏฺฐา ปน วฏฺฏติ. อคิลานสฺส สีสุปธานญฺจ ปาทุปธานญฺจาติ ทฺวยเมว วฏฺฏติ. คิลานสฺส พิมฺโพหนานิ สนฺถริตฺวา อุปริ ปจฺจตฺถรณํ กตฺวา นิปชฺชิตุมฺปิ วฏฺฏติ. ‘‘ยานิ ปน ภิสีนํ อนุญฺญาตานิ ปญฺจ กปฺปิยตูลานิ, เตหิ พิมฺโพหนํ มหนฺตมฺปิ วฏฺฏตี’’ติ ผุสฺสเทวตฺเถโร อาห. วินยธรอุปติสฺสตฺเถโร ปน ‘‘พิมฺโพหนํ กริสฺสามี’ติ กปฺปิยตูลํ วา อกปฺปิยตูลํ วา ปกฺขิปิตฺวา กโรนฺตสฺส ปมาณเมว วฏฺฏตี’’ติ อาห.

අර්ධකායික යනු සිරුරෙන් අඩක් ප්‍රමාණ වූ කොට්ටා වේ. එහි ඉණෙහි සිට හිස දක්වා තබා ගනිති. හිස් ප්‍රමාණයේ කොට්ටයක් යනු යමක පළල පැති තුනෙන් දෙපැත්තක් අතර ප්‍රමාණය මනින විට වියතක් සහ සතරඟුලක් වේ ද, මැද කොටස මුෂ්ටි රියනක් වේ ද එයයි. දිගින් රියන් එකහමාරක් හෝ රියන් දෙකක් විය යුතු බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි වදාරන ලදී. මෙය හිස් ප්‍රමාණයේ කොට්ටයක උපරිම ප්‍රමාණයයි. මෙයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණය නුසුදුසු වන අතර අඩු ප්‍රමාණය සුදුසු වේ. ගිලන් නොවන අයෙකුට හිස තබන කොට්ටය සහ පා තබන කොට්ටය යන දෙකම සුදුසුය. ගිලන් වූවෙකුට නම් බිසි අතුරා ඒ මත ඇතිරිලි දමා නිදා ගැනීම ද සුදුසු වේ. බිසි සඳහා අනුදැන වදාළ සුදුසු පුළුන් වර්ග පහෙන් කරන ලද කොට්ටය විශාල වුව ද සුදුසු බව ඵුස්සදේව තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. විනයධර උපතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ වදාරන්නේ 'කොට්ටයක් කරන්නෙමි' යි සිතා කැප පුළුන් හෝ අකැප පුළුන් පුරවා සකස් කරන්නාහට නියමිත ප්‍රමාණයම සුදුසු බවයි.

---

ปญฺจ ภิสิโยติ ปญฺจหิ อุณฺณาทีหิ ปูริตภิสิโย. ตูลคณนาย หิ เอตาสํ คณนา วุตฺตา. ตตฺถ อุณฺณคฺคหเณน น เกวลํ เอฬกโลมเมว คหิตํ, ฐเปตฺวา มนุสฺสโลมํ ยํกิญฺจิ กปฺปิยากปฺปิยมํสชาตีนํ ปกฺขิจตุปฺปทานํ โลมํ, สพฺพํ อิธ อุณฺณคฺคหเณเนว คหิตํ. ตสฺมา ฉนฺนํ จีวรานํ ฉนฺนํ อนุโลมจีวรานญฺจ อญฺญตเรน ภิสิจฺฉวึ กตฺวา ตํ สพฺพํ ปกฺขิปิตฺวา ภิสึ กาตุํ วฏฺฏติ. เอฬกโลมานิ ปน อปกฺขิปิตฺวา กมฺพลเมว จตุคฺคุณํ วา ปญฺจคุณํ วา ปกฺขิปิตฺวา กตาปิ อุณฺณภิสิสงฺขฺยเมว คจฺฉติ.

බිසි පසක් යනු ලොම් ආදී පස් වර්ගයකින් පුරවන ලද බිසි (මෙට්ට) ය. පුළුන් ගණනින් මේවායේ ප්‍රමාණය වදාරන ලදී. එහිදී 'ලොම්' යනුවෙන් ගැනෙන්නේ බැටළු ලොම් පමණක් නොවේ; මිනිස් ලොම් හැර වෙනත් ඕනෑම කැප හෝ අකැප මාංස ඇති පක්ෂීන්ගේ හා සිවුපාවුන්ගේ ලොම් සියල්ල මෙහි 'උණ්ණ' (ලොම්) යන නමින්ම ගැනේ. එබැවින් සිවුරු හය වර්ගයෙන් හෝ අනුලෝම සිවුරු හය වර්ගයෙන් එකකින් බිසි වැස්මක් සාදා, ඒ සියලු ලොම් ඇතුළට දමා බිසි සෑදීම සුදුසුය. බැටළු ලොම් නොදමා, කම්බිලි රෙදි සතර ස්ථරයක් හෝ පස් ස්ථරයක් දමා සකස් කළ ද එය ලොම් බිසි ගණයටම වැටේ.

---

โจฬภิสิอาทีสุ ยํกิญฺจิ นวโจฬํ วา ปุราณโจฬํ วา สํหริตฺวา วา อนฺโต ปกฺขิปิตฺวา วา กตา โจฬภิสิ, ยํกิญฺจิ วากํ ปกฺขิปิตฺวา กตา วากภิสิ, ยํกิญฺจิ ติณํ ปกฺขิปิตฺวา กตา ติณภิสิ, อญฺญตฺร สุทฺธตมาลปตฺตํ ยํกิญฺจิ ปณฺณํ ปกฺขิปิตฺวา กตา ปณฺณภิสีติ เวทิตพฺพา. ตมาลปตฺตํ ปน อญฺเญน มิสฺสเมว วฏฺฏติ, สุทฺธํ น วฏฺฏติ. ภิสิยา ปมาณนิยโม [Pg.61] นตฺถิ, มญฺจภิสิ ปีฐภิสิ ภูมตฺถรณภิสิ จงฺกมนภิสิ ปาทปุญฺฉนภิสีติ เอตาสํ อนุรูปโต สลฺลกฺเขตฺวา อตฺตโน รุจิวเสน ปมาณํ กาตพฺพํ. ยํ ปเนตํ อุณฺณาทิปญฺจวิธตูลมฺปิ ภิสิยํ วฏฺฏติ, ตํ ‘‘มสูรเกปิ วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. เอเตน มสูรกํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏตีติ สิทฺธํ โหติ.

රෙදි බිසි ආදියේදී, අලුත් රෙදි හෝ පරණ රෙදි හෝ නමා ඇතුළට දමා සකස් කළ ද එය රෙදි බිසියක් (චෝළභිසි) ලෙස දත යුතුය. පට්ටා වර්ග ඇතුළට දමා කළ විට පට්ටා බිසියකි. තණකොළ ඇතුළට දමා කළ විට තණ බිසියකි. පිරිසිදු නිල්මහනෙල් කොළ හැර වෙනත් ඕනෑම කොළ වර්ගයක් දමා කළ විට එය කොළ බිසියක් (පණ්ණභිසි) ලෙස දත යුතුය. නිල්මහනෙල් කොළ නම් වෙනත් කොළ වර්ගයක් සමඟ මිශ්‍රව තිබීම සුදුසුය, තනිව භාවිතය නුසුදුසුය. බිසියක ප්‍රමාණය පිළිබඳ නියමයක් නැත. ඇඳ බිසි, පුටු බිසි, බිම් ඇතිරිලි බිසි, සක්මන් බිසි, පා පිස්නා බිසි වශයෙන් ඒ ඒ දෙයට උචිත පරිදි තමාගේ රුචිය පරිදි ප්‍රමාණය සකස් කළ හැකිය. යම් හෙයකින් ලොම් ආදී පංචවිධ පුළුන් බිසි සඳහා සුදුසු වන්නේ ද, ඒවා සම් බිසි සඳහා ද සුදුසු බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි වදාරන ලදී. මෙයින් සම් බිසි පරිහරණය කිරීම සුදුසු බව තහවුරු වේ.

---

มญฺจภิสึ ปีเฐ สนฺถรนฺตีติ มญฺจภิสึ ปีเฐ อตฺถรนฺติ; อตฺถรณตฺถาย หรนฺตีติ ยุชฺชติ. อุลฺโลกํ อกริตฺวาติ เหฏฺฐา จิมิลิกํ อทตฺวา. โผสิตุนฺติ รชเนน วา หลิทฺทิยา วา อุปริ ผุสิตานิ ทาตุํ. ภตฺติกมฺมนฺติ ภิสิจฺฉวิยา อุปริ ภตฺติกมฺมํ. หตฺถภตฺตินฺติ ปญฺจงฺคุลิภตฺตึ.

ඇඳ බිසි පුටුවල අතුරන්නාහු යනු ඇඳ බිසි පුටු මත අතුරති; ඇතිරීම පිණිස ගෙන යති යනුයි. වියනක් නොකොට යනු යටින් රෙදි කඩක් නොදමා ය. තිත් ගැසීම පිණිස යනු සායම්වලින් හෝ කහවලින් මතුපිට තිත් තැබීමයි. චිත්‍ර කර්මාන්තය යනු බිසි වැස්ම මත කරන චිත්‍ර කර්මාන්තයයි. අත් සිත්තම් යනු ඇඟිලි පහේ සලකුණු මතු වන සේ කරන සිත්තම් ය.

---

๒๙๘. อิกฺกาสนฺติ รุกฺขนิยฺยาสํ วา สิเลสํ วา. ปิฏฺฐมทฺทนฺติ ปิฏฺฐขลึ. กุณฺฑกมตฺติกนฺติ กุณฺฑกมิสฺสกมตฺติกํ. สาสปกุฏฺฏนฺติ สาสปปิฏฺฐํ. สิตฺถเตลกนฺติ วิลีนมธุสิตฺถกํ. อจฺจุสฺสนฺนํ โหตีติ พินฺทุ พินฺทุ หุตฺวา ติฏฺฐติ. ปจฺจุทฺธริตุนฺติ ปุญฺฉิตุํ. คณฺฑุมตฺติกนฺติ คณฺฑุปฺปาทคูถมตฺติกํ. กสาวนฺติ อามลกหรีตกานํ กสาวํ.

298. ඉක්කාස යනු වෘක්ෂ සාර හෝ මැලියම් ය. පිට්ඨමද්ද යනු පිටි පාප්ප ය. කුණ්ඩකමත්තිය යනු කුඩු මිශ්‍ර මැටි ය. සාසපකුට්ට යනු අබ පිටි ය. සිත්ථතේලක යනු දිය කළ මී ඉටි ය. ඉතා උස්ව පිහිටයි යනු බිංදු බිංදු වශයෙන් පවතියි යනුයි. පිස දැමීම පිණිස යනු පිස දැමීමයි. ගණ්ඩමත්තිය යනු ගැඩවිලන්ගේ වසල මැටි ය. කසාය යනු නෙල්ලි හා අරළු තැම්බූ කහට පැන් ය.

---

๒๙๙. น ภิกฺขเว ปฏิภานจิตฺตนฺติ เอตฺถ น เกวลํ อิตฺถิปุริสรูปเมว, ติรจฺฉานรูปมฺปิ อนฺตมโส คณฺฑุปฺปาทรูปมฺปิ ภิกฺขุโน สยํ กาตุํ วา ‘‘กโรหี’’ติ วตฺตุํ วา น วฏฺฏติ, ‘‘อุปาสก ทฺวารปาลํ กโรหี’’ติ วตฺตุมฺปิ น ลพฺภติ. ชาตกปกรณอสทิสทานาทีนิ ปน ปสาทนียานิ นิพฺพิทาปฏิสํยุตฺตานิ วา วตฺถูนิ ปเรหิ การาเปตุํ ลพฺภติ. มาลากมฺมาทีนิ สยมฺปิ กาตุํ ลพฺภติ.

299. මහණෙනි, මනඃකල්පිත චිත්‍ර නොකට යුතුය යන්නෙහි, ස්ත්‍රී පුරුෂ රූප පමණක් නොව තිරිසන් රූප පවා, අවසානයේ ගැඩවිලෙකුගේ රූපයක් පවා භික්ෂුව විසින් තමා විසින්ම ඇඳීම හෝ 'අඳින්න' යැයි පැවසීම නුසුදුසුය. 'උපාසකය, ද්වාරපාල රූපයක් අඳින්න' යැයි කීම ද නොලැබේ. එහෙත් ජාතක කථා, අසදෘශ දානය වැනි පැහැදීම උපදවන හෝ කලකිරීම ඇති කරන දෑ අනුන් ලවා කරවා ගැනීම ලැබිය හැකිය. මල්කම් ආදිය තමා විසින්ම කළ ද වරදක් නැත.

---

๓๐๐. อฬกมนฺทาติ เอกงฺคณา มนุสฺสาภิกิณฺณา. ตโย คพฺเภติ เอตฺถ สิวิกาคพฺโภติ จตุรสฺสคพฺโภ. นาฬิกาคพฺโภติ วิตฺถารโต ทิคุณติคุณายาโม ทีฆคพฺโภ. หมฺมิยคพฺโภติ อากาสตเล กูฏาคารคพฺโภ วา มุณฺฑจฺฉทนคพฺโภ วา.

300. අළකමන්දා යනු එකම මිදුලක් වැනි වූ, මිනිසුන්ගෙන් පිරී ගිය තැනකි. ගැබ් තුනක් යන්නෙහි සිවිකා ගැබ යනු සතරැස් කාමරයකි. නාලිකා ගැබ යනු පළල මෙන් දෙතුන් ගුණයක් දිග ඇති දිගැති කාමරයකි. හම්මිය ගැබ යනු ආකාස තලයෙහි වූ කූටාගාර කාමරයක් හෝ මුදුන් වහලක් සහිත කාමරයකි.

---

กลงฺกปาทกนฺติ รุกฺขํ วิชฺฌิตฺวา ตตฺถ ขาณุเก อาโกเฏตฺวา กตํ, ตํ อาหริมํ ภิตฺติปาทํ ชิณฺณกุฏฺฏปาทสฺส อุปตฺถมฺภนตฺถํ ภูมิยํ ปติฏฺฐาเปตุํ อนุชานามีติ [Pg.62] อตฺโถ. ปริตฺตาณกิฏิกนฺติ วสฺสปริตฺตาณตฺถํ กิฏิกํ. อุทฺทสุธนฺติ วจฺฉกโคมเยน เจว ฉาริกาย จ สทฺธึ มทฺทิตมตฺติกํ.

කලංකපාදක යනු ලීයක් සිදුරු කොට එහි ඇණ ගසා කරන ලද්දකි. එම තාවකාලික බිත්ති පදනම දිරාපත් වූ බිත්ති පදනමක් තව දුරටත් රඳවා තබා ගැනීම පිණිස පොළොවෙහි පිහිටුවන්නට අනුදනිමි යනු අර්ථයයි. පරිත්තාණකිටික යනු වැස්සෙන් ආරක්ෂා වීම පිණිස කළ ආවරණයකි. උද්දසුධ යනු වස්සාගේ ගොම සහ අළු සමඟ මිශ්‍ර කළ මැටි ය.

---

อาฬินฺโท นาม ปมุขํ วุจฺจติ. ปฆนํ นาม ยํ นิกฺขมนฺตา จ ปวิสนฺตา จ ปาเทหิ หนนฺติ, ตสฺส วิหารทฺวาเร อุภโต กุฏฺฏํ นีหริตฺวา กตปเทสสฺเสตํ อธิวจนํ, ‘‘ปฆาน’’นฺติปิ วุจฺจติ. ปกุฏฺฏนฺติ มชฺเฌ คพฺภสฺส สมนฺตา ปริยาคาโร วุจฺจติ. ‘‘ปกุฏ’’นฺติปิ ปาโฐ. โอสารกนฺติ อนาฬินฺทเก วิหาเร วํสํ ทตฺวา ตโต ทณฺฑเก โอสาเรตฺวา กตฉทนปมุขํ. สํสารณกิฏิโก นาม จกฺกลยุตฺโต กิฏิโก.

ආලින්දය යනු ඉදිරි මණ්ඩපයයි. ප්‍රඝණය යනු පිටතට යන හා ඇතුළට එන අය පාදයෙන් ස්පර්ශ කරන ස්ථානයයි. විහාර ද්වාරයේ දෙපස බිත්තිවලින් බැහැරට නෙරා ඇති කොටසට එය නමකි; 'පඝාන' යයි ද කියනු ලැබේ. පකුට්ට යනු මැද කාමරය වටා ඇති ප්‍රදක්ෂිණා පථයයි. 'පකුට' යන පාඨය ද ඇත. ඔසාරක යනු ආලින්දයක් නැති විහාරවල උණ ලී දමා ඉන් යටට ලී කූරු බස්වා කළ වහල සහිත ඉදිරි කොටසයි. සංසාරණකිටික යනු රෝද සහිත තිරයකි.

---

๓๐๑. ปานียภาชนนฺติ ปิวนฺตานํ ปานียทานภาชนํ. อุฬุงฺโก จ ถาลกญฺจ ปานียสงฺขสฺส อนุโลมานิ.

301. පැන් බඳුන යනු බොන අයට පැන් දීම සඳහා වූ බඳුනයි. හැන්ද සහ තැටිය පැන් සක් ගෙඩියට සමාන සුදුසු දෑ ය.

---

๓๐๓. อเปสีติ ทีฆทารุมฺหิ ขาณุเก ปเวเสตฺวา กณฺฏกสาขาหิ วินนฺธิตฺวา กตํ ทฺวารถกนกํ. ปลิโฆติ คามทฺวาเรสุ วิย จกฺกยุตฺตํ ทฺวารถกนกํ.

303. අපේසි යනු දිගු ලීයක කූරු බස්වා කටු අතු බැඳ කරන ලද දොර අහුරන උපකරණයකි. පළිඝය යනු ගම් දොරවල්වල මෙන් රෝද සහිත දොර වසන උපකරණයකි.

---

๓๐๕. อสฺสตรีหิ ยุตฺตา รถา อสฺสตรีรถา. อามุตฺตมณิกุณฺฑลาติ อามุตฺตมณิกุณฺฑลานิ.

305. අස්සතරීන් යෙදූ රථ අස්සතරී රථ නම් වේ. පළඳන ලද මැණික් කුණ්ඩලාභරණ ඇත්තේ ආමුත්තමණිකුණ්ඩල නම් වේ.

---

ปรินิพฺพุโตติ กิเลสปรินิพฺพาเนน ปรินิพฺพุโต. สีติภูโตติ กิเลสาตปาภาเวน สีติภูโต. นิรูปธีติ กิเลสุปธิอภาเวน นิรูปธีติ วุจฺจติ.

පිරිනිවිය යනු කෙලෙස් පිරිනිවීමෙන් පිරිනිවුණු බවයි. සීතීභූත යනු කෙලෙස් ගින්න නැති බැවින් සිහිල් වූ බවයි. නිරූපධි යනු කෙලෙස් උපධීන් නොමැති බැවින් නිරූපධි යයි කියනු ලැබේ.

---

สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวาติ รูปาทีสุ วา วิสเยสุ สพฺพภเวสุ วา ปตฺถนาโย ฉินฺทิตฺวา. หทเย ทรนฺติ จิตฺเต กิเลสทรถํ วิเนตฺวา. เวยฺยายิกนฺติ วยกรณํ วุจฺจติ.

සියලු ඇලීම් සිඳ යනු රූපාදී විෂයයන්හි හෝ සියලු භවයන්හි පවතින පැතුම් සිඳීමයි. හදවතේ තැතිගැනීම යනු සිතෙහි කෙලෙස් දාහය දුරු කොට යනුයි. වෙය්‍යායික යනු වියදම හෝ වැය කිරීමයි.

---

๓๐๗. อาเทยฺยวาโจติ ตสฺส วจนํ พหู ชนา อาทิยิตพฺพํ โสตพฺพํ มญฺญนฺตีติ อตฺโถ. อาราเม อกํสูติ เย สธนา, เต อตฺตโน ธเนน อกํสุ. เย มนฺทธนา เจว อธนา จ, เตสํ ธนํ อทาสิ. อิติ โส สตสหสฺสกหาปเณ สตสหสฺสคฺฆนกญฺจ ภณฺฑํ ทตฺวา ปญฺจจตฺตาลีสโยชนิเก อทฺธาเน โยชเน โยชเน วิหารปติฏฺฐานํ กตฺวา สาวตฺถึ อคมาสิ.

307. "ආදෙය්‍යවාචෝ" යනු බොහෝ ජනයා ඔහුගේ වචනය පිළිගත යුතුය, එයට සවන් දිය යුතුයයි සලකති යන්නයි. "ආරාමේ අකංසූ" යනු ධනය ඇති අය තමන්ගේ ධනයෙන් ආරාම ඉදි කළහ. අල්ප ධනය ඇති සහ ධනය නැති අයට ඔහු ධනය ලබා දුන්නේය. මෙසේ ඒ අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමා කහවනු ලක්ෂයක් සහ ලක්ෂයක් වටිනා බඩුබාහිරාදිය දී, යොදුන් හතළිස් පහක් දිගු මාර්ගයෙහි යොදුනෙන් යොදුනට විහාරස්ථාන ඉදි කරවා සැවැත් නුවරට පැමිණියේය.

---

โกฏิสนฺถรํ [Pg.63] สนฺถราเปสีติ กหาปณโกฏิยา กหาปณโกฏึ ปฏิปาเทตฺวา สนฺถริ. เย ตตฺถ รุกฺขา วา โปกฺขรณิโย วา เตสํ ปริกฺเขปปฺปมาณํ คเหตฺวา อญฺญสฺมึ ฐาเน สนฺถริตฺวา อทาสิ. เอวมสฺส อฏฺฐารสโกฏิกํ นิธานํ ปริกฺขยํ อคมาสิ.

"කෝටිසන්ථරං සන්ථරාපේසී" යනු කහාපණ කෝටියක අග්‍රයට (ප්‍රමාණයට) තවත් කහාපණ කෝටියක් බැගින් වන සේ එකිනෙක ස්පර්ශ වන පරිදි අතුරා (බිම) වැසීය. එහි යම් ගසක් හෝ පොකුණක් වූයේ ද, ඒවායේ වට ප්‍රමාණය සැලකිල්ලට ගෙන එම ප්‍රමාණයට සරිලන පරිදි වෙනත් ස්ථානයක (කහාපණ) අතුරා පූජා කළේය. මෙසේ මෙම අනාථපිණ්ඩික ගෘහපතියාගේ තැන්පත් කර තිබූ කෝටි දහඅටක ධනය ක්ෂය වීමට පැමිණියේය.

---

กุมารสฺส เอตทโหสีติ คหปติโน เอวํ พหุธนํ จชนฺตสฺสาปิ มุขสฺส วิปฺปสนฺนาการํ ทิสฺวา เอตํ อโหสิ. โกฏฺฐกํ มาเปสีติ สตฺตภูมิกํ ทฺวารโกฏฺฐกปาสาทํ มาเปสิ.

"කුමාරස්ස ඒතදහෝසි" යනු මෙසේ බොහෝ ධනය පරිත්‍යාග කරද්දීත් ගෘහපතියාගේ මුහුණේ ඇති වූ අතිශයින් පැහැපත් ස්වභාවය දැක (ජේත කුමරුට) මෙබඳු අදහසක් ඇති විය. "කොට්ඨකං මාපේසි" යනු සත් මහල් ප්‍රාසාදයක් බඳු වූ දොරටු මණ්ඩපයක් කරවූයේය යන්නයි.

---

อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เชตวเน วิหาเร การาเปสิ…เป… มณฺฑเป การาเปสีติ อปราหิปิ อฏฺฐารสหิ โกฏีหิ เอเต วิหาราทโย การาเปสิ อฏฺฐกรีสปฺปมาณาย ภูมิยา. วิปสฺสิสฺส หิ ภควโต ปุนพฺพสุมิตฺโต คหปติ โยชนปฺปมาณํ ภูมึ สุวณฺณิฏฺฐกาสนฺถเรน กิณิตฺวา วิหารํ การาเปสิ. สิขิสฺส ปน สิริวฑฺโฒ คหปติ ติคาวุตปฺปมาณํ สุวณฺณยฏฺฐิสนฺถเรน, เวสฺสภุสฺส โสตฺถิโช คหปติ อฑฺฒโยชนปฺปมาณํ สุวณฺณผาลสนฺถเรน, กกุสนฺธสฺส ปน อจฺจุโต คหปติ คาวุตปฺปมาณํ สุวณฺณหตฺถิปทสนฺถเรน, โกณาคมนสฺส อุคฺโค คหปติ อฑฺฒคาวุตปฺปมาณํ สุวณฺณิฏฺฐกาสนฺถเรน, กสฺสปสฺส สุมงฺคโล คหปติ วีสติอุสภปฺปมาณํ สุวณฺณกจฺฉปสนฺถเรน, อมฺหากํ ภควโต สุทตฺโต คหปติ อฏฺฐกรีสปฺปมาณํ ภูมึ กหาปณสนฺถเรน กิณิตฺวา วิหารํ การาเปสีติ; เอวํ อนุปุพฺเพน ปริหายนฺติ สมฺปตฺติโยติ อลเมว สพฺพสมฺปตฺตีสุ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุนฺติ.

ඉන්පසු අනාථපිණ්ඩික ගෘහපතියා ජේතවන විහාරය කරවීය ...පෙ... මණ්ඩප කරවීය යනු තවත් කෝටි දහඅටක් වැය කරමින් කරීස අටක ප්‍රමාණයේ භූමියක මෙම විහාර ආදිය කරවූයේය. විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ පුනබ්බසුමිත්ත නම් ගෘහපතියා රන් ගඩොල් අතුරා යොදුනක් පමණ භූමිය මිලට ගෙන විහාරයක් කරවීය. සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සිරිවඩ්ඪ ගෘහපතියා රන් යෂ්ටි (ලැටි) අතුරා ගාවුත තුනක් පමණ භූමිය ද, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සොත්ථිජ ගෘහපතියා රන් නගුල් තල අතුරා අඩ යොදුනක් පමණ භූමිය ද, කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ අච්චුත ගෘහපතියා රන් ඇත් පියවර රූ අතුරා ගාවුතයක් පමණ භූමිය ද, කෝණාගමන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ උග්ග ගෘහපතියා රන් ගඩොල් අතුරා අඩ ගාවුතයක් පමණ භූමිය ද, කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සුමංගල ගෘහපතියා රන් ඉබ්බන්ගේ රූ අතුරා උසභ විස්සක් පමණ භූමිය ද මිලට ගෙන විහාර කරවූහ. අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සුදත්ත (අනාථපිණ්ඩික) ගෘහපතියා කහාපණ අතුරා කරීස අටක් පමණ භූමිය මිලට ගෙන විහාරයක් කරවීය. මෙසේ පිළිවෙළින් සම්පත් පිරිහී යයි. එබැවින් සියලු සම්පත් කෙරෙහි නොඇලීමම සුදුසුය, (සසරින්) මිදීමම සුදුසුය. මෙය අවවාදයකි.

---

๓๐๘. ขณฺฑนฺติ ภินฺโนกาโส. ผุลฺลนฺติ ผลิโตกาโส. ปฏิสงฺขริสฺสตีติ ปากติกํ กริสฺสติ. ลทฺธนวกมฺเมน ปน ภิกฺขุนา วาสิผรสุนิขาทนาทีนิ คเหตฺวา สยํ น กาตพฺพํ, กตากตํ ชานิตพฺพํ.

308. "ඛණ්ඩං" යනු කැඩුණු හෝ පළුදු වූ ස්ථානයයි. "ඵුල්ලං" යනු පැළුණු ස්ථානයයි. "පටිසංඛරිස්සති" යනු ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් කරන්නේය යන්නයි. අලුතින් පිළිසකර කිරීමේ කටයුතු (නවකම්ම) භාරගත් භික්ෂුව විසින් වෑ, පොරෝ, නියන් ආදිය ගෙන තමාම (කම්කරුවකු මෙන්) එය නොකළ යුතුය, කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේ පිළිබඳව විමසිලිමත් විය යුතුය.

---

๓๑๐. ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต คนฺตฺวาติ เถโร กิร คิลาเน ปฏิชคฺคนฺโต ชิณฺเณ วุฑฺเฒ สงฺคณฺหนฺโต สพฺพปจฺฉโต อาคจฺฉติ. อิทมสฺส จาริตฺตํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต คนฺตฺวา’’ติ. อคฺคาสนนฺติ เถราสนํ. อคฺโคทกนฺติ ทกฺขิโณทกํ. อคฺคปิณฺฑนฺติ สงฺฆตฺเถรปิณฺฑํ. อนฺตรา สตฺถีนํ กริตฺวาติ จตุนฺนํ ปาทานํ อนฺตเร กริตฺวา.

310. "පිට්ඨිතෝ පිට්ඨිතෝ ගන්ත්වා" යනු සැරියුත් මහ තෙරුන් වහන්සේ ගිලන් භික්ෂූන්ට උපස්ථාන කරමින් සහ වයෝවෘද්ධ භික්ෂූන්ට සංග්‍රහ කරමින් සැමටම පසුපසින් වඩිනා සේක. මෙය උන්වහන්සේගේ චාරිත්‍රයකි. එබැවින් සංගීතිකාරකවරු "පිට්ඨිතෝ පිට්ඨිතෝ ගන්ත්වා" යයි පැවසූහ. "අග්ගාසනං" යනු මහා තෙරණුවන්ගේ ආසනයයි. "අග්ගෝදකං" යනු දක්ෂිණෝදකයයි. "අග්ගපිණ්ඪං" යනු සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට හිමි වන අග්‍ර දානයයි. "අන්තරා සත්ථීනං කරිත්වා" යනු (ඇඳ පුටු ආදියේ) පාද හතර අතරේ තබා ගෙන යන්නයි.

---

๓๑๕. ปติฏฺฐาเปสีติ [Pg.64] อฏฺฐารสโกฏิปริจฺจาคํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ. เอวํ สพฺพาปิ จตุปณฺณาสโกฏิโย ปริจฺจชิ.

315. "පතිට්ඨාපේසි" යනු කෝටි දහඅටක් පරිත්‍යාග කර (විහාරය) පිහිටුවීය යන්නයි. මෙසේ සම්පූර්ණයෙන්ම කෝටි පනස් හතරක් (පනස් හතර කෝටියක්) පරිත්‍යාග කළේය.

---

วิหารานุชานนกถา นิฏฺฐิตา.

විහාර අනුදැන වදාළ කථාව නිම විය.

---

อาสนปฺปฏิพาหนาทิกถา

ආසන වැළැක්වීම ආදී කථාව.

---

๓๑๖. วิปฺปกตโภชโนติ อนฺตรฆเร วา วิหาเร วา อรญฺเญ วา ยตฺถ กตฺถจิ ภุญฺชมาโน ภิกฺขุ อนิฏฺฐิเต โภชเน น วุฏฺฐาเปตพฺโพ. อนฺตรฆเร ปจฺฉา อาคเตน ภิกฺขํ คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. สเจ มนุสฺสา วา ภิกฺขู วา ‘‘ปวิสถา’’ติ วทนฺติ, ‘‘มยิ ปวิสนฺเต ภิกฺขู อุฏฺฐหิสฺสนฺตี’’ติ วตฺตพฺพํ. ‘‘เอถ, ภนฺเต, อาสนํ อตฺถี’’ติ วุตฺเตน ปน ปวิสิตพฺพํ. สเจ โกจิ กิญฺจิ น วทติ, อาสนสาลํ คนฺตฺวา อติสมีปํ อคนฺตฺวา สภาคฏฺฐาเน ฐาตพฺพํ. โอกาเส กเต ‘‘ปวิสถา’’ติ วุตฺเตน ปน ปวิสิตพฺพํ. สเจ ปน ยํ อาสนํ ตสฺส ปาปุณาติ, ตตฺถ อภุญฺชนฺโต ภิกฺขุ นิสินฺโน โหติ, ตํ อุฏฺฐาเปตุํ วฏฺฏติ. ยาคุขชฺชกาทีสุ ปน ยํกิญฺจิ ปิวิตฺวา วา ขาทิตฺวา วา ยาว อญฺโญ อาคจฺฉติ, ตาว นิสินฺนํ ริตฺตหตฺถมฺปิ วุฏฺฐาเปตุํ น วฏฺฏติ. วิปฺปกตโภชโนเยว หิ โส โหติ.

316. "විප්පකතභෝජනෝ" යනු ගමක හෝ විහාරයක හෝ වනයක හෝ කොතැනක හෝ වුවත් වළඳමින් සිටින භික්ෂුවකගේ වැළඳීමේ කටයුතු අවසන් වීමට පෙර (එම ආසනයෙන්) නැගිට්ටවිය නොයුතුය. ගමක දී නම් පසුව පැමිණි භික්ෂුව පිණ්ඩපාතය ගෙන වැඩිය යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් හෝ භික්ෂූන් "ඇතුළට වඩින්න" යැයි පවසන්නේ නම්, "මා ඇතුළු වුවහොත් (වැඩිමහල්) භික්ෂූන් ආසනවලින් නැගිටිනු ඇත" යැයි පැවසිය යුතුය. "ස්වාමීනි, වඩින්න, (හිස්) ආසන තිබේ" යැයි පැවසූ විට පමණක් ඇතුළු විය යුතුය. ඉදින් කිසිවෙක් කිසිවක් නොපවසන්නේ නම්, දන්හලට ගොස් (අනෙක් භික්ෂූන්ට) ඉතා සමීප නොවී සුදුසු ස්ථානයක රැඳී සිටිය යුතුය. අවස්ථාව සලසා දුන් විට, "වඩින්න" යැයි කී විට ඇතුළු විය යුතුය. තවද, යම් ආසනයක් තමාට (තනතුරට අනුව) හිමි වන්නේ ද, එහි වළඳන්නේ නැතිව භික්ෂුවක වාඩි වී සිටින්නේ නම් ඔහු නැගිට්ටවීම සුදුසුය. එසේම කැඳ හෝ කැවිලි ආදියෙන් යමක් පානය කර හෝ අනුභව කර, වෙනත් භික්ෂුවක් එනතෙක් හිස් අතින් වුව ද තමාට හිමි ආසනයේ වාඩි වී සිටින භික්ෂුව නැගිට්ටවීම නුසුදුසුය. මන්දයත් ඔහු තවමත් වළඳා අවසන් නොකළ අයෙකු ලෙස සැලකෙන බැවිනි.

---

สเจ วุฏฺฐาเปตีติ สเจ อาปตฺตึ อติกฺกมิตฺวาปิ วุฏฺฐาเปติเยว. ปวาริโต จ โหตีติ ยํ โส วุฏฺฐาเปติ, อยญฺจ ภิกฺขุ ปวาริโต จ โหติ, เตน วตฺตพฺโพ – ‘‘คจฺฉ อุทกํ อาหราหี’’ติ. วุฑฺฒตรญฺหิ ภิกฺขุํ อาณาเปตุํ อิทเมว เอกํ ฐานนฺติ. สเจ โส อุทกมฺปิ น อาหรติ, ตโต ยญฺจ นวกตเรน กตฺตพฺพํ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘สาธุกํ สิตฺถานี’’ติอาทิมาห.

ඉදින් (විනය ඉක්මවා) නැගිට්ටවන්නේ නම් (ඇවතක් වේ). යම් භික්ෂුවක් පවාරණය වී සිටින්නේ නම් (තවදුරටත් වැළඳීම ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ නම්), ඔහුට "ගොස් පැන් ගෙන එන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. වැඩිමහල් භික්ෂුවකට අණ කිරීමට තිබෙන එකම අවස්ථාව මෙය බව දත යුතුය. ඉදින් ඒ වැඩිමහල් භික්ෂුව පැන් නොගෙනයන්නේ නම්, නවක භික්ෂුව විසින් කළ යුතු දේ පෙන්වා දෙමින් "සාධුකං සිත්ථානි" (බත් පත පිරිසිදුව තබා ගැනීම) ආදිය පැවසීය.

---

คิลานสฺส ปติรูปํ เสยฺยนฺติ เอตฺถ โย กาสภคนฺทราติสาราทีหิ คิลาโน โหติ, เขฬมลฺลกวจฺจกปาลาทีนิ ฐเปตพฺพานิ โหนฺติ. กุฏฺฐิ วา โหติ, เสนาสนํ ทูเสติ; เอวรูปสฺส เหฏฺฐาปาสาทปณฺณสาลาทีสุ อญฺญตรํ เอกมนฺตํ เสนาสนํ ทาตพฺพํ. ยสฺมึ วสนฺเต เสนาสนํ น ทุสฺสติ, ตสฺส วรเสยฺยาปิ ทาตพฺพาว. โยปิ สิเนหปานวิเรจนนตฺถุกมฺมาทีสุ ยํกิญฺจิ เภสชฺชํ กโรติ, สพฺโพ โส คิลาโนเยว, ตสฺสาปิ สลฺลกฺเขตฺวา ปติรูปํ เสนาสนํ ทาตพฺพํ. เลสกปฺเปนาติ อปฺปเกน สีสาพาธาทิมตฺเตน. ภิกฺขู คเณตฺวาติ ‘‘เอตฺตกา นาม ภิกฺขู’’ติ วิหาเร ภิกฺขูนํ ปริจฺเฉทํ ญตฺวา.

"ගිලානස්ස පතිරූපං සෙය්‍යං" යන මෙහි, යම් භික්ෂුවක් කැස්ස, භගන්දරා, අතීසාරය ආදී රෝගවලින් පීඩා විඳින්නේ නම්, (ඔහුට) කෙළබඳුන්, වැසිකිලි භාජන ආදිය තැබිය යුතුය. ඉදින් කුෂ්ඨ රෝගියෙකු වී සේනාසනය අපිරිසිදු වීමට ඉඩ තිබේ නම්, එවැනි ගිලන් භික්ෂුවට ප්‍රාසාදයේ පහළ මාලයේ හෝ පන්සලක එක් පසෙක සුදුසු සේනාසනයක් දිය යුතුය. යම් ගිලන් භික්ෂුවක් වාසය කිරීමෙන් සේනාසනය අපිරිසිදු නොවේ නම්, ඔහුට ශ්‍රේෂ්ඨ සේනාසනයක් වුව ද දිය යුතුය. තෙල් පානය කිරීම, විරේක කිරීම, නස්‍ය කිරීම ආදී යම් බෙහෙතක් කරන ඕනෑම භික්ෂුවක් ගිලනෙකු ලෙස සැලකේ. ඔහුට ද සුදුසු සේනාසනයක් සලකා බලා දිය යුතුය. "ලෙසකප්පේන" යනු හිසරදය වැනි සුළු අසනීපයකින් වුව ද (ගිලනෙකු ලෙස සැලකිය හැකි බවයි). "භික්ඛූ ගණෙත්වා" යනු විහාරයේ සිටින භික්ෂූන් මෙපමණ සංඛ්‍යාවක් යයි ප්‍රමාණය දැනගෙන කටයුතු කිරීමයි.

---

อาสนปฺปฏิพาหนาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ආසන පටිබාහනාදි කථා නිම විය.

---

เสนาสนคฺคาหกถา

සේනාසන ග්‍රාහක කථාව (සෙනසුන් භාරගැනීම පිළිබඳ කථාව).

---

๓๑๘. เสยฺยาติ [Pg.65] มญฺจฏฺฐานานิ วุจฺจนฺติ. เสยฺยคฺเคนาติ เสยฺยาปริจฺเฉเทน, วสฺสูปนายิกทิวเส กาลํ โฆเสตฺวา เอกมญฺจฏฺฐานํ เอกสฺส ภิกฺขุโน คาเหตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. เสยฺยคฺเคน คาเหนฺตาติ เสยฺยาปริจฺเฉเทน คาหิยมานา. เสยฺยา อุสฺสารยึสูติ มญฺจฏฺฐานานิ อติเรกานิ อเหสุํ. วิหารคฺคาทีสุปิ เอเสว นโย. อนุภาคนฺติ ปุน อปรมฺปิ ภาคํ ทาตุํ. อติมนฺเทสุ หิ ภิกฺขูสุ เอเกกสฺส ภิกฺขุโน ทฺเว ตีณิ ปริเวณานิ ทาตพฺพานิ. น อกามา ทาตพฺโพติ อนิจฺฉาย น ทาตพฺโพ. ตตฺถ วสฺสูปนายิกทิวเส คหิเต อนุภาเค ปจฺฉา อาคตานํ น อตฺตโน อรุจิยา โส อนุภาโค ทาตพฺโพ. สเจ ปน เยน คหิโต, โส จ อตฺตโน รุจิยา ตํ อนุภาคํ วา ปฐมภาคํ วา เทติ, วฏฺฏติ.

318. ‘සෙයියා’ (සයනය) යනු ඇඳන් තබන ස්ථානයන්ට (මඤ්චට්ඨාන) නමකි. ‘සෙය්‍යග්ගේන’ යනු සයනයන්ගේ ප්‍රමාණය අනුවය. වස් එළඹෙන දින (වස්සූපනායික දිනය) කාලය ප්‍රකාශ කොට, එක් ඇඳක් තබන ස්ථානයක් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ලබා දීමට අනුදැන වදාරමි යන්න එහි අදහසයි. ‘සෙය්‍යග්ගේන ගාහෙන්තා’ යනු සයනයන්ගේ ප්‍රමාණය අනුව ලබා දෙන්නාහු යන්නයි. ‘සෙයියා උස්සාරයිංසු’ යනු ඇඳන් තබන ස්ථාන අතිරික්ත වූහ යන්නයි. විහාර ලබා දීම ආදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ‘අනුභාගං’ යනු නැවත වෙනත් කොටසක් ද ලබා දීමයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඉතා අල්ප වූ කල්හි, එක් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට පරිවේණ (පරිවාර ගොඩනැගිලි) දෙකක් හෝ තුනක් දිය යුතුය. ‘න අකාමා දාතබ්බො’ යනු අකමැත්තෙන් (කැමැත්තක් නොමැතිව) ලබා නොදිය යුතුය යන්නයි. එහිදී වස් එළඹෙන දිනයේ ලබා ගත් අනුභාගය, පසුව පැමිණෙන භික්ෂූන් වහන්සේලාට තම අකමැත්තෙන් ලබා දිය යුතු නැත. ඉදින් යම් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් එය ලබා ගත්තේ ද, උන්වහන්සේ ස්වකීය කැමැත්තෙන් එම අනුභාගය හෝ පළමු කොටස ලබා දෙන්නේ නම් එය සුදුසු වේ.

---

นิสฺสีเม ฐิตสฺสาติ อุปจารสีมโต พหิ ฐิตสฺส. อนฺโต อุปจารสีมาย ปน ทูเร ฐิตสฺสาปิ ลพฺภติเยว. เสนาสนํ คเหตฺวาติ วสฺสูปนายิกทิวเส คเหตฺวา. สพฺพกาลํ ปฏิพาหนฺตีติ จตุมาสจฺจเยน อุตุกาเลปิ ปฏิพาหนฺติ. ตีสุ เสนาสนคฺคาเหสุ ปุริมโก จ ปจฺฉิมโก จาติ อิเม ทฺเว คาหา ถาวรา.

‘නිස්සීමේ ඨිතස්ස’ යනු උපචාර සීමාවෙන් බැහැරව සිටින භික්ෂුව උදෙසාය. උපචාර සීමාව ඇතුළත වුව ද දුරින් සිටින භික්ෂුවකට වුව ද (සෙනසුනක්) ලැබිය හැකිය. ‘සේනාසනං ගහෙත්වා’ යනු වස් එළඹෙන දිනයේ ලබාගෙන යන්නයි. ‘සබ්බකාලං පටිබාහන්ති’ යනු (වස් කාලය නිම වී) සතර මසක් ඇවෑමෙන් එළඹෙන සෘතු කාලයන්හි දී ද අන්‍යයන් වැළැක්වීමයි. සෙනසුන් ලබා ගැනීමේ ක්‍රම තුන අතුරින් ‘පුරිමක’ (පළමු වස් කාලය සඳහා ගැනීම) සහ ‘පච්ඡිමක’ (පසු වස් කාලය සඳහා ගැනීම) යන සෙනසුන් ගැනීම් දෙක ස්ථාවර වේ.

---

อนฺตรามุตฺตเก อยํ วินิจฺฉโย – เอกสฺมึ วิหาเร มหาลาภเสนาสนํ โหติ. เสนาสนสามิกา วสฺสูปคตํ ภิกฺขุํ สพฺพปจฺจเยหิ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหิตฺวา ปวาเรตฺวา คมนกาเล พหุํ สมณปริกฺขารํ เทนฺติ. มหาเถรา ทูรโตปิ อาคนฺตฺวา วสฺสูปนายิกทิวเส ตํ คเหตฺวา ผาสุํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺสา ลาภํ คณฺหิตฺวา ปกฺกมนฺติ. อาวาสิกา ‘‘มยํ เอตฺถุปฺปนฺนํ ลาภํ น ลภาม, นิจฺจํ อาคนฺตุกมหาเถราว ลภนฺติ, เตเยว นํ อาคนฺตฺวา ปฏิชคฺคิสฺสนฺตี’’ติ ปลุชฺชนฺตมฺปิ น โอโลเกนฺติ. ภควา ตสฺส ปฏิชคฺคนตฺถํ ‘‘อปรชฺชุคตาย ปวารณาย อายตึ วสฺสาวาสตฺถาย อนฺตรามุตฺตโก คาเหตพฺโพ’’ติ อาห.

‘අන්තරාමුත්තක’ (අතරමැදි කාලයේ සෙනසුන් ලබා ගැනීම) සම්බන්ධ විනිශ්චය මෙසේය: එක්තරා විහාරයක මහත් ලාභ ලැබෙන සෙනසුනක් ඇත. එහි දායකයෝ වස් විසූ භික්ෂූන් වහන්සේට සියලු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කොට, වස් නිම වී වඩිනා කල බොහෝ ශ්‍රමණ පිරිකර පූජා කරති. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දුර බැහැර සිට වුව ද වැඩම කොට, වස් එළඹෙන දිනයේ එම සෙනසුන ලබාගෙන සුවසේ වාසය කොට, වස් නිම වූ පසු ලාභ ලබාගෙන වඩිති. එවිට එහි නිත්‍ය වාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘අපට මෙහි ලැබෙන ලාභයක් නැත, නිතරම ආගන්තුක මහා තෙරවරුම එය ලබති, ඔවුන්ම පැමිණ මෙය රැකබලා ගනිත්වා’ යි සිතා, එම සෙනසුන දිරාපත් වන කල්හි වුව ද ඒ දෙස නොබලති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම සෙනසුන ආරක්ෂා කරනු පිණිස, ‘පවාරණයෙන් පසු දින, මතු වස් විසීම සඳහා අන්තරාමුත්තක සෙනසුන ලබා ගත යුතුය’ යි වදාළ සේක.

---

ตํ คาเหนฺเตน สงฺฆตฺเถโร วตฺตพฺโพ – ‘‘ภนฺเต อนฺตรามุตฺตกเสนาสนํ คณฺหถา’’ติ. สเจ คณฺหาติ, ทาตพฺพํ; โน เจ เอเตเนว อุปาเยน อนุเถรํ อาทึ กตฺวา โย คณฺหาติ, ตสฺส อนฺตมโส สามเณรสฺสาปิ ทาตพฺพํ. เตน ตํ เสนาสนํ อฏฺฐมาเส ปฏิชคฺคิตพฺพํ. ฉทนภิตฺติภูมีสุ [Pg.66] ยํ กิญฺจิ ขณฺฑํ วา ผุลฺลํ วา โหติ, ตํ สพฺพํ ปฏิสงฺขริตพฺพํ. อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีหิ ทิวสํ เขเปตฺวา รตฺตึ ตตฺถ วสิตุมฺปิ วฏฺฏติ. รตฺตึ ปริเวเณ วสิตฺวา ตตฺถ ทิวสํ เขเปตุมฺปิ วฏฺฏติ. รตฺตินฺทิวํ ตตฺเถว วสิตุมฺปิ วฏฺฏติ. อุตุกาเล อาคตานํ วุฑฺฒานํ น ปฏิพาหิตพฺพํ. วสฺสูปนายิกทิวเส ปน สมฺปตฺเต สเจ สงฺฆตฺเถโร ‘‘มยฺหํ อิทํ เสนาสนํ เทถา’’ติ วทติ, น ลภติ. ‘‘ภนฺเต, อิทํ อนฺตรามุตฺตกํ คเหตฺวา อฏฺฐมาเส เอเกน ภิกฺขุนา ปฏิชคฺคิต’’นฺติ วตฺวา น ทาตพฺพํ. อฏฺฐมาเส ปฏิชคฺคกภิกฺขุสฺเสว คหิตํ โหติ.

එම සෙනසුන ලබා දෙන්නා විසින් සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ස්වාමීනි, අන්තරාමුත්තක සෙනසුන පිළිගන්න.’ ඉදින් උන්වහන්සේ පිළිගන්නේ නම් දිය යුතුය. ඉදින් පිළි නොගන්නේ නම්, එම ක්‍රමයෙන්ම අනුථෙරයන් වහන්සේ ආදී වශයෙන් යමෙකු පිළිගන්නේ ද, අවසානයේ සාමණේර නමකට වුව ද එය දිය යුතුය. එම සෙනසුන ලබා ගත් තැනැත්තා විසින් අට මසක් පුරා එය රැකබලා ගත යුතුය. වහලය, බිත්ති, බිම යන මෙහි යම් තැනක බිඳීමක් හෝ පිපිරීමක් වේ නම් ඒ සියල්ල ප්‍රතිසංස්කරණය කළ යුතුය. උදේස් (පාළි ඉගෙනීම) සහ පරිපුච්ඡා (අර්ථ විමසීම) ආදියෙන් දහවල් කාලය ගත කොට රාත්‍රියේ එහි වාසය කිරීම ද සුදුසුය. රාත්‍රියේ පරිවේණයක වාසය කොට දහවල් කාලය එහි ගත කිරීම ද සුදුසුය. දිවා රාත්‍රී දෙකෙහිම එහි වාසය කිරීම ද සුදුසුය. සෘතු කාලයේ පැමිණෙන ජ්‍යෙෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැළැක්විය යුතු නැත. එහෙත් වස් එළඹෙන දිනය පැමිණි කල්හි, ඉදින් සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ‘මට මෙම සෙනසුන දෙන්න’ යි පවසන්නේ නම්, උන්වහන්සේට එය නොලැබේ. ‘ස්වාමීනි, මෙම අන්තරාමුත්තක සෙනසුන ලබාගෙන අට මසක් එක් භික්ෂුවක් විසින් රැකබලා ගන්නා ලදී’ යි පවසා එය ලබා නොදිය යුතුය. අට මසක් රැකබලා ගත් භික්ෂුවටම එය හිමි වේ.

---

ยสฺมึ ปน เสนาสเน เอกสํวจฺฉเร ทฺวิกฺขตฺตุํ ปจฺจเย เทนฺติ ฉมาสจฺจเยน ฉมาสจฺจเยน, ตํ อนฺตรามุตฺตกํ น คาเหตพฺพํ. ยสฺมึ วา ติกฺขตฺตุํ เทนฺติ จตุมาสจฺจเยน จตุมาสจฺจเยน, ยสฺมึ วา จตุกฺขตฺตุํ เทนฺติ เตมาสจฺจเยน เตมาสจฺจเยน, ตํ อนฺตรามุตฺตกํ น คาเหตพฺพํ. ปจฺจเยเนว หิ ตํ ปฏิชคฺคนํ ลภิสฺสติ. ยสฺมึ ปน เอกสํวจฺฉเร สกิเทว พหุปจฺจเย เทนฺติ, เอตํ อนฺตรามุตฺตกํ คาเหตพฺพนฺติ. อยํ ตาว อนฺโตวสฺเส วสฺสูปนายิกทิวเสน ปาฬิยํ อาคตเสนาสนคฺคาหกถา.

යම් සෙනසුනක වසරකට දෙවරක්, එනම් මාස හයෙන් හයට ප්‍රත්‍යයන් පූජා කරන්නේ නම්, එම සෙනසුන අන්තරාමුත්තක වශයෙන් ලබා නොගත යුතුය. යම් සෙනසුනක වසරකට තෙවරක් (මස හතරෙන් හතරට) හෝ සිවුවරක් (මස තුනෙන් තුනට) ප්‍රත්‍ය පූජා කෙරේ නම්, එය ද අන්තරාමුත්තක වශයෙන් නොගත යුතුය. මන්ද යත්, එම ප්‍රත්‍යයන් නිසාම එහි නඩත්තුව සිදු වන බැවිනි. යම් සෙනසුනක වසරකට එක් වරක් පමණක් බොහෝ ප්‍රත්‍යයන් පූජා කෙරේ නම්, එය අන්තරාමුත්තක වශයෙන් ලබා ගත යුතුය. මේ වනාහි වස් කාලය ඇතුළත වස් එළඹෙන දිනය සම්බන්ධයෙන් පාළියෙහි එන සෙනසුන් ලබා ගැනීමේ විනිශ්චයයි.

---

อยํ ปน เสนาสนคฺคาโห นาม ทุวิโธ โหติ – อุตุกาเล จ วสฺสาวาเส จ. ตตฺถ อุตุกาเล ตาว เกจิ อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปุเรภตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, เกจิ ปจฺฉาภตฺตํ ปฐมยามํ วา มชฺฌิมยามํ วา ปจฺฉิมยามํ วา เย ยทา อาคจฺฉนฺติ, เตสํ ตทาว ภิกฺขู อุฏฺฐาเปตฺวา เสนาสนํ ทาตพฺพํ. อกาโล นาม นตฺถิ. เสนาสนปญฺญาปเกน ปน ปณฺฑิเตน ภวิตพฺพํ, เอกํ วา ทฺเว วา มญฺจฏฺฐานานิ ฐเปตพฺพานิ. สเจ วิกาเล เอโก วา ทฺเว วา เถรา อาคจฺฉนฺติ, เต วตฺตพฺพา – ‘‘ภนฺเต, อาทิโต ปฏฺฐาย วุฏฺฐาปิยมาเน สพฺเพปิ ภิกฺขู อุพฺภณฺฑิกา ภวิสฺสนฺติ, ตุมฺเห อมฺหากํ วสนฏฺฐาเนเยว วสถา’’ติ.

මෙම සෙනසුන් ලබා ගැනීම ‘සෘතු කාලය’ සහ ‘වස් කාලය’ යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී සෘතු කාලයේ දී සමහර ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා දහවලට පෙර වඩිති; සමහරු දහවලට පසු හෝ පළමු යාමයේ හෝ මධ්‍යම යාමයේ හෝ පශ්චිම යාමයේ හෝ වඩිති. උන්වහන්සේලා යම් කලක වඩිත් ද, එවිටම එහි සිටින භික්ෂූන් නැගිටුවා සෙනසුන් දිය යුතුය. එහි ‘අකාලය’ (නොකල්) කියා දෙයක් නැත. සෙනසුන් පනවන්නා (සෙනාසනපඤ්ඤාපක) නුවණැති අයෙකු විය යුතුය. ඔහු විසින් ඇඳන් පැනවූ ස්ථාන එකක් හෝ දෙකක් (ආගන්තුකයන් සඳහා) ඉතිරි කර තැබිය යුතුය. ඉදින් අකාලයේ එක් ස්ථවිර නමක හෝ දෙනමක වැඩම කරන්නේ නම්, උන්වහන්සේලාට මෙසේ පැවසිය යුතුය: ‘ස්වාමීනි, මුල සිට භික්ෂූන් නැගිටුවීමට ගියහොත් සියලු භික්ෂූන්ගේ බඩුබාහිරාදිය අවුල් වනු ඇත, එබැවින් ඔබ වහන්සේලා අපගේ වාසස්ථානයෙහිම වැඩ වසනු මැනව.’

---

พหูสุ ปน อาคเตสุ วุฏฺฐาเปตฺวา ปฏิปาฏิยา ทาตพฺพํ. สเจ เอเกกํ ปริเวณํ ปโหติ, เอเกกํ ปริเวณํ ทาตพฺพํ. ตตฺถ อคฺคิสาลทีฆสาลมณฺฑลมาลาทโย สพฺเพปิ ตสฺเสว ปาปุณนฺติ. เอวํ อปฺปโหนฺเต ปาสาทคฺเคน ทาตพฺพํ. ปาสาเทสุ อปฺปโหนฺเตสุ โอวรกคฺเคน ทาตพฺพํ. โอวรเกสุ [Pg.67] อปฺปโหนฺเตสุ เสยฺยคฺเคน ทาตพฺพํ. เสยฺยคฺเคสุ อปฺปโหนฺเตสุ มญฺจฏฺฐาเนน ทาตพฺพํ. มญฺจฏฺฐาเน อปฺปโหนฺเต เอกปีฐกฏฺฐานวเสน ทาตพฺพํ. ภิกฺขุโน ปน ฐิโตกาสมตฺตํ น คาเหตพฺพํ. เอตญฺหิ เสนาสนํ นาม น โหติ. ปีฐกฏฺฐาเน ปน อปฺปโหนฺเต เอกํ มญฺจฏฺฐานํ วา ปีฐกฏฺฐานํ วา วาเรน วาเรน คเหตฺวา ‘‘ภนฺเต, วิสฺสมถา’’ติ ติณฺณํ ชนานํ ทาตพฺพํ, น หิ สกฺกา สีตสมเย สพฺพรตฺตึ อชฺโฌกาเส วสิตุํ. มหาเถเรน ปฐมยามํ วิสฺสมิตฺวา นิกฺขมิตฺวา ทุติยตฺเถรสฺส วตฺตพฺพํ – ‘‘อาวุโส, อิธ ปวิสาหี’’ติ. สเจ มหาเถโร นิทฺทาครุโก โหติ, กาลํ น ชานาติ, อุกฺกาสิตฺวา ทฺวารํ อาโกเฏตฺวา ‘‘ภนฺเต, กาโล ชาโต, สีตํ อนุทหตี’’ติ วตฺตพฺพํ. เตน นิกฺขมิตฺวา โอกาโส ทาตพฺโพ, อทาตุํ น ลภติ. ทุติยตฺเถเรนปิ มชฺฌิมยามํ วิสฺสมิตฺวา ปุริมนเยเนว อิตรสฺส ทาตพฺพํ. นิทฺทาครุโก วุตฺตนเยเนว วุฏฺฐาเปตพฺโพ. เอวํ เอกรตฺตึ เอกมญฺจฏฺฐานํ ติณฺณํ ทาตพฺพํ. ชมฺพุทีเป ปน เอกจฺเจ ภิกฺขู ‘‘เสนาสนํ นาม มญฺจฏฺฐานํ วา ปีฐฏฺฐานํ วา กิญฺจิเทว กสฺสจิ สปฺปายํ โหติ, กสฺสจิ อสปฺปาย’’นฺติ อาคนฺตุกา โหนฺตุ วา มา วา, เทวสิกํ เสนาสนํ คาเหนฺติ. อยํ อุตุกาเล เสนาสนคฺคาโห นาม.

තවද, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා පැමිණි කල්හි, (කලින් පැමිණ සිටින) බාල භික්ෂූන් නැගිටුවා පිළිවෙළින් (සෙනසුන්) දිය යුතුය. එක් එක් නමකට එක් එක් පරිවේණයක් (පරිශ්‍රයක්) බැගින් ප්‍රමාණවත් වන්නේ නම්, එක් එක් නමට පරිවේණයක් බැගින් දිය යුතුය. එහිදී ගිනිහල් ගෙය, දිගු ශාලාව, මණ්ඩල මාලය ආදී සියලු ගොඩනැගිලි ද ඒ භික්ෂූන් වහන්සේටම හිමි වෙයි. එසේ ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි, ප්‍රාසාද (මහල් ගොඩනැගිලි) අනුව දිය යුතුය. ප්‍රාසාද ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි කාමර අනුව දිය යුතුය. කාමර ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි ඇඳන් (සයන) අනුව දිය යුතුය. ඇඳන් ප්‍රමාණවත් නොවන කල්හි ඇඳක් තැබිය හැකි ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව දිය යුතුය. ඇඳක් තැබීමට තරම් ඉඩක් නැති කල්හි පුටුවක් තැබිය හැකි ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව දිය යුතුය. නමුත් භික්ෂුවකට හිටගෙන සිටීමට තරම් වූ ඉඩක් පමණක් නොදිය යුතුය. මන්ද, එය 'සෙනසුනක්' ලෙස හඳුන්වනු නොලැබේ. පුටුවක් තැබීමට තරම්වත් ඉඩක් නොමැති කල්හි, එක් ඇඳක ඉඩක් හෝ පුටුවක ඉඩක් හෝ වාරයෙන් වාරය ගනිමින්, "ස්වාමීනි, විවේක ගන්න" යැයි පවසා තිදෙනෙකුට දිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, සීතල කාලයෙහි මුළු රාත්‍රියම එළිමහනේ සිටිය නොහැකි බැවිනි. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ප්‍රථම යාමයෙහි විවේක ගෙන, ඉන් නික්ම දෙවන ස්ථවිරයන් වහන්සේට, "ඇවැත්නි, මෙහි ඇතුළු වන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නිදිබර කෙනෙකු වී කාලය නොදන්නේ නම්, (අනෙක් තෙරුන්) උගුර පාදා දොරට තට්ටු කර "ස්වාමීනි, (නික්මීමට) කාලය පැමිණ ඇත, සීතල පීඩා කරයි" යැයි කිව යුතුය. එවිට උන්වහන්සේ ඉන් නික්ම අවකාශය දිය යුතුය; අවකාශය නොදී සිටීමට අවසර නැත. දෙවන ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද මධ්‍යම යාමයෙහි විවේක ගෙන, පෙර කී ක්‍රමයටම අනෙක් තෙරුන්ට (අවකාශය) දිය යුතුය. නිදිබර කෙනෙකු වේ නම් පෙර කී ක්‍රමයටම අවදි කළ යුතුය. මෙසේ එක් රාත්‍රියකදී එක් ඇඳක ඉඩ ප්‍රමාණය තිදෙනෙකු සඳහා දිය හැකිය. දඹදිව ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා "ඇඳක ඉඩක් හෝ පුටුවක ඉඩක් හෝ වූ සෙනසුනක් යමෙකුට සප්පාය විය හැකිය, තවකෙකුට අසප්පාය විය හැකිය" යැයි සලකා, ආගන්තුක වුවද නොවුවද, දිනපතා සෙනසුන් ලබා දෙති. මෙය උතු කාලයෙහි (සාමාන්‍ය කාලයෙහි) සෙනසුන් ගැනීම නම් වේ.

---

วสฺสาวาเส ปน อตฺถิ อาคนฺตุกวตฺตํ, อตฺถิ อาวาสิกวตฺตํ, อาคนฺตุเกน ตาว สกฏฺฐานํ มุญฺจิตฺวา อญฺญตฺถ คนฺตฺวา วสิตุกาเมน วสฺสูปนายิกทิวสเมว ตตฺถ น คนฺตพฺพํ. วสนฏฺฐานํ วา หิ ตตฺร สมฺพาธํ ภเวยฺย, ภิกฺขาจาโร วา น สมฺปชฺเชยฺย, เตน น ผาสุํ วิหเรยฺย. ตสฺมา ‘‘อิทานิ มาสมตฺเตน วสฺสูปนายิกา ภวิสฺสตี’’ติ ตํ วิหารํ ปวิสิตพฺพํ. ตตฺถ มาสมตฺตํ วสนฺโต สเจ อุทฺเทสตฺถิโก อุทฺเทสสมฺปตฺตึ สลฺลกฺเขตฺวา, สเจ กมฺมฏฺฐานิโก กมฺมฏฺฐานสปฺปายตํ สลฺลกฺเขตฺวา, สเจ ปจฺจยตฺถิโก ปจฺจยลาภํ สลฺลกฺเขตฺวา อนฺโตวสฺเส สุขํ วสิสฺสติ.

වස් කාලයෙහි සෙනසුන් ගැනීමේදී ආගන්තුක වත හා ආවාසික වත කියා කොටස් දෙකක් ඇත. පළමුව, තම ස්ථානය අතහැර වෙනත් ස්ථානයක වාසය කිරීමට කැමති ආගන්තුක භික්ෂුවක් විසින් වස් එළඹෙන දිනයේදීම එහි නොයා යුතුය. මක්නිසාද යත්, එහි වාසස්ථානය පටු විය හැකිය, නැතහොත් පිණ්ඩපාතය සපයා ගැනීම අපහසු විය හැකිය, එවිට උන්වහන්සේට පහසුවෙන් වාසය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත. එබැවින් "දැන් තව මසකින් පමණ වස් එළඹීම සිදුවේ" යැයි සිතා (කලින්ම) එම විහාරයට පැමිණිය යුතුය. එහි මසක් පමණ වෙසෙමින්, ඉදින් ධර්මය ඉගෙනීමට කැමති නම් ඉගෙනීමේ පහසුව ද, ඉදින් කමටහන් වඩන්නෙකු නම් කමටහන් වලට ඇති සප්පාය බව ද, ඉදින් ප්‍රත්‍ය සොයන්නෙකු නම් ප්‍රත්‍ය ලැබීමේ පහසුව ද සලකා බලා, (ඒ සියල්ල හිතකර නම්) වස් කාලය පුරා සුවසේ වාසය කළ හැකිය.

---

สกฏฺฐานโต จ ตตฺถ คจฺฉนฺเตน น โคจรคาโม ฆฏฺเฏตพฺโพ, น ตตฺถ มนุสฺสา วตฺตพฺพา – ‘‘ตุมฺเห นิสฺสาย สลากภตฺตาทีนิ วา ยาคุขชฺชกาทีนิ วา วสฺสาวาสิกํ วา นตฺถิ, อยํ เจติยสฺส ปริกฺขาโร, อยํ อุโปสถาคารสฺส, อิทํ ตาฬญฺเจว สูจิ จ สมฺปฏิจฺฉถ ตุมฺหากํ วิหาร’’นฺติ. เสนาสนํ ปน ชคฺคิตฺวา ทารุภณฺฑมตฺติกาภณฺฑานิ ปฏิสาเมตฺวา คมิยวตฺตํ ปูเรตฺวา คนฺตพฺพํ. เอวํ คจฺฉนฺเตนาปิ ทหเรหิ ปตฺตจีวรภณฺฑิกาโย อุกฺขิปาเปตฺวา [Pg.68] เตลนาฬิกตฺตรทณฺฑาทีนิ คาหาเปตฺวา ฉตฺตํ ปคฺคยฺห อตฺตานํ ทสฺเสนฺเตน คามทฺวาเรเนว น คนฺตพฺพํ, ปฏิจฺฉนฺเนน อฏวิมคฺเคน คนฺตพฺพํ. อฏวิมคฺเค อสติ คุมฺพาทีนิ มทฺทนฺเตน น คนฺตพฺพํ, คมิยวตฺตํ ปน ปูเรตฺวา วิตกฺกํ ฉินฺทิตฺวา สุทฺธจิตฺเตน คมนวตฺเตเนว คนฺตพฺพํ. สเจ ปน คามทฺวาเรน มคฺโค โหติ, คจฺฉนฺตญฺจ นํ สปริวารํ ทิสฺวา มนุสฺสา ‘‘อมฺหากํ เถโร วิยา’’ติ อุปธาวิตฺวา ‘‘กุหึ, ภนฺเต, สพฺพปริกฺขาเร คเหตฺวา คจฺฉถา’’ติ วทนฺติ, เตสุ เจ เอโก เอวํ วทติ – ‘‘วสฺสูปนายิกกาโล นามายํ, ยตฺถ อนฺโตวสฺเส นิพทฺธภิกฺขาจาโร ภณฺฑปฏิจฺฉาทนญฺจ ลพฺภติ, ตตฺถ ภิกฺขู คจฺฉนฺตี’’ติ. ตสฺส เจ สุตฺวา เต มนุสฺสา ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมิมฺปิ คาเม ชโน ภุญฺชติ เจว นิวาเสติ จ, มา อญฺญตฺถ คจฺฉถา’’ติ วตฺวา มิตฺตามจฺเจ ปกฺโกสาเปตฺวา สพฺเพ สมฺมนฺตยิตฺวา วิหาเร นิพทฺธวตฺตญฺจ สลากภตฺตาทีนิ จ วสฺสาวาสิกญฺจ ปฏฺฐเปตฺวา ‘‘อิเธว ภนฺเต วสถา’’ติ ยาจนฺติ, สพฺพํ สาทิตุํ วฏฺฏติ. สพฺพญฺเหตํ กปฺปิยญฺเจว อนวชฺชญฺจ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘‘กุหึ คจฺฉถา’ติ วุตฺเต ‘อสุกฏฺฐาน’นฺติ วตฺวา, ‘กสฺมา ตตฺถ คจฺฉถา’ติ วุตฺเต ‘การณํ อาจิกฺขิตพฺพ’’’นฺติ วุตฺตํ. อุภยมฺปิ ปเนตฺถ สุทฺธจิตฺตตฺตาว อนวชฺชํ. อิทํ อาคนฺตุกวตฺตํ นาม.

තම ස්ථානයෙන් නික්ම එහි යන භික්ෂුව විසින් ගොදුරු ගමට පීඩාවක් නොකළ යුතුය. එහි සිටින මිනිසුන්ට මෙසේ නොපැවසිය යුතුය: "ඔබ නිසා අපට සලාක බත් ආදිය හෝ කැඳ කැවිලි ආදිය හෝ වස්සාවාසික සිවුරු හෝ ලැබෙන්නේ නැත. මේ ස්තූපයට අයත් පිරිකරය, මේ උපෝසථාගාරයට අයත් පිරිකරය, මෙන්න ඔබගේ විහාරයේ යතුර හා අගුල, මේවා භාරගන්න." නමුත් සෙනසුන පිරිසිදු කර, ලී බඩු හා මැටි බඩු පිළිවෙළකට තැන්පත් කර, ගමනක් යන භික්ෂුවකගේ වත්පිළිවෙත් (ගමික වත) සම්පූර්ණ කර නික්ම යා යුතුය. එසේ යන කල ද, බාල භික්ෂූන් ලවා පාත්‍ර සිවුරු මළු, තෙල් බඳුන්, සැරයටි ආදිය ඔසවාගෙන, කුඩයක් ද ඉහළාගෙන තමන්ගේ තත්ත්වය ප්‍රදර්ශනය කරමින් ගම් දොරින් නොයා යුතුය. සැඟවුණු වනාන්තර මාර්ගයකින් යා යුතුය. වනාන්තර මාර්ගයක් නැති කල්හි, ලැහැබ් ආදිය පාගමින් නොයා යුතුය. ගමික වත සම්පූර්ණ කර, ලෞකික සිතිවිලි දුරු කර, පිරිසිදු සිතින් හා ගමන් වත්පිළිවෙත් වලට අනුකූලවම යා යුතුය. ඉදින් මාර්ගය වැටී ඇත්තේ ගම් දොරින් නම්, පිරිවර සහිතව වඩින උන්වහන්සේ දැක මිනිසුන් "අපේ තෙරුන් වහන්සේ වගෙයි" කියා ළඟට දුවවිත්, "ස්වාමීනි, සියලු පිරිකර අරගෙන කොහේද වඩින්නේ?" යැයි අසන්නේ නම්, ඔවුන් අතර සිටින එක් අයෙකු, "මේ වස් එළඹෙන කාලයයි. වස් කාලය තුළ ස්ථිර පිණ්ඩපාතය හා ඇඳුම් පැළඳුම් (සිවුරු) ලැබෙන ස්ථාන කරා භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩිති" යැයි පවසන්නේ නම්, එය ඇසූ එම මිනිසුන්, "ස්වාමීනි, මේ ගමේ මිනිස්සුත් කනවා බොනවා, අඳිනවා පළඳිනවා; වෙන කොහේවත් වඩින්න එපා" යැයි පවසා, තම නෑ හිතමිතුරන් කැඳවා, සියල්ලන්ම සාකච්ඡා කර විහාරයෙහි නිත්‍ය දානය, සලාක බත් සහ වස්සාවාසික සිවුරු ආදිය පිළියෙළ කර, "ස්වාමීනි, මෙහිම වැඩ වෙසෙන්න" යැයි ආරාධනා කරන්නේ නම්, ඒ සියල්ල පිළිගැනීම සුදුසුය. ඒ සියල්ල කැපය, නිවැරදිය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි සඳහන් වන්නේ, "කොහේද වඩින්නේ?" යැයි ඇසූ විට "අසවල් තැනට" යැයි ද, "ඇයි එහි වඩින්නේ?" යැයි ඇසූ විට ඊට හේතුව ද පැවසිය යුතු බවයි. පිරිසිදු සිතින් කරන බැවින් මේ ක්‍රම දෙකම නිවැරදිය. මෙය ආගන්තුක වත නම් වේ.

---

อิทํ ปน อาวาสิกวตฺตํ – ปฏิกจฺเจว หิ อาวาสิเกหิ วิหาโร ชคฺคิตพฺโพ. ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณปริภณฺฑานิ กาตพฺพานิ. รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานวจฺจกุฏิปสฺสาวฏฺฐานานิ ปธานฆรวิหารมคฺโคติ อิมานิ สพฺพานิ ปฏิชคฺคิตพฺพานิ, เจติเย สุธากมฺมํ มุทฺทเวทิกาย เตลมกฺขนํ มญฺจปีฐปฏิชคฺคนนฺติ อิทมฺปิ สพฺพํ กาตพฺพํ – ‘‘วสฺสํ วสิตุกามา อาคนฺตฺวา อุทฺเทสปริปุจฺฉากมฺมฏฺฐานานุโยคาทีนิ กโรนฺตา สุขํ วสิสฺสนฺตี’’ติ. กตปริกมฺเมหิ อาสาฬฺหีชุณฺหปญฺจมิโต ปฏฺฐาย วสฺสาวาสิกํ ปุจฺฉิตพฺพํ. กตฺถ ปุจฺฉิตพฺพํ? ยโต ปกติยา ลพฺภติ. เยหิ ปน น ทินฺนปุพฺพํ, เต ปุจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ. กสฺมา ปุจฺฉิตพฺพํ? กทาจิ หิ มนุสฺสา เทนฺติ, กทาจิ ทุพฺภิกฺขาทีหิ อุปทฺทุตา น เทนฺติ. ตตฺถ เย น ทสฺสนฺติ, เต อปุจฺฉิตฺวา วสฺสาวาสิเก คาหิเต คาหิตภิกฺขูนํ ลาภนฺตราโย โหติ, ตสฺมา ปุจฺฉิตฺวาว คาเหตพฺพํ, ปุจฺฉนฺเตน ‘‘ตุมฺหากํ วสฺสาวาสิกคฺคาหกกาโล อุปกฏฺโฐ’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ วทนฺติ ‘‘ภนฺเต, อิมํ สํวจฺฉรํ ฉาตกาทีหิ อุปทฺทุตมฺห, น สกฺโกม ทาตุ’’นฺติ วา ‘‘ยํ มยํ ปุพฺเพ เทม, ตโต อูนตรํ ทสฺสามา’’ติ วา ‘‘อิทานิ กปฺปาโส สุลโภ, ยํ ปุพฺเพ เทม, ตโต พหุตรํ ทสฺสามา’’ติ [Pg.69] วา วทนฺติ, ตํ สลฺลกฺเขตฺวา ตทนุรูเปน นเยน เตสํ เตสํ เสนาสเน ภิกฺขูนํ วสฺสาวาสิกํ คาเหตพฺพํ.

මෙය ආවාසික වතයි. ආවාසික භික්ෂූන් විසින් කල් ඇතිවම විහාරය පිරිසිදු කළ යුතුය. කැඩුණු බිඳුණු තැන් පිළිසකර කිරීම හා මැටි පිරියම් කිරීම් ආදිය කළ යුතුය. රාත්‍රී වාසස්ථාන, දහවල් වාසස්ථාන, වැසිකිළි, මුත්‍ර කරන ස්ථාන, ප්‍රධාන භාවනා ශාලා හා විහාරයට යන මාර්ග යන මේ සියල්ල පිරිසිදු කළ යුතුය. චෛත්‍යයෙහි හුණු පිරියම් කිරීම, මුදුන් වැටෙහි තෙල් ආලේප කිරීම, ඇඳ පුටු පිරිසිදු කිරීම යන මේ සියල්ල ද කළ යුතුය. එසේ කළ යුත්තේ "වස් වැසීමට කැමති භික්ෂූන් පැමිණ ධර්මය ඉගෙනීම, අර්ථ විමසීම, කමටහන් වැඩීම ආදියෙහි නිරත වෙමින් සැපසේ වාසය කරනු ඇත" යන අදහසිනි. වස් පින්කම් සඳහා සූදානම් වූ භික්ෂූන් විසින් ඇසළ මස පුර පක්ෂයේ පස්වන දින සිට වස්සාවාසික සිවුර පිළිබඳව විමසිය යුතුය. එය කොතැනකදී විමසිය යුතුද? සාමාන්‍යයෙන් එය ලැබෙන තැනින් (දායකයන්ගෙන්) විමසිය යුතුය. පෙර දානයක් නොදුන් අයගෙන් විමසීම සුදුසු නැත. කුමක් නිසා විමසිය යුතුද? ඇතැම් විට මිනිසුන් දන් දෙති, ඇතැම් විට දුර්භික්ෂ ආදියෙන් පීඩිතව නොදෙති. එහිදී නොදෙන අයට නොවිමසා වස්සාවාසික සිවුරු ඇති සේනාසන පිළිගැන්වුවහොත්, එම භික්ෂූන්ගේ ලාභයට අන්තරාය වෙයි. එබැවින් විමසාම සේනාසන පැවරිය යුතුය. විමසන භික්ෂුව විසින් "ඔබගේ වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන කාලය ළඟා වී ඇතැයි" කිව යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් "ස්වාමීනි, මේ වසරේ සාගින්න ආදියෙන් අපි පීඩා විඳින්නෙමු, දීමට අපහසුය" කියා හෝ "පෙර දුන් දෙයට වඩා අඩු දෙයක් දෙන්නෙමු" කියා හෝ "දැන් කපු සුලභය, පෙර දුන් ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙන් දෙන්නෙමු" කියා හෝ පවසන්නේ නම්, එය සලකා බලා ඒ ඒ සේනාසනවල වසන භික්ෂූන්ට වස්සාවාසික සිවුරු ලැබෙන පරිදි ඒවා පැවරිය යුතුය.

---

สเจ มนุสฺสา วทนฺติ – ‘‘ยสฺส อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ ปาปุณาติ, โส เตมาสํ ปานียํ อุปฏฺฐาเปตุ, วิหารมคฺคํ ชคฺคตุ, เจติยงฺคณโพธิยงฺคณานิ ชคฺคตุ, โพธิรุกฺเข อุทกํ อาสิญฺจตู’’ติ, ยสฺส ตํ ปาปุณาติ, ตสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ. โย ปน คาโม ปฏิกฺกมฺม โยชนทฺวิโยชนนฺตเร โหติ, ตตฺร เจ กุลานิ อุปนิกฺเขปํ ฐเปตฺวา วิหาเร วสฺสาวาสิกํ เทนฺติเยว, ตานิ กุลานิ อปุจฺฉิตฺวาปิ เตสํ เสนาสเน วตฺตํ กตฺวา วสนฺตสฺส วสฺสาวาสิกํ คาเหตพฺพํ. สเจ ปน เตสํ เสนาสเน ปํสุกูลิโก วสติ, อาคตญฺจ ตํ ทิสฺวา ‘‘ตุมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ เทมา’’ติ วทนฺติ, เตน สงฺฆสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ ตานิ กุลานิ สงฺฆสฺส ทาตุํ น อิจฺฉนฺติ, ‘‘ตุมฺหากํเยว เทมา’’ติ วทนฺติ, สภาโค ภิกฺขุ ‘‘วตฺตํ กตฺวา คณฺหาหี’’ติ วตฺตพฺโพ. ปํสุกูลิกสฺส ปเนตํ น วฏฺฏติ, อิติ สทฺธาเทยฺเย ทายกมนุสฺสา ปุจฺฉิตพฺพา.

ඉදින් මිනිසුන් "අපගේ වස්සාවාසික සිවුර යම් භික්ෂුවකට ලැබේ ද, ඒ භික්ෂුව තුන් මසක් පැන් පිළියෙළ කරත්වා, විහාර මාර්ගය පිරිසිදු කරත්වා, චෛත්‍ය මළුව හා බෝධි මළුව පිරිසිදු කරත්වා, බෝධි වෘක්ෂයට පැන් වත් කරත්වා" යි පවසන්නේ නම්, එය යමෙකුට ලැබේ ද ඔහුට ඒ බව දැන්විය යුතුය. විහාරයෙන් බැහැරව යොදුනක් හෝ දෙයොදුනක් දුරින් පිහිටි ගමක වුවද, දායකයන් යම් වස්තුවක් වෙන් කර තබා විහාරයෙහි වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගෙන් නොවිමසා වුවද ඒ සේනාසනයෙහි වත්පිළිවෙත් පුරමින් වසන භික්ෂුව වෙනුවෙන් වස්සාවාසිකය පිළිගත හැකිය. ඉදින් ඔවුන්ගේ සේනාසනයෙහි පාංශුකූලික භික්ෂුවක් වසන්නේ නම් සහ ඔහු දැක "ඔබවහන්සේට වස්සාවාසික සිවුරු දෙන්නෙමු" යි පවසන්නේ නම්, ඒ භික්ෂුව විසින් සංඝයාට ඒ බව දැන්විය යුතුය. ඉදින් එම පවුල් සංඝයාට දීමට අකමැතිව "ඔබවහන්සේටම දෙන්නෙමු" යි පවසන්නේ නම්, සභාග භික්ෂුවක් සමඟ වත් පිළිවෙත් කර එය පිළිගන්නැයි ඒ භික්ෂුවට කිව යුතුය. පාංශුකූලික භික්ෂුවකට මෙය තනිව නුසුදුසුය. මෙසේ ශ්‍රද්ධාදෙය්‍ය ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධයෙන් දායකයන්ගෙන් විමසිය යුතුය.

---

ตตฺรุปฺปาเท ปน กปฺปิยการกา ปุจฺฉิตพฺพา. กถํ ปุจฺฉิตพฺพา? ‘‘กึ, อาวุโส, สงฺฆสฺส ภณฺฑปฏิจฺฉาทนํ ภวิสฺสตี’’ติ. สเจ วทนฺติ – ‘‘ภวิสฺสติ, ภนฺเต, เอเกกสฺส นวหตฺถํ สาฏกํ ทสฺสาม, วสฺสาวาสิกํ คาเหถา’’ติ, คาเหตพฺพํ. สเจปิ วทนฺติ – ‘‘สาฏกํ นตฺถิ; วตฺถุ ปน อตฺถิ, คาเหถ, ภนฺเต’’ติ, วตฺถุมฺหิ สนฺเตปิ คาเหตุํ วฏฺฏติเยว. กปฺปิยการกานญฺหิ หตฺเถ ‘‘กปฺปิยภณฺฑํ ปริภุญฺชถา’’ติ ทินฺนวตฺถุโต ยํ ยํ กปฺปํ, ตํ ตํ สพฺพํ ปริภุญฺชิตุํ อนุญฺญาตํ.

එම විහාරයෙහි උපදින ලාභ පිළිබඳව කප්පියකාරකයන්ගෙන් විමසිය යුතුය. එය විමසිය යුත්තේ කෙසේද? "ආයුෂ්මතුනි, සංඝයාට වස්සාවාසික පිරිකර පිණිස යමක් ලැබේද?" යනුවෙනි. ඉදින් ඔවුන් "ස්වාමීනි, ලැබෙයි, එක් නමකට රියන් නවයක රෙදි කඩක් බැගින් දෙන්නෙමු, සේනාසන පිළිගන්නැයි" පවසන්නේ නම්, එය පිළිගත යුතුය. ඉදින් ඔවුන් "සිවුරු රෙදි නැත, නමුත් වස්තුව (මුදල් හෝ සම්පත්) ඇත, ස්වාමීනි සේනාසන පිළිගන්නැයි" පවසන්නේ නම්, වස්තුව ඇති කල්හි ද එය පිළිගැනීම සුදුසුමය. මන්ද යත් කප්පියකාරකයන් අත "කප්පිය භාණ්ඩ පරිභෝජනය කරනු මැනව" යි පවසා දෙන ලද වස්තුවෙන් යම් යම් දෙයක් කැප ද, ඒ සියල්ල පරිභෝජනය කිරීමට අනුදැන තිබේ.

---

ยํ ปเนตฺถ ปิณฺฑปาตตฺถาย คิลานปจฺจยตฺถาย วา อุทฺทิสฺส ทินฺนํ, ตํ จีวเร อุปนาเมนฺเตหิ สงฺฆสุฏฺฐุตาย อปโลเกตฺวา อุปนาเมตพฺพํ. เสนาสนตฺถาย อุทฺทิสฺส ทินฺนํ ครุภณฺฑํ โหติ, จีวรวเสเนว จตุปจฺจยวเสน วา ทินฺนํ จีวเร อุปนาเมนฺตานํ อปโลกนกมฺมกิจฺจํ นตฺถิ, อปโลกนกมฺมํ กโรนฺเตหิ จ ปุคฺคลวเสเนว กาตพฺพํ, สงฺฆวเสน น กาตพฺพํ. ชาตรูปรชตวเสนาปิ อามกธญฺญวเสน วา อปโลกนกมฺมํ น วฏฺฏติ. กปฺปิยภณฺฑวเสน จีวรตณฺฑุลาทิวเสเนว จ วฏฺฏติ. ตํ ปน เอวํ กตฺตพฺพํ – ‘‘อิทานิ สุภิกฺขํ สุลภปิณฺฑํ, ภิกฺขู จีวเรน กิลมนฺติ, เอตฺตกํ นาม ตณฺฑุลภาคํ ภิกฺขูนํ จีวรํ กาตุํ รุจฺจตี’’ติ. ‘‘คิลานปจฺจโย สุลโภ [Pg.70] คิลาโน วา นตฺถิ, เอตฺตกํ นาม ตณฺฑุลภาคํ ภิกฺขูนํ จีวรํ กาตุํ รุจฺจตี’’ติ.

මෙහි යම් වස්තුවක් පිණ්ඩපාතය හෝ ගිලානප්‍රත්‍යය සඳහාම වෙන් කොට දී ඇත්නම්, එය සිවුරු සඳහා යොමු කිරීමේදී සංඝයාගේ කැමැත්ත විමසා (අපලෝකනය කර) යොමු කළ යුතුය. සේනාසන සඳහා වෙන් කොට දුන් දෙය ගරුභාණ්ඩ වෙයි. සිවුරු වශයෙන් හෝ සිවුපසය වශයෙන් දුන් දෙය සිවුරු සඳහා යොමු කිරීමේදී අපලෝකනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත. අපලෝකන කර්මය කිරීමේදී පුද්ගල වශයෙන්ම කළ යුතු අතර සංඝ වශයෙන් නොකළ යුතුය. රන් රිදී වශයෙන් හෝ අමු ධාන්‍ය වශයෙන් ද අපලෝකන කර්මය නොකළ යුතුය. කප්පිය භාණ්ඩ වශයෙන් ද සිවුරු, සහල් ආදිය වශයෙන් ද එය කිරීම සුදුසුය. එය කළ යුත්තේ මෙසේය: "දැන් සුභික්ෂය, පිණ්ඩපාතය සුලභය, භික්ෂූන් වහන්සේලා සිවුරු නොමැතිව අපහසුතාවයට පත්ව සිටිති, එබැවින් මෙපමණ සහල් ප්‍රමාණයක් භික්ෂූන්ට සිවුරු කර දීමට කැමතිද?" යනුවෙනි. එසේම "ගිලානප්‍රත්‍යය සුලභය හෝ ගිලන් අය නැත, එබැවින් මෙපමණ සහල් ප්‍රමාණයක් භික්ෂූන්ට සිවුරු කර දීමට කැමතිද?" යනුවෙන් ද කළ යුතුය.

---

เอวํ จีวรปจฺจยํ สลฺลกฺเขตฺวา เสนาสนสฺส กาเล โฆสิเต สนฺนิปติเต สงฺเฆ เสนาสนคฺคาหโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. สมฺมนฺนนฺเตน จ ทฺเว สมฺมนฺนิตพฺพาติ วุตฺตํ. เอวญฺหิ นวโก วุฑฺฒตรสฺส, วุฑฺโฒ จ นวกสฺส คาเหสฺสติ. มหนฺเต ปน มหาวิหารสทิเส วิหาเร ตโย จตฺตาโร ชนา สมฺมนฺนิตพฺพา. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อฏฺฐปิ โสฬสปิ ชเน สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ. เตสํ สมฺมุติ กมฺมวาจายปิ อปโลกเนนปิ วฏฺฏติเยว.

මෙසේ සිවුරු ප්‍රත්‍යය පිළිබඳව සලකා බලා, සේනාසන බෙදා දෙන කාලය ප්‍රකාශ කොට සංඝයා රැස් වූ කල්හි සේනාසන පවරන්නෙකු (සේනාසනග්ගාහක) සම්මත කරගත යුතුය. සම්මත කිරීමේදී භික්ෂූන් දෙදෙනෙකු සම්මත කළ යුතු යැයි පවසා ඇත. මන්දයත්, එවිට නවක භික්ෂුව වැඩිමහල් භික්ෂුවට ද, වැඩිමහල් භික්ෂුව නවක භික්ෂුවට ද සේනාසන පැවරිය හැකි බැවිනි. මහා විහාරය වැනි විශාල විහාරවලදී භික්ෂූන් තිදෙනෙකු හෝ සිවුදෙනෙකු සම්මත කළ යුතුය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි අට දෙනෙකු හෝ දහසය දෙනෙකු වුවද සම්මත කිරීම සුදුසු යැයි දක්වා ඇත. ඔවුන් සම්මත කිරීම කම්මවාචාවෙන් හෝ අපලෝකනයෙන් හෝ කිරීම සුදුසුය.

---

เตหิ สมฺมเตหิ ภิกฺขูหิ เสนาสนํ สลฺลกฺเขตพฺพํ, เจติยฆรํ โพธิฆรํ อาสนฆรํ สมฺมุญฺชนิอฏฺโฏ ทารุอฏฺโฏ วจฺจกุฏิ อิฏฺฐกสาลา วฑฺฒกิสาลา ทฺวารโกฏฺฐโก ปานียมาโฬ มคฺโค โปกฺขรณีติ เอตานิ หิ อเสนาสนานิ, วิหาโร อฑฺฒโยโค ปาสาโท หมฺมิยํ คุหา มณฺฑโป รุกฺขมูลํ เวฬุคุมฺโพติ อิมานิ เสนาสนานิ, ตานิ คาเหตพฺพานิ. คาเหนฺเตน จ ‘‘ปฐมํ ภิกฺขู คเณตุํ, ภิกฺขู คเณตฺวา เสยฺยา คเณตุ’’นฺติ เอตฺถ วุตฺตนเยน คาเหตพฺพานิ. สเจ สงฺฆิโก จ สทฺธาเทยฺโย จาติ ทฺเว จีวรปจฺจยา โหนฺติ, เตสุ ยํ ภิกฺขู ปฐมํ คณฺหิตุํ อิจฺฉนฺติ, ตํ คาเหตฺวา ตสฺส ฐิติกโต ปฏฺฐาย อิตโร คาเหตพฺโพ.

සම්මත කරන ලද ඒ භික්ෂූන් විසින් සේනාසන හඳුනාගත යුතුය. චෛත්‍ය ගෘහය, බෝධි ගෘහය, ආසන ගෘහය, ඉදල් තබන ස්ථානය, දර තබන ස්ථානය, වැසිකිළිය, ගඩොල් ශාලාව, වඩු ශාලාව, ද්වාර මණ්ඩපය, පැන් මණ්ඩපය, මාර්ගය, පොකුණ යන මේවා සේනාසන නොවේ. විහාරය, අර්ධයෝගය, ප්‍රාසාදය, හම්මියය, ගුහාව, මණ්ඩපය, රුක්මුල, උණ පඳුර යන මේවා සේනාසන වේ; ඒවා පැවරිය යුතුය. පැවරීමේදී "පළමුව භික්ෂූන් ගණන් කර, භික්ෂූන් ගණන් කොට සයනාසන ගණන් කරන්න" යනුවෙන් වදාළ ක්‍රමයට පැවරිය යුතුය. ඉදින් සාංඝික සහ ශ්‍රද්ධාදෙය්‍ය යනුවෙන් සිවුරු ප්‍රත්‍ය දෙවර්ගයක් තිබේ නම්, ඉන් භික්ෂූන් මුලින්ම ගැනීමට කැමති කුමක්ද, එය පවරා එහි අනුපිළිවෙළින් අනෙක ද පැවරිය යුතුය.

---

สเจ ปน ภิกฺขูนํ อปฺปตาย ปริเวณคฺเคน เสนาสเน คาหิยมาเน เอกํ ปริเวณํ มหาลาภํ โหติ, ทส วา ทฺวาทส วา จีวรานิ ลภนฺติ, ตํ วิชเฏตฺวา อญฺเญสุ อลาภเกสุ อาวาเสสุ ปกฺขิปิตฺวา อญฺเญสมฺปิ ภิกฺขูนํ คาเหตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘น เอวํ กาตพฺพํ, มนุสฺสา หิ อตฺตโน อาวาสชคฺคนตฺถาย ปจฺจยํ เทนฺติ, ตสฺมา อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ตตฺถ ปวิสิตพฺพ’’นฺติ. สเจ ปเนตฺถ มหาเถโร ปฏิกฺโกสติ – ‘‘มาวุโส, เอวํ คาเหถ, ภควโต อนุสิฏฺฐึ กโรถ, วุตฺตญฺเหตํ ภควตา – ‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปริเวณคฺเคน คาเหตุ’’’นฺติ ตสฺส ปฏิกฺโกสนาย อฏฺฐตฺวา ‘‘ภนฺเต ภิกฺขู พหู, ปจฺจโย มนฺโท, สงฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ ตํ สญฺญาเปตฺวา คาเหตพฺพเมว.

ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අල්ප බව නිසා පිරිවෙන් මට්ටමින් සේනාසන පවරනු ලබන විට, එක් පිරිවෙනකට විශාල ලාභයක් ලැබේ නම්, එනම් සිවුරු දහයක් හෝ දොළසක් ලැබෙන්නේ නම්, ඒවා බෙදා වෙන් කර ලාභ රහිත අනෙකුත් ආවාසයන්ට ඇතුළත් කොට අනෙකුත් භික්ෂූන් උදෙසා ද ගත යුතු යැයි මහාසුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාරන්නේ, “එසේ නොකළ යුතුය, මන්ද යත් දායකයෝ තමන්ගේම ආවාසය නඩත්තු කරනු පිණිස පිරිකර පූජා කරති. එබැවින් අනෙකුත් භික්ෂූන් ද එම ආවාසයෙහිම ඇතුළත් විය යුතුය” යනුවෙනි. ඉදින් එහිදී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නමක්, “ඇවැත්නි, මෙසේ නොගන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අනුශාසනය පිළිපදින්න, ‘මහණෙනි, පිරිවෙන් මට්ටමින් සේනාසන පවරා ගැනීමට මම අනුදනිමි’ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේකැයි” පවසමින් එය වළක්වන්නේ නම්, උන්වහන්සේගේ වැළැක්වීමෙහි නොපිහිටා, “ස්වාමීනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝය, පිරිකර ස්වල්පය, එබැවින් සංග්‍රහ කිරීම සුදුසුය” කියා උන්වහන්සේට කරුණු වටහා දී (පිරිකර) ගත යුතුමය.

---

คาเหนฺเตน [Pg.71] จ สมฺมเตน ภิกฺขุนา มหาเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวํ วตฺตพฺพํ – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ เสนาสนํ ปาปุณาติ, คณฺหถ ปจฺจยํ ธาเรถา’’ติ. ‘‘อสุกกุลสฺส ปจฺจโย อสุกเสนาสนญฺจ มยฺหํ ปาปุณาติ, อาวุโส’’ติ, ‘‘ปาปุณาติ, ภนฺเต, คณฺหถ น’’นฺติ, ‘‘คณฺหามิ, อาวุโส’’ติ, คหิตํ โหติ. สเจ ปน ‘‘คหิตํ โว, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘คหิตํ เม’’ติ วา ‘‘คณฺหิสฺสถ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘คณฺหิสฺสามี’’ติ วา วทติ, ‘‘อคหิตํ โหตี’’ติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘อตีตานาคตวจนํ วา โหตุ, วตฺตมานวจนํ วา, สตุปฺปาทมตฺตอาลยกรณมตฺตเมว เจตฺถ ปมาณํ, ตสฺมา คหิตเมว โหตี’’ติ.

සේනාසන පවරන සම්මත භික්ෂුව විසින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් මෙසේ කිව යුතුය: “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේට සේනාසනයක් හිමි වෙයි, එය පිළිගෙන පිරිකර දරාගත මැනව.” එවිට, “ඇවැත්නි, අසවල් පවුලේ පිරිකර සහ අසවල් සේනාසනය මට හිමි වන්නේද?” යැයි විමසූ කල, “ස්වාමීනි, හිමි වෙයි, එය පිළිගන්නැයි” කී විට, “ඇවැත්නි, පිළිගනිමි” යි වදාළහොත් එය පිළිගත්තා වෙයි. ඉදින්, “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ විසින් පිළිගන්නා ලද්දේද?” යි ඇසූ කල “මා විසින් පිළිගන්නා ලදී” යනුවෙන් හෝ, “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ පිළිගන්නා සේක්ද?” යි ඇසූ කල “පිළිගන්නෙමි” යනුවෙන් හෝ පවසන්නේ නම්, එය පිළිගැනීමක් නොවන බව මහාසුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම ස්ථවිරයන් වහන්සේ වදාරන්නේ, “අතීත වාක්‍යයක් හෝ අනාගත වාක්‍යයක් හෝ වර්තමාන වාක්‍යයක් වුවද, මෙහිදී සිහිය පිහිටුවීම සහ ආශාව දැක්වීම පමණක්ම ප්‍රමාණය වේ, එබැවින් එය පිළිගැනීමක්ම වන්නේය” යනුවෙනි.

---

โยปิ ปํสุกูลิโก ภิกฺขุ เสนาสนํ คเหตฺวา ปจฺจยํ วิสฺสชฺเชติ, อยมฺปิ น อญฺญสฺมึ อาวาเส ปกฺขิปิตพฺโพ. ตสฺมึเยว ปริเวเณ อคฺคิสาลาย วา ทีฆสาลาย วา รุกฺขมูเล วา อญฺญสฺส คาเหตุํ วฏฺฏติ. ปํสุกูลิโก ‘‘วสามี’’ติ เสนาสนํ ชคฺคิสฺสติ, อิตโร ‘‘ปจฺจยํ คณฺหามี’’ติ, เอวํ ทฺวีหิ การเณหิ เสนาสนํ สุชคฺคิตตรํ ภวิสฺสติ. มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ – ‘‘ปํสุกูลิเก วาสตฺถาย เสนาสนํ คณฺหนฺเต เสนาสนคฺคาหาปเกน วตฺตพฺพํ – ‘ภนฺเต, อิธ ปจฺจโย อตฺถิ, โส กึ กาตพฺโพ’ติ. เตน ‘เหฏฺฐา อญฺญํ คาหาเปหี’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ ปน กิญฺจิ อวตฺวาว วสติ, วุตฺถวสฺสสฺส จ ปาทมูเล ฐเปตฺวา สาฏกํ เทนฺติ, วฏฺฏติ. อถ วสฺสาวาสิกํ เทมาติ วทนฺติ, ตสฺมึ เสนาสเน วสฺสํวุตฺถภิกฺขูนํ ปาปุณาตี’’ติ. เยสํ ปน เสนาสนํ นตฺถิ; เกวลํ ปจฺจยเมว เทนฺติ, เตสํ ปจฺจยํ อวสฺสาวาสิเก เสนาสเน คาเหตุํ วฏฺฏติ.

පාංශුකූලික භික්ෂුවක් වුවද සේනාසනය පිළිගෙන පිරිකර අත්හරින්නේ නම්, එම පිරිකර ද වෙනත් ආවාසයකට ඇතුළත් නොකළ යුතුය. එම පිරිවෙනෙහිම ගිනිහල් ගෙයෙහි හෝ දිගු ශාලාවෙහි හෝ ගසක් මුල හෝ වසන වෙනත් භික්ෂුවකට එය පැවරීම සුදුසුය. පාංශුකූලික භික්ෂුව “මම වාසය කරමි” යි සේනාසනය පිරිසිදු කරයි, අනෙක් භික්ෂුව “මම පිරිකර ගනිමි” යි සේනාසනය පිරිසිදු කරයි. මෙසේ කරුණු දෙකක් නිසා සේනාසනය වඩාත් හොඳින් නඩත්තු වනු ඇත. මහාපච්චරියෙහි මෙසේ වදාරා ඇත: “පාංශුකූලික භික්ෂුව වාසය සඳහා සේනාසනය පිළිගන්නා විට, සේනාසන පවරන භික්ෂුව විසින් ‘ස්වාමීනි, මෙහි පිරිකර ඇත, ඒවා සම්බන්ධයෙන් කුමක් කළ යුතුද?’ යි ඇසිය යුතුය. එවිට උන්වහන්සේ විසින් ‘පහළ සිටින වෙනත් අයෙකුට පවරන්නැයි’ කිව යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේ කිසිවක් නොකියාම වාසය කරන්නේ නම් සහ වස් විසූ උන්වහන්සේගේ පාමුල තබා වස්ත්‍ර පූජා කරන්නේ නම් එය සුදුසුය. ඉදින් ‘වස් විසූ කාලයට අදාළ පිරිකර පූජා කරමු’ යි පවසන්නේ නම්, එය එම සේනාසනයෙහි වස් විසූ භික්ෂූන්ට හිමි වේ.” යම් පිරිසකට සේනාසන නැතිව, හුදෙක් පිරිකර පමණක් පූජා කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ පිරිකර වස් නොවැසූ සේනාසනයකදී වුවද පිළිගැනීම සුදුසුය.

---

มนุสฺสา ถูปํ กตฺวา วสฺสาวาสิกํ คาหาเปนฺติ, ถูโป นาม อเสนาสนํ, ตสฺส สมีเป รุกฺเข วา มณฺฑเป วา อุปนิพนฺธิตฺวา คาหาเปตพฺพํ. เตน ภิกฺขุนา เจติยํ ปฏิชคฺคิตพฺพํ. โพธิรุกฺขโพธิฆรอาสนฆรสมฺมุญฺชนิอฏฺฏทารุอฏฺฏวจฺจกุฏิทฺวารโกฏฺฐกปานียมาฬกทนฺตกฏฺฐมาฬเกสุปิ เอเสว นโย. โภชนสาลา ปน เสนาสนเมว, ตสฺมา ตํ เอกสฺส วา พหูนํ วา ปริจฺฉินฺทิตฺวา คาเหตุํ วฏฺฏตีติ สพฺพมิทํ วิตฺถาเรน มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ.

මිනිසුන් ස්තූපයක් කරවා වස් පිරිකර පූජා කරති. ස්තූපය යනු සේනාසනයක් නොවේ. එබැවින් එහි සමීපයෙහි ඇති ගසක හෝ මණ්ඩපයක සම්බන්ධ කොට පිරිකර පැවරිය යුතුය. එම භික්ෂුව විසින් චෛත්‍යය පිළිදැගිය (පිරිසිදු කළ) යුතුය. බෝධි වෘක්ෂ, බෝධිඝර, ආසනඝර, කොසු මඩු, දර මඩු, වැසිකිළි, ද්වාර මණ්ඩප, පැන් මඩු, දෑවැටි මඩු ආදියෙහිද මෙම ක්‍රමයම වේ. භෝජන ශාලාව ද සේනාසනයක්ම වේ. එබැවින් එය එක් භික්ෂුවකට හෝ බොහෝ දෙනෙකුට හෝ වෙන් කොට පැවරීම සුදුසුය. මේ සියල්ල මහාපච්චරියෙහි විස්තරාත්මකව වදාරා ඇත.

---

เสนาสนคฺคาหาปเกน ปน ปาฏิปทอรุณโต ปฏฺฐาย ยาว ปุน อรุณํ น ภิชฺชติ ตาว คาเหตพฺพํ, อิทญฺหิ เสนาสนคฺคาหสฺส เขตฺตํ. สเจ [Pg.72] ปาโตว คาหิเต เสนาสเน อญฺโญ วิตกฺกจาริโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา เสนาสนํ ยาจติ, ‘‘คหิตํ, ภนฺเต, เสนาสนํ, วสฺสูปคโต สงฺโฆ, รมณีโย วิหาโร, รุกฺขมูลาทีสุ ยตฺถ อิจฺฉถ ตตฺถ วสถา’’ติ วตฺตพฺโพ. วสฺสูปคเตหิ อนฺโตวสฺเส นิพทฺธวตฺตํ ฐเปตฺวา วสฺสูปคตา ภิกฺขู ‘‘สมฺมุญฺชนิโย พนฺธถา’’ติ วตฺตพฺพา. สุลภา เจ ทณฺฑกา เจว สลากาโย จ โหนฺติ, เอเกเกน ฉ ปญฺจ มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนิโย, ทฺเว ติสฺโส ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนิโย วา พนฺธิตพฺพา. ทุลฺลภา เจ โหนฺติ, ทฺเว ติสฺโส มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนิโย เอกา ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนี พนฺธิตพฺพา. สามเณเรหิ ปญฺจ ปญฺจ อุกฺกา โกฏฺเฏตพฺพา. วสนฏฺฐาเน กสาวปริภณฺฑํ กาตพฺพํ.

සේනාසන පවරන භික්ෂුව විසින් ඇසළ මස අව පෑළවිය දින අරුණෝදයේ පටන් නැවත අරුණ උදාවන තෙක් සේනාසන පැවරිය යුතුය. මන්ද යත් මෙය සේනාසන පැවරීමේ කාලසීමාවයි. උදෑසන සේනාසන පවරා අවසන් වූ පසු, සක්මන් කරන වෙනත් භික්ෂුවක් පැමිණ සේනාසනයක් ඉල්ලන්නේ නම්, “ස්වාමීනි, සේනාසන පවරා අවසන්ය, මහා සංඝරත්නය වස් එළඹ සිටිති, විහාරය රමණීයය, ගස් මුල් ආදී ඔබ වහන්සේ කැමති තැනක වැඩ වසන්නැයි” කිව යුතුය. වස් එළඹි භික්ෂූන් විසින් වස් කාලය තුළ අඛණ්ඩව කළ යුතු වත් පසෙක තබා, “කොසු බඳින්නැයි” වස් එළඹි අනෙකුත් භික්ෂූන්ට කිව යුතුය. ඉදින් දඬු සහ කෙඳි පහසුවෙන් සොයාගත හැක්කේ නම්, එක් භික්ෂුවක් විසින් අත් කොසු පහක් හයක් හෝ මිටි කොසු දෙකක් තුනක් බැඳිය යුතුය. ඒවා සොයා ගැනීම අපහසු නම්, අත් කොසු දෙකක් තුනක් සහ එක් මිටි කොසුවක් බැඳිය යුතුය. සාමණේරයන් වහන්සේලා විසින් පන්දම් පහ බැගින් සකස් කළ යුතුය. වාසය කරන ස්ථානයෙහි පඬු ආලේප කිරීම් ආදිය (පරිභණ්ඩ කර්ම) කළ යුතුය.

---

วตฺตํ กโรนฺเตหิ ปน ‘‘น อุทฺทิสิตพฺพํ, น อุทฺทิสาเปตพฺพํ, น สชฺฌาโย กาตพฺโพ, น ปพฺพาเชตพฺพํ, น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น ธมฺมสวนํ กาตพฺพํ, สพฺเพว หิ เอเต ปปญฺจา. นิปฺปปญฺจา หุตฺวา สมณธมฺมเมว กริสฺสามา’’ติ วา ‘‘สพฺเพ เตรส ธุตงฺคานิ สมาทิยนฺตุ, เสยฺยํ อกปฺเปตฺวา ฐานจงฺกเมหิ วีตินาเมนฺตุ, มูคพฺพตํ คณฺหนฺตุ, สตฺตาหกรณีเยน คตาปิ ภาชนียภณฺฑํ ลภนฺตู’’ติ วา เอวรูปํ อธมฺมิกวตฺตํ น กาตพฺพํ. เอวํ ปน กาตพฺพํ – ปริยตฺติธมฺโม นาม ติวิธมฺปิ สทฺธมฺมํ ปติฏฺฐาเปติ; ตสฺมา สกฺกจฺจํ อุทฺทิสถ, อุทฺทิสาเปถ, สชฺฌายํ กโรถ, ปธานฆเร วสนฺตานํ สงฺฆฏฺฏนํ อกตฺวา อนฺโตวิหาเร นิสีทิตฺวา อุทฺทิสถ, อุทฺทิสาเปถ, สชฺฌายํ กโรถ, ธมฺมสวนํ สมิทฺธํ กโรถ, ปพฺพาเชนฺตา โสเธตฺวา ปพฺพาเชถ, โสเธตฺวา อุปสมฺปาเทถ, โสเธตฺวา นิสฺสยํ เทถ, เอโกปิ หิ กุลปุตฺโต ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทญฺจ ลภิตฺวา สกลสาสนํ ปติฏฺฐาเปติ, อตฺตโน ถาเมน ยตฺตกานิ สกฺโกถ ตตฺตกานิ ธุตงฺคานิ สมาทิยถ. อนฺโตวสฺสํ นาเมตํ สกลทิวสํ รตฺติยา จ ปฐมปจฺฉิมยาเมสุ อปฺปมตฺเตหิ ภวิตพฺพํ, วีริยํ อารภิตพฺพํ. โปราณกมหาเถราปิ สพฺพปลิโพเธ ฉินฺทิตฺวา อนฺโตวสฺเส เอกจาริกวตฺตํ ปูรยึสุ, ภสฺเส มตฺตํ ชานิตฺวา ทสวตฺถุกกถํ ทสอสุภทสานุสฺสติอฏฺฐตึสารมฺมณกถญฺจ กาตุํ วฏฺฏติ, อาคนฺตุกานํ วตฺตํ กาตุํ สตฺตาหกรณีเยน คตานํ อปโลเกตฺวา ทาตุํ วฏฺฏตีติ เอวรูปํ วตฺตํ กาตพฺพํ.

නමුත්, වස් වතාවත් කරන භික්ෂූන් විසින්, “ධර්මය උගන්වා නොදිය යුතුය, ධර්මය ඉගෙන නොගත යුතුය, සජ්ඣායනා නොකළ යුතුය, පැවිදි නොකළ යුතුය, උපසම්පදා නොකළ යුතුය, නිශ්ශය නොදිය යුතුය, ධර්ම ශ්‍රවණය නොකළ යුතුය, මේ සියල්ල ප්‍රපංච (සසර පමා කරන දේ) වෙති; අප ප්‍රපංච රහිතව ශ්‍රමණ ධර්මයම පුරන්නෙමු” කියා හෝ, “සියලු දෙනාම තේළස (දහතුනක්) ධුතාංග සමාදන් විය යුතුය, සැතපීමෙන් තොරව සිටගෙන සිටීමෙන් හා සක්මනින් කාලය ගෙවිය යුතුය, ගොළු වත (මූගබ්බතය) සමාදන් විය යුතුය, සත් දිනක කරණීය කටයුත්තකට ගිය අය ද බෙදා දිය යුතු වස්සාවාසික ලාභය ලැබිය යුතුය” කියා හෝ මෙවැනි අධර්මික වතාවත් නොකළ යුතුය. එහෙත් මෙසේ කටයුතු කළ යුතුය: පර්යාප්ති ධර්මය තෙවැදෑරුම් සද්ධර්මයම පවත්වාගෙන යයි; එබැවින් ගෞරව සහිතව ධර්මය උගන්වන්න, ධර්මය උගන්වා ගන්න, සජ්ඣායනා කරන්න, ප්‍රධානඝරවල වසන භික්ෂූන්ට බාධාවක් නොවන සේ විහාරය ඇතුළත හිඳගෙන ධර්මය උගන්වන්න, ධර්මය උගන්වා ගන්න, සජ්ඣායනා කරන්න, ධර්ම ශ්‍රවණය සාර්ථකව සිදු කරන්න, පැවිදි කිරීමේදී (සුදුසු දැයි) විමසා බලා පැවිදි කරන්න, විමසා බලා උපසම්පදා කරන්න, විමසා බලා නිශ්ශය දෙන්න; මන්දයත් එක් කුලපුත්‍රයෙකු හෝ පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබාගෙන මුළු ශාසනයම පවත්වාගෙන යන බැවිනි. තමන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයට යම් පමණක් ධුතාංග සමාදන් විය හැකි නම්, ඒ පමණක් ධුතාංග සමාදන් වන්න. මේ වස් කාලයෙහි දහවල් කාලය පුරාම ද, රාත්‍රියේ ප්‍රථම හා පශ්චිම යාමයන්හි ද අප්‍රමාදීව සිටිය යුතුය, වීර්යය ආරම්භ කළ යුතුය. පැරණි මහා තෙරවරු ද සියලු පලිබෝධයන් සිඳගෙන වස් කාලය තුළ ඒකචාරික වත (හුදෙකලාව වසන වත) පිරූහ. කතාවේ ප්‍රමාණය දැන දස වස්තුක කතාව ද අසුභ දහය, අනුස්සති දහය සහ තිස් අටක් කර්මස්ථාන අරමුණු පිළිබඳ කතාව ද කිරීම සුදුසුය. ආගන්තුක භික්ෂූන් උදෙසා වතාවත් කිරීම ද, සත් දිනක කරණීය සඳහා ගිය භික්ෂූන්ට විමසා බලා (පංගුව) දීම ද සුදුසුය. මෙවැනි වතාවත් කළ යුතුය.

---

อปิจ [Pg.73] ภิกฺขู โอวทิตพฺพา – ‘‘วิคฺคาหิกปิสุณผรุสวจนานิ มา วทถ, ทิวเส ทิวเส สีลานิ อาวชฺเชนฺตา จตุรารกฺขํ อหาเปนฺตา มนสิการพหุลา วิหรถา’’ติ. ทนฺตกฏฺฐขาทนวตฺตํ อาจิกฺขิตพฺพํ, เจติยํ วา โพธึ วา วนฺทนฺเตน คนฺธมาลํ วา ปูเชนฺเตน ปตฺตํ วา ถวิกาย ปกฺขิปนฺเตน น กเถตพฺพํ, ภิกฺขาจารวตฺตํ อาจิกฺขิตพฺพํ – ‘‘อนฺโตคาเม มนุสฺเสหิ สทฺธึ ปจฺจยสญฺญุตฺตกถา วา วิสภาคกถา วา น กเถตพฺพา, รกฺขิตินฺทฺริเยหิ ภวิตพฺพํ, ขนฺธกวตฺตญฺจ เสขิยวตฺตญฺจ ปูเรตพฺพ’’นฺติ เอวรูปา พหุกาปิ นิยฺยานิกกถา อาจิกฺขิตพฺพาติ.

එපමණක් නොව, “විවාදාත්මක කතා, කේලාම් බස් හා පරුෂ වචන නොකියන්න, දිනපතා සීලය මෙනෙහි කරමින්, සතර ආරක්ෂක භාවනා පිරිහෙන්නට නොදී මෙනෙහි කිරීමෙහි බහුලව වාසය කරන්න” යයි භික්ෂූන්ට අනුශාසනා කළ යුතුය. දැවටු දඬු (දැහැටි) වැළඳීමේ වත කියා දිය යුතුය. චෛත්‍යයක් හෝ බෝධීන් වහන්සේ නමක් වඳින කල්හි ද, සුවඳ මල් පූජා කරන කල්හි ද, පාත්‍රය මල්ලක දමන කල්හි ද කතා නොකළ යුතුය. පිණ්ඩපාත වත ද කියා දිය යුතුය. “ගම ඇතුළත දී මිනිසුන් සමඟ සිව්පසයට සම්බන්ධ කතා හෝ ශාසනයට පටහැනි විසභාග කතා නොකළ යුතුය, ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කර ගත යුතුය, ඛන්ධක වත් හා සේඛියා වත් පිරිය යුතුය” යයි මෙවැනි සසරින් එතෙර වීමට උපකාරී වන බොහෝ කරුණු කියා දිය යුතුය.

---

ปจฺฉิมวสฺสูปนายิกทิวเส ปน สเจ กาลํ โฆเสตฺวา สนฺนิปติเต สงฺเฆ โกจิ ทสหตฺถํ วตฺถํ อาหริตฺวา วสฺสาวาสิกํ เทติ, อาคนฺตุโก สเจ ภิกฺขุ สงฺฆตฺเถโร โหติ, ตสฺส ทาตพฺพํ. นวโก เจ โหติ, สมฺมเตน ภิกฺขุนา สงฺฆตฺเถโร วตฺตพฺโพ – ‘‘สเจ ภนฺเต อิจฺฉถ, ปฐมภาคํ มุญฺจิตฺวา อิทํ วตฺถํ คณฺหถา’’ติ, อมุญฺจนฺตสฺส น ทาตพฺพํ. สเจ ปน ปุพฺเพ คาหิตํ มุญฺจิตฺวา คณฺหาติ, ทาตพฺพํ. เอเตเนวุปาเยน ทุติยตฺเถรโต ปฏฺฐาย ปริวตฺเตตฺวา ปตฺตฏฺฐาเน อาคนฺตุกสฺส ทาตพฺพํ. สเจ ปฐมวสฺสูปคตา ทฺเว ตีณิ จตฺตาริ ปญฺจ วา วตฺถานิ อลตฺถุํ, ลทฺธํ ลทฺธํ เอเตเนวุปาเยน วิสฺสชฺชาเปตฺวา ยาว อาคนฺตุกสฺส สมกํ โหติ, ตาว ทาตพฺพํ. เตน ปน สมเก ลทฺเธ อวสิฏฺโฐ อนุภาโค เถราสเน ทาตพฺโพ. ปจฺจุปฺปนฺเน ลาเภ สติ ฐิติกาย คาเหตุํ กติกํ กาตุํ วฏฺฏติ.

නමුත් පසු වස් සමාදන් වන දිනයේදී, කාලය දැනුම් දී සංඝයා රැස් වූ කල්හි, යම් දායකයෙකු දස රියන් වස්ත්‍රයක් ගෙනැවිත් වස්සාවාසික සිවුරක් ලෙස පූජා කරන්නේ නම්, එහි පැමිණ සිටින ආගන්තුක භික්ෂුව සංඝ ස්ථවිර නම්, එය උන්වහන්සේට දිය යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේ නවක භික්ෂුවක නම්, සම්මත භික්ෂුවක විසින් සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසිය යුතුය: “ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේ කැමති නම්, ප්‍රථම පංගුව අතහැර මේ වස්ත්‍රය පිළිගන්න.” එසේ අත නොහරින්නේ නම් (ආගන්තුකයාට) නොදිය යුතුය. ඉදින් කලින් ගත් පංගුව අතහැර මෙය ලබා ගන්නේ නම්, එය දිය යුතුය. මේ ක්‍රමයෙන්ම දෙවන තෙරුන් වහන්සේගේ පටන් පිළිවෙළින් මාරු කරමින්, වාරය පැමිණි විට ආගන්තුකයාට පංගුව දිය යුතුය. ඉදින් පළමු වස් එළඹි භික්ෂූන් වස්ත්‍ර දෙකක්, තුනක්, හතරක් හෝ පහක් ලැබුවේ නම්, එසේ ලැබුණු සෑම වස්ත්‍රයක්ම මෙම ක්‍රමයෙන්ම අතහරවා, ආගන්තුක භික්ෂුවට සමාන පංගුවක් ලැබෙන තෙක් දිය යුතුය. එම ආගන්තුක භික්ෂුවට සමාන පංගුවක් ලැබුණු පසු, ඉතිරි වන කොටස ස්ථවිරයන් වහන්සේලාගේ අසුන් පිළිවෙළින් දිය යුතුය. ලාභය ලැබෙන විටදී පවතින අනුපිළිවෙළට අනුව ලබා ගැනීමට කතිකාවක් කර ගැනීම සුදුසුය.

---

สเจ ทุพฺภิกฺขํ โหติ, ทฺวีสุปิ วสฺสูปนายิกาสุ วสฺสูปคตา ภิกฺขู ภิกฺขาย กิลมนฺตา ‘‘อาวุโส, อิธ วสนฺตา สพฺเพว กิลมาม, สาธุ วต ทฺเวภาคา โหม, เยสํ ญาติปวาริตฏฺฐานานิ อตฺถิ, เต ตตฺถ วสิตฺวา ปวารณาย อาคนฺตฺวา อตฺตโน ปตฺตํ วสฺสาวาสิกํ คณฺหนฺตู’’ติ วทนฺติ, เตสุ เย ตตฺถ วสิตฺวา ปวารณาย อาคจฺฉนฺติ, เตสํ อปโลเกตฺวา วสฺสาวาสิกํ ทาตพฺพํ. สาทิยนฺตาปิ หิ เต เนว วสฺสาวาสิกสฺส สามิโน, ขียนฺตาปิ จ อาวาสิกา เนว อทาตุํ ลภนฺติ. กุรุนฺทิยํ ปน วุตฺตํ – ‘‘กติกวตฺตํ กาตพฺพํ – ‘สพฺเพสํ โน อิธ ยาคุภตฺตํ นปฺปโหติ, สภาคฏฺฐาเน วสิตฺวา อาคจฺฉถ, ตุมฺหากํ ปตฺตํ วสฺสาวาสิกํ ลภิสฺสถา’ติ. ตญฺเจ เอโก ปฏิพาหติ, สุปฏิพาหิตํ; โน เจ [Pg.74] ปฏิพาหติ, กติกา สุกตา. ปจฺฉา เตสํ ตตฺถ วสิตฺวา อาคตานํ อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ, อปโลกนกาเล ปฏิพาหิตุํ น ลพฺภตี’’ติ. ปุนปิ วุตฺตํ – ‘‘สเจ วสฺสูปคเตสุ เอกจฺจานํ วสฺสาวาสิเก อปาปุณนฺเต ภิกฺขู กติกํ กโรนฺติ – ‘ฉินฺนวสฺสานํ วสฺสาวาสิกญฺจ อิทานิ อุปฺปชฺชนกวสฺสาวาสิกญฺจ อิเมสํ ทาตุํ รุจฺจตี’ติ เอวํ กติกาย กตาย คาหิตสทิสเมว โหติ, อุปฺปนฺนุปฺปนฺนํ เตสเมว ทาตพฺพ’’นฺติ.

ඉදින් දුර්භික්ෂයක් ඇති වුවහොත්, වස් දෙකෙහිම වස් එළඹි භික්ෂූන් පිණ්ඩපාතයෙන් පීඩා විඳින්නේ නම්, “ඇවැත්නි, මෙහි වසන අප සියල්ලෝම පීඩා විඳිමු, කොටස් දෙකකට බෙදුණොත් යහපති; යම් භික්ෂූන්ට නෑයින් ආරාධනා කළ තැන් ඇත්නම්, ඔවුන් එහි වාසය කර පවාරණය දිනට පැමිණ තමන්ට හිමි වස්සාවාසික පංගුව ලබා ගනිත්වා” යයි පවසන්නේ නම්, ඔවුන් අතුරින් එහි වැස පවාරණයට පැමිණෙන භික්ෂූන්ට විමසා බලා පංගුව දිය යුතුය. මන්දයත්, ඔවුන් සතුටින් පිළිගත්ත ද වස්සාවාසික ලාභයට සැබෑ හිමිකරුවන් නොවන අතර, එහි වසන භික්ෂූන් අකමැති වුව ද එය නොදී සිටීමට නොහැකි බැවිනි. කුරුන්දි අටුවාවෙහි මෙසේ දක්වා ඇත: “අප සැමටම මෙහි යාගු බත් ප්‍රමාණවත් නොවේ, එබැවින් සුදුසු ස්ථානවල වැස නැවත පැමිණෙන්න, එවිට ඔබට හිමි වස්සාවාසික ලාභය ලැබෙනු ඇතැයි කතිකාවක් කළ යුතුය. එය එක් අයෙකු හෝ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, එම කතිකාව සිදු නොවේ; කිසිවෙකු ප්‍රතික්ෂේප නොකරන්නේ නම් කතිකාව මැනවින් සිදු විය. පසුව එහි වැස පැමිණි අයට විමසා බලා පංගුව දිය යුතුය. එසේ විමසන අවස්ථාවේදී එය වළක්වන්නට නොලැබේ.” නැවතත් මෙසේ කියන ලදී: “වස් එළඹි භික්ෂූන් අතරින් ඇතැමෙකුට වස්සාවාසික ලාභ නොලැබෙන කල්හි, ‘වස් කැඩුණු භික්ෂූන්ගේ පංගුව ද දැනට ලැබෙන වස්සාවාසික පංගුව ද මොවුන්ට දීමට කැමති ද’ යයි විමසා කතිකාවක් කරන්නේ නම්, එය කලින් ලබා දුන්නාක් හා සමාන වේ. එසේ ලැබෙන ලැබෙන පංගු ඔවුන්ටම දිය යුතුය.”

---

เตมาสํ ปานียํ อุปฏฺฐาเปตฺวา วิหารมคฺคเจติยงฺคณโพธิยงฺคณานิ ชคฺคิตฺวา โพธิรุกฺเข อุทกํ สิญฺจิตฺวา ปกฺกนฺโตปิ วิพฺภนฺโตปิ วสฺสาวาสิกํ ลภติเยว. ภตินิวิฏฺฐญฺหิ เตน กตํ. สงฺฆิกํ ปน อปโลกนกมฺมํ กตฺวา คาหิตํ อนฺโตวสฺเส วิพฺภนฺโตปิ ลภเตว. ปจฺจยวเสน คาหิตํ ปน น ลภตีติ วทนฺติ.

වස් තුන් මාසය පුරා පැන් පිළියෙළ කර තබා, විහාර මාර්ග, චෛත්‍ය මළුව හා බෝධි මළුව ඇමද පිරිසිදු කර, බෝධීන් වහන්සේට පැන් වත් කර, පසුව වෙනත් තැනකට ගියත් හෝ සිවුරු හළත් (මිනිස් වුවත්) ඔහුට වස්සාවාසික පංගුව හිමි වේ. මන්දයත් ඔහු විසින් ඒ සඳහා කැප වී සේවය කර ඇති බැවිනි. නමුත් සංඝික ලාභයක් ලෙස විමසා බලා ලබා ගත් පංගුවක් වස් කාලය ඇතුළත සිවුරු හරින අයට ද හිමි වේ. එහෙත් පත්‍ය වශයෙන් (පෞද්ගලිකව) ලැබුණු ලාභය එසේ නොලැබෙන බව ඇතැම් ආචාර්යවරු පවසති.

---

สเจ วุตฺถวสฺโส ทิสํคมิโก ภิกฺขุ อาวาสิกสฺส หตฺถโต กิญฺจิเทว กปฺปิยภณฺฑํ คเหตฺวา ‘‘อสุกกุเล มยฺหํ วสฺสาวาสิกํ ปตฺตํ, ตํ คณฺหถา’’ติ วตฺวา คตฏฺฐาเน วิพฺภมติ, วสฺสาวาสิกํ สงฺฆิกํ โหติ. สเจ ปน มนุสฺเส สมฺมุขา สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา คจฺฉติ, ลภติ. ‘‘อิทํ วสฺสาวาสิกํ อมฺหากํ เสนาสเน วุตฺถภิกฺขุโน เทมา’’ติ วุตฺเต, ยสฺส คาหิตํ ตสฺเสว โหติ. สเจ ปน เสนาสนสามิกสฺส ปิยกมฺยตาย ปุตฺตธีตาทโย พหูนิ วตฺถานิ อาหริตฺวา ‘‘อมฺหากํ เสนาสเน เทมา’’ติ เทนฺติ, ตตฺถ วสฺสูปคตสฺส เอกเมว วตฺถํ ทาตพฺพํ, เสสานิ สงฺฆิกานิ โหนฺติ, วสฺสาวาสิกฏฺฐิติกาย คาเหตพฺพานิ. ฐิติกาย อสติ เถราสนโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพานิ. เสนาสเน วสฺสูปคตํ ภิกฺขุํ นิสฺสาย อุปฺปนฺเนน จิตฺตปฺปสาเทน พหูนิ วตฺถานิ อาหริตฺวา ‘‘เสนาสนสฺส เทมา’’ติ ทินฺเนสุปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘เอตสฺส ภิกฺขุโน เทมา’’ติ วทนฺติ, ตสฺเสว โหนฺติ.

වස් වැස නිම කළ, වෙනත් පළාතකට යන භික්ෂුවක් ආවාසික භික්ෂුවකගෙන් යම් කැප පිරිකරක් ලබාගෙන, "අසවල් පවුලෙන් මට වස්සාවාසික සිවුරක් පූජා කිරීමට නියමිතයි, එය ඔබවහන්සේලා ලබාගන්න" යැයි පවසා, ගිය තැනකදී මහණකම අතහැරියහොත්, එම වස්සාවාසික සිවුර සංඝික දේපළක් වෙයි. නමුත් මිනිසුන් ලවා එය තමන් ඉදිරියෙහිදීම භාර කරවා (තමන්ගේ අයිතිය තහවුරු කර) යන්නේ නම්, ඔහුට එය හිමිවේ. "අපේ සෙනසුනේ වස් විසූ භික්ෂුවට මේ වස්සාවාසික සිවුර පූජා කරමු" යැයි පැවසූ විට, එය ලබා ගැනීමට නියම වූ ඒ භික්ෂුවටම එය හිමිවේ. ඉදින් සෙනසුනේ හිමිකරු කෙරෙහි ඇති ලෙන්ගතුකම නිසා (ඔහුගේ) දුවා දරුවන් ආදීන් බොහෝ වස්ත්‍ර රැගෙන විත් "අපේ සෙනසුනට පූජා කරමු" යැයි පවසන්නේ නම්, එහිදී වස් විසූ භික්ෂුවට දිය යුත්තේ එක් වස්ත්‍රයක් පමණි. ඉතිරි ඒවා සංඝික වන අතර, ඒවා වස්සාවාසික සිවුරු බෙදන පිළිවෙළට අනුව බෙදිය යුතුය. බෙදාදීමේ පිළිවෙළක් (සිරිතක්) නැති කල්හි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට පිළිවෙළින් බෙදිය යුතුය. සෙනසුනෙහි වස් විසූ භික්ෂුව කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීම නිසා බොහෝ වස්ත්‍ර රැගෙන විත් "සෙනසුනට පූජා කරමු" යැයි පවසන අවස්ථාවලදී ද මේ ක්‍රමයම වේ. ඉදින් පාමුල තබා "මේ භික්ෂූන් වහන්සේටම පූජා කරමු" යැයි පවසන්නේ නම්, ඒවා උන්වහන්සේටම හිමිවේ.

---

เอกสฺส เคเห ทฺเว วสฺสาวาสิกานิ – ปฐมภาโค สามเณรสฺส คาหิโต โหติ, ทุติโย เถราสเน. โส เอกํ ทสหตฺถํ, เอกํ อฏฺฐหตฺถํ สาฏกํ เปเสติ ‘‘วสฺสาวาสิกํ ปตฺตภิกฺขูนํ เทถา’’ติ วิจินิตฺวา วรภาคํ สามเณรสฺส ทตฺวา อนุภาโค เถราสเน ทาตพฺโพ. สเจ ปน อุโภปิ ฆรํ เนตฺวา โภเชตฺวา สยเมว ปาทมูเล ฐเปติ, ยํ ยสฺส ทินฺนํ, ตเทว ตสฺส โหติ.

එක්තරා දායකයෙකුගේ නිවසේ වස්සාවාසික සිවුරු දෙකක් වෙයි. එහි පළමු කොටස සාමණේර නමකට ද දෙවැන්න ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයට ද වෙන් කර ඇත. ඒ දායකයා රියන් දහයක වස්ත්‍රයක් සහ රියන් අටක වස්ත්‍රයක් බැගින් සිවුරු දෙකක් "පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට වස්සාවාසික සිවුරු පූජා කරන්න" යැයි පවසා එවයි. එවිට තෝරා බේරා ගෙන උසස් කොටස (රියන් දහයේ වස්ත්‍රය) සාමණේරයන් වහන්සේට දිය යුතුය. අනෙක් කොටස (රියන් අටේ වස්ත්‍රය) ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයට පූජා කළ යුතුය. ඉදින් දායකයා ඒ දෙදෙනාම නිවසට වඩා හිඳුවා, දානය වළඳවා, තමාම පාමුල තබන්නේ නම්, යමෙකුට යමක් දුන්නේ ද එය ඔහුටම අයිති වේ.

---

อิโต [Pg.75] ปรํ มหาปจฺจริยํ อาคตนโย โหติ – ‘‘เอกสฺส ฆเร ทหรสามเณรสฺส วสฺสาวาสิกํ ปาปุณาติ, โส เจ ปุจฺฉติ – ‘อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ กสฺส ปตฺต’นฺติ, ‘สามเณรสฺสา’ติ อวตฺวา ‘ทานกาเล ชานิสฺสสี’ติ วตฺวา ทานทิวเส เอกํ มหาเถรํ เปเสตฺวา นีหราเปตพฺพํ. สเจ ยสฺส วสฺสาวาสิกํ ปตฺตํ, โส วิพฺภมติ วา กาลํ วา กโรติ, มนุสฺสา เจ ปุจฺฉนฺติ – ‘กสฺส อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ ปตฺต’นฺติ, เตสํ ยถาภูตํ อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ เต วทนฺติ – ‘ตุมฺหากํ เทมา’ติ, ตสฺส ภิกฺขุโน ปาปุณาติ. อถ สงฺฆสฺส วา คณสฺส วา เทนฺติ, สงฺฆสฺส วา คณสฺส วา ปาปุณาติ. สเจ วสฺสูปคตา สุทฺธปํสุกูลิกาเยว โหนฺติ, อาเนตฺวา ทินฺนํ วสฺสาวาสิกํ เสนาสนปริกฺขารํ วา กตฺวา ฐเปตพฺพํ, พิมฺโพหนาทีนิ วา กาตพฺพานี’’ติ. อิทํ เนวาสิกวตฺตํ.

මින් ඉදිරියට මහාපච්චරියෙහි එන ක්‍රමය මෙසේය – "එක්තරා නිවසක වස්සාවාසික සිවුරක් කුඩා සාමණේර නමකට හිමි විය. දායකයා ඉදින් 'අපේ වස්සාවාසික සිවුර කාට ද හිමි වූයේ?' යැයි ඇසුවහොත්, 'සාමණේර නමකට' යැයි නොකියා, 'පූජා කරන වේලාවට දැනගත හැකිය' යැයි පවසා පූජා කරන දිනයේදී මහා තෙරනමක වැඩම කරවා එය ගෙන්වා ගත යුතුය. යමෙකුට ඒ සිවුර හිමි වූයේ ද, ඔහු සිවුරු හැර ගියහොත් හෝ කලුරිය කළහොත්, මිනිසුන් 'අපේ වස්සාවාසික සිවුර කාට ද හිමි වූයේ?' යැයි විමසුවහොත් ඔවුන්ට ඇති තතු එලෙසම පැවසිය යුතුය. ඉදින් ඔවුන් 'අප වහන්සේලාටම (ඔබ වහන්සේටම) පූජා කරමු' යැයි පැවසුවහොත් එය ඒ භික්ෂුවට හිමි වේ. ඉදින් සංඝයාට හෝ ගණයට පූජා කරන්නේ නම් එය සංඝයාට හෝ ගණයට හිමි වේ. ඉදින් වස් විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පවිත්‍ර පාංශුකූලිකයන්ම (පාංශුකූලික ධුතංගය රකින්නන්ම) වෙත්නම්, නිවසට ගොස් පූජා කළ ඒ වස්සාවාසික සිවුර සේනාසන පරිෂ්කාරයක් කොට තැබිය යුතුය. එනම් කොට්ට ආදිය සකස් කළ යුතුය." මෙය නේවාසික වත්ත හෙවත් එහි වසන භික්ෂූන්ගේ වත් පිළිවෙතයි.

---

เสนาสนคฺคาหกถา นิฏฺฐิตา.

සේනාසන පරිභෝගය පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

อุปนนฺทวตฺถุกถา

උපනන්ද වස්තු කථාව.

---

๓๑๙. อุปนนฺทวตฺถุสฺมึ – ตตฺถ ตยา โมฆปุริส คหิตํ อิธ มุตฺตํ, อิธ ตยา คหิตํ ตตฺร มุตฺตนฺติ เอตฺถ อยมตฺโถ – ยํ ตยา ตตฺถ เสนาสนํ คหิตํ, ตํ เต คณฺหนฺเตเนว อิธ มุตฺตํ โหติ. ‘‘อิธ ทานาหํ, อาวุโส, มุญฺจามี’’ติ วทนฺเตน ปน ตํ ตตฺราปิ มุตฺตํ. เอวํ ตฺวํ อุภยตฺถ ปริพาหิโรติ.

319. උපනන්ද වස්තුවෙහි – එහි "හිස් පුරුෂය, එහි ඔබ විසින් ගන්නා ලද සේනාසනය මෙහි අත්හරින ලද්දකි, මෙහි ඔබ විසින් ගන්නා ලද්ද එහි අත්හරින ලද්දකි" යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය – ඔබ විසින් එහි යම් සේනාසනයක් ගන්නා ලද ද, එය ගන්නා විටම මෙහි (සාවත්ථියෙහි) ගත් සේනාසනය අත්හරින ලද්දක් වෙයි. "ඇවැත්නි, දැන් මම මෙහි සේනාසනය අත්හරිමි" යැයි පැවසීමෙන් එය එහිදී ද අත්හරින ලද්දක් වෙයි. මෙසේ ඔබ දෙපළෙහිම සේනාසනයෙන් බැහැර වූවෙක් වෙයි.

---

อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – คหเณน คหณํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, คหเณน อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, อาลเยน คหณํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, อาลเยน อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. กถํ? อิเธกจฺโจ วสฺสูปนายิกทิวเส เอกสฺมึ วิหาเร เสนาสนํ คเหตฺวา สามนฺตวิหารํ คนฺตฺวา ตตฺราปิ คณฺหาติ, ตสฺส อิมินา คหเณน ปุริมํ คหณํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อปโร ‘‘อิธ วสิสฺสามี’’ติ อาลยมตฺตํ กตฺวา สามนฺตวิหารํ คนฺตฺวา ตตฺถ เสนาสนํ คณฺหาติ, ตสฺส อิมินา คหเณน ปุริโม อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. เอโก ‘‘อิธ วสิสฺสามี’’ติ เสนาสนํ วา คเหตฺวา อาลยํ วา กตฺวา สามนฺตวิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิเธว ทานิ วสิสฺสามี’’ติ อาลยํ กโรติ, อิจฺจสฺส อาลเยน วา คหณํ อาลเยน วา อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, สพฺพตฺถ ปจฺฉิเม [Pg.76] คหเณ วา อาลเย วา ติฏฺฐติ. โย ปน ‘‘เอกสฺมึ วิหาเร เสนาสนํ คเหตฺวา อญฺญสฺมึ วิหาเร วสิสฺสามี’’ติ คจฺฉติ, ตสฺส อุปจารสีมาติกฺกเม เสนาสนคฺคาโห ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. ยทิ ปน ‘‘ตตฺถ ผาสุ ภวิสฺสติ, วสิสฺสามิ; โน เจ, อาคมิสฺสามี’’ติ คนฺตฺวา อผาสุภาวํ ญตฺวา ปจฺจาคจฺฉติ, วฏฺฏติ.

මෙහි විනිශ්චය මෙසේය – ගැනීමෙන් ගැනීම සංසිඳෙයි, ගැනීමෙන් ඇල්ම සංසිඳෙයි, ඇල්මෙන් ගැනීම සංසිඳෙයි, ඇල්මෙන් ඇල්ම සංසිඳෙයි. ඒ කෙසේද? මෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් වස් සමාදන් වන දිනයේ එක් විහාරයක සේනාසනයක් ගෙන, අසල ඇති විහාරයකට ගොස් එහිද සේනාසනයක් ගනියි. ඔහුගේ මේ දෙවන ගැනීම නිසා පළමු ගැනීම සංසිඳෙයි. වෙනත් භික්ෂුවක් "මෙහි වසන්නෙමි" යැයි ඇල්මක් පමණක් ඇති කරගෙන අසල විහාරයකට ගොස් එහි සේනාසනයක් ගනියි. ඔහුගේ ඒ ගැනීමෙන් පෙර තිබූ ඇල්ම සංසිඳෙයි. එක් භික්ෂුවක් "මෙහි වසන්නෙමි" යැයි සේනාසනය ගෙන හෝ ඇල්මක් ඇති කරගෙන අසල විහාරයකට ගොස්, "දැන් මෙහිම වසන්නෙමි" යැයි ඇල්මක් ඇති කරයි. මෙසේ ඔහුගේ ඇල්මෙන් ගැනීම හෝ ඇල්මෙන් ඇල්ම හෝ සංසිඳෙයි. සෑම විටම පසුව ගත් සේනාසනයෙහි හෝ පසුව ඇති කරගත් ඇල්මෙහි පිහිටයි. යම් භික්ෂුවක් එක් විහාරයක සේනාසනයක් ගෙන "අන් විහාරයක වසන්නෙමි" යැයි පිටත්ව යයි ද, ඔහු ඒ විහාරයේ උපචාර සීමාව ඉක්මවූ විට ඔහුගේ සේනාසන පරිභෝගය සංසිඳෙයි. ඉදින් "එහි පහසු නම් වසන්නෙමි, නැතහොත් ආපසු එන්නෙමි" යැයි සිතා ගොස්, එහි අපහසු බව දැන පෙරළා එන්නේ නම් එය කැප වෙයි.

---

๓๒๐. ติวสฺสนฺตเรนาติ เอตฺถ ติวสฺสนฺตโร นาม โย ทฺวีหิ วสฺเสหิ มหนฺตตโร วา ทหรตโร วา โหติ. โย ปน เอเกน วสฺเสน มหนฺตตโร วา ทหรตโร วา โหติ, โย วา สมานวสฺโส, ตตฺถ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. อิเม สพฺเพ เอกสฺมึ มญฺเจ วา ปีเฐ วา ทฺเว ทฺเว หุตฺวา นิสีทิตุํ ลภนฺติ. ยํ ติณฺณํ ปโหติ, ตํ สํหาริมํ วา โหตุ อสํหาริมํ วา, ตถารูเป อปิ ผลกขณฺเฑ อนุปสมฺปนฺเนนาปิ สทฺธึ นิสีทิตุํ วฏฺฏติ.

320. "තිවස්සන්තර" යන්නෙහි අර්ථය නම් වස් දෙකකින් වැඩිමහල් හෝ බාල වූ අයෙකි. යමෙක් වස් එකකින් වැඩිමහල් හෝ බාල වේද, නැතහොත් සමාන වස් ඇත්තෙක් වේද, ඔවුන් ගැන කිවයුතුම නැත. මොවුන් සියලු දෙනාටම එක් ඇඳක හෝ පුටුවක දෙදෙනා බැගින් හිඳීමට අවසර ඇත. තුන් දෙනෙකුට ඉඩ ඇති, එහා මෙහා කළ හැකි හෝ කළ නොහැකි එවැනි ලෑලි කැබැල්ලක වුවද උපසම්පන්න නොවූවෙකු (සාමණේර හෝ ගිහියෙකු) සමඟ වුවද හිඳීම සුදුසුය.

---

หตฺถินขกนฺติ หตฺถิกุมฺเภ ปติฏฺฐิตํ; เอวํ กตสฺส กิเรตํ นามํ. สพฺพํ ปาสาทปริโภคนฺติ สุวณฺณรชตาทิวิจิตฺรานิ กวาฏานิ มญฺจปีฐานิ ตาลวณฺฏานิ สุวณฺณรชตมยปานียฆฏปานียสราวานิ ยํกิญฺจิ จิตฺตกมฺมกตํ, สพฺพํ วฏฺฏติ. ‘‘ปาสาทสฺส ทาสิทาสํ เขตฺตวตฺถุํ โคมหึสํ เทมา’’ติ วทนฺติ, ปาเฏกฺกํ คหณกิจฺจํ นตฺถิ, ปาสาเท ปฏิคฺคหิเต ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. โคนกาทีนิ สงฺฆิกวิหาเร วา ปุคฺคลิกวิหาเร วา มญฺจปีฐเกสุ อตฺถริตฺวา ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏนฺติ. ธมฺมาสเน ปน คิหิวิกฏนิหาเรน ลพฺภนฺติ, ตตฺราปิ นิปชฺชิตุํ น วฏฺฏติ.

"හත්ථිනඛක" යනු ඇතෙකුගේ කුම්භස්ථලයෙහි පිහිටුවා ඇති ආකාරයට තැනූ ප්‍රාසාදයකි. එවැනි ප්‍රාසාදවලට එම නම භාවිතා වේ. "සබ්බං පාසාද පරිභෝගං" යනු රන් රිදී ආදියෙන් විසිතුරු කළ දොරවල්, ඇඳ පුටු, තල්වැට, රන් රිදීයෙන් කළ පැන් කළ හා පැන් බඳුන් ආදී යම්කිසි විසිතුරු වැඩක් ඇත්ද ඒ සියල්ල පරිභෝග කිරීම කැපය. "ප්‍රාසාදය සමඟ දැසි දසුන්, කුඹුරු වතුපිටි, ගව මහිෂයන් පූජා කරමු" යැයි පවසන්නේ නම්, ඒවා වෙන් වෙන්ව පිළිගැනීමේ අවශ්‍යතාවක් නැත. ප්‍රාසාදය පිළිගත් විට ඒ සියල්ල පිළිගත්තාම වෙයි. ගෝනක (එළු ලොම් ඇතිරිලි) ආදිය සංඝික හෝ පුද්ගලික විහාරවල ඇඳ පුටු මත අතුරා පරිභෝග කිරීම අකැපය. එහෙත් ධර්මාසනයෙහි ගිහියන් විසින් විසිතුරු ලෙස අතුරන ලද ඇතිරිලි පරිභෝග කළ හැකිය. එහිද සැතපීම අකැපය.

---

อุปนนฺทวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

උපනන්ද වස්තු කථාව නිම විය.

---

อวิสฺสชฺชิยวตฺถุกถา

අවිස්සජ්ජිය (පවරා දිය නොහැකි දෑ) පිළිබඳ වස්තු කථාව.

---

๓๒๑. ปญฺจิมานีติ ราสิวเสน ปญฺจ, สรูปวเสน ปเนตานิ พหูนิ โหนฺติ. ตตฺถ อาราโม นาม ปุปฺผาราโม วา ผลาราโม วา. อารามวตฺถุ นาม เตสํเยว อารามานํ อตฺถาย ปริจฺฉินฺทิตฺวา ฐปิโตกาโส; เตสุ วา อาราเมสุ วินฏฺเฐสุ เตสํ โปราณกภูมิภาโค. วิหาโร นาม ยํกิญฺจิ ปาสาทาทิเสนาสนํ. วิหารวตฺถุ นาม ตสฺส ปติฏฺฐาโนกาโส. มญฺโจ นาม – มสารโก, พุนฺทิกาพทฺโธ, กุฬีรปาทโก อาหจฺจปาทโกติ อิเมสํ ปุพฺเพ วุตฺตานํ จตุนฺนํ มญฺจานํ อญฺญตโร[Pg.77]. ปีฐํ นาม มสารกาทีนํเยว จตุนฺนํ ปีฐานํ อญฺญตรํ. ภิสิ นาม อุณฺณภิสิอาทีนํ ปญฺจนฺนํ อญฺญตรา. พิมฺโพหนํ นาม วุตฺตปฺปการานํ พิมฺโพหนานํ อญฺญตรํ. โลหกุมฺภี นาม กาฬโลเหน วา ตมฺพโลเหน วา เยน เกนจิ โลเหน กตา กุมฺภี. โลหภาณกาทีสุปิ เอเสว นโย. เอตฺถ ปน ภาณกนฺติ อรญฺชโร วุจฺจติ. วารโกติ ฆโฏ. กฏาหํ กฏาหเมว. วาสิอาทีสุ วลฺลิอาทีสุ จ ทุวิญฺเญยฺยํ นาม นตฺถิ. เอวํ –

321. මේවා රාශි (අනු කොටස්) වශයෙන් පහකි. ස්වරූප වශයෙන් ගත් කළ මේවා බොහෝ වේ. එහි 'ආරාමය' යනු පුෂ්පාරාමය (මල් උයන) හෝ ඵලාරාමය (ඵලතුරු උයන) වේ. 'ආරාම වස්තුව' යනු එම ආරාමයන් සඳහාම වෙන් කොට තබන ලද භූමියයි; නැතහොත් එම ආරාම විනාශ වී ගිය පසු ඒවායේ පැරණි භූමි භාගයයි. 'විහාරය' යනු ප්‍රාසාද ආදී යම්කිසි සේනාසනයකි. 'විහාර වස්තුව' යනු එම විහාරය පිහිටා ඇති භූමියයි. 'ඇඳ' (මඤ්ච) යනු - මසාරක, බුන්දිකාබද්ධ, කුළීරපාදක හා ආහච්චපාදක යන මීට පෙර (පඨම සේනාසන සික්ඛාපදයේදී) වදාරන ලද සතර වැදෑරුම් ඇඳන්ගෙන් එකකි. 'පුටුව' (පීඨ) යනු මසාරක ආදී සතර වැදෑරුම් පුටු වර්ගවලින් එකකි. 'මෙට්ටය' (භිසි) යනු ලොම් මෙට්ට ආදී පස් වැදෑරුම් මෙට්ටවලින් එකකි. 'කොට්ටය' (බිම්බෝහන) යනු වදාරන ලද ආකාරයේ කොට්ට වර්ගවලින් එකකි. 'ලෝහ කුම්භී' යනු කළු ලෝහයෙන් හෝ තඹ ලෝහයෙන් හෝ යම්කිසි ලෝහයකින් සාදන ලද මුට්ටියකි. ලෝහ භාජන ආදියේ ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි 'භාණක' යනු විශාල කළයයි. 'වාරක' යනු කුඩා කළයයි. 'කටාහ' යනු කටාරමම වේ. වෑ ආදියෙහි ද වැල් ආදියෙහි ද තේරුම් ගැනීමට අපහසු දෙයක් නැත. මෙසේ -

---

ทฺวิสงฺคหานิ ทฺเว โหนฺติ, ตติยํ จตุสงฺคหํ;

จตุตฺถํ นวโกฏฺฐาสํ, ปญฺจมํ อฏฺฐเภทนํ.

ගරු භාණ්ඩ රාශි දෙකක් (පළමු හා දෙවන) අංග දෙක බැගින් ද, තෙවන රාශිය අංග හතරක් ද, සිව්වන රාශිය කොටස් නවයක් ද, පස්වන රාශිය අංග අටක් ද වශයෙන් සංග්‍රහ වී ඇත.

---

อิติ ปญฺจหิ ราสีหิ, ปญฺจนิมฺมลโลจโน;

ปญฺจวีสวิธํ นาโถ, ครุภณฺฑํ ปกาสยิ.

මෙසේ රාශි පහකින් යුක්ත වූ පස්විසි (25) වැදෑරුම් ගරු භාණ්ඩයන්, නිර්මල පසැස් ඇති ශාස්තෘන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක.

---

ตตฺรายํ วินิจฺฉยกถา – อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ ครุภณฺฑํ อิธ อวิสฺสชฺชิยํ, กีฏาคิริวตฺถุสฺมึ ‘‘อเวภงฺคิย’’นฺติ วุตฺตํ. ปริวาเร ปน –

එහි විනිශ්චය කථාව මෙයයි - මේ සියලුම ගරු භාණ්ඩ මෙහි 'අවිස්සජ්ජිය' (පරිත්‍යාග නොකළ යුතු) ලෙස ද, කීටාගිරි වස්තුවේදී 'අවේභංගිය' (කොටස් කර නොබෙදිය යුතු) ලෙස ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. පරිවාර පාළියෙහි වනාහි මෙසේ දැක්වේ -

---

‘‘อวิสฺสชฺชิยํ อเวภงฺคิยํ, ปญฺจ วุตฺตา มเหสินา;

วิสฺสชฺเชนฺตสฺส ปริภุญฺชนฺตสฺส อนาปตฺติ,ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา’’ติ. (ปริ. ๔๗๙) –

'පරිත්‍යාග නොකළ යුතු වූ ද බෙදා වෙන් නොකළ යුතු වූ ද (ගරු භාණ්ඩ) වර්ග පහක් මහේසීන් වහන්සේ වදාළ සේක. (විනයානුකූලව) හුවමාරු කරන්නාට හෝ පරිභෝජනය කරන්නාට ඇවැත් සිදු නොවේ. මෙම ප්‍රශ්නය විනයධර විද්වතුන් විසින් විමසන ලද්දකි' යනුයි.

---

อาคตํ. ตสฺมา มูลจฺเฉชฺชวเสน อวิสฺสชฺชิยํ อเวภงฺคิยญฺจ ปริวตฺตนวเสน ปน วิสฺสชฺเชนฺตสฺส ปริภุญฺชนฺตสฺส จ อนาปตฺตีติ เอวเมตฺถ อธิปฺปาโย เวทิตพฺโพ.

එබැවින් මුලින්ම අයිතිය අත්හැර පවරා දීමේ අර්ථයෙන් මේවා අවිස්සජ්ජිය හා අවේභංගිය වේ. නමුත් හුවමාරු කිරීමේ (පරිවර්තන) අර්ථයෙන්, එසේ හුවමාරු කරන්නාට හෝ පරිභෝජනය කරන්නාට ඇවැත් නැත යන අදහස මෙහිලා තේරුම් ගත යුතුය.

---

ตตฺรายํ อนุปุพฺพิกถา – อิทํ ตาว ปญฺจวิธมฺปิ จีวรปิณฺฑปาตเภสชฺชตฺถาย อุปเนตุํ น วฏฺฏติ. ถาวเรน จ ถาวรํ ครุภณฺเฑน จ ครุภณฺฑํ ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏติ. ถาวเร ปน เขตฺตํ วตฺถุ ตฬากํ มาติกาติ เอวรูปํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส วิจาเรตุํ วา สมฺปฏิจฺฉิตุํ วา อธิวาเสตุํ วา น วฏฺฏติ, กปฺปิยการเกเหว วิจาริตโต กปฺปิยภณฺฑํ วฏฺฏติ. อาราเมน ปน อารามํ อารามวตฺถุํ วิหารํ วิหารวตฺถุนฺติ อิมานิ จตฺตาริ ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏติ.

එහි අනුපිළිවෙළ කථාව මෙයයි - මේ පස් වැදෑරුම් ගරු භාණ්ඩයන් සිවුරු, පිණ්ඩපාත හෝ ගිලානප්‍රත්‍ය ලබා ගැනීම සඳහා පවරා දීම සුදුසු නොවේ. නමුත් ස්ථාවර වස්තුවක් වෙනුවට ස්ථාවර වස්තුවක් ද, ගරු භාණ්ඩයක් වෙනුවට ගරු භාණ්ඩයක් ද හුවමාරු කිරීම සුදුසුය. ස්ථාවර වස්තූන් අතර කුඹුරු, වතු, වැව් හා ඇළ වේලි වැනි දෑ සෘජුව කළමනාකරණය කිරීමට, භාර ගැනීමට හෝ අනුමත කිරීමට භික්ෂූ සංඝයාට නුසුදුසුය. එහෙත් කැපකරුවන් ලවා කළමනාකරණය කරවන ලද ඒවායින් ලැබෙන කැප භාණ්ඩ ලැබීම සුදුසුය. ආරාමයක් වෙනුවට ආරාමයක්, ආරාම වස්තුවක්, විහාරයක් හෝ විහාර වස්තුවක් යන මේ හතර හුවමාරු කිරීම සුදුසුය.

---

ตตฺรายํ ปริวตฺตนนโย – สงฺฆสฺส นาฬิเกราราโม ทูเร โหติ, กปฺปิยการกา วา พหุตรํ ขาทนฺติ. ยมฺปิ น ขาทนฺติ, ตโต สกฏเวตนํ ทตฺวา [Pg.78] อปฺปเมว หรนฺติ. อญฺเญสํ ปน ตสฺส อารามสฺส อวิทูรคามวาสีนํ มนุสฺสานํ วิหารสฺส สมีเป อาราโม โหติ, เต สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา สเกน อาราเมน ตํ อารามํ ยาจนฺติ, สงฺเฆน ‘‘รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ อปโลเกตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตพฺโพ. สเจปิ ภิกฺขูนํ รุกฺขสหสฺสํ โหติ, มนุสฺสานํ ปญฺจ สตานิ, ‘‘ตุมฺหากํ อาราโม ขุทฺทโก’’ติ น วตฺตพฺพํ. กิญฺจาปิ หิ อยํ ขุทฺทโก, อถ โข อิตรโต พหุตรํ อายํ เทติ. สเจปิ สมกเมว เทติ; เอวมฺปิ อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ ปริภุญฺชิตุํ สกฺกาติ คเหตพฺพเมว. สเจ ปน มนุสฺสานํ พหุตรา รุกฺขา โหนฺติ, ‘‘นนุ ตุมฺหากํ พหุตรา รุกฺขา’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ‘‘อติเรกํ อมฺหากํ ปุญฺญํ โหตุ, สงฺฆสฺส เทมา’’ติ วทนฺติ, ชานาเปตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขูนํ รุกฺขา ผลธาริโน, มนุสฺสานํ รุกฺขา น ตาว ผลํ คณฺหนฺติ, กิญฺจาปิ น คณฺหนฺติ, น จิเรน คณฺหิสฺสนฺตีติ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพเมว. มนุสฺสานํ รุกฺขา ผลธาริโน, ภิกฺขูนํ น ตาว ผลํ คณฺหนฺติ, ‘‘นนุ ตุมฺหากํ รุกฺขา ผลธาริโน’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ‘‘คณฺหถ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปุญฺญํ ภวิสฺสตี’’ติ เทนฺติ, ชานาเปตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ; เอวํ อาราเมน อาราโม ปริวตฺเตตพฺโพ. เอเตเนว นเยน อารามวตฺถุปิ วิหาโรปิ วิหารวตฺถุปิ อาราเมน ปริวตฺเตตพฺพํ. อารามวตฺถุนา จ มหนฺเตน วา ขุทฺทเกน วา อารามอารามวตฺถุ วิหารวิหารวตฺถูนิ.

එහි හුවමාරු කිරීමේ ක්‍රමය මෙසේය - සංඝයා සතු පොල් වත්තක් දුරක පිහිටා තිබේ නම්, නැතහොත් කැපකරුවන්ම එහි ඵලදාවෙන් වැඩි කොටසක් භුක්ති විඳින්නේ නම්, යම් ඵලදාවක් ඉතිරි වුවද කරත්ත කුලී ගෙවා ගෙන ඒමේදී ලැබෙන්නේ ඉතා ස්වල්පයක් නම්; ඒ අතර එම වත්තට නුදුරු ගමක වසන මිනිසුන් සතු වත්තක් විහාරයට සමීපව පිහිටා තිබේ නම්, ඔවුන් පැමිණ තමන්ගේ වත්ත දී සංඝයා සතු වත්ත ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, 'සංඝයාට රුචි වේ' යයි සංඝයා දැනුවත් කර අනුමැතිය ගෙන එය භාර ගත යුතුය. භික්ෂූන් සතු වත්තේ ගස් දහසක් තිබුණ ද, මිනිසුන් සතු වත්තේ ගස් පන්සියයක් වුවද, 'ඔබේ වත්ත කුඩාය' කියා ප්‍රතික්ෂේප නොකළ යුතුය. මන්ද එය කුඩා වුවද අනෙක් වත්තට වඩා වැඩි ආදායමක් ලබා දෙන බැවිනි. ඵලදාව සමාන වුවද, කැමති වේලාවක පරිභෝජනය කළ හැකි බැවින් එය භාර ගත යුතුය. ඉදින් මිනිසුන් සතු ගස් ප්‍රමාණය වැඩි නම්, 'ඔබේ ගස් ප්‍රමාණය වැඩියි නේද' යි කිව යුතුය. 'අපට වැඩිපුර පින් වේවා, සංඝයාට පූජා කරමු' යි ඔවුන් පවසන්නේ නම් සංඝයා දැනුවත් කර භාර ගැනීම සුදුසුය. භික්ෂූන්ගේ වත්තේ ගස් ඵල දරන නමුත් මිනිසුන්ගේ ගස් තවම ඵල නොදරන්නේ නම්, එහෙත් නොබෝ කලකින් ඵල දරන බැවින් එය භාර ගැනීම සුදුසුය. මිනිසුන්ගේ ගස් ඵල දරන අතර භික්ෂූන්ගේ ගස් ඵල නොදරන්නේ නම්, 'ඔබේ ගස් ඵල දරන ඒවා නේද' යි විමසිය යුතුය. 'ස්වාමීනී, භාර ගන්න, අපට පින් සිද්ධ වේවි' යයි පවසන්නේ නම් සංඝයා දැනුවත් කර භාර ගැනීම සුදුසුය. මෙසේ ආරාමයකට ආරාමයක් හුවමාරු කළ යුතුය. මේ ක්‍රමයෙන්ම ආරාම වස්තුව, විහාරය හා විහාර වස්තුව ද ආරාමයකින් හුවමාරු කළ යුතුය. විශාල හෝ කුඩා ආරාම වස්තුවක් මගින් ආරාම, ආරාම වස්තු, විහාර හා විහාර වස්තු හුවමාරු කළ හැකිය.

---

กถํ วิหาเรน วิหาโร ปริวตฺเตตพฺโพ? สงฺฆสฺส อนฺโตคาเม เคหํ โหติ, มนุสฺสานํ วิหารมชฺเฌ ปาสาโท, อุโภปิ อคฺเฆน สมกา, สเจ มนุสฺสา เตน ปาสาเทน ตํ เคหํ ยาจนฺติ, สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขูนํ เจ มหคฺฆตรํ เคหํ โหติ, ‘‘มหคฺฆตรํ อมฺหากํ เคห’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กิญฺจาปิ มหคฺฆตรํ, ปพฺพชิตานํ อสารุปฺปํ, น สกฺกา ตตฺถ ปพฺพชิเตหิ วสิตุํ, อิทํ ปน สารุปฺปํ คณฺหถา’’ติ วทนฺติ; เอวมฺปิ สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน มนุสฺสานํ มหคฺฆํ โหติ, ‘‘นนุ ตุมฺหากํ เคหํ มหคฺฆ’’นฺติ วตฺตพฺพํ. ‘‘โหตุ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปุญฺญํ ภวิสฺสติ, คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ปน สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. เอวํ วิหาเรน วิหาโร ปริวตฺเตตพฺโพ. เอเตเนว นเยน วิหารวตฺถุปิ อาราโมปิ อารามวตฺถุปิ วิหาเรน ปริวตฺเตตพฺพํ. วิหารวตฺถุนา จ มหคฺเฆน วา อปฺปคฺเฆน วา วิหารวิหารวตฺถุอารามอารามวตฺถูนิ. เอวํ ตาว ถาวเรน ถาวรปริวตฺตนํ เวทิตพฺพํ.

විහාරයකට විහාරයක් හුවමාරු කරන්නේ කෙසේද? සංඝයා සතු නිවසක් ගම මැද පිහිටා තිබේ නම්, මිනිසුන් සතු ප්‍රාසාදයක් විහාරය මැද පිහිටා තිබේ නම්, ඒ දෙකම අගයෙන් සමාන නම්, මිනිසුන් එම ප්‍රාසාදය දී සංඝයාගේ නිවස ඉල්ලා සිටින්නේ නම් එය භාර ගැනීම සුදුසුය. ඉදින් භික්ෂූන් සතු නිවස වැඩි වටිනාකමකින් යුක්ත නම්, 'අපේ නිවස වටිනාකමින් වැඩියි' කියා පැවසූ විට, 'වටිනාකම වැඩි වුවද පැවිද්දන්ට එහි විසීම අකැපය, මේ ප්‍රාසාදය කැපය, එබැවින් භාර ගන්න' යයි පවසන්නේ නම් එය භාර ගැනීම සුදුසුය. ඉදින් මිනිසුන්ගේ ප්‍රාසාදය වැඩි වටිනාකමකින් යුක්ත නම්, 'ඔබේ නිවස වටිනාකමින් වැඩියි නේද' යි විමසිය යුතුය. 'ස්වාමීනී, කමක් නැත, අපට පින් වේවි, භාර ගන්න' යයි පැවසූ විට එය භාර ගැනීම සුදුසුය. මෙසේ විහාරයකට විහාරයක් හුවමාරු කළ යුතුය. මෙම ක්‍රමයෙන්ම විහාර වස්තුව, ආරාමය හා ආරාම වස්තුව ද විහාරයකින් හුවමාරු කළ යුතුය. වටිනාකම වැඩි හෝ අඩු විහාර වස්තුවකින් විහාර, විහාර වස්තු, ආරාම හා ආරාම වස්තු හුවමාරු කළ හැකිය. මෙසේ ස්ථාවර වස්තුවකට ස්ථාවර වස්තුවක් හුවමාරු කිරීම පිළිබඳව තේරුම් ගත යුතුය.

---

ครุภณฺเฑน [Pg.79] ครุภณฺฑปริวตฺตเน ปน มญฺจปีฐํ มหนฺตํ วา โหตุ ขุทฺทกํ วา, อนฺตมโส จตุรงฺคุลปาทกํ วา คามทารเกหิ ปํสฺวาคารเกสุ กีฬนฺเตหิ กตมฺปิ สงฺฆสฺส ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑํ โหติ. สเจปิ ราชราชมหามตฺตาทโย เอกปฺปหาเรเนว มญฺจสตํ วา มญฺจสหสฺสํ วา เทนฺติ, สพฺเพ กปฺปิยมญฺจา สมฺปฏิจฺฉิตพฺพา, สมฺปฏิจฺฉิตฺวา วุฑฺฒปฏิปาฏิยา ‘‘สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชถา’’ติ ทาตพฺพา, ปุคฺคลิกวเสน น ทาตพฺพา. อติเรกมญฺเจ ภณฺฑาคาราทีสุ ปญฺญเปตฺวา ปตฺตจีวรํ นิกฺขิปิตุมฺปิ วฏฺฏติ. พหิสีมาย ‘‘สงฺฆสฺส เทมา’’ติ ทินฺนมญฺโจ สงฺฆตฺเถรสฺส วสนฏฺฐาเน ทาตพฺโพ. ตตฺถ เจ พหู มญฺจา โหนฺติ, มญฺเจน กมฺมํ นตฺถิ; ยสฺส วสนฏฺฐาเน กมฺมํ อตฺถิ, ตตฺถ ‘‘สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชถา’’ติ ทาตพฺโพ. มหคฺเฆน สตคฺฆนเกน วา สหสฺสคฺฆนเกน วา สตสหสฺสคฺฆนเกน วา มญฺเจน อญฺญํ มญฺจสตํ ลภติ, ปริวตฺเตตฺวา คเหตพฺพํ. น เกวลํ มญฺเจน มญฺโจเยว, อารามอารามวตฺถุวิหารวิหารวตฺถุปีฐภิสิพิมฺโพหนานิปิ ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏนฺติ. เอส นโย ปีฐภิสิพิมฺโพหเนสุปิ. เอเตสุ หิ กปฺปิยากปฺยิยํ วุตฺตนยเมว. ตตฺถ อกปฺปิยํ น ปริภุญฺชิตพฺพํ, กปฺปิยํ สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพํ. อกปฺปิยํ วา มหคฺฆํ กปฺปิยํ วา ปริวตฺเตตฺวา วุตฺตวตฺถูนิ คเหตพฺพานิ. อครุภณฺฑุปคํ ปน ภิสิพิมฺโพหนํ นาม นตฺถิ.

ගරුභාණ්ඩයක් වෙනුවට ගරුභාණ්ඩයක් හුවමාරු කිරීමේදී ඇඳ පුටු විශාල වුවද කුඩා වුවද, අවසානයේ ගම් දරුවන් වැලි සෙල්ලම් කරමින් සෑදූ සතරඟුල් පමණ පාද ඇති ඇඳක් වුවද සංඝයාට පූජා කළ මොහොතේ සිට එය ගරුභාණ්ඩයක් වේ. රජවරුන් හෝ රජ ඇමතිවරුන් එකවර ඇඳන් සියයක් හෝ දහසක් පූජා කළද, ඒ සියලු කැපවූ ඇඳන් පිළිගත යුතුය. පිළිගැනීමෙන් පසු වැඩිහිටි පිළිවෙළට 'සංඝික පරිභෝජනයෙන් පරිභෝජනය කරනු මැනව' යැයි පවසා බෙදා දිය යුතුය, පුද්ගලික වශයෙන් නොදිය යුතුය. අතිරික්ත ඇඳන් ගබඩා ආදියේ පනවා පාත්‍ර සිවුරු තැබීමටද වටී. සීමාවෙන් පිටතදී 'සංඝයාට පූජා කරමු' යැයි පූජා කරන ලද ඇඳ සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩසිටින ස්ථානයට දිය යුතුය. එහි ඇඳන් බොහෝ තිබේ නම්, ඇඳෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැතිනම්, යම් භික්ෂුවකගේ වාසස්ථානයක අවශ්‍යතාවක් තිබේ නම්, එහි 'සංඝික පරිභෝජනයෙන් පරිභෝජනය කරනු මැනව' යැයි පවසා දිය යුතුය. සියයක්, දහසක් හෝ ලක්ෂයක් වටිනා මිල අධික ඇඳක් වෙනුවට වෙනත් ඇඳන් සියයක් ලැබේ නම්, එය හුවමාරු කර ගැනීම වටී. ඇඳකට ඇඳක්ම පමණක් නොව, ආරාම, ආරාම වස්තු, විහාර, විහාර වස්තු, පුටු, බුමුතුරුණු හා කොට්ට ආදියද හුවමාරු කිරීම වටී. පුටු, බුමුතුරුණු හා කොට්ට සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. මේවායේ කැප අකැප බව කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය. එහි අකැප දෑ පරිභෝජනය නොකළ යුතු අතර, කැප දෑ සංඝික පරිභෝජනයෙන් පරිභෝජනය කළ යුතුය. අකැප වූ හෝ මිල අධික කැප වූ වස්තුවක් හුවමාරු කර ඉහත කී වස්තූන් ලබාගත යුතුය. ගරුභාණ්ඩ ගණයට පත් නොවන බුමුතුරුණු හෝ කොට්ටා කියා දෙයක් නැත.

---

โลหกุมฺภี โลหภาณกํ โลหกฏาหนฺติ อิมานิ ตีณิ มหนฺตานิ วา โหนฺตุ ขุทฺทกานิ วา อนฺตมโส ปสตมตฺตอุทกคณฺหนกานิปิ ครุภณฺฑานิเยว. โลหวารโก ปน กาฬโลหตมฺพโลหวฏฺฏโลหกํสโลหานํ เยน เกนจิ กโต สีหฬทีเป ปาทคณฺหนโก ภาเชตพฺโพ. ปาโท จ นาม มคธนาฬิยา ปญฺจนาฬิมตฺตํ คณฺหาติ, ตโต อธิกคณฺหนโก ครุภณฺฑํ. อิมานิ ตาว ปาฬิยํ อาคตานิ โลหภาชนานิ.

ලෝහ සැළි, ලෝහ භාජන, ලෝහ කටාරම් යන මේ තුන විශාල වුවද කුඩා වුවද, අවසානයේ දිය දෝතක් පමණක් ගත හැකි ප්‍රමාණයේ වුවද ඒවා ගරුභාණ්ඩම වේ. කළු ලෝහ, තඹ, වට්ට ලෝහ, ලෝකඩ යන මෙයින් ඕනෑම එකකින් සාදන ලද, සිංහල දීපයෙහි භාවිත වන 'පාදයක්' (පස් නැළියක්) පමණ දිය අල්ලන ලෝහ කළය බෙදා දීමට සුදුසුය. 'පාදයක්' යනු මගධ නැළියෙන් නැළි පහක ප්‍රමාණයකි. ඊට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් අල්ලන කළය ගරුභාණ්ඩයකි. මේවා මුලින්ම පාළියෙහි සඳහන් වන ලෝහ භාජන වේ.

---

ปาฬิยํ ปน อนาคตานิปิ ภิงฺคารปฏิคฺคหอุฬุงฺกทพฺพิกฏจฺฉุปาติตฏฺฏกสรกสมุคฺคองฺคารกปลฺลธูมกฏจฺฉุอาทีนิ ขุทฺทกานิ วา มหนฺตานิ วา สพฺพานิ ครุภณฺฑานิ. ปตฺโต, อยถาลกํ, ตมฺพโลหถาลกนฺติ อิมานิ ปน ภาชนียานิ. กํสโลหวฏฺฏโลหภาชนวิกติ สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏา วา วฏฺฏติ, ปุคฺคลิกปริโภเคน น วฏฺฏติ. กํสโลหาทิภาชนํ [Pg.80] สงฺฆสฺส ทินฺนมฺปิ หิ ปาริหาริยํ น วฏฺฏติ. ‘‘คิหิวิกฏนิหาเรเนว ปริภุญฺชิตพฺพ’’นฺติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ.

පාළියෙහි සඳහන් නොවූවත් පැන් කේතල, පඩික්කම්, පැන් හැඳි, ලොකු හැඳි, කුඩා හැඳි, තැටි, සලාවන්, පැන් බොන කෝප්ප, කරඬු, අඟුරු කබල්, දුම් හැඳි ආදී කුඩා හෝ විශාල මේ සියල්ල ගරුභාණ්ඩ වේ. පාත්‍රය, යකඩ තැටිය, තඹ තැටිය යන මේවා බෙදා දීමට සුදුසුය. ලෝකඩ හෝ වට්ට ලෝහයෙන් කළ විවිධ භාජන සංඝික පරිභෝජනයෙන් හෝ ගිහි පරිභෝජනයට සුදුසු පරිදි සැකසූ දෙයක් ලෙස පරිභෝජනය කිරීම වටී, පුද්ගලික පරිභෝජනයට නොවටී. ලෝකඩ ආදී භාජනයක් සංඝයාට පූජා කළද, එය (සැමවිටම තමා සන්තකයේ) රැගෙන යාම නොවටී. 'ගිහියන් විසින් සකස් කරන ලද ආකාරයෙන්ම පරිභෝජනය කළ යුතුය' යැයි මහාපච්චරියෙහි සඳහන් වේ.

---

ฐเปตฺวา ปน ภาชนวิกตึ อญฺญสฺมิมฺปิ กปฺปิยโลหภณฺเฑ – อญฺชนี, อญฺชนิสลากา, กณฺณมลหรณี, สูจิ, ปณฺณสูจิ, ขุทฺทโก, ปิปฺผลโก, ขุทฺทกํ, อารกณฺฏกํ, กุญฺจิกา, ตาฬํ, กตฺตรยฏฺฐิ เวธโก, นตฺถุทานํ, ภินฺทิวาโล, โลหกูโฏ, โลหกุฏฺฏิ, โลหคุโฬ, โลหปิณฺฑิ, โลหจกฺกลิกํ, อญฺญมฺปิ วิปฺปกตโลหภณฺฑํ ภาชนียํ. ธูมเนตฺตผาลทีปรุกฺขทีปกปลฺลกโอลมฺพกทีปอิตฺถิปุริสติรจฺฉานคตรูปกานิ ปน อญฺญานิ วา ภิตฺติจฺฉทนกวาฏาทีสุ อุปเนตพฺพานิ, อนฺตมโส โลหขิลกํ อุปาทาย สพฺพานิ โลหภณฺฑานิ ครุภณฺฑานิเยว โหนฺติ, อตฺตนา ลทฺธานิปิ ปริหริตฺวา ปุคฺคลิกปริโภเคน น ปริภุญฺชิตพฺพานิ, สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏานิ วา วฏฺฏนฺติ. ติปุภณฺเฑปิ เอเสว นโย. ขีรปาสาณมยานิ ตฏฺฏกสรกาทีนิ ครุภณฺฑานิเยว.

භාජන වර්ග හැර අනෙකුත් කැපවූ ලෝහ භාණ්ඩ අතරින් - අඳුන් ගුලා, අඳුන් කූරු, කන්හැඳි, ඉදිකටු, පන්හිඳ, කුඩා පිහිය, පිරිපහදු පිහිය, කුඩා විදින කූර, යතුරු, අගුල්, සැරයටිවලට සවිකරන ලෝහ වළලු, නස්‍ය දෙන කූරු, කරු, ලෝහ මිටි, ලෝහ කැබලි, ලෝහ ගුලි, ලෝහ පිඬු, ලෝහ රෝද සහ අනෙකුත් අසම්පූර්ණ ලෝහ භාණ්ඩ බෙදා දීමට සුදුසුය. දුම් නළ, නගුල් තැති, පහන් රුක්, පහන් කබල්, එල්ලෙන පහන්, ස්ත්‍රී පුරුෂ හෝ තිරිසන් රූප මෙන්ම බිත්ති, වහල, දොරවල් ආදියෙහි සවිකරන දෑ, අවසානයේ ලෝහ ඇණයක් පවා මේ සියලු ලෝහ භාණ්ඩ ගරුභාණ්ඩම වේ. තමන්ට ලැබුණද ඒවා පුද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා තබා නොගත යුතු අතර, සංඝික පරිභෝජනයෙන් හෝ ගිහි පරිභෝජනයට සුදුසු පරිදි සැකසූ භාණ්ඩ ලෙස පරිභෝජනය කිරීම වටී. ඊයම් හෝ බෙලෙක් භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. කිරිපැහැති ගලින් කළ සලාවන්, කෝප්ප ආදියද ගරුභාණ්ඩම වේ.

---

ฆฏโก ปน เตลภาชนํ วา ปาทคณฺหนกโต อติเรกเมว ครุภณฺฑํ. สุวณฺณรชตหารกูฏชาติผลิกภาชนานิ คิหิวิกฏานิปิ น วฏฺฏนฺติ, ปเคว สงฺฆิกปริโภเคน วา ปุคฺคลิกปริโภเคน วา. เสนาสนปริโภเค ปน อามาสมฺปิ อนามาสมฺปิ สพฺพํ วฏฺฏติ.

කුඩා කළය හෝ තෙල් භාජනය පාදයකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගන්නේ නම් එය ගරුභාණ්ඩයකි. රන්, රිදී, පිත්තල, ස්ඵටික භාජන ගිහියන් විසින් සැකසූ දෑ වුවද පරිභෝජනයට නොවටී, සංඝික වශයෙන් හෝ පුද්ගලික වශයෙන් පරිභෝජනය කිරීම ගැන කවර කතාද? සේනාසන පරිභෝජනය සඳහා ස්පර්ශ කළ හැකි හෝ නොකළ හැකි (ඇල්ලීම කැප වූ හෝ නොවුණු) සියලු භාණ්ඩ වටී.

---

วาสิอาทีสุ ยาย วาสิยา ฐเปตฺวา ทณฺฑกฏฺฐจฺเฉทนํ วา อุจฺฉุตจฺฉนํ วา อญฺญํ มหากมฺมํ กาตุํ น สกฺกา, อยํ ภาชนียา. ตโต มหตฺตรี เยน เกนจิ อากาเรน กตา วาสิ ครุภณฺฑเมว. ผรสุ ปน อนฺตมโส เวชฺชานํ สิราเวธนผรสุปิ ครุภณฺฑเมว. กุฐาริยํ ผรสุสทิโส เอว วินิจฺฉโย. ยา ปน อาวุธสงฺเขเปน กตา, อยํ อนามาสา. กุทาโล อนฺตมโส จตุรงฺคุลมตฺโตปิ ครุภณฺฑเมว. นิขาทนํ จตุรสฺสมุขํ วา โหตุ โทณิมุขํ วา วงฺกํ วา อุชุกํ วา, อนฺตมโส สมฺมุญฺชนิทณฺฑกเวธนมฺปิ ทณฺฑพทฺธํ เจ, ครุภณฺฑเมว. สมฺมุญฺชนิทณฺฑขณนกํ ปน อทณฺฑกํ ผลมตฺตเมว, ยํ สกฺกา สิปาฏิกาย ปกฺขิปิตฺวา ปริหริตุํ, ตํ ภาชนียํ. สิขรมฺปิ นิขาทเนเนว สงฺคหิตํ. เยหิ มนุสฺเสหิ วิหาเร วาสิอาทีนิ ทินฺนานิ โหนฺติ, เต จ ฆเร ทฑฺเฒ วา [Pg.81] โจเรหิ วา วิลุตฺเต ‘‘เทถ โน, ภนฺเต, อุปกรเณ, ปุน ปากติเก กริสฺสามา’’ติ วทนฺติ, ทาตพฺพา. สเจ อาหรนฺติ, น วาเรตพฺพา; อนาหรนฺตาปิ น โจเทตพฺพา.

කැති පිහි ආදිය අතරින්, දන්තකාෂ්ඨ කැපීමට හෝ උක් පොතු හැරීමට මිස වෙනත් විශාල කාර්යයක් කිරීමට නොහැකි කුඩා පිහිය බෙදා දීමට සුදුසුය. ඊට වඩා විශාල, ඕනෑම ආකාරයකින් සාදන ලද කැත්තක් ගරුභාණ්ඩයක්ම වේ. පොරව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අවසානයේ වෙදවරුන්ගේ නහර විදින කුඩා පොරව පවා ගරුභාණ්ඩයකි. වෑය සම්බන්ධයෙන්ද පොරව ගැන කී විනිශ්චයම වේ. ආයුධ ස්වරූපයෙන් නිමවූ යමක් වේද, එය ස්පර්ශ නොකළ යුතුය. උදැල්ල සතරඟුල් ප්‍රමාණයේ වුවද ගරුභාණ්ඩයකි. නියන, හතරැස් මුවක් සහිත වුවද, වටකුරු මුවක් සහිත වුවද, වක්‍ර වුවද, ඍජු වුවද, අවසානයේ කොස්සට මිට සවිකිරීමට විදින නියන පවා මිටක් සහිත නම් ගරුභාණ්ඩයකි. කොස්සට මිට විදින නියන මිටක් නැති, තලය පමණක් ඇත්තක් නම් සහ එය මල්ලක දමා රැගෙන යා හැකි නම් එය බෙදා දීමට සුදුසුය. විදින කූරද (සිකර) නියන යටතටම ගැනේ. යම් මිනිසුන් විසින් විහාරයට කැති පිහි ආදිය පූජා කර ඇති විට, ඔවුන්ගේ නිවාස ගිනිගැනීමෙන් හෝ සොරකම් කිරීමෙන් විනාශ වී 'ස්වාමීනී, අපේ උපකරණ අපට දෙන්න, පසුව අපි නැවත පිළිසකර කර දෙන්නෙමු' යැයි පවසන්නේ නම් ඒවා දිය යුතුය. ඔවුන් ඒවා නැවත ගෙනවිත් දෙන්නේ නම් වැළැක්විය යුතු නැත. නැවත නොදෙන්නේ නම් ඒ ගැන චෝදනා නොකළ යුතුය.

---

กมฺมารตฏฺฏการจุนฺทการนฬการมณิการปตฺตพนฺธกานํ อธิกรณิมุฏฺฐิกสณฺฑาสตุลาทีนิ สพฺพานิ โลหมยอุปกรณานิ สงฺเฆ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑานิ. ติปุโกฏฺฏกสุวณฺณการจมฺมการอุปกรเณสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปน วิเสโส – ติปุโกฏฺฏกอุปกรเณสุปิ ติปุจฺเฉทนสตฺถกํ, สุวณฺณการอุปกรเณสุ สุวณฺณจฺเฉทนสตฺถกํ, จมฺมการอุปกรเณสุ กตปริกมฺมจมฺมฉิทฺทนกํ ขุทฺทกสตฺถกนฺติ อิมานิ ภาชนียภณฺฑานิ. นหาปิตตุนฺนการอุปกรเณสุปิ ฐเปตฺวา มหากตฺตรึ มหาสณฺฑาสํ มหาปิปฺผลกญฺจ สพฺพํ ภาชนียํ. มหากตฺตริอาทีนิ ครุภณฺฑานิ.

පස්බෑකරුවන් (කම්මල්කරුවන්), ලෝකුරුවන්, ලියවන පල් කරන්නන්, බට වැඩ කරන්නන්, මිණි කපන්නන් සහ පාත්‍ර බඳින්නන් යන මොවුන්ගේ කිනිහිරිය, මිටිය, අඬුව, තරාදිය ආදී සියලුම ලෝහමය උපකරණ සංඝයාට පූජා කළ අවස්ථාවේ සිට ගරුභණ්ඩ වේ. ඊයම් කපන්නන්, රන්කරුවන් සහ සම්කරුවන්ගේ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ. එහෙත් මෙහි විශේෂය මෙයයි: ඊයම් කපන්නන්ගේ උපකරණ අතුරින් ඊයම් කපන කුඩා පිහිය ද, රන්කරුවන්ගේ උපකරණ අතුරින් රන් කපන කුඩා පිහිය ද, සම්කරුවන්ගේ උපකරණ අතුරින් පිරියම් කරන ලද සම් සිදුරු කරන කුඩා පිහිය ද යන මේවා බෙදා දිය හැකි භාජනීය භාණ්ඩ වේ. කරණවෑමියන් සහ මැහුම්කරුවන්ගේ උපකරණ අතුරින් ද විශාල කතුර, විශාල අඬුව සහ විශාල සැත් පිහිය (දැවුම් පිහිය) හැර සෙසු සියල්ල භාජනීය භාණ්ඩ වේ. විශාල කතුර ආදිය ගරුභණ්ඩ වේ.

---

วลฺลิอาทีสุ เวตฺตวลฺลิอาทิกา ยา กาจิ อฑฺฒพาหุปฺปมาณา วลฺลิ สงฺฆสฺส ทินฺนา วา ตตฺถชาตกา วา รกฺขิตโคปิตา ครุภณฺฑํ โหติ, สา สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต สเจ อติเรกา โหติ, ปุคฺคลิกกมฺเมปิ อุปเนตุํ วฏฺฏติ; อรกฺขิตา ปน ครุภณฺฑเมว น โหติ. สุตฺตมกจิวากนาฬิเกรหีรจมฺมมยา รชฺชุกา วา โยตฺตานิ วา วาเก จ นาฬิเกรหีเร จ วฏฺเฏตฺวา กตา เอกวฏฺฏา วา ทฺวิวฏฺฏา วา สงฺฆสฺส ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑํ. สุตฺตํ ปน อวฏฺเฏตฺวา ทินฺนํ มกจิวากนาฬิเกรหีรา จ ภาชนียา. เยหิ ปเนตานิ รชฺชุกโยตฺตาทีนิ ทินฺนานิ โหนฺติ, เต อตฺตโน กรณีเยน หรนฺตา น วาเรตพฺพา.

වැල් වර්ග අතුරින් වේවැල් ආදී වූ අතක බාහුවෙන් අඩක් පමණ දිග යම් වැලක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ ද, නැතහොත් සංඝික භූමියෙහි හටගත්තේ ද, එසේම ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද එය ගරුභණ්ඩයක් වේ. එම වැල් සංඝ කර්මාන්ත සඳහා හෝ චෛත්‍ය කර්මාන්ත සඳහා යොදා ගැනීමෙන් පසු අතිරික්තව ඉතිරි වේ නම්, පුද්ගලික කටයුතු සඳහා ද ලබා දීම සුදුසුය. එහෙත් ආරක්ෂා නොකරන ලද (වනයෙහි ඉබේ හටගත්) වැල් ගරුභණ්ඩ නොවේ. නූලෙන්, හණ පට්ටාවලින්, පොල්කෙඳිවලින් සහ සම්වලින් කරන ලද රැහැන් හෝ යොත් ද, හණ පට්ටා සහ පොල්කෙඳි එකට අඹරා කරන ලද තනි පොට හෝ දෙපොට රැහැන් ද සංඝයාට පූජා කළ තැන් සිට ගරුභණ්ඩ වේ. එහෙත් නොඅඹරා පූජා කරන ලද නූල්, හණ පට්ටා සහ පොල්කෙඳි භාජනීය භාණ්ඩ වේ. යම් දායකයන් විසින් මෙම රැහැන් සහ යොත් ආදිය පූජා කරන ලද්දේ ද, ඔවුන් තම පුද්ගලික කටයුත්තක් සඳහා ඒවා රැගෙන යන්නේ නම් ඔවුන් වැළැක්විය යුතු නොවේ.

---

โย โกจิ อนฺตมโส อฏฺฐงฺคุลสูจิทณฺฑมตฺโตปิ เวฬุ สงฺฆสฺส ทินฺโน วา ตตฺถชาตโก วา รกฺขิตโคปิโต ครุภณฺฑํ, โสปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรโก ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. ปาทคณฺหนกเตลนาฬิ ปน กตฺตรยฏฺฐิ, อุปาหนทณฺฑโก, ฉตฺตทณฺโฑ, ฉตฺตสลากาติ อิทเมตฺถ ภาชนียภณฺฑํ. ทฑฺฒเคหมนุสฺสา คณฺหิตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา. รกฺขิตโคปิตํ เวฬุํ คณฺหนฺเตน สมกํ วา อติเรกํ วา ถาวรํ อนฺตมโส ตํอคฺฆนกมฺปิ ผาติกมฺมํ กตฺวา คเหตพฺโพ[Pg.82]. ผาติกมฺมํ อกตฺวา คณฺหนฺเตน ตตฺเถว วฬญฺเชตพฺโพ, คมนกาเล สงฺฆิกาวาเส ฐเปตฺวา คนฺตพฺพํ. อสติยา คเหตฺวา คเตน ปหิณิตฺวา ทาตพฺโพ. เทสนฺตรํ คเตน สมฺปตฺตวิหาเร สงฺฆิกาวาเส ฐเปตพฺโพ.

අඩුම තරමින් අටඟුල් පමණ දිගැති, සිහින් උණ දණ්ඩක් පවා සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ ද, නැතහොත් සංඝික භූමියෙහි හටගත්තේ ද, ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද එය ගරුභණ්ඩයකි. එය ද සංඝ කර්මාන්තයෙහි හෝ චෛත්‍ය කර්මාන්තයෙහි යොදා ඉතිරි වූයේ නම් පුද්ගලික කටයුත්තකට දීම සුදුසුය. එහෙත් පාදයක් (කාසියක්) පමණ වටිනා තෙල් උණ බම්බුව, සැරයටිය, වහන් කටු ගැසීමට ගන්නා ලී දණ්ඩ, කුඩ මිට, කුඩ කූරු යන මේවා මෙහිදී බෙදා දිය හැකි භාජනීය භාණ්ඩ වේ. නිවාස ගිනිබත් වූ මිනිසුන් උණ බම්බු රැගෙන යන්නේ නම් ඔවුන් වැළැක්විය යුතු නොවේ. ආරක්ෂා කර තිබූ උණ බම්බු ගන්නා භික්ෂුවක් විසින් ඒ හා සමාන හෝ ඊට වඩා වැඩි වටිනාකමකින් යුත් ස්ථාවර දෙයක් හෝ අවම වශයෙන් එහි වටිනාකම හෝ ලැබෙන්නට සලස්වා (ඵාතිකර්ම කොට) ගත යුතුය. ඵාතිකර්ම නොකොට ගන්නේ නම් එම ආරාමයේදීම පරිහරණය කළ යුතුය. වෙනත් පළාතකට යන විට සංඝික ආවාසයෙහි තබා යා යුතුය. නොදැනුවත්කමින් රැගෙන ගියේ නම් එය නැවත එවිය යුතුය. වෙනත් රටකට ගියේ නම් තමන් පැමිණි විහාරයේ සංඝික ආවාසයක තැන්පත් කළ යුතුය.

---

ติณนฺติ มุญฺชํ ปพฺพชญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ ยํกิญฺจิ ติณํ. ยตฺถ ปน ติณํ นตฺถิ, ตตฺถ ปณฺเณหิ ฉาเทนฺติ; ตสฺมา ปณฺณมฺปิ ติเณเนว สงฺคหิตํ. อิติ มุญฺชาทีสุ ยํกิญฺจิ มุฏฺฐิปฺปมาณมฺปิ ติณํ ตาลปณฺณาทีสุ จ เอกํ ปณฺณมฺปิ สงฺฆสฺส ทินฺนํ วา ตตฺถชาตกํ วา พหาราเม สงฺฆสฺส ติณวตฺถุโต ชาตติณํ วา รกฺขิตโคปิตํ ครุภณฺฑํ โหติ, ตมฺปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรกํ ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. ทฑฺฒเคหมนุสฺสา คเหตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา. อฏฺฐงฺคุลปฺปมาโณปิ ริตฺตโปตฺถโก ครุภณฺฑเมว.

තණකොළ යනු මුඤ්ජ තණ සහ පබ්බජ තණ හැර සෙසු යම්කිසි තණ වර්ගයකි. යම් තැනක තණකොළ නැති ද එහි (වහල) කොළ වර්ගවලින් සෙවිලි කරති. එබැවින් කොළ වර්ග ද තණකොළ ගණයෙහිම ලා සලකනු ලැබේ. මෙසේ මුඤ්ජ තණ ආදියෙන් මිටක් පමණ වූ තණකොළ වුව ද, තල් කොළ ආදියෙන් එක කොළයක් වුව ද සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ එහි හටගත්තේ හෝ වේ ද, විහාරයෙන් පිටත සංඝික තණ බිමෙහි හටගත් තණකොළ හෝ ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද එය ගරුභණ්ඩයක් වේ. එය ද සංඝ කර්මාන්ත හා චෛත්‍ය කර්මාන්ත අවසන් වූ පසු අතිරික්ත වුවහොත් පුද්ගලික කටයුත්තකට දීම සුදුසුය. ගිනිගත් නිවාස ඇති මිනිසුන් රැගෙන යන්නේ නම් නොවැළැක්විය යුතුය. අටඟුල් ප්‍රමාණ වූ හිස් පුස්කොළය ද ගරුභණ්ඩයකි.

---

มตฺติกา ปกติมตฺติกา วา โหตุ ปญฺจวณฺณา วา สุธา วา สชฺชุรสกงฺคุฏฺฐสิเลสาทีสุ วา ยํกิญฺจิ, ทุลฺลภฏฺฐาเน อาเนตฺวา วา ทินฺนํ ตตฺถชาตกํ วา รกฺขิตโคปิตํ ตาลผลปกฺกมตฺตํ ครุภณฺฑํ โหติ. ตมฺปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ นิฏฺฐิเต อติเรกํ ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. หิงฺคุหิงฺคุลกหริตาลมโนสิลญฺชนานิ ปน ภาชนียภณฺฑานิ.

මැටි යනු සාමාන්‍ය මැටි හෝ වේවා, පස්වන් මැටි හෝ වේවා, හුණු හෝ වේවා, පයින් රෙසින, කඟුට්ඨ, සිලෙස ආදී යම්කිසි දෙයක් හෝ වේවා, දුර්ලභ ස්ථානයකින් ගෙනවුත් පූජා කරන ලද්දේ ද, එහිම හටගත්තේ ද, ආරක්ෂා කරන ලද්දේ ද, ඉදුණු තල් ගෙඩියක් පමණ වූ මැටි හෝ මැලියම් ප්‍රමාණය ගරුභණ්ඩයක් වේ. එය ද සංඝ කර්මාන්ත හා චෛත්‍ය කර්මාන්ත අවසන් වූ පසු අතිරික්ත වුවහොත් පුද්ගලික කටයුත්තකට දීම සුදුසුය. එහෙත් පෙරුම්කායම්, හිඟුල්, හරිතාල, මනෝසීල සහ අඳුන් ගල් යන මේවා භාජනීය භාණ්ඩ වේ.

---

ทารุภณฺเฑ โย โกจิ อฏฺฐงฺคุลสูจิทณฺฑมตฺโตปิ ทารุภณฺฑโก ทารุทุลฺลภฏฺฐาเน สงฺฆสฺส ทินฺโน วา ตตฺถชาตโก วา รกฺขิตโคปิโต, อยํ ครุภณฺฑํ โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน สพฺพมฺปิ ทารุเวฬุจมฺมปาสาณาทิวิกตึ ทารุภณฺเฑน สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส อาสนฺทิโก อุปฺปนฺโน โหตี’’ติ อิโต ปฏฺฐาย ทารุภณฺฑวินิจฺฉโย วุตฺโต.

දැව භාණ්ඩ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අටඟුල් පමණ වූ කුඩා දැව දණ්ඩක් පවා දැව දුර්ලභ ස්ථානයකදී සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ හෝ එහි හටගත්තේ හෝ ආරක්ෂා කරන ලද්දේ හෝ වේ නම් එය ගරුභණ්ඩයක් වන බව කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත. මහා අටුවාවෙහි ද දැව, උණ, සම්, ගල් ආදියෙන් කළ සියලුම නිර්මාණයන් දැව භාණ්ඩ ගණයෙහි ලා සලකා, "එකල්හි සංඝයාට ආසන්දිකයක් උපන්නේය" යන මෙම පාළි පාඨයේ සිට දැව භාණ්ඩ පිළිබඳ විනිශ්චය දක්වා ඇත.

---

ตตฺรายํ อตฺถุทฺธาโร, อาสนฺทิโก, สตฺตงฺโค, ภทฺทปีฐํ, ปีฐิกา, เอฬกปาทกปีฐํ, อามลกวฏฺฏกปีฐํ, ผลกํ, โกจฺฉํ, ปลาลปีฐกนฺติ อิเมสุ [Pg.83] ตาว ยํกิญฺจิ ขุทฺทกํ วา โหตุ มหนฺตํ วา, สงฺฆสฺส ทินฺนํ ครุภณฺฑํ โหติ. ปลาลปีเฐน เจตฺถ กทลิปตฺตาทิปีฐานิปิ สงฺคหิตานิ. พฺยคฺฆจมฺมโอนทฺธมฺปิ วาฬรูปปริกฺขิตฺตํ, รตนปริสิพฺพิตํ, โกจฺฉกํ ครุภณฺฑเมว.

එහි සාරාංශය මෙසේය: ආසන්දික, සත්තංග, භද්දපීඨ, පීඨිකා, එළකපාදක පීඨ, ආමලකවට්ටක පීඨ, ලෑලි, කොට්ට, පිදුරු අසුන් යන මේවා අතුරින් කුඩා හෝ වේවා විශාල හෝ වේවා සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ නම් එය ගරුභණ්ඩයකි. මෙහි පිදුරු අසුන් යන්නෙන් කෙසෙල් කොළ ආදියෙන් කළ අසුන් ද ඇතුළත් වේ. ව්‍යාඝ්‍ර සම්වලින් වසන ලද, වන මෘග රූපවලින් සැරසූ, රත්නයන්ගෙන් මැසූ කොට්ට (අසුන්) ද ගරුභණ්ඩ වේ.

---

วงฺกผลกํ, ทีฆผลกํ, จีวรโธวนผลกํ, ฆฏฺฏนผลกํ, ฆฏฺฏนมุคฺคโร, ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนคณฺฐิกา, ทณฺฑมุคฺคโร, อมฺพณํ, รชนโทณิ, อุทกปฏิจฺฉโก, ทารุมโย วา ทนฺตมโย วา เวฬุมโย วา สปาทโกปิ อปาทโกปิ สมุคฺโค, มญฺชูสา, ปาทคณฺหนกโต อติเรกปฺปมาโณ กรณฺโฑ, อุทกโทณิ, อุทกกฏาหํ, อุฬุงฺโก, กฏจฺฉุ, ปานียสราวํ, ปานียสงฺโขติ เอเตสุปิ ยํกิญฺจิ สงฺเฆ ทินฺนํ ครุภณฺฑํ. สงฺขถาลกํ ปน ภาชนียํ, ตถา ทารุมโย อุทกตุมฺโพ.

වංක ඵලක, දීඝ ඵලක, සිවුරු සෝදන ලෑලි, සිවුරු තලන ලෑලි, තලන මුගුරු, දැවටු දඬු කපන කොට, දඬු මුගුරු, ඔරු, සායම් ඔරු, වතුර පිළිගන්නා බඳුන්, ලීයෙන් හෝ ඇත්දළින් හෝ උණෙන් කරන ලද පාද සහිත හෝ රහිත කරඬු, පෙට්ටි, පාදයකට වඩා වටිනා මංජුසා, පැන් දෝණි, පැන් කටාරම්, උළුක්කු, හැඳි, පැන් සරාවන්, පැන් හක්ගෙඩි යන මේවා අතුරින් යමක් සංඝයාට පූජා කරන ලද්දේ නම් එය ගරුභණ්ඩයකි. එහෙත් හක්ගෙඩි තැටිය ද, ලීයෙන් කළ පැන් බුජම ද බෙදා දිය හැකි භාජනීය භාණ්ඩ වේ.

---

ปาทกถลิกมณฺฑลํ ทารุมยํ วา โหตุ โจฬปณฺณาทิมยํ วา สพฺพํ ครุภณฺฑํ. อาธารโก ปตฺตปิธานํ, ตาลวณฺฏํ, พีชนี, จงฺโกฏกํ, ปจฺฉิ, ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนี มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนีติ เอเตสุปิ ยํกิญฺจิ ขุทฺทกํ วา มหนฺตํ วา ทารุเวฬุปณฺณจมฺมาทีสุ เยน เกนจิ กตํ ครุภณฺฑเมว.

ලීයෙන් හෝ රෙදි, කොළ ආදියෙන් කළ පා පිස්නා වට සියල්ල ගරුභණ්ඩ වේ. පාත්‍ර ආධාරක, පාත්‍ර පියන්, තල්වැට, පවන් අතු, මල් වට්ටි, වට්ටි, මිට සහිත ඉදල් සහ අතින් අල්ලන ඉදල් (කොසු) යන මේවා අතුරින් කුඩා හෝ විශාල හෝ වේවා ලී, උණ, කොළ, සම් ආදී යම්කිසි දේකින් කරන ලද්දේ නම් ඒ සියල්ල ගරුභණ්ඩම වේ.

---

ถมฺภตุลาโสปานผลกาทีสุ ทารุมยํ วา ปาสาณมยํ วา ยํกิญฺจิ เคหสมฺภารรูปํ, โย โกจิ กฏสารโก, ยํกิญฺจิ ภูมตฺถรณํ, ยํกิญฺจิ อกปฺปิยจมฺมํ, สพฺพํ สงฺเฆ ทินฺนํ ครุภณฺฑํ, ภูมตฺถรณํ กาตุํ วฏฺฏติ. เอฬกจมฺมํ ปน ปจฺจตฺถรณคติกํ โหติ, ตมฺปิ ครุภณฺฑเมว. กปฺปิยจมฺมานิ ภาชนียานิ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘สพฺพํ มญฺจปฺปมาณํ จมฺมํ ครุภณฺฑ’’นฺติ วุตฺตํ.

ටැම්, පරාල, පියගැටපෙළ, ලෑලි ආදියෙන් යුක්ත වූ, ලීයෙන් හෝ ගලින් කළ යම් නිවාස උපකරණයක් වේ ද, යම් පැදුරක් හෝ බිමට එළන යම් පලසක් වේ ද, යම් අකැප සමක් වේ ද, ඒ සියල්ල සංඝයාට පූජා කළ කල්හි ගරු භාණ්ඩ වේ. බිම එළීම පිණිස ඒවා පරිහරණය කිරීම කැප ය. එළු සම් පලසක් (paccattharaṇa) වැනි ය, එය ද ගරු භාණ්ඩයකි. කැප වූ සම් (මෘග සම ආදිය) බෙදිය හැකි (භාජනීය) භාණ්ඩ වේ. කුරුන්දියෙහි නම් "ඇඳක ප්‍රමාණය ඇති සියලු සම් ගරු භාණ්ඩ" යැයි දක්වා ඇත.

---

อุทุกฺขลํ, มุสลํ, สุปฺปํ, นิสทํ, นิสทโปโต, ปาสาณโทณิ, ปาสาณกฏาหํ, ตุริเวมภสฺตาทิ สพฺพํ เปสการาทิภณฺฑํ, สพฺพํ กสิภณฺฑํ, สพฺพํ จกฺกยุตฺตกยานํ ครุภณฺฑเมว. มญฺจปาโท, มญฺจอฏนี, ปีฐปาโท, ปีฐอฏนี, วาสิผรสุอาทีนํ ทณฺฑาติ เอเตสุ ยํกิญฺจิ วิปฺปกตตจฺฉนกมฺมํ อนิฏฺฐิตเมว ภาชนียํ, ตจฺฉิตมฏฺฐํ ปน ครุภณฺฑํ โหติ. อนุญฺญาตวาสิยา ปน ทณฺโฑ ฉตฺตมุฏฺฐิปณฺณํ กตฺตรยฏฺฐิ อุปาหนา อรณิสหิตํ ธมฺมกรโณ ปาทคณฺหนกโต อนติริตฺตํ อามลกตุมฺพํ อามลกฆโฏ ลาพุกตุมฺพํ ลาพุฆโฏ วิสาณกตุมฺพนฺติ สพฺพเมตํ ภาชนียํ, ตโต มหนฺตตรํ ครุภณฺฑํ.

වංගෙඩිය, මෝල්ගහ, කුල්ල, මිරිස්ගල, මිරිස්ගල් පුත්‍රයා (ඇඹරුම් ගල), ගල් ඔරුව, ගල් තාච්චිය, පේසකාරයන්ගේ (වියන්නන්ගේ) උපකරණ ඇතුළු සියලු විවීමේ උපකරණ, සියලු ගොවිතැන් උපකරණ, රෝද සහිත සියලු වාහන ගරු භාණ්ඩ ම වේ. ඇඳ පාද, ඇඳ රාමු, පුටු පාද, පුටු රාමු, වෑ-පොරෝ ආදියේ මිටවල් යන මෙයින් යම් වැඩ නිම නොකළ කැටයම් සහිත දැවයක් වේ ද, එය නිම නොකළ බැවින් බෙදිය හැකි ය (භාජනීය ය). මනාව මට්ටම් කළ ඒවා ගරු භාණ්ඩ වේ. අනුදැන වදාළ වෑයෙහි මිට, කුඩය, අත්ලෙන් අල්වන කුඩ කොළය, සැරයටිය, පාවහන්, ගිනිගෑ පුවරුව (අරණි), දැමකරකය (පෙරහන්කඩ), පෑලක් (pāda) පමණ ගත නොහැකි කුඩා නෙල්ලි බඳුන, නෙල්ලි කළය, ලබු කටුව, ලබු කළය, අං බඳුන යන මේ සියල්ල බෙදිය හැකි භාණ්ඩ වේ. මීට වඩා විශාල ඒවා ගරු භාණ්ඩ වේ.

---

หตฺถิทนฺโต [Pg.84] วา ยํกิญฺจิ วิสาณํ วา อตจฺฉิตํ ยถาชาตเมว ภาชนียํ, เตหิ กตมญฺจปาทาทีสุ ปุริมสทิโสเยว วินิจฺฉโย. ตจฺฉิตนิฏฺฐิโตปิ หิงฺคุกรณฺฑโก อญฺชนกรณฺฑโก คณฺฐิกา วิโธ อญฺชนี อญฺชนิสลากา อุทกปุญฺฉนีติ อิทํ สพฺพํ ภาชนียเมว.

වැඩ නොකළ හස්ති දන්ත (ඇත් දළ) හෝ යම් අං හෝ ස්වාභාවිකව පවතින පරිදි ම බෙදිය හැකි (භාජනීය) භාණ්ඩ වේ. ඒවායින් කළ ඇඳ පාද ආදියෙහි විනිශ්චය කලින් කී දැවමය භාණ්ඩ හා සමාන වේ. මනාව වැඩ නිම කළ වුව ද පෙරුම්කායම් (හිඟු) කරඬුව, අඳුන් කරඬුව, බොත්තම් (ගණ්ඨිකා), වළලු (විධ), අඳුන් නළය, අඳුන් කූර, පැන් පිසින රෙදිකඩ යන මේ සියල්ල බෙදිය හැකි භාණ්ඩ ම වේ.

---

มตฺติกาภณฺเฑ สพฺพํ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ ฆฏปิฐราทิกุลาลภาชนํ ปตฺตกฏาหํ องฺคารกฏาหํ ธูมทานกํ ทีปรุกฺขโก ทีปกปลฺลิกา จยนิฏฺฐกา ฉทนิฏฺฐกา ถูปิกาติ สงฺฆสฺส ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑํ, ปาทคณฺหนกโต อนติริตฺตปฺปมาโณ ปน ฆฏโก ปตฺตํ ถาลกํ กญฺจนโก กุณฺฑิกาติ อิทเมตฺถ ภาชนียภณฺฑํ. ยถา จ มตฺติกาภณฺเฑ; เอวํ โลหภณฺเฑปิ กุณฺฑิกา ภาชนียโกฏฺฐาสเมว ภชตีติ อยเมตฺถ อนุปุพฺพิกถา.

මැටි භාණ්ඩ අතුරින්, මිනිසුන්ගේ පරිභෝජනය පිණිස පවතින කළගෙඩි, ඇතිලි ආදී කුඹල් භාණ්ඩ ද, පාත්‍ර පවන මැටි තාච්චි ද, අඟුරු කබල් ද, දුම් නළ ද, පහන් රුක් ද, පහන් කබල් ද, බැමි ගඩොල්, සෙවිලි ගඩොල් හා කොත ද යන මේ සියල්ල සංඝයාට පූජා කළ තැන් සිට ගරු භාණ්ඩ වේ. එහෙත් පෑලක් (pāda) පමණ ප්‍රමාණය නොඉක්මවන කුඩා කළය, තැටිය, බඳුන, පැන් බඳුන, පැන් කෙණ්ඩිය යන මේවා මෙහි දී බෙදිය හැකි භාණ්ඩ වේ. මැටි භාණ්ඩවල මෙන් ම ලෝහ භාණ්ඩවල ද පැන් කෙණ්ඩිය බෙදිය හැකි භාණ්ඩ ගණයට ම අයිති වේ. මෙය මෙහි අනුපිළිවෙළ කථාවයි.

---

อวิสฺสชฺชิยวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

පවරා දිය නොහැකි වස්තූන් පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

นวกมฺมทานกถา

නවකර්ම දීම පිළිබඳ කථාව.

---

๓๒๓. ภณฺฑิกาฏฺฐปนมตฺเตนาติ ทฺวารพาหานํ อุปริ กโปตภณฺฑิกโยชนมตฺเตน. ปริภณฺฑกรณมตฺเตนาติ โคมยปริภณฺฑกสาวปริภณฺฑกรณมตฺเตน. ธูมกาลิกนฺติ อิทํ ยาวสฺส จิตกธูโม น ปญฺญายติ, ตาว อยํ วิหาโร เอตสฺเสวาติ เอวํ ธูมกาเล อปโลเกตฺวา กตปริโยสิตํ วิหารํ เทนฺติ. วิปฺปกตนฺติ เอตฺถ วิปฺปกโต นาม ยาว โคปานสิโย น อาโรหนฺติ. โคปานสีสุ ปน อารุฬฺหาสุ พหุกโต นาม โหติ, ตสฺมา ตโต ปฏฺฐาย น ทาตพฺโพ, กิญฺจิเทว สมาทเปตฺวา กาเรสฺสติ. ขุทฺทเก วิหาเร กมฺมํ โอโลเกตฺวา ฉปฺปญฺจวสฺสิกนฺติ กมฺมํ โอโลเกตฺวา จตุหตฺถวิหาเร จตุวสฺสิกํ, ปญฺจหตฺเถ ปญฺจวสฺสิกํ, ฉหตฺเถ ฉวสฺสิกํ ทาตพฺพํ. อฑฺฒโยโค ปน ยสฺมา สตฺตฏฺฐหตฺโถ โหติ, ตสฺมา เอตฺถ ‘‘สตฺตฏฺฐวสฺสิก’’นฺติ วุตฺตํ. สเจ ปน โส นวหตฺโถ โหติ นววสฺสิกมฺปิ ทาตพฺพํ. มหลฺลเก ปน ทสหตฺเถ เอกาทสหตฺเถ วิหาเร วา ปาสาเท วา ทสวสฺสิกํ วา เอกาทสวสฺสิกํ วา ทาตพฺพํ. ทฺวาทสหตฺเถ ปน ตโต อธิเก วา โลหปาสาทสทิเสปิ ทฺวาทสวสฺสิกเมว ทาตพฺพํ, น ตโต อุตฺตริ.

323. ‘භණ්ඩිකාට්ඨපනමත්තෙන’ යනු උළුවහු බාහුවලට ඉහළින් පරෙවියන් ලගින කුඩා සැරසිලි (කපෝත භණ්ඩිකා) යෙදීම පමණකි. ‘පරිභණ්ඩකරණමත්තෙන’ යනු ගොම පිරිබඩෑම හෝ සායම් පිරිබඩෑම කිරීම පමණකි. ‘ධූමකාලිකන්ති’ යනු නවකර්මය භාරගත් භික්ෂුවගේ චිතකයේ දුම් පෙනෙන තෙක් ම (ජීවිතාන්තය දක්වා) මෙම විහාරය උන්වහන්සේට ම අයත් යැයි මෙසේ ආයු කාලය සලකා නිම කළ විහාරය පවරති. ‘විප්පකත’ යනු මෙහි දී පරාල (ගෝපානසී) තබන තෙක් ඇති තත්ත්වයයි. පරාල යෙදූ පසු එය ‘බහුකත’ (බොහෝ දුරට නිම වූ) ලෙස හැඳින්වේ. එබැවින් එතැන් සිට නවකර්මය සඳහා දීම නොකළ යුතු ය; දායකයා ම යම් අයකු ලවා එය කරවා ගනු ඇත. කුඩා විහාරවල වැඩ ප්‍රමාණය බලා වසර පහ හයක නවකර්ම කාලයක් දිය යුතු ය. රියන් හතරක විහාරයකට සිව් වසරක් ද, රියන් පහක විහාරයකට පස් වසරක් ද, රියන් හයකට සය වසරක් ද දිය යුතු ය. අඩයෝගය (දෙපල වහල සහිත නිවස) රියන් හත අටක් පමණ වන බැවින් මෙහි ‘සත් අට වසරක්’ යැයි කියන ලදී. ඉදින් එය රියන් නවයක් නම් නව වසරක් ද දිය යුතු ය. විශාල වූ රියන් දහය හෝ එකොළහ ඇති විහාර හෝ ප්‍රාසාදවලට දස වසරක හෝ එකොළොස් වසරක නවකර්ම කාලයක් දිය යුතු ය. රියන් දොළහක් හෝ ඊට වැඩි වූ ලෝවාමහාපාය වැනි විශාල ප්‍රාසාද සඳහා දොළොස් වසරක් ම දිය යුතු ය, ඊට වඩා වැඩි නොකළ යුතු ය.

---

นวกมฺมิโก [Pg.85] ภิกฺขุ อนฺโตวสฺเส ตํ อาวาสํ ลภติ, อุตุกาเล ปฏิพาหิตุํ น ลภติ. สเจ โส อาวาโส ชีรติ, อาวาสสามิกสฺส วา ตสฺส วํเส อุปฺปนฺนสฺส วา กสฺสจิ กเถตพฺพํ – ‘‘อาวาโส เต นสฺสติ, ชคฺคถ เอตํ อาวาส’’นฺติ. สเจ โส น สกฺโกติ, ภิกฺขูหิ ญาตี วา อุปฏฺฐาเก วา สมาทเปตฺวา ชคฺคิตพฺโพ. สเจ เตปิ น สกฺโกนฺติ, สงฺฆิเกน ปจฺจเยน ชคฺคิตพฺโพ. ตสฺมิมฺปิ อสติ เอกํ อาวาสํ วิสฺสชฺเชตฺวา อวเสสา ชคฺคิตพฺพา. พหู วิสฺสชฺเชตฺวา เอกํ สณฺฐาเปตุมฺปิ วฏฺฏติเยว.

නවකර්ම කටයුතු කරන භික්ෂුවට වස් කාලය තුළ ඒ ආවාසය හිමි වේ, සෘතු කාලයන්හි දී උන්වහන්සේ වැළැක්විය නොහැකි ය. ඉදින් ඒ ආවාසය දිරාපත් වේ නම්, ආවාස දායකයාට හෝ ඔහුගේ පරපුරේ යමකුට ‘ඔබේ ආවාසය විනාශ වේ, මෙය රැකබලා ගන්න’ යැයි කිව යුතු ය. ඔහුට නොහැකි නම්, භික්ෂූන් විසින් නෑයන් හෝ උපස්ථායකයන් උනන්දු කරවා එය රැකබලා ගත යුතු ය. ඔවුන්ට ද නොහැකි නම්, සඟසතු පිරිකරින් (සංඝික පච්චයෙන්) එය රැකබලා ගත යුතු ය. එය ද නොමැති කල්හි, එක් ආවාසයක් අත්හැර ඉතිරි ඒවා රැකබලා ගත යුතු ය. බොහෝ ආවාස අත්හැර දමා හෝ එක් ආවාසයක් ආරක්ෂා කර ගැනීම ද සුදුසු ම ය.

---

ทุพฺภิกฺเข ภิกฺขูสุ ปกฺกนฺเตสุ สพฺเพ อาวาสา นสฺสนฺติ, ตสฺมา เอกํ วา ทฺเว วา ตโย วา อาวาเส วิสฺสชฺเชตฺวา ตโต ยาคุภตฺตจีวราทีนิ ปริภุญฺชนฺเตหิ เสสาวาสา ชคฺคิตพฺพาเยว. กุรุนฺทิยํ ปน วุตฺตํ ‘‘สงฺฆิเก ปจฺจเย อสติ เอโก ภิกฺขุ ‘ตุยฺหํ เอกํ มญฺจฏฺฐานํ คเหตฺวา ชคฺคาหี’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ พหุตรํ อิจฺฉติ, ติภาคํ วา อุปฑฺฒภาคํ วา ทตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺพํ. อถ ‘ถมฺภมตฺตเมเวตฺถ อวสิฏฺฐํ, พหุกมฺมํ กาตพฺพ’นฺติ น อิจฺฉติ, ‘ตุยฺหํ ปุคฺคลิกเมว กตฺวา ชคฺค; เอวมฺปิ หิ สงฺฆสฺส ภณฺฑกฏฺฐปนฏฺฐานํ นวกานญฺจ วสนฏฺฐานํ ลภิสฺสตี’ติ ชคฺคาเปตพฺโพ. เอวํ ชคฺคิโต ปน ตสฺมึ ชีวนฺเต ปุคฺคลิโก โหติ, มเต สงฺฆิโกเยว. สเจ สทฺธิวิหาริกานํ ทาตุกาโม โหติ, กมฺมํ โอโลเกตฺวา ติภาคํ วา อุปฑฺฒํ วา ปุคฺคลิกํ กตฺวา ชคฺคาเปตพฺโพ. เอวญฺหิ สทฺธิวิหาริกานํ ทาตุํ ลภติ. เอวํ ชคฺคนเก ปน อสติ ‘เอกํ อาวาสํ วิสฺสชฺเชตฺวา’ติอาทินา นเยน ชคฺคาเปตพฺโพ’’ติ.

දුර්භික්ෂ කාලවල භික්ෂූන් වහන්සේලා බැහැර වැඩි කල්හි සියලු ආවාස විනාශ වේ. එබැවින් එක්, දෙක හෝ තුන් ආවාසයක් අත්හැර දමා, ඒවායින් ලැබෙන කැඳ, බත්, සිවුරු ආදිය පරිභෝජනය කරමින් ඉතිරි ආවාස රැකගත යුතු ම ය. කුරුන්දියෙහි මෙසේ දක්වා ඇත: ‘සංඝික පිරිකර නොමැති කල්හි, එක් භික්ෂුවකට ‘ඔබට එක් ඇඳක් තබාගෙන (එක් ඇඳක ප්‍රමාණය ගෙන) මෙය රැකබලා ගන්න’ යැයි කිව යුතු ය. උන්වහන්සේ ඊට වඩා කැමති නම්, තුනෙන් එකක් හෝ අඩක් හෝ දී රැකබලා ගැනීමට සැලැස්විය යුතු ය. ඉදින් ‘මෙහි ඉතිරිව ඇත්තේ ටැම් පමණකි, විශාල වැඩ ප්‍රමාණයක් කළ යුතු ය’ කියා අකමැති වේ නම්, ‘මෙය ඔබට ම අයත් එකක් ලෙස (පුද්ගලික කොට) රැකබලා ගන්න, එවිට සංඝයාට බඩු බාහිරාදිය තැබීමට තැනක් හා නවක භික්ෂූන්ට වාසස්ථානයක් ද ලැබෙනු ඇත’ යැයි පවසා රැකබලා ගැනීමට දිය යුතු ය. මෙසේ රැකබලා ගන්නා ආවාසය උන්වහන්සේ ජීවත්ව සිටින තාක් පුද්ගලික වන අතර, අපවත් වූ පසු සංඝික ම වේ. ඉදින් තම සද්ධිවිහාරිකයන්ට දීමට කැමති නම්, කළ වැඩ ප්‍රමාණය සලකා තුනෙන් පංගුවක් හෝ අඩක් පුද්ගලික කොට රැකබලා ගැනීමට දිය යුතු ය. එවිට සද්ධිවිහාරිකයන්ට දීමට අවස්ථාව ලැබේ. මෙසේ රැකබලා ගන්නා භික්ෂුවක් නැති කල්හි, ‘එක් ආවාසයක් අත්හැර’ යනාදී ක්‍රමයට එය ආරක්ෂා කර ගත යුතු ය.’

---

อิทมฺปิ จ อญฺญํ ตตฺเถว วุตฺตํ – ทฺเว ภิกฺขู สงฺฆิกํ ภูมึ คเหตฺวา โสเธตฺวา สงฺฆิกํ เสนาสนํ กโรนฺติ. เยน สา ภูมิ ปฐมํ คหิตา, โส สามี. อุโภปิ ปุคฺคลิกํ กโรนฺติ, โสเยว สามี. โส สงฺฆิกํ กโรติ, อิตโร ปุคฺคลิกํ กโรติ, อญฺญํ เจ พหุํ เสนาสนฏฺฐานํ อตฺถิ, ปุคฺคลิกํ กโรนฺโตปิ น วาเรตพฺโพ. อญฺญสฺมึ ปน ตาทิเส ปฏิรูเป ฐาเน อสติ ตํ ปฏิพาหิตฺวา สงฺฆิกํ กโรนฺเตเนว กาตพฺพํ. ยํ ปน ตสฺส ตตฺถ วยกมฺมํ กตํ, ตํ ทาตพฺพํ. สเจ ปน กตาวาเส วา อาวาสกรณฏฺฐาเน วา ฉายูปคผลูปครุกฺขา โหนฺติ, อปโลเกตฺวา [Pg.86] หาเรตพฺพา. ปุคฺคลิกา เจ โหนฺติ, สามิกา อาปุจฺฉิตพฺพา; โน เจ เทนฺติ, ยาวตติยํ อาปุจฺฉิตฺวา ‘‘รุกฺขอคฺฆนกมูลํ ทสฺสามา’’ติ หาเรตพฺพา.

මෙම කරුණද තවත් එකක් ලෙස එහිම (කුරුන්දි අටුවාවෙහිම) වදාරන ලදී - භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් සාංඝික භූමියක් ගෙන, එය ශුද්ධ පවිත්‍ර කර සාංඝික සේනාසනයක් සාදති. යම් භික්ෂුවක් එම භූමිය පළමුව ගත්තේ ද, උන්වහන්සේ එහි හිමිකරු වේ. ඉදින් දෙදෙනාම පෞද්ගලිකව සාදන්නේ නම්, (පළමුව ගත්) ඒ භික්ෂුවම හිමිකරු වේ. එක් අයෙක් සාංඝිකව සාදන විට, අනෙක් තැනැත්තා පෞද්ගලිකව සාදයි නම්, වෙනත් බොහෝ සේනාසන ස්ථාන තිබේ නම්, පෞද්ගලිකව සාදන්නා වැළැක්විය යුතු නැත. නමුත් එවැනි වෙනත් සුදුසු ස්ථානයක් නොමැති විට, ඔහුව වළක්වා සාංඝිකවම එය කළ යුතුය. එහිදී ඔහු කළ වියදම් පියවිය යුතුය. යම් හෙයකින් කළ ආවාසය අසල හෝ ආවාස සාදන ස්ථානයෙහි සෙවණ දෙන හෝ ඵල දෙන ගස් තිබේ නම්, සංඝයාගෙන් අවසර ගෙන ඒවා ඉවත් කළ යුතුය. ඒවා පෞද්ගලික දේ නම්, අයිතිකරුවන්ගෙන් විමසිය යුතුය; ඔවුන් අවසර නොදෙන්නේ නම්, තුන් වරක් දක්වා විමසා, 'ගස්වල නියමිත වටිනාකම දෙන්නෙමු' යැයි කියා ඒවා ඉවත් කළ යුතුය.

---

โย ปน สงฺฆิกวลฺลิมตฺตมฺปิ อคฺคเหตฺวา อาหริเมน อุปกรเณน สงฺฆิกาย ภูมิยา ปุคฺคลิกวิหารํ กาเรติ, อุปฑฺฒํ สงฺฆิกํ โหติ; อุปฑฺฒํ ปุคฺคลิกํ. ปาสาโท เจ โหติ, เหฏฺฐาปาสาโท สงฺฆิโก; อุปริ ปุคฺคลิโก. สเจ โส เหฏฺฐาปาสาทํ อิจฺฉติ, ตสฺส โหติ. อถ เหฏฺฐา จ อุปริ จ อิจฺฉติ, อุภยตฺถ อุปฑฺฒํ ลภติ. ทฺเว เสนาสนานิ กาเรติ – เอกํ สงฺฆิกํ, เอกํ ปุคฺคลิกํ. สเจ วิหาเร อุฏฺฐิเตน ทพฺพสมฺภาเรน กาเรติ, ตติยภาคํ ลภติ. สเจ อกตฏฺฐาเน จยํ วา ปมุขํ วา กโรติ, พหิกุฏฺเฏ อุปฑฺฒํ สงฺฆสฺส, อุปฑฺฒํ ตสฺส. อถ มหนฺตํ วิสมํ ปูเรตฺวา อปเท ปทํ ทสฺเสตฺวา กตํ โหติ, อนิสฺสโร ตตฺถ สงฺโฆ.

යම් භික්ෂුවක් සාංඝික වූ වැල් කැබැල්ලක් පවා නොගෙන, තමා විසින්ම ගෙන ආ උපකරණවලින් සාංඝික භූමියක පෞද්ගලික විහාරයක් කරවයි නම්, එහි අඩක් සාංඝික වන අතර අඩක් පෞද්ගලික වේ. එය ප්‍රාසාදයක් (මහල් ගොඩනැගිල්ලක්) නම්, පහත මාලය සාංඝික වන අතර උඩු මහල පෞද්ගලික වේ. ඉදින් උන්වහන්සේ පහත මාලයට කැමති නම්, එය උන්වහන්සේට හිමි වේ. ඉදින් පහත මාලය හා උඩු මහල යන දෙකටම කැමති නම්, දෙතැනින්ම අඩ බැගින් ලබයි. ඉදින් සේනාසන දෙකක් සාදයි නම්, එකක් සාංඝික වන අතර අනෙක පෞද්ගලික වේ. ඉදින් විහාරයේම හටගත් දැව උපකරණවලින් සාදයි නම්, තුනෙන් එකක් ලබයි. මෙතෙක් කිසිවක් නොකළ ස්ථානයක බිත්ති බැඳීමක් හෝ ආලින්දයක් කරන්නේ නම්, බිත්තියෙන් පිටත කොටසින් අඩක් සංඝයාටත්, අඩක් උන්වහන්සේටත් හිමි වේ. ඉදින් විශාල වූ විෂම ස්ථානයක් පුරවා මින් පෙර භාවිත නොකළ තැනක සලකුණු පෙන්වා (ප්‍රතිසංස්කරණය) කළේ නම්, එහි සංඝයාට අයිතියක් නැත. මෙයද එහිම (කුරුන්දි අටුවාවෙහිම) වදාරන ලදී.

---

เอกํ วรเสยฺยนฺติ เอตฺถ นวกมฺมทานฏฺฐาเน วา วสฺสคฺเคน ปตฺตฏฺฐาเน วา ยํ อิจฺฉติ, ตํ เอกํ วรเสยฺยํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

'එකං වරසෙය්‍යං' යන්නෙහි අර්ථය නම් - නවකර්ම ලබා දෙන ස්ථානයක හෝ වස් පිළිවෙළින් (ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය අනුව) ලැබෙන ස්ථානයක හෝ තමා කැමති එක් උතුම් සේනාසනයක් ගැනීමට අනුදැන වදාරමි යන්නයි.

---

ปริโยสิเต ปกฺกมติ ตสฺเสเวตนฺติ ปุน อาคนฺตฺวา วสนฺตสฺส อนฺโตวสฺสํ ตสฺเสว ตํ; อนาคจฺฉนฺตสฺส ปน สทฺธิวิหาริกาทโย คเหตุํ น ลภนฺติ.

'පරියෝසිතේ පක්කමති තස්සේවේතං' යන්නෙහි අර්ථය - නැවත පැමිණ වාසය කරන භික්ෂුවකට වස් කාලය ඇතුළත එම ස්ථානය උන්වහන්සේටම හිමි වන බවයි. නමුත් නැවත නොපැමිණෙන්නේ නම්, සද්ධිවිහාරිකාදීන්ට එය ගැනීමට අයිතියක් නැත.

---

นวกมฺมทานกถา นิฏฺฐิตา.

නවකර්ම දීම පිළිබඳ කතාව නිම විය.

---

อญฺญตฺรปฏิโภคปฏิกฺเขปาทิกถา

වෙනත් ස්ථානයක පරිභෝජනය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කථාව.

---

๓๒๔. นาติหรนฺตีติ อญฺญตฺร หริตฺวา น ปริภุญฺชนฺติ. คุตฺตตฺถายาติ ยํ ตตฺถ มญฺจปีฐาทิ, ตสฺส คุตฺตตฺถาย, ตํ อญฺญตฺร หริตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. ตสฺมา ตํ อญฺญตฺร หริตฺวา สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ สุนฏฺฐํ, ชิณฺณํ สุชิณฺณํ. สเจ อโรคํ ตสฺมึ วิหาเร ปฏิสงฺขเต ปุน ปากติกํ กาตพฺพํ. ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชโต นฏฺฐํ วา ชิณฺณํ วา คีวา โหติ, ตสฺมึ ปฏิสงฺขเต ทาตพฺพเมว. สเจ ตโต โคปานสิอาทีนิ คเหตฺวา อญฺญสฺมึ สงฺฆิกาวาเส โยเชนฺติ, สุโยชิตานิ. ปุคฺคลิกาวาเส โยเชนฺเตหิ ปน มูลํ วา ทาตพฺพํ, ปฏิปากติกํ วา กาตพฺพํ ฉฑฺฑิตวิหารโต มญฺจปีฐาทีนิ เถยฺยจิตฺเตน คณฺหนฺโต อุทฺธาเรเยว ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ. ปุน อาวาสิกกาเล ทสฺสามีติ คเหตฺวา สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ สุนฏฺฐํ, ชิณฺณํ สุชิณฺณํ. อโรคญฺเจ ปากติกํ กาตพฺพํ[Pg.87]. ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ คีวา โหติ. ตโต ทฺวารวาตปานาทีนิ สงฺฆิกาวาเส วา ปุคฺคลิกาวาเส วา โยชิตานิ ปฏิทาตพฺพานิเยว.

324. 'නතිහරන්ති' යනු වෙනත් තැනකට ගෙන ගොස් පරිභෝජනය නොකරති යන්නයි. 'ගුත්තත්ථාය' යනු එහි ඇති ඇඳ පුටු ආදිය ආරක්ෂා කරනු පිණිස වෙනත් ස්ථානයකට ගෙන යාමට අනුදැන වදාරමි යන්නයි. එබැවින් ඒවා වෙනත් තැනකට ගෙන ගොස් සාංඝික පරිභෝජන ක්‍රමයට පරිභෝජනය කරන්නාට, ඒවා නැති වුවහොත් එය මැනවින් නැති වූවක් (පවක් නැති) වේ, දිරා ගියහොත් මැනවින් දිරා ගිය එකක් වේ. ඉදින් එය නිරුපද්‍රිතව තිබියදී එම විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ පසු නැවත තිබූ පරිදිම තැබිය යුතුය. පෞද්ගලික පරිභෝජනය සඳහා භාවිත කරන්නෙකුට ඒවා නැති වුවහොත් හෝ දිරා ගියහොත් එය ණයකි, විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ පසු එය අනිවාර්යයෙන්ම දිය යුතුය. ඉදින් එතැනින් ගෝපානසී (පරාල) ආදිය ගෙන වෙනත් සාංඝික ආවාසයක යොදන්නේ නම්, එය මැනවින් යෙදූවක් වේ. පෞද්ගලික ආවාසවල යොදන්නේ නම් එහි වටිනාකම හෝ නැවත තිබූ පරිදිම සකස් කර දිය යුතුය. අත්හැර දැමූ විහාරයකින් සොර සිතින් ඇඳ පුටු ආදිය ගන්නා භික්ෂුව ලත් සැණින්ම එහි වටිනාකමට අනුව දඬුවම් ලැබිය යුතුය. ඉදින් 'නැවත ආවාසිකයන් සිටින කාලයක දෙන්නෙමි' යන සිතින් ගෙන සාංඝික පරිභෝජන ක්‍රමයට භාවිත කරන්නෙකුට ඒවා නැති වුවහොත් හෝ දිරා ගියහොත් වරදක් නැත. නිරුපද්‍රිතව තිබේ නම් නැවත තිබූ පරිදිම තැබිය යුතුය. පෞද්ගලිකව භාවිත කරන්නෙකුට ඒවා නැති වුවහොත් එය ණයකි. එතැනින් ගත් දොරවල්, ජනේල ආදිය සාංඝික හෝ පෞද්ගලික ආවාසවල යෙදුවද ඒවා අනිවාර්යයෙන්ම ආපසු දිය යුතුය.

---

ผาติกมฺมตฺถายาติ วฑฺฒิกมฺมตฺถาย. ผาติกมฺมญฺเจตฺถ สมกํ วา อติเรกํ วา อคฺฆนกํ มญฺจปีฐาทิเสนาสนเมว วฏฺฏติ.

'ඵාතිකම්මත්ථාය' යනු වර්ධනය (දියුණුව) සඳහා යන්නයි. මෙහි 'ඵාතිකම්ම' යනු සමාන වටිනාකමක් ඇති හෝ වැඩි වටිනාකමක් ඇති ඇඳ පුටු ආදී සේනාසන මාරු කර ගැනීම සුදුසුය යන්නයි.

---

จกฺกลิกนฺติ กมฺพลาทีหิ เวเฐตฺวา กตจกฺกลิกํ. อลฺเลหิ ปาเทหีติ เยหิ อกฺกนฺตฏฺฐาเน อุทกํ ปญฺญายติ, เอวรูเปหิ ปาเทหิ ปริภณฺฑกตภูมิ วา เสนาสนํ วา น อกฺกมิตพฺพํ. สเจ ปน อุทกสิเนหมตฺตเมว ปญฺญายติ, น อุทกํ, วฏฺฏติ. ปาทปุญฺฉนึ ปน อลฺลปาเทหิปิ อกฺกมิตุํ วฏฺฏติเยว. สอุปาหเนน โธตปาเทหิ อกฺกมิตพฺพฏฺฐาเนเยว น วฏฺฏติ.

'චක්කලිකං' යනු කම්බිලි ආදියෙන් ඔතා සාදන ලද රවුම් ආසනයකි. 'අල්ලේහි පාදේහි' යනු යම් පියවරක් තැබූ විට ජලය පෙනෙන තරම් තෙත පාදවලින්, පිරියම් කළ බිම හෝ සේනාසනය නොපෑගිය යුතුය යන්නයි. ඉදින් තෙතමනය පමණක් පෙනේ නම්, ජලය නොපෙනේ නම්, පෑගීම සුදුසුය. පා පිස්නාව තෙත පාදවලින් වුවද පෑගීම සුදුසුය. පාවහන් සහිතව හෝ සේදූ පාදවලින් වුවද පෑගිය යුතු ස්ථානයෙහි (වැරදි ලෙස) පෑගීම සුදුසු නොවේ.

---

โจฬเกน ปลิเวเฐตุนฺติ สุธาภูมิยํ วา ปริภณฺฑภูมิยํ วา สเจ ตฏฺฏิกา วา กฏสารโก วา นตฺถิ, โจฬเกน ปาทา เวเฐตพฺพา, ตสฺมึ อสติ ปณฺณมฺปิ อตฺถริตุํ วฏฺฏติ. กิญฺจิ อนตฺถริตฺวา ฐเปนฺตสฺส ปน ทุกฺกฏํ. ยทิ ปน ตตฺถ เนวาสิกา อนตฺถตายปิ ภูมิยา ฐเปนฺติ, อโธตปาเทหิปิ วฬญฺเชนฺติ, ตเถว วฬญฺเชตุํ วฏฺฏติ.

'චෝළකේන පලිවේඨේතුං' යනු බදාම පිරියම් කළ බිමක හෝ ගොම පිරියම් කළ බිමක පැදුරක් හෝ වෙනත් පලසක් නොමැති නම්, වස්ත්‍රයකින් පාද ඔතා ගත යුතුය. එය නොමැති නම් කොළ වර්ගයක් හෝ එළීම සුදුසුය. කිසිවක් නොඑළා තබන්නාට දුක්කටාපත් වේ. ඉදින් එහි වසන භික්ෂූන් කිසිවක් නොඑළාම හෝ පාද නොසේදීම පරිහරණය කරන්නේ නම්, ඔවුන් පරිහරණය කරන ආකාරයටම පරිහරණය කිරීම සුදුසුය.

---

น ภิกฺขเว ปริกมฺมกตา ภิตฺตีติ เสตภิตฺติ วา จิตฺตกมฺมกตา วา. น เกวลญฺจ ภิตฺติเมว, ทฺวารมฺปิ วาตปานมฺปิ อปสฺเสนผลกมฺปิ ปาสาณตฺถมฺภมฺปิ รุกฺขตฺถมฺภมฺปิ จีวเรน วา เกนจิ วา อปฺปฏิจฺฉาเทตฺวา อปสฺสยิตุํ น ลพฺภติเยว.

'මහණෙනි, පිරියම් කරන ලද බිත්තියට නොහේත්තුවිය යුතුය' යනු සුදු පිරියම් කළ හෝ සිතුවම් කළ බිත්තියක් වුවද විය හැකිය. බිත්තියට පමණක් නොව, දොර, ජනේලය, හේත්තුවන පුවරුව, ගල් ටැඹ හෝ ලී ටැඹ යන මේවා සිවුරකින් හෝ වෙනත් යමකින් ආවරණය නොකර හේත්තුවීම කිසිසේත්ම නොලැබේ.

---

โธตปาทกาติ โธตปาทกา หุตฺวา โธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมิตพฺพฏฺฐาเน นิปชฺชิตุํ กุกฺกุจฺจายนฺติ. ‘‘โธตปาทเก’’ติปิ ปาโฐ. โธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมิตพฺพฏฺฐานสฺเสตํ อธิวจนํ. ปจฺจตฺถริตฺวาติ ปริภณฺฑกตํ ภูมึ วา ภูมตฺถรณเสนาสนํ วา สงฺฆิกมญฺจปีฐํ วา อตฺตโน สนฺตเกน ปจฺจตฺถรเณน ปจฺจตฺถริตฺวาว นิปชฺชิตพฺพํ. สเจ นิทฺทายโตปิ ปจฺจตฺถรเณ สงฺกุฏิเต โกจิ สรีราวยโว มญฺจํ วา ปีฐํ วา ผุสติ, อาปตฺติเยว. โลเมสุ ปน โลมคณนาย อาปตฺติเยว. ปริโภคสีเสน อปสฺสยนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย. หตฺถตลปาทตเลหิ ปน ผุสิตุํ วา อกฺกมิตุํ วา วฏฺฏติ. มญฺจปีฐํ นีหรนฺตสฺส กาเย ปฏิหญฺญติ, อนาปตฺติ.

'ධෝතපාදකා' යනු පා සෝදා ගත්තවුන් වී, සේදූ පාදවලින් පෑගිය යුතු ස්ථානයෙහි සැතපීමට සැක කරති යන්නයි. 'ධෝතපාදකේ' යන්නද පාඨයකි. එය සේදූ පාදවලින් පෑගිය යුතු ස්ථානයට නමකි. 'පච්චත්ථරිත්වා' යනු පිරියම් කළ බිම හෝ බිම එළන ලද සේනාසනයක් හෝ සාංඝික ඇඳ පුටු මත තමාගේ ඇතිරිල්ලක් එළාම සැතපිය යුතුය යන්නයි. නිදා සිටින විට ඇතිරිල්ල හැකිලීමෙන් සිරුරේ කිසියම් කොටසක් ඇඳේ හෝ පුටුවේ ස්පර්ශ වුවහොත් ආපත් වේ. ලෝම ස්පර්ශ වුවහොත් ලෝම ගණනට ආපත් වේ. පරිභෝජන වශයෙන් හේත්තුවන්නාටද මෙම ක්‍රමයම වේ. නමුත් අත්ලෙන් හෝ පතුලෙන් ඇල්ලීම හෝ පෑගීම සුදුසුය. ඇඳ පුටු ඉවතට ගන්නා විට සිරුරේ වැදුණහොත් ආපත් නැත.

---

อญฺญตฺรปริโภคปฏิกฺเขปาทิกถา นิฏฺฐิตา.

වෙනත් පරිභෝජනයන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ආදී කථාව නිම විය.

---

สงฺฆภตฺตาทิอนุชานนกถา

සංඝ භක්තාදිය අනුදැන වදාරන කතාව.

---

๓๒๕. น [Pg.88] สกฺโกนฺติ สงฺฆภตฺตํ กาตุนฺติ สกลสฺส สงฺฆสฺส ภตฺตํ กาตุํ น สกฺโกนฺติ. อุทฺเทสภตฺตนฺติอาทีสุ ‘‘เอกํ วา ทฺเว วา…เป… ทส วา ภิกฺขู สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา เทถา’’ติ เอวํ อุทฺเทเสน ลทฺธภิกฺขูนํ ภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ. อปเร ตเถว ภิกฺขู ปริจฺฉินฺทิตฺวา นิมนฺเตตฺวา เตสํ ภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ. อปเร สลากาโย ฉินฺทิตฺวา, อปเร ปกฺขิกํ อุโปสถิกํ ปาฏิปทิกนฺติ เอวํ นิยาเมตฺวา, เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา…เป… ทสนฺนํ วา ภิกฺขูนํ ภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ. อิติ เอตานิ ภตฺตานิ อุทฺเทสภตฺตํ นิมนฺตนนฺติ อิมํ โวหารํ ปตฺตานิ. ยสฺมา ปน เต สเจปิ ทุพฺภิกฺเข น สกฺโกนฺติ, สุภิกฺเข ชาเต ปน ปุน สงฺฆภตฺตํ กาตุํ สกฺขิสฺสนฺติ, ตสฺมา ภควา ตมฺปิ อนฺโต กตฺวา ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สงฺฆภตฺตํ อุทฺเทสภตฺต’’นฺติอาทิมาห.

325. “මුළු සංඝයා වහන්සේ උදෙසා දානය පිරිනැමීමට නොහැකි වෙති” යනු මුළු මහත් සංඝයා වහන්සේ උදෙසා ම දානය පිළියෙළ කිරීමට අපොහොසත් වීමයි. ‘උද්දේසභත්ත’ ආදී පදවලින් හැඟවෙන්නේ “සංඝයා කෙරෙන් එක් නමක හෝ දෙනමක... හෝ දස නමක නියම කොට ලබා දෙන්න” යනුවෙන් මෙසේ නියම කිරීමෙන් (උද්දේසයෙන්) ලැබුණු භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා දානය පිරිනැමීමට කැමති වීමයි. අනෙක් දායකයෝ එලෙසම භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙන් කොට ආරාධනා කර උන්වහන්සේලාට දානය පිරිනැමීමට කැමති වෙති. තවත් සමහරු සලාක පත් (සලාක) බෙදා දානය දීමට කැමති වන අතර, තවත් සමහරු පක්ෂික දානය, උපෝසථික දානය, පාටිපදික දානය යනුවෙන් නියම කොට එක් නමකට හෝ දෙනමකට... හෝ දස නමකට දානය පිරිනැමීමට කැමති වෙති. මෙසේ මෙම දානමය පුණ්‍යකර්මයන් ‘උද්දේසභත්තය’, ‘නිමන්තනය’ ආදී ව්‍යවහාරයන්ට පැමිණ ඇත. යම් හෙයකින් එම දායකයන්ට දුර්භික්ෂ කාලයකදී සංඝභක්තය පිරිනැමීමට නොහැකි වුව ද, සුභික්ෂ කාලයක් උදා වූ විට නැවත සංඝභක්තය පිරිනැමීමට හැකි වන බැවින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය ද ඇතුළත් කරමින් “මහණෙනි, සංඝභක්තය ද, උද්දේසභක්තය ද (අනුදනිමි)” යනාදිය වදාළ සේක.

---

ตตฺถ สงฺฆภตฺเต ฐิติกา นาม นตฺถิ, ตสฺมา ‘‘อมฺหากํ อชฺช ทส ทฺวาทส ทิวสา ภุญฺชนฺตานํ อิทานิ อญฺญโต ภิกฺขู อาเนถา’’ติ น เอวํ ตตฺถ วตฺตพฺพํ. ‘‘ปุริมทิวเสสุ อมฺเหหิ น ลทฺธํ, อิทานิ ตํ อมฺหากํ คาเหถา’’ติ เอวมฺปิ วตฺตุํ น ลพฺภติ. ตญฺหิ อาคตาคตานํ ปาปุณาติเยว.

එහි සංඝභක්තයෙහි ‘ස්ථිතික’ (පෝලිම් පිළිවෙළක්) යනුවෙන් එකක් නැත. එබැවින් “අප අද දස දොළොස් දිනක් දානය වැළඳුවෙමු, දැන් වෙනත් විහාරයකින් භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවාගෙන එන්න” යනුවෙන් එහි නොපැවසිය යුතුය. එමෙන්ම “පෙර දිනවල අපට දානය නොලැබුණි, දැන් එය අපට ලබා දෙන්න” යනුවෙන් පැවසීමට ද ඉඩක් නැත. මක්නිසාද යත්, එම සංඝභක්තය පැමිණි පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ම හිමි වන බැවිනි.

---

สงฺฆภตฺตาทิอนุชานนกถา นิฏฺฐิตา.

සංඝභක්ත ආදිය අනුදැන වදාළ කතාව නිමවා ඇත.

---

อุทฺเทสภตฺตกถา

උද්දේසභක්ත කතාව

---

อุทฺเทสภตฺตาทีสุ ปน อยํ นโย – รญฺญา วา ราชมหามตฺเตน วา สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘‘เอตฺตเก ภิกฺขู อาเนถา’’ติ ปหิเต กาลํ โฆเสตฺวา ฐิติกา ปุจฺฉิตพฺพา. สเจ อตฺถิ, ตโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ; โน เจ, เถราสนโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ. อุทฺเทสเกน ปิณฺฑปาติกานมฺปิ น อติกฺกาเมตพฺพํ. เต ปน ธุตงฺคํ รกฺขนฺตา สยเมว อติกฺกมิสฺสนฺติ; เอวํ คาหิยมาเน อลสชาติกา มหาเถรา ปจฺฉา อาคจฺฉนฺติ, ‘‘ภนฺเต, วีสติวสฺสานํ คาหิยติ, ตุมฺหากํ ฐิติกา อติกฺกนฺตา’’ติ น วตฺตพฺพา, ฐิติกํ ฐเปตฺวา เตสํ คาเหตฺวา ปจฺฉา ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. ‘‘อสุกวิหาเร พหุํ อุทฺเทสภตฺตํ อุปฺปนฺน’’นฺติ สุตฺวา โยชนนฺตริกวิหารโตปิ ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ, สมฺปตฺตสมฺปตฺตานํ ฐิตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ. อสมฺปตฺตานมฺปิ อุปจารสีมํ ปวิฏฺฐานํ อนฺเตวาสิกาทีสุ คณฺหนฺเตสุ [Pg.89] คาเหตพฺพเมว. พหิอุปจารสีมาย ฐิตานํ คาเหถาติ วทนฺติ, น คาเหตพฺพํ. สเจ ปน อุปจารสีมํ โอกฺกนฺเตหิ เอกาพทฺธา หุตฺวา อตฺตโน วิหารทฺวาเร วา อนฺโตวิหาเรเยว วา โหนฺติ, ปริสาวเสน วฑฺฒิตา นาม สีมา โหติ, ตสฺมา คาเหตพฺพํ. สงฺฆนวกสฺส ทินฺเนปิ ปจฺฉา อาคตานํ คาเหตพฺพเมว. ทุติยภาเค ปน เถราสนํ อารุฬฺเห ปุน อาคตานํ ปฐมภาโค น ปาปุณาติ, ทุติยภาคโต วสฺสคฺเคน คาเหตพฺพํ.

උද්දේසභක්ත ආදියේ දී පිළිවෙළ මෙසේ ය - රජෙකු හෝ රාජ මහාමාත්‍යයෙකු විසින් සංඝයා කෙරෙන් නියම කොට “මෙපමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසක් කැඳවාගෙන එන්න” යැයි දූතයෙකු එවූ විට, කාලය දන්වා ස්ථිතිකය (වාරය) විමසිය යුතුය. ඉදින් ස්ථිතිකයක් තිබේ නම් එතැන් සිට දානය ලබා දිය යුතුය; ඉදින් එසේ නොවේ නම් මහතෙරුන් වහන්සේගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් දානය ලබා දිය යුතුය. දානය නියම කරන භික්ෂුව (භත්ත උද්දේසක) විසින් පිණ්ඩපාතික ධුතංගධාරී භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ඉක්මවා නොයැවිය යුතුය. උන්වහන්සේලා ධුතංගය රකින බැවින් තමන් වහන්සේලාම එය (උද්දේසභක්තය) ප්‍රතික්ෂේප කරති. මෙසේ දානය ලබා දෙන කල්හි, කම්මැලි ස්වභාවයක් ඇති මහා තෙරුන් වහන්සේලා පසුව වඩින්නේ නම්, “ස්වාමීනි, දැන් වස් විස්සක් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලාට දානය බෙදා දෙමින් පවතින බැවින් ඔබවහන්සේලාගේ වාරය ඉක්ම ගොස් ඇත” යනුවෙන් නොපැවසිය යුතුය. එම ස්ථිතිකය (වාරය) මඳක් නවත්වා උන්වහන්සේලාට දානය ලබා දී පසුව නැවත ස්ථිතිකය අනුව දානය ලබා දිය යුතුය. “අසවල් විහාරයේ බොහෝ උද්දේසභක්ත දානයන් ලැබී ඇතැයි” අසා යොදුනක් පමණ දුරින් පිහිටි විහාරයක සිට වුව ද භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩින්නේ නම්, උන්වහන්සේලා පැමිණි පිළිවෙළින් සිටි තැන සිට දානය ලබා දිය යුතුය. සීමාවට නොපැමිණිය ද උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් උන්වහන්සේලාගේ අතේවැසි භික්ෂූන් ආදීන් දානය ලබා ගන්නේ නම් එය ද දිය යුතුය. උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින භික්ෂූන්ට දානය ලබා දෙන්නැයි පවසන්නේ නම්, එය ලබා නොදිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් හා සම්බන්ධ වී (එක පෙළට සිට) තම විහාර ද්වාරයෙහි හෝ විහාරය ඇතුළත හෝ සිටින්නේ නම්, පිරිස නිසා සීමාව විශාල වූවා සේ සැලකෙන බැවින් දානය ලබා දිය යුතුය. නවක භික්ෂුවකට වුව ද දානය ලබා දුන් පසු, පසුව වඩින භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් දානය ලබා දිය යුතුම ය. එහෙත් දෙවන වටයේ දී තෙරුන් වහන්සේලා අසුන් ගත් පසු, පසුව වඩින අයට පළමු වටයේ කොටස හිමි නොවේ; දෙවන වටයේ සිට වස් පිළිවෙළට දානය ලබා දිය යුතුය.

---

เอกสฺมึ วิหาเร เอกํ ภตฺตุทฺเทสฏฺฐานํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา คาวุตปฺปมาณายปิ อุปจารสีมาย ยตฺถ กตฺถจิ อาโรจิตํ อุทฺเทสภตฺตํ, ตสฺมึเยว ภตฺตุทฺเทสฏฺฐาเน คาเหตพฺพํ. เอโก เอกสฺส ภิกฺขุโน ปหิณาติ ‘‘สฺเวปิ สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ทส ภิกฺขู ปหิณถา’’ติ, เตน โส อตฺโถ ภตฺตุทฺเทสกสฺส อาโรเจตพฺโพ. สเจ ตํ ทิวสํ ปมุสฺสติ, ทุติยทิวเส ปาโตว อาโรเจตพฺโพ. อถ ปมุสฺสิตฺวาว ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต สรติ, ยาว อุปจารสีมํ นาติกฺกมติ, ตาว ยา โภชนสาลาย ปกติฏฺฐิติกา, ตสฺสาเยว วเสน คาเหตพฺพํ. สเจปิ อุปจารสีมํ อติกฺกนฺตา ภิกฺขู จ อุปจารสีมฏฺฐเกหิ เอกาพทฺธา โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ทฺวาทสหตฺถนฺตรํ อวิชหิตฺวา คจฺฉนฺติ, ปกติฏฺฐิติกาย วเสน คาเหตพฺพํ. ภิกฺขูนํ ปน ตาทิเส เอกาพทฺเธ อสติ พหิอุปจารสีมาย ยสฺมึ ฐาเน สรติ, ตตฺถ นวํ ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพํ. อนฺโตคาเม อาสนสาลาย สรนฺเตน อาสนสาลาย ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. ยตฺถ กตฺถจิ สริตฺวา คาเหตพฺพเมว, อคาเหตุํ น วฏฺฏติ. น หิ เอตํ ทุติยทิวเส ลพฺภตีติ.

එක් විහාරයක එක් බත් බෙදන ස්ථානයක් නියම කොට, ගාවුතයක් පමණ වූ උපචාර සීමාව තුළ යම් තැනක උද්දේසභක්තය දන්වා තිබේ නම්, එම දානය එම බත් බෙදන ස්ථානයේ දී ම ලබා ගත යුතුය. එක් දායකයෙක් එක් භික්ෂුවක වෙත පණිවිඩයක් එවමින් “හෙට ද සංඝයා කෙරෙන් නියම කොට භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක එවන්න” යැයි පැවසුවහොත්, එම භික්ෂුව විසින් ඒ බව දාන සංවිධායක (භත්ත උද්දේසක) භික්ෂුවට දැන්විය යුතුය. ඉදින් එදින අමතක වුවහොත් දෙවන දින උදෑසන ම දැන්විය යුතුය. ඉදින් අමතක වී පිණ්ඩපාතයේ වඩින විට එය මතක් වුවහොත්, උපචාර සීමාව ඉක්මවා නොයන තාක් කල් භෝජන ශාලාවේ ඇති සාමාන්‍ය පිළිවෙළ (පකතිට්ඨිතිකා) අනුව ම දානය ලබා දිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින භික්ෂූන් උපචාර සීමාව තුළ සිටින භික්ෂූන් සමඟ එක පෙළට සම්බන්ධ වී (එක් නමකගේ සිට අනෙක් නමට රියන් දොළසක පරතරය නොඉක්මවා) යන්නේ නම්, සාමාන්‍ය පිළිවෙළ අනුව දානය ලබා දිය යුතුය. භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර එවැනි සම්බන්ධයක් නොමැති නම්, උපචාර සීමාවෙන් පිටත යම් තැනකදී මතක් වූයේ නම් එහි අලුත් පිළිවෙළක් (වාරයක්) සාදා දානය ලබා දිය යුතුය. ගම් මැද පිහිටි අසුන් හලකදී මතක් වුවහොත් එහි ඇති පිළිවෙළට දානය දිය යුතුය. යම් තැනකදී මතක් වුවද දානය ලබා දිය යුතුම ය, නොදී සිටීම සුදුසු නොවේ. මක්නිසාද යත්, මෙම දානය දෙවන දිනකදී ලැබිය නොහැකි බැවිනි.

---

สเจ สกวิหารโต อญฺญํ วิหารํ คจฺฉนฺเต ภิกฺขู ทิสฺวา โกจิ อุทฺเทสภตฺตํ อุทฺทิสาเปติ, ยาว อนฺโตอุปจาเร วา อุปจารสีมฏฺฐเกหิ สทฺธึ วุตฺตนเยน เอกาพทฺธา วา โหนฺติ, ตาว สกวิหาเร ฐิติกาวเสเนว คาเหตพฺพํ. พหิอุปจาเร ฐิตานํ ทินฺนํ ปน ‘‘สงฺฆโต ภนฺเต เอตฺตเก นาม ภิกฺขู อุทฺทิสถา’’ติ วุตฺเต สมฺปตฺตานํ คาเหตพฺพํ. ตตฺถ ทฺวาทสหตฺถนฺตรํ อวิชหิตฺวา เอกาพทฺธนเยน ทูเร ฐิตาปิ สมฺปตฺตาเยวาติ เวทิตพฺพํ. สเจ ยํ วิหารํ คจฺฉนฺติ, ตตฺถ ปวิฏฺฐานํ อาโรเจนฺติ, ตสฺส วิหารสฺส ฐิติกาวเสน คาเหตพฺพํ. สเจปิ คามทฺวาเร วา วีถิยํ วา จตุกฺเก [Pg.90] วา อนฺตรฆเร วา ภิกฺขู ทิสฺวา โกจิ สงฺฆุทฺเทสํ อาโรเจติ, ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน อนฺโตอุปจารคตานํ คาเหตพฺพํ.

ඉදින් තම විහාරයෙන් වෙනත් විහාරයකට යන භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක කිසිවෙකු උද්දේසභක්ත දානයක් පිරිනැමීමට නියම කරන්නේ නම්, උපචාරය ඇතුළත හෝ උපචාර සීමාවේ සිටින භික්ෂූන් සමඟ කලින් කී ලෙස එක පෙළට සම්බන්ධ වී සිටින තාක් කල් තම විහාරයේ පිළිවෙළ (ස්ථිතික) අනුව ම දානය ලබා දිය යුතුය. උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින භික්ෂූන් උදෙසා “ස්වාමීනි, සංඝයා කෙරෙන් මෙපමණ භික්ෂූන් පිරිසක් නියම කළ මැනව” යැයි පැවසූ විට, එහි පැමිණි භික්ෂූන්ට දානය ලබා දිය යුතුය. එහිදී රියන් දොළසක පරතරය නොඉක්මවා එක පෙළට සිටින්නේ නම්, දුරින් සිටිය ද පැමිණි භික්ෂූන් ලෙස ම සැලකිය යුතුය. ඉදින් යම් විහාරයකට වඩින්නේ ද, එහි ඇතුළුව සිටින විට දානය පිරිනැමීමට දන්වන්නේ නම්, එම විහාරයේ පිළිවෙළ අනුව දානය ලබා දිය යුතුය. ගම් දොරේදී හෝ මාවතකදී හෝ සතරමං හන්දියකදී හෝ නිවසක් තුළදී භික්ෂූන් දැක කිසිවෙකු සංඝෝද්දේශ දානයක් ගැන දන්වන්නේ නම්, ඒ ඒ ස්ථානයෙහි රියන් දොළසක උපචාරය ඇතුළත සිටින භික්ෂූන් වෙනුවෙන් දානය ලබා දිය යුතුය.

---

ฆรูปจาโร เจตฺถ ‘‘เอกํ ฆรํ เอกูปจารํ, เอกํ ฆรํ นานูปจารํ, นานาฆรํ เอกูปจารํ, นานาฆรํ นานูปจาร’’นฺติ อิเมสํ วเสน เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ เอกกุลสฺส ฆรํ เอกวฬญฺชํ โหติ, ตํ สุปฺปปาตปริจฺเฉทสฺส อนฺโต เอกูปจารํ นาม. ตตฺถุปฺปนฺโน อุทฺเทสลาโภ ตสฺมึ อุปจาเร ภิกฺขาจารวตฺเตนปิ ฐิตานํ สพฺเพสํ ปาปุณาติ, เอตํ ‘‘เอกํ ฆรํ เอกูปจารํ’’ นาม.

මෙහිදී ගෘහ උපචාරය (ඝරූපචාරය); එක් නිවසක් - එක් උපචාරයක්, එක් නිවසක් - නානා උපචාරයන්, නානා නිවෙස් - එක් උපචාරයක් සහ නානා නිවෙස් - නානා උපචාරයන් වශයෙන් සතර ආකාරයකින් තේරුම් ගත යුතුය. එහි එක් පවුලකට අයත් එක් දොරකින් ඇතුළු වී පරිහරණය කරන නිවස, කුල්ලක් (වට්ටියක්) වැටෙන සීමාව ඇතුළත ‘එක් උපචාරයක්’ නම් වේ. එහිදී ලැබෙන උද්දේසභක්ත දානය එම උපචාරය තුළ පිණ්ඩපාත වතෙහි යෙදී සිටින සියලු භික්ෂූන්ට හිමි වේ. මෙය ‘එක් නිවසක් - එක් උපචාරයක්’ නම් වේ.

---

ยํ ปน เอกํ ฆรํ ทฺวินฺนํ ภริยานํ สุขวิหารตฺถาย มชฺเฌ ภิตฺตึ อุฏฺฐาเปตฺวา นานาทฺวารวฬญฺชํ กตํ, ตตฺถุปฺปนฺโน อุทฺเทสลาโภ ภิตฺติอนฺตริกสฺส น ปาปุณาติ, ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน นิสินฺนสฺเสว ปาปุณาติ, เอตํ ‘‘เอกํ ฆรํ นานูปจารํ’’ นาม.

ඉදින් එක් නිවසක් බිරින්දෑවරුන් දෙදෙනෙකුගේ පහසුව පිණිස මැදින් බිත්තියක් ගසා වෙන වෙන ම දොරවල් තබා පරිහරණය කිරීමට සලසා ඇත්නම්, එහි ලැබෙන උද්දේසභක්ත ලාභය බිත්තියෙන් එහා පැත්තේ සිටින භික්ෂුවට හිමි නොවේ. ඒ ඒ ස්ථානයෙහි අසුන් ගෙන සිටින භික්ෂුවට ම එය හිමි වේ. මෙය ‘එක් නිවසක් - නානා උපචාරයන්’ නම් වේ.

---

ยสฺมึ ปน ฆเร พหู ภิกฺขู นิมนฺเตตฺวา อนฺโตเคหโต ปฏฺฐาย เอกาพทฺเธ กตฺวา ปฏิวิสฺสกฆรานิปิ ปูเรตฺวา นิสีทาเปนฺติ, ตตฺถุปฺปนฺโน อุทฺเทสลาโภ สพฺเพสํ ปาปุณาติ. ยมฺปิ นานากุลสฺส นิเวสนํ มชฺเฌ ภิตฺตึ อกตฺวา เอกทฺวาเรเนว วฬญฺชนฺติ, ตตฺราปิ เอเสว นโย. เอตํ ‘‘นานาฆรํ เอกูปจารํ’’ นาม.

යම් නිවසක බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආරාධනා කොට, ගෙතුළ සිට ආරම්භ කර එකිනෙකට සම්බන්ධ වන සේ අසල්වැසි නිවෙස් ද පිරී යන පරිදි වැඩහිඳුවත් ද, එහිදී ලැබෙන උදේසබත් (නියමිත දානය) සියලුම භික්ෂූන් වහන්සේලාට හිමි වේ. විවිධ පවුල්වලට අයත් නිවසක වුවද, මැදින් බිත්ති නොබැඳ එකම දොරකින් පරිහරණය කරන්නේ නම් එහිදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙය 'විවිධ නිවෙස් - එක් උපචාරයක්' (නානාඝර ඒකූපචාර) ලෙස හැඳින්වේ.

---

โย ปน นานานิเวสเนสุ นิสินฺนานํ ภิกฺขูนํ อุทฺเทสลาโภ อุปฺปชฺชติ, กิญฺจาปิ ภิตฺติจฺฉิทฺเทน ภิกฺขู ทิสฺสนฺติ, ตสฺมึ ตสฺมึ นิเวสเน นิสินฺนานํเยว ปาปุณาติ, เอตํ ‘‘นานาฆรํ นานูปจารํ’’ นาม.

එහෙත්, විවිධ නිවෙස්වල වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා යම් දානයක් ලැබෙන්නේ නම්, බිත්තිවල සිදුරුවලින් භික්ෂූන් වහන්සේලා පෙනුණද, ඒ ඒ නිවෙස්වල වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලාටම පමණක් එය හිමි වේ. මෙය 'විවිධ නිවෙස් - විවිධ උපචාර' (නානාඝර නානූපචාර) ලෙස හැඳින්වේ.

---

โย ปน คามทฺวารวีถิจตุกฺเกสุ อญฺญตรสฺมึ ฐาเน อุทฺเทสภตฺตํ ลภิตฺวา อญฺญสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ อสติ อตฺตโนว ปาปุณาเปตฺวา ทุติยทิวเสปิ ตสฺมึเยว ฐาเน อญฺญํ ลภติ, เตน ยํ อญฺญํ นวกํ วา วุฑฺฒํ วา ภิกฺขุํ ปสฺสติ, ตสฺส คาเหตพฺพํ. สเจ โกจิ นตฺถิ, อตฺตโนว ปาเปตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ.

යම් භික්ෂුවක් ගම්දොර, වීථියක හෝ සතරමං හන්දියකදී උදේසබතක් (දානයක්) ලබා, වෙනත් භික්ෂුවක් නොසිටි බැවින් එය තමන් උදෙසාම පමුණුවාගෙන, දෙවන දිනයේදී ද එම ස්ථානයේදීම තවත් දානයක් ලබන්නේ නම්, උන්වහන්සේ තමන් දකින නවක හෝ මහලු වෙනත් භික්ෂුවකට එය ලබා දිය යුතුය. ඉදින් කිසිවෙක් නැත්නම්, තමන් උදෙසාම පමුණුවාගෙන වළඳිය යුතුය.

---

สเจ อาสนสาลาย นิสีทิตฺวา กาลํ ปฏิมาเนนฺเตสุ ภิกฺขูสุ โกจิ อาคนฺตฺวา ‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ เทถ, อุทฺเทสปตฺตํ เทถ, สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ปตฺตํ เทถ, สงฺฆิกํ ปตฺตํ เทถา’’ติ วา วทติ, อุทฺเทสปตฺตํ ฐิติกาย คาเหตฺวา ทาตพฺพํ. ‘‘สงฺฆุทฺเทสภิกฺขุํ เทถ, สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ภิกฺขุํ เทถ, สงฺฆิกํ ภิกฺขุํ เทถา’’ติ วุตฺเตปิ เอเสว นโย.

භික්ෂූන් වහන්සේලා අසුන්හලේ (ආසනශාලාවේ) වැඩසිටිමින් දාන වේලාව අපේක්ෂා කරන කල්හි, යම් දායකයෙකු පැමිණ "සංඝයා උදෙසා නියම කළ පාත්‍රයක් දෙන්න, උදේස පාත්‍රයක් දෙන්න, සංඝයාගෙන් වෙන් කළ පාත්‍රයක් දෙන්න, නැතහොත් සාංඝික පාත්‍රයක් දෙන්න" යැයි පවසන්නේ නම්, පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) අනුව එම පාත්‍රය ලබා දිය යුතුය. "සංඝයා උදෙසා නියම කළ භික්ෂුවක් දෙන්න, සංඝයාගෙන් වෙන් කළ භික්ෂුවක් දෙන්න, නැතහොත් සාංඝික භික්ෂුවක් දෙන්න" යැයි කී විට ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

---

อุทฺเทสโก [Pg.91] ปเนตฺถ เปสโล ลชฺชี เมธาวี อิจฺฉิตพฺโพ, เตน ติกฺขตฺตุํ ฐิติกํ ปุจฺฉิตฺวา สเจ โกจิ ฐิติกํ ชานนฺโต นตฺถิ, เถราสนโต คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ‘‘อหํ ชานามิ, ทสวสฺเสน ลทฺธ’’นฺติ โกจิ ภณติ, ‘‘อตฺถาวุโส, ทสวสฺสา ภิกฺขู’’ติ ปุจฺฉิตพฺพํ. สเจ ตสฺส สุตฺวา ‘‘ทสวสฺสมฺห ทสวสฺสมฺหา’’ติ พหู อาคจฺฉนฺติ, ‘‘ตุยฺหํ ปาปุณาติ, ตุยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ อวตฺวา ‘‘สพฺเพ อปฺปสทฺทา โหถา’’ติ วตฺวา ปฏิปาฏิยา ฐเปตพฺพา. ฐเปตฺวา ‘‘กติ อิจฺฉถา’’ติ อุปาสโก ปุจฺฉิตพฺโพ. ‘‘เอตฺตเก นาม, ภนฺเต, ภิกฺขู’’ติ วุตฺเต ‘‘ตุยฺหํ ปาปุณาติ, ตุยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ อวตฺวา สพฺพนวกสฺส วสฺสคฺคญฺจ อุตุ จ ทิวสภาโค จ ฉายา จ ปุจฺฉิตพฺพา. สเจ ฉายายปิ ปุจฺฉิยมานาย อญฺโญ วุฑฺฒตโร อาคจฺฉติ, ตสฺส ทาตพฺพํ. อถ ฉายํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตุยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ วุตฺเต วุฑฺฒตโร อาคจฺฉติ, น ลภติ. กถาปปญฺเจน หิ นิสินฺนสฺสาปิ นิทฺทายนฺตสฺสาปิ คาหิตํ สุคฺคาหิตํ, อติกฺกนฺตํ สุอติกฺกนฺตํ, ภาชนียภณฺฑญฺหิ นาเมตํ สมฺปตฺตสฺเสว ปาปุณาติ, ตตฺถ สมฺปตฺตภาโว อุปจาเรน ปริจฺฉินฺทิตพฺโพ. อาสนสาลาย จ อนฺโตปริกฺเขโป อุปจาโร, ตสฺมึ ฐิตสฺส ลาโภ ปาปุณาตีติ.

මෙහිදී දානය බෙදා දෙන භික්ෂුව (උද්දේසක) සිල්වත්, ලැජ්ජාශීලී සහ බුද්ධිමත් අයෙකු විය යුතුය. උන්වහන්සේ තෙවරක් පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) විමසා, එය දන්නා කිසිවෙක් නැත්නම් මහා තෙරුන් වහන්සේගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළ ආරම්භ කළ යුතුය. ඉදින් යම් භික්ෂුවක් "මම දනිමි, වස දහයක් ඇති භික්ෂුවකට ලැබුණා" යැයි පවසන්නේ නම්, "ඇවැත්නි, වස දහයක් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටීද?" යි විමසිය යුතුය. එය අසා "අපි වස දහයයි, අපි වස දහයයි" පවසමින් බොහෝ පිරිසක් වඩිත් නම්, "ඔබට හිමියි, ඔබට හිමියි" කියා වෙන් වෙන්ව නොපවසා, "සියල්ලෝම නිශ්ශබ්ද වන්න" යැයි කියා පිළිවෙළින් වැඩහිඳුවිය යුතුය. එසේ වඩාහිඳුවා "කී නමක් අවශ්‍යද?" යි උපාසකයාගෙන් විමසිය යුතුය. "ස්වාමීනි, මෙපමණ නමක් අවශ්‍යයි" කී විට, "ඔබට හිමියි, ඔබට හිමියි" යැයි නොකියා, සියලුම නවකයන්ගෙන් වස ප්‍රමාණය, ඍතුව, දවසේ කොටස සහ සෙවණැල්ල (වේලාව) විමසිය යුතුය. සෙවණැල්ල විමසන අතරතුර වෙනත් වැඩිමහලු භික්ෂුවක් වඩින්නේ නම් උන්වහන්සේට දානය දිය යුතුය. එහෙත් සෙවණැල්ල විමසා "ඔබට හිමියි" කී පසු වැඩිමහලු භික්ෂුවක් වැඩියහොත් උන්වහන්සේට එය නොලැබේ. මක්නිසාද යත්, කතා කරමින් සිටියදී හෝ නිදා සිටියදී වුවද ලබාගත් දානය මැනවින් ගන්නා ලද්දක් වන අතර, පසු වූ දානය ද මැනවින් පසු වූවක් බැවිනි. බෙදා දිය යුතු වස්තූන් පැමිණ සිටින අයටම හිමි වේ. එහිදී පැමිණ සිටීම යන්න උපචාරය අනුව තීරණය කළ යුතුය. අසුන්හලේ (ආසනශාලාවේ) ඇතුළු පවුර ඇතුළත ප්‍රදේශය උපචාරය වන අතර, එහි සිටින භික්ෂුවට ලාභය හිමි වේ.

---

โกจิ อาสนสาลโต อฏฺฐ อุทฺเทสปตฺเต อาหราเปตฺวา สตฺต ปตฺเต ปณีตโภชนานํ เอกํ อุทกสฺส ปูเรตฺวา อาสนสาลายํ ปหิณาติ, คเหตฺวา อาคตา กิญฺจิ อวตฺวา ภิกฺขูนํ หตฺเถสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปกฺกมนฺติ. เยน ยํ ลทฺธํ, ตสฺเสว ตํ โหติ. เยน ปน อุทกํ ลทฺธํ, ตสฺส อติกฺกนฺตมฺปิ ฐิติกํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อุทฺเทสภตฺตํ คาเหตพฺพํ. ตญฺจ ลูขํ วา ลภตุ ปณีตํ วา ติจีวรปริวารํ วา, ตสฺเสเวตํ. อีทิโส หิสฺส ปุญฺญวิเสโส. อุทกํ ปน ยสฺมา อามิสํ น โหติ, ตสฺมา อญฺญํ อุทฺเทสภตฺตํ ลพฺภติ.

යම් පුද්ගලයෙකු අසුන්හලෙන් පාත්‍ර අටක් ගෙන්වාගෙන, පාත්‍ර හතක් ප්‍රණීත ආහාරවලින් ද එකක් ජලයෙන් ද පුරවා අසුන්හලට එවන්නේ නම්, එය රැගෙන ආ අය කිසිවක් නොපවසා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අතට පත් කොට යන්නේ නම්, යම් භික්ෂුවකට යමක් ලැබුණේ ද එය උන්වහන්සේටම හිමි වේ. එහෙත් යම් භික්ෂුවකට ජලය ලැබුණේ නම්, උන්වහන්සේගේ වාරය පසු වුවද එය නවත්වා (ස්ථිතිකාව තබා) වෙනත් උදේසබතක් ලබා දිය යුතුය. එය රළු හෝ ප්‍රණීත හෝ තුන් සිවුරු සහිත වුවද එය උන්වහන්සේටම හිමි වේ. එය උන්වහන්සේගේ පින් මහිමයකි. ජලය යනු ආමිසයක් (ආහාරයක්) නොවන බැවින්, වෙනත් උදේසබතක් ලැබීමට උන්වහන්සේට හිමිකම ඇත.

---

สเจ ปน เต คเหตฺวา อาคตา ‘‘อิทํ กิร ภนฺเต สพฺพํ ภาเชตฺวา ภุญฺชถา’’ติ วตฺวา คจฺฉนฺติ, สพฺเพหิ ภาเชตฺวา ภุญฺชิตฺวา อุทกํ ปาตพฺพํ. สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘‘อฏฺฐ มหาเถเร เทถ, มชฺฌิเม เทถ, นวเก เทถ, ปริปุณฺณวสฺสสามเณเร เทถ, มชฺฌิมภาณกาทโย เทถ, มยฺหํ ญาติภิกฺขู เทถา’’ติ วทนฺตสฺส ปน ‘‘อุปาสก, ตฺวํ เอวํ วทสิ, ฐิติกาย ปน เตสํ น ปาปุณาตี’’ติ วตฺวา ฐิติกาวเสเนว ทาตพฺพา. ทหรสามเณเรหิ [Pg.92] ปน อุทฺเทสภตฺเตสุ ลทฺเธสุ สเจ ทายกานํ ฆเร มงฺคลํ โหติ, ‘‘ตุมฺหากํ อาจริยุปชฺฌาเย เปเสถา’’ติ วตฺตพฺพํ.

ඉදින් එම ආහාර රැගෙන ආ අය "ස්වාමීනි, මේ සියල්ල බෙදාගෙන වළඳන්න" යැයි කියා යන්නේ නම්, සියල්ලන්ම බෙදාගෙන වළඳා පැන් ද පානය කළ යුතුය. එහෙත් යම් දායකයෙකු "මහා තෙරුන් වහන්සේලා අටනමකට දෙන්න, මධ්‍යම තෙරුන් වහන්සේලාට දෙන්න, නවකයන්ට දෙන්න, වස පිරුණු සාමණේරයන්ට දෙන්න, මජ්ඣිමභාණක ආදීන්ට දෙන්න, මගේ නෑදෑ භික්ෂූන්ට දෙන්න" යැයි පවසන්නේ නම්, "උපාසකය, ඔබ එසේ පැවසුවද පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) අනුව ඔවුන්ට එය හිමි නොවේ" යැයි පවසා පිළිවෙළටම දානය ලබා දිය යුතුය. කුඩා සාමණේරයන් වහන්සේලාට උදේසබත් ලැබුණු කල්හි, දායකයන්ගේ නිවසේ මංගල්‍යයක් (උත්සවයක්) පවතී නම්, "ඔබේ ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වහන්සේලා වැඩම කරවන්න" යැයි පැවසිය යුතුය.

---

ยสฺมึ ปน อุทฺเทสภตฺเต ปฐมภาโค สามเณรานํ ปาปุณาติ, อนุภาโค มหาเถรานํ, น ตตฺถ สามเณรา ‘‘มยํ ปฐมภาคํ ลภิมฺหา’’ติ ปุรโต คนฺตุํ ลภนฺติ, ยถาปฏิปาฏิยา เอว คนฺตพฺพํ. ‘‘สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘ตุมฺเห เอถา’ติ วุตฺเต ‘มยฺหํ อญฺญทาปิ ชานิสฺสสิ, ฐิติกา ปน เอวํ คจฺฉตี’’’ติ ฐิติกาวเสเนว คาเหตพฺพํ. อถ ‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ เทถา’’ติ วตฺวา อคาหิเตเยว ปตฺเต ยสฺส กสฺสจิ ปตฺตํ คเหตฺวา ปูเรตฺวา อาหรติ, อาหฏมฺปิ ฐิติกาย เอว คาเหตพฺพํ.

යම් උදේසබතකදී පළමු කොටස සාමණේරයන් වහන්සේලාට ද, පසු කොටස මහා තෙරුන් වහන්සේලාට ද හිමි වන්නේ නම්, එහිදී සාමණේරයන් වහන්සේලා "අපට පළමු කොටස ලැබුණා" යැයි කියා පෙරට නොවැඩිය යුතුය; අනුපිළිවෙළින්ම යා යුතුය. "සංඝයාගෙන් වෙන් කළ නිසා ඔබ වඩින්න" යැයි කී විට, "මා ගැන වෙනත් වෙලාවක දැනගත හැකිය, පිළිවෙළ (ස්ථිතිකාව) මෙසේ යන්නේය" යැයි පවසා පිළිවෙළටම දානය පිළිගත යුතුය. තවද "සංඝයා උදෙසා නියම කළ පාත්‍රයක් දෙන්න" යැයි පවසා පාත්‍රය පිළිගැනීමටත් පෙර, යම් අයෙකු කවර හෝ භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයක් ගෙන පුරවා රැගෙන එන්නේ නම්, එසේ රැගෙන ආ දානය ද පිළිවෙළටම (ස්ථිතිකාවටම) ලබා දිය යුතුය.

---

เอโก ‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ อาหรา’’ติ เปสิโต ‘‘ภนฺเต, เอกํ ปตฺตํ เทถ, นิมนฺตนภตฺตํ อาหริสฺสามี’’ติ วทติ, โส เจ อุทฺเทสภตฺตฆรโต อยํ อาคโตติ ญตฺวา ภิกฺขูหิ ‘‘นนุ ตฺวํ อสุกฆรโต อาคโต’’ติ วุตฺโต ‘‘อาม, ภนฺเต, น นิมนฺตนภตฺตํ, อุทฺเทสภตฺต’’นฺติ ภณติ, ฐิติกาย คเหตพฺพํ. โย ปน ‘‘เอกํ ปตฺตํ อาหรา’’ติ วุตฺโต ‘‘‘กิ’นฺติ วตฺวา อาหรามี’’ติ วตฺวา ‘‘ยถา เต รุจฺจตี’’ติ วุตฺโต อาคจฺฉติ, อยํ วิสฺสฏฺฐทูโต นาม. อุทฺเทสปตฺตํ วา ปฏิปาฏิปตฺตํ วา ปุคฺคลิกปตฺตํ วา ยํ อิจฺฉติ, ตํ ตสฺส ทาตพฺพํ. เอโก พาโล อพฺยตฺโต ‘‘อุทฺเทสปตฺตํ อาหรา’’ติ เปสิโต วตฺตุํ น ชานาติ, ตุณฺหีภูโต ติฏฺฐติ, โส ‘‘กสฺส สนฺติกํ อาคโตสี’’ติ วา ‘‘กสฺส ปตฺตํ หริสฺสสี’’ติ วา น วตฺตพฺโพ. เอวญฺหิ วุตฺโต ปุจฺฉาสภาเคน ‘‘ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคโตมฺหี’’ติ ‘‘ตุมฺหากํ ปตฺตํ หริสฺสามี’’ติ วา วเทยฺย, ตโต ตํ ภิกฺขุํ อญฺเญ ภิกฺขู ชิคุจฺฉนฺตา น โอโลเกยฺยุํ. ‘‘กุหึ คจฺฉสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ ปน วตฺตพฺโพ. ตสฺส ‘‘อุทฺเทสปตฺตตฺถาย อาคโตมฺหี’’ติ วทนฺตสฺส คาเหตฺวา ปตฺโต ทาตพฺโพ.

එක් දායකයෙකු ‘‘සංඝයා උදෙසා වෙන් කළ පාත්‍රයක් රැගෙන එන්න’’ යැයි (යමෙකු) පිටත් කර යැවූ විට, ඔහු (විහාරයට පැමිණ) ‘‘ස්වාමීනි, එක් පාත්‍රයක් ලබා දෙන්න, මම ආරාධිත දානයක් (නිමන්තනභත්ත) රැගෙන යන්නෙමි’’ යි පවසයි. ඔහු මෙම උද්දේසභක්ත පිරිනමන නිවසකින් පැමිණි අයෙකු බව දැන භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් ‘‘ඔබ අසවල් නිවසින් පැමිණියා නොවේද?’’ යි විමසූ කල, ඔහු ‘‘එසේය ස්වාමීනි, මෙය ආරාධිත දානයක් නොව උද්දේසභක්තයකි’’ යි පවසන්නේ නම්, එය (පිළිවෙළට අනුව හිමි විය යුතු) ඨිතිකාවට (පෝලිමට) අනුව ලබාගත යුතුය. යමෙකුට ‘‘එක් පාත්‍රයක් රැගෙන එන්න’’ යැයි කී විට, ‘‘මම කෙසේ පවසා පාත්‍රය රැගෙන එන්නද?’’ යි විමසා, ‘‘ඔබ කැමති පරිද්දෙන් (පවසා) රැගෙන එන්න’’ යැයි කී විට පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු ‘විස්සට්ඨදූත’ (නිදහස් පණිවුඩකරු) නම් වේ. ඔහු උද්දේස පාත්‍රයක් හෝ පිළිවෙළට එන (පටිපාටි) පාත්‍රයක් හෝ පුද්ගලික පාත්‍රයක් හෝ යන මේවායින් යමකට කැමති වේද, එය ඔහුට දිය යුතුය. එක් අඥාන අදක්ෂයෙකුට ‘‘උද්දේස පාත්‍රය රැගෙන එන්න’’ යැයි පවසා පිටත් කළ විට, ඔහු (විහාරයට ගොස්) කිව යුතු දේ නොදැන නිශ්ශබ්දව සිටියි. ඔහුගෙන් ‘‘ඔබ කවුරුන් වෙත පැමිණියේද?’’ කියා හෝ ‘‘කාගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙහිද?’’ කියා හෝ නොඇසිය යුතුය. මන්ද යත්, එසේ ඇසූ විට ඔහු ඒ ප්‍රශ්නයට අනුකූලව ‘‘ඔබ වහන්සේලා වෙත පැමිණියෙමි’’ යි හෝ ‘‘ඔබ වහන්සේලාගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙමි’’ යි පවසා සිටිය හැක. එවිට ඒ භික්ෂූන් වහන්සේව අනෙකුත් භික්ෂූන් පිළිකුල් කරමින් දෙස නොබලනු ඇත. ඒ වෙනුවට ඔහුගෙන්, ‘‘කොහේ යන්නෙහිද? කුමක් කරමින් ඇවිදින්නෙහිද?’’ යැයි ඇසිය යුතුය. එවිට ඔහු ‘‘මම උද්දේස පාත්‍රයක් ලබාගැනීම පිණිස පැමිණියෙමි’’ යි පවසන්නේ නම්, පාත්‍රය ලබා දිය යුතුය.

---

เอกา กูฏฏฺฐิติกา นาม โหติ. รญฺโญ วา หิ ราชมหามตฺตสฺส วา เคเห อติปณีตานิ อฏฺฐ อุทฺเทสภตฺตานิ นิจฺจํ ทิยฺยนฺติ, ตานิ เอกจาริกภตฺตานิ กตฺวา ภิกฺขู วิสุํ ฐิติกาย ปริภุญฺชนฺติ. เอกจฺเจ ภิกฺขู ‘‘สฺเว ทานิ อมฺหากํ ปาปุณิสฺสนฺตี’’ติ อตฺตโน ฐิติกํ สลฺลกฺเขตฺวา คตา, เตสุ อนาคเตสุเยว อญฺเญ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา อาสนสาลาย [Pg.93] นิสีทนฺติ; ตงฺขณญฺเญว ราชปุริสา อาคนฺตฺวา ‘‘ปณีตภตฺตปตฺเต เทถา’’ติ วทนฺติ. อาคนฺตุกา ฐิติกํ อชานนฺตา คาเหนฺติ. ตงฺขณญฺเญว จ ฐิติกํ ชานนกภิกฺขู อาคนฺตฺวา ‘‘กึ คาเหถา’’ติ วทนฺติ. ‘‘ราชเคเห ปณีตภตฺต’’นฺติ. ‘‘กติวสฺสโต ปฏฺฐายา’’ติ? ‘‘เอตฺตกวสฺสโต นามา’’ติ. ‘‘มา คาเหถา’’ติ นิวาเรตฺวา ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. คาหิเต อาคเตหิปิ ปตฺตทานกาเล อาคเตหิปิ ทินฺนกาเล อาคเตหิปิ ราชเคหโต ปตฺเต ปูเรตฺวา อาหฏกาเล อาคเตหิปิ ราชา ‘‘อชฺช ภิกฺขูเยว อาคจฺฉนฺตู’’ติ เปเสตฺวา ภิกฺขูนํเยว หตฺเถ ปิณฺฑปาตํ เทติ; เอวํ ทินฺนปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา อาคตกาเล อาคเตหิปิ ฐิติกํ ชานนกภิกฺขูหิ ‘‘มา ภุญฺชิตฺถา’’ติ วาเรตฺวา ฐิติกายเมว คาเหตพฺพํ.

‘කූටට්ඨිතික’ නම් වූ දාන පිළිවෙළක් (වාරයක්) පවතී. රජෙකුගේ හෝ රජමහා අමාත්‍යවරයෙකුගේ හෝ නිවසේ ඉතා ප්‍රණීත වූ උද්දේස දාන අටක් නිරන්තරයෙන් පූජා කරනු ලැබේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒවා එකම වාරයක් ලෙස සලකා, වෙන් වෙන් ඨිතිකාවන් (දාන වාරයන්) අනුව වළඳති. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘‘හෙට දින අපට වාරය ලැබෙනු ඇත’’ යැයි තමන්ගේ ඨිතිකාව (වාරය) සටහන් කරගෙන වැඩම කළහ. උන්වහන්සේලා වැඩම කිරීමට පෙරම, වෙනත් ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා පැමිණ අසන ශාලාවේ වැඩ සිටිති. ඒ මොහොතේම රජපුරුෂයන් පැමිණ ‘‘ප්‍රණීත දානය සඳහා පාත්‍ර ලබා දෙන්න’’ යැයි පවසති. ආගන්තුක භික්ෂූන් ඨිතිකාව (පිළිවෙළ) නොදැන පාත්‍ර පූජා කරති. එකෙණෙහිම ඨිතිකාව දන්නා භික්ෂූන් වහන්සේලා පැමිණ ‘‘කුමක් නිසා පාත්‍ර පූජා කළාහුද?’’ යි විමසති. ‘‘රාජ භවනයෙන් ලැබෙන ප්‍රණීත දානය සඳහාය’’ (යි ආගන්තුකයෝ පවසති). ‘‘කිනම් වස් ප්‍රමාණයේ සිටද?’’ (යි විමසූ විට) ‘‘මෙපමණ වස් ප්‍රමාණයක සිටය’’ යි පවසති. ‘‘එසේ නම් පාත්‍ර පූජා නොකරන්න’’ යැයි වළක්වා (නියමිත) ඨිතිකාවට අනුව ලබාගත යුතුය. පාත්‍ර ලබා දුන් පසුව හෝ පාත්‍ර පූජා කරන වේලාවේ හෝ පූජා කර අවසන් වූ වේලාවේ හෝ රජගෙදරින් පාත්‍ර පුරවා රැගෙන ආ වේලාවේ හෝ රජතුමා ‘‘අද භික්ෂූන් වහන්සේලාම වැඩම කරන සේක්වා’’ යි පණිවුඩ එවා භික්ෂූන් වහන්සේලාගේම අතට පිණ්ඩපාතය පූජා කරන්නේ නම්, එසේ පූජා කළ පිණ්ඩපාතය රැගෙන ආ වේලාවේදී පවා ඨිතිකාව දන්නා භික්ෂූන් විසින් ‘‘නොවළඳන්න’’ යැයි වළක්වා ඨිතිකාවට (නියමිත වාරයට) අනුවම ලබාගත යුතුය.

---

อถ เน ราชา โภเชตฺวา ปตฺเตปิ เนสํ ปูเรตฺวา เทติ, ยํ อาหฏํ ตํ ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ‘‘มา ตุจฺฉหตฺถา คจฺฉนฺตู’’ติ โถกเมว ปตฺเตสุ ปกฺขิตฺตํ โหติ, ตํ น คาเหตพฺพํ. อถ ภุญฺชิตฺวา ตุจฺฉปตฺตาว อาคจฺฉนฺติ, ยํ เตหิ ภุตฺตํ, ตํ เนสํ คีวา โหตีติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘คีวากิจฺจํ เอตฺถ นตฺถิ, ฐิติกํ ปน อชานนฺเตหิ ยาว ชานนกา อาคจฺฉนฺติ, ตาว นิสีทิตพฺพํ สิยา; เอวํ สนฺเตปิ ภุตฺตํ สุภุตฺตํ, อิทานิ ปตฺตฏฺฐาเนน คาเหตพฺพ’’นฺติ.

ඉන්පසු රජතුමා එම (ආගන්තුක) භික්ෂූන්ට වළඳවා ඔවුන්ගේ පාත්‍ර ද පුරවා පූජා කරන්නේ නම්, එසේ රැගෙන ආ දේ ඨිතිකාව (වාරය) අනුව බෙදාගත යුතුය. ඉදින් ‘‘හිස් අතින් නොයත්වා’’ යි සිතා ස්වල්පයක් පමණක් පාත්‍රවලට බෙදා ඇත්නම්, එය ඨිතිකාවට අනුව බෙදා නොගත යුතුය. ඉදින් උන්වහන්සේලා වළඳා හිස් පාත්‍ර ඇතිව පැමිණෙන්නේ නම්, ඔවුන් වැළඳූ දේ ඔවුන්ට ණයක් (ගීවා) වන්නේ යැයි මහාසුම තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ. මහාපදුම තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: ‘‘මෙහිදී ණය වීමක් සිදු නොවේ. ඨිතිකාව (වාරය) නොදන්නා භික්ෂූන් විසින් දන්නා භික්ෂූන් පැමිණෙන තෙක් එහි වැඩ සිටිය යුතුය. එසේ වූවත්, වැළඳූ දානය මැනවින් වළඳන ලද්දකි. දැන් එය පාත්‍ර ලැබුණු අනුපිළිවෙළින් (ඨිතිකාවෙන්) ලබාගත යුතුය.’’

---

เอโก ติจีวรปริวาโร สตคฺฆนโก ปิณฺฑปาโต อวสฺสิกสฺส ภิกฺขุโน ปตฺโต, วิหาเร จ ‘‘เอวรูโป ปิณฺฑปาโต อวสฺสิกสฺส ปตฺโต’’ติ ลิขิตฺวา ฐเปสุํ. อถ สฏฺฐิวสฺสจฺจเยน อญฺโญ ตถารูโป ปิณฺฑปาโต อุปฺปนฺโน, อยํ กึ อวสฺสิกฏฺฐิติกาย คาเหตพฺโพ, อุทาหุ สฏฺฐิวสฺสิกฏฺฐิติกายาติ. สฏฺฐิวสฺสิกฏฺฐิติกายาติ วุตฺตํ, อยญฺหิ ภิกฺขุ ฐิติกํ คเหตฺวาเยว วฑฺฒิโตติ.

එක් වස් රහිත (අවස්සික) භික්ෂුවකට තුන් සිවුරු ද සහිත කහවණු සියයක් වටිනා පිණ්ඩපාතයක් ලැබුණි. විහාරයේ ද ‘‘මෙවැනි පිණ්ඩපාතයක් අවස්සික භික්ෂුවකට ලැබුණේය’’ යි ලියා තැබූහ. වසර සැටකට (60) පසු එවැනිම තවත් පිණ්ඩපාතයක් ලැබුණි. මෙය අවස්සික ඨිතිකාව (වස් නැති අයගේ වාරය) අනුව ලබාගත යුතුද? නැතහොත් සැට වස් (සට්ඨිවස්සික) ඨිතිකාව අනුව ලබාගත යුතුද? සැට වස් ඨිතිකාව අනුව ලබාගත යුතු යැයි අටුවාවල සඳහන් වේ. මන්ද යත්, මේ භික්ෂුව එම ඨිතිකාව (වාරය) රැගෙනම වැඩුණු බැවිනි.

---

เอโก อุทฺเทสภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา สามเณโร ชาโต, ปุน ตํ ภตฺตํ สามเณรฏฺฐิติกาย ปตฺตํ คณฺหิตุํ ลภติ. อยํ กิร อนฺตราภฏฺฐโก นาม. โย ปน ปริปุณฺณวสฺโส สามเณโร ‘‘สฺเว อุทฺเทสภตฺตํ ลภิสฺสตี’’ติ อชฺเชว อุปสมฺปชฺชติ, อติกฺกนฺตา ตสฺส ฐิติกา. เอกสฺส ภิกฺขุโน อุทฺเทสภตฺตํ ปตฺตํ, ปตฺโต จสฺส น ตุจฺโฉ โหติ, โส อญฺญสฺส สมีเป นิสินฺนสฺส ปตฺตํ ทาเปติ, ตญฺเจ เถยฺยาย หรนฺติ, คีวา โหติ[Pg.94]. สเจ ปน โส ภิกฺขุ ‘‘มยฺหํ ปตฺตํ ทมฺมี’’ติ สยเมว เทติ, อสฺส คีวา น โหติ. อถาปิ เตน ภตฺเตน อนตฺถิโก หุตฺวา ‘‘อลํ มยฺหํ, ตเวตํ ภตฺตํ ทมฺมิ, ปตฺตํ เปเสตฺวา อาหราเปหี’’ติ อญฺญํ วทติ, ยํ ตโต อาหรียติ สพฺพํ ปตฺตสามิกสฺส โหติ. ปตฺตญฺเจ เถยฺยาย หรนฺติ, สุหโฏ; ภตฺตสฺส ทินฺนตฺตา คีวา น โหติ.

එක් සාමණේර නමක උද්දේස දානය වළඳා (පසුව භික්ෂුවක්ව සිට සිවුරු හැර හෝ වෙනත් හේතුවකින්) නැවත සාමණේර වාරයෙන් එම දානය ලබාගැනීමට සුදුසු වෙයි. මොහු ‘අන්තරාභට්ඨක’ (අතරමගදී ගිලිහුණු අයෙක්) ලෙස හැඳින්වේ. යම් සාමණේර නමකගේ (උපසම්පදා වීමට) වයස සම්පූර්ණ වී, ‘‘හෙට මට සාමණේර වාරයට උද්දේස දානය ලැබෙන්නේය’’ යැයි තිබියදී, අද දිනම උපසම්පදා වන්නේ නම් ඔහුගේ (සාමණේර) ඨිතිකාව ඉක්ම ගියේය. එක් භික්ෂුවකට උද්දේස දානය ලැබුණි, උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ද හිස් එකක් නොවේ. උන්වහන්සේ සමීපයේ වැඩසිටින වෙනත් භික්ෂුවක ලවා පාත්‍රය (දානය සඳහා) යැවීය. ඉදින් එය සොරකම් කිරීමේ චේතනාවෙන් රැගෙන යන්නේ නම්, (එය අයිතිකරුට) ණයක් (ගීවා) වෙයි. ඉදින් ඒ භික්ෂුව ‘‘මම මගේ පාත්‍රය (දානය සඳහා) දෙමි’’ යි තමන්ම පවසන්නේ නම් ණයක් නොවේ. එසේත් නැතහොත්, එම දානයෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැතිව ‘‘මට මෙය ප්‍රමාණවත්ය, ඔබට මෙම දානය දෙමි, පාත්‍රය යවා ගෙන්වා ගන්න’’ යැයි වෙනත් අයෙකුට පවසන්නේ නම්, එතැනින් රැගෙන එන සෑම දෙයක්ම පාත්‍රයේ හිමිකරුට අයිති වේ. ඉදින් පාත්‍රය සොරකම් කරන්නේ නම් එය සොරකමකි; එහෙත් දානය පවරා දී ඇති බැවින් (දානය සම්බන්ධයෙන්) ණයක් නොවේ.

---

วิหาเร ทส ภิกฺขู โหนฺติ, เตสุ นว ปิณฺฑปาติกา, เอโก สาทิยนโก. ‘‘ทส อุทฺเทสปตฺเต เทถา’’ติ วุตฺเต ปิณฺฑปาติกา คเหตุํ น อิจฺฉนฺติ. อิตโร ภิกฺขุ ‘‘สพฺพานิ มยฺหํ ปาปุณนฺตี’’ติ คณฺหาติ, ฐิติกา น โหติ. เอเกกํ เจ ปาเปตฺวา คณฺหาติ, ฐิติกา ติฏฺฐติ. เอวํ คาเหตฺวา ทสหิปิ ปตฺเตหิ อาหราเปตฺวา ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ สงฺคหํ กโรถา’’ติ นว ปตฺเต ปิณฺฑปาติกานํ เทติ, ภิกฺขุทตฺติยํ นาเมตํ, คณฺหิตุํ วฏฺฏติ.

විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා දස නමක් වැඩ වෙසෙති. ඒ අතරින් නව නමක්ම පිණ්ඩපාතික (පිණ්ඩපාත ධුතංගය රකින) භික්ෂූන් වන අතර, එක් නමක් පමණක් (උද්දේස දානය) පිළිගන්නා අයෙකි. ‘‘උද්දේස පාත්‍ර දහයක් ලබා දෙන්න’’ යැයි කී කල පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් ඒවා ගැනීමට කැමති නොවේ. අනෙක් භික්ෂුව ‘‘මේ සියල්ල මට අයිති වේ’’ යැයි පවසා ඒවා ගන්නේ නම් ඨිතිකාව (පිළිවෙළ) නැති වේ. ඉදින් එක් එක් වාරය බැගින් පවරා ගන්නේ නම් ඨිතිකාව ආරක්ෂා වේ. මෙසේ (තම වාරය අනුව) ලබාගෙන, පාත්‍ර දසයෙන්ම දානය ගෙන්වා ගෙන, ‘‘ස්වාමීනි, මට අනුග්‍රහයක් කරන්න’’ යැයි පවසා නව පාත්‍රයක දානය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට පූජා කරන්නේ නම්, එය ‘භික්ඛුදත්තිය’ (භික්ෂුවක් විසින් දෙන ලද්දක්) නම් වේ. එය පිළිගැනීම සුදුසුය.

---

สเจ โส อุปาสโก ‘‘ภนฺเต, ฆรํ อาคนฺตพฺพ’’นฺติ วทติ, โส จ ภิกฺขุ เต ภิกฺขู ‘‘เอถ, ภนฺเต, มยฺหํ สหายา โหถา’’ติ ตสฺส ฆรํ คจฺฉติ. ยํ ตตฺถ ลภติ, สพฺพํ ตสฺเสว โหติ. อิตเร เตน ทินฺนํ ลภนฺติ. อถ เนสํ ฆเรเยว นิสีทาเปตฺวา ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา ยาคุขชฺชกาทีนิ เทนฺติ, ‘‘ภนฺเต, ยํ มนุสฺสา เทนฺติ, ตํ คณฺหถา’’ติ ตสฺส ภิกฺขุโน วจเนเนว อิตเรสํ วฏฺฏติ. ภุตฺตาวีนํ ปตฺเต ปูเรตฺวา คณฺหิตฺวา คมนตฺถาย เทนฺติ, สพฺพํ ตสฺเสว ภิกฺขุโน โหติ, เตน ทินฺนํ อิตเรสํ วฏฺฏติ.

ඉදින් එම උපාසකයා ‘‘ස්වාමීනි, නිවසට වැඩම කළ මැනව’’ යි පවසයි. ඒ භික්ෂුව ද අදාළ භික්ෂූන් අමතා ‘‘ස්වාමීනි, වඩින්න, මට සහාය වන්න’’ යැයි පවසා උපාසකයාගේ නිවසට වැඩම කරයි. එහිදී ලැබෙන සෑම දෙයක්ම ඒ (ආරාධනා ලැබූ) භික්ෂුවටම අයිති වේ. අනෙක් අයට ලැබෙන්නේ උන්වහන්සේ විසින් දෙනු ලබන දෙයයි. එසේ නොවී, ඔවුන් නිවසේම වඩා හිඳුවා පැන් පූජා කර, කැඳ-කැවිලි ආදිය පූජා කරමින් ‘‘ස්වාමීනි, මිනිසුන් පූජා කරන දේ පිළිගන්න’’ යැයි පැවසූ විට, එම භික්ෂුවගේ වචනයෙන්ම (අනුමැතියෙන්ම) අනෙක් අයට ද එය අකැප නොවේ. වළඳා අවසන් වූ පසු, මගදී වැළඳීම පිණිස පාත්‍ර පුරවා පූජා කරන්නේ නම්, ඒ සියල්ල එම (ආරාධනා ලැබූ) භික්ෂුවටම අයිති වන අතර, උන්වහන්සේ විසින් පූජා කරන්නේ නම් අනෙක් අයට ද එය සුදුසු වේ.

---

ยทิ ปน เต วิหาเรเยว เตน ภิกฺขุนา ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ ภิกฺขํ คณฺหถ, มนุสฺสานญฺจ วจนํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตา คจฺฉนฺติ, ยํ ตตฺถ ภุญฺชนฺติ เจว นีหรนฺติ จ, สพฺพํ ตํ ตสฺเสว สนฺตกํ. อถาปิ ‘‘มยฺหํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ อวุตฺตา ‘‘มนุสฺสานํ วจนํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ คจฺฉนฺติ, ตตฺร เจ เอกสฺส มธุเรน สเรน อนุโมทนํ กโรนฺตสฺส สุตฺวา เถรานญฺจ อุปสเม ปสีทิตฺวา พหุํ สมณปริกฺขารํ เทนฺติ, อยํ เถเรสุ ปสาเทน อุปฺปนฺโน ‘‘อกตภาโค’’ นาม, ตสฺมา สพฺเพสํ ปาปุณาติ.

ඉදින් ඒ පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වහන්සේලා විහාරයෙහිදීම එම භික්ෂුව විසින් “ස්වාමීනි, මාගේ පිණ්ඩපාතය පිළිගන්න, මනුෂ්‍යයන්ගේ වචනය ඉටු කිරීමද (ඇරයුම පිළිගැනීමද) සුදුසුය”යි පවසනු ලැබ වඩින්නාහු නම්, එහිදී යමක් වළඳන්නාහුද, යමක් රැගෙන එන්නාහුද, ඒ සියල්ල එම භික්ෂුවටම අයත් දෙයකි. එසේ නොවී, “මාගේ පිණ්ඩපාතය පිළිගන්න” යැයි නොපවසා, “මනුෂ්‍යයන්ගේ වචනය ඉටු කිරීම සුදුසුය”යි සිතා වඩින්නාහු නම්, එහිදී යම්කිසි එක් භික්ෂුවකගේ මධුර ස්වරයෙන් කළ අනුමෝදනාව අසා හෝ තෙරවරුන්ගේ සංසුන්බව කෙරෙහි පැහැදී බොහෝ ශ්‍රමණ පිරිකර පූජා කරත් නම්, මෙය තෙරවරුන් කෙරෙහි පැහැදීමෙන් උපන් “අකතභාග” (කලින් කොටස් නොකළ ලාභය) නම් වේ. එබැවින් එය සියලු භික්ෂූන්ටම හිමි වේ.

---

เอโก สงฺฆโต อุทฺทิสาเปตฺวา ฐิติกาย คาหิตํ ปตฺตํ หริตฺวา ปณีตสฺส ขาทนียโภชนียสฺส ปูเรตฺวา อาหริตฺวา ‘‘อิมํ, ภนฺเต, สพฺโพ สงฺโฆ ปริภุญฺชตู’’ติ เทติ, สพฺเพหิ ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. ปตฺตสามิกสฺส ปน อติกฺกนฺตมฺปิ ฐิติกํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อุทฺเทสภตฺตํ ทาตพฺพํ. อถ [Pg.95] ‘‘ปฐมํเยว สพฺพํ สงฺฆิกํ ปตฺตํ เทถา’’ติ วทติ, เอกสฺส ลชฺชิภิกฺขุโน สนฺตโก ปตฺโต ทาตพฺโพ. อาหริตฺวา จ ‘‘สพฺโพ สงฺโฆ ปริภุญฺชตู’’ติ วุตฺเต ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ.

එක් උපාසකයෙක් සංඝයාගෙන් නියම කරවාගෙන, වාර පිළිවෙළට ගනු ලැබූ පාත්‍රය රැගෙන ගොස් ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් පුරවා ගෙනැවිත්, “ස්වාමීනි, මුළු සංඝයා වහන්සේම මෙය වළඳන සේක්වා”යි පූජා කරයි නම්, එය සියල්ලන් විසින් බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය. පාත්‍ර හිමි භික්ෂුවට නම්, (එම දානය බෙදා දෙන බැවින්) ඉකුත් වූ වාරය වුවද නවත්වා වෙනත් උදේසභක්තයක් (නියමිත දානයක්) දිය යුතුය. ඉදින් “පළමුවෙන්ම සියලු සාංඝික පාත්‍ර දෙන්න”යි පවසයි නම්, එක් ලජ්ජී භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයක් දිය යුතුය. දානය ගෙනැවිත් “සියලු සංඝයා වළඳත්වා”යි කී විට බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය.

---

เอโก ปาติยา ภตฺตํ อาหริตฺวา ‘‘สงฺฆุทฺเทสํ ทมฺมี’’ติ วทติ, เอเกกํ อาโลปํ อทตฺวา ฐิติกาย เอกสฺส ยาปนมตฺตํ กตฺวา ทาตพฺพํ. อถ โส ภตฺตํ อาหริตฺวา กิญฺจิ วตฺตุํ อชานนฺโต ตุณฺหีภูโต อจฺฉติ, ‘‘กสฺส เต อานีตํ, กสฺส ทาตุกาโมสี’’ติ น วตฺตพฺพํ. ปุจฺฉาสภาเคน หิ ‘‘ตุมฺหากํ อานีตํ, ตุมฺหากํ ทาตุกาโมมฺหี’’ติ วเทยฺย, ตโต ตํ ภิกฺขุํ อญฺเญ ภิกฺขู ชิคุจฺฉนฺตา คีวํ ปริวตฺเตตฺวา โอโลเกตพฺพมฺปิ น มญฺเญยฺยุํ. สเจ ปน ‘‘กุหึ ยาสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ วุตฺเต ‘‘อุทฺเทสภตฺตํ คเหตฺวา อาคโตมฺหี’’ติ วทติ, เอเกน ลชฺชิภิกฺขุนา ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. สเจ อาภตํ พหุ โหติ, สพฺเพสํ ปโหติ, ฐิติกากิจฺจํ นตฺถิ, เถราสนโต ปฏฺฐาย ปตฺตํ ปูเรตฺวา ทาตพฺพํ.

එක් උපාසකයෙක් බඳුනකින් බත් ගෙනැවිත් “සංඝයා උදෙසා පූජා කරමි”යි පවසයි නම්, එක් එක් පිඬ බැගින් නොදී, වාරය අනුව එක් භික්ෂුවකගේ යැපීම සඳහා ප්‍රමාණවත් වන සේ පිළියෙළ කර දිය යුතුය. ඉදින් ඔහු බත් ගෙනැවිත් කිසිවක් කීමට නොදැන නිශ්ශබ්දව සිටී නම්, “ඔබ මෙය කා උදෙසා ගෙන ආවේද? කාට පූජා කිරීමට කැමතිද?”යි නොඇසිය යුතුය. මන්ද, එවැනි ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට ඔහු “ඔබ වහන්සේලා උදෙසා ගෙන ආවෙමි, ඔබ වහන්සේලාට පූජා කිරීමට කැමැත්තෙමි”යි පැවසිය හැකි බැවිනි. එවිට සෙසු භික්ෂූන් ඒ භික්ෂුව කෙරෙහි පිළිකුල් ඇති කරගෙන, බෙල්ල හරවා බැලීමට පවා නොවටින්නෙකු සේ සිතනු ඇත. ඉදින් “කොහේ යන්නෙහිද? කුමක් කරමින් ඇවිදින්නෙහිද?”යි ඇසූ විට “උදේසභක්තය රැගෙන ආවෙමි”යි පවසයි නම්, එක් ලජ්ජී භික්ෂුවක් විසින් වාර පිළිවෙළ අනුව එය පිළිගත යුතුය. ඉදින් ගෙන ආ දේ බොහෝ වේ නම්, සියල්ලන්ටම සෑහේ නම්, වාර පිළිවෙළ බැලීමක් අවශ්‍ය නැත; තෙර අස්නේ සිට පටන් ගෙන පාත්‍ර පුරවා දිය යුතුය.

---

‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ เทถา’’ติ วุตฺเต ‘‘กึ อาหริสฺสสี’’ติ อวตฺวา ปกติฏฺฐิติกาย เอว คาเหตพฺพํ. โย ปน ปายาโส วา รสปิณฺฑปาโต วา นิจฺจํ ลพฺภติ; เอวรูปานํ ปณีตโภชนานํ อาเวณิกา ฐิติกา กาตพฺพา, ตถา สปริวาราย ยาคุยา มหคฺฆานํ ผลานํ ปณีตานญฺจ ขชฺชกานํ. ปกติภตฺตยาคุผลขชฺชกานํ ปน เอกาว ฐิติกา กาตพฺพา. ‘‘สปฺปึ อาหริสฺสามี’’ติ วุตฺเต สพฺพสปฺปีนํ เอกาว ฐิติกา วฏฺฏติ, ตถา สพฺพเตลานํ. ‘‘มธุํ อาหริสฺสามี’’ติ วุตฺเต ปน มธุโน เอกาว ฐิติกา วฏฺฏติ, ตถา ผาณิตสฺส ลฏฺฐิมธุกาทีนญฺจ เภสชฺชานํ. สเจ ปน คนฺธมาลํ สงฺฆุทฺเทสํ เทนฺติ, ปิณฺฑปาติกสฺส วฏฺฏติ, น วฏฺฏตีติ. อามิสสฺเสว ปฏิกฺขิตฺตตฺตา วฏฺฏติ, สงฺฆํ อุทฺทิสฺส ทินฺนตฺตา ปน น คเหตพฺพนฺติ วทนฺติ.

“සංඝයා උදෙසා වූ පාත්‍රය දෙන්න”යි කී විට, “කුමක් ගෙන එන්නෙහිද?”යි නොවිමසා සාමාන්‍ය වාර පිළිවෙළ අනුවම දිය යුතුය. යම් කිරිපිඬු හෝ රසවත් පිණ්ඩපාතයක් නිරන්තරයෙන් ලැබේ නම්, මෙබඳු ප්‍රණීත භෝජන සඳහා වෙනම වාර පිළිවෙළක් ඇති කළ යුතුය. පිරිවර සහිත කැඳ, මහාර්ඝ පලතුරු සහ ප්‍රණීත කැවිලි සඳහාද එසේමය. සාමාන්‍ය බත්, කැඳ, පලතුරු සහ කැවිලි සඳහා නම් එකම වාර පිළිවෙළක් පැවැත්විය යුතුය. “ගිතෙල් ගෙන එන්නෙමි”යි කී විට සියලු ගිතෙල් වර්ග සඳහා එකම වාර පිළිවෙළක් සුදුසුය. සියලු තෙල් වර්ග සඳහාද එසේමය. “මී පැණි ගෙන එන්නෙමි”යි කී විට මී පැණි සඳහා එකම වාර පිළිවෙළක් සුදුසුය. උක් හකුරු සහ වැල්මී ආදී ඖෂධ සඳහාද එසේමය. ඉදින් සංඝයා උදෙසා සුවඳ විලවුන් හා මල් පූජා කරත් නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවට සුදුසුද නැද්ද යන්න විමසිය යුතුය. ආමිසයම (ආහාරයම) ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති බැවින් එය සුදුසුය, එහෙත් සංඝයා උදෙසා දුන් බැවින් එය නොගත යුතුයැයි ආචාර්යවරු පවසති.

---

อุทฺเทสภตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

උදේසභක්ත කථාව නිම විය.

---

นิมนฺตนภตฺตกถา

නිමන්තනභක්ත කථාව (ආරාධිත දානය පිළිබඳ විස්තරය)

---

นิมนฺตนํ ปุคฺคลิกญฺเจ, สยเมว อิสฺสโร. สงฺฆิกํ ปน อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว คาเหตพฺพํ. สเจ ปเนตฺถ ทูโต พฺยตฺโต โหติ, ‘‘ภนฺเต[Pg.96], ราชเคเห ภิกฺขุสงฺฆสฺส ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ อวตฺวา ‘‘ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. อถ ทูโต อพฺยตฺโต ‘‘ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ภตฺตุทฺเทสโก พฺยตฺโต ‘‘ภตฺต’’นฺติ อวตฺวา ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห ยาถา’’ติ วทติ; เอวมฺปิ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ตุมฺหากํ ปฏิปาฏิยา ‘‘ภตฺตํ ปาปุณาตี’’ติ วุตฺเต ปน น วฏฺฏติ. สเจ นิมนฺเตตุํ อาคตมนุสฺโส อาสนสาลํ ปวิสิตฺวา ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู เทถา’’ติ วา ‘‘อฏฺฐ ปตฺเต เทถา’’ติ วา วทติ; เอวมฺปิ ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ, ‘‘ตุมฺเห จ ตุมฺเห จ คจฺฉถา’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ปน ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู เทถ; ภตฺตํ คณฺหถ, อฏฺฐ ปตฺเต เทถ; ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ปฏิปาฏิยา คาเหตพฺพํ. คาเหนฺเตน ปน วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ภตฺต’’นฺติ อวทนฺเตน ‘‘ตุมฺเห จ ตุมฺเห จ คจฺฉถา’’ติ วุตฺเต ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ ปตฺตํ เทถ, ตุมฺเห เอถา’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘สาธุ, อุปาสกา’’ติ คนฺตพฺพํ. สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘‘ตุมฺเห เอถา’’ติ วุตฺเตปิ ยถาฐิติกาย คาเหตพฺพํ.

ආරාධනාව පුද්ගලික එකක් නම් ඒ පිළිබඳ තීරණය තමාටම ගත හැකිය. එය සාංඝික එකක් නම් උදේසභක්තයෙහි කී ක්‍රමයටම පිළිගත යුතුය. එහිදී ඉදින් දූතයා දක්ෂයෙකු වේ නම්, “ස්වාමීනි, රජ මාලිගයෙහි භික්ෂු සංඝයා උදෙසා බත් (දානය) පිළිගන්න”යි නොකියා, “පිණ්ඩපාතය පිළිගන්න”යි පවසයි නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ටද සුදුසුය. ඉදින් අදක්ෂ දූතයෙක් “බත් පිළිගන්න”යි පවසයි නම්, එවිට දක්ෂ වූ භත්තොද්දේසක භික්ෂුව “බත්” යන වචනය නොපවසා “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා වඩින්න”යි පවසයි නම්, එවිටද පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට සුදුසුය. එහෙත් “ඔබ වහන්සේලාට පිළිවෙළ අනුව බත් ලැබෙන්නේය”යි කී විට එය නුසුදුසුය. ඉදින් ආරාධනා කිරීමට ආ තැනැත්තා අසන ශාලාවට (භෝජන ශාලාවට) පැමිණ “භික්ෂූන් අටනමකට දෙන්න” කියා හෝ “පාත්‍ර අටක් දෙන්න” කියා හෝ පවසයි නම්, එවිටද පිණ්ඩපාතිකයන්ට සුදුසුය; “ඔබ වහන්සේලාත් ඔබ වහන්සේලාත් වඩින්න”යි පැවසිය යුතුය. ඉදින් “භික්ෂූන් අටනමකට දෙන්න, බත් පිළිගන්න; පාත්‍ර අටක් දෙන්න, බත් පිළිගන්න”යි පවසයි නම්, වාර පිළිවෙළ අනුව ගත යුතුය. එසේ වාරය ලබා දෙන භික්ෂුව විසින් වචනය කපා හැර “බත්” යැයි නොපවසා “ඔබ වහන්සේලාත් ඔබ වහන්සේලාත් වඩින්න”යි කී විට පිණ්ඩපාතිකයන්ට සුදුසුය. “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ පාත්‍ර දෙන්න, ඔබ වහන්සේලා වඩින්න”යි කී විට “සාධු උපාසකයිනි” කියා වැඩිය යුතුය. සංඝයාගෙන් වෙන් කොට “ඔබ වහන්සේලා වඩින්න”යි කීවද වාර පිළිවෙළටම පිළිගත යුතුය.

---

นิมนฺตนภตฺตฆรโต ปน ปตฺตตฺถาย อาคตสฺส อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว ฐิติกาย ปตฺโต ทาตพฺโพ. เอโก ‘‘สงฺฆโต ปฏิปาฏิยา ปตฺต’’นฺติ อวตฺวา เกวลํ ‘‘เอกํ ปตฺตํ เทถา’’ติ วตฺวา อคาหิเตเยว ปตฺเต ยสฺส กสฺสจิ ปตฺตํ คเหตฺวา ปูเรตฺวา อาหรติ, ตํ ปตฺตสามิกสฺเสว โหติ, อุทฺเทสภตฺเต วิย ฐิติกาย น คาเหตพฺพํ. อิธาปิ โย อาคนฺตฺวา ตุณฺหีภูโต ติฏฺฐติ, โส ‘‘กสฺส สนฺติกํ อาคโตสี’’ติ วา ‘‘กสฺส ปตฺตํ หริสฺสสี’’ติ วา น วตฺตพฺโพ.

ආරාධිත දානය පිළියෙළ කරන නිවසින් පාත්‍ර රැගෙන යාමට පැමිණි තැනැත්තාට උදේසභක්තයෙහි කී ආකාරයෙන්ම වාරය අනුව පාත්‍රය දිය යුතුය. යමෙක් “සංඝයාගේ වාර පිළිවෙළ අනුව පාත්‍රයක් දෙන්න”යි නොකියා, හුදෙක් “පාත්‍රයක් දෙන්න”යි කියා, පාත්‍රය බෙදා දීමටත් පෙර යම්කිසි භික්ෂුවකගේ පාත්‍රයක් රැගෙන ගොස් පුරවා ගෙන එයි නම්, එය එම පාත්‍රයේ හිමි භික්ෂුවටම අයත් වේ. උදේසභක්තයෙහි මෙන් වාර පිළිවෙළින් නොගත යුතුය. මෙහිද යමෙක් පැමිණ නිශ්ශබ්දව සිටී නම්, ඔහුගෙන් “ඔබ කා සොයා ආවේද?” කියා හෝ “කාගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙහිද?” කියා හෝ නොඇසිය යුතුය.

---

ปุจฺฉาสภาเคน หิ ‘‘ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคโต, ตุมฺหากํ ปตฺตํ หริสฺสามี’’ติ วเทยฺย, ตโต โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ ชิคุจฺฉนีโย อสฺส. ‘‘กุหึ คจฺฉสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ ปน วุตฺเต ‘‘ตสฺส ปตฺตตฺถาย อาคโตมฺหี’’ติ วทนฺตสฺส ปฏิปาฏิยา ภตฺตฏฺฐิติกาย คาเหตฺวา ปตฺโต ทาตพฺโพ. ‘‘ภตฺตาหรณกปตฺตํ เทถา’’ติ วุตฺเตปิ ปฏิปาฏิยา ภตฺตฏฺฐิติกาย เอว ทาตพฺโพ. สเจ อาหริตฺวา ‘‘สพฺโพ สงฺโฆ ภุญฺชตู’’ติ วทติ, ภาเชตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. ปตฺตสามิกสฺส อติกฺกนฺตมฺปิ ฐิติกํ ฐเปตฺวา อญฺญํ ปฏิปาฏิภตฺตํ คาเหตพฺพํ.

මන්ද, ප්‍රශ්නයට අනුරූපව ඔහු “ඔබ වහන්සේ සොයා ආවෙමි, ඔබ වහන්සේගේ පාත්‍රය රැගෙන යන්නෙමි”යි කිව හැකි බැවිනි. එවිට එම භික්ෂුව සෙසු භික්ෂූන්ගේ පිළිකුලට භාජනය විය හැකිය. එබැවින් එසේ නොඇසිය යුතුය. එහෙත් “කොහේ යන්නෙහිද? කුමක් කරමින් ඇවිදින්නෙහිද?”යි ඇසූ විට, “අසවල් භික්ෂුවගේ පාත්‍රය සඳහා ආවෙමි”යි පවසන්නාට දාන වාර පිළිවෙළ අනුව පාත්‍රය දිය යුතුය. “බත් ගෙන යාමට පාත්‍රයක් දෙන්න”යි කීවද වාර පිළිවෙළ අනුවම දිය යුතුය. ඉදින් දානය ගෙනැවිත් “සියලු සංඝයා වළඳත්වා”යි පවසයි නම්, බෙදාගෙන වැළඳිය යුතුය. පාත්‍ර හිමියාගේ වාරය ඉකුත් වී තිබුණද එය නවත්වා වෙනත් වාර පිළිවෙළකට අදාළ දානය ලබා දිය යුතුය.

---

เอโก [Pg.97] ปาติยา ภตฺตํ อาหริตฺวา ‘‘สงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ วทติ, อาโลปภตฺตฏฺฐิติกโต ปฏฺฐาย อาโลปสงฺเขเปน ภาเชตพฺพํ. สเจ ปน ตุณฺหีภูโต อจฺฉติ, ‘‘กสฺส เต อาภตํ, กสฺส ทาตุกาโมสี’’ติ น วตฺตพฺโพ. สเจ ปน ‘‘กุหึ คจฺฉสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ วุตฺเต ‘‘สงฺฆสฺส เม ภตฺตํ อาภตํ, เถรานํ เม ภตฺตํ อาภต’’นฺติ วทติ, คเหตฺวา อาโลปภตฺตฏฺฐิติกาย ภาเชตพฺพํ. สเจ ปน เอวํ อาภตํ พหุํ โหติ, สกลสฺส สงฺฆสฺส พหุ โหติ, อภิหฏภิกฺขา นาม ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ, ฐิติกาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ, เถราสนโต ปฏฺฐาย ปตฺตํ ปูเรตฺวา ทาตพฺพํ.

යම් දායකයෙක් බඳුනක බත් ගෙනවුත් ‘‘සංඝයා වහන්සේට පූජා කරමි’’යි පවසයි නම්, පිඬු දාන පිළිවෙළේ සිට ආරම්භ කොට පිඬු වශයෙන් බෙදිය යුතුය. ඉදින් ඔහු නිශ්ශබ්දව සිටියි නම්, ‘‘ඔබ මෙය කා උදෙසා ගෙන ආවේද, කා හට දීමට කැමතිදැයි’’ නොඇසිය යුතුය. ඉදින් ‘‘කොහේ යන්නේද, කුමක් කරමින් ඇවිදින්නේදැයි’’ ඇසූ කල, ‘‘මා විසින් සංඝයා වහන්සේ උදෙසා දානයක් ගෙන එන ලදී, මහා තෙරවරුන් උදෙසා දානයක් ගෙන එන ලදී’’ යැයි පවසයි නම්, එය පිළිගෙන පිඬු දාන පිළිවෙළ අනුව බෙදිය යුතුය. ඉදින් මෙසේ ගෙන ආ දානය බොහෝ වේ නම්, මුළු සංඝයාටම ප්‍රමාණවත් තරම් බොහෝ වේ නම්, එය ‘අභිහට භික්ෂාව’ නම් වේ. එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද සුදුසුය. එහිදී පිළිවෙළ විමසීමක් අවශ්‍ය නොවන අතර, තෙරුන්ගේ ආසනයේ සිට ආරම්භ කොට පාත්‍රය පුරවා දිය යුතුය.

---

อุปาสโก สงฺฆตฺเถรสฺส วา คนฺถธุตงฺควเสน อภิญฺญาตสฺส วา ภตฺตุทฺเทสกสฺส วา ปหิณาติ ‘‘อมฺหากํ ภตฺตคหณตฺถาย อฏฺฐ ภิกฺขู คเหตฺวา อาคจฺฉถา’’ติ, สเจปิ ญาติอุปฏฺฐาเกหิ เปสิตํ โหติ, อิเม ตโย ชนา ปุจฺฉิตุํ น ลภนฺติ, อารุฬฺหาเยว มาติกํ, สงฺฆโต อฏฺฐ ภิกฺขู อุทฺทิสาเปตฺวา อตฺตนวเมหิ คนฺตพฺพํ. กสฺมา? ภิกฺขุสงฺฆสฺส หิ เอเต ภิกฺขู นิสฺสาย ลาโภ อุปฺปชฺชตีติ. คนฺถธุตงฺคาทีหิ ปน อนภิญฺญาโต อาวาสิกภิกฺขุ ปุจฺฉิตุํ ลภติ, ตสฺมา เตน ‘‘กึ สงฺฆโต คณฺหามิ, อุทาหุ เย ชานามิ, เตหิ สทฺธึ อาคจฺฉามี’’ติ มาติกํ อาโรเปตฺวา ยถา ทายกา วทนฺติ, ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ. ‘‘ตุมฺหากํ นิสฺสิตเก วา เย วา ชานาถ, เต คเหตฺวา เอถา’’ติ วุตฺเต ปน เย อิจฺฉนฺติ, เตหิ สทฺธึ คนฺตุํ ลภติ. สเจ ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู ปหิณถา’’ติ เปเสนฺติ, สงฺฆโตว เปเสตพฺพา. อตฺตนา สเจ อญฺญสฺมึ คาเม สกฺกา โหติ ภิกฺขา ลภิตุํ, อญฺโญ คาโม คนฺตพฺโพ. น สกฺกา เจ โหติ ลภิตุํ, โสเยว คาโม ปิณฺฑาย ปวิสิตพฺโพ.

උපාසකයෙක් සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත හෝ ග්‍රන්ථ ධුරය හා ධුතාංගධාරී භාවය නිසා ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුවක් වෙත හෝ භත්තුද්දේසක භික්ෂුවක් වෙත හෝ ‘‘අපගේ දානය පිළිගැනීම පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා අටනමක් කැඳවාගෙන වඩින්න’’ යැයි දන්වා එවයි නම්, එය නෑයින් හෝ උපස්ථායකයන් විසින් එවූ පණිවිඩයක් වුවද, මේ පුද්ගලයන් තිදෙනාට ඒ පිළිබඳව කරුණු විමසීමට අවසර නැත. සංඝ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වූ පිළිවෙළටම සංඝයාගෙන් භික්ෂූන් අටනමක් නම් කරවාගෙන, තමා නවවැන්නා කොට ගෙන වැඩම කළ යුතුය. ඒ මන්ද යත්? භික්ෂු සංඝයාට මේ භික්ෂූන් තිදෙනා නිසා ලාභ උපදින බැවිනි. ග්‍රන්ථ ධුරය හෝ ධුතාංග ආදියෙන් ප්‍රසිද්ධ නොවන ආවාසික භික්ෂුවකට නම් කරුණු විමසීමට අවසර ඇත. එබැවින් ඔහු ‘‘සංඝයාගෙන් භික්ෂූන් ගනිම්ද? නැතහොත් මා දන්නා හඳුනන අය සමඟ එම්ද?’’ යැයි විමසා දායකයන් පවසන පරිදි පිළිපැදිය යුතුය. ‘‘ඔබ වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයන් හෝ ඔබ වහන්සේ හඳුනන අය හෝ කැඳවාගෙන වඩින්න’’ යැයි පැවසූ කල, තමන් කැමති අය සමඟ වැඩම කිරීමට අවසර ඇත. ඉදින් ‘‘භික්ෂූන් අටනමක් එවා වදාරන්න’’ යැයි පණිවිඩ එවන්නේ නම්, සංඝයාගෙන්ම එවිය යුතුය. තමාට වෙනත් ගමක පිණ්ඩපාතය ලැබිය හැකි නම්, වෙනත් ගමකට වැඩම කළ යුතුය. ලැබිය නොහැකි නම්, ඒ ගමටම පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළ යුතුය.

---

นิมนฺติตภิกฺขู อาสนสาลาย นิสินฺนา โหนฺติ, ตตฺร เจ มนุสฺสา ‘‘ปตฺเต เทถา’’ติ อาคจฺฉนฺติ, อนิมนฺติเตหิ น ทาตพฺพา. ‘‘เอเต นิมนฺติตภิกฺขู’’ติ วตฺตพฺพํ. ‘‘ตุมฺเหปิ เทถา’’ติ วุตฺเต ปน ทาตุํ วฏฺฏติ. อุสฺสวาทีสุ มนุสฺสา สยเมว ปริเวณานิ จ ปธานฆรานิ จ คนฺตฺวา ติปิฏเก จ ธมฺมกถิเก จ ภิกฺขุสเตนปิ สทฺธึ นิมนฺเตนฺติ. ตทา เยปิ ชานนฺติ, เต คเหตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. กสฺมา? น หิ มหาภิกฺขุสงฺเฆน อตฺถิกา มนุสฺสา ปริเวณานิ จ ปธานฆรานิ คจฺฉนฺติ, สนฺนิปาตฏฺฐานโตว ยถาสตฺติ ยถาพลํ ภิกฺขู คณฺหิตฺวา คจฺฉนฺตีติ.

ආරාධිත භික්ෂූන් වහන්සේලා අසන ශාලාවෙහි වැඩ සිටින විට, එහි මනුෂ්‍යයන් පැමිණ ‘‘අපට පාත්‍ර ලබා දෙන්න’’ යැයි පවසති නම්, ආරාධනා නොලැබූ භික්ෂූන් විසින් පාත්‍ර නොදිය යුතුය. ‘‘මොවුහු ආරාධිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ය’’ යැයි පැවසිය යුතුය. ‘‘ඔබ වහන්සේලාත් පාත්‍ර දෙන්න’’ යැයි පැවසූ විට නම් දීම සුදුසුය. උත්සව ආදියේදී මිනිස්සු තමන් විසින්ම පරිවේණ වෙත හෝ ප්‍රධානඝර (භාවනා ශාලා) වෙත හෝ ගොස් තිපිටකධර භික්ෂූන්ට හා ධර්මකථික භික්ෂූන්ට සිය ගණනක් භික්ෂූන් සමඟ වැඩම කිරීමට ආරාධනා කරති. එකල්හි තමන් දන්නා හඳුනන භික්ෂූන් ද කැඳවාගෙන වැඩම කිරීම සුදුසුය. ඒ මන්ද යත්? මහා භික්ෂු සංඝයා අවශ්‍ය නැති මනුෂ්‍යයන් පරිවේණ හෝ ප්‍රධානඝර වෙත නොයන බැවිනි. ඔවුහු භික්ෂූන් රැස්වන ස්ථානයටම පැමිණ තමන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයට අනුව භික්ෂූන් වහන්සේලා කැඳවාගෙන යති. එබැවින් එවැනි අවස්ථාවල තමන් දන්නා භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කිරීම සුදුසුය.

---

สเจ [Pg.98] ปน สงฺฆตฺเถโร วา คนฺถธุตงฺควเสน อภิญฺญาตโก วา ภตฺตุทฺเทสโก วา อญฺญตฺร วา วสฺสํ วสิตฺวา กตฺถจิ วา คนฺตฺวา ปุน สกฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, มนุสฺสา จ อาคนฺตุกสฺส สกฺการํ กโรนฺติ, เอกวารํ เย ชานนฺติ, เต คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. ปฏิพทฺธกาลโต ปน ปฏฺฐาย ทุติยวาเร อารทฺเธ สงฺฆโตเยว คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. อภินวอาคนฺตุกาว หุตฺวา ญาตี วา อุปฏฺฐาเก วา ปสฺสิสฺสามาติ คจฺฉนฺติ, ตตฺร เตสํ ญาตี จ อุปฏฺฐากา จ สกฺการํ กโรนฺติ. เอตฺถ ปน เย ชานนฺติ, เต คเหตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ.

ඉදින් සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ හෝ ග්‍රන්ථ ධුරය හා ධුතාංග නිසා ප්‍රසිද්ධ භික්ෂුවක් හෝ භත්තුද්දේසක භික්ෂුවක් හෝ වෙනත් ස්ථානයක වස් වැස හෝ යම් තැනක වැඩ සිට හෝ නැවත තම ස්ථානයට වඩින අතරතුර, මිනිස්සු ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලාට සත්කාර කරති නම්, පළමු වතාවේදී තමන් දන්නා හඳුනන අය කැඳවාගෙන වැඩම කළ යුතුය. සම්බන්ධ වූ කාලයේ සිට දෙවැනි වර ආරාධනා කරන විට නම් සංඝයාගෙන්ම භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කළ යුතුය. අලුතින් පැමිණි ආගන්තුකයන් ලෙසින්ම ‘‘ඥාතීන් හෝ උපස්ථායකයන් බලන්නෙමු’’ යි වඩින විට, එහිදී ඔවුන්ගේ ඥාතීන් හා උපස්ථායකයන් සත්කාර කරති නම්, එවැනි අවස්ථාවල තමන් දන්නා හඳුනන භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කිරීම සුදුසුය.

---

โย ปน อติลาภี โหติ, สกฏฺฐานญฺจ อาคนฺตุกฏฺฐานญฺจ เอกสทิสํ, สพฺพตฺถ มนุสฺสา สงฺฆภตฺตํ สชฺเชตฺวาว นิสีทนฺติ, เตน สงฺฆโตว คเหตฺวา คนฺตพฺพนฺติ อยํ นิมนฺตเน วิเสโส. อวเสโส สพฺพปญฺโห อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อฏฺฐ มหาเถเร เทถา’’ติ วุตฺเต ‘‘อฏฺฐ มหาเถราว ทาตพฺพา’’ติ วุตฺตํ. เอส นโย มชฺฌิมาทีสุ. สเจ ปน อวิเสเสตฺวา ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู เทถา’’ติ วทติ, สงฺฆโต ทาตพฺพา.

යම් භික්ෂුවක් ඉතා ලාභී වේ නම්, තමන් සිටින ස්ථානයත් ආගන්තුක ස්ථානයත් සමාන වේ නම්, සෑම තැනකම මිනිස්සු සංඝ භක්තය සූදානම් කර බලා සිටිති නම්, ඒ භික්ෂුව සංඝයාගෙන්ම භික්ෂූන් කැඳවාගෙන වැඩම කළ යුතුය. මෙය ආරාධිත දානයෙහි ඇති විශේෂත්වයයි. සෙසු සියලු කරුණු උද්දේස භක්තයෙහි (නියම කළ දානයෙහි) කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. කුරුන්දි අටුවාවෙහි නම් ‘‘මහා තෙරුන් වහන්සේලා අටනමකට ආරාධනා කරමු’’ යි කී විට මහා තෙරුන් වහන්සේලාම දිය යුතු බව සඳහන් වේ. මධ්‍යම ආදී තෙරවරුන් සම්බන්ධයෙන් ද මේ ක්‍රමයමය. ඉදින් විශේෂ කිරීමක් නොමැතිව ‘‘භික්ෂූන් වහන්සේලා අටනමක් දෙන්න’’ යැයි පවසයි නම්, සංඝයාගෙන් (පිළිවෙළට) දිය යුතුය.

---

นิมนฺตนภตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

නිමන්තනභක්ත කථාව නිමාවට පත් විය.

---

สลากภตฺตกถา

සලාකභක්ත කථාව

---

สลากภตฺเต ปน ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สลากาย วา ปฏฺฏิกาย วา อุปนิพนฺธิตฺวา โอปุญฺชิตฺวา อุทฺทิสิตุ’’นฺติ วจนโต รุกฺขสารมยาย สลากาย วา เวฬุวิลีวตาลปณฺณาทิมยาย ปฏฺฏิกาย วา ‘‘อสุกสฺส นาม สลากภตฺต’’นฺติ เอวํ อกฺขรานิ อุปนิพนฺธิตฺวา ปจฺฉิยํ วา จีวรโภเค วา กตฺวา สพฺพา สลากาโย โอปุญฺชิตฺวา ปุนปฺปุนํ เหฏฺฐุปริวเสเนว อาโลเฬตฺวา ปญฺจงฺคสมนฺนาคเตน ภตฺตุทฺเทสเกน สเจ ฐิติกา อตฺถิ, ฐิติกโต ปฏฺฐาย; โน เจ อตฺถิ, เถราสนโต ปฏฺฐาย สลากา ทาตพฺพา. ปจฺฉา อาคตานมฺปิ เอกาพทฺธวเสน ทูเร ฐิตานมฺปิ อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว ทาตพฺพา.

සලාක දානයෙහි (සලාක බතෙහි) දී, ‘‘මහණෙනි, සලාකයක (දැව කැබැල්ලක) හෝ පටිකාවක (බට පතුරක හෝ තල කොළයක) අකුරු ලියා, එක්තැන් කොට බෙදා දීමට අනුදැන වදාරමි’’ යන බුදු වදනට අනුව, සාරවත් දැවයෙන් කළ සලාකයක හෝ උණ පතුරු, තල කොළ ආදියෙන් කළ පටිකාවක හෝ ‘‘අසවල් දායකයාගේ සලාක දානය’’ යැයි මෙසේ අකුරු ලියා, වට්ටියක හෝ සිවුරු නැම්මක තබා, සියලු සලාක එක්තැන් කොට, යට උඩ මාරු වන සේ නැවත නැවත කළවම් කොට, පංච අංගයකින් සමන්නාගත භත්තුද්දේසක භික්ෂුව විසින් ඉදින් දාන ලැයිස්තුවක් (පිළිවෙළක්) තිබේ නම් ඒ පිළිවෙළ අනුව ද, පිළිවෙළක් නොමැති නම් තෙරුන්ගේ ආසනයේ සිට ද සලාක දිය යුතුය. පසුව වැඩම කළ භික්ෂූන්ට ද, දුර බැහැර වැඩ සිටින භික්ෂූන්ට ද උද්දේස භක්තයෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම දිය යුතුය.

---

สเจ [Pg.99] วิหารสฺส สมนฺตโต พหู โคจรคามา, ภิกฺขู ปน น พหุกา, คามวเสนปิ สลากาโย ปาปุณนฺติ, ‘‘ตุมฺหากํ อสุกคาเม สลากภตฺตํ ปาปุณาตี’’ติ คามวเสเนว คาเหตพฺพา. เอวํ คาเหนฺเตน สเจปิ เอเกกสฺมึ คาเม นานปฺปการานิ สฏฺฐิสลากภตฺตานิ, สพฺพานิ คาหิตาเนว โหนฺติ, ตสฺส ปตฺตคามสมีเป อญฺญานิปิ ทฺเว ตีณิ สลากภตฺตานิ โหนฺติ, ตานิปิ ตสฺเสว ทาตพฺพานิ. น หิ สกฺกา เตสํ การณา อญฺญํ ภิกฺขุํ ปหิณิตุนฺติ.

විහාරය වටා පිණ්ඩපාතය සඳහා ගම් බොහෝ ඇත්නම්, නමුත් භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ නොවේ නම්, ගම් අනුව ද සලාක ලැබිය හැකිය. ‘‘ඔබ වහන්සේට අසවල් ගමේ සලාක දානය ලැබී ඇත’’ යැයි ගම් අනුවම සලාක ලබා දිය යුතුය. මෙසේ ලබා දෙන විට එක් ගමක විවිධ වර්ගයේ සලාක දාන සැටක් පමණ තිබුණ ද, ඒවා සියල්ල ඒ භික්ෂුවටම අයත් වේ. එම භික්ෂුවට ලැබුණු ගම ආසන්නයේ වෙනත් සලාක දාන දෙකක් හෝ තුනක් තිබේ නම්, ඒවා ද එම භික්ෂුවටම දිය යුතුය. ඒ සුළු කරුණක් උදෙසා වෙනත් භික්ෂුවක් එතැනට යැවීමට නොහැකි බැවිනි.

---

สเจ เอกจฺเจสุ คาเมสุ พหูนิ สลากภตฺตานิ สลฺลกฺเขตฺวา สตฺตนฺนมฺปิ อฏฺฐนฺนมฺปิ ภิกฺขูนํ ทาตพฺพานิ. ททนฺเตน ปน จตุนฺนํ ปญฺจนฺนํ ภตฺตานํ สลากาโย เอกโต พนฺธิตฺวา ทาตพฺพา. สเจ ตํ คามํ อติกฺกมิตฺวา อญฺโญ คาโม โหติ, ตสฺมิญฺจ เอกเมว สลากภตฺตํ, ตํ ปน ปาโตว เทนฺติ, ตมฺปิ เอเตสุ ภิกฺขูสุ เอกสฺส นิคฺคเหน ทตฺวา ‘‘ปาโตว ตํ คเหตฺวา ปจฺฉา โอริมคาเม อิตรานิ ภตฺตานิ คณฺหาหี’’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ โอริมคาเม สลากภตฺเตสุ อคาหิเตสฺเวว คาหิตสญฺญาย คจฺฉติ, ปรภาคคาเม สลากภตฺตํ คาเหตฺวา ปุน วิหารํ อาคนฺตฺวา อิตรานิ คาเหตฺวา โอริมคาโม คนฺตพฺโพ. ‘‘น หิ พหิสีมาย สงฺฆลาโภ คาเหตุํ ลพฺภตี’’ติ อยํ นโย กุรุนฺทิยํ วุตฺโต.

ඇතැම් ගම්වල බොහෝ සලාක බත් ඇති බව සැලකිල්ලට ගෙන, ඒවා භික්ෂූන් වහන්සේලා හත් නමකට හෝ අට නමකට ලබා දිය යුතුය. එසේ බෙදා දෙන සලාක දායක භික්ෂුව විසින් බත් හතරක හෝ පහක සලාක පත් එකට බැඳ දිය යුතුය. ඉදින් එම ගම පසු කර ගිය විට වෙනත් ගමක් තිබේ නම්, එහි ඇත්තේ එක් සලාක බතක් පමණක් නම්, එය උදෑසනම පූජා කරන්නේ නම්, එම සලාක බත ද මෙම භික්ෂූන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමකට නියම කර දී, "මෙය උදෑසනම රැගෙන, පසුව පෙර ගමෙහි ඉතිරි බත් ලබාගන්න" යැයි කිව යුතුය. ඉදින් පෙර ගමෙහි සලාක බත් නොගෙනම, ගත්තාය යන හැඟීමෙන් (ඊළඟ ගමට) යන්නේ නම්, එම ගමෙහි සලාක බත ලබාගෙන නැවත විහාරයට පැමිණ, ඉතිරි ඒවා ද ලබාගෙන පෙර ගමට යා යුතුය. "සීමාවෙන් පිටතදී සංඝ ලාභය පිළිගැනීමට අවසර නැත" යන මේ ක්‍රමය කුරුන්දි අටුවාවෙහි දක්වා ඇත.

---

สเจ ปน ภิกฺขู พหู โหนฺติ, คามวเสน สลากา น ปาปุณนฺติ, วีถิวเสน วา วีถิยํ เอกเคหวเสน วา กุลวเสน วา คาเหตพฺพา. วีถิอาทีสุ จ ยตฺถ พหูนิ ภตฺตานิ, ตตฺถ คาเม วุตฺตนเยเนว พหูนํ ภิกฺขูนํ คาเหตพฺพานิ. สลากาสุ อสติ อุทฺทิสิตฺวาปิ คาเหตพฺพานิ.

ඉදින් භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ වන්නේ නම්, ගම් මට්ටමින් සලාක ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වීථි මට්ටමින් හෝ, වීථියක එක් නිවසක් මට්ටමින් හෝ, පවුල් මට්ටමින් හෝ සලාක ලබා දිය යුතුය. වීථි ආදියේ යම් තැනක බොහෝ බත් තිබේ නම්, එහිදී ද ගම් සම්බන්ධයෙන් කියන ලද ක්‍රමයටම බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සලාක ලබා දිය යුතුය. සලාක පත් නොමැති විටෙක නියම කිරීමෙන් (නම කීමෙන්) වුවද ඒවා ලබා දිය යුතුය.

---

สลากทายเกน ปน วตฺตํ ชานิตพฺพํ. เตน หิ กาลสฺเสว วุฏฺฐาย ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา โภชนสาลํ คนฺตฺวา อสมฺมฏฺฐฏฺฐานํ สมฺมชฺชิตฺวา ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ‘‘อิทานิ ภิกฺขูหิ วตฺตํ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ภิกฺขูสุ สนฺนิปติเตสุ ปฐมเมว วารคาเม สลากภตฺตํ คาเหตพฺพํ. ‘‘ตุยฺหํ อสุกสฺมึ นาม วารคาเม สลากา ปาปุณาติ ตตฺร คจฺฉา’’ติ วตฺตพฺพํ.

සලාක පත් බෙදන භික්ෂුව විසින් තම වත් පිළිවෙත් දැනගත යුතුය. ඒ භික්ෂුව වේලාසනින්ම අවදි වී, පා සිවුරු ගෙන, භෝජන ශාලාවට ගොස්, නොඇමදූ ස්ථාන අමදා, පැන් සහ පරිභෝජනයට අවශ්‍ය ජලය සූදානම් කර, "දැන් භික්ෂූන් වහන්සේලා වත් පිළිවෙත් නිම කර ඇති" යැයි කාලය සලකා බලා, ගණ්ඨාව නාද කළ යුතුය. භික්ෂූන් වහන්සේලා රැස් වූ කල්හි ප්‍රථමයෙන්ම වාර ගමෙහි (මුර පිළිවෙළට හිමි ගමෙහි) සලාක බත ලබා දිය යුතුය. "ස්වාමීනි, අසවල් නම් වාර ගමෙහි සලාකය ඔබ වහන්සේට හිමි වේ, එහි වැඩම කළ මැනව" යැයි පැවසිය යුතුය.

---

สเจ อติเรกคาวุเต คาโม โหติ, ตํ ทิวสํ คจฺฉนฺตา กิลมนฺติ, ‘‘สฺเว ตุยฺหํ วารคาเม ปาปุณาตี’’ติ อชฺเชว คาเหตพฺพํ. โย วารคามํ เปสิยมาโน [Pg.100] น คจฺฉติ, อญฺญํ สลากํ มคฺคติ, น ทาตพฺพา. สทฺธานญฺหิ มนุสฺสานํ ปุญฺญหานิ สงฺฆสฺส จ ลาภจฺเฉโท โหติ, ตสฺมา ตสฺส ทุติเยปิ ตติเยปิ ทิวเส อญฺญา สลากา น ทาตพฺพา, ‘‘อตฺตโน ปตฺตฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภุญฺชาหี’’ติ วตฺตพฺโพ, ตีณิ ปน ทิวสานิ อคจฺฉนฺตสฺส วารคามโต โอริมวารคาเม สลากา คาเหตพฺพา. ตญฺเจ น คณฺหาติ, ตโต ปฏฺฐาย ตสฺส อญฺญํ สลากํ ทาตุํ น วฏฺฏติ, ทณฺฑกมฺมํ ปน คาฬฺหํ กาตพฺพํ, สฏฺฐิโต วา ปณฺณาสโต วา น ปริหาเปตพฺพํ. วารคาเม คาเหตฺวา วิหารวาโร คาเหตพฺโพ, ‘‘ตุยฺหํ วิหารวาโร ปาปุณาตี’’ติ วตฺตพฺพํ. วิหารวาริกสฺส ทฺเว ติสฺโส ยาคุสลากาโย ติสฺโส จตสฺโส วา ภตฺตสลากาโย จ ทาตพฺพา, นิพทฺธํ กตฺวา ปน น ทาตพฺพา. ยาคุภตฺตทายกา หิ ‘‘อมฺหากํ ยาคุภตฺตํ วิหารโคปกาว ภุญฺชนฺตี’’ติ อญฺญถตฺตํ อาปชฺเชยฺยุํ, ตสฺมา อญฺเญสุ กุเลสุ ทาตพฺพา.

ගම ගාවුතයකට වඩා දුරින් පිහිටා තිබේ නම් සහ එදිනම වැඩම කිරීමෙන් වෙහෙසට පත් වන්නේ නම්, "ස්වාමීනි, හෙට ඔබ වහන්සේට වාර ගමෙහි සලාකය හිමි වේ" යැයි පවසා අදම එය ලබා දිය යුතුය. වාර ගමට යන්නැයි නියම කළ විට නොයන, වෙනත් සලාකයක් අපේක්ෂා කරන යම් භික්ෂුවක් වේ නම්, උන්වහන්සේට එය නොදිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, එයින් ශ්‍රද්ධාවන්ත මිනිසුන්ගේ පින පිරිහෙන බැවින් සහ සංඝයාගේ ලාභය නැති වන බැවිනි. එබැවින් උන්වහන්සේට දෙවන දින හෝ තුන්වන දින ද වෙනත් සලාකයක් නොදිය යුතුය. "තමන්ට හිමි වූ ස්ථානයට ගොස් වළඳන්න" යැයි පැවසිය යුතුය. ඉදින් දින තුනක්ම නොයන්නේ නම්, වාර ගමට වඩා මෑතින් පිහිටි වාර ගමක සලාකයක් ලබා දිය යුතුය. එයද නොගන්නේ නම්, එතැන් සිට උන්වහන්සේට වෙනත් සලාකයක් දීම නුසුදුසුය. උන්වහන්සේට දැඩි දණ්ඩකර්ම පැමිණවිය යුතුය. පනහක් හෝ සැටක් වූ වත් පිළිවෙත්වලින් නිදහස් නොකළ යුතුය. වාර ගම ලබා දී පසුව විහාරයේ මුර පිළිවෙළ (විහාර වාරය) ලබා දිය යුතුය. "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේට විහාර වාරය හිමි වේ" යැයි පැවසිය යුතුය. විහාර මුරයෙහි සිටින භික්ෂුවට යාගු සලාක පත් දෙකක් හෝ තුනක් ද, බත් සලාක පත් තුනක් හෝ හතරක් ද ලබා දිය යුතුය. එහෙත් එය ස්ථිර පිළිවෙළක් (නිබද්ධයක්) ලෙස නොදිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, "අපගේ කැඳ සහ බත් විහාර මුරකරුවන් පමණක් වළඳති" යැයි දායකයන්ගේ සිතෙහි අප්‍රසාදයක් හෝ ශ්‍රද්ධාවෙහි වෙනසක් ඇති විය හැකි බැවිනි. එබැවින් ඒවා වෙනත් පවුල්වලින් ලබා දිය යුතුය.

---

สเจ วิหารวาริกานํ สภาคา อาหริตฺวา เทนฺติ, อิจฺเจตํ กุสลํ; โน เจ, วารํ คาเหตฺวา เตสํ ยาคุภตฺตํ อาหราเปตพฺพํ. ตาว เนสํ สลากา ผาติกมฺมเมว ภวนฺติ, วสฺสคฺเคน ปตฺตฏฺฐาเน ปน อญฺญมฺปิ ปณีตภตฺตสลากํ คณฺหิตุํ ลภนฺติเยว. อติเรกอุตฺตริภงฺคสฺส เอกจาริกภตฺตสฺส วิสุํ ฐิติกํ กตฺวา สลากา ทาตพฺพา.

විහාර වාරයෙහි සිටින භික්ෂූන්ට සමාන අදහස් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා දානය රැගෙන විත් දෙන්නේ නම් එය යහපත්ය. එසේ නොදෙන්නේ නම්, වාරය ලබාගෙන ඔවුන් වෙනුවෙන් කැඳ සහ බත් ගෙන්වා දිය යුතුය. එතෙක් ඔවුන්ගේ සලාක පත් වර්ධනය වන ලාභයක් (ඵාතිකර්මයක්) ලෙස පවතී. වස් ප්‍රමාණය අනුව හිමි වන ස්ථානයෙහි වෙනත් ප්‍රණීත බත් සලාකයක් ලබා ගැනීමට ද ඔවුහු සුදුස්සෝ වෙති. අතිරේක ව්‍යංජන සහිත (උත්තරීභංග) එක් නමකට පමණක් වළඳන බතෙහි සලාකය වෙන් කොට තබා දිය යුතුය.

---

สเจ เยน สลากา ลทฺธา, โส ตํทิวสํ ตํ ภตฺตํ น ลภติ, ปุนทิวเส คาเหตพฺพํ. ภตฺตเมว ลภติ, น อุตฺตริภงฺคํ; เอวมฺปิ ปุน คาเหตพฺพํ. ขีรภตฺตสฺส สลากายปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ขีรเมว ลภติ, น ภตฺตํ; ขีรลาภโต ปฏฺฐาย ปุน น คาเหตพฺพํ. ทฺเว ตีณิ เอกจาริกภตฺตานิ เอกสฺเสว ปาปุณนฺติ, ทุพฺภิกฺขสมเย สงฺฆนวเกน ลทฺธกาเล วิชเฏตฺวา วิสุํ คาเหตพฺพานิ, ปากติกสลากภตฺตํ อลทฺธสฺสาปิ ปุนทิวเส คาเหตพฺพํ.

යම් භික්ෂුවකට සලාකය ලැබී එදින එම බත නොලැබුණේ නම්, පසු දින එය ලබාගත යුතුය. බත ලැබී ව්‍යංජන (උත්තරීභංග) නොලැබුණේ නම්, එවිට ද නැවත ලබාගත යුතුය. කිරි බත් සලාකයෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ. ඉදින් කිරි ලැබී බත නොලැබුණේ නම්, කිරි ලැබුණු අවස්ථාවේ සිට නැවත (බත) නොගත යුතුය. දුර්භික්ෂ කාලයකදී එක් භික්ෂුවකටම ඒකචාරික බත් දෙකක් හෝ තුනක් ලැබෙන්නේ නම්, නවක භික්ෂුවක ලවා ඒවා වෙන් වෙන්ව ලබාගත යුතුය. සාමාන්‍ය සලාක බත නොලැබූ භික්ෂුවකට වුවද පසු දින එය ලබාගත යුතුය.

---

สเจ ขุทฺทโก วิหาโร โหติ, สพฺเพ ภิกฺขู เอกสมฺโภคา, อุจฺฉุสลากํ คาเหนฺเตน ยสฺส กสฺสจิ สมฺมุขีภูตสฺส ปาเปตฺวา มหาเถราทีนํ ทิวา ตจฺเฉตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. รสสลากํ ปาเปตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปริสฺสาเวตฺวา วา ผาณิตํ วา กาเรตฺวา ปิณฺฑปาติกาทีนมฺปิ ทาตพฺพํ[Pg.101]. อาคนฺตุกานํ อาคตานาคตภาวํ ญตฺวา คาเหตพฺพา, มหาอาวาเส ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพา.

විහාරය කුඩා එකක් නම් සහ සියලුම භික්ෂූන් වහන්සේලා එක්ව පරිභෝජනය කරන්නෝ නම්, උක් සලාක බෙදන භික්ෂුව විසින් හමු වන ඕනෑම භික්ෂුවකට එය ලබා දී, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ආදීන්ට දහවල් කාලයේ ලෙලි හැර පූජා කිරීම සුදුසුය. උක් යුෂ සලාක ලැබුණු විට, පසුබත් කාලයේ පෙරීමෙන් හෝ උක් පැණි කරවා හෝ පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වහන්සේලාට පවා දිය යුතුය. ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පැමිණීම හෝ නොපැමිණීම දැන සලාක ලබා දිය යුතුය. මහා විහාරයන්හිදී නම් නියමිත පිළිවෙළ (තිථිකය) අනුව සලාක ලබා දිය යුතුය.

---

ตกฺกสลากมฺปิ สภาคฏฺฐาเน ปาเปตฺวา วา ปจาเปตฺวา วา ธูมาเปตฺวา วา เถรานํ ทาตุํ วฏฺฏติ. มหาอาวาเส วุตฺตนเยเนว ปฏิปชฺชิตพฺพํ ผลสลากปูวสลากเภสชฺชคนฺธมาลสลากาโยปิ วิสุํ ฐิติกาย คาเหตพฺพา. เภสชฺชาทิสลากาโย เจตฺถ กิญฺจาปิ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏนฺติ, สลากวเสน คาหิตตฺตา ปน น สาทิตพฺพา. อคฺคภิกฺขามตฺตํ สลากภตฺตํ เทนฺติ, ฐิติกํ ปุจฺฉิตฺวา คาเหตพฺพํ. อสติยา ฐิติกาย เถราสนโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ. สเจ ตาทิสานิ ภตฺตานิ พหูนิ โหนฺติ, เอเกกสฺส ภิกฺขุโน ทฺเว ตีณิ ทาตพฺพานิ; โน เจ, เอเกกเมว ทตฺวา ปฏิปาฏิยา คตาย ปุน เถราสนโต ปฏฺฐาย ทาตพฺพํ. สเจ อนฺตราว อุปจฺฉิชฺชติ, ฐิติกา สลฺลกฺเขตพฺพา. ยทิ ปน ตาทิสํ ภตฺตํ นิพทฺธเมว โหติ, ยสฺส ปาปุณาติ, โส วตฺตพฺโพ ‘‘ลทฺธา วา อลทฺธา วา สฺเวปิ คณฺเหยฺยาสี’’ติ. เอกํ อนิพทฺธํ โหติ, ลภนทิวเส ปน ยาวทตฺถํ ลภติ, อลภนทิวสา พหุตรา โหนฺติ, ตํ ยสฺส ปาปุณาติ, โส อลภิตฺวา ‘‘สฺเว คณฺเหยฺยาสี’’ติ วตฺตพฺโพ.

මෝරු (තක්ක) සලාක ද සභාග ස්ථානයකට පමුණුවා, පිසීමෙන් හෝ කුළුබඩු යොදා සකස් කිරීමෙන් පසු ස්ථවිරයන් වහන්සේලාට දීම සුදුසුය. මහා විහාරයන්හිදී කලින් කී ක්‍රමයටම පිළිපැදිය යුතුය. පළතුරු, කැවිලි, බෙහෙත්, සුවඳ විලවුන් සහ මල් සලාක පත් ද බතට අමතරව වෙන් වෙන්ව ලබා දිය යුතුය. මෙහිදී බෙහෙත් ආදී සලාක පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද සුදුසු වුවත්, ඒවා සලාක වශයෙන් බෙදා දෙන බැවින් උන්වහන්සේලා විසින් ඒවා භාර නොගත යුතුය. 'අග්ගභික්ඛා' (ප්‍රමුඛ දානය) පමණක් වූ සලාක බත් දෙන විට, පිළිවෙළ විමසා ලබා දිය යුතුය. පිළිවෙළක් නොමැති විටෙක මහා තෙරුන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට ආරම්භ කර ලබා දිය යුතුය. එවැනි බත් වර්ග බොහෝ තිබේ නම්, එක් භික්ෂුවකට දෙකක් හෝ තුනක් බැගින් දිය යුතුය. එසේ නොමැති නම්, එක බැගින් දී පිළිවෙළ අවසන් වූ පසු නැවත තෙරුන් වහන්සේගේ ආසනයේ සිට දිය යුතුය. අතරමගදී අවසන් වුවහොත්, නැවතුණු ස්ථානය සලකුණු කර තැබිය යුතුය. ඉදින් එවැනි බතක් ස්ථිරවම (නිබද්ධව) පවතින්නේ නම්, එය යම් භික්ෂුවකට හිමි වේද, "ලැබුණත් නොලැබුණත් හෙටත් මෙය ලබාගන්න" යැයි උන්වහන්සේට පැවසිය යුතුය. ඇතැම් අග්ගභික්ඛා සලාකයක් අස්ථිර (අනිබද්ධ) වේ. ලැබෙන දිනට අවශ්‍ය පමණට ලැබෙන නමුත්, නොලැබෙන දින වැඩි විය හැක. එය හිමි වන භික්ෂුවට (නොලැබුණු දිනක) "හෙට ලබාගන්න" යැයි පැවසිය යුතුය.

---

โย สลากาสุ คาหิตาสุ ปจฺฉา อาคจฺฉติ, ตสฺส อติกฺกนฺตาว สลากา น อุปฏฺฐาเปตฺวา ทาตพฺพา. สลากํ นาม ฆณฺฏิปฺปหรณโต ปฏฺฐาย อาคนฺตฺวา หตฺถํ ปสาเรนฺโตว ลภติ. อญฺญสฺส อาคนฺตฺวา สมีเป ฐิตสฺสาปิ อติกฺกนฺตา อติกฺกนฺตาว โหติ. สเจ ปนสฺส อญฺโญ คณฺหนฺโต อตฺถิ, สยํ อนาคโตปิ ลภติ. สภาคฏฺฐาเน อสุโก อนาคโตติ ญตฺวา ‘‘อยํ ตสฺส สลากา’’ติ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. สเจ ‘‘อนาคตสฺส น ทาตพฺพา’’ติ กติกํ กโรนฺติ, อธมฺมิกา โหติ. อนฺโตอุปจาเร ฐิตสฺส หิ ภาชนียภณฺฑํ ปาปุณาติ. สเจ ปน ‘‘อนาคตสฺส เทถา’’ติ มหาสทฺทํ กโรนฺติ, ทณฺฑกมฺมํ ฐเปตพฺพํ, ‘‘อาคนฺตฺวา คณฺหนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ.

යම් මහණෙක් සලාක බෙදා අවසන් වූ පසු පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් ඉකුත් වූ සලාකය ඉදිරිපත් කර නොදිය යුතුය. සලාකය නම් ගෙඩිය (ඝණ්ඨාව) ගැසූ වේලාවේ සිට පැමිණ අත දිගු කරන්නාටම හිමිවෙයි. පැමිණ සිටින අන් අයෙකු අසල සිටියද, ඉකුත් වූ සලාකය ඉකුත් වූවක්මය. ඉදින් ඔහු වෙනුවෙන් ලබා ගැනීමට වෙනත් අයෙකු සිටී නම්, තමා නොපැමිණියද එය ඔහුට ලැබෙයි. සභාග ස්ථානයකදී (එක්ව වාසය කරන තැනක) අසවල් මහණ තවම පැමිණ නැතැයි දැන, "මේ ඔහුගේ සලාකයයි" පවසා එය වෙන් කර තැබීම වටී. ඉදින් "නොපැමිණි අයට සලාක නොදිය යුතුය" කියා කතිකාවක් කරත් නම්, එය අධර්මික වේ. මන්දයත්, උපචාර සීමාව තුළ සිටින්නාට බෙදා දිය යුතු භාණ්ඩ හිමිවන බැවිනි. ඉදින් "නොපැමිණි අයට දෙන්න" කියා මහ හඬින් ඝෝෂා කරත් නම්, දණ්ඩකර්ම පැනවිය යුතුය. "පැමිණ ලබාගන්න" යැයි කිව යුතුය.

---

ฉปฺปญฺจสลากา นฏฺฐา โหนฺติ, ภตฺตุทฺเทสโก ทายกานํ นามํ นสฺสรติ, โส เจ นฏฺฐสลากา มหาเถรสฺส วา อตฺตโน วา ปาเปตฺวา ภิกฺขู วเทยฺย, ‘‘มยา อสุกคาเม สลากภตฺตํ มยฺหํ ปาปิตํ, ตุมฺเห ตตฺถ ลทฺธํ สลากภตฺตํ ภุญฺเชยฺยาถา’’ติ, วฏฺฏติ. วิหาเร อปาปิตํ ปน อาสนสาลาย ตํ ภตฺตํ ลภิตฺวา ตตฺเถว ปาเปตฺวา ภุญฺชิตุํ [Pg.102] น วฏฺฏติ. ‘‘อชฺช ปฏฺฐาย มยฺหํ สลากภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ตตฺร อาสนสาลาย คาเหตุํ น วฏฺฏติ, วิหารํ อาเนตฺวา คาเหตพฺพํ. ‘‘สฺเว ปฏฺฐายา’’ติ วุตฺเต ปน ภตฺตุทฺเทสกสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ ‘‘สฺเว ปฏฺฐาย อสุกกุลํ นาม สลากภตฺตํ เทติ, สลากคฺคาหณกาเล สเรยฺยาสี’’ติ. ทุพฺภิกฺเข สลากภตฺตํ ปจฺฉินฺทิตฺวา สุภิกฺเข ชาเต กิญฺจิ ทิสฺวา ‘‘อชฺช ปฏฺฐาย อมฺหากํ สลากภตฺตํ คณฺหถา’’ติ ปุน ปฏฺฐเปนฺติ, อนฺโตคาเม อคาเหตฺวา วิหารํ อาเนตฺวาว คาเหตพฺพํ. อิทญฺหิ ‘‘สลากภตฺตํ’’ นาม. อุทฺเทสภตฺตสทิสํ น โหติ, วิหารเมว สนฺธาย ทิยฺยติ, ตสฺมา พหิอุปจาเร คาเหตุํ น วฏฺฏติ. ‘‘สฺเว ปฏฺฐายา’’ติ วุตฺเต ปน วิหาเร คาเหตพฺพเมว.

සලාක පහක් හයක් නැති වූයේ නම්, භත්තඋද්දේසක (දාන සංවිධායක) භික්ෂුවට දායකයන්ගේ නම් මතක නැතිනම්, ඔහු ඒ නැතිවූ සලාක මහා තෙරුන් වහන්සේට හෝ තමාට හෝ පවරාගෙන, "මා විසින් අසවල් ගමේ සලාක දානයක් මට ලැබෙන ලෙස පමුණුවන ලදී, ඔබ වහන්සේලා එහි ලැබුණු සලාක දානය වළඳන්න" යැයි පැවසුවහොත් එය වටී. විහාරයට නොපැමිණි ඒ දානය අසන ශාලාවේදී ලබාගෙන එහිදීම වැළඳීම නොකළ යුතුය. "අද පටන් මගේ සලාක දානය පිළිගන්න" යැයි කී කල, ඒ අසන ශාලාවේදී එය පිළිගැනීම සුදුසු නැත; විහාරයට වැඩම කරවා පිළිගත යුතුය. "හෙට පටන්" යැයි කී කල, "හෙට සිට අසවල් පවුල සලාක දානය පූජා කරයි, සලාක බෙදන වේලාවට එය මතක් කරන්න" යැයි භත්තඋද්දේසක භික්ෂුවට දැන්විය යුතුය. දුර්භික්ෂ කාලයකදී සලාක දානය නතර කර, සුභික්ෂ කාලය පැමිණි පසු යමෙකු දැක "අද පටන් අපගේ සලාක දානය පිළිගන්න" යැයි නැවත ආරම්භ කරන්නේ නම්, ගම තුළදී නොගෙන විහාරයට ගෙන්වාගෙනම පිළිගත යුතුය. මන්ද මේ සලාක දානය යනු උද්දේස දානයක් බඳුය. එය විහාරය උදෙසාම දෙනු ලබන්නකි. එබැවින් විහාර සීමාවෙන් පිටතදී එය පිළිගැනීම සුදුසු නැත. "හෙට සිට" යැයි පැවසූ විට විහාරයේදීම පිළිගත යුතුය.

---

คมิโก ภิกฺขุ ยํ ทิสาภาคํ คนฺตุกาโม, ตตฺถ อญฺเญน วารคามสลากา ลทฺธา โหติ, ตํ คเหตฺวา อิตรํ ภิกฺขุํ ‘‘มยฺหํ ปตฺตสลากํ ตฺวํ คณฺหาหี’’ติ วตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. เตน ปน อุปจารสีมํ อนติกฺกนฺเตเยว ตสฺมึ ตสฺส สลากา คาเหตพฺพา.

ගමික (ගමනක් යන) භික්ෂුවක් යම් දිශාවකට වැඩම කිරීමට කැමතිද, එහිදී වෙනත් භික්ෂුවකට වාර ක්‍රමයට ලැබෙන ගමක සලාකයක් ලැබී තිබේ නම්, එය ලබාගෙන අනෙක් භික්ෂුවට "මට ලැබුණු සලාකය ඔබ වහන්සේ ලබාගන්න" යැයි පවසා වැඩම කිරීම වටී. එහෙත් එම භික්ෂුව උපචාර සීමාව ඉක්මවා යන්නට පෙරම එම සලාකය ලබාගත යුතුය.

---

ฉฑฺฑิตวิหาเร มนุสฺสา โพธิเจติยาทีนิ ชคฺคิตฺวา ภุญฺชนฺตูติ สลากภตฺตํ ปฏฺฐเปนฺติ, ภิกฺขู สกฏฺฐาเนสุ วสิตฺวา กาลสฺเสว คนฺตฺวา ตตฺถ วตฺตํ กริตฺวา ตํ ภตฺตํ ภุญฺชนฺติ, วฏฺฏติ. สเจ เตสุ สฺวาตนาย อตฺตโน ปาเปตฺวา คเตสุ อาคนฺตุโก ภิกฺขุ ฉฑฺฑิตวิหาเร วสิตฺวา กาลสฺเสว วตฺตํ กตฺวา ฆณฺฏึ ปหริตฺวา สลากภตฺตํ อตฺตโน ปาเปตฺวา อาสนสาลํ คจฺฉติ, โสว ตสฺส ภตฺตสฺส อิสฺสโร. โย ปน ภิกฺขูสุ วตฺตํ กโรนฺเตสุเยว ภูมิยํ ทฺเว ตโย สมฺมุญฺชนิปฺปหาเร ทตฺวา ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ‘‘ธุรคาเม สลากภตฺตํ มยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ คจฺฉติ, ตสฺส ตํ โจริกาย คหิตตฺตา น ปาปุณาติ, วตฺตํ กตฺวา ปาเปตฺวา ปจฺฉา คตภิกฺขูนํเยว โหติ.

අත්හැර දැමූ විහාරයක මිනිසුන් බෝධි, චෛත්‍ය ආදිය පිරිසිදු කොට "වළඳත්වා" යි සලාක දානයක් පවත්වයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා තම තමන්ගේ ස්ථානවල සිට උදෑසනම එහි වැඩම කර, එහි වත්පිළිවෙත් ඉටුකර ඒ දානය වළඳත් නම් එය වටී. ඉදින් හෙට දින දානය සඳහා තමනට පවරාගෙන ඔවුන් ගිය පසු, අමුත්තක භික්ෂුවක් එම අත්හැර දැමූ විහාරයේ නැවතී, උදෑසනම වත්පිළිවෙත් කර, සීනුව නාද කර, සලාක දානය තමාට පවරාගෙන අසන ශාලාවට යයි නම්, ඔහුම එම දානයෙහි හිමිකරු වෙයි. යම් භික්ෂුවක් අනෙක් භික්ෂූන් වත්පිළිවෙත් කරද්දීම, බිම ඉදල් පහරවල් දෙකක් තුනක් ගසා, සීනුව නාද කර, "ප්‍රධාන ගමේ සලාක දානය මට හිමිවේ" යැයි පවසා යන්නේ නම්, සොර සිතින් ගත් බැවින් එය ඔහුට හිමි නොවේ. වත්පිළිවෙත් නිමවා පසුව වැඩම කරන භික්ෂූන්ටම එය හිමිවේ.

---

เอโก คาโม อติทูเร โหติ, ภิกฺขู นิจฺจํ คนฺตุํ น อิจฺฉนฺติ, มนุสฺสา ‘‘มยํ ปุญฺเญน ปริพาหิรา โหมา’’ติ วทนฺติ, เย ตสฺส คามสฺส อาสนฺนวิหาเร สภาคภิกฺขู, เต วตฺตพฺพา ‘‘อิเมสํ ภิกฺขูนํ อนาคตทิวเส ตุมฺเห ภุญฺชถา’’ติ. สลากา ปน เทวสิกํ ปาเปตพฺพา, ตา จ โข ปน ฆณฺฏิปฺปหรณมตฺเตน วา ปจฺฉิจาลนมตฺเตน วา ปาปิตา น โหนฺติ, ปจฺฉึ ปน คเหตฺวา [Pg.103] สลากา ปีฐเก อากิริตพฺพา, ปจฺฉิ ปน มุขวฏฺฏิยํ น คเหตพฺพา. สเจ หิ ตตฺถ อหิ วา วิจฺฉิโก วา ภเวยฺย, ทุกฺขํ อุปฺปาเทยฺย; ตสฺมา เหฏฺฐา คเหตฺวา ปจฺฉึ ปรมฺมุขํ กตฺวา สลากา อากิริตพฺพา ‘‘สเจปิ สปฺโป ภวิสฺสติ, เอตฺโตว ปลายิสฺสตี’’ติ. เอวํ สลากา อากิริตฺวา คามาทิวเสน ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว คาเหตพฺพา. อปิจ เอกํ มหาเถรสฺส ปาเปตฺวา ‘‘อวเสสา มยฺหํ ปาปุณนฺตี’’ติ อตฺตโน ปาเปตฺวา วตฺตํ กตฺวา เจติยํ วนฺทิตฺวา วิตกฺกมาฬเก ฐิเตหิ ภิกฺขูหิ ‘‘ปาปิตา, อาวุโส, สลากา’’ติ วุตฺเต ‘‘อาม, ภนฺเต, ตุมฺเห คตคตคาเม สลากภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วตฺตพฺพํ; เอวํ ปาปิตาปิ หิ สุปาปิตาว โหนฺติ.

එක් ගමක් ඉතා ඈතින් පිහිටා ඇත. භික්ෂූන් වහන්සේලා නිරන්තරයෙන් එහි වැඩම කිරීමට අකමැති වෙති. "අපි පිනෙන් බැහැර වූවෝ වෙමු" යැයි මිනිස්සු පවසති. ඒ ගමට ආසන්න විහාරයක වසන සභාග භික්ෂූන්ට, "මේ භික්ෂූන් වහන්සේලා නොපැමිණෙන දිනවල ඔබ වහන්සේලා වළඳන්න" යැයි කිව යුතුය. එහෙත් සලාක දිනපතා පැමිණවිය යුතුය. ඒවා සීනුව නාද කළ පමණින් හෝ කූඩය සෙලවූ පමණින් පමුණුවන ලද්දේ නොවේ. කූඩය ගෙන සලාක පීඨයක් මත හැළිය යුතුය. කූඩය එහි මුවවිටෙන් (අයිනෙන්) නොඅල්ලා ගත යුතුය. මන්ද, එහි සර්පයෙකු හෝ ගෝනුස්සෙකු සිටියහොත් වේදනාවක් ඇති කළ හැකි බැවිනි. එබැවින් යටින් අල්ලා, කූඩයේ මුව අහකට හරවා, "සර්පයෙකු සිටියත් මෙතැනින් පලා යනු ඇත" කියා සිතා සලාක හැළිය යුතුය. මෙසේ සලාක හලා, ගම් වශයෙන් කලින් කී පරිදිම පිළිගත යුතුය. තවද එක් සලාකයක් මහා තෙරුන් වහන්සේට පමුණුවා, "ඉතිරිය මට හිමිවේ" යැයි තමාට පමුණුවාගෙන, වත්පිළිවෙත් කර, චෛත්‍ය වැඳ, විතක්කමාළකයේ (දහම් සිතන මණ්ඩපයේ) සිටින භික්ෂූන් විසින් "ඇවැත්නි, සලාක පමුණුවන ලද්දේ ද?" යැයි ඇසූ කල, "එසේය ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා වැඩම කරන වැඩම කරන ගම්වල සලාක දානය පිළිගන්න" යැයි කිව යුතුය. මෙසේ පැමිණ වූ සලාක මැනවින් පමුණුවන ලද්දේම වෙයි.

---

ภิกฺขู สพฺพรตฺตึ ธมฺมสวนตฺถํ อญฺญํ วิหารํ คจฺฉนฺตา ‘‘มยํ ตตฺถ ทานํ อคฺคเหตฺวาว อมฺหากํ โคจรคาเมว ปิณฺฑาย จริตฺวา อาคมิสฺสามา’’ติ สลากา อคฺคเหตฺวาว คตา, วิหาเร เถรสฺส ปตฺตสลากภตฺตํ ภุญฺชิตุํ อาคจฺฉนฺติ, วฏฺฏติ. อถ มหาเถโรปิ ‘‘อหํ อิธ กึ กโรมี’’ติ เตหิเยว สทฺธึ คจฺฉติ, เตหิ คตวิหาเร อภุญฺชิตฺวาว โคจรคามํ อนุปฺปตฺเตหิ ‘‘เทถ, ภนฺเต, ปตฺเต สลากยาคุอาทีนิ อาหริสฺสามา’’ติ วุตฺเต ปตฺตา น ทาตพฺพา. ‘‘กสฺมา, ภนฺเต, น เทถา’’ติ ‘‘วิหารฏฺฐกํ ภตฺตํ วิหาเร วุตฺถานํ ปาปุณาติ, มยํ อญฺญสฺมึ วิหาเร วุตฺถา’’ติ. ‘‘เทถ, ภนฺเต, น มยํ วิหาเร ปาลิกาย เทม, ตุมฺหากํ เทม, คณฺหถ อมฺหากํ ภิกฺข’’นฺติ วุตฺเต ปน วฏฺฏติ.

භික්ෂූන් වහන්සේලා මුළු රැය පුරා බණ ඇසීම සඳහා වෙනත් විහාරයකට වැඩම කරද්දී, "අපි එහිදී දානය නොගෙන අපගේ ගොදුරු ගමේම පිණ්ඩපාතයේ හැසිර එන්නෙමු" යැයි පවසා සලාක නොගෙනම වැඩම කළහ. විහාරයේ තෙරුන් වහන්සේට ලැබුණු සලාක දානය වැළඳීමට ඔවුන් පැමිණෙන්නේ නම් එය වටී. තවද මහා තෙරුන් වහන්සේ ද "මම මෙහි කුමක් කරම්ද" යැයි පවසා ඔවුන් සමඟම වැඩම කරති. ගිය විහාරයේදී නොවැළඳා ආපසු ගොදුරු ගමට පැමිණි විට, "ස්වාමීනි, පාත්‍ර දෙන්න, සලාක කැඳ ආදිය රැගෙන එන්නෙමු" යැයි කී කල පාත්‍ර නොදිය යුතුය. "ස්වාමීනි, කුමක් හෙයින් නොදෙන්නේද?" යැයි ඇසූ විට, "විහාරයේ පවත්වන දානය විහාරයේ වසන අයට හිමිවේ, අපි වෙනත් විහාරයක විසුවෙමු" යැයි කිව යුතුය. "ස්වාමීනි, දෙන්න, අපි විහාරය ආරක්ෂා කරන අයට පමණක් දෙන්නෙමුයි කියා නොදෙමු, ඔබ වහන්සේලාට දෙන්නෙමු, අපගේ දානය පිළිගන්න" යැයි පැවසූ විට වැළඳීම වටී.

---

สลากภตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

සලාකභත්ත කථාව නිම විය.

---

ปกฺขิกภตฺตาทิกถา

පක්ඛිකභත්තාදි කථාව

---

ปกฺขิกาทีสุ ปน ยํ อภิลกฺขิเตสุ จาตุทฺทสี ปญฺจทสี ปญฺจมี อฏฺฐมีติ อิเมสุ ปกฺเขสุ กมฺมปฺปสุเตหิ อุโปสถํ กาตุํ สติกรณตฺถาย ทิยฺยติ, ตํ ปกฺขิกํ นาม. ตํ สลากภตฺตคติกเมว โหติ, คาเหตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. สเจ สลากภตฺตมฺปิ ปกฺขิกภตฺตมฺปิ พหุ สพฺเพสํ วินิวิชฺฌิตฺวา คจฺฉติ, ทฺเวปิ ภตฺตานิ วิสุํ วิสุํ คาเหตพฺพานิ. สเจ ภิกฺขุสงฺโฆ มหา, ปกฺขิกํ คาเหตฺวา ตสฺส ฐิติกาย สลากภตฺตํ คาเหตพฺพํ[Pg.104], สลากภตฺตํ วา คาหาเปตฺวา ตสฺส ฐิติกาย ปกฺขิกํ คาเหตพฺพํ. เยสํ น ปาปุณาติ, เต ปิณฺฑาย จริสฺสนฺติ. สเจ ทฺเวปิ ภตฺตานิ พหูนิ, ภิกฺขู มนฺทา; สลากภตฺตํ นาม เทวสิกํ ลพฺภติ, ตสฺมา ตํ ฐเปตฺวา ‘‘ปกฺขิกํ อาวุโส ภุญฺชถา’’ติ ปกฺขิกเมว คาเหตพฺพํ. ปกฺขิกํ ปณีตํ เทนฺติ, วิสุํ ฐิติกา กาตพฺพา. ‘‘สฺเว ปกฺโข’’ติ อชฺช ปกฺขิกํ น คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ทายกา วทนฺติ ‘‘สฺเว อมฺหากํ ฆเร ลูขภตฺตํ ภวิสฺสติ, อชฺเชว ปกฺขิกภตฺตํ อุทฺทิสถา’’ติ, เอวํ วฏฺฏติ.

පක්ඛික ආදී භක්තයන් අතුරින්, දායකයන් විසින් විශේෂ කොට සලකුණු කරන ලද තුදුස්වක, පසළොස්වක, පසළොස්වක, පසළොස්වක සහ අටවක යන පක්‍ෂ (පෝය) දිනයන්හි, තමන්ගේ කටයුතුවල නිරත වන අය විසින් උපෝසථය සමාදන් වනු පිණිසත් සිහිය පිහිටුවා ගැනීම පිණිසත් පිරිනමනු ලබන යම් දානයක් වේද, එය ‘පක්ඛික භක්තය’ නමින් හැඳින්වේ. එය සලාක භක්තය හා සමාන ගති ඇත්තක්මය, එබැවින් එය පිළිගෙන වැළඳිය යුතුය. ඉදින් සලාක භක්තයත් පක්ඛික භක්තයත් යන දෙවර්ගයම සියලුම භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් වන පරිදි බහුලව තිබේ නම්, ඒ දාන දෙකම වෙන් වෙන් වශයෙන් පිළිගත යුතුය. ඉදින් භික්ෂු සංඝයා වැඩියෙන් සිටිත් නම්, පළමුව පක්ඛික භක්තය බෙදා දී එහි පිළිවෙළට අනුව සලාක භක්තයද, නැතහොත් සලාක භක්තය පිළිගන්වා එහි පිළිවෙළට අනුව පක්ඛික භක්තයද ලබා දිය යුතුය. දානය නොලැබෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළ යුතුය. ඉදින් දාන වර්ග දෙකම බහුලව තිබියදී භික්ෂූන් වහන්සේලා අඩුවෙන් සිටිත් නම්, සලාක භක්තය දිනපතා ලැබෙන දෙයක් බැවින් එය පසෙක තබා, ‘ඇවැත්නි, පක්ඛික භක්තය වළඳන්න’ යැයි පවසා පක්ඛික භක්තයම ලබා දිය යුතුය. දායකයන් පක්ඛික භක්තය ප්‍රණීතව පූජා කරන්නේ නම්, එයට වෙනම පිළිවෙළක් (වරක්) සැකසිය යුතුය. ‘හෙට පෝය දිනයයි’ කියා අද දින පක්ඛික භක්තය නොපිළිගත යුතුය. එහෙත් ඉදින් දායකයෝ ‘ස්වාමීනි, හෙට අපේ නිවසේ රළු ආහාරයක් පිළියෙළ වෙයි, එබැවින් අදම පක්ඛික භක්තය නියම කරනු මැනව’ යැයි පවසත් නම්, එසේ කිරීම සුදුසුය.

---

อุโปสถิกํ นาม อนฺวฑฺฒมาเส อุโปสถงฺคานิ สมาทิยิตฺวา ยํ อตฺตนา ภุญฺชติ, ตเทว ทิยฺยติ. ปาฏิปทิกํ นาม ‘‘อุโปสเถ พหู สทฺธา ปสนฺนา ภิกฺขูนํ สกฺการํ กโรนฺติ, ปาฏิปเท ปน ภิกฺขู กิลมนฺติ, ปาฏิปเท ทินฺนํ ทุพฺภิกฺขทานสทิสํ มหปฺผลํ โหติ, อุโปสถกมฺเมน วา ปริสุทฺธสีลานํ ทุติยทิวเส ทินฺนํ มหปฺผลํ โหตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ปาฏิปเท ทิยฺยนกทานํ, ตมฺปิ อุภยํ สลากภตฺตคติกเมว. อิติ อิมานิ สตฺตปิ ภตฺตานิ ปิณฺฑปาติกานํ น วฏฺฏนฺติ, ธุตงฺคเภทํ กโรนฺติเยว.

උපෝසථික භක්තය යනු අඩමසකට වරක් උපෝසථ අංගයන් සමාදන්ව, තමන් අනුභව කරන ආහාරයම පූජා කිරීමයි. පාටිපදික භක්තය යනු, ‘පෝය දිනවල බොහෝ සැදැහැවත් දායකයෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සත්කාර කරති, එහෙත් පෑළවිය දිනට භික්ෂූන් වහන්සේලා වෙහෙසට පත්වෙති; එබැවින් පෑළවිය දින පූජා කරන දානය දුර්භික්ෂ කාලයක දෙන දානය හා සමානව මහානිශංස වේ, නැතහොත් උපෝසථ කර්මය නිසා පිරිසිදු සිල් ඇති අයට දෙවන දිනයේ පූජා කරන දානය මහත්ඵල වේ’ යැයි සලකා පෑළවිය දින පූජා කරනු ලබන දානයයි. ඒ දාන වර්ග දෙකම සලාක භක්තය හා සමාන ගති ඇත්තාහ. මෙසේ සඳහන් කළ මේ දාන වර්ග හතම පිණ්ඩපාතික ධුතාංගය රකින භික්ෂූන්ට නුසුදුසුය, ඒවා වැළඳීමෙන් ධුතාංගය බිඳෙයි.

---

อปรานิปิ จีวรกฺขนฺธเก วิสาขาย วรํ ยาจิตฺวา ทินฺนานิ อาคนฺตุกภตฺตํ คมิยภตฺตํ คิลานภตฺตํ คิลานุปฏฺฐากภตฺตนฺติ จตฺตาริ ภตฺตานิ ปาฬิยํ อาคตาเนว, ตตฺถ อาคนฺตุกานํ ทินฺนํ ภตฺตํ ‘‘อาคนฺตุกภตฺตํ’’. เอส นโย เสเสสุ. สเจ ปเนตฺถ อาคนฺตุกภตฺตานิปิ อาคนฺตุกาปิ พหู โหนฺติ, สพฺเพสํ เอเกกํ คาเหตพฺพํ, ภตฺเตสุ อปฺปโหนฺเตสุ ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. เอโก อาคนฺตุโก ปฐมเมว อาคนฺตฺวา สพฺพํ อาคนฺตุกภตฺตํ อตฺตโน คาเหตฺวา นิสีทติ, สพฺพํ ตสฺเสว โหติ, ปจฺฉา อาคเตหิ อาคนฺตุเกหิ เตน ทินฺนานิ ปริภุญฺชิตพฺพานิ. เตนปิ เอกํ อตฺตโน คเหตฺวา เสสานิ ทาตพฺพานิ. อยํ อุฬาโร.

චීවරක්ඛන්ධකයේ විශාඛාව විසින් වරම් ඉල්ලා පූජා කරන ලද ආගන්තුක භක්තය, ගමික භක්තය, ගිලාන භක්තය සහ ගිලානුපට්ඨාක භක්තය යන සතර දානයන්ද පාලියෙහි සඳහන් වේ. එහි ආගන්තුකයන්ට පූජා කරන දානය ‘ආගන්තුක භක්තය’ වේ. සෙසු දාන වර්ග සම්බන්ධයෙන්ද මේ ක්‍රමයම වේ. ඉදින් මෙහි ආගන්තුක භක්තයත් ආගන්තුකයන් වහන්සේලාත් බොහෝ වෙත් නම්, සියලු දෙනාටම එක බැගින් ලබා දිය යුතුය. දානය ප්‍රමාණවත් නොවේ නම් පිළිවෙළින් ලබා දිය යුතුය. එක් ආගන්තුක භික්ෂුවක් පළමුව පැමිණ සියලු ආගන්තුක භක්තය තමන් උදෙසා ගෙන වාඩි වී සිටී නම්, ඒ සියල්ල උන්වහන්සේටම අයත් වේ; පසුව පැමිණි ආගන්තුකයන් විසින් උන්වහන්සේ දුන් දානය වැළඳිය යුතුය. උන්වහන්සේද තමන්ට එකක් ගෙන ඉතිරිය අනෙක් අයට දිය යුතුය. මෙය උතුම් ක්‍රියාවකි.

---

สเจ ปน โย ปฐมํ อาคนฺตฺวาปิ อตฺตโน อคฺคเหตฺวา ตุณฺหีภูโต นิสีทติ, ปจฺฉา อาคเตหิ สทฺธึ ปฏิปาฏิยา คณฺหิตพฺพํ. สเจ นิจฺจํ อาคนฺตุกา อาคจฺฉนฺติ, อาคตทิวเสเยว ภุญฺชิตพฺพํ, อนฺตรนฺตรา เจ อาคจฺฉนฺติ, ทฺเว ตีณิ ทิวสานิ ภุญฺชิตพฺพํ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘สตฺต ทิวสานิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ.

ඉදින් යම් භික්ෂුවක් ප්‍රථමයෙන් පැමිණියද තමන් වෙනුවෙන් දානය නොගෙන නිශ්ශබ්දව වැඩසිටී නම්, පසුව පැමිණි අය සමඟ පිළිවෙළින් දානය ලබාගත යුතුය. ඉදින් නිතර ආගන්තුකයන් වැඩම කරන්නේ නම්, පැමිණි දිනයේදීම වැළඳිය යුතුය; අතරින් පතර වැඩම කරන්නේ නම්, දින දෙකක් හෝ තුනක් වැළඳිය හැකිය. මහාපච්චරියේ ‘දින හතක් වැළඳීම සුදුසුය’ කියා පවසා ඇත.

---

อาวาสิโก [Pg.105] กตฺถจิ คนฺตฺวา อาคโต, เตนาปิ อาคนฺตุกภตฺตํ ปริภุญฺชิตพฺพํ. สเจ ปน ตํ วิหาเร นิพนฺธาปิตํ โหติ, วิหาเร คาเหตพฺพํ. อถ วิหาโร ทูเร โหติ, อาสนสาลาย นิพนฺธาปิตํ อาสนสาลาย คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ทายกา ‘‘อาคนฺตุเกสุ อสติ อาวาสิกาปิ ปริภุญฺชนฺตู’’ติ วทนฺติ, วฏฺฏติ.

යම් ආවාසික භික්ෂුවක් කිසිදු ස්ථානයකට ගොස් නැවත පැමිණි විට, උන්වහන්සේටද ආගන්තුක භක්තය වැළඳිය හැකිය. ඉදින් එය විහාරයෙහි නියම කරන ලද්දක් නම්, විහාරයෙහිදීම ලබාගත යුතුය. ඉදින් විහාරය දුර නම්, අසන ශාලාවෙහි නියම කර ඇති දානය එහිදීම ලබාගත යුතුය. ඉදින් දායකයෝ ‘ආගන්තුකයන් නැති විට ආවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලාද වළඳත්වා’යි පවසන්නේ නම්, එය සුදුසුය.

---

คมิยภตฺเตปิ อยเมว กถามคฺโค. อยํ ปน วิเสโส – อาคนฺตุโก อาคนฺตุกภตฺตเมว ลภติ, คมิโก อาคนฺตุกภตฺตมฺปิ คมิยภตฺตมฺปิ. อาวาสิโกปิ ปกฺกมิตุกาโม คมิโก โหติ; คมิยภตฺตํ ลภติ. ยถา ปน อาคนฺตุกภตฺตํ; เอวมิทํ ทฺเว วา ตีณิ วา สตฺต วา ทิวสานิ น ลพฺภติ. ‘‘คมิสฺสามี’’ติ ภุตฺโต ตํทิวสํ เกนจิเทว การเณน น คโต, ปุนทิวเสปิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, สอุสฺสาหตฺตา. ‘‘คมิสฺสามี’’ติ ภุตฺตสฺส โจรา วา ปนฺถํ รุนฺธนฺติ อุทกํ วา, เทโว วา วสฺสติ, สตฺโถ วา น คจฺฉติ, สอุสฺสาเหน ภุญฺชิตพฺพํ. เอเต อุปทฺทเว โอโลเกนฺเตน ‘‘ทฺเว ตโย ทิวเส ภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. ‘‘คมิสฺสามี’’ติ ปน เลสํ โอฑฺเฑตฺวา ภุญฺชิตุํ น ลภติ.

ගමික භක්තයෙහිද මේ ක්‍රමයම වේ. එහෙත් මෙහි ඇති විශේෂය නම්, ආගන්තුක භික්ෂුවට ලැබෙන්නේ ආගන්තුක භක්තය පමණි; ගමික භික්ෂුවට ආගන්තුක භක්තය සහ ගමික භක්තය යන දෙකම ලැබේ. යම් ආවාසික භික්ෂුවක් බැහැරට යාමට සූදානම් වන්නේ නම්, උන්වහන්සේද ගමිකයෙකි; එබැවින් උන්වහන්සේට ගමික භක්තය ලැබේ. ආගන්තුක භක්තය මෙන් මෙය දින දෙකක්, තුනක් හෝ හතක් නොලැබේ. ‘යන්නෙමි’ යැයි සිතා දානය වැළඳුවත්, යම් කිසි හේතුවක් නිසා එදින යාමට නොහැකි වූයේ නම්, ගමන් කිරීමට ඇති උත්සාහය නිසාම පසුදිනද වැළඳීම සුදුසුය. ‘යන්නෙමි’ යැයි දානය වැළඳූ භික්ෂුවගේ මඟ සොරුන් විසින් අවහිර කළහොත්, හෝ ජලයෙන් මඟ අවහිර වුවහොත්, හෝ වැසි වසින්නේ නම්, හෝ යන නඩය නොයන්නේ නම්, යන බලාපොරොත්තුව ඇතිව වැළඳිය හැකිය. මෙවැනි බාධක දෙස බලමින් දින දෙකක් හෝ තුනක් වැළඳීම සුදුසු බව මහාපච්චරියේ පවසා ඇත. එහෙත් ‘යන්නෙමි’ යැයි බොරු මවාපෑමක් කරමින් වැළඳීම නොකට යුතුය.

---

คิลานภตฺตมฺปิ สเจ สพฺเพสํ คิลานานํ ปโหติ, สพฺเพสํ ทาตพฺพํ; โน เจ, ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพํ. เอโก คิลาโน อโรครูโป สกฺโกติ อนฺโตคามํ คนฺตุํ, เอโก น สกฺโกติ, อยํ ‘‘มหาคิลาโน’’ นาม. เอตสฺส คิลานภตฺตํ ทาตพฺพํ. ทฺเว มหาคิลานา – เอโก ลาภี อภิญฺญาโต พหุํ ขาทนียํ โภชนียํ ลภติ, เอโก อนาโถ อปฺปลาภตาย อนฺโตคามํ ปวิสติ – เอตสฺส คิลานภตฺตํ ทาตพฺพํ. คิลานภตฺเต ปน ทิวสปริจฺเฉโท นตฺถิ. ยาว โรโค น วูปสมฺมติ, สปฺปายโภชนํ อภุญฺชนฺโต น ยาเปติ, ตาว ภุญฺชิตพฺพํ. ยทา ปน มิสฺสกยาคุํ วา มิสฺสกภตฺตํ วา ภุตฺตสฺสาปิ โรโค น กุปฺปติ, ตโต ปฏฺฐาย น ภุญฺชิตพฺพํ.

ගිලාන භක්තය සියලුම ගිලන් භික්ෂූන්ට ප්‍රමාණවත් නම් සියලු දෙනාටම ලබා දිය යුතුය; නැතහොත් පිළිවෙළක් සකසා ලබා දිය යුතුය. එක් ගිලන් භික්ෂුවක් සුවපත් පෙනුමෙන් යුක්තව ගමට වැඩම කිරීමට සමර්ථ වේ නම් සහ තවෙකෙක් එසේ කිරීමට අසමත් වේ නම්, ‘මහා ගිලාන’ නමින් හැඳින්වෙන්නේ ඒ අසමත් භික්ෂුවයි. ගිලාන භක්තය උන්වහන්සේට දිය යුතුය. මහා ගිලන් භික්ෂූන් දෙදෙනෙකු සිටින විට, එක් අයෙකු ප්‍රසිද්ධ බොහෝ ලාභ ලැබෙන අයෙකු වී අනෙක් භික්ෂුව කිසිදු පිළිසරණක් නැතිව අල්ප ලාභ ඇතිව ගමට වඩින්නේ නම්, ඒ අනාථ මහා ගිලන් භික්ෂුවට ගිලාන භක්තය දිය යුතුය. ගිලාන භක්තයෙහි දින නියමයක් නැත. රෝගය සන්සිඳෙන තෙක්, සුදුසු ආහාර නොවැළඳීමෙන් ශරීරය පවත්වා ගත නොහැකි තාක් කල් එය වැළඳිය හැකිය. යම් කලෙක මිශ්‍ර කැඳක් හෝ බතක් වැළඳූ විට රෝගය නැවත ඇති නොවේ නම්, එතැන් පටන් ගිලාන භක්තය නොවැළඳිය යුතුය.

---

คิลานุปฏฺฐากภตฺตมฺปิ ยํ สพฺเพสํ ปโหติ, ตํ สพฺเพสํ ทาตพฺพํ; โน เจ ปโหติ, ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพํ. อิทมฺปิ ทฺวีสุ คิลาเนสุ มหาคิลานุปฏฺฐากสฺส คาเหตพฺพํ, ทฺวีสุ มหาคิลาเนสุ อนาถคิลานุปฏฺฐากสฺส. ยํ กุลํ คิลานภตฺตมฺปิ เทติ คิลานุปฏฺฐากภตฺตมฺปิ, ตตฺถ [Pg.106] ยสฺส คิลานสฺส ภตฺตํ ปาปุณาติ ตทุปฏฺฐากสฺสาปิ ตตฺเถว คาเหตพฺพํ. คิลานุปฏฺฐากภตฺเตปิ ทิวสปริจฺเฉโท นตฺถิ, ยาว คิลาโน ลภติ, ตาวสฺส อุปฏฺฐาโกปิ ลภตีติ. อิมานิ จตฺตาริ ภตฺตานิ สเจ เอวํ ทินฺนานิ โหนฺติ ‘‘อาคนฺตุกคมิกคิลานุปฏฺฐากา มม ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ, ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ ปน อาคนฺตุกาทีนํ ภตฺตํ นิพนฺธาเปมิ, ‘‘มม ภตฺตํ คณฺหนฺตู’’ติ เอวํ ทินฺนานิ โหนฺติ, ปิณฺฑปาติกานํ น วฏฺฏติ.

ගිලානෝපට්ඨාක භක්තය (ගිලනුන්ට උපස්ථාන කරන්නන් සඳහා වූ දානය) සියල්ලන්ටම සෑහේ නම්, එය සියලු දෙනාටම දිය යුතුය. ඉදින් එය ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, පිළිවෙළක් (පෝලිමක්) සකසා ලබාගත යුතුය. මෙය ද ගිලනුන් දෙදෙනෙකු සිටින විට මහා ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නාට ද, මහා ගිලනුන් දෙදෙනෙකු සිටින විට අනාථ (පිළිසරණක් නැති) ගිලනාට උපස්ථාන කරන්නාට ද ලබා දිය යුතුය. යම් පවුලක් ගිලාන භක්තය මෙන්ම ගිලානෝපට්ඨාක භක්තය ද ලබා දෙන්නේ නම්, එහිදී යම් ගිලනෙකුට දානය හිමිවේ ද, ඔහුගේ උපස්ථායකයාට ද එතැනින්ම දානය ලබාගත යුතුය. ගිලානෝපට්ඨාක භක්තයෙහි ද දින සීමාවක් නැත. ගිලනාට දානය ලැබෙන තාක් කල් ඔහුගේ උපස්ථායකයාට ද එය ලැබේ. ඉදින් "ආගන්තුක, ගමික සහ ගිලානෝපට්ඨාක ස්වාමීන් වහන්සේලා මාගේ දානය (භික්ෂාව) පිළිගනිත්වා" යි පවසා මේ සතර වැදෑරුම් දානයන් පූජා කරන්නේ නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. ඉදින් "ආගන්තුකාදීන්ට දානය නියම කරමි, මාගේ දානය පිළිගනිත්වා" යි පවසා (භක්ත යන වචනයෙන්) පූජා කරන්නේ නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප නොවේ.

---

อปรานิปิ ‘‘ธุรภตฺตํ, กุฏิภตฺตํ, วารภตฺต’’นฺติ ตีณิ ภตฺตานิ. ตตฺถ ธุรภตฺตนฺติ นิจฺจภตฺตํ วุจฺจติ, ตํ ทุวิธํ – สงฺฆิกํ ปุคฺคลิกญฺจ. ตตฺถ ยํ ‘‘สงฺฆสฺส ธุรภตฺตํ เทมา’’ติ นิพนฺธาปิตํ, ตํ สลากภตฺตคติกํ. ‘‘มม นิพทฺธํ ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ วตฺวา ทินฺนํ ปน ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ปุคฺคลิเกปิ ‘‘ตุมฺหากํ ธุรภตฺตํ ทมฺมี’’ติ วุตฺเต ปิณฺฑปาติโก เจ, น วฏฺฏติ. ‘‘มม นิพทฺธํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ปน วฏฺฏติ, สาทิตพฺพํ. สเจปิ ปจฺฉา กติปาเห วีติวตฺเต ‘‘ธุรภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, มูเล สุฏฺฐุ สมฺปฏิจฺฉิตตฺตา วฏฺฏติ.

"ධුර භක්ත, කුටි භක්ත, වාර භක්ත" යනුවෙන් තවත් දාන වර්ග තුනකි. එහි ධුර භක්තය යනු නිත්‍ය භක්තයයි (නිරන්තරයෙන් දෙන දානයයි). එය සංඝික සහ පුග්ගලික වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහිදී "සංඝයාට ධුර භක්තය පූජා කරමු" යි කියා යමක් නියම කරන ලද්දේ ද, එය සලාක භක්තය වැනිය. "මාගේ නිත්‍ය භික්ෂාව පිළිගනිත්වා" යි පවසා දෙන දානය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. පුග්ගලික දානයේදී ද "ඔබ වහන්සේලාට ධුර භක්තය පූජා කරමි" යි කී විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂුවක් නම් එය කැප නොවේ. "මාගේ නිත්‍ය භික්ෂාව පිළිගන්න" යි කී විට එය කැප වේ, එය පිළිගත යුතුය. ඉදින් පසුව දින කිහිපයක් ඉක්ම ගිය පසු "ධුර භක්තය පිළිගන්න" යි කීවද, මුලින්ම මැනවින් පිළිගත් බැවින් එය කැප වේ.

---

กุฏิภตฺตํ นาม ยํ สงฺฆสฺส อาวาสํ กาเรตฺวา ‘‘อมฺหากํ เสนาสนวาสิโน อมฺหากํเยว ภตฺตํ คณฺหนฺตู’’ติ เอวํ นิพนฺธาปิตํ, ตํ สลากภตฺตคติกเมว โหติ, คเหตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. ‘‘อมฺหากํ เสนาสนวาสิโน อมฺหากํเยว ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ วุตฺเต ปน ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ยํ ปน ปุคฺคเล ปสีทิตฺวา ตสฺส วา อาวาสํ กตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ เทมา’’ติ ทินฺนํ, ตํ ตสฺเสว โหติ, ตสฺมึ กตฺถจิ คเต นิสฺสิตเกหิ ภุญฺชิตพฺพํ.

කුටි භක්තය යනු සංඝයාට ආවාසයක් කරවා "අපගේ සේනාසනයෙහි වසන ස්වාමීන් වහන්සේලා අපගේම දානය පිළිගනිත්වා" යි පවසා නියම කරන ලද්දකි. එය ද සලාක භක්තයක් වැනිය, එය පිළිගෙන වැළඳිය යුතුය. "අපගේ සේනාසනවාසීන් අපගේම භික්ෂාව පිළිගනිත්වා" යි කී විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද එය කැප වේ. යම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි පැහැදී ඔහුට ආවාසයක් කරවා "ඔබ වහන්සේට පූජා කරමු" යි පවසා දෙන ලද්දේ නම්, එය ඔහුටම අයිති වේ. ඔහු යම් තැනකට වැඩම කළ විට ඔහුගේ නිස්සිතයන් (ශිෂ්‍යයන්) විසින් එය වැළඳිය යුතුය.

---

วารภตฺตํ นาม ทุพฺภิกฺขสมเย ‘‘วาเรน ภิกฺขู ชคฺคิสฺสามา’’ติ ธุรเคหโต ปฏฺฐาย ทินฺนํ, ตมฺปิ ภิกฺขาวจเนน ทินฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. ‘‘วารภตฺต’’นฺติ วุตฺเต ปน สลากภตฺตคติกํ โหติ. สเจ ตณฺฑุลาทีนิ เปเสนฺติ, ‘‘สามเณรา ปจิตฺวา เทนฺตู’’ติ, ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. อิติ อิมานิ จ ตีณิ อาคนฺตุกภตฺตาทีนิ จ จตฺตารีติ สตฺต, ตานิ สงฺฆภตฺตาทีหิ สห จุทฺทส ภตฺตานิ โหนฺติ.

වාර භක්තය යනු දුර්භික්ෂ කාලයකදී "වාරය අනුව (මුරයට) භික්ෂූන්ට උපස්ථාන කරන්නෙමු" යි සිතා ප්‍රධාන නිවසක සිට පිළිවෙළින් දෙනු ලබන දානයයි. එය ද "භික්ෂා" යන වචනයෙන් පූජා කළ විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප වේ. "වාර භක්තය" යි කී විට එය සලාක භක්තයක් වැනි වේ. ඉදින් හාල් ආදිය එවා "සාමණේරයන් වහන්සේලා පිස පූජා කරත්වා" යි පවසන්නේ නම්, එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප වේ. මෙසේ මෙම වර්ග තුන ද, ආගන්තුක භක්තාදී වර්ග සතර ද යන සත (7), සංඝ භක්තාදීන් සමඟ දාන වර්ග දහහතරක් (14) වේ.

---

อฏฺฐกถายํ ปน วิหารภตฺตํ, อฏฺฐกภตฺตํ, จตุกฺกภตฺตํ, คุฬฺหกภตฺตนฺติ อญฺญานิปิ จตฺตาริ ภตฺตานิ วุตฺตานิ. ตตฺถ วิหารภตฺตํ นาม วิหาเร ตตฺรุปฺปาทภตฺตํ, ตํ สงฺฆภตฺเตน คหิตํ. ตํ ปน ติสฺสมหาวิหารจิตฺตลปพฺพตาทีสุ ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ ขีณาสเวหิ ยถา ปิณฺฑปาติกานมฺปิ สกฺกา [Pg.107] โหติ ปริภุญฺชิตุํ, ตถา ปฏิคฺคหิตตฺตา ตาทิเสสุ ฐาเนสุ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ‘‘อฏฺฐนฺนํ ภิกฺขูนํ เทม, จตุนฺนํ เทมา’’ติ เอวํ ทินฺนํ ปน อฏฺฐกภตฺตญฺเจว จตุกฺกภตฺตญฺจ; ตมฺปิ ภิกฺขาวจเนน ทินฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. มหาภิสงฺขาริเกน อติรสกปูเวน ปตฺตํ ปูเรตฺวา ถเกตฺวา ทินฺนํ คุฬฺหกภตฺตํ นาม. อิมานิ ตีณิ สลากภตฺตคติกาเนว.

අටුවාවෙහි වනාහි විහාර භක්ත, අට්ඨක භක්ත, චතුක්ක භක්ත, ගුළ්හක භක්ත යනුවෙන් තවත් දාන හතරක් දක්වා ඇත. එහි විහාර භක්තය යනු විහාරයෙහිම උපදින දානයයි (විහාරයට අයත් කෙත්වතුවලින් ලැබෙන දානයයි). එය සංඝ භක්තයට ඇතුළත් වේ. එය වනාහි තිස්ස මහා විහාරය, චිත්තල පබ්බත ආදී විහාරවලදී පටිසම්භිදාප්‍රාප්ත රහතන් වහන්සේලා විසින් පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද වැළඳිය හැකි වන පරිදි පිළිගන්නා ලද බැවින්, එවැනි ස්ථානවලදී පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද එය කැප වේ. "භික්ෂූන් අටනමකට දානය පූජා කරමු, සිවුනමකට පූජා කරමු" යි මෙසේ දෙන ලද්දේ අට්ඨක භක්තය සහ චතුක්ක භක්තයයි. එය ද "භික්ෂා" යන වචනයෙන් පූජා කළ විට පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට කැප වේ. මහත් වූ පිරිසක් සමඟ ඉතා රසවත් කැවිලි වර්ගවලින් පාත්‍රය පුරවා වසා පූජා කරනු ලබන දානය ගුළ්හක භක්තය නමි. මෙම වර්ග තුන ද සලාක භක්ත ස්වභාවයම ගනී.

---

อปรมฺปิ คุฬกภตฺตํ นาม อตฺถิ, อิเธกจฺเจ มนุสฺสา มหาธมฺมสวนญฺจ วิหารปูชญฺจ กาเรตฺวา สกลสงฺฆสฺส ทาตุํ น สกฺโกมาติ, ‘‘ทฺเว ตีณิ ภิกฺขุสตานิ อมฺหากํ ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ ภิกฺขุปริจฺเฉทชานนตฺถํ คุฬเก เทนฺติ, อิทํ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. อิติ จีวรกฺขนฺธเก จีวรภาชนียํ, อิมสฺมึ ปน เสนาสนกฺขนฺธเก เสนาสนภาชนียญฺเจว ปิณฺฑปาตภาชนียญฺจ วุตฺตํ.

ගුළක භක්තය යනුවෙන් තවත් එකක් ඇත. මෙහි ඇතැම් මනුෂ්‍යයෝ මහා ධර්ම ශ්‍රවණයක් හා විහාර පූජාවක් කරවා මුළු මහත් සංඝයාටම දානය දීමට අසමත් ව "භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙසියයක් හෝ තුන්සියයක් අපගේ දානය (භික්ෂාව) පිළිගනිත්වා" යි පවසා භික්ෂූන් සංඛ්‍යාව දැනගැනීම පිණිස හකුරු (ගුළක) ලබා දෙති. මෙය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. මෙසේ චීවරක්ඛන්ධකයෙහි චීවර භාජනීයය (සිවුරු බෙදා දීමේ ක්‍රමය) ද, මෙම සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි සේනාසන භාජනීයය (සෙනසුන් බෙදා දීමේ ක්‍රමය) සහ පිණ්ඩපාත භාජනීයය (දානය බෙදා දීමේ ක්‍රමය) ද පවසන ලදී.

---

คิลานปจฺจยภาชนียํ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ – สปฺปิอาทีสุ เภสชฺเชสุ ราชราชมหามตฺตา สปฺปิสฺส ตาว กุมฺภสตมฺปิ กุมฺภสหสฺสมฺปิ วิหารํ เปเสนฺติ, ฆณฺฏึ ปหริตฺวา เถราสนโต ปฏฺฐาย คหิตภาชนํ ปูเรตฺวา ทาตพฺพํ, ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ อลสชาติกา มหาเถรา ปจฺฉา อาคจฺฉนฺติ, ‘‘ภนฺเต, วีสติวสฺสานํ ทิยฺยติ, ตุมฺหากํ ฐิติกา อติกฺกนฺตา’’ติ น วตฺตพฺพา, ฐิติกํ ฐเปตฺวา เตสํ ทตฺวา ปจฺฉา ฐิติกาย ทาตพฺพํ.

ගිලානපච්චය භාජනීයය (ගිලන් පස බෙදා දීමේ ක්‍රමය) මෙසේ දත යුතුය. ගිතෙල් ආදී බෙහෙත් වර්ග අතරින් රජවරුන් සහ රාජ මහා අමාත්‍යවරුන් ගිතෙල් කළ සිය ගණන් හෝ දහස් ගණන් විහාරයට එවති. එවිට මිණිගෙඩිය ගසා තෙරුන් වහන්සේලාගේ අසුනේ සිට පිළිවෙළින් භාජන පුරවා දිය යුතුය. එය පිණ්ඩපාතික භික්ෂූන්ට ද කැප වේ. ඉදින් මහා තෙරුන් වහන්සේලා ප්‍රමාද වී වැඩියහොත්, "ස්වාමීනි, විසි වසක් (වස් විස්සක්) සම්පූර්ණ වූවන්ට බෙදා අවසන් ය, ඔබ වහන්සේලාගේ වාරය ඉක්ම ගොස් ඇතැයි" නොපැවසිය යුතුය. පිළිවෙළ නවත්වා උන්වහන්සේලාට දානය පූජා කර නැවත පිළිවෙළට බෙදා දිය යුතුය.

---

‘‘อสุกวิหาเร พหุ สปฺปิ อุปฺปนฺน’’นฺติ สุตฺวา โยชนนฺตรวิหารโตปิ ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ, สมฺปตฺตสมฺปตฺตานํ ฐิตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย ทาตพฺพํ. อสมฺปตฺตานมฺปิ อุปจารสีมํ ปวิฏฺฐานํ อนฺเตวาสิกาทีสุ คณฺหนฺเตสุ ทาตพฺพเมว. ‘‘พหิอุปจารสีมาย ฐิตานํ เทถา’’ติ วทนฺติ, น ทาตพฺพํ. สเจ ปน อุปจารสีมํ โอกฺกนฺเตหิ เอกาพทฺธา หุตฺวา อตฺตโน วิหารทฺวาเร วา อนฺโตวิหาเรเยว วา โหนฺติ, ปริสาวเสน วฑฺฒิตา นาม สีมา โหติ, ตสฺมา ทาตพฺพํ. สงฺฆนวกสฺส ทินฺเนปิ ปจฺฉา อาคตานํ ทาตพฺพเมว. ทุติยภาเค ปน เถราสนํ อารุฬฺเห ปจฺฉา อาคตานํ ปฐมภาโค น ปาปุณาติ, ทุติยภาคโต วสฺสคฺเคน ทาตพฺพํ. อุปจารสีมํ ปวิสิตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ ทินฺนํ โหติ, สพฺพสนฺนิปาตฏฺฐาเนเยว ภาเชตพฺพํ.

"අසවල් විහාරයෙහි බොහෝ ගිතෙල් උපන්නේය" යි අසා යොදුනක් දුර ඇති විහාරවල සිට ද භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩිති. එවිට පැමිණි පිළිවෙළට සිටින ස්ථානයේ සිට බෙදා දිය යුතුය. නොපැමිණිය ද උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් වෙනුවෙන් අතවැසි ආදීන් ලබාගන්නේ නම් එය දිය යුතුම වේ. "උපචාර සීමාවෙන් පිටත සිටින අයට දෙන්න" යි පවසන්නේ නම් නොදිය යුතුය. ඉදින් උපචාර සීමාවට ඇතුළු වූවන් හා එකට සම්බන්ධ වී තමන්ගේ විහාර ද්වාරයෙහි හෝ විහාරය තුළම සිටින්නේ නම්, පිරිසේ ප්‍රමාණය අනුව සීමාව වැඩි වූවාක් වැනි වේ. එබැවින් දිය යුතුය. සංඝයා අතර නවක භික්ෂුවකට දුන්නද පසුව වැඩම කරන භික්ෂූන්ට ද දිය යුතුමය. දෙවන වතාවේදී තෙරුන් වහන්සේ නමක් අසුනට වැඩම කළ පසු, පසුව වඩින අයට පළමු වතාවේ කොටස හිමි නොවේ. දෙවන වතාවේ වස් පිළිවෙළ අනුව දිය යුතුය. උපචාර සීමාවට ඇතුළු වී යම් තැනකදී පූජා කරන ලද්දේ නම්, එය සියලු දෙනා රැස්වන ස්ථානයේදීම බෙදා දිය යුතුය.

---

ยสฺมึ วิหาเร ทส ภิกฺขู, ทเสว จ สปฺปิกุมฺภา ทิยฺยนฺติ, เอเกกกุมฺภวเสเนว ภาเชตพฺพํ. เอโก สปฺปิกุมฺโภ โหติ, ทส ภิกฺขูหิ ภาเชตฺวา [Pg.108] คเหตพฺพํ. สเจ ยถาฐิตํเยว ‘‘อมฺหากํ ปาปุณาตี’’ติ คณฺหนฺติ, ทุคฺคหิตํ; คตคตฏฺฐาเน สงฺฆิกเมว โหติ. กุมฺภํ ปน อาวชฺเชตฺวา ถาลเก โถกํ สปฺปึ กตฺวา ‘‘อิทํ มหาเถรสฺส ปาปุณาติ, อวเสสํ อมฺหากํ ปาปุณาตี’’ติ วตฺวา ตมฺปิ กุมฺเภเยว อากิริตฺวา ยถิจฺฉิตํ คเหตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. สเจ ถินํ สปฺปิ โหติ, เลขํ กตฺวา ‘‘เลขโต ปรภาโค มหาเถรสฺส ปาปุณาติ, อวเสสํ อมฺหาก’’นฺติ คหิตมฺปิ สุคฺคหิตํ, วุตฺตปริจฺเฉทโต อูนาธิเกสุปิ ภิกฺขูสุ จ สปฺปิกุมฺเภสุ จ เอเตเนวุปาเยน ภาเชตพฺพํ.

යම් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා දසනමක් වැඩසිටිත් ද, එහි ගිතෙල් සැළි දසයක්ම පූජා කරනු ලැබෙත් ද, එවිට එක් එක් සැළිය බැගින් බෙදාගත යුතුය. ඉදින් ගිතෙල් සැළියක් පමණක් තිබේ නම්, භික්ෂූන් වහන්සේලා දසනම විසින් එය බෙදාගෙන ගත යුතුය. ඉදින් පවත්නා සැටියෙන්ම “මෙය අපට හිමිවේ” යැයි පවසමින් ගන්නේ නම්, එය වැරදි ලෙස ගැනීමකි; එසේ ගන්නා ලද දෙය ගිය ගිය තැන දී සංඝිකම වෙයි. එහෙත්, සැළිය ඇලකොට කුඩා බඳුනකට ස්වල්පයක් ගිතෙල් දමා, “මෙය මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට හිමිවේ, ඉතිරිය අප නවදෙනාට හිමිවේ” යැයි පවසා, එම ස්වල්පය ද නැවත සැළියටම වත්කර කැමති පරිදි රැගෙන යාම වටියි. ඉදින් ගිතෙල් මිදී (ඝන වී) තිබේ නම්, සලකුණක් (ඉරක්) ඇඳ, “මෙම සලකුණෙන් එහා කොටස මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට හිමිවේ, ඉතිරිය අපටය” පවසා ගන්නේ නම් එය නිවැරදිව ගැනීමකි. මෙලෙසම දක්වන ලද ප්‍රමාණයට වඩා අඩු හෝ වැඩි භික්ෂූන් පිරිසක් සහ ගිතෙල් සැළි ඇති කල්හි ද මෙම ක්‍රමයෙන්ම බෙදාගත යුතුය.

---

สเจ ปเนโก ภิกฺขุ, เอโกปิ กุมฺโภ โหติ, ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ‘‘อยํ มยฺหํ ปาปุณาตี’’ติปิ คเหตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อยํ ปฐมภาโค มยฺหํ ปาปุณาติ, อยํ ทุติยภาโค’’ติ เอวํ โถกํ โถกมฺปิ ปาเปตุํ วฏฺฏติ. เอส นโย นวนีตาทีสุปิ. ยสฺมึ ปน วิปฺปสนฺเน ติลเตลาทิมฺหิ เลขา น สนฺติฏฺฐติ, ตํ อุทฺธริตฺวา ภาเชตพฺพํ. สิงฺคิเวรมริจาทิเภสชฺชมฺปิ อวเสสปตฺตถาลกาทิสมณปริกฺขาโรปิ สพฺโพ วุตฺตานุรูเปเนว นเยน สุฏฺฐุ สลฺลกฺเขตฺวา ภาเชตพฺโพติ.

ඉදින් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් සහ එක් ගිතෙල් සැළියක් පමණක් තිබේ නම්, ගෙඩිය (සීනුව) ගසා “මෙය මට හිමිවේ” යැයි පවසා ගැනීම ද වටියි. “මෙය පළමු කොටස මට හිමිවේ, මෙය දෙවන කොටසයි” යනුවෙන් ස්වල්පය බැගින් වුව ද තමා සතු කරගැනීම වටියි. වෙඬරු ආදියේ දී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. යම් හෙයකින් තල තෙල් වැනි ඉතා පැහැදිලි ද්‍රව්‍යයක සලකුණු (ඉරි) නොරැඳේ නම්, එය බඳුනෙන් ඉවතට ගෙන බෙදාගත යුතුය. ඉඟුරු, මිරිස් ආදී ඖෂධ ද ඉතිරි පාත්‍ර, තැටි ආදී ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර ද යන සියල්ල ඉහත දැක්වූ ක්‍රමයට අනුකූලව මැනවින් සලකා බලා බෙදාගත යුතුය.

---

ปาฬึ อฏฺฐกถญฺเจว, โอโลเกตฺวา วิจกฺขโณ;

สงฺฆิเก ปจฺจเย เอวํ, อปฺปมตฺโตว ภาชเยติ.

නුවණැති පුද්ගලයා පාලිය ද අටුවාව ද දෙස බලා, සංඝික පරිෂ්කාරයන් මෙලෙස අප්‍රමාදීවම බෙදා දිය යුතුය.

---

อิติ สพฺพากาเรน ปจฺจยภาชนียกถา นิฏฺฐิตา.

මෙසේ සියලු ආකාරයෙන් පරිෂ්කාර බෙදා දීමේ කතාව නිම විය.

---

สมฺมนฺนิตฺวา ฐปิตยาคุภาชกาทีหิ ภาชนียฏฺฐานํ อาคตมนุสฺสานํ อนาปุจฺฉิตฺวาว อุปฑฺฒภาโค ทาตพฺโพ, อสมฺมเตหิ ปน อปโลเกตฺวา ทาตพฺโพ. สมฺมเตน อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชนเกน ภิกฺขุนา จีวรกมฺมํ กโรนฺตสฺส ‘‘สูจึ เทหี’’ติ วทโต เอกา ทีฆา, เอกา รสฺสาติ ทฺเว สูจิโย ทาตพฺพา. ‘‘อวิภตฺตํ สงฺฆิกํ ภณฺฑ’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺพกิจฺจํ นตฺถิ. ปิปฺผลกตฺถิกสฺส เอโก ปิปฺผลโก, อทฺธานกนฺตารํ ปฏิปชฺชิตุกามสฺส อุปาหนยุคฬํ, กายพนฺธนตฺถิกสฺส กายพนฺธนํ, ‘‘อํสพทฺธโก เม ชิณฺโณ’’ติ อาคตสฺส อํสพทฺธโก, ปริสฺสาวนตฺถิกสฺส ปริสฺสาวนํ ทาตพฺพํ. ธมฺมกรณตฺถิกสฺส ธมฺมกรโณ. สเจ ปฏโก น โหติ, ธมฺมกรโณ ปฏเกน สทฺธึ ทาตพฺโพ. ‘‘อาคนฺตุกปฏฺฏํ อาโรเปสฺสามี’’ติ ยาจนฺตสฺส [Pg.109] กุสิยา จ อฑฺฒกุสิยา จ ปโหนกํ ทาตพฺพํ. ‘‘มณฺฑลํ นปฺปโหตี’’ติ อาคตสฺส มณฺฑลํ เอกํ ทาตพฺพํ, อฑฺฒมณฺฑลานิ ทฺเว ทาตพฺพานิ. ทฺเว มณฺฑลานิ ยาจนฺตสฺส น ทาตพฺพานิ. อนุวาตปริภณฺฑตฺถิกสฺส เอกสฺส จีวรสฺส ปโหนกํ ทาตพฺพํ. สปฺปินวนีตาทิอตฺถิกสฺส คิลานสฺส เอกํ เภสชฺชํ นาฬิมตฺตํ กตฺวา ตโต ตติยโกฏฺฐาโส ทาตพฺโพ. เอวํ ตีณิ ทิวสานิ ทตฺวา นาฬิยา ปริปุณฺณาย จตุตฺถทิวสโต ปฏฺฐาย สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวา ทาตพฺพํ. คุฬปิณฺเฑปิ เอกทิวสํ ตติยภาโค ทาตพฺโพ. เอวํ ตีหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิเต ปิณฺเฑ ตโต ปรํ สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวา ทาตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

සම්මතයෙන් පත් කරන ලද කැඳ බෙදන්නන් ආදීන් විසින් බෙදන ස්ථානයට පැමිණි මනුෂ්‍යයන්ට සංඝයාගෙන් නොවිමසාම (තමන්ට ලැබෙන කොටසින්) අඩක් දිය හැකිය. එහෙත් සම්මත නොකරන ලද අය විසින් සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය. සුළු පරිෂ්කාර බෙදා දීම සඳහා සම්මත වූ භික්ෂුවක විසින් සිවුරු මසමින් සිටින, “මට ඉඳිකටුවක් දෙන්නැයි” පවසන භික්ෂුවකට දිග ඉඳිකටුවක් සහ කොට ඉඳිකටුවක් වශයෙන් ඉඳිකටු දෙකක් දිය හැකිය. “මෙය නොබෙදන ලද සංඝික භාණ්ඩයකි” යි සිතා විමසීමක් කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් එහි නැත. කුඩා පිහියක් අවශ්‍ය භික්ෂුවට එක් කුඩා පිහියක් ද, දීර්ඝ මාර්ගයක ගමන් කිරීමට කැමති භික්ෂුවට පාවහන් යුගලක් ද, ඉණ පටියක් අවශ්‍ය භික්ෂුවට ඉණ පටියක් ද, “මගේ අංශබද්ධය (උරහිස් පටිය) දිරා ගොස් ඇතැයි” පවසා එන භික්ෂුවට අංශබද්ධයක් ද, පෙරහන්කඩක් අවශ්‍ය භික්ෂුවට පෙරහන්කඩක් ද දිය යුතුය. ධම්මකරකයක් අවශ්‍ය තැනැත්තාට ධම්මකරකයක් දිය යුතුය. ඉදින් පෙරහන් රෙදි කැබැල්ලක් නැත්නම්, ධම්මකරකය රෙදි කැබැල්ලක් ද සමඟ දිය යුතුය. “මම අතිරේක තීරුවක් (පටියක්) තබන්නෙමියි” පවසා ඉල්ලන භික්ෂුවට කුසිය (දිග තීරුව) සඳහා හෝ අඩකුසිය (කොට තීරුව) සඳහා හෝ සෑහෙන රෙදි දිය යුතුය. “මගේ මණ්ඩලය (වටකුරු රෙදි කොටස) මදි වීයැයි” පවසා පැමිණි භික්ෂුවට එක් මණ්ඩලයක් හෝ අඩ මණ්ඩල දෙකක් දිය යුතුය. මණ්ඩල දෙකක් ඉල්ලන තැනැත්තාට ඒවා නොදිය යුතුය. අනුවාත (වාටි) හෝ පරිභණ්ඩ අවශ්‍ය භික්ෂුවට එක් සිවුරකට සෑහෙන රෙදි දිය යුතුය. ගිතෙල්, වෙඬරු ආදී ඖෂධ අවශ්‍ය ගිලන් භික්ෂුවකට එක් ඖෂධයකින් නැළියක් පමණ ගෙන, එයින් තුනෙන් එකක් දිය යුතුය. මෙලෙස දින තුනක් දී නැළියක් පිරුණු පසු, සතරවන දිනයේ සිට සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය. හකුරු පිණ්ඩයක දී ද එක් දිනකට තුනෙන් පංගුවක් දිය යුතුය. මෙලෙස දින තුනකින් එම හකුරු පිණ්ඩය අවසන් වූ පසු, ඉන්පසු සංඝයාගෙන් විමසා දිය යුතුය. අනෙකුත් සියලු තැන්හි ඉතිරි විස්තරය පැහැදිලිමය.

---

ปกฺขิกภตฺตาทิกถา นิฏฺฐิตา.

පක්ෂික භක්තාදි කතාව නිම විය.

---

เสนาสนกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

සේනාසනක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

๗. สงฺฆเภทกกฺขนฺธกํ

7. සංඝභේදකක්ඛන්ධකය

---

ฉสกฺยปพฺพชฺชากถา

ශාක්‍ය කුමාරවරුන් සයදෙනාගේ පැවිදි වීමේ කතාව

---

๓๓๐. สงฺฆเภทกกฺขนฺธเก [Pg.110] อภิญฺญาตา อภิญฺญาตาติ ปากฏา ปากฏา. สกฺยกุมารา นาม กาฬุทายิปฺปภุตโย ทส ทูตา สทฺธึ ปริวาเรหิ อญฺเญ จ พหู ชนา. อมฺหากนฺติ อมฺเหสุ; อมฺหากํ กุลโตติ วา วุตฺตํ โหติ. ฆราวาสตฺถํ อนุสาสิสฺสามีติ ฆราวาเส ยํ กตฺตพฺพํ, ตํ ชานาเปสฺสามิ. อุทกํ นินฺเนตพฺพนฺติ ยถา อุทกํ สพฺพฏฺฐาเน สมํ โหติ, เอวํ กาตพฺพํ. นิทฺธาเปตพฺพนฺติ ติณานิ อุทฺธริตพฺพานิ. ภุสิกา อุทฺธราเปตพฺพาติ สุขุมปลาลมิสฺสธญฺญา ปลาลิกา ปลาเปตพฺพา. โอปุนาเปตพฺพนฺติ สุขุมปลาลํ อปเนตพฺพํ. ตฺวญฺเญว ฆราวาสตฺเถน อุปชานาหีติ ตฺวญฺเญว ฆราวาสตฺถํ ชานาหิ. อหํ ตยา ยถาสุขํ ปพฺพชาหีติ เอตฺถ อหํ ตยา สทฺธึ ปพฺพชิสฺสามีติ สหายสิเนเหน สหสา วตฺตุกาโม หุตฺวา ปุน รชฺชสิริโลเภน ปริกฑฺฒิยมานหทโย ‘‘อหํ ตยา’’ติ เอตฺตกเมว วตฺวา เสสํ วตฺตุํ นาสกฺขีติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

330. සංඝභේදකක්ඛන්ධකයෙහි ‘අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා’ යනු ඉතා ප්‍රකට වූ යන අර්ථයයි. ශාක්‍ය කුමාරවරුන් නම් කාලුදායි ප්‍රමුඛ දස දෙනෙකු පිරිවර සහ අනෙකුත් බොහෝ ජනයා සමඟ පැමිණි අයයි. ‘අම්හාකං’ යනු අප අතරේ යන්නයි; එසේත් නැත්නම් අපේ කුලයෙන් යන අර්ථයයි. ‘ඝරාවාසත්ථං අනුසාසිස්සාමීති’ යනු ගිහිගෙයි විසීමේ දී කළ යුතු දේ පෙන්වා දෙන්නෙමි යන්නයි. ‘උදකං නින්නේතබ්බං’ යනු සියලු තැන්හි ජලය සම මට්ටමකට පවතින ලෙස කටයුතු කළ යුතුය යන්නයි. ‘නිද්ධාපේතබ්බං’ යනු තණකොළ ආදිය ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. ‘භුසිකා උද්ධරාපේතබ්බා’ යනු සිහින් පිදුරු සමඟ මිශ්‍ර වූ ධාන්‍ය පොතු ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. ‘ඔපුණාපේතබ්බං’ යනු සිහින් පිදුරු සුළඟට අල්ලා ඉවත් කළ යුතුය යන්නයි. ‘ත්වඤ්ඤේව ඝරාවාසත්ථේන උපජානාහි’ යනු ඔබම ගිහිගෙයි කටයුතු දැනගන්න (කරන්න) යන්නයි. ‘අහං තයා යථාසුඛං පබ්බජාහි’ යන මෙහි, “මම ඔබ සමඟ පැවිදි වන්නෙමි” යැයි යහළුකම නිසා වහා පැවසීමට කැමති වූව ද, නැවත රාජ්‍ය ශ්‍රීයට ඇති ලෝභය නිසා සිත ඇදී ගොස්, “මම ඔබ...” යනුවෙන් මෙපමණක්ම පවසා ඉතිරිය පැවසීමට නොහැකි විය. මෙලෙස මෙහි අර්ථය දත යුතුය.

---

๓๓๑. นิปฺปาติตาติ นิกฺขมิตา. มานสฺสิโนติ มานสฺสยิโน; มานนิสฺสิตาติ วุตฺตํ โหติ.

331. ‘නිප්පාතිතා’ යනු බැහැර කරන ලද හෙවත් නික්මුණු යන අර්ථයයි. ‘මානස්සිනෝ’ යනු මානය ඇසුරු කළ හෙවත් මානයෙන් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි.

---

๓๓๒. ยสฺสนฺตรโต น สนฺติ โกปาติ ตติยมคฺเคน สมูหตตฺตา ยสฺส จิตฺเต โกปา น สนฺติ. ยสฺมา ปน ภโวติ สมฺปตฺติ, วิภโวติ วิปตฺติ; ตถา ภโวติ วุฑฺฒิ, วิภโวติ หานิ; ภโวติ สสฺสตํ, วิภโวติ อุจฺเฉโท; ภโวติ ปุญฺญํ, วิภโวติ ปาปํ; วิภโวติ จ อภโวติ จ อตฺถโต เอกเมว, ตสฺมา อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโตติ เอตฺถ ยา เอสา สมฺปตฺติวิปตฺติวุฑฺฒิหานิสสฺสตุจฺเฉทปุญฺญปาปวเสน อิติ อเนกปฺปการา ภวาภวตา วุจฺจติ; จตูหิปิ มคฺเคหิ ยถาสมฺภวํ เตน เตน นเยน ตํ อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโตติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. นานุภวนฺตีติ น สมฺปาปุณนฺติ; ตสฺส ทสฺสนํ เทวานมฺปิ ทุลฺลภนฺติ อธิปฺปาโย.

332. ‘යස්සන්තරතෝ න සන්ති කෝපා’ යනු තෙවන මාර්ගය (අනාගාමී මාර්ගය) මඟින් සහමුලින්ම උදුරා දමන ලද බැවින් යමෙකුගේ සිතෙහි ක්‍රෝධයන් නැත් ද යන්නයි. තවද, සම්පත්තිය ‘භව’ නමින් ද, විපත්තිය ‘විභව’ නමින් ද හැඳින්වේ; එමෙන්ම දියුණුව ‘භව’ ද, පිරිහීම ‘විභව’ ද වේ; ශාස්වතය ‘භව’ ද, උච්ඡේදය ‘විභව’ ද වේ; පින ‘භව’ ද, පව ‘විභව’ ද වේ; ‘විභව’ සහ ‘අභව’ යන වචන අර්ථයෙන් සමානය. එබැවින් ‘ඉති භවාභවතඤ්ච වීතිවත්තෝ’ යන මෙහි සම්පත්ති, විපත්ති, දියුණුව, පිරිහීම, ශාස්වත, උච්ඡේද, පින සහ පව යන වශයෙන් මෙසේ නානාවිධ වූ යම් භවාභවයක් ඇත් ද, සිවුමඟින්ම ඒ ඒ ක්‍රමයට ඒ භවාභවය ඉක්මවා ගියේය යන අර්ථය දත යුතුය. ‘නානුභවන්ති’ යනු (පෘථග්ජනයන්) ඒ තත්ත්වයට පත් නොවන බවයි; එම රහතන් වහන්සේ දැකීම දෙවියන්ට පවා දුර්ලභය යනු මෙහි අදහසයි.

---

๓๓๓. อหิเมขลิกาติ อหึ กฏิยํ พนฺธิตฺวา. อุจฺฉงฺเคติ องฺเก.

333. ‘අහිමේඛලිකා’ යනු සර්පයෙකු ඉණෙහි බැඳගෙන යන්නයි. ‘උච්ඡංගේ’ යනු උකුළෙහි යන්නයි.

---

๓๓๔. สมฺมนฺนตีติ [Pg.111] สมฺมาเนติ. ยํ ตุโม กริสฺสตีติ ยํ โส กริสฺสติ.

334. ‘සම්මන්නති’ යනු ගරු බුහුමන් කරයි යන්නයි. ‘යං තුමෝ කරිස්සති’ යනු ඔහු යමක් කරන්නේ ද යන්නයි.

---

ฉสกฺยปพฺพชฺชากถา นิฏฺฐิตา.

ශාක්‍ය කුමාරවරුන්ගේ පැවිදි වීමේ කතාව නිම විය.

---

ปกาสนียกมฺมาทิกถา

ප්‍රකාශනීය කර්මය ආදී කතාව

---

๓๓๖. เขฬาสกสฺสาติ เอตฺถ มิจฺฉาชีเวน อุปฺปนฺนปจฺจยา อริเยหิ วนฺตพฺพา เขฬสทิสา, ตถารูเป ปจฺจเย อยํ อชฺโฌหรตีติ กตฺวา เขฬาสโกติ ภควตา วุตฺโต.

336. ‘ඛේළාසකස්ස’ යන මෙහි මිච්ඡාජීවයෙන් උපන් පරිෂ්කාරයන් ආර්යයන් විසින් වමනය කළ යුතු කෙළ බඳුය. එවැනි ස්වභාව ඇති පරිෂ්කාරයන් මොහු (දේවදත්ත) අනුභව කරයි යන අර්ථයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ඔහුට “කෙළ කන්නා” යැයි වදාරන ලදී.

---

๓๔๐. ปตฺถทฺเธน กาเยนาติ โปตฺถกรูปสทิเสน นิจฺจเลน กาเยน.

340. ‘පත්ථද්ධේන කායේන’ යනු රූපකයක් (පිළිමයක්) බඳු වූ නිශ්චල ශරීරයෙන් යුතුව යන්නයි.

---

๓๔๒. มยํ โข ภเณ ราชญาตกา นามาติ ราชา อมฺเห ชานาตีติ ราชญาตกสฺส ภาเวน อตฺตานํ อุกฺกํสนฺโต อาห. ปหฏฺฐกณฺณวาโลติ พนฺธเน นิจฺจเล กตฺวา.

342. අපි රජු දන්නා හඳුනන අය වෙමු යන්නෙහි අර්ථය නම්, 'රජු අපව දන්නේය' යි රජු විසින් හඳුනන ලද බව යන අතින් තමන් උසස් කොට දක්වමින් කීවේය. 'පහට්ඨකණ්ණවාලො' යනු (කන් සහ වලිගය) බැඳුම් මෙන් නොසෙල්වන සේ තබාගෙන යන්නයි.

---

ทุกฺขญฺหิ กุญฺชร นาคมาสโทติ โภ กุญฺชร พุทฺธนาคํ อาสาทนํ วธกจิตฺเตน อุปคมนํ นาม ทุกฺขํ. นาคหตสฺสาติ พุทฺธนาคํ ฆาตกสฺส.

පින්වත් කුඤ්ජරය, බුද්ධ නාගයාට (බුදුරජාණන් වහන්සේට) වධක සිතින් පහර දීමට පැමිණීම දුක් පිණිස වන්නේය. 'නාගහතස්ස' යනු බුද්ධ නාගයා නසන්නාහට (සුගතියක් නැත) යන්නයි.

---

ปฏิกุฏิโยว โอสกฺกีติ ตถาคตาภิมุโขเยว ปิฏฺฐิเมหิ ปาเทหิ อวสกฺกิ. อลกฺขิโกติ เอตฺถ น ลกฺเขตีติ อลกฺขิโก; น ชานาตีติ อตฺโถ, อหํ ปาปกมฺมํ กโรมีติ น ชานาติ. น ลกฺขิตพฺโพติ วา อลกฺขิโก; น ปสฺสิตพฺโพติ อตฺโถ.

'පටිකුටියොව ඔසක්කී' යනු තථාගතයන් වහන්සේට අභිමුඛවම පිටුපස පාද තබමින් පස්සට ගියේය යන්නයි. 'අලක්ඛිකො' යන්නෙහි අර්ථය නම් නොදන්නා හෙයින් අලක්ඛික නම් වේ; 'මම පව්කම් කරමි' යි නොදන්නේය යන අර්ථයයි. නැතහොත් නොබැලිය යුතු බැවින් 'අලක්ඛික' නම් වේ; දැකීමට නුසුදුසුය යනු අර්ථයයි.

---

๓๔๓. ติกโภชนนฺติ เอตฺถ ตีหิ ชเนหิ ภุญฺชิตพฺพโภชนํ. ตํ ปญฺญาเปสฺสามีติ ตํ อนุชานิสฺสามิ. คณโภชเน ปน ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพติ. ปญฺจวตฺถุยาจนกถา สงฺฆาทิเสสวณฺณนายํ วุตฺตา. กปฺปนฺติ อายุกปฺปํ. พฺรหฺมํ ปุญฺญนฺติ เสฏฺฐํ ปุญฺญํ. กปฺปํ สคฺคมฺหีติ อายุกปฺปเมว.

343. 'තිකභෝජන' යනු තිදෙනෙකු විසින් අනුභව කළ යුතු භෝජනයයි. 'එය පනවන්නෙමි' යනු එය අනුදැන වදාරන්නෙමි යන්නයි. ගණභෝජනයෙහි දී ධර්මයට (ශික්ෂා පදයට) අනුකූලව කටයුතු කළ යුතුය. කරුණු පහක් ඉල්ලීමේ කථාව සංඝාදිසේස වර්ණනාවෙහි මා විසින් පවසන ලදී. 'කප්පං' යනු ආයු කල්පයකි. 'බ්‍රහ්මං පුඤ්ඤං' යනු ශ්‍රේෂ්ඨ පිනයි. 'කප්පං සග්ගම්හි' යනු දෙව්ලොව ආයු කල්පයක් පුරා සතුටු වන බවයි.

---

ปกาสนียกมฺมาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ප්‍රකාශනීය කර්ම ආදී කථාව නිම විය.

---

สงฺฆเภทกกถา

සංඝභේදක කථාව

---

๓๔๔. อถ โข เทวทตฺโต สงฺฆํ ภินฺทิตฺวาติ โส กิร เอวํ สลากํ คาเหตฺวา ตตฺเถว อาเวณิกํ อุโปสถํ กตฺวา คโต, เตเนตํ วุตฺตํ.

344. 'ඉන්පසු දේවදත්ත තෙමේ සංඝයා භේද කොට' යනු, හෙතෙම මෙසේ සලාක (ඡන්ද පත්‍රිකා) ගන්වා එහිම වෙන් වූ උපෝසථයක් කොට ගියේය, ඒ නිසා මෙය කියන ලදී.

---

๓๔๕. ปิฏฺฐิ [Pg.112] เม อาคิลายตีติ จิรนิสชฺชาย เวทนาภิภูตา พาธติ. ตมหํ อายมิสฺสามีติ ตํ อหํ ปสาเรสฺสามิ. อาเทสนาปาฏิหาริยานุสาสนี นาม ‘‘เอวมฺปิ เต มโน, ตถาปิ เต มโน’’ติ เอวํ ปรสฺส จิตฺตํ ชานิตฺวา ตทนุรูปา ธมฺมเทสนา.

345. 'මගේ පිට රිදෙයි' යනු බොහෝ වේලාවක් වාඩි වී සිටීම නිසා වේදනාවෙන් පීඩිතව රිදුම් දෙයි යන්නයි. 'එය මම දිග හරින්නෙමි' යනු එය මම පසාරු කරන්නෙමි (දිග හරින්නෙමි) යන්නයි. 'ආදේසනා පාටිහාරිය අනුශාසනීය' නම් 'නුඹේ සිත මෙසේය, නුඹේ සිත එසේය' යි මෙලෙස අනුන්ගේ සිත දැන එයට අනුරූපව කරන ධර්ම දේශනාවයි.

---

๓๔๖. มมานุกุพฺพนฺติ มมานุกิริยํ กุรุมาโน. กปโณติ ทุกฺขิโต. มหาวราหสฺสาติ มหานาคสฺส. มหึ วิกุพฺพโตติ ปถวึ ปทาเลนฺตสฺส. ภิสํ ฆสมานสฺสาติ ภิสํ ขาทนฺตสฺส. นทีสุ ชคฺคโตติ เอตฺถ โส กิร หตฺถินาโค สายนฺหสมยํ ตํ นทินามกํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา กิลนฺโต สพฺพรตฺตึ วีตินาเมสิ, ชาลิกํ กโรติ, เตน วุตฺตํ ‘‘นทีสุ ชคฺคโต’’ติ.

346. 'මම අනුකරණය කරමින්' යනු මගේ ක්‍රියාවන් අනුකරණය කරමින් යන්නයි. 'කපණෝ' යනු දුකට පත්වූයේ යන්නයි. 'මහාවරාහස්ස' යනු මහා නාගයාගේ (ඇතුගේ) යන්නයි. 'මහිං විකුබ්බතෝ' යනු පොළොව පලන්නා වූ යන්නයි. 'භිසං ඝසමානස්ස' යනු නෙළුම් අල අනුභව කරන්නා වූ යන්නයි. 'නදීසු ජග්ගතෝ' යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඒ හස්ති නාගයා සවස් කාලයේ 'නදී' නම් වූ ඒ පොකුණට බැස ක්‍රීඩා කරමින් මුළු රාත්‍රියම ගත කළේය, දැලක් මෙන් එහා මෙහා හැසිරුණේය, ඒ නිසා 'නදීසු ජග්ගතෝ' යැයි කියන ලදී.

---

๓๔๗. สุตาติ โสตา. อสนฺทิทฺโธ จ อกฺขาตีติ นิสฺสนฺเทโห หุตฺวา อกฺขาติ อนุสนฺธิวเสน โยเชตฺวา โยเชตฺวา.

347. 'සුතා' යනු අසන්නා වූ තැනැත්තායි. 'අසන්දිද්ධෝ ච අක්ඛාති' යනු සැක රහිතව, පූර්වාපර සන්ධි ගැලපීමෙන් යුක්තව දේශනා කරයි යන්නයි.

---

๓๕๐. อปาเย นิพฺพตฺติสฺสตีติ อาปายิโก. เอวํ เนรยิโก. กปฺปํ ฐสฺสตีติ กปฺปฏฺโฐ. อิทานิ พุทฺธสหสฺเสนาปิ ติกิจฺฉิตุํ น สกฺกาติ อเตกิจฺโฉ.

350. අපායෙහි උපදින්නේ 'ආපායික' නම් වේ. එසේම නිරයෙහි උපදින්නේ 'නෙරයික' නම් වේ. කල්පයක් පවතින්නේ 'කප්පට්ඨ' නම් වේ. දැන් බුදුවරුන් දහසකගෙන් වුවද සුවපත් කළ (පිළියම් කළ) නොහැකි බැවින් 'අතේකිච්ඡ' නම් වේ.

---

มา ชาตุ โกจิ โลกสฺมินฺติ มา กทาจิปิ โกจิ สตฺโต โลกสฺมึ. อุทปชฺชถาติ อุปปชฺชถ. ชลํว ยสสา อฏฺฐาติ ยสสา ชลนฺโต วิย ฐิโต. เทวทตฺโตติ เม สุตนฺติ ‘‘อีทิโส เทวทตฺโต’’ติ ภควตา สุตมฺปิ อตฺถิ, ตเทว คเหตฺวา อิทํ วุตฺตํ. โส ปมาทมนุจิณฺโณติ เอตฺถ ปมาทํ อนุจินาตีติ อนุจิณฺโณ, ปมาโท อปฺปหีโนติ อตฺโถ. อาสชฺช นนฺติ ปาปเกน จิตฺเตน ปตฺวา, วิโสเสตฺวาติ วา อตฺโถ. อวีจินิรยํ ปตฺโตติ อิทํ ปน อาสีสายํ อตีตวจนํ. เภสฺมาติ ภยานโก.

'මා ජාතු කොචි ලෝකස්මිං' යනු ලෝකයෙහි කිසිම සත්ත්වයෙක් කිසි කලෙකවත් (නපුරු ආශා ඇත්තෙක්) නොවේවා යන්නයි. 'උදපජ්ජථ' යනු උපදීවා යන්නයි. 'ජලංව යසසා අට්ඨා' යනු කීර්තියෙන් බබළන්නාක් මෙන් සිටියේය යන්නයි. 'දේවදත්තෝති මේ සුතං' යනු 'දේවදත්තයා මෙබඳුය' කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසන ලද වචනයක් ද ඇත, එයම ගෙන මෙය පවසන ලදී. 'සෝ පමාදමනුචිණ්ණෝ' යන්නෙහි ප්‍රමාදය නැවත නැවතත් වගා කරයි යන අර්ථයෙන් 'අනුචිණ්ණ' නම් වේ, ප්‍රමාදය ප්‍රහීණ කර නැත යනු අර්ථයයි. 'ආසජ්ජ නං' යනු ලාමක සිතින් පැමිණ, නැතහොත් වියළා දමා යන අර්ථයයි. 'අවීචි නිරයං පත්තෝ' යනු අනාගතයෙහි ඒකාන්තයෙන්ම සිදුවන බව අඟවනු පිණිස අතීත කාලයෙන් පවසන ලද වචනයකි. 'භෙස්මා' යනු භයානක වූ යන්නයි.

---

สงฺฆเภทกกถา นิฏฺฐิตา.

සංඝභේදක කථාව නිම විය.

---

อุปาลิปญฺหากถา

උපාලි පඤ්හා කථාව

---

๓๕๑. เอกโต อุปาลิ เอโกติ ธมฺมวาทิปกฺเข เอโก. เอกโต ทฺเวติ อธมฺมวาทิปกฺเข ทฺเว. จตุตฺโถ อนุสฺสาเวตีติ สงฺฆํ ภินฺทิสฺสามีติ อธมฺมวาทิจตุตฺโถ [Pg.113] หุตฺวา อนุสฺสาเวติ; อนุนยนฺโต สาเวติ ‘‘น ตุมฺหากํเยว นรกภยํ อตฺถิ, อมฺหากมฺปิ อตฺถิ, น อมฺหากํ อวีจิมคฺโค ปิหิโต, น มยํ อกุสลา น ภายาม. ยทิ หิ อยํ อธมฺโม อวินโย อสตฺถุสาสนํ วา ภเวยฺย, น มยํ คณฺเหยฺยามา’’ติอาทินา นเยน ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติ เอวํ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ โพเธตีติ อตฺโถ. สลากํ คาเหตีติ เอวํ อนุสฺสาเวตฺวา ปน ‘‘อิทํ คณฺหถ, อิทํ โรเจถา’’ติ วทนฺโต สลากํ คาเหติ.

351. 'එකතෝ උපාලි ඒකෝ' යනු ධර්මවාදී පක්ෂයෙහි එක් අයෙකි. 'එකතෝ ද්වේ' යනු අධර්මවාදී පක්ෂයෙහි දෙදෙනෙකි. 'හතරවැන්නා අනුශ්‍රාවණය කරයි' යනු සංඝයා භේද කරන්නෙමි යි සිතා අධර්මවාදී වූ හතරවැන්නා වී අනුශ්‍රාවණය කරයි; සිත ඇද බැඳ ගනිමින් 'ඔබ වහන්සේලාට පමණක් නරක භය (නිරය බිය) ඇත්තේ නොවේ, අපට ද ඇත්තේය, අපට අවීචි මාර්ගය වැසී නැත, අපි අකුසලයට බිය නොවන්නෝ නොවෙමු, ඉදින් මේ අධර්මයක්, අවිනයක් හෝ ශාස්තෘ ශාසනය නොවන දෙයක් වූයේ නම් අපි මෙය පිළිනොගනිමු' යනාදී ක්‍රමයෙන් අධර්මය ධර්මය ලෙස දක්වමින් මෙලෙස භේදකර කරුණු දහඅට අවබෝධ කරවයි යන අර්ථයයි. 'සලාකය ගන්වයි' යනු මෙසේ අනුශ්‍රාවණය කරවා 'මෙය ගන්න, මෙයට කැමති වන්න' යි පවසමින් සලාක ගන්වයි.

---

เอกโต อุปาลิ ทฺเว โหนฺตีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เอวํ โข อุปาลิ สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จาติ เอวํ โหติ; น ปน เอตฺตาวตา สงฺโฆ ภินฺโน โหติ.

'එකතෝ උපාලි ද්වේ හොන්ති' යනාදී පාඨයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. 'උපාලිය, මෙසේ සංඝරාජිය (සංඝයාගේ පැල්ම) ද සංඝභේදය ද වේ' යනු මෙලෙස සිදුවේ; එහෙත් මෙපමණකින්ම සංඝයා භේද වූවා නොවේ.

---

ภิกฺขุ โข อุปาลิ ปกตตฺโต สมานสํวาสโก สมานสีมายํ ฐิโต สงฺฆํ ภินฺทตีติ เอตฺถ สิยา เอวํ ‘‘เทวทตฺโต กถํ ปกตตฺโต’’ติ. กถํ ตาว น ปกตตฺโต, รญฺโญ ฆาตาปิตตฺตา รุหิรุปฺปาทสฺส จ กตตฺตาติ? ตตฺถ วทาม – อาณตฺติยา ตาว วิรทฺธตฺตา รญฺโญ ฆาตาปนํ นตฺถิ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, กุมาร, ปิตรํ หนฺตฺวา ราชา โหหิ, อหํ ภควนฺตํ หนฺตฺวา พุทฺโธ ภวิสฺสามี’’ติ เอวญฺหิ ตสฺส อาณตฺติ. กุมาโร ปน ราชา หุตฺวา ปจฺฉา ปิตรํ มาเรสิ; เอวํ ตาว อาณตฺติยา วิรทฺธตฺตา รญฺโญ ฆาตาปนํ นตฺถิ. รุหิรุปฺปาเท ปน กตมตฺเตเยว รุหิรุปฺปาทปจฺจยา ภควตา อภพฺพตา น วุตฺตา, น จ สกฺกา ภควโต วจนํ วินาเยว ตสฺส อภพฺพตา อาโรเปตุํ.

'උපාලිය, ප්‍රකතත්ත වූ, සමාන සංවාසක වූ, සමාන සීමාවක සිටි භික්ෂුව සංඝයා භේද කරයි' යන්නෙහි, 'දේවදත්ත කෙසේ ප්‍රකතත්ත වේද?' යන්න මෙහි ගැටලුවක් විය හැක. පළමුව ඔහු ප්‍රකතත්ත නොවන්නේ කෙසේද? රජු මැරවීම නිසාත්, ලේ සෙලවීම (රුධිරුප්පාදය) කළ නිසාත් යැයි කෙනෙකු කිව හැක. ඒ ගැන මෙසේ පවසමු - අණ කිරීම වැරදී ගිය බැවින් රජු මැරවීමේ වරද ඔහුට නැත. 'කුමාරය, එසේ නම් ඔබ පියා මරා රජ වන්න, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මරා බුදු වන්නෙමි' යි ඔහු කළ අණ කිරීම එබඳුය. එහෙත් කුමාරයා රජ වී පසුව පියා මැරුවේය; මෙසේ අණ කළ පරිදි සිදු නොවීම නිසා රජු මැරවීමේ වරද ඔහුට නැත. ලේ සෙලවීම කළ පමණින්ම ලේ සෙලවීමේ හේතුව මත භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු අභව්‍ය පුද්ගලයෙකු ලෙස වදාළේ නැත, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනයෙන් තොරව ඔහු අභව්‍ය පුද්ගලයෙකු ලෙස සැලකීමට ද නොහැකිය.

---

‘‘รุหิรุปฺปาทโก, ภิกฺขเว, อนุปสมฺปนฺโน น อุปสมฺปาเทตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโน นาเสตพฺโพ’’ติ –

'මහණෙනි, රුධිරුප්පාදය (බුදුන්ගේ ලේ සෙලවීම) කරන්නා උපසම්පදා නොකළ යුතුය, උපසම්පන්න වී නම් නෙරපා හැරිය යුතුය' යනු -

---

อิทํ ปน ภควตา สงฺฆเภทโต ปจฺฉา วุตฺตํ, ตสฺมา ปกตตฺเตเนว เตน สงฺโฆ ภินฺโนติ.

මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දේ සංඝභේදයට පසුවය. එබැවින් ප්‍රකතත්තව (භික්ෂු භාවයෙහි සිටියදීම) සිටි ඔහු විසින් සංඝයා භේද කරන ලදී.

---

อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺตีติอาทีสุ อฏฺฐารสสุ เภทกรวตฺถูสุ สุตฺตนฺตปริยาเยน ตาว ทส กุสลกมฺมปถา ธมฺโม, ทส อกุสลกมฺมปถา อธมฺโม. ตถา จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโคติ สตฺตตึส โพธิปกฺขิยธมฺมา ธมฺโม นาม; ตโย สติปฏฺฐานา[Pg.114], ตโย สมฺมปฺปธานา, ตโย อิทฺธิปาทา, ฉ อินฺทฺริยานิ, ฉ พลานิ, อฏฺฐ โพชฺฌงฺคา, นวงฺคิโก มคฺโคติ จ จตฺตาโร อุปาทานา, ปญฺจ นีวรณา, สตฺต อนุสยา, อฏฺฐ มิจฺฉตฺตาติ จ อยํ อธมฺโม.

'අධර්මය ධර්මය ලෙස පෙන්වති' යනාදී වූ භේදකර කරුණු දහඅටෙහි, සූත්‍රාන්ත ක්‍රමයට අනුව දස කුසල් කර්මපථ ධර්මය වේ, දස අකුසල් කර්මපථ අධර්මය වේ. එසේම සතර සතිපට්ඨානය, සතර සම්මප්පධාන, සතර ඉද්ධිපාද, පඤ්ච ඉන්ද්‍රිය, පඤ්ච බල, සප්ත බොජ්ඣංග, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ 'ධර්මය' නම් වෙති; සතිපට්ඨාන තුනක්, සම්මප්පධාන තුනක්, ඉද්ධිපාද තුනක්, ඉන්ද්‍රිය හයක්, බල හයක්, බොජ්ඣංග අටක්, අංග නවයකින් යුත් මාර්ගයක් මෙන්ම සතර උපාදාන, පඤ්ච නීවරණ, සප්ත අනුසය, අෂ්ට මිච්ඡත්ත යන මේවා 'අධර්මය' නම් වේ.

---

ตตฺถ ยํกิญฺจิ เอกํ อธมฺมโกฏฺฐาสํ คเหตฺวา ‘‘อิมํ อธมฺมํ ธมฺโมติ กริสฺสาม; เอวํ อมฺหากํ อาจริยกุลํ นิสฺสาย นิยฺยานิกํ ภวิสฺสติ, มยญฺจ โลเก ปากฏา ภวิสฺสามา’’ติ ตํ อธมฺมํ ‘‘ธมฺโม อย’’นฺติ กถยนฺตา อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ นาม. ตเถว ธมฺมโกฏฺฐาเสสุ จ เอกํ คเหตฺวา อยํ อธมฺโมติ กเถนฺตา ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ นาม. วินยปริยาเยน ปน ภูเตน วตฺถุนา โจเทตฺวา สาเรตฺวา ยถาปฏิญฺญาย กาตพฺพํ กมฺมํ ธมฺโม นาม, อภูเตน วตฺถุนา อโจเทตฺวา อสาเรตฺวา อปฏิญฺญาย กาตพฺพํ กมฺมํ อธมฺโม นาม.

එහිදී, යම් කිසි එක් අසද්ධර්ම කොට්ඨාසයක් ගෙන, 'අපි මේ අසද්ධර්මය ධර්මය ලෙස සලකමු; මෙසේ කිරීමෙන් අපගේ ආචාර්ය පරම්පරාව නිවනට මඟ පෙන්වන්නක් වනු ඇත, අපි ද ලෝකයෙහි ප්‍රකට වන්නෙමු' යි සිතා, එම අසද්ධර්මය 'මෙය ධර්මයයි' පවසන්නෝ අසද්ධර්මය ධර්මය ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. එමෙන්ම ධර්ම කොට්ඨාස අතරින් ද එකක් ගෙන, 'මෙය අසද්ධර්මයයි' පවසන්නෝ ධර්මය අසද්ධර්මය ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. විනය පරියායට අනුව නම්, සත්‍ය වූ කරුණකින් චෝදනා කොට, (ඇවැත) සිහි ගන්වා, චෝදිතයාගේ පිළිගැනීම පරිදි කළ යුතු කර්මය 'ධර්මය' නම් වේ. අසත්‍ය කරුණකින් චෝදනා නොකොට, සිහි නොගන්වා, පිළිගැනීමක් ද රහිතව කරනු ලබන කර්මය 'අසද්ධර්මය' නම් වේ.

---

สุตฺตนฺตปริยาเยน ราควินโย โทสวินโย โมหวินโย สํวโร ปหานํ ปฏิสงฺขาติ อยํ วินโย นาม, ราคาทีนํ อวินโย อสํวโร อปฺปหานํ อปฺปฏิสงฺขาติ อยํ อวินโย นาม. วินยปริยาเยน วตฺถุสมฺปตฺติ ญตฺติสมฺปตฺติ อนุสฺสาวนสมฺปตฺติ สีมาสมฺปตฺติ ปริสาสมฺปตฺตีติ อยํ วินโย นาม, วตฺถุวิปตฺติ…เป… ปริสาวิปตฺตีติ อยํ อวินโย นาม.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව රාගය දුරු කිරීම, ද්වේෂය දුරු කිරීම, මෝහය දුරු කිරීම, සංවරය, ප්‍රහාණය සහ ප්‍රත්‍යවේක්ෂාව යන මෙය 'විනය' නම් වේ. රාගාදීන් දුරු නොකිරීම, අසංවරය, අප්‍රහාණය සහ අප්‍රත්‍යවේක්ෂාව යන මෙය 'අවිනය' නම් වේ. විනය පරියාය අනුව වස්තු සම්පත්තිය, ඥප්ති සම්පත්තිය, අනුශ්‍රාවණ සම්පත්තිය, සීමා සම්පත්තිය සහ පිරිස් සම්පත්තිය යන මෙය 'විනය' නම් වේ. වස්තු විපත්තිය... පිරිස් විපත්තිය යන මෙය 'අවිනය' නම් වේ.

---

สุตฺตนฺตปริยาเยน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา… อฏฺฐงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน; ตโย สติปฏฺฐานา, ตโย สมฺมปฺปธานา, ตโย อิทฺธิปาทา, ฉ อินฺทฺริยานิ, ฉ พลานิ, อฏฺฐ โพชฺฌงฺคา, นวงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน. วินยปริยาเยน จตฺตาโร ปาราชิกา, เตรส สงฺฆาทิเสสา, ทฺเว อนิยตา, ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน; ตโย ปาราชิกา, จุทฺทส สงฺฆาทิเสสา, ตโย อนิยตา, เอกตฺตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව සතර සතිපට්ඨානය... අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි, වදාරන ලද්දකි. තුන් සතිපට්ඨානය, තුන් සම්‍යක් ප්‍රධාන, තුන් ඉද්ධිපාද, ඉන්ද්‍රිය හයක්, බල හයක්, බොජ්ඣංග අටක්, නවංගික මාර්ගය යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි, වදාරන නොලද්දකි. විනය පරියාය අනුව පාරාජිකා සතරක්, සංඝාදිසේස දහතුනක්, අනියත දෙකක්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිහක් යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි, වදාරන ලද්දකි. පාරාජිකා තුනක්, සංඝාදිසේස දහහතරක්, අනියත තුනක්, නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිස් එකක් යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි, වදාරන නොලද්දකි.

---

สุตฺตนฺตปริยาเยน เทวสิกํ ผลสมาปตฺติสมาปชฺชนํ, มหากรุณาสมาปตฺติสมาปชฺชนํ, พุทฺธจกฺขุนา โลกโวโลกนํ, อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน สุตฺตนฺตเทสนา, ชาตกกถาติ อิทํ อาจิณฺณํ; น เทวสิกํ ผลสมาปตฺติสมาปชฺชนํ…เป… น ชาตกกถาติ อิทํ อนาจิณฺณํ. วินยปริยาเยน นิมนฺติตสฺส [Pg.115] วสฺสาวาสํ วสิตฺวา อปโลเกตฺวา จาริยปกฺกมนํ, ปวาเรตฺวา จาริยปกฺกมนํ, อาคนฺตุเกหิ สทฺธึ ปฐมํ ปฏิสนฺถารกรณนฺติ อิทํ อาจิณฺณํ; ตสฺเสว อาจิณฺณสฺส อกรณํ อนาจิณฺณํ นาม.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව දිනපතා ඵලසමාපත්තියට සමවැදීම, මහාකරුණා සමාපත්තියට සමවැදීම, බුද්ධ චක්ෂුසින් ලෝකය බැලීම, කරුණු උදාවීම අනුව සූත්‍රාන්ත දේශනා කිරීම, ජාතක කථා පැවසීම යන මෙය (බුදුරජාණන් වහන්සේලා සතු) පුරුද්දකි (ආචිණ්ණ). දිනපතා ඵලසමාපත්තියට සමවැදීම නොකිරීම... ජාතක කථා නොපැවසීම යන මෙය පුරුද්දක් නොවේ (අනාචිණ්ණ). විනය පරියාය අනුව ආරාධනා කරන ලද භික්ෂුව (බුදුරජාණන් වහන්සේ) වස් කාලය නිමවා, ආරාධිතයාට දන්වා චාරිකාවේ වැඩීම, පවාරණය කොට චාරිකාවේ වැඩීම, ආගන්තුකයන් සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදීම යන මෙය පුරුද්දකි. එම පුරුද්ද සිදු නොකිරීම 'අනාචිණ්ණ' නම් වේ.

---

สุตฺตนฺตปริยาเยน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา…เป… อฏฺฐงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ ปญฺญตฺตํ นาม; ตโย สติปฏฺฐานา…เป… นวงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ อปญฺญตฺตํ นาม. วินยปริยาเยน จตฺตาโร ปาราชิกา…เป… ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ ปญฺญตฺตํ นาม; ตโย ปาราชิกา…เป… เอกตฺตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ อปญฺญตฺตํ นาม.

සූත්‍රාන්ත පරියාය අනුව සතර සතිපට්ඨානය... අෂ්ටාංගික මාර්ගය යන මෙය පනවන ලද්දකි (පඤ්ඤත්ත). තුන් සතිපට්ඨානය... නවංගික මාර්ගය යන මෙය නොපනවන ලද්දකි (අපඤ්ඤත්ත). විනය පරියාය අනුව පාරාජිකා සතරක්... නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිහක් යන මෙය පනවන ලද්දකි. පාරාජිකා තුනක්... නිස්සග්ගිය පාචිත්තිය තිස් එකක් යන මෙය නොපනවන ලද්දකි.

---

‘‘อนาปตฺติ อชานนฺตสฺส, อเถยฺยจิตฺตสฺส, น มรณาธิปฺปายสฺส, อนุลฺลปนาธิปฺปายสฺส, น โมจนาธิปฺปายสฺสา’’ติ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตา อนาปตฺติ อนาปตฺติ นาม. ‘‘ชานนฺตสฺส, เถยฺยจิตฺตสฺสา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตา อาปตฺติ อาปตฺติ นาม. ปญฺจาปตฺติกฺขนฺธา ลหุกาปตฺติ นาม, ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ครุกาปตฺติ นาม. ฉ อาปตฺติกฺขนฺธา สาวเสสาปตฺติ นาม, เอโก ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ อนวเสสาปตฺติ นาม. ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติ นาม, ปญฺจาปตฺติกฺขนฺธา อทุฏฺฐุลฺลาปตฺติ นาม.

‘නොදන්නා වූ, සොර සිතක් නැති වූ, මරණීය අදහසක් නැති වූ, තමා උසස් කොට කීමේ අදහසක් නැති වූ, (ශුක්‍ර) මෝචනය කිරීමේ අදහසක් නැති වූ’ භික්ෂුවට ඇවැත් නැතැයි ඒ ඒ තැන වදාරන ලද ඇවැත් නොවීම ‘අනාපත්තිය’ නම් වේ. ‘දන්නා වූ, සොර සිතක් ඇති වූ’ ආදී ක්‍රමයෙන් වදාරන ලද ඇවැත ‘ඇවැත’ නම් වේ. ඇවැත් කණ්ඩායම් පහක් ‘ලහුක ඇවැත්’ නම් වේ, ඇවැත් කණ්ඩායම් දෙකක් ‘ගරුක ඇවැත්’ නම් වේ. ඇවැත් කණ්ඩායම් හයක් ‘සාවශේෂ ඇවැත්’ වන අතර, එක් පාරාජිකා ඇවැත් කණ්ඩායම ‘අනවශේෂ ඇවැත්’ නම් වේ. ඇවැත් කණ්ඩායම් දෙකක් ‘දුකුළැ ඇවැත්’ (දුට්ඨුල්ලාපත්ති) වන අතර ඇවැත් කණ්ඩායම් පහක් ‘නොදුකුළැ ඇවැත්’ (අදුට්ඨුල්ලාපත්ති) නම් වේ.

---

ปุริมนเยเนว ปเนตฺถ วุตฺตปฺปการํ ธมฺมํ ‘‘อธมฺโม อย’’นฺติ กถยนฺตา ‘‘ธมฺมํ อธมฺโม’’ติ ทีเปนฺติ นาม. อวินยํ ‘‘วินโย อย’’นฺติ…เป… อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ ‘‘ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติ อย’’นฺติ กถยนฺตา ‘‘อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตี’’ติ ทีเปนฺติ นาม. เอวํ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติ วา…เป… ‘‘อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตี’’ติ วา ทีเปตฺวา ปกฺขํ ลภิตฺวา จตุนฺนํ สงฺฆกมฺมานํ อญฺญตรํ สงฺฆกมฺมํ เอกสีมายํ วิสุํ กโรนฺเตหิ สงฺโฆ ภินฺโน นาม โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เต อิเมหิ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ อปกสฺสนฺตี’’ติอาทิ.

මෙහි ද පෙර ක්‍රමයටම කලින් කියන ලද ආකාරයේ ධර්මය ‘මෙය අසද්ධර්මයයි’ පවසන්නෝ ධර්මය අසද්ධර්මය ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. අවිනය ‘මෙය විනයයි’ යනුවෙන් ද... අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය ‘මෙය දුකුළැ ඇවැතකි’ යි පවසන්නෝ අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය දුකුළැ ඇවැතක් ලෙස දක්වන්නෝ වෙති. මෙසේ ‘අසද්ධර්මය ධර්මය’ ලෙස හෝ... ‘අදුට්ඨුල්ලාපත්තිය දුකුළැ ඇවැත’ ලෙස හෝ දක්වා, පිරිසක් (අනුගාමිකයන්) ලබාගෙන, සංඝ කර්ම සතරෙන් යම් කිසි සංඝ කර්මයක් එක් සීමාවක් තුළ වෙන්ව සිදු කරන්නන් විසින් සංඝයා භේද කරන ලද්දේ වෙයි. ඒ නිසාම ‘ඔවුහු මේ කරුණු දහඅටෙන් පිරිස ඇද ගනිති’ යනාදිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී.

---

ตตฺถ อปกสฺสนฺตีติ ปริสํ อากฑฺฒนฺติ, วิชเฏนฺติ, เอกมนฺตํ อุสฺสาเรนฺติ จ. อวปกาสนฺตีติ อติ วิย ปกาเสนฺติ ยถา วิสํสฏฺฐาว โหนฺติ, เอวํ กโรนฺติ. อาเวนินฺติ วิสุํ. เอตฺตาวตา โข อุปาลิ สงฺโฆ ภินฺโน โหตีติ เอวํ อฏฺฐารสสุ เภทกรวตฺถูสุ ยํกิญฺจิ เอกมฺปิ วตฺถุํ ทีเปตฺวา เตน เตน การเณน ‘‘อิมํ คณฺหถ, อิมํ โรเจถา’’ติ สญฺญาเปตฺวา สลากํ คาหาเปตฺวา วิสุํ สงฺฆกมฺเม กเต สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. ปริวาเร [Pg.116] ปน ‘‘ปญฺจหิ อุปาลิ อากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชตี’’ติอาทิ วุตฺตํ, ตสฺส อิมินา อิธ วุตฺเตน สงฺฆเภทลกฺขเณน อตฺถโต นานากรณํ นตฺถิ. ตํ ปนสฺส นานากรณาภาวํ ตตฺเถว ปกาสยิสฺสาม. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

එහි ‘අපකස්සන්ති’ යනු පිරිස ඇද ගනිති, (සංඝයා කෙරෙන්) වෙන් කරති, එක් පසකට පමුණුවති යන්නයි. ‘අවපකාසන්ති’ යනු සංඝයා අතර මිශ්‍ර නොවී සිටින පරිදි ඉතා පැහැදිලිව පෙන්වා දෙති. ‘ආවේනින්ති’ යනු වෙන්ව යන්නයි. ‘උපාලිය, මෙපමණකින් සංඝයා භේද වූයේ වෙයි’ යන මෙසේ කරුණු දහඅටෙන් යම් කිසි එක් කරුණක් හෝ දක්වා, ඒ ඒ හේතූන් මඟින් ‘මෙය පිළිගන්න, මෙයට කැමති වන්න’ යි හඟවා, සලාක ගන්වා, වෙන්ව සංඝ කර්මයක් කළ කල්හි සංඝයා භේද වෙයි. පරිවාර පාළියෙහි ‘උපාලිය, කරුණු පහකින් සංඝයා භේද වෙයි’ යනාදිය වදාරන ලද්දේ ද, එහි අර්ථයත් මෙහි වදාරන ලද සංඝ භේද ලක්ෂණයත් අතර අර්ථ වශයෙන් වෙනසක් නැත. ඒ වෙනසක් නැති බව එහිදීම (පරිවාරයේදීම) ප්‍රකාශ කරන්නෙමු. ඉතිරි සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

อุปาลิปญฺหากถา นิฏฺฐิตา.

උපාලි ප්‍රශ්න කථාව නිමවා ඇත.

---

สงฺฆเภทกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

සංඝභේදකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

๘. วตฺตกฺขนฺธกํ

8. වත්තක්ඛන්ධකය

---

อาคนฺตุกวตฺตกถา

ආගන්තුක වත්ත කථාව

---

๓๕๗. วตฺตกฺขนฺธเก [Pg.117] อิทานิ อารามํ ปวิสิสฺสามีติ อิมินา อุปจารสีมสมีปํ ทสฺเสติ; ตสฺมา อุปจารสีมํ ปตฺวา อุปาหนาโอมุญฺจนาทิ สพฺพํ กาตพฺพํ. คเหตฺวาติ อุปาหนทณฺฑเกน คเหตฺวา. ปฏิกฺกมนฺตีติ สนฺนิปตนฺติ. วิสฺสชฺเชตพฺพนฺติ ปตฺถริตพฺพํ. โคจโร ปุจฺฉิตพฺโพติ ‘‘โคจรคาโม อาสนฺเน อุทาหุ ทูเร, กาลสฺเสว ปิณฺฑาย จริตพฺพํ อุทาหุ ทิวา’’ติ เอวํ ภิกฺขาจาโร ปุจฺฉิตพฺโพ. อโคจโร นาม มิจฺฉาทิฏฺฐิกานํ วา คาโม ปริจฺฉินฺนภิกฺโข วา คาโม; ยตฺถ เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา ภิกฺขา ทิยฺยติ, โสปิ ปุจฺฉิตพฺโพ. ปานียํ ปุจฺฉิตพฺพนฺติ ‘‘กึ อิมิสฺสา โปกฺขรณิยา ปานียํเยว ปิวนฺติ, นหานาทิปริโภคมฺปิ กโรนฺตี’’ติ เอวํ ปานียญฺเจว ปริโภชนียญฺจ ปุจฺฉิตพฺพํ. เกสุจิ ฐาเนสุ วาฬมิคา วา อมนุสฺสา วา โหนฺติ, ตสฺมา ‘‘กํ กาลํ ปวิสิตพฺพํ, กํ กาลํ นิกฺขมิตพฺพ’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺพํ.

357. වත්තක්ඛන්ධකයෙහි, 'දැන් ආරාමයට ඇතුළු වන්නෙමි' යන මෙයින් උපචාර සීමාවට ආසන්න ප්‍රදේශය දක්වයි. එබැවින් උපචාර සීමාවට පැමිණ පාවහන් ගැලවීම ආදී සියලු වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. 'ගෙන' යනු පාවහන් රඳවන දණ්ඩකින් පාවහන් ගෙන යන්නකි. 'පසුබසින්නාහු' යනු රැස් වන්නාහු යන්නයි. 'එළා තැබිය යුතුය' යනු පැනවිය යුතුය යන්නයි. 'ගොදුරු ගම විමසිය යුතුය' යනු 'ගොදුරු ගම ආසන්නයෙහි ද නැතහොත් දුරෙහි ද? ඉතා වේලාසනින් පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කළ යුතු ද නැතහොත් දහවල් කාලයේ ද?' යනුවෙන් පිණ්ඩපාත චාරිකාව ගැන විමසිය යුතුය. අගොදුරු ගම යනු මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන්ගේ ගම හෝ පිණ්ඩපාතය සීමා කරන ලද ගමයි. යම් ගමක එක් නමකට හෝ දෙනමකට පමණක් දන් පිරිනමන්නේ නම් ඒ පිළිබඳව ද විමසිය යුතුය. 'පැන් පිළිබඳව විමසිය යුතුය' යනු 'මේ පොකුණෙන් පානීය ජලය පමණක් බොත් ද? නැතහොත් ස්නානය ආදී පරිභෝජනය සඳහා ද භාවිත කරත් ද?' යනුවෙන් පානීය ජලය හා පරිභෝජන ජලය පිළිබඳව විමසිය යුතුය. ඇතැම් ස්ථානයන්හි වන මෘගයන් හෝ අමනුෂ්‍යයන් සිටිය හැකි බැවින්, 'කිනම් වේලාවක (ආරාමයට) ඇතුළු විය යුතු ද? කිනම් වේලාවක පිටවිය යුතු ද?' යනුවෙන් සංඝ සම්මුතිය පිළිබඳව විමසිය යුතුය.

---

พหิ ฐิเตนาติ พหิ นิกฺขมนฺตสฺส อหิโน วา อมนุสฺสสฺส วา มคฺคํ ทตฺวา ฐิเตน นิลฺโลเกตพฺโพ. สเจ อุสฺสหติ โสเธตพฺโพติ ยทิ สกฺโกติ, สพฺโพ วิหาโร โสเธตพฺโพ. อสกฺโกนฺเตน อตฺตโน วสโนกาโส ชคฺคิตพฺโพ. สพฺพํ โสเธตุํ สกฺโกนฺตสฺส ปน ทสฺสิเต วิหารโสธนวตฺเต วินิจฺฉโย มหาขนฺธเก วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

'පිටත සිටින්නා විසින්' යනු පිටතට පැමිණෙන සර්පයෙකුට හෝ අමනුෂ්‍යයෙකුට මාර්ගය ඉඩ දී සිටින්නා විසින් පරීක්ෂා කර බැලිය යුතුය. ඉදින් උත්සාහ කළ හැක්කේ නම් පිරිසිදු කළ යුතුය යනු ඉදින් ශක්තිය තිබේ නම් මුළු විහාරය ම පිරිසිදු කළ යුතුය. ශක්තිය නොමැති නම් තමන් වසන ස්ථානය පමණක් හෝ පිරිසිදු කළ යුතුය. මුළු විහාරය ම පිරිසිදු කිරීමට ශක්තිය ඇති භික්ෂුව විසින් විහාරය පිරිසිදු කිරීමේ වතෙහි දැක්වෙන විනිශ්චය මහාඛන්ධකයෙහි පවසා ඇති පරිදි ම තේරුම් ගත යුතුය.

---

อาคนฺตุกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ආගන්තුක වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

อาวาสิกวตฺตกถา

ආවාසික වත් පිළිබඳ කථාව

---

๓๕๙. อาวาสิกวตฺเต – อาสนํ ปญฺญเปตพฺพนฺติ เอวมาทิ สพฺพํ วุฑฺฒตเร อาคเต จีวรกมฺมํ วา นวกมฺมํ วา ฐเปตฺวาปิ กาตพฺพํ. เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชนฺเตน สมฺมชฺชนึ นิกฺขิปิตฺวา ตสฺส วตฺตํ กาตุํ อารภิตพฺพํ. ปณฺฑิโต หิ [Pg.118] อาคนฺตุโก ‘‘สมฺมชฺชาหิ ตาว เจติยงฺคณ’’นฺติ วกฺขติ. คิลานเภสชฺชํ กโรนฺเตน ปน สเจ นาติอาตุโร คิลาโน โหติ, เภสชฺชํ อกตฺวา วตฺตเมว กาตพฺพํ. มหาคิลานสฺส ปน เภสชฺชเมว กาตพฺพํ. ปณฺฑิโต หิ อาคนฺตุโก ‘‘กโรหิ ตาว เภสชฺช’’นฺติ วกฺขติ. ปานีเยน ปุจฺฉนฺเตน สเจ สกึ อานีตํ ปานียํ สพฺพํ ปิวติ, ‘‘ปุน อาเนมี’’ติ ปุจฺฉิตพฺโพเยว. อปิจ พีชเนนปิ พีชิตพฺโพ, พีชนฺเตน สกึ ปาทปิฏฺฐิยํ พีชิตฺวา สกึ มชฺเฌ สกึ สีเส พีชิตพฺพํ, ‘‘อลํ โหตู’’ติ วุตฺเตน ตโต มนฺทตรํ พีชิตพฺพํ. ปุน ‘‘อล’’นฺติ วุตฺเตน ตโต มนฺทตรํ พีชิตพฺพํ. ตติยวารํ วุตฺเตน พีชนี ฐเปตพฺพา. ปาทาปิสฺส โธวิตพฺพา, โธวิตฺวา สเจ อตฺตโน เตลํ อตฺถิ, เตน มกฺเขตพฺพา. โน เจ อตฺถิ, ตสฺส สนฺตเกน มกฺเขตพฺพา. อุปาหนาปุญฺฉนํ ปน อตฺตโน รุจิวเสน กาตพฺพํ. เตเนว เหตฺถ ‘‘สเจ อุสฺสหตี’’ติ วุตฺตํ. ตสฺมา อุปาหนา อปุญฺฉนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ. ‘‘กตฺถ มยฺหํ เสนาสนํ ปาปุณาตี’’ติ ปุจฺฉิเตน เสนาสนํ ปญฺญเปตพฺพํ, ‘‘เอตํ ตุมฺหากํ เสนาสนํ ปาปุณาตี’’ติ เอวํ อาจิกฺขิตพฺพนฺติ อตฺโถ. ปปฺโผเฏตฺวา หิ ปตฺถริตุํ ปน วฏฺฏติเยว.

359. ආවාසික වතෙහි - අසුන් පැනවිය යුතුය යනාදී සියලු වත් පිළිවෙත්, තමන්ට වඩා වැඩිමහලු තෙරනමකගේ වැඩමවීමේදී තමන් කරමින් සිටින සිවුරු මැසීමක් හෝ වෙනත් අලුත්වැඩියා කටයුත්තක් වුව ද නවත්වා සිදු කළ යුතුය. චෛත්‍ය මළුව අමදින භික්ෂුව විසින් ඉදල පසෙක තබා ඒ ආගන්තුක ස්වාමීන් වහන්සේ උදෙසා වත් පිළිවෙත් ආරම්භ කළ යුතුය. මන්දයත්, නැණවත් ආගන්තුක ස්වාමීන් වහන්සේ 'පළමුව චෛත්‍ය මළුව අමදින්න' යැයි පවසනු ඇත. ගිලන් භික්ෂුවකට බෙහෙත් පිළියෙළ කරන්නේ නම්, එම ගිලන් භික්ෂුව දැඩි ලෙස අසාධ්‍ය නොවන්නේ නම්, බෙහෙත් කිරීම නවත්වා වත් පිළිවෙත් කළ යුතුය. එහෙත් දැඩි ලෙස අසාධ්‍ය ගිලන් භික්ෂුවක් වේ නම් බෙහෙත් කිරීම ම කළ යුතුය. මන්දයත්, නැණවත් ආගන්තුක ස්වාමීන් වහන්සේ 'පළමුව බෙහෙත් කරන්න' යැයි පවසනු ඇත. පානීය ජලය ගැන විමසන විට, ඉදින් පිළිගැන්වූ පැන් සියල්ල ම වළඳන්නේ නම්, 'නැවත පැන් ගෙනෙන්න ද?' යැයි විමසිය යුතු ම ය. තවද පවන් සැලීමෙන් ද උපස්ථාන කළ යුතුය. පවන් සලන විට එක් වරක් පතුල් අසල ද, එක් වරක් සිරුර මැදට ද, එක් වරක් හිස දෙසට ද පවන් සැලිය යුතුය. 'දැන් සෑහේ' යැයි කී විට ඊටත් වඩා හෙමින් පවන් සැලිය යුතුය. නැවතත් 'සෑහේ' යැයි කී විට තවත් හෙමින් පවන් සැලිය යුතුය. තුන්වන වරටත් එසේ කී විට පවන් පත පසෙකින් තැබිය යුතුය. උන්වහන්සේගේ පාදයන් ද සේදිය යුතුය. සෝදා අවසන් වූ පසු තමන් සන්තකයේ තෙල් තිබේ නම් ඒවා ආලේප කළ යුතුය. තමන් සන්තකයේ නැතිනම් උන්වහන්සේගේ තෙල්වලින් ම ආලේප කළ යුතුය. පාවහන් පිසදැමීම තමන්ගේ කැමැත්ත පරිදි කළ හැකිය. එබැවින් ම 'ඉදින් උත්සාහ කරන්නේ නම්' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. එබැවින් පාවහන් නොපිසදැමූ පමණින් ඇවතක් සිදු නොවේ. 'මාගේ සේනාසනය කොතැන ද?' යැයි විමසූ විට ඒ ඒ කොටස් අනුව සේනාසනය පැනවිය යුතුය. 'මෙය ඔබ වහන්සේට හිමි සේනාසනයයි' යනුවෙන් පැවසිය යුතු බව මෙහි අදහසයි. සේනාසනය ගසා දමා එළා තැබීම වනාහි සුදුසු ම දෙයකි.

---

นวกสฺส วตฺเต – ปานียํ อาจิกฺขิตพฺพนฺติ ‘‘เอตํ ปานียํ คเหตฺวา ปิวาหี’’ติ อาจิกฺขิตพฺพํ. ปริโภชนีเยปิ เอเสว นโย. เสสํ ปุริมสทิสเมว. มหาอาวาเสปิ อตฺตโน สนฺติกํ สมฺปตฺตสฺส อาคนฺตุกสฺส วตฺตํ อกาตุํ น ลภติ.

නවක භික්ෂුවකගේ වතෙහි - පැන් පිළිබඳව පැවසිය යුතුය යනු 'මේ පානීය ජලයයි, මෙය ගෙන වළඳන්න' යැයි පැවසිය යුතුය. පරිභෝජන ජලයෙහි ද මෙම ක්‍රමය ම වේ. සෙසු කරුණු පෙර පැවසූ ආගන්තුක වතට සමාන ය. මහා ආරාමයක වුව ද තමන් වෙත පැමිණි ආගන්තුක භික්ෂුවකට වත් පිළිවෙත් නොකර සිටීමට අවසර නැත.

---

อาวาสิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ආවාසික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

คมิกวตฺตกถา

ගමික වත් පිළිබඳ කථාව

---

๓๖๐. คมิกวตฺเตสุ ทารุภณฺฑนฺติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺตํ มญฺจปีฐาทิ. มตฺติกาภณฺฑมฺปิ รชนภาชนาทิ สพฺพํ ตตฺถ วุตฺตปฺปเภทเมว. ตํ สพฺพํ อคฺคิสาลาย วา อญฺญตรสฺมึ วา คุตฺตฏฺฐาเน ปฏิสาเมตฺวา คนฺตพฺพํ. อโนวสฺสเก ปพฺภาเรปิ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. เสนาสนํ อาปุจฺฉิตพฺพนฺติ เอตฺถ ยํ ปาสาณปิฏฺฐิยํ วา ปาสาณตฺถมฺเภสุ วา กตเสนาสนํ, ยตฺถ อุปจิกา นาโรหนฺติ, ตํ อนาปุจฺฉนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ. จตูสุ ปาสาณเกสูติอาทิ อุปจิกานํ อุปฺปตฺติฏฺฐาเน ปณฺณสาลาทิเสนาสเน กตฺตพฺพาการทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. อปฺเปว นาม องฺคานิปิ เสเสยฺยุนฺติ อยํ อชฺโฌกาเส ฐปิตมฺหิ อานิสํโส. โอวสฺสกเคเห ปน ติเณสุ จ มตฺติกาปิณฺเฑสุ จ อุปริ ปตนฺเตสุ มญฺจปีฐานํ องฺคานิปิ วินสฺสนฺติ.

360. ගමික වත්හි 'දාරුභාණ්ඩ' යනු සේනාසනක්ඛන්ධකයෙහි වදාළ ඇඳ පුටු ආදියයි. මැටි භාණ්ඩ ද සායම් සැළි ආදී එම ඛන්ධකයෙහි ම වදාළ සියලු වර්ගවල භාණ්ඩ වේ. ඒ සියල්ල ගිනිහල් ගෙයක හෝ එක්තරා ආරක්ෂිත ස්ථානයක තැන්පත් කොට නික්ම යා යුතුය. වැසි නොවැටෙන ගල් ලෙනක වුව ද තැන්පත් කිරීම සුදුසු ය. 'සේනාසනය පිළිබඳව විමසිය යුතුය' යන්නෙහි අදහස නම්, යම් සේනාසනයක් ගල්තලාවක් මත හෝ ගල් කණු මත තනා තිබේ නම්, එහි වේයන් බෝ නොවන බැවින්, ඒ පිළිබඳව නොවිමසා ගිය ද ඇවතක් නොවේ. 'ගල් සතරක් මත' යනාදී ලෙස වදාළේ වේයන් බෝවන ස්ථානවල පිහිටි පන්සල් ආදී සේනාසනවල කළ යුතු පිළිවෙත් දැක්වීම පිණිස ය. 'අවයවයන් හෝ ඉතිරි වනු පිණිස' යන්න එළිමහනේ තබන ලද ඇඳ පුටු සම්බන්ධයෙන් ලැබෙන අනුසසකි. වැසි වදින ගෙයක නම් වහලයෙන් තණකොළ හා මැටි පිඬු වැටෙන විට ඇඳ පුටුවල අවයව පවා විනාශ වී යයි.

---

คมิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ගමික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

อนุโมทนวตฺตกถา

අනුමෝදනා වත පිළිබඳ කථාව

---

๓๖๒. อนุโมทนวตฺถุสฺมึ [Pg.119] อิทฺธํ อโหสีติ สมฺปนฺนํ อโหสิ. จตูหิ ปญฺจหีติ สงฺฆตฺเถเรน อนุโมทนตฺถาย นิสินฺเน เหฏฺฐา ปฏิปาฏิยา จตูหิ นิสีทิตพฺพํ. อนุเถเร นิสินฺเน มหาเถเรน จ เหฏฺฐา จ ตีหิ นิสีทิตพฺพํ. ปญฺจเม นิสินฺเน อุปริ จตูหิ นิสีทิตพฺพํ. สงฺฆตฺเถเรน เหฏฺฐา ทหรภิกฺขุสฺมึ อชฺฌิฏฺเฐปิ สงฺฆตฺเถรโต ปฏฺฐาย จตูหิ นิสีทิตพฺพเมว. สเจ ปน อนุโมทโก ภิกฺขุ ‘‘คจฺฉถ ภนฺเต, อาคเมตพฺพกิจฺจํ นตฺถี’’ติ วทติ, คนฺตุํ วฏฺฏติ. มหาเถเรน ‘‘คจฺฉาม อาวุโส’’ติ วุตฺเต ‘‘คจฺฉถา’’ติ วทติ, เอวมฺปิ วฏฺฏติ. ‘‘พหิคาเม อาคเมสฺสามา’’ติ อาโภคํ กตฺวาปิ พหิคามํ คนฺตฺวา อตฺตโน นิสฺสิตเก ‘‘ตุมฺเห ตสฺส อาคมนํ อาคเมถา’’ติ วตฺวาปิ คนฺตุํ วฏฺฏติเยว. สเจ ปน มนุสฺสา อตฺตโน รุจิเกน เอเกน อนุโมทนํ กาเรนฺติ, เนว ตสฺส อนุโมทโต อาปตฺติ, น มหาเถรสฺส ภาโร โหติ. อุปนิสินฺนกถายเมว หิ มนุสฺเสสุ กถาเปนฺเตสุ มหาเถโร อาปุจฺฉิตพฺโพ, มหาเถเรน จ อนุโมทนาย อชฺฌิฏฺโฐว อาคเมตพฺโพติ อิทเมตฺถ ลกฺขณํ. วจฺจิโตติ สญฺชาตวจฺโจ; วจฺจปีฬิโตติ อธิปฺปาโย.

362. අනුමෝදනා වස්තුවෙහි 'සමෘද්ධ විය' යනු සියල්ල සම්පූර්ණ විය යන්නයි. 'සතර නමක් හෝ පස් නමක්' යනු සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සඳහා වැඩ සිටින කල්හි උන්වහන්සේට පහළින් පිළිවෙළින් භික්ෂූන් සතර නමක් වැඩ සිටිය යුතුය. ඉදින් අනුස්ථවිරයන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සඳහා වැඩ සිටින්නේ නම්, උන්වහන්සේට ඉහළින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පහළින් භික්ෂූන් වහන්සේලා තුන් නමක් ද වැඩ සිටිය යුතුය. පස්වන භික්ෂුව අනුමෝදනාව සඳහා වැඩ සිටින්නේ නම්, උන්වහන්සේට ඉහළින් භික්ෂූන් සතර නමක් වැඩ සිටිය යුතුය. සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් තමන්ට වඩා බාල භික්ෂුවකට අනුමෝදනා කිරීමට නියම කළ ද, සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ සිට භික්ෂූන් සතර නමක් අනිවාර්යයෙන් ම වැඩ සිටිය යුතුය. ඉදින් අනුමෝදනාව කරන භික්ෂුව 'ස්වාමීනි, වැඩම කළ මැනව, මෙහි රැඳී සිටීමට අවශ්‍ය නැත' යැයි පවසන්නේ නම් වැඩම කිරීම සුදුසු ය. මහා තෙරුන් වහන්සේ 'ඇවැත්නි, අපි යමු' යැයි පැවසූ විට 'එසේය, වැඩම කළ මැනව' යැයි පවසන්නේ නම් ද වැඩම කිරීම සුදුසු ය. 'ගමෙන් පිටත දී අපි රැඳී සිටින්නෙමු' යැයි අදහස් කොට ගමෙන් පිටතට වැඩම කොට තමන්ගේ සද්ධිවිහාරිකයන්ට 'නුඹලා ඒ භික්ෂුව එනතුරු රැඳී සිටින්න' යැයි පවසා වැඩම කිරීම ද සුදුසු ය. ඉදින් මිනිසුන් තමන් කැමති එක් භික්ෂුවක ලවා අනුමෝදනාව කරවන්නේ නම්, අනුමෝදනාව කළ භික්ෂුවට ඇවතක් නොවන අතර මහා තෙරුන් වහන්සේට ද වගකීමක් නැත. මිනිසුන් විසින් ධර්ම සාකච්ඡා කරවන විට මහා තෙරුන් වහන්සේගෙන් අවසර ගත යුතුය. මහා තෙරුන් වහන්සේ විසින් අනුමෝදනාව සඳහා නියම කරන ලද භික්ෂුව එනතුරු රැඳී සිටිය යුතුය යන්න මෙහි ලක්ෂණයයි. 'වැසිකිළි අවශ්‍යතාවක් ඇතිව' යනු තදින් ම මල පහ කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඇතිව රැඳී සිටියේය යන්න අදහසයි.

---

อนุโมทนวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

අනුමෝදනා වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

ภตฺตคฺควตฺตกถา

භත්තග්ග වත (දාන ශාලා වත) පිළිබඳ කථාව

---

๓๖๔. ภตฺตคฺควตฺเต ‘‘อนฺโตคาโม วา โหตุ วิหาโร วา, มนุสฺสานํ ปริเวสนฏฺฐานํ คจฺฉนฺเตน จีวรํ ปารุปิตฺวา กายพนฺธนํ พนฺธนเมว วฏฺฏตี’’ติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ. น เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺชาติ เถเร ภิกฺขู อติอลฺลียิตฺวา น นิสีทิตพฺพํ. สเจ มหาเถรสฺส นิสินฺนาสเนน สมกํ อาสนํ โหติ, พหูสุ อาสเนสุ สติ เอกํ ทฺเว อาสนานิ ฐเปตฺวา นิสีทิตพฺพํ. ภิกฺขู คเณตฺวา ปญฺญตฺตาสเนสุ อนิสีทิตฺวา มหาเถเรน นิสีทาติ วุตฺเตน นิสีทิตพฺพํ. โน เจ มหาเถโร วทติ, ‘‘อิทํ, ภนฺเต, อาสนํ อุจฺจ’’นฺติ วตฺตพฺพํ. ‘‘นิสีทา’’ติ วุตฺเต นิสีทิตพฺพํ. สเจ ปน เอวํ อาปุจฺฉิเตปิ น วทติ, นิสีทนฺตสฺส อนาปตฺติ; มหาเถรสฺเสว อาปตฺติ. นวโก หิ เอวรูเป อาสเน อนาปุจฺฉา นิสีทนฺโต อาปชฺชติ, เถโร อาปุจฺฉิเต อนนุชานนฺโต. น สงฺฆาฏึ โอตฺถริตฺวาติ น สงฺฆาฏึ อวตฺถริตฺวา นิสีทิตพฺพํ.

364. දාන ශාලා වතෙහි: “ගමෙහි වේවා, විහාරයෙහි වේවා, මිනිසුන් දන් පිළිගන්වන ස්ථානයට යන භික්ෂුව සිවුර පෙරවා උදර බන්ධනය (කායබන්ධනය) බැඳීම ම සුදුසු ය” යැයි අටුවාවන්හි සඳහන් වේ. “ස්ථවිර භික්ෂූන්ට සමීපව නොහිඳිය යුතුයි” යනු තෙර නමකට ඉතා ළඟින් නොහිඳිය යුතු බවයි. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආසනයට සමාන ආසනයක් ඇත්නම්, ආසන බොහෝ ඇති විට එකක් හෝ දෙකක් ඉතිරි කර හිඳිය යුතුයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා ගණන් කර පනවන ලද ආසනවල හිඳ නොගෙන, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ “හිඳගන්න” යැයි පැවසූ පසු හිඳගත යුතුයි. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ කිසිවක් නොපවසන්නේ නම්, “ස්වාමීනී, මේ ආසනය උස් ය” යැයි පැවසිය යුතුයි. “හිඳගන්න” යැයි කී විට හිඳගත යුතුයි. ඉදින් මෙසේ විමසූ විටත් උන්වහන්සේ කිසිවක් නොපවසන්නේ නම්, හිඳගන්නා භික්ෂුවට ඇවැත් නොවේ; මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේට ම ඇවැත් වේ. මන්ද, නවක භික්ෂුව මෙබඳු ආසනයක නොවිමසා හිඳගන්නේ නම් ඇවැත් වන අතර, තෙරනම විමසූ විට අවසර නොදෙන්නේ නම් ඇවැත් වේ. “සංඝාටිය අතුරා නොවේ” යනු සඟළ සිවුර අතුරා ඒ මත නොහිඳිය යුතු බවයි.

---

อุโภหิ [Pg.120] หตฺเถหีติ ปตฺตโธวนอุทกํ สนฺธาย วุตฺตํ. ทกฺขิโณทกํ ปน ปุรโต อาธารเก ปตฺตํ ฐเปตฺวา คเหตพฺพํ. สาธุกนฺติ อุทกสทฺทํ อกโรนฺเตน.

“දෑතින් ම” යන්න පැවසුවේ පාත්‍රය සෝදන ජලය සම්බන්ධයෙනි. පැන් (දක්ඛිණෝදකය) පිළිගැනීමේදී නම් පාත්‍රය පාත්‍ර පාදමෙහි (ආධාරකයෙහි) තබා පිළිගත යුතුයි. “මැනවින්” යනු ජලය වැක්කෙරෙන ශබ්දය නොකරන ලෙසයි.

---

สูปสฺส โอกาโสติ ยถา สูปสฺส โอกาโส โหติ; เอวํ มตฺตาย โอทโน คณฺหิตพฺโพติ อตฺโถ. สมกํ สมฺปาเทหีติ อิทํ น เกวลํ สปฺปิอาทีสุเยว โอทเนปิ วตฺตพฺพํ. สปฺปิอาทีสุ ปน ยํ อปฺปํ โหติ เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา อนุรูปกํ, ตํ สพฺเพสํ สมกํ สมฺปาเทหีติ วุตฺเต มนุสฺสานํ วิหสา โหติ, ตสฺมา ตาทิสํ สกึ วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา คเหตฺวา เสสํ น คเหตพฺพํ.

“වෑංජන සඳහා ඉඩ තබා” යනු වෑංජන තැබීමට ඉඩ ඇති පරිදි ප්‍රමාණවත් ලෙස බත් පිළිගත යුතු බවයි. “සමව පිළියෙළ කරන්න” යන මෙය ගිතෙල් ආදියට පමණක් නොව බත් සඳහා ද කිව යුතුයි. ගිතෙල් ආදියෙන් යමක් අල්ප නම්, එය එක් නමකට හෝ දෙනමකට පමණක් සෑහේ නම්, “සියල්ලන්ට ම සමව දෙන්න” යැයි කී විට මිනිසුන්ට වෙහෙසක් වේ. එබැවින් එවැනි දෙයක් එක් වරක් හෝ දෙවරක් ගෙන ඉතිරිය නොගත යුතුයි.

---

น ตาว เถเรน ภุญฺชิตพฺพนฺติ อิทํ ยํ ปริจฺฉินฺนภิกฺขุกํ ภตฺตคฺคํ, ยตฺถ มนุสฺสา สพฺเพสํ ปาเปตฺวา ทาตุกามา โหนฺติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ยํ ปน มหาภตฺตคฺคํ โหติ, ยตฺถ เอกสฺมึ ปเทเส ภุญฺชนฺติ, เอกสฺมึ ปเทเส อุทกํ ทิยฺยติ, ตตฺถ ยถาสุขํ ภุญฺชิตพฺพํ.

“තෙරුන් වහන්සේ එතෙක් නොවැළඳිය යුතුයි” යන මෙය පවසන ලද්දේ භික්ෂූන් පිරිස සීමිත වූ, මිනිසුන් සියල්ලන්ට ම බෙදා අවසන් වී දානය දීමට කැමති දාන ශාලා සම්බන්ධයෙනි. යම් මහා දාන ශාලාවක එක් පැත්තක වළඳන අතර අනෙක් පැත්තේ පැන් පූජා කරන්නේ ද, එහිදී පහසු පරිදි වැළඳිය හැකියි.

---

น ตาว อุทกนฺติ อิทํ หตฺถโธวนอุทกํ สนฺธาย วุตฺตํ. อนฺตรา ปิปาสิเตน ปน คเล วิลคฺคามิเสน วา ปานียํ ปิวิตฺวา หตฺถา น โธวิตพฺพา. สเจ มนุสฺสา ‘‘โธวถ ภนฺเต ปตฺตญฺจ หตฺเถ จา’’ติ วทนฺติ, ภิกฺขู วา ‘‘ตุมฺเห อุทกํ คณฺหถา’’ติ วทนฺติ, วฏฺฏติ.

“එතෙක් පැන් නොගත යුතුයි” යන්න අත් සේදීමේ පැන් සම්බන්ධයෙන් පවසන ලද්දකි. අතරතුර පිපාසය ඇති වුවහොත් හෝ උගුරේ ආහාරයක් රැඳුණහොත් පැන් පානය කර දෑත් සේදීම නොකළ යුතු බවක් නැත. ඉදින් මිනිසුන් “ස්වාමීනී, පාත්‍රය සහ දෑත් සෝදා ගන්න” යැයි පවසන්නේ නම් හෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා “ඔබ වහන්සේලා පැන් පිළිගන්න” යැයි පවසන්නේ නම් එය සුදුසු ය.

---

นิวตฺตนฺเตนาติ ภตฺตคฺคโต อุฏฺฐาย นิวตฺตนฺเตน สงฺเฆน เอวํ นิวตฺติตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. กถํ? ‘‘นวเกหี’’ติ สพฺพํ ทฏฺฐพฺพํ. สมฺพาเธสุ หิ ฆเรสุ มหาเถรานํ นิกฺขมโนกาโส น โหติ, ตสฺมา เอวํ วุตฺตํ. เอวํ นิวตฺตนฺเตหิ ปน นวเกหิ เคหทฺวาเร ฐตฺวา เถเรสุ นิกฺขนฺเตสุ ปฏิปาฏิยา คนฺตพฺพํ. สเจ ปน มหาเถรา ธุเร นิสินฺนา โหนฺติ, นวกา อนฺโตเคเห, เถราสนโต ปฏฺฐาย ปฏิปาฏิยา เอว นิกฺขมิตพฺพํ. กาเยน กายํ อฆฏฺเฏนฺเตน ยถา อนฺตเรน มนุสฺสา คนฺตุํ สกฺโกนฺติ, เอวํ วิรฬาย ปฏิปาฏิยา คนฺตพฺพํ.

“නික්ම යන්නා වූ” යනු දාන ශාලාවෙන් නැගිට ආපසු වඩින්නා වූ සංඝයා වහන්සේලා විසින් වඩිනා ආකාරය දක්වයි. ඒ කෙසේද? “නවකයන් විසින්” යනාදී සියල්ල දත යුතුයි. මන්ද, පටු නිවෙස්වල මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලාට නික්මීමට ඉඩ නැති බැවින් මෙසේ පවසන ලදී. එසේ නික්ම යන නවක භික්ෂූන් ගෙදර දොරකඩ රැඳී සිට ස්ථවිරයන් වහන්සේලා නික්මුණු පසු පිළිවෙළින් යා යුතුයි. ඉදින් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දොරටුව අසල වැඩසිටී නම්, නවකයන් ගෙතුළ සිටී නම්, තෙර ආසනයේ සිට ම පිළිවෙළින් නික්මිය යුතුයි. ශරීරයෙන් ශරීරය නොගැටෙන සේ, මිනිසුන්ට අතරින් යා හැකි පරිදි, පරතරයක් ඇතිව පිළිවෙළින් යා යුතුයි.

---

ภตฺตคฺควตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

දාන ශාලා වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

ปิณฺฑจาริกวตฺตกถา

පිණ්ඩචාරික වත පිළිබඳ කථාව

---

๓๖๖. ปิณฺฑจาริกวตฺเต – กมฺมํ วา นิกฺขิปตีติ กปฺปาสํ วา สุปฺปํ วา มุสลํ วา ยํ คเหตฺวา กมฺมํ กโรนฺติ, ฐิตา วา นิสินฺนา วา โหนฺติ, ตํ นิกฺขิปติ[Pg.121]. น จ ภิกฺขาทายิกายาติ อิตฺถี วา โหตุ ปุริโส วา, ภิกฺขาทานสมเย มุขํ น อุลฺโลเกตพฺพํ.

366. පිණ්ඩචාරික වතෙහි: “වැඩ අත්හරියි” යනු කපු කැපීම, කුල්ලෙන් ගැසීම හෝ මෝල්ගසින් කෙටීම ආදී යම් කාර්යයක නිරතව සිටින්නේ නම්, සිටගෙන හෝ හිඳගෙන සිටියත් එම උපකරණ බිම තැබීමයි. “දායකයා දෙස නොබැලිය යුතුයි” යනු ස්ත්‍රියක වේවා පුරුෂයකු වේවා, දානය බෙදන අවස්ථාවේදී මුහුණ දෙස උඩ බලා නොසිටිය යුතු බවයි.

---

ปิณฺฑจาริกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

පිණ්ඩචාරික වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

อารญฺญิกวตฺตกถา

ආරණ්‍යක වත පිළිබඳ කථාව

---

๓๖๘. อารญฺญิกวตฺเต – เสนาสนา โอตริตพฺพนฺติ วสนฏฺฐานโต นิกฺขมิตพฺพํ.

368. ආරණ්‍යක වතෙහි: “සෙනසුනෙන් බැස යා යුතුයි” යනු වසන ස්ථානයෙන් බැහැරට යා යුතු බවයි.

---

ปตฺตํ ถวิกาย ปกฺขิปิตฺวาติ เอตฺถ สเจ พหิคาเม อุทกํ นตฺถิ, อนฺโตคาเมเยว ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา อถ พหิคาเม อตฺถิ, พหิคาเม ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ปตฺโต โธวิตฺวา โวทโก กตฺวา ถวิกาย ปกฺขิปิตพฺโพ.

“පාත්‍රය මල්ලෙහි බහා” යන්නෙහි, ඉදින් ගමෙන් පිටත පැන් නැත්නම් ගම තුළ ම දාන කටයුතු අවසන් කර, ඉදින් ගමෙන් පිටත පැන් ඇත්නම් ගමෙන් පිටතදී දාන කටයුතු අවසන් කර පාත්‍රය සෝදා ජලය රහිත කර මල්ලේ බහාලිය යුතුයි.

---

ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปตพฺพนฺติ สเจ ภาชนานิ นปฺปโหนฺติ, ปานียเมว ปริโภชนียมฺปิ กตฺวา อุปฏฺฐาเปตพฺพํ. ภาชนํ อลภนฺเตน เวฬุนาฬิกายปิ อุปฏฺฐาเปตพฺพํ. ตมฺปิ อลภนฺตสฺส ยถา สมีเป อุทกอาวาโฏ โหติ, เอวํ กาตพฺพํ. อรณิสหิเต สติ อคฺคึ อกาตุมฺปิ วฏฺฏติ. ยถา จ อารญฺญิกสฺส, เอวํ กนฺตารปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ อรณิสหิตํ อิจฺฉิตพฺพํ. คณวาสิโน ปน เตน วินาปิ วฏฺฏติ. นกฺขตฺตาเนว นกฺขตฺตปทานิ.

“පරිභෝජන පැන් තැබිය යුතුයි” යනු ඉදින් භාජන ප්‍රමාණවත් නැත්නම් පැන් (පැන් පැන්) ම පරිභෝජන පැන් ලෙස ද තැබිය යුතු බවයි. භාජනයක් නොලැබේ නම් උණ බම්බුවකින් හෝ ජලය තැබිය යුතුයි. එය ද නොලැබේ නම් අසල ළිඳක් ඇති පරිදි කටයුතු කළ යුතුයි. ගිනි උත්පාදන උපකරණ (අරණි) ඇති විට ගින්නක් නොසැදුවත් වරදක් නැත. ආරණ්‍යක භික්ෂුවට මෙන්ම දුෂ්කර මාර්ගවල වඩිනා භික්ෂුවට ද ගිනි උත්පාදන උපකරණ තිබීම සුදුසු ය. සමූහ වශයෙන් වසන භික්ෂූන්ට නම් ඒවා නොමැති වුවත් වරදක් නැත. “නැකැත්” යනු තාරකා පිහිටීම් ම ය.

---

อารญฺญิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ආරණ්‍යක වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

เสนาสนวตฺตกถา

සෙනසුන් වත පිළිබඳ කථාව

---

๓๖๙. เสนาสนวตฺเต – ทฺวารํ นาม ยสฺมา มหาวฬญฺชํ, ตสฺมา ตตฺถ อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ, เสสานิ ปน อุทฺเทสทานาทีนิ อาปุจฺฉิตฺวาว กาตพฺพานิ. เทวสิกมฺปิ อาปุจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. อถาปิ ‘‘ภนฺเต อาปุจฺฉิตเมว โหตู’’ติ วุตฺเต วุฑฺฒตโร ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, สยเมว วา ‘‘ตฺวํ ยถาสุขํ วิหราหี’’ติ วทติ; เอวมฺปิ วฏฺฏติ. สภาคสฺส วิสฺสาเสนาปิ วฏฺฏติเยว. เยน วุฑฺโฒ เตน ปริวตฺติตพฺพนฺติ วุฑฺฒาภิมุเขน ปริวตฺติตพฺพํ. โภชนสาลาทีสุปิ เอวเมว ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

369. සෙනසුන් වතෙහි: දොරටුව යනු බොහෝ දෙනා පරිහරණය කරන්නක් බැවින් ඒ සඳහා අවසර ගැනීමක් අවශ්‍ය නැත. එහෙත් සෙසු දේ එනම් උද්දේසදාන ආදිය අවසර ගෙන ම කළ යුතුයි. දිනපතා අවසර ගැනීම ද සුදුසු ය. ඉදින් “ස්වාමීනී, අවසර ගත්තා හා සමාන යැයි සලකන්න” යැයි කී විට වැඩිමහලු තෙරුන් වහන්සේ “යහපති” යැයි පිළිගන්නේ නම් හෝ උන්වහන්සේ ම “ඔබ කැමති පරිදි වසන්න” යැයි පවසන්නේ නම් එය ද සුදුසු ය. සමාන අදහස් ඇති තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නිසා ද එය සුදුසු වේ. “වැඩිමහලු තෙරුන් දෙසට හැරී” යනු උන්වහන්සේ දෙසට මුහුණ ලා හැරිය යුතු බවයි. දාන ශාලා ආදියෙහි ද මෙසේ ම කටයුතු කළ යුතුයි.

---

เสนาสนวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

සෙනසුන් වත පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

ชนฺตาฆรวตฺตาทิกถา

ගිනිහල් ගෙය ආදී වත් පිළිබඳ කථාව

---

๓๗๑. ชนฺตาฆรวตฺเต – ปริภณฺฑนฺติ พหิชคติ.

371. ගිනිහල් ගෙය පිළිබඳ වතෙහි: “පරිභණ්ඩ” යනු පිටත පිහිටි වේදිකාව ය.

---

๓๗๓. อาจมนวตฺถุสฺมึ [Pg.122] – สติ อุทเกติ เอตฺถ สเจ อุทกํ อตฺถิ, ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐานํ ปน นตฺถิ, ภาชเนน นีหริตฺวา อาจมิตพฺพํ. ภาชเน อสติ ปตฺเตน นีหริตพฺพํ. ปตฺเตปิ อสติ อสนฺตํ นาม โหติ. ‘‘อิทํ อติวิวฏํ ปุรโต อญฺญํ อุทกํ ภวิสฺสตี’’ติ คตสฺส อุทกํ อลภนฺตสฺเสว ภิกฺขาจารเวลา โหติ, กฏฺเฐน วา เกนจิ วา ปุญฺฉิตฺวา คนฺตพฺพํ, ภุญฺชิตุมฺปิ อนุโมทนมฺปิ กาตุํ วฏฺฏติ. อาคตปฏิปาฏิยาติ วจฺจกุฏิยํ ปสฺสาวฏฺฐาเน นฺหานติตฺเถติ ตีสุปิ อาคตปฏิปาฏิเยว ปมาณํ.

373. සෝදා පිරිසිදු වීම් (ආචමන) සම්බන්ධයෙහි: ඉදින් ජලය තිබියදී ආවරණය වූ ස්ථානයක් නොමැති නම්, භාජනයකින් ජලය ගෙන සෝදා පිරිසිදු විය යුතුයි. භාජනයක් නැත්නම් පාත්‍රයෙන් ජලය ගත යුතුයි. පාත්‍රය ද නැතිනම් එය “නැත” යනුවෙන් ම සැලකේ. “මේ ස්ථානය ඉතා විවෘත වැඩියි, ඉදිරියේදී වෙනත් පැන් හමුවේවි” යැයි සිතා යන භික්ෂුවට පැන් නොලැබී පිණ්ඩපාත වේලාව පැමිණෙන්නේ නම්, ලී කැබැල්ලකින් හෝ යම් දෙයකින් පිසදමා යා යුතුයි. එසේ ගොස් දන් වැළඳීමට හා අනුමෝදනාව කිරීමට ද සුදුසු ය. “පැමිණි පිළිවෙළින්” යනු වැසිකිළිය, කැසිකිළිය සහ ස්නානය කරන තොටුපළ යන මේ තුන් තැනෙහි ම පැමිණි පිළිවෙළ ම ප්‍රමාණය වේ.

---

๓๗๔. วจฺจกุฏิวตฺเต – น ทนฺตกฏฺฐํ ขาทนฺเตนาติ อยํ วจฺจกุฏิยาปิ อวจฺจกุฏิยาปิ สพฺพตฺเถว ปฏิกฺเขโป. น ผรุเสน กฏฺเฐนาติ ผาลิตกฏฺเฐน วา ขเรน วา คณฺฐิเกน วา กณฺฏเกน วา สุสิเรน วา ปูตินา วา น อวเลขิตพฺพํ. อวเลขนกฏฺฐํ ปน อคฺคเหตฺวา ปวิฏฺฐสฺส อาปตฺติ นตฺถิ.

374. වැසිකිළි වතෙහි - "දැවටු (දැහැනු) සැපීමෙන් තොරව" යන්න වැසිකිළියෙහි මෙන්ම වැසිකිළි නොවන ස්ථානයක වුවද සියලු මළපහ කරන ස්ථානයන්හිදී තහනම් කිරීමකි. "රළු ලීයකින් නොවේ" යන්නෙන් පැළුණු ලීයකින් හෝ රළු ලීයකින් හෝ ගැට සහිත ලීයකින් හෝ කටු සහිත ලීයකින් හෝ සිදුරු සහිත ලීයකින් හෝ කුණු වූ ලීයකින් හෝ (පසුපස) නොපිසදැමිය යුතුය. පිසදමන ලීයක් නොගෙන වැසිකිළියට ඇතුළු වූ භික්ෂුවට ඇවැත් සිදු නොවේ.

---

น อาจมนสราวเกติ สพฺพสาธารณฏฺฐานํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ตตฺร หิ อญฺเญ อญฺเญ อาคจฺฉนฺติ, ตสฺมา อุทกํ น เสเสตพฺพํ. ยํ ปน สงฺฆิเกปิ วิหาเร เอกเทเส นิพทฺธคมนตฺถาย กตํ ฐานํ โหติ ปุคฺคลิกฏฺฐานํ วา, ตสฺมึ วฏฺฏติ. วิเรจนํ ปิวิตฺวา ปุนปฺปุนํ ปวิสนฺตสฺสาปิ วฏฺฏติเยว.

"ආචමන සරාවක (පැන් භාජනයේ) නොවේ" යන්න සියලු දෙනාට පොදු වූ වැසිකිළි ස්ථානය අරභයා වදාරන ලද්දකි. එහි අන්‍ය වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාද වඩිති, එබැවින් ජලය ඉතිරි නොකළ යුතුය. යම් ස්ථානයක් සංඝික විහාරයක වුවද එක් ප්‍රදේශයක නිරන්තරයෙන්ම යාම පිණිස පිළියෙළ කරන ලද්දක් හෝ පෞද්ගලික ස්ථානයක් වේ නම්, එහි ජලය ඉතිරි කිරීම වටී. විරේක බෙහෙත් බී නැවත නැවත ඇතුළු වන්නාටද ජලය ඉතිරි කිරීම සුදුසුමය.

---

อูหตาติ อูหทิตา; พหิ วจฺจมกฺขิตาติ อตฺโถ. โธวิตพฺพาติ อุทกํ อาหริตฺวา โธวิตพฺพา. อุทกํ อตฺถิ, ภาชนํ นตฺถิ, อสนฺตํ นาม โหติ. ภาชนํ อตฺถิ, อุทกํ นตฺถิ, เอตมฺปิ อสนฺตํ. อุภเย ปน อสติ อสนฺตเมว, กฏฺเฐน วา เกนจิ วา ปุญฺฉิตฺวา คนฺตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

"ඌහතා" යනු මළපහ කරන ලද්දේය; වැසිකිළි වළෙන් පිටත අසුචි තැවරුණේය යන අර්ථයයි. "සේදිය යුතුය" යනු ජලය ගෙනවිත් සේදිය යුතුය යන්නයි. ජලය තිබේ නම්, භාජනයක් නැතිනම්, එය "නැත" (අසන්ත) යනුවෙන් හැඳින්වේ. භාජනය තිබේ නම්, ජලය නැතිනම්, එයද "නැත" යන්නයි. මේ දෙකම නැති කල්හි සැබවින්ම නැත යන්නයි; එවිට ලීයකින් හෝ යම් දෙයකින් පිසදමා යා යුතුය. ඉතිරි සියලු දේ පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

ชนฺตาฆรวตฺตาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ජන්තාඝර වත ආදී කථා නිමිය.

---

วตฺตกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

වත්තක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිමිය.

---

๙. ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธกํ

9. පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකය (ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ ස්කන්ධකය)

---

ปาติโมกฺขุทฺเทสยาจนกถา

පාතිමොක්ඛුද්දේසයාචන කථාව

---

๓๘๓. ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธเก [Pg.123] – (นนฺทิมุขิยา รตฺติยาติ อรุณุฏฺฐิตกาเลปิ หิ นนฺทิมุขา วิย รตฺติ ขายติ. เตนาห ‘‘นนฺทิมุขิยา รตฺติยา’’ติ. อนฺโตปูตินฺติ อตฺตจิตฺตสนฺตาเน กิเลสปูติภาเวน อนฺโตปูตึ. อวสฺสุตนฺติ กิเลสวสฺสนวเสน อวสฺสุตํ. กสมฺพุกชาตนฺติ อากิณฺณโทสตาย สํกิลิฏฺฐชาตํ.) ยาว พาหาคหณาปิ นามาติ ‘‘อปริสุทฺธา อานนฺท ปริสา’’ติ วจนํ สุตฺวาเยว หิ เตน ปกฺกมิตพฺพํ สิยา, เอวํ อปกฺกมิตฺวา ยาว พาหาคหณาปิ นาม โส โมฆปุริโส อาคเมสฺสติ, อจฺฉริยมิทนฺติ ทสฺเสติ.

383. පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකයෙහි - "නන්දිමුඛී රාත්‍රියෙහි" යනු අරුණෝදය කාලයෙහිද සතුටු මුහුණක් මෙන් රාත්‍රිය පෙනෙන බැවිනි. එබැවින් "නන්දිමුඛී රාත්‍රියෙහි" යැයි සංගීතිකාරක තෙරවරු වදාළහ. "ඇතුළත කුණු වූ" යනු තම චිත්ත සන්තානයෙහි කෙලෙස් නමැති කුණු බව ඇති බැවින් ඇතුළත කුණු වූ තැනැත්තාය. "තෙත් වූ" යනු කෙලෙස් වැස්ස වැසීම නිසා තෙත් වූ තැනැත්තාය. "කසඹු ජාත වූ" යනු කෙලෙස් නමැති කුණු කසළින් පිරුණු බව නිසා කිලිටු වූ තැනැත්තාය. ඒ පුද්ගලයා දුටුවේය. "බාහාවෙන් (බාහුවෙන්) අල්ලා ගන්නා තෙක්ම" යනු "ආනන්දය, පිරිස අපරිශුද්ධය" යන වචනය ඇසූ සැණින්ම ඒ දුශ්ශීල පුද්ගලයා ඉවත්ව යා යුතුය; එසේ ඉවත්ව නොගොස් අත් බාහුවෙන් අල්ලා ගන්නා තෙක්ම ඒ හිස් පුරුෂයා රැඳී සිටීම පුදුමයකි යන්න මෙයින් පෙන්වයි.

---

๓๘๔. น อายตเกเนว ปปาโตติ น ปฐมเมว คมฺภีโร; อนุปุพฺเพน คมฺภีโรติ อตฺโถ. ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตตีติ วีจีนํ โอสกฺกนกนฺทรํ มริยาทเวลํ นาติกฺกมติ. ตีรํ วาเหตีติ ตีรโต อปฺเปติ; อุสฺสาเรตีติ อตฺโถ. อญฺญาปฏิเวโธติ อรหตฺตปฺปตฺติ.

384. "දිගටම හෙළක් නොවන්නේය" යනු මුල සිටම ගැඹුරු නොවන්නේය; අනුපිළිවෙළින් ගැඹුරු වන්නේය යන අර්ථයයි. "ධර්මයෙහි පිහිටියෝ වෙලාව (සීමාව) ඉක්මවා නොයති" යනු රළ පහරවල් පසුබසින ප්‍රදේශය වූ සීමා වෙරළ ඉක්මවා නොයති යන්නයි. "වෙරළට පමුණුවයි" යනු වෙරළට පමුණුවයි, ගොඩට දමයි යන අර්ථයයි. "අඤ්ඤා ප්‍රතිවේධය" යනු අර්හත් ඵලයට පැමිණීමයි.

---

๓๘๕. ฉนฺนมติวสฺสตีติ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺโต อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. วิวฏํ นาติวสฺสตีติ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา วิวรนฺโต อญฺญํ นาปชฺชติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ.

385. "වැසුණු දෙයට අධික ලෙස වසියි" යනු ඇවතකට පැමිණ එය සඟවන භික්ෂුව අලුත් වූ වෙනත් ඇවතකට පැමිණෙයි; මෙය ඒ අරභයා වදාරන ලද්දකි. "විවෘත කළ දෙයට අධික ලෙස නොවසියි" යනු ඇවතකට පැමිණ එය විවෘත කරන (හෙළි කරන) භික්ෂුව වෙනත් ඇවතකට පැමිණෙන්නේ නැත; මෙය ඒ අරභයා වදාරන ලද්දකි.

---

ปาติโมกฺขุทฺเทสยาจนกถา นิฏฺฐิตา.

පාතිමොක්ඛුද්දේසයාචන කථාව නිමිය.

---

ปาติโมกฺขสวนารหกถา

ප්‍රාතිමෝක්ෂය ශ්‍රවණය කිරීමට සුදුස්සන් පිළිබඳ කථාව

---

๓๘๖. ฐปิตํ โหติ ปาติโมกฺขนฺติ เอตฺถ ปุเร วา ปจฺฉา วา ฐปิตมฺปิ อฏฺฐปิตํ โหติ, เขตฺเต ฐปิตเมว ปน ฐปิตํ นาม โหติ. ตสฺมา ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต สงฺโฆ, อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติ เอตฺถ ยาว เร-การํ ภณติ, ตาว ฐเปตพฺพํ, อิทญฺหิ เขตฺตํ. ยฺย-กาเร ปน วุตฺเต ฐเปนฺเตน ปจฺฉา ฐปิตํ นาม โหติ. ‘‘สุณาตุ เม’’ติ อนารทฺเธเยว ฐเปนฺเตน ปุเร ฐปิตํ โหติ.

386. "ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන ලද්දේ වෙයි" යන්නෙහි, ඤත්තියට පෙර හෝ පසුව තබන ලද්දේ වුවද එය "තබන ලද්දක්" ලෙස නොසැලකේ. ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමට නියමිත අවස්ථාවෙහි (ක්ඛෙත්තයෙහි) තබන ලද්දක්ම "තබන ලද්දක්" යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් "ස්වාමීනි, සංඝයා වහන්ස, මාගේ වචනයට සවන් දෙනු මැනව... සංඝයා උජුපෝසතය කරන්නේය" යන මෙම ඤත්තියෙහි "රේ" (re) අක්ෂරය පවසන තෙක් තැබිය හැකිය; මන්ද මෙය ඤත්තියෙහි අවස්ථාව බැවිනි. "ය්‍ය" (yya) අක්ෂරය පැවසූ පසු තබන්නා විසින් පසුව තබන ලද්දක් නම් වේ. "සුණාතු මේ" යැයි ආරම්භ කිරීමටත් පෙර තබන්නා විසින් පෙර තබන ලද්දක් නම් වේ.

---

ปาติโมกฺขสวนารหกถา นิฏฺฐิตา.

ප්‍රාතිමෝක්ෂය ශ්‍රවණය කිරීමට සුදුස්සන් පිළිබඳ කථාව නිමිය.

---

ธมฺมิกาธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา

ධාර්මික හා අධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව

---

๓๘๗. อมูลิกาย [Pg.124] สีลวิปตฺติยา ปาติโมกฺขํ ฐเปติ อกตายาติ เตน ปุคฺคเลน สา วิปตฺติ กตา วา โหตุ อกตา วา, ปาติโมกฺขฏฺฐปนกสฺส สญฺญาอมูลิกวเสน อมูลิกา โหติ. กตากตายาติ กตญฺจ อกตญฺจ อุภยํ คเหตฺวา วุตฺตํ.

387. "අමූලික ශීල විපත්තියෙන් ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබයි, නොකරන ලද්දෙන්" යනු ඒ පුද්ගලයා විසින් ඒ විපත්තිය කරන ලද්දක් හෝ නොකරන ලද්දක් හෝ වේවා, ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන භික්ෂුවගේ අමූලික සංඥාව හේතුවෙන් එය අමූලික වෙයි. "කරන ලද හා නොකරන ලද" යන්නෙන් ඒ දෙකම ගෙන වදාරන ලද්දකි.

---

ธมฺมิกํ สามคฺคึ น อุเปตีติ กมฺมํ โกเปตุกามตาย สงฺฆสฺส กมฺเม กรียมาเน เนว อาคจฺฉติ, น ฉนฺทํ เทติ, สมฺมุขีภูโตว ปฏิกฺโกสติ, เตน ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. อิจฺจสฺสาปิ สาปตฺติกสฺเสว ปาติโมกฺขํ ฐปิตํ โหติ. ปจฺจาทิยตีติ ‘‘ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ ปจฺจาทิยติ, เตน อุกฺโกฏนเกน ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ. อิจฺจสฺสาปิ สาปตฺติกสฺเสว ปาติโมกฺขํ ฐปิตํ โหติ.

"ධාර්මික සාමග්‍රියට නොපැමිණෙයි" යනු විනය කර්මය නරක් කිරීමේ (කෝප කිරීමේ) අදහසින් සංඝ කර්මයක් කරන කල්හි තමන් නොපැමිණෙයි, ඡන්දයද නොදෙයි, ඉදිරියට පැමිණ සිටියත් විරෝධය දක්වයි (තහනම් කරයි), එමඟින් දුක්කටාපත්ති සිදු වේ. එසේ ඇවැත් සහිත වූ ඒ භික්ෂුව කෙරෙහිද ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන ලද්දේ වෙයි. "නැවත ගනී" යනු "නැවත විනය කර්මය කළ යුතුය" යැයි නැවත ගනී, ඒ උක්කෝටනය (කළ විනය කර්මයක් නැවත ඇවිස්සීම) නිසා පාචිත්තිය ඇවැත් සිදු වේ. එසේ ඇවැත් සහිත වූ ඔහු කෙරෙහිද ප්‍රාතිමෝක්ෂය තබන ලද්දේ වෙයි.

---

ธมฺมิกาธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา นิฏฺฐิตา.

ධාර්මික හා අධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව නිමිය.

---

ธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา

ධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව

---

๓๘๘. เยหิ อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหีติ เอตฺถ มคฺเคนมคฺคปฏิปาทนาทีสุ อาการาทิสญฺญา เวทิตพฺพา. เตน ทิฏฺเฐน เตน สุเตน ตาย ปริสงฺกายาติ เอตฺถ ทิฏฺฐญฺจ สุตญฺจ ปาฬิยํ อาคตเมว. สเจ ปน เตหิ ทิฏฺฐสุเตหิ ปริสงฺกํ อุปฺปาเทยฺย, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ตาย ปริสงฺกายา’’ติ.

388. "යම් ආකාරවලින්, යම් ලකුණුවලින්, යම් නිමිත්තුවලින්" යන්නෙහි තම මඟින් අන්‍යයන් මඟට පමුණුවා ගැනීම් ආදියෙහි ආකාර ආදී සංඥාවන් දත යුතුය. "එම දුටු දෙයින්, එම ඇසූ දෙයින්, එම සැකය නිසා" යන්නෙහි දුටු සහ ඇසූ කරුණු පාළියෙහි සඳහන්ව ඇත. ඉදින් ඒ දුටු හෝ ඇසූ කරුණු නිසා සැකයක් උපදවන්නේ නම්, එය අරභයා "එම සැකය නිසා" යැයි වදාරන ලද්දකි.

---

ธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา นิฏฺฐิตา.

ධාර්මික ලෙස ප්‍රාතිමෝක්ෂය තැබීමේ කථාව නිමිය.

---

อตฺตาทานองฺคกถา

අත්තාදාන අංග පිළිබඳ කථාව

---

๓๙๘. อตฺตาทานํ อาทาตุกาเมนาติ เอตฺถ สาสนํ โสเธตุกาโม ภิกฺขุ ยํ อธิกรณํ อตฺตนา อาทิยติ, ตํ อตฺตาทานนฺติ วุจฺจติ. อกาโล อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุนฺติ เอตฺถ ราชภยํ โจรภยํ ทุพฺภิกฺขภยํ วสฺสารตฺโตติ อยํ อกาโล, วิปรีโต กาโล.

398. "අත්තාදානය ගැනීමට කැමති තැනැත්තා විසින්" යන්නෙහි ශාසනය පිරිසිදු කිරීමට කැමති භික්ෂුව තමා විසින් යම් අධිකරණයක් භාර ගන්නේද එය "අත්තාදානය" යැයි කියනු ලැබේ. "මෙම අත්තාදානය ගැනීමට අකාලයයි" යන්නෙහි රජුගෙන් වන බය, සොරුන්ගෙන් වන බය, සාගින්නෙන් වන බය, වැසි කාලයේ රාත්‍රිය යනු අකාලයයි; මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ කාලය කාලයයි.

---

อภูตํ อิทํ อตฺตาทานนฺติ อสนฺตมิทํ, มยา อธมฺโม วา ธมฺโมติ, ธมฺโม วา อธมฺโมติ, อวินโย วา วินโยติ, วินโย วา อวินโยติ, ทุสฺสีโล วา ปุคฺคโล สีลวาติ, สีลวา วา ทุสฺสีโลติ คหิโตติ อตฺโถ; วิปริยาเยน ภูตํ เวทิตพฺพํ. อนตฺถสํหิตํ อิทํ อตฺตาทานนฺติ เอตฺถ [Pg.125] ยํ ชีวิตนฺตรายาย วา พฺรหฺมจริยนฺตรายาย วา สํวตฺตติ, อิทํ อนตฺถสํหิตํ, วิปรีตํ อตฺถสํหิตํ นาม.

"මෙම අත්තාදානය අභූතය" යනු මෙය නැති දෙයකි; මා විසින් අධර්මය ධර්මය ලෙස හෝ ධර්මය අධර්මය ලෙස හෝ අවිනය විනය ලෙස හෝ විනය අවිනය ලෙස හෝ දුශ්ශීල පුද්ගලයා සිල්වතෙකු ලෙස හෝ සිල්වත් පුද්ගලයා දුශ්ශීලයෙකු ලෙස හෝ ගන්නා ලද යන අර්ථයයි; මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස ඇති දේ දත යුතුය. "අනර්ථය පිණිස පවතින අත්තාදානය" යනු ජීවිතයට අන්තරාය පිණිස හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවට අන්තරාය පිණිස හෝ පවතින යම් අත්තාදානයක් වේද එය අනර්ථ සංහිත වේ; මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූව අර්ථ සංහිත නම් වේ.

---

น ลภิสฺสามิ สนฺทิฏฺเฐ สมฺภตฺเต ภิกฺขูติ อปฺเปกทา หิ ราชภยาทีสุ เอวรูปา อตฺตโน ปกฺขสฺส อุปตฺถมฺภกา ภิกฺขู ลทฺธุํ น สกฺกา โหนฺติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘น ลภิสฺสามี’’ติ. อปฺเปกทา ปน เขมสุภิกฺขาทีสุ ลทฺธุํ สกฺกา โหนฺติ, ตํ สนฺธาย ‘‘ลภิสฺสามี’’ติ วุตฺตํ.

"තමාට හිතවත් සහායක භික්ෂූන් නොලැබෙන්නාහුය" යනු ඇතැම් විට රජුගෙන් වන බය ආදියෙහිදී තමාගේ පාර්ශ්වයට උපකාර වන මෙවැනි භික්ෂූන් ලබා ගැනීමට නොහැකි වෙයි; එය අරභයා "නොලැබෙන්නාහුය" යැයි වදාරන ලද්දකි. ඇතැම් විට බය රහිත සුභික්ෂ කාලයන්හිදී ලබා ගැනීමට හැකි වෙයි; එය අරභයා "ලැබෙන්නාහුය" යැයි වදාරන ලද්දකි.

---

ภวิสฺสติ สงฺฆสฺส ตโตนิทานํ ภณฺฑนนฺติ โกสมฺพกานํ วิย ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท สงฺฆเภโท จ ภวิสฺสตีติ. ปจฺฉาปิ อวิปฺปฏิสารกรํ ภวิสฺสตีติ สุภทฺทํ วุฑฺฒปพฺพชิตํ นิคฺคเหตฺวา ปญฺจสติกสงฺคีตึ กโรนฺตสฺส มหากสฺสปตฺเถรสฺเสว, ทสวตฺถุเก อธิกรเณ ทสภิกฺขุสหสฺสานิ นิคฺคเหตฺวา สตฺตสติกสงฺคีตึ กโรนฺตสฺส อายสฺมโต ยสสฺเสว, สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ นิคฺคเหตฺวา สหสฺสิกสงฺคีตึ กโรนฺตสฺส โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺเสว จ ปจฺฉา สมนุสฺสรณกรณํ โหติ, สาสนสฺส จ วิคตุปกฺกิเลสจนฺทิมสูริยสสฺสิริกตาย สํวตฺตติ.

සංඝයාට ඒ හේතුවෙන් භාණ්ඩනයක් (කලහයක්) ඇති වන්නේය යන්නෙන්, කොසඹෑ නුවර භික්ෂූන්ට මෙන් භාණ්ඩනය, කලහය, විග්‍රහය (ප්‍රතිපක්ෂව අල්ලා ගැනීම), විවාදය සහ සංඝභේදය ඇති වන්නේය යන්නයි. පසු කලෙක පසුතැවිලි නොවීම පිණිස වන්නේය යන්නෙන් - සුභද්‍ර නම් මහළු පැවිද්දා නිග්‍රහ කොට පංචසතික සංගීතිය (පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලාගේ සංගායනාව) සිදු කළ මහකාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට මෙන් ද, දස වස්තුක අධිකරණයේදී දස දහසක් භික්ෂූන් නිග්‍රහ කොට සත්තසතික සංගීතිය (හත්සියයක් රහතන් වහන්සේලාගේ සංගායනාව) සිදු කළ ආයුෂ්මත් යස තෙරුන් වහන්සේට මෙන් ද, භික්ෂූන් හැට දහසක් නිග්‍රහ කොට සහස්සික සංගීතිය (දහසක් රහතන් වහන්සේලාගේ සංගායනාව) සිදු කළ මොග්ගලීපුත්තතිස්ස තෙරුන් වහන්සේට මෙන් ද පසු කාලීනව මෙනෙහි කිරීමක් (සතුටක්) ඇති වෙයි. එය ශාසනය උපක්ලේශ රහිත වූ චන්ද්‍ර සූර්යයන්ගේ ශෝභාව බඳු ශෝභාව ඇති වීම පිණිස පවතී.

---

อตฺตาทานองฺคกถา นิฏฺฐิตา.

අත්තාදාන අංග කථාව නිම විය.

---

โจทเกนปจฺจเวกฺขิตพฺพธมฺมกถา

චෝදකයා විසින් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතු ධර්ම කථාව

---

๓๙๙. อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสนาติอาทีสุ เยน คหฏฺฐปพฺพชิเตสุ โย โกจิ ปหโฏ วา โหติ, คิหีนํ คณฺฑผาลนาทีนิ เวชฺชกมฺมานิ วา กตานิ, ตสฺส กายสมาจาโร อุปจิกาหิ ขายิตตาลปณฺณมิว ฉิทฺโท จ ปฏิมาสิตุํ ยตฺถ กตฺถจิ คเหตฺวา อากฑฺฒิตุํ สกฺกุเณยฺยตาย สปฺปฏิมํโส จ โหติ, วิปรีโต อจฺฉิทฺโท อปฺปฏิมํโสติ เวทิตพฺโพติ. วจีสมาจาโร ปน มุสาวาทโอมสวาทเปสุญฺญอมูลกานุทฺธํสนาทีหิ ฉิทฺโท จ สปฺปฏิมํโส จ โหติ, วิปรีโต อจฺฉิทฺโท อปฺปฏิมํโส.

399. 'අච්ඡිද්දේන අප්පටිමංසේන' යනාදී තන්හි යම් මහණකු විසින් ගිහි හෝ පැවිද්දන් අතුරින් යමෙකුට පහර දී ඇත්නම් හෝ ගිහියන්ගේ ගඩු පිපිරීම් ආදියෙහි වෙදකම් කර ඇත්නම්, ඔහුගේ කාය සමාචාරය (කයින් සිදුවන හැසිරීම) වේයන් කෑ තල් කොළයක් මෙන් සිදුරු සහිත ද (ඡිද්ද), ඕනෑම තැනකින් අල්ලා ඇද ගැනීමට හැකි බැවින් අත පත ගෑමට හැකි (සප්පටිමංස) ද වෙයි. මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූයේ 'අච්ඡිද්ද' හා 'අප්පටිමංස' (සිදුරු රහිත හා අත පත ගෑමට නොහැකි) ලෙස දත යුතුය. වචී සමාචාරය (වචනයෙන් සිදුවන හැසිරීම) පවා මුසාවාද, ඕමසවාද (අවමන් බස්), කේලාම් කීම, පදනම් විරහිතව ඇවැත් පැටලවීම් ආදියෙන් සිදුරු සහිත හා අත පත ගෑමට හැකි වෙයි. මෙයට ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ වචී සමාචාරය 'අච්ඡිද්ද' හා 'අප්පටිමංස' නම් වේ.

---

เมตฺตํ นุ โข เม จิตฺตนฺติ ปลิโพเธ ฉินฺทิตฺวา กมฺมฏฺฐานภาวนานุโยเคน อธิคตํ เมตฺตจิตฺตํ. อนาฆาตนฺติ อาฆาตวิรหิตํ, วิกฺขมฺภนวเสน วิหตาฆาตนฺติ อตฺโถ. อิทํ ปนาวุโส กตฺถ วุตฺตํ ภควตาติ อิทํ สิกฺขาปทํ กตรสฺมึ นคเร วุตฺตนฺติ อตฺโถ.

'මෙත්තං නු ඛෝ මේ චිත්තං' යන්නෙන් පලිබෝධයන් සිඳ දමා කර්මස්ථාන භාවනාවෙහි නිරත වීමෙන් ලබා ගත් මෙත් සිතයි. 'අනාඝාතං' යනු ක්‍රෝධයෙන් තොර වූ, විෂ්කම්භන වශයෙන් ප්‍රහීණ කළ වෛරය ඇති යන අර්ථයයි. 'ඉදං පනාවුසෝ කත්ථ වුත්තං භගවතා' යනු මේ ශික්ෂාපදය කිනම් නගරයකදී දේශනා කරන ලද්දක්ද යන අර්ථයයි.

---

โจทเกนปจฺจเวกฺขิตพฺพธมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

චෝදකයා විසින් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතු ධර්ම කථාව නිම විය.

---

โจทเกนอุปฏฺฐาเปตพฺพกถา

චෝදකයා විසින් එළඹවිය යුතු (මෙනෙහි කළ යුතු) කරුණු පිළිබඳ කථාව

---

๔๐๐. กาเลน [Pg.126] วกฺขามีติอาทีสุ เอโก เอกํ โอกาสํ กาเรตฺวา โจเทนฺโต กาเลน วทติ นาม. สงฺฆมชฺฌคณมชฺฌสลากคฺคยาคุอคฺควิตกฺกมาฬกภิกฺขาจารมคฺคอาสนสาลาทีสุ อุปฏฺฐาเกหิ ปริวาริตกฺขเณ วา โจเทนฺโต อกาเลน วทติ นาม. ตจฺเฉน วทนฺโต ภูเตน วทติ นาม. ‘‘อมฺโภ มหลฺลก, ปริสาวจร, ปํสุกูลิก, ธมฺมกถิก, ปติรูปํ ตว อิท’’นฺติ วทนฺโต ผรุเสน วทติ นาม. การณนิสฺสิตํ ปน กตฺวา ‘‘ภนฺเต มหลฺลกตฺถ, ปริสาวจรา, ปํสุกูลิกา, ธมฺมกถิกตฺถ, ปติรูปํ ตุมฺหากํ อิท’’นฺติ วทนฺโต สณฺเหน วทติ นาม. การณนิสฺสิตํ กตฺวา วทนฺโต อตฺถสํหิเตน วทติ นาม. เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ โน โทสนฺตโรติ เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา วกฺขามิ, น ทุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา.

400. 'කාලේන වක්ඛාමි' යනාදී තන්හි, එක් භික්ෂුවක් එක් චෝදිත භික්ෂුවකගෙන් අවසර ලබා ගෙන චෝදනා කරන්නේ නම් එය සුදුසු කාලයෙහි කීමක් නම් වෙයි. සඟ මැද, ගණ මැද, සලාක බෙදන තැන, කැඳ බෙදන තැන, කර්මස්ථාන මෙනෙහි කරන මණ්ඩපවල, පිඬු සිඟා වඩින මග, ආසන ශාලා ආදියෙහිදී හෝ උපස්ථායකයන් පිරිවරා සිටින අවස්ථාවකදී චෝදනා කරන්නේ නම් එය අකාලයෙහි (නුසුදුසු කාලයෙහි) කීමකි. සත්‍යය පවසන්නේ නම් 'භූත' (ඇති දෙය) පවසන්නේ නම් වෙයි. 'එම්බා මහල්ලා, පිරිස් මැද හැසිරෙන්නා, පංසුකූලිකයා, ධර්ම කථිකයා, ඔබට මෙය සුදුසුද?' යැයි කීම රළු වචනයෙන් (පරුෂේන) කීමක් නම් වෙයි. එහෙත් කරුණු සහිතව 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා මහලුය, පිරිස් මැද හැසිරෙන්නෝය, පංසුකූලිකයෝය, ධර්ම කථිකයෝය, ඔබ වහන්සේලාට මෙය සුදුසුද?' යැයි පැවසීම මෘදු වචනයෙන් (සණ්හේන) කීමක් නම් වෙයි. කරුණු සහිතව කීම යහපත හා සම්බන්ධ (අත්ථසංහිත) කීමකි. 'මෙත්ත චිත්තෝ වක්ඛාමි නෝ දෝසන්තරෝ' යනු මෙත් සිතක් එළඹවා පවසමි, දූෂිත සිතින් නොපවසමි යන්නයි.

---

โจทเกนอุปฏฺฐาเปตพฺพกถา นิฏฺฐิตา.

චෝදකයා විසින් එළඹවිය යුතු කරුණු පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

โจทกจุทิตกปฏิสํยุตฺตกถา

චෝදකයා සහ චෝදිතයා පිළිබඳ කථාව

---

๔๐๑. อชฺฌตฺตํ มนสิกริตฺวาติ อตฺตโน จิตฺเต อุปฺปาเทตฺวา. การุญฺญตาติ กรุณาภาโว. อิมินา กรุณญฺจ กรุณาปุพฺพภาคญฺจ ทสฺเสติ. หิเตสิตาติ หิตคเวสนตา. อนุกมฺปิตาติ เตน หิเตน สํโยชนตา. ทฺวีหิปิ เมตฺตญฺจ เมตฺตาปุพฺพภาคญฺจ ทสฺเสติ. อาปตฺติวุฏฺฐานตาติ อาปตฺติโต วุฏฺฐาเปตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาปนา. วตฺถุํ โจเทตฺวา สาเรตฺวา ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวา ยถาปฏิญฺญาย กมฺมกรณํ วินยปุเรกฺขารตา นาม. อิเม ปญฺจ ธมฺเมติ เย เอเต การุญฺญตาติอาทินา นเยน วุตฺตา, อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ มนสิ กริตฺวา ปโร โจเทตพฺโพติ.

401. 'අජ්ඣත්තං මනසිකරිත්වා' යනු තමාගේ සිතෙහි උපදවාගෙන යන්නයි. 'කාරුඤ්ඤතා' යනු කරුණා සහගත බවයි. මෙයින් කරුණාවත්, කරුණාවට පෙර කොටසත් දක්වයි. 'හිතේසිතා' යනු යහපත සෙවීමයි. 'අනුකම්පිතා' යනු එම යහපත හා සම්බන්ධ කිරීමයි. මේ දෙකෙන්ම මෙත්තාවත්, මෙත්තාවට පෙර කොටසත් දක්වයි. 'ආපත්තිවුට්ඨානතා' යනු ඇවැතින් නැගී සිටුවා පිරිසිදු බවෙහි පිහිටුවීමයි. වස්තුව (සිදුවීම) ගැන චෝදනා කොට, සිහි ගන්වා, පිළිගැනීමක් (ප්‍රතිඥාවක්) කරවා, ඒ පිළිගැනීමට අනුව විනය කර්මය සිදු කිරීම විනය පෙරදැරි කර ගැනීම (විනයපුරෙක්ඛාරතා) නම් වේ. 'ඉමේ පංච ධම්මේ' යනු කාරුඤ්ඤතා යනාදී වශයෙන් පැවසූ මේ කරුණු පහ තමාගේ සිතෙහි මෙනෙහි කොට අන්‍යයාට චෝදනා කළ යුතු බවයි.

---

สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ วจีสจฺเจ จ อกุปฺปนตาย จ. จุทิตเกน หิ สจฺจญฺจ วตฺตพฺพํ, โกโป จ น กาตพฺโพ. เนว อตฺตนา กุชฺฌิตพฺโพ, น ปโร ฆฏฺเฏตพฺโพติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

'සච්චේ ච අකුප්පේ ච' යනු වචී සත්‍යයෙහි සහ කෝප නොවීමෙහි පිහිටිය යුතුය යන්නයි. චෝදනා ලබන්නා (චුදිතකයා) විසින් සත්‍යයම පැවසිය යුතුය, කෝප නොවිය යුතුය. තමා කෝප නොවිය යුතු සේම, අනෙකා පීඩාවට ද පත් නොකළ යුතුය යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලිය.

---

โจทกจุทิตกปฏิสํยุตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

චෝදකයා සහ චෝදිතයා පිළිබඳ කථාව නිම විය.

---

ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

๑๐. ภิกฺขุนิกฺขนฺธกํ

10. භික්ඛුනිකක්ඛන්ධකය

---

มหาปชาปติโคตมีวตฺถุกถา

මහාපජාපතී ගෝතමී වස්තු කථාව

---

๔๐๒. ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก [Pg.127] – อลํ โคตมิ มา เต รุจฺจีติ กสฺมา ปฏิกฺขิปติ, นนุ สพฺเพสมฺปิ พุทฺธานํ จตสฺโส ปริสา โหนฺตีติ? กามํ โหนฺติ, กิลเมตฺวา ปน อเนกกฺขตฺตุํ ยาจิเตน อนุญฺญาตํ ปพฺพชฺชํ ‘‘ทุกฺเขน ลทฺธา อยํ อมฺเหหี’’ติ สมฺมา ปริปาเลสฺสนฺตีติ ภทฺทกํ กตฺวา อนุชานิตุกาโม ปฏิกฺขิปติ. อฏฺฐครุธมฺมกถา มหาวิภงฺเคเยว กถิตา.

402. භික්ඛුනිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'ඇවැත්නි ගෝතමිය, එය ඔබට රුචි නොවේවා (සෑහේ)' යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ මක්නිසාද? සියලු බුදුවරුන්ට සිව්වනක් පිරිස සිටිනවා නොවේද? සැබැවින්ම සිටිති. එසේ වුවත්, පීඩාවට පත්ව බොහෝ වාරයක් ඉල්ලීමෙන් පසුව අනුමත කරන ලද පැවිද්ද, 'අප විසින් මෙය බොහෝ දුකෙන් ලබා ගන්නා ලද්දකි' යැයි සලකා මැනවින් ආරක්ෂා කරනු ඇතැයි යහපතක් උදෙසා අනුමත කිරීමට කැමැත්තෙන් ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක. අෂ්ට ගරුධර්ම පිළිබඳ කථාව මහා විභංගයෙහිම පවසන ලදී.

---

๔๐๓. กุมฺภเถนเกหีติ กุมฺเภ ทีปํ ชาเลตฺวา เตน อาโลเกน ปรฆเร ภณฺฑํ วิจินิตฺวา เถนกโจเรหิ.

403. 'කුම්භථේනකේහි' යනු කළයක් තුළ පහනක් දල්වා, එම ආලෝකයෙන් අනුන්ගේ ගෙවල්වල බඩු බාහිරාදිය සොයා සොරකම් කරන සොරුන් විසිනි.

---

เสตฏฺฐิกา นาม โรคชาตีติ เอโก ปาณโก นาฬิมชฺฌคตํ กณฺฑํ วิชฺฌติ, เยน วิทฺธตฺตา นิกฺขนฺตมฺปิ สาลิสีสํ ขีรํ คเหตุํ น สกฺโกติ.

'සේතට්ඨිකා' නම් රෝග විශේෂය යනු, එක්තරා කුඩා පණුවෙක් ගොයම් ගසේ දඬුව මැද ඇති අංකුරය විදීමයි. එසේ විදීම හේතුවෙන් පිටතට පැමිණි ගොයම් කරලට කිරි වැදීමට (පෝෂණය ලැබීමට) නොහැකි වෙයි.

---

มญฺชิฏฺฐิกา นาม โรคชาตีติ อุจฺฉูนํ อนฺโตรตฺตภาโว. มหโต ตฬากสฺส ปฏิกจฺเจว อาฬินฺติ อิมินา ปน เอตมตฺถํ ทสฺเสติ – ยถา มหโต ตฬากสฺส อาฬิยา อพทฺธายปิ กิญฺจิ อุทกํ ติฏฺเฐยฺย, ปฐมเมว พทฺธาย ปน ยํ อพทฺธปจฺจยา น ติฏฺเฐยฺย, ตมฺปิ ติฏฺเฐยฺย; เอวเมว เย อิเม อนุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ปฏิกจฺเจว อวีติกฺกมนตฺถาย ครุธมฺมา ปญฺญตฺตา. เตสุ อปญฺญตฺเตสุปิ มาตุคามสฺส ปพฺพชิตตฺตา ปญฺเจว วสฺสสตานิ สทฺธมฺโม ติฏฺเฐยฺย. ปฏิกจฺเจว ปญฺญตฺตตฺตา ปน อปรานิปิ ปญฺจวสฺสสตานิ ฐสฺสตีติ เอวํ ปฐมํ วุตฺตํ วสฺสสหสฺสเมว ฐสฺสตีติ. วสฺสสหสฺสนฺติ เจตํ ปฏิสมฺภิทาปเภทปฺปตฺตขีณาสววเสเนว วุตฺตํ. ตโต ปน อุตฺตริมฺปิ สุกฺขวิปสฺสกขีณาสววเสน วสฺสสหสฺสํ, อนาคามิวเสน วสฺสสหสฺสํ, สกทาคามิวเสน วสฺสสหสฺสํ, โสตาปนฺนวเสน วสฺสสหสฺสนฺติ เอวํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปฏิเวธสทฺธมฺโม ฐสฺสติ. ปริยตฺติธมฺโมปิ ตานิเยว. น หิ ปริยตฺติยา อสติ ปฏิเวโธ [Pg.128] อตฺถิ, นาปิ ปริยตฺติยา สติ ปฏิเวโธ น โหติ; ลิงฺคํ ปน ปริยตฺติยา อนฺตรหิตายปิ จิรํ ปวตฺติสฺสตีติ.

‘මඤ්ජිට්ඨිකා’ නම් වූ රෝග වර්ගය යනු උක් ගස්වල ඇතුළත රතු පැහැ වීමයි. ‘මහතෝ තළාකස්ස’ යනාදී පාඨයෙන් මෙම අර්ථය දක්වයි - යම් සේ විශාල වැවක බැම්ම නොබැඳි කල්හි ද ස්වල්ප වූ ජලය රැඳෙන්නේද, බැම්ම කලින්ම බැඳ තිබුණේ නම් නොබැඳීම නිසා ගලා යන ජලය ද රැඳෙන්නේද, එලෙසම කරුණු උපදින්නට පෙරම සීමාවන් ඉක්මවා නොයනු පිණිස යම් මේ ගරුධර්මයන් පනවන ලද්දේය. එම ගරුධර්ම පනවා නොතිබුණේ නම් මාතුගාමයා පැවිදි වීම නිසා සද්ධර්මය පවතින්නේ වසර පන්සියයක් පමණි. එහෙත් කලින්ම මේවා පැනවූ බැවින් තවත් වසර පන්සියයක් සද්ධර්මය පවතින්නේය. මෙසේ පළමුව වදාළ ‘වසර දහසක් පවතියි’ යන වචනය පටිසම්භිදා සහිත රහතන් වහන්සේලා ශාසනයෙහි වැඩසිටින කාලය අනුව වදාරන ලද්දකි. ඉන් පසුවද සුක්ඛවිපස්සක රහතන් වහන්සේලා අනුව වසර දහසක් ද, අනාගාමී උතුමන් අනුව වසර දහසක් ද, සකෘදාගාමී උතුමන් අනුව වසර දහසක් ද, සෝවාන් උතුමන් අනුව වසර දහසක් ද වශයෙන් වසර පන්දහසක් පටිවේධ සද්ධර්මය පවතින්නේය. පර්යාප්ති ධර්මය ද එපමණ කාලයක් පවතින්නේය. පර්යාප්තිය නැති තැන පටිවේධයක් නැත, පර්යාප්තිය ඇති තැන පටිවේධය ද නොවී නොයයි. පර්යාප්තිය අතුරුදන් වූ පසුව ද පැවිදි ලිංගය (වෙස් ලකුණ) බොහෝ කලක් පවතින්නේය.

---

มหาปชาปติโคตมีวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

මහාපජාපතී ගෝතමී වස්තු කථාව නිම කරන ලදි.

---

ภิกฺขุนีอุปสมฺปทานุชานนกถา

භික්ෂුණී උපසම්පදාව අනුදැන වදාළ කථාව

---

๔๐๔. อนุชานามิ ภิกฺขเว ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนิโย อุปสมฺปาเทตุนฺติ อิมาย อนุปญฺญตฺติยา ภิกฺขู ปญฺจสตา สากิยานิโย มหาปชาปติยา สทฺธิวิหารินิโย กตฺวา อุปสมฺปาเทสุํ. อิติ ตา สพฺพาปิ เอกโตอุปสมฺปนฺนา นาม อเหสุํ. เย โข ตฺวํ โคตมีติ อิมินา โอวาเทน โคตมี อรหตฺตํ ปตฺตา.

404. “මහණෙනි, භික්ෂූන් විසින් භික්ෂුණීන් උපසම්පදා කිරීමට අනුදැන වදාරමි” යන මෙම අනුප්‍රඥප්තිය නිසා පන්සියයක් ශාක්‍ය කුමාරිකාවෝ මහාපජාපතී ගෝතමියගේ සද්ධිවිහාරිනියන් වී භික්ෂූන්ගෙන් උපසම්පදාව ලැබූහ. මෙසේ ඔවුන් සියලු දෙනාම ‘එකතෝ උපසම්පන්න’ (එක් පාර්ශවයකින් උපසම්පදා වූවෝ) නම් වූහ. “යම් ඒ ගෝතමිය...” යන මෙම අවවාදය නිසා මහාපජාපතී ගෝතමිය රහත් භාවයට පත් වූවාය.

---

๔๐๙. กมฺมํ น กรียตีติ ตชฺชนียาทิ สตฺตวิธมฺปิ กมฺมํ น กรียติ. ขมาเปนฺตีติ น ปุน เอวํ กริสฺสามีติ ขมาเปนฺติ.

409. ‘කර්මය නොකෙරේ’ යනු තජ්ජනීයාදී සප්තවිධ විනය කර්මයන් නොකිරීමයි. ‘ක්ෂමා කරවති’ යනු “නැවත මෙසේ නොකරමි” යි පවසා ක්ෂමා කරවා ගැනීමයි.

---

๔๑๐. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีนํ กมฺมํ โรเปตฺวา นิยฺยาเทตุนฺติ เอตฺถ ตชฺชนียาทีสุ ‘‘อิทํ นาม กมฺมํ เอติสฺสา กาตพฺพ’’นฺติ เอวํ โรเปตฺวา ‘‘ตํ ทานิ ตุมฺเหว กโรถา’’ติ นิยฺยาเทตพฺพํ. สเจ ปน อญฺญสฺมึ โรปิเต อญฺญํ กโรนฺติ, ‘‘ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรตี’’ติ เอตฺถ วุตฺตนเยน กาเรตพฺพตํ อาปชฺชนฺติ.

410. “මහණෙනි, භික්ෂූන් විසින් (භික්ෂුණියක කෙරෙහි) කර්මය පනවා (එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට) පවරා දීමට අනුදැන වදාරමි” යන්නෙහි අර්ථය නම්, තජ්ජනීයාදී කර්මයන් අතරින් “මෝ තොමෝට මේ කර්මය කළ යුතුය” යි පනවා, “දැන් මෙය නුඹලාම කරව්” යයි භික්ෂුණී සංඝයාට පැවරිය යුතුය. ඉදින් එක් කර්මයක් පනවා තිබියදී වෙනත් කර්මයක් කරත් නම්, මහා වග්ගයේ චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයේ එන පරිදි වරදවා කර්මයක් කිරීමේ දෝෂයට පත් වෙති.

---

๔๑๑. กทฺทโมทเกนาติ เอตฺถ น เกวลํ กทฺทโมทเกน, วิปฺปสนฺนอุทกรชนกทฺทมาทีสุปิ เยน เกนจิ โอสิญฺจนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. อวนฺทิโย โส ภิกฺขเว ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺโพติ ภิกฺขุนุปสฺสเย สนฺนิปติตฺวา ‘‘อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปสาทนียํ ทสฺเสติ, เอตสฺส อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ รุจฺจตี’’ติ เอวํ ติกฺขตฺตุํ สาเวตพฺพํ. เอตฺตาวตา อวนฺทิโย กโต โหติ. ตโต ปฏฺฐาย ยถา สามเณเร ทิสฺวา น วนฺทนฺติ; เอวเมว ทิสฺวาปิ น วนฺทิตพฺโพ. เตน ภิกฺขุนา สมฺมา วตฺตนฺเตน ภิกฺขุนุปสฺสยํ อาคนฺตฺวา วิหาเรเยว สงฺฆํ วา คณํ วา เอกปุคฺคลํ วา อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ มยฺหํ ขมตู’’ติ ขมาเปตพฺพํ. เตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ‘‘เอโส ภิกฺขุ ตุมฺเห ขมาเปตี’’ติ วตฺตพฺพํ. ตโต ปฏฺฐาย โส วนฺทิตพฺโพ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถารํ ปน กมฺมวิภงฺเค วกฺขาม.

411. ‘කර්දමෝදකයෙන්’ (මඩ දියෙන්) යන්නෙහි අර්ථය හුදෙක් මඩ දියෙන් පමණක් නොව, පැහැදිලි ජලය, සායම් වතුර, මඩ වගුරු දිය ආදී යම් කිසිවකින් භික්ෂුණියකගේ ඇඟට ඉසින භික්ෂුවට දුක්කටාපත් වේ. භික්ෂුණී සංඝයා විසින් ඒ භික්ෂුව වැඳුම් පිදුම් නොකළ යුතු අයෙකු (අවන්දනීය) කළ යුතු ආකාරය මෙසේය: භික්ෂුණී ආරාමයට රැස්වී, “මෙවැනි නම ඇති ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ භික්ෂුණීන්ට අප්‍රසාදජනක දේ පෙන්වයි, මේ ආයුෂ්මතුන්ව වැඳුම් පිදුම් නොකළ යුතු අයෙකු කිරීමට කැමතිද?” යන්න තෙවරක් සාකච්ඡා කළ යුතුය. එවිට ඔහු අවන්දනීය පුද්ගලයෙකු වෙයි. එතැන් පටන් සාමණේරයන් දුටු විට වඳින්නේ නැත්තා සේ ඒ භික්ෂුව දුටු විට ද නොවැඳිය යුතුය. එම භික්ෂුව නිවැරදිව හැසිරෙමින් භික්ෂුණී ආරාමයට නොගොස්, විහාරයේදීම සංඝයා හෝ ගණය හෝ පුද්ගලයෙකු වෙත ගොස් උක්කුටිකයෙන් හිඳ ඇඳිලි බැඳ, “භික්ෂුණී සංඝයා මට ක්ෂමා වෙත්වා” යි ක්ෂමා කරවා ගත යුතුය. එවිට තවත් භික්ෂුවක් භික්ෂුණීන් වෙත ගොස් “ඒ භික්ෂුව ඔබගෙන් ක්ෂමාව ඉල්ලයි” යි පැවසිය යුතුය. එතැන් පටන් ඔහුට වැඳුම් පිදුම් කළ හැකිය. මෙය මෙහි සැකෙවින් දැක්වීමයි, විස්තරාත්මකව පරිවාර පාලියේ කර්මවිභංගයෙහි දක්වන්නෙමු.

---

โอภาเสนฺตีติ [Pg.129] อสทฺธมฺเมน โอภาเสนฺติ. ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สมฺปโยเชนฺตีติ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ ปุริเส อสทฺธมฺเมน สมฺปโยเชนฺติ. อวนฺทิยกรณํ วุตฺตนยเมว. อาวรณนฺติ วิหารปฺปเวสเน นิวารณํ. โอวาทํ ฐเปตุนฺติ เอตฺถ น ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา ฐเปตพฺโพ. โอวาทตฺถาย ปน อาคตา ภิกฺขุนิโย วตฺตพฺพา ‘‘อสุกา นาม ภิกฺขุนี สาปตฺติกา, ตสฺสา โอวาทํ ฐเปมิ, มา ตาย สทฺธึ อุโปสถํ กริตฺถา’’ติ. กายวิวรณาทีสุปิ ทณฺฑกมฺมํ วุตฺตนยเมว.

‘ඔභාසෙන්ති’ යනු අසද්ධර්මයෙන් අපහාස කිරීමයි. ‘භික්ෂුණීන් සමඟ එක් කරති’ යනු භික්ෂුණීන් සමඟ පුරුෂයන් අසද්ධර්මයෙහි යෙදවීමයි. ‘අවන්දනීය කිරීම’ පෙර කී පරිදිමය. ‘ආවරණ’ යනු විහාරයට ඇතුළු වීම වැළැක්වීමයි. ‘අවවාදය නැවැත්වීම’ යන්නෙහි භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් එය නැවැත්විය යුතු නොවේ. අවවාදය පිණිස පැමිණි භික්ෂුණීන්ට “මහණෙනි, අසවල් භික්ෂුණිය ඇවැත් සහිතය, ඇයට දෙන අවවාදය නවත්වමි, ඇය සමඟ පොහොය කර්ම නොකරන්න” යයි පැවසිය යුතුය. කය විවෘත කිරීම් ආදියේදී දඬුවම් කිරීම් ද පෙර කී පරිදිමය.

---

๔๑๓. น ภิกฺขเว ภิกฺขุนิยา โอวาโท น คนฺตพฺโพติอาทิ ภิกฺขุนิวิภงฺควณฺณนายํ วุตฺตเมว.

413. “මහණෙනි, භික්ෂුණියට අවවාද පිණිස නොයා යුතුය” යනාදී කරුණු භික්ෂුණී විභංග වර්ණනාවෙහි පවසා ඇත.

---

๔๑๖. ผาสุกา นเมนฺตีติ คิหิทาริกาโย วิย ฆนปฏฺฏเกน กายพนฺธเนน ผาสุกา นมนตฺถาย พนฺธนฺติ. เอกปริยากตนฺติ เอกวารํ ปริกฺขิปนกํ.

416. ‘ඵාසුකා නමෙන්ති’ යනු ගිහි දැරියන් මෙන් ඝන පටියකින් ඉළ ඇට නැමෙන සේ බඳිති. ‘එකපරියාකතං’ යනු එක් වරක් ඇඟ වටා එතීමයි.

---

วิลีเวน ปฏฺเฏนาติ สณฺเหหิ เวฬุวิลีเวหิ กตปฏฺเฏน. ทุสฺสปฏฺเฏนาติ เสตวตฺถปฏฺเฏน. ทุสฺสเวณิยาติ ทุสฺเสน กตเวณิยา. ทุสฺสวฏฺฏิยาติ ทุสฺเสน กตวฏฺฏิยา. โจฬปฏฺฏาทีสุ โจฬกาสาวํ โจฬนฺติ เวทิตพฺพํ.

‘විලීවේන පට්ටේන’ යනු සිහින් උණ පතුරු පටිවලින් ඉළ ඇට නැමීමයි. ‘දුස්සපට්ටේන’ යනු සුදු රෙදි පටිවලින් ද, ‘දුස්සවේණියා’ යනු රෙදි වැල්වලින් ද, ‘දුස්සවට්ටියා’ යනු රෙදි කැබලිවලින් ද, ‘චෝළ’ යනු කසාය පෙවූ රළු රෙදි ලෙස දත යුතුය.

---

อฏฺฐิลฺเลนาติ โคชงฺฆฏฺฐิเกน. ชฆนนฺติ กฏิปฺปเทโส วุจฺจติ. หตฺถํ โกฏฺฏาเปนฺตีติ อคฺคพาหํ โกฏฺฏาเปตฺวา โมรปตฺตาทีหิ จิตฺตาลงฺการํ กโรนฺติ. หตฺถโกจฺฉนฺติ ปิฏฺฐิหตฺถํ. ปาทนฺติ ชงฺฆํ. ปาทโกจฺฉนฺติ ปิฏฺฐิปาทํ.

‘අට්ඨිල්ලේන’ යනු ගවයෙකුගේ කෙණ්ඩ ඇටයකින් ඇඟ පිරිමැදීමයි. ‘ජඝන’ යනු උකුල් ප්‍රදේශයයි. ‘හත්ථං කොට්ටාපෙන්ති’ යනු බාහුවල උඩ කොටසේ මොනර පිහාටු ආදියෙන් විසිතුරු රූ ඇඳීමයි (පච්ච කෙටීම වැනි). ‘හත්ථකොච්ඡං’ යනු අල්ලේ පිට පැත්තයි. ‘පාදං’ යනු කෙණ්ඩයයි. ‘පාදකොච්ඡං’ යනු පතුලේ පිට පැත්තයි. මේවා රූ ඇඳීම් කරවා ගැනීමයි.

---

๔๑๗. มุขลิมฺปนาทีนิ วุตฺตนยาเนว. อวงฺคํ กโรนฺตีติ อกฺขี อญฺชนฺติโย อวงฺคเทเส อโธมุขํ เลขํ กโรนฺติ. วิเสสกนฺติ คณฺฑปฺปเทเส วิจิตฺรสณฺฐานํ วิเสสกํ กโรนฺติ. โอโลเกนฺตีติ วาตปานํ วิวริตฺวา วีถึ โอโลเกนฺติ. สาโลเก ติฏฺฐนฺตีติ ทฺวารํ วิวริตฺวา อุปฑฺฒกายํ ทสฺเสนฺติโย ติฏฺฐนฺติ. นจฺจนฺติ นฏสมชฺชํ กาเรนฺติ. เวสึ วุฏฺฐาเปนฺตีติ คณิกํ วุฏฺฐาเปนฺติ. ปานาคารํ ฐเปนฺตีติ สุรํ วิกฺกิณนฺติ. สูนํ ฐเปนฺตีติ มํสํ วิกฺกิณนฺติ. อาปณนฺติ นานาภณฺฑานํ อเนกวิธํ อาปณํ ปสาเรนฺติ. ทาสํ อุปฏฺฐาเปนฺตีติ ทาสํ คเหตฺวา เตน อตฺตโน เวยฺยาวจฺจํ กาเรนฺติ. ทาสีอาทีสุปิ เอเสว นโย. หริตกปกฺกิกํ [Pg.130] ปกิณนฺตีติ หริตกญฺเจว ปกฺกญฺจ ปกิณนฺติ; ปกิณฺณกาปณํ ปสาเรนฺตีติ วุตฺตํ โหติ.

417. මුහුණ ආලේප කිරීම ආදිය පෙර කී පරිදිමය. ‘අවංගං කරොන්ති’ යනු ඇස් අඳුන් ගල්වන විට ඇස් කොනෙන් පහළට ඉරක් ඇඳීමයි. ‘විසේසකං’ යනු කම්මුල් මත විවිධ හැඩතල ඇති තිලක තැබීමයි. ‘ඔලොකෙන්ති’ යනු ජනේල විවෘත කොට වීථි බැලීමයි. ‘සාලෝකේ තිට්ඨන්ති’ යනු දොර විවෘත කොට අඩක් සිරුර පෙනෙන සේ සිටීමයි. ‘නච්චන්ති’ යනු නැටුම් සංදර්ශන පැවැත්වීමයි. ‘වේසිං වුට්ඨාපෙන්ති’ යනු ගණිකාවන් පැවිදි කරවා ගැනීමයි. ‘පානාගාරං ඨපෙන්ති’ යනු සුරා විකිණීමයි. ‘සූනං ඨපෙන්ති’ යනු මස් විකිණීමයි. ‘ආපණං’ යනු නානා විධ භාණ්ඩ සහිත වෙළඳසැල් පැවැත්වීමයි. ‘දාසං උපට්ඨාපෙන්ති’ යනු දාසයන් ලවා තමන්ගේ වැඩ කරවා ගැනීමයි. දාසියන් සම්බන්ධයෙන් ද එසේමය. ‘හරිතකපක්ඛිකං පකිණන්ති’ යනු අමු පළාවර්ග හා පිසූ පළාවර්ග විකිණීමයි. නානා විධ භාණ්ඩ සහිත වෙළඳසැල් පැවැත්වීම යන්න මෙහි අදහසයි.

---

๔๑๘. สพฺพนีลกาทิกถา กถิตาเยว.

418. සබ්බනීලකාදී (සියල්ල නිල් පැහැති වස්ත්‍ර ආදිය පිළිබඳ) කථාව පවසන ලද්දේමය.

---

๔๑๙. ภิกฺขุนี เจ, ภิกฺขเว, กาลํ กโรนฺตีติอาทีสุ อยํ ปาฬิมุตฺตกวินิจฺฉโย – สเจ หิ ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ โย โกจิ กาลํ กโรนฺโต ‘‘มมจฺจเยน มยฺหํ ปริกฺขาโร อุปชฺฌายสฺส โหตุ, อาจริยสฺส โหตุ, สทฺธิวิหาริกสฺส โหตุ, อนฺเตวาสิกสฺส โหตุ, มาตุ โหตุ, ปิตุ โหตุ, อญฺญสฺส วา ยสฺส กสฺสจิ โหตู’’ติ วทติ เตสํ น โหติ, สงฺฆสฺเสว โหติ. น หิ ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ อจฺจยทานํ รุหติ, คิหีนํ ปน รุหติ. ภิกฺขุ หิ ภิกฺขุนิวิหาเร กาลํ กโรติ, ตสฺส ปริกฺขาโร ภิกฺขูนํเยว โหติ. ภิกฺขุนี ภิกฺขุวิหาเร กาลํ กโรติ, ตสฺสา ปริกฺขาโร ภิกฺขุนีนํเยว โหติ.

419. 'භික්ෂුණියක මහණෙනි, කළුරිය කරන්නේ නම්' යනාදී පාඨයන්හි මෙම විනිශ්චය පාලියෙහි සඳහන් නොවූවකි. එනම්, සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනා අතුරින් යමෙකු මරණාසන්න වූ විට 'මාගේ ඇවෑමෙන් මාගේ පිරිකර උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට හෝ, ආචාර්යයන් වහන්සේට හෝ, සද්ධිවිහාරිකයන්ට හෝ, අන්තේවාසිකයන්ට හෝ, මෑණියන්ට හෝ, පියණන්ට හෝ, වෙනත් යමෙකුට හෝ අයිති වේවා' යි පවසන්නේ නම්, එය ඔවුන්ට හිමි නොවන අතර සංඝයාටම හිමි වේ. මන්දයත්, සබ්‍රහ්මචාරීන් පස්දෙනා උදෙසා මරණින් පසු දීමක් ලෙස කරන පරිත්‍යාගයක් වලංගු නොවන බැවිනි. එහෙත් ගිහියන් සම්බන්ධයෙන් එය වලංගු වේ. භික්ෂුවක භික්ෂුණී ආරාමයකදී අපවත් වුවහොත්, උන්වහන්සේගේ පිරිකර භික්ෂූන්ටම හිමි වේ. භික්ෂුණියක භික්ෂු ආරාමයකදී කළුරිය කළහොත්, ඇයගේ පිරිකර භික්ෂුණීන්ටම හිමි වේ.

---

๔๒๐. ปุราณมลฺลีติ ปุราเณ คิหิกาเล มลฺลกสฺส ภริยา. ปุริสพฺยญฺชนนฺติ ปุริสนิมิตฺตํ, ฉินฺนํ วา โหตุ อจฺฉินฺนํ วา, ปฏิจฺฉนฺนํ วา อปฺปฏิจฺฉนฺนํ วา. สเจ เอตสฺมึ ฐาเน ปุริสพฺยญฺชนนฺติ จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา อุปนิชฺฌายติ, ทุกฺกฏํ.

420. 'පුරාණ මල්ලී' යනු පෙර ගිහි කාලයෙහි මල්ලවයකුගේ බිරිඳ වූ තැනැත්තියයි. 'පුරුෂ ව්‍යඤ්ජනය' යනු පුරුෂ නිමිත්තයි. එය ශරීරයෙන් වෙන් වූ හෝ නොවූ, වැසුණු හෝ නොවැසුණු හෝ වේවා, 'මෙය පුරුෂ නිමිත්තකි' යන සිත උපදවාගෙන ඒ දෙස ඕනෑකමින් බලන්නේ නම් දුක්කටාපත්ති වේ.

---

๔๒๑. อตฺตโน ปริโภคตฺถาย ทินฺนํ นาม ยํ ‘‘ตุมฺเหเยว ปริภุญฺชถา’’ติ วตฺวา ทินฺนํ, ตํ อญฺญสฺส ททโต ทุกฺกฏํ. อคฺคํ คเหตฺวา ปน ทาตุํ วฏฺฏติ. สเจ อสปฺปายํ, สพฺพํ อปเนตุํ วฏฺฏติ. จีวรํ เอกาหํ วา ทฺวีหํ วา ปริภุญฺชิตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. ปตฺตาทีสุปิ เอเสว นโย.

421. 'තමාගේ පරිභෝගය සඳහා දෙන ලද්දක්' යනු 'ඔබම මෙය පරිභෝග කරන්න' යැයි පවසා දෙන ලද්දකි. එය වෙනත් අයෙකුට දෙන භික්ෂුවට දුක්කටාපත්ති වේ. එහෙත් එහි අග්‍ර කොටසක් ගෙන දීම සුදුසුය. ඉදින් එය තමාට අකැප (අසප්පාය) දෙයක් නම් මුළුමනින්ම ඉවත් කිරීම වරදක් නැත. සිවුරක් නම් දිනක් හෝ දෙකක් පරිභෝග කර පසුව දීම සුදුසුය. පාත්‍ර ආදිය සම්බන්ධයෙන් ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

---

ภิกฺขูนํ สนฺนิธึ ภิกฺขุนีหิ ปฏิคฺคาหาเปตฺวาติ หิยฺโย ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตมํสํ อชฺช อญฺญสฺมึ อนุปสมฺปนฺเน อสติ ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคาหาเปตฺวา ภิกฺขุนีหิ ปริภุญฺชิตพฺพํ. ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคหิตญฺหิ ภิกฺขุนีนํ อปฺปฏิคฺคหิตกฏฺฐาเน ติฏฺฐติ, ภิกฺขุนีนํ ปฏิคฺคหิตมฺปิ ภิกฺขูสุ เอเสว นโย.

'භික්ෂූන් සන්තකයේ ඇති දෙය භික්ෂුණීන් ලවා පිළිගන්වා' යනු ඊයේ පිළිගෙන තැන්පත් කර තිබූ මස්, අද දින වෙනත් අනුපසම්පන්නයෙකු නොමැති කල්හි භික්ෂූන් ලවා භික්ෂුණීන්ට පිළිගන්වා අනුභව කළ හැකිය. මන්දයත් භික්ෂූන් විසින් පිළිගන්නා ලද ආහාරය භික්ෂුණීන්ට නොපිළිගත් තත්ත්වයක පවතින බැවිනි. භික්ෂුණීන් පිළිගත් දෙය භික්ෂූන්ට දීම සම්බන්ධයෙන් ද මෙම නීතියම අදාළ වේ.

---

๔๒๖. อาสนํ สํกสายนฺติโย กาลํ วีตินาเมสุนฺติ อญฺญํ วุฏฺฐาเปตฺวา อญฺญํ นิสีทาเปนฺติโย โภชนกาลํ อติกฺกาเมสุํ.

426. 'අසුන් මාරු කරමින් කාලය ඉක්මවූහ' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ එක් භික්ෂුණියක නගා තවත් භික්ෂුණියක වාඩි කරවමින් භෝජන කාලය ඉක්මවා යෑමට සැලැස්වීමයි.

---

อฏฺฐนฺนํ [Pg.131] ภิกฺขุนีนํ ยถาวุฑฺฒนฺติ เอตฺถ สเจ ปุเร อฏฺฐสุ นิสินฺนาสุ ตาสํ อพฺภนฺตริมา อญฺญา อาคจฺฉติ, สา อตฺตโน นวกํ อุฏฺฐาเปตฺวา นิสีทิตุํ ลภติ. ยา ปน อฏฺฐหิปิ นวกตรา, สา สเจปิ สฏฺฐิวสฺสา โหติ, อาคตปฏิปาฏิยาว นิสีทิตุํ ลภติ. อญฺญตฺถ สพฺพตฺถ ยถาวุฑฺฒํ น ปฏิพาหิตพฺพนฺติ ฐเปตฺวา ภตฺตคฺคํ อญฺญสฺมึ จตุปจฺจยภาชนียฏฺฐาเน ‘‘อหํ ปุพฺเพ อาคตา’’ติ วุฑฺฒํ ปฏิพาหิตฺวา กิญฺจิ น คเหตพฺพํ; ยถาวุฑฺฒเมว วฏฺฏติ. ปวารณากถา กถิตาเยว.

'අට නමක් භික්ෂුණීන්ට වැඩිහිටි පිළිවෙළින්' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉදින් කලින් අට නමක් අසුන්ගෙන සිටියදී ඔවුන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨ වෙනත් භික්ෂුණියක පැමිණියහොත්, ඇයට තමාට වඩා බාල භික්ෂුණියක නගා අසුන් ගැනීමට හැකියාව ඇත. එහෙත් ඒ අට නමටම වඩා බාල භික්ෂුණියක පැමිණියහොත්, ඇය සැට වසක් (වස් 60) වුවද, පැමිණි පිළිවෙළටම අසුන් ගත යුතුය. 'අන් සෑම තැනකදීම වැඩිහිටි පිළිවෙළින් වලක්වාලීම නොකළ යුතුය' යන්නෙන් භෝජන ශාලාව හැර අනෙකුත් සිවුපසය බෙදන ස්ථානවලදී 'මම කලින් ආවෙමි' යි පවසමින් වැඩිහිටි භික්ෂුණියක වලක්වා කිසිවක් නොගත යුතුය. වැඩිහිටි පිළිවෙළින්ම ගැනීම සුදුසුය. පවාරණ කථාව පෙර කියන ලද්දේමය.

---

๔๒๙. อิตฺถิยุตฺตนฺติอาทีหิ สพฺพยานานิ อนุญฺญาตานิ. ปาฏงฺกินฺติ ปฏโปฏฺฏลิกํ.

429. 'ඉත්ථියුත්තං' ආදී වචනවලින් සියලු යානාවන් අනුදැන වදාරන ලදී. 'පාටංකි' යනු රෙදිවලින් තනන ලද සිවිගෙයකි (දෝලාවකි).

---

๔๓๐. ทูเตน อุปสมฺปทา ทสนฺนํ อนฺตรายานํ เยน เกนจิ วฏฺฏติ. กมฺมวาจาปริโยสาเน สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนุปสฺสเย ฐิตา วา โหตุ นิปนฺนา วา ชาครา วา นิทฺทํ โอกฺกนฺตา วา, อุปสมฺปนฺนาว โหติ. ตาวเทว ฉายาทีนิ อาคตาย ทูตภิกฺขุนิยา อาจิกฺขิตพฺพานิ.

430. දූතයෙකු මඟින් උපසම්පදාව දස වැදෑරුම් අන්තරායන්ගෙන් යම් අන්තරායක් ඇති විට සුදුසු වේ. කම්මවාචාව අවසානයේදී එම භික්ෂුණිය භික්ෂුණී ආරාමයේ සිටියත්, වැතිර සිටියත්, අවදිව සිටියත් හෝ නින්දට වැටී සිටියත් උපසම්පන්න වූවාම වේ. එසැණින්ම එම උපසම්පදාව ලැබූ භික්ෂුණියට සෙවනැල්ල මැනීම ආදිය පැමිණි දූත භික්ෂුණිය විසින් කියා දිය යුතුය.

---

๔๓๑. อุโทสิโตติ ภณฺฑสาลา. น สมฺมตีติ นปฺปโหติ. อุปสฺสยนฺติ ฆรํ. นวกมฺมนฺติ สงฺฆสฺสตฺถาย ภิกฺขุนิยา นวกมฺมมฺปิ กาตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

431. 'උදෝසිත' යනු බඩු ගබඩාවයි. 'න සම්මති' යනු ප්‍රමාණවත් නොවීමයි. 'උපස්සය' යනු නිවසයි. 'නවකම්ම' යනු සංඝයා වෙනුවෙන් භික්ෂුණියකට අලුත් වැඩ කිරීම (ඉදිකිරීම්) පවා කිරීමට අනුදැන වදාරමි යන අර්ථයයි.

---

๔๓๒. ตสฺสา ปพฺพชิตายาติ ตสฺสา ปพฺพชิตกาเล. ยาว โส ทารโก วิญฺญุตํ ปาปุณาตีติ ยาว ขาทิตุํ ภุญฺชิตุํ นหายิตุญฺจ มณฺฑิตุญฺจ อตฺตโน ธมฺมตาย สกฺโกตีติ อตฺโถ.

432. 'තස්සා පබ්බජිතායා' යනු ඇය පැවිදි වූ කාලයෙහි යන්නයි. 'යම් තාක් එම දරුවා තේරුම් ගත හැකි වයසට පැමිණේද' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ තමාගේම උත්සාහයෙන් ආහාර ගැනීමට, ස්නානය කිරීමට හා ඇඳුම් පැළඳුම් ඇඳ ගැනීමට හැකි වන තෙක් යන්නයි.

---

ฐเปตฺวา สาคารนฺติ สหคารเสยฺยมตฺตํ ฐเปตฺวา. ยถา อญฺญสฺมึ ปุริเส; เอวํ ทุติยิกาย ภิกฺขุนิยา ตสฺมึ ทารเก ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. มาตา ปน นหาเปตุํ ปาเยตุํ โภเชตุํ มณฺเฑตุํ อุเร กตฺวา สยิตุญฺจ ลภติ.

'ගිහිගෙය හැර' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ එක් ගෘහයක එකට නිදාගැනීම හැර අනෙක් කාරණාවලදී අන්‍ය පුරුෂයෙකු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන ආකාරයටම දෙවැනි භික්ෂුණිය එම දරුවා සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ යුතු බවයි. එහෙත් මව් භික්ෂුණියට දරුවා නෑවීමට, කිරි දීමට, කෑම දීමට, සරසා දීමට සහ දරුවා පපුව මත තබාගෙන නිදා ගැනීමට අවසර ඇත.

---

๔๓๔. ยเทว สา วิพฺภนฺตาติ ยสฺมา สา วิพฺภนฺตา อตฺตโน รุจิยา ขนฺติยา โอทาตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา, ตสฺมาเยว สา อภิกฺขุนี, น สิกฺขาปจฺจกฺขาเนนาติ ทสฺเสติ. สา ปุน อุปสมฺปทํ น ลภติ.

434. 'යම් හෙයකින් ඇය සිවුරු හැර ගියාද' යන මෙයින් පැහැදිලි කරන්නේ, ඇය ස්වකීය කැමැත්තෙන් සුදු වස්ත්‍ර ඇඳගෙන සිවුරු හැර ගිය බැවින් ඇය තවදුරටත් භික්ෂුණියක නොවන බවයි. එය ශික්ෂා පද ප්‍රත්‍යාඛ්‍යානය කිරීමකින්ම සිදු විය යුතු නොවේ. ඇයට නැවත උපසම්පදාව නොලැබේ.

---

สา [Pg.132] อาคตา น อุปสมฺปาเทตพฺพาติ น เกวลํ น อุปสมฺปาเทตพฺพา, ปพฺพชฺชมฺปิ น ลภติ. โอทาตานิ คเหตฺวา วิพฺภนฺตา ปน ปพฺพชฺชามตฺตํ ลภติ.

'ඇය පැමිණියද උපසම්පදා නොකළ යුතුය' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ උපසම්පදාව පමණක් නොව පැවිද්ද පවා නොදිය යුතු බවයි. එහෙත් සුදු වස්ත්‍ර හැඳගෙන ගිහි වූ තැනැත්තියකට සාමණේර පැවිද්ද පමණක් ලැබිය හැකිය.

---

อภิวาทนนฺติอาทีสุ ปุริสา ปาเท สมฺพาหนฺตา วนฺทนฺติ, เกเส ฉินฺทนฺติ, นเข ฉินฺทนฺติ, วณปฏิกมฺมํ กโรนฺติ, ตํ สพฺพํ กุกฺกุจฺจายนฺตา น สาทิยนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺเรเก อาจริยา ‘‘สเจ เอกโต วา อุภโต วา อวสฺสุตา โหนฺติ สารตฺตา, ยถาวตฺถุกเมว’’. เอเก อาจริยา ‘‘นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทนฺติ. เอวํ อาจริยวาทํ ทสฺเสตฺวา อิทํ โอทิสฺส อนุญฺญาตํ วฏฺฏตีติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ. ตํ ปมาณํ. ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว สาทิตุ’’นฺติ หิ วจเนเนว ตํ กปฺปิยํ.

'අභිවාදනං' ආදී පාඨවලින් කියවෙන්නේ පුරුෂයන් පාද පිරිමදිමින් වැඳීම, කෙස් කැපීම, නියපොතු කැපීම සහ තුවාලවලට බෙහෙත් කිරීම යන මේ සියල්ල සැක සහිතව භික්ෂුණීන් පිළිනොගන්නා බවයි. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඇතැම් ආචාර්යවරු පවසන්නේ 'ඉදින් එක් පාර්ශවයක හෝ දෙපාර්ශවයක කෙලෙස් සහිත සරාගී බවක් පවතී නම්, එය ඒ ඒ වස්තුව අනුව වරදක් වන' බවයි. ඇතැම් ආචාර්යවරුන් පවසන්නේ මෙහිදී ඇවැත් සිදු නොවන බවයි. මෙලෙස ආචාර්යවාදයන් දක්වා අටුවාවන්හි සඳහන් වන්නේ මෙය විශේෂයෙන් අනුදැන වදාළ බැවින් සුදුසු බවයි. එයම ප්‍රමාණය කොට ගත යුතුය. 'මහණෙනි, පිළිගැනීමට (සත්කාර විඳීමට) අනුදැන වදාරමි' යන බුදු වදනින්ම එය කැප වේ.

---

๔๓๕. ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺตีติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา นิสีทนฺติ. อฑฺฒปลฺลงฺกนฺติ เอกํ ปาทํ อาภุชิตฺวา กตปลฺลงฺกํ. เหฏฺฐา วิวเฏ อุปริ ปฏิจฺฉนฺเนติ เอตฺถ สเจ กูโป ขโต โหติ, อุปริ ปน ปทรมตฺตเมว สพฺพทิสาสุ ปญฺญายติ, เอวรูเปปิ วฏฺฏติ.

435. 'පළක් බැඳ හිඳිත්' යනු එළඹි පළක් බැඳ වාඩි වීමයි. 'අඩ පළක්' යනු එක් පාදයක් පමණක් නවා පළක් බැඳීමයි. 'යටින් විවෘතව උඩින් වැසුණු' යන මෙහි විනිශ්චය මෙසේය: ඉදින් වැසිකිළි වළක් කපා ඇති විට, එහි ඉහළින් ලෑල්ලක් පමණක් තබා තිබියදීත් සෑම පැත්තක්ම පෙනේ නම්, එවැනි තැනකදී පවා මළපහ කිරීම සුදුසු වේ.

---

๔๓๖. กุกฺกุสํ มตฺติกนฺติ กุณฺฑกญฺเจว มตฺติกญฺจ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

436. 'කුක්කුසං මත්තිකං' යනු කුඩු සහ මැටි යන්නයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

ภิกฺขุนีอุปสมฺปทานุชานนกถา นิฏฺฐิตา.

භික්ෂුණී උපසම්පදාව අනුදැන වදාළ කථාව නිම විය.

---

ภิกฺขุนิกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

භික්ෂුණීක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

๑๑. ปญฺจสติกกฺขนฺธกํ

11. පඤ්චසතිකක්ඛන්ධකය

---

ขุทฺทานุขุทฺทกสิกฺขาปทกถา

ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද කථාව

---

๔๔๑. ปญฺจสติกกฺขนฺธเก [Pg.133] – จตฺตาริ ปาราชิกานิ ฐเปตฺวา อวเสสานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานีติ เอวมาทิ เอกสิกฺขาปทมฺปิ อปริจฺจชิตฺวา สพฺเพสํ สงฺคเหตพฺพภาวทสฺสนตฺถํ ปริยาเยน วุตฺตํ. อิทํ โว สมณานนฺติ อิทํ สมณานํ. ปทปูรณมตฺเต โวกาโร.

441. පඤ්චසතිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'සතර පාරාජිකාවන් හැර ඉතිරි ඒවා ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද වේ' යනාදී ලෙස එකදු ශික්ෂාපදයක්වත් අත් නොහැර සියල්ලම එකතු කළ යුතු බව පෙන්වීම සඳහා පරියායයෙන් පවසන ලදී. 'ඉදං වෝ සමණානං' යනු 'මෙය ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට (කැපය)' යන්නයි. 'වෝ' යන නිපාතය පද පූරණය සඳහා පමණක් යෙදී ඇත.

---

๔๔๓. อิทมฺปิ เต อาวุโส อานนฺท ทุกฺกฏนฺติ ‘‘อิทํ ตยา ทุฏฺฐุ กต’’นฺติ เกวลํ ครหนฺเตหิ เถเรหิ วุตฺตํ, น อาปตฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ. น หิ เต อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานนฺติ. อิทาเนว เจตํ อนุสฺสาวิตํ – ‘‘สงฺโฆ อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทตี’’ติ. เทเสหิ ตํ ทุกฺกฏนฺติ อิทมฺปิ จ ‘‘อาม, ภนฺเต, ทุฏฺฐุ มยา กต’’นฺติ เอวํ ปฏิชานาหิ, ตํ ทุกฺกฏนฺติ อิทํ สนฺธาย วุตฺตํ, น อาปตฺติเทสนํ. เถโร ปน ยสฺมา อสติยา น ปุจฺฉิ น อนาทเรน, ตสฺมา ตตฺถ ทุฏฺฐุกตภาวมฺปิ อสลฺลกฺเขนฺโต ‘‘นาหํ ตํ ทุกฺกฏํ ปสฺสามี’’ติ วตฺวา เถเรสุ คารวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อปิจายสฺมนฺตานํ สนฺธาย เทเสมิ ตํ ทุกฺกฏ’’นฺติ อาห. ยถา ตุมฺเห วทถ, ตถา ปฏิชานามีติ วุตฺตํ โหติ. เอเสว นโย อวเสเสสุ จตูสุ ฐาเนสุ. เสสเมตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ นิทานวณฺณนายเมว วุตฺตํ.

443. "ආයුෂ්මත් ආනන්දයෙනි, මෙයද ඔබට දුක්කටයකි" යන්නෙන් "මෙය ඔබ විසින් වැරදි ලෙස කරන ලද්දකි" යනුවෙන් ආපත්ති සම්බන්ධව නොව හුදෙක් නින්දා කරනු කැමති ස්ථවිරයන් වහන්සේලා විසින් පවසන ලද්දකි. මන්දයත්, ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා ආපත්ති සහ අනාපත්ති පිළිබඳව නොදන්නවා නොවේ. තවද, දැන්මම "සංඝයා පැනවූ දෙයක් අලුතින් නොපනවයි, පැනවූ දෙයක් ඉවත් නොකරයි" යනුවෙන් මෙය ප්‍රකාශ කරන ලදී. "ඒ දුක්කටය දේශනා කරන්න" යන්නෙන්ද "එසේය ස්වාමීනි, මා විසින් වැරදි ලෙස කරන ලදී" යනුවෙන් මෙලෙස පිළිගන්න, ඒ වැරදි ක්‍රියාව සම්බන්ධව පවසන ලද්දකි, එය ආපත්ති දේශනාවක් අදහස් කර පවසන ලද්දක් නොවේ. නමුත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සිහිය නොමැතිකම නිසා මිස නොසැලකිලිමත්කම නිසා නොවිමසූ හෙයින්, එහිදී එය වැරදි ක්‍රියාවක් ලෙස පවා නොසලකා, "මම එය දුක්කටයක් ලෙස නොදකිමි" යි පවසා, ස්ථවිරයන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරවය දක්වනු පිණිස "එතකුදු වුවත් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඇති ශ්‍රද්ධාව (විශ්වාසය) නිසා මම ඒ දුක්කටය දේශනා කරමි" යි පැවසූහ. ඔබ වහන්සේලා යම් සේ පවසනවාද, එසේම මම පිළිගනිමි යනු මෙහි අදහසයි. ඉතිරි කරුණු හතරේදී ද මෙම ක්‍රමයම වේ. මෙහි ඉතිරිව පවතින කිවයුතු යමක් වේ නම්, එය නිදාන වර්ණනාවෙහිම පවසන ලදී.

---

ขุทฺทานุขุทฺทกสิกฺขาปทกถา นิฏฺฐิตา.

ඛුද්දානුඛුද්දක ශික්ෂාපද කථාව නිම විය.

---

ปญฺจสติกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

පංචසතිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

๑๒. สตฺตสติกกฺขนฺธกํ

12. සත්තසතිකක්ඛන්ධකය

---

ทสวตฺถุกถา

දස වත්ථු කථාව (වස්තු දහය පිළිබඳ කථාව)

---

๔๔๖. สตฺตสติกกฺขนฺธเก [Pg.134] – ภิกฺขคฺเคนาติ ภิกฺขุอคฺเคน, ภิกฺขู คเณตฺวา ตตฺตเก ปฏิวีเส ฐเปสุนฺติ อตฺโถ. มหิยาติ หิมปาตสมเย หิมวลาหกา.

446. සත්තසතිකක්ඛන්ධකයෙහි - 'භික්ඛග්ගේන' යනු භික්ෂු සංඛ්‍යාවෙන්, භික්ෂූන් ගණනය කොට එපමණ ප්‍රමාණයක් කොටස් තැබූහ යනු අර්ථයයි. 'මහියා' යනු හිම පතිත වන කාලයෙහි පවතින හිම වලාවන්ය.

---

๔๔๗. อวิชฺชานิวุฏาติ อวิชฺชาปฏิจฺฉนฺนา. โปสาติ ปุริสา. ปิยรูปํ อภินนฺทนฺติ ปตฺเถนฺตีติ ปิยรูปาภินนฺทิโน. อวิทฺทสูติ อวิชานนฺตา. ราครเชหิ สรชา. มคสทิสาติ มคา. สห เนตฺติยาติ สเนตฺติกา. วฑฺเฒนฺติ กฏสินฺติ ปุนปฺปุนํ กเฬวรํ นิกฺขิปมานา ภูมึ วฑฺเฒนฺติ. เอวํ วฑฺเฒนฺตาว โฆรํ อาทิยนฺติ ปุนพฺภวํ.

447. 'අවිජ්ජානිවුටා' යනු අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු යන්නයි. 'පෝසා' යනු පුරුෂයෝය. ප්‍රිය ස්වභාවයන් කෙරෙහි ඇලෙති, පතති යන අරුතින් 'පියරූප අභිනන්දිනෝ' නම් වෙති. 'අවිද්දසූ' යනු නොදන්නා අයයි. රාග නැමැති කෙලෙස් කුණු (රජස්) සහිත බැවින් 'සරජා' නම් වෙති. මෘගයන් (සතුන්) වැනි බැවින් 'මගා' නම් වෙති. භවය කරා ගෙන යන තෘෂ්ණාව (නෙත්ති) සමඟ පවතින බැවින් 'සනෙත්තිකා' නම් වෙති. 'වඩ්ඪෙන්ති කටසිං' යනු නැවත නැවත ශරීරය අත්හරිමින් සොහොන් බිම වර්ධනය කරති යන්නයි. මෙසේ වර්ධනය කරමින්ම භයානක වූ පුනබ්භවය (නැවත ඉපදීම) ලබා ගනිති.

---

๔๕๔. ปาปกํ โน อาวุโส กตนฺติ อาวุโส อมฺเหหิ ปาปกํ กตนฺติ อตฺโถ.

454. "ඇවැත්නි, අප විසින් වැරදි දෙයක් කරන ලදී" යනු "ඇවැත්නි, අප කෙරෙහි අහිතකර දෙයක් කරන ලදී" යන්න අර්ථයයි.

---

๔๕๕. กตเมน ตฺวํ ภูมิ วิหาเรนาติ เอตฺถ ภูมีติ ปิยวจนเมตํ. ปิยํ วตฺตุกาโม กิร อายสฺมา สพฺพกามี นวเก ภิกฺขู เอวํ อามนฺเตติ. กุลฺลกวิหาเรนาติ อุตฺตานวิหาเรน.

455. 'කටමේන ත්වං භූමි විහාරේන' යන මෙහි 'භූමි' යන්න ප්‍රිය වචනයකි. ආයුෂ්මත් සබ්බකාමී ස්ථවිරයන් වහන්සේ නවක භික්ෂූන් හට ප්‍රිය වචන පවසනු කැමැත්තෙන් මෙලෙස 'භූමි' යනුවෙන් ආමන්ත්‍රණය කළ බව කියනු ලැබේ. 'කුල්ලක විහාරේන' යනු විවෘත වූ (පැහැදිලි) පැවැත්මෙනි.

---

๔๕๗. สาวตฺถิยา สุตฺตวิภงฺเคติ กถํ สุตฺตวิภงฺเค ปฏิกฺขิตฺตํ โหติ? ตตฺร หิ ‘‘สนฺนิธิ นาม อชฺช ปฏิคฺคหิตํ อปรชฺชู’’ติ วตฺวา ปุน ‘‘สนฺนิธิการเก อสนฺนิธิการกสญฺญี ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาทติ วา ภุญฺชติ วา อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสา’’ติ อาปตฺตึ วทนฺเตน ปฏิกฺขิตฺตํ โหติ. ตตฺเรเก มญฺญนฺติ ‘‘โย ปน ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา’’ติ หิ วุตฺตํ, อิทญฺจ โลณํ นาม ยาวชีวิกตฺตา สนฺนิธิภาวํ นาปชฺชติ. ยมฺปิ อโลณกํ อามิสํ ปฏิคฺคเหตฺวา เตน สทฺธึ ปริภุญฺชติ, ตํ ตทหุปฏิคฺคหิตเมว, ตสฺมา ‘‘‘ยาวกาลิเกน, ภิกฺขเว, ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ กาเล กปฺปติ, วิกาเล น กปฺปตี’ติ วจนโต ทุกฺกเฏเนตฺถ ภวิตพฺพ’’นฺติ. เต วตฺตพฺพา – ‘‘ตุมฺหากํ มเตน ทุกฺกเฏนปิ น ภวิตพฺพํ, น หิ เอตฺถ ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ, ยาวกาลิกเมว [Pg.135] ตทหุปฏิคฺคหิตํ, น จ ตํ วิกาเล ปริภุตฺตํ. ยทิ วา ‘‘วิกาเล น กปฺปตี’’ติ วจเนน ตุมฺเห ทุกฺกฏํ มญฺเญถ, ยาวชีวิกมิสฺสํ ยาวกาลิกํ วิกาเล ภุญฺชนฺตสฺส วิกาลโภชนปาจิตฺติยํ น ภเวยฺย. ตสฺมา น พฺยญฺชนมตฺตํ คเหตพฺพํ, อตฺโถ อุปปริกฺขิตพฺโพ.

457. 'සාවත්ථියා සුත්තවිභංගේ' යනු, කෙසේ නම් සුත්තවිභංගයෙහි ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දක් වේද? එහි "සන්නිධි නම් අද පිළිගෙන හෙට තබා ගැනීමයි" යනුවෙන් පවසා, නැවත "තැන්පත් කරන ආහාරයෙහි තැන්පත් නොකළේය යන සංඥා ඇතිව යමෙක් ආහාරයක් හෝ භෝජනයක් වළඳයි නම් පාචිත්ති ඇවැත් වේ" යනුවෙන් වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. එහි ඇතැම් ආචාර්යවරුන් මෙසේ සිතති: "යම් භික්ෂුවක් තැන්පත් කරන ලද (සන්නිධි කළ) ආහාරයක් හෝ භෝජනයක්..." යනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. මෙම ලුණු යනු ජීවිතාන්තය දක්වා පරිභෝජනය කළ හැකි (යාවජීවික) දෙයක් බැවින් එය සන්නිධි බවට පත් නොවේ. ලුණු රහිත යම් ආහාරයක් පිළිගෙන, පෙර දින පිළිගත් එම ලුණු සමඟ මිශ්‍ර කොට වළඳයි නම්, එය එදිනම පිළිගත්තා හා සමාන වේ. එබැවින් "මහණෙනි, යාවකාලික දෙයක් සමඟ එදිනම පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් උදෑසන කාලයෙහි කැප වේ, විකාලයෙහි කැප නොවේ" යන වචනයට අනුව, මෙහිදී දුක්කට ඇවැතක් විය යුතුය" යන්න ඔවුන්ගේ මතයයි. ඔවුන්ට මෙසේ කිව යුතුය - "ඔබගේ මතය අනුව මෙහි දුක්කට ඇවැතක් පවා නොවිය යුතුය. මන්දයත් මෙහි යාවජීවික ලුණු එදින පිළිගත් දෙයක් නොවේ. එදින පිළිගත් දෙය වන්නේ යාවකාලික ආහාරය පමණි. එය විකාලයෙහි වළඳාද නැත. ඉදින් "විකාලයෙහි කැප නොවේ" යන වචනය නිසා ඔබ දුක්කටයක් ඇතැයි සිතන්නේ නම්, යාවජීවික දෙයක් මිශ්‍ර කළ යාවකාලික ආහාරයක් විකාලයෙහි වළඳන්නාට විකාලභෝජන පාචිත්තිය නොවිය යුතුය. එබැවින් වචන මාත්‍රයක්ම නොගත යුතුය, එහි අර්ථය විමසා බැලිය යුතුය."

---

อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – ยาวกาลิเกน ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยทิ สมฺภินฺนรสํ โหติ, ยาวกาลิกคติกเมว โหติ. ตสฺมา ‘‘โย ปน ภิกฺขุ วิกาเล ขาทนียํ วา โภชนียํ วา’’ติ อิมินา สิกฺขาปเทน กาเล กปฺปติ, วิกาเล น กปฺปติ. น อิธ ‘‘น กปฺปตี’’ติ วจนมตฺเตเนตฺถ ทุกฺกฏํ โหติ. ยเถว ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยาวกาลิเกน สมฺภินฺนรสํ วิกาเล น กปฺปติ, วิกาลโภชนปาจิตฺติยาวหํ โหติ. เอวํ อชฺช ปฏิคฺคหิตมฺปิ อปรชฺชุ ยาวกาลิเกน สมฺภินฺนรสํ น กปฺปติ, สนฺนิธิโภชนปาจิตฺติยาวหํ โหติ. ตํ ‘‘สนฺนิธิกตํ อิท’’นฺติ อชานนฺโตปิ น มุจฺจติ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘สนฺนิธิการเก อสนฺนิธิการกสญฺญี ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาทติ วา ภุญฺชติ วา อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสา’’ติ. ตสฺมา ‘‘กตฺถ ปฏิกฺขิตฺต’’นฺติ อิมิสฺสา ปุจฺฉาย ‘‘ปริสุทฺธมิทํ พฺยากรณํ สาวตฺถิยา สุตฺตวิภงฺเค’’ติ.

මෙහි අර්ථය මෙයයි - යාවකාලික ආහාරයක් සමඟ එදින පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් රසයෙන් මිශ්‍ර වුවහොත්, එය යාවකාලික ආහාරයේ ස්වභාවයම ගනී. එබැවින් "යම් භික්ෂුවක් විකාලයෙහි ආහාරයක් හෝ භෝජනයක් වළඳයි නම්" යන මෙම ශික්ෂාපදය අනුව එය උදෑසන කාලයෙහි කැප වන අතර විකාලයෙහි කැප නොවේ. මෙහි "කැප නොවේ" යන වචන මාත්‍රයෙන් පමණක් දුක්කට ඇවැතක් නොවේ. යම් සේ එදින පිළිගත් යාවජීවික දෙයක් යාවකාලික ආහාරයක් සමඟ රසයෙන් මිශ්‍ර වූ විට විකාලයෙහි කැප නොවේද, එය විකාලභෝජන පාචිත්තිය ගෙන එයිද, එලෙසම අද පිළිගත් දෙයක් වුවද පසුදින යාවකාලික ආහාරයක් සමඟ රසයෙන් මිශ්‍ර වුවහොත් එය කැප නොවේ, එය සන්නිධිභෝජන පාචිත්තිය ගෙන එයි. එය "මෙය තැන්පත් කළ (සන්නිධි කළ) දෙයක්" යැයි නොදැන සිටියද ඔහු ඇවැතින් නිදහස් නොවේ. ඒ බව මෙසේ වදාරන ලදී - "සන්නිධිකාරකයෙහි අසන්නිධිකාරක සංඥා ඇත්තෙකු ආහාරයක් හෝ භෝජනයක් වළඳයි නම් පාචිත්ති ඇවැත් වේ." එබැවින් "කොහේදී ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දක්ද?" යන ප්‍රශ්නයට "සාවත්ථියෙහි සුත්තවිභංගයෙහි" යන මෙම පිළිතුර පිරිසිදුය (නිවැරදිය).

---

ราชคเห อุโปสถสํยุตฺเตติ อิทํ ‘‘น ภิกฺขเว เอกสฺมึ อาวาเส ทฺเว อุโปสถาคารานิ สมฺมนฺนิตพฺพานิ; โย สมฺมนฺเนยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ เอตํ สนฺธาย วุตฺตํ. วินยาติสาเร ทุกฺกฏนฺติ ‘‘น ภิกฺขเว เอกสฺมึ อาวาเส ทฺเว อุโปสถาคารานิ สมฺมนฺนิตพฺพานี’’ติ เอตสฺส วินยสฺส อติสาเร ทุกฺกฏํ. จมฺเปยฺยเก วินยวตฺถุสฺมินฺติ อิทํ ‘‘อธมฺเมน เจ ภิกฺขเว วคฺคกมฺมํ, อกมฺมํ น จ กรณีย’’นฺติ เอวมาทึ กตฺวา จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก อาคตํ วินยวตฺถุํ สนฺธาย วุตฺตํ.

'රාජගහේ උපෝසථසංයුත්තේ' යන්නෙන් "මහණෙනි, එක් ආවාසයක උපෝසථාගාර දෙකක් සම්මත නොකළ යුතුය, යමෙක් සම්මත කරයි නම් ඔහුට දුක්කට ඇවැත් වේ" යන මෙය අදහස් කර පවසන ලද්දකි. 'විනයාතිසාරේ දුක්කටං' යනු "මහණෙනි, එක් ආවාසයක උපෝසථාගාර දෙකක් සම්මත නොකළ යුතුය" යන මෙම විනය නීතිය ඉක්මවා යාම නිසා දුක්කට ඇවැත් වේ යන්නයි. 'චම්පෙය්‍යකේ විනයවත්ථුස්මිං' යනු "මහණෙනි, ඉදින් අධාර්මිකව වගග කර්මයක් කෙරේ නම් එය කර්මයක් නොවේ, එය නොකටයුතුය" යනාදී වශයෙන් චම්පෙය්‍යක්ඛන්ධකයෙහි එන විනය වස්තුව අදහස් කරමින් ආයුෂ්මත් සබ්බකාමී ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද්දකි.

---

เอกจฺโจ กปฺปตีติ อิทํ ธมฺมิกํ อาจิณฺณํ สนฺธาย วุตฺตํ. เฉทนเก ปาจิตฺติยนฺติ สุตฺตวิภงฺเค หิ ‘‘นิสีทนํ นาม สทสํ วุจฺจตี’’ติ อาคตํ, ตสฺมา ทฺวินฺนํ สุคตวิทตฺถีนํ อุปริ ทสาเยว วิทตฺถิมตฺตา ลพฺภติ. ทสาย วินา ตํ ปมาณํ กโรนฺตสฺส อิทํ อาคตเมว โหติ – ‘‘ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติย’’นฺติ. ตสฺมา ‘‘กึ อาปชฺชตี’’ติ ปุฏฺโฐ ‘‘เฉทนเก [Pg.136] ปาจิตฺติย’’นฺติ อาห. เฉทนกสิกฺขาปเท วุตฺตปาจิตฺติยํ อาปชฺชตีติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

'ඒකච්චෝ කප්පති' යනු ධාර්මික වූ පැවැත්ම අදහස් කර පවසන ලද්දකි. 'ඡේදනකේ පාචිත්තියං' යනු, සුත්තවිභංගයෙහි "නිසීදනය නම් දාවලු සහිත වූවක් යැයි කියනු ලැබේ" යනුවෙන් සඳහන් වන බැවින්, සුගත වියතින් වියත් දෙකකට අමතරව වියත් ප්‍රමාණයක දාවල්ලක් පමණක් ලැබිය හැකිය. දාවල්ල රහිතව ඒ ප්‍රමාණය ඉක්මවා එය සාදන්නෙකුට "එය ඉක්මවා යන්නාට ඡේදනක පාචිත්ති ඇවැත් වේ" යනුවෙන් මෙය ඍජුවම අදාළ වේ. එබැවින් "කුමන ඇවැතක් වේද?" යි විමසූ කල ස්ථවිරයන් වහන්සේ "ඡේදනක පාචිත්තියකි" යි වදාළහ. ඡේදනක ශික්ෂාපදයෙහි දක්වා ඇති පාචිත්ති ඇවැතට පත් වේ යනු අර්ථයයි. සෑම තැනකම ඉතිරි කරුණු ඉතා පැහැදිලිය.

---

ทสวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

දස වත්ථු කථාව නිම විය.

---

สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

සමන්තපාසාදිකා නම් විනය වර්ණනාවෙහි...

---

สตฺตสติกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

සත්තසතිකක්ඛන්ධක වර්ණනාව නිම විය.

---

ทฺวิวคฺคสงฺคหา วุตฺตา, ทฺวาวีสติปเภทนา;

ขนฺธกา สาสเน ปญฺจกฺขนฺธทุกฺขปฺปหายิโน.

පංචස්කන්ධ දුක්ඛය ප්‍රහීණ කරන්නා වූ (බුදු) සසුනෙහි, විසි දෙකක් වූ ප්‍රභේදයන්ගෙන් යුක්ත වූ, (මහාවග්ග සහ චුල්ලවග්ග යන) වර්ග දෙකෙහි සංග්‍රහයක් වූ ඛන්ධකයෝ වදාරන ලදහ.

---

ยา เตสํ วณฺณนา เอสา, อนฺตรายํ วินา ยถา;

สิทฺธา สิชฺฌนฺตุ กลฺยาณา, เอวํ อาสาปิ ปาณินนฺติ.

එම (පාලි, අටුවා, ටීකා) ග්‍රන්ථයන්ගේ යම් විවරණයක් ඇත්ද, එය යම් සේ බාධාවකින් තොරව නිමාවට පත් වූයේද, එමෙන්ම සත්ත්වයන්ගේ යහපත් වූ සියලු අභිලාෂයන් ද එසේම සාර්ථක වෙත්වා!

---

จูฬวคฺค-อฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.

චුල්ලවග්ග අටුවාව නිමාවට පත් විය.