นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

សូមក្រាបថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គនោះ។

วินยปิฏเก

ក្នុងវិន័យបិដក

จูฬวคฺค-อฏฺฐกถา

ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា

๑. กมฺมกฺขนฺธกํ

១. កម្មក្ខន្ធកៈ

ตชฺชนียกมฺมกถา

តជ្ជនិយកម្មកថា

๑. จูฬวคฺคสฺส [Pg.1] ปฐเม กมฺมกฺขนฺธเก ตาว ปณฺฑุกโลหิตกาติ ปณฺฑุโก เจว โลหิตโก จาติ ฉพฺพคฺคิเยสุ ทฺเว ชนา; เตสํ นิสฺสิตกาปิ ปณฺฑุกโลหิตกาตฺเวว ปญฺญายนฺติ. พลวาพลวํ ปฏิมนฺเตถาติ สุฏฺฐุพลวํ ปฏิวทถ. อลมตฺถตราติ สมตฺถตรา.

១. ក្នុងកម្មក្ខន្ធកៈ ដែលជាខន្ធកៈទីមួយនៃចូឡវគ្គនោះ ជាដំបូង ពាក្យថា «បណ្ឌុកលោហិតកា» បានแก่ ភិក្ខុពីររូប គឺភិក្ខុឈ្មោះបណ្ឌុកៈ១ និងភិក្ខុឈ្មោះលោហិតកៈ១ ក្នុងចំណោមភិក្ខុឆព្វគ្គិយទាំងឡាយ ៦ រូប សូម្បីតែពួកសិស្សដែលអាស្រ័យនឹងភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថា «បណ្ឌុកលោហិតកៈ» ដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា «ពោលតបតបវិញយ៉ាងខ្លាំងក្លា» (balavābalavaṃ paṭimantetha) គឺពោលតបវិញយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត។ ពាក្យថា «អ្នកមានសមត្ថភាពជាង» (alamattatarā) គឺអ្នកមានសមត្ថភាពខ្លាំងជាង។

ตชฺชนียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

តជ្ជនិយកម្មកថា ចប់។

อธมฺมกมฺมทฺวาทสกกถา

អធម្មកម្មទ្វាទសកកថា

๔. อสมฺมุขา กตนฺติอาทีสุ สงฺฆธมฺมวินยปุคฺคลสมฺมุขานํ วินา กตํ, จุทิตกํ อปฺปฏิปุจฺฉิตฺวา กตํ, ตสฺเสว อปฺปฏิญฺญาย กตํ. อเทสนาคามินิยาติ ปาราชิกาปตฺติยา วา สงฺฆาทิเสสาปตฺติยา วา. เอตฺถ ปุริมเกสุ ตีสุ ติเกสุ นว ปทา อธมฺเมนกตํ วคฺเคนกตนฺติ อิเมหิ สทฺธึ เอเกกํ คเหตฺวา นว ติกา วุตฺตา. เอวํ สพฺเพปิ ทฺวาทส ติกา โหนฺติ. ปฏิปกฺขวเสน สุกฺกปกฺเขสุปิ เอเตเยว ทฺวาทส ติกา วุตฺตา.

៤. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា «អសម្មុខាកតំ» (ធ្វើមិនចំពោះមុខ) ជាដើម សេចក្តីសម្រេចត្រូវដឹងយ៉ាងនេះថា៖ (កម្មដែលធ្វើ) វៀរចាកសង្ឃសម្មុខភាព ធម្មសម្មុខភាព វិនយសម្មុខភាព និងបុគ្គលសម្មុខភាព ឈ្មោះថាធ្វើមិនចំពោះមុខ, (កម្មដែលធ្វើ) ដោយមិនបានសាកសួរចំពោះបុគ្គលដែលគេចោទប្រកាន់ ឈ្មោះថាធ្វើមិនចំពោះមុខ, (កម្មដែលធ្វើ) ដោយមិនបានទទួលប្តេជ្ញារបស់ភិក្ខុនោះឯង ឈ្មោះថាធ្វើមិនចំពោះមុខ។ ពាក្យថា «អទេសនាគាមិនិយា» គឺដោយអាបត្តិមិនដល់នូវការសម្តែង បានแก่ ដោយអាបត្តិបារាជិក ឬដោយអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ក្នុងតជ្ជនិយកម្មនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកនូវតិកៈ ៩ ដោយកាន់យកបទទាំង ៩ ក្នុងតិកៈ ៣ ខាងដើម មួយៗ រួមជាមួយបទទាំងពីរនេះគឺ «អធម្មេន កតំ» (ធ្វើដោយមិនធម៌) និង «វគ្គេន កតំ» (ធ្វើដោយបែកពួក)។ តិកៈទាំងអស់សូម្បីតែ ១២ យ៉ាង ក៏មានយ៉ាងនេះដែរ។ ដោយអំណាចនៃបដិបក្ខ សូម្បីក្នុងសុក្កបក្ខ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សម្តែងទុកនូវតិកៈទាំង ១២ នេះដូចគ្នាដែរ។

๖. อนนุโลมิเกหิ [Pg.2] คิหิสํสคฺเคหีติ ปพฺพชิตานํ อนนุจฺฉวิเกหิ สหโสกิตาทีหิ คิหิสํสคฺเคหิ.

៦. ពាក្យថា «ដោយការច្រឡូកច្រឡំជាមួយគ្រហស្ថដែលមិនសមគួរ» (ananulomikehi gihisaṃsaggehi) គឺការច្រឡូកច្រឡំជាមួយគ្រហស្ថ ដែលមិនសមគួរដល់បព្វជិតទាំងឡាយ មានការសោកសៅរួមគ្នាជាដើម។

ติณฺณํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนนฺติอาทิ เอเกเกนาปิ องฺเคน ตชฺชนียกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏตีติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. ตชฺชนียสฺส หิ วิเสเสน ภณฺฑนการกตฺตํ องฺคํ, นิยสฺสสฺส อภิณฺหาปตฺติกตฺตํ, ปพฺพาชนียสฺส กุลทูสกตฺตํ วุตฺตํ. อิเมสุ ปน ตีสุ องฺเคสุ เยน เกนจิ สพฺพานิปิ กาตุํ วฏฺฏติ. ยทิ เอวํ ยํ จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก วุตฺตํ – ‘‘ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ…เป… อุปสมฺปทารหํ อพฺเภติ; เอวํ โข อุปาลิ อธมฺมกมฺมํ โหติ อวินยกมฺมํ, เอวญฺจ ปน สงฺโฆ สาติสาโร โหตี’’ติ อิทํ วิรุชฺฌตีติ. อิทญฺจ น วิรุชฺฌติ. กสฺมา? วจนตฺถนานตฺตโต, ‘‘ตชฺชนียกมฺมารหสฺสา’’ติ อิมสฺส หิ วจนสฺส กมฺมสนฺนิฏฺฐานํ อตฺโถ. ‘‘ติณฺณํ, ภิกฺขเว’’ติอาทิวจนสฺส องฺคสมฺภโว, ตสฺมา ยทา สงฺเฆน สนฺนิปติตฺวา ‘‘อิทํ นาม อิมสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กโรมา’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ กตํ โหติ, ตทา กมฺมารโห นาม โหติ. ตสฺส อิมินา ลกฺขเณน ตชฺชนียาทิกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมาทิกรณํ อธมฺมกมฺมญฺเจว อวินยกมฺมญฺจาติ เวทิตพฺพํ. ยสฺส ปน ภณฺฑนการกาทีสุ องฺเคสุ อญฺญตรํ องฺคํ อตฺถิ, ตสฺส อากงฺขมาโน สงฺโฆ ยถานุญฺญาเตสุ องฺเคสุ จ กมฺเมสุ จ เยน เกนจิ องฺเคน ยํกิญฺจิ กมฺมํ ววตฺถเปตฺวา ตํ ภิกฺขุํ กมฺมารหํ กตฺวา กมฺมํ กเรยฺย. อยเมตฺถ วินิจฺฉโย. เอวํ ปุพฺเพนาปรํ สเมติ.

ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ ៣ រូប» ជាដើម ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញថា សូម្បីតែដោយអង្គណាមួយ ក៏គួរធ្វើតជ្ជនិយកម្មបានដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងអដ្ឋកថា លោកពោលទុកថា អង្គនៃតជ្ជនិយកម្មដោយវិសេស គឺភាពជាអ្នកធ្វើការឈ្លោះប្រកែក, អង្គនៃនិយស្សកម្ម គឺភាពជាអ្នកត្រូវអាបត្តិរឿយៗ, អង្គនៃបព្វាជនីយកម្ម គឺភាពជាអ្នកប្រទូស្តត្រកូល។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចំណោមអង្គទាំង ៣ នេះ ដោយអង្គណាមួយ ក៏គួរធ្វើកម្មទាំងអស់បានដែរ។ ប្រសិនបើដូច្នោះ មតិដែលចោទសួរថា៖ «សេចក្តីដែលព្រះអង្គសម្តែងទុកក្នុងចម្បេយ្យខន្ធកៈថា 'សង្ឃធ្វើនិយស្សកម្មដល់ភិក្ខុដែលគួរដល់តជ្ជនិយកម្ម...បេ... ឲ្យអព្ភានដល់បុគ្គលដែលគួរដល់ឧបសម្បទា ម្នាលឧបាលិ យ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាជាអធម្មកម្ម ជាអវិនយកម្ម ហើយសង្ឃក៏ត្រូវមានទោសកំហុសផងដែរ' ដូច្នេះ មិនផ្ទុយគ្នាទេឬ?»។ សេចក្តីនេះ មិនផ្ទុយគ្នាឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះអត្ថនៃពាក្យផ្សេងគ្នា។ ព្រោះថា ពាក្យថា «ដល់ភិក្ខុដែលគួរដល់តជ្ជនិយកម្ម» នេះ មានអត្ថសំដៅលើការសម្រេចកម្ម។ ចំណែកពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ ៣ រូប» ជាដើម មានអត្ថសំដៅលើការកើតឡើងនៃអង្គ ហេតុនោះ កាលណាដែលសង្ឃប្រជុំគ្នាហើយសម្រេចថា «យើងនឹងធ្វើកម្មឈ្មោះនេះដល់ភិក្ខុនេះ» ក្នុងខណៈនោះ ភិក្ខុនោះទើបឈ្មោះថាជា «អ្នកគួរដល់កម្ម»។ ដោយលក្ខណៈនេះ ត្រូវដឹងថា ការធ្វើនិយស្សកម្មជាដើម ដល់ភិក្ខុដែលគួរដល់តជ្ជនិយកម្មជាដើម គឺជាអធម្មកម្ម និងជាអវិនយកម្ម។ ចំណែកភិក្ខុណាដែលមានអង្គណាមួយ ក្នុងចំណោមអង្គទាំងឡាយមានភាពជាអ្នកធ្វើការឈ្លោះប្រកែកជាដើម សង្ឃកាលបើប្រាថ្នា ក៏អាចកំណត់កម្មណាមួយ ដោយអង្គណាមួយ ក្នុងចំណោមអង្គ និងកម្មទាំងឡាយដែលទ្រង់អនុញ្ញាតទុកហើយនោះ ធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យជាអ្នកគួរដល់កម្ម ហើយធ្វើកម្មនោះបាន។ នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងនេះ។ កាលបើសម្រេចយ៉ាងនេះ សេចក្តីខាងដើម និងខាងចុងរមែងស្របគ្នាល្អ។

ตตฺถ กิญฺจาปิ ตชฺชนียกมฺเม ภณฺฑนการกวเสน กมฺมวาจา วุตฺตา, อถ โข พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส อาปตฺติพหุลสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรนฺเตน พาลอพฺยตฺตวเสเนว กมฺมวาจา กาตพฺพา. เอวญฺหิ ภูเตน วตฺถุนา กตํ กมฺมํ โหติ, น จ อญฺญสฺส กมฺมสฺส วตฺถุนา. กสฺมา? ยสฺมา อิทมฺปิ อนุญฺญาตนฺติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อฏฺฐารส สมฺมาวตฺตนวตฺถูนิ ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วณฺณยิสฺสาม.

ក្នុងតជ្ជនិយកម្មនោះ ទោះបីជាព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងកម្មវាចាដោយអំណាចនៃភិក្ខុអ្នកធ្វើការឈ្លោះប្រកែកក៏ដោយ ប៉ុន្តែ កាលដែលសង្ឃនឹងធ្វើតជ្ជនិយកម្មដល់ភិក្ខុពាល មិនឈ្លាសវៃ និងត្រូវអាបត្តិរឿយៗ សង្ឃត្រូវសូត្រកម្មវាចាដោយអំណាចនៃភាពជាបុគ្គលពាល និងមិនឈ្លាសវៃនោះឯង។ ព្រោះថា កាលបើធ្វើយ៉ាងនេះ កម្មរមែងជាកម្មដែលធ្វើឡើងដោយវត្ថុពិតប្រាកដ និងមិនមែនជាកម្មដែលធ្វើឡើងដោយវត្ថុនៃកម្មដទៃឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា សូម្បីតជ្ជនិយកម្មនេះ ក៏ទ្រង់អនុញ្ញាតទុកចំពោះភិក្ខុពាល និងមិនឈ្លាសវៃដែរ។ វិធីនេះ ត្រូវយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងកម្មទាំងពួង។ យើងនឹងពន្យល់អំពីសម្មាវត្តនវត្ថុ ១៨ យ៉ាង ក្នុងបារិវាសិកខន្ធកៈខាងមុខ។

อธมฺมกมฺมทฺวาทสกกถา นิฏฺฐิตา.

អធម្មកម្មទ្វាទសកកថា ចប់។

นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพอฏฺฐารสกาทิกถา

នប្បដិប្បស្សម្ភេតព្វអដ្ឋារសកាទិកថា

๘. โลมํ [Pg.3] ปาเตนฺตีติ ปนฺนโลมา โหนฺติ; ภิกฺขู อนุวตฺตนฺตีติ อตฺโถ. เนตฺถารํ วตฺตนฺตีติ นิตฺถรนฺตานํ เอตนฺติ เนตฺถารํ; เยน สกฺกา นิสฺสารณา นิตฺถริตุํ, ตํ อฏฺฐารสวิธํ สมฺมาวตฺตนํ วตฺตนฺตีติ อตฺโถ. กิตฺตกํ กาลํ วตฺตํ ปูเรตพฺพนฺติ? ทส วา ปญฺจ วา ทิวสานิ. อิมสฺมิญฺหิ กมฺมกฺขนฺธเก เอตฺตเกน วตฺตํ ปูริตเมว โหติ.

៨. ពាក្យថា «ទម្លាក់រោមចុះ» (lomaṃ pātentī) សេចក្តីថា ជាអ្នកមានរោមធ្លាក់ចុះហើយ គឺប្រព្រឹត្តតាមភិក្ខុទាំងឡាយ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «ប្រព្រឹត្តវត្តដែលនាំចេញ» (netthāraṃ vattanti) សេចក្តីថា វត្តនេះជារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលកំពុងឆ្លងផុត ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា នេត្ថារៈ គឺប្រព្រឹត្តតាមសម្មាវត្ត ១៨ យ៉ាង ដែលជាហេតុអាចឆ្លងផុតពីនិស្សារណកម្មបាន នេះជាអត្ថ។ សួរថា៖ «តើត្រូវបំពេញវត្តអស់រយៈពេលប៉ុន្មាន?» ឆ្លើយថា៖ «១០ ថ្ងៃ ឬ ៥ ថ្ងៃ»។ ព្រោះថា ក្នុងកម្មខន្ធកៈនេះ វត្តដែលបំពេញត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ឈ្មោះថាពេញលេញហើយ។

นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพอฏฺฐารสกาทิกถา นิฏฺฐิตา.

នប្បដិប្បស្សម្ភេតព្វអដ្ឋារសកាទិកថា ចប់។

นิยสฺสกมฺมกถา

និយស្សកម្មកថា

๑๑. เสยฺยสกวตฺถุสฺมึ – อปิสฺสุ ภิกฺขู ปกตาติ อปิสฺสุ ภิกฺขู นิจฺจํ พฺยาวฏา โหนฺติ. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตสทิสเมว.

១១. ក្នុងរឿងភិក្ខុឈ្មោះសេយ្យសកៈ ពាក្យថា «សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយជាប្រក្រតី» (apissu bhikkhū pakatā) សេចក្តីថា សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏តែងតែខ្វល់ខ្វាយជានិច្ច។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងតជ្ជនិយកម្មនោះឯង។

นิยสฺสกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

និយស្សកម្មកថា ចប់។

ปพฺพาชนียกมฺมกถา

បព្វាជនីយកម្មកថា

๒๑. อสฺสชิปุนพฺพสุกวตฺถุ สงฺฆาทิเสสวณฺณนายํ วุตฺตํ.

២១. រឿងភិក្ខុឈ្មោះអស្សជិ និងបុនព្វសុកៈ ខ្ញុំបានពោលទុកហើយក្នុងសង្ឃាទិសេសវណ្ណនា។

๒๗. กายิเกน ทเวนาติอาทีสุ ปเนตฺถ กายิโก ทโว นาม กายกีฬา วุจฺจติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิโก อนาจาโร นาม กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทวีติกฺกโม วุจฺจติ. เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิกํ อุปฆาติกํ นาม กายทฺวาเร ปญฺญตฺตสิกฺขาปทสฺส อสิกฺขนภาเวน อุปหนนํ วุจฺจติ; นาสนํ วินาสนนฺติ อตฺโถ. เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. กายิโก มิจฺฉาชีโว นาม ปฏิกฺขิตฺตเวชฺชกมฺมาทิวเสน เตลปจนอริฏฺฐปจนาทีนิ. วาจสิโก มิจฺฉาชีโว นาม คิหีนํ สาสนสมฺปฏิจฺฉนาโรจนาทีนิ. กายิกวาจสิโก นาม ตทุภยํ. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตนยเมว.

២៧. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា «ដោយការលេងសើចតាមផ្លូវកាយ» (kāyikena davena) ជាដើមនេះ ពាក្យថា «ការលេងសើចតាមផ្លូវកាយ» សំដៅលើការលេងកម្សាន្តដោយកាយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «អនាចារតាមផ្លូវកាយ» (kāyiko anācāro) សំដៅលើការកន្លងសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តទុកតាមទ្វារកាយ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «ការបៀតបៀនតាមផ្លូវកាយ» (kāyikaṃ upaghātikaṃ) សំដៅលើការបំផ្លាញសិក្ខាបទដែលទ្រង់បញ្ញត្តទុកតាមទ្វារកាយ ដោយការមិនសិក្សា ពោលគឺការធ្វើឲ្យវិនាស ធ្វើឲ្យខូចខាត នេះជាអត្ថ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «មិច្ឆាជីវៈតាមផ្លូវកាយ» (kāyiko micchājīvo) សំដៅលើការរំងាស់ប្រេង ការរំងាស់ថ្នាំអរិដ្ឋៈជាដើម ដោយអំណាចនៃវេជ្ជកម្មដែលទ្រង់ហាមឃាត់។ ពាក្យថា «មិច្ឆាជីវៈតាមផ្លូវវាចា» (vācasiko micchājīvo) សំដៅលើការទទួលនាំសារ និងការប្រាប់សាររបស់គ្រហស្ថជាដើម។ ពាក្យថា «មិច្ឆាជីវៈតាមផ្លូវកាយនិងវាចា» (kāyikavācasiko) សំដៅលើការប្រព្រឹត្តទាំងពីរយ៉ាងនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងវិធីដែលពោលទុកក្នុងតជ្ជនិយកម្មនោះឯង។

ปพฺพาชนียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

បព្វាជនីយកម្មកថា ចប់។

ปฏิสารณียกมฺมกถา

បដិសារណីយកម្មកថា

๓๓. สุธมฺมวตฺถุสฺมึ ปน – อนปโลเกตฺวาติ น อาปุจฺฉิตฺวา. เอตทโวจาติ กึ เต คหปติ เถรานํ ปฏิยตฺตนฺติ สพฺพํ วิวราเปตฺวา ทิสฺวา เอตํ อโวจ. เอกา จ โข อิธ นตฺถิ ยทิทํ ติลสํคุฬิกาติ ยา อยํ ติลสกฺขลิกา นาม วุจฺจติ, สา นตฺถีติ อตฺโถ. ตสฺส กิร คหปติโน [Pg.4] วํเส อาทิมฺหิ เอโก ปูวิโย อโหสิ. เตน นํ เถโร ชาติยา ขุํเสตุกาโม เอวมาห. ยเทว กิญฺจีติ เอวํ พหุํ พุทฺธวจนํ รตนํ ปหาย กิญฺจิเทว ติลสํคุฬิกาวจนํ ภาสิตํ. กุกฺกุฏโปตกอุทาหรเณน อิทํ ทสฺเสติ ‘‘ยถา โส เนว กากวสฺสิตํ น กุกฺกุฏวสฺสิตํ อกาสิ, เอวํ ตยาปิ เนว ภิกฺขุวจนํ น คิหิวจนํ วุตฺต’’นฺติ.

៣៣. ចំណែកក្នុងរឿងព្រះសុធម្មត្ថេរ ពាក្យថា «ដោយមិនបានលា» (anapaloketvā) គឺដោយមិនបានសួរនាំ។ ពាក្យថា «បានពោលពាក្យនេះ» (etadavoca) គឺព្រះថេរៈបានសួរថា «ម្នាលគហបតី តើអ្នកបានចាត់ចែងបង្អែមចម្អាបអ្វីខ្លះសម្រាប់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ?» រួចហើយឲ្យគេបើកបង្ហាញទាំងអស់ កាលបើបានឃើញហើយ ក៏ពោលពាក្យនេះ។ ពាក្យថា «ប៉ុន្តែ នំម្យ៉ាងឈ្មោះនំល្ងបំពង មិនមានក្នុងទីនេះឡើយ» (ekā ca kho idha natthi yadidaṃ tilasaṃguḷikā) សេចក្តីថា នំណាដែលគេហៅថា នំល្ងបំពង (tilasakkhalikā) នំនោះមិនមានឡើយ នេះជាអត្ថ។ ឮថា ក្នុងដើមត្រកូលរបស់គហបតីនោះ មានបុព្វបុរសម្នាក់ជាអ្នកធ្វើនំលក់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈប្រាថ្នានឹងជេរប្រមាថគហបតីនោះដោយជាតិកំណើត ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ទោះបីជាពាក្យណាមួយក៏ដោយ» (yadeva kiñci) សេចក្តីថា លះបង់ព្រះពុទ្ធវចនៈដ៏មានតម្លៃជាច្រើនយ៉ាងនេះ ហើយពោលតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងនំល្ងបំពងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះដោយឧបមាអំពីកូនមាន់ថា «កូនមាន់នោះ មិនរៀនយំតាមសម្លេងក្អែក ឬសម្លេងមាន់យ៉ាងណា សូម្បីតែលោក ក៏មិនពោលពាក្យរបស់ភិក្ខុ ឬពាក្យរបស់គ្រហស្ថយ៉ាងនោះដែរ»។

ปฏิสารณียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

បដិសារណីយកម្មកថា ចប់។

อธมฺมกมฺมาทิทฺวาทสกกถา

អធម្មកម្មាទិទ្វាទសកកថា

๓๗. อสมฺมุขา กตนฺติอาทโย ติกา วุตฺตปฺปการา เอว.

៣៧. តិកៈទាំងឡាយមានពាក្យថា «អសម្មុខា កតំ» ជាដើម មានសភាពដូចដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។

๓๙. องฺคสมนฺนาคโม ปุริเมหิ อสทิโส. ตตฺถ ยถา ลาภํ น ลภนฺติ; เอวํ ปริสกฺกนฺโต ปรกฺกมนฺโต อลาภาย ปริสกฺกติ นาม. เอส นโย อนตฺถาทีสุ. ตตฺถ อนตฺโถติ อตฺถภงฺโค. อนาวาโสติ ตสฺมึ ฐาเน อวสนํ. คิหีนํ พุทฺธสฺส อวณฺณนฺติ คิหีนํ สนฺติเก พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ. ธมฺมิกํ ปฏิสฺสวํ น สจฺจาเปตีติ ยถา สจฺโจ โหติ, เอวํ น กโรติ; วสฺสาวาสํ ปฏิสฺสุณิตฺวา น คจฺฉติ, อญฺญํ วา เอวรูปํ กโรติ. ปญฺจนฺนํ ภิกฺขเวติอาทิ เอกงฺเคนปิ กมฺมารหภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถญฺเจว, ตชฺชนีเย จ วุตฺตนยเมว.

៣៩. ការប្រកបដោយអង្គ មិនដូចគ្នានឹងកម្មមុនៗឡើយ។ ក្នុងអង្គទាំងនោះ ភិក្ខុដែលព្យាយាម ប្រឹងប្រែងធ្វើដោយប្រការណា ដើម្បីកុំឲ្យគេបានលាភ ឈ្មោះថា ព្យាយាមដើម្បីមិនឲ្យបានលាភ (alābhāya parisakkati)។ វិធីនេះ ក៏ត្រូវយកទៅប្រើក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «អនត្ថៈ» ជាដើមដែរ។ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា «អនត្ថៈ» គឺការខូចខាតប្រយោជន៍។ ពាក្យថា «មិនឲ្យមានទីលំនៅ» (anāvāso) គឺការមិនឲ្យរស់នៅក្នុងទីកន្លែងនោះ។ ពាក្យថា «ពោលទោសព្រះពុទ្ធដល់គ្រហស្ថ» (gihīnaṃ buddhassa avaṇṇaṃ) គឺពោលទោសរបស់ព្រះពុទ្ធនៅចំពោះមុខគ្រហស្ថទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «មិនធ្វើការសន្យាដ៏ធម៌ឲ្យពិតប្រាកដ» (dhammikaṃ paṭissavaṃ na saccāpeti) គឺមិនធ្វើឲ្យដូចពាក្យសន្យា ពោលគឺសន្យាថានឹងនៅចាំវស្សាហើយមិនទៅ ឬធ្វើការខុសសន្យាដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ។ ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ ៥ រូប» ជាដើម ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញថា សូម្បីតែដោយអង្គណាមួយ ក៏គួរដល់ការធ្វើកម្មបានដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ មានន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ និងមានវិធីដូចដែលបានពោលទុកក្នុងតជ្ជនិយកម្មនោះឯង។

อธมฺมกมฺมาทิทฺวาทสกกถา นิฏฺฐิตา.

អធម្មកម្មាទិទ្វាទសកកថា ចប់។

อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺเขปนียกมฺมกถา

អាបត្តិយាអទស្សនេឧក្ខេបនីយកម្មកថា

๔๖. ฉนฺนวตฺถุสฺมึ – อาวาสปรมฺปรญฺจ ภิกฺขเว สํสถาติ สพฺพาวาเสสุ อาโรเจถ.

៤៦. ក្នុងរឿងភិក្ខុឈ្មោះឆន្នៈ ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរប្រាប់តៗគ្នាតាមអាវាស» (āvāsaparamparañca bhikkhave saṃsatha) សេចក្តីថា ចូរប្រាប់ដល់គ្រប់អាវាសទាំងអស់។

๕๐. ภณฺฑนการโกติอาทีสุ ภณฺฑนาทิปจฺจยา อาปนฺนํ อาปตฺตึ โรเปตฺวา ตสฺสา อทสฺสเนเยว กมฺมํ กาตพฺพํ. ติกา วุตฺตปฺปการา เอว.

៥០. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «ភិក្ខុអ្នកធ្វើការឈ្លោះប្រកែក» ជាដើម សេចក្តីសម្រេចត្រូវដឹងយ៉ាងនេះថា៖ សង្ឃត្រូវចោទប្រកាន់នូវអាបត្តិដែលភិក្ខុនោះបានត្រូវ ព្រោះហេតុមានការឈ្លោះប្រកែកជាដើម រួចហើយទើបធ្វើកម្មព្រោះតែការមិនព្រមមើលឃើញនូវអាបត្តិនោះឯង។ តិកៈទាំងឡាយ មានសភាពដូចដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។

๕๑. สมฺมาวตฺตนายํ ปเนตฺถ เตจตฺตาลีส วตฺตานิ. ตตฺถ น อนุทฺธํเสตพฺโพติ น โจเทตพฺโพ. น ภิกฺขุ ภิกฺขูหีติ อญฺโญ ภิกฺขุ อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ น ภินฺทิตพฺโพ. น คิหิทฺธโชติ โอทาตวตฺถานิ อจฺฉินฺนทสปุปฺผทสานิ จ น ธาเรตพฺพานิ. น ติตฺถิยทฺธโชติ กุสจีราทีนิ น ธาเรตพฺพานิ. น อาสาเทตพฺโพติ น อปสาเทตพฺโพ. อนฺโต วา พหิ วาติ วิหารสฺส อนฺโต วา พหิ วา. น ติตฺถิยาทิปทตฺตยํ อุตฺตานเมว[Pg.5]. เสสํ สพฺพํ ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วณฺณยิสฺสาม. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตนยเมว. อาปตฺติยา อปฺปฏิกมฺเม อุกฺเขปนียกมฺมํ อิมินา สทิสเมว.

៥១. ក្នុងសម្មាវត្តនៈនេះ មានវត្ត ៤៣ យ៉ាង។ ក្នុងវត្តទាំងនោះ ពាក្យថា «មិនត្រូវតាមកម្ចាត់» (na anuddhaṃsetabbo) គឺមិនត្រូវចោទប្រកាន់។ ពាក្យថា «មិនត្រូវញែកភិក្ខុចេញពីភិក្ខុទាំងឡាយ» (na bhikkhu bhikkhūhi) គឺមិនត្រូវញែកភិក្ខុដទៃឲ្យបែកចេញពីភិក្ខុទាំងឡាយដទៃទៀតឡើយ។ ពាក្យថា «មិនត្រូវទ្រទ្រង់នូវទង់គ្រហស្ថ» (na gihiddhajo) គឺមិនត្រូវស្លៀកដណ្តប់សំពត់ពណ៌ស និងសំពត់ដែលមិនបានកាត់ជាយ ឬសំពត់ដែលមានផ្កាជាយឡើយ។ ពាក្យថា «មិនត្រូវទ្រទ្រង់នូវទង់ដទៃ» (na titthiyaddhajo) គឺមិនត្រូវទ្រទ្រង់នូវសំពត់ស្បូវស្បែកជាដើមឡើយ។ ពាក្យថា «មិនត្រូវរុកគួន» (na āsādetabbo) គឺមិនត្រូវបណ្តេញចេញ។ ពាក្យថា «ខាងក្នុង ឬខាងក្រៅ» (anto vā bahi vā) គឺខាងក្នុង ឬខាងក្រៅវត្ត។ បទទាំង ៣ មានពាក្យថា «មិនត្រូវសេពគប់នឹងពួកនិរ្ថីយ» ជាដើម មានន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ យើងនឹងពន្យល់ក្នុងបារិវាសិកខន្ធកៈ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានវិធីដូចដែលបានពោលទុកក្នុងតជ្ជនិយកម្មនោះឯង។ ឧក្ខេបនីយកម្មព្រោះការមិនកែខៃអាបត្តិ ក៏មានសភាពដូចគ្នានឹងកម្មនេះដែរ។

๖๕. อริฏฺฐวตฺถุ ขุทฺทกวณฺณนายํ วุตฺตํ. ‘‘ภณฺฑนการโก’’ติอาทีสุ ยํ ทิฏฺฐึ นิสฺสาย ภณฺฑนาทีนิ กโรติ, ตสฺสา อปฺปฏินิสฺสคฺเคเยว กมฺมํ กาตพฺพํ. เสสํ ตชฺชนีเย วุตฺตนยเมว. สมฺมาวตฺตนายมฺปิ หิ อิธ เตจตฺตาลีสํเยว วตฺตานีติ.

៦៥. រឿងភិក្ខុឈ្មោះអរិដ្ឋៈ ខ្ញុំបានពោលទុកហើយក្នុងខុទ្ទកវណ្ណនា។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «ភិក្ខុអ្នកធ្វើការឈ្លោះប្រកែក» ជាដើម សេចក្តីសម្រេចត្រូវដឹងយ៉ាងនេះថា៖ ភិក្ខុអាស្រ័យនូវទិដ្ឋិណា ហើយធ្វើការឈ្លោះប្រកែកជាដើម សង្ឃត្រូវធ្វើកម្មព្រោះតែការមិនព្រមលះបង់នូវទិដ្ឋិនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានវិធីដូចដែលបានពោលទុកក្នុងតជ្ជនិយកម្មនោះឯង។ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងសម្មាវត្តនៈក្នុងទីនេះ ក៏មានវត្ត ៤៣ យ៉ាងដូចគ្នាដែរ។

อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺเขปนียกมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

អាបត្តិយាអទស្សនេឧក្ខេបនីយកម្មកថា ចប់។

กมฺมกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

កម្មខន្ធកវណ្ណនា ចប់។

๒. ปาริวาสิกกฺขนฺธกํ

២. បារិវាសិកខន្ធកៈ

ปาริวาสิกวตฺตกถา

បារិវាសិកវត្តកថា

๗๕. ปาริวาสิกกฺขนฺธเก [Pg.6] – ปาริวาสิกาติ ปริวาสํ ปริวสนฺตา. ตตฺถ จตุพฺพิโธ ปริวาโส – อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส, สโมธานปริวาโสติ. เตสุ ‘‘โย, ภิกฺขเว, อญฺโญปิ อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, ตสฺส จตฺตาโร มาเส ปริวาโส ทาตพฺโพ’’ติ (มหาว. ๘๖) เอวํ มหาขนฺธเก วุตฺโต ติตฺถิยปริวาโส อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส นาม. ตตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ วุตฺตเมว. อยํ ปน อิธ อนธิปฺเปโต. เสสา ตโย เยน สงฺฆาทิเสสาปตฺติ อาปนฺนา เจว โหติ ปฏิจฺฉาทิตา จ, ตสฺส ทาตพฺพา. เตสุ ยํ วตฺตพฺพํ ตํ สมุจฺจยกฺขนฺธเก วกฺขาม. เอเต ปน อิธ อธิปฺเปตา. ตสฺมา เอเตสุ ยํกิญฺจิ ปริวาสํ ปริวสนฺตา ‘‘ปาริวาสิกา’’ติ เวทิตพฺพา.

៧៥. ក្នុងបារិវាសិកខន្ធកៈ ពាក្យថា «បារិវាសិកៈ» គឺភិក្ខុទាំងឡាយដែលកំពុងនៅបរិវាស។ ក្នុងពាក្យនោះ បរិវាសមាន ៤ យ៉ាង គឺ អប្បដិច្ឆន្នបរិវាស១ បដិច្ឆន្នបរិវាស១ សុទ្ធន្តបរិវាស១ សមោធានបរិវាស១។ ក្នុងបរិវាសទាំងនោះ បរិវាសសម្រាប់អន្យតិរ្ថីយ ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងមហាខន្ធកៈយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជនណាដែលធ្លាប់ជាអន្យតិរ្ថីយពីមុន ប្រាថ្នានូវការបួស ប្រាថ្នានូវការឧបសម្បទាក្នុងធម្មវិន័យនេះ សង្ឃត្រូវឲ្យបរិវាសអស់ ៤ ខែ ដល់ជននោះ» ឈ្មោះថា អប្បដិច្ឆន្នបរិវាស។ សេចក្តីណាដែលគួរនិយាយក្នុងអប្បដិច្ឆន្នបរិវាសនោះ ខ្ញុំបាននិយាយរួចមកហើយ។ ប៉ុន្តែ បរិវាសនេះ មិនមានបំណងយកក្នុងទីនេះឡើយ។ ចំណែកបរិវាស ៣ យ៉ាងដែលនៅសល់ សង្ឃត្រូវឲ្យដល់ភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសផង និងបានលាក់ទុកផង។ សេចក្តីណាដែលគួរនិយាយក្នុងបរិវាសទាំងនោះ យើងនឹងនិយាយក្នុងសមុច្ចយខន្ធកៈ។ ប៉ុន្តែ បរិវាសទាំង ៣ នោះឯង ទើបជាបរិវាសដែលចង់បានក្នុងទីនេះ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលកំពុងនៅបរិវាសណាមួយ ក្នុងចំណោមបរិវាសទាំងនោះ ត្រូវដឹងថា «បារិវាសិកៈ»។

ปกตตฺตานํ ภิกฺขูนนฺติ ฐเปตฺวา นวกตรํ ปาริวาสิกํ อวเสสานํ อนฺตมโส มูลายปฏิกสฺสนารหาทีนมฺปิ. อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานนฺติ ยํ เต อภิวาทนาทึ กโรนฺติ, ตํ สาทิยนฺติ, สมฺปฏิจฺฉนฺติ; น ปฏิกฺขิปนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺถ สามีจิกมฺมนฺติ ฐเปตฺวา อภิวาทนาทีนิ อญฺญสฺส อนุจฺฉวิกสฺส พีชนวาตทานาทิโน อาภิสมาจาริกสฺเสตํ อธิวจนํ. อาสนาภิหารนฺติ อาสนสฺส อภิหรณํ, อาสนํ คเหตฺวา อภิคมนํ ปญฺญาปนเมว วา. เสยฺยาภิหาเรปิ เอเสว นโย. ปาโททกนฺติ ปาทโธวนอุทกํ. ปาทปีฐนฺติ โธตปาทฏฺฐปนกํ. ปาทกถลิกนฺติ อโธตปาทฏฺฐปนกํ ปาทฆํสนํ วา. อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ สทฺธิวิหาริกานมฺปิ สาทิยนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว, ตสฺมา เต วตฺตพฺพา – ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, มยฺหํ วตฺตํ มา กโรถ, มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉถา’’ติ. สเจ สทฺธาปพฺพชิตา กุลปุตฺตา ‘‘ตุมฺเห, ภนฺเต, ตุมฺหากํ วินยกมฺมํ กโรถา’’ติ วตฺวา วตฺตํ กโรนฺติ, คามปฺปเวสนมฺปิ อาปุจฺฉนฺติเยว, วาริตกาลโต ปฏฺฐาย อนาปตฺติ. มิถุ ยถาวุฑฺฒนฺติ ปาริวาสิกภิกฺขูนํ อญฺญมญฺญํ โย โย วุฑฺโฒ เตน เตน นวกตรสฺส สาทิตุํ.

ពាក្យថា Pakatattānaṃ bhikkhūnaṃ សេចក្តីថា លើកលែងតែភិក្ខុអ្នកបរិវាសដែលខ្ចីជាង (មានវស្សាតិចជាង) ចេញ ភិក្ខុដែលនៅសល់ទាំងឡាយ សូម្បីតែភិក្ខុដែលគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើម (មូលាយបដិកស្សនារហៈ) ជាដើម។ ពាក្យថា Abhivādanapaccuṭṭhānaṃ សេចក្តីថា ការដែលភិក្ខុទាំងឡាយនោះធ្វើការអភិវាទជាដើមណា ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះត្រេកអរ ទទួលយក មិនបដិសេធឡើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Sāmīcikammaṃ គឺជាឈ្មោះនៃវត្តប្រតិបត្តិដ៏សមគួរដទៃទៀត មានការបក់ផ្លិតជាដើម ក្រៅពីការអភិវាទជាដើម ដែលជាអភិសមាចារិកវត្ត។ ពាក្យថា Āsanābhihāraṃ គឺការនាំមកនូវអាសនៈ ឬការកាន់យកអាសនៈដើរទៅរក ឬការរៀបចំអាសនៈនោះឯង។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា Seyyābhihāra ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា Pādodakaṃ គឺទឹកសម្រាប់លាងជើង។ ពាក្យថា Pādapīṭhaṃ គឺតាំងសម្រាប់ដាក់ជើងដែលលាងស្អាតហើយ។ ពាក្យថា Pādakathalikaṃ គឺកម្រាលសម្រាប់ដាក់ជើងដែលមិនទាន់លាង ឬគ្រឿងសម្រាប់ដុសខាត់ជើង។ ពាក្យថា Āpatti dukkaṭassāti សេចក្តីថា សូម្បីតែការត្រេកអរនឹងការអភិវាទជាដើមរបស់ពួកសទ្ធិវិហារិក ក៏ជាអាបត្តិទុក្កដៈដល់ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះត្រូវប្រាប់សទ្ធិវិហារិកទាំងនោះថា «ខ្ញុំកំពុងធ្វើវិនយកម្ម អ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើវត្តចំពោះខ្ញុំឡើយ កុំសុំអនុញ្ញាតចូលស្រុកនឹងខ្ញុំឡើយ»។ ប្រសិនបើពួកកុលបុត្រដែលបួសដោយសទ្ធា ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ធ្វើវិនយកម្មរបស់លោកម្ចាស់ចុះ» ហើយនៅតែធ្វើវត្តប្រតិបត្តិ និងនៅតែសុំអនុញ្ញាតចូលស្រុកដដែល ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ចាប់តាំងពីពេលដែលបានហាមឃាត់ហើយ។ ពាក្យថា Mithu yathāvuḍḍhaṃ សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុអ្នកបរិវាសដូចគ្នា ភិក្ខុណាដែលចាស់ជាង ភិក្ខុនោះអាចត្រេកអរនឹងការអភិវាទជាដើមរបស់ភិក្ខុដែលខ្ចីជាងបាន។

ปญฺจ [Pg.7] ยถาวุฑฺฒนฺติ ปกตตฺเตหิปิ สทฺธึ วุฑฺฒปฏิปาฏิยา เอว. ตสฺมา ปาติโมกฺเข อุทฺทิสฺสมาเน หตฺถปาเส นิสีทิตุํ วฏฺฏติ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘ปาฬิยา อนิสีทิตฺวา ปาฬึ วิหาย หตฺถปาสํ อมุญฺจนฺเตน นิสีทิตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. ปาริสุทฺธิอุโปสเถ กรียมาเน สงฺฆนวกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ตตฺเถว นิสินฺเนน อตฺตโน ปาฬิยา ปาริสุทฺธิอุโปสโถ กาตพฺโพ. ปวารณายปิ สงฺฆนวกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ตตฺเถว นิสินฺเนน อตฺตโน ปาฬิยา ปวาเรตพฺพํ. สงฺเฆน ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ภาชียมานํ วสฺสิกสาฏิกมฺปิ อตฺตโน ปตฺตฏฺฐาเน คเหตุํ วฏฺฏติ.

ពាក្យថា Pañca yathāvuḍḍhaṃ សេចក្តីថា សូម្បីតែជាមួយភិក្ខុបកតត្តៈទាំងឡាយ ក៏ត្រូវប្រព្រឹត្តទៅតាមលំដាប់វស្សាដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើព្រះបាតិមោក្ខកំពុងសម្តែងឡើង ការអង្គុយក្នុងហត្ថបាស គឺជារឿងគួរគប្បី។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាបច្ចរី លោកពោលថា «មិនត្រូវអង្គុយតាមលំដាប់ជួរឡើយ គឺត្រូវលះបង់ជួរនោះ ហើយអង្គុយដោយមិនឲ្យលះហត្ថបាសឡើយ»។ កាលបើឧបោសថដ៏បរិសុទ្ធ (បារិសុទ្ធិឧបោសថ) កំពុងធ្វើឡើង ភិក្ខុអ្នកបរិវាសត្រូវអង្គុយក្នុងទីនៃភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងសង្ឃ ហើយអង្គុយក្នុងទីនោះឯង ធ្វើបារិសុទ្ធិឧបោសថតាមលំដាប់របស់ខ្លួន។ សូម្បីក្នុងកាលបវារណា ក៏ត្រូវអង្គុយក្នុងទីនៃភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងសង្ឃ ហើយអង្គុយក្នុងទីនោះឯង បវារណាតាមលំដាប់របស់ខ្លួន។ សូម្បីតែសំពត់សាដកសម្រាប់ងូតទឹកភ្លៀង (វស្សិកសាដក) ដែលសង្ឃទះជួងចែកគ្នា ក៏គួរដើម្បីទទួលយកក្នុងទីដែលដល់លំដាប់របស់ខ្លួនដែរ។

โอโณชนนฺติ วิสฺสชฺชนํ วุจฺจติ. สเจ หิ ปาริวาสิกสฺส ทฺเว ตีณิ อุทฺเทสภตฺตาทีนิ ปาปุณนฺติ, อญฺญา จสฺส ปุคฺคลิกภตฺตปจฺจาสา โหติ, ตานิ ปฏิปาฏิยา คเหตฺวา ‘‘ภนฺเต, เหฏฺฐา คาเหถ, อชฺช มยฺหํ ภตฺตปจฺจาสา อตฺถิ, สฺเว คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺวา วิสฺสชฺเชตพฺพานิ. เอวํ ตานิ ปุนทิวเสสุ คณฺหิตุํ ลภติ. ปุนทิวเส สพฺพปฐมํ เอตสฺส ทาตพฺพนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ยทิ ปน น คณฺหาติ น วิสฺสชฺเชติ, ปุนทิวเส น ลภติ, อิทํ โอโณชนํ นาม ปาริวาสิกสฺเสว โอทิสฺส อนุญฺญาตํ. กสฺมา? ตสฺส หิ สงฺฆนวกฏฺฐาเน นิสินฺนสฺส ภตฺตคฺเค ยาคุขชฺชกาทีนิ ปาปุณนฺติ วา น วา, ตสฺมา โส ‘‘ภิกฺขาหาเรน มา กิลมิตฺถา’’ติ อิทมสฺส สงฺคหกรณตฺถาย โอทิสฺส อนุญฺญาตํ.

ពាក្យថា Oṇojanaṃ គឺលោកហៅថា ការលះបង់ (ការបរិច្ចាគ)។ ព្រោះថា ប្រសិនបើភត្តដែលគេឧទ្ទិសចំពោះសង្ឃ (ឧទ្ទេសភត្ត) ជាដើម ពីរឬបីភាគ ដល់វេនមកដល់ភិក្ខុអ្នកបរិវាស ហើយភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសង្ឃឹមនឹងបានភត្តផ្ទាល់ខ្លួន (បុគ្គលិកភត្ត) ផ្សេងទៀត ភិក្ខុនោះត្រូវទទួលយកតាមលំដាប់ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកប្រគល់ឲ្យភិក្ខុថ្នាក់ក្រោមចុះ ថ្ងៃនេះខ្ញុំមានសេចក្តីសង្ឃឹមនឹងបានភត្តហើយ ថ្ងៃស្អែកខ្ញុំនឹងទទួលយក» ដូច្នេះហើយទើបលះបង់ចេញ។ កាលបើធ្វើបែបនេះ ភិក្ខុនោះរមែងបានដើម្បីទទួលយកភត្តទាំងនោះក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ៗ។ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ត្រូវប្រគល់ភត្តនោះដល់ភិក្ខុនេះមុនគេបង្អស់ នេះជាពាក្យដែលលោកពោលទុកក្នុងកុរុន្ទិយអដ្ឋកថា។ តែបើភិក្ខុនោះមិនទទួលយកផង មិនលះបង់ចេញផង ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់រមែងមិនបានឡើយ។ ការលះបង់ (ឱណោជនៈ) នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតចំពោះតែភិក្ខុអ្នកបរិវាសប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា កាលដែលភិក្ខុនោះអង្គុយក្នុងទីនៃភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងសង្ឃ ក្នុងរោងភត្ត យាគូ និងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម ជួនកាលក៏ដល់វេនមកដល់ ជួនកាលក៏មិនដល់វេនមកដល់ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុនោះកុំបីលំបាកដោយសារអាហារបិណ្ឌបាតឡើយ» ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតការលះបង់នេះចំពោះភិក្ខុនោះ ដើម្បីជាការសង្គ្រោះ។

ภตฺตนฺติ อาคตาคเตหิ วุฑฺฒปฏิปาฏิยา คเหตฺวา คนฺตพฺพํ วิหาเร สงฺฆสฺส จตุสฺสาลภตฺตํ, เอตํ ยถาวุฑฺฒํ ลภติ. ปาฬิยา ปน คนฺตุํ วา ฐาตุํ วา น ลภติ, ตสฺมา ปาฬิโต โอสกฺกิตฺวา หตฺถปาเส ฐิเตน หตฺถํ ปสาเรตฺวา ยถา เสโน นิปติตฺวา คณฺหาติ, เอวํ คณฺหิตพฺพํ. อารามิกสมณุทฺเทเสหิ อาหราเปตุํ น ลภติ. สเจ สยเมว อาหรนฺติ, วฏฺฏติ. รญฺโญ มหาเปฬภตฺเตปิ เอเสว นโย. จตุสฺสาลภตฺเต ปน สเจ โอโณชนํ กตฺตุกาโม โหติ, อตฺตโน อตฺถาย อุกฺขิตฺเต ปิณฺเฑ ‘‘อชฺช เม ภตฺตํ อตฺถิ, สฺเว คณฺหิสฺสามี’’ติ วตฺตพฺพํ. ปุนทิวเส ทฺเว ปิณฺเฑ ลภตีติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. อุทฺเทสภตฺตาทีนิปิ ปาฬิโต โอสกฺกิตฺวาว คเหตพฺพานิ. ยตฺถ ปน นิสีทาเปตฺวา ปริวิสนฺติ, ตตฺถ สามเณรานํ เชฏฺฐเกน ภิกฺขูนํ สงฺฆนวเกน หุตฺวา นิสีทิตพฺพํ.

ពាក្យថា Bhattaṃ គឺចតូសាលភត្ត (ភត្តក្នុងសាលាមានល្វែង៤) របស់សង្ឃក្នុងវត្ត ដែលភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយៗ ត្រូវទទួលយកតាមលំដាប់វស្សាហើយទៅ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសរមែងបានភត្តនោះតាមលំដាប់វស្សា។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនបានដើម្បីដើរទៅ ឬឈរតាមលំដាប់ជួរឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវចៀសចេញពីជួរ ឈរក្នុងហត្ថបាស លូកដៃទៅទទួលយក ដូចជាសត្វខ្លែងហើរឆាបយកចំណីយ៉ាងណាមិញ ត្រូវទទួលយកយ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះមិនបានដើម្បីប្រើពួកអារាមិកជន ឬសាមណេរឲ្យនាំយកមកឲ្យឡើយ។ ប្រសិនបើជនទាំងនោះនាំមកឲ្យដោយខ្លួនឯង ទើបគួរគប្បី។ សូម្បីក្នុងមហាបេឡាភត្ត (ភត្តក្នុងកន្ត្រកធំ) របស់ព្រះរាជា ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចតូសាលភត្ត ប្រសិនបើភិក្ខុនោះចង់ធ្វើការលះបង់ (ឱណោជនៈ) កាលបើគេលើកភត្តឡើងដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ត្រូវពោលថា «ថ្ងៃនេះខ្ញុំមានភត្តហើយ ថ្ងៃស្អែកខ្ញុំនឹងទទួលយក»។ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ភិក្ខុនោះរមែងបានភត្តពីរភាគ នេះជាពាក្យដែលលោកពោលទុកក្នុងមហាបច្ចរី។ សូម្បីតែឧទ្ទេសភត្តជាដើម ក៏ភិក្ខុនោះត្រូវចៀសចេញពីជួរទើបទទួលយកបាន។ តែក្នុងកន្លែងណាដែលគេឲ្យអង្គុយហើយខ្នះខ្នែងបម្រើ ក្នុងកន្លែងនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអង្គុយធ្វើជាធំជាងពួកសាមណេរ ឬធ្វើជាភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងសង្ឃ។

๗๖. อิทานิ [Pg.8] ยา อยํ สมฺมาวตฺตนา วุตฺตา, ตตฺถ น อุปสมฺปาเทตพฺพนฺติ อุปชฺฌาเยน หุตฺวา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ; วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปน อุปสมฺปาเทตุํ วฏฺฏติ. อาจริเยน หุตฺวาปิ กมฺมวาจา น สาเวตพฺพา, อญฺญสฺมึ อสติ วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา สาเวตุํ วฏฺฏติ. น นิสฺสโยติ อาคนฺตุกานํ นิสฺสโย น ทาตพฺโพ. เยหิปิ ปกติยาว นิสฺสโย คหิโต, เต วตฺตพฺพา – ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, อสุกตฺเถรสฺส นาม สนฺติเก นิสฺสยํ คณฺหถ, มยฺหํ วตฺตํ มา กโรถ, มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉถา’’ติ. สเจ เอวํ วุตฺเตปิ กโรนฺติเยว, วาริตกาลโต ปฏฺฐาย กโรนฺเตสุปิ อนาปตฺติ.

៧៦. ឥឡូវនេះ ក្នុងសម្មាវត្តនៈ (ការប្រព្រឹត្តដ៏សមគួរ) ណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងហើយ ក្នុងសម្មាវត្តនៈនោះ ពាក្យថា na upasampādetabbaṃ សេចក្តីថា មិនត្រូវធ្វើជាឧបជ្ឈាយ៍ញ៉ាំងបុគ្គលដទៃឲ្យឧបសម្បទាឡើយ ប៉ុន្តែបើដាក់វត្ត (វត្តនិក្ខេបៈ) ចេញហើយ ទើបគួរដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលដទៃឲ្យឧបសម្បទាបាន។ សូម្បីធ្វើជាអាចារ្យ ក៏មិនត្រូវសូត្រកម្មវាចាឡើយ កាលបើអាចារ្យដទៃមិនមាន ត្រូវដាក់វត្តចេញហើយ ទើបគួរដើម្បីសូត្រកម្មវាចាបាន។ ពាក្យថា Na nissayo សេចក្តីថា មិនត្រូវប្រគល់និស្ស័យដល់ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលបានកាន់យកនិស្ស័យតាមប្រក្រតីរួចហើយ ក៏ត្រូវប្រាប់ភិក្ខុទាំងនោះថា «ខ្ញុំកំពុងធ្វើវិនយកម្ម អ្នកទាំងឡាយចូរទៅកាន់យកនិស្ស័យក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈឈ្មោះឯណោះចុះ កុំធ្វើវត្តចំពោះខ្ញុំឡើយ កុំសុំអនុញ្ញាតចូលស្រុកនឹងខ្ញុំឡើយ»។ ប្រសិនបើកាលដែលប្រាប់យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុទាំងនោះនៅតែធ្វើដដែល ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ចាប់តាំងពីពេលដែលបានហាមឃាត់ហើយ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងនោះកំពុងធ្វើវត្តនោះក៏ដោយ។

น สามเณโรติ อญฺโญ สามเณโร น คเหตพฺโพ. อุปชฺฌํ ทตฺวา คหิตสามเณราปิ วตฺตพฺพา – ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, มยฺหํ วตฺตํ มา กโรถ, มา มํ คามปฺปเวสนํ อาปุจฺฉถา’’ติ. สเจ เอวํ วุตฺเตปิ กโรนฺติเยว, วาริตกาลโต ปฏฺฐาย กโรนฺเตสุปิ อนาปตฺติ. ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติ นาม อาธิปจฺจฏฺฐานภูตาติ ปฏิกฺขิตฺตา, ตสฺมา ภิกฺขุสงฺฆสฺส วตฺตพฺพํ – ‘‘ภนฺเต, อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, ภิกฺขุโนวาทกํ ชานาถา’’ติ, ปฏิพลสฺส วา ภิกฺขุสฺส ภาโร กาตพฺโพ. อาคตา ภิกฺขุนิโย ‘‘สงฺฆสนฺติกํ คจฺฉถ, สงฺโฆ โว โอวาททายกํ ชานิสฺสตี’’ติ วา ‘‘อหํ วินยกมฺมํ กโรมิ, อสุกภิกฺขุสฺส นาม สนฺติกํ คจฺฉถ, โส โว โอวาทํ ทสฺสตี’’ติ วา วตฺตพฺพา.

ពាក្យថា Na sāmaṇero សេចក្តីថា មិនត្រូវកាន់យកសាមណេរដទៃឡើយ។ សូម្បីតែពួកសាមណេរដែលបានកាន់យកដោយការឲ្យឧបជ្ឈាយ៍រួចហើយ ក៏ត្រូវប្រាប់ថា «ខ្ញុំកំពុងធ្វើវិនយកម្ម អ្នកទាំងឡាយកុំធ្វើវត្តចំពោះខ្ញុំឡើយ កុំសុំអនុញ្ញាតចូលស្រុកនឹងខ្ញុំឡើយ»។ ប្រសិនបើកាលដែលប្រាប់យ៉ាងនេះហើយ សាមណេរទាំងនោះនៅតែធ្វើដដែល ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ចាប់តាំងពីពេលដែលបានហាមឃាត់ហើយ សូម្បីតែសាមណេរទាំងនោះកំពុងធ្វើវត្តនោះក៏ដោយ។ ម៉្យាងទៀត សម្មតិជាគ្រឿងប្រដៅភិក្ខុនី (ភិក្ខុនោវាទកសម្មតិ) ឈ្មោះថាជាទីតាំងនៃភាពជាធំ (អាធិបតេយ្យ) ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបទ្រង់ហាមឃាត់។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះត្រូវប្រាប់ភិក្ខុសង្ឃថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំកំពុងធ្វើវិនយកម្ម សូមលោកទាំងឡាយជ្រាបនូវភិក្ខុអ្នកប្រដៅភិក្ខុនីចុះ» ឬត្រូវប្រគល់ភារៈនោះដល់ភិក្ខុដទៃដែលមានសមត្ថភាព។ កាលបើពួកភិក្ខុនីមកដល់ ត្រូវប្រាប់ភិក្ខុនីទាំងនោះថា «នាងទាំងឡាយចូរទៅកាន់សំណាក់នៃសង្ឃចុះ សង្ឃនឹងជ្រាបនូវភិក្ខុអ្នកផ្តល់ឱវាទដល់នាងទាំងឡាយ» ឬពោលថា «ខ្ញុំកំពុងធ្វើវិនយកម្ម នាងទាំងឡាយចូរទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុឈ្មោះឯណោះចុះ ភិក្ខុនោះនឹងផ្តល់ឱវាទដល់នាងទាំងឡាយ»។

สา อาปตฺตีติ สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา ปริวาเส ทินฺเน สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ นาปชฺชิตพฺพา. อญฺญา วา ตาทิสิกาติ กายสํสคฺคาทิครุกาปตฺติ. ตโต วา ปาปิฏฺฐตราติ ปาราชิกาปตฺติ; สตฺตสุ หิ อาปตฺตีสุ ทุพฺภาสิตาปตฺติ ปาปิฏฺฐา; ทุกฺกฏาปตฺติ ปาปิฏฺฐตรา; ทุกฺกฏาปตฺติ ปาปิฏฺฐา, ปาฏิเทสนียาปตฺติ ปาปิฏฺฐตราติ เอวํ ปาจิตฺติยถุลฺลจฺจยสงฺฆาทิเสสปาราชิกาปตฺตีสุ นโย เนตพฺโพ. ตาสํ วตฺถูสุปิ ทุพฺภาสิตวตฺถุ ปาปิฏฺฐํ, ทุกฺกฏวตฺถุ ปาปิฏฺฐตรนฺติ ปุริมนเยเนว เภโท เวทิตพฺโพ. ปณฺณตฺติวชฺชสิกฺขาปเท ปน วตฺถุปิ อาปตฺติปิ ปาปิฏฺฐา. โลกวชฺเช อุภยมฺปิ ปาปิฏฺฐตรํ.

ពាក្យថា Sā āpatti សេចក្តីថា កាលបើព្រះសង្ឃឲ្យបរិវាសព្រោះអាបត្តិសុក្កវិសដ្ឋិហើយ មិនត្រូវប្រព្រឹត្តកន្លងអាបត្តិសុក្កវិសដ្ឋិទៀតឡើយ។ ពាក្យថា Aññā vā tādisikā គឺអាបត្តិធ្ងន់ដទៃទៀត មានអាបត្តិការសំសគ្គៈ (ការប៉ះពាល់កាយ) ជាដើម។ ពាក្យថា Tato vā pāpiṭṭhatarā គឺអាបត្តិបារាជិក។ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាអាបត្តិទាំង៧ពួក អាបត្តិទុព្ភាសិត ឈ្មោះថាអាក្រក់ អាបត្តិទុក្កដ ឈ្មោះថាអាក្រក់ជាង។ អាបត្តិទុក្កដ ឈ្មោះថាអាក្រក់ អាបត្តិបាដិទេសនីយៈ ឈ្មោះថាអាក្រក់ជាង គប្បីនាំយកន័យនេះទៅប្រើប្រាស់ក្នុងអាបត្តិបាចិត្តិយៈ ថុល្លច្ច័យ សង្ឃាទិសេស និងបារាជិក តាមលំដាប់យ៉ាងនេះចុះ។ សូម្បីក្នុងវត្ថុនៃអាបត្តិទាំងនោះ វត្ថុនៃអាបត្តិទុព្ភាសិត ឈ្មោះថាអាក្រក់ វត្ថុនៃអាបត្តិទុក្កដ ឈ្មោះថាអាក្រក់ជាង គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នាតามន័យមុននេះឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងបណ្ណត្តិវជ្ជសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទដែលមានទោសត្រឹមតែការបញ្ញត្តិហាមឃាត់) សូម្បីវត្ថុ សូម្បីអាបត្តិ ក៏ឈ្មោះថាអាក្រក់។ ចំណែកក្នុងលោកវជ្ជសិក្ខាបទ (សិក្ខាបទដែលមានទោសខាងលោកិយ ឬទោសដោយធម្មជាតិ) ទាំងពីរយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាអាក្រក់ជាង។

กมฺมนฺติ ปริวาสกมฺมวาจา วุจฺจติ. ตํ กมฺมํ ‘‘อกตํ ทุกฺกฏ’’นฺติอาทีหิ วา ‘‘กึ อิทํ กมฺมํ นาม กสิกมฺมํ โครกฺขกมฺม’’นฺติอาทีหิ วา วจเนหิ น ครหิตพฺพํ. กมฺมิกาติ เยหิ ภิกฺขูหิ กมฺมํ กตํ, เต วุจฺจนฺติ, เต ‘‘พาลา อพฺยตฺตา’’ติอาทีหิ วจเนหิ น ครหิตพฺพา. น [Pg.9] สวจนียํ กาตพฺพนฺติ ปลิโพธตฺถาย วา ปกฺโกสนตฺถาย วา สวจนียํ น กาตพฺพํ, ปลิโพธตฺถาย หิ กโรนฺโต ‘‘อหํ อายสฺมนฺตํ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ สวจนียํ กโรมิ, อิมมฺหา อาวาสา เอกปทมฺปิ มา ปกฺกามิ, ยาว น ตํ อธิกรณํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ เอวํ กโรติ. ปกฺโกสนตฺถาย กโรนฺโต ‘‘อหํ เต สวจนียํ กโรมิ, เอหิ มยา สทฺธึ วินยธรานํ สมฺมุขีภาวํ คจฺฉามา’’ติ เอวํ กโรติ; ตทุภยมฺปิ น กาตพฺพํ.

ពាក្យថា Kammaṃ គឺលោកហៅថា បរិវាសកម្មវាចា។ សង្ឃកម្មនោះ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនត្រូវតិះដៀលbyពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «កម្មដែលសង្ឃធ្វើមិនត្រឹមត្រូវ ធ្វើមិនល្អ» ឬដោយពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «តើកម្មនេះជាអ្វី? ជាកសិកម្ម ឬជាគោរក្ខកម្ម (ការឃ្វាលគោ)?» ឡើយ។ ពាក្យថា Kammikā គឺលោកហៅពួកភិក្ខុដែលធ្វើសង្ឃកម្មនោះ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនត្រូវតិះដៀលភិក្ខុទាំងនោះដោយពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ជាមនុស្សពាល ជាមនុស្សមិនឈ្លាសវៃ» ឡើយ។ ពាក្យថា Na savacanīyaṃ kātabbaṃ សេចក្តីថា មិនត្រូវធ្វើសវចនីយកម្ម (ការចោទប្រកាន់ជាផ្លូវការ) ដើម្បីរារាំង ឬដើម្បីហៅមកឡើយ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលធ្វើសវចនីយកម្មដើម្បីរារាំង រមែងធ្វើបែបនេះថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសវចនីយកម្មចំពោះលោកដ៏មានអាយុក្នុងរឿងនេះ លោកកុំដើរចេញពីវត្តនេះសូម្បីតែមួយជំហានឡើយ ដរាបណាអធិករណ៍នោះមិនទាន់រំងាប់នៅឡើយ»។ ចំណែកភិក្ខុដែលធ្វើសវចនីយកម្មដើម្បីហៅមក រមែងធ្វើបែបនេះថា «ខ្ញុំសូមធ្វើសវចនីយកម្មចំពោះលោក ចូរលោកមកជាមួយខ្ញុំ ដើម្បីទៅកាន់ចំពោះមុខពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ (វិន័យធរ)»។ សវចនីយកម្មទាំងពីរយ៉ាងនោះ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនត្រូវធ្វើឡើយ។

น อนุวาโทติ วิหาเร เชฏฺฐกฏฺฐานํ น กาตพฺพํ. ปาติโมกฺขุทฺเทสเกน วา ธมฺมชฺเฌสเกน วา น ภวิตพฺพํ. นาปิ เตรสสุ สมฺมุตีสุ เอกสมฺมุติวเสนาปิ อิสฺสริยกมฺมํ กาตพฺพํ. น โอกาโสติ ‘‘กโรตุ เม อายสฺมา โอกาสํ, อหํ ตํ วตฺตุกาโม’’ติ เอวํ ปกตตฺตสฺส โอกาโส น กาเรตพฺโพ, วตฺถุนา วา อาปตฺติยา วา น โจเทตพฺโพ, ‘‘อยํ ปุพฺเพ เต โทโส’’ติ น สาเรตพฺโพ. น ภิกฺขูหิ สมฺปโยเชตพฺพนฺติ อญฺญมญฺญํ โยเชตฺวา กลโห น กาเรตพฺโพ.

ពាក្យថា Na anuvādo សេចក្តីថា មិនត្រូវធ្វើការងារក្នុងឋានៈជាធំ (ជាប្រធាន) ក្នុងវត្តឡើយ។ មិនត្រូវធ្វើជាអ្នកសម្តែងព្រះបាតិមោក្ខ ឬជាអ្នកសម្តែងធម៌ឡើយ។ ហើយមិនត្រូវធ្វើកិច្ចការដែលជាអំណាច (ឥស្សរិយកម្ម) សូម្បីតែដោយអំណាចនៃសម្មតិណាមួយ ក្នុងបណ្តាសម្មតិទាំង១៣ឡើយ។ ពាក្យថា Na okāso សេចក្តីថា មិនត្រូវឲ្យភិក្ខុបកតត្តៈធ្វើឱកាស (បើកឱកាស) ឲ្យខ្លួនឡើយ ដូចជាពោលថា «សូមលោកដ៏មានអាយុបើកឱកាសឲ្យខ្ញុំ ខ្ញុំចង់និយាយនឹងលោក» មិនត្រូវចោទប្រកាន់ភិក្ខុបកតត្តៈដោយវត្ថុ ឬដោយអាបត្តិឡើយ ហើយមិនត្រូវរំលឹកទោសឡើយថា «នេះជាទោសរបស់លោកពីមុន»។ ពាក្យថា Na bhikkhūhi sampayojetabbaṃ សេចក្តីថា មិនត្រូវញុះញង់ភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យទាស់ទែងគ្នាឡើយ។

ปุรโตติ สงฺฆตฺเถเรน หุตฺวา ปุรโต น คนฺตพฺพํ, ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ มุญฺจิตฺวา เอกเกน คนฺตพฺพํ. นิสีทเนปิ เอเสว นโย. อาสนปริยนฺโตติ ภตฺตคฺคาทีสุ สงฺฆนวกาสนํ วุจฺจติ; สฺวาสฺส ทาตพฺโพ, ตตฺถ นิสีทิตพฺพํ. เสยฺยาปริยนฺโตติ เสยฺยานํ ปริยนฺโต, สพฺพลามกํ มญฺจปีฐํ. อยญฺหิ วสฺสคฺเคน อตฺตโน ปตฺตฏฺฐาเน เสยฺยํ คเหตุํ น ลภติ. สพฺพภิกฺขูหิ วิจินิตฺวา คหิตาวเสสา มงฺกุลคูถภริตา เวตฺตลตาทิวินทฺธา ลามกเสยฺยา อสฺส ทาตพฺพา. วิหารปริยนฺโตติ ยถา จ เสยฺยา, เอวํ วสนอาวาโสปิ วสฺสคฺเคน อตฺตโน ปตฺตฏฺฐาเน ตสฺส น วฏฺฏติ. สพฺพภิกฺขูหิ วิจินิตฺวา คหิตาวเสสา ปน รโชหตภูมิ ชตุกมูสิกภริตา ปณฺณสาลา อสฺส ทาตพฺพา. สเจ ปกตตฺตา สพฺเพ รุกฺขมูลิกา อพฺโภกาสิกา จ โหนฺติ, ฉนฺนํ น อุเปนฺติ, สพฺเพปิ เอเตหิ วิสฺสฏฺฐาวาสา นาม โหนฺติ. เตสุ ยํ อิจฺฉติ, ตํ ลภติ. วสฺสูปนายิกทิวเส ปจฺจยํ เอกปสฺเส ฐตฺวา วสฺสคฺเคน คณฺหิตุํ ลภติ. เสนาสนํ น ลภติ, นิพทฺธวสฺสาวาสิกํ เสนาสนํ คณฺหิตุกาเมน วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา คเหตพฺพํ.

ពាក្យថា Purato សេចក្តីថា មិនត្រូវធ្វើជាសង្ឃត្ថេរ (ព្រះសង្ឃនាយក) ហើយដើរទៅខាងមុខឡើយ ត្រូវវៀរចម្ងាយ១២ហត្ថ ហើយដើរទៅតែម្នាក់ឯង។ សូម្បីក្នុងការអង្គុយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា Āsanapariyanto គឺលោកហៅថា អាសនៈរបស់ភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងសង្ឃ ក្នុងរោងភត្តជាដើម អាសនៈនោះ គេត្រូវប្រគល់ឲ្យភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះ ហើយភិក្ខុនោះត្រូវអង្គុយលើអាសនៈនោះ។ ពាក្យថា Seyyāpariyanto គឺទីបំផុតនៃសេនាសនៈ គឺគ្រែនិងតាំងដែលអន់បំផុតក្នុងបណ្តាគ្រឿងសេនាសនៈទាំងអស់។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនេះមិនបានដើម្បីកាន់យកសេនាសនៈក្នុងទីដែលដល់លំដាប់វស្សារបស់ខ្លួនឡើយ។ គេត្រូវប្រគល់សេនាសនៈដ៏អន់ ដែលនៅសល់ពីការជ្រើសរើសរបស់ភិក្ខុទាំងពួង ដែលពេញដោយអាចម៍ចៃ (ក្អែលចៃ) និងដែលចងរឹតដោយផ្តៅឬវល្លិជាដើម ដល់ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះ។ ពាក្យថា Vihārapariyanto សេចក្តីថា សេនាសនៈយ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែអាវាសសម្រាប់គង់នៅ ក៏មិនគួរដល់ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះក្នុងទីដែលដល់លំដាប់វស្សារបស់ខ្លួនយ៉ាងនោះដែរ។ គេត្រូវប្រគល់សាលាស្លឹកឈើដ៏សែនអន់ ដែលនៅសល់ពីការជ្រើសរើសរបស់ភិក្ខុទាំងពួង ដែលមានដីហុយហុយ និងពេញដោយសត្វប្រចៀវនិងកណ្តុរ ដល់ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុបកតត្តៈទាំងអស់ជាអ្នកកាន់រុក្ខមូលិកធុតង្គ និងអព្ភោកាសិកធុតង្គ មិនចូលទៅកាន់ទីប្រក់ឡើយ អាវាសទាំងអស់នោះឈ្មោះថាជាអាវាសដែលភិក្ខុទាំងនោះលះបង់ហើយ។ ក្នុងបណ្តាអាវាសទាំងនោះ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសចង់បានអាវាសណាក៏បាន។ ក្នុងថ្ងៃចូលវស្សា ភិក្ខុអ្នកបរិវាសឈរក្នុងទីមួយចំហៀង ហើយអាចទទួលយកបច្ច័យតាមលំដាប់វស្សាបាន។ ប៉ុន្តែមិនបានដើម្បីទទួលយកសេនាសនៈឡើយ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសដែលចង់បានសេនាសនៈដែលជាប់ទាក់ទងនឹងការនៅចាំវស្សា (និពទ្ធវស្សាវាសិកសេនាសនៈ) ត្រូវដាក់វត្តចេញសិន ទើបកាន់យកបាន។

เตน [Pg.10] จ โส สาทิตพฺโพติ ยํ อสฺส อาสนาทิปริยนฺตํ ภิกฺขู เทนฺติ, โส เอว สาทิตพฺโพ. ปุเรสมเณน วา ปจฺฉาสมเณน วาติ ญาติปวาริตฏฺฐาเน ‘‘เอตฺตเก ภิกฺขู คเหตฺวา อาคจฺฉถา’’ติ นิมนฺติเตน ‘‘ภนฺเต, อสุกํ นาม กุลํ ภิกฺขู นิมนฺเตสิ, เอถ ตตฺถ คจฺฉามา’’ติ เอวํ สํวิธาย ภิกฺขู ปุเรสมเณ วา ปจฺฉาสมเณ วา กตฺวา น คนฺตพฺพํ. ‘‘ภนฺเต, อสุกสฺมึ นาม คาเม มนุสฺสา ภิกฺขูนํ อาคมนํ อิจฺฉนฺติ, สาธุ วตสฺส สเจ เตสํ สงฺคหํ กเรยฺยาถา’’ติ เอวํ ปน ปริยาเยน กเถตุํ วฏฺฏติ.

ពាក្យថា Tena ca so sāditabbo សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យនូវទីបំផុតនៃអាសនៈជាដើមណា ដល់ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះ, ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះ គប្បីត្រេកអរតែនឹងទីបំផុតនៃអាសនៈជាដើមនោះឯង។ ពាក្យថា Puresamaṇena vā pacchāsamaṇena vā សេចក្តីថា ក្នុងទីកន្លែងដែលញាតិ ឬអ្នកដែលបានបវារណាទុក និមន្តថា «សូមលោកម្ចាស់នាំភិក្ខុមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះមក» ភិក្ខុអ្នកបរិវាសដែលគេនិមន្តយ៉ាងនោះ មិនគប្បីចាត់ចែងយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ត្រកូលឈ្មោះឯណោះ និមន្តភិក្ខុទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយអញ្ជើញមក យើងនឹងទៅក្នុងទីនោះ» ហើយធ្វើភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យជាសមណៈដើរមុន ឬជាសមណៈដើរក្រោយ ហើយទៅនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនោះគប្បីនិយាយដោយបរិយាយយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន មនុស្សទាំងឡាយក្នុងស្រុកឈ្មោះឯណោះ ចង់ឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយទៅកាន់ទីនោះ បើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយធ្វើសង្គ្រោះដល់មនុស្សទាំងនោះ នោះជាការប្រពៃណាស់» យ៉ាងនេះ ទើបគួរ។

น อารญฺญิกงฺคนฺติ อาคตาคตานํ อาโรเจตุํ หรายมาเนน อารญฺญิกธุตงฺคํ น สมาทาตพฺพํ. เยนาปิ ปกติยา สมาทินฺนํ, เตน ทุติยํ ภิกฺขุํ คเหตฺวา อรญฺเญ อรุณํ อุฏฺฐาเปตพฺพํ, น จ เอกเกน วตฺถพฺพํ. ตถา ภตฺตคฺคาทีสุ อาสนปริยนฺเต นิสชฺชาย หรายมาเนน ปิณฺฑปาติกธุตงฺคมฺปิ น สมาทาตพฺพํ. โย ปน ปกติยาว ปิณฺฑปาติโก ตสฺส ปฏิเสโธ นตฺถิ.

ពាក្យថា Na āraññikaṅgaṃ សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកខ្មាសអៀនក្នុងការប្រាប់វត្តដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកហើយៗ មិនគប្បីសមាទាននូវអារញ្ញិកធុតង្គឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុណាបានសមាទានទុកជាប្រក្រតីហើយក៏ដោយ ភិក្ខុនោះគប្បីនាំយកភិក្ខុទីពីរទៅជាមួយ ហើយធ្វើឲ្យអរុណរះឡើងក្នុងព្រៃ មិនគប្បីនៅតែម្នាក់ឯងឡើយ។ ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុអ្នកខ្មាសអៀនក្នុងការអង្គុយនៅទីបំផុតនៃអាសនៈក្នុងរោងភត្តជាដើម មិនគប្បីសមាទាននូវបិណ្ឌបាតិកធុតង្គឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណាជាអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតជាប្រក្រតីស្រាប់ហើយ ការហាមឃាត់ចំពោះភិក្ខុនោះ មិនមានឡើយ។

น จ ตปฺปจฺจยาติ ‘‘นีหฏภตฺโต หุตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิตฺวา ภุญฺชนฺโต รตฺติโย คณยิสฺสามิ, คจฺฉโต เม ภิกฺขุํ ทิสฺวา อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท สิยา’’ติ อิมินา การเณน ปิณฺฑปาโต น นีหราเปตพฺโพ. มา มํ ชานึสูติ ‘‘มา มํ เอกภิกฺขุปิ ชานาตู’’ติ จ อิมินา อชฺฌาสเยน วิหาเร สามเณเรหิ ปจาเปตฺวา ภุญฺชิตุมฺปิ น ลภติ. คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตพฺพเมว. คิลานสฺส ปน นวกมฺมอาจริยุปชฺฌายกิจฺจาทิปสุตสฺส วา วิหาเรเยว อจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. สเจปิ คาเม อเนกสตา ภิกฺขู วิจรนฺติ, น สกฺกา โหติ อาโรเจตุํ, คามกาวาสํ คนฺตฺวา สภาคฏฺฐาเน วสิตุํ วฏฺฏติ.

ពាក្យថា Na ca tappaccayā សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនគប្បីឲ្យគេនាំយកចង្ហាន់បិណ្ឌបាតមក ដោយហេតុយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមានភត្តដែលគេនាំមកឲ្យ ហើយអង្គុយឆាន់នៅក្នុងវត្តនេះឯង រាប់រាត្រីទាំងឡាយ ព្រោះកាលបើអាត្មាអញដើរទៅ ឃើញភិក្ខុហើយមិនបានប្រាប់វត្ត រាត្រីរបស់អាត្មាអញគប្បីដាច់» ដូច្នេះឡើយ។ ពាក្យថា Mā maṃ jāniṃsu សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនបានសូម្បីតែការឆាន់ចង្ហាន់ដែលឲ្យសាមណេរដាំស្លក្នុងវត្ត ដោយអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះថា «កុំឲ្យភិក្ខុសូម្បីតែមួយអង្គដឹងថាអាត្មាអញកំពុងប្រព្រឹត្តបរិវាសឡើយ» ដូច្នេះឡើយ។ ភិក្ខុនោះត្រូវតែចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាតជាដាច់ខាត។ ប៉ុន្តែ ចំពោះភិក្ខុឈឺ ឬភិក្ខុដែលខ្វល់ខ្វាយក្នុងនវកម្ម និងកិច្ចរបស់អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ជាដើម គប្បីនៅក្នុងវត្តបាន។ ទោះបីជាមានភិក្ខុជាច្រើនរយអង្គត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកក្នុងស្រុក ហើយភិក្ខុនោះមិនអាចនឹងប្រាប់វត្តបានទេ ភិក្ខុនោះគប្បីទៅកាន់អាវាសតូចក្នុងស្រុក ហើយនៅក្នុងទីកន្លែងរបស់ភិក្ខុដែលមានសង្ឃកម្មស្មើគ្នា (សភាគដ្ឋាន) ទើបគួរ។

อาคนฺตุเกนาติ กญฺจิ วิหารํ คเตน ตตฺถ ภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ สพฺเพ เอกฏฺฐาเน ฐิเต ปสฺสติ, เอกฏฺฐาเน ฐิเตเนว อาโรเจตพฺพํ. อถ รุกฺขมูลาทีสุ วิสุํ วิสุํ ฐิตา โหนฺติ, ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สญฺจิจฺจ อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท จ โหติ, วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ. อถ วิจินนฺโต เอกจฺเจ น ปสฺสติ, รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ.

ពាក្យថា Āgantukena សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកបរិវាសដែលទៅកាន់វត្តណាមួយ គប្បីប្រាប់វត្តដល់ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងវត្តនោះ។ បើឃើញភិក្ខុទាំងអស់ឈរនៅក្នុងទីកន្លែងជាមួយគ្នា គប្បីឈរប្រាប់ក្នុងទីកន្លែងជាមួយគ្នានោះឯង។ បើភិក្ខុទាំងឡាយឈរនៅផ្សេងៗគ្នា នាទៀបគល់ឈើជាដើម គប្បីទៅកាន់ទីនោះៗ ហើយប្រាប់វត្ត។ កាលបើដឹងខ្លួនច្បាស់ហើយមិនប្រាប់វត្ត រាត្រីក៏ដាច់ផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្ត (វត្តិភេទ) ផង។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើស្វែងរកហើយ មិនឃើញភិក្ខុខ្លះ រាត្រីក៏ដាច់ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តឡើយ។

อาคนฺตุกสฺสาติ [Pg.11] อตฺตโน วสนวิหารํ อาคตสฺสาปิ เอกสฺส วา พหูนํ วา วุตฺตนเยเนว อาโรเจตพฺพํ. รตฺติจฺเฉทวตฺตเภทาปิ เจตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา. สเจ อาคนฺตุกา มุหุตฺตํ วิสฺสมิตฺวา วา อวิสฺสมิตฺวา เอว วา วิหารมชฺเฌน คจฺฉนฺติ, เตสมฺปิ อาโรเจตพฺพํ. สเจ ตสฺส อชานนฺตสฺเสว คจฺฉนฺติ, อยญฺจ ปน คตกาเล ชานาติ, คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สมฺปาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. เยปิ อนฺโตวิหารํ อปฺปวิสิตฺวา อุปจารสีมํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉนฺติ, อยญฺจ เนสํ ฉตฺตสทฺทํ วา อุกฺกาสิตสทฺทํ วา ขิปิตสทฺทํ วา สุตฺวาว อาคนฺตุกภาวํ ชานาติ, คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. คตกาเล ชานนฺเตนปิ อนุพนฺธิตฺวา อาโรเจตพฺพเมว. สมฺปาปุณิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. โยปิ รตฺตึเยว อาคนฺตฺวา รตฺตึเยว คจฺฉติ, โสปิสฺส รตฺติจฺเฉทํ กโรติ, อญฺญาตตฺตา ปน วตฺตเภททุกฺกฏํ นตฺถิ. สเจ อชานิตฺวาว อพฺภานํ กโรติ, อกตเมว โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ตสฺมา อธิกา รตฺติโย คเหตฺวา กาตพฺพํ, อยํ อปณฺณกปฏิปทา.

ពាក្យថា Āgantukassa សេចក្តីថា ទោះបីជាភិក្ខុអាគន្តុកៈតែមួយអង្គ ឬច្រើនអង្គ មកកាន់វត្តដែលខ្លួនស្នាក់នៅក៏ដោយ ក៏គប្បីប្រាប់វត្តតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ សូម្បីតែការដាច់រាត្រី និងការទម្លាយវត្តក្នុងទីនេះ ក៏គប្បីដឹងតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ បើភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយ សម្រាកមួយស្របក់ក្តី មិនសម្រាកក្តី ហើយដើរកាត់កណ្តាលវត្តទៅ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសក៏គប្បីប្រាប់វត្តដល់ភិក្ខុទាំងនោះដែរ។ បើភិក្ខុទាំងនោះដើរទៅក្នុងខណៈដែលភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនដឹងខ្លួន ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកបរិវាសដឹងក្នុងកាលដែលភិក្ខុទាំងនោះទៅផុតហើយ គប្បីតាមទៅប្រាប់វត្ត។ កាលបើមិនអាចតាមទាន់ រាត្រីក៏ដាច់ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុទាំងឡាយណា មិនបានចូលទៅក្នុងវត្ត ប៉ុន្តែដើរកាត់តាមឧបចារសីមា ហើយភិក្ខុអ្នកបរិវាសនេះឮសូរសំឡេងឆត្រក្តី សំឡេងក្អកក្តី សំឡេងកណ្តាស់ក្តី របស់ភិក្ខុទាំងនោះ ហើយដឹងថាជាភិក្ខុអាគន្តុកៈ គប្បីទៅប្រាប់វត្ត។ ទោះបីដឹងក្នុងកាលដែលភិក្ខុទាំងនោះទៅផុតហើយក៏ដោយ ក៏គប្បីតាមទៅប្រាប់វត្តជាដាច់ខាត។ កាលបើមិនអាចតាមទាន់ រាត្រីក៏ដាច់ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុណា មកក្នុងវេលាយប់ ហើយទៅវិញក្នុងវេលាយប់នោះឯង ភិក្ខុនោះក៏ធ្វើឲ្យរាត្រីរបស់ភិក្ខុអ្នកបរិវាសនេះដាច់ដែរ ប៉ុន្តែព្រោះតែមិនដឹង អាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្ត មិនមានឡើយ។ ក្នុងគម្ពីរករុន្ធី ពោលថា បើភិក្ខុមិនដឹងហើយធ្វើអព្ភានកម្ម អព្ភានកម្មនោះ ឈ្មោះថាជាកិច្ចដែលមិនបានធ្វើឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីកាន់យករាត្រីឲ្យលើស ហើយធ្វើអព្ភានកម្ម នេះជាអបណ្ណកបដិបទា (ការប្រតិបត្តិមិនខុស)។

นทีอาทีสุ นาวาย คจฺฉนฺตมฺปิ ปรตีเร ฐิตมฺปิ อากาเสน คจฺฉนฺตมฺปิ ปพฺพตตลอรญฺญาทีสุ ทูเร ฐิตมฺปิ ภิกฺขุํ ทิสฺวา สเจ ‘‘ภิกฺขู’’ติ ววตฺถานํ อตฺถิ, นาวาทีหิ วา คนฺตฺวา มหาสทฺทํ กตฺวา วา เวเคน อนุพนฺธิตฺวา วา อาโรเจตพฺพํ, อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. สเจ วายมนฺโตปิ สมฺปาปุณิตุํ วา สาเวตุํ วา น สกฺโกติ, รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. สงฺฆเสนาภยตฺเถโร ปน วิสยาวิสเยน กเถติ – ‘‘วิสเย กิร อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ โหติ, อวิสเย ปน อุภยมฺปิ นตฺถี’’ติ. กรวีกติสฺสตฺเถโร ‘‘สมโณ อยนฺติ ววตฺถานเมว ปมาณํ, สเจปิ อวิสโย โหติ, วตฺตเภททุกฺกฏเมว นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติเยวา’’ติ อาห.

កាលបើឃើញភិក្ខុដែលកំពុងទៅដោយទូកក្នុងស្ទឹងជាដើមក្តី ឈរនៅត្រើយម្ខាងក្តី ទៅតាមអាកាសក្តី ឈរនៅក្នុងទីឆ្ងាយមានលើកំពូលភ្នំ និងក្នុងព្រៃជាដើមក្តី បើមានការកំណត់ដឹងច្បាស់ថា «នេះជាភិក្ខុ» គប្បីទៅដោយទូកជាដើមក្តី ធ្វើសំឡេងឲ្យខ្លាំងក្តី តាមទៅដោយល្បឿនក្តី ហើយប្រាប់វត្ត កាលបើមិនប្រាប់វត្ត រាត្រីក៏ដាច់ផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តផង។ បើទោះជាខំប្រឹងប្រែងហើយ ក៏មិនអាចតាមទាន់ ឬមិនអាចធ្វើឲ្យឮបាន រាត្រីក៏ដាច់ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តឡើយ។ ចំណែកព្រះសង្ឃសេនាភយត្ថេរ ពោលដោយកំណត់យកវិស័យ និងអវិស័យថា «ឮថា ក្នុងវិស័យ កាលបើមិនប្រាប់វត្ត រាត្រីក៏ដាច់ផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តផង ចំណែកក្នុងអវិស័យ ការដាច់រាត្រី និងអាបត្តិទុក្កដទាំងពីរយ៉ាងនេះ មិនមានឡើយ» ដូច្នេះ។ ព្រះករវីកតិស្សត្ថេរ ពោលថា «ការកំណត់ដឹងច្បាស់ថា នេះជាសមណៈ នេះឯងជាប្រមាណ ទោះបីជាអវិស័យក៏ដោយ គ្រាន់តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តប៉ុណ្ណោះ ចំណែកការដាច់រាត្រី គឺត្រូវតែដាច់ជាប្រាកដ» ដូច្នេះ។

อุโปสเถติ ‘‘อุโปสถํ สมฺปาปุณิสฺสามา’’ติ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ, อิทฺธิยา คจฺฉนฺตาปิ อุโปสถภาวํ ญตฺวา โอตริตฺวา อุโปสถํ กโรนฺติ, ตสฺมา อาคนฺตุกโสธนตฺถํ อุโปสถทิวเส อาโรเจตพฺพํ. ปวารณายปิ เอเสว นโย. คิลาโนติ คนฺตุํ อสมตฺโถ. ทูเตนาติ เอตฺถ อนุปสมฺปนฺนํ เปเสตุํ น วฏฺฏติ, ภิกฺขุํ เปเสตฺวา อาโรจาเปตพฺพํ.

ពាក្យថា Uposathe សេចក្តីថា ភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយ តែងមកដោយគិតថា «យើងនឹងទៅឲ្យទាន់ឧបោសថ» ទោះបីភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅដោយឫទ្ធិ កាលបើដឹងថាជាថ្ងៃឧបោសថ ក៏ចុះមកធ្វើឧបោសថដែរ ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីជម្រះភិក្ខុអាគន្តុកៈ គប្បីប្រាប់វត្តក្នុងថ្ងៃឧបោសថ។ ក្នុងថ្ងៃបវារណា ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា Gilāno សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលមិនអាចនឹងទៅបាន។ ពាក្យថា Dūtena ក្នុងទីនេះ មិនគួរចាត់អនឧបសម្បន្នឲ្យទៅឡើយ គប្បីចាត់ភិក្ខុឲ្យទៅ ហើយប្រាប់វត្ត។

อภิกฺขุโก [Pg.12] อาวาโสติ สุญฺญวิหาโร; ยตฺถ เอโกปิ ภิกฺขุ นตฺถิ, ตตฺถ วาสตฺถาย น คนฺตพฺพํ. น หิ ตตฺถ วุตฺถรตฺติโย คณนูปิกา โหนฺติ, ปกตตฺเตน ปน สทฺธึ วฏฺฏติ. ทสวิธนฺตราเย ปน สเจปิ รตฺติโย คณนูปิกา น โหนฺติ, อนฺตรายโต ปริมุจฺจนตฺถาย คนฺตพฺพเมว. เตน วุตฺตํ – ‘‘อญฺญตฺร อนฺตรายา’’ติ. นานาสํวาสเกหิ สทฺธึ วินยกมฺมํ กาตุํ น วฏฺฏติ. เตสํ อนาโรจเนปิ รตฺติจฺเฉโท นตฺถิ, อภิกฺขุกาวาสสทิสเมว โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ยตฺถสฺสุ ภิกฺขู นานาสํวาสกา’’ติ. เสสํ อุโปสถกฺขนฺธเก วุตฺตนยเมว.

ពាក្យថា Abhikkhuko āvāso សេចក្តីថា វត្តដ៏សូន្យ (គ្មានភិក្ខុ)។ វត្តណាដែលគ្មានភិក្ខុសូម្បីតែមួយអង្គ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនគប្បីទៅកាន់វត្តនោះដើម្បីស្នាក់នៅឡើយ។ ព្រោះថារាត្រីទាំងឡាយដែលនៅចាំក្នុងវត្តនោះ មិនចូលទៅក្នុងការរាប់ឡើយ ប៉ុន្តែ បើទៅជាមួយភិក្ខុប្រក្រតី ទើបគួរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើមានអន្តរាយ ១០ យ៉ាង ទោះបីរាត្រីទាំងឡាយមិនចូលទៅក្នុងការរាប់ក៏ដោយ ក៏គប្បីទៅដើម្បីរួចផុតពីអន្តរាយនោះជាដាច់ខាត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «លើកលែងតែមានអន្តរាយ»។ ការធ្វើវិនយកម្មជាមួយភិក្ខុមានសំវាសផ្សេងគ្នា មិនគួរឡើយ។ ទោះបីមិនប្រាប់វត្តដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏មិនមានការដាច់រាត្រីដែរ ព្រោះវត្តនោះមានសភាពដូចជាវត្តដែលគ្មានភិក្ខុដូច្នោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ក្នុងអាវាសណា មានភិក្ខុទាំងឡាយជាណានាសំវាសកៈ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងឧបោសថក្ខន្ធកៈចុះ។

๘๑. เอกจฺฉนฺเน อาวาเสติอาทีสุ อาวาโส นาม วสนตฺถาย กตเสนาสนํ. อนาวาโส นาม เจติยฆรํ โพธิฆรํ สมฺมุญฺชนิอฏฺฏโก ทารุอฏฺฏโก ปานียมาโฬ วจฺจกุฏิ ทฺวารโกฏฺฐโกติ เอวมาทิ. ตติยปเทน ตทุภยมฺปิ คหิตํ. เอเตสุ ยตฺถ กตฺถจิ เอกจฺฉนฺเน ฉทนโต อุทกปตนฏฺฐานปริจฺฉินฺเน โอกาเส อุกฺขิตฺตโก วสิตุํ น ลภติ. ‘‘ปาริวาสิโก ปน อนฺโตอาวาเสเยว น ลภตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน ‘‘อวิเสเสน อุทกปาเตน วาริต’’นฺติ วุตฺตํ. กุรุนฺทิยํ ‘‘เอเตสุ เอตฺตเกสุ ปญฺจวณฺณจฺฉทนพทฺธฏฺฐาเนสุ ปาริวาสิกสฺส จ อุกฺขิตฺตกสฺส จ ปกตตฺเตน สทฺธึ อุทกปาเตน วาริต’’นฺติ วุตฺตํ. ตสฺมา นานูปจาเรปิ เอกจฺฉนฺเน น วฏฺฏติ. สเจ ปเนตฺถ ตทหุปสมฺปนฺเนปิ ปกตตฺเต ปฐมํ ปวิสิตฺวา นิปนฺเน สฏฺฐิวสฺโสปิ ปาริวาสิโก ปจฺฉา ปวิสิตฺวา ชานนฺโต นิปชฺชติ, รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. อชานนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภททุกฺกฏํ. สเจ ปน ตสฺมึ ปฐมํ นิปนฺเน ปจฺฉา ปกตตฺโต ปวิสิตฺวา นิปชฺชติ, ปาริวาสิโก จ ชานาติ, รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. โน เจ ชานาติ, รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภททุกฺกฏํ.

៨១. ក្នុងពាក្យថា Ekacchanne āvāse ជាដើម សេចក្តីថា ដែលហៅថា អាវាស គឺសេនាសនៈដែលគេធ្វើឡើងដើម្បីស្នាក់នៅ។ ដែលហៅថា អនាវាស គឺរោងចេតិយ រោងពោធិ៍ ទីតម្កល់អំបោស ទីតម្កល់ឧស ទីតម្កល់ទឹកផឹក វច្ចកុដិ ខ្លោងទ្វារ ជាដើម។ ដោយបទទីបី ទ្រង់កាន់យកនូវទីទាំងពីរនោះឯង។ ក្នុងទីទាំងនោះ ក្នុងកន្លែងណាមួយដែលមានដំបូលតែមួយ ដែលកំណត់ដោយទីធ្លាក់ចុះនៃទឹកភ្លៀងពីដំបូល ភិក្ខុដែលសង្ឃឧក្ខេបនីយកម្មមិនបានដើម្បីនៅឡើយ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរី ពោលថា «ភិក្ខុអ្នកបរិវាស មិនបានដើម្បីនៅក្នុងខាងក្នុងអាវាសឡើយ»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «ទ្រង់ហាមឃាត់ដោយមិនមានការប្លែកគ្នា ដោយទីធ្លាក់ចុះនៃទឹកភ្លៀង»។ ក្នុងគម្ពីរករុន្ធី ពោលថា «ក្នុងទីទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ដែលប្រកបដោយដំបូលមានពណ៌ ៥ យ៉ាង ការនៅរួមគ្នារវាងភិក្ខុអ្នកបរិវាសក្តី ភិក្ខុដែលសង្ឃឧក្ខេបនីយកម្មក្តី ជាមួយភិក្ខុប្រក្រតី ត្រូវបានហាមឃាត់ដោយទីធ្លាក់ចុះនៃទឹកភ្លៀង»។ ព្រោះហេតុនោះ ទោះបីជាមានឧបចារផ្សេងគ្នាក៏ដោយ បើស្ថិតនៅក្រោមដំបូលតែមួយ ក៏មិនគួរឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បើក្នុងទីនោះ ភិក្ខុប្រក្រតីទោះបីជាអ្នកទើបនឹងឧបសម្បទាក្នុងថ្ងៃនោះ ចូលទៅដេកមុន ហើយភិក្ខុអ្នកបរិវាសទោះបីមានវស្សា ៦០ ចូលទៅតាមក្រោយ ដឹងខ្លួនហើយដេក រាត្រីក៏ដាច់ផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តផង។ បើមិនដឹងខ្លួន រាត្រីក៏ដាច់ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុអ្នកបរិវាសនោះដេកមុន ហើយភិក្ខុប្រក្រតីចូលទៅដេកតាមក្រោយ ហើយភិក្ខុអ្នកបរិវាសដឹងខ្លួន រាត្រីក៏ដាច់ផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តផង។ បើមិនដឹងខ្លួន រាត្រីក៏ដាច់ពិតមែន ប៉ុន្តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការទម្លាយវត្តឡើយ។

วุฏฺฐาตพฺพํ นิมนฺเตตพฺโพติ ตทหุปสมฺปนฺนมฺปิ ทิสฺวา วุฏฺฐาตพฺพเมว; วุฏฺฐาย จ ‘‘อหํ อิมินา สุขนิสินฺโน วุฏฺฐาปิโต’’ติ ปรมฺมุเขน น คนฺตพฺพํ, ‘‘อิทํ อาจริย-อาสนํ, เอตฺถ นิสีทถา’’ติ เอวํ นิมนฺเตตพฺโพเยว. นวเกน ปน ‘‘มหาเถรํ โอพทฺธํ กโรมี’’ติ ปาริวาสิกตฺเถรสฺส สนฺติกํ น คนฺตพฺพํ. เอกาสเนติ สมานวสฺสิกาสเน มญฺเจ วา ปีเฐ วา. น ฉมายํ นิสินฺเนติ ปกตตฺเต ภูมิยํ นิสินฺเน อิตเรน อนฺตมโส ติณสนฺถาเรปิ อุจฺจตเร วาลิกาตเลปิ วา น นิสีทิตพฺพํ, ทฺวาทสหตฺถํ ปน อุปจารํ [Pg.13] มุญฺจิตฺวา นิสีทิตุํ วฏฺฏติ. เอกจงฺกเมติ สหาเยน วิย สทฺธึ จงฺกมนฺโต เอกสฺมึ จงฺกเม.

ពាក្យថា Vuṭṭhātabbaṃ nimantetabbaṃ សេចក្តីថា ទោះបីឃើញភិក្ខុប្រក្រតីដែលទើបនឹងឧបសម្បទាក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏ត្រូវតែក្រោកឈរឡើងជាដាច់ខាត។ កាលបើក្រោកឈរឡើងហើយ មិនគប្បីបែរខ្នងដើរចេញទៅ ដោយគិតថា «អាត្មាអញកំពុងអង្គុយជាសុខ ត្រូវបានភិក្ខុនេះធ្វើឲ្យក្រោកឡើងហើយ» ដូច្នេះឡើយ គប្បីនិមន្តយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះជាអាសនៈ សូមលោកម្ចាស់គង់ក្នុងទីនេះចុះ» ដូច្នេះជាដាច់ខាត។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុខ្ចីមិនគប្បីចូលទៅជិតភិក្ខុថេរៈអ្នកបរិវាស ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើការរំខានដល់ព្រះមហាថេរ» ឡើយ។ ពាក្យថា Ekāsane សេចក្តីថា លើគ្រែក្តី លើតាំងក្តី ដែលជាអាសនៈសម្រាប់ភិក្ខុមានវស្សាស្មើគ្នា។ ពាក្យថា Na chamāyaṃ nisinne សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុប្រក្រតីអង្គុយលើផែនដី ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនគប្បីអង្គុយលើកម្រាលស្មៅក្តី លើទីធ្លាខ្សាច់ក្តី ដែលខ្ពស់ជាង សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចឡើយ ប៉ុន្តែ គប្បីវៀរចាកឧបចារ ១២ ហត្ថ ហើយអង្គុយ ទើបគួរ។ ពាក្យថា Ekacaṅkame សេចក្តីថា ដើរចង្ក្រមក្នុងចង្ក្រមជាមួយគ្នា ដូចជាដើរជាមួយមិត្តសម្លាញ់ដូច្នោះ។

ฉมายํ จงฺกมนฺตนฺติ ฉมายํ จงฺกมนฺเต, อยเมว วา ปาโฐ. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ – อกตปริจฺเฉทาย ภูมิยา จงฺกมนฺเต ปริจฺเฉทํ กตฺวา วาลิกํ อากิริตฺวา อาลมฺพนํ โยเชตฺวา กตจงฺกเม นีเจปิ น จงฺกมิตพฺพํ, โก ปน วาโท อิฏฺฐกาจยสมฺปนฺเน เวทิกาปริกฺขิตฺเตติ! สเจ ปน ปาการปริกฺขิตฺโต โหติ ทฺวารโกฏฺฐกยุตฺโต ปพฺพตนฺตรวนนฺตรคุมฺพนฺตเรสุ วา สุปฺปฏิจฺฉนฺโน, ตาทิเส จงฺกเม จงฺกมิตุํ วฏฺฏติ. อปฺปฏิจฺฉนฺเนปิ อุปจารํ มุญฺจิตฺวา วฏฺฏติ.

ពាក្យថា Chamāyaṃ caṅkamantaṃ សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុប្រក្រតីដើរចង្ក្រមលើផែនដី ម្យ៉ាងទៀត នេះជាបាឋៈពិតប្រាកដ។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះថា កាលបើភិក្ខុប្រក្រតីដើរចង្ក្រមលើផែនដីដែលមិនបានកំណត់ភាគ ភិក្ខុអ្នកបរិវាសមិនគប្បីដើរចង្ក្រម សូម្បីតែក្នុងចង្ក្រមដ៏ទាប ដែលគេបានកំណត់ភាគ រាយខ្សាច់ និងធ្វើបង្កាន់ដៃសម្រាប់តោងឡើយ នឹងបាច់និយាយទៅថ្វី ដល់ចង្ក្រមដែលក្រាលដោយឥដ្ឋ និងព័ទ្ធជុំវិញដោយរបងនោះ! ប៉ុន្តែ បើចង្ក្រមនោះព័ទ្ធជុំវិញដោយកំផែង ប្រកបដោយខ្លោងទ្វារ ឬបិទបាំងជិតល្អក្នុងចន្លោះភ្នំ ចន្លោះព្រៃ និងចន្លោះគុម្ពឈើ គប្បីដើរចង្ក្រមក្នុងចង្ក្រមបែបនោះបាន។ ទោះបីជាក្នុងចង្ក្រមដែលមិនបិទបាំង បើវៀរចាកឧបចារ ហើយដើរចង្ក្រម ក៏គួរដែរ។

วุฑฺฒตเรนาติ เอตฺถ สเจ วุฑฺฒตเร ปาริวาสิเก ปฐมํ นิปนฺเน อิตโร ชานนฺโต ปจฺฉา นิปชฺชติ, รตฺติจฺเฉโท จสฺส โหติ วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ. วุฑฺฒตรสฺส ปน รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภททุกฺกฏํ. อชานิตฺวา นิปชฺชติ, ทฺวินฺนมฺปิ วตฺตเภโท นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติ. อถ นวกปาริวาสิเก ปฐมํ นิปนฺเน วุฑฺฒตโร ปจฺฉา นิปชฺชติ, นวโก จ ชานาติ, รตฺติ จสฺส ฉิชฺชติ, วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ โหติ. วุฑฺฒตรสฺส รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภโท. โน เจ ชานาติ, ทฺวินฺนมฺปิ วตฺตเภโท นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติ. สเจ ทฺเวปิ อปจฺฉาปุริมํ นิปชฺชนฺติ, วุฑฺฒตรสฺส รตฺติจฺเฉโทว อิตรสฺส วตฺตเภโทปีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. ทฺเว ปาริวาสิกา สมวสฺสา, เอโก ปฐมํ นิปนฺโน, เอโก ชานนฺโตว ปจฺฉา นิปชฺชติ, รตฺติ จ ฉิชฺชติ, วตฺตเภเท จ ทุกฺกฏํ. ปฐมํ นิปนฺนสฺส รตฺติจฺเฉโทว น วตฺตเภโท. สเจ ปจฺฉา นิปชฺชนฺโตปิ น ชานาติ, ทฺวินฺนมฺปิ วตฺตเภโท นตฺถิ, รตฺติจฺเฉโท ปน โหติ. สเจ ทฺเวปิ อปจฺฉาปุริมํ นิปชฺชนฺติ, ทฺวินฺนมฺปิ รตฺติจฺเฉโทเยว, น วตฺตเภโท. สเจ หิ ทฺเว ปาริวาสิกา เอกโต วเสยฺยุํ, เต อญฺญมญฺญสฺส อชฺฌาจารํ ญตฺวา อคารวา วา วิปฺปฏิสาริโน วา หุตฺวา ปาปิฏฺฐตรํ วา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยุํ วิพฺภเมยฺยุํ วา, ตสฺมา เนสํ สหเสยฺยา สพฺพปฺปกาเรน ปฏิกฺขิตฺตา. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. มูลายปฏิกสฺสนารหาทโย เจตฺถ ปาริวาสิกานํ ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิตาติ เวทิตพฺพา.

ក្នុងពាក្យថា Vuḍḍhatarena នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសដែលមានវស្សាចាស់ជាង ដេកមុន ភិក្ខុមួយរូបទៀត (ដែលខ្ចីជាង) ដឹងខ្លួនហើយដេកតាមក្រោយ ការដាច់រាត្រីផង អាបត្តិទុក្កដព្រោះការដាច់វ័តផង រមែងមានដល់ភិក្ខុ (ខ្ចីជាង) នោះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង មានតែការដាច់រាត្រីប៉ុណ្ណោះ មិនមានអាបត្តិទុក្កដព្រោះការដាច់វ័តឡើយ។ ប្រសិនបើដេកដោយមិនដឹងខ្លួន ការដាច់វ័តមិនមានដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបឡើយ ប៉ុន្តែការដាច់រាត្រីរមែងមាន។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសដែលខ្ចីជាង ដេកមុន ភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង ដេកតាមក្រោយ ហើយភិក្ខុខ្ចីជាងដឹងខ្លួន រាត្រីរបស់ភិក្ខុខ្ចីជាងនោះរមែងដាច់ និងមានអាបត្តិទុក្កដព្រោះការដាច់វ័ត។ ចំណែកភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង មានតែការដាច់រាត្រីប៉ុណ្ណោះ មិនមានការដាច់វ័តឡើយ។ ប្រសិនបើមិនដឹងខ្លួន ការដាច់វ័តមិនមានដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបឡើយ ប៉ុន្តែការដាច់រាត្រីរមែងមាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងពីររូបដេកមិនមុនមិនក្រោយគ្នា (ដេកព្រមគ្នា) ការដាច់រាត្រីរមែងមានដល់ភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង ចំណែកការដាច់វ័តក៏រមែងមានដល់ភិក្ខុមួយរូបទៀត (ដែលខ្ចីជាង) ដូចនេះ មានសម្តែងទុកក្នុងកុរុន្ទី។ ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសពីររូបមានវស្សាស្មើគ្នា រូបមួយដេកមុន រូបមួយទៀតដឹងខ្លួនហើយដេកតាមក្រោយ រាត្រីរមែងដាច់ និងមានអាបត្តិទុក្កដព្រោះការដាច់វ័ត។ ចំណែកភិក្ខុដែលដេកមុន មានតែការដាច់រាត្រីប៉ុណ្ណោះ មិនមានការដាច់វ័តឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុដែលដេកតាមក្រោយមិនដឹងខ្លួន ការដាច់វ័តមិនមានដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបឡើយ ប៉ុន្តែការដាច់រាត្រីរមែងមាន។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងពីររូបដេកមិនមុនមិនក្រោយគ្នា (ដេកព្រមគ្នា) ការដាច់រាត្រីរមែងមានដល់ភិក្ខុទាំងពីររូបប៉ុណ្ណោះ មិនមានការដាច់វ័តឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសពីររូបស្នាក់នៅជាមួយគ្នា ភិក្ខុទាំងនោះដឹងនូវការល្មើសវិន័យរបស់គ្នាណាមួយហើយ ក៏ក្លាយជាអ្នកមិនគោរព ឬជាអ្នកក្តៅក្រហាយចិត្ត រួចហើយក៏ត្រូវអាបត្តិដែលអាក្រក់ក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត ឬក៏សឹកចេញទៅ ហេតុនោះ ការដេករួមគ្នា (សហសេយ្យា) របស់ភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ដោយគ្រប់ប្រការ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គួរជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយមានភិក្ខុគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើមជាដើម គួរជ្រាបថា ស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាប្រក្រតត្តភិក្ខុរបស់ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសទាំងឡាយ។

ปาริวาสิกจตุตฺโถ เจ, ภิกฺขเว, ปริวาสนฺติ เอตฺถ ปาริวาสิกํ จตุตฺถํ กตฺวา อญฺญสฺส ปริวาสทานาทีนิ กาตุํ น วฏฺฏติ. เอเตสฺเววายํ คณปูรโก [Pg.14] น โหติ, เสสสงฺฆกมฺเมสุ โหติ. คเณ ปน อปฺปโหนฺเต วตฺตํ นิกฺขิปาเปตฺวา คณปูรโก กาตพฺโพติ.

ក្នុងពាក្យថា Pārivāsikacatuttho ce, bhikkhave, parivāsa នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ ការធ្វើភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសឱ្យជាគម្រប់ ៤ រូប ហើយឱ្យបរិវាសជាដើមដល់ភិក្ខុដទៃ មិនគួរធ្វើឡើយ។ ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសនេះ មិនមែនជាអ្នកបំពេញគណៈ (គណបូរណៈ) ក្នុងកម្មទាំងឡាយមានការឱ្យបរិវាសជាដើមនេះឡើយ ប៉ុន្តែក្នុងសង្ឃកម្មដែលនៅសល់ រមែងជាអ្នកបំពេញគណៈបាន។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើគណៈ (ភិក្ខុ ៤ រូប) មិនគ្រប់គ្រាន់ គួរតែឱ្យភិក្ខុនោះដាក់វ័តសិន ហើយសឹមធ្វើជាអ្នកបំពេញគណៈចុះ។

๘๓. อิมํ ปน วตฺตกถํ สุตฺวา วินยธรอุปาลิตฺเถรสฺส รโหคตสฺส เอวํ ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ภควตา พหุ ปาริวาสิกวตฺตํ ปญฺญตฺตํ, กติหิ นุ โข เอตฺถ การเณหิ รตฺติจฺเฉโท โหตี’’ติ! โส ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉิ. ภควา จสฺส พฺยากาสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อถ โข อายสฺมา อุปาลิ…เป… รตฺติจฺเฉทา’’ติ. ตตฺถ สหวาโสติ ยฺวายํ ปกตตฺเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ เอกจฺฉนฺเนติอาทินา นเยน วุตฺโต เอกโต วาโส. วิปฺปวาโสติ เอกกสฺเสว วาโส. อนาโรจนาติ อาคนฺตุกาทีนํ อนาโรจนา. เอเตสุ ตีสุ เอเกเกน การเณน รตฺติจฺเฉโท โหติ.

៨៣. ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលបានស្តាប់នូវវត្សកថានេះហើយ សេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ ក៏កើតឡើងដល់ព្រះឧបាលិត្ថេរជាវិន័យធរ ដែលនៅក្នុងទីស្ងាត់ថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តវ័តរបស់ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសទុកជាច្រើន តើការដាច់រាត្រីក្នុងវ័តរបស់ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសនេះ រមែងមានដោយហេតុប៉ុន្មានយ៉ាងហ្ន៎?»។ ព្រះឧបាលិត្ថេរនោះ ក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ហើយទូលសួរនូវសេចក្តីនោះ។ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់ដោះស្រាយដល់ព្រះឧបាលិត្ថេរនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយពោលថា «Atha kho āyasmā upāli...pe... ratticchedā» (លំដាប់នោះឯង ព្រះឧបាលិមានអាយុ...ល... ការដាច់រាត្រីទាំងឡាយ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា សហវាសៈ (ការនៅរួមគ្នា) បានដល់ ការនៅរួមគ្នាតែមួយជាមួយភិក្ខុជាប្រក្រតត្តៈ តាមន័យដែលបានពោលទុកជាដើមថា នៅក្នុងដំបូលជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា វិប្បវាសៈ (ការនៅប្រាសប្រាស) បានដល់ ការនៅតែមួយរូបឯង (ដោយគ្មានប្រក្រតត្តភិក្ខុនៅជាមួយ)។ ពាក្យថា អនារោចនា (ការមិនប្រាប់) បានដល់ ការមិនប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយមានអាគន្តុកភិក្ខុជាដើម។ ក្នុងហេតុទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ដោយហេតុណាមួយ ក៏រមែងនាំឱ្យមានការដាច់រាត្រី។

๘๔. น สกฺโกนฺตีติ สงฺฆสฺส มหนฺตตาย ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา สพฺเพสํ อาโรเจตุํ อสกฺโกนฺตา โสเธตุํ น สกฺโกนฺติ. ปริวาสํ นิกฺขิปามิ, วตฺตํ นิกฺขิปามีติ อิเมสุ ทฺวีสุ ปเทสุ เอเกนาปิ นิกฺขิตฺโตว โหติ ปริวาโส; ทฺวีหิ สุนิกฺขิตฺโตเยว. สมาทาเนปิ เอเสว นโย. เอวํ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ปริวุตฺถปริวาสสฺส มานตฺตํ คณฺหโต ปุน วตฺตสมาทานกิจฺจํ นตฺถิ, สมาทินฺนวตฺโตเยว เหส ตสฺมาสฺส ฉารตฺตํ มานตฺตํ ทาตพฺพํ, จิณฺณมานตฺโต อพฺเภตพฺโพ. เอวํ อนาปตฺติโก หุตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐิโต ติสฺโส สิกฺขา ปูเรตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตีติ.

៨៤. ពាក្យថា Na sakkonti (មិនអាច) សេចក្តីថា ព្រោះតែសង្ឃមានចំនួនច្រើន ភិក្ខុទាំងឡាយមិនអាចទៅកាន់ទីនោះៗ ដើម្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងអស់បាន ទើបមិនអាចជម្រះ (បរិវាស) បាន។ ក្នុងពាក្យទាំងពីរគឺ «Parivāsaṃ nikkhipāmi» (តថាគតសុំដាក់បរិវាស) និង «Vattaṃ nikkhipāmi» (តថាគតសុំដាក់វ័ត) នេះ សូម្បីតែពោលត្រឹមតែមួយម៉ាត់ ក៏ឈ្មោះថាបានដាក់បរិវាសហើយដែរ បើពោលទាំងពីរម៉ាត់ ឈ្មោះថាបានដាក់ដោយប្រពៃហើយ។ សូម្បីក្នុងការសមាទាន ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ភិក្ខុដែលបានសមាទានវ័តយ៉ាងនេះ ហើយបាននៅគ្រប់បរិវាសរួចហើយ កាលដែលនឹងទទួលនូវមានត្ត មិនបាច់ធ្វើកិច្ចសមាទានវ័តម្តងទៀតឡើយ ព្រោះភិក្ខុនោះជាអ្នកមានវ័តសមាទានរួចហើយ ហេតុនោះ សង្ឃគប្បីឱ្យមានត្តអស់ ៦ រាត្រីដល់ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុដែលបានប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយ គប្បីសង្ឃអព្ភាន (ហៅចូលពួក)។ ភិក្ខុនោះកាលបើជាអ្នកមិនមានអាបត្តិ ស្ថិតនៅក្នុងចំណែកដ៏បរិសុទ្ធយ៉ាងនេះហើយ ពេញលេញក្នុងសិក្ខាទាំង ៣ ហើយ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន ដូចនេះឯង។

ปาริวาสิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

វត្សកថារបស់ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាស ចប់ហើយ។

มูลายปฏิกสฺสนารหวตฺตกถา

វត្សកថារបស់ភិក្ខុគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើម

๘๖. มูลายปฏิกสฺสนารหา ภิกฺขู สาทิยนฺติ ปกตตฺตานนฺติ ฐเปตฺวา นวกตรํ มูลายปฏิกสฺสนารหํ อวเสสานํ อนฺตมโส ปาริวาสิกาทีนมฺปิ. อิเมสญฺหิ ปาริวาสิกมูลายปฏิกสฺสนารหมานตฺตารหมานตฺตาจาริกพฺภานารหานํ ปญฺจนฺนํ ฐเปตฺวา อตฺตโน อตฺตโน นวกตรํ, เสสา สพฺเพ ปกตตฺตา เอว. กสฺมา? มิถุ ยถาวุฑฺฒํ อภิวาทนาทีนํ อนุญฺญาตตฺตา. เตน วุตฺตํ – ‘‘อวเสสานํ อนฺตมโส ปาริวาสิกาทีนมฺปี’’ติ. มูลายปฏิกสฺสนารหาทิลกฺขณํ ปน เนสํ ปรโต [Pg.15] อาวิภวิสฺสติ. เสสเมตฺถ อิโต ปเรสุ จ มานตฺตารหาทิวตฺเตสุ ปาริวาสิกวตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

៨៦. ក្នុងពាក្យថា Mūlāyapaṭikassanārahā bhikkhū sādiyanti pakatattānaṃ នេះ សេចក្តីថា លើកលែងតែភិក្ខុគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើមដែលមានវស្សាខ្ចីជាងចេញ ភិក្ខុដែលនៅសល់ សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសជាដើម (ក៏ឈ្មោះថាជាប្រក្រតត្តភិក្ខុដែរ)។ ព្រោះថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំង ៥ ពួកនេះ គឺ ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាស ១ ភិក្ខុគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើម ១ ភិក្ខុគួរដល់មានត្ត ១ ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្ត ១ ភិក្ខុគួរដល់អព្ភាន ១ លើកលែងតែភិក្ខុដែលមានវស្សាខ្ចីជាងខ្លួនចេញ ភិក្ខុដែលនៅសល់ទាំងអស់ សុទ្ធតែជាប្រក្រតត្តភិក្ខុពិតប្រាកដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតការសំពះជាដើមទៅតាមលំដាប់វស្សាចាស់ខ្ចីចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំព្រះករុណាពោលថា «ភិក្ខុដែលនៅសល់ សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសជាដើម»។ ចំណែកឯលក្ខណៈរបស់ភិក្ខុគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើមជាដើមរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ នឹងមានប្រាកដច្បាស់ក្នុងខាងមុខ (ក្នុងសមុច្ចយខន្ធកៈ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ និងក្នុងវ័តរបស់ភិក្ខុគួរដល់មានត្តជាដើមបន្ទាប់ពីនេះ គួរជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងវ័តរបស់ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសនោះឯង។

๘๗. มูลายปฏิกสฺสนารหจตุตฺโถ เจติอาทีสุปิ ยเถว ปาริวาสิโก; เอวํ เอเตปิ เอเตสุ วินยกมฺเมสุ คณปูรกา น โหนฺติ, เสสสงฺฆกมฺเมสุ โหนฺติ.

៨៧. សូម្បីក្នុងពាក្យជាដើមថា Mūlāyapaṭikassanārahacatuttho ca នេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ក៏មិនមែនជាអ្នកបំពេញគណៈក្នុងវិន័យកម្មទាំងឡាយនេះឡើយ ដូចគ្នានឹងភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសដែរ ប៉ុន្តែក្នុងសង្ឃកម្មដែលនៅសល់ រមែងជាអ្នកបំពេញគណៈបាន។

มูลายปฏิกสฺสนารหวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

វត្សកថារបស់ភិក្ខុគួរដល់ការទាញមករកអាបត្តិដើម ចប់ហើយ។

มานตฺตจาริกวตฺตกถา

វត្សកថារបស់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្ត

๙๐. มานตฺตจาริกสฺส วตฺเตสุ ‘‘เทวสิกํ อาโรเจตพฺพ’’นฺติ วิเสโส.

៩០. ក្នុងវ័តទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្ត មានសេចក្តីប្លែកគ្នាត្រង់ពាក្យថា «ត្រូវប្រាប់រាល់ថ្ងៃ»។

๙๒. รตฺติจฺเฉเทสุ อูเน คเณติ เอตฺถ คโณติ จตฺตาโร วา อติเรกา วา; ตสฺมา สเจปิ ตีหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ วสติ, รตฺติจฺเฉโท โหติเยว. มานตฺตนิกฺเขปสมาทาเนสุ วุตฺตสทิโสว วินิจฺฉโย. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

៩២. ក្នុងអធិករណ៍ស្តីពីការដាច់រាត្រី ត្រង់ពាក្យថា Ūne gaṇe នេះ ពាក្យថា គណៈ បានដល់ ភិក្ខុ ៤ រូប ឬច្រើនជាងនោះ ហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុនោះស្នាក់នៅជាមួយភិក្ខុ ៣ រូប ក៏រមែងមានការដាច់រាត្រីពិតប្រាកដ។ សេចក្តីសម្រេចក្នុងការដាក់មានត្ត និងការសមាទានមានត្ត ក៏មានសេចក្តីដូចគ្នាទៅនឹងសេចក្តីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

มานตฺตจาริกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

វត្សកថារបស់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្ត ចប់ហើយ។

ปาริวาสิกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ការអធិប្បាយបរិវាសិកខន្ធកៈ ចប់ហើយ។

๓. สมุจฺจยกฺขนฺธกํ

៣. សមុច្ចយខន្ធកៈ

สุกฺกวิสฺสฏฺฐิกถา

សុក្កវិសដ្ឋិកថា

๙๗. สมุจฺจยกฺขนฺธเก [Pg.16] – ฉารตฺตํ มานตฺตนฺติ เอตฺถ จตุพฺพิธํ มานตฺตํ – อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปกฺขมานตฺตํ, สโมธานมานตฺตนฺติ. ตตฺถ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม – ยํ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ อทตฺวา เกวลํ อาปตฺตึ อาปนฺนภาเวเนว มานตฺตารหสฺส มานตฺตํ ทิยฺยติ. ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม – ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวุตฺถปริวาสสฺส ทิยฺยติ. ปกฺขมานตฺตํ นาม – ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย วา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย วา อาปตฺติยา อทฺธมาสํ ภิกฺขุนีนํ ทิยฺยติ. สโมธานมานตฺตํ นาม – ยํ โอธาย เอกโต กตฺวา ทิยฺยติ. เตสุ อิทํ ‘‘อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺต’’นฺติ วจนโต ‘‘อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺต’’นฺติ เวทิตพฺพํ. ตํ เทนฺเตน สเจ เอกํ อาปตฺตึ อาปนฺโน โหติ, อิธ วุตฺตนเยน ทาตพฺพํ. สเจ ทฺเว วา ติสฺโส วา ตตุตฺตรึ วา อาปนฺโน, ยเถว ‘‘เอกํ อาปตฺติ’’นฺติ วุตฺตํ; เอวํ ‘‘ทฺเว อาปตฺติโย, ติสฺโส อาปตฺติโย’’ติ วตฺตพฺพํ. ตตุตฺตริ ปน สเจปิ สตํ วา สหสฺสํ วา โหติ, ‘‘สมฺพหุลา’’ติ วตฺตพฺพํ. นานาวตฺถุกาโยปิ เอกโต กตฺวา ทาตพฺพา, ตาสํ ทานวิธึ ปริวาสทาเน กถยิสฺสาม.

៩៧. ក្នុងសមុច្ចយខន្ធកៈ ត្រង់ពាក្យថា Chārattaṃ mānattaṃ នេះ មានមានត្ត ៤ យ៉ាង គឺ អប្បដិច្ឆន្នមានត្ត ១ បដិច្ឆន្នមានត្ត ១ បក្ខមានត្ត ១ សមោធានមានត្ត ១។ ក្នុងមានត្តទាំង ៤ នោះ ដែលហៅថា អប្បដិច្ឆន្នមានត្ត គឺ មានត្តដែលសង្ឃឱ្យដល់ភិក្ខុគួរដល់មានត្ត ដោយគ្រាន់តែត្រូវអាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានឱ្យបរិវាស ព្រោះអាបត្តិដែលមិនបានបិទបាំង។ ដែលហៅថា បដិច្ឆន្នមានត្ត គឺ មានត្តដែលសង្ឃឱ្យដល់ភិក្ខុដែលបាននៅគ្រប់បរិវាសរួចហើយ ព្រោះអាបត្តិដែលបានបិទបាំង។ ដែលហៅថា បក្ខមានត្ត គឺ មានត្តដែលសង្ឃឱ្យដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយអស់កន្លះខែ ព្រោះអាបត្តិដែលបានបិទបាំងក្តី មិនបានបិទបាំងក្តី។ ដែលហៅថា សមោធានមានត្ត គឺ មានត្តដែលសង្ឃប្រមូលអាបត្តិបញ្ចូលគ្នាជាតែមួយហើយឱ្យ។ ក្នុងមានត្តទាំងនោះ មានត្តនេះ គួរជ្រាបថាជា «អប្បដិច្ឆន្នមានត្ត» ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «Chārattaṃ mānattaṃ appaṭicchannāya» (មានត្តអស់ ៦ រាត្រី ព្រោះអាបត្តិមិនបានបិទបាំង)។ កាលដែលសង្ឃនឹងឱ្យមានត្តនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុត្រូវអាបត្តិមួយ គប្បីឱ្យតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងទីនេះ។ ប្រសិនបើត្រូវអាបត្តិពីរ ឬបី ឬលើសពីនោះ កាលបើពោលថា «Ekaṃ āpattiṃ» (ត្រូវអាបត្តិមួយ) យ៉ាងណា គប្បីពោលថា «Dve āpattiyo» (ត្រូវអាបត្តិពីរ) ឬ «Tisso āpattiyo» (ត្រូវអាបត្តិបី) យ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអាបត្តិដែលលើសពីនោះ សូម្បីតែត្រូវអាបត្តិមួយរយ ឬមួយពាន់ ក៏គប្បីពោលថា «Sambahulā» (ត្រូវអាបត្តិច្រើន)។ សូម្បីតែអាបត្តិដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ក៏គប្បីប្រមូលបញ្ចូលគ្នាជាតែមួយហើយឱ្យ វិធីនៃការឱ្យអាបត្តិទាំងនោះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងពោលក្នុងកថាស្ដីពីការឱ្យបរិវាស។

เอวํ อาปตฺติวเสน กมฺมวาจํ กตฺวา ทินฺเน มานตฺเต ‘‘เอวเมตํ ธารยามี’’ติ กมฺมวาจาปริโยสาเน มาฬกสีมายเมว ‘‘มานตฺตํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ วุตฺตนเยน วตฺตํ สมาทาตพฺพํ. วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆสฺส อาโรเจตพฺพํ, อาโรเจนฺเตน จ เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

កាលបើបានសូត្រកម្មវាចាតាមចំណែកនៃអាបត្តិយ៉ាងនេះ ហើយឱ្យមានត្តរួចហើយ ក្នុងពេលចប់កម្មវាចាថា «Evametaṃ dhārayāmi» (តថាគតសុំចាំទុកនូវសេចក្តីនេះយ៉ាងនេះ) ភិក្ខុនោះគប្បីសមាទានវ័តក្នុងបរិវេណនៃសីមា (មាលកសីមា) នោះឯង តាមន័យដែលបានពោលហើយថា «Mānattaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmi» (តថាគតសុំសមាទាននូវមានត្ត សុំសមាទាននូវវ័ត)។ លុះសមាទានវ័តរួចហើយ គប្បីប្រាប់ដល់សង្ឃក្នុងទីនោះឯង កាលដែលនឹងប្រាប់ គប្បីប្រាប់យ៉ាងនេះថា៖

‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ, โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา อปฺปฏิจฺฉนฺนาย ฉารตฺตํ มานตฺตํ อทาสิ. โสหํ มานตฺตํ จรามิ, เวทยามหํ, ภนฺเต ‘เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

«បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិសុក្កវិសិដ្ឋិដែលកើតឡើងដោយចេតនា មិនបានបិទបាំង មួយអាបត្តិ ខ្ញុំព្រះករុណានោះបានសូមមានត្តអស់ ៦ រាត្រី ចំពោះអាបត្តិសុក្កវិសិដ្ឋិដែលកើតឡើងដោយចេតនា មិនបានបិទបាំង មួយអាបត្តិនោះ នឹងព្រះសង្ឃ ព្រះសង្ឃបានឱ្យមានត្តអស់ ៦ រាត្រី ចំពោះអាបត្តិសុក្កវិសិដ្ឋិដែលកើតឡើងដោយចេតនា មិនបានបិទបាំង មួយអាបត្តិនោះ ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានោះកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្ត បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាសុំប្រាប់ (ឱ្យទ្រង់ជ្រាប) សូមព្រះសង្ឃចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាអ្នកកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្ត ដូចនេះ»

อิมญฺจ ปน อตฺถํ คเหตฺวา ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติเยว. อาโรเจตฺวา สเจ นิกฺขิปิตุกาโม, วุตฺตนเยเนว สงฺฆมชฺเฌ [Pg.17] นิกฺขิปิตพฺพํ. มาฬกโต ภิกฺขูสุ นิกฺขนฺเตสุ เอกสฺสปิ สนฺติเก นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ. มาฬกโต นิกฺขมิตฺวา สตึ ปฏิลภนฺเตน สหคจฺฉนฺตสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โสปิ ปกฺกนฺโต, อญฺญสฺส ยสฺส มาฬเก นาโรจิตํ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. อาโรเจนฺเตน ปน อวสาเน ‘‘เวทยตีติ มํ อายสฺมา ธาเรตู’’ติ วตฺตพฺพํ. ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុយកសេចក្តីនេះជាគោល ហើយប្រាប់ដោយភាសាណាមួយ ក៏គួរពិតប្រាកដ។ លុះប្រាប់រួចហើយ ប្រសិនបើចង់ដាក់វ័ត គប្បីដាក់ក្នុងកណ្តាលសង្ឃតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយចេញទៅពីមាលកសីមាហើយ សូម្បីតែដាក់ក្នុងសំណាក់ភិក្ខុមួយរូប ក៏គួរដែរ។ ភិក្ខុដែលចេញពីមាលកសីមាហើយ នឹកឃើញឡើងវិញ (ចង់ដាក់វ័ត) គប្បីដាក់ក្នុងសំណាក់ភិក្ខុដែលដើរទៅជាមួយគ្នា។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះចៀសចេញទៅបាត់ហើយ គប្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃណាមួយដែលខ្លួនមិនទាន់បានប្រាប់ក្នុងមាលកសីមា ហើយសឹមដាក់ចុះ។ ចំណែកភិក្ខុកាលដែលនឹងប្រាប់ ក្នុងពេលចុងក្រោយ គប្បីពោលថា «Vedayatīti maṃ āyasmā dhāretu» (សូមលោកមានអាយុចាំទុកនូវខ្ញុំថា ជាអ្នកកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្ត)។ បើប្រាប់ដល់ភិក្ខុពីររូប គប្បីពោលថា «Āyasmantā dhārentu» (សូមលោកមានអាយុទាំងពីរចាំទុក) បើប្រាប់ដល់ភិក្ខុបីរូប គប្បីពោលថា «Āyasmanto dhārentu» (សូមលោកមានអាយុទាំងឡាយចាំទុក)។ ចាប់តាំងពីពេលដែលបានដាក់វ័តរួចហើយ ភិក្ខុនោះរមែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាប្រក្រតត្តភិក្ខុវិញ។

สเจ อปฺปภิกฺขุโก วิหาโร โหติ, สภาคา ภิกฺขู วสนฺติ, วตฺตํ อนิกฺขิปิตฺวา อนฺโตวิหาเรเยว รตฺติโย คเณตพฺพา. อถ น สกฺกา โสเธตุํ, วุตฺตนเยเนว วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเย จตูหิ ปญฺจหิ วา ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปริกฺขิตฺตสฺส วิหารสฺส ปริกฺเขปโต, อปริกฺขิตฺตสฺส ปริกฺเขปารหฏฺฐานโต ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคโต โอกฺกมฺม คุมฺเพน วา วติยา วา ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ. อนฺโตอรุเณเยว วุตฺตนเยน วตฺตํ สมาทิยิตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สเจ อญฺโญ โกจิ ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ตํ ฐานํ อาคจฺฉติ, สเจ เอส ตํ ปสฺสติ, สทฺทํ วาสฺส สุณาติ, อาโรเจตพฺพํ. อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภโท จ.

ប្រសិនបើវត្តមានភិក្ខុតិច ហើយមានភិក្ខុជាសភាគ (ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា) ស្នាក់នៅជាមួយ ភិក្ខុនោះមិនបាច់ដាក់វ័តឡើយ គប្បីរាប់រាត្រីនៅក្នុងវត្តនោះឯង។ ប្រសិនបើមិនអាចជម្រះបាន គប្បីដាក់វ័តតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង ហើយក្នុងវេលាជិតភ្លឺ គប្បីទៅជាមួយភិក្ខុ ៤ ឬ ៥ រូប ហើយឆ្លងឱ្យហួសពីរបងវត្ត (ចំពោះវត្តដែលមានរបងព័ទ្ធជុំវិញ) ឬឆ្លងឱ្យហួសពីចម្ងាយពីរចោលដីកំប៉ែត (ចំពោះវត្តដែលគ្មានរបងព័ទ្ធជុំវិញ) វាងចេញពីផ្លូវធំ ហើយអង្គុយក្នុងទីកំបាំងដោយគុម្ពឈើ ឬរបង។ ក្នុងវេលាមុនអរុណរះ គប្បីសមាទានវ័តតាមន័យដែលបានពោលហើយ ហើយប្រាប់ (ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ)។ ប្រសិនបើមានភិក្ខុដទៃណាមួយ ដើរមកកាន់ទីនោះដោយកិច្ចការណាមួយ ប្រសិនបើភិក្ខុនេះឃើញភិក្ខុនោះ ឬបានឮសំឡេងរបស់ភិក្ខុនោះ គប្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុនោះ។ បើមិនប្រាប់ទេ រមែងមានការដាច់រាត្រីផង និងការដាច់វ័តផង។

อถ ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อชานนฺตสฺเสว คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโท โหติ เอว, วตฺตเภโท ปน นตฺถิ. อาโรจิตกาลโต ปฏฺฐาย จ เอกํ ภิกฺขุํ ฐเปตฺวา เสเสหิ สติ กรณีเย คนฺตุมฺปิ วฏฺฏติ. อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺส ภิกฺขุสฺส สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โสปิ เกนจิ กมฺเมน ปุเรอรุเณเยว คจฺฉติ, อญฺญํ วิหารโต นิกฺขนฺตํ วา อาคนฺตุกํ วา ยํ ปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส สนฺติเก อาโรเจตฺวา วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. อยญฺจ ยสฺมา คณสฺส อาโรเจตฺวา ภิกฺขูนญฺจ อตฺถิภาวํ สลฺลกฺเขตฺวาว วสิ, เตนสฺส อูเน คเณ จรณโทโส วา วิปฺปวาโส วา น โหติ. สเจ น กญฺจิ ปสฺสติ, วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตนา สทฺธึ คตภิกฺขูสุ เอกสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘ยํ ปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ; อยํ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปริหาโร’’ติ อาห.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុដើរទៅហួសឧបចារៈ ១២ ហត្ថ ទាំងដែលខ្លួនមិនដឹងសោះ ការដាច់រាត្រីរមែងមានជាប្រាកដ ប៉ុន្តែការដាច់វ័តរមែងមិនមានឡើយ។ ចាប់តាំងពីពេលដែលបានប្រាប់វ័តហើយ វៀរលែងភិក្ខុមួយរូបទុក ភិក្ខុដែលនៅសល់ទាំងឡាយ កាលបើមានកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ ទោះបីជាដើរទៅក៏គួរ។ កាលបើអរុណរះឡើងហើយ ត្រូវដាក់ចុះនូវវ័តក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះ (ដែលនៅសល់) ដើរទៅមុនអរុណរះដោយសារកិច្ចការណាមួយ ភិក្ខុដទៃដែលចេញពីវត្តក្តី ឬជាភិក្ខុអាគន្តុកៈក្តី ដែលខ្លួនជួបប្រទះមុនគេ ត្រូវប្រាប់ដល់ភិក្ខុនោះហើយដាក់ចុះនូវវ័ត។ ក៏ព្រោះតែភិក្ខុ (អ្នកដើរមានត្ត) នេះ បានប្រាប់ដល់គណៈ និងបានកំណត់ដឹងនូវភាពមាននៅនៃភិក្ខុទាំងឡាយហើយទើបនៅ ហេតុនោះ ទោសនៃការប្រព្រឹត្តក្តី ឬការនៅប្រាសក្តី ក្នុងគណៈដែលមានចំនួនថយចុះ (តិចជាង ៤ រូប) រមែងមិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ប្រសិនបើមិនជួបប្រទះភិក្ខុណាមួយឡើយ ត្រូវទៅកាន់វត្ត ហើយដាក់ចុះនូវវ័តក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុមួយរូប ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅជាមួយខ្លួន ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលយ៉ាងនេះ។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ជួបប្រទះភិក្ខុណាជាដំបូង ត្រូវប្រាប់ភិក្ខុនោះហើយដាក់ចុះនូវវ័ត នេះជាការរក្សានូវភិក្ខុអ្នកដាក់ចុះនូវវ័តហើយ»។

เอวํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ อขณฺฑํ จริตฺวา ยตฺถ สิยา วีสติคโณ ภิกฺขุสงฺโฆ, ตตฺถ โส ภิกฺขุ อพฺเภตพฺโพ. อพฺเภนฺเตหิ จ ปฐมํ อพฺภานารโห [Pg.18] กาตพฺโพ. อยญฺหิ นิกฺขิตฺตวตฺตตฺตา ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิโต, ปกตตฺตสฺส จ อพฺภานํ กาตุํ น วฏฺฏติ, ตสฺมา วตฺตํ สมาทาเปตพฺโพ. วตฺเต สมาทินฺเน อพฺภานารโห โหติ. เตนาปิ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา อาโรเจตฺวา อพฺภานํ ยาจิตพฺพํ. อนิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปุน วตฺตสมาทานกิจฺจํ นตฺถิ. โส หิ ฉารตฺตาติกฺกเมเนว อพฺภานารโห โหติ, ตสฺมา โส อพฺเภตพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ ‘‘เอวญฺจ ปน, ภิกฺขเว, อพฺเภตพฺโพ’’ติ ปาฬิยํเยว อพฺภานวิธิ วุตฺโต, อยญฺจ เอกาปตฺติวเสน วุตฺโต. สเจ ปน ทฺเว ติสฺโส สมฺพหุลา วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา อาปตฺติโย โหนฺติ, ตาสํ วเสน กมฺมวาจา กาตพฺพา. เอวํ อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ ทาตพฺพํ. ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ ปน ยสฺมา ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวุตฺถปริวาสสฺส ทาตพฺพํ โหติ, ตสฺมา นํ ปริวาสกถายํเยว กถยิสฺสาม.

កាលបើបានប្រព្រឹត្តមានត្តអស់ ៦ រាត្រី មិនឲ្យដាច់មិនឲ្យធ្លាយយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងសីមាណាដែលមានភិក្ខុសង្ឃជាគណៈ ២០ រូប គង់នៅ ក្នុងសីមានោះ ភិក្ខុនោះត្រូវសង្ឃអព្ភាន (ស្រង់ចេញពីអាបត្តិ)។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយកាលនឹងអព្ភាន ជាដំបូង ត្រូវធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យជាអ្នកគួរដល់អព្ភានជាមុនសិន។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ ដោយសារតែខ្លួនបានដាក់ចុះនូវវ័តហើយ ទើបឋិតនៅក្នុងឋានៈជាប្រក្រតត្តភិក្ខុ ហើយការធ្វើអព្ភានដល់ប្រក្រតត្តភិក្ខុ រមែងមិនគួរឡើយ ហេតុនោះ ត្រូវឲ្យភិក្ខុនោះសមាទានវ័តឡើងវិញ។ កាលបើបានសមាទានវ័តហើយ ទើបជាអ្នកគួរដល់អព្ភាន។ ភិក្ខុនោះសូម្បីសមាទានវ័តហើយ ប្រាប់ហើយ ត្រូវសូមអព្ភាន។ ចំណែកភិក្ខុដែលមិនបានដាក់ចុះនូវវ័ត កិច្ចក្នុងការសមាទានវ័តជាថ្មី រមែងមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ គ្រាន់តែល่วงហួស ៦ រាត្រីទៅ ក៏ជាអ្នកគួរដល់អព្ភានតែម្តង ហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវសង្ឃអព្ភាន។ ក្នុងពាក្យនោះ វិធីអព្ភានណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលីថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះត្រូវសង្ឃអព្ភានយ៉ាងនេះ» វិធីអព្ភាននេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃអាបត្តិមួយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើមានអាបត្តិ ២ ឬ ៣ ឬច្រើនក្តី ដែលមានវត្ថុដូចគ្នាក្តី មានវត្ថុផ្សេងគ្នាក្តី ត្រូវធ្វើកម្មវាចាដោយអំណាចនៃអាបត្តិទាំងនោះ។ ត្រូវឲ្យអប្បដិច្ឆន្នមានត្តយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯបដិច្ឆន្នមានត្ត ព្រោះតែត្រូវឲ្យដល់ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសរួចហើយ ព្រោះតែអាបត្តិដែលលាក់ទុក ហេតុនោះ យើងនឹងសម្តែងនូវបដិច្ឆន្នមានត្តនោះ ក្នុងបរិវាសកថាឯណោះវិញ។

ปริวาสกถา

បរិវាសកថា

๑๐๒. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ เทตู’’ติอาทินา นเยน ปาฬิยํ อเนเกหิ อากาเรหิ ปริวาโส จ มานตฺตญฺจ วุตฺตํ. ตสฺส ยสฺมา อาคตาคตฏฺฐาเน วินิจฺฉโย วุจฺจมาโน ปาฬิ วิย อติวิตฺถารํ อาปชฺชติ, น จ สกฺกา โหติ สุเขน ปริคฺคเหตุํ, ตสฺมา นํ สโมธาเนตฺวา อิเธว ทสฺสยิสฺสาม.

១០២. ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកក្នុងព្រះបាលីនូវបរិវាសផង នូវមានត្តផង ដោយអាការៈជាច្រើន ដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ សង្ឃចូរឲ្យឯកាហបរិវាស (បរិវាស ១ ថ្ងៃ) ដល់ភិក្ខុឧទាយី ព្រោះអាបត្តិសញ្ចេតនិកាសុក្កវិសដ្ឋិមួយ ដែលលាក់ទុកអស់ ១ ថ្ងៃ»។ ព្រោះតែបរិវាសនិងមានត្តនោះ កាលបើពោលនូវសេចក្តីវិនិច្ឆ័យក្នុងកន្លែងដែលមកដល់ហើយៗ រមែងដល់នូវសេចក្តីពិស្តារហួសហេតុ ដូចជាព្រះបាលីដែរ និងមិនអាចដើម្បីកំណត់យកបានដោយងាយឡើយ ហេតុនោះ យើងនឹងប្រមូលរួមបញ្ចូលគ្នានូវបរិវាសនិងមានត្តនោះ ហើយនឹងបង្ហាញក្នុងទីនេះតែម្តង។

อยญฺหิ อิธ อธิปฺเปโต ปริวาโส นาม – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส, สโมธานปริวาโสติ ติวิโธ โหติ. ตตฺถ ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส ตาว ยถาปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ทาตพฺโพ. กสฺสจิ หิ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา อาปตฺติ โหติ ยถา อยํ อุทายิตฺเถรสฺส, กสฺสจิ ทฺวีหาทิปฏิจฺฉนฺนา ยถา ปรโต อาคตา อุทายิตฺเถรสฺเสว, กสฺสจิ เอกา อาปตฺติ โหติ ยถา อยํ, กสฺสจิ ทฺเว ติสฺโส ตตุตฺตริ วา ยถา ปรโต อาคตา, ตสฺมา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมํ ตาว ปฏิจฺฉนฺนภาโว ชานิตพฺโพ.

ព្រោះថា បរិវាសដែលបំណងយកក្នុងទីនេះ មាន ៣ យ៉ាងគឺ បដិច្ឆន្នបរិវាស សុទ្ធន្តបរិវាស និងសមោធានបរិវាស។ ក្នុងបរិវាសទាំងនោះ ជាដំបូង បដិច្ឆន្នបរិវាស ត្រូវឲ្យតាមចំនួនថ្ងៃដែលលាក់ទុកនូវអាបត្តិ។ ព្រោះថា ភិក្ខុខ្លះ មានអាបត្តិដែលលាក់ទុកអស់ ១ ថ្ងៃ ដូចជាអាបត្តិនេះរបស់ព្រះឧទាយិត្ថេរ ភិក្ខុខ្លះមានអាបត្តិដែលលាក់ទុកអស់ ២ ថ្ងៃជាដើម ដូចជាអាបត្តិទាំងឡាយដែលមកខាងក្រោយរបស់ព្រះឧទាយិត្ថេរនោះឯង ភិក្ខុខ្លះមានអាបត្តិមួយ ដូចជាអាបត្តិនេះ ភិក្ខុខ្លះមានអាបត្តិ ២ ឬ ៣ ឬលើសពីនោះទៅទៀត ដូចជាអាបត្តិទាំងឡាយដែលមកខាងក្រោយ ហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកឲ្យនូវបដិច្ឆន្នបរិវាស ជាដំបូងបង្អស់ ត្រូវដឹងនូវភាពនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុកជាមុនសិន។

อยญฺหิ อาปตฺติ นาม ทสหากาเรหิ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ. ตตฺถายํ มาติกา – อาปตฺติ จ โหติ อาปตฺติสญฺญี จ, ปกตตฺโต จ โหติ ปกตตฺตสญฺญี [Pg.19] จ, อนนฺตรายิโก จ โหติ อนนฺตรายิกสญฺญี จ, ปหุ จ โหติ ปหุสญฺญี จ, ฉาเทตุกาโม จ โหติ ฉาเทติ จาติ.

ព្រោះថា អាបត្តិនេះ រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក ដោយអាការៈ ១០ យ៉ាង។ ក្នុងអាការៈទាំងនោះ នេះជាមាតិកា៖ ជាអាបត្តិផង និងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអាបត្តិផង, ជាប្រក្រតត្តភិក្ខុផង និងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាប្រក្រតត្តភិក្ខុផង, ជាអ្នកមិនមានអន្តរាយផង និងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអ្នកមិនមានអន្តរាយផង, ជាអ្នកអាច (ដើម្បីប្រាប់) ផង និងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអ្នកអាចផង, ជាអ្នកចង់លាក់បាំងផង និងលាក់បាំងផង។

ตตฺถ อาปตฺติ จ โหติ อาปตฺติสญฺญี จาติ ยํ อาปนฺโน, สา อาปตฺติเยว โหติ. โสปิ จ ตตฺถ อาปตฺติสญฺญีเยว. อิติ ชานนฺโต ฉาเทติ, ฉนฺนาว โหติ. อถ ปนายํ ตตฺถ อนาปตฺติสญฺญี, อจฺฉนฺนา โหติ, อนาปตฺติ ปน อาปตฺติสญฺญายปิ อนาปตฺติสญฺญายปิ ฉาเทนฺเตนาปิ อจฺฉาทิตาว โหติ. ลหุกํ วา ครุกาติ ครุกํ วา ลหุกาติ ฉาเทติ, อลชฺชิปกฺเข ติฏฺฐติ, อาปตฺติ ปน อจฺฉนฺนา โหติ. ครุกํ ลหุกาติ มญฺญมาโน เทเสติ, เนว เทสิตา โหติ, น ฉนฺนา. ครุกํ ครุกาติ ญตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. ครุกลหุกภาวํ น ชานาติ, อาปตฺตึ ฉาเทมีติ ฉาเทติ, ฉนฺนาว โหติ.

ក្នុងមាតិកានោះ ពាក្យថា «ជាអាបត្តិផង និងមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអាបត្តិផង» នោះគឺ អាបត្តិណាដែលភិក្ខុត្រូវហើយ អាបត្តិនោះជាអាបត្តិពិតប្រាកដ ហើយភិក្ខុនោះសោត ក៏មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអាបត្តិនោះថាជាអាបត្តិពិតប្រាកដ។ កាលបើដឹងយ៉ាងនេះហើយលាក់បាំងទុក រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុកពិតប្រាកដ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភិក្ខុនេះ មានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងអាបត្តិនោះថា មិនមែនជាអាបត្តិទៅវិញ រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។ ចំណែកឯអនាបត្តិ (ការមិនត្រូវអាបត្តិ) ទោះបីជាមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអាបត្តិក្តី ឬមានសេចក្តីសម្គាល់ថាជាអនាបត្តិក្តី ទោះបីជាលាក់បាំងទុកក្តី ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកជាដាច់ខាត។ ប្រសិនបើលាក់បាំងអាបត្តិស្រាលថាជាអាបត្តិធ្ងន់ក្តី ឬលាក់បាំងអាបត្តិធ្ងន់ថាជាអាបត្តិស្រាលក្តី ភិក្ខុនោះរមែងឋិតនៅក្នុងចំណែកនៃភិក្ខុទ្រុស្តសីល (អលជ្ជី) ប៉ុន្តែអាបត្តិនោះ រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។ ភិក្ខុដែលសម្គាល់អាបត្តិធ្ងន់ថាជាអាបត្តិស្រាលហើយសម្តែង រមែងមិនឈ្មោះថា បានសម្តែងឡើយ ហើយក៏មិនឈ្មោះថា លាក់ទុកដែរ។ ភិក្ខុដឹងថាអាបត្តិធ្ងន់ជាអាបត្តិធ្ងន់ហើយលាក់ទុក រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក។ ភិក្ខុដែលមិនដឹងនូវភាពជាអាបត្តិធ្ងន់ឬអាបត្តិស្រាល ប៉ុន្តែលាក់ទុកដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងលាក់ទុកនូវអាបត្តិ» រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុកពិតប្រាកដ។

ปกตตฺโตติ ติวิธํ อุกฺเขปนียกมฺมํ อกโต – โส เจ ปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. อถ ‘‘มยฺหํ สงฺเฆน กมฺมํ กต’’นฺติ อปกตตฺตสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, อจฺฉนฺนา โหติ. อปกตตฺเตน ปกตตฺตสญฺญินา วา อปกตตฺตสญฺญินา วา ฉาทิตาปิ อจฺฉนฺนาว โหติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

ពាក្យថា «ជាប្រក្រតត្តភិក្ខុ» នោះគឺ ភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានធ្វើឧក្ខេបនីយកម្មទាំង ៣ យ៉ាង។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនជាប្រក្រតត្តភិក្ខុ ហើយលាក់ទុក រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមិនមែនជាប្រក្រតត្តភិក្ខុ ដោយគិតថា «សង្ឃបានធ្វើកម្ម (ឧក្ខេបនីយកម្ម) ដល់អាត្មាអញហើយ» ហើយលាក់ទុក រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។ អាបត្តិដែលភិក្ខុមិនមែនជាប្រក្រតត្តភិក្ខុលាក់ទុក ទោះបីជាមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនជាប្រក្រតត្តភិក្ខុក្តី ឬមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមិនមែនជាប្រក្រតត្តភិក្ខុក្តី ទោះបីជាលាក់ទុកហើយក៏ដោយ ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកជាដាច់ខាត។ សេចក្តីនេះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយក៏បានពោលទុកមកហើយថា៖

‘‘อาปชฺชติ ครุกํ สาวเสสํ,ฉาเทติ อนาทริยํ ปฏิจฺจ;

น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชํ,ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา’’ติ. (ปริ. ๔๘๑);

«ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិធ្ងន់ដែលមានចំណែកសេសសល់ (គឺសង្ឃាទិសេស) ហើយលាក់ទុកព្រោះតែភាពមិនអើពើ ភិក្ខុនោះមិនមែនជាភិក្ខុនីឡើយ ហើយក៏មិនត្រូវពាល់ត្រូវនូវទោស (អាបត្តិទុក្កដព្រោះការលាក់បាំង) ឡើយ ប្រស្នានេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបានគិតគូរហើយ»។

อยญฺหิ ปญฺโห อุกฺขิตฺตเกน กถิโต.

ព្រោះថា ប្រស្នានេះ ត្រូវបានដោះស្រាយដោយភិក្ខុដែលត្រូវសង្ឃលើកវត្ត (ឧក្ខិត្តកភិក្ខុ)។

อนนฺตรายิโกติ ยสฺส ทสสุ อนฺตราเยสุ เอโกปิ นตฺถิ, โส เจ อนนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. สเจปิ โส ภีรุกชาติกตาย อนฺธกาเร อมนุสฺสจณฺฑมิคภเยน อนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, อจฺฉนฺนาว โหติ. ยสฺส หิ ปพฺพตวิหาเร วสนฺตสฺส กนฺทรํ วา นทึ วา อติกฺกมิตฺวา อาโรเจตพฺพํ โหติ, อนฺตรามคฺเค จ จณฺฑวาฬอมนุสฺสาทิภยํ อตฺถิ, มคฺเค อชครา นิปชฺชนฺติ, นที ปูรา โหติ, เอกสฺมึ ปน สติเยว อนฺตราเย อนฺตรายิกสญฺญี หุตฺวา [Pg.20] ฉาเทติ, อจฺฉนฺนาว โหติ. อนฺตรายิกสฺส ปน อนฺตรายิกสญฺญาย วา อนนฺตรายิกสญฺญาย วา ฉาทยโต อจฺฉนฺนาว โหติ.

ពាក្យថា «ជាអ្នកមិនមានអន្តរាយ» នោះគឺ ភិក្ខុណាដែលមិនមានអន្តរាយសូម្បីតែមួយ ក្នុងចំណោមអន្តរាយទាំង ១០ យ៉ាង។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមិនមានអន្តរាយ ហើយលាក់ទុក រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក។ ទោះបីជាភិក្ខុនោះ ដោយសារតែខ្លួនជាមនុស្សមានជាតិខ្លាច ក្នុងទីងងឹត មានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមានអន្តរាយ ព្រោះតែខ្លាចអមនុស្ស និងសត្វសាហាវ ហើយលាក់ទុក ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណាដែលនៅក្នុងវត្តលើភ្នំ ត្រូវឆ្លងកាត់ជ្រោះក្តី ស្ទឹងក្តី ដើម្បីទៅប្រាប់អាបត្តិ ហើយនៅកណ្តាលផ្លូវសោត ក៏មានភ័យអំពីសត្វសាហាវ និងអមនុស្សជាដើម មានពស់ថ្លាន់ដេកពាំងនៅលើផ្លូវ ទឹកស្ទឹងក៏ពេញប្រៀប ប៉ុន្តែ កាលបើមានអន្តរាយសូម្បីតែមួយយ៉ាងពិតប្រាកដ ហើយភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមានអន្តរាយ ហើយលាក់ទុក ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលមានអន្តរាយពិតប្រាកដ ទោះបីជាមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមានអន្តរាយក្តី ឬមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមិនមានអន្តរាយក្តី កាលដែលលាក់ទុក ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកជាដាច់ខាត។

ปหูติ โย สกฺโกติ ภิกฺขุโน สนฺติกํ คนฺตุญฺเจว อาโรเจตุญฺจ; โส เจ ปหุสญฺญี หุตฺวา ฉาเทติ, ฉนฺนา โหติ. สจสฺส มุเข อปฺปมตฺตโก คณฺโฑ วา โหติ, หนุกวาโต วา วิชฺฌติ, ทนฺโต วา รุชฺชติ, ภิกฺขา วา มนฺทา ลทฺธา โหติ, ตาวตเกน ปน เนว วตฺตุํ น สกฺโกติ น คนฺตุํ; อปิจ โข น สกฺโกมีติ สญฺญี โหติ, อยํ ปหุ หุตฺวา อปฺปหุสญฺญี นาม. อิมินา ฉาทิตาปิ อจฺฉาทิตา. อปฺปหุนา ปน วตฺตุํ วา คนฺตุํ วา อสมตฺเถน ปหุสญฺญินา วา อปฺปหุสญฺญินา วา ฉาทิตา โหตุ, อจฺฉาทิตาว.

ពាក្យថា «ជាអ្នកអាច» នោះគឺ ភិក្ខុណាដែលអាចដើម្បីទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុផង និងដើម្បីប្រាប់ផង។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនអាច ហើយលាក់ទុក រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក។ ប្រសិនបើក្នុងមាត់របស់ភិក្ខុនោះ មានបូសបន្តិចបន្តួចក្តី មានខ្យល់ចាក់ស្រពោនថ្គាមក្តី ឈឺធ្មេញក្តី ឬបានចង្ហាន់តិចតួចក្តី ប៉ុន្តែ ដោយសារហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាមិនអាចដើម្បីនិយាយ ឬមិនអាចដើម្បីដើរទៅនោះឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ភិក្ខុនោះបែរជាមានសេចក្តីសម្គាល់ថា «អាត្មាអញមិនអាចឡើយ» ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកអាច ប៉ុន្តែមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមិនអាច។ អាបត្តិដែលភិក្ខុនេះលាក់ទុកហើយ ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលមិនអាចពិតប្រាកដ គឺមិនអាចដើម្បីនិយាយក្តី ដើម្បីដើរទៅក្តី ទោះបីជាមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនអាចក្តី ឬមានសេចក្តីសម្គាល់ថាខ្លួនមិនអាចក្តី ទោះបីជាលាក់ទុកហើយក៏ដោយ ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកជាដាច់ខាត។

ฉาเทตุกาโม จ โหติ ฉาเทติ จาติ อิทํ อุตฺตานตฺถเมว. สเจ ปน ฉาเทสฺสามีติ ธุรนิกฺเขปํ กตฺวา ปุเรภตฺเต วา ปจฺฉาภตฺเต วา ปฐมยามาทีสุ วา ลชฺชิธมฺมํ โอกฺกมิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว อาโรเจติ, อยํ ฉาเทตุกาโม น ฉาเทติ นาม.

ពាក្យមាតិកាទាំងពីរថា «ជាអ្នកចង់លាក់បាំងផង និងលាក់បាំងផង» នេះ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភិក្ខុបានទម្លាក់ចោលនូវធុរៈ (គឺការមិនប្រាប់អាបត្តិ) ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងលាក់ទុក» ក្នុងពេលមុនភត្តក្តី ក្រោយភត្តក្តី ឬក្នុងបឋមយាមជាដើមក្តី ហើយត្រឡប់មកកាន់លជ្ជីធម៌ (ធម៌គឺសេចក្តីខ្មាស) វិញ ក៏ប្រាប់អាបត្តិក្នុងរវាងអរុណមិនទាន់រះតែម្តង ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកចង់លាក់បាំង ប៉ុន្តែមិនបានលាក់បាំងឡើយ។

ยสฺส ปน อภิกฺขุเก ฐาเน วสนฺตสฺส อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา สภาคสฺส ภิกฺขุโน อาคมนํ อาคเมนฺตสฺส สภาคสนฺติกํ วา คจฺฉนฺตสฺส อทฺธมาโสปิ มาโสปิ อติกฺกมติ, อยํ น ฉาเทตุกาโม ฉาเทติ นาม, อยมฺปิ อจฺฉนฺนาว โหติ.

ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណាដែលនៅក្នុងកន្លែងដែលមិនមានភិក្ខុ ត្រូវអាបត្តិហើយ កាលរង់ចាំការមកដល់នៃភិក្ខុដែលមានសភាគ (ភិក្ខុដូចគ្នា) ឬកាលដែលដើរទៅកាន់សំណាក់នៃភិក្ខុដែលមានសភាគនោះ ទោះបីជាកន្លះខែក្តី មួយខែក្តី កន្លងហួសទៅ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនចង់លាក់បាំង ប៉ុន្តែលាក់បាំង អាបត្តិនេះសោត ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ។

โย ปน อาปนฺนมตฺโตว อคฺคึ อกฺกนฺตปุริโส วิย สหสา อปกฺกมิตฺวา สภาคฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาวิ กโรติ, อยํ น ฉาเทตุกาโมว น ฉาเทติ นาม. สเจ ปน สภาคํ ทิสฺวาปิ ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา’’ติ ลชฺชาย นาโรเจติ, ฉนฺนาว โหติ อาปตฺติ. อุปชฺฌายาทิภาโว หิ อิธ อปฺปมาณํ อเวริสภาคมตฺตเมว ปมาณํ, ตสฺมา อเวริสภาคสฺส สนฺติเก อาโรเจตพฺพา.

ចំណែកឯភិក្ខុណា គ្រាន់តែត្រូវអាបត្តិភ្លាម ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ចៀសចេញទៅ ដូចជាបុរសដែលជាន់លើភ្លើង ហើយទៅកាន់កន្លែងនៃភិក្ខុដែលមានសភាគ រួចធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ (បើកចំហ) ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនចង់លាក់បាំងផង និងមិនបានលាក់បាំងផង។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើ ទោះបីជាឃើញភិក្ខុដែលមានសភាគហើយក៏ដោយ ហើយមិនប្រាប់ព្រោះតែសេចក្តីខ្មាស ដោយគិតថា «ភិក្ខុនេះជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ឬជាព្រះអាចារ្យរបស់អាត្មាអញ» អាបត្តិនោះ រមែងឈ្មោះថា លាក់ទុកពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា ភាពជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍ជាដើមក្នុងទីនេះ មិនមែនជាប្រមាណ (មិនមែនជាគ្រឿងវាស់វែង) ឡើយ គឺមានតែភាពជាភិក្ខុដែលមានសភាគមិនមែនជាសត្រូវប៉ុណ្ណោះ ទើបជាប្រមាណ ហេតុនោះ ត្រូវប្រាប់ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុដែលមានសភាគមិនមែនជាសត្រូវ។

โย ปน วิสภาโค โหติ สุตฺวา ปกาเสตุกาโม, เอวรูปสฺส อุปชฺฌายสฺสาปิ สนฺติเก น อาโรเจตพฺพา. ตตฺถ ปุเรภตฺตํ วา อาปตฺตึ อาปนฺโน โหตุ ปจฺฉาภตฺตํ วา, ทิวา วา รตฺตึ วา ยาว อรุณํ น อุคฺคจฺฉติ ตาว อาโรเจตพฺพํ. อุทฺธสฺเต อรุเณ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ปฏิจฺฉาทนปจฺจยา จ ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. สภาคสงฺฆาทิเสสํ อาปนฺนสฺส ปน สนฺติเก อาวิ [Pg.21] กาตุํ น วฏฺฏติ. สเจ อาวิ กโรติ, อาปตฺติ อาวิกตา โหติ, ทุกฺกฏา ปน น มุจฺจติ, ตสฺมา สุทฺธสฺส สนฺติเก อาวิกาตพฺพา. อาวิกโรนฺโต จ ‘‘ตุยฺหํ สนฺติเก เอกํ อาปตฺตึ อาวิกโรมี’’ติ วา ‘‘อาจิกฺขามี’’ติ วา ‘‘อาโรเจมี’’ติ วา ‘‘มม เอกํ อาปตฺตึ อาปนฺนภาวํ ชานาหี’’ติ วา วทตุ, ‘‘เอกํ ครุกาปตฺตึ อาวิกโรมี’’ติอาทินา วา นเยน วทตุ, สพฺเพหิปิ อากาเรหิ อปฺปฏิจฺฉนฺนาว โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. สเจ ปน ลหุกาปตฺตึ อาวิกโรมีติอาทินา นเยน วทติ, ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, วตฺถุํ อาโรเจติ, อาปตฺตึ อาโรเจติ, อุภยํ อาโรเจติ, ติวิเธนาปิ อาโรจิตาว โหติ. อิติ อิมานิ ทส การณานิ อุปลกฺเขตฺวา ปฏิจฺฉนฺนปริวาสํ เทนฺเตน ปฐมเมว ปฏิจฺฉนฺนภาโว ชานิตพฺโพ.

ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណាជាវិសភាគ (មិនមែនជាសភាគ) កាលបើបានឮហើយ ចង់ផ្សព្វផ្សាយ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះឧបជ្ឈាយ៍សូម្បីមានសភាពបែបនោះ ក៏មិនត្រូវប្រាប់ឡើយ។ ក្នុងរឿងនោះ ទោះបីជាត្រូវអាបត្តិក្នុងពេលមុនភត្តក្តី ក្រោយភត្តក្តី ក្នុងពេលថ្ងៃក្តី យប់ក្តី ដរាបណាអរុណមិនទាន់រះឡើង ត្រូវប្រាប់ក្នុងរវាងនោះ។ កាលបើអរុណរះឡើងហើយ អាបត្តិនោះរមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក និងព្រោះតែបច្ច័យគឺការលាក់ទុកនោះ រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសមានសភាគគ្នា ការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ រមែងមិនគួរឡើយ។ ប្រសិនបើធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ អាបត្តិនោះរមែងឈ្មោះថា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ ប៉ុន្តែមិនរួចផុតចាកអាបត្តិទុក្កដឡើយ ហេតុនោះ ត្រូវធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុដែលស្អាតស្អំ (មិនត្រូវអាបត្តិ)។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលនឹងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ទោះបីជានិយាយថា «ខ្ញុំសូមធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអាបត្តិមួយក្នុងសំណាក់របស់លោក» ក្តី ឬថា «ខ្ញុំសូមប្រាប់» ក្តី ឬថា «ខ្ញុំសូមជម្រាប» ក្តី ឬនិយាយថា «សូមលោកជ្រាបនូវភាពដែលខ្ញុំត្រូវអាបត្តិមួយ» ក្តី ឬនិយាយដោយន័យជាដើមថា «ខ្ញុំសូមធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអាបត្តិធ្ងន់មួយ» ក្តី ដោយអាការៈទាំងពួងសូម្បីទាំងអស់នេះ ក៏រមែងឈ្មោះថា មិនបានលាក់ទុកឡើយ សេចក្តីនេះមានពោលទុកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើនិយាយដោយន័យជាដើមថា «ខ្ញុំសូមធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអាបត្តិស្រាល» (ទាំងដែលខ្លួនត្រូវអាបត្តិធ្ងន់) អាបត្តិនោះរមែងឈ្មោះថា លាក់ទុក។ ប្រសិនបើប្រាប់តែវត្ថុ ប្រាប់តែអាបត្តិ ឬប្រាប់ទាំងពីរយ៉ាង ទោះបីជាប្រាប់ដោយវិធីទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ក៏រមែងឈ្មោះថា ប្រាប់ហើយដូចគ្នា។ កាលបើបានកំណត់ដឹងនូវហេតុទាំង ១០ យ៉ាងនេះយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុអ្នកឲ្យនូវបដិច្ឆន្នបរិវាស ជាដំបូងបង្អស់ ត្រូវដឹងនូវភាពនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុក។

ตโต ปฏิจฺฉนฺนทิวเส จ อาปตฺติโย จ สลฺลกฺเขตฺวา สเจ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา โหติ – ‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺน’’นฺติ เอวํ ยาจาเปตฺวา อิธ วุตฺตนเยเนว กมฺมวาจํ วตฺวา ปริวาโส ทาตพฺโพ. อถ ทฺวีหตีหาทิปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ทฺวีหปฏิจฺฉนฺนํ ตีหปฏิจฺฉนฺนํ จตูหปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนํ ฉาหปฏิจฺฉนฺนํ สตฺตาหปฏิจฺฉนฺนํ อฏฺฐาหปฏิจฺฉนฺนํ นวาหปฏิจฺฉนฺนํ ทสาหปฏิจฺฉนฺนํ เอกาทสาหปฏิจฺฉนฺนํ ทฺวาทสาหปอจฺฉนฺนํ เตรสาหปฏิจฺฉนฺนํ จุทฺทสาหปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ ยาว จุทฺทส ทิวสานิ ทิวสวเสน โยชนา กาตพฺพา. ปญฺจทส ทิวสานิ ปฏิจฺฉนฺนาย ปกฺขปฏิจฺฉนฺนนฺติ วตฺวา โยชนา กาตพฺพา. ตโต ยาว เอกูนตึสติโม ทิวโส, ตาว อติเรกปกฺขปฏิจฺฉนฺนนฺติ.

បន្ទាប់ពីនោះមក ភិក្ខុត្រូវកំណត់ដឹងនូវថ្ងៃដែលបិទបាំង និងអាបត្តិទាំងឡាយ បើសិនជាអាបត្តិដែលបិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ ត្រូវញ៉ាំងភិក្ខុនោះឲ្យសូមយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ មួយលើក...» រួចហើយសូត្រកម្មវាចាតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងទីនេះ ហើយត្រូវឲ្យបរិវាស។ បើជាអាបត្តិដែលបិទបាំងទុកអស់ ២ ថ្ងៃ ឬ ៣ ថ្ងៃជាដើម ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យតាមចំនួនថ្ងៃ រហូតដល់ ១៤ ថ្ងៃ គឺ អាបត្តិបិទបាំងទុក ២ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៣ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៤ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៥ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៦ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៧ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៨ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ៩ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ១០ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ១១ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ១២ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ១៣ ថ្ងៃ អាបត្តិបិទបាំងទុក ១៤ ថ្ងៃ។ ចំពោះអាបត្តិដែលបិទបាំងទុកអស់ ១៥ ថ្ងៃ ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យថា «អាបត្តិបិទបាំងទុកកន្លះខែ» (បក្ខប្បដិច្ឆន្នៈ)។ បន្ទាប់ពីនោះមក រហូតដល់ថ្ងៃទី ២៩ ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យថា «អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងកន្លះខែ» (អតិរេកបក្ខប្បដិច្ឆន្នៈ)។

ตโต มาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกมาสปฏิจฺฉนฺนํ ทฺเวมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกทฺเวมาสปฏิจฺฉนฺนํ เตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกเตมาสปฏิจฺฉนฺนํ จตุมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกจตุมาสปฏิจฺฉนฺนํ ปญฺจมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกปญฺจมาสปฏิจฺฉนฺนํ ฉมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกฉมาสปฏิจฺฉนฺนํ สตฺตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกสตฺตมาสปฏิจฺฉนฺนํ อฏฺฐมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกอฏฺฐมาสปฏิจฺฉนฺนํ นวมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกนวมาสปฏิจฺฉนฺนํ ทสมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกทสมาสปฏิจฺฉนฺนํ เอกาทสมาสปฏิจฺฉนฺนํ อติเรกเอกาทสมาสปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอวํ โยชนา กาตพฺพา. สํวจฺฉเร ปริปุณฺเณ เอกสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ. ตโต ปรํ อติเรกเอกสํวจฺฉร… ทฺเวสํวจฺฉร… อติเรกทฺเวสํวจฺฉร… ติสํวจฺฉร… อติรเกติสํวจฺฉร… จตุสํวจฺฉร… อติเรกจตุสํวจฺฉร… ปญฺจสํวจฺฉร… อติเรกปญฺจสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ [Pg.22] เอวํ ยาว สฏฺฐิสํวจฺฉร… อติเรกสฏฺฐิสํวจฺฉรปฏิจฺฉนฺนนฺติ วา ตโต วา ภิยฺโยปิ วตฺวา โยชนา กาตพฺพา.

បន្ទាប់ពីនោះមក ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យយ៉ាងនេះថា អាបត្តិបិទបាំងទុកមួយខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងមួយខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកពីរខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងពីរខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកបីខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងបីខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកបួនខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងបួនខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកប្រាំខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងប្រាំខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកប្រាំមួយខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងប្រាំមួយខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកប្រាំពីរខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងប្រាំពីរខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកប្រាំបីខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងប្រាំបីខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកប្រាំបួនខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងប្រាំបួនខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកដប់ខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងដប់ខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកដប់មួយខែ អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងដប់មួយខែ។ កាលបើគ្រប់មួយឆ្នាំ ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យថា អាបត្តិបិទបាំងទុកមួយឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យថា អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងមួយឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកពីរឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងពីរឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកបីឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងបីឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកបួនឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងបួនឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកប្រាំឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងប្រាំឆ្នាំ រហូតដល់អាបត្តិបិទបាំងទុកហុកសិបឆ្នាំ... អាបត្តិបិទបាំងទុកលើសជាងហុកសិបឆ្នាំ ឬច្រើនជាងនោះទៅទៀត ក៏ត្រូវពោលផ្គូផ្គងពាក្យយ៉ាងនោះដែរ។

สเจ ปน ทฺเว ติสฺโส ตตุตฺตริ วา อาปตฺติโย โหนฺติ, ยถา อิธ เอกํ อาปตฺตินฺติ วุตฺตํ; เอวํ ทฺเว อาปตฺติโย ติสฺโส อาปตฺติโยติ วตฺตพฺพํ. ตโต ปรํ ปน สตํ วา โหตุ สหสฺสํ วา, สมฺพหุลาติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. นานาวตฺถุกาสุปิ ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ – เอกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ, เอกํ กายสํสคฺคํ, เอกํ ทุฏฺฐุลฺลวาจํ, เอกํ อตฺตกามํ, เอกํ สญฺจริตฺตํ, เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ คณนวเสน วา ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ นานาวตฺถุกาโย เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ วตฺถุกิตฺตนวเสน วา, ‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ นามมตฺตวเสน วา โยชนา กาตพฺพา.

ម៉្យាងទៀត បើសិនជាមានអាបត្តិ ២ ឬ ៣ ឬច្រើនជាងនោះ ដូចដែលក្នុងទីនេះពោលថា «អាបត្តិមួយលើក» យ៉ាងណា ក្នុងទីនោះក៏ត្រូវពោលថា «អាបត្តិពីរលើក» ឬ «អាបត្តិបីលើក» យ៉ាងនោះដែរ។ តែបើលើសពីនោះទៅ ទោះបីជា ១០០ ឬ ១០០០ លើកក៏ដោយ គួរពោលថា «អាបត្តិច្រើនលើក» (សម្ពហុលា)។ សូម្បីក្នុងអាបត្តិដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា ក៏ត្រូវផ្គូផ្គងពាក្យតាមវិធីផ្សេងៗ គឺតាមអំណាចនៃការរាប់ចំនួនថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសច្រើនលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិមួយលើក កាយសំសគ្គមួយលើក ទុដ្ឋុល្លវាចាមួយលើក អត្តកាមមួយលើក សញ្ចរិត្តមួយលើក ដែលបិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ» ខ្លះ ឬតាមអំណាចនៃការបញ្ចេញឈ្មោះវត្ថុថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសច្រើនលើក មានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ» ខ្លះ ឬតាមអំណាចនៃឈ្មោះត្រឹមតែម៉្យាងថា «បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសច្រើនលើក បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ» ខ្លះ។

ตตฺถ นามํ ทุวิธํ – สชาติสาธารณญฺจ สพฺพสาธารณญฺจ. ตตฺถ สงฺฆาทิเสโสติ สชาติสาธารณํ, อาปตฺตีติ สพฺพสาธารณํ; ตสฺมา ‘‘สมฺพหุลา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติ เอวํ สพฺพสาธารณนามวเสนปิ วตฺตุํ วฏฺฏติ. อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ ปริวาสาทิกํ วินยกมฺมํ วตฺถุวเสน โคตฺตวเสน นามวเสน อาปตฺติวเสน จ กาตุํ วฏฺฏติเยว.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ឈ្មោះមាន ២ យ៉ាង គឺ សជាតិសាធារណៈ (ឈ្មោះទូទៅក្នុងជាតិរបស់ខ្លួន) និង សព្វសាធារណៈ (ឈ្មោះទូទៅដល់ទាំងអស់)។ ក្នុងឈ្មោះទាំងពីរនោះ ពាក្យថា «សង្ឃាទិសេស» ជាសជាតិសាធារណៈ ពាក្យថា «អាបត្តិ» ជាសព្វសាធារណៈ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីការនិយាយតាមអំណាចនៃឈ្មោះសព្វសាធារណៈថា «ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិច្រើនលើក បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ» ក៏គួរពោលបានដែរ។ ព្រោះថា វិនយកម្មទាំងអស់នេះ មានបរិវាសជាដើម ភិក្ខុគួរធ្វើតាមអំណាចនៃវត្ថុខ្លះ តាមអំណាចនៃគោត្រខ្លះ តាមអំណាចនៃឈ្មោះខ្លះ និងតាមអំណាចនៃអាបត្តិខ្លះ ពិតប្រាកដណាស់។

ตตฺถ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐี’’ติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ. ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติ นามญฺเจว อาปตฺติ จ. ‘‘กายสํสคฺโค’’ติ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ. ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติ นามญฺเจว อาปตฺติ จ, ตตฺถ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ กายสํสคฺค’’นฺติอาทินา วจเนนาปิ ‘‘นานาวตฺถุกาโย’’ติ วจเนนาปิ วตฺถุ เจว โคตฺตญฺจ คหิตํ โหติ. ‘‘สงฺฆาทิเสโส’’ติ วจเนนาปิ ‘‘อาปตฺติโย’’ติ วจเนนาปิ นามญฺเจว อาปตฺติ จ คหิตา โหติ. อิธ ปน เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ ‘‘สุกฺกวิสฺสฏฺฐิ’’นฺติ นามมฺปิ วตฺถุโคตฺตานิปิ คหิตาเนว. ยถา จ อิธ ‘‘อยํ อุทายิ ภิกฺขู’’ติ วุตฺตํ; เอวํ โย โย อาปนฺโน โหติ, ตสฺส ตสฺส นามํ คเหตฺวา ‘‘อยํ อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขู’’ติ กมฺมวาจา กาตพฺพา.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «សុក្កវិសដ្ឋិ» ជាវត្ថុផង ជាគោត្រផង។ ពាក្យថា «សង្ឃាទិសេស» ជាឈ្មោះផង ជាអាបត្តិផង។ ពាក្យថា «កាយសំសគ្គ» ជាវត្ថុផង ជាគោត្រផង។ ពាក្យថា «សង្ឃាទិសេស» ជាឈ្មោះផង ជាអាបត្តិផង។ ក្នុងចំណោមពាក្យទាំងនោះ សូម្បីតែពាក្យថា «សុក្កវិសដ្ឋិ កាយសំសគ្គ» ជាដើមក្តី ពាក្យថា «មានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា» ក្តី ក៏ឈ្មោះថាបានកាន់យកនូវវត្ថុ និងគោត្ររួចហើយ។ សូម្បីតែពាក្យថា «សង្ឃាទិសេស» ក្តី ពាក្យថា «អាបត្តិទាំងឡាយ» ក្តី ក៏ឈ្មោះថាបានកាន់យកនូវឈ្មោះ និងអាបត្តិរួចហើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «បានត្រូវអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា» ឈ្មោះថាកាន់យកទាំងឈ្មោះ ទាំងវត្ថុ និងគោត្ររួចជាស្រេចហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ លោកពោលទុកយ៉ាងណាថា «ភិក្ខុឈ្មោះឧទាយីនេះ» ភិក្ខុណាដែលត្រូវអាបត្តិ ក៏ត្រូវបញ្ចេញឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនោះៗ រួចធ្វើកម្មវាចាថា «ភិក្ខុមានឈ្មោះនេះ...» យ៉ាងនោះដែរ។

กมฺมวาจาปริโยสาเน จ เตน ภิกฺขุนา มาฬกสีมายเมว ‘‘ปริวาสํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทาตพฺพํ[Pg.23]. สมาทิยิตฺวา ตตฺเถว สงฺฆสฺส อาโรเจตพฺพํ, อาโรเจนฺเตน จ เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

លុះចប់កម្មវាចាហើយ ភិក្ខុនោះត្រូវសមាទានវត្តក្នុងមាលកសីមានោះឯង តាមវិធីដែលពោលហើយថា «ខ្ញុំព្រះករុណាសមាទាននូវបរិវាស ខ្ញុំព្រះករុណាសមាទាននូវវត្ត»។ លុះសមាទានរួចហើយ ត្រូវប្រាប់ដល់ព្រះសង្ឃក្នុងមាលកសីមានោះឯង កាលបើប្រាប់ ត្រូវប្រាប់យ៉ាងនេះថា៖

‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ, โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิ, โสหํ ปริวสามิ – ‘เวทยามหํ, ภนฺเต, เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

«បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ ខ្ញុំព្រះករុណានោះបានសូមបរិវាសមួយថ្ងៃ ចំពោះអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃនោះ នឹងព្រះសង្ឃ ព្រះសង្ឃបានឲ្យបរិវាសមួយថ្ងៃ ចំពោះអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃនោះ ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានោះកំពុងនៅបរិវាស បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាដឹងខ្លួន (ថាកំពុងនៅបរិវាស) សូមព្រះសង្ឃចាំទុកនូវខ្ញុំព្រះករុណាថា ជាអ្នកដឹងខ្លួន (ថាកំពុងនៅបរិវាស)»។

อิมญฺจ ปนตฺถํ คเหตฺวา ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติเยว. อาโรเจตฺวา สเจ นิกฺขิปิตุกาโม, วุตฺตนเยเนว สงฺฆมชฺเฌ นิกฺขิปิตพฺพํ. มาฬกโต ภิกฺขูสุ นิกฺขนฺเตสุ เอกสฺสาปิ สนฺติเก นิกฺขิปิตุํ วฏฺฏติ. มาฬกโต นิกฺขมิตฺวา สตึ ปฏิลภนฺเตน สหคจฺฉนฺตสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โสปิ ปกฺกนฺโต, อญฺญสฺส ยสฺส มาฬเก นาโรจิตํ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. อาโรเจนฺเตน จ อวสาเน ‘‘เวทยตีติ มํ อายสฺมา ธาเรตู’’ติ วตฺตพฺพํ. ทฺวินฺนํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺตา ธาเรนฺตู’’ติ, ติณฺณํ อาโรเจนฺเตน ‘‘อายสฺมนฺโต ธาเรนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ.

ភិក្ខុកាន់យកសេចក្តីនេះហើយ នឹងប្រាប់ដោយភាសាណាមួយក៏គួរពិតប្រាកដណាស់។ លុះប្រាប់រួចហើយ បើចង់ដាក់វត្តចុះ ត្រូវដាក់ក្នុងកណ្តាលជំនុំសង្ឃតាមវិធីដែលពោលហើយ។ កាលបើពួកភិក្ខុចេញទៅពីមាលកសីមាហើយ ទោះបីដាក់វត្តក្នុងសំណាក់ភិក្ខុមួយរូប ក៏គួរដែរ។ ភិក្ខុដែលចេញទៅពីមាលកសីមាហើយ កាលបើបានរលឹកដឹងខ្លួនឡើង ត្រូវដាក់វត្តក្នុងសំណាក់ភិក្ខុដែលដើរទៅជាមួយគ្នា។ បើសិនជាភិក្ខុនោះចៀសចេញទៅបាត់ហើយ ត្រូវប្រាប់ដល់ភិក្ខុដទៃដែលខ្លួនមិនទាន់បានប្រាប់ក្នុងមាលកសីមា រួចហើយសឹមដាក់វត្តចុះ។ កាលបើប្រាប់ ក្នុងទីបំផុតត្រូវពោលថា «សូមលោកដ៏មានអាយុចាំទុកនូវខ្ញុំថា ជាអ្នកដឹងខ្លួន»។ បើប្រាប់ដល់ភិក្ខុ ២ រូប ត្រូវពោលថា «សូមលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយពីររូបចាំទុក...» បើប្រាប់ដល់ភិក្ខុ ៣ រូប ត្រូវពោលថា «សូមលោកដ៏មានអាយុទាំងឡាយចាំទុក...»។ ចាប់តាំងពីពេលដែលដាក់វត្តចុះហើយ ភិក្ខុនោះរមែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាបកតត្តភិក្ខុ (ភិក្ខុប្រក្រតី)។

สเจ อปฺปภิกฺขุโก วิหาโร โหติ, สภาคา ภิกฺขู วสนฺติ, วตฺตํ อนิกฺขิปิตฺวา วิหาเรเยว รตฺติปริคฺคโห กาตพฺโพ. อถ น สกฺกา โสเธตุํ, วุตฺตนเยเนว วตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา ปจฺจูสสมเย เอเกน ภิกฺขุนา สทฺธึ มานตฺตวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว อุปจารสีมํ อติกฺกมิตฺวา มหามคฺคา โอกฺกมฺม ปฏิจฺฉนฺเน ฐาเน นิสีทิตฺวา อนฺโตอรุเณเยว วุตฺตนเยเนว วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ตสฺส ภิกฺขุโน ปริวาโส อาโรเจตพฺโพ. อาโรเจนฺเตน สเจ นวกตโร โหติ, ‘‘อาวุโส’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ วุฑฺฒตโร, ‘‘ภนฺเต’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ อญฺโญ โกจิ ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ตํ ฐานํ อาคจฺฉติ, สเจ เอส ตํ ปสฺสติ, สทฺทํ วาสฺส สุณาติ, อาโรเจตพฺพํ; อนาโรเจนฺตสฺส รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภโท จ. อถ ทฺวาทสหตฺถํ อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา อชานนฺตสฺเสว คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโทเยว โหติ, วตฺตเภโท ปน นตฺถิ.

បើសិនជាវត្តមានភិក្ខុតិច ហើយមានភិក្ខុជាសភាគៈ (ត្រូវអាបត្តិដូចគ្នា) រស់នៅជាមួយគ្នា ភិក្ខុមិនត្រូវដាក់វត្តចុះឡើយ ត្រូវកំណត់រាត្រីក្នុងវត្តនោះឯង។ បើមិនអាចជម្រះបានទេ ត្រូវដាក់វត្តចុះតាមវិធីដែលពោលហើយ រួចហើយក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ត្រូវដើរទៅជាមួយភិក្ខុមួយរូប ឆ្លងកាត់ឧបចារសីមា វាងចេញពីផ្លូវធំ ទៅអង្គុយក្នុងទីកំបាំង តាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងមហាកម្មមានត្តវណ្ណនា ហើយត្រូវសមាទានវត្តក្នុងពេលដែលអរុណមិនទាន់រះ តាមវិធីដែលពោលហើយ រួចប្រាប់បរិវាសដល់ភិក្ខុនោះ។ កាលបើប្រាប់ បើភិក្ខុនោះមានវស្សាតិចជាង ត្រូវពោលថា «អាវុសោ»។ បើមានវស្សាច្រើនជាង ត្រូវពោលថា «ភន្តេ»។ បើសិនជាមានភិក្ខុដទៃណាមួយ ដើរមកកាន់ទីនោះដោយកិច្ចការណាមួយ បើភិក្ខុនេះឃើញលោក ឬឮសំឡេងលោក ត្រូវតែប្រាប់ បើមិនប្រាប់ទេ ត្រូវដាច់រាត្រីផង ត្រូវដាច់វត្ត (វត្តភេទ) ផង។ តែបើភិក្ខុនោះដើរវាងហួសឧបចារៈ ១២ ហត្ថទៅ ដោយមិនដឹងខ្លួនទាល់តែសោះ ក្នុងករណីនេះ នាំឲ្យដាច់រាត្រីតែម៉្យាង ប៉ុន្តែមិនដាច់វត្តឡើយ។

อุคฺคเต [Pg.24] อรุเณ วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ โส ภิกฺขุ เกนจิเทว กรณีเยน ปกฺกนฺโต โหติ, ยํ อญฺญํ สพฺพปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. สเจ ปน กญฺจิ น ปสฺสติ, วิหารํ คนฺตฺวา อตฺตนา สทฺธึ คตภิกฺขุสฺส สนฺติเก นิกฺขิปิตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปน ‘‘ยํ ปฐมํ ปสฺสติ, ตสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ, อยํ นิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปริหาโร’’ติ อาห.

កាលបើអរុណរះឡើងហើយ ត្រូវដាក់វត្តចុះ។ បើសិនជាភិក្ខុ (ជាគូកន) នោះ ចៀសចេញទៅដោយកិច្ចការណាមួយ ភិក្ខុនោះឃើញភិក្ខុដទៃណាជាដំបូងបង្អស់ ត្រូវប្រាប់ភិក្ខុនោះហើយសឹមដាក់វត្តចុះ។ តែបើមិនឃើញភិក្ខុណាម្នាក់សោះ ត្រូវត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ ហើយដាក់វត្តក្នុងសំណាក់ភិក្ខុដែលទៅជាមួយខ្លួននោះ នេះជាគំនិតរបស់ព្រះមហាសុមត្ថេរ។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ភិក្ខុឃើញភិក្ខុណាជាដំបូង ត្រូវប្រាប់ភិក្ខុនោះហើយសឹមដាក់វត្តចុះ នេះជាការរក្សានូវភិក្ខុអ្នកដាក់វត្តហើយ»។

เอวํ ยตฺตกานิ ทิวสานิ อาปตฺติ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตตฺตกานิ ตโต อธิกตรานิ วา กุกฺกุจฺจวิโนทนตฺถาย ปริวสิตฺวา สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา วตฺตํ สมาทิยิตฺวา มานตฺตํ ยาจิตพฺพํ. อยญฺหิ วตฺเต สมาทินฺเน เอว มานตฺตารโห โหติ นิกฺขิตฺตวตฺเตน ปริวุตฺถตฺตา. อนิกฺขิตฺตวตฺตสฺส ปน ปุน สมาทานกิจฺจํ นตฺถิ, โส หิ ปฏิจฺฉนฺนทิวสาติกฺกเมเนว มานตฺตารโห โหติ, ตสฺมา ตสฺส มานตฺตํ ทาตพฺพเมว. อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม. ตํ เทนฺเตน สเจ เอกาปตฺติ โหติ, ปาฬิยํ วุตฺตนเยเนว ทาตพฺพํ. อถ ทฺเว วา ติสฺโส วา ‘‘โสหํ ปริวุตฺถปริวาโส สงฺฆํ ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ ติสฺสนฺนํ อาปตฺตีนํ เอกาหปฏิจฺฉนฺนานํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามี’’ติ ปริวาเส วุตฺตนเยเนว อาปตฺติโย จ ทิวเส จ สลฺลกฺเขตฺวา โยชนา กาตพฺพา.

ភិក្ខុនៅបរិវាសអស់ថ្ងៃមានចំនួនប៉ុន្មាន ដែលខ្លួនបានបិទបាំងអាបត្តិទុក ឬនៅឲ្យលើសជាងនោះ ដើម្បីបន្ទោបង់នូវសេចក្តីសង្ស័យ (កុក្កុច្ចៈ) យ៉ាងនេះរួចហើយ ត្រូវចូលទៅរកព្រះសង្ឃ សមាទានវត្ត ហើយសូមមានត្ត។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ លុះត្រាតែសមាទានវត្ត ទើបគួរទទួលមានត្តបាន ព្រោះខ្លួនជាអ្នកបាននៅបរិវាសដោយវត្តដែលបានដាក់ចុះហើយ។ ចំណែកភិក្ខុដែលមិនបានដាក់វត្តចុះ មិនបាច់ធ្វើកិច្ចសមាទានវត្តម្តងទៀតឡើយ ព្រោះភិក្ខុនោះ គ្រាន់តែឆ្លងផុតថ្ងៃដែលបិទបាំងហើយ ក៏គួរទទួលមានត្តបានភ្លាម ហេតុនោះ ព្រះសង្ឃត្រូវតែឲ្យមានត្តដល់ភិក្ខុនោះ។ នេះហៅថា បដិច្ឆន្នមានត្ត (មានត្តចំពោះអាបត្តិបិទបាំង)។ កាលបើព្រះសង្ឃឲ្យមានត្តនោះ បើជាអាបត្តិមួយលើក ត្រូវឲ្យតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងព្រះបាលី។ តែបើជាអាបត្តិ ២ ឬ ៣ លើក ត្រូវកំណត់ដឹងនូវអាបត្តិទាំងឡាយ និងថ្ងៃទាំងឡាយ រួចផ្គូផ្គងពាក្យតាមវិធីដែលពោលហើយក្នុងបរិវាសថា «ខ្ញុំព្រះករុណានោះ បាននៅបរិវាសរួចហើយ សូមសូមមានត្ត ៦ រាត្រី ចំពោះអាបត្តិ ២ លើក... ចំពោះអាបត្តិ ៣ លើក... ដែលបិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ នឹងព្រះសង្ឃ»។

อปฺปฏิจฺฉนฺนาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาปตฺติยา สโมธาเนตฺวาปิ ทาตุํ วฏฺฏติ. กถํ? ปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ วสิตฺวา –

ទោះបីការរួមបញ្ចូលអាបត្តិដែលមិនបិទបាំង ទៅក្នុងអាបត្តិដែលបិទបាំង (សមុទាន) ហើយឲ្យមានត្ត ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ធ្វើដូចម្តេច? គឺភិក្ខុនៅបរិវាសអស់មួយថ្ងៃ ចំពោះអាបត្តិដែលបិទបាំងរួចហើយ–

‘‘อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ เอกาหปฏิจฺฉนฺนํ, โสหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ อทาสิ, โสหํ ปริวุตฺถปริวาโส. อหํ, ภนฺเต, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ สญฺเจตนิกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ อปฺปฏิจฺฉนฺนํ. โสหํ, ภนฺเต, สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สญฺเจตนิกานํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐีนํ ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จ ฉารตฺตํ มานตฺตํ ยาจามี’’ติ.

«បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃ ខ្ញុំព្រះករុណានោះបានសូមបរិវាសមួយថ្ងៃ ចំពោះអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃនោះ នឹងព្រះសង្ឃ ព្រះសង្ឃបានឲ្យបរិវាសមួយថ្ងៃ ចំពោះអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា បិទបាំងទុកអស់មួយថ្ងៃនោះ ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ ខ្ញុំព្រះករុណានោះបាននៅបរិវាសរួចហើយ។ បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាបានត្រូវអាបត្តិមួយលើក គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា មិនបានបិទបាំងទុកឡើយ។ បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានោះ សូមសូមមានត្ត ៦ រាត្រី ចំពោះអាបត្តិទាំងឡាយនោះ គឺសុក្កវិសដ្ឋិ មានចេតនា ទាំងដែលបិទបាំងទុកផង ទាំងដែលមិនបានបិទបាំងទុកផង នឹងព្រះសង្ឃ»។

อถสฺส ตทนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ. สเจ ปฏิจฺฉนฺนา ทฺเว, อปฺปฏิจฺฉนฺนา เอกา ‘‘ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนาย จา’’ติ วตฺตพฺพํ. อถ ปฏิจฺฉนฺนา [Pg.25] เอกา, อปฺปฏิจฺฉนฺนา ทฺเว, ‘‘ปฏิจฺฉนฺนาย จ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจา’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ปฏิจฺฉนฺนาปิ ทฺเว, อปฺปฏิจฺฉนฺนาปิ ทฺเว, ‘‘ปฏิจฺฉนฺนานญฺจ อปฺปฏิจฺฉนฺนานญฺจา’’ติ วตฺตพฺพํ. สพฺพตฺถ อนุรูปํ กมฺมวาจํ กตฺวา มานตฺตํ ทาตพฺพํ. จิณฺณมานตฺตสฺส จ ตทนุรูปเมว กมฺมวาจํ กตฺวา อพฺภานํ กาตพฺพํ. อิธ ปน เอกาปตฺติวเสน วุตฺตํ. อิติ ยํ ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสาวสาเน มานตฺตํ ทิยฺยติ, อิทํ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ นาม. เอวเมตฺถ เอเกเนว โยชนามุเขน ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส จ ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตญฺจ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. ปกฺขมานตฺตํ สโมธานมานตฺตญฺจ อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสาม.

បន្ទាប់មក សង្ឃត្រូវធ្វើកម្មវាចាដ៏សមគួរដល់ការសូមនោះ ហើយប្រទានមានត្តដល់ភិក្ខុនោះ។ ប្រសិនបើអាបត្តិដែលលាក់ទុកមាន ២ អាបត្តិដែលមិនលាក់ទុកមាន ១ ត្រូវពោលថា «paṭicchannānañca appaṭicchannāya ca» (នៃអាបត្តិទាំងឡាយដែលលាក់ទុកផង នៃអាបត្តិដែលមិនលាក់ទុកផង)។ បើអាបត្តិដែលលាក់ទុកមាន ១ អាបត្តិដែលមិនលាក់ទុកមាន ២ ត្រូវពោលថា «paṭicchannāya ca appaṭicchannānañca» (នៃអាបត្តិដែលលាក់ទុកផង នៃអាបត្តិទាំងឡាយដែលមិនលាក់ទុកផង)។ ប្រសិនបើអាបត្តិដែលលាក់ទុកក៏មាន ២ អាបត្តិដែលមិនលាក់ទុកក៏មាន ២ ត្រូវពោលថា «paṭicchannānañca appaṭicchannānañca» (នៃអាបត្តិទាំងឡាយដែលលាក់ទុកផង នៃអាបត្តិទាំងឡាយដែលមិនលាក់ទុកផង)។ ក្នុងអាបត្តិទាំងពួង សង្ឃត្រូវធ្វើកម្មវាចាដ៏សមគួរ ហើយប្រទានមានត្ត។ ចំណែកភិក្ខុដែលបានប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយ សង្ឃត្រូវធ្វើកម្មវាចាដ៏សមគួរដល់មានត្តនោះឯង ហើយធ្វើអព្ភាន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃអាបត្តិមួយ។ ដូច្នេះ មានត្តណាដែលសង្ឃប្រទានក្នុងទីបំផុតនៃបរិវាស ព្រោះអាបត្តិដែលលាក់ទុក មានត្តនេះឈ្មោះថា បដិច្ឆន្នមានត្ត។ ក្នុងបដិច្ឆន្នមានត្តនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកនូវបដិច្ឆន្នបរិវាសផង នូវបដិច្ឆន្នមានត្តផង ដោយវិធីនៃការប្រកបតែមួយយ៉ាងនេះឯង។ យើងនឹងពោលនូវបក្ខមានត្ត និងសមោធានមានត្ត ក្នុងទីបំផុតនៃបរិវាសកថាដែលនៅសល់។

สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโสติ หิ ทฺเว ปริวาสา อวเสสา. ตตฺถ ‘‘สุทฺธนฺตปริวาโส’’ นาม ปรโต อธมฺมิกมานตฺตจาราวสาเน ‘‘เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติ, อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ, รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตี’’ติ อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อนุญฺญาตปริวาโส. โส ทุวิโธ – จูฬสุทฺธนฺโต, มหาสุทฺธนฺโตติ. ทุวิโธปิ เจส รตฺติปริจฺเฉทํ สกลํ วา เอกจฺจํ วา อชานนฺตสฺส จ อสฺสรนฺตสฺส จ ตตฺถ เวมติกสฺส จ ทาตพฺโพ. อาปตฺติปริยนฺตํ ปน เอตฺตกา อหํ อาปตฺติโย อาปนฺโนติ ชานาตุ วา มา วา, อการณเมตํ.

ព្រោះថា បរិវាសដែលនៅសល់មាន ២ គឺ សុទ្ធន្តបរិវាស និងសមោធានបរិវាស។ ក្នុងបរិវាសទាំងពីរនោះ បរិវាសដែលឈ្មោះថា «សុទ្ធន្តបរិវាស» គឺបរិវាសដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតទុកក្នុងរឿងនេះថា «សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសច្រើន មិនដឹងកំណត់នៃអាបត្តិ មិនដឹងកំណត់នៃរាត្រី» ក្នុងទីបំផុតនៃការប្រព្រឹត្តមានត្តមិនជាធម៌ខាងមុខ។ សុទ្ធន្តបរិវាសនោះមាន ២ យ៉ាងគឺ ចូឡសុទ្ធន្តបរិវាស និងមហាសុទ្ធន្តបរិវាស។ សុទ្ធន្តបរិវាសទាំងពីរយ៉ាងនេះ សង្ឃត្រូវប្រទានដល់ភិក្ខុដែលមិនដឹងក្តី មិនរលឹកឃើញក្តី មានសេចក្តីសង្ស័យក្តី នូវកំណត់នៃរាត្រីទាំងអស់ ឬកំណត់នៃរាត្រីខ្លះ។ ចំណែកឯការកំណត់នៃអាបត្តិថា «អាត្មាអញត្រូវអាបត្តិមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ភិក្ខុនោះនឹងដឹងក្តី មិនដឹងក្តី មិនមែនជាហេតុឡើយ។

ตตฺถ โย อุปสมฺปทโต ปฏฺฐาย อนุโลมกฺกเมน วา อาโรจิตทิวสโต ปฏฺฐาย ปฏิโลมกฺกเมน วา ‘‘อสุกญฺจ อสุกญฺจ ทิวสํ วา ปกฺขํ วา มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ตว สุทฺธภาวํ ชานาสี’’ติ ปุจฺฉิยมาโน ‘‘อาม, ภนฺเต, ชานามิ, เอตฺตกํ นาม กาลํ อหํ สุทฺโธ’’ติ วทติ, ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส ‘‘จูฬสุทฺธนฺโต’’ติ วุจฺจติ.

ក្នុងសុទ្ធន្តបរិវាសទាំងពីរនោះ ភិក្ខុណា កាលដែលព្រះវិន័យធរសួរដោយលំដាប់អនុលោម ចាប់តាំងពីថ្ងៃឧបសម្បទាទៅក្តី សួរដោយលំដាប់បដិលោម ចាប់តាំងពីថ្ងៃប្រាប់អាបត្តិមកក្តី ថា «លោកដឹងនូវភាពស្អាតស្អំរបស់ខ្លួន អស់ថ្ងៃឯណោះ ឬអស់បក្ខឯណោះ អស់ខែឯណោះ អស់ឆ្នាំឯណោះខ្លះដែរឬទេ?» ហើយឆ្លើយតបថា «ករុណា លោកម្ចាស់ ខ្ញុំដឹង ខ្ញុំជាអ្នកស្អាតស្អំអស់កាលមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» សុទ្ធន្តបរិវាសដែលសង្ឃប្រទានដល់ភិក្ខុនោះ ហៅថា «ចូឡសុទ្ធន្តបរិវាស»។

ตํ คเหตฺวา ปริวสนฺเตน ยตฺตกํ กาลํ อตฺตโน สุทฺธึ ชานาติ, ตตฺตกํ อปเนตฺวา อวเสสํ มาสํ วา ทฺเวมาสํ วา ปริวสิตพฺพํ. สเจ มาสมตฺตํ อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา อคฺคเหสิ ปริวสนฺโต จ ปุน อญฺญํ มาสํ สรติ, ตมฺปิ มาสํ ปริวสิตพฺพเมว. ปุน ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ. อถ ทฺเวมาสํ อสุทฺโธมฺหีติ สลฺลกฺเขตฺวา อคฺคเหสิ, ปริวสนฺโต จ มาสมตฺตเมวาหํ อสุทฺโธมฺหีติ สนฺนิฏฺฐานํ กโรติ, มาสเมว ปริวสิตพฺพํ. ปุน [Pg.26] ปริวาสทานกิจฺจํ นตฺถิ. อยญฺหิ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม อุทฺธมฺปิ อาโรหติ, เหฏฺฐาปิ โอโรหติ, อิทมสฺส ลกฺขณํ. อญฺญสฺมึ ปน อาปตฺติวุฏฺฐาเน อิทํ ลกฺขณํ – โย อปฺปฏิจฺฉนฺนํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ, ตสฺส อาปตฺติ วุฏฺฐาติ. โย ปฏิจฺฉนฺนํ อปฺปฏิจฺฉนฺนาติ วินยกมฺมํ กโรติ, ตสฺส น วุฏฺฐาติ. อจิรปฏิจฺฉนฺนํ จิรปฏิจฺฉนฺนาติ กโรนฺตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ. จิรปฏิจฺฉนฺนํ อจิรปฏิจฺฉนฺนาติ กโรนฺตสฺส น วุฏฺฐาติ. เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา สมฺพหุลาติ กโรนฺตสฺสาปิ วุฏฺฐาติ, เอกํ วินา สมฺพหุลานํ อภาวโต. สมฺพหุลา ปน อาปชฺชิตฺวา เอกํ อาปชฺชินฺติ กโรนฺตสฺส น วุฏฺฐาติ.

ភិក្ខុកាលដែលកាន់យកនូវចូឡសុទ្ធន្តបរិវាសនោះហើយ នៅបរិវាស ដឹងនូវភាពស្អាតស្អំរបស់ខ្លួនអស់កាលមានប្រមាណប៉ុន្មាន ត្រូវដកកាលមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះចេញ ហើយត្រូវនៅបរិវាសអស់កាលដែលសល់ គឺមួយខែក្តី ពីរខែក្តី។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះកំណត់ថា «អាត្មាអញជាអ្នកមិនស្អាតស្អំអស់ប្រមាណមួយខែ» ហើយកាន់យកបរិវាស កាលកំពុងនៅបរិវាស ក៏រលឹកឃើញខែដទៃទៀត ភិក្ខុនោះត្រូវនៅបរិវាសអស់ខែនោះថែមទៀត។ កិច្ចក្នុងការប្រទានបរិវាសជាថ្មី មិនមានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុនោះកំណត់ថា «អាត្មាអញជាអ្នកមិនស្អាតស្អំអស់ពីរខែ» ហើយកាន់យកបរិវាស កាលកំពុងនៅបរិវាស ក៏ធ្វើការសម្រេចចិត្តថា «អាត្មាអញមិនស្អាតស្អំត្រឹមតែមួយខែប៉ុណ្ណោះ» ភិក្ខុនោះត្រូវនៅបរិវាសត្រឹមតែមួយខែប៉ុណ្ណោះ។ កិច្ចក្នុងការប្រទានបរិវាសជាថ្មី មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា សុទ្ធន្តបរិវាសនេះ តែងឡើងទៅខាងលើខ្លះ ចុះមកខាងក្រោមខ្លះ នេះជាលក្ខណៈនៃសុទ្ធន្តបរិវាសនោះ។ ចំណែកឯក្នុងការចេញចាកអាបត្តិដទៃ មានលក្ខណៈដូច្នេះគឺ៖ ភិក្ខុណាធ្វើវិន័យកម្មចំពោះអាបត្តិដែលមិនបានលាក់ទុក ដោយសំគាល់ថាជាអាបត្តិដែលលាក់ទុក អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ តែងរួច។ ភិក្ខុណាធ្វើវិន័យកម្មចំពោះអាបត្តិដែលលាក់ទុក ដោយសំគាល់ថាជាអាបត្តិដែលមិនបានលាក់ទុក អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ មិនរួចឡើយ។ ភិក្ខុធ្វើវិន័យកម្មចំពោះអាបត្តិដែលលាក់ទុកមិនយូរ ដោយសំគាល់ថាជាអាបត្តិដែលលាក់ទុកយូរ អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏រួចដែរ។ ភិក្ខុធ្វើវិន័យកម្មចំពោះអាបត្តិដែលលាក់ទុកយូរ ដោយសំគាល់ថាជាអាបត្តិដែលលាក់ទុកមិនយូរ អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ មិនរួចឡើយ។ ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិមួយ ហើយធ្វើវិន័យកម្មដោយសំគាល់ថាជាអាបត្តិច្រើន អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏រួចដែរ ព្រោះថា បើលើកលែងអាបត្តិមួយនោះចេញហើយ អាបត្តិច្រើនក៏មិនមានឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុត្រូវអាបត្តិច្រើន ហើយធ្វើវិន័យកម្មដោយសំគាល់ថា «អាត្មាអញត្រូវអាបត្តិមួយ» អាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ មិនរួចឡើយ។

โย ปน ยถาวุตฺเตน อนุโลมปฏิโลมนเยน ปุจฺฉิยมาโนปิ รตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ เนว สรติ เวมติโก วา โหติ, ตสฺส ทินฺโน สุทฺธนฺตปริวาโส ‘‘มหาสุทฺธนฺโต’’ติ วุจฺจติ. ตํ คเหตฺวา คหิตทิวสโต ปฏฺฐาย ยาว อุปสมฺปททิวโส, ตาว รตฺติโย คเณตฺวา ปริวสิตพฺพํ. อยํ อุทฺธํ นาโรหติ, เหฏฺฐา ปน โอโรหติ. ตสฺมา สเจ ปริวสนฺโต รตฺติปริจฺเฉเท สนฺนิฏฺฐานํ กโรติ, มาโส วา สํวจฺฉโร วา มยฺหํ อาปนฺนสฺสาติ มาสํ วา สํวจฺฉรํ วา ปริวสิตพฺพํ. ปริวาสยาจนทานลกฺขณํ ปเนตฺถ ปรโต ปาฬิยํ อาคตนเยเนว เวทิตพฺพํ. กมฺมวาจาปริโยสาเน วตฺตสมาทานมานตฺตอพฺภานานิ วุตฺตนยาเนว. อยํ สุทฺธนฺตปริวาโส นาม.

ចំណែកភិក្ខុណា ទោះបីព្រះវិន័យធរសួរតាមវិធីអនុលោម និងបដិលោម ដូចដែលបានពោលមកហើយក្តី ក៏នៅតែមិនដឹងកំណត់នៃរាត្រី មិនរលឹកឃើញទាល់តែសោះ ឬមានសេចក្តីសង្ស័យ សុទ្ធន្តបរិវាសដែលសង្ឃប្រទានដល់ភិក្ខុនោះ ហៅថា «មហាសុទ្ធន្តបរិវាស»។ ភិក្ខុនោះត្រូវកាន់យកមហាសុទ្ធន្តបរិវាសនោះ ហើយរាប់រាត្រីទាំងឡាយ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលកាន់យកបរិវាស ថយក្រោយទៅរហូតដល់ថ្ងៃឧបសម្បទា ហើយត្រូវនៅបរិវាសអស់រាត្រីមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ មហាសុទ្ធន្តបរិវាសនេះ មិនឡើងទៅខាងលើឡើយ ប៉ុន្តែចុះមកខាងក្រោមបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ប្រសិនបើភិក្ខុកាលកំពុងនៅបរិវាស ធ្វើការសម្រេចចិត្តក្នុងកំណត់រាត្រីថា «មួយខែក្តី មួយឆ្នាំក្តី ជាកាលដែលអាត្មាអញត្រូវអាបត្តិ» ភិក្ខុនោះត្រូវនៅបរិវាសអស់មួយខែ ឬមួយឆ្នាំនោះ។ ចំណែកឯលក្ខណៈនៃការសូម និងការប្រទានបរិវាសក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមលំដាប់ដែលមកហើយក្នុងព្រះបាលីខាងមុខ។ ក្នុងទីបំផុតនៃកម្មវាចា ការសមាទានវ័ត មានត្ត និងអព្ភាន ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយដែរ។ នេះឈ្មោះថា សុទ្ធន្តបរិវាស។

‘‘สโมธานปริวาโส’’ นาม ติวิโธ โหติ – โอธานสโมธาโน, อคฺฆสโมธาโน, มิสฺสกสโมธาโนติ. ตตฺถ ‘‘โอธานสโมธาโน’’ นาม – อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ปริวุตฺถทิวเส โอธุนิตฺวา มกฺเขตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา มูลทิวสปริจฺเฉเท ปจฺฉา อาปนฺนํ อาปตฺตึ สโมทหิตฺวา ทาตพฺพปริวาโส วุจฺจติ. โส ปรโต ‘‘เตน หิ ภิกฺขเว สงฺโฆ อุทายึ ภิกฺขุํ อนฺตรา เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สโมธานปริวาสํ เทตู’’ติ อิโต ปฏฺฐาย วิตฺถารโต ปาฬิยํเยว อาคโต.

បរិវាសដែលឈ្មោះថា «សមោធានបរិវាស» នោះមាន ៣ យ៉ាងគឺ ឱធានសមោធានបរិវាស អគ្ឃសមោធានបរិវាស និងមិស្សកសមោធានបរិវាស។ ក្នុងសមោធានបរិវាសទាំង ៣ នោះ បរិវាសដែលឈ្មោះថា «ឱធានសមោធានបរិវាស» គឺបរិវាសដែលសង្ឃត្រូវប្រទានដល់ភិក្ខុដែលត្រូវអន្តរាបត្តិហើយលាក់ទុក ដោយការច្រានចោលនូវថ្ងៃដែលបាននៅបរិវាសរួចហើយ ហើយយកអាបត្តិដែលត្រូវក្នុងខាងក្រោយ ទៅបូកបញ្ចូលគ្នា (សមោធាន) ក្នុងកំណត់ថ្ងៃដើមនៃអាបត្តិមុន។ ឱធានសមោធានបរិវាសនោះ មានមកដោយពិស្តារក្នុងព្រះបាលីផ្ទាល់ ចាប់តាំងពីពាក្យខាងមុខនេះទៅថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ សង្ឃចូរទាញឧទាយិភិក្ខុទៅរកវិន័យដើម ព្រោះអន្តរាបត្តិគឺសញ្ចេតនិកាសុច្ចសិទ្ធិមួយ ដែលលាក់ទុកអស់ ៥ ថ្ងៃ ហើយចូរប្រទានសមោធានបរិវាស ជាមួយនឹងអាបត្តិមុនចុះ»។

อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – โย ปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ คเหตฺวา ปริวสนฺโต วา มานตฺตารโห วา มานตฺตํ จรนฺโต วา อพฺภานารโห วา อญฺญํ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สมา วา อูนตรา วา รตฺติโย ปฏิจฺฉาเทติ, ตสฺส มูลายปฏิกสฺสเนน เต [Pg.27] ปริวุตฺถทิวเส จ มานตฺตจิณฺณทิวเส จ สพฺเพ โอธุนิตฺวา อทิวเส กตฺวา ปจฺฉา อาปนฺนาปตฺตึ มูลาปตฺติยํ สโมธาย ปริวาโส ทาตพฺโพ. เตน สเจ มูลาปตฺติ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนา, อนฺตราปตฺติ อูนกปกฺขปฏิจฺฉนฺนา, ปุน ปกฺขเมว ปริวาโส ปริวสิตพฺโพ. อถาปิ อนฺตราปตฺติ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนาว ปกฺขเมว ปริวสิตพฺพํ. เอเตนุปาเยน ยาว สฏฺฐิวสฺสปฏิจฺฉนฺนา มูลาปตฺติ, ตาว วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. สฏฺฐิวสฺสานิ ปริวสิตฺวา มานตฺตารโห หุตฺวาปิ หิ เอกทิวสํ อนฺตราปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปุนปิ สฏฺฐิวสฺสานิ ปริวาสารโห โหติ.

សេចក្តីសម្រេចក្នុងឱធានសមោធានបរិវាសនេះ មានដូច្នេះ៖ ភិក្ខុណា កាន់យកបរិវាសព្រោះអាបត្តិដែលលាក់ទុក កាលកំពុងនៅបរិវាសក្តី ជាអ្នកគួរដល់មានត្តក្តី កាលកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្តក្តី ជាអ្នកគួរដល់អព្ភានក្តី ហើយត្រូវអាបត្តិដទៃទៀត លាក់ទុកអស់រាត្រីទាំងឡាយដែលស្មើគ្នា ឬតិចជាងអាបត្តិមុន សង្ឃត្រូវទាញភិក្ខុនោះទៅរកវិន័យដើម ដោយច្រានចោលនូវថ្ងៃដែលនៅបរិវាសរួចហើយ និងថ្ងៃដែលប្រព្រឹត្តមានត្តរួចហើយទាំងអស់នោះ ធ្វើមិនឲ្យជាថ្ងៃ ហើយបូកបញ្ចូលអាបត្តិដែលត្រូវខាងក្រោយ ទៅក្នុងអាបត្តិដើម រួចហើយទើបប្រទានបរិវាស។ ហេតុនោះ ប្រសិនបើអាបត្តិដើម លាក់ទុកអស់មួយបក្ខ (កន្លះខែ) អន្តរាបត្តិ លាក់ទុកតិចជាងមួយបក្ខ ភិក្ខុនោះត្រូវនៅបរិវាសអស់មួយបក្ខដដែលជាថ្មីទៀត។ មួយវិញទៀត ទោះបីអន្តរាបត្តិ លាក់ទុកអស់មួយបក្ខពេញក្តី ក៏ត្រូវនៅបរិវាសអស់មួយបក្ខដដែល។ ដោយវិធីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីសម្រេច រហូតដល់អាបត្តិដើមដែលលាក់ទុកអស់ ៦០ ឆ្នាំ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទោះបីនៅបរិវាសអស់ ៦០ ឆ្នាំ រួចជាអ្នកគួរដល់មានត្តហើយក្តី បើលាក់ទុកអន្តរាបត្តិត្រឹមតែមួយថ្ងៃ ក៏ត្រូវត្រឡប់ទៅនៅបរិវាសអស់ ៦០ ឆ្នាំជាថ្មីទៀត។

สเจ ปน อนฺตราปตฺติ มูลาปตฺติโต อติเรกปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตตฺถ ‘‘กึ กาตพฺพ’’นฺติ วุตฺเต มหาสุมตฺเถโร อาห – ‘‘อเตกิจฺโฉ อยํ ปุคฺคโล, อเตกิจฺโฉ นาม อาวิการาเปตฺวา วิสฺสชฺเชตพฺโพ’’ติ. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘กสฺมา อเตกิจฺโฉ นาม, นนุ อยํ สมุจฺจยกฺขนฺธโก นาม พุทฺธานํ ฐิตกาลสทิโส, อาปตฺติ นาม ปฏิจฺฉนฺนา วา โหตุ อปฺปฏิจฺฉนฺนา วา สมกอูนตรอติเรกปฏิจฺฉนฺนา วา วินยธรสฺส กมฺมวาจํ โยเชตุํ สมตฺถภาโวเยเวตฺถ ปมาณํ, ตสฺมา ยา อติเรกปฏิจฺฉนฺนา โหติ, ตํ มูลาปตฺตึ กตฺวา ตตฺถ อิตรํ สโมธาย ปริวาโส ทาตพฺโพ’’ติ. อยํ ‘‘โอธานสโมธาโน’’ นาม.

ប្រសិនបើអន្តរាបត្តិ លាក់ទុកលើសជាងអាបត្តិដើម ក្នុងរឿងនោះ កាលបើមានសំនួរថា «តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច?» ព្រះមហាសុមត្ថេរ ពោលថា «បុគ្គលនេះជាអតេកិច្ឆៈ (អ្នកកែខៃមិនបាន) បុគ្គលដែលឈ្មោះថា អតេកិច្ឆៈ ត្រូវតែឲ្យសម្តែងចេញ ហើយបណ្តេញចេញ»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរ ពោលថា «ហេតុអ្វីបានជាឈ្មោះថា អតេកិច្ឆៈ? សមុច្ចយខន្ធកៈនេះ ប្រៀបដូចជាកាលដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយនៅធរមាន មិនមែនឬ? អាបត្តិ ទោះបីលាក់ទុកក្តី មិនលាក់ទុកក្តី លាក់ទុកស្មើគ្នា លាក់ទុកតិចជាង ឬលាក់ទុកលើសជាងក្តី ក្នុងទីនេះ សេចក្តីសមត្ថភាពរបស់ព្រះវិន័យធរក្នុងការប្រកបកម្មវាចា ប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ។ ហេតុនោះ អាបត្តិណាដែលលាក់ទុកលើសជាង ត្រូវធ្វើអាបត្តិនោះឲ្យជាអាបត្តិដើម ហើយបូកបញ្ចូលអាបត្តិដទៃទៀតទៅក្នុងអាបត្តិនោះ រួចហើយទើបប្រទានបរិវាស»។ នេះឈ្មោះថា ឱធានសមោធានបរិវាស។

‘‘อคฺฆสโมธาโน’’ นาม สมฺพหุลาสุ อาปตฺตีสุ ยา เอกา วา ทฺเว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา อาปตฺติโย สพฺพจิรปฏิจฺฉนฺนาโย, ตาสํ อคฺเฆน สโมธาย ตาสํ รตฺติปริจฺเฉทวเสน อวเสสานํ อูนตรปฏิจฺฉนฺนานํ อาปตฺตีนํ ปริวาโส ทิยฺยติ. อยํ วุจฺจติ อคฺฆสโมธาโน. โสปิ ปรโต ‘‘เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปนฺโน โหติ, เอกา อาปตฺติ เอกาหปฏิจฺฉนฺนา เอกา อาปตฺติ ทฺวีหปฏิจฺฉนฺนา’’ติอาทินา นเยน ปาฬิยํ อาคโตเยว.

បរិវាសដែលឈ្មោះថា «អគ្ឃសមោធានបរិវាស» គឺក្នុងបណ្តាអាបត្តិច្រើន អាបត្តិណាដែលលាក់ទុកយូរជាងគេបំផុត ទោះមួយក្តី ពីរក្តី បីក្តី ច្រើនក្តី សង្ឃបូកបញ្ចូលគ្នាដោយតម្លៃ ហើយប្រទានបរិវាសដល់អាបត្តិដែលនៅសល់ ដែលលាក់ទុកតិចជាង ដោយអំណាចនៃកំណត់រាត្រីនៃអាបត្តិទាំងនោះ។ នេះហៅថា អគ្ឃសមោធានបរិវាស។ អគ្ឃសមោធានបរិវាសនោះ ក៏មានមកហើយក្នុងព្រះបាលីខាងមុខ ដោយវិធីជាដើមថា «សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូបត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសច្រើន អាបត្តិមួយលាក់ទុកមួយថ្ងៃ អាបត្តិមួយលាក់ទុកពីរថ្ងៃ»។

ยสฺส ปน สตํ อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนา, อปรมฺปิ สตํ อาปตฺติโย ทสาหปฏิจฺฉนฺนาติ เอวํ ทสกฺขตฺตุํ กตฺวา อาปตฺติสหสฺสํ ทิวสสตปฏิจฺฉนฺนํ โหติ, เตน กึ กาตพฺพนฺติ? สพฺพํ สโมทหิตฺวา ทส ทิวเส ปริวสิตพฺพํ. เอวํ เอเกเนว ทสาเหน ทิวสสตมฺปิ ปริวสิตเมว โหติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

ចំណែកភិក្ខុណា ត្រូវអាបត្តិ ១០០ លាក់ទុក ១០ ថ្ងៃ ត្រូវអាបត្តិ ១០០ ផ្សេងទៀត លាក់ទុក ១០ ថ្ងៃ ធ្វើដូច្នេះអស់ ១០ ដង រហូតដល់ត្រូវអាបត្តិ ១០០០ លាក់ទុកអស់ ១០០ ថ្ងៃ ភិក្ខុនោះត្រូវធ្វើដូចម្តេច? ភិក្ខុនោះត្រូវបូកបញ្ចូលអាបត្តិទាំងអស់នោះចូលគ្នា ហើយនៅបរិវាសត្រឹមតែ ១០ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើនៅបរិវាសយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាបាននៅបរិវាសអស់ ១០០ ថ្ងៃ ដោយការនៅបរិវាសត្រឹមតែ ១០ ថ្ងៃតែម្តងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកនូវពាក្យនេះថា៖

‘‘ทสสตํ [Pg.28] รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวาน;

ทส รตฺติโย วสิตฺวาน, มุจฺเจยฺย ปาริวาสิโก’’ติ. (ปริ. ๔๗๗);

«ភិក្ខុលាក់ទុកអាបត្តិទាំងឡាយ ១០ ដងនៃ ១០០ (គឺ ១០០០ អាបត្តិ) អស់រាត្រី ១០០ កាលបើនៅបរិវាសអស់ ១០ រាត្រី ភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសនោះ គប្បីរួចចាកអាបត្តិបាន»។

อยํ อคฺฆสโมธาโน นาม.

នេះឈ្មោះថា អគ្ឃសមោធានបរិវាស។

‘‘มิสฺสกสโมธาโน’’ นาม – โย นานาวตฺถุกา อาปตฺติโย เอกโต กตฺวา ทิยฺยติ. ตตฺรายํ นโย –

បរិវាសដែលឈ្មោះថា «មិស្សកសមោធានបរិវាស» គឺបរិវាសដែលសង្ឃប្រទានដោយការរួមបញ្ចូលអាបត្តិទាំងឡាយដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នាឲ្យជាតែមួយ។ ក្នុងមិស្សកសមោធានបរិវាសនោះ មានវិធីដូច្នេះ៖

‘‘อหํ, ภนฺเต, สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ เอกํ สุกฺกวิสฺสฏฺฐึ, เอกํ กายสํสคฺคํ, เอกํ ทุฏฺฐุลฺลวาจํ, เอกํ อตฺตกามํ, เอกํ สญฺจริตฺตํ, เอกํ กุฏิการํ, เอกํ วิหารการํ, เอกํ ทุฏฺฐโทสํ, เอกํ อญฺญภาคิยํ, เอกํ สงฺฆเภทํ, เอกํ เภทานุวตฺตกํ, เอกํ ทุพฺพจํ, เอกํ กุลทูสกํ, โสหํ, ภนฺเต, สงฺฆํ ตาสํ อาปตฺตีนํ สโมธานปริวาสํ ยาจามี’’ติ –

«បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសច្រើនគឺ ត្រូវអាបត្តិសុក្កវិសដ្ឋិមួយ ត្រូវអាបត្តិកាយសំសគ្គៈមួយ ត្រូវអាបត្តិទុដ្ឋុល្លវាចាមួយ ត្រូវអាបត្តិអត្តកាមៈមួយ ត្រូវអាបត្តិសញ្ចរិត្តៈមួយ ត្រូវអាបត្តិកុដិការៈមួយ ត្រូវអាបត្តិវិហារការៈមួយ ត្រូវអាបត្តិទុដ្ឋទោសៈមួយ ត្រូវអាបត្តិអញ្ញភាគិយៈមួយ ត្រូវអាបត្តិសង្ឃភេទមួយ ត្រូវអាបត្តិភេទានុវត្តកៈមួយ ត្រូវអាបត្តិទុព្វចៈមួយ ត្រូវអាបត្តិកុលទូសកៈមួយ បពិត្រព្រះសង្ឃដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណានោះ សូមនូវសមោធានបរិវាស ដើម្បីអាបត្តិទាំងនោះ ចំពោះព្រះសង្ឃ»

ติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา ตทนุรูปาย กมฺมวาจาย ปริวาโส ทาตพฺโพ.

សង្ឃត្រូវឲ្យភិក្ខុនោះសូម ៣ ដង រួចហើយត្រូវប្រទានបរិវាស ដោយកម្មវាចាដ៏សមគួរដល់ការសូមនោះ។

เอตฺถ จ สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชึ นานาวตฺถุกาโยติปิ สงฺฆาทิเสสา อาปตฺติโย อาปชฺชินฺติปิ เอวํ ปุพฺเพ วุตฺตนเยน วตฺถุวเสนปิ โคตฺตวเสนปิ นามวเสนปิ อาปตฺติวเสนปิ โยเชตฺวา กมฺมวาจํ กาตุํ วฏฺฏติเยวาติ อยํ มิสฺสกสโมธาโน. สพฺพปริวาสกมฺมวาจาวสาเน ปน นิกฺขิตฺตานิกฺขิตฺตวตฺตาทิกถา ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพาติ.

ក្នុងមិស្សកសមោធានបរិវាសនេះ គប្បីប្រកបកម្មវាចា ដោយអំណាចនៃវត្ថុក្តី ដោយអំណាចនៃគោត្រក្តី ដោយអំណាចនៃនាមក្តី ដោយអំណាចនៃអាបត្តិក្តី តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងខាងដើមថា «saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyo» (ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសទាំងឡាយដែលមានវត្ថុផ្សេងៗគ្នា) ក្តី ថា «saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ» (ខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេសទាំងឡាយ) ក្តី ពិតជាគួរពិតមែន នេះឈ្មោះថា មិស្សកសមោធានបរិវាស។ ចំណែកឯក្នុងទីបំផុតនៃកម្មវាចាសម្រាប់បរិវាសទាំងពួង គប្បីជ្រាបនូវកថាមានការដាក់វ័ត និងការមិនដាក់វ័តជាដើម តាមវិធីមុននោះឯង។

ปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

បរិវាសកថា ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

อิทานิ ยํ วุตฺตํ ‘‘ปกฺขมานตฺตญฺจ สโมธานมานตฺตญฺจ อวเสสปริวาสกถาวสาเน กถยิสฺสามา’’ติ, ตสฺโสกาโส สมฺปตฺโต, ตสฺมา วุจฺจติ – ‘‘ปกฺขมานตฺต’’นฺติ ภิกฺขุนิยา ทาตพฺพมานตฺตํ. ตํ ปน ปฏิจฺฉนฺนายปิ อปฺปฏิจฺฉนฺนายปิ อาปตฺติยา อฑฺฒมาสเมว ทาตพฺพํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ครุธมฺมํ อชฺฌาปนฺนาย ภิกฺขุนิยา อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพ’’นฺติ (จูฬว. ๔๐๓). ตํ ปน ภิกฺขุนีหิ อตฺตโน สีมํ โสเธตฺวา วิหารสีมาย วา [Pg.29] วิหารสีมํ โสเธตุํ อสกฺโกนฺตีหิ ขณฺฑสีมาย วา สพฺพนฺติเมน ปริจฺเฉเทน จตุวคฺคคณํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ทาตพฺพํ. สเจ เอกา อาปตฺติ โหติ เอกิสฺสา วเสน, สเจ ทฺเว วา ติสฺโส วา สมฺพหุลา วา เอกวตฺถุกา วา นานาวตฺถุกา วา ตาสํ ตาสํ วเสน วตฺถุโคตฺตนามอาปตฺตีสุ ยํ ยํ อิจฺฉติ ตํ ตํ อาทาย โยชนา กาตพฺพา.

ឥឡូវនេះ សេចក្តីណាដែលបានពោលទុកថា «យើងនឹងសម្តែងនូវបក្ខមានត្តផង សមោធានមានត្តផង ក្នុងពេលបញ្ចប់កថាដែលសេសសល់អំពីបរិវាស» ឱកាសនៃសេចក្តីនោះក៏មកដល់ហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «បក្ខមានត្ត» គឺមានត្តដែលសង្ឃត្រូវឲ្យដល់ភិក្ខុនី។ ក៏បក្ខមានត្តនោះ សង្ឃត្រូវឲ្យអស់កន្លះខែ (១៥ ថ្ងៃ) ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះអាបត្តិដែលបិទបាំងក្តី មិនបិទបាំងក្តី។ ព្រោះថាព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់ទុកថា «ភិក្ខុនីកាលបើត្រូវគរុធម៌ហើយ ត្រូវប្រព្រឹត្តបក្ខមានត្តក្នុងឧភតោសង្ឃ»។ ក៏បក្ខមានត្តនោះ ភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវជម្រះសីមាជារបស់ខ្លួន ហើយឲ្យក្នុងវិហារសីមាក្តី កាលបើមិនអាចជម្រះវិហារសីមាបាន ត្រូវប្រជុំគណៈសង្ឃមានភិក្ខុនី ៤ រូបជាកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត ក្នុងខណ្ឌសីមាក្តី ហើយត្រូវឲ្យ។ ប្រសិនបើមានអាបត្តិមួយ ដោយអំណាចនៃអាបត្តិមួយនោះក្តី ប្រសិនបើមានអាបត្តិ ២ ក្តី ៣ ក្តី ច្រើនក្តី មានវត្ថុដូចគ្នាក្តី មានវត្ថុផ្សេងគ្នាក្តី ដោយអំណាចនៃអាបត្តិទាំងនោះៗ ក្នុងបណ្តាវត្ថុ គោត្រ នាម និងអាបត្តិទាំងឡាយ ភិក្ខុនីប្រាថ្នានូវវត្ថុជាដើមណាៗ គប្បីកាន់យកនូវវត្ថុជាដើមនោះៗ ហើយធ្វើការប្រៀបធៀប (យោជនា) ចុះ។

ตตฺริทํ เอกาปตฺติวเสน มุขมตฺตทสฺสนํ, ตาย อาปนฺนาย ภิกฺขุนิยา ภิกฺขุนิสงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา วุฑฺฒานํ ภิกฺขุนีนํ ปาเท วนฺทิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อหํ, อยฺเย, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ คามนฺตรํ, สาหํ, อยฺเย, เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ยาจามี’’ติ.

ក្នុងយោជនាដែលត្រូវធ្វើនោះ នេះជាការបង្ហាញត្រឹមតែជាឧទាហរណ៍ ដោយអំណាចនៃអាបត្តិមួយ ភិក្ខុនីអ្នកត្រូវអាបត្តិនោះ គប្បីចូលទៅរកភិក្ខុនីសង្ឃ ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈឆៀងស្មាម្ខាង ថ្វាយបង្គំជើងភិក្ខុនីទាំងឡាយដ៏មានអាយុច្រើន អង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី ហើយគប្បីពោលយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់បានត្រូវអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់នោះ សូមបក្ខមានត្ត ព្រោះអាបត្តិគាមន្តរៈមួយនោះ»។

เอวํ ติกฺขตฺตุํ ยาจาเปตฺวา พฺยตฺตาย ภิกฺขุนิยา ปฏิพลาย สงฺโฆ ญาเปตพฺโพ –

កាលឲ្យសូមយ៉ាងនេះអស់បីដងហើយ ភិក្ខុនីអ្នកឈ្លាសវៃ អាចប្រកាសសង្ឃឲ្យដឹងបានថា៖

‘‘สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ, อยํ อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชิ คามนฺตรํ, สา สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ยาจติ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ทเทยฺย, เอสา ญตฺติ.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំម្ចាស់ ភិក្ខុនីឈ្មោះនេះឯណោះ បានត្រូវអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ នាងសូមបក្ខមានត្ត ព្រោះអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ ចំពោះសង្ឃ ប្រសិនបើកម្មមានកាលគួរដល់សង្ឃហើយ សង្ឃគប្បីឲ្យបក្ខមានត្ត ព្រោះអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ ដល់ភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ នេះជាញត្តិ។

‘‘สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ, อยํ…เป… ทุติยมฺปิ… ตติยมฺปิ เอตมตฺถํ วทามิ. สุณาตุ เม อยฺเย สงฺโฆ…เป… เทติ… ทินฺนํ สงฺเฆน อิตฺถนฺนามาย ภิกฺขุนิยา เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี; เอวเมตํ ธารยามี’’ติ.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំម្ចាស់ ភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ...សេចក្តីនោះ ខ្ញុំម្ចាស់ពោលអស់វារៈពីរដងផង... បីដងផង។ បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមសង្ឃស្តាប់ខ្ញុំម្ចាស់... សង្ឃឲ្យហើយ... សង្ឃបានឲ្យបក្ខមានត្ត ព្រោះអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ ដល់ភិក្ខុនីឈ្មោះនេះហើយ ការឲ្យបក្ខមានត្តនេះ គួរដល់សង្ឃ ព្រោះហេតុនោះ សង្ឃទើបស្ងៀម ខ្ញុំម្ចាស់ចាំទុកនូវសេចក្តីនេះ ដោយអាការយ៉ាងនេះ»។

กมฺมวาจาปริโยสาเน วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ภิกฺขุมานตฺตกถาย วุตฺตนเยเนว สงฺฆสฺส อาโรเจตฺวา นิกฺขิตฺตวตฺตํ วสิตุกามาย ตตฺเถว สงฺฆมชฺเฌ วา ปกฺกนฺตาสุ ภิกฺขุนีสุ เอกภิกฺขุนิยา วา ทุติยิกาย วา สนฺติเก วุตฺตนเยเนว นิกฺขิปิตพฺพํ. อญฺญิสฺสา ปน อาคนฺตุกาย สนฺติเก อาโรเจตฺวา นิกฺขิปิตพฺพํ. นิกฺขิตฺตกาลโต ปฏฺฐาย ปกตตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ. ปุน สมาทิยิตฺวา อรุณํ อุฏฺฐาเปนฺติยา ปน ภิกฺขุนีนํเยว สนฺติเก วสิตุํ น ลภติ. ‘‘อุภโตสงฺเฆ ปกฺขมานตฺตํ จริตพฺพ’’นฺติ หิ วุตฺตํ. ตสฺมา อสฺสา อาจริยุปชฺฌายาหิ วิหารํ คนฺตฺวา สงฺคาหกปกฺเข ฐิโต [Pg.30] เอโก มหาเถโร วา ธมฺมกถิโก วา ภิกฺขุ วตฺตพฺโพ – ‘‘เอกิสฺสา ภิกฺขุนิยา วินยกมฺมํ กตฺตพฺพมตฺถิ, ตตฺร โน อยฺยา, จตฺตาโร ภิกฺขู เปเสถา’’ติ. สงฺคหํ อกาตุํ น ลพฺภติ, เปเสสฺสามีติ วตฺตพฺพํ. จตูหิ ปกตตฺตภิกฺขุนีหิ มานตฺตจารินึ ภิกฺขุนึ คเหตฺวา อนฺโตอรุเณเยว นิกฺขมิตฺวา คามูปจารโต ทฺเว เลฑฺฑุปาเต อติกฺกมิตฺวา มคฺคา โอกฺกมฺม คุมฺพวติอาทีหิ ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ. วิหารูปจารโตปิ ทฺเว เลฑฺฑุปาตา อติกฺกมิตพฺพา จตูหิ ปกตตฺตภิกฺขูหิปิ ตตฺถ คนฺตพฺพํ. คนฺตฺวา ปน ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ น เอกฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ, ปฏิกฺกมิตฺวา อวิทูรฏฺฐาเน นิสีทิตพฺพํ. กุรุนฺทิมหาปจฺจรีสุ ปน ‘‘ภิกฺขุนีหิปิ พฺยตฺตํ เอกํ วา ทฺเว วา อุปาสิกาโย ภิกฺขูหิปิ เอกํ วา ทฺเว วา อุปาสเก อตฺตรกฺขณตฺถาย คเหตฺวา คนฺตพฺพ’’นฺติ วุตฺตํ. กุรุนฺทิยํเยว จ ภิกฺขุนุปสฺสยสฺส จ วิหารสฺส จ อุปจารํ มุญฺจิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ, คามสฺสาติ น วุตฺตํ.

ក្នុងពេលបញ្ចប់កម្មវាចា ភិក្ខុនីនោះត្រូវសមាទានវត្ត ហើយប្រាប់ដល់សង្ឃតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងភិក្ខុមានត្តកថា កាលបើប្រាថ្នានឹងនៅដោយវត្តដែលដាក់ចុះហើយ គប្បីដាក់វត្តចុះក្នុងកណ្តាលសង្ឃនោះឯង ឬកាលបើភិក្ខុនីទាំងឡាយចៀសចេញទៅហើយ គប្បីដាក់វត្តចុះក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនីមួយរូប ឬភិក្ខុនីជាគម្រប់ពីររូប តាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។ ក៏ប៉ុន្តែ គប្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុនីដទៃដែលជាអាគន្តុកៈ ហើយដាក់វត្តចុះ។ ចាប់តាំងពីពេលដែលដាក់វត្តចុះហើយ ភិក្ខុនីនោះរមែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាបកតត្តភិក្ខុនី (ភិក្ខុនីប្រក្រតី)។ ក៏ភិក្ខុនីកាលបើបានសមាទានវត្តជាថ្មី ហើយធ្វើឲ្យអរុណរះឡើង មិនត្រូវនៅ (ប្រព្រឹត្តវត្ត) ក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនីទាំងឡាយតែម្យ៉ាងនោះឡើយ។ ព្រោះថាព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា «បក្ខមានត្ត ភិក្ខុនីត្រូវប្រព្រឹត្តក្នុងឧភតោសង្ឃ»។ ព្រោះហេតុនោះ អាចារ្យ ឬឧបជ្ឈាយ៍របស់ភិក្ខុនីនោះ គប្បីទៅកាន់វិហារ (របស់ភិក្ខុ) ហើយពោលនឹងព្រះមហាថេរៈ ឬភិក្ខុជាធម្មកថិកមួយរូប ដែលស្ថិតនៅក្នុងចំណែកអ្នកសង្គ្រោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ វិន័យកម្មដែលត្រូវធ្វើដល់ភិក្ខុនីមួយរូបមាននៅ ក្នុងវិន័យកម្មនោះ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយចាត់ភិក្ខុ ៤ រូប ទៅកាន់សំណាក់របស់យើងខ្ញុំម្ចាស់ផង»។ ភិក្ខុនោះមិនត្រូវធ្វើការមិនសង្គ្រោះឡើយ គប្បីពោលថា «អាត្មាភាពនឹងចាត់ទៅ»។ ភិក្ខុនីជាបកតត្តៈ ៤ រូប គប្បីនាំយកភិក្ខុនីអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្ត ចេញទៅក្នុងវេលាមុនអរុណរះ កន្លងហួសនូវចម្ងាយពីរដេញដី (ចម្ងាយចោលដុំដីពីរដង) អំពីឧបចារស្រុក វាងចេញពីផ្លូវ ហើយអង្គុយក្នុងទីដ៏កំបាំងដោយគុម្ពឈើជាដើម។ សូម្បីអំពីឧបចារវិហារ ក៏ត្រូវកន្លងហួសនូវចម្ងាយពីរដេញដីដែរ ហើយភិក្ខុជាបកតត្តៈ ៤ រូប ក៏គប្បីទៅក្នុងទីនោះដែរ។ លុះទៅដល់ហើយ មិនត្រូវអង្គុយក្នុងទីជាមួយគ្នាជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយឡើយ ត្រូវថយចេញទៅអង្គុយក្នុងទីមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាគុរុន្ទី និងមហាបច្ចរី លោកពោលថា «ភិក្ខុនីទាំងឡាយគប្បីនាំយកឧបាសិកាម្នាក់ ឬពីរនាក់ដែលឈ្លាសវៃទៅក្តី ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីនាំយកឧបាសកម្នាក់ ឬពីរនាក់ទៅក្តី ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរក្សាខ្លួន»។ និងក្នុងអដ្ឋកថាគុរុន្ទីនោះឯង លោកពោលថា «ការលះបង់នូវឧបចារនៃភិក្ខុនីឧបស្ស័យ (លំនៅភិក្ខុនី) ផង នៃវិហារផង គួរពិត» តែលោកមិនបានពោលថា «លះបង់នូវឧបចារនៃស្រុក» ឡើយ។

เอวํ นิสินฺเนสุ ปน ภิกฺขูสุ จ ภิกฺขุนีสุ จ ตาย ภิกฺขุนิยา ‘‘มานตฺตํ สมาทิยามิ, วตฺตํ สมาทิยามี’’ติ วตฺตํ สมาทิยิตฺวา ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส ตาว เอวํ อาโรเจตพฺพํ –

កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយ អង្គុយយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុនីនោះត្រូវសមាទានវត្តថា «ខ្ញុំម្ចាស់សូមសមាទាននូវមានត្ត ខ្ញុំម្ចាស់សូមសមាទាននូវវត្ត» ហើយគប្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុនីសង្ឃជាមុនសិន យ៉ាងនេះថា៖

‘‘อหํ, อยฺเย, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ คามนฺตรํ, สาหํ สงฺฆํ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ ยาจึ, ตสฺส เม สงฺโฆ เอกิสฺสา อาปตฺติยา คามนฺตราย ปกฺขมานตฺตํ อทาสิ, สาหํ ปกฺขมานตฺตํ จรามิ, ‘เวทยามหํ, อยฺเย, เวทยตี’ติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ.

«បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់បានត្រូវអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ ខ្ញុំម្ចាស់នោះបានសូមបក្ខមានត្ត ព្រោះអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ ចំពោះសង្ឃ សង្ឃបានឲ្យបក្ខមានត្ត ព្រោះអាបត្តិគាមន្តរៈមួយ ដល់ខ្ញុំម្ចាស់នោះ ខ្ញុំម្ចាស់នោះកំពុងប្រព្រឹត្តបក្ខមានត្ត បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់សូមប្រាប់ សូមសង្ឃចាំទុកនូវខ្ញុំម្ចាស់ថា ជាអ្នកប្រាប់»។

ตโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวํ อาโรเจตพฺพํ – ‘‘อหํ, อยฺยา, เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชึ …เป… เวทยามหํ, อยฺยา, เวทยตีติ มํ สงฺโฆ ธาเรตู’’ติ. อิธาปิ ยาย กายจิ ภาสาย อาโรเจตุํ วฏฺฏติ.

បន្ទាប់ពីនោះ គប្បីចូលទៅរកភិក្ខុសង្ឃ ហើយប្រាប់យ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់បានត្រូវអាបត្តិមួយ... បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ខ្ញុំម្ចាស់សូមប្រាប់ សូមសង្ឃចាំទុកនូវខ្ញុំម្ចាស់ថា ជាអ្នកប្រាប់»។ សូម្បីក្នុងបក្ខមានត្តនេះ ការប្រាប់ដោយភាសាណាមួយ ក៏គួរដែរ។

อาโรเจตฺวา จ ภิกฺขุนิสงฺฆสฺเสว สนฺติเก นิสีทิตพฺพํ, อาโรจิตกาลโต ปฏฺฐาย ภิกฺขูนํ คนฺตุํ วฏฺฏติ. สเจ สาสงฺกํ โหติ, ภิกฺขุนิโย ตตฺเถว ฐานํ ปจฺจาสีสนฺติ, ฐาตพฺพํ. สเจ อญฺโญ ภิกฺขุ วา ภิกฺขุนี [Pg.31] วา ตํ ฐานํ เอติ, ปสฺสนฺติยา อาโรเจตพฺพํ. โน เจ อาโรเจติ, รตฺติจฺเฉโท เจว วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. สเจ อชานนฺติยา เอว อุปจารํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโทว โหติ, น วตฺตเภททุกฺกฏํ. สเจ ภิกฺขุนิโย อุปชฺฌายาทีนํ วตฺตกรณตฺถํ ปเคว คนฺตุกามา โหนฺติ, รตฺติวิปฺปวาสคณโอหียนคามนฺตราปตฺติรกฺขณตฺถํ เอกํ ภิกฺขุนึ ฐเปตฺวา คนฺตพฺพํ. ตาย อรุเณ อุฏฺฐิเต ตสฺสา สนฺติเก วตฺตํ นิกฺขิปิตพฺพํ. เอเตนุปาเยน อขณฺฑา ปญฺจทส รตฺติโย มานตฺตํ จริตพฺพํ.

លុះប្រាប់រួចហើយ គប្បីអង្គុយក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនីសង្ឃនោះឯង ចាប់តាំងពីពេលប្រាប់រួចហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងនិមន្តទៅវិញ ក៏គួរ។ ប្រសិនបើទីនោះជាទីគួររង្កៀស (មានភ័យខ្លាច) ហើយភិក្ខុនីទាំងឡាយប្រាថ្នាចង់ឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយស្ថិតនៅទីនោះដដែល ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីនៅ (រង់ចាំ)។ ប្រសិនបើមានភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីដទៃមកកាន់ទីនោះ ភិក្ខុនីអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្តកាលបើឃើញហើយ ត្រូវតែប្រាប់។ បើមិនប្រាប់ទេ ត្រូវដាច់រាត្រីផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការបំផ្លាញវត្តផង។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីនោះមិនដឹងខ្លួន ហើយដើរចូលទៅកាន់ឧបចារ ត្រូវដាច់រាត្រីយ៉ាងเดียว តែមិនត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការបំផ្លាញវត្តឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីទាំងឡាយប្រាថ្នានឹងត្រឡប់ទៅវិញតាំងពីព្រលឹម ដើម្បីធ្វើវត្តដល់ឧបជ្ឈាយ៍ជាដើម គប្បីទុកភិក្ខុនីមួយរូបឲ្យនៅ ដើម្បីការពារអាបត្តិរត្តិវិប្បវាស អាបត្តិគណឱហីយនៈ និងអាបត្តិគាមន្តរៈ ហើយសឹមទៅ។ កាលបើអរុណរះឡើងហើយ ភិក្ខុនីអ្នកប្រព្រឹត្តមានត្តនោះ ត្រូវដាក់វត្តចុះក្នុងសំណាក់នៃភិក្ខុនីនោះ។ ដោយឧបាយនេះ ភិក្ខុនីនោះត្រូវប្រព្រឹត្តមានត្តឲ្យគ្រប់ ១៥ រាត្រី កុំឲ្យដាច់ កុំឲ្យធ្លាយ។

อนิกฺขิตฺตวตฺตาย ปน ปาริวาสิกกฺขนฺธเก วุตฺตนเยเนว สมฺมา วตฺติตพฺพํ. อยํ ปน วิเสโส – ‘‘อาคนฺตุกสฺส อาโรเจตพฺพ’’นฺติ เอตฺถ ยตฺตกา ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา ตํ คามํ ภิกฺขู วา ภิกฺขุนิโย วา อาคจฺฉนฺติ, สพฺเพสํ อาโรเจตพฺพํ. อนาโรเจนฺติยา รตฺติจฺเฉโท จ วตฺตเภททุกฺกฏญฺจ. สเจปิ รตฺตึ โกจิ ภิกฺขุ ตํ คามูปจารํ โอกฺกมิตฺวา คจฺฉติ, รตฺติจฺเฉโท โหติเยว, อชานนปจฺจยา ปน วตฺตเภทโต มุจฺจติ. กุรุนฺทิอาทีสุ ปน อนิกฺขิตฺตวตฺตภิกฺขูนํ วุตฺตนเยเนว กเถตพฺพนฺติ วุตฺตํ. ตํ ปาริวาสิกวตฺตาทีนํ อุปจารสีมาย ปริจฺฉินฺนตฺตา ยุตฺตตรํ ทิสฺสติ. อุโปสเถ อาโรเจตพฺพํ, ปวารณาย อาโรเจตพฺพํ, จตุนฺนํ ภิกฺขูนญฺจ ภิกฺขุนีนญฺจ เทวสิกํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ ภิกฺขูนํ ตสฺมึ คาเม ภิกฺขาจาโร สมฺปชฺชติ, ตตฺเถว คนฺตพฺพํ. โน เจ สมฺปชฺชติ, อญฺญตฺร จริตฺวาปิ ตตฺร อาคนฺตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา คนฺตพฺพํ. พหิคาเม วา สงฺเกตฏฺฐานํ กาตพฺพํ – ‘‘อสุกสฺมึ นาม ฐาเน อมฺเห ปสฺสิสฺสสี’’ติ. ตาย สงฺเกตฏฺฐานํ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. สงฺเกตฏฺฐาเน อทิสฺวา วิหารํ คนฺตฺวา อาโรเจตพฺพํ. วิหาเร สพฺพภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ สพฺเพสํ สกฺกา น โหติ อาโรเจตุํ, พหิอุปจารสีมาย ฐตฺวา ภิกฺขุนิโย เปเสตพฺพา. ตาหิ อานีตานํ จตุนฺนํ ภิกฺขูนํ อาโรเจตพฺพํ. สเจ วิหาโร ทูโร โหติ สาสงฺโก, อุปาสเก จ อุปาสิกาโย จ คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. สเจ ปน อยํ เอกา วสติ, รตฺติวิปฺปวาสํ อาปชฺชติ, ตสฺมาสฺสา เอกา ปกตตฺตา ภิกฺขุนี สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺพา เอกจฺฉนฺเน วสนตฺถาย.

ក៏ភិក្ខុនីដែលមិនទាន់បានដាក់វត្តចុះ ត្រូវប្រព្រឹត្តឲ្យប្រពៃ តាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងបរិវាសិកខន្ធកៈ។ ប៉ុន្តែ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា៖ ក្នុងពាក្យថា «ត្រូវប្រាប់ដល់អាគន្តុកៈ» នេះ មានកំណត់ថា ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន និមន្តមកកាន់ស្រុកនោះ ក្នុងពេលមុនភត្តក្តី ក្រោយភត្តក្តី ភិក្ខុនីនោះត្រូវប្រាប់ដល់ភិក្ខុ និងភិក្ខុនីទាំងអស់នោះ។ កាលបើមិនប្រាប់ទេ ត្រូវដាច់រាត្រីផង ត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះការបំផ្លាញវត្តផង។ ទោះបីក្នុងវេលាយប់ បើមានភិក្ខុណាមួយដើរចូលមកកាន់ឧបចារស្រុកនោះ ក៏ត្រូវដាច់រាត្រីដែរ តែភិក្ខុនីនោះរមែងរួចចាកអាបត្តិទុក្កដព្រោះការបំផ្លាញវត្ត ព្រោះហេតុមិនដឹង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយមានគុរុន្ទីជាដើម លោកពោលថា «គប្បីពោលតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ សម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនទាន់បានដាក់វត្តចុះ»។ ពាក្យនោះ ព្រោះតែឧបចារសីមានៃបរិវាសិកវត្តជាដើមត្រូវបានកំណត់ទុក ទើបមើលទៅឃើញថាសមរម្យជាង។ ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ត្រូវប្រាប់ ក្នុងថ្ងៃបវារណា ត្រូវប្រាប់ ត្រូវប្រាប់ដល់ភិក្ខុ ៤ រូប និងភិក្ខុនី ៤ រូបជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ប្រសិនបើការត្រេកអរក្នុងការដើរទៅកាន់ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងស្រុកនោះមាន ភិក្ខុនីនោះត្រូវទៅក្នុងស្រុកនោះឯង។ ប្រសិនបើគ្មានទេ សូម្បីទៅត្រេកអរ (ដើរបិណ្ឌបាត) ក្នុងស្រុកដទៃហើយ ក៏ត្រូវមកក្នុងស្រុកនោះ បង្ហាញខ្លួនហើយសឹមទៅ។ ឬគប្បីធ្វើកន្លែងណាត់ជួបគ្នានៅខាងក្រៅស្រុកថា «នាងនឹងជួបយើងខ្ញុំក្នុងទីឈ្មោះឯណោះ»។ ភិក្ខុនីនោះត្រូវទៅកាន់កន្លែងណាត់ជួបនោះហើយប្រាប់។ កាលបើមិនជួបក្នុងកន្លែងណាត់ជួបទេ ត្រូវទៅកាន់វិហារហើយប្រាប់។ ក្នុងវិហារ ត្រូវប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងពួង។ ប្រសិនបើមិនអាចប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងពួងបានទេ ត្រូវឈរនៅខាងក្រៅឧបចារសីមា ហើយចាត់ភិក្ខុនីទាំងឡាយឲ្យទៅ។ ភិក្ខុនីនោះត្រូវប្រាប់ដល់ភិក្ខុ ៤ រូបដែលភិក្ខុនីទាំងឡាយនោះនិមន្តមក។ ប្រសិនបើវិហារនៅឆ្ងាយ ជាទីគួររង្កៀស គប្បីនាំយកឧបាសក និងឧបាសិកាទាំងឡាយទៅជាមួយផង។ ប្រសិនបើភិក្ខុនីនេះនៅតែម្នាក់ឯង រមែងត្រូវអាបត្តិរត្តិវិប្បវាស ព្រោះហេតុនោះ សង្ឃគប្បីសន្មតភិក្ខុនីជាបកតត្តៈមួយរូបឲ្យដល់ភិក្ខុនីនោះ ដើម្បីនៅជាមួយគ្នាក្នុងទីមានដំបូលតែមួយ។

เอวํ อขณฺฑํ มานตฺตํ จริตฺวา วีสติคเณ ภิกฺขุนิสงฺเฆ วุตฺตนเยเนว อพฺภานํ กาตพฺพํ. สเจ มานตฺตํ จรมานา อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชติ, มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา [Pg.32] ตสฺสา อาปตฺติยา มานตฺตํ ทาตพฺพนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. อิทํ ‘‘ปกฺขมานตฺตํ’’ นาม.

កាលបើបានប្រព្រឹត្តមានត្តមិនឲ្យដាច់យ៉ាងនេះហើយ គប្បីធ្វើអព្ភានក្នុងភិក្ខុនីសង្ឃមានគណៈ ២០ រូប តាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយនោះឯង។ ប្រសិនបើកាលកំពុងប្រព្រឹត្តមានត្ត ត្រូវអាបត្តិក្នុងចន្លោះ ត្រូវទាញមកកាន់ឫស (មូលាយបដិកស្សនៈ) ហើយត្រូវឲ្យមានត្តព្រោះអាបត្តិនោះ នេះជាពាក្យដែលលោកពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាគុរុន្ទី។ នេះហៅថា «បក្ខមានត្ត»។

‘‘สโมธานมานตฺตํ’’ ปน ติวิธํ โหติ – โอธานสโมธานํ, อคฺฆสโมธานํ, มิสฺสกสโมธานนฺติ. ตตฺถ ยเทตํ ปรโต อุทายิตฺเถรสฺส ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา ปริวาสํ ปริวสนฺตสฺส ปริวาเส จ มานตฺตารหฏฺฐาเน จ อนฺตราปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา มูลายปฏิกสฺสิตสฺส ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน ติสฺสนฺนํ อาปตฺตีนํ ฉารตฺตํ มานตฺตํ เทตู’’ติ มานตฺตํ อนุญฺญาตํ, อิทํ ‘‘โอธานสโมธานํ’’ นาม. อิทญฺหิ ปุนปฺปุนํ มูลายปฏิกสฺสเนน ปริวุตฺถทิวเส โอธุนิตฺวา ปุริมาปตฺตีหิ สทฺธึ สโมธาย ทินฺนํ, ตสฺมา โอธานสโมธานนฺติ วุจฺจติ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘สโมธานปริวาสํ วุตฺถสฺส ทาตพฺพํ มานตฺตํ สโมธานมานตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. ตมฺปิ เตน ปริยาเยน ยุชฺชติ.

ចំណែកឯ «សមោធានមានត្ត» នោះ មាន ៣ យ៉ាងគឺ ឱធានសមោធានមានត្ត ១ អគ្ឃសមោធានមានត្ត ១ មិស្សកសមោធានមានត្ត ១។ ក្នុងសមោធានមានត្តទាំង ៣ យ៉ាងនោះ មានត្តណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតទុកដល់ព្រះឧទាយិត្ថេរ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ដែលកំពុងនៅបរិវាសព្រោះអាបត្តិដែលបិទបាំងទុក ៥ ថ្ងៃ ហើយត្រូវអាបត្តិក្នុងចន្លោះក្នុងខណៈកំពុងនៅបរិវាសផង ក្នុងឋានៈដែលគួរដល់មានត្តផង ហើយត្រូវទាញមកកាន់ឫសជាថ្មី ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ សង្ឃចូរឲ្យមានត្ត ៦ រាត្រី ព្រោះអាបត្តិ ៣ ដល់ឧទាយិភិក្ខុចុះ» មានត្តនេះ ហៅថា «ឱធានសមោធានមានត្ត»។ ព្រោះថា មានត្តនេះ សង្ឃបានឲ្យដោយការច្របាច់បញ្ចូលគ្នា (សមោធាន) ជាមួយអាបត្តិមុនៗ ដោយការរលាស់ចោល (ឱធុននៈ) នូវថ្ងៃដែលនៅរួចហើយ ដោយការទាញមកកាន់ឫសរឿយៗ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ឱធានសមោធានមានត្ត»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាគុរុន្ទី លោកពោលថា «មានត្តដែលសង្ឃត្រូវឲ្យដល់ភិក្ខុដែលនៅសមោធានបរិវាសរួចហើយ ហៅថា សមោធានមានត្ត»។ ពាក្យនោះ សូម្បីដោយបរិយាយនោះ ក៏សមរម្យដែរ។

อคฺฆสโมธานํ ปน มิสฺสกสโมธานญฺจ อคฺฆสโมธานมิสฺสกสโมธานปริวาสาวสาเน ทาตพฺพมานตฺตเมว วุจฺจติ, ตํ ปริวาสกมฺมวาจานุสาเรน โยเชตฺวา ทาตพฺพํ. เอตฺตาวตา ยํ วุตฺตํ ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สงฺโฆ อุทายิสฺส ภิกฺขุโน เอกิสฺสา อาปตฺติยา สญฺเจตนิกาย สุกฺกวิสฺสฏฺฐิยา เอกาหปฏิจฺฉนฺนาย เอกาหปริวาสํ เทตูติอาทินา นเยน ปาฬิยํ อเนเกหิ อากาเรหิ ปริวาโส จ มานตฺตญฺจ วุตฺตํ, ตสฺส ยสฺมา อาคตาคตฐาเน วินิจฺฉโย วุจฺจมาโน ปาฬิ วิย อติวิตฺถารํ อาปชฺชติ, น จ สกฺกา โหติ สุเขน ปริคฺคเหตุํ, ตสฺมา นํ สโมธาเนตฺวา อิเธว ทสฺเสสฺสามา’’ติ, ตทิทํ อตฺถโต สมฺปาทิตํ โหติ.

ម៉្យាងទៀត ម៉ាណាត់ដែលគួរឲ្យក្នុងទីបំផុតនៃអគ្ឃសមោធានបរិវាស និងមិស្សកសមោធានបរិវាស ហៅថា អគ្ឃសមោធាន និងមិស្សកសមោធាន ម៉ាណាត់នោះ ភិក្ខុគួរផ្សំផ្គុំឲ្យទៅតាមលំដាប់នៃកម្មវាចាសម្រាប់បរិវាស។ ពាក្យណាដែលខ្ញុំបានពោលទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ សង្ឃចូរឲ្យបរិវាសមួយថ្ងៃ ដល់ភិក្ខុឧទាយី ដើម្បីអាបត្តិសុក្កវស្សដ្ឋិដែលក្លែងត្រូវ លាក់ទុកមួយថ្ងៃ... ដោយន័យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងបរិវាស និងម៉ាណាត់ដោយអាការៈច្រើនយ៉ាងក្នុងព្រះបាលី ព្រោះកាលបើពោលនូវការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីដែលមកដល់ៗ រមែងនាំឲ្យពិស្តារពេកដូចជាព្រះបាលី និងមិនអាចដើម្បីកាន់យកដោយងាយបាន ហេតុនោះ យើងនឹងរួបរួមបង្ហាញក្នុងទីនេះឯង» ពាក្យទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថាបានសម្រេចដោយសេចក្ដីហើយ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ។

ปฏิจฺฉนฺนปริวาสกถา

បដិច្ឆន្នបរិវាសកថា

๑๐๒. อิทานิ ยา ตาว อยํ ปฏิจฺฉนฺนาย เอกิสฺสา อาปตฺติยา วเสน ปาฬิ วุตฺตา, สา อุตฺตานตฺถาว.

១០២. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះបាលីណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងហើយ ដោយអំណាចនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុកមួយ ព្រះបាលីនោះ មានសេចក្ដីច្បាស់លាស់ហើយ។

๑๐๘. ตโต ปรํ ทฺวีหตีหจตูหปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนานํ วเสน ปาฬึ วตฺวา ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย ปริวาสโต ปฏฺฐาย อนฺตราปตฺติ ทสฺสิตา. ยสฺมา ปน ตํ อาปตฺตึ อาปนฺโน มูลายปฏิกสฺสนารโห นาม โหติ, ตสฺมาสฺส [Pg.33] ตตฺถ มูลายปฏิกสฺสนํ อนุญฺญาตํ. สเจ ปน นิกฺขิตฺตวตฺโต อาปชฺชติ, มูลายปฏิกสฺสนารโห น โหติ. กสฺมา? ยสฺมา น โส ปริวสนฺโต อาปนฺโน, ปกตตฺตฏฺฐาเน ฐิโต อาปนฺโน, ตสฺมา ตสฺสา อาปตฺติยา วิสุํ มานตฺตํ จริตพฺพํ. สเจ ปฏิจฺฉนฺนา โหติ ปริวาโสปิ วสิตพฺโพ. ยญฺเจตํ มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ, ตสฺมิมฺปิ กเต ปริวุตฺถทิวสา มกฺขิตา โหนฺติ. อิติ ปริวาเส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา ปุน มานตฺตารหสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ, ตสฺมิมฺปิ กเต ปริวุตฺถทิวสา มกฺขิตาว โหนฺติ. ตโต ปริวุตฺถปริวาสสฺส ตาสํ ติสฺสนฺนมฺปิ อาปตฺตีนํ สโมธานมานตฺตํ ทสฺสิตํ. ตโต มานตฺตจาริกสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ. ตสฺมึ ปน ปฏิกสฺสเน กเต มานตฺตจิณฺณทิวสาปิ ปริวุตฺถทิวสาปิ มกฺขิตาว โหนฺติ. ตโต อพฺภานารหสฺส อนฺตราปตฺตึ ทสฺเสตฺวา มูลายปฏิกสฺสนํ วุตฺตํ. ตสฺมิมฺปิ กเต สพฺเพ เต มกฺขิตาว โหนฺติ. ตโต ปรํ สพฺพา อนฺตราปตฺติโย โยเชตฺวา อพฺภานกมฺมํ ทสฺสิตํ. เอวํ ปฏิจฺฉนฺนวาเร เอกาหปฏิจฺฉนฺนาทิวเสน ปญฺจ, อนฺตราปตฺติวเสน จตสฺโสติ นว กมฺมวาจา ทสฺสิตา โหนฺติ.

១០៨. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងព្រះបាលីដោយអំណាចនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុក ២ ថ្ងៃ ៣ ថ្ងៃ ៤ ថ្ងៃ និង ៥ ថ្ងៃ រួចហើយ ទ្រង់បង្ហាញអន្តរាបត្តិ ចាប់តាំងពីបរិវាសនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុក ៥ ថ្ងៃទៅ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកគួរដល់ការទាញមករកឫស (មូលាយបដិកស្សនៈ) ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់អនុញ្ញាតការទាញមករកឫសដល់ភិក្ខុនោះក្នុងអន្តរាបត្តិនោះ។ បើភិក្ខុអ្នកដាក់វត្តចោលហើយ ត្រូវអាបត្តិ ភិក្ខុនោះមិនគួរដល់ការទាញមករកឫសឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភិក្ខុនោះមិនមែនត្រូវអាបត្តិក្នុងខណៈដែលកំពុងនៅបរិវាសទេ គឺត្រូវអាបត្តិក្នុងខណៈដែលឋិតនៅក្នុងឋានៈជាបកតត្តៈ (ភិក្ខុប្រក្រតី) ហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវប្រព្រឹត្តម៉ាណាត់ផ្សេងគ្នាសម្រាប់អាបត្តិនោះ។ បើអាបត្តិនោះលាក់ទុក ភិក្ខុនោះក៏ត្រូវនៅបរិវាសដែរ។ មួយវិញទៀត ការទាញមករកឫសណាដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងហើយ កាលបើធ្វើការទាញមករកឫសនោះហើយ ថ្ងៃដែលនៅបរិវាសរួចហើយ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវលុបចោល (មិនរាប់បញ្ចូល)។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញអន្តរាបត្តិក្នុងបរិវាសយ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់បង្ហាញអន្តរាបត្តិរបស់ភិក្ខុអ្នកគួរដល់ម៉ាណាត់ម្ដងទៀត ហើយទ្រង់សម្ដែងការទាញមករកឫស កាលបើធ្វើការទាញមករកឫសនោះហើយ ថ្ងៃដែលនៅបរិវាសរួចហើយ ក៏ត្រូវលុបចោលដែរ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់បង្ហាញសមោធានម៉ាណាត់នៃអាបត្តិទាំង ៣ នោះ ដល់ភិក្ខុដែលនៅបរិវាសរួចហើយ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់បង្ហាញអន្តរាបត្តិរបស់ភិក្ខុអ្នកកំពុងប្រព្រឹត្តម៉ាណាត់ ហើយទ្រង់សម្ដែងការទាញមករកឫស។ កាលបើធ្វើការទាញមករកឫសនោះហើយ ទោះបីថ្ងៃដែលប្រព្រឹត្តម៉ាណាត់រួចហើយក្ដី ថ្ងៃដែលនៅបរិវាសរួចហើយក្ដី ក៏ត្រូវលុបចោលដែរ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់បង្ហាញអន្តរាបត្តិរបស់ភិក្ខុអ្នកគួរដល់អព្ភាន ហើយទ្រង់សម្ដែងការទាញមករកឫស។ កាលបើធ្វើការទាញមករកឫសនោះហើយ ថ្ងៃទាំងអស់នោះ ក៏ត្រូវលុបចោលដែរ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់ផ្សំផ្គុំអន្តរាបត្តិទាំងអស់ ហើយបង្ហាញអព្ភានកម្ម។ ក្នុងបដិច្ឆន្នវារៈនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញកម្មវាចា ៩ គឺ ដោយអំណាចនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុក ១ ថ្ងៃជាដើម ៥ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃអន្តរាបត្តិ ៤ យ៉ាង យ៉ាងនេះឯង។

ปฏิจฺฉนฺนปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

បដិច្ឆន្នបរិវាសកថា ចប់ហើយ។

สโมธานปริวาสกถา

សមោធានបរិវាសកថា

๑๒๕. ตโต ปรํ ปกฺขปฏิจฺฉนฺนาย อาปตฺติยา อนฺโตปริวาสโต ปฏฺฐาย ปญฺจาหปฏิจฺฉนฺนาย อนฺตราปตฺติยา วเสน สโมธานปริวาโส จ, สโมธานมานตฺตญฺจ ทสฺสิตํ. เอตฺถ จ มานตฺตจาริกมานตฺตารหกาเลปิ อาปนฺนาย อาปตฺติยา มูลายปฏิกสฺสเน กเต มานตฺตจิณฺณทิวสาปิ ปริวาสปริวุตฺถทิวสาปิ สพฺเพ มกฺขิตาว โหนฺติ. กสฺมา? ยสฺมา ปฏิจฺฉนฺนา อนฺตราปตฺติ. เตเนว วุตฺตํ – ‘‘มูลาย ปฏิกสฺสิตฺวา ปุริมาย อาปตฺติยา สโมธานปริวาสํ ทตฺวา ฉารตฺตํ มานตฺตํ เทตู’’ติ. ตโต ปรํ สพฺพา อนฺตราปตฺติโย โยเชตฺวา อพฺภานกมฺมํ ทสฺเสตฺวา สุกฺกวิสฺสฏฺฐิวตฺถุ นิฏฺฐาปิตํ.

១២៥. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសមោធានបរិវាស និងសមោធានម៉ាណាត់ ដោយអំណាចនៃអន្តរាបត្តិដែលលាក់ទុក ៥ ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីក្នុងរវាងបរិវាសនៃអាបត្តិដែលលាក់ទុកកន្លះខែ (មួយបក្ខ) ទៅ។ ក្នុងវារៈនេះ ទោះបីក្នុងកាលដែលភិក្ខុកំពុងប្រព្រឹត្តម៉ាណាត់ ឬក្នុងកាលដែលគួរដល់ម៉ាណាត់ក្ដី កាលបើភិក្ខុត្រូវអាបត្តិ ហើយធ្វើការទាញមករកឫសហើយ ថ្ងៃដែលប្រព្រឹត្តម៉ាណាត់រួចហើយក្ដី ថ្ងៃដែលនៅបរិវាសរួចហើយក្ដី ថ្ងៃទាំងអស់ ក៏ត្រូវលុបចោលដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះអន្តរាបត្តិជាអាបត្តិដែលលាក់ទុក។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់សម្ដែងថា «ចូរសង្ឃទាញភិក្ខុនោះមករកឫស ហើយឲ្យសមោធានបរិវាសដើម្បីអាបត្តិមុន រួចឲ្យម៉ាណាត់ ៦ រាត្រីចុះ»។ បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់ផ្សំផ្គុំអន្តរាបត្តិទាំងអស់ ហើយបង្ហាញអព្ភានកម្ម រួចទ្រង់បញ្ចប់សុក្កវស្សដ្ឋិវត្ថុ។

สโมธานปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

សមោធានបរិវាសកថា ចប់ហើយ។

สุกฺกวิสฺสฏฺฐิกถา จ นิฏฺฐิตา.

សុក្កវស្សដ្ឋិកថា ក៏ចប់ហើយ។

อคฺฆสโมธานปริวาสกถา

អគ្ឃសមោធានបរិវាសកថា

๑๓๔. ตโต เอกาปตฺติมูลกญฺจ อาปตฺติวฑฺฒนกญฺจาติ ทฺเว นเย ทสฺเสตฺวา อคฺฆสโมธานปริวาโส ทสฺสิโต.

១៣៤. បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញន័យ ២ យ៉ាង គឺ ន័យមានអាបត្តិមួយជាមូល និងន័យធ្វើអាបត្តិឲ្យចម្រើនឡើង រួចទ្រង់បង្ហាញអគ្ឃសមោធានបរិវាស។

ตโต [Pg.34] สญฺจิจฺจ อนาโรจิตาปตฺติวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา สญฺจิจฺจ อชานนอสฺสรณเวมติกภาเวหิ อนาโรจิตาย อาปตฺติยา ปจฺฉา ลชฺชิธมฺเม วา ญาณสรณนิพฺเพมติกภาเวสุ วา อุปฺปนฺเนสุ ยํ กาตพฺพํ, ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘อิธ ปน ภิกฺขเว’’ติอาทินา นเยน ปาฬิ ฐปิตา. ตโต อชานนอสฺสรณเวมติกปฏิจฺฉนฺนานํ อปฺปฏิจฺฉนฺนภาวํ ทสฺเสตุํ ตเถว ปาฬิ ฐปิตา.

បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញវត្ថុនៃភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិហើយក្លែងមិនប្រាប់ រួចទ្រង់តម្កល់ព្រះបាលីដោយន័យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ...» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ កាលបើភិក្ខុត្រូវអាបត្តិហើយក្លែងមិនប្រាប់ ព្រោះតែមិនដឹង មិនរលឹក ឬមានសេចក្ដីសង្ស័យ តែក្រោយមក ធម៌គឺសេចក្ដីខ្មាស (លជ្ជីធម៌) កើតឡើងក្ដី ឬសេចក្ដីដឹង សេចក្ដីរលឹក និងការមិនមានសេចក្ដីសង្ស័យកើតឡើងក្ដី។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់ព្រះបាលីយ៉ាងនោះដែរ ដើម្បីបង្ហាញភាពមិនមែនជាអាបត្តិលាក់ទុក នៃអាបត្តិដែលលាក់ទុកព្រោះមិនដឹង មិនរលឹក ឬមានសេចក្ដីសង្ស័យ។

อคฺฆสโมธานปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

អគ្ឃសមោធានបរិវាសកថា ចប់ហើយ។

ทฺเวมาสปริวาสกถา

ទ្វេមាសបរិវាសកថា

๑๓๘. ตโต ทฺวินฺนํ อาปตฺตีนํ ทฺเวมาสปฏิจฺฉนฺนานํ เอกมาสปริวาสยาจนวตฺถุํ ทสฺเสตฺวา อสญฺจิจฺจ อชานนอสฺสรณเวมติกภาเวหิ อนาโรจิเต อิตรสฺมึ มาเส ปจฺฉา ลชฺชิธมฺมาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ ยํ กาตพฺพํ, ตํ ทสฺเสตุํ อชานนอสฺสรณเวมติกปฏิจฺฉนฺนสฺส จ อาปนฺนภาวํ ทสฺเสตุํ ปุริมนเยเนว ปาฬิ ฐปิตา.

១៣៨. បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញវត្ថុនៃការសូមបរិវាសមួយខែ ព្រោះអាបត្តិ ២ ដែលលាក់ទុក ២ ខែ រួចទ្រង់តម្កល់ព្រះបាលីដោយន័យមុននោះឯង ដើម្បីបង្ហាញកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ កាលបើខែដទៃទៀត ភិក្ខុមិនបានប្រាប់ដោយមិនក្លែង ព្រោះមិនដឹង មិនរលឹក ឬមានសេចក្ដីសង្ស័យ តែក្រោយមក លជ្ជីធម៌ជាដើមកើតឡើង និងដើម្បីបង្ហាញភាពជាអ្នកត្រូវអាបត្តិ នៃភិក្ខុដែលលាក់ទុកព្រោះមិនដឹង មិនរលឹក ឬមានសេចក្ដីសង្ស័យ។

ทฺเวมาสปริวาสกถา นิฏฺฐิตา.

ទ្វេមាសបរិវាសកថា ចប់ហើយ។

สุทฺธนฺตปริวาสาทิกถา

សុទ្ធន្តបរិវាសាទិកថា

๑๕๖. ตโต ‘‘อาปตฺติปริยนฺตํ น ชานาติ, รตฺติปริยนฺตํ น ชานาตี’’ติอาทินา นเยน สุทฺธนฺตปริวาโส ทสฺสิโต.

១៥៦. បន្ទាប់មក ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសុទ្ធន្តបរិវាស ដោយន័យជាដើមថា «មិនដឹងកំណត់នៃអាបត្តិ មិនដឹងកំណត់នៃរាត្រី»។

๑๖๐. ตโต ปรํ ปาริวาสิกํ อาทึ กตฺวา วิพฺภมิตฺวา ปุนอุปสมฺปนฺนาทีสุ ปฏิปตฺติทสฺสนตฺถํ ปาฬิ ฐปิตา.

១៦០. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់ព្រះបាលី ដើម្បីបង្ហាញការប្រតិបត្តិក្នុងភិក្ខុអ្នកនៅបរិវាសជាដើម ដែលសឹកទៅហើយត្រឡប់មកឧបសម្បទាជាថ្មីវិញ។

๑๖๕. ตตฺถ ‘‘อนฺตรา สมฺพหุลา อาปตฺติโย อาปชฺชติ ปริมาณา อปฺปฏิจฺฉนฺนาโย’’ติอาทีสุ อาปตฺติปริจฺเฉทวเสน ปริมาณาโย เจว อปฺปฏิจฺฉนฺนาโย จาติ อตฺโถ.

១៦៥. ក្នុងព្រះបាលីនោះ ពាក្យថា «antarā sambahulā āpattiyo āpajjati parimāṇā appaṭicchannāyo» ជាដើម មានសេចក្ដីថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិទាំងឡាយច្រើនក្នុងចន្លោះ ដែលមានកំណត់ផង ដែលមិនបានលាក់ទុកផង ដោយអំណាចនៃការកំណត់អាបត្តិ។

๑๖๖. ปจฺฉิมสฺมึ อาปตฺติกฺขนฺเธติ เอโกว โส อาปตฺติกฺขนฺโธ, ปจฺฉา ฉาทิตตฺตา ปน ‘‘ปจฺฉิมสฺมึ อาปตฺติกฺขนฺเธ’’ติ วุตฺตํ. ปุริมสฺมินฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย.

១៦៦. ពាក្យថា «pacchimasmiṃ āpattikkhandhe» សំដៅយកគំនរអាបត្តិតែមួយនោះឯង ប៉ុន្តែព្រោះតែភិក្ខុលាក់ទុកក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា «pacchimasmiṃ āpattikkhandhe» (ក្នុងគំនរអាបត្តិខាងក្រោយ)។ ទោះបីក្នុងពាក្យថា «purimasmiṃ» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

๑๘๐. ววตฺถิตา สมฺภินฺนาติ สภาควิสภาคานเมเวตํ ปริยายวจนํ.

១៨០. ពាក្យថា «vavatthitā» (ដែលកំណត់ទុក) និង «sambhinnā» (ដែលច្រឡូកច្រឡំ) នេះ ជាឈ្មោះជំនួស (វេវចនៈ) នៃអាបត្តិសភាគ និងវិភាគនោះឯង។

สุทฺธนฺตปริวาสาทิกถา นิฏฺฐิตา.

សុទ្ធន្តបរិវាសាទិកថា ចប់ហើយ។

ทฺเวภิกฺขุวารเอกาทสกาทิกถา

ទ្វេភិក្ខុវារឯកាទសកាទិកថា

๑๘๑. ตโต [Pg.35] ปรํ โย ปฏิจฺฉาเทติ, ตสฺมึ ปฏิปตฺติทสฺสนตฺถํ ‘‘ทฺเว ภิกฺขู’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ มิสฺสกนฺติ ถุลฺลจฺจยาทีหิ มิสฺสกํ. สุทฺธกนฺติ สงฺฆาทิเสสํ วินา ลหุกาปตฺติกฺขนฺธเมว.

១៨១. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងពាក្យថា «dve bhikkhū» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញការប្រតិបត្តិក្នុងភិក្ខុដែលលាក់ទុកអាបត្តិនោះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «missakaṃ» គឺអាបត្តិដែលច្រឡូកច្រឡំដោយថុល្លច្ច័យជាដើម។ ពាក្យថា «suddhakaṃ» គឺសំដៅយកតែគំនរអាបត្តិស្រាលប៉ុណ្ណោះ វៀរលែងតែសង្ឃាទិសេសចេញ។

๑๘๔. ตโต ปรํ อวิสุทฺธวิสุทฺธภาวทสฺสนตฺถํ ‘‘อิธ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สมฺพหุลา สงฺฆาทิเสสา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ พฺยญฺชนโต วา อธิปฺปายโต วา อนุตฺตานํ นาม กิญฺจิ นตฺถิ, ตสฺมา ตญฺจ อิโต ปุพฺเพ อวุตฺตญฺจ สพฺพํ ปาฬิอนุสาเรเนว เวทิตพฺพนฺติ.

១៨៤. បន្ទាប់ពីនោះមក ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងពាក្យថា «idha pana, bhikkhave, bhikkhu sambahulā saṅghādisesā» ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញភាពជាអ្នកមិនបរិសុទ្ធ និងភាពជាអ្នកបរិសុទ្ធ。 ក្នុងពាក្យនោះ មិនមានបទណាមួយដែលមិនច្បាស់លាស់ ដោយតួអក្សរក្ដី ដោយអធិប្បាយក្ដី ហេតុនោះ ភិក្ខុគប្បីដឹងនូវពាក្យនោះផង នូវពាក្យដែលមិនទាន់បានពោលមុនអំពីនេះផង ទាំងអស់ ទៅតាមលំដាប់នៃព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។

ทฺเวภิกฺขุวารเอกาทสกาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ទ្វេភិក្ខុវារឯកាទសកាទិកថា ចប់ហើយ។

สมุจฺจยกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

សមុច្ចយខន្ធកវណ្ណនា ចប់ហើយ។

๔. สมถกฺขนฺธกํ

៤. សមថខន្ធកៈ

สมฺมุขาวินยกถา

សម្មុខាវិនយកថា

๑๘๖-๑๘๗. สมถกฺขนฺธเก [Pg.36] – ‘‘อธมฺมวาที ปุคฺคโล’’ติอาทีนิ ฉ มาติกาปทานิ นิกฺขิปิตฺวา ‘‘อธมฺมวาที ปุคฺคโล ธมฺมวาทึ ปุคฺคลํ สญฺญาเปตี’’ติอาทินา นเยน วิตฺถาโร วุตฺโต. ตตฺถ สญฺญาเปตีติ การณปติรูปกานิ วตฺวา ปริโตเสตฺวา ชานาเปติ. นิชฺฌาเปตีติ ยถา โส ตํ อตฺถํ นิชฺฌายติ, โอโลเกติ; เอวํ กโรติ. เปกฺขติ อนุเปกฺขตีติ ยถา โส ตํ อตฺถํ เปกฺขติ เจว ปุนปฺปุนญฺจ เปกฺขติ; เอวํ กโรติ. ทสฺเสติ อนุทสฺเสตีติ เตสญฺเญว ปริยายวจนานิ. อธมฺเมน วูปสมฺมตีติ ยสฺมา โส อธมฺมเมว ‘‘อยํ ธมฺโม’’ติอาทินา นเยน โมเหตฺวา ทสฺเสติ, ตสฺมา อธมฺเมน วูปสมฺมติ นาม.

១៨៦-១៨៧. ក្នុងសមថខន្ធកៈ ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់មាតិកាបទ ៦ មានពាក្យថា «adhammavādī puggalo» ជាដើម រួចទ្រង់សម្ដែងសេចក្ដីពិស្តារដោយន័យថា «adhammavādī puggalo dhammavādiṃ puggalaṃ saññāpeti» ជាដើម។ ក្នុងសេចក្ដីពិស្តារនោះ ពាក្យថា «saññāpeti» គឺនិយាយពន្យល់ដោយហេតុផលក្លែងក្លាយ ធ្វើឲ្យពេញចិត្ត ហើយឲ្យដឹង។ ពាក្យថា «nijjhāpeti» គឺធ្វើដោយប្រការណាឲ្យបុគ្គលអ្នកពោលជាធម៌នោះ ពិនិត្យមើល ក្រឡេកមើលនូវសេចក្ដីនោះ។ ពាក្យថា «pekkhati anupekkhati» គឺធ្វើដោយប្រការណាឲ្យបុគ្គលនោះមើលផង មើលរឿយៗផង នូវសេចក្ដីនោះ។ ពាក្យថា «dasseti anudasseti» នេះ ជាឈ្មោះជំនួស (វេវចនៈ) នៃពាក្យទាំងនោះឯង។ ពាក្យថា «adhammena vūpasammati» មានសេចក្ដីថា ព្រោះបុគ្គលនោះបង្ហាញនូវសេចក្ដីដែលមិនមែនជាធម៌នោះឯង ឲ្យឃើញថា «នេះជាធម៌» ដោយន័យជាដើមយ៉ាងនេះ ធ្វើឲ្យវង្វេង ហេតុនោះ ទើបហៅថា រមាប់ដោយមិនមែនជាធម៌។

๑๘๘. ธมฺเมน วูปสมฺมตีติ ยสฺมา ธมฺมวาที ธมฺมเมว ‘‘อยํ ธมฺโม’’ติอาทินา นเยน อโมเหตฺวา ทสฺเสติ, ตสฺมา ธมฺเมน วูปสมฺมติ นาม.

១៨៨. ពាក្យថា «dhammena vūpasammati» មានសេចក្ដីថា ព្រោះបុគ្គលអ្នកពោលជាធម៌ បង្ហាញនូវធម៌ពិតប្រាកដនោះឯង ឲ្យឃើញថា «នេះជាធម៌» ដោយន័យជាដើមយ៉ាងនេះ មិនធ្វើឲ្យវង្វេង ហេតុនោះ ទើបហៅថា រមាប់ដោយធម៌។

สมฺมุขาวินยกถา นิฏฺฐิตา.

សម្មុខាវិនយកថា ចប់ហើយ។

สติวินยกถา

សតិវិនយកថា

๑๙๕. ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว ธมฺมิกานิ สติวินยสฺส ทานานีติ เอตฺถ สุทฺธสฺส อนาปตฺติกสฺส ทานํ เอกํ, อนุวทิตสฺส ทานํ เอกํ, ยาจิตสฺส ทานํ เอกํ, สงฺเฆน ทานํ เอกํ, ธมฺเมน สมคฺคทานํ เอกนฺติ เอวํ ปญฺจ. เอตานิ ปน เอเกกองฺควเสน น ลพฺภนฺติ, ตสฺมา เทสนามตฺตเมเวตํ, ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ ปน สติวินยทานํ ธมฺมิกนฺติ อยเมตฺถ อตฺโถ. ตตฺถ จ อนุวทนฺตีติ โจเทนฺติ. เสสํ อุตฺตานเมว. อยํ ปน สติวินโย ขีณาสวสฺเสว ทาตพฺโพ น อญฺญสฺส, อนฺตมโส อนาคามิโนปิ. โส จ โข อญฺเญน โจทิยมานสฺเสว, น อโจทิยมานสฺส. ทินฺเน จ ปน ตสฺมึ โจทกสฺส กถา น รุหติ. โจเทนฺโตปิ ‘‘อยํ ขีณาสโว สติวินยลทฺโธ, โก ตุยฺหํ กถํ คเหสฺสตี’’ติ อปสาเทตพฺพตํ อาปชฺชติ.

១៩៥. ក្នុងពាក្យថា «pañcimāni bhikkhave dhammikāni sativinayassa dānāni» នេះ មានអង្គ ៥ គឺ ការឲ្យដល់ភិក្ខុអ្នកបរិសុទ្ធមិនមានអាបត្តិ ១, ការឲ្យដល់ភិក្ខុដែលគេចោទប្រកាន់ ១, ការឲ្យដល់ភិក្ខុដែលសូមសតិវិន័យ ១, ការឲ្យដោយសង្ឃ ១, ការឲ្យដោយព្រមព្រៀងគ្នាជាធម៌ ១។ ប៉ុន្តែ អង្គទាំងនេះ មិនអាចទទួលបានដោយអំណាចនៃអង្គនីមួយៗឡើយ ហេតុនោះ ពាក្យនេះគ្រាន់តែជាទេសនាមត្តប៉ុណ្ណោះ តែការឲ្យសតិវិន័យដែលប្រកបដោយអង្គ ៥ ទើបឈ្មោះថាជាធម៌ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «anuvadanti» គឺចោទប្រកាន់។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ ច្បាស់លាស់ហើយ។ ម៉្យាងទៀត សតិវិន័យនេះ គួរឲ្យដល់ព្រះខីណាស្រពប៉ុណ្ណោះ មិនគួរឲ្យដល់បុគ្គលដទៃឡើយ សូម្បីតែព្រះអនាគាមីក៏ដោយ។ ហើយសតិវិន័យនោះ គួរឲ្យដល់ព្រះខីណាស្រពដែលអ្នកដទៃចោទប្រកាន់ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនឲ្យដល់ព្រះខីណាស្រពដែលគេមិនបានចោទប្រកាន់ឡើយ។ កាលបើឲ្យសតិវិន័យនោះហើយ ពាក្យរបស់ចោទកៈ ក៏មិនឡើងឡើយ។ ទោះបីចោទកៈចោទប្រកាន់ ក៏រមែងដល់នូវភាពជាអ្នកគួរគំរាមកំហែងថា «លោកនេះជាព្រះខីណាស្រព បានទទួលសតិវិន័យហើយ តើនរណានឹងទទួលយកពាក្យរបស់លោក?» ដូច្នេះ។

สติวินยกถา นิฏฺฐิตา.

សតិវិនយកថា ចប់ហើយ។

อมูฬฺหวินยกถา

អမူឡ្ហវិនយកថា

๑๙๖. ภาสิตปริกฺกนฺตนฺติ [Pg.37] วาจาย ภาสิตํ กาเยน ปริกฺกนฺตํ; ปริกฺกมิตฺวา กตนฺติ อตฺโถ. สรตายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตาติ เอตฺถ สรตุ อายสฺมา เอวรูปึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตา; อายสฺมา เอวรูปิยา อาปตฺติยาติ อยมตฺโถ. อาปชฺชิตฺวาติ วา ปาโฐ, ตสฺสตฺโถ – ปฐมํ อาปชฺชิตฺวา ปจฺฉา ตํ อาปตฺตึ สรตุ อายสฺมาติ.

១៩៦. ពាក្យថា «bhāsitaparikkantaṃ» មានសេចក្ដីថា ពោលដោយវាចា ធ្វើកន្លងដោយកាយ គឺធ្វើកន្លងហើយ។ ក្នុងពាក្យថា «saratāyasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā» នេះ មានសេចក្ដីថា សូមលោកម្ចាស់រលឹកមើល តើលោកម្ចាស់បានត្រូវអាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះឬ? ឬថា លោកម្ចាស់បានត្រូវអាបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ សូមរលឹកមើលចុះ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ម៉្យាងទៀត មានបទបាឋថា «āpajjitvā» សេចក្ដីនៃបទបាឋនោះថា សូមលោកម្ចាស់ត្រូវអាបត្តិមុនសិន ហើយសឹមរលឹកនឹកឃើញអាបត្តិនោះជាក្រោយ។

อมูฬฺหวินยกถา นิฏฺฐิตา.

អမူឡ្ហវិនយកថា ចប់ហើយ。

เยภุยฺยสิกากถา

យេភុយ្យសិកាកថា

๒๐๒. เยภุยฺยสิกาย วูปสเมตุนฺติ เอตฺถ ยสฺสา กิริยาย ธมฺมวาทิโน พหุตรา, เอสา เยภุยฺยสิกา นาม.

២០២. ក្នុងពាក្យថា «yebhuyyasikāya vūpasametuṃ» នេះ កិច្ចការណាដែលធ្វើឲ្យពួកភិក្ខុអ្នកពោលជាធម៌មានចំនួនច្រើនជាង កិច្ចការនោះ ឈ្មោះថា យេភុយ្យសិកា។

๒๐๔. อธมฺมิกสลากคฺคาเหสุ โอรมตฺตกนฺติ ปริตฺตํ อปฺปมตฺตกํ ภณฺฑนมตฺตเมว. น จ คติคตนฺติ ทฺเว ตโย อาวาเส น คตํ, ตตฺถ ตตฺเถว วา ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ อวินิจฺฉิตํ. น จ สริตสาริตนฺติ ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ เตหิ ภิกฺขูหิ สยํ สริตํ วา อญฺเญหิ สาริตํ วา น โหติ. ชานาตีติ สลากํ คาเหนฺโต ชานาติ ‘‘อธมฺมวาที พหุตรา’’ติ. อปฺเปว นามาติ อิมินา นีหาเรน สลากาย คาหิยมานาย ‘‘อปิ นาม อธมฺมวาทิโน พหุตรา อสฺสู’’ติ อยมสฺส อชฺฌาสโย โหติ. อปเรสุปิ ทฺวีสุ เอเสว นโย.

២០៤. ក្នុងកាលដែលគេចាប់ឆ្នោតមិនជាធម៌ ពាក្យថា «oramattakaṃ» គឺការឈ្លោះប្រកែកគ្នាត្រឹមតែបន្តិចបន្តួច ស្ដួចស្ដើង។ ពាក្យថា «na ca gatigataṃ» គឺមិនទាន់បានទៅដល់អាវាស ២ ឬ ៣ ឬថា មិនទាន់បានវិនិច្ឆ័យ ២ ឬ ៣ ដង ក្នុងអាវាសនោះៗឡើយ។ ពាក្យថា «na ca saritasāritaṃ» គឺភិក្ខុទាំងឡាយនោះ មិនបាននឹកឃើញដោយខ្លួនឯង ឬមិនបានអ្នកដទៃរំលឹកឲ្យនឹកឃើញ ២ ឬ ៣ ដងឡើយ។ ពាក្យថា «jānāti» គឺភិក្ខុអ្នកឲ្យចាប់ឆ្នោតដឹងថា «ពួកភិក្ខុអ្នកពោលមិនមែនជាធម៌មានចំនួនច្រើនជាង»។ ពាក្យថា «appeva nāma» មានសេចក្ដីថា កាលបើឲ្យចាប់ឆ្នោតដោយវិធីនេះ ភិក្ខុនោះមានបំណងថា «ធ្វើដូចម្ដេចឲ្យពួកភិក្ខុអ្នកពោលមិនមែនជាធម៌មានចំនួនច្រើនជាងហ្ន៎»។ ទោះបីក្នុងហេតុផល ២ យ៉ាងដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

อธมฺเมน คณฺหนฺตีติ อธมฺมวาทิโน ‘‘เอวํ มยํ พหู ภวิสฺสามา’’ติ ทฺเว ทฺเว สลากาโย คณฺหนฺติ. วคฺคา คณฺหนฺตีติ ทฺเว ธมฺมวาทิโน เอกํ ธมฺมวาทิสลากํ คณฺหนฺติ ‘‘เอวํ ธมฺมวาทิโน น พหู ภวิสฺสนฺตี’’ติ มญฺญมานา. น จ ยถาทิฏฺฐิยา คณฺหนฺตีติ ธมฺมวาทิโน หุตฺวา ‘‘พลวปกฺขํ ภชิสฺสามา’’ติ อธมฺมวาทิสลากํ คณฺหนฺติ. ธมฺมิกสลากคฺคาเหสุ อยเมวตฺโถ ปริวตฺเตตฺวา เวทิตพฺโพ. เอวํ สลากํ คาเหตฺวา สเจ พหุตรา ธมฺมวาทิโน โหนฺติ; ยถา เต วทนฺติ, เอวํ ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ, เอวํ เยภุยฺยสิกาย วูปสนฺตํ โหติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน ปรโตปิ อาคมิสฺสติ.

ពាក្យថា «Adhammena gaṇhanti» សេចក្តីថា ពួកអធម្មវាទីបុគ្គលគិតថា «ពួកយើងនឹងមានគ្នាច្រើនយ៉ាងនេះ» ហើយចាប់យកស្លាកម្តងពីរៗ។ ពាក្យថា «Vaggā gaṇhanti» សេចក្តីថា ពួកធម្មវាទីបុគ្គលពីររូប ចាប់យកស្លាករបស់ធម្មវាទីតែមួយសន្លឹក ដោយគិតថា «ពួកធម្មវាទីនឹងមិនមានគ្នាច្រើនយ៉ាងនេះឡើយ»។ ពាក្យថា «Na ca yathādiṭṭhiyā gaṇhanti» សេចក្តីថា ពួកធម្មវាទីបុគ្គលគិតថា «ពួកយើងនឹងចូលទៅរកខាងភាគីដែលមានកម្លាំងច្រើន» ហើយចាប់យកស្លាករបស់អធម្មវាទីវិញ។ ក្នុងការចាប់ស្លាកជាធម៌ គប្បីជ្រាបសេចក្តីនេះ ដោយត្រឡប់ន័យផ្ទុយគ្នាវិញ។ កាលបើឱ្យចាប់ស្លាកយ៉ាងនេះហើយ ប្រសិនបើពួកធម្មវាទីមានគ្នាច្រើនជាង គប្បីរំងាប់អធិករណ៍នោះ តាមពាក្យដែលពួកធម្មវាទីទាំងនោះពោលយ៉ាងណា យ៉ាងនោះចុះ កាលបើអធិករណ៍រំងាប់យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា រំងាប់ដោយយេភុយ្យសិកា។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងរឿងនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ នឹងមានមកខាងមុខទៀត។

เยภุยฺยสิกากถา นิฏฺฐิตา.

យេភុយ្យសិកាកថា ចប់។

ตสฺสปาปิยสิกากถา

តស្សបាបិយសិកាកថា

๒๐๗. อสุจีติ [Pg.38] อสุจีหิ กายวจีกมฺเมหิ สมนฺนาคโต. อลชฺชีติ สญฺจิจฺจ อาปชฺชนาทินา อลชฺชิลกฺขเณน สมนฺนาคโต. สานุวาโทติ สอุปวาโท. อิติ อิเมสญฺจ ติณฺณํ องฺคานํ วเสน ตีณิ กรณานิ, สงฺเฆน กรณํ, ธมฺเมน สมคฺเคน กรณนฺติ อิมานิ จ ทฺเวติ ปญฺจ ตสฺสปาปิยสิกากมฺมสฺส กรณานิ นาม โหนฺติ. เสสเมตฺถ ตชฺชนียาทีสุ วุตฺตนยเมว. อยํ ปเนตฺถ วจนตฺโถ – อิทญฺหิ โย ปาปุสฺสนฺนตาย ปาปิโย ปุคฺคโล, ตสฺส กตฺตพฺพโต ‘‘ตสฺสปาปิยสิกากมฺม’’นฺติ วุจฺจติ.

២០៧. ពាក្យថា «Asucī» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយកាយកម្ម និងវចីកម្មមិនស្អាត។ ពាក្យថា «Alajjī» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយលក្ខណៈនៃបុគ្គលអ្នកមិនមានសេចក្តីខ្មាស មានការក្លែងត្រូវអាបត្តិជាដើម។ ពាក្យថា «Sānuvādo» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយការតិះដៀល។ ហេតុទាំងឡាយ ៥ យ៉ាង គឺ ហេតុ ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃអង្គទាំង ៣ នេះផង និងហេតុ ២ យ៉ាង គឺការធ្វើដោយសង្ឃ និងការធ្វើដោយធម៌ ដោយសង្ឃព្រមព្រៀងគ្នាផង ទាំងនេះឈ្មោះថាជាហេតុនៃការធ្វើតស្សបាបិយសិកាកម្ម។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងរឿងនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយក្នុងតជ្ជនិយកម្មជាដើម។ ម៉្យាងទៀត វិគ្រោះនៃពាក្យក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ព្រោះថាកម្មនេះ សង្ឃគប្បីធ្វើដល់បុគ្គលណា ដែលជាអ្នកលាមកក្រៃលែង ព្រោះភាពជាអ្នកមានបាបច្រើន ហេតុនោះ ទើបហៅថា «តស្សបាបិយសិកាកម្ម»។

ตสฺสปาปิยสิกากถา นิฏฺฐิตา.

តស្សបាបិយសិកាកថា ចប់។

ติณวตฺถารกาทิกถา

តិណវត្ថារកាទិកថា

๒๑๒. กกฺขฬตฺตาย วาฬตฺตายาติ กกฺขฬภาวาย เจว วาฬภาวาย จ. เภทายาติ สงฺฆเภทาย. สพฺเพเหว เอกชฺฌนฺติ กสฺสจิ ฉนฺทํ อนาหริตฺวา คิลาเนปิ ตตฺเถว อาเนตฺวา เอกโต สนฺนิปติตพฺพํ. ติณวตฺถารเกน วูปสเมยฺยาติ เอตฺถ อิทํ กมฺมํ ติณวตฺถารกสทิสตฺตา ‘‘ติณวตฺถารโก’’ติ วุตฺตํ. ยถา หิ คูถํ วา มุตฺตํ วา ฆฏฺฏิยมานํ ทุคฺคนฺธตาย พาธติ, ติเณหิ อวตฺถริตฺวา สุปฺปฏิจฺฉาทิตสฺส ปนสฺส โส คนฺโธ น พาธติ; เอวเมว ยํ อธิกรณํ มูลานุมูลํ คนฺตฺวา วูปสมิยมานํ กกฺขฬตฺตาย วาฬตฺตาย เภทาย สํวตฺตติ, ตํ อิมินา กมฺเมน วูปสนฺตํ คูถํ วิย ติณวตฺถารเกน ปฏิจฺฉนฺนํ สุวูปสนฺตํ โหตีติ อิทํ กมฺมํ ติณวตฺถารกสทิสตฺตา ‘‘ติณวตฺถารโก’’ติ วุตฺตํ.

២១២. ពាក្យថា «Kakkhaḷattāya vāḷattāya» សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាអ្នករឹងត្អឹងផង ដើម្បីភាពជាអ្នកសាហាវផង។ ពាក្យថា «Bhedāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការបែកបាក់នៃសង្ឃ។ ពាក្យថា «Sabbeheva ekajjhaṃ» សេចក្តីថា មិនត្រូវនាំយកឆន្ទៈរបស់ភិក្ខុណាមួយឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុឈឺ ក៏ត្រូវនាំមកកាន់ទីប្រជុំនោះដែរ ហើយត្រូវប្រជុំជាមួយគ្នាជាធ្លុងមួយ។ ក្នុងពាក្យថា «Tiṇavatthārakena vūpasameyya» នេះ កម្មនេះ ព្រោះតែមានសភាពដូចជាការក្រាលស្មៅបិទបាំង ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហៅថា «តិណវត្ថារកៈ»។ ព្រោះថា គ្រឿងលាមកក្តី ទឹកមូត្រក្តី កាលបើគេកូររំកើល រមែងបៀតបៀនដោយក្លិនស្អុយយ៉ាងណា ប៉ុន្តែ កាលបើគេយកស្មៅមកគ្របដណ្តប់បិទបាំងទុកឱ្យជិតល្អហើយ ក្លិនស្អុយនោះ រមែងមិនបៀតបៀនឡើយ យ៉ាងណាមិញ អធិករណ៍ណាដែលកាលបើដោះស្រាយដោយការស៊ើបទៅរកឫសគល់ដើមចម រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពរឹងត្អឹង ដើម្បីភាពសាហាវ និងដើម្បីការបែកបាក់នៃសង្ឃ អធិករណ៍នោះ កាលបើបានរំងាប់ដោយកម្មនេះហើយ រមែងរំងាប់ទៅដោយល្អ ដូចជាគ្រឿងលាមកដែលគេយកស្មៅមកគ្របដណ្តប់បិទបាំងទុកដូច្នោះឯង យ៉ាងនោះមែន ហេតុនោះ កម្មនេះ ព្រោះតែមានសភាពដូចជាការក្រាលស្មៅបិទបាំង ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហៅថា «តិណវត្ថារកៈ»។

๒๑๓. ถุลฺลวชฺชนฺติ ปาราชิกญฺเจว สงฺฆาทิเสสญฺจ. คิหิปฏิสํยุตฺตนฺติ คิหีนํ หีเนน ขุํสนวมฺภนธมฺมิกปฏิสฺสเวสุ อาปนฺนํ อาปตฺตึ.

២១៣. ពាក្យថា «Thullavajjaṃ» សេចក្តីថា អាបត្តិបារាជិក និងអាបត្តិសង្ឃាទិសេស។ ពាក្យថា «Gihipaṭisaṃyuttaṃ» សេចក្តីថា អាបត្តិដែលភិក្ខុត្រូវហើយ ព្រោះការជេរប្រមាថ ការមើលងាយ និងការខកខានមិនធ្វើតាមការសន្យាជាធម៌ ចំពោះគ្រហស្ថទាំងឡាយ។

๒๑๔. เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว เต ภิกฺขู ตาหิ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐิตา โหนฺตีติ เอวํ ติณวตฺถารกกมฺมวาจาย กตาย กมฺมวาจาปริโยสาเน ยตฺตกา ตตฺถ สนฺนิปติตา อนฺตมโส สุตฺตาปิ สมาปนฺนาปิ อญฺญวิหิตาปิ สพฺเพ เต ภิกฺขู ยาว อุปสมฺปทมณฺฑลโต ปฏฺฐาย ถุลฺลวชฺชญฺจ คิหิปฏิสํยุตฺตญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา อาปตฺติโย อาปนฺนา, สพฺพาหิ ตาหิ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐิตา โหนฺติ. เย ปน ‘‘น [Pg.39] เมตํ ขมตี’’ติ อญฺญมญฺญํ ทิฏฺฐาวิกมฺมํ กโรนฺติ, เตหิ วา สทฺธึ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวาปิ ตตฺถ อนาคตา, อาคนฺตฺวา วา ฉนฺทํ ทตฺวา ปริเวณาทีสุ นิสินฺนา, เต อาปตฺตีหิ น วุฏฺฐหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ฐเปตฺวา ทิฏฺฐาวิกมฺมํ ฐเปตฺวา เย น ตตฺถ โหนฺตี’’ติ.

២១៤. ពាក្យថា «Evañca pana bhikkhave te bhikkhū tāhi āpattīhi vuṭṭhitā honti» សេចក្តីថា កាលបើបានធ្វើតិណវត្ថារកកម្មវាចាយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលបញ្ចប់កម្មវាចា ភិក្ខុទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មានដែលបានប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ សូម្បីតែភិក្ខុដែលកំពុងដេកលក់ក្តី កំពុងចូលសមាបត្តិក្តី មានចិត្តរាយមាយទៅកាន់អារម្មណ៍ផ្សេងក្តី ភិក្ខុទាំងអស់នោះ ចាប់តាំងពីមណ្ឌលនៃការឧបសម្បទាមក លើកលែងតែទោសគ្រហស្ថ (ថុល្លវជ្ជៈ គឺបារាជិក និងសង្ឃាទិសេស) និងអាបត្តិដែលទាក់ទងនឹងគ្រហស្ថចេញ កាលបើត្រូវអាបត្តិដែលសេសសល់ទាំងឡាយ រមែងរួចចាកអាបត្តិទាំងនោះទាំងអស់។ ចំណែកឯភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលធ្វើការសម្តែងទិដ្ឋិរបស់ខ្លួនប្រាប់គ្នាទៅវិញទៅមកថា «កម្មនេះ មិនគួរដល់ខ្ញុំឡើយ» ឬភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រូវអាបត្តិជាមួយគ្នាហើយ មិនបានមកកាន់ទីប្រជុំនោះ ឬភិក្ខុដែលមកហើយ ប្រគល់ឆន្ទៈឱ្យហើយ ទៅអង្គុយនៅក្នុងបរិវេណវិហារជាដើម ភិក្ខុទាំងនោះ មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លើកលែងតែភិក្ខុដែលសម្តែងទិដ្ឋិ លើកលែងតែភិក្ខុដែលមិននៅក្នុងទីប្រជុំនោះ»។

ติณวตฺถารกาทิกถา นิฏฺฐิตา.

តិណវត្ថារកាទិកថា ចប់។

อธิกรณกถา

អធិករណ៍កថា

๒๑๕. ภิกฺขุนีนํ อนุปขชฺชาติ ภิกฺขุนีนํ อนฺโต ปวิสิตฺวา. วิวาทาธิกรณาทีนํ วจนตฺโถ ทุฏฺฐโทสวณฺณนายํ วุตฺโตเยว. วิปจฺจตาย โวหาโรติ จิตฺตทุกฺขตฺถํ โวหาโร; ผรุสวจนนฺติ อตฺโถ. โย ตตฺถ อนุวาโทติ โย เตสุ อนุวทนฺเตสุ อุปวาโท. อนุวทนาติ อาการนิทสฺสนเมตํ; อุปวทนาติ อตฺโถ. อนุลฺลปนา อนุภณนาติ อุภยํ อนุวทนเววจนมตฺตเมว. อนุสมฺปวงฺกตาติ ปุนปฺปุนํ กายจิตฺตวาจาหิ ตตฺเถว สมฺปวงฺกตา; อนุวทนภาโวติ อตฺโถ. อพฺภุสฺสหนตาติ ‘‘กสฺมา เอวํ น อุปวทิสฺสามิ, อุปวทิสฺสามิเยวา’’ติ อุสฺสาหํ กตฺวา อนุวทนา. อนุพลปฺปทานนฺติ ปุริมวจนสฺส การณํ ทสฺเสตฺวา ปจฺฉิมวจเนน พลปฺปทานํ.

២១៥. ពាក្យថា «Bhikkhunīnaṃ anupakhajja» សេចក្តីថា ចូលទៅក្នុងចំណោមភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ វិគ្រោះនៃពាក្យទាំងឡាយមានវិវាទាធិករណ៍ជាដើម ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងអដ្ឋកថាទុដ្ឋទោសសិក្ខាបទ។ ពាក្យថា «Vipaccatāya vohāro» សេចក្តីថា ម៉ាត់ពាក្យដែលពោលដើម្បីឱ្យកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត សេចក្តីថា គឺពាក្យទ្រគោះបោះបោក។ ពាក្យថា «Yo tattha anuvādo» សេចក្តីថា ការចោទប្រកាន់ណាដែលមានក្នុងពួកបុគ្គលដែលចោទប្រកាន់ទាំងនោះ។ ពាក្យថា «Anuvadanā» នេះ ជាពាក្យសម្តែងនូវអាការៈ សេចក្តីថា គឺអាការៈនៃការចោទប្រកាន់។ ពាក្យទាំងពីរគឺ «Anullapanā» និង «Anubhaṇanā» គ្រាន់តែជាវេវចនៈនៃពាក្យថា អនុវទនៈ ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «Anusampavaṅkatā» សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកលំអៀងទៅរកការចោទប្រកាន់នោះឯង ដោយកាយ ចិត្ត និងវាចា រឿយៗ សេចក្តីថា គឺភាពជាអ្នកចោទប្រកាន់។ ពាក្យថា «Abbhussahanatā» សេចក្តីថា ការចោទប្រកាន់ដោយតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនថា «ហេតុអ្វីខ្ញុំមិនចោទប្រកាន់យ៉ាងនេះ ខ្ញុំត្រូវតែចោទប្រកាន់ជាមិនខាន»។ ពាក្យថា «Anubalappadānaṃ» សេចក្តីថា ការជួយគាំទ្រដោយបង្ហាញហេតុផលនៃពាក្យមុន ហើយពោលពាក្យក្រោយដើម្បីបង្កើនកម្លាំង។

กิจฺจยตา กรณียตาติ เอตฺถ กิจฺจเมว กิจฺจยํ, กิจฺจยสฺส ภาโว กิจฺจยตา, กรณียสฺส ภาโว กรณียตา; อุภยมฺเปตํ สงฺฆกมฺมสฺเสว อธิวจนํ. อปโลกนกมฺมนฺติอาทิ ปน ตสฺเสว ปเภทวจนํ. ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ นาม สีมฏฺฐกสงฺฆํ โสเธตฺวา ฉนฺทารหานํ ฉนฺทํ อาหริตฺวา สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา ติกฺขตฺตุํ สาเวตฺวา กตฺตพฺพกมฺมํ. ญตฺติกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา กตฺตพฺพกมฺมํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา เอกาย จ อนุสฺสาวนายาติ เอวํ ญตฺติทุติยาย อนุสฺสาวนาย กตฺตพฺพกมฺมํ. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ นาม วุตฺตนเยเนว สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส อนุมติยา เอกาย ญตฺติยา ตีหิ จ อนุสฺสาวนาหีติ เอวํ ญตฺติจตุตฺถาหิ ตีหิ อนุสฺสาวนาหิ กตฺตพฺพกมฺมํ.

ក្នុងពាក្យថា «Kiccayatā karaṇīyatā» នេះ កិច្ចនោះឯង ឈ្មោះថា កិច្ចយៈ ភាវៈនៃកិច្ចយៈ ឈ្មោះថា កិច្ចយតា ភាវៈនៃករណីយៈ ឈ្មោះថា ករណីយតា។ ពាក្យទាំងពីរនេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះនៃសង្ឃកម្មដូចគ្នា។ ចំណែកឯពាក្យថា «Apalokanakamma» ជាដើម គឺជាពាក្យសម្តែងនូវប្រភេទនៃសង្ឃកម្មនោះឯង។ ក្នុងសង្ឃកម្មទាំងនោះ កម្មដែលឈ្មោះថា អបលោកនកម្ម គឺកម្មដែលសង្ឃគប្បីធ្វើ ដោយការជម្រះសង្ឃដែលនៅក្នុងសីមា នាំយកឆន្ទៈរបស់ភិក្ខុដែលគួរដល់ឆន្ទៈ ហើយប្រកាសឱ្យដឹងបីដង ដោយការយល់ព្រមរបស់សង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា។ កម្មដែលឈ្មោះថា ញត្តិកម្ម គឺកម្មដែលសង្ឃគប្បីធ្វើ ដោយញត្តិមួយដង ដោយការយល់ព្រមរបស់សង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា តាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ កម្មដែលឈ្មោះថា ញត្តិទុតិយកម្ម គឺកម្មដែលសង្ឃគប្បីធ្វើ ដោយញត្តិមួយដង និងអនុស្សាវនា (កម្មវាចា) មួយដង គឺការធ្វើដោយអនុស្សាវនាដែលមានញត្តិជាគម្រប់ពីរ តាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង ដោយការយល់ព្រមរបស់សង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា។ កម្មដែលឈ្មោះថា ញត្តិចតុត្ថកម្ម គឺកម្មដែលសង្ឃគប្បីធ្វើ ដោយញត្តិមួយដង និងអនុស្សាវនាបីដង គឺការធ្វើដោយអនុស្សាវនាបីដងដែលមានញត្តិជាគម្រប់បួន តាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង ដោយការយល់ព្រមរបស់សង្ឃដែលព្រមព្រៀងគ្នា។

ตตฺถ อปโลกนกมฺมํ อปโลเกตฺวาว กาตพฺพํ, ญตฺติกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติกมฺมมฺปิ เอกํ ญตฺตึ ฐเปตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพํ. ญตฺติทุติยกมฺมํ ปน อปโลเกตฺวา กตฺตพฺพมฺปิ อตฺถิ, อกตฺตพฺพมฺปิ อตฺถิ. ตตฺถ สีมาสมฺมุติ สีมาสมูหนนํ กถินทานํ กถินุพฺภาโร [Pg.40] กุฏิวตฺถุเทสนา วิหารวตฺถุเทสนาติ อิมานิ ฉ กมฺมานิ ครุกานิ, อปโลเกตฺวา กาตุํ น วฏฺฏนฺติ. ญตฺติทุติยกมฺมวาจํ สาเวตฺวาว กาตพฺพานิ. อวเสสา เตรส สมฺมุติโย เสนาสนคฺคาหกมตกจีวรทานาทิสมฺมุติโย จาติ เอวรูปานิ ลหุกกมฺมานิ อปโลเกตฺวาปิ กาตุํ วฏฺฏนฺติ. ญตฺติกมฺมญตฺติจตุตฺถกมฺมวเสน ปน น กาตพฺพเมว. ญตฺติจตุตฺถกมฺมํ ญตฺติญฺจ ติสฺโส จ กมฺมวาจาโย สาเวตฺวาว กาตพฺพํ, อปโลกนกมฺมาทิวเสน น กาตพฺพนฺติ อยเมตฺถ สงฺเขโป.

ក្នុងសង្ឃកម្មទាំងនោះ អបលោកនកម្ម គប្បីធ្វើដោយការសុំការអនុញ្ញាត (អបលោកនៈ) ប៉ុណ្ណោះ មិនគប្បីធ្វើដោយអំណាចនៃញត្តិកម្មជាដើមឡើយ។ សូម្បីតែញត្តិកម្ម ក៏គប្បីធ្វើដោយការតាំងញត្តិមួយដងប៉ុណ្ណោះ មិនគប្បីធ្វើដោយអំណាចនៃអបលោកនកម្មជាដើមឡើយ។ ចំណែកឯញត្តិទុតិយកម្ម កម្មដែលគប្បីធ្វើដោយការសុំការអនុញ្ញាតក៏មាន កម្មដែលមិនគប្បីធ្វើដោយការសុំការអនុញ្ញាតក៏មាន។ ក្នុងញត្តិទុតិយកម្មទាំងនោះ កម្មទាំង ៦ យ៉ាងនេះ គឺ ការសន្មតសីមា ការដកសីមា ការក្រាលកឋិន ការដកកឋិន ការសម្តែងទីតាំងកុដិ និងការសម្តែងទីតាំងវិហារ ព្រោះជាកម្មធ្ងន់ មិនគួរធ្វើដោយការសុំការអនុញ្ញាតឡើយ គឺគប្បីធ្វើដោយការប្រកាសញត្តិទុតិយកម្មវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯការសន្មតដែលសេសសល់ ១៣ យ៉ាង គឺការសន្មតភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងសេនាសនៈ និងការសន្មតភិក្ខុអ្នកចែកសំពត់មតកចីវរជាដើម កម្មមានសភាពស្រាលយ៉ាងនេះ សូម្បីធ្វើដោយការសុំការអនុញ្ញាត ក៏គួរដែរ ប៉ុន្តែមិនគប្បីធ្វើដោយអំណាចនៃញត្តិកម្ម និងញត្តិចតុត្ថកម្មឡើយ។ ញត្តិចតុត្ថកម្ម គប្បីធ្វើដោយការប្រកាសញត្តិ និងកម្មវាចាបីដងប៉ុណ្ណោះ មិនគប្បីធ្វើដោយអំណាចនៃអបលោកនកម្មជាដើមឡើយ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។

วิตฺถารโต ปน อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ ‘‘กติหากาเรหิ วิปชฺชนฺตี’’ติอาทินา นเยน ปริวาราวสาเน กมฺมวคฺเค เอเตสํ วินิจฺฉโย อาคโตเยว. ยํ ปน ตตฺถ อนุตฺตานํ, ตํ กมฺมวคฺเคเยว วณฺณยิสฺสาม. เอวญฺหิ สติ น อฏฺฐาเน วณฺณนา ภวิสฺสติ, อาทิโต ปฏฺฐาย จ ตสฺส ตสฺส กมฺมสฺส วิญฺญาตตฺตา สุวิญฺเญยฺโย ภวิสฺสติ.

ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ ការវិនិច្ឆ័យនៃកម្មទាំង ៤ នេះ មានមកហើយក្នុងកម្មវគ្គ នាចុងបញ្ចប់នៃគម្ពីរវារៈ ដោយន័យជាដើមថា «កម្មទាំង ៤ នេះ វិនាសទៅដោយអាការៈប៉ុន្មានយ៉ាង»។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីណាដែលមិនទាន់ច្បាស់លាស់ក្នុងទីនោះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់ក្នុងកម្មវគ្គនោះឯង។ ព្រោះថាកាលបើធ្វើន័យយ៉ាងនេះ ការពន្យល់ក្នុងទីដែលមិនសមគួរ ក៏នឹងមិនមានឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីដើមមក ព្រោះតែបានដឹងនូវកម្មនោះៗហើយ កម្មនោះក៏នឹងងាយយល់បាន។

๒๑๖. วิวาทาธิกรณสฺส กึ มูลนฺติอาทีนิ ปาฬิวเสเนว เวทิตพฺพานิ.

២១៦. ពាក្យទាំងឡាយជាដើមថា «Vivādādhikaraṇassa kiṃ mūlaṃ» គប្បីជ្រាបតាមអំណាចនៃព្រះបាលីប៉ុណ្ណោះ។

๒๒๐. ‘‘วิวาทาธิกรณํ สิยา กุสล’’นฺติอาทีสุ เยน วิวทนฺติ, โส จิตฺตุปฺปาโท วิวาโท, สมเถหิ จ อธิกรณียตาย อธิกรณนฺติ เอวมาทินา นเยน อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

២២០. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយជាដើមថា «Vivādādhikaraṇaṃ siyā kusalaṃ» គប្បីយល់សេចក្តីដោយន័យជាដើមយ៉ាងនេះថា ចិត្តុប្បាទណាដែលនាំឱ្យឈ្លោះប្រកែកគ្នា ចិត្តុប្បាទនោះ ឈ្មោះថា វិវាទៈ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែជាធម៌ដែលសង្ឃគប្បីរំងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អធិករណ៍។

๒๒๒. อาปตฺตาธิกรณํ สิยา อกุสลํ สิยา อพฺยากตํ, นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสลนฺติ เอตฺถ สนฺธาย ภาสิตวเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ยสฺมิญฺหิ ปถวิขณนาทิเก อาปตฺตาธิกรเณ กุสลจิตฺตํ องฺคํ โหติ, ตสฺมึ สติ น สกฺกา วตฺตุํ ‘‘นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสล’’นฺติ, ตสฺมา นยิทํ องฺคปฺปโหนกจิตฺตํ สนฺธาย วุตฺตํ. อิทํ ปน สนฺธาย วุตฺตํ. ยํ ตาว อาปตฺตาธิกรณํ โลกวชฺชํ, ตํ เอกนฺตโต อกุสลเมว, ตตฺถ ‘‘สิยา อกุสล’’นฺติ วิกปฺโป นตฺถิ. ยํ ปน ปณฺณตฺติวชฺชํ, ตํ ยสฺมา สญฺจิจฺจ ‘‘อิมํ อาปตฺตึ วีติกฺกมามี’’ติ วีติกฺกมนฺตสฺเสว อกุสลํ โหติ, อสญฺจิจฺจ ปน กิญฺจิ อชานนฺตสฺส สหเสยฺยาทิวเสน อาปชฺชโต อพฺยากตํ โหติ, ตสฺมา ตตฺถ สญฺจิจฺจาสญฺจิจฺจวเสน อิมํ วิกปฺปภาวํ [Pg.41] สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ – ‘‘อาปตฺตาธิกรณํ สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ, นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสล’’นฺติ.

២២២. ក្នុងពាក្យថា «Āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalaṃ» នេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយអំណាចនៃព្រះតម្រាស់ដែលទ្រង់សំដៅយក។ ព្រោះថា ក្នុងអាបត្តាធិករណ៍មានការជីកដីជាដើមណា ដែលមានកុសលចិត្តជាអង្គ កាលបើមានកុសលចិត្តនោះហើយ ព្រះមានព្រះភាគមិនគួរនឹងត្រាស់ថា «អាបត្តាធិករណ៍ជាកុសល មិនមានឡើយ» ដូច្នេះទេ ហេតុនោះ ព្រះតម្រាស់នេះ ព្រះអង្គមិនបានត្រាស់សំដៅយកចិត្តដែលជាអង្គគ្រប់គ្រាន់នោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនេះវិញ គឺអាបត្តាធិករណ៍ណាដែលជាលោកវជ្ជៈ អាបត្តាធិករណ៍នោះ ជាអកុសលតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ ក្នុងលោកវជ្ជៈនោះ មិនមានការបែងចែកថា «គួរជាអកុសលខ្លះ» ឡើយ។ ចំណែកឯអាបត្តាធិករណ៍ណាដែលជាបញ្ញត្តិវជ្ជៈ អាបត្តាធិករណ៍នោះ ព្រោះតែភិក្ខុមានសេចក្តីក្លែងគិតថា «អាត្មាអញនឹងកន្លងអាបត្តិនេះ» ហើយកន្លង ទើបជាអកុសលកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលមិនបានក្លែង មិនដឹងខ្លួន ហើយត្រូវអាបត្តិដោយអំណាចនៃការដេករួមគ្នាជាដើម អាបត្តិនោះ រមែងជាអព្យាក្រឹត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការបែងចែកដោយអំណាចនៃសេចក្តីក្លែង និងមិនក្លែងក្នុងបញ្ញត្តិវជ្ជៈនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «អាបត្តាធិករណ៍ គួរជាអកុសលខ្លះ គួរជាអព្យាក្រឹតខ្លះ អាបត្តាធិករណ៍ជាកុសល មិនមានឡើយ»។

สเจ ปน ‘‘ยํ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อิทํ วุจฺจติ อาปตฺตาธิกรณํ กุสล’’นฺติ วเทยฺย, อจิตฺตกานํ ปน เอฬกโลมปทโสธมฺมาทิสมุฏฺฐานานมฺปิ กุสลจิตฺตํ อาปชฺเชยฺย, น จ ตตฺถ วิชฺชมานมฺปิ กุสลจิตฺตํ อาปตฺติยา องฺคํ. กายวจีวิญฺญตฺติวเสน ปน จลิตปฺปวตฺตานํ กายวาจานํ อญฺญตรเมว องฺคํ, ตญฺจ รูปกฺขนฺธปริยาปนฺนตฺตา อพฺยากตนฺติ.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពោលថា «អាបត្តិណាដែលភិក្ខុមានកុសលចិត្តត្រូវហើយ អាបត្តិនោះ ហៅថា អាបត្តាធិករណ៍ជាកុសល» ដូច្នេះ កាលបើពោលយ៉ាងនេះ ភាពជាកុសល ក៏គប្បីមានដល់អាបត្តិទាំងឡាយដែលមានសមុដ្ឋានជាអចិត្តកៈ មានសមុដ្ឋានអំពីការទទួលរោមចៀម និងការសម្តែងធម៌ជាបទជាដើមដែរ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីតែកុសលចិត្តដែលមានប្រាកដក្នុងអចិត្តកអាបត្តិទាំងនោះ ក៏មិនមែនជាអង្គនៃអាបត្តិឡើយ។ ប៉ុន្តែ អង្គនៃអាបត្តិនោះ គឺកាយ ឬវាចាណាមួយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយការកម្រើក ដោយអំណាចនៃកាយវិញ្ញត្តិ និងវចីវិញ្ញត្តិ ហើយកាយនិងវាចានោះ ព្រោះតែរាប់បញ្ចូលក្នុងរូបក្ខន្ធ ទើបជាអព្យាក្រឹត គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ยํ ชานนฺโตติอาทิมฺหิ ปน อยมตฺโถ – ยํ จิตฺตํ อาปตฺติยา องฺคํ โหติ, เตน วตฺถุํ ชานนฺโต ‘‘อิทํ วีติกฺกมามี’’ติ จ วีติกฺกมากาเรน สทฺธึ ชานนฺโต สญฺชานนฺโต วีติกฺกมเจตนาวเสน เจเตตฺวา ปกปฺเปตฺวา อุปกฺกมวเสน มทฺทนฺโต อภิวิตริตฺวา นิราสงฺกจิตฺตํ เปเสตฺวา ยํ อาปตฺตาธิกรณํ วีติกฺกมํ อาปชฺชติ, ตสฺส เอวํ วีติกฺกมโต โย วีติกฺกโม, อิทํ วุจฺจติ ‘‘อาปตฺตาธิกรณํ อกุสล’’นฺติ.

ចំណែកឯក្នុងពាក្យជាដើមថា «Yaṃ jānanto» នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖ ចិត្តណាជាអង្គនៃអាបត្តិ ភិក្ខុកាលដឹងនូវវត្ថុដោយចិត្តនោះ ដឹងច្បាស់នូវអាការៈនៃការកន្លងថា «អាត្មាអញនឹងកន្លងនូវវត្ថុនេះ» គឺដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ ហើយគិតចាត់ចែងដោយអំណាចនៃចេតនាដែលនឹងកន្លង ព្យាយាមសង្កត់សង្កិន គ្របសង្កត់ បញ្ជូនចិត្តដែលមិនមានសេចក្តីសង្ស័យទៅ ហើយត្រូវនូវការកន្លងដែលជាអាបត្តាធិករណ៍ណា ការកន្លងរបស់ភិក្ខុអ្នកកន្លងយ៉ាងនេះណា ការកន្លងនោះ ហៅថា «អាបត្តាធិករណ៍ជាអកុសល»។

อพฺยากตวาเรปิ ยํ จิตฺตํ อาปตฺติยา องฺคํ โหติ, ตสฺส อภาเวน อชานนฺโต วีติกฺกมากาเรน จ สทฺธึ อชานนฺโต อสญฺชานนฺโต อาปตฺติองฺคภูตาย วีติกฺกมเจตนาย อภาเวน อเจเตตฺวา สญฺจิจฺจ มทฺทนสฺส อภาเวน อนภิวิตริตฺวา นิราสงฺกจิตฺตํ อเปเสตฺวา ยํ อาปตฺตาธิกรณํ วีติกฺกมํ อาปชฺชติ, ตสฺส เอวํ วีติกฺกมโต โย วีติกฺกโม, อิทํ วุจฺจติ ‘‘อาปตฺตาธิกรณํ อพฺยากต’’นฺติ.

សូម្បីក្នុងអព្យាកតវារៈ ចិត្តណាដែលជាអង្គនៃអាបត្តិ ដោយព្រោះមិនមានចិត្តនោះ ភិក្ខុមិនដឹងខ្លួនផង មិនដឹងមិនសម្គាល់ព្រមដោយអាការៈនៃការកន្លងផង មិនមានចេតនាកន្លងដែលជាអង្គនៃអាបត្តិ គឺមិនបានគិតផង មិនមានការសង្កត់សង្កិនដោយចេតនា គឺមិនបានគ្របសង្កត់ផង មិនបានបញ្ជូនចិត្តដែលមិនមានសេចក្តីសង្ស័យទៅផង ហើយកន្លងនូវអាបត្តាធិករណ៍ណា ការកន្លងរបស់ភិក្ខុអ្នកកន្លងយ៉ាងនេះណា នេះលោកហៅថា «អាបត្តាធិករណ៍ជាអព្យាក្រឹត»។

๒๒๔. อยํ วิวาโท โน อธิกรณนฺติอาทีสุ สมเถหิ อธิกรณียตาย อภาวโต โนอธิกรณนฺติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

២២៤. ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានជាដើមថា «វិវាទនេះ មិនមែនជាអធិករណ៍ទេ» សេចក្តីអធិប្បាយគប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា ព្រោះមិនមានសភាពជាអធិករណ៍ដែលត្រូវរម្ងាប់ដោយសមថៈទាំងឡាយ ទើបមិនឈ្មោះថាជាអធិករណ៍។

อธิกรณกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អធិករណ៍កថា។

อธิกรณวูปสมนสมถกถา

អធិករណ៍វូបសមនសមថកថា

๒๒๘. ยาวติกา จ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตาติ เอตฺถ จตุวคฺคกรเณ กมฺเม จตฺตาโร, ปญฺจวคฺคกรเณ ปญฺจ, ทสวคฺคกรเณ ทส, วีสติวคฺคกรเณ วีสติ ภิกฺขู กมฺมปฺปตฺตาติ เวทิตพฺพา.

២២៨. ក្នុងបទថា «yāvatikā ca bhikkhū kammappattā» នេះ គប្បីជ្រាបថា ភិក្ខុ ៤ រូប ក្នុងកម្មដែលត្រូវធ្វើដោយវគ្គ ៤, ភិក្ខុ ៥ រូប ក្នុងកម្មដែលត្រូវធ្វើដោយវគ្គ ៥, ភិក្ខុ ១០ រូប ក្នុងកម្មដែលត្រូវធ្វើដោយវគ្គ ១០, ភិក្ខុ ២០ រូប ក្នុងកម្មដែលត្រូវធ្វើដោយវគ្គ ២០ ឈ្មោះថា ភិក្ខុអ្នកដល់នូវកម្ម (កម្មប្បត្តៈ)។

๒๓๐. สุปริคฺคหิตนฺติ [Pg.42] สุฏฺฐุ ปริคฺคหิตํ กตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. สมฺปฏิจฺฉิตฺวา จ ปน ‘‘อชฺช ภณฺฑกํ โธวาม, อชฺช ปตฺตํ ปจาม, อชฺเชโก ปลิโพโธ อตฺถี’’ติ มานนิคฺคหตฺถาย กติปาหํ อติกฺกาเมตพฺพํ.

២៣០. បទថា «supariggahitaṃ» សេចក្តីថា គប្បីកំណត់កាន់យកឲ្យបានល្អហើយទទួលទុក។ លុះទទួលទុកហើយ គប្បីឲ្យកន្លងទៅពីររបីថ្ងៃ ដោយពោលថា «ថ្ងៃនេះ យើងបោកគក់គ្រឿងបរិក្ខារ ថ្ងៃនេះ យើងដុតបាត្រ ថ្ងៃនេះ យើងមានកង្វល់ម្យ៉ាង» ដើម្បីសង្កត់សង្កិនមានះ (របស់ម្ចាស់អធិករណ៍)។

๒๓๑. อนนฺตานิ เจว ภสฺสานิ ชายนฺตีติ อปริมาณานิ อิโต จิโต จ วจนานิ อุปฺปชฺชนฺติ. ‘‘ภาสานี’’ติปิ ปาโฐ, อยเมวตฺโถ. อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพติ อปโลเกตฺวา วา สมฺมนฺนิตพฺโพ ปรโต วุตฺตาย ญตฺติทุติยาย วา กมฺมวาจาย. เอวํ สมฺมเตหิ ปน ภิกฺขูหิ วิสุํ วา นิสีทิตฺวา ตสฺสาเยว วา ปริสาย ‘‘อญฺเญหิ อสมฺมเตหิ น กิญฺจิ กเถตพฺพ’’นฺติ สาเวตฺวา ตํ อธิกรณํ วินิจฺฉิตพฺพํ.

២៣១. បទថា «anantāni ceva bhassāni jāyanti» សេចក្តីថា ពាក្យសំដីមិនមានប្រមាណ រមែងកើតឡើងអំពីខាងនេះនិងខាងនោះ។ សូម្បីបទថា «bhāsāni» ក៏ជាបាឋៈដែរ សេចក្តីក៏ដូចគ្នានេះឯង។ បទថា «ubbāhikāya sammannitabbo» សេចក្តីថា គប្បីសន្មតដោយការប្រកាសប្រាប់ (អបលោកនៈ) ឬដោយញត្តិទុតិយកម្មវាចា ដែលសម្តែងទុកក្នុងខាងក្រោយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានសន្មតយ៉ាងនេះហើយ គប្បីអង្គុយដាច់ដោយឡែកក្តី ឬប្រកាសក្នុងជំនុំនោះឯងថា «ភិក្ខុដទៃដែលមិនបានសន្មត មិនត្រូវនិយាយអ្វីឡើយ» រួចហើយគប្បីវិនិច្ឆ័យអធិករណ៍នោះ។

๒๓๓. ตตฺราสฺสาติ ตสฺสํ ปริสติ ภเวยฺย. เนว สุตฺตํ อาคตนฺติ น มาติกา อาคตา. โน สุตฺตวิภงฺโคติ วินโยปิ น ปคุโณ. พฺยญฺชนจฺฉายาย อตฺถํ ปฏิพาหตีติ พฺยญฺชนมตฺตเมว คเหตฺวา อตฺถํ ปฏิเสเธติ. ชาตรูปรชตเขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณาทีสุ วินยธเรหิ ภิกฺขูหิ อาปตฺติยา การิยมาเน ทิสฺวา ‘‘กึ อิเม อาปตฺติยา กาเรถ, ‘นนุ ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหตี’ติ เอวํ สุตฺเต ปฏิวิรติมตฺตเมว วุตฺตํ, นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทติ. อปโร ธมฺมกถิโก สุตฺตสฺส อาคตตฺตา โอลมฺเพตฺวา นิวาเสนฺตานํ อาปตฺติยา อาโรปิยมานาย ‘‘กึ อิเมสํ อาปตฺตึ โรเปถ, ‘นนุ ปริมณฺฑลํ นิวาเสสฺสามีติ สิกฺขา กรณียา’ติ เอวํ สิกฺขากรณมตฺตเมเวตฺถ วุตฺตํ, นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทติ.

២៣៣. បទថា «tatrāssa» សេចក្តីថា គប្បីមានក្នុងជំនុំនោះ។ បទថា «neva suttaṃ āgataṃ» សេចក្តីថា មាតិកា (ទ្វេមាតិកា) មិនបានមក (មិនចាំមាត់)។ បទថា «no suttavibhaṅgo» សេចក្តីថា សូម្បីវិន័យក៏មិនបានស្ទាត់ជំនាញ។ បទថា «byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhati» សេចក្តីថា កាន់យកតែតួព្យញ្ជនៈម៉្យាង ហើយបដិសេធសេចក្តី។ ភិក្ខុខ្លះឃើញពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ធ្វើការវិនិច្ឆ័យដោយអាបត្តិ ក្នុងការទទួលមាស ប្រាក់ ស្រែ ចំការ ជាដើម ហើយនិយាយថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកទាំងឡាយធ្វើការវិនិច្ឆ័យដោយអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងនេះ ក្នុងសូត្រលោកសម្តែងតែត្រឹមការវៀរចាកមិនមែនឬថា "ភិក្ខុជាអ្នកវៀរចាកការទទួលមាសនិងប្រាក់" អាបត្តិមិនមានក្នុងរឿងនេះទេ»។ ធម្មកថិកម្នាក់ទៀត ព្រោះខ្លួនចាំមាតិកា (ទ្វេមាតិកា) កាលបើពួកវិន័យធរលើកឡើងនូវអាបត្តិ ចំពោះពួកភិក្ខុដែលស្លៀកស្បង់សម្រូតចុះក្រោម ក៏និយាយថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកទាំងឡាយលើកអាបត្តិដល់ភិក្ខុទាំងនេះ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ លោកសម្តែងតែត្រឹមការធ្វើសេចក្តីសិក្សាមិនមែនឬថា "ភិក្ខុត្រូវធ្វើសេចក្តីសិក្សាថា យើងនឹងស្លៀកឲ្យជុំវិញស្មើល្អ" អាបត្តិមិនមានក្នុងរឿងនេះទេ»។

๒๓๔. ยถา พหุตรา ภิกฺขูติ เอตฺถ เอเกนปิ อธิกา พหุตราว โก ปน วาโท ทฺวีหิ ตีหีติ.

២៣៤. ក្នុងបទថា «yathā bahutarā bhikkhū» នេះ ភិក្ខុច្រើនជាងសូម្បីតែមួយរូប ក៏ឈ្មោះថាជាភាគច្រើនទៅហើយ ចាំបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ទៅពីរឬបីរូប។

อธิกรณวูปสมนสมถกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អធិករណ៍វូបសមនសមថកថា។

ติวิธสลากคฺคาหกถา

តិវិធសលាកគ្គាហកថា

๒๓๕. สญฺญตฺติยาติ สญฺญาปนตฺถาย. คูฬฺหกนฺติอาทีสุ อลชฺชุสฺสนฺนาย ปริสาย คูฬฺหโก สลากคฺคาโห กาตพฺโพ, ลชฺชุสฺสนฺนาย ปริสาย วิวฏโก, พาลุสฺสนฺนาย สกณฺณชปฺปโก. วณฺณาวณฺณาโย กตฺวาติ ธมฺมวาทีนญฺจ อธมฺมวาทีนญฺจ สลากาโย นิมิตฺตสญฺญํ อาโรเปตฺวา อญฺญมญฺญํ วิสภาคา กาตพฺพา. ตโต ตา สพฺพาปิ จีวรโภเค [Pg.43] กตฺวา วุตฺตนเยน คาเหตพฺพา. ทุคฺคโหติ ปจฺจุกฺกฑฺฒิตพฺพนฺติ ‘‘ทุคฺคหิตา สลากาโย’’ติ วตฺวา ปุน คเหตฺวา ยาวตติยํ คาเหตพฺพา. สุคฺคโหติ สาเวตพฺพนฺติ เอกสฺมิมฺปิ ธมฺมวาทิมฺหิ อติเรกชาเต ‘‘สุคฺคหิตา สลากาโย’’ติ สาเวตพฺพํ. ยถา จ เต ธมฺมวาทิโน วทนฺติ ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพนฺติ. อถ ยาวตติยมฺปิ อธมฺมวาทิโนว พหุตรา โหนฺติ, อชฺช ‘‘อกาโล, สฺเว ชานิสฺสามา’’ติ วุฏฺฐหิตฺวา อลชฺชีนํ ปกฺขเภทตฺถาย ธมฺมวาทิปกฺขํ ปริเยสิตฺวา ปุนทิวเส สลากคฺคาโห กาตพฺโพ. อยํ คูฬฺหโก สลากคฺคาโห.

២៣៥. បទថា «saññattiyā» សេចក្តីថា ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «gūḷhakaṃ» គប្បីជ្រាបថា ក្នុងជំនុំដែលសំបូរដោយភិក្ខុអលជ្ជី ត្រូវធ្វើការកាន់ស្លាកជាសម្ងាត់ (គូឡ្ហកៈ) ក្នុងជំនុំដែលសំបូរដោយភិក្ខុលជ្ជី ត្រូវធ្វើការកាន់ស្លាកជាចំហ (វិវដកៈ) ក្នុងជំនុំដែលសំបូរដោយភិក្ខុពាល ត្រូវធ្វើការកាន់ស្លាកដោយខ្សឹបប្រាប់ក្បែរត្រចៀក (សកណ្ណជប្បកៈ)។ បទថា «vaṇṇāvaṇṇāyo katvā» សេចក្តីថា គប្បីធ្វើស្លាករបស់ពួកធម្មវាទី និងពួកអធម្មវាទី ឲ្យមានសញ្ញាសម្គាល់ផ្សេងគ្នា គឺឲ្យខុសប្លែកពីគ្នា។ បន្ទាប់មក គប្បីដាក់ស្លាកទាំងនោះទាំងអស់ក្នុងផ្នត់ចីវរ ហើយឲ្យកាន់យកតាមវិធីដែលពោលហើយ។ បទថា «duggaho ti paccukkaḍḍhitabbaṃ» សេចក្តីថា គប្បីពោលថា «ស្លាកទាំងឡាយ គេកាន់យកមិនល្អហើយ» រួចហើយប្រមូលមកវិញ ហើយឲ្យកាន់យកជាថ្មី រហូតដល់គម្រប់បីដង។ បទថា «suggaho ti sāvetabbaṃ» សេចក្តីថា កាលបើពួកធម្មវាទីមានចំនួនច្រើនជាង សូម្បីតែមួយរូប គប្បីប្រកាសថា «ស្លាកទាំងឡាយ គេកាន់យកល្អហើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកធម្មវាទីទាំងនោះនិយាយយ៉ាងណា គប្បីរម្ងាប់អធិករណ៍នោះយ៉ាងនោះ។ បើទុកជាដល់គម្រប់បីដងហើយ ពួកអធម្មវាទីនៅតែមានចំនួនច្រើនជាង គប្បីក្រោកឈរឡើងហើយពោលថា «ថ្ងៃនេះមិនទាន់ជាកាលគួរទេ ថ្ងៃស្អែកសឹមយើងដឹងគ្នា» ដើម្បីបំបែកបក្សពួករបស់ពួកអលជ្ជី រួចហើយស្វែងរកបក្សពួកធម្មវាទីបន្ថែម ហើយគប្បីធ្វើការកាន់ស្លាកក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ នេះជាការកាន់ស្លាកជាសម្ងាត់ (គូឡ្ហកសលាកគ្គាហៈ)។

สกณฺณชปฺปเก ปน คหิเต วตฺตพฺโพติ เอตฺถ สเจ สงฺฆตฺเถโร อธมฺมวาทิสลากํ คณฺหาติ, โส เอวํ อวโพเธตพฺโพ – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห มหลฺลกา วโยอนุปฺปตฺตา, ตุมฺหากํ เอตํ น ยุตฺตํ, อยํ ปน ธมฺมวาทิสลากา’’ติ อสฺส อิตรา สลากา ทสฺเสตพฺพา. สเจ โส ตํ คณฺหาติ, ทาตพฺพา. อถ เนว อวพุชฺฌติ, ตโต ‘‘มา กสฺสจิ อาโรเจหี’’ติ วตฺตพฺโพ. เสสํ วุตฺตนยเมว. วิวฏโก วิวฏตฺโถเยว.

ចំណែកក្នុងការកាន់ស្លាកដោយខ្សឹបប្រាប់ក្បែរត្រចៀក ក្នុងបទថា «gahite vattabbo» នេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យថា ប្រសិនបើសង្ឃត្ថេរកាន់យកស្លាករបស់ពួកអធម្មវាទី ភិក្ខុអ្នកចែកស្លាកគប្បីខ្សឹបប្រាប់លោកយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់ជាចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ឈានចូលដល់បច្ឆិមវ័យហើយ ការកាន់យកស្លាកនេះមិនសមគួរដល់លោកម្ចាស់ឡើយ ចំណែកស្លាកនេះជាស្លាករបស់ពួកធម្មវាទីទេតើ» រួចហើយគប្បីបង្ហាញស្លាកមួយទៀតដល់លោក។ ប្រសិនបើលោកកាន់យកស្លាកនោះ គប្បីប្រគេនចុះ។ ប្រសិនបើលោកនៅតែមិនយល់ គប្បីប្រគេនលោកថា «សូមលោកម្ចាស់កុំប្រាប់រឿងនេះដល់នរណាឡើយ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចដែលពោលមកហើយ។ ចំណែកការកាន់ស្លាកជាចំហ (វិវដកៈ) មានសេចក្តីចំហច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ติวิธสลากคฺคาหกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ តិវិធសលាកគ្គាហកថា។

ตสฺสปาปิยสิกาวินยกถา

តស្សបាបិយសិកាវិនយកថា

๒๓๘. ปาราชิกสามนฺตํ วาติ เอตฺถ เมถุนธมฺเม ปาราชิกสามนฺตํ นาม ทุกฺกฏํ โหติ. อทินฺนาทานาทีสุ ถุลฺลจฺจยํ. นิพฺเพเฐนฺตนฺติ ‘‘น สรามี’’ติ วจเนน นิพฺเพฐยมานํ. อติเวเฐตีติ ‘‘อิงฺฆายสฺมา’’ติอาทิวจเนหิ อติเวฐิยติ. สรามิ โข อหํ อาวุโสติ ปาราชิกปฏิจฺฉาทนตฺถาย เอวํ ปฏิชานาติ. ปุน เตน อติเวฐิยมาโน ‘‘สรามิ โข’’ติ ปฏิญฺญํ ทตฺวา ‘‘อิทานิ มํ นาเสสฺสนฺตี’’ติ ภเยน ‘‘ทวาย เม’’ติอาทิมาห. เอตสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กาตพฺพํ. สเจ สีลวา ภวิสฺสติ, วตฺตํ ปริปูเรตฺวา ปฏิปฺปสฺสทฺธึ ลภติ, โน เจ ตถา นาสิตโกว ภวิสฺสติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

២៣៨. ក្នុងបទថា «pārājikasāmantaṃ vā» នេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យថា ក្នុងមេថុនធម្ម អាបត្តិដែលជិតនឹងបារាជិក ឈ្មោះថា ទុក្កដ។ ក្នុងអទិន្នាទានជាដើម ឈ្មោះថា ថុល្លច្ច័យ។ បទថា «nibbeṭhentaṃ» សេចក្តីថា ដោះស្រាយខ្លួនដោយពាក្យថា «ខ្ញុំមិនរលឹកទេ»។ បទថា «ativeṭheti» សេចក្តីថា ត្រូវចោទប្រកាន់រឹតត្បិតដោយពាក្យមានជាដើមថា «សូមលោកដ៏មានអាយុរលឹកមើល»។ បទថា «sarāmi kho ahaṃ āvuso» សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះទទួលសារភាពយ៉ាងនេះថា «អាវុសោ ខ្ញុំរលឹកឃើញហើយ» ដើម្បីលាក់បាំងអាបត្តិបារាជិក។ លុះត្រូវចោទប្រកាន់រឹតត្បិតដោយភិក្ខុនោះជាថ្មីទៀត ក៏ប្តេជ្ញាថា «ខ្ញុំរលឹកឃើញហើយ» រួចហើយគិតដោយសេចក្តីខ្លាចថា «ឥឡូវនេះ គេមុខជានឹងបំផ្លាញ (ផ្សឹក) អាត្មាអញមិនខាន» ទើបនិយាយពាក្យមានជាដើមថា «ខ្ញុំនិយាយលេងទេ»។ សង្ឃត្រូវធ្វើតស្សបាបិយសិកាកម្មដល់ភិក្ខុនោះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះជាអ្នកមានសីល លោកបំពេញវត្តឲ្យបរិបូណ៌ហើយ រមែងបាននូវការរម្ងាប់កម្មនោះ បើមិនដូច្នោះទេ លោកនឹងត្រូវវិនាស (សឹក) ទៅតាមនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ណាស់។

ตสฺสปาปิยสิกาวินยกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ តស្សបាបិយសិកាវិនយកថា។

สมถกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ចប់ ការពណ៌នាសមថក្ខន្ធកៈ។

๕. ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธกํ

៥. ខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកៈ

ขุทฺทกวตฺถุกถา

ខុទ្ទកវត្ថុកថា

๒๔๓. ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธเก [Pg.44] – มลฺลมุฏฺฐิกาติ มุฏฺฐิกมลฺลา. คามมุทฺทวาติ ฉวิราคมณฺฑนานุยุตฺตา นาคริกมนุสฺสา. คามโมทฺทวาติปิ ปาโฐ; เอเสวตฺโถ. ถมฺเภติ นฺหานติตฺเถ นิขณิตฺวา ฐปิตตฺถมฺเภ.

២៤៣. ក្នុងខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធកៈ បទថា «mallamuṭṭhikā» សេចក្តីថា ពួកអ្នកប្រដាល់សេរី (អ្នកវាយនឹងកណ្តាប់ដៃ)។ បទថា «gāmamuddavā» សេចក្តីថា ពួកអ្នកក្រុងដែលខ្វល់ខ្វាយក្នុងការតុបតែងស្បែកឲ្យស្អាត។ សូម្បីបាឋៈថា «gāmamoddavā» ក៏មាន សេចក្តីក៏ដូចគ្នានេះឯង។ បទថា «thambhe» សេចក្តីថា លើសសរដែលគេកប់ដាំទុកក្នុងកំពង់ទឹកសម្រាប់ងូត។

กุฏฺเฏติ อิฏฺฐกาสิลาทารุกุฏฺฏานํ อญฺญตรสฺมึ. อฏฺฏาเน นฺหายนฺตีติ เอตฺถ อฏฺฏานํ นาม รุกฺขํ ผลกํ วิย ตจฺเฉตฺวา อฏฺฐปทากาเรน ราชิโย ฉินฺทิตฺวา นฺหานติตฺเถ นิขณนฺติ, ตตฺถ จุณฺณานิ อากิริตฺวา มนุสฺสา กายํ ฆํสนฺติ. คนฺธพฺพหตฺถเกนาติ นฺหานติตฺเถ ฐปิเตน ทารุมยหตฺเถน, เตน กิร จุณฺณานิ คเหตฺวา มนุสฺสา สรีรํ ฆํสนฺติ. กุรุวินฺทกสุตฺติยาติ กุรุวินฺทกปาสาณจุณฺณานิ ลาขาย พนฺธิตฺวา กตคุฬิกกลาปโก วุจฺจติ, ตํ อุโภสุ อนฺเตสุ คเหตฺวา สรีรํ ฆํสนฺติ. วิคฺคยฺห ปริกมฺมํ การาเปนฺตีติ อญฺญมญฺญํ สรีเรน สรีรํ ฆํสนฺติ. มลฺลกํ นาม มกรทนฺตเก ฉินฺทิตฺวา มลฺลกมูลสณฺฐาเนน กตํ มลฺลกนฺติ วุจฺจติ, อิทํ คิลานสฺสาปิ น วฏฺฏติ.

បទថា «kuṭṭe» សេចក្តីថា លើជញ្ជាំងណាមួយ ក្នុងបណ្តាជញ្ជាំងឥដ្ឋ ជញ្ជាំងថ្ម ឬជញ្ជាំងឈើ។ ក្នុងបទថា «aṭṭāne nhāyanti» នេះ វត្ថុដែលឈ្មោះថា «អដ្តានៈ» នោះ គឺឈើដែលគេកោសឈូសឲ្យដូចជាក្តារបន្ទះ ហើយឆ្លាក់ជាក្រឡាចត្រង្គ ៨ ក្រឡា រួចយកទៅកប់ដាំទុកក្នុងកំពង់ទឹកសម្រាប់ងូត មនុស្សទាំងឡាយរមែងរោយម្សៅសាប៊ូលើឈើនោះ ហើយដុសខាត់រាងកាយ។ បទថា «gandhabbahatthakena» សេចក្តីថា ដោយប្រដាប់ដុសខ្លួនធ្វើដោយឈើមានរូបរាងដូចដៃ ដែលគេតម្កល់ទុកក្នុងកំពង់ទឹកសម្រាប់ងូត ឮថា មនុស្សទាំងឡាយយកម្សៅសាប៊ូដាក់លើដៃឈើនោះ ហើយដុសខាត់រាងកាយ។ បទថា «kuruvindakasuttiyā» សេចក្តីថា ម្សៅថ្មក្រហម (កុរុវិន្ទកៈ) ដែលគេលាយជាមួយជ័រល័ក្ត ហើយធ្វើជាកញ្ចប់ដុំមូលៗ លោកហៅថា កុរុវិន្ទកសុត្តិ គេកាន់ចុងទាំងសងខាងនៃកញ្ចប់នោះ ហើយដុសខាត់រាងកាយ។ បទថា «viggayha parikammaṃ kārāpenti» សេចក្តីថា ដុសខាត់រាងកាយនឹងរាងកាយទៅវិញទៅមក។ វត្ថុដែលឈ្មោះថា «មល្លកៈ» នោះ គឺវត្ថុដែលគេឆ្លាក់ជាធ្មេញមករ ឬធ្វើជាវង់មូលមានសណ្ឋានដូចជើងកន្ថោរ នេះសូម្បីភិក្ខុឈឺ ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ Holy។

๒๔๔. อกตมลฺลกํ นาม ทนฺเต อจฺฉินฺทิตฺวา กตํ, อิทํ อคิลานสฺเสว น วฏฺฏติ; อิฏฺฐกาขณฺฑํ ปน กปาลขณฺฑํ วา วฏฺฏติ. อุกฺกาสิกนฺติ วตฺถวฏฺฏึ; ตสฺมา นฺหายนฺตสฺส ยสฺส กสฺสจิ นฺหานสาฏกวฏฺฏิยา ปิฏฺฐึ ฆํสิตุํ วฏฺฏติ. ปุถุปาณิกนฺติ หตฺถปริกมฺมํ วุจฺจติ, ตสฺมา สพฺเพสํ หตฺเถน ปิฏฺฐิปริกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ.

២៤៤. វត្ថុដែលឈ្មោះថា «អកតមល្លកៈ» គឺវង់មូលដែលគេធ្វើដោយមិនបានឆ្លាក់ធ្មេញមករ វត្ថុនេះមិនគួរដល់ភិក្ខុដែលមិនឈឺឡើយ ចំណែកបំណែកឥដ្ឋ ឬបំណែកអំបែងឆ្នាំង គឺគួរប្រើប្រាស់បាន។ បទថា «ukkāsikaṃ» សេចក្តីថា ក្រណាត់ដែលគេវេញជាធ្លុង ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុណាមួយកាលកំពុងងូតទឹក នឹងយកធ្លុងសំពត់ងូតទឹកដុសខ្នង ក៏គួរ។ បទថា «puthupāṇikaṃ» លោកហៅថា ការធ្វើបរិកម្មដោយដៃ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងអស់នឹងធ្វើបរិកម្មខ្នងដោយដៃ ក៏គួរ។

๒๔๕. วลฺลิกาติ กณฺณโต นิกฺขนฺตมุตฺโตลมฺพกาทีนํ เอตํ อธิวจนํ; น เกวลญฺจ วลฺลิกา เอว, ยํกิญฺจิ กณฺณปิฬนฺธนํ อนฺตมโส ตาลปณฺณมฺปิ น วฏฺฏติ. ปามงฺคนฺติ ยํกิญฺจิ ปลมฺพกสุตฺตํ. กณฺฐสุตฺตกนฺติ ยํกิญฺจิ คีวูปคอาภรณํ. กฏิสุตฺตกนฺติ ยํกิญฺจิ กฏิปิฬนฺธนํ อนฺตมโส สุตฺตตนฺตุมตฺตมฺปิ. โอวฏฺฏิกนฺติ วลยํ. กายูราทีนิ ปากฏาเนว, อกฺขกานํ เหฏฺฐา พาหาภรณํ ยํกิญฺจิ อาภรณํ น วฏฺฏติ.

២៤៥. បទថា «vallikā» នេះជាឈ្មោះនៃគ្រឿងប្រដាប់មានខ្សែកងគុជខ្យងជាដើម ដែលព្យួរធ្លាក់ចុះមកអំពីត្រចៀក មិនមែនតែវល្លិកាប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីគ្រឿងប្រដាប់ត្រចៀកណាមួយ ដោយហោចទៅសូម្បីស្លឹកត្នោត ក៏មិនគួរឡើយ។ បទថា «pāmaṅgaṃ» សេចក្តីថា ខ្សែញួរណាមួយ។ បទថា «kaṇṭhasuttakaṃ» សេចក្តីថា គ្រឿងប្រដាប់កណាមួយ។ បទថា «kaṭisuttakaṃ» សេចក្តីថា គ្រឿងប្រដាប់ចង្កេះណាមួយ ដោយហោចទៅសូម្បីតែសរសៃអំបោះ ក៏មិនគួរឡើយ។ បទថា «ovaṭṭikaṃ» សេចក្តីថា កងដៃ។ គ្រឿងប្រដាប់មានកាយូរៈជាដើម គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ សូម្បីគ្រឿងប្រដាប់ដើមដៃដែលពាក់ក្រោមឆ្អឹងដងកាំបិត គឺគ្រឿងប្រដាប់ណាមួយ ក៏មិនគួរឡើយ។

๒๔๖. ทุมาสิกํ [Pg.45] วา ทุวงฺคุลํ วาติ เอตฺถ สเจ เกสา อนฺโตทฺเวมาเส ทฺวงฺคุลํ ปาปุณนฺติ, อนฺโตทฺเวมาเสว ฉินฺทิตพฺพา. ทฺวงฺคุเลหิ อติกฺกาเมตุํ น วฏฺฏติ. สเจปิ น ทีฆา, ทฺเวมาสโต เอกทิวสมฺปิ อติกฺกาเมตุํ น วฏฺฏติเยว; เอวมยํ อุภเยนปิ อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉโทว วุตฺโต, ตโต โอรํ ปน นวฏฺฏนภาโว นาม นตฺถิ.

២៤៦. ក្នុងបទថា «dumāsikaṃ vā duvaṅgulaṃ vā» នេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យថា ប្រសិនបើសក់វែងដល់ទៅ ២ ធ្នាប់ ក្នុងរវាង ២ ខែ ត្រូវតែកាត់ក្នុងរវាង ២ ខែនោះឯង មិនគួរទុកឲ្យវែងហួសជាង ២ ធ្នាប់ឡើយ។ ទោះបីសក់មិនវែងក៏ដោយ ក៏មិនគួរទុកឲ្យហួស ២ ខែ សូម្បីតែមួយថ្ងៃឡើយ ព្រោះពាក្យទាំងពីរម៉ាត់នេះ លោកសម្តែងសំដៅយកកំណត់កាលយ៉ាងយូរបំផុត តែបើកាត់មុនកំណត់នោះ មិនមែនជាមិនគួរឡើយ។

โกจฺเฉน โอสณฺเฐนฺตีติ โกจฺเฉน โอลิขิตฺวา สนฺนิสีทาเปนฺติ. ผณเกนาติ ทนฺตมยาทีสุ เยน เกนจิ. หตฺถผณเกนาติ หตฺเถเนว ผณกิจฺจํ กโรนฺตา องฺคุลีหิ โอสณฺเฐนฺติ. สิตฺถเตลเกนาติ มธุสิตฺถกนิยฺยาสาทีสุ เยน เกนจิ จิกฺกเลน. อุทกเตลเกนาติ อุทกมิสฺสเกน เตเลน. มณฺฑนตฺถาย สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ, อุทฺธโลเมน ปน อนุโลมนิปาตนตฺถํ หตฺถํ เตเมตฺวา สีสํ ปุญฺฉิตพฺพํ. อุณฺหาภิตตฺตรชสิรานมฺปิ อลฺลหตฺเถน ปุญฺฉิตุํ วฏฺฏติ.

បទថា «kocchena osaṇṭhenti» សេចក្តីថា សិតសក់ដោយច្រាសដុសធ្មេញ ឬច្រាសសិតសក់ឲ្យរាបស្មើល្អ។ បទថា «phaṇakena» សេចក្តីថា ដោយក្រាសណាមួយ ក្នុងបណ្តាកក្រាសធ្វើដោយភ្លុកដំរីជាដើម។ បទថា «hatthaphaṇakena» សេចក្តីថា ធ្វើកិច្ចរបស់ក្រាសដោយដៃទទេ គឺសិតសក់ឲ្យរាបស្មើដោយម្រាមដៃ។ បទថា «sitthatelakena» សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងស្អិតណាមួយ ក្នុងបណ្តាគ្រឿងស្អិតមានក្រមួនឃ្មុំ និងជ័រឈើជាដើម។ បទថា «udakatelakena» សេចក្តីថា ដោយប្រេងលាយទឹក។ ការធ្វើទាំងអស់នេះដើម្បីតុបតែងខ្លួន ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ករណី ប៉ុន្តែភិក្ខុដែលមានសក់ច្រងាងឡើងលើ ដើម្បីឲ្យសក់រាបចុះមកវិញ នឹងយកដៃជ្រលក់ទឹកឲ្យសើមហើយលូញក្បាល ក៏គួរ។ សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយដែលក្តៅក្បាល ឬក្បាលប្រឡាក់ធូលី នឹងយកដៃសើមជូតក្បាល ក៏គួរ។

๒๔๗. น ภิกฺขเว อาทาเส วา อุทกปตฺเต วาติ เอตฺถ กํสปตฺตาทีนิปิ เยสุ มุขนิมิตฺตํ ปญฺญายติ, สพฺพานิ อาทาสสงฺขเมว คจฺฉนฺติ. กญฺชิยาทีนิปิ จ อุทกปตฺตสงฺขเมว. ตสฺมา ยตฺถ กตฺถจิ โอโลเกนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. อาพาธปจฺจยาติ ‘‘สญฺฉวิ นุ โข เม วโณ, อุทาหุ น ตาวา’’ติ ชานนตฺถํ; ‘‘ชิณฺโณ นุ โขมฺหิ โน’’ติ เอวํ อายุสงฺขารํ โอโลกนตฺถมฺปิ วฏฺฏตีติ วุตฺตํ.

២៤៧. ក្នុងបទថា «na bhikkhave ādāse vā udakapatte vā» នេះ មានសេចក្តីវិនិច្ឆ័យថា សូម្បីភាជន៍សំរិទ្ធជាដើមណា ដែលអាចឆ្លុះមើលឃើញស្រមោលមុខបាន ភាជន៍ទាំងអស់នោះ ក៏រាប់ចូលក្នុងពួកកញ្ចក់ឆ្លុះដែរ។ សូម្បីទឹកបបរជូរជាដើម ក៏រាប់ចូលក្នុងពួកភាជន៍ទឹកដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុឆ្លុះមើលក្នុងវត្ថុណាមួយត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ បទថា «ābādhapaccayā» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនៃជម្ងឺ គឺដើម្បីចង់ដឹងថា «ដំបៅរបស់អាត្មាអញដុះសាច់ខ្ចីហើយឬនៅ ឬក៏មិនទាន់ដុះទេ» ឬដើម្បីឆ្លុះមើលអាយុសង្ខារថា «អាត្មាអញគ្រាំគ្រាហើយឬនៅ» យ៉ាងនេះ លោកថាគួរធ្វើបាន។

มุขํ อาลิมฺปนฺตีติ วิปฺปสนฺนฉวิราคกเรหิ มุขาเลปเนหิ อาลิมฺปนฺติ. อุมฺมทฺเทนฺตีติ นานาอุมฺมทฺทเนหิ อุมฺมทฺเทนฺติ. จุณฺเณนฺตีติ มุขจุณฺณเกน มกฺเขนฺติ. มโนสิลิกาย มุขํ ลญฺเฉนฺตีติ มโนสิลาย ติลกาทีนิ ลญฺฉนานิ กโรนฺติ, ตานิ หริตาลาทีหิปิ น วฏฺฏนฺติเยว. องฺคราคาทโย ปากฏาเยว. สพฺพตฺถ ทุกฺกฏํ.

បទថា «mukhaṃ ālimpanti» សេចក្តីថា លាបមុខដោយគ្រឿងលាបមុខដែលធ្វើឲ្យស្បែកភ្លឺថ្លាគួរឲ្យស្រឡាញ់។ បទថា «ummaddenti» សេចក្តីថា ដុសខាត់ដោយគ្រឿងដុសខាត់មុខផ្សេងៗ។ បទថា «cuṇṇenti» សេចក្តីថា ផាត់ដោយម្សៅផាត់មុខ។ បទថា «manosilikāya mukhaṃ lañchenti» សេចក្តីថា គូសវាសសញ្ញាផ្សេងៗមានតិលកៈជាដើម ដោយល័ក្តថ្ម (មនោសិលា) សូម្បីការធ្វើសញ្ញាទាំងនោះដោយហរិតាលជាដើម ក៏មិនគួរឡើយ។ ការលាបពណ៌រាងកាយជាដើម គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ការធ្វើទាំងអស់នេះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដគ្រប់ករណី។

๒๔๘. น ภิกฺขเว นจฺจํ วาติอาทีสุ ยํกิญฺจิ นจฺจํ อนฺตมโส โมรนจฺจมฺปิ ทสฺสนาย คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. สยมฺปิ นจฺจนฺตสฺส วา นจฺจาเปนฺตสฺส วา ทุกฺกฏเมว. คีตมฺปิ ยํกิญฺจิ นฏคีตํ วา สาธุคีตํ วา อนฺตมโส ทนฺตคีตมฺปิ ‘‘ยํ คายิสฺสามา’’ติ ปุพฺพภาเค โอกูชนฺตา กโรนฺติ, เอตมฺปิ น วฏฺฏติ. สยํ คายนฺตสฺสาปิ คายาเปนฺตสฺสาปิ ทุกฺกฏเมว. วาทิตมฺปิ ยํกิญฺจิ [Pg.46] น วฏฺฏติ. ยํ ปน นิฏฺฐุภนฺโต วา สาสงฺเก วา ฐิโต อจฺฉริกํ วา โผเฏติ, ปาณึ วา ปหรติ, ตตฺถ อนาปตฺติ. สพฺพํ อนฺตราราเม ฐิตสฺส ปสฺสโต อนาปตฺติ. ‘‘ปสฺสิสฺสามี’’ติ วิหารโต วิหารํ คจฺฉนฺตสฺส อาปตฺติเยว. อาสนสาลาย นิสินฺโน ปสฺสติ, อนาปตฺติ. ‘‘ปสฺสิสฺสามี’’ติ อุฏฺฐหิตฺวา คจฺฉโต อาปตฺติ. วีถิยํ ฐตฺวา คีวํ ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสโตปิ อาปตฺติเยว.

២៤៨. ក្នុងពាក្យថា Na bhikkhave naccaṃ ជាដើមនោះ មានសេចក្តីសម្រេចគប្បីដឹងយ៉ាងនេះ៖ ភិក្ខុដែលដើរទៅដើម្បីមើលការរាំណាមួយ សូម្បីតែការរាំរបស់ក្ងោកជាទីបំផុត ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ សូម្បីតែខ្លួនឯងរាំក្តី ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យរាំក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ សូម្បីតែការច្រៀងណាមួយ ទោះជាចម្រៀងរបស់អ្នករបាំក្តី ចម្រៀងរបស់សប្បុរសក្តី សូម្បីតែការច្រៀងធ្មេញជាទីបំផុត ដែលភិក្ខុគិតថា «យើងនឹងច្រៀង» ហើយធ្វើការគ្រហឹមបន្លឺសំឡេងក្នុងកាលមុននឹងច្រៀង នេះក៏មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែខ្លួនឯងច្រៀងក្តី ឬញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យច្រៀងក្តី ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ សូម្បីតែការប្រគំតន្ត្រីណាមួយ ក៏មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុកាលកំពុងស្តោះទឹកមាត់ក្តី ឬកាលឈរនៅក្នុងទីគួរឲ្យសង្ស័យក្តី ដេញម្រាមដៃក្តី ទះដៃក្តី ក្នុងករណីនោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុឈរមើលការទាំងពួងនោះនៅក្នុងវត្ត មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុដើរពីវិហារមួយទៅវិហារមួយ ដោយគិតថា «យើងនឹងមើល» ត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។ ភិក្ខុអង្គុយមើលនៅក្នុងសាលាឆាន់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ភិក្ខុក្រោកដើរទៅដោយគិតថា «យើងនឹងមើល» ត្រូវអាបត្តិ។ សូម្បីតែភិក្ខុឈរនៅតាមផ្លូវ ហើយងាកកមើល ក៏ត្រូវអាបត្តិជាប្រាកដ។

๒๔๙. สรกุตฺตินฺติ สรกิริยํ. ภงฺโค โหตีติ อลทฺธํ อุปฺปาเทตุํ น สกฺโกติ; ลทฺธํ สมาปชฺชิตุํ. ปจฺฉิมา ชนตาติ อมฺหากํ อาจริยาปิ อุปชฺฌายาปิ เอวํ คายึสูติ ปจฺฉิโม ชโน ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ; ตเถว คายติ. น ภิกฺขเว อายตเกนาติ เอตฺถ อายตโก นาม ตํ ตํ วตฺตํ ภินฺทิตฺวา อกฺขรานิ วินาเสตฺวา ปวตฺโต. ธมฺเม ปน สุตฺตนฺตวตฺตํ นาม อตฺถิ, ชาตกวตฺตํ นาม อตฺถิ, คาถาวตฺตํ นาม อตฺถิ, ตํ วินาเสตฺวา อติทีฆํ กาตุํ น วฏฺฏติ. จตุรสฺเสน วตฺเตน ปริมณฺฑลานิ ปทพฺยญฺชนานิ ทสฺเสตพฺพานิ. สรภญฺญนฺติ สเรน ภณนํ. สรภญฺเญ กิร ตรงฺควตฺตโธตกวตฺตคลิตวตฺตาทีนิ ทฺวตฺตึส วตฺตานิ อตฺถิ. เตสุ ยํ อิจฺฉติ, ตํ กาตุํ ลภติ. สพฺเพสํ ปทพฺยญฺชนํ อวินาเสตฺวา วิการํ อกตฺวา สมณสารุปฺเปน จตุรสฺเสน นเยน ปวตฺตนํเยว ลกฺขณํ.

២៤៩. ពាក្យថា Sarakutti បានដល់ ការធ្វើសំឡេង។ ពាក្យថា Bhaṅgo hoti សេចក្តីថា មិនអាចញ៉ាំងសមាធិដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើងបាន ឬមិនអាចចូលសមាធិដែលកើតឡើងហើយបាន។ ពាក្យថា Pacchimā janatā សេចក្តីថា ជនខាងក្រោយតែងធ្វើតាមគំរូដែលបានឃើញ ដោយគិតថា «សូម្បីតែព្រះអាចារ្យ និងព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់យើង ក៏ធ្លាប់ច្រៀងយ៉ាងនេះដែរ» ហើយក៏ច្រៀងយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងពាក្យថា Na bhikkhave āyatakena នេះ ពាក្យថា Āyatako (សំឡេងអូសវែង) បានដល់ សំឡេងដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយការបំផ្លាញរបៀបរៀបរយនោះៗ និងធ្វើឲ្យខូចអក្ខរៈ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងធម៌ តែងមានរបៀបសូត្រសូត្រ (សុត្តន្តវ័ត) របៀបសូត្រជាតក (ជាតកវ័ត) របៀបសូត្រគាថា (គាថាវ័ត) ភិក្ខុមិនគួរធ្វើឲ្យខូចរបៀបសូត្រទាំងនោះ ហើយសូត្រអូសសំឡេងឲ្យវែងពេកឡើយ។ ភិក្ខុគប្បីសម្តែងបទ និងព្យញ្ជនៈឲ្យមូលក្លំ ដោយរបៀបសូត្រដ៏ត្រឹមត្រូវ។ ពាក្យថា Sarabhañña បានដល់ ការសូត្រដោយសំឡេង។ ឮថា ក្នុងការសូត្រដោយសំឡេង (សរភញ្ញ) នោះ មានរបៀបសូត្រ ៣២ យ៉ាង មានតរង្គវ័ត ធោតកវ័ត និងគលិតវ័តជាដើម។ ក្នុងរបៀបសូត្រទាំងនោះ ភិក្ខុប្រាថ្នារបៀបណាក៏ដោយ តែងបានដើម្បីធ្វើនូវរបៀបនោះ។ លក្ខណៈគឺការប្រព្រឹត្តទៅដោយវិធីដ៏ត្រឹមត្រូវ សមគួរដល់សមណៈ ដោយមិនធ្វើឲ្យខូចបទ និងព្យញ្ជនៈទាំងពួង និងមិនធ្វើឲ្យប្រែប្រួលឡើយ។

พาหิรโลมึ อุณฺณินฺติ อุณฺณโลมานิ พหิ กตฺวา อุณฺณปาวารํ ปารุปนฺติ; ตถา ธาเรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. โลมานิ อนฺโต กตฺวา ปารุปิตุํ วฏฺฏติ. สมณกปฺปกถา ภูตคามสิกฺขาปทวณฺณนายํ วุตฺตา.

ពាក្យថា Bāhiralomiṃ uṇṇi សេចក្តីថា ពួកជនតែងដណ្តប់សំពត់រោមសត្វ ដោយធ្វើរោមសត្វឲ្យនៅខាងក្រៅ ភិក្ខុទ្រទ្រង់យ៉ាងនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ភិក្ខុគួរដណ្តប់ដោយធ្វើរោមសត្វឲ្យនៅខាងក្នុង។ សេចក្តីពន្យល់អំពីសមណកប្បៈ ខ្ញុំបានពោលហើយក្នុងអដ្ឋកថាភូតគាមសិក្ខាបទ។

๒๕๑. น ภิกฺขเว อตฺตโน องฺคชาตนฺติ องฺคชาตํ ฉินฺทนฺตสฺเสว ถุลฺลจฺจยํ. อญฺญํ ปน กณฺณนาสาองฺคุลิอาทึ ยํกิญฺจิ ฉินฺทนฺตสฺส ตาทิสํ วา ทุกฺขํ อุปฺปาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. อหิกีฏทฏฺฐาทีสุ ปน อญฺญอาพาธปจฺจยา วา โลหิตํ วา โมเจนฺตสฺส ฉินฺทนฺตสฺส วา อนาปตฺติ.

២៥១. ក្នុងពាក្យថា Na bhikkhave attano aṅgajātaṃ នេះ ភិក្ខុដែលកាត់អង្គជាតរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ ត្រូវអាបត្តិថុល្លច្ច័យ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលកាត់អវយវៈដទៃណាមួយ មានត្រចៀក ច្រមុះ និងម្រាមដៃជាដើម ឬធ្វើឲ្យកើតទុក្ខវេទនាប្រហែលគ្នានោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មានពស់ ឬខ្ទួយខាំជាដើម ឬព្រោះបច្ច័យនៃជំងឺដទៃ ភិក្ខុបង្ហូរឈាមក្តី កាត់អវយវៈក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

๒๕๒. จนฺทนคณฺฐิ อุปฺปนฺนา โหตีติ จนฺทนฆฏิกา อุปฺปนฺนา โหติ. โส กิร อุทฺธญฺจ อโธ จ ชาลานิ ปริกฺขิปาเปตฺวา คงฺคาย นทิยา กีฬติ, ตสฺส นทีโสเตน วุยฺหมานา จนฺทนคณฺฐิ อาคนฺตฺวา ชาเล ลคฺคา, ตมสฺส ปุริสา อาหริตฺวา อทํสุ; เอวํ สา อุปฺปนฺนา โหติ. อิทฺธิปาฏิหาริยนฺติ เอตฺถ [Pg.47] วิกุพฺพนิทฺธิปาฏิหาริยํ ปฏิกฺขิตฺตํ, อธิฏฺฐานิทฺธิ ปน อปฺปฏิกฺขิตฺตาติ เวทิตพฺพา.

២៥២. ពាក្យថា Candanagaṇṭhi uppannā hoti សេចក្តីថា ដុំខ្លឹមចន្ទន៍កើតឡើងហើយ។ ឮថា សេដ្ឋីនោះឲ្យគេព័ទ្ធសំណាញ់ទាំងខាងលើនិងខាងក្រោម ហើយលេងទឹកក្នុងទន្លេគង្គា ដុំខ្លឹមចន្ទន៍ដែលអណ្តែតមកតាមខ្សែទឹកនៃទន្លេនោះ ក៏មកជាប់នឹងសំណាញ់របស់សេដ្ឋីនោះ ពួកបុរសរបស់សេដ្ឋីនោះក៏ស្រង់យកមកប្រគល់ឲ្យ ដុំខ្លឹមចន្ទន៍នោះឈ្មោះថាកើតឡើងហើយ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងពាក្យថា Iddhipāṭihāriya នេះ គប្បីដឹងថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់វិកុព្វនបាដិហារិយ៍ ប៉ុន្តែមិនទ្រង់ហាមឃាត់អធិដ្ឋានឫទ្ធិឡើយ។

น ภิกฺขเว โสวณฺณมโย ปตฺโตติอาทีสุ สเจปิ คิหี ภตฺตคฺเค สุวณฺณตฏฺฏิกาทีสุ พฺยญฺชนํ กตฺวา อุปนาเมนฺติ, อามสิตุมฺปิ น วฏฺฏติ. ผลิกมยกาจมยกํสมยานิ ปน ตฏฺฏิกาทีนิ ภาชนานิ ปุคฺคลิกปริโภเคเนว น วฏฺฏนฺติ, สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏานิ วา วฏฺฏนฺติ. ‘‘ตมฺพโลหมโยปิ ปตฺโตว น วฏฺฏติ, ถาลกํ ปน วฏฺฏตี’’ติ อิทํ สพฺพํ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มณิมโยติ เอตฺถ ปน อินฺทนีลาทิมณิมโย วุตฺโต. กํสมโยติ เอตฺถ วฏฺฏโลหมโยปิ สงฺคหิโต.

ក្នុងពាក្យថា Na bhikkhave sovaṇṇamayo patto ជាដើមនោះ ទោះបីគ្រហស្ថដាក់ម្ហូបអាហារក្នុងថាសមាសជាដើម ក្នុងរោងភត្ត ហើយនាំមកប្រគេន ក៏ភិក្ខុមិនគួរពាល់ត្រូវឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភាជន៍មានថាសជាដើម ដែលធ្វើដោយកែវផលិក កែវចរណៃ និងលង្ហិន មិនគួរប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ តែបើប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់សង្ឃ ឬជាភាជន៍ដែលគ្រហស្ថធ្វើឲ្យប្លែកប្លែក នោះគួរប្រើប្រាស់បាន។ ពាក្យថា «សូម្បីតែបាត្រដែលធ្វើដោយទង់ដែង ក៏មិនគួរឡើយ តែបើជាថាស គួរប្រើប្រាស់បាន» សេចក្តីទាំងពួងនេះ ត្រូវបានពោលទុកក្នុងគម្ពីរករុន្ធី។ ប៉ុន្តែ ក្នុងពាក្យថា Maṇimayo នេះ សំដៅយកភាជន៍ដែលធ្វើដោយត្បូងមានតម្លៃ មានត្បូងកណ្តៀងជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា Kaṃsamayo នេះ សូម្បីតែភាជន៍ដែលធ្វើដោយសំរឹទ្ធ ក៏ត្រូវបានសង្គ្រោះចូលដែរ។

๒๕๓. ลิขิตุนฺติ ตนุกรณตฺถาเยตํ วุตฺตํ. ปกติมณฺฑลนฺติ มกรทนฺตจฺฉินฺนกมณฺฑลเมว.

២៥៣. ពាក្យថា Likhituṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ពោលសំដៅដល់ការធ្វើឲ្យស្តើង។ ពាក្យថា Pakatimaṇḍala បានដល់ វង់ដែលកាត់ជាសណ្ឋានធ្មេញមករតែប៉ុណ្ណោះ។

๒๕๔. อาวฏฺฏิตฺวาติ อญฺญมญฺญํ ปหริตฺวา. ปตฺตาธารกนฺติ เอตฺถ ‘‘ทนฺตวลฺลิเวตฺตาทีหิ กเต ภูมิอาธารเก ตโย, ทารุอาธารเก ทฺเว ปตฺเต อุปรูปริ ฐเปตุํ วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน วุตฺตํ – ‘‘ภูมิอาธารเก ติณฺณํ ปตฺตานํ อโนกาโส, ทฺเว ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ทารุอาธารกทณฺฑาธารเกสุปิ สุสชฺชิเตสุ เอเสว นโย. ภมโกฏิสทิโส ปน ทารุอาธารโก ตีหิ ทณฺฑเกหิ พทฺโธ ทณฺฑกาธาโร จ เอกสฺสปิ ปตฺตสฺส อโนกาโส, ตตฺถ ฐเปตฺวาปิ หตฺเถน คเหตฺวา เอว นิสีทิตพฺพํ. ภูมิยํ ปน นิกฺกุชฺชิตฺวา เอกเมว ฐเปตพฺพ’’นฺติ.

២៥៤. ពាក្យថា Āvaṭṭitvā សេចក្តីថា ប៉ះទង្គិចគ្នាទៅវិញទៅមក។ ក្នុងពាក្យថា Pattādhāraka នេះ មានសេចក្តីដែលពោលទុកក្នុងគម្ពីរករុន្ធីថា «ការដាក់បាត្រ ៣ ជាន់តម្រួតលើគ្នា លើជើងបាត្រសម្រាប់ដាក់លើដី ដែលធ្វើដោយភ្លុកសត្វ វល្លិ និងផ្តៅជាដើម ឬដាក់បាត្រ ២ ជាន់តម្រួតលើគ្នា លើជើងបាត្រឈើ គឺគួរធ្វើបាន»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាអដ្ឋកថា ពោលថា «ជើងបាត្រសម្រាប់ដាក់លើដី មិនមែនជាទីសម្រាប់ដាក់បាត្រ ៣ ឡើយ គួរដាក់បានតែ ២ ប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែក្នុងជើងបាត្រឈើ និងជើងបាត្រឈើច្រត់ ដែលគេធ្វើបានយ៉ាងល្អ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ជើងបាត្រឈើដែលមានសណ្ឋានដូចចុងខ្វាត់ឈើ និងជើងបាត្រឈើច្រត់ដែលចងភ្ជាប់ដោយឈើច្រត់តូចៗ ៣ មិនមែនជាទីសម្រាប់ដាក់សូម្បីតែបាត្រមួយឡើយ ទោះបីដាក់បាត្រលើជើងបាត្រនោះ ក៏ត្រូវយកដៃកាន់បាត្រនោះជានិច្ច ទើបគួរអង្គុយ។ ប៉ុន្តែ បើដាក់លើដី គប្បីផ្កាប់ទុកតែបាត្រមួយប៉ុណ្ណោះ»។

มิฑฺฒนฺเตติ อาลินฺทกมิฑฺฒิกาทีนํ อนฺเต. สเจ ปน ปริวตฺเตตฺวา ตตฺเถว ปติฏฺฐาติ, เอวรูปาย วิตฺถิณฺณาย มิฑฺฒิยา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ปริภณฺฑนฺเตติ พาหิรปสฺเส กตาย ตนุกมิฑฺฒิกาย อนฺเต. มิฑฺฒิยํ วุตฺตนเยเนเวตฺถาปิ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

ពាក្យថា Miḍḍhante បានដល់ នៅចុងនៃខឿននៃរានហាលជាដើម។ ប៉ុន្តែ បើបាត្រប្រែប្រួលហើយនៅតែតាំងនៅលើខឿននោះដដែល ការដាក់បាត្រលើខឿនដ៏ធំទូលាយមានសភាពយ៉ាងនោះ គឺគួរធ្វើបាន។ ពាក្យថា Paribhaṇḍante បានដល់ នៅចុងនៃខឿនតូច ដែលគេធ្វើនៅចំហៀងខាងក្រៅជញ្ជាំង។ សេចក្តីសម្រេចក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងពាក្យថា Miḍḍhi នោះឯង។

โจฬกนฺติ ยํ ปตฺถริตฺวา ปตฺโต ฐปียติ; ตสฺมึ ปน อสติ กฏสารเก วา ตฏฺฏิกาย วา มตฺติกาปริภณฺฑกตาย ภูมิยา วา ยตฺถ น ทุสฺสติ, ตถารูปาย วาลิกาย วา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ปํสุรชาทีสุ ปน ขรภูมิยํ วา ฐเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ปตฺตมาฬกํ อิฏฺฐกาหิ วา ทารูหิ วา กาตุํ วฏฺฏติ[Pg.48]. ปตฺตกุณฺโฑลิกาติ มหามุขกุณฺฑสณฺฐานา ภณฺฑกุกฺขลิกา วุจฺจติ. โย ลคฺเคยฺยาติ ยตฺถ กตฺถจิ ลคฺเคนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. จีวรวํเสปิ พนฺธิตฺวา ฐเปตุํ น วฏฺฏติ. ภณฺฑกฏฺฐปนตฺถเมว วา กตํ โหตุ นิสีทนสยนตฺถํ วา ยตฺถ กตฺถจิ มญฺเจ วา ปีเฐ วา ฐเปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ, อญฺเญน ปน ภณฺฑเกน สทฺธึ พนฺธิตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. อฏนิยํ พนฺธิตฺวา โอลมฺเพตุํ วา วฏฺฏติ, พนฺธิตฺวาปิ อุปริ ฐเปตุํ น วฏฺฏติเยว. สเจ ปน มญฺโจ วา ปีฐํ วา อุกฺขิปิตฺวา จีวรวํสาทีสุ อฏฺฏกฉนฺเนน ฐปิตํ โหติ, ตตฺถ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. อํสวทฺธนเกน อํสกูเฏ ลคฺเคตฺวา องฺเก ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ฉตฺเต ภตฺตปูโรปิ อํสกูเฏ ลคฺคิตปตฺโตปิ ฐเปตุํ น วฏฺฏติ, ภณฺฑเกน ปน สทฺธึ พนฺธิตฺวา วา อฏฺฏกํ กตฺวา วา ฐปิเต โย โกจิ ฐเปตุํ วฏฺฏติ.

ពាក្យថា Coḷaka បានដល់ សំពត់ដែលគេលាតសន្ធឹងរួចដាក់បាត្រពីលើ។ ប៉ុន្តែ កាលបើសំពត់នោះមិនមាន ភិក្ខុគួរដាក់បាត្រលើកន្ទេលក្តី លើកន្ទេលស្លឹកត្នោតក្តី លើដីដែលគេលាបខាត់ដោយដីស្អិតក្តី ឬលើខ្សាច់ដែលមានសភាពមិនធ្វើឲ្យបាត្រខូចខាតក្តី។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុដែលដាក់បាត្រលើធូលី និងសម្រាមជាដើម ឬលើដីរដិបរដុប ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ភិក្ខុគួរធ្វើរានដាក់បាត្រដោយឥដ្ឋ ឬដោយឈើ។ ពាក្យថា Pattakuṇḍolikā បានដល់ ភាជន៍សម្រាប់ដាក់គ្រឿងបរិក្ខារ មានសណ្ឋានដូចជាពាងដែលមានមាត់ធំ។ ពាក្យថា Yo laggeyya សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលព្យួរទុកក្នុងទីណាមួយ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដជាប្រាកដ។ សូម្បីតែការចងព្យួរទុកលើខ្សែតန်းស្បង់ចីវរ ក៏មិនគួរដែរ។ ទោះបីជាគ្រែ ឬតាំងដែលគេធ្វើឡើងសម្រាប់តែដាក់គ្រឿងបរិក្ខារក្តី ឬសម្រាប់អង្គុយនិងដេកក្តី ភិក្ខុដែលដាក់បាត្រលើគ្រែ ឬតាំងណាមួយនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ប៉ុន្តែ បើចងភ្ជាប់ជាមួយគ្រឿងបរិក្ខារដទៃ ហើយដាក់ទុក គឺគួរធ្វើបាន។ ការចងភ្ជាប់នឹងមេគ្រែហើយព្យួរចុះមក គឺគួរធ្វើបាន តែបើចងភ្ជាប់ហើយដាក់ពីលើមេគ្រែ មិនគួរឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើគេលើកគ្រែ ឬតាំងឡើងទៅដាក់លើខ្សែតန်းស្បង់ចីវរជាដើម ឲ្យមានសណ្ឋានដូចជាកម្រាលរានហាល ការដាក់បាត្រក្នុងទីនោះ គឺគួរធ្វើបាន។ ភិក្ខុពាក់ខ្សែយួរស្មាលើស្មា ហើយដាក់បាត្រលើភ្លៅ គឺគួរធ្វើបាន។ ការដាក់បាត្រដែលពេញដោយចង្ហាន់ក្តី ឬបាត្រដែលព្យួរលើស្មាក្តី លើឆ័ត្រ គឺមិនគួរឡើយ ប៉ុន្តែ បើគេចងភ្ជាប់ឆ័ត្រនោះជាមួយគ្រឿងបរិក្ខារក្តី ឬធ្វើឆ័ត្រនោះឲ្យជាកម្រាលរានហាលក្តី ហើយដាក់ទុក ភិក្ខុគួរដាក់បាត្រណាមួយលើឆ័ត្រនោះបាន។

๒๕๕. ปตฺตหตฺเถนาติ เอตฺถ น เกวลํ ยสฺส ปตฺโต หตฺเถ, โส เอว ปตฺตหตฺโถ, น เกวลญฺจ กวาฏเมว ปณาเมตุํ น ลภติ; อปิจ โข ปน หตฺเถ วา ปิฏฺฐิปาเท วา ยตฺถ กตฺถจิ สรีราวยเว ปตฺตสฺมึ สติ หตฺเถน วา ปาเทน วา สีเสน วา เยน เกนจิ สรีราวยเวน กวาฏํ วา ปณาเมตุํ ฆฏิกํ วา อุกฺขิปิตุํ สูจึ วา กุญฺจิกาย อปาปุริตุํ น ลภติ. อํสกูเฏ ปน ปตฺตํ ลคฺเคตฺวา ยถาสุขํ อวาปุริตุํ ลภติ.

២៥៥. ក្នុងពាក្យថា Pattahatthena នេះ មិនមែនសំដៅយកតែភិក្ខុដែលមានបាត្រនៅក្នុងដៃប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថា Pattahattha នោះឡើយ ហើយក៏មិនមែនមិនបានដើម្បីរុញតែទ្វារប៉ុណ្ណោះនោះឡើយ តាមពិតទៅ កាលបើបាត្រមាននៅក្នុងដៃក្តី លើខ្នងជើងក្តី ឬលើអវយវៈណាមួយនៃរាងកាយក្តី ភិក្ខុមិនបានដើម្បីរុញទ្វារក្តី លើកគន្លឹះទ្វារក្តី ឬចាក់សោបើកទ្វារដោយកូនសោក្តី ដោយដៃក្តី ដោយជើងក្តី ដោយក្បាលក្តី ឬដោយអវយវៈណាមួយនៃរាងកាយឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុព្យួរដោតបាត្រលើស្មា តែងបានដើម្បីបើកទ្វារតាមសម្រួល។

ตุมฺพกฏาหนฺติ ลาพุกฏาหํ วุจฺจติ, ตํ ปริหริตุํ น วฏฺฏติ. ลภิตฺวา ปน ตาวกาลิกํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. ฆฏิกฏาเหปิ เอเสว นโย. ฆฏิกฏาหนฺติ ฆฏิกปาลํ. อภุํ เมติ อุตฺราสวจนเมตํ. สพฺพปํสุกูลิเกนาติ เอตฺถ จีวรญฺจ มญฺจปีฐญฺจ ปํสุกูลํ วฏฺฏติ, อชฺโฌหรณียํ ปน ทินฺนกเมว คเหตพฺพํ.

ពាក្យថា Tumbakaṭāha បានដល់ សំបកឃ្លោក ភិក្ខុមិនគួរយកសំបកឃ្លោកនោះមកប្រើប្រាស់ជាប្រចាំឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើបានមក គួរប្រើប្រាស់បានមួយគ្រា។ សូម្បីតែក្នុងអំបែងឆ្នាំង ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា Ghaṭikaṭāha បានដល់ អំបែងឆ្នាំងដី។ ពាក្យថា Abhuṃ me នេះ ជាពាក្យសម្តែងការតក់ស្លុត។ ក្នុងពាក្យថា Sabbapaṃsukūlika នេះ សូម្បីតែចីវរ គ្រែ និងតាំង ដែលជាបង្សុកូល ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ប៉ុន្តែ វត្ថុដែលជាគ្រឿងបរិភោគ ភិក្ខុគប្បីទទួលយកតែរបស់ដែលគេប្រគេនប៉ុណ្ណោះ។

จลกานีติ จพฺเพตฺวา อปวิทฺธามิสานิ. อฏฺฐิกานีติ มจฺฉมํสอฏฺฐิกานิ. อุจฺฉิฏฺโฐทกนฺติ มุขวิกฺขาลโนทกํ. เอเตสุ ยํกิญฺจิ ปตฺเตน นีหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ. ปตฺตํ ปฏิคฺคหํ กตฺวา หตฺถํ โธวิตุมฺปิ น ลภติ. หตฺถโธตปาทโธตอุทกมฺปิ ปตฺเต อากิริตฺวา นีหริตุํ น วฏฺฏติ. อนุจฺฉิฏฺฐํ สุทฺธปตฺตํ อุจฺฉิฏฺฐหตฺเถน คณฺหิตุํ น วฏฺฏติ, วามหตฺเถน ปเนตฺถ อุทกํ อาสิญฺจิตฺวา เอกํ อุทกคณฺฑุสํ [Pg.49] คเหตฺวา อุจฺฉิฏฺฐหตฺเถน คณฺหิตุํ วฏฺฏติ. เอตฺตาวตาปิ หิ โส อุจฺฉิฏฺฐปตฺโต โหติ, หตฺถํ ปน พหิ อุทเกน วิกฺขาเลตฺวา คเหตุํ วฏฺฏติ. มจฺฉมํสผลาผลาทีนิ ขาทนฺโต ยํ ตตฺถ อฏฺฐึ วา จลกํ วา ฉฑฺเฑตุกาโม โหติ, ตํ ปตฺเต ฐเปตุํ น ลภติ. ยํ ปน ปฏิขาทิตุกาโม โหติ, ตํ ปตฺเต ฐเปตุํ ลภติ. อฏฺฐิกกณฺฏกาทีนิ ตตฺเถว กตฺวา หตฺเถน ลุญฺจิตฺวา ขาทิตุํ วฏฺฏติ. มุขโต นีหฏํ ปน ยํกิญฺจิ ปุน ขาทิตุกาโม โหติ, ตํ ปตฺเต ฐเปตุํ น ลภติ. สิงฺคิเวรนาฬิเกรขณฺฑานิ ฑํสิตฺวา ปุน ฐเปตุํ ลภติ.

ពាក្យថា Calakā បានដល់ កាកសំណល់អាហារដែលគេទំពារហើយខ្ជាក់ចោល។ ពាក្យថា Aṭṭhikā បានដល់ ឆ្អឹងត្រី និងឆ្អឹងសាច់។ ពាក្យថា Ucchiṭṭhodaka បានដល់ ទឹកលាងមាត់។ ភិក្ខុដែលយកបាត្រទៅដួសយកវត្ថុណាមួយក្នុងចំណោមវត្ថុទាំងនោះទៅចោល ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ភិក្ខុមិនបានដើម្បីយកបាត្រធ្វើជាកំប៉ុងខ្ជាក់ហើយលាងដៃឡើយ។ សូម្បីតែទឹកលាងដៃ និងទឹកលាងជើង ក៏មិនគួរចាក់ចូលក្នុងបាត្រហើយយកទៅចោលដែរ។ ភិក្ខុមិនគួរយកដៃដែលប្រឡាក់សំណល់អាហារ ទៅកាន់យកបាត្រដ៏ស្អាតដែលមិនទាន់ប្រឡាក់សំណល់អាហារឡើយ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុយកដៃឆ្វេងចាក់ទឹកចូលក្នុងបាត្រនោះ ហើយក្រេបយកទឹកមួយក្អឹក រួចយកដៃដែលប្រឡាក់សំណល់អាហារនោះកាន់បាត្រ គឺគួរធ្វើបាន។ ព្រោះថា ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ បាត្រនោះក៏ឈ្មោះថាជាបាត្រប្រឡាក់សំណល់អាហារទៅហើយ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុលាងដៃខាងក្រៅដោយទឹកឲ្យស្អាតសិន ហើយកាន់យកបាត្រ គឺគួរធ្វើបាន។ ភិក្ខុកាលកំពុងឆាន់ត្រី សាច់ និងផ្លែឈើតូចធំជាដើម ប្រាថ្នានឹងចោលឆ្អឹងក្តី កាកសំណល់ក្តី ក្នុងបាត្រនោះ មិនបានដើម្បីដាក់វត្ថុនោះក្នុងបាត្រឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើប្រាថ្នានឹងឆាន់ម្តងទៀត តែងបានដើម្បីដាក់វត្ថុនោះក្នុងបាត្រ។ ភិក្ខុដាក់ឆ្អឹង និងទ្រនុងត្រីជាដើមក្នុងបាត្រនោះ ហើយយកដៃបេះសាច់ចេញពីឆ្អឹងឆាន់ គឺគួរធ្វើបាន។ ប៉ុន្តែ វត្ថុណាមួយដែលយកចេញពីមាត់ហើយ ទោះបីជាប្រាថ្នានឹងឆាន់ម្តងទៀត ក៏មិនបានដើម្បីដាក់ក្នុងបាត្រឡើយ។ ភិក្ខុខាំខ្ញី និងដុំដូងហើយ តែងបានដើម្បីដាក់ក្នុងបាត្រវិញ។

๒๕๖. นมตกนฺติ สตฺถกเวฐนกํ ปิโลติกขณฺฑํ. ทณฺฑสตฺถกนฺติ ปิปฺผลกํ วา อญฺญมฺปิ วา ยํกิญฺจิ ทณฺฑํ โยเชตฺวา กตสตฺถกํ.

២៥៦. ពាក្យថា Namataka បានដល់ កំណាត់សំពត់សម្រាប់រុំកាំបិតកោរ។ ពាក្យថា Daṇḍasatthaka បានដល់ កាំបិតកោរ ឬកាំបិតតូចណាមួយដែលគេធ្វើឡើងដោយដាក់ដង។

กณฺณกิตา โหนฺตีติ มลคฺคหิตา โหนฺติ. กิณฺเณน ปูเรตุนฺติ กิณฺณจุณฺเณน ปูเรตุํ. สตฺตุยาติ หลิทฺทิมิสฺสเกน ปิฏฺฐจุณฺเณน. สริตกนฺติ ปาสาณจุณฺณํ วุจฺจติ; เตน ปูเรตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. มธุสิตฺถเกน สาเรตุนฺติ มธุสิตฺถเกน มกฺเขตุํ. สริตกํ ปริภิชฺชตีติ ตํ มกฺขิตมธุสิตฺถกํ ภิชฺชติ. สริตสิปาฏิกนฺติ มธุสิตฺถกปิโลติกํ; สตฺถโกสกสิปาฏิยา ปน สริตสิปาฏิกาย อนุโลมาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. กถินนฺติ นิสฺเสณิมฺปิ ตตฺถ อตฺถริตพฺพกฏสารกกิลญฺชานํ อญฺญตรมฺปิ. กถินรชฺชุนฺติ ยาย ทุปฏฺฏจีวรํ สิพฺพนฺตา กถิเน จีวรมฺปิ พนฺธนฺติ. กถินํ นปฺปโหตีติ ทีฆสฺส ภิกฺขุโน ปมาเณน กตํ กถินํ; ตตฺถ รสฺสสฺส ภิกฺขุโน จีวรํ ปตฺถริยมานํ นปฺปโหติ, อนฺโตเยว โหติ; ทณฺฑเก น ปาปุณาตีติ อตฺโถ. ทณฺฑกถินนฺติ ตสฺส มชฺเฌ อิตรสฺส ภิกฺขุโน ปมาเณน อญฺญํ นิสฺเสณึ พนฺธิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

ពាក្យថា Kaṇṇakitā hontīti សេចក្តីថា មានស្នឹម ឬច្រែះចាប់។ ពាក្យថា Kiṇṇena pūretunti គឺបំពេញដោយម្សៅមេដំបែ។ ពាក្យថា Sattuyāti គឺដោយម្សៅលាយល្មៀត។ ពាក្យថា Saritakanti ហៅថា ម្សៅថ្ម, សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យបំពេញដោយម្សៅថ្មនោះ។ ពាក្យថា Madhusitthakena sāretunti គឺលាបដោយក្រមួនឃ្មុំ។ ពាក្យថា Saritakaṃ paribhijjatīti គឺក្រមួនឃ្មុំដែលលាបនោះខូចខាតទៅ។ ពាក្យថា Saritasipāṭikanti គឺស្រោមសំពត់លាបក្រមួនឃ្មុំ, ម៉្យាងទៀត ស្រោមសំពត់សម្រាប់ដាក់កាំបិត គឺសមគួរដល់ស្រោមសំពត់លាបក្រមួនឃ្មុំនេះ ដូចដែលពោលទុកក្នុងគម្ពីរកុរុន្ទី។ ពាក្យថា Kathinanti គឺស៊ុមគ្រោងឈើផង កន្ទេល ឬចៀវណាមួយដែលគួរក្រាលលើស៊ុមនោះផង។ ពាក្យថា Kathinarajjunti គឺខ្សែដែលភិក្ខុទាំងឡាយកាលដេរចីវរពីរជាន់ តែងចងចីវរភ្ជាប់ទៅនឹងស៊ុមគ្រោងឈើនោះ។ ពាក្យថា Kathinaṃ nappahotīti គឺស៊ុមគ្រោងឈើដែលធ្វើត្រូវតាមខ្នាតរបស់ភិក្ខុខ្ពស់, កាលបើក្រាលចីវររបស់ភិក្ខុទាបលើស៊ុមនោះ វាមិនល្មម គឺនៅត្រឹមតែខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ មិនដល់បង្គោលឈើឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Daṇḍakathinanti សេចក្តីថា អនុញ្ញាតឱ្យចងស៊ុមគ្រោងឈើមួយទៀតនៅចំកណ្តាលស៊ុមនោះ តាមខ្នាតរបស់ភិក្ខុដទៃ។

พิทลกนฺติ ทณฺฑกถินปฺปมาเณน กฏสารกสฺส ปริยนฺเต ปฏิสํหริตฺวา ทุคุณกรณํ. สลากนฺติ ทุปฏฺฏจีวรสฺส อนฺตเร ปเวสนสลากํ. วินนฺธนรชฺชุนฺติ มหานิสฺเสณิยา สทฺธึ ขุทฺทกํ นิสฺเสณึ วินนฺธิตุํ รชฺชุํ. วินนฺธนสุตฺตนฺติ ขุทฺทกนิสฺเสณิยา จีวรํ วินนฺธิตุํ สุตฺตกํ. วินนฺธิตฺวา จีวรํ สิพฺเพตุนฺติ เตน สุตฺตเกน ตตฺถ จีวรํ วินนฺธิตฺวา สิพฺพิตุํ. วิสมา โหนฺตีติ กาจิ ขุทฺทกา โหนฺติ, กาจิ มหนฺตา. กฬิมฺภกนฺติ ปมาณสญฺญากรณํ ยํกิญฺจิ ตาลปณฺณาทึ. โมฆสุตฺตกนฺติ วฑฺฒกีนํ ทารูสุ [Pg.50] กาฬสุตฺเตน วิย หลิทฺทิสุตฺเตน สญฺญากรณํ. องฺคุลิยา ปฏิคฺคณฺหนฺตีติ สูจิมุขํ องฺคุลิยา ปฏิจฺฉนฺติ. ปฏิคฺคหนฺติ องฺคุลิโกสกํ.

ពាក្យថា Bidalakanti គឺការបត់ជាពីរជាន់នូវចុងកន្ទេលតាមខ្នាតនៃស៊ុមគ្រោងឈើ។ ពាក្យថា Salākanti គឺបន្ទះឫស្សីសម្រាប់ស៊កចូលក្នុងចន្លោះចីវរពីរជាន់។ ពាក្យថា Vinandhanarajjunti គឺខ្សែសម្រាប់ចងភ្ជាប់ស៊ុមគ្រោងឈើតូចទៅនឹងស៊ុមគ្រោងឈើធំ។ ពាក្យថា Vinandhanasuttanti គឺអំបោះតូចសម្រាប់ចងចីវរទៅនឹងស៊ុមគ្រោងឈើតូច។ ពាក្យថា Vinandhitvā cīvaraṃ sibbetunti គឺដើម្បីចងចីវរនឹងស៊ុមតូចនោះដោយអំបោះតូចនោះ រួចហើយដេរ។ ពាក្យថា Visamā hontīti គឺចន្លោះថ្នេរខ្លះចង្អៀត ខ្លះធំទូលាយ។ ពាក្យថា Kaḷimbhakanti គឺគ្រឿងសម្គាល់ខ្នាតថ្នេរ ដូចជាស្លឹកត្នោតជាដើម។ ពាក្យថា Moghasuttakanti គឺការធ្វើគ្រឿងសម្គាល់ដោយខ្សែជ្រលក់ល្មៀត ដូចជាជាងឈើវាយខ្សែបន្ទាត់ខ្មៅលើឈើ។ ពាក្យថា Aṅguliyā paṭiggaṇhantīti គឺទទួលចុងម្ជុលដោយម្រាមដៃ។ ពាក្យថា Paṭiggahanti គឺស្រោមម្រាមដៃសម្រាប់ពាក់ការពារពេលដេរ។

๒๕๗. อาเวสนวิตฺถกํ นาม ยํกิญฺจิ ปาติจงฺโกฏกาทิ. อุจฺจวตฺถุกนฺติ ปํสุํ อากิริตฺวา อุจฺจวตฺถุกํ กาตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. โอคุมฺเผตฺวา อุลฺลิตฺตาวลิตฺตํ กาตุนฺติ ฉทนํ โอธุนิตฺวา ฆนทณฺฑกํ กตฺวา อนฺโต เจว พหิ จ มตฺติกาย ลิมฺปิตุนฺติ อตฺโถ. โคฆํสิกายาติ เวฬุํ วา รุกฺขทณฺฑํ วา อนฺโตกตฺวา เตน สทฺธึ สงฺฆริตุนฺติ อตฺโถ. พนฺธนรชฺชุนฺติ ตถา สงฺฆริตสฺส พนฺธนรชฺชุํ.

២៥៧. ដែលហៅថា Āvesanavitthakaṃ គឺរបស់ណាមួយមានចាន ឬកន្លាប់ជាដើម។ ពាក្យថា Uccavatthukanti សេចក្តីថា អនុញ្ញាតឱ្យចាក់ដីបំពេញធ្វើជាទីខ្ពស់។ ពាក្យថា Ogumphetvā ullittāvalittaṃ kātunti សេចក្តីថា បោសសម្អាតដំបូល ធ្វើបង្គោលឱ្យមាំ ហើយបូកដីស្អិតទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ។ ពាក្យថា Goghaṃsikāyāti សេចក្តីថា ដាក់ដើមឫស្សី ឬបង្គោលឈើនៅខាងក្នុង ហើយមូរចូលគ្នាជាមួយបង្គោលនោះ។ ពាក្យថា Bandhanarajjunti គឺខ្សែសម្រាប់ចងកន្ទេលដែលមូររួចយ៉ាងនោះ។

๒๕๘. กฏจฺฉุปริสฺสาวนํ นาม ตีสุ ทณฺฑเกสุ วินนฺธิตฺวา กตํ.

២៥៨. ដែលហៅថា Kaṭacchuparissāvanaṃ គឺធម្មក្រងដែលធ្វើឡើងដោយចងភ្ជាប់ទៅនឹងឈើបីកាត់។

๒๕๙. โย น ทเทยฺยาติ อปริสฺสาวนกสฺเสว โย น ททาติ, ตสฺส อาปตฺติ. โย ปน อตฺตโน หตฺเถ ปริสฺสาวเน วิชฺชมาเนปิ ยาจติ, ตสฺส น อกามา ทาตพฺพํ. ทณฺฑปริสฺสาวนนฺติ รชกานํ ขารปริสฺสาวนํ วิย จตูสุ ปาเทสุ พทฺธนิสฺเสณิกาย สาฏกํ พนฺธิตฺวา มชฺเฌทณฺฑเก อุทกํ อาสิญฺจิตพฺพํ, ตํ อุโภปิ โกฏฺฐาเส ปูเรตฺวา ปริสฺสวติ. โอตฺถรกํ นาม ยํ อุทเก โอตฺถริตฺวา ฆฏเกน อุทกํ คณฺหนฺติ, ตญฺหิ จตูสุ ทณฺฑเกสุ วตฺถํ พนฺธิตฺวา อุทเก จตฺตาโร ขาณุเก นิขณิตฺวา เตสุ พนฺธิตฺวา สพฺพปริยนฺเต อุทกโต โมเจตฺวา มชฺเฌ โอตฺถริตฺวา ฆเฏน อุทกํ คณฺหนฺติ. มกสกุฏิกาติ จีวรกุฏิกา วุจฺจติ.

២៥៩. ពាក្យថា Yo na dadeyyāti គឺភិក្ខុណាមិនឱ្យធម្មក្រងដល់ភិក្ខុដែលគ្មានធម្មក្រងសោះ ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិ។ ចំណែកភិក្ខុណា សូម្បីខ្លួនមានធម្មក្រងនៅក្នុងដៃហើយ នៅតែសុំគេទៀត បើគេមិនចង់ឱ្យទេ ក៏មិនត្រូវឱ្យឡើយ។ ពាក្យថា Daṇḍaparissāvananti គឺដូចជាតម្រងទឹកផេះរបស់ជាងជ្រលក់ពណ៌ ដោយចងសំពត់ភ្ជាប់នឹងស៊ុមដែលមានជើងបួន រួចចាក់ទឹកត្រង់ឈើកណ្តាល ទឹកនោះក៏ពេញទាំងពីរផ្នែកហើយស្រក់ចុះមក។ ដែលហៅថា Ottharakaṃ គឺសំពត់ដែលគេសង្កត់ចុះក្នុងទឹក រួចយកក្អមដួសទឹកយក គឺគេចងសំពត់នោះនឹងឈើបួនកាត់ រួចដំកូនឈើបួនក្នុងទឹក ចងឈើនោះភ្ជាប់នឹងកូនឈើ ឱ្យចុងសំពត់ទាំងអស់ផុតពីទឹក រួចសង្កត់ចំកណ្តាលសំពត់ចុះក្នុងទឹក ហើយយកក្អមដួសទឹកយក។ ពាក្យថា Makasakuṭikāti ហៅថា កុដិមុង គឺកុដិដែលធ្វើដោយចីវរ។

๒๖๐. อภิสนฺนกายาติ เสมฺหาทิโทสุสฺสนฺนกายา. อคฺคฬวฏฺฏิ นาม ทฺวารพาหาย สมปฺปมาโณเยว อคฺคฬตฺถมฺโภ วุจฺจติ, ยตฺถ ตีณิ จตฺตาริ ฉิทฺทานิ กตฺวา สูจิโย เทนฺติ. กปิสีสกํ นาม ทฺวารพาหํ วิชฺฌิตฺวา ตตฺถ ปเวสิโต อคฺคฬปาสโก วุจฺจติ. สูจิกาติ ตตฺถ มชฺเฌ ฉิทฺทํ กตฺวา ปเวสิตา. ฆฏิกาติ อุปริ โยชิตา. มณฺฑลิกํ กาตุนฺติ นีจวตฺถุกํ จินิตุํ. ธูมเนตฺตนฺติ ธูมนิกฺขมนฉิทฺทํ. วาเสตุนฺติ คนฺเธน วาเสตุํ. อุทกฏฺฐานนฺติ อุทกตฺถปนฏฺฐานํ. ตตฺถ ฆเฏน อุทกํ ฐเปตฺวา สราวเกน วฬญฺเชตพฺพํ. โกฏฺฐโกติ ทฺวารโกฏฺฐโก.

២៦០. ពាក្យថា Abhisannakāyāti គឺមានកាយពោរពេញដោយទោសមានស្លេស្មជាដើម។ ដែលហៅថា Aggaḷavaṭṭi គឺសសរគន្លឹះដែលមានទំហំប៉ុនក្របខ្នាតទ្វារ ដែលគេចោះរន្ធបីឬបួន រួចដាក់សន្លាក់គន្លឹះចូលទៅ។ ដែលហៅថា Kapisīsakaṃ គឺរន្ធឈើសម្រាប់ស៊កគន្លឹះទ្វារ ដែលគេចោះទម្លុះក្របខ្នាតទ្វារ រួចស៊កបញ្ចូលទៅទីនោះ។ ពាក្យថា Sūcikāti គឺគន្លឹះតូច ដែលគេចោះរន្ធចំកណ្តាលក្បាលស្វានោះ រួចស៊កបញ្ចូលទៅ។ ពាក្យថា Ghaṭikāti គឺគន្លឹះធំដែលគេដាក់ភ្ជាប់នៅខាងលើ។ ពាក្យថា Maṇḍalikaṃ kātunti គឺដើម្បីរៀបខឿនឱ្យទាប។ ពាក្យថា Dhūmanettanti គឺរន្ធសម្រាប់ឱ្យផ្សែងចេញ។ ពាក្យថា Vāsetunti គឺដើម្បីផ្សព្វផ្សាយដោយគ្រឿងក្រអូប។ ពាក្យថា Udakaṭṭhānanti គឺទីសម្រាប់ដាក់ទឹក។ ក្នុងទីនោះ ត្រូវដាក់ទឹកនឹងក្អម រួចដួសប្រើប្រាស់ដោយផ្តិលតូច។ ពាក្យថា Koṭṭhakoti គឺខ្លោងទ្វារ។

๒๖๑. ติสฺโส [Pg.51] ปฏิจฺฉาทิโยติ เอตฺถ ชนฺตาฆรปฏิจฺฉาทิ จ อุทกปฏิจฺฉาทิ จ ปริกมฺมํ กโรนฺตสฺเสว วฏฺฏติ, เสเสสุ อภิวาทนาทีสุ น วฏฺฏติ. วตฺถปฏิจฺฉาทิ สพฺพกมฺเมสุ วฏฺฏติ. อุทกํ น โหตีติ นฺหาโนทกํ น โหติ.

២៦១. ក្នុងពាក្យថា Tisso paṭicchādiyoti នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ គ្រឿងបិទបាំងបន្ទប់កំដៅផង គ្រឿងបិទបាំងទឹកផង គួរដល់ភិក្ខុដែលកំពុងធ្វើការខាត់ស្បែកប៉ុណ្ណោះ មិនគួរក្នុងកិច្ចដទៃមានការសំពះជាដើមឡើយ។ ចំណែកគ្រឿងបិទបាំងគឺសំពត់ គួរក្នុងកិច្ចទាំងពួង។ ពាក្យថា Udakaṃ na hotīti គឺគ្មានទឹកសម្រាប់ងូត។

๒๖๒. ตุลนฺติ ปณฺณิกานํ วิย อุทกอุพฺพาหนกตุลํ. กรกฏโก วุจฺจติ โคเณ วา โยเชตฺวา หตฺเถหิ วา คเหตฺวา ทีฆวรตฺตาทีหิ อากฑฺฒนยนฺตํ. จกฺกวฏฺฏกนฺติ อรหฏฆฏิยนฺตํ. จมฺมขณฺฑํ นาม ตุลาย วา กรกฏเก วา โยเชตพฺพกํ จมฺมภาชนํ. ปากฏา โหตีติ อปริกฺขิตฺตา โหติ. อุทกปุญฺฉนีติ ทณฺฑมยาปิ วิสาณมยาปิ ทารุมยาปิ วฏฺฏติ, ตสฺสา อสติ โจฬเกนาปิ อุทกํ ปจฺจุทฺธริตุํ วฏฺฏติ.

២៦២. ពាក្យថា Tulanti គឺម៉ោងក្បង់ទឹក ដូចជាម៉ោងក្បង់ទឹករបស់ពួកអ្នកដាំបន្លែ។ ហៅថា Karakaṭako គឺរ៉កដងទឹក ដែលគេទាញដោយខ្សែវែងជាដើម ដោយទឹមនឹងគោ ឬដោយកម្លាំងដៃ។ ពាក្យថា Cakkavaṭṭakanti គឺរហាត់ទឹកដែលមានក្អមភ្ជាប់នឹងកាំ។ ដែលហៅថា Cammakhaṇḍaṃ គឺធុងស្បែកសម្រាប់ភ្ជាប់នឹងម៉ោងក្បង់ទឹក ឬរ៉កដងទឹក។ ពាក្យថា Pākaṭā hotīti គឺមិនបានបិទបាំង។ ពាក្យថា Udakapuñchanī គឺប្រដាប់ជូតទឹក សូម្បីធ្វើដោយភ្លុក ស្នែង ឬឈើ ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន កាលបើគ្មានប្រដាប់ជូតទឹកនោះទេ សូម្បីប្រើសំពត់កន្ទបដើម្បីជូតទឹកចេញ ក៏គួរដែរ។

๒๖๓. อุทกมาติกนฺติ อุทกสฺส อาคมนมาติกํ. นิลฺเลขชนฺตาฆรํ นาม อาวิทฺธปกฺขปาสกํ วุจฺจติ, โคปานสีนํ อุปริ มณฺฑเล ปกฺขปาสเก ฐเปตฺวา กตกูฏจฺฉทนสฺเสตํ นามํ. จาตุมาสํ นิสีทเนนาติ นิสีทเนน จตฺตาโร มาเส น วิปฺปวสิตพฺพนฺติ อตฺโถ.

២៦៣. ពាក្យថា Udakamātikanti គឺផ្លូវទឹកហូរចូល។ ដែលហៅថា Nillekhajantāgharaṃ គឺបន្ទប់កំដៅដែលគ្មានគំនូស មានដំបូលរាងស្លាបសេកព័ទ្ធជុំវិញ នេះជាឈ្មោះនៃបន្ទប់កំដៅដែលមានដំបូលស្រួច ដែលគេធ្វើឡើងដោយដាក់ឈើស្លាបសេកនៅលើរង្វង់ខាងលើនៃបង្កង់។ ពាក្យថា Cātumāsaṃ nisīdanenāti សេចក្តីថា មិនត្រូវប្រាសចាកសំបកជង្គង់អស់រយៈពេលបួនខែឡើយ។

๒๖๔. ปุปฺผาภิกิณฺเณสูติ ปุปฺเผหิ สนฺถเตสุ. นมตกํ นาม เอฬกโลเมหิ กตํ อวายิมํ จมฺมขณฺฑปริหาเรน ปริภุญฺชิตพฺพํ. อาสิตฺตกูปธานํ นาม ตมฺพโลเหน วา รชเตน วา กตาย เปฬาย เอตํ อธิวจนํ, ปฏิกฺขิตฺตตฺตา ปน ทารุมยาปิ น วฏฺฏติ. มโฬริกาติ ทณฺฑธารโก วุจฺจติ. ยฏฺฐิอาธารกปณฺณาธารกปจฺฉิกปิฏฺฐานิปิ เอตฺเถว ปวิฏฺฐานิ. อาธารกสงฺเขปคมนโต หิ ปฏฺฐาย ฉิทฺทํ วิทฺธมฺปิ อวิทฺธมฺปิ วฏฺฏติเยว. เอกภาชเนติ เอตฺถ สเจ เอโก ภิกฺขุ ภาชนโต ผลํ วา ปูวํ วา คเหตฺวา คจฺฉติ, ตสฺมึ อปคเต อิตรสฺส เสสกํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. อิตรสฺสาปิ ตสฺมึ ขีเณ ปุน คเหตุํ วฏฺฏติ.

២៦៤. ពាក្យថា Pupphābhikiṇṇesūti គឺក្នុងទីដែលគេក្រាលដោយផ្កាទាំងឡាយ។ ដែលហៅថា Namatakaṃ គឺរបស់ដែលធ្វើដោយរោមចៀម មិនមែនត្បាញទេ គួរប្រើប្រាស់ដោយវៀរចាកការប្រើប្រាស់ដូចជាស្បែកសត្វ។ ដែលហៅថា Āsittakūpadhānaṃ គឺឈ្មោះនៃកន្ត្រកដែលធ្វើដោយស្ពាន់ក្រហម ឬប្រាក់ ប៉ុន្តែដោយសារព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ សូម្បីតែកន្ត្រកដែលធ្វើដោយឈើ ក៏មិនគួរប្រើដែរ។ ពាក្យថា Maḷorikāti ហៅថា ជើងទ្របាត្រ។ សូម្បីតែជើងទ្រធ្វើដោយឫស្សី ជើងទ្រធ្វើដោយស្លឹកឈើ និងបាតកន្ត្រក ក៏បញ្ចូលក្នុងជើងទ្រនេះដែរ។ ព្រោះថា ចាប់តាំងពីការរាប់បញ្ចូលក្នុងជើងទ្រទៅ ទោះបីជាជើងទ្រមានរន្ធក្តី ធ្លុះក្តី មិនធ្លុះក្តី ក៏គួរប្រើប្រាស់បានទាំងអស់។ ក្នុងពាក្យថា Ekabhājaneti នេះ ប្រសិនបើភិក្ខុមួយរូបកាន់យកផ្លែឈើ ឬនំពីក្នុងភាជន៍នោះហើយដើរទៅ កាលបើភិក្ខុនោះចេញទៅហើយ ភិក្ខុមួយរូបទៀតគួរឆាន់របស់ដែលនៅសល់បាន។ ហើយសូម្បីតែភិក្ខុម្ខាងទៀតនោះ កាលបើរបស់នោះអស់ហើយ ក៏គួរកាន់យកម្តងទៀតបាន។

๒๖๕. อฏฺฐหงฺเคหีติ เอตฺถ เอเกเกนปิ องฺเคน สมนฺนาคตสฺส อนฺโตสีมาย วา นิสฺสีมํ คนฺตฺวา นทีอาทีสุ วา นิกฺกุชฺชิตุํ วฏฺฏติเยว. เอวํ นิกฺกุชฺชิเต ปน ปตฺเต ตสฺส เคเห โกจิ เทยฺยธมฺโม น คเหตพฺโพ [Pg.52] – ‘‘อสุกสฺส เคเห ภิกฺขํ มา คณฺหิตฺถา’’ติ อญฺเญสุ วิหาเรสุปิ เปเสตพฺพํ. อุกฺกุชฺชนกาเล ปน ยาวตติยํ ยาจาเปตฺวา หตฺถปาสํ วิชหาเปตฺวา ญตฺติทุติยกมฺเมน อุกฺกุชฺชิตพฺโพ.

២៦៥. ក្នុងពាក្យថា Aṭṭhahaṅgehīti នេះ ឧបាសកដែលប្រកបដោយអង្គសូម្បីតែមួយ ភិក្ខុសង្ឃគួរផ្កាប់បាត្រក្នុងព័ទ្ធសីមា ឬចេញទៅក្រៅសីមា ក្នុងស្ទឹងជាដើមក៏បាន។ កាលបើផ្កាប់បាត្រយ៉ាងនេះហើយ មិនត្រូវទទួលទេយ្យធម៌ណាមួយក្នុងផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះឡើយ ហើយត្រូវចាត់ចែងប្រាប់ទៅវត្តដទៃទៀតថា «កុំទទួលចង្ហាន់ក្នុងផ្ទះរបស់ឧបាសកឈ្មោះនោះឡើយ»។ ចំណែកក្នុងពេលផ្ងារបាត្រវិញ ត្រូវឱ្យឧបាសកនោះសុំខមាទោសរហូតដល់បីដង ឱ្យវៀរចាកហត្ថបាស រួចហើយត្រូវផ្ងារបាត្រដោយញត្តិទុតិយកម្មវាចា។

๒๖๘. ปุรกฺขตฺวาติ อคฺคโต กตฺวา. สํหรนฺตูติ สํหริยนฺตุ. เจลปฏิกนฺติ เจลสนฺถรํ. โส กิร ‘‘สเจ อหํ ปุตฺตํ ลจฺฉามิ, อกฺกมิสฺสติ เม ภควา เจลปฏิก’’นฺติ อิมินา อชฺฌาสเยน สนฺถริ, อภพฺโพ เจส ปุตฺตลาภาย; ตสฺมา ภควา น อกฺกมิ. ยทิ อกฺกเมยฺย, ปจฺฉา ปุตฺตํ อลภนฺโต ‘‘นายํ สพฺพญฺญู’’ติ ทิฏฺฐึ คณฺเหยฺย. อิทํ ตาว ภควโต อนกฺกมเน การณํ. ยสฺมา ปน ภิกฺขูปิ เย อชานนฺตา อกฺกเมยฺยุํ, เต คิหีนํ ปริภูตา ภเวยฺยุํ; ตสฺมา ภิกฺขู ปริภวโต โมเจตุํ สิกฺขาปทํ ปญฺญเปสิ. อิทํ สิกฺขาปทปญฺญาปเน การณํ.

២៦៨. ពាក្យថា Purakkhatvāti គឺធ្វើជាខាងមុខ។ ពាក្យថា Saṃharantūti គឺចូរប្រមូលទុក។ ពាក្យថា Celapaṭikanti គឺគ្រឿងក្រាលគឺសំពត់។ ឮថា ពោធិរាជកុមារនោះបានក្រាលសំពត់ដោយបំណងថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញនឹងបានបុត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងទ្រង់ជាន់លើសំពត់របស់អាត្មាអញនេះ» ប៉ុន្តែទ្រង់ជាបុគ្គលមិនគួរនឹងបានបុត្រឡើយ ហេតុនោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបមិនទ្រង់ជាន់។ ប្រសិនបើទ្រង់ជាន់ ខាងក្រោយមកកាលបើមិនបានបុត្រ កុមារនោះនឹងកាន់យកទិដ្ឋិថា «ព្រះសមណគោតមនេះមិនមែនជាសព្វញ្ញូឡើយ»។ នេះជាហេតុដំបូងដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ជាន់។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមិនដឹងហើយជាន់លើសំពត់នោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះនឹងត្រូវគ្រហស្ថមើលងាយ ហេតុនោះដើម្បីដោះភិក្ខុទាំងឡាយឱ្យរួចផុតពីការមើលងាយ ព្រះអង្គទើបទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទនេះ។ នេះជាហេតុក្នុងការបញ្ញត្តសិក្ខាបទ។

มงฺคลตฺถาย ยาจิยมาเนนาติ อปคตคพฺภา วา โหตุ ครุคพฺภา วา, เอวรูเปสุ ฐาเนสุ มงฺคลตฺถาย ยาจิยมาเนน อกฺกมิตุํ วฏฺฏติ. โธตปาทกํ นาม ปาทโธวนฏฺฐาเน โธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมนตฺถาย ปจฺจตฺถรณํ อตฺถตํ โหติ, ตํ อกฺกมิตุํ วฏฺฏติ.

ពាក្យថា Maṅgalatthāya yāciyamānenāti គឺទោះបីជាស្ត្រីរលូតកូនក្តី ឬស្ត្រីមានគភ៌ធ្ងន់ក្តី ក្នុងទីមានសភាពយ៉ាងនេះ កាលបើគេនិមន្តដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សិរីសួស្តី ភិក្ខុគួរជាន់បាន។ ដែលហៅថា Dhotapādakaṃ គឺសំពត់សម្រាប់ក្រាលជាន់ដោយជើងដែលលាងស្អាតហើយ ក្នុងកន្លែងលាងជើង ភិក្ខុគួរជាន់លើសំពត់នោះបាន។

๒๖๙. กตกํ นาม ปทุมกณฺณิกาการํ ปาทฆํสนตฺถํ กณฺฏเก อุฏฺฐาเปตฺวา กตํ. ตํ วฏฺฏํ วา โหตุ จตุรสฺสาทิเภทํ วา, พาหุลิกานุโยคตฺตา ปฏิกฺขิตฺตเมว, เนว ปฏิคฺคเหตุํ น ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. สกฺขราติ ปาสาโณ วุจฺจติ; ปาสาณเผณโกปิ วฏฺฏติ. วิธูปนนฺติ วีชนี วุจฺจติ. ตาลวณฺฏํ ปน ตาลปณฺเณหิ วา กตํ โหตุ เวฬุทนฺตวิลีเวหิ วา โมรปิญฺเฉหิ วา จมฺมวิกตีหิ วา สพฺพํ วฏฺฏติ. มกสพีชนี ทนฺตมยวิสาณมยทณฺฑกาปิ วฏฺฏติ, วากมยพีชนิยา เกตกปาโรหกุนฺตาลปณฺณาทิมยาปิ สงฺคหิตา.

២៦៩. ដែលហៅថា Katakaṃ គឺប្រដាប់ដុសជើងដែលគេធ្វើឱ្យមានពកឡើង មានសណ្ឋានដូចជាផ្កាឈូក ដើម្បីដុសខាត់ជើង។ របស់នោះ ទោះបីជាមូលក្តី ឬមានរាងបួនជ្រុងជាដើមក្តី ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ ព្រោះជាការខ្វល់ខ្វាយនឹងវត្ថុច្រើនហួសហេតុ មិនគួរទទួលយក ឬប្រើប្រាស់ឡើយ។ ពាក្យថា Sakkharāti ហៅថា ថ្មដុសជើង, សូម្បីតែថ្មពពុះទឹកក៏គួរប្រើប្រាស់បាន។ ពាក្យថា Vidhūpananti ហៅថា ផ្លិត។ ចំណែកឯផ្លិតស្លឹកត្នោត ទោះបីធ្វើដោយស្លឹកត្នោតក្តី ធ្វើដោយឫស្សី ភ្លុក ធាងត្នោតក្តី ធ្វើដោយរោមសត្វក្ងោកក្តី ធ្វើដោយស្បែកផ្សេងៗក្តី ទាំងអស់នេះគួរប្រើប្រាស់បាន។ ផ្លិតដេញមូស សូម្បីធ្វើដោយភ្លុក ស្នែង ឬមានដងឈើ ក៏គួរប្រើប្រាស់បាន ផ្លិតដែលធ្វើដោយសរសៃសំបកឈើ ផ្លិតធ្វើដោយឫសផ្កាក្រចៀកក្រាញ់ ស្លឹកម្នាស់ ស្លឹកត្នោតជាដើម ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងទីនេះដែរ។

๒๗๐. คิลานสฺส ฉตฺตนฺติ เอตฺถ ยสฺส กายฑาโห วา ปิตฺตโกโป วา โหติ, จกฺขุ วา ทุพฺพลํ, อญฺโญ วา โกจิ อาพาโธ วินา ฉตฺเตน อุปฺปชฺชติ, ตสฺส คาเม วา อรญฺเญ วา ฉตฺตํ วฏฺฏติ. วสฺเส ปน จีวรคุตฺตตฺถํ วาฬมิคโจรภเยสุ จ อตฺตคุตฺตตฺถมฺปิ วฏฺฏติ. เอกปณฺณจฺฉตฺตํ ปน สพฺพตฺเถว วฏฺฏติ.

២៧០. ក្នុងពាក្យថា Gilānassa chattanti នេះ ភិក្ខុណាមានអាការៈក្តៅក្នុងកាយក្តី ឈឺប្រមាត់ក្តី ភ្នែកខ្សោយក្តី ឬមានរោគដទៃណាមួយកើតឡើងកាលបើគ្មានឆ័ត្រ ភិក្ខុនោះគួរប្រើឆ័ត្រក្នុងភូមិក្តី ក្នុងព្រៃក្តីបាន។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងរដូវវស្សា ដើម្បីការពារចីវរក្តី ឬដើម្បីការពារខ្លួនពីគ្រោះថ្នាក់សត្វសាហាវ និងចោរប្លន់ក្តី ក៏គួរប្រើបានដែរ។ ចំណែកឯឆ័ត្រស្លឹកឈើតែមួយសន្លឹក គួរប្រើប្រាស់បានក្នុងទីទាំងពួង។

อสิสฺสาติ [Pg.53] อสิ อสฺส. วิชฺโชตลตีติ วิชฺโชตติ. ทณฺฑสมฺมุตินฺติ เอตฺถ ปมาณยุตฺโต จตุหตฺโถเยว ทณฺโฑ สมฺมนฺนิตฺวา ทาตพฺโพ. ตโต อูนาติริตฺโต วินาปิ สมฺมุติยา สพฺเพสํ วฏฺฏติ. สิกฺกา ปน อคิลานสฺส น วฏฺฏติ, คิลานสฺสาปิ สมฺมนฺนิตฺวาว ทาตพฺพา.

ពាក្យថា Asissāti គឺដាវរបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា Vijjotalatīti គឺភ្លឺផ្លេកៗ។ ក្នុងពាក្យថា Daṇḍasammutinti នេះ ត្រូវសន្មតដំបងដែលមានប្រវែងបួនហត្ថល្មម រួចហើយទើបប្រគល់ឱ្យ។ ដំបងដែលខ្លីឬវែងជាងនោះ សូម្បីគ្មានការសន្មត ក៏គួរដល់ភិក្ខុទាំងពួងប្រើប្រាស់បាន។ ចំណែកឯខ្សែយួរ មិនគួរដល់ភិក្ខុមិនឈឺឡើយ សូម្បីភិក្ខុឈឺ ក៏ត្រូវតែសន្មតរួចហើយទើបប្រគល់ឱ្យ។

๒๗๓. โรมนฺถกสฺสาติ เอตฺถ ฐเปตฺวา โรมนฺถกํ เสสานํ อาคตํ อุคฺคารํ มุเข สนฺธาเรตฺวา คิลนฺตานํ อาปตฺติ. สเจ ปน อสนฺธาริตเมว ปรคลํ คจฺฉติ, วฏฺฏติ.

២៧៣. ក្នុងពាក្យថា Romanthakassāti នេះ លើកលែងតែភិក្ខុអ្នកទំពារអាហារឡើងវិញចេញ ភិក្ខុដទៃទៀតកាលបើភើឡើងមានអាហារឡើងមកដល់មាត់ ហើយរក្សាទុកក្នុងមាត់រួចលេបទៅវិញ ត្រូវអាបត្តិ។ ប្រសិនបើអាហារនោះហូរចូលទៅក្នុងបំពង់កដោយមិនបានរក្សាទុកក្នុងមាត់ទេ គឺមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

ยํ ทิยฺยมานนฺติ ยํ ทายเกหิ ทิยฺยมานํ ปฏิคฺคหิตภาชนโต พหิ ปติตํ, ตํ ภิกฺขุนา สามํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. อิทํ โภชนวคฺเค วณฺณิตเมว.

ពាក្យថា Yaṃ diyyamānanti សេចក្តីថា ភោជនណាដែលទាយកកំពុងប្រគេន ហើយធ្លាក់ទៅខាងក្រៅភាជន៍ដែលទទួល ភិក្ខុអាចរើសយកមកឆាន់ដោយខ្លួនឯងបាន តថាគតអនុញ្ញាតភោជននោះ។ សេចក្តីនេះ ត្រូវបានពន្យល់រួចមកហើយក្នុងភោជនវគ្គ។

๒๗๔. กุปฺปํ กริสฺสามีติ สทฺทํ กริสฺสามิ. นขาทีหิ นขจฺเฉทเน อาปตฺติ นตฺถิ, อนุรกฺขณตฺถํ ปน นขจฺเฉทนํ อนุญฺญาตํ. วีสติมฏฺฐนฺติ วีสติปิ นเข ลิขิตมฏฺเฐ การาเปนฺติ. มลมตฺตนฺติ นขโต มลมตฺตํ อปกฑฺฒิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

២៧៤. ពាក្យថា "Kuppaṃ karissāmi" សេចក្តីថា អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវសំឡេង (ស្រែក)។ ក្នុងការកាត់ក្រចកដោយក្រចកជាដើម មិនមានអាបត្តិឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីអនុគ្រោះ (ថែរក្សា) ព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតនូវគ្រឿងកាត់ក្រចក (កាំបិតកាត់ក្រចក)។ ពាក្យថា "Vīsatimaṭṭhaṃ" សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុធ្វើក្រចកទាំង ២០ ឱ្យរលីងស្អាតដោយការខាត់។ ពាក្យថា "Malamattaṃ" សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យកៀរចេញនូវគ្រឿងសៅហ្មង (ក្អែល) ត្រឹមតែពីក្រចកប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

๒๗๕. ขุรสิปาฏิกนฺติ ขุรโกสกํ. มสฺสุํ กปฺปาเปนฺตีติ กตฺตริยา มสฺสุํ เฉทาเปนฺติ. มสฺสุํ วฑฺฒาเปนฺตีติ มสฺสุํ ทีฆํ กาเรนฺติ. โคโลมิกนฺติ หนุกมฺหิ ทีฆํ กตฺวา ฐปิตํ เอฬกมสฺสุ วุจฺจติ. จตุรสฺสกนฺติ จตุโกณํ. ปริมุขนฺติ อุเร โลมสํหรณํ. อฑฺฒทุกนฺติ อุทเร โลมราชิฏฺฐปนํ. อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ มสฺสุกปฺปาปนาทีสุ สพฺพตฺถ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. อาพาธปฺปจฺจยา สมฺพาเธ โลมนฺติ คณฺฑวณรุธิอาทิอาพาธปฺปจฺจยา. กตฺตริกายาติ คณฺฑวณรุธิสีสโรคาพาธปฺปจฺจยา. สกฺขราทีหิ นาสิกาโลมคฺคาหาปเน อาปตฺติ นตฺถิ. อนุรกฺขณตฺถํ ปน สณฺฑาโส อนุญฺญาโต. น ภิกฺขเว ปลิตํ คาหาเปตพฺพนฺติ เอตฺถ ยํ ภมุกาย วา นลาเฏ วา ทาฐิกาย วา อุคฺคนฺตฺวา พีภจฺฉํ ฐิตํ, ตาทิสํ โลมํ ปลิตํ วา อปลิตํ วา คาหาเปตุํ วฏฺฏติ.

២៧៥. ពាក្យថា "Khurasipāṭikaṃ" បានដល់ ស្រោមសិតកោរ (ស្រោមឡាម)។ ពាក្យថា "Massuṃ kappāpenti" សេចក្តីថា ឱ្យគេកាត់ពុកចង្ការដោយកន្ត្រៃ។ ពាក្យថា "Massuṃ vaḍḍhāpenti" សេចក្តីថា ធ្វើពុកចង្ការឱ្យវែង។ ពាក្យថា "Golomikaṃ" ហៅថា ពុកចង្ការដូចពុកចង្ការចៀម ដែលគេទុកឱ្យវែងត្រង់ចង្កា។ ពាក្យថា "Caturassakaṃ" បានដល់ ពុកចង្ការមានជ្រុងបួន។ ពាក្យថា "Parimukhaṃ" បានដល់ ការតុបតែងរោមត្រង់ទ្រូង។ ពាក្យថា "Aḍḍhadukaṃ" បានដល់ ការទុកជួររោមត្រង់ពោះ។ ពាក្យថា "Āpatti dukkaṭassāti" សេចក្តីថា ក្នុងកិច្ចការទាំងពួងមានការកាត់ពុកចង្ការជាដើម ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា "Ābādhappaccayā sambādhe lomaṃ" សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនៃជម្ងឺ មានបូស របួស និងឈាមហូរជាដើម (តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យកោររោមក្នុងទីលាក់កំបាំង)។ ពាក្យថា "Kattarikāya" សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនៃជម្ងឺ មានបូស របួស ឈាមហូរ និងរោគក្បាលជាដើម តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យកាត់សក់ដោយកន្ត្រៃ។ ក្នុងការដកលោមច្រមុះ (រោមច្រមុះ) ដោយគ្រួសជាដើម មិនមានអាបត្តិឡើយ ប៉ុន្តែដើម្បីថែរក្សា ព្រះអង្គទ្រង់អនុញ្ញាតដង្កៀបដករោម។ ក្នុងពាក្យថា "Na bhikkhave palitaṃ gāhāpetabbaṃ" នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដែលគួរដឹងយ៉ាងនេះថា រោមណាដែលដុះឡើងត្រង់ចិញ្ចើម ឬត្រង់ថ្ងាស ឬត្រង់ថ្ពាល់ (ពុកមាត់) ហើយស្ថិតនៅគួរឱ្យខ្ពើម រោមបែបនោះ ទោះជាស្កូវក្តី មិនស្កូវក្តី គួរឱ្យគេដកចេញបាន។

๒๗๗. กํสปตฺถริกาติ กํสภณฺฑวาณิชา. พนฺธนมตฺตนฺติ วาสิกตฺตรยฏฺฐิอาทีนํ พนฺธนมตฺตํ.

២៧៧. ពាក្យថា "Kaṃsapattharikā" បានដល់ ពួកឈ្មួញលក់ភាជន៍សំរិទ្ធ (ឬលង្ហិន)។ ពាក្យថា "Bandhanamattaṃ" បានដល់ ត្រឹមតែខ្សែចង ឬកងចងនៅចុងនៃកាំបិត កន្ត្រៃ និងឈើច្រត់ជាដើម។

๒๗๘. น [Pg.54] ภิกฺขเว อกายพนฺธเนนาติ เอตฺถ อพนฺธิตฺวา นิกฺขมนฺเตน ยตฺถ สรติ, ตตฺถ พนฺธิตพฺพํ. อาสนสาลาย พนฺธิสฺสามีติ คนฺตุํ วฏฺฏติ. สริตฺวา ยาว น พนฺธติ, น ตาว ปิณฺฑาย จริตพฺพํ. กลาพุกํ นาม พหุรชฺชุกํ. เทฑฺฑุภกํ นาม อุทกสปฺปสีสสทิสํ. มุรชํ นาม มุรชวฏฺฏิสณฺฐานํ เวเฐตฺวา กตํ. มทฺทวีณํ นาม ปามงฺคสณฺฐานํ. อีทิสญฺหิ เอกมฺปิ น วฏฺฏติ, ปเคว พหูนิ. ปฏฺฏิกํ สูกรนฺตกนฺติ เอตฺถ ปกติวีตา วา มจฺฉกณฺฏกวายิมา วา ปฏฺฏิกา วฏฺฏติ, เสสา กุญฺชรจฺฉิกาทิเภทา น วฏฺฏนฺติ. สูกรนฺตกํ นาม กุญฺชิกาโกสกสณฺฐานํ โหติ. เอกรชฺชุกํ ปน มุทฺทิกกายพนฺธนญฺจ สูกรนฺตกํ อนุโลเมติ. อนุชานามิ ภิกฺขเว มุรชํ มทฺทวีณนฺติ อิทํ ทสาสุเยว อนุญฺญาตํ. ปามงฺคทสา เจตฺถ จตุนฺนํ อุปริ น วฏฺฏติ. โสภณํ นาม เวเฐตฺวา มุขวฏฺฏิสิพฺพนํ. คุณกํ นาม มุทิงฺคสณฺฐาเนน สิพฺพนํ; เอวํ สิพฺพิตา หิ อนฺตา ถิรา โหนฺติ. ปวนนฺโตติ ปาสนฺโต วุจฺจติ.

២៧៨. ក្នុងពាក្យថា "Na bhikkhave akāyabandhanena" នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដែលគួរដឹងយ៉ាងនេះថា ភិក្ខុដែលមិនបានចងវត្ថពន្ធចង្កេះ ហើយដើរចេញទៅ នឹកឃើញក្នុងទីណា ត្រូវចងក្នុងទីនោះ។ បើគិតថា "អាត្មាអញនឹងចងនៅក្នុងរោងភត្ត" ដូច្នេះហើយដើរទៅ គួរតែធ្វើបាន។ កាលបើភិក្ខុនឹកឃើញហើយ ដរាបណាដែលមិនទាន់បានចង ដរាបនោះមិនត្រូវត្រេកអរដើរទៅបិណ្ឌបាតឡើយ។ វត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ "Kalābuka" គឺវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានខ្សែច្រើន។ វត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ "Deḍḍubhaka" គឺវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានសណ្ឋានដូចក្បាលពស់ទឹក។ វត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ "Muraja" គឺវត្ថពន្ធចង្កេះដែលគេធ្វើដោយការរុំព័ទ្ធឱ្យមានសណ្ឋានដូចស្គរធំ។ វត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ "Maddavīṇa" គឺវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានសណ្ឋានដូចគ្រឿងលម្អទ្រូង (សង្វារ)។ វត្ថពន្ធចង្កេះបែបនេះ សូម្បីតែខ្សែតែមួយក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ ចាំបាច់ពោលទៅថ្វីដល់ខ្សែច្រើន។ ក្នុងពាក្យថា "Paṭṭikaṃ sūkarantakaṃ" នេះ វត្ថពន្ធចង្កេះជាបន្ទះដែលត្បាញតាមប្រក្រតីក្តី វត្ថពន្ធចង្កេះជាបន្ទះដែលត្បាញមានសណ្ឋានដូចឆ្អឹងត្រីក្តី គួរប្រើប្រាស់បាន ក្រៅពីនេះ មានវត្ថពន្ធចង្កេះជាបន្ទះមានសណ្ឋានដូចភ្នែកដំរីជាដើម មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ។ វត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ "Sūkarantaka" គឺមានសណ្ឋានដូចស្រោមសោ。 ចំណែកឯវត្ថពន្ធចង្កេះមានខ្សែតែមួយ និងវត្ថពន្ធចង្កេះមានសណ្ឋានដូចចិញ្ចៀន គឺស្របគ្នានឹងវត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ សូករន្តកៈ ដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតនូវវត្ថពន្ធចង្កេះឈ្មោះ មុរជៈ និងមទ្ទវីណៈ" នេះ គឺទ្រង់អនុញ្ញាតចំពោះតែត្រង់ជាយ (ព្រុយ) ប៉ុណ្ណោះ។ ឯព្រុយដែលមានសណ្ឋានដូចគ្រឿងលម្អទ្រូង (សង្វារ) ក្នុងវត្ថពន្ធចង្កេះទាំងពីរនេះ បើលើសពី ៤ ខ្សែឡើងទៅ មិនគួរឡើយ។ ការដេរឈ្មោះ "Sobhana" គឺការដេរព័ទ្ធមាត់ជាយ។ ការដេរឈ្មោះ "Guṇaka" គឺការដេរឱ្យមានសណ្ឋានដូចស្គរភេរី ព្រោះថាកាលបើដេរយ៉ាងនេះហើយ ចុងទាំងឡាយរមែងជាប់មាំ។ ពាក្យថា "Pavananto" ហៅថា កង (ឬកន្លាស់)។

๒๘๐. หตฺถิโสณฺฑกํ นาม นาภิมูลโต หตฺถิโสณฺฑสณฺฐานํ โอลมฺพกํ กตฺวา นิวตฺถํ โจฬิกอิตฺถีนํ นิวาสนํ วิย. มจฺฉวาฬกํ นาม เอกโต ทสนฺตํ เอกโต ปาสนฺตํ โอลมฺเพตฺวา นิวตฺถํ. จตุกณฺณกํ นาม อุปริ ทฺเว, เหฏฺฐโต ทฺเวติ เอวํ จตฺตาโร กณฺเณ ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ. ตาลวณฺฏกํ นาม ตาลวณฺฏากาเรน สาฏกํ โอลมฺเพตฺวา นิวาสนํ. สตวลิกํ นาม ทีฆสาฏกํ อเนกกฺขตฺตุํ โอภญฺชิตฺวา โอวฏฺฏิกํ กโรนฺเตน นิวตฺถํ, วามทกฺขิณปสฺเสสุ วา นิรนฺตรํ วลิโย ทสฺเสตฺวา นิวตฺถํ. สเจ ปน ชาณุโต ปฏฺฐาย เอกา วา ทฺเว วา วลิโย ปญฺญายนฺติ, วฏฺฏติ.

២៨០. ការស្លៀកឈ្មោះ "Hatthisoṇḍaka" (សណ្ឋានដូចប្រមោយដំរី) គឺការស្លៀកពាក់ដោយធ្វើជាយឱ្យធ្លាក់ចុះមកមានសណ្ឋានដូចប្រមោយដំរី ចាប់តាំងពីគល់ផ្ចិតទៅ ដូចជាការស្លៀកពាក់របស់ស្ត្រីក្នុងដែនចោឡៈ។ ការស្លៀកឈ្មោះ "Macchavāḷaka" (សណ្ឋានដូចកន្ទុយត្រី) គឺការស្លៀកពាក់ដោយធ្វើឱ្យជាយម្ខាងធ្លាក់ចុះ និងកន្លាស់ម្ខាងធ្លាក់ចុះ។ ការស្លៀកឈ្មោះ "Catukaṇṇaka" (មានជ្រុងបួន) គឺការស្លៀកពាក់ដោយបង្ហាញជាយជ្រុងទាំងបួន គឺខាងលើពីរ ខាងក្រោមពីរ។ ការស្លៀកឈ្មោះ "Tālavaṇṭaka" (សណ្ឋានដូចផ្លិតស្លឹកត្នោត) គឺការស្លៀកពាក់ដោយធ្វើសំពត់ឱ្យធ្លាក់ចុះមានសណ្ឋានដូចផ្លិតស្លឹកត្នោត។ ការស្លៀកឈ្មោះ "Satavalika" (មានផ្នត់ច្រើន) គឺការស្លៀកពាក់ដោយបត់សំពត់វែងជាច្រើនត្រឡប់ ធ្វើឱ្យមានផ្នត់ ឬមួយយ៉ាងទៀត គឺការស្លៀកពាក់ដោយបង្ហាញផ្នត់ញឹកញាប់មិនដាច់ត្រង់ចំហៀងខាងឆ្វេងនិងខាងស្តាំ។ ប៉ុន្តែ បើផ្នត់នោះលេចឡើងត្រឹមតែមួយ ឬពីរ ចាប់តាំងពីជង្គង់ទៅ គឺគួរប្រើប្រាស់បាន。

สํเวลฺลิยํ นิวาเสนฺตีติ มลฺลกมฺมการาทโย วิย กจฺฉํ พนฺธิตฺวา นิวาเสนฺติ; เอวํ นิวาเสตุํ คิลานสฺสปิ มคฺคปฺปฏิปนฺนสฺสปิ น วฏฺฏติ. ยมฺปิ มคฺคํ คจฺฉนฺตา เอกํ วา ทฺเว วา โกเณ อุกฺขิปิตฺวา อนฺตรวาสกสฺส อุปริ ลคฺเคนฺติ, อนฺโต วา เอกํ กาสาวํ ตถา นิวาเสตฺวา พหิ อปรํ นิวาเสนฺติ, สพฺพํ น วฏฺฏติ. คิลาโน ปน อนฺโต กาสาวสฺส โอวฏฺฏิกํ ทสฺเสตฺวา อปรํ อุปริ นิวาเสตุํ ลภติ. อคิลาเนน ทฺเว นิวาเสนฺเตน สคุณํ [Pg.55] กตฺวา นิวาเสตพฺพานิ. อิติ ยญฺจ อิธ ปฏิกฺขิตฺตํ, ยญฺจ เสขิยวณฺณนายํ; ตํ สพฺพํ วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺเตน ปริมณฺฑลํ นิวาเสตพฺพํ. ยํกิญฺจิ วิการํ กโรนฺโต ทุกฺกฏา น มุจฺจติ. น ภิกฺขเว คิหิปารุตํ ปารุปิตพฺพนฺติ เอวํ ปฏิกฺขิตฺตํ คิหิปารุตํ อปารุปิตฺวา, อุโภ กณฺเณ สมํ กตฺวา ปารุปนํ ปริมณฺฑลปารุปนํ นาม, ตํ ปารุปิตพฺพํ.

ពាក្យថា "Saṃvelliyaṃ nivāsenti" សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុស្លៀកចងក្បិន ដូចជាពួកអ្នកចំបាប់ និងកម្មករជាដើម។ ការស្លៀកយ៉ាងនេះ សូម្បីតែភិក្ខុឈឺ ឬភិក្ខុអ្នកដើរផ្លូវ ក៏មិនគួរឡើយ។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយកាលដើរផ្លូវ លើកជាយមួយ ឬពីរឡើង ហើយសៀតទុកលើស្បង់ក្តី ឬមួយយ៉ាងទៀត ស្លៀកស្បង់មួយខាងក្នុងយ៉ាងនោះ ហើយស្លៀកស្បង់មួយទៀតខាងក្រៅក្តី ទាំងអស់នោះមិនគួរឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុឈឺ គួរតែបង្ហាញផ្នត់ស្បង់ខាងក្នុង ហើយស្លៀកស្បង់មួយទៀតពីខាងលើបាន។ ភិក្ខុដែលមិនឈឺ កាលបើស្លៀកស្បង់ពីរជាន់ ត្រូវធ្វើឱ្យមានជាន់ស្មើគ្នាហើយស្លៀក។ ហេតុនេះ វិធីស្លៀកណាដែលទ្រង់ហាមឃាត់ក្នុងខន្ធកៈនេះក្តី វិធីស្លៀកណាដែលទ្រង់ហាមឃាត់ក្នុងសេក្ខិយវណ្ណនាក្តី ភិក្ខុត្រូវវៀរចាកវិធីស្លៀកទាំងអស់នោះ មិនឱ្យប្លែកខុសប្រក្រតី ហើយត្រូវស្លៀកឱ្យជាបរិមណ្ឌល គឺបិទបាំងមណ្ឌលទាំងបី (ជង្គង់ទាំងពីរ និងផ្ចិត) ឱ្យជិតល្អ។ ភិក្ខុដែលធ្វើឱ្យប្លែកខុសប្រក្រតី ទោះបីបន្តិចបន្តួចក្តី មិនរួចចាកអាបត្តិទុក្កដឡើយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវគ្រងចីវរដូចគ្រហស្ថឡើយ" ដូច្នេះ ភិក្ខុមិនត្រូវគ្រងចីវរដូចគ្រហស្ថទេ គឺត្រូវធ្វើជាយទាំងពីរឱ្យស្មើគ្នា ហើយគ្រងចីវរ នេះឈ្មោះថា ការគ្រងជាបរិមណ្ឌល ភិក្ខុត្រូវគ្រងយ៉ាងនោះឯង។

ตตฺถ ยํกิญฺจิ เสตปฏปารุตํ ปริพฺพาชกปารุตํ เอกสาฏกปารุตํ โสณฺฑปารุตํ อนฺเตปุริกปารุตํ มหาเชฏฺฐกปารุตํ กุฏิปเวสกปารุตํ พฺราหฺมณปารุตํ ปาฬิการกปารุตนฺติ เอวมาทิ ปริมณฺฑลลกฺขณโต อญฺญถา ปารุตํ, สพฺพเมตํ คิหิปารุตํ นาม. ตสฺมา ยถา เสตปฏา อฑฺฒปาลกนิคณฺฐา ปารุปนฺติ, ยถา จ เอกจฺเจ ปริพฺพาชกา อุรํ วิวริตฺวา ทฺวีสุ อํสกูเฏสุ ปาวุรณํ ฐเปนฺติ, ยถา จ เอกสาฏกา มนุสฺสา นิวตฺถสาฏกสฺส เอเกนนฺเตน ปิฏฺฐึ ปารุปิตฺวา อุโภ กณฺเณ อุโภสุ อํสกูเฏสุ ฐเปนฺติ, ยถา จ สุราโสณฺฑาทโย สาฏเกน คีวํ ปริกฺขิปนฺตา อุโภ อนฺเต อุทเร วา โอลมฺเพนฺติ; ปิฏฺฐิยํ วา ขิปนฺติ, ยถา จ อนฺเตปุริกาโย อกฺขิตารกมตฺตํ ทสฺเสตฺวา โอคุณฺฐิกํ ปารุปนฺติ, ยถา จ มหาเชฏฺฐา ทีฆสาฏกํ นิวาเสตฺวา ตสฺเสว เอเกนนฺเตน สกลสรีรํ ปารุปนฺติ, ยถา จ กสฺสกา เขตฺตกุฏึ ปวิสนฺตา สาฏกํ ปลิเวเฐตฺวา อุปกจฺฉเก ปกฺขิปิตฺวา ตสฺเสว เอเกนนฺเตน สรีรํ ปารุปนฺติ, ยถา จ พฺราหฺมณา อุภินฺนํ อุปกจฺฉกานํ อนฺตเรน สาฏกํ ปเวเสตฺวา อํสกูเฏสุ ปกฺขิปนฺติ, ยถา จ ปาฬิการโก ภิกฺขุ เอกํสปารุปเนน ปารุตํ วามพาหุํ วิวริตฺวา จีวรํ อํสกูฏํ อาโรเปติ; เอวํ อปารุปิตฺวา สพฺเพปิ เอเต อญฺเญ จ เอวรูเป ปารุปนโทเส วชฺเชตฺวา นิพฺพิการํ ปริมณฺฑลํ ปารุปิตพฺพํ. ตถา อปารุปิตฺวา อาราเม วา อนฺตรฆเร วา อนาทเรน ยํกิญฺจิ วิการํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ការគ្រងចីវរណាដែលប្លែកពីលក្ខណៈបរិមណ្ឌល មានជាអាទិ៍គឺ ការគ្រងរបស់ពួកអ្នកស្លៀកសំពត់ស ការគ្រងរបស់ពួកបរិព្វាជក ការគ្រងរបស់ពួកអ្នកមានសំពត់មួយផ្ទាំង ការគ្រងរបស់ពួកអ្នកផឹកស្រា ការគ្រងរបស់ពួកស្រីស្នំ ការគ្រងរបស់ពួកមេជាងឈើ ការគ្រងរបស់ពួកអ្នកចូលទៅកាន់ខ្ទមស្រែ ការគ្រងរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ និងការគ្រងរបស់ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងលំដាប់សង្ឃ ទាំងអស់នេះ ហៅថា "Gihipāruta" (ការគ្រងដូចគ្រហស្ថ)។ ព្រោះហេតុនោះ ដូចជាពួកអ្នកស្លៀកសំពត់ស និងពួកនិគន្ថៈដែលបិទបាំងរាងកាយតែពាក់កណ្តាល តែងគ្រងយ៉ាងណា ឬដូចជាពួកបរិព្វាជកខ្លះ បើកទ្រូង ហើយដាក់សំពត់គ្រងលើស្មាទាំងពីរយ៉ាងណា ឬដូចជាពួកមនុស្សដែលមានសំពត់មួយផ្ទាំង គ្រងខ្នងដោយជាយម្ខាងនៃសំពត់ដែលស្លៀក ហើយដាក់ជាយទាំងពីរលើស្មាទាំងពីរយ៉ាងណា ឬដូចជាពួកអ្នកផឹកស្រាជាដើម យកសំពត់រុំក ហើយទម្លាក់ជាយទាំងពីរចុះមកលើពោះក្តី ឬបោះទៅលើខ្នងក្តី យ៉ាងណា ឬដូចជាពួកស្រីស្នំ បង្ហាញត្រឹមតែរន្ធភ្នែក ហើយគ្រងទទូររុំក្បាលយ៉ាងណា ឬដូចជាពួកមេជាងឈើ ស្លៀកសំពត់វែង ហើយយកជាយម្ខាងនៃសំពត់នោះឯងមកគ្រងរាងកាយទាំងមូលយ៉ាងណា ឬដូចជាពួកកសិករ កាលចូលទៅកាន់ខ្ទមស្រែ យកសំពត់មូរព័ទ្ធសៀតក្នុងក្លៀក ហើយយកជាយម្ខាងនៃសំពត់នោះឯងមកគ្រងរាងកាយយ៉ាងណា ឬដូចជាពួកព្រាហ្មណ៍ ស៊កសំពត់ទៅក្នុងចន្លោះក្លៀកទាំងពីរ ហើយបោះទៅលើស្មាទាំងពីរយ៉ាងណា ឬដូចជាភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងលំដាប់សង្ឃ បើកស្មាឆ្វេងដែលគ្រងដោយការគ្រងឆៀងស្មាម្ខាង ហើយលើកចីវរឡើងដាក់លើស្មាម្ខាងយ៉ាងណា ភិក្ខុមិនត្រូវគ្រងយ៉ាងនោះឡើយ គឺត្រូវវៀរចាកទោសនៃការគ្រងទាំងអស់នេះ និងទោសនៃការគ្រងដទៃទៀតដែលមានសភាពបែបនេះ ហើយត្រូវគ្រងឱ្យជាបរិមណ្ឌលដោយមិនឱ្យប្លែកខុសប្រក្រតីឡើយ។ កាលបើមិនគ្រងយ៉ាងនោះទេ ហើយធ្វើការគ្រងប្លែកខុសប្រក្រតីណាមួយដោយមិនគោរព ក្នុងអារាមក្តី ក្នុងចន្លោះផ្ទះក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

๒๘๑. มุณฺฑวฏฺฏีติ ยถา รญฺโญ กุหิญฺจิ คจฺฉโต ปริกฺขารภณฺฑวหนมนุสฺสาติ อธิปฺปาโย. อนฺตรากาชนฺติ มชฺเฌ ลคฺเคตฺวา ทฺวีหิ วหิตพฺพภารํ.

២៨១. ពាក្យថា "Muṇḍavaṭṭi" នេះ មានអធិប្បាយថា ដូចជាពួកមនុស្សអ្នកផ្ទុកគ្រឿងបរិក្ខាររបស់ព្រះរាជា កាលដែលព្រះរាជាយាងទៅក្នុងទីណាមួយ តែងសែងអម្រែកមានធុនទាំងសងខាងយ៉ាងណា (ភិក្ខុទាំងឡាយក៏សែងយ៉ាងនោះដែរ)។ ពាក្យថា "Antarākāja" បានដល់ ភារៈដែលត្រូវមនុស្សពីរនាក់សែង ដោយចងព្យួរនៅកណ្តាលឈើសែង។

๒๘๒. อจกฺขุสฺสนฺติ [Pg.56] จกฺขูนํ หิตํ น โหติ; ปริหานึ ชเนติ. นจฺฉาเทตีติ น รุจฺจติ. อฏฺฐงฺคุลปรมนฺติ มนุสฺสานํ ปมาณงฺคุเลน อฏฺฐงฺคุลปรมํ. อติมฏาหกนฺติ อติขุทฺทกํ.

២៨២. ពាក្យថា "Acakkhussa" សេចក្តីថា មិនជាប្រយោជន៍ដល់ភ្នែក ឬធ្វើឱ្យភ្នែកចុះខ្សោយ (ស្រវាំង)។ ពាក្យថា "Nacchādeti" សេចក្តីថា មិនគាប់ចិត្ត (មិនពេញចិត្ត)។ ពាក្យថា "Aṭṭhaṅgulaparama" សេចក្តីថា យ៉ាងច្រើនត្រឹម ៨ ធ្នាប់ ដោយធ្នាប់ដៃប្រក្រតីរបស់មនុស្ស。 ពាក្យថា "Atimaṭāhaka" បានដល់ ខ្លីពេក (តូចពេក)។

๒๘๓. ทายํ อาลิมฺเปนฺตีติ ติณวนาทีสุ อคฺคึ เทนฺติ. ปฏคฺคินฺติ ปฏิอคฺคึ. ปริตฺตนฺติ อปฺปหริตกรเณน วา ปริขาขณเนน วา ปริตฺตาณํ. เอตฺถ ปน อนุปสมฺปนฺเน สติ สยํ อคฺคึ ทาตุํ น ลภติ, อสติ อคฺคิมฺปิ ทาตุํ ลภติ, ภูมึ ตจฺเฉตฺวา ติณานิปิ หริตุํ, ปริขมฺปิ ขณิตุํ, อลฺลสาขํ ภญฺชิตฺวาปิ อคฺคึ นิพฺพาเปตุํ ลภติ, เสนาสนํ ปตฺตํ วา อปฺปตฺตํ วา ตถา นิพฺพาเปตุํ ลภติเยว. อุทเกน ปน กปฺปิเยเนว ลภติ, น อิตเรน.

២៨៣. ពាក្យថា "Dāyaṃ ālimpenti" សេចក្តីថា ពួកមនុស្សដុតភ្លើងក្នុងព្រៃស្មៅជាដើម។ ពាក្យថា "Paṭaggi" បានដល់ ភ្លើងទល់មុខ (ភ្លើងប្រឆាំង)។ ពាក្យថា "Paritta" បានដល់ គ្រឿងការពារដោយការធ្វើមិនឱ្យមានស្មៅស្រស់ ឬដោយការជីកគូទឹក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសិក្ខាបទនេះ កាលបើមានអនុបសម្បន្ន (សាមណេរ ឬគ្រហស្ថ) ភិក្ខុមិនត្រូវដុតភ្លើងដោយខ្លួនឯងឡើយ កាលបើគ្មានអនុបសម្បន្នទេ សូម្បីតែការដុតភ្លើង (ប្រឆាំង) ក៏គួរធ្វើបាន គួរកោសរំលីងដី ហើយជម្រះស្មៅចេញក្តី គួរជីកគូទឹកក្តី គួរកាច់មែកឈើស្រស់មកពន្លត់ភ្លើងក្តី គួរធ្វើបានទាំងអស់។ ភិក្ខុគួរពន្លត់ភ្លើងដែលមកដល់ក្តី មិនទាន់មកដល់សេនាសនៈក្តី ដោយវិធីយ៉ាងនោះបានពិតមែន។ ប៉ុន្តែ បើពន្លត់ដោយទឹក ត្រូវពន្លត់ដោយទឹកដែលគួរ (ទឹកគ្មានសត្វល្អិត) ប៉ុណ្ណោះ មិនត្រូវពន្លត់ដោយទឹកក្រៅពីនេះ (ទឹកមានសត្វល្អិត) ឡើយ។

๒๘๔. สติ กรณีเยติ สุกฺขกฏฺฐาทิคฺคหณกิจฺเจ สติ. โปริสิยนฺติ ปุริสปฺปมาณํ. อาปทาสูติ วาฬมิคาทโย วา ทิสฺวา มคฺคมูฬฺโห วา ทิสา โอโลเกตุกาโม หุตฺวา ทวฑาหํ วา อุทโกฆํ วา อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เอวรูปาสุ อาปทาสุ อติอุจฺจมฺปิ รุกฺขํ อาโรหิตุํ วฏฺฏติ.

២៨៤. ពាក្យថា "Sati karaṇīye" សេចក្តីថា កាលបើមានកិច្ចការត្រូវកាន់យកឧសស្ងួតជាដើម។ ពាក្យថា "Porisiya" បានដល់ កម្ពស់ស្មើនឹងបុរសម្នាក់។ ពាក្យថា "Āpadāsu" សេចក្តីថា កាលបើឃើញសត្វសាហាវមានសិង្ហ និងខ្លាជាដើមក្តី ឬជាអ្នកវង្វេងផ្លូវ ហើយប្រាថ្នានឹងមើលទិសក្តី ឬឃើញភ្លើងឆេះព្រៃក្តី ឃើញទឹកជំនន់កំពុងហូរមកក្តី ក្នុងគ្រោះថ្នាក់មានសភាពបែបនេះ ភិក្ខុឡើងដើមឈើទោះបីខ្ពស់ណាស់ក៏គួរដែរ។

๒๘๕. กลฺยาณวากฺกรณาติ มธุรสทฺทา. ฉนฺทโส อาโรเปมาติ เวทํ วิย สกฺกตภาสาย วาจนามคฺคํ อาโรเปม. สกาย นิรุตฺติยาติ เอตฺถ สกา นิรุตฺติ นาม สมฺมาสมฺพุทฺเธน วุตฺตปฺปกาโร มาคธิโก โวหาโร.

២៨៥. ពាក្យថា "Kalyāṇavākkaraṇā" សេចក្តីថា មានសំឡេងផ្អែមល្ហែម។ ពាក្យថា "Chandaso āropema" សេចក្តីថា ពួកយើងចង់លើកឡើងនូវរបៀបសូត្រធម៌ជាភាសាសំស្ក្រឹត ដូចជាគម្ពីរវេទ។ ក្នុងពាក្យថា "Sakāya niruttiyā" នេះ ភាសារបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា ភាសាមគធៈ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយ។

๒๘๖. โลกายตํ นาม สพฺพํ อุจฺฉิฏฺฐํ, สพฺพํ อนุจฺฉิฏฺฐํ, เสโต กาโก, กาโฬ พโก; อิมินา จ อิมินา จ การเณนาติ เอวมาทินิรตฺถกการณปฏิสํยุตฺตํ ติตฺถิยสตฺถํ.

២៨៦. គម្ពីរលោកាយតៈ គឺគម្ពីររបស់ពួកតិរ្ថិយ ដែលប្រកបដោយហេតុផលឥតប្រយោជន៍ មានជាអាទិ៍ថា "អ្វីៗទាំងអស់ជាកម្ទេចកំទី (សំណល់) អ្វីៗទាំងអស់មិនមែនជាកម្ទេចកំទី (សំណល់) ទេ ក្អែកមានពណ៌ស ស្ទាយមានពណ៌ខ្មៅ ព្រោះហេតុនេះៗ" ដូច្នេះជាដើម។

๒๘๘. อนฺตรา อโหสีติ อนฺตริตา อโหสิ ปฏิจฺฉนฺนา.

២៨៨. ពាក្យថា "Antarā ahosi" សេចក្តីថា ធម៌កថាត្រូវបានរារាំង ឬបិទបាំង (ដោយសំឡេងនោះ)។

๒๘๙. อาพาธปฺปจฺจยาติ ยสฺส อาพาธสฺส ลสุณํ เภสชฺชํ; ตปฺปจฺจยาติ อตฺโถ.

២៨៩. ពាក្យថា "Ābādhappaccayā" សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនៃជម្ងឺណាដែលមានខ្ទឹមសជាថ្នាំព្យាបាល នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

๒๙๐. ปสฺสาวปาทุกนฺติ เอตฺถ ปาทุกา อิฏฺฐกาหิปิ สิลาหิปิ ทารูหิปิ กาตุํ วฏฺฏติ. วจฺจปาทุกายปิ เอเสว นโย. ปริเวณนฺติ วจฺจกุฏิปริกฺเขปพฺภนฺตรํ.

២៩០. ក្នុងពាក្យថា "Passāvapāduka" នេះ ឈ្នាន់ទ្រនាប់ជើងសម្រាប់នោម គួរធ្វើដោយឥដ្ឋក្តី ដោយថ្មក្តី ដោយឈើក្តី។ ក្នុងឈ្នាន់ទ្រនាប់ជើងសម្រាប់បន្ទោបង់លាមក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា "Pariveṇa" បានដល់ ទីធ្លាខាងក្នុងរបងនៃវច្ចកុដិ (បង្គន់) ដែលមានភក់ជ្រាំ។

๒๙๓. ยถาธมฺโม [Pg.57] กาเรตพฺโพติ ทุกฺกฏวตฺถุมฺหิ ทุกฺกเฏน ปาจิตฺติยวตฺถุมฺหิ ปาจิตฺติเยน กาเรตพฺโพ. ปหรณตฺถํ กตํ ปหรณีติ วุจฺจติ, ยสฺส กสฺสจิ อาวุธสงฺขาตสฺเสตํ อธิวจนํ, ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ สพฺพํ โลหภณฺฑํ อนุชานามีติ อตฺโถ. กตกญฺจ กุมฺภการิกญฺจาติ เอตฺถ กตกํ วุตฺตเมว. กุมฺภการิกญฺจาติ ธนิยสฺเสว สพฺพมตฺติกามยกุฏิ วุจฺจติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

២៩៣. ពាក្យថា "Yathādhammo kāretabbo" សេចក្តីថា ក្នុងវត្ថុដែលត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ត្រូវកែខៃដោយអាបត្តិទុក្កដ ក្នុងវត្ថុដែលត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ ត្រូវកែខៃដោយអាបត្តិបាចិត្តិយ។ គ្រឿងដែកឬគ្រឿងលង្ហិនដែលគេធ្វើឡើងសម្រាប់វាយដំ ហៅថា "Paharaṇī" (គ្រឿងប្រហារ) នេះជាឈ្មោះនៃគ្រឿងដែកឬគ្រឿងលង្ហិនណាមួយដែលហៅថាអាវុធ សេចក្តីថា លើកលែងតែអាវុធនោះចេញ តថាគតអនុញ្ញាតនូវគ្រឿងដែកនិងគ្រឿងលង្ហិនដទៃទៀតទាំងអស់។ ក្នុងពាក្យថា "Katakañca kumbhakārikañca" នេះ ពាក្យថា "Kataka" ត្រូវបានពោលរួចមកហើយ។ ពាក្យថា "Kumbhakārika" បានដល់ កុដិដែលធ្វើដោយដីស្អិតសុទ្ធរបស់ព្រះធនិយត្ថេរនោះឯង។ បទដែលសេសសល់ទាំងពួង គឺមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ហើយ។

ขุทฺทกวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

រឿងខុទ្ទកវត្ថុ ចប់ហើយ。

ขุทฺทกวตฺถุกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ការអធិប្បាយខុទ្ទកវត្ថុខន្ធកៈ ចប់ហើយ。

๖. เสนาสนกฺขนฺธกํ

៦. សេនាសនខន្ធកៈ

วิหารานุชานนกถา

រឿងទ្រង់អនុញ្ញាតវិហារ

๒๙๔. เสนาสนกฺขนฺธเก [Pg.58] – อปญฺญตฺตํ โหตีติ อนนุญฺญาตํ โหติ. วิหาโร นาม อฑฺฒโยคาทิมุตฺตโก อวเสสาวาโส. อฑฺฒโยโคติ สุปณฺณวงฺกเคหํ. ปาสาโทติ ทีฆปาสาโท. หมฺมิยนฺติ อุปริอากาสตเล ปติฏฺฐิตกูฏาคาโร ปาสาโทเยว. คุหาติ อิฏฺฐกาคุหา สิลาคุหา ทารุคุหา ปํสุคุหา. อาคตานาคตสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺสาติ อาคตสฺส จ อนาคตสฺส จ จตูสุ ทิสาสุ อปฺปฏิหตจารสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส.

២៩៤. ក្នុងសេនាសនខន្ធកៈ ពាក្យថា "Apaññattaṃ hoti" សេចក្តីថា មិនទាន់បានអនុញ្ញាតឡើយ។ ទីសេនាសនៈដែលសេសសល់ក្រៅពីវិហារមានអឌ្ឍយោគជាដើម ឈ្មោះថា "Vihāra"។ ពាក្យថា "Aḍḍhayoga" គឺផ្ទះដែលមានដំបូលដូចស្លាបគ្រុឌ (ដំបូលចំហៀងម្ខាង)។ ពាក្យថា "Pāsāda" គឺប្រាសាទវែង។ ពាក្យថា "Hammiya" គឺប្រាសាទដែលមានកុដិមានកំពូលតម្កល់នៅលើដំបូលចំហរខាងលើ។ ពាក្យថា "Guhā" គឺគុហាធ្វើដោយឥដ្ឋ គុហាធ្វើដោយថ្ម គុហាធ្វើដោយឈើ និងគុហាធ្វើដោយដី។ ពាក្យថា "Āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassā" សេចក្តីថា ចំពោះព្រះសង្ឃដែលមកហើយក្តី មិនទាន់មកហើយក្តី មកពីទិសទាំងបួន ដែលមានការត្រាច់ទៅមិនទាស់ទែងក្នុងទិសទាំងបួន។

๒๙๕. อนุโมทนคาถาสุ – สีตํ อุณฺหนฺติ อุตุวิสภาควเสน วุตฺตํ. สิสิเร จาปิ วุฏฺฐิโยติ เอตฺถ สิสิโรติ สมฺผุสิตกวาโต วุจฺจติ. วุฏฺฐิโยติ อุชุกเมฆวุฏฺฐิโย เอว. เอตานิ สพฺพานิ ปฏิหนฺตีติ อิมินาว ปเทน โยเชตพฺพานิ.

២៩៥. ក្នុងអនុមោទនាគាថាទាំងឡាយ (ក្នុងគាថាដែលពោលដើម្បីឲ្យត្រេកអររឿយៗ ក្រោយការប្រគេនវិហារ) ពាក្យថា sītaṃ uṇhaṃ (ត្រជាក់ និងក្តៅ) ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក ដោយអំណាចនៃឧតុដែលមិនស្មើគ្នា (មិនស្របគ្នា)។ ក្នុងបទថា "sisire cāpi vuṭṭhiyo" នេះ ពាក្យថា "sisiro" សំដៅយកខ្យល់ដែលប្រកបដោយតំណក់ទឹកភ្លៀងដ៏ខ្លាំង។ ពាក្យថា "vuṭṭhiyo" សំដៅយកទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចុះមកត្រង់ៗតែម្តង។ បទទាំងអស់នេះ (មានត្រជាក់ និងក្តៅជាដើម) គប្បីភ្ជាប់ទៅនឹងបទតែមួយនេះគឺ "paṭihanti" (កម្ចាត់បង់)។

ปฏิหญฺญตีติ วิหาเรน ปฏิหญฺญติ. เลณตฺถนฺติ นิลียนตฺถํ. สุขตฺถนฺติ สีตาทิปริสฺสยาภาเวน สุขวิหารตฺถํ. ฌายิตุญฺจ วิปสฺสิตุนฺติ อิทมฺปิ ปททฺวยํ ‘‘สุขตฺถญฺจา’’ติ อิมินาว ปเทน โยเชตพฺพํ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ – สุขตฺถญฺจ วิหารทานํ, กตมํ สุขตฺถํ? ฌายิตุํ วิปสฺสิตุญฺจ ยํ สุขํ, ตทตฺถํ. อถ วา ปรปเทนปิ โยเชตพฺพํ – ฌายิตุญฺจ วิปสฺสิตุญฺจ วิหารทานํ; อิธ ฌายิสฺสนฺติ วิปสฺสิสฺสนฺตีติ ททโต วิหารทานํ สงฺฆสฺส อคฺคํ พุทฺเธน วณฺณิตํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘โส จ สพฺพทโท โหติ, โย ททาติ อุปสฺสย’’นฺติ (สํ. นิ. ๑.๔๒).

បទថា "paṭihaññati" សេចក្តីថា ត្រូវបានវិហារកម្ចាត់បង់ (ការពារ)។ បទថា "leṇatthaṃ" សេចក្តីថា ដើម្បីជាទីពឹងពួន (ទីកំបាំង)។ បទថា "sukhatthaṃ" សេចក្តីថា ដើម្បីការរស់នៅជាសុខ ព្រោះមិនមានអន្តរាយ មានត្រជាក់ជាដើម។ សូម្បីតែបទទាំងពីរគឺ "jhāyituñca vipassituñca" នេះ ក៏គប្បីភ្ជាប់ទៅនឹងបទថា "sukhatthañca" នេះឯង។ ព្រោះថាសេចក្តីនេះ ព្រះអង្គមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះពុទ្ធដីកាថា ការប្រគេនវិហារគឺដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីសុខ, សេចក្តីសុខដូចម្តេច? គឺសេចក្តីសុខណាដែលកើតអំពីការចម្រើនសមថៈ និងការចម្រើនវិបស្សនា ការប្រគេនវិហារគឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សេចក្តីសុខនោះ។ មួយវិញទៀត បទទាំងពីរនោះ គប្បីភ្ជាប់ទៅនឹងបទខាងចុង (គឺ vihāradānaṃ) ថា ការប្រគេនវិហារគឺដើម្បីចម្រើនសមថៈ និងវិបស្សនា; ព្រះពុទ្ធទ្រង់សរសើរការប្រគេនវិហារដល់សង្ឃ របស់ទាយកដែលប្រគេនដោយគិតថា "ព្រះសង្ឃទាំងឡាយនឹងចម្រើនសមថៈ និងវិបស្សនាក្នុងវិហារនេះ" ថាជាទានដ៏ប្រសើរបំផុត។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក (ក្នុងទេវតាសំយុត្ត) ថា "បុគ្គលណាប្រគេនទីសេនាសនៈ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាអ្នកឲ្យនូវវត្ថុទាំងពួង"។

ยสฺมา จ อคฺคํ วณฺณิตํ, ‘‘ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส’’ติ คาถา. วาสเยตฺถ พหุสฺสุเตติ เอตฺถ วิหาเร ปริยตฺติพหุสฺสุเต จ ปฏิเวธพหุสฺสุเต จ วาเสยฺย. เตสํ อนฺนญฺจาติ ยํ เตสํ อนุจฺฉวิกํ อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถานิ จ มญฺจปีฐาทิเสนาสนานิ จ, ตํ สพฺพํ เตสุ อุชุภูเตสุ อกุฏิลจิตฺเตสุ. ทเทยฺยาติ นิทเหยฺย. ตญฺจ โข วิปฺปสนฺเนน เจตสา น [Pg.59] จิตฺตปฺปสาทํ วิราเธตฺวา, เอวํ วิปฺปสนฺนจิตฺตสฺส หิ เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ…เป… ปรินิพฺพาติ อนาสโวติ.

ព្រោះហេតុតែការប្រគេនវិហារនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សរសើរថាប្រសើរបំផុត ហេតុនោះ ទើបមានគាថាថា "tasmā hi paṇḍito poso" (ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាបណ្ឌិត...) ជាដើម។ បទថា "vāsayettha bahussute" សេចក្តីថា គប្បីញ៉ាំងបុគ្គលអ្នកជាពហុស្សូតក្នុងបរិយត្តិ និងពហុស្សូតក្នុងបដិវេធៈ ឲ្យគង់នៅក្នុងវិហារនេះ។ បទថា "tesaṃ annañca" សេចក្តីថា អាហារ ភេសជ្ជៈ គ្រឿងស្លៀកដណ្តប់ និងសេនាសនៈមានគ្រែនិងតាំងជាដើមណា ដែលសមគួរដល់លោក គប្បីប្រគេនវត្ថុទាំងអស់នោះ ដល់លោកអ្នកមានកាយវាចាចិត្តត្រង់ មិនមានចិត្តវៀចវេរទាំងនោះ។ បទថា "dadeyya" សេចក្តីថា គប្បីកប់ទុក (ប្រគេន)។ ហើយទាននោះសោត គប្បីប្រគេនដោយចិត្តដែលជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែង មិនធ្វើឲ្យសេចក្តីជ្រះថ្លានៃចិត្តវិនាសឡើយ ព្រោះថា ព្រះសង្ឃទាំងឡាយរមែងសម្តែងធម៌ដែលកម្ចាត់បង់នូវទុក្ខទាំងពួង ដល់ទាយកអ្នកមានចិត្តជ្រះថ្លាបែបនោះ... បុគ្គលនោះដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះក្នុងព្រះសាសនានេះ ហើយជាអ្នកមិនមានអាសវៈ រមែងបរិនិព្វាន។

๒๙๖. อาวิญฺฉนจฺฉิทฺทํ อาวิญฺฉนรชฺชุนฺติ เอตฺถ รชฺชุ นาม สเจปิ ทีปินงฺคุฏฺเฐน กตา โหติ, วฏฺฏติเยว; น กาจิ น วฏฺฏติ. ตีณิ ตาฬานีติ ติสฺโส กุญฺจิกาโย. ยนฺตกํ สูจิกนฺติ เอตฺถ ยํ ยํ ชานาติ ตํ ตํ ยนฺตกํ, ตสฺส วิวรณสูจิกญฺจ กาตุํ วฏฺฏติ. เวทิกาวาตปานํ นาม เจติเย เวทิกาสทิสํ. ชาลวาตปานํ นาม ชาลกพทฺธํ. สลากวาตปานํ นาม ถมฺภกวาตปานํ. จกฺกลิกนฺติ เอตฺถ โจฬกปาทปุญฺฉนํ พนฺธิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. วาตปานภิสีติ วาตปานปฺปมาเณน ภิสึ กตฺวา พนฺธิตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. มิฑฺฒินฺติ มิฑฺฒกํ. พิทลมญฺจกนฺติ เวตฺตมญฺจํ; เวฬุวิลีเวหิ วา วีตํ.

២៩៦. ក្នុងបទថា "āviñchanacchiddaṃ āviñchanarajjuṃ" នេះ ឈ្មោះថាខ្សែ ទោះបីធ្វើដោយកន្ទុយខ្លារខិន ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ; មិនមែនថាខ្សែណាមួយមិនគួរប្រើប្រាស់នោះឡើយ។ បទថា "tīni tāḷāni" សំដៅយកកូនសោ (ដែកកោង) ៣។ ក្នុងបទថា "yantakaṃ sūcikaṃ" នេះ វត្ថុណាដែលគេស្គាល់ថាជាយន្តកម្ម វត្ថុនោះឈ្មោះថា យន្តកៈ, ហើយការធ្វើកូនសោសម្រាប់ចាក់បើកយន្តកៈនោះ ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ បង្អួចដែលមានសណ្ឋានដូចជារបងព័ទ្ធជុំវិញចេតិយ ឈ្មោះថា វេទិកាវាដបានៈ (បង្អួចមានបង្កាន់ដៃ)។ បង្អួចដែលចងក្រងដោយសំណាញ់ ឈ្មោះថា ជាលវាដបានៈ (បង្អួចសំណាញ់)។ បង្អួចដែលមានបង្គោលតូចៗ (ចម្រឹង) ឈ្មោះថា សលាកវាដបានៈ (បង្អួចចម្រឹង)។ បទថា "cakkalikaṃ" ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យចងក្រងសំពត់ជូតជើងដែលធ្វើដោយកំទេចសំពត់។ បទថា "vātapānabhisī" មានសេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើពូក (ភិសិ) តាមទំហំបង្អួច ហើយចងភ្ជាប់ទុក។ បទថា "miḍḍhiṃ" សំដៅយក មិទ្ធកៈ (កៅអីតូច ឬខ្នើយកល់ដែលធ្វើដោយដី ឬឈើ)។ បទថា "bidalamañcakaṃ" សំដៅយកគ្រែផ្តៅ ឬគ្រែដែលត្បាញដោយបន្ទះឫស្សី។

๒๙๗. อาสนฺทิโกติ จตุรสฺสปีฐํ วุจฺจติ. อุจฺจกมฺปิ อาสนฺทิกนฺติ วจนโต เอกโตภาเคน ทีฆปีฐเมว หิ อฏฺฐงฺคุลปาทกํ วฏฺฏติ, จตุรสฺสอาสนฺทิโก ปน ปมาณาติกฺกนฺโตปิ วฏฺฏตีติ เวทิตพฺโพ. สตฺตงฺโค นาม ตีสุ ทิสาสุ อปสฺสยํ กตฺวา กตมญฺโจ, อยมฺปิ ปมาณาติกฺกนฺโต วฏฺฏติ. ภทฺทปีฐนฺติ เวตฺตมยํ ปีฐํ วุจฺจติ. ปีฐิกาติ ปิโลติกาพทฺธปีฐเมว. เอฬกปาทปีฐํ นาม ทารุปฏฺฏิกาย อุปริ ปาเท ฐเปตฺวา โภชนผลกํ วิย กตปีฐํ วุจฺจติ. อามลกวฏฺฏิกปีฐํ นาม อามลกากาเรน โยชิตํ พหุปาทกปีฐํ. อิมานิ ตาว ปาฬิยํ อาคตปีฐานิ. ทารุมยํ ปน สพฺพํ ปีฐํ วฏฺฏตีติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย. โกจฺฉนฺติ อุสิรมยํ วา มุญฺชปพฺพชมยํ วา.

២៩៧. តាំងដែលមានរាងបួនជ្រុងស្មើ ហៅថា អាសន្ទិកៈ។ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា "uccakampi āsandikaṃ" (សូម្បីអាសន្ទិកៈខ្ពស់...) ដូច្នេះ តាំងវែងដែលមានបណ្តោយវែងតែម្ខាង មានជើងកម្ពស់ ៨ ធ្នាប់ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន, ចំណែកឯអាសន្ទិកៈបួនជ្រុង ទោះបីមានកម្ពស់ហួសប្រមាណ (៨ ធ្នាប់) ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ គ្រែឈ្មោះថា សត្តង្គៈ គឺគ្រែដែលគេធ្វើបង្អែកទុកក្នុងទិសទាំង ៣, សូម្បីគ្រែសត្តង្គៈនេះ ទោះបីមានកម្ពស់ហួសប្រមាណ ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ។ បទថា "bhaddapīṭhaṃ" សំដៅយកតាំងដែលធ្វើដោយផ្តៅ។ បទថា "pīṭhikā" សំដៅយកតាំងដែលចងក្រងដោយកំទេចសំពត់ប៉ុណ្ណោះ។ តាំងឈ្មោះថា អេឡកបាទបិដ្ឋៈ គឺតាំងដែលគេធ្វើដូចជាក្តារបាយ ដោយដាក់ជើងពីលើបន្ទះក្តារឈើ។ តាំងឈ្មោះថា អាមលកវដ្តិកបិដ្ឋៈ គឺតាំងដែលមានជើងច្រើន ដែលគេធ្វើជាសណ្ឋានដូចផ្លែកន្ទួតព្រៃ។ តាំងទាំងឡាយនេះ ជាតាំងដែលមានមកក្នុងបាលីជាមុនសិន។ ចំណែកឯតាំងដែលធ្វើដោយឈើទាំងអស់ គឺគួរប្រើប្រាស់បាន នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្នុងរឿងតាំងនេះ។ បទថា "koccha" សំដៅយកតាំងត្បាញដែលធ្វើដោយស្មៅស្រទន ឬធ្វើដោយស្មៅយាប្លុងនិងស្មៅដំណេកទន្សាយ។

อฏฺฐงฺคุลปรมํ มญฺจปฏิปาทกนฺติ เอตฺถ มนุสฺสานํ ปมาณงฺคุลเมว อฏฺฐงฺคุลํ. จิมิลิกา นาม ปริกมฺมกตาย ภูมิยา ฉวิสํรกฺขณตฺถาย อตฺถรณํ วุจฺจติ. รุกฺขตูลนฺติ สิมฺพลิรุกฺขาทีนํ เยสํ เกสญฺจิ รุกฺขานํ ตูลํ. ลตาตูลนฺติ ขีรวลฺลิอาทีนํ ยาสํ กาสญฺจิ วลฺลีนํ ตูลํ. โปฏกิตูลนฺติ โปฏกิติณาทีนํ เยสํ เกสญฺจิ ติณชาติกานํ อนฺตมโส อุจฺฉุนฬาทีนมฺปิ ตูลํ. เอเตหิ ตีหิ สพฺพภูตคามา สงฺคหิตา โหนฺติ. รุกฺขวลฺลิติณชาติโย หิ มุญฺจิตฺวา อญฺโญ ภูตคาโม นาม นตฺถิ, ตสฺมา ยสฺส กสฺสจิ ภูตคามสฺส ตูลํ พิมฺโพหเน [Pg.60] วฏฺฏติ, ภิสึ ปน ปาปุณิตฺวา สพฺพมฺเปตํ อกปฺปิยตูลนฺติ วุจฺจติ. น เกวลญฺจ พิมฺโพหเน เอตํ ตูลเมว, หํสโมราทีนํ สพฺพสกุณานํ สีหาทีนํ สพฺพจตุปฺปทานญฺจ โลมมฺปิ วฏฺฏติ. ปิยงฺคุปุปฺผพกุฬปุปฺผาทิ ปน ยํกิญฺจิ ปุปฺผํ น วฏฺฏติ. ตมาลปตฺตํ สุทฺธเมว น วฏฺฏติ, มิสฺสกํ ปน วฏฺฏติ. ภิสีนํ อนุญฺญาตํ ปญฺจวิธํ อุณฺณาทิตูลมฺปิ วฏฺฏติ.

ក្នុងបទថា "aṭṭhaṅgulaparamaṃ mañcapaṭipādakaṃ" នេះ ពាក្យថា ៨ ធ្នាប់ សំដៅយកធ្នាប់ដៃធម្មតារបស់មនុស្សតែម្តង។ គ្រឿងកម្រាលដែលគេក្រាលដើម្បីការពារពណ៌សម្បុរនៃដីដែលគេលាបខាត់រួចហើយ ឈ្មោះថា សិមិលិកា (កម្រាលសំពត់រដុប)។ បទថា "rukkhatūla" សំដៅយកសំឡីនៃដើមឈើណាមួយ មានដើមរកាជាដើម។ បទថា "latātūla" សំដៅយកសំឡីនៃវល្លិណាមួយ មានវល្លិមានជ័រទឹកដោះជាដើម។ បទថា "poṭakitūla" សំដៅយកសំឡីនៃរុក្ខជាតិពួកស្មៅណាមួយ មានស្មៅយាប្លុងជាដើម ដោយហោចទៅសូម្បីតែសំឡីនៃដើមអំពៅ និងដើមបបុសជាដើម។ ពួកភូតគាមទាំងអស់ ត្រូវបានសង្គ្រោះចូលដោយសំឡីទាំង ៣ យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា លើកលែងតែពួកឈើ វល្លិ និងស្មៅចេញហើយ ឈ្មោះថាភូតគាមដទៃទៀតមិនមានឡើយ ហេតុនោះ សំឡីនៃភូតគាមណាមួយ ក៏គួរប្រើប្រាស់ក្នុងខ្នើយបាន, ប៉ុន្តែបើយកទៅធ្វើជាពូក (ភិសិ) វិញ សំឡីទាំងអស់នោះ ហៅថា អកប្បិយសំឡី (សំឡីមិនគួរប្រើ)។ មិនត្រឹមតែសំឡីទាំងនេះប៉ុណ្ណោះទេ ដែលគួរប្រើក្នុងខ្នើយ សូម្បីតែរោមនៃសត្វស្លាបទាំងពួង មានហង្ស និងក្ងោកជាដើម និងរោមនៃសត្វជើងបួនទាំងពួង មានសិង្ហជាដើម ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ។ ចំណែកឯផ្កាណាមួយ មានផ្កាខ្ទឹង និងផ្កាពិកុលជាដើម មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ (មិនគួរញាត់ក្នុងខ្នើយឡើយ)។ ស្លឹកឈើខ្មៅ (ស្លឹកតមាលៈ) សុទ្ធសាធ មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ, ប៉ុន្តែបើលាយឡំនឹងស្លឹកឈើដទៃ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន។ សូម្បីតែសំឡី ៥ យ៉ាង មានរោមសត្វជាដើម ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតសម្រាប់ធ្វើពូក ក៏គួរប្រើប្រាស់ក្នុងខ្នើយបានដែរ។

อทฺธกายิกานีติ อุปฑฺฒกายปฺปมาณานิ, เยสุ กฏิโต ปฏฺฐาย ยาว สีสํ อุปทหนฺติ. สีสปฺปมาณํ นาม ยสฺส วิตฺถารโต ตีสุ กณฺเณสุ ทฺวินฺนํ กณฺณานํ อนฺตรํ มินียมานํ วิทตฺถิ เจว จตุรงฺคุลญฺจ โหติ, มชฺฌฏฺฐานํ มุฏฺฐิรตนํ โหติ. ทีฆโต ปน ทิยฑฺฒรตนํ วา ทฺวิรตนํ วาติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. อยํ สีสปฺปมาณสฺส อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉโท. อิโต อุทฺธํ น วฏฺฏติ, เหฏฺฐา ปน วฏฺฏติ. อคิลานสฺส สีสุปธานญฺจ ปาทุปธานญฺจาติ ทฺวยเมว วฏฺฏติ. คิลานสฺส พิมฺโพหนานิ สนฺถริตฺวา อุปริ ปจฺจตฺถรณํ กตฺวา นิปชฺชิตุมฺปิ วฏฺฏติ. ‘‘ยานิ ปน ภิสีนํ อนุญฺญาตานิ ปญฺจ กปฺปิยตูลานิ, เตหิ พิมฺโพหนํ มหนฺตมฺปิ วฏฺฏตี’’ติ ผุสฺสเทวตฺเถโร อาห. วินยธรอุปติสฺสตฺเถโร ปน ‘‘พิมฺโพหนํ กริสฺสามี’ติ กปฺปิยตูลํ วา อกปฺปิยตูลํ วา ปกฺขิปิตฺวา กโรนฺตสฺส ปมาณเมว วฏฺฏตี’’ติ อาห.

បទថា "addhakāyikāni" សំដៅយកខ្នើយដែលមានទំហំប៉ុនពាក់កណ្តាលខ្លួន ដែលគេប្រើសម្រាប់កល់តាំងពីចង្កេះរហូតដល់ក្បាល។ ខ្នើយដែលហៅថា "សីសប្បមាណៈ" (ខ្នើយមានប្រមាណប៉ុនក្បាល) គឺខ្នើយណាដែលកាលបើគេវាស់ទទឹង ក្នុងចំណោមជ្រុងទាំង ៣ ចន្លោះរវាងជ្រុងទាំង ២ មានប្រវែង ១ ចំអាម និង ៤ ធ្នាប់, ចំណែកឯកណ្តាលខ្នើយ មានប្រវែង ១ ហត្ថក្ដាប់ (1 ហត្ថបិទកណ្តាប់ដៃ)។ ចំណែកឯបណ្តោយវិញ មានប្រវែង ១ ហត្ថកន្លះ ឬ ២ ហត្ថ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី។ នេះជាកំណត់ប្រមាណយ៉ាងខ្ពស់បំផុតនៃខ្នើយសីសប្បមាណៈ។ ធំជាងកំណត់នេះទៅ មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ, ប៉ុន្តែតូចជាងនេះ គួរប្រើប្រាស់បាន។ សម្រាប់ភិក្ខុមិនឈឺ ខ្នើយកល់ក្បាល និងខ្នើយកល់ជើង ទាំងពីរយ៉ាងនេះប៉ុណ្ណោះ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន។ សម្រាប់ភិក្ខុឈឺ ទោះបីក្រាលខ្នើយទាំងឡាយ ហើយក្រាលសំពត់កម្រាលពីលើ រួចដេក ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ ព្រះផុស្សទេវត្ថេរពោលថា "ចំណែកឯខ្នើយដែលធ្វើដោយកប្បិយសំឡី ៥ យ៉ាង ដែលទ្រង់អនុញ្ញាតសម្រាប់ធ្វើពូកនោះ ទោះបីជាខ្នើយធំ ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ"។ ចំណែកឯព្រះឧបតិស្សត្ថេរជាវិន័យធរ ពោលថា "ភិក្ខុកាលបើគិតថា 'អាត្មាអញនឹងធ្វើខ្នើយ' ហើយញាត់កប្បិយសំឡីក្តី អកប្បិយសំឡីក្តី ធ្វើខ្នើយ ខ្នើយដែលមានប្រមាណ (តាមកំណត់ខាងលើ) ប៉ុណ្ណោះ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន"។

ปญฺจ ภิสิโยติ ปญฺจหิ อุณฺณาทีหิ ปูริตภิสิโย. ตูลคณนาย หิ เอตาสํ คณนา วุตฺตา. ตตฺถ อุณฺณคฺคหเณน น เกวลํ เอฬกโลมเมว คหิตํ, ฐเปตฺวา มนุสฺสโลมํ ยํกิญฺจิ กปฺปิยากปฺปิยมํสชาตีนํ ปกฺขิจตุปฺปทานํ โลมํ, สพฺพํ อิธ อุณฺณคฺคหเณเนว คหิตํ. ตสฺมา ฉนฺนํ จีวรานํ ฉนฺนํ อนุโลมจีวรานญฺจ อญฺญตเรน ภิสิจฺฉวึ กตฺวา ตํ สพฺพํ ปกฺขิปิตฺวา ภิสึ กาตุํ วฏฺฏติ. เอฬกโลมานิ ปน อปกฺขิปิตฺวา กมฺพลเมว จตุคฺคุณํ วา ปญฺจคุณํ วา ปกฺขิปิตฺวา กตาปิ อุณฺณภิสิสงฺขฺยเมว คจฺฉติ.

បទថា "pañca bhisiyo" សំដៅយកពូក (ភិសិ) ដែលញាត់ពេញដោយសំឡី ៥ យ៉ាង មានរោមសត្វជាដើម។ ព្រោះថា ការរាប់ចំនួនពូកទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការរាប់ចំនួនសំឡី។ ក្នុងសំឡីទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ដោយការកាន់យកពាក្យថា "uṇṇā" (រោមសត្វ) មិនមែនសំដៅយកតែរោមចៀមប៉ុណ្ណោះទេ, លើកលែងតែរោមមនុស្សចេញ រោមនៃសត្វស្លាប និងសត្វជើងបួនទាំងឡាយ ទោះបីជាសត្វមានសាច់គួរឆាន់ក្តី មិនគួរឆាន់ក្តី ទាំងអស់នោះ ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលដោយពាក្យថា "uṇṇā" ក្នុងទីនេះឯង។ ហេតុនោះ ការធ្វើស្រោមពូកដោយស្បង់ចីវរណាមួយ ក្នុងចំណោមចីវរ ៦ យ៉ាង ឬអនុលោមចីវរ ៦ យ៉ាង ហើយញាត់រោមសត្វទាំងអស់នោះ ដើម្បីធ្វើជាពូក ក៏គួរធ្វើបានដែរ។ មួយវិញទៀត ទោះបីមិនបានញាត់រោមចៀម ប៉ុន្តែបានញាត់ភួយរោមសត្វ (កម្ពល) ដែលបត់ជា ៤ ជាន់ ឬ ៥ ជាន់ ធ្វើជាពូក ក៏រាប់ចូលក្នុងពួក "ឧណ្ណភិសិ" (ពូករោមសត្វ) ដូចគ្នា។

โจฬภิสิอาทีสุ ยํกิญฺจิ นวโจฬํ วา ปุราณโจฬํ วา สํหริตฺวา วา อนฺโต ปกฺขิปิตฺวา วา กตา โจฬภิสิ, ยํกิญฺจิ วากํ ปกฺขิปิตฺวา กตา วากภิสิ, ยํกิญฺจิ ติณํ ปกฺขิปิตฺวา กตา ติณภิสิ, อญฺญตฺร สุทฺธตมาลปตฺตํ ยํกิญฺจิ ปณฺณํ ปกฺขิปิตฺวา กตา ปณฺณภิสีติ เวทิตพฺพา. ตมาลปตฺตํ ปน อญฺเญน มิสฺสเมว วฏฺฏติ, สุทฺธํ น วฏฺฏติ. ภิสิยา ปมาณนิยโม [Pg.61] นตฺถิ, มญฺจภิสิ ปีฐภิสิ ภูมตฺถรณภิสิ จงฺกมนภิสิ ปาทปุญฺฉนภิสีติ เอตาสํ อนุรูปโต สลฺลกฺเขตฺวา อตฺตโน รุจิวเสน ปมาณํ กาตพฺพํ. ยํ ปเนตํ อุณฺณาทิปญฺจวิธตูลมฺปิ ภิสิยํ วฏฺฏติ, ตํ ‘‘มสูรเกปิ วฏฺฏตี’’ติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. เอเตน มสูรกํ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏตีติ สิทฺธํ โหติ.

ក្នុងបណ្តាពូកមានចោឡភិសិ (ពូកសំពត់) ជាដើម គប្បីជ្រាបសេចក្តីសម្រេចយ៉ាងនេះ៖ ពូកដែលគេធ្វើដោយបត់សំពត់ថ្មីក្តី សំពត់ចាស់ក្តី ឬញាត់សំពត់ទាំងនោះទៅខាងក្នុង ឈ្មោះថា ចោឡភិសិ, ពូកដែលគេធ្វើដោយញាត់សរសៃឈើ (សំបកឈើ) ណាមួយ ឈ្មោះថា វាកភិសិ, ពូកដែលគេធ្វើដោយញាត់ស្មៅណាមួយ ឈ្មោះថា តិណភិសិ, លើកលែងតែស្លឹកឈើខ្មៅ (ស្លឹកតមាលៈ) សុទ្ធសាធចេញ ពូកដែលគេធ្វើដោយញាត់ស្លឹកឈើណាមួយដទៃទៀត ឈ្មោះថា បណ្ណភិសិ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯស្លឹកឈើខ្មៅ លុះត្រាតែបូកលាយនឹងស្លឹកឈើដទៃ ទើបគួរប្រើប្រាស់បាន, សុទ្ធសាធមិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ។ កំណត់ប្រមាណនៃពូកមិនមានឡើយ, គប្បីកំណត់សម្គាល់តាមការគួរដល់ពូកទាំងនោះ គឺពូកសម្រាប់គ្រែ ពូកសម្រាប់តាំង ពូកសម្រាប់កម្រាលដី ពូកសម្រាប់ចង្ក្រម និងពូកសម្រាប់ជូតជើង ហើយធ្វើប្រមាណទៅតាមចំណង់របស់ខ្លួនចុះ។ មួយវិញទៀត សំឡី ៥ យ៉ាងមានរោមសត្វជាដើមណា ដែលគួរប្រើប្រាស់ក្នុងពូក សូម្បីក្នុងមសូរតៈ (ពូកស្បែក) ក៏គួរប្រើប្រាស់បានដែរ នេះជាពាក្យដែលពោលទុកក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី។ ដោយពាក្យក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធីនេះ ជាការសម្រេចថា ការប្រើប្រាស់មសូរតៈ (ពូកស្បែក) គឺគួរប្រើប្រាស់បាន។

มญฺจภิสึ ปีเฐ สนฺถรนฺตีติ มญฺจภิสึ ปีเฐ อตฺถรนฺติ; อตฺถรณตฺถาย หรนฺตีติ ยุชฺชติ. อุลฺโลกํ อกริตฺวาติ เหฏฺฐา จิมิลิกํ อทตฺวา. โผสิตุนฺติ รชเนน วา หลิทฺทิยา วา อุปริ ผุสิตานิ ทาตุํ. ภตฺติกมฺมนฺติ ภิสิจฺฉวิยา อุปริ ภตฺติกมฺมํ. หตฺถภตฺตินฺติ ปญฺจงฺคุลิภตฺตึ.

បទថា "mañcabhisiṃ pīṭhe santharanti" សេចក្តីថា គេក្រាលពូកសម្រាប់គ្រែ ទៅលើតាំង; ឬពោលថា គេនាំយកទៅដើម្បីក្រាល ក៏សមគួរដូចគ្នា។ បទថា "ullokaṃ akaritvā" សេចក្តីថា មិនបានទ្រាប់សំពត់រដុប (សិមិលិកា) ពីខាងក្រោម។ បទថា "phosituṃ" សេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើជាចំណុចៗ (ប្រឡាក់) ពីខាងលើ ដោយទឹកជ្រលក់ក្តី ដោយល្មៀតក្តី។ បទថា "bhattikamma" សំដៅយកការធ្វើក្បាច់រចនាផ្សេងៗ ពីលើស្រោមពូក។ បទថា "hatthabhatti" សំដៅយកការធ្វើក្បាច់ស្នាមម្រាមដៃទាំងប្រាំ។

๒๙๘. อิกฺกาสนฺติ รุกฺขนิยฺยาสํ วา สิเลสํ วา. ปิฏฺฐมทฺทนฺติ ปิฏฺฐขลึ. กุณฺฑกมตฺติกนฺติ กุณฺฑกมิสฺสกมตฺติกํ. สาสปกุฏฺฏนฺติ สาสปปิฏฺฐํ. สิตฺถเตลกนฺติ วิลีนมธุสิตฺถกํ. อจฺจุสฺสนฺนํ โหตีติ พินฺทุ พินฺทุ หุตฺวา ติฏฺฐติ. ปจฺจุทฺธริตุนฺติ ปุญฺฉิตุํ. คณฺฑุมตฺติกนฺติ คณฺฑุปฺปาทคูถมตฺติกํ. กสาวนฺติ อามลกหรีตกานํ กสาวํ.

២៩៨. បទថា "ikkāsa" សំដៅយកជ័រឈើ ឬជ័រស្អិតដទៃទៀត។ បទថា "piṭṭhamadda" សំដៅយកទឹកម្សៅកាវ (ម្សៅលាយទឹក)។ បទថា "kuṇḍakamattika" សំដៅយកដីស្អិតលាយកន្ទក់ (ឬចុងអង្ករ)។ បទថា "sāsapakuṭṭa" សំដៅយកម្សៅគ្រាប់ស្ពៃ។ បទថា "sitthatelaka" សំដៅយកទឹកក្រមួនឃ្មុំដែលរលាយ។ បទថា "accussannaṃ hoti" សេចក្តីថា កើតជាតំណក់ៗ (ជាពពុះៗ) ហើយស្ថិតនៅ។ បទថា "paccuddharituṃ" សេចក្តីថា ដើម្បីជូតសម្អាតចេញ។ បទថា "gaṇḍumattika" សំដៅយកដីស្អិតដែលជាអាចម៍ជន្លេន។ បទថា "kasāva" សំដៅយកទឹកអន្ធលាយ (ទឹកចត់) នៃផ្លែកន្ទួតព្រៃ និងផ្លែសម៉ពិភេក។

๒๙๙. น ภิกฺขเว ปฏิภานจิตฺตนฺติ เอตฺถ น เกวลํ อิตฺถิปุริสรูปเมว, ติรจฺฉานรูปมฺปิ อนฺตมโส คณฺฑุปฺปาทรูปมฺปิ ภิกฺขุโน สยํ กาตุํ วา ‘‘กโรหี’’ติ วตฺตุํ วา น วฏฺฏติ, ‘‘อุปาสก ทฺวารปาลํ กโรหี’’ติ วตฺตุมฺปิ น ลพฺภติ. ชาตกปกรณอสทิสทานาทีนิ ปน ปสาทนียานิ นิพฺพิทาปฏิสํยุตฺตานิ วา วตฺถูนิ ปเรหิ การาเปตุํ ลพฺภติ. มาลากมฺมาทีนิ สยมฺปิ กาตุํ ลพฺภติ.

២៩៩. ក្នុងបទថា "na bhikkhave paṭibhānacittaṃ" នេះ មិនត្រឹមតែរូបស្រីរូបប្រុសប៉ុណ្ណោះទេ ទោះបីជារូបសត្វតិរច្ឆាន ដោយហោចទៅសូម្បីតែរូបជន្លេន ក៏ភិក្ខុមិនគួរធ្វើដោយខ្លួនឯង ឬបង្គាប់ថា "ចូរធ្វើចុះ" នោះឡើយ, សូម្បីតែការនិយាយថា "ម្នាលឧបាសក ចូរធ្វើរូបឆ្មាំទ្វារចុះ" ក៏មិនគួរពោលដែរ។ ចំណែកឯរូបទាំងឡាយដែលគួរឲ្យជ្រះថ្លា មានរូបក្នុងជាតក និងរូបអសទិសទានជាដើម ឬរូបវត្ថុទាំងឡាយដែលប្រកបដោយសេចក្តីនឿយណាយ (និព្វិទា) ភិក្ខុអាចប្រើអ្នកដទៃឲ្យធ្វើបាន។ ចំណែកឯក្បាច់ផ្កាកម្រងជាដើម ភិក្ខុធ្វើដោយខ្លួនឯងក៏បាន។

๓๐๐. อฬกมนฺทาติ เอกงฺคณา มนุสฺสาภิกิณฺณา. ตโย คพฺเภติ เอตฺถ สิวิกาคพฺโภติ จตุรสฺสคพฺโภ. นาฬิกาคพฺโภติ วิตฺถารโต ทิคุณติคุณายาโม ทีฆคพฺโภ. หมฺมิยคพฺโภติ อากาสตเล กูฏาคารคพฺโภ วา มุณฺฑจฺฉทนคพฺโภ วา.

៣០០. បទថា "aḷakamandā" សេចក្តីថា មានទីធ្លាតែមួយ កកកុញទៅដោយមនុស្សម្នា។ ក្នុងបទថា "tayo gabbhe" នេះ បទថា "sivikāgabbha" សំដៅយកបន្ទប់បួនជ្រុងស្មើ។ បទថា "nāḷikāgabbha" សំដៅយកបន្ទប់វែង ដែលមានបណ្តោយវែងជាងទទឹង ២ ដង ឬ ៣ ដង។ បទថា "hammiyagabbha" សំដៅយកបន្ទប់ដែលមានប្រាសាទកំពូល ឬបន្ទប់ដែលមានដំបូលស្មើ (គ្មានកំពូល) នៅលើជាន់អាកាស។

กลงฺกปาทกนฺติ รุกฺขํ วิชฺฌิตฺวา ตตฺถ ขาณุเก อาโกเฏตฺวา กตํ, ตํ อาหริมํ ภิตฺติปาทํ ชิณฺณกุฏฺฏปาทสฺส อุปตฺถมฺภนตฺถํ ภูมิยํ ปติฏฺฐาเปตุํ อนุชานามีติ [Pg.62] อตฺโถ. ปริตฺตาณกิฏิกนฺติ วสฺสปริตฺตาณตฺถํ กิฏิกํ. อุทฺทสุธนฺติ วจฺฉกโคมเยน เจว ฉาริกาย จ สทฺธึ มทฺทิตมตฺติกํ.

បទថា "kalaṅkapādaka" សំដៅយកជើងជញ្ជាំងដែលគេធ្វើឡើងដោយចោះឈើខ្លឹម ហើយបោះបង្គោលខ្លឹមពីរចូលទៅក្នុងប្រហោងនោះ, ពាក្យនេះមានសេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យតម្កល់ជើងជញ្ជាំងដែលចល័តបាននោះ ទៅលើដី ដើម្បីទប់ជើងជញ្ជាំងដែលពុកផុយ។ បទថា "parittāṇakiṭika" សំដៅយកបន្ទះក្តារ (ឬបន្ទះស្លឹកត្នោត) សម្រាប់ការពារទឹកភ្លៀង។ បទថា "uddasudha" សំដៅយកដីស្អិតដែលគេច្របល់លាយនឹងលាមកកូនគោ និងផេះ។

อาฬินฺโท นาม ปมุขํ วุจฺจติ. ปฆนํ นาม ยํ นิกฺขมนฺตา จ ปวิสนฺตา จ ปาเทหิ หนนฺติ, ตสฺส วิหารทฺวาเร อุภโต กุฏฺฏํ นีหริตฺวา กตปเทสสฺเสตํ อธิวจนํ, ‘‘ปฆาน’’นฺติปิ วุจฺจติ. ปกุฏฺฏนฺติ มชฺเฌ คพฺภสฺส สมนฺตา ปริยาคาโร วุจฺจติ. ‘‘ปกุฏ’’นฺติปิ ปาโฐ. โอสารกนฺติ อนาฬินฺทเก วิหาเร วํสํ ทตฺวา ตโต ทณฺฑเก โอสาเรตฺวา กตฉทนปมุขํ. สํสารณกิฏิโก นาม จกฺกลยุตฺโต กิฏิโก.

ពាក្យថា «អាឡិន្ទៈ» គឺគេហៅថា ច្រកចូល (ឬរបៀងមុខ)។ ទីកន្លែងដែលពួកជនអ្នកចេញទៅក្តី ចូលមកក្តី តែងជាន់ដោយជើង ទីនោះហៅថា «បឃនៈ» នេះជាឈ្មោះនៃទីកន្លែងដែលគេធ្វើឡើងដោយទាញជញ្ជាំងទាំងសងខាងចេញទៅត្រង់ទ្វារវិហារ ទីនោះថែមទាំងហៅថា «បឃានៈ» ក៏បាន។ ពាក្យថា «បកុដ្ឋៈ» គឺគេហៅថា បន្ទប់ព័ទ្ធជុំវិញកណ្តាលគភ៌ (បន្ទប់កណ្តាល)។ មានបាឋថា «បកុដៈ» ដូច្នេះក៏មាន។ ពាក្យថា «ឱសារកៈ» គឺសំដៅលើដំបូលមុខសសរដែលគេធ្វើឡើងក្នុងវិហារដែលគ្មានរបៀងមុខ ដោយការដាក់ឫស្សី (ជាមេដំបូល) ហើយទម្លាក់បង្កង់ចុះពីឫស្សីនោះ។ ដែលហៅថា «សំសរណកិដិកៈ» គឺកម្រាលស្លឹកឈើ ឬរបាំងស្លឹកឈើដែលមានកង់ (របាំងរំកិលបាន)។

๓๐๑. ปานียภาชนนฺติ ปิวนฺตานํ ปานียทานภาชนํ. อุฬุงฺโก จ ถาลกญฺจ ปานียสงฺขสฺส อนุโลมานิ.

៣០១. ពាក្យថា «បានីយភាជនៈ» គឺភាជន៍សម្រាប់ដាក់ទឹកផឹកដល់ពួកអ្នកផឹក។ វែកក្តី ថាស (ឬក្អមតូច) ក្តី គឺសមគួរដល់សង្ខសម្រាប់ដាក់ទឹកផឹក។

๓๐๓. อเปสีติ ทีฆทารุมฺหิ ขาณุเก ปเวเสตฺวา กณฺฏกสาขาหิ วินนฺธิตฺวา กตํ ทฺวารถกนกํ. ปลิโฆติ คามทฺวาเรสุ วิย จกฺกยุตฺตํ ทฺวารถกนกํ.

៣០៣. ពាក្យថា «អបេសិ» គឺគ្រឿងបិទទ្វារដែលគេធ្វើឡើងដោយការស៊កបង្គោលឈើទៅក្នុងឈើវែង ហើយចងព័ទ្ធដោយមែកឈើមានបន្លា។ ពាក្យថា «បលិឃៈ» គឺគ្រឿងបិទទ្វារដែលមានកង់ ដូចជាទ្វារស្រុកភូមិជាដើម។

๓๐๕. อสฺสตรีหิ ยุตฺตา รถา อสฺสตรีรถา. อามุตฺตมณิกุณฺฑลาติ อามุตฺตมณิกุณฺฑลานิ.

៣០៥. រថដែលទឹមដោយសត្វលា ឈ្មោះថា «អស្សតរីរថ»។ ពាក្យថា «អាមុត្តមណិកុណ្ឌលា» គឺមានកុណ្ឌលកែវមណីដែលគេពាក់ហើយ។

ปรินิพฺพุโตติ กิเลสปรินิพฺพาเนน ปรินิพฺพุโต. สีติภูโตติ กิเลสาตปาภาเวน สีติภูโต. นิรูปธีติ กิเลสุปธิอภาเวน นิรูปธีติ วุจฺจติ.

ពាក្យថា «បរិនិព្វុតោ» គឺរលត់ហើយដោយការរលត់ទៅនៃកិលេស។ ពាក្យថា «សីតិភូតោ» គឺត្រជាក់ហើយ ព្រោះគ្មានកម្តៅនៃកិលេស។ ពាក្យថា «និរូបធិ» គឺហៅថា និរូបធិ ព្រោះគ្មានឧបធិគឺកិលេស។

สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวาติ รูปาทีสุ วา วิสเยสุ สพฺพภเวสุ วา ปตฺถนาโย ฉินฺทิตฺวา. หทเย ทรนฺติ จิตฺเต กิเลสทรถํ วิเนตฺวา. เวยฺยายิกนฺติ วยกรณํ วุจฺจติ.

ពាក្យថា «សព្វា អាសត្តិយោ ឆេត្វា» គឺកាត់ផ្តាច់នូវសេចក្តីប្រាថ្នា (តណ្ហា) ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងឡាយមានរូបជាដើម ឬក្នុងភភទាំងពួង។ ពាក្យថា «ហទយេ ទរំ» គឺកំចាត់បង់នូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយនៃកិលេសក្នុងចិត្ត។ ពាក្យថា «វេយ្យាយិកៈ» គឺគេហៅថា ការចំណាយ (ឬការបង់ខាត)។

๓๐๗. อาเทยฺยวาโจติ ตสฺส วจนํ พหู ชนา อาทิยิตพฺพํ โสตพฺพํ มญฺญนฺตีติ อตฺโถ. อาราเม อกํสูติ เย สธนา, เต อตฺตโน ธเนน อกํสุ. เย มนฺทธนา เจว อธนา จ, เตสํ ธนํ อทาสิ. อิติ โส สตสหสฺสกหาปเณ สตสหสฺสคฺฆนกญฺจ ภณฺฑํ ทตฺวา ปญฺจจตฺตาลีสโยชนิเก อทฺธาเน โยชเน โยชเน วิหารปติฏฺฐานํ กตฺวา สาวตฺถึ อคมาสิ.

៣០៧. ពាក្យថា «អាទេយ្យវាចោ» សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយច្រើននាក់តែងសម្គាល់នូវពាក្យរបស់គាត់ថា ជាពាក្យគួរជឿតាម ឬគួរស្ដាប់តាម។ ពាក្យថា «អារាមេ អកំសុ» សេចក្តីថា ពួកជនណាដែលមានទ្រព្យ ពួកជននោះបានធ្វើដោយទ្រព្យរបស់ខ្លួន។ ចំណែកពួកជនណាដែលមានទ្រព្យតិច និងគ្មានទ្រព្យ គាត់ក៏បានប្រគល់ទ្រព្យឲ្យដល់ពួកជននោះ។ យ៉ាងនេះ គាត់បានបរិច្ចាគប្រាក់មួយសែនកហាបណៈ និងទ្រព្យមានតម្លៃមួយសែនកហាបណៈ ហើយបានកសាងវត្តអារាមនៅរាល់ៗមួយយោជន៍ ក្នុងចម្ងាយផ្លូវ ៤៥ យោជន៍ រួចក៏បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី។

โกฏิสนฺถรํ [Pg.63] สนฺถราเปสีติ กหาปณโกฏิยา กหาปณโกฏึ ปฏิปาเทตฺวา สนฺถริ. เย ตตฺถ รุกฺขา วา โปกฺขรณิโย วา เตสํ ปริกฺเขปปฺปมาณํ คเหตฺวา อญฺญสฺมึ ฐาเน สนฺถริตฺวา อทาสิ. เอวมสฺส อฏฺฐารสโกฏิกํ นิธานํ ปริกฺขยํ อคมาสิ.

ពាក្យថា «កោដិសន្ថរំ សន្ថរាបេសិ» គឺបានក្រាលកហាបណៈឲ្យប៉ះគែមនឹងគែម។ ដើមឈើ ឬស្រះស្រង់ទាំងឡាយណាដែលមាននៅក្នុងទីនោះ គាត់បានវាស់ទំហំវង់ជុំវិញរបស់វា ហើយយកទៅក្រាល (កហាបណៈ) ជំនួសក្នុងកន្លែងផ្សេងទៀត រួចប្រគល់ឲ្យ។ យ៉ាងនេះ ទ្រព្យកំណប់ចំនួន ១៨ កោដិរបស់គាត់ ក៏ដល់នូវការអស់ទៅ។

กุมารสฺส เอตทโหสีติ คหปติโน เอวํ พหุธนํ จชนฺตสฺสาปิ มุขสฺส วิปฺปสนฺนาการํ ทิสฺวา เอตํ อโหสิ. โกฏฺฐกํ มาเปสีติ สตฺตภูมิกํ ทฺวารโกฏฺฐกปาสาทํ มาเปสิ.

ពាក្យថា «កុមារស្ស ឯតទហោសិ» គឺព្រះកុមារបានឃើញអាការៈដ៏ស្រស់ថ្លានៃផ្ទៃមុខរបស់គហបតី សូម្បីតែគាត់កំពុងលះបង់ទ្រព្យច្រើនយ៉ាងនេះក៏ដោយ ទើបមានព្រះតម្រិះនេះកើតឡើង។ ពាក្យថា «កោដ្ឋកំ ម៉ាបេសិ» គឺបានសាងសង់ប្រាសាទខ្លោងទ្វារមានថ្នាក់ ៧ ជាន់។

อถ โข อนาถปิณฺฑิโก คหปติ เชตวเน วิหาเร การาเปสิ…เป… มณฺฑเป การาเปสีติ อปราหิปิ อฏฺฐารสหิ โกฏีหิ เอเต วิหาราทโย การาเปสิ อฏฺฐกรีสปฺปมาณาย ภูมิยา. วิปสฺสิสฺส หิ ภควโต ปุนพฺพสุมิตฺโต คหปติ โยชนปฺปมาณํ ภูมึ สุวณฺณิฏฺฐกาสนฺถเรน กิณิตฺวา วิหารํ การาเปสิ. สิขิสฺส ปน สิริวฑฺโฒ คหปติ ติคาวุตปฺปมาณํ สุวณฺณยฏฺฐิสนฺถเรน, เวสฺสภุสฺส โสตฺถิโช คหปติ อฑฺฒโยชนปฺปมาณํ สุวณฺณผาลสนฺถเรน, กกุสนฺธสฺส ปน อจฺจุโต คหปติ คาวุตปฺปมาณํ สุวณฺณหตฺถิปทสนฺถเรน, โกณาคมนสฺส อุคฺโค คหปติ อฑฺฒคาวุตปฺปมาณํ สุวณฺณิฏฺฐกาสนฺถเรน, กสฺสปสฺส สุมงฺคโล คหปติ วีสติอุสภปฺปมาณํ สุวณฺณกจฺฉปสนฺถเรน, อมฺหากํ ภควโต สุทตฺโต คหปติ อฏฺฐกรีสปฺปมาณํ ภูมึ กหาปณสนฺถเรน กิณิตฺวา วิหารํ การาเปสีติ; เอวํ อนุปุพฺเพน ปริหายนฺติ สมฺปตฺติโยติ อลเมว สพฺพสมฺปตฺตีสุ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุนฺติ.

ពាក្យថា «អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ជេតវនេ វិហារេ ការាបេសិ...បេ... មណ្ឌបេ ការាបេសិ» គឺបានឲ្យកសាងវិហារជាដើមទាំងនេះ ដោយទ្រព្យ ១៨ កោដិផ្សេងទៀត លើផ្ទៃដីមានទំហំ ៨ ករីសៈ។ ពិតណាស់ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះវិបស្សីសម្ពុទ្ធ គហបតីឈ្មោះ បុនព្វសុមិត្ត បានទិញដីទំហំ ១ យោជន៍ ដោយការក្រាលឥដ្ឋមាសជិតគ្នា រួចឲ្យកសាងវិហារ។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះសិខីសម្ពុទ្ធ គហបតីឈ្មោះ សិរីវឌ្ឍនៈ បានទិញដីទំហំ ៣ គាវុត ដោយការក្រាលដំបងមាសជិតគ្នា។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះវេស្សភូសម្ពុទ្ធ គហបតីឈ្មោះ សោត្ថិជៈ បានទិញដីទំហំកន្លះយោជន៍ ដោយការក្រាលផាលនង្គ័លមាសជិតគ្នា។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះកកុសន្ធសម្ពុទ្ធ គហបតីឈ្មោះ អច្ចុតៈ បានទិញដីទំហំ ១ គាវុត ដោយការក្រាលរូបជើងដំរីមាសជិតគ្នា។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះកោណាកមនសម្ពុទ្ធ គហបតីឈ្មោះ ឧគ្គៈ បានទិញដីទំហំកន្លះគាវុត ដោយការក្រាលឥដ្ឋមាសជិតគ្នា។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះកស្សបសម្ពុទ្ធ គហបតីឈ្មោះ សុមង្គលៈ បានទិញដីទំហំ ២០ ឧសភៈ ដោយការក្រាលរូបអណ្តើកមាសជិតគ្នា។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះសម្ពុទ្ធរបស់យើង គហបតីឈ្មោះ សុទត្តៈ បានទិញដីទំហំ ៨ ករីសៈ ដោយការក្រាលកហាបណៈជិតគ្នា រួចឲ្យកសាងវិហារ។ ព្រោះហេតុនោះ សម្បត្តិទាំងឡាយរមែងសាបសូន្យទៅតាមលំដាប់យ៉ាងនេះ គួរតែនឿយណាយក្នុងសម្បត្តិទាំងពួង គួរតែរួចផុតចាកសម្បត្តិទាំងនោះពិតមែន។

๓๐๘. ขณฺฑนฺติ ภินฺโนกาโส. ผุลฺลนฺติ ผลิโตกาโส. ปฏิสงฺขริสฺสตีติ ปากติกํ กริสฺสติ. ลทฺธนวกมฺเมน ปน ภิกฺขุนา วาสิผรสุนิขาทนาทีนิ คเหตฺวา สยํ น กาตพฺพํ, กตากตํ ชานิตพฺพํ.

៣០៨. ពាក្យថា «ខណ្ឌៈ» គឺកន្លែងដែលបាក់បែក។ ពាក្យថា «ផុល្លៈ» គឺកន្លែងដែលប្រេះស្រាំ។ ពាក្យថា «បដិសង្ខរិស្សតិ» គឺនឹងធ្វើឲ្យមានសភាពដើមវិញ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកទទួលបានការងារនវកម្ម មិនត្រូវកាន់កាំបិត ថ្វារ (ពូថៅ) ឬដប (ដែកខួង) ជាដើម ហើយធ្វើដោយខ្លួនឯងឡើយ គឺត្រូវដឹងតែការងារដែលធ្វើរួច និងមិនទាន់ធ្វើប៉ុណ្ណោះ។

๓๑๐. ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต คนฺตฺวาติ เถโร กิร คิลาเน ปฏิชคฺคนฺโต ชิณฺเณ วุฑฺเฒ สงฺคณฺหนฺโต สพฺพปจฺฉโต อาคจฺฉติ. อิทมสฺส จาริตฺตํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต คนฺตฺวา’’ติ. อคฺคาสนนฺติ เถราสนํ. อคฺโคทกนฺติ ทกฺขิโณทกํ. อคฺคปิณฺฑนฺติ สงฺฆตฺเถรปิณฺฑํ. อนฺตรา สตฺถีนํ กริตฺวาติ จตุนฺนํ ปาทานํ อนฺตเร กริตฺวา.

៣១០. ពាក្យថា «បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គន្ត្វា» ឮថា ព្រះថេរៈកាលថែទាំភិក្ខុឈឺ និងសង្គ្រោះភិក្ខុចាស់ជរា តែងតែនិមន្តមកខាងក្រោយគេបង្អស់។ នេះជាវត្តប្រតិបត្តិរបស់លោក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា «ដើរតាមពីក្រោយៗ»។ ពាក្យថា «អគ្គាសនំ» គឺអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈ។ ពាក្យថា «អគ្គោទកំ» គឺទឹកទក្ខិណោទកដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា «អគ្គបិណ្ឌំ» គឺចង្ហាន់ដែលព្រះសង្ឃត្ថេរគួរបាន។ ពាក្យថា «អន្តរា សត្ថីនំ ករិត្វា» គឺដាក់នៅចន្លោះជើងទាំងបួន។

๓๑๕. ปติฏฺฐาเปสีติ [Pg.64] อฏฺฐารสโกฏิปริจฺจาคํ กตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ. เอวํ สพฺพาปิ จตุปณฺณาสโกฏิโย ปริจฺจชิ.

៣១៥. ពាក្យថា «បតិដ្ឋាបេសិ» គឺបានស្ថាបនាឡើងដោយការបរិច្ចាគទ្រព្យ ១៨ កោដិ។ យ៉ាងនេះ គាត់បានបរិច្ចាគទ្រព្យទាំងអស់ចំនួន ៥៤ កោដិ។

วิหารานุชานนกถา นิฏฺฐิตา.

វិហារានុជាននកថា ចប់។

อาสนปฺปฏิพาหนาทิกถา

អាសនប្បដិពាហនាទិកថា

๓๑๖. วิปฺปกตโภชโนติ อนฺตรฆเร วา วิหาเร วา อรญฺเญ วา ยตฺถ กตฺถจิ ภุญฺชมาโน ภิกฺขุ อนิฏฺฐิเต โภชเน น วุฏฺฐาเปตพฺโพ. อนฺตรฆเร ปจฺฉา อาคเตน ภิกฺขํ คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. สเจ มนุสฺสา วา ภิกฺขู วา ‘‘ปวิสถา’’ติ วทนฺติ, ‘‘มยิ ปวิสนฺเต ภิกฺขู อุฏฺฐหิสฺสนฺตี’’ติ วตฺตพฺพํ. ‘‘เอถ, ภนฺเต, อาสนํ อตฺถี’’ติ วุตฺเตน ปน ปวิสิตพฺพํ. สเจ โกจิ กิญฺจิ น วทติ, อาสนสาลํ คนฺตฺวา อติสมีปํ อคนฺตฺวา สภาคฏฺฐาเน ฐาตพฺพํ. โอกาเส กเต ‘‘ปวิสถา’’ติ วุตฺเตน ปน ปวิสิตพฺพํ. สเจ ปน ยํ อาสนํ ตสฺส ปาปุณาติ, ตตฺถ อภุญฺชนฺโต ภิกฺขุ นิสินฺโน โหติ, ตํ อุฏฺฐาเปตุํ วฏฺฏติ. ยาคุขชฺชกาทีสุ ปน ยํกิญฺจิ ปิวิตฺวา วา ขาทิตฺวา วา ยาว อญฺโญ อาคจฺฉติ, ตาว นิสินฺนํ ริตฺตหตฺถมฺปิ วุฏฺฐาเปตุํ น วฏฺฏติ. วิปฺปกตโภชโนเยว หิ โส โหติ.

៣១៦. ពាក្យថា «វិប្បកតភោជនោ» គឺភិក្ខុកំពុងឆាន់ក្នុងផ្ទះក្តី ក្នុងវិហារក្តី ក្នុងព្រៃក្តី ក្នុងទីណាមួយក្តី កាលបើការឆាន់មិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់ មិនត្រូវញ៉ាំងលោកឲ្យក្រោកឡើងឡើយ។ ក្នុងផ្ទះ ភិក្ខុដែលមកខាងក្រោយ គួរទទួលចង្ហាន់បិណ្ឌបាតហើយនិមន្តទៅ។ ប្រសិនបើពួកមនុស្ស ឬភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា «សូមនិមន្តចូលមក» ភិក្ខុនោះគួរពោលថា «កាលបើខ្ញុំចូលទៅ ភិក្ខុទាំងឡាយ (ដែលខ្ចីជាង) នឹងត្រូវក្រោកពីអាសនៈ»។ ប៉ុន្តែ បើគេពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តមក អាសនៈមាននៅឡើយ» ភិក្ខុនោះសឹមចូលទៅ។ ប្រសិនបើគ្មាននរណាម្នាក់និយាយអ្វីឡើយ ភិក្ខុនោះគួរទៅកាន់រោងភត្ត ហើយកុំទៅជិតពេក ត្រូវឈរក្នុងទីដ៏សមគួរដល់ចំណែករបស់ខ្លួន។ កាលបើគេធ្វើឱកាសឲ្យហើយពោលថា «សូមនិមន្តចូលមក» ភិក្ខុនោះសឹមចូលទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើអាសនៈណាដែលដល់វេនរបស់ខ្លួន ហើយមានភិក្ខុដែលមិនទាន់ឆាន់អង្គុយនៅទីនោះ ការញ៉ាំងភិក្ខុនោះឲ្យក្រោកឡើង គឺគួរធ្វើបាន។ ចំណែកក្នុងការឆាន់យ៉ាគូ ឬខាទនីយៈជាដើម ភិក្ខុបានឆាន់រួចហើយ ហើយអង្គុយដោយដៃទទេរង់ចាំភិក្ខុដទៃមកដល់ ការញ៉ាំងភិក្ខុនោះឲ្យក្រោកឡើង ក៏មិនគួរធ្វើដែរ ព្រោះភិក្ខុនោះនៅតែឈ្មោះថាជាអ្នកមិនទាន់ឆាន់រួចរាល់ (ព្រោះកិច្ចនៃការឆាន់មិនទាន់ចប់)។

สเจ วุฏฺฐาเปตีติ สเจ อาปตฺตึ อติกฺกมิตฺวาปิ วุฏฺฐาเปติเยว. ปวาริโต จ โหตีติ ยํ โส วุฏฺฐาเปติ, อยญฺจ ภิกฺขุ ปวาริโต จ โหติ, เตน วตฺตพฺโพ – ‘‘คจฺฉ อุทกํ อาหราหี’’ติ. วุฑฺฒตรญฺหิ ภิกฺขุํ อาณาเปตุํ อิทเมว เอกํ ฐานนฺติ. สเจ โส อุทกมฺปิ น อาหรติ, ตโต ยญฺจ นวกตเรน กตฺตพฺพํ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘สาธุกํ สิตฺถานี’’ติอาทิมาห.

ពាក្យថា «សចេ វុដ្ឋាបេតិ» គឺប្រសិនបើលោកល្មើសអាបត្តិហើយនៅតែញ៉ាំងភិក្ខុនោះឲ្យក្រោកឡើង។ ពាក្យថា «បវារិតោ ច ហោតិ» គឺភិក្ខុណាដែលលោកញ៉ាំងឲ្យក្រោកឡើងនោះ ជាភិក្ខុដែលបានបវារណាហើយ ភិក្ខុនោះគួរប្រាប់ថា «ចូរទៅនាំយកទឹកមក»។ ព្រោះថា នេះជាហេតុតែមួយគត់ដើម្បីបង្គាប់ភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះសូម្បីតែទឹកក៏មិននាំមក ភិក្ខុខ្ចីជាងគួរធ្វើកិច្ចណា ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវកិច្ចនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «សាធុកំ សិលត្ថានិ» ជាដើម។

คิลานสฺส ปติรูปํ เสยฺยนฺติ เอตฺถ โย กาสภคนฺทราติสาราทีหิ คิลาโน โหติ, เขฬมลฺลกวจฺจกปาลาทีนิ ฐเปตพฺพานิ โหนฺติ. กุฏฺฐิ วา โหติ, เสนาสนํ ทูเสติ; เอวรูปสฺส เหฏฺฐาปาสาทปณฺณสาลาทีสุ อญฺญตรํ เอกมนฺตํ เสนาสนํ ทาตพฺพํ. ยสฺมึ วสนฺเต เสนาสนํ น ทุสฺสติ, ตสฺส วรเสยฺยาปิ ทาตพฺพาว. โยปิ สิเนหปานวิเรจนนตฺถุกมฺมาทีสุ ยํกิญฺจิ เภสชฺชํ กโรติ, สพฺโพ โส คิลาโนเยว, ตสฺสาปิ สลฺลกฺเขตฺวา ปติรูปํ เสนาสนํ ทาตพฺพํ. เลสกปฺเปนาติ อปฺปเกน สีสาพาธาทิมตฺเตน. ภิกฺขู คเณตฺวาติ ‘‘เอตฺตกา นาม ภิกฺขู’’ติ วิหาเร ภิกฺขูนํ ปริจฺเฉทํ ญตฺวา.

ក្នុងពាក្យថា «គិលានស្ស បតិរូបំ សេយ្យំ» នេះ ភិក្ខុណាដែលឈឺដោយរោគក្អក រោគបូសទ្រុឌ រោគរាគមួលជាដើម គេត្រូវដាក់កន្ថោរស្ដោះទឹកមាត់ និងប្រដាប់ដាក់លាមកជាដើមទុកប្រគល់ឲ្យ។ ឬបើភិក្ខុជាឃ្លង់ តែងធ្វើឲ្យសេនាសនៈសៅហ្មង ភិក្ខុមានសភាពបែបនេះ គេត្រូវប្រគល់សេនាសនៈណាមួយក្នុងទីដ៏សមគួរ នាជាន់ក្រោមប្រាសាទ ឬសាលាស្លឹកឈើជាដើម។ កាលបើភិក្ខុនោះស្នាក់នៅហើយ សេនាសនៈមិនសៅហ្មង គេត្រូវប្រគល់សូម្បីតែគ្រែដ៏ប្រសើរដល់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុណាមួយដែលធ្វើការព្យាបាលដោយថ្នាំ មានការផឹកប្រេង ការបញ្ចុះ និងការបន្តក់ថ្នាំតាមច្រមុះជាដើម ភិក្ខុទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែឈ្មោះថាជាអ្នកជំងឺដូចគ្នា គេត្រូវកំណត់ដឹងហើយប្រគល់សេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុនោះដែរ។ ពាក្យថា «លេសកប្បេន» គឺដោយអាការៈបន្តិចបន្តួច ត្រឹមតែការឈឺក្បាលជាដើម។ ពាក្យថា «ភិក្ខូ គណេត្វា» គឺដឹងនូវការកំណត់ចំនួនភិក្ខុក្នុងវិហារថា «ភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនប៉ុណ្ណេះ»។

อาสนปฺปฏิพาหนาทิกถา นิฏฺฐิตา.

អាសនប្បដិពាហនាទិកថា ចប់។

เสนาสนคฺคาหกถา

សេនាសនគ្គាហកថា

๓๑๘. เสยฺยาติ [Pg.65] มญฺจฏฺฐานานิ วุจฺจนฺติ. เสยฺยคฺเคนาติ เสยฺยาปริจฺเฉเทน, วสฺสูปนายิกทิวเส กาลํ โฆเสตฺวา เอกมญฺจฏฺฐานํ เอกสฺส ภิกฺขุโน คาเหตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. เสยฺยคฺเคน คาเหนฺตาติ เสยฺยาปริจฺเฉเทน คาหิยมานา. เสยฺยา อุสฺสารยึสูติ มญฺจฏฺฐานานิ อติเรกานิ อเหสุํ. วิหารคฺคาทีสุปิ เอเสว นโย. อนุภาคนฺติ ปุน อปรมฺปิ ภาคํ ทาตุํ. อติมนฺเทสุ หิ ภิกฺขูสุ เอเกกสฺส ภิกฺขุโน ทฺเว ตีณิ ปริเวณานิ ทาตพฺพานิ. น อกามา ทาตพฺโพติ อนิจฺฉาย น ทาตพฺโพ. ตตฺถ วสฺสูปนายิกทิวเส คหิเต อนุภาเค ปจฺฉา อาคตานํ น อตฺตโน อรุจิยา โส อนุภาโค ทาตพฺโพ. สเจ ปน เยน คหิโต, โส จ อตฺตโน รุจิยา ตํ อนุภาคํ วา ปฐมภาคํ วา เทติ, วฏฺฏติ.

៣១៨. ពាក្យថា «សេយ្យា» គឺគេហៅថា ទីកន្លែងសម្រាប់ដាក់គ្រែ។ ពាក្យថា «សេយ្យគ្គេន» សេចក្តីថា ដោយការកំណត់គ្រែ ខ្ញុំអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុមួយរូបកាន់យកកន្លែងគ្រែមួយ ក្នុងថ្ងៃចូលវស្សា ក្រោយពីបានប្រកាសប្រាប់ពេលវេលាហើយ។ ពាក្យថា «សេយ្យគ្គេន គាហេន្តា» គឺកាលដែលគេឲ្យកាន់យកដោយការកំណត់គ្រែ។ ពាក្យថា «សេយ្យា ឧស្សារយិំសុ» គឺកន្លែងគ្រែទាំងឡាយមានចំនួនលើសសល់។ សូម្បីក្នុងការកាន់យកវិហារជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «អនុភាគំ» គឺដើម្បីប្រគល់ចំណែកផ្សេងទៀតជាថ្មី។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនតិចតួចបំផុត គេត្រូវប្រគល់បរិវេណពីរ ឬបី ដល់ភិក្ខុមួយរូបៗ។ ពាក្យថា «ន អកាមា ទាតព្វោ» គឺមិនត្រូវប្រគល់ឲ្យដោយមិនពេញចិត្តឡើយ។ ក្នុងពាក្យនោះ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ កាលបើបានកាន់យកចំណែកបន្ថែម (អនុភាគ) ក្នុងថ្ងៃចូលវស្សាហើយ មិនត្រូវប្រគល់ចំណែកបន្ថែមនោះដល់ពួកភិក្ខុដែលមកខាងក្រោយដោយការមិនពេញចិត្តរបស់ខ្លួនឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុណាដែលបានកាន់យកហើយនោះ ប្រគល់ចំណែកបន្ថែមនោះក្តី ឬចំណែកដំបូងនោះក្តី ដោយសេចក្តីពេញចិត្តរបស់ខ្លួន ការធ្វើបែបនោះ គឺគួរធ្វើបាន។

นิสฺสีเม ฐิตสฺสาติ อุปจารสีมโต พหิ ฐิตสฺส. อนฺโต อุปจารสีมาย ปน ทูเร ฐิตสฺสาปิ ลพฺภติเยว. เสนาสนํ คเหตฺวาติ วสฺสูปนายิกทิวเส คเหตฺวา. สพฺพกาลํ ปฏิพาหนฺตีติ จตุมาสจฺจเยน อุตุกาเลปิ ปฏิพาหนฺติ. ตีสุ เสนาสนคฺคาเหสุ ปุริมโก จ ปจฺฉิมโก จาติ อิเม ทฺเว คาหา ถาวรา.

ពាក្យថា «និស្សីមេ ឋិតស្ស» គឺសម្រាប់ភិក្ខុដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅឧបចារសីមា។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែភិក្ខុដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយក្នុងឧបចារសីមា ក៏អាចទទួលបានដូចគ្នា។ ពាក្យថា «សេនាសនំ គហេត្វា» គឺកាន់យកក្នុងថ្ងៃចូលវស្សា។ ពាក្យថា «សព្វកាលំ បដិពាហន្តិ» គឺតែងតែហាមឃាត់ សូម្បីក្នុងរដូវក្តៅនិងរដូវរងា ក្រោយកន្លងទៅ ៤ ខែនៃវស្សា។ ក្នុងបណ្តាការកាន់យកសេនាសនៈទាំងបីយ៉ាង ការកាន់យកមុន (បុរិមកៈ) និងការកាន់យកក្រោយ (បច្ឆិមកៈ) ទាំងពីរយ៉ាងនេះ ជាការកាន់យកដ៏មាំមួន (ជាប់លាប់)។

อนฺตรามุตฺตเก อยํ วินิจฺฉโย – เอกสฺมึ วิหาเร มหาลาภเสนาสนํ โหติ. เสนาสนสามิกา วสฺสูปคตํ ภิกฺขุํ สพฺพปจฺจเยหิ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหิตฺวา ปวาเรตฺวา คมนกาเล พหุํ สมณปริกฺขารํ เทนฺติ. มหาเถรา ทูรโตปิ อาคนฺตฺวา วสฺสูปนายิกทิวเส ตํ คเหตฺวา ผาสุํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺสา ลาภํ คณฺหิตฺวา ปกฺกมนฺติ. อาวาสิกา ‘‘มยํ เอตฺถุปฺปนฺนํ ลาภํ น ลภาม, นิจฺจํ อาคนฺตุกมหาเถราว ลภนฺติ, เตเยว นํ อาคนฺตฺวา ปฏิชคฺคิสฺสนฺตี’’ติ ปลุชฺชนฺตมฺปิ น โอโลเกนฺติ. ภควา ตสฺส ปฏิชคฺคนตฺถํ ‘‘อปรชฺชุคตาย ปวารณาย อายตึ วสฺสาวาสตฺถาย อนฺตรามุตฺตโก คาเหตพฺโพ’’ติ อาห.

ក្នុងពាក្យថា «អន្តរាមុត្តកៈ» នេះ មានការវិនិច្ឆ័យដូចតទៅ៖ ក្នុងវិហារមួយ មានសេនាសនៈដែលមានលាភសក្ការៈច្រើន។ ពួកទាយកជាម្ចាស់សេនាសនៈ តែងតែបម្រើភិក្ខុដែលចូលវស្សាដោយបច្ច័យទាំងពួងដោយគោរព ហើយកាលដែលលោកបវារណា និងនិមន្តទៅ តែងតែប្រគេនសមណបរិក្ខារជាច្រើន។ ពួកព្រះមហាថេរៈ សូម្បីនិមន្តមកពីចម្ងាយ តែងតែកាន់យកសេនាសនៈនោះក្នុងថ្ងៃចូលវស្សា ស្នាក់នៅជាសុខ លុះចេញវស្សាហើយ ក៏កាន់យកលាភសក្ការៈនោះនិមន្តទៅ។ ពួកភិក្ខុអ្នកនៅប្រចាំ (អាវាសិកភិក្ខុ) តែងពោលថា «ពួកយើងមិនដែលបានលាភដែលកើតឡើងក្នុងទីនេះឡើយ មានតែពួកព្រះមហាថេរៈជាអាគន្តុកៈប៉ុណ្ណោះដែលបានជានិច្ច ព្រះមហាថេរៈទាំងនោះឯងនឹងមកថែរក្សាវាជាមិនខាន» ដូច្នេះហើយ សូម្បីតែសេនាសនៈនោះកំពុងទ្រុឌទ្រោម ក៏មិនមើលឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគ ដើម្បីឲ្យមានការថែរក្សាសេនាសនៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «កាលបើថ្ងៃបវារណាកន្លងផុតទៅមួយថ្ងៃហើយ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការស្នាក់នៅចាំវស្សាក្នុងពេលខាងមុខ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកសេនាសនៈអន្តរាមុត្តកៈចុះ»។

ตํ คาเหนฺเตน สงฺฆตฺเถโร วตฺตพฺโพ – ‘‘ภนฺเต อนฺตรามุตฺตกเสนาสนํ คณฺหถา’’ติ. สเจ คณฺหาติ, ทาตพฺพํ; โน เจ เอเตเนว อุปาเยน อนุเถรํ อาทึ กตฺวา โย คณฺหาติ, ตสฺส อนฺตมโส สามเณรสฺสาปิ ทาตพฺพํ. เตน ตํ เสนาสนํ อฏฺฐมาเส ปฏิชคฺคิตพฺพํ. ฉทนภิตฺติภูมีสุ [Pg.66] ยํ กิญฺจิ ขณฺฑํ วา ผุลฺลํ วา โหติ, ตํ สพฺพํ ปฏิสงฺขริตพฺพํ. อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีหิ ทิวสํ เขเปตฺวา รตฺตึ ตตฺถ วสิตุมฺปิ วฏฺฏติ. รตฺตึ ปริเวเณ วสิตฺวา ตตฺถ ทิวสํ เขเปตุมฺปิ วฏฺฏติ. รตฺตินฺทิวํ ตตฺเถว วสิตุมฺปิ วฏฺฏติ. อุตุกาเล อาคตานํ วุฑฺฒานํ น ปฏิพาหิตพฺพํ. วสฺสูปนายิกทิวเส ปน สมฺปตฺเต สเจ สงฺฆตฺเถโร ‘‘มยฺหํ อิทํ เสนาสนํ เทถา’’ติ วทติ, น ลภติ. ‘‘ภนฺเต, อิทํ อนฺตรามุตฺตกํ คเหตฺวา อฏฺฐมาเส เอเกน ภิกฺขุนา ปฏิชคฺคิต’’นฺติ วตฺวา น ทาตพฺพํ. อฏฺฐมาเส ปฏิชคฺคกภิกฺขุสฺเสว คหิตํ โหติ.

ភិក្ខុអ្នកញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យកាន់យកនូវសេនាសនៈនោះ គួរជម្រាបសង្ឃត្ថេរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់កាន់យកនូវអន្តរាមុត្តកសេនាសនៈនេះចុះ»។ បើសិនជាលោកកាន់យក គួរប្រគេនចុះ បើលោកមិនកាន់យកទេ ដោយឧបាយនេះឯង គួរផ្ដើមអំពីអនុត្ថេរទៅ បុគ្គលណាដែលកាន់យក គួរប្រគេនដល់បុគ្គលនោះ សូម្បីតែសាមណេរក៏គួរប្រគេនដែរ។ ភិក្ខុអ្នកកាន់យកនោះ ត្រូវថែទាំសេនាសនៈនោះអស់រយៈពេល ៨ ខែ។ ក្នុងចំណោមដំបូល ជញ្ជាំង និងផ្ទៃដី បើមានកន្លែងណាមួយបាក់បែក ឬប្រេះស្រាំ ត្រូវជួសជុលកន្លែងទាំងអស់នោះឡើងវិញ។ ភិក្ខុនោះញ៉ាំងថ្ងៃឲ្យកន្លងទៅដោយការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរជាដើម ហើយស្នាក់នៅក្នុងសេនាសនៈនោះនាពេលយប់ ក៏គួរ។ ស្នាក់នៅក្នុងបរិវេណនាពេលយប់ ហើយញ៉ាំងថ្ងៃឲ្យកន្លងទៅក្នុងសេនាសនៈនោះ ក៏គួរ។ ស្នាក់នៅក្នុងសេនាសនៈនោះទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ក៏គួរ។ មិនត្រូវហាមឃាត់ពួកព្រះថេរៈចាស់ៗដែលនិមន្តមកក្នុងរដូវឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើដល់ថ្ងៃចូលវស្សា បើសិនជាសង្ឃត្ថេរពោលថា «សូមប្រគេនសេនាសនៈនេះដល់ខ្ញុំ» ដូច្នេះ លោកមិនត្រូវទទួលបានឡើយ។ ភិក្ខុមិនត្រូវប្រគេនឡើយ ដោយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ភិក្ខុមួយរូបបានកាន់យកអន្តរាមុត្តកសេនាសនៈនេះ ហើយថែទាំអស់រយៈពេល ៨ ខែហើយ»។ សេនាសនៈនោះ ឈ្មោះថាជាសេនាសនៈដែលភិក្ខុអ្នកថែទាំអស់រយៈពេល ៨ ខែនោះឯង កាន់យកហើយ។

ยสฺมึ ปน เสนาสเน เอกสํวจฺฉเร ทฺวิกฺขตฺตุํ ปจฺจเย เทนฺติ ฉมาสจฺจเยน ฉมาสจฺจเยน, ตํ อนฺตรามุตฺตกํ น คาเหตพฺพํ. ยสฺมึ วา ติกฺขตฺตุํ เทนฺติ จตุมาสจฺจเยน จตุมาสจฺจเยน, ยสฺมึ วา จตุกฺขตฺตุํ เทนฺติ เตมาสจฺจเยน เตมาสจฺจเยน, ตํ อนฺตรามุตฺตกํ น คาเหตพฺพํ. ปจฺจเยเนว หิ ตํ ปฏิชคฺคนํ ลภิสฺสติ. ยสฺมึ ปน เอกสํวจฺฉเร สกิเทว พหุปจฺจเย เทนฺติ, เอตํ อนฺตรามุตฺตกํ คาเหตพฺพนฺติ. อยํ ตาว อนฺโตวสฺเส วสฺสูปนายิกทิวเสน ปาฬิยํ อาคตเสนาสนคฺคาหกถา.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសេនាសនៈណាដែលគេប្រគេនបច្ច័យ ២ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ គឺរាល់កន្លងទៅ ៦ ខែម្ដងៗ មិនត្រូវញ៉ាំងភិក្ខុឲ្យកាន់យកសេនាសនៈនោះជាអន្តរាមុត្តកសេនាសនៈឡើយ។ ឬក្នុងសេនាសនៈណាដែលគេប្រគេនបច្ច័យ ៣ ដង គឺរាល់កន្លងទៅ ៤ ខែម្ដងៗ ឬក្នុងសេនាសនៈណាដែលគេប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដង គឺរាល់កន្លងទៅ ៣ ខែម្ដងៗ ក៏មិនត្រូវញ៉ាំងភិក្ខុឲ្យកាន់យកសេនាសនៈនោះជាអន្តរាមុត្តកសេនាសនៈឡើយ។ ព្រោះថា សេនាសនៈនោះនឹងទទួលបានការថែទាំដោយសារតែបច្ច័យនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងឆ្នាំណាដែលគេប្រគេនបច្ច័យច្រើនតែម្ដងគត់ គួរញ៉ាំងភិក្ខុឲ្យកាន់យកសេនាសនៈនោះជាអន្តរាមុត្តកសេនាសនៈបាន។ នេះជាសេចក្ដីសម្រេចក្នុងការកាន់យកអន្តរាមុត្តកសេនាសនៈ។ នេះជាសេនាសនគ្គាហកថា ដែលមកក្នុងបាលី ដោយអំណាចនៃថ្ងៃចូលវស្សាក្នុងវស្សាជាមុនសិន។

อยํ ปน เสนาสนคฺคาโห นาม ทุวิโธ โหติ – อุตุกาเล จ วสฺสาวาเส จ. ตตฺถ อุตุกาเล ตาว เกจิ อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปุเรภตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, เกจิ ปจฺฉาภตฺตํ ปฐมยามํ วา มชฺฌิมยามํ วา ปจฺฉิมยามํ วา เย ยทา อาคจฺฉนฺติ, เตสํ ตทาว ภิกฺขู อุฏฺฐาเปตฺวา เสนาสนํ ทาตพฺพํ. อกาโล นาม นตฺถิ. เสนาสนปญฺญาปเกน ปน ปณฺฑิเตน ภวิตพฺพํ, เอกํ วา ทฺเว วา มญฺจฏฺฐานานิ ฐเปตพฺพานิ. สเจ วิกาเล เอโก วา ทฺเว วา เถรา อาคจฺฉนฺติ, เต วตฺตพฺพา – ‘‘ภนฺเต, อาทิโต ปฏฺฐาย วุฏฺฐาปิยมาเน สพฺเพปิ ภิกฺขู อุพฺภณฺฑิกา ภวิสฺสนฺติ, ตุมฺเห อมฺหากํ วสนฏฺฐาเนเยว วสถา’’ติ.

ម្យ៉ាងទៀត ការកាន់យកសេនាសនៈនេះមាន ២ យ៉ាងគឺ ការកាន់យកក្នុងរដូវ និងការកាន់យកក្នុងវស្សាវាសៈ។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ក្នុងការកាន់យកក្នុងរដូវជាមុនសិន ភិក្ខុអាគន្តុកៈខ្លះមកក្នុងពេលមុនភត្ត ខ្លះមកក្នុងពេលក្រោយភត្ត ក្នុងយាមដំបូងក្ដី យាមកណ្ដាលក្ដី យាមចុងក្រោយក្ដី ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈមកក្នុងពេលណា ក្នុងពេលនោះឯង ត្រូវញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យក្រោកឡើង ហើយប្រគេនសេនាសនៈដល់ភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងនោះ។ ឈ្មោះថាអកាលមិនមានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងសេនាសនៈ ត្រូវតែជាអ្នកមានប្រាជ្ញា គួរទុកកន្លែងគ្រែមួយ ឬពីរ។ បើសិនជាព្រះថេរៈមួយរូប ឬពីររូប និមន្តមកក្នុងពេលវិកាល គួរជម្រាបលោកថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន បើញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យក្រោកឡើងតាំងពីដំបូងទៅ ភិក្ខុទាំងអស់នឹងត្រូវរៀបចំឥវ៉ាន់ជាមិនខាន សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយគង់នៅក្នុងកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ពួកខ្ញុំករុណាវិញចុះ»។

พหูสุ ปน อาคเตสุ วุฏฺฐาเปตฺวา ปฏิปาฏิยา ทาตพฺพํ. สเจ เอเกกํ ปริเวณํ ปโหติ, เอเกกํ ปริเวณํ ทาตพฺพํ. ตตฺถ อคฺคิสาลทีฆสาลมณฺฑลมาลาทโย สพฺเพปิ ตสฺเสว ปาปุณนฺติ. เอวํ อปฺปโหนฺเต ปาสาทคฺเคน ทาตพฺพํ. ปาสาเทสุ อปฺปโหนฺเตสุ โอวรกคฺเคน ทาตพฺพํ. โอวรเกสุ [Pg.67] อปฺปโหนฺเตสุ เสยฺยคฺเคน ทาตพฺพํ. เสยฺยคฺเคสุ อปฺปโหนฺเตสุ มญฺจฏฺฐาเนน ทาตพฺพํ. มญฺจฏฺฐาเน อปฺปโหนฺเต เอกปีฐกฏฺฐานวเสน ทาตพฺพํ. ภิกฺขุโน ปน ฐิโตกาสมตฺตํ น คาเหตพฺพํ. เอตญฺหิ เสนาสนํ นาม น โหติ. ปีฐกฏฺฐาเน ปน อปฺปโหนฺเต เอกํ มญฺจฏฺฐานํ วา ปีฐกฏฺฐานํ วา วาเรน วาเรน คเหตฺวา ‘‘ภนฺเต, วิสฺสมถา’’ติ ติณฺณํ ชนานํ ทาตพฺพํ, น หิ สกฺกา สีตสมเย สพฺพรตฺตึ อชฺโฌกาเส วสิตุํ. มหาเถเรน ปฐมยามํ วิสฺสมิตฺวา นิกฺขมิตฺวา ทุติยตฺเถรสฺส วตฺตพฺพํ – ‘‘อาวุโส, อิธ ปวิสาหี’’ติ. สเจ มหาเถโร นิทฺทาครุโก โหติ, กาลํ น ชานาติ, อุกฺกาสิตฺวา ทฺวารํ อาโกเฏตฺวา ‘‘ภนฺเต, กาโล ชาโต, สีตํ อนุทหตี’’ติ วตฺตพฺพํ. เตน นิกฺขมิตฺวา โอกาโส ทาตพฺโพ, อทาตุํ น ลภติ. ทุติยตฺเถเรนปิ มชฺฌิมยามํ วิสฺสมิตฺวา ปุริมนเยเนว อิตรสฺส ทาตพฺพํ. นิทฺทาครุโก วุตฺตนเยเนว วุฏฺฐาเปตพฺโพ. เอวํ เอกรตฺตึ เอกมญฺจฏฺฐานํ ติณฺณํ ทาตพฺพํ. ชมฺพุทีเป ปน เอกจฺเจ ภิกฺขู ‘‘เสนาสนํ นาม มญฺจฏฺฐานํ วา ปีฐฏฺฐานํ วา กิญฺจิเทว กสฺสจิ สปฺปายํ โหติ, กสฺสจิ อสปฺปาย’’นฺติ อาคนฺตุกา โหนฺตุ วา มา วา, เทวสิกํ เสนาสนํ คาเหนฺติ. อยํ อุตุกาเล เสนาสนคฺคาโห นาม.

ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភិក្ខុជាច្រើននិមន្តមក ត្រូវញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យក្រោកឡើង ហើយប្រគេនតាមលំដាប់។ បើសិនជាបរិវេណមួយៗល្មមគ្រាន់ ត្រូវប្រគេនបរិវេណមួយៗ។ ក្នុងបរិវេណនោះ សូម្បីតែរោងភ្លើង រោងវែង និងមណ្ឌលមាលាជាដើមទាំងអស់ ក៏ធ្លាក់ទៅដល់ភិក្ខុនោះឯង។ កាលបើមិនល្មមគ្រាន់យ៉ាងនេះទេ ត្រូវប្រគេនតាមចំណែកនៃប្រាសាទ។ កាលបើប្រាសាទទាំងឡាយមិនល្មមគ្រាន់ ត្រូវប្រគេនតាមចំណែកនៃបន្ទប់។ កាលបើបន្ទប់ទាំងឡាយមិនល្មមគ្រាន់ ត្រូវប្រគេនតាមចំណែកនៃទីដេក។ កាលបើទីដេកទាំងឡាយមិនល្មមគ្រាន់ ត្រូវប្រគេនតាមចំណែកនៃកន្លែងគ្រែ។ កាលបែកន្លែងគ្រែមិនល្មមគ្រាន់ ត្រូវប្រគេនដោយអំណាចនៃកន្លែងតាំងមួយ។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រាន់តែទីកន្លែងឈររបស់ភិក្ខុ មិនត្រូវញ៉ាំងឲ្យកាន់យកឡើយ ព្រោះថាទីកន្លែងឈរនោះ មិនឈ្មោះថាសេនាសនៈឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបែកន្លែងតាំងមិនល្មមគ្រាន់ គួរឲ្យកាន់យកកន្លែងគ្រែមួយ ឬកន្លែងតាំងមួយតាមវេនៗ ហើយជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមសម្រាកចុះ» រួចប្រគេនដល់បុគ្គល ៣ រូប ព្រោះថាក្នុងសម័យត្រជាក់ មិនអាចនឹងស្នាក់នៅក្នុងទីវាលពេញមួយយប់បានឡើយ។ ព្រះមហាថេរៈសម្រាកអស់យាមដំបូងហើយ ត្រូវចេញទៅ ហើយជម្រាបព្រះថេរៈទីពីរថា «អាវុសោ សូមចូលមកក្នុងទីនេះចុះ»។ បើសិនជាព្រះមហាថេរៈជាអ្នកធ្ងន់ក្នុងដំណេក មិនដឹងនូវពេលវេលាទេ ភិក្ខុទីពីរត្រូវក្អក ហើយគោះទ្វារ ជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដល់ពេលហើយ ភាពត្រជាក់កំពុងបៀតបៀនហើយ»។ ព្រះមហាថេរៈនោះត្រូវចេញទៅ ហើយប្រគល់ឱកាសឲ្យ មិនត្រូវមិនប្រគល់ឡើយ។ សូម្បីតែព្រះថេរៈទីពីរក៏សម្រាកអស់យាមកណ្ដាលហើយ ត្រូវប្រគល់ឲ្យភិក្ខុដទៃទៀតតាមន័យមុននោះឯង។ ភិក្ខុអ្នកធ្ងន់ក្នុងដំណេក ត្រូវញ៉ាំងឲ្យក្រោកឡើងតាមន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ យ៉ាងនេះ ក្នុងមួយយប់ ត្រូវប្រគេនកន្លែងគ្រែមួយដល់ភិក្ខុ ៣ រូប។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងជម្ពូទ្វីប ភិក្ខុខ្លះយល់ថា «ឈ្មោះថាសេនាសនៈ មានកន្លែងគ្រែក្ដី កន្លែងតាំងក្ដី ខ្លះជាទីសប្បាយដល់បុគ្គលខ្លះ ខ្លះមិនជាទីសប្បាយដល់បុគ្គលខ្លះ» ដូច្នេះ ទោះបីជាមានភិក្ខុអាគន្តុកៈក្ដី មិនមានក្ដី ក៏តែងតែញ៉ាំងភិក្ខុឲ្យកាន់យកសេនាសនៈរាល់ៗថ្ងៃ។ នេះឈ្មោះថា ការកាន់យកសេនាសនៈក្នុងរដូវ។

วสฺสาวาเส ปน อตฺถิ อาคนฺตุกวตฺตํ, อตฺถิ อาวาสิกวตฺตํ, อาคนฺตุเกน ตาว สกฏฺฐานํ มุญฺจิตฺวา อญฺญตฺถ คนฺตฺวา วสิตุกาเมน วสฺสูปนายิกทิวสเมว ตตฺถ น คนฺตพฺพํ. วสนฏฺฐานํ วา หิ ตตฺร สมฺพาธํ ภเวยฺย, ภิกฺขาจาโร วา น สมฺปชฺเชยฺย, เตน น ผาสุํ วิหเรยฺย. ตสฺมา ‘‘อิทานิ มาสมตฺเตน วสฺสูปนายิกา ภวิสฺสตี’’ติ ตํ วิหารํ ปวิสิตพฺพํ. ตตฺถ มาสมตฺตํ วสนฺโต สเจ อุทฺเทสตฺถิโก อุทฺเทสสมฺปตฺตึ สลฺลกฺเขตฺวา, สเจ กมฺมฏฺฐานิโก กมฺมฏฺฐานสปฺปายตํ สลฺลกฺเขตฺวา, สเจ ปจฺจยตฺถิโก ปจฺจยลาภํ สลฺลกฺเขตฺวา อนฺโตวสฺเส สุขํ วสิสฺสติ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការស្នាក់នៅចាំវស្សា មានអាគន្តុកវត្ត និងអាវាសិកវត្ត។ ក្នុងវត្តទាំងពីរនោះ ភិក្ខុអាគន្តុកៈកាលបើលះបង់កន្លែងរបស់ខ្លួន ហើយប្រាថ្នានឹងទៅស្នាក់នៅក្នុងទីដទៃ មិនត្រូវទៅក្នុងថ្ងៃចូលវស្សានោះឯងឡើយ។ ព្រោះថា ទីកន្លែងស្នាក់នៅក្នុងទីនោះ អាចនឹងចង្អៀតក្ដី ឬការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតមិនសម្រេចក្ដី ដោយហេតុនោះ ភិក្ខុនោះនឹងមិនរស់នៅជាសុខឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ កាលបើដឹងថា «ឥឡូវនេះ ក្នុងរយៈពេលប្រមាណមួយខែ នឹងដល់ថ្ងៃចូលវស្សាហើយ» គួរចូលទៅកាន់វត្តនោះ។ ភិក្ខុនោះស្នាក់នៅក្នុងវត្តនោះអស់រយៈពេលប្រមាណមួយខែ បើសិនជាអ្នកប្រាថ្នាការរៀនសូត្រ ត្រូវកំណត់ដឹងនូវការសម្រេចនៃការរៀនសូត្រ បើសិនជាអ្នកចម្រើនកម្មដ្ឋាន ត្រូវកំណត់ដឹងនូវការសប្បាយនៃកម្មដ្ឋាន បើសិនជាអ្នកត្រូវការបច្ច័យ ត្រូវកំណត់ដឹងនូវការបានបច្ច័យ ទើបនឹងរស់នៅជាសុខក្នុងវស្សាបាន។

สกฏฺฐานโต จ ตตฺถ คจฺฉนฺเตน น โคจรคาโม ฆฏฺเฏตพฺโพ, น ตตฺถ มนุสฺสา วตฺตพฺพา – ‘‘ตุมฺเห นิสฺสาย สลากภตฺตาทีนิ วา ยาคุขชฺชกาทีนิ วา วสฺสาวาสิกํ วา นตฺถิ, อยํ เจติยสฺส ปริกฺขาโร, อยํ อุโปสถาคารสฺส, อิทํ ตาฬญฺเจว สูจิ จ สมฺปฏิจฺฉถ ตุมฺหากํ วิหาร’’นฺติ. เสนาสนํ ปน ชคฺคิตฺวา ทารุภณฺฑมตฺติกาภณฺฑานิ ปฏิสาเมตฺวา คมิยวตฺตํ ปูเรตฺวา คนฺตพฺพํ. เอวํ คจฺฉนฺเตนาปิ ทหเรหิ ปตฺตจีวรภณฺฑิกาโย อุกฺขิปาเปตฺวา [Pg.68] เตลนาฬิกตฺตรทณฺฑาทีนิ คาหาเปตฺวา ฉตฺตํ ปคฺคยฺห อตฺตานํ ทสฺเสนฺเตน คามทฺวาเรเนว น คนฺตพฺพํ, ปฏิจฺฉนฺเนน อฏวิมคฺเคน คนฺตพฺพํ. อฏวิมคฺเค อสติ คุมฺพาทีนิ มทฺทนฺเตน น คนฺตพฺพํ, คมิยวตฺตํ ปน ปูเรตฺวา วิตกฺกํ ฉินฺทิตฺวา สุทฺธจิตฺเตน คมนวตฺเตเนว คนฺตพฺพํ. สเจ ปน คามทฺวาเรน มคฺโค โหติ, คจฺฉนฺตญฺจ นํ สปริวารํ ทิสฺวา มนุสฺสา ‘‘อมฺหากํ เถโร วิยา’’ติ อุปธาวิตฺวา ‘‘กุหึ, ภนฺเต, สพฺพปริกฺขาเร คเหตฺวา คจฺฉถา’’ติ วทนฺติ, เตสุ เจ เอโก เอวํ วทติ – ‘‘วสฺสูปนายิกกาโล นามายํ, ยตฺถ อนฺโตวสฺเส นิพทฺธภิกฺขาจาโร ภณฺฑปฏิจฺฉาทนญฺจ ลพฺภติ, ตตฺถ ภิกฺขู คจฺฉนฺตี’’ติ. ตสฺส เจ สุตฺวา เต มนุสฺสา ‘‘ภนฺเต, อิมสฺมิมฺปิ คาเม ชโน ภุญฺชติ เจว นิวาเสติ จ, มา อญฺญตฺถ คจฺฉถา’’ติ วตฺวา มิตฺตามจฺเจ ปกฺโกสาเปตฺวา สพฺเพ สมฺมนฺตยิตฺวา วิหาเร นิพทฺธวตฺตญฺจ สลากภตฺตาทีนิ จ วสฺสาวาสิกญฺจ ปฏฺฐเปตฺวา ‘‘อิเธว ภนฺเต วสถา’’ติ ยาจนฺติ, สพฺพํ สาทิตุํ วฏฺฏติ. สพฺพญฺเหตํ กปฺปิยญฺเจว อนวชฺชญฺจ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘‘กุหึ คจฺฉถา’ติ วุตฺเต ‘อสุกฏฺฐาน’นฺติ วตฺวา, ‘กสฺมา ตตฺถ คจฺฉถา’ติ วุตฺเต ‘การณํ อาจิกฺขิตพฺพ’’’นฺติ วุตฺตํ. อุภยมฺปิ ปเนตฺถ สุทฺธจิตฺตตฺตาว อนวชฺชํ. อิทํ อาคนฺตุกวตฺตํ นาม.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលដែលដើរចេញពីកន្លែងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ទីនោះ មិនត្រូវប៉ះពាល់ដល់គោចរគ្រាមឡើយ មិនត្រូវនិយាយទៅកាន់មនុស្សទាំងឡាយក្នុងទីនោះថា «ព្រោះអាស្រ័យនឹងអ្នករាល់គ្នា សូម្បីតែសលាកភត្តជាដើមក្ដី យាគូ និងខាទនីយៈជាដើមក្ដី វស្សាវាសិកសាដកក្ដី ក៏មិនមានឡើយ នេះជាបរិក្ខាររបស់ចេតិយ នេះជាបរិក្ខាររបស់ឧបោសថគារ សូមអ្នករាល់គ្នាទទួលយកកូនសោ និងម្ជុលនេះ ដែលជាជារបស់វិហាររបស់អ្នករាល់គ្នាទៅវិញចុះ» ដូច្នេះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភិក្ខុត្រូវថែទាំសេនាសនៈ រៀបចំទុកដាក់គ្រឿងឈើ និងគ្រឿងដីដុត ញ៉ាំងគមិយវត្តឲ្យបរិបូណ៌ ហើយសឹមដើរផ្លូវទៅ។ សូម្បីតែព្រះថេរៈដែលដើរផ្លូវទៅយ៉ាងនេះ ក៏មិនត្រូវញ៉ាំងពួកភិក្ខុខ្ចីៗឲ្យលើកយួរថង់ចីវរនិងសបិត ឲ្យកាន់យកនូវបំពង់ប្រេង និងដំបងច្រត់ជាដើម បាំងឆត្រ បង្ហាញខ្លួន ដើរទៅតាមទ្វារភូមិឡើយ ត្រូវដើរទៅតាមផ្លូវព្រៃដ៏កំបាំង។ កាលបើផ្លូវព្រៃមិនមាន មិនត្រូវដើរជាន់ព្រៃឈើជាដើមឡើយ ត្រូវញ៉ាំងគមិយវត្តឲ្យបរិបូណ៌ កាត់ផ្ដាច់នូវវិតក្កៈ មានចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ដើរទៅដោយគមនវត្តតែម្ដង។ បើសិនជាផ្លូវត្រូវដើរតាមទ្វារភូមិ ហើយពួកមនុស្សឃើញលោកកំពុងនិមន្តទៅជាមួយបរិវារ ក៏នាំគ្នារត់មកជម្រាបថា «លោកម្ចាស់ដូចជាព្រះថេរៈរបស់យើងខ្ញុំពិតមែន» រួចសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់កាន់យកបរិក្ខារទាំងអស់ នឹងនិមន្តទៅឯណា?» បើសិនជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ និយាយយ៉ាងនេះថា «ពេលនេះឈ្មោះថាជាកាលចូលវស្សា ភិក្ខុទាំងឡាយតែងតែនិមន្តទៅកាន់ទីកន្លែងដែលទទួលបានការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាតជាប្រចាំ និងការបិទបាំងនូវគ្រឿងបរិក្ខារក្នុងវស្សា»។ បើពួកមនុស្សបានស្ដាប់ពាក្យរបស់បុគ្គលនោះ ហើយជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូម្បីតែនៅក្នុងភូមិនេះ ជនទាំងឡាយក៏បរិភោគ និងស្លៀកដណ្ដប់ដែរ សូមលោកម្ចាស់កុំនិមន្តទៅកាន់ទីដទៃឡើយ» រួចហៅពួកមិត្តភក្តិ និងអាមាត្យមក ពិភាក្សាគ្នាទាំងអស់គ្នា ហើយចាត់ចែងភត្តប្រចាំ សលាកភត្តជាដើម និងវស្សាវាសិកសាដកក្នុងវិហារ រួចអារាធនាថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមគង់ចាំវស្សាក្នុងទីនេះឯងចុះ» ដូច្នេះ គួរត្រេកអរនូវរបស់ទាំងអស់នោះបាន។ ព្រោះថារបស់ទាំងអស់នោះ ជាជារបស់គួរផង មិនមានទោសផង។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា លោកពោលថា «កាលបើគេសួរថា 'លោកម្ចាស់នឹងនិមន្តទៅណា?' គួរប្រាប់ថា 'ទៅកាន់ទីឈ្មោះឯណោះ' កាលបើគេសួរថា 'ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់និមន្តទៅទីនោះ?' គួរប្រាប់នូវហេតុផល»។ សូម្បីតែពាក្យទាំងពីរយ៉ាងនេះ ក្នុងទីនេះ ក៏មិនមានទោសឡើយ ព្រោះតែមានចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ។ នេះឈ្មោះថា អាគន្តុកវត្ត។

อิทํ ปน อาวาสิกวตฺตํ – ปฏิกจฺเจว หิ อาวาสิเกหิ วิหาโร ชคฺคิตพฺโพ. ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณปริภณฺฑานิ กาตพฺพานิ. รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานวจฺจกุฏิปสฺสาวฏฺฐานานิ ปธานฆรวิหารมคฺโคติ อิมานิ สพฺพานิ ปฏิชคฺคิตพฺพานิ, เจติเย สุธากมฺมํ มุทฺทเวทิกาย เตลมกฺขนํ มญฺจปีฐปฏิชคฺคนนฺติ อิทมฺปิ สพฺพํ กาตพฺพํ – ‘‘วสฺสํ วสิตุกามา อาคนฺตฺวา อุทฺเทสปริปุจฺฉากมฺมฏฺฐานานุโยคาทีนิ กโรนฺตา สุขํ วสิสฺสนฺตี’’ติ. กตปริกมฺเมหิ อาสาฬฺหีชุณฺหปญฺจมิโต ปฏฺฐาย วสฺสาวาสิกํ ปุจฺฉิตพฺพํ. กตฺถ ปุจฺฉิตพฺพํ? ยโต ปกติยา ลพฺภติ. เยหิ ปน น ทินฺนปุพฺพํ, เต ปุจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ. กสฺมา ปุจฺฉิตพฺพํ? กทาจิ หิ มนุสฺสา เทนฺติ, กทาจิ ทุพฺภิกฺขาทีหิ อุปทฺทุตา น เทนฺติ. ตตฺถ เย น ทสฺสนฺติ, เต อปุจฺฉิตฺวา วสฺสาวาสิเก คาหิเต คาหิตภิกฺขูนํ ลาภนฺตราโย โหติ, ตสฺมา ปุจฺฉิตฺวาว คาเหตพฺพํ, ปุจฺฉนฺเตน ‘‘ตุมฺหากํ วสฺสาวาสิกคฺคาหกกาโล อุปกฏฺโฐ’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ วทนฺติ ‘‘ภนฺเต, อิมํ สํวจฺฉรํ ฉาตกาทีหิ อุปทฺทุตมฺห, น สกฺโกม ทาตุ’’นฺติ วา ‘‘ยํ มยํ ปุพฺเพ เทม, ตโต อูนตรํ ทสฺสามา’’ติ วา ‘‘อิทานิ กปฺปาโส สุลโภ, ยํ ปุพฺเพ เทม, ตโต พหุตรํ ทสฺสามา’’ติ [Pg.69] วา วทนฺติ, ตํ สลฺลกฺเขตฺวา ตทนุรูเปน นเยน เตสํ เตสํ เสนาสเน ภิกฺขูนํ วสฺสาวาสิกํ คาเหตพฺพํ.

ចំណែកឯនេះ ជាអាវាសិកវត្ត៖ ភិក្ខុអាវាសិកៈទាំងឡាយ ត្រូវថែទាំវិហារតាំងពីព្រលឹម។ ត្រូវធ្វើការជួសជុលកន្លែងបាក់បែក និងប្រេះស្រាំ និងការលាបលន។ ទីកន្លែងស្នាក់នៅពេលយប់ ទីកន្លែងស្នាក់នៅពេលថ្ងៃ វច្ចកុដិ ទីបន្ទោបង់ទឹកនោម ផ្លូវទៅកាន់បធានឃរៈ និងផ្លូវទៅកាន់វិហារ ទីកន្លែងទាំងអស់នេះ ភិក្ខុត្រូវថែទាំជានិច្ច។ ការបូកកំបោរនៅចេតិយ ការលាបប្រេងនៅមុទ្ធវេទិកា ការថែទាំគ្រែនិងតាំង សូម្បីតែកិច្ចការទាំងអស់នេះ ក៏ត្រូវធ្វើដែរ ដោយគិតថា «ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈដែលប្រាថ្នានឹងស្នាក់នៅចាំវស្សា និមន្តមកហើយ នឹងធ្វើការរៀនសូត្រ ការសាកសួរ និងការប្រកបនូវកម្មដ្ឋានជាដើម ហើយរស់នៅជាសុខ»។ កាលបើបានធ្វើការថែទាំរួចរាល់ហើយ ចាប់តាំងពីថ្ងៃ ៥ កើត ខែអាសាឍទៅ ត្រូវសួររកវស្សាវាសិកសាដក។ តើត្រូវសួរក្នុងទីណា? ត្រូវសួរចំពោះត្រកូលដែលធ្លាប់ប្រគេនជាប្រក្រតី។ ចំណែកឯពួកជនដែលមិនធ្លាប់ប្រគេនពីមុនមក មិនគួរនឹងសួរឡើយ។ ហេតុអ្វីបានជាត្រូវសួរ? ព្រោះថាក្នុងកាលម្ដងម្កាល ពួកមនុស្សតែងតែប្រគេន ក្នុងកាលម្ដងម្កាល ពួកមនុស្សត្រូវអន្តរាយដោយទុរភិក្សជាដើមបៀតបៀនហើយ ក៏មិនប្រគេនឡើយ។ ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ បើមិនសួរពួកជនដែលមិនប្រគេនទេ ហើយឲ្យភិក្ខុកាន់យកសេនាសនៈសម្រាប់ចាំវស្សា នឹងនាំឲ្យមានអន្តរាយដល់លាភរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកកាន់យក ព្រោះហេតុនោះ ត្រូវសួរជាមុនសិន ទើបឲ្យកាន់យក។ ភិក្ខុអ្នកសួរ ត្រូវនិយាយថា «កាលជាទីកាន់យកវស្សាវាសិកសាដករបស់អ្នករាល់គ្នា ជិតចូលមកដល់ហើយ»។ បើសិនជាពួកមនុស្សជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងឆ្នាំនេះ ពួកខ្ញុំករុណាត្រូវទុរភិក្សជាដើមបៀតបៀនហើយ មិនអាចនឹងប្រគេនបានឡើយ» ក្ដី ឬជម្រាបថា «របស់ណាដែលពួកខ្ញុំករុណាធ្លាប់ប្រគេនពីមុន ពួកខ្ញុំករុណានឹងប្រគេនរបស់ដែលតិចជាងរបស់នោះ» ក្ដី ឬជម្រាបថា «ក្នុងពេលនេះ គប្បាសៈងាយរកបាន របស់ណាដែលពួកខ្ញុំករុណាធ្លាប់ប្រគេនពីមុន ពួកខ្ញុំករុណានឹងប្រគេនរបស់ដែលច្រើនជាងរបស់នោះ» ក្ដី ភិក្ខុត្រូវកំណត់ដឹងនូវពាក្យនោះ ហើយញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យកាន់យកវស្សាវាសិកសាដកក្នុងសេនាសនៈរបស់ខ្លួនៗ ដោយន័យដ៏សមគួរតាមពាក្យនោះចុះ។

สเจ มนุสฺสา วทนฺติ – ‘‘ยสฺส อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ ปาปุณาติ, โส เตมาสํ ปานียํ อุปฏฺฐาเปตุ, วิหารมคฺคํ ชคฺคตุ, เจติยงฺคณโพธิยงฺคณานิ ชคฺคตุ, โพธิรุกฺเข อุทกํ อาสิญฺจตู’’ติ, ยสฺส ตํ ปาปุณาติ, ตสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ. โย ปน คาโม ปฏิกฺกมฺม โยชนทฺวิโยชนนฺตเร โหติ, ตตฺร เจ กุลานิ อุปนิกฺเขปํ ฐเปตฺวา วิหาเร วสฺสาวาสิกํ เทนฺติเยว, ตานิ กุลานิ อปุจฺฉิตฺวาปิ เตสํ เสนาสเน วตฺตํ กตฺวา วสนฺตสฺส วสฺสาวาสิกํ คาเหตพฺพํ. สเจ ปน เตสํ เสนาสเน ปํสุกูลิโก วสติ, อาคตญฺจ ตํ ทิสฺวา ‘‘ตุมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ เทมา’’ติ วทนฺติ, เตน สงฺฆสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ ตานิ กุลานิ สงฺฆสฺส ทาตุํ น อิจฺฉนฺติ, ‘‘ตุมฺหากํเยว เทมา’’ติ วทนฺติ, สภาโค ภิกฺขุ ‘‘วตฺตํ กตฺวา คณฺหาหี’’ติ วตฺตพฺโพ. ปํสุกูลิกสฺส ปเนตํ น วฏฺฏติ, อิติ สทฺธาเทยฺเย ทายกมนุสฺสา ปุจฺฉิตพฺพา.

ប្រសិនបើមនុស្សទាំងឡាយពោលថា «សំពត់វស្សាវាសិកៈរបស់យើងខ្ញុំ ធ្លាក់ទៅលើភិក្ខុអង្គណា សូមភិក្ខុអង្គនោះតម្កល់ទឹកឆាន់អស់ត្រីមាស ចូរថែទាំផ្លូវទៅកាន់វិហារ ចូរថែទាំលានចេតិយ និងលានពោធិ៍ ចូរស្រោចទឹកដើមពោធិ៍ចុះ» ដូច្នេះ សំពត់នោះធ្លាក់ទៅលើភិក្ខុអង្គណា គប្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុអង្គនោះ។ មួយវិញទៀត ភូមិណាដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ១ យោជន៍ ឬ ២ យោជន៍ ពីវិហារ ប្រសិនបើត្រកូលទាំងឡាយក្នុងភូមិនោះ តម្កល់ទុកនូវវត្ថុ (ឧបនិក្ខេប) ហើយប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈក្នុងវិហារ សូម្បីមិនបានសួរត្រកូលទាំងឡាយនោះ ក៏ភិក្ខុដែលស្នាក់នៅដោយធ្វើវត្តក្នុងសេនាសនៈរបស់ត្រកូលទាំងនោះ គប្បីទទួលយកសំពត់វស្សាវាសិកៈនោះបាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលស្នាក់នៅក្នុងសេនាសនៈរបស់ត្រកូលទាំងនោះ ហើយពួកទាយកឃើញភិក្ខុនោះមកដល់ ក៏ពោលថា «យើងខ្ញុំប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈដល់លោកម្ចាស់» ភិក្ខុបង្សុកូលនោះគប្បីប្រាប់ដល់សង្ឃ។ ប្រសិនបើត្រកូលទាំងនោះមិនប្រាថ្នានឹងប្រគេនដល់សង្ឃ ហើយពោលថា «យើងខ្ញុំប្រគេនចំពោះតែលោកម្ចាស់ប៉ុណ្ណោះ» ភិក្ខុជាសភាគគប្បីប្រាប់ថា «ចូរធ្វើវត្តហើយទទួលយកចុះ»។ ប៉ុន្តែ ការណ៍នេះ មិនគួរដល់ភិក្ខុបង្សុកូលឡើយ (បើមិនធ្វើវត្ត) ក្នុងរឿងសទ្ធាទេយ្យនេះ គប្បីសួរដេញដោលនឹងមនុស្សជាទាយកទាំងឡាយយ៉ាងនេះឯង។

ตตฺรุปฺปาเท ปน กปฺปิยการกา ปุจฺฉิตพฺพา. กถํ ปุจฺฉิตพฺพา? ‘‘กึ, อาวุโส, สงฺฆสฺส ภณฺฑปฏิจฺฉาทนํ ภวิสฺสตี’’ติ. สเจ วทนฺติ – ‘‘ภวิสฺสติ, ภนฺเต, เอเกกสฺส นวหตฺถํ สาฏกํ ทสฺสาม, วสฺสาวาสิกํ คาเหถา’’ติ, คาเหตพฺพํ. สเจปิ วทนฺติ – ‘‘สาฏกํ นตฺถิ; วตฺถุ ปน อตฺถิ, คาเหถ, ภนฺเต’’ติ, วตฺถุมฺหิ สนฺเตปิ คาเหตุํ วฏฺฏติเยว. กปฺปิยการกานญฺหิ หตฺเถ ‘‘กปฺปิยภณฺฑํ ปริภุญฺชถา’’ติ ทินฺนวตฺถุโต ยํ ยํ กปฺปํ, ตํ ตํ สพฺพํ ปริภุญฺชิตุํ อนุญฺญาตํ.

មួយវិញទៀត ក្នុងលាភដែលកើតឡើងក្នុងវិហារនោះ គប្បីសួរពួកកប្បិយការកៈ។ តើគប្បីសួរដូចម្តេច? «ម្នាលអាវុសោ គ្រឿងបិទបាំង (សំពត់ដណ្តប់) របស់សង្ឃ នឹងមានដែរឬទេ?» ប្រសិនបើគេពោលថា «មាន លោកម្ចាស់ យើងខ្ញុំនឹងប្រគេនសំពត់សាដកទំហំ ៩ ហត្ថ ដល់ភិក្ខុមួយអង្គៗ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកសេនាសនៈដែលមានសំពត់វស្សាវាសិកៈចុះ» គប្បីទទួលយក។ ទោះបីគេពោលថា «សំពត់សាដកគ្មានទេ ប៉ុន្តែវត្ថុ (បច្ច័យ) មាន សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចុះ» យ៉ាងនេះ សូម្បីកាលបើមានតែវត្ថុ ក៏គួរដើម្បីទទួលយកបានដែរ។ ព្រោះថា វត្ថុដែលគេប្រគល់ទុកក្នុងដៃរបស់កប្បិយការកៈទាំងឡាយ ដោយពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ប្រើប្រាស់កប្បិយភណ្ឌចុះ» នោះ វត្ថុណាដែលគួរ (កប្បិយៈ) ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់នូវវត្ថុនោះៗទាំងអស់បាន។

ยํ ปเนตฺถ ปิณฺฑปาตตฺถาย คิลานปจฺจยตฺถาย วา อุทฺทิสฺส ทินฺนํ, ตํ จีวเร อุปนาเมนฺเตหิ สงฺฆสุฏฺฐุตาย อปโลเกตฺวา อุปนาเมตพฺพํ. เสนาสนตฺถาย อุทฺทิสฺส ทินฺนํ ครุภณฺฑํ โหติ, จีวรวเสเนว จตุปจฺจยวเสน วา ทินฺนํ จีวเร อุปนาเมนฺตานํ อปโลกนกมฺมกิจฺจํ นตฺถิ, อปโลกนกมฺมํ กโรนฺเตหิ จ ปุคฺคลวเสเนว กาตพฺพํ, สงฺฆวเสน น กาตพฺพํ. ชาตรูปรชตวเสนาปิ อามกธญฺญวเสน วา อปโลกนกมฺมํ น วฏฺฏติ. กปฺปิยภณฺฑวเสน จีวรตณฺฑุลาทิวเสเนว จ วฏฺฏติ. ตํ ปน เอวํ กตฺตพฺพํ – ‘‘อิทานิ สุภิกฺขํ สุลภปิณฺฑํ, ภิกฺขู จีวเรน กิลมนฺติ, เอตฺตกํ นาม ตณฺฑุลภาคํ ภิกฺขูนํ จีวรํ กาตุํ รุจฺจตี’’ติ. ‘‘คิลานปจฺจโย สุลโภ [Pg.70] คิลาโน วา นตฺถิ, เอตฺตกํ นาม ตณฺฑุลภาคํ ภิกฺขูนํ จีวรํ กาตุํ รุจฺจตี’’ติ.

បណ្តាវត្ថុទាំងនោះ វត្ថុណាដែលគេប្រគេនចំពោះចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ឬចំពោះគិលានបច្ច័យ ភិក្ខុទាំងឡាយកាលនឹងបង្អោនវត្ថុនោះទៅក្នុងចីវរបច្ច័យ គប្បីសុំអបលោកនកម្មពីសង្ឃ ដើម្បីឱ្យសង្ឃយល់ព្រមជាមុនសិន ទើបបង្អោនទៅបាន។ វត្ថុដែលគេប្រគេនចំពោះសេនាសនៈ តែងជាគរុភណ្ឌ។ ចំណែកវត្ថុដែលគេប្រគេនដោយអំណាចនៃចីវរ ឬដោយអំណាចនៃបច្ច័យទាំង ៤ កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយបង្អោនទៅក្នុងចីវរ មិនមានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើអបលោកនកម្មឡើយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយកាលនឹងធ្វើអបលោកនកម្ម គប្បីធ្វើដោយអំណាចបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ មិនគប្បីធ្វើដោយអំណាចសង្ឃឡើយ។ សូម្បីដោយអំណាចមាសនិងប្រាក់ ឬដោយអំណាចធញ្ញជាតិស្រស់ ក៏មិនគួរធ្វើអបលោកនកម្មដែរ។ តែគួរធ្វើដោយអំណាចកប្បិយភណ្ឌ ឬដោយអំណាចចីវរ និងអង្ករជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ អបលោកនកម្មនោះ គប្បីធ្វើដោយពាក្យយ៉ាងនេះថា «ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតសម្បូណ៌ ងាយរកបាន តែភិក្ខុទាំងឡាយលំបាកដោយចីវរ ការដែលនឹងយកចំណែកអង្ករមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ មកធ្វើជាចីវរសម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយ តើពេញចិត្តដែរឬទេ?» ឬពោលថា «ឥឡូវនេះ គិលានបច្ច័យងាយរកបាន ឬភិក្ខុឈឺគ្មានទេ ការដែលនឹងយកចំណែកអង្ករមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ មកធ្វើជាចីវរសម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយ តើពេញចិត្តដែរឬទេ?»។

เอวํ จีวรปจฺจยํ สลฺลกฺเขตฺวา เสนาสนสฺส กาเล โฆสิเต สนฺนิปติเต สงฺเฆ เสนาสนคฺคาหโก สมฺมนฺนิตพฺโพ. สมฺมนฺนนฺเตน จ ทฺเว สมฺมนฺนิตพฺพาติ วุตฺตํ. เอวญฺหิ นวโก วุฑฺฒตรสฺส, วุฑฺโฒ จ นวกสฺส คาเหสฺสติ. มหนฺเต ปน มหาวิหารสทิเส วิหาเร ตโย จตฺตาโร ชนา สมฺมนฺนิตพฺพา. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อฏฺฐปิ โสฬสปิ ชเน สมฺมนฺนิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ. เตสํ สมฺมุติ กมฺมวาจายปิ อปโลกเนนปิ วฏฺฏติเยว.

កាលកំណត់ដឹងនូវចីវរបច្ច័យយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលដែលគេប្រកាសផ្សាយនូវកាលចែកសេនាសនៈ កាលបើជំនុំសង្ឃប្រជុំគ្នាហើយ គប្បីសន្មតភិក្ខុអ្នកឱ្យកាន់យកសេនាសនៈ (សេនាសនគ្គាហកៈ)។ មួយវិញទៀត ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យពោលថា កាលនឹងសន្មត គប្បីសន្មតភិក្ខុ ២ អង្គ។ ព្រោះថា កាលបើធ្វើសន្មតយ៉ាងនេះ ភិក្ខុខ្ចី (នវកៈ) នឹងឱ្យភិក្ខុចាស់ (វុឌ្ឍតរៈ) កាន់យកសេនាសនៈបាន ហើយភិក្ខុចាស់ក៏នឹងឱ្យភិក្ខុខ្ចីកាន់យកសេនាសនៈបាន។ ប៉ុន្តែក្នុងវិហារធំ ដូចជាមហាវីហារ គប្បីសន្មតភិក្ខុ ៣ ឬ ៤ អង្គ។ ចំណែកក្នុងកុរុន្ទីអដ្ឋកថា ពោលថា «សូម្បីសន្មតភិក្ខុ ៨ អង្គ ឬ ១៦ អង្គ ក៏គួរ»។ ការសន្មតភិក្ខុទាំងនោះ ដោយកម្មវាចាក្តី ដោយអបលោកនកម្មក្តី តែងគួរពិតប្រាកដ។

เตหิ สมฺมเตหิ ภิกฺขูหิ เสนาสนํ สลฺลกฺเขตพฺพํ, เจติยฆรํ โพธิฆรํ อาสนฆรํ สมฺมุญฺชนิอฏฺโฏ ทารุอฏฺโฏ วจฺจกุฏิ อิฏฺฐกสาลา วฑฺฒกิสาลา ทฺวารโกฏฺฐโก ปานียมาโฬ มคฺโค โปกฺขรณีติ เอตานิ หิ อเสนาสนานิ, วิหาโร อฑฺฒโยโค ปาสาโท หมฺมิยํ คุหา มณฺฑโป รุกฺขมูลํ เวฬุคุมฺโพติ อิมานิ เสนาสนานิ, ตานิ คาเหตพฺพานิ. คาเหนฺเตน จ ‘‘ปฐมํ ภิกฺขู คเณตุํ, ภิกฺขู คเณตฺวา เสยฺยา คเณตุ’’นฺติ เอตฺถ วุตฺตนเยน คาเหตพฺพานิ. สเจ สงฺฆิโก จ สทฺธาเทยฺโย จาติ ทฺเว จีวรปจฺจยา โหนฺติ, เตสุ ยํ ภิกฺขู ปฐมํ คณฺหิตุํ อิจฺฉนฺติ, ตํ คาเหตฺวา ตสฺส ฐิติกโต ปฏฺฐาย อิตโร คาเหตพฺโพ.

ភិក្ខុទាំងឡាយដែលសង្ឃបានសន្មតនោះ គប្បីកំណត់ដឹងនូវសេនាសនៈ គឺថា រោងចេតិយ រោងពោធិ៍ រោងព្រះអាសនៈ ទីតម្កល់អំបោស ទីតម្កល់ឧស វច្ចកុដិ សាលាឥដ្ឋ សាលាជាងឈើ ច្រកទ្វារ រោងទឹកឆាន់ ផ្លូវ ស្រះស្រង់ ទីទាំងឡាយនេះ មិនមែនជាសេនាសនៈឡើយ។ ចំណែកឯ វិហារ អឌ្ឍយោគ ប្រាសាទ ហម្មិយៈ គុហា មណ្ឌប គល់ឈើ គុម្ពឫស្សី ទាំងនេះ ទើបជាសេនាសនៈ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកនូវសេនាសនៈទាំងនោះ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខកាលនឹងឱ្យកាន់យក គប្បីឱ្យកាន់យកតាមន័យដែលពោលទុកក្នុងបាឡីនេះថា «គប្បីរាប់ភិក្ខុជាមុនសិន លុះរាប់ភិក្ខុហើយ ទើបរាប់គ្រែ (សេនាសនៈ)»។ ប្រសិនបើមានចីវរបច្ច័យ ២ យ៉ាង គឺចីវរជារបស់សង្ឃ និងចីវរជាសទ្ធាទេយ្យ បណ្តាចីវរបច្ច័យទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាថ្នានឹងកាន់យកចីវរណាជាមុន គប្បីឱ្យកាន់យកចីវរនោះ លុះតម្កល់ចីវរនោះទុកតាមលំដាប់ហើយ ទើបឱ្យកាន់យកចីវរមួយទៀតជាលំដាប់តទៅ។

สเจ ปน ภิกฺขูนํ อปฺปตาย ปริเวณคฺเคน เสนาสเน คาหิยมาเน เอกํ ปริเวณํ มหาลาภํ โหติ, ทส วา ทฺวาทส วา จีวรานิ ลภนฺติ, ตํ วิชเฏตฺวา อญฺเญสุ อลาภเกสุ อาวาเสสุ ปกฺขิปิตฺวา อญฺเญสมฺปิ ภิกฺขูนํ คาเหตพฺพนฺติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘น เอวํ กาตพฺพํ, มนุสฺสา หิ อตฺตโน อาวาสชคฺคนตฺถาย ปจฺจยํ เทนฺติ, ตสฺมา อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ตตฺถ ปวิสิตพฺพ’’นฺติ. สเจ ปเนตฺถ มหาเถโร ปฏิกฺโกสติ – ‘‘มาวุโส, เอวํ คาเหถ, ภควโต อนุสิฏฺฐึ กโรถ, วุตฺตญฺเหตํ ภควตา – ‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ปริเวณคฺเคน คาเหตุ’’’นฺติ ตสฺส ปฏิกฺโกสนาย อฏฺฐตฺวา ‘‘ภนฺเต ภิกฺขู พหู, ปจฺจโย มนฺโท, สงฺคหํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ ตํ สญฺญาเปตฺวา คาเหตพฺพเมว.

មួយវិញទៀត ប្រសិនបើដោយព្រោះភិក្ខុមានចំនួនតិច កាលដែលគេឱ្យកាន់យកសេនាសនៈតាមចំណែកបរិវេណ បរិវេណមួយមានលាភច្រើន គឺទទួលបានចីវរ ១០ ឬ ១២ សម្រាប់ ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា គប្បីបែងចែកលាភនោះ ហើយយកទៅដាក់ក្នុងអាវាសដទៃដែលគ្មានលាភ ដើម្បីឱ្យភិក្ខុដទៃទៀតកាន់យកបាន។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «មិនគប្បីធ្វើយ៉ាងនោះឡើយ ព្រោះថាមនុស្សទាំងឡាយតែងប្រគេនបច្ច័យដើម្បីការថែទាំអាវាសរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ ភិក្ខុដទៃទាំងឡាយគប្បីចូលទៅស្នាក់នៅក្នុងអាវាសនោះចុះ»។ ប្រសិនបើក្នុងរឿងនេះ មានព្រះមហាថេរៈជំទាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទាំងឡាយកុំកាន់យកយ៉ាងនេះឡើយ ចូរធ្វើតាមអនុសាសនីរបស់ព្រះមានព្រះភាគចុះ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យកាន់យកតាមចំណែកបរិវេណ'» យ៉ាងនេះ ភិក្ខុអ្នកឱ្យកាន់យកមិនគប្បីស្ថិតនៅក្នុងការជំទាស់របស់ព្រះមហាថេរៈនោះឡើយ គប្បីជម្រាបពន្យល់លោកថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនច្រើន តែបច្ច័យមានតិច ការធ្វើសង្គ្រោះគឺគួរណាស់» លុះធ្វើឱ្យលោកយល់ព្រមហើយ គប្បីឱ្យកាន់យកចុះ។

คาเหนฺเตน [Pg.71] จ สมฺมเตน ภิกฺขุนา มหาเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา เอวํ วตฺตพฺพํ – ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ เสนาสนํ ปาปุณาติ, คณฺหถ ปจฺจยํ ธาเรถา’’ติ. ‘‘อสุกกุลสฺส ปจฺจโย อสุกเสนาสนญฺจ มยฺหํ ปาปุณาติ, อาวุโส’’ติ, ‘‘ปาปุณาติ, ภนฺเต, คณฺหถ น’’นฺติ, ‘‘คณฺหามิ, อาวุโส’’ติ, คหิตํ โหติ. สเจ ปน ‘‘คหิตํ โว, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘คหิตํ เม’’ติ วา ‘‘คณฺหิสฺสถ, ภนฺเต’’ติ วุตฺเต ‘‘คณฺหิสฺสามี’’ติ วา วทติ, ‘‘อคหิตํ โหตี’’ติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘อตีตานาคตวจนํ วา โหตุ, วตฺตมานวจนํ วา, สตุปฺปาทมตฺตอาลยกรณมตฺตเมว เจตฺถ ปมาณํ, ตสฺมา คหิตเมว โหตี’’ติ.

មួយវិញទៀត ភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតហើយ កាលនឹងឱ្យកាន់យក គប្បីចូលទៅរកព្រះមហាថេរៈ ហើយជម្រាបយ៉ាងនេះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សេនាសនៈធ្លាក់មកដល់លោកម្ចាស់ហើយ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយក និងរក្សាបច្ច័យទុកចុះ»។ កាលបើព្រះថេរៈសួរថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យរបស់ត្រកូលឈ្មោះឯណោះ និងសេនាសនៈឈ្មោះឯណោះ ធ្លាក់មកដល់ខ្ញុំឬ?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «ធ្លាក់មកដល់ហើយ លោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកចុះ» កាលបើព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំទទួលយកហើយ» ឈ្មោះថាជាការកាន់យកហើយ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើកាលភិក្ខុជម្រាបសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់កាន់យកហើយឬ?» ហើយលោកតបថា «ខ្ញុំកាន់យកហើយ» ក្តី ឬកាលភិក្ខុជម្រាបសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់នឹងកាន់យកឬទេ?» ហើយលោកតបថា «ខ្ញុំនឹងកាន់យក» ក្តី ព្រះមហាសុមត្ថេរពោលថា «ឈ្មោះថាមិនទាន់កាន់យកឡើយ»។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរពោលថា «ទោះបីជាអតីតវចនៈ អនាគតវចនៈ ឬបច្ចុប្បន្នវចនៈក្តី ក្នុងរឿងនេះ គ្រាន់តែការធ្វើសតិឱ្យកើតឡើង និងការធ្វើអាល័យប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ ហេតុនោះ ឈ្មោះថាជាការកាន់យកហើយពិតប្រាកដ»។

โยปิ ปํสุกูลิโก ภิกฺขุ เสนาสนํ คเหตฺวา ปจฺจยํ วิสฺสชฺเชติ, อยมฺปิ น อญฺญสฺมึ อาวาเส ปกฺขิปิตพฺโพ. ตสฺมึเยว ปริเวเณ อคฺคิสาลาย วา ทีฆสาลาย วา รุกฺขมูเล วา อญฺญสฺส คาเหตุํ วฏฺฏติ. ปํสุกูลิโก ‘‘วสามี’’ติ เสนาสนํ ชคฺคิสฺสติ, อิตโร ‘‘ปจฺจยํ คณฺหามี’’ติ, เอวํ ทฺวีหิ การเณหิ เสนาสนํ สุชคฺคิตตรํ ภวิสฺสติ. มหาปจฺจริยํ ปน วุตฺตํ – ‘‘ปํสุกูลิเก วาสตฺถาย เสนาสนํ คณฺหนฺเต เสนาสนคฺคาหาปเกน วตฺตพฺพํ – ‘ภนฺเต, อิธ ปจฺจโย อตฺถิ, โส กึ กาตพฺโพ’ติ. เตน ‘เหฏฺฐา อญฺญํ คาหาเปหี’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ ปน กิญฺจิ อวตฺวาว วสติ, วุตฺถวสฺสสฺส จ ปาทมูเล ฐเปตฺวา สาฏกํ เทนฺติ, วฏฺฏติ. อถ วสฺสาวาสิกํ เทมาติ วทนฺติ, ตสฺมึ เสนาสเน วสฺสํวุตฺถภิกฺขูนํ ปาปุณาตี’’ติ. เยสํ ปน เสนาสนํ นตฺถิ; เกวลํ ปจฺจยเมว เทนฺติ, เตสํ ปจฺจยํ อวสฺสาวาสิเก เสนาสเน คาเหตุํ วฏฺฏติ.

សូម្បីភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលអង្គណាមួយ កាលកាន់យកសេនាសនៈហើយ លះបង់នូវបច្ច័យ បច្ច័យនេះក៏មិនគប្បីយកទៅដាក់ក្នុងអាវាសដទៃឡើយ។ គប្បីឱ្យភិក្ខុដទៃកាន់យកក្នុងបរិវេណនោះឯង ទោះបីជានៅក្នុងរោងភ្លើងក្តី ក្នុងសាលាវែងក្តី ឬនៅគល់ឈើក្តី គឺគួរទាំងអស់។ ភិក្ខុបង្សុកូលនឹងថែទាំសេនាសនៈដោយគិតថា «អាត្មាអញស្នាក់នៅ» ចំណែកភិក្ខុដទៃនឹងថែទាំសេនាសនៈដោយគិតថា «អាត្មាអញកាន់យកបច្ច័យ» កាលបើធ្វើយ៉ាងនេះ សេនាសនៈនឹងត្រូវបានថែទាំយ៉ាងល្អក្រៃលែង ដោយហេតុទាំងពីរយ៉ាងនេះ។ ចំណែកក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា ពោលថា «កាលភិក្ខុបង្សុកូលកាន់យកសេនាសនៈដើម្បីស្នាក់នៅ ភិក្ខុអ្នកឱ្យកាន់យកសេនាសនៈគប្បីសួរថា 'បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ក្នុងទីនេះមានបច្ច័យ តើគប្បីធ្វើដូចម្តេចចំពោះបច្ច័យនោះ?'» ភិក្ខុបង្សុកូលនោះគប្បីប្រាប់ថា «ចូរឱ្យភិក្ខុដទៃដែលនៅខាងក្រោម (ថ្នាក់ទាបជាង) កាន់យកចុះ»។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើភិក្ខុបង្សុកូលនោះស្នាក់នៅដោយមិនពោលពាក្យអ្វីឡើយ ហើយកាលលោកនៅចាំវស្សារួចហើយ ពួកទាយកយកសំពត់សាដកមកដាក់ក្បែរជើងប្រគេន យ៉ាងនេះគួរ។ ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើគេពោលថា «យើងខ្ញុំប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈ» សំពត់នោះរមែងធ្លាក់ទៅដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅចាំវស្សាក្នុងសេនាសនៈនោះ។ ចំណែកពួកទាយកណាដែលគ្មានសេនាសនៈ តែគេប្រគេនតែបច្ច័យសុទ្ធសាធ ការកាន់យកបច្ច័យរបស់ទាយកទាំងនោះ ក្នុងសេនាសនៈដែលគ្មានសំពត់វស្សាវាសិកៈ ក៏គួរដែរ។

มนุสฺสา ถูปํ กตฺวา วสฺสาวาสิกํ คาหาเปนฺติ, ถูโป นาม อเสนาสนํ, ตสฺส สมีเป รุกฺเข วา มณฺฑเป วา อุปนิพนฺธิตฺวา คาหาเปตพฺพํ. เตน ภิกฺขุนา เจติยํ ปฏิชคฺคิตพฺพํ. โพธิรุกฺขโพธิฆรอาสนฆรสมฺมุญฺชนิอฏฺฏทารุอฏฺฏวจฺจกุฏิทฺวารโกฏฺฐกปานียมาฬกทนฺตกฏฺฐมาฬเกสุปิ เอเสว นโย. โภชนสาลา ปน เสนาสนเมว, ตสฺมา ตํ เอกสฺส วา พหูนํ วา ปริจฺฉินฺทิตฺวา คาเหตุํ วฏฺฏตีติ สพฺพมิทํ วิตฺถาเรน มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ.

មនុស្សទាំងឡាយកាលសាងស្ដូបហើយ តែងឱ្យភិក្ខុកាន់យកសំពត់វស្សាវាសិកៈ ឯស្ដូប មិនមែនជាសេនាសនៈឡើយ គប្បីចងភ្ជាប់នឹងដើមឈើ ឬមណ្ឌបដែលនៅជិតស្ដូបនោះ ហើយឱ្យកាន់យកចុះ។ ភិក្ខុនោះគប្បីថែទាំព្រះចេតិយនោះ។ សូម្បីក្នុងដើមពោធិ៍ រោងពោធិ៍ រោងព្រះអាសនៈ ទីតម្កល់អំបោស ទីតម្កល់ឧស វច្ចកុដិ ច្រកទ្វារ រោងទឹកឆាន់ និងទីតម្កល់ឈើស្ទង់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកឯរោងភត្ត តែងជាសេនាសនៈពិតប្រាកដ ព្រោះហេតុនោះ ការបែងចែករោងភត្តនោះសម្រាប់ភិក្ខុមួយអង្គក្តី សម្រាប់ភិក្ខុច្រើនអង្គក្តី ដើម្បីកាន់យក គឺគួរពិតមែន សេចក្តីសម្រេចទាំងអស់នេះ មានពោលទុកដោយពិស្តារក្នុងមហាបច្ចរីអដ្ឋកថា។

เสนาสนคฺคาหาปเกน ปน ปาฏิปทอรุณโต ปฏฺฐาย ยาว ปุน อรุณํ น ภิชฺชติ ตาว คาเหตพฺพํ, อิทญฺหิ เสนาสนคฺคาหสฺส เขตฺตํ. สเจ [Pg.72] ปาโตว คาหิเต เสนาสเน อญฺโญ วิตกฺกจาริโก ภิกฺขุ อาคนฺตฺวา เสนาสนํ ยาจติ, ‘‘คหิตํ, ภนฺเต, เสนาสนํ, วสฺสูปคโต สงฺโฆ, รมณีโย วิหาโร, รุกฺขมูลาทีสุ ยตฺถ อิจฺฉถ ตตฺถ วสถา’’ติ วตฺตพฺโพ. วสฺสูปคเตหิ อนฺโตวสฺเส นิพทฺธวตฺตํ ฐเปตฺวา วสฺสูปคตา ภิกฺขู ‘‘สมฺมุญฺชนิโย พนฺธถา’’ติ วตฺตพฺพา. สุลภา เจ ทณฺฑกา เจว สลากาโย จ โหนฺติ, เอเกเกน ฉ ปญฺจ มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนิโย, ทฺเว ติสฺโส ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนิโย วา พนฺธิตพฺพา. ทุลฺลภา เจ โหนฺติ, ทฺเว ติสฺโส มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนิโย เอกา ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนี พนฺธิตพฺพา. สามเณเรหิ ปญฺจ ปญฺจ อุกฺกา โกฏฺเฏตพฺพา. วสนฏฺฐาเน กสาวปริภณฺฑํ กาตพฺพํ.

មួយវិញទៀត ភិក្ខុអ្នកឱ្យកាន់យកសេនាសនៈ គប្បីឱ្យកាន់យកចាប់តាំងពីអរុណរះនៃថ្ងៃប៉ាដិបទ រហូតដល់អរុណនៃថ្ងៃបន្ទាប់មិនទាន់រះឡើង ព្រោះថានេះជាខេត្តនៃការកាន់យកសេនាសនៈ។ ប្រសិនបើកាលដែលឱ្យកាន់យកសេនាសនៈតាំងពីព្រលឹមហើយ មានភិក្ខុដទៃជាអ្នកត្រេកអរក្នុងការត្រិះរិះ និមន្តមកដល់ហើយសុំសេនាសនៈ គប្បីប្រាប់ភិក្ខុនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សេនាសនៈត្រូវបានកាន់យកហើយ សង្ឃក៏បានចូលចាំវស្សាហើយ វិហារនេះជាទីគួរត្រេកអរណាស់ សូមលោកម្ចាស់ស្នាក់នៅក្នុងទីទាំងឡាយមានគល់ឈើជាដើម តាមដែលលោកម្ចាស់ប្រាថ្នាចុះ»។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលចាំវស្សាហើយ ក្នុងរវាងវស្សា គប្បីលើកលែងនូវនិពន្ធវត្តចេញ ហើយប្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលចាំវស្សាថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយចងអំបោសចុះ»។ ប្រសិនបើដងអំបោស និងធាងអំបោសងាយរកបាន ភិក្ខុមួយអង្គៗគប្បីចងអំបោសដងខ្លី ៥ ឬ ៦ បាច់ ឬចងអំបោសដងវែង ២ ឬ ៣ ដង។ ប្រសិនបើក្ររកបាន គប្បីចងអំបោសដងខ្លី ២ ឬ ៣ បាច់ និងអំបោសដងវែង ១ ដង។ ពួកសាមណេរគប្បីកាត់គប់ភ្លើង ៥ ៗ ដើម។ គប្បីធ្វើកសាវបរិភណ្ឌ (ការលាបពណ៌ទឹកអម្ពរ) ក្នុងទីស្នាក់នៅ។

วตฺตํ กโรนฺเตหิ ปน ‘‘น อุทฺทิสิตพฺพํ, น อุทฺทิสาเปตพฺพํ, น สชฺฌาโย กาตพฺโพ, น ปพฺพาเชตพฺพํ, น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น ธมฺมสวนํ กาตพฺพํ, สพฺเพว หิ เอเต ปปญฺจา. นิปฺปปญฺจา หุตฺวา สมณธมฺมเมว กริสฺสามา’’ติ วา ‘‘สพฺเพ เตรส ธุตงฺคานิ สมาทิยนฺตุ, เสยฺยํ อกปฺเปตฺวา ฐานจงฺกเมหิ วีตินาเมนฺตุ, มูคพฺพตํ คณฺหนฺตุ, สตฺตาหกรณีเยน คตาปิ ภาชนียภณฺฑํ ลภนฺตู’’ติ วา เอวรูปํ อธมฺมิกวตฺตํ น กาตพฺพํ. เอวํ ปน กาตพฺพํ – ปริยตฺติธมฺโม นาม ติวิธมฺปิ สทฺธมฺมํ ปติฏฺฐาเปติ; ตสฺมา สกฺกจฺจํ อุทฺทิสถ, อุทฺทิสาเปถ, สชฺฌายํ กโรถ, ปธานฆเร วสนฺตานํ สงฺฆฏฺฏนํ อกตฺวา อนฺโตวิหาเร นิสีทิตฺวา อุทฺทิสถ, อุทฺทิสาเปถ, สชฺฌายํ กโรถ, ธมฺมสวนํ สมิทฺธํ กโรถ, ปพฺพาเชนฺตา โสเธตฺวา ปพฺพาเชถ, โสเธตฺวา อุปสมฺปาเทถ, โสเธตฺวา นิสฺสยํ เทถ, เอโกปิ หิ กุลปุตฺโต ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทญฺจ ลภิตฺวา สกลสาสนํ ปติฏฺฐาเปติ, อตฺตโน ถาเมน ยตฺตกานิ สกฺโกถ ตตฺตกานิ ธุตงฺคานิ สมาทิยถ. อนฺโตวสฺสํ นาเมตํ สกลทิวสํ รตฺติยา จ ปฐมปจฺฉิมยาเมสุ อปฺปมตฺเตหิ ภวิตพฺพํ, วีริยํ อารภิตพฺพํ. โปราณกมหาเถราปิ สพฺพปลิโพเธ ฉินฺทิตฺวา อนฺโตวสฺเส เอกจาริกวตฺตํ ปูรยึสุ, ภสฺเส มตฺตํ ชานิตฺวา ทสวตฺถุกกถํ ทสอสุภทสานุสฺสติอฏฺฐตึสารมฺมณกถญฺจ กาตุํ วฏฺฏติ, อาคนฺตุกานํ วตฺตํ กาตุํ สตฺตาหกรณีเยน คตานํ อปโลเกตฺวา ทาตุํ วฏฺฏตีติ เอวรูปํ วตฺตํ กาตพฺพํ.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុទាំងឡាយកាលធ្វើនូវកិច្ចវត្ត មិនត្រូវសំដែងធម៌ មិនត្រូវឲ្យគេសំដែងធម៌ មិនត្រូវធ្វើការស្វាធ្យាយ មិនត្រូវឲ្យបព្វជ្ជា មិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទា មិនត្រូវឲ្យនិស្ស័យ មិនត្រូវធ្វើការស្តាប់ធម៌ឡើយ ព្រោះថា កិច្ចការទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាបបញ្ចធម៌ (គ្រឿងយឺតយូរ)។ យើងទាំងឡាយនឹងជាអ្នកមិនមានបបញ្ចធម៌ ហើយធ្វើនូវសមណធម៌តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ឬថា ភិក្ខុទាំងអស់ចូរဆមាទាននូវធុតង្គទាំង ១៣ មិនត្រូវសម្រេចការដេកឡើយ ចូរឲ្យកាលកន្លងទៅដោយការឈរនិងការចង្ក្រមចុះ ចូរប្រព្រឹត្តនូវមូគវ័ត (វត្តរបស់មនុស្សគរ) សូម្បីភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅដោយសត្តាហករណីយកិច្ច ក៏ចូរទទួលបាននូវភណ្ឌៈដែលត្រូវបែងចែកចុះ កិច្ចសន្យាដ៏មិនជាធម៌មានសភាពយ៉ាងនេះ មិនត្រូវធ្វើឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីធ្វើកិច្ចសន្យាយ៉ាងនេះវិញថា ព្រះបរិយត្តិធម៌ តែងតម្កល់ទុកនូវព្រះសទ្ធម៌ សូម្បីទាំង ៣ ប្រការ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយចូរសំដែង ចូរឲ្យគេសំដែង ចូរធ្វើការស្វាធ្យាយដោយគោរពចុះ កាលមិនធ្វើការរំខានដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅក្នុងផ្ទះជាទីតាំងមាំ (បធានឃរៈ) ចូរអង្គុយនៅក្នុងវិហារ ហើយសំដែង ឲ្យគេសំដែង ធ្វើការស្វាធ្យាយចុះ ចូរធ្វើការស្តាប់ធម៌ឲ្យបរិបូណ៌ចុះ កាលនឹងឲ្យបព្វជ្ជា ត្រូវពិនិត្យឲ្យស្អាតសិនសឹមឲ្យបព្វជ្ជា ត្រូវពិនិត្យឲ្យស្អាតសិនសឹមឲ្យឧបសម្បទា ត្រូវពិនិត្យឲ្យស្អាតសិនសឹមឲ្យនិស្ស័យ ព្រោះថា សូម្បីកុលបុត្រម្នាក់ បាននូវបព្វជ្ជា និងឧបសម្បទាហើយ តែងតម្កល់ទុកនូវព្រះសាសនាទាំងមូលបាន អ្នកទាំងឡាយអាចសមាទាននូវធុតង្គទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន ដោយកម្លាំងរបស់ខ្លួន ចូរဆមាទាននូវធុតង្គមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះចុះ។ ឈ្មោះថាការចូលវស្សានេះ ភិក្ខុត្រូវជាអ្នកមិនប្រមាថ អស់ថ្ងៃទាំងពួងផង ក្នុងបឋមយាមនិងបច្ឆិមយាមនៃរាត្រីផង ត្រូវប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម។ សូម្បីព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយក្នុងបុរាណកាល ក៏បានកាត់នូវបលិពោធទាំងពួង ហើយបំពេញនូវឯកចារិកវត្តក្នុងវស្សា ភិក្ខុដឹងប្រមាណក្នុងពាក្យសំដី ហើយគួរពោលនូវទសវត្ថុកថា និងអសុភកថា ១០ អនុស្សតិកថា ១០ និងកថាដែលប្រកបដោយអារម្មណ៍ ៣៨ គួរធ្វើនូវវត្តចំពោះព្រះអាគន្តុកៈទាំងឡាយ គួរលាហើយប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅដោយសត្តាហករណីយកិច្ច ភិក្ខុគប្បីធ្វើនូវកិច្ចវត្តមានសភាពយ៉ាងនេះ។

อปิจ [Pg.73] ภิกฺขู โอวทิตพฺพา – ‘‘วิคฺคาหิกปิสุณผรุสวจนานิ มา วทถ, ทิวเส ทิวเส สีลานิ อาวชฺเชนฺตา จตุรารกฺขํ อหาเปนฺตา มนสิการพหุลา วิหรถา’’ติ. ทนฺตกฏฺฐขาทนวตฺตํ อาจิกฺขิตพฺพํ, เจติยํ วา โพธึ วา วนฺทนฺเตน คนฺธมาลํ วา ปูเชนฺเตน ปตฺตํ วา ถวิกาย ปกฺขิปนฺเตน น กเถตพฺพํ, ภิกฺขาจารวตฺตํ อาจิกฺขิตพฺพํ – ‘‘อนฺโตคาเม มนุสฺเสหิ สทฺธึ ปจฺจยสญฺญุตฺตกถา วา วิสภาคกถา วา น กเถตพฺพา, รกฺขิตินฺทฺริเยหิ ภวิตพฺพํ, ขนฺธกวตฺตญฺจ เสขิยวตฺตญฺจ ปูเรตพฺพ’’นฺติ เอวรูปา พหุกาปิ นิยฺยานิกกถา อาจิกฺขิตพฺพาติ.

មួយវិញទៀត គប្បីទូន្មានភិក្ខុទាំងឡាយថា «អ្នកទាំងឡាយកុំនិយាយនូវពាក្យទាស់ទែង ពាក្យញុះញង់ និងពាក្យទ្រគោះបោះបោកឡើយ កាលពិចារណានូវសីលទាំងឡាយរាល់ៗថ្ងៃ មិនឲ្យសាបសូន្យនូវចតុរារក្ខធម៌ ចូរជាអ្នកមានការធ្វើទុកក្នុងចិត្តឲ្យច្រើន ហើយនៅចុះ»។ គប្បីប្រាប់នូវទន្តកដ្ឋវត្ត (វត្តនៃការទំពារឈើស្ទង់) ភិក្ខុកាលថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ឬព្រះស្រីមហាពោធិ៍ក្តី កាលបូជានូវគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាក្តី កាលដាក់នូវသបាត្រទៅក្នុងថង់ក្តី មិនត្រូវនិយាយឡើយ គប្បីប្រាប់នូវបិណ្ឌចារិកវត្តថា «ក្នុងខាងក្នុងភូមិ មិនត្រូវនិយាយនូវពាក្យដែលប្រកបដោយបច្ច័យក្តី នូវពាក្យដែលមិនសមគួរ (វិសភាគកថា) ក្តី ជាមួយមនុស្សទាំងឡាយឡើយ ត្រូវជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយរក្សាហើយ ត្រូវបំពេញនូវខន្ធកវត្ត និងសេក្ខិយវត្តផង» គប្បីប្រាប់នូវនិយ្យានិកកថាមានសភាពយ៉ាងនេះ សូម្បីច្រើនប្រការ។

ปจฺฉิมวสฺสูปนายิกทิวเส ปน สเจ กาลํ โฆเสตฺวา สนฺนิปติเต สงฺเฆ โกจิ ทสหตฺถํ วตฺถํ อาหริตฺวา วสฺสาวาสิกํ เทติ, อาคนฺตุโก สเจ ภิกฺขุ สงฺฆตฺเถโร โหติ, ตสฺส ทาตพฺพํ. นวโก เจ โหติ, สมฺมเตน ภิกฺขุนา สงฺฆตฺเถโร วตฺตพฺโพ – ‘‘สเจ ภนฺเต อิจฺฉถ, ปฐมภาคํ มุญฺจิตฺวา อิทํ วตฺถํ คณฺหถา’’ติ, อมุญฺจนฺตสฺส น ทาตพฺพํ. สเจ ปน ปุพฺเพ คาหิตํ มุญฺจิตฺวา คณฺหาติ, ทาตพฺพํ. เอเตเนวุปาเยน ทุติยตฺเถรโต ปฏฺฐาย ปริวตฺเตตฺวา ปตฺตฏฺฐาเน อาคนฺตุกสฺส ทาตพฺพํ. สเจ ปฐมวสฺสูปคตา ทฺเว ตีณิ จตฺตาริ ปญฺจ วา วตฺถานิ อลตฺถุํ, ลทฺธํ ลทฺธํ เอเตเนวุปาเยน วิสฺสชฺชาเปตฺวา ยาว อาคนฺตุกสฺส สมกํ โหติ, ตาว ทาตพฺพํ. เตน ปน สมเก ลทฺเธ อวสิฏฺโฐ อนุภาโค เถราสเน ทาตพฺโพ. ปจฺจุปฺปนฺเน ลาเภ สติ ฐิติกาย คาเหตุํ กติกํ กาตุํ วฏฺฏติ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងថ្ងៃចូលបច្ឆិមិកវស្សា បើសិនជាកាលដែលសង្ឃប្រកាសប្រាប់វេលាហើយប្រជុំគ្នា ទាយកណាម្នាក់នាំយកនូវសំពត់មានប្រវែង ១០ ហត្ថ មកប្រគល់ឲ្យជាវស្សាវាសិកភណ្ឌ បើភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះជាព្រះសង្ឃត្ថេរ គប្បីប្រគល់សំពត់នោះដល់លោក។ បើលោកជាភិក្ខុខ្ចី ភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតហើយ គប្បីជម្រាបសួរព្រះសង្ឃត្ថេរថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន បើលោកម្ចាស់ប្រាថ្នា សូមលះបង់នូវចំណែកដំបូង ហើយទទួលយកនូវសំពត់នេះចុះ» កាលលោកមិនលះបង់ចំណែកចាស់ មិនត្រូវប្រគល់ឲ្យឡើយ។ បើលោកលះបង់ចំណែកដែលបានទទួលមុននោះ ហើយទទួលយកសំពត់នេះ គប្បីប្រគល់ឲ្យចុះ។ ដោយឧបាយនេះឯង គប្បីផ្លាស់ប្តូរតាំងពីព្រះថេរៈលំដាប់ទី ២ ទៅ ហើយប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុអាគន្តុកៈក្នុងទីដែលដល់លំដាប់របស់ខ្លួន។ បើភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលបុរិមិកវស្សា បានទទួលសំពត់ ២ ៣ ៤ ឬ ៥ ផ្ទាំង គប្បីឲ្យលោកលះបង់នូវសំពត់ដែលបានហើយៗ ដោយឧបាយនេះឯង ហើយប្រគល់ឲ្យដរាបណាបានចំណែកស្មើគ្នាដល់ភិក្ខុអាគន្តុកៈ។ កាលបើភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះបានចំណែកស្មើគ្នាហើយ ចំណែកដែលនៅសល់ (អនុភាគ) គប្បីប្រគល់ទៅក្នុងអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈ។ កាលបើលាភកើតឡើងចំពោះមុខ គប្បីធ្វើកិច្ចសន្យាដើម្បីទទួលយកតាមលំដាប់។

สเจ ทุพฺภิกฺขํ โหติ, ทฺวีสุปิ วสฺสูปนายิกาสุ วสฺสูปคตา ภิกฺขู ภิกฺขาย กิลมนฺตา ‘‘อาวุโส, อิธ วสนฺตา สพฺเพว กิลมาม, สาธุ วต ทฺเวภาคา โหม, เยสํ ญาติปวาริตฏฺฐานานิ อตฺถิ, เต ตตฺถ วสิตฺวา ปวารณาย อาคนฺตฺวา อตฺตโน ปตฺตํ วสฺสาวาสิกํ คณฺหนฺตู’’ติ วทนฺติ, เตสุ เย ตตฺถ วสิตฺวา ปวารณาย อาคจฺฉนฺติ, เตสํ อปโลเกตฺวา วสฺสาวาสิกํ ทาตพฺพํ. สาทิยนฺตาปิ หิ เต เนว วสฺสาวาสิกสฺส สามิโน, ขียนฺตาปิ จ อาวาสิกา เนว อทาตุํ ลภนฺติ. กุรุนฺทิยํ ปน วุตฺตํ – ‘‘กติกวตฺตํ กาตพฺพํ – ‘สพฺเพสํ โน อิธ ยาคุภตฺตํ นปฺปโหติ, สภาคฏฺฐาเน วสิตฺวา อาคจฺฉถ, ตุมฺหากํ ปตฺตํ วสฺสาวาสิกํ ลภิสฺสถา’ติ. ตญฺเจ เอโก ปฏิพาหติ, สุปฏิพาหิตํ; โน เจ [Pg.74] ปฏิพาหติ, กติกา สุกตา. ปจฺฉา เตสํ ตตฺถ วสิตฺวา อาคตานํ อปโลเกตฺวา ทาตพฺพํ, อปโลกนกาเล ปฏิพาหิตุํ น ลพฺภตี’’ติ. ปุนปิ วุตฺตํ – ‘‘สเจ วสฺสูปคเตสุ เอกจฺจานํ วสฺสาวาสิเก อปาปุณนฺเต ภิกฺขู กติกํ กโรนฺติ – ‘ฉินฺนวสฺสานํ วสฺสาวาสิกญฺจ อิทานิ อุปฺปชฺชนกวสฺสาวาสิกญฺจ อิเมสํ ทาตุํ รุจฺจตี’ติ เอวํ กติกาย กตาย คาหิตสทิสเมว โหติ, อุปฺปนฺนุปฺปนฺนํ เตสเมว ทาตพฺพ’’นฺติ.

បើមានទុរភិក្សកើតឡើង ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលវស្សាក្នុងថ្ងៃចូលវស្សាទាំងពីរ លំបាកដោយសារបិណ្ឌបាត ពោលថា «អាវុសោទាំងឡាយ កាលយើងទាំងអស់គ្នានៅក្នុងទីនេះ តែងតែលំបាក គួរតែយើងចែកជាពីរភាគចុះ ភិក្ខុទាំងឡាយណាមានទីកន្លែងដែលញាតិ ឬអ្នកបវារណាទុកហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះចូរទៅនៅក្នុងទីនោះ ហើយសឹមត្រឡប់មកក្នុងថ្ងៃបវារណា ដើម្បីទទួលយកនូវចំណែកវស្សាវាសិកភណ្ឌដែលដល់លំដាប់របស់ខ្លួនចុះ» ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលទៅនៅក្នុងទីនោះ ហើយត្រឡប់មកវិញក្នុងថ្ងៃបវារណា គប្បីលាសង្ឃហើយប្រគល់វស្សាវាសិកភណ្ឌដល់ភិក្ខុទាំងនោះចុះ។ ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុទាំងនោះត្រេកអរ ក៏មិនមែនជាម្ចាស់នៃវស្សាវាសិកភណ្ឌនោះឡើយ ហើយសូម្បីភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងអាវាសខឹងសម្បារ ក៏មិនអាចនឹងមិនប្រគល់ឲ្យបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងគម្ពីរកុរុន្ទី លោកពោលថា «គប្បីធ្វើកិច្ចសន្យាថា 'យាគូនិងភត្តនៅក្នុងទីនេះ មិនល្មមដល់ពួកយើងទាំងអស់គ្នាឡើយ ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅនៅក្នុងទីកន្លែងដែលសមគួរ ហើយសឹមត្រឡប់មកវិញចុះ អ្នកទាំងឡាយនឹងបាននូវចំណែកវស្សាវាសិកភណ្ឌដែលដល់លំដាប់របស់ខ្លួន' បើភិក្ខុមួយរូបហាមឃាត់នូវកិច្ចសន្យានោះ ការဟាមឃាត់នោះឈ្មោះថាជាការဟាមឃាត់ល្អហើយ បើមិនហាមឃាត់ទេ កិច្ចសន្យានោះឈ្មោះថាធ្វើល្អហើយ។ ខាងក្រោយមក គប្បីលាសង្ឃហើយប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះដែលទៅនៅក្នុងទីនោះហើយត្រឡប់មកវិញ ក្នុងវេលាលាសង្ឃ មិនអាចនឹងហាមឃាត់បានឡើយ»។ លោកពោលជាថ្មីទៀតថា «បើសិនជាកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយចូលវស្សាហើយ ភិក្ខុខ្លះមិនបានទទួលវស្សាវាសិកភណ្ឌ ហើយភិក្ខុទាំងឡាយធ្វើកិច្ចសន្យាថា 'តើការប្រគល់វស្សាវាសិកភណ្ឌរបស់ភិក្ខុអ្នកដាច់វស្សាផង វស្សាវាសិកភណ្ឌដែលនឹងកើតឡើងក្នុងពេលឥឡូវនេះផង ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ជាទីពេញចិត្តដែរឬទេ?' កាលបើធ្វើកិច្ចសន្យាយ៉ាងនេះហើយ តែងមានសភាពដូចជាបានទទួលយកហើយដូច្នោះឯង វស្សាវាសិកភណ្ឌដែលកើតឡើងរឿយៗ គប្បីប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះឯង»។

เตมาสํ ปานียํ อุปฏฺฐาเปตฺวา วิหารมคฺคเจติยงฺคณโพธิยงฺคณานิ ชคฺคิตฺวา โพธิรุกฺเข อุทกํ สิญฺจิตฺวา ปกฺกนฺโตปิ วิพฺภนฺโตปิ วสฺสาวาสิกํ ลภติเยว. ภตินิวิฏฺฐญฺหิ เตน กตํ. สงฺฆิกํ ปน อปโลกนกมฺมํ กตฺวา คาหิตํ อนฺโตวสฺเส วิพฺภนฺโตปิ ลภเตว. ปจฺจยวเสน คาหิตํ ปน น ลภตีติ วทนฺติ.

ភិក្ខុទោះបីតម្កល់ទុកនូវទឹកឆាន់អស់ត្រីមាស ថែទាំនូវផ្លូវដើរក្នុងវិហារ ទីលានចេតិយ និងទីលានពោធិ៍ ស្រោចទឹកត្រង់ដើមពោធិ៍ ទោះបីចៀសចេញទៅក្តី ទោះបីសឹកទៅក្តី ក៏គង់បានទទួលវស្សាវាសិកភណ្ឌដដែល ព្រោះថា កិច្ចការដែលលោកធ្វើនោះ ដូចជាការងារដែលបានតាំងទុកដោយឈ្នួល។ ម្យ៉ាងទៀត វស្សាវាសិកភណ្ឌជារបស់សង្ឃ ដែលលោកឲ្យទទួលយកដោយធ្វើអបលោកនកម្ម ទោះបីសឹកទៅក្នុងរវាងវស្សា ក៏គង់បានទទួលដដែល ប៉ុន្តែ លោកពោលថា វស្សាវាសិកភណ្ឌដែលលោកឲ្យទទួលយកដោយអំណាចនៃបច្ច័យ បើសឹកទៅក្នុងរវាងវស្សា មិនបានទទួលឡើយ។

สเจ วุตฺถวสฺโส ทิสํคมิโก ภิกฺขุ อาวาสิกสฺส หตฺถโต กิญฺจิเทว กปฺปิยภณฺฑํ คเหตฺวา ‘‘อสุกกุเล มยฺหํ วสฺสาวาสิกํ ปตฺตํ, ตํ คณฺหถา’’ติ วตฺวา คตฏฺฐาเน วิพฺภมติ, วสฺสาวาสิกํ สงฺฆิกํ โหติ. สเจ ปน มนุสฺเส สมฺมุขา สมฺปฏิจฺฉาเปตฺวา คจฺฉติ, ลภติ. ‘‘อิทํ วสฺสาวาสิกํ อมฺหากํ เสนาสเน วุตฺถภิกฺขุโน เทมา’’ติ วุตฺเต, ยสฺส คาหิตํ ตสฺเสว โหติ. สเจ ปน เสนาสนสามิกสฺส ปิยกมฺยตาย ปุตฺตธีตาทโย พหูนิ วตฺถานิ อาหริตฺวา ‘‘อมฺหากํ เสนาสเน เทมา’’ติ เทนฺติ, ตตฺถ วสฺสูปคตสฺส เอกเมว วตฺถํ ทาตพฺพํ, เสสานิ สงฺฆิกานิ โหนฺติ, วสฺสาวาสิกฏฺฐิติกาย คาเหตพฺพานิ. ฐิติกาย อสติ เถราสนโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพานิ. เสนาสเน วสฺสูปคตํ ภิกฺขุํ นิสฺสาย อุปฺปนฺเนน จิตฺตปฺปสาเทน พหูนิ วตฺถานิ อาหริตฺวา ‘‘เสนาสนสฺส เทมา’’ติ ทินฺเนสุปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ปาทมูเล ฐเปตฺวา ‘‘เอตสฺส ภิกฺขุโน เทมา’’ติ วทนฺติ, ตสฺเสว โหนฺติ.

បើភិក្ខុអ្នកនៅចាំវស្សារួចហើយ បម្រុងនឹងដើរផ្លូវទៅកាន់ទិសផ្សេង ទទួលយកនូវកប្បិយភណ្ឌៈបន្តិចបន្តួចពីដៃរបស់ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងអាវាស ហើយពោលថា «វស្សាវាសិកភណ្ឌរបស់ខ្ញុំ ដល់លំដាប់ក្នុងត្រកូលឯណោះ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកនូវសំពត់នោះចុះ» ហើយបើសឹកទៅក្នុងទីដែលខ្លួនទៅដល់ វស្សាវាសិកភណ្ឌនោះ តែងជារបស់សង្ឃ។ តែបើលោកឲ្យមនុស្សទាំងឡាយទទួលដឹងឮចំពោះមុខ ហើយសឹមទៅ លោកគង់បានទទួល។ កាលបើទាយកពោលថា «យើងខ្ញុំសូមប្រគល់វស្សាវាសិកភណ្ឌនេះ ដល់ភិក្ខុអ្នកនៅចាំវស្សាក្នុងសេនាសនៈរបស់យើងខ្ញុំ» វស្សាវាសិកភណ្ឌនោះ ជារបស់ភិក្ខុរូបណាដែលលោកឲ្យទទួលយក គឺជារបស់ភិក្ខុរូបនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត បើកូនប្រុសកូនស្រីជាដើម ព្រោះចង់បានសេចក្តីស្រឡាញ់ពីម្ចាស់សេនាសនៈ នាំយកសំពត់ជាច្រើនមកប្រគល់ឲ្យដោយពោលថា «យើងខ្ញុំសូមប្រគល់ជូនក្នុងសេនាសនៈរបស់យើងខ្ញុំ» ក្នុងសំពត់ទាំងនោះ គប្បីប្រគល់សំពត់តែមួយផ្ទាំងប៉ុណ្ណោះ ដល់ភិក្ខុអ្នកនៅចាំវស្សា សំពត់ដែលនៅសល់ តែងជារបស់សង្ឃ គប្បីឲ្យទទួលយកតាមលំដាប់នៃវស្សាវាសិកភណ្ឌ។ កាលបើគ្មានលំដាប់ទេ គប្បីឲ្យទទួលយកតាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈទៅ។ សូម្បីក្នុងសំពត់ទាំងឡាយដែលាយកនាំមកប្រគល់ឲ្យដោយពោលថា «យើងខ្ញុំសូមប្រគល់ជូនដល់សេនាសនៈ» ព្រោះសេចក្តីជ្រះថ្លាដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យភិក្ខុអ្នកនៅចាំវស្សាក្នុងសេនាសនៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ តែបើទាយកដាក់ទុកក្បែរជើង ហើយពោលថា «យើងខ្ញុំសូមប្រគល់ជូនដល់ភិក្ខុរូបនេះ» សំពត់ទាំងនោះ តែងជារបស់ភិក្ខុរូបនោះឯង។

เอกสฺส เคเห ทฺเว วสฺสาวาสิกานิ – ปฐมภาโค สามเณรสฺส คาหิโต โหติ, ทุติโย เถราสเน. โส เอกํ ทสหตฺถํ, เอกํ อฏฺฐหตฺถํ สาฏกํ เปเสติ ‘‘วสฺสาวาสิกํ ปตฺตภิกฺขูนํ เทถา’’ติ วิจินิตฺวา วรภาคํ สามเณรสฺส ทตฺวา อนุภาโค เถราสเน ทาตพฺโพ. สเจ ปน อุโภปิ ฆรํ เนตฺวา โภเชตฺวา สยเมว ปาทมูเล ฐเปติ, ยํ ยสฺส ทินฺนํ, ตเทว ตสฺส โหติ.

ក្នុងផ្ទះរបស់ទាយកម្នាក់ មានវស្សាវាសិកភណ្ឌ ២ ផ្ទាំង ចំណែកទីមួយ លោកឲ្យទទួលយកសម្រាប់សាមណេរ ចំណែកទីពីរ ក្នុងអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈ។ ទាយកនោះបញ្ជូនទៅនូវសំពត់មានប្រវែង ១០ ហត្ថ ១ ផ្ទាំង សំពត់មានប្រវែង ៨ ហត្ថ ១ ផ្ទាំង ដោយពាក្យថា «សូមប្រគល់វស្សាវាសិកភណ្ឌ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលដល់លំដាប់ចុះ» គប្បីជ្រើសរើសយកចំណែកដ៏ល្អប្រគល់ឲ្យដល់សាមណេរ ហើយចំណែកបន្ទាប់ គប្បីប្រគល់ទៅក្នុងអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈ។ តែបើទាយកនាំលោកទាំងពីរទៅកាន់ផ្ទះ ហើយប្រគេនចង្ហាន់រួច ដាក់ទុកក្បែរជើងដោយខ្លួនឯង សំពត់ណាដែលប្រគេនដល់រូបណា សំពត់នោះឯង តែងជារបស់រូបនោះ។

อิโต [Pg.75] ปรํ มหาปจฺจริยํ อาคตนโย โหติ – ‘‘เอกสฺส ฆเร ทหรสามเณรสฺส วสฺสาวาสิกํ ปาปุณาติ, โส เจ ปุจฺฉติ – ‘อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ กสฺส ปตฺต’นฺติ, ‘สามเณรสฺสา’ติ อวตฺวา ‘ทานกาเล ชานิสฺสสี’ติ วตฺวา ทานทิวเส เอกํ มหาเถรํ เปเสตฺวา นีหราเปตพฺพํ. สเจ ยสฺส วสฺสาวาสิกํ ปตฺตํ, โส วิพฺภมติ วา กาลํ วา กโรติ, มนุสฺสา เจ ปุจฺฉนฺติ – ‘กสฺส อมฺหากํ วสฺสาวาสิกํ ปตฺต’นฺติ, เตสํ ยถาภูตํ อาจิกฺขิตพฺพํ. สเจ เต วทนฺติ – ‘ตุมฺหากํ เทมา’ติ, ตสฺส ภิกฺขุโน ปาปุณาติ. อถ สงฺฆสฺส วา คณสฺส วา เทนฺติ, สงฺฆสฺส วา คณสฺส วา ปาปุณาติ. สเจ วสฺสูปคตา สุทฺธปํสุกูลิกาเยว โหนฺติ, อาเนตฺวา ทินฺนํ วสฺสาวาสิกํ เสนาสนปริกฺขารํ วา กตฺวา ฐเปตพฺพํ, พิมฺโพหนาทีนิ วา กาตพฺพานี’’ติ. อิทํ เนวาสิกวตฺตํ.

តទៅនេះ ជាលំដាប់ដែលមកក្នុងគម្ពីរមហាបច្ចរី «ក្នុងផ្ទះរបស់ទាយកម្នាក់ វស្សាវាសិកភណ្ឌដល់លំដាប់ដល់សាមណេរតូច បើទាយកនោះសួរថា 'វស្សាវាសិកភណ្ឌរបស់យើងខ្ញុំ ដល់លំដាប់ដល់លោកម្ចាស់រូបណា?' មិនត្រូវប្រាប់ថា 'ដល់សាមណេរ' ឡើយ គប្បីប្រាប់ថា 'ដល់ពេលប្រគល់សំពត់ អ្នកនឹងដឹងឯងហើយ' ហើយក្នុងថ្ងៃប្រគល់សំពត់ គប្បីបញ្ជូនព្រះមហាថេរៈមួយរូបទៅ ដើម្បីឲ្យនាំយកមក។ បើភិក្ខុរូបណាដែលវស្សាវាសិកភណ្ឌដល់លំដាប់ដល់លោក លោកសឹកទៅក្តី ឬធ្វើមរណកាលទៅក្តី បើមនុស្សទាំងឡាយសួរថា 'វស្សាវាសិកភណ្ឌរបស់យើងខ្ញុំ ដល់លំដាប់ដល់លោកម្ចាស់រូបណា?' គប្បីប្រាប់ដល់មនុស្សទាំងនោះតាមពិត។ បើមនុស្សទាំងនោះពោលថា 'យើងខ្ញុំសូមប្រគល់ជូនលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ' វស្សាវាសិកភណ្ឌនោះ តែងដល់ដល់ភិក្ខុរូបនោះ។ មួយវិញទៀត បើគេប្រគល់ជូនដល់សង្ឃ ឬដល់គណៈ វស្សាវាសិកភណ្ឌនោះ តែងដល់ដល់សង្ឃ ឬដល់គណៈ។ បើភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅចាំវស្សា សុទ្ធតែជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវបង្សុកូលិកធុតង្គតែម្យ៉ាង គប្បីធ្វើនូវវស្សាវាសិកភណ្ឌដែលគេនាំមកប្រគេននោះ ឲ្យជាគ្រឿងសេនាសនបរិក្ខារ ហើយតម្កល់ទុក ឬគប្បីធ្វើជាខ្នើយជាដើមចុះ» នេះជាវត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងអាវាស។

เสนาสนคฺคาหกถา นิฏฺฐิตา.

កថាជាគ្រឿងពោលអំពីការទទួលយកសេនាសនៈ ចប់ហើយ។

อุปนนฺทวตฺถุกถา

ឧបនន្ទវត្ថុកថា

๓๑๙. อุปนนฺทวตฺถุสฺมึ – ตตฺถ ตยา โมฆปุริส คหิตํ อิธ มุตฺตํ, อิธ ตยา คหิตํ ตตฺร มุตฺตนฺติ เอตฺถ อยมตฺโถ – ยํ ตยา ตตฺถ เสนาสนํ คหิตํ, ตํ เต คณฺหนฺเตเนว อิธ มุตฺตํ โหติ. ‘‘อิธ ทานาหํ, อาวุโส, มุญฺจามี’’ติ วทนฺเตน ปน ตํ ตตฺราปิ มุตฺตํ. เอวํ ตฺวํ อุภยตฺถ ปริพาหิโรติ.

៣១៩. ក្នុងរឿងព្រះឧបនន្ទ ក្នុងពាក្យថា «មោឃបុរស សេនាសនៈណាដែលអ្នកឯងទទួលយកក្នុងទីនោះ ឈ្មោះថាអ្នកឯងលះបង់ក្នុងទីនេះហើយ សេនាសនៈណាដែលអ្នកឯងទទួលយកក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថាអ្នកឯងលះបង់ក្នុងទីនោះហើយ» នេះ មានសេចក្តីអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា សេនាសនៈណាដែលអ្នកឯងទទួលយកក្នុងទីនោះ កាលដែលអ្នកឯងកំពុងទទួលយកនូវសេនាសនៈនោះឯង ឈ្មោះថាសេនាសនៈក្នុងទីនេះ អ្នកឯងលះបង់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលអ្នកឯងពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំលះបង់ក្នុងទីនេះហើយ» សេនាសនៈក្នុងទីនោះ ក៏ឈ្មោះថាអ្នកឯងលះបង់ហើយដែរ។ យ៉ាងនេះ អ្នកឯងឈ្មោះថាជាអ្នកសូន្យសេនាសនៈក្នុងទីទាំងពីរ។

อยํ ปเนตฺถ วินิจฺฉโย – คหเณน คหณํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, คหเณน อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, อาลเยน คหณํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, อาลเยน อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. กถํ? อิเธกจฺโจ วสฺสูปนายิกทิวเส เอกสฺมึ วิหาเร เสนาสนํ คเหตฺวา สามนฺตวิหารํ คนฺตฺวา ตตฺราปิ คณฺหาติ, ตสฺส อิมินา คหเณน ปุริมํ คหณํ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. อปโร ‘‘อิธ วสิสฺสามี’’ติ อาลยมตฺตํ กตฺวา สามนฺตวิหารํ คนฺตฺวา ตตฺถ เสนาสนํ คณฺหาติ, ตสฺส อิมินา คหเณน ปุริโม อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. เอโก ‘‘อิธ วสิสฺสามี’’ติ เสนาสนํ วา คเหตฺวา อาลยํ วา กตฺวา สามนฺตวิหารํ คนฺตฺวา ‘‘อิเธว ทานิ วสิสฺสามี’’ติ อาลยํ กโรติ, อิจฺจสฺส อาลเยน วา คหณํ อาลเยน วา อาลโย ปฏิปฺปสฺสมฺภติ, สพฺพตฺถ ปจฺฉิเม [Pg.76] คหเณ วา อาลเย วา ติฏฺฐติ. โย ปน ‘‘เอกสฺมึ วิหาเร เสนาสนํ คเหตฺวา อญฺญสฺมึ วิหาเร วสิสฺสามี’’ติ คจฺฉติ, ตสฺส อุปจารสีมาติกฺกเม เสนาสนคฺคาโห ปฏิปฺปสฺสมฺภติ. ยทิ ปน ‘‘ตตฺถ ผาสุ ภวิสฺสติ, วสิสฺสามิ; โน เจ, อาคมิสฺสามี’’ติ คนฺตฺวา อผาสุภาวํ ญตฺวา ปจฺจาคจฺฉติ, วฏฺฏติ.

សេចក្តីវិនិច្ឆ័យក្នុងរឿងនេះមានដូចតទៅ៖ ការកាន់យកក្រោយ រមែងរំងាប់នូវការកាន់យកមុន, ការកាន់យកក្រោយ រមែងរំងាប់នូវសេចក្តីអាល័យមុន, សេចក្តីអាល័យក្រោយ រមែងរំងាប់នូវការកាន់យកមុន, សេចក្តីអាល័យក្រោយ រមែងរំងាប់នូវសេចក្តីអាល័យមុន។ តើដូចម្តេច? ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុខ្លះកាន់យកសេនាសនៈក្នុងវត្តមួយ ក្នុងថ្ងៃចូលវស្សា ហើយទៅកាន់វត្តជិតខាង ក៏កាន់យកសេនាសនៈក្នុងវត្តនោះទៀត ការកាន់យកមុនរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងរំងាប់ទៅដោយសារការកាន់យកក្រោយនេះ។ ភិក្ខុមួយរូបទៀត ធ្វើត្រឹមតែសេចក្តីអាល័យថា «អាត្មាអញនឹងនៅក្នុងវត្តនេះ» ហើយទៅកាន់វត្តជិតខាង ក៏កាន់យកសេនាសនៈក្នុងវត្តនោះ សេចក្តីអាល័យមុនរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងរំងាប់ទៅដោយសារការកាន់យកក្រោយនេះ។ ភិក្ខុមួយរូបទៀត គិតថា «អាត្មាអញនឹងនៅក្នុងវត្តនេះ» ដូច្នេះហើយ កាន់យកសេនាសនៈក្តី ធ្វើសេចក្តីអាល័យក្តី រួចទៅកាន់វត្តជិតខាង ហើយធ្វើសេចក្តីអាល័យថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងនៅក្នុងវត្តនេះតែម្តង» ដូច្នេះ យ៉ាងនេះ ការកាន់យកក្តី សេចក្តីអាល័យមុនក្តី របស់ភិក្ខុនោះ រមែងរំងាប់ទៅដោយសារសេចក្តីអាល័យក្រោយ ក្នុងវារៈទាំងពួងនេះ ភិក្ខុរមែងតាំងនៅក្នុងការកាន់យកក្រោយ ឬសេចក្តីអាល័យក្រោយប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកភិក្ខុណា កាន់យកសេនាសនៈក្នុងវត្តមួយ ហើយដើរទៅដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងនៅក្នុងវត្តដទៃ» ការកាន់យកសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ រមែងរំងាប់ទៅក្នុងខណៈដែលកន្លងហួសឧបចារសីមា។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុគិតថា «បើទីនោះសប្បាយ អាត្មាអញនឹងនៅ បើមិនសប្បាយទេ អាត្មាអញនឹងត្រឡប់មកវិញ» ដូច្នេះហើយទៅ លុះដឹងថាមិនសប្បាយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ យ៉ាងនេះរមែងគួរ។

๓๒๐. ติวสฺสนฺตเรนาติ เอตฺถ ติวสฺสนฺตโร นาม โย ทฺวีหิ วสฺเสหิ มหนฺตตโร วา ทหรตโร วา โหติ. โย ปน เอเกน วสฺเสน มหนฺตตโร วา ทหรตโร วา โหติ, โย วา สมานวสฺโส, ตตฺถ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. อิเม สพฺเพ เอกสฺมึ มญฺเจ วา ปีเฐ วา ทฺเว ทฺเว หุตฺวา นิสีทิตุํ ลภนฺติ. ยํ ติณฺณํ ปโหติ, ตํ สํหาริมํ วา โหตุ อสํหาริมํ วา, ตถารูเป อปิ ผลกขณฺเฑ อนุปสมฺปนฺเนนาปิ สทฺธึ นิสีทิตุํ วฏฺฏติ.

៣២០. ពាក្យថា «tivassantarena» ក្នុងអដ្ឋកថានេះ សំដៅយកភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង ឬខ្ចីជាង ២ វស្សា ហៅថា «មានវស្សាខុសគ្នា ៣ វស្សា»។ ចំណែកភិក្ខុណាដែលមានវស្សាចាស់ជាង ឬខ្ចីជាង ១ វស្សា ឬមានវស្សាស្មើគ្នា ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ មិនបាច់និយាយដល់ទៅហើយ។ ភិក្ខុទាំងអស់នេះ រមែងបានដើម្បីអង្គុយរួមគ្នាពីរៗរូប លើគ្រែក្តី លើតាំងក្តី តែមួយបាន។ អាសនៈណាដែលល្មមសម្រាប់ភិក្ខុ ៣ រូបអង្គុយ អាសនៈនោះ ទោះជាគ្រឿងរំកិលបានក្តី រំកិលមិនបានក្តី សូម្បីតែបន្ទះក្តារដែលមានសភាពបែបនោះ ក៏គួរដើម្បីអង្គុយជាមួយអនុបសម្បន្នបានដែរ។

หตฺถินขกนฺติ หตฺถิกุมฺเภ ปติฏฺฐิตํ; เอวํ กตสฺส กิเรตํ นามํ. สพฺพํ ปาสาทปริโภคนฺติ สุวณฺณรชตาทิวิจิตฺรานิ กวาฏานิ มญฺจปีฐานิ ตาลวณฺฏานิ สุวณฺณรชตมยปานียฆฏปานียสราวานิ ยํกิญฺจิ จิตฺตกมฺมกตํ, สพฺพํ วฏฺฏติ. ‘‘ปาสาทสฺส ทาสิทาสํ เขตฺตวตฺถุํ โคมหึสํ เทมา’’ติ วทนฺติ, ปาเฏกฺกํ คหณกิจฺจํ นตฺถิ, ปาสาเท ปฏิคฺคหิเต ปฏิคฺคหิตเมว โหติ. โคนกาทีนิ สงฺฆิกวิหาเร วา ปุคฺคลิกวิหาเร วา มญฺจปีฐเกสุ อตฺถริตฺวา ปริภุญฺชิตุํ น วฏฺฏนฺติ. ธมฺมาสเน ปน คิหิวิกฏนิหาเรน ลพฺภนฺติ, ตตฺราปิ นิปชฺชิตุํ น วฏฺฏติ.

ពាក្យថា «hatthinakhaka» គឺប្រាសាទដែលតាំងនៅលើទីដែលមានសណ្ឋានដូចជាក្បាលដំរី ឮថា ប្រាសាទដែលគេធ្វើបែបនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «sabbaṃ pāsādaparibhogaṃ» គឺទ្វារទាំងឡាយដ៏វិចិត្រដោយមាស និងប្រាក់ជាដើម គ្រែ តាំង ផ្លិតស្លឹករឹត ក្អមទឹក និងផ្តិលទឹកដែលធ្វើដោយមាស និងប្រាក់ និងគ្រឿងគំនូរគំនូសណាមួយ ទាំងអស់នេះ រមែងគួរប្រើប្រាស់បាន។ ប្រសិនបើគេពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយ សូមថ្វាយខ្ញុំស្រីខ្ញុំប្រុស ស្រែចម្ការ គោក្របី ដល់ប្រាសាទ» ដូច្នេះ កិច្ចនៃការទទួលដោយឡែកពីគ្នាមិនមានឡើយ កាលបើភិក្ខុទទួលយកប្រាសាទហើយ ក៏ឈ្មោះថាជាការទទួលយករបស់ទាំងនោះរួចជាស្រេចហើយ។ គ្រឿងលំអាប់មានកម្រាលរោមសត្វជាដើម ភិក្ខុមិនគួរក្រាលលើគ្រែ ឬតាំង ក្នុងវិហារជារបស់សង្ឃក្តី ក្នុងវិហារជារបស់បុគ្គលក្តី ហើយប្រើប្រាស់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ លើធម្មាសនៈ រមែងបានដើម្បីប្រើប្រាស់កម្រាលដែលពួកគ្រហស្ថធ្វើជាពិសេសបាន តែសូម្បីលើធម្មាសនៈនោះ ក៏មិនគួរដេកឡើយ។

อุปนนฺทวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

រឿងព្រះឧបនន្ទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

อวิสฺสชฺชิยวตฺถุกถา

រឿងអវិស្សជ្ជិយវត្ថុ

๓๒๑. ปญฺจิมานีติ ราสิวเสน ปญฺจ, สรูปวเสน ปเนตานิ พหูนิ โหนฺติ. ตตฺถ อาราโม นาม ปุปฺผาราโม วา ผลาราโม วา. อารามวตฺถุ นาม เตสํเยว อารามานํ อตฺถาย ปริจฺฉินฺทิตฺวา ฐปิโตกาโส; เตสุ วา อาราเมสุ วินฏฺเฐสุ เตสํ โปราณกภูมิภาโค. วิหาโร นาม ยํกิญฺจิ ปาสาทาทิเสนาสนํ. วิหารวตฺถุ นาม ตสฺส ปติฏฺฐาโนกาโส. มญฺโจ นาม – มสารโก, พุนฺทิกาพทฺโธ, กุฬีรปาทโก อาหจฺจปาทโกติ อิเมสํ ปุพฺเพ วุตฺตานํ จตุนฺนํ มญฺจานํ อญฺญตโร[Pg.77]. ปีฐํ นาม มสารกาทีนํเยว จตุนฺนํ ปีฐานํ อญฺญตรํ. ภิสิ นาม อุณฺณภิสิอาทีนํ ปญฺจนฺนํ อญฺญตรา. พิมฺโพหนํ นาม วุตฺตปฺปการานํ พิมฺโพหนานํ อญฺญตรํ. โลหกุมฺภี นาม กาฬโลเหน วา ตมฺพโลเหน วา เยน เกนจิ โลเหน กตา กุมฺภี. โลหภาณกาทีสุปิ เอเสว นโย. เอตฺถ ปน ภาณกนฺติ อรญฺชโร วุจฺจติ. วารโกติ ฆโฏ. กฏาหํ กฏาหเมว. วาสิอาทีสุ วลฺลิอาทีสุ จ ทุวิญฺเญยฺยํ นาม นตฺถิ. เอวํ –

៣២១. ពាក្យថា «pañcimāni» គឺមាន ៥ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃពួក ប៉ុន្តែបើពោលដោយសរុបជាលក្ខណៈបុគ្គល វត្ថុទាំងនេះមានច្រើនយ៉ាងណាស់។ ក្នុងវត្ថុទាំងនោះ ទីដែលហៅថា «អារាម» គឺសួនផ្កាក្តី សួនផ្លែឈើក្តី។ ទីដែលហៅថា «ដីអារាម» គឺទីកន្លែងដែលគេកំណត់ទុកសម្រាប់អារាមទាំងនោះ ឬកាលបើអារាមទាំងនោះវិនាសទៅហើយ ក៏ជាចំណែកដីចាស់របស់អារាមទាំងនោះ។ ទីដែលហៅថា «វិហារ» គឺសេនាសនៈណាមួយ មានប្រាសាទជាដើម។ ទីដែលហៅថា «ដីវិហារ» គឺទីកន្លែងជាទីតាំងនៃវិហារនោះ។ ទីដែលហៅថា «គ្រែ» គឺគ្រែណាមួយក្នុងចំណោមគ្រែទាំង ៤ ប្រភេទដែលបានពោលមកហើយខាងដើម គឺគ្រែមានមេលេចចាក់ទម្លុះជើង គ្រែមានមេវាយខ្ទាស់ជើង គ្រែមានជើងដូចជាជើងក្តាម និងគ្រែមានជើងដោតភ្ជាប់នឹងមេ។ ទីដែលហៅថា «តាំង» គឺតាំងណាមួយក្នុងចំណោមតាំងទាំង ៤ ប្រភេទ មានតាំងមសារកៈជាដើមនោះឯង។ ទីដែលហៅថា «ពូក» គឺពូកណាមួយក្នុងចំណោមពូកទាំង ៥ ប្រភេទ មានពូករោមសត្វជាដើម។ ទីដែលហៅថា «ខ្នើយ» គឺខ្នើយណាមួយក្នុងចំណោមខ្នើយដែលមានសភាពដូចដែលបានពោលមកហើយ។ ទីដែលហៅថា «ឆ្នាំងលោហៈ» គឺឆ្នាំងដែលធ្វើដោយដែកខ្មៅក្តី ស្ពាន់ក្រហមក្តី ឬលោហៈណាមួយក្តី។ សូម្បីក្នុងភាជន៍លោហៈជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងភាជន៍ទាំងនោះ ពាក្យថា «ភាណកៈ» សំដៅយកពាងទឹកធំ។ ពាក្យថា «វារកៈ» សំដៅយកក្អមទឹក។ ពាក្យថា «កដាហៈ» សំដៅយកខ្ទះដែកនោះឯង។ ក្នុងវត្ថុមានកាំបិតចិតជាដើម និងវល្លិជាដើម មិនមានអ្វីដែលយល់បានដោយក្រឡើយ។ យ៉ាងនេះ៖

ทฺวิสงฺคหานิ ทฺเว โหนฺติ, ตติยํ จตุสงฺคหํ;

จตุตฺถํ นวโกฏฺฐาสํ, ปญฺจมํ อฏฺฐเภทนํ.

វត្ថុអវិស្សជ្ជិយៈ ២ ពួកដំបូង រមែងមានការសង្គ្រោះជា ២ យ៉ាង, ពួកទី ៣ មានការសង្គ្រោះជា ៤ យ៉ាង, ពួកទី ៤ មានចំណែកជា ៩ យ៉ាង, ពួកទី ៥ មានការចែកចេញជា ៨ យ៉ាង។

อิติ ปญฺจหิ ราสีหิ, ปญฺจนิมฺมลโลจโน;

ปญฺจวีสวิธํ นาโถ, ครุภณฺฑํ ปกาสยิ.

ព្រះមានព្រះភាគជាទីពឹង ព្រះអង្គមានចក្ខុ ៥ ដ៏បរិសុទ្ធឥតមន្ទិល បានសម្តែងនូវគរុភណ្ឌ ២៥ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃពួកទាំង ៥ យ៉ាងនេះ។

ตตฺรายํ วินิจฺฉยกถา – อิทญฺหิ สพฺพมฺปิ ครุภณฺฑํ อิธ อวิสฺสชฺชิยํ, กีฏาคิริวตฺถุสฺมึ ‘‘อเวภงฺคิย’’นฺติ วุตฺตํ. ปริวาเร ปน –

ក្នុងគរុភណ្ឌទាំងនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ដើម្បីវិនិច្ឆ័យ៖ ព្រោះថា គរុភណ្ឌទាំងអស់នេះ ក្នុងរឿងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហៅថា «អវិស្សជ្ជិយៈ» (របស់ដែលមិនគួរលះបង់) ក្នុងរឿងកីដាគិរិ ទ្រង់ហៅថា «អវេភង្គិយៈ» (របស់ដែលមិនគួរចែកគ្នា)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងគម្ពីរវារៈ មានសម្តែងទុកថា៖

‘‘อวิสฺสชฺชิยํ อเวภงฺคิยํ, ปญฺจ วุตฺตา มเหสินา;

วิสฺสชฺเชนฺตสฺส ปริภุญฺชนฺตสฺส อนาปตฺติ,ปญฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา’’ติ. (ปริ. ๔๗๙) –

«ព្រះមហេសីទ្រង់សម្តែងគរុភណ្ឌ ៥ យ៉ាងថា ជាអវិស្សជ្ជិយៈ និងអវេភង្គិយៈ, ភិក្ខុកាលលះបង់ក្តី ប្រើប្រាស់ក្តី មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ, ប្រស្នានេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញបានត្រិះរិះហើយ»।

อาคตํ. ตสฺมา มูลจฺเฉชฺชวเสน อวิสฺสชฺชิยํ อเวภงฺคิยญฺจ ปริวตฺตนวเสน ปน วิสฺสชฺเชนฺตสฺส ปริภุญฺชนฺตสฺส จ อนาปตฺตีติ เอวเมตฺถ อธิปฺปาโย เวทิตพฺโพ.

សេចក្តីនេះមានមកក្នុងគម្ពីរវារៈ។ ព្រោះហេតុនោះ គរុភណ្ឌនោះ ឈ្មោះថាជាអវិស្សជ្ជិយៈ និងអវេភង្គិយៈ ដោយអំណាចនៃការកាត់ផ្តាច់ (គឺការប្រគល់ឱ្យដាច់ខាត) ប៉ុន្តែ ដោយអំណាចនៃការដោះដូរ ភិក្ខុកាលលះបង់ និងប្រើប្រាស់ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងរឿងនេះ គួរជ្រាបយ៉ាងនេះឯង។

ตตฺรายํ อนุปุพฺพิกถา – อิทํ ตาว ปญฺจวิธมฺปิ จีวรปิณฺฑปาตเภสชฺชตฺถาย อุปเนตุํ น วฏฺฏติ. ถาวเรน จ ถาวรํ ครุภณฺเฑน จ ครุภณฺฑํ ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏติ. ถาวเร ปน เขตฺตํ วตฺถุ ตฬากํ มาติกาติ เอวรูปํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส วิจาเรตุํ วา สมฺปฏิจฺฉิตุํ วา อธิวาเสตุํ วา น วฏฺฏติ, กปฺปิยการเกเหว วิจาริตโต กปฺปิยภณฺฑํ วฏฺฏติ. อาราเมน ปน อารามํ อารามวตฺถุํ วิหารํ วิหารวตฺถุนฺติ อิมานิ จตฺตาริ ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏติ.

ក្នុងសេចក្តីដោះដូរនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់តាមលំដាប់៖ ជាដំបូង គរុភណ្ឌទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុមិនគួរនាំទៅដើម្បីជាប្រយោន៍ដល់ចីវរ បិណ្ឌបាត និងភេសជ្ជៈឡើយ។ ប៉ុន្តែ ការដោះដូរវត្ថុជាប់នឹងដីដោយវត្ថុជាប់នឹងដីក្តី គរុភណ្ឌដោយគរុភណ្ឌក្តី រមែងគួរ។ ចំណែកក្នុងថាវរវត្ថុនោះ វត្ថុមានសភាពបែបនេះ គឺស្រែ ចម្ការ ស្រះទឹក ផ្លូវទឹក ភិក្ខុសង្ឃមិនគួរចាត់ចែងក្តី ទទួលយកក្តី ត្រេកអរក្តី ឡើយ លុះតែពួកកប្បិយការកៈចាត់ចែងហើយ ទើបគួរដើម្បីទទួលយកកប្បិយភណ្ឌបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ការដោះដូរអារាមដោយអារាមក្តី ដោយដីអារាមក្តី ដោយវិហារក្តី ដោយដីវិហារក្តី ទាំង ៤ យ៉ាងនេះ រមែងគួរ។

ตตฺรายํ ปริวตฺตนนโย – สงฺฆสฺส นาฬิเกราราโม ทูเร โหติ, กปฺปิยการกา วา พหุตรํ ขาทนฺติ. ยมฺปิ น ขาทนฺติ, ตโต สกฏเวตนํ ทตฺวา [Pg.78] อปฺปเมว หรนฺติ. อญฺเญสํ ปน ตสฺส อารามสฺส อวิทูรคามวาสีนํ มนุสฺสานํ วิหารสฺส สมีเป อาราโม โหติ, เต สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา สเกน อาราเมน ตํ อารามํ ยาจนฺติ, สงฺเฆน ‘‘รุจฺจติ สงฺฆสฺสา’’ติ อปโลเกตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตพฺโพ. สเจปิ ภิกฺขูนํ รุกฺขสหสฺสํ โหติ, มนุสฺสานํ ปญฺจ สตานิ, ‘‘ตุมฺหากํ อาราโม ขุทฺทโก’’ติ น วตฺตพฺพํ. กิญฺจาปิ หิ อยํ ขุทฺทโก, อถ โข อิตรโต พหุตรํ อายํ เทติ. สเจปิ สมกเมว เทติ; เอวมฺปิ อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ ปริภุญฺชิตุํ สกฺกาติ คเหตพฺพเมว. สเจ ปน มนุสฺสานํ พหุตรา รุกฺขา โหนฺติ, ‘‘นนุ ตุมฺหากํ พหุตรา รุกฺขา’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ‘‘อติเรกํ อมฺหากํ ปุญฺญํ โหตุ, สงฺฆสฺส เทมา’’ติ วทนฺติ, ชานาเปตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขูนํ รุกฺขา ผลธาริโน, มนุสฺสานํ รุกฺขา น ตาว ผลํ คณฺหนฺติ, กิญฺจาปิ น คณฺหนฺติ, น จิเรน คณฺหิสฺสนฺตีติ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพเมว. มนุสฺสานํ รุกฺขา ผลธาริโน, ภิกฺขูนํ น ตาว ผลํ คณฺหนฺติ, ‘‘นนุ ตุมฺหากํ รุกฺขา ผลธาริโน’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ‘‘คณฺหถ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปุญฺญํ ภวิสฺสตี’’ติ เทนฺติ, ชานาเปตฺวา สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ; เอวํ อาราเมน อาราโม ปริวตฺเตตพฺโพ. เอเตเนว นเยน อารามวตฺถุปิ วิหาโรปิ วิหารวตฺถุปิ อาราเมน ปริวตฺเตตพฺพํ. อารามวตฺถุนา จ มหนฺเตน วา ขุทฺทเกน วา อารามอารามวตฺถุ วิหารวิหารวตฺถูนิ.

ក្នុងសេចក្តីដោះដូរនោះ នេះជារបៀបនៃការដោះដូរ៖ ចម្ការដូងរបស់សង្ឃស្ថិតនៅឆ្ងាយ ពួកកប្បិយការកៈតែងតែស៊ីផ្លែដូងនោះជាច្រើន។ ទោះបីជាសល់ពីស៊ី ក៏ត្រូវបង់ថ្លៃរទេះដឹកជញ្ជូន នាំយកមកបានតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកពួកមនុស្សដទៃដែលរស់នៅក្នុងភូមិមិនឆ្ងាយពីចម្ការដូងនោះ មានចម្ការដូងមួយនៅជិតវត្តរបស់សង្ឃ ពួកមនុស្សទាំងនោះចូលទៅរកសង្ឃ ហើយសុំដូរចម្ការដូងរបស់សង្ឃនោះ ដោយចម្ការដូងរបស់ខ្លួន សង្ឃគួរប្រកាសសួរថា «តើសង្ឃពេញចិត្តដែរឬទេ?» យ៉ាងនេះ រួចហើយសឹមទទួលយក។ ទោះបីជាដើមដូងរបស់ភិក្ខុមាន ១ ពាន់ដើម ឯដើមដូងរបស់ពួកមនុស្សមានតែ ៥ រយដើមក៏ដោយ ក៏មិនគួរនិយាយថា «ចម្ការរបស់ពួកអ្នកតូចចង្អៀតណាស់» ឡើយ។ ព្រោះថា ទោះបីជាចម្ការនេះតូចក៏ដោយ តែវាផ្តល់ផលប្រយោជន៍ច្រើនជាងចម្ការមុននោះ។ ទោះបីជាផ្តល់ផលស្មើគ្នាក៏ដោយ ក៏គួរតែទទួលយកដែរ ព្រោះអាចប្រើប្រាស់បានក្នុងខណៈដែលចង់បានភ្លាមៗ។ ប៉ុន្តែ បើដើមឈើរបស់ពួកមនុស្សមានច្រើនជាង គួរនិយាយថា «ដើមឈើរបស់ពួកអ្នកមានច្រើនជាងតើ មែនទេ?»។ ប្រសិនបើគេពោលថា «សូមឱ្យបុណ្យដ៏លើសលប់កើតមានដល់ពួកយើងខ្ញុំ ពួកយើងខ្ញុំសូមថ្វាយដល់សង្ឃ» ដូច្នេះ ភិក្ខុគួរប្រាប់ឱ្យសង្ឃដឹង រួចហើយសឹមទទួលយក។ បើដើមឈើរបស់ភិក្ខុមានផ្លែហើយ ឯដើមឈើរបស់ពួកមនុស្សមិនទាន់មានផ្លែ ទោះបីជាមិនទាន់មានផ្លែក៏ដោយ តែមិនយូរប៉ុន្មានវានឹងមានផ្លែ យ៉ាងនេះ ក៏គួរទទួលយកដែរ។ បើដើមឈើរបស់ពួកមនុស្សមានផ្លែហើយ ឯដើមឈើរបស់ភិក្ខុមិនទាន់មានផ្លែ គួរនិយាយថា «ដើមឈើរបស់ពួកអ្នកមានផ្លែហើយតើ មែនទេ?»។ ប្រសិនបើគេប្រគេនថា «សូមព្រះតេជព្រះគុណទទួលយកចុះ បុណ្យនឹងមានដល់ពួកយើងខ្ញុំ» ដូច្នេះ ភិក្ខុគួរប្រាប់ឱ្យសង្ឃដឹង រួចហើយសឹមទទួលយក យ៉ាងនេះ ការដោះដូរអារាមដោយអារាម គួរធ្វើទៅបាន។ ដោយវិធីនេះឯង សូម្បីដីអារាមក្តី វិហារក្តី ដីវិហារក្តី ក៏គួរដោះដូរដោយអារាមបានដែរ។ និងដោយដីអារាម ទោះជាធំក្តី តូចក្តី ក៏គួរដោះដូរអារាម ដីអារាម វិហារ និងដីវិហារបានដែរ។

กถํ วิหาเรน วิหาโร ปริวตฺเตตพฺโพ? สงฺฆสฺส อนฺโตคาเม เคหํ โหติ, มนุสฺสานํ วิหารมชฺเฌ ปาสาโท, อุโภปิ อคฺเฆน สมกา, สเจ มนุสฺสา เตน ปาสาเทน ตํ เคหํ ยาจนฺติ, สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. ภิกฺขูนํ เจ มหคฺฆตรํ เคหํ โหติ, ‘‘มหคฺฆตรํ อมฺหากํ เคห’’นฺติ วุตฺเต ‘‘กิญฺจาปิ มหคฺฆตรํ, ปพฺพชิตานํ อสารุปฺปํ, น สกฺกา ตตฺถ ปพฺพชิเตหิ วสิตุํ, อิทํ ปน สารุปฺปํ คณฺหถา’’ติ วทนฺติ; เอวมฺปิ สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. สเจ ปน มนุสฺสานํ มหคฺฆํ โหติ, ‘‘นนุ ตุมฺหากํ เคหํ มหคฺฆ’’นฺติ วตฺตพฺพํ. ‘‘โหตุ, ภนฺเต, อมฺหากํ ปุญฺญํ ภวิสฺสติ, คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ปน สมฺปฏิจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. เอวํ วิหาเรน วิหาโร ปริวตฺเตตพฺโพ. เอเตเนว นเยน วิหารวตฺถุปิ อาราโมปิ อารามวตฺถุปิ วิหาเรน ปริวตฺเตตพฺพํ. วิหารวตฺถุนา จ มหคฺเฆน วา อปฺปคฺเฆน วา วิหารวิหารวตฺถุอารามอารามวตฺถูนิ. เอวํ ตาว ถาวเรน ถาวรปริวตฺตนํ เวทิตพฺพํ.

តើការដោះដូរវិហារដោយវិហារ គួរធ្វើដូចម្តេច? សង្ឃមានផ្ទះមួយនៅក្នុងភូមិ ឯពួកមនុស្សមានប្រាសាទមួយនៅកណ្តាលវត្ត ហើយផ្ទះទាំងពីរនោះមានតម្លៃស្មើគ្នា ប្រសិនបើពួកមនុស្សសុំដូរផ្ទះនោះ ដោយប្រាសាទនោះ រមែងគួរដើម្បីទទួលយកបាន។ ប្រសិនបើផ្ទះរបស់ភិក្ខុមានតម្លៃថ្លៃជាង កាលបើភិក្ខុពោលថា «ផ្ទះរបស់ពួកយើងមានតម្លៃថ្លៃជាង» ដូច្នេះ ហើយពួកមនុស្សពោលថា «ទោះបីជាថ្លៃជាងក៏ដោយ តែវាមិនសមគួរដល់អ្នកបួសឡើយ ពួកអ្នកបួសមិនអាចរស់នៅក្នុងផ្ទះនោះបានទេ ចំណែកប្រាសាទនេះសមគួរជាង សូមលោកទទួលយកចុះ» យ៉ាងនេះ សូម្បីយ៉ាងនេះ ក៏គួរដើម្បីទទួលយកបានដែរ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើផ្ទះរបស់ពួកមនុស្សមានតម្លៃថ្លៃជាង គួរនិយាយថា «ផ្ទះរបស់ពួកអ្នកមានតម្លៃថ្លៃជាងតើ មែនទេ?»។ កាលបើគេពោលថា «មិនអីទេ ព្រះតេជព្រះគុណ សូមឱ្យបុណ្យកើតមានដល់ពួកយើងខ្ញុំ សូមលោកទទួលយកចុះ» យ៉ាងនេះ ក៏គួរដើម្បីទទួលយកបានដែរ។ យ៉ាងនេះ ការដោះដូរវិហារដោយវិហារ គួរធ្វើទៅបាន។ ដោយវិធីនេះឯង សូម្បីដីវិហារក្តី អារាមក្តី ដីអារាមក្តី ក៏គួរដោះដូរដោយវិហារបានដែរ។ និងដោយដីវិហារ ទោះជាមានតម្លៃថ្លៃក្តី ថោកក្តី ក៏គួរដោះដូរវិហារ ដីវិហារ អារាម និងដីអារាមបានដែរ។ សេចក្តីដោះដូរវត្ថុជាប់នឹងដីដោយវត្ថុជាប់នឹងដី គួរជ្រាបយ៉ាងនេះជាមុនសិន។

ครุภณฺเฑน [Pg.79] ครุภณฺฑปริวตฺตเน ปน มญฺจปีฐํ มหนฺตํ วา โหตุ ขุทฺทกํ วา, อนฺตมโส จตุรงฺคุลปาทกํ วา คามทารเกหิ ปํสฺวาคารเกสุ กีฬนฺเตหิ กตมฺปิ สงฺฆสฺส ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑํ โหติ. สเจปิ ราชราชมหามตฺตาทโย เอกปฺปหาเรเนว มญฺจสตํ วา มญฺจสหสฺสํ วา เทนฺติ, สพฺเพ กปฺปิยมญฺจา สมฺปฏิจฺฉิตพฺพา, สมฺปฏิจฺฉิตฺวา วุฑฺฒปฏิปาฏิยา ‘‘สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชถา’’ติ ทาตพฺพา, ปุคฺคลิกวเสน น ทาตพฺพา. อติเรกมญฺเจ ภณฺฑาคาราทีสุ ปญฺญเปตฺวา ปตฺตจีวรํ นิกฺขิปิตุมฺปิ วฏฺฏติ. พหิสีมาย ‘‘สงฺฆสฺส เทมา’’ติ ทินฺนมญฺโจ สงฺฆตฺเถรสฺส วสนฏฺฐาเน ทาตพฺโพ. ตตฺถ เจ พหู มญฺจา โหนฺติ, มญฺเจน กมฺมํ นตฺถิ; ยสฺส วสนฏฺฐาเน กมฺมํ อตฺถิ, ตตฺถ ‘‘สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชถา’’ติ ทาตพฺโพ. มหคฺเฆน สตคฺฆนเกน วา สหสฺสคฺฆนเกน วา สตสหสฺสคฺฆนเกน วา มญฺเจน อญฺญํ มญฺจสตํ ลภติ, ปริวตฺเตตฺวา คเหตพฺพํ. น เกวลํ มญฺเจน มญฺโจเยว, อารามอารามวตฺถุวิหารวิหารวตฺถุปีฐภิสิพิมฺโพหนานิปิ ปริวตฺเตตุํ วฏฺฏนฺติ. เอส นโย ปีฐภิสิพิมฺโพหเนสุปิ. เอเตสุ หิ กปฺปิยากปฺยิยํ วุตฺตนยเมว. ตตฺถ อกปฺปิยํ น ปริภุญฺชิตพฺพํ, กปฺปิยํ สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพํ. อกปฺปิยํ วา มหคฺฆํ กปฺปิยํ วา ปริวตฺเตตฺวา วุตฺตวตฺถูนิ คเหตพฺพานิ. อครุภณฺฑุปคํ ปน ภิสิพิมฺโพหนํ นาม นตฺถิ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងការដោះដូរគរុភណ្ឌដោយគរុភណ្ឌនោះ គ្រែ និងតាំង ទោះបីធំក្តី តូចក្តី ដោយហោចទៅ សូម្បីតែគ្រែ ឬតាំងដែលមានជើងប្រវែង ៤ ធ្នាប់ ដែលក្មេងៗអ្នកស្រុកធ្វើលេងក្នុងកាលកំពុងលេងផ្ទះដីខ្សាច់ក្តី ចាប់តាំងពីពេលដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃហើយ រមែងជាគរុភណ្ឌ។ ប្រសិនបើព្រះរាជា ឬមហាមាត្យរបស់ព្រះរាជាជាដើម ប្រគេនគ្រែមួយរយ ឬគ្រែមួយពាន់ក្នុងពេលតែមួយ គ្រែដែលជាកប្បិយៈទាំងអស់ សង្ឃគប្បីទទួលទុក លុះទទួលរួចហើយ គប្បីចែកប្រគេនតាមលំដាប់ព្រះថេរៈចាស់វស្សា ដោយពាក្យថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រើប្រាស់ដោយសង្ឃិកបរិភោគចុះ» មិនគប្បីចែកប្រគេនដោយអំណាចបុគ្គលិកៈឡើយ។ សូម្បីការយកគ្រែដែលលើសពីតម្រូវការ ទៅរៀបចំទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម ដើម្បីដាក់ទុកនូវបាត្រ និងចីវរ ក៏គួរដែរ។ គ្រែដែលគេប្រគេននៅខាងក្រៅសីមា ដោយពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយ សូមប្រគេនដល់សង្ឃ» គប្បីយកទៅប្រគេនទុកក្នុងទីលំនៅរបស់ព្រះសង្ឃត្ថេរៈ។ បើក្នុងទីនោះមានគ្រែច្រើនហើយ មិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយគ្រែទេ ក្នុងទីលំនៅរបស់ភិក្ខុណាដែលមានសេចក្តីត្រូវការ គប្បីប្រគេនក្នុងទីនោះ ដោយពាក្យថា «សូមលោកម្ចាស់ប្រើប្រាស់ដោយសង្ឃិកបរិភោគចុះ»។ ប្រសិនបើបានគ្រែផ្សេងទៀតមួយរយ ដោយការដោះដូរនឹងគ្រែដែលមានតម្លៃច្រើន គួរជាតម្លៃមួយរយ ឬមួយពាន់ ឬមួយសែនក្តី គប្បីដោះដូរយកចុះ។ មិនមែនដោះដូរបានតែគ្រែនឹងគ្រែប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីអារាម ដីអារាម វិហារ ដីវិហារ តាំង ពូក និងខ្នើយ ក៏គួរដើម្បីដោះដូរបានដែរ។ វិធីនេះ សូម្បីក្នុងតាំង ពូក និងខ្នើយ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងវត្ថុមានគ្រែ និងតាំងជាដើមទាំងនេះ វត្ថុណាជាកប្បិយៈ ឬអកប្បិយៈ គឺមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ក្នុងកប្បិយវត្ថុ និងអកប្បិយវត្ថុទាំងនោះ វត្ថុដែលជាអកប្បិយៈ មិនគប្បីប្រើប្រាស់ឡើយ វត្ថុដែលជាកប្បិយៈ គប្បីប្រើប្រាស់ដោយសង្ឃិកបរិភោគ។ ឬគប្បីដោះដូរវត្ថុជាអកប្បិយៈ ឬវត្ថុជាកប្បិយៈដែលមានតម្លៃច្រើន ហើយកាន់យកនូវវត្ថុដែលបានពោលហើយទាំងឡាយចុះ។ ចំណែកឯពូក និងខ្នើយ ដែលមិនដល់នូវភាពជាគរុភណ្ឌនោះ មិនមានឡើយ។

โลหกุมฺภี โลหภาณกํ โลหกฏาหนฺติ อิมานิ ตีณิ มหนฺตานิ วา โหนฺตุ ขุทฺทกานิ วา อนฺตมโส ปสตมตฺตอุทกคณฺหนกานิปิ ครุภณฺฑานิเยว. โลหวารโก ปน กาฬโลหตมฺพโลหวฏฺฏโลหกํสโลหานํ เยน เกนจิ กโต สีหฬทีเป ปาทคณฺหนโก ภาเชตพฺโพ. ปาโท จ นาม มคธนาฬิยา ปญฺจนาฬิมตฺตํ คณฺหาติ, ตโต อธิกคณฺหนโก ครุภณฺฑํ. อิมานิ ตาว ปาฬิยํ อาคตานิ โลหภาชนานิ.

ឆ្នាំងដែក ពាងដែក ខ្ទះដែក វត្ថុទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ទោះធំក្តី តូចក្តី ដោយហោចទៅ សូម្បីតែវត្ថុដែលដាក់ទឹកបានត្រឹមតែមួយក្ដាប់ដៃ ក៏ជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯក្អមដែក ដែលធ្វើដោយលោហៈណាមួយ ក្នុងចំណោមដែកខ្មៅ ស្ពាន់ក្រហម ស្ពាន់ពពុះ ឬលង្ហិន ដែលផ្ទុកទឹកបានត្រឹមមួយបាទ ក្នុងកោះសីហឡៈ គប្បីចែកគ្នាបាន។ ឯពាក្យថា មួយបាទ នោះ គឺផ្ទុកទឹកបានប្រមាណ ៥ នាឡិ ដោយនាឡិវាល់របស់រដ្ឋមគធៈ វត្ថុដែលផ្ទុកទឹកបានលើសពីនោះ ជាគរុភណ្ឌ។ ទាំងនេះជាភាជន៍លោហៈ ដែលមានមកក្នុងព្រះបាលីជាមុនសិន។

ปาฬิยํ ปน อนาคตานิปิ ภิงฺคารปฏิคฺคหอุฬุงฺกทพฺพิกฏจฺฉุปาติตฏฺฏกสรกสมุคฺคองฺคารกปลฺลธูมกฏจฺฉุอาทีนิ ขุทฺทกานิ วา มหนฺตานิ วา สพฺพานิ ครุภณฺฑานิ. ปตฺโต, อยถาลกํ, ตมฺพโลหถาลกนฺติ อิมานิ ปน ภาชนียานิ. กํสโลหวฏฺฏโลหภาชนวิกติ สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏา วา วฏฺฏติ, ปุคฺคลิกปริโภเคน น วฏฺฏติ. กํสโลหาทิภาชนํ [Pg.80] สงฺฆสฺส ทินฺนมฺปิ หิ ปาริหาริยํ น วฏฺฏติ. ‘‘คิหิวิกฏนิหาเรเนว ปริภุญฺชิตพฺพ’’นฺติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ.

ចំណែកឯវត្ថុដែលមិនមានមកក្នុងព្រះបាលីក្តី គឺ កុណ្ឌី កន្ថោរ វែកដួសទឹក វែកបាយ វែកសម្ល ថាស ចានកំប៉ុង ពែងទឹក ប្រអប់ អងកត់ធ្យូង វែកបង្ហុយផ្សែងជាដើម ទោះតូចក្តី ធំក្តី ទាំងអស់សុទ្ធតែជាគរុភណ្ឌ។ ចំណែកឯ បាត្រ ចានដែក ចានស្ពាន់ក្រហម ទាំងនេះ គប្បីចែកគ្នាបាន។ ភាជន៍ប្លែកៗដែលធ្វើដោយលង្ហិន ឬស្ពាន់ពពុះ ដោយសង្ឃិកបរិភោគក្តី ឬជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ប្លែកៗរបស់គ្រហស្ថក្តី គួរប្រើប្រាស់បាន តែមិនគួរប្រើប្រាស់ដោយបុគ្គលិកបរិភោគឡើយ។ ព្រោះថា ភាជន៍ដែលធ្វើដោយលង្ហិនជាដើម ទោះបីគេប្រគេនដល់សង្ឃហើយ ក៏មិនគួរនាំយកជាប់តាមខ្លួនទៅគ្រប់ទីកន្លែងឡើយ។ ក្នុងមហាបច្ចរីពោលថា «គប្បីប្រើប្រាស់តាមរបៀបគ្រឿងប្រើប្រាស់ប្លែកៗរបស់គ្រហស្ថប៉ុណ្ណោះ»។

ฐเปตฺวา ปน ภาชนวิกตึ อญฺญสฺมิมฺปิ กปฺปิยโลหภณฺเฑ – อญฺชนี, อญฺชนิสลากา, กณฺณมลหรณี, สูจิ, ปณฺณสูจิ, ขุทฺทโก, ปิปฺผลโก, ขุทฺทกํ, อารกณฺฏกํ, กุญฺจิกา, ตาฬํ, กตฺตรยฏฺฐิ เวธโก, นตฺถุทานํ, ภินฺทิวาโล, โลหกูโฏ, โลหกุฏฺฏิ, โลหคุโฬ, โลหปิณฺฑิ, โลหจกฺกลิกํ, อญฺญมฺปิ วิปฺปกตโลหภณฺฑํ ภาชนียํ. ธูมเนตฺตผาลทีปรุกฺขทีปกปลฺลกโอลมฺพกทีปอิตฺถิปุริสติรจฺฉานคตรูปกานิ ปน อญฺญานิ วา ภิตฺติจฺฉทนกวาฏาทีสุ อุปเนตพฺพานิ, อนฺตมโส โลหขิลกํ อุปาทาย สพฺพานิ โลหภณฺฑานิ ครุภณฺฑานิเยว โหนฺติ, อตฺตนา ลทฺธานิปิ ปริหริตฺวา ปุคฺคลิกปริโภเคน น ปริภุญฺชิตพฺพานิ, สงฺฆิกปริโภเคน วา คิหิวิกฏานิ วา วฏฺฏนฺติ. ติปุภณฺเฑปิ เอเสว นโย. ขีรปาสาณมยานิ ตฏฺฏกสรกาทีนิ ครุภณฺฑานิเยว.

លើកលែងតែភាជន៍ប្លែកៗចេញ ក្នុងគ្រឿងលោហៈជាកប្បិយៈដទៃទៀត សូម្បីតែ ដបថ្នាំបន្តក់ភ្នែក ឈើខ្វៀកថ្នាំបន្តក់ភ្នែក ឈើខ្វៀកអាចម៍ត្រចៀក ម្ជុល ដែកចារ កាំបិតតូច ដែកខួងតូច កូនសោ មេសោ កងដែកឬកងស្ពាន់ដែលស៊កនឹងឈើច្រត់ បំពង់បាញ់ថ្នាំច្រមុះ សម ញញួរដែក ដែកកោសច្រែះ គ្រាប់ដែក ដុំដែក កង់ដែក និងគ្រឿងលោហៈដទៃទៀតដែលមិនទាន់បានធ្វើសម្រេចជាទ្រង់ទ្រាយ គប្បីចែកគ្នាបាន។ ចំណែកឯ បំពង់ជក់ថ្នាំ ផាលនង្គ័ល ជើងចង្កៀង ចានចង្កៀង ចង្កៀងព្យួរ រូបចម្លាក់ស្រី ប្រុស និងសត្វតិរច្ឆាន ឬគ្រឿងលោហៈដទៃទៀតដែលត្រូវភ្ជាប់នឹងជញ្ជាំង ដំបូល និងទ្វារជាដើម ដោយហោចទៅ ចាប់តាំងពីដែកគោលដែក គ្រឿងលោហៈទាំងអស់ សុទ្ធតែជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ទោះបីជាខ្លួនបានមកដោយផ្ទាល់ ក៏មិនគប្បីរក្សាទុកប្រើប្រាស់ជាបុគ្គលិកបរិភោគឡើយ គួរប្រើប្រាស់ដោយសង្ឃិកបរិភោគ ឬជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ប្លែកៗរបស់គ្រហស្ថ។ សូម្បីក្នុងគ្រឿងសំណប៉ាហាំង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចានកំប៉ុង និងពែងទឹកជាដើម ដែលធ្វើដោយថ្មស សុទ្ធតែជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

ฆฏโก ปน เตลภาชนํ วา ปาทคณฺหนกโต อติเรกเมว ครุภณฺฑํ. สุวณฺณรชตหารกูฏชาติผลิกภาชนานิ คิหิวิกฏานิปิ น วฏฺฏนฺติ, ปเคว สงฺฆิกปริโภเคน วา ปุคฺคลิกปริโภเคน วา. เสนาสนปริโภเค ปน อามาสมฺปิ อนามาสมฺปิ สพฺพํ วฏฺฏติ.

ចំណែកឯក្អមទឹក ឬភាជន៍ដាក់ប្រេង ដែលផ្ទុកបានលើសពីមួយបាទឡើងទៅ ជាគរុភណ្ឌ។ ភាជន៍មាស ភាជន៍ប្រាក់ ភាជន៍លង្ហិន និងភាជន៍កែវមណីពិតៗ ទោះបីជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ប្លែកៗរបស់គ្រហស្ថ ក៏មិនគួរប្រើប្រាស់ឡើយ មិនបាច់និយាយទៅថ្វីដល់ការប្រើប្រាស់ដោយសង្ឃិកបរិភោគ ឬបុគ្គលិកបរិភោគឡើយ។ ចំណែកឯក្នុងការប្រើប្រាស់សេនាសនៈ ទោះជាវត្ថុគួរពាល់ត្រូវក្តី មិនគួរពាល់ត្រូវក្តី ទាំងអស់សុទ្ធតែគួរប្រើប្រាស់បាន។

วาสิอาทีสุ ยาย วาสิยา ฐเปตฺวา ทณฺฑกฏฺฐจฺเฉทนํ วา อุจฺฉุตจฺฉนํ วา อญฺญํ มหากมฺมํ กาตุํ น สกฺกา, อยํ ภาชนียา. ตโต มหตฺตรี เยน เกนจิ อากาเรน กตา วาสิ ครุภณฺฑเมว. ผรสุ ปน อนฺตมโส เวชฺชานํ สิราเวธนผรสุปิ ครุภณฺฑเมว. กุฐาริยํ ผรสุสทิโส เอว วินิจฺฉโย. ยา ปน อาวุธสงฺเขเปน กตา, อยํ อนามาสา. กุทาโล อนฺตมโส จตุรงฺคุลมตฺโตปิ ครุภณฺฑเมว. นิขาทนํ จตุรสฺสมุขํ วา โหตุ โทณิมุขํ วา วงฺกํ วา อุชุกํ วา, อนฺตมโส สมฺมุญฺชนิทณฺฑกเวธนมฺปิ ทณฺฑพทฺธํ เจ, ครุภณฺฑเมว. สมฺมุญฺชนิทณฺฑขณนกํ ปน อทณฺฑกํ ผลมตฺตเมว, ยํ สกฺกา สิปาฏิกาย ปกฺขิปิตฺวา ปริหริตุํ, ตํ ภาชนียํ. สิขรมฺปิ นิขาทเนเนว สงฺคหิตํ. เยหิ มนุสฺเสหิ วิหาเร วาสิอาทีนิ ทินฺนานิ โหนฺติ, เต จ ฆเร ทฑฺเฒ วา [Pg.81] โจเรหิ วา วิลุตฺเต ‘‘เทถ โน, ภนฺเต, อุปกรเณ, ปุน ปากติเก กริสฺสามา’’ติ วทนฺติ, ทาตพฺพา. สเจ อาหรนฺติ, น วาเรตพฺพา; อนาหรนฺตาปิ น โจเทตพฺพา.

ក្នុងបណ្តាគ្រឿងមានកាំបិតចិតជាដើម កាំបិតចិតណាដែលលើកលែងតែការកាត់ឈើស្ទង់ធ្មេញ ឬការចិតអំពៅចេញ ហើយមិនអាចដើម្បីធ្វើការងារធំដទៃទៀតបាន កាំបិតចិតនេះ គប្បីចែកគ្នាបាន។ កាំបិតចិតដែលធំជាងនោះ ដែលគេធ្វើដោយរូបរាងណាមួយ ជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯពូថៅ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែពូថៅសម្រាប់ចាក់សរសៃឈាមរបស់គ្រូពេទ្យ ក៏ជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ការវិនិច្ឆ័យក្នុងកាំបិតបន្ទារ ក៏ដូចគ្នានឹងពូថៅដែរ។ ចំណែកឯកាំបិតណាដែលគេធ្វើឡើងក្នុងលក្ខណៈជាអាវុធ កាំបិតនេះជាអនាមាសៈ។ ចបកាប់ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែមានទំហំត្រឹម ៤ ធ្នាប់ ក៏ជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ដែកខួង ទោះបីមានមុខបួនជ្រុងក្តី មុខដូចស្នូរក្តី វៀចក្តី ត្រង់ក្តី ដោយហោចទៅ សូម្បីតែដែកខួងសម្រាប់ខួងដងអំបោស ប្រសិនបើមានដងជាប់ជាមួយ ក៏ជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯដែកខួងសម្រាប់ខួងដងអំបោស ដែលគ្មានដង មានតែមុខដែកសុទ្ធសាធ ដែលគេអាចដាក់ក្នុងថង់តូចហើយនាំយកទៅបាន ដែកខួងនោះ គប្បីចែកគ្នាបាន។ សូម្បីតែដែកស្រួច ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងដែកខួងនេះដែរ។ ពួកមនុស្សណាដែលបានប្រគេនកាំបិតចិតជាដើមទុកក្នុងវិហារ ហើយផ្ទះរបស់ពួកគេត្រូវភ្លើងឆេះក្តី ត្រូវចោរប្លន់បំផ្លាញក្តី ហើយពួកគេពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រគល់គ្រឿងឧបករណ៍ទាំងឡាយដល់ពួកខ្ញុំព្រះករុណា ដើម្បីពួកខ្ញុំព្រះករុណានឹងធ្វើឲ្យបានដូចដើមវិញ» ដូច្នេះ គប្បីប្រគល់ឲ្យចុះ។ ប្រសិនបើពួកគេនាំយកមកវិញ មិនគប្បីហាមឃាត់ឡើយ ទោះបីពួកគេមិននាំយកមកវិញ ក៏មិនគប្បីចោទប្រកាន់ឡើយ។

กมฺมารตฏฺฏการจุนฺทการนฬการมณิการปตฺตพนฺธกานํ อธิกรณิมุฏฺฐิกสณฺฑาสตุลาทีนิ สพฺพานิ โลหมยอุปกรณานิ สงฺเฆ ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑานิ. ติปุโกฏฺฏกสุวณฺณการจมฺมการอุปกรเณสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปน วิเสโส – ติปุโกฏฺฏกอุปกรเณสุปิ ติปุจฺเฉทนสตฺถกํ, สุวณฺณการอุปกรเณสุ สุวณฺณจฺเฉทนสตฺถกํ, จมฺมการอุปกรเณสุ กตปริกมฺมจมฺมฉิทฺทนกํ ขุทฺทกสตฺถกนฺติ อิมานิ ภาชนียภณฺฑานิ. นหาปิตตุนฺนการอุปกรเณสุปิ ฐเปตฺวา มหากตฺตรึ มหาสณฺฑาสํ มหาปิปฺผลกญฺจ สพฺพํ ภาชนียํ. มหากตฺตริอาทีนิ ครุภณฺฑานิ.

គ្រឿងឧបករណ៍ដែលធ្វើដោយលោហៈទាំងអស់ របស់ជាងដែក ជាងស្ពាន់ ជាងឈូស ជាងត្បាញកន្ទេល ជាងច្នៃត្បូង និងជាងជួសជុលបាត្រ មានដុំដែកទ្រាប់ ញញួរតូច ដង្កាប់ និងជញ្ជីងជាដើម ចាប់តាំងពីពេលដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃ ជាគរុភណ្ឌ។ សូម្បីក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍របស់ជាងសំណប៉ាហាំង ជាងមាស និងជាងស្បែក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ ក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍របស់ជាងសំណប៉ាហាំង កាំបិតតូចសម្រាប់កាត់សំណប៉ាហាំងក្តី ក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍របស់ជាងមាស កាំបិតតូចសម្រាប់កាត់មាសក្តី ក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍របស់ជាងស្បែក កាំបិតតូចសម្រាប់ចោះស្បែកដែលបានធ្វើការរៀបចំរួចហើយក្តី វត្ថុទាំងនេះជាលហុភណ្ឌដែលគប្បីចែកគ្នាបាន។ សូម្បីក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍របស់ជាងកាត់សក់ និងជាងដេរ លើកលែងតែកន្ត្រៃធំ ដង្កាប់ធំ និងកាំបិតកោរធំចេញ គ្រឿងឧបករណ៍ទាំងអស់ គប្បីចែកគ្នាបាន។ កន្ត្រៃធំជាដើមទាំងនោះ ជាគរុភណ្ឌ។

วลฺลิอาทีสุ เวตฺตวลฺลิอาทิกา ยา กาจิ อฑฺฒพาหุปฺปมาณา วลฺลิ สงฺฆสฺส ทินฺนา วา ตตฺถชาตกา วา รกฺขิตโคปิตา ครุภณฺฑํ โหติ, สา สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต สเจ อติเรกา โหติ, ปุคฺคลิกกมฺเมปิ อุปเนตุํ วฏฺฏติ; อรกฺขิตา ปน ครุภณฺฑเมว น โหติ. สุตฺตมกจิวากนาฬิเกรหีรจมฺมมยา รชฺชุกา วา โยตฺตานิ วา วาเก จ นาฬิเกรหีเร จ วฏฺเฏตฺวา กตา เอกวฏฺฏา วา ทฺวิวฏฺฏา วา สงฺฆสฺส ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑํ. สุตฺตํ ปน อวฏฺเฏตฺวา ทินฺนํ มกจิวากนาฬิเกรหีรา จ ภาชนียา. เยหิ ปเนตานิ รชฺชุกโยตฺตาทีนิ ทินฺนานิ โหนฺติ, เต อตฺตโน กรณีเยน หรนฺตา น วาเรตพฺพา.

ការវិនិច្ឆ័យក្នុងវល្លិជាដើម គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ៖ វល្លិណាមួយ មានវល្លិផ្តៅជាដើម ដែលមានប្រវែងកន្លះលូក ដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃក្តី ដែលដុះក្នុងដីសង្ឃនោះក្តី ដែលគេថែរក្សាការពារទុក ជាគរុភណ្ឌ។ វល្លិនោះ កាលបើការងាររបស់សង្ឃ និងការងាររបស់ចេតិយធ្វើរួចហើយ ប្រសិនបើនៅសល់ ទោះបីយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការងារបុគ្គល ក៏គួរដែរ ចំណែកឯវល្លិដែលគេមិនបានថែរក្សាការពារ មិនមែនជាគរុភណ្ឌឡើយ។ ខ្សែតូចៗ ឬខ្សែព្រ័ត្រដែលធ្វើដោយអំបោះ សរសៃក្រចៅ សរសៃសំបកដូង ឬស្បែក ឬខ្សែដែលគេវេញដោយសរសៃក្រចៅ និងសរសៃសំបកដូង ជាខ្សែមួយធ្លុងក្តី ពីរធ្លុងក្តី ចាប់តាំងពីពេលដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃ ជាគរុភណ្ឌ។ ចំណែកឯអំបោះដែលគេប្រគេនដោយមិនទាន់បានវេញ និងសរសៃក្រចៅ សរសៃសំបកដូងទាំងឡាយ គប្បីចែកគ្នាបាន។ ចំណែកឯទាយកទាំងឡាយណាដែលបានប្រគេនខ្សែតូច និងខ្សែព្រ័ត្រជាដើមទាំងនេះ កាលបើពួកគេនាំយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួន មិនគប្បីហាមឃាត់ឡើយ។

โย โกจิ อนฺตมโส อฏฺฐงฺคุลสูจิทณฺฑมตฺโตปิ เวฬุ สงฺฆสฺส ทินฺโน วา ตตฺถชาตโก วา รกฺขิตโคปิโต ครุภณฺฑํ, โสปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรโก ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. ปาทคณฺหนกเตลนาฬิ ปน กตฺตรยฏฺฐิ, อุปาหนทณฺฑโก, ฉตฺตทณฺโฑ, ฉตฺตสลากาติ อิทเมตฺถ ภาชนียภณฺฑํ. ทฑฺฒเคหมนุสฺสา คณฺหิตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา. รกฺขิตโคปิตํ เวฬุํ คณฺหนฺเตน สมกํ วา อติเรกํ วา ถาวรํ อนฺตมโส ตํอคฺฆนกมฺปิ ผาติกมฺมํ กตฺวา คเหตพฺโพ[Pg.82]. ผาติกมฺมํ อกตฺวา คณฺหนฺเตน ตตฺเถว วฬญฺเชตพฺโพ, คมนกาเล สงฺฆิกาวาเส ฐเปตฺวา คนฺตพฺพํ. อสติยา คเหตฺวา คเตน ปหิณิตฺวา ทาตพฺโพ. เทสนฺตรํ คเตน สมฺปตฺตวิหาเร สงฺฆิกาวาเส ฐเปตพฺโพ.

ឫស្សីណាមួយ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែមានប្រវែងត្រឹម ៨ ធ្នាប់ និងមានទំហំប៉ុនដងដែកចារ ដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃក្តី ដែលដុះក្នុងទីនោះក្តី ដែលគេថែរក្សាការពារទុកក្តី ជាគរុភណ្ឌ ឫស្សីនោះ សូម្បីកាលបើការងាររបស់សង្ឃ និងការងាររបស់ចេតិយធ្វើរួចហើយ នៅសល់ គួរដើម្បីប្រគេនក្នុងការងារបុគ្គលបាន។ ចំណែកឯបំពង់ឫស្សីដាក់ប្រេងដែលផ្ទុកបានត្រឹមមួយបាទ ឈើច្រត់ ឈើសម្រាប់ព្យួរស្បែកជើង ដងឆ័ត្រ ធ្នង់ឆ័ត្រ វត្ថុទាំងនេះក្នុងបណ្តាគ្រឿងឫស្សីនេះ ជាលហុភណ្ឌដែលគប្បីចែកគ្នាបាន។ ពួកមនុស្សដែលផ្ទះត្រូវភ្លើងឆេះ កាលបើពួកគេមកកាន់យកទៅ មិនគប្បីហាមឃាត់ឡើយ។ ភិក្ខុកាលបើកាន់យកនូវឫស្សីដែលគេថែរក្សាការពារទុក គប្បីធ្វើនូវផាតិកម្ម ដោយវត្ថុជាប់ធន់ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ឬលើសពីនោះ ដោយហោចទៅ សូម្បីតែមានតម្លៃស្មើនឹងឫស្សីនោះ ហើយសឹមដកយកទៅចុះ។ បើមិនបានធ្វើផាតិកម្មទេ កាលបើកាន់យកទៅ គប្បីប្រើប្រាស់ក្នុងវត្តនោះប៉ុណ្ណោះ ក្នុងកាលដែលនឹងធ្វើដំណើរទៅទីដទៃ គប្បីទុកក្នុងអាវាសរបស់សង្ឃហើយសឹមទៅ។ បើភិក្ខុណាកាន់យកទៅដោយភ្លេចខ្លួន លុះទៅដល់ហើយ គប្បីផ្ញើត្រឡប់មកប្រគល់វិញ។ បើភិក្ខុនោះទៅប្រទេសដទៃ គប្បីទុកក្នុងអាវាសរបស់សង្ឃក្នុងវិហារដែលខ្លួនទៅដល់នោះចុះ។

ติณนฺติ มุญฺชํ ปพฺพชญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ ยํกิญฺจิ ติณํ. ยตฺถ ปน ติณํ นตฺถิ, ตตฺถ ปณฺเณหิ ฉาเทนฺติ; ตสฺมา ปณฺณมฺปิ ติเณเนว สงฺคหิตํ. อิติ มุญฺชาทีสุ ยํกิญฺจิ มุฏฺฐิปฺปมาณมฺปิ ติณํ ตาลปณฺณาทีสุ จ เอกํ ปณฺณมฺปิ สงฺฆสฺส ทินฺนํ วา ตตฺถชาตกํ วา พหาราเม สงฺฆสฺส ติณวตฺถุโต ชาตติณํ วา รกฺขิตโคปิตํ ครุภณฺฑํ โหติ, ตมฺปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ กเต อติเรกํ ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. ทฑฺฒเคหมนุสฺสา คเหตฺวา คจฺฉนฺตา น วาเรตพฺพา. อฏฺฐงฺคุลปฺปมาโณปิ ริตฺตโปตฺถโก ครุภณฺฑเมว.

ពាក្យថា ស្មៅ នោះ បានแก่ ស្មៅណាមួយដែលសេសសល់ លើកលែងតែស្មៅមូញ្ជៈ និងស្មៅបព្វជៈចេញ។ ចំណែកឯក្នុងទីណាដែលគ្មានស្មៅ ក្នុងទីនោះ គេរមែងប្រក់ដោយស្លឹកឈើ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែស្លឹកឈើ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកស្មៅនេះដែរ។ យ៉ាងនេះគឺ ស្មៅណាមួយក្នុងបណ្តៅស្មៅមូញ្ជៈជាដើម ទោះបីមានប្រមាណត្រឹមមួយក្តាប់ដៃក្តី និងស្លឹកឈើ សូម្បីតែមួយសន្លឹក ក្នុងបណ្តាស្លឹកត្នោតជាដើមក្តី ដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃក្តី ដែលដុះក្នុងទីនោះក្តី ឬស្មៅដែលដុះក្នុងវាលស្មៅរបស់សង្ឃនៅខាងក្រៅអារាមក្តី ដែលគេថែរក្សាការពារទុក ជាគរុភណ្ឌ។ ស្មៅ ឬស្លឹកឈើនោះ សូម្បីកាលបើការងាររបស់សង្ឃ និងការងាររបស់ចេតិយធ្វើរួចហើយ នៅសល់ គួរដើម្បីប្រគេនក្នុងការងារបុគ្គលបាន។ ពួកមនុស្សដែលផ្ទះត្រូវភ្លើងឆេះ កាលបើពួកគេមកកាន់យកទៅ មិនគប្បីហាមឃាត់ឡើយ។ សូម្បីតែស្លឹករឹតទទេ មានប្រវែងត្រឹម ៨ ធ្នាប់ ក៏ជាគរុភណ្ឌតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

มตฺติกา ปกติมตฺติกา วา โหตุ ปญฺจวณฺณา วา สุธา วา สชฺชุรสกงฺคุฏฺฐสิเลสาทีสุ วา ยํกิญฺจิ, ทุลฺลภฏฺฐาเน อาเนตฺวา วา ทินฺนํ ตตฺถชาตกํ วา รกฺขิตโคปิตํ ตาลผลปกฺกมตฺตํ ครุภณฺฑํ โหติ. ตมฺปิ สงฺฆกมฺเม จ เจติยกมฺเม จ นิฏฺฐิเต อติเรกํ ปุคฺคลิกกมฺเม ทาตุํ วฏฺฏติ. หิงฺคุหิงฺคุลกหริตาลมโนสิลญฺชนานิ ปน ภาชนียภณฺฑานิ.

ដីឥដ្ឋ ទោះជាដីឥដ្ឋធម្មតាក្តី ដីឥដ្ឋមានពណ៌ ៥ យ៉ាងក្តី ឬកំបោរបាយអក្តី ឬជ័រឈើណាមួយ ក្នុងបណ្តាជ័រល័ក្ត ជ័រឈើ ឬកាវជាដើមក្តី ដែលគេនាំយកមកពីកន្លែងដែលរកបានដោយកម្រហើយប្រគេនក្តី ដែលកើតក្នុងទីនោះក្តី ដែលគេថែរក្សាការពារទុក សូម្បីតែមានទំហំប៉ុនផ្លែត្នោតទុំ ជាគរុភណ្ឌ។ ដីឥដ្ឋ ឬជ័រឈើនោះ សូម្បីកាលបើការងាររបស់សង្ឃ និងការងាររបស់ចេតិយសម្រេចរួចរាល់ហើយ នៅសល់ គួរដើម្បីប្រគេនក្នុងការងារបុគ្គលបាន។ ចំណែកឯ ជ័រហិង្គុ ជាតិហិង្គុល ល័ក្តថ្ម មនោសិលា និងថ្នាំបន្តក់ភ្នែក ទាំងនេះជាលហុភណ្ឌដែលគប្បីចែកគ្នាបាន។

ทารุภณฺเฑ โย โกจิ อฏฺฐงฺคุลสูจิทณฺฑมตฺโตปิ ทารุภณฺฑโก ทารุทุลฺลภฏฺฐาเน สงฺฆสฺส ทินฺโน วา ตตฺถชาตโก วา รกฺขิตโคปิโต, อยํ ครุภณฺฑํ โหตีติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ. มหาอฏฺฐกถายํ ปน สพฺพมฺปิ ทารุเวฬุจมฺมปาสาณาทิวิกตึ ทารุภณฺเฑน สงฺคณฺหิตฺวา ‘‘เตน โข ปน สมเยน สงฺฆสฺส อาสนฺทิโก อุปฺปนฺโน โหตี’’ติ อิโต ปฏฺฐาย ทารุภณฺฑวินิจฺฉโย วุตฺโต.

ក្នុងពួកគ្រឿងឈើ គ្រឿងឈើណាមួយ សូម្បីមានប្រមាណត្រឹមតែដងដែកចាក់ប្រវែង ៨ ធ្នាប់ ដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃក្តី ដែលកើតឡើងក្នុងទីនោះក្តី ដែលគេថែរក្សាការពារទុក ក្នុងទីដែលរកឈើបានដោយក្រ គ្រឿងឈើនេះ លោកពោលថាជាគរុភណ្ឌ ក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី។ ចំណែកក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកបានរួមបញ្ចូលគ្រឿងប្រែប្រួលផ្សេងៗ មានគ្រឿងឈើ គ្រឿងឫស្សី គ្រឿងស្បែក និងគ្រឿងថ្មជាដើមទាំងអស់ ទៅក្នុងពាក្យថា គ្រឿងឈើ ហើយបានពោលនូវការវិនិច្ឆ័យលើគ្រឿងឈើ ចាប់ផ្ដើមតាំងពីពាក្យនេះទៅថា «Tena kho pana samayena saṅghassa āsandiko uppanno hoti» (ក៏សម័យនោះឯង អាសន្ទិកៈកើតឡើងដល់សង្ឃ)។

ตตฺรายํ อตฺถุทฺธาโร, อาสนฺทิโก, สตฺตงฺโค, ภทฺทปีฐํ, ปีฐิกา, เอฬกปาทกปีฐํ, อามลกวฏฺฏกปีฐํ, ผลกํ, โกจฺฉํ, ปลาลปีฐกนฺติ อิเมสุ [Pg.83] ตาว ยํกิญฺจิ ขุทฺทกํ วา โหตุ มหนฺตํ วา, สงฺฆสฺส ทินฺนํ ครุภณฺฑํ โหติ. ปลาลปีเฐน เจตฺถ กทลิปตฺตาทิปีฐานิปิ สงฺคหิตานิ. พฺยคฺฆจมฺมโอนทฺธมฺปิ วาฬรูปปริกฺขิตฺตํ, รตนปริสิพฺพิตํ, โกจฺฉกํ ครุภณฺฑเมว.

ក្នុងមហាអដ្ឋកថានោះ នេះជាសេចក្ដីសង្ខេប៖ ក្នុងបណ្ដាគ្រឿងទាំងនេះ គឺ អាសន្ទិកៈ (គ្រែវែង), គ្រែមានអង្គ ៧, ភទ្ទបិដ្ឋៈ (តختیធ្វើដោយផ្តៅ), បីឋិកា (តختیតូចតម្រៀបដោយសំពត់), តختیមានជើងដូចជើងចៀម, តختیមូលមានជើងច្រើនដូចផ្លែកន្ទួតព្រៃ, ក្ដារ, អាសនៈធ្វើដោយស្មៅ ឬស្លឹកឈើ, តختیធ្វើដោយចំបើង របស់ណាមួយ ទោះតូចក្ដី ធំក្ដី ដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃ តែងជាគរុភណ្ឌ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ សូម្បីតختیដែលធ្វើដោយស្លឹកចេកជាដើម ក៏រួមបញ្ចូលដោយពាក្យថា តختیធ្វើដោយចំបើង នេះដែរ។ សូម្បីតែកម្រាល (ឬអាសនៈ) ដែលព័ទ្ធដោយស្បែកខ្លាធំ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយរូបសត្វសាហាវ ដែលដេរភ្ជាប់ដោយរតនៈ ក៏ជាគរុភណ្ឌពិតប្រាកដ។

วงฺกผลกํ, ทีฆผลกํ, จีวรโธวนผลกํ, ฆฏฺฏนผลกํ, ฆฏฺฏนมุคฺคโร, ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนคณฺฐิกา, ทณฺฑมุคฺคโร, อมฺพณํ, รชนโทณิ, อุทกปฏิจฺฉโก, ทารุมโย วา ทนฺตมโย วา เวฬุมโย วา สปาทโกปิ อปาทโกปิ สมุคฺโค, มญฺชูสา, ปาทคณฺหนกโต อติเรกปฺปมาโณ กรณฺโฑ, อุทกโทณิ, อุทกกฏาหํ, อุฬุงฺโก, กฏจฺฉุ, ปานียสราวํ, ปานียสงฺโขติ เอเตสุปิ ยํกิญฺจิ สงฺเฆ ทินฺนํ ครุภณฺฑํ. สงฺขถาลกํ ปน ภาชนียํ, ตถา ทารุมโย อุทกตุมฺโพ.

សូម្បីក្នុងបណ្ដាគ្រឿងទាំងនេះ គឺ ក្ដារកោង, ក្ដារវែង, ក្ដារសម្រាប់បោកចីវរ, ក្ដារសម្រាប់វាយចីវរ, អង្រែវាយចីវរ, កំណាត់ឈើសម្រាប់កាត់ឈើស្ទង់, អង្រែមានដង, ស្នូកទឹក, ស្នូកទឹកល័ក្ខ, ធុងទទួលទឹកពូតចីវរ, យីប (ប្រអប់) ដែលធ្វើដោយឈើក្ដី ធ្វើដោយភ្លុកក្ដី ធ្វើដោយឫស្សីក្ដី មានជើងក្ដី គ្មានជើងក្ដី, ហឹប, កោដ្ឋដែលមានប្រមាណហួសពីដបដាក់ទឹកបានមួយបាទ, ស្នូកទឹក, ខ្ទះទឹក, វែកដួសទឹក, ស្លាបព្រា, ថាសទឹកផឹក, សង្ខទឹកផឹក របស់ណាមួយដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃ គឺជាគរុភណ្ឌ។ ចំណែកឯពែងសង្ខ គឺជាភាជនីយៈ, ថូទឹកធ្វើដោយឈើ ក៏ដូច្នោះដែរ។

ปาทกถลิกมณฺฑลํ ทารุมยํ วา โหตุ โจฬปณฺณาทิมยํ วา สพฺพํ ครุภณฺฑํ. อาธารโก ปตฺตปิธานํ, ตาลวณฺฏํ, พีชนี, จงฺโกฏกํ, ปจฺฉิ, ยฏฺฐิสมฺมุญฺชนี มุฏฺฐิสมฺมุญฺชนีติ เอเตสุปิ ยํกิญฺจิ ขุทฺทกํ วา มหนฺตํ วา ทารุเวฬุปณฺณจมฺมาทีสุ เยน เกนจิ กตํ ครุภณฺฑเมว.

វង់កម្រាលជូតជើង ទោះធ្វើដោយឈើក្ដី ធ្វើដោយសំពត់ ឬស្លឹកឈើជាដើមក្ដី ទាំងអស់នោះជាគរុភណ្ឌ។ សូម្បីក្នុងបណ្ដាគ្រឿងទាំងនេះ គឺ ជើងបាត, គម្របបាត, ផ្លិតស្លឹករឹត, ផ្លិត, កញ្ជើផ្កា, កញ្ជើ, អំបោសមានដង, អំបោសក្តាប់ របស់ណាមួយ ទោះតូចក្ដី ធំក្ដី ដែលធ្វើដោយវត្ថុណាមួយ មានឈើ ឫស្សី ស្លឹកឈើ និងស្បែកជាដើម សុទ្ធតែជាគរុភណ្ឌពិតប្រាកដ។

ถมฺภตุลาโสปานผลกาทีสุ ทารุมยํ วา ปาสาณมยํ วา ยํกิญฺจิ เคหสมฺภารรูปํ, โย โกจิ กฏสารโก, ยํกิญฺจิ ภูมตฺถรณํ, ยํกิญฺจิ อกปฺปิยจมฺมํ, สพฺพํ สงฺเฆ ทินฺนํ ครุภณฺฑํ, ภูมตฺถรณํ กาตุํ วฏฺฏติ. เอฬกจมฺมํ ปน ปจฺจตฺถรณคติกํ โหติ, ตมฺปิ ครุภณฺฑเมว. กปฺปิยจมฺมานิ ภาชนียานิ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘สพฺพํ มญฺจปฺปมาณํ จมฺมํ ครุภณฺฑ’’นฺติ วุตฺตํ.

ក្នុងបណ្ដាគ្រឿងមានសសរ ធ្នឹម ជណ្ដើរ និងក្ដារជាដើម គ្រឿងប្រដាប់ផ្ទះណាមួយ ទោះធ្វើដោយឈើក្ដី ធ្វើដោយថ្មក្ដី, កន្ទេលកក់ណាមួយ, កម្រាលសម្លាប់រៀបចំលើដីណាមួយ, ស្បែកមិនគួរគប្បីណាមួយ ទាំងអស់នោះ កាលបើគេប្រគេនដល់សង្ឃ គឺជាគរុភណ្ឌ, គួរធ្វើជាកម្រាលដីបាន។ ចំណែកឯស្បែកចៀម តែងរាប់បញ្ចូលក្នុងពួកកម្រាល សូម្បីស្បែកចៀមនោះ ក៏ជាគរុភណ្ឌដែរ។ ឯស្បែកដែលគួរគប្បីទាំងឡាយ គឺជាភាជនីយៈ។ ប៉ុន្តែក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី លោកពោលថា «ស្បែកទាំងអស់ដែលមានប្រមាណប៉ុនគ្រែ គឺជាគរុភណ្ឌ»។

อุทุกฺขลํ, มุสลํ, สุปฺปํ, นิสทํ, นิสทโปโต, ปาสาณโทณิ, ปาสาณกฏาหํ, ตุริเวมภสฺตาทิ สพฺพํ เปสการาทิภณฺฑํ, สพฺพํ กสิภณฺฑํ, สพฺพํ จกฺกยุตฺตกยานํ ครุภณฺฑเมว. มญฺจปาโท, มญฺจอฏนี, ปีฐปาโท, ปีฐอฏนี, วาสิผรสุอาทีนํ ทณฺฑาติ เอเตสุ ยํกิญฺจิ วิปฺปกตตจฺฉนกมฺมํ อนิฏฺฐิตเมว ภาชนียํ, ตจฺฉิตมฏฺฐํ ปน ครุภณฺฑํ โหติ. อนุญฺญาตวาสิยา ปน ทณฺโฑ ฉตฺตมุฏฺฐิปณฺณํ กตฺตรยฏฺฐิ อุปาหนา อรณิสหิตํ ธมฺมกรโณ ปาทคณฺหนกโต อนติริตฺตํ อามลกตุมฺพํ อามลกฆโฏ ลาพุกตุมฺพํ ลาพุฆโฏ วิสาณกตุมฺพนฺติ สพฺพเมตํ ภาชนียํ, ตโต มหนฺตตรํ ครุภณฺฑํ.

ត្បាល់បុក, អង្រែ, ចង្អេរ, ថ្មរមៀល, កូនថ្មសម្រាប់កិន, ស្នូកថ្ម, ខ្ទះថ្ម, គ្រឿងត្បាញទាំងអស់មានត្រល់និងថង់ស្បែកជាដើម, គ្រឿងប្រដាប់ធ្វើស្រែទាំងអស់, យានមានកង់ទាំងអស់ សុទ្ធតែជាគរុភណ្ឌពិតប្រាកដ។ ក្នុងបណ្ដាគ្រឿងទាំងនេះ គឺ ជើងគ្រែ, មេគ្រែ, ជើងតختی, មេតختی, ដងនៃកាំបិតនិងពូថៅជាដើម របស់ណាមួយដែលការចាំងឈូសនៅមិនទាន់រួចរាល់ គឺមិនទាន់សម្រេចនៅឡើយ គឺជាភាជនីយៈ, ចំណែករបស់ដែលចាំងឈូសរលីករលោងហើយ តែងជាគរុភណ្ឌ។ ម៉្យាងទៀត ដងនៃកាំបិតតូចដែលទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ, ស្លឹកឆត្រ, ដំបងច្រត់, ស្បែកជើង, ឈើពាត់ភ្លើង, ធម្មក្រង, ដបទឹកផ្លែកន្ទួតព្រៃដែលមានប្រមាណមិនហួសពីដបដាក់ទឹកបានមួយបាទ, ក្អមផ្លែកន្ទួតព្រៃ, ឃ្លោកទឹក, ក្អមឃ្លោក, ដបទឹកធ្វើដោយស្នែងសត្វ របស់ទាំងអស់នេះ គឺជាភាជនីយៈ, របស់ដែលធំជាងនោះទៅ គឺជាគរុភណ្ឌ។

หตฺถิทนฺโต [Pg.84] วา ยํกิญฺจิ วิสาณํ วา อตจฺฉิตํ ยถาชาตเมว ภาชนียํ, เตหิ กตมญฺจปาทาทีสุ ปุริมสทิโสเยว วินิจฺฉโย. ตจฺฉิตนิฏฺฐิโตปิ หิงฺคุกรณฺฑโก อญฺชนกรณฺฑโก คณฺฐิกา วิโธ อญฺชนี อญฺชนิสลากา อุทกปุญฺฉนีติ อิทํ สพฺพํ ภาชนียเมว.

ភ្លុកដំរីក្ដី ស្នែងសត្វណាមួយក្ដី ដែលមិនទាន់បានចាំងឈូស នៅជាសភាពដើមឡើយ គឺជាភាជនីយៈ, ឯការវិនិច្ឆ័យក្នុងគ្រឿងមានជើងគ្រែជាដើមដែលធ្វើដោយភ្លុក និងស្នែងទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ដូចគ្នានឹងការវិនិច្ឆ័យមុននោះដែរ។ សូម្បីរបស់ដែលចាំងឈូសរួចរាល់ហើយ គឺ ដបដាក់ជ័រមហាគិង, ដបដាក់ថ្នាំបន្តក់ភ្នែក, គន្លឹះ, ខ្សែចង, ដបថ្នាំបន្តក់ភ្នែក, ទូរលាយថ្នាំបន្តក់ភ្នែក, សំពត់ជូតទឹក របស់ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាភាជនីយៈពិតប្រាកដ។

มตฺติกาภณฺเฑ สพฺพํ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ ฆฏปิฐราทิกุลาลภาชนํ ปตฺตกฏาหํ องฺคารกฏาหํ ธูมทานกํ ทีปรุกฺขโก ทีปกปลฺลิกา จยนิฏฺฐกา ฉทนิฏฺฐกา ถูปิกาติ สงฺฆสฺส ทินฺนกาลโต ปฏฺฐาย ครุภณฺฑํ, ปาทคณฺหนกโต อนติริตฺตปฺปมาโณ ปน ฆฏโก ปตฺตํ ถาลกํ กญฺจนโก กุณฺฑิกาติ อิทเมตฺถ ภาชนียภณฺฑํ. ยถา จ มตฺติกาภณฺเฑ; เอวํ โลหภณฺเฑปิ กุณฺฑิกา ภาชนียโกฏฺฐาสเมว ภชตีติ อยเมตฺถ อนุปุพฺพิกถา.

ក្នុងពួកគ្រឿងដី គ្រឿងប្រើប្រាស់របស់មនុស្សទាំងអស់ មានភាជន៍របស់ជាងឆ្នាំង មានក្អម និងឆ្នាំងជាដើម, ជើងបាតដី, ជើងក្រាន, ឧបករណ៍បង្ហុយផ្សែង, ជើងចង្កៀង, ចានចង្កៀង, ឥដ្ឋសម្រាប់រៀបជញ្ជាំង, ក្បឿងសម្រាប់ប្រក់, កំពូល ទាំងអស់នេះ ចាប់តាំងពីពេលដែលគេប្រគេនដល់សង្ឃទៅ គឺជាគរុភណ្ឌ, ចំណែកឯរបស់ដែលមានប្រមាណមិនហួសពីដបដាក់ទឹកបានមួយបាទ គឺ ក្អមតូច, ចាន, ពែង, ផ្តិលទឹក, កំសៀវទឹក របស់ទាំងនេះក្នុងទីនេះ គឺជាភាជនីយភណ្ឌ។ មួយវិញទៀត ដូចជាកំសៀវទឹកក្នុងពួកគ្រឿងដីយ៉ាងណា កំសៀវទឹកក្នុងពួកគ្រឿងលោហៈ ក៏រាប់ចូលក្នុងចំណែកភាជនីយៈយ៉ាងនោះដែរ នេះជាលំដាប់ពាក្យក្នុងទីនេះ។

อวิสฺสชฺชิยวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អាវិស្សជ្ជិយវត្ថុកថា។

นวกมฺมทานกถา

នវកម្មទានកថា

๓๒๓. ภณฺฑิกาฏฺฐปนมตฺเตนาติ ทฺวารพาหานํ อุปริ กโปตภณฺฑิกโยชนมตฺเตน. ปริภณฺฑกรณมตฺเตนาติ โคมยปริภณฺฑกสาวปริภณฺฑกรณมตฺเตน. ธูมกาลิกนฺติ อิทํ ยาวสฺส จิตกธูโม น ปญฺญายติ, ตาว อยํ วิหาโร เอตสฺเสวาติ เอวํ ธูมกาเล อปโลเกตฺวา กตปริโยสิตํ วิหารํ เทนฺติ. วิปฺปกตนฺติ เอตฺถ วิปฺปกโต นาม ยาว โคปานสิโย น อาโรหนฺติ. โคปานสีสุ ปน อารุฬฺหาสุ พหุกโต นาม โหติ, ตสฺมา ตโต ปฏฺฐาย น ทาตพฺโพ, กิญฺจิเทว สมาทเปตฺวา กาเรสฺสติ. ขุทฺทเก วิหาเร กมฺมํ โอโลเกตฺวา ฉปฺปญฺจวสฺสิกนฺติ กมฺมํ โอโลเกตฺวา จตุหตฺถวิหาเร จตุวสฺสิกํ, ปญฺจหตฺเถ ปญฺจวสฺสิกํ, ฉหตฺเถ ฉวสฺสิกํ ทาตพฺพํ. อฑฺฒโยโค ปน ยสฺมา สตฺตฏฺฐหตฺโถ โหติ, ตสฺมา เอตฺถ ‘‘สตฺตฏฺฐวสฺสิก’’นฺติ วุตฺตํ. สเจ ปน โส นวหตฺโถ โหติ นววสฺสิกมฺปิ ทาตพฺพํ. มหลฺลเก ปน ทสหตฺเถ เอกาทสหตฺเถ วิหาเร วา ปาสาเท วา ทสวสฺสิกํ วา เอกาทสวสฺสิกํ วา ทาตพฺพํ. ทฺวาทสหตฺเถ ปน ตโต อธิเก วา โลหปาสาทสทิเสปิ ทฺวาทสวสฺสิกเมว ทาตพฺพํ, น ตโต อุตฺตริ.

៣២៣. ពាក្យថា «Bhaṇḍikāṭṭhapanamattena» (ត្រឹមតែការតម្កល់ទុកនូវគ្រឿងប្រដាប់) គឺ ត្រឹមតែការភ្ជាប់នូវគ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់លលកទុំនៅខាងលើសសរទ្វារ។ ពាក្យថា «Paribhaṇḍakaraṇamattena» (ត្រឹមតែការធ្វើបរិភណ្ឌ) គឺ ត្រឹមតែការលាបបរិភណ្ឌដោយលាមកគោ ឬការលាបបរិភណ្ឌដោយទឹកអម្ពរ។ ពាក្យថា «Dhūmakālikanti» (មានផ្សែងជាកំណត់) គឺ វិហារនេះជាភារៈរបស់ភិក្ខុនោះដរាបណាផ្សែងនៃជើងក្អុបរបស់លោកមិនទាន់ប្រាកដឡើង លោកតែងប្រគល់វិហារដែលធ្វើរួចរាល់ហើយ ដោយការសុំអនុញ្ញាតក្នុងពេលមានផ្សែងយ៉ាងនេះ។ ក្នុងពាក្យថា «Vippakatanti» នេះ វិហារដែលហៅថា មិនទាន់រួចរាល់ គឺដរាបណាបង្កង់ទាំងឡាយមិនទាន់ឡើង។ ប៉ុន្តែ កាលបើបង្កង់ទាំងឡាយឡើងរួចហើយ ឈ្មោះថា វិហារដែលធ្វើបានច្រើនហើយ ព្រោះហេតុនោះ ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ មិនគួរប្រគល់ឡើយ ម្ចាស់វិហារនឹងណែនាំភិក្ខុណាមួយឲ្យធ្វើឲ្យសម្រេចដោយខ្លួនឯង។ ក្នុងវិហារតូច លោកពិនិត្យមើលការងារហើយ ពោលថា «chappañcavassikaṃ» (មានប្រមាណ ៥ ឬ ៦ ឆ្នាំ) គឺ ពិនិត្យមើលការងារហើយ ក្នុងវិហារទំហំ ៤ ហត្ថ គប្បីប្រគល់នវកម្ម ៤ ឆ្នាំ, ក្នុងវិហារទំហំ ៥ ហត្ថ គប្បីប្រគល់នវកម្ម ៥ ឆ្នាំ, ក្នុងវិហារទំហំ ៦ ហត្ថ គប្បីប្រគល់នវកម្ម ៦ ឆ្នាំ។ ចំណែកឯអឌ្ឍយោគ ព្រោះតែមានទំហំ ៧ ឬ ៨ ហត្ថ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងអឌ្ឍយោគនេះ លោកទើបពោលថា «sattaṭṭhavassikaṃ» (មានប្រមាណ ៧ ឬ ៨ ឆ្នាំ)។ បើប្រសិនជាអឌ្ឍយោគនោះមានទំហំ ៩ ហត្ថ គប្បីប្រគល់នវកម្ម ៩ ឆ្នាំក៏បាន។ ចំណែកក្នុងវិហារធំ ឬប្រាសាទដែលមានទំហំ ១០ ហត្ថ ឬ ១១ ហត្ថ គប្បីប្រគល់នវកម្ម ១០ ឆ្នាំ ឬ ១១ ឆ្នាំ។ ចំណែកក្នុងវិហារទំហំ ១២ ហត្ថ ឬធំជាងនោះទៅ សូម្បីក្នុងវិហារដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងលោហប្រាសាទ គប្បីប្រគល់នវកម្មត្រឹមតែ ១២ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ មិនគួរប្រគល់ឲ្យហួសពីនោះឡើយ។

นวกมฺมิโก [Pg.85] ภิกฺขุ อนฺโตวสฺเส ตํ อาวาสํ ลภติ, อุตุกาเล ปฏิพาหิตุํ น ลภติ. สเจ โส อาวาโส ชีรติ, อาวาสสามิกสฺส วา ตสฺส วํเส อุปฺปนฺนสฺส วา กสฺสจิ กเถตพฺพํ – ‘‘อาวาโส เต นสฺสติ, ชคฺคถ เอตํ อาวาส’’นฺติ. สเจ โส น สกฺโกติ, ภิกฺขูหิ ญาตี วา อุปฏฺฐาเก วา สมาทเปตฺวา ชคฺคิตพฺโพ. สเจ เตปิ น สกฺโกนฺติ, สงฺฆิเกน ปจฺจเยน ชคฺคิตพฺโพ. ตสฺมิมฺปิ อสติ เอกํ อาวาสํ วิสฺสชฺเชตฺวา อวเสสา ชคฺคิตพฺพา. พหู วิสฺสชฺเชตฺวา เอกํ สณฺฐาเปตุมฺปิ วฏฺฏติเยว.

ភិក្ខុអ្នកធ្វើនវកម្ម តែងបាននូវអាវាសនោះក្នុងរវាងវស្សា ក្នុងឧតុសម័យមិនអាចហាមឃាត់បានឡើយ។ បើប្រសិនជាអាវាសនោះទ្រុឌទ្រោមទៅ គប្បីប្រាប់ដល់ម្ចាស់អាវាស ឬជនណាម្នាក់ដែលកើតក្នុងត្រកូលរបស់ម្ចាស់អាវាសនោះថា «អាវាសរបស់អ្នកកំពុងតែវិនាសហើយ សូមអ្នកទាំងឡាយថែរក្សាអាវាសនេះចុះ»។ បើប្រសិនជាម្ចាស់អាវាសនោះមិនអាចថែរក្សាបានទេ ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីណែនាំពួកញាតិ ឬឧបដ្ឋាកទាំងឡាយឲ្យជួយថែរក្សា។ បើទោះជាពួកញាតិ ឬឧបដ្ឋាកទាំងនោះមិនអាចថែរក្សាបានទៀត គប្បីថែរក្សាដោយបច្ច័យរបស់សង្ឃ។ កាលបើបច្ច័យរបស់សង្ឃនោះមិនមានទេ គប្បីលះបង់អាវាសមួយ ហើយថែរក្សាអាវាសដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ សូម្បីការលះបង់អាវាសច្រើន ដើម្បីរក្សាទុកអាវាសតែមួយឲ្យគង់វង្ស ក៏គួរពិតប្រាកដណាស់។

ทุพฺภิกฺเข ภิกฺขูสุ ปกฺกนฺเตสุ สพฺเพ อาวาสา นสฺสนฺติ, ตสฺมา เอกํ วา ทฺเว วา ตโย วา อาวาเส วิสฺสชฺเชตฺวา ตโต ยาคุภตฺตจีวราทีนิ ปริภุญฺชนฺเตหิ เสสาวาสา ชคฺคิตพฺพาเยว. กุรุนฺทิยํ ปน วุตฺตํ ‘‘สงฺฆิเก ปจฺจเย อสติ เอโก ภิกฺขุ ‘ตุยฺหํ เอกํ มญฺจฏฺฐานํ คเหตฺวา ชคฺคาหี’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ พหุตรํ อิจฺฉติ, ติภาคํ วา อุปฑฺฒภาคํ วา ทตฺวาปิ ชคฺคาเปตพฺพํ. อถ ‘ถมฺภมตฺตเมเวตฺถ อวสิฏฺฐํ, พหุกมฺมํ กาตพฺพ’นฺติ น อิจฺฉติ, ‘ตุยฺหํ ปุคฺคลิกเมว กตฺวา ชคฺค; เอวมฺปิ หิ สงฺฆสฺส ภณฺฑกฏฺฐปนฏฺฐานํ นวกานญฺจ วสนฏฺฐานํ ลภิสฺสตี’ติ ชคฺคาเปตพฺโพ. เอวํ ชคฺคิโต ปน ตสฺมึ ชีวนฺเต ปุคฺคลิโก โหติ, มเต สงฺฆิโกเยว. สเจ สทฺธิวิหาริกานํ ทาตุกาโม โหติ, กมฺมํ โอโลเกตฺวา ติภาคํ วา อุปฑฺฒํ วา ปุคฺคลิกํ กตฺวา ชคฺคาเปตพฺโพ. เอวญฺหิ สทฺธิวิหาริกานํ ทาตุํ ลภติ. เอวํ ชคฺคนเก ปน อสติ ‘เอกํ อาวาสํ วิสฺสชฺเชตฺวา’ติอาทินา นเยน ชคฺคาเปตพฺโพ’’ติ.

ក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយចៀសចេញទៅ អាវាសទាំងអស់តែងតែវិនាស ព្រោះហេតុនោះ គប្បីលះបង់អាវាស ១ ឬ ២ ឬ ៣ ហើយ នាំយកគ្រឿងមានយាគូ ភត្ត និងចីវរជាដើមដែលកើតពីអាវាសទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ ហើយថែរក្សាអាវាសដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ ប៉ុន្តែក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធី លោកពោលថា «កាលបើបច្ច័យរបស់សង្ឃមិនមានទេ គប្បីប្រាប់ភិក្ខុមួយរូបថា “ចូរលោកកាន់យកកន្លែងគ្រែមួយនេះ ហើយថែរក្សាចុះ”។ បើប្រសិនជាលោកប្រាថ្នាច្រើនជាងនោះ សូម្បីការប្រគល់ចំណែក ១ ភាគ ក្នុង ៣ ភាគ ឬចំណែកពាក់កណ្ដាលឲ្យ ហើយឲ្យលោកថែរក្សាក៏គួរ។ មួយវិញទៀត បើលោកមិនប្រាថ្នាដោយគិតថា “ក្នុងទីនេះសល់ត្រឹមតែសសរប៉ុណ្ណោះ ការងារដែលត្រូវធ្វើមានច្រើនណាស់” ទេ គប្បីប្រាប់លោកថា “ចូរលោកធ្វើជាបុគ្គលិកៈរបស់លោកចុះ ហើយថែរក្សាទៅ ព្រោះថា ទោះបីធ្វើប្រកាសយ៉ាងនេះ ក៏សង្ឃនៅតែបានកន្លែងសម្រាប់តម្កល់ទុកនូវគ្រឿងប្រដាប់ និងបានកន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយដែរ” ហើយឲ្យលោកថែរក្សាចុះ។ វិហារដែលថែរក្សាយ៉ាងនេះ កាលបើភិក្ខុនោះនៅរស់ តែងជារបស់បុគ្គលិកៈ លុះលោកអនិច្ចធម្មទៅ តែងជារបស់សង្ឃដដែល។ បើប្រសិនជាភិក្ខុនោះប្រាថ្នានឹងប្រគល់ឲ្យដល់ពួកសទ្ធិវិហារិករបស់ខ្លួន គប្បីពិនិត្យមើលការងារ ហើយធ្វើចំណែក ១ ភាគ ក្នុង ៣ ភាគ ឬចំណែកពាក់កណ្ដាលឲ្យជាបុគ្គលិកៈ ហើយឲ្យថែរក្សាចុះ។ ព្រោះថា ធ្វើប្រកាសយ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះទើបអាចប្រគល់ឲ្យដល់ពួកសទ្ធិវិហារិកបាន។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុអ្នកថែរក្សាយ៉ាងនេះមិនមានទេ គប្បីឲ្យថែរក្សាដោយវិធីមានពាក្យថា “លះបង់អាវាសមួយ” ជាដើម»។

อิทมฺปิ จ อญฺญํ ตตฺเถว วุตฺตํ – ทฺเว ภิกฺขู สงฺฆิกํ ภูมึ คเหตฺวา โสเธตฺวา สงฺฆิกํ เสนาสนํ กโรนฺติ. เยน สา ภูมิ ปฐมํ คหิตา, โส สามี. อุโภปิ ปุคฺคลิกํ กโรนฺติ, โสเยว สามี. โส สงฺฆิกํ กโรติ, อิตโร ปุคฺคลิกํ กโรติ, อญฺญํ เจ พหุํ เสนาสนฏฺฐานํ อตฺถิ, ปุคฺคลิกํ กโรนฺโตปิ น วาเรตพฺโพ. อญฺญสฺมึ ปน ตาทิเส ปฏิรูเป ฐาเน อสติ ตํ ปฏิพาหิตฺวา สงฺฆิกํ กโรนฺเตเนว กาตพฺพํ. ยํ ปน ตสฺส ตตฺถ วยกมฺมํ กตํ, ตํ ทาตพฺพํ. สเจ ปน กตาวาเส วา อาวาสกรณฏฺฐาเน วา ฉายูปคผลูปครุกฺขา โหนฺติ, อปโลเกตฺวา [Pg.86] หาเรตพฺพา. ปุคฺคลิกา เจ โหนฺติ, สามิกา อาปุจฺฉิตพฺพา; โน เจ เทนฺติ, ยาวตติยํ อาปุจฺฉิตฺวา ‘‘รุกฺขอคฺฆนกมูลํ ทสฺสามา’’ติ หาเรตพฺพา.

ម៉្យាងទៀត សេចក្ដីនេះដទៃទៀត លោកក៏បានពោលទុកក្នុងគម្ពីរកុរុន្ធីនោះដែរថា៖ ភិក្ខុ ២ រូប កាន់យកដីជារបស់សង្ឃ ហើយជម្រះកាប់ឆ្ការ រួចធ្វើសេនាសនៈជារបស់សង្ឃ។ ភិក្ខុណាដែលកាន់យកដីនោះមុនគេ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាម្ចាស់។ បើទោះជាភិក្ខុទាំងពីររូបធ្វើជាបុគ្គលិកៈ ក៏ភិក្ខុដដែលនោះឯងជាម្ចាស់។ បើភិក្ខុនោះធ្វើជារបស់សង្ឃ ឯភិក្ខុម្ខាងទៀតធ្វើជាបុគ្គលិកៈ បើប្រសិនជាមានកន្លែងសម្រាប់ធ្វើសេនាសនៈដទៃទៀតជាច្រើន ភិក្ខុដែលធ្វើជាបុគ្គលិកៈនោះ ក៏មិនគួរហាមឃាត់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើទីកន្លែងដ៏សមគួរប្រហាក់ប្រហែលគ្នានោះមិនមានទេ គប្បីហាមឃាត់ភិក្ខុនោះ ហើយភិក្ខុដែលធ្វើជារបស់សង្ឃនោះឯង គប្បីធ្វើចុះ។ ចំណែកឯការចំណាយណាមួយដែលភិក្ខុនោះបានធ្វើក្នុងទីនោះ គប្បីប្រគល់ការចំណាយនោះឲ្យដល់លោកវិញ។ បើប្រសិនជាមានដើមឈើឲ្យម្លប់ ឬដើមឈើឲ្យផល នៅក្នុងអាវាសដែលធ្វើរួចហើយក្តី ឬក្នុងទីកន្លែងសម្រាប់ធ្វើអាវាសក្តី គប្បីសុំការអនុញ្ញាតហើយកាប់ឆ្ការចេញ$.$ បើដើមឈើទាំងនោះជារបស់បុគ្គលិកៈ គប្បីសួរនាំម្ចាស់ដើមឈើទាំងឡាយ បើគេមិនព្រមប្រគល់ឲ្យទេ គប្បីសួរនាំរហូតដល់គម្រប់ ៣ ដង ដោយពោលថា «យើងនឹងប្រគល់តម្លៃដើមឈើតាមសមគួរឲ្យ» ហើយកាប់ឆ្ការចេញចុះ។

โย ปน สงฺฆิกวลฺลิมตฺตมฺปิ อคฺคเหตฺวา อาหริเมน อุปกรเณน สงฺฆิกาย ภูมิยา ปุคฺคลิกวิหารํ กาเรติ, อุปฑฺฒํ สงฺฆิกํ โหติ; อุปฑฺฒํ ปุคฺคลิกํ. ปาสาโท เจ โหติ, เหฏฺฐาปาสาโท สงฺฆิโก; อุปริ ปุคฺคลิโก. สเจ โส เหฏฺฐาปาสาทํ อิจฺฉติ, ตสฺส โหติ. อถ เหฏฺฐา จ อุปริ จ อิจฺฉติ, อุภยตฺถ อุปฑฺฒํ ลภติ. ทฺเว เสนาสนานิ กาเรติ – เอกํ สงฺฆิกํ, เอกํ ปุคฺคลิกํ. สเจ วิหาเร อุฏฺฐิเตน ทพฺพสมฺภาเรน กาเรติ, ตติยภาคํ ลภติ. สเจ อกตฏฺฐาเน จยํ วา ปมุขํ วา กโรติ, พหิกุฏฺเฏ อุปฑฺฒํ สงฺฆสฺส, อุปฑฺฒํ ตสฺส. อถ มหนฺตํ วิสมํ ปูเรตฺวา อปเท ปทํ ทสฺเสตฺวา กตํ โหติ, อนิสฺสโร ตตฺถ สงฺโฆ.

ចំណែកឯភិក្ខុណា មិនបានកាន់យកសូម្បីតែវល្លិជារបស់សង្ឃបន្តិចបន្តួចឡើយ ដោយនាំយកគ្រឿងឧបករណ៍របស់ខ្លួនមក ហើយសាងសង់វិហារជាបុគ្គលិកៈលើដីជារបស់សង្ឃ វិហារពាក់កណ្ដាលតែងជារបស់សង្ឃ ពាក់កណ្ដាលទៀតជារបស់បុគ្គលិកៈ។ បើប្រសិនជាប្រាសាទ ជាន់ក្រោមជារបស់សង្ឃ ជាន់លើជារបស់បុគ្គលិកៈ។ បើភិក្ខុនោះប្រាថ្នាជាន់ក្រោម ជាន់ក្រោមនោះក៏ជារបស់លោក។ មួយវិញទៀត បើលោកប្រាថ្នាទាំងជាន់ក្រោមទាំងជាន់លើ លោកតែងបានចំណែកពាក់កណ្ដាលក្នុងជាន់ទាំងពីរ។ បើលោកសាងសង់សេនាសនៈ ២ ខ្នង ខ្នងមួយជារបស់សង្ឃ ខ្នងមួយទៀតជារបស់បុគ្គលិកៈ។ បើលោកសាងសង់ដោយគ្រឿងឈើដែលកើតឡើងក្នុងវិហារ លោកតែងបានចំណែក ១ ភាគ ក្នុង ៣ ភាគ។ បើលោកធ្វើនូវរបងជញ្ជាំងក្តី ឬដំបូលហាយក្តី ក្នុងទីដែលមិនទាន់បានធ្វើ ក្នុងជញ្ជាំងខាងក្រៅ ចំណែកពាក់កណ្ដាលជារបស់សង្ឃ ពាក់កណ្ដាលទៀតជារបស់លោក។ មួយវិញទៀត បើលោកចាក់ដីបំពេញទីកន្លែងដ៏ធំដែលមិនស្មើគ្នា ហើយធ្វើឲ្យមានផ្លូវដើរក្នុងទីដែលមិនធ្លាប់មានផ្លូវដើរពីមុនមក សង្ឃមិនមានអំណាចចាត់ចែងក្នុងវិហារនោះឡើយ។

เอกํ วรเสยฺยนฺติ เอตฺถ นวกมฺมทานฏฺฐาเน วา วสฺสคฺเคน ปตฺตฏฺฐาเน วา ยํ อิจฺฉติ, ตํ เอกํ วรเสยฺยํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

ពាក្យថា «Ekaṃ varaseyyaṃ» (នូវទីដេកដ៏ប្រសើរមួយ) ក្នុងទីនេះ គឺក្នុងទីដែលគេប្រគល់នវកម្មក្តី ឬក្នុងទីដែលលោកបានទទួលតាមលំដាប់វស្សាក្តី សេចក្ដីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតនូវទីដេកដ៏ប្រសើរមួយដែលភិក្ខុនោះប្រាថ្នាចង់បាន។

ปริโยสิเต ปกฺกมติ ตสฺเสเวตนฺติ ปุน อาคนฺตฺวา วสนฺตสฺส อนฺโตวสฺสํ ตสฺเสว ตํ; อนาคจฺฉนฺตสฺส ปน สทฺธิวิหาริกาทโย คเหตุํ น ลภนฺติ.

ពាក្យថា «Pariyosite pakkamati tassevetanti» មានសេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនោះត្រឡប់មកវិញ ហើយនៅក្នុងវស្សា វិហារនោះក៏ជារបស់ភិក្ខុ (អ្នកធ្វើនវកម្ម) នោះឯង។ តែបើភិក្ខុនោះមិនត្រឡប់មកវិញទេ ពួកសទ្ធិវិហារិកជាដើម មិនអាចកាន់យកបានឡើយ។

นวกมฺมทานกถา นิฏฺฐิตา.

ជំពូកស្តីពីការប្រគល់ការងារនវកម្ម ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

อญฺญตฺรปฏิโภคปฏิกฺเขปาทิกถา

ជំពូកស្តីពីការហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ក្នុងទីដទៃជាដើម

๓๒๔. นาติหรนฺตีติ อญฺญตฺร หริตฺวา น ปริภุญฺชนฺติ. คุตฺตตฺถายาติ ยํ ตตฺถ มญฺจปีฐาทิ, ตสฺส คุตฺตตฺถาย, ตํ อญฺญตฺร หริตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ. ตสฺมา ตํ อญฺญตฺร หริตฺวา สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ สุนฏฺฐํ, ชิณฺณํ สุชิณฺณํ. สเจ อโรคํ ตสฺมึ วิหาเร ปฏิสงฺขเต ปุน ปากติกํ กาตพฺพํ. ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชโต นฏฺฐํ วา ชิณฺณํ วา คีวา โหติ, ตสฺมึ ปฏิสงฺขเต ทาตพฺพเมว. สเจ ตโต โคปานสิอาทีนิ คเหตฺวา อญฺญสฺมึ สงฺฆิกาวาเส โยเชนฺติ, สุโยชิตานิ. ปุคฺคลิกาวาเส โยเชนฺเตหิ ปน มูลํ วา ทาตพฺพํ, ปฏิปากติกํ วา กาตพฺพํ ฉฑฺฑิตวิหารโต มญฺจปีฐาทีนิ เถยฺยจิตฺเตน คณฺหนฺโต อุทฺธาเรเยว ภณฺฑคฺเฆน กาเรตพฺโพ. ปุน อาวาสิกกาเล ทสฺสามีติ คเหตฺวา สงฺฆิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ สุนฏฺฐํ, ชิณฺณํ สุชิณฺณํ. อโรคญฺเจ ปากติกํ กาตพฺพํ[Pg.87]. ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชนฺตสฺส นฏฺฐํ คีวา โหติ. ตโต ทฺวารวาตปานาทีนิ สงฺฆิกาวาเส วา ปุคฺคลิกาวาเส วา โยชิตานิ ปฏิทาตพฺพานิเยว.

៣២៤. ពាក្យថា «Nātiharantī» គឺមិនត្រូវនាំយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងទីដទៃឡើយ។ ពាក្យថា «Guttatthāya» មានន័យថា គ្រឿងសេនាសនៈមានគ្រែ និងតាំងជាដើមណាដែលមាននៅក្នុងវិហារដែលបាក់បែកនោះ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យនាំយកគ្រឿងសេនាសនៈនោះទៅកាន់ទីដទៃ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការថែរក្សាការពារ។ ហេតុនោះ កាលបើភិក្ខុនាំយកគ្រឿងសេនាសនៈនោះទៅកាន់ទីដទៃ ហើយប្រើប្រាស់ជាសង្ឃិកភណ្ឌ បើបាត់បង់ ក៏ឈ្មោះថាបាត់បង់ទៅដោយល្អ បើទ្រុឌទ្រោម ក៏ឈ្មោះថាទ្រុឌទ្រោមទៅដោយល្អ។ ប្រសិនបើគ្រឿងសេនាសនៈនោះមិនទាន់ខូចខាតទេ កាលបើវិហារនោះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ ត្រូវនាំយកមកទុកកន្លែងដើមវិញ។ ចំណែកភិក្ខុដែលប្រើប្រាស់ជាបុគ្គលិកភណ្ឌ បើបាត់បង់ក្តី ទ្រុឌទ្រោមក្តី ត្រូវសងវិញ កាលបើវិហារនោះត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ ត្រូវតែប្រគល់សងវិញជាដាច់ខាត។ ប្រសិនបើភិក្ខុកាន់យកបង្កង់ជាដើមពីវិហារនោះ ទៅផ្សំផ្គុំក្នុងសង្ឃិកាវាសដទៃ ឈ្មោះថាផ្សំផ្គុំដោយល្អហើយ។ ប៉ុន្តែ បើផ្សំផ្គុំក្នុងបុគ្គលិកាវាស ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវសងជាតម្លៃ ឬធ្វើឲ្យមានសភាពដើមវិញ។ ភិក្ខុណាមានចិត្តលួច កាន់យកគ្រែ និងតាំងជាដើមពីវិហារដែលគេបោះបង់ចោល ត្រូវឲ្យភិក្ខុនោះសងតាមតម្លៃភណ្ឌៈក្នុងខណៈដែលលើកឡើងនោះឯង។ ភិក្ខុណាដែលកាន់យកដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងប្រគល់សងវិញក្នុងពេលដែលមានភិក្ខុជាអាវាសិកៈមកដល់» ហើយប្រើប្រាស់ជាសង្ឃិកភណ្ឌ បើបាត់បង់ ក៏ឈ្មោះថាបាត់បង់ទៅដោយល្អ បើទ្រុឌទ្រោម ក៏ឈ្មោះថាទ្រុឌទ្រោមទៅដោយល្អ។ ប្រសិនបើមិនទាន់ខូចខាតទេ ត្រូវធ្វើឲ្យមានសភាពដើមវិញ។ ចំណែកភិក្ខុដែលប្រើប្រាស់ជាបុគ្គលិកភណ្ឌ បើបាត់បង់ ត្រូវសងវិញ។ ម្យ៉ាងទៀត ទ្វារ និងបង្អួចជាដើមដែលនាំយកពីវិហារនោះ ទៅផ្សំផ្គុំក្នុងសង្ឃិកាវាសក្តី ក្នុងបុគ្គលិកាវាសក្តី ត្រូវតែប្រគល់សងវិញជាដាច់ខាត។

ผาติกมฺมตฺถายาติ วฑฺฒิกมฺมตฺถาย. ผาติกมฺมญฺเจตฺถ สมกํ วา อติเรกํ วา อคฺฆนกํ มญฺจปีฐาทิเสนาสนเมว วฏฺฏติ.

ពាក្យថា «Phātikammatthāya» គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការចម្រើនឡើង។ ក្នុងការដោះដូរដើម្បីការចម្រើនឡើងនេះ គួរតែដោះដូរជាមួយនឹងសេនាសនៈមានគ្រែ និងតាំងជាដើម ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ឬមានតម្លៃលើសជាង។

จกฺกลิกนฺติ กมฺพลาทีหิ เวเฐตฺวา กตจกฺกลิกํ. อลฺเลหิ ปาเทหีติ เยหิ อกฺกนฺตฏฺฐาเน อุทกํ ปญฺญายติ, เอวรูเปหิ ปาเทหิ ปริภณฺฑกตภูมิ วา เสนาสนํ วา น อกฺกมิตพฺพํ. สเจ ปน อุทกสิเนหมตฺตเมว ปญฺญายติ, น อุทกํ, วฏฺฏติ. ปาทปุญฺฉนึ ปน อลฺลปาเทหิปิ อกฺกมิตุํ วฏฺฏติเยว. สอุปาหเนน โธตปาเทหิ อกฺกมิตพฺพฏฺฐาเนเยว น วฏฺฏติ.

ពាក្យថា «Cakkalika» គឺកម្រាលរាងមូលដែលធ្វើឡើងដោយការរុំព័ទ្ធដោយសំពត់កម្ពលជាដើម។ ពាក្យថា «Allehi pādehi» គឺជើងទាំងឡាយណាដែលកាលបើជាន់ទៅលើទីកន្លែងណាមួយហើយ ទឹកក៏ប្រាកដឡើង ភិក្ខុមិនត្រូវជាន់លើដីដែលលាបលនដោយលាមកគោជាដើម ឬលើសេនាសនៈ ដោយជើងមានសភាពបែបនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើប្រាកដត្រឹមតែភាពសើមនៃទឹក មិនមែនជាទឹកទេ នោះទើបគួរជាន់បាន។ ចំណែកឯក្រណាត់ជូតជើង ភិក្ខុទោះបីជាមានជើងសើម ក៏អាចជាន់បានដែរ។ ភិក្ខុដែលពាក់ស្បែកជើង មិនគួរជាន់លើទីកន្លែងដែលគួរជាន់ដោយជើងដែលលាងស្អាតហើយនោះឡើយ។

โจฬเกน ปลิเวเฐตุนฺติ สุธาภูมิยํ วา ปริภณฺฑภูมิยํ วา สเจ ตฏฺฏิกา วา กฏสารโก วา นตฺถิ, โจฬเกน ปาทา เวเฐตพฺพา, ตสฺมึ อสติ ปณฺณมฺปิ อตฺถริตุํ วฏฺฏติ. กิญฺจิ อนตฺถริตฺวา ฐเปนฺตสฺส ปน ทุกฺกฏํ. ยทิ ปน ตตฺถ เนวาสิกา อนตฺถตายปิ ภูมิยา ฐเปนฺติ, อโธตปาเทหิปิ วฬญฺเชนฺติ, ตเถว วฬญฺเชตุํ วฏฺฏติ.

ពាក្យថា «Coḷakena paliveṭhetuṃ» មានសេចក្តីថា លើដីដែលបូកកំបោរក្តី លើដីដែលលាបលនដោយលាមកគោជាដើមក្តី ប្រសិនបើគ្មានកន្ទេលស្លឹកត្នោត ឬកន្ទេលផ្ដៅទេ ត្រូវរុំជើងទាំងឡាយដោយសំពត់សៅហ្មង បើគ្មានសំពត់នោះទេ សូម្បីតែស្លឹកឈើក៏គួរក្រាលបានដែរ។ ចំណែកភិក្ខុដែលដាក់ចុះដោយមិនបានក្រាលអ្វីសោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកភិក្ខុជាអាវាសិកៈក្នុងទីនោះ តែងដាក់ចុះលើដីដែលមិនបានក្រាលក្តី ប្រើប្រាស់ដោយជើងដែលមិនទាន់បានលាងក្តី ភិក្ខុដទៃក៏គួរប្រើប្រាស់តាមរបៀបនោះបានដែរ។

น ภิกฺขเว ปริกมฺมกตา ภิตฺตีติ เสตภิตฺติ วา จิตฺตกมฺมกตา วา. น เกวลญฺจ ภิตฺติเมว, ทฺวารมฺปิ วาตปานมฺปิ อปสฺเสนผลกมฺปิ ปาสาณตฺถมฺภมฺปิ รุกฺขตฺถมฺภมฺปิ จีวเรน วา เกนจิ วา อปฺปฏิจฺฉาเทตฺวา อปสฺสยิตุํ น ลพฺภติเยว.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវផ្អែកនឹងជញ្ជាំងដែលធ្វើកម្មវិធី (លាបពណ៌)» គឺជញ្ជាំងសក្តី ជញ្ជាំងដែលមានគំនូរផ្សេងៗក្តី។ មិនត្រឹមតែជញ្ជាំងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែទ្វារ បង្អួច ក្តារផ្អែក សសរថ្ម ឬសសរឈើ ក៏ភិក្ខុមិនត្រូវផ្អែកដោយមិនបានបិទបាំងដោយចីវរ ឬដោយវត្ថុណាមួយឡើយ។

โธตปาทกาติ โธตปาทกา หุตฺวา โธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมิตพฺพฏฺฐาเน นิปชฺชิตุํ กุกฺกุจฺจายนฺติ. ‘‘โธตปาทเก’’ติปิ ปาโฐ. โธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมิตพฺพฏฺฐานสฺเสตํ อธิวจนํ. ปจฺจตฺถริตฺวาติ ปริภณฺฑกตํ ภูมึ วา ภูมตฺถรณเสนาสนํ วา สงฺฆิกมญฺจปีฐํ วา อตฺตโน สนฺตเกน ปจฺจตฺถรเณน ปจฺจตฺถริตฺวาว นิปชฺชิตพฺพํ. สเจ นิทฺทายโตปิ ปจฺจตฺถรเณ สงฺกุฏิเต โกจิ สรีราวยโว มญฺจํ วา ปีฐํ วา ผุสติ, อาปตฺติเยว. โลเมสุ ปน โลมคณนาย อาปตฺติเยว. ปริโภคสีเสน อปสฺสยนฺตสฺสาปิ เอเสว นโย. หตฺถตลปาทตเลหิ ปน ผุสิตุํ วา อกฺกมิตุํ วา วฏฺฏติ. มญฺจปีฐํ นีหรนฺตสฺส กาเย ปฏิหญฺญติ, อนาปตฺติ.

ពាក្យថា «Dhotapādakā» គឺភិក្ខុទាំងឡាយជាអ្នកមានជើងលាងស្អាតហើយ តែងមានសេចក្តីសង្ស័យក្នុងការដេកលើទីកន្លែងដែលគួរជាន់ដោយជើងដែលលាងស្អាតហើយ។ មានបាឋៈថា «Dhotapādake» ដូច្នេះក៏មាន។ ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃទីកន្លែងដែលគួរជាន់ដោយជើងដែលលាងស្អាតហើយ។ ពាក្យថា «Paccattharitvā» គឺភិក្ខុត្រូវក្រាលដីដែលលាបលនហើយក្តី សេនាសនៈដែលជាកម្រាលដីក្តី គ្រែនិងតាំងរបស់សង្ឃក្តី ដោយកម្រាលជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន រួចហើយទើបគួរដេក។ ប្រសិនបើភិក្ខុទោះបីកំពុងដេកលក់ ហើយកម្រាលនោះរួញចូលគ្នា នាំឲ្យអវយវៈណាមួយនៃរាងកាយទៅប៉ះនឹងគ្រែក្តី តាំងក្តី ត្រូវអាបត្តិទុក្កដតែម្តង។ ចំណែកឯរោមទាំងឡាយ បើប៉ះពាល់ ត្រូវអាបត្តិទៅតាមចំនួនសរសៃរោម។ ទោះបីជាភិក្ខុផ្អែកដោយបំណងប្រើប្រាស់ ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែ ការប៉ះពាល់ ឬការជាន់ដោយបាតដៃ និងបាតជើង គឺគួរធ្វើបាន។ បើភិក្ខុកំពុងនាំយកគ្រែ ឬតាំងចេញទៅ ហើយប៉ះពាល់នឹងរាងកាយ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។

อญฺญตฺรปริโภคปฏิกฺเขปาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ជំពូកស្តីពីការហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ក្នុងទីដទៃជាដើម ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

สงฺฆภตฺตาทิอนุชานนกถา

ជំពូកស្តីពីការអនុញ្ញាតសង្ឃភត្តជាដើម

๓๒๕. น [Pg.88] สกฺโกนฺติ สงฺฆภตฺตํ กาตุนฺติ สกลสฺส สงฺฆสฺส ภตฺตํ กาตุํ น สกฺโกนฺติ. อุทฺเทสภตฺตนฺติอาทีสุ ‘‘เอกํ วา ทฺเว วา…เป… ทส วา ภิกฺขู สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา เทถา’’ติ เอวํ อุทฺเทเสน ลทฺธภิกฺขูนํ ภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ. อปเร ตเถว ภิกฺขู ปริจฺฉินฺทิตฺวา นิมนฺเตตฺวา เตสํ ภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ. อปเร สลากาโย ฉินฺทิตฺวา, อปเร ปกฺขิกํ อุโปสถิกํ ปาฏิปทิกนฺติ เอวํ นิยาเมตฺวา, เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา…เป… ทสนฺนํ วา ภิกฺขูนํ ภตฺตํ กาตุํ อิจฺฉนฺติ. อิติ เอตานิ ภตฺตานิ อุทฺเทสภตฺตํ นิมนฺตนนฺติ อิมํ โวหารํ ปตฺตานิ. ยสฺมา ปน เต สเจปิ ทุพฺภิกฺเข น สกฺโกนฺติ, สุภิกฺเข ชาเต ปน ปุน สงฺฆภตฺตํ กาตุํ สกฺขิสฺสนฺติ, ตสฺมา ภควา ตมฺปิ อนฺโต กตฺวา ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สงฺฆภตฺตํ อุทฺเทสภตฺต’’นฺติอาทิมาห.

៣២៥. ពាក្យថា «Na sakkonti saṅghabhattaṃ kātuṃ» គឺមិនអាចចាត់ចែងភត្តចំពោះសង្ឃទាំងមូលបាន។ ក្នុងពាក្យថា «Uddesabhatta» ជាដើម មានសេចក្តីពន្យល់ថា ពួកទាយកប្រាថ្នានឹងធ្វើភត្តចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានមកដោយការចង្អុលបង្ហាញថា «សូមលោកម្ចាស់ចង្អុលបង្ហាញភិក្ខុ ១ រូប ឬ ២ រូប... ឬ ១០ រូប ពីសង្ឃមកចុះ»។ ពួកទាយកដទៃទៀត ប្រាថ្នានឹងធ្វើភត្តដោយកំណត់ចំនួនភិក្ខុ ហើយនិមន្តភិក្ខុទាំងនោះ។ ពួកទាយកដទៃទៀត ប្រាថ្នានឹងធ្វើភត្តដោយការចាប់ឆ្នោត (សលាកភត្ត)។ ពួកទាយកដទៃទៀត ប្រាថ្នានឹងធ្វើភត្តដោយកំណត់ថាជា បក្ខិកភត្ត ឧបោសថិកភត្ត ឬបាដិបទិកភត្ត ចំពោះភិក្ខុ ១ រូប ឬ ២ រូប... ឬ ១០ រូប។ ហេតុនោះ ភត្តទាំងឡាយនេះ ទើបដល់នូវការហៅថា ឧទ្ទេសភត្ត និមន្តនភត្ត ជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែពួកទាយកទាំងនោះ ទោះបីជាមិនអាចធ្វើបានក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន (ទុព្វិភិក្ខ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដល់សម័យសម្បូរសប្បាយ (សុភិក្ខ) នឹងអាចធ្វើសង្ឃភត្តបានវិញជាមិនខាន ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបបញ្ចូលភត្តនោះទៅក្នុងសេចក្តីអនុញ្ញាតដែរ ហើយទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតសង្ឃភត្ត ឧទ្ទេសភត្ត» ជាដើម។

ตตฺถ สงฺฆภตฺเต ฐิติกา นาม นตฺถิ, ตสฺมา ‘‘อมฺหากํ อชฺช ทส ทฺวาทส ทิวสา ภุญฺชนฺตานํ อิทานิ อญฺญโต ภิกฺขู อาเนถา’’ติ น เอวํ ตตฺถ วตฺตพฺพํ. ‘‘ปุริมทิวเสสุ อมฺเหหิ น ลทฺธํ, อิทานิ ตํ อมฺหากํ คาเหถา’’ติ เอวมฺปิ วตฺตุํ น ลพฺภติ. ตญฺหิ อาคตาคตานํ ปาปุณาติเยว.

ក្នុងសង្ឃភត្តនោះ មិនមានការកំណត់លំដាប់វេន (ឋិតិកា) ឡើយ ហេតុនោះ ភិក្ខុមិនត្រូវនិយាយក្នុងសង្ឃភត្តនោះយ៉ាងនេះថា «ពួកយើងបានឆាន់អស់រយៈពេល ១០ ថ្ងៃ ឬ ១២ ថ្ងៃហើយ ឥឡូវនេះ សូមលោកនិមន្តភិក្ខុពីវត្តដទៃមកចុះ»។ សូម្បីតែពាក្យថា «ក្នុងថ្ងៃមុនៗ ពួកយើងមិនបានទទួលទេ ឥឡូវនេះ សូមលោកប្រគល់ភត្តនោះដល់ពួកយើងចុះ» ក៏មិនគួរនិយាយដែរ។ ព្រោះថា សង្ឃភត្តនោះ តែងបានដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយៗនោះឯង។

สงฺฆภตฺตาทิอนุชานนกถา นิฏฺฐิตา.

ជំពូកស្តីពីការអនុញ្ញាតសង្ឃភត្តជាដើម ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

อุทฺเทสภตฺตกถา

ជំពូកស្តីពីឧទ្ទេសភត្ត

อุทฺเทสภตฺตาทีสุ ปน อยํ นโย – รญฺญา วา ราชมหามตฺเตน วา สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘‘เอตฺตเก ภิกฺขู อาเนถา’’ติ ปหิเต กาลํ โฆเสตฺวา ฐิติกา ปุจฺฉิตพฺพา. สเจ อตฺถิ, ตโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ; โน เจ, เถราสนโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ. อุทฺเทสเกน ปิณฺฑปาติกานมฺปิ น อติกฺกาเมตพฺพํ. เต ปน ธุตงฺคํ รกฺขนฺตา สยเมว อติกฺกมิสฺสนฺติ; เอวํ คาหิยมาเน อลสชาติกา มหาเถรา ปจฺฉา อาคจฺฉนฺติ, ‘‘ภนฺเต, วีสติวสฺสานํ คาหิยติ, ตุมฺหากํ ฐิติกา อติกฺกนฺตา’’ติ น วตฺตพฺพา, ฐิติกํ ฐเปตฺวา เตสํ คาเหตฺวา ปจฺฉา ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. ‘‘อสุกวิหาเร พหุํ อุทฺเทสภตฺตํ อุปฺปนฺน’’นฺติ สุตฺวา โยชนนฺตริกวิหารโตปิ ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ, สมฺปตฺตสมฺปตฺตานํ ฐิตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ. อสมฺปตฺตานมฺปิ อุปจารสีมํ ปวิฏฺฐานํ อนฺเตวาสิกาทีสุ คณฺหนฺเตสุ [Pg.89] คาเหตพฺพเมว. พหิอุปจารสีมาย ฐิตานํ คาเหถาติ วทนฺติ, น คาเหตพฺพํ. สเจ ปน อุปจารสีมํ โอกฺกนฺเตหิ เอกาพทฺธา หุตฺวา อตฺตโน วิหารทฺวาเร วา อนฺโตวิหาเรเยว วา โหนฺติ, ปริสาวเสน วฑฺฒิตา นาม สีมา โหติ, ตสฺมา คาเหตพฺพํ. สงฺฆนวกสฺส ทินฺเนปิ ปจฺฉา อาคตานํ คาเหตพฺพเมว. ทุติยภาเค ปน เถราสนํ อารุฬฺเห ปุน อาคตานํ ปฐมภาโค น ปาปุณาติ, ทุติยภาคโต วสฺสคฺเคน คาเหตพฺพํ.

ក្នុងឧទ្ទេសភត្តជាដើមនោះ មានរបៀបចាត់ចែងយ៉ាងនេះ៖ កាលបើព្រះរាជាក្តី មហាមាត្យរបស់ព្រះរាជាក្តី បានចាត់ចែងឲ្យនិមន្តភិក្ខុពីសង្ឃដោយពាក្យថា «សូមលោកនិមន្តភិក្ខុចំនួនប៉ុណ្ណេះរូបមក» ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្តត្រូវប្រកាសពេលវេលា ហើយសួររកលំដាប់វេន (ឋិតិកា)។ ប្រសិនបើមានលំដាប់វេន ត្រូវចាត់ចែងចាប់ផ្តើមពីលំដាប់វេននោះទៅ បើគ្មានទេ ត្រូវចាត់ចែងចាប់ផ្តើមពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈទៅ។ ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្ត មិនត្រូវរំលងពួកភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតជាធុតង្គឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងនោះកាលបើថែរក្សាធុតង្គ នឹងរំលងដោយខ្លួនឯង។ កាលបើកំពុងចាត់ចែងយ៉ាងនេះ បើមានព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយដែលមានសភាពខ្ជិលច្រអូស និមន្តមកជាខាងក្រោយ ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងមិនត្រូវនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ភត្តនេះគេចាត់ចែងសម្រាប់ភិក្ខុមានវស្សា ២០ ឯលំដាប់វេនរបស់លោកម្ចាស់ហួសទៅហើយ» ដូច្នេះឡើយ គឺត្រូវផ្អាកលំដាប់វេនសិន ហើយចាត់ចែងប្រគល់ជូនព្រះមហាថេរៈទាំងនោះ រួចទើបចាត់ចែងតាមលំដាប់វេនជាខាងក្រោយ។ កាលបើឮថា «ឧទ្ទេសភត្តដ៏ច្រើនកើតឡើងក្នុងវិហារឯណោះ» ភិក្ខុទាំងឡាយសូម្បីតែមកពីវិហារដែលមានចម្ងាយ ១ យោជន៍ ក៏តែងមកដល់ ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងត្រូវចាត់ចែងចាប់ផ្តើមពីកន្លែងដែលភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយៗនោះឈរ ឬតាមលំដាប់ព្រះថេរៈ។ ចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនទាន់មកដល់ ប៉ុន្តែបានចូលមកដល់ក្នុងឧបចារសីមាហើយ កាលបើពួកអន្តេវាសិកជាដើមទទួលជំនួស ក៏ត្រូវតែចាត់ចែងប្រគល់ជូនដែរ។ បើពួកភិក្ខុដែលឈរនៅខាងក្រៅឧបចារសីមា និយាយថា «សូមលោកចាត់ចែងប្រគល់ជូនពួកយើងផង» មិនត្រូវចាត់ចែងប្រគល់ជូនឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលមកក្នុងឧបចារសីមាហើយ បានតភ្ជាប់គ្នាជាជួរតែមួយ រហូតដល់ទ្វារវិហាររបស់ខ្លួនក្តី ឬនៅក្នុងវិហាររបស់ខ្លួនក្តី ឧបចារសីមានោះឈ្មោះថាពង្រីកធំឡើងដោយអំណាចនៃបរិស័ទ ហេតុនោះ ត្រូវតែចាត់ចែងប្រគល់ជូន។ ទោះបីជាបានប្រគល់ជូនភិក្ខុថ្មីក្នុងសង្ឃ (សង្ឃនវកៈ) ហើយក៏ដោយ បើមានភិក្ខុទាំងឡាយមកដល់ជាខាងក្រោយ ក៏ត្រូវតែចាត់ចែងប្រគល់ជូនដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចំណែកទីពីរ (វេនទីពីរ) កាលបើព្រះថេរៈឡើងកាន់អាសនៈហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទើបនឹងមកដល់ជាខាងក្រោយ មិនបានចំណែកទីមួយឡើយ គឺត្រូវចាត់ចែងប្រគល់ជូនពីចំណែកទីពីរទៅតាមលំដាប់វស្សា។

เอกสฺมึ วิหาเร เอกํ ภตฺตุทฺเทสฏฺฐานํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา คาวุตปฺปมาณายปิ อุปจารสีมาย ยตฺถ กตฺถจิ อาโรจิตํ อุทฺเทสภตฺตํ, ตสฺมึเยว ภตฺตุทฺเทสฏฺฐาเน คาเหตพฺพํ. เอโก เอกสฺส ภิกฺขุโน ปหิณาติ ‘‘สฺเวปิ สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ทส ภิกฺขู ปหิณถา’’ติ, เตน โส อตฺโถ ภตฺตุทฺเทสกสฺส อาโรเจตพฺโพ. สเจ ตํ ทิวสํ ปมุสฺสติ, ทุติยทิวเส ปาโตว อาโรเจตพฺโพ. อถ ปมุสฺสิตฺวาว ปิณฺฑาย ปวิสนฺโต สรติ, ยาว อุปจารสีมํ นาติกฺกมติ, ตาว ยา โภชนสาลาย ปกติฏฺฐิติกา, ตสฺสาเยว วเสน คาเหตพฺพํ. สเจปิ อุปจารสีมํ อติกฺกนฺตา ภิกฺขู จ อุปจารสีมฏฺฐเกหิ เอกาพทฺธา โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ทฺวาทสหตฺถนฺตรํ อวิชหิตฺวา คจฺฉนฺติ, ปกติฏฺฐิติกาย วเสน คาเหตพฺพํ. ภิกฺขูนํ ปน ตาทิเส เอกาพทฺเธ อสติ พหิอุปจารสีมาย ยสฺมึ ฐาเน สรติ, ตตฺถ นวํ ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพํ. อนฺโตคาเม อาสนสาลาย สรนฺเตน อาสนสาลาย ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. ยตฺถ กตฺถจิ สริตฺวา คาเหตพฺพเมว, อคาเหตุํ น วฏฺฏติ. น หิ เอตํ ทุติยทิวเส ลพฺภตีติ.

ក្នុងវិហារមួយ កាលបើបានកំណត់កន្លែងចាត់ចែងភត្តមួយកន្លែងហើយ ទោះបីជាទាយកប្រកាសប្រគេនឧទ្ទេសភត្តក្នុងទីណាមួយនៃឧបចារសីមាដែលមានទំហំសូម្បីតែ ១ គាវុតក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែចាត់ចែងយកក្នុងកន្លែងចាត់ចែងភត្តនោះឯង។ ប្រសិនបើទាយកម្នាក់ចាត់ចែងបញ្ជូនមនុស្សទៅប្រាប់ភិក្ខុមួយរូបថា «ថ្ងៃស្អែក សូមលោកម្ចាស់ចាត់ចែងបញ្ជូនភិក្ខុ ១០ រូបពីសង្ឃទៅផង» ភិក្ខុនោះត្រូវជម្រាបសេចក្តីនោះដល់ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្ត។ ប្រសិនបើភ្លេចក្នុងថ្ងៃនោះ ត្រូវជម្រាបតាំងពីព្រលឹមក្នុងថ្ងៃទីពីរ។ ប្រសិនបើភ្លេច រហូតដល់ពេលដើរចូលទៅបិណ្ឌបាតទើបនឹកឃើញ កាលបើមិនទាន់ហួសឧបចារសីមាទេ ត្រូវចាត់ចែងទៅតាមលំដាប់វេនធម្មតាដែលមាននៅក្នុងរោងភត្តនោះឯង។ ទោះបីជាភិក្ខុទាំងឡាយដែលហួសឧបចារសីមាទៅហើយ និងភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅក្នុងឧបចារសីមា បានតភ្ជាប់គ្នាជាជួរតែមួយ ដោយមិនលះបង់ចន្លោះចម្ងាយ ១២ ហត្ថរវាងគ្នានិងគ្នា ហើយដើរទៅ ក៏ត្រូវចាត់ចែងទៅតាមលំដាប់វេនធម្មតាដែរ។ ប៉ុន្តែ បើគ្មានការតភ្ជាប់គ្នាជាជួរតែមួយបែបនោះទេ កាលបើភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងនឹកឃើញក្នុងទីកន្លែងណាមួយនៅខាងក្រៅឧបចារសីមា ត្រូវបង្កើតលំដាប់វេនថ្មីក្នុងទីនោះ ហើយចាត់ចែងចុះ។ បើភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងនឹកឃើញក្នុងរោងអាសនៈក្នុងភូមិ ត្រូវចាត់ចែងទៅតាមលំដាប់វេននៃរោងអាសនៈនោះ។ ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងនឹកឃើញក្នុងទីណាមួយ ត្រូវតែចាត់ចែងយកជាដាច់ខាត មិនគួរមិនចាត់ចែងឡើយ។ ព្រោះថា ឧទ្ទេសភត្តនេះ មិនអាចទទួលបានក្នុងថ្ងៃទីពីរឡើយ។

สเจ สกวิหารโต อญฺญํ วิหารํ คจฺฉนฺเต ภิกฺขู ทิสฺวา โกจิ อุทฺเทสภตฺตํ อุทฺทิสาเปติ, ยาว อนฺโตอุปจาเร วา อุปจารสีมฏฺฐเกหิ สทฺธึ วุตฺตนเยน เอกาพทฺธา วา โหนฺติ, ตาว สกวิหาเร ฐิติกาวเสเนว คาเหตพฺพํ. พหิอุปจาเร ฐิตานํ ทินฺนํ ปน ‘‘สงฺฆโต ภนฺเต เอตฺตเก นาม ภิกฺขู อุทฺทิสถา’’ติ วุตฺเต สมฺปตฺตานํ คาเหตพฺพํ. ตตฺถ ทฺวาทสหตฺถนฺตรํ อวิชหิตฺวา เอกาพทฺธนเยน ทูเร ฐิตาปิ สมฺปตฺตาเยวาติ เวทิตพฺพํ. สเจ ยํ วิหารํ คจฺฉนฺติ, ตตฺถ ปวิฏฺฐานํ อาโรเจนฺติ, ตสฺส วิหารสฺส ฐิติกาวเสน คาเหตพฺพํ. สเจปิ คามทฺวาเร วา วีถิยํ วา จตุกฺเก [Pg.90] วา อนฺตรฆเร วา ภิกฺขู ทิสฺวา โกจิ สงฺฆุทฺเทสํ อาโรเจติ, ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน อนฺโตอุปจารคตานํ คาเหตพฺพํ.

ប្រសិនបើទាយកណាម្នាក់ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយដែលកំពុងនិមន្តពីវិហាររបស់ខ្លួនទៅកាន់វិហារដទៃ ហើយប្រាថ្នានឹងឲ្យចាត់ចែងឧទ្ទេសភត្ត កាលបើភិក្ខុទាំងនោះស្ថិតនៅក្នុងឧបចារសីមាក្តី ឬបានតភ្ជាប់គ្នាជាជួរតែមួយជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលនៅក្នុងឧបចារសីមាតามវិធីដែលបានពោលហើយក្តី ត្រូវតែចាត់ចែងទៅតាមលំដាប់វេននៃវិហាររបស់ខ្លួននោះឯង។ ចំណែកឯឧទ្ទេសភត្តដែលទាយកប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅឧបចារសីមា កាលបើទាយកនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកចាត់ចែងភិក្ខុចំនួនប៉ុណ្ណេះរូបពីសង្ឃមកចុះ» ត្រូវចាត់ចែងប្រគល់ជូនភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយ។ ក្នុងទីនោះ គួរដឹងថា ភិក្ខុទាំងឡាយទោះបីជាឈរនៅឆ្ងាយ ប៉ុន្តែបានតភ្ជាប់គ្នាជាជួរតែមួយដោយមិនលះបង់ចន្លោះចម្ងាយ ១២ ហត្ថ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកមកដល់ហើយដែរ។ ប្រសិនបើទាយកទាំងឡាយប្រកាសប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលទៅដល់ក្នុងវិហារណាដែលខ្លួនកំពុងទៅ ត្រូវចាត់ចែងទៅតាមលំដាប់វេននៃវិហារនោះ។ ទោះបីជាទាយកណាម្នាក់ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយនៅទ្វារភូមិក្តី លើផ្លូវក្តី លើផ្លូវបែកជាបួនក្តី ក្នុងផ្ទះក្តី ហើយប្រកាសប្រគេនសង្ឃឧទ្ទេស ក៏ត្រូវចាត់ចែងប្រគល់ជូនភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលទៅដល់ក្នុងឧបចារៈ (ចម្ងាយ ១២ ហត្ថ) ក្នុងទីនោះៗ។

ฆรูปจาโร เจตฺถ ‘‘เอกํ ฆรํ เอกูปจารํ, เอกํ ฆรํ นานูปจารํ, นานาฆรํ เอกูปจารํ, นานาฆรํ นานูปจาร’’นฺติ อิเมสํ วเสน เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ยํ เอกกุลสฺส ฆรํ เอกวฬญฺชํ โหติ, ตํ สุปฺปปาตปริจฺเฉทสฺส อนฺโต เอกูปจารํ นาม. ตตฺถุปฺปนฺโน อุทฺเทสลาโภ ตสฺมึ อุปจาเร ภิกฺขาจารวตฺเตนปิ ฐิตานํ สพฺเพสํ ปาปุณาติ, เอตํ ‘‘เอกํ ฆรํ เอกูปจารํ’’ นาม.

«ឯឃរុបចារៈ (ឧបចារផ្ទះ) ក្នុងទីនេះ ភិក្ខុគប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃចំណែកទាំងឡាយនេះគឺ ផ្ទះមួយមានឧបចារតែមួយ, ផ្ទះមួយមានឧបចារផ្សេងគ្នា, ផ្ទះផ្សេងគ្នាមានឧបចារតែមួយ, ផ្ទះផ្សេងគ្នាមានឧបចារផ្សេងគ្នា។ ក្នុងចំណែកទាំងនោះ ផ្ទះរបស់ត្រកូលតែមួយណា ដែលប្រើប្រាស់រួមគ្នា (មានទ្វារតែមួយ) ផ្ទះនោះឈ្មោះថា មានឧបចារតែមួយ ក្នុងខាងក្នុងនៃទីកំណត់ត្រឹមចង្អេរធ្លាក់ចុះ។ ឧទ្ទេសលាភ (លាភដែលកើតឡើងតាមការចង្អុលបង្ហាញ) ដែលកើតឡើងក្នុងផ្ទះនោះ រមែងបានដល់ភិក្ខុទាំងពួង សូម្បីតែលោកដែលឈរដោយវត្តនៃការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ក្នុងឧបចារនោះ នេះឈ្មោះថា «ផ្ទះមួយមានឧបចារតែមួយ»។»

ยํ ปน เอกํ ฆรํ ทฺวินฺนํ ภริยานํ สุขวิหารตฺถาย มชฺเฌ ภิตฺตึ อุฏฺฐาเปตฺวา นานาทฺวารวฬญฺชํ กตํ, ตตฺถุปฺปนฺโน อุทฺเทสลาโภ ภิตฺติอนฺตริกสฺส น ปาปุณาติ, ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน นิสินฺนสฺเสว ปาปุณาติ, เอตํ ‘‘เอกํ ฆรํ นานูปจารํ’’ นาม.

«ចំណែកផ្ទះមួយណា ដែលគេធ្វើឱ្យមានការប្រើប្រាស់ទ្វារផ្សេងគ្នា ដោយលើកជញ្ជាំងខណ្ឌចំកណ្តាល ដើម្បីសេចក្តីរស់នៅជាសុខនៃភរិយាទាំងពីរនាក់ ឧទ្ទេសលាភដែលកើតឡើងក្នុងផ្ទះនោះ មិនបានដល់ភិក្ខុដែលស្ថិតនៅខាងម្ខាងជញ្ជាំងឡើយ រមែងបានដល់តែភិក្ខុដែលគង់នៅក្នុងកន្លែងនោះៗប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា «ផ្ទះមួយមានឧបចារផ្សេងគ្នា»។»

ยสฺมึ ปน ฆเร พหู ภิกฺขู นิมนฺเตตฺวา อนฺโตเคหโต ปฏฺฐาย เอกาพทฺเธ กตฺวา ปฏิวิสฺสกฆรานิปิ ปูเรตฺวา นิสีทาเปนฺติ, ตตฺถุปฺปนฺโน อุทฺเทสลาโภ สพฺเพสํ ปาปุณาติ. ยมฺปิ นานากุลสฺส นิเวสนํ มชฺเฌ ภิตฺตึ อกตฺวา เอกทฺวาเรเนว วฬญฺชนฺติ, ตตฺราปิ เอเสว นโย. เอตํ ‘‘นานาฆรํ เอกูปจารํ’’ นาม.

«មួយវិញទៀត ក្នុងផ្ទះណាដែលគេនិមន្តភិក្ខុជាច្រើនរូប ហើយឱ្យគង់តាំងពីក្នុងផ្ទះតទៅ ដោយតភ្ជាប់គ្នាជាជួរតែមួយ រហូតពេញសូម្បីតែផ្ទះរបស់អ្នកជិតខាង ឧទ្ទេសលាភដែលកើតឡើងក្នុងផ្ទះនោះ រមែងបានដល់ភិក្ខុទាំងអស់។ សូម្បីតែលំនៅឋានរបស់ត្រកូលផ្សេងគ្នា ដែលគេមិនធ្វើជញ្ជាំងខណ្ឌចំកណ្តាល ហើយប្រើប្រាស់ទ្វារតែមួយរួមគ្នា ក្នុងលំនៅឋាននោះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ នេះឈ្មោះថា «ផ្ទះផ្សេងគ្នាមានឧបចារតែមួយ»។»

โย ปน นานานิเวสเนสุ นิสินฺนานํ ภิกฺขูนํ อุทฺเทสลาโภ อุปฺปชฺชติ, กิญฺจาปิ ภิตฺติจฺฉิทฺเทน ภิกฺขู ทิสฺสนฺติ, ตสฺมึ ตสฺมึ นิเวสเน นิสินฺนานํเยว ปาปุณาติ, เอตํ ‘‘นานาฆรํ นานูปจารํ’’ นาม.

«ចំណែកឯឧទ្ទេសលាភណា ដែលកើតឡើងដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងលំនៅឋានផ្សេងៗគ្នា ទោះបីជាភិក្ខុទាំងឡាយមើលឃើញគ្នាទៅវិញទៅមកតាមចន្លោះជញ្ជាំងក្ដី ក៏ឧទ្ទេសលាភនោះរមែងបានដល់តែភិក្ខុដែលគង់នៅក្នុងលំនៅឋាននោះៗប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា «ផ្ទះផ្សេងគ្នាមានឧបចារផ្សេងគ្នា»។»

โย ปน คามทฺวารวีถิจตุกฺเกสุ อญฺญตรสฺมึ ฐาเน อุทฺเทสภตฺตํ ลภิตฺวา อญฺญสฺมึ ภิกฺขุสฺมึ อสติ อตฺตโนว ปาปุณาเปตฺวา ทุติยทิวเสปิ ตสฺมึเยว ฐาเน อญฺญํ ลภติ, เตน ยํ อญฺญํ นวกํ วา วุฑฺฒํ วา ภิกฺขุํ ปสฺสติ, ตสฺส คาเหตพฺพํ. สเจ โกจิ นตฺถิ, อตฺตโนว ปาเปตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ.

«ចំណែកភិក្ខុណា បានទទួលឧទ្ទេសភត្តក្នុងកន្លែងណាមួយ នាទ្វារភូមិ ផ្លូវធំ ឬផ្លូវបែកជាបួន កាលបើគ្មានភិក្ខុដទៃទេ ក៏នាំយកមកចំពោះខ្លួនឯង ហើយសូម្បីក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏បានទទួលឧទ្ទេសភត្តដទៃទៀតក្នុងកន្លែងដដែលនោះ ភិក្ខុនោះឃើញភិក្ខុដទៃណា ទោះជានវភិក្ខុ ឬថេរភិក្ខុ គប្បីប្រគល់ឱ្យភិក្ខុនោះទទួលយក។ បើគ្មានភិក្ខុណាមួយទេ គប្បីនាំយកមកចំពោះខ្លួនឯងហើយឆាន់ចុះ។»

สเจ อาสนสาลาย นิสีทิตฺวา กาลํ ปฏิมาเนนฺเตสุ ภิกฺขูสุ โกจิ อาคนฺตฺวา ‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ เทถ, อุทฺเทสปตฺตํ เทถ, สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ปตฺตํ เทถ, สงฺฆิกํ ปตฺตํ เทถา’’ติ วา วทติ, อุทฺเทสปตฺตํ ฐิติกาย คาเหตฺวา ทาตพฺพํ. ‘‘สงฺฆุทฺเทสภิกฺขุํ เทถ, สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ภิกฺขุํ เทถ, สงฺฆิกํ ภิกฺขุํ เทถา’’ติ วุตฺเตปิ เอเสว นโย.

«ប្រសិនបើកាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយគង់នៅក្នុងរោងភត្ត (អាសនសាលា) ដើម្បីរង់ចាំវេលាឆាន់ មានទាយកណាម្នាក់មកហើយពោលថា «សូមប្រគេនសំបុត្រឧទ្ទេសសង្ឃ (សំបុត្រឧទ្ទេសដែលចង្អុលបង្ហាញចំពោះសង្ឃ) ឬសូមប្រគេនសំបុត្រឧទ្ទេស ឬសូមប្រគេនសំបុត្រដែលចង្អុលបង្ហាញចាកសង្ឃ ឬសូមប្រគេនសំបុត្រសង្ឃិកៈ» គប្បីឱ្យទាយកនោះទទួលយកសំបុត្រឧទ្ទេសតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា)។ ទោះបីទាយកពោលថា «សូមប្រគេនភិក្ខុដែលចង្អុលបង្ហាញចំពោះសង្ឃ ឬសូមប្រគេនភិក្ខុដែលចង្អុលបង្ហាញចាកសង្ឃ ឬសូមប្រគេនភិក្ខុសង្ឃិកៈ» ដូច្នេះ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។»

อุทฺเทสโก [Pg.91] ปเนตฺถ เปสโล ลชฺชี เมธาวี อิจฺฉิตพฺโพ, เตน ติกฺขตฺตุํ ฐิติกํ ปุจฺฉิตฺวา สเจ โกจิ ฐิติกํ ชานนฺโต นตฺถิ, เถราสนโต คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ‘‘อหํ ชานามิ, ทสวสฺเสน ลทฺธ’’นฺติ โกจิ ภณติ, ‘‘อตฺถาวุโส, ทสวสฺสา ภิกฺขู’’ติ ปุจฺฉิตพฺพํ. สเจ ตสฺส สุตฺวา ‘‘ทสวสฺสมฺห ทสวสฺสมฺหา’’ติ พหู อาคจฺฉนฺติ, ‘‘ตุยฺหํ ปาปุณาติ, ตุยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ อวตฺวา ‘‘สพฺเพ อปฺปสทฺทา โหถา’’ติ วตฺวา ปฏิปาฏิยา ฐเปตพฺพา. ฐเปตฺวา ‘‘กติ อิจฺฉถา’’ติ อุปาสโก ปุจฺฉิตพฺโพ. ‘‘เอตฺตเก นาม, ภนฺเต, ภิกฺขู’’ติ วุตฺเต ‘‘ตุยฺหํ ปาปุณาติ, ตุยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ อวตฺวา สพฺพนวกสฺส วสฺสคฺคญฺจ อุตุ จ ทิวสภาโค จ ฉายา จ ปุจฺฉิตพฺพา. สเจ ฉายายปิ ปุจฺฉิยมานาย อญฺโญ วุฑฺฒตโร อาคจฺฉติ, ตสฺส ทาตพฺพํ. อถ ฉายํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ตุยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ วุตฺเต วุฑฺฒตโร อาคจฺฉติ, น ลภติ. กถาปปญฺเจน หิ นิสินฺนสฺสาปิ นิทฺทายนฺตสฺสาปิ คาหิตํ สุคฺคาหิตํ, อติกฺกนฺตํ สุอติกฺกนฺตํ, ภาชนียภณฺฑญฺหิ นาเมตํ สมฺปตฺตสฺเสว ปาปุณาติ, ตตฺถ สมฺปตฺตภาโว อุปจาเรน ปริจฺฉินฺทิตพฺโพ. อาสนสาลาย จ อนฺโตปริกฺเขโป อุปจาโร, ตสฺมึ ฐิตสฺส ลาโภ ปาปุณาตีติ.

«ក្នុងរឿងនេះ ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្ត (ភត្តុទ្ទេសកៈ) គប្បីជាអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់ មានសេចក្តីខ្មាសបាប មានប្រាជ្ញា។ ភិក្ខុនោះសួររកវេន (ឋិតិកា) អស់បីដង ប្រសិនបើគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងពីវេនទេ គប្បីឱ្យចាប់ផ្តើមទទួលយកតាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈទៅ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមានភិក្ខុណាមួយពោលថា «ខ្ញុំដឹង ភិក្ខុមានវស្សាដប់បានទទួលហើយ» គប្បីសួរថា «ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុមានវស្សាដប់មានដែរឬទេ?»។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយឮពាក្យនោះហើយ មកជាច្រើនរូបពោលថា «ពួកយើងមានវស្សាដប់ ពួកយើងមានវស្សាដប់» ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងមិនគប្បីពោលថា «បានដល់លោក បានដល់លោក» ឡើយ គប្បីប្រាប់ថា «សូមលោកទាំងឡាយកុំធ្វើសំឡេងខ្លាំង» ហើយឱ្យលោកគង់តាមលំដាប់។ លុះឱ្យគង់តាមលំដាប់ហើយ គប្បីសួរឧបាសកថា «អ្នកចង់បានភិក្ខុប៉ុន្មានរូប?»។ កាលបើឧបាសកជម្រាបថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំចង់បានភិក្ខុប៉ុណ្ណេះរូប» ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងមិនគប្បីពោលថា «បានដល់លោក បានដល់លោក» ឡើយ គប្បីសួរចំនួនវស្សា រដូវ ចំណែកនៃថ្ងៃ និងស្រមោលរបស់ភិក្ខុដែលខ្ចីជាងគេបំផុត។ ប្រសិនបើសូម្បីតែកំពុងសួររកស្រមោល មានភិក្ខុដទៃដែលមានវស្សាចាស់ជាងនិមន្តមកដល់ គប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុនោះ។ លុះសួររកស្រមោលហើយ ពោលថា «បានដល់លោក» ទើបមានភិក្ខុមានវស្សាចាស់ជាងនិមន្តមកដល់ ភិក្ខុចាស់នោះមិនបានឡើយ។ ព្រោះថា សំបុត្រឧទ្ទេសដែលភិក្ខុទោះបីកំពុងគង់ ឬកំពុងសម្រាន្តលក់ បានទទួលយកហើយ ព្រោះតែការនិយាយពន្យារពេល ឈ្មោះថាបានទទួលយកដោយត្រឹមត្រូវហើយ អ្វីដែលកន្លងហួសទៅហើយ ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសទៅដោយត្រឹមត្រូវហើយ ព្រោះថាទ្រព្យដែលត្រូវបែងចែកនេះ រមែងបានដល់តែបុគ្គលដែលមកដល់ប៉ុណ្ណោះ ក្នុងរឿងនោះ ភាពជាអ្នកមកដល់ គប្បីកំណត់ដោយឧបចារ។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រឿងព័ទ្ធជុំវិញខាងក្នុងនៃរោងភត្ត គឺជាឧបចារ លាភរមែងបានដល់ភិក្ខុដែលស្ថិតនៅក្នុងឧបចារនោះ។»

โกจิ อาสนสาลโต อฏฺฐ อุทฺเทสปตฺเต อาหราเปตฺวา สตฺต ปตฺเต ปณีตโภชนานํ เอกํ อุทกสฺส ปูเรตฺวา อาสนสาลายํ ปหิณาติ, คเหตฺวา อาคตา กิญฺจิ อวตฺวา ภิกฺขูนํ หตฺเถสุ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปกฺกมนฺติ. เยน ยํ ลทฺธํ, ตสฺเสว ตํ โหติ. เยน ปน อุทกํ ลทฺธํ, ตสฺส อติกฺกนฺตมฺปิ ฐิติกํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อุทฺเทสภตฺตํ คาเหตพฺพํ. ตญฺจ ลูขํ วา ลภตุ ปณีตํ วา ติจีวรปริวารํ วา, ตสฺเสเวตํ. อีทิโส หิสฺส ปุญฺญวิเสโส. อุทกํ ปน ยสฺมา อามิสํ น โหติ, ตสฺมา อญฺญํ อุทฺเทสภตฺตํ ลพฺภติ.

«មានទាយកម្នាក់ ឱ្យគេនាំយកសំបុត្រឧទ្ទេសប្រាំបីសន្លឹកចេញពីរោងភត្ត ហើយចាត់ចែងអាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងដាក់ក្នុងបាត្រប្រាំពីរ និងទឹកពេញក្នុងបាត្រមួយ រួចបញ្ជូនទៅកាន់រោងភត្ត ពួកមនុស្សដែលកាន់យកមក មិនបាននិយាយអ្វីឡើយ គ្រាន់តែប្រគេនដាក់ក្នុងដៃរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយហើយក៏ចៀសចេញទៅ។ ភិក្ខុណាបានទទួលរបស់ណា របស់នោះជារបស់ភិក្ខុនោះឯង។ ចំណែកភិក្ខុណាបានទទួលបាត្រទឹក គប្បីទុកវេនរបស់លោកដែលទោះបីកន្លងហួសទៅហើយនោះសិន ហើយឱ្យលោកទទួលយកឧទ្ទេសភត្តដទៃទៀត។ ហើយទោះបីលោកបានទទួលភត្តសៅហ្មងក្តី សម្រិតសម្រាំងក្តី ឬមានត្រៃចីវរជាបរិវារក្តី ភត្តនោះក៏ជារបស់លោកនោះឯង ព្រោះថានេះជាផលបុណ្យពិសេសរបស់លោក។ ចំណែកឯទឹក ព្រោះមិនមែនជាអាមិសៈ ហេតុនោះ លោកទើបបានទទួលឧទ្ទេសភត្តដទៃទៀត។»

สเจ ปน เต คเหตฺวา อาคตา ‘‘อิทํ กิร ภนฺเต สพฺพํ ภาเชตฺวา ภุญฺชถา’’ติ วตฺวา คจฺฉนฺติ, สพฺเพหิ ภาเชตฺวา ภุญฺชิตฺวา อุทกํ ปาตพฺพํ. สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘‘อฏฺฐ มหาเถเร เทถ, มชฺฌิเม เทถ, นวเก เทถ, ปริปุณฺณวสฺสสามเณเร เทถ, มชฺฌิมภาณกาทโย เทถ, มยฺหํ ญาติภิกฺขู เทถา’’ติ วทนฺตสฺส ปน ‘‘อุปาสก, ตฺวํ เอวํ วทสิ, ฐิติกาย ปน เตสํ น ปาปุณาตี’’ติ วตฺวา ฐิติกาวเสเนว ทาตพฺพา. ทหรสามเณเรหิ [Pg.92] ปน อุทฺเทสภตฺเตสุ ลทฺเธสุ สเจ ทายกานํ ฆเร มงฺคลํ โหติ, ‘‘ตุมฺหากํ อาจริยุปชฺฌาเย เปเสถา’’ติ วตฺตพฺพํ.

«ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើពួកមនុស្សដែលកាន់យកមកនោះ ពោលថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកទាំងឡាយចែកគ្នានិងឆាន់នូវរបស់ទាំងអស់នេះចុះ» ហើយចៀសចេញទៅ ភិក្ខុទាំងពួងគប្បីចែកគ្នាឆាន់ ហើយផឹកទឹកនោះចុះ។ ចំណែកឧបាសកណាដែលពោលចង្អុលបង្ហាញចាកសង្ឃថា «សូមប្រគេនព្រះមហាថេរៈប្រាំបីរូប, សូមប្រគេនព្រះមជ្ឈិមថេរៈ, សូមប្រគេនព្រះនវភិក្ខុ, សូមប្រគេនសាមណេរដែលមានអាយុគ្រប់ (២០ឆ្នាំ), សូមប្រគេនព្រះមជ្ឈិមភាណកៈជាដើម, សូមប្រគេនភិក្ខុជាញាតិរបស់ខ្ញុំ» ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងគប្បីប្រាប់ថា «ញោមឧបាសក ញោមពោលយ៉ាងនេះមែន ប៉ុន្តែតាមលំដាប់វេន ភត្តនេះមិនបានដល់លោកទាំងនោះទេ» ហើយគប្បីប្រគេនតាមលំដាប់វេនប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកសាមណេរតូចៗបានទទួលឧទ្ទេសភត្តហើយ ប្រសិនបើមានមង្គលការនៅក្នុងផ្ទះរបស់ទាយកទាំងឡាយ គប្បីប្រាប់សាមណេរទាំងនោះថា «សូមលោកទាំងឡាយបញ្ជូនព្រះអាចារ្យនិងព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួនទៅចុះ»។»

ยสฺมึ ปน อุทฺเทสภตฺเต ปฐมภาโค สามเณรานํ ปาปุณาติ, อนุภาโค มหาเถรานํ, น ตตฺถ สามเณรา ‘‘มยํ ปฐมภาคํ ลภิมฺหา’’ติ ปุรโต คนฺตุํ ลภนฺติ, ยถาปฏิปาฏิยา เอว คนฺตพฺพํ. ‘‘สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘ตุมฺเห เอถา’ติ วุตฺเต ‘มยฺหํ อญฺญทาปิ ชานิสฺสสิ, ฐิติกา ปน เอวํ คจฺฉตี’’’ติ ฐิติกาวเสเนว คาเหตพฺพํ. อถ ‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ เทถา’’ติ วตฺวา อคาหิเตเยว ปตฺเต ยสฺส กสฺสจิ ปตฺตํ คเหตฺวา ปูเรตฺวา อาหรติ, อาหฏมฺปิ ฐิติกาย เอว คาเหตพฺพํ.

«ចំណែកក្នុងឧទ្ទេសភត្តណា ដែលចំណែកដំបូងបានដល់ពួកសាមណេរ ហើយចំណែកបន្ទាប់បានដល់ព្រះមហាថេរៈ ក្នុងទីនោះ ពួកសាមណេរមិនត្រូវដើរទៅខាងមុខដោយអាងថា «ពួកយើងបានទទួលចំណែកដំបូងហើយ» ឡើយ គឺត្រូវទៅតាមលំដាប់វស្សាប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើទាយកចង្អុលបង្ហាញចាកសង្ឃហើយពោលថា «សូមលោកទាំងឡាយនិមន្តមក» ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ថា «ញោមនឹងដឹងចំណែករបស់អាត្មាក្នុងពេលដទៃទៀតក៏បាន ប៉ុន្តែលំដាប់វេនរមែងដើរទៅយ៉ាងនេះ» ហើយគប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេនប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត កាលបើទាយកពោលថា «សូមប្រគេនសំបុត្រឧទ្ទេស» តែមិនទាន់បានទទួលសំបុត្រឡើយ ហើយទាយកនោះកាន់យកបាត្ររបស់ភិក្ខុណាមួយទៅដាក់ឱ្យពេញហើយនាំមក សូម្បីតែភត្តដែលគេនាំមកនោះ ក៏គប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេនប៉ុណ្ណោះ។»

เอโก ‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ อาหรา’’ติ เปสิโต ‘‘ภนฺเต, เอกํ ปตฺตํ เทถ, นิมนฺตนภตฺตํ อาหริสฺสามี’’ติ วทติ, โส เจ อุทฺเทสภตฺตฆรโต อยํ อาคโตติ ญตฺวา ภิกฺขูหิ ‘‘นนุ ตฺวํ อสุกฆรโต อาคโต’’ติ วุตฺโต ‘‘อาม, ภนฺเต, น นิมนฺตนภตฺตํ, อุทฺเทสภตฺต’’นฺติ ภณติ, ฐิติกาย คเหตพฺพํ. โย ปน ‘‘เอกํ ปตฺตํ อาหรา’’ติ วุตฺโต ‘‘‘กิ’นฺติ วตฺวา อาหรามี’’ติ วตฺวา ‘‘ยถา เต รุจฺจตี’’ติ วุตฺโต อาคจฺฉติ, อยํ วิสฺสฏฺฐทูโต นาม. อุทฺเทสปตฺตํ วา ปฏิปาฏิปตฺตํ วา ปุคฺคลิกปตฺตํ วา ยํ อิจฺฉติ, ตํ ตสฺส ทาตพฺพํ. เอโก พาโล อพฺยตฺโต ‘‘อุทฺเทสปตฺตํ อาหรา’’ติ เปสิโต วตฺตุํ น ชานาติ, ตุณฺหีภูโต ติฏฺฐติ, โส ‘‘กสฺส สนฺติกํ อาคโตสี’’ติ วา ‘‘กสฺส ปตฺตํ หริสฺสสี’’ติ วา น วตฺตพฺโพ. เอวญฺหิ วุตฺโต ปุจฺฉาสภาเคน ‘‘ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคโตมฺหี’’ติ ‘‘ตุมฺหากํ ปตฺตํ หริสฺสามี’’ติ วา วเทยฺย, ตโต ตํ ภิกฺขุํ อญฺเญ ภิกฺขู ชิคุจฺฉนฺตา น โอโลเกยฺยุํ. ‘‘กุหึ คจฺฉสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ ปน วตฺตพฺโพ. ตสฺส ‘‘อุทฺเทสปตฺตตฺถาย อาคโตมฺหี’’ติ วทนฺตสฺส คาเหตฺวา ปตฺโต ทาตพฺโพ.

«មនុស្សម្នាក់ដែលគេចាត់មកដោយពាក្យថា «ចូរទៅយកសំបុត្រឧទ្ទេសមក» តែបែរជានិយាយថា «បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមប្រគេនសំបុត្រមួយសន្លឹក ខ្ញុំនឹងនាំយកភត្តនិមន្តមក» ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយដឹងថា មនុស្សនេះមកពីផ្ទះដែលមានឧទ្ទេសភត្ត ហើយសួរថា «អ្នកឯងមកពីផ្ទះឈ្មោះឯណោះមែនទេ?» កាលបើគេឆ្លើយថា «ករុណា បពិត្រព្រះគុណម្ចាស់ មិនមែនភត្តនិមន្តទេ គឺឧទ្ទេសភត្តពិតមែន» គប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេន។ ចំណែកអ្នកណាដែលគេប្រាប់ថា «ចូរទៅយកសំបុត្រមួយសន្លឹកមក» ហើយសួរថា «តើឱ្យខ្ញុំជម្រាបយ៉ាងណាទើបយកមកបាន?» កាលបើគេប្រាប់ថា «អ្នកពេញចិត្តយ៉ាងណា ក៏យកមកយ៉ាងនោះចុះ» ហើយគេមកដល់ មនុស្សនេះឈ្មោះថា «ទូតដែលគេលែងដៃ» (វិស្សដ្ឋទូត)។ គេចង់បានសំបុត្រឧទ្ទេសក្តី សំបុត្រតាមលំដាប់ក្តី សំបុត្របុគ្គលិកក្តី គប្បីប្រគល់សំបុត្រដែលគេចង់បាននោះឱ្យទៅគេចុះ។ មនុស្សល្ងង់ខ្លៅមិនឈ្លាសវៃម្នាក់ ដែលគេចាត់មកដោយពាក្យថា «ចូរទៅយកសំបុត្រឧទ្ទេសមក» តែនិយាយមិនកើត បានត្រឹមតែឈរស្ងៀម ភិក្ខុមិនគប្បីសួរគេថា «អ្នកឯងមកជួបលោកណានេះ?» ឬ «តើអ្នកឯងនឹងយកសំបុត្ររបស់លោកណា?» ឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើសួរយ៉ាងនេះ គេអាចនឹងឆ្លើយស្របតាមសំណួរថា «ខ្ញុំមកជួបព្រះគុណម្ចាស់ហ្នឹងឯង» ឬ «ខ្ញុំនឹងយកសំបុត្ររបស់ព្រះគុណម្ចាស់ហ្នឹងឯង» នាំឱ្យភិក្ខុដទៃទៀតខ្ពើមរអើមនឹងភិក្ខុអង្គនោះ ហើយមិនចង់មើលមុខឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីសួរគេថា «តើអ្នកឯងទៅណា? ដើរធ្វើអីហ្នឹង?»។ កាលបើគេឆ្លើយថា «ខ្ញុំមកដើម្បីយកសំបុត្រឧទ្ទេស» គប្បីឱ្យគេទទួលយកសំបុត្រនោះទៅចុះ។»

เอกา กูฏฏฺฐิติกา นาม โหติ. รญฺโญ วา หิ ราชมหามตฺตสฺส วา เคเห อติปณีตานิ อฏฺฐ อุทฺเทสภตฺตานิ นิจฺจํ ทิยฺยนฺติ, ตานิ เอกจาริกภตฺตานิ กตฺวา ภิกฺขู วิสุํ ฐิติกาย ปริภุญฺชนฺติ. เอกจฺเจ ภิกฺขู ‘‘สฺเว ทานิ อมฺหากํ ปาปุณิสฺสนฺตี’’ติ อตฺตโน ฐิติกํ สลฺลกฺเขตฺวา คตา, เตสุ อนาคเตสุเยว อญฺเญ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อาคนฺตฺวา อาสนสาลาย [Pg.93] นิสีทนฺติ; ตงฺขณญฺเญว ราชปุริสา อาคนฺตฺวา ‘‘ปณีตภตฺตปตฺเต เทถา’’ติ วทนฺติ. อาคนฺตุกา ฐิติกํ อชานนฺตา คาเหนฺติ. ตงฺขณญฺเญว จ ฐิติกํ ชานนกภิกฺขู อาคนฺตฺวา ‘‘กึ คาเหถา’’ติ วทนฺติ. ‘‘ราชเคเห ปณีตภตฺต’’นฺติ. ‘‘กติวสฺสโต ปฏฺฐายา’’ติ? ‘‘เอตฺตกวสฺสโต นามา’’ติ. ‘‘มา คาเหถา’’ติ นิวาเรตฺวา ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. คาหิเต อาคเตหิปิ ปตฺตทานกาเล อาคเตหิปิ ทินฺนกาเล อาคเตหิปิ ราชเคหโต ปตฺเต ปูเรตฺวา อาหฏกาเล อาคเตหิปิ ราชา ‘‘อชฺช ภิกฺขูเยว อาคจฺฉนฺตู’’ติ เปเสตฺวา ภิกฺขูนํเยว หตฺเถ ปิณฺฑปาตํ เทติ; เอวํ ทินฺนปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา อาคตกาเล อาคเตหิปิ ฐิติกํ ชานนกภิกฺขูหิ ‘‘มา ภุญฺชิตฺถา’’ติ วาเรตฺวา ฐิติกายเมว คาเหตพฺพํ.

«មានរឿងមួយដែលហៅថា «ឋិតិកាក្លែងបន្លំ» (កូដដ្ឋិតិកា)។ ព្រោះថា នៅក្នុងព្រះរាជវាំង ឬក្នុងផ្ទះរបស់រាជអាមាត្យធំ គេតែងតែប្រគេនឧទ្ទេសភត្តដ៏សម្រិតសម្រាំងប្រាំបីចំណែកជាប្រចាំ ភិក្ខុទាំងឡាយធ្វើភត្តនោះឱ្យជាភត្តវិលជុំតែមួយ ហើយឆាន់ផ្សេងៗគ្នាតាមលំដាប់វេន។ ភិក្ខុខ្លះកាលកត់សម្គាល់វេនរបស់ខ្លួនថា «ថ្ងៃស្អែក ភត្តនេះនឹងបានដល់ពួកយើងហើយ» ក៏និមន្តទៅបាត់ ក្នុងកាលដែលភិក្ខុទាំងនោះមិនទាន់និមន្តមកដល់ មានភិក្ខុអាគន្តុកៈដទៃទៀតនិមន្តមកដល់ ហើយគង់នៅក្នុងរោងភត្ត ក្នុងខណៈនោះឯង ពួកបុរសរបស់ស្តេចមកដល់ហើយជម្រាបថា «សូមប្រគេនសំបុត្រសម្រាប់ភត្តដ៏សម្រិតសម្រាំង»។ ភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយមិនដឹងពីលំដាប់វេន ក៏ទទួលយកទៅ。 ក្នុងខណៈនោះឯង ភិក្ខុទាំងឡាយដែលដឹងពីលំដាប់វេននិមន្តមកដល់ ហើយសួរថា «តើលោកទាំងឡាយទទួលយកអ្វីហ្នឹង?»។ ភិក្ខុអាគន្តុកៈឆ្លើយថា «ភត្តដ៏សម្រិតសម្រាំងក្នុងព្រះរាជវាំង»។ «តើចាប់ផ្តើមតាំងពីភិក្ខុមានវស្សាប៉ុន្មានទៅ?»។ «តាំងពីភិក្ខុមានវស្សាប៉ុណ្ណេះ»។ ភិក្ខុអ្នកដឹងវេនគប្បីហាមឃាត់ថា «លោកទាំងឡាយកុំទទួលយកឡើយ» ហើយគប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេនវិញ។ ទោះបីជាភិក្ខុអ្នកដឹងវេននិមន្តមកដល់ក្នុងកាលដែលគេទទួលយកទៅហើយក្តី ក្នុងកាលដែលគេកំពុងប្រគល់សំបុត្រឱ្យក្តី ក្នុងកាលដែលគេប្រគល់ឱ្យរួចហើយក្តី ក្នុងកាលដែលគេដាក់ភត្តពេញបាត្រនាំយកមកពីព្រះរាជវាំងក្តី ឬក្នុងកាលដែលព្រះរាជាបញ្ជូនរាជសារមកថា «ថ្ងៃនេះ សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តទៅដោយផ្ទាល់ចុះ» ហើយទ្រង់ប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដាក់ក្នុងព្រះហស្តរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដោយផ្ទាល់ ហើយភិក្ខុទាំងឡាយទទួលចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលទ្រង់ប្រគេនយ៉ាងនោះ រួចត្រឡប់មកដល់ក្តី ភិក្ខុទាំងឡាយដែលដឹងពីលំដាប់វេន គប្បីហាមឃាត់ថា «លោកទាំងឡាយកុំឆាន់ឡើយ» ហើយគប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេនប៉ុណ្ណោះ។»

อถ เน ราชา โภเชตฺวา ปตฺเตปิ เนสํ ปูเรตฺวา เทติ, ยํ อาหฏํ ตํ ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ‘‘มา ตุจฺฉหตฺถา คจฺฉนฺตู’’ติ โถกเมว ปตฺเตสุ ปกฺขิตฺตํ โหติ, ตํ น คาเหตพฺพํ. อถ ภุญฺชิตฺวา ตุจฺฉปตฺตาว อาคจฺฉนฺติ, ยํ เตหิ ภุตฺตํ, ตํ เนสํ คีวา โหตีติ มหาสุมตฺเถโร อาห. มหาปทุมตฺเถโร ปนาห – ‘‘คีวากิจฺจํ เอตฺถ นตฺถิ, ฐิติกํ ปน อชานนฺเตหิ ยาว ชานนกา อาคจฺฉนฺติ, ตาว นิสีทิตพฺพํ สิยา; เอวํ สนฺเตปิ ภุตฺตํ สุภุตฺตํ, อิทานิ ปตฺตฏฺฐาเนน คาเหตพฺพ’’นฺติ.

«ប្រសិនបើព្រះរាជាទ្រង់អង្គាសភិក្ខុទាំងនោះហើយ ថែមទាំងដាក់ភត្តពេញបាត្រប្រគេនលោកទៀត ភត្តណាដែលនាំមកហើយនោះ គប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើទ្រង់តម្រិះថា «កុំឱ្យលោកនិមន្តទៅដោយដៃទទេឡើយ» ហើយដាក់ភត្តតែបន្តិចបន្តួចក្នុងបាត្រ ភត្តនោះមិនគប្បីឱ្យទទួលយកឡើយ។ មួយវិញទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងនោះឆាន់រួចហើយ នាំយកតែបាត្រទទេត្រឡប់មកវិញ ភត្តដែលលោកឆាន់ទៅហើយនោះ រមែងក្លាយជាបំណុលរបស់លោក នេះជាថេរដីការបស់ព្រះមហាសុម្មត្ថេរៈ។ ចំណែកព្រះមហាបទុមត្ថេរៈពោលថា «កិច្ចជាបំណុលក្នុងរឿងនេះមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនដឹងពីលំដាប់វេន គប្បីគង់រង់ចាំរហូតដល់ភិក្ខុអ្នកដឹងវេននិមន្តមកដល់ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី ភត្តដែលឆាន់ទៅហើយ ក៏ឈ្មោះថាឆាន់ដោយត្រឹមត្រូវហើយ ក្នុងពេលនេះ គប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់នៃកន្លែងដែលបានដល់នោះចុះ»។»

เอโก ติจีวรปริวาโร สตคฺฆนโก ปิณฺฑปาโต อวสฺสิกสฺส ภิกฺขุโน ปตฺโต, วิหาเร จ ‘‘เอวรูโป ปิณฺฑปาโต อวสฺสิกสฺส ปตฺโต’’ติ ลิขิตฺวา ฐเปสุํ. อถ สฏฺฐิวสฺสจฺจเยน อญฺโญ ตถารูโป ปิณฺฑปาโต อุปฺปนฺโน, อยํ กึ อวสฺสิกฏฺฐิติกาย คาเหตพฺโพ, อุทาหุ สฏฺฐิวสฺสิกฏฺฐิติกายาติ. สฏฺฐิวสฺสิกฏฺฐิติกายาติ วุตฺตํ, อยญฺหิ ภิกฺขุ ฐิติกํ คเหตฺวาเยว วฑฺฒิโตติ.

«ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតមួយចំណែក មានត្រៃចីវរជាបរិវារ មានតម្លៃមួយរយ (កហាបណៈ) បានដល់ភិក្ខុដែលមិនទាន់មានវស្សា (ទើបតែបួស) ហើយនៅក្នុងវត្ត គេបានសរសេរកត់ត្រាទុកថា «ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតមានសភាពយ៉ាងនេះ បានដល់ភិក្ខុដែលមិនទាន់មានវស្សា»។ លុះកន្លងទៅហុកសិបឆ្នាំ មានចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលមានសភាពយ៉ាងនោះកើតឡើងម្តងទៀត តើចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ គប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេននៃភិក្ខុដែលមិនទាន់មានវស្សា ឬមួយក៏តាមលំដាប់វេននៃភិក្ខុមានវស្សាហុកសិប? ក្នុងអដ្ឋកថាពោលថា «គប្បីឱ្យទទួលយកតាមលំដាប់វេននៃភិក្ខុមានវស្សាហុកសិប» ព្រោះថា ភិក្ខុអង្គនេះបានចម្រើនវស្សាឡើង ក៏ដោយសារតែការទទួលយកតាមលំដាប់វេននោះឯង។»

เอโก อุทฺเทสภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา สามเณโร ชาโต, ปุน ตํ ภตฺตํ สามเณรฏฺฐิติกาย ปตฺตํ คณฺหิตุํ ลภติ. อยํ กิร อนฺตราภฏฺฐโก นาม. โย ปน ปริปุณฺณวสฺโส สามเณโร ‘‘สฺเว อุทฺเทสภตฺตํ ลภิสฺสตี’’ติ อชฺเชว อุปสมฺปชฺชติ, อติกฺกนฺตา ตสฺส ฐิติกา. เอกสฺส ภิกฺขุโน อุทฺเทสภตฺตํ ปตฺตํ, ปตฺโต จสฺส น ตุจฺโฉ โหติ, โส อญฺญสฺส สมีเป นิสินฺนสฺส ปตฺตํ ทาเปติ, ตญฺเจ เถยฺยาย หรนฺติ, คีวา โหติ[Pg.94]. สเจ ปน โส ภิกฺขุ ‘‘มยฺหํ ปตฺตํ ทมฺมี’’ติ สยเมว เทติ, อสฺส คีวา น โหติ. อถาปิ เตน ภตฺเตน อนตฺถิโก หุตฺวา ‘‘อลํ มยฺหํ, ตเวตํ ภตฺตํ ทมฺมิ, ปตฺตํ เปเสตฺวา อาหราเปหี’’ติ อญฺญํ วทติ, ยํ ตโต อาหรียติ สพฺพํ ปตฺตสามิกสฺส โหติ. ปตฺตญฺเจ เถยฺยาย หรนฺติ, สุหโฏ; ภตฺตสฺส ทินฺนตฺตา คีวา น โหติ.

ភិក្ខុមួយរូបឆាន់ឧទ្ទេសភត្តរួចហើយ ក្លាយជាសាមណេរ (សឹកជាសាមណេរ) ភិក្ខុនោះរមែងបានដើម្បីទទួលយកបាត្រដែលដល់វេនភត្តនោះតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) របស់សាមណេរជាថ្មីទៀត។ សាមណេរនេះ ឈ្មោះថា អន្តរាភដ្ឋកៈ (អ្នកធ្លាក់ចុះក្នុងចន្លោះ) ឡើយ។ ចំណែកឯសាមណេរណាមានវស្សាគ្រប់គ្រាន់ (អាយុគ្រប់ ២០ ឆ្នាំ) គិតថា «ថ្ងៃស្អែក អាត្មាអញនឹងបានទទួលឧទ្ទេសភត្ត» ហើយក៏បានឧបសម្បទា (ជាភិក្ខុ) ក្នុងថ្ងៃនេះតែម្តង វេន (ឋិតិកា) របស់ភិក្ខុនោះរមែងកន្លងហួសទៅ។ ឧទ្ទេសភត្តបានដល់ភិក្ខុមួយរូប ហើយបាត្ររបស់ភិក្ខុនោះក៏មិនមែនជាបាត្រទទេឡើយ ភិក្ខុនោះបានឱ្យគេប្រគល់បាត្រទៅដល់ភិក្ខុមួយរូបទៀតដែលអង្គុយនៅជិតខាង បើចោរលួចយកបាត្រនោះទៅដោយអនាទរ (ដោយចិត្តលួច) ភិក្ខុម្ចាស់បាត្រត្រូវទទួលខុសត្រូវ (មានក)។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះពោលថា «ខ្ញុំប្រគល់បាត្ររបស់ខ្ញុំឱ្យ» ហើយប្រគល់ឱ្យដោយខ្លួនឯង ភិក្ខុនោះរមែងមិនត្រូវទទួលខុសត្រូវ (មិនមានក) ឡើយ។ មួយវិញទៀត បើភិក្ខុនោះមិនត្រូវការភត្តនោះទេ ហើយពោលទៅកាន់ភិក្ខុដទៃថា «ល្មមហើយសម្រាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំប្រគល់ភត្តនេះដល់លោក សូមលោកបញ្ជូនបាត្រទៅឱ្យគេដួសយកមកចុះ» ភត្តទាំងអស់ដែលគេនាំមកពីផ្ទះនោះ រមែងជារបស់ភិក្ខុម្ចាស់បាត្រនោះឯង។ ប្រសិនបើគេលួចយកបាត្រនោះទៅ ឈ្មោះថាគេនាំទៅដោយស្រួល ភិក្ខុម្ចាស់បាត្រមិនត្រូវទទួលខុសត្រូវ (មិនមានក) ឡើយ ព្រោះតែភត្តនោះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យរួចហើយ។

วิหาเร ทส ภิกฺขู โหนฺติ, เตสุ นว ปิณฺฑปาติกา, เอโก สาทิยนโก. ‘‘ทส อุทฺเทสปตฺเต เทถา’’ติ วุตฺเต ปิณฺฑปาติกา คเหตุํ น อิจฺฉนฺติ. อิตโร ภิกฺขุ ‘‘สพฺพานิ มยฺหํ ปาปุณนฺตี’’ติ คณฺหาติ, ฐิติกา น โหติ. เอเกกํ เจ ปาเปตฺวา คณฺหาติ, ฐิติกา ติฏฺฐติ. เอวํ คาเหตฺวา ทสหิปิ ปตฺเตหิ อาหราเปตฺวา ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ สงฺคหํ กโรถา’’ติ นว ปตฺเต ปิณฺฑปาติกานํ เทติ, ภิกฺขุทตฺติยํ นาเมตํ, คณฺหิตุํ วฏฺฏติ.

នៅក្នុងវត្តមួយ មានភិក្ខុ ១០ រូប ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ ៩ រូបជាអ្នកដើរបិណ្ឌបាត (បិណ្ឌបាតិកភិក្ខុ) ១ រូបជាអ្នកត្រេកអរនឹងឧទ្ទេសភត្ត (សាទិយនកភិក្ខុ)។ កាលបើទាយកពោលថា «សូមលោកប្រគល់បាត្រសម្រាប់ឧទ្ទេសភត្តទាំង ១០ មក» ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយមិនប្រាថ្នានឹងទទួលយកឡើយ។ ភិក្ខុក្រៅពីនោះ (ភិក្ខុអ្នកត្រេកអរនឹងឧទ្ទេសភត្ត) ពោលថា «បាត្រទាំងអស់នេះរមែងដល់វេនខ្ញុំ» ហើយក៏ទទួលយកទាំងអស់ យ៉ាងនេះ មិនឈ្មោះថាជាលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ឡើយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះធ្វើឱ្យដល់វេនម្តងមួយៗ ហើយទទួលយក យ៉ាងនេះ លំដាប់វេន (ឋិតិកា) រមែងតាំងនៅបាន។ កាលបើភិក្ខុនោះឱ្យគេទទួលយកយ៉ាងនេះហើយ ឱ្យគេនាំភត្តមកដោយបាត្រទាំង ១០ នោះ រួចពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកធ្វើការសង្គ្រោះដល់ខ្ញុំផង» ហើយប្រគល់បាត្រទាំង ៩ ទៅឱ្យភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយ ភត្តនេះឈ្មោះថា ភិក្ខុទត្តិយភត្ត (ភត្តដែលភិក្ខុប្រគល់ឱ្យ) ភិក្ខុទាំងនោះគួរទទួលយកបាន។

สเจ โส อุปาสโก ‘‘ภนฺเต, ฆรํ อาคนฺตพฺพ’’นฺติ วทติ, โส จ ภิกฺขุ เต ภิกฺขู ‘‘เอถ, ภนฺเต, มยฺหํ สหายา โหถา’’ติ ตสฺส ฆรํ คจฺฉติ. ยํ ตตฺถ ลภติ, สพฺพํ ตสฺเสว โหติ. อิตเร เตน ทินฺนํ ลภนฺติ. อถ เนสํ ฆเรเยว นิสีทาเปตฺวา ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา ยาคุขชฺชกาทีนิ เทนฺติ, ‘‘ภนฺเต, ยํ มนุสฺสา เทนฺติ, ตํ คณฺหถา’’ติ ตสฺส ภิกฺขุโน วจเนเนว อิตเรสํ วฏฺฏติ. ภุตฺตาวีนํ ปตฺเต ปูเรตฺวา คณฺหิตฺวา คมนตฺถาย เทนฺติ, สพฺพํ ตสฺเสว ภิกฺขุโน โหติ, เตน ทินฺนํ อิตเรสํ วฏฺฏติ.

ប្រសិនបើឧបាសកនោះពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្ញុំ» ហើយភិក្ខុនោះក៏បបួលភិក្ខុទាំងឡាយនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមនិមន្តមក សូមធ្វើជាមិត្តភក្តិ (ជាគ្នីគ្នា) របស់ខ្ញុំផង» រួចទៅកាន់ផ្ទះរបស់ឧបាសកនោះ។ លាភសក្ការៈណាមួយដែលបាននៅក្នុងផ្ទះនោះ ទាំងអស់នោះរមែងជារបស់ភិក្ខុនោះតែម្នាក់ឯង។ ភិក្ខុដទៃទៀតរមែងបានចំណែកដែលភិក្ខុនោះប្រគល់ឱ្យ។ មួយវិញទៀត បើឧបាសកទាំងឡាយឱ្យភិក្ខុទាំងនោះអង្គុយក្នុងផ្ទះ ប្រគេនទឹកទក្ខិណោទក ហើយប្រគេនយាគូ និងខាទនីយភោជនីយ៍ជាដើម រួចពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ របស់ណាដែលមនុស្សទាំងឡាយប្រគេន សូមលោកទទួលយករបស់នោះចុះ» ព្រោះតែពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះឯង ទើបគួរដល់ភិក្ខុដទៃទៀត (ដើម្បីទទួលយក)។ បើឧបាសកទាំងឡាយដាក់ភត្តពេញបាត្ររបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលឆាន់រួចហើយ ដើម្បីឱ្យយកទៅក្នុងពេលត្រឡប់ទៅវិញ ភត្តទាំងអស់នោះរមែងជារបស់ភិក្ខុនោះតែម្នាក់ឯង ភត្តដែលភិក្ខុនោះប្រគល់ឱ្យ ទើបគួរដល់ភិក្ខុដទៃទៀត។

ยทิ ปน เต วิหาเรเยว เตน ภิกฺขุนา ‘‘ภนฺเต, มยฺหํ ภิกฺขํ คณฺหถ, มนุสฺสานญฺจ วจนํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตา คจฺฉนฺติ, ยํ ตตฺถ ภุญฺชนฺติ เจว นีหรนฺติ จ, สพฺพํ ตํ ตสฺเสว สนฺตกํ. อถาปิ ‘‘มยฺหํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ อวุตฺตา ‘‘มนุสฺสานํ วจนํ กาตุํ วฏฺฏตี’’ติ คจฺฉนฺติ, ตตฺร เจ เอกสฺส มธุเรน สเรน อนุโมทนํ กโรนฺตสฺส สุตฺวา เถรานญฺจ อุปสเม ปสีทิตฺวา พหุํ สมณปริกฺขารํ เทนฺติ, อยํ เถเรสุ ปสาเทน อุปฺปนฺโน ‘‘อกตภาโค’’ นาม, ตสฺมา สพฺเพสํ ปาปุณาติ.

ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ត្រូវបានភិក្ខុនោះពោលតាំងពីនៅក្នុងវត្តថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកទទួលយកភិក្ខារបស់ខ្ញុំចុះ ម្យ៉ាងទៀត ការធ្វើតាមពាក្យរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ក៏ជាការគួរដែរ» ហើយក៏និមន្តទៅ ភត្តណាដែលភិក្ខុទាំងឡាយឆាន់ក្តី នាំយកទៅក្តី នៅក្នុងផ្ទះនោះ ភត្តទាំងអស់នោះរមែងជារបស់ភិក្ខុនោះឯង។ មួយវិញទៀត បើភិក្ខុនោះមិនបានពោលថា «សូមលោកទទួលយកភិក្ខារបស់ខ្ញុំចុះ» ឡើយ តែពោលត្រឹមតែថា «ការធ្វើតាមពាក្យរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ក៏ជាការគួរដែរ» ហើយភិក្ខុទាំងឡាយក៏និមន្តទៅ ក្នុងទីនោះ ប្រសិនបើឧបាសកទាំងឡាយបានស្តាប់ភិក្ខុមួយរូបធ្វើអនុមោទនាដោយសំឡេងដ៏ពីរោះ ឬក៏ជ្រះថ្លានឹងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ហើយប្រគេនសមណបរិក្ខារជាច្រើន សមណបរិក្ខារនេះ ឈ្មោះថា «អកតភាគ» (ចំណែកដែលមិនទាន់បានបែងចែកទុកជាមុន) ដែលកើតឡើងដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះថេរៈទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ សមណបរិក្ខារនោះរមែងដល់แก่ភិក្ខុគ្រប់រូប។

เอโก สงฺฆโต อุทฺทิสาเปตฺวา ฐิติกาย คาหิตํ ปตฺตํ หริตฺวา ปณีตสฺส ขาทนียโภชนียสฺส ปูเรตฺวา อาหริตฺวา ‘‘อิมํ, ภนฺเต, สพฺโพ สงฺโฆ ปริภุญฺชตู’’ติ เทติ, สพฺเพหิ ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ. ปตฺตสามิกสฺส ปน อติกฺกนฺตมฺปิ ฐิติกํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อุทฺเทสภตฺตํ ทาตพฺพํ. อถ [Pg.95] ‘‘ปฐมํเยว สพฺพํ สงฺฆิกํ ปตฺตํ เทถา’’ติ วทติ, เอกสฺส ลชฺชิภิกฺขุโน สนฺตโก ปตฺโต ทาตพฺโพ. อาหริตฺวา จ ‘‘สพฺโพ สงฺโฆ ปริภุญฺชตู’’ติ วุตฺเต ภาเชตฺวา ปริภุญฺชิตพฺพํ.

ឧបាសកម្នាក់ឱ្យគេចង្អុលបង្ហាញ (វេន) ពីសង្ឃ ហើយកាន់យកបាត្រតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ទៅដាក់ខាទនីយភោជនីយ៍ដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ឱ្យពេញ រួចនាំមកប្រគេនដោយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមព្រះសង្ឃគ្រប់រូបឆាន់នូវភត្តនេះចុះ» ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីបែងចែកគ្នាឆាន់ចុះ។ ចំណែកឯភិក្ខុម្ចាស់បាត្រនោះ ទោះបីជាលំដាប់វេន (ឋិតិកា) កន្លងហួសទៅហើយក្តី ក៏គប្បីទុកជាធរមាន ហើយប្រគល់ឧទ្ទេសភត្តដទៃទៀតឱ្យដល់ភិក្ខុនោះ។ មួយវិញទៀត បើឧបាសកពោលតាំងពីដំបូងថា «សូមលោកប្រគល់បាត្រជារបស់សង្ឃទាំងអស់មក» គប្បីប្រគល់បាត្រជារបស់ភិក្ខុអ្នកមានសីល (លជ្ជីភិក្ខុ) មួយរូបទៅឱ្យ។ កាលបើគេនាំភត្តមកហើយ ពោលថា «សូមព្រះសង្ឃគ្រប់រូបឆាន់ចុះ» គប្បីបែងចែកគ្នាឆាន់ចុះ។

เอโก ปาติยา ภตฺตํ อาหริตฺวา ‘‘สงฺฆุทฺเทสํ ทมฺมี’’ติ วทติ, เอเกกํ อาโลปํ อทตฺวา ฐิติกาย เอกสฺส ยาปนมตฺตํ กตฺวา ทาตพฺพํ. อถ โส ภตฺตํ อาหริตฺวา กิญฺจิ วตฺตุํ อชานนฺโต ตุณฺหีภูโต อจฺฉติ, ‘‘กสฺส เต อานีตํ, กสฺส ทาตุกาโมสี’’ติ น วตฺตพฺพํ. ปุจฺฉาสภาเคน หิ ‘‘ตุมฺหากํ อานีตํ, ตุมฺหากํ ทาตุกาโมมฺหี’’ติ วเทยฺย, ตโต ตํ ภิกฺขุํ อญฺเญ ภิกฺขู ชิคุจฺฉนฺตา คีวํ ปริวตฺเตตฺวา โอโลเกตพฺพมฺปิ น มญฺเญยฺยุํ. สเจ ปน ‘‘กุหึ ยาสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ วุตฺเต ‘‘อุทฺเทสภตฺตํ คเหตฺวา อาคโตมฺหี’’ติ วทติ, เอเกน ลชฺชิภิกฺขุนา ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. สเจ อาภตํ พหุ โหติ, สพฺเพสํ ปโหติ, ฐิติกากิจฺจํ นตฺถิ, เถราสนโต ปฏฺฐาย ปตฺตํ ปูเรตฺวา ทาตพฺพํ.

ឧបាសកម្នាក់កាន់ថាសដាក់ភត្តមកហើយពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រគេនឧទ្ទេសភត្តដល់ព្រះសង្ឃ» ភិក្ខុទាំងឡាយមិនគប្បីចែកឱ្យម្តងមួយម៉ាត់ៗឡើយ គឺគប្បីធ្វើឱ្យល្មមគ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ភិក្ខុមួយរូបតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ហើយប្រគល់ឱ្យចុះ។ ប្រសិនបើឧបាសកនោះនាំភត្តមកហើយ មិនចេះនិយាយពាក្យអ្វី ក៏អង្គុយស្ងៀមនៅ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនគប្បីសួរថា «អ្នកនាំភត្តនេះមកប្រគេនអ្នកណា? អ្នកចង់ប្រគេនដល់អ្នកណា?» ឡើយ។ ព្រោះថា ដោយសារតែសំណួរនោះ ឧបាសកអាចនឹងឆ្លើយថា «ខ្ញុំព្រះករុណានាំមកប្រគេនលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាចង់ប្រគេនដល់លោកម្ចាស់» នាំឱ្យភិក្ខុដទៃទៀតខ្ពើមរអើមនឹងភិក្ខុនោះ រហូតដល់ងាកកញ្ចឹងកចេញ ហើយមិនចង់សម្លឹងមើលឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយសួរថា «អ្នកនឹងទៅណា? ដើរធ្វើអ្វី?» ហើយឧបាសកនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំព្រះករុណាកាន់យកឧទ្ទេសភត្តមក» ភិក្ខុអ្នកមានសីល (លជ្ជីភិក្ខុ) មួយរូប គប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ចុះ។ ប្រសិនបើភត្តដែលគេនាំមកនោះមានច្រើន ល្មមគ្រាន់ដល់ភិក្ខុគ្រប់រូប កិច្ចដែលត្រូវធ្វើតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ក៏មិនមានឡើយ គប្បីដាក់ឱ្យពេញបាត្រចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈទៅចុះ។

‘‘สงฺฆุทฺเทสปตฺตํ เทถา’’ติ วุตฺเต ‘‘กึ อาหริสฺสสี’’ติ อวตฺวา ปกติฏฺฐิติกาย เอว คาเหตพฺพํ. โย ปน ปายาโส วา รสปิณฺฑปาโต วา นิจฺจํ ลพฺภติ; เอวรูปานํ ปณีตโภชนานํ อาเวณิกา ฐิติกา กาตพฺพา, ตถา สปริวาราย ยาคุยา มหคฺฆานํ ผลานํ ปณีตานญฺจ ขชฺชกานํ. ปกติภตฺตยาคุผลขชฺชกานํ ปน เอกาว ฐิติกา กาตพฺพา. ‘‘สปฺปึ อาหริสฺสามี’’ติ วุตฺเต สพฺพสปฺปีนํ เอกาว ฐิติกา วฏฺฏติ, ตถา สพฺพเตลานํ. ‘‘มธุํ อาหริสฺสามี’’ติ วุตฺเต ปน มธุโน เอกาว ฐิติกา วฏฺฏติ, ตถา ผาณิตสฺส ลฏฺฐิมธุกาทีนญฺจ เภสชฺชานํ. สเจ ปน คนฺธมาลํ สงฺฆุทฺเทสํ เทนฺติ, ปิณฺฑปาติกสฺส วฏฺฏติ, น วฏฺฏตีติ. อามิสสฺเสว ปฏิกฺขิตฺตตฺตา วฏฺฏติ, สงฺฆํ อุทฺทิสฺส ทินฺนตฺตา ปน น คเหตพฺพนฺติ วทนฺติ.

កាលបើឧបាសកពោលថា «សូមលោកប្រគល់បាត្រសម្រាប់ឧទ្ទេសភត្តដល់ព្រះសង្ឃមក» ភិក្ខុមិនគប្បីសួរថា «តើអ្នកនឹងនាំអ្វីមក?» ឡើយ គឺគប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមលំដាប់វេនធម្មតា (បកតិឋិតិកា) តែម្តងចុះ។ ចំណែកឯភត្តណា ដូចជាទឹកដោះឃិន (ឃីរៈ) ឬភត្តមានរសជាតិឆ្ងាញ់ ដែលរមែងបានជាប្រចាំ គប្បីធ្វើលំដាប់វេនដោយឡែក (អាវេណិកឋិតិកា) សម្រាប់ភោជនដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់មានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រមទាំងសម្រាប់ទឹកយាគូដែលមានគ្រឿងបរិវារ ផ្លែឈើមានតម្លៃច្រើន និងខាទនីយភោជនីយ៍ដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ផងដែរ។ ចំណែកឯភត្ត យាគូ ផ្លែឈើ និងខាទនីយភោជនីយ៍ធម្មតា គប្បីធ្វើលំដាប់វេនតែមួយ (រួមគ្នា) ប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើឧបាសកពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណានឹងនាំទឹកដោះថ្លាមក» លំដាប់វេនតែមួយសម្រាប់ទឹកដោះថ្លាទាំងអស់ រមែងគួរ ដូចគ្នានោះដែរ សម្រាប់ប្រេងគ្រប់យ៉ាង ក៏មានលំដាប់វេនតែមួយដែរ។ កាលបើឧបាសកពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណានឹងនាំទឹកឃ្មុំមក» លំដាប់វេនតែមួយសម្រាប់ទឹកឃ្មុំ រមែងគួរ ដូចគ្នានោះដែរ សម្រាប់ទឹកអំពៅស្ករ និងថ្នាំមានវល្លិ៍ផ្អែម (លដ្ឋិមធុកា) ជាដើម ក៏មានលំដាប់វេនតែមួយដែរ។ ប្រសិនបើឧបាសកទាំងឡាយប្រគេនគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាឧទ្ទេសភត្តដល់ព្រះសង្ឃ តើគួរដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតដែរឬទេ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែអាមិសៈប៉ុណ្ណោះដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ គ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កានោះទើបគួរ ប៉ុន្តែព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលថា ព្រោះតែគេប្រគេនឧទ្ទិសចំពោះសង្ឃ ភិក្ខុមិនគប្បីទទួលយកឡើយ។

อุทฺเทสภตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ឧទ្ទេសភត្តកថា ចប់ហើយ។

นิมนฺตนภตฺตกถา

និមន្តនភត្តកថា

นิมนฺตนํ ปุคฺคลิกญฺเจ, สยเมว อิสฺสโร. สงฺฆิกํ ปน อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว คาเหตพฺพํ. สเจ ปเนตฺถ ทูโต พฺยตฺโต โหติ, ‘‘ภนฺเต[Pg.96], ราชเคเห ภิกฺขุสงฺฆสฺส ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ อวตฺวา ‘‘ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. อถ ทูโต อพฺยตฺโต ‘‘ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ภตฺตุทฺเทสโก พฺยตฺโต ‘‘ภตฺต’’นฺติ อวตฺวา ‘‘ภนฺเต, ตุมฺเห ยาถา’’ติ วทติ; เอวมฺปิ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ตุมฺหากํ ปฏิปาฏิยา ‘‘ภตฺตํ ปาปุณาตี’’ติ วุตฺเต ปน น วฏฺฏติ. สเจ นิมนฺเตตุํ อาคตมนุสฺโส อาสนสาลํ ปวิสิตฺวา ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู เทถา’’ติ วา ‘‘อฏฺฐ ปตฺเต เทถา’’ติ วา วทติ; เอวมฺปิ ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ, ‘‘ตุมฺเห จ ตุมฺเห จ คจฺฉถา’’ติ วตฺตพฺพํ. สเจ ปน ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู เทถ; ภตฺตํ คณฺหถ, อฏฺฐ ปตฺเต เทถ; ภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, ปฏิปาฏิยา คาเหตพฺพํ. คาเหนฺเตน ปน วิจฺฉินฺทิตฺวา ‘‘ภตฺต’’นฺติ อวทนฺเตน ‘‘ตุมฺเห จ ตุมฺเห จ คจฺฉถา’’ติ วุตฺเต ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. ‘‘ภนฺเต, ตุมฺหากํ ปตฺตํ เทถ, ตุมฺเห เอถา’’ติ วุตฺเต ปน ‘‘สาธุ, อุปาสกา’’ติ คนฺตพฺพํ. สงฺฆโต อุทฺทิสิตฺวา ‘‘ตุมฺเห เอถา’’ติ วุตฺเตปิ ยถาฐิติกาย คาเหตพฺพํ.

ប្រសិនបើការនិមន្តនោះជាបុគ្គលិកភត្ត (ភត្តចំពោះបុគ្គល) ភិក្ខុខ្លួនឯងរមែងជាធំ (មានអំណាចចាត់ចែងដោយខ្លួនឯង)។ ចំណែកឯការនិមន្តជាសង្ឃិកភត្ត (ភត្តចំពោះសង្ឃ) គប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងឧទ្ទេសភត្តនោះឯង។ ប្រសិនបើអ្នកនាំសារ (ទូត) ក្នុងទីនេះ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកទទួលយកភត្តសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងព្រះរាជវាំង» ឡើយ តែពោលថា «សូមលោកទទួលយកភិក្ខាចុះ» យ៉ាងនេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយ ក៏គួរ (ដើម្បីទទួលយក) ដែរ។ ប្រសិនបើអ្នកនាំសារជាមនុស្សមិនឈ្លាសវៃ ពោលថា «សូមលោកទទួលយកភត្តចុះ» តែភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្ត (ភត្តុទ្ទេសកៈ) ជាអ្នកឈ្លាសវៃ មិនពោលថា «ភត្ត» ឡើយ តែពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកទាំងឡាយនិមន្តទៅចុះ» យ៉ាងនេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយ ក៏គួរដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្តពោលថា «ភត្តរមែងដល់វេនតាមលំដាប់របស់លោកទាំងឡាយ» យ៉ាងនេះ មិនគួរឡើយ។ ប្រសិនបើមនុស្សដែលមកនិមន្តនោះ ចូលទៅកាន់សាលាឆាន់ (អាសនសាលា) ហើយពោលថា «សូមលោកប្រគល់ភិក្ខុ ៨ រូបមក» ឬពោលថា «សូមលោកប្រគល់បាត្រ ៨ មក» យ៉ាងនេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយ ក៏គួរដែរ ភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្តគប្បីពោលថា «លោកនេះផង លោកនេះផង សូមនិមន្តទៅចុះ»។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើគេពោលថា «សូមលោកប្រគល់ភិក្ខុ ៨ រូបមក សូមទទួលយកភត្តចុះ» ឬពោលថា «សូមលោកប្រគល់បាត្រ ៨ មក សូមទទួលយកភត្តចុះ» យ៉ាងនេះ គប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមលំដាប់វេន។ កាលបើភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្តកាត់ពាក្យនោះចេញ មិនពោលថា «ភត្ត» ឡើយ ហើយពោលថា «លោកនេះផង លោកនេះផង សូមនិមន្តទៅចុះ» យ៉ាងនេះ រមែងគួរដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយ។ កាលបើគេពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកប្រគល់បាត្ររបស់លោកមក សូមលោកនិមន្តមកចុះ» ភិក្ខុគប្បីពោលថា «ល្អហើយ ឧបាសក» រួចហើយគប្បីនិមន្តទៅចុះ។ ទោះបីជាគេចង្អុលបង្ហាញពីសង្ឃហើយពោលថា «សូមលោកទាំងឡាយនិមន្តមកចុះ» ក៏គប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមលំដាប់វេន (យថាឋិតិកា) ដែរ។

นิมนฺตนภตฺตฆรโต ปน ปตฺตตฺถาย อาคตสฺส อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว ฐิติกาย ปตฺโต ทาตพฺโพ. เอโก ‘‘สงฺฆโต ปฏิปาฏิยา ปตฺต’’นฺติ อวตฺวา เกวลํ ‘‘เอกํ ปตฺตํ เทถา’’ติ วตฺวา อคาหิเตเยว ปตฺเต ยสฺส กสฺสจิ ปตฺตํ คเหตฺวา ปูเรตฺวา อาหรติ, ตํ ปตฺตสามิกสฺเสว โหติ, อุทฺเทสภตฺเต วิย ฐิติกาย น คาเหตพฺพํ. อิธาปิ โย อาคนฺตฺวา ตุณฺหีภูโต ติฏฺฐติ, โส ‘‘กสฺส สนฺติกํ อาคโตสี’’ติ วา ‘‘กสฺส ปตฺตํ หริสฺสสี’’ติ วา น วตฺตพฺโพ.

ចំណែកឯមនុស្សដែលមកពីផ្ទះនិមន្តនភត្តដើម្បីយកបាត្រ ភិក្ខុគប្បីប្រគល់បាត្រឱ្យតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងឧទ្ទេសភត្តនោះឯង។ ឧបាសកម្នាក់មិនពោលថា «សូមប្រគល់បាត្រតាមលំដាប់វេនពីសង្ឃមក» ឡើយ តែពោលត្រឹមតែថា «សូមប្រគល់បាត្រមួយមក» ហើយកាលដែលភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្តមិនទាន់បានឱ្យទទួលយកបាត្រនៅឡើយ ក៏កាន់យកបាត្ររបស់ភិក្ខុណាមួយទៅដាក់ភត្តឱ្យពេញ រួចនាំមកវិញ ភត្តនោះរមែងជារបស់ភិក្ខុម្ចាស់បាត្រនោះតែម្នាក់ឯង មិនគប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ដូចក្នុងឧទ្ទេសភត្តឡើយ។ ក្នុងនិមន្តនភត្តនេះ ឧបាសកណាមកហើយឈរស្ងៀមនៅ ភិក្ខុមិនគប្បីសួរឧបាសកនោះថា «អ្នកមកកាន់សំណាក់របស់លោកណា?» ឬថា «អ្នកនឹងនាំយកបាត្ររបស់លោកណាទៅ?» ឡើយ។

ปุจฺฉาสภาเคน หิ ‘‘ตุมฺหากํ สนฺติกํ อาคโต, ตุมฺหากํ ปตฺตํ หริสฺสามี’’ติ วเทยฺย, ตโต โส ภิกฺขุ ภิกฺขูหิ ชิคุจฺฉนีโย อสฺส. ‘‘กุหึ คจฺฉสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ ปน วุตฺเต ‘‘ตสฺส ปตฺตตฺถาย อาคโตมฺหี’’ติ วทนฺตสฺส ปฏิปาฏิยา ภตฺตฏฺฐิติกาย คาเหตฺวา ปตฺโต ทาตพฺโพ. ‘‘ภตฺตาหรณกปตฺตํ เทถา’’ติ วุตฺเตปิ ปฏิปาฏิยา ภตฺตฏฺฐิติกาย เอว ทาตพฺโพ. สเจ อาหริตฺวา ‘‘สพฺโพ สงฺโฆ ภุญฺชตู’’ติ วทติ, ภาเชตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. ปตฺตสามิกสฺส อติกฺกนฺตมฺปิ ฐิติกํ ฐเปตฺวา อญฺญํ ปฏิปาฏิภตฺตํ คาเหตพฺพํ.

ព្រោះថា ដោយសារតែសំណួរនោះ ឧបាសកអាចនឹងឆ្លើយថា «ខ្ញុំព្រះករុណាមកកាន់សំណាក់របស់លោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងនាំយកបាត្ររបស់លោកម្ចាស់ទៅ» នាំឱ្យភិក្ខុនោះត្រូវភិក្ខុទាំងឡាយខ្ពើមរអើម។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយសួរថា «អ្នកនឹងទៅណា? ដើរធ្វើអ្វី?» ហើយឧបាសកនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំព្រះករុណាមកដើម្បីយកបាត្ររបស់លោកនោះ» គប្បីឱ្យគេទទួលយកតាមលំដាប់វេនភត្ត (ភត្តឋិតិកា) ហើយប្រគល់បាត្រឱ្យចុះ។ ទោះបីជាឧបាសកពោលថា «សូមលោកប្រគល់បាត្រសម្រាប់ដាក់ភត្តមក» ក៏គប្បីប្រគល់ឱ្យតាមលំដាប់វេនភត្តនោះឯង។ ប្រសិនបើឧបាសកនាំភត្តមកហើយពោលថា «សូមព្រះសង្ឃគ្រប់រូបឆាន់ចុះ» គប្បីបែងចែកគ្នាឆាន់ចុះ។ ចំណែកឯភិក្ខុម្ចាស់បាត្រនោះ ទោះបីជាលំដាប់វេន (ឋិតិកា) កន្លងហួសទៅហើយក្តី ក៏គប្បីទុកជាធរមាន ហើយឱ្យគេទទួលយកភត្តតាមលំដាប់វេន (បដិបាដិភត្ត) ដទៃទៀតចុះ។

เอโก [Pg.97] ปาติยา ภตฺตํ อาหริตฺวา ‘‘สงฺฆสฺส ทมฺมี’’ติ วทติ, อาโลปภตฺตฏฺฐิติกโต ปฏฺฐาย อาโลปสงฺเขเปน ภาเชตพฺพํ. สเจ ปน ตุณฺหีภูโต อจฺฉติ, ‘‘กสฺส เต อาภตํ, กสฺส ทาตุกาโมสี’’ติ น วตฺตพฺโพ. สเจ ปน ‘‘กุหึ คจฺฉสิ, กึ กโรนฺโต อาหิณฺฑสี’’ติ วุตฺเต ‘‘สงฺฆสฺส เม ภตฺตํ อาภตํ, เถรานํ เม ภตฺตํ อาภต’’นฺติ วทติ, คเหตฺวา อาโลปภตฺตฏฺฐิติกาย ภาเชตพฺพํ. สเจ ปน เอวํ อาภตํ พหุํ โหติ, สกลสฺส สงฺฆสฺส พหุ โหติ, อภิหฏภิกฺขา นาม ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ, ฐิติกาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ, เถราสนโต ปฏฺฐาย ปตฺตํ ปูเรตฺวา ทาตพฺพํ.

ឧបាសកម្នាក់កាន់ថាសដាក់ភត្តមកហើយពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ» គប្បីបែងចែកដោយសង្ខេបតាមចំណែកម៉ាត់ភត្ត (អាលោបភត្ត) ចាប់តាំងពីលំដាប់វេនម៉ាត់ភត្ត (អាលោបភត្តឋិតិកា) ទៅចុះ។ ប្រសិនបើឧបាសកនោះអង្គុយស្ងៀមនៅ ភិក្ខុមិនគប្បីសួរថា «អ្នកនាំភត្តនេះមកប្រគេនអ្នកណា? អ្នកចង់ប្រគេនដល់អ្នកណា?» ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយសួរថា «អ្នកនឹងទៅណា? ដើរធ្វើអ្វី?» ហើយឧបាសកនោះឆ្លើយថា «ខ្ញុំព្រះករុណានាំភត្តនេះមកប្រគេនព្រះសង្ឃ ខ្ញុំព្រះករុណានាំភត្តនេះមកប្រគេនព្រះថេរៈទាំងឡាយ» គប្បីទទួលយកហើយបែងចែកតាមលំដាប់វេនម៉ាត់ភត្ត (អាលោបភត្តឋិតិកា) ចុះ។ ប្រសិនបើភត្តដែលគេនាំមកយ៉ាងនេះមានច្រើន ល្មមគ្រាន់ដល់ព្រះសង្ឃគ្រប់រូប ភត្តនោះឈ្មោះថា អភិហតភិក្ខា (ភិក្ខាដែលគេនាំមកប្រគេនចំពោះមុខ) រមែងគួរ សូម្បីដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតទាំងឡាយ កិច្ចដែលត្រូវសួររកលំដាប់វេន (ឋិតិកា) ក៏មិនមានឡើយ គប្បីដាក់ឱ្យពេញបាត្រចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈទៅចុះ។

อุปาสโก สงฺฆตฺเถรสฺส วา คนฺถธุตงฺควเสน อภิญฺญาตสฺส วา ภตฺตุทฺเทสกสฺส วา ปหิณาติ ‘‘อมฺหากํ ภตฺตคหณตฺถาย อฏฺฐ ภิกฺขู คเหตฺวา อาคจฺฉถา’’ติ, สเจปิ ญาติอุปฏฺฐาเกหิ เปสิตํ โหติ, อิเม ตโย ชนา ปุจฺฉิตุํ น ลภนฺติ, อารุฬฺหาเยว มาติกํ, สงฺฆโต อฏฺฐ ภิกฺขู อุทฺทิสาเปตฺวา อตฺตนวเมหิ คนฺตพฺพํ. กสฺมา? ภิกฺขุสงฺฆสฺส หิ เอเต ภิกฺขู นิสฺสาย ลาโภ อุปฺปชฺชตีติ. คนฺถธุตงฺคาทีหิ ปน อนภิญฺญาโต อาวาสิกภิกฺขุ ปุจฺฉิตุํ ลภติ, ตสฺมา เตน ‘‘กึ สงฺฆโต คณฺหามิ, อุทาหุ เย ชานามิ, เตหิ สทฺธึ อาคจฺฉามี’’ติ มาติกํ อาโรเปตฺวา ยถา ทายกา วทนฺติ, ตถา ปฏิปชฺชิตพฺพํ. ‘‘ตุมฺหากํ นิสฺสิตเก วา เย วา ชานาถ, เต คเหตฺวา เอถา’’ติ วุตฺเต ปน เย อิจฺฉนฺติ, เตหิ สทฺธึ คนฺตุํ ลภติ. สเจ ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู ปหิณถา’’ติ เปเสนฺติ, สงฺฆโตว เปเสตพฺพา. อตฺตนา สเจ อญฺญสฺมึ คาเม สกฺกา โหติ ภิกฺขา ลภิตุํ, อญฺโญ คาโม คนฺตพฺโพ. น สกฺกา เจ โหติ ลภิตุํ, โสเยว คาโม ปิณฺฑาย ปวิสิตพฺโพ.

ឧបាសក បញ្ជូនទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះសង្ឃត្ថេរក្តី ព្រះភិក្ខុដែលល្បីល្បាញដោយអំណាចនៃគន្ថៈនិងធុតង្គក្តី ព្រះភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្តក្តី ដោយពាក្យថា «សូមព្រះករុណាទាំងឡាយនាំយកព្រះភិក្ខុ ៨ អង្គ និមន្តមកដើម្បីទទួលភត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាទាំងឡាយ» ទោះបីជាញាតិឧបដ្ឋាកបញ្ជូនមកក៏ដោយ ជនទាំង ៣ នាក់នេះ (គឺព្រះសង្ឃត្ថេរ ព្រះភិក្ខុអ្នកល្បីល្បាញ និងព្រះភត្តុទ្ទេសកៈ) មិនបានឱកាសដើម្បីសួរឡើយ ត្រូវឡើងកាន់មាតិកាប៉ុណ្ណោះ ហើយឱ្យចាត់ចែងព្រះភិក្ខុ ៨ អង្គពីសង្ឃ ដោយខ្លួនឯងជាគម្រប់ ៩ ត្រូវទៅ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា លាភៈរមែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុសង្ឃ ដោយអាស្រ័យព្រះភិក្ខុទាំងឡាយនេះឯង។ ចំណែកឯព្រះអាវាសិកភិក្ខុដែលមិនល្បីល្បាញដោយគន្ថៈនិងធុតង្គជាដើម រមែងបានឱកាសដើម្បីសួរ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះត្រូវលើកឡើងនូវមាតិកាថា «តើអាត្មាភាពត្រូវនិមន្តពីសង្ឃ ឬមួយក៏ត្រូវនិមន្តទៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលអាត្មាភាពស្គាល់?» ហើយទាយកទាំងឡាយពោលយ៉ាងណា ត្រូវប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើទាយកពោលថា «សូមលោកម្ចាស់នាំយកសិស្សានុសិស្សរបស់លោកម្ចាស់ក្តី ឬភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលលោកម្ចាស់ស្គាល់ក្តី ហើយនិមន្តមកចុះ» ភិក្ខុនោះរមែងបានដើម្បីទៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ បើទាយកទាំងឡាយបញ្ជូនមកថា «សូមលោកម្ចាស់ចាត់ចែងព្រះភិក្ខុ ៨ អង្គមក» ត្រូវចាត់ចែងបញ្ជូនទៅពីសង្ឃប៉ុណ្ណោះ។ បើខ្លួនឯងអាចដើម្បីបានបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិដទៃ ត្រូវទៅកាន់ភូមិដទៃនោះ។ បើមិនអាចដើម្បីបានទេ ត្រូវចូលទៅកាន់ភូមិដដែលនោះដើម្បីបិណ្ឌបាត។

นิมนฺติตภิกฺขู อาสนสาลาย นิสินฺนา โหนฺติ, ตตฺร เจ มนุสฺสา ‘‘ปตฺเต เทถา’’ติ อาคจฺฉนฺติ, อนิมนฺติเตหิ น ทาตพฺพา. ‘‘เอเต นิมนฺติตภิกฺขู’’ติ วตฺตพฺพํ. ‘‘ตุมฺเหปิ เทถา’’ติ วุตฺเต ปน ทาตุํ วฏฺฏติ. อุสฺสวาทีสุ มนุสฺสา สยเมว ปริเวณานิ จ ปธานฆรานิ จ คนฺตฺวา ติปิฏเก จ ธมฺมกถิเก จ ภิกฺขุสเตนปิ สทฺธึ นิมนฺเตนฺติ. ตทา เยปิ ชานนฺติ, เต คเหตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. กสฺมา? น หิ มหาภิกฺขุสงฺเฆน อตฺถิกา มนุสฺสา ปริเวณานิ จ ปธานฆรานิ คจฺฉนฺติ, สนฺนิปาตฏฺฐานโตว ยถาสตฺติ ยถาพลํ ภิกฺขู คณฺหิตฺวา คจฺฉนฺตีติ.

ព្រះភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេនិមន្តហើយ អង្គុយនៅក្នុងរោងភត្ត បើមនុស្សទាំងឡាយមកកាន់ទីនោះហើយពោលថា «សូមប្រគេនបាត្រ» ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគេមិនបាននិមន្ត មិនត្រូវប្រគេនបាត្រឡើយ។ ត្រូវពោលថា «លោកទាំងនេះជាភិក្ខុដែលគេនិមន្ត»។ តែបើគេពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រគេនបាត្រដែរមក» គួរដើម្បីប្រគេនបាន។ ក្នុងសម័យបុណ្យទានជាដើម មនុស្សទាំងឡាយរមែងទៅកាន់បរិវេណក្តី កាន់បធានឃរៈ (រោងកម្មដ្ឋាន) ក្តី ដោយខ្លួនឯង ហើយនិមន្តព្រះត្រៃបិដកធរៈក្តី ព្រះធម្មកថិកក្តី ព្រមទាំងព្រះភិក្ខុរាប់រយអង្គ។ ក្នុងកាលនោះ ទោះបីភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលខ្លួនស្គាល់ ក៏គួរនាំយកភិក្ខុទាំងនោះទៅជាមួយបាន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា មនុស្សទាំងឡាយដែលមិនត្រូវការដោយមហាភិក្ខុសង្ឃ រមែងមិនទៅកាន់បរិវេណ និងបធានឃរៈឡើយ តែងតែនាំយកព្រះភិក្ខុទាំងឡាយតាមសមត្ថភាព តាមកម្លាំង ពីកន្លែងប្រជុំប៉ុណ្ណោះទៅ។

สเจ [Pg.98] ปน สงฺฆตฺเถโร วา คนฺถธุตงฺควเสน อภิญฺญาตโก วา ภตฺตุทฺเทสโก วา อญฺญตฺร วา วสฺสํ วสิตฺวา กตฺถจิ วา คนฺตฺวา ปุน สกฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ, มนุสฺสา จ อาคนฺตุกสฺส สกฺการํ กโรนฺติ, เอกวารํ เย ชานนฺติ, เต คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. ปฏิพทฺธกาลโต ปน ปฏฺฐาย ทุติยวาเร อารทฺเธ สงฺฆโตเยว คเหตฺวา คนฺตพฺพํ. อภินวอาคนฺตุกาว หุตฺวา ญาตี วา อุปฏฺฐาเก วา ปสฺสิสฺสามาติ คจฺฉนฺติ, ตตฺร เตสํ ญาตี จ อุปฏฺฐากา จ สกฺการํ กโรนฺติ. เอตฺถ ปน เย ชานนฺติ, เต คเหตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ.

ម្យ៉ាងទៀត បើព្រះសង្ឃត្ថេរក្តី ព្រះភិក្ខុដែលល្បីល្បាញដោយអំណាចនៃគន្ថៈនិងធុតង្គក្តី ព្រះភត្តុទ្ទេសកៈក្តី ចាំវស្សាក្នុងទីដទៃហើយក្តី ទៅកាន់ទីណាមួយហើយក្តី ហើយត្រឡប់មកកាន់កន្លែងរបស់ខ្លួនវិញ ហើយមនុស្សទាំងឡាយធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះអាគន្តុកៈ ក្នុងវារៈទី ១ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលគេស្គាល់ ត្រូវនាំយកភិក្ខុទាំងនោះទៅ។ ចាប់តាំងពីកាលដែលទាក់ទងគ្នាទៅ ចាប់ផ្តើមក្នុងវារៈទី ២ ត្រូវនាំយកភិក្ខុពីសង្ឃប៉ុណ្ណោះទៅ។ ភិក្ខុទាំងឡាយជាអាគន្តុកៈថ្មីថ្មោង គិតថា «យើងនឹងទៅសួរសុខទុក្ខញាតិក្តី ឧបដ្ឋាកក្តី» ហើយទៅ ក្នុងទីនោះ ញាតិនិងឧបដ្ឋាកទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ធ្វើសក្ការៈចំពោះលោក។ ក្នុងរឿងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលគេស្គាល់ គួរនាំយកភិក្ខុទាំងនោះទៅជាមួយបាន។

โย ปน อติลาภี โหติ, สกฏฺฐานญฺจ อาคนฺตุกฏฺฐานญฺจ เอกสทิสํ, สพฺพตฺถ มนุสฺสา สงฺฆภตฺตํ สชฺเชตฺวาว นิสีทนฺติ, เตน สงฺฆโตว คเหตฺวา คนฺตพฺพนฺติ อยํ นิมนฺตเน วิเสโส. อวเสโส สพฺพปญฺโห อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. กุรุนฺทิยํ ปน ‘‘อฏฺฐ มหาเถเร เทถา’’ติ วุตฺเต ‘‘อฏฺฐ มหาเถราว ทาตพฺพา’’ติ วุตฺตํ. เอส นโย มชฺฌิมาทีสุ. สเจ ปน อวิเสเสตฺวา ‘‘อฏฺฐ ภิกฺขู เทถา’’ติ วทติ, สงฺฆโต ทาตพฺพา.

ចំណែកឯភិក្ខុណាជាអ្នកមានលាភច្រើន ទីកន្លែងរបស់ខ្លួនក្តី ទីកន្លែងអាគន្តុកៈក្តី គឺដូចគ្នា ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង មនុស្សទាំងឡាយតែងតែចាត់ចែងសង្ឃភត្តហើយរង់ចាំ ភិក្ខុនោះត្រូវនាំយកភិក្ខុពីសង្ឃប៉ុណ្ណោះទៅ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងការនិមន្ត។ បញ្ហាដែលសេសសល់ទាំងអស់ ត្រូវដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងឧទ្ទេសភត្តនោះឯង។ ចំណែកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា ពោលថា កាលបើទាយកពោលថា «សូមប្រគេនព្រះមហាថេរ ៨ អង្គ» ត្រូវប្រគេនព្រះមហាថេរ ៨ អង្គប៉ុណ្ណោះ។ ន័យនេះ ក៏មានក្នុងព្រះថេរៈថ្នាក់កណ្តាលជាដើមដែរ។ តែបើទាយកពោលដោយមិនចំពោះថា «សូមប្រគេនព្រះភិក្ខុ ៨ អង្គ» ត្រូវប្រគេនពីសង្ឃ។

นิมนฺตนภตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

និមន្តនភត្តកថា ចប់។

สลากภตฺตกถา

សលាកភត្តកថា

สลากภตฺเต ปน ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, สลากาย วา ปฏฺฏิกาย วา อุปนิพนฺธิตฺวา โอปุญฺชิตฺวา อุทฺทิสิตุ’’นฺติ วจนโต รุกฺขสารมยาย สลากาย วา เวฬุวิลีวตาลปณฺณาทิมยาย ปฏฺฏิกาย วา ‘‘อสุกสฺส นาม สลากภตฺต’’นฺติ เอวํ อกฺขรานิ อุปนิพนฺธิตฺวา ปจฺฉิยํ วา จีวรโภเค วา กตฺวา สพฺพา สลากาโย โอปุญฺชิตฺวา ปุนปฺปุนํ เหฏฺฐุปริวเสเนว อาโลเฬตฺวา ปญฺจงฺคสมนฺนาคเตน ภตฺตุทฺเทสเกน สเจ ฐิติกา อตฺถิ, ฐิติกโต ปฏฺฐาย; โน เจ อตฺถิ, เถราสนโต ปฏฺฐาย สลากา ทาตพฺพา. ปจฺฉา อาคตานมฺปิ เอกาพทฺธวเสน ทูเร ฐิตานมฺปิ อุทฺเทสภตฺเต วุตฺตนเยเนว ทาตพฺพา.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសលាកភត្តនោះ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឱ្យចងសរសេរលើស្លាកក្តី លើបន្ទះក្តី ប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយចាត់ចែង» ដូច្នេះ ត្រូវចងសរសេរអក្សរលើស្លាកដែលធ្វើដោយខ្លឹមឈើក្តី លើបន្ទះដែលធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី ស្លឹករឹតជាដើមក្តី យ៉ាងនេះថា «សលាកភត្តរបស់ឧបាសកឈ្មោះឯណោះ» រួចដាក់ក្នុងកន្ត្រកក្តី ក្នុងផ្នត់ចីវរក្តី ហើយប្រមូលស្លាកទាំងអស់បញ្ចូលគ្នា រលាស់កូរចុះឡើង លើក្រោម ញឹកញាប់ ដោយព្រះភិក្ខុអ្នកចាត់ចែងភត្ត ដែលប្រកបដោយអង្គ ៥ បើមានបញ្ជីឈ្មោះ (ឋិតិកា) ត្រូវចែកចាប់តាំងពីបញ្ជីឈ្មោះទៅ បើគ្មានទេ ត្រូវចែកស្លាកចាប់តាំងពីអាសនៈព្រះថេរៈទៅ។ ទោះបីភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកជាខាងក្រោយក្តី ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងទីឆ្ងាយដោយអំណាចនៃការទាក់ទងគ្នាក្តី ត្រូវចែកឱ្យតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងឧទ្ទេសភត្តនោះឯង។

สเจ [Pg.99] วิหารสฺส สมนฺตโต พหู โคจรคามา, ภิกฺขู ปน น พหุกา, คามวเสนปิ สลากาโย ปาปุณนฺติ, ‘‘ตุมฺหากํ อสุกคาเม สลากภตฺตํ ปาปุณาตี’’ติ คามวเสเนว คาเหตพฺพา. เอวํ คาเหนฺเตน สเจปิ เอเกกสฺมึ คาเม นานปฺปการานิ สฏฺฐิสลากภตฺตานิ, สพฺพานิ คาหิตาเนว โหนฺติ, ตสฺส ปตฺตคามสมีเป อญฺญานิปิ ทฺเว ตีณิ สลากภตฺตานิ โหนฺติ, ตานิปิ ตสฺเสว ทาตพฺพานิ. น หิ สกฺกา เตสํ การณา อญฺญํ ภิกฺขุํ ปหิณิตุนฺติ.

បើនៅជុំវិញវត្តមានភូមិគោចរជាច្រើន តែព្រះភិក្ខុទាំងឡាយមានមិនច្រើន ស្លាកទាំងឡាយរមែងដល់ភិក្ខុដោយអំណាចនៃភូមិផងដែរ ត្រូវឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយទទួលយកដោយអំណាចភូមិប៉ុណ្ណោះថា «សលាកភត្តក្នុងភូមិឈ្មោះឯណោះ ដល់លោកម្ចាស់ហើយ»។ កាលបើឱ្យទទួលយ៉ាងនេះ ទោះបីក្នុងភូមិនីមួយៗ មានសលាកភត្តផ្សេងៗ គ្នាដល់ទៅ ៦០ ក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែឱ្យទទួលទាំងអស់ បើនៅជិតភូមិដែលភិក្ខុនោះទៅដល់ មានសលាកភត្ត ២ ឬ ៣ ផ្សេងទៀត សលាកភត្តទាំងនោះ ក៏ត្រូវប្រគល់ឱ្យភិក្ខុនោះដដែល។ ព្រោះថា មិនអាចដើម្បីបញ្ជូនភិក្ខុដទៃទៅ ព្រោះតែហេតុនៃសលាកភត្តទាំងនោះឡើយ។

สเจ เอกจฺเจสุ คาเมสุ พหูนิ สลากภตฺตานิ สลฺลกฺเขตฺวา สตฺตนฺนมฺปิ อฏฺฐนฺนมฺปิ ภิกฺขูนํ ทาตพฺพานิ. ททนฺเตน ปน จตุนฺนํ ปญฺจนฺนํ ภตฺตานํ สลากาโย เอกโต พนฺธิตฺวา ทาตพฺพา. สเจ ตํ คามํ อติกฺกมิตฺวา อญฺโญ คาโม โหติ, ตสฺมิญฺจ เอกเมว สลากภตฺตํ, ตํ ปน ปาโตว เทนฺติ, ตมฺปิ เอเตสุ ภิกฺขูสุ เอกสฺส นิคฺคเหน ทตฺวา ‘‘ปาโตว ตํ คเหตฺวา ปจฺฉา โอริมคาเม อิตรานิ ภตฺตานิ คณฺหาหี’’ติ วตฺตพฺโพ. สเจ โอริมคาเม สลากภตฺเตสุ อคาหิเตสฺเวว คาหิตสญฺญาย คจฺฉติ, ปรภาคคาเม สลากภตฺตํ คาเหตฺวา ปุน วิหารํ อาคนฺตฺวา อิตรานิ คาเหตฺวา โอริมคาโม คนฺตพฺโพ. ‘‘น หิ พหิสีมาย สงฺฆลาโภ คาเหตุํ ลพฺภตี’’ติ อยํ นโย กุรุนฺทิยํ วุตฺโต.

បើក្នុងភូមិខ្លះមានសលាកភត្តជាច្រើន ត្រូវកំណត់សម្គាល់ហើយប្រគល់ឱ្យភិក្ខុ ៧ ឬ ៨ អង្គ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើប្រគល់ឱ្យ ត្រូវចងស្លាកភត្ត ៤ ឬ ៥ បញ្ចូលគ្នាជាតែមួយ ហើយប្រគល់ឱ្យ។ បើហួសពីភូមិនោះទៅ មានភូមិដទៃទៀត ហើយក្នុងភូមិនោះមានសលាកភត្តតែមួយគត់ តែទាយកទាំងឡាយប្រគេនសលាកភត្តនោះតាំងពីព្រលឹម សូម្បីសលាកភត្តនោះ ក៏ត្រូវបង្ខំប្រគល់ឱ្យភិក្ខុមួយអង្គ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនេះ ហើយត្រូវប្រាប់ថា «សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកសលាកភត្តនោះតាំងពីព្រលឹមសិន រួចសឹមមកទទួលភត្តដទៃទៀតក្នុងភូមិខាងអាយនេះជាក្រោយ»។ បើភិក្ខុនោះមិនទាន់បានទទួលសលាកភត្តក្នុងភូមិខាងអាយនៅឡើយ តែយល់ច្រឡំថាបានទទួលហើយ ក៏ដើរទៅ ភិក្ខុនោះត្រូវទៅទទួលសលាកភត្តក្នុងភូមិខាងនាយសិន រួចត្រូវត្រឡប់មកវត្តវិញ ដើម្បីទទួលស្លាកដទៃទៀត ហើយសឹមទៅកាន់ភូមិខាងអាយ។ ព្រោះថា «លាភរបស់សង្ឃ មិនអាចឱ្យទទួលយកនៅខាងក្រៅសីមាបានឡើយ» ន័យនេះមានពោលទុកក្នុងកុរុន្ធីអដ្ឋកថា។

สเจ ปน ภิกฺขู พหู โหนฺติ, คามวเสน สลากา น ปาปุณนฺติ, วีถิวเสน วา วีถิยํ เอกเคหวเสน วา กุลวเสน วา คาเหตพฺพา. วีถิอาทีสุ จ ยตฺถ พหูนิ ภตฺตานิ, ตตฺถ คาเม วุตฺตนเยเนว พหูนํ ภิกฺขูนํ คาเหตพฺพานิ. สลากาสุ อสติ อุทฺทิสิตฺวาปิ คาเหตพฺพานิ.

ម្យ៉ាងទៀត បើព្រះភិក្ខុទាំងឡាយមានច្រើន ហើយស្លាកទាំងឡាយមិនល្មមចែកដោយអំណាចភូមិ ត្រូវឱ្យទទួលដោយអំណាចវិថី (ផ្លូវ) ក្តី ដោយអំណាចផ្ទះមួយៗ ក្នុងវិថីក្តី ដោយអំណាចត្រកូលក្តី។ ក្នុងវិថីជាដើមនោះ ទីណាមានភត្តច្រើន ក្នុងទីនោះ ត្រូវឱ្យភិក្ខុជាច្រើនទទួលយក តាមន័យដែលពោលហើយក្នុងរឿងភូមិដដែលនោះឯង។ កាលបើគ្មានស្លាកទេ សូម្បីតែចង្អុលបង្ហាញក៏ត្រូវឱ្យទទួលយកដែរ។

สลากทายเกน ปน วตฺตํ ชานิตพฺพํ. เตน หิ กาลสฺเสว วุฏฺฐาย ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา โภชนสาลํ คนฺตฺวา อสมฺมฏฺฐฏฺฐานํ สมฺมชฺชิตฺวา ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปตฺวา ‘‘อิทานิ ภิกฺขูหิ วตฺตํ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ กาลํ สลฺลกฺเขตฺวา ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ภิกฺขูสุ สนฺนิปติเตสุ ปฐมเมว วารคาเม สลากภตฺตํ คาเหตพฺพํ. ‘‘ตุยฺหํ อสุกสฺมึ นาม วารคาเม สลากา ปาปุณาติ ตตฺร คจฺฉา’’ติ วตฺตพฺพํ.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកចែកស្លាក ត្រូវដឹងនូវវត្ត។ ភិក្ខុនោះត្រូវក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ទៅកាន់រោងភត្ត បោសសម្អាតកន្លែងដែលមិនទាន់បានបោស រៀបចំទឹកឆាន់និងទឹកប្រើប្រាស់ទុកជាស្រេច កំណត់សម្គាល់ពេលវេលាថា «ឥឡូវនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រហែលជាធ្វើវត្តរួចរាល់ហើយ» រួចវាយជួង កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយជួបជុំគ្នាហើយ ត្រូវឱ្យទទួលសលាកភត្តក្នុងភូមិដែលដល់វេនជាមុនសិន។ ហើយត្រូវពោលថា «សលាកភត្តក្នុងភូមិវេនឈ្មោះឯណោះ ដល់លោកម្ចាស់ហើយ សូមនិមន្តទៅកាន់ទីនោះចុះ»។

สเจ อติเรกคาวุเต คาโม โหติ, ตํ ทิวสํ คจฺฉนฺตา กิลมนฺติ, ‘‘สฺเว ตุยฺหํ วารคาเม ปาปุณาตี’’ติ อชฺเชว คาเหตพฺพํ. โย วารคามํ เปสิยมาโน [Pg.100] น คจฺฉติ, อญฺญํ สลากํ มคฺคติ, น ทาตพฺพา. สทฺธานญฺหิ มนุสฺสานํ ปุญฺญหานิ สงฺฆสฺส จ ลาภจฺเฉโท โหติ, ตสฺมา ตสฺส ทุติเยปิ ตติเยปิ ทิวเส อญฺญา สลากา น ทาตพฺพา, ‘‘อตฺตโน ปตฺตฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภุญฺชาหี’’ติ วตฺตพฺโพ, ตีณิ ปน ทิวสานิ อคจฺฉนฺตสฺส วารคามโต โอริมวารคาเม สลากา คาเหตพฺพา. ตญฺเจ น คณฺหาติ, ตโต ปฏฺฐาย ตสฺส อญฺญํ สลากํ ทาตุํ น วฏฺฏติ, ทณฺฑกมฺมํ ปน คาฬฺหํ กาตพฺพํ, สฏฺฐิโต วา ปณฺณาสโต วา น ปริหาเปตพฺพํ. วารคาเม คาเหตฺวา วิหารวาโร คาเหตพฺโพ, ‘‘ตุยฺหํ วิหารวาโร ปาปุณาตี’’ติ วตฺตพฺพํ. วิหารวาริกสฺส ทฺเว ติสฺโส ยาคุสลากาโย ติสฺโส จตสฺโส วา ภตฺตสลากาโย จ ทาตพฺพา, นิพทฺธํ กตฺวา ปน น ทาตพฺพา. ยาคุภตฺตทายกา หิ ‘‘อมฺหากํ ยาคุภตฺตํ วิหารโคปกาว ภุญฺชนฺตี’’ติ อญฺญถตฺตํ อาปชฺเชยฺยุํ, ตสฺมา อญฺเญสุ กุเลสุ ทาตพฺพา.

បើភូមិស្ថិតនៅចម្ងាយហួសពី ១ គាវុត ភិក្ខុទាំងឡាយដើរទៅក្នុងថ្ងៃនោះរមែងហត់នឿយ ត្រូវឱ្យទទួលតាំងពីថ្ងៃនេះឯងថា «ថ្ងៃស្អែក សលាកភត្តក្នុងភូមិវេន នឹងដល់លោកម្ចាស់ហើយ»។ ភិក្ខុណាដែលគេបញ្ជូនទៅកាន់ភូមិវេនហើយមិនទៅ តែបែរជាស្វែងរកស្លាកដទៃទៀត មិនត្រូវប្រគល់ឱ្យឡើយ។ ព្រោះថា ការសាបសូន្យបុណ្យរបស់មនុស្សដែលមានសទ្ធាក្តី ការដាច់លាភរបស់សង្ឃក្តី រមែងមាន ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងថ្ងៃទី ២ ក្តី ថ្ងៃទី ៣ ក្តី មិនត្រូវប្រគល់ស្លាកដទៃទៀតឱ្យភិក្ខុនោះឡើយ ត្រូវប្រាប់ថា «សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅឆាន់ក្នុងទីដែលដល់វេនរបស់ខ្លួនចុះ» ម្យ៉ាងទៀត បើភិក្ខុនោះមិនទៅអស់រយៈពេល ៣ ថ្ងៃ ត្រូវឱ្យទទួលស្លាកក្នុងភូមិវេនខាងអាយជំនួស។ បើភិក្ខុនោះនៅតែមិនទទួលយកទៀត ចាប់តាំងពីពេលនោះទៅ មិនគួរប្រគល់ស្លាកដទៃទៀតឱ្យលោកឡើយ តែត្រូវធ្វើទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ មិនត្រូវឱ្យខកខាន (ការដងទឹក) ៦០ ក្អម ឬ ៥០ ក្អមឡើយ។ កាលបើឱ្យទទួលក្នុងភូមិវេនហើយ ត្រូវឱ្យទទួលវេនរក្សាវត្តបន្តទៀត ហើយត្រូវពោលថា «វេនរក្សាវត្ត ដល់លោកម្ចាស់ហើយ»។ ត្រូវប្រគល់ស្លាកយាគូ ២ ឬ ៣ ស្លាក និងស្លាកភត្ត ៣ ឬ ៤ ស្លាក ដល់ភិក្ខុអ្នកនៅចាំវេនវត្តនោះ តែមិនត្រូវធ្វើឱ្យទៅជាប្រចាំឡើយ។ ព្រោះថា ទាយកអ្នកប្រគេនយាគូនិងភត្ត នឹងយល់ផ្សេងទៅថា «យាគូនិងភត្តរបស់យើង មានតែភិក្ខុអ្នកចាំវត្តប៉ុណ្ណោះដែលឆាន់» ព្រោះហេតុនោះ ត្រូវប្រគល់ស្លាកទាំងនោះក្នុងត្រកូលដទៃវិញ។

สเจ วิหารวาริกานํ สภาคา อาหริตฺวา เทนฺติ, อิจฺเจตํ กุสลํ; โน เจ, วารํ คาเหตฺวา เตสํ ยาคุภตฺตํ อาหราเปตพฺพํ. ตาว เนสํ สลากา ผาติกมฺมเมว ภวนฺติ, วสฺสคฺเคน ปตฺตฏฺฐาเน ปน อญฺญมฺปิ ปณีตภตฺตสลากํ คณฺหิตุํ ลภนฺติเยว. อติเรกอุตฺตริภงฺคสฺส เอกจาริกภตฺตสฺส วิสุํ ฐิติกํ กตฺวา สลากา ทาตพฺพา.

បើភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានចំណែកស្មើគ្នា នាំយកយាគូនិងភត្តមកប្រគេនភិក្ខុអ្នកចាំវេនវត្តទាំងឡាយ នោះជាការល្អប្រពៃ បើមិនដូច្នោះទេ ត្រូវចាត់ចែងវេនឱ្យភិក្ខុដទៃនាំយកយាគូនិងភត្តមកប្រគេនលោក។ ក្នុងកាលដែលចាំវត្តនោះ សលាកទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ រមែងជាលាភដែលចម្រើនឡើងប៉ុណ្ណោះ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីដែលដល់វេនតាមអាយុវស្សា សូម្បីតែស្លាកភត្តដ៏សម្រិតសម្រាំងដទៃទៀត ក៏ភិក្ខុទាំងនោះរមែងបានដើម្បីទទួលយកដដែល។ ត្រូវធ្វើបញ្ជីឈ្មោះដោយឡែកពីគ្នា ហើយប្រគល់ស្លាកសម្រាប់ឯកចារិកភត្តដែលមានម្ហូបកំដរដ៏លើសលប់។

สเจ เยน สลากา ลทฺธา, โส ตํทิวสํ ตํ ภตฺตํ น ลภติ, ปุนทิวเส คาเหตพฺพํ. ภตฺตเมว ลภติ, น อุตฺตริภงฺคํ; เอวมฺปิ ปุน คาเหตพฺพํ. ขีรภตฺตสฺส สลากายปิ เอเสว นโย. สเจ ปน ขีรเมว ลภติ, น ภตฺตํ; ขีรลาภโต ปฏฺฐาย ปุน น คาเหตพฺพํ. ทฺเว ตีณิ เอกจาริกภตฺตานิ เอกสฺเสว ปาปุณนฺติ, ทุพฺภิกฺขสมเย สงฺฆนวเกน ลทฺธกาเล วิชเฏตฺวา วิสุํ คาเหตพฺพานิ, ปากติกสลากภตฺตํ อลทฺธสฺสาปิ ปุนทิวเส คาเหตพฺพํ.

បើភិក្ខុណាបានទទួលស្លាកហើយ តែមិនបានភត្តនោះក្នុងថ្ងៃនោះ ត្រូវឱ្យទទួលក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ បើបានតែភត្ត តែមិនបានម្ហូបកំដរ ទោះបីយ៉ាងនេះ ក៏ត្រូវឱ្យទទួលជាថ្មីទៀត។ សូម្បីក្នុងស្លាកសម្រាប់ខីរភត្ត ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ តែបើបានតែទឹកដោះ មិនបានភត្ត ចាប់តាំងពីពេលបានទឹកដោះនោះទៅ មិនត្រូវឱ្យទទួលជាថ្មីទៀតឡើយ។ បើឯកចារិកភត្ត ២ ឬ ៣ ដល់ភិក្ខុតែមួយអង្គ ក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន កាលបើភិក្ខុថ្មីក្នុងសង្ឃបានទទួល ត្រូវបែងចែកហើយឱ្យទទួលដោយឡែកពីគ្នា សូម្បីភិក្ខុដែលមិនបានទទួលសលាកភត្តធម្មតា ក៏ត្រូវឱ្យទទួលក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ដែរ។

สเจ ขุทฺทโก วิหาโร โหติ, สพฺเพ ภิกฺขู เอกสมฺโภคา, อุจฺฉุสลากํ คาเหนฺเตน ยสฺส กสฺสจิ สมฺมุขีภูตสฺส ปาเปตฺวา มหาเถราทีนํ ทิวา ตจฺเฉตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. รสสลากํ ปาเปตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปริสฺสาเวตฺวา วา ผาณิตํ วา กาเรตฺวา ปิณฺฑปาติกาทีนมฺปิ ทาตพฺพํ[Pg.101]. อาคนฺตุกานํ อาคตานาคตภาวํ ญตฺวา คาเหตพฺพา, มหาอาวาเส ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพา.

បើជាវត្តតូច ហើយភិក្ខុទាំងអស់មានការប្រើប្រាស់លាភស្មើគ្នា ភិក្ខុអ្នកឱ្យទទួលស្លាកអំពៅ ត្រូវនាំយកទៅប្រគល់ឱ្យភិក្ខុណាមួយដែលនៅចំពោះមុខ ហើយគួរដើម្បីចិតសំបកប្រគេនព្រះមហាថេរជាដើមក្នុងវេលាថ្ងៃបាន។ ត្រូវនាំយកស្លាកទឹកអំពៅទៅប្រគល់ឱ្យ ហើយគួរពូតចម្រោះ ឬធ្វើជាទឹកស្ករប្រគេនសូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតជាដើម ក្នុងវេលាក្រោយភត្តបាន។ ត្រូវដឹងនូវភាពដែលព្រះអាគន្តុកៈទាំងឡាយមកហើយ ឬមិនទាន់មកដល់ ហើយសឹមឱ្យទទួល ក្នុងមហាអាវាស ត្រូវធ្វើតាមលំដាប់បញ្ជីឈ្មោះ ហើយសឹមឱ្យទទួល។

ตกฺกสลากมฺปิ สภาคฏฺฐาเน ปาเปตฺวา วา ปจาเปตฺวา วา ธูมาเปตฺวา วา เถรานํ ทาตุํ วฏฺฏติ. มหาอาวาเส วุตฺตนเยเนว ปฏิปชฺชิตพฺพํ ผลสลากปูวสลากเภสชฺชคนฺธมาลสลากาโยปิ วิสุํ ฐิติกาย คาเหตพฺพา. เภสชฺชาทิสลากาโย เจตฺถ กิญฺจาปิ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏนฺติ, สลากวเสน คาหิตตฺตา ปน น สาทิตพฺพา. อคฺคภิกฺขามตฺตํ สลากภตฺตํ เทนฺติ, ฐิติกํ ปุจฺฉิตฺวา คาเหตพฺพํ. อสติยา ฐิติกาย เถราสนโต ปฏฺฐาย คาเหตพฺพํ. สเจ ตาทิสานิ ภตฺตานิ พหูนิ โหนฺติ, เอเกกสฺส ภิกฺขุโน ทฺเว ตีณิ ทาตพฺพานิ; โน เจ, เอเกกเมว ทตฺวา ปฏิปาฏิยา คตาย ปุน เถราสนโต ปฏฺฐาย ทาตพฺพํ. สเจ อนฺตราว อุปจฺฉิชฺชติ, ฐิติกา สลฺลกฺเขตพฺพา. ยทิ ปน ตาทิสํ ภตฺตํ นิพทฺธเมว โหติ, ยสฺส ปาปุณาติ, โส วตฺตพฺโพ ‘‘ลทฺธา วา อลทฺธา วา สฺเวปิ คณฺเหยฺยาสี’’ติ. เอกํ อนิพทฺธํ โหติ, ลภนทิวเส ปน ยาวทตฺถํ ลภติ, อลภนทิวสา พหุตรา โหนฺติ, ตํ ยสฺส ปาปุณาติ, โส อลภิตฺวา ‘‘สฺเว คณฺเหยฺยาสี’’ติ วตฺตพฺโพ.

សូម្បីតែស្លាកទឹកដោះជូរ ភិក្ខុញ៉ាំងស្លាកនោះឲ្យដល់ក្នុងសភាគដ្ឋានក្តី ឲ្យគេដាំស្លកហើយក្តី ឲ្យគេផ្សែង (ដាក់គ្រឿងទេសមានខ្ញីម្ទេសជាដើម) ហើយក្តី គួរដើម្បីប្រគេនដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ ក្នុងមហាអាវាស ភិក្ខុគប្បីប្រតិបត្តិដោយន័យដែលពោលហើយនោះឯង។ សូម្បីតែស្លាកផ្លែឈើ ស្លាកនំ ស្លាកថ្នាំ ស្លាកគ្រឿងក្រអូប និងស្លាកផ្កាកម្រងទាំងឡាយ ក៏ភិក្ខុគប្បីកាន់យកដោយការតាំងទុកផ្សេងគ្នា (តាមលំដាប់ផ្សេងគ្នា)។ ក្នុងស្លាកទាំងនោះ សូម្បីតែស្លាកថ្នាំជាដើម ទោះបីជាគួរដល់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតក្តី ប៉ុន្តែ ព្រោះតែភិក្ខុនោះកាន់យកដោយវារៈនៃស្លាក មិនគប្បីត្រេកអរឡើយ។ ពួកទាយកតែងប្រគេនស្លាកភត្តដែលមានប្រមាណត្រឹមតែភិក្ខាដ៏ប្រសើរ (អគ្គភិក្ខា) ភិក្ខុគប្បីសួររកលំដាប់ (ឋិតិកា) ហើយសឹមចាត់ចែងកាន់យក។ កាលបើគ្មានលំដាប់ទេ គប្បីកាន់យកចាប់តាំងពីអាសនៈព្រះថេរៈទៅ។ បើភត្តបែបនោះមានច្រើន គប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុមួយអង្គៗ ចំនួនពីរឬបីស្លាក បើមិនច្រើនទេ គប្បីប្រគេនមួយអង្គៗតែមួយស្លាកប៉ុណ្ណោះ កាលបើលំដាប់ហួសទៅហើយ គប្បីប្រគេនចាប់តាំងពីអាសនៈព្រះថេរៈជាថ្មីម្តងទៀត។ បើដាច់ពាក់កណ្តាលទី គប្បីកត់ចំណាំលំដាប់ទុក។ បើភត្តបែបនោះជាភត្តប្រចាំ (និពទ្ធភត្ត) ភត្តនោះដល់ភិក្ខុអង្គណា ភិក្ខុនោះគប្បីត្រូវគេប្រាប់ថា «ទោះបីបានក្តី មិនបានក្តី ក្នុងថ្ងៃស្អែក សូមលោកទទួលយកចុះ»។ ស្លាកភត្តខ្លះមិនមែនជាភត្តប្រចាំទេ ប៉ុន្តែក្នុងថ្ងៃដែលបាន តែងបានតាមសេចក្តីត្រូវការ ឯថ្ងៃដែលមិនបានមានច្រើនជាង ភត្តនោះដល់ភិក្ខុអង្គណា ភិក្ខុនោះកាលបើមិនបាន គប្បីត្រូវគេប្រាប់ថា «ក្នុងថ្ងៃស្អែក សូមលោកទទួលយកចុះ»។

โย สลากาสุ คาหิตาสุ ปจฺฉา อาคจฺฉติ, ตสฺส อติกฺกนฺตาว สลากา น อุปฏฺฐาเปตฺวา ทาตพฺพา. สลากํ นาม ฆณฺฏิปฺปหรณโต ปฏฺฐาย อาคนฺตฺวา หตฺถํ ปสาเรนฺโตว ลภติ. อญฺญสฺส อาคนฺตฺวา สมีเป ฐิตสฺสาปิ อติกฺกนฺตา อติกฺกนฺตาว โหติ. สเจ ปนสฺส อญฺโญ คณฺหนฺโต อตฺถิ, สยํ อนาคโตปิ ลภติ. สภาคฏฺฐาเน อสุโก อนาคโตติ ญตฺวา ‘‘อยํ ตสฺส สลากา’’ติ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. สเจ ‘‘อนาคตสฺส น ทาตพฺพา’’ติ กติกํ กโรนฺติ, อธมฺมิกา โหติ. อนฺโตอุปจาเร ฐิตสฺส หิ ภาชนียภณฺฑํ ปาปุณาติ. สเจ ปน ‘‘อนาคตสฺส เทถา’’ติ มหาสทฺทํ กโรนฺติ, ทณฺฑกมฺมํ ฐเปตพฺพํ, ‘‘อาคนฺตฺวา คณฺหนฺตู’’ติ วตฺตพฺพํ.

ភិក្ខុណាដែលមកជាខាងក្រោយ កាលដែលគេកំពុងចែកស្លាក មិនគប្បីនាំយកស្លាកដែលហួសលំដាប់ទៅហើយមកប្រគេនដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ឈ្មោះថាស្លាកនេះ ភិក្ខុដែលមកតាំងពីពេលវាយជួង (ឬកណ្ដឹង) ហើយលាតដៃទទួល ទើបបាន។ សូម្បីភិក្ខុដទៃមកឈរក្បែរនោះ ក៏ស្លាកដែលហួសទៅហើយ ក៏ឈ្មោះថាហួសទៅហើយដដែល។ ប៉ុន្តែ បើមានភិក្ខុដទៃចាំទទួលជំនួសភិក្ខុនោះ ទោះបីខ្លួនឯងមិនមក ក៏គង់បានដែរ។ ក្នុងសភាគដ្ឋាន ភិក្ខុដឹងថា «លោកនេះឈ្មោះនេះមិនទាន់មកទេ» ហើយនិយាយថា «នេះជាស្លាករបស់លោកនោះ» ដូច្នេះហើយទុកស្លាកនោះ គឺគួរធ្វើបាន។ បើពួកភិក្ខុធ្វើកតិកាសន្យាថា «មិនត្រូវប្រគេនស្លាកដល់ភិក្ខុដែលមិនមកឡើយ» កតិកាសន្យានោះ មិនប្រកបដោយធម៌ទេ។ ព្រោះថា ភណ្ឌៈដែលត្រូវបែងចែក តែងដល់ភិក្ខុដែលស្ថិតនៅក្នុងឧបចារសីមា។ ប៉ុន្តែ បើពួកភិក្ខុស្រែកខ្លាំងៗថា «ចូរប្រគេនដល់លោកដែលមិនទាន់មកចុះ» គប្បីដាក់ទណ្ឌកម្ម (ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ) ហើយគប្បីប្រាប់ថា «សូមអញ្ជើញមកទទួលយកចុះ»។

ฉปฺปญฺจสลากา นฏฺฐา โหนฺติ, ภตฺตุทฺเทสโก ทายกานํ นามํ นสฺสรติ, โส เจ นฏฺฐสลากา มหาเถรสฺส วา อตฺตโน วา ปาเปตฺวา ภิกฺขู วเทยฺย, ‘‘มยา อสุกคาเม สลากภตฺตํ มยฺหํ ปาปิตํ, ตุมฺเห ตตฺถ ลทฺธํ สลากภตฺตํ ภุญฺเชยฺยาถา’’ติ, วฏฺฏติ. วิหาเร อปาปิตํ ปน อาสนสาลาย ตํ ภตฺตํ ลภิตฺวา ตตฺเถว ปาเปตฺวา ภุญฺชิตุํ [Pg.102] น วฏฺฏติ. ‘‘อชฺช ปฏฺฐาย มยฺหํ สลากภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ตตฺร อาสนสาลาย คาเหตุํ น วฏฺฏติ, วิหารํ อาเนตฺวา คาเหตพฺพํ. ‘‘สฺเว ปฏฺฐายา’’ติ วุตฺเต ปน ภตฺตุทฺเทสกสฺส อาจิกฺขิตพฺพํ ‘‘สฺเว ปฏฺฐาย อสุกกุลํ นาม สลากภตฺตํ เทติ, สลากคฺคาหณกาเล สเรยฺยาสี’’ติ. ทุพฺภิกฺเข สลากภตฺตํ ปจฺฉินฺทิตฺวา สุภิกฺเข ชาเต กิญฺจิ ทิสฺวา ‘‘อชฺช ปฏฺฐาย อมฺหากํ สลากภตฺตํ คณฺหถา’’ติ ปุน ปฏฺฐเปนฺติ, อนฺโตคาเม อคาเหตฺวา วิหารํ อาเนตฺวาว คาเหตพฺพํ. อิทญฺหิ ‘‘สลากภตฺตํ’’ นาม. อุทฺเทสภตฺตสทิสํ น โหติ, วิหารเมว สนฺธาย ทิยฺยติ, ตสฺมา พหิอุปจาเร คาเหตุํ น วฏฺฏติ. ‘‘สฺเว ปฏฺฐายา’’ติ วุตฺเต ปน วิหาเร คาเหตพฺพเมว.

បើមានស្លាកប្រាំឬប្រាំមួយបាត់ទៅ ហើយព្រះភត្តុទ្ទេសក៍មិនចាំឈ្មោះរបស់ទាយកទាំងឡាយ បើព្រះភត្តុទ្ទេសក៍នោះនាំយកស្លាកដែលបាត់នោះទៅប្រគេនព្រះមហាថេរៈក្តី ឬទុកចំពោះខ្លួនឯងក្តី ហើយប្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ខ្ញុំព្រះករុណាបាននាំយកស្លាកភត្តក្នុងភូមិឯណោះមកដល់ខ្ញុំព្រះករុណាហើយ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយឆាន់ស្លាកភត្តដែលបានក្នុងភូមិនោះចុះ» ដូច្នេះ គឺគួរធ្វើបាន។ ប៉ុន្តែ ភត្តដែលមិនទាន់បាននាំមកដល់វត្ត ភិក្ខុបានភត្តនោះក្នុងសាលាឆាន់ ហើយនាំយកមកឆាន់ក្នុងសាលាឆាន់នោះឯង មិនគួរឡើយ។ កាលបើទាយកនិយាយថា «ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលយកស្លាកភត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាចុះ» ភិក្ខុមិនគួរទទួលយកក្នុងសាលាឆាន់នោះឡើយ គប្បីនាំយកមកកាន់វត្តហើយសឹមទទួលយក។ ប៉ុន្តែ កាលបើទាយកនិយាយថា «ចាប់ពីថ្ងៃស្អែកទៅ» ភិក្ខុគប្បីប្រាប់ដល់ព្រះភត្តុទ្ទេសក៍ថា «ចាប់ពីថ្ងៃស្អែកទៅ ត្រកូលឈ្មោះឯណោះ តែងប្រគេនស្លាកភត្ត សូមលោកម្ចាស់ជួយនឹកនា (កត់ចំណាំ) ក្នុងពេលចែកស្លាកផង»។ ក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន ពួកទាយកបានកាត់ផ្តាច់ស្លាកភត្ត លុះដល់សម័យសម្បូណ៌សប្បាយ ក៏ឃើញភិក្ខុណាមួយ ហើយនិយាយថា «ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលយកស្លាកភត្តរបស់ពួកខ្ញុំព្រះករុណាចុះ» ហើយក៏តាំងភត្តនោះឡើងវិញ ភិក្ខុមិនគប្បីទទួលយកក្នុងភូមិឡើយ គប្បីនាំយកមកកាន់វត្តហើយសឹមទទួលយក។ ព្រោះថា ភត្តដែលឈ្មោះថា «ស្លាកភត្ត» នេះ មិនដូចជាឧទ្ទេសភត្តឡើយ តែងប្រគេនដោយចំពោះតែចំពោះវត្តប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុមិនគួរទទួលយកក្នុងខាងក្រៅឧបចារសីមាឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើទាយកនិយាយថា «ចាប់ពីថ្ងៃស្អែកទៅ» ភិក្ខុគប្បីទទួលយកក្នុងវត្តនោះឯង។

คมิโก ภิกฺขุ ยํ ทิสาภาคํ คนฺตุกาโม, ตตฺถ อญฺเญน วารคามสลากา ลทฺธา โหติ, ตํ คเหตฺวา อิตรํ ภิกฺขุํ ‘‘มยฺหํ ปตฺตสลากํ ตฺวํ คณฺหาหี’’ติ วตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. เตน ปน อุปจารสีมํ อนติกฺกนฺเตเยว ตสฺมึ ตสฺส สลากา คาเหตพฺพา.

ភិក្ខុអ្នកដំណើរប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ទិសតំបន់ណា ហើយភិក្ខុដទៃបានស្លាកសម្រាប់ភូមិដែលត្រូវទៅដល់តាមវារៈក្នុងទិសតំបន់នោះ ភិក្ខុអ្នកដំណើរនោះកាន់យកស្លាកនោះ ហើយប្រាប់ភិក្ខុដទៃទៀតថា «សូមលោកទទួលយកស្លាកដែលដល់វារៈរបស់ខ្ញុំចុះ» ដូច្នេះហើយទើបទៅ គឺគួរធ្វើបាន។ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុអ្នកដំណើរនោះមិនទាន់កន្លងហួសឧបចារសីមាទេ ភិក្ខុដទៃនោះគប្បីកាន់យកស្លាករបស់ភិក្ខុនោះចុះ។

ฉฑฺฑิตวิหาเร มนุสฺสา โพธิเจติยาทีนิ ชคฺคิตฺวา ภุญฺชนฺตูติ สลากภตฺตํ ปฏฺฐเปนฺติ, ภิกฺขู สกฏฺฐาเนสุ วสิตฺวา กาลสฺเสว คนฺตฺวา ตตฺถ วตฺตํ กริตฺวา ตํ ภตฺตํ ภุญฺชนฺติ, วฏฺฏติ. สเจ เตสุ สฺวาตนาย อตฺตโน ปาเปตฺวา คเตสุ อาคนฺตุโก ภิกฺขุ ฉฑฺฑิตวิหาเร วสิตฺวา กาลสฺเสว วตฺตํ กตฺวา ฆณฺฏึ ปหริตฺวา สลากภตฺตํ อตฺตโน ปาเปตฺวา อาสนสาลํ คจฺฉติ, โสว ตสฺส ภตฺตสฺส อิสฺสโร. โย ปน ภิกฺขูสุ วตฺตํ กโรนฺเตสุเยว ภูมิยํ ทฺเว ตโย สมฺมุญฺชนิปฺปหาเร ทตฺวา ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ‘‘ธุรคาเม สลากภตฺตํ มยฺหํ ปาปุณาตี’’ติ คจฺฉติ, ตสฺส ตํ โจริกาย คหิตตฺตา น ปาปุณาติ, วตฺตํ กตฺวา ปาเปตฺวา ปจฺฉา คตภิกฺขูนํเยว โหติ.

ក្នុងវត្តដែលគេបោះបង់ចោល ពួកមនុស្សបានជម្រះសម្អាតទីធ្លាជុំវិញដើមពោធិ៍ និងចេតិយជាដើម ហើយតាំងស្លាកភត្តទុកដោយពាក្យថា «សូមព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយឆាន់ចុះ» ភិក្ខុទាំងឡាយស្នាក់នៅក្នុងកន្លែងរបស់ខ្លួន ហើយទៅកាន់វត្តនោះតាំងពីព្រលឹម ធ្វើវត្តប្រតិបត្តិហើយ ឆាន់ភត្តនោះ គឺគួរធ្វើបាន។ បើកាលដែលភិក្ខុទាំងនោះនាំយកស្លាកភត្តសម្រាប់ថ្ងៃស្អែកមកដល់ខ្លួនហើយត្រឡប់ទៅវិញ មានភិក្ខុអាគន្តុកៈមួយអង្គមកស្នាក់នៅក្នុងវត្តដែលគេបោះបង់ចោលនោះ ហើយធ្វើវត្តប្រតិបត្តិតាំងពីព្រលឹម វាយជួង នាំយកស្លាកភត្តមកដល់ខ្លួន ហើយទៅកាន់សាលាឆាន់ ភិក្ខុអាគន្តុកៈនោះឯងជាម្ចាស់នៃភត្តនោះ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុណា កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយកំពុងធ្វើវត្តប្រតិបត្តិនៅឡើយ បានបោសដីពីរឬបីដង រួចវាយជួង ហើយនិយាយថា «ស្លាកភត្តក្នុងភូមិជិតខាង (ធុរគាម) ដល់មកខ្ញុំហើយ» ដូច្នេះហើយក៏ទៅ ភត្តនោះមិនដល់ភិក្ខុនោះឡើយ ព្រោះតែភិក្ខុនោះកាន់យកដោយអាការៈលួចបន្លំ ភត្តនោះរមែងជាភត្តរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើវត្តប្រតិបត្តិរួចហើយទើបទៅជាខាងក្រោយវិញ។

เอโก คาโม อติทูเร โหติ, ภิกฺขู นิจฺจํ คนฺตุํ น อิจฺฉนฺติ, มนุสฺสา ‘‘มยํ ปุญฺเญน ปริพาหิรา โหมา’’ติ วทนฺติ, เย ตสฺส คามสฺส อาสนฺนวิหาเร สภาคภิกฺขู, เต วตฺตพฺพา ‘‘อิเมสํ ภิกฺขูนํ อนาคตทิวเส ตุมฺเห ภุญฺชถา’’ติ. สลากา ปน เทวสิกํ ปาเปตพฺพา, ตา จ โข ปน ฆณฺฏิปฺปหรณมตฺเตน วา ปจฺฉิจาลนมตฺเตน วา ปาปิตา น โหนฺติ, ปจฺฉึ ปน คเหตฺวา [Pg.103] สลากา ปีฐเก อากิริตพฺพา, ปจฺฉิ ปน มุขวฏฺฏิยํ น คเหตพฺพา. สเจ หิ ตตฺถ อหิ วา วิจฺฉิโก วา ภเวยฺย, ทุกฺขํ อุปฺปาเทยฺย; ตสฺมา เหฏฺฐา คเหตฺวา ปจฺฉึ ปรมฺมุขํ กตฺวา สลากา อากิริตพฺพา ‘‘สเจปิ สปฺโป ภวิสฺสติ, เอตฺโตว ปลายิสฺสตี’’ติ. เอวํ สลากา อากิริตฺวา คามาทิวเสน ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว คาเหตพฺพา. อปิจ เอกํ มหาเถรสฺส ปาเปตฺวา ‘‘อวเสสา มยฺหํ ปาปุณนฺตี’’ติ อตฺตโน ปาเปตฺวา วตฺตํ กตฺวา เจติยํ วนฺทิตฺวา วิตกฺกมาฬเก ฐิเตหิ ภิกฺขูหิ ‘‘ปาปิตา, อาวุโส, สลากา’’ติ วุตฺเต ‘‘อาม, ภนฺเต, ตุมฺเห คตคตคาเม สลากภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วตฺตพฺพํ; เอวํ ปาปิตาปิ หิ สุปาปิตาว โหนฺติ.

មានភូមិមួយនៅឆ្ងាយណាស់ ភិក្ខុទាំងឡាយមិនប្រាថ្នានឹងទៅជាប្រចាំឡើយ ពួកមនុស្សតែងនិយាយថា «ពួកយើងខ្ញុំជាអ្នកប្រាសចាកបុណ្យហើយ» ភិក្ខុទាំងឡាយគប្បីប្រាប់ដល់ភិក្ខុជាសភាគៈដែលនៅក្នុងវត្តជិតភូមិនោះថា «ក្នុងថ្ងៃដែលភិក្ខុទាំងឡាយនេះមិនបានទៅ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយឆាន់ចុះ»។ ប៉ុន្តែ គប្បីនាំយកស្លាកទៅប្រគេនរាល់ថ្ងៃ ហើយស្លាកទាំងនោះ មិនមែនគ្រាន់តែវាយជួង ឬគ្រាន់តែអង្រួនកន្ត្រកហើយឈ្មោះថានាំទៅដល់នោះឡើយ គឺគប្បីកាន់យកកន្ត្រកហើយចាក់ស្លាកទាំងឡាយលើតាំង (ឬក្តារ) ប៉ុន្តែ មិនគប្បីកាន់កន្ត្រកត្រង់មាត់ឡើយ។ ព្រោះថា បើមានពស់ ឬខ្ទួយនៅក្នុងកន្ត្រកនោះ វានឹងធ្វើទុក្ខទោសឲ្យកើតឡើង ព្រោះហេតុនោះ គប្បីកាន់ផ្នែកខាងក្រោម ហើយផ្អៀងមាត់កន្ត្រកទៅម្ខាង រួចចាក់ស្លាកចុះ ដោយគិតថា «ទោះបីមានពស់ វាក៏នឹងរត់ចេញពីទីនេះទៅ»។ កាលបើចាក់ស្លាកយ៉ាងនេះហើយ គប្បីកាន់យកតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងមុន ដោយអំណាចនៃភូមិជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុគប្បីនាំយកស្លាកមួយទៅប្រគេនព្រះមហាថេរៈ ហើយនាំយកស្លាកដែលសេសសល់មកដល់ខ្លួនដោយគិតថា «ស្លាកដែលសេសសល់រមែងដល់ខ្ញុំ» រួចធ្វើវត្តប្រតិបត្តិ ថ្វាយបង្គំចេតិយ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយដែលឈរនៅក្នុងរោងពិភាក្សា (វិតក្កមាលកៈ) សួរថា «ម្នាលអាវុសោ ស្លាកទាំងឡាយដល់ហើយឬ?» គប្បីឆ្លើយតបថា «ករុណា លោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលយកស្លាកភត្តក្នុងភូមិដែលលោកម្ចាស់ទៅដល់ហើយៗចុះ» ព្រោះថា ស្លាកដែលនាំទៅដល់យ៉ាងនេះ សូម្បីតែនាំទៅដល់ហើយ ក៏ឈ្មោះថានាំទៅដល់ដោយប្រពៃហើយដែរ។

ภิกฺขู สพฺพรตฺตึ ธมฺมสวนตฺถํ อญฺญํ วิหารํ คจฺฉนฺตา ‘‘มยํ ตตฺถ ทานํ อคฺคเหตฺวาว อมฺหากํ โคจรคาเมว ปิณฺฑาย จริตฺวา อาคมิสฺสามา’’ติ สลากา อคฺคเหตฺวาว คตา, วิหาเร เถรสฺส ปตฺตสลากภตฺตํ ภุญฺชิตุํ อาคจฺฉนฺติ, วฏฺฏติ. อถ มหาเถโรปิ ‘‘อหํ อิธ กึ กโรมี’’ติ เตหิเยว สทฺธึ คจฺฉติ, เตหิ คตวิหาเร อภุญฺชิตฺวาว โคจรคามํ อนุปฺปตฺเตหิ ‘‘เทถ, ภนฺเต, ปตฺเต สลากยาคุอาทีนิ อาหริสฺสามา’’ติ วุตฺเต ปตฺตา น ทาตพฺพา. ‘‘กสฺมา, ภนฺเต, น เทถา’’ติ ‘‘วิหารฏฺฐกํ ภตฺตํ วิหาเร วุตฺถานํ ปาปุณาติ, มยํ อญฺญสฺมึ วิหาเร วุตฺถา’’ติ. ‘‘เทถ, ภนฺเต, น มยํ วิหาเร ปาลิกาย เทม, ตุมฺหากํ เทม, คณฺหถ อมฺหากํ ภิกฺข’’นฺติ วุตฺเต ปน วฏฺฏติ.

ភិក្ខុទាំងឡាយកាលនឹងទៅកាន់វត្តដទៃដើម្បីស្តាប់ធម៌អស់មួយរាត្រី ក៏និយាយថា «ពួកយើងមិនទទួលទាន (ស្លាកភត្ត) ក្នុងវត្តនោះឡើយ នឹងត្រឡប់មកត្រេកត្រអាលនឹងការដើរចរិកបិណ្ឌបាតក្នុងគោចរគាមរបស់ពួកយើងវិញ» ដូច្នេះហើយក៏មិនកាន់យកស្លាកឡើយ រួចក៏ទៅ កាលបើត្រឡប់មកវិញ ឆាន់ស្លាកភត្តដែលដល់វារៈរបស់ព្រះថេរៈក្នុងវត្ត គឺគួរធ្វើបាន។ មួយវិញទៀត សូម្បីព្រះមហាថេរៈគិតថា «តើអាត្មាអញនឹងធ្វើអ្វីក្នុងទីនេះ?» ហើយក៏ទៅជាមួយភិក្ខុទាំងនោះដែរ កាលបើភិក្ខុទាំងនោះមិនបានឆាន់ក្នុងវត្តដែលខ្លួនទៅដល់ឡើយ ហើយត្រឡប់មកដល់គោចរគាមវិញ ពួកទាយកនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រគេនបាត្រមក ពួកខ្ញុំព្រះករុណានឹងនាំយកយាគូស្លាកជាដើមមកប្រគេន» ដូច្នេះ ភិក្ខុមិនគប្បីប្រគេនបាត្រឡើយ។ កាលបើទាយកសួរថា «ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់មិនប្រគេនបាត្រ?» គប្បីប្រាប់ថា «ភត្តដែលតាំងទុកក្នុងវត្ត តែងដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលស្នាក់នៅក្នុងវត្ត ឯពួកយើងបានស្នាក់នៅក្នុងវត្តដទៃ»។ ប៉ុន្តែ បើទាយកនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់ប្រគេនបាត្រមកចុះ ពួកខ្ញុំព្រះករុណាមិនមែនប្រគេនដើម្បីថែរក្សាវត្តឡើយ គឺប្រគេនចំពោះលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ទទួលយកភិក្ខារបស់ពួកខ្ញុំព្រះករុណាចុះ» ដូច្នេះ គឺគួរធ្វើបាន។

สลากภตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ការអធិប្បាយអំពីស្លាកភត្ត ចប់ហើយ។

ปกฺขิกภตฺตาทิกถา

ការអធិប្បាយអំពីបក្ខិកភត្តជាដើម

ปกฺขิกาทีสุ ปน ยํ อภิลกฺขิเตสุ จาตุทฺทสี ปญฺจทสี ปญฺจมี อฏฺฐมีติ อิเมสุ ปกฺเขสุ กมฺมปฺปสุเตหิ อุโปสถํ กาตุํ สติกรณตฺถาย ทิยฺยติ, ตํ ปกฺขิกํ นาม. ตํ สลากภตฺตคติกเมว โหติ, คาเหตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. สเจ สลากภตฺตมฺปิ ปกฺขิกภตฺตมฺปิ พหุ สพฺเพสํ วินิวิชฺฌิตฺวา คจฺฉติ, ทฺเวปิ ภตฺตานิ วิสุํ วิสุํ คาเหตพฺพานิ. สเจ ภิกฺขุสงฺโฆ มหา, ปกฺขิกํ คาเหตฺวา ตสฺส ฐิติกาย สลากภตฺตํ คาเหตพฺพํ[Pg.104], สลากภตฺตํ วา คาหาเปตฺวา ตสฺส ฐิติกาย ปกฺขิกํ คาเหตพฺพํ. เยสํ น ปาปุณาติ, เต ปิณฺฑาย จริสฺสนฺติ. สเจ ทฺเวปิ ภตฺตานิ พหูนิ, ภิกฺขู มนฺทา; สลากภตฺตํ นาม เทวสิกํ ลพฺภติ, ตสฺมา ตํ ฐเปตฺวา ‘‘ปกฺขิกํ อาวุโส ภุญฺชถา’’ติ ปกฺขิกเมว คาเหตพฺพํ. ปกฺขิกํ ปณีตํ เทนฺติ, วิสุํ ฐิติกา กาตพฺพา. ‘‘สฺเว ปกฺโข’’ติ อชฺช ปกฺขิกํ น คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ทายกา วทนฺติ ‘‘สฺเว อมฺหากํ ฆเร ลูขภตฺตํ ภวิสฺสติ, อชฺเชว ปกฺขิกภตฺตํ อุทฺทิสถา’’ติ, เอวํ วฏฺฏติ.

បណ្តាភត្តមានបក្ខិកភត្តជាដើមនោះ ភត្តណាដែលពួកជនអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការងារ ប្រគេនក្នុងថ្ងៃដែលគេកំណត់ទុក គឺថ្ងៃ ១៤ កើតឬរលត់ (ចាតុទ្ទសី) ថ្ងៃ ១៥ កើតឬដាច់ខែ (បញ្ចទសី) ថ្ងៃ ៥ កើតឬរលត់ (បញ្ចមី) និងថ្ងៃ ៨ កើតឬរលត់ (អដ្ឋមី) ដើម្បីជាគ្រឿងរំលឹកស្មារតីក្នុងការរក្សាក្រុមឧបោសថ ភត្តនោះឈ្មោះថា «បក្ខិកភត្ត»។ បក្ខិកភត្តនោះ មានដំណើរដូចជាស្លាកភត្តដែរ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកហើយឆាន់ចុះ។ បើស្លាកភត្តក្តី បក្ខិកភត្តក្តី មានច្រើន រហូតដល់ទូទៅដល់ភិក្ខុគ្រប់អង្គ ភិក្ខុគប្បីកាន់យកភត្តទាំងពីរយ៉ាងនោះផ្សេងៗគ្នា។ បើភិក្ខុសង្ឃមានចំនួនច្រើន គប្បីឲ្យកាន់យកបក្ខិកភត្តមុន រួចសឹមឲ្យកាន់យកស្លាកភត្តតាមលំដាប់នៃបក្ខិកភត្តនោះ ឬមួយឲ្យកាន់យកស្លាកភត្តមុន រួចសឹមឲ្យកាន់យកបក្ខិកភត្តតាមលំដាប់នៃស្លាកភត្តនោះ។ ភត្តមិនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយណា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះនឹងត្រេកត្រអាលនឹងការដើរបិណ្ឌបាត។ បើភត្តទាំងពីរយ៉ាងមានច្រើន តែភិក្ខុមានចំនួនតិច ធម្មតាស្លាកភត្តរមែងបានរាល់ថ្ងៃ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីទុកស្លាកភត្តនោះសិន ហើយនិយាយថា «ម្នាលអាវុសោ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយឆាន់បក្ខិកភត្តចុះ» ដូច្នេះហើយគប្បីកាន់យកតែបក្ខិកភត្តប៉ុណ្ណោះ។ បើពួកទាយកប្រគេនបក្ខិកភត្តដ៏សម្រិតសម្រាំង គប្បីធ្វើលំដាប់ផ្សេងគ្នា។ ក្នុងថ្ងៃនេះ មិនគប្បីកាន់យកបក្ខិកភត្តដោយពាក្យថា «ថ្ងៃស្អែកជាថ្ងៃបក្ខៈ» ឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើពួកទាយកនិយាយថា «ថ្ងៃស្អែក នៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកខ្ញុំព្រះករុណានឹងមានតែភត្តដ៏សៅហ្មង (លូខភត្ត) សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយចង្អុលបង្ហាញបក្ខិកភត្តក្នុងថ្ងៃនេះតែម្តងចុះ» យ៉ាងនេះ គឺគួរធ្វើបាន។

อุโปสถิกํ นาม อนฺวฑฺฒมาเส อุโปสถงฺคานิ สมาทิยิตฺวา ยํ อตฺตนา ภุญฺชติ, ตเทว ทิยฺยติ. ปาฏิปทิกํ นาม ‘‘อุโปสเถ พหู สทฺธา ปสนฺนา ภิกฺขูนํ สกฺการํ กโรนฺติ, ปาฏิปเท ปน ภิกฺขู กิลมนฺติ, ปาฏิปเท ทินฺนํ ทุพฺภิกฺขทานสทิสํ มหปฺผลํ โหติ, อุโปสถกมฺเมน วา ปริสุทฺธสีลานํ ทุติยทิวเส ทินฺนํ มหปฺผลํ โหตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ปาฏิปเท ทิยฺยนกทานํ, ตมฺปิ อุภยํ สลากภตฺตคติกเมว. อิติ อิมานิ สตฺตปิ ภตฺตานิ ปิณฺฑปาติกานํ น วฏฺฏนฺติ, ธุตงฺคเภทํ กโรนฺติเยว.

ភត្តដែលឈ្មោះថា «ឧបោសថិកភត្ត» គឺភត្តដែលទាយកសមាទាននូវអង្គឧបោសថរាល់កន្លះខែ ហើយខ្លួនឯងបរិភោគយ៉ាងណា ក៏ប្រគេនភត្តយ៉ាងនោះឯង។ ភត្តដែលឈ្មោះថា «បាដិបទិកភត្ត» គឺទាយកកត់សម្គាល់ថា «ក្នុងថ្ងៃឧបោសថ ពួកទាយកដែលមានសទ្ធាជ្រះថ្លាច្រើន តែងធ្វើសក្ការបូជាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ តែក្នុងថ្ងៃប៉ាតិបទ (ថ្ងៃ ១ កើត ឬ ១ រោច) ភិក្ខុទាំងឡាយតែងលំបាក ម្យ៉ាងទៀត ទានដែលបុគ្គលប្រគេនក្នុងថ្ងៃប៉ាតិបទ រមែងមានផលច្រើន ដូចជាទានដែលប្រគេនក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន ឬមួយ ទានដែលបុគ្គលប្រគេនក្នុងថ្ងៃទីពីរ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសីលដ៏បរិសុទ្ធដោយអំណាចនៃឧបោសថកម្ម រមែងមានផលច្រើន» ដូច្នេះហើយ ទើបប្រគេនទានក្នុងថ្ងៃប៉ាតិបទ សូម្បីភត្តទាំងពីរយ៉ាងនោះ ក៏មានដំណើរដូចជាស្លាកភត្តដែរ។ ភត្តទាំង ៧ យ៉ាងនេះ មិនគួរដល់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតឡើយ រមែងធ្វើនូវការធ្លាយធុតង្គ (បិណ្ឌបាតិកធុតង្គ) ដោយពិត។

อปรานิปิ จีวรกฺขนฺธเก วิสาขาย วรํ ยาจิตฺวา ทินฺนานิ อาคนฺตุกภตฺตํ คมิยภตฺตํ คิลานภตฺตํ คิลานุปฏฺฐากภตฺตนฺติ จตฺตาริ ภตฺตานิ ปาฬิยํ อาคตาเนว, ตตฺถ อาคนฺตุกานํ ทินฺนํ ภตฺตํ ‘‘อาคนฺตุกภตฺตํ’’. เอส นโย เสเสสุ. สเจ ปเนตฺถ อาคนฺตุกภตฺตานิปิ อาคนฺตุกาปิ พหู โหนฺติ, สพฺเพสํ เอเกกํ คาเหตพฺพํ, ภตฺเตสุ อปฺปโหนฺเตสุ ฐิติกาย คาเหตพฺพํ. เอโก อาคนฺตุโก ปฐมเมว อาคนฺตฺวา สพฺพํ อาคนฺตุกภตฺตํ อตฺตโน คาเหตฺวา นิสีทติ, สพฺพํ ตสฺเสว โหติ, ปจฺฉา อาคเตหิ อาคนฺตุเกหิ เตน ทินฺนานิ ปริภุญฺชิตพฺพานิ. เตนปิ เอกํ อตฺตโน คเหตฺวา เสสานิ ทาตพฺพานิ. อยํ อุฬาโร.

ម្យ៉ាងទៀត ភត្ត ៤ យ៉ាងដទៃទៀត ដែលនាងវិសាខាទូលសូមពរក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ ហើយប្រគេន គឺ អាគន្តុកភត្ត គមិកភត្ត គិលានភត្ត និងគិលានុបដ្ឋាកភត្ត តែងមានមកក្នុងបាលីពិតប្រាកដ ក្នុងភត្តទាំងនោះ ភត្តដែលគេប្រគេនដល់ភិក្ខុអាគន្តុកៈ ឈ្មោះថា «អាគន្តុកភត្ត»។ ក្នុងភត្តដែលសេសសល់ ក៏មានន័យនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ បើក្នុងទីនេះ ទាំងអាគន្តុកភត្តក្តី ទាំងភិក្ខុអាគន្តុកៈក្តី មានច្រើន គប្បីឲ្យកាន់យកមួយអង្គៗមួយភត្តដល់ភិក្ខុគ្រប់អង្គ កាលបើភត្តមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ គប្បីកាន់យកតាមលំដាប់។ បើភិក្ខុអាគន្តុកៈមួយអង្គមកដល់មុនគេ ហើយកាន់យកអាគន្តុកភត្តទាំងអស់សម្រាប់ខ្លួន រួចអង្គុយនៅ ភត្តទាំងអស់នោះរមែងជារបស់ភិក្ខុនោះឯង ភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយដែលមកជាខាងក្រោយ គប្បីឆាន់ភត្តដែលភិក្ខុនោះចែកឲ្យ។ សូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏គប្បីកាន់យកភត្តមួយសម្រាប់ខ្លួន ហើយប្រគេនភត្តដែលសេសសល់ដល់ភិក្ខុដទៃ។ នេះជាការចែករំលែកដ៏ប្រសើរ។

สเจ ปน โย ปฐมํ อาคนฺตฺวาปิ อตฺตโน อคฺคเหตฺวา ตุณฺหีภูโต นิสีทติ, ปจฺฉา อาคเตหิ สทฺธึ ปฏิปาฏิยา คณฺหิตพฺพํ. สเจ นิจฺจํ อาคนฺตุกา อาคจฺฉนฺติ, อาคตทิวเสเยว ภุญฺชิตพฺพํ, อนฺตรนฺตรา เจ อาคจฺฉนฺติ, ทฺเว ตีณิ ทิวสานิ ภุญฺชิตพฺพํ. มหาปจฺจริยํ ปน ‘‘สตฺต ทิวสานิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ วุตฺตํ.

ក៏បើភិក្ខុណា ទោះបីមកដល់មុនគេហើយ មិនព្រមទទួលចំណែករបស់ខ្លួន បែរជាអង្គុយស្ងៀមនៅឡើយ បើដូច្នោះ ភិក្ខុនោះត្រូវទទួលចំណែកតាមលំដាប់លំដោយ ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលមកដល់ជាក្រោយ។ ប្រសិនបើភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយ តែងតែមកជាប្រចាំ ភិក្ខុនោះគប្បីឆាន់បានតែក្នុងថ្ងៃដែលមកដល់នោះប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើមកដល់ក្នុងចន្លោះៗ (មិនទៀងទាត់) គប្បីឆាន់បានពីរឬបីថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថាមហាបច្ចរិយៈ លោកពោលថា «គប្បីឆាន់បានរហូតដល់ប្រាំពីរថ្ងៃ»។

อาวาสิโก [Pg.105] กตฺถจิ คนฺตฺวา อาคโต, เตนาปิ อาคนฺตุกภตฺตํ ปริภุญฺชิตพฺพํ. สเจ ปน ตํ วิหาเร นิพนฺธาปิตํ โหติ, วิหาเร คาเหตพฺพํ. อถ วิหาโร ทูเร โหติ, อาสนสาลาย นิพนฺธาปิตํ อาสนสาลาย คาเหตพฺพํ. สเจ ปน ทายกา ‘‘อาคนฺตุเกสุ อสติ อาวาสิกาปิ ปริภุญฺชนฺตู’’ติ วทนฺติ, วฏฺฏติ.

ភិក្ខុអាវាសិកៈ (ភិក្ខុម្ចាស់វត្ត) ទៅកាន់ទីណាមួយហើយត្រឡប់មកវិញ ទោះបីភិក្ខុនោះ ក៏គប្បីឆាន់អាគន្តុកភត្ត (ភត្តសម្រាប់ភ្ញៀវ) បានដែរ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអាគន្តុកភត្តនោះ គេបានចាត់ចែងទុកក្នុងវត្ត គប្បីទទួលក្នុងវត្ត។ បើវត្តនោះនៅឆ្ងាយ ហើយគេបានចាត់ចែងទុកនៅសាលាឆាន់ គប្បីទទួលនៅសាលាឆាន់។ ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើទាយកទាំងឡាយពោលថា «កាលបើគ្មានភិក្ខុអាគន្តុកៈទេ សូមភិក្ខុអាវាសិកៈទាំងឡាយឆាន់ចុះ» ដូច្នេះ គឺគួរ (ឆាន់បាន)។

คมิยภตฺเตปิ อยเมว กถามคฺโค. อยํ ปน วิเสโส – อาคนฺตุโก อาคนฺตุกภตฺตเมว ลภติ, คมิโก อาคนฺตุกภตฺตมฺปิ คมิยภตฺตมฺปิ. อาวาสิโกปิ ปกฺกมิตุกาโม คมิโก โหติ; คมิยภตฺตํ ลภติ. ยถา ปน อาคนฺตุกภตฺตํ; เอวมิทํ ทฺเว วา ตีณิ วา สตฺต วา ทิวสานิ น ลพฺภติ. ‘‘คมิสฺสามี’’ติ ภุตฺโต ตํทิวสํ เกนจิเทว การเณน น คโต, ปุนทิวเสปิ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, สอุสฺสาหตฺตา. ‘‘คมิสฺสามี’’ติ ภุตฺตสฺส โจรา วา ปนฺถํ รุนฺธนฺติ อุทกํ วา, เทโว วา วสฺสติ, สตฺโถ วา น คจฺฉติ, สอุสฺสาเหน ภุญฺชิตพฺพํ. เอเต อุปทฺทเว โอโลเกนฺเตน ‘‘ทฺเว ตโย ทิวเส ภุญฺชิตุํ วฏฺฏตี’’ติ มหาปจฺจริยํ วุตฺตํ. ‘‘คมิสฺสามี’’ติ ปน เลสํ โอฑฺเฑตฺวา ภุญฺชิตุํ น ลภติ.

សូម្បីក្នុងគមិយភត្ត (ភត្តសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកត្រៀមនឹងធ្វើដំណើរ) ក៏មានន័យបែបនេះដូចគ្នាដែរ។ ប៉ុន្តែនេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺភិក្ខុអាគន្តុកៈ រមែងបានតែអាគន្តុកភត្តប៉ុណ្ណោះ ចំណែកភិក្ខុគមិកៈ (ភិក្ខុអ្នកធ្វើដំណើរ) រមែងបានទាំងអាគន្តុកភត្ត ទាំងគមិយភត្ត។ សូម្បីភិក្ខុអាវាសិកៈ កាលបើចង់ចៀសចេញទៅ ក៏ឈ្មោះថាជាភិក្ខុគមិកៈដែរ តែងបានគមិយភត្ត។ ម្យ៉ាងទៀត គមិយភត្តនេះ មិនមែនបានពីរថ្ងៃ ឬបីថ្ងៃ ឬប្រាំពីរថ្ងៃ ដូចជាអាគន្តុកភត្តនោះឡើយ។ ភិក្ខុដែលឆាន់រួចហើយដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅ» តែក្នុងថ្ងៃនោះ មិនបានទៅដោយហេតុណាមួយ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏គួរឆាន់បានទៀត ព្រោះនៅមានសេចក្តីព្យាយាម (ចង់ទៅ)។ កាលបើភិក្ខុឆាន់រួចហើយដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅ» តែមានពួកចោរ ឬទឹកបិទផ្លូវ ឬភ្លៀងធ្លាក់ ឬក៏ពួកក្បួនរទេះមិនធ្វើដំណើរទៅ ភិក្ខុនោះគប្បីឆាន់បានដោយសេចក្តីព្យាយាម (ចង់ទៅនោះ)។ ក្នុងអដ្ឋកថាមហាបច្ចរិយៈ លោកពោលថា «កាលបើភិក្ខុរង់ចាំមើលឧបទ្រពទាំងឡាយនេះ គួរឆាន់បានពីរឬបីថ្ងៃ»។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុមិនគប្បីយកលេសថា «អាត្មាអញនឹងទៅ» ដើម្បីឆាន់នោះឡើយ។

คิลานภตฺตมฺปิ สเจ สพฺเพสํ คิลานานํ ปโหติ, สพฺเพสํ ทาตพฺพํ; โน เจ, ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพํ. เอโก คิลาโน อโรครูโป สกฺโกติ อนฺโตคามํ คนฺตุํ, เอโก น สกฺโกติ, อยํ ‘‘มหาคิลาโน’’ นาม. เอตสฺส คิลานภตฺตํ ทาตพฺพํ. ทฺเว มหาคิลานา – เอโก ลาภี อภิญฺญาโต พหุํ ขาทนียํ โภชนียํ ลภติ, เอโก อนาโถ อปฺปลาภตาย อนฺโตคามํ ปวิสติ – เอตสฺส คิลานภตฺตํ ทาตพฺพํ. คิลานภตฺเต ปน ทิวสปริจฺเฉโท นตฺถิ. ยาว โรโค น วูปสมฺมติ, สปฺปายโภชนํ อภุญฺชนฺโต น ยาเปติ, ตาว ภุญฺชิตพฺพํ. ยทา ปน มิสฺสกยาคุํ วา มิสฺสกภตฺตํ วา ภุตฺตสฺสาปิ โรโค น กุปฺปติ, ตโต ปฏฺฐาย น ภุญฺชิตพฺพํ.

សូម្បីគិលានភត្ត (ភត្តសម្រាប់ភិក្ខុឈឺ) ប្រសិនបើល្មមគ្រាន់ដល់ភិក្ខុឈឺទាំងអស់ គប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងអស់ចុះ ប្រសិនបើមិនល្មមគ្រាន់ទេ គប្បីចាត់ចែងតាមលំដាប់លំដោយហើយទទួលយក។ ភិក្ខុឈឺមួយរូប មានកម្លាំងល្មមអាចចូលទៅកាន់ចន្លោះផ្ទះ (ភូមិ) បាន ភិក្ខុឈឺមួយរូបទៀត មិនអាចទៅបាន ភិក្ខុរូបក្រោយនេះ ឈ្មោះថា «មហាគិលានៈ» (អ្នកឈឺធ្ងន់)។ គប្បីប្រគេនគិលានភត្តដល់ភិក្ខុនោះ។ បើមានភិក្ខុមហាគិលានៈពីររូប រូបមួយជាអ្នកមានលាភ ល្បីល្បាញ តែងបានខាទនីយភោជនីយាហារច្រើន រូបមួយទៀតជាអ្នកកំសត់ ព្រោះតែមានលាភតិចតួច ទើបត្រូវចូលទៅកាន់ចន្លោះផ្ទះ គប្បីប្រគេនគិលានភត្តដល់ភិក្ខុអ្នកកំសត់នោះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងគិលានភត្តនេះ មិនមានកំណត់ថ្ងៃឡើយ។ ជំងឺមិនទាន់ស្បើយដរាបណា បើមិនបានឆាន់ភោជនជាទីសប្បាយទេ មិនអាចញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដរាបណា គប្បីឆាន់បានដរាបនោះ។ ប៉ុន្តែ កាលណាភិក្ខុនោះឆាន់យាគូដែលលាយចម្រុះក្តី ភត្តដែលលាយចម្រុះក្តី ហើយជំងឺមិនរើឡើងវិញ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មិនគប្បីឆាន់ឡើយ។

คิลานุปฏฺฐากภตฺตมฺปิ ยํ สพฺเพสํ ปโหติ, ตํ สพฺเพสํ ทาตพฺพํ; โน เจ ปโหติ, ฐิติกํ กตฺวา คาเหตพฺพํ. อิทมฺปิ ทฺวีสุ คิลาเนสุ มหาคิลานุปฏฺฐากสฺส คาเหตพฺพํ, ทฺวีสุ มหาคิลาเนสุ อนาถคิลานุปฏฺฐากสฺส. ยํ กุลํ คิลานภตฺตมฺปิ เทติ คิลานุปฏฺฐากภตฺตมฺปิ, ตตฺถ [Pg.106] ยสฺส คิลานสฺส ภตฺตํ ปาปุณาติ ตทุปฏฺฐากสฺสาปิ ตตฺเถว คาเหตพฺพํ. คิลานุปฏฺฐากภตฺเตปิ ทิวสปริจฺเฉโท นตฺถิ, ยาว คิลาโน ลภติ, ตาวสฺส อุปฏฺฐาโกปิ ลภตีติ. อิมานิ จตฺตาริ ภตฺตานิ สเจ เอวํ ทินฺนานิ โหนฺติ ‘‘อาคนฺตุกคมิกคิลานุปฏฺฐากา มม ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ, ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ ปน อาคนฺตุกาทีนํ ภตฺตํ นิพนฺธาเปมิ, ‘‘มม ภตฺตํ คณฺหนฺตู’’ติ เอวํ ทินฺนานิ โหนฺติ, ปิณฺฑปาติกานํ น วฏฺฏติ.

សូម្បីគិលានុបដ្ឋាកភត្ត (ភត្តសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺ) ប្រសិនបើល្មមគ្រាន់ដល់ភិក្ខុអ្នកថែទាំទាំងអស់ គប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងអស់ចុះ ប្រសិនបើមិនល្មមគ្រាន់ទេ គប្បីចាត់ចែងតាមលំដាប់លំដោយហើយទទួលយក។ គិលានុបដ្ឋាកភត្តនេះ កាលបើមានភិក្ខុឈឺពីររូប គប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុមហាគិលានៈ (អ្នកឈឺធ្ងន់) បើមានភិក្ខុមហាគិលានៈពីររូប គប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺកំសត់។ ត្រកូលណាដែលប្រគេនទាំងគិលានភត្ត ទាំងគិលានុបដ្ឋាកភត្ត ភត្តនោះដល់ចំពោះភិក្ខុឈឺរូបណា ភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺរូបនោះ ក៏គប្បីទទួលភត្តក្នុងត្រកូលនោះដូចគ្នា។ សូម្បីក្នុងគិលានុបដ្ឋាកភត្ត ក៏មិនមានកំណត់ថ្ងៃដែរ ភិក្ខុឈឺបានទទួលភត្តដរាបណា ភិក្ខុអ្នកថែទាំក៏បានទទួលភត្តដរាបនោះដែរ។ ភត្តទាំងបួនយ៉ាងនេះ (អាគន្តុកភត្ត គមិយភត្ត គិលានភត្ត គិលានុបដ្ឋាកភត្ត) ប្រសិនបើទាយកប្រគេនយ៉ាងនេះថា «សូមភិក្ខុអាគន្តុកៈ ភិក្ខុគមិកៈ និងភិក្ខុគិលានុបដ្ឋាក ទទួលចង្ហាន់របស់ខ្ញុំព្រះករុណាចុះ» ដូច្នេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតជាប្រចាំ ក៏គួរទទួលឆាន់បាន។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើទាយកប្រគេនយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំព្រះករុណាសូមចាត់ចែងភត្តចំពោះភិក្ខុអាគន្តុកៈជាដើម សូមលោកទាំងឡាយទទួលភត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាចុះ» ដូច្នេះ មិនគួរដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតឡើយ។

อปรานิปิ ‘‘ธุรภตฺตํ, กุฏิภตฺตํ, วารภตฺต’’นฺติ ตีณิ ภตฺตานิ. ตตฺถ ธุรภตฺตนฺติ นิจฺจภตฺตํ วุจฺจติ, ตํ ทุวิธํ – สงฺฆิกํ ปุคฺคลิกญฺจ. ตตฺถ ยํ ‘‘สงฺฆสฺส ธุรภตฺตํ เทมา’’ติ นิพนฺธาปิตํ, ตํ สลากภตฺตคติกํ. ‘‘มม นิพทฺธํ ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ วตฺวา ทินฺนํ ปน ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ปุคฺคลิเกปิ ‘‘ตุมฺหากํ ธุรภตฺตํ ทมฺมี’’ติ วุตฺเต ปิณฺฑปาติโก เจ, น วฏฺฏติ. ‘‘มม นิพทฺธํ ภิกฺขํ คณฺหถา’’ติ วุตฺเต ปน วฏฺฏติ, สาทิตพฺพํ. สเจปิ ปจฺฉา กติปาเห วีติวตฺเต ‘‘ธุรภตฺตํ คณฺหถา’’ติ วทติ, มูเล สุฏฺฐุ สมฺปฏิจฺฉิตตฺตา วฏฺฏติ.

នៅមានភត្ត ៣ យ៉ាងផ្សេងទៀត គឺ ធុរភត្ត កុដិភត្ត និងវារភត្ត។ ក្នុងភត្តទាំងនោះ ភត្តដែលគេប្រគេនជាប្រចាំ ហៅថា ធុរភត្ត (ឬនិច្ចភត្ត) ធុរភត្តនោះមាន ២ យ៉ាង គឺ ធុរភត្តជាសង្ឃិកៈ (ជារបស់សង្ឃ) និងធុរភត្តជាបុគ្គលិកៈ (ជារបស់បុគ្គល)។ ក្នុងធុរភត្តទាំងពីរនោះ ធុរភត្តណាដែលទាយកចាត់ចែងទុកដោយពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាសូមប្រគេនធុរភត្តដល់ព្រះសង្ឃ» ធុរភត្តនោះមានគតិដូចជាសលាកភត្ត (ភត្តស្លាក)។ ប៉ុន្តែ បើទាយកពោលថា «សូមលោកទាំងឡាយទទួលចង្ហាន់ដែលខ្ញុំព្រះករុណាចាត់ចែងទុកជាប្រចាំចុះ» ហើយប្រគេន ដូច្នេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាត ក៏គួរទទួលឆាន់បាន។ សូម្បីក្នុងធុរភត្តជាបុគ្គលិកៈ កាលបើទាយកពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាសូមប្រគេនធុរភត្តដល់លោក» បើភិក្ខុនោះជាអ្នកដើរបិណ្ឌបាត មិនគួរទទួលឡើយ。 ប៉ុន្តែ បើទាយកពោលថា «សូមលោកទទួលចង្ហាន់ដែលខ្ញុំព្រះករុណាចាត់ចែងទុកជាប្រចាំចុះ» ដូច្នេះ គួរទទួលយកបាន។ ទោះបីជាក្រោយមក កាលកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ទាយកពោលថា «សូមលោកទទួលធុរភត្តចុះ» ដូច្នេះ ក៏គួរទទួលឆាន់បានដែរ ព្រោះតាំងពីដំបូងមក ភិក្ខុនោះបានទទួលដោយត្រឹមត្រូវហើយ។

กุฏิภตฺตํ นาม ยํ สงฺฆสฺส อาวาสํ กาเรตฺวา ‘‘อมฺหากํ เสนาสนวาสิโน อมฺหากํเยว ภตฺตํ คณฺหนฺตู’’ติ เอวํ นิพนฺธาปิตํ, ตํ สลากภตฺตคติกเมว โหติ, คเหตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. ‘‘อมฺหากํ เสนาสนวาสิโน อมฺหากํเยว ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ วุตฺเต ปน ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ยํ ปน ปุคฺคเล ปสีทิตฺวา ตสฺส วา อาวาสํ กตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ เทมา’’ติ ทินฺนํ, ตํ ตสฺเสว โหติ, ตสฺมึ กตฺถจิ คเต นิสฺสิตเกหิ ภุญฺชิตพฺพํ.

ដែលហៅថា កុដិភត្ត គឺភត្តដែលទាយកសាងវត្តប្រគេនសង្ឃហើយចាត់ចែងទុកដោយពោលថា «សូមព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងសេនាសនៈរបស់យើងខ្ញុំ ទទួលភត្តរបស់យើងខ្ញុំប៉ុណ្ណោះចុះ» ភត្តនោះមានគតិដូចជាសលាកភត្តតែម្យ៉ាង ភិក្ខុគប្បីទទួលហើយឆាន់ចុះ។ ប៉ុន្តែ បើទាយកពោលថា «សូមព្រះថេរៈទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងសេនាសនៈរបស់យើងខ្ញុំ ទទួលចង្ហាន់របស់យើងខ្ញុំប៉ុណ្ណោះចុះ» ដូច្នេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាត ក៏គួរទទួលឆាន់បាន។ ចំណែកកុដិភត្តណាដែលទាយកជ្រះថ្លាចំពោះបុគ្គល ហើយសាងកុដិប្រគេនលោក រួចពោលថា «...ខ្ញុំព្រះករុណាសូមប្រគេនដល់លោក» ភត្តនោះរមែងជារបស់ភិក្ខុរូបនោះតែមួយរូបគត់ កាលបើភិក្ខុនោះនិមន្តទៅកាន់ទីណាមួយ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាសិស្សគណ (អ្នកអាស្រ័យនៅជាមួយ) គប្បីឆាន់បាន។

วารภตฺตํ นาม ทุพฺภิกฺขสมเย ‘‘วาเรน ภิกฺขู ชคฺคิสฺสามา’’ติ ธุรเคหโต ปฏฺฐาย ทินฺนํ, ตมฺปิ ภิกฺขาวจเนน ทินฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. ‘‘วารภตฺต’’นฺติ วุตฺเต ปน สลากภตฺตคติกํ โหติ. สเจ ตณฺฑุลาทีนิ เปเสนฺติ, ‘‘สามเณรา ปจิตฺวา เทนฺตู’’ติ, ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. อิติ อิมานิ จ ตีณิ อาคนฺตุกภตฺตาทีนิ จ จตฺตารีติ สตฺต, ตานิ สงฺฆภตฺตาทีหิ สห จุทฺทส ภตฺตานิ โหนฺติ.

ដែលហៅថា វារភត្ត គឺភត្តដែលទាយកប្រគេនក្នុងសម័យអត់ឃ្លាន ដោយគិតថា «យើងនឹងថែទាំព្រះសង្ឃតាមវេន» ហើយចាប់ផ្តើមប្រគេនតាំងពីផ្ទះមេវេនទៅ វារភត្តនោះ បើទាយកប្រគេនដោយប្រើពាក្យថា «ចង្ហាន់» ក៏គួរដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាត។ ប៉ុន្តែ បើទាយកពោលថា «វារភត្ត» ភត្តនោះរមែងមានគតិដូចជាសលាកភត្ត។ ប្រសិនបើទាយកផ្ញើអង្ករជាដើមមក ដោយពោលថា «សូមពួកសាមណេរដណ្តាំហើយប្រគេនចុះ» ដូច្នេះ ក៏គួរដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតដែរ។ ភត្តទាំង ៣ យ៉ាងនេះ (ធុរភត្ត កុដិភត្ត វារភត្ត) ផ្សំនឹងភត្ត ៤ យ៉ាងមានអាគន្តុកភត្តជាដើម ត្រូវជាភត្ត ៧ យ៉ាង ភត្តទាំង ៧ យ៉ាងនោះ កាលបើបូករួមជាមួយសង្ឃភត្តជាដើម ត្រូវជាភត្ត ១៤ យ៉ាង។

อฏฺฐกถายํ ปน วิหารภตฺตํ, อฏฺฐกภตฺตํ, จตุกฺกภตฺตํ, คุฬฺหกภตฺตนฺติ อญฺญานิปิ จตฺตาริ ภตฺตานิ วุตฺตานิ. ตตฺถ วิหารภตฺตํ นาม วิหาเร ตตฺรุปฺปาทภตฺตํ, ตํ สงฺฆภตฺเตน คหิตํ. ตํ ปน ติสฺสมหาวิหารจิตฺตลปพฺพตาทีสุ ปฏิสมฺภิทาปตฺเตหิ ขีณาสเวหิ ยถา ปิณฺฑปาติกานมฺปิ สกฺกา [Pg.107] โหติ ปริภุญฺชิตุํ, ตถา ปฏิคฺคหิตตฺตา ตาทิเสสุ ฐาเนสุ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. ‘‘อฏฺฐนฺนํ ภิกฺขูนํ เทม, จตุนฺนํ เทมา’’ติ เอวํ ทินฺนํ ปน อฏฺฐกภตฺตญฺเจว จตุกฺกภตฺตญฺจ; ตมฺปิ ภิกฺขาวจเนน ทินฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ วฏฺฏติ. มหาภิสงฺขาริเกน อติรสกปูเวน ปตฺตํ ปูเรตฺวา ถเกตฺวา ทินฺนํ คุฬฺหกภตฺตํ นาม. อิมานิ ตีณิ สลากภตฺตคติกาเนว.

ប៉ុន្តែក្នុងអដ្ឋកថា លោកពោលទុកនូវភត្ត ៤ យ៉ាងផ្សេងទៀត គឺ វិហារភត្ត អដ្ឋកភត្ត ចតុក្កភត្ត និងគុឡ្ហកភត្ត។ ក្នុងភត្តទាំងនោះ ដែលហៅថា វិហារភត្ត គឺភត្តដែលកើតឡើងក្នុងវត្តនោះផ្ទាល់ (ដូចជាផលដែលកើតពីដីធ្លីរបស់វត្ត) វិហារភត្តនោះ លោកបញ្ចូលទៅក្នុងសង្ឃភត្តហើយ។ ប៉ុន្តែ វិហារភត្តនោះ ក្នុងវត្តធំៗ មានវត្តតិស្សមហាវីហារ និងវត្តចិត្តលបព្វតៈជាដើម ដែលព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយជាអ្នកបានសម្រេចបដិសម្ភិទា បានទទួលទុកដោយរបៀបណា ដែលធ្វើឲ្យភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតអាចឆាន់បាន ព្រោះតែលោកទទួលទុកដោយរបៀបនោះ ក្នុងទីទាំងឡាយមានសភាពបែបនោះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាត ក៏គួរឆាន់បានដែរ។ ចំណែកភត្តដែលទាយកប្រគេនយ៉ាងនេះថា «...ខ្ញុំព្រះករុណាសូមប្រគេនដល់ភិក្ខុ ៨ រូប ឬប្រគេនដល់ភិក្ខុ ៤ រូប» ភត្តនោះឈ្មោះថា អដ្ឋកភត្ត និងចតុក្កភត្ត ភត្តនោះបើទាយកប្រគេនដោយប្រើពាក្យថា «ចង្ហាន់» ក៏គួរដល់ភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាតដែរ។ ភត្តដែលទាយកចាត់ចែងយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ ដោយយកនំមានរសជាតិឆ្ងាញ់ពិសាដាក់ពេញបាត្រ ហើយគ្របជិតប្រគេន ឈ្មោះថា គុឡ្ហកភត្ត។ ភត្តទាំង ៣ យ៉ាងនេះ (អដ្ឋកភត្ត ចតុក្កភត្ត គុឡ្ហកភត្ត) សុទ្ធតែមានគតិដូចជាសលាកភត្តតែម្យ៉ាង។

อปรมฺปิ คุฬกภตฺตํ นาม อตฺถิ, อิเธกจฺเจ มนุสฺสา มหาธมฺมสวนญฺจ วิหารปูชญฺจ กาเรตฺวา สกลสงฺฆสฺส ทาตุํ น สกฺโกมาติ, ‘‘ทฺเว ตีณิ ภิกฺขุสตานิ อมฺหากํ ภิกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ ภิกฺขุปริจฺเฉทชานนตฺถํ คุฬเก เทนฺติ, อิทํ ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. อิติ จีวรกฺขนฺธเก จีวรภาชนียํ, อิมสฺมึ ปน เสนาสนกฺขนฺธเก เสนาสนภาชนียญฺเจว ปิณฺฑปาตภาชนียญฺจ วุตฺตํ.

នៅមានគុឡកភត្ត (ភត្តដុំស្ករ) ម្យ៉ាងទៀត គឺក្នុងលោកនេះ មនុស្សមួយចំនួនកាលបើបានធ្វើមហាធម្មស្សវនៈ (ការស្តាប់ធម៌ដ៏ធំ) និងវិហារបូជា (ការបូជាវត្ត) ហើយ គិតថា «ពួកយើងមិនអាចប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃទាំងអស់បានឡើយ» ទើបពោលថា «សូមព្រះភិក្ខុពីរឬបីរយរូប ទទួលចង្ហាន់របស់យើងខ្ញុំចុះ» ហើយក៏ប្រគេនដុំស្ករ ដើម្បីឲ្យដឹងចំនួនភិក្ខុ គុឡកភត្តនេះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាត ក៏គួរទទួលឆាន់បានដែរ។ សេចក្តីពន្យល់អំពីការចែកចីវរ លោកបានពោលទុកហើយក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ ចំណែកឯការចែកសេនាសនៈ និងការចែកបិណ្ឌបាត លោកបានពោលទុកក្នុងសេនាសនក្ខន្ធកៈនេះឯង។

คิลานปจฺจยภาชนียํ ปน เอวํ เวทิตพฺพํ – สปฺปิอาทีสุ เภสชฺเชสุ ราชราชมหามตฺตา สปฺปิสฺส ตาว กุมฺภสตมฺปิ กุมฺภสหสฺสมฺปิ วิหารํ เปเสนฺติ, ฆณฺฏึ ปหริตฺวา เถราสนโต ปฏฺฐาย คหิตภาชนํ ปูเรตฺวา ทาตพฺพํ, ปิณฺฑปาติกานมฺปิ วฏฺฏติ. สเจ อลสชาติกา มหาเถรา ปจฺฉา อาคจฺฉนฺติ, ‘‘ภนฺเต, วีสติวสฺสานํ ทิยฺยติ, ตุมฺหากํ ฐิติกา อติกฺกนฺตา’’ติ น วตฺตพฺพา, ฐิติกํ ฐเปตฺวา เตสํ ทตฺวา ปจฺฉา ฐิติกาย ทาตพฺพํ.

ចំណែកឯវិធីចែកគិលានប្បច្ច័យ (ថ្នាំរក្សាជំងឺ) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា ក្នុងចំណោមថ្នាំមានទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងទឹកដោះថ្លា (សប្បិ) ជាដើម កាលបើព្រះរាជា ឬមហាមាត្យរបស់ព្រះរាជា ផ្ញើទឹកដោះថ្លាមួយរយឆ្នាំងក្តី មួយពាន់ឆ្នាំងក្តី មកកាន់វត្ត ភិក្ខុគប្បីទះជួង ហើយចាប់ផ្តើមចែកតាំងពីអាសនៈព្រះថេរៈទៅ ដោយចាក់បំពេញក្នុងភាជន៍ដែលលោកយកមកប្រគេនចុះ ទឹកដោះថ្លានោះ សូម្បីភិក្ខុអ្នកដើរបិណ្ឌបាត ក៏គួរទទួលយកបានដែរ។ ប្រសិនបើព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយដែលមានសភាពខ្ជិលច្រអូស និមន្តមកជាក្រោយ ភិក្ខុអ្នកចែកមិនគប្បីពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ទឹកដោះថ្លានេះ គេចែកដល់ភិក្ខុមានវស្សា ២០ វេនរបស់លោកម្ចាស់ហួសទៅហើយ» ដូច្នេះឡើយ គឺត្រូវផ្អាកវេននោះសិន រួចប្រគេនដល់ព្រះមហាថេរៈទាំងនោះសិន ទើបសឹមចែកតាមវេនជាក្រោយ។

‘‘อสุกวิหาเร พหุ สปฺปิ อุปฺปนฺน’’นฺติ สุตฺวา โยชนนฺตรวิหารโตปิ ภิกฺขู อาคจฺฉนฺติ, สมฺปตฺตสมฺปตฺตานํ ฐิตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย ทาตพฺพํ. อสมฺปตฺตานมฺปิ อุปจารสีมํ ปวิฏฺฐานํ อนฺเตวาสิกาทีสุ คณฺหนฺเตสุ ทาตพฺพเมว. ‘‘พหิอุปจารสีมาย ฐิตานํ เทถา’’ติ วทนฺติ, น ทาตพฺพํ. สเจ ปน อุปจารสีมํ โอกฺกนฺเตหิ เอกาพทฺธา หุตฺวา อตฺตโน วิหารทฺวาเร วา อนฺโตวิหาเรเยว วา โหนฺติ, ปริสาวเสน วฑฺฒิตา นาม สีมา โหติ, ตสฺมา ทาตพฺพํ. สงฺฆนวกสฺส ทินฺเนปิ ปจฺฉา อาคตานํ ทาตพฺพเมว. ทุติยภาเค ปน เถราสนํ อารุฬฺเห ปจฺฉา อาคตานํ ปฐมภาโค น ปาปุณาติ, ทุติยภาคโต วสฺสคฺเคน ทาตพฺพํ. อุปจารสีมํ ปวิสิตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ ทินฺนํ โหติ, สพฺพสนฺนิปาตฏฺฐาเนเยว ภาเชตพฺพํ.

ភិក្ខុទាំងឡាយឮថា «ទឹកដោះថ្លាកើតឡើងច្រើនក្នុងវត្តឯណោះ» ក៏និមន្តមកសូម្បីតែពីវត្តដែលនៅឆ្ងាយអស់ចម្ងាយមួយយោជន៍ ភិក្ខុអ្នកចែកគប្បីប្រគេនដល់ភិក្ខុដែលមកដល់ហើយៗ តាមលំដាប់លំដោយដែលលោកឈរចុះ។ សូម្បីភិក្ខុដែលមិនទាន់មកដល់ (កន្លែងចែក) តែបានចូលមកដល់ក្នុងឧបចារសីមា (បរិវេណវត្ត) ហើយ កាលបើពួកសិស្សជាដើមរបស់លោកមកទទួលជំនួស ក៏គប្បីប្រគេនបានដែរ។ បើពួកសិស្សពោលថា «សូមលោកប្រគេនដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលគង់នៅខាងក្រៅឧបចារសីមាផង» ដូច្នេះ មិនគប្បីប្រគេនឡើយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយឈរតម្រង់ជួរតៗ គ្នាជាខ្សែតែមួយតាំងពីអ្នកដែលចូលមកក្នុងឧបចារសីមា រហូតដល់ទ្វារវត្តក្តី ខាងក្នុងវត្តក្តី សីមាឈ្មោះថា រីកធំឡើងដោយអំណាចនៃបរិស័ទ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីប្រគេនបាន។ ទោះបីជាបានចែកដល់ភិក្ខុថ្មី (សង្ឃនវកៈ) រួចហើយក្តី បើមានភិក្ខុមកដល់ជាក្រោយទៀត ក៏គប្បីប្រគេនដល់លោកដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើការចែកចំណែកទីពីរ បានឡើងដល់អាសនៈព្រះថេរៈហើយ ចំណែកទីមួយរមែងមិនបានដល់ភិក្ខុដែលមកជាក្រោយឡើយ គប្បីចែកចំណែកទីពីរនោះតាមលំដាប់វស្សាចុះ។ កាលបើទាយកប្រគេនក្នុងទីណាមួយ ដោយភិក្ខុបានចូលមកក្នុងឧបចារសីមាហើយ គប្បីចែកគ្នាតែក្នុងទីប្រជុំរបស់ភិក្ខុទាំងអស់ប៉ុណ្ណោះ។

ยสฺมึ วิหาเร ทส ภิกฺขู, ทเสว จ สปฺปิกุมฺภา ทิยฺยนฺติ, เอเกกกุมฺภวเสเนว ภาเชตพฺพํ. เอโก สปฺปิกุมฺโภ โหติ, ทส ภิกฺขูหิ ภาเชตฺวา [Pg.108] คเหตพฺพํ. สเจ ยถาฐิตํเยว ‘‘อมฺหากํ ปาปุณาตี’’ติ คณฺหนฺติ, ทุคฺคหิตํ; คตคตฏฺฐาเน สงฺฆิกเมว โหติ. กุมฺภํ ปน อาวชฺเชตฺวา ถาลเก โถกํ สปฺปึ กตฺวา ‘‘อิทํ มหาเถรสฺส ปาปุณาติ, อวเสสํ อมฺหากํ ปาปุณาตี’’ติ วตฺวา ตมฺปิ กุมฺเภเยว อากิริตฺวา ยถิจฺฉิตํ คเหตฺวา คนฺตุํ วฏฺฏติ. สเจ ถินํ สปฺปิ โหติ, เลขํ กตฺวา ‘‘เลขโต ปรภาโค มหาเถรสฺส ปาปุณาติ, อวเสสํ อมฺหาก’’นฺติ คหิตมฺปิ สุคฺคหิตํ, วุตฺตปริจฺเฉทโต อูนาธิเกสุปิ ภิกฺขูสุ จ สปฺปิกุมฺเภสุ จ เอเตเนวุปาเยน ภาเชตพฺพํ.

ក្នុងវត្តណា មានភិក្ខុ ១០ រូប ហើយទាយកប្រគេនឆ្នាំងទឹកដោះថ្លា ១០ ឆ្នាំងដែរ គប្បីចែកគ្នាម្នាក់មួយឆ្នាំងៗ ចុះ។ បើមានឆ្នាំងទឹកដោះថ្លាតែមួយឆ្នាំង ភិក្ខុទាំង ១០ រូប គប្បីចែកគ្នាហើយទទួលយកចុះ។ ប្រសិនបើភិក្ខុទាំងឡាយទទួលយកទាំងឆ្នាំងដែលតាំងនៅដដែលនោះ ដោយពោលថា «ចំណែកនេះបានមកយើង» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាទទួលយកមិនត្រឹមត្រូវឡើយ ទឹកដោះថ្លានោះ ទោះបីយកទៅកាន់ទីណាក៏ដោយ ក៏នៅតែជារបស់សង្ឃដដែល។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុផ្អៀងឆ្នាំងចាក់ទឹកដោះថ្លាបន្តិចដាក់ក្នុងភាជន៍តូច ហើយពោលថា «ចំណែកនេះបានដល់ព្រះមហាថេរៈ ចំណែកដែលសល់បានដល់ពួកយើង (ទាំង ៩ រូប)» រួចហើយចាក់ទឹកដោះថ្លានោះត្រឡប់ទៅក្នុងឆ្នាំងវិញ ហើយកាន់យកទៅតាមប្រាថ្នា ដូច្នេះ គឺគួរធ្វើបាន។ ប្រសិនបើទឹកដោះថ្លានោះកក ភិក្ខុគប្បីគូសជាស្នាមខ្សែ ហើយពោលថា «ចំណែកម្ខាងខ្សែនេះ បានដល់ព្រះមហាថេរៈ ចំណែកដែលសល់បានដល់ពួកយើង» ទោះបីទទួលយកយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាទទួលយកដោយត្រឹមត្រូវដែរ។ សូម្បីក្នុងចំនួនភិក្ខុ និងចំនួនឆ្នាំងទឹកដោះថ្លា ដែលខ្វះខាត ឬលើសសៀត ពីចំនួនដែលពោលមកនេះ ក៏គប្បីចែកគ្នាដោយវិធីនេះដូចគ្នា។

สเจ ปเนโก ภิกฺขุ, เอโกปิ กุมฺโภ โหติ, ฆณฺฏึ ปหริตฺวา ‘‘อยํ มยฺหํ ปาปุณาตี’’ติปิ คเหตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อยํ ปฐมภาโค มยฺหํ ปาปุณาติ, อยํ ทุติยภาโค’’ติ เอวํ โถกํ โถกมฺปิ ปาเปตุํ วฏฺฏติ. เอส นโย นวนีตาทีสุปิ. ยสฺมึ ปน วิปฺปสนฺเน ติลเตลาทิมฺหิ เลขา น สนฺติฏฺฐติ, ตํ อุทฺธริตฺวา ภาเชตพฺพํ. สิงฺคิเวรมริจาทิเภสชฺชมฺปิ อวเสสปตฺตถาลกาทิสมณปริกฺขาโรปิ สพฺโพ วุตฺตานุรูเปเนว นเยน สุฏฺฐุ สลฺลกฺเขตฺวา ภาเชตพฺโพติ.

«ក៏ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុមានតែមួយរូប ហើយឆ្នាំង (ឬក្អមដាក់ទឹកដោះថ្លា) ក៏មានតែមួយដែរ ការដែលភិក្ខុនោះវាយជួង ហើយកាន់យកដោយគិតថា "ឆ្នាំងនេះធ្លាក់មកដល់អាត្មាអញ" ដូច្នេះក៏គួរ។ ឬមួយ ការដែលធ្វើឱ្យចំណែកធ្លាក់មកដល់ខ្លួនបន្តិចម្តងៗថា "ចំណែកទីមួយនេះ ធ្លាក់មកដល់អាត្មាអញ ចំណែកទីពីរនេះ ធ្លាក់មកដល់អាត្មាអញ" ដូច្នេះក៏គួរ។ វិធីនេះ ក៏ត្រូវយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងវត្ថុមានទឹកដោះខាប់ជាដើមដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងប្រេងល្ងជាដើមដ៏ថ្លាឆ្វង់ណា ដែលស្នាមគំនូសមិនអាចតាំងនៅបាន គប្បីដកស្រង់យកប្រេងនោះចេញមកហើយចែកគ្នា។ សូម្បីតែថ្នាំមានខ្ញី និងម្ទេសជាដើមក្តី គ្រឿងបរិក្ខាររបស់សមណៈដែលនៅសល់ មានសបិត និងចានទាបជាដើមក្តី ទាំងអស់នោះ គប្បីកំណត់ចំណាំឱ្យបានល្អតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយនោះឯង ហើយចែកគ្នាចុះ។»

ปาฬึ อฏฺฐกถญฺเจว, โอโลเกตฺวา วิจกฺขโณ;

สงฺฆิเก ปจฺจเย เอวํ, อปฺปมตฺโตว ภาชเยติ.

«អ្នកមានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ គប្បីពិនិត្យមើលទាំងព្រះបាលី និងអដ្ឋកថា ហើយជាអ្នកមិនប្រមាទ ចែករំលែកនូវបច្ច័យជារបស់សង្ឃ តាមវិធីដែលបានពោលមកនេះឯង។»

อิติ สพฺพากาเรน ปจฺจยภาชนียกถา นิฏฺฐิตา.

«ការសម្តែងអំពីការចែកបច្ច័យ ដោយអាការៈទាំងពួង ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

สมฺมนฺนิตฺวา ฐปิตยาคุภาชกาทีหิ ภาชนียฏฺฐานํ อาคตมนุสฺสานํ อนาปุจฺฉิตฺวาว อุปฑฺฒภาโค ทาตพฺโพ, อสมฺมเตหิ ปน อปโลเกตฺวา ทาตพฺโพ. สมฺมเตน อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชนเกน ภิกฺขุนา จีวรกมฺมํ กโรนฺตสฺส ‘‘สูจึ เทหี’’ติ วทโต เอกา ทีฆา, เอกา รสฺสาติ ทฺเว สูจิโย ทาตพฺพา. ‘‘อวิภตฺตํ สงฺฆิกํ ภณฺฑ’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺพกิจฺจํ นตฺถิ. ปิปฺผลกตฺถิกสฺส เอโก ปิปฺผลโก, อทฺธานกนฺตารํ ปฏิปชฺชิตุกามสฺส อุปาหนยุคฬํ, กายพนฺธนตฺถิกสฺส กายพนฺธนํ, ‘‘อํสพทฺธโก เม ชิณฺโณ’’ติ อาคตสฺส อํสพทฺธโก, ปริสฺสาวนตฺถิกสฺส ปริสฺสาวนํ ทาตพฺพํ. ธมฺมกรณตฺถิกสฺส ธมฺมกรโณ. สเจ ปฏโก น โหติ, ธมฺมกรโณ ปฏเกน สทฺธึ ทาตพฺโพ. ‘‘อาคนฺตุกปฏฺฏํ อาโรเปสฺสามี’’ติ ยาจนฺตสฺส [Pg.109] กุสิยา จ อฑฺฒกุสิยา จ ปโหนกํ ทาตพฺพํ. ‘‘มณฺฑลํ นปฺปโหตี’’ติ อาคตสฺส มณฺฑลํ เอกํ ทาตพฺพํ, อฑฺฒมณฺฑลานิ ทฺเว ทาตพฺพานิ. ทฺเว มณฺฑลานิ ยาจนฺตสฺส น ทาตพฺพานิ. อนุวาตปริภณฺฑตฺถิกสฺส เอกสฺส จีวรสฺส ปโหนกํ ทาตพฺพํ. สปฺปินวนีตาทิอตฺถิกสฺส คิลานสฺส เอกํ เภสชฺชํ นาฬิมตฺตํ กตฺวา ตโต ตติยโกฏฺฐาโส ทาตพฺโพ. เอวํ ตีณิ ทิวสานิ ทตฺวา นาฬิยา ปริปุณฺณาย จตุตฺถทิวสโต ปฏฺฐาย สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวา ทาตพฺพํ. คุฬปิณฺเฑปิ เอกทิวสํ ตติยภาโค ทาตพฺโพ. เอวํ ตีหิ ทิวเสหิ นิฏฺฐิเต ปิณฺเฑ ตโต ปรํ สงฺฆํ ปุจฺฉิตฺวา ทาตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

«ភិក្ខុទាំងឡាយដែលសង្ឃបានសន្មតតាំងទុកជាអ្នកចែកយាគូជាដើម គប្បីប្រគល់ចំណែកពាក់កណ្តាលឱ្យដល់ពួកមនុស្សដែលមកកាន់កន្លែងចែក ដោយមិនបាច់សួរ (សង្ឃ) ឡើយ ចំណែកភិក្ខុដែលសង្ឃមិនបានសន្មត គប្បីសុំអនុញ្ញាត (ពីសង្ឃ) សិន ទើបប្រគល់ឱ្យបាន។ ភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតជាអ្នកចែករបស់បន្តិចបន្តួច កាលបើភិក្ខុអ្នកធ្វើចីវរកម្មពោលថា "សូមប្រគល់ម្ជុលឱ្យខ្ញុំផង" គប្បីប្រគល់ម្ជុលពីរដើម គឺម្ជុលវែងមួយ ម្ជុលខ្លីមួយ។ កិច្ចដែលត្រូវសួរថា "នេះជាភណ្ឌៈរបស់សង្ឃដែលមិនទាន់បានចែកឬ?" នោះ មិនមានឡើយ។ គប្បីប្រគល់កាំបិតតូចមួយ ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវការកាំបិតតូច, ប្រគល់ទ្រនាប់ជើងមួយគូ ដល់ភិក្ខុដែលប្រាថ្នានឹងដើរផ្លូវឆ្ងាយ, ប្រគល់វត្ថពន្ធចង្កេះ ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវការវត្ថពន្ធចង្កេះ, ប្រគល់វត្ថពន្ធស្មា ដល់ភិក្ខុដែលមកពោលថា "វត្ថពន្ធស្មារបស់ខ្ញុំចាស់រហែកហើយ", ប្រគល់ក្រណាត់តម្រងទឹក ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវការក្រណាត់តម្រងទឹក។ គប្បីប្រគល់ធម្មក្រង ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវការធម្មក្រង។ បើគ្មានក្រណាត់តម្រងទេ គប្បីប្រគល់ធម្មក្រងជាមួយនិងក្រណាត់នោះផង។ គប្បីប្រគល់សំពត់ដែលល្មមនឹងធ្វើជាខណ្ឌវែង (កុសិ) និងខណ្ឌខ្លី (អឌ្ឍកុសិ) ដល់ភិក្ខុដែលសូមដោយពោលថា "អាត្មាអញនឹងដេរភ្ជាប់នូវបន្ទះសំពត់សម្រាប់ភ្ញៀវ (អាគន្តុកបដ្ដៈ)"។ គប្បីប្រគល់មណ្ឌល (វង់ចីវរ) មួយ ដល់ភិក្ខុដែលមកពោលថា "មណ្ឌលមិនគ្រាន់គ្រាន់ឡើយ" ឬប្រគល់អឌ្ឍមណ្ឌល (កន្លះវង់ចីវរ) ពីរ។ មិនគប្បីប្រគល់មណ្ឌលពីរ ដល់ភិក្ខុដែលសូមឡើយ។ គប្បីប្រគល់សំពត់ដែលល្មមនឹងធ្វើជាអនុវាត (ជាយ) និងបរិភណ្ឌ (គែម) នៃចីវរមួយ ដល់ភិក្ខុដែលត្រូវការអនុវាត និងបរិភណ្ឌ។ គប្បីវាល់ថ្នាំមួយមុខ មានទឹកដោះថ្លា និងទឹកដោះខាប់ជាដើម ឱ្យបានបរិមាណមួយរហាល (នាឡិ) ហើយប្រគល់ចំណែកមួយភាគបីនៃថ្នាំនោះ ដល់ភិក្ខុឈឺដែលត្រូវការ។ កាលបើប្រគល់ឱ្យយ៉ាងនេះអស់រយៈពេលបីថ្ងៃ រហូតគ្រប់ចំនួនមួយរហាលហើយ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទីបួនទៅ គប្បីសួរចំពោះសង្ឃសិន ទើបប្រគល់ឱ្យបាន។ សូម្បីតែក្នុងដុំស្ករអំពៅ ក៏គប្បីប្រគល់ឱ្យមួយភាគបីក្នុងមួយថ្ងៃ។ កាលបើដុំស្ករនោះអស់ទៅដោយរយៈពេលបីថ្ងៃយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក គប្បីសួរចំពោះសង្ឃសិន ទើបប្រគល់ឱ្យបាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។»

ปกฺขิกภตฺตาทิกถา นิฏฺฐิตา.

«ការសម្តែងអំពីភត្តដែលគេប្រគេនរាល់កន្លះខែជាដើម ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

เสนาสนกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

«ការអធិប្បាយអំពីសេនាសនក្ខន្ធកៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

๗. สงฺฆเภทกกฺขนฺธกํ

៧. «សង្ឃភេទកក្ខន្ធកៈ»

ฉสกฺยปพฺพชฺชากถา

«ការសម្តែងអំពីការបួសនៃសាក្យកុមារទាំង ៦ រូប»

๓๓๐. สงฺฆเภทกกฺขนฺธเก [Pg.110] อภิญฺญาตา อภิญฺญาตาติ ปากฏา ปากฏา. สกฺยกุมารา นาม กาฬุทายิปฺปภุตโย ทส ทูตา สทฺธึ ปริวาเรหิ อญฺเญ จ พหู ชนา. อมฺหากนฺติ อมฺเหสุ; อมฺหากํ กุลโตติ วา วุตฺตํ โหติ. ฆราวาสตฺถํ อนุสาสิสฺสามีติ ฆราวาเส ยํ กตฺตพฺพํ, ตํ ชานาเปสฺสามิ. อุทกํ นินฺเนตพฺพนฺติ ยถา อุทกํ สพฺพฏฺฐาเน สมํ โหติ, เอวํ กาตพฺพํ. นิทฺธาเปตพฺพนฺติ ติณานิ อุทฺธริตพฺพานิ. ภุสิกา อุทฺธราเปตพฺพาติ สุขุมปลาลมิสฺสธญฺญา ปลาลิกา ปลาเปตพฺพา. โอปุนาเปตพฺพนฺติ สุขุมปลาลํ อปเนตพฺพํ. ตฺวญฺเญว ฆราวาสตฺเถน อุปชานาหีติ ตฺวญฺเญว ฆราวาสตฺถํ ชานาหิ. อหํ ตยา ยถาสุขํ ปพฺพชาหีติ เอตฺถ อหํ ตยา สทฺธึ ปพฺพชิสฺสามีติ สหายสิเนเหน สหสา วตฺตุกาโม หุตฺวา ปุน รชฺชสิริโลเภน ปริกฑฺฒิยมานหทโย ‘‘อหํ ตยา’’ติ เอตฺตกเมว วตฺวา เสสํ วตฺตุํ นาสกฺขีติ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

៣៣០. «ក្នុងសង្ឃភេទកក្ខន្ធកៈ ត្រង់ពាក្យថា "abhiññātā abhiññātā" បានដល់ ជនដែលល្បីល្បាញ ជនដែលល្បីល្បាញ។ ពួកសាក្យកុមារ បានដល់ រាជទូតទាំង ១០ រូប មានកាលុទាយីជាដើម ព្រមទាំងបរិវារ និងជនដទៃទៀតជាច្រើន។ ត្រង់ពាក្យថា "amhākaṃ" មានន័យថា ក្នុងពួកយើង ឬមានន័យថា អំពីត្រកូលរបស់យើង ដូច្នេះក៏មាន។ ត្រង់ពាក្យថា "gharāvāsatthaṃ anusāsissāmi" មានន័យថា កិច្ចការណាដែលត្រូវធ្វើក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទះ អាត្មាអញនឹងប្រាប់ឱ្យដឹងនូវកិច្ចការនោះ។ ត្រង់ពាក្យថា "udakaṃ ninnetabbaṃ" មានន័យថា គប្បីធ្វើដោយប្រការណាឱ្យទឹកស្មើគ្នាសព្វកន្លែង។ ត្រង់ពាក្យថា "niddhāpetabbaṃ" មានន័យថា គប្បីដកស្មៅទាំងឡាយចេញ។ ត្រង់ពាក្យថា "bhusikā uddharāpetabbā" មានន័យថា គប្បីកម្ចាត់ចោលនូវចំបើងដែលលាយឡំដោយគ្រាប់ស្រូវល្អិតៗ។ ត្រង់ពាក្យថា "opunāpetabbaṃ" មានន័យថា គប្បីជម្រះចំបើងល្អិតៗចេញ។ ត្រង់ពាក្យថា "tvaññeva gharāvāsatthena upajānāhi" មានន័យថា សូមបងតែម្នាក់ឯងចុះ ចូរដឹងនូវកិច្ចការក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្ទះចុះ។ ត្រង់ពាក្យថា "ahaṃ tayā yathāsukhaṃ pabbajāhi" នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រះអនុរុទ្ធមានបំណងចង់និយាយភ្លាមៗដោយក្តីស្រឡាញ់ចំពោះមិត្តភក្តិថា "អាត្មាអញនឹងបួសជាមួយបង" ប៉ុន្តែក្រោយមក ព្រះហឫទ័យត្រូវបានទាញនាំទៅដោយការជាប់ជំពាក់នឹងរាជសម្បត្តិ ទើបពោលត្រឹមតែពាក្យថា "ahaṃ tayā" (អាត្មាអញជាមួយបង) ប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនអាចពោលពាក្យដែលនៅសល់បានឡើយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះចុះ។»

๓๓๑. นิปฺปาติตาติ นิกฺขมิตา. มานสฺสิโนติ มานสฺสยิโน; มานนิสฺสิตาติ วุตฺตํ โหติ.

៣៣១. «ត្រង់ពាក្យថា "nippātitā" មានន័យថា ចេញទៅហើយ។ ត្រង់ពាក្យថា "mānassino" មានន័យថា អ្នកមានមានៈជាទីអាស្រ័យ ឬពោលថា អ្នកអាស្រ័យនឹងមានៈ ដូច្នេះក៏មាន។»

๓๓๒. ยสฺสนฺตรโต น สนฺติ โกปาติ ตติยมคฺเคน สมูหตตฺตา ยสฺส จิตฺเต โกปา น สนฺติ. ยสฺมา ปน ภโวติ สมฺปตฺติ, วิภโวติ วิปตฺติ; ตถา ภโวติ วุฑฺฒิ, วิภโวติ หานิ; ภโวติ สสฺสตํ, วิภโวติ อุจฺเฉโท; ภโวติ ปุญฺญํ, วิภโวติ ปาปํ; วิภโวติ จ อภโวติ จ อตฺถโต เอกเมว, ตสฺมา อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโตติ เอตฺถ ยา เอสา สมฺปตฺติวิปตฺติวุฑฺฒิหานิสสฺสตุจฺเฉทปุญฺญปาปวเสน อิติ อเนกปฺปการา ภวาภวตา วุจฺจติ; จตูหิปิ มคฺเคหิ ยถาสมฺภวํ เตน เตน นเยน ตํ อิติภวาภวตญฺจ วีติวตฺโตติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. นานุภวนฺตีติ น สมฺปาปุณนฺติ; ตสฺส ทสฺสนํ เทวานมฺปิ ทุลฺลภนฺติ อธิปฺปาโย.

៣៣២. «ត្រង់ពាក្យថា "yassantarato na santi kopā" មានន័យថា ព្រះខីណាស្រពណា ដែលកំហឹងទាំងឡាយមិនមានក្នុងចិត្ត ព្រោះកំហឹងនោះត្រូវបានដកចេញដោយឫសគល់ដោយតតិយមគ្គ (អនាគាមិមគ្គ) ហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រោះពាក្យថា "bhava" បានដល់ សម្បត្តិ, "vibhava" បានដល់ វិបត្តិ; ម្យ៉ាងទៀត "bhava" បានដល់ សេចក្តីចម្រើន, "vibhava" បានដល់ សេចក្តីវិនាស; "bhava" បានដល់ សស្សតៈ (ភាពទៀងទាត់), "vibhava" បានដល់ ឧច្ឆេទៈ (ការដាច់សូន្យ); "bhava" បានដល់ បុណ្យ, "vibhava" បានដល់ បាប; ពាក្យថា "vibhava" និង "abhava" នេះ មានន័យដូចគ្នាតែមួយគត់ដោយអត្ថ ហេតុនោះ ត្រង់ពាក្យថា "itibhavābhavatañca vītivatto" នេះ គប្បីយល់សេចក្តីថា ព្រះខីណាស្រពបានកន្លងផុតនូវភាពជាភព និងមិនមែនភព ដែលមានប្រការច្រើនយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃសម្បត្តិ វិបត្តិ សេចក្តីចម្រើន សេចក្តីវិនាស សស្សតៈ ឧច្ឆេទៈ បុណ្យ និងបាប តាមវិធីនោះៗ តាមសមគួរ ដោយមគ្គទាំង ៤។ ត្រង់ពាក្យថា "nānubhavanti" មានន័យថា មិនបានសម្រេចឡើយ សេចក្តីអធិប្បាយថា ការជួបប្រទះនូវព្រះខីណាស្រពនោះ សូម្បីតែពួកទេវតាក៏រកបានដោយកម្រដែរ។»

๓๓๓. อหิเมขลิกาติ อหึ กฏิยํ พนฺธิตฺวา. อุจฺฉงฺเคติ องฺเก.

៣៣៣. «ត្រង់ពាក្យថា "ahimekhalikā" មានន័យថា ចងពស់នៅចង្កេះ។ ត្រង់ពាក្យថា "ucchaṅge" មានន័យថា លើភ្លៅ (ឬក្នុងទ្រូង)។»

๓๓๔. สมฺมนฺนตีติ [Pg.111] สมฺมาเนติ. ยํ ตุโม กริสฺสตีติ ยํ โส กริสฺสติ.

៣៣៤. «ត្រង់ពាក្យថា "sammannati" មានន័យថា គោរពកោតក្រែង។ ត្រង់ពាក្យថា "yaṃ tumo karissati" មានន័យថា ការងារណាដែលខ្លួន (គ្រូនោះ) នឹងធ្វើ។»

ฉสกฺยปพฺพชฺชากถา นิฏฺฐิตา.

«ការសម្តែងអំពីការបួសនៃសាក្យកុមារទាំង ៦ រូប ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

ปกาสนียกมฺมาทิกถา

«ការសម្តែងអំពីបកាសនីយកម្មជាដើម»

๓๓๖. เขฬาสกสฺสาติ เอตฺถ มิจฺฉาชีเวน อุปฺปนฺนปจฺจยา อริเยหิ วนฺตพฺพา เขฬสทิสา, ตถารูเป ปจฺจเย อยํ อชฺโฌหรตีติ กตฺวา เขฬาสโกติ ภควตา วุตฺโต.

៣៣៦. «ត្រង់ពាក្យថា "kheḷāsakassa" នេះ មានន័យថា បច្ច័យទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយមិច្ឆាជីវៈ ជារបស់ដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយគប្បីខ្ជាក់ចោល ព្រោះប្រៀបដូចជាទឹកមាត់ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅ (ទេវទត្ត) ថា "kheḷāsako" (អ្នកស៊ីទឹកមាត់) ព្រោះតែបុគ្គលនេះលេបលេបនូវបច្ច័យមានសភាពបែបនោះ។»

๓๔๐. ปตฺถทฺเธน กาเยนาติ โปตฺถกรูปสทิเสน นิจฺจเลน กาเยน.

៣៤០. «ត្រង់ពាក្យថា "patthaddhena kāyena" មានន័យថា ដោយកាយដ៏រឹងកំព្រឹង មិនកម្រើក ដូចជារូបចម្លាក់។»

๓๔๒. มยํ โข ภเณ ราชญาตกา นามาติ ราชา อมฺเห ชานาตีติ ราชญาตกสฺส ภาเวน อตฺตานํ อุกฺกํสนฺโต อาห. ปหฏฺฐกณฺณวาโลติ พนฺธเน นิจฺจเล กตฺวา.

៣៤២. «ត្រង់ពាក្យថា "mayaṃ kho bhaṇេ rājañātakā nāma" គឺ (ទេវទត្ត) និយាយលើកតម្កើងខ្លួនឯង ដោយភាពជាអ្នកដែលស្តេចស្គាល់ថា "នែគ្នាយើង ស្តេចទ្រង់ស្គាល់ពួកយើងច្បាស់ណាស់"។ ត្រង់ពាក្យថា "pahaṭṭhakaṇṇavālo" មានន័យថា ធ្វើត្រចៀក និងកន្ទុយឱ្យរឹងកំព្រឹងក្នុងចំណង។»

ทุกฺขญฺหิ กุญฺชร นาคมาสโทติ โภ กุญฺชร พุทฺธนาคํ อาสาทนํ วธกจิตฺเตน อุปคมนํ นาม ทุกฺขํ. นาคหตสฺสาติ พุทฺธนาคํ ฆาตกสฺส.

«ត្រង់ពាក្យថា "dukkhañhi kuñjara nāgamāsado" មានន័យថា នែដំរីដ៏ប្រសើរ ការចូលទៅជិតព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរដោយចិត្តសម្លាប់ ឈ្មោះថាជាទុក្ខ។ ត្រង់ពាក្យថា "nāgahatassa" មានន័យថា នៃបុគ្គលអ្នកសម្លាប់ព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរ។»

ปฏิกุฏิโยว โอสกฺกีติ ตถาคตาภิมุโขเยว ปิฏฺฐิเมหิ ปาเทหิ อวสกฺกิ. อลกฺขิโกติ เอตฺถ น ลกฺเขตีติ อลกฺขิโก; น ชานาตีติ อตฺโถ, อหํ ปาปกมฺมํ กโรมีติ น ชานาติ. น ลกฺขิตพฺโพติ วา อลกฺขิโก; น ปสฺสิตพฺโพติ อตฺโถ.

«ត្រង់ពាក្យថា "paṭikuṭiyova osakki" មានន័យថា ថយក្រោយៗ ដោយជើងទាំងឡាយដែលបែរទៅរកព្រះតថាគតដដែល។ ត្រង់ពាក្យថា "alakkhiko" ក្នុងទីនេះ មានន័យថា មិនដឹង គឺមិនដឹងថា "អាត្មាអញកំពុងធ្វើបាបកម្មឡើយ"។ មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "alakkhiko" មានន័យថា មិនគួរមើល គឺមិនគួរមើលឃើញឡើយ។»

๓๔๓. ติกโภชนนฺติ เอตฺถ ตีหิ ชเนหิ ภุญฺชิตพฺพโภชนํ. ตํ ปญฺญาเปสฺสามีติ ตํ อนุชานิสฺสามิ. คณโภชเน ปน ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพติ. ปญฺจวตฺถุยาจนกถา สงฺฆาทิเสสวณฺณนายํ วุตฺตา. กปฺปนฺติ อายุกปฺปํ. พฺรหฺมํ ปุญฺญนฺติ เสฏฺฐํ ปุญฺญํ. กปฺปํ สคฺคมฺหีติ อายุกปฺปเมว.

៣៤៣. «ត្រង់ពាក្យថា "tikabhojana" ក្នុងទីនេះ បានដល់ ភោជនដែលភិក្ខុ ៣ រូបគប្បីឆាន់។ ត្រង់ពាក្យថា "taṃ paññāpessāmi" មានន័យថា តថាគតនឹងអនុញ្ញាតនូវភោជននោះ។ ចំណែកក្នុងគណភោជន គប្បីធ្វើឱ្យត្រូវតាមធម៌វិន័យចុះ។ សេចក្តីពន្យល់អំពីការសូមវត្ថុ ៥ ប្រការ ត្រូវបានពោលរួចហើយក្នុងសង្ឃាទិសេសវណ្ណនា។ ត្រង់ពាក្យថា "kappa" បានដល់ អាយុកប្ប។ ត្រង់ពាក្យថា "brahmaṃ puññaṃ" បានដល់ បុណ្យដ៏ប្រសើរ។ ត្រង់ពាក្យថា "kappaṃ saggamhi" បានដល់ អាយុកប្បក្នុងឋានសួគ៌នោះឯង។»

ปกาสนียกมฺมาทิกถา นิฏฺฐิตา.

«ការសម្តែងអំពីបកាសនីយកម្មជាដើម ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

สงฺฆเภทกกถา

«ការសម្តែងអំពីសង្ឃភេទ»

๓๔๔. อถ โข เทวทตฺโต สงฺฆํ ภินฺทิตฺวาติ โส กิร เอวํ สลากํ คาเหตฺวา ตตฺเถว อาเวณิกํ อุโปสถํ กตฺวา คโต, เตเนตํ วุตฺตํ.

៣៤៤. «ត្រង់ពាក្យថា "atha kho devadatto saṅghaṃ bhinditvā" ឮថា ទេវទត្តនោះឱ្យគេចាប់ឆ្នោត (សលាក) យ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើឧបោសថដោយឡែកក្នុងទីនោះឯង រួចចៀសចេញទៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យនេះពោលទុកមក។»

๓๔๕. ปิฏฺฐิ [Pg.112] เม อาคิลายตีติ จิรนิสชฺชาย เวทนาภิภูตา พาธติ. ตมหํ อายมิสฺสามีติ ตํ อหํ ปสาเรสฺสามิ. อาเทสนาปาฏิหาริยานุสาสนี นาม ‘‘เอวมฺปิ เต มโน, ตถาปิ เต มโน’’ติ เอวํ ปรสฺส จิตฺตํ ชานิตฺวา ตทนุรูปา ธมฺมเทสนา.

៣៤៥. «ត្រង់ពាក្យថា "piṭṭhi me āgilāyati" មានន័យថា ធុញទ្រាន់ ឬចុកខ្នង ព្រោះការអង្គុយយូរ ដែលត្រូវវេទនាគ្របសង្កត់។ ត្រង់ពាក្យថា "tamahaṃ āyamissāmi" មានន័យថា តថាគតនឹងលាតខ្នងនោះ។ ឯអាទេសនាបាដិហារិយានុសាសនី គឺការសម្តែងធម៌ដ៏សមគួរដល់ចិត្តរបស់បុគ្គលដទៃ ដោយដឹងថា "ចិត្តរបស់អ្នកមានសភាពយ៉ាងនេះ ចិត្តរបស់អ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះ" ដូច្នេះ។»

๓๔๖. มมานุกุพฺพนฺติ มมานุกิริยํ กุรุมาโน. กปโณติ ทุกฺขิโต. มหาวราหสฺสาติ มหานาคสฺส. มหึ วิกุพฺพโตติ ปถวึ ปทาเลนฺตสฺส. ภิสํ ฆสมานสฺสาติ ภิสํ ขาทนฺตสฺส. นทีสุ ชคฺคโตติ เอตฺถ โส กิร หตฺถินาโค สายนฺหสมยํ ตํ นทินามกํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา กิลนฺโต สพฺพรตฺตึ วีตินาเมสิ, ชาลิกํ กโรติ, เตน วุตฺตํ ‘‘นทีสุ ชคฺคโต’’ติ.

៣៤៦. «ត្រង់ពាក្យថា "mamānukubbaṃ" មានន័យថា ធ្វើត្រាប់តាមតថាគត។ ត្រង់ពាក្យថា "kapaṇo" មានន័យថា ជាអ្នករងទុក្ខវេទនា។ ត្រង់ពាក្យថា "mahāvarāhassa" មានន័យថា នៃដំរីដ៏ធំ។ ត្រង់ពាក្យថា "mahiṃ vikubbato" មានន័យថា នៃសត្វដែលទម្លាយផែនដី។ ត្រង់ពាក្យថា "bhisaṃ ghasamāna" មានន័យថា ស៊ីនូវក្រអៅឈូក។ ត្រង់ពាក្យថា "nadīsu jaggato" ក្នុងទីនេះ ឮថា ដំរីនោះចុះទៅកាន់ស្រះទឹកឈ្មោះនទីក្នុងពេលល្ងាច ហើយលេងទឹកអស់មួយយប់ទល់ភ្លឺ ធ្វើការឆ្លងកាត់ចុះឡើងដូចជាសំណាញ់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា "nadīsu jaggato"។»

๓๔๗. สุตาติ โสตา. อสนฺทิทฺโธ จ อกฺขาตีติ นิสฺสนฺเทโห หุตฺวา อกฺขาติ อนุสนฺธิวเสน โยเชตฺวา โยเชตฺวา.

៣៤៧. «ត្រង់ពាក្យថា "sutā" មានន័យថា ជាអ្នកស្តាប់។ ត្រង់ពាក្យថា "asandiddho ca akkhāti" មានន័យថា ជាអ្នកមិនមានសេចក្តីសង្ស័យ ហើយពោលពន្យល់ដោយភ្ជាប់សេចក្តីមុននិងសេចក្តីក្រោយឱ្យសមស្របគ្នា។»

๓๕๐. อปาเย นิพฺพตฺติสฺสตีติ อาปายิโก. เอวํ เนรยิโก. กปฺปํ ฐสฺสตีติ กปฺปฏฺโฐ. อิทานิ พุทฺธสหสฺเสนาปิ ติกิจฺฉิตุํ น สกฺกาติ อเตกิจฺโฉ.

៣៥០. «ត្រង់ពាក្យថា "āpāyiko" មានន័យថា នឹងទៅកើតក្នុងអបាយ។ ពាក្យថា "nerayiko" ក៏មានន័យដូចគ្នាដែរ។ ត្រង់ពាក្យថា "kappaṭṭho" មានន័យថា នឹងតាំងនៅក្នុងនរកអស់មួយកប្ប។ ត្រង់ពាក្យថា "atekiccho" មានន័យថា ក្នុងពេលនេះ សូម្បីតែព្រះពុទ្ធមួយពាន់ព្រះអង្គ ក៏មិនអាចព្យាបាលបានឡើយ។»

มา ชาตุ โกจิ โลกสฺมินฺติ มา กทาจิปิ โกจิ สตฺโต โลกสฺมึ. อุทปชฺชถาติ อุปปชฺชถ. ชลํว ยสสา อฏฺฐาติ ยสสา ชลนฺโต วิย ฐิโต. เทวทตฺโตติ เม สุตนฺติ ‘‘อีทิโส เทวทตฺโต’’ติ ภควตา สุตมฺปิ อตฺถิ, ตเทว คเหตฺวา อิทํ วุตฺตํ. โส ปมาทมนุจิณฺโณติ เอตฺถ ปมาทํ อนุจินาตีติ อนุจิณฺโณ, ปมาโท อปฺปหีโนติ อตฺโถ. อาสชฺช นนฺติ ปาปเกน จิตฺเตน ปตฺวา, วิโสเสตฺวาติ วา อตฺโถ. อวีจินิรยํ ปตฺโตติ อิทํ ปน อาสีสายํ อตีตวจนํ. เภสฺมาติ ภยานโก.

«ត្រង់ពាក្យថា "mā jātu koci lokasmiṃ" មានន័យថា សូមកុំឱ្យសត្វណាមួយក្នុងលោក កើតឡើងឡើយ។ ត្រង់ពាក្យថា "udapajjatha" មានន័យថា កើតឡើងហើយ។ ត្រង់ពាក្យថា "jalaṃva yasasā aṭṭhā" មានន័យថា តាំងនៅដូចជាបុគ្គលដែលរុងរឿងដោយយស។ ត្រង់ពាក្យថា "devadattoti me sutaṃ" មានន័យថា ពាក្យដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្លាប់ឮថា "ទេវទត្តមានសភាពបែបនេះ" ក៏មានដែរ ទើបទ្រង់កាន់យកពាក្យនោះមកត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ត្រង់ពាក្យថា "so pamādamanuciṇṇo" ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា "anuciṇṇo" គឺសន្សំរឿយៗនូវសេចក្តីប្រមាទ សេចក្តីថា សេចក្តីប្រមាទមិនទាន់បានលះបង់ឡើយ។ ត្រង់ពាក្យថា "āsajja naṃ" មានន័យថា ចូលទៅជិតដោយចិត្តដ៏លាមក ឬមានន័យថា ធ្វើឱ្យស្ងួតស្ងប់។ ត្រង់ពាក្យថា "avīcinirayaṃ patto" នេះ ជាអតីតកាលដែលប្រើក្នុងន័យប្រាថ្នា (ថា នឹងទៅកើតក្នុងអវីចិនរកជាមិនខាន)។ ត្រង់ពាក្យថា "bhesmā" មានន័យថា គួរឱ្យខ្លាចខ្លាំងណាស់។»

สงฺฆเภทกกถา นิฏฺฐิตา.

«ការសម្តែងអំពីសង្ឃភេទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។»

อุปาลิปญฺหากถา

«ការសម្តែងអំពីបញ្ហារបស់ព្រះឧបាលិ»

๓๕๑. เอกโต อุปาลิ เอโกติ ธมฺมวาทิปกฺเข เอโก. เอกโต ทฺเวติ อธมฺมวาทิปกฺเข ทฺเว. จตุตฺโถ อนุสฺสาเวตีติ สงฺฆํ ภินฺทิสฺสามีติ อธมฺมวาทิจตุตฺโถ [Pg.113] หุตฺวา อนุสฺสาเวติ; อนุนยนฺโต สาเวติ ‘‘น ตุมฺหากํเยว นรกภยํ อตฺถิ, อมฺหากมฺปิ อตฺถิ, น อมฺหากํ อวีจิมคฺโค ปิหิโต, น มยํ อกุสลา น ภายาม. ยทิ หิ อยํ อธมฺโม อวินโย อสตฺถุสาสนํ วา ภเวยฺย, น มยํ คณฺเหยฺยามา’’ติอาทินา นเยน ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติ เอวํ อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ โพเธตีติ อตฺโถ. สลากํ คาเหตีติ เอวํ อนุสฺสาเวตฺวา ปน ‘‘อิทํ คณฺหถ, อิทํ โรเจถา’’ติ วทนฺโต สลากํ คาเหติ.

៣៥១. «ត្រង់ពាក្យថា "ekato upāli eko" មានន័យថា ភិក្ខុមួយរូបខាងចំណែកធម្មវាទី។ ត្រង់ពាក្យថា "ekato dve" មានន័យថា ភិក្ខុពីររូបខាងចំណែកអធម្មវាទី។ ត្រង់ពាក្យថា "catuttho anussāveti" មានន័យថា ភិក្ខុអធម្មវាទីរូបទីបួន គិតថា "អាត្មាអញនឹងបំបែកសង្ឃ" ហើយប្រកាសប្រាប់ គឺលួងលោមប្រាប់ថា "ការខ្លាចនរកមិនមែនមានតែចំពោះពួកលោកឡើយ សូម្បីពួកយើងក៏មានដែរ ផ្លូវទៅកាន់អវីចិនរកក៏មិនមែនបិទចំពោះពួកយើងដែរ ពួកយើងមិនមែនមិនខ្លាចអកុសលនោះទេ បើសិនជាសេចក្តីនេះជាអធម៌ ជាអវិន័យ ឬមិនមែនជាពុទ្ធសាសនាទេ ពួកយើងក៏មិនកាន់យកដែរ" គប្បីជ្រាបសេចក្តីថា ភិក្ខុនោះប្រកាសសម្តែងនូវអធម៌ថាជាធម៌ ដោយវិធីមានប្រការយ៉ាងនេះ ដើម្បីឱ្យដឹងនូវភេទទាយកវត្ថុទាំង ១៨ ប្រការ។ ត្រង់ពាក្យថា "salākaṃ gāheti" មានន័យថា កាលបើប្រកាសយ៉ាងនេះហើយ ក៏និយាយថា "ចូរលោកទាំងឡាយកាន់យកនូវចំណែកនេះ ចូរពេញចិត្តនឹងចំណែកនេះ" ហើយឱ្យគេចាប់ឆ្នោត (សលាក)។»

เอกโต อุปาลิ ทฺเว โหนฺตีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เอวํ โข อุปาลิ สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จาติ เอวํ โหติ; น ปน เอตฺตาวตา สงฺโฆ ภินฺโน โหติ.

«សូម្បីក្នុងពាក្យមានជាដើមថា "ekato upāli dve honti" ក៏មានវិធីដូចគ្នានេះឯង។ ត្រង់ពាក្យថា "evaṃ kho upāli saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca" មានន័យថា រមែងមានយ៉ាងនេះឯង ប៉ុន្តែសង្ឃមិនទាន់ឈ្មោះថាបែកបាក់គ្នាត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ។»

ภิกฺขุ โข อุปาลิ ปกตตฺโต สมานสํวาสโก สมานสีมายํ ฐิโต สงฺฆํ ภินฺทตีติ เอตฺถ สิยา เอวํ ‘‘เทวทตฺโต กถํ ปกตตฺโต’’ติ. กถํ ตาว น ปกตตฺโต, รญฺโญ ฆาตาปิตตฺตา รุหิรุปฺปาทสฺส จ กตตฺตาติ? ตตฺถ วทาม – อาณตฺติยา ตาว วิรทฺธตฺตา รญฺโญ ฆาตาปนํ นตฺถิ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, กุมาร, ปิตรํ หนฺตฺวา ราชา โหหิ, อหํ ภควนฺตํ หนฺตฺวา พุทฺโธ ภวิสฺสามี’’ติ เอวญฺหิ ตสฺส อาณตฺติ. กุมาโร ปน ราชา หุตฺวา ปจฺฉา ปิตรํ มาเรสิ; เอวํ ตาว อาณตฺติยา วิรทฺธตฺตา รญฺโญ ฆาตาปนํ นตฺถิ. รุหิรุปฺปาเท ปน กตมตฺเตเยว รุหิรุปฺปาทปจฺจยา ภควตา อภพฺพตา น วุตฺตา, น จ สกฺกา ภควโต วจนํ วินาเยว ตสฺส อภพฺพตา อาโรเปตุํ.

ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលឧបាលិ ភិក្ខុជាបកតត្តៈ (ភិក្ខុប្រក្រតី) មានសំវាសស្មើគ្នា ឋិតនៅក្នុងសីមាស្មើគ្នា រមែងបំបែកសង្ឃ» នេះ អាចមានការចោទសួរយ៉ាងនេះថា «ចុះព្រះទេវទត្ត ដូចម្តេចក៏ឈ្មោះថាជាបកតត្តភិក្ខុ?»។ (សួរថា) ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះទេវទត្តមិនមែនជាបកតត្តភិក្ខុ? ព្រោះតែការបង្គាប់ឲ្យសម្លាប់ស្តេចផង ព្រោះតែការធ្វើលោហិតុប្បាទ (ធ្វើឲ្យព្រះសរីរាង្គព្រះពុទ្ធចេញឈាម) ផងឬ? ក្នុងបញ្ហានោះ យើងសូមពោលថា៖ មុនដំបូង ព្រោះតែការបង្គាប់នោះខុសប្លែកទៅ ការសម្លាប់ស្តេចដោយការបង្គាប់បង្គាប់នោះមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ការបង្គាប់របស់ព្រះទេវទត្តនោះ មានយ៉ាងនេះថា «ម្នាលកុមារ បើដូច្នោះ អ្នកចូរ សម្លាប់ព្រះបិតា ហើយធ្វើជាស្តេចចុះ ចំណែកអាត្មាភាព នឹងសម្លាប់ព្រះភគវន្ត ហើយនឹងធ្វើជាព្រះពុទ្ធ»។ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជកុមារបានត្រឡប់ជាស្តេចសិន ទើបសម្លាប់ព្រះបិតាជាក្រោយ យ៉ាងនេះ ព្រោះតែការបង្គាប់ខុសប្លែកគ្នា ការសម្លាប់ស្តេចដោយការបង្គាប់បង្គាប់ (ផ្ទាល់) មិនមានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រាន់តែការធ្វើលោហិតុប្បាទប៉ុណ្ណោះ ព្រះភគវន្តមិនទាន់បានត្រាស់សម្តែងនូវភាពជាអភព្វបុគ្គល ព្រោះតែបច្ច័យគឺលោហិតុប្បាទនោះឡើយ ហើយក៏មិនអាចនឹងលើកឡើងនូវភាពជាអភព្វបុគ្គលរបស់ព្រះទេវទត្តនោះ ដោយវៀរចាកព្រះពុទ្ធដីកាបានឡើយ។

‘‘รุหิรุปฺปาทโก, ภิกฺขเว, อนุปสมฺปนฺโน น อุปสมฺปาเทตพฺโพ, อุปสมฺปนฺโน นาเสตพฺโพ’’ติ –

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលអ្នកធ្វើលោហិតុប្បាទ បើមិនទាន់បានឧបសម្បទា មិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទាឡើយ បើបានឧបសម្បទាហើយ ត្រូវឲ្យវិនាស (សឹក) ចេញ» ដូច្នេះ

อิทํ ปน ภควตา สงฺฆเภทโต ปจฺฉา วุตฺตํ, ตสฺมา ปกตตฺเตเนว เตน สงฺโฆ ภินฺโนติ.

ប៉ុន្តែ ព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះភគវន្តទ្រង់ត្រាស់សម្តែងជាក្រោយអំពីការបំបែកសង្ឃ ហេតុនោះ ព្រះទេវទត្តនោះ នៅជាបកតត្តភិក្ខុ (ភិក្ខុប្រក្រតី) នៅឡើយ ទើបបំបែកសង្ឃបាន នេះជាពាក្យដែលយើងពោល។

อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺตีติอาทีสุ อฏฺฐารสสุ เภทกรวตฺถูสุ สุตฺตนฺตปริยาเยน ตาว ทส กุสลกมฺมปถา ธมฺโม, ทส อกุสลกมฺมปถา อธมฺโม. ตถา จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโคติ สตฺตตึส โพธิปกฺขิยธมฺมา ธมฺโม นาม; ตโย สติปฏฺฐานา[Pg.114], ตโย สมฺมปฺปธานา, ตโย อิทฺธิปาทา, ฉ อินฺทฺริยานิ, ฉ พลานิ, อฏฺฐ โพชฺฌงฺคา, นวงฺคิโก มคฺโคติ จ จตฺตาโร อุปาทานา, ปญฺจ นีวรณา, สตฺต อนุสยา, อฏฺฐ มิจฺฉตฺตาติ จ อยํ อธมฺโม.

ក្នុងបេដករវត្ថុ (វត្ថុជាគ្រឿងបំបែកសង្ឃ) ១៨ ប្រការ មានពាក្យថា «សម្តែងនូវធម៌មិនមែនជាធម៌ថាជាធម៌» ជាដើមនោះ មុនដំបូង ដោយសូត្របរិយាយ កុសលកម្មបថ ១០ ជាធម៌ អកុសលកម្មបថ ១០ ជាអធម៌។ ដូចគ្នាដែរ ធម៌ជាគ្រឿងត្រាស់ដឹង ៣៧ ប្រការ គឺ សតិបដ្ឋាន ៤ សម្មប្បធាន ៤ ឥទ្ធិបាទ ៤ ឥន្ទ្រិយ ៥ ពលៈ ៥ ពោធិង្គ ៧ អរិយមគ្គមានអង្គ ៨ ឈ្មោះថាធម៌។ ចំណែកឯ សតិបដ្ឋាន ៣ សម្មប្បធាន ៣ ឥទ្ធិបាទ ៣ ឥន្ទ្រិយ ៦ ពលៈ ៦ ពោធិង្គ ៨ មគ្គមានអង្គ ៩ ផង ឧបាទាន ៤ នីវរណៈ ៥ អនុស័យ ៧ មិច្ឆត្តៈ ៨ ផង នេះឈ្មោះថាអធម៌។

ตตฺถ ยํกิญฺจิ เอกํ อธมฺมโกฏฺฐาสํ คเหตฺวา ‘‘อิมํ อธมฺมํ ธมฺโมติ กริสฺสาม; เอวํ อมฺหากํ อาจริยกุลํ นิสฺสาย นิยฺยานิกํ ภวิสฺสติ, มยญฺจ โลเก ปากฏา ภวิสฺสามา’’ติ ตํ อธมฺมํ ‘‘ธมฺโม อย’’นฺติ กถยนฺตา อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺติ นาม. ตเถว ธมฺมโกฏฺฐาเสสุ จ เอกํ คเหตฺวา อยํ อธมฺโมติ กเถนฺตา ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺติ นาม. วินยปริยาเยน ปน ภูเตน วตฺถุนา โจเทตฺวา สาเรตฺวา ยถาปฏิญฺญาย กาตพฺพํ กมฺมํ ธมฺโม นาม, อภูเตน วตฺถุนา อโจเทตฺวา อสาเรตฺวา อปฏิญฺญาย กาตพฺพํ กมฺมํ อธมฺโม นาม.

ក្នុងចំណោមអធម៌ទាំងនោះ ពួកភិក្ខុកាន់យកនូវចំណែកនៃអធម៌ណាមួយ ហើយគិតថា «យើងនឹងធ្វើអធម៌នេះឲ្យទៅជាធម៌ កាលបើធ្វើន័យនេះ ពួកយើងនឹងបានរួចចាកទុក្ខដោយអាស្រ័យពួកក្រុមអាចារ្យរបស់យើង ទាំងពួកយើងនឹងមានឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងលោក» ហើយនិយាយពន្យល់នូវអធម៌នោះថា «នេះជាធម៌» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាសម្តែងនូវអធម៌ថាជាធម៌។ ដូចគ្នាដែរ ពួកភិក្ខុកាន់យកនូវចំណែកនៃធម៌ណាមួយ ហើយនិយាយថា «នេះជាអធម៌» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាសម្តែងនូវធម៌ថាជាអធម៌។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយវិន័យបរិយាយ កម្មដែលសង្ឃត្រូវធ្វើដោយការចោទប្រកាន់ដោយវត្ថុពិត ដោយការរំលឹក (ឲ្យដឹងខ្លួន) និងដោយការប្តេជ្ញា (ទទួលខុសត្រូវ) តាមពិត ឈ្មោះថាធម៌ ចំណែកឯកម្មដែលសង្ឃត្រូវធ្វើដោយមិនបានចោទប្រកាន់ដោយវត្ថុពិត ដោយមិនបានរំលឹក និងដោយមិនបានប្តេជ្ញា ឈ្មោះថាអធម៌។

สุตฺตนฺตปริยาเยน ราควินโย โทสวินโย โมหวินโย สํวโร ปหานํ ปฏิสงฺขาติ อยํ วินโย นาม, ราคาทีนํ อวินโย อสํวโร อปฺปหานํ อปฺปฏิสงฺขาติ อยํ อวินโย นาม. วินยปริยาเยน วตฺถุสมฺปตฺติ ญตฺติสมฺปตฺติ อนุสฺสาวนสมฺปตฺติ สีมาสมฺปตฺติ ปริสาสมฺปตฺตีติ อยํ วินโย นาม, วตฺถุวิปตฺติ…เป… ปริสาวิปตฺตีติ อยํ อวินโย นาม.

ដោយសូត្របរិយាយ ការកំចាត់រាគៈ ការកំចាត់ទោសៈ ការកំចាត់មោហៈ សំវរៈ (ការសង្រួម) បហានៈ (ការលះបង់) បដិសង្ខា (ការពិចារណា) នេះឈ្មោះថាវិន័យ ចំណែកឯការមិនកំចាត់រាគៈជាដើម ការមិនសង្រួម ការមិនលះបង់ ការមិនពិចារណា នេះឈ្មោះថាអវិន័យ។ ដោយវិន័យបរិយាយ វត្ថុសម្បត្តិ ញត្តិសម្បត្តិ អនុស្សាវនសម្បត្តិ សីមាសម្បត្តិ បរិសាសម្បត្តិ នេះឈ្មោះថាវិន័យ ចំណែកឯវត្ថុវិបត្តិ...បេ... បរិសាវិបត្តិ នេះឈ្មោះថាអវិន័យ។

สุตฺตนฺตปริยาเยน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา… อฏฺฐงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน; ตโย สติปฏฺฐานา, ตโย สมฺมปฺปธานา, ตโย อิทฺธิปาทา, ฉ อินฺทฺริยานิ, ฉ พลานิ, อฏฺฐ โพชฺฌงฺคา, นวงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน. วินยปริยาเยน จตฺตาโร ปาราชิกา, เตรส สงฺฆาทิเสสา, ทฺเว อนิยตา, ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน; ตโย ปาราชิกา, จุทฺทส สงฺฆาทิเสสา, ตโย อนิยตา, เอกตฺตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน.

ដោយសូត្របរិយាយ ពាក្យថា សតិបដ្ឋាន ៤... អរិយមគ្គមានអង្គ ៨ នេះ ជាពាក្យដែលព្រះតថាគតទ្រង់ត្រាស់សម្តែង ទ្រង់ពោលហើយ ចំណែកឯពាក្យថា សតិបដ្ឋាន ៣ សម្មប្បធាន ៣ ឥទ្ធិបាទ ៣ ឥន្ទ្រិយ ៦ ពលៈ ៦ ពោធិង្គ ៨ មគ្គមានអង្គ ៩ នេះ ជាពាក្យដែលព្រះតថាគតមិនទ្រង់ត្រាស់សម្តែង មិនទ្រង់ពោលឡើយ។ ដោយវិន័យបរិយាយ ពាក្យថា បារាជិក ៤ សង្ឃាទិសេស ១៣ អនិយត ២ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ៣០ នេះ ជាពាក្យដែលព្រះតថាគតទ្រង់ត្រាស់សម្តែង ទ្រង់ពោលហើយ ចំណែកឯពាក្យថា បារាជិក ៣ សង្ឃាទិសេស ១៤ អនិយត ៣ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ៣១ នេះ ជាពាក្យដែលព្រះតថាគតមិនទ្រង់ត្រាស់សម្តែង មិនទ្រង់ពោលឡើយ។

สุตฺตนฺตปริยาเยน เทวสิกํ ผลสมาปตฺติสมาปชฺชนํ, มหากรุณาสมาปตฺติสมาปชฺชนํ, พุทฺธจกฺขุนา โลกโวโลกนํ, อฏฺฐุปฺปตฺติวเสน สุตฺตนฺตเทสนา, ชาตกกถาติ อิทํ อาจิณฺณํ; น เทวสิกํ ผลสมาปตฺติสมาปชฺชนํ…เป… น ชาตกกถาติ อิทํ อนาจิณฺณํ. วินยปริยาเยน นิมนฺติตสฺส [Pg.115] วสฺสาวาสํ วสิตฺวา อปโลเกตฺวา จาริยปกฺกมนํ, ปวาเรตฺวา จาริยปกฺกมนํ, อาคนฺตุเกหิ สทฺธึ ปฐมํ ปฏิสนฺถารกรณนฺติ อิทํ อาจิณฺณํ; ตสฺเสว อาจิณฺณสฺส อกรณํ อนาจิณฺณํ นาม.

By Suttantapariyāya, the daily entering into phalasamāpatti, entering into mahākaruṇāsamāpatti, surveying the world with the Buddha-eye, teaching the Suttanta according to the circumstances, and the Jātaka stories—this is called āciṇṇa (practiced); not daily entering into phalasamāpatti...pe... not teaching the Jātaka stories—this is called anāciṇṇa (unpracticed). By Vinayapariyāya, for one who is invited, residing for the rains-residence, taking leave and then departing on tour, departing on tour after performing pavāraṇā, and first performing friendly greeting with incoming monks—this is called āciṇṇa; the non-performance of that very practiced conduct is called anāciṇṇa.

สุตฺตนฺตปริยาเยน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา…เป… อฏฺฐงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ ปญฺญตฺตํ นาม; ตโย สติปฏฺฐานา…เป… นวงฺคิโก มคฺโคติ อิทํ อปญฺญตฺตํ นาม. วินยปริยาเยน จตฺตาโร ปาราชิกา…เป… ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ ปญฺญตฺตํ นาม; ตโย ปาราชิกา…เป… เอกตฺตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยาติ อิทํ อปญฺญตฺตํ นาม.

ដោយសូត្របរិយាយ ពាក្យថា សតិបដ្ឋាន ៤...បេ... អរិយមគ្គមានអង្គ ៨ នេះ ឈ្មោះថាបញ្ញត្តៈ (ធម៌ដែលទ្រង់បញ្ញត្តិទុក) ចំណែកឯពាក្យថា សតិបដ្ឋាន ៣...បេ... មគ្គមានអង្គ ៩ នេះ ឈ្មោះថាអបញ្ញត្តៈ (ធម៌ដែលមិនទ្រង់បញ្ញត្តិទុក)។ ដោយវិន័យបរិយាយ ពាក្យថា បារាជិក ៤...បេ... និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ៣០ នេះ ឈ្មោះថាបញ្ញត្តៈ ចំណែកឯពាក្យថា បារាជិក ៣...បេ... និស្សគ្គិយបាចិត្តិយ ៣១ នេះ ឈ្មោះថាអបញ្ញត្តៈ។

‘‘อนาปตฺติ อชานนฺตสฺส, อเถยฺยจิตฺตสฺส, น มรณาธิปฺปายสฺส, อนุลฺลปนาธิปฺปายสฺส, น โมจนาธิปฺปายสฺสา’’ติ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตา อนาปตฺติ อนาปตฺติ นาม. ‘‘ชานนฺตสฺส, เถยฺยจิตฺตสฺสา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตา อาปตฺติ อาปตฺติ นาม. ปญฺจาปตฺติกฺขนฺธา ลหุกาปตฺติ นาม, ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ครุกาปตฺติ นาม. ฉ อาปตฺติกฺขนฺธา สาวเสสาปตฺติ นาม, เอโก ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ อนวเสสาปตฺติ นาม. ทฺเว อาปตฺติกฺขนฺธา ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติ นาม, ปญฺจาปตฺติกฺขนฺธา อทุฏฺฐุลฺลาปตฺติ นาม.

ពាក្យថា «មិនត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុអ្នកមិនដឹង ដល់ភិក្ខុអ្នកគ្មានចិត្តលួច ដល់ភិក្ខុអ្នកគ្មានបំណងសម្លាប់ ដល់ភិក្ខុអ្នកគ្មានបំណងអួតអាង ដល់ភិក្ខុអ្នកគ្មានបំណងបញ្ចេញ (ទឹកអសុចិ)» ដូច្នេះ ដែលទ្រង់ត្រាស់សម្តែងក្នុងសិក្ខាបទនោះៗ ឈ្មោះថាអនាបត្តិ។ ចំណែកឯអាបត្តិដែលទ្រង់ត្រាស់សម្តែងដោយន័យមានជាដើមថា «ត្រូវអាបត្តិ ដល់ភិក្ខុអ្នកដឹង ដល់ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តលួច» ឈ្មោះថាអាបត្តិ។ គំនរនៃអាបត្តិ ៥ ឈ្មោះថាលហុកាបត្តិ (អាបត្តិស្រាល) គំនរនៃអាបត្តិ ២ ឈ្មោះថាករុកាបត្តិ (អាបត្តិធ្ងន់)។ គំនរនៃអាបត្តិ ៦ ឈ្មោះថាសាវសេសាបត្តិ (អាបត្តិមានចំណែកសេសសល់ កែខៃបាន) គំនរនៃអាបត្តិបារាជិក ១ ឈ្មោះថាអនវសេសាបត្តិ (អាបត្តិមិនមានចំណែកសេសសល់ កែខៃមិនបាន)។ គំនរនៃអាបត្តិ ២ ឈ្មោះថាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ (អាបត្តិអាក្រក់) គំនរនៃអាបត្តិ ៥ ឈ្មោះថាអទុដ្ឋុល្លាបត្តិ (អាបត្តិមិនអាក្រក់)។

ปุริมนเยเนว ปเนตฺถ วุตฺตปฺปการํ ธมฺมํ ‘‘อธมฺโม อย’’นฺติ กถยนฺตา ‘‘ธมฺมํ อธมฺโม’’ติ ทีเปนฺติ นาม. อวินยํ ‘‘วินโย อย’’นฺติ…เป… อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ ‘‘ทุฏฺฐุลฺลาปตฺติ อย’’นฺติ กถยนฺตา ‘‘อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตี’’ติ ทีเปนฺติ นาม. เอวํ ‘‘อธมฺมํ ธมฺโม’’ติ วา…เป… ‘‘อทุฏฺฐุลฺลาปตฺตึ ทุฏฺฐุลฺลาปตฺตี’’ติ วา ทีเปตฺวา ปกฺขํ ลภิตฺวา จตุนฺนํ สงฺฆกมฺมานํ อญฺญตรํ สงฺฆกมฺมํ เอกสีมายํ วิสุํ กโรนฺเตหิ สงฺโฆ ภินฺโน นาม โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เต อิเมหิ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ อปกสฺสนฺตี’’ติอาทิ.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងអធិករណ៍នេះ ពួកភិក្ខុនិយាយពន្យល់នូវធម៌មានប្រការដែលពោលហើយ ដោយន័យមុននោះឯងថា «នេះជាអធម៌» ឈ្មោះថាសម្តែងនូវធម៌ថាជាអធម៌។ និយាយពន្យល់នូវអវិន័យថា «នេះជាវិន័យ»...បេ... និយាយពន្យល់នូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិថា «នេះជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ» ឈ្មោះថាសម្តែងនូវអទុដ្ឋុល្លាបត្តិថាជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ។ កាលបើពួកភិក្ខុសម្តែងយ៉ាងនេះថា «អធម៌ជាធម៌» ក្តី...បេ... «អទុដ្ឋុល្លាបត្តិជាទុដ្ឋុល្លាបត្តិ» ក្តី រួចហើយបានបក្សពួក ហើយធ្វើសង្ឃកម្មណាមួយក្នុងចំណោមសង្ឃកម្មទាំង ៤ ផ្សេងគ្នាក្នុងសីមាតែមួយ ឈ្មោះថាបំបែកសង្ឃ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះភគវន្តទើបត្រាស់សម្តែងថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ រមែងអូសទាញដោយវត្ថុ ១៨ ប្រការនេះ» ជាដើម។

ตตฺถ อปกสฺสนฺตีติ ปริสํ อากฑฺฒนฺติ, วิชเฏนฺติ, เอกมนฺตํ อุสฺสาเรนฺติ จ. อวปกาสนฺตีติ อติ วิย ปกาเสนฺติ ยถา วิสํสฏฺฐาว โหนฺติ, เอวํ กโรนฺติ. อาเวนินฺติ วิสุํ. เอตฺตาวตา โข อุปาลิ สงฺโฆ ภินฺโน โหตีติ เอวํ อฏฺฐารสสุ เภทกรวตฺถูสุ ยํกิญฺจิ เอกมฺปิ วตฺถุํ ทีเปตฺวา เตน เตน การเณน ‘‘อิมํ คณฺหถ, อิมํ โรเจถา’’ติ สญฺญาเปตฺวา สลากํ คาหาเปตฺวา วิสุํ สงฺฆกมฺเม กเต สงฺโฆ ภินฺโน โหติ. ปริวาเร [Pg.116] ปน ‘‘ปญฺจหิ อุปาลิ อากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชตี’’ติอาทิ วุตฺตํ, ตสฺส อิมินา อิธ วุตฺเตน สงฺฆเภทลกฺขเณน อตฺถโต นานากรณํ นตฺถิ. ตํ ปนสฺส นานากรณาภาวํ ตตฺเถว ปกาสยิสฺสาม. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា apakassanti សេចក្តីថា ញ៉ាំងបរិស័ទឲ្យអូសទាញមក ឲ្យបែកបាក់គ្នា និងឲ្យឃ្លាតចេញទៅក្នុងទីបំផុតម្ខាង។ ពាក្យថា avapakāsanti សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់ក្រៃលែង គឺធ្វើដោយប្រការណាឲ្យសង្ឃមិនលាយឡំគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា āveninti សេចក្តីថា ដោយឡែកពីគ្នា។ ពាក្យថា «ម្នាលឧបាលិ សង្ឃរមែងបែកបាក់គ្នាដោយហេតុប៉ុណ្ណេះឯង» សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុសម្តែងនូវវត្ថុណាមួយ ទោះបីតែមួយប្រការ ក្នុងចំណោមបេដករវត្ថុ ១៨ ប្រការយ៉ាងនេះ រួចហើយបញ្ចុះបញ្ចូលដោយហេតុនោះៗថា «អ្នកទាំងឡាយចូរកាន់យកនូវសេចក្តីនេះ ចូរពេញចិត្តនូវសេចក្តីនេះ» ហើយឲ្យចាប់ឆ្នោត ធ្វើសង្ឃកម្មផ្សេងគ្នា សង្ឃក៏ឈ្មោះថាបែកបាក់គ្នា។ ចំណែកឯក្នុងបរិវារៈ ដែលទ្រង់ត្រាស់សម្តែងថា «ម្នាលឧបាលិ សង្ឃរមែងបែកបាក់គ្នាដោយអាការៈ ៥ យ៉ាង» ជាដើមនោះ សេចក្តីនោះមិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាដោយអត្ថ ជាមួយនឹងលក្ខណៈនៃការបំបែកសង្ឃដែលពោលហើយក្នុងទីនេះឡើយ។ យើងនឹងសម្តែងនូវភាពមិនប្លែកគ្នានៃសេចក្តីនោះ ក្នុងបរិវារៈនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

อุปาลิปญฺหากถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ ឧបាលិបញ្ហាកថា។

สงฺฆเภทกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ចប់ ការពន្យល់សង្ឃភេទកក្ខន្ធកៈ។

๘. วตฺตกฺขนฺธกํ

៨. វត្តក្ខន្ធកៈ

อาคนฺตุกวตฺตกถา

អាគន្តុកវត្ដកថា

๓๕๗. วตฺตกฺขนฺธเก [Pg.117] อิทานิ อารามํ ปวิสิสฺสามีติ อิมินา อุปจารสีมสมีปํ ทสฺเสติ; ตสฺมา อุปจารสีมํ ปตฺวา อุปาหนาโอมุญฺจนาทิ สพฺพํ กาตพฺพํ. คเหตฺวาติ อุปาหนทณฺฑเกน คเหตฺวา. ปฏิกฺกมนฺตีติ สนฺนิปตนฺติ. วิสฺสชฺเชตพฺพนฺติ ปตฺถริตพฺพํ. โคจโร ปุจฺฉิตพฺโพติ ‘‘โคจรคาโม อาสนฺเน อุทาหุ ทูเร, กาลสฺเสว ปิณฺฑาย จริตพฺพํ อุทาหุ ทิวา’’ติ เอวํ ภิกฺขาจาโร ปุจฺฉิตพฺโพ. อโคจโร นาม มิจฺฉาทิฏฺฐิกานํ วา คาโม ปริจฺฉินฺนภิกฺโข วา คาโม; ยตฺถ เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา ภิกฺขา ทิยฺยติ, โสปิ ปุจฺฉิตพฺโพ. ปานียํ ปุจฺฉิตพฺพนฺติ ‘‘กึ อิมิสฺสา โปกฺขรณิยา ปานียํเยว ปิวนฺติ, นหานาทิปริโภคมฺปิ กโรนฺตี’’ติ เอวํ ปานียญฺเจว ปริโภชนียญฺจ ปุจฺฉิตพฺพํ. เกสุจิ ฐาเนสุ วาฬมิคา วา อมนุสฺสา วา โหนฺติ, ตสฺมา ‘‘กํ กาลํ ปวิสิตพฺพํ, กํ กาลํ นิกฺขมิตพฺพ’’นฺติ ปุจฺฉิตพฺพํ.

៣៥៧. ក្នុងវត្តក្ខន្ធកៈនេះ ពាក្យថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងចូលទៅកាន់អារាម» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវទីជិតឧបចារសីមា ហេតុនោះ កាលបើទៅដល់ឧបចារសីមាហើយ ត្រូវធ្វើវត្សទាំងពួងមានការដោះទ្រនាប់ជើងជាដើម។ ពាក្យថា gahetvā សេចក្តីថា កាន់យកទ្រនាប់ជើងដោយឈើសម្រាប់ព្យួរទ្រនាប់ជើង។ ពាក្យថា paṭikkamanti សេចក្តីថា មកជួបជុំគ្នា។ ពាក្យថា vissajjetabbaṃ សេចក្តីថា ត្រូវលាតសន្ធឹង។ ពាក្យថា gocaro pucchitabbo សេចក្តីថា ត្រូវសួររកគោចរគ្រាម (ភូមិសម្រាប់បិណ្ឌបាត) យ៉ាងនេះថា «ភូមិជាគោចរនៅជិត ឬនៅឆ្ងាយ គួរដើរទៅបិណ្ឌបាតតាំងពីព្រលឹម ឬក៏ពេលថ្ងៃត្រង់» គឺត្រូវសួររកកិច្ចនៃការដើរបិណ្ឌបាតយ៉ាងនេះ។ ទីដែលមិនមែនជាគោចរ (អគោចរ) គឺភូមិរបស់ពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិ ឬភូមិដែលមានការកំណត់ភិក្ខុបិណ្ឌបាត គឺភូមិដែលគេប្រគេនចង្ហាន់ដល់ភិក្ខុមួយអង្គ ឬពីរអង្គប៉ុណ្ណោះ ភូមិនោះក៏ត្រូវសួររកដែរ។ ពាក្យថា pānīyaṃ pucchitabbaṃ សេចក្តីថា ត្រូវសួររកទឹកឆាន់យ៉ាងនេះថា «ទឹកក្នុងស្រះនេះ គេប្រើប្រាស់សម្រាប់តែឆាន់ ឬក៏ប្រើប្រាស់សម្រាប់ងូតទឹកជាដើមផងដែរ?» គឺត្រូវសួររកទាំងទឹកឆាន់និងទឹកប្រើប្រាស់យ៉ាងនេះ។ ក្នុងទីកន្លែងខ្លះ តែងតែមានសត្វសាហាវ ឬពួកអមនុស្ស ហេតុនោះ ត្រូវសួរថា «គួរចូលទៅក្នុងពេលណា គួរចេញមកវិញក្នុងពេលណា»។

พหิ ฐิเตนาติ พหิ นิกฺขมนฺตสฺส อหิโน วา อมนุสฺสสฺส วา มคฺคํ ทตฺวา ฐิเตน นิลฺโลเกตพฺโพ. สเจ อุสฺสหติ โสเธตพฺโพติ ยทิ สกฺโกติ, สพฺโพ วิหาโร โสเธตพฺโพ. อสกฺโกนฺเตน อตฺตโน วสโนกาโส ชคฺคิตพฺโพ. สพฺพํ โสเธตุํ สกฺโกนฺตสฺส ปน ทสฺสิเต วิหารโสธนวตฺเต วินิจฺฉโย มหาขนฺธเก วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

ពាក្យថា bahi ṭhitena សេចក្តីថា ត្រូវឈើចៀសផ្លូវឲ្យពស់ ឬអមនុស្សដែលកំពុងចេញមកខាងក្រៅ រួចហើយឈរមើល។ ពាក្យថា sace ussahati sodhetabbo សេចក្តីថា ប្រសិនបើអាចធ្វើបាន ត្រូវបោសសម្អាតវិហារទាំងមូល។ បើមិនអាចធ្វើបានទេ ត្រូវថែទាំសម្អាតតែកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន។ ចំណែកឯការវិនិច្ឆ័យក្នុងវិហារសោធនវ័ត (វ័តក្នុងការសម្អាតវិហារ) ដែលបានបង្ហាញទុក សម្រាប់ភិក្ខុដែលអាចបោសសម្អាតវិហារទាំងមូលបាននោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងមហាក្ខន្ធកៈចុះ។

อาคนฺตุกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អាគន្តុកវត្ដកថា។

อาวาสิกวตฺตกถา

អាវាសិកវត្ដកថា

๓๕๙. อาวาสิกวตฺเต – อาสนํ ปญฺญเปตพฺพนฺติ เอวมาทิ สพฺพํ วุฑฺฒตเร อาคเต จีวรกมฺมํ วา นวกมฺมํ วา ฐเปตฺวาปิ กาตพฺพํ. เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชนฺเตน สมฺมชฺชนึ นิกฺขิปิตฺวา ตสฺส วตฺตํ กาตุํ อารภิตพฺพํ. ปณฺฑิโต หิ [Pg.118] อาคนฺตุโก ‘‘สมฺมชฺชาหิ ตาว เจติยงฺคณ’’นฺติ วกฺขติ. คิลานเภสชฺชํ กโรนฺเตน ปน สเจ นาติอาตุโร คิลาโน โหติ, เภสชฺชํ อกตฺวา วตฺตเมว กาตพฺพํ. มหาคิลานสฺส ปน เภสชฺชเมว กาตพฺพํ. ปณฺฑิโต หิ อาคนฺตุโก ‘‘กโรหิ ตาว เภสชฺช’’นฺติ วกฺขติ. ปานีเยน ปุจฺฉนฺเตน สเจ สกึ อานีตํ ปานียํ สพฺพํ ปิวติ, ‘‘ปุน อาเนมี’’ติ ปุจฺฉิตพฺโพเยว. อปิจ พีชเนนปิ พีชิตพฺโพ, พีชนฺเตน สกึ ปาทปิฏฺฐิยํ พีชิตฺวา สกึ มชฺเฌ สกึ สีเส พีชิตพฺพํ, ‘‘อลํ โหตู’’ติ วุตฺเตน ตโต มนฺทตรํ พีชิตพฺพํ. ปุน ‘‘อล’’นฺติ วุตฺเตน ตโต มนฺทตรํ พีชิตพฺพํ. ตติยวารํ วุตฺเตน พีชนี ฐเปตพฺพา. ปาทาปิสฺส โธวิตพฺพา, โธวิตฺวา สเจ อตฺตโน เตลํ อตฺถิ, เตน มกฺเขตพฺพา. โน เจ อตฺถิ, ตสฺส สนฺตเกน มกฺเขตพฺพา. อุปาหนาปุญฺฉนํ ปน อตฺตโน รุจิวเสน กาตพฺพํ. เตเนว เหตฺถ ‘‘สเจ อุสฺสหตี’’ติ วุตฺตํ. ตสฺมา อุปาหนา อปุญฺฉนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ. ‘‘กตฺถ มยฺหํ เสนาสนํ ปาปุณาตี’’ติ ปุจฺฉิเตน เสนาสนํ ปญฺญเปตพฺพํ, ‘‘เอตํ ตุมฺหากํ เสนาสนํ ปาปุณาตี’’ติ เอวํ อาจิกฺขิตพฺพนฺติ อตฺโถ. ปปฺโผเฏตฺวา หิ ปตฺถริตุํ ปน วฏฺฏติเยว.

៣៥៩. ក្នុងអាវាសិកវត្ត (វត្តីយធម៌របស់ភិក្ខុម្ចាស់វត្ត) វត្តទាំងពួងមានជាដើមថា "ត្រូវរៀបចំអាសនៈ" កាលបើព្រះថេរៈដែលមានវស្សាចាស់ជាងនិមន្តមកដល់ សូម្បីតែការងារធ្វើចីវរ ឬការងារសំណង់ថ្មី (នវកម្ម) ក៏ត្រូវផ្អាកទុកសិន ហើយត្រូវធ្វើវត្តនោះ។ ភិក្ខុកាលកំពុងបោសសម្អាតលានចេតិយ ត្រូវដាក់អំបោសចុះ ហើយចាប់ផ្តើមធ្វើវត្តចំពោះព្រះអាគន្តុកៈនោះ។ ព្រោះថា ព្រះអាគន្តុកៈដែលមានប្រាជ្ញា នឹងពោលថា "ចូរលោកបោសសម្អាតលានចេតិយសិនចុះ"។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុកាលកំពុងធ្វើថ្នាំដល់ភិក្ខុឈឺ ប្រសិនបើភិក្ខុឈឺនោះមិនមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរទេ មិនបាច់ធ្វើថ្នាំឡើយ ត្រូវធ្វើវត្តតែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ បើជាភិក្ខុមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ត្រូវធ្វើថ្នាំជូនលោកតែម្យ៉ាង។ ព្រោះថា ព្រះអាគន្តុកៈដែលមានប្រាជ្ញា នឹងពោលថា "ចូរលោកធ្វើថ្នាំសិនចុះ"។ កាលបើភិក្ខុម្ចាស់វត្តសួររកទឹកឆាន់ ប្រសិនបើព្រះអាគន្តុកៈឆាន់ទឹកដែលនាំមកម្តងនោះអស់ទាំងស្រុង ភិក្ខុម្ចាស់វត្តត្រូវសួរដដែលថា "តើខ្ញុំព្រះករុណានាំមកម្តងទៀតឬ?"។ ម្យ៉ាងទៀត ត្រូវបក់ផ្លិតថ្វាយលោកផង ភិក្ខុកាលកំពុងបក់ផ្លិត ត្រូវបក់ត្រង់ខ្នងជើងម្តង ត្រង់កណ្តាលខ្លួនម្តង ត្រង់ក្បាលម្តង កាលបើលោកពោលថា "ល្មមហើយ" ត្រូវបក់ថ្នមៗជាងនោះទៅទៀត។ កាលបើលោកពោលម្តងទៀតថា "ល្មមហើយ" ត្រូវបក់ថ្នមៗជាងនោះទៅទៀត។ កាលបើលោកពោលជាគម្រប់បីដង ត្រូវដាក់ផ្លិតចុះ។ សូម្បីតែជើងទាំងពីររបស់លោក ក៏ត្រូវលាងជម្រះដែរ លាងរួចហើយ ប្រសិនបើមានប្រេងរបស់ខ្លួន ត្រូវលាបប្រេងនោះជូនលោក។ បើគ្មានប្រេងរបស់ខ្លួនទេ ត្រូវលាបដោយប្រេងជារបស់លោក (ព្រះអាគន្តុកៈ) នោះឯង។ ចំណែកឯការជូតស្បែកជើង ត្រូវធ្វើទៅតាមការស្ម័គ្រចិត្តរបស់ខ្លួន។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងអធិការនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "ប្រសិនបើមានសេចក្តីឧស្សាហ៍"។ ហេតុនោះ សូម្បីតែភិក្ខុមិនបានជូតស្បែកជើង ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ សេចក្តីថា កាលបើព្រះអាគន្តុកៈសួរថា "តើសេនាសនៈរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដល់ (បាន) ត្រង់ណា?" ភិក្ខុម្ចាស់វត្តត្រូវរៀបចំសេនាសនៈថ្វាយ ហើយត្រូវប្រាប់យ៉ាងនេះថា "សេនាសនៈនេះ ដល់ (បាន) ដល់លោកម្ចាស់ហើយ"។ ម្យ៉ាងទៀត ការរលាស់ (កម្រាល) ហើយក្រាលសេនាសនៈនោះ គឺគួរធ្វើពិតប្រាកដណាស់។

นวกสฺส วตฺเต – ปานียํ อาจิกฺขิตพฺพนฺติ ‘‘เอตํ ปานียํ คเหตฺวา ปิวาหี’’ติ อาจิกฺขิตพฺพํ. ปริโภชนีเยปิ เอเสว นโย. เสสํ ปุริมสทิสเมว. มหาอาวาเสปิ อตฺตโน สนฺติกํ สมฺปตฺตสฺส อาคนฺตุกสฺส วตฺตํ อกาตุํ น ลภติ.

ក្នុងវត្តរបស់ភិក្ខុខ្ចី (នវកភិក្ខុ) ពាក្យថា "ត្រូវប្រាប់ទឹកឆាន់" គឺត្រូវប្រាប់ថា "នេះជាទឹកឆាន់ ចូរលោកយកទៅឆាន់ចុះ"។ សូម្បីតែក្នុងទឹកប្រើប្រាស់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងសេចក្តីមុន (ក្នុងអាគន្តុកវត្ត) នោះឯង។ សូម្បីតែក្នុងអាវាសធំ (វត្តធំ) ភិក្ខុក៏មិនគួរមិនធ្វើវត្តចំពោះព្រះអាគន្តុកៈដែលមកដល់សំណាក់របស់ខ្លួនឡើយ។

อาวาสิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អាវាសិកវត្តកថា។

คมิกวตฺตกถา

គមិកវត្តកថា

๓๖๐. คมิกวตฺเตสุ ทารุภณฺฑนฺติ เสนาสนกฺขนฺธเก วุตฺตํ มญฺจปีฐาทิ. มตฺติกาภณฺฑมฺปิ รชนภาชนาทิ สพฺพํ ตตฺถ วุตฺตปฺปเภทเมว. ตํ สพฺพํ อคฺคิสาลาย วา อญฺญตรสฺมึ วา คุตฺตฏฺฐาเน ปฏิสาเมตฺวา คนฺตพฺพํ. อโนวสฺสเก ปพฺภาเรปิ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. เสนาสนํ อาปุจฺฉิตพฺพนฺติ เอตฺถ ยํ ปาสาณปิฏฺฐิยํ วา ปาสาณตฺถมฺเภสุ วา กตเสนาสนํ, ยตฺถ อุปจิกา นาโรหนฺติ, ตํ อนาปุจฺฉนฺตสฺสาปิ อนาปตฺติ. จตูสุ ปาสาณเกสูติอาทิ อุปจิกานํ อุปฺปตฺติฏฺฐาเน ปณฺณสาลาทิเสนาสเน กตฺตพฺพาการทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. อปฺเปว นาม องฺคานิปิ เสเสยฺยุนฺติ อยํ อชฺโฌกาเส ฐปิตมฺหิ อานิสํโส. โอวสฺสกเคเห ปน ติเณสุ จ มตฺติกาปิณฺเฑสุ จ อุปริ ปตนฺเตสุ มญฺจปีฐานํ องฺคานิปิ วินสฺสนฺติ.

៣៦០. ក្នុងគមិកវត្តទាំងឡាយ (វត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកនឹងទៅ) ពាក្យថា "គ្រឿងឈើ" គឺគ្រែ និងតាំងជាដើម ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងសេនាសនក្ខន្ធកៈ។ សូម្បីតែ "គ្រឿងដី" មានឆ្នាំងជ្រលក់ពណ៌ជាដើមទាំងអស់ ក៏មានប្រភេទដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងសេនាសនក្ខន្ធកៈនោះឯង។ ភិក្ខុត្រូវទុកដាក់គ្រឿងប្រើប្រាស់ទាំងអស់នោះ ក្នុងរោងភ្លើងក្តី ក្នុងកន្លែងមានការការពារណាមួយក្តី ហើយសឹមទៅ។ សូម្បីតែការទុកដាក់ក្នុងល្អាងភ្នំដែលទឹកភ្លៀងមិនលេច ក៏គួរធ្វើដែរ។ ក្នុងពាក្យថា "ត្រូវលាសេនាសនៈ" នេះ សេនាសនៈណាដែលធ្វើនៅលើខ្នងថ្ម ឬនៅលើសសរថ្ម ដែលកណ្តៀរមិនអាចឡើងបាន សូម្បីតែភិក្ខុមិនបានលាសេនាសនៈនោះ ក៏មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ។ ពាក្យមានជាដើមថា "លើថ្មបួនដុំ" ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញអំពីរបៀបដែលត្រូវធ្វើចំពោះសេនាសនៈ មានសាលាប្រក់ស្លឹកជាដើម ដែលជាកន្លែងកើតឡើងនៃកណ្តៀរទាំងឡាយ។ ពាក្យថា "ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ឱ្យសូម្បីតែអង្គ (ជើងគ្រែជាដើម) នៅសល់ខ្លះ" នេះ គឺជាអានិសង្សក្នុងការទុកដាក់ (គ្រែតាំង) ក្នុងទីវាល។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងកុដិដែលទឹកភ្លៀងលេច កាលបើស្មៅក្តី ដុំដីក្តី ធ្លាក់ចុះមកពីខាងលើ សូម្បីតែអង្គ (ជើងគ្រែជាដើម) នៃគ្រែ និងតាំងទាំងឡាយ ក៏រមែងវិនាសទៅដែរ។

คมิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ គមិកវត្តកថា។

อนุโมทนวตฺตกถา

អនុមោទនាវត្តកថា

๓๖๒. อนุโมทนวตฺถุสฺมึ [Pg.119] อิทฺธํ อโหสีติ สมฺปนฺนํ อโหสิ. จตูหิ ปญฺจหีติ สงฺฆตฺเถเรน อนุโมทนตฺถาย นิสินฺเน เหฏฺฐา ปฏิปาฏิยา จตูหิ นิสีทิตพฺพํ. อนุเถเร นิสินฺเน มหาเถเรน จ เหฏฺฐา จ ตีหิ นิสีทิตพฺพํ. ปญฺจเม นิสินฺเน อุปริ จตูหิ นิสีทิตพฺพํ. สงฺฆตฺเถเรน เหฏฺฐา ทหรภิกฺขุสฺมึ อชฺฌิฏฺเฐปิ สงฺฆตฺเถรโต ปฏฺฐาย จตูหิ นิสีทิตพฺพเมว. สเจ ปน อนุโมทโก ภิกฺขุ ‘‘คจฺฉถ ภนฺเต, อาคเมตพฺพกิจฺจํ นตฺถี’’ติ วทติ, คนฺตุํ วฏฺฏติ. มหาเถเรน ‘‘คจฺฉาม อาวุโส’’ติ วุตฺเต ‘‘คจฺฉถา’’ติ วทติ, เอวมฺปิ วฏฺฏติ. ‘‘พหิคาเม อาคเมสฺสามา’’ติ อาโภคํ กตฺวาปิ พหิคามํ คนฺตฺวา อตฺตโน นิสฺสิตเก ‘‘ตุมฺเห ตสฺส อาคมนํ อาคเมถา’’ติ วตฺวาปิ คนฺตุํ วฏฺฏติเยว. สเจ ปน มนุสฺสา อตฺตโน รุจิเกน เอเกน อนุโมทนํ กาเรนฺติ, เนว ตสฺส อนุโมทโต อาปตฺติ, น มหาเถรสฺส ภาโร โหติ. อุปนิสินฺนกถายเมว หิ มนุสฺเสสุ กถาเปนฺเตสุ มหาเถโร อาปุจฺฉิตพฺโพ, มหาเถเรน จ อนุโมทนาย อชฺฌิฏฺโฐว อาคเมตพฺโพติ อิทเมตฺถ ลกฺขณํ. วจฺจิโตติ สญฺชาตวจฺโจ; วจฺจปีฬิโตติ อธิปฺปาโย.

៣៦២. ក្នុងរឿងអនុមោទនាវត្ត ពាក្យថា "សម្រេចហើយ" គឺបានបរិបូណ៌ហើយ។ ពាក្យថា "ដោយភិក្ខុ ៤-៥ រូប" គឺកាលបើព្រះសង្ឃត្ថេរៈ (ព្រះថេរៈចាស់វស្សាជាងគេក្នុងសង្ឃ) គង់នៅដើម្បីធ្វើអនុមោទនា ភិក្ខុបន្ទាប់ចុះមកតាមលំដាប់ ៤ រូប ត្រូវគង់នៅជាមួយ។ កាលបើព្រះអនុថេរៈគង់នៅដើម្បីធ្វើអនុមោទនា ព្រះមហាថេរៈផង ភិក្ខុបន្ទាប់ចុះមក ៣ រូបផង ត្រូវគង់នៅជាមួយ។ កាលបើភិក្ខុទី ៥ គង់នៅដើម្បីធ្វើអនុមោទនា ភិក្ខុខាងលើ ៤ រូប ត្រូវគង់នៅជាមួយ។ សូម្បីតែព្រះសង្ឃត្ថេរៈបានបង្គាប់ភិក្ខុខ្ចីខាងក្រោម (ឱ្យធ្វើអនុមោទនា) ក៏ដោយ ភិក្ខុ ៤ រូបរាប់ចាប់ពីព្រះសង្ឃត្ថេរៈទៅ ត្រូវតែគង់នៅជាមួយដដែល។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុអ្នកធ្វើអនុមោទនាពោលថា "សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តទៅចុះ កិច្ចដែលត្រូវរង់ចាំមិនមានទេ" ភិក្ខុទាំងឡាយនឹងនិមន្តទៅ ក៏គួរ។ កាលបើព្រះមហាថេរៈពោលថា "ម្នាលអាវុសោ យើងទាំងឡាយទៅហើយ" ហើយភិក្ខុនោះពោលថា "សូមនិមន្តទៅចុះ" ទោះបីយ៉ាងនេះ ក៏គួរនិមន្តទៅបាន។ សូម្បីតែភិក្ខុទាំងឡាយធ្វើក្នុងចិត្តថា "យើងនឹងរង់ចាំនៅខាងក្រៅភូមិ" ហើយនិមន្តទៅខាងក្រៅភូមិ រួចប្រាប់សិស្សរបស់ខ្លួនថា "អ្នកទាំងឡាយចូររង់ចាំការមកដល់របស់ភិក្ខុនោះចុះ" ហើយនិមន្តទៅ ក៏គួរពិតប្រាកដណាស់។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមនុស្សទាំងឡាយ ញ៉ាំងភិក្ខុមួយរូបដែលខ្លួនពេញចិត្ត ឱ្យធ្វើអនុមោទនា ភិក្ខុអ្នកធ្វើអនុមោទនានោះ មិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ហើយក៏មិនមែនជាភារៈរបស់ព្រះមហាថេរៈដែរ។ ព្រោះថា កាលបើមនុស្សទាំងឡាយ ញ៉ាំងភិក្ខុឱ្យសម្តែងធម៌ក្នុងឧបនិសិន្នកថា (ការសន្ទនាធម៌ក្នុងទីដែលអង្គុយជិត) ភិក្ខុត្រូវលាព្រះមហាថេរៈសិន ហើយព្រះមហាថេរៈ ក៏ត្រូវរង់ចាំតែភិក្ខុដែលគេបានអារាធនាដើម្បីធ្វើអនុមោទនានោះប៉ុណ្ណោះ នេះជាលក្ខណៈក្នុងអនុមោទនាវត្តនេះ។ ពាក្យថា "ព្រោះឈឺលាមក" គឺមានលាមកកើតឡើងហើយ សេចក្តីអធិប្បាយថា "ត្រូវលាមកបៀតបៀនហើយ"។

อนุโมทนวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អនុមោទនាវត្តកថា។

ภตฺตคฺควตฺตกถา

ភត្តគ្គវត្តកថា

๓๖๔. ภตฺตคฺควตฺเต ‘‘อนฺโตคาโม วา โหตุ วิหาโร วา, มนุสฺสานํ ปริเวสนฏฺฐานํ คจฺฉนฺเตน จีวรํ ปารุปิตฺวา กายพนฺธนํ พนฺธนเมว วฏฺฏตี’’ติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ. น เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺชาติ เถเร ภิกฺขู อติอลฺลียิตฺวา น นิสีทิตพฺพํ. สเจ มหาเถรสฺส นิสินฺนาสเนน สมกํ อาสนํ โหติ, พหูสุ อาสเนสุ สติ เอกํ ทฺเว อาสนานิ ฐเปตฺวา นิสีทิตพฺพํ. ภิกฺขู คเณตฺวา ปญฺญตฺตาสเนสุ อนิสีทิตฺวา มหาเถเรน นิสีทาติ วุตฺเตน นิสีทิตพฺพํ. โน เจ มหาเถโร วทติ, ‘‘อิทํ, ภนฺเต, อาสนํ อุจฺจ’’นฺติ วตฺตพฺพํ. ‘‘นิสีทา’’ติ วุตฺเต นิสีทิตพฺพํ. สเจ ปน เอวํ อาปุจฺฉิเตปิ น วทติ, นิสีทนฺตสฺส อนาปตฺติ; มหาเถรสฺเสว อาปตฺติ. นวโก หิ เอวรูเป อาสเน อนาปุจฺฉา นิสีทนฺโต อาปชฺชติ, เถโร อาปุจฺฉิเต อนนุชานนฺโต. น สงฺฆาฏึ โอตฺถริตฺวาติ น สงฺฆาฏึ อวตฺถริตฺวา นิสีทิตพฺพํ.

៣៦៤. ក្នុងភត្តគ្គវត្ត (វត្តក្នុងរោងភត្ត) មានពោលទុកក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយថា "ទោះជាក្នុងភូមិក្តី ក្នុងវត្តក្តី ភិក្ខុកាលនឹងទៅកាន់កន្លែងដែលមនុស្សទាំងឡាយរៀបចំអាហារ ត្រូវគ្រងចីវរ ហើយចងវត្ថពន្ធចង្កេះជានិច្ច ទើបគួរ"។ ពាក្យថា "មិនត្រូវអង្គុយបៀតភិក្ខុជាថេរៈ" គឺមិនត្រូវអង្គុយជិតស្និទ្ធ ឬប៉ះពាល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយខ្លាំងពេកឡើយ។ ប្រសិនបើអាសនៈស្មើគ្នានឹងអាសនៈដែលព្រះមហាថេរៈគង់ កាលបើមានអាសនៈច្រើន ត្រូវទុកចន្លោះអាសនៈមួយ ឬពីរ ហើយសឹមអង្គុយ។ ភិក្ខុមិនត្រូវអង្គុយលើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកដោយរាប់ចំនួនភិក្ខុឡើយ លុះត្រាតែព្រះមហាថេរៈពោលថា "ចូរអង្គុយចុះ" ទើបត្រូវអង្គុយ។ ប្រសិនបើព្រះមហាថេរៈមិនមានថេរដីកាទេ ភិក្ខុនោះត្រូវទូលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ អាសនៈនេះខ្ពស់ណាស់"។ កាលបើលោកពោលថា "ចូរអង្គុយចុះ" ទើបត្រូវអង្គុយ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើភិក្ខុបានសួរយ៉ាងនេះហើយ លោកនៅតែមិនមានថេរដីកាទៀត ភិក្ខុអ្នកអង្គុយនោះមិនត្រូវអាបត្តិឡើយ ត្រូវអាបត្តិតែព្រះមហាថេរៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុខ្ចីកាលអង្គុយលើអាសនៈមានសភាពយ៉ាងនោះដោយមិនបានសួរ រមែងត្រូវអាបត្តិ ចំណែកព្រះថេរៈកាលភិក្ខុសួរហើយ មិនអនុញ្ញាត ក៏រមែងត្រូវអាបត្តិដែរ។ ពាក្យថា "មិនត្រូវក្រាលសង្ឃាដិអង្គុយ" គឺមិនត្រូវក្រាលសង្ឃាដិទ្រាប់អង្គុយឡើយ។

อุโภหิ [Pg.120] หตฺเถหีติ ปตฺตโธวนอุทกํ สนฺธาย วุตฺตํ. ทกฺขิโณทกํ ปน ปุรโต อาธารเก ปตฺตํ ฐเปตฺวา คเหตพฺพํ. สาธุกนฺติ อุทกสทฺทํ อกโรนฺเตน.

ពាក្យថា "ដោយដៃទាំងពីរ" គឺព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទឹកលាងသបិត។ ចំណែកឯទឹកទក្ខិណោទក (ទឹកប្រគេន) ត្រូវដាក់သបិតលើជើងទ្រខាងមុខ ហើយសឹមទទួលយក។ ពាក្យថា "ដោយប្រពៃ" គឺដោយមិនធ្វើឱ្យមានសូរទឹកឡើយ។

สูปสฺส โอกาโสติ ยถา สูปสฺส โอกาโส โหติ; เอวํ มตฺตาย โอทโน คณฺหิตพฺโพติ อตฺโถ. สมกํ สมฺปาเทหีติ อิทํ น เกวลํ สปฺปิอาทีสุเยว โอทเนปิ วตฺตพฺพํ. สปฺปิอาทีสุ ปน ยํ อปฺปํ โหติ เอกสฺส วา ทฺวินฺนํ วา อนุรูปกํ, ตํ สพฺเพสํ สมกํ สมฺปาเทหีติ วุตฺเต มนุสฺสานํ วิหสา โหติ, ตสฺมา ตาทิสํ สกึ วา ทฺวิกฺขตฺตุํ วา คเหตฺวา เสสํ น คเหตพฺพํ.

ពាក្យថា "ឱកាសនៃស៊ុប (ទឹកសម្ល)" សេចក្តីថា ត្រូវទទួលយកភត្តដោយប្រមាណល្មម ដើម្បីឱ្យមានកន្លែងសម្រាប់ដាក់ទឹកសម្ល។ ពាក្យថា "ចូរចាត់ចែងឱ្យស្មើគ្នា" នេះ មិនមែនពោលចំពោះតែទឹកដោះថ្លាជាដើមប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែក្នុងភត្ត ក៏ត្រូវពោលដែរ។ ចំណែកឯក្នុងទឹកដោះថ្លាជាដើម របស់ណាដែលមានតិច ល្មមតែសម្រាប់ភិក្ខុមួយរូប ឬពីររូប កាលបើពោលថា "ចូរចាត់ចែងរបស់នោះឱ្យស្មើគ្នាដល់ភិក្ខុទាំងអស់" រមែងនាំឱ្យមានសេចក្តីលំបាកដល់មនុស្សទាំងឡាយ ហេតុនោះ ភិក្ខុទទួលយករបស់បែបនោះម្តង ឬពីរដងហើយ មិនគួរទទួលយករបស់ដែលនៅសល់ទៀតឡើយ។

น ตาว เถเรน ภุญฺชิตพฺพนฺติ อิทํ ยํ ปริจฺฉินฺนภิกฺขุกํ ภตฺตคฺคํ, ยตฺถ มนุสฺสา สพฺเพสํ ปาเปตฺวา ทาตุกามา โหนฺติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ยํ ปน มหาภตฺตคฺคํ โหติ, ยตฺถ เอกสฺมึ ปเทเส ภุญฺชนฺติ, เอกสฺมึ ปเทเส อุทกํ ทิยฺยติ, ตตฺถ ยถาสุขํ ภุญฺชิตพฺพํ.

ពាក្យថា "ព្រះថេរៈមិនត្រូវឆាន់មុនឡើយ" នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយករោងភត្តដែលមានកំណត់ចំនួនភិក្ខុ ដែលក្នុងរោងភត្តនោះ មនុស្សទាំងឡាយចង់ប្រគេនឱ្យសព្វគ្រប់ដល់ភិក្ខុគ្រប់រូបសិន ទើបប្រគេន។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរោងភត្តធំណាមួយ ដែលក្នុងទីកន្លែងមួយ ភិក្ខុទាំងឡាយកំពុងឆាន់ ក្នុងទីកន្លែងមួយទៀត គេកំពុងប្រគេនទឹក ក្នុងរោងភត្តនោះ ភិក្ខុអាចឆាន់បានតាមសប្បាយ។

น ตาว อุทกนฺติ อิทํ หตฺถโธวนอุทกํ สนฺธาย วุตฺตํ. อนฺตรา ปิปาสิเตน ปน คเล วิลคฺคามิเสน วา ปานียํ ปิวิตฺวา หตฺถา น โธวิตพฺพา. สเจ มนุสฺสา ‘‘โธวถ ภนฺเต ปตฺตญฺจ หตฺเถ จา’’ติ วทนฺติ, ภิกฺขู วา ‘‘ตุมฺเห อุทกํ คณฺหถา’’ติ วทนฺติ, วฏฺฏติ.

ពាក្យថា "មិនត្រូវទទួលទឹកសិន" នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទឹកលាងដៃ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងចន្លោះពេលឆាន់ ភិក្ខុដែលស្រេកទឹកខ្លាំង ឬមានអាហារស្លាក់នៅក ឆាន់ទឹកហើយ ក៏អាចលាងដៃបាន។ ប្រសិនបើមនុស្សទាំងឡាយពោលថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលាងសបិត និងលាងដៃចុះ" ឬភិក្ខុទាំងឡាយពោលថា "សូមលោកទាំងឡាយទទួលយកទឹកចុះ" យ៉ាងនេះ ក៏គួរធ្វើបាន។

นิวตฺตนฺเตนาติ ภตฺตคฺคโต อุฏฺฐาย นิวตฺตนฺเตน สงฺเฆน เอวํ นิวตฺติตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. กถํ? ‘‘นวเกหี’’ติ สพฺพํ ทฏฺฐพฺพํ. สมฺพาเธสุ หิ ฆเรสุ มหาเถรานํ นิกฺขมโนกาโส น โหติ, ตสฺมา เอวํ วุตฺตํ. เอวํ นิวตฺตนฺเตหิ ปน นวเกหิ เคหทฺวาเร ฐตฺวา เถเรสุ นิกฺขนฺเตสุ ปฏิปาฏิยา คนฺตพฺพํ. สเจ ปน มหาเถรา ธุเร นิสินฺนา โหนฺติ, นวกา อนฺโตเคเห, เถราสนโต ปฏฺฐาย ปฏิปาฏิยา เอว นิกฺขมิตพฺพํ. กาเยน กายํ อฆฏฺเฏนฺเตน ยถา อนฺตเรน มนุสฺสา คนฺตุํ สกฺโกนฺติ, เอวํ วิรฬาย ปฏิปาฏิยา คนฺตพฺพํ.

ពាក្យថា "កាលត្រឡប់ទៅវិញ" ទ្រង់បង្ហាញថា ព្រះសង្ឃកាលក្រោកឡើងត្រឡប់ទៅវិញពីរោងភត្ត ត្រូវត្រឡប់ទៅវិញយ៉ាងនេះ។ ត្រឡប់ទៅវិញដូចម្តេច? គប្បីជ្រាបសេចក្តីទាំងពួងដោយពាក្យថា "ដោយភិក្ខុខ្ចីទាំងឡាយ" ជាដើម។ ព្រោះថា ក្នុងផ្ទះទាំងឡាយដែលចង្អៀត ព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយមិនមានឱកាសនឹងនិមន្តចេញទៅបានឡើយ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុខ្ចីកាលត្រឡប់ទៅវិញយ៉ាងនេះ ត្រូវឈរនៅជិតទ្វារផ្ទះ កាលបើព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តចេញទៅអស់ហើយ ត្រូវនិមន្តទៅតាមលំដាប់។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយគង់នៅជិតទ្វារផ្ទះ ភិក្ខុខ្ចីទាំងឡាយគង់នៅខាងក្នុងផ្ទះ ត្រូវនិមន្តចេញទៅតាមលំដាប់ ចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈទៅ។ ភិក្ខុមិនត្រូវឱ្យកាយប៉ះពាល់កាយឡើយ ហើយត្រូវនិមន្តទៅតាមជួរដ៏ចំហ ដើម្បីឱ្យមនុស្សទាំងឡាយអាចដើរកាត់តាមចន្លោះបាន។

ภตฺตคฺควตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ ភត្តគ្គវត្តកថា។

ปิณฺฑจาริกวตฺตกถา

បិណ្ឌចារិកវត្តកថា

๓๖๖. ปิณฺฑจาริกวตฺเต – กมฺมํ วา นิกฺขิปตีติ กปฺปาสํ วา สุปฺปํ วา มุสลํ วา ยํ คเหตฺวา กมฺมํ กโรนฺติ, ฐิตา วา นิสินฺนา วา โหนฺติ, ตํ นิกฺขิปติ[Pg.121]. น จ ภิกฺขาทายิกายาติ อิตฺถี วา โหตุ ปุริโส วา, ภิกฺขาทานสมเย มุขํ น อุลฺโลเกตพฺพํ.

៣៦៦. ក្នុងបិណ្ឌចារិកវត្ត ពាក្យថា "ឬដាក់ចុះនូវការងារ" គឺរបស់ណាមានសំឡីក្តី កញ្ជើក្តី អង្រែក្តី ដែលគេកាន់យកហើយធ្វើការងារ ឈរក្តី អង្គុយក្តី គេរមែងដាក់ចុះនូវរបស់នោះ។ ពាក្យថា "មិនត្រូវមើលមុខឧបាសិកាអ្នកប្រគេនចង្ហាន់" គឺទោះជាស្រ្តីក្តី បុរសក្តី ក្នុងខណៈដែលគេកំពុងប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាត មិនត្រូវងើបមើលមុខឡើយ។

ปิณฺฑจาริกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ បិណ្ឌចារិកវត្តកថា។

อารญฺญิกวตฺตกถา

អារញ្ញិកវត្តកថា

๓๖๘. อารญฺญิกวตฺเต – เสนาสนา โอตริตพฺพนฺติ วสนฏฺฐานโต นิกฺขมิตพฺพํ.

៣៦៨. ក្នុងអារញ្ញិកវត្ត ពាក្យថា "ត្រូវចុះចាកសេនាសនៈ" គឺត្រូវនិមន្តចេញចាកទីលំនៅ។

ปตฺตํ ถวิกาย ปกฺขิปิตฺวาติ เอตฺถ สเจ พหิคาเม อุทกํ นตฺถิ, อนฺโตคาเมเยว ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา อถ พหิคาเม อตฺถิ, พหิคาเม ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ปตฺโต โธวิตฺวา โวทโก กตฺวา ถวิกาย ปกฺขิปิตพฺโพ.

ក្នុងពាក្យថា "ដាក់សបិតក្នុងថង់សបិត" នេះ ប្រសិនបើនៅខាងក្រៅភូមិគ្មានទឹកទេ ត្រូវធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងភូមិសិន។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើនៅខាងក្រៅភូមិមានទឹក ត្រូវធ្វើភត្តកិច្ចនៅខាងក្រៅភូមិ រួចលាងសបិត ធ្វើឱ្យអស់ទឹក ហើយសឹមដាក់ក្នុងថង់សបិត។

ปริโภชนียํ อุปฏฺฐาเปตพฺพนฺติ สเจ ภาชนานิ นปฺปโหนฺติ, ปานียเมว ปริโภชนียมฺปิ กตฺวา อุปฏฺฐาเปตพฺพํ. ภาชนํ อลภนฺเตน เวฬุนาฬิกายปิ อุปฏฺฐาเปตพฺพํ. ตมฺปิ อลภนฺตสฺส ยถา สมีเป อุทกอาวาโฏ โหติ, เอวํ กาตพฺพํ. อรณิสหิเต สติ อคฺคึ อกาตุมฺปิ วฏฺฏติ. ยถา จ อารญฺญิกสฺส, เอวํ กนฺตารปฺปฏิปนฺนสฺสาปิ อรณิสหิตํ อิจฺฉิตพฺพํ. คณวาสิโน ปน เตน วินาปิ วฏฺฏติ. นกฺขตฺตาเนว นกฺขตฺตปทานิ.

ពាក្យថា "ត្រូវតម្កល់ទឹកប្រើប្រាស់ទុក" គឺប្រសិនបើភាជន៍ទាំងឡាយមិនគ្រាន់ទេ ត្រូវយកទឹកឆាន់នោះឯង ធ្វើជាទឹកប្រើប្រាស់ផង ហើយតម្កល់ទុក។ ភិក្ខុកាលមិនបានភាជន៍ ត្រូវតម្កល់ទុកដោយបំពង់ឫស្សីក៏បាន។ សូម្បីតែបំពង់ឫស្សីនោះ ក៏មិនបានទៀត ត្រូវធ្វើដោយវិធីណាឱ្យមានអណ្តូងទឹកនៅជិតៗនោះ។ កាលបើមានឈើខាត់ភ្លើង ទោះបីមិនបង្កាត់ភ្លើង ក៏គួរ។ ម្យ៉ាងទៀត ឈើខាត់ភ្លើងនោះ គួរតែមានសម្រាប់ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែភិក្ខុអ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយ ក៏គួរតែមានឈើខាត់ភ្លើងនោះ យ៉ាងនោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះភិក្ខុអ្នកនៅជាក្រុម ទោះបីគ្មានឈើខាត់ភ្លើងនោះ ក៏គួរ។ ពួកផ្កាយនោះឯង ហៅថា នក្ខត្តបទ។

อารญฺญิกวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

ចប់ អារញ្ញិកវត្តកថា។

เสนาสนวตฺตกถา

សេនាសនវត្តកថា

๓๖๙. เสนาสนวตฺเต – ทฺวารํ นาม ยสฺมา มหาวฬญฺชํ, ตสฺมา ตตฺถ อาปุจฺฉนกิจฺจํ นตฺถิ, เสสานิ ปน อุทฺเทสทานาทีนิ อาปุจฺฉิตฺวาว กาตพฺพานิ. เทวสิกมฺปิ อาปุจฺฉิตุํ วฏฺฏติ. อถาปิ ‘‘ภนฺเต อาปุจฺฉิตเมว โหตู’’ติ วุตฺเต วุฑฺฒตโร ‘‘สาธู’’ติ สมฺปฏิจฺฉติ, สยเมว วา ‘‘ตฺวํ ยถาสุขํ วิหราหี’’ติ วทติ; เอวมฺปิ วฏฺฏติ. สภาคสฺส วิสฺสาเสนาปิ วฏฺฏติเยว. เยน วุฑฺโฒ เตน ปริวตฺติตพฺพนฺติ วุฑฺฒาภิมุเขน ปริวตฺติตพฺพํ. โภชนสาลาทีสุปิ เอวเมว ปฏิปชฺชิตพฺพํ.

៣៦៩. ក្នុងសេនាសនវត្ត មានសេចក្តីអធិប្បាយដូច្នេះថា ឈ្មោះថាទ្វារធំ ព្រោះជាទីដែលមនុស្សជាច្រើនប្រើប្រាស់ ហេតុនោះ កិច្ចដែលត្រូវសុំអនុញ្ញាត (ក្នុងការបើកបិទ) ក្នុងទ្វារនោះ មិនមានឡើយ។ ចំណែកឯកិច្ចការដែលសេសសល់ មានការប្រគេនឧទ្ទេសភត្តជាដើម ត្រូវសុំអនុញ្ញាតសិនទើបធ្វើបាន។ ទោះបីសុំអនុញ្ញាតរាល់ថ្ងៃក៏គួរ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើភិក្ខុពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាសុំអនុញ្ញាតរួចហើយ» ភិក្ខុដែលមានវស្សាចាស់ជាង ទទួលថា «សាធុ (ប្រពៃហើយ)» ឬក៏លោកពោលដោយខ្លួនឯងថា «លោកចូរនៅតាមសប្បាយចុះ» យ៉ាងនេះក៏គួរ។ សូម្បីដោយសារភាពស្និទ្ធស្នាលនឹងភិក្ខុដែលមានភាគស្មើគ្នា ក៏គួរដូចគ្នា។ ពាក្យថា Yena vuḍḍho tena parivattitabban គឺត្រូវបែរមុខទៅរកព្រះថេរៈដែលមានវស្សាចាស់ជាង។ សូម្បីក្នុងរោងភត្តជាដើម ក៏ត្រូវប្រតិបត្តិយ៉ាងនេះដូចគ្នា។

เสนาสนวตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

សេនាសនវត្តកថា ចប់។

ชนฺตาฆรวตฺตาทิกถา

ជន្តាឃរវត្តាទិកថា

๓๗๑. ชนฺตาฆรวตฺเต – ปริภณฺฑนฺติ พหิชคติ.

៣៧១. ក្នុងជន្តាឃរវត្ត ពាក្យថា paribhaṇḍa សេចក្តីថា ខឿនដីខាងក្រៅជន្តាឃរៈ។

๓๗๓. อาจมนวตฺถุสฺมึ [Pg.122] – สติ อุทเกติ เอตฺถ สเจ อุทกํ อตฺถิ, ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐานํ ปน นตฺถิ, ภาชเนน นีหริตฺวา อาจมิตพฺพํ. ภาชเน อสติ ปตฺเตน นีหริตพฺพํ. ปตฺเตปิ อสติ อสนฺตํ นาม โหติ. ‘‘อิทํ อติวิวฏํ ปุรโต อญฺญํ อุทกํ ภวิสฺสตี’’ติ คตสฺส อุทกํ อลภนฺตสฺเสว ภิกฺขาจารเวลา โหติ, กฏฺเฐน วา เกนจิ วา ปุญฺฉิตฺวา คนฺตพฺพํ, ภุญฺชิตุมฺปิ อนุโมทนมฺปิ กาตุํ วฏฺฏติ. อาคตปฏิปาฏิยาติ วจฺจกุฏิยํ ปสฺสาวฏฺฐาเน นฺหานติตฺเถติ ตีสุปิ อาคตปฏิปาฏิเยว ปมาณํ.

៣៧៣. ក្នុងអាចមនវត្ថុ ពាក្យថា sati udake នេះ សេចក្តីថា បើមានទឹក ប៉ុន្តែទីកំបាំងមិនមាន ត្រូវដងទឹកដោយភាជន៍យកទៅលាងជម្រះ។ កាលបើភាជន៍មិនមាន ត្រូវដងដោយបាត្រ។ កាលបើបាត្រក៏មិនមាន ឈ្មោះថាមិនមានទឹកឡើយ។ កាលបើភិក្ខុគិតថា «ទីនេះវាលពេក ខាងមុខនឹងមានទឹកឯទៀត» ហើយដើរទៅ តែមិនបានទឹកសោះ ក៏ដល់វេលាត្រេចទៅបិណ្ឌបាត ភិក្ខុនោះត្រូវជូតសម្អាតដោយឈើ ឬដោយវត្ថុណាមួយ ហើយសឹមទៅ ទោះបីការឆាន់ ឬការធ្វើអនុមោទនាក៏គួរ។ ពាក្យថា āgatapaṭipāṭiyā សេចក្តីថា ក្នុងទីទាំង ៣ គឺ វច្ចកុដិ ១ ទីបន្ទោបង់ទឹកមូត្រ ១ កំពង់ទឹកសម្រាប់ងូត ១ លំដាប់នៃការមកដល់ប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ។

๓๗๔. วจฺจกุฏิวตฺเต – น ทนฺตกฏฺฐํ ขาทนฺเตนาติ อยํ วจฺจกุฏิยาปิ อวจฺจกุฏิยาปิ สพฺพตฺเถว ปฏิกฺเขโป. น ผรุเสน กฏฺเฐนาติ ผาลิตกฏฺเฐน วา ขเรน วา คณฺฐิเกน วา กณฺฏเกน วา สุสิเรน วา ปูตินา วา น อวเลขิตพฺพํ. อวเลขนกฏฺฐํ ปน อคฺคเหตฺวา ปวิฏฺฐสฺส อาปตฺติ นตฺถิ.

៣៧៤. ក្នុងវច្ចកុដិវត្ត ពាក្យថា na dantakaṭṭhaṃ khādantena នេះ ជាការហាមឃាត់ក្នុងទីបន្ទោបង់សព្វគ្រប់ទាំងអស់ ទោះជាក្នុងវច្ចកុដិក្តី មិនមែនវច្ចកុដិក្តី។ ពាក្យថា na pharusena kaṭṭhena សេចក្តីថា មិនត្រូវជូតសម្អាតដោយឈើដែលបែកជាចម្រៀក ឬឈើគ្រើម ឬឈើមានថ្នាំង ឬឈើមានបន្លែ ឬឈើប្រហោង ឬឈើពុកឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុដែលចូលទៅដោយមិនបានកាន់យកឈើសម្រាប់ជូតសម្អាត មិនមានអាបត្តិឡើយ។

น อาจมนสราวเกติ สพฺพสาธารณฏฺฐานํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ตตฺร หิ อญฺเญ อญฺเญ อาคจฺฉนฺติ, ตสฺมา อุทกํ น เสเสตพฺพํ. ยํ ปน สงฺฆิเกปิ วิหาเร เอกเทเส นิพทฺธคมนตฺถาย กตํ ฐานํ โหติ ปุคฺคลิกฏฺฐานํ วา, ตสฺมึ วฏฺฏติ. วิเรจนํ ปิวิตฺวา ปุนปฺปุนํ ปวิสนฺตสฺสาปิ วฏฺฏติเยว.

ពាក្យថា na ācamanasarāvake នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកទីសាធារណៈទូទៅ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនោះ មានភិក្ខុផ្សេងៗមកជាហូរហែ ហេតុនោះ មិនត្រូវទុកទឹកឲ្យសេសសល់ឡើយ។ ចំណែកទីកន្លែងណាដែលគេធ្វើទុកក្នុងចំណែកមួយនៃវិហារជារបស់សង្ឃ ដើម្បីជាទីទៅជាប្រចាំរបស់ខ្លួន ឬជាទីបុគ្គលិកៈ ក្នុងទីនោះ គួរទុកទឹកបាន។ សូម្បីភិក្ខុដែលឆាន់ថ្នាំបញ្ចុះ ហើយចូលទៅរឿយៗ ក៏គួរដូចគ្នា។

อูหตาติ อูหทิตา; พหิ วจฺจมกฺขิตาติ อตฺโถ. โธวิตพฺพาติ อุทกํ อาหริตฺวา โธวิตพฺพา. อุทกํ อตฺถิ, ภาชนํ นตฺถิ, อสนฺตํ นาม โหติ. ภาชนํ อตฺถิ, อุทกํ นตฺถิ, เอตมฺปิ อสนฺตํ. อุภเย ปน อสติ อสนฺตเมว, กฏฺเฐน วา เกนจิ วา ปุญฺฉิตฺวา คนฺตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ពាក្យថា ūhatā សេចក្តីថា ប្រឡាក់ដោយលាមក គឺប្រឡាក់លាមកខាងក្រៅបង្គន់ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា dhovitabbā សេចក្តីថា ត្រូវដងទឹកមកលាងសម្អាត។ បើមានទឹក តែគ្មានភាជន៍ ឈ្មោះថាមិនមានឡើយ។ បើមានភាជន៍ តែគ្មានទឹក នេះក៏ឈ្មោះថាមិនមានដែរ។ កាលបើវត្ថុទាំងពីរមិនមាន ឈ្មោះថាមិនមានពិតប្រាកដ ត្រូវជូតសម្អាតដោយឈើ ឬដោយវត្ថុណាមួយ ហើយសឹមទៅ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងវត្តទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ชนฺตาฆรวตฺตาทิกถา นิฏฺฐิตา.

ជន្តាឃរវត្តាទិកថា ចប់។

วตฺตกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

វគ្គវណ្ណនានៃវត្តក្ខន្ធកៈ ចប់។

๙. ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธกํ

៩. បាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកៈ

ปาติโมกฺขุทฺเทสยาจนกถา

បាតិមោក្ខុទ្ទេសយាចនកថា

๓๘๓. ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธเก [Pg.123] – (นนฺทิมุขิยา รตฺติยาติ อรุณุฏฺฐิตกาเลปิ หิ นนฺทิมุขา วิย รตฺติ ขายติ. เตนาห ‘‘นนฺทิมุขิยา รตฺติยา’’ติ. อนฺโตปูตินฺติ อตฺตจิตฺตสนฺตาเน กิเลสปูติภาเวน อนฺโตปูตึ. อวสฺสุตนฺติ กิเลสวสฺสนวเสน อวสฺสุตํ. กสมฺพุกชาตนฺติ อากิณฺณโทสตาย สํกิลิฏฺฐชาตํ.) ยาว พาหาคหณาปิ นามาติ ‘‘อปริสุทฺธา อานนฺท ปริสา’’ติ วจนํ สุตฺวาเยว หิ เตน ปกฺกมิตพฺพํ สิยา, เอวํ อปกฺกมิตฺวา ยาว พาหาคหณาปิ นาม โส โมฆปุริโส อาคเมสฺสติ, อจฺฉริยมิทนฺติ ทสฺเสติ.

៣៨៣. ក្នុងបាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកៈ ពាក្យថា nandimukhiyā rattiyā សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងពេលអរុណរះ ព្រះរាត្រីក៏ប្រាកដដូចជាមានមុខគួរឲ្យរីករាយ ហេតុនោះ ព្រះសង្គីតិកាចារ្យទើបពោលថា «nandimukhiyā rattiyā»។ ពាក្យថា antopūti សេចក្តីថា មានសេចក្តីស្អុយក្នុងខាងក្នុង ព្រោះភាពជាអ្នកមានកិលេសស្អុយក្នុងសន្តានចិត្តរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា avassuta សេចក្តីថា ទទឹកជោកជាំដោយអំណាចនៃការបង្អុរចុះនៃកិលេស។ ពាក្យថា kasambukajāta សេចក្តីថា ជាអ្នកសៅហ្មង ព្រោះភាពជាអ្នកច្របូកច្របល់ដោយទោស។ ពាក្យថា yāva bāhāgahaṇāpi nāma សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា ភិក្ខុទ្រុស្តសីលនោះ គ្រាន់តែឮព្រះបន្ទូលថា «ម្នាលអានន្ទ បរិស័ទមិនបរិសុទ្ធឡើយ» យ៉ាងនេះហើយ ក៏គួរតែចៀសចេញទៅ តែមិនព្រមចៀសចេញទៅ បែរជាបង្អង់ចាំរហូតដល់គេត្រូវចាប់ដើមដៃទៅវិញ នេះជាការគួរឲ្យអស្ចារ្យណាស់។

๓๘๔. น อายตเกเนว ปปาโตติ น ปฐมเมว คมฺภีโร; อนุปุพฺเพน คมฺภีโรติ อตฺโถ. ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตตีติ วีจีนํ โอสกฺกนกนฺทรํ มริยาทเวลํ นาติกฺกมติ. ตีรํ วาเหตีติ ตีรโต อปฺเปติ; อุสฺสาเรตีติ อตฺโถ. อญฺญาปฏิเวโธติ อรหตฺตปฺปตฺติ.

៣៨៤. ពាក្យថា na āyatakeneva papāto សេចក្តីថា មិនមែនជ្រៅតាំងពីដំបូងឡើយ គឺជ្រៅទៅតាមលំដាប់ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា ṭhitadhammo velaṃ nātivattati សេចក្តីថា មិនកន្លងហួសច្រាំងដែលជាព្រំដែន ជាទីស្រុតចុះនៃរលកទាំងឡាយ។ ពាក្យថា tīraṃ vāheti សេចក្តីថា នាំទៅជិតច្រាំង គឺកៀរឡើងទៅលើគោក នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា aññāpaṭivedho សេចក្តីថា ការសម្រេចអរហត្តផល។

๓๘๕. ฉนฺนมติวสฺสตีติ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา ปฏิจฺฉาเทนฺโต อญฺญํ นวํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ. วิวฏํ นาติวสฺสตีติ อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา วิวรนฺโต อญฺญํ นาปชฺชติ อิทเมตํ สนฺธาย วุตฺตํ.

៣៨៥. ពាក្យថា channamativassatī សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលបើត្រូវអាបត្តិហើយលាក់ទុក តែងត្រូវអាបត្តិថ្មីផ្សេងទៀត ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកការត្រូវអាបត្តិថ្មីនោះ។ ពាក្យថា vivaṭaṃ nātivassatī សេចក្តីថា ភិក្ខុកាលបើត្រូវអាបត្តិហើយបើកចំហ (សម្តែងចេញ) មិនត្រូវអាបត្តិផ្សេងទៀតឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកការមិនត្រូវអាបត្តិផ្សេងទៀតនោះ។

ปาติโมกฺขุทฺเทสยาจนกถา นิฏฺฐิตา.

បាតិមោក្ខុទ្ទេសយាចនកថា ចប់។

ปาติโมกฺขสวนารหกถา

បាតិមោក្ខសវនារហកថា

๓๘๖. ฐปิตํ โหติ ปาติโมกฺขนฺติ เอตฺถ ปุเร วา ปจฺฉา วา ฐปิตมฺปิ อฏฺฐปิตํ โหติ, เขตฺเต ฐปิตเมว ปน ฐปิตํ นาม โหติ. ตสฺมา ‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต สงฺโฆ, อชฺชุโปสโถ ปนฺนรโส, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ, สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺยา’’ติ เอตฺถ ยาว เร-การํ ภณติ, ตาว ฐเปตพฺพํ, อิทญฺหิ เขตฺตํ. ยฺย-กาเร ปน วุตฺเต ฐเปนฺเตน ปจฺฉา ฐปิตํ นาม โหติ. ‘‘สุณาตุ เม’’ติ อนารทฺเธเยว ฐเปนฺเตน ปุเร ฐปิตํ โหติ.

៣៨៦. ក្នុងពាក្យថា ṭhapitaṃ hoti pātimokkhaṃ នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូច្នេះថា ទោះបីភិក្ខុឃាត់បាតិមោក្ខមុនក្តី ក្រោយក្តី ក៏មិនឈ្មោះថាឃាត់ឡើយ លុះត្រាតែឃាត់ក្នុងខេត្ត (កាលវេលាដែលត្រូវឃាត់) ទើបឈ្មោះថាឃាត់ពិតប្រាកដ។ ហេតុនោះ ក្នុងញត្តិថា «suṇātu me, bhante saṅgho, ajjuposatho pannaraso, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho uposathaṃ kareyyā» នេះ ភិក្ខុត្រូវឃាត់ក្នុងកាលត្រឹមតែលោកសូត្រដល់អក្សរ «រេ (re)» ព្រោះថាកាលវេលានេះជាខេត្ត (សម្រាប់ឃាត់)។ ចំណែកឯកាលបើលោកសូត្រដល់អក្សរ «យ្យ (yya)» រួចហើយ ទើបភិក្ខុឃាត់ ឈ្មោះថាឃាត់ខាងក្រោយ។ បើភិក្ខុឃាត់ក្នុងកាលដែលលោកមិនទាន់ចាប់ផ្តើមសូត្រថា «suṇātu me» ឡើយ ឈ្មោះថាឃាត់ខាងមុន។

ปาติโมกฺขสวนารหกถา นิฏฺฐิตา.

បាតិមោក្ខសវនារហកថា ចប់។

ธมฺมิกาธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา

ធម្មិកាធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនកថា

๓๘๗. อมูลิกาย [Pg.124] สีลวิปตฺติยา ปาติโมกฺขํ ฐเปติ อกตายาติ เตน ปุคฺคเลน สา วิปตฺติ กตา วา โหตุ อกตา วา, ปาติโมกฺขฏฺฐปนกสฺส สญฺญาอมูลิกวเสน อมูลิกา โหติ. กตากตายาติ กตญฺจ อกตญฺจ อุภยํ คเหตฺวา วุตฺตํ.

៣៨៧. ពាក្យថា amūlikāya sīlavipattiyā pātimokkhaṃ ṭhapeti akatāya សេចក្តីថា វិបត្តិសីលនោះ ទោះជាបុគ្គលនោះបានធ្វើក្តី មិនបានធ្វើក្តី តែដោយអំណាចសញ្ញាដែលមិនមានមូលដ្ឋានរបស់ភិក្ខុអ្នកឃាត់បាតិមោក្ខ ឈ្មោះថាជាអមូលកៈ (មិនមានមូល)។ ពាក្យថា katākatāya ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយកាន់យកទាំងពីរ គឺវិបត្តិដែលបានធ្វើហើយផង មិនទាន់បានធ្វើផង។

ธมฺมิกํ สามคฺคึ น อุเปตีติ กมฺมํ โกเปตุกามตาย สงฺฆสฺส กมฺเม กรียมาเน เนว อาคจฺฉติ, น ฉนฺทํ เทติ, สมฺมุขีภูโตว ปฏิกฺโกสติ, เตน ทุกฺกฏํ อาปชฺชติ. อิจฺจสฺสาปิ สาปตฺติกสฺเสว ปาติโมกฺขํ ฐปิตํ โหติ. ปจฺจาทิยตีติ ‘‘ปุน กาตพฺพํ กมฺม’’นฺติ ปจฺจาทิยติ, เตน อุกฺโกฏนเกน ปาจิตฺติยํ อาปชฺชติ. อิจฺจสฺสาปิ สาปตฺติกสฺเสว ปาติโมกฺขํ ฐปิตํ โหติ.

ពាក្យថា dhammikaṃ sāmaggiṃ na upeti សេចក្តីថា ព្រោះប្រាថ្នានឹងញ៉ាំងសង្ឃកម្មឲ្យកម្រើក (ឲ្យខូច) កាលបើសង្ឃកំពុងធ្វើសង្ឃកម្ម ខ្លួនឯងក៏មិនមក ទាំងមិនឲ្យឆន្ទៈ ដល់មកប្រឈមមុខហើយ ក៏ជំទាស់ឃាត់ឃាំង ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិទុក្កដព្រោះហេតុនោះ។ បាតិមោក្ខដែលភិក្ខុឃាត់ចំពោះភិក្ខុដែលមានអាបត្តិនោះ ឈ្មោះថាជាការឃាត់ដោយធម៌។ ពាក្យថា paccādiyati សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះកាន់យកជាថ្មីថា «សង្ឃកម្មត្រូវធ្វើឡើងវិញ» ភិក្ខុអ្នករុះរើនោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះហេតុនោះ។ បាតិមោក្ខដែលភិក្ខុឃាត់ចំពោះភិក្ខុដែលមានអាបត្តិនោះ ឈ្មោះថាជាការឃាត់ដោយធម៌។

ธมฺมิกาธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา นิฏฺฐิตา.

ធម្មិកាធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនកថា ចប់។

ธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา

ធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនកថា

๓๘๘. เยหิ อากาเรหิ เยหิ ลิงฺเคหิ เยหิ นิมิตฺเตหีติ เอตฺถ มคฺเคนมคฺคปฏิปาทนาทีสุ อาการาทิสญฺญา เวทิตพฺพา. เตน ทิฏฺเฐน เตน สุเตน ตาย ปริสงฺกายาติ เอตฺถ ทิฏฺฐญฺจ สุตญฺจ ปาฬิยํ อาคตเมว. สเจ ปน เตหิ ทิฏฺฐสุเตหิ ปริสงฺกํ อุปฺปาเทยฺย, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ตาย ปริสงฺกายา’’ติ.

៣៨៨. ក្នុងពាក្យថា yehi ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi នេះ គប្បីដឹងសញ្ញាមានអាការៈជាដើម ក្នុងការនាំទៅកាន់ផ្លូវមិនមែនផ្លូវជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា tena diṭṭhena tena sutena tāya parisaṅkāya នេះ ហេតុការណ៍ដែលបានឃើញ និងបានឮ តែងមកក្នុងបាលីស្រាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ បើភិក្ខុបង្កើតសេចក្តីសង្ស័យព្រោះហេតុការណ៍ដែលបានឃើញ និងបានឮទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីសង្ស័យនោះ ទើបពោលថា «tāya parisaṅkāya»។

ธมฺมิกปาติโมกฺขฏฺฐปนกถา นิฏฺฐิตา.

ធម្មិកបាតិមោក្ខដ្ឋបនកថា ចប់។

อตฺตาทานองฺคกถา

អត្តាទានអង្គកថា

๓๙๘. อตฺตาทานํ อาทาตุกาเมนาติ เอตฺถ สาสนํ โสเธตุกาโม ภิกฺขุ ยํ อธิกรณํ อตฺตนา อาทิยติ, ตํ อตฺตาทานนฺติ วุจฺจติ. อกาโล อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุนฺติ เอตฺถ ราชภยํ โจรภยํ ทุพฺภิกฺขภยํ วสฺสารตฺโตติ อยํ อกาโล, วิปรีโต กาโล.

៣៩៨. ក្នុងពាក្យថា attādānaṃ ādātukāmena នេះ សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នានឹងជម្រះព្រះសាសនា កាន់យកនូវអធិករណ៍ណាដោយខ្លួនឯង អធិករណ៍នោះ ហៅថា អត្តាទាន។ ក្នុងពាក្យថា akālo imaṃ attādānaṃ ādātuṃ នេះ សេចក្តីថា ភ័យអំពីស្តេច ភ័យអំពីចោរ ភ័យអំពីទុរភិក្ស និងរដូវវស្សាពេលយប់ នេះឈ្មោះថា អកាល (មិនមែនកាល)។ កាលដែលផ្ទុយពីនេះ ឈ្មោះថា កាល។

อภูตํ อิทํ อตฺตาทานนฺติ อสนฺตมิทํ, มยา อธมฺโม วา ธมฺโมติ, ธมฺโม วา อธมฺโมติ, อวินโย วา วินโยติ, วินโย วา อวินโยติ, ทุสฺสีโล วา ปุคฺคโล สีลวาติ, สีลวา วา ทุสฺสีโลติ คหิโตติ อตฺโถ; วิปริยาเยน ภูตํ เวทิตพฺพํ. อนตฺถสํหิตํ อิทํ อตฺตาทานนฺติ เอตฺถ [Pg.125] ยํ ชีวิตนฺตรายาย วา พฺรหฺมจริยนฺตรายาย วา สํวตฺตติ, อิทํ อนตฺถสํหิตํ, วิปรีตํ อตฺถสํหิตํ นาม.

ពាក្យថា abhūtaṃ idaṃ attādānaṃ សេចក្តីថា អធិករណ៍នេះមិនមានពិតឡើយ គឺអធិករណ៍ដែលខ្ញុំកាន់យកថា អធម៌ជាធម៌ក្តី ធម៌ជាអធម៌ក្តី អវិន័យជាវិន័យក្តី វិន័យជាអវិន័យក្តី បុគ្គលទ្រុស្តសីលថាជាអ្នកមានសីលក្តី បុគ្គលមានសីលថាជាអ្នកទ្រុស្តសីលក្តី នេះជាអត្ថន័យ។ គប្បីដឹងអត្តាទានដែលមានពិតដោយការផ្ទុយពីនេះ។ ក្នុងពាក្យថា anatthasaṃhitaṃ idaṃ attādānaṃ នេះ សេចក្តីថា អត្តាទានណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអន្តរាយដល់ជីវិតក្តី ដើម្បីអន្តរាយដល់ព្រហ្មចរិយក្តី នេះឈ្មោះថា អនត្ថសំហិតៈ (មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍)។ អត្តាទានដែលផ្ទុយពីនេះ ឈ្មោះថា អត្ថសំហិតៈ (ប្រកបដោយប្រយោជន៍)។

น ลภิสฺสามิ สนฺทิฏฺเฐ สมฺภตฺเต ภิกฺขูติ อปฺเปกทา หิ ราชภยาทีสุ เอวรูปา อตฺตโน ปกฺขสฺส อุปตฺถมฺภกา ภิกฺขู ลทฺธุํ น สกฺกา โหนฺติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘น ลภิสฺสามี’’ติ. อปฺเปกทา ปน เขมสุภิกฺขาทีสุ ลทฺธุํ สกฺกา โหนฺติ, ตํ สนฺธาย ‘‘ลภิสฺสามี’’ติ วุตฺตํ.

ពាក្យថា na labhissāmi sandiṭṭhe sambhatte bhikkhū សេចក្តីថា ជួនកាល ព្រោះតែភ័យអំពីស្តេចជាដើម ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាអ្នកជួយឧបត្ថម្ភដល់ពួករបស់ខ្លួន មានសភាពយ៉ាងនេះ មិនអាចនឹងរកបានឡើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកការមិនបានភិក្ខុទាំងនោះ ទើបពោលថា «na labhissāmi»។ ប៉ុន្តែ ជួនកាល ក្នុងសម័យដែលមានសេចក្តីក្សេម និងមានភិក្ខាហារងាយស្រួលជាដើម តែងអាចរកបាន ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកការបានភិក្ខុទាំងនោះ ទើបពោលថា «labhissāmi»។

ภวิสฺสติ สงฺฆสฺส ตโตนิทานํ ภณฺฑนนฺติ โกสมฺพกานํ วิย ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท สงฺฆเภโท จ ภวิสฺสตีติ. ปจฺฉาปิ อวิปฺปฏิสารกรํ ภวิสฺสตีติ สุภทฺทํ วุฑฺฒปพฺพชิตํ นิคฺคเหตฺวา ปญฺจสติกสงฺคีตึ กโรนฺตสฺส มหากสฺสปตฺเถรสฺเสว, ทสวตฺถุเก อธิกรเณ ทสภิกฺขุสหสฺสานิ นิคฺคเหตฺวา สตฺตสติกสงฺคีตึ กโรนฺตสฺส อายสฺมโต ยสสฺเสว, สฏฺฐิภิกฺขุสหสฺสานิ นิคฺคเหตฺวา สหสฺสิกสงฺคีตึ กโรนฺตสฺส โมคฺคลิปุตฺตติสฺสตฺเถรสฺเสว จ ปจฺฉา สมนุสฺสรณกรณํ โหติ, สาสนสฺส จ วิคตุปกฺกิเลสจนฺทิมสูริยสสฺสิริกตาย สํวตฺตติ.

ពាក្យថា bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍanaṃ សេចក្តីថា ការឈ្លោះប្រកែក ការទាស់ទែង ការខ្វែងគំនិត ការជជែកដេញដោល និងការបែកបាក់សង្ឃ ដូចជាពួកភិក្ខុអ្នកស្រុកកោសម្ពី នឹងមានឡើង។ ពាក្យថា pacchāpi avippaṭisārakaraṃ bhavissati សេចក្តីថា ការរលឹកនឹកឃើញឡើងវិញក្នុងកាលជាខាងក្រោយ តែងមាន ដូចជាព្រះមហាកស្សបត្ថេរ កាលដែលលោកសង្កត់សង្កិនភិក្ខុឈ្មោះសុភទ្ទៈដែលបួសចាស់ ហើយធ្វើការសង្គាយនាមានភិក្ខុ ៥ រយរូប ឬដូចជាព្រះយសត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលដែលលោកសង្កត់សង្កិនភិក្ខុ ១ ម៉ឺនរូប ក្នុងអធិករណ៍មានវត្ថុ ១០ យ៉ាង ហើយធ្វើការសង្គាយនាមានភិក្ខុ ៧ រយរូប ឬដូចជាព្រះមោគ្គលីបុត្តតិស្សត្ថេរ កាលដែលលោកសង្កត់សង្កិនភិក្ខុ ៦ ម៉ឺនរូប ហើយធ្វើការសង្គាយនាមានភិក្ខុ ១ ពាន់រូប ម្យ៉ាងទៀត តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពរុងរឿងនៃព្រះសាសនា ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យដែលប្រាសចាកឧបក្កិលេស។

อตฺตาทานองฺคกถา นิฏฺฐิตา.

អត្តាទានអង្គកថា ចប់។

โจทเกนปจฺจเวกฺขิตพฺพธมฺมกถา

ចោទកេនបច្ចវេក្ខិតព្វធម្មកថា

๓๙๙. อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสนาติอาทีสุ เยน คหฏฺฐปพฺพชิเตสุ โย โกจิ ปหโฏ วา โหติ, คิหีนํ คณฺฑผาลนาทีนิ เวชฺชกมฺมานิ วา กตานิ, ตสฺส กายสมาจาโร อุปจิกาหิ ขายิตตาลปณฺณมิว ฉิทฺโท จ ปฏิมาสิตุํ ยตฺถ กตฺถจิ คเหตฺวา อากฑฺฒิตุํ สกฺกุเณยฺยตาย สปฺปฏิมํโส จ โหติ, วิปรีโต อจฺฉิทฺโท อปฺปฏิมํโสติ เวทิตพฺโพติ. วจีสมาจาโร ปน มุสาวาทโอมสวาทเปสุญฺญอมูลกานุทฺธํสนาทีหิ ฉิทฺโท จ สปฺปฏิมํโส จ โหติ, วิปรีโต อจฺฉิทฺโท อปฺปฏิมํโส.

៣៩៩. ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា acchiddena appaṭimaṃsena នេះ មានសេចក្តីអធិប្បាយថា ភិក្ខុណាបានវាយតប់ជនណាម្នាក់ ក្នុងចំណោមគ្រហស្ថ ឬបព្វជិត ឬបានធ្វើវេជ្ជកម្ម មានការវះកាត់បូសជាដើម ដល់ពួកគ្រហស្ថ កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ តែងធ្លុះធ្លាយ ដូចជាស្លឹកត្នោតដែលកណ្ដៀរស៊ី ហើយឈ្មោះថាជាកាយសមាចារដែលគេអាចស្ទាបអង្អែល ឬចាប់ទាញត្រង់កន្លែងណាមួយបាន ព្រោះជាកាយសមាចារដែលគេអាចចាប់កំហុសបាន។ កាយសមាចារដែលផ្ទុយពីនេះ គប្បីដឹងថាជាកាយសមាចារមិនធ្លុះធ្លាយ មិនអាចស្ទាបអង្អែល (ចាប់កំហុស) បានឡើយ។ ចំណែកឯវចីសមាចារ តែងធ្លុះធ្លាយ និងអាចស្ទាបអង្អែលបាន ដោយសារការនិយាយកុហក ការនិយាយចំអក ការនិយាយញុះញង់ និងការចោទប្រកាន់ដោយគ្មានមូលដ្ឋានជាដើម។ វចីសមាចារដែលផ្ទុយពីនេះ ឈ្មោះថាជាវចីសមាចារមិនធ្លុះធ្លាយ មិនអាចស្ទាបអង្អែលបានឡើយ។

เมตฺตํ นุ โข เม จิตฺตนฺติ ปลิโพเธ ฉินฺทิตฺวา กมฺมฏฺฐานภาวนานุโยเคน อธิคตํ เมตฺตจิตฺตํ. อนาฆาตนฺติ อาฆาตวิรหิตํ, วิกฺขมฺภนวเสน วิหตาฆาตนฺติ อตฺโถ. อิทํ ปนาวุโส กตฺถ วุตฺตํ ภควตาติ อิทํ สิกฺขาปทํ กตรสฺมึ นคเร วุตฺตนฺติ อตฺโถ.

ពាក្យថា mettaṃ nu kho me cittaṃ សេចក្តីថា ចិត្តប្រកបដោយមេត្តាដែលភិក្ខុបានសម្រេចហើយ ព្រោះការកាត់កង្វល់ (បលិពោធ) ហើយព្យាយាមរឿយៗក្នុងកម្មដ្ឋានភាវនា។ ពាក្យថា anāghāta សេចក្តីថា ប្រាសចាកការគុំកួន គឺការកម្ចាត់បង់នូវការគុំកួនដោយអំណាចនៃការសង្កត់សង្កិន (វិក្ខម្ភនប្បហាន) នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា idaṃ panāvuso kattha vuttaṃ bhagavatā សេចក្តីថា សិក្ខាបទនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ក្នុងនគរណា នេះជាអត្ថន័យ។

โจทเกนปจฺจเวกฺขิตพฺพธมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

ចោទកេនបច្ចវេក្ខិតព្វធម្មកថា ចប់។

โจทเกนอุปฏฺฐาเปตพฺพกถา

ចោទកេនឧបដ្ឋាបេតព្វកថា

๔๐๐. กาเลน [Pg.126] วกฺขามีติอาทีสุ เอโก เอกํ โอกาสํ กาเรตฺวา โจเทนฺโต กาเลน วทติ นาม. สงฺฆมชฺฌคณมชฺฌสลากคฺคยาคุอคฺควิตกฺกมาฬกภิกฺขาจารมคฺคอาสนสาลาทีสุ อุปฏฺฐาเกหิ ปริวาริตกฺขเณ วา โจเทนฺโต อกาเลน วทติ นาม. ตจฺเฉน วทนฺโต ภูเตน วทติ นาม. ‘‘อมฺโภ มหลฺลก, ปริสาวจร, ปํสุกูลิก, ธมฺมกถิก, ปติรูปํ ตว อิท’’นฺติ วทนฺโต ผรุเสน วทติ นาม. การณนิสฺสิตํ ปน กตฺวา ‘‘ภนฺเต มหลฺลกตฺถ, ปริสาวจรา, ปํสุกูลิกา, ธมฺมกถิกตฺถ, ปติรูปํ ตุมฺหากํ อิท’’นฺติ วทนฺโต สณฺเหน วทติ นาม. การณนิสฺสิตํ กตฺวา วทนฺโต อตฺถสํหิเตน วทติ นาม. เมตฺตจิตฺโต วกฺขามิ โน โทสนฺตโรติ เมตฺตจิตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา วกฺขามิ, น ทุฏฺฐจิตฺโต หุตฺวา.

៤០០. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា Kālena vakkhāmi (យើងនឹងនិយាយតាមកាល) ជាដើម សេចក្តីពន្យល់ត្រូវដឹងដូចតទៅ៖ ភិក្ខុអ្នកចោទម្នាក់ កាលធ្វើឱកាស (សុំឱកាស) ពីភិក្ខុអ្នកត្រូវចោទម្នាក់ ហើយចោទប្រកាន់ ឈ្មោះថា និយាយតាមកាល។ កាលបើចោទប្រកាន់ក្នុងទីទាំងឡាយមានជាអាទិ៍គឺ៖ កណ្តាលជំនុំសង្ឃ កណ្តាលគណៈ ក្នុងរោងស្លាក ក្នុងកន្លែងចែកយាគូ ក្នុងមណ្ឌលសម្រាប់ត្រិះរិះកម្មដ្ឋាន តាមផ្លូវត្រេចចរណ៍បិណ្ឌបាត និងក្នុងសាលាឆទានជាដើម ឬក្នុងខណៈដែលភិក្ខុនោះត្រូវពួកឧបដ្ឋាកចោមរោម ឈ្មោះថា និយាយខុសកាល។ កាលនិយាយពាក្យពិត ឈ្មោះថា និយាយដោយរឿងពិត។ កាលនិយាយថា "នែ លោកចាស់ទុំ, នែ លោកអ្នកត្រេចចរក្នុងបរិស័ទ, នែ លោកអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល, នែ លោកអ្នកសម្តែងធម៌ អំពើនេះសមគួរដល់លោកដែរឬ?" ឈ្មោះថា និយាយដោយពាក្យទ្រគោះបោះបោក។ ម៉្យាងទៀត កាលអាស្រ័យហេតុផល ហើយនិយាយថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ជាព្រឹទ្ធាចារ្យ, ជាអ្នកត្រេចចរក្នុងបរិស័ទ, ជាអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល, ជាអ្នកសម្តែងធម៌ អំពើនេះសមគួរដល់លោកម្ចាស់ដែរឬ?" ឈ្មោះថា និយាយដោយពាក្យទន់ភ្លន់។ កាលអាស្រ័យហេតុផលហើយនិយាយ ឈ្មោះថា និយាយប្រកបដោយប្រយោជន៍។ ពាក្យថា Mettacitto vakkhāmi no dosantaro សេចក្តីថា តាំងចិត្តប្រកបដោយមេត្តាហើយទើបនិយាយ មិនមែនជាអ្នកមានចិត្តប្រទូស្តហើយនិយាយនោះឡើយ។

โจทเกนอุปฏฺฐาเปตพฺพกถา นิฏฺฐิตา.

សេចក្តីពន្យល់អំពីធម៌ដែលភិក្ខុអ្នកចោទត្រូវតាំងទុក ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

โจทกจุทิตกปฏิสํยุตฺตกถา

សេចក្តីពន្យល់ទាក់ទងនឹងភិក្ខុអ្នកចោទនិងភិក្ខុអ្នកត្រូវចោទ

๔๐๑. อชฺฌตฺตํ มนสิกริตฺวาติ อตฺตโน จิตฺเต อุปฺปาเทตฺวา. การุญฺญตาติ กรุณาภาโว. อิมินา กรุณญฺจ กรุณาปุพฺพภาคญฺจ ทสฺเสติ. หิเตสิตาติ หิตคเวสนตา. อนุกมฺปิตาติ เตน หิเตน สํโยชนตา. ทฺวีหิปิ เมตฺตญฺจ เมตฺตาปุพฺพภาคญฺจ ทสฺเสติ. อาปตฺติวุฏฺฐานตาติ อาปตฺติโต วุฏฺฐาเปตฺวา สุทฺธนฺเต ปติฏฺฐาปนา. วตฺถุํ โจเทตฺวา สาเรตฺวา ปฏิญฺญํ อาโรเปตฺวา ยถาปฏิญฺญาย กมฺมกรณํ วินยปุเรกฺขารตา นาม. อิเม ปญฺจ ธมฺเมติ เย เอเต การุญฺญตาติอาทินา นเยน วุตฺตา, อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ มนสิ กริตฺวา ปโร โจเทตพฺโพติ.

៤០១. បទថា Ajjhattaṃ manasikaritvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យកើតឡើងក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន។ បទថា Kāruññatā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីករុណា។ ដោយបទនេះ លោកបង្ហាញនូវករុណាជ្ឈាន និងបុព្វភាគនៃករុណា។ បទថា Hitesitā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍។ បទថា Anukampitā សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកចង់ភ្ជាប់ទៅរកប្រយោជន៍នោះ។ សូម្បីដោយបទទាំងពីរនេះ លោកបង្ហាញនូវមេត្តាជ្ឈាន និងបុព្វភាគនៃមេត្តា។ បទថា Āpattivuṭṭhānatā សេចក្តីថា ការធ្វើឲ្យចេញចាកអាបត្តិ ហើយឲ្យតាំងនៅក្នុងសេចក្តីបរិសុទ្ធ។ ការចោទប្រកាន់នូវរឿងរ៉ាវ ឲ្យរលឹកនឹកឃើញ ឲ្យប្តេជ្ញាខ្លួន ហើយធ្វើកម្មទៅតាមពាក្យប្តេជ្ញានោះ ឈ្មោះថា ភាពជាអ្នកមានវិន័យជាប្រធាន។ បទថា Ime pañca dhamme សេចក្តីថា ធម៌ទាំង ៥ យ៉ាងនេះ គឺធម៌ទាំងឡាយណាដែលសម្តែងទុកហើយដោយវិធីមានពាក្យថា Kāruññatā ជាដើម ភិក្ខុត្រូវធ្វើធម៌ទាំង ៥ យ៉ាងនេះទុកក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយសឹមចោទប្រកាន់បុគ្គលដទៃ។

สจฺเจ จ อกุปฺเป จาติ วจีสจฺเจ จ อกุปฺปนตาย จ. จุทิตเกน หิ สจฺจญฺจ วตฺตพฺพํ, โกโป จ น กาตพฺโพ. เนว อตฺตนา กุชฺฌิตพฺโพ, น ปโร ฆฏฺเฏตพฺโพติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

បទថា Sacce ca akuppe ca សេចក្តីថា ក្នុងវចីសច្ចៈផង ក្នុងភាពជាអ្នកមិនខឹងសម្បារផង។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកត្រូវគេចោទ គប្បីនិយាយតែពាក្យពិតផង មិនគប្បីធ្វើនូវសេចក្តីក្រោធខឹងផង។ សេចក្តីថា ខ្លួនឯងក៏មិនត្រូវខឹង ទាំងមិនត្រូវប៉ះពាល់បុគ្គលដទៃឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងវារៈទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

โจทกจุทิตกปฏิสํยุตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

សេចក្តីពន្យល់ទាក់ទងនឹងភិក្ខុអ្នកចោទនិងភិក្ខុអ្នកត្រូវចោទ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

ปาติโมกฺขฏฺฐปนกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ការពន្យល់អំពីបាតិមោក្ខដ្ឋបនក្ខន្ធកៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

๑๐. ภิกฺขุนิกฺขนฺธกํ

១០. ភិក្ខុនីក្ខន្ធកៈ

มหาปชาปติโคตมีวตฺถุกถา

សេចក្តីពន្យល់អំពីប្រវត្តិព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមី

๔๐๒. ภิกฺขุนิกฺขนฺธเก [Pg.127] – อลํ โคตมิ มา เต รุจฺจีติ กสฺมา ปฏิกฺขิปติ, นนุ สพฺเพสมฺปิ พุทฺธานํ จตสฺโส ปริสา โหนฺตีติ? กามํ โหนฺติ, กิลเมตฺวา ปน อเนกกฺขตฺตุํ ยาจิเตน อนุญฺญาตํ ปพฺพชฺชํ ‘‘ทุกฺเขน ลทฺธา อยํ อมฺเหหี’’ติ สมฺมา ปริปาเลสฺสนฺตีติ ภทฺทกํ กตฺวา อนุชานิตุกาโม ปฏิกฺขิปติ. อฏฺฐครุธมฺมกถา มหาวิภงฺเคเยว กถิตา.

៤០២. ក្នុងភិក្ខុនីក្ខន្ធកៈ មានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បដិសេធដោយព្រះតម្រាស់ថា "កុំឡើយ គោតមី នាងកុំពេញចិត្តនឹងការបួសឡើយ" មិនមែនឬថា ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គតែងតែមានបរិស័ទ ៤ ពួក? ឆ្លើយថា ពិតមែនតែមានបរិស័ទ ៤ ពួក ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់បដិសេធ ព្រោះចង់ធ្វើឲ្យល្អ ដោយទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់អនុញ្ញាតការបួសដែលបានមកដោយលំបាក និងដោយការអង្វរករជាច្រើនលើកច្រើនសា ដើម្បីឲ្យពួកនាងគិតថា "ការបួសនេះ ពួកយើងបានមកដោយលំបាកណាស់" ហើយនឹងរក្សាទុកជាប្រពៃ។ សេចក្តីពន្យល់អំពីគរុធម៌ ៨ យ៉ាង ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងមហាវិភង្គនោះឯង។

๔๐๓. กุมฺภเถนเกหีติ กุมฺเภ ทีปํ ชาเลตฺวา เตน อาโลเกน ปรฆเร ภณฺฑํ วิจินิตฺวา เถนกโจเรหิ.

៤០៣. បទថា Kumbhathenakehi សេចក្តីថា ពួកចោរលួចដែលអុជប្រទីបក្នុងក្អម ហើយស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងផ្ទះអ្នកដទៃដោយពន្លឺប្រទីបនោះ។

เสตฏฺฐิกา นาม โรคชาตีติ เอโก ปาณโก นาฬิมชฺฌคตํ กณฺฑํ วิชฺฌติ, เยน วิทฺธตฺตา นิกฺขนฺตมฺปิ สาลิสีสํ ขีรํ คเหตุํ น สกฺโกติ.

បទថា Setaṭṭhikā nāma rogajāti សេចក្តីថា សត្វល្អិតម្យ៉ាងចោះទម្លុះបណ្តូលក្នុងដើមស្រូវ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យកួរស្រូវសាលីទោះបីដុះចេញមកហើយ ក៏មិនអាចទទួលយកទឹកដោះបានឡើយ។

มญฺชิฏฺฐิกา นาม โรคชาตีติ อุจฺฉูนํ อนฺโตรตฺตภาโว. มหโต ตฬากสฺส ปฏิกจฺเจว อาฬินฺติ อิมินา ปน เอตมตฺถํ ทสฺเสติ – ยถา มหโต ตฬากสฺส อาฬิยา อพทฺธายปิ กิญฺจิ อุทกํ ติฏฺเฐยฺย, ปฐมเมว พทฺธาย ปน ยํ อพทฺธปจฺจยา น ติฏฺเฐยฺย, ตมฺปิ ติฏฺเฐยฺย; เอวเมว เย อิเม อนุปฺปนฺเน วตฺถุสฺมึ ปฏิกจฺเจว อวีติกฺกมนตฺถาย ครุธมฺมา ปญฺญตฺตา. เตสุ อปญฺญตฺเตสุปิ มาตุคามสฺส ปพฺพชิตตฺตา ปญฺเจว วสฺสสตานิ สทฺธมฺโม ติฏฺเฐยฺย. ปฏิกจฺเจว ปญฺญตฺตตฺตา ปน อปรานิปิ ปญฺจวสฺสสตานิ ฐสฺสตีติ เอวํ ปฐมํ วุตฺตํ วสฺสสหสฺสเมว ฐสฺสตีติ. วสฺสสหสฺสนฺติ เจตํ ปฏิสมฺภิทาปเภทปฺปตฺตขีณาสววเสเนว วุตฺตํ. ตโต ปน อุตฺตริมฺปิ สุกฺขวิปสฺสกขีณาสววเสน วสฺสสหสฺสํ, อนาคามิวเสน วสฺสสหสฺสํ, สกทาคามิวเสน วสฺสสหสฺสํ, โสตาปนฺนวเสน วสฺสสหสฺสนฺติ เอวํ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ ปฏิเวธสทฺธมฺโม ฐสฺสติ. ปริยตฺติธมฺโมปิ ตานิเยว. น หิ ปริยตฺติยา อสติ ปฏิเวโธ [Pg.128] อตฺถิ, นาปิ ปริยตฺติยา สติ ปฏิเวโธ น โหติ; ลิงฺคํ ปน ปริยตฺติยา อนฺตรหิตายปิ จิรํ ปวตฺติสฺสตีติ.

បទថា Mañjiṭṭhikā nāma rogajāti សេចក្តីថា ជំងឺឡើងក្រហមក្នុងដើមអំពៅ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះតម្រាស់ថា Mahato taḷākassa paṭikacceva āḷi នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះថា៖ ដូចជាទឹកបន្តិចបន្តួចគប្បីដក់នៅបាន ក្នុងស្រះធំដែលគេមិនទាន់លើកទំនប់ ប៉ុន្តែបើគេលើកទំនប់ទុកជាមុនហើយ ទឹកឯណាដែលមិនគប្បីដក់នៅព្រោះតែមិនបានលើកទំនប់ ទឹកនោះក៏គប្បីដក់នៅបានដែរ យ៉ាងណាមិញ គរុធម៌ទាំងឡាយណាដែលព្រះអង្គទ្រង់បញ្ញត្តទុកជាមុន ដើម្បីកុំឲ្យមានការកន្លងហួស ក្នុងកាលដែលរឿងរ៉ាវមិនទាន់កើតឡើង ក៏យ៉ាងនោះឯង។ បើទុកជាមិនបានបញ្ញត្តគរុធម៌ទាំងនោះក៏ដោយ ព្រោះតែមាតុគ្រាមបានបួស ព្រះសទ្ធម្មគប្បីតាំងនៅបានត្រឹមតែ ៥០០ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែព្រោះតែបានបញ្ញត្តទុកជាមុន ព្រះសទ្ធម្មនឹងតាំងនៅបាន ៥០០ ឆ្នាំដទៃទៀត ដូចដែលទ្រង់សម្តែងទុកជាដំបូងថា នឹងតាំងនៅបាន ១០០០ ឆ្នាំ យ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា ១០០០ ឆ្នាំនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃព្រះខីណាស្រពដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទាជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីនោះទៅទៀត ព្រះបដិវេធសទ្ធម្មនឹងតាំងនៅបាន ៥០០០ ឆ្នាំ គឺ៖ ដោយអំណាចព្រះខីណាស្រពអ្នកសុក្ខវិបស្សកៈ ១០០០ ឆ្នាំ, ដោយអំណាចព្រះអនាគាមី ១០០០ ឆ្នាំ, ដោយអំណាចព្រះសកទាគាមី ១០០០ ឆ្នាំ, ដោយអំណាចព្រះសោតាបន្នៈ ១០០០ ឆ្នាំ។ សូម្បីព្រះបរិយត្តិធម៌ ក៏តាំងនៅបាន ៥០០០ ឆ្នាំនោះដែរ។ ព្រោះថា កាលបើគ្មានបរិយត្តិធម៌ បដិវេធធម៌ក៏មិនមានឡើយ កាលបើមានបរិយត្តិធម៌ បដិវេធធម៌ក៏មិនមែនជាមិនមាននោះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ទោះបីជាព្រះបរិយត្តិធម៌សាបសូន្យទៅហើយក៏ដោយ ក៏ភេទនឹងនៅតែប្រព្រឹត្តទៅបានយូរអង្វែងតទៅទៀត។

มหาปชาปติโคตมีวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

សេចក្តីពន្យល់អំពីប្រវត្តិព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

ภิกฺขุนีอุปสมฺปทานุชานนกถา

សេចក្តីពន្យល់អំពីការអនុញ្ញាតឧបសម្បទាដល់ភិក្ខុនី

๔๐๔. อนุชานามิ ภิกฺขเว ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนิโย อุปสมฺปาเทตุนฺติ อิมาย อนุปญฺญตฺติยา ภิกฺขู ปญฺจสตา สากิยานิโย มหาปชาปติยา สทฺธิวิหารินิโย กตฺวา อุปสมฺปาเทสุํ. อิติ ตา สพฺพาปิ เอกโตอุปสมฺปนฺนา นาม อเหสุํ. เย โข ตฺวํ โคตมีติ อิมินา โอวาเทน โคตมี อรหตฺตํ ปตฺตา.

៤០៤. ដោយសារអនុបញ្ញត្តិថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយញ៉ាំងភិក្ខុនីឲ្យឧបសម្បទាបាន" នេះ ពួកភិក្ខុបានញ៉ាំងនាងសាកិយានី ៥០០ នាក់ ឲ្យជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះនាងមហាបជាបតីគោតមី ហើយឲ្យឧបសម្បទាហើយ។ ហេតុនោះ នាងសាកិយានីទាំងអស់នោះ ទើបឈ្មោះថាជា ឯកតោឧបសម្បន្នា។ ព្រះនាងគោតមីបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រោះតែឱវាទថា "ម្នាលគោតមី ធម៌ទាំងឡាយណាដែលនាងដឹងច្បាស់..." នេះឯង។

๔๐๙. กมฺมํ น กรียตีติ ตชฺชนียาทิ สตฺตวิธมฺปิ กมฺมํ น กรียติ. ขมาเปนฺตีติ น ปุน เอวํ กริสฺสามีติ ขมาเปนฺติ.

៤០៩. បទថា Kammaṃ na karīyati សេចក្តីថា កម្មទាំង ៧ យ៉ាង មានតជ្ជនិយកម្មជាដើម មិនត្រូវធ្វើឡើយ។ បទថា Khamāpenti សេចក្តីថា ពួកនាងសុំខមាទោសដោយពាក្យថា "តទៅមុខទៀត ពួកយើងនឹងមិនធ្វើសេចក្តីបែបនេះឡើយ"។

๔๑๐. อนุชานามิ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีนํ กมฺมํ โรเปตฺวา นิยฺยาเทตุนฺติ เอตฺถ ตชฺชนียาทีสุ ‘‘อิทํ นาม กมฺมํ เอติสฺสา กาตพฺพ’’นฺติ เอวํ โรเปตฺวา ‘‘ตํ ทานิ ตุมฺเหว กโรถา’’ติ นิยฺยาเทตพฺพํ. สเจ ปน อญฺญสฺมึ โรปิเต อญฺญํ กโรนฺติ, ‘‘ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรตี’’ติ เอตฺถ วุตฺตนเยน กาเรตพฺพตํ อาปชฺชนฺติ.

៤១០. ក្នុងពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយលើកឡើងនូវកម្ម ហើយប្រគល់ឲ្យដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ" នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖ ក្នុងកម្មទាំងឡាយមានតជ្ជនិយកម្មជាដើម ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវលើកឡើងយ៉ាងនេះថា "កម្មឈ្មោះនេះ គួរធ្វើដល់ភិក្ខុនីនេះ" រួចហើយត្រូវប្រគល់ឲ្យថា "ឥឡូវនេះ ពួកនាងចូរធ្វើនូវកម្មនោះចុះ"។ ប៉ុន្តែបើកាលដែលភិក្ខុលើកឡើងនូវកម្មម្យ៉ាង ហើយពួកនាងបែរជាធ្វើកម្មម្យ៉ាងទៀតវិញ ពួកនាងរមែងដល់នូវការដែលត្រូវធ្វើតាមវិធីដែលពោលទុកហើយក្នុងបទថា "ធ្វើនូវនិស្សយកម្មដល់ភិក្ខុដែលគួរដល់តជ្ជនិយកម្ម" នោះឯង។

๔๑๑. กทฺทโมทเกนาติ เอตฺถ น เกวลํ กทฺทโมทเกน, วิปฺปสนฺนอุทกรชนกทฺทมาทีสุปิ เยน เกนจิ โอสิญฺจนฺตสฺส ทุกฺกฏเมว. อวนฺทิโย โส ภิกฺขเว ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน กาตพฺโพติ ภิกฺขุนุปสฺสเย สนฺนิปติตฺวา ‘‘อสุโก นาม อยฺโย ภิกฺขุนีนํ อปสาทนียํ ทสฺเสติ, เอตสฺส อยฺยสฺส อวนฺทิยกรณํ รุจฺจตี’’ติ เอวํ ติกฺขตฺตุํ สาเวตพฺพํ. เอตฺตาวตา อวนฺทิโย กโต โหติ. ตโต ปฏฺฐาย ยถา สามเณเร ทิสฺวา น วนฺทนฺติ; เอวเมว ทิสฺวาปิ น วนฺทิตพฺโพ. เตน ภิกฺขุนา สมฺมา วตฺตนฺเตน ภิกฺขุนุปสฺสยํ อาคนฺตฺวา วิหาเรเยว สงฺฆํ วา คณํ วา เอกปุคฺคลํ วา อุปสงฺกมิตฺวา อุกฺกุฏิกํ นิสีทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ‘‘ภิกฺขุนิสงฺโฆ มยฺหํ ขมตู’’ติ ขมาเปตพฺพํ. เตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ สนฺติกํ อาคนฺตฺวา ‘‘เอโส ภิกฺขุ ตุมฺเห ขมาเปตี’’ติ วตฺตพฺพํ. ตโต ปฏฺฐาย โส วนฺทิตพฺโพ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถารํ ปน กมฺมวิภงฺเค วกฺขาม.

៤១១. បទថា Kaddamodakena ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា មិនមែនត្រឹមតែទឹកល្បាប់ភក់ប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែទឹកថ្លា ទឹកជ្រលក់ ឬភក់ជាដើម កាលបើភិក្ខុស្រោចស្រពដោយទឹកណាមួយ ក៏ត្រូវអាបត្តិទុក្កដដូចគ្នា។ ព្រះតម្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនោះ ភិក្ខុនីសង្ឃត្រូវធ្វើមិនឲ្យសំពះ" នោះ គឺភិក្ខុនីទាំងឡាយត្រូវប្រជុំគ្នាក្នុងឧបស្ស័យ ហើយប្រកាសឲ្យដឹង ៣ ដង យ៉ាងនេះថា "លោកម្ចាស់ឈ្មោះនេះ បង្ហាញនូវសេចក្តីមិនគួរជ្រះថ្លាដល់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ការធ្វើលោកម្ចាស់នេះមិនឲ្យសំពះ តើពេញចិត្តដល់ពួកយើងដែរឬទេ?"។ ប៉ុណ្ណេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកដែលគេធ្វើមិនឲ្យសំពះហើយ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដូចជាពួកនាងឃើញសាមណេរហើយមិនសំពះយ៉ាងណា ទោះបីឃើញភិក្ខុនោះ ក៏មិនត្រូវសំពះយ៉ាងនោះដែរ។ ភិក្ខុនោះកាលបើប្រព្រឹត្តល្អហើយ មិនត្រូវទៅកាន់លំនៅភិក្ខុនីឡើយ គឺត្រូវចូលទៅរកជំនុំសង្ឃ ឬគណៈ ឬបុគ្គលម្នាក់ ក្នុងវត្តនោះឯង ហើយអង្គុយច្រហោង ប្រណម្យអញ្ជលី សុំខមាទោសថា "សូមភិក្ខុនីសង្ឃអត់ទោសដល់ខ្ញុំករុណាផង"។ ភិក្ខុនោះត្រូវទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ ហើយប្រាប់ថា "ភិក្ខុឯណោះ សុំខមាទោសចំពោះពួកនាងហើយ"។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ភិក្ខុនោះទើបពួកនាងត្រូវសំពះឡើងវិញ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ យើងនឹងពោលក្នុងកម្មវិភង្គ។

โอภาเสนฺตีติ [Pg.129] อสทฺธมฺเมน โอภาเสนฺติ. ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สมฺปโยเชนฺตีติ ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ ปุริเส อสทฺธมฺเมน สมฺปโยเชนฺติ. อวนฺทิยกรณํ วุตฺตนยเมว. อาวรณนฺติ วิหารปฺปเวสเน นิวารณํ. โอวาทํ ฐเปตุนฺติ เอตฺถ น ภิกฺขุนุปสฺสยํ คนฺตฺวา ฐเปตพฺโพ. โอวาทตฺถาย ปน อาคตา ภิกฺขุนิโย วตฺตพฺพา ‘‘อสุกา นาม ภิกฺขุนี สาปตฺติกา, ตสฺสา โอวาทํ ฐเปมิ, มา ตาย สทฺธึ อุโปสถํ กริตฺถา’’ติ. กายวิวรณาทีสุปิ ทณฺฑกมฺมํ วุตฺตนยเมว.

បទថា Obhāsenti សេចក្តីថា និយាយចំអន់ដោយអសទ្ធម៌។ បទថា Bhikkhunīhi saddhiṃ sampayojenti សេចក្តីថា ផ្សំផ្គុំពួកបុរសជាមួយភិក្ខុនីដោយអសទ្ធម៌។ ការធ្វើមិនឲ្យសំពះ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ បទថា Āvaraṇa សេចក្តីថា ការហាមឃាត់មិនឲ្យចូលទៅកាន់វត្ត។ ក្នុងបទថា Ovādaṃ ṭhapetuṃ នេះ មិនមែនត្រូវទៅកាន់លំនៅភិក្ខុនីហើយតាំងទុកនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែត្រូវប្រាប់ពួកភិក្ខុនីដែលមកដើម្បីទទួលឱវាទថា "ភិក្ខុនីឈ្មោះនេះ មានអាបត្តិ ខ្ញុំផ្អាកឱវាទចំពោះនាងនោះ ពួកនាងកុំធ្វើឧបោសថជាមួយនាងនោះឡើយ"។ សូម្បីក្នុងរឿងមានការបើកបង្ហាញកាយជាដើម ការធ្វើទណ្ឌកម្ម ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយដែរ។

๔๑๓. น ภิกฺขเว ภิกฺขุนิยา โอวาโท น คนฺตพฺโพติอาทิ ภิกฺขุนิวิภงฺควณฺณนายํ วุตฺตเมว.

៤១៣. ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវទៅកាន់ឱវាទរបស់ភិក្ខុនីឡើយ" ត្រូវបានពោលរួចមកហើយក្នុងភិក្ខុនីវិភង្គវណ្ណនា។

๔๑๖. ผาสุกา นเมนฺตีติ คิหิทาริกาโย วิย ฆนปฏฺฏเกน กายพนฺธเนน ผาสุกา นมนตฺถาย พนฺธนฺติ. เอกปริยากตนฺติ เอกวารํ ปริกฺขิปนกํ.

៤១៦. បទថា Phāsukā namenti សេចក្តីថា ពួកនាងចងឆ្អឹងជំនីរដោយវត្ថុចងកាយដែលមានបន្ទះក្រាស់ ដូចជាពួកកុមារីគ្រហស្ថ ដើម្បីឲ្យឆ្អឹងជំនីររឹតណែន។ បទថា Ekapariyākata សេចក្តីថា ការព័ទ្ធជុំវិញតែមួយជុំ។

วิลีเวน ปฏฺเฏนาติ สณฺเหหิ เวฬุวิลีเวหิ กตปฏฺเฏน. ทุสฺสปฏฺเฏนาติ เสตวตฺถปฏฺเฏน. ทุสฺสเวณิยาติ ทุสฺเสน กตเวณิยา. ทุสฺสวฏฺฏิยาติ ทุสฺเสน กตวฏฺฏิยา. โจฬปฏฺฏาทีสุ โจฬกาสาวํ โจฬนฺติ เวทิตพฺพํ.

បទថា Vilīvena paṭṭena សេចក្តីថា ដោយបន្ទះដែលធ្វើអំពីបន្ទះឫស្សីដ៏ល្អិត។ បទថា Dussapaṭṭena សេចក្តីថា ដោយបន្ទះសំពត់ស។ បទថា Dussaveṇiyā សេចក្តីថា ដោយសក់ក្រងដែលធ្វើអំពីសំពត់។ បទថា Dussavaṭṭiyā សេចក្តីថា ដោយសំពត់ដែលធ្វើជាធ្លុង។ ក្នុងបន្ទះសំពត់ចាស់ជាដើម គប្បីដឹងថាសំពត់ជ្រលក់ទឹកអម្ភារៈចាស់ ហៅថា Coḷa។

อฏฺฐิลฺเลนาติ โคชงฺฆฏฺฐิเกน. ชฆนนฺติ กฏิปฺปเทโส วุจฺจติ. หตฺถํ โกฏฺฏาเปนฺตีติ อคฺคพาหํ โกฏฺฏาเปตฺวา โมรปตฺตาทีหิ จิตฺตาลงฺการํ กโรนฺติ. หตฺถโกจฺฉนฺติ ปิฏฺฐิหตฺถํ. ปาทนฺติ ชงฺฆํ. ปาทโกจฺฉนฺติ ปิฏฺฐิปาทํ.

បទថា Aṭṭhillena សេចក្តីថា ដោយឆ្អឹងស្មងជើងគោ។ បទថា Jaghana គឺលោកហៅថា ភាគនៃចង្កេះ។ បទថា Hatthaṃ koṭṭāpenti សេចក្តីថា ឲ្យគេវាយដើមដៃ ហើយធ្វើជាគ្រឿងលម្អដ៏វិចិត្រដោយរោមសត្វមានរោមក្ងោកជាដើម។ បទថា Hatthakoccha សេចក្តីថា ខ្នងដៃ។ បទថា Pāda សេចក្តីថា ស្មងជើង។ បទថា Pādakoccha សេចក្តីថា ខ្នងជើង។

๔๑๗. มุขลิมฺปนาทีนิ วุตฺตนยาเนว. อวงฺคํ กโรนฺตีติ อกฺขี อญฺชนฺติโย อวงฺคเทเส อโธมุขํ เลขํ กโรนฺติ. วิเสสกนฺติ คณฺฑปฺปเทเส วิจิตฺรสณฺฐานํ วิเสสกํ กโรนฺติ. โอโลเกนฺตีติ วาตปานํ วิวริตฺวา วีถึ โอโลเกนฺติ. สาโลเก ติฏฺฐนฺตีติ ทฺวารํ วิวริตฺวา อุปฑฺฒกายํ ทสฺเสนฺติโย ติฏฺฐนฺติ. นจฺจนฺติ นฏสมชฺชํ กาเรนฺติ. เวสึ วุฏฺฐาเปนฺตีติ คณิกํ วุฏฺฐาเปนฺติ. ปานาคารํ ฐเปนฺตีติ สุรํ วิกฺกิณนฺติ. สูนํ ฐเปนฺตีติ มํสํ วิกฺกิณนฺติ. อาปณนฺติ นานาภณฺฑานํ อเนกวิธํ อาปณํ ปสาเรนฺติ. ทาสํ อุปฏฺฐาเปนฺตีติ ทาสํ คเหตฺวา เตน อตฺตโน เวยฺยาวจฺจํ กาเรนฺติ. ทาสีอาทีสุปิ เอเสว นโย. หริตกปกฺกิกํ [Pg.130] ปกิณนฺตีติ หริตกญฺเจว ปกฺกญฺจ ปกิณนฺติ; ปกิณฺณกาปณํ ปสาเรนฺตีติ วุตฺตํ โหติ.

៤១៧. ការលាបមុខជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ បទថា Avaṅgaṃ karonti សេចក្តីថា កាលដែលពួកនាងលាបថ្នាំភ្នែក តែងគូសបន្ទាត់ចុះក្រោមត្រង់កន្ទុយភ្នែក។ បទថា Visesaka សេចក្តីថា ធ្វើនូវគ្រឿងប្រផាត់មុខមានសណ្ឋានប្លែកៗត្រង់ថ្ពាល់។ បទថា Olokenti សេចក្តីថា បើកបង្អួចហើយសម្លឹងមើលទៅផ្លូវថ្នល់។ បទថា Sāloke tiṭṭhanti សេចក្តីថា បើកទ្វារធំហើយឈរបង្ហាញកាយពាក់កណ្តាល។ បទថា Naccanti សេចក្តីថា ញ៉ាំងល្បែងរបាំឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ បទថា Vesiṃ vuṭṭhāpenti សេចក្តីថា ញ៉ាំងស្រីពេស្យាឲ្យតាំងឡើង។ បទថា Pānāgāraṃ ṭhapenti សេចក្តីថា លក់សុរា។ បទថា Sūnaṃ ṭhapenti សេចក្តីថា លក់សាច់សត្វ។ បទថា Āpaṇa សេចក្តីថា បើកហាងលក់ទំនិញផ្សេងៗជាច្រើនមុខ។ បទថា Dāsaṃ upaṭṭhāpenti សេចក្តីថា ទទួលយកទាសៈហើយប្រើឲ្យធ្វើវេរ្យាវច្ចៈរបស់ខ្លួន។ សូម្បីក្នុងទាសីជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា Haritakapakkikaṃ pakiṇanti សេចក្តីថា លក់បន្លែស្រស់ផង បន្លែឆ្អិនផង គឺមានន័យថា បើកហាងលក់ទំនិញចម្រុះ។

๔๑๘. สพฺพนีลกาทิกถา กถิตาเยว.

៤១៨. សេចក្តីពន្យល់អំពីសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ខៀវសុទ្ធជាដើម ត្រូវបានពោលរួចមកហើយ។

๔๑๙. ภิกฺขุนี เจ, ภิกฺขเว, กาลํ กโรนฺตีติอาทีสุ อยํ ปาฬิมุตฺตกวินิจฺฉโย – สเจ หิ ปญฺจสุ สหธมฺมิเกสุ โย โกจิ กาลํ กโรนฺโต ‘‘มมจฺจเยน มยฺหํ ปริกฺขาโร อุปชฺฌายสฺส โหตุ, อาจริยสฺส โหตุ, สทฺธิวิหาริกสฺส โหตุ, อนฺเตวาสิกสฺส โหตุ, มาตุ โหตุ, ปิตุ โหตุ, อญฺญสฺส วา ยสฺส กสฺสจิ โหตู’’ติ วทติ เตสํ น โหติ, สงฺฆสฺเสว โหติ. น หิ ปญฺจนฺนํ สหธมฺมิกานํ อจฺจยทานํ รุหติ, คิหีนํ ปน รุหติ. ภิกฺขุ หิ ภิกฺขุนิวิหาเร กาลํ กโรติ, ตสฺส ปริกฺขาโร ภิกฺขูนํเยว โหติ. ภิกฺขุนี ภิกฺขุวิหาเร กาลํ กโรติ, ตสฺสา ปริกฺขาโร ภิกฺขุนีนํเยว โหติ.

៤១៩. ក្នុងបណ្តាបាលីជាដើមថា «Bhikkhunī ce, bhikkhave, kālaṃ karontī» នេះជាសេចក្តីសម្រេចក្រៅបាលី។ ព្រោះថា ក្នុងបណ្តាសហធម្មិកទាំង ៥ រូប កាលបើបុគ្គលណាមួយជិតធ្វើមរណកាល ហើយពោលថា «កាលដែលខ្ញុំកន្លងទៅហើយ សូមឲ្យបរិក្ខារបស់ខ្ញុំបានជារបស់ឧបជ្ឈាយ៍ ជារបស់អាចារ្យ ជារបស់សទ្ធិវិហារិក ជារបស់អន្តេវាសិក ជារបស់មាតា ជារបស់បិតា ឬជារបស់បុគ្គលណាមួយផ្សេងទៀត» ដូច្នេះ បរិក្ខារនោះមិនជារបស់ជនទាំងឡាយនោះឡើយ គឺជារបស់សង្ឃតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ការឲ្យដោយការកន្លងទៅរបស់សហធម្មិកទាំង ៥ មិនសម្រេចឡើយ ប៉ុន្តែការឲ្យដោយការកន្លងទៅរបស់គ្រហស្ថ តែងសម្រេច។ ព្រោះថា ភិក្ខុធ្វើកាលកិរិយាក្នុងវិហាររបស់ភិក្ខុនី បរិក្ខាររបស់ភិក្ខុនោះ តែងជារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុនីធ្វើកាលកិរិយាក្នុងវិហាររបស់ភិក្ខុ បរិក្ខាររបស់ភិក្ខុនីនោះ តែងជារបស់ភិក្ខុនីទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។

๔๒๐. ปุราณมลฺลีติ ปุราเณ คิหิกาเล มลฺลกสฺส ภริยา. ปุริสพฺยญฺชนนฺติ ปุริสนิมิตฺตํ, ฉินฺนํ วา โหตุ อจฺฉินฺนํ วา, ปฏิจฺฉนฺนํ วา อปฺปฏิจฺฉนฺนํ วา. สเจ เอตสฺมึ ฐาเน ปุริสพฺยญฺชนนฺติ จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา อุปนิชฺฌายติ, ทุกฺกฏํ.

៤២០. ពាក្យថា «Purāṇamallī» សេចក្តីថា ភរិយារបស់អ្នកចំបាប់ក្នុងកាលពីមុនដែលនៅជាគ្រហស្ថ។ ពាក្យថា «Purisabyañjana» សេចក្តីថា និមិត្តរបស់បុរស ទោះបីជាដាច់ក្តី មិនដាច់ក្តី បិទបាំងក្តី មិនបិទបាំងក្តី។ បើភិក្ខុនីធ្វើចិត្តឲ្យកើតឡើងថា «ក្នុងទីនេះមានប្រដាប់ភេទបុរស» ហើយសម្លឹងមើលដោយផ្ចង់ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។

๔๒๑. อตฺตโน ปริโภคตฺถาย ทินฺนํ นาม ยํ ‘‘ตุมฺเหเยว ปริภุญฺชถา’’ติ วตฺวา ทินฺนํ, ตํ อญฺญสฺส ททโต ทุกฺกฏํ. อคฺคํ คเหตฺวา ปน ทาตุํ วฏฺฏติ. สเจ อสปฺปายํ, สพฺพํ อปเนตุํ วฏฺฏติ. จีวรํ เอกาหํ วา ทฺวีหํ วา ปริภุญฺชิตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ. ปตฺตาทีสุปิ เอเสว นโย.

៤២១. វត្ថុដែលឈ្មោះថា គេប្រគេនដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការប្រើប្រាស់របស់ខ្លួន គឺវត្ថុណាដែលទាយកពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយប្រើប្រាស់ចុះ» ហើយប្រគេន កាលបើភិក្ខុឲ្យវត្ថុនោះដល់បុគ្គលដទៃ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុកាន់យកចំណែកដ៏ប្រសើរហើយឲ្យ ទើបគួរ។ បើវត្ថុនោះមិនសប្បាយ នឹងដកចេញទាំងអស់ក៏គួរ។ បើជាចីវរ ភិក្ខុប្រើប្រាស់អស់មួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃហើយ ទើបឲ្យ ទើបគួរ។ សូម្បីក្នុងបាត្រជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ภิกฺขูนํ สนฺนิธึ ภิกฺขุนีหิ ปฏิคฺคาหาเปตฺวาติ หิยฺโย ปฏิคฺคเหตฺวา ฐปิตมํสํ อชฺช อญฺญสฺมึ อนุปสมฺปนฺเน อสติ ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคาหาเปตฺวา ภิกฺขุนีหิ ปริภุญฺชิตพฺพํ. ภิกฺขูหิ ปฏิคฺคหิตญฺหิ ภิกฺขุนีนํ อปฺปฏิคฺคหิตกฏฺฐาเน ติฏฺฐติ, ภิกฺขุนีนํ ปฏิคฺคหิตมฺปิ ภิกฺขูสุ เอเสว นโย.

ពាក្យថា «Bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi paṭiggāhāpetvā» សេចក្តីថា សាច់ដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនទុកតាំងពីម្សិលមិញ ក្នុងថ្ងៃនេះ កាលបើមិនមានអនុបសម្បន្នដទៃទេ ភិក្ខុទាំងឡាយត្រូវឲ្យភិក្ខុនីទាំងឡាយទទួលប្រគេនម្តងទៀត ហើយភិក្ខុនីទាំងឡាយទើបឆាន់បាន។ ព្រោះថា ភោជនដែលភិក្ខុទាំងឡាយទទួលប្រគេនហើយ តែងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាភោជនដែលភិក្ខុនីទាំងឡាយមិនទាន់បានទទួលប្រគេនឡើយ។ សូម្បីភោជនដែលភិក្ខុនីទាំងឡាយទទួលប្រគេនហើយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ។

๔๒๖. อาสนํ สํกสายนฺติโย กาลํ วีตินาเมสุนฺติ อญฺญํ วุฏฺฐาเปตฺวา อญฺญํ นิสีทาเปนฺติโย โภชนกาลํ อติกฺกาเมสุํ.

៤២៦. ពាក្យថា «Āsanaṃ saṃkasāyantiyo kālaṃ vītināmesuṃ» សេចក្តីថា ញ៉ាំងភិក្ខុនីដទៃឲ្យក្រោកឡើង ហើយញ៉ាំងភិក្ខុនីដទៃទៀតឲ្យអង្គុយ ធ្វើឲ្យកន្លងវេលាភោជនទៅ។

อฏฺฐนฺนํ [Pg.131] ภิกฺขุนีนํ ยถาวุฑฺฒนฺติ เอตฺถ สเจ ปุเร อฏฺฐสุ นิสินฺนาสุ ตาสํ อพฺภนฺตริมา อญฺญา อาคจฺฉติ, สา อตฺตโน นวกํ อุฏฺฐาเปตฺวา นิสีทิตุํ ลภติ. ยา ปน อฏฺฐหิปิ นวกตรา, สา สเจปิ สฏฺฐิวสฺสา โหติ, อาคตปฏิปาฏิยาว นิสีทิตุํ ลภติ. อญฺญตฺถ สพฺพตฺถ ยถาวุฑฺฒํ น ปฏิพาหิตพฺพนฺติ ฐเปตฺวา ภตฺตคฺคํ อญฺญสฺมึ จตุปจฺจยภาชนียฏฺฐาเน ‘‘อหํ ปุพฺเพ อาคตา’’ติ วุฑฺฒํ ปฏิพาหิตฺวา กิญฺจิ น คเหตพฺพํ; ยถาวุฑฺฒเมว วฏฺฏติ. ปวารณากถา กถิตาเยว.

ក្នុងពាក្យថា «Aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ» នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ បើកាលពីមុន ភិក្ខុនី ៨ រូប អង្គុយហើយ ភិក្ខុនីដទៃទៀតដែលជាអ្នកមានវស្សាចាស់ជាងក្នុងបណ្តាភិក្ខុនីទាំងនោះ មកដល់ ភិក្ខុនីនោះរមែងបានដើម្បីញ៉ាំងភិក្ខុនីដែលខ្ចីជាងខ្លួនឲ្យក្រោកឡើង ហើយអង្គុយបាន។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនីណាដែលខ្ចីជាងភិក្ខុនីទាំង ៨ រូបនោះទៅទៀត ភិក្ខុនីនោះ ទោះបីជាមានវស្សា ៦០ ក៏ដោយ ក៏រមែងបានអង្គុយតាមលំដាប់ដែលមកដល់ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «Aññattha sabbattha yathāvuḍḍhaṃ na paṭibāhitabbaṃ» សេចក្តីថា លើកលែងតែរោងភត្តចេញ ក្នុងទីចែកបច្ច័យ ៤ ផ្សេងទៀត ភិក្ខុនីមិនត្រូវគិតថា «យើងមកមុន» ហើយរារាំងភិក្ខុនីដែលមានវស្សាចាស់ជាង ហើយកាន់យកវត្ថុណាមួយឡើយ ការកាន់យកតាមលំដាប់វស្សាចាស់ខ្ចីប៉ុណ្ណោះ ទើបគួរ។ ចំណែកឯបវារណាកថា ត្រូវបានពោលរួចហើយ។

๔๒๙. อิตฺถิยุตฺตนฺติอาทีหิ สพฺพยานานิ อนุญฺญาตานิ. ปาฏงฺกินฺติ ปฏโปฏฺฏลิกํ.

៤២៩. ដោយពាក្យជាដើមថា «Itthiyuttaṃ» យានទាំងពួង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ។ ពាក្យថា «Pāṭaṅki» សេចក្តីថា គ្រែស្នែងដែលធ្វើដោយសំពត់។

๔๓๐. ทูเตน อุปสมฺปทา ทสนฺนํ อนฺตรายานํ เยน เกนจิ วฏฺฏติ. กมฺมวาจาปริโยสาเน สา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนุปสฺสเย ฐิตา วา โหตุ นิปนฺนา วา ชาครา วา นิทฺทํ โอกฺกนฺตา วา, อุปสมฺปนฺนาว โหติ. ตาวเทว ฉายาทีนิ อาคตาย ทูตภิกฺขุนิยา อาจิกฺขิตพฺพานิ.

៤៣០. ការឧបសម្បទាដោយតំណាង គួរព្រោះតែអន្តរាយណាមួយក្នុងបណ្តាអន្តរាយទាំង ១០។ ក្នុងពេលចប់កម្មវាចា ភិក្ខុនីនោះ ទោះបីជាឈរក្តី ដេកក្តី ភ្ញាក់ក្តី លង់លក់ក្តី នៅក្នុងលំនៅភិក្ខុនី ក៏រមែងជាអ្នកឧបសម្បន្នតែម្តង។ ក្នុងខណៈនោះឯង ភិក្ខុនីជាតំណាងដែលត្រឡប់មកវិញ ត្រូវប្រាប់វាស់ស្រមោលជាដើមដល់ភិក្ខុនីនោះ។

๔๓๑. อุโทสิโตติ ภณฺฑสาลา. น สมฺมตีติ นปฺปโหติ. อุปสฺสยนฺติ ฆรํ. นวกมฺมนฺติ สงฺฆสฺสตฺถาย ภิกฺขุนิยา นวกมฺมมฺปิ กาตุํ อนุชานามีติ อตฺโถ.

៤៣១. ពាក្យថា «Udosito» សេចក្តីថា រោងដាក់របស់របរ។ ពាក្យថា «Na sammati» សេចក្តីថា មិនគ្រប់គ្រាន់។ ពាក្យថា «Upassaya» សេចក្តីថា ផ្ទះ។ ពាក្យថា «Navakamma» សេចក្តីថា តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុនីធ្វើសូម្បីតែនវកម្មដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សង្ឃ នេះជាអត្ថន័យ។

๔๓๒. ตสฺสา ปพฺพชิตายาติ ตสฺสา ปพฺพชิตกาเล. ยาว โส ทารโก วิญฺญุตํ ปาปุณาตีติ ยาว ขาทิตุํ ภุญฺชิตุํ นหายิตุญฺจ มณฺฑิตุญฺจ อตฺตโน ธมฺมตาย สกฺโกตีติ อตฺโถ.

៤៣២. ពាក្យថា «Tassā pabbajitāya» សេចក្តីថា ក្នុងកាលដែលនាងបួសហើយ។ ឃ្លាថា «Yāva so dārako viññutaṃ pāpuṇāti» សេចក្តីថា ដរាបណាដែលកុមារនោះអាចទំពាស៊ី បរិភោគ ងូតទឹក និងតាក់តែងរាងកាយបានដោយខ្លួនឯង នេះជាអត្ថន័យ។

ฐเปตฺวา สาคารนฺติ สหคารเสยฺยมตฺตํ ฐเปตฺวา. ยถา อญฺญสฺมึ ปุริเส; เอวํ ทุติยิกาย ภิกฺขุนิยา ตสฺมึ ทารเก ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. มาตา ปน นหาเปตุํ ปาเยตุํ โภเชตุํ มณฺเฑตุํ อุเร กตฺวา สยิตุญฺจ ลภติ.

ពាក្យថា «Ṭhapetvā sāgāraṃ» សេចក្តីថា លើកលែងតែការដេករួមគ្នាក្នុងកុដិតែមួយ។ បង្ហាញថា ភិក្ខុនីជាគម្រប់ពីរត្រូវប្រតិបត្តិចំពោះកុមារនោះ ដូចជាប្រតិបត្តិចំពោះបុរសដទៃដែរ។ ប៉ុន្តែមាតារមែងបានដើម្បីងូតទឹកឲ្យ បំបៅដោះ ឲ្យបរិភោគអាហារ តាក់តែងខ្លួន និងឱបជាប់នឹងទ្រូងដេកបាន។

๔๓๔. ยเทว สา วิพฺภนฺตาติ ยสฺมา สา วิพฺภนฺตา อตฺตโน รุจิยา ขนฺติยา โอทาตานิ วตฺถานิ นิวตฺถา, ตสฺมาเยว สา อภิกฺขุนี, น สิกฺขาปจฺจกฺขาเนนาติ ทสฺเสติ. สา ปุน อุปสมฺปทํ น ลภติ.

៤៣៤. ឃ្លាថា «Yadeva sā vibbhantā» បង្ហាញថា ព្រោះតែនាងសឹកទៅ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់សដោយសេចក្តីពេញចិត្ត និងការគាប់ចិត្តរបស់ខ្លួន ហេតុនោះឯង នាងទើបមិនមែនជាភិក្ខុនី មិនមែនព្រោះតែការលះបង់សិក្ខាឡើយ។ នាងនោះមិនបានឧបសម្បទាម្តងទៀតឡើយ។

สา [Pg.132] อาคตา น อุปสมฺปาเทตพฺพาติ น เกวลํ น อุปสมฺปาเทตพฺพา, ปพฺพชฺชมฺปิ น ลภติ. โอทาตานิ คเหตฺวา วิพฺภนฺตา ปน ปพฺพชฺชามตฺตํ ลภติ.

ពាក្យថា «Sā āgatā na upasampādetabbā» សេចក្តីថា មិនត្រឹមតែមិនត្រូវឲ្យឧបសម្បទាប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែការបួសជាសាមណេរីក៏មិនបានដែរ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនីដែលកាន់យកសំពត់សហើយសឹកទៅ រមែងបានត្រឹមតែការបួសជាសាមណេរីប៉ុណ្ណោះ។

อภิวาทนนฺติอาทีสุ ปุริสา ปาเท สมฺพาหนฺตา วนฺทนฺติ, เกเส ฉินฺทนฺติ, นเข ฉินฺทนฺติ, วณปฏิกมฺมํ กโรนฺติ, ตํ สพฺพํ กุกฺกุจฺจายนฺตา น สาทิยนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺเรเก อาจริยา ‘‘สเจ เอกโต วา อุภโต วา อวสฺสุตา โหนฺติ สารตฺตา, ยถาวตฺถุกเมว’’. เอเก อาจริยา ‘‘นตฺถิ เอตฺถ อาปตฺตี’’ติ วทนฺติ. เอวํ อาจริยวาทํ ทสฺเสตฺวา อิทํ โอทิสฺส อนุญฺญาตํ วฏฺฏตีติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ. ตํ ปมาณํ. ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว สาทิตุ’’นฺติ หิ วจเนเนว ตํ กปฺปิยํ.

ក្នុងពាក្យជាដើមថា «Abhivādanaṃ» នេះ សេចក្តីថា ពួកបុរសច្រbាច់ជើងហើយថ្វាយបង្គំ កាត់សក់ កាត់ក្រចក ព្យាបាលដំបៅ ភិក្ខុនីទាំងឡាយមានសេចក្តីសង្ស័យហើយមិនត្រេកអរនឹងអំពើទាំងអស់នោះឡើយ។ ក្នុងអំពើនោះ អាចារ្យខ្លះពោលថា «បើមានការសើមជោកតែម្ខាង ឬទាំងសងខាង ហើយត្រេកអរខ្លាំង ត្រូវអាបត្តិតាមវត្ថុនោះឯង»។ អាចារ្យខ្លះទៀតពោលថា «ក្នុងទីនេះមិនមានអាបត្តិឡើយ»។ កាលបង្ហាញអាចារ្យវាទយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងអដ្ឋកថាទាំងឡាយពោលថា «ការណ៍នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញហើយអនុញ្ញាត ទើបគួរ»។ ពាក្យក្នុងអដ្ឋកថានោះជាប្រមាណ។ ព្រោះថា ដោយព្រះតម្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យត្រេកអរបាន» ហេតុនោះ ការណ៍នោះទើបជាវត្ថុគួរ។

๔๓๕. ปลฺลงฺเกน นิสีทนฺตีติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา นิสีทนฺติ. อฑฺฒปลฺลงฺกนฺติ เอกํ ปาทํ อาภุชิตฺวา กตปลฺลงฺกํ. เหฏฺฐา วิวเฏ อุปริ ปฏิจฺฉนฺเนติ เอตฺถ สเจ กูโป ขโต โหติ, อุปริ ปน ปทรมตฺตเมว สพฺพทิสาสุ ปญฺญายติ, เอวรูเปปิ วฏฺฏติ.

៤៣៥. ពាក្យថា «Pallaṅkena nisīdanti» សេចក្តីថា អង្គុយពត់ភ្នែន។ ពាក្យថា «Aḍḍhapallaṅka» សេចក្តីថា ការអង្គុយពត់ភ្នែនពាក់កណ្តាល ដោយបត់ជើងតែម្ខាង។ ក្នុងពាក្យថា «Heṭṭhā vivaṭe upari paṭicchanne» នេះ មានសេចក្តីសម្រេចដូចតទៅ៖ បើគេជីករណ្តៅបង្គន់ហើយ ប៉ុន្តែនៅខាងលើមានត្រឹមតែក្តារបន្ទះមួយសន្លឹក ហើយមើលឃើញគ្រប់ទិសទី សូម្បីក្នុងបង្គន់មានសភាពបែបនេះ ក៏គួរដើម្បីបន្ទោបង់ឧច្ចារៈបាន។

๔๓๖. กุกฺกุสํ มตฺติกนฺติ กุณฺฑกญฺเจว มตฺติกญฺจ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

៤៣៦. ពាក្យថា «Kukkusaṃ mattikaṃ» សេចក្តីថា កន្ទក់ និងដីស្អិត។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងភិក្ខុនីខន្ធកៈនេះ ងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ภิกฺขุนีอุปสมฺปทานุชานนกถา นิฏฺฐิตา.

រឿងអនុញ្ញាតការឧបសម្បទាភិក្ខុនី ចប់ហើយ។

ภิกฺขุนิกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ការអធិប្បាយភិក្ខុនីខន្ធកៈ ចប់ហើយ។

๑๑. ปญฺจสติกกฺขนฺธกํ

១១. បញ្ចសតិកខន្ធកៈ

ขุทฺทานุขุทฺทกสิกฺขาปทกถา

រឿងសិក្ខាបទតូចតាច

๔๔๑. ปญฺจสติกกฺขนฺธเก [Pg.133] – จตฺตาริ ปาราชิกานิ ฐเปตฺวา อวเสสานิ ขุทฺทานุขุทฺทกานีติ เอวมาทิ เอกสิกฺขาปทมฺปิ อปริจฺจชิตฺวา สพฺเพสํ สงฺคเหตพฺพภาวทสฺสนตฺถํ ปริยาเยน วุตฺตํ. อิทํ โว สมณานนฺติ อิทํ สมณานํ. ปทปูรณมตฺเต โวกาโร.

៤៤១. ក្នុងបញ្ចសតិកខន្ធកៈ ពាក្យជាដើមថា «លើកលែងតែបារាជិក ៤ ចេញ សិក្ខាបទដែលនៅសល់ ឈ្មោះថាខុទ្ទានុខុទ្ទកសិក្ខាបទ» ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលដោយបរិយាយ ដើម្បីបង្ហាញថា មិនត្រូវលះបង់សូម្បីតែសិក្ខាបទមួយឡើយ គឺត្រូវសង្គ្រោះទុកទាំងអស់។ ពាក្យថា «Idaṃ vo samaṇānaṃ» សេចក្តីថា នេះសមគួរដល់សមណៈទាំងឡាយ។ អក្សរថា «vo» គ្រាន់តែជាការបំពេញបទប៉ុណ្ណោះ។

๔๔๓. อิทมฺปิ เต อาวุโส อานนฺท ทุกฺกฏนฺติ ‘‘อิทํ ตยา ทุฏฺฐุ กต’’นฺติ เกวลํ ครหนฺเตหิ เถเรหิ วุตฺตํ, น อาปตฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ. น หิ เต อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานนฺติ. อิทาเนว เจตํ อนุสฺสาวิตํ – ‘‘สงฺโฆ อปญฺญตฺตํ น ปญฺญเปติ, ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทตี’’ติ. เทเสหิ ตํ ทุกฺกฏนฺติ อิทมฺปิ จ ‘‘อาม, ภนฺเต, ทุฏฺฐุ มยา กต’’นฺติ เอวํ ปฏิชานาหิ, ตํ ทุกฺกฏนฺติ อิทํ สนฺธาย วุตฺตํ, น อาปตฺติเทสนํ. เถโร ปน ยสฺมา อสติยา น ปุจฺฉิ น อนาทเรน, ตสฺมา ตตฺถ ทุฏฺฐุกตภาวมฺปิ อสลฺลกฺเขนฺโต ‘‘นาหํ ตํ ทุกฺกฏํ ปสฺสามี’’ติ วตฺวา เถเรสุ คารวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อปิจายสฺมนฺตานํ สนฺธาย เทเสมิ ตํ ทุกฺกฏ’’นฺติ อาห. ยถา ตุมฺเห วทถ, ตถา ปฏิชานามีติ วุตฺตํ โหติ. เอเสว นโย อวเสเสสุ จตูสุ ฐาเนสุ. เสสเมตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ นิทานวณฺณนายเมว วุตฺตํ.

៤៤៣. សូម្បីពាក្យថា «Idampi te āvuso ānanda dukkaṭaṃ» នេះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយកាលចង់តិះដៀល គ្រាន់តែពោលថា «អំពើនេះ អ្នកធ្វើមិនល្អឡើយ» ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនពោលសំដៅលើអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះថាមិនមែនព្រះថេរៈទាំងនោះមិនដឹងអាបត្តិ និងមិនមែនអាបត្តិនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងខណៈនោះឯង សង្ឃបានប្រកាសហើយថា «សង្ឃមិនបញ្ញត្តិនូវអ្វីដែលមិនទាន់បានបញ្ញត្តិ មិនដកហូតនូវអ្វីដែលបានបញ្ញត្តិហើយ»។ សូម្បីពាក្យថា «Desehi taṃ dukkaṭaṃ» នេះទៀតសោត ក៏សំដៅលើការឲ្យទទួលខុសត្រូវថា «ករុណា លោកម្ចាស់ អំពើនេះខ្ញុំព្រះករុណាធ្វើមិនល្អឡើយ» យ៉ាងនេះ គឺពោលសំដៅលើការទទួលស្គាល់កំហុសឆ្គងនោះ មិនមែនសំដៅលើការសម្តែងអាបត្តិឡើយ។ ចំណែកព្រះអានន្ទត្ថេរ ព្រោះតែលោកភ្លេចស្មារតី ទើបមិនបានទូលសួរ មិនមែនព្រោះតែគ្មានសេចក្តីគោរពឡើយ ហេតុនោះ កាលបើលោកមិនបានកំណត់ដឹងនូវភាពជាអំពើដែលធ្វើមិនល្អក្នុងរឿងនោះ ទើបពោលថា «ខ្ញុំព្រះករុណាមិនឃើញអំពើនោះថាជាទុក្កដៈឡើយ» ប៉ុន្តែដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីគោរពចំពោះព្រះថេរៈទាំងឡាយ ទើបពោលថា «ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំព្រះករុណាជឿជាក់លើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ទើបសូមទទួលស្គាល់នូវកំហុសឆ្គងនោះ»។ មានន័យថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយពោលយ៉ាងណា ខ្ញុំព្រះករុណាក៏ទទួលស្គាល់យ៉ាងនោះ»។ ក្នុងឋានៈ ៤ ដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីនេះ គួរពោលយ៉ាងណា ខ្ញុំបានពោលរួចហើយក្នុងនិទានវណ្ណនានោះឯង។

ขุทฺทานุขุทฺทกสิกฺขาปทกถา นิฏฺฐิตา.

រឿងសិក្ខាបទតូចតាច ចប់ហើយ។

ปญฺจสติกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ការអធិប្បាយបញ្ចសតិកខន្ធកៈ ចប់ហើយ។

๑๒. สตฺตสติกกฺขนฺธกํ

១២. សត្តសតិកខន្ធកៈ

ทสวตฺถุกถา

រឿងវត្ថុ ១០ ប្រការ

๔๔๖. สตฺตสติกกฺขนฺธเก [Pg.134] – ภิกฺขคฺเคนาติ ภิกฺขุอคฺเคน, ภิกฺขู คเณตฺวา ตตฺตเก ปฏิวีเส ฐเปสุนฺติ อตฺโถ. มหิยาติ หิมปาตสมเย หิมวลาหกา.

៤៤៦. ក្នុងសត្តសតិកខន្ធកៈ ពាក្យថា «Bhikkhaggena» សេចក្តីថា ដោយចំណែកនៃភិក្ខុ មានន័យថា គេរាប់ចំនួនភិក្ខុហើយ ក៏តម្កល់ទុកនូវចំណែកភត្តមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «Mahiya» សេចក្តីថា ពពកព្រិលក្នុងសម័យដែលព្រិលធ្លាក់។

๔๔๗. อวิชฺชานิวุฏาติ อวิชฺชาปฏิจฺฉนฺนา. โปสาติ ปุริสา. ปิยรูปํ อภินนฺทนฺติ ปตฺเถนฺตีติ ปิยรูปาภินนฺทิโน. อวิทฺทสูติ อวิชานนฺตา. ราครเชหิ สรชา. มคสทิสาติ มคา. สห เนตฺติยาติ สเนตฺติกา. วฑฺเฒนฺติ กฏสินฺติ ปุนปฺปุนํ กเฬวรํ นิกฺขิปมานา ภูมึ วฑฺเฒนฺติ. เอวํ วฑฺเฒนฺตาว โฆรํ อาทิยนฺติ ปุนพฺภวํ.

៤៤៧. ពាក្យថា «Avijjānivuṭā» សេចក្តីថា ត្រូវអវិជ្ជាបិទបាំងហើយ។ ពាក្យថា «Posā» សេចក្តីថា ពួកបុរស។ ពួកជនដែលត្រេកអរ និងប្រាថ្នានូវអារម្មណ៍ជាទីស្រឡាញ់ ឈ្មោះថា «Piyarūpābhinandino»។ ពាក្យថា «Aviddasū» សេចក្តីថា ពួកជនដែលមិនដឹង។ ពួកជនដែលមានធូលីគឺរាគៈ ឈ្មោះថា «Sarajā»។ ពួកជនដែលប្រៀបដូចជាសត្វព្រៃ ឈ្មោះថា «Magā»។ ពួកជនដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយតណ្ហាដែលនាំទៅកាន់ភព ឈ្មោះថា «Sanettikā»។ ពាក្យថា «Vaḍḍhenti kaṭasiṃ» សេចក្តីថា ពួកជនដែលបោះបង់ចោលសរីរៈម្តងហើយម្តងទៀត តែងធ្វើឲ្យព្រៃខ្មោចចម្រើនឡើង។ កាលបើធ្វើឲ្យចម្រើនឡើងយ៉ាងនេះហើយ តែងកាន់យកនូវភពថ្មីដ៏គួរឲ្យខ្លាចខ្លាំងណាស់។

๔๕๔. ปาปกํ โน อาวุโส กตนฺติ อาวุโส อมฺเหหิ ปาปกํ กตนฺติ อตฺโถ.

៤៥៤. ឃ្លាថា «Pāpakaṃ no āvuso kataṃ» សេចក្តីថា «ម្នាលអាវុសោ អំពើអាក្រក់ត្រូវបានពួកយើងធ្វើហើយចំពោះលោក» នេះជាអត្ថន័យ។

๔๕๕. กตเมน ตฺวํ ภูมิ วิหาเรนาติ เอตฺถ ภูมีติ ปิยวจนเมตํ. ปิยํ วตฺตุกาโม กิร อายสฺมา สพฺพกามี นวเก ภิกฺขู เอวํ อามนฺเตติ. กุลฺลกวิหาเรนาติ อุตฺตานวิหาเรน.

៤៥៥. ក្នុងពាក្យថា «Katamena tvaṃ bhūmi vihārena» នេះ ពាក្យថា «Bhūmi» នេះ ជាពាក្យពោលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។ ឮថា ព្រះសព្វកាមីដ៏មានអាយុ កាលចង់ពោលពាក្យគួរឲ្យស្រឡាញ់ ទើបហៅភិក្ខុខ្ចីៗទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Kullakavihārena» សេចក្តីថា ដោយការនៅជាសុខដែលរាក់កំភែល។

๔๕๗. สาวตฺถิยา สุตฺตวิภงฺเคติ กถํ สุตฺตวิภงฺเค ปฏิกฺขิตฺตํ โหติ? ตตฺร หิ ‘‘สนฺนิธิ นาม อชฺช ปฏิคฺคหิตํ อปรชฺชู’’ติ วตฺวา ปุน ‘‘สนฺนิธิการเก อสนฺนิธิการกสญฺญี ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาทติ วา ภุญฺชติ วา อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสา’’ติ อาปตฺตึ วทนฺเตน ปฏิกฺขิตฺตํ โหติ. ตตฺเรเก มญฺญนฺติ ‘‘โย ปน ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา’’ติ หิ วุตฺตํ, อิทญฺจ โลณํ นาม ยาวชีวิกตฺตา สนฺนิธิภาวํ นาปชฺชติ. ยมฺปิ อโลณกํ อามิสํ ปฏิคฺคเหตฺวา เตน สทฺธึ ปริภุญฺชติ, ตํ ตทหุปฏิคฺคหิตเมว, ตสฺมา ‘‘‘ยาวกาลิเกน, ภิกฺขเว, ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ กาเล กปฺปติ, วิกาเล น กปฺปตี’ติ วจนโต ทุกฺกเฏเนตฺถ ภวิตพฺพ’’นฺติ. เต วตฺตพฺพา – ‘‘ตุมฺหากํ มเตน ทุกฺกเฏนปิ น ภวิตพฺพํ, น หิ เอตฺถ ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ, ยาวกาลิกเมว [Pg.135] ตทหุปฏิคฺคหิตํ, น จ ตํ วิกาเล ปริภุตฺตํ. ยทิ วา ‘‘วิกาเล น กปฺปตี’’ติ วจเนน ตุมฺเห ทุกฺกฏํ มญฺเญถ, ยาวชีวิกมิสฺสํ ยาวกาลิกํ วิกาเล ภุญฺชนฺตสฺส วิกาลโภชนปาจิตฺติยํ น ภเวยฺย. ตสฺมา น พฺยญฺชนมตฺตํ คเหตพฺพํ, อตฺโถ อุปปริกฺขิตพฺโพ.

៤៥៧. ក្នុងពាក្យថា «Sāvatthiyā suttavibhaṅge» នេះ តើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហាមឃាត់ក្នុងសុត្តវិភង្គយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថា ក្នុងសុត្តវិភង្គនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «វត្ថុដែលទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនេះ ហើយទុកដល់ថ្ងៃស្អែក ឈ្មោះថាសន្និធិ» ហើយទ្រង់ត្រាស់សម្តែងអាបត្តិថា «ភិក្ខុមានសេចក្តីសំគាល់ក្នុងវត្ថុដែលធ្វើសន្និធិថាជាវត្ថុមិនបានធ្វើសន្និធិ ហើយទំពាស៊ី ឬបរិភោគនូវខាទនីយៈ ឬភោជនីយៈ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ» កាលទ្រង់ត្រាស់សម្តែងអាបត្តិយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់ហាមឃាត់ហើយ។ ក្នុងរឿងនោះ អាចារ្យខ្លះយល់ឃើញថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ភិក្ខុណាមួយ ទំពាស៊ី ឬបរិភោគនូវខាទនីយៈ ឬភោជនីយៈដែលធ្វើសន្និធិ...» ចំណែកឯអំបិលនេះ ព្រោះតែជាយាវជីវកៈ ទើបមិនដល់នូវភាពជាសន្និធិឡើយ។ សូម្បីតែអាមិសៈដែលមិនមានអំបិល ដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនហើយឆាន់ជាមួយអំបិលនោះ ក៏ជាវត្ថុដែលទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនោះឯង ហេតុនោះ ព្រោះតែព្រះតម្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ យាវជីវកៈដែលភិក្ខុទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនោះ ឆាន់ជាមួយយាវកាលិកៈ តែងគួរក្នុងកាល មិនគួរក្នុងវិកាលឡើយ» ក្នុងទីនេះ គួរតែត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ អាចារ្យទាំងនោះ គួរត្រូវបានពោលតបវិញថា «តាមមតិរបស់លោកទាំងឡាយ សូម្បីតែអាបត្តិទុក្កដក៏មិនគួរមានដែរ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ យាវជីវកៈមិនមែនជាវត្ថុដែលទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនោះឡើយ មានតែយាវកាលិកៈប៉ុណ្ណោះដែលទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនោះ ហើយយាវកាលិកៈនោះ ក៏ភិក្ខុមិនបានឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលដែរ។ បើលោកទាំងឡាយយល់ឃើញថាត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ព្រោះតែព្រះតម្រាស់ថា «មិនគួរក្នុងវិកាល» យ៉ាងនេះ កាលបើភិក្ខុឆាន់យាវកាលិកៈដែលលាយឡំដោយយាវជីវកៈក្នុងវេលាវិកាល អាបត្តិវិកាលភោជនបាចិត្តិយក៏មិនគួរមានឡើយ។ ហេតុនោះ មិនត្រូវកាន់យកត្រឹមតែព្យញ្ជនៈឡើយ គឺត្រូវពិចារណានូវអត្ថន័យផង»។

อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – ยาวกาลิเกน ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยทิ สมฺภินฺนรสํ โหติ, ยาวกาลิกคติกเมว โหติ. ตสฺมา ‘‘โย ปน ภิกฺขุ วิกาเล ขาทนียํ วา โภชนียํ วา’’ติ อิมินา สิกฺขาปเทน กาเล กปฺปติ, วิกาเล น กปฺปติ. น อิธ ‘‘น กปฺปตี’’ติ วจนมตฺเตเนตฺถ ทุกฺกฏํ โหติ. ยเถว ยาวชีวิกํ ตทหุปฏิคฺคหิตํ ยาวกาลิเกน สมฺภินฺนรสํ วิกาเล น กปฺปติ, วิกาลโภชนปาจิตฺติยาวหํ โหติ. เอวํ อชฺช ปฏิคฺคหิตมฺปิ อปรชฺชุ ยาวกาลิเกน สมฺภินฺนรสํ น กปฺปติ, สนฺนิธิโภชนปาจิตฺติยาวหํ โหติ. ตํ ‘‘สนฺนิธิกตํ อิท’’นฺติ อชานนฺโตปิ น มุจฺจติ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘สนฺนิธิการเก อสนฺนิธิการกสญฺญี ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ขาทติ วา ภุญฺชติ วา อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺสา’’ติ. ตสฺมา ‘‘กตฺถ ปฏิกฺขิตฺต’’นฺติ อิมิสฺสา ปุจฺฉาย ‘‘ปริสุทฺธมิทํ พฺยากรณํ สาวตฺถิยา สุตฺตวิภงฺเค’’ติ.

សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ប្រសិនបើវត្ថុជាយាវជីវីកៈ ដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនោះ មានរសលាយឡំគ្នាជាមួយនឹងវត្ថុជាយាវកាលីកៈ វត្ថុនោះរមែងមានដំណើរដូចជាយាវកាលីកៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយសិក្ខាបទថា «yo pana bhikkhu vikāle khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā» នេះ វត្ថុនោះរមែងគួរក្នុងកាល មិនគួរក្នុងវិកាលឡើយ។ ក្នុងទីនេះ មិនមែនគ្រាន់តែពាក្យថា «មិនគួរ» ហើយនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិទុក្កដនោះឡើយ។ ដូចជាវត្ថុជាយាវជីវីកៈ ដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនោះ កាលបើមានរសលាយឡំគ្នាជាមួយនឹងវត្ថុជាយាវកាលីកៈ រមែងមិនគួរក្នុងវិកាល និងនាំមកនូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះការឆាន់ក្នុងវិកាល យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះដែរ វត្ថុដែលបានទទួលប្រគេនក្នុងថ្ងៃនេះ ទោះបីជាក្នុងថ្ងៃស្អែក កាលបើមានរសលាយឡំគ្នាជាមួយនឹងវត្ថុជាយាវកាលីកៈ រមែងមិនគួរ និងនាំមកនូវអាបត្តិបាចិត្តិយព្រោះការឆាន់វត្ថុដែលធ្វើសន្និធិ (សន្និធិភោជន)។ ភិក្ខុទោះបីមិនដឹងថា «វត្ថុនេះជាសន្និធិ» ក៏មិនរួចចាកអាបត្តិឡើយ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ភិក្ខុមានសេចក្តីសំគាល់ថាមិនមែនជាសន្និធិ ក្នុងវត្ថុដែលជាសន្និធិ ហើយខាំទំពារនូវខាទនីយៈ ឬឆាន់នូវភោជនីយៈ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយ»។ ព្រោះហេតុនោះ ចំពោះសំណួរថា «kattha paṭikkhittaṃ» នេះ ការដោះស្រាយថា «parisuddhamidaṃ byākaraṇaṃ sāvatthiyā suttavibhaṅge» (ការដោះស្រាយនេះបរិសុទ្ធល្អហើយ គឺក្នុងសូត្រវិភង្គ នាទីក្រុងសាវត្ថី)។

ราชคเห อุโปสถสํยุตฺเตติ อิทํ ‘‘น ภิกฺขเว เอกสฺมึ อาวาเส ทฺเว อุโปสถาคารานิ สมฺมนฺนิตพฺพานิ; โย สมฺมนฺเนยฺย, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสา’’ติ เอตํ สนฺธาย วุตฺตํ. วินยาติสาเร ทุกฺกฏนฺติ ‘‘น ภิกฺขเว เอกสฺมึ อาวาเส ทฺเว อุโปสถาคารานิ สมฺมนฺนิตพฺพานี’’ติ เอตสฺส วินยสฺส อติสาเร ทุกฺกฏํ. จมฺเปยฺยเก วินยวตฺถุสฺมินฺติ อิทํ ‘‘อธมฺเมน เจ ภิกฺขเว วคฺคกมฺมํ, อกมฺมํ น จ กรณีย’’นฺติ เอวมาทึ กตฺวา จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก อาคตํ วินยวตฺถุํ สนฺธาย วุตฺตํ.

ពាក្យថា «Rājagahe uposathasaṃyutte» នេះ ព្រះថេរៈពោលសំដៅយកព្រះពុទ្ធវចនៈនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវសន្មតរោងឧបោសថពីរ ក្នុងអាវាសតែមួយឡើយ ភិក្ខុណាសម្រេចសន្មត ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ»។ ពាក្យថា «Vinayātisāre dukkaṭaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះការកន្លងវិន័យនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនត្រូវសន្មតរោងឧបោសថពីរ ក្នុងអាវាសតែមួយឡើយ» រមែងត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។ ពាក្យថា «Campeyyake vinayavatthusmiṃ» នេះ ព្រះថេរៈពោលសំដៅយកវិនយវត្ថុដែលមកក្នុងចម្បេយ្យក្ខន្ធកៈ ដោយផ្តើមតាំងពីពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើកម្មជាវគ្គដោយមិនជាធម៌ កម្មនោះមិនមែនជាកម្មឡើយ ហើយមិនត្រូវធ្វើឡើយ» ជាដើម។

เอกจฺโจ กปฺปตีติ อิทํ ธมฺมิกํ อาจิณฺณํ สนฺธาย วุตฺตํ. เฉทนเก ปาจิตฺติยนฺติ สุตฺตวิภงฺเค หิ ‘‘นิสีทนํ นาม สทสํ วุจฺจตี’’ติ อาคตํ, ตสฺมา ทฺวินฺนํ สุคตวิทตฺถีนํ อุปริ ทสาเยว วิทตฺถิมตฺตา ลพฺภติ. ทสาย วินา ตํ ปมาณํ กโรนฺตสฺส อิทํ อาคตเมว โหติ – ‘‘ตํ อติกฺกามยโต เฉทนกํ ปาจิตฺติย’’นฺติ. ตสฺมา ‘‘กึ อาปชฺชตี’’ติ ปุฏฺโฐ ‘‘เฉทนเก [Pg.136] ปาจิตฺติย’’นฺติ อาห. เฉทนกสิกฺขาปเท วุตฺตปาจิตฺติยํ อาปชฺชตีติ อตฺโถ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

ពាក្យថា «Ekacco kappati» នេះ ព្រះថេរៈពោលសំដៅយកអាចិណ្ណកប្បៈដែលប្រកបដោយធម៌។ ពាក្យថា «Chedanake pācittiyaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះក្នុងសូត្រវិភង្គមានមកថា «ដែលហៅថា និសីទនៈ គឺសំដៅយកសំពត់មានជាយ» ព្រោះហេតុនោះ ហួសពីពីរចំអាមព្រះសុគតទៅ មានតែជាយប៉ុណ្ណោះដែលបានប្រវែងមួយចំអាម។ កាលបើភិក្ខុធ្វើនូវប្រមាណនោះដោយគ្មានជាយ អាបត្តិនេះរមែងមកដល់ពិតប្រាកដ គឺ «ភិក្ខុកាលកន្លងហួសនូវប្រមាណនោះ ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែលត្រូវកាត់ចេញ»។ ព្រោះហេតុនោះ កាលដែលព្រះថេរៈត្រូវគេសួរថា «kiṃ āpajjati» ទើបឆ្លើយថា «chedanake pācittiyaṃ»។ មានសេចក្តីថា ត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកក្នុងឆេទទនកសិក្ខាបទ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ทสวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา.

រឿងវត្ថុ ១០ យ៉ាង ចប់ហើយ។

สมนฺตปาสาทิกาย วินยสํวณฺณนาย

ក្នុងសមន្តបាសាទិកា វិនយសំវណ្ណនា

สตฺตสติกกฺขนฺธกวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

សត្តសតិកក្ខន្ធកវណ្ណនា ចប់ហើយ។

ทฺวิวคฺคสงฺคหา วุตฺตา, ทฺวาวีสติปเภทนา;

ขนฺธกา สาสเน ปญฺจกฺขนฺธทุกฺขปฺปหายิโน.

ពួកខន្ធកៈ ២២ ផ្នែក ដែលសង្គ្រោះដោយវគ្គ ២ ក្នុងព្រះសាសនា ដែលជាគ្រឿងលះបង់នូវទុក្ខក្នុងខន្ធ ៥ ខ្ញុំបានពោលហើយ។

ยา เตสํ วณฺณนา เอสา, อนฺตรายํ วินา ยถา;

สิทฺธา สิชฺฌนฺตุ กลฺยาณา, เอวํ อาสาปิ ปาณินนฺติ.

ការអធិប្បាយនៃខន្ធកៈទាំងនោះនេះ បានសម្រេចហើយដោយមិនមានអន្តរាយយ៉ាងណា សូមឲ្យសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏ល្អៗ របស់សត្វទាំងឡាយ សម្រេចបានយ៉ាងនោះដែរចុះ។

จูฬวคฺค-อฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.

អដ្ឋកថាចុល្លវគ្គ ចប់ហើយ។