Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်ဖြင့် တရားအလုံးစုံကို ကိုယ်တိုင်မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

Vinayapiṭake

ဝိနည်းပိဋကတ်၌

Cūḷavagga-aṭṭhakathā

စူဠဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ

1. Kammakkhandhakaṃ

၁. ကမ္မက္ခန္ဓက

Tajjanīyakammakathā

တဇ္ဇနီယကံကထာ

1. Cūḷavaggassa [Pg.1] paṭhame kammakkhandhake tāva paṇḍukalohitakāti paṇḍuko ceva lohitako cāti chabbaggiyesu dve janā; tesaṃ nissitakāpi paṇḍukalohitakātveva paññāyanti. Balavābalavaṃ paṭimantethāti suṭṭhubalavaṃ paṭivadatha. Alamatthatarāti samatthatarā.

၁. စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော်၏ ပထမဦးစွာ ပြဆိုအပ်သော ကမ္မက္ခန္ဓက၌ - 'ပဏ္ဍုကလောဟိတကာ' ဟူသည်မှာ ခြောက်ပါးသော ဆဗ္ဗဂ္ဂိယရဟန်းတို့တွင် ပဏ္ဍုကနှင့် လောဟိတကဟူသော ရဟန်းနှစ်ပါးကို ဆိုလိုသည်။ ထိုပဏ္ဍုကနှင့် လောဟိတကရဟန်းတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်သော တပည့်ရဟန်းတို့ကိုလည်း 'ပဏ္ဍုကလောဟိတက' တို့ဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်ထင်ရှားကြကုန်၏။ 'ဗလဝါဗလဝံ ပဋိမန္တေထ' ဟူသည်မှာ အလွန်အစွမ်းထက်စွာ (အလွန်ပြင်းထန်စွာ) ပြန်လည်ပြောဆိုကြကုန်ဟု အနက်ရသည်။ 'အလမတ္တတရာ' ဟူသည်မှာ သာ၍ စွမ်းဆောင်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

Tajjanīyakammakathā niṭṭhitā.

တဇ္ဇနီယကံကထာ ပြီး၏။

Adhammakammadvādasakakathā

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာ

4. Asammukhā katantiādīsu saṅghadhammavinayapuggalasammukhānaṃ vinā kataṃ, cuditakaṃ appaṭipucchitvā kataṃ, tasseva appaṭiññāya kataṃ. Adesanāgāminiyāti pārājikāpattiyā vā saṅghādisesāpattiyā vā. Ettha purimakesu tīsu tikesu nava padā adhammenakataṃ vaggenakatanti imehi saddhiṃ ekekaṃ gahetvā nava tikā vuttā. Evaṃ sabbepi dvādasa tikā honti. Paṭipakkhavasena sukkapakkhesupi eteyeva dvādasa tikā vuttā.

၄. 'အသမ္မုခါကတံ' အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - သံဃသမ္မုခ၊ ဓမ္မသမ္မုခ၊ ဝိနယသမ္မုခ၊ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတို့ကို မပြည့်စုံစေဘဲ (ကြဉ်၍) ပြုအပ်သော ကံ ဖြစ်သည်။ စွပ်စွဲခံရသူ (စုဒိတကပုဂ္ဂိုလ်) အား ထပ်မံမမေးမြန်းဘဲ ပြုအပ်သော ကံ ဖြစ်သည်။ ထိုစွပ်စွဲခံရသူ၏ ဝန်ခံချက် မရှိဘဲ ပြုအပ်သော ကံ ဖြစ်သည်။ 'အဒေသနာဂါမိနိယာ' ဟူသည်မှာ ပါရာဇိကအာပတ် သို့မဟုတ် သံဃာဒိသေသ်အာပတ်ဖြင့် ပြုအပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤတဇ္ဇနီယကံ၌ ရှေးဦးဖြစ်သော တိကသုံးပါးရှိ ကိုးပုဒ်တို့ကို 'အဓမ္မေန ကတံ'၊ 'ဝဂ္ဂေန ကတံ' ဟူသော ဤနှစ်ပုဒ်တို့နှင့်အတူ တစ်ခုချင်းစီတွဲယူ၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ကိုးတိက်တို့ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော တိကတို့သည် တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး ဖြစ်ကုန်၏။ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော သုက္ကပက္ခ (တရားသဖြင့် ပြုခြင်း) ၌လည်း ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော တိကတို့ကိုပင် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်ပြီ။

6. Ananulomikehi [Pg.2] gihisaṃsaggehīti pabbajitānaṃ ananucchavikehi sahasokitādīhi gihisaṃsaggehi.

၆. 'အနနုလောမိကေဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟိ' ဟူသည်ကား ရဟန်းတို့အား မလျောက်ပတ်သော လူတို့နှင့် အတူတကွ ဝမ်းနည်းခြင်း အစရှိသည်တို့ဖြင့် လူတို့နှင့် ရောနှောဆက်ဆံခြင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။

Tiṇṇaṃ, bhikkhave, bhikkhūnantiādi ekekenāpi aṅgena tajjanīyakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tajjanīyassa hi visesena bhaṇḍanakārakattaṃ aṅgaṃ, niyassassa abhiṇhāpattikattaṃ, pabbājanīyassa kuladūsakattaṃ vuttaṃ. Imesu pana tīsu aṅgesu yena kenaci sabbānipi kātuṃ vaṭṭati. Yadi evaṃ yaṃ campeyyakkhandhake vuttaṃ – ‘‘tajjanīyakammārahassa niyassakammaṃ karoti…pe… upasampadārahaṃ abbheti; evaṃ kho upāli adhammakammaṃ hoti avinayakammaṃ, evañca pana saṅgho sātisāro hotī’’ti idaṃ virujjhatīti. Idañca na virujjhati. Kasmā? Vacanatthanānattato, ‘‘tajjanīyakammārahassā’’ti imassa hi vacanassa kammasanniṭṭhānaṃ attho. ‘‘Tiṇṇaṃ, bhikkhave’’tiādivacanassa aṅgasambhavo, tasmā yadā saṅghena sannipatitvā ‘‘idaṃ nāma imassa bhikkhuno kammaṃ karomā’’ti sanniṭṭhānaṃ kataṃ hoti, tadā kammāraho nāma hoti. Tassa iminā lakkhaṇena tajjanīyādikammārahassa niyassakammādikaraṇaṃ adhammakammañceva avinayakammañcāti veditabbaṃ. Yassa pana bhaṇḍanakārakādīsu aṅgesu aññataraṃ aṅgaṃ atthi, tassa ākaṅkhamāno saṅgho yathānuññātesu aṅgesu ca kammesu ca yena kenaci aṅgena yaṃkiñci kammaṃ vavatthapetvā taṃ bhikkhuṃ kammārahaṃ katvā kammaṃ kareyya. Ayamettha vinicchayo. Evaṃ pubbenāparaṃ sameti.

"ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ရဟန်းသုံးပါးတို့၏..." အစရှိသော စကားရပ်ကို တစ်ပါးတစ်ပါးသော အင်္ဂါဖြင့်သော်လည်း တဇ္ဇနီယကံကို ပြုခြင်းငှာ အပ်၏ဟူသော ဤအနက်ကို ပြတော်မူခြင်းအကျိုးငှာ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သည်။ စင်စစ် တဇ္ဇနီယကံ၏ အခြားသောအင်္ဂါတို့ထက် ထူးခြားသော အင်္ဂါကား ငြင်းခုံမှုကို ပြုတတ်သူ (ဘဏ္ဍနကာရက) အဖြစ် ဖြစ်သည်။ နိယသကံ၏ အင်္ဂါကား အဖန်တလဲလဲ အာပတ်သင့်သူ (အဘိဏှာပတ္တိက) အဖြစ် ဖြစ်သည်။ ပဗ္ဗာဇနီယကံ၏ အင်္ဂါကား အမျိုးတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သူ (ကုလဒူသက) အဖြစ် ဖြစ်သည်ဟု ရှေးအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်ပြီ။ သို့သော်လည်း ဤအင်္ဂါသုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အင်္ဂါဖြင့် အလုံးစုံသော ကံတို့ကို ပြုခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပါက စမ္ပေယျက္ခန္ဓက၌ ဟောတော်မူအပ်သော "တဇ္ဇနီယကံထိုက်သော ရဟန်းအား နိယသကံကို ပြုအံ့...ပ... ထိုသို့ပြုခြင်းသည် အဓမ္မကံ လည်းကောင်း၊ အဝိနယကံ လည်းကောင်း ဖြစ်၍ သံဃာအား အပြစ်ရှိသော ကံဖြစ်၏" ဟူသော ဤစကားသည် ဆန့်ကျင်သည် မဟုတ်ပါလောဟု စောဒနာသင့်၏။ ဤစကားသည်လည်း မဆန့်ကျင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ သဒ္ဒါအနက် အဓိပ္ပယ် ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ "တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿ" ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ အနက်မှာ မည်သည့်ကံဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်း (ကမ္မသန္နိဋ္ဌာန) အနက် ဖြစ်သည်။ "တိဏ္ဏံ ဘိက္ခဝေ" အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အနက်မှာ အင်္ဂါ၏ ဖြစ်ထိုက်ခြင်း (အင်္ဂသမ္ဘဝ) အနက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သံဃာတော်များ စည်းဝေး၍ "ဤရဟန်း၏အပေါ်၌ ဤမည်သောကံကို ပြုကြစို့" ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီးသောအခါ၌ ထိုရဟန်းသည် ကံထိုက်သော ရဟန်း (ကမ္မာရဟ) မည်၏။ ဤလက္ခဏာအားဖြင့် တဇ္ဇနီယကံ စသည်ကို ထိုက်သော ထိုရဟန်းအား နိယသကံ စသည်ကို ပြခြင်းသည် အဓမ္မကံလည်းကောင်း၊ အဝိနယကံလည်းကောင်း ဖြစ်၏ဟု သိအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ဘဏ္ဍနကာရက အစရှိသော အင်္ဂါတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အင်္ဂါရှိသော ထိုရဟန်းအပေါ်၌ သံဃာတော်က အလိုရှိပါက ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော အင်္ဂါတို့နှင့် ကံတို့တွင် တစ်ပါးသောကံကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ် ဆုံးဖြတ်ပြီးလျှင် ထိုရဟန်းကို ကံထိုက်သူပြု၍ ကံကို ပြုနိုင်၏။ ဤကား ဤစကားရပ်၌ အဆုံးအဖြတ်တည်း။ ဤသို့ ဆုံးဖြတ်သော် ရှေးစမ္ပေယျက္ခန္ဓက စကားနှင့် နောက်ကမ္မက္ခန္ဓက စကားသည် ညီညွတ်၏။

Tattha kiñcāpi tajjanīyakamme bhaṇḍanakārakavasena kammavācā vuttā, atha kho bālassa abyattassa āpattibahulassa tajjanīyakammaṃ karontena bālaabyattavaseneva kammavācā kātabbā. Evañhi bhūtena vatthunā kataṃ kammaṃ hoti, na ca aññassa kammassa vatthunā. Kasmā? Yasmā idampi anuññātanti. Esa nayo sabbattha. Aṭṭhārasa sammāvattanavatthūni pārivāsikakkhandhake vaṇṇayissāma.

ထိုကံတို့တွင် တဇ္ဇနီယကံ၌ ဘဏ္ဍနကာရကရဟန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကမ္မဝါစာကို အကယ်ပင် ဟောတော်မူအပ်သော်လည်း၊ ဝိနည်းမကျွမ်းကျင်သော (ဗာလ)၊ မထက်မြတ်သော (အဗျတ္တ)၊ အာပတ်များသော ရဟန်းအပေါ်၌ တဇ္ဇနီယကံကို ပြုလိုသော သံဃာသည် ဗာလ၊ အဗျတ္တအစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ကမ္မဝါစာကို ပြုအပ်၏။ ဤသို့ ပြုခြင်းအားဖြင့် ဟုတ်မှန်သော အကြောင်းဝတ္ထုဖြင့် ပြုအပ်သော ကံဖြစ်၍ အခြားသောကံ၏ ဝတ္ထုဖြင့် ပြုအပ်သောကံ မဖြစ်တော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဤဗာလ အဗျတ္တအပေါ်၌လည်း တဇ္ဇနီယကံကို ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သောကြောင့် တည်း။ အလုံးစုံသော ကံတို့၌လည်း ဤဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်အတိုင်းပင် နည်းလမ်းဖြစ်၏။ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော ကျင့်ဝတ် (အဋ္ဌာရသသမ္မာဝတ္တနဝတ္ထု) တို့ကို ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ ဖွင့်ဆိုပါအံ့။

Adhammakammadvādasakakathā niṭṭhitā.

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာ ပြီး၏။

Nappaṭippassambhetabbaaṭṭhārasakādikathā

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗအဋ္ဌာရသကာဒိကထာ

8. Lomaṃ [Pg.3] pātentīti pannalomā honti; bhikkhū anuvattantīti attho. Netthāraṃ vattantīti nittharantānaṃ etanti netthāraṃ; yena sakkā nissāraṇā nittharituṃ, taṃ aṭṭhārasavidhaṃ sammāvattanaṃ vattantīti attho. Kittakaṃ kālaṃ vattaṃ pūretabbanti? Dasa vā pañca vā divasāni. Imasmiñhi kammakkhandhake ettakena vattaṃ pūritameva hoti.

၈. 'လောမံ ပါတေန္တိ' ဟူသည်မှာ လဲကျသော မာန်မာနတည်းဟူသော အမွေးရှိကုန်လျက် ရဟန်းတို့ကို အစဉ်လိုက်နာကြကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။ 'နေတ္ထာရံ ဝတ္တန္တိ' ဟူသည်မှာ ဤကျင့်ဝတ်သည် ကံမှ လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာ ဖြစ်သောကြောင့် 'နေတ္ထာရ' မည်၏။ သံဃာ့ဘောင်မှ နှင်ထုတ်ခြင်း (နိဿာရဏ) ကံမှ လွတ်မြောက်နိုင်သော တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော ကျင့်ဝတ် (သမ္မာဝတ္တ) ကို ကျင့်ကြကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။ "အဘယ်မျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ကျင့်ဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်ထိုက်သနည်း" ဟု မေးသော်၊ "တစ်ဆယ်ရက် သို့မဟုတ် ငါးရက်မျှ" ဟု ဖြေရမည်။ အကြောင်းမူကား ဤကမ္မက္ခန္ဓက၌ ဤမျှလောက်သော ကာလဖြင့် ကျင့်ဝတ်သည် ပြည့်စုံပြီးသား ဖြစ်သောကြောင့် တည်း။

Nappaṭippassambhetabbaaṭṭhārasakādikathā niṭṭhitā.

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗအဋ္ဌာရသကာဒိကထာ ပြီး၏။

Niyassakammakathā

နိယဿကံကထာ

11. Seyyasakavatthusmiṃ – apissu bhikkhū pakatāti apissu bhikkhū niccaṃ byāvaṭā honti. Sesaṃ tajjanīye vuttasadisameva.

၁၁. သေယျသကဝတ္ထု၌ 'အပိဿု ဘိက္ခု ပကတာ' ဟူသည်မှာ ရဟန်းတို့သည်လည်း အမြဲမပြတ် ကြောင့်ကြစိုက်ကြရကုန်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် တဇ္ဇနီယကံ၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်နှင့် တူလှစွာ၏။

Niyassakammakathā niṭṭhitā.

နိယဿကံကထာ ပြီး၏။

Pabbājanīyakammakathā

ပဗ္ဗာဇနီယကံကထာ

21. Assajipunabbasukavatthu saṅghādisesavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ.

၂၁. အဿဇိနှင့် ပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထုကို သံဃာဒိသေသ်အဖွင့်၌ ငါဆိုခဲ့ပြီ။

27. Kāyikena davenātiādīsu panettha kāyiko davo nāma kāyakīḷā vuccati. Sesapadadvayepi eseva nayo. Kāyiko anācāro nāma kāyadvāre paññattasikkhāpadavītikkamo vuccati. Sesadvayepi eseva nayo. Kāyikaṃ upaghātikaṃ nāma kāyadvāre paññattasikkhāpadassa asikkhanabhāvena upahananaṃ vuccati; nāsanaṃ vināsananti attho. Sesadvayepi eseva nayo. Kāyiko micchājīvo nāma paṭikkhittavejjakammādivasena telapacanaariṭṭhapacanādīni. Vācasiko micchājīvo nāma gihīnaṃ sāsanasampaṭicchanārocanādīni. Kāyikavācasiko nāma tadubhayaṃ. Sesaṃ tajjanīye vuttanayameva.

၂၇. ဤပဗ္ဗာဇနီယကံ၌ 'ကာယိကေန ဒဝေန' အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ကိုယ်ဖြင့် ကစားခြင်းကို ကာယိကဒဝ မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ကြွင်းသော 'ဝါစသိကေန ဒဝေန'၊ 'ကာယိကဝါစသိကေန ဒဝေန' ဟူသော ပုဒ်နှစ်ပါးအပေါင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကာယဒွါရ၌ ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးခြင်းကို ကာယိကအနာစာရ မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ကြွင်းသော နှစ်ပါးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကာယဒွါရ၌ ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို မကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် ဖျက်ဆီးခြင်းကို ကာယိကဥပဃာတိက မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ပျက်စီးစေခြင်းဟူ၍ အနက်ရသည်။ ကြွင်းသော နှစ်ပါးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ တားမြစ်တော်မူအပ်သော ဆေးကုသခြင်း စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဆီချက်ခြင်း၊ အရိဋ္ဌဆေးရည်ချက်ခြင်း စသည်တို့ကို ကာယိကမိစ္ဆာဇီဝ မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ လူတို့၏ စကားကို လက်ခံခြင်း၊ စကားပါးခြင်း စသည်တို့ကို ဝါစသိကမိစ္ဆာဇီဝ မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုနှစ်ပါးစုံကို ကာယိကဝါစသိကမိစ္ဆာဇီဝ မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်တို့သည် တဇ္ဇနီယကံ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။

Pabbājanīyakammakathā niṭṭhitā.

ပဗ္ဗာဇနီယကံကထာ ပြီး၏။

Paṭisāraṇīyakammakathā

ပဋိသာရဏီယကံကထာ

33. Sudhammavatthusmiṃ pana – anapaloketvāti na āpucchitvā. Etadavocāti kiṃ te gahapati therānaṃ paṭiyattanti sabbaṃ vivarāpetvā disvā etaṃ avoca. Ekā ca kho idha natthi yadidaṃ tilasaṃguḷikāti yā ayaṃ tilasakkhalikā nāma vuccati, sā natthīti attho. Tassa kira gahapatino [Pg.4] vaṃse ādimhi eko pūviyo ahosi. Tena naṃ thero jātiyā khuṃsetukāmo evamāha. Yadeva kiñcīti evaṃ bahuṃ buddhavacanaṃ ratanaṃ pahāya kiñcideva tilasaṃguḷikāvacanaṃ bhāsitaṃ. Kukkuṭapotakaudāharaṇena idaṃ dasseti ‘‘yathā so neva kākavassitaṃ na kukkuṭavassitaṃ akāsi, evaṃ tayāpi neva bhikkhuvacanaṃ na gihivacanaṃ vutta’’nti.

၃၃. သုဓမ္မဝတ္ထု၌ 'အနပလောကေတွာ' ဟူသည်မှာ မပန်ကြားဘဲ (မပန်လျှောက်ဘဲ) ဟူ၍ အနက်ရသည်။ 'ဧတဒဝေါစ' ဟူသည်မှာ "အိမ်ရှင်သူကြွယ်... သင်သည် ထေရ်တို့အဖို့ မည်သည့်ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို စီရင်သနည်း" ဟု မေးမြန်း၍ အလုံးစုံကို ဖွင့်ပြစေပြီး မြင်ရသောအခါ ဤစကားကို ပြောဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ဧကာ စ ခေါ... တိလသံဂုဠိကာ' ဟူသည်မှာ 'တိလသက္ခရိကာ' ဟု ခေါ်အပ်သော နှမ်းမုန့်တစ်မျိုးသာ ဤနေရာ၌ မရှိဟူ၍ ဆိုလိုသည်။ ထိုစိတ္တသူကြွယ်၏ ဘိုးဘေးအနွယ်တို့တွင် အစဦး၌ မုန့်သည်တစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထို့ကြောင့် ရှင်သုဓမ္မထေရ်သည် ထိုသူကြွယ်ကို ဇာတ်အနွယ်အားဖြင့် နှိမ်ချလိုသဖြင့် ဤသို့ ပြောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ယဒေဝ ကိဉ္စိ' ဟူသည်မှာ ဤသို့ များစွာသော ရတနာသဖွယ်ဖြစ်သော ဘုရားစကားတော်ကို စွန့်ပယ်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော နှမ်းမုန့်စကားကိုသာ ပြောဆိုအပ်ပြီ ဟူလို။ ကြက်ငယ်ဥပမာဖြင့် ဤအနက်ကို ပြတော်မူ၏။ အဘယ်အနက်ကို ပြသနည်းဟူမူ - "ထိုကြက်ငယ်သည် ကျီးမြည်သံကိုလည်း မပြုတတ်၊ ကြက်မြည်သံကိုလည်း မပြုတတ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အရှင်ဘုရားသည်လည်း ရဟန်းနှင့်တူသော စကားကိုလည်း မပြောဆိုအပ်၊ လူနှင့်တူသော စကားကိုလည်း မပြောဆိုအပ်" ဟူသော ဤအနက်ကို ပြလိုခြင်း ဖြစ်သည်။

Paṭisāraṇīyakammakathā niṭṭhitā.

ပဋိသာရဏီယကံကထာ ပြီး၏။

Adhammakammādidvādasakakathā

အဓမ္မကမ္မာဒိဒွါဒသကကထာ

37. Asammukhā katantiādayo tikā vuttappakārā eva.

၃၇. 'အသမ္မုခါကတံ' အစရှိကုန်သော တိက်တို့သည် ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိကုန်သည်သာ ဖြစ်သည်။

39. Aṅgasamannāgamo purimehi asadiso. Tattha yathā lābhaṃ na labhanti; evaṃ parisakkanto parakkamanto alābhāya parisakkati nāma. Esa nayo anatthādīsu. Tattha anatthoti atthabhaṅgo. Anāvāsoti tasmiṃ ṭhāne avasanaṃ. Gihīnaṃ buddhassa avaṇṇanti gihīnaṃ santike buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati. Dhammikaṃ paṭissavaṃ na saccāpetīti yathā sacco hoti, evaṃ na karoti; vassāvāsaṃ paṭissuṇitvā na gacchati, aññaṃ vā evarūpaṃ karoti. Pañcannaṃ bhikkhavetiādi ekaṅgenapi kammārahabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Sesamettha uttānatthañceva, tajjanīye ca vuttanayameva.

၃၉. အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည် ရှေးကံတို့နှင့် မတူပေ။ ထိုအင်္ဂါတို့တွင် အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် အားထုတ်လျှင် လာဘ်မရနိုင်သလောက်ဖြစ်အောင် လုံ့လပြု၊ အားထုတ်သောရဟန်းကို 'လာဘ်မရအောင် လုံ့လပြုသူ' ဟု ခေါ်သည်။ အနတ္ထစသော ပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုပုဒ်တို့တွင် 'အနတ္ထ' ဟူသည်မှာ စီးပွားပျက်စီးခြင်း ဖြစ်သည်။ 'အနာဝါသ' ဟူသည်မှာ ထိုနေမြဲအရပ်၌ မနေနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ဂိဟီနံ ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏံ' ဟူသည်မှာ လူတို့၏အပါး၌ မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်ကင်းမဲ့ကြောင်း အပြစ်ကို ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ဓမ္မိကံ ပဋိဿဝံ န သစ္စာပေတိ' ဟူသည်မှာ ဝန်ခံချက် မှန်ကန်အောင် မပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်၊ ဝါဆိုရန် ဝန်ခံပြီးနောက် မသွားခြင်း သို့မဟုတ် ထိုသို့သော ဝန်ခံချက်ပျက်ကွက်သည့် အခြားအမှုကို ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ 'ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခဝေ' စသော စကားရပ်ကို အင်္ဂါတစ်ခုကြောင့်သော်လည်း ကံထိုက်သည်ဖြစ်ကြောင်း ပြသရန် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤပဋိသာရဏီယကံ၌ ကြွင်းသောစကားရပ်များသည် အနက်အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လွင်ပြီး ဖြစ်သည်၊ တဇ္ဇနီယကံ၌ ဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Adhammakammādidvādasakakathā niṭṭhitā.

အဓမ္မကံစသော တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော စကားစဉ်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

Āpattiyā adassane ukkhepanīyakammakathā

အာပတ်ကို မရှုခြင်းကြောင့် ပြုအပ်သော ဥက္ခေပနီယကံအကြောင်း စကားရပ်

46. Channavatthusmiṃ – āvāsaparamparañca bhikkhave saṃsathāti sabbāvāsesu ārocetha.

၄၆. ဆန္နရဟန်း၏ ဝတ္ထု၌ 'ရဟန်းတို့၊ ကျောင်းအစဉ်အတိုင်း ပြောကြားကြကုန်လော့' ဟူသည်မှာ အလုံးစုံသော ကျောင်းတိုက်တို့၌ ပြောပြကြကုန်လော့ဟု ဆိုလိုသည်။

50. Bhaṇḍanakārakotiādīsu bhaṇḍanādipaccayā āpannaṃ āpattiṃ ropetvā tassā adassaneyeva kammaṃ kātabbaṃ. Tikā vuttappakārā eva.

၅၀. 'ဘဏ္ဍနကာရက' စသော ပုဒ်တို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ ငြင်းခုံခြင်းစသော အကြောင်းကြောင့် သင့်ရောက်သော အာပတ်ကို စောဒနာပြီး၍ ထိုအာပတ်ကို မရှုခြင်းကြောင့်သာလျှင် ဥက္ခေပနီယကံကို ပြုထိုက်၏။ တိက် (သုံးပါးအစု) တို့သည်လည်း ဆိုခဲ့ပြီးသော အပြားရှိသည်တို့သာ ဖြစ်ကြသည်။

51. Sammāvattanāyaṃ panettha tecattālīsa vattāni. Tattha na anuddhaṃsetabboti na codetabbo. Na bhikkhu bhikkhūhīti añño bhikkhu aññehi bhikkhūhi na bhinditabbo. Na gihiddhajoti odātavatthāni acchinnadasapupphadasāni ca na dhāretabbāni. Na titthiyaddhajoti kusacīrādīni na dhāretabbāni. Na āsādetabboti na apasādetabbo. Anto vā bahi vāti vihārassa anto vā bahi vā. Na titthiyādipadattayaṃ uttānameva[Pg.5]. Sesaṃ sabbaṃ pārivāsikakkhandhake vaṇṇayissāma. Sesaṃ tajjanīye vuttanayameva. Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṃ iminā sadisameva.

၅၁. အထူးကား ဤဥက္ခေပနီယကံ၌ ကောင်းစွာ ကျင့်ဝတ်အတိုင်း ကျင့်ခြင်းဖြစ်သော သမ္မာဝတ္တနာကထာ၌ ကျင့်ဝတ်လေးဆယ့်သုံးပါး ရှိ၏။ ထိုကျင့်ဝတ်တို့တွင် 'န အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော' ဟူသည်မှာ မစောဒနာအပ်။ 'န ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ' ဟူသည်မှာ မိမိမှတစ်ပါး အခြားသော ရဟန်းကို အခြားသောရဟန်းတို့နှင့် မခွဲအပ်။ 'န ဂိဟိဒ္ဓဇော' ဟူသည်မှာ ဖြူသော အဝတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အဆာမဖြတ်ရသေးသော အဝတ်နှင့် ပန်းပြောက်အဆာရှိသော အဝတ်တို့ကိုလည်းကောင်း မဆောင်အပ် (မဝတ်ဆင်အပ်)။ 'န တိတ္ထိယဒ္ဓဇော' ဟူသည်မှာ သမန်းမြက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော အဝတ်စသည်တို့ကို မဆောင်အပ်။ 'န အာသာဒေတဗ္ဗော' ဟူသည်မှာ ဖဲမသွားစေအပ်။ 'အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ' ဟူသည်မှာ ကျောင်းတိုက်၏ အတွင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ အပြင်ပ၌သော်လည်းကောင်း ဖဲမသွားစေအပ်။ 'န တိတ္ထိယာ' စသော သုံးပုဒ်အစုသည် အနက်အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လွင်လှပေသည်။ ကြွင်းသော ကျင့်ဝတ်အားလုံးကို ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ ဖွင့်ပြပါအံ့။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် တဇ္ဇနီယကံ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အာပတ်ကို မကုစားခြင်းကြောင့် ပြုအပ်သော ဥက္ခေပနီယကံသည် ဤအာပတ်ကို မရှုခြင်းကြောင့် ပြုအပ်သော ဥက္ခေပနီယကံနှင့် တူညီလှပေသည်။

65. Ariṭṭhavatthu khuddakavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Bhaṇḍanakārako’’tiādīsu yaṃ diṭṭhiṃ nissāya bhaṇḍanādīni karoti, tassā appaṭinissaggeyeva kammaṃ kātabbaṃ. Sesaṃ tajjanīye vuttanayameva. Sammāvattanāyampi hi idha tecattālīsaṃyeva vattānīti.

၆၅. အရိဋ္ဌရဟန်း၏ ဝတ္ထုကို ခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်တို့၏ အဖွင့်၌ ငါဆိုခဲ့ပြီ။ 'ဘဏ္ဍနကာရက' စသော ပုဒ်တို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ အကြင် မိစ္ဆာအယူကို မှီ၍ ငြင်းခုံခြင်းစသည်တို့ကို ပြုလုပ်ရာ၌ ထိုမိစ္ဆာအယူကို မစွန့်လွှတ်ခြင်းကြောင့်သာလျှင် ကံကို ပြုထိုက်၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်သည် တဇ္ဇနီယကံ၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ စင်စစ် ဤဥက္ခေပနီယကံ၌ ကောင်းစွာ ကျင့်ခြင်းဖြစ်သော သမ္မာဝတ္တနာ၌လည်း ကျင့်ဝတ် လေးဆယ့်သုံးပါးပင် ရှိပေသည်။

Āpattiyā adassane ukkhepanīyakammakathā niṭṭhitā.

အာပတ်ကို မရှုခြင်းကြောင့် ပြုအပ်သော ဥက္ခေပနီယကံအကြောင်း စကားရပ် ပြီးဆုံးပြီ။

Kammakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ကမ္မက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

2. Pārivāsikakkhandhakaṃ

၂. ၂ - ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက။

Pārivāsikavattakathā

ပါရိဝါသိကကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ်။

75. Pārivāsikakkhandhake [Pg.6] – pārivāsikāti parivāsaṃ parivasantā. Tattha catubbidho parivāso – appaṭicchannaparivāso, paṭicchannaparivāso, suddhantaparivāso, samodhānaparivāsoti. Tesu ‘‘yo, bhikkhave, aññopi aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ, ākaṅkhati upasampadaṃ, tassa cattāro māse parivāso dātabbo’’ti (mahāva. 86) evaṃ mahākhandhake vutto titthiyaparivāso appaṭicchannaparivāso nāma. Tattha yaṃ vattabbaṃ taṃ vuttameva. Ayaṃ pana idha anadhippeto. Sesā tayo yena saṅghādisesāpatti āpannā ceva hoti paṭicchāditā ca, tassa dātabbā. Tesu yaṃ vattabbaṃ taṃ samuccayakkhandhake vakkhāma. Ete pana idha adhippetā. Tasmā etesu yaṃkiñci parivāsaṃ parivasantā ‘‘pārivāsikā’’ti veditabbā.

၇၅. ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ 'ပါရိဝါသိကာ' ဟူသည်မှာ ပရိဝါသ် ဆောက်တည်ကျင့်သုံးသော ရဟန်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုပရိဝါသ်သည် အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်၊ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်၊ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်၊ သမောဓာနပရိဝါသ်ဟူ၍ လေးပါးရှိ၏။ ထိုလေးပါးတို့တွင် 'ရဟန်းတို့၊ တစ်ပါးသော သာသနာပြင်ပ တိတ္ထိဖြစ်ဖူးသော သူသည်လည်း ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းအဖြစ်ကို လိုလားအံ့၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို လိုလားအံ့၊ ထိုသူအား လေးလပတ်လုံး ပရိဝါသ် ပေးအပ်၏' ဟူ၍ မဟာက္ခန္ဓက၌ ဟောတော်မူအပ်သော တိတ္ထိတို့၏ ပရိဝါသ်သည် အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ် မည်၏။ ထိုအပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်၌ ပြောဆိုထိုက်သော အဆုံးအဖြတ်စကားကို ငါ ဆိုခဲ့ပြီးပြီ။ သို့သော် ဤအပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကို ဤပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ ရည်ရွယ်သည်မဟုတ်။ သံဃာဒိသေသ်အာပတ်သို့ သင့်ရောက်ပြီး၍ ဖုံးလွှမ်းထားသော ထိုရဟန်းအား ပေးထိုက်သော အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်မှ ကြွင်းသော ကျန်သုံးပါးသော ပရိဝါသ်တို့ကိုသာ ဤနေရာ၌ ရည်ရွယ်သည်။ ထိုသုံးပါးသော ပရိဝါသ်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ ပြောဆိုထိုက်သော စကားကို သမုစ္စယက္ခန္ဓက၌ ဆိုပါအံ့။ ဤသုံးပါးသော ပရိဝါသ်တို့ကို ဤပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ အလိုရှိအပ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤသုံးပါးသော ပရိဝါသ်တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ပရိဝါသ်ကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးနေသော ရဟန်းတို့ကို 'ပါရိဝါသိက' ရဟန်းဟူ၍ သိအပ်၏။

Pakatattānaṃ bhikkhūnanti ṭhapetvā navakataraṃ pārivāsikaṃ avasesānaṃ antamaso mūlāyapaṭikassanārahādīnampi. Abhivādanapaccuṭṭhānanti yaṃ te abhivādanādiṃ karonti, taṃ sādiyanti, sampaṭicchanti; na paṭikkhipantīti attho. Tattha sāmīcikammanti ṭhapetvā abhivādanādīni aññassa anucchavikassa bījanavātadānādino ābhisamācārikassetaṃ adhivacanaṃ. Āsanābhihāranti āsanassa abhiharaṇaṃ, āsanaṃ gahetvā abhigamanaṃ paññāpanameva vā. Seyyābhihārepi eseva nayo. Pādodakanti pādadhovanaudakaṃ. Pādapīṭhanti dhotapādaṭṭhapanakaṃ. Pādakathalikanti adhotapādaṭṭhapanakaṃ pādaghaṃsanaṃ vā. Āpatti dukkaṭassāti saddhivihārikānampi sādiyantassa dukkaṭameva, tasmā te vattabbā – ‘‘ahaṃ vinayakammaṃ karomi, mayhaṃ vattaṃ mā karotha, mā maṃ gāmappavesanaṃ āpucchathā’’ti. Sace saddhāpabbajitā kulaputtā ‘‘tumhe, bhante, tumhākaṃ vinayakammaṃ karothā’’ti vatvā vattaṃ karonti, gāmappavesanampi āpucchantiyeva, vāritakālato paṭṭhāya anāpatti. Mithu yathāvuḍḍhanti pārivāsikabhikkhūnaṃ aññamaññaṃ yo yo vuḍḍho tena tena navakatarassa sādituṃ.

'ပကတတ်ရဟန်းတို့အား' ဟူသည်မှာ မိမိထက် သီတင်းငယ်သော ပါရိဝါသိကရဟန်းကို ချန်ထား၍ ကြွင်းသောရဟန်းတို့အား (အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် မူလာယ ပဋိကဿနာရဟရဟန်းစသည်တို့၏သော်လည်း) ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြုခြင်းကို သာယာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'ရှိခိုးခြင်း၊ ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်း' (အဘိဝါဒန ပစ္စုဋ္ဌာန) ဟူသည်မှာ ထိုပကတတ်ရဟန်းတို့က ပြုလုပ်သော ရှိခိုးခြင်းစသောအမှုကို သာယာခြင်း၊ လက်ခံခြင်းဖြစ်ပြီး မပယ်မြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအမှုတို့တွင် 'သာမိစိကမ္မ' (လျောက်ပတ်သော ကျင့်ဝတ်) ဟူသည်မှာ ရှိခိုးခြင်းစသည်တို့ကို ချန်ထား၍ အခြားသော လျောက်ပတ်သော နေရာအားလျော်စွာ ပြုသင့်သော ယပ်ခပ်ပေးခြင်း၊ ယပ်လေပေးခြင်းစသော လွန်ကဲထူးမြတ်၍ ကောင်းစွာကျင့်အပ်သော ကျင့်ဝတ်ကို ခေါ်ဆိုသည်။ 'နေရာကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်း' (အာသနာဘိဟာရ) ဟူသည်မှာ နေရာကို ယူဆောင်၍ ရှေးရှုသွားခြင်း သို့မဟုတ် နေရာခင်းပေးခြင်းကိုသာ ဆိုလိုသည်။ အိပ်ရာနေရာကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်း (သေယျာဘိဟာရ) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 'ပါဒေါဒက' ဟူသည်မှာ ခြေဆေးရန် ရေ ဖြစ်သည်။ 'ပါဒပီဌ' ဟူသည်မှာ ဆေးကြောပြီးသော ခြေကို ထားရာခုံ ဖြစ်သည်။ 'ပါဒကထလိက' ဟူသည်မှာ မဆေးရသေးသော ခြေကိုထားရာ ကျောက်စရစ်၊ အိုးခြမ်းစသော ခြေပွတ် သို့မဟုတ် ခြေပွတ်ကျောက် ဖြစ်သည်။ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏' ဟူသည်မှာ သဒ္ဓိဝိဟာရိက တပည့်တို့၏ ရှိခိုးခြင်းစသည်တို့ကို သာယာသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတပည့်တို့ကို 'ငါသည် ဝိနည်းကံကို ပြုနေ၏၊ ငါ့အတွက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို မပြုကြကုန်လင့်၊ ငါ့ကို ရွာသို့ဝင်ရန် ခွင့်မပန်ကြကုန်လင့်' ဟု ပြောကြားအပ်၏။ အကယ်၍ သဒ္ဓါတရားဖြင့် ရဟန်းပြုကြသော အမျိုးကောင်းသားတို့က 'အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် အရှင်ဘုရားတို့၏ ဝိနည်းကံကို ပြုကြပါကုန်' ဟု လျှောက်ထား၍ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ကြလျှင်၊ ရွာသို့ဝင်ရန်လည်း ခွင့်ပန်ကြလျှင် တားမြစ်ပြီးနောက်ပိုင်းမှ စ၍ အာပတ်မသင့်ပေ။ 'အချင်းချင်း ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်' ဟူသည်မှာ ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးသော ရဟန်းတို့ အချင်းချင်းတွင် ဝါကြီးသော ရဟန်းက ဝါငယ်သော ရဟန်း၏ ရှိခိုးခြင်းစသည်တို့ကို သာယာခြင်းငှာ (ဝါကြီးသူတို့၏ အစဉ်အားဖြင့်သာ ခွင့်ပြုထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။)

Pañca [Pg.7] yathāvuḍḍhanti pakatattehipi saddhiṃ vuḍḍhapaṭipāṭiyā eva. Tasmā pātimokkhe uddissamāne hatthapāse nisīdituṃ vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘pāḷiyā anisīditvā pāḷiṃ vihāya hatthapāsaṃ amuñcantena nisīditabba’’nti vuttaṃ. Pārisuddhiuposathe karīyamāne saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva nisinnena attano pāḷiyā pārisuddhiuposatho kātabbo. Pavāraṇāyapi saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva nisinnena attano pāḷiyā pavāretabbaṃ. Saṅghena ghaṇṭiṃ paharitvā bhājīyamānaṃ vassikasāṭikampi attano pattaṭṭhāne gahetuṃ vaṭṭati.

'ငါးပါးသော အမှုတို့၌ ဝါကြီးစဉ်အတိုင်း' ဟူသည်မှာ ပကတတ်ရဟန်းတို့နှင့်လည်း တကွ ဝါကြီးသူတို့၏ အစဉ်အတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပါတိမောက်ကို ရွတ်ပြသောအခါ ဟတ္ထပါသ်၌ ထိုင်ရန် အပ်စပ်ပေ၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ 'အစဉ်အတိုင်း မထိုင်ဘဲ၊ ဝါစဉ်ကို စွန့်၍ ဟတ္ထပါသ်ကို မလွှတ်ဘဲ ထိုင်အပ်၏' ဟု ဆိုသည်။ ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်ကို ပြုသောအခါ သံဃာ၏ သီတင်းငယ်နေရာ၌ ထိုင်၍၊ ထိုနေရာ၌ပင် ထိုင်လျက် မိမိ၏ ဝါစဉ်အရ ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်ကို ပြုအပ်၏။ ပဝါရဏာပြုရာ၌လည်း သံဃာ၏ သီတင်းငယ်နေရာ၌ ထိုင်၍၊ ထိုနေရာ၌ပင် ထိုင်လျက် မိမိ၏ ဝါစဉ်အရ ပဝါရဏာပြုအပ်၏။ သံဃာတော်များက ခေါင်းလောင်းတီး၍ ဝေဖန်အပ်သော မိုးရေခံသင်္ကန်းကိုလည်း မိမိ၏ ဝါစဉ်အတိုင်း ရောက်ရှိသော နေရာ၌ ယူရန် အပ်စပ်ပေ၏။

Oṇojananti vissajjanaṃ vuccati. Sace hi pārivāsikassa dve tīṇi uddesabhattādīni pāpuṇanti, aññā cassa puggalikabhattapaccāsā hoti, tāni paṭipāṭiyā gahetvā ‘‘bhante, heṭṭhā gāhetha, ajja mayhaṃ bhattapaccāsā atthi, sve gaṇhissāmī’’ti vatvā vissajjetabbāni. Evaṃ tāni punadivasesu gaṇhituṃ labhati. Punadivase sabbapaṭhamaṃ etassa dātabbanti kurundiyaṃ vuttaṃ. Yadi pana na gaṇhāti na vissajjeti, punadivase na labhati, idaṃ oṇojanaṃ nāma pārivāsikasseva odissa anuññātaṃ. Kasmā? Tassa hi saṅghanavakaṭṭhāne nisinnassa bhattagge yāgukhajjakādīni pāpuṇanti vā na vā, tasmā so ‘‘bhikkhāhārena mā kilamitthā’’ti idamassa saṅgahakaraṇatthāya odissa anuññātaṃ.

ဩဏောဇနဟူသည်မှာ စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ ပါရိဝါသိကရဟန်းအား နှစ်ခု သုံးခုမျှသော ဥဒ္ဒေသဘတ် အစရှိသော ဆွမ်းတို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ ထိုရဟန်းအား ဥဒ္ဒေသဘတ်မှတစ်ပါး အခြားသော ပုဂ္ဂလိကဘတ်၌လည်း မျှော်လင့်ချက်ရှိပါက ထိုဥဒ္ဒေသဘတ် အစရှိသည်တို့ကို အစဉ်အတိုင်း ယူပြီးလျှင် "အရှင်ဘုရား၊ အောက်၌ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ယူစေပါကုန်၊ ယနေ့ တပည့်တော်အား ဆွမ်းမျှော်လင့်ချက် ရှိပါသည်၊ နက်ဖြန်မှ ယူပါအံ့" ဟု လျှောက်ထား၍ စွန့်လွှတ်ရမည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်ပါက ထိုဥဒ္ဒေသဘတ် အစရှိသည်တို့ကို နောက်ရက်များ၌ ပြန်လည်ယူခွင့် ရရှိ၏။ နောက်တစ်နေ့တွင် အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့ထက် ရှေးဦးစွာ ဤပါရိဝါသိကရဟန်းအား ပေးအပ်ရမည်ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ မိန့်ဆိုထားသည်။ အကယ်၍ မယူလျှင် သို့မဟုတ် မစွန့်လွှတ်လျှင် နောက်တစ်နေ့၌ မရနိုင်တော့ပေ။ ဤစွန့်လွှတ်ခြင်း (ဩဏောဇန) မည်သည်ကို ပါရိဝါသိကရဟန်းအတွက်သာ ရည်စူး၍ ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ထိုပါရိဝါသိကရဟန်းသည် သံဃာ့နဝကနေရာတွင် ထိုင်နေရသဖြင့် ဆွမ်းစားရာနေရာ၌ ယာဂု၊ ခဲဖွယ် စသည်တို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိ၍ တစ်ခါတစ်ရံ မရောက်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် "ထိုပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ဆွမ်းအာဟာရကြောင့် မပင်ပန်းပါစေလင့်" ဟု နှလုံးသွင်းတော်မူ၍ ဤစွန့်လွှတ်ခြင်းကို ထိုပါရိဝါသိကရဟန်းအား ချီးမြှောက်သင်္ဂြိုဟ်ရန် ရည်စူး၍ ခွင့်ပြုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

Bhattanti āgatāgatehi vuḍḍhapaṭipāṭiyā gahetvā gantabbaṃ vihāre saṅghassa catussālabhattaṃ, etaṃ yathāvuḍḍhaṃ labhati. Pāḷiyā pana gantuṃ vā ṭhātuṃ vā na labhati, tasmā pāḷito osakkitvā hatthapāse ṭhitena hatthaṃ pasāretvā yathā seno nipatitvā gaṇhāti, evaṃ gaṇhitabbaṃ. Ārāmikasamaṇuddesehi āharāpetuṃ na labhati. Sace sayameva āharanti, vaṭṭati. Rañño mahāpeḷabhattepi eseva nayo. Catussālabhatte pana sace oṇojanaṃ kattukāmo hoti, attano atthāya ukkhitte piṇḍe ‘‘ajja me bhattaṃ atthi, sve gaṇhissāmī’’ti vattabbaṃ. Punadivase dve piṇḍe labhatīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Uddesabhattādīnipi pāḷito osakkitvāva gahetabbāni. Yattha pana nisīdāpetvā parivisanti, tattha sāmaṇerānaṃ jeṭṭhakena bhikkhūnaṃ saṅghanavakena hutvā nisīditabbaṃ.

ဆွမ်း (ဘတ္တ) ဟူသည်မှာ လာရောက်လာရောက်သော ရဟန်းတို့ ဝါစဉ်အတိုင်း ယူ၍ သွားထိုက်သော၊ ကျောင်းတိုက်၌ သံဃာတော်များအား စတုဿာလဇရပ် (ဆွမ်းစားကျောင်း) တွင် ပေးလှူအပ်သော ဆွမ်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဆွမ်းကို ဝါကြီးစဉ်အတိုင်း ရနိုင်သော်လည်း ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် သံဃာ့အစဉ်၌ သွားရန် သို့မဟုတ် ရပ်ရန် အခွင့်မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် သံဃာ့အစဉ်မှ ဘေးသို့ဖဲ၍ ဟတ္ထပါသ်၌ ရပ်လျက် လက်ကို ဆန့်တန်းကာ သိန်းစွန်ငှက်သည် ရုတ်တရက် သုတ်ယူသကဲ့သို့ ယူရမည်။ အာရာမ်စောင့် သို့မဟုတ် သာမဏေတို့ကို ဆောင်ယူပေးရန် ခိုင်းခွင့်မရှိပေ။ အကယ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဆောင်ယူပေးပါက အပ်စပ်၏။ မင်း၏ ဆွမ်းတောင်းကြီး၌ ထည့်၍လှူသော ဆွမ်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ စတုဿာလဆွမ်း၌ စွန့်လွှတ်ခြင်း (ဩဏောဇန) ပြုလိုပါက မိမိအတွက် ဆွမ်းကို မြှောက်သောအခါ "ယနေ့ တပည့်တော်အား ဆွမ်းရှိပါသည်၊ နက်ဖြန်မှ ယူပါအံ့" ဟု ပြောဆိုရမည်။ ထိုသို့ပြုလျှင် နောက်တစ်နေ့၌ ဆွမ်းနှစ်စု ရရှိသည်ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ မိန့်ဆိုထားသည်။ ဥဒ္ဒေသဘတ် အစရှိသည်တို့ကိုလည်း သံဃာ့အစဉ်မှ ဘေးသို့ဖဲ၍သာ ယူရမည်။ ရဟန်းတို့ကို ထိုင်စေ၍ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးသော နေရာ၌မူ ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် သာမဏေတို့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့၏ သံဃာ့နဝကအဖြစ် သော်လည်းကောင်း ထိုင်ရမည်။

76. Idāni [Pg.8] yā ayaṃ sammāvattanā vuttā, tattha na upasampādetabbanti upajjhāyena hutvā na upasampādetabbaṃ; vattaṃ nikkhipitvā pana upasampādetuṃ vaṭṭati. Ācariyena hutvāpi kammavācā na sāvetabbā, aññasmiṃ asati vattaṃ nikkhipitvā sāvetuṃ vaṭṭati. Na nissayoti āgantukānaṃ nissayo na dātabbo. Yehipi pakatiyāva nissayo gahito, te vattabbā – ‘‘ahaṃ vinayakammaṃ karomi, asukattherassa nāma santike nissayaṃ gaṇhatha, mayhaṃ vattaṃ mā karotha, mā maṃ gāmappavesanaṃ āpucchathā’’ti. Sace evaṃ vuttepi karontiyeva, vāritakālato paṭṭhāya karontesupi anāpatti.

၇၆. ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရား မိန့်ဆိုတော်မူသော ဤသမ္မာဝတ္တနာ (ကောင်းစွာ ကျင့်ရမည့်ကျင့်ဝတ်) ၌ “ရဟန်းမခံပေးအပ် (na upasampādetabbaṃ)” ဟူသည်မှာ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာဖြစ်၍ ရဟန်းခံပေးခြင်းကို မပြုအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ဝတ်ကိုချထားပြီးမှ ရဟန်းခံပေးခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ကမ္မဝါစာဆရာ ဖြစ်၍လည်း ကမ္မဝါစာ မရွတ်အပ်ပေ။ အခြားဆရာ မရှိပါက ဝတ်ကိုချထား၍ ကမ္မဝါစာရွတ်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ “နိဿရည်း မပေးအပ် (na nissayo)” ဟူသည်မှာ အာဂန္တုကရဟန်းတို့အား နိဿရည်း မပေးအပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပင်ကိုယ်ကပင် နိဿရည်းယူထားသော တပည့်ရဟန်းတို့ကိုလည်း “ငါသည် ဝိနည်းကံကို ပြုနေ၏၊ ထိုမည်သော ထေရ်အရှင်၏ အထံ၌ နိဿရည်းယူကြကုန်၊ ငါ့အတွက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို မပြုကြကုန်လင့်၊ ငါ့အား ရွာဝင်ရန် မပန်ကြားကြကုန်လင့်” ဟု ပြောဆိုရမည်။ ဤသို့ ပြောကြားပါသော်လည်း အကယ်၍ ပြုမြဲပြုကြကုန်အံ့၊ တားမြစ်သော အချိန်မှစ၍ ပြုလုပ်ကြသော်လည်း အနာပတ် ဖြစ်၏။

Na sāmaṇeroti añño sāmaṇero na gahetabbo. Upajjhaṃ datvā gahitasāmaṇerāpi vattabbā – ‘‘ahaṃ vinayakammaṃ karomi, mayhaṃ vattaṃ mā karotha, mā maṃ gāmappavesanaṃ āpucchathā’’ti. Sace evaṃ vuttepi karontiyeva, vāritakālato paṭṭhāya karontesupi anāpatti. Bhikkhunovādakasammuti nāma ādhipaccaṭṭhānabhūtāti paṭikkhittā, tasmā bhikkhusaṅghassa vattabbaṃ – ‘‘bhante, ahaṃ vinayakammaṃ karomi, bhikkhunovādakaṃ jānāthā’’ti, paṭibalassa vā bhikkhussa bhāro kātabbo. Āgatā bhikkhuniyo ‘‘saṅghasantikaṃ gacchatha, saṅgho vo ovādadāyakaṃ jānissatī’’ti vā ‘‘ahaṃ vinayakammaṃ karomi, asukabhikkhussa nāma santikaṃ gacchatha, so vo ovādaṃ dassatī’’ti vā vattabbā.

“သာမဏေကို မယူအပ် (na sāmaṇero)” ဟူသည်မှာ အခြားသော သာမဏေကို မယူအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဥပဇ္ဈာယ်ပေး၍ ယူထားပြီးသော သာမဏေတို့ကိုလည်း “ငါသည် ဝိနည်းကံကို ပြုနေ၏၊ ငါ့အတွက် ဝတ်ကို မပြုကြကုန်လင့်၊ ငါ့အား ရွာဝင်ရန် မပန်ကြားကြကုန်လင့်” ဟု ပြောဆိုရမည်။ ဤသို့ ပြောကြားပါသော်လည်း အကယ်၍ ပြုမြဲပြုကြကုန်အံ့၊ တားမြစ်သော အချိန်မှစ၍ ပြုလုပ်ကြသော်လည်း အနာပတ် ဖြစ်၏။ ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ (ဘိက္ခုနီတို့အား ဆုံးမတတ်သော ရဟန်းအဖြစ် သမုတ်ခြင်း) ဟူသည်မှာ အကြီးအကဲအဖြစ်၏ တည်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ပယ်မြစ်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းသံဃာအား “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော် ဝိနည်းကံကို ပြုနေပါ၏၊ ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်းကို သိမှတ်တော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထားရမည်၊ သို့မဟုတ် စွမ်းဆောင်နိုင်သော ရဟန်းတစ်ပါးအား တာဝန်လွှဲအပ်ရမည်။ မိမိထံ လာရောက်သော ရဟန်းမ (ဘိက္ခုနီ) တို့ကိုလည်း “သံဃာ့အထံသို့ သွားကြကုန်၊ သံဃာတော်သည် သင်တို့အား ဩဝါဒပေးမည့် ရဟန်းကို သိပေးတော်မူလိမ့်မည်” ဟုသော်လည်းကောင်း၊ “ငါသည် ဝိနည်းကံကို ပြုနေ၏၊ ထိုမည်သော ရဟန်း၏အထံသို့ သွားကြကုန်၊ ထိုရဟန်းသည် သင်တို့အား ဩဝါဒပေးပါလိမ့်မည်” ဟုသော်လည်းကောင်း ပြောဆိုရမည်။

Sā āpattīti sukkavissaṭṭhiyā parivāse dinne sukkavissaṭṭhi nāpajjitabbā. Aññā vā tādisikāti kāyasaṃsaggādigarukāpatti. Tato vā pāpiṭṭhatarāti pārājikāpatti; sattasu hi āpattīsu dubbhāsitāpatti pāpiṭṭhā; dukkaṭāpatti pāpiṭṭhatarā; dukkaṭāpatti pāpiṭṭhā, pāṭidesanīyāpatti pāpiṭṭhatarāti evaṃ pācittiyathullaccayasaṅghādisesapārājikāpattīsu nayo netabbo. Tāsaṃ vatthūsupi dubbhāsitavatthu pāpiṭṭhaṃ, dukkaṭavatthu pāpiṭṭhataranti purimanayeneva bhedo veditabbo. Paṇṇattivajjasikkhāpade pana vatthupi āpattipi pāpiṭṭhā. Lokavajje ubhayampi pāpiṭṭhataraṃ.

“ထိုအာပတ် (sā āpatti)” ဟူသည်မှာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်ပေးထားစဉ် သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာပတ်သို့ ထပ်မံမရောက်စေအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ထိုနှင့်တူသော အခြားအာပတ် (aññā vā tādisikā)” ဟူသည်မှာ ကာယသံသဂ္ဂ အစရှိသော ဂရုကအာပတ်သို့ မရောက်စေအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ထိုထက် သာ၍ယုတ်ညံ့သော အာပတ် (tato vā pāpiṭṭhatarā)” ဟူသည်မှာ ပါရာဇိကအာပတ်သို့ မရောက်စေအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ အာပတ်ခုနစ်စုတို့တွင် ဒုဗ္ဘာသိတအာပတ်သည် ယုတ်ညံ့၏၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သည် သာ၍ယုတ်ညံ့၏။ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သည် ယုတ်ညံ့၏၊ ပါဋိဒေသနီယအာပတ်သည် သာ၍ယုတ်ညံ့၏ စသည်ဖြင့် ပါစိတ္တိယ၊ ထုလ္လစ္စဉ်း၊ သံဃာဒိသေသ်၊ ပါရာဇိကအာပတ်တို့၌ နည်းလမ်းကို ဆောင်ယူအပ်၏။ ထိုအာပတ်တို့၏ ဝတ္ထုများတွင်လည်း ဒုဗ္ဘာသိတဝတ္ထုသည် ယုတ်ညံ့၏၊ ဒုက္ကဋ်ဝတ္ထုသည် သာ၍ယုတ်ညံ့၏ စသည်ဖြင့် ရှေ့နည်းအတိုင်းပင် အထူးကို သိအပ်၏။ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၌မူ ဝတ္ထုရော အာပတ်ပါ ယုတ်ညံ့၏။ လောကဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်၌မူ ဝတ္ထု၊ အာပတ် နှစ်ပါးစလုံးသည် သာ၍ယုတ်ညံ့၏။

Kammanti parivāsakammavācā vuccati. Taṃ kammaṃ ‘‘akataṃ dukkaṭa’’ntiādīhi vā ‘‘kiṃ idaṃ kammaṃ nāma kasikammaṃ gorakkhakamma’’ntiādīhi vā vacanehi na garahitabbaṃ. Kammikāti yehi bhikkhūhi kammaṃ kataṃ, te vuccanti, te ‘‘bālā abyattā’’tiādīhi vacanehi na garahitabbā. Na [Pg.9] savacanīyaṃ kātabbanti palibodhatthāya vā pakkosanatthāya vā savacanīyaṃ na kātabbaṃ, palibodhatthāya hi karonto ‘‘ahaṃ āyasmantaṃ imasmiṃ vatthusmiṃ savacanīyaṃ karomi, imamhā āvāsā ekapadampi mā pakkāmi, yāva na taṃ adhikaraṇaṃ vūpasantaṃ hotī’’ti evaṃ karoti. Pakkosanatthāya karonto ‘‘ahaṃ te savacanīyaṃ karomi, ehi mayā saddhiṃ vinayadharānaṃ sammukhībhāvaṃ gacchāmā’’ti evaṃ karoti; tadubhayampi na kātabbaṃ.

“ကံ (kamma)” ဟူသည်မှာ ပရိဝါသ်ကမ္မဝါစာကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကမ္မဝါစာကံကို “မပြုအပ်ဘဲ ပြုသဖြင့် ဒုက္ကဋ်ဖြစ်၏ (akataṃ dukkaṭaṃ)” စသော စကားတို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ “ဤကံမည်သည် အဘယ်ကံနည်း၊ လယ်လုပ်မှုလော သို့မဟုတ် နွားကျောင်းမှုလော” စသော စကားတို့ဖြင့်သော်လည်းကောင်း မကဲ့ရဲ့အပ်ပေ။ “ကမ္မိက (kammika)” ဟူသည်မှာ ပရိဝါသ်ကံကို ပြုသောရဟန်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုရဟန်းတို့ကို “လူမိုက်များ၊ မလိမ္မာသူများ (bālā abyattā)” စသော စကားတို့ဖြင့် မကဲ့ရဲ့အပ်။ “သဝစနီယ မပြုအပ် (na savacanīyaṃ kātabbaṃ)” ဟူသည်မှာ ဆီးတားနှောင့်ယှက်ရန် သော်လည်းကောင်း၊ ခေါ်ယူရန် သော်လည်းကောင်း မိမိစကား၌ တည်စေတတ်သောကံ (သဝစနီယကံ) ကို မပြုအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆီးတားရန် ပြုလုပ်ပါက “ငါသည် အရှင့်အား ဤဝတ္ထုကြောင့် သဝစနီယပြု၏၊ ထိုအဓိကရုဏ်း မငြိမ်းအေးသရွေ့ ဤကျောင်းတိုက်မှ တစ်လှမ်းမျှ မဖဲသွားပါလင့်” ဟု ပြုလုပ်၏။ ခေါ်ယူရန် ပြုလုပ်ပါက “ငါသည် အရှင့်အပေါ်၌ သဝစနီယပြု၏၊ လာခဲ့ပါ၊ ငါနှင့်အတူ ဝိနည်းဓိုရ်တို့၏ ရှေ့မှောက်သို့ သွားကြပါစို့” ဟု ပြုလုပ်၏။ ထိုနှစ်ပါးစလုံးသော သဝစနီယကို မပြုအပ်ပေ။

Na anuvādoti vihāre jeṭṭhakaṭṭhānaṃ na kātabbaṃ. Pātimokkhuddesakena vā dhammajjhesakena vā na bhavitabbaṃ. Nāpi terasasu sammutīsu ekasammutivasenāpi issariyakammaṃ kātabbaṃ. Na okāsoti ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ pakatattassa okāso na kāretabbo, vatthunā vā āpattiyā vā na codetabbo, ‘‘ayaṃ pubbe te doso’’ti na sāretabbo. Na bhikkhūhi sampayojetabbanti aññamaññaṃ yojetvā kalaho na kāretabbo.

“မကဲ့ရဲ့အပ် (na anuvādo)” ဟူသည်မှာ ကျောင်းတိုက်၌ အကြီးအကဲရာထူး (ပဓာနအလုပ်) ကို မလုပ်အပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပါတိမောက်ရွတ်သော ရဟန်း သို့မဟုတ် တရားဟောရန် တိုက်တွန်းသော ရဟန်း မဖြစ်ထိုက်ပေ။ တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော သမ္မုတိတို့တွင် တစ်ပါးသော သမ္မုတိအားဖြင့်သော်လည်း အစိုးရသူ၏ လုပ်ငန်းကို မပြုလုပ်အပ်။ “အခွင့်မပေးအပ် (na okāso)” ဟူသည်မှာ “အရှင်သည် တပည့်တော်အား အခွင့်ပေးပါ၊ တပည့်တော် အရှင်ဘုရားအား ပြောဆိုလိုပါသည်” ဟု ဤသို့ ပကတတ်ရဟန်းအပေါ်၌ အခွင့်မတောင်းစေအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဝတ္ထုဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အာပတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း မစောဒနာအပ်၊ “ဤအပြစ်သည် ရှေးက အရှင့်အပြစ် ဖြစ်သည်” ဟု ပြန်လည်၍ အမှတ်မရစေအပ်။ “ရဟန်းတို့နှင့် မယှဉ်စပ်အပ် (na bhikkhūhi sampayojetabbaṃ)” ဟူသည်မှာ ရဟန်းအချင်းချင်း တိုက်ပေး၍ ခိုက်ရန် မဖြစ်စေအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။

Puratoti saṅghattherena hutvā purato na gantabbaṃ, dvādasahatthaṃ upacāraṃ muñcitvā ekakena gantabbaṃ. Nisīdanepi eseva nayo. Āsanapariyantoti bhattaggādīsu saṅghanavakāsanaṃ vuccati; svāssa dātabbo, tattha nisīditabbaṃ. Seyyāpariyantoti seyyānaṃ pariyanto, sabbalāmakaṃ mañcapīṭhaṃ. Ayañhi vassaggena attano pattaṭṭhāne seyyaṃ gahetuṃ na labhati. Sabbabhikkhūhi vicinitvā gahitāvasesā maṅkulagūthabharitā vettalatādivinaddhā lāmakaseyyā assa dātabbā. Vihārapariyantoti yathā ca seyyā, evaṃ vasanaāvāsopi vassaggena attano pattaṭṭhāne tassa na vaṭṭati. Sabbabhikkhūhi vicinitvā gahitāvasesā pana rajohatabhūmi jatukamūsikabharitā paṇṇasālā assa dātabbā. Sace pakatattā sabbe rukkhamūlikā abbhokāsikā ca honti, channaṃ na upenti, sabbepi etehi vissaṭṭhāvāsā nāma honti. Tesu yaṃ icchati, taṃ labhati. Vassūpanāyikadivase paccayaṃ ekapasse ṭhatvā vassaggena gaṇhituṃ labhati. Senāsanaṃ na labhati, nibaddhavassāvāsikaṃ senāsanaṃ gaṇhitukāmena vattaṃ nikkhipitvā gahetabbaṃ.

“ရှေ့မှ သွားခြင်း” ဟူသည် သံဃာ့ထေရ်ထက် ရှေ့ဦးပြု၍ ရှေ့မှ မသွားရ၊ တစ်ဆယ့်နှစ်တောင် အတိုင်းအရှည်ရှိသော ဥပစာကို ချန်လှပ်၍ တစ်ပါးတည်းသာ သွားရမည်။ ထိုင်ရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ “အာသနပရိယန္တ” ဟူသည် ဆွမ်းစားကျောင်း စသည်တို့၌ သံဃာ့အငယ်ဆုံးရဟန်း၏ နေရာ (အစွန်ဆုံးနေရာ) ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအစွန်ဆုံးနေရာကို ထိုပါရိဝါသိကရဟန်းအား ပေးအပ်၏၊ ထိုနေရာ၌သာ ထိုင်ရမည်။ “သေယျာပရိယန္တ” ဟူသည် အိပ်ရာနေရာတို့၏ အဆုံးဖြစ်သော၊ အလုံးစုံသော အိပ်ရာတို့တွင် အညံ့ဆုံးဖြစ်သော ညောင်စောင်း အင်းပျဉ် ဖြစ်သည်။ ဤပါရိဝါသိကရဟန်းသည် မိမိ၏ ဝါစဉ်အရောက် နေရာ၌ အိပ်ရာနေရာကို ယူခွင့်မရပေ။ ရဟန်းအားလုံး ရွေးချယ်ယူပြီး၍ ကျန်ရစ်သော၊ ကြမ်းပိုးချေးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော၊ ကြိမ် နွယ် စသည်တို့ဖြင့် ဖွဲ့ကြက်ထားသော အညံ့စား အိပ်ရာနေရာကိုသာ ထိုပါရိဝါသိကရဟန်းအား ပေးရမည်။ “ဝိဟာရပရိယန္တ” ဟူသည်မှာလည်း အိပ်ရာနေရာကဲ့သို့ပင် သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းသည်လည်း ဝါစဉ်အတိုင်း မိမိရောက်ထိုက်သော နေရာ၌ နေထိုင်ခွင့် မထိုက်ပေ။ ရဟန်းအားလုံး ရွေးချယ်ယူပြီး၍ ကျန်ရစ်သော၊ ဖုန်မြူများဖြင့် လွှမ်းလျက် လင်းနို့နှင့် ကြွက်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော သစ်ရွက်ကျောင်း (သို့မဟုတ် ကျောင်းစုတ်) ကိုသာ ထိုရဟန်းအား ပေးရမည်။ အကယ်၍ ပကတတ်ရဟန်းအားလုံးတို့သည် ရုက္ခမူဓုတင်ဆောင်သူများနှင့် အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ဆောင်သူများ ဖြစ်ကြ၍ အမိုးရှိသောကျောင်းသို့ မကပ်ရောက်ကြပါမူ၊ ထိုကျောင်းအားလုံးသည် ထိုရဟန်းတို့ စွန့်လွှတ်အပ်သော ကျောင်းများ မည်ကုန်၏။ ထိုကျောင်းတို့တွင် မိမိအလိုရှိရာ ကျောင်းကို ရရှိနိုင်သည်။ ဝါကပ်သောနေ့၌ ပစ္စည်းကိရိယာတို့ကို တစ်ဖက်တွင် ထားရှိကာ ဝါစဉ်အလိုက် ပစ္စည်းကိုမူ ယူခွင့်ရှိ၏။ သို့သော် ကျောင်းနေရာကိုမူ ယူခွင့်မရပေ။ အမြဲတမ်း ဝါကပ်ကျောင်းနေရာကို ယူလိုပါက ကျင့်ဝတ် (ပရိဝါသ်ဝတ်) ကို ချထားပြီးမှသာ ယူရမည်။

Tena [Pg.10] ca so sāditabboti yaṃ assa āsanādipariyantaṃ bhikkhū denti, so eva sāditabbo. Puresamaṇena vā pacchāsamaṇena vāti ñātipavāritaṭṭhāne ‘‘ettake bhikkhū gahetvā āgacchathā’’ti nimantitena ‘‘bhante, asukaṃ nāma kulaṃ bhikkhū nimantesi, etha tattha gacchāmā’’ti evaṃ saṃvidhāya bhikkhū puresamaṇe vā pacchāsamaṇe vā katvā na gantabbaṃ. ‘‘Bhante, asukasmiṃ nāma gāme manussā bhikkhūnaṃ āgamanaṃ icchanti, sādhu vatassa sace tesaṃ saṅgahaṃ kareyyāthā’’ti evaṃ pana pariyāyena kathetuṃ vaṭṭati.

“ထိုရဟန်းသည် ထိုနေရာကို လက်ခံရမည်” ဟူသည်မှာ ပကတတ်ရဟန်းတို့က ပေးအပ်သော ထိုအစွန်ဆုံးနေရာ စသည်ကိုပင် ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် သာယာလက်ခံရမည်။ “ရှေ့သွားရဟန်း သို့မဟုတ် နောက်လိုက်ရဟန်းနှင့်တကွ” ဟူသည်မှာ မိမိနှင့်ဆွေမျိုးတော်စပ်သူ သို့မဟုတ် ဖိတ်မံထားသူတို့၏ အရပ်၌ “ရဟန်းဤမျှကို ပင့်ဆောင်၍ ကြွခဲ့ပါ” ဟု ပင့်ဖိတ်အပ်သော ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် “အရှင်ဘုရား၊ ထိုမည်သောအိမ်က ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဖိတ်ထားပါသည်၊ ကြွတော်မူကြပါ၊ ထိုအိမ်သို့ သွားကြပါစို့” ဟု ဤသို့ ချိန်းချက်စီစဉ်ကာ ပကတတ်ရဟန်းတို့ကို မိမိ၏ရှေ့၌ဖြစ်စေ၊ နောက်၌ဖြစ်စေ ထား၍ မသွားရ။ သို့သော်လည်း “အရှင်ဘုရားတို့၊ ထိုမည်သောရွာ၌ လူတို့သည် ရဟန်းတို့ ကြွလာခြင်းကို လိုလားနေကြပါသည်၊ အကယ်၍ ထိုသူတို့ကို ချီးမြှောက်တော်မူကြပါက စင်စစ် ကောင်းမြတ်ပါလိမ့်မည်” ဟု ဤသို့ ပရိယာယ်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းငှာမူ အပ်စွန်းလှပေ၏။

Na āraññikaṅganti āgatāgatānaṃ ārocetuṃ harāyamānena āraññikadhutaṅgaṃ na samādātabbaṃ. Yenāpi pakatiyā samādinnaṃ, tena dutiyaṃ bhikkhuṃ gahetvā araññe aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ, na ca ekakena vatthabbaṃ. Tathā bhattaggādīsu āsanapariyante nisajjāya harāyamānena piṇḍapātikadhutaṅgampi na samādātabbaṃ. Yo pana pakatiyāva piṇḍapātiko tassa paṭisedho natthi.

“အာရညိကဓုတင်ကို မဆောက်တည်အပ်” ဟူသည်မှာ ရောက်လာသမျှသော ရဟန်းတို့အား ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးနေရခြင်းကို ပြောပြရန် ရှက်ရွံ့သဖြင့် အာရညိကဓုတင်ကို မဆောက်တည်ရ။ ပင်ကိုယ်ကပင် ဆောက်တည်ထားသော ရဟန်းဖြစ်ပါကလည်း အခြားဒုတိယရဟန်းတစ်ပါးကို ခေါ်ဆောင်၍ တော၌ အရုဏ်တက်စေရမည်၊ တစ်ပါးတည်း မနေထိုင်ရ။ ထို့အတူ ဆွမ်းစားကျောင်းစသည်တို့၌ အစွန်ဆုံးနေရာ၌ ထိုင်နေရခြင်းကို ရှက်ရွံ့သဖြင့် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကိုလည်း မဆောက်တည်ရ။ သို့သော် ပင်ကိုယ်ကပင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ဖြစ်ပါကမူ တားမြစ်ချက်မရှိပေ။

Na ca tappaccayāti ‘‘nīhaṭabhatto hutvā vihāreyeva nisīditvā bhuñjanto rattiyo gaṇayissāmi, gacchato me bhikkhuṃ disvā anārocentassa ratticchedo siyā’’ti iminā kāraṇena piṇḍapāto na nīharāpetabbo. Mā maṃ jāniṃsūti ‘‘mā maṃ ekabhikkhupi jānātū’’ti ca iminā ajjhāsayena vihāre sāmaṇerehi pacāpetvā bhuñjitumpi na labhati. Gāmaṃ piṇḍāya pavisitabbameva. Gilānassa pana navakammaācariyupajjhāyakiccādipasutassa vā vihāreyeva acchituṃ vaṭṭati. Sacepi gāme anekasatā bhikkhū vicaranti, na sakkā hoti ārocetuṃ, gāmakāvāsaṃ gantvā sabhāgaṭṭhāne vasituṃ vaṭṭati.

“ထိုဆွမ်းခံမသွားခြင်း အကြောင်းကြောင့်လည်း” ဟူသည်မှာ “ငါသည် ဆွမ်းကို ကျောင်းသို့ သယ်ဆောင်လာစေပြီး ကျောင်း၌သာ နေထိုင်စားသုံးကာ ညဉ့်တို့ကို ရေတွက်အံ့၊ ဆွမ်းခံကြွစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးပါးကို တွေ့မြင်ပါလျက် ဝတ်မကြားမိပါက ငါ့အား ညဉ့်ပြတ်ခြင်း ဖြစ်လိမ့်မည်” ဟူသော ဤအကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဆွမ်းကို ကျောင်းသို့ သယ်ဆောင်မလာစေအပ်။ “ငါ့ကို မသိစေလင့်” ဟူသည်မှာ “ငါ့ကို တစ်ပါးသောရဟန်းမျှပင် (ပရိဝါသ်ကျင့်နေကြောင်း) မသိပါစေလင့်” ဟူသော ဤဆန္ဒဖြင့် ကျောင်းတိုက်၌ သာမဏေတို့အား ချက်ပြုတ်စေ၍ စားသုံးခွင့်မရှိပေ။ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွရမည်သာတည်း။ သို့သော် ဂိလာနဖြစ်သော ရဟန်း သို့မဟုတ် နဝကမ္မအလုပ်၊ ဆရာသမားနှင့် ဥပဇ္ဈာယ်တို့၏ အမှုကိစ္စများ၌ အားထုတ်နေသော ရဟန်းအားမူ ကျောင်းတိုက်၌သာ နေထိုင်ရန် အပ်စွန်းလှ၏။ အကယ်၍ ရွာတွင်း၌ ရာပေါင်းများစွာသော ရဟန်းတို့ လှည့်လည်သွားလာနေကြ၍ ဝတ်ကြားရန် မစွမ်းနိုင်ပါက၊ ရွာငယ်ကျောင်းသို့ သွားရောက်ကာ သဘောတူညီသူ (ပါရိဝါသိကအချင်းချင်း) တို့၏ နေရာ၌ နေထိုင်ရန် အပ်၏။

Āgantukenāti kañci vihāraṃ gatena tattha bhikkhūnaṃ ārocetabbaṃ. Sace sabbe ekaṭṭhāne ṭhite passati, ekaṭṭhāne ṭhiteneva ārocetabbaṃ. Atha rukkhamūlādīsu visuṃ visuṃ ṭhitā honti, tattha tattha gantvā ārocetabbaṃ. Sañcicca anārocentassa ratticchedo ca hoti, vattabhede ca dukkaṭaṃ. Atha vicinanto ekacce na passati, ratticchedova hoti, na vattabhedadukkaṭaṃ.

“ဧည့်သည် (အာဂန္တုက) အဖြစ်ဖြင့်” ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ခုသော ကျောင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ထိုကျောင်းရှိ ရဟန်းတို့အား ဝတ်ကြားရမည်။ အကယ်၍ ရဟန်းအားလုံးကို တစ်နေရာတည်း၌ စုဝေးတည်ရှိနေသည်ကို မြင်ရပါက ထိုတစ်နေရာတည်း၌ ရပ်လျက်ပင် ဝတ်ကြားရမည်။ အကယ်၍ သစ်ပင်ခြေရင်း စသည်တို့၌ တကွဲတပြားစီ ရှိနေကြပါမူ ထိုထိုနေရာသို့ သွားရောက်၍ ဝတ်ကြားရမည်။ စေတနာဖြင့် တမင်သက်သက် မလျှောက်ထားဘဲ နေပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ သို့သော် ရှာဖွေစူးစမ်းပါလျက် အချို့သောရဟန်းတို့ကို မတွေ့ရှိပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်မသင့်ပေ။

Āgantukassāti [Pg.11] attano vasanavihāraṃ āgatassāpi ekassa vā bahūnaṃ vā vuttanayeneva ārocetabbaṃ. Ratticchedavattabhedāpi cettha vuttanayeneva veditabbā. Sace āgantukā muhuttaṃ vissamitvā vā avissamitvā eva vā vihāramajjhena gacchanti, tesampi ārocetabbaṃ. Sace tassa ajānantasseva gacchanti, ayañca pana gatakāle jānāti, gantvā ārocetabbaṃ. Sampāpuṇituṃ asakkontassa ratticchedova hoti, na vattabhedadukkaṭaṃ. Yepi antovihāraṃ appavisitvā upacārasīmaṃ okkamitvā gacchanti, ayañca nesaṃ chattasaddaṃ vā ukkāsitasaddaṃ vā khipitasaddaṃ vā sutvāva āgantukabhāvaṃ jānāti, gantvā ārocetabbaṃ. Gatakāle jānantenapi anubandhitvā ārocetabbameva. Sampāpuṇituṃ asakkontassa ratticchedova hoti, na vattabhedadukkaṭaṃ. Yopi rattiṃyeva āgantvā rattiṃyeva gacchati, sopissa ratticchedaṃ karoti, aññātattā pana vattabhedadukkaṭaṃ natthi. Sace ajānitvāva abbhānaṃ karoti, akatameva hotīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Tasmā adhikā rattiyo gahetvā kātabbaṃ, ayaṃ apaṇṇakapaṭipadā.

“ရောက်လာသော အာဂန္တုကအား” ဟူသည်မှာ မိမိနေထိုင်ရာ ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ရှိလာသော အာဂန္တုကရဟန်းတစ်ပါးအား ဖြစ်စေ၊ များစွာသော ရဟန်းတို့အား ဖြစ်စေ ဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းအတိုင်းပင် ဝတ်ကြားရမည်။ ဤအရာ၌လည်း ညဉ့်ပြတ်ခြင်းနှင့် ဝတ်ပျက်ခြင်းတို့ကို ရှေးနည်းအတိုင်းပင် သိရှိအပ်၏။ အကယ်၍ အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် ခေတ္တမျှ အပန်းဖြေ၍ဖြစ်စေ၊ အပန်းမဖြေဘဲဖြစ်စေ ကျောင်းတိုက်အလယ်မှ ဖြတ်သန်းသွားကြပါမူ ထိုရဟန်းတို့အားလည်း ဝတ်ကြားရမည်။ အကယ်၍ ထိုပါရိဝါသိကရဟန်း မသိစဉ် ဖြတ်သန်းသွားကြပြီး သွားပြီးမှ သိရှိရပါက လိုက်သွား၍ ဝတ်ကြားရမည်။ အမှီမလိုက်နိုင်ပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်မသင့်ပေ။ အကြင်ရဟန်းတို့သည်လည်း ကျောင်းတိုက်အတွင်းသို့ မဝင်ဘဲ ဥပစာရသိမ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ဖြတ်သန်းသွားကြရာ၊ ဤပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ထိုသူတို့၏ ထီးသံ (သို့မဟုတ် တံတွေးထွေးသံ)၊ ချောင်းဟန့်သံ သို့မဟုတ် ချေဆတ်သံကို ကြားရရုံမျှဖြင့် အာဂန္တုကဖြစ်ကြောင်း သိရှိပါက သွားရောက်၍ ဝတ်ကြားရမည်။ သွားပြီးမှ သိရှိသောသူသည်လည်း အစဉ်တစိုက် လိုက်လံ၍ ဝတ်ကြားရမည်သာတည်း။ အမှီမလိုက်နိုင်ပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ဒုက္ကဋ်မသင့်ပေ။ ညဉ့်အခါ၌သာ လာရောက်၍ ညဉ့်အခါ၌ပင် ပြန်သွားသော ရဟန်းသည်လည်း ထိုပါရိဝါသိကရဟန်းအား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ သို့သော် မသိရသဖြင့် ဝတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်မရှိပေ။ အကယ်၍ ညဉ့်ပြတ်သည်ကို မသိရှိဘဲ အဗ္ဘာန်သွင်းခြင်းကို ပြုလုပ်ပါမူ အဗ္ဘာန်မမြောက် (အဗ္ဘာန်မသွင်းရသေးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏) ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆို၏။ ထို့ကြောင့် သတ်မှတ်ထားသော ညဉ့်ထက် အပိုညဉ့်တို့ကို ယူ၍ ကျင့်သုံးပြီးမှ အဗ္ဘာန်သွင်းခြင်းကို ပြုအပ်၏။ ဤသို့ ညဉ့်အပိုကို ယူ၍ကျင့်သုံးခြင်းသည် အချွတ်မယွင်းသော ကျင့်စဉ် (အပဏ္ဏကပဋိပဒါ) ဖြစ်ပေသည်။

Nadīādīsu nāvāya gacchantampi paratīre ṭhitampi ākāsena gacchantampi pabbatatalaaraññādīsu dūre ṭhitampi bhikkhuṃ disvā sace ‘‘bhikkhū’’ti vavatthānaṃ atthi, nāvādīhi vā gantvā mahāsaddaṃ katvā vā vegena anubandhitvā vā ārocetabbaṃ, anārocentassa ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca. Sace vāyamantopi sampāpuṇituṃ vā sāvetuṃ vā na sakkoti, ratticchedova hoti, na vattabhedadukkaṭaṃ. Saṅghasenābhayatthero pana visayāvisayena katheti – ‘‘visaye kira anārocentassa ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca hoti, avisaye pana ubhayampi natthī’’ti. Karavīkatissatthero ‘‘samaṇo ayanti vavatthānameva pamāṇaṃ, sacepi avisayo hoti, vattabhedadukkaṭameva natthi, ratticchedo pana hotiyevā’’ti āha.

မြစ်စသည်တို့၌ လှေဖြင့်သွားနေသော ရဟန်း၊ တစ်ဖက်ကမ်း၌ ရပ်နေသော ရဟန်း၊ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွသွားသော ရဟန်း၊ တောင်ထိပ် သို့မဟုတ် တောအုပ်စသည့် အဝေးတစ်နေရာ၌ ရှိနေသော ရဟန်းကို မြင်ရ၍ “ဤသူသည် ရဟန်းတည်း” ဟု အသေအချာ ပိုင်းခြားသိရှိနိုင်ပါက၊ လှေစသည်တို့ဖြင့် လိုက်သွား၍သော်လည်းကောင်း၊ ကျယ်လောင်စွာ အော်ဟစ်၍သော်လည်းကောင်း၊ လျင်မြန်စွာ အမှီလိုက်၍သော်လည်းကောင်း ဝတ်ကြားရမည်။ ဝတ်မကြားပါမူ ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ အကယ်၍ ကြိုးစားပါလျက်နှင့် အမှီမလိုက်နိုင် သို့မဟုတ် အသံမကြားစေနိုင်ပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ဒုက္ကဋ်အာပတ်မသင့်ပေ။ သံဃသေနာဘယထေရ်ကမူ စွမ်းနိုင်ရာအရပ် (ဝိသယ) နှင့် မစွမ်းနိုင်ရာအရပ် (အဝိသယ) အားဖြင့် ဤသို့ မိန့်ဆိုတော်မူ၏ — “မိမိစွမ်းဆောင်နိုင်သော အရပ်၌ ဝတ်မကြားပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းနှင့် ဝတ်ပျက်ဒုက္ကဋ် နှစ်ပါးလုံး သင့်ရောက်၏။ မစွမ်းဆောင်နိုင်သော အရပ်၌မူ ထိုနှစ်ပါးလုံး မရှိပေ။” ကရဝီကတိဿထေရ်ကမူ — “ရဟန်းဖြစ်ကြောင်း ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းသည်သာ လိုရင်းပမာဏဖြစ်သည်၊ မစွမ်းဆောင်နိုင်သောအရပ် ဖြစ်စေဦးတော့၊ ဝတ်ပျက်ဒုက္ကဋ်အာပတ် မရှိသော်လည်း ညဉ့်ပြတ်ခြင်းမူကား စင်စစ် ဖြစ်သည်သာတည်း” ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

Uposatheti ‘‘uposathaṃ sampāpuṇissāmā’’ti āgantukā bhikkhū āgacchanti, iddhiyā gacchantāpi uposathabhāvaṃ ñatvā otaritvā uposathaṃ karonti, tasmā āgantukasodhanatthaṃ uposathadivase ārocetabbaṃ. Pavāraṇāyapi eseva nayo. Gilānoti gantuṃ asamattho. Dūtenāti ettha anupasampannaṃ pesetuṃ na vaṭṭati, bhikkhuṃ pesetvā ārocāpetabbaṃ.

ဥပုသ်ပြုခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ 'ငါတို့သည် ဥပုသ်ပြုရာအရပ်သို့ ကောင်းစွာ ရောက်ရှိကြကုန်အံ့ (သို့မဟုတ်) မှီအောင် သွားကြကုန်အံ့' ဟု ကြံစည်၍ အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် ရောက်လာတတ်ကုန်၏။ တန်ခိုးဖြင့် သွားကုန်သော ရဟန်းတို့သည်လည်း ဥပုသ်နေ့၏ အဖြစ်ကို သိရှိသဖြင့် သက်ဆင်း၍ ဥပုသ်ကို ပြုတတ်ကုန်၏။ ထိုသို့ အာဂန္တုကရဟန်းတို့ ရောက်လာတတ်ခြင်း၊ တန်ခိုးရှင်ရဟန်းတို့ သက်ဆင်း၍ ဥပုသ်ပြုတတ်ခြင်းတို့ကြောင့် အာဂန္တုကရဟန်းတို့ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းခြင်း အကျိုးငှာ ဥပုသ်နေ့၌ လျှောက်ကြားအပ်၏ (ဝတ်ကြားအပ်၏)။ ပဝါရဏာနေ့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဂိလာနရဟန်းသည် ကိုယ်တိုင်မသွားနိုင်ခဲ့သော် တမန်ဖြင့် လျှောက်ကြားစေခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ လူ၊ သာမဏေဖြစ်သော အနုပသမ္ပန္နတမန်ကို စေလွှတ်ခြင်းငှာ မအပ်။ ရဟန်းဖြစ်သော တမန်ကို စေလွှတ်၍ လျှောက်ကြားစေအပ်၏။

Abhikkhuko [Pg.12] āvāsoti suññavihāro; yattha ekopi bhikkhu natthi, tattha vāsatthāya na gantabbaṃ. Na hi tattha vuttharattiyo gaṇanūpikā honti, pakatattena pana saddhiṃ vaṭṭati. Dasavidhantarāye pana sacepi rattiyo gaṇanūpikā na honti, antarāyato parimuccanatthāya gantabbameva. Tena vuttaṃ – ‘‘aññatra antarāyā’’ti. Nānāsaṃvāsakehi saddhiṃ vinayakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Tesaṃ anārocanepi ratticchedo natthi, abhikkhukāvāsasadisameva hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘yatthassu bhikkhū nānāsaṃvāsakā’’ti. Sesaṃ uposathakkhandhake vuttanayameva.

ရဟန်းမရှိသော ကျောင်းတိုက် (အဘိက္ခုကအာဝါသ) ဆိုသည်မှာ ရဟန်းတို့မှ ဆိတ်သုဉ်းသော ကျောင်းတိုက် ဖြစ်သည်။ အကြင်ကျောင်းတိုက်၌ တစ်ပါးသောရဟန်းမျှ မရှိပါက ထိုကျောင်းတိုက်သို့ နေထိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ မသွားအပ်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုကျောင်းတိုက်၌ နေထိုင်ခဲ့သော ညဉ့်တို့သည် ဝါတွင်းရက် အရေအတွက်သို့ မဝင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ သို့သော် ပကတတ်ရဟန်းနှင့်အတူ သွားခြင်းကား အပ်၏။ တဖန် ၁၀ ပါးသော ဘေးအန္တရာယ်ရှိပါက ထိုညဉ့်တို့သည် ဝါတွင်းရက် အရေအတွက်သို့ မဝင်စေကာမူ ဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်ရန်အလို့ငှာ သွားအပ်သည်သာ (သွားကောင်းသည်သာ) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက 'ဘေးအန္တရာယ်မှတစ်ပါး' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွဲပြားသော သံဝါသရှိသော (နာနာသံဝါသက) ရဟန်းတို့နှင့်အတူ ဝိနည်းကံကို ပြုခြင်းငှာ မအပ်။ ထိုရဟန်းတို့အား ဝတ်မကြား (မပြောကြား) စေကာမူ ညဉ့်ပြတ်ခြင်း မရှိပေ။ ထိုကျောင်းတိုက်သည် ရဟန်းမရှိသော ကျောင်းတိုက်နှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက 'အကြင်ကျောင်းတိုက်၌ နာနာသံဝါသကရဟန်းတို့ ရှိကုန်အံ့' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော အဆုံးအဖြတ်စကားရပ်ကို ဥပေါသထက္ခန္ဓက၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။

81. Ekacchanne āvāsetiādīsu āvāso nāma vasanatthāya katasenāsanaṃ. Anāvāso nāma cetiyagharaṃ bodhigharaṃ sammuñjaniaṭṭako dāruaṭṭako pānīyamāḷo vaccakuṭi dvārakoṭṭhakoti evamādi. Tatiyapadena tadubhayampi gahitaṃ. Etesu yattha katthaci ekacchanne chadanato udakapatanaṭṭhānaparicchinne okāse ukkhittako vasituṃ na labhati. ‘‘Pārivāsiko pana antoāvāseyeva na labhatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘avisesena udakapātena vārita’’nti vuttaṃ. Kurundiyaṃ ‘‘etesu ettakesu pañcavaṇṇacchadanabaddhaṭṭhānesu pārivāsikassa ca ukkhittakassa ca pakatattena saddhiṃ udakapātena vārita’’nti vuttaṃ. Tasmā nānūpacārepi ekacchanne na vaṭṭati. Sace panettha tadahupasampannepi pakatatte paṭhamaṃ pavisitvā nipanne saṭṭhivassopi pārivāsiko pacchā pavisitvā jānanto nipajjati, ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca. Ajānantassa ratticchedova na vattabhedadukkaṭaṃ. Sace pana tasmiṃ paṭhamaṃ nipanne pacchā pakatatto pavisitvā nipajjati, pārivāsiko ca jānāti, ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca. No ce jānāti, ratticchedova na vattabhedadukkaṭaṃ.

၈၁. 'တူသောအမိုးရှိသော ကျောင်းတိုက်၌' အစရှိသည်တို့တွင် အာဝါသမည်သည်မှာ နေထိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ ပြုလုပ်အပ်သော ကျောင်း (သေနာသန) ဖြစ်သည်။ အနာဝါသမည်သည်မှာ စေတီအိမ် (စေတီယဃရ)၊ ဗောဓိပင်အိမ် (ဗောဓိဃရ)၊ တံမြက်စည်းလှဲရာစင် (သမ္မုဉ္ဇနီအဋ္ဌက)၊ ထင်းစင် (ဒါရုအဋ္ဌက)၊ သောက်ရေအိုးစဉ် (ပါနီယမာဠ)၊ ကျင်ကြီးအိမ် (ဝစ္စကုဋိ)၊ တံခါးမုခ် (ဒွါရကောဋ္ဌက) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ တတိယပုဒ်ဖြင့် ထိုအာဝါသ၊ အနာဝါသ နှစ်ပါးစုံကို ယူအပ်၏။ ထိုအာဝါသစသည်တို့တွင် တစ်ခုခုသော တူသောအမိုးရှိသောအရပ်၌ အမိုးမှ ရေကျရာအရပ်ဖြင့် ပိုင်းဖြတ်အပ်သောနေရာ၌ ဥက္ခိတ္တကရဟန်းသည် နေထိုင်ခွင့်မရ။ 'ပါရိဝါသိကရဟန်းသည်ကား ကျောင်းတွင်း၌သာလျှင် နေထိုင်ခွင့်မရ' ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆို၏။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူကား 'အထူးမပြုဘဲ ရေကျရာအရပ်ဖြင့် တားမြစ်အပ်၏' ဟု ဆိုသည်။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ 'ဤမျှသော ငါးမျိုးသောအမိုးဖြင့် မိုးအပ်သော ဌာနတို့၌ ပါရိဝါသိကရဟန်းနှင့် ဥက္ခိတ္တကရဟန်းတို့ ပကတတ်ရဟန်းနှင့် အတူနေခြင်းကို ရေကျရာအရပ်ဖြင့် တားမြစ်အပ်၏' ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ကွဲပြားသော ဥပစာရှိသောအရပ်၌ပင် ဖြစ်သော်လည်း တူသောအမိုးရှိလျှင် အတူနေခြင်းငှာ မအပ်။ တဖန် ဤအာဝါသစသည်တို့၌ ရဟန်းဖြစ်သည်မှာ ထိုနေ့ကပင် ဖြစ်သော (တစ်ရက်သာရှိသေးသော) ပကတတ်ရဟန်းသည် ဦးစွာဝင်၍ လဲလျောင်းနေစဉ် ဝါတော်ခြောက်ဆယ်ရှိသော ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် နောက်မှဝင်၍ သိလျက်နှင့် လဲလျောင်းအိပ်စက်ပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ မသိသော ပါရိဝါသိကရဟန်းအား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်ပေ။ အကယ်၍ ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ဦးစွာလဲလျောင်းနေစဉ် နောက်မှ ပကတတ်ရဟန်းသည် ဝင်၍ လဲလျောင်းအိပ်စက်ရာ၌ ပါရိဝါသိကရဟန်းက သိရှိပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ အကယ်၍ မသိပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်ပေ။

Vuṭṭhātabbaṃ nimantetabboti tadahupasampannampi disvā vuṭṭhātabbameva; vuṭṭhāya ca ‘‘ahaṃ iminā sukhanisinno vuṭṭhāpito’’ti parammukhena na gantabbaṃ, ‘‘idaṃ ācariya-āsanaṃ, ettha nisīdathā’’ti evaṃ nimantetabboyeva. Navakena pana ‘‘mahātheraṃ obaddhaṃ karomī’’ti pārivāsikattherassa santikaṃ na gantabbaṃ. Ekāsaneti samānavassikāsane mañce vā pīṭhe vā. Na chamāyaṃ nisinneti pakatatte bhūmiyaṃ nisinne itarena antamaso tiṇasanthārepi uccatare vālikātalepi vā na nisīditabbaṃ, dvādasahatthaṃ pana upacāraṃ [Pg.13] muñcitvā nisīdituṃ vaṭṭati. Ekacaṅkameti sahāyena viya saddhiṃ caṅkamanto ekasmiṃ caṅkame.

'နေရာမှ ထအပ်၏၊ ဖိတ်မန်အပ်၏' ဟူသော စကားရပ်၌ ထိုနေ့ကပင် ရဟန်းဖြစ်သော ပကတတ်ရဟန်းကို မြင်သော်လည်း နေရာမှ ထအပ်သည်သာတည်း။ နေရာမှ ထပြီးလျှင်လည်း 'ဤရဟန်းသည် ချမ်းသာစွာ ထိုင်နေသော ငါ့ကို ထစေအပ်ပြီ' ဟု နှလုံးသွင်းကာ မျက်နှာလွှဲ၍ မသွားအပ်။ 'ဆရာတော်၊ ဤနေရာကား နေရာထိုင်ခင်း ဖြစ်ပါသည်၊ ဤနေရာ၌ ထိုင်တော်မူပါ' ဟု ဤသို့ ဖိတ်မန်အပ်သည်သာတည်း။ သို့သော် ဝါနုသောရဟန်း (သီတင်းငယ်ရဟန်း) သည် 'ငါသည် မဟာထေရ်အား အနှောင့်အယှက် (ထသွားခြင်းစသော ဗျာပါရ) ပြုမိပေလိမ့်မည်' ဟု ကြံစည်၍ ပါရိဝါသိကမဟာထေရ်၏ ထံသို့ မသွားအပ်။ 'တစ်ခုတည်းသော နေရာ၌' ဟူသည် တူသော ဝါရှိသော ရဟန်းတို့၏ နေရာဖြစ်သော ညောင်စောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ အင်းပျဉ်၌သော်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ 'မြေ၌ ထိုင်နေစဉ် မထိုင်အပ်' ဟူသည် ပကတတ်ရဟန်းသည် မြေ၌ ထိုင်နေပါက အခြားသော ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် မြက်အခင်း၌လည်းကောင်း၊ သာ၍မြင့်သော သဲပြင်၌သော်လည်းကောင်း မထိုင်အပ်။ သို့သော် ၁၂ တောင် အကွာအဝေးရှိသော ဥပစာကို ချန်လှပ်၍ ထိုင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ 'စင်္ကြံတစ်ခုတည်း၌' ဟူသည် အဆွေခင်ပွန်းနှင့်အတူ စင်္ကြံသွားသကဲ့သို့ တစ်ခုတည်းသော စင်္ကြံ၌ သွားခြင်းကို ဆိုသည်။

Chamāyaṃ caṅkamantanti chamāyaṃ caṅkamante, ayameva vā pāṭho. Ayaṃ panettha attho – akataparicchedāya bhūmiyā caṅkamante paricchedaṃ katvā vālikaṃ ākiritvā ālambanaṃ yojetvā katacaṅkame nīcepi na caṅkamitabbaṃ, ko pana vādo iṭṭhakācayasampanne vedikāparikkhitteti! Sace pana pākāraparikkhitto hoti dvārakoṭṭhakayutto pabbatantaravanantaragumbantaresu vā suppaṭicchanno, tādise caṅkame caṅkamituṃ vaṭṭati. Appaṭicchannepi upacāraṃ muñcitvā vaṭṭati.

'မြေ၌ စင်္ကြံသွားစဉ်' ဟူသော ပါဌ်၌ ပကတတ်ရဟန်းသည် မြေ၌ စင်္ကြံသွားနေစဉ် သို့မဟုတ် ဤပါဌ်သည်ပင် ပါဠိတော်၏ ပါဌ်ရင်းဖြစ်၏။ ဤပါဌ်၌ ဆိုလိုသောအနက်မှာ - အပိုင်းအခြား မပြုအပ်သော မြေ၌ ပကတတ်ရဟန်းသည် စင်္ကြံသွားနေစဉ် အပိုင်းအခြားပြု၍၊ သဲကို ဖြန့်ခင်း၍၊ ဆွဲကိုင်စရာတန်းကို တပ်ဆင်၍ ပြုလုပ်အပ်သော နိမ့်သောစင်္ကြံ၌ပင် ဖြစ်စေ ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် စင်္ကြံမသွားအပ်။ အုတ်အကျည်တို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော၊ ပွတ်တိုင် (ဝေဒိကာ) တို့ဖြင့် ခြံရံအပ်သော စင်္ကြံ၌ မသွားအပ်ခြင်းကိုမူ ဆိုဖွယ်ရာ ရှိတော့အံ့နည်း။ သို့သော် တံတိုင်းဖြင့် ကာရံထားပြီး တံခါးမုခ်လည်း ရှိသော သို့မဟုတ် တောင်ကြား၊ တောကြား၊ ချုံကြားတို့၌ ကောင်းစွာ ဖုံးကွယ်ထားသော ထိုကဲ့သို့သော စင်္ကြံ၌မူကား စင်္ကြံသွားခြင်းငှာ အပ်၏။ မဖုံးကွယ်အပ်သော စင်္ကြံ၌ပင် ဖြစ်သော်လည်း ၁၂ တောင် ဥပစာကို ချန်လှပ်၍ စင်္ကြံသွားခြင်းငှာ အပ်၏။

Vuḍḍhatarenāti ettha sace vuḍḍhatare pārivāsike paṭhamaṃ nipanne itaro jānanto pacchā nipajjati, ratticchedo cassa hoti vattabhede ca dukkaṭaṃ. Vuḍḍhatarassa pana ratticchedova na vattabhedadukkaṭaṃ. Ajānitvā nipajjati, dvinnampi vattabhedo natthi, ratticchedo pana hoti. Atha navakapārivāsike paṭhamaṃ nipanne vuḍḍhataro pacchā nipajjati, navako ca jānāti, ratti cassa chijjati, vattabhede ca dukkaṭaṃ hoti. Vuḍḍhatarassa ratticchedova na vattabhedo. No ce jānāti, dvinnampi vattabhedo natthi, ratticchedo pana hoti. Sace dvepi apacchāpurimaṃ nipajjanti, vuḍḍhatarassa ratticchedova itarassa vattabhedopīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Dve pārivāsikā samavassā, eko paṭhamaṃ nipanno, eko jānantova pacchā nipajjati, ratti ca chijjati, vattabhede ca dukkaṭaṃ. Paṭhamaṃ nipannassa ratticchedova na vattabhedo. Sace pacchā nipajjantopi na jānāti, dvinnampi vattabhedo natthi, ratticchedo pana hoti. Sace dvepi apacchāpurimaṃ nipajjanti, dvinnampi ratticchedoyeva, na vattabhedo. Sace hi dve pārivāsikā ekato vaseyyuṃ, te aññamaññassa ajjhācāraṃ ñatvā agāravā vā vippaṭisārino vā hutvā pāpiṭṭhataraṃ vā āpattiṃ āpajjeyyuṃ vibbhameyyuṃ vā, tasmā nesaṃ sahaseyyā sabbappakārena paṭikkhittā. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Mūlāyapaṭikassanārahādayo cettha pārivāsikānaṃ pakatattaṭṭhāne ṭhitāti veditabbā.

‘သီတင်းကြီးဖြစ်သော (ပါရိဝါသိကရဟန်း) နှင့်’ ဟူသော အဆုံးအဖြတ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ သီတင်းကြီးဖြစ်သော ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ဦးစွာလဲလျောင်းနေစဉ် အခြားသော သီတင်းငယ် ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် သိလျက်နှင့် နောက်မှ လဲလျောင်းပါက ထိုသီတင်းငယ်ရဟန်း၏ ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ သီတင်းကြီးရဟန်းအားမူကား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်ပေ။ အကယ်၍ မသိဘဲ လဲလျောင်းပါက နှစ်ပါးလုံး၌ ဝတ်ပျက်ခြင်း မရှိသော်လည်း ညဉ့်ပြတ်ခြင်းကား ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် သီတင်းငယ် ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ဦးစွာလဲလျောင်းနေစဉ် သီတင်းကြီးရဟန်းသည် နောက်မှ လဲလျောင်းရာ၌ သီတင်းငယ်ရဟန်းက သိရှိပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ သီတင်းကြီးရဟန်းအားမူကား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်း မရှိပေ။ အကယ်၍ သီတင်းငယ်ရဟန်းက မသိပါက နှစ်ပါးစုံ၌ ဝတ်ပျက်ခြင်း မရှိသော်လည်း ညဉ့်ပြတ်ခြင်းကား ဖြစ်၏။ အကယ်၍ နှစ်ပါးလုံး မနှောင်းမရှေး (တစ်ပြိုင်နက်) လဲလျောင်းပါက သီတင်းကြီးရဟန်းအား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ အခြားသော သီတင်းငယ်ရဟန်းအား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းနှင့်အတူ ဝတ်ပျက်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆို၏။ တူသော ဝါရှိကုန်သော ပါရိဝါသိကရဟန်း နှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးသောရဟန်းသည် ဦးစွာ လဲလျောင်းနေစဉ် တစ်ပါးသောရဟန်းသည် သိလျက်သာလျှင် နောက်မှ လဲလျောင်းပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်သဖြင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ ဦးစွာ လဲလျောင်းနေသော ရဟန်းအားမူကား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်း မရှိပေ။ အကယ်၍ နောက်မှ လဲလျောင်းသော ရဟန်းသည် မသိပါက နှစ်ပါးစုံ၌ ဝတ်ပျက်ခြင်း မရှိသော်လည်း ညဉ့်ပြတ်ခြင်းကား ဖြစ်၏။ အကယ်၍ နှစ်ပါးလုံး တစ်ပြိုင်နက် လဲလျောင်းပါက နှစ်ပါးစုံ၌ ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်း မရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပါရိဝါသိကရဟန်း နှစ်ပါးတို့သည် တစ်ပေါင်းတည်း အတူနေထိုင်ကြပါက ထိုရဟန်းတို့သည် အချင်းချင်း၏ လွန်ကျူးမှုကို သိရှိသဖြင့် ရိုသေခြင်း မရှိကြကုန်သည်သော်လည်းကောင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း ရှိကြကုန်သည်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၍ ပိုမိုဆိုးရွားသော အာပတ်သို့ ရောက်ကုန်ရာ၏ သို့မဟုတ် လူထွက်ကုန်ရာ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းတို့ အတူတကွ အိပ်စက်ခြင်း (သဟသေယျာ) ကို အလုံးစုံသော အပြားအားဖြင့် တားမြစ်တော်မူအပ်ပြီ။ ကြွင်းသော စကားရပ်တို့ကို ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။ ဤပါရိဝါသိကရဟန်း အစရှိသော ငါးပါးသော ရဟန်းတို့တွင် မူလာယပဋိကဿနာရဟစသော ရဟန်းတို့ကိုမူကား ပါရိဝါသိကရဟန်းတို့၏ ပကတတ်နေရာ၌ တည်ရှိသည်ဟု သိအပ်၏။

Pārivāsikacatuttho ce, bhikkhave, parivāsanti ettha pārivāsikaṃ catutthaṃ katvā aññassa parivāsadānādīni kātuṃ na vaṭṭati. Etesvevāyaṃ gaṇapūrako [Pg.14] na hoti, sesasaṅghakammesu hoti. Gaṇe pana appahonte vattaṃ nikkhipāpetvā gaṇapūrako kātabboti.

'ရဟန်းတို့၊ အကယ်၍ ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် လေးပါးမြောက် ဖြစ်၍ ပရိဝါသ်ကျင့်သော်' ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ ပါရိဝါသိကရဟန်းကို လေးပါးမြောက် ပြုလုပ်၍ အခြားသော ရဟန်းအား ပရိဝါသ်ပေးခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ခြင်းငှာ မအပ်။ ဤပရိဝါသ်ပေးခြင်း စသည်တို့၌သာလျှင် ဤပါရိဝါသိကရဟန်းသည် ဂိုဏ်းပြည့်စေတတ်သောသူ (ဂဏပူရက) မဖြစ်နိုင်ပေ။ ကျန်ရှိသော သံဃာ့ကံတို့၌မူကား ဂိုဏ်းပြည့်စေတတ်သောသူ ဖြစ်၏။ သို့သော် လေးပါးဂိုဏ်း မပြည့်စုံလျှင် ဝတ်ကို စွန့်လွှတ်စေပြီး (ဝတ်ချစေပြီး) ဂိုဏ်းပြည့်စေတတ်သောသူ ပြုလုပ်အပ်၏။

83. Imaṃ pana vattakathaṃ sutvā vinayadharaupālittherassa rahogatassa evaṃ parivitakko udapādi – ‘‘bhagavatā bahu pārivāsikavattaṃ paññattaṃ, katihi nu kho ettha kāraṇehi ratticchedo hotī’’ti! So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Bhagavā cassa byākāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā upāli…pe… ratticchedā’’ti. Tattha sahavāsoti yvāyaṃ pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchannetiādinā nayena vutto ekato vāso. Vippavāsoti ekakasseva vāso. Anārocanāti āgantukādīnaṃ anārocanā. Etesu tīsu ekekena kāraṇena ratticchedo hoti.

၈၃. ဆက်ဦးအံ့— ဤပရိဝါသ်နေသော ရဟန်းတို့၏ ကျင့်ဝတ်ကို ဆိုရာစကား (ဝတ္တကထာ) ကို ကြားနာရသဖြင့် ဝိနည်းဓိုရ်ဖြစ်သော အရှင်ဥပါလိမထေရ်အား ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်၌ နေစဉ်အတွင်း ဤသို့သော အကြံအစည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏— “မြတ်စွာဘုရားသည် ပါရိဝါသိကရဟန်းတို့၏ ကျင့်ဝတ်ကို များစွာ ပညတ်တော်မူခဲ့ပြီ။ ဤပါရိဝါသိကရဟန်းတို့၏ ကျင့်ဝတ်၌ အဘယ်မျှလောက်သော အကြောင်းတို့ကြောင့် ညဉ့်ပြတ်ခြင်း (ရတ္တိစ္ဆေဒ) ဖြစ်ပါသနည်း” ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအရှင်ဥပါလိမထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ထိုအကြောင်းအရာကို မေးလျှောက်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုအရှင်ဥပါလိအား ဖြေကြားတော်မူ၏။ ထိုသို့ ဖြေကြားတော်မူခြင်းကြောင့် “ထိုအခါ အရှင်ဥပါလိသည်...ပ... ညဉ့်ပြတ်ခြင်းတို့သည်” ဟု သံဂါယနာတင်မထေရ်များက မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုညဉ့်ပြတ်ခြင်းအကြောင်း သုံးပါးတို့တွင် သဟဝါသဟူသည် ပကတတ်ရဟန်းနှင့်အတူ တစ်မိုးတည်းအောက်၌ နေခြင်း အစရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော တစ်ပေါင်းတည်း အတူနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဝိပ္ပဝါသဟူသည် ပကတတ်ရဟန်း မပါဘဲ တစ်ပါးတည်းသာ နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အနာရောစနာဟူသည် အာဂန္တုကအစရှိသော ရဟန်းတို့အား (မိမိပရိဝါသ်ဆောက်တည်နေကြောင်း) မလျှောက်ကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤအကြောင်းသုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အကြောင်းကြောင့် ညဉ့်ပြတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။

84. Na sakkontīti saṅghassa mahantatāya tattha tattha gantvā sabbesaṃ ārocetuṃ asakkontā sodhetuṃ na sakkonti. Parivāsaṃ nikkhipāmi, vattaṃ nikkhipāmīti imesu dvīsu padesu ekenāpi nikkhittova hoti parivāso; dvīhi sunikkhittoyeva. Samādānepi eseva nayo. Evaṃ vattaṃ samādiyitvā parivutthaparivāsassa mānattaṃ gaṇhato puna vattasamādānakiccaṃ natthi, samādinnavattoyeva hesa tasmāssa chārattaṃ mānattaṃ dātabbaṃ, ciṇṇamānatto abbhetabbo. Evaṃ anāpattiko hutvā suddhante patiṭṭhito tisso sikkhā pūretvā dukkhassantaṃ karissatīti.

၈၄. “မစွမ်းနိုင်ကြ” (န သက္ကောန္တိ) ဟူသည်ကား သံဃာဦးရေ များပြားလွန်းသဖြင့် ထိုထိုအရပ်သို့ သွားရောက်ကာ ရဟန်းအားလုံးအား လျှောက်ကြားရန် (ဝတ်ကြားရန်) မစွမ်းနိုင်ကြသဖြင့် (ထိုညဉ့်ကို) စင်ကြယ်အောင် မပြုနိုင်ကြခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ပရိဝါသ်ကို ချထားပါ၏”၊ “ဝတ်ကို ချထားပါ၏” ဟူသော ဤပုဒ်နှစ်ခုတွင် တစ်ပုဒ်မျှဖြင့် ချထားလျှင်လည်း ပရိဝါသ်ကို ချထားပြီး ဖြစ်၏။ ပုဒ်နှစ်ခုလုံးဖြင့် ချထားပါက ကောင်းစွာ ချထားပြီး ဖြစ်၏။ ဝတ်ဆောက်တည်ခြင်း၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဝတ်ကို ဆောက်တည်၍ ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးနောက် မာနတ်ဆောက်တည်မည့် ရဟန်းအား တစ်ဖန် ဝတ်ဆောက်တည်ဖွယ် ကိစ္စမရှိတော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရဟန်းသည် ကောင်းစွာ ဆောက်တည်အပ်ပြီးသော ဝတ်ရှိပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းအား ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး ကျင့်ရသော မာနတ်ကို ပေးအပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး မာနတ်ကျင့်သုံးပြီးပါက အဗ္ဘာန်သွင်းပေးရမည်။ ဤသို့ဖြင့် အာပတ်မရှိဘဲ စင်ကြယ်သောအဖို့၌ တည်လျက် သိက္ခာသုံးပါးကို ဖြည့်ကျင့်ကာ ဝဋ်ဒုက္ခ၏ အဆုံးကို ပြုနိုင်လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။

Pārivāsikavattakathā niṭṭhitā.

ပါရိဝါသိကကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ် ပြီးဆုံးပါပြီ။

Mūlāyapaṭikassanārahavattakathā

မူလာယပဋိကဿနာရဟကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ်။

86. Mūlāyapaṭikassanārahā bhikkhū sādiyanti pakatattānanti ṭhapetvā navakataraṃ mūlāyapaṭikassanārahaṃ avasesānaṃ antamaso pārivāsikādīnampi. Imesañhi pārivāsikamūlāyapaṭikassanārahamānattārahamānattācārikabbhānārahānaṃ pañcannaṃ ṭhapetvā attano attano navakataraṃ, sesā sabbe pakatattā eva. Kasmā? Mithu yathāvuḍḍhaṃ abhivādanādīnaṃ anuññātattā. Tena vuttaṃ – ‘‘avasesānaṃ antamaso pārivāsikādīnampī’’ti. Mūlāyapaṭikassanārahādilakkhaṇaṃ pana nesaṃ parato [Pg.15] āvibhavissati. Sesamettha ito paresu ca mānattārahādivattesu pārivāsikavatte vuttanayeneva veditabbaṃ.

၈၆. “မူလာယပဋိကဿနာရဟရဟန်းတို့သည် ပကတတ်တို့၏ (ရှိခိုးခြင်း စသည်ကို သာယာကြကုန်၏)” ဟူသည်မှာ မိမိထက် ဝါနုသော (သီတင်းငယ်ဖြစ်သော) မူလာယပဋိကဿနာရဟရဟန်းကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ရှိသော အောက်ထစ်ဆုံး ပါရိဝါသိကရဟန်း အစရှိသည်တို့သည်လည်း ပကတတ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်— ပါရိဝါသိကရဟန်း၊ မူလာယပဋိကဿနာရဟရဟန်း၊ မာနတ္တာရဟရဟန်း၊ မာနတ္တစာရိကရဟန်း၊ အဗ္ဘာနာရဟရဟန်း ဟူသော ဤငါးပါးသော ရဟန်းတို့တွင် မိမိ မိမိထက် ဝါနုသော သီတင်းငယ်ရဟန်းကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ရှိသော ရဟန်းအားလုံးသည် ပကတတ်များသာ ဖြစ်ကြသောကြောင့်တည်း။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ အချင်းချင်း ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ရှိခိုးခြင်းစသည်တို့ကို ပြုရန် ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ကျန်ရှိသော အောက်ထစ်ဆုံး ပါရိဝါသိကရဟန်း အစရှိသည်တို့၏လည်း” ဟု ငါ (ကျမ်းပြုဆရာ) ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမူလာယပဋိကဿနာရဟရဟန်း အစရှိသည်တို့၏ လက္ခဏာကိုကား နောက်ပိုင်း (သမုစ္စယက္ခန္ဓက) တွင် ထင်ရှားစွာ ပြသပါလိမ့်မည်။ ဤမူလာယပဋိကဿနာရဟကျင့်ဝတ်၌လည်းကောင်း၊ ဤမှနောက်ဖြစ်သော မာနတ္တာရဟစသော ကျင့်ဝတ်တို့၌လည်းကောင်း ကြွင်းသောအစီအရင်ကို ပါရိဝါသိကကျင့်ဝတ်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိမှတ်အပ်၏။

87. Mūlāyapaṭikassanārahacatuttho cetiādīsupi yatheva pārivāsiko; evaṃ etepi etesu vinayakammesu gaṇapūrakā na honti, sesasaṅghakammesu honti.

၈၇. “မူလာယပဋိကဿနာရဟရဟန်းသည် လေးပါးမြောက် သံဃာဖြစ်၏” အစရှိသော ပါဠိတော်တို့၌လည်း ပါရိဝါသိကရဟန်းသည် (ဝိနည်းကံတို့၌) ဂဏပူရက (သံဃာဦးရေပြည့်စေသူ) မဖြစ်သကဲ့သို့ပင် ဤမူလာယပဋိကဿနာရဟရဟန်း အစရှိသည်တို့သည်လည်း ဤဝိနည်းကံတို့၌ ဂဏပူရက မဖြစ်ကြပေ။ ကြွင်းသော သံဃာ့ကံတို့၌မူကား ဂဏပူရက ဖြစ်ကြသည်။

Mūlāyapaṭikassanārahavattakathā niṭṭhitā.

မူလာယပဋိကဿနာရဟကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ် ပြီးဆုံးပါပြီ။

Mānattacārikavattakathā

မာနတ္တစာရိကကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ်။

90. Mānattacārikassa vattesu ‘‘devasikaṃ ārocetabba’’nti viseso.

၉၀. မာနတ်ကျင့်သော ရဟန်း၏ ကျင့်ဝတ်တို့၌ “နေ့စဉ်မပြတ် လျှောက်ကြားရမည် (ဝတ်ကြားရမည်)” ဟူသော ကျင့်ဝတ်သည် ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။

92. Ratticchedesu ūne gaṇeti ettha gaṇoti cattāro vā atirekā vā; tasmā sacepi tīhi bhikkhūhi saddhiṃ vasati, ratticchedo hotiyeva. Mānattanikkhepasamādānesu vuttasadisova vinicchayo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

၉၂. ညဉ့်ပြတ်ခြင်း အကြောင်းရင်းတို့အနက် “ဂိုဏ်းမပြည့်သော အရပ်၌ နေခြင်း” (ဦနေ ဂဏေ) ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဂိုဏ်း (ဂဏ) ဟူသည် လေးပါး သို့မဟုတ် လေးပါးထက် ပိုသော ရဟန်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် အကယ်၍ ရဟန်းသုံးပါးနှင့်အတူ နေသော်လည်း ညဉ့်ပြတ်ခြင်း ဖြစ်သည်သာတည်း။ မာနတ်ချခြင်း၊ မာနတ်ဆောက်တည်ခြင်းတို့၌လည်း အထက်တွင် ဆိုခဲ့ပြီးသော အဆုံးအဖြတ်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော အရာအားလုံး၌ အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

Mānattacārikavattakathā niṭṭhitā.

မာနတ္တစာရိကကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ် ပြီးဆုံးပါပြီ။

Pārivāsikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

3. Samuccayakkhandhakaṃ

၃. သမုစ္စယက္ခန္ဓက။

Sukkavissaṭṭhikathā

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာ (သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာပတ်ဆိုင်ရာ စကားရပ်)။

97. Samuccayakkhandhake [Pg.16] – chārattaṃ mānattanti ettha catubbidhaṃ mānattaṃ – appaṭicchannamānattaṃ, paṭicchannamānattaṃ, pakkhamānattaṃ, samodhānamānattanti. Tattha appaṭicchannamānattaṃ nāma – yaṃ appaṭicchannāya āpattiyā parivāsaṃ adatvā kevalaṃ āpattiṃ āpannabhāveneva mānattārahassa mānattaṃ diyyati. Paṭicchannamānattaṃ nāma – yaṃ paṭicchannāya āpattiyā parivutthaparivāsassa diyyati. Pakkhamānattaṃ nāma – yaṃ paṭicchannāya vā appaṭicchannāya vā āpattiyā addhamāsaṃ bhikkhunīnaṃ diyyati. Samodhānamānattaṃ nāma – yaṃ odhāya ekato katvā diyyati. Tesu idaṃ ‘‘appaṭicchannāya chārattaṃ mānatta’’nti vacanato ‘‘appaṭicchannamānatta’’nti veditabbaṃ. Taṃ dentena sace ekaṃ āpattiṃ āpanno hoti, idha vuttanayena dātabbaṃ. Sace dve vā tisso vā tatuttariṃ vā āpanno, yatheva ‘‘ekaṃ āpatti’’nti vuttaṃ; evaṃ ‘‘dve āpattiyo, tisso āpattiyo’’ti vattabbaṃ. Tatuttari pana sacepi sataṃ vā sahassaṃ vā hoti, ‘‘sambahulā’’ti vattabbaṃ. Nānāvatthukāyopi ekato katvā dātabbā, tāsaṃ dānavidhiṃ parivāsadāne kathayissāma.

၉၇. သမုစ္စယက္ခန္ဓက၌— “ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး ကျင့်ရသော မာနတ်” (ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ) ဟူသော ဤပါဌ်၌ မာနတ်သည် လေးမျိုးရှိ၏။ ၎င်းတို့မှာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်၊ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်၊ ပက္ခမာနတ် နှင့် သမောဓာနမာနတ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုလေးပါးတို့တွင် အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ဟူသည် မဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်မပေးဘဲ အာပတ်သင့်ရုံမျှဖြင့် မာနတ်ထိုက်သော ရဟန်းအား ပေးအပ်သော မာနတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ဟူသည် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းအား ပေးအပ်သော မာနတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပက္ခမာနတ်ဟူသည် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ မဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်ကြောင့်ဖြစ်စေ ဘိက္ခုနီတို့အား လခွဲ (တစ်ဆယ့်ငါးရက်) ပတ်လုံး ပေးအပ်သော မာနတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သမောဓာနမာနတ်ဟူသည် အာပတ်များကို တစ်ပေါင်းတည်းပြုလျက် ပေးအပ်သော မာနတ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤလေးမျိုးတို့တွင် ဤပါဠိတော်လာ မာနတ်ကို “မဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်ကြောင့် ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး ကျင့်ရသော မာနတ်” ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် “အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်” ဟု သိမှတ်အပ်၏။ ထိုအပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ကို ပေးအပ်ရာတွင် အကယ်၍ ရဟန်းသည် တစ်ချက်သော အာပတ်ကို သင့်ရောက်ခဲ့ပါက ဤပါဠိတော်၌ ပြဆိုထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ပေးရမည်။ အကယ်၍ နှစ်ချက် သို့မဟုတ် သုံးချက် သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုသော အာပတ်ကို သင့်ရောက်ခဲ့ပါက “တစ်ချက်သော အာပတ်” ဟု ဆိုသကဲ့သို့ပင် “နှစ်ချက်သော အာပတ်တို့ကြောင့်”၊ “သုံးချက်သော အာပတ်တို့ကြောင့်” ဟု ကမ္မဝါစာ၌ ဆိုရမည်။ ထိုထက်ပိုသော အာပတ်များအတွက်မူ အကယ်၍ အာပတ်တစ်ရာ သို့မဟုတ် တစ်ထောင်ပင် ဖြစ်စေကာမူ “များစွာသော အာပတ်တို့ကြောင့်” (သမ္ဗဟုလာ) ဟုသာ ဆိုရမည်။ အမျိုးမျိုးသော ဝတ္ထုရှိသော (နာနာဝတ္ထုက) အာပတ်များကိုလည်း တစ်ပေါင်းတည်းပြု၍ မာနတ်ပေးရမည်။ ထိုအာပတ်များအတွက် မာနတ်ပေးပုံ အစီအရင်ကို ပရိဝါသ်ပေးရာ အခန်း၌ ပြဆိုပါအံ့။

Evaṃ āpattivasena kammavācaṃ katvā dinne mānatte ‘‘evametaṃ dhārayāmī’’ti kammavācāpariyosāne māḷakasīmāyameva ‘‘mānattaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’’ti vuttanayena vattaṃ samādātabbaṃ. Vattaṃ samādiyitvā tattheva saṅghassa ārocetabbaṃ, ārocentena ca evaṃ ārocetabbaṃ –

ဤသို့ အာပတ်၏အပြားအားဖြင့် ကမ္မဝါစာဖတ်၍ မာနတ်ပေးအပ်ပြီးသောအခါ “ဤသို့ ကောင်းစွာ မှတ်သားပါ၏” ဟူသော ကမ္မဝါစာ၏အဆုံး၌ သိမ်တန်ဆောင်းဝန်း (သိမ်အတွင်း) ၌ပင်လျှင် “မာနတ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏၊ ဝတ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏” ဟု ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ဝတ်ကို ဆောက်တည်ရမည်။ ဝတ်ကို ဆောက်တည်ပြီးနောက် ထိုသိမ်အတွင်း၌ပင် သံဃာအား လျှောက်ကြားရမည်ဖြစ်ပြီး လျှောက်ကြားရာတွင်လည်း ဤသို့ လျှောက်ကြားရမည်—

‘‘Ahaṃ, bhante, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ appaṭicchannaṃ, sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā appaṭicchannāya chārattaṃ mānattaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā appaṭicchannāya chārattaṃ mānattaṃ adāsi. Sohaṃ mānattaṃ carāmi, vedayāmahaṃ, bhante ‘vedayatī’ti maṃ saṅgho dhāretū’’ti.

“အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်သည် မဖုံးလွှမ်းအပ်သော သံစေတနိက သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ တစ်ချက်သော အာပတ်ကို သင့်ရောက်ခဲ့ပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်သည် မဖုံးလွှမ်းအပ်သော သံစေတနိက သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ တစ်ချက်သော အာပတ်ကြောင့် ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး ကျင့်ရသော မာနတ်ကို သံဃာထံ တောင်းခဲ့ပါပြီ။ သံဃာတော်ကလည်း ထိုတပည့်တော်အား မဖုံးလွှမ်းအပ်သော သံစေတနိက သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ တစ်ချက်သော အာပတ်ကြောင့် ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး ကျင့်ရသော မာနတ်ကို ပေးတော်မူခဲ့ပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်သည် မာနတ်ကို ကျင့်သုံးနေပါ၏။ အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော် မာနတ်ကျင့်နေကြောင်းကို လျှောက်ထားပါ၏၊ သံဃာတော်က တပည့်တော်အား မာနတ်ကျင့်သုံးကြောင်း လျှောက်ထားသူဟူ၍ မှတ်တော်မူပါ” ဟု လျှောက်ကြားရမည်။

Imañca pana atthaṃ gahetvā yāya kāyaci bhāsāya ārocetuṃ vaṭṭatiyeva. Ārocetvā sace nikkhipitukāmo, vuttanayeneva saṅghamajjhe [Pg.17] nikkhipitabbaṃ. Māḷakato bhikkhūsu nikkhantesu ekassapi santike nikkhipituṃ vaṭṭati. Māḷakato nikkhamitvā satiṃ paṭilabhantena sahagacchantassa santike nikkhipitabbaṃ. Sace sopi pakkanto, aññassa yassa māḷake nārocitaṃ, tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ. Ārocentena pana avasāne ‘‘vedayatīti maṃ āyasmā dhāretū’’ti vattabbaṃ. Dvinnaṃ ārocentena ‘‘āyasmantā dhārentū’’ti, tiṇṇaṃ ārocentena ‘‘āyasmanto dhārentū’’ti vattabbaṃ. Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati.

တစ်ဖန် ဆက်ဦးအံ့— ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ယူ၍ အဆင်ပြေရာ ဘာသာစကားတစ်ခုခုဖြင့် လျှောက်ကြားခြင်းငှာ (ဝတ်ကြားခြင်းငှာ) အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ လျှောက်ကြားပြီးနောက် အကယ်၍ ဝတ်ကို ချထားလိုပါက ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သံဃာ့အလယ်၌ ချထားရမည်။ သိမ်အတွင်းမှ ရဟန်းများ ထွက်သွားကြလျှင် ရဟန်းတစ်ပါးတည်း၏ အထံ၌လည်း ဝတ်ကို ချထားနိုင်သည်။ သိမ်မှ ထွက်လာပြီးနောက် (ဝတ်ချရန်) သတိရသော မာနတ်ကျင့်ဆဲရဟန်းသည် အတူသွားသော ရဟန်း၏ အထံ၌ ဝတ်ကို ချထားရမည်။ အကယ်၍ ထိုအတူသွားသော ရဟန်းသည်လည်း ဖဲသွားခဲ့လျှင် သိမ်အတွင်း၌ မိမိမာနတ်ကျင့်ကြောင်း မလျှောက်ကြားရသေးသော အခြားရဟန်းအား လျှောက်ကြားပြီးမှ ဝတ်ချရမည်။ တစ်ပါးတည်းသော ရဟန်းအား လျှောက်ကြားရာ၌ အဆုံး၌ “တပည့်တော် မာနတ်ကျင့်နေကြောင်း လျှောက်ထားသူဟူ၍ တပည့်တော်ကို အရှင်ဘုရား မှတ်တော်မူပါ” (ဝေဒယတီတိ မံ အာယသ္မာ ဓာရေတု) ဟု ဆိုရမည်။ နှစ်ပါးသော ရဟန်းတို့အား လျှောက်ကြားရာ၌ “အရှင်ဘုရားတို့ မှတ်တော်မူကြပါ” (အာယသ္မန္တာ ဓာရေန္တု) ဟု ဆိုရမည်။ သုံးပါးသော ရဟန်းတို့အား လျှောက်ကြားရာ၌ “အရှင်ဘုရားတို့ မှတ်တော်မူကြပါ” (အာယသ္မန္တော ဓာရေန္တု) ဟု ဆိုရမည်။ ဝတ်ကို ချထားသည့် အချိန်မှစ၍ ပကတတ်ရဟန်းအဖြစ်၌ တည်သည်။

Sace appabhikkhuko vihāro hoti, sabhāgā bhikkhū vasanti, vattaṃ anikkhipitvā antovihāreyeva rattiyo gaṇetabbā. Atha na sakkā sodhetuṃ, vuttanayeneva vattaṃ nikkhipitvā paccūsasamaye catūhi pañcahi vā bhikkhūhi saddhiṃ parikkhittassa vihārassa parikkhepato, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggato okkamma gumbena vā vatiyā vā paṭicchannaṭṭhāne nisīditabbaṃ. Antoaruṇeyeva vuttanayena vattaṃ samādiyitvā ārocetabbaṃ. Sace añño koci bhikkhu kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ āgacchati, sace esa taṃ passati, saddaṃ vāssa suṇāti, ārocetabbaṃ. Anārocentassa ratticchedo ceva vattabhedo ca.

အကယ်၍ ကျောင်းတိုက်၌ ရဟန်းနည်းပါးပြီး သဘောတူညီသော (သဘာဂ) ရဟန်းများ နေထိုင်ကြပါက ဝတ်ကို မချဘဲ ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌သာ ညဉ့်တို့ကို ရေတွက်ရမည်။ ထိုသို့ သုတ်သင်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ပါက ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဝတ်ကို ချ၍ မိုးသောက်အချိန်တွင် လေးပါး သို့မဟုတ် ငါးပါးသော ရဟန်းတို့နှင့်အတူ အကာအရံရှိသော ကျောင်းတိုက်၏ အကာအရံမှလည်းကောင်း၊ အကာအရံမရှိသော ကျောင်းတိုက်၏ အကာအရံထိုက်သော အရပ်မှလည်းကောင်း ခဲနှစ်ကျအရပ်ကို ကျော်လွန်၍ လမ်းမကြီးမှ ဖဲကာ ချုံပုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စည်းရိုးဖြင့်ဖြစ်စေ ဖုံးကွယ်ထားသော အရပ်၌ ထိုင်နေရမည်။ အရုဏ်အတွင်း၌သာ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့် ဝတ်ကို ဆောက်တည်၍ ကြားပြောရမည်။ အကယ်၍ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ပြုဖွယ်ကိစ္စကြောင့် ထိုအရပ်သို့ လာခဲ့ပါက၊ ဤရဟန်းသည် ထိုရဟန်းကို မြင်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုရဟန်း၏ အသံကို ကြားသော်လည်းကောင်း ဝတ်ကို ကြားပြောရမည်။ မကြားပြောသော ရဟန်းအား ညဉ့်ပြတ်ခြင်းလည်းဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

Atha dvādasahatthaṃ upacāraṃ okkamitvā ajānantasseva gacchati, ratticchedo hoti eva, vattabhedo pana natthi. Ārocitakālato paṭṭhāya ca ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā sesehi sati karaṇīye gantumpi vaṭṭati. Aruṇe uṭṭhite tassa bhikkhussa santike vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Sace sopi kenaci kammena purearuṇeyeva gacchati, aññaṃ vihārato nikkhantaṃ vā āgantukaṃ vā yaṃ paṭhamaṃ passati, tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Ayañca yasmā gaṇassa ārocetvā bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvāva vasi, tenassa ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāso vā na hoti. Sace na kañci passati, vihāraṃ gantvā attanā saddhiṃ gatabhikkhūsu ekassa santike nikkhipitabbanti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘yaṃ paṭhamaṃ passati, tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ; ayaṃ nikkhittavattassa parihāro’’ti āha.

ထို့ပြင် တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်ရှိသော ဥပစာအရပ်သို့ သက်ရောက်၍ မိမိမသိဘဲ သွားခဲ့ပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၏၊ ဝတ်ပျက်ခြင်းကား မရှိပေ။ ဝတ်ကြားပြောပြီးသော အချိန်မှစ၍ ရဟန်းတစ်ပါးကို ချန်ထားကာ ကျန်သောရဟန်းတို့သည် ပြုဖွယ်ကိစ္စရှိပါက သွားကောင်း၏။ အရုဏ်တက်သောအခါ ထိုရဟန်း၏ထံ၌ ဝတ်ကို ချရမည်။ အကယ်၍ ထိုကျန်ရစ်သော ရဟန်းသည်လည်း တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကိစ္စကြောင့် အရုဏ်မတက်မီကပင် သွားခဲ့ပါက၊ အခြားကျောင်းတိုက်မှ ထွက်လာသူဖြစ်စေ၊ အာဂန္တုကဖြစ်စေ ရှေးဦးစွာ မြင်ရသောရဟန်း၏ထံ၌ ပြောကြား၍ ဝတ်ကို ချရမည်။ ဤရဟန်းသည် သံဃာ (ဂိုဏ်း) အား ဝတ်ကြားပြောပြီး၍ ရဟန်းတို့ ရှိသည်ကိုလည်း မှတ်ထင်လျက် နေခဲ့သောကြောင့် ထိုရဟန်းအား လေးပါးအောက် လျော့နည်းသော ဂိုဏ်း၌ ကျင့်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော အပြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ကင်းကွာ၍ နေခြင်းသော်လည်းကောင်း မဖြစ်ပေ။ အကယ်၍ မည်သည့်ရဟန်းကိုမျှ မမြင်ပါက ကျောင်းတိုက်သို့ ပြန်သွား၍ မိမိနှင့်အတူ သွားသောရဟန်းတို့အနက် တစ်ပါးသောရဟန်း၏ထံ၌ ဝတ်ချအပ်၏ဟု မဟာသုမထေရ်က မိန့်တော်မူ၏။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ “ရှေးဦးစွာ မြင်ရသော ရဟန်းအား ပြောကြား၍ ဝတ်ကို ချရမည်၊ ဤသို့ ရှေးဦးစွာတွေ့သောရဟန်းကို ပြောကြား၍ ဝတ်ချခြင်းသည် ဝတ်ချပြီးသောရဟန်း၏ အစောင့်အရှောက်ဖြစ်သည်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Evaṃ chārattaṃ mānattaṃ akhaṇḍaṃ caritvā yattha siyā vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho, tattha so bhikkhu abbhetabbo. Abbhentehi ca paṭhamaṃ abbhānāraho [Pg.18] kātabbo. Ayañhi nikkhittavattattā pakatattaṭṭhāne ṭhito, pakatattassa ca abbhānaṃ kātuṃ na vaṭṭati, tasmā vattaṃ samādāpetabbo. Vatte samādinne abbhānāraho hoti. Tenāpi vattaṃ samādiyitvā ārocetvā abbhānaṃ yācitabbaṃ. Anikkhittavattassa puna vattasamādānakiccaṃ natthi. So hi chārattātikkameneva abbhānāraho hoti, tasmā so abbhetabbo. Tatra yvāyaṃ ‘‘evañca pana, bhikkhave, abbhetabbo’’ti pāḷiyaṃyeva abbhānavidhi vutto, ayañca ekāpattivasena vutto. Sace pana dve tisso sambahulā vā ekavatthukā vā nānāvatthukā vā āpattiyo honti, tāsaṃ vasena kammavācā kātabbā. Evaṃ appaṭicchannamānattaṃ dātabbaṃ. Paṭicchannamānattaṃ pana yasmā paṭicchannāya āpattiyā parivutthaparivāsassa dātabbaṃ hoti, tasmā naṃ parivāsakathāyaṃyeva kathayissāma.

ဤသို့ ခြောက်ညဉ့်ပတ်လုံး မာနတ်ကို မကျိုးမပြတ်အောင် ကျင့်သုံးပြီး၍ နှစ်ကျိပ်သော သံဃာအပေါင်းရှိရာ သိမ်၌ ထိုရဟန်းကို အဗ္ဘာန်သွင်းရမည်။ အဗ္ဘာန်သွင်းသော ရဟန်းတို့သည် ရှေးဦးစွာ ထိုရဟန်းကို အဗ္ဘာန်ထိုက်သူ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရမည်။ အကြောင်းမူကား ဤရဟန်းသည် ဝတ်ကို ချထားပြီးဖြစ်သောကြောင့် ပကတတ်ရဟန်း၏ အခြေအနေ၌ တည်ရှိနေပြီး ပကတတ်ရဟန်းအား အဗ္ဘာန်သွင်းရန် မအပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝတ်ကို ဆောက်တည်စေရမည်။ ဝတ်ကို ဆောက်တည်ပြီးသောအခါ အဗ္ဘာန်ထိုက်သူ ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည်လည်း ဝတ်ကို ဆောက်တည်၍၊ ကြားပြောပြီးနောက် အဗ္ဘာန်ကို တောင်းခံရမည်။ ဝတ်မချရသေးသော ရဟန်းအား တစ်ဖန် ဝတ်ဆောက်တည်ဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ပေ။ အကြောင်းမူကား ထိုဝတ်မချသော ရဟန်းသည် ခြောက်ညဉ့်လွန်သည်နှင့် တပြိုင်နက် အဗ္ဘာန်ထိုက်သူ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းကို အဗ္ဘာန်သွင်းထိုက်၏။ ထိုစကားရပ်တွင် “ရဟန်းတို့၊ ဤသို့လျှင် အဗ္ဘာန်သွင်းရမည်” ဟု ပါဠိတော်၌ပင် ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဤအဗ္ဘာန်အစီအရင်သည် တစ်ချက်သော အာပတ်၏အစွမ်းဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ နှစ်ချက်ဖြစ်စေ၊ သုံးချက်ဖြစ်စေ၊ များစွာဖြစ်စေ၊ တူသောဝတ္ထုရှိသည်ဖြစ်စေ၊ အမျိုးမျိုးသော ဝတ္ထုရှိသည်ဖြစ်စေ အာပတ်များ ရှိခဲ့ပါက ထိုအာပတ်တို့၏အစွမ်းဖြင့် ကမ္မဝါစာကို ဖတ်ရမည်။ ဤသို့ အပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ကို ပေးအပ်ရမည်။ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ကိုမူကား ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းအား ပေးအပ်ရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ထိုပဋိစ္ဆန္နမာနတ်အကြောင်းကို ပရိဝါသကထာ၌သာ ဆိုပါအံ့။

Parivāsakathā

ပရိဝါသကထာ

102. ‘‘Tena hi, bhikkhave, saṅgho udāyissa bhikkhuno ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ detū’’tiādinā nayena pāḷiyaṃ anekehi ākārehi parivāso ca mānattañca vuttaṃ. Tassa yasmā āgatāgataṭṭhāne vinicchayo vuccamāno pāḷi viya ativitthāraṃ āpajjati, na ca sakkā hoti sukhena pariggahetuṃ, tasmā naṃ samodhānetvā idheva dassayissāma.

၁၀၂. “ရဟန်းတို့၊ သို့ဖြစ်လျှင် သံဃာသည် ဥဒါယီရဟန်းအား တမင်တကာ သုက်လွှတ်ခြင်းဟူသော၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော တစ်ချက်သော အာပတ်ကြောင့် တစ်ရက်ပရိဝါသ်ကို ပေးစေ” ဟူသော အစရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် ပါဠိတော်၌ များစွာသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပရိဝါသ်ကိုလည်းကောင်း၊ မာနတ်ကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုပရိဝါသ်နှင့် မာနတ်တို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပါဠိတော် ရောက်တိုင်း ရောက်တိုင်းသော နေရာတို့၌ ရှင်းလင်းတင်ပြပါက ပါဠိတော်ကဲ့သို့ အလွန်ကျယ်ဝန်းသွားမည်ဖြစ်ပြီး၊ လွယ်ကူစွာလည်း ပိုင်းခြားမှတ်သားရန် မတတ်နိုင်သောကြောင့် ထိုပရိဝါသ်နှင့် မာနတ်အကြောင်းကို စုပေါင်းကာ ဤနေရာ၌သာ ဖော်ပြပါအံ့။

Ayañhi idha adhippeto parivāso nāma – paṭicchannaparivāso, suddhantaparivāso, samodhānaparivāsoti tividho hoti. Tattha paṭicchannaparivāso tāva yathāpaṭicchannāya āpattiyā dātabbo. Kassaci hi ekāhapaṭicchannā āpatti hoti yathā ayaṃ udāyittherassa, kassaci dvīhādipaṭicchannā yathā parato āgatā udāyittherasseva, kassaci ekā āpatti hoti yathā ayaṃ, kassaci dve tisso tatuttari vā yathā parato āgatā, tasmā paṭicchannaparivāsaṃ dentena paṭhamaṃ tāva paṭicchannabhāvo jānitabbo.

အကြောင်းမူကား ဤနေရာ၌ အလိုရှိအပ်သော ပရိဝါသ်ဟူသည်ကား - ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်၊ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်၊ သမောဓာနပရိဝါသ် ဟု သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကို ဖုံးလွှမ်းထားသမျှသော ရက်အရေအတွက်အတိုင်း အာပတ်ကြောင့် ပေးအပ်ထိုက်၏။ အချို့သော ရဟန်းအား ဥဒါယီမထေရ်၏ အာပတ်ကဲ့သို့ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ် ရှိတတ်၏။ အချို့အား ဥဒါယီမထေရ်၏ နောက်ပိုင်း၌လာသော အာပတ်ကဲ့သို့ နှစ်ရက်စသည်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အာပတ်များ ရှိတတ်၏။ အချို့အား ဤမထေရ်၏ အာပတ်ကဲ့သို့ တစ်ချက်တည်းသော အာပတ် ရှိတတ်၏။ အချို့အား နောက်ပိုင်း၌လာသော အာပတ်ကဲ့သို့ နှစ်ချက်၊ သုံးချက် သို့မဟုတ် ထို့ထက်မကသော အာပတ်များ ရှိတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကို ပေးသောသူသည် ရှေးဦးစွာ ဖုံးလွှမ်းထားသည့် အာပတ်၏ အဖြစ်ကို သိရှိထိုက်ပေ၏။

Ayañhi āpatti nāma dasahākārehi paṭicchannā hoti. Tatthāyaṃ mātikā – āpatti ca hoti āpattisaññī ca, pakatatto ca hoti pakatattasaññī [Pg.19] ca, anantarāyiko ca hoti anantarāyikasaññī ca, pahu ca hoti pahusaññī ca, chādetukāmo ca hoti chādeti cāti.

အကြောင်းမူကား ဤအာပတ်ဟူသည် အကြောင်းဆယ်ပါးတို့ကြောင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သည် ဖြစ်၏။ ထိုအရာ၌ ဤသည်ကား မာတိကာတည်း - အာပတ်လည်း ဖြစ်၏၊ အာပတ်ဟု အမှတ်သညာလည်း ရှိ၏။ ပကတတ်ရဟန်းလည်း ဖြစ်၏၊ ပကတတ်ရဟန်းဟု အမှတ်သညာလည်း ရှိ၏။ အန္တရာယ်မရှိသူလည်း ဖြစ်၏၊ အန္တရာယ်မရှိဟု အမှတ်သညာလည်း ရှိ၏။ စွမ်းနိုင်သူလည်း ဖြစ်၏၊ စွမ်းနိုင်သည်ဟု အမှတ်သညာလည်း ရှိ၏။ ဖုံးကွယ်လိုစိတ်လည်း ရှိ၏၊ ဖုံးကွယ်လည်း ဖုံးကွယ်ထား၏ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Tattha āpatti ca hoti āpattisaññī cāti yaṃ āpanno, sā āpattiyeva hoti. Sopi ca tattha āpattisaññīyeva. Iti jānanto chādeti, channāva hoti. Atha panāyaṃ tattha anāpattisaññī, acchannā hoti, anāpatti pana āpattisaññāyapi anāpattisaññāyapi chādentenāpi acchāditāva hoti. Lahukaṃ vā garukāti garukaṃ vā lahukāti chādeti, alajjipakkhe tiṭṭhati, āpatti pana acchannā hoti. Garukaṃ lahukāti maññamāno deseti, neva desitā hoti, na channā. Garukaṃ garukāti ñatvā chādeti, channā hoti. Garukalahukabhāvaṃ na jānāti, āpattiṃ chādemīti chādeti, channāva hoti.

ထိုမာတိကာ၌ “အာပတ်လည်း ဖြစ်၏၊ အာပတ်ဟု အမှတ်သညာလည်း ရှိ၏” ဆိုသည်မှာ မိမိသင့်ရောက်သော အာပတ်သည် ဧကန်အာပတ်ပင် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုသင့်ရောက်ရာ၌ အာပတ်ဟု အမှတ်သညာ ရှိသူသာ ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ဤသို့ အာပတ်ဟု သိလျက်နှင့် ဖုံးကွယ်ထားပါက ဖုံးလွှမ်းအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုအာပတ်၌ အာပတ်မဟုတ်ဟု အမှတ်သညာ ရှိနေပါက မဖုံးအပ်သည် ဖြစ်၏။ အာပတ်မဟုတ်သည်ကိုမူ အာပတ်ဟု မှတ်ထင်၍ဖြစ်စေ၊ အာပတ်မဟုတ်ဟု မှတ်ထင်၍ဖြစ်စေ ဖုံးကွယ်ထားသော်လည်း ဖုံးလွှမ်းအပ်သည် မမည်သည်သာ ဖြစ်၏။ လဟုကအာပတ်ကို ဂရုကအာပတ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဂရုကအာပတ်ကို လဟုကအာပတ်ဟူ၍လည်းကောင်း ဖုံးကွယ်ထားပါက အလဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်၏အစု၌ တည်၏၊ အာပတ်ကိုမူကား မဖုံးအပ်သည် ဖြစ်၏။ ဂရုကအာပတ်ကို လဟုကအာပတ်ဟု ထင်မှတ်၍ ဒေသနာပြောကြားပါက ဒေသနာပြောပြီးလည်း မမည်၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သည်လည်း မမည်ပေ။ ဂရုကအာပတ်ကို ဂရုကအာပတ်ဟု သိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါက ဖုံးလွှမ်းအပ်သည် ဖြစ်၏။ ဂရုက၊ လဟုကအာပတ်၏ အဖြစ်ကို မသိဘဲ “ငါ အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်အံ့” ဟု သိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါက ဖုံးလွှမ်းအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Pakatattoti tividhaṃ ukkhepanīyakammaṃ akato – so ce pakatattasaññī hutvā chādeti, channā hoti. Atha ‘‘mayhaṃ saṅghena kammaṃ kata’’nti apakatattasaññī hutvā chādeti, acchannā hoti. Apakatattena pakatattasaññinā vā apakatattasaññinā vā chāditāpi acchannāva hoti. Vuttampi cetaṃ –

“ပကတတ်” ဟူသည် သုံးမျိုးသော ဥက္ခေပနီယကံ မပြုအပ်သော ရဟန်းကို ဆိုသည်။ ထိုရဟန်းသည် မိမိကိုယ်ကို ပကတတ်ရဟန်းဟု အမှတ်သညာရှိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါက ဖုံးလွှမ်းအပ်သည် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ “ငါ့အပေါ်၌ သံဃာက ဥက္ခေပနီယကံ ပြုအပ်ပြီ” ဟု ပကတတ်မဟုတ်သူဟု အမှတ်သညာရှိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါက မဖုံးလွှမ်းအပ်သည် ဖြစ်၏။ ပကတတ်မဟုတ်သော ရဟန်းသည် ပကတတ်ဟု အမှတ်ရှိ၍ဖြစ်စေ၊ ပကတတ်မဟုတ်ဟု အမှတ်ရှိ၍ဖြစ်စေ ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော်လည်း မဖုံးလွှမ်းအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဤသို့လည်း ဟောကြားအပ်၏ -

‘‘Āpajjati garukaṃ sāvasesaṃ,Chādeti anādariyaṃ paṭicca;

Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ,Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);

“အကြွင်းအကျန်နှင့်တကွဖြစ်သော ဂရုကအာပတ်သို့ သင့်ရောက်ပြီး၊ မရိုသေ မလေးစားခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဖုံးကွယ်ထား၏၊ ဘိက္ခုနီမလည်း မဟုတ်၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ်သို့လည်း မထိမရောက်ရာ၊ ဤပြဿနာကို ဝိနည်းကျွမ်းကျင်သော ပညာရှိတို့သည် ကြံစည် စဉ်းစားအပ်ပြီ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Ayañhi pañho ukkhittakena kathito.

အကြောင်းမူကား ဤပြဿနာကို ဥက္ခိတ္တကရဟန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖြေဆိုတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Anantarāyikoti yassa dasasu antarāyesu ekopi natthi, so ce anantarāyikasaññī hutvā chādeti, channā hoti. Sacepi so bhīrukajātikatāya andhakāre amanussacaṇḍamigabhayena antarāyikasaññī hutvā chādeti, acchannāva hoti. Yassa hi pabbatavihāre vasantassa kandaraṃ vā nadiṃ vā atikkamitvā ārocetabbaṃ hoti, antarāmagge ca caṇḍavāḷaamanussādibhayaṃ atthi, magge ajagarā nipajjanti, nadī pūrā hoti, ekasmiṃ pana satiyeva antarāye antarāyikasaññī hutvā [Pg.20] chādeti, acchannāva hoti. Antarāyikassa pana antarāyikasaññāya vā anantarāyikasaññāya vā chādayato acchannāva hoti.

“အန္တရာယ်မရှိသူ” (Anantarāyiko) ဟူသည် အကြင်ရဟန်းအား အန္တရာယ်ဆယ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးသော အန္တရာယ်မျှလည်း မရှိ၊ ထိုရဟန်းသည် အန္တရာယ်မရှိဟု သညာရှိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါက ဖုံးကွယ်အပ်သည် မည်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းသည် ကြောက်တတ်သော သဘောရှိသဖြင့် မှောင်မိုက်၌ တစ္ဆေသူရဲနှင့် ကြမ်းတမ်းသော သားရဲဘေးကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု သညာရှိလျက် ဖုံးကွယ်ထားစေကာမူ မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏။ စင်စစ်သော်ကား တောင်ပေါ်ကျောင်း၌ နေထိုင်သော ရဟန်းသည် ချောက် သို့မဟုတ် မြစ်ကို ကျော်ဖြတ်၍ အာပတ်ကို ပြောကြားရမည်ဖြစ်ရာ လမ်းခရီးအကြား၌ ကြမ်းတမ်းသော သားရဲ၊ တစ္ဆေသူရဲ စသည့်ဘေးများရှိနေခြင်း၊ လမ်း၌ စပါးကြီးမြွေများ ဝပ်စင်းနေခြင်း၊ မြစ်ရေလျှံနေခြင်း စသော အန္တရာယ်တစ်မျိုးမျိုး အမှန်တကယ် ရှိနေစဉ်တွင် အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု သညာရှိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါကလည်း မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏။ အန္တရာယ်ရှိနေပါလျက် အန္တရာယ်ရှိသည်ဟု သညာရှိ၍ဖြစ်စေ၊ အန္တရာယ်မရှိဟု သညာရှိ၍ဖြစ်စေ ဖုံးကွယ်ထားသော ရဟန်းအား မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏။

Pahūti yo sakkoti bhikkhuno santikaṃ gantuñceva ārocetuñca; so ce pahusaññī hutvā chādeti, channā hoti. Sacassa mukhe appamattako gaṇḍo vā hoti, hanukavāto vā vijjhati, danto vā rujjati, bhikkhā vā mandā laddhā hoti, tāvatakena pana neva vattuṃ na sakkoti na gantuṃ; apica kho na sakkomīti saññī hoti, ayaṃ pahu hutvā appahusaññī nāma. Iminā chāditāpi acchāditā. Appahunā pana vattuṃ vā gantuṃ vā asamatthena pahusaññinā vā appahusaññinā vā chāditā hotu, acchāditāva.

“စွမ်းနိုင်သူ” (Pahū) ဟူသည် ရဟန်းတစ်ပါးထံသို့ သွား၍ ပြောကြားရန် စွမ်းနိုင်သော ရဟန်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုရဟန်းသည် မိမိကိုယ်ကို စွမ်းနိုင်သည်ဟု သညာရှိလျက် ဖုံးကွယ်ထားပါက ဖုံးကွယ်အပ်သည် မည်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်း၏ ပါးစပ်၌ အနည်းငယ်သော အဖုအနာရှိခြင်း၊ မေးရိုးကျင်နာသောလေ ထိုးခြင်း၊ သွားကိုက်ခြင်း၊ ဆွမ်းအနည်းငယ်သာ ရခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သော်လည်း ထိုအကြောင်းမျှဖြင့် ပြောဆိုရန် သို့မဟုတ် သွားရန် မစွမ်းနိုင်သည်မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့ စွမ်းနိုင်ပါလျက်နှင့် “ငါ မစွမ်းနိုင်ပါ” ဟု သညာရှိပါက ဤရဟန်းသည် “စွမ်းနိုင်ပါလျက် မစွမ်းနိုင်ဟု သညာရှိသူ” မည်၏။ ဤရဟန်း ဖုံးကွယ်ထားသော်လည်း မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏။ ပြောကြားရန် သို့မဟုတ် သွားရန် အမှန်တကယ် မစွမ်းနိုင်သော ရဟန်းသည်မူကား မိမိကိုယ်ကို စွမ်းနိုင်သည်ဟု သညာရှိ၍ဖြစ်စေ၊ မစွမ်းနိုင်ဟု သညာရှိ၍ဖြစ်စေ ဖုံးကွယ်ထားစေကာမူ မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏။

Chādetukāmo ca hoti chādeti cāti idaṃ uttānatthameva. Sace pana chādessāmīti dhuranikkhepaṃ katvā purebhatte vā pacchābhatte vā paṭhamayāmādīsu vā lajjidhammaṃ okkamitvā antoaruṇeyeva āroceti, ayaṃ chādetukāmo na chādeti nāma.

“ဖုံးကွယ်လိုစိတ်ရှိပြီး ဖုံးကွယ်လည်း ဖုံးကွယ်၏” ဟူသော ဤအချက်သည် အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလှပေသည်။ သို့သော် အကယ်၍ “ငါ ဖုံးကွယ်ထားမည်” ဟု အာပတ်ကို ထင်ရှားမပြတော့ရန် တာဝန်လျှော့ချလိုက်ပြီးမှ (စိတ်ကူးပျက်၍) ဆွမ်းမစားမီဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းစားပြီးနောက်ဖြစ်စေ၊ ညဉ့်ဦးယံစသည်တို့၌ဖြစ်စေ လဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သဘောသို့ သက်ရောက်ကာ အရုဏ်မတက်မီအတွင်း၌ပင် အာပတ်ကို ပြောကြားခဲ့လျှင် ထိုရဟန်းသည် ဖုံးကွယ်လိုသော်လည်း မဖုံးကွယ်သည် မည်၏။

Yassa pana abhikkhuke ṭhāne vasantassa āpattiṃ āpajjitvā sabhāgassa bhikkhuno āgamanaṃ āgamentassa sabhāgasantikaṃ vā gacchantassa addhamāsopi māsopi atikkamati, ayaṃ na chādetukāmo chādeti nāma, ayampi acchannāva hoti.

ရဟန်းမရှိသော အရပ်၌ နေထိုင်သော ရဟန်းတစ်ပါးသည် အာပတ်သင့်ပြီးနောက် သဘောတူ (သဘာဂ) ရဟန်းတစ်ပါး လာမည့်အချိန်ကို စောင့်မျှော်နေစဉ်အတွင်း သို့မဟုတ် သဘောတူရဟန်းထံသို့ သွားနေစဉ်အတွင်း ဆယ့်ငါးရက် သို့မဟုတ် တစ်လ လွန်သွားခဲ့သော်လည်း ထိုရဟန်းသည် ဖုံးကွယ်လိုစိတ်မရှိဘဲ ဖုံးကွယ်သည်မည်၏။ ဤအာပတ်သည်လည်း မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏။

Yo pana āpannamattova aggiṃ akkantapuriso viya sahasā apakkamitvā sabhāgaṭṭhānaṃ gantvā āvi karoti, ayaṃ na chādetukāmova na chādeti nāma. Sace pana sabhāgaṃ disvāpi ‘‘ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vā’’ti lajjāya nāroceti, channāva hoti āpatti. Upajjhāyādibhāvo hi idha appamāṇaṃ averisabhāgamattameva pamāṇaṃ, tasmā averisabhāgassa santike ārocetabbā.

အကြင်ရဟန်းသည် အာပတ်သင့်ပြီးခါစ၌ပင် မီးကို နင်းမိသောသူကဲ့သို့ အဆောတလျင် ဖဲခွာသွားကာ သဘောတူရဟန်းရှိရာသို့ သွား၍ အာပတ်ကို ဖွင့်ဟပြောကြားပါက ဤရဟန်းသည် မဖုံးကွယ်လိုသဖြင့် မဖုံးကွယ်သည် မည်၏။ အကယ်၍ သဘောတူရဟန်းကို မြင်ပါလျက်နှင့် “ဤရဟန်းသည် ငါ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာဖြစ်သည်၊ ငါ၏ ဆရာဖြစ်သည်” ဟု ရှက်သဖြင့် အာပတ်ကို မပြောကြားပါက ထိုအာပတ်သည် ဖုံးကွယ်အပ်သည် မည်၏။ အကြောင်းမူကား ဤနေရာ၌ ဥပဇ္ဈာယ် သို့မဟုတ် ဆရာ ဖြစ်ခြင်းသည် ပမာဏ (လိုရင်း) မဟုတ်ဘဲ ရန်သူမဟုတ်သော သဘောတူ (သဘာဂ) ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ခြင်းမျှသာ ပမာဏ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ရန်သူမဟုတ်သော သဘောတူရဟန်း၏ ထံ၌သာ အာပတ်ကို ပြောကြားအပ်၏။

Yo pana visabhāgo hoti sutvā pakāsetukāmo, evarūpassa upajjhāyassāpi santike na ārocetabbā. Tattha purebhattaṃ vā āpattiṃ āpanno hotu pacchābhattaṃ vā, divā vā rattiṃ vā yāva aruṇaṃ na uggacchati tāva ārocetabbaṃ. Uddhaste aruṇe paṭicchannā hoti, paṭicchādanapaccayā ca dukkaṭaṃ āpajjati. Sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa pana santike āvi [Pg.21] kātuṃ na vaṭṭati. Sace āvi karoti, āpatti āvikatā hoti, dukkaṭā pana na muccati, tasmā suddhassa santike āvikātabbā. Āvikaronto ca ‘‘tuyhaṃ santike ekaṃ āpattiṃ āvikaromī’’ti vā ‘‘ācikkhāmī’’ti vā ‘‘ārocemī’’ti vā ‘‘mama ekaṃ āpattiṃ āpannabhāvaṃ jānāhī’’ti vā vadatu, ‘‘ekaṃ garukāpattiṃ āvikaromī’’tiādinā vā nayena vadatu, sabbehipi ākārehi appaṭicchannāva hotīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Sace pana lahukāpattiṃ āvikaromītiādinā nayena vadati, paṭicchannā hoti, vatthuṃ āroceti, āpattiṃ āroceti, ubhayaṃ āroceti, tividhenāpi ārocitāva hoti. Iti imāni dasa kāraṇāni upalakkhetvā paṭicchannaparivāsaṃ dentena paṭhamameva paṭicchannabhāvo jānitabbo.

အကယ်၍ အာပတ်သင့်ကြောင်းကို ကြားသိပါက အခြားသူတို့အား ဖွင့်ချလိုသော သဘောမတူသူ (ဝိသဘာဂ) ဖြစ်လျှင် ထိုသူသည် မိမိ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာပင် ဖြစ်သော်လည်း ထိုသူ၏ အထံ၌ အာပတ်ကို မပြောကြားအပ်ပေ။ အာပတ်သင့်ရာ၌ ဆွမ်းမစားမီဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းစားပြီးနောက်ဖြစ်စေ၊ နေ့အခါဖြစ်စေ၊ ညဉ့်အခါဖြစ်စေ အရုဏ်မတက်သေးသရွေ့ အာပတ်ကို ပြောကြားနိုင်သည်။ အရုဏ်တက်သွားလျှင်မူ အာပတ်သည် ဖုံးကွယ်အပ်သည် ဖြစ်သွားပြီး ဖုံးကွယ်မှုကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သဘောတူ သံဃာဒိသေသ်အာပတ် သင့်နေသော ရဟန်း၏ ထံ၌ကား အာပတ်ဖွင့်ဟရန် မထိုက်ပေ။ အကယ်၍ ဖွင့်ဟပြောကြားပါက အာပတ်ကို ဖွင့်ဟပြီး ဖြစ်သော်လည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် စင်ကြယ်သော ရဟန်း၏ အထံ၌သာ ဖွင့်ဟအပ်၏။ ဖွင့်ဟပြောကြားသော ရဟန်းသည် “အရှင်ဘုရား၏ အထံ၌ အာပတ်တစ်ချက်ကို ဖွင့်ဟပါ၏” ဟူ၍ဖြစ်စေ၊ “ပြောကြားပါ၏” ဟူ၍ဖြစ်စေ၊ “လျှောက်ထားပါ၏” ဟူ၍ဖြစ်စေ၊ “ကျွန်ုပ် အာပတ်တစ်ချက် သင့်သည်ကို သိတော်မူပါ” ဟူ၍ဖြစ်စေ ပြောဆိုပါစေ။ သို့မဟုတ် “ဂရုအာပတ်တစ်ချက်ကို ဖွင့်ဟပါ၏” စသော နည်းဖြင့် ပြောဆိုပါစေ။ မည်သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် ပြောဆိုစေကာမူ မဖုံးကွယ်အပ်သည်သာ မည်၏ ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ မိန့်ဆိုထားသည်။ သို့သော် အကယ်၍ “လဟုအာပတ်ကို ဖွင့်ဟပါ၏” စသော နည်းဖြင့် ပြောဆိုပါက ဖုံးကွယ်အပ်သည် မည်၏။ ဝတ္ထု (အာပတ်သင့်ရာအကြောင်းရင်း) ကို ပြောကြားခြင်း၊ အာပတ်ကို ပြောကြားခြင်း၊ နှစ်မျိုးလုံးကို ပြောကြားခြင်းဟူသော သုံးပါးသော နည်းလမ်းတို့တွင် မည်သည့်နည်းဖြင့် ပြောကြားသည်ဖြစ်စေ ပြောကြားပြီးသည်သာ မည်၏။ ဤသို့လျှင် ဤအကြောင်းဆယ်ပါးတို့ကို မှတ်သား၍ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ် ပေးမည့်သံဃာသည် ရှေးဦးစွာ ဖုံးကွယ်ထားသည့် အခြေအနေကို သိရှိထားအပ်၏။

Tato paṭicchannadivase ca āpattiyo ca sallakkhetvā sace ekāhapaṭicchannā hoti – ‘‘ahaṃ, bhante, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchanna’’nti evaṃ yācāpetvā idha vuttanayeneva kammavācaṃ vatvā parivāso dātabbo. Atha dvīhatīhādipaṭicchannā hoti, dvīhapaṭicchannaṃ tīhapaṭicchannaṃ catūhapaṭicchannaṃ pañcāhapaṭicchannaṃ chāhapaṭicchannaṃ sattāhapaṭicchannaṃ aṭṭhāhapaṭicchannaṃ navāhapaṭicchannaṃ dasāhapaṭicchannaṃ ekādasāhapaṭicchannaṃ dvādasāhapaacchannaṃ terasāhapaṭicchannaṃ cuddasāhapaṭicchannanti evaṃ yāva cuddasa divasāni divasavasena yojanā kātabbā. Pañcadasa divasāni paṭicchannāya pakkhapaṭicchannanti vatvā yojanā kātabbā. Tato yāva ekūnatiṃsatimo divaso, tāva atirekapakkhapaṭicchannanti.

ထို့နောက် ဖုံးကွယ်ထားသော ရက်အရေအတွက်နှင့် အာပတ်များကို မှတ်သား၍ အကယ်၍ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်ဖြစ်ပါက — “အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်ုပ်သည် စေတနာနှင့်တကွ သုက်လွှတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော သံဃာဒိသေသ်အာပတ် တစ်ချက်သို့ ရောက်ရှိပါပြီ” စသည်ဖြင့် ဤသို့ တောင်းစေပြီးလျှင် ဤအခန်း၌ ပြဆိုထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ကမ္မဝါစာကို ရွတ်ဆို၍ ပရိဝါသ်ကို ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ နှစ်ရက်၊ သုံးရက် စသည်ဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားပါက — နှစ်ရက် ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ သုံးရက်၊ လေးရက်၊ ငါးရက်၊ ခြောက်ရက်၊ ခုနစ်ရက်၊ ရှစ်ရက်၊ ကိုးရက်၊ ဆယ်ရက်၊ တစ်ဆယ့်တစ်ရက်၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရက်၊ တစ်ဆယ့်သုံးရက်၊ တစ်ဆယ့်လေးရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်ဟူ၍ တစ်ဆယ့်လေးရက်အထိ ရက်အရေအတွက်အလိုက် ယှဉ်စပ်၍ ရွတ်ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်ငါးရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်အတွက်မူ “လခွဲပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်” (ပက္ခပ္ပဋိစ္ဆန္န) ဟု ဆို၍ ယှဉ်စပ်အပ်၏။ ထိုလခွဲမှသည် နှစ်ဆယ့်ကိုးရက်မြောက်သော နေ့တိုင်အောင်မူ “လခွဲထက်လွန်၍ ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်” (အတိရေကပက္ခပ္ပဋိစ္ဆန္န) ဟု ဆို၍ ယှဉ်စပ်အပ်၏။

Tato māsapaṭicchannaṃ atirekamāsapaṭicchannaṃ dvemāsapaṭicchannaṃ atirekadvemāsapaṭicchannaṃ temāsapaṭicchannaṃ atirekatemāsapaṭicchannaṃ catumāsapaṭicchannaṃ atirekacatumāsapaṭicchannaṃ pañcamāsapaṭicchannaṃ atirekapañcamāsapaṭicchannaṃ chamāsapaṭicchannaṃ atirekachamāsapaṭicchannaṃ sattamāsapaṭicchannaṃ atirekasattamāsapaṭicchannaṃ aṭṭhamāsapaṭicchannaṃ atirekaaṭṭhamāsapaṭicchannaṃ navamāsapaṭicchannaṃ atirekanavamāsapaṭicchannaṃ dasamāsapaṭicchannaṃ atirekadasamāsapaṭicchannaṃ ekādasamāsapaṭicchannaṃ atirekaekādasamāsapaṭicchannanti evaṃ yojanā kātabbā. Saṃvacchare paripuṇṇe ekasaṃvaccharapaṭicchannanti. Tato paraṃ atirekaekasaṃvacchara… dvesaṃvacchara… atirekadvesaṃvacchara… tisaṃvacchara… atiraketisaṃvacchara… catusaṃvacchara… atirekacatusaṃvacchara… pañcasaṃvacchara… atirekapañcasaṃvaccharapaṭicchannanti [Pg.22] evaṃ yāva saṭṭhisaṃvacchara… atirekasaṭṭhisaṃvaccharapaṭicchannanti vā tato vā bhiyyopi vatvā yojanā kātabbā.

ထိုနှစ်ဆယ့်ကိုးရက်မှ လွန်လျှင်မူကား တစ်လပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ တစ်လထက်လွန်သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ နှစ်လပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ နှစ်လထက်လွန်သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ သုံးလပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ သုံးလထက်လွန်သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်၊ လေးလပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်... စသည်ဖြင့် တစ်ဆယ့်တစ်လထက်လွန်သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်ဟူ၍ ဤသို့ ယှဉ်စပ်၍ ရွတ်ဆိုအပ်၏။ တစ်နှစ် အပြည့်ရှိသော် “တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုတစ်နှစ်မှ လွန်သော် “တစ်နှစ်ထက်လွန်သော... နှစ်နှစ်... နှစ်နှစ်ထက်လွန်သော... သုံးနှစ်... သုံးနှစ်ထက်လွန်သော... လေးနှစ်... လေးနှစ်ထက်လွန်သော... ငါးနှစ်... ငါးနှစ်ထက်လွန်သော ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဤသို့လျှင် အနှစ်ခြောက်ဆယ်၊ အနှစ်ခြောက်ဆယ်ထက်လွန်သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်တိုင်အောင်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုထက်မက အလွန်ဖြစ်လျှင်လည်း ထိုအတိုင်းပင် ဖော်ပြ၍ ယှဉ်စပ်ရွတ်ဆိုအပ်၏။

Sace pana dve tisso tatuttari vā āpattiyo honti, yathā idha ekaṃ āpattinti vuttaṃ; evaṃ dve āpattiyo tisso āpattiyoti vattabbaṃ. Tato paraṃ pana sataṃ vā hotu sahassaṃ vā, sambahulāti vattuṃ vaṭṭati. Nānāvatthukāsupi ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ – ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ, ekaṃ kāyasaṃsaggaṃ, ekaṃ duṭṭhullavācaṃ, ekaṃ attakāmaṃ, ekaṃ sañcarittaṃ, ekāhapaṭicchannāyo’’ti evaṃ gaṇanavasena vā ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyo ekāhapaṭicchannāyo’’ti evaṃ vatthukittanavasena vā, ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyo’’ti evaṃ nāmamattavasena vā yojanā kātabbā.

အကယ်၍ နှစ်ချက်သော်လည်းကောင်း၊ သုံးချက်သော်လည်းကောင်း၊ ထို့ထက်အလွန်သော်လည်းကောင်း အာပတ်များ ရှိနေပါက ဤပါဠိ၌ “တစ်ခုသော အာပတ်” ဟု ဟောကြားတော်မူထားသည့်အတိုင်း “နှစ်ချက်သော အာပတ်များ”၊ “သုံးချက်သော အာပတ်များ” ဟု လျှောက်ဆိုရမည်။ ထို့ထက် ပိုလွန်ပါကမူ တစ်ရာဖြစ်စေ၊ တစ်ထောင်ဖြစ်စေ “များစွာသော အာပတ်များ” ဟု လျှောက်ဆိုထိုက်၏။ ဝတ္ထုအမျိုးမျိုးရှိသော အာပတ်တို့၌လည်း “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ တစ်ချက်၊ ကာယသံသဂ္ဂ တစ်ချက်၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ တစ်ချက်၊ အတ္တကာမ တစ်ချက်၊ သဉ္စရိတ္တ တစ်ချက် စသည့် များစွာသော သံဃာဒိသေသ် အာပတ်တို့သို့ ရောက်ပါပြီ” ဟု ဤသို့ အရေအတွက်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အမျိုးမျိုးသော ဝတ္ထုရှိသည့် များစွာသော သံဃာဒိသေသ် အာပတ်တို့သို့ ရောက်ပါပြီ” ဟု ဤသို့ ဝတ္ထုကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော များစွာသော သံဃာဒိသေသ် အာပတ်တို့သို့ ရောက်ပါပြီ” ဟု ဤသို့ အမည်မျှ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ပုဒ်တို့ကို ယှဉ်စပ်၍ လျှောက်ဆိုအပ်၏။

Tattha nāmaṃ duvidhaṃ – sajātisādhāraṇañca sabbasādhāraṇañca. Tattha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇaṃ, āpattīti sabbasādhāraṇaṃ; tasmā ‘‘sambahulā āpattiyo āpajjiṃ ekāhapaṭicchannāyo’’ti evaṃ sabbasādhāraṇanāmavasenapi vattuṃ vaṭṭati. Idañhi sabbampi parivāsādikaṃ vinayakammaṃ vatthuvasena gottavasena nāmavasena āpattivasena ca kātuṃ vaṭṭatiyeva.

ထိုအမည်မျှ၏ အစွမ်းဖြင့် လျှောက်ဆိုရာ၌ အမည်သည် (၁) သဇာတိသာဓာရဏအမည် (မိမိဇာတ်တူချင်းနှင့် ဆက်ဆံသော အမည်)၊ (၂) သဗ္ဗသာဓာရဏအမည် (အလုံးစုံနှင့် ဆက်ဆံသော အမည်) ဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် “သံဃာဒိသေသ” ဟူသော အမည်သည် သဇာတိသာဓာရဏ အမည်ဖြစ်ပြီး၊ “အာပတ္တိ” ဟူသော အမည်သည် သဗ္ဗသာဓာရဏ အမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော များစွာသော အာပတ်တို့သို့ ရောက်ပါပြီ” ဟု ဤသို့ သဗ္ဗသာဓာရဏ အမည်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း လျှောက်ဆိုထိုက်၏။ စင်စစ်သော်လည်း ဤပရိဝါသ်အစရှိသော အလုံးစုံသော ဝိနည်းကံကို ဝတ္ထု၏အစွမ်း၊ အနွယ်၏အစွမ်း၊ အမည်၏အစွမ်း၊ အာပတ်၏အစွမ်းတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်းငှာ အပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။

Tattha ‘‘sukkavissaṭṭhī’’ti vatthu ceva gottañca. ‘‘Saṅghādiseso’’ti nāmañceva āpatti ca. ‘‘Kāyasaṃsaggo’’ti vatthu ceva gottañca. ‘‘Saṅghādiseso’’ti nāmañceva āpatti ca, tattha ‘‘sukkavissaṭṭhiṃ kāyasaṃsagga’’ntiādinā vacanenāpi ‘‘nānāvatthukāyo’’ti vacanenāpi vatthu ceva gottañca gahitaṃ hoti. ‘‘Saṅghādiseso’’ti vacanenāpi ‘‘āpattiyo’’ti vacanenāpi nāmañceva āpatti ca gahitā hoti. Idha pana ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhi’’nti nāmampi vatthugottānipi gahitāneva. Yathā ca idha ‘‘ayaṃ udāyi bhikkhū’’ti vuttaṃ; evaṃ yo yo āpanno hoti, tassa tassa nāmaṃ gahetvā ‘‘ayaṃ itthannāmo bhikkhū’’ti kammavācā kātabbā.

ထိုဝတ္ထုအစရှိသည်တို့တွင် “သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် ဝတ္ထုလည်းဖြစ်သည်၊ အနွယ်လည်းဖြစ်သည်။ “သံဃာဒိသေသ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် အမည်လည်းဖြစ်သည်၊ အာပတ်လည်းဖြစ်သည်။ “ကာယသံသဂ္ဂ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် ဝတ္ထုလည်းဖြစ်သည်၊ အနွယ်လည်းဖြစ်သည်။ “သံဃာဒိသေသ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် အမည်လည်းဖြစ်သည်၊ အာပတ်လည်းဖြစ်သည်။ ထိုလေးပါးတို့တွင် “သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ၊ ကာယသံသဂ္ဂ” အစရှိသော စကားလုံးဖြင့်လည်းကောင်း၊ “အမျိုးမျိုးသော ဝတ္ထုရှိသော” ဟူသော စကားလုံးဖြင့်လည်းကောင်း ဝတ္ထုနှင့် အနွယ်ကို ယူအပ်သည် ဖြစ်၏။ “သံဃာဒိသေသ” ဟူသော စကားလုံးဖြင့်လည်းကောင်း၊ “အာပတ်များ” ဟူသော စကားလုံးဖြင့်လည်းကောင်း အမည်နှင့် အာပတ်ကို ယူအပ်သည် ဖြစ်၏။ ဤဥဒါယီ၏ ပရိဝါသ်ကို ပြရာပါဠိ၌မူ “စေတနာနှင့်တကွဖြစ်သော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ တစ်ခုသော အာပတ်သို့ ရောက်ပါပြီ” ဟု ဆိုရာ၌ အမည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝတ္ထုနှင့် အနွယ်တို့ကိုလည်းကောင်း သိမ်းကျုံးယူအပ်ပြီးသားပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဤပါဠိ၌ “ဤဥဒါယီရဟန်းသည်” ဟု ဟောတော်မူအပ်သကဲ့သို့၊ ဤနည်းအတူ အကြင်ရဟန်းသည် အာပတ်သင့်သည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုရဟန်း၏ အမည်ကို ထည့်သွင်း၍ “ဤမည်သော ရဟန်းသည်” ဟု ကမ္မဝါစာကို ရွတ်ဖတ်ပြုလုပ်အပ်၏။

Kammavācāpariyosāne ca tena bhikkhunā māḷakasīmāyameva ‘‘parivāsaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’’ti vuttanayeneva vattaṃ samādātabbaṃ[Pg.23]. Samādiyitvā tattheva saṅghassa ārocetabbaṃ, ārocentena ca evaṃ ārocetabbaṃ –

ကမ္မဝါစာ၏ အဆုံး၌လည်း ထိုအာပတ်သင့်သောရဟန်းသည် သိမ်တန်ဆောင်းဝန်း (မာဠကသိမ်) အတွင်း၌ပင်လျှင် “ပရိဝါသ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏၊ ဝတ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏” ဟု ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ဝတ်ကို ဆောက်တည်အပ်၏။ ဆောက်တည်ပြီးနောက် ထိုသိမ်တန်ဆောင်းဝန်း၌ပင် သံဃာအား လျှောက်ထားအပ် (ဝတ်ကြားအပ်) ၏။ လျှောက်ထားသော ရဟန်းသည် ဤသို့ လျှောက်ထားရမည် -

‘‘Ahaṃ, bhante, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchannaṃ, sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ adāsi, sohaṃ parivasāmi – ‘vedayāmahaṃ, bhante, vedayatī’ti maṃ saṅgho dhāretū’’ti.

“အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် စေတနာနှင့်တကွဖြစ်သော၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ တစ်ခုသော အာပတ်သို့ ရောက်ခဲ့ပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်သည် စေတနာနှင့်တကွဖြစ်သော၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိတစ်ခုသော အာပတ်အတွက် တစ်ရက်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ခြင်းကို သံဃာအား တောင်းပန်ခဲ့ပါသည်။ ထိုသို့ တောင်းပန်သော တပည့်တော်အား သံဃာသည် စေတနာနှင့်တကွဖြစ်သော၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းအပ်သော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိတစ်ခုသော အာပတ်အတွက် တစ်ရက်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးခွင့်ကို ပေးအပ်ခဲ့ပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်သည် ပရိဝါသ်ကို ကျင့်သုံးနေပါသည်။ ‘အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးနေကြောင်းကို လျှောက်ထားပါ၏။ တပည့်တော် ဤသို့ လျှောက်ထားသည်ကို သံဃာတော်က မှတ်သားတော်မူပါ’ ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။”

Imañca panatthaṃ gahetvā yāya kāyaci bhāsāya ārocetuṃ vaṭṭatiyeva. Ārocetvā sace nikkhipitukāmo, vuttanayeneva saṅghamajjhe nikkhipitabbaṃ. Māḷakato bhikkhūsu nikkhantesu ekassāpi santike nikkhipituṃ vaṭṭati. Māḷakato nikkhamitvā satiṃ paṭilabhantena sahagacchantassa santike nikkhipitabbaṃ. Sace sopi pakkanto, aññassa yassa māḷake nārocitaṃ, tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ. Ārocentena ca avasāne ‘‘vedayatīti maṃ āyasmā dhāretū’’ti vattabbaṃ. Dvinnaṃ ārocentena ‘‘āyasmantā dhārentū’’ti, tiṇṇaṃ ārocentena ‘‘āyasmanto dhārentū’’ti vattabbaṃ. Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati.

ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ယူ၍ မိမိတို့ နားလည်သော မည်သည့်ဘာသာစကားဖြင့်မဆို လျှောက်ထား (ဝတ်ကြား) ခြင်းငှာ အပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ လျှောက်ထားပြီးနောက် အကယ်၍ ဝတ်ကို ချထား (နိက္ခိပဏ) လိုပါက ဖော်ပြခဲ့ပြီးသည့်နည်းလမ်းအတိုင်း သံဃာ့အလယ်၌ ဝတ်ချထားအပ်၏။ မာဠကသိမ်မှ ရဟန်းများ ထွက်ခွာသွားကြပြီးနောက်တွင်မူ ရဟန်းတစ်ပါး၏ ထံ၌လည်း ဝတ်ချထားခြင်းငှာ အပ်၏။ မာဠကသိမ်မှ ထွက်ခွာပြီးမှ သတိရသောရဟန်းသည် မိမိနှင့်အတူ သွားဖော်ဖြစ်သော ရဟန်း၏ထံ၌ ဝတ်ချထားအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းသည်လည်း ဖဲခွာသွားပါက မာဠကသိမ်၌ ဝတ်ကြားခြင်းကို မသိရှိရသေးသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ကြားပြော၍ ဝတ်ချထားအပ်၏။ ထိုသို့ ကြားပြောရာ၌ အဆုံးတွင် “တပည့်တော် ကြားပြောခြင်းကို အရှင်မြတ်က မှတ်သားတော်မူပါ (vedayatīti maṃ āyasmā dhāretu)” ဟု လျှောက်ဆိုရမည်။ ရဟန်းနှစ်ပါးအား ကြားပြောလျှင် “အရှင်မြတ်နှစ်ပါးတို့ မှတ်သားတော်မူကြပါ (āyasmantā dhārentu)” ဟုလည်းကောင်း၊ သုံးပါးနှင့်အထက် ကြားပြောလျှင် “အရှင်မြတ်တို့ မှတ်သားတော်မူကြပါ (āyasmanto dhārentu)” ဟုလည်းကောင်း လျှောက်ဆိုရမည်။ ဝတ်ချထားသည့် အချိန်မှစ၍ ထိုရဟန်းသည် ပကတိရဟန်း (ပကတတ္တ) ၏ အခြေအနေ၌ တည်ရှိ၏။

Sace appabhikkhuko vihāro hoti, sabhāgā bhikkhū vasanti, vattaṃ anikkhipitvā vihāreyeva rattipariggaho kātabbo. Atha na sakkā sodhetuṃ, vuttanayeneva vattaṃ nikkhipitvā paccūsasamaye ekena bhikkhunā saddhiṃ mānattavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva upacārasīmaṃ atikkamitvā mahāmaggā okkamma paṭicchanne ṭhāne nisīditvā antoaruṇeyeva vuttanayeneva vattaṃ samādiyitvā tassa bhikkhuno parivāso ārocetabbo. Ārocentena sace navakataro hoti, ‘‘āvuso’’ti vattabbaṃ. Sace vuḍḍhataro, ‘‘bhante’’ti vattabbaṃ. Sace añño koci bhikkhu kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ āgacchati, sace esa taṃ passati, saddaṃ vāssa suṇāti, ārocetabbaṃ; anārocentassa ratticchedo ceva vattabhedo ca. Atha dvādasahatthaṃ upacāraṃ okkamitvā ajānantasseva gacchati, ratticchedoyeva hoti, vattabhedo pana natthi.

အကယ်၍ ရဟန်းနည်းပါးသောကျောင်း ဖြစ်ပြီး သဘာဂ (အာပတ်တူသော) ရဟန်းများ နေထိုင်ကြပါက ဝတ်ကို မချထားဘဲ ကျောင်း၌သာလျှင် ညဉ့်တို့ကို ပိုင်းခြားယူခြင်း (ရတ္တိပရိဂ္ဂဟ) ကို ပြုအပ်၏။ အကယ်၍ မသုတ်သင်နိုင်ပါက ဖော်ပြခဲ့ပြီးသည့်နည်းလမ်းအတိုင်း ဝတ်ကို ချထားပြီးလျှင်၊ မိုးသောက်ယံ (အရုဏ်တက်ချိန်) ၌ ရဟန်းတစ်ပါးနှင့်အတူ မာနတ်အဖွင့်၌ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဥပစာရသိမ်ကို ကျော်လွန်၍၊ လမ်းမကြီးမှ ဖဲခွာကာ ကွယ်ရာအရပ်၌ ထိုင်နေပြီး အရုဏ်မတက်မီအတွင်း၌ပင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဝတ်ကို ပြန်လည်ဆောက်တည်၍ ထိုရဟန်းအား မိမိ၏ ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးနေခြင်းကို လျှောက်ထားရမည်။ လျှောက်ထားရာ၌ မိမိက ဝါငယ်ပါက “ငါ့ရှင် (အာဝုသော)” ဟုလည်းကောင်း၊ ဝါကြီးပါက “အရှင်ဘုရား (ဘန္တေ)” ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆို လျှောက်ထားရမည်။ အကယ်၍ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စဖြင့် ထိုအရပ်သို့ ရောက်လာပါက၊ ဤပရိဝါသ်ကျင့်သော ရဟန်းသည် ထိုလာသောရဟန်းကို မြင်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုရဟန်း၏ အသံကို ကြားလျှင်သော်လည်းကောင်း လျှောက်ထားရမည်။ မလျှောက်ထားပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်း (ရတ္တိစ္ဆေဒ) လည်းဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်း (ဝတ္တဘေဒ) လည်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ လာသောရဟန်းသည် တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်အတွင်း ဥပစာရသို့ သက်ဝင်လာသော်လည်း (ပရိဝါသ်ရဟန်းက) မသိရှိဘဲ ကျော်လွန်သွားပါက ညဉ့်ပြတ်ခြင်းသာ ဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်ခြင်းကား မရှိပေ။

Uggate [Pg.24] aruṇe vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Sace so bhikkhu kenacideva karaṇīyena pakkanto hoti, yaṃ aññaṃ sabbapaṭhamaṃ passati, tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ. Sace pana kañci na passati, vihāraṃ gantvā attanā saddhiṃ gatabhikkhussa santike nikkhipitabbanti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero pana ‘‘yaṃ paṭhamaṃ passati, tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ, ayaṃ nikkhittavattassa parihāro’’ti āha.

အရုဏ်တက်သောအခါ ဝတ်ကို ချထားရမည်။ အကယ်၍ အတူပါလာသော ထိုရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စဖြင့် အရပ်တစ်ပါးသို့ ဖဲသွားခဲ့ပါက မိမိ ရှေးဦးစွာ မြင်ရသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ဝတ်ကြား၍ ဝတ်ချထားရမည်။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်ကိုမျှ မမြင်တွေ့ပါက ကျောင်းသို့ပြန်သွား၍ မိမိနှင့်အတူ သွားခဲ့သော ရဟန်း၏ထံ၌ ဝတ်ချထားအပ်၏ဟု မဟာသုမထေရ်က မိန့်တော်မူ၏။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ “မိမိ ရှေးဦးစွာ မြင်သော ရဟန်းအား လျှောက်ထား၍ ဝတ်ချထားအပ်၏။ ဤသည်ကား ဝတ်ချထားပြီးသော ရဟန်း၏ ဘေးလွတ်ရာ (ပရိဟာရ) ဖြစ်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Evaṃ yattakāni divasāni āpatti paṭicchannā hoti, tattakāni tato adhikatarāni vā kukkuccavinodanatthāya parivasitvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā vattaṃ samādiyitvā mānattaṃ yācitabbaṃ. Ayañhi vatte samādinne eva mānattāraho hoti nikkhittavattena parivutthattā. Anikkhittavattassa pana puna samādānakiccaṃ natthi, so hi paṭicchannadivasātikkameneva mānattāraho hoti, tasmā tassa mānattaṃ dātabbameva. Idaṃ paṭicchannamānattaṃ nāma. Taṃ dentena sace ekāpatti hoti, pāḷiyaṃ vuttanayeneva dātabbaṃ. Atha dve vā tisso vā ‘‘sohaṃ parivutthaparivāso saṅghaṃ dvinnaṃ āpattīnaṃ tissannaṃ āpattīnaṃ ekāhapaṭicchannānaṃ chārattaṃ mānattaṃ yācāmī’’ti parivāse vuttanayeneva āpattiyo ca divase ca sallakkhetvā yojanā kātabbā.

ဤသို့လျှင် အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားသော နေ့ရက်များသလောက် ထိုမျှသော နေ့ရက်ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း၊ ထိုထက် ပိုလွန်သော နေ့ရက်ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း (ဖုံးကွယ်ထားသော ရက်ထက်မနည်း ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးမိပါသလား ဟူသော) ယုံမှားခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ရန် ပရိဝါသ် ဆောက်တည်နေထိုင်ပြီးနောက် သံဃာ့ထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ ဝတ်ဆောက်တည်၍ မာနတ်ကို တောင်းအပ်၏။ ဝတ်ချထားသော ရဟန်းသည် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဝတ်ဆောက်တည်ပြီးမှသာလျှင် မာနတ်ကို ထိုက်၏။ ဝတ်မချသော (အနိက္ခိတ္တဝတ်) ရဟန်းအားမူကား တစ်ဖန် ဝတ်ဆောက်တည်ရန် မလိုပေ။ ထိုရဟန်းသည် ဖုံးကွယ်ထားသော ရက်တို့ကို လွန်မြောက်ရုံမျှဖြင့် မာနတ်ထိုက်သူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းအား မာနတ်ကို ပေးထိုက်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဤသည်ကို ‘ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်’ ဟု ခေါ်၏။ ထိုပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ကို ပေးရာတွင် အကယ်၍ တစ်ချက်သော အာပတ်ဖြစ်ပါက ပါဠိတော်၌ ပြဆိုထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ပေးအပ်၏။ သို့မဟုတ် အကယ်၍ နှစ်ချက် သို့မဟုတ် သုံးချက်သော အာပတ်များ ဖြစ်ပါက “ထိုငါသည် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးဖြစ်၍ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်အပ်သော နှစ်ချက်သော အာပတ်တို့ကြောင့် (သို့မဟုတ် သုံးချက်သော အာပတ်တို့ကြောင့်) သံဃာအား ခြောက်ရက်ပတ်လုံး မာနတ်ကို တောင်းပါ၏” ဟု ပရိဝါသ်၌ ပြဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းသာလျှင် အာပတ်များနှင့် နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်၍ ယှဉ်စပ်ကာ တောင်းအပ်၏။

Appaṭicchannāpattiṃ paṭicchannāpattiyā samodhānetvāpi dātuṃ vaṭṭati. Kathaṃ? Paṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ vasitvā –

မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်၌ ပေါင်းစပ်၍ ပေးခြင်းငှာလည်း အပ်၏။ အဘယ်သို့ ပေးရမည်နည်း။ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်အတွက် တစ်ရက်ပတ်လုံး ပရိဝါသ် ကျင့်သုံးနေထိုင်ပြီး၍ -

‘‘Ahaṃ, bhante, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhapaṭicchannaṃ, sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ adāsi, sohaṃ parivutthaparivāso. Ahaṃ, bhante, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ appaṭicchannaṃ. Sohaṃ, bhante, saṅghaṃ tāsaṃ āpattīnaṃ sañcetanikānaṃ sukkavissaṭṭhīnaṃ paṭicchannāya ca appaṭicchannāya ca chārattaṃ mānattaṃ yācāmī’’ti.

“အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်သည် စေတနာထင်ရှားရှိသော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိမည်သော၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော တစ်ချက်သော အာပတ်သို့ ရောက်ပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်သည် သံဃာအား ထိုစေတနာထင်ရှားရှိသော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိဖြစ်သော တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော တစ်ချက်သော အာပတ်ကြောင့် တစ်ရက်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်နေခြင်းကို တောင်းပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်အား သံဃာသည် ထိုတစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော တစ်ချက်သော အာပတ်ကြောင့် တစ်ရက်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်နေခြင်းကို ပေးပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်သည် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသူ ဖြစ်ပါ၏။ အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်သည် စေတနာထင်ရှားရှိသော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိဖြစ်သော မဖုံးကွယ်အပ်သော တစ်ချက်သော အာပတ်သို့ ရောက်ပါပြီ။ အရှင်ဘုရားတို့၊ ထိုတပည့်တော်သည် သံဃာအား စေတနာထင်ရှားရှိသော သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ ဖြစ်ကုန်သော ထိုဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အာပတ်နှင့် မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်တို့ကြောင့် ခြောက်ရက်ပတ်လုံး မာနတ်ကို တောင်းပါ၏” ဟု မာနတ်တောင်းအပ်၏။

Athassa tadanurūpaṃ kammavācaṃ katvā mānattaṃ dātabbaṃ. Sace paṭicchannā dve, appaṭicchannā ekā ‘‘paṭicchannānañca appaṭicchannāya cā’’ti vattabbaṃ. Atha paṭicchannā [Pg.25] ekā, appaṭicchannā dve, ‘‘paṭicchannāya ca appaṭicchannānañcā’’ti vattabbaṃ. Sace paṭicchannāpi dve, appaṭicchannāpi dve, ‘‘paṭicchannānañca appaṭicchannānañcā’’ti vattabbaṃ. Sabbattha anurūpaṃ kammavācaṃ katvā mānattaṃ dātabbaṃ. Ciṇṇamānattassa ca tadanurūpameva kammavācaṃ katvā abbhānaṃ kātabbaṃ. Idha pana ekāpattivasena vuttaṃ. Iti yaṃ paṭicchannāya āpattiyā parivāsāvasāne mānattaṃ diyyati, idaṃ paṭicchannamānattaṃ nāma. Evamettha ekeneva yojanāmukhena paṭicchannaparivāso ca paṭicchannamānattañca vuttanti veditabbaṃ. Pakkhamānattaṃ samodhānamānattañca avasesaparivāsakathāvasāne kathayissāma.

ထိုအခါ ထိုရဟန်းအား ထိုတောင်းခြင်းနှင့် လျော်စွာ ကမ္မဝါစာကို ပြု၍ မာနတ်ကို ပေးထိုက်၏။ အကယ်၍ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်သည် နှစ်ချက်၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်သည် တစ်ချက် ဖြစ်ပါက “ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကြောင့်လည်းကောင်း” ဟု ဆိုအပ်၏။ သို့မဟုတ် အကယ်၍ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်သည် တစ်ချက်၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်သည် နှစ်ချက် ဖြစ်ပါက “ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း” ဟု ဆိုအပ်၏။ အကယ်၍ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်သည်လည်း နှစ်ချက်၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်သည်လည်း နှစ်ချက် ဖြစ်ပါက “ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း” ဟု ဆိုအပ်၏။ အလုံးစုံသော အာပတ်တို့၌ လျော်ကန်သော ကမ္မဝါစာကို ပြု၍ မာနတ်ကို ပေးအပ်၏။ မာနတ် ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းအားလည်း ထိုမာနတ်နှင့် လျော်စွာသာလျှင် ကမ္မဝါစာကို ပြု၍ အဗ္ဘာန် ပြုထိုက်၏။ ဤနေရာ၌မူ တစ်ချက်သော အာပတ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဤသို့လျှင် ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်၏ အဆုံး၌ ပေးအပ်သော မာနတ်သည် ‘ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်’ မည်၏။ ဤသို့လျှင် ဤပဋိစ္ဆန္နမာနတ်၌ တစ်မျိုးတည်းသော နည်းလမ်းအားဖြင့် ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ်ကိုလည်းကောင်း ဟောကြားတော်မူအပ်သည်ကို သိအပ်၏။ ပက္ခမာနတ်နှင့် သမောဓာနမာနတ်တို့ကိုမူကား ကျန်ရှိသော ပရိဝါသကထာ၏ အဆုံး၌ ဆိုပေအံ့။

Suddhantaparivāso samodhānaparivāsoti hi dve parivāsā avasesā. Tattha ‘‘suddhantaparivāso’’ nāma parato adhammikamānattacārāvasāne ‘‘tena kho pana samayena aññataro bhikkhu sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpanno hoti, āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānātī’’ti imasmiṃ vatthusmiṃ anuññātaparivāso. So duvidho – cūḷasuddhanto, mahāsuddhantoti. Duvidhopi cesa rattiparicchedaṃ sakalaṃ vā ekaccaṃ vā ajānantassa ca assarantassa ca tattha vematikassa ca dātabbo. Āpattipariyantaṃ pana ettakā ahaṃ āpattiyo āpannoti jānātu vā mā vā, akāraṇametaṃ.

မှန်၏၊ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်နှင့် သမောဓာနပရိဝါသ် ဟု နှစ်ပါးသော ပရိဝါသ်တို့သည် ကျန်ရှိသေး၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ‘သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်’ မည်သည်ကား နောင်အခါ၌ အဓမ္မိကမာနတ်ကို ကျင့်သုံးခြင်း၏အဆုံး၌ “ထိုစဉ်အခါ၌ အခြားသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် များစွာသော သံဃာဒိသိသ်အာပတ်တို့သို့ ရောက်၏၊ အာပတ်အပိုင်းအခြားကိုလည်း မသိ၊ ညဉ့်အပိုင်းအခြားကိုလည်း မသိ” ဟူသော ဤဝတ္ထုကြောင့် ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော ပရိဝါသ်ဖြစ်သည်။ ထိုသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်သည် စူဠသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်၊ မဟာသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ် ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏။ နှစ်ပါးသော အပြားရှိသော ဤသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်ကို ညဉ့်အပိုင်းအခြားအားလုံးကိုသော်လည်းကောင်း၊ အချို့ကိုသော်လည်းကောင်း မသိသော ရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ မမှတ်မိသော ရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ထိုညဉ့်အပိုင်းအခြား၌ ယုံမှားခြင်းရှိသော ရဟန်းအားလည်းကောင်း ပေးအပ်၏။ အာပတ်အပိုင်းအခြားကိုမူကား “ငါသည် ဤမျှလောက်သော အာပတ်တို့သို့ ရောက်၏” ဟု သိသော်လည်းကောင်း၊ မသိသော်လည်းကောင်း ထိုအာပတ်အပိုင်းအခြားကို သိခြင်း မသိခြင်းသည် အကြောင်းမဟုတ်ပေ။

Tattha yo upasampadato paṭṭhāya anulomakkamena vā ārocitadivasato paṭṭhāya paṭilomakkamena vā ‘‘asukañca asukañca divasaṃ vā pakkhaṃ vā māsaṃ vā saṃvaccharaṃ vā tava suddhabhāvaṃ jānāsī’’ti pucchiyamāno ‘‘āma, bhante, jānāmi, ettakaṃ nāma kālaṃ ahaṃ suddho’’ti vadati, tassa dinno suddhantaparivāso ‘‘cūḷasuddhanto’’ti vuccati.

ထိုသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်တို့တွင် အကြင်ရဟန်းသည် ရဟန်းဖြစ်သည့်အချိန်မှစ၍ အစဉ်အတိုင်းသော်လည်းကောင်း၊ အာပတ်ကို ပြောကြားသောနေ့မှစ၍ ပြောင်းပြန်အစဉ်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း “ထိုမည် ထိုမည်သော နေ့ပတ်လုံး သော်လည်းကောင်း၊ လခွဲပတ်လုံး သော်လည်းကောင်း၊ လပတ်လုံး သော်လည်းကောင်း၊ နှစ်ပတ်လုံး သော်လည်းကောင်း သင်၏ စင်ကြယ်ခြင်းကို သိပါသလော” ဟု မေးအပ်သော်၊ “မှန်ပါသည် အရှင်ဘုရား၊ သိပါ၏။ ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး တပည့်တော် စင်ကြယ်ပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ ထိုရဟန်းအား ပေးအပ်သော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်ကို ‘စူဠသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်’ ဟု ဆိုအပ်၏။

Taṃ gahetvā parivasantena yattakaṃ kālaṃ attano suddhiṃ jānāti, tattakaṃ apanetvā avasesaṃ māsaṃ vā dvemāsaṃ vā parivasitabbaṃ. Sace māsamattaṃ asuddhomhīti sallakkhetvā aggahesi parivasanto ca puna aññaṃ māsaṃ sarati, tampi māsaṃ parivasitabbameva. Puna parivāsadānakiccaṃ natthi. Atha dvemāsaṃ asuddhomhīti sallakkhetvā aggahesi, parivasanto ca māsamattamevāhaṃ asuddhomhīti sanniṭṭhānaṃ karoti, māsameva parivasitabbaṃ. Puna [Pg.26] parivāsadānakiccaṃ natthi. Ayañhi suddhantaparivāso nāma uddhampi ārohati, heṭṭhāpi orohati, idamassa lakkhaṇaṃ. Aññasmiṃ pana āpattivuṭṭhāne idaṃ lakkhaṇaṃ – yo appaṭicchannaṃ āpattiṃ paṭicchannāti vinayakammaṃ karoti, tassa āpatti vuṭṭhāti. Yo paṭicchannaṃ appaṭicchannāti vinayakammaṃ karoti, tassa na vuṭṭhāti. Acirapaṭicchannaṃ cirapaṭicchannāti karontassāpi vuṭṭhāti. Cirapaṭicchannaṃ acirapaṭicchannāti karontassa na vuṭṭhāti. Ekaṃ āpattiṃ āpajjitvā sambahulāti karontassāpi vuṭṭhāti, ekaṃ vinā sambahulānaṃ abhāvato. Sambahulā pana āpajjitvā ekaṃ āpajjinti karontassa na vuṭṭhāti.

ထိုစူဠသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်ကို ယူ၍ ပရိဝါသ်နေသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ စင်ကြယ်ခြင်းကို အကြင်မျှသော ကာလပတ်လုံး သိ၏၊ ထိုမျှသော ကာလကို ဖယ်ရှား၍ ကြွင်းကျန်သော တစ်လပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်လပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း ပရိဝါသ်နေထိုက်၏။ အကယ်၍ “ငါသည် တစ်လမျှ မစင်ကြယ်” ဟု မှတ်ထင်၍ (ပရိဝါသ်ကို) ယူပြီးလျှင် ပရိဝါသ်နေစဉ်အတွင်း တစ်ဖန် အခြားသော လကို သတိရအံ့၊ ထိုနောက်ထပ်ရသော လပတ်လုံးလည်း ပရိဝါသ် နေထိုက်သည်သာတည်း။ တစ်ဖန် ပရိဝါသ်ပေးခြင်း ကိစ္စမရှိ။ သို့မဟုတ် “ငါသည် နှစ်လပတ်လုံး မစင်ကြယ်” ဟု နှလုံးသွင်း၍ ယူခဲ့ပြီး ပရိဝါသ်နေစဉ်အတွင်း “ငါသည် တစ်လမျှသာ မစင်ကြယ်ပါတကား” ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ပြုနိုင်အံ့၊ တစ်လပတ်လုံးသာ ပရိဝါသ်နေထိုက်၏။ တစ်ဖန် ပရိဝါသ်ပေးခြင်း ကိစ္စမရှိ။ ဤသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်သည် အထက်သို့လည်း တက်နိုင်၏၊ အောက်သို့လည်း သက်နိုင်၏။ ဤသည်ကား ထိုသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်၏ လက္ခဏာတည်း။ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်မှတစ်ပါးသော အာပတ်မှထခြင်း၌မူကား ဤသည်ကား လက္ခဏာတည်း။ အကြင်ရဟန်းသည် မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကို “ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ ဝိနည်းကံကို ပြုအံ့၊ ထိုရဟန်း၏ အာပတ်သည် ထမြောက်၏။ အကြင်ရဟန်းသည် ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကို “မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်” ဟု ဝိနည်းကံပြုအံ့၊ ထိုရဟန်း၏ အာပတ်သည် မထမြောက်။ မကြာမြင့်မီ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကို “ကြာမြင့်စွာ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်” ဟု ပြုသောရဟန်း၏လည်း အာပတ်ထမြောက်၏။ ကြာမြင့်စွာ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကို “မကြာမြင့်မီ ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်” ဟု ပြုသောရဟန်း၏ အာပတ်သည် မထမြောက်။ တစ်ချက်သော အာပတ်သို့ ရောက်ပြီး၍ “များစွာသော အာပတ်တို့ဖြစ်သည်” ဟု ဝိနည်းကံပြုသော ရဟန်း၏လည်း အာပတ်သည် ထမြောက်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ တစ်ချက်သော အာပတ်ကို ကြဉ်၍ များစွာသော အာပတ်တို့ မရှိနိုင်သောကြောင့်တည်း။ များစွာသော အာပတ်သို့ ရောက်ပြီး၍ “တစ်ချက်သော အာပတ်သို့ ရောက်ပါသည်” ဟု ပြုသောရဟန်း၏ အာပတ်သည် မထမြောက်။

Yo pana yathāvuttena anulomapaṭilomanayena pucchiyamānopi rattipariyantaṃ na jānāti neva sarati vematiko vā hoti, tassa dinno suddhantaparivāso ‘‘mahāsuddhanto’’ti vuccati. Taṃ gahetvā gahitadivasato paṭṭhāya yāva upasampadadivaso, tāva rattiyo gaṇetvā parivasitabbaṃ. Ayaṃ uddhaṃ nārohati, heṭṭhā pana orohati. Tasmā sace parivasanto rattiparicchede sanniṭṭhānaṃ karoti, māso vā saṃvaccharo vā mayhaṃ āpannassāti māsaṃ vā saṃvaccharaṃ vā parivasitabbaṃ. Parivāsayācanadānalakkhaṇaṃ panettha parato pāḷiyaṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Kammavācāpariyosāne vattasamādānamānattaabbhānāni vuttanayāneva. Ayaṃ suddhantaparivāso nāma.

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့်မူ အကြင်ရဟန်းသည် ဆိုခဲ့ပြီးသော အနုလုံ ပဋိလုံနည်းဖြင့် မေးမြန်းအပ်သော်လည်း ဖုံးလွှမ်းထားသော ညဉ့်အပိုင်းအခြား (ရက်ပေါင်း) ကို မသိ၊ သို့မဟုတ် မမှတ်မိ၊ သို့မဟုတ် ယုံမှားသံသယရှိနေအံ့၊ ထိုရဟန်းအား ပေးအပ်သော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်ကို "မဟာသုဒ္ဓန္တ" ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမဟာသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်ကို ခံယူ၍ ပရိဝါသ်ဆောက်တည်သည့်နေ့မှစ၍ ရဟန်းဖြစ်သည့်နေ့အထိ ညဉ့် (ရက်) တို့ကို ရေတွက်၍ ပရိဝါသ်ဆောက်တည်နေထိုင်ရမည်။ ဤမဟာသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်သည် (ရက်ပေါင်း) အထက်သို့ မတက်နိုင်သော်လည်း အောက်သို့ကား သက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပရိဝါသ်ဆောက်တည်နေသော ရဟန်းသည် ညဉ့်အပိုင်းအခြားနှင့် ပတ်သက်၍ "ငါ အာပတ်သင့်ခဲ့သည်မှာ တစ်လရှိပြီ" ဟုလည်းကောင်း၊ "တစ်နှစ်ရှိပြီ" ဟုလည်းကောင်း အကယ်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်ပါက ထိုသို့ဖြစ်လျှင် တစ်လပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း၊ တစ်နှစ်ပတ်လုံးသော်လည်းကောင်း ပရိဝါသ်ဆောက်တည်နေထိုင်ရမည်။ ဤသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်၌ ပရိဝါသ်တောင်းခြင်း၊ ပေးခြင်း၏ လက္ခဏာကို နောင်အခါ ပါဠိတော်၌ လာလတ္တံ့သော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။ ကမ္မဝါစာ၏အဆုံး၌ ဝတ်ဆောက်တည်ခြင်း၊ မာနတ်ကျင့်ခြင်း၊ အဗ္ဘာန်သွင်းခြင်းတို့သည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤသည်ကို သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ် ဟု ခေါ်သည်။

‘‘Samodhānaparivāso’’ nāma tividho hoti – odhānasamodhāno, agghasamodhāno, missakasamodhānoti. Tattha ‘‘odhānasamodhāno’’ nāma – antarāpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassa parivutthadivase odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā dātabbaparivāso vuccati. So parato ‘‘tena hi bhikkhave saṅgho udāyiṃ bhikkhuṃ antarā ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā pañcāhapaṭicchannāya mūlāya paṭikassitvā purimāya āpattiyā samodhānaparivāsaṃ detū’’ti ito paṭṭhāya vitthārato pāḷiyaṃyeva āgato.

"သမောဓာနပရိဝါသ်" ဟူသည် ဩဓာနသမောဓာနပရိဝါသ်၊ အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်၊ မိဿကသမောဓာနပရိဝါသ်ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် "ဩဓာနသမောဓာနပရိဝါသ်" ဟူသည် အန္တရာအာပတ် (ပရိဝါသ်နေစဉ်အတွင်း သင့်သောအာပတ်) သို့ ရောက်၍ ဖုံးကွယ်ထားသော ရဟန်းအား ကျင့်သုံးပြီးသော ရက်တို့ကို ခါတွက်ချေဖျက်၍ ရှေးဦးအာပတ်၏ မူလရက်အပိုင်းအခြား၌ နောက်မှ သင့်ရောက်သော အာပတ်ကို ပေါင်းသွင်း၍ ပေးအပ်သော ပရိဝါသ်ကို ခေါ်သည်။ ထိုဩဓာနသမောဓာနပရိဝါသ်သည် နောင်အခါ "တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ သံဃော ဥဒါယိံ ဘိက္ခုဉ္စ..." စသည်ဖြင့် ဤပါဠိတော် စကားရပ်မှစ၍ အကျယ်အားဖြင့် ပါဠိတော်၌ပင် လာရှိသည်။

Ayaṃ panettha vinicchayo – yo paṭicchannāya āpattiyā parivāsaṃ gahetvā parivasanto vā mānattāraho vā mānattaṃ caranto vā abbhānāraho vā aññaṃ āpattiṃ āpajjitvā purimāya āpattiyā samā vā ūnatarā vā rattiyo paṭicchādeti, tassa mūlāyapaṭikassanena te [Pg.27] parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase ca sabbe odhunitvā adivase katvā pacchā āpannāpattiṃ mūlāpattiyaṃ samodhāya parivāso dātabbo. Tena sace mūlāpatti pakkhapaṭicchannā, antarāpatti ūnakapakkhapaṭicchannā, puna pakkhameva parivāso parivasitabbo. Athāpi antarāpatti pakkhapaṭicchannāva pakkhameva parivasitabbaṃ. Etenupāyena yāva saṭṭhivassapaṭicchannā mūlāpatti, tāva vinicchayo veditabbo. Saṭṭhivassāni parivasitvā mānattāraho hutvāpi hi ekadivasaṃ antarāpattiṃ paṭicchādetvā punapi saṭṭhivassāni parivāsāraho hoti.

ဤဩဓာနသမောဓာနပရိဝါသ်၌ အဆုံးအဖြတ်ကား ဤသို့ဖြစ်သည်— အကြင်ရဟန်းသည် ဖုံးလွှမ်းထားသောအာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်ကို ခံယူ၍ ပရိဝါသ်နေစဉ်အတွင်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ မာနတ်ကျင့်ထိုက်သူဖြစ်၍ မာနတ်ကျင့်နေစဉ်အတွင်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ အဗ္ဘာန်သွင်းထိုက်သူ ဖြစ်နေစဉ်အတွင်း၌ သော်လည်းကောင်း မူလအာပတ်မှတစ်ပါး အခြားသောအာပတ်သို့ သင့်ရောက်၍ ရှေးဦးအာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားသောရက်နှင့် ညီမျှသောရက် သို့မဟုတ် ယုတ်လျော့သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားခဲ့အံ့၊ ထိုရဟန်းအား မူလအရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းအားဖြင့် ထိုပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသောရက်များကို လည်းကောင်း၊ မာနတ်ကျင့်သုံးပြီးသောရက်များကို လည်းကောင်း အလုံးစုံသောရက်တို့ကို ခါတွက်ချေဖျက်၍ ကျင့်သုံးပြီးသော ရက်မဟုတ်သကဲ့သို့ ပြုပြီးနောက်၊ နောက်မှသင့်သော အာပတ်ကို မူလအာပတ်၌ ပေါင်းသွင်းကာ ပရိဝါသ်ပေးရမည်။ ထို့ကြောင့် မူလအာပတ်ကို တစ်ပက္ခ (၁၅ ရက်) ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားခဲ့၍၊ အန္တရာအာပတ်ကို တစ်ပက္ခထက် ယုတ်လျော့သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားခဲ့အံ့၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် တစ်ဖန် တစ်ပက္ခပတ်လုံးသာ ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ရမည်။ အန္တရာအာပတ်ကို တစ်ပက္ခပတ်လုံးပင် ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သော်လည်း တစ်ပက္ခပတ်လုံးသာ ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ရမည်။ ဤနည်းလမ်းအတိုင်း အနှစ်ခြောက်ဆယ်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော မူလအာပတ်ရှိခဲ့သော်လည်း ထိုကာလတိုင်အောင် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား အနှစ်ခြောက်ဆယ်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်နေပြီး၍ မာနတ်ကျင့်ထိုက်သူဖြစ်နေသော်လည်း တစ်ရက်မျှ အန္တရာအာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပါက တစ်ဖန် အနှစ်ခြောက်ဆယ်ပတ်လုံးပင် ပရိဝါသ်နေထိုက်သူ ဖြစ်ပြန်၏။

Sace pana antarāpatti mūlāpattito atirekapaṭicchannā hoti, tattha ‘‘kiṃ kātabba’’nti vutte mahāsumatthero āha – ‘‘atekiccho ayaṃ puggalo, atekiccho nāma āvikārāpetvā vissajjetabbo’’ti. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘kasmā atekiccho nāma, nanu ayaṃ samuccayakkhandhako nāma buddhānaṃ ṭhitakālasadiso, āpatti nāma paṭicchannā vā hotu appaṭicchannā vā samakaūnataraatirekapaṭicchannā vā vinayadharassa kammavācaṃ yojetuṃ samatthabhāvoyevettha pamāṇaṃ, tasmā yā atirekapaṭicchannā hoti, taṃ mūlāpattiṃ katvā tattha itaraṃ samodhāya parivāso dātabbo’’ti. Ayaṃ ‘‘odhānasamodhāno’’ nāma.

အကယ်၍ အန္တရာအာပတ်ကို မူလအာပတ်ထက် ပိုလွန်သော ရက်တို့ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပါမူ ထိုအတိရေကပဋိစ္ဆန္နအာပတ်၌ မည်သို့ပြုအပ်သနည်းဟု မေးမြန်းလျှင် မဟာသုမထေရ်က "ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ကုစား၍ မရနိုင်သူ (အတေကိစ္ဆ) ဖြစ်၏။ ကုစား၍မရနိုင်သူဖြစ်သဖြင့် အာပတ်ကို ထင်ရှားစွာ ဖွင့်ဟပြေစေ၍ သာသနာတော်မှ စွန့်ပယ်ထိုက်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ "အဘယ်ကြောင့် ကုစား၍မရနိုင်သူ ဖြစ်ရမည်နည်း။ ဤသမုစ္စယက္ခန္ဓကသည် မြတ်စွာဘုရားများ သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလနှင့် တူသည်မဟုတ်ပါလော။ အာပတ်မည်သည် ဖုံးကွယ်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ မဖုံးကွယ်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ မူလအာပတ် ဖုံးကွယ်ထားသောရက်နှင့် ညီမျှသည်ဖြစ်စေ၊ ယုတ်လျော့သည်ဖြစ်စေ၊ ပိုလွန်သည်ဖြစ်စေ၊ ဤအာပတ်ဖုံးကွယ်မှု၌ ပရိဝါသ်ပေးသော ဝိနည်းဓိုရ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကမ္မဝါစာကို ယှဉ်စပ်ပေးနိုင်စွမ်းရှိခြင်းသည်သာ ပမာဏ (အဓိက) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပိုလွန်၍ ဖုံးကွယ်ထားသော အကြင်အန္တရာအာပတ်ကို မူလအာပတ်ပြု၍ ထိုအန္တရာအာပတ်၌ အခြားသောမူလအာပတ်ကို ပေါင်းသွင်းကာ ပရိဝါသ်ပေးထိုက်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဤသည်ကို "ဩဓာနသမောဓာနပရိဝါသ်" ဟု ခေါ်သည်။

‘‘Agghasamodhāno’’ nāma sambahulāsu āpattīsu yā ekā vā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirapaṭicchannāyo, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ rattiparicchedavasena avasesānaṃ ūnatarapaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ parivāso diyyati. Ayaṃ vuccati agghasamodhāno. Sopi parato ‘‘tena kho pana samayena aññataro bhikkhu sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpanno hoti, ekā āpatti ekāhapaṭicchannā ekā āpatti dvīhapaṭicchannā’’tiādinā nayena pāḷiyaṃ āgatoyeva.

"အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်" ကို ဤသို့ သိအပ်၏— များစွာသော အာပတ်တို့တွင် အလုံးစုံသောအာပတ်တို့ထက် ကြာမြင့်စွာ ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော တစ်ချက်၊ နှစ်ချက်၊ သုံးချက် သို့မဟုတ် များစွာသော အာပတ်တို့၏ အပိုင်းအခြား (တန်ဖိုး) အားဖြင့် ပေါင်း၍၊ ထိုအာပတ်တို့၏ ညဉ့်အပိုင်းအခြားအစွမ်းဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားသည့်ရက် ယုတ်လျော့သော ကျန်ရှိသောအာပတ်တို့အတွက် ပေးအပ်သော ပရိဝါသ်ကို "အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်" ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်သည်လည်း နောင်တွင် "တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု... ဧကာ အာပတ္တိ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ၊ ဧကာ အာပတ္တိ ဒွီဟပဋိစ္ဆန္နာ" အစရှိသောနည်းဖြင့် ပါဠိတော်၌ လာရှိပြီးသား ဖြစ်သည်။

Yassa pana sataṃ āpattiyo dasāhapaṭicchannā, aparampi sataṃ āpattiyo dasāhapaṭicchannāti evaṃ dasakkhattuṃ katvā āpattisahassaṃ divasasatapaṭicchannaṃ hoti, tena kiṃ kātabbanti? Sabbaṃ samodahitvā dasa divase parivasitabbaṃ. Evaṃ ekeneva dasāhena divasasatampi parivasitameva hoti. Vuttampi cetaṃ –

အကယ်၍ ရဟန်းတစ်ပါး၏ အာပတ်တစ်ရာတို့ကို ဆယ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်ကုန်၏၊ အခြားသောအာပတ်တစ်ရာတို့ကိုလည်း ဆယ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်ကုန်၏၊ ဤသို့ဖြင့် ဆယ်ကြိမ်ပြုလုပ်၍ အာပတ်တစ်ထောင်ကို ရက်ပေါင်းတစ်ရာပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုရဟန်းသည် မည်သို့ ပြုလုပ်ရမည်နည်းဟူမူ— အာပတ်တစ်ထောင်လုံးကို ပေါင်းသွင်း၍ ဆယ်ရက်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ရမည်။ ဤသို့ ဆောက်တည်ပါက တစ်ကြိမ်တည်းသော ဆယ်ရက်ဖြင့်ပင် ရက်ပေါင်းတစ်ရာပတ်လုံး ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ပြီး ဖြစ်၏။ ဤအချက်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။

‘‘Dasasataṃ [Pg.28] rattisataṃ, āpattiyo chādayitvāna;

Dasa rattiyo vasitvāna, mucceyya pārivāsiko’’ti. (pari. 477);

"တစ်ရာဆယ်လီ (တစ်ထောင်) သော အာပတ်တို့ကို ညဉ့်ပေါင်းတစ်ရာပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားပြီးလျှင်၊ ဆယ်ညဉ့်ပတ်လုံး ပရိဝါသ်ဆောက်တည်နေထိုင်သော ပရိဝါသ်နေရဟန်းသည် အာပတ်မှ လွတ်ကင်းရာ၏" ဟူ၍ ပရိဝါရကျမ်း၌လည်း မိန့်ဆိုအပ်ပြီ။

Ayaṃ agghasamodhāno nāma.

ဤသည်ကို "အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်" ဟု ခေါ်သည်။

‘‘Missakasamodhāno’’ nāma – yo nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā diyyati. Tatrāyaṃ nayo –

"မိဿကသမောဓာနပရိဝါသ်" ဟူသည် အမျိုးမျိုးသော ဝတ္ထုရှိကုန်သော အာပတ်တို့ကို တစ်ပေါင်းတည်းပြု၍ ပေးအပ်သော ပရိဝါသ်ကို ခေါ်သည်။ ထိုမိဿကသမောဓာနပရိဝါသ်၌ နည်းလမ်းကား ဤသို့ဖြစ်သည်—

‘‘Ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ, ekaṃ kāyasaṃsaggaṃ, ekaṃ duṭṭhullavācaṃ, ekaṃ attakāmaṃ, ekaṃ sañcarittaṃ, ekaṃ kuṭikāraṃ, ekaṃ vihārakāraṃ, ekaṃ duṭṭhadosaṃ, ekaṃ aññabhāgiyaṃ, ekaṃ saṅghabhedaṃ, ekaṃ bhedānuvattakaṃ, ekaṃ dubbacaṃ, ekaṃ kuladūsakaṃ, sohaṃ, bhante, saṅghaṃ tāsaṃ āpattīnaṃ samodhānaparivāsaṃ yācāmī’’ti –

"အရှင်ဘုရားတို့၊ ဘုရားတပည့်တော်သည် သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာပတ် တစ်ချက်၊ ကာယသံသဂ္ဂအာပတ် တစ်ချက်၊ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအာပတ် တစ်ချက်၊ အတ္တကာမအာပတ် တစ်ချက်၊ သဉ္စရိတ္တအာပတ် တစ်ချက်၊ ကုဋိကာရအာပတ် တစ်ချက်၊ ဝိဟာရကာရအာပတ် တစ်ချက်၊ ဒုဋ္ဌဒေါသအာပတ် တစ်ချက်၊ အညဘာဂိယအာပတ် တစ်ချက်၊ သံဃဘေဒအာပတ် တစ်ချက်၊ ဘေဒါနုဝတ္တကအာပတ် တစ်ချက်၊ ဒုဗ္ဗစအာပတ် တစ်ချက်၊ ကုလဒူသကအာပတ် တစ်ချက်ဟူသော များစွာသော သံဃာဒိသေသ်အာပတ်တို့သို့ ရောက်ခဲ့ပါပြီ။ အရှင်ဘုရားတို့၊ ထိုသို့ရောက်ခဲ့သော ဘုရားတပည့်တော်သည် ထိုအာပတ်တို့အတွက် သံဃာ့ထံ၌ သမောဓာနပရိဝါသ်ကို တောင်းပန်ပါ၏" ဟူ၍ (တောင်းရမည်)။

Tikkhattuṃ yācāpetvā tadanurūpāya kammavācāya parivāso dātabbo.

သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်းပန်စေပြီးလျှင် ထိုတောင်းပန်ခြင်းနှင့် လျော်ညီသော ကမ္မဝါစာဖြင့် ပရိဝါသ်ပေးအပ်ရမည်။

Ettha ca saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyotipi saṅghādisesā āpattiyo āpajjintipi evaṃ pubbe vuttanayena vatthuvasenapi gottavasenapi nāmavasenapi āpattivasenapi yojetvā kammavācaṃ kātuṃ vaṭṭatiyevāti ayaṃ missakasamodhāno. Sabbaparivāsakammavācāvasāne pana nikkhittānikkhittavattādikathā purimanayeneva veditabbāti.

ဤမိဿကသမောဓာန်၌လည်း "သံဃာဒိသေသ် အမျိုးမျိုးသော ဝတ္ထုရှိသော အာပတ်တို့သို့ ရောက်ခဲ့ပါ၏" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "သံဃာဒိသေသ်အာပတ်တို့သို့ ရောက်ခဲ့ပါ၏" ဟူ၍လည်းကောင်း ဤသို့ ရှေး၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ဝတ္ထု၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဂေါတြ (အစုအဆုပ်) ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမည်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာပတ်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ယှဉ်စပ်၍ ကမ္မဝါစာ ဖတ်ခြင်းငှာ အပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ မိဿကသမောဓာနပရိဝါသ် ဖြစ်သည်။ ပရိဝါသ်ကမ္မဝါစာ အားလုံး၏ အဆုံး၌ နိက္ခိတ္တဝတ် (ဝတ်ချခြင်း)၊ အနိက္ခိတ္တဝတ် (ဝတ်မချခြင်း) အစရှိသည်တို့ကို ပြဆိုသော စကားရပ်ကို ရှေးနည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏။

Parivāsakathā niṭṭhitā.

ပရိဝါသ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက် ပြီးဆုံးပါပြီ။

Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘pakkhamānattañca samodhānamānattañca avasesaparivāsakathāvasāne kathayissāmā’’ti, tassokāso sampatto, tasmā vuccati – ‘‘pakkhamānatta’’nti bhikkhuniyā dātabbamānattaṃ. Taṃ pana paṭicchannāyapi appaṭicchannāyapi āpattiyā aḍḍhamāsameva dātabbaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘garudhammaṃ ajjhāpannāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabba’’nti (cūḷava. 403). Taṃ pana bhikkhunīhi attano sīmaṃ sodhetvā vihārasīmāya vā [Pg.29] vihārasīmaṃ sodhetuṃ asakkontīhi khaṇḍasīmāya vā sabbantimena paricchedena catuvaggagaṇaṃ sannipātāpetvā dātabbaṃ. Sace ekā āpatti hoti ekissā vasena, sace dve vā tisso vā sambahulā vā ekavatthukā vā nānāvatthukā vā tāsaṃ tāsaṃ vasena vatthugottanāmaāpattīsu yaṃ yaṃ icchati taṃ taṃ ādāya yojanā kātabbā.

ယခုအခါ၌ ‘ကျန်ရှိသော ပရိဝါသကထာအဆုံး၌ ပက္ခမာနတ်နှင့် သမောဓာနမာနတ်ကို ဟောကြားပေအံ့’ ဟူသော အကြင်စကားကို ဆိုအပ်ပြီ။ ထိုစကားကို ဆိုရန် အခွင့်အခါသည် ရောက်လာပြီ။ ထို့ကြောင့် ‘ပက္ခမာနတ်’ ဟူသည် ဘိက္ခုနီအား ပေးအပ်ထိုက်သော မာနတ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုပေအံ့။ ထိုပက္ခမာနတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အာပတ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ မဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း တစ်လ၏ ထက်ဝက် (တစ်ဆယ့်ငါးရက်) သာ ပေးထိုက်၏။ အမှန်စင်စစ် ‘ဂရုဓမ္မကို လွန်ကျူးသော ဘိက္ခုနီသည် ဥဘတောသံဃာ၌ ပက္ခမာနတ်ကို ကျင့်သုံးအပ်၏’ ဟု ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုပက္ခမာနတ်ကို ဘိက္ခုနီတို့သည် မိမိတို့၏ သိမ်ကို သုတ်သင်ပြီး၍ ဝိဟာရသိမ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ဝိဟာရသိမ်ကို မသုတ်သင်နိုင်ပါက ခဏ္ဍသိမ်၌သော်လည်းကောင်း၊ အနည်းဆုံး အပိုင်းအခြားအားဖြင့် လေးပါးဂိုဏ်းသံဃာကို စည်းဝေးစေ၍ ပေးထိုက်၏။ အကယ်၍ တစ်ချက်သော အာပတ်ဖြစ်အံ့၊ ထိုတစ်ချက်သော အာပတ်၏အစွမ်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ အကယ်၍ နှစ်ချက်၊ သုံးချက်၊ များစွာသော အာပတ်ဖြစ်အံ့ သို့မဟုတ် တူသောဝတ္ထုရှိသော အာပတ်၊ မတူကွဲပြားသော ဝတ္ထုရှိသော အာပတ်များ ဖြစ်ကုန်အံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လတ်သော် ထိုထိုအာပတ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဝတ္ထု၊ အနွယ်၊ အမည်၊ အာပတ်တို့တွင် မိမိအလိုရှိရာကို ယူ၍ ပုဒ်တို့ကို ယှဉ်စပ်ခြင်းကို ပြုအပ်၏။

Tatridaṃ ekāpattivasena mukhamattadassanaṃ, tāya āpannāya bhikkhuniyā bhikkhunisaṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhunīnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – ‘‘ahaṃ, ayye, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ gāmantaraṃ, sāhaṃ, ayye, ekissā āpattiyā gāmantarāya pakkhamānattaṃ yācāmī’’ti.

ထိုယောဇနာပြုအပ်၏ဟူသော စကားရပ်၌ ဤဆိုလတ္တံ့သော စကားသည် တစ်ချက်သော အာပတ်၏အစွမ်းဖြင့် နမူနာမျှကို ပြခြင်းဖြစ်သည်။ အာပတ်သင့်သော ထိုဘိက္ခုနီသည် ဘိက္ခုနီသံဃာထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ကိုယ်ဝတ်ဧကသီကို လက်ကတော့တင်ကာ ဝါကြီးသော ဘိက္ခုနီတို့၏ ခြေတို့ကို ရှိခိုးလျက် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ကာ လက်အုပ်ချီ၍ ဤသို့ လျှောက်ထားထိုက်၏— ‘အရှင်မတို့၊ တပည့်တော်မသည် ဂါမန္တရအာပတ် တစ်ချက်ကို လွန်ကျူးမိပါပြီ။ အရှင်မတို့၊ ထိုတပည့်တော်မသည် တစ်ချက်သော ဂါမန္တရအာပတ်ကြောင့် ပက္ခမာနတ်ကို တောင်းပန်ပါ၏’ ဟု လျှောက်ထားထိုက်၏။

Evaṃ tikkhattuṃ yācāpetvā byattāya bhikkhuniyā paṭibalāya saṅgho ñāpetabbo –

ဤသို့ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်းပန်စေပြီး၍ ဉာဏ်ပညာရှိပြီး စွမ်းဆောင်နိုင်သော ဘိက္ခုနီသည် သံဃာအား ဤသို့ ဉတ်ပြု၍ သိစေအပ်၏—

‘‘Suṇātu me ayye saṅgho, ayaṃ itthannāmā bhikkhunī ekaṃ āpattiṃ āpajji gāmantaraṃ, sā saṅghaṃ ekissā āpattiyā gāmantarāya pakkhamānattaṃ yācati, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho itthannāmāya bhikkhuniyā ekissā āpattiyā gāmantarāya pakkhamānattaṃ dadeyya, esā ñatti.

‘အရှင်မ သံဃာတော်တို့၊ တပည့်တော်မ၏ စကားကို နားထောင်တော်မူကြပါ၊ ဤအမည်ရှိသော ဘိက္ခုနီသည် ဂါမန္တရအာပတ် တစ်ချက်ကို လွန်ကျူးမိပါပြီ။ ထိုဘိက္ခုနီသည် တစ်ချက်သော ဂါမန္တရအာပတ်အတွက် သံဃာထံမှ ပက္ခမာနတ်ကို တောင်းပန်ပါ၏။ သံဃာအား အခွင့်သင့်လျော်ပါက သံဃာသည် ဤအမည်ရှိသော ဘိက္ခုနီအား တစ်ချက်သော ဂါမန္တရအာပတ်အတွက် ပက္ခမာနတ်ကို ပေးတော်မူပါစေ။ ဤသည်မှာ ဉတ် (အစီရင်ခံချက်) ဖြစ်ပါသည်။’

‘‘Suṇātu me ayye saṅgho, ayaṃ…pe… dutiyampi… tatiyampi etamatthaṃ vadāmi. Suṇātu me ayye saṅgho…pe… deti… dinnaṃ saṅghena itthannāmāya bhikkhuniyā ekissā āpattiyā gāmantarāya pakkhamānattaṃ, khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī; evametaṃ dhārayāmī’’ti.

‘အရှင်မ သံဃာတော်တို့၊ တပည့်တော်မ၏ စကားကို နားထောင်တော်မူကြပါ၊ ဤအမည်ရှိသော ဘိက္ခုနီသည်... (အလားတူပင်) ဒုတိယအကြိမ်လည်း လျှောက်ထားပါ၏... တတိယအကြိမ်လည်း လျှောက်ထားပါ၏။ အရှင်မ သံဃာတော်တို့၊ တပည့်တော်မ၏ စကားကို နားထောင်တော်မူကြပါ... သံဃာသည် ဤအမည်ရှိသော ဘိက္ခုနီအား တစ်ချက်သော ဂါမန္တရအာပတ်အတွက် ပက္ခမာနတ်ကို ပေးပါ၏... သံဃာသည် ပေးအပ်ပြီးဖြစ်ပါ၏။ သံဃာက သဘောတူနှစ်သက်သဖြင့် ဆိတ်ဆိတ်နေတော်မူကြပါသည်။ ဤသို့ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် သဘောတူသည်ဟု တပည့်တော်မ မှတ်သားပါ၏’ ဟု သံဃာအား သိစေအပ်၏။

Kammavācāpariyosāne vattaṃ samādiyitvā bhikkhumānattakathāya vuttanayeneva saṅghassa ārocetvā nikkhittavattaṃ vasitukāmāya tattheva saṅghamajjhe vā pakkantāsu bhikkhunīsu ekabhikkhuniyā vā dutiyikāya vā santike vuttanayeneva nikkhipitabbaṃ. Aññissā pana āgantukāya santike ārocetvā nikkhipitabbaṃ. Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati. Puna samādiyitvā aruṇaṃ uṭṭhāpentiyā pana bhikkhunīnaṃyeva santike vasituṃ na labhati. ‘‘Ubhatosaṅghe pakkhamānattaṃ caritabba’’nti hi vuttaṃ. Tasmā assā ācariyupajjhāyāhi vihāraṃ gantvā saṅgāhakapakkhe ṭhito [Pg.30] eko mahāthero vā dhammakathiko vā bhikkhu vattabbo – ‘‘ekissā bhikkhuniyā vinayakammaṃ kattabbamatthi, tatra no ayyā, cattāro bhikkhū pesethā’’ti. Saṅgahaṃ akātuṃ na labbhati, pesessāmīti vattabbaṃ. Catūhi pakatattabhikkhunīhi mānattacāriniṃ bhikkhuniṃ gahetvā antoaruṇeyeva nikkhamitvā gāmūpacārato dve leḍḍupāte atikkamitvā maggā okkamma gumbavatiādīhi paṭicchannaṭṭhāne nisīditabbaṃ. Vihārūpacāratopi dve leḍḍupātā atikkamitabbā catūhi pakatattabhikkhūhipi tattha gantabbaṃ. Gantvā pana bhikkhunīhi saddhiṃ na ekaṭṭhāne nisīditabbaṃ, paṭikkamitvā avidūraṭṭhāne nisīditabbaṃ. Kurundimahāpaccarīsu pana ‘‘bhikkhunīhipi byattaṃ ekaṃ vā dve vā upāsikāyo bhikkhūhipi ekaṃ vā dve vā upāsake attarakkhaṇatthāya gahetvā gantabba’’nti vuttaṃ. Kurundiyaṃyeva ca bhikkhunupassayassa ca vihārassa ca upacāraṃ muñcituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ, gāmassāti na vuttaṃ.

ကမ္မဝါစာပြီးဆုံးသောအခါ ဝတ်ကို ဆောက်တည်၍ ဘိက္ခုမာနတ်ကထာ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း သံဃာအား ဝတ်ကြားပြီးလျှင် ချအပ်သောဝတ်ကို ကျင့်သုံးလိုသော ဘိက္ခုနီသည် ထိုသိမ်ဝင်းအတွင်း၌ပင် သံဃာ့အလယ်၌ ဖြစ်စေ၊ ဘိက္ခုနီတို့ ဖဲသွားကြသောအခါ ဘိက္ခုနီတစ်ပါး၏ အထံ၌ဖြစ်စေ၊ အဖော်ဖြစ်သော နှစ်ပါးမြောက် ဘိက္ခုနီ၏ အထံ၌ဖြစ်စေ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဝတ်ကို ချအပ်၏။ အခြားသော အာဂန္တုက ဘိက္ခုနီ၏ အထံ၌မူ ဝတ်ကြားပြီးမှသာ ဝတ်ကို ချအပ်၏။ ဝတ်ချပြီးသော အချိန်မှစ၍ ပကတတ်အခြေအနေ၌ တည်၏။ တစ်ဖန် ဝတ်ဆောက်တည်၍ အရုဏ်တက်စေလိုသော ဘိက္ခုနီသည် ဘိက္ခုနီတို့၏ အထံ၌သာ နေခွင့်မရ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ‘ဥဘတောသံဃာ (သံဃာနှစ်ဖက်) ၌ ပက္ခမာနတ်ကို ကျင့်အပ်၏’ ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဘိက္ခုနီ၏ ဆရာမ၊ ဥပဇ္ဈာယ်မတို့သည် ဘိက္ခုတို့၏ ကျောင်းတိုက်သို့ သွား၍ ချီးမြှောက်တတ်သော အစု၌ တည်သော မဟာထေရ် သို့မဟုတ် ဓမ္မကထိက ဘိက္ခုအား ‘အရှင်ဘုရား၊ ဘိက္ခုနီတစ်ပါးအား ပြုအပ်သော ဝိနည်းကံ ရှိပါသဖြင့် တပည့်တော်မတို့ထံသို့ ဘိက္ခုလေးပါးကို စေလွှတ်ပေးတော်မူပါ’ ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ ချီးမြှောက်မှု မပြုဘဲ နေခွင့်မရှိသဖြင့် ‘စေလွှတ်ပေးအံ့’ ဟု ပြောကြားရမည်။ ပကတတ်ဖြစ်သော ဘိက္ခုနီလေးပါးတို့သည် မာနတ်ကျင့်ဆဲ ဘိက္ခုနီကို ခေါ်ဆောင်၍ အရုဏ်မတက်မီအတွင်း၌ပင် ထွက်ခွာပြီးလျှင် ရွာ၏ဥပစာမှ ခဲနှစ်ကျသော အရပ်ကို ကျော်လွန်၍ လမ်းမှဖဲကာ ချုံနွယ် စသည်တို့ဖြင့် ဖုံးကွယ်သော အရပ်၌ ထိုင်နေအပ်၏။ ဘိက္ခုတို့၏ ကျောင်းတိုက်ဥပစာမှလည်း ခဲနှစ်ကျသော အရပ်ကို ကျော်လွန်ရမည်။ ပကတတ်ဖြစ်သော ဘိက္ခုလေးပါးတို့သည်လည်း ထိုအရပ်သို့ သွားရမည်။ သွားပြီးသော်လည်း ဘိက္ခုနီတို့နှင့်အတူ တစ်နေရာတည်း၌ မထိုင်ရဘဲ ဖဲခွာ၍ မနီးမဝေးသော အရပ်၌ ထိုင်နေရမည်။ ကုရုန္ဒီနှင့် မဟာပစ္စရီကျမ်းတို့၌မူ ‘ဘိက္ခုနီတို့သည်လည်း မိမိတို့ကို စောင့်ရှောက်ရန် လိမ္မာသော ဥပါသိကာမ တစ်ဦး သို့မဟုတ် နှစ်ဦးကိုလည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုတို့သည်လည်း ဥပါသကာ တစ်ဦး သို့မဟုတ် နှစ်ဦးကိုလည်းကောင်း ခေါ်ဆောင်၍ သွားအပ်၏’ ဟု ဆိုသည်။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌သာလျှင် ‘ဘိက္ခုနီကျောင်း၏ ဥပစာကိုလည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုကျောင်း၏ ဥပစာကိုလည်းကောင်း စွန့်လွှတ်ရန် သင့်၏’ ဟု ဆိုသော်လည်း ‘ရွာ၏ ဥပစာကို စွန့်လွှတ်ရန်’ ဟု မဆိုပေ။

Evaṃ nisinnesu pana bhikkhūsu ca bhikkhunīsu ca tāya bhikkhuniyā ‘‘mānattaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’’ti vattaṃ samādiyitvā bhikkhunīsaṅghassa tāva evaṃ ārocetabbaṃ –

ဤသို့ ဘိက္ခုတို့နှင့် ဘိက္ခုနီတို့သည် ထိုင်နေကြပြီးသောအခါ ထိုဘိက္ခုနီသည် ‘မာနတ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏၊ ဝတ်ကို ဆောက်တည်ပါ၏’ ဟု ဝတ်ကို ဆောက်တည်ပြီးလျှင် ဘိက္ခုနီသံဃာအား ရှေးဦးစွာ ဤသို့ ဝတ်ကြားလျှောက်ထားအပ်၏—

‘‘Ahaṃ, ayye, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ gāmantaraṃ, sāhaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā gāmantarāya pakkhamānattaṃ yāciṃ, tassa me saṅgho ekissā āpattiyā gāmantarāya pakkhamānattaṃ adāsi, sāhaṃ pakkhamānattaṃ carāmi, ‘vedayāmahaṃ, ayye, vedayatī’ti maṃ saṅgho dhāretū’’ti.

‘အရှင်မတို့၊ တပည့်တော်မသည် ဂါမန္တရအာပတ် တစ်ချက်ကို လွန်ကျူးမိပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်မသည် တစ်ချက်သော ဂါမန္တရအာပတ်အတွက် သံဃာတော်ထံမှ ပက္ခမာနတ်ကို တောင်းပန်ခဲ့ပါ၏။ သံဃာသည် တပည့်တော်မအား ထိုဂါမန္တရအာပတ်အတွက် ပက္ခမာနတ်ကို ပေးတော်မူခဲ့ပါပြီ။ ထိုတပည့်တော်မသည် ပက္ခမာနတ်ကို ကျင့်သုံးနေပါ၏။ အရှင်မတို့၊ ‘တပည့်တော်မသည် မာနတ်ကျင့်သုံးနေကြောင်း ဝတ်ကြားအပ်ပါ၏’ ဟု သံဃာက မှတ်သားတော်မူပါစေ’ ဟု ဝတ်ကြားအပ်၏။

Tato bhikkhusaṅghassa santikaṃ gantvā evaṃ ārocetabbaṃ – ‘‘ahaṃ, ayyā, ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ …pe… vedayāmahaṃ, ayyā, vedayatīti maṃ saṅgho dhāretū’’ti. Idhāpi yāya kāyaci bhāsāya ārocetuṃ vaṭṭati.

ထိုသို့ ဝတ်ကြားပြီးနောက် ဘိက္ခုသံဃာ့ထံသို့ သွား၍ ‘အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်မသည် အာပတ်တစ်ချက်ကို လွန်ကျူးမိပါပြီ... (အလားတူပင်)... တပည့်တော်မသည် မာနတ်ကျင့်သုံးနေကြောင်း ဝတ်ကြားအပ်ပါ၏၊ သံဃာတော်က မှတ်သားတော်မူပါစေ’ ဟု ဤသို့ ဝတ်ကြားအပ်၏။ ဤဘိက္ခုနီမာနတ်၌လည်း မိမိနားလည်ရာ အဆင်ပြေသော မည်သည့်ဘာသာစကားဖြင့်မဆို ဝတ်ကြားခွင့်ရှိ၏။

Ārocetvā ca bhikkhunisaṅghasseva santike nisīditabbaṃ, ārocitakālato paṭṭhāya bhikkhūnaṃ gantuṃ vaṭṭati. Sace sāsaṅkaṃ hoti, bhikkhuniyo tattheva ṭhānaṃ paccāsīsanti, ṭhātabbaṃ. Sace añño bhikkhu vā bhikkhunī [Pg.31] vā taṃ ṭhānaṃ eti, passantiyā ārocetabbaṃ. No ce āroceti, ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca. Sace ajānantiyā eva upacāraṃ okkamitvā gacchati, ratticchedova hoti, na vattabhedadukkaṭaṃ. Sace bhikkhuniyo upajjhāyādīnaṃ vattakaraṇatthaṃ pageva gantukāmā honti, rattivippavāsagaṇaohīyanagāmantarāpattirakkhaṇatthaṃ ekaṃ bhikkhuniṃ ṭhapetvā gantabbaṃ. Tāya aruṇe uṭṭhite tassā santike vattaṃ nikkhipitabbaṃ. Etenupāyena akhaṇḍā pañcadasa rattiyo mānattaṃ caritabbaṃ.

ဝတ်ကြားပြီးနောက် ဘိက္ခုနီသံဃာ၏ အနီး၌သာ ထိုင်နေရမည်။ ဝတ်ကြားပြီးချိန်မှစ၍ ဘိက္ခုတို့ ပြန်ကြွသွားရန် သင့်တော်၏။ အကယ်၍ မာနတ်ကျင့်ရာအရပ်သည် ဘေးအန္တရာယ်ရှိသော စိုးရိမ်ဖွယ်အရပ် ဖြစ်ပါက၊ ထိုဘိက္ခုနီတို့သည် ထိုအရပ်၌ပင် ရဟန်းတို့၏ တည်နေစောင့်ဆိုင်းမှုကို တောင့်တကြလျှင် (ရဟန်းတို့က) စောင့်ဆိုင်းနေပေးအပ်၏။ ထိုအရပ်သို့ ပကတတ်အဖြစ် လိုက်ပါလာသူတို့မှတစ်ပါး အခြားသော ဘိက္ခု သို့မဟုတ် ဘိက္ခုနီ ရောက်လာပါက မြင်သော ဘိက္ခုနီသည် ဝတ်ကြားအပ်၏။ အကယ်၍ ဝတ်မကြားပါက မာနတ်ရက်ပျက်ခြင်း (ရတ္တိစ္ဆေဒ) လည်းဖြစ်၍ ဝတ်ပျက်သော ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ အကယ်၍ မသိဘဲလျက်သာ ဥပစာသို့ သက်ရောက်၍ သွားပါက မာနတ်ရက်သာ ပျက်ပြီး ဝတ်ပျက်သော ဒုက္ကဋ်အာပတ် မသင့်ပေ။ အကယ်၍ (ပကတတ်အဖြစ် လိုက်လာသော) ဘိက္ခုနီတို့သည် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမ စသည်တို့အား ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုရန် စောစောစီးစီး ပြန်ကြွလိုကြပါက၊ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသအာပတ်၊ ဂဏဩဟီယနအာပတ်နှင့် ဂါမန္တရအာပတ်တို့မှ စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ ဘိက္ခုနီတစ်ပါးကို ချန်ထားခဲ့၍ ပြန်ကြွအပ်၏။ ထိုမာနတ်ကျင့်သော ဘိက္ခုနီသည် အရုဏ်တက်သောအခါ ထိုကျန်ရစ်သော အဖော်ဘိက္ခုနီ၏ အထံ၌ ဝတ်ကို ချအပ်၏။ ဤနည်းလမ်းဖြင့် မကျိုးမပျက်သော တစ်ဆယ့်ငါးညဉ့်ပတ်လုံး မာနတ်ကို ကျင့်သုံးအပ်၏။

Anikkhittavattāya pana pārivāsikakkhandhake vuttanayeneva sammā vattitabbaṃ. Ayaṃ pana viseso – ‘‘āgantukassa ārocetabba’’nti ettha yattakā purebhattaṃ vā pacchābhattaṃ vā taṃ gāmaṃ bhikkhū vā bhikkhuniyo vā āgacchanti, sabbesaṃ ārocetabbaṃ. Anārocentiyā ratticchedo ca vattabhedadukkaṭañca. Sacepi rattiṃ koci bhikkhu taṃ gāmūpacāraṃ okkamitvā gacchati, ratticchedo hotiyeva, ajānanapaccayā pana vattabhedato muccati. Kurundiādīsu pana anikkhittavattabhikkhūnaṃ vuttanayeneva kathetabbanti vuttaṃ. Taṃ pārivāsikavattādīnaṃ upacārasīmāya paricchinnattā yuttataraṃ dissati. Uposathe ārocetabbaṃ, pavāraṇāya ārocetabbaṃ, catunnaṃ bhikkhūnañca bhikkhunīnañca devasikaṃ ārocetabbaṃ. Sace bhikkhūnaṃ tasmiṃ gāme bhikkhācāro sampajjati, tattheva gantabbaṃ. No ce sampajjati, aññatra caritvāpi tatra āgantvā attānaṃ dassetvā gantabbaṃ. Bahigāme vā saṅketaṭṭhānaṃ kātabbaṃ – ‘‘asukasmiṃ nāma ṭhāne amhe passissasī’’ti. Tāya saṅketaṭṭhānaṃ gantvā ārocetabbaṃ. Saṅketaṭṭhāne adisvā vihāraṃ gantvā ārocetabbaṃ. Vihāre sabbabhikkhūnaṃ ārocetabbaṃ. Sace sabbesaṃ sakkā na hoti ārocetuṃ, bahiupacārasīmāya ṭhatvā bhikkhuniyo pesetabbā. Tāhi ānītānaṃ catunnaṃ bhikkhūnaṃ ārocetabbaṃ. Sace vihāro dūro hoti sāsaṅko, upāsake ca upāsikāyo ca gahetvā gantabbaṃ. Sace pana ayaṃ ekā vasati, rattivippavāsaṃ āpajjati, tasmāssā ekā pakatattā bhikkhunī sammannitvā dātabbā ekacchanne vasanatthāya.

ဝတ်ကို မချသေးသော (အနိက္ခတ္တဝတ်ရှိသော) ဘိက္ခုနီသည် ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ ပြဆိုထားသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ကောင်းစွာ ကျင့်သုံးအပ်၏။ ဤသည်ကား ထူးခြားချက်တည်း— “ဧည့်သည်အား ပြောကြားအပ်၏” ဟူသော ဤပါဌ်၌ နံနက်ပိုင်း၌ ဖြစ်စေ၊ ညနေပိုင်း၌ ဖြစ်စေ ထိုရွာသို့ ရဟန်းများ သော်လည်းကောင်း၊ ဘိက္ခုနီများ သော်လည်းကောင်း လာရောက်ကြပါက အားလုံးသော ရဟန်း၊ ဘိက္ခုနီတို့အား ဝတ်ကြားအပ်၏။ မပြောကြား (ဝတ်မကြား) သော ဘိက္ခုနီအား ညဉ့်ပြတ်ခြင်း (ရတ္တိစ္ဆေဒ) လည်း ဖြစ်၏၊ ဝတ်ကျိုးသောကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လည်း သင့်၏။ ညဉ့်အခါတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းသည် ထိုရွာ၏ ဥပစာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကျော်လွန်၍ သွားပါက ရတ္တိစ္ဆေဒ (ညဉ့်ပြတ်ခြင်း) ဖြစ်သည်သာတည်း။ သို့သော် မသိခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဝတ်ပျက်ခြင်း (ဝတ်ကျိုးခြင်း) မှ လွတ်မြောက်၏။ ကုရုန္ဒီအစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၌မူ ဝတ်မချသေးသော ရဟန်းတို့၏အဖို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ပြောဆိုအပ်၏ဟု မိန့်ဆိုထားသည်။ ထိုစကားသည် ပါရိဝါသိကဝတ် အစရှိသည်တို့၏ ဥပစာရသိမ်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသောကြောင့် သာ၍ သင့်လျော်သည်ဟု ထင်ရှား၏။ ဥပုသ်နေ့၌လည်းကောင်း၊ ပဝါရဏာနေ့၌လည်းကောင်း ဝတ်ကြားအပ်၏၊ ရဟန်းလေးပါးနှင့် ဘိက္ခုနီလေးပါးတို့အားလည်း နေ့စဉ် ဝတ်ကြားအပ်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းတို့အား ထိုရွာ၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်း ကိစ္စ ပြည့်စုံပါက ထိုရွာသို့သာ သွားအပ်၏။ အကယ်၍ မပြည့်စုံပါက အခြားရွာ၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ပြီးသော်လည်း ထိုရွာသို့ လာ၍ မိမိကိုယ်ကို ပြပြီးမှ သွားအပ်၏။ သို့မဟုတ် ရွာပြင်ပ၌ “ဤမည်သော အရပ်၌ ငါတို့ကို တွေ့ရလိမ့်မည်” ဟု ချိန်းချက်ရာအရပ်ကို ပြုအပ်၏။ ထိုမာနတ်ကျင့်သော ဘိက္ခုနီသည် ချိန်းချက်ရာအရပ်သို့ သွား၍ ဝတ်ကြားအပ်၏။ ချိန်းချက်ရာအရပ်၌ မတွေ့ပါက ကျောင်းတိုက်သို့ သွား၍ ဝတ်ကြားအပ်၏။ ကျောင်းတိုက်ရှိ အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့အား ဝတ်ကြားအပ်၏။ အကယ်၍ အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့အား ဝတ်ကြားရန် မစွမ်းနိုင်ပါက ဥပစာရသိမ်၏ အပြင်ဘက်၌ ရပ်တန့်၍ ဘိက္ခုနီတို့ကို စေလွှတ်အပ်၏။ ထိုဘိက္ခုနီတို့ ပင့်ဆောင်အပ်သော ရဟန်းလေးပါးတို့အား ဝတ်ကြားအပ်၏။ အကယ်၍ ကျောင်းသည် ဝေးကွာ၍ ဘေးရန်ရှိပါက ဥပါသကာနှင့် ဥပါသိကာမတို့ကို ခေါ်ဆောင်၍ သွားအပ်၏။ အကယ်၍ ဤဘိက္ခုနီသည် တစ်ယောက်တည်း နေထိုင်ပါက ရတ္တိဝိပ္ပဝါသအာပတ် သင့်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဘိက္ခုနီအား အမိုးတစ်ခုတည်းရှိသော နေရာ၌ အတူတူနေထိုင်ရန် ပကတတ် (အာပတ်မရှိသော) ဘိက္ခုနီတစ်ပါးကို သမုတ်၍ ပေးအပ်၏။

Evaṃ akhaṇḍaṃ mānattaṃ caritvā vīsatigaṇe bhikkhunisaṅghe vuttanayeneva abbhānaṃ kātabbaṃ. Sace mānattaṃ caramānā antarāpattiṃ āpajjati, mūlāya paṭikassitvā [Pg.32] tassā āpattiyā mānattaṃ dātabbanti kurundiyaṃ vuttaṃ. Idaṃ ‘‘pakkhamānattaṃ’’ nāma.

ဤသို့ မကျိုးမပျက်အောင် မာနတ်ကို ကျင့်သုံးပြီး၍ အပါးနှစ်ကျိပ်ရှိသော ဘိက္ခုနီသံဃာ့ဘောင်၌ ပြဆိုပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် အဗ္ဘာန်ကံကို ပြုထိုက်၏။ အကယ်၍ မာနတ်ကျင့်သုံးနေစဉ်အတွင်း အကြားအာပတ် (အန္တရာပတ်) သို့ ရောက်ရှိပါက အရင်းသို့ ပြန်ငင်၍ ထိုအာပတ်အတွက် မာနတ်ပေးရမည်ဟု ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ မိန့်ဆိုထားသည်။ ဤသည်ကို “ပက္ခမာနတ်” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

‘‘Samodhānamānattaṃ’’ pana tividhaṃ hoti – odhānasamodhānaṃ, agghasamodhānaṃ, missakasamodhānanti. Tattha yadetaṃ parato udāyittherassa pañcāhapaṭicchannāya āpattiyā parivāsaṃ parivasantassa parivāse ca mānattārahaṭṭhāne ca antarāpattiṃ āpajjitvā mūlāyapaṭikassitassa ‘‘tena hi, bhikkhave, saṅgho udāyissa bhikkhuno tissannaṃ āpattīnaṃ chārattaṃ mānattaṃ detū’’ti mānattaṃ anuññātaṃ, idaṃ ‘‘odhānasamodhānaṃ’’ nāma. Idañhi punappunaṃ mūlāyapaṭikassanena parivutthadivase odhunitvā purimāpattīhi saddhiṃ samodhāya dinnaṃ, tasmā odhānasamodhānanti vuccati. Kurundiyaṃ pana ‘‘samodhānaparivāsaṃ vutthassa dātabbaṃ mānattaṃ samodhānamānatta’’nti vuttaṃ. Tampi tena pariyāyena yujjati.

တစ်နည်းအားဖြင့် 'သမောဓာနမာနတ်' သည် ဩဓာနသမောဓာန၊ အဂ္ဃသမောဓာန၊ မိဿကသမောဓာနဟူ၍ သုံးမျိုးရှိ၏။ ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် နောက်၌ ငါးရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်ကြောင့် ပရိဝါသ်ဆောက်တည်လျက်ရှိပြီး ပရိဝါသ်၌လည်းကောင်း၊ မာနတ်ထိုက်သော အခါ၌လည်းကောင်း အကြားအာပတ်သို့ ရောက်ရှိ၍ အရင်းသို့ ပြန်ငင်အပ်ပြီးသော ဥဒါယီမထေရ်အား “ရဟန်းတို့၊ သို့ဖြစ်လျှင် သံဃာသည် ဥဒါယီရဟန်းအား သုံးပါးသော အာပတ်တို့အတွက် ခြောက်ရက်ပတ်လုံး မာနတ်ကို ပေးစေ” ဟု အကြင်မာနတ်ကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့၏၊ ဤမာနတ်ကို “ဩဓာနသမောဓာန” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ဤမာနတ်ကို အဖန်ဖန် အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းအားဖြင့် ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့ရက်များကို ပယ်ဖျက်၍ (ခါတွက်၍) ရှေးဦးအာပတ်တို့နှင့်အတူ ပေါင်းစပ်ကာ ပေးအပ်သောကြောင့် “ဩဓာနသမောဓာန” ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းဖြစ်၏။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌မူ “သမောဓာနပရိဝါသ်ကို ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းအား ပေးထိုက်သော မာနတ်ကို သမောဓာနမာနတ် ဟု ဆိုအပ်၏” ဟု ပြဆိုထားသည်။ ထိုစကားသည်လည်း ထိုနည်းလမ်းအားဖြင့် သင့်လျော်ပေ၏။

Agghasamodhānaṃ pana missakasamodhānañca agghasamodhānamissakasamodhānaparivāsāvasāne dātabbamānattameva vuccati, taṃ parivāsakammavācānusārena yojetvā dātabbaṃ. Ettāvatā yaṃ vuttaṃ ‘‘tena hi, bhikkhave, saṅgho udāyissa bhikkhuno ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhapaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ detūtiādinā nayena pāḷiyaṃ anekehi ākārehi parivāso ca mānattañca vuttaṃ, tassa yasmā āgatāgataṭhāne vinicchayo vuccamāno pāḷi viya ativitthāraṃ āpajjati, na ca sakkā hoti sukhena pariggahetuṃ, tasmā naṃ samodhānetvā idheva dassessāmā’’ti, tadidaṃ atthato sampāditaṃ hoti.

အဂ္ဃသမောဓာနနှင့် မိဿကသမောဓာန မာနတ်ဟူသည် အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်, မိဿကသမောဓာနပရိဝါသ်တို့၏ အဆုံး၌ ပေးအပ်ထိုက်သော မာနတ်ကိုပင် ဆိုလို၏။ ထိုမာနတ်ကို ပရိဝါသ်ကမ္မဝါစာ၏ အစဉ်အတိုင်း ယှဉ်စပ်၍ ပေးအပ်ထိုက်၏။ ဤမျှသော စကားစဉ်ဖြင့် “ရဟန်းတို့၊ သို့ဖြစ်လျှင် သံဃာသည် ဥဒါယီရဟန်းအား တစ်ရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်အပ်သော စေတနာဖြင့် သုက်လွှတ်သည့် သံဃာဒိသိသ်အာပတ်အတွက် တစ်ရက်ပရိဝါသ်ကို ပေးစေ” အစရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် ပါဠိတော်၌ များစွာသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ပရိဝါသ်နှင့် မာနတ်ကို ပြဆိုထား၏။ ထိုပရိဝါသ်နှင့် မာနတ်တို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သက်ဆိုင်ရာနေရာ၌ အကျယ်ပြဆိုပါက ပါဠိတော်ကဲ့သို့ အလွန်ကျယ်ဝန်းလှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ မှတ်သားရန် မစွမ်းနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို အကျဉ်းချုံး၍ ဤနေရာ၌ပင် ပြသပါအံ့ဟု (ပရိဝါသကထာအစ၌) ငါဆိုခဲ့ပြီးသော အကြင်စကားသည် ယခုအခါ အနက်အဓိပ္ပယ်အားဖြင့် ပြည့်စုံစေအပ်ပြီး ဖြစ်၏။

Paṭicchannaparivāsakathā

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာ

102. Idāni yā tāva ayaṃ paṭicchannāya ekissā āpattiyā vasena pāḷi vuttā, sā uttānatthāva.

၁၀၂. ယခုအခါ၌မူ ရှေးဦးစွာ ဖုံးအုပ်ထားအပ်သော တစ်ခုသော အာပတ်၏ အစွမ်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်သာတည်း။

108. Tato paraṃ dvīhatīhacatūhapañcāhapaṭicchannānaṃ vasena pāḷiṃ vatvā pañcāhapaṭicchannāya parivāsato paṭṭhāya antarāpatti dassitā. Yasmā pana taṃ āpattiṃ āpanno mūlāyapaṭikassanāraho nāma hoti, tasmāssa [Pg.33] tattha mūlāyapaṭikassanaṃ anuññātaṃ. Sace pana nikkhittavatto āpajjati, mūlāyapaṭikassanāraho na hoti. Kasmā? Yasmā na so parivasanto āpanno, pakatattaṭṭhāne ṭhito āpanno, tasmā tassā āpattiyā visuṃ mānattaṃ caritabbaṃ. Sace paṭicchannā hoti parivāsopi vasitabbo. Yañcetaṃ mūlāyapaṭikassanaṃ vuttaṃ, tasmimpi kate parivutthadivasā makkhitā honti. Iti parivāse antarāpattiṃ dassetvā puna mānattārahassa antarāpattiṃ dassetvā mūlāyapaṭikassanaṃ vuttaṃ, tasmimpi kate parivutthadivasā makkhitāva honti. Tato parivutthaparivāsassa tāsaṃ tissannampi āpattīnaṃ samodhānamānattaṃ dassitaṃ. Tato mānattacārikassa antarāpattiṃ dassetvā mūlāyapaṭikassanaṃ vuttaṃ. Tasmiṃ pana paṭikassane kate mānattaciṇṇadivasāpi parivutthadivasāpi makkhitāva honti. Tato abbhānārahassa antarāpattiṃ dassetvā mūlāyapaṭikassanaṃ vuttaṃ. Tasmimpi kate sabbe te makkhitāva honti. Tato paraṃ sabbā antarāpattiyo yojetvā abbhānakammaṃ dassitaṃ. Evaṃ paṭicchannavāre ekāhapaṭicchannādivasena pañca, antarāpattivasena catassoti nava kammavācā dassitā honti.

၁၀၈. ထိုမှတစ်ပါး နှစ်ရက်၊ သုံးရက်၊ လေးရက်၊ ငါးရက် ဖုံးကွယ်ထားသော အာပတ်တို့၏အစွမ်းဖြင့် ပါဠိတော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီး၍ ငါးရက်ဖုံးကွယ်အပ်သော အာပတ်၏ ပရိဝါသ်မှစ၍ အကြားအာပတ် (အန္တရာပတ်) ကို ပြတော်မူအပ်ပြီ။ အကြောင်းမူကား ထိုအကြားအာပတ်သို့ ရောက်ရှိသော ရဟန်းသည် အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ထိုက်သူဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းအား ထိုအကြားအာပတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏။ အကယ်၍ ဝတ်ချထားသော ရဟန်းသည် အာပတ်သို့ ရောက်ပါက အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို မထိုက်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— ထိုရဟန်းသည် ပရိဝါသ်ဆောက်တည်နေစဉ် အာပတ်သို့ ရောက်သည်မဟုတ်၊ ပကတတ်အဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိနေစဉ် အာပတ်သို့ ရောက်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ထိုအာပတ်အတွက် သီးခြား မာနတ်ကို ကျင့်သုံးရမည်။ အကယ်၍ ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အာပတ်ဖြစ်ပါက ပရိဝါသ်ကိုလည်း ဆောက်တည်အပ်၏။ အကြင် အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုသို့ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ပြုပြီးပါက ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့ရက်တို့သည် ပယ်ဖျက်အပ်ပြီး (ခါတွက်ပြီး) ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ ပရိဝါသ်၌ အကြားအာပတ်ကို ပြသတော်မူပြီး၍ တစ်ဖန် မာနတ်ထိုက်သော ရဟန်း၏ အကြားအာပတ်ကို ပြသတော်မူကာ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို မိန့်ဆိုတော်မူအပ်၏။ ထိုသို့ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ပြုပြီးပါကလည်း ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့ရက်တို့သည် ပယ်ဖျက်အပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုမှနောက်၌ ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းအား ထိုသုံးပါးသော အာပတ်တို့၏ သမောဓာနမာနတ်ကို ပြသတော်မူအပ်၏။ ထိုမှနောက်၌ မာနတ်ကျင့်ဆဲဖြစ်သော ရဟန်း၏ အကြားအာပတ်ကို ပြသတော်မူ၍ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ပြဆိုတော်မူအပ်၏။ ထိုသို့ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ပြုပြီးပါကလည်း မာနတ်ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့ရက်များနှင့် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့ရက်များသည် ပယ်ဖျက်အပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုမှနောက်၌ အဗ္ဘာန်ထိုက်သော ရဟန်း၏ အကြားအာပတ်ကို ပြသတော်မူ၍ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ပြဆိုတော်မူအပ်၏။ ထိုသို့ အရင်းသို့ ပြန်ငင်ခြင်းကို ပြုပြီးပါကလည်း ထိုနေ့ရက်အားလုံးသည် ပယ်ဖျက်အပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုမှတစ်ပါး အကြားအာပတ်အားလုံးကို ယှဉ်စပ်စေ၍ အဗ္ဘာနကံကို ပြသတော်မူအပ်၏။ ဤသို့လျှင် ပဋိစ္ဆန္နဝါရ၌ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္န အစရှိသည်တို့၏အစွမ်းဖြင့် ငါးပါး၊ အကြားအာပတ်၏အစွမ်းဖြင့် လေးပါးဟူ၍ ကိုးပါးသော ကမ္မဝါစာတို့ကို ပြသတော်မူအပ်ပြီ ဖြစ်၏။

Paṭicchannaparivāsakathā niṭṭhitā.

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာ ပြီး၏။

Samodhānaparivāsakathā

သမောဓာနပရိဝါသကထာ

125. Tato paraṃ pakkhapaṭicchannāya āpattiyā antoparivāsato paṭṭhāya pañcāhapaṭicchannāya antarāpattiyā vasena samodhānaparivāso ca, samodhānamānattañca dassitaṃ. Ettha ca mānattacārikamānattārahakālepi āpannāya āpattiyā mūlāyapaṭikassane kate mānattaciṇṇadivasāpi parivāsaparivutthadivasāpi sabbe makkhitāva honti. Kasmā? Yasmā paṭicchannā antarāpatti. Teneva vuttaṃ – ‘‘mūlāya paṭikassitvā purimāya āpattiyā samodhānaparivāsaṃ datvā chārattaṃ mānattaṃ detū’’ti. Tato paraṃ sabbā antarāpattiyo yojetvā abbhānakammaṃ dassetvā sukkavissaṭṭhivatthu niṭṭhāpitaṃ.

၁၂၅. ထိုပဋိစ္ဆန္နဝါရ၏ နောက်ပိုင်း၌ တစ်ပက္ခ (၁၅ ရက်) ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အာပတ်အတွက် ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးရာကာလမှ စ၍၊ ငါးရက်ပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အန္တရာအာပတ်၏ အစွမ်းဖြင့် သမောဓာနပရိဝါသ်ကိုလည်းကောင်း၊ သမောဓာနမာနတ်ကိုလည်းကောင်း ပြတော်မူအပ်ပြီ။ ဤသမောဓာနပရိဝါသ်နှင့် သမောဓာနမာနတ်ကိုပြရာ ဝါရ၌ မာနတ်ကျင့်သုံးသူ၏အခါ၊ မာနတ်ထိုက်သူ၏အခါတို့၌လည်း အာပတ်သင့်သဖြင့် မူလသို့ ပြန်ဆွဲခြင်း (မူလာယပဋိကဿန) ကို ပြုအပ်ပြီးသော် မာနတ်ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပရိဝါသ်ကျင့်သုံးပြီးသော နေ့တို့သည်လည်းကောင်း ထိုရဟန်းအား အလုံးစုံသောနေ့တို့သည် လိမ်းကျံအပ်ကုန်သည် (အချည်းနှီးဖြစ်ကုန်သည်) သာ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အန္တရာအာပတ် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်ပင် မြတ်စွာဘုရားက “မူလသို့ ပြန်ဆွဲ၍ ရှေးဦးအာပတ်အတွက် သမောဓာနပရိဝါသ်ကို ပေးပြီးလျှင် ခြောက်ရက်ပတ်လုံး မာနတ်ကို ပေးထိုက်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုနောက်၌ အလုံးစုံသော အန္တရာအာပတ်တို့ကို ယှဉ်စပ်စေပြီးလျှင် အဗ္ဘာနကံကို ပြတော်မူ၍ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိဝတ္ထုကို ပြီးဆုံးစေတော်မူအပ်ပြီ။

Samodhānaparivāsakathā niṭṭhitā.

သမောဓာနပရိဝါသကထာ ပြီးပြီ။

Sukkavissaṭṭhikathā ca niṭṭhitā.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာလည်း ပြီးပြီ။

Agghasamodhānaparivāsakathā

အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသကထာ

134. Tato ekāpattimūlakañca āpattivaḍḍhanakañcāti dve naye dassetvā agghasamodhānaparivāso dassito.

၁၃၄. ထိုသုက္ကဝိဿဋ္ဌိဝတ္ထု၏ နောက်၌ တစ်ချက်သော အာပတ်လျှင် မူလရှိသော နည်း၊ အာပတ်ကို တိုးပွားစေတတ်သော နည်းဟူ၍ နှစ်ပါးသော နည်းတို့ကို ပြတော်မူပြီးလျှင် အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသ်ကို ပြတော်မူအပ်ပြီ။

Tato [Pg.34] sañcicca anārocitāpattivatthuṃ dassetvā sañcicca ajānanaassaraṇavematikabhāvehi anārocitāya āpattiyā pacchā lajjidhamme vā ñāṇasaraṇanibbematikabhāvesu vā uppannesu yaṃ kātabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘idha pana bhikkhave’’tiādinā nayena pāḷi ṭhapitā. Tato ajānanaassaraṇavematikapaṭicchannānaṃ appaṭicchannabhāvaṃ dassetuṃ tatheva pāḷi ṭhapitā.

ထိုနှစ်ပါးသော နည်း၏နောက်၌ စေတနာဖြင့် တမင်သက်သက် ဒေသနာမပြောကြားအပ်သော အာပတ်ရှိသော ရဟန်း၏ ဝတ္ထုကို ပြတော်မူပြီး၍၊ မသိခြင်း၊ သတိမရခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်တို့ကြောင့် အာပတ်ကို ဒေသနာမပြောကြားအပ်သော်လည်း၊ နောင်အခါ၌ လဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်၏ သဘောတရား ဖြစ်ပေါ်လာလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ သိခြင်း၊ သတိရခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းမရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာလျှင်သော်လည်းကောင်း ပြုထိုက်သော အစီအရင်ကို ပြခြင်းငှာ “idha pana bhikkhave” အစရှိသော နည်းဖြင့် ပါဠိတော်ကို ထားတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုပါဠိတော်၏နောက်၌ မသိခြင်း၊ သတိမရခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းရှိသဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အာပတ်တို့၏ ဖုံးကွယ်ထားရာမရောက်သော အဖြစ် (ပဋိစ္ဆန္နမဟုတ်သော အဖြစ်) ကို ပြခြင်းငှာ ထို့အတူပင် ပါဠိတော်ကို ထားတော်မူအပ်ပြီ။

Agghasamodhānaparivāsakathā niṭṭhitā.

အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသကထာ ပြီးပြီ။

Dvemāsaparivāsakathā

ဒွေမာသပရိဝါသကထာ

138. Tato dvinnaṃ āpattīnaṃ dvemāsapaṭicchannānaṃ ekamāsaparivāsayācanavatthuṃ dassetvā asañcicca ajānanaassaraṇavematikabhāvehi anārocite itarasmiṃ māse pacchā lajjidhammādīsu uppannesu yaṃ kātabbaṃ, taṃ dassetuṃ ajānanaassaraṇavematikapaṭicchannassa ca āpannabhāvaṃ dassetuṃ purimanayeneva pāḷi ṭhapitā.

၁၃၈. ထိုပါဠိတော်၏နောက်၌ နှစ်လပတ်လုံး ဖုံးကွယ်ထားအပ်ကုန်သော အာပတ်နှစ်ပါးတို့ကြောင့် တစ်လပရိဝါသ်ကို တောင်းခြင်းဟူသော ဝတ္ထုကို ပြတော်မူပြီး၍၊ စေတနာမရှိဘဲ မသိခြင်း၊ သတိမရခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းရှိသူ၏ အဖြစ်တို့ကြောင့် အခြားသော တစ်လ၌ (အာပတ်ကို) ဒေသနာမပြောကြားအပ်ဘဲ ရှိရာမှ နောင်အခါ၌ လဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်၏ သဘောတရားစသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ပြုထိုက်သော အစီအရင်ကို ပြခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ မသိခြင်း၊ သတိမရခြင်း၊ ယုံမှားခြင်းရှိသဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားအပ်သော အာပတ်ရှိသော ရဟန်း၏ အာပတ်သို့ ရောက်သောအဖြစ်ကို ပြခြင်းငှာလည်းကောင်း ရှေးနည်းအတိုင်းသာ ပါဠိတော်ကို ထားတော်မူအပ်ပြီ။

Dvemāsaparivāsakathā niṭṭhitā.

ဒွေမာသပရိဝါသကထာ ပြီးပြီ။

Suddhantaparivāsādikathā

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသကထာ

156. Tato ‘‘āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānātī’’tiādinā nayena suddhantaparivāso dassito.

၁၅၆. ထိုပါဠိတော်၏နောက်၌ “āpattipariyantaṃ na jānāti, rattipariyantaṃ na jānāti” အစရှိသော နည်းဖြင့် သုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်ကို ပြတော်မူအပ်ပြီ။

160. Tato paraṃ pārivāsikaṃ ādiṃ katvā vibbhamitvā punaupasampannādīsu paṭipattidassanatthaṃ pāḷi ṭhapitā.

၁၆၀. ထိုသုဒ္ဓန္တပရိဝါသ်၏နောက်၌ ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ဆဲ ရဟန်းကို အစပြု၍၊ လူထွက်ပြီးမှ တစ်ဖန် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်လာသူ စသည်တို့၌ ကျင့်ဝတ်အတိုင်း ကျင့်ရပုံကို ပြတော်မူခြင်းအကျိုးငှာ ပါဠိတော်ကို ထားတော်မူအပ်ပြီ။

165. Tattha ‘‘antarā sambahulā āpattiyo āpajjati parimāṇā appaṭicchannāyo’’tiādīsu āpattiparicchedavasena parimāṇāyo ceva appaṭicchannāyo cāti attho.

၁၆၅. ထိုပါဠိတော်၌ “antarā sambahulā āpattiyo āpajjati parimāṇā appaṭicchannāyo” အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ အာပတ်အပိုင်းအခြား၏ အစွမ်းဖြင့် အတိုင်းအရှည် (အရေအတွက်) ရှိကုန်သည်လည်းဖြစ်သော၊ မဖုံးကွယ်အပ်ကုန်သည်လည်းဖြစ်သော အာပတ်တို့သို့ ရောက်သည်ဟု အနက်ရှိ၏။

166. Pacchimasmiṃ āpattikkhandheti ekova so āpattikkhandho, pacchā chāditattā pana ‘‘pacchimasmiṃ āpattikkhandhe’’ti vuttaṃ. Purimasminti etthāpi eseva nayo.

၁၆၆. “pacchimasmiṃ āpattikkhandhe” ဟူသည်မှာ ထိုအာပတ်အစုသည် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သော်လည်း နောက်မှ ဖုံးကွယ်အပ်သောကြောင့် “pacchimasmiṃ āpattikkhandhe (နောက်အာပတ်အစု၌)” ဟု ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ “purimasmiṃ” ဟူသော ဤပါဌ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

180. Vavatthitā sambhinnāti sabhāgavisabhāgānamevetaṃ pariyāyavacanaṃ.

၁၈၀. “vavatthitā sambhinnā” ဟူသော ဤစကားသည် သဘာဂအာပတ် (အလားတူအာပတ်) နှင့် ဝိသဘာဂအာပတ် (အလားမတူသောအာပတ်) တို့၏သာ ပရိယာယ်စကားတည်း။

Suddhantaparivāsādikathā niṭṭhitā.

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသကထာ ပြီးပြီ။

Dvebhikkhuvāraekādasakādikathā

ဒွေဘိက္ခုဝါရဧကာဒသကာဒိကထာ

181. Tato [Pg.35] paraṃ yo paṭicchādeti, tasmiṃ paṭipattidassanatthaṃ ‘‘dve bhikkhū’’tiādi vuttaṃ. Tattha missakanti thullaccayādīhi missakaṃ. Suddhakanti saṅghādisesaṃ vinā lahukāpattikkhandhameva.

၁၈၁. ထိုပါဠိတော်၏နောက်၌ အကြင်ရဟန်းသည် (အာပတ်ကို) ဖုံးကွယ်၏၊ ထိုရဟန်း၌ ကျင့်ဝတ်အတိုင်း ကျင့်ရပုံကို ပြတော်မူခြင်းအကျိုးငှာ “dve bhikkhū” အစရှိသော စကားကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုစကားရပ်၌ “missakaṃ” ဟူသည်မှာ ထုလ္လစ္စဉ်းစသည်တို့နှင့် ရောနှောနေသော အာပတ်ကို ဆိုလိုသည်။ “suddhakaṃ” ဟူသည်မှာ သံဃာဒိသိသ်ကို ကြဉ်၍ လဟုကအာပတ် (ပေါ့ပါးသောအာပတ်) အစုသက်သက်ကိုသာ ဆိုလိုသည်။

184. Tato paraṃ avisuddhavisuddhabhāvadassanatthaṃ ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhu sambahulā saṅghādisesā’’tiādi vuttaṃ. Tattha byañjanato vā adhippāyato vā anuttānaṃ nāma kiñci natthi, tasmā tañca ito pubbe avuttañca sabbaṃ pāḷianusāreneva veditabbanti.

၁၈၄. ထိုစကားရပ်၏နောက်၌ မစင်ကြယ်သူ၏အဖြစ်၊ စင်ကြယ်သူ၏အဖြစ်ကို ပြသခြင်းငှာ “idha pana, bhikkhave, bhikkhu sambahulā saṅghādisesā” အစရှိသော စကားကို ပြတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုစကားရပ်၌ သဒ္ဒါအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း မပေါ်လွင်သော တစ်စုံတစ်ခုသောပုဒ်သည် မရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ထိုစကားရပ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဤစကားရပ်၏ ရှေး၌ မဆိုအပ်သေးသော စကားရပ်အားလုံးကိုလည်းကောင်း ပါဠိတော်၏ အစဉ်အတိုင်းသာ သိအပ်၏။

Dvebhikkhuvāraekādasakādikathā niṭṭhitā.

ဒွေဘိက္ခုဝါရဧကာဒသကာဒိကထာ ပြီးပြီ။

Samuccayakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

သမုစ္စယက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ ပြီးပြီ။

4. Samathakkhandhakaṃ

၄. သမထက္ခန္ဓက

Sammukhāvinayakathā

သမ္မုခါဝိနယကထာ

186-187. Samathakkhandhake [Pg.36] – ‘‘adhammavādī puggalo’’tiādīni cha mātikāpadāni nikkhipitvā ‘‘adhammavādī puggalo dhammavādiṃ puggalaṃ saññāpetī’’tiādinā nayena vitthāro vutto. Tattha saññāpetīti kāraṇapatirūpakāni vatvā paritosetvā jānāpeti. Nijjhāpetīti yathā so taṃ atthaṃ nijjhāyati, oloketi; evaṃ karoti. Pekkhati anupekkhatīti yathā so taṃ atthaṃ pekkhati ceva punappunañca pekkhati; evaṃ karoti. Dasseti anudassetīti tesaññeva pariyāyavacanāni. Adhammena vūpasammatīti yasmā so adhammameva ‘‘ayaṃ dhammo’’tiādinā nayena mohetvā dasseti, tasmā adhammena vūpasammati nāma.

၁၈၆-၁၈၇. သမထက္ခန္ဓက၌ အနက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏— “adhammavādī puggalo” အစရှိသော ခြောက်ပါးသော မာတိကာပုဒ်တို့ကို ချထားတော်မူပြီး၍ “adhammavādī puggalo dhammavādiṃ puggalaṃ saññāpeti” အစရှိသော နည်းဖြင့် အကျယ်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ထိုအကျယ်၌ “saññāpeti (နားလည်စေ၏)” ဟူသည်မှာ အတုအယောင်ဖြစ်သော အကြောင်းတို့ကို ပြောဆို၍၊ နှစ်သက်စေလျက် သိစေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “nijjhāpeti (စူးစမ်းကြည့်ရှုစေ၏)” ဟူသည်မှာ ထိုဓမ္မဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စူးစမ်းကြည့်ရှုတတ်အောင်၊ ရှုမြင်တတ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “pekkhati anupekkhati (ရှုကြည့်၏၊ အဖန်ဖန်ရှုကြည့်၏)” ဟူသည်မှာ ထိုဓမ္မဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ရှေးဦးစွာလည်းကောင်း၊ အဖန်ဖန်လည်းကောင်း ရှုမြင်ကြည့်ရှုတတ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “dasseti anudasseti (ပြ၏၊ အဖန်ဖန်ပြ၏)” ဟူသော သဒ္ဒါတို့သည် ထို pekkhati, anupekkhati ဟူသော သဒ္ဒါတို့၏ ပရိယာယ်စကားများသာ ဖြစ်ကြသည်။ “adhammena vūpasammati (တရားမဟုတ်သည်ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေ၏)” ဟူသည်မှာ ထိုအဓမ္မဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်သည် တရားမဟုတ်သော သဘောတရားကိုပင် “ဤသည်ကား တရားတည်း” အစရှိသော နည်းဖြင့် တွေဝေစေ၍သော်လည်းကောင်း၊ လှည့်ပတ်၍သော်လည်းကောင်း မြင်စေပြသသောကြောင့် တရားမဟုတ်သည်ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေသည်မည်၏။

188. Dhammena vūpasammatīti yasmā dhammavādī dhammameva ‘‘ayaṃ dhammo’’tiādinā nayena amohetvā dasseti, tasmā dhammena vūpasammati nāma.

၁၈၈. “dhammena vūpasammati (တရားသဖြင့် ငြိမ်းအေးစေ၏)” ဟူသည်မှာ ဓမ္မဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်သည် တရားရှိသော သဘောကိုပင် “ဤသည်ကား တရားတည်း” အစရှိသော နည်းဖြင့် တွေဝေမသွားစေဘဲ၊ လှည့်ပတ်ခြင်းမပြုဘဲ ပြသသောကြောင့် တရားသဖြင့် ငြိမ်းအေးစေသည်မည်၏။

Sammukhāvinayakathā niṭṭhitā.

သမ္မုခါဝိနယကထာ ပြီးပြီ။

Sativinayakathā

သတိဝိနယကထာ

195. Pañcimāni bhikkhave dhammikāni sativinayassa dānānīti ettha suddhassa anāpattikassa dānaṃ ekaṃ, anuvaditassa dānaṃ ekaṃ, yācitassa dānaṃ ekaṃ, saṅghena dānaṃ ekaṃ, dhammena samaggadānaṃ ekanti evaṃ pañca. Etāni pana ekekaaṅgavasena na labbhanti, tasmā desanāmattamevetaṃ, pañcaṅgasamannāgataṃ pana sativinayadānaṃ dhammikanti ayamettha attho. Tattha ca anuvadantīti codenti. Sesaṃ uttānameva. Ayaṃ pana sativinayo khīṇāsavasseva dātabbo na aññassa, antamaso anāgāminopi. So ca kho aññena codiyamānasseva, na acodiyamānassa. Dinne ca pana tasmiṃ codakassa kathā na ruhati. Codentopi ‘‘ayaṃ khīṇāsavo sativinayaladdho, ko tuyhaṃ kathaṃ gahessatī’’ti apasādetabbataṃ āpajjati.

၁၉၅. “Pañcimāni bhikkhave dhammikāni sativinayassa dānāni” ဟူသော ဤပါဌ်၌ စင်ကြယ်သော (အာပတ်မရှိသော) ရဟန္တာအား ပေးရခြင်းက တစ်ပါး၊ စွပ်စွဲခြင်းခံရသော ရဟန္တာအား ပေးရခြင်းက တစ်ပါး၊ သတိဝိနည်းကို တောင်းဆိုသော ရဟန္တာအား ပေးရခြင်းက တစ်ပါး၊ သံဃာက ပေးရခြင်းက တစ်ပါး၊ ဟုတ်မှန်သောဝတ္ထုဖြင့် ညီညွတ်သောသံဃာက ပေးရခြင်းက တစ်ပါးဟူ၍ ဤသို့ ငါးပါးရှိ၏။ သို့ရာတွင် ဤငါးပါးသော အင်္ဂါတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ခွဲခြား၍ မရအပ်ကုန်။ ထို့ကြောင့် ဤစကားရပ်သည် ဟောကြားရုံမျှသာ (ဒေသနာမတ္တ) ဖြစ်၍ စင်စစ်အားဖြင့်မူ ငါးပါးသော အင်္ဂါတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သတိဝိနည်းပေးခြင်းသည်သာ တရားနှင့်လျော်၏ ဟူသည်မှာ ဤနေရာ၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်တည်း။ ထိုပါဌ်၌ “anuvadanti” ဟူသည်မှာ စောဒနာကြကုန်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလှ၏။ သို့သော် ဤသတိဝိနည်းကို ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အားသာ ပေးထိုက်၏၊ ရဟန္တာမှ တစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အလွန်ဆုံး အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အားသော်လည်း မပေးထိုက်ပေ။ ထိုသတိဝိနည်းကိုလည်း အခြားသူက စောဒနာအပ်သော ရဟန္တာအားသာ ပေးအပ်၏၊ မစောဒနာအပ်သော ရဟန္တာအား မပေးထိုက်ပေ။ ထို့ပြင် ထိုသတိဝိနည်းကို ပေးအပ်ပြီးသော် စောဒက၏ စကားသည် အထမြောက်ခြင်း မရှိတော့ပေ။ စောဒနာသူသည် စောဒနာသော်လည်း “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် သတိဝိနည်း ရရှိပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏၊ သင်စောဒက၏ စကားကို မည်သူက နာယူတော့မည်နည်း” ဟု ခြိမ်းခြောက်ငေါက်ငမ်းခြင်း ခံထိုက်သောအဖြစ် (ဖယ်ရှားထိုက်သောအဖြစ်) သို့ ရောက်ရှိပေသည်။

Sativinayakathā niṭṭhitā.

သတိဝိနယကထာ ပြီးပြီ။

Amūḷhavinayakathā

အမူဠှဝိနယကထာ

196. Bhāsitaparikkantanti [Pg.37] vācāya bhāsitaṃ kāyena parikkantaṃ; parikkamitvā katanti attho. Saratāyasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitāti ettha saratu āyasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā; āyasmā evarūpiyā āpattiyāti ayamattho. Āpajjitvāti vā pāṭho, tassattho – paṭhamaṃ āpajjitvā pacchā taṃ āpattiṃ saratu āyasmāti.

၁၉၆. “bhāsitaparikkantaṃ” ဟူသည်မှာ နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုအပ်သည်၊ ကိုယ်ဖြင့် လွှမ်းမိုး၍ ပြုအပ်သည် ဟု အနက်ရ၏။ “saratāyasmā evarūpiṃ āpattiṃ āpajjitā” ဟူသော ဤပါဌ်၌ “အရှင်သည် ဤသို့သော သဘောရှိသော အာပတ်သို့ ရောက်ပြီးသဖြင့် အမှတ်ရပါလော” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အရှင်သည် ဤသို့သော သဘောရှိသော အာပတ်သို့ ရောက်ပြီးသဖြင့် အမှတ်ရပါလော” ဟူ၍လည်းကောင်း ဤသို့ အနက်ရှိ၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် “āpajjitvā” ဟု ပါဠိတော်ပါဌ်လည်း ရှိ၏၊ ထိုပါဌ်၏ အနက်ကား “အရှင်သည် ရှေးဦးစွာ အာပတ်သို့ ရောက်ပြီး၍ နောက်မှ ထိုအာပတ်ကို အမှတ်ရပါလော” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Amūḷhavinayakathā niṭṭhitā.

အမူဠှဝိနယကထာ ပြီးပြီ။

Yebhuyyasikākathā

ယေဘုယျသိကာကထာ

202. Yebhuyyasikāya vūpasametunti ettha yassā kiriyāya dhammavādino bahutarā, esā yebhuyyasikā nāma.

၂၀၂. “ယေဘုယျသိကာယ ဝူပသမေတုံ” ဟူသော ဤပါဌ်၌- အကြင် စာရေးတံ (မဲ) ကို ယူစေခြင်း အမူအရာအားဖြင့် ဓမ္မဝါဒီတို့သည် သာ၍ များကုန်၏။ ဤသို့ ဓမ္မဝါဒီတို့ များပြားခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော စာရေးတံ (မဲ) ယူစေခြင်း အမူအရာကို “ယေဘုယျသိကာ” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

204. Adhammikasalākaggāhesu oramattakanti parittaṃ appamattakaṃ bhaṇḍanamattameva. Na ca gatigatanti dve tayo āvāse na gataṃ, tattha tattheva vā dvattikkhattuṃ avinicchitaṃ. Na ca saritasāritanti dvattikkhattuṃ tehi bhikkhūhi sayaṃ saritaṃ vā aññehi sāritaṃ vā na hoti. Jānātīti salākaṃ gāhento jānāti ‘‘adhammavādī bahutarā’’ti. Appeva nāmāti iminā nīhārena salākāya gāhiyamānāya ‘‘api nāma adhammavādino bahutarā assū’’ti ayamassa ajjhāsayo hoti. Aparesupi dvīsu eseva nayo.

၂၀၄. တရားနှင့်မညီသော စာရေးတံ (မဲ) ယူခြင်းတို့၌ “ဩရမတ္တကံ” ဟူသည်ကား နည်းပါးသော အတိုင်းအရှည်ရှိသော ခလုတ်ကန်သင်း ငြင်းခုံခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။ “န စ ဂတိဂတံ” ဟူသည်ကား နှစ်ကျောင်း သုံးကျောင်းသော အခြားကျောင်းတိုက်များသို့ မရောက်ဘဲ ထိုအဓိကရုဏ်းဖြစ်ရာ ကျောင်းတိုက်၌ပင် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် မဆုံးဖြတ်ရသေးသည် ဖြစ်အံ့။ “န စ သရိတသာရိတံ” ဟူသည်ကား ထိုအဓိကရုဏ်းကို ဆုံးဖြတ်သော ရဟန်းတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် အမှတ်ရခြင်း သို့မဟုတ် အခြားရဟန်းတို့က အမှတ်ရစေခြင်း မရှိသည် ဖြစ်အံ့။ “ဇာနာတိ” ဟူသည်ကား စာရေးတံ (မဲ) ကို ယူစေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “အဓမ္မဝါဒီတို့သည် သာ၍ များကုန်၏” ဟု သိအံ့။ “အပ္ပေဝ နာမ” ဟူသည်ကား ဤ (ဂုဠှက သို့မဟုတ် ဝိဝဋက) နည်းလမ်းဖြင့် စာရေးတံ (မဲ) ကို ယူစေအပ်သော် “အဓမ္မဝါဒီတို့သည် သာ၍ များကုန်ရာသလော” ဟု ဓမ္မဝါဒီ စာရေးတံယူစေသော ရဟန်း၏ အလိုဆန္ဒ ရှိအံ့။ ကြွင်းသော အကြောင်းနှစ်ပါးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Adhammena gaṇhantīti adhammavādino ‘‘evaṃ mayaṃ bahū bhavissāmā’’ti dve dve salākāyo gaṇhanti. Vaggā gaṇhantīti dve dhammavādino ekaṃ dhammavādisalākaṃ gaṇhanti ‘‘evaṃ dhammavādino na bahū bhavissantī’’ti maññamānā. Na ca yathādiṭṭhiyā gaṇhantīti dhammavādino hutvā ‘‘balavapakkhaṃ bhajissāmā’’ti adhammavādisalākaṃ gaṇhanti. Dhammikasalākaggāhesu ayamevattho parivattetvā veditabbo. Evaṃ salākaṃ gāhetvā sace bahutarā dhammavādino honti; yathā te vadanti, evaṃ taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbaṃ, evaṃ yebhuyyasikāya vūpasantaṃ hoti. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana paratopi āgamissati.

“အဓမ္မေန ဂဏှန္တိ” ဟူသည်ကား အဓမ္မဝါဒီတို့သည် “ဤသို့ စာရေးတံကို နှစ်ချောင်းစီ ယူပါက ငါတို့သည် အရေအတွက် များလာလိမ့်မည်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ စာရေးတံတို့ကို နှစ်ချောင်းစီ ယူကြကုန်အံ့။ “ဝဂ္ဂါ ဂဏှန္တိ” ဟူသည်ကား “ဤသို့ တစ်ပါးလျှင် တစ်ချောင်းစီ ယူကြပါက ဓမ္မဝါဒီတို့သည် အရေအတွက် မများနိုင်တော့ပေ” ဟု ထင်မှတ်၍ ဓမ္မဝါဒီရဟန်း နှစ်ပါးတို့သည် ဓမ္မဝါဒီစာရေးတံ တစ်ချောင်းတည်းကို ယူကြကုန်အံ့။ “န စ ယထာဒိဋ္ဌိယာ ဂဏှန္တိ” ဟူသည်ကား မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ဓမ္မဝါဒီ ဖြစ်ပါလျက် “အင်အားကြီးသူတို့ဘက်သို့ ကပ်ဝင်ပါမည်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ အဓမ္မဝါဒီ စာရေးတံကို ယူကြကုန်၏။ တရားနှင့်ညီသော စာရေးတံယူခြင်းတို့၌ ဤအနက်ကိုပင် ပြောင်းပြန်ပြန်၍ သိအပ်၏။ ဤသို့လျှင် စာရေးတံကို ယူစေ၍ အကယ်၍ ဓမ္မဝါဒီတို့သည် သာ၍ များကုန်အံ့၊ ထိုဓမ္မဝါဒီတို့ ပြောဆိုသည့်အတိုင်း ထိုအဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းစေအပ်၏။ ဤသို့ ငြိမ်းစေသော် ယေဘုယျသိကာသမထဖြင့် ငြိမ်းအေးသည် မည်၏။ ဤကား ဤယေဘုယျသိကာကထာ၌ အကျဉ်းချုပ်မျှတည်း။ အကျယ်ကိုကား နောင်၌ လာလတ္တံ့။

Yebhuyyasikākathā niṭṭhitā.

ယေဘုယျသိကာကထာ ပြီး၏။

Tassapāpiyasikākathā

တဿပါပိယသိကာကထာ

207. Asucīti [Pg.38] asucīhi kāyavacīkammehi samannāgato. Alajjīti sañcicca āpajjanādinā alajjilakkhaṇena samannāgato. Sānuvādoti saupavādo. Iti imesañca tiṇṇaṃ aṅgānaṃ vasena tīṇi karaṇāni, saṅghena karaṇaṃ, dhammena samaggena karaṇanti imāni ca dveti pañca tassapāpiyasikākammassa karaṇāni nāma honti. Sesamettha tajjanīyādīsu vuttanayameva. Ayaṃ panettha vacanattho – idañhi yo pāpussannatāya pāpiyo puggalo, tassa kattabbato ‘‘tassapāpiyasikākamma’’nti vuccati.

၂၀၇. “အသုစိ” ဟူသည်ကား မစင်ကြယ်သော ကာယကံ၊ ဝစီကံတို့နှင့် ပြည့်စုံသည် ဖြစ်အံ့။ “အလဇ္ဇီ” ဟူသည်ကား သညာနှင့်တကွ စေတနာဖြင့် အာပတ်သို့ ရောက်ခြင်းစသော အလဇ္ဇီလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသည် ဖြစ်အံ့။ “သာနုဝါဒေါ” ဟူသည်ကား စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့ခြင်းနှင့် တကွ ဖြစ်အံ့။ ဤသို့လျှင် ဤအင်္ဂါသုံးပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ပြုခြင်း (ကံပြုကြောင်းတရား) သုံးပါးတို့လည်းကောင်း၊ သံဃာက ပြုခြင်း၊ တရားနှင့်အညီ ညီညွတ်သော သံဃာက ပြုခြင်းဟူသော ပြုခြင်းနှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း ပေါင်းသော် တဿပါပိယသိကကံ၏ ပြုကြောင်းတရား ငါးပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတဿပါပိယသိကကံ၌ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် တဇ္ဇနီယကံစသည်တို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤစကား၌ ဝစနတ္ထ (စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်) ကား- ယုတ်မာခြင်း အလွန်များပြားသဖြင့် “ပါပိယ” မည်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏အပေါ်၌ ပြုထိုက်သော ကံဖြစ်သောကြောင့် “တဿပါပိယသိကကံ” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Tassapāpiyasikākathā niṭṭhitā.

တဿပါပိယသိကာကထာ ပြီး၏။

Tiṇavatthārakādikathā

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာ

212. Kakkhaḷattāya vāḷattāyāti kakkhaḷabhāvāya ceva vāḷabhāvāya ca. Bhedāyāti saṅghabhedāya. Sabbeheva ekajjhanti kassaci chandaṃ anāharitvā gilānepi tattheva ānetvā ekato sannipatitabbaṃ. Tiṇavatthārakena vūpasameyyāti ettha idaṃ kammaṃ tiṇavatthārakasadisattā ‘‘tiṇavatthārako’’ti vuttaṃ. Yathā hi gūthaṃ vā muttaṃ vā ghaṭṭiyamānaṃ duggandhatāya bādhati, tiṇehi avattharitvā suppaṭicchāditassa panassa so gandho na bādhati; evameva yaṃ adhikaraṇaṃ mūlānumūlaṃ gantvā vūpasamiyamānaṃ kakkhaḷattāya vāḷattāya bhedāya saṃvattati, taṃ iminā kammena vūpasantaṃ gūthaṃ viya tiṇavatthārakena paṭicchannaṃ suvūpasantaṃ hotīti idaṃ kammaṃ tiṇavatthārakasadisattā ‘‘tiṇavatthārako’’ti vuttaṃ.

၂၁၂. “ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ” ဟူသည်ကား ကြမ်းတမ်းခြင်း အကျိုးငှာလည်းကောင်း၊ ရဲရင့်ခြင်း အကျိုးငှာလည်းကောင်း။ “ဘေဒါယ” ဟူသည်ကား သံဃာကွဲပြားခြင်းငှာ။ “သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ” ဟူသည်ကား တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်း၏ ဆန္ဒကို မဆောင်ယူဘဲ ဂိလာန (နာမကျန်းသော) ရဟန်းတို့ကိုပင် ထိုအဓိကရုဏ်း ငြိမ်းစေရာအရပ်သို့ ပင့်ဆောင်၍ တစ်ပေါင်းတည်း စည်းဝေးအပ်၏။ “တိဏဝတ္ထာရကေန ဝူပသမေယျ” ဟူသော ဤပါဌ်၌- ဤကံသည် တိဏဝတ္ထာရက (မြက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခြင်း) နှင့် တူသောကြောင့် “တိဏဝတ္ထာရက” ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ မည်ကဲ့သို့နည်းဟူမူ- ကျင်ကြီး သို့မဟုတ် ကျင်ငယ်ကို မွှေနှောက်အပ်သော် မကောင်းသောအနံ့ ရှိခြင်းကြောင့် နှိပ်စက်သကဲ့သို့၊ မြက်တို့ဖြင့် လွှမ်းကာ ကောင်းစွာ ဖုံးအုပ်ထားအပ်သော် ထိုကျင်ကြီး ကျင်ငယ်၏ အနံ့သည် မနှိပ်စက်တော့သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဤအတူပင် အကြင် အဓိကရုဏ်းကို အရင်းအမြစ်သို့တိုင်အောင် လိုက်လံ စစ်ဆေး၍ ငြိမ်းစေအပ်သော် ကြမ်းတမ်းခြင်း၊ ရဲရင့်ခြင်း၊ သံဃာကွဲပြားခြင်းတို့ ဖြစ်ရန် ရှိ၏။ ထိုအဓိကရုဏ်းကို ဤတိဏဝတ္ထာရကကံဖြင့် ငြိမ်းအေးစေအပ်သော် ကျင်ကြီးကို မြက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ငြိမ်းအေးပြီး ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤကံကို မြက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခြင်းနှင့် တူသောကြောင့် “တိဏဝတ္ထာရက” ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။

213. Thullavajjanti pārājikañceva saṅghādisesañca. Gihipaṭisaṃyuttanti gihīnaṃ hīnena khuṃsanavambhanadhammikapaṭissavesu āpannaṃ āpattiṃ.

၂၁၃. “ထုလ္လဝဇ္ဇံ” ဟူသည်ကား ပါရာဇိကအာပတ်နှင့် သံဃာဒိသေသ်အာပတ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ “ဂိဟိပဋိသံယုတ္တံ” ဟူသည်ကား လူဝတ်ကြောင်တို့ကို ယုတ်ညံ့သော စကားဖြင့် ဆဲရေးခြင်း၊ ရှုတ်ချခြင်း၊ တရားနှင့်ညီသော ဝန်ခံကတိကို ဖောက်ဖျက်ခြင်းတို့ကြောင့် သင့်ရောက်အပ်သော အာပတ်ကို ဆိုလိုသည်။

214. Evañca pana bhikkhave te bhikkhū tāhi āpattīhi vuṭṭhitā hontīti evaṃ tiṇavatthārakakammavācāya katāya kammavācāpariyosāne yattakā tattha sannipatitā antamaso suttāpi samāpannāpi aññavihitāpi sabbe te bhikkhū yāva upasampadamaṇḍalato paṭṭhāya thullavajjañca gihipaṭisaṃyuttañca ṭhapetvā avasesā āpattiyo āpannā, sabbāhi tāhi āpattīhi vuṭṭhitā honti. Ye pana ‘‘na [Pg.39] metaṃ khamatī’’ti aññamaññaṃ diṭṭhāvikammaṃ karonti, tehi vā saddhiṃ āpattiṃ āpajjitvāpi tattha anāgatā, āgantvā vā chandaṃ datvā pariveṇādīsu nisinnā, te āpattīhi na vuṭṭhahanti. Tena vuttaṃ – ‘‘ṭhapetvā diṭṭhāvikammaṃ ṭhapetvā ye na tattha hontī’’ti.

၂၁၄. “ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ တေ ဘိက္ခူ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ” ဟူသည်ကား ဤသို့ တိဏဝတ္ထာရက ကမ္မဝါစာကို ပြုအပ်သော်၊ ကမ္မဝါစာ၏ အဆုံး၌ ထိုအဓိကရုဏ်း ဆုံးဖြတ်ရာအရပ်၌ စည်းဝေးနေကြကုန်သော၊ အနည်းဆုံးအားဖြင့် အိပ်ပျော်နေသူဖြစ်စေ၊ သမာပတ်ဝင်စားနေသူဖြစ်စေ၊ အခြားအာရုံ၌ စိတ်ရောက်နေသူဖြစ်စေ ထိုရဟန်းအားလုံးတို့သည် ပဉ္စင်းခံစဉ်ကစ၍ သင့်ရောက်ခဲ့သော ရုန့်ရင်းသော အပြစ်ဖြစ်သော (ပါရာဇိက၊ သံဃာဒိသေသ်) အာပတ်နှင့် ဂိဟိပဋိသံယုတ္တအာပတ်တို့ကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ကြွင်းသော အာပတ်တို့မှ လွတ်မြောက်ကြကုန်၏။ သို့သော်လည်း “ငါ့အား ဤကံသည် မနှစ်သက်” ဟု အချင်းချင်း မိမိအယူကို ထင်ရှားစွာ ပြုကြကုန်သော ရဟန်းတို့လည်းကောင်း၊ ထိုရဟန်းတို့နှင့် အတူတကွ အာပတ် သင့်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ထိုနေရာသို့ ရောက်မလာသော ရဟန်းတို့လည်းကောင်း၊ ရောက်လာပြီးမှ ဆန္ဒကို ပေးကာ ကျောင်းဝိုင်းစသည်တို့၌ ထိုင်နေသော ရဟန်းတို့လည်းကောင်း ထိုအာပတ်တို့မှ မထမြောက်ကြကုန်။ ထို့ကြောင့် “မိမိအယူကို ထင်ရှားပြုသော ရဟန်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုနေရာ၌ မရှိသော ရဟန်းတို့ကိုလည်းကောင်း ချန်လှပ်၍” ဟု မိန့်တော်မူအပ်သည်။

Tiṇavatthārakādikathā niṭṭhitā.

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာ ပြီး၏။

Adhikaraṇakathā

အဓိကရဏကထာ

215. Bhikkhunīnaṃ anupakhajjāti bhikkhunīnaṃ anto pavisitvā. Vivādādhikaraṇādīnaṃ vacanattho duṭṭhadosavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva. Vipaccatāya vohāroti cittadukkhatthaṃ vohāro; pharusavacananti attho. Yo tattha anuvādoti yo tesu anuvadantesu upavādo. Anuvadanāti ākāranidassanametaṃ; upavadanāti attho. Anullapanā anubhaṇanāti ubhayaṃ anuvadanavevacanamattameva. Anusampavaṅkatāti punappunaṃ kāyacittavācāhi tattheva sampavaṅkatā; anuvadanabhāvoti attho. Abbhussahanatāti ‘‘kasmā evaṃ na upavadissāmi, upavadissāmiyevā’’ti ussāhaṃ katvā anuvadanā. Anubalappadānanti purimavacanassa kāraṇaṃ dassetvā pacchimavacanena balappadānaṃ.

၂၁၅. “ဘိက္ခုနီနံ အနုပခဇ္ဇ” ဟူသည်ကား ဘိက္ခုနီတို့၏ အတွင်းသို့ ဝင်၍။ ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းစသော သဒ္ဒါတို့၏ ဝစနတ္ထကို ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပုဒ်၏ အဖွင့်၌ ငါဆိုအပ်ပြီးခဲ့ပြီ။ “ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော” ဟူသည်ကား စိတ်ဆင်းရဲစေရန် ပြောဆိုသောစကား (ကြမ်းတမ်းသောစကား) ဟု အနက်ရ၏။ “ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါ” ဟူသည်ကား ထိုစွပ်စွဲသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အကြင်စွပ်စွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ “အနုဝဒနာ” ဟူသော ဤသဒ္ဒါသည် စွပ်စွဲပုံ အခြင်းအရာကို ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်ပြီး စွပ်စွဲစောဒနာခြင်းဟု အနက်ရ၏။ “အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာ” ဟူသော ဤပုဒ်နှစ်ခုစလုံးသည် အနုဝဒနသဒ္ဒါ၏ ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) စကားလုံးများသာ ဖြစ်သည်။ “အနုသမ္ပဝင်္ကတာ” ဟူသည်ကား ကိုယ်၊ စိတ်၊ နှုတ်တို့ဖြင့် ထိုစွပ်စွဲခြင်း၌သာ အဖန်ဖန် လွန်စွာ ကိုင်းညွတ်သော အဖြစ် (စွပ်စွဲလိုသော သဘောရှိသည်၏ အဖြစ်) ဖြစ်သည်။ “အဗ္ဘုဿဟနတာ” ဟူသည်ကား “ငါသည် အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ မစွပ်စွဲဘဲ နေရအံ့နည်း၊ စွပ်စွဲရမည်သာ ဖြစ်သည်” ဟု အားတက်သရော အားထုတ်၍ စွပ်စွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ “အနုဗလပ္ပဒါနံ” ဟူသည်ကား ရှေးဦးစွာ ပြောသော စကားအား အကြောင်းပြ၍ နောက်မှ ပြောသော စကားဖြင့် အားဖြည့်ထောက်ပံ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

Kiccayatā karaṇīyatāti ettha kiccameva kiccayaṃ, kiccayassa bhāvo kiccayatā, karaṇīyassa bhāvo karaṇīyatā; ubhayampetaṃ saṅghakammasseva adhivacanaṃ. Apalokanakammantiādi pana tasseva pabhedavacanaṃ. Tattha apalokanakammaṃ nāma sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā samaggassa saṅghassa anumatiyā tikkhattuṃ sāvetvā kattabbakammaṃ. Ñattikammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbakammaṃ. Ñattidutiyakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā ekāya ca anussāvanāyāti evaṃ ñattidutiyāya anussāvanāya kattabbakammaṃ. Ñatticatutthakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā tīhi ca anussāvanāhīti evaṃ ñatticatutthāhi tīhi anussāvanāhi kattabbakammaṃ.

ထို 'ကိစ္စယတာ ကရဏီယတာ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ ပြုထိုက်သော ကိစ္စသည်ပင် ကိစ္စယ မည်၏။ ထိုပြုထိုက်သော ကိစ္စ၏ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာ ပြုခြင်းကိစ္စသည် ကိစ္စယတာ မည်၏။ ပြုထိုက်သော ကိစ္စ၏ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာ ပြုခြင်းကိစ္စသည် ကရဏီယတာ မည်၏။ ဤနှစ်မျိုးလုံးသည် သံဃကံ၏ အမည်များသာ ဖြစ်သည်။ 'အပလောကနကံ' အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ထိုသံဃကံကိုပင် အပြားအားဖြင့် ဟောသော စကားများ ဖြစ်သည်။ ထိုလေးပါးသော ကံတို့တွင် အပလောကနကံ မည်သည်မှာ သိမ်တွင်း၌ ရှိသော သံဃာကို သုတ်သင်၍၊ ဆန္ဒပေးထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဆန္ဒကို ဆောင်ယူပြီးလျှင် ညီညွတ်သော သံဃာ၏ အလိုတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် သုံးကြိမ် ကြားသိစေ၍ ပြုထိုက်သော ကံ ဖြစ်သည်။ ဉတ္တိကံ မည်သည်မှာ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ညီညွတ်သော သံဃာ၏ အလိုတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တစ်ကြိမ်တည်းသော ဉတ်ဖြင့် ပြုထိုက်သော ကံ ဖြစ်သည်။ ဉတ္တိဒုတိယကံ မည်သည်မှာ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ညီညွတ်သော သံဃာ၏ အလိုတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တစ်ကြိမ်သော ဉတ်နှင့် တစ်ကြိမ်သော ကမ္မဝါစာအားဖြင့် ဉတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်မြောက် ရှိသော ကမ္မဝါစာဖြင့် ပြုထိုက်သော ကံ ဖြစ်သည်။ ဉတ္တိစတုတ္ထကံ မည်သည်မှာ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ညီညွတ်သော သံဃာ၏ အလိုတူ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တစ်ကြိမ်သော ဉတ်နှင့် သုံးကြိမ်သော ကမ္မဝါစာတို့ဖြင့် ဉတ်လျှင် လေးကြိမ်မြောက် ရှိသော ကမ္မဝါစာတို့ဖြင့် ပြုထိုက်သော ကံ ဖြစ်သည်။

Tattha apalokanakammaṃ apaloketvāva kātabbaṃ, ñattikammādivasena na kātabbaṃ. Ñattikammampi ekaṃ ñattiṃ ṭhapetvāva kātabbaṃ, apalokanakammādivasena na kātabbaṃ. Ñattidutiyakammaṃ pana apaloketvā kattabbampi atthi, akattabbampi atthi. Tattha sīmāsammuti sīmāsamūhananaṃ kathinadānaṃ kathinubbhāro [Pg.40] kuṭivatthudesanā vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni, apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti. Ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva kātabbāni. Avasesā terasa sammutiyo senāsanaggāhakamatakacīvaradānādisammutiyo cāti evarūpāni lahukakammāni apaloketvāpi kātuṃ vaṭṭanti. Ñattikammañatticatutthakammavasena pana na kātabbameva. Ñatticatutthakammaṃ ñattiñca tisso ca kammavācāyo sāvetvāva kātabbaṃ, apalokanakammādivasena na kātabbanti ayamettha saṅkhepo.

ထိုလေးပါးသော ကံတို့တွင် အပလောကနကံကို ပန်ကြား၍သာ ပြုသင့်သည်၊ ဉတ္တိကံ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် မပြုအပ်။ ဉတ္တိကံကိုလည်း တစ်ကြိမ်တည်းသော ဉတ်ကို ထား၍သာ ပြုအပ်၏၊ အပလောကနကံ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် မပြုအပ်။ ဉတ္တိဒုတိယကံ၌မူကား ပန်ကြား၍ ပြုထိုက်သော ကံလည်းရှိ၏၊ မပြုထိုက်သော ကံလည်းရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် သိမ်သမုတ်ခြင်း၊ သိမ်နုတ်ခြင်း၊ ကထိန်သင်္ကန်း ပေးခြင်း၊ ကထိန်နုတ်ခြင်း၊ ကုဋိရာညွှန်ကြားခြင်း၊ ကျောင်းရာညွှန်ကြားခြင်း ဟူသော ဤခြောက်ပါးသော ကံတို့သည် ကြီးလေးသော ကံများဖြစ်သောကြောင့် ပန်ကြား၍သာ ပြုရန်မအပ်၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာကို ကြားသိစေ၍သာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ထိုခြောက်ပါးသော ကံတို့မှ ကြွင်းသော တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော သမ္မုတိတို့နှင့် သေနာသနဂ္ဂါဟကသမ္မုတိ၊ မတကစီဝရဒါနသမ္မုတိ အစရှိသော သမ္မုတိတို့ကား လဟုကကံများ ဖြစ်သောကြောင့် ပန်ကြား၍လည်း ပြုရန်အပ်ကုန်၏။ သို့သော် ဉတ္တိကံ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကံတို့၏ အစွမ်းဖြင့် မပြုထိုက်သည်သာတည်း။ ဉတ္တိစတုတ္ထကံကိုမူ ဉတ်နှင့် သုံးကြိမ်သော ကမ္မဝါစာတို့ကို ကြားသိစေ၍သာ ပြုအပ်၏၊ အပလောကနကံ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် မပြုအပ်။ ဤသည်မှာ ဤနေရာ၌ အကျဉ်းချုပ် ဖြစ်သည်။

Vitthārato pana imāni cattāri kammāni ‘‘katihākārehi vipajjantī’’tiādinā nayena parivārāvasāne kammavagge etesaṃ vinicchayo āgatoyeva. Yaṃ pana tattha anuttānaṃ, taṃ kammavaggeyeva vaṇṇayissāma. Evañhi sati na aṭṭhāne vaṇṇanā bhavissati, ādito paṭṭhāya ca tassa tassa kammassa viññātattā suviññeyyo bhavissati.

အကျယ်အားဖြင့်မူကား ဤလေးပါးသော ကံတို့သည် 'အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ပျက်စီးကုန်သနည်း' အစရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် ပရိဝါပါဠိတော်၏ အဆုံးနားရှိ ကမ္မဝဂ်၌ ထိုကံတို့၏ အဆုံးအဖြတ်သည် တိုက်ရိုက် လာရှိပြီးသား ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလေးပါးသော ကံတို့၌ မပေါ်လွင်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ထိုကမ္မဝဂ်၌သာ ဖွင့်ပြပါအံ့။ ဤသို့ ကမ္မဝဂ်ကျမှ ဖွင့်ပြခြင်းဖြင့် မသင့်လျော်သော နေရာ၌ ဖွင့်ပြခြင်း မဖြစ်တော့ပေ။ ထို့ပြင် ကမ္မဝဂ်၏ အစမှစ၍ ထိုထိုကံတို့၏ အကြောင်းအရာကို သိရှိထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ပို၍ လွယ်ကူစွာ သိရှိနိုင်ပေလိမ့်မည်။

216. Vivādādhikaraṇassa kiṃ mūlantiādīni pāḷivaseneva veditabbāni.

၂၁၆. ‘ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ကိံ မူလံ’ အစရှိသော စကားတို့ကို ပါဠိတော် လာရှိသည့်အတိုင်းသာ သိအပ်ကုန်၏။

220. ‘‘Vivādādhikaraṇaṃ siyā kusala’’ntiādīsu yena vivadanti, so cittuppādo vivādo, samathehi ca adhikaraṇīyatāya adhikaraṇanti evamādinā nayena attho daṭṭhabbo.

၂၂၀. ‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ’ အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ အကြင် စိတ္တုပ္ပါဒ်ကြောင့် ငြင်းခုံကြကုန်၏၊ ထို စိတ္တုပ္ပါဒ်သည် ဝိဝါဒ မည်၏။ သမထတို့ဖြင့် စွဲ၍ ပြုအပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့် (သို့မဟုတ်) သမထတို့ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေအပ်သောကြောင့် အဓိကရဏ ဟုလည်း မည်၏။ ဤသို့သော နည်းလမ်းဖြင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်ယူအပ်၏။

222. Āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalanti ettha sandhāya bhāsitavasena attho veditabbo. Yasmiñhi pathavikhaṇanādike āpattādhikaraṇe kusalacittaṃ aṅgaṃ hoti, tasmiṃ sati na sakkā vattuṃ ‘‘natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti, tasmā nayidaṃ aṅgappahonakacittaṃ sandhāya vuttaṃ. Idaṃ pana sandhāya vuttaṃ. Yaṃ tāva āpattādhikaraṇaṃ lokavajjaṃ, taṃ ekantato akusalameva, tattha ‘‘siyā akusala’’nti vikappo natthi. Yaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, taṃ yasmā sañcicca ‘‘imaṃ āpattiṃ vītikkamāmī’’ti vītikkamantasseva akusalaṃ hoti, asañcicca pana kiñci ajānantassa sahaseyyādivasena āpajjato abyākataṃ hoti, tasmā tattha sañciccāsañciccavasena imaṃ vikappabhāvaṃ [Pg.41] sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti.

၂၂၂. ‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ၊ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလံ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူသော စကား၏ အစွမ်းဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။ အကြောင်းမှာ မြေတူးခြင်း စသော အကြင် အာပတ္တာဓိကရုဏ်း၌ ကုသိုလ်စိတ်သည် အင်္ဂါဖြစ်၏၊ ထိုသို့ ကုသိုလ်စိတ် အင်္ဂါရှိသော အာပတ္တာဓိကရုဏ်း ရှိပါလျက် ‘ကုသိုလ်ဖြစ်သော အာပတ္တာဓိကရုဏ်း မရှိ’ ဟု မပြောကောင်းပေ။ ထို့ကြောင့် ဤစကားကို အင်္ဂါလောက်သော စိတ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူသည်မဟုတ်။ စင်စစ်သော်ကား ဤဆိုလတ္တံ့သော အကြောင်းကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဦးစွာ ညွှန်ပြအပ်သော လောကဝဇ္ဇဖြစ်သော အာပတ္တာဓိကရုဏ်းသည် စင်စစ်အားဖြင့် အကုသိုလ်ချည်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုလောကဝဇ္ဇ အာပတ္တာဓိကရုဏ်း၌ ‘သိယာ အကုသလံ’ ဟု တစ်သီးတခြား ခွဲခြားဖွယ်မရှိ။ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဖြစ်သော အာပတ္တာဓိကရုဏ်းသည်ကား သညာနှင့်တကွ စေတနာဖြင့် စေ့ဆော်၍ ‘ဤအာပတ်ကို လွန်ကျူးအံ့’ ဟု ကြံစည်ပြီးမှ လွန်ကျူးသော ရဟန်းအားသာ အကုသိုလ် ဖြစ်၏။ သညာစေတနာဖြင့် မစေ့ဆော်ဘဲ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကို မသိဘဲလျက်၊ သဟသေယျ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အာပတ်သင့်သော ရဟန်းအား အဗျာကတ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ အာပတ္တာဓိကရုဏ်း၌ သဉ္စိစ္စနှင့် အသဉ္စိစ္စ၏ အပြားအားဖြင့် ဤခွဲခြားနိုင်သော သဘောကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ ‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ၊ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလံ’ ဟု ဟောတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Sace pana ‘‘yaṃ kusalacitto āpajjati, idaṃ vuccati āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti vadeyya, acittakānaṃ pana eḷakalomapadasodhammādisamuṭṭhānānampi kusalacittaṃ āpajjeyya, na ca tattha vijjamānampi kusalacittaṃ āpattiyā aṅgaṃ. Kāyavacīviññattivasena pana calitappavattānaṃ kāyavācānaṃ aññatarameva aṅgaṃ, tañca rūpakkhandhapariyāpannattā abyākatanti.

အကယ်၍ 'ကုသိုလ်စိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ အကြင် အာပတ္တာဓိကရုဏ်းသို့ ရောက်၏၊ ထိုအာပတ္တာဓိကရုဏ်းကို ကုသိုလ်ဖြစ်သော အာပတ္တာဓိကရုဏ်း ဟု ဆိုအပ်၏' ဟု ပြောဆိုခဲ့ငြားအံ့။ ဤသို့ ဖြစ်ခဲ့လျှင် စိတ်မရှိဘဲ ဖြစ်ကုန်သော (အစိတ္တကဖြစ်သော) သိုးမွေး ကိစ္စ၊ ပဒသောဓမ္မ စသော သမုဋ္ဌာန်ရှိသော အာပတ္တာဓိကရုဏ်းတို့၏ ကုသိုလ် ဖြစ်သည်ဟူသော အဖြစ်သို့ ရောက်ရာ၏။ စင်စစ်သော်ကား ထိုအစိတ္တကအာပတ်တို့၌ ကုသိုလ်စိတ် ထင်ရှားရှိသော်လည်း ထိုကုသိုလ်စိတ်သည် အာပတ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ မဟုတ်ပေ။ ကာယဝိညတ်၊ ဝစီဝိညတ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် လှုပ်ရှားဖြစ်ပေါ်သော ကိုယ်နှုတ်တို့တွင် တစ်ပါးပါးသည်သာ အကြောင်းအင်္ဂါ ဖြစ်၏။ ထို ကိုယ်၊ နှုတ် အင်္ဂါသည်လည်း ရူပက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်သောကြောင့် အဗျာကတသာ ဖြစ်သည်။

Yaṃ jānantotiādimhi pana ayamattho – yaṃ cittaṃ āpattiyā aṅgaṃ hoti, tena vatthuṃ jānanto ‘‘idaṃ vītikkamāmī’’ti ca vītikkamākārena saddhiṃ jānanto sañjānanto vītikkamacetanāvasena cetetvā pakappetvā upakkamavasena maddanto abhivitaritvā nirāsaṅkacittaṃ pesetvā yaṃ āpattādhikaraṇaṃ vītikkamaṃ āpajjati, tassa evaṃ vītikkamato yo vītikkamo, idaṃ vuccati ‘‘āpattādhikaraṇaṃ akusala’’nti.

‘ယံ ဇာနန္တော’ အစရှိသော စကားရပ်၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်— အာပတ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါ ဖြစ်သော အကြင်စိတ်ဖြင့် ဝတ္ထုကို သိလျက် ‘ဤအမှုကို ငါကျူးလွန်၏’ ဟု ကျူးလွန်ခြင်း အခြင်းအရာနှင့်တကွ ကောင်းစွာသိလျက်၊ ကျူးလွန်ကြောင်း စေတနာ၏ အစွမ်းဖြင့် စေ့ဆော်၍၊ အပြားအားဖြင့် ကြံစည်လျက်၊ လုံ့လပြုခြင်း အစွမ်းဖြင့် နှိမ်နင်းလွှမ်းမိုးကာ၊ ရွံ့ရှာခြင်းကင်းသော စိတ်ကို စေလွှတ်၍ အာပတ္တာဓိကရုဏ်းဟူသော အကြင် ကျူးလွန်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤသို့ ကျူးလွန်သော ထိုရဟန်း၏ လွန်ကျူးမှုသည် ‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလံ’ ဟု ဆိုအပ်၏။

Abyākatavārepi yaṃ cittaṃ āpattiyā aṅgaṃ hoti, tassa abhāvena ajānanto vītikkamākārena ca saddhiṃ ajānanto asañjānanto āpattiaṅgabhūtāya vītikkamacetanāya abhāvena acetetvā sañcicca maddanassa abhāvena anabhivitaritvā nirāsaṅkacittaṃ apesetvā yaṃ āpattādhikaraṇaṃ vītikkamaṃ āpajjati, tassa evaṃ vītikkamato yo vītikkamo, idaṃ vuccati ‘‘āpattādhikaraṇaṃ abyākata’’nti.

အဗျာကတဝါရ၌လည်း အာပတ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါဖြစ်သော အကြင်စိတ် မရှိခြင်းကြောင့် မသိဘဲ ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ ကျူးလွန်ခြင်း အခြင်းအရာနှင့်တကွ မသိ နားမလည်ဘဲ ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ အာပတ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါဖြစ်သော ကျူးလွန်ကြောင်း စေတနာ မရှိခြင်းကြောင့် မစေ့ဆော်ဘဲ၊ စေတနာဖြင့် နှိပ်နင်းခြင်း မရှိသဖြင့် မလွှမ်းမိုးဘဲ၊ ရွံ့ရှာခြင်းကင်းသောစိတ်ကို မစေလွှတ်ဘဲလျက် အာပတ္တာဓိကရုဏ်းဟူသော အကြင် ကျူးလွန်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤသို့ ကျူးလွန်သော ထိုရဟန်း၏ လွန်ကျူးမှုသည် ‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အဗျာကတံ’ ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသည်မှာ အနက်အဓိပ္ပာယ်တည်း။

224. Ayaṃ vivādo no adhikaraṇantiādīsu samathehi adhikaraṇīyatāya abhāvato noadhikaraṇanti evamattho veditabbo.

၂၂၄. ‘အယံ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏံ’ အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ သမထတို့ဖြင့် စွဲ၍ ပြုအပ်သော အဖြစ် (သို့မဟုတ်) သမထတို့ဖြင့် ငြိမ်းစေအပ်သော အဖြစ် မရှိခြင်းကြောင့် အဓိကရုဏ်း မမည်ဟု ဤသို့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိအပ်၏။

Adhikaraṇakathā niṭṭhitā.

အဓိကရုဏ်းကထာ ပြီး၏။

Adhikaraṇavūpasamanasamathakathā

အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းအေးစေတတ်သော သမထကထာ

228. Yāvatikā ca bhikkhū kammappattāti ettha catuvaggakaraṇe kamme cattāro, pañcavaggakaraṇe pañca, dasavaggakaraṇe dasa, vīsativaggakaraṇe vīsati bhikkhū kammappattāti veditabbā.

၂၂၈. ‘ယာဝတိကာ စ (ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ)’ အစရှိသော ဤပါဌ်၌ လေးပါးအစုရှိသော သံဃာသည် ပြုထိုက်သော ကံ (စတုဝဂ္ဂကရဏကံ) ၌ ရဟန်းလေးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ငါးပါးအစုရှိသော သံဃာသည် ပြုထိုက်သော ကံ (ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏကံ) ၌ ရဟန်းငါးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ တစ်ကျိပ်ပါးအစုရှိသော သံဃာသည် ပြုထိုက်သော ကံ (ဒသဝဂ္ဂကရဏကံ) ၌ ရဟန်းတစ်ကျိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ နှစ်ကျိပ်ပါးအစုရှိသော သံဃာသည် ပြုထိုက်သော ကံ (ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏကံ) ၌ ရဟန်းနှစ်ကျိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း ‘ကမ္မပ္ပတ္တ’ ရဟန်းတို့ဟူ၍ သိအပ်ကုန်၏။

230. Supariggahitanti [Pg.42] suṭṭhu pariggahitaṃ katvā sampaṭicchitabbaṃ. Sampaṭicchitvā ca pana ‘‘ajja bhaṇḍakaṃ dhovāma, ajja pattaṃ pacāma, ajjeko palibodho atthī’’ti mānaniggahatthāya katipāhaṃ atikkāmetabbaṃ.

၂၃၀. ‘သုပရိဂ္ဂဟိတံ’ ဟူသည်မှာ ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား၍ ယူအပ်သည်ကို ပြု၍ လက်ခံထိုက်၏။ လက်ခံပြီး၍လည်း ‘ယနေ့ ဘဏ္ဍာပစ္စည်းကို ဖွပ်လျှော်ကြကုန်အံ့၊ ယနေ့ သပိတ်ကို ဖုတ်ကြကုန်အံ့၊ ယနေ့ တစ်စုံတစ်ခုသော နှောင့်ယှက်တတ်သည့် အလုပ်ကိစ္စ (ဗလိဗောဓ) ရှိ၏’ ဟု အဓိကရုဏ်းရှင်တို့၏ မာနကို နှိပ်ခြင်းငှာ အနည်းငယ်သောရက်ကို လွန်စေထိုက်၏ (ဆိုင်းငံ့ထားထိုက်၏)။

231. Anantāni ceva bhassāni jāyantīti aparimāṇāni ito cito ca vacanāni uppajjanti. ‘‘Bhāsānī’’tipi pāṭho, ayamevattho. Ubbāhikāya sammannitabboti apaloketvā vā sammannitabbo parato vuttāya ñattidutiyāya vā kammavācāya. Evaṃ sammatehi pana bhikkhūhi visuṃ vā nisīditvā tassāyeva vā parisāya ‘‘aññehi asammatehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitabbaṃ.

၂၃၁. "အနန္တာနိ စေဝ ဘဿာနိ ဇာယန္တိ" ဟူသည်မှာ ဤသူ၏ အထံမှလည်းကောင်း၊ ထိုသူ၏ အထံမှလည်းကောင်း အတိုင်းအဆမရှိသော စကားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။ "ဘာသာနိ" ဟူ၍လည်း ပါဠိတော်မူကွဲ ရှိ၏၊ အနက်မှာ အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ "ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗော" ဟူသည်မှာ ပန်ကြား၍သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် နောင်တွင် ပြဆိုအပ်သော ဉတ်ဒုတိယကမ္မဝါစာဖြင့်သော်လည်းကောင်း သမုတ်အပ်၏။ ဤသို့ သမုတ်အပ်ပြီးသော ရဟန်းတို့သည် သီးခြားခွဲ၍ ထိုင်နေခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ထိုပရိသတ်၌ပင် "မသမုတ်အပ်သော အခြားရဟန်းတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော စကားကို မပြောဆိုအပ်" ဟု ကြားသိစေ၍ဖြစ်စေ ထိုအဓိကရုဏ်းကို ဆုံးဖြတ်ရမည်။

233. Tatrāssāti tassaṃ parisati bhaveyya. Neva suttaṃ āgatanti na mātikā āgatā. No suttavibhaṅgoti vinayopi na paguṇo. Byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhatīti byañjanamattameva gahetvā atthaṃ paṭisedheti. Jātarūparajatakhettavatthupaṭiggahaṇādīsu vinayadharehi bhikkhūhi āpattiyā kāriyamāne disvā ‘‘kiṃ ime āpattiyā kāretha, ‘nanu jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’ti evaṃ sutte paṭiviratimattameva vuttaṃ, natthi ettha āpattī’’ti vadati. Aparo dhammakathiko suttassa āgatattā olambetvā nivāsentānaṃ āpattiyā āropiyamānāya ‘‘kiṃ imesaṃ āpattiṃ ropetha, ‘nanu parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā’ti evaṃ sikkhākaraṇamattamevettha vuttaṃ, natthi ettha āpattī’’ti vadati.

၂၃၃. "တတြာဿ" ဟူသည်မှာ ထိုပရိသတ်၌ ရှိရာ၏။ "နေဝ သုတ္တံ အာဂတံ" ဟူသည်မှာ ဒွေမာတိကာ (မာတိကာ) ပါဠိတော်သည် နှုတ်၌ မရ။ "နော သုတ္တဝိဘင်္ဂေါ" ဟူသည်မှာ ဝိနည်းကိုလည်း ကောင်းစွာ လေ့လာထားခြင်း မရှိ။ "ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ပဋိဗာဟတိ" ဟူသည်မှာ သဒ္ဒါအက္ခရာမျှကိုသာ ယူ၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တားမြစ်ပယ်ဖျက်၏။ ရွှေငွေကို ခံယူခြင်း၊ လယ်မြေ ခြံမြေကို လက်ခံခြင်း စသည်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဝိနည်းဓိုရ် ရဟန်းတို့က အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်ကို မြင်လျှင် "ဤဝိနည်းဓိုရ်တို့သည် အဘယ်ကြောင့် အာပတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ကြသနည်း၊ ‘ရွှေငွေကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်၏’ ဟု သုတ္တန်ပါဠိတော်၌ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းမျှကိုသာ ဟောတော်မူအပ်သည် မဟုတ်ပါလော၊ ဤရွှေငွေ ခံယူခြင်း၌ အာပတ်မရှိပါ" ဟု ပြောဆိုတတ်၏။ အခြားသော ဓမ္မကထိကတစ်ပါးသည်လည်း ဒွေမာတိကာ ပါဠိတော်ကို နှုတ်တက်ရသည့်အတွက် သင်္ကန်းကို တွဲရရွဲ ဝတ်သော ရဟန်းတို့အား ဝိနည်းဓိုရ်တို့က အာပတ်တင်သောအခါ "ဤရဟန်းတို့အပေါ်၌ အဘယ်ကြောင့် အာပတ်တင်ကြသနည်း၊ ‘သင်္ကန်းကို ဝန်းဝန်းဝိုင်းဝိုင်း ဝတ်ဆင်အပ်၏ဟု ကျင့်အပ်၏’ ဟု ဤကျင့်မှုကို အားထုတ်ခြင်းမျှကိုသာ ဟောတော်မူအပ်သည် မဟုတ်ပါလော၊ ဤသင်္ကန်းဝတ်ခြင်း၌ အာပတ်မရှိပါ" ဟု ပြောဆိုတတ်၏။

234. Yathā bahutarā bhikkhūti ettha ekenapi adhikā bahutarāva ko pana vādo dvīhi tīhīti.

၂၃၄. "ယထာ ဗဟုတရာ ဘိက္ခူ" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ တစ်ပါးမျှ ပိုလွန်သော ရဟန်းတို့ကိုလည်း "ဗဟုတရ" (သာ၍များသော ရဟန်းတို့) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်သာဖြစ်ရာ နှစ်ပါး သုံးပါး ပိုလွန်သောအခါတွင်မူ "ဗဟုတရ" ဟု ပြောဆိုရန် အဘယ်မှာ သံသယရှိပါအံ့နည်း။

Adhikaraṇavūpasamanasamathakathā niṭṭhitā.

အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းအေးစေတတ်သော သမထကထာ ပြီး၏။

Tividhasalākaggāhakathā

စာရေးတံယူခြင်းသုံးမျိုးပြဆိုရာကထာ

235. Saññattiyāti saññāpanatthāya. Gūḷhakantiādīsu alajjussannāya parisāya gūḷhako salākaggāho kātabbo, lajjussannāya parisāya vivaṭako, bālussannāya sakaṇṇajappako. Vaṇṇāvaṇṇāyo katvāti dhammavādīnañca adhammavādīnañca salākāyo nimittasaññaṃ āropetvā aññamaññaṃ visabhāgā kātabbā. Tato tā sabbāpi cīvarabhoge [Pg.43] katvā vuttanayena gāhetabbā. Duggahoti paccukkaḍḍhitabbanti ‘‘duggahitā salākāyo’’ti vatvā puna gahetvā yāvatatiyaṃ gāhetabbā. Suggahoti sāvetabbanti ekasmimpi dhammavādimhi atirekajāte ‘‘suggahitā salākāyo’’ti sāvetabbaṃ. Yathā ca te dhammavādino vadanti tathā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametabbanti. Atha yāvatatiyampi adhammavādinova bahutarā honti, ajja ‘‘akālo, sve jānissāmā’’ti vuṭṭhahitvā alajjīnaṃ pakkhabhedatthāya dhammavādipakkhaṃ pariyesitvā punadivase salākaggāho kātabbo. Ayaṃ gūḷhako salākaggāho.

၂၃၅. "သညာပိယာ" ဟူသည် သိစေခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်သည်။ "ဂူဠှကံ" စသော စကားရပ်၌ အလဇ္ဇီရဟန်း အဆမတန်များပြားသော ပရိသတ်၌ လျှို့ဝှက်သော စာရေးတံပေးခြင်း (ဂူဠှက စာရေးတံယူခြင်း) ကို ပြုအပ်၏။ လဇ္ဇီရဟန်းများသော ပရိသတ်၌ ဖွင့်လှစ်သော စာရေးတံပေးခြင်း (ဝိဝဋက စာရေးတံယူခြင်း) ကို ပြုအပ်၏။ လူမိုက် (ဗာလ) များသော ပရိသတ်၌ နားနားကပ်၍ ပြောကြားလျက် စာရေးတံပေးခြင်း (သကဏ္ဏဇပ္ပက စာရေးတံယူခြင်း) ကို ပြုအပ်၏။ "ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏာယော ကတွာ" ဟူသည်မှာ ဓမ္မဝါဒီတို့၏ စာရေးတံနှင့် အဓမ္မဝါဒီတို့၏ စာရေးတံတို့ကို အမှတ်အသားပြု၍ အချင်းချင်း မတူအောင် ကွဲပြားခြားနားစေရမည်။ ထို့နောက် ထိုစာရေးတံအားလုံးကို သင်္ကန်းခွေ၌ ထည့်၍ ပါဠိတော်လာနည်းအတိုင်း ယူစေအပ်ကုန်၏။ "ဒုဂ္ဂဟောတိ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗံ" ဟူသည်မှာ "စာရေးတံတို့ကို မကောင်းသဖြင့် ယူအပ်ကုန်ပြီ" ဟု ဆိုကာ ပြန်သိမ်း၍ သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ယူစေအပ်၏။ "သုဂ္ဂဟောတိ သာဝေတဗ္ဗံ" ဟူသည်မှာ ဓမ္မဝါဒီ တစ်ပါးမျှ ပို၍လွန်သောအခါ "စာရေးတံတို့ကို ကောင်းစွာ ယူအပ်ပြီ" ဟု ကြားသိစေအပ်၏။ ထိုဓမ္မဝါဒီတို့ ပြောဆိုသည့်အတိုင်း ထိုအဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းအေးစေအပ်၏။ အကယ်၍ သုံးကြိမ်တိုင်အောင်ပင် အဓမ္မဝါဒီတို့သာ သာ၍များပါက "ယနေ့ အချိန်မဟုတ်သေး၊ နက်ဖြန်မှ သိကြကုန်အံ့" ဟု ဆို၍ ထသွားကာ၊ အလဇ္ဇီတို့၏ အသင်းအပင်း ပျက်ပြားစေရန် ဓမ္မဝါဒီအစုအဖွဲကို ရှာဖွေပြီး နောက်တစ်နေ့၌ တစ်ဖန် စာရေးတံပေးခြင်းကို ပြုအပ်၏။ ဤသည်ကား လျှို့ဝှက်သော စာရေးတံပေးခြင်း (ဂူဠှကစာရေးတံယူခြင်း) ဖြစ်သည်။

Sakaṇṇajappake pana gahite vattabboti ettha sace saṅghatthero adhammavādisalākaṃ gaṇhāti, so evaṃ avabodhetabbo – ‘‘bhante, tumhe mahallakā vayoanuppattā, tumhākaṃ etaṃ na yuttaṃ, ayaṃ pana dhammavādisalākā’’ti assa itarā salākā dassetabbā. Sace so taṃ gaṇhāti, dātabbā. Atha neva avabujjhati, tato ‘‘mā kassaci ārocehī’’ti vattabbo. Sesaṃ vuttanayameva. Vivaṭako vivaṭatthoyeva.

"သကဏ္ဏဇပ္ပက" (နားနားကပ်ပြော၍ စာရေးတံယူခြင်း) ၌မူ "ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗော" ဟူသော ဤပါဌ်၌ အဆုံးအဖြတ်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်— အကယ်၍ သံဃာ့မထေရ်ကြီးသည် အဓမ္မဝါဒီတို့၏ စာရေးတံကို ယူပါက ထိုမထေရ်အား "အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် သက်တော်ကြီးရင့်၍ ပစ္ဆိမအရွယ်သို့ ရောက်တော်မူပါပြီ၊ အရှင်ဘုရားတို့အား ဤအဓမ္မဝါဒီစာရေးတံကို ယူခြင်းသည် မသင့်လျော်ပါ၊ ဤစာရေးတံသည်သာ ဓမ္မဝါဒီတို့၏ စာရေးတံဖြစ်ပါသည်" ဟု တိုးတိုးတိတ်တိတ် သိစေအပ်၏။ ဤသို့ သိစေပြီးလျှင် ထိုမထေရ်အား အခြားသော ဓမ္မဝါဒီစာရေးတံကို ပြအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုမထေရ်သည် ထိုဓမ္မဝါဒီစာရေးတံကို ယူပါက ပေးအပ်၏။ သို့မဟုတ် ထိုသို့ပြောသော်လည်း မသိနားမလည်ပါက "မည်သူ့ကိုမျှ မပြောပါနှင့်" ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ ကြွင်းသောစကားလုံးတို့သည် ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဖွင့်လှစ်သော စာရေးတံပေးခြင်း (ဝိဝဋကစာရေးတံယူခြင်း) ကား ပွင့်လင်းစွာ ပြုလုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Tividhasalākaggāhakathā niṭṭhitā.

စာရေးတံယူခြင်းသုံးမျိုးပြဆိုရာကထာ ပြီး၏။

Tassapāpiyasikāvinayakathā

တဿပါပိယသိကာဝိနည်းကံပြဆိုရာကထာ

238. Pārājikasāmantaṃ vāti ettha methunadhamme pārājikasāmantaṃ nāma dukkaṭaṃ hoti. Adinnādānādīsu thullaccayaṃ. Nibbeṭhentanti ‘‘na sarāmī’’ti vacanena nibbeṭhayamānaṃ. Ativeṭhetīti ‘‘iṅghāyasmā’’tiādivacanehi ativeṭhiyati. Sarāmi kho ahaṃ āvusoti pārājikapaṭicchādanatthāya evaṃ paṭijānāti. Puna tena ativeṭhiyamāno ‘‘sarāmi kho’’ti paṭiññaṃ datvā ‘‘idāni maṃ nāsessantī’’ti bhayena ‘‘davāya me’’tiādimāha. Etassa tassapāpiyasikākammaṃ kātabbaṃ. Sace sīlavā bhavissati, vattaṃ paripūretvā paṭippassaddhiṃ labhati, no ce tathā nāsitakova bhavissati. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

၂၃၈. "ပါရာဇိကသာမန္တံ ဝါ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ မေထုန်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပါရာဇိက၏ အနီးဖြစ်သော အာပတ် (ပါရာဇိကသာမန္တ) မည်သည် ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်၏။ အဒိန္နာဒါန စသောအမှုတို့၌ သုလ္လစ္စယအာပတ် ဖြစ်၏။ "နိဗ္ဗေဌေန္တံ" ဟူသည်မှာ "ငါမမှတ်မိပါ" ဟု ပြောဆိုကာ မိမိကိုယ်ကို ရှင်းလင်းဖြေဖျောက်သူကို ဆိုသည်။ "အတိဝေဌေတိ" ဟူသည်မှာ "အို-ရှင်ကြီး၊ ကြည့်စမ်းပါဦး" စသော စကားတို့ဖြင့် စောဒကပုဂ္ဂိုလ်က အလွန်ရစ်ပတ်ခြင်း ခံရသည်ကို ဆိုသည်။ "ငါ သတိရပါပြီ ငါ့သျှင်" ဟု ဆိုသည်မှာ ပါရာဇိကအာပတ်ကို ဖုံးကွယ်လိုသဖြင့် ဤသို့ ဝန်ခံခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်ဖန် ထိုစောဒကပုဂ္ဂိုလ်၏ အလွန်ရစ်ပတ် မေးမြန်းခြင်း ခံရသဖြင့် "ငါ သတိရပါပြီ" ဟု ပဋိညာဉ်ပေးပြီးနောက် "ယခု ငါ့ကို လူဝတ်လဲစေ (ဖျက်ဆီး) ကြတော့မည်" ဟု ကြောက်ရွံ့သဖြင့် "ငါ ရယ်မောလို၍ ပြောခြင်းဖြစ်သည်" စသည်ဖြင့် ပြောဆို၏။ ထိုကဲ့သို့သော ရဟန်းအား တဿပါပိယသိကာကံ ပြုအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းသည် သီလရှိသူ ဖြစ်ပါက ကျင့်ဝတ်များကို ပြည့်စုံအောင် ဖြည့်ကျင့်ခြင်းဖြင့် ဤကံ၏ ငြိမ်းအေးခြင်းကို ရရှိလိမ့်မည်။ အကယ်၍ သီလမရှိသူဖြစ်ပါက ဤအတိုင်းပင် သာသနာတော်မှ ပျက်စီး (လူဝတ်လဲ) ရမည်သာ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့သည် ထင်ရှားသော အနက်ရှိကုန်သည်သာ တည်း။

Tassapāpiyasikāvinayakathā niṭṭhitā.

တဿပါပိယသိကာဝိနည်းကံပြဆိုရာကထာ ပြီး၏။

Samathakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

သမထက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီး၏။

5. Khuddakavatthukkhandhakaṃ

၅. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓက

Khuddakavatthukathā

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာ

243. Khuddakavatthukkhandhake [Pg.44] – mallamuṭṭhikāti muṭṭhikamallā. Gāmamuddavāti chavirāgamaṇḍanānuyuttā nāgarikamanussā. Gāmamoddavātipi pāṭho; esevattho. Thambheti nhānatitthe nikhaṇitvā ṭhapitatthambhe.

၂၄၃. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓက၌— "မလ္လမုဋ္ဌိကာ" ဟူသည်မှာ လက်သီးထိုးခြင်း၊ လုံးထွေးသတ်ပုတ်ခြင်း ပြုတတ်သော လက်ဝှေ့သမားများ ဖြစ်သည်။ "ဂါမမုဒ္ဒဝါ" ဟူသည်မှာ မိမိတို့၏ အသားအရေကို ဆွဲဆောင်မှုရှိအောင် တန်ဆာဆင်ခြင်း၌ အားထုတ်ကြသော မြို့နေလူတန်းစားများ ဖြစ်သည်။ "ဂါမမောဒ္ဒဝါ" ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိပြီး အနက်မှာ အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ "ထမ္ဘေတိ" ဟူသည်မှာ ရေချိုးဆိပ်၌ စိုက်ထူထားသော တိုင်များ၌ (ကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်)။

Kuṭṭeti iṭṭhakāsilādārukuṭṭānaṃ aññatarasmiṃ. Aṭṭāne nhāyantīti ettha aṭṭānaṃ nāma rukkhaṃ phalakaṃ viya tacchetvā aṭṭhapadākārena rājiyo chinditvā nhānatitthe nikhaṇanti, tattha cuṇṇāni ākiritvā manussā kāyaṃ ghaṃsanti. Gandhabbahatthakenāti nhānatitthe ṭhapitena dārumayahatthena, tena kira cuṇṇāni gahetvā manussā sarīraṃ ghaṃsanti. Kuruvindakasuttiyāti kuruvindakapāsāṇacuṇṇāni lākhāya bandhitvā kataguḷikakalāpako vuccati, taṃ ubhosu antesu gahetvā sarīraṃ ghaṃsanti. Viggayha parikammaṃ kārāpentīti aññamaññaṃ sarīrena sarīraṃ ghaṃsanti. Mallakaṃ nāma makaradantake chinditvā mallakamūlasaṇṭhānena kataṃ mallakanti vuccati, idaṃ gilānassāpi na vaṭṭati.

"ကုဋ္ဋေတိ" ဟူသည်မှာ အုတ်နံရံ၊ ကျောက်နံရံ၊ သစ်သားနံရံတို့တွင် တစ်ခုခုသော နံရံ၌ (ပွတ်တိုက်ခြင်းတည်း)။ "အဋ္ဋာနေ နှာယန္တိ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ အဋ္ဋာန မည်သည်မှာ သစ်သားကို ပျဉ်ချပ်ကဲ့သို့ ရွေ၍ ရှစ်ကွက်ကျား ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် အရေးအကြောင်းများ ထွင်းကာ ရေချိုးဆိပ်၌ စိုက်ထူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လူတို့သည် ထိုပျဉ်ချပ်ပေါ်တွင် ဆပ်ပြာမှုန့်များ ဖြန့်ထည့်၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်ကြကုန်၏။ "ဂန္ဓဗ္ဗဟတ္ထကေန" ဟူသည်မှာ ရေချိုးဆိပ်တွင် ထားရှိသော သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်တု ဖြစ်သည်။ ထိုသစ်သားလက်ဖြင့် ဆပ်ပြာမှုန့်များကို ယူ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ "ကုရုဝိန္ဒကသုတ္တိယာ" ဟူသည်မှာ ကုရုဝိန္ဒက ကျောက်မှုန့်များကို ချိတ်ရည်ဖြင့် စေးကပ်အောင်ပြု၍ လုံးထားသော အလုံးငယ်ကလေးများ အစုအဝေးကို ဆိုသည်။ ထိုအလုံးငယ်များကို နှစ်ဖက်သော စွန်းတို့မှ ကိုင်လျက် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်ကြကုန်၏။ "ဝိဂ္ဂယှ ပရိကမ္မံ ကာရာပေန္တိ" ဟူသည်မှာ အချင်းချင်း တစ်ဦး၏ ကိုယ်နှင့် တစ်ဦး၏ ကိုယ်ကို ပွတ်တိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ "မလ္လက" မည်သည်မှာ မကရ်းငါး၏ သွားသဏ္ဌာန် ခွေးသွားစိတ်များကို ဖြတ်၍ ထွေးခံ၏ အောက်ခြေသဏ္ဌာန် ဝိုင်းအောင် ပြုလုပ်ထားသော ခွေဝိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤပြုပြင်ထားသော ခွေဝိုင်းသည် ဂိလာနဖြစ်သော ရဟန်းအားပင် မအပ်စပ်ပေ။

244. Akatamallakaṃ nāma dante acchinditvā kataṃ, idaṃ agilānasseva na vaṭṭati; iṭṭhakākhaṇḍaṃ pana kapālakhaṇḍaṃ vā vaṭṭati. Ukkāsikanti vatthavaṭṭiṃ; tasmā nhāyantassa yassa kassaci nhānasāṭakavaṭṭiyā piṭṭhiṃ ghaṃsituṃ vaṭṭati. Puthupāṇikanti hatthaparikammaṃ vuccati, tasmā sabbesaṃ hatthena piṭṭhiparikammaṃ kātuṃ vaṭṭati.

၂၄၄. "အကတမလ္လက" မည်သည်မှာ မကရ်းသွားများကို မဖြတ်ဘဲ ပြုလုပ်ထားသော ခွေဝိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤမပြုပြင်အပ်သော ခွေဝိုင်းသည် ဂိလာနမဟုတ်သော ရဟန်းအားသာ မအပ်၊ (ဂိလာနရဟန်းအား အပ်၏)။ အုတ်ကျိုး သို့မဟုတ် အိုးခြမ်းပဲ့ကိုမူ အသုံးပြုရန် အပ်စပ်သည်။ "ဥက္ကာသိက" ဟူသည်မှာ အဝတ်ကျစ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေချိုးသော မည်သည့်ရဟန်းမဆို ရေသနုပ်၏ အဝတ်ကျစ်ဖြင့် ကျောကုန်းကို ပွတ်တိုက်ရန် အပ်စပ်သည်။ "ပုထုပါဏိက" ဟူသည်မှာ လက်ဖြင့် အဖန်ဖန် ချေးတွန်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းအားလုံး (ဂိလာနဖြစ်စေ၊ မဖြစ်စေ) လက်ဖြင့် ကျောကုန်း ချေးတွန်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရန် အပ်စပ်သည်။

245. Vallikāti kaṇṇato nikkhantamuttolambakādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ; na kevalañca vallikā eva, yaṃkiñci kaṇṇapiḷandhanaṃ antamaso tālapaṇṇampi na vaṭṭati. Pāmaṅganti yaṃkiñci palambakasuttaṃ. Kaṇṭhasuttakanti yaṃkiñci gīvūpagaābharaṇaṃ. Kaṭisuttakanti yaṃkiñci kaṭipiḷandhanaṃ antamaso suttatantumattampi. Ovaṭṭikanti valayaṃ. Kāyūrādīni pākaṭāneva, akkhakānaṃ heṭṭhā bāhābharaṇaṃ yaṃkiñci ābharaṇaṃ na vaṭṭati.

၂၄၅. "ဝလ္လိကာ" ဟူသည်မှာ နားမှထွက်၍ တွဲလျားကျသော ပုလဲအစရှိသည်တို့၏ အမည်ဖြစ်သည်။ အခြားတန်ဆာမဖက်ဘဲ သီးသန့် "ဝလ္လိကာ" (ပုလဲသွယ်) သာ မအပ်သည်မဟုတ်၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ထန်းရွက်နားတန်ဆာအပါအဝင် တစ်စုံတစ်ခုသော နားတန်ဆာသည်လည်း မအပ်ပေ။ "ပါမင်္ဂ" ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ခုသော စလွယ် (သို့မဟုတ် တွဲလျားကျသော ချည်) ကို ဆိုလိုသည်။ "ကဏ္ဌသုတ္တက" ဟူသည်မှာ လည်ဆွဲ (သို့မဟုတ် လည်ပင်းသို့ ရောက်သော တစ်စုံတစ်ခုသော တန်ဆာ) ကို ဆိုလိုသည်။ "ကဋိသုတ္တက" ဟူသည်မှာ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ချည်မျှင်မျှအပါအဝင် တစ်စုံတစ်ခုသော ခါးတန်ဆာသည်လည်း မအပ်ပေ။ "ဩဝဋ္ဋိက" ဟူသည် လက်ကောက်ကို ဆိုလိုသည်။ လက်ကြပ်အစရှိသော တန်ဆာတို့သည်ကား ထင်ရှားကုန်သည်သာတည်း။ ညှပ်ရိုးအောက်၌ ဝတ်ဆင်အပ်သော လက်မောင်းတန်ဆာသည်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော တန်ဆာသည်လည်းကောင်း မအပ်ပေ။

246. Dumāsikaṃ [Pg.45] vā duvaṅgulaṃ vāti ettha sace kesā antodvemāse dvaṅgulaṃ pāpuṇanti, antodvemāseva chinditabbā. Dvaṅgulehi atikkāmetuṃ na vaṭṭati. Sacepi na dīghā, dvemāsato ekadivasampi atikkāmetuṃ na vaṭṭatiyeva; evamayaṃ ubhayenapi ukkaṭṭhaparicchedova vutto, tato oraṃ pana navaṭṭanabhāvo nāma natthi.

၂၄၆. "ဒုမာသိကံ ဝါ ဒုဝင်္ဂုလံ ဝါ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ အကယ်၍ နှစ်လအတွင်း၌ ဆံပင်တို့သည် လက်နှစ်သစ်ပမာဏသို့ ရောက်ပါက နှစ်လအတွင်း၌ပင် ဖြတ်ရမည်။ လက်နှစ်သစ်ပမာဏကို လွန်စေရန် မအပ်။ လက်နှစ်သစ်ထက် မရှည်စေကာမူ နှစ်လထက် တစ်ရက်မျှပင် လွန်စေရန် မအပ်သည်သာတည်း။ ဤသို့လျှင် ဤနှစ်ပုဒ်လုံးဖြင့် အလွန်ဆုံး အပိုင်းအခြားကိုသာ ဟောတော်မူအပ်၏။ သို့ရာတွင် ထိုနှစ်လ သို့မဟုတ် လက်နှစ်သစ်အတွင်း၌ ဖြတ်ခြင်းသည် မအပ်သည်မဟုတ်ပေ (အပ်ပါသည်)။

Kocchena osaṇṭhentīti kocchena olikhitvā sannisīdāpenti. Phaṇakenāti dantamayādīsu yena kenaci. Hatthaphaṇakenāti hattheneva phaṇakiccaṃ karontā aṅgulīhi osaṇṭhenti. Sitthatelakenāti madhusitthakaniyyāsādīsu yena kenaci cikkalena. Udakatelakenāti udakamissakena telena. Maṇḍanatthāya sabbattha dukkaṭaṃ, uddhalomena pana anulomanipātanatthaṃ hatthaṃ temetvā sīsaṃ puñchitabbaṃ. Uṇhābhitattarajasirānampi allahatthena puñchituṃ vaṭṭati.

"ကောစ္ဆေန ဩသဏ္ဌေန္တိ" ဟူသည်မှာ ဝက်မှင်ဘီး (သို့မဟုတ် ဘရွတ်) ဖြင့် အောက်သို့ ဖြီးချ၍ ကောင်းစွာ တည်နေစေခြင်းကို ဆိုသည်။ "ဖဏကေန" ဟူသည်မှာ ဆင်စွယ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ဘီးအစရှိသည်တို့အနက် တစ်မျိုးမျိုးသော ဘီးဖြင့် ဖြီးခြင်းကို ဆိုသည်။ "ဟတ္ထဖဏကေန" ဟူသည်မှာ လက်ဖြင့်သာလျှင် ဘီး၏ကိစ္စကို ပြုလျက် လက်ချောင်းတို့ဖြင့် အောက်သို့ ဖြီးချခြင်းကို ဆိုသည်။ "သိတ္ထတေလကေန" ဟူသည်မှာ ပျားဖယောင်းစေး အစရှိသော အစေးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော အစေးဖြင့် လိမ်းကျံခြင်းကို ဆိုသည်။ "ဥဒကတေလကေန" ဟူသည်မှာ ရေနှင့် ရောစပ်ထားသော ဆီဖြင့် လိမ်းကျံခြင်းကို ဆိုသည်။ တန်ဆာဆင်လိုသော အကျိုးငှာ အလုံးစုံသော ခေါင်းဖြီးမှုတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သို့ရာတွင် အထက်သို့ ထောင်နေသော ဆံပင်ရှိသော ရဟန်းသည် ဆံပင်ကို အောက်သို့ ကျစေရန်အတွက် လက်ကို ရေဆွတ်၍ ဦးခေါင်းကို သုတ်နိုင်သည်။ အပူဒဏ်ခံရသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဖုန်မှုန့်များ ပေကျံနေသောကြောင့်လည်းကောင်း ဦးခေါင်းပူ၍ ဖုန်ပေနေသော ရဟန်းတို့အားလည်း စိုသောလက်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို သုတ်သင်ခြင်းငှာ အပ်၏။

247. Na bhikkhave ādāse vā udakapatte vāti ettha kaṃsapattādīnipi yesu mukhanimittaṃ paññāyati, sabbāni ādāsasaṅkhameva gacchanti. Kañjiyādīnipi ca udakapattasaṅkhameva. Tasmā yattha katthaci olokentassa dukkaṭaṃ. Ābādhapaccayāti ‘‘sañchavi nu kho me vaṇo, udāhu na tāvā’’ti jānanatthaṃ; ‘‘jiṇṇo nu khomhi no’’ti evaṃ āyusaṅkhāraṃ olokanatthampi vaṭṭatīti vuttaṃ.

၂၄၇. "န ဘိက္ခဝေ အာဒါသေ ဝါ ဥဒကပတ္တေ ဝါ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ မျက်နှာရိပ် ထင်ရှားပေါ်လွင်သော ကြေးခွက်အစရှိသော အရာဝတ္ထုအားလုံးတို့သည်လည်း မှန် (ကြေးမုံ) ၏ အင်္ဂါရပ်ထဲသို့သာ ဝင်ကုန်၏။ ပအုန်းရည်အစရှိသည်တို့သည်လည်း ရေခွက်၏ အင်္ဂါရပ်ထဲသို့သာ ဝင်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် တစ်စုံတစ်ခုသော မှန် သို့မဟုတ် ရေခွက်တို့၌ ကြည့်သောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အနာရောဂါဟူသော အကြောင်းကြောင့် ကြည့်သောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ထို့ကြောင့် "ငါ၏အနာသည် အသားနုတက်ပြီလော သို့မဟုတ် မတက်သေးသလော" ဟု သိရှိရန် အကျိုးငှာလည်းကောင်း၊ "ငါသည် အိုမင်းရင့်ရော်ပြီလော သို့မဟုတ် မအိုသေးသလော" ဟု မိမိ၏ အရွယ် (အာယုသင်္ခါရ) ကို ကြည့်ရန် အကျိုးငှာလည်းကောင်း ကြည့်ရှုခြင်းသည် အပ်၏ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။

Mukhaṃ ālimpantīti vippasannachavirāgakarehi mukhālepanehi ālimpanti. Ummaddentīti nānāummaddanehi ummaddenti. Cuṇṇentīti mukhacuṇṇakena makkhenti. Manosilikāya mukhaṃ lañchentīti manosilāya tilakādīni lañchanāni karonti, tāni haritālādīhipi na vaṭṭantiyeva. Aṅgarāgādayo pākaṭāyeva. Sabbattha dukkaṭaṃ.

"မုခံ အာလိမ္ပန္တိ" ဟူသည်မှာ အရေပြားကို ကြည်လင်တောက်ပစေတတ်သော မျက်နှာလိမ်းဆေး (အရောင်တင်ဆေး) တို့ဖြင့် လိမ်းကျံခြင်းကို ဆိုသည်။ "ဥမ္မဒ္ဒေန္တိ" ဟူသည်မှာ အထူးထူးသော မျက်နှာချေမှုန့်တို့ဖြင့် ပွတ်တိုက်ခြင်းကို ဆိုသည်။ "စုဏ္ဏေန္တိ" ဟူသည်မှာ ပေါင်ဒါမှုန့်အစရှိသော မျက်နှာလိမ်းမှုန့်ဖြင့် လိမ်းကျံခြင်းကို ဆိုသည်။ "မနောသိလိကာယ မုခံ လဉ္ဆေန္တိ" ဟူသည်မှာ မြင်းသီလာဖြင့် မှန်ကူကွက် အစရှိသော အမှတ်အသားများကို ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုမှန်ကူကွက်စသော အမှတ်အသားများကို ဆေးဒါန်းအစရှိသည်တို့ဖြင့်သော်လည်း ပြုလုပ်ရန် မအပ်သည်သာတည်း။ ကိုယ်အင်္ဂါ ဆိုးဆေးခြယ်ခြင်း (နှုတ်ခမ်းနီဆိုးခြင်း၊ လက်သည်းဆိုးခြင်း) အစရှိသည်တို့သည်ကား ထင်ရှားကုန်သည်သာတည်း။ ဤသို့ ပြုပြင်ခြယ်သမှု အလုံးစုံတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

248. Na bhikkhave naccaṃ vātiādīsu yaṃkiñci naccaṃ antamaso moranaccampi dassanāya gacchantassa dukkaṭaṃ. Sayampi naccantassa vā naccāpentassa vā dukkaṭameva. Gītampi yaṃkiñci naṭagītaṃ vā sādhugītaṃ vā antamaso dantagītampi ‘‘yaṃ gāyissāmā’’ti pubbabhāge okūjantā karonti, etampi na vaṭṭati. Sayaṃ gāyantassāpi gāyāpentassāpi dukkaṭameva. Vāditampi yaṃkiñci [Pg.46] na vaṭṭati. Yaṃ pana niṭṭhubhanto vā sāsaṅke vā ṭhito accharikaṃ vā phoṭeti, pāṇiṃ vā paharati, tattha anāpatti. Sabbaṃ antarārāme ṭhitassa passato anāpatti. ‘‘Passissāmī’’ti vihārato vihāraṃ gacchantassa āpattiyeva. Āsanasālāya nisinno passati, anāpatti. ‘‘Passissāmī’’ti uṭṭhahitvā gacchato āpatti. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passatopi āpattiyeva.

၂၄၈. "န ဘိက္ခဝေ နစ္စံ ဝါ" အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် ဥဒေါင်းတို့၏ ကခြင်းကိုသော်လည်း ကြည့်ရှုရန် သွားသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ ကိုယ်တိုင် ကခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ကစေခြင်း ပြုလျှင်လည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်သာတည်း။ သီချင်းဆိုခြင်း၌လည်း ဇာတ်သမားတို့၏ သီချင်းဖြစ်စေ၊ အနိစ္စတာစသည်နှင့် စပ်သော သီချင်းဖြစ်စေ၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် သွားတီးသံ သီချင်းဖြစ်စေ မအပ်ပေ။ "ငါတို့ သီဆိုကြကုန်အံ့" ဟု ကြံစည်၍ မသီဆိုမီ ရှေ့အဖို့၌ ညည်းတွားသံကို ပြုလုပ်ခြင်းသည်လည်း မအပ်ပေ။ ကိုယ်တိုင် သီဆိုခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို သီဆိုစေခြင်း၌လည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်သာတည်း။ တီးမှုတ်ခြင်းတစ်မျိုးမျိုးသည်လည်း မအပ်ပေ။ သို့ရာတွင် တံတွေးထွေးစဉ်၌ ဖြစ်စေ၊ ဘေးရန်ရှိသော အရပ်၌ တည်နေစဉ်၌ ဖြစ်စေ လက်ဖျောက်တီးခြင်း သို့မဟုတ် လက်ခုပ်တီးခြင်း ပြုလုပ်ပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ တည်လျက် ကြည့်ရှု နားထောင်ခြင်း အလုံးစုံတို့၌ အာပတ်မသင့်ပေ။ "ကြည့်ရှု နားထောင်အံ့" ဟု ကြံစည်၍ ကျောင်းတစ်ကျောင်းမှ ကျောင်းတစ်ကျောင်းသို့ သွားသောရဟန်းအား အာပတ်သင့်သည်သာ။ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ထိုင်လျက် ကြည့်ရှုရပါက အာပတ်မသင့်ပေ။ "ကြည့်ရှုအံ့" ဟု ထ၍ သွားသောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏။ လမ်းမ၌ ရပ်လျက် လည်ပင်းကို လှည့်၍ ကြည့်သောရဟန်းအားလည်း အာပတ်သင့်သည်သာတည်း။

249. Sarakuttinti sarakiriyaṃ. Bhaṅgo hotīti aladdhaṃ uppādetuṃ na sakkoti; laddhaṃ samāpajjituṃ. Pacchimā janatāti amhākaṃ ācariyāpi upajjhāyāpi evaṃ gāyiṃsūti pacchimo jano diṭṭhānugatiṃ āpajjati; tatheva gāyati. Na bhikkhave āyatakenāti ettha āyatako nāma taṃ taṃ vattaṃ bhinditvā akkharāni vināsetvā pavatto. Dhamme pana suttantavattaṃ nāma atthi, jātakavattaṃ nāma atthi, gāthāvattaṃ nāma atthi, taṃ vināsetvā atidīghaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Caturassena vattena parimaṇḍalāni padabyañjanāni dassetabbāni. Sarabhaññanti sarena bhaṇanaṃ. Sarabhaññe kira taraṅgavattadhotakavattagalitavattādīni dvattiṃsa vattāni atthi. Tesu yaṃ icchati, taṃ kātuṃ labhati. Sabbesaṃ padabyañjanaṃ avināsetvā vikāraṃ akatvā samaṇasāruppena caturassena nayena pavattanaṃyeva lakkhaṇaṃ.

၂၄၉. "သရကုတ္တိ" ဟူသည် အသံလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သမာဓိပျက်ပြားခြင်း (ဘင်္ဂေါ ဟောတိ) ဟူသည် မရသေးသော သမာဓိကို ဖြစ်စေရန် မစွမ်းနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ရရှိပြီးသော သမာဓိကို ဝင်စားရန် မစွမ်းနိုင်ခြင်းကို ဆိုသည်။ နောက်နောင်သော လူမျိုးတို့ (ပစ္ဆိမာ ဇနတာ) ဟူသည် "ငါတို့၏ ဆရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်တို့သည်လည်းကောင်း ဤသို့ သီဆိုခဲ့ကြကုန်ပြီ" ဟု နောက်တပည့်အပေါင်းတို့သည် မြင်မှု ကြားမှု၌ အတုလိုက်ကာ ထိုဆရာ ဥပဇ္ဈာယ်တို့နည်းတူ သီဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "န ဘိက္ခဝေ အာယတကေန" ဟူသော ဤပါဌ်၌ "အာယတက" မည်သည် ထိုထိုရွတ်ဆိုနည်း ကျင့်ဝတ်ကို ဖျက်ဆီး၍ အက္ခရာတို့ကို ပျက်စီးစေလျက် ရွတ်ဆိုသော အသံရှည်ဆွဲခြင်းကို ဆိုသည်။ တရားတော်များကို ရွတ်ဆိုရာ၌ သုတ္တန်ရွတ်နည်း၊ ဇာတ်တော်ရွတ်နည်း၊ ဂါထာရွတ်နည်းဟူ၍ ကျင့်ဝတ်များ ရှိ၏။ ထိုကျင့်ဝတ်များကို ဖျက်ဆီး၍ အလွန်ရှည်လျားစွာ အသံဆွဲခြင်းကို မပြုအပ်။ လေးထောင့်ကျကျ လေးလုံးကွဲပြားသော ရွတ်ဆိုနည်း ကျင့်ဝတ်ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းကြည်လင်သော ပုဒ်ဗျည်းတို့ကို ပြထိုက်၏။ "သရဘည" ဟူသည် အသံဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်းကို ဆိုသည်။ သရဘဉ်းဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်း၌ တရင်္ဂဝတ်၊ ဓောတကဝတ်၊ ဂလိတဝတ် အစရှိသော သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော ရွတ်ဆိုခြင်း ကျင့်ဝတ်များ ရှိကုန်သတတ်။ ထိုထုံးနည်းတို့တွင် မိမိအလိုရှိရာ ရွတ်ဆိုနည်းကို ရွတ်ဆိုခွင့်ရှိ၏။ သို့သော် ထိုသုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော ရွတ်ဆိုနည်းတို့တွင် ပုဒ်ဗျည်းကို မပျက်စီးစေဘဲ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း မရှိစေဘဲ ရဟန်းတို့နှင့် လျောက်ပတ်လျက် လေးထောင့်လေးလုံးကျကျ နည်းလမ်းအတိုင်း ရွတ်ဆိုခြင်းသည်သာ မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာ ဖြစ်ပေသည်။

Bāhiralomiṃ uṇṇinti uṇṇalomāni bahi katvā uṇṇapāvāraṃ pārupanti; tathā dhārentassa dukkaṭaṃ. Lomāni anto katvā pārupituṃ vaṭṭati. Samaṇakappakathā bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttā.

"ဗာဟိရလောမိံ ဥဏ္ဏိံ" ဟူသည်မှာ သိုးမွေးတို့ကို အပြင်ဘက်သို့ ထား၍ သိုးမွေးခြုံထည်ကို ခြုံခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုသို့ ခြုံသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အမွေးတို့ကို အတွင်းဘက်သို့ ထား၍ ခြုံရန် အပ်၏။ သမဏကပ္ပကထာကို ဘူတဂါမသိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ ငါဆိုအပ်ပြီးပြီ။

251. Na bhikkhave attano aṅgajātanti aṅgajātaṃ chindantasseva thullaccayaṃ. Aññaṃ pana kaṇṇanāsāaṅguliādiṃ yaṃkiñci chindantassa tādisaṃ vā dukkhaṃ uppādentassa dukkaṭaṃ. Ahikīṭadaṭṭhādīsu pana aññaābādhapaccayā vā lohitaṃ vā mocentassa chindantassa vā anāpatti.

၂၅၁. "န ဘိက္ခဝေ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ" ဟူသည်မှာ မိမိ၏ အင်္ဂါဇာတ်ကို ဖြတ်သော ရဟန်းတစ်ပါးတည်းသာ ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်သည် မဟုတ်။ အင်္ဂါဇာတ်မှတစ်ပါး နား၊ နှာခေါင်း၊ လက်ချောင်း အစရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို ဖြတ်သောရဟန်း သို့မဟုတ် ထိုသို့သော နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သို့သော် မြွေကိုက်ခြင်း၊ ကင်းကိုက်ခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသော အနာရောဂါအကြောင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း သွေးဖောက်ထုတ်သော ရဟန်း သို့မဟုတ် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကို ဖြတ်တောက်သော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။

252. Candanagaṇṭhi uppannā hotīti candanaghaṭikā uppannā hoti. So kira uddhañca adho ca jālāni parikkhipāpetvā gaṅgāya nadiyā kīḷati, tassa nadīsotena vuyhamānā candanagaṇṭhi āgantvā jāle laggā, tamassa purisā āharitvā adaṃsu; evaṃ sā uppannā hoti. Iddhipāṭihāriyanti ettha [Pg.47] vikubbaniddhipāṭihāriyaṃ paṭikkhittaṃ, adhiṭṭhāniddhi pana appaṭikkhittāti veditabbā.

၂၅၂. "စန္ဒနဂဏ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ" ဟူသည်မှာ စန္ဒကူးတုံးကို ရရှိခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုရာဇဂြိုဟ်သူဌေးသည် အထက် (အညာ) နှင့် အောက် (အကြေ) တို့၌ ပိုက်ကွန်များကို ကာရံစေလျက် ဂင်္ဂါမြစ်၌ ရေကစားသတတ်။ ထိုသူဌေး၏ မြစ်ရေအယဉ်ဖြင့် မျောလာသော စန္ဒကူးတုံးသည် လာ၍ ပိုက်ကွန်၌ ငြိလေ၏။ ထိုစန္ဒကူးတုံးကို သူဌေး၏ လူတို့သည် ဆောင်ယူ၍ ပေးကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုစန္ဒကူးတုံးကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ "ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိပြာဋိဟာရိယကို ပယ်မြစ်တော်မူအပ်ပြီး အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိကိုမူကား ပယ်မြစ်တော်မမူအပ်ဟု သိအပ်၏။

Na bhikkhave sovaṇṇamayo pattotiādīsu sacepi gihī bhattagge suvaṇṇataṭṭikādīsu byañjanaṃ katvā upanāmenti, āmasitumpi na vaṭṭati. Phalikamayakācamayakaṃsamayāni pana taṭṭikādīni bhājanāni puggalikaparibhogeneva na vaṭṭanti, saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭāni vā vaṭṭanti. ‘‘Tambalohamayopi pattova na vaṭṭati, thālakaṃ pana vaṭṭatī’’ti idaṃ sabbaṃ kurundiyaṃ vuttaṃ. Maṇimayoti ettha pana indanīlādimaṇimayo vutto. Kaṃsamayoti ettha vaṭṭalohamayopi saṅgahito.

“ရဟန်းတို့၊ ရွှေသပိတ် မအပ်” အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ အဆုံးအဖြတ်မှာ ဤသို့ သိအပ်၏။ လူဝတ်ကြောင်တို့သည် ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ရွှေခွက်၊ ရွှေလင်ပန်း အစရှိသည်တို့တွင် ဟင်းလျာကို ထည့်၍ ကပ်လှူကြသော်လည်း (ရဟန်းတို့အား) ကိုင်တွယ်သုံးသပ်ရန်ပင် မအပ်ပေ။ ဖန်ခွက်၊ ဖန်ကျောက်ခွက်၊ ကြေးဝါခွက် အစရှိသော ခွက် (ပအုပ်) တို့သည် ကိုယ်ပိုင် (ပုဂ္ဂလိက) သုံးဆောင်ခြင်းဖြင့်သာ မအပ်ကုန်။ သံဃိက သုံးဆောင်ခြင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လူတို့ အထူးတလည် ပြုပြင်အပ်သော ခွက်ဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း အပ်ကုန်၏။ “ကြေးနီဖြင့် ပြုလုပ်သော သပိတ်သည်သာလျှင် မအပ်၊ ကြေးနီခွက် (လင်ပန်း) မူကား အပ်၏” ဟု ဤအလုံးစုံသော အဆုံးအဖြတ်ကို ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ “မဏိမယော” ဟူသော ဤပါဌ်၌ ပဒုမ္မရာဇ်၊ နီလာ အစရှိသော ရတနာတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ခွက်ကို ဆိုလိုသည်။ “ကံသမယော” ဟူသော ဤပါဌ်၌ ကြေးဖြူဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ခွက်ကိုလည်း သိမ်းသွင်းယူအပ်၏။

253. Likhitunti tanukaraṇatthāyetaṃ vuttaṃ. Pakatimaṇḍalanti makaradantacchinnakamaṇḍalameva.

၂၅၃. “လိခိတုံ” ဟူသော ဤစကားကို သပိတ်ကို ပါးလွှာအောင် ပြုခြင်းအကျိုးငှာ ဟောတော်မူအပ်၏။ “ပကတိမဏ္ဍလံ” ဟူသည် မကန်းစွယ် (မကရ်းသွား) သဏ္ဌာန် ဖြတ်ထားသော ဂေါဝန်း (သပိတ်ခွေ) ကိုသာ ဆိုလိုသည်။

254. Āvaṭṭitvāti aññamaññaṃ paharitvā. Pattādhārakanti ettha ‘‘dantavallivettādīhi kate bhūmiādhārake tayo, dāruādhārake dve patte uparūpari ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’ti kurundiyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘bhūmiādhārake tiṇṇaṃ pattānaṃ anokāso, dve ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dāruādhārakadaṇḍādhārakesupi susajjitesu eseva nayo. Bhamakoṭisadiso pana dāruādhārako tīhi daṇḍakehi baddho daṇḍakādhāro ca ekassapi pattassa anokāso, tattha ṭhapetvāpi hatthena gahetvā eva nisīditabbaṃ. Bhūmiyaṃ pana nikkujjitvā ekameva ṭhapetabba’’nti.

၂၅၄. “အာဝဋ္ဋိတွာ” ဟူသည် အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်မိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ပတ္တာဓာရကံ” ဟူသော စကား၌ “ဆင်စွယ်၊ နွယ်၊ ကြိမ် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်၍ မြေပေါ်၌ ထားအပ်သော သပိတ်ခြေ၌ သပိတ်သုံးလုံးကိုလည်းကောင်း၊ သစ်သားသပိတ်ခြေ၌ သပိတ်နှစ်လုံးကိုလည်းကောင်း အထပ်ထပ် ဆင့်၍ ထားကောင်း၏” ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူကား— “မြေပြင်၌ ထားသော သပိတ်ခြေသည် သပိတ်သုံးလုံး တင်ရန် မသင့်တော်၊ နှစ်လုံးသာ တင်ကောင်း၏။ ကောင်းစွာ ပြုပြင်အပ်သော သစ်သားသပိတ်ခြေ၊ ဒုတ်တံသပိတ်ခြေတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပွတ်ခုံဦးခေါင်းနှင့် တူသော သစ်သားသပိတ်ခြေနှင့် တုတ်ငယ်သုံးချောင်းဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော တုတ်တံသပိတ်ခြေတို့သည် သပိတ်တစ်လုံးမျှ တင်ရန်ပင် မသင့်တော်ပေ။ ထိုသပိတ်ခြေတို့ပေါ်၌ သပိတ်ကို တင်ထားသော်လည်း လက်ဖြင့် ကိုင်ထားလျက်သာ ထိုင်ရမည်။ မြေပေါ်၌မူကား သပိတ်ကို မှောက်၍ တစ်လုံးတည်းသာ ထားအပ်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။

Miḍḍhanteti ālindakamiḍḍhikādīnaṃ ante. Sace pana parivattetvā tattheva patiṭṭhāti, evarūpāya vitthiṇṇāya miḍḍhiyā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Paribhaṇḍanteti bāhirapasse katāya tanukamiḍḍhikāya ante. Miḍḍhiyaṃ vuttanayenevetthāpi vinicchayo veditabbo.

“မိဒ္ဓန္တေ” ဟူသည် စမုခ်ဆောင် အကြည် (ကြမ်းပြင်အစွန်း) အစရှိသည်တို့၏ အစွန်း၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ လိမ့်သွားသော်လည်း ထိုအကြည်ပေါ်၌သာ တည်နေပါက ဤသို့ သဘောရှိသော ကျယ်ပြန့်သော အကြည်၌ သပိတ်ကို ထားကောင်း၏။ “ပရိဘဏ္ဍန္တေ” ဟူသည် နံရံပြင်ဘက်ဘေး၌ ပြုလုပ်အပ်သော ကျဉ်းမြောင်းသော အကြည်အစွန်း၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအရပ်၌လည်း အကြည်၌ ဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် အဆုံးအဖြတ်ကို သိအပ်၏။

Coḷakanti yaṃ pattharitvā patto ṭhapīyati; tasmiṃ pana asati kaṭasārake vā taṭṭikāya vā mattikāparibhaṇḍakatāya bhūmiyā vā yattha na dussati, tathārūpāya vālikāya vā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Paṃsurajādīsu pana kharabhūmiyaṃ vā ṭhapentassa dukkaṭaṃ. Pattamāḷakaṃ iṭṭhakāhi vā dārūhi vā kātuṃ vaṭṭati[Pg.48]. Pattakuṇḍolikāti mahāmukhakuṇḍasaṇṭhānā bhaṇḍakukkhalikā vuccati. Yo laggeyyāti yattha katthaci laggentassa dukkaṭameva. Cīvaravaṃsepi bandhitvā ṭhapetuṃ na vaṭṭati. Bhaṇḍakaṭṭhapanatthameva vā kataṃ hotu nisīdanasayanatthaṃ vā yattha katthaci mañce vā pīṭhe vā ṭhapentassa dukkaṭaṃ, aññena pana bhaṇḍakena saddhiṃ bandhitvā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Aṭaniyaṃ bandhitvā olambetuṃ vā vaṭṭati, bandhitvāpi upari ṭhapetuṃ na vaṭṭatiyeva. Sace pana mañco vā pīṭhaṃ vā ukkhipitvā cīvaravaṃsādīsu aṭṭakachannena ṭhapitaṃ hoti, tattha ṭhapetuṃ vaṭṭati. Aṃsavaddhanakena aṃsakūṭe laggetvā aṅke ṭhapetuṃ vaṭṭati. Chatte bhattapūropi aṃsakūṭe laggitapattopi ṭhapetuṃ na vaṭṭati, bhaṇḍakena pana saddhiṃ bandhitvā vā aṭṭakaṃ katvā vā ṭhapite yo koci ṭhapetuṃ vaṭṭati.

“စောဠကံ” ဟူသည် ခင်း၍ သပိတ်ကို တင်ထားရန် အဝတ်ပိုင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအဝတ်ပိုင်း မရှိလျှင် ဖျာ၊ သင်ဖြူး၌သော်လည်းကောင်း၊ သပေါ့ဖျာ၌သော်လည်းကောင်း၊ မြေညက်ဖြင့် ချောမွတ်အောင် ပြုပြင်ထားသော မြေပြင်၌သော်လည်းကောင်း၊ သပိတ်မပျက်စီးနိုင်သော သဲပြင်၌သော်လည်းကောင်း ထားကောင်း၏။ ဖုန်၊ မြူ အစရှိသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော မြေပြင်၌သော်လည်းကောင်း သပိတ်ကို ထားသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သပိတ်စင်ကို အုတ် သို့မဟုတ် သစ်သားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ကောင်း၏။ မျက်နှာဝကျယ်သော ဖျဉ်းအိုးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော သပိတ်ထည့်ရာအိုး (သပိတ်အိတ်၊ သပိတ်ခြင်း) ကို “ပတ္တကုဏ္ဍောလိကာ” ဟု ခေါ်၏။ “ယော လဂ္ဂေယျ” ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခုသော နံရံစသည်တို့၌ ချိတ်ဆွဲသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သင်္ကန်းတန်း၌လည်း သပိတ်ကို ချည်နှောင်၍ မထားအပ်။ ပစ္စည်းများ ထားရန်အတွက်ဖြစ်စေ၊ ထိုင်ရန် အိပ်ရန်အတွက်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်ထားသော ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ် တစ်မျိုးမျိုးပေါ်၌ သပိတ်ကို တင်ထားသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သို့သော် အခြားပစ္စည်းတစ်ခုခုနှင့် တွဲဖက်ချည်နှောင်၍ ထားပါက အပ်၏။ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့၏ အပေါင်၌ ချည်နှောင်၍ ဆွဲချိတ်ထားခြင်းငှာ အပ်၏။ အပေါင်၌ ချည်နှောင်ထားသော်လည်း အပေါင်ပေါ်၌ တင်မထားအပ်ပေ။ အကယ်၍ ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်ကို မြှောက်တင်၍ သင်္ကန်းတန်းဝါးစသည်တို့၌ လင့်စင်သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ထားပါက ထိုစင်ပေါ်၌ သပိတ်ကို ထားကောင်း၏။ သပိတ်လွယ်ကြိုးဖြင့် ပခုံး၌ လွယ်၍ ရင်ခွင်၌ ထားကောင်း၏။ ထီးပေါ်၌ ဆွမ်းပြည့်နေသော သပိတ်ကို ဖြစ်စေ၊ ပခုံး၌ လွယ်ထားသော သပိတ်ကို ဖြစ်စေ တင်မထားအပ်။ အခြားပစ္စည်းနှင့်အတူ ချည်နှောင်၍ ဖြစ်စေ၊ စင်သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်၍ ဖြစ်စေ ထားအပ်သော ထီးပေါ်၌မူကား မည်သည့်သပိတ်ကိုမဆို တင်ထားကောင်း၏။

255. Pattahatthenāti ettha na kevalaṃ yassa patto hatthe, so eva pattahattho, na kevalañca kavāṭameva paṇāmetuṃ na labhati; apica kho pana hatthe vā piṭṭhipāde vā yattha katthaci sarīrāvayave pattasmiṃ sati hatthena vā pādena vā sīsena vā yena kenaci sarīrāvayavena kavāṭaṃ vā paṇāmetuṃ ghaṭikaṃ vā ukkhipituṃ sūciṃ vā kuñcikāya apāpurituṃ na labhati. Aṃsakūṭe pana pattaṃ laggetvā yathāsukhaṃ avāpurituṃ labhati.

၂၅၅. “ပတ္တဟတ္ထေန” ဟူသော စကား၌ လက်တွင် သပိတ်ရှိနေသူကိုသာ “ပတ္တဟတ္ထ” ခေါ်သည်မဟုတ်၊ တံခါးရွက်ကို တွန်းဖယ်ခြင်းမျှကိုသာ မပြုအပ်သည်လည်း မဟုတ်ပေ။ စင်စစ်အားဖြင့် လက်၌ဖြစ်စေ၊ ခြေဖမိုး၌ဖြစ်စေ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း၌ သပိတ်ရှိနေပါက လက်၊ ခြေ၊ ဦးခေါင်း စသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုဖြင့် တံခါးရွက်ကို တွန်းခြင်း၊ မင်းတုတ်ကို မြှောက်ခြင်း၊ ကန့်လန့်ကျင်ကို သော့ခလောက်ဖြင့် ဖွင့်ခြင်းတို့ကို မပြုအပ်ပေ။ ပခုံး၌ သပိတ်ကို လွယ်ထား၍မူကား စိတ်တိုင်းကျ တံခါးဖွင့်ကောင်း၏။

Tumbakaṭāhanti lābukaṭāhaṃ vuccati, taṃ pariharituṃ na vaṭṭati. Labhitvā pana tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Ghaṭikaṭāhepi eseva nayo. Ghaṭikaṭāhanti ghaṭikapālaṃ. Abhuṃ meti utrāsavacanametaṃ. Sabbapaṃsukūlikenāti ettha cīvarañca mañcapīṭhañca paṃsukūlaṃ vaṭṭati, ajjhoharaṇīyaṃ pana dinnakameva gahetabbaṃ.

“တုမ္ဗကဋာဟံ” ဟူသည် ဗူးခြောက်ခွက်ကို ဆိုလို၏။ ထိုဗူးခြောက်ခွက်ကို အမြဲ ဆောင်ထားရန် မအပ်။ သို့သော် ရရှိပါက ယာယီအားဖြင့် သုံးစွဲကောင်း၏။ အိုးခြမ်းကွဲခွက်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ “ဃဋိကဋာဟံ” ဟူသည် အိုးခြမ်းကွဲခွက်ကို ခေါ်သည်။ “အဘုံ မေ” ဟူသည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်မှုကို ဖော်ပြသော စကားဖြစ်သည်။ “သဗ္ဗပံသုကူလိကေန” ဟူသော စကား၌ သင်္ကန်း၊ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့ကို ပံသုကူအဖြစ် သုံးဆောင်ကောင်း၏။ စားဖွယ်အာဟာရကိုမူကား (ပံသုကူ မပြုဘဲ) လှူဒါန်းအပ်သည်ကိုသာ ခံယူအပ်၏။

Calakānīti cabbetvā apaviddhāmisāni. Aṭṭhikānīti macchamaṃsaaṭṭhikāni. Ucchiṭṭhodakanti mukhavikkhālanodakaṃ. Etesu yaṃkiñci pattena nīharantassa dukkaṭaṃ. Pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hatthaṃ dhovitumpi na labhati. Hatthadhotapādadhotaudakampi patte ākiritvā nīharituṃ na vaṭṭati. Anucchiṭṭhaṃ suddhapattaṃ ucchiṭṭhahatthena gaṇhituṃ na vaṭṭati, vāmahatthena panettha udakaṃ āsiñcitvā ekaṃ udakagaṇḍusaṃ [Pg.49] gahetvā ucchiṭṭhahatthena gaṇhituṃ vaṭṭati. Ettāvatāpi hi so ucchiṭṭhapatto hoti, hatthaṃ pana bahi udakena vikkhāletvā gahetuṃ vaṭṭati. Macchamaṃsaphalāphalādīni khādanto yaṃ tattha aṭṭhiṃ vā calakaṃ vā chaḍḍetukāmo hoti, taṃ patte ṭhapetuṃ na labhati. Yaṃ pana paṭikhāditukāmo hoti, taṃ patte ṭhapetuṃ labhati. Aṭṭhikakaṇṭakādīni tattheva katvā hatthena luñcitvā khādituṃ vaṭṭati. Mukhato nīhaṭaṃ pana yaṃkiñci puna khāditukāmo hoti, taṃ patte ṭhapetuṃ na labhati. Siṅgiveranāḷikerakhaṇḍāni ḍaṃsitvā puna ṭhapetuṃ labhati.

“စလကာနိ” ဟူသည် ဝါးစားပြီး၍ စွန့်ပစ်သော အစာဖတ်များကို ဆိုလိုသည်။ “အဋ္ဌိကာနိ” ဟူသည် ငါးအရိုး၊ အသားအရိုးများကို ဆိုလိုသည်။ “ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကံ” ဟူသည် ပလုတ်ကျင်းရေ (မျက်နှာသစ်ရေ) ကို ဆိုလိုသည်။ ဤအရာများအနက် တစ်စုံတစ်ခုကို သပိတ်ဖြင့် ထည့်ယူစွန့်ပစ်သော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သပိတ်ကို ထွေးခံ၊ လက်ဆေးခံ ပြုလုပ်၍ လက်ဆေးခြင်းကိုလည်း မပြုအပ်။ လက်ဆေးရေ၊ ခြေဆေးရေတို့ကို သပိတ်ထဲသို့ လောင်းထည့်၍ စွန့်ပစ်ခြင်းလည်း မပြုအပ်။ စားကြွင်းမပေသော သန့်ရှင်းသော သပိတ်ကို စားကြွင်းပေနေသော လက်ဖြင့် ကိုင်ယူခြင်းငှာ မအပ်။ သို့သော် လက်ဝဲလက်ဖြင့် ထိုသပိတ်ထဲသို့ ရေလောင်းထည့်၍ ရေတစ်ငုံကို ယူပြီးလျှင် စားကြွင်းပေသော လက်ဖြင့် ကိုင်ယူကောင်း၏။ ဤမျှ ရေတစ်ငုံ ယူရုံဖြင့်လည်း ထိုသပိတ်သည် စားကြွင်းရှိသော သပိတ် ဖြစ်သွား၏။ သို့သော် လက်ကို အပြင်ဘက်၌ ရေဖြင့် ဆေးကြောပြီးမှ ကိုင်ယူခြင်းက ပို၍ သင့်လျော်၏။ ငါး၊ အသား၊ သစ်သီးကြီးငယ်တို့ကို စားသောရဟန်းသည် စွန့်ပစ်လိုသော အရိုး၊ အစေ့၊ အစာဖတ်တို့ကို သပိတ်ထဲ၌ ထားခွင့် မရှိ။ တစ်ဖန် ပြန်လည် စားလိုသော အရိုးစသည်တို့ကိုမူကား သပိတ်ထဲ၌ ထားကောင်း၏။ အရိုး၊ ငါးဆူး အစရှိသည်တို့ကို သပိတ်ထဲ၌ပင် ထား၍ လက်ဖြင့် အရိုးမှခွာကာ စားကောင်း၏။ ခံတွင်းမှ ထုတ်ပြီးသော တစ်စုံတစ်ခုသော အစားအစာကို တစ်ဖန် ပြန်မစားလိုပါက သပိတ်ထဲ၌ ထားခွင့်မရှိ။ ချင်း (ဂျင်း) အပိုင်းအစ၊ အုန်းသီး အပိုင်းအစတို့ကို ကိုက်ဖြတ်ပြီးမှ သပိတ်ထဲ၌ ပြန်ထားကောင်း၏။

256. Namatakanti satthakaveṭhanakaṃ pilotikakhaṇḍaṃ. Daṇḍasatthakanti pipphalakaṃ vā aññampi vā yaṃkiñci daṇḍaṃ yojetvā katasatthakaṃ.

၂၅၆. “နမတကံ” ဟူသည် ဓားငယ်ကို ပတ်ထားသော အဝတ်စကို ဆိုလိုသည်။ “ဒဏ္ဍသတ္ထကံ” ဟူသည် သင်ဓုန်းဓားကိုသော်လည်းကောင်း၊ အခြားတစ်စုံတစ်ခုသော လက်ကိုင်ရိုး တပ်ဆင်၍ ပြုလုပ်ထားသော ဓားငယ်ကိုသော်လည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။

Kaṇṇakitā hontīti malaggahitā honti. Kiṇṇena pūretunti kiṇṇacuṇṇena pūretuṃ. Sattuyāti haliddimissakena piṭṭhacuṇṇena. Saritakanti pāsāṇacuṇṇaṃ vuccati; tena pūretuṃ anujānāmīti attho. Madhusitthakena sāretunti madhusitthakena makkhetuṃ. Saritakaṃ paribhijjatīti taṃ makkhitamadhusitthakaṃ bhijjati. Saritasipāṭikanti madhusitthakapilotikaṃ; satthakosakasipāṭiyā pana saritasipāṭikāya anulomāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Kathinanti nisseṇimpi tattha attharitabbakaṭasārakakilañjānaṃ aññatarampi. Kathinarajjunti yāya dupaṭṭacīvaraṃ sibbantā kathine cīvarampi bandhanti. Kathinaṃ nappahotīti dīghassa bhikkhuno pamāṇena kataṃ kathinaṃ; tattha rassassa bhikkhuno cīvaraṃ patthariyamānaṃ nappahoti, antoyeva hoti; daṇḍake na pāpuṇātīti attho. Daṇḍakathinanti tassa majjhe itarassa bhikkhuno pamāṇena aññaṃ nisseṇiṃ bandhituṃ anujānāmīti attho.

“ကဏ္ဏကိတာ ဟောန္တိ” ဟူသည် အညစ်အကြေး စွဲကပ်ကုန်သည် သို့မဟုတ် သံချေးတက်ကုန်သည် ဖြစ်၏။ “ကိဏ္ဏေန ပူရေတုံ” ဟူသည် တဆေးမှုန့်ဖြင့် ပြည့်စေခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ “သတ္တုယာ” ဟူသည် နနွင်းရောသော မုန့်မှုန့်ဖြင့် ပြည့်စေခြင်းငှာ (ခွင့်ပြုတော်မူ၏)။ ကျောက်မှုန့်ကို “သရိတက” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ ထိုကျောက်မှုန့်ဖြင့် ပြည့်စေခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။ “မဓုသိတ္ထကေန သာရေတုံ” ဟူသည် ပျားဖယောင်းဖြင့် သုတ်လိမ်းခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ “သရိတကံ ပရိဘိဇ္ဇတိ” ဟူသည် ထိုလိမ်းကျံအပ်သော ပျားဖယောင်းသည် ပျက်စီးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “သရိတသိပါဋိကံ” ဟူသည် ပျားဖယောင်း သုတ်လိမ်းထားသော အဝတ်အိတ် ဖြစ်၏။ သို့သော် အဝတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဓားအိမ်သည် ပျားဖယောင်း သုတ်လိမ်းအပ်သော အဝတ်အိတ်နှင့် လျော်ညီ၏ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်းတွင် ဆိုအပ်၏။ “ကထိနံ” ဟူသည် ကားဘောင်ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုကားဘောင်၌ ခင်းထိုက်သော သင်ဖြူးဖျာ စသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးကိုလည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ “ကထိနရဇ္ဇုံ” ဟူသည် အကြင်ကြိုးဖြင့် နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကို ချုပ်ရာ၌ ကားဘောင်တွင် သင်္ကန်းကိုပါ ချည်နှောင်ကြကုန်၏။ “ကထိနံ နပ္ပဟောတိ” ဟူသည် အရပ်ရှည်သော ရဟန်း၏ အတိုင်းအရှည်ပမာဏဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကားဘောင်ဖြစ်ရာ ထိုကားဘောင်၌ အရပ်ပုသော ရဟန်း၏ သင်္ကန်းကို ဖြန့်ခင်းသော် မလောက်မမှီဘဲ ကားဘောင်အတွင်း၌သာ ရှိ၍ ဒုတ်တန်းများသို့ မရောက်မမှီခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဒဏ္ဍကထိနံ” ဟူသည် ထိုရှည်သော ကားဘောင်၏အလယ်၌ အခြားသော ပုသောရဟန်း၏ အတိုင်းအရှည်ပမာဏဖြင့် အခြားကားဘောင်ငယ်တစ်ခုကို ဖွဲ့ချည်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။

Bidalakanti daṇḍakathinappamāṇena kaṭasārakassa pariyante paṭisaṃharitvā duguṇakaraṇaṃ. Salākanti dupaṭṭacīvarassa antare pavesanasalākaṃ. Vinandhanarajjunti mahānisseṇiyā saddhiṃ khuddakaṃ nisseṇiṃ vinandhituṃ rajjuṃ. Vinandhanasuttanti khuddakanisseṇiyā cīvaraṃ vinandhituṃ suttakaṃ. Vinandhitvā cīvaraṃ sibbetunti tena suttakena tattha cīvaraṃ vinandhitvā sibbituṃ. Visamā hontīti kāci khuddakā honti, kāci mahantā. Kaḷimbhakanti pamāṇasaññākaraṇaṃ yaṃkiñci tālapaṇṇādiṃ. Moghasuttakanti vaḍḍhakīnaṃ dārūsu [Pg.50] kāḷasuttena viya haliddisuttena saññākaraṇaṃ. Aṅguliyā paṭiggaṇhantīti sūcimukhaṃ aṅguliyā paṭicchanti. Paṭiggahanti aṅgulikosakaṃ.

“ဗိဒလကံ” ဟူသည် ဒုတ်တန်းကားဘောင်၏ အတိုင်းအရှည်ပမာဏအားဖြင့် သင်ဖြူး၏အစွန်းကို ခေါက်၍ နှစ်ထပ်ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ “သလာကံ” ဟူသည် နှစ်ထပ်သင်္ကန်း၏ အကြား၌ သွင်းရန်ဖြစ်သော ဝါးခြမ်းစိတ် ဖြစ်၏။ “ဝိနန္ဓနရဇ္ဇုံ” ဟူသည် ကားဘောင်ကြီးနှင့်အတူ ကားဘောင်ငယ်ကို ဖွဲ့ချည်ရန် ကြိုးကို ဆိုလိုသည်။ “ဝိနန္ဓနသုတ္တံ” ဟူသည် ကားဘောင်ငယ် (အတွင်းဒုတ်တန်းကားဘောင်) ၌ သင်္ကန်းကို ဖွဲ့ချည်ရန် ချည်မျှင်ငယ် ဖြစ်၏။ “ဝိနန္ဓိတွာ စီဝရံ သိဗ္ဗေတုံ” ဟူသည် ထိုချည်မျှင်ငယ်ဖြင့် ထိုကားဘောင်ငယ်၌ သင်္ကန်းကို ဖွဲ့ချည်၍ ချုပ်လုပ်ရန် ဖြစ်၏။ “ဝိသမာ ဟောန္တိ” ဟူသည် အချို့သော ချုပ်ရိုးကြောင်း နှစ်ခုတို့၏ အကြားတို့သည် ကျဉ်းကုန်၏၊ အချို့တို့သည် ကျယ်ကုန်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ “ကဠိမ္ဘကံ” ဟူသည် ချုပ်ရိုးကြောင်းတို့၏အကြား၌ အတိုင်းအရှည်ပမာဏကို မှတ်သားရန်ဖြစ်သော ထန်းရွက်အစရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော အမှတ်အသား ဖြစ်၏။ “မောဃသုတ္တကံ” ဟူသည် လက်သမားတို့သည် သစ်သားတို့၌ မျဉ်းကြိုးဖြင့် အမှတ်အသား ပြုသကဲ့သို့ နနွင်းလူးထားသော ချည်ဖြင့် အမှတ်အသား ပြုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “အင်္ဂုလိယာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီ” ဟူသည် အပ်ဖျားကို လက်ချောင်းဖြင့် ခံယူကြကုန်၏။ “ပဋိဂ္ဂဟံ” ဟူသည် အပ်ချုပ်သောအခါ အပ်ကို ခံရန် လက်ချောင်းထိပ်၌ စွပ်ထားသော လက်စွပ်ကို ဆိုလိုသည်။

257. Āvesanavitthakaṃ nāma yaṃkiñci pāticaṅkoṭakādi. Uccavatthukanti paṃsuṃ ākiritvā uccavatthukaṃ kātuṃ anujānāmīti attho. Ogumphetvā ullittāvalittaṃ kātunti chadanaṃ odhunitvā ghanadaṇḍakaṃ katvā anto ceva bahi ca mattikāya limpitunti attho. Goghaṃsikāyāti veḷuṃ vā rukkhadaṇḍaṃ vā antokatvā tena saddhiṃ saṅgharitunti attho. Bandhanarajjunti tathā saṅgharitassa bandhanarajjuṃ.

၂၅၇. “အာဝေသနဝိတ္ထက” မည်သည် ခွက်၊ ကလပ် အစရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော အရာ ဖြစ်၏။ “ဥစ္စဝတ္ထုကံ” ဟူသည် မြေမှုန်တို့ကို လောင်းထည့်၍ မြင့်သော တည်ရာအကျည်ရှိအောင် ပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။ “ဩဂုမ္ဖေတွာ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တံ ကာတုံ” ဟူသည် အမိုးကို ခါ၍ ထူထဲခိုင်ခံ့သော တုတ်တံရှိအောင် ပြုလုပ်ပြီးလျှင် အတွင်း၌လည်းကောင်း၊ အပြင်၌လည်းကောင်း မြေညက်ဖြင့် လိမ်းကျံရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။ “ဂေါဃံသိကာယ” ဟူသည် ဝါးတံကိုသော်လည်းကောင်း၊ သစ်သားတုတ်တံကိုသော်လည်းကောင်း အခေါက်၏အတွင်း၌ ထည့်သွင်း၍ ထိုဝါးတံ သို့မဟုတ် သစ်သားတုတ်တံနှင့်အတူ ခေါက်သိမ်းရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။ “ဗန္ဓနရဇ္ဇုံ” ဟူသည် ထိုသို့ ဝါးတံစသည် သွင်း၍ ခေါက်အပ်သော ကားဘောင်သင်ဖြူးကို ဖွဲ့ချည်ရန် ကြိုး ဖြစ်၏။

258. Kaṭacchuparissāvanaṃ nāma tīsu daṇḍakesu vinandhitvā kataṃ.

၂၅၈. “ကဋစ္ဆုပရိဿာဝန” မည်သည် တုတ်တံငယ် သုံးချောင်း၌ ဖွဲ့ချည်၍ ပြုလုပ်အပ်သော ရေစစ် ဖြစ်၏။

259. Yo na dadeyyāti aparissāvanakasseva yo na dadāti, tassa āpatti. Yo pana attano hatthe parissāvane vijjamānepi yācati, tassa na akāmā dātabbaṃ. Daṇḍaparissāvananti rajakānaṃ khāraparissāvanaṃ viya catūsu pādesu baddhanisseṇikāya sāṭakaṃ bandhitvā majjhedaṇḍake udakaṃ āsiñcitabbaṃ, taṃ ubhopi koṭṭhāse pūretvā parissavati. Ottharakaṃ nāma yaṃ udake ottharitvā ghaṭakena udakaṃ gaṇhanti, tañhi catūsu daṇḍakesu vatthaṃ bandhitvā udake cattāro khāṇuke nikhaṇitvā tesu bandhitvā sabbapariyante udakato mocetvā majjhe ottharitvā ghaṭena udakaṃ gaṇhanti. Makasakuṭikāti cīvarakuṭikā vuccati.

၂၅၉. “ယော န ဒဒေယျ” ဟူသည် ရေစစ်မရှိသော ရဟန်းအားသာ ရေစစ်ကို မပေးသော ရဟန်း၌ အာပတ်သင့်၏။ မိမိလက်ဝယ်၌ ရေစစ်ရှိပါလျက် တောင်းသောရဟန်းအားမူကား မပေးလိုပါက မပေးထိုက်ပေ။ “ဒဏ္ဍပရိဿာဝနံ” ဟူသည် ကဝါသည်တို့၏ ဆပ်ပြာစစ်ပုဝါ ကဲ့သို့ ခြေလေးချောင်းရှိသော ဖွဲ့ချည်အပ်သော ကားဘောင်၌ အဝတ်ကို ချည်နှောင်၍ အလယ်တုတ်တံ၌ ရေကို လောင်းရမည်၊ ထိုရေသည် နှစ်ဖက်သော အဖို့အစုတို့ကို ပြည့်စေ၍ ဘေးပတ်ပတ်လည်သို့ ယိုစီးကျ၏။ ရေပြင်၌ လွှမ်းမိုး၍ အိုးငယ်ဖြင့် ရေကို ခပ်ယူကြသော အဝတ်ကို “ဩတ္ထရက” ဟု ခေါ်၏။ အကျယ်မှာ တုတ်ချောင်းတို လေးချောင်း၌ ထိုအဝတ်ကို ချည်နှောင်၍ ရေထဲ၌ ငုတ်တိုင်လေးခုကို စိုက်ထူပြီးလျှင် ထိုငုတ်တိုင်တို့၌ ဖွဲ့ချည်ကာ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်အစွန်းအားလုံးကို ရေမျက်နှာပြင်မှ လွတ်စေလျက် အလယ်၌ လွှမ်းမိုး၍ အိုးဖြင့် ရေကို ခပ်ယူကြကုန်၏။ သင်္ကန်းဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ကျောင်းငယ်ကို “မကသကုဋိကာ” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

260. Abhisannakāyāti semhādidosussannakāyā. Aggaḷavaṭṭi nāma dvārabāhāya samappamāṇoyeva aggaḷatthambho vuccati, yattha tīṇi cattāri chiddāni katvā sūciyo denti. Kapisīsakaṃ nāma dvārabāhaṃ vijjhitvā tattha pavesito aggaḷapāsako vuccati. Sūcikāti tattha majjhe chiddaṃ katvā pavesitā. Ghaṭikāti upari yojitā. Maṇḍalikaṃ kātunti nīcavatthukaṃ cinituṃ. Dhūmanettanti dhūmanikkhamanachiddaṃ. Vāsetunti gandhena vāsetuṃ. Udakaṭṭhānanti udakatthapanaṭṭhānaṃ. Tattha ghaṭena udakaṃ ṭhapetvā sarāvakena vaḷañjetabbaṃ. Koṭṭhakoti dvārakoṭṭhako.

၂၆၀. “အဘိသန္နကာယာ” ဟူသည် သလိပ်အစရှိသော အပြစ်တို့ များပြားသော ကိုယ်ရှိကြကုန်သည်။ တံခါးဘောင်နှင့် အတိုင်းအရှည် ညီမျှသော မင်းတုပ်လျှိုရာတိုင်ကို “အဂ္ဂဠဝဋ္ဋိ” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ ထိုတိုင်၌ သုံးပေါက် သို့မဟုတ် လေးပေါက် ဖောက်၍ မင်းတုပ်တို့ကို ပေးကြကုန်၏။ တံခါးဘောင်ကို ထွင်းဖောက်၍ ထိုအပေါက်၌ သွင်းအပ်သော မင်းတုပ်တပ်စရာ သစ်သားကွင်းကို “ကပိသီသက” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ “သူစိကာ” ဟူသည် ထိုအဂ္ဂဠပါသက၏ အလယ်၌ အပေါက်ဖောက်၍ သွင်းအပ်သော ကျည်းငယ် သို့မဟုတ် မင်းတုပ်ငယ် ဖြစ်၏။ “ဃဋိကာ” ဟူသည် အထက်ပိုင်း၌ တပ်ဆင်အပ်သော ကျည်းမကြီး သို့မဟုတ် ကန့်လန့်မင်းတုပ် ဖြစ်၏။ “မဏ္ဍလိကံ ကာတုံ” ဟူသည် နိမ့်သော အကျည်ရှိအောင် စီခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ “ဓူမနေတ္တံ” ဟူသည် မီးခိုးထွက်ပေါက် ဖြစ်၏။ “ဝါသေတုံ” ဟူသည် နံ့သာဖြင့် ထုံမွှမ်းခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ “ဥဒကဋ္ဌာနံ” ဟူသည် ရေထားရာအရပ် ဖြစ်၏၊ ထိုနေရာ၌ အိုးဖြင့် ရေကို ထားရှိ၍ ခွက်ငယ်ဖြင့် ခပ်ယူ သုံးစွဲအပ်၏။ “ကောဋ္ဌကော” ဟူသည် တံခါးမုခ် ဖြစ်၏။

261. Tisso [Pg.51] paṭicchādiyoti ettha jantāgharapaṭicchādi ca udakapaṭicchādi ca parikammaṃ karontasseva vaṭṭati, sesesu abhivādanādīsu na vaṭṭati. Vatthapaṭicchādi sabbakammesu vaṭṭati. Udakaṃ na hotīti nhānodakaṃ na hoti.

၂၆၁. “တိဿော ပဋိစ္ဆာဒိယော” ဟူသော နေရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော ဇရုံးအိမ် သို့မဟုတ် ရေချိုးအိမ်သည်လည်းကောင်း၊ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော ရေသည်လည်းကောင်း ချေးတွန်းခြင်းစသော ပရိကမ်ပြုနေသော ရဟန်းအားသာ အပ်စပ်၏၊ ထိုမှကြွင်းသော ရှိခိုးခြင်းအစရှိသော အမှုတို့၌ မအပ်စပ်ပေ။ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော အဝတ်သည်ကား ပရိကမ်ပြုခြင်း၊ ရှိခိုးခြင်း စသော အလုံးစုံသော အမှုတို့၌ အပ်စပ်၏။ “ဥဒကံ န ဟောတိ” ဟူသည် ရေချိုးရန် ရေမရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

262. Tulanti paṇṇikānaṃ viya udakaubbāhanakatulaṃ. Karakaṭako vuccati goṇe vā yojetvā hatthehi vā gahetvā dīghavarattādīhi ākaḍḍhanayantaṃ. Cakkavaṭṭakanti arahaṭaghaṭiyantaṃ. Cammakhaṇḍaṃ nāma tulāya vā karakaṭake vā yojetabbakaṃ cammabhājanaṃ. Pākaṭā hotīti aparikkhittā hoti. Udakapuñchanīti daṇḍamayāpi visāṇamayāpi dārumayāpi vaṭṭati, tassā asati coḷakenāpi udakaṃ paccuddharituṃ vaṭṭati.

၂၆၂. “တုလံ” ဟူသည် ဟင်းရွက်စိုက်ပျိုးသူ ယာသမားတို့၏ ရေငင်သော မောင်းနှင့်တူသော ရေတင်စက်မောင်း ဖြစ်၏။ နွားတို့ကို ကုန်းယှဉ်၍သော်လည်းကောင်း၊ လက်ဖြင့် ဆွဲကိုင်၍သော်လည်းကောင်း ရှည်သောကြိုး သို့မဟုတ် လွန်ကြိုးတို့ဖြင့် ဆွဲငင်ရသော စက်သီးယန္တရားကို “ကရကဋက” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ “စက္ကဝတ္တကံ” ဟူသည် အကန့်တို့၌ တပ်ထားသော ပုံးရှိသော ရေတင်စက်ဝိုင်း ယန္တရား ဖြစ်၏။ “စမ္မခဏ္ဍ” မည်သည် မောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ စက်သီး၌သော်လည်းကောင်း တပ်ဆင်အပ်သော သားရေပုံး ဖြစ်၏။ “ပါကဋာ ဟောတိ” ဟူသည် မကာရံအပ်သည် ဖြစ်၏။ “ဥဒကပုဉ္ဆနီ” သည် စင်စွယ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ရေသုတ်၊ သားချိုဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ရေသုတ်၊ သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ရေသုတ်တို့ဖြစ်သော်လည်း အပ်စပ်၏။ ထိုရေသုတ် မရှိပါက အဝတ်ကြမ်းဖြင့်လည်း ရေကို သုတ်ဖယ်ရန် အပ်စပ်၏။

263. Udakamātikanti udakassa āgamanamātikaṃ. Nillekhajantāgharaṃ nāma āviddhapakkhapāsakaṃ vuccati, gopānasīnaṃ upari maṇḍale pakkhapāsake ṭhapetvā katakūṭacchadanassetaṃ nāmaṃ. Cātumāsaṃ nisīdanenāti nisīdanena cattāro māse na vippavasitabbanti attho.

၂၆၃. “ဥဒကမာတိကံ” ဟူသည် ရေဝင်ရာ မြောင်း ဖြစ်၏။ “နိလ္လေခဇန္တာဃရ” မည်သည် ပတ်ပတ်လည်၌ တပ်ဆင်ထားသော ဝမ်းဘဲတောင် ခေါင်အုပ်ရှိသော ဇရုံးအိမ်ကို ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ဤသည်မှာ အခြင်ရနယ်တို့၏အထက် အထွတ်၏ ပတ်ပတ်လည်၌ ဝမ်းဘဲတောင် ခေါင်အုပ်တို့ကို တပ်ဆင်၍ ပြုလုပ်ထားသော အထွတ်အမိုးရှိသည့် ဇရုံးအိမ်၏ အမည်ဖြစ်၏။ “စာတုမာသံ နိသီဒနေန” ဟူသည် နိသီဒိုင်နှင့် လေးလပတ်လုံး ကင်း၍ မနေအပ်ဟု အနက်ရသည်။

264. Pupphābhikiṇṇesūti pupphehi santhatesu. Namatakaṃ nāma eḷakalomehi kataṃ avāyimaṃ cammakhaṇḍaparihārena paribhuñjitabbaṃ. Āsittakūpadhānaṃ nāma tambalohena vā rajatena vā katāya peḷāya etaṃ adhivacanaṃ, paṭikkhittattā pana dārumayāpi na vaṭṭati. Maḷorikāti daṇḍadhārako vuccati. Yaṭṭhiādhārakapaṇṇādhārakapacchikapiṭṭhānipi ettheva paviṭṭhāni. Ādhārakasaṅkhepagamanato hi paṭṭhāya chiddaṃ viddhampi aviddhampi vaṭṭatiyeva. Ekabhājaneti ettha sace eko bhikkhu bhājanato phalaṃ vā pūvaṃ vā gahetvā gacchati, tasmiṃ apagate itarassa sesakaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati. Itarassāpi tasmiṃ khīṇe puna gahetuṃ vaṭṭati.

၂၆၄. “ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏေသု” ဟူသည် ပန်းတို့ဖြင့် ခင်းအပ်ကုန်သော အခင်းတို့၌ ဖြစ်၏။ “နမတက” မည်သည် သိုးမွေးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော မယက်အပ်သော အခင်းတစ်မျိုး ဖြစ်၏။ “အာသိတ္တကူပဓာန” မည်သည် ကြေးနီ သို့မဟုတ် ငွေဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော တောင်း၏ အမည်ဖြစ်၏။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရား တားမြစ်တော်မူသောကြောင့် သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော တောင်းသည်လည်း မအပ်စပ်ပေ။ သပိတ်၏ တည်ရာဖြစ်သော ထုတ်ချောင်းကို “မဠောရိကာ” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ဝါးချောင်းသပိတ်ခံ၊ သစ်ရွက်သပိတ်ခံနှင့် တောင်းဖင်ကွင်းတို့သည်လည်း ဤမဠောရိကာ၌ပင် ပါဝင်ကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သပိတ်ခြေကွင်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အခြေအနေသို့ ရောက်သည်မှစ၍ အပေါ်ယံ၌ အပေါက်ရှိသောကွင်း၊ ထုတ်ချင်းပေါက် အပေါက်ရှိသောကွင်း၊ ပတ်ပတ်လည် ဖောက်အပ်သော အပေါက်ရှိသောကွင်း အားလုံး အပ်စပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ “ဧကဘာဇနေ” ဟူသော နေရာ၌ အကယ်၍ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ခွက်မှ သစ်သီး သို့မဟုတ် မုန့်ကို ယူ၍ သွားအံ့၊ ထိုရဟန်း ဖဲသွားသောအခါ ကျန်ရစ်သော အခြားရဟန်းအား အကြွင်းအကျန်ကို စားခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ ထိုဒုတိယရဟန်း စားနေစဉ် ထိုမုန့် သို့မဟုတ် သစ်သီး ကုန်သွားပါက တစ်ဖန် ပြန်ယူရန်လည်း အပ်စပ်၏။

265. Aṭṭhahaṅgehīti ettha ekekenapi aṅgena samannāgatassa antosīmāya vā nissīmaṃ gantvā nadīādīsu vā nikkujjituṃ vaṭṭatiyeva. Evaṃ nikkujjite pana patte tassa gehe koci deyyadhammo na gahetabbo [Pg.52] – ‘‘asukassa gehe bhikkhaṃ mā gaṇhitthā’’ti aññesu vihāresupi pesetabbaṃ. Ukkujjanakāle pana yāvatatiyaṃ yācāpetvā hatthapāsaṃ vijahāpetvā ñattidutiyakammena ukkujjitabbo.

၂၆၅. ဤ 'Aṭṭhahaṅgehi' ဟူသော စကား၌ (သပိတ်မှောက်ထိုက်သော) အင်္ဂါရှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသော ဥပါသကာ၏ အပေါ်၌ ဗဒ္ဓသိမ်အတွင်း၌ ဖြစ်စေ၊ သိမ်ပြင်ပသို့ သွား၍ မြစ်အစရှိသော အရပ်တို့၌ ဖြစ်စေ သပိတ်မှောက်ခြင်းငှာ အပ်သည်သာတည်း။ ဤသို့ သပိတ်မှောက်ပြီးသော် ထိုဥပါသကာ၏ အိမ်၌ တစ်စုံတစ်ခုသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို မခံယူအပ်။ 'မည်သူမည်ဝါ၏ အိမ်၌ ဆွမ်းကို မခံယူကြကုန်လင့်' ဟု မိမိတို့ကျောင်းတိုက်မှတစ်ပါး အခြားသော ကျောင်းတိုက်တို့သို့လည်း စေလွှတ်၍ အကြောင်းကြားအပ်၏။ သပိတ်လှန်ရာအခါ၌မူ သုံးကြိမ်တိုင်အောင် တောင်းပန်စေ၍ (လူပုဂ္ဂိုလ်က ဝဇ္ဇနီယဖြစ်သောကြောင့်) သံဃာ၏ ဟတ္ထပါသ်ကို စွန့်စေပြီးလျှင် ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာဖြင့် သပိတ်ကို လှန်အပ်၏။

268. Purakkhatvāti aggato katvā. Saṃharantūti saṃhariyantu. Celapaṭikanti celasantharaṃ. So kira ‘‘sace ahaṃ puttaṃ lacchāmi, akkamissati me bhagavā celapaṭika’’nti iminā ajjhāsayena santhari, abhabbo cesa puttalābhāya; tasmā bhagavā na akkami. Yadi akkameyya, pacchā puttaṃ alabhanto ‘‘nāyaṃ sabbaññū’’ti diṭṭhiṃ gaṇheyya. Idaṃ tāva bhagavato anakkamane kāraṇaṃ. Yasmā pana bhikkhūpi ye ajānantā akkameyyuṃ, te gihīnaṃ paribhūtā bhaveyyuṃ; tasmā bhikkhū paribhavato mocetuṃ sikkhāpadaṃ paññapesi. Idaṃ sikkhāpadapaññāpane kāraṇaṃ.

၂၆၈. Purakkhatvā ဟူသည် ရှေ့၌ပြု၍ (ဦးထိပ်ထား၍) ဟူလို။ Saṃharantu ဟူသည် ရုပ်သိမ်းအပ်စေကုန်လော ဟူလို။ Celapaṭika ဟူသည် အဝတ်အခင်းတည်း။ ထိုဗောဓိမင်းသားသည် 'ငါသည် အကယ်၍ သားကို ရအံ့၊ ဤသို့ ရမည်ဖြစ်ပါက မြတ်စွာဘုရားသည် ငါ၏ အဝတ်အခင်းကို နင်းတော်မူလတံ့' ဟူသော ဤအဇ္ဈာသယ (ရည်ရွယ်ချက်) ဖြင့် ခင်းသတတ်။ သို့သော် ထိုမင်းသားသည် သားရခြင်းငှာ မထိုက်တန်ပေ။ ထိုသို့ သားရခြင်းငှာ မထိုက်တန်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် နင်းတော်မမူခြင်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ နင်းတော်မူပါမူ၊ နောင်အခါ သားကို မရလတ်သော် 'ဤရှင်ဂေါတမသည် သဗ္ဗညူ မဟုတ်တည်း' ဟု မိစ္ဆာအယူကို ယူရာ၏။ ဤဆိုအပ်ပြီးသောအကြောင်းသည် ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရား နင်းတော်မမူခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။ တစ်ဖန် အကြင်ရဟန်းတို့သည်လည်း မသိကြသဖြင့် နင်းကြကုန်အံ့၊ ထိုရဟန်းတို့သည် လူတို့၏ အထင်သေး နှိမ်ချခြင်းကို ခံကြရကုန်ရာ၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတို့ကို လူတို့၏ အနှိမ်ခံရခြင်းမှ လွတ်ကင်းစေတော်မူခြင်းငှာ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပေသည်။

Maṅgalatthāya yāciyamānenāti apagatagabbhā vā hotu garugabbhā vā, evarūpesu ṭhānesu maṅgalatthāya yāciyamānena akkamituṃ vaṭṭati. Dhotapādakaṃ nāma pādadhovanaṭṭhāne dhotehi pādehi akkamanatthāya paccattharaṇaṃ atthataṃ hoti, taṃ akkamituṃ vaṭṭati.

Maṅgalatthāya yāciyamānena ဟူသည် ကိုယ်ဝန်ပျက်သည်ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်ဝန်ရင့်သည်ဖြစ်စေ ဤသို့သော အခါမျိုး၌ မင်္ဂလာအကျိုးငှာ (အဝတ်အခင်းကို နင်းရန်) တောင်းပန်အပ်သော ရဟန်းသည် နင်းခြင်းငှာ အပ်၏။ Dhotapādaka မည်သည် ခြေဆေးရာအရပ်၌ ဆေးပြီးသောခြေတို့ဖြင့် နင်းရန်အတွက် ခင်းထားအပ်သော အခင်း ဖြစ်၏၊ ထိုသို့ ခြေဆေးပြီးနောက် နင်းရန် ခင်းထားသော အခင်းကို နင်းခြင်းငှာ အပ်၏။

269. Katakaṃ nāma padumakaṇṇikākāraṃ pādaghaṃsanatthaṃ kaṇṭake uṭṭhāpetvā kataṃ. Taṃ vaṭṭaṃ vā hotu caturassādibhedaṃ vā, bāhulikānuyogattā paṭikkhittameva, neva paṭiggahetuṃ na paribhuñjituṃ vaṭṭati. Sakkharāti pāsāṇo vuccati; pāsāṇapheṇakopi vaṭṭati. Vidhūpananti vījanī vuccati. Tālavaṇṭaṃ pana tālapaṇṇehi vā kataṃ hotu veḷudantavilīvehi vā morapiñchehi vā cammavikatīhi vā sabbaṃ vaṭṭati. Makasabījanī dantamayavisāṇamayadaṇḍakāpi vaṭṭati, vākamayabījaniyā ketakapārohakuntālapaṇṇādimayāpi saṅgahitā.

၂၆၉. Kataka (ကတက) မည်သည် ပဒုမ္မာကြာချက် သဏ္ဌာန်ရှိအောင် ခြေပွတ်တိုက်ရန်အတွက် အဆူးများကို ပေါ်ထွက်စေလျက် ပြုလုပ်ထားသော ခြေပွတ်ခုံ ဖြစ်၏။ ထိုခြေပွတ်ခုံသည် ဝိုင်းသည်ဖြစ်စေ၊ လေးထောင့်စသည် ဖြစ်စေကာမူ ပစ္စည်းအသုံးအဆောင် ပေါများမှုကို အလိုရှိသော ရဟန်းတို့၏ အဖန်ဖန်အားထုတ်အပ်သော ပစ္စည်းဖြစ်သောကြောင့် ပယ်မြစ်တော်မူအပ်သည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် ယင်းကို ခံယူခြင်းငှာလည်း မအပ်၊ သုံးစွဲခြင်းငှာလည်း မအပ်။ Sakkharā ဟု ကျောက်ချပ်ခြေပွတ်ကို ဆိုအပ်၏။ ကျောက်ရေမြှုပ်သည်လည်း အပ်၏။ Vidhūpana ကို ယပ်တောင် ဟု ခေါ်၏။ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်းသည် ထန်းရွက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ဝါး၊ ဆင်စွယ်၊ နှီးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ဥဒေါင်းမြီးစည်းဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အထူးပြုလုပ်အပ်သော သားရေတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော ယပ်သည် အပ်၏။ ခြင်နှင်ယပ်တောင်သည် ဆင်စွယ် သို့မဟုတ် သားချိုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကိုင်ရိုး ရှိသော်လည်း အပ်၏။ လျော်တေဖြင့် ပြုလုပ်သော ယပ်ဖြင့် ဆတ်သွားမြစ်ပျဉ်း၊ ဓနုန်းရွက် စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော ယပ်တို့ကိုလည်း သိမ်းယူအပ် (အကျုံးဝင်) ၏။

270. Gilānassa chattanti ettha yassa kāyaḍāho vā pittakopo vā hoti, cakkhu vā dubbalaṃ, añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati, tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati. Vasse pana cīvaraguttatthaṃ vāḷamigacorabhayesu ca attaguttatthampi vaṭṭati. Ekapaṇṇacchattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati.

၂၇၀. Gilānassa chattanti ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ ဖြစ်၏။ အကြင်ရဟန်းအား ကိုယ်ပူနာသော်လည်းကောင်း၊ သည်းခြေပျက်ရောဂါသော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ သို့မဟုတ် မျက်စိအားနည်း၏၊ သို့မဟုတ် ထီးမပါပါက တစ်စုံတစ်ခုသော အနာရောဂါ ဖြစ်ပွားတတ်၏။ ထိုရဟန်းအား ရွာ၌ဖြစ်စေ၊ တော၌ဖြစ်စေ ထီးဆောင်းခြင်းငှာ အပ်၏။ မိုးအခါ၌မူ သင်္ကန်းကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ သားရဲဘေးနှင့် သူပုန်ဓားပြဘေးတို့မှ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်လည်းကောင်း ထီးဆောင်းခြင်းငှာ အပ်၏။ တစ်ရွက်တည်းသော ထီး (သို့မဟုတ် ယပ်တောင်) ကား အလုံးစုံသော အခါ၊ အလုံးစုံသော အရပ်တို့၌ပင် ဆောင်းခြင်း (ကိုင်ဆောင်ခြင်း) ငှာ အပ်၏။

Asissāti [Pg.53] asi assa. Vijjotalatīti vijjotati. Daṇḍasammutinti ettha pamāṇayutto catuhatthoyeva daṇḍo sammannitvā dātabbo. Tato ūnātiritto vināpi sammutiyā sabbesaṃ vaṭṭati. Sikkā pana agilānassa na vaṭṭati, gilānassāpi sammannitvāva dātabbā.

Asissa ဟူသည် ထိုသူ၏ သန်လျက်တည်း။ Vijjotalati ဟူသည် တောက်ပ၏ ဟူလို။ Daṇḍasammuti ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ ဖြစ်၏။ အတိုင်းအတာပမာဏနှင့် ညီညွတ်သော လေးတောင်အတိအကျရှိသော တောင်ဝှေး (ဒုတ်) ကိုသာ သမုတ်၍ ပေးအပ်၏။ ထိုလေးတောင်ထက် ယုတ်လျော့သော သို့မဟုတ် ပိုလွန်သော ဒုတ်သည် သမ္မုတိမရှိဘဲလျက်လည်း (ဂိလာနဖြစ်စေ၊ မဖြစ်စေ) ရဟန်းအားလုံးတို့အား ကိုင်ဆောင်ခြင်းငှာ အပ်၏။ ဆိုင်း (sikkā) ကား ဂိလာနမဟုတ်သော ရဟန်းအား မအပ်၊ ဂိလာနရဟန်းအားသော်မှ သမုတ်၍သာလျှင် ပေးထိုက်၏။

273. Romanthakassāti ettha ṭhapetvā romanthakaṃ sesānaṃ āgataṃ uggāraṃ mukhe sandhāretvā gilantānaṃ āpatti. Sace pana asandhāritameva paragalaṃ gacchati, vaṭṭati.

၂၇၃. Romanthakassa ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ ဖြစ်၏။ စားမြုံ့ပြန်သော ရဟန်းကို ချန်လှပ်၍ ကြွင်းသောရဟန်းတို့သည် အထက်သို့ တက်လာသော ကြို့ထိုးဖတ် (အန်ဖတ်) ကို ခံတွင်း၌ ကောင်းစွာ ဆောင်ထားပြီးမှ ပြန်မျိုပါက အာပတ်သင့်၏။ အကယ်၍ ခံတွင်း၌ မထိန်းထားဘဲ အလိုလို လည်ချောင်းထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားပါက အပ်၏။

Yaṃ diyyamānanti yaṃ dāyakehi diyyamānaṃ paṭiggahitabhājanato bahi patitaṃ, taṃ bhikkhunā sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ anujānāmīti attho. Idaṃ bhojanavagge vaṇṇitameva.

Yaṃ diyyamānaṃ ဟူသည် အလှူရှင်တို့ လှူဒါန်းနေစဉ် ခံယူသောခွက်၏ ပြင်ပသို့ ကျသွားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ရဟန်းသည် ကိုယ်တိုင် ကောက်ယူ၍ သုံးဆောင်ခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟု အနက်ရ၏။ ဤအကြောင်းအရာကို ဘောဇနဝဂ်၌ ဖွင့်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်၏။

274. Kuppaṃ karissāmīti saddaṃ karissāmi. Nakhādīhi nakhacchedane āpatti natthi, anurakkhaṇatthaṃ pana nakhacchedanaṃ anuññātaṃ. Vīsatimaṭṭhanti vīsatipi nakhe likhitamaṭṭhe kārāpenti. Malamattanti nakhato malamattaṃ apakaḍḍhituṃ anujānāmīti attho.

၂၇၄. Kuppaṃ karissāmi ဟူသည် အော်ဟစ်သံကို ပြုအံ့ ဟူလို။ လက်သည်း စသည်တို့ဖြင့် လက်သည်းခြေသည်းကို ဖြတ်ခြင်းကြောင့် အာပတ်မသင့်ပါ။ သို့သော်လည်း စောင့်ရှောက်သနားတော်မူသောအားဖြင့် လက်သည်းညှပ် (လက်သည်းဖြတ်ဓား) ကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ Vīsatimaṭṭha ဟူသည် လက်သည်းခြေသည်း နှစ်ဆယ်လုံးကို တိုက်ခြစ်၍ ညက်ညောအောင် ပြုစေကြကုန်၏ ဟူလို။ Malamatta ဟူသည် လက်သည်းခြေသည်းမှ အညစ်အကြေးမျှကိုသာ ဖယ်ထုတ်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟု အနက်ရ၏။

275. Khurasipāṭikanti khurakosakaṃ. Massuṃ kappāpentīti kattariyā massuṃ chedāpenti. Massuṃ vaḍḍhāpentīti massuṃ dīghaṃ kārenti. Golomikanti hanukamhi dīghaṃ katvā ṭhapitaṃ eḷakamassu vuccati. Caturassakanti catukoṇaṃ. Parimukhanti ure lomasaṃharaṇaṃ. Aḍḍhadukanti udare lomarājiṭṭhapanaṃ. Āpatti dukkaṭassāti massukappāpanādīsu sabbattha āpatti dukkaṭassa. Ābādhappaccayā sambādhe lomanti gaṇḍavaṇarudhiādiābādhappaccayā. Kattarikāyāti gaṇḍavaṇarudhisīsarogābādhappaccayā. Sakkharādīhi nāsikālomaggāhāpane āpatti natthi. Anurakkhaṇatthaṃ pana saṇḍāso anuññāto. Na bhikkhave palitaṃ gāhāpetabbanti ettha yaṃ bhamukāya vā nalāṭe vā dāṭhikāya vā uggantvā bībhacchaṃ ṭhitaṃ, tādisaṃ lomaṃ palitaṃ vā apalitaṃ vā gāhāpetuṃ vaṭṭati.

၂၇၅. Khurasipāṭika ဟူသည် သင်ဓုန်းအိမ် ဖြစ်၏။ Massuṃ kappāpenti ဟူသည် ကတ်ကျေးဖြင့် မုတ်ဆိတ်ကို ဖြတ်စေကြကုန်၏။ Massuṃ vaḍḍhāpenti ဟူသည် မုတ်ဆိတ်ကို ရှည်အောင် ပြုစေကြကုန်၏။ Golomika ဟူသည် မေးစေ့၌ ရှည်ရှည်ထားအပ်သော သိုးမုတ်ဆိတ်နှင့်တူသော မုတ်ဆိတ်ကို ခေါ်၏။ Caturassaka ဟူသည် လေးထောင့်မုတ်ဆိတ် ဖြစ်၏။ Parimukha ဟူသည် ရင်ဘတ်၌ အမွေးအမျှင်ကို ကောင်းစွာ ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ Aḍḍhaduka ဟူသည် ဝမ်းဗိုက်၌ အမွေးအမျှင်ကို အလယ်ကြောင်းထား၍ ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ Āpatti dukkaṭassāti ဟူသည် မုတ်ဆိတ်ရိတ်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်း အစရှိသော အလုံးစုံသော အမှုတို့၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏ ဟူလို။ Ābādhappaccayā sambādhe lomaṃ ဟူသည် မြင်းဖု၊ အနာလုံး၊ အနာဆိုး အစရှိသော ရောဂါဝေဒနာကြောင့် အတွင်းအင်္ဂါစပ်ရှိ အမွေးကို ဖယ်ရှားရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟူလို။ Kattarikāya ဟူသည် မြင်းဖု၊ အနာဆိုး၊ ဦးခေါင်းနာ ရောဂါဝေဒနာကြောင့် ကတ်ကျေးဖြင့် ဆံပင်ကို ဖြတ်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟူလို။ ကျောက်စရစ်ခဲ စသည်တို့ဖြင့် နှာခေါင်းမွေးကို နုတ်ယူခြင်း၌ အာပတ်မသင့်သော်လည်း စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ မွေးညှပ်ကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ 'ရဟန်းတို့၊ ဆံပင်ဖြူ (သို့မဟုတ် အမွေးဖြူ) ကို မနုတ်စေအပ်' ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ ဖြစ်၏။ မျက်ခုံး၌ဖြစ်စေ၊ နဖူး၌ဖြစ်စေ၊ ပါးသိုင်းမွေး၌ဖြစ်စေ ရှည်ထွက်၍ ကြည့်ရဆိုးသော အမွေးရှိပါက ထိုအမွေးသည် ဖြူသည်ဖြစ်စေ၊ မဖြူသည်ဖြစ်စေ နုတ်ယူခြင်းငှာ အပ်၏။

277. Kaṃsapattharikāti kaṃsabhaṇḍavāṇijā. Bandhanamattanti vāsikattarayaṭṭhiādīnaṃ bandhanamattaṃ.

၂၇၇. Kaṃsapattharika ဟူသည် ကြေးထည်ပစ္စည်း ရောင်းဝယ်သော ကုန်သည်များ ဖြစ်၏။ Bandhanamatta ဟူသည် ဓား၊ တောင်ဝှေး အစရှိသည်တို့၏ အဖျား၌ ပတ်စည်းထားသော ကြိုးအခွေမျှကို ဆိုလို၏။

278. Na [Pg.54] bhikkhave akāyabandhanenāti ettha abandhitvā nikkhamantena yattha sarati, tattha bandhitabbaṃ. Āsanasālāya bandhissāmīti gantuṃ vaṭṭati. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ. Kalābukaṃ nāma bahurajjukaṃ. Deḍḍubhakaṃ nāma udakasappasīsasadisaṃ. Murajaṃ nāma murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. Maddavīṇaṃ nāma pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. Īdisañhi ekampi na vaṭṭati, pageva bahūni. Paṭṭikaṃ sūkarantakanti ettha pakativītā vā macchakaṇṭakavāyimā vā paṭṭikā vaṭṭati, sesā kuñjaracchikādibhedā na vaṭṭanti. Sūkarantakaṃ nāma kuñjikākosakasaṇṭhānaṃ hoti. Ekarajjukaṃ pana muddikakāyabandhanañca sūkarantakaṃ anulometi. Anujānāmi bhikkhave murajaṃ maddavīṇanti idaṃ dasāsuyeva anuññātaṃ. Pāmaṅgadasā cettha catunnaṃ upari na vaṭṭati. Sobhaṇaṃ nāma veṭhetvā mukhavaṭṭisibbanaṃ. Guṇakaṃ nāma mudiṅgasaṇṭhānena sibbanaṃ; evaṃ sibbitā hi antā thirā honti. Pavanantoti pāsanto vuccati.

၂၇၈. ‘ရဟန်းတို့၊ ခါးပန်းကြိုး မပတ်ဘဲ (မဖွဲ့ဘဲ) ကျောင်းပြင်ပသို့ မထွက်အပ်’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား ဤသို့ ဖြစ်၏။ ခါးပန်းကြိုး မဖွဲ့ဘဲ ထွက်သွားမိသော ရဟန်းသည် အမှတ်ရသည့်နေရာ၌ ချက်ချင်း ဖွဲ့အပ်၏။ 'ရွာတွင်း ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ ရောက်မှ ဖွဲ့အံ့' ဟု ကြံစည်၍ သွားခြင်းငှာ အပ်၏။ သို့သော် အမှတ်ရလျက်နှင့် မဖွဲ့သေးသရွေ့ ဆွမ်းခံ မလှည့်လည်အပ်။ Kalābuka မည်သည် ကြိုးများစွာရှိသော ခါးပန်းကြိုး ဖြစ်၏။ Deḍḍubhaka မည်သည် ရေမြွေခေါင်း သဏ္ဌာန်ရှိသော ခါးပန်းကြိုး ဖြစ်၏။ Muraja မည်သည် မုရိုးစည်လုံး သဏ္ဌာန်ရှိအောင် ရစ်ပတ်ချုပ်လုပ်ထားသော ခါးပန်းကြိုး ဖြစ်၏။ Maddavīṇa မည်သည် ဆောက်လုံးသဏ္ဌာန်ရှိသော ခါးပန်းကြိုး ဖြစ်၏။ ဤသို့သော မဒ္ဒဝီဏ ခါးပန်းကြိုးမျိုးသည် တစ်ချောင်းတည်းပင် ဖြစ်သော်လည်း မအပ်၊ များစွာသော ကြိုးတို့ဖြင့် ဖြစ်ပါက ပို၍ပင် မအပ်ပေ။ Paṭṭika sūkarantaka ဟူသော ဤပါဌ်၌ ပင်ကိုအတိုင်း ရက်လုပ်ထားသော ခါးပန်းပြား ဖြစ်စေ၊ ငါးဆူးသဏ္ဌာန် ရက်လုပ်ထားသော ခါးပန်းပြား ဖြစ်စေ အပ်၏။ ထိုမှ ကြွင်းသော ဆင်မျက်စိ သဏ္ဌာန်ရှိသော ခါးပန်းပြား စသည်တို့ကား မအပ်ကုန်။ Sūkarantaka မည်သည် သံကောက်အိတ် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ဝက်အူနှင့်တူသော ခါးပန်းကြိုး ဖြစ်၏။ ကြိုးတစ်ချောင်းတည်းရှိသော ခါးပန်းကြိုးနှင့် မုဒရက်သီးသဏ္ဌာန် ခါးပန်းကြိုးတို့သည် သုကရန္တက (ဝက်အူခါးပန်းကြိုး) ၏ အသွင်သို့ လိုက်၏။ 'ရဟန်းတို့၊ မုရိုးစည်သဏ္ဌာန်၊ ဆောက်လုံးသဏ္ဌာန် ခါးပန်းကြိုးကို ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟူသော ဤပါဌ်၌ အမြိတ်အဆာတို့၌သာ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် ဆောက်လုံးသဏ္ဌာန် အမြိတ်အဆာသည် လေးချောင်းထက် ပိုပါက မအပ်။ Sobhana ချုပ်ခြင်းမည်သည် ရစ်ပတ်၍ နှုတ်ခမ်းအရစ်ကို တင့်တယ်အောင် ချုပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ Guṇaka ချုပ်ခြင်းမည်သည် မုရိုးစည် ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် ချုပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ချုပ်လုပ်ပါက ခါးပန်းကြိုး၏ အစွန်းတို့သည် ခိုင်မြဲကုန်၏။ Pavananto ဟု ကွင်း၏ အစွန် (pāsanta) ကို ဆိုလိုသည်။

280. Hatthisoṇḍakaṃ nāma nābhimūlato hatthisoṇḍasaṇṭhānaṃ olambakaṃ katvā nivatthaṃ coḷikaitthīnaṃ nivāsanaṃ viya. Macchavāḷakaṃ nāma ekato dasantaṃ ekato pāsantaṃ olambetvā nivatthaṃ. Catukaṇṇakaṃ nāma upari dve, heṭṭhato dveti evaṃ cattāro kaṇṇe dassetvā nivatthaṃ. Tālavaṇṭakaṃ nāma tālavaṇṭākārena sāṭakaṃ olambetvā nivāsanaṃ. Satavalikaṃ nāma dīghasāṭakaṃ anekakkhattuṃ obhañjitvā ovaṭṭikaṃ karontena nivatthaṃ, vāmadakkhiṇapassesu vā nirantaraṃ valiyo dassetvā nivatthaṃ. Sace pana jāṇuto paṭṭhāya ekā vā dve vā valiyo paññāyanti, vaṭṭati.

၂၈၀. ဆင်နှာမောင်းကဲ့သို့ ဝတ်ခြင်း (ဟတ္ထိသောဏ္ဍက) မည်သည်မှာ စောလတိုင်းသူ မိန်းမတို့၏ ဝတ်ရုံပုံကဲ့သို့ ချက်အောက်မှစ၍ ဆင်နှာမောင်းသဏ္ဌာန် တွဲလျားကျအောင် ပြု၍ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ငါးအမြီးကဲ့သို့ ဝတ်ခြင်း (မစ္ဆဝါဠက) မည်သည်မှာ တစ်ဖက်၌ အမြိတ်အစွန်ကိုလည်းကောင်း၊ တစ်ဖက်၌ ကွင်းအစွန်ကိုလည်းကောင်း တွဲလျားကျစေ၍ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လေးထောင့်စွန်းပြဝတ်ခြင်း (စတုကဏ္ဏက) မည်သည်မှာ အထက်၌ အစွန်နှစ်ဖက်၊ အောက်၌ အစွန်နှစ်ဖက် ဤသို့ လေးဖက်သော အနားစွန်းတို့ကို ဖော်ပြ၍ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်းပုံ ဝတ်ခြင်း (တာလဝဏ္ဍက) မည်သည်မှာ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ပုဆိုးကို တွဲလျားကျစေ၍ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အတွန့်များစွာဖြင့် ဝတ်ခြင်း (သတဝလိက) မည်သည်မှာ ရှည်သောပုဆိုးကို အကြိမ်များစွာ ချိုး၍ ခါးပတ်ကွင်းပြုလျက် ဝတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝဲယာဘေးတို့၌ အကြားမရှိအောင် အတွန့်များကို ဖော်ပြ၍ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ပုဆစ်ဒူးဝန်းမှစ၍ တစ်တွန့် သို့မဟုတ် နှစ်တွန့်မျှသာ ထင်ရှားပါက အပ်စပ်ပါသည်။

Saṃvelliyaṃ nivāsentīti mallakammakārādayo viya kacchaṃ bandhitvā nivāsenti; evaṃ nivāsetuṃ gilānassapi maggappaṭipannassapi na vaṭṭati. Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari laggenti, anto vā ekaṃ kāsāvaṃ tathā nivāsetvā bahi aparaṃ nivāsenti, sabbaṃ na vaṭṭati. Gilāno pana anto kāsāvassa ovaṭṭikaṃ dassetvā aparaṃ upari nivāsetuṃ labhati. Agilānena dve nivāsentena saguṇaṃ [Pg.55] katvā nivāsetabbāni. Iti yañca idha paṭikkhittaṃ, yañca sekhiyavaṇṇanāyaṃ; taṃ sabbaṃ vajjetvā nibbikāraṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbaṃ. Yaṃkiñci vikāraṃ karonto dukkaṭā na muccati. Na bhikkhave gihipārutaṃ pārupitabbanti evaṃ paṭikkhittaṃ gihipārutaṃ apārupitvā, ubho kaṇṇe samaṃ katvā pārupanaṃ parimaṇḍalapārupanaṃ nāma, taṃ pārupitabbaṃ.

ခါးတောင်းကြိုက်၍ ဝတ်ခြင်း (သံဝေလ္လိယ) ဟူသည်မှာ လက်ဝှေ့သမားနှင့် အလုပ်သမားများကဲ့သို့ အောက်ပိုင်းကို စည်းနှောင်၍ ဝတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဝတ်ခြင်းသည် ဂိလာနရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ခရီးသွားရဟန်းအားလည်းကောင်း မအပ်စပ်ပါ။ ခရီးသွားစဉ် သင်းပိုင်၏ အထက်၌ အနားစွန်းတစ်ဖက် သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်ကို မြှောက်၍ ချိတ်ဆွဲထားခြင်း၊ သို့မဟုတ် အတွင်း၌ သင်္ကန်းတစ်ထည်ကို ထိုသို့ ဝတ်ပြီး အပြင်ဘက်၌ အခြားတစ်ထည်ကို ထပ်၍ ဝတ်ခြင်း အားလုံးသည် မအပ်စပ်ပါ။ သို့သော် ဂိလာနရဟန်းသည် သင်္ကန်းအတွင်း၌ ခါးပတ်ကွင်းကို ပြသ၍ အပြင်၌ အခြားသင်္ကန်းတစ်ထည်ကို အထက်မှ ဝတ်ခွင့်ရှိသည်။ ဂိလာနမဟုတ်သော ရဟန်းသည် သင်္ကန်းနှစ်ထည်ကို ဝတ်လိုပါက နှစ်ထပ်ပြု၍ ဝတ်အပ်သည်။ ဤသို့လျှင် ဤခုဒ္ဒကဝတ္ထုခန္ဓက၌လည်းကောင်း၊ သေခိယအဖွင့်၌လည်းကောင်း မြစ်ပယ်တော်မူအပ်သော ဝတ်ရုံနည်းအားလုံးကို ဖောက်ပြန်ခြင်းမရှိစေဘဲ ရှောင်ကြဉ်၍ ဒူးဝန်းနှစ်ဖက်နှင့် ချက်တည်းဟူသော အဝန်းသုံးပါး (တိမဏ္ဍလ) ကို ဖုံးအုပ်လျက် ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းညီညာစွာ ဝတ်ရမည်။ တစ်စုံတစ်ခုသော ဖောက်ပြန်ထူးခြားသော ဝတ်ခြင်းကို ပြုသောရဟန်းသည် ဒုက္ကဋ်အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။ 'ရဟန်းတို့၊ လူတို့၏ ခြုံနည်းဖြင့် မခြုံရ' ဟု ပယ်မြစ်တော်မူအပ်သော လူတို့၏ ခြုံနည်းကို မခြုံဘဲ၊ နှစ်ဖက်သော အနားစွန်းတို့ကို အညီအမျှပြု၍ ခြုံခြင်းသည် ထက်ဝန်းကျင် ညီညာစွာ ခြုံခြင်း (ပရိမဏ္ဍလပါရုပန) မည်၏၊ ထိုသို့ ခြုံရမည်။

Tattha yaṃkiñci setapaṭapārutaṃ paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutaṃ soṇḍapārutaṃ antepurikapārutaṃ mahājeṭṭhakapārutaṃ kuṭipavesakapārutaṃ brāhmaṇapārutaṃ pāḷikārakapārutanti evamādi parimaṇḍalalakkhaṇato aññathā pārutaṃ, sabbametaṃ gihipārutaṃ nāma. Tasmā yathā setapaṭā aḍḍhapālakanigaṇṭhā pārupanti, yathā ca ekacce paribbājakā uraṃ vivaritvā dvīsu aṃsakūṭesu pāvuraṇaṃ ṭhapenti, yathā ca ekasāṭakā manussā nivatthasāṭakassa ekenantena piṭṭhiṃ pārupitvā ubho kaṇṇe ubhosu aṃsakūṭesu ṭhapenti, yathā ca surāsoṇḍādayo sāṭakena gīvaṃ parikkhipantā ubho ante udare vā olambenti; piṭṭhiyaṃ vā khipanti, yathā ca antepurikāyo akkhitārakamattaṃ dassetvā oguṇṭhikaṃ pārupanti, yathā ca mahājeṭṭhā dīghasāṭakaṃ nivāsetvā tasseva ekenantena sakalasarīraṃ pārupanti, yathā ca kassakā khettakuṭiṃ pavisantā sāṭakaṃ paliveṭhetvā upakacchake pakkhipitvā tasseva ekenantena sarīraṃ pārupanti, yathā ca brāhmaṇā ubhinnaṃ upakacchakānaṃ antarena sāṭakaṃ pavesetvā aṃsakūṭesu pakkhipanti, yathā ca pāḷikārako bhikkhu ekaṃsapārupanena pārutaṃ vāmabāhuṃ vivaritvā cīvaraṃ aṃsakūṭaṃ āropeti; evaṃ apārupitvā sabbepi ete aññe ca evarūpe pārupanadose vajjetvā nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ. Tathā apārupitvā ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃkiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ.

ထိုလူတို့၏ ခြုံနည်းများတွင် အဝတ်ဖြူဝတ်သူတို့၏ ခြုံနည်း၊ ပရိဗိုဇ်တို့၏ ခြုံနည်း၊ အဝတ်တစ်ထည်တည်းရှိသူတို့၏ ခြုံနည်း၊ သေသောက်ကြူးတို့၏ ခြုံနည်း၊ นန်းတွင်းသူတို့၏ ခြုံနည်း၊ လက်သမားကြီးတို့၏ ခြုံနည်း၊ လယ်တဲသို့ ဝင်သူတို့၏ ခြုံနည်း၊ ပုဏ္ဏားတို့၏ ခြုံနည်း၊ သံဃာတန်းစီစဉ်သော ရဟန်း၏ ခြုံနည်း စသည်ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ညီညာစွာ ခြုံခြင်း (ပရိမဏ္ဍလ) လက္ခဏာမှ တစ်ပါးသော ခြုံနည်းအားလုံးသည် လူတို့၏ ခြုံနည်း (ဂိဟိပါရုတ) သာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဝတ်ဖြူဝတ်သော အထက်ကိုယ်တစ်ဝက်သာ ဖုံးလွှမ်းသော နိဂဏ္ဌတို့ ခြုံသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အချို့သော ပရိဗိုဇ်တို့သည် ရင်ဘတ်ကို ဖော်၍ ပုခုံးစွန်းနှစ်ဖက်ပေါ်၌ ခြုံထည်ကို တင်ထားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဝတ်တစ်ထည်တည်းရှိသော လူတို့သည် ဝတ်ထားသော အဝတ်၏ တစ်ဖက်အစွန်းဖြင့် ကျောကုန်းကို ခြုံပြီး နှစ်ဖက်သော အနားစွန်းတို့ကို ပုခုံးနှစ်ဖက်ပေါ်၌ တင်ထားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သေသောက်ကြူး စသည်တို့သည် အဝတ်ဖြင့် လည်ပင်းကို ရစ်ပတ်ကာ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို ရင်ဘတ်၌ တွဲလျားချထားသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ကျောကုန်းဘက်သို့ ပစ်ချထားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နန်းတွင်းသူတို့သည် မျက်စိပေါက်မျှသာ ဖော်ပြ၍ ခေါင်းမြီးခြုံလျက် ခြုံကြသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လက်သမားကြီးတို့သည် ရှည်သော ပုဆိုးကို ဝတ်၍ ထိုပုဆိုးအစွန်းဖြင့်ပင် တစ်ကိုယ်လုံးကို ခြုံကြသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လယ်သမားတို့သည် လယ်တဲသို့ ဝင်သောအခါ အဝတ်ကို ရစ်ပတ်ကာ လက်ကတီးကြား၌ ထည့်၍ ထိုအဝတ်အစွန်းဖြင့် ကိုယ်ကို ခြုံကြသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဏားတို့သည် လက်ကတီးကြားနှစ်ဖက်မှ အဝတ်ကို သွင်းယူကာ ပုခုံးစွန်းတို့ပေါ်သို့ တင်ထားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သံဃာတန်းစီစဉ်သော ရဟန်းသည် လက်ဝဲဘက် တစ်ဖက်ခြုံစနစ်ဖြင့် ခြုံပြီး လက်ဝဲလက်မောင်းကို ဖွင့်ကာ သင်္ကန်းကို ပုခုံးပေါ် တင်ထားသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤသို့ မခြုံအပ်ပေ။ ဤခြုံခြင်းဆိုင်ရာ အပြစ်အားလုံးနှင့် ဤသို့သော အခြားအပြစ်များကို ရှောင်ကြဉ်၍ ဖောက်ပြန်မှုမရှိဘဲ ထက်ဝန်းကျင် ညီညာစွာ (ပရိမဏ္ဍလ) ခြုံရမည်။ ထိုသို့ မခြုံဘဲ ကျောင်းတိုက်၌ ဖြစ်စေ၊ ရွာတွင်း၌ ဖြစ်စေ မလေးမစား သတိမမူဘဲ တစ်စုံတစ်ခုသော ဖောက်ပြန်သော ခြုံနည်းကို ပြုပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

281. Muṇḍavaṭṭīti yathā rañño kuhiñci gacchato parikkhārabhaṇḍavahanamanussāti adhippāyo. Antarākājanti majjhe laggetvā dvīhi vahitabbabhāraṃ.

၂၈၁. ဦးပြည်းထမ်းပိုးဖြင့် ထမ်းခြင်း (မုဏ္ဍဝဋ္ဋိ) ဟူသည်မှာ မင်းကြီး တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်သို့ ကြွသွားသောအခါ မင်း၏ အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို သယ်ဆောင်သော လူတို့သည် နှစ်ဖက်စလုံး၌ ဝန်ရှိသော ထမ်းပိုးကို ထမ်းဆောင်ကြသကဲ့သို့ ထမ်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အလယ်၌ ချိတ်ဆွဲ၍ ထမ်းခြင်း (အန္တရာကာဇ) ဟူသည်မှာ အလယ်တွင် ဝန်ထုပ်ကို ချိတ်ဆွဲ၍ လူနှစ်ယောက် ထမ်းဆောင်ရသော ဝန် ဖြစ်သည်။

282. Acakkhussanti [Pg.56] cakkhūnaṃ hitaṃ na hoti; parihāniṃ janeti. Nacchādetīti na ruccati. Aṭṭhaṅgulaparamanti manussānaṃ pamāṇaṅgulena aṭṭhaṅgulaparamaṃ. Atimaṭāhakanti atikhuddakaṃ.

၂၈၂. မျက်စိအား မကောင်းသောအရာ (အစက္ခုဿ) ဟူသည်မှာ မျက်စိအတွက် အကျိုးမရှိခြင်း၊ မျက်စိမှုန်ခြင်း သို့မဟုတ် အမြင်အာရုံ ချို့ယွင်းခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောအရာ ဖြစ်သည်။ မနှစ်သက်အပ် (နစ္ဆာဒေတိ) ဟူသည်မှာ စိတ်ကြည်နူးဖွယ် မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ အများဆုံး လက်ရှစ်သစ် (အဋ္ဌင်္ဂုလပရမ) ဟူသည်မှာ လူတို့၏ သာမန်လက်သစ်အတိုင်းအတာဖြင့် အလွန်ဆုံး လက်ရှစ်သစ်အထိ ရှိသော ဒန်ပူကို ဆိုလိုသည်။ အလွန်တိုလွန်းသော ဒန်ပူ (အတိမဋာဟက) ဟူသည်မှာ အလွန်တိုလွန်းငယ်လွန်းသော ဒန်ပူ ဖြစ်သည်။

283. Dāyaṃ ālimpentīti tiṇavanādīsu aggiṃ denti. Paṭagginti paṭiaggiṃ. Parittanti appaharitakaraṇena vā parikhākhaṇanena vā parittāṇaṃ. Ettha pana anupasampanne sati sayaṃ aggiṃ dātuṃ na labhati, asati aggimpi dātuṃ labhati, bhūmiṃ tacchetvā tiṇānipi harituṃ, parikhampi khaṇituṃ, allasākhaṃ bhañjitvāpi aggiṃ nibbāpetuṃ labhati, senāsanaṃ pattaṃ vā appattaṃ vā tathā nibbāpetuṃ labhatiyeva. Udakena pana kappiyeneva labhati, na itarena.

၂၈၃. တောမီးရှို့ခြင်း (ဒါယံ အာလိမ္ပန္တိ) ဟူသည်မှာ မြက်တော၊ တောအုပ် စသည်တို့၌ မီးတိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်မီး (ပဋဂ္ဂိ) ဟူသည်မှာ မီးချင်းဆိုင်တိုက်သော မီး ဖြစ်သည်။ မီးတားကာကွယ်ခြင်း (ပရိတ္တ) ဟူသည်မှာ စိမ်းစိုသော မြက် သို့မဟုတ် သစ်ပင်များကို ရှင်းလင်းခြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ မြောင်းတူးခြင်းဖြင့် ဖြစ်စေ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသိက္ခာပုဒ်၌ သာမဏေ သို့မဟုတ် လူ (အနုပသမ္ပန္န) ရှိပါက ကိုယ်တိုင် မီးမထွန်းရ၊ မရှိပါက မီးထွန်းခွင့် (မီးတားပေးခွင့်) ရှိသည်။ မြေကို ရွေ၍ မြက်များကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ မြောင်းတူးခြင်း၊ စိုစွတ်သော သစ်ခက်ကို ချိုး၍ မီးငြှိမ်းသတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခွင့်ရှိသည်။ ကျောင်းအနီးသို့ ရောက်လာပြီးသော သို့မဟုတ် မရောက်သေးသော တောမီးကို ထိုနည်းလမ်းများဖြင့် ငြှိမ်းသတ်ခွင့်ရှိသည်။ ရေဖြင့် ငြှိမ်းသတ်ရာတွင်မူ အပ်စပ်သော ရေ (ပိုးမပါသော ရေ) ဖြင့်သာ ငြှိမ်းသတ်ခွင့်ရှိပြီး အခြားရေ (ပိုးပါသော ရေ) ဖြင့် ငြှိမ်းသတ်ခွင့် မရှိပါ။

284. Sati karaṇīyeti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce sati. Porisiyanti purisappamāṇaṃ. Āpadāsūti vāḷamigādayo vā disvā maggamūḷho vā disā oloketukāmo hutvā davaḍāhaṃ vā udakoghaṃ vā āgacchantaṃ disvā evarūpāsu āpadāsu atiuccampi rukkhaṃ ārohituṃ vaṭṭati.

၂၈၄. ကိစ္စရှိသော် (သတိ ကရဏီယေ) ဟူသည်မှာ ခြောက်သော ထင်းစသည်တို့ကို ကောက်ယူရန် ကိစ္စရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လူတစ်ရပ်အရပ်အမြင့် (ပေါရိသိယ) ဟူသည်မှာ ယောကျ်ားတစ်ရပ် အရပ်အမြင့်ရှိသော အတိုင်းအတာအထိ သစ်ပင်ပေါ်တက်ရန် ခွင့်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘေးအန္တရာယ် ကြုံသောအခါများ၌ (အာပဒါသု) ဟူသည်မှာ သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို မြင်ရခြင်း၊ လမ်းမျက်စိလည်၍ အရပ်မျက်နှာကို ကြည့်လိုခြင်း၊ လာနေသော တောမီး သို့မဟုတ် ရေကြီးမှုကို မြင်ရခြင်း စသည့် ဘေးအန္တရာယ်များ ကြုံတွေ့ရပါက အလွန်မြင့်မားသော သစ်ပင်ပေါ်သို့ပင် တက်ရောက်ရန် အပ်စပ်ပါသည်။

285. Kalyāṇavākkaraṇāti madhurasaddā. Chandaso āropemāti vedaṃ viya sakkatabhāsāya vācanāmaggaṃ āropema. Sakāya niruttiyāti ettha sakā nirutti nāma sammāsambuddhena vuttappakāro māgadhiko vohāro.

၂၈၅. ကောင်းသော စကားကို ဆိုတတ်သူများ (ကလျာဏဝါက္ကရဏ) ဟူသည်မှာ သာယာချိုမြိန်သော အသံရှိသူများ ဖြစ်သည်။ သက္ကတဘာသာသို့ ပြန်ဆိုတင်သွင်းကြပါအံ့ (ဆန္ဒသော အာရောပေမ) ဟူသည်မှာ ဝေဒကျမ်းများကဲ့သို့ သက္ကတဘာသာဖြင့် ရွတ်ဆိုပူဇော်သော လမ်းစဉ်သို့ တင်သွင်းလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ မိမိတို့၏ ဘာသာစကားဖြင့် (သကာယ နိရုတ္တိယာ) ဟူသော ဤနေရာ၌ မိမိဘာသာစကားဟူသည်မှာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူအပ်သော မာဂဓတိုင်းသုံး စကားပြောနည်း ဖြစ်သည်။

286. Lokāyataṃ nāma sabbaṃ ucchiṭṭhaṃ, sabbaṃ anucchiṭṭhaṃ, seto kāko, kāḷo bako; iminā ca iminā ca kāraṇenāti evamādiniratthakakāraṇapaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ.

၂၈၆. လောကာယတကျမ်း (လောကာယတ) မည်သည်မှာ 'အရာအားလုံးသည် အကြွင်းအကျန်ဖြစ်၏၊ အရာအားလုံးသည် အကြွင်းအကျန်မဟုတ်၊ ကျီးကန်းသည် ဖြူ၏၊ ဗျိုင်းသည် မည်း၏၊ ဤသို့သော အကြောင်းပြချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်' စသည်ဖြင့် အကျိုးမရှိသော အကြောင်းပြချက်များနှင့် စပ်ယှဉ်သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တိတ္ထိတို့၏ ကျမ်း ဖြစ်သည်။

288. Antarā ahosīti antaritā ahosi paṭicchannā.

၂၈၈. ကြားဖြတ်ပိတ်ပင်သွားသည် (အန္တရာ အဟောသိ) ဟူသည်မှာ ထိုအသံကြောင့် တရားစကားတော်သည် ဖုံးကွယ်သွားသည်၊ ခြားနားပိတ်ဆို့သွားသည်ကို ဆိုလိုသည်။

289. Ābādhappaccayāti yassa ābādhassa lasuṇaṃ bhesajjaṃ; tappaccayāti attho.

၂၈၉. ရောဂါဝေဒနာဟူသောအကြောင်းကြောင့် (အာဗာဓပစ္စယာ) ဟူသည်မှာ မည်သည့်ရောဂါအတွက် ကြက်သွန်ဖြူသည် ဆေးဝါးဖြစ်သနည်း၊ ထိုရောဂါဝေဒနာ ဆေးကုသရန် အကြောင်းကြောင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

290. Passāvapādukanti ettha pādukā iṭṭhakāhipi silāhipi dārūhipi kātuṃ vaṭṭati. Vaccapādukāyapi eseva nayo. Pariveṇanti vaccakuṭiparikkhepabbhantaraṃ.

၂၉၀. ကျင်ငယ်စွန့်ရာ ခြေနင်းခုံ (ပဿာဝပါဒုက) ဟူသော ဤနေရာ၌ ခြေနင်းခုံကို အုတ်၊ ကျောက်၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရန် အပ်စပ်ပါသည်။ ကျင်ကြီးစွန့်ရာ ခြေနင်းခုံ (ဝစ္စပါဒုက) ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဝင်းခြံ (ပရိဝေဏ) ဟူသည်မှာ ဝစ္စကုဋိအကာအရံအတွင်းရှိ ဗွက်ထူသော နေရာကို ဆိုလိုသည်။

293. Yathādhammo [Pg.57] kāretabboti dukkaṭavatthumhi dukkaṭena pācittiyavatthumhi pācittiyena kāretabbo. Paharaṇatthaṃ kataṃ paharaṇīti vuccati, yassa kassaci āvudhasaṅkhātassetaṃ adhivacanaṃ, taṃ ṭhapetvā aññaṃ sabbaṃ lohabhaṇḍaṃ anujānāmīti attho. Katakañca kumbhakārikañcāti ettha katakaṃ vuttameva. Kumbhakārikañcāti dhaniyasseva sabbamattikāmayakuṭi vuccati. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

၂၉၃. "တရားနှင့်အညီ စီရင်အပ်၏" ဟူသည်မှာ ဒုက္ကဋ်ဝတ္ထု၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဖြင့်၊ ပါစိတ်ဝတ္ထု၌ ပါစိတ်အာပတ်ဖြင့် စီရင်အပ်၏ (ပြုစေအပ်၏) ဟု ဆိုလိုသည်။ ပုတ်ခတ်ရန် ပြုလုပ်ထားသော သံထည် ကြေးထည်ကို "ပဟရဏီ" ဟု ခေါ်သည်။ ထိုစကားသည် လက်နက်ဟု ဆိုအပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော သံထည် ကြေးထည်၏ အမည်တည်း။ ထိုလက်နက်အရာမြောက်သော သံထည်ကြေးထည်ကို ဖယ်ထား၍ အခြားသော သံထည်ကြေးထည် အားလုံးကို ခွင့်ပြုတော်မူသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "ကတကဉ္စ ကုမ္ဘကာရိကဉ္စ" ဟူသော ပါဌ်၌ "ကတက" ကို ဆိုခဲ့ပြီးပြီ။ "ကုမ္ဘကာရိက" ဟူသည်မှာ အရှင်ဓနိယ၏ မြေညက်သက်သက်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ကျောင်းငယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ အိုးထိန်းသည်တို့၏ ဘဏ္ဍာကိုသော်လည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသော ပုဒ်အားလုံး၏ အနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

Khuddakavatthukathā niṭṭhitā.

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာ ပြီးပြီ။

Khuddakavatthukkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီးပြီ။

6. Senāsanakkhandhakaṃ

၆. သေနာသနက္ခန္ဓက

Vihārānujānanakathā

ဝိဟာရာနုဇာနနကထာ

294. Senāsanakkhandhake [Pg.58] – apaññattaṃ hotīti ananuññātaṃ hoti. Vihāro nāma aḍḍhayogādimuttako avasesāvāso. Aḍḍhayogoti supaṇṇavaṅkagehaṃ. Pāsādoti dīghapāsādo. Hammiyanti upariākāsatale patiṭṭhitakūṭāgāro pāsādoyeva. Guhāti iṭṭhakāguhā silāguhā dāruguhā paṃsuguhā. Āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassāti āgatassa ca anāgatassa ca catūsu disāsu appaṭihatacārassa cātuddisassa saṅghassa.

၂၉၄. သေနာသနက္ခန္ဓက၌ "ပညတ်တော်မမူအပ်သေး" ဟူသည်မှာ ခွင့်ပြုတော်မမူအပ်သေးသည် ဖြစ်၏။ "ဝိဟာရ" မည်သည် အဍ္ဎယောဂစသော ကျောင်းတို့မှ လွတ်သော ကြွင်းသောနေရာ ကျောင်းတည်း။ "အဍ္ဎယောဂ" ဟူသည် ဂဠုန်တောင်ကဲ့သို့ နှစ်ဖက်စောင်းသော အမိုးရှိသော ကျောင်းတည်း။ "ပြာသာဒ်" ဟူသည် ရှည်သော ပြာသာဒ်တည်း။ "ဟမ္မိယ" ဟူသည် အထက် လွင်ပြင် (အမိုးမရှိသော ကြမ်းပြင်) ၌ တည်ဆောက်ထားသော အထွတ်ရှိသော ပြာသာဒ်ပင် ဖြစ်သည်။ "ဂူ" ဟူသည် အုတ်ဂူ၊ ကျောက်ဂူ၊ သစ်သားဂူ၊ မြေဂူတို့ ဖြစ်သည်။ "ရောက်လာလတ္တံ့ ရောက်ဆဲဖြစ်သော အရပ်လေးမျက်နှာ သံဃာအား" ဟူသည်မှာ ဤကျောင်းသို့ ရောက်လာပြီးသော သံဃာတော်အားလည်းကောင်း၊ မရောက်သေးသော သံဃာတော်အားလည်းကောင်း၊ အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း မရှိဘဲ လှည့်လည်တော်မူသော အရပ်လေးမျက်နှာ သံဃာတော်များအား ရည်ညွှန်းသည်။

295. Anumodanagāthāsu – sītaṃ uṇhanti utuvisabhāgavasena vuttaṃ. Sisire cāpi vuṭṭhiyoti ettha sisiroti samphusitakavāto vuccati. Vuṭṭhiyoti ujukameghavuṭṭhiyo eva. Etāni sabbāni paṭihantīti imināva padena yojetabbāni.

၂၉၅. အနုမောဒနာဂါထာတို့၌ "ချမ်း အပူ" ဟူသော စကားကို သဟဇာတမဖြစ်သော (သဘောမတူသော) ဥတု၏ စွမ်းအားဖြင့် မိန့်တော်မူအပ်သည်။ "ဆောင်းအခါ မိုးသည်းစွာ ရွာသွန်းသော်လည်း" ဟူသော ပါဌ်၌ "သိသိရ (ဆောင်း)" ဟူသည် ပြင်းထန်သော မိုးရေစက်နှင့် လေတိုက်ခတ်ခြင်းကို ဆိုသည်။ "မိုးရွာခြင်း" ဟူသည် ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ရွာကျသော မိုးရေတို့ကိုသာ ဆိုလိုသည်။ ဤချမ်းခြင်း၊ ပူခြင်း အစရှိသော စကားလုံးအားလုံးကို "တားမြစ်တတ်၏ (ပဋိဟန္တိ)" ဟူသော ဤတစ်ပုဒ်တည်းနှင့်သာ ယှဉ်စပ်ရမည်။

Paṭihaññatīti vihārena paṭihaññati. Leṇatthanti nilīyanatthaṃ. Sukhatthanti sītādiparissayābhāvena sukhavihāratthaṃ. Jhāyituñca vipassitunti idampi padadvayaṃ ‘‘sukhatthañcā’’ti imināva padena yojetabbaṃ. Idañhi vuttaṃ hoti – sukhatthañca vihāradānaṃ, katamaṃ sukhatthaṃ? Jhāyituṃ vipassituñca yaṃ sukhaṃ, tadatthaṃ. Atha vā parapadenapi yojetabbaṃ – jhāyituñca vipassituñca vihāradānaṃ; idha jhāyissanti vipassissantīti dadato vihāradānaṃ saṅghassa aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘so ca sabbadado hoti, yo dadāti upassaya’’nti (saṃ. ni. 1.42).

"တားမြစ်အပ်၏" ဟူသည် ကျောင်းဖြင့် တားမြစ်အပ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ကိန်းအောင်းခြင်း အကျိုးငှာ" ဟူသည် ပုန်းအောင်း (ကိန်းအောင်း) ရန် ဖြစ်သည်။ "ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း အကျိုးငှာ" ဟူသည် အအေးအပူစသော ဘေးရန်တို့ မရှိခြင်းကြောင့် ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ "သမထဘာဝနာ ပွားများရန်နှင့် ဝိပဿနာ ပွားများရန်" ဟူသော ဤပုဒ်နှစ်ပါးလုံးကိုလည်း "ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း အကျိုးငှာ" ဟူသော ဤပုဒ်နှင့်သာ ယှဉ်စပ်ရမည်။ ဤအနက်သည် ဆိုလိုရင်း ဖြစ်၏။ အဘယ်သို့ ဆိုလိုသနည်းဟူသော် ကျောင်းလှူခြင်းသည် ချမ်းသာခြင်း အကျိုးငှာ ဖြစ်၏။ အဘယ်ကဲ့သို့သော ချမ်းသာခြင်း အကျိုးငှာ ကျောင်းလှူခြင်း ဖြစ်သနည်း။ သမထဘာဝနာကိုလည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကိုလည်းကောင်း ပွားများခြင်းကြောင့် ရရှိသော အကြင် ချမ်းသာရှိ၏၊ ထိုချမ်းသာကို ရရှိရန်အတွက် ကျောင်းလှူခြင်း ဖြစ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် နောက်ပုဒ်နှင့်လည်း ယှဉ်စပ်ထိုက်၏။ သမထဘာဝနာ ပွားများရန်နှင့် ဝိပဿနာဘာဝနာ ပွားများရန် ကျောင်းလှူခြင်းကို ချီးမွမ်းတော်မူအပ်ပြီ။ ဤကျောင်း၌ သံဃာတော်များ သမထဘာဝနာ ပွားများကြလတ္တံ့၊ ဝိပဿနာဘာဝနာ ပွားများကြလတ္တံ့ဟု နှလုံးသွင်း၍ ပေးလှူသော ဒါယကာ၏ သံဃာတော်အား ကျောင်းလှူခြင်းကို အမြတ်ဆုံးဟု မြတ်စွာဘုရား ချီးမွမ်းတော်မူခဲ့သည်။ "အကြင်သူသည် ကျောင်းကို ပေးလှူ၏၊ ထိုသူသည် အလုံးစုံကို ပေးလှူသည်မည်၏" ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူအပ်သည်မဟုတ်ပါလော။

Yasmā ca aggaṃ vaṇṇitaṃ, ‘‘tasmā hi paṇḍito poso’’ti gāthā. Vāsayettha bahussuteti ettha vihāre pariyattibahussute ca paṭivedhabahussute ca vāseyya. Tesaṃ annañcāti yaṃ tesaṃ anucchavikaṃ annañca pānañca vatthāni ca mañcapīṭhādisenāsanāni ca, taṃ sabbaṃ tesu ujubhūtesu akuṭilacittesu. Dadeyyāti nidaheyya. Tañca kho vippasannena cetasā na [Pg.59] cittappasādaṃ virādhetvā, evaṃ vippasannacittassa hi te tassa dhammaṃ desenti…pe… parinibbāti anāsavoti.

ကျောင်းအလှူကို အမြတ်ဆုံးဟု ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သောကြောင့် "ထို့ကြောင့် ပညာရှိသော ယောကျ်ားသည် ကျောင်းတို့ကို ဆောက်လုပ်စေရာ၏" ဟူသော ဂါထာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ "ထိုကျောင်း၌ ဗခုသုတရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သီတင်းသုံးစေရာ၏" ဟူသည်မှာ ဤကျောင်း၌ ပရိယတ်ဗခုသုတရှိသူနှင့် ပဋိဝေဓဗခုသုတရှိသူတို့ကို သီတင်းသုံးစေအပ်၏ ဟူလို။ "ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ဆွမ်းခဲဖွယ်တို့ကို..." ဟူသည်မှာ ထိုကျောင်း၌ သီတင်းသုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လျောက်ပတ်သော စားဖွယ်၊ သောက်ဖွယ်၊ အဝတ်သင်္ကန်းနှင့် ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ် အစရှိသော အိပ်ရာနေရာ အားလုံးကို ဖြောင့်မတ်သော စိတ်ရှိ၍ ကောက်ကျစ်ခြင်း ကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ပေးလှူရာ၏။ "လှူဒါန်းရာ၏" ဟူသည်မှာ မြှုပ်နှံရာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ လှူဒါန်းရာ၌လည်း ကြည်လင်သော စိတ်ဖြင့် လှူဒါန်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ စိတ်၏ ကြည်လင်မှုကို မပျက်စီးစေဘဲ လှူဒါန်းရမည်။ ဤသို့ စိတ်ကြည်လင်စွာ လှူဒါန်းသော ထိုကျောင်းဒါယကာအား ထိုသီတင်းသုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဒုက္ခအားလုံးကို ပယ်ဖျက်နိုင်သော တရားတော်ကို ဟောကြားကြကုန်၏။ ထိုတရားကို ထိုကျောင်းဒါယကာသည် ယခုဘဝ၌ပင် သိရှိနားလည်၍ အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လျက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံရ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

296. Āviñchanacchiddaṃ āviñchanarajjunti ettha rajju nāma sacepi dīpinaṅguṭṭhena katā hoti, vaṭṭatiyeva; na kāci na vaṭṭati. Tīṇi tāḷānīti tisso kuñcikāyo. Yantakaṃ sūcikanti ettha yaṃ yaṃ jānāti taṃ taṃ yantakaṃ, tassa vivaraṇasūcikañca kātuṃ vaṭṭati. Vedikāvātapānaṃ nāma cetiye vedikāsadisaṃ. Jālavātapānaṃ nāma jālakabaddhaṃ. Salākavātapānaṃ nāma thambhakavātapānaṃ. Cakkalikanti ettha coḷakapādapuñchanaṃ bandhituṃ anujānāmīti attho. Vātapānabhisīti vātapānappamāṇena bhisiṃ katvā bandhituṃ anujānāmīti attho. Miḍḍhinti miḍḍhakaṃ. Bidalamañcakanti vettamañcaṃ; veḷuvilīvehi vā vītaṃ.

၂၉၆. "တံခါးဆွဲပေါက်နှင့် တံခါးဆွဲကြိုး" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ကြိုးဟူသည် သစ်အမြီးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကြိုးပင် ဖြစ်သော်လည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏၊ မအပ်စပ်သော ကြိုးဟူ၍ မရှိပေ။ "သော့သုံးချောင်း" ဟူသည် သော့တံ သုံးချောင်းကို ဆိုလိုသည်။ "မောင်းချ သော့တံ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ မောင်းချသော့ ဟု အများသိကြသော အရာမှန်သမျှသည် "ယန္တက" မည်၏၊ ထိုသော့ခလောက်အိမ်ကို ဖွင့်ရန် သော့တံကို ပြုလုပ်ခြင်းငှာ အပ်၏။ "အတားအဆီးရှိသော ပြတင်းပေါက်" (ဝေဒိကာဝါတပါန) မည်သည် စေတီတော်ရှိ အကာအရံနှင့် တူသော လေသောက်ပြတင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ "ဇာပြတင်း" (ဇာလဝါတပါန) မည်သည် ဇာကွက်တို့ဖြင့် ရက်လုပ်တပ်ဆင်ထားသော လေသောက်ပြတင်း ဖြစ်သည်။ "တိုင်ကပ်ပြတင်း" (သလာကဝါတပါန) မည်သည် တိုင်ငယ် တုတ်တိုင် တပ်ဆင်ထားသော လေသောက်ပြတင်း ဖြစ်သည်။ "စက္ကလိက" ဟူသော ပါဌ်၌ အဝတ်စုတ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ခြေသုတ်ဝိုင်းကို ချည်နှောင်တပ်ဆင်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "ပြတင်းပေါက်ဘုံလျှို" (ဝါတပါနဘိသိ) ဟူသည် ပြတင်းပေါက် အတိုင်းအရှည်အတိုင်း မွေ့ရာ (ဘုံလျှို) ပြုလုပ်၍ တပ်ဆင်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "မိဒ္ဓိ" ဟူသည် မြေကြီး သစ်သားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ခုံငယ် ဖြစ်သည်။ "ဗိဒလညောင်စောင်း" ဟူသည် ကြိမ်ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် ဝါးနှီးတို့ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော ညောင်စောင်း ဖြစ်သည်။

297. Āsandikoti caturassapīṭhaṃ vuccati. Uccakampi āsandikanti vacanato ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulapādakaṃ vaṭṭati, caturassaāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭatīti veditabbo. Sattaṅgo nāma tīsu disāsu apassayaṃ katvā katamañco, ayampi pamāṇātikkanto vaṭṭati. Bhaddapīṭhanti vettamayaṃ pīṭhaṃ vuccati. Pīṭhikāti pilotikābaddhapīṭhameva. Eḷakapādapīṭhaṃ nāma dārupaṭṭikāya upari pāde ṭhapetvā bhojanaphalakaṃ viya katapīṭhaṃ vuccati. Āmalakavaṭṭikapīṭhaṃ nāma āmalakākārena yojitaṃ bahupādakapīṭhaṃ. Imāni tāva pāḷiyaṃ āgatapīṭhāni. Dārumayaṃ pana sabbaṃ pīṭhaṃ vaṭṭatīti ayamettha vinicchayo. Kocchanti usiramayaṃ vā muñjapabbajamayaṃ vā.

၂၉၇. "အာသန္ဒိက" ဟူသည် လေးထောင့်အညီအမျှရှိသော အင်းပျဉ်ကို ခေါ်သည်။ "မြင့်သော အာသန္ဒိက" ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် တစ်ဖက်သတ် အလျားရှည်သော အင်းပျဉ်သည်သာ ရှစ်သစ်သော အခြေရှိလျှင် အပ်စပ်၏။ လေးထောင့်ရှိသော အာသန္ဒိကအင်းပျဉ်မှာမူ အခြေအတိုင်းအရှည်ထက် ကျော်လွန်သော်လည်း အပ်စပ်သည်ဟု သိအပ်၏။ "သတ္တင်္ဂ" မည်သည် သုံးဖက်သော အရပ်တို့၌ မှီရာအမှီကို ပြုလုပ်ထားသော ညောင်စောင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတ္တင်္ဂညောင်စောင်းသည်လည်း အတိုင်းအရှည် ကျော်လွန်သော်လည်း အပ်စပ်၏။ "ဘဒ္ဒပီဌ" ဟူသည် ကြိမ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အင်းပျဉ်ကို ခေါ်သည်။ "ပီဌိကာ" ဟူသည် အဝတ်စုတ်တို့ဖြင့်သာ ကျစ်ပတ်ထားသော အင်းပျဉ် ဖြစ်သည်။ "ဧဠကပါဒပီဌ" ဟူသည် သစ်သားပြားအပေါ်၌ အခြေများကို တပ်ဆင်၍ ထမင်းစားပွဲကဲ့သို့ ပြုလုပ်ထားသော အင်းပျဉ်ကို ခေါ်သည်။ "အာမလကဝဋ္ဋိကပီဌ" ဟူသည် ရှစ်ရှားသီး ပုံသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်တပ်ဆင်ထားသော ခြေထောက်များစွာပါသည့် အင်းပျဉ် ဖြစ်သည်။ ဤသည်တို့မှာ ပါဠိတော်၌ လာသော အင်းပျဉ်များ ဖြစ်သည်။ သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အင်းပျဉ်အားလုံးသည် အပ်စပ်၏ ဟူသည်မှာ ဤအင်းပျဉ်အရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်တည်း။ "ကုစ္ဆ" ဟူသည် ပန်းရင်းမြက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဖြူဆံမြက် သို့မဟုတ် ပြိန်းမြက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ထားသော ထိုင်ခုံ (အခင်း) ဖြစ်သည်။

Aṭṭhaṅgulaparamaṃ mañcapaṭipādakanti ettha manussānaṃ pamāṇaṅgulameva aṭṭhaṅgulaṃ. Cimilikā nāma parikammakatāya bhūmiyā chavisaṃrakkhaṇatthāya attharaṇaṃ vuccati. Rukkhatūlanti simbalirukkhādīnaṃ yesaṃ kesañci rukkhānaṃ tūlaṃ. Latātūlanti khīravalliādīnaṃ yāsaṃ kāsañci vallīnaṃ tūlaṃ. Poṭakitūlanti poṭakitiṇādīnaṃ yesaṃ kesañci tiṇajātikānaṃ antamaso ucchunaḷādīnampi tūlaṃ. Etehi tīhi sabbabhūtagāmā saṅgahitā honti. Rukkhavallitiṇajātiyo hi muñcitvā añño bhūtagāmo nāma natthi, tasmā yassa kassaci bhūtagāmassa tūlaṃ bimbohane [Pg.60] vaṭṭati, bhisiṃ pana pāpuṇitvā sabbampetaṃ akappiyatūlanti vuccati. Na kevalañca bimbohane etaṃ tūlameva, haṃsamorādīnaṃ sabbasakuṇānaṃ sīhādīnaṃ sabbacatuppadānañca lomampi vaṭṭati. Piyaṅgupupphabakuḷapupphādi pana yaṃkiñci pupphaṃ na vaṭṭati. Tamālapattaṃ suddhameva na vaṭṭati, missakaṃ pana vaṭṭati. Bhisīnaṃ anuññātaṃ pañcavidhaṃ uṇṇāditūlampi vaṭṭati.

"ညောင်စောင်းခြေထောက် အမြင့်ဆုံး ရှစ်သစ်" ဟူသော ဤပါဌ်၌ လူတို့၏ ပမာဏလက်သစ်သည်သာ ရှစ်သစ် ဖြစ်သည်။ "စိမိလိကာ" မည်သည် အင်္ဂတေကိုင်ထားသော (သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ပြီးသော) မြေကြီး၏ အပေါ်ယံ အဆင်းအရောင်ကို ကာကွယ်ရန် ခင်းထားသော အခင်းကို ခေါ်သည်။ "သစ်ပင်လဲ" ဟူသည် လက်ပံပင်စသော အလုံးစုံသော သစ်ပင်တို့မှ ရသော လဲ ဖြစ်သည်။ "နွယ်လဲ" ဟူသည် အုန်းမုန်းနွယ်စသော အလုံးစုံသော နွယ်တို့မှ ရသော လဲ ဖြစ်သည်။ "မြက်လဲ" ဟူသည် ပြိန်းမြက်စသော အလုံးစုံသော မြက်အမျိုးမျိုးနှင့် အောက်ထစ်ဆုံး ကြံ၊ ကျူပင်တို့မှ ရသော လဲ ဖြစ်သည်။ ဤသုံးမျိုးဖြင့် အလုံးစုံသော ဘူတဂါမ် (အပင်မျိုးစုံ) ကို သိမ်းကျုံးယူငင်အပ်ပြီး ဖြစ်သည်။ သစ်ပင်၊ နွယ်ပင်၊ မြက်ပင်တို့မှတစ်ပါး အခြားသော ဘူတဂါမ်ဟူသည် မရှိသောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် မည်သည့်အပင်မှရသော လဲမဆို ခေါင်းအုံးပြုလုပ်ရန် အပ်စပ်သော်လည်း၊ မွေ့ရာ (ဘုံလျှို) ပြုလုပ်ပါက ဤလဲအားလုံးသည် မအပ်စပ်သော လဲ (အကပ္ပိယတူလ) မည်၏။ ခေါင်းအုံးပြုလုပ်ရာ၌ ဤလဲမျိုးသာ အပ်သည်မဟုတ်၊ ဟင်္သာ၊ ဥဒေါင်းစသော ငှက်အပေါင်းတို့၏ မွေးညှင်းလည်းကောင်း၊ ခြင်္သေ့စသော ခြေလေးချောင်းသတ္တဝါတို့၏ အမွေးသည်လည်းကောင်း အပ်စပ်၏။ သို့သော် ပျဉ်းပန်း၊ ခရေပန်းစသော မည်သည့်ပန်းမျိုးကိုမျှ မသွင်းအပ် (မအပ်စပ်ပါ)။ ပန်းညိုရွက် သက်သက်ကို မသွင်းအပ် (မအပ်စပ်ပါ)၊ အခြားအရွက်များနှင့် ရောနှောထားပါကမူ အပ်စပ်၏။ မွေ့ရာတို့အတွက် ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော သိုးမွေးအစရှိသော ငါးပါးသော လဲမျိုးသည်လည်း ခေါင်းအုံးပြုလုပ်ရန် အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Addhakāyikānīti upaḍḍhakāyappamāṇāni, yesu kaṭito paṭṭhāya yāva sīsaṃ upadahanti. Sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ minīyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti, majjhaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti. Dīghato pana diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Ayaṃ sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo. Ito uddhaṃ na vaṭṭati, heṭṭhā pana vaṭṭati. Agilānassa sīsupadhānañca pādupadhānañcāti dvayameva vaṭṭati. Gilānassa bimbohanāni santharitvā upari paccattharaṇaṃ katvā nipajjitumpi vaṭṭati. ‘‘Yāni pana bhisīnaṃ anuññātāni pañca kappiyatūlāni, tehi bimbohanaṃ mahantampi vaṭṭatī’’ti phussadevatthero āha. Vinayadharaupatissatthero pana ‘‘bimbohanaṃ karissāmī’ti kappiyatūlaṃ vā akappiyatūlaṃ vā pakkhipitvā karontassa pamāṇameva vaṭṭatī’’ti āha.

ထက်ဝက်သော ကိုယ်ပမာဏရှိသော ခေါင်းအုံး (အဍ္ဎကာယိက) တို့သည် ထိုခေါင်းအုံးတို့၌ ခါးမှစ၍ ဦးခေါင်းတိုင်အောင် ထား၍ အိပ်ရကုန်၏။ ဦးခေါင်းပမာဏရှိသော ခေါင်းအုံး (သီသပ္ပမာဏ) မည်သည်ကား အနံအားဖြင့် သုံးထောင့်ရှိသော အနားတို့တွင် နှစ်ထောင့်တို့၏အကြားကို တိုင်းတာသော် တစ်ထွာနှင့် လက်လေးသစ်ရှိ၍ အလယ်အရပ်၌ တောင်ဆုပ်ပမာဏရှိသော ခေါင်းအုံးတည်း။ အလျားအားဖြင့်မူ တစ်တောင့်ထွာ သို့မဟုတ် နှစ်တောင်ရှိသည်ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ ဤသည်ကား ဦးခေါင်းပမာဏရှိသော ခေါင်းအုံး၏ အကြီးဆုံးသော အပိုင်းအခြား ဖြစ်၏။ ဤထက် ပို၍ကြီးသော ခေါင်းအုံးသည် မအပ်၊ ဤအောက် ငယ်သော ခေါင်းအုံးသည်ကား အပ်၏။ ဂိလာနမဟုတ်သော ရဟန်းအား ဦးခေါင်းအုံးနှင့် ခြေအုံးဟူသော အုံးနှစ်မျိုးတို့သာ အပ်၏။ ဂိလာနရဟန်းအား ခေါင်းအုံးတို့ကို ဖြန့်ခင်း၍ အထက်မှ အပေါ်လွှမ်းအခင်းကို ခင်းပြီး လျောင်းစက်ခြင်းငှာလည်း အပ်၏။ ဖုဿဒေဝထေရ်ကမူ “ဘုံလျှိုတို့အတွက် ခွင့်ပြုအပ်သော အပ်သောလဲငါးမျိုးတို့ဖြင့် ပြုအပ်သော ခေါင်းအုံးသည် ပမာဏထက် ကြီးသော်လည်း အပ်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဝိနည်းဓိုရ်ဖြစ်သော ဥပတိဿထေရ်ကမူ “ခေါင်းအုံးပြုလုပ်အံ့ဟု ကြံ၍ အပ်သောလဲကိုသော်လည်းကောင်း၊ မအပ်သောလဲကိုသော်လည်းကောင်း ထည့်၍ ပြုလုပ်သောရဟန်းအား ပမာဏအတိုင်းရှိသော ခေါင်းအုံးသာ အပ်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Pañca bhisiyoti pañcahi uṇṇādīhi pūritabhisiyo. Tūlagaṇanāya hi etāsaṃ gaṇanā vuttā. Tattha uṇṇaggahaṇena na kevalaṃ eḷakalomameva gahitaṃ, ṭhapetvā manussalomaṃ yaṃkiñci kappiyākappiyamaṃsajātīnaṃ pakkhicatuppadānaṃ lomaṃ, sabbaṃ idha uṇṇaggahaṇeneva gahitaṃ. Tasmā channaṃ cīvarānaṃ channaṃ anulomacīvarānañca aññatarena bhisicchaviṃ katvā taṃ sabbaṃ pakkhipitvā bhisiṃ kātuṃ vaṭṭati. Eḷakalomāni pana apakkhipitvā kambalameva catugguṇaṃ vā pañcaguṇaṃ vā pakkhipitvā katāpi uṇṇabhisisaṅkhyameva gacchati.

ငါးမျိုးသော ဘုံလျှိုတို့ဟူသည် သိုးမွေးအစရှိသော ငါးမျိုးသောလဲတို့ဖြင့် ပြည့်စေအပ်သော ဘုံလျှိုတို့ကို ဆိုလိုသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် လဲတို့၏အရေအတွက်အားဖြင့် ဤဘုံလျှိုတို့၏ အရေအတွက်ကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုငါးမျိုးသော လဲတို့တွင် “ဥဏ္ဏ” (သိုးမွေး) ဟူသော စကားဖြင့် သိုးမွေးသက်သက်ကိုသာ ယူအပ်သည်မဟုတ်၊ လူ၏အမွေးကို ချန်လှပ်၍ တစ်ပါးပါးသော အပ်သော အသားရှိသော သတ္တဝါမျိုး၊ မအပ်သော အသားရှိသော သတ္တဝါမျိုးဖြစ်သော ငှက်နှင့် ခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့၏ အမွေးအားလုံးကို ဤဘုံလျှိုပြရာအခန်း၌ “ဥဏ္ဏ” သဒ္ဒါဖြင့်ပင် ယူအပ်၏။ ထို့ကြောင့် သင်္ကန်းခြောက်မျိုး သို့မဟုတ် အနုလောမသင်္ကန်း ခြောက်မျိုးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အဝတ်ဖြင့် ဘုံလျှိုအခွံပြုလုပ်၍ ထိုအမွေးအားလုံးကို ထည့်လျက် ဘုံလျှိုပြုလုပ်ခြင်းငှာ အပ်၏။ သိုးမွေးတို့ကို မထည့်ဘဲ ကမ္ဗလာ သို့မဟုတ် သကလပ်ကိုသာ လေးထပ် သို့မဟုတ် ငါးထပ် ခေါက်ထည့်၍ ပြုလုပ်အပ်သော ဘုံလျှိုသည်လည်း ဥဏ္ဏဘိသိ (သိုးမွေးဘုံလျှို) ဟူသော အရေအတွက်သို့သာ ရောက်၏။

Coḷabhisiādīsu yaṃkiñci navacoḷaṃ vā purāṇacoḷaṃ vā saṃharitvā vā anto pakkhipitvā vā katā coḷabhisi, yaṃkiñci vākaṃ pakkhipitvā katā vākabhisi, yaṃkiñci tiṇaṃ pakkhipitvā katā tiṇabhisi, aññatra suddhatamālapattaṃ yaṃkiñci paṇṇaṃ pakkhipitvā katā paṇṇabhisīti veditabbā. Tamālapattaṃ pana aññena missameva vaṭṭati, suddhaṃ na vaṭṭati. Bhisiyā pamāṇaniyamo [Pg.61] natthi, mañcabhisi pīṭhabhisi bhūmattharaṇabhisi caṅkamanabhisi pādapuñchanabhisīti etāsaṃ anurūpato sallakkhetvā attano rucivasena pamāṇaṃ kātabbaṃ. Yaṃ panetaṃ uṇṇādipañcavidhatūlampi bhisiyaṃ vaṭṭati, taṃ ‘‘masūrakepi vaṭṭatī’’ti kurundiyaṃ vuttaṃ. Etena masūrakaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ hoti.

စောဠဘိသိ (အဝတ်ဘုံလျှို) အစရှိသည်တို့တွင် အဆုံးအဖြတ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏—အဝတ်သစ် သို့မဟုတ် အဝတ်ဟောင်းကို ခေါက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အတွင်း၌ ထည့်၍သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်အပ်သော ဘုံလျှိုကို “စောဠဘိသိ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လျော်မျှင်ကို ထည့်၍ ပြုလုပ်အပ်သော ဘုံလျှိုကို “ဝါကဘိသိ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြက်ကို ထည့်၍ ပြုလုပ်အပ်သော ဘုံလျှိုကို “တိဏဘိသိ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သက်သက်သော ပန်းညိုရွက်ကို ချန်လှပ်၍ တစ်ပါးပါးသော သစ်ရွက်ကို ထည့်၍ ပြုလုပ်အပ်သော ဘုံလျှိုကို “ပဏ္ဏဘိသိ” ဟူ၍လည်းကောင်း သိအပ်၏။ ပန်းညိုရွက်သည်ကား အခြားသစ်ရွက်နှင့် ရောနှော၍ ထည့်မှသာ အပ်၏၊ သက်သက်ထည့်လျှင် မအပ်။ ဘုံလျှို၏ ပမာဏ အပိုင်းအခြား အမြဲသတ်မှတ်ချက်မရှိ။ ညောင်စောင်း၌ခင်းသော ဘုံလျှို၊ အင်းပျဉ်၌ခင်းသော ဘုံလျှို၊ မြေအခင်းပေါ်၌ခင်းသော ဘုံလျှို၊ စင်္ကြံပေါ်၌ခင်းသော ဘုံလျှို၊ ခြေသုတ်ရာ၌သုံးသော ဘုံလျှိုဟူ၍ ထိုထိုဘုံလျှိုတို့အား လျော်ညီစွာ မှတ်သားပြီး မိမိအလိုရှိသလောက် ပမာဏကို ပြုလုပ်နိုင်၏။ ဘုံလျှိုပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုအပ်သော သိုးမွေးအစရှိသော ငါးမျိုးသောလဲသည်လည်း “သားရေဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ဘုံလျှို (မသူရက) ၌လည်း အပ်၏” ဟု ကုရုန္ဒီကျမ်း၌ ဆိုအပ်၏။ ဤစကားဖြင့် သားရေဘုံလျှိုကို သုံးစွဲရန် အပ်ကြောင်း ထင်ရှားစေ၏။

Mañcabhisiṃ pīṭhe santharantīti mañcabhisiṃ pīṭhe attharanti; attharaṇatthāya harantīti yujjati. Ullokaṃ akaritvāti heṭṭhā cimilikaṃ adatvā. Phositunti rajanena vā haliddiyā vā upari phusitāni dātuṃ. Bhattikammanti bhisicchaviyā upari bhattikammaṃ. Hatthabhattinti pañcaṅgulibhattiṃ.

“ညောင်စောင်း၌ခင်းသော ဘုံလျှိုကို အင်းပျဉ်၌ သိမ်းဆည်းကြကုန်၏” ဟူသော ပါဌ်၌—ညောင်စောင်း၌ ခင်းထိုက်သော ဘုံလျှိုကို အင်းပျဉ်၌ ခင်းကုန်၏၊ သို့မဟုတ် ခင်းခြင်းအကျိုးငှာ ယူဆောင်ကြကုန်၏ ဟူ၍လည်း သင့်၏။ “မျက်နှာကြက်ကို မပြုလုပ်ဘဲ” ဟူသည် အောက်၌ အဝတ်ကြမ်း (စိမိလိကာ) ကို မခင်းဘဲဟု ဆိုလိုသည်။ “ဖျန်းခြင်းငှာ” ဟူသည် ဆိုးရည်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နနွင်းရည်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အထက်၌ အစက်အပြောက်များ ပြုလုပ်ခြင်းငှာဟု ဆိုလိုသည်။ “ဆန်းကြယ်စွာ ပြုခြင်း (ဘတ္တိကမ္မ)” ဟူသည် ဘုံလျှိုခွံ၏အပေါ်၌ ဆန်းကြယ်စွာ ပန်းပြောက်ရေးခြယ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “လက်ရာ ဆန်းကြယ်မှု (ဟတ္ထဘတ္တိ)” ဟူသည် ငါးချောင်းရာ လက်ငါးချောင်းရာထင်အောင် ဆန်းကြယ်စွာ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

298. Ikkāsanti rukkhaniyyāsaṃ vā silesaṃ vā. Piṭṭhamaddanti piṭṭhakhaliṃ. Kuṇḍakamattikanti kuṇḍakamissakamattikaṃ. Sāsapakuṭṭanti sāsapapiṭṭhaṃ. Sitthatelakanti vilīnamadhusitthakaṃ. Accussannaṃ hotīti bindu bindu hutvā tiṭṭhati. Paccuddharitunti puñchituṃ. Gaṇḍumattikanti gaṇḍuppādagūthamattikaṃ. Kasāvanti āmalakaharītakānaṃ kasāvaṃ.

၂၉၈. “သစ်စေး (အိက္ကာသ)” ဟူသည် သစ်စေးကိုသော်လည်းကောင်း၊ အခြားအစေးကိုသော်လည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ “မုန့်ညက်ကစီ (ပိဋ္ဌမဒ္ဒ)” ဟူသည် မုန့်ညက်ကစီရေကို ဆိုလိုသည်။ “ဖွဲနုမြေညက် (ကုဏ္ဍကမတ္တိက)” ဟူသည် ဖွဲနုနှင့် ရောနှောအပ်သော မြေညက်ကို ဆိုလိုသည်။ “မုန့်ညင်းမှုန့် (သာသပကုဋ္ဌ)” ဟူသည် မုန့်ညင်းမှုန့်ကို ဆိုလိုသည်။ “ပျားဖယောင်းဆီ (သိတ္ထတေလက)” ဟူသည် အရည်ကျိုထားသော ပျားဖယောင်းရည်ကို ဆိုလိုသည်။ “အလွန်များပြား၏” ဟူသည် အစက်အပြောက်များ ဖြစ်၍ တည်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ပြန်လည်ဖယ်ရှားခြင်းငှာ” ဟူသည် သုတ်သင်ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှာဟု ဆိုလိုသည်။ “တီကျောင်းမြေညက် (ဂဏ္ဍုမတ္တိက)” ဟူသည် တီချေးမြေညက်ကို ဆိုလိုသည်။ “အဖန်ရည် (ကသာဝ)” ဟူသည် ရှစ်ရှားသီး၊ ဖန်ခါးသီးတို့၏ အဖန်ရည်ကို ဆိုလိုသည်။

299. Na bhikkhave paṭibhānacittanti ettha na kevalaṃ itthipurisarūpameva, tiracchānarūpampi antamaso gaṇḍuppādarūpampi bhikkhuno sayaṃ kātuṃ vā ‘‘karohī’’ti vattuṃ vā na vaṭṭati, ‘‘upāsaka dvārapālaṃ karohī’’ti vattumpi na labbhati. Jātakapakaraṇaasadisadānādīni pana pasādanīyāni nibbidāpaṭisaṃyuttāni vā vatthūni parehi kārāpetuṃ labbhati. Mālākammādīni sayampi kātuṃ labbhati.

၂၉၉. “ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ဆန်းကြယ်သော ရေးခြယ်မှု (ပဋိဘာနစိတ္တ) ကို မပြုလုပ်အပ်” ဟူသော ဤပါဌ်၌ မိန်းမရုပ်၊ ယောကျ်ားရုပ် သက်သက်သာ မအပ်သည်မဟုတ်၊ တိရစ္ဆာန်ရုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးစွန်အားဖြင့် တီရုပ်ကိုသော်လည်းကောင်း ရဟန်းကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခြင်းငှာသော်လည်းကောင်း၊ “ပြုလုပ်လော့” ဟု စေခိုင်းခြင်းငှာသော်လည်းကောင်း မအပ်။ “ဒကာ၊ တံခါးစောင့်ရုပ်ကို ပြုလုပ်လော့” ဟု ပြောဆိုခြင်းငှာလည်း မရအပ်။ သို့သော် ဇာတ်နိပါတ်တော်လာ အရုပ်များ၊ အသဒိသအလှူတော်စသော ကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော အရုပ်များကိုလည်းကောင်း၊ သံဝေဂရ ငြီးငွေ့ဖွယ်နှင့် စပ်ယှဉ်သော အရုပ်ဝတ္ထုများကိုလည်းကောင်း သူတစ်ပါးတို့အား ပြုလုပ်စေခြင်းငှာ ရအပ်၏။ ပန်းပြောက်ထွင်းခြင်းစသည်တို့ကိုမူ ကိုယ်တိုင်လည်း ပြုလုပ်ခြင်းငှာ ရအပ်၏။

300. Aḷakamandāti ekaṅgaṇā manussābhikiṇṇā. Tayo gabbheti ettha sivikāgabbhoti caturassagabbho. Nāḷikāgabbhoti vitthārato diguṇatiguṇāyāmo dīghagabbho. Hammiyagabbhoti ākāsatale kūṭāgāragabbho vā muṇḍacchadanagabbho vā.

၃၀၀. “အာဠကမန္ဒာ” ဟူသည် လူတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ တစ်ပြင်တည်း ဖြစ်နေသည်ကို ဆိုလိုသည်။ “အခန်းသုံးမျိုး” ဟူသော ဤပါဌ်၌—'သိဝိကာဂဗ္ဘ' ဟူသည် လေးထောင့်စတုရန်းပုံစံ အခန်းတည်း။ 'နာဠိကာဂဗ္ဘ' ဟူသည် အနံထက် အလျားက နှစ်ဆ သုံးဆ ပိုရှည်သော အခန်းတည်း။ 'ဟမ္မိယဂဗ္ဘ' ဟူသည် အထက်လေဟာပြင်၌ ရှိသော အထွဋ်ရှိသော တိုက်ခန်း သို့မဟုတ် အထွဋ်မရှိဘဲ ပြားသော အမိုးရှိသော တိုက်ခန်းတည်း။

Kalaṅkapādakanti rukkhaṃ vijjhitvā tattha khāṇuke ākoṭetvā kataṃ, taṃ āharimaṃ bhittipādaṃ jiṇṇakuṭṭapādassa upatthambhanatthaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetuṃ anujānāmīti [Pg.62] attho. Parittāṇakiṭikanti vassaparittāṇatthaṃ kiṭikaṃ. Uddasudhanti vacchakagomayena ceva chārikāya ca saddhiṃ madditamattikaṃ.

“နံရံခြေထောက် (ကုလင်္ကပါဒက)” ဟူသည် သစ်သားကို ထွင်း၍ ထိုအပေါက်၌ သစ်သားငုတ်တို့ကို စိုက်နှက်ပြုလုပ်အပ်သော နံရံခြေကို ဆိုလိုသည်။ ထိုရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော နံရံခြေကို ဆွေးမြည့်သော နံရံခြေထောက်ကို ထောက်ကန်ရန် မြေပေါ်၌ တည်ထားခြင်းငှာ “ခွင့်ပြုတော်မူ၏” ဟူသော အနက်တည်း။ “ကာကွယ်သော ကဲလား (ပရိတ္တာဏကိဋိက)” ဟူသည် မိုးရေကို ကာကွယ်ရန် ထန်းရွက်စသည်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ကဲလားကို ဆိုလိုသည်။ “ဥဒ္ဒသုဓာ” ဟူသည် နွားငယ်ချေး၊ ပြာတို့နှင့်အတူ နယ်ထားသော မြေညက်ကို ဆိုလိုသည်။

Āḷindo nāma pamukhaṃ vuccati. Paghanaṃ nāma yaṃ nikkhamantā ca pavisantā ca pādehi hananti, tassa vihāradvāre ubhato kuṭṭaṃ nīharitvā katapadesassetaṃ adhivacanaṃ, ‘‘paghāna’’ntipi vuccati. Pakuṭṭanti majjhe gabbhassa samantā pariyāgāro vuccati. ‘‘Pakuṭa’’ntipi pāṭho. Osārakanti anāḷindake vihāre vaṃsaṃ datvā tato daṇḍake osāretvā katachadanapamukhaṃ. Saṃsāraṇakiṭiko nāma cakkalayutto kiṭiko.

“အာဠိန္ဒ” ဟူသည် အဦးစမုခ် (ဆင်ဝင်) ကို ဆိုလိုသည်။ “ပဃန” ဟူသည် ကျောင်းမှ ထွက်သူ ဝင်သူတို့ ခြေဖြင့် နင်းရာအရပ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤအမည်သည် ကျောင်းတံခါးဝ၏ နှစ်ဖက်၌ နံရံကို အပြင်သို့ ထုတ်၍ ပြုလုပ်ထားသော နေရာ၏ အမည်ဖြစ်၏။ ထိုအရပ်ကို “ပဃာန” ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ “ပကုဋ္ဌ” ဟူသည် အလယ်တိုက်ခန်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ လှည့်လည်နိုင်သော ကျောင်းဆောင်ကို ဆိုလိုသည်။ “ပကုဋံ” ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ “အောသာရက” ဟူသည် ဆင်ဝင်မရှိသော ကျောင်း၌ ဝါးတန်းကို တင်၍၊ ထိုဝါးတန်းမှ ဝါးတံ သို့မဟုတ် သစ်သားတံတို့ကို အောက်သို့ ချလျက် ပြုလုပ်ထားသော အမိုးရှိသော ဆင်ဝင်တည်း။ “သံသာရဏကိဋိက” မည်သည် ဘီးတပ်ထားသော ရွှေ့လျားနိုင်သော ကဲလားတည်း။

301. Pānīyabhājananti pivantānaṃ pānīyadānabhājanaṃ. Uḷuṅko ca thālakañca pānīyasaṅkhassa anulomāni.

၃၀၁. “သောက်ရေခွက် (ပါနီယဘာဇန)” ဟူသည် ရေသောက်သူတို့အား သောက်ရေပေးရန် ခွက်ကို ဆိုလိုသည်။ ရေမှုတ်နှင့် ခွက်ငယ်တို့သည် သောက်ရေခရုသင်းနှင့် လျော်ညီကုန်၏။

303. Apesīti dīghadārumhi khāṇuke pavesetvā kaṇṭakasākhāhi vinandhitvā kataṃ dvārathakanakaṃ. Palighoti gāmadvāresu viya cakkayuttaṃ dvārathakanakaṃ.

၃၀၃. “အပေသိ” ဟူသည် အလျားရှည်သော သစ်သား၌ အပေါက်ဖောက်၍ ငုတ်တို့ကို သွင်းပြီးလျှင် ဆူးခက်တို့ဖြင့် ရစ်ပတ်ဖွဲ့ကြက်၍ ပြုလုပ်အပ်သော တံခါးရွက်ကို ဆိုလိုသည်။ “ပလိဃ” ဟူသည် ရွာတံခါးတို့၌ ကဲ့သို့ ဘီးတပ်ထားသော တံခါးရွက်ကို ဆိုလိုသည်။

305. Assatarīhi yuttā rathā assatarīrathā. Āmuttamaṇikuṇḍalāti āmuttamaṇikuṇḍalāni.

၃၀၅. “အဿတိုရ်မြင်း ကယှဉ်သော ရထား (အဿတရီရထ)” ဟူသည် အဿတိုရ်မြင်းတို့ဖြင့် ကယှဉ်အပ်သော ရထားတို့ကို ဆိုလိုသည်။ “ပတ္တမြားနားတောင်း ဆင်မြန်းသော (အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလ)” ဟူသည် ဝတ်ဆင်အပ်သော ပတ္တမြားနားတောင်း ရှိကုန်သောသူတို့ကို ဆိုလိုသည်။

Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto. Sītibhūtoti kilesātapābhāvena sītibhūto. Nirūpadhīti kilesupadhiabhāvena nirūpadhīti vuccati.

“ငြိမ်းအေးအပ်သော (ပရိနိဗ္ဗုတ)” ဟူသည် ကိလေသာတို့ ငြိမ်းအေးခြင်းဖြင့် ငြိမ်းအေးပြီးသည်ကို ဆိုလိုသည်။ “အေးမြသော (သီတိဘူတ)” ဟူသည် ကိလေသာအပူမရှိခြင်းကြောင့် အေးမြခြင်းသို့ ရောက်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ “ဥပဓိမရှိသော (နိရူပဓိ)” ဟူသည် ကိလေသာဥပဓိ မရှိခြင်းကြောင့် 'နိရူပဓိ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Sabbā āsattiyo chetvāti rūpādīsu vā visayesu sabbabhavesu vā patthanāyo chinditvā. Hadaye daranti citte kilesadarathaṃ vinetvā. Veyyāyikanti vayakaraṇaṃ vuccati.

“ကပ်ငြိတွယ်တာမှု အားလုံးကို ဖြတ်တောက်၍ (သဗ္ဗာ အာသတ္တိယော ဆေတွာ)” ဟူသည် ရူပါရုံစသော အာရုံတို့၌လည်းကောင်း၊ ဘဝအားလုံးတို့၌လည်းကောင်း တောင့်တတတ်သော တဏှာတို့ကို ဖြတ်တောက်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ “နှလုံးသားဝယ် အပူငြိမ်း၍ (ဟဒယေ ဒရံ)” ဟူသည် စိတ်၌ ကိလေသာအပူကို ပယ်ဖျောက်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဝေယျာယိက” ဟူသည် အကုန်အကျကို ပြုကြောင်းဖြစ်သော အရင်းအနှီး (ကုန်ကျစရိတ်) ကို ခေါ်ဆိုအပ်၏။

307. Ādeyyavācoti tassa vacanaṃ bahū janā ādiyitabbaṃ sotabbaṃ maññantīti attho. Ārāme akaṃsūti ye sadhanā, te attano dhanena akaṃsu. Ye mandadhanā ceva adhanā ca, tesaṃ dhanaṃ adāsi. Iti so satasahassakahāpaṇe satasahassagghanakañca bhaṇḍaṃ datvā pañcacattālīsayojanike addhāne yojane yojane vihārapatiṭṭhānaṃ katvā sāvatthiṃ agamāsi.

၃၀၇. ‘အာဒေယျဝါစော’ ဟူသည် ထိုသူဌေး၏ စကားကို များစွာသော လူတို့က နာယူထိုက်၏၊ နားထောင်ထိုက်၏ဟု မှတ်ထင်ကြခြင်းဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ ‘အာရာမေ အကံသု’ ဟူသည် ဥစ္စာရှိသောသူတို့သည် မိမိတို့၏ ဥစ္စာဖြင့် ကျောင်းဆောက်လုပ်ကြကုန်၏၊ ဥစ္စာနည်းပါးသူများနှင့် ဥစ္စာမရှိသူတို့အားမူကား ထိုသူဌေးက ဥစ္စာကို ပေးလှူ၏။ ဤသို့လျှင် ထိုသူဌေးသည် အသပြာတစ်သိန်းနှင့် တစ်သိန်းထိုက်သော ဘဏ္ဍာပစ္စည်းတို့ကို ပေးလှူကာ လေးဆယ့်ငါးယူဇနာရှိသော ခရီးရှည်၌ တစ်ယူဇနာလျှင် တစ်ကျောင်းကျစီ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြီး သာဝတ္ထိပြည်သို့ သွားခဲ့၏။

Koṭisantharaṃ [Pg.63] santharāpesīti kahāpaṇakoṭiyā kahāpaṇakoṭiṃ paṭipādetvā santhari. Ye tattha rukkhā vā pokkharaṇiyo vā tesaṃ parikkhepappamāṇaṃ gahetvā aññasmiṃ ṭhāne santharitvā adāsi. Evamassa aṭṭhārasakoṭikaṃ nidhānaṃ parikkhayaṃ agamāsi.

‘ကောဋိသန္ထာရံ သန္ထရာပေသိ’ ဟူသည် အသပြာတစ်ကျပ်၏ အစွန်းနှင့် အခြားအသပြာတစ်ကျပ်၏ အစွန်းကို ထိစပ်စေလျက် ခင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဥယျာဉ် (အာရာမ်) ၌ရှိသော သစ်ပင်များနှင့် ရေကန်များ၏ အဝန်းအဝိုင်းပမာဏကို တိုင်းတာယူကာ အခြားတစ်ပါးသောအရပ်၌ ထိုအတိုင်းအတာအတိုင်း အသပြာငွေများ ခင်း၍ ပေးလှူခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ထိုသူဌေး၏ တစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေသော မြှုပ်နှံထားအပ်သော ဥစ္စာပစ္စည်းသည် ကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေ၏။

Kumārassa etadahosīti gahapatino evaṃ bahudhanaṃ cajantassāpi mukhassa vippasannākāraṃ disvā etaṃ ahosi. Koṭṭhakaṃ māpesīti sattabhūmikaṃ dvārakoṭṭhakapāsādaṃ māpesi.

‘ကုမာရဿ ဧတဒဟောသိ’ ဟူသည် သူကြွယ်သည် ဤသို့ များစွာသော ဥစ္စာကို စွန့်လှူနေရသော်လည်း မျက်နှာ၏ အလွန်ကြည်လင်သော အခြင်းအရာကို မြင်ရသဖြင့် ဤသို့သော အကြံစိတ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ကောဋ္ဌကံ မာပေသိ’ ဟူသည် ဘုံခုနစ်ဆင့်ရှိသော မုခ်ဦးပြာသာဒ်ကို ဆောက်လုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati jetavane vihāre kārāpesi…pe… maṇḍape kārāpesīti aparāhipi aṭṭhārasahi koṭīhi ete vihārādayo kārāpesi aṭṭhakarīsappamāṇāya bhūmiyā. Vipassissa hi bhagavato punabbasumitto gahapati yojanappamāṇaṃ bhūmiṃ suvaṇṇiṭṭhakāsantharena kiṇitvā vihāraṃ kārāpesi. Sikhissa pana sirivaḍḍho gahapati tigāvutappamāṇaṃ suvaṇṇayaṭṭhisantharena, vessabhussa sotthijo gahapati aḍḍhayojanappamāṇaṃ suvaṇṇaphālasantharena, kakusandhassa pana accuto gahapati gāvutappamāṇaṃ suvaṇṇahatthipadasantharena, koṇāgamanassa uggo gahapati aḍḍhagāvutappamāṇaṃ suvaṇṇiṭṭhakāsantharena, kassapassa sumaṅgalo gahapati vīsatiusabhappamāṇaṃ suvaṇṇakacchapasantharena, amhākaṃ bhagavato sudatto gahapati aṭṭhakarīsappamāṇaṃ bhūmiṃ kahāpaṇasantharena kiṇitvā vihāraṃ kārāpesīti; evaṃ anupubbena parihāyanti sampattiyoti alameva sabbasampattīsu virajjituṃ alaṃ vimuccitunti.

ထို့နောက် အနာထပိဏ်သူဌေးသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ...ကျောင်းများကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းစေ၏။ ‘မဏ္ဍပံ ကာရာပေသိ’ စသည်ဖြင့် အခြားသော တစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေတို့ဖြင့် ဤကျောင်းအစရှိသည်တို့ကို ရှစ်ကရီသအတိုင်းအရှည်ရှိသော မြေ၌ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းစေ၏။ အမှန်စင်စစ် ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ ပုနဗ္ဗသုမိတ္တသူကြွယ်သည် တစ်ယူဇနာရှိသောမြေကို ရွှေအုတ်ချပ်ချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ သိခီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌မူကား သိရီဝဍ္ဎသူကြွယ်သည် သုံးဂါဝုတ်ရှိသောမြေကို ရွှေတာဝါးချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ဝေဿဘူမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ သောတ္ထိဇသူကြွယ်သည် ယူဇနာဝက်ရှိသောမြေကို ရွှေထယ်သွားချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ကကုသန်မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌မူကား အစ္စုတသူကြွယ်သည် တစ်ဂါဝုတ်ရှိသောမြေကို ရွှေဆင်ခြေချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် တစ်ဂါဝုတ်ဝက်ရှိသောမြေကို ရွှေအုတ်ချပ်ချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ကဿပမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ သုမင်္ဂလသူကြွယ်သည် ဥသဘနှစ်ဆယ်ရှိသောမြေကို ရွှေလိပ်ရုပ်ချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ငါတို့မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌မူ သုဒတ္တသူကြွယ်သည် ရှစ်ကရီသရှိသောမြေကို အသပြာငွေချင်း ထိစပ်အောင်ခင်းသဖြင့် ဝယ်ယူကာ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ဤသို့လျှင် အစဉ်အတိုင်း စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့သည် ဆုတ်ယုတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ခပ်သိမ်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်းငှာ လျောက်ပတ်လှပေ၏၊ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာ လျောက်ပတ်လှပေ၏။

308. Khaṇḍanti bhinnokāso. Phullanti phalitokāso. Paṭisaṅkharissatīti pākatikaṃ karissati. Laddhanavakammena pana bhikkhunā vāsipharasunikhādanādīni gahetvā sayaṃ na kātabbaṃ, katākataṃ jānitabbaṃ.

၃၀၈. ‘ခဏ္ဍံ’ ဟူသည် ပျက်စီးယိုယွင်းသော နေရာကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဖုလ္လံ’ ဟူသည် အက်ကွဲသော နေရာကို ဆိုလိုသည်။ ‘ပဋိသံခရိဿတိ’ ဟူသည် ပင်ကိုယ်အတိုင်းဖြစ်အောင် ပြန်လည်ပြုပြင်လတ္တံ့။ သို့ရာတွင် နဝကမ္မအလှူကို ရရှိသော ရဟန်းသည် ဓား၊ ပုဆိန်၊ ဆောက် စသည်တို့ကို ကိုင်ဆောင်၍ ကိုယ်တိုင် မလုပ်ဆောင်အပ်၊ ပြုလုပ်ပြီး မပြီးကိုသာ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး သိရှိအပ်၏။

310. Piṭṭhito piṭṭhito gantvāti thero kira gilāne paṭijagganto jiṇṇe vuḍḍhe saṅgaṇhanto sabbapacchato āgacchati. Idamassa cārittaṃ. Tena vuttaṃ – ‘‘piṭṭhito piṭṭhito gantvā’’ti. Aggāsananti therāsanaṃ. Aggodakanti dakkhiṇodakaṃ. Aggapiṇḍanti saṅghattherapiṇḍaṃ. Antarā satthīnaṃ karitvāti catunnaṃ pādānaṃ antare karitvā.

၃၁၀. ‘ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ’ ဟူသည်ကား အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် ဂိလာနရဟန်းတို့ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်လျက်လည်းကောင်း၊ အိုမင်းကြီးရင့်သော ရဟန်းတို့ကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့လျက်လည်းကောင်း အလုံးစုံသောရဟန်းတို့၏ နောက်ဆုံးမှ ကြွတော်မူတတ်၏။ ဤသည်မှာ ထိုမထေရ်၏ ကျင့်ဝတ် (အလေ့အထ) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သံဂါယနာတင်မထေရ်တို့က ‘ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ’ ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘အဂ္ဂါသနံ’ ဟူသည် မထေရ်ကြီး၏နေရာကို ဆိုလိုသည်။ ‘အဂ္ဂေါဒကံ’ ဟူသည် အလှူရေစက် (မြတ်သောရေ) ကို ဆိုလိုသည်။ ‘အဂ္ဂပိဏ္ဍံ’ ဟူသည် သံဃာ့မထေရ်ကြီး၏ ရထိုက်သောဆွမ်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘အန္တရာ သတ္ထီနံ ကရိတွာ’ ဟူသည် ညောင်စောင်း၏ ခြေလေးဘက်တို့၏ အကြား၌ ထားရှိ၍ကို ဆိုလိုသည်။

315. Patiṭṭhāpesīti [Pg.64] aṭṭhārasakoṭipariccāgaṃ katvā patiṭṭhāpesi. Evaṃ sabbāpi catupaṇṇāsakoṭiyo pariccaji.

၃၁၅. ‘ပတိဋ္ဌာပေသိ’ ဟူသည် တစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေသော ဥစ္စာကို စွန့်ကြဲလှူဒါန်းပြီးလျှင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခဲ့၏။ ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော ငါးဆယ့်လေးကုဋေသော ဥစ္စာတို့ကို စွန့်လှူခဲ့လေ၏။

Vihārānujānanakathā niṭṭhitā.

ကျောင်းတော်အား ခွင့်ပြုခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော စကားစဉ် ပြီး၏။

Āsanappaṭibāhanādikathā

နေရာလုယူခြင်း၊ ငြင်းပယ်ခြင်း စသည်နှင့် စပ်လျဉ်းသော စကားစဉ်

316. Vippakatabhojanoti antaraghare vā vihāre vā araññe vā yattha katthaci bhuñjamāno bhikkhu aniṭṭhite bhojane na vuṭṭhāpetabbo. Antaraghare pacchā āgatena bhikkhaṃ gahetvā gantabbaṃ. Sace manussā vā bhikkhū vā ‘‘pavisathā’’ti vadanti, ‘‘mayi pavisante bhikkhū uṭṭhahissantī’’ti vattabbaṃ. ‘‘Etha, bhante, āsanaṃ atthī’’ti vuttena pana pavisitabbaṃ. Sace koci kiñci na vadati, āsanasālaṃ gantvā atisamīpaṃ agantvā sabhāgaṭṭhāne ṭhātabbaṃ. Okāse kate ‘‘pavisathā’’ti vuttena pana pavisitabbaṃ. Sace pana yaṃ āsanaṃ tassa pāpuṇāti, tattha abhuñjanto bhikkhu nisinno hoti, taṃ uṭṭhāpetuṃ vaṭṭati. Yāgukhajjakādīsu pana yaṃkiñci pivitvā vā khāditvā vā yāva añño āgacchati, tāva nisinnaṃ rittahatthampi vuṭṭhāpetuṃ na vaṭṭati. Vippakatabhojanoyeva hi so hoti.

၃၁၆. ‘ဝိပ္ပကတဘောဇနော’ ဟူသည် ရွာတွင်း၌ဖြစ်စေ၊ ကျောင်း၌ဖြစ်စေ၊ တော၌ဖြစ်စေ တစ်စုံတစ်ခုသောအရပ်၌ ဆွမ်းစားဆဲဖြစ်သော ရဟန်းကို ဆွမ်းစား၍ မပြီးသေးမီ နေရာမှ မထစေအပ်။ ရွာတွင်း၌ နောက်မှ ရောက်လာသော ရဟန်းသည် ဆွမ်းကို ခံယူ၍ ကြွသွားအပ်၏။ အကယ်၍ လူတို့ကသော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့ကသော်လည်းကောင်း ‘ဝင်တော်မူကြပါ’ ဟု ဖိတ်ကြားလျှောက်ထားခဲ့သော်၊ ‘ငါဝင်သွားပါက ငယ်သောရဟန်းတို့သည် နေရာမှ ထကြရပေလိမ့်မည်’ ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ သို့ရာတွင် ‘အရှင်ဘုရား၊ ကြွတော်မူပါ၊ နေရာရှိပါသည်’ ဟု လျှောက်ထားပါက ဝင်ရောက်အပ်၏။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ တစ်စုံတစ်ရာ မပြောဆိုပါက ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ သွား၍၊ အလွန်နီးသောနေရာသို့ မသွားဘဲ မိမိနှင့် သဘောတူညီသော (တန်းတူ) ရဟန်းတို့၏ နေရာ၌ ရပ်နေအပ်၏။ အခွင့်ပြု၍ ‘ဝင်တော်မူကြပါ’ ဟု ဖိတ်ကြားလျှောက်ထားပါက ဝင်ရောက်အပ်၏။ သို့ရာတွင် မိမိရထိုက်သော နေရာ၌ ဆွမ်းမစားဘဲ ထိုင်နေသော ရဟန်းတစ်ပါးရှိခဲ့ပါက ထိုရဟန်းကို ထစေခြင်းငှာ အပ်၏။ သို့သော် ယာဂု သို့မဟုတ် ခဲဖွယ်စသည်တို့တွင် တစ်ခုခုကို သောက်ပြီး သို့မဟုတ် စားပြီးနောက် အခြားသော ရဟန်းတစ်ပါး မလာမီအထိ မိမိနေရာ၌ လက်ဗလာဖြင့် ထိုင်နေသော ရဟန်းကိုသော်လည်း နေရာမှ မထစေအပ်။ အကြောင်းမူကား ထိုရဟန်းသည်လည်း ဆွမ်းစား၍ မပြီးသေးသော ရဟန်းသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

Sace vuṭṭhāpetīti sace āpattiṃ atikkamitvāpi vuṭṭhāpetiyeva. Pavārito ca hotīti yaṃ so vuṭṭhāpeti, ayañca bhikkhu pavārito ca hoti, tena vattabbo – ‘‘gaccha udakaṃ āharāhī’’ti. Vuḍḍhatarañhi bhikkhuṃ āṇāpetuṃ idameva ekaṃ ṭhānanti. Sace so udakampi na āharati, tato yañca navakatarena kattabbaṃ, taṃ dassento ‘‘sādhukaṃ sitthānī’’tiādimāha.

‘သစေ ဝုဋ္ဌာပေတိ’ ဟူသည် အကယ်၍ အာပတ်ကို ကျူးလွန်၍လည်း နေရာမှ ထစေသည်သာ ဖြစ်အံ့။ ‘ပဝါရိတော စ ဟောတိ’ ဟူသည်ကား ထိုရဟန်းက ထစေအပ်သော ထိုရဟန်းသည်လည်း ပဝါရိတ် သင့်နေသူ ဖြစ်ခဲ့အံ့။ ထိုအခါ ထိုပဝါရိတ်သင့်သော ရဟန်းက ‘သွားချေ၊ ရေကို ဆောင်ယူခဲ့လော့’ ဟု စေခိုင်းထိုက်၏။ အမှန်အားဖြင့် မိမိထက် သီတင်းကြီးသော ရဟန်းကို စေခိုင်းရန် ဤတစ်နေရာသာလျှင် ရှိ၏ဟု မှတ်အပ်၏။ အကယ်၍ ထိုသီတင်းကြီးရဟန်းသည် ရေကိုမျှလည်း မဆောင်ယူခဲ့ပါက ထိုအခါ သီတင်းငယ်ရဟန်း ပြုလုပ်ရမည့်အမှုကို ပြလိုသဖြင့် ‘သာဓုကံ သိတ္ထာနိ’ စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Gilānassa patirūpaṃ seyyanti ettha yo kāsabhagandarātisārādīhi gilāno hoti, kheḷamallakavaccakapālādīni ṭhapetabbāni honti. Kuṭṭhi vā hoti, senāsanaṃ dūseti; evarūpassa heṭṭhāpāsādapaṇṇasālādīsu aññataraṃ ekamantaṃ senāsanaṃ dātabbaṃ. Yasmiṃ vasante senāsanaṃ na dussati, tassa varaseyyāpi dātabbāva. Yopi sinehapānavirecananatthukammādīsu yaṃkiñci bhesajjaṃ karoti, sabbo so gilānoyeva, tassāpi sallakkhetvā patirūpaṃ senāsanaṃ dātabbaṃ. Lesakappenāti appakena sīsābādhādimattena. Bhikkhū gaṇetvāti ‘‘ettakā nāma bhikkhū’’ti vihāre bhikkhūnaṃ paricchedaṃ ñatvā.

‘ဂိလာနဿ ပတိရူပံ သေယျံ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ဘဂန္ဒိုရ်နာ၊ သွေးဝမ်းသွားခြင်း စသော ရောဂါတို့ဖြင့် မကျန်းမာသော ရဟန်းသည် ဖြစ်ခဲ့သော်၊ ထွေးအိုး၊ ကျင်ကြီးခွက် စသည်တို့ကို ထားရှိအပ်ကုန်၏။ အကယ်၍ နူနာရှိသဖြင့် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို ဖျက်ဆီးတတ်ပါက၊ ထိုသို့သော ဂိလာနရဟန်းအား ပြာသာဒ်အောက်ထပ်၊ သစ်ရွက်မိုးကျောင်း စသည်တို့တွင် တစ်ခုခုသော သင့်လျော်သော အစွန်အဖျားနေရာ၌ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို ပေးအပ်ရာ၏။ အကြင် ဂိလာနရဟန်း နေထိုင်ခြင်းကြောင့် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ မပျက်စီးပါက၊ ထိုရဟန်းအား မြတ်သောကျောင်းရာကိုလည်း ပေးထိုက်သည်သာတည်း။ ဆီသောက်ခြင်း၊ ဝမ်းနုတ်ဆေးစားခြင်း၊ နှာနှပ်ခြင်း စသော ဆေးကုသမှု တစ်မျိုးမျိုးကို ပြုလုပ်သော ရဟန်းသည်လည်း ဂိလာန (မကျန်းမာသူ) ပင် ဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းအားလည်း ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ သင့်လျော်သော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို ပေးအပ်ရာ၏။ ‘လေသကပ္ပေန’ ဟူသည်ကား အနည်းငယ်မျှသော ခေါင်းကိုက်ခြင်း စသော ရောဂါမျှဖြင့် ဖြစ်သည်။ ‘ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ’ ဟူသည်ကား ‘ရဟန်းတို့သည် ဤမျှအတိုင်းအရှည် ရှိကုန်၏’ ဟု ကျောင်းတိုက်၌ ရဟန်းတို့၏ အရေအတွက်ကို သတ်မှတ်ပိုင်းခြား သိရှိပြီး၍ ဖြစ်သည်။

Āsanappaṭibāhanādikathā niṭṭhitā.

နေရာလုယူခြင်း၊ ငြင်းပယ်ခြင်း စသည်နှင့် စပ်လျဉ်းသော စကားစဉ် ပြီး၏။

Senāsanaggāhakathā

ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ ခံယူခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော စကားစဉ်

318. Seyyāti [Pg.65] mañcaṭṭhānāni vuccanti. Seyyaggenāti seyyāparicchedena, vassūpanāyikadivase kālaṃ ghosetvā ekamañcaṭṭhānaṃ ekassa bhikkhuno gāhetuṃ anujānāmīti attho. Seyyaggena gāhentāti seyyāparicchedena gāhiyamānā. Seyyā ussārayiṃsūti mañcaṭṭhānāni atirekāni ahesuṃ. Vihāraggādīsupi eseva nayo. Anubhāganti puna aparampi bhāgaṃ dātuṃ. Atimandesu hi bhikkhūsu ekekassa bhikkhuno dve tīṇi pariveṇāni dātabbāni. Na akāmā dātabboti anicchāya na dātabbo. Tattha vassūpanāyikadivase gahite anubhāge pacchā āgatānaṃ na attano aruciyā so anubhāgo dātabbo. Sace pana yena gahito, so ca attano ruciyā taṃ anubhāgaṃ vā paṭhamabhāgaṃ vā deti, vaṭṭati.

၃၁၈. ညောင်စောင်း၏ တည်ရာအရပ်တို့ကို "သေယျာ" (အိပ်ရာနေရာ) ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ "သေယျဂ္ဂေန" ဟူသည် အိပ်ရာနေရာတို့၏ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ဝါကပ်ရာနေ့၌ အချိန်အခါကို ကြွေးကြော်၍ ညောင်စောင်းတစ်နေရာကို ရဟန်းတစ်ပါးအား ယူစေရန် ငါခွင့်ပြုသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "သေယျဂ္ဂေန ဂါဟေန္တာ" ဟူသည် အိပ်ရာနေရာ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ယူစေအပ်ကုန်သော် ဟု ဆိုလိုသည်။ "သေယျာ ဥဿာရယိံသု" ဟူသည် ညောင်စောင်းနေရာတို့ ပိုလွန်ကုန်ပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကျောင်းကို ခံယူစေခြင်း အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းပင် ဖြစ်သည်။ "အနုဘာဂံ" ဟူသည် တစ်ဖန် အခြားသော အဖို့အပိုင်းကိုလည်း ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ရဟန်းတို့ အလွန်နည်းပါးသောအခါ ရဟန်းတစ်ပါးလျှင် နှစ်ခု သုံးခုသော ပရိဝုဏ်ကျောင်းတို့ကို ပေးထိုက်ကုန်၏။ "န အကာမာ ဒါတဗ္ဗော" ဟူသည် အလိုမရှိဘဲ မပေးအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအဆုံးအဖြတ်၌ ဝါကပ်ရာနေ့၌ နောက်ထပ်အဖို့ကို ယူပြီးသောအခါ နောက်မှရောက်လာသော ရဟန်းတို့အား မိမိသဘောမတူဘဲ ထိုနောက်ထပ်အဖို့ကို မပေးထိုက်ပေ။ သို့သော်လည်း အကြင်ရဟန်းသည် ယူထား၏၊ ထိုရဟန်းသည် မိမိအလိုအလျောက် ထိုနောက်ထပ်အဖို့ကို ဖြစ်စေ၊ ထိုပထမအဖို့ကို ဖြစ်စေ ပေးခဲ့လျှင်မူ အပ်စပ်ပေသည်။

Nissīme ṭhitassāti upacārasīmato bahi ṭhitassa. Anto upacārasīmāya pana dūre ṭhitassāpi labbhatiyeva. Senāsanaṃ gahetvāti vassūpanāyikadivase gahetvā. Sabbakālaṃ paṭibāhantīti catumāsaccayena utukālepi paṭibāhanti. Tīsu senāsanaggāhesu purimako ca pacchimako cāti ime dve gāhā thāvarā.

"နိဿီမေ ဌိတဿ" ဟူသည် ဥပစာရသိမ်ပြင်ပ၌ တည်နေသော ရဟန်းကို ဆိုလိုသည်။ ဥပစာရသိမ်အတွင်း၌ အဝေး၌ တည်နေသော ရဟန်းအတွက်လည်း ကျောင်းကို ခံယူခွင့် ရအပ်သည်သာတည်း။ "သေနာသနံ ဂဟေတွာ" ဟူသည် ဝါကပ်ရာနေ့၌ ကျောင်းကို ခံယူ၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ "သဗ္ဗကာလံ ပဋိဗာဟန္တိ" ဟူသည် မိုးလေးလ လွန်မြောက်သော ဆောင်းဥတု၊ နွေဥတုအခါတို့၌လည်း တားမြစ်ကြကုန်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကျောင်းခံယူခြင်း သုံးမျိုးတို့တွင် ပုရိမက သေနာသနဂ္ဂါဟ (ပုရိမဝါ၌ ကျောင်းခံယူခြင်း) နှင့် ပစ္ဆိမက သေနာသနဂ္ဂါဟ (ပစ္ဆိမဝါ၌ ကျောင်းခံယူခြင်း) ဟူသော ဤခံယူခြင်း နှစ်မျိုးတို့သည် ခိုင်မြဲကုန်၏။

Antarāmuttake ayaṃ vinicchayo – ekasmiṃ vihāre mahālābhasenāsanaṃ hoti. Senāsanasāmikā vassūpagataṃ bhikkhuṃ sabbapaccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahitvā pavāretvā gamanakāle bahuṃ samaṇaparikkhāraṃ denti. Mahātherā dūratopi āgantvā vassūpanāyikadivase taṃ gahetvā phāsuṃ vasitvā vutthavassā lābhaṃ gaṇhitvā pakkamanti. Āvāsikā ‘‘mayaṃ etthuppannaṃ lābhaṃ na labhāma, niccaṃ āgantukamahātherāva labhanti, teyeva naṃ āgantvā paṭijaggissantī’’ti palujjantampi na olokenti. Bhagavā tassa paṭijagganatthaṃ ‘‘aparajjugatāya pavāraṇāya āyatiṃ vassāvāsatthāya antarāmuttako gāhetabbo’’ti āha.

အန္တရာမုတ္တက ကျောင်းခံယူခြင်း၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်- ကျောင်းတိုက်တစ်ခုတွင် လာဘ်သပ္ပကာရ အလွန်ပေါများသော ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိ၏။ ကျောင်းဒါယကာတို့သည် ဝါကပ်သော ရဟန်းအား ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် ရိုသေစွာ ပြုစုလုပ်ကျွေး၍ ဖိတ်မန် (ပဝါရဏာပြု) ပြီးလျှင် ပြန်ကြွမည့်အချိန်၌ များစွာသော ရဟန်းပရိက္ခရာတို့ကို လှူဒါန်းကြကုန်၏။ မဟာထေရ်တို့သည် အဝေးမှပင် ကြွလာ၍ ဝါကပ်ရာနေ့၌ ထိုမဟာလာဘကျောင်းကို ခံယူကာ ချမ်းသာစွာ သီတင်းသုံးပြီး ဝါကျွတ်သောအခါ လာဘ်ကို ယူဆောင်၍ ဖဲခွာကြွသွားကြကုန်၏။ ကျောင်းထိုင်ရဟန်းတို့ကမူ 'ငါတို့သည် ဤကျောင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော လာဘ်သပ္ပကာရကို မရကြကုန်၊ အမြဲတစေ အာဂန္တုက မဟာထေရ်တို့သာ ရကြကုန်၏၊ ထိုမဟာထေရ်တို့သာလျှင် ကြွလာ၍ ဤကျောင်းကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ကြလိမ့်မည်' ဟု ဆိုကာ ကျောင်းပျက်စီးယိုယွင်းနေသည်ကိုပင် လှည့်မကြည့်ဘဲ နေကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုကျောင်းကို စောင့်ရှောက်သုတ်သင်စေရန်အလို့ငှာ ပဝါရဏာနေ့၏ နောက်တစ်ရက်၌ နောင်အခါ ဝါကပ်ခြင်းအကျိုးငှာ 'အန္တရာမုတ္တက ကျောင်းကို ခံယူရမည်' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Taṃ gāhentena saṅghatthero vattabbo – ‘‘bhante antarāmuttakasenāsanaṃ gaṇhathā’’ti. Sace gaṇhāti, dātabbaṃ; no ce eteneva upāyena anutheraṃ ādiṃ katvā yo gaṇhāti, tassa antamaso sāmaṇerassāpi dātabbaṃ. Tena taṃ senāsanaṃ aṭṭhamāse paṭijaggitabbaṃ. Chadanabhittibhūmīsu [Pg.66] yaṃ kiñci khaṇḍaṃ vā phullaṃ vā hoti, taṃ sabbaṃ paṭisaṅkharitabbaṃ. Uddesaparipucchādīhi divasaṃ khepetvā rattiṃ tattha vasitumpi vaṭṭati. Rattiṃ pariveṇe vasitvā tattha divasaṃ khepetumpi vaṭṭati. Rattindivaṃ tattheva vasitumpi vaṭṭati. Utukāle āgatānaṃ vuḍḍhānaṃ na paṭibāhitabbaṃ. Vassūpanāyikadivase pana sampatte sace saṅghatthero ‘‘mayhaṃ idaṃ senāsanaṃ dethā’’ti vadati, na labhati. ‘‘Bhante, idaṃ antarāmuttakaṃ gahetvā aṭṭhamāse ekena bhikkhunā paṭijaggita’’nti vatvā na dātabbaṃ. Aṭṭhamāse paṭijaggakabhikkhusseva gahitaṃ hoti.

ထိုအန္တရာမုတ္တကကျောင်းကို ခံယူစေသော ရဟန်းသည် သံဃာ့မထေရ်ကြီးအား 'အရှင်ဘုရား၊ အန္တရာမုတ္တက ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို ခံယူတော်မူပါ' ဟု လျှောက်ရမည်။ အကယ်၍ ခံယူပါက ပေးအပ်ထိုက်၏။ အကယ်၍ မခံယူပါက ဤနည်းလမ်းအတိုင်းပင် အနုထေရ်မှစ၍ အကြင်သူသည် ခံယူအံ့၊ ထိုသူအား အနည်းဆုံး သာမဏေအားသော်လည်း ပေးအပ်ထိုက်၏။ ထိုသို့ ခံယူသောသူသည် ထိုကျောင်းကို ရှစ်လပတ်လုံး ပြုစုစောင့်ရှောက်ရမည်။ အမိုး၊ နံရံ၊ ကြမ်းပြင်တို့တွင် ကျိုးပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကွဲအက်ခြင်း တစ်စုံတစ်ရာ ရှိခဲ့ပါက ထိုအလုံးစုံကို ပြုပြင်ရမည်။ သင်ရိုးသင်ယူခြင်း၊ အမေးအဖြေပြုခြင်း အစရှိသည်တို့ဖြင့် နေ့အချိန်ကို ကုန်လွန်စေ၍ ညဉ့်အခါ ထိုကျောင်း၌ နေထိုင်ခြင်းသည်လည်း အပ်စပ်၏။ ညဉ့်အခါ ပရိဝုဏ်ကျောင်း၌ နေထိုင်ပြီး နေ့အချိန်ကို ထိုကျောင်း၌ ကုန်လွန်စေခြင်းသည်လည်း အပ်စပ်၏။ နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး ထိုကျောင်း၌ပင် နေထိုင်ခြင်းသည်လည်း အပ်စပ်၏။ ဆောင်းဥတု၊ နွေဥတုအခါတို့၌ ကြွလာသော ဝါကြီးဝါဝါ ရဟန်းတို့ကို မတားမြစ်ရ။ ဝါကပ်ရာနေ့သို့ ရောက်သောအခါ အကယ်၍ သံဃာ့မထေရ်ကြီးက 'ဤကျောင်းကို ငါ့အား ပေးကြလော့' ဟု ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း မရနိုင်ပေ။ 'အရှင်ဘုရား၊ ဤအန္တရာမုတ္တကကျောင်းကို ခံယူ၍ ရဟန်းတစ်ပါးက ရှစ်လပတ်လုံး ပြုစုစောင့်ရှောက်ထားပါသည်' ဟု လျှောက်ထား၍ မပေးအပ်ထိုက်ပေ။ ရှစ်လပတ်လုံး ပြုစုစောင့်ရှောက်ခဲ့သော ရဟန်းသည်သာ ခံယူပြီးသား ဖြစ်ပေသည်။

Yasmiṃ pana senāsane ekasaṃvacchare dvikkhattuṃ paccaye denti chamāsaccayena chamāsaccayena, taṃ antarāmuttakaṃ na gāhetabbaṃ. Yasmiṃ vā tikkhattuṃ denti catumāsaccayena catumāsaccayena, yasmiṃ vā catukkhattuṃ denti temāsaccayena temāsaccayena, taṃ antarāmuttakaṃ na gāhetabbaṃ. Paccayeneva hi taṃ paṭijagganaṃ labhissati. Yasmiṃ pana ekasaṃvacchare sakideva bahupaccaye denti, etaṃ antarāmuttakaṃ gāhetabbanti. Ayaṃ tāva antovasse vassūpanāyikadivasena pāḷiyaṃ āgatasenāsanaggāhakathā.

တစ်နှစ်ပတ်လုံး၌ ခြောက်လလျှင်တစ်ကြိမ် ကျောင်းဒါယကာတို့က နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းသောကျောင်းကို အန္တရာမုတ္တကအဖြစ် မခံယူစေအပ်။ သို့မဟုတ် လေးလလျှင်တစ်ကြိမ်ဖြင့် သုံးကြိမ် ပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းသော ကျောင်း၊ သို့မဟုတ် သုံးလလျှင်တစ်ကြိမ်ဖြင့် လေးကြိမ် ပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းသော ကျောင်းတို့ကိုလည်း အန္တရာမုတ္တကအဖြစ် မခံယူစေအပ်။ အကြောင်းမူကား ထိုကျောင်းသည် လှူဒါန်းသော ပစ္စည်းကြောင့်သာလျှင် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုကို ရရှိပေလိမ့်မည်။ သို့သော် တစ်နှစ်ပတ်လုံး၌ တစ်ကြိမ်တည်းသာလျှင် များစွာသော ပစ္စည်းတို့ကို လှူဒါန်းသောကျောင်းကိုမူ အန္တရာမုတ္တကကျောင်းအဖြစ် ခံယူထိုက်ပေသည်။ ဤသည်ကား ရှေးဦးစွာပထမ ဝါတွင်း၌ ဝါကပ်ရာနေ့အားဖြင့် ပါဠိတော်၌ လာသော သေနာသနဂ္ဂါဟကထာ ဆုံးဖြတ်ချက်တည်း။

Ayaṃ pana senāsanaggāho nāma duvidho hoti – utukāle ca vassāvāse ca. Tattha utukāle tāva keci āgantukā bhikkhū purebhattaṃ āgacchanti, keci pacchābhattaṃ paṭhamayāmaṃ vā majjhimayāmaṃ vā pacchimayāmaṃ vā ye yadā āgacchanti, tesaṃ tadāva bhikkhū uṭṭhāpetvā senāsanaṃ dātabbaṃ. Akālo nāma natthi. Senāsanapaññāpakena pana paṇḍitena bhavitabbaṃ, ekaṃ vā dve vā mañcaṭṭhānāni ṭhapetabbāni. Sace vikāle eko vā dve vā therā āgacchanti, te vattabbā – ‘‘bhante, ādito paṭṭhāya vuṭṭhāpiyamāne sabbepi bhikkhū ubbhaṇḍikā bhavissanti, tumhe amhākaṃ vasanaṭṭhāneyeva vasathā’’ti.

ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ ခံယူခြင်းဟူသည် ဥတုကာလ (ဆောင်းနှင့် နွေရာသီ) ခံယူခြင်းနှင့် ဝဿာဝါသ (ဝါတွင်းကာလ) ခံယူခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် ဥတုကာလ၌ အချို့သော အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းမစားမီ နံနက်ပိုင်းအချိန်၌ ကြွလာကြကုန်၏။ အချို့သည် ဆွမ်းစားပြီးနောက် မွန်းလွဲပိုင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ ပထမယာမ်၊ မဇ္ဈိမယာမ် သို့မဟုတ် ပစ္ဆိမယာမ်တို့၌သော်လည်းကောင်း ကြွလာကြကုန်၏။ အကြင်ရဟန်းတို့သည် အကြင်အချိန်၌ ကြွလာကြကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့အား ထိုကြွလာသည့်အချိန်၌ပင် ကျောင်း၌နေထိုင်နှင့်သော ရဟန်းတို့ကို ထစေ၍ ကျောင်းကို ပေးအပ်ထိုက်ပေ၏။ အချိန်မဟုတ်ဟူ၍ မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ကျောင်းနေရာ ခင်းကျင်းပေးရသော ရဟန်းသည် လိမ္မာပါးနပ်သူ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ညောင်စောင်းတစ်နေရာ သို့မဟုတ် နှစ်နေရာတို့ကို ချန်လှပ်ထားထိုက်၏။ အကယ်၍ အချိန်မဲ့၌ တစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်ပါးသော မထေရ်တို့ ကြွလာကြကုန်အံ့၊ ထိုမထေရ်တို့ကို 'အရှင်ဘုရားတို့၊ အစကတည်းကစ၍ ထခိုင်းရပါက ရဟန်းအားလုံးတို့သည် ပစ္စည်းပစ္စယများ သိမ်းဆည်းရွှေ့ပြောင်းရပါလိမ့်မည်။ အရှင်ဘုရားတို့သည် တပည့်တော်တို့၏ သီတင်းသုံးရာ နေရာ၌သာ သီတင်းသုံးတော်မူကြပါကုန်' ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။

Bahūsu pana āgatesu vuṭṭhāpetvā paṭipāṭiyā dātabbaṃ. Sace ekekaṃ pariveṇaṃ pahoti, ekekaṃ pariveṇaṃ dātabbaṃ. Tattha aggisāladīghasālamaṇḍalamālādayo sabbepi tasseva pāpuṇanti. Evaṃ appahonte pāsādaggena dātabbaṃ. Pāsādesu appahontesu ovarakaggena dātabbaṃ. Ovarakesu [Pg.67] appahontesu seyyaggena dātabbaṃ. Seyyaggesu appahontesu mañcaṭṭhānena dātabbaṃ. Mañcaṭṭhāne appahonte ekapīṭhakaṭṭhānavasena dātabbaṃ. Bhikkhuno pana ṭhitokāsamattaṃ na gāhetabbaṃ. Etañhi senāsanaṃ nāma na hoti. Pīṭhakaṭṭhāne pana appahonte ekaṃ mañcaṭṭhānaṃ vā pīṭhakaṭṭhānaṃ vā vārena vārena gahetvā ‘‘bhante, vissamathā’’ti tiṇṇaṃ janānaṃ dātabbaṃ, na hi sakkā sītasamaye sabbarattiṃ ajjhokāse vasituṃ. Mahātherena paṭhamayāmaṃ vissamitvā nikkhamitvā dutiyattherassa vattabbaṃ – ‘‘āvuso, idha pavisāhī’’ti. Sace mahāthero niddāgaruko hoti, kālaṃ na jānāti, ukkāsitvā dvāraṃ ākoṭetvā ‘‘bhante, kālo jāto, sītaṃ anudahatī’’ti vattabbaṃ. Tena nikkhamitvā okāso dātabbo, adātuṃ na labhati. Dutiyattherenapi majjhimayāmaṃ vissamitvā purimanayeneva itarassa dātabbaṃ. Niddāgaruko vuttanayeneva vuṭṭhāpetabbo. Evaṃ ekarattiṃ ekamañcaṭṭhānaṃ tiṇṇaṃ dātabbaṃ. Jambudīpe pana ekacce bhikkhū ‘‘senāsanaṃ nāma mañcaṭṭhānaṃ vā pīṭhaṭṭhānaṃ vā kiñcideva kassaci sappāyaṃ hoti, kassaci asappāya’’nti āgantukā hontu vā mā vā, devasikaṃ senāsanaṃ gāhenti. Ayaṃ utukāle senāsanaggāho nāma.

ရဟန်းများစွာ ရောက်လာကြသောအခါ အရင်ရောက်နှင့်သော ရဟန်းငယ်တို့ကို ထစေပြီးနောက် အစဉ်အတိုင်း နေရာပေးအပ်၏။ အကယ်၍ တစ်ပါးလျှင် ပရိဝုဏ်တစ်ခုစီ လောက်ငပါက ပရိဝုဏ်တစ်ခုစီ ပေးအပ်၏။ ထိုပရိဝုဏ်၌ ရှိသော မီးတင်းကုပ်၊ စင်္ကြံဇရပ်၊ စည်းဝေးရာ တန်ဆောင်းဝန်း အစရှိသော အဆောက်အအုံအားလုံးသည်လည်း ထိုရဟန်းထံသို့သာ ရောက်ရှိ၏။ ဤသို့ မလောက်ငပါက ပြာသာဒ်အလိုက် ပိုင်းခြား၍ ပေးအပ်၏။ ပြာသာဒ်တို့ဖြင့် မလောက်ငပါက အခန်းအလိုက် ပိုင်းခြား၍ ပေးအပ်၏။ အခန်းတို့ဖြင့် မလောက်ငပါက အိပ်ရာနေရာအလိုက် ပိုင်းခြား၍ ပေးအပ်၏။ အိပ်ရာနေရာတို့ဖြင့် မလောက်ငပါက ညောင်စောင်းနေရာအလိုက် ပိုင်းခြား၍ ပေးအပ်၏။ ညောင်စောင်းနေရာဖြင့်ပင် မလောက်ငပါက ထိုင်ခုံတစ်နေရာစာ၏ အစွမ်းဖြင့် ပေးအပ်၏။ ရဟန်းအား မတ်တပ်ရပ်နေရုံ နေရာမျှကိုမူ မပေးအပ်။ ထိုရပ်တည်ရာနေရာသည် သေနာသန (အိပ်ရာနေရာ) မည်သည် မဟုတ်ပေ။ ထိုင်ခုံတစ်နေရာစာဖြင့်ပင် မလောက်ငပါက ညောင်စောင်းတစ်နေရာစာကို ဖြစ်စေ၊ ထိုင်ခုံတစ်နေရာစာကို ဖြစ်စေ တစ်ပါးစီ အလှည့်ကျစနစ်ဖြင့် ယူစေပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရားတို့ အပန်းဖြေတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထား၍ ရဟန်းသုံးပါးအား ပေးအပ်၏။ အအေးဓာတ်လွန်ကဲသော ဆောင်းအခါ၌ တစ်ညဉ့်လုံး လွင်တီးခေါင်၌ မနေနိုင်သောကြောင့်တည်း။ မဟာထေရ်မြတ်သည် ပထမယာမ်ပတ်လုံး အပန်းဖြေပြီးနောက် ထွက်လာ၍ ဒုတိယထေရ်အား “ငါ့ရှင် ဤနေရာသို့ ဝင်တော်မူပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ အကယ်၍ မဟာထေရ်သည် အိပ်ခြင်း၌ အလေးပြုသူဖြစ်၍ ထွက်ရမည့်အချိန်ကို မသိပါက ချောင်းဟန့်၍ တံခါးကို ခေါက်ကာ “အရှင်ဘုရား ထွက်ရန်အချိန်တန်ပါပြီ၊ အအေးဒဏ်က နှိပ်စက်လှပါသည်” ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ ထိုမဟာထေရ်သည်လည်း ထွက်၍ အခွင့်ပေးအပ်၏၊ အခွင့်မပေးဘဲ နေခွင့်မရှိပေ။ ဒုတိယထေရ်သည်လည်း မဇ္ဈိမယာမ်ပတ်လုံး အပန်းဖြေပြီးလျှင် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် တတိယထေရ်အား ပေးအပ်၏။ အိပ်ခြင်း၌ အလေးပြုသောထေရ်ကို ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းပင် နှိုး၍ ထစေအပ်၏။ ဤသို့လျှင် တစ်ညဉ့်၌ ညောင်စောင်းတစ်နေရာကို ရဟန်းသုံးပါးအား မျှဝေပေးအပ်၏။ ဇမ္ဗူဒိပ်၌မူကား အချို့သောရဟန်းတို့သည် “သေနာသနမည်သည် ညောင်စောင်းနေရာ သို့မဟုတ် ထိုင်ခုံနေရာ တစ်စုံတစ်ခုသောအရပ်သည် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူအား လျောက်ပတ်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်အား မလျောက်ပတ်” ဟု ဆိုကာ၊ လာသောရဟန်းတို့သည် အာဂန္တုကဖြစ်စေ၊ မဖြစ်စေ နေ့စဉ် သေနာသနကို ယူကြကုန်၏။ ဤသည်ကို ဥတုကာလ၌ သေနာသနယူခြင်းဟု ခေါ်၏။

Vassāvāse pana atthi āgantukavattaṃ, atthi āvāsikavattaṃ, āgantukena tāva sakaṭṭhānaṃ muñcitvā aññattha gantvā vasitukāmena vassūpanāyikadivasameva tattha na gantabbaṃ. Vasanaṭṭhānaṃ vā hi tatra sambādhaṃ bhaveyya, bhikkhācāro vā na sampajjeyya, tena na phāsuṃ vihareyya. Tasmā ‘‘idāni māsamattena vassūpanāyikā bhavissatī’’ti taṃ vihāraṃ pavisitabbaṃ. Tattha māsamattaṃ vasanto sace uddesatthiko uddesasampattiṃ sallakkhetvā, sace kammaṭṭhāniko kammaṭṭhānasappāyataṃ sallakkhetvā, sace paccayatthiko paccayalābhaṃ sallakkhetvā antovasse sukhaṃ vasissati.

ဝါကပ်ရာအခါ၌မူကား အာဂန္တုကဝတ်လည်း ရှိ၏၊ အာဝါသိကဝတ်လည်း ရှိ၏။ ရှေးဦးစွာ မိမိနေရာအရပ်ကို စွန့်လွှတ်၍ အခြားတစ်ပါးသောအရပ်သို့ သွားရောက်နေထိုင်လိုသော အာဂန္တုကရဟန်းသည် ဝါကပ်ရာနေ့၌သာ ထိုအခြားနေရာသို့ မသွားအပ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအခြားနေရာ၌ နေစရာအရပ် ကျဉ်းမြောင်းသည်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရာအရပ် မပြည့်စုံသည်ဖြစ်စေ ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ချမ်းသာစွာ သီတင်းသုံးရမည်မဟုတ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် “ယခုအခါ တစ်လမျှသောကာလဖြင့် ဝါကပ်ရာနေ့သို့ ရောက်လိမ့်မည်” ဟု ဆိုအပ်သောအခါ၌သာ ထိုကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်အပ်၏။ ထိုကျောင်း၌ တစ်လမျှ နေထိုင်စဉ် စာပေသင်ယူလိုသူ ဖြစ်ပါက စာပေသင်ယူမှု အဆင်ပြေခြင်းကို လေ့လာမှတ်သား၍လည်းကောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်လိုသူ ဖြစ်ပါက ကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် လျောက်ပတ်မှုကို လေ့လာမှတ်သား၍လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းလာဘ်ကို အလိုရှိသူဖြစ်ပါက ပစ္စည်းလာဘ်ရနိုင်မှုကို လေ့လာမှတ်သား၍လည်းကောင်း ဝါတွင်း၌ ချမ်းသာစွာ သီတင်းသုံးရလတ္တံ့။

Sakaṭṭhānato ca tattha gacchantena na gocaragāmo ghaṭṭetabbo, na tattha manussā vattabbā – ‘‘tumhe nissāya salākabhattādīni vā yāgukhajjakādīni vā vassāvāsikaṃ vā natthi, ayaṃ cetiyassa parikkhāro, ayaṃ uposathāgārassa, idaṃ tāḷañceva sūci ca sampaṭicchatha tumhākaṃ vihāra’’nti. Senāsanaṃ pana jaggitvā dārubhaṇḍamattikābhaṇḍāni paṭisāmetvā gamiyavattaṃ pūretvā gantabbaṃ. Evaṃ gacchantenāpi daharehi pattacīvarabhaṇḍikāyo ukkhipāpetvā [Pg.68] telanāḷikattaradaṇḍādīni gāhāpetvā chattaṃ paggayha attānaṃ dassentena gāmadvāreneva na gantabbaṃ, paṭicchannena aṭavimaggena gantabbaṃ. Aṭavimagge asati gumbādīni maddantena na gantabbaṃ, gamiyavattaṃ pana pūretvā vitakkaṃ chinditvā suddhacittena gamanavatteneva gantabbaṃ. Sace pana gāmadvārena maggo hoti, gacchantañca naṃ saparivāraṃ disvā manussā ‘‘amhākaṃ thero viyā’’ti upadhāvitvā ‘‘kuhiṃ, bhante, sabbaparikkhāre gahetvā gacchathā’’ti vadanti, tesu ce eko evaṃ vadati – ‘‘vassūpanāyikakālo nāmāyaṃ, yattha antovasse nibaddhabhikkhācāro bhaṇḍapaṭicchādanañca labbhati, tattha bhikkhū gacchantī’’ti. Tassa ce sutvā te manussā ‘‘bhante, imasmimpi gāme jano bhuñjati ceva nivāseti ca, mā aññattha gacchathā’’ti vatvā mittāmacce pakkosāpetvā sabbe sammantayitvā vihāre nibaddhavattañca salākabhattādīni ca vassāvāsikañca paṭṭhapetvā ‘‘idheva bhante vasathā’’ti yācanti, sabbaṃ sādituṃ vaṭṭati. Sabbañhetaṃ kappiyañceva anavajjañca. Kurundiyaṃ pana ‘‘‘kuhiṃ gacchathā’ti vutte ‘asukaṭṭhāna’nti vatvā, ‘kasmā tattha gacchathā’ti vutte ‘kāraṇaṃ ācikkhitabba’’’nti vuttaṃ. Ubhayampi panettha suddhacittattāva anavajjaṃ. Idaṃ āgantukavattaṃ nāma.

မိမိနေရာမှ ထိုအခြားတစ်ပါးသို့ သွားသောရဟန်းသည် ဆွမ်းခံရွာကို (ထိုရွာရှိလူတို့ကို) စိတ်နှလုံး မထိခိုက်စေအပ်။ ထိုရွာရှိ လူတို့ကို “သင်ဒါယကာတို့ကို အမှီပြု၍ သလာကဘတ် စသည်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ယာဂု ခဲဖွယ် စသည်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းသည်လည်းကောင်း မရနိုင်ပါ။ ဤပစ္စည်းသည် စေတီတော်၏ပစ္စည်းဖြစ်သည်၊ ဤပစ္စည်းသည် ဥပုသ်ကျောင်းဆောင်၏ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ သင်တို့ကျောင်း၏ ဤသော့သံကောက်နှင့် သော့ကို လက်ခံကြပါဦးလော့” ဟု ဤသို့ မပြောဆိုအပ်ပေ။ စင်စစ်မူကား ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းပြီး၍ သစ်ဘဏ္ဍာ မြေဘဏ္ဍာတို့ကို သိုမှီးသိမ်းဆည်းကာ ဂမိယဝတ် (ခရီးသွားမည့်ရဟန်း၏ ကျင့်ဝတ်) ကို ဖြည့်ကျင့်၍ သွားအပ်၏။ ဤသို့ ဂမိယဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်၍ ကြွသွားသော မထေရ်ကြီးသည်လည်း ရဟန်းငယ်တို့အား သပိတ်သင်္ကန်းထုပ်များကို ထမ်းပိုးစေ၍လည်းကောင်း၊ ဆီဗူး တောင်ဝှေး စသည်တို့ကို ကိုင်ဆောင်စေ၍လည်းကောင်း၊ ထီးကိုဆောင်းကာ မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြလျက် ရွာတံခါးပေါက်ဖြင့် မကြွအပ်၊ ကွယ်ကာဖုံးလွှမ်းသော တောလမ်းဖြင့်သာ ကြွအပ်၏။ တောလမ်းမရှိပါက ချုံပင်စသည်တို့ကို နင်းဖြတ်လျက် မကြွအပ်ပေ။ စင်စစ်မူကား ဂမိယဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်၍ လောကီအကြံအစည်များကို ဖြတ်တောက်ကာ စင်ကြယ်သောစိတ်ဖြင့် ခရီးသွားကျင့်ဝတ်အတိုင်းသာ ကြွအပ်၏။ အကယ်၍ ရွာတံါးဝမှ ဖြတ်သွားသော လမ်းရှိသဖြင့် ကြွသွားသော ထိုအခြံအရံနှင့်တကွဖြစ်သော ထေရ်ကို လူတို့မြင်၍ “ငါတို့၏ အရှင်သူမြတ်နှင့် တူပါတကား” ဟု ဆိုကာ အနီးသို့ ပြေးလာပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား အလုံးစုံသောပရိက္ခရာတို့ကို ယူဆောင်၍ ဘယ်အရပ်သို့ ကြွတော်မူကြမလို့ပါလဲ” ဟု လျှောက်ကြကုန်အံ့။ ထိုလူတို့တွင် ဉာဏ်ရှိသူတစ်ယောက်က “ဤအခါသည် ဝါကပ်ရမည့်အခါသမယ ဖြစ်သည်။ ဝါတွင်း၌ အမြဲဆွမ်းခံရန် လွယ်ကူသောအရပ်နှင့် ဖုံးကွယ်စရာ အဝတ်ပစ္စည်း ရနိုင်သောအရပ်သို့ ရဟန်းတော်များ ကြွတော်မူကြသည်” ဟု အကယ်၍ ပြောဆိုပါက၊ ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ထိုလူတို့သည် “အရှင်ဘုရား ဤရွာ၌လည်း လူအပေါင်းတို့သည် စားလည်းစားကြပါ၏၊ ဝတ်လည်းဝတ်ကြပါ၏၊ အခြားအရပ်သို့ မကြွပါကုန်လင့်” ဟု လျှောက်ထား၍ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့ကို ခေါ်ယူကာ အားလုံး တိုင်ပင်ညှိနှိုင်းကြပြီးလျှင် ကျောင်း၌ အမြဲဆွမ်းဝတ်ကိုလည်းကောင်း၊ သလာကဘတ် စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကိုလည်းကောင်း စီမံလှူဒါန်း၍ “အရှင်ဘုရား ဤကျောင်း၌သာ သီတင်းသုံးတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်ကြကုန်အံ့၊ ထိုအခါ၌ အလုံးစုံကို လက်ခံသာယာခြင်းငှာ အပ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုအလုံးစုံသော အလှူဒါနသည် အပ်စပ်သည်လည်းဖြစ်၍ အပြစ်လည်းမရှိသောကြောင့်တည်း။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌မူကား “ဘယ်အရပ်သို့ ကြွတော်မူမည်လဲ” ဟု မေးလျှောက်သော် “ထိုမည်သောအရပ်သို့ သွားမည်” ဟု ပြောဆို၍၊ “အဘယ်ကြောင့် ထိုအရပ်သို့ သွားတော်မူမည်လဲ” ဟု မေးလျှောက်သော် အကြောင်းရင်းကို ပြောပြအပ်၏ ဟု ဆိုထားသည်။ ဤကျောင်းမှ ထွက်ခွာရာ၌ နှစ်ပါးစုံသော စကားသည်ပင် စင်ကြယ်သောစိတ်ရှိခြင်းကြောင့်သာ အပြစ်မရှိပေ။ ဤသည်ကို အာဂန္တုကဝတ်ဟု ခေါ်၏။

Idaṃ pana āvāsikavattaṃ – paṭikacceva hi āvāsikehi vihāro jaggitabbo. Khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaparibhaṇḍāni kātabbāni. Rattiṭṭhānadivāṭṭhānavaccakuṭipassāvaṭṭhānāni padhānagharavihāramaggoti imāni sabbāni paṭijaggitabbāni, cetiye sudhākammaṃ muddavedikāya telamakkhanaṃ mañcapīṭhapaṭijaggananti idampi sabbaṃ kātabbaṃ – ‘‘vassaṃ vasitukāmā āgantvā uddesaparipucchākammaṭṭhānānuyogādīni karontā sukhaṃ vasissantī’’ti. Kataparikammehi āsāḷhījuṇhapañcamito paṭṭhāya vassāvāsikaṃ pucchitabbaṃ. Kattha pucchitabbaṃ? Yato pakatiyā labbhati. Yehi pana na dinnapubbaṃ, te pucchituṃ na vaṭṭati. Kasmā pucchitabbaṃ? Kadāci hi manussā denti, kadāci dubbhikkhādīhi upaddutā na denti. Tattha ye na dassanti, te apucchitvā vassāvāsike gāhite gāhitabhikkhūnaṃ lābhantarāyo hoti, tasmā pucchitvāva gāhetabbaṃ, pucchantena ‘‘tumhākaṃ vassāvāsikaggāhakakālo upakaṭṭho’’ti vattabbaṃ. Sace vadanti ‘‘bhante, imaṃ saṃvaccharaṃ chātakādīhi upaddutamha, na sakkoma dātu’’nti vā ‘‘yaṃ mayaṃ pubbe dema, tato ūnataraṃ dassāmā’’ti vā ‘‘idāni kappāso sulabho, yaṃ pubbe dema, tato bahutaraṃ dassāmā’’ti [Pg.69] vā vadanti, taṃ sallakkhetvā tadanurūpena nayena tesaṃ tesaṃ senāsane bhikkhūnaṃ vassāvāsikaṃ gāhetabbaṃ.

ဤဆိုလတ္တံ့သော အချက်ကား ဝဿာဝါသကာလ၌ အာဝါသိကဝတ် (နေမြဲကျောင်းတိုက်နေ ရဟန်းတို့၏ ကျင့်ဝတ်) ဖြစ်၏။ အာဝါသိကရဟန်းတို့သည် ကျောင်းတိုက်ကို စောစောကပင် သုတ်သင်ထိုက်၏။ ကျိုးပြတ်သောအရပ်၊ ကွဲအက်သောအရပ်တို့ကို ပြုပြင်ခြင်း၊ နွားချေးဖန်ရည်တို့ဖြင့် အဖန်ဖန် သုတ်လိမ်းခြင်းဟူသော ပရိဘဏ်ပြုခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ထိုက်ကုန်၏။ ညဉ့်နေရာအရပ်၊ နေ့နေရာအရပ်၊ ဝစ္စကုဋိအရပ်၊ ကျင်ငယ်စွန့်ရာအရပ်တို့နှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းသို့ သွားရာလမ်း၊ ကျောင်းကြီးသို့ သွားရာလမ်းဟူသော ဤအလုံးစုံသော နေရာတို့ကို သုတ်သင်ထိုက်ကုန်၏။ စေတီ၌ အင်္ဂတေသုတ်ခြင်း၊ စေတီ၏ အထက်အရပ်ဝယ် ပွတ်တိုင်တို့ဖြင့် ကာရံအပ်သော အကျည်၌ ဆီသုတ်ခြင်း၊ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်တို့ကို သုတ်သင်ခြင်းဟူသော ဤအလုံးစုံသော အမှုကိုလည်း ပြုထိုက်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် "ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး နေလိုကြကုန်သော ရဟန်းတို့သည် ရောက်ရှိလာပြီး ပါဠိသင်ယူခြင်း၊ အနက်ကို အဖန်ဖန် မေးမြန်းခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်း စသောအမှုတို့ကို ပြုလုပ်ရင်း ချမ်းသာစွာ နေကြရကုန်လတ္တံ့" ဟု နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဤအလုံးစုံသော အမှုကို ပြုထိုက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ပြုအပ်ပြီးသော ပရိကံရှိသော ရဟန်းတို့သည် ဝါဆိုလဆန်း ငါးရက်နေ့မှ စ၍ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း (ဝါဆိုသင်္ကန်း) ကို မေးမြန်းထိုက်၏။ အဘယ်အရပ်၌ မေးမြန်းထိုက်သနည်းဟူမူ ပင်ကိုယ်အားဖြင့် အကြင်အမျိုးမှ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို ရရှိနိုင်၏၊ ထိုအမျိုး၌ မေးမြန်းထိုက်၏။ ရှေးက မလှူဒါန်းဖူးသော ဒါယကာတို့ကိုမူ မေးမြန်းရန်မအပ်။ အဘယ်ကြောင့် မေးမြန်းထိုက်သနည်းဟူမူ တစ်ရံတစ်ခါ၌ လူတို့သည် လှူဒါန်းတတ်ကြသော်လည်း၊ တစ်ရံတစ်ခါ၌ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း စသောဘေးတို့ကြောင့် နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် မလှူဒါန်းနိုင်ကြကုန်။ ထိုသို့သောသူတို့တွင် မလှူဒါန်းနိုင်ကြမည့်သူတို့ကို မမေးမြန်းဘဲ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းရှိသော ကျောင်းကို လက်ခံယူစေခဲ့သော် ကျောင်းကို လက်ခံယူသော ရဟန်းတို့အား လာဘ်အန္တရာယ် ဖြစ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် မေးမြန်းပြီးမှသာ ကျောင်းနေရာကို လက်ခံယူစေအပ်၏။ မေးမြန်းသောရဟန်းသည် "ဒါယကာတို့၏ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို လှူဒါန်းရန် (လက်ခံယူစေရန်) အချိန်ကာလသည် နီးကပ်လာပါပြီ" ဟု ပြောရမည်။ အကယ်၍ ဒါယကာတို့က "အရှင်ဘုရား၊ ဤနှစ်၌ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း စသောဘေးတို့ဖြင့် နှိပ်စက်ခံရပါသဖြင့် မလှူဒါန်းနိုင်ပါကုန်" ဟုလည်းကောင်း၊ "ရှေးက လှူဒါန်းနေကျသင်္ကန်းထက် ယုတ်လျော့သော သင်္ကန်းကို လှူဒါန်းပါမည်" ဟုလည်းကောင်း၊ "ယခုအခါ ဝါရလွယ်ကူသဖြင့် ရှေးက လှူဒါန်းနေကျထက် သာ၍များသော သင်္ကန်းကို လှူဒါန်းပါမည်" ဟုလည်းကောင်း ပြောဆိုလာပါက ထိုစကားကို မှတ်သား၍ ထိုစကားနှင့် လျောက်ပတ်သောနည်းဖြင့် ထိုထိုဒါယကာတို့၏ ကျောင်းနေရာတို့၌ ရဟန်းတို့အတွက် ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို လက်ခံယူစေအပ်၏။

Sace manussā vadanti – ‘‘yassa amhākaṃ vassāvāsikaṃ pāpuṇāti, so temāsaṃ pānīyaṃ upaṭṭhāpetu, vihāramaggaṃ jaggatu, cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇāni jaggatu, bodhirukkhe udakaṃ āsiñcatū’’ti, yassa taṃ pāpuṇāti, tassa ācikkhitabbaṃ. Yo pana gāmo paṭikkamma yojanadviyojanantare hoti, tatra ce kulāni upanikkhepaṃ ṭhapetvā vihāre vassāvāsikaṃ dentiyeva, tāni kulāni apucchitvāpi tesaṃ senāsane vattaṃ katvā vasantassa vassāvāsikaṃ gāhetabbaṃ. Sace pana tesaṃ senāsane paṃsukūliko vasati, āgatañca taṃ disvā ‘‘tumhākaṃ vassāvāsikaṃ demā’’ti vadanti, tena saṅghassa ācikkhitabbaṃ. Sace tāni kulāni saṅghassa dātuṃ na icchanti, ‘‘tumhākaṃyeva demā’’ti vadanti, sabhāgo bhikkhu ‘‘vattaṃ katvā gaṇhāhī’’ti vattabbo. Paṃsukūlikassa panetaṃ na vaṭṭati, iti saddhādeyye dāyakamanussā pucchitabbā.

အကယ်၍ ဒါယကာတို့က "အကြင်ရဟန်းထံသို့ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း ရောက်ရှိပါက ထိုရဟန်းသည် ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး သောက်ရေကို ပြင်ဆင်ထားပါစေ၊ ကျောင်းသွားလမ်းကို သုတ်သင်ပါစေ၊ စေတီရင်ပြင် ဗောဓိရင်ပြင်တို့ကို သုတ်သင်ပါစေ၊ ဗောဓိပင်အား ရေသွန်းလောင်းပါစေ" ဟု ပြောဆိုလာကြပါက ထိုသင်္ကန်း ရောက်ရှိမည့် ရဟန်းအား ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားအပ်၏။ ကျောင်းမှထွက်၍ တစ်ယူဇနာ၊ နှစ်ယူဇနာအတွင်း၌ ရှိသောရွာဝယ် အနီး၌ အပ်စပ်အောင် ထားအပ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့ကို ထားရှိ၍ ကျောင်း၌ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို အကယ်၍ လှူဒါန်းကြပါက ထိုဒါယကာအမျိုးတို့ကို မမေးမြန်းသော်လည်း ထိုဒါယကာတို့၏ ကျောင်းနေရာ၌ ကျင့်ဝတ်ကိုပြု၍ နေသောရဟန်းအတွက် ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို လက်ခံယူစေအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုအမျိုးတို့၏ ကျောင်းနေရာ၌ ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် နေထိုင်အံ့၊ ရောက်လာသော ထိုပံသုကူရဟန်းကို မြင်၍ "အရှင်ဘုရားတို့အား ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို လှူဒါန်းပါမည်" ဟု ပြောဆိုလာကြပါက ထိုပံသုကူရဟန်းသည် သံဃာတော်အား ညွှန်ပြအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုအမျိုးတို့သည် သံဃာတော်အား လှူဒါန်းရန် အလိုမရှိဘဲ "အရှင်ဘုရားတို့အားသာ လှူဒါန်းပါမည်" ဟု ပြောဆိုလာပါက "သဘောတူညီသော ရဟန်းတစ်ပါးကို ကျင့်ဝတ်ပြု၍ ယူစေလော့" ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ပံသုကူရဟန်းအားကား ဤဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းသည် မအပ်စပ်ပေ။ ဤသို့ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူဒါန်းအပ်သော ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းအရာ၌ အလှူရှင်ဒါယကာတို့ကို မေးမြန်းအပ်ကုန်၏။

Tatruppāde pana kappiyakārakā pucchitabbā. Kathaṃ pucchitabbā? ‘‘Kiṃ, āvuso, saṅghassa bhaṇḍapaṭicchādanaṃ bhavissatī’’ti. Sace vadanti – ‘‘bhavissati, bhante, ekekassa navahatthaṃ sāṭakaṃ dassāma, vassāvāsikaṃ gāhethā’’ti, gāhetabbaṃ. Sacepi vadanti – ‘‘sāṭakaṃ natthi; vatthu pana atthi, gāhetha, bhante’’ti, vatthumhi santepi gāhetuṃ vaṭṭatiyeva. Kappiyakārakānañhi hatthe ‘‘kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjathā’’ti dinnavatthuto yaṃ yaṃ kappaṃ, taṃ taṃ sabbaṃ paribhuñjituṃ anuññātaṃ.

ထိုကျောင်းတိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်သော လာဘ်အရာ၌မူ ကပ္ပိယကာရကတို့ကို မေးမြန်းထိုက်ကုန်၏။ အဘယ်သို့ မေးမြန်းထိုက်သနည်းဟူမူ "ဒါယကာတို့၊ သံဃာတော်အတွက် ဖုံးကွယ်ကြောင်း သင်္ကန်းဘဏ္ဍာ ဖြစ်ပါဦးမည်လော" ဟု မေးမြန်းအပ်၏။ အကယ်၍ "အရှင်ဘုရားတို့၊ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ တစ်ပါးလျှင် ကိုးတောင်စီရှိသော အဝတ်ကို လှူဒါန်းပါမည်။ ဝဿာဝါသိကကျောင်းကို လက်ခံယူတော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်ထားလာပါက လက်ခံယူထိုက်၏။ "အဝတ်မရှိပါ၊ သို့သော် ဝတ္ထုပစ္စည်းရှိပါသည်၊ အရှင်ဘုရားတို့ လက်ခံယူကြပါ" ဟု လျှောက်ထားလာပါကလည်း ဝတ္ထုပစ္စည်း ရှိစဉ်၌ပင် လက်ခံယူရန် အပ်စပ်သည်သာတည်း။ ကပ္ပိယကာရကတို့၏ လက်ဝယ် "ကပ္ပိယဘဏ္ဍာကို သုံးဆောင်ကြပါ" ဟု လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းအပ်သော ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့တွင် အပ်စပ်သမျှသော ပစ္စည်းဝတ္ထုအလုံးစုံကို သုံးဆောင်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

Yaṃ panettha piṇḍapātatthāya gilānapaccayatthāya vā uddissa dinnaṃ, taṃ cīvare upanāmentehi saṅghasuṭṭhutāya apaloketvā upanāmetabbaṃ. Senāsanatthāya uddissa dinnaṃ garubhaṇḍaṃ hoti, cīvaravaseneva catupaccayavasena vā dinnaṃ cīvare upanāmentānaṃ apalokanakammakiccaṃ natthi, apalokanakammaṃ karontehi ca puggalavaseneva kātabbaṃ, saṅghavasena na kātabbaṃ. Jātarūparajatavasenāpi āmakadhaññavasena vā apalokanakammaṃ na vaṭṭati. Kappiyabhaṇḍavasena cīvarataṇḍulādivaseneva ca vaṭṭati. Taṃ pana evaṃ kattabbaṃ – ‘‘idāni subhikkhaṃ sulabhapiṇḍaṃ, bhikkhū cīvarena kilamanti, ettakaṃ nāma taṇḍulabhāgaṃ bhikkhūnaṃ cīvaraṃ kātuṃ ruccatī’’ti. ‘‘Gilānapaccayo sulabho [Pg.70] gilāno vā natthi, ettakaṃ nāma taṇḍulabhāgaṃ bhikkhūnaṃ cīvaraṃ kātuṃ ruccatī’’ti.

ဤကပ္ပိယကာရကတို့လက်ဝယ် လှူဒါန်းအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုတို့တွင် ဆွမ်းအတွက်လည်းကောင်း၊ ဂိလာနပစ္စည်းအတွက်လည်းကောင်း ရည်စူး၍ လှူဒါန်းအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို သင်္ကန်းအလို့ငှာ ကပ်၍ညွှတ်စေလိုသော ရဟန်းတို့သည် သံဃာတော်၏ "ကောင်းပါပြီ" ဟု သဘောတူလက်ခံခြင်းအကျိုးငှာ ပန်ကြားပြောဆို (အပလောကနပြု) ပြီးမှ ကပ်၍ညွှတ်စေအပ်၏။ ကျောင်းအတွက် ရည်စူး၍လှူဒါန်းအပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုသည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်၏။ သင်္ကန်း၏အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းလေးပါး၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း လှူဒါန်းအပ်သော ဝတ္ထုကို သင်္ကန်းအဖြစ် ကပ်၍ညွှတ်စေသော ရဟန်းတို့အား အပလောကနကံ ပြုဖွယ်ကိစ္စမရှိပေ။ အပလောကနပြုသော ရဟန်းတို့သည်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်းဖြင့်သာ ပြုထိုက်၏၊ သံဃာ၏အစွမ်းဖြင့် မပြုထိုက်ပေ။ ရွှေငွေ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ စပါးစိမ်း (ဆန်စိမ်း) ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း အပလောကနကံပြုခြင်းသည် မအပ်စပ်ပေ။ အပ်စပ်သောဘဏ္ဍာ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်း ဆန် အစရှိသော ဘဏ္ဍာ၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင်လည်းကောင်း အပလောကနပြုခြင်းသည် အပ်စပ်၏။ ထိုအပလောကနကံကို ဤသို့ ပြုလုပ်အပ်၏ - "ယခုအခါ ဆွမ်းလွယ်ကူပါ၏၊ ရဟန်းတို့သည် သင်္ကန်းဖြင့် ပင်ပန်းကြကုန်၏၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော ဆန်အဖို့ကို ရဟန်းတို့အား သင်္ကန်းပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ပါသလော" ဟုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် "ယခုအခါ ဂိလာနပစ္စည်းသည် လွယ်ကူပါ၏" သို့မဟုတ် "ဂိလာနရဟန်း မရှိပါ၊ ဤမျှသော ဆန်အဖို့ကို ရဟန်းတို့အား သင်္ကန်းပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ပါသလော" ဟုလည်းကောင်း ပြုလုပ်အပ်၏။

Evaṃ cīvarapaccayaṃ sallakkhetvā senāsanassa kāle ghosite sannipatite saṅghe senāsanaggāhako sammannitabbo. Sammannantena ca dve sammannitabbāti vuttaṃ. Evañhi navako vuḍḍhatarassa, vuḍḍho ca navakassa gāhessati. Mahante pana mahāvihārasadise vihāre tayo cattāro janā sammannitabbā. Kurundiyaṃ pana ‘‘aṭṭhapi soḷasapi jane sammannituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Tesaṃ sammuti kammavācāyapi apalokanenapi vaṭṭatiyeva.

ဤသို့ သင်္ကန်းပစ္စည်းကို မှတ်သားပြီး၍ ကျောင်းနေရာပေးဝေရာအခါကို ကြွေးကြော်အပ်သော် သံဃာတော် စည်းဝေးသောအခါ သေနာသနဂ္ဂါဟက (ကျောင်းပေးဝေသော) ရဟန်းကို သမုတ်အပ်၏။ သမုတ်သောအခါ သံဃာတော်သည် နှစ်ပါးသောရဟန်းတို့ကို သမုတ်အပ်၏ဟု ဆိုအပ်ပြီ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤသို့ နှစ်ပါးသမုတ်အပ်ပါက သီတင်းငယ်ရဟန်းသည် သီတင်းကြီးရဟန်းအား ကျောင်းကို လက်ခံယူစေလတ္တံ့၊ သီတင်းကြီးရဟန်းသည်လည်း သီတင်းငယ်ရဟန်းအား ကျောင်းကို လက်ခံယူစေလတ္တံ့ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နှင့်တူသော ကြီးမားသော ကျောင်းတိုက်ကြီး၌မူ သုံးပါး သို့မဟုတ် လေးပါးသော ရဟန်းတို့ကို သမုတ်အပ်ကုန်၏။ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ကား ရှစ်ပါးသော်လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော်လည်းကောင်း သမုတ်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရဟန်းတို့ကို သမုတ်ခြင်းသည် ကမ္မဝါစာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အပလောကနကံဖြင့်လည်းကောင်း အပ်စပ်သည်သာတည်း။

Tehi sammatehi bhikkhūhi senāsanaṃ sallakkhetabbaṃ, cetiyagharaṃ bodhigharaṃ āsanagharaṃ sammuñjaniaṭṭo dāruaṭṭo vaccakuṭi iṭṭhakasālā vaḍḍhakisālā dvārakoṭṭhako pānīyamāḷo maggo pokkharaṇīti etāni hi asenāsanāni, vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhā maṇḍapo rukkhamūlaṃ veḷugumboti imāni senāsanāni, tāni gāhetabbāni. Gāhentena ca ‘‘paṭhamaṃ bhikkhū gaṇetuṃ, bhikkhū gaṇetvā seyyā gaṇetu’’nti ettha vuttanayena gāhetabbāni. Sace saṅghiko ca saddhādeyyo cāti dve cīvarapaccayā honti, tesu yaṃ bhikkhū paṭhamaṃ gaṇhituṃ icchanti, taṃ gāhetvā tassa ṭhitikato paṭṭhāya itaro gāhetabbo.

သမုတ်အပ်ပြီးသော ထိုရဟန်းတို့သည် ကျောင်းနေရာကို မှတ်သားအပ်၏။ စေတီကျောင်းဆောင်၊ ဗောဓိပင်ကျောင်းဆောင်၊ ဆင်းတုတော်ကျောင်းဆောင်၊ တံမြက်စည်းစင်၊ ထင်းစင်၊ ဝစ္စကုဋိ၊ အုတ်ဇရပ်၊ လက်သမားဇရပ်၊ တံခါးမုခ်၊ သောက်ရေအိုးစင်၊ လမ်းအရပ်၊ ရေကန်အရပ် ဤသည်တို့ကား ကျောင်းနေရာ (သေနာသန) မဟုတ်ကုန်။ လေးဘက်မိုးသောကျောင်း၊ နှစ်ဘက်မိုးသောကျောင်း၊ ပြာသာဒ်ရှည်၊ ပြာသာဒ်ဦးပြည်း၊ ဂူ၊ မဏ္ဍပ်၊ သစ်ပင်ရင်း၊ ဝါးချုံ ဤအဆောက်အဦတို့သည်သာ ကျောင်းနေရာ (သေနာသန) တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုကျောင်းနေရာတို့ကို လက်ခံယူစေအပ်ကုန်၏။ လက်ခံယူစေသော ရဟန်းသည်လည်း "ရှေးဦးစွာ ရဟန်းတို့ကို ရေတွက်အပ်ကုန်၏၊ ရဟန်းတို့ကို ရေတွက်ပြီး၍ အိပ်ရာနေရာတို့ကို ရေတွက်အပ်ကုန်၏" ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း လက်ခံယူစေအပ်၏။ အကယ်၍ သံဃိကပစ္စည်းနှင့် သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူဒါန်းအပ်သောပစ္စည်းဟု နှစ်မျိုးသော သင်္ကန်းပစ္စည်းတို့ ရှိခဲ့လျှင် ထိုသင်္ကန်းပစ္စည်းတို့တွင် ရဟန်းတို့သည် အကြင်ပစ္စည်းကို ရှေးဦးစွာ ယူလိုကြကုန်အံ့၊ ထိုပစ္စည်းကို လက်ခံယူစေပြီးလျှင် ထိုပစ္စည်း၏ တည်ရာအစဉ်မှ စ၍ အခြားသော ပစ္စည်းကို လက်ခံယူစေအပ်၏။

Sace pana bhikkhūnaṃ appatāya pariveṇaggena senāsane gāhiyamāne ekaṃ pariveṇaṃ mahālābhaṃ hoti, dasa vā dvādasa vā cīvarāni labhanti, taṃ vijaṭetvā aññesu alābhakesu āvāsesu pakkhipitvā aññesampi bhikkhūnaṃ gāhetabbanti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘na evaṃ kātabbaṃ, manussā hi attano āvāsajagganatthāya paccayaṃ denti, tasmā aññehi bhikkhūhi tattha pavisitabba’’nti. Sace panettha mahāthero paṭikkosati – ‘‘māvuso, evaṃ gāhetha, bhagavato anusiṭṭhiṃ karotha, vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘anujānāmi, bhikkhave, pariveṇaggena gāhetu’’’nti tassa paṭikkosanāya aṭṭhatvā ‘‘bhante bhikkhū bahū, paccayo mando, saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti taṃ saññāpetvā gāhetabbameva.

တစ်နည်းအားဖြင့် ရဟန်းဦးရေ နည်းပါးသဖြင့် ပရိဝုဏ်အပိုင်းအခြားဖြင့် ကျောင်းကို ခွဲဝေယူစေရာ၌ ပရိဝုဏ်တစ်ခုသည် လာဘ်အလွန်များ၍ တစ်ဆယ် သို့မဟုတ် တစ်ဆယ့်နှစ်ထည်မျှသော သင်္ကန်းများကို ရရှိခဲ့သော် ထိုများပြားလှသော လာဘ်လာဘများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကာ လာဘ်မရရှိသော အခြားကျောင်းတိုက်များ၌ ထည့်သွင်း၍ အခြားရဟန်းများအတွက်လည်း ခွဲဝေယူစေအပ်၏ဟု မဟာသုမထေရ်က မိန့်တော်မူသည်။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ “ဤသို့ မပြုလုပ်သင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ကျောင်းဒါယကာတို့သည် မိမိတို့ကျောင်းကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အခြားကျောင်း၌ နေထိုင်ကြသော ရဟန်းတို့သည် ထိုကျောင်းတိုက်သို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကာ ခံယူအပ်၏” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဤနေရာ၌ အကယ်၍ မဟာထေရ်က “ငါ့ရှင်တို့၊ ဤသို့ မယူကြလင့်၊ ‘ရဟန်းတို့၊ ပရိဝုဏ်အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ကျောင်းကို ခွဲဝေယူခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏’ ဟူသော မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမကို လိုက်နာကြလော့” ဟု တားမြစ်ခဲ့သော် ထိုမဟာထေရ်၏ တားမြစ်ချက်ကို အတင်းအကျပ် မလိုက်နာဘဲ၊ “အရှင်ဘုရား၊ ရဟန်းများက များပြားပြီး ပစ္စည်းက နည်းပါးပါသဖြင့် ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကို ပြုထိုက်ပါသည်” ဟု လျှောက်ထား၍ ထိုမဟာထေရ်ကို နားလည်သဘောပေါက်စေပြီးမှ ခွဲဝေယူစေအပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။

Gāhentena [Pg.71] ca sammatena bhikkhunā mahātherassa santikaṃ gantvā evaṃ vattabbaṃ – ‘‘bhante, tumhākaṃ senāsanaṃ pāpuṇāti, gaṇhatha paccayaṃ dhārethā’’ti. ‘‘Asukakulassa paccayo asukasenāsanañca mayhaṃ pāpuṇāti, āvuso’’ti, ‘‘pāpuṇāti, bhante, gaṇhatha na’’nti, ‘‘gaṇhāmi, āvuso’’ti, gahitaṃ hoti. Sace pana ‘‘gahitaṃ vo, bhante’’ti vutte ‘‘gahitaṃ me’’ti vā ‘‘gaṇhissatha, bhante’’ti vutte ‘‘gaṇhissāmī’’ti vā vadati, ‘‘agahitaṃ hotī’’ti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘atītānāgatavacanaṃ vā hotu, vattamānavacanaṃ vā, satuppādamattaālayakaraṇamattameva cettha pamāṇaṃ, tasmā gahitameva hotī’’ti.

ကျောင်းဝေဖန်ရန် သမုတ်ထားသော ရဟန်းသည် မဟာထေရ်၏ အထံသို့ သွား၍ ဤသို့ လျှောက်ထားရမည် - “အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားတို့အတွက် ကျောင်းတစ်ဆောင် ကျရောက်ပါသည်၊ ခံယူတော်မူပါ၊ ပစ္စည်းကိုလည်း ဆောင်ရွက်မှတ်သားတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ရမည်။ ထိုအခါ “ငါ့ရှင်၊ ထိုအမည်ရှိသော အမျိုး၏ ပစ္စည်းနှင့် ထိုကျောင်းသည် ငါ့ထံသို့ ကျရောက်သလော” ဟု မေးမြန်းခဲ့သော်၊ “ကျရောက်ပါသည် အရှင်ဘုရား၊ ထိုကျောင်းပစ္စည်းကို ခံယူတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထား၍၊ “ငါ့ရှင်၊ ငါခံယူ၏” ဟု မိန့်ကြားခဲ့သော် ခံယူပြီး အယူမြောက်သည် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ “အရှင်ဘုရားတို့ ခံယူအပ်ပါပြီလော” ဟု လျှောက်သဖြင့် “ငါခံယူပြီးပြီ” ဟု လည်းကောင်း၊ “အရှင်ဘုရားတို့ ခံယူပါဦးမည်လော” ဟု လျှောက်သဖြင့် “ငါခံယူအံ့” ဟု လည်းကောင်း မိန့်ကြားခဲ့သော် အယူမမြောက်ဟု မဟာသုမထေရ်က မိန့်တော်မူသည်။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ “အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် မည်သည့်စကားဖြစ်စေကာမူ ဤနေရာ၌ သတိရရှိစေခြင်းမျှနှင့် တွယ်တာစောင့်ရှောက်လိုသောစိတ် ရှိခြင်းမျှသာ ပမာဏဖြစ်သောကြောင့် အယူမြောက်သည်သာ ဖြစ်၏” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

Yopi paṃsukūliko bhikkhu senāsanaṃ gahetvā paccayaṃ vissajjeti, ayampi na aññasmiṃ āvāse pakkhipitabbo. Tasmiṃyeva pariveṇe aggisālāya vā dīghasālāya vā rukkhamūle vā aññassa gāhetuṃ vaṭṭati. Paṃsukūliko ‘‘vasāmī’’ti senāsanaṃ jaggissati, itaro ‘‘paccayaṃ gaṇhāmī’’ti, evaṃ dvīhi kāraṇehi senāsanaṃ sujaggitataraṃ bhavissati. Mahāpaccariyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘paṃsukūlike vāsatthāya senāsanaṃ gaṇhante senāsanaggāhāpakena vattabbaṃ – ‘bhante, idha paccayo atthi, so kiṃ kātabbo’ti. Tena ‘heṭṭhā aññaṃ gāhāpehī’ti vattabbo. Sace pana kiñci avatvāva vasati, vutthavassassa ca pādamūle ṭhapetvā sāṭakaṃ denti, vaṭṭati. Atha vassāvāsikaṃ demāti vadanti, tasmiṃ senāsane vassaṃvutthabhikkhūnaṃ pāpuṇātī’’ti. Yesaṃ pana senāsanaṃ natthi; kevalaṃ paccayameva denti, tesaṃ paccayaṃ avassāvāsike senāsane gāhetuṃ vaṭṭati.

ပံသုကူဓုတင်ဆောင်သော ရဟန်းသည်လည်း ကျောင်းကို ခံယူပြီးနောက် ပစ္စည်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့လျှင် ထိုရဟန်း စွန့်လွှတ်လိုက်သော ပစ္စည်းကို အခြားကျောင်းတိုက်သို့ မပြောင်းရွှေ့အပ်ပေ။ ထိုပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ မီးတင်းကုပ်၊ ဇရပ်ရှည် သို့မဟုတ် သစ်ပင်ခြေရင်း၌သာ အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ယူစေရန် အပ်စပ်သည်။ ထိုအခါ ပံသုကူလိကရဟန်းသည် “ငါသည် ဤကျောင်း၌ နေရ၏” ဟု နှလုံးသွင်း၍ ကျောင်းကို ပြုပြင်သုတ်သင်လိမ့်မည်၊ အခြားရဟန်းကလည်း “ငါသည် ဤပစ္စည်းကို ယူရ၏” ဟု နှလုံးသွင်း၍ ကျောင်းကို သုတ်သင်လိမ့်မည်။ ဤသို့ အကြောင်းနှစ်ပါးကြောင့် ကျောင်းသည် သာ၍ ကောင်းမွန်စွာ သုတ်သင်ထိန်းသိမ်းပြီး ဖြစ်လိမ့်မည်။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ ဤသို့ဆိုထားသည် - “ပံသုကူလိကရဟန်းသည် နေထိုင်ရန် ကျောင်းကို ခံယူသောအခါ ကျောင်းဝေဖန်ပေးသောရဟန်းက ‘အရှင်ဘုရား၊ ဤနေရာ၌ ပစ္စည်းရှိပါသည်၊ ထိုပစ္စည်းကို မည်သို့ပြုလုပ်ရပါမည်နည်း’ ဟု လျှောက်ထားရမည်။ ထိုအခါ ပံသုကူလိကရဟန်းက ‘အောက်အဆင့်၌ ရှိသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးအား ယူစေလော့’ ဟု ပြောကြားရမည်။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ရာ မပြောဘဲ နေထိုင်ခဲ့ရာတွင် ဒါယကာတို့က ဝါကျွတ်ပြီးသောအခါ၌ ခြေရင်း၌ ချထား၍ အဝတ်ကို လှူဒါန်းခဲ့သော် အပ်စပ်၏။ သို့သော် ဒါယကာတို့က ‘ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို လှူဒါန်းပါ၏’ ဟု လျှောက်ထားလှူဒါန်းပါက ပံသုကူလိကရဟန်းတို့အား မအပ်စပ်ပေ၊ ထိုကျောင်း၌ ဝါကပ်ခဲ့ကြသော ရဟန်းတို့အားသာ ကျရောက်ပေသည်” ဟု ဆိုသည်။ အကြင်ဒါယကာတို့၌ ကျောင်းမရှိဘဲ သီးခြား ပစ္စည်းကိုသာ လှူဒါန်းကြပါက ထိုဒါယကာတို့၏ ပစ္စည်းကို ဝဿာဝါသိက မသတ်မှတ်ထားသော ကျောင်း၌ ခံယူခွင့် အပ်စပ်သည်။

Manussā thūpaṃ katvā vassāvāsikaṃ gāhāpenti, thūpo nāma asenāsanaṃ, tassa samīpe rukkhe vā maṇḍape vā upanibandhitvā gāhāpetabbaṃ. Tena bhikkhunā cetiyaṃ paṭijaggitabbaṃ. Bodhirukkhabodhigharaāsanagharasammuñjaniaṭṭadāruaṭṭavaccakuṭidvārakoṭṭhakapānīyamāḷakadantakaṭṭhamāḷakesupi eseva nayo. Bhojanasālā pana senāsanameva, tasmā taṃ ekassa vā bahūnaṃ vā paricchinditvā gāhetuṃ vaṭṭatīti sabbamidaṃ vitthārena mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ဒါယကာတို့သည် စေတီပုထိုးတော်ကို တည်ဆောက်၍ ဝါဆိုသင်္ကန်းကို လှူဒါန်းကြကုန်၏။ စေတီပုထိုးဟူသည် ကျောင်းမဟုတ်သဖြင့် ထိုစေတီတော်၏ အနီးရှိ သစ်ပင် သို့မဟုတ် မဏ္ဍပ်တစ်ခုခု၌ ကပ်မှီ၍ ခံယူစေအပ်သည်။ ထိုကျောင်းကို ယူသောရဟန်းသည် စေတီတော်ကို ပြုပြင်သုတ်သင်ရမည်။ ဗောဓိပင်၊ ဗောဓိကျောင်းဆောင်၊ ဆင်းတုတော်ကျောင်းဆောင်၊ တံမြက်စည်းလှဲရာစင်၊ သစ်သားဘဏ္ဍာစင်၊ ဝစ္စကုဋိ၊ တံခါးမုခ်၊ ရေအိုးစင်၊ ဒန်ပူစင်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဆွမ်းစားဇရပ်သည်ကား ကျောင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဆွမ်းစားဇရပ်ကို ရဟန်းတစ်ပါးတည်းအတွက်သော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းများစွာတို့အတွက်သော်လည်းကောင်း သီးသန့်ပိုင်းခြား၍ ခံယူရန် အပ်စပ်၏။ ဤဆုံးဖြတ်ချက် အားလုံးကို မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်။

Senāsanaggāhāpakena pana pāṭipadaaruṇato paṭṭhāya yāva puna aruṇaṃ na bhijjati tāva gāhetabbaṃ, idañhi senāsanaggāhassa khettaṃ. Sace [Pg.72] pātova gāhite senāsane añño vitakkacāriko bhikkhu āgantvā senāsanaṃ yācati, ‘‘gahitaṃ, bhante, senāsanaṃ, vassūpagato saṅgho, ramaṇīyo vihāro, rukkhamūlādīsu yattha icchatha tattha vasathā’’ti vattabbo. Vassūpagatehi antovasse nibaddhavattaṃ ṭhapetvā vassūpagatā bhikkhū ‘‘sammuñjaniyo bandhathā’’ti vattabbā. Sulabhā ce daṇḍakā ceva salākāyo ca honti, ekekena cha pañca muṭṭhisammuñjaniyo, dve tisso yaṭṭhisammuñjaniyo vā bandhitabbā. Dullabhā ce honti, dve tisso muṭṭhisammuñjaniyo ekā yaṭṭhisammuñjanī bandhitabbā. Sāmaṇerehi pañca pañca ukkā koṭṭetabbā. Vasanaṭṭhāne kasāvaparibhaṇḍaṃ kātabbaṃ.

ကျောင်းဝေဖန်ပေးသော ရဟန်းသည် ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက် အရုဏ်တက်ချိန်မှ စ၍ နောက်တစ်ရက် အရုဏ်မတက်မီအထိ ကျောင်းများကို ခွဲဝေပေးရမည်။ ဤအချိန်သည် ကျောင်းခွဲဝေယူရမည့် အချိန်အပိုင်းအခြား ဖြစ်သည်။ စောစောပိုင်းတွင် ကျောင်းကို ခွဲဝေယူစေပြီးနောက် လှည့်လည်သွားလာသော အခြားရဟန်းတစ်ပါး ရောက်ရှိလာပြီး ကျောင်းတောင်းခဲ့သော် - “အရှင်ဘုရား၊ ကျောင်းကို ခွဲဝေယူပြီးပါပြီ၊ သံဃာတော်များလည်း ဝါဆိုတော်မူကြပါပြီ၊ ကျောင်းတော်သည် သာယာမွေ့လျော်ဖွယ် ရှိပါသည်၊ သစ်ပင်ခြေရင်းစသော အရပ်တို့တွင် ကြိုက်နှစ်သက်ရာ အရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူပါ” ဟု ပြောကြားရမည်။ ဝါတွင်းကာလ၌ ဝါဆိုဝါကပ်ပြီးသော ရဟန်းတို့သည် အမြဲမပြတ်ပြုရသော ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များကို ဖယ်ထား၍၊ ဝါကပ်ပြီးသော ရဟန်းတို့အား “တံမြက်စည်းများကို ဖွဲ့စည်းကြကုန်လော့” ဟု တိုက်တွန်းပြောဆိုရမည်။ အကယ်၍ တံမြက်စည်းရိုးတံနှင့် အဆံများကို အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ပါက တစ်ပါးလျှင် လက်ဆုပ်တံမြက်စည်း ငါးချောင်း ခြောက်ချောင်း၊ သို့မဟုတ် အရိုးတံပါသော တံမြက်စည်း နှစ်ချောင်း သုံးချောင်းစီ ဖွဲ့စည်းရမည်။ အကယ်၍ ရခဲပါက လက်ဆုပ်တံမြက်စည်း နှစ်ချောင်း သုံးချောင်း၊ အရိုးတံပါသော တံမြက်စည်း တစ်ချောင်းစီ ဖွဲ့စည်းရမည်။ သာမဏေတို့သည်လည်း တစ်ဦးလျှင် မီးရှူးငါးချောင်းစီ ဖြတ်တောက်ပြင်ဆင်ရမည်။ သီတင်းသုံးရာ နေရာအရပ်၌ ဖန်ရည်ဖြင့် အဖန်ဖန် သုတ်လိမ်းခြင်းတည်းဟူသော ပရိဘဏ်ကို ပြုလုပ်အပ်သည်။

Vattaṃ karontehi pana ‘‘na uddisitabbaṃ, na uddisāpetabbaṃ, na sajjhāyo kātabbo, na pabbājetabbaṃ, na upasampādetabbaṃ, na nissayo dātabbo, na dhammasavanaṃ kātabbaṃ, sabbeva hi ete papañcā. Nippapañcā hutvā samaṇadhammameva karissāmā’’ti vā ‘‘sabbe terasa dhutaṅgāni samādiyantu, seyyaṃ akappetvā ṭhānacaṅkamehi vītināmentu, mūgabbataṃ gaṇhantu, sattāhakaraṇīyena gatāpi bhājanīyabhaṇḍaṃ labhantū’’ti vā evarūpaṃ adhammikavattaṃ na kātabbaṃ. Evaṃ pana kātabbaṃ – pariyattidhammo nāma tividhampi saddhammaṃ patiṭṭhāpeti; tasmā sakkaccaṃ uddisatha, uddisāpetha, sajjhāyaṃ karotha, padhānaghare vasantānaṃ saṅghaṭṭanaṃ akatvā antovihāre nisīditvā uddisatha, uddisāpetha, sajjhāyaṃ karotha, dhammasavanaṃ samiddhaṃ karotha, pabbājentā sodhetvā pabbājetha, sodhetvā upasampādetha, sodhetvā nissayaṃ detha, ekopi hi kulaputto pabbajjaṃ upasampadañca labhitvā sakalasāsanaṃ patiṭṭhāpeti, attano thāmena yattakāni sakkotha tattakāni dhutaṅgāni samādiyatha. Antovassaṃ nāmetaṃ sakaladivasaṃ rattiyā ca paṭhamapacchimayāmesu appamattehi bhavitabbaṃ, vīriyaṃ ārabhitabbaṃ. Porāṇakamahātherāpi sabbapalibodhe chinditvā antovasse ekacārikavattaṃ pūrayiṃsu, bhasse mattaṃ jānitvā dasavatthukakathaṃ dasaasubhadasānussatiaṭṭhatiṃsārammaṇakathañca kātuṃ vaṭṭati, āgantukānaṃ vattaṃ kātuṃ sattāhakaraṇīyena gatānaṃ apaloketvā dātuṃ vaṭṭatīti evarūpaṃ vattaṃ kātabbaṃ.

ဝါတွင်း၌ ကျင့်ဝတ်ကို ဆောက်တည်ကြသော ရဟန်းတို့သည် “စာပေကျမ်းဂန် မပို့ချရ၊ စာမချရ၊ သရဇ္ဈာယ်ခြင်း မပြုရ၊ ရှင်မပြုရ၊ ရဟန်းမခံရ၊ နိဿရည်းမပေးရ၊ တရားမနာရ၊ ဤပြုဖွယ်အားလုံးတို့သည် သံသရာကို ချဲ့ထွင်တတ်သော ပပဉ္စတရားများသာ ဖြစ်သည်။ ပပဉ္စတရား ကင်းစင်သူများ ဖြစ်ကြလျက် ရဟန်းတရားကိုသာ အားထုတ်ကြစို့” ဟု ဖြစ်စေ၊ “ရဟန်းအားလုံး တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော ဓုတင်တို့ကို ဆောက်တည်ကြလော့၊ အိပ်စက်ခြင်းကို မပြုဘဲ ရပ်ခြင်း၊ စင်္ကြံသွားခြင်းတို့ဖြင့်သာ အချိန်ကို လွန်စေကြလော့၊ လူအတို့၏ အကျင့် (စကားမပြောဘဲ နေခြင်း) ကို ကျင့်ကြလော့၊ သတ္တာဟကရဏီယကိစ္စဖြင့် သွားကြသော ရဟန်းတို့သည်လည်း ဝေဖန်အပ်သော ဘဏ္ဍာကို ရကြပါစေ” ဟု ဖြစ်စေ ဤသို့သော အဓမ္မိက ကတိကဝတ်မျိုးကို မပြုလုပ်အပ်ပေ။ သို့သော် ဤသို့ကား ပြုအပ်၏။ ပရိယတ်တရားတော်သည် သုံးပါးသော သာသနာတော်ကို တည်တံ့စေနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ရိုသေလေးစားစွာဖြင့် စာပေပို့ချကြပါ၊ စာချကြပါ၊ သရဇ္ဈာယ်ကြပါ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း၌ နေသော ရဟန်းတို့အား အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေဘဲ ကျောင်းတွင်း၌ သီတင်းသုံးလျက် တိုးတိုးညင်သာစွာ စာပေပို့ချကြပါ၊ စာချကြပါ၊ သရဇ္ဈာယ်ကြပါ၊ တရားနာခြင်းကို ပြည့်စုံအောင် ပြုကြပါ။ ရှင်ပြုပေးသောအခါ၌လည်း စိစစ်သုတ်သင်၍ ပြုပေးကြပါ၊ ရဟန်းခံပေးသောအခါ၌လည်း စိစစ်သုတ်သင်၍ ရဟန်းခံပေးကြပါ၊ စိစစ်သုတ်သင်၍ နိဿရည်းပေးကြပါ။ အမျိုးကောင်းသား တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှပင် ဖြစ်သော်လည်း ရှင်အဖြစ်၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို ရရှိ၍ အလုံးစုံသော သာသနာတော်ကို တည်တံ့စေနိုင်၏။ မိမိတို့၏ စွမ်းအားအလျောက် ဆောက်တည်နိုင်သမျှသော ဓုတင်တို့ကို ဆောက်တည်ကြပါကုန်။ ဤဝါတွင်းကာလပတ်လုံး တစ်နေ့ပတ်လုံး၌လည်းကောင်း၊ ညဉ့်၏ ပထမယာမ်နှင့် ပစ္ဆိမယာမ်တို့၌လည်းကောင်း မမေ့မလျော့ဘဲ ဝီရိယကို အားထုတ်အပ်၏။ ရှေးက မဟာထေရ်မြတ်ကြီးတို့သည်လည်း အလုံးစုံသော အနှောင့်အယှက် (ပလိဗောဓ) တို့ကို ဖြတ်တောက်၍ ဝါတွင်း၌ တစ်ပါးတည်း လှည့်လည်ကျင့်သုံးသော ဧကစာရိကဝတ်ကို ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ကြသည်။ စကားပြောဆိုရာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိရှိ၍ ဆယ်ပါးသော ကထာဝတ္ထုကိုလည်းကောင်း၊ အသုဘကထာ ဆယ်ပါး၊ အနုဿတိကထာ ဆယ်ပါးနှင့် သုံးဆယ့်ရှစ်ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံနှင့် စပ်သော ကထာတို့ကို ပြောဆိုရန် သင့်လျော်ပေသည်။ အာဂန္တုကရဟန်းတို့အား ပြုအပ်သောဝတ်ကို ပြုရန်လည်းကောင်း၊ သတ္တာဟကရဏီယဖြင့် သွားကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား ခွင့်ပန်ကြား၍ ပေးလှူရန်လည်းကောင်း သင့်လျော်ပေ၏။ ဤသို့သော ကတိကဝတ်ကိုကား ပြုအပ်ပေသည်။

Apica [Pg.73] bhikkhū ovaditabbā – ‘‘viggāhikapisuṇapharusavacanāni mā vadatha, divase divase sīlāni āvajjentā caturārakkhaṃ ahāpentā manasikārabahulā viharathā’’ti. Dantakaṭṭhakhādanavattaṃ ācikkhitabbaṃ, cetiyaṃ vā bodhiṃ vā vandantena gandhamālaṃ vā pūjentena pattaṃ vā thavikāya pakkhipantena na kathetabbaṃ, bhikkhācāravattaṃ ācikkhitabbaṃ – ‘‘antogāme manussehi saddhiṃ paccayasaññuttakathā vā visabhāgakathā vā na kathetabbā, rakkhitindriyehi bhavitabbaṃ, khandhakavattañca sekhiyavattañca pūretabba’’nti evarūpā bahukāpi niyyānikakathā ācikkhitabbāti.

ထို့ပြင် ရဟန်းတို့ကို ဤသို့ ဆုံးမအပ်၏။ “ငြင်းခုံတိုက်ခိုက်ကြောင်းစကား၊ ကုန်းတိုက်စကား၊ ကြမ်းတမ်းသောစကားတို့ကို မပြောဆိုကြပါလင့်။ နေ့စဉ် နေ့တိုင်း မိမိတို့၏ သီလကို ဆင်ခြင်လျက် စောင့်ရှောက်ကြောင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးပါးကို မယုတ်လျော့စေဘဲ နှလုံးသွင်းခြင်း များစွာရှိကြလျက် သီတင်းသုံးကြပါကုန်” ဟု ဆုံးမအပ်၏။ ဒန်ပူခဲစားခြင်းဝတ်ကို ပြောပြအပ်၏။ စေတီတော်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဗောဓိပင်ကိုသော်လည်းကောင်း ရှိခိုးပူဇော်နေသော ရဟန်း၊ နံ့သာပန်း ပူဇော်နေသော ရဟန်း သို့မဟုတ် သပိတ်ကို သပိတ်အိတ်ထဲသို့ ထည့်နေသော ရဟန်းသည် စကားမပြောအပ်ပေ။ ဆွမ်းခံဝတ်ကို ပြောပြအပ်၏။ “ရွာတွင်း၌ လူတို့နှင့်အတူ ပစ္စည်းနှင့်စပ်သောစကားကိုလည်းကောင်း၊ သာသနာတော်နှင့် မလျော်ညီသော စကားကိုလည်းကောင်း မပြောအပ်ပေ။ စောင့်စည်းအပ်သော ဣန္ဒြေရှိသူများ ဖြစ်ရမည်။ ခန္ဓကဝတ်နှင့် သေခိယဝတ်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်ရမည်” ဟု ဤသို့သော ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်း တရားစကား အများအပြားကို ပြောပြအပ်ပေသည်။

Pacchimavassūpanāyikadivase pana sace kālaṃ ghosetvā sannipatite saṅghe koci dasahatthaṃ vatthaṃ āharitvā vassāvāsikaṃ deti, āgantuko sace bhikkhu saṅghatthero hoti, tassa dātabbaṃ. Navako ce hoti, sammatena bhikkhunā saṅghatthero vattabbo – ‘‘sace bhante icchatha, paṭhamabhāgaṃ muñcitvā idaṃ vatthaṃ gaṇhathā’’ti, amuñcantassa na dātabbaṃ. Sace pana pubbe gāhitaṃ muñcitvā gaṇhāti, dātabbaṃ. Etenevupāyena dutiyattherato paṭṭhāya parivattetvā pattaṭṭhāne āgantukassa dātabbaṃ. Sace paṭhamavassūpagatā dve tīṇi cattāri pañca vā vatthāni alatthuṃ, laddhaṃ laddhaṃ etenevupāyena vissajjāpetvā yāva āgantukassa samakaṃ hoti, tāva dātabbaṃ. Tena pana samake laddhe avasiṭṭho anubhāgo therāsane dātabbo. Paccuppanne lābhe sati ṭhitikāya gāhetuṃ katikaṃ kātuṃ vaṭṭati.

ပစ္ဆိမဝါကပ်ရာနေ့၌မူကား သံဃာတော်များ အချိန်ကို ကြေညာ၍ စည်းဝေးကြသောအခါ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဒါယကာသည် ဆယ်တောင်ရှိသော အဝတ်ကို ဆောင်ယူခဲ့၍ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း လှူဒါန်းခဲ့အံ့။ ထိုအခါ ရောက်လာသော အာဂန္တုကရဟန်းသည် သံဃာ့မဟာထေရ် ဖြစ်ပါက ထိုမဟာထေရ်အား ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုအာဂန္တုကရဟန်းသည် သီတင်းငယ် ဖြစ်ပါက သမုတ်အပ်သော ရဟန်းက သံဃာ့ထေရ်အား “အရှင်ဘုရား၊ အကယ်၍ အလိုရှိပါက ရှေးဦးစွာ ရရှိထားသော အဖို့ကို စွန့်လွှတ်၍ ဤအဝတ်ကို ယူတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ မစွန့်လွှတ်သော မဟာထေရ်အား မပေးအပ်ပေ။ အကယ်၍ ရှေးဦးစွာ ရရှိထားသောအဝတ်ကို စွန့်လွှတ်၍ ယူပါက ပေးအပ်၏။ ဤနည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဒုတိယထေရ်မှ စတင်၍ ရရှိပြီးသောအဖို့နှင့် ယခုအဝတ်ကို လဲလှယ်ကာ ဝါစဉ်အရ ဆိုက်ရောက်သော နေရာ၌ အာဂန္တုကရဟန်းအား ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ ပုရိမဝါကပ်ပြီးသော ရဟန်းတို့သည် အဝတ် နှစ်ထည်၊ သုံးထည်၊ လေးထည် သို့မဟုတ် ငါးထည် ရရှိခဲ့ပါက နောက်ထပ် ရရှိသမျှသော အဝတ်တို့ကို ဤနည်းလမ်းအတိုင်းပင် စွန့်လွှတ်စေပြီးလျှင် အာဂန္တုကရဟန်းအား ညီမျှသောအဖို့ ရရှိသည်အထိ ပေးအပ်၏။ ထိုအာဂန္တုကရဟန်းသည် တန်းတူညီမျှသောအဖို့ကို ရရှိပြီးသောအခါ ကြွင်းကျန်သော နောက်ထပ်ရအပ်သောအဖို့ကို မဟာထေရ်၏ နေရာ၌ ပေးအပ်၏။ လတ်တလော ဖြစ်ပေါ်လာသော လာဘ်လာဘ ရှိခဲ့သော် တည်နေရာအစဉ်အတိုင်း ယူစေရန် ကတိကဝတ်ပြုရန် သင့်လျော်ပေသည်။

Sace dubbhikkhaṃ hoti, dvīsupi vassūpanāyikāsu vassūpagatā bhikkhū bhikkhāya kilamantā ‘‘āvuso, idha vasantā sabbeva kilamāma, sādhu vata dvebhāgā homa, yesaṃ ñātipavāritaṭṭhānāni atthi, te tattha vasitvā pavāraṇāya āgantvā attano pattaṃ vassāvāsikaṃ gaṇhantū’’ti vadanti, tesu ye tattha vasitvā pavāraṇāya āgacchanti, tesaṃ apaloketvā vassāvāsikaṃ dātabbaṃ. Sādiyantāpi hi te neva vassāvāsikassa sāmino, khīyantāpi ca āvāsikā neva adātuṃ labhanti. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘katikavattaṃ kātabbaṃ – ‘sabbesaṃ no idha yāgubhattaṃ nappahoti, sabhāgaṭṭhāne vasitvā āgacchatha, tumhākaṃ pattaṃ vassāvāsikaṃ labhissathā’ti. Tañce eko paṭibāhati, supaṭibāhitaṃ; no ce [Pg.74] paṭibāhati, katikā sukatā. Pacchā tesaṃ tattha vasitvā āgatānaṃ apaloketvā dātabbaṃ, apalokanakāle paṭibāhituṃ na labbhatī’’ti. Punapi vuttaṃ – ‘‘sace vassūpagatesu ekaccānaṃ vassāvāsike apāpuṇante bhikkhū katikaṃ karonti – ‘chinnavassānaṃ vassāvāsikañca idāni uppajjanakavassāvāsikañca imesaṃ dātuṃ ruccatī’ti evaṃ katikāya katāya gāhitasadisameva hoti, uppannuppannaṃ tesameva dātabba’’nti.

အကယ်၍ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ရှိခဲ့သော် ဝါကပ်ရာနေ့ နှစ်မျိုးလုံး၌ ဝါကပ်ကုန်သော ရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းကိစ္စဖြင့် ပင်ပန်းကြသဖြင့် “ငါ့သျှင်တို့... ဤကျောင်း၌ နေကြသော် ငါတို့အားလုံး ပင်ပန်းကြရကုန်၏။ ငါတို့ နှစ်စု ကွဲနေကြလျှင် ကောင်းလေစွ။ ဆွေမျိုးဖိတ်မံထားသူများ သို့မဟုတ် ဖိတ်မံသူများရှိသော အရပ်ရှိသည့် ရဟန်းတို့သည် ထိုအရပ်၌ သီတင်းသုံး၍ ပဝါရဏာနေ့၌ ပြန်လာကာ မိမိတို့ ရောက်အပ်သော ဝဿာဝါသိကလာဘ်ကို ယူကြပါကုန်” ဟု ပြောကြအံ့။ ထိုရဟန်းတို့တွင် ထိုသို့ သွားရောက်သီတင်းသုံး၍ ပဝါရဏာနေ့၌ ပြန်လာကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား ခွင့်ပန်ကြား၍ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို ပေးအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသူတို့သည် လက်ခံသော်လည်း ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း၏ အရှင်များ မဖြစ်ကြကုန်သလို ကျောင်းနေရဟန်းတို့သည်လည်း ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်သော်လည်း မပေးဘဲ မနေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူကား ဤသို့ ဆိုအပ်၏။ “ ‘ငါတို့အားလုံးအတွက် ဤကျောင်း၌ ယာဂုဆွမ်း မလောက်ပေ။ သဘောတူသူတို့၏ နေရာ၌ သီတင်းသုံး၍ ပြန်လာကြကုန်လော့။ သင်တို့၏ ဝဿာဝါသိကလာဘ်ကို ရရှိကြလိမ့်မည်’ ဟု ကတိကဝတ် ပြုထိုက်၏။ ထိုကတိကဝတ်ကို ရဟန်းတစ်ပါးက ကန့်ကွက်တားမြစ်လျှင် ထိုကတိကဝတ် ပျက်ပြယ်၏။ ကန့်ကွက်သူမရှိပါက ကတိကဝတ်သည် အထမြောက်၏။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအရပ်၌ သီတင်းသုံး၍ ပြန်လာကြသော ရဟန်းတို့အား ခွင့်ပန်ကြားပြီး ပေးအပ်၏။ ပန်ကြားသောအခါတွင် တားမြစ်ခြင်း မပြုနိုင်ပေ” ဟု ဆို၏။ တစ်ဖန်လည်း ဆိုပြန်၏။ “ဝါကပ်ပြီးသော ရဟန်းတို့အနက် အချို့သော ရဟန်းတို့ထံ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း မရောက်ရှိသေးသဖြင့် ရဟန်းတို့က ‘ဝါပြတ်သွားသော ရဟန်းတို့၏ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကိုလည်းကောင်း၊ ယခုဖြစ်ပေါ်လာသော ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကိုလည်းကောင်း ဤရဟန်းတို့အား ပေးလှူရန် နှစ်သက်ပါသလော’ ဟု ကတိပြုကြအံ့။ ဤသို့ ကတိပြုထားပြီးလျှင် ရရှိပြီးသော သင်္ကန်းနှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၏။ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသော ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို ထိုရဟန်းတို့အားသာ ပေးအပ်၏” ဟု ဆို၏။

Temāsaṃ pānīyaṃ upaṭṭhāpetvā vihāramaggacetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇāni jaggitvā bodhirukkhe udakaṃ siñcitvā pakkantopi vibbhantopi vassāvāsikaṃ labhatiyeva. Bhatiniviṭṭhañhi tena kataṃ. Saṅghikaṃ pana apalokanakammaṃ katvā gāhitaṃ antovasse vibbhantopi labhateva. Paccayavasena gāhitaṃ pana na labhatīti vadanti.

သုံးလပတ်လုံး သောက်ရေကို ပြင်ဆင်ပေးခြင်း၊ ကျောင်းတိုက်လမ်း၊ စေတီရင်ပြင်နှင့် ဗောဓိရင်ပြင်တို့ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းခြင်း၊ ဗောဓိပင်အား ရေလောင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပြီးမှ ဖဲသွားသော ရဟန်းဖြစ်စေ၊ လူထွက်သွားသော ရဟန်းဖြစ်စေ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို ရရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုရဟန်းသည် ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းအတွက် လုပ်အားခနှင့်တူသော အလုပ်ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ သို့သော် သံဃိကဖြစ်သော ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို အပလောကနကံ ပြု၍ ရယူထားပြီးနောက် ဝါတွင်း၌ လူထွက်သွားပါကလည်း ရရှိသည်သာတည်း။ တစ်နည်းအားဖြင့်မူ ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အပလောကနကံပြု၍ ရယူထားသော ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကိုမူ ဝါတွင်း၌ လူထွက်သွားသော ရဟန်းသည် မရရှိနိုင်ဟု ဆိုကြကုန်၏။

Sace vutthavasso disaṃgamiko bhikkhu āvāsikassa hatthato kiñcideva kappiyabhaṇḍaṃ gahetvā ‘‘asukakule mayhaṃ vassāvāsikaṃ pattaṃ, taṃ gaṇhathā’’ti vatvā gataṭṭhāne vibbhamati, vassāvāsikaṃ saṅghikaṃ hoti. Sace pana manusse sammukhā sampaṭicchāpetvā gacchati, labhati. ‘‘Idaṃ vassāvāsikaṃ amhākaṃ senāsane vutthabhikkhuno demā’’ti vutte, yassa gāhitaṃ tasseva hoti. Sace pana senāsanasāmikassa piyakamyatāya puttadhītādayo bahūni vatthāni āharitvā ‘‘amhākaṃ senāsane demā’’ti denti, tattha vassūpagatassa ekameva vatthaṃ dātabbaṃ, sesāni saṅghikāni honti, vassāvāsikaṭṭhitikāya gāhetabbāni. Ṭhitikāya asati therāsanato paṭṭhāya gāhetabbāni. Senāsane vassūpagataṃ bhikkhuṃ nissāya uppannena cittappasādena bahūni vatthāni āharitvā ‘‘senāsanassa demā’’ti dinnesupi eseva nayo. Sace pana pādamūle ṭhapetvā ‘‘etassa bhikkhuno demā’’ti vadanti, tasseva honti.

အကယ်၍ ဝါကျွတ်ပြီးသော အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားလတ္တံ့သော ရဟန်းသည် ကျောင်းအမြဲနေရဟန်း၏ လက်မှ အပ်သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း တစ်စုံတစ်ခုကို ယူ၍ “ထိုမည်သော အမျိုး၌ ငါ့အတွက် ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း ရောက်နေပြီ၊ ထိုသင်္ကန်းကို ယူကြလော့” ဟု ပြောဆိုကာ သွားသောအရပ်၌ လူထွက်ပါက ထိုဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းသည် သံဃိက ဖြစ်၏။ အကယ်၍ အလှူရှင်လူတို့ကို မျက်မှောက်၌ လက်ခံစေပြီးမှ သွားပါက ထိုသင်္ကန်းကို ရပိုင်ခွင့်ရှိ၏။ “ဤဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို တပည့်တော်တို့၏ ကျောင်း၌ ဝါကပ်သောရဟန်းအား လှူဒါန်းပါကုန်အံ့” ဟု လျှောက်ထားအပ်သော် အကြင်ရဟန်းအတွက် ယူစေအပ်ပြီးဖြစ်ပါက ထိုရဟန်း၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ကျောင်းဒါယကာအား ချစ်ခင်ခြင်းကို အလိုရှိသဖြင့် သားသမီးစသူတို့သည် များစွာသောအဝတ်တို့ကို ဆောင်ယူခဲ့၍ “တပည့်တော်တို့၏ ကျောင်း၌ လှူဒါန်းပါကုန်၏” ဟု ဆိုကာ လှူဒါန်းကြပါက ထိုကျောင်း၌ ဝါကပ်သောရဟန်းအား တစ်ထည်တည်းသော အဝတ်ကိုသာ ပေးရမည်။ ကြွင်းသောအဝတ်တို့သည် သံဃိက ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုကြွင်းသောအဝတ်တို့ကို ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း၏ တည်ရာအစဉ်အတိုင်း ယူစေအပ်ကုန်၏။ ထိုသို့သော တည်ရာအစဉ်မရှိပါက မဟာထေရ်ကြီး၏ နေရာမှစ၍ ယူစေအပ်ကုန်၏။ ကျောင်း၌ ဝါကပ်သောရဟန်းကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၏ ကြည်ညိုခြင်းကြောင့် များစွာသောအဝတ်တို့ကို ဆောင်ယူခဲ့၍ “ကျောင်းအား လှူဒါန်းပါကုန်၏” ဟု လျှောက်၍ လှူဒါန်းအပ်သော အဝတ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ခြေရင်း၌ ချထား၍ “ဤရဟန်းအား လှူဒါန်းပါကုန်၏” ဟု လျှောက်ကြပါက ထိုရဟန်း၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။

Ekassa gehe dve vassāvāsikāni – paṭhamabhāgo sāmaṇerassa gāhito hoti, dutiyo therāsane. So ekaṃ dasahatthaṃ, ekaṃ aṭṭhahatthaṃ sāṭakaṃ peseti ‘‘vassāvāsikaṃ pattabhikkhūnaṃ dethā’’ti vicinitvā varabhāgaṃ sāmaṇerassa datvā anubhāgo therāsane dātabbo. Sace pana ubhopi gharaṃ netvā bhojetvā sayameva pādamūle ṭhapeti, yaṃ yassa dinnaṃ, tadeva tassa hoti.

ဒါယကာတစ်ဦး၏ အိမ်၌ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း နှစ်ထည်ရှိရာ ပထမအဖို့ကို သာမဏေအတွက် ယူစေအပ်ပြီးဖြစ်၍ ဒုတိယအဖို့ကို မဟာထေရ်နေရာအတွက် ယူစေအပ်ပြီး ဖြစ်အံ့။ ထိုဒါယကာသည် ဆယ်တောင်ရှိသော အဝတ်တစ်ထည်နှင့် ရှစ်တောင်ရှိသော အဝတ်တစ်ထည်ကို “ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို ရောက်သောရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းပါကုန်” ဟု မှာကြား၍ ပို့လိုက်အံ့။ ရွေးချယ်ပြီးလျှင် ကောင်းသောအဖို့ (ဆယ်တောင်ရှိသောအဝတ်) ကို သာမဏေအား ပေး၍၊ ညံ့သောအဖို့ (ရှစ်တောင်ရှိသောအဝတ်) ကို မဟာထေရ်နေရာ၌ ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ နှစ်ပါးလုံးကိုပင် အိမ်သို့ပင့်ဆောင်၍ ဆွမ်းကျွေးပြီးလျှင် ဒါယကာကိုယ်တိုင် ခြေရင်း၌ ချထားပါက အကြင်သူအား လှူဒါန်းအပ်သောအဝတ်သည် ထိုသူ၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။

Ito [Pg.75] paraṃ mahāpaccariyaṃ āgatanayo hoti – ‘‘ekassa ghare daharasāmaṇerassa vassāvāsikaṃ pāpuṇāti, so ce pucchati – ‘amhākaṃ vassāvāsikaṃ kassa patta’nti, ‘sāmaṇerassā’ti avatvā ‘dānakāle jānissasī’ti vatvā dānadivase ekaṃ mahātheraṃ pesetvā nīharāpetabbaṃ. Sace yassa vassāvāsikaṃ pattaṃ, so vibbhamati vā kālaṃ vā karoti, manussā ce pucchanti – ‘kassa amhākaṃ vassāvāsikaṃ patta’nti, tesaṃ yathābhūtaṃ ācikkhitabbaṃ. Sace te vadanti – ‘tumhākaṃ demā’ti, tassa bhikkhuno pāpuṇāti. Atha saṅghassa vā gaṇassa vā denti, saṅghassa vā gaṇassa vā pāpuṇāti. Sace vassūpagatā suddhapaṃsukūlikāyeva honti, ānetvā dinnaṃ vassāvāsikaṃ senāsanaparikkhāraṃ vā katvā ṭhapetabbaṃ, bimbohanādīni vā kātabbānī’’ti. Idaṃ nevāsikavattaṃ.

ဤမှနောက်၌ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ လာသောနည်း ဖြစ်၏ - “ဒါယကာတစ်ဦး၏ အိမ်၌ ငယ်သော သာမဏေအား ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း ဆိုက်ရောက်၏။ ထိုဒါယကာသည် ‘တပည့်တော်တို့၏ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းသည် မည်သူ့ထံ ဆိုက်ရောက်ပါသနည်း’ ဟု မေးခဲ့သော်၊ ‘သာမဏေထံ ဆိုက်ရောက်သည်’ ဟု မပြောဘဲ ‘လှူဒါန်းသည့်အခါ သိရလိမ့်မည်’ ဟု ပြောကြားကာ လှူဒါန်းသောနေ့၌ မဟာထေရ်တစ်ပါးကို စေလွှတ်၍ ဆောင်ယူစေအပ်၏။ အကယ်၍ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်း ဆိုက်ရောက်သူသည် လူထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပျံလွန်တော်မူခြင်း ပြုခဲ့သော်၊ လူတို့က ‘တပည့်တော်တို့၏ ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းသည် မည်သူ့ထံ ဆိုက်ရောက်ပါသနည်း’ ဟု မေးကြပါက ၎င်းတို့အား ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပြောပြအပ်၏။ အကယ်၍ ၎င်းတို့က ‘အရှင်ဘုရားတို့အား လှူဒါန်းပါကုန်၏’ ဟု လျှောက်ကြပါက ထိုရဟန်းထံ ဆိုက်ရောက်၏။ သို့မဟုတ် သံဃာအားလည်းကောင်း၊ ဂိုဏ်းအားလည်းကောင်း လှူဒါန်းကြပါက သံဃာ့ထံ သို့မဟုတ် ဂိုဏ်းထံ ဆိုက်ရောက်၏။ အကယ်၍ ဝါကပ်တော်မူသော ရဟန်းတို့သည် သက်သက် ပံ့သုကူဓုတင်ဆောင်များသာ ဖြစ်ကြပါက၊ သယ်ဆောင်၍ လှူဒါန်းအပ်သော ဝဿာဝါသိကသင်္ကန်းကို ကျောင်းအသုံးအဆောင် ပြုလုပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ခေါင်းအုံး အစရှိသည်တို့ကို ပြုလုပ်၍သော်လည်းကောင်း ထားအပ်၏။” ဤသည်မှာ နေဝါသိကဝတ် (ကျောင်းအမြဲနေသူတို့၏ ကျင့်ဝတ်) ဖြစ်၏။

Senāsanaggāhakathā niṭṭhitā.

ကျောင်းခံယူခြင်းဆိုင်ရာ စကားရပ် ပြီးဆုံးပါပြီ။

Upanandavatthukathā

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာ

319. Upanandavatthusmiṃ – tattha tayā moghapurisa gahitaṃ idha muttaṃ, idha tayā gahitaṃ tatra muttanti ettha ayamattho – yaṃ tayā tattha senāsanaṃ gahitaṃ, taṃ te gaṇhanteneva idha muttaṃ hoti. ‘‘Idha dānāhaṃ, āvuso, muñcāmī’’ti vadantena pana taṃ tatrāpi muttaṃ. Evaṃ tvaṃ ubhayattha paribāhiroti.

၃၁၉. ဥပနန္ဒဝတ္ထု၌ - “ထိုကျောင်းတိုက်၌ သင်ယူအပ်သော ကျောင်းကို ယူလိုက်သည်ရှိသော် ဤသာဝတ္ထိပြည်၌ ယူအပ်သောကျောင်းသည် လွတ်အပ်၏၊ ဤ၌ သင်ယူအပ်သောကျောင်းကို ယူလိုက်သည်ရှိသော် ထိုကျောင်းတိုက်၌ လွတ်အပ်၏” ဟူသော စကားရပ်၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ - သင်သည် ထိုရွာငယ်ကျောင်း၌ နောက်မှယူအပ်သော အကြင်ကျောင်းကို ယူလိုက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် သင်သည် ဤသာဝတ္ထိ၌ ပထမယူအပ်သောကျောင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး (လက်လွတ်ပြီး) ဖြစ်၏။ “ငါ့ရှင်တို့၊ ယခုအခါ ငါသည် ဤသာဝတ္ထိကျောင်းကို စွန့်လွှတ်ပါ၏” ဟု ပြောဆိုသဖြင့် သင်သည် ထိုနောက်မှယူအပ်သောကျောင်းကို ထိုရွာငယ်၌လည်း စွန့်လွှတ်ပြီး ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် သင်သည် သာဝတ္ထိနှင့် ရွာငယ် နှစ်နေရာလုံးရှိ ကျောင်းတို့မှ ကင်းပပယ်ပြင်ပ (ကျောင်းမဲ့) ဖြစ်၏။

Ayaṃ panettha vinicchayo – gahaṇena gahaṇaṃ paṭippassambhati, gahaṇena ālayo paṭippassambhati, ālayena gahaṇaṃ paṭippassambhati, ālayena ālayo paṭippassambhati. Kathaṃ? Idhekacco vassūpanāyikadivase ekasmiṃ vihāre senāsanaṃ gahetvā sāmantavihāraṃ gantvā tatrāpi gaṇhāti, tassa iminā gahaṇena purimaṃ gahaṇaṃ paṭippassambhati. Aparo ‘‘idha vasissāmī’’ti ālayamattaṃ katvā sāmantavihāraṃ gantvā tattha senāsanaṃ gaṇhāti, tassa iminā gahaṇena purimo ālayo paṭippassambhati. Eko ‘‘idha vasissāmī’’ti senāsanaṃ vā gahetvā ālayaṃ vā katvā sāmantavihāraṃ gantvā ‘‘idheva dāni vasissāmī’’ti ālayaṃ karoti, iccassa ālayena vā gahaṇaṃ ālayena vā ālayo paṭippassambhati, sabbattha pacchime [Pg.76] gahaṇe vā ālaye vā tiṭṭhati. Yo pana ‘‘ekasmiṃ vihāre senāsanaṃ gahetvā aññasmiṃ vihāre vasissāmī’’ti gacchati, tassa upacārasīmātikkame senāsanaggāho paṭippassambhati. Yadi pana ‘‘tattha phāsu bhavissati, vasissāmi; no ce, āgamissāmī’’ti gantvā aphāsubhāvaṃ ñatvā paccāgacchati, vaṭṭati.

ဤဥပနန္ဒဝတ္ထု၌ ဆုံးဖြတ်ချက်ကား - နောက်မှယူခြင်းကြောင့် ရှေ့မှယူခြင်းသည် ငြိမ်းအေး၏၊ နောက်မှယူခြင်းကြောင့် ရှေ့မှတွယ်တာမှုသည် ငြိမ်းအေး၏၊ နောက်မှတွယ်တာမှုကြောင့် ရှေ့မှယူခြင်းသည် ငြိမ်းအေး၏၊ နောက်မှတွယ်တာမှုကြောင့် ရှေ့မှတွယ်တာမှုသည် ငြိမ်းအေး၏။ အဘယ်သို့ ငြိမ်းအေးသနည်းဟူမူ - ဤသာသနာတော်၌ အချို့သောရဟန်းသည် ဝါကပ်သောနေ့၌ ကျောင်းတိုက်တစ်ခု၌ ကျောင်းကို ယူပြီးလျှင်၊ အနီးရှိ အခြားကျောင်းတိုက်သို့ သွား၍ ထိုကျောင်း၌လည်း ကျောင်းကို ယူပြန်၏။ ထိုရဟန်းအား ဤနောက်မှယူခြင်းကြောင့် ရှေ့မှကျောင်းယူခြင်းသည် ငြိမ်းအေး၏။ အခြားရဟန်းတစ်ပါးကား “ဤကျောင်း၌ နေအံ့” ဟု တွယ်တာမှုမျှကို ပြုပြီးလျှင်၊ အနီးရှိ အခြားကျောင်းတိုက်သို့ သွား၍ ထိုကျောင်း၌ ကျောင်းကို ယူ၏။ ထိုရဟန်းအား ဤနောက်မှယူခြင်းကြောင့် ရှေ့မှတွယ်တာမှုသည် ငြိေးအေး၏။ တစ်ပါးသောရဟန်းကား “ဤကျောင်း၌ နေအံ့” ဟု နှလုံးသွင်း၍ ကျောင်းကို ယူပြီးသော်လည်းကောင်း၊ တွယ်တာမှု ပြုပြီးသော်လည်းကောင်း၊ အနီးရှိ အခြားကျောင်းတိုက်သို့ သွား၍ “ယခုအခါ ဤကျောင်း၌သာ နေအံ့” ဟု တွယ်တာမှု ပြု၏။ ဤသို့လျှင် ထိုရဟန်းအား နောက်မှ တွယ်တာမှုကြောင့် ရှေ့မှ ကျောင်းယူခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ ရှေ့မှ တွယ်တာမှုသော်လည်းကောင်း ငြိမ်းအေး၏။ အလုံးစုံသော ဝါရလေးပါးတို့၌ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ကျောင်းယူခြင်း သို့မဟုတ် တွယ်တာခြင်း၌ တည်၏။ အကြင်ရဟန်းသည် ကျောင်းတိုက်တစ်ခု၌ ကျောင်းကိုယူပြီး “အခြားကျောင်းတိုက်၌ နေအံ့” ဟု နှလုံးသွင်းကာ သွား၏၊ ထိုရဟန်း၏ ဥပစာရသိမ်ကို လွန်သောအခါ ကျောင်းခံယူခြင်းသည် ငြိမ်းအေး၏။ အကယ်၍ “ထိုကျောင်း၌ သီတင်းသုံးရသည်မှာ ချမ်းသာပါက နေအံ့၊ မချမ်းသာပါက ပြန်လာအံ့” ဟု နှလုံးသွင်းကာ သွားပြီးလျှင် မချမ်းသာသည်ကို သိသဖြင့် ပြန်လာပါက အပ်၏။

320. Tivassantarenāti ettha tivassantaro nāma yo dvīhi vassehi mahantataro vā daharataro vā hoti. Yo pana ekena vassena mahantataro vā daharataro vā hoti, yo vā samānavasso, tattha vattabbameva natthi. Ime sabbe ekasmiṃ mañce vā pīṭhe vā dve dve hutvā nisīdituṃ labhanti. Yaṃ tiṇṇaṃ pahoti, taṃ saṃhārimaṃ vā hotu asaṃhārimaṃ vā, tathārūpe api phalakakhaṇḍe anupasampannenāpi saddhiṃ nisīdituṃ vaṭṭati.

၃၂၀. “တဝိဿန္တရ” (သုံးဝါခြား) ဟူသော စကားရပ်၌ နှစ်ဝါဖြင့် ကြီးသော သို့မဟုတ် ငယ်သော ရဟန်းကို တိဝဿန္တရ (သုံးဝါခြား) မည်၏။ တစ်ဝါဖြင့် ကြီးသော သို့မဟုတ် ငယ်သော ရဟန်း၊ သို့မဟုတ် ဝါတူသော ရဟန်းတို့၌မူကား (တိဝဿန္တရဟု) ပြောဆိုရန်ပင် မလိုတော့ပေ။ ဤရဟန်းအားလုံးတို့သည် တစ်ခုတည်းသော ညောင်စောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ အင်းပျဉ်၌သော်လည်းကောင်း နှစ်ပါးစီ တွဲ၍ ထိုင်ခွင့် ရကြကုန်၏။ သုံးပါးစာအတွက် လောက်ငသော နေရာသည် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည် ဖြစ်စေ၊ မရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည် ဖြစ်စေ ထိုသို့သော နေရာမျိုး၌၊ ပျဉ်ချပ်အပိုင်းအစကလေး၌ သော်မှလည်း လူ သာမဏေ (အနုပသမ္ပန္န) နှင့်အတူ ထိုင်ခြင်းငှာ အပ်၏။

Hatthinakhakanti hatthikumbhe patiṭṭhitaṃ; evaṃ katassa kiretaṃ nāmaṃ. Sabbaṃ pāsādaparibhoganti suvaṇṇarajatādivicitrāni kavāṭāni mañcapīṭhāni tālavaṇṭāni suvaṇṇarajatamayapānīyaghaṭapānīyasarāvāni yaṃkiñci cittakammakataṃ, sabbaṃ vaṭṭati. ‘‘Pāsādassa dāsidāsaṃ khettavatthuṃ gomahiṃsaṃ demā’’ti vadanti, pāṭekkaṃ gahaṇakiccaṃ natthi, pāsāde paṭiggahite paṭiggahitameva hoti. Gonakādīni saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā mañcapīṭhakesu attharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti. Dhammāsane pana gihivikaṭanihārena labbhanti, tatrāpi nipajjituṃ na vaṭṭati.

“ဟတ္ထိနခက” ဟူသည် ဆင်ဦးကင်းကဲ့သို့ တည်ဆောက်ထားသော မြေပေါ်၌ တည်သော ပြာသာဒ်၏ အမည်ဖြစ်၏။ “သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂံ” ဟူသည် ရွှေငွေစသည်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော တံခါးရွက်များ၊ ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်များ၊ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်းများ၊ ရွှေငွေတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော သောက်ရေအိုး သောက်ရေခွက်များနှင့်တကွ အမှတ်မရှိ များစွာသော ပန်းချီပန်းပု လက်ရာ အလုံးစုံတို့သည် (ပြာသာဒ်နှင့်အတူ) သုံးဆောင်ရန် အပ်၏။ “ပြာသာဒ်အတွက် ကျွန်ယောကျ်ား ကျွန်မိန်းမ၊ လယ်ယာမြေ၊ နွား ကျွဲတို့ကို လှူဒါန်းပါ၏” ဟု လျှောက်ထားပါက၊ သီးခြားစီ ခံယူဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ပေ။ ပြာသာဒ်ကို ခံယူပြီးသောအခါ (ထိုအလှူများအားလုံးကို) ခံယူပြီးသားပင် ဖြစ်၏။ ဂေါနက (ဆိတ်မွေးကော်ဇောကြီး) စသော အခင်းတို့ကို သံဃိကကျောင်း၌ ဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း၌ ဖြစ်စေ ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်များပေါ်၌ ခင်း၍ သုံးစွဲရန် မအပ်ကုန်။ တရားဟောပလ္လင်၌မူကား လူတို့ အထူးတလည် ပြုလုပ်သော အခင်းအမှတ်ဖြင့် သုံးဆောင်ခွင့် ရှိကုန်၏။ ထိုတရားပလ္လင်ပေါ်၌လည်း လျောင်းစက်ရန်မူ မအပ်ပေ။

Upanandavatthukathā niṭṭhitā.

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

Avissajjiyavatthukathā

အဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုကထာ

321. Pañcimānīti rāsivasena pañca, sarūpavasena panetāni bahūni honti. Tattha ārāmo nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso; tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgo. Vihāro nāma yaṃkiñci pāsādādisenāsanaṃ. Vihāravatthu nāma tassa patiṭṭhānokāso. Mañco nāma – masārako, bundikābaddho, kuḷīrapādako āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataro[Pg.77]. Pīṭhaṃ nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ. Bhisi nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ aññatarā. Bimbohanaṃ nāma vuttappakārānaṃ bimbohanānaṃ aññataraṃ. Lohakumbhī nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci lohena katā kumbhī. Lohabhāṇakādīsupi eseva nayo. Ettha pana bhāṇakanti arañjaro vuccati. Vārakoti ghaṭo. Kaṭāhaṃ kaṭāhameva. Vāsiādīsu valliādīsu ca duviññeyyaṃ nāma natthi. Evaṃ –

၃၂၁. ‘ငါးပါး’ ဟူသည်မှာ အစုအုပ်စုအပြားအားဖြင့် ငါးပါးဖြစ်သည်။ သရုပ်အပြားအားဖြင့်မူ ဤအဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုတို့သည် များစွာရှိကုန်၏။ ထိုဝတ္ထုတို့တွင် ‘အာရာမ်’ မည်သည်မှာ ပန်းခြံ သို့မဟုတ် သစ်သီးခြံတည်း။ ‘အာရာမဝတ္ထု’ မည်သည်မှာ ထိုအာရာမ်တို့အတွက် သီးသန့်ပိုင်းခြား၍ ထားသော မြေနေရာတည်း။ သို့မဟုတ် ထိုအာရာမ်များ ပျက်စီးသွားသောအခါ ကျန်ရှိသော ရှေးမြေကွက်တည်း။ ‘ဝိဟာရ’ မည်သည်မှာ ပြာသာဒ်အစရှိသော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာတည်း။ ‘ဝိဟာရဝတ္ထု’ မည်သည်မှာ ထိုကျောင်း၏ တည်ရာမြေနေရာတည်း။ ‘ညောင်စောင်း (မဉ္စ)’ မည်သည်မှာ မသာရက (အခြေထွင်းညောင်စောင်း)၊ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓ (အပေါင်ဖွဲ့စပ်သော ညောင်စောင်း)၊ ကုဠီရပါဒက (ပုဇွန်ခြေကဲ့သို့ ကောက်သော အခြေရှိသော ညောင်စောင်း)၊ အာဟစ္စပါဒက (အပေါင်ထွင်း၍ သွင်းအပ်သော အခြေရှိသော ညောင်စောင်း) ဟူ၍ ရှေးဘူတဂါမဝဂ်၊ ပထမသေနာသနသိက္ခာပုဒ်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော ညောင်စောင်း လေးမျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးတည်း။ ‘အင်းပျဉ် (ပီဌ)’ မည်သည်မှာ မသာရက အစရှိသော အင်းပျဉ်လေးမျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးတည်း။ ‘ဘိသိ’ မည်သည်မှာ သိုးမွေးဘိသိ (ဥဏ္ဏဘိသိ) အစရှိသော ငါးမျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးတည်း။ ‘ခေါင်းအုံး (ဗိမ္ဗောဟန)’ မည်သည်မှာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ခေါင်းအုံးအမျိုးအစားတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးတည်း။ ‘လောဟကုမ္ဘီ’ မည်သည်မှာ ကြေးမည်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကြေးနီဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုခုသော သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အိုးကြီးတည်း။ လောဟဘာဏက အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင်တည်း။ ဤ၌ ‘ဘာဏက’ ဟူသည် အိုးစရည်းကို ဆို၏။ ‘ဝါရက’ ဟူသည် ရေအိုးငယ်ကို ဆို၏။ ‘ကဋာဟ’ ဟူသည် ဒယ်အိုး (ဖျင်းအိုး) ပင်တည်း။ ပဲခွတ် (ဝါသိ) စသည်တို့၌လည်းကောင်း၊ နွယ် (ဝလ္လိ) စသည်တို့၌လည်းကောင်း နားလည်ရ ခဲယဉ်းသောအရာ မရှိပေ။ ဤသို့လျှင် -

Dvisaṅgahāni dve honti, tatiyaṃ catusaṅgahaṃ;

Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ, pañcamaṃ aṭṭhabhedanaṃ.

ပထမနှင့် ဒုတိယ အဝိဿဇ္ဇိယဘဏ္ဍာနှစ်မျိုးသည် နှစ်ခုစီကို သိမ်းကျုံးယူ၏။ တတိယအမျိုးအစားသည် လေးခုကို သိမ်းကျုံးယူ၏။ စတုတ္ထအမျိုးအစားသည် ကိုးမျိုးသော အစိတ်အပိုင်းရှိ၏။ ပဉ္စမအမျိုးအစားသည် ရှစ်ပါးသော အပြားရှိ၏။

Iti pañcahi rāsīhi, pañcanimmalalocano;

Pañcavīsavidhaṃ nātho, garubhaṇḍaṃ pakāsayi.

ဤသို့လျှင် ကိလေသာညစ်ကြေးကင်းစင်သော ငါးပါးသောမျက်စိ ရှိတော်မူသော လူနတ်တို့၏ကိုးကွယ်ရာ မြတ်စွာဘုရားသည် အုပ်စုငါးခုအားဖြင့် (စုစုပေါင်း) နှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော ဂရုဘဏ်ကို ပြသဟောကြားတော်မူခဲ့ပြီ။

Tatrāyaṃ vinicchayakathā – idañhi sabbampi garubhaṇḍaṃ idha avissajjiyaṃ, kīṭāgirivatthusmiṃ ‘‘avebhaṅgiya’’nti vuttaṃ. Parivāre pana –

ထိုဂရုဘဏ်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်စကားမှာ ဤသို့ဖြစ်သည် - ဤဂရုဘဏ်အားလုံးကို ဤဝိနည်းပါဠိတော်၌ ‘အဝိဿဇ္ဇိယ’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကီဋာဂိရိဝတ္ထု၌ ‘အဝေဘင်္ဂိယ’ ဟူ၍လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်၏။ ပရိဝါရပါဠိတော်၌မူကား -

‘‘Avissajjiyaṃ avebhaṅgiyaṃ, pañca vuttā mahesinā;

Vissajjentassa paribhuñjantassa anāpatti,Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 479) –

“မြတ်စွာဘုရားသည် အဝိဿဇ္ဇိယနှင့် အဝေဘင်္ဂိယဂရုဘဏ္ဍာတို့ကို ငါးစုဟူ၍ ဟောတော်မူခဲ့၏။ ထိုဘဏ္ဍာတို့ကို စွန့်သောရဟန်း၊ သုံးစွဲသောရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပေ။ ဤပြဿနာကို ဝိနည်းကျွမ်းကျင်သော ပညာရှိတို့ ကြံစည်ဆုံးဖြတ်အပ်ပြီ” ဟူ၍ လာရှိ၏။

Āgataṃ. Tasmā mūlacchejjavasena avissajjiyaṃ avebhaṅgiyañca parivattanavasena pana vissajjentassa paribhuñjantassa ca anāpattīti evamettha adhippāyo veditabbo.

ထို့ကြောင့် အပြတ်စွန့်ခြင်းအစွမ်းဖြင့် မစွန့်ထိုက်၊ မဝေဖန်ထိုက်သော်လည်း၊ လဲလှယ်ခြင်းအစွမ်းဖြင့် စွန့်ခြင်း၊ သုံးစွဲခြင်း ပြုလုပ်သောသူအား အာပတ်မသင့်ဟု ဤပရိဝါရပါဠိတော်၌ အာစရိယတို့၏ အလိုဆန္ဒကို သိအပ်၏။

Tatrāyaṃ anupubbikathā – idaṃ tāva pañcavidhampi cīvarapiṇḍapātabhesajjatthāya upanetuṃ na vaṭṭati. Thāvarena ca thāvaraṃ garubhaṇḍena ca garubhaṇḍaṃ parivattetuṃ vaṭṭati. Thāvare pana khettaṃ vatthu taḷākaṃ mātikāti evarūpaṃ bhikkhusaṅghassa vicāretuṃ vā sampaṭicchituṃ vā adhivāsetuṃ vā na vaṭṭati, kappiyakārakeheva vicāritato kappiyabhaṇḍaṃ vaṭṭati. Ārāmena pana ārāmaṃ ārāmavatthuṃ vihāraṃ vihāravatthunti imāni cattāri parivattetuṃ vaṭṭati.

ထိုသို့ လဲလှယ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အစဉ်အတိုင်း ရှင်းလင်းချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည် - ရှေးဦးစွာ ငါးပါးအပြားရှိသော ဤဂရုဘဏ်ကို သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ဆေးပစ္စည်းတို့အတွက် ပြောင်းလဲအသုံးပြုရန် မအပ်ပေ။ ထာဝရဝတ္ထုဖြင့် ထာဝရဝတ္ထုကိုလည်းကောင်း၊ ဂရုဘဏ်ဖြင့် ဂရုဘဏ်ကိုလည်းကောင်း လဲလှယ်ရန်မူ အပ်၏။ သို့ရာတွင် ထာဝရဝတ္ထုဖြစ်သော လယ်၊ ယာ၊ ကန်၊ ရေမြောင်း စသည်တို့ကို ရဟန်းသံဃာကိုယ်တိုင် စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ လက်ခံခြင်း၊ သာယာခြင်း မပြုအပ်။ ကပ္ပိယကာရကတို့က စီမံပေးသော ထိုလယ်ယာစသည်တို့မှ ရရှိသော အပ်စပ်သော ပစ္စည်း (ကပ္ပိယဘဏ္ဍာ) ကို လက်ခံရန်၊ စီမံရန်၊ သာယာရန်သာ အပ်၏။ အာရာမ်ဖြင့်မူ အာရာမ်၊ အာရာမဝတ္ထု၊ ကျောင်း (ဝိဟာရ)၊ ကျောင်းရာ (ဝိဟာရဝတ္ထု) ဟူသော ဤလေးမျိုးတို့ကို အချင်းချင်း လဲလှယ်ရန် အပ်၏။

Tatrāyaṃ parivattananayo – saṅghassa nāḷikerārāmo dūre hoti, kappiyakārakā vā bahutaraṃ khādanti. Yampi na khādanti, tato sakaṭavetanaṃ datvā [Pg.78] appameva haranti. Aññesaṃ pana tassa ārāmassa avidūragāmavāsīnaṃ manussānaṃ vihārassa samīpe ārāmo hoti, te saṅghaṃ upasaṅkamitvā sakena ārāmena taṃ ārāmaṃ yācanti, saṅghena ‘‘ruccati saṅghassā’’ti apaloketvā sampaṭicchitabbo. Sacepi bhikkhūnaṃ rukkhasahassaṃ hoti, manussānaṃ pañca satāni, ‘‘tumhākaṃ ārāmo khuddako’’ti na vattabbaṃ. Kiñcāpi hi ayaṃ khuddako, atha kho itarato bahutaraṃ āyaṃ deti. Sacepi samakameva deti; evampi icchiticchitakkhaṇe paribhuñjituṃ sakkāti gahetabbameva. Sace pana manussānaṃ bahutarā rukkhā honti, ‘‘nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhā’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘atirekaṃ amhākaṃ puññaṃ hotu, saṅghassa demā’’ti vadanti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ rukkhā phaladhārino, manussānaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti, kiñcāpi na gaṇhanti, na cirena gaṇhissantīti sampaṭicchitabbameva. Manussānaṃ rukkhā phaladhārino, bhikkhūnaṃ na tāva phalaṃ gaṇhanti, ‘‘nanu tumhākaṃ rukkhā phaladhārino’’ti vattabbaṃ. Sace ‘‘gaṇhatha, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissatī’’ti denti, jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati; evaṃ ārāmena ārāmo parivattetabbo. Eteneva nayena ārāmavatthupi vihāropi vihāravatthupi ārāmena parivattetabbaṃ. Ārāmavatthunā ca mahantena vā khuddakena vā ārāmaārāmavatthu vihāravihāravatthūni.

ထိုသို့ လဲလှယ်ရာ၌ နည်းလမ်းမှာ ဤသို့ဖြစ်သည် - သံဃာပိုင် အုန်းခြံသည် အဝေးတွင်ရှိသဖြင့် ကပ္ပိယကာရကတို့ကသာ အများစုကို စားသုံးကြ၏။ ကျန်သောအုန်းသီးများကို သယ်ယူရန်လည်း လှည်းခပေးရသဖြင့် သံဃာ့ကျောင်းသို့ အနည်းငယ်သာ ရောက်ရှိ၏။ တစ်ဖက်တွင်မူ ထိုအုန်းခြံနှင့် နီးသောရွာ၌ နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ ဥယျာဉ်ခြံသည် သံဃာ့ကျောင်းအနီး၌ ရှိ၏။ ထိုလူတို့သည် သံဃာထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ မိမိတို့ခြံနှင့် သံဃာပိုင်ခြံကို လဲလှယ်ရန် တောင်းဆိုကြလျှင် သံဃာသည် ‘သံဃာ့အား သဘောတူ နှစ်သက်ပါ၏’ ဟု အပါလောကန (ပန်ကြားခြင်း) ပြု၍ လက်ခံအပ်၏။ သံဃာ့ခြံ၌ အုန်းပင်တစ်ထောင်ရှိ၍ လူတို့၏ခြံ၌ အုန်းပင်ငါးရာသာ ရှိစေကာမူ ‘သင်တို့၏ခြံသည် ငယ်လွန်းသည်’ ဟု မပြောဆိုအပ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုလူတို့၏ခြံသည် ငယ်သော်လည်း အဝေးရှိသံဃာ့ခြံထက် သံဃာအား သာ၍ များသော အကျိုးအမြတ်ကို ပေးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ အကျိုးအမြတ်ချင်း တူညီရုံမျှသာ ပေးနိုင်သော်လည်း ဤသို့ကျောင်းအနီး၌ရှိလျှင် အလိုရှိတိုင်း အလွယ်တကူ သုံးဆောင်နိုင်သောကြောင့် လက်ခံအပ်သည်သာတည်း။ အကယ်၍ လူတို့၏ သစ်ပင်တို့က သာ၍ များနေပါက ‘သင်တို့၏ အုန်းပင်တို့က သာ၍ များနေသည် မဟုတ်လော’ ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ‘တပည့်တော်တို့အတွက် အပိုအလွန် ကုသိုလ်ဖြစ်ပါစေ၊ သံဃာအား လှူဒါန်းပါရစေ’ ဟု လျှောက်ထားပါက သံဃာအား အသိပေး၍ လက်ခံရန် အပ်၏။ သံဃာ့ခြံရှိ သစ်ပင်များက အသီးသီး၍ လူတို့၏သစ်ပင်များက မသီးသေးသော်လည်း၊ မကြာမီ သီးလိမ့်မည်ဖြစ်၍ လက်ခံအပ်သည်သာတည်း။ တစ်ဖန် လူတို့၏သစ်ပင်များက အသီးသီး၍ သံဃာ့ခြံမှ သစ်ပင်များက မသီးသေးပါက ‘သင်တို့၏ သစ်ပင်များက အသီးသီးနေသည် မဟုတ်လော’ ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ‘အရှင်ဘုရားတို့ ခံယူတော်မူကြပါ၊ တပည့်တော်တို့ ကုသိုလ်ရပါလိမ့်မည်’ ဟု လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းပါက သံဃာအား အသိပေး၍ လက်ခံရန် အပ်၏။ ဤသို့လျှင် အာရာမ်ချင်း လဲလှယ်အပ်၏။ ဤနည်းတူစွာပင် အာရာမဝတ္ထု၊ ကျောင်း၊ ကျောင်းရာတို့ကိုလည်း အာရာမ်ဖြင့် လဲလှယ်အပ်၏။ ကြီးသည်ဖြစ်စေ၊ ငယ်သည်ဖြစ်စေ အာရာမဝတ္ထုဖြင့်လည်း အာရာမ်၊ အာရာမဝတ္ထု၊ ကျောင်း၊ ကျောင်းရာတို့ကို လဲလှယ်အပ်၏။

Kathaṃ vihārena vihāro parivattetabbo? Saṅghassa antogāme gehaṃ hoti, manussānaṃ vihāramajjhe pāsādo, ubhopi agghena samakā, sace manussā tena pāsādena taṃ gehaṃ yācanti, sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ gehaṃ hoti, ‘‘mahagghataraṃ amhākaṃ geha’’nti vutte ‘‘kiñcāpi mahagghataraṃ, pabbajitānaṃ asāruppaṃ, na sakkā tattha pabbajitehi vasituṃ, idaṃ pana sāruppaṃ gaṇhathā’’ti vadanti; evampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Sace pana manussānaṃ mahagghaṃ hoti, ‘‘nanu tumhākaṃ gehaṃ mahaggha’’nti vattabbaṃ. ‘‘Hotu, bhante, amhākaṃ puññaṃ bhavissati, gaṇhathā’’ti vutte pana sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Evaṃ vihārena vihāro parivattetabbo. Eteneva nayena vihāravatthupi ārāmopi ārāmavatthupi vihārena parivattetabbaṃ. Vihāravatthunā ca mahagghena vā appagghena vā vihāravihāravatthuārāmaārāmavatthūni. Evaṃ tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ.

ကျောင်းဖြင့် ကျောင်းကို အဘယ်သို့ လဲလှယ်အပ်သနည်း - သံဃာအား ရွာတွင်း၌ အိမ်တစ်လုံးရှိ၍ လူတို့အား ကျောင်းတိုက်အလယ်၌ ပြာသာဒ်တစ်လုံးရှိ၏။ နှစ်မျိုးလုံး တန်ဖိုးချင်း ညီမျှရာ၌ လူတို့သည် ထိုပြာသာဒ်နှင့် သံဃာ့အိမ်ကို လဲလှယ်ရန် တောင်းဆိုကြလျှင် လက်ခံရန် အပ်၏။ သံဃာ့အိမ်က တန်ဖိုးသာ၍ ကြီးပါက ‘ငါတို့အိမ်က တန်ဖိုးပိုကြီးသည်’ ဟု ပြောဆိုရာ၌ လူတို့က ‘တန်ဖိုးပိုကြီးသော်လည်း ရဟန်းတို့နှင့် မအပ်စပ်ပါ၊ ထိုရွာတွင်းအိမ်၌ ရဟန်းများ သီတင်းသုံးရန် မသင့်တော်ပါ၊ ဤပြာသာဒ်သည်သာ လျောက်ပတ်ပါသည်၊ ခံယူတော်မူကြပါ’ ဟု လျှောက်ထားပါကလည်း လက်ခံရန် အပ်၏။ အကယ်၍ လူတို့၏ ပြာသာဒ်အိမ်က တန်ဖိုးပို၍ ကြီးနေပါက ‘သင်တို့၏ အိမ်က တန်ဖိုးပိုကြီးနေသည် မဟုတ်လော’ ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ‘အရှင်ဘုရားတို့ ဖြစ်ပါစေ၊ တပည့်တော်တို့ ကုသိုလ်ရပါလိမ့်မည်၊ ခံယူတော်မူကြပါ’ ဟု လျှောက်ထားလျှင်မူ လက်ခံရန် အပ်၏။ ဤသို့လျှင် ကျောင်းဖြင့် ကျောင်းကို လဲလှယ်အပ်၏။ ဤနည်းတူစွာပင် ကျောင်းရာ၊ အာရာမ်၊ အာရာမဝတ္ထုတို့ကိုလည်း ကျောင်းဖြင့် လဲလှယ်အပ်၏။ တန်ဖိုးကြီးသည်ဖြစ်စေ၊ နည်းသည်ဖြစ်စေ ကျောင်းရာဖြင့်လည်း ကျောင်း၊ ကျောင်းရာ၊ အာရာမ်၊ အာရာမဝတ္ထုတို့ကို လဲလှယ်အပ်၏။ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ထာဝရဝတ္ထုချင်း လဲလှယ်ခြင်းကို သိအပ်၏။

Garubhaṇḍena [Pg.79] garubhaṇḍaparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu khuddakaṃ vā, antamaso caturaṅgulapādakaṃ vā gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti. Sacepi rājarājamahāmattādayo ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vā denti, sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā, sampaṭicchitvā vuḍḍhapaṭipāṭiyā ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbā, puggalikavasena na dātabbā. Atirekamañce bhaṇḍāgārādīsu paññapetvā pattacīvaraṃ nikkhipitumpi vaṭṭati. Bahisīmāya ‘‘saṅghassa demā’’ti dinnamañco saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dātabbo. Tattha ce bahū mañcā honti, mañcena kammaṃ natthi; yassa vasanaṭṭhāne kammaṃ atthi, tattha ‘‘saṅghikaparibhogena paribhuñjathā’’ti dātabbo. Mahagghena satagghanakena vā sahassagghanakena vā satasahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasataṃ labhati, parivattetvā gahetabbaṃ. Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva, ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibimbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭanti. Esa nayo pīṭhabhisibimbohanesupi. Etesu hi kappiyākapyiyaṃ vuttanayameva. Tattha akappiyaṃ na paribhuñjitabbaṃ, kappiyaṃ saṅghikaparibhogena paribhuñjitabbaṃ. Akappiyaṃ vā mahagghaṃ kappiyaṃ vā parivattetvā vuttavatthūni gahetabbāni. Agarubhaṇḍupagaṃ pana bhisibimbohanaṃ nāma natthi.

ဂရုဘဏ်ကို လဲလှယ်ရာ၌ ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်သည် ကြီးသည်ဖြစ်စေ၊ ငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ အောက်ဆုံးအားဖြင့် လက်လေးသစ်မျှ အခြေရှိသော ညောင်စောင်းဖြစ်စေ၊ ရွာသားကလေးငယ်များ သဲအိမ်ဆောက်၍ ဆော့ကစားစဉ် ပြုလုပ်အပ်သော ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်ပင် ဖြစ်စေ သံဃာအား လှူဒါန်းသည့် အချိန်မှစ၍ ဂရုဘဏ် ဖြစ်၏။ မင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီး အစရှိသူတို့သည် တစ်ပြိုင်နက်တည်းဖြင့်ပင် ညောင်စောင်း တစ်ရာ သို့မဟုတ် တစ်ထောင်ကို လှူဒါန်းကြကုန်အံ့၊ အပ်စပ်သော ညောင်စောင်းအားလုံးကို လက်ခံရမည်။ လက်ခံပြီးနောက် ဝါကြီးစဉ် အစဉ်အတိုင်း "သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးစွဲကြပါကုန်" ဟု ဆို၍ ပေးဝေအပ်၏။ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ် မပေးဝေအပ်။ အပိုအလွန်ဖြစ်သော ညောင်စောင်းများကို ဘဏ္ဍာတိုက် အစရှိသည်တို့၌ ခင်းကျင်း၍ သပိတ် သင်္ကန်းများကို ထားရန်လည်း အပ်၏။ သိမ်၏ပြင်ပ၌ "သံဃာအား လှူဒါန်းပါ၏" ဟု ဆို၍ လှူဒါန်းအပ်သော ညောင်စောင်းကို သံဃာ့ထေရ် သီတင်းသုံးရာနေရာ၌ ပေးအပ်ရမည်။ ထိုနေရာ၌ ညောင်စောင်းများစွာရှိ၍ ညောင်စောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ဖွယ် အလုပ်မရှိပါက အကြင်ရဟန်း၏ နေရာ၌ အသုံးပြုရန် လိုအပ်ချက်ရှိ၏၊ ထိုရဟန်း၏နေရာ၌ "သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးစွဲပါ" ဟု ဆို၍ ပေးအပ်ရမည်။ အဖိုးတစ်ရာ ထိုက်တန်သော၊ တစ်ထောင် ထိုက်တန်သော သို့မဟုတ် တစ်သိန်း ထိုက်တန်သော တန်ဖိုးကြီး ညောင်စောင်းတစ်ခုဖြင့် အခြားသော ညောင်စောင်းတစ်ရာကို ရနိုင်ပါက လဲလှယ်၍ ယူအပ်၏။ ညောင်စောင်းချင်းသာ လဲလှယ်အပ်သည်မဟုတ်၊ ဥယျာဉ် (အာရာမ်)၊ ဥယျာဉ်မြေ၊ ကျောင်း၊ ကျောင်းမြေ၊ အင်းပျဉ်၊ ဘုံလျှို၊ ခေါင်းအုံးတို့ကိုလည်း လဲလှယ်ရန် အပ်၏။ ဤနည်းလမ်းသည် အင်းပျဉ်၊ ဘုံလျှို၊ ခေါင်းအုံးတို့၌လည်း အလားတူပင် ဖြစ်၏။ ထိုပစ္စည်းတို့၌ အပ်စပ်ခြင်း၊ မအပ်စပ်ခြင်းသည် ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် မအပ်စပ်သော ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်စသည်ကို မသုံးစွဲအပ်၊ အပ်စပ်သော ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်စသည်ကို သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးစွဲအပ်၏။ မအပ်စပ်သော ပစ္စည်း သို့မဟုတ် တန်ဖိုးကြီးမားသော အပ်စပ်သည့် ပစ္စည်းကို လဲလှယ်၍ ဆိုခဲ့ပြီးသော ပစ္စည်းတို့ကို ယူအပ်၏။ ဂရုဘဏ်အဖြစ်သို့ မရောက်သော ဘုံလျှို၊ ခေါင်းအုံး ဟူသည်ကား မရှိပေ။

Lohakumbhī lohabhāṇakaṃ lohakaṭāhanti imāni tīṇi mahantāni vā hontu khuddakāni vā antamaso pasatamattaudakagaṇhanakānipi garubhaṇḍāniyeva. Lohavārako pana kāḷalohatambalohavaṭṭalohakaṃsalohānaṃ yena kenaci kato sīhaḷadīpe pādagaṇhanako bhājetabbo. Pādo ca nāma magadhanāḷiyā pañcanāḷimattaṃ gaṇhāti, tato adhikagaṇhanako garubhaṇḍaṃ. Imāni tāva pāḷiyaṃ āgatāni lohabhājanāni.

သံအိုး (သို့မဟုတ် ကြေးအိုး)၊ သံရေလှောင်အိုးစရည်း (သို့မဟုတ် ကြေးရေလှောင်အိုးစရည်း)၊ သံဖျဉ်းအိုး (သို့မဟုတ် ကြေးဖျဉ်းအိုး) ဟူသော ဤသုံးမျိုးတို့သည် ကြီးသည်ဖြစ်စေ၊ ငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့် လက်တစ်ဖက်စာမျှသော ရေကို ဆန့်သည်ဖြစ်စေ ဂရုဘဏ်များသာ ဖြစ်ကြ၏။ သံရေအိုး (သို့မဟုတ် ကြေးရေအိုး) ကိုမူကား သံ၊ ကြေးနီ၊ ကြေးပုပ်၊ ကြေးဖြူတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်အပ်၍ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သုံးစွဲသော တစ်ပါဒမျှ ဆန့်သော သံရေအိုး၊ ကြေးရေအိုးကိုမူ ဝေဖန်အပ်၏။ ပါဒမည်သည်ကား မဂဓပြည်သုံး တိုင်းတာမှုဖြင့် ငါးကွမ်းစား (ငါးပြည်) ခန့် ဆန့်၏။ ထိုငါးကွမ်းစားထက် ပိုမိုဆန့်သော အိုးသည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ဤသည်တို့ကား ပါဠိတော်၌ လာသော သံထည်၊ ကြေးထည် အိုးများ ဖြစ်ကြသည်။

Pāḷiyaṃ pana anāgatānipi bhiṅgārapaṭiggahauḷuṅkadabbikaṭacchupātitaṭṭakasarakasamuggaaṅgārakapalladhūmakaṭacchuādīni khuddakāni vā mahantāni vā sabbāni garubhaṇḍāni. Patto, ayathālakaṃ, tambalohathālakanti imāni pana bhājanīyāni. Kaṃsalohavaṭṭalohabhājanavikati saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭā vā vaṭṭati, puggalikaparibhogena na vaṭṭati. Kaṃsalohādibhājanaṃ [Pg.80] saṅghassa dinnampi hi pārihāriyaṃ na vaṭṭati. ‘‘Gihivikaṭanihāreneva paribhuñjitabba’’nti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ.

ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်မပါရှိသော်လည်း ရေကရား၊ ထွေးခံ၊ ရေမှုတ်၊ ယောင်းမ၊ ယောက်ချို (သို့မဟုတ် ဇွန်း)၊ ခွက်၊ စလောင်း၊ ရေသောက်ခွက်၊ ကြုတ်၊ မီးအိုးကင်း၊ မီးမွှေယောင်းမ အစရှိသော အသုံးအဆောင်တို့သည် ငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးသည်ဖြစ်စေ အားလုံးသော ပစ္စည်းတို့သည် ဂရုဘဏ်များ ဖြစ်ကြသည်။ သပိတ်၊ သံခွက်၊ ကြေးနီခွက် ဤပစ္စည်းတို့ကိုမူကား ဝေဖန်အပ်၏။ ကြေးဖြူ သို့မဟုတ် ကြေးပုပ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ခွက်အထူးကို သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ လူတို့၏ အသုံးအဆောင်ပုံစံဖြင့် သော်လည်းကောင်း သုံးစွဲရန် အပ်၏။ ပုဂ္ဂလိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးစွဲရန် မအပ်။ ကြေးဖြူစသော ခွက်ကို သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်သော်လည်း ခရီးသွားရာ၌ ကိုယ်ပိုင်အဖြစ် ဆောင်ယူ၍ သုံးစွဲရန် မအပ်။ "လူတို့၏ အထူးပြုလုပ်အပ်သော အသုံးအဆောင်ပုံစံဖြင့်သာ သုံးစွဲအပ်၏" ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုထားသည်။

Ṭhapetvā pana bhājanavikatiṃ aññasmimpi kappiyalohabhaṇḍe – añjanī, añjanisalākā, kaṇṇamalaharaṇī, sūci, paṇṇasūci, khuddako, pipphalako, khuddakaṃ, ārakaṇṭakaṃ, kuñcikā, tāḷaṃ, kattarayaṭṭhi vedhako, natthudānaṃ, bhindivālo, lohakūṭo, lohakuṭṭi, lohaguḷo, lohapiṇḍi, lohacakkalikaṃ, aññampi vippakatalohabhaṇḍaṃ bhājanīyaṃ. Dhūmanettaphāladīparukkhadīpakapallakaolambakadīpaitthipurisatiracchānagatarūpakāni pana aññāni vā bhitticchadanakavāṭādīsu upanetabbāni, antamaso lohakhilakaṃ upādāya sabbāni lohabhaṇḍāni garubhaṇḍāniyeva honti, attanā laddhānipi pariharitvā puggalikaparibhogena na paribhuñjitabbāni, saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭāni vā vaṭṭanti. Tipubhaṇḍepi eseva nayo. Khīrapāsāṇamayāni taṭṭakasarakādīni garubhaṇḍāniyeva.

ခွက်အထူးကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော အပ်စပ်သည့် သံထည်၊ ကြေးထည် ပစ္စည်းများဖြစ်သော— မျက်စဉ်းကျည်၊ မျက်စဉ်းတံ၊ နားကလော်တံ၊ အပ်၊ ကညစ်၊ ဓားငယ်၊ အပ်နဖားထွင်း စူးငယ်၊ သော့ခလောက်ဖွင့်သည့် သံကောက်၊ သော့ခလောက် (မင်းတုပ်)၊ တောင်ဝှေးစွပ် သံကွင်း (သို့မဟုတ် ကြေးကွင်း)၊ နှာနှပ်တံ၊ ခရင်း၊ သံတူ၊ သံချေး (သို့မဟုတ် သံတူငယ်)၊ သံလုံး၊ သံတွေခဲ၊ သံစက်ဝန်းနှင့် အခြားသော မပြီးစီးသေးသော သံထည်၊ ကြေးထည် ကြမ်းများကို ဝေဖန်အပ်၏။ ဆေးတံ၊ ထယ်သွား၊ ဆီမီးတိုင်၊ ဆီမီးခွက်၊ ဆီမီးဆွဲ၊ မိန်းမရုပ်၊ ယောက်ျားရုပ်၊ တိရစ္ဆာန်ရုပ်များ၊ သို့မဟုတ် နံရံ၊ အမိုး၊ တံခါးရွက်စသည်တို့၌ တပ်ဆင်အပ်သော အခြားပစ္စည်းများ၊ အောက်ထစ်ဆုံး သံချောင်း (သံတံသင်း) အစရှိသည်တို့သည် အလုံးစုံသော သံထည်ပစ္စည်းတို့သည် ဂရုဘဏ်များသာ ဖြစ်ကြ၏။ မိမိကိုယ်တိုင် ရရှိအပ်သော ပစ္စည်းများဖြစ်စေကာမူ ကိုယ်ပိုင်အဖြစ် သိမ်းဆည်းဆောင်ထား၍ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ် မသုံးစွဲအပ်ကုန်။ သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ လူတို့၏ အသုံးအဆောင်ပုံစံဖြင့် သော်လည်းကောင်း သုံးစွဲရန် အပ်၏။ ခဲထည်၊ သလွဲထည် ပစ္စည်းများ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဖြူဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော စလောင်း၊ ရေသောက်ခွက် အစရှိသည်တို့သည်လည်း ဂရုဘဏ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။

Ghaṭako pana telabhājanaṃ vā pādagaṇhanakato atirekameva garubhaṇḍaṃ. Suvaṇṇarajatahārakūṭajātiphalikabhājanāni gihivikaṭānipi na vaṭṭanti, pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vā. Senāsanaparibhoge pana āmāsampi anāmāsampi sabbaṃ vaṭṭati.

ကြာသွတ်အိုး သို့မဟုတ် ဆီအိုးသည်ကား တစ်ပါဒထက် ပိုမိုဆန့်ပါက ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ရွှေခွက်၊ ငွေခွက်၊ ကြေးဝါခွက်၊ ဖလ်စစ်ခွက်တို့သည် လူတို့၏ အထူးပြုလုပ်အပ်သော အသုံးအဆောင်များ ဖြစ်စေကာမူ သုံးစွဲရန် မအပ်စပ်ကုန်။ သံဃိကအဖြစ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း သုံးစွဲရန် မအပ်စပ်သည်မှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိပေ။ ကျောင်းအသုံးအဆောင် ပရိဘောဂတို့၌မူကား ကိုင်ကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ မကိုင်ကောင်းသည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော ပစ္စည်းကို သုံးစွဲရန် အပ်၏။

Vāsiādīsu yāya vāsiyā ṭhapetvā daṇḍakaṭṭhacchedanaṃ vā ucchutacchanaṃ vā aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā, ayaṃ bhājanīyā. Tato mahattarī yena kenaci ākārena katā vāsi garubhaṇḍameva. Pharasu pana antamaso vejjānaṃ sirāvedhanapharasupi garubhaṇḍameva. Kuṭhāriyaṃ pharasusadiso eva vinicchayo. Yā pana āvudhasaṅkhepena katā, ayaṃ anāmāsā. Kudālo antamaso caturaṅgulamattopi garubhaṇḍameva. Nikhādanaṃ caturassamukhaṃ vā hotu doṇimukhaṃ vā vaṅkaṃ vā ujukaṃ vā, antamaso sammuñjanidaṇḍakavedhanampi daṇḍabaddhaṃ ce, garubhaṇḍameva. Sammuñjanidaṇḍakhaṇanakaṃ pana adaṇḍakaṃ phalamattameva, yaṃ sakkā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ, taṃ bhājanīyaṃ. Sikharampi nikhādaneneva saṅgahitaṃ. Yehi manussehi vihāre vāsiādīni dinnāni honti, te ca ghare daḍḍhe vā [Pg.81] corehi vā vilutte ‘‘detha no, bhante, upakaraṇe, puna pākatike karissāmā’’ti vadanti, dātabbā. Sace āharanti, na vāretabbā; anāharantāpi na codetabbā.

ပဲခွပ် (ဓား) အစရှိသည်တို့တွင် ဒန်ပူဖြတ်ခြင်း၊ ကြံခွံခွာခြင်းတို့ကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော ကြီးမားသော အလုပ်များကို ပြုလုပ်ရန် မစွမ်းနိုင်သော ဓားငယ်ကိုမူကား ဝေဖန်အပ်၏။ ထိုဓားငယ်ထက် ကြီးမားသော မည်သည့်ပုံစံဖြင့်မဆို ပြုလုပ်ထားသော ပဲခွပ် (ဓား) သည် ဂရုဘဏ်သာ ဖြစ်သည်။ ပုဆိန်သည်ကား အောက်ထစ်ဆုံး ဆေးဆရာတို့၏ အကြောဖောက်သော ပုဆိန်ငယ် ဖြစ်သော်လည်း ဂရုဘဏ်သာ ဖြစ်သည်။ ဓားမနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ပုဆိန်ကဲ့သို့ပင် ဆုံးဖြတ်ရမည်။ လက်နက်အသွင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဓားကိုမူကား မကိုင်ကောင်း (မသုံးသပ်အပ်)။ ပေါက်တူးသည် အောက်ထစ်ဆုံး လက်လေးသစ်မျှသာ ရှိသော်လည်း ဂရုဘဏ်သာ ဖြစ်၏။ ဆောက်သည် လေးထောင့်အဖျားရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ဆောက်ခုံးဖြစ်စေ၊ ကောက်သည်ဖြစ်စေ၊ ဖြောင့်သည်ဖြစ်စေ၊ အောက်ထစ်ဆုံး တံမြက်စည်းရိုးထွင်းသော ဆောက်ငယ်ပင်ဖြစ်စေ အရိုးတပ်ထားပါက ဂရုဘဏ်သာ ဖြစ်သည်။ အရိုးမရှိဘဲ အသွားမျှသာ ဖြစ်သော တံမြက်စည်းရိုးထွင်းဆောက်ကို အိတ်ငယ်၌ ထည့်၍ ကိုယ်တိုင် သိမ်းဆည်းဆောင်ထားနိုင်ပါက ထိုဆောက်ကို ဝေဖန်အပ်၏။ စူး (ဆောက်ချွန်) ကိုလည်း ဆောက်၏နည်းတူပင် သတ်မှတ်အပ်၏။ အကြင်လူတို့သည် ကျောင်းတိုက်၌ ပဲခွပ် (ဓား) အစရှိသည်တို့ကို လှူဒါန်းထားပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ အိမ်များ မီးလောင်ခြင်း သို့မဟုတ် သူခိုးဓားပြတို့ လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရသဖြင့် "အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်တို့အား ပဲခွပ်အစရှိသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို ပေးသနားတော်မူပါ၊ နောက်မှ ပြန်လည်လှူဒါန်းပါမည်" ဟု လျှောက်ထားလာပါက ပေးအပ်အပ်၏။ အကယ်၍ ပြန်လည်ယူဆောင်လာပါက မတားမြစ်အပ်။ မယူဆောင်လာဘဲ နေပါကလည်း ပြန်လည်မတောင်းအပ် (မစောဒနာအပ်)။

Kammārataṭṭakāracundakāranaḷakāramaṇikārapattabandhakānaṃ adhikaraṇimuṭṭhikasaṇḍāsatulādīni sabbāni lohamayaupakaraṇāni saṅghe dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍāni. Tipukoṭṭakasuvaṇṇakāracammakāraupakaraṇesupi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – tipukoṭṭakaupakaraṇesupi tipucchedanasatthakaṃ, suvaṇṇakāraupakaraṇesu suvaṇṇacchedanasatthakaṃ, cammakāraupakaraṇesu kataparikammacammachiddanakaṃ khuddakasatthakanti imāni bhājanīyabhaṇḍāni. Nahāpitatunnakāraupakaraṇesupi ṭhapetvā mahākattariṃ mahāsaṇḍāsaṃ mahāpipphalakañca sabbaṃ bhājanīyaṃ. Mahākattariādīni garubhaṇḍāni.

ပန်းပဲသမား၊ ပန်းထိမ်သည်၊ ပန်းတင်းသည်၊ ပန်းပွတ်သမား၊ ကျူထရံသမား၊ ရွဲထွင်းသမား၊ သပိတ်ဖာသမားတို့၏ တူငယ်၊ သံညှပ်၊ ချိန်ခွင် အစရှိသော သံ၊ ကြေးဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အသုံးအဆောင်အားလုံးတို့သည် သံဃာအား လှူဒါန်းသည့် အချိန်မှစ၍ ဂရုဘဏ်များ ဖြစ်ကြသည်။ သလွဲဖြတ်တောက်သူ၊ ရွှေပန်းတိမ်သည်၊ သားရေနယ်သမားတို့၏ အသုံးအဆောင်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤထူးခြားချက်ရှိသည် - သလွဲဖြတ်သူ၏ အသုံးအဆောင်တို့တွင် သလွဲဖြတ်သည့် ဓားငယ်၊ ရွှေပန်းတိမ်သည်၏ အသုံးအဆောင်တို့တွင် ရွှေဖြတ်သည့် ဓားငယ်၊ သားရေနယ်သမား၏ အသုံးအဆောင်တို့တွင် ပြုပြင်ပြီးသော သားရေနယ်ကို ဖြတ်တောက်သည့် ဓားငယ်ဟု ဆိုအပ်သော ဤဓားငယ်တို့သည် ဝေဖန်အပ်သော ဘာဇနီယဘဏ္ဍာများ ဖြစ်ကြသည်။ ဆတ္တာသည်နှင့် အပ်ချုပ်သမားတို့၏ အသုံးအဆောင်တို့တွင်လည်း ကြီးသောကပ်ကြေး၊ ကြီးသောသံညှပ်နှင့် ကြီးသောသင်တုန်းဓားတို့ကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ရှိသော အသုံးအဆောင်အားလုံးသည် ဘာဇနီယဘဏ္ဍာများ ဖြစ်ကြသည်။ ကြီးသောကပ်ကြေး အစရှိသော ပစ္စည်းတို့ကား ဂရုဘဏ်များ ဖြစ်ကြသည်။

Valliādīsu vettavalliādikā yā kāci aḍḍhabāhuppamāṇā valli saṅghassa dinnā vā tatthajātakā vā rakkhitagopitā garubhaṇḍaṃ hoti, sā saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate sace atirekā hoti, puggalikakammepi upanetuṃ vaṭṭati; arakkhitā pana garubhaṇḍameva na hoti. Suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajjukā vā yottāni vā vāke ca nāḷikerahīre ca vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā vā dvivaṭṭā vā saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ. Suttaṃ pana avaṭṭetvā dinnaṃ makacivākanāḷikerahīrā ca bhājanīyā. Yehi panetāni rajjukayottādīni dinnāni honti, te attano karaṇīyena harantā na vāretabbā.

နွယ်အစရှိသည်တို့၌ အဆုံးအဖြတ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။ ကြိမ်နွယ် အစရှိသော လက်ရုံးဝက်ခန့် ပမာဏရှိသော နွယ်တစ်မျိုးမျိုးကို သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုသံဃိကမြေ၌ ပေါက်ရောက်သည်ဖြစ်စေ၊ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းအပ်သော နွယ်သည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ထိုနွယ်ကို သံဃာ့ကိစ္စနှင့် စေတီတော်ကိစ္စများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပိုလျှံနေပါက ပုဂ္ဂလိကကိစ္စများ၌ အသုံးပြုရန် ကပ်ဆောင်ခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ သို့သော် မစောင့်ရှောက်အပ်သော ကြိမ်၊ နွယ်တို့သည်ကား ဂရုဘဏ် မဟုတ်ပေ။ ချည်၊ သင်ပန်းလျှော်၊ အုန်းဆံမျှင်၊ သားရေတို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ကြိုးငယ်များ သို့မဟုတ် သားရေကြိုးများ၊ သို့မဟုတ် သင်ပန်းလျှော်နှင့် အုန်းဆံမျှင်တို့ကို ကျစ်၍ ပြုလုပ်အပ်သော တစ်လွန်းတင်ကြိုး၊ နှစ်လွန်းတင်ကြိုးတို့သည် သံဃာအား လှူဒါန်းသည့် အချိန်မှစ၍ ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကျစ်ဘဲ လှူဒါန်းအပ်သော ချည်၊ သင်ပန်းလျှော်မျှင်၊ အုန်းဆံမျှင်တို့သည် ဘာဇနီယဘဏ္ဍာများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကြိုးငယ်၊ သားရေကြိုး အစရှိသည်တို့ကို လှူဒါန်းထားကြကုန်သော ဒါယကာတို့သည် မိမိတို့၏ ကိစ္စအတွက် ပြန်လည်ယူဆောင်သွားကြပါက မတားမြစ်အပ်ပေ။

Yo koci antamaso aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattopi veḷu saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ, sopi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atireko puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Pādagaṇhanakatelanāḷi pana kattarayaṭṭhi, upāhanadaṇḍako, chattadaṇḍo, chattasalākāti idamettha bhājanīyabhaṇḍaṃ. Daḍḍhagehamanussā gaṇhitvā gacchantā na vāretabbā. Rakkhitagopitaṃ veḷuṃ gaṇhantena samakaṃ vā atirekaṃ vā thāvaraṃ antamaso taṃagghanakampi phātikammaṃ katvā gahetabbo[Pg.82]. Phātikammaṃ akatvā gaṇhantena tattheva vaḷañjetabbo, gamanakāle saṅghikāvāse ṭhapetvā gantabbaṃ. Asatiyā gahetvā gatena pahiṇitvā dātabbo. Desantaraṃ gatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbo.

အနည်းဆုံး အလျား ရှစ်သစ်၊ လုံးပတ် သီဟိုဠ်ကညစ်ရိုးခန့် ပမာဏရှိသော ဝါးတစ်မျိုးမျိုးကို သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုသံဃိကမြေ၌ ပေါက်ရောက်သည်ဖြစ်စေ၊ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းအပ်သော ဝါးသည်လည်း ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ထိုဝါးသည်လည်း သံဃာ့ကိစ္စနှင့် စေတီတော်ကိစ္စများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပိုလျှံနေပါက ပုဂ္ဂလိကကိစ္စများ၌ ပေးလှူရန် အပ်စပ်၏။ သို့သော် တစ်ပါဒ တန်ဖိုးရှိသော ဆီကို ထည့်နိုင်သော ဆီကျည်တောက်၊ တောင်ဝှေး၊ ဖိနပ်ချိပ်စရာ တုတ်ငယ်၊ ထီးရိုးတုတ်၊ ထီးဝါးခြမ်းစိတ် ဟူသော ဤအလုံးစုံသော အရာတို့သည် ဤဝါးဘဏ္ဍာတို့အနက် ဝေဖန်ကောင်းသော ဘာဇနီယဘဏ္ဍာများ ဖြစ်ကြသည်။ အိမ်မီးလောင်ခံရသော လူတို့က ဝါးများကို ယူဆောင်သွားကြပါက မတားမြစ်အပ်ပေ။ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းအပ်သော ဝါးကို ယူလိုသော ရဟန်းသည် ညီမျှသော သို့မဟုတ် ပိုလွန်သော ထာဝရဘဏ္ဍာဖြင့် အနည်းဆုံး ထိုဝါး၏ တန်ဖိုးထိုက်တန်သော တိုးပွားအောင် ပြုလုပ်ခြင်း (ဖာတိကမ္မ) ကို ပြု၍ ယူအပ်၏။ ဖာတိကမ္မ မပြုဘဲ ယူသောရဟန်းသည် ထိုကျောင်း၌သာ သုံးစွဲအပ်၏။ အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားသောအခါ သံဃိကကျောင်း၌ ထားခဲ့ပြီးမှ သွားအပ်၏။ သတိလက်လွတ်ဖြင့် ယူဆောင်သွားမိပါက စေလွှတ်၍ ပြန်ပေးအပ်၏။ အရပ်တစ်ပါးသို့ ရောက်ရှိသွားသော ရဟန်းသည် ရောက်ရှိရာကျောင်းရှိ သံဃိကကျောင်းတိုက်၌ ထားရှိအပ်၏။

Tiṇanti muñjaṃ pabbajañca ṭhapetvā avasesaṃ yaṃkiñci tiṇaṃ. Yattha pana tiṇaṃ natthi, tattha paṇṇehi chādenti; tasmā paṇṇampi tiṇeneva saṅgahitaṃ. Iti muñjādīsu yaṃkiñci muṭṭhippamāṇampi tiṇaṃ tālapaṇṇādīsu ca ekaṃ paṇṇampi saṅghassa dinnaṃ vā tatthajātakaṃ vā bahārāme saṅghassa tiṇavatthuto jātatiṇaṃ vā rakkhitagopitaṃ garubhaṇḍaṃ hoti, tampi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Daḍḍhagehamanussā gahetvā gacchantā na vāretabbā. Aṭṭhaṅgulappamāṇopi rittapotthako garubhaṇḍameva.

မြက်ဟူသည်မှာ ဖြူဆံမြက်နှင့် ပြိန်းမြက်တို့ကို ချန်လှပ်၍ ကျန်ရှိသော တစ်မျိုးမျိုးသော မြက်ကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော် မြက်မရှိသောအရပ်၌ သစ်ရွက်တို့ဖြင့် မိုးကြကုန်သောကြောင့် သစ်ရွက်ကိုလည်း မြက်ဖြင့်ပင် သွင်းယူအပ်၏။ သို့ဖြစ်၍ ဖြူဆံမြက် အစရှိသည်တို့တွင် အနည်းဆုံး လက်တစ်ဆုပ်ခန့် ပမာဏရှိသော မြက်အစုသည်လည်းကောင်း၊ ထန်းရွက် အစရှိသည်တို့တွင် သစ်ရွက်တစ်ရွက်သည်လည်းကောင်း သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုသံဃိကမြေ၌ ပေါက်ရောက်သည်ဖြစ်စေ၊ သံဃိကကျောင်းတိုက်၏ ပြင်ပရှိ သံဃိကမြက်ခင်း၌ ပေါက်ရောက်သော မြက်သည်ဖြစ်စေ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းအပ်ပါက ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ထိုမြက် သစ်ရွက်သည်လည်း သံဃာ့ကိစ္စနှင့် စေတီတော်ကိစ္စများ ပြီးစီး၍ ပိုလျှံနေပါက ပုဂ္ဂလိကကိစ္စ၌ ပေးလှူရန် အပ်စပ်၏။ အိမ်မီးလောင်ခံရသော လူတို့က ယူဆောင်သွားကြပါက မတားမြစ်အပ်ပေ။ လက်ရှစ်သစ်ခန့် ပမာဏရှိသော စာမရေးရသေးသည့် ပေရွက်သည်လည်း ဂရုဘဏ်သာ ဖြစ်သည်။

Mattikā pakatimattikā vā hotu pañcavaṇṇā vā sudhā vā sajjurasakaṅguṭṭhasilesādīsu vā yaṃkiñci, dullabhaṭṭhāne ānetvā vā dinnaṃ tatthajātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ tālaphalapakkamattaṃ garubhaṇḍaṃ hoti. Tampi saṅghakamme ca cetiyakamme ca niṭṭhite atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati. Hiṅguhiṅgulakaharitālamanosilañjanāni pana bhājanīyabhaṇḍāni.

မြေညက်သည် ရိုးရိုးမြေညက် ဖြစ်စေ၊ ငါးမျိုးသော အဆင်းရှိသော မြေညက်ဖြစ်စေ၊ အင်္ဂတေဖြစ်စေ၊ ပွဲ့လျက်၊ ကညင်စေး၊ သစ်စေး အစရှိသည်တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြစ်စေ ရရှိရန် ခဲယဉ်းသောအရပ်မှ ဆောင်ယူ၍ လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုသံဃိကမြေ၌ ဖြစ်ထွန်းသည်ဖြစ်စေ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းအပ်သော ထန်းသီးမှည့်ခန့် ပမာဏရှိသော မြေညက် သို့မဟုတ် သစ်စေးသည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ထိုမြေညက်နှင့် သစ်စေးသည်လည်း သံဃာ့ကိစ္စနှင့် စေတီတော်ကိစ္စများ ပြီးစီး၍ ပိုလျှံနေပါက ပုဂ္ဂလိကကိစ္စ၌ ပေးလှူရန် အပ်စပ်၏။ သို့သော် ဟိန်းဂို၊ ဟင်္သပြဒါး၊ ဆေးဒန်း၊ မြင်းသီလာ၊ မျက်စဉ်းကျောက် အစရှိသည်တို့သည်ကား ဝေဖန်ကောင်းသော ဘာဇနီယဘဏ္ဍာများ ဖြစ်ကြသည်။

Dārubhaṇḍe yo koci aṭṭhaṅgulasūcidaṇḍamattopi dārubhaṇḍako dārudullabhaṭṭhāne saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito, ayaṃ garubhaṇḍaṃ hotīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana sabbampi dāruveḷucammapāsāṇādivikatiṃ dārubhaṇḍena saṅgaṇhitvā ‘‘tena kho pana samayena saṅghassa āsandiko uppanno hotī’’ti ito paṭṭhāya dārubhaṇḍavinicchayo vutto.

သစ်သားဘဏ္ဍာ၌ အနည်းဆုံး အလျား ရှစ်သစ်၊ လုံးပတ် သီဟိုဠ်ကညစ်ရိုးခန့် ပမာဏရှိသော သစ်သားပစ္စည်းသည် သစ်သားရခဲသော အရပ်၌ သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုသံဃိကမြေ၌ ပေါက်ရောက်သည်ဖြစ်စေ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းအပ်ပါက ဤသစ်သားပစ္စည်းသည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်၏ဟု ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်၏။ မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူ သစ်သား၊ ဝါး၊ သားရေ၊ ကျောက် အစရှိသော ထူးခြားစွာ ပြုလုပ်အပ်သော ပစ္စည်းအားလုံးကို သစ်သားဘဏ္ဍာဖြင့် သိမ်းကျုံးယူပြီးလျှင် "tena kho pana samayena saṅghassa āsandiko uppanno hoti" ဟူသော ဤပါဠိတော်မှ စတင်၍ သစ်သားဘဏ္ဍာ၏ အဆုံးအဖြတ်ကို ပြဆိုထားသည်။

Tatrāyaṃ atthuddhāro, āsandiko, sattaṅgo, bhaddapīṭhaṃ, pīṭhikā, eḷakapādakapīṭhaṃ, āmalakavaṭṭakapīṭhaṃ, phalakaṃ, kocchaṃ, palālapīṭhakanti imesu [Pg.83] tāva yaṃkiñci khuddakaṃ vā hotu mahantaṃ vā, saṅghassa dinnaṃ garubhaṇḍaṃ hoti. Palālapīṭhena cettha kadalipattādipīṭhānipi saṅgahitāni. Byagghacammaonaddhampi vāḷarūpaparikkhittaṃ, ratanaparisibbitaṃ, kocchakaṃ garubhaṇḍameva.

ထိုမဟာအဋ္ဌကထာ၌ အနက်ထုတ်ပြချက်ကား ဤသို့တည်း။ ဦးစွာပထမ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့အနက် တစ်တောင့်ထွာထက် မြင့်သော ခြေထောက်ရှိသော ညောင်စောင်း၊ ခုနစ်ပါးသော အင်္ဂါရှိသော ညောင်စောင်း၊ ကြိမ်ဖြင့် ရက်လုပ်အပ်သော ကောင်းမြတ်သော လေးထောင့်အင်းပျဉ်၊ အဝတ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းချုပ်လုပ်အပ်သော အင်းပျဉ်ငယ်၊ သိုးခြေသဏ္ဌာန် ခြေထောက်ရှိသော အင်းပျဉ်၊ ရှစ်ရှားသီး ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ဝိုင်းသော အင်းပျဉ်၊ ပျဉ်ချပ်၊ ခပ်အခင်း၊ ကောက်ရိုးအင်းပျဉ်ငယ် ဟူသော ဤညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့တွင် ငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးသည်ဖြစ်စေ သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်သော ပစ္စည်းသည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ ကောက်ရိုးအင်းပျဉ်ဖြင့် ငှက်ပျောရွက် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အင်းပျဉ်တို့ကိုလည်း သိမ်းကျုံးယူအပ်၏။ ကျားရေဖြင့် မြှေးယှက်အပ်သော သို့မဟုတ် သားရဲရုပ်များဖြင့် ကာရံအပ်သော၊ သို့မဟုတ် ရတနာရွှေချည်ငွေချည်တို့ဖြင့် ချုပ်လုပ်အပ်သော ခပ်အခင်းသည်လည်း ဂရုဘဏ်ပင် ဖြစ်သည်။

Vaṅkaphalakaṃ, dīghaphalakaṃ, cīvaradhovanaphalakaṃ, ghaṭṭanaphalakaṃ, ghaṭṭanamuggaro, dantakaṭṭhacchedanagaṇṭhikā, daṇḍamuggaro, ambaṇaṃ, rajanadoṇi, udakapaṭicchako, dārumayo vā dantamayo vā veḷumayo vā sapādakopi apādakopi samuggo, mañjūsā, pādagaṇhanakato atirekappamāṇo karaṇḍo, udakadoṇi, udakakaṭāhaṃ, uḷuṅko, kaṭacchu, pānīyasarāvaṃ, pānīyasaṅkhoti etesupi yaṃkiñci saṅghe dinnaṃ garubhaṇḍaṃ. Saṅkhathālakaṃ pana bhājanīyaṃ, tathā dārumayo udakatumbo.

ကောက်သော ပျဉ်ချပ်၊ ရှည်သော ပျဉ်ချပ်၊ သင်္ကန်းလျှော်ရာ ပျဉ်ချပ်၊ သင်္ကန်းထုရိုက်ရာ ပျဉ်ချပ်၊ သင်္ကန်းပုတ်ခတ်သော လက်ရိုက်၊ ဒန်ပူဖြတ်ရာ တုံးငယ်၊ အရိုးတပ်ထားသော လက်ရိုက်၊ လှေ၊ သောက်ရေလှောင်ရာ ဇလား၊ ဆိုးရည်ထည့်ရာ ဇလား၊ သင်္ကန်းညှစ်ရေခံသော ဇလားပုံး၊ သစ်သားဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဆင်စွယ်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ဝါးဖြင့် ဖြစ်စေ ပြုလုပ်အပ်သော ခြေထောက်ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ခြေထောက်မရှိသည်ဖြစ်စေ ပန်းကလပ်၊ သေတ္တာငယ်၊ သေတ္တာကြီး၊ တစ်ပါဒ တန်ဖိုးရှိသော ကြုပ်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ကြုပ်၊ ရေလှောင်ဇလား၊ ရေဖျဉ်းအိုး၊ ရေမှုတ်၊ ယောက်ချို သို့မဟုတ် ဇွန်း၊ သောက်ရေခွက်၊ သောက်ရေခရုသင်း ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးကို သံဃာအား လှူဒါန်းအပ်ပါက ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ခရုသင်းခွက်ငယ်သည် ဘာဇနီယဘဏ္ဍာ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ရေဖူးကိုလည်း ဝေဖန်ကောင်း၏။

Pādakathalikamaṇḍalaṃ dārumayaṃ vā hotu coḷapaṇṇādimayaṃ vā sabbaṃ garubhaṇḍaṃ. Ādhārako pattapidhānaṃ, tālavaṇṭaṃ, bījanī, caṅkoṭakaṃ, pacchi, yaṭṭhisammuñjanī muṭṭhisammuñjanīti etesupi yaṃkiñci khuddakaṃ vā mahantaṃ vā dāruveḷupaṇṇacammādīsu yena kenaci kataṃ garubhaṇḍameva.

ခြေပွတ်အိုးခြမ်းနှင့်တူသော ခြေသုတ်အဝိုင်းသည် သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အဝတ်၊ သစ်ရွက် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော ခြေသုတ်အဝိုင်းသည် ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ သပိတ်ခြေ၊ သပိတ်ဖုံး၊ ထန်းရွက်ယပ်ဝန်း၊ လေးထောင့်ယပ်ဝန်း၊ ပန်းတောင်း၊ ခြင်းတောင်း၊ အရိုးရှိသော တံမြက်စည်း၊ လက်ဆုပ်တံမြက်စည်း ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့တွင်လည်း ငယ်သည်ဖြစ်စေ၊ ကြီးသည်ဖြစ်စေ သစ်သား၊ ဝါး၊ သစ်ရွက်၊ သားရေ အစရှိသည်တို့အနက် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ပစ္စည်းသည် ဂရုဘဏ်ချည်းသာ ဖြစ်သည်။

Thambhatulāsopānaphalakādīsu dārumayaṃ vā pāsāṇamayaṃ vā yaṃkiñci gehasambhārarūpaṃ, yo koci kaṭasārako, yaṃkiñci bhūmattharaṇaṃ, yaṃkiñci akappiyacammaṃ, sabbaṃ saṅghe dinnaṃ garubhaṇḍaṃ, bhūmattharaṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Eḷakacammaṃ pana paccattharaṇagatikaṃ hoti, tampi garubhaṇḍameva. Kappiyacammāni bhājanīyāni. Kurundiyaṃ pana ‘‘sabbaṃ mañcappamāṇaṃ cammaṃ garubhaṇḍa’’nti vuttaṃ.

တိုင်၊ ထုပ်၊ လျောက်၊ လှေကား၊ ပျဉ်ချပ် အစရှိသည်တို့တွင် သစ်သားဖြင့်ပြီးသည်ဖြစ်စေ၊ ကျောက်ဖြင့်ပြီးသည်ဖြစ်စေ ကျောင်း၏ အဆောက်အဦ သဘောရှိသော တစ်စုံတစ်ခုသော ဘဏ္ဍာ၊ ဖျာသင်ဖြူး၊ မြေခင်းကြမ်းခင်း၊ မအပ်သော သားရေဟူသမျှ သံဃာအား လှူဒါန်းထားသော ထိုပစ္စည်းအားလုံးသည် ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမအပ်သောသားရေကို မြေပေါ် ကြမ်းပေါ်တွင် အခင်းပြုလုပ်ရန် အပ်၏။ သိုးရေသည်ကား အပေါ်လွှမ်းအခင်းနှင့် အလားတူသဖြင့် ထိုသိုးရေသည်လည်း ဂရုဘဏ်ပင် ဖြစ်သည်။ အပ်သော သားရေများကိုမူ ဝေဖန်နိုင်၏။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ ‘ညောင်စောင်းပမာဏရှိသော သားရေအားလုံးသည် ဂရုဘဏ်ဖြစ်သည်’ ဟု ဆိုထားသည်။

Udukkhalaṃ, musalaṃ, suppaṃ, nisadaṃ, nisadapoto, pāsāṇadoṇi, pāsāṇakaṭāhaṃ, turivemabhastādi sabbaṃ pesakārādibhaṇḍaṃ, sabbaṃ kasibhaṇḍaṃ, sabbaṃ cakkayuttakayānaṃ garubhaṇḍameva. Mañcapādo, mañcaaṭanī, pīṭhapādo, pīṭhaaṭanī, vāsipharasuādīnaṃ daṇḍāti etesu yaṃkiñci vippakatatacchanakammaṃ aniṭṭhitameva bhājanīyaṃ, tacchitamaṭṭhaṃ pana garubhaṇḍaṃ hoti. Anuññātavāsiyā pana daṇḍo chattamuṭṭhipaṇṇaṃ kattarayaṭṭhi upāhanā araṇisahitaṃ dhammakaraṇo pādagaṇhanakato anatirittaṃ āmalakatumbaṃ āmalakaghaṭo lābukatumbaṃ lābughaṭo visāṇakatumbanti sabbametaṃ bhājanīyaṃ, tato mahantataraṃ garubhaṇḍaṃ.

ဆုံငယ်၊ ကျည်ပွေ့၊ ဗန်း သို့မဟုတ် စကော၊ ကျောက်ပျဉ်၊ ဆေးကြိတ်ကျောက်လုံး၊ ကျောက်စားကျင်း၊ ကျောက်ဖျဉ်းအိုး၊ လိပ်၊ လက်ခတ်၊ သားရေအိတ် အစရှိသော ရက်ကန်းသမားတို့၏ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းအားလုံး၊ လယ်ယာသုံး ကိရိယာအားလုံး၊ ဘီးတပ်ထားသော ယာဉ်အားလုံးတို့သည် ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ညောင်စောင်းခြေ၊ ညောင်စောင်းပေါင်၊ အင်းပျဉ်ခြေ၊ အင်းပျဉ်ပေါင်၊ ဓား၊ ပုဆိန် စသည်တို့၏ အရိုးတို့တွင် ရွေမှုကိစ္စမပြီးသေးဘဲ တစ်ဝက်တစ်ပျက်သာ ရှိသေးသော ပစ္စည်းများကိုသာ ဝေဖန်ခွဲခြမ်းနိုင်ပြီး ရွေပြီး၍ ချောညက်နေသော ပစ္စည်းများမှာမူ ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော ဓား၊ ပဲခွပ်တို့၏ အရိုး၊ ထီး၊ လက်ဆုပ်ဖြင့် ကိုင်ဆောင်နိုင်သော ထီးရွက်၊ တောင်ဝှေး၊ ဖိနပ်၊ ပွတ်ခုံနှင့် ပွတ်ကျည်အစုံ၊ ဓမကရိုဏ်း ရေစစ်၊ တစ်ပါဒတန်ဖိုးရှိသော ဗူးထက် ပို၍မကြီးသော ရှစ်ရှားသီးဗူး၊ ရှစ်ရှားသီးအိုး၊ ဗူးသီးရေဗူး၊ ဗူးသီးရေအိုး၊ သားချိုဗူး အစရှိသော ဤပစ္စည်းအားလုံးကို ဝေဖန်ခွဲခြမ်းနိုင်၏။ ထိုထက် ကြီးမားသော ပစ္စည်းများမှာမူ ဂရုဘဏ် ဖြစ်သည်။

Hatthidanto [Pg.84] vā yaṃkiñci visāṇaṃ vā atacchitaṃ yathājātameva bhājanīyaṃ, tehi katamañcapādādīsu purimasadisoyeva vinicchayo. Tacchitaniṭṭhitopi hiṅgukaraṇḍako añjanakaraṇḍako gaṇṭhikā vidho añjanī añjanisalākā udakapuñchanīti idaṃ sabbaṃ bhājanīyameva.

ဆင်စွယ် သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ခုသော သားချိုတို့ကို မရွေရသေးဘဲ ဖြစ်မြဲတိုင်းအတိုင်း ရှိနေပါက ဝေဖန်ခွဲခြမ်းနိုင်၏။ ထိုဆင်စွယ်၊ သားချိုတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ညောင်စောင်းခြေ အစရှိသည်တို့၌ ရှေး၌ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သိအပ်၏။ ရွေပြီး၍ ပြီးဆုံးသော်လည်း ရှိန်းခိုကြုပ်၊ မျက်စဉ်းကြုပ်၊ အနားပတ်သီး၊ ခါးပန်းသီး၊ မျက်စဉ်းဗူး၊ မျက်စဉ်းတံ၊ ရေသုတ်ပစ္စည်း အစရှိသော ဤပစ္စည်းအားလုံးမှာမူ ဝေဖန်နိုင်သော ပစ္စည်းများသာ ဖြစ်သည်။

Mattikābhaṇḍe sabbaṃ manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ ghaṭapiṭharādikulālabhājanaṃ pattakaṭāhaṃ aṅgārakaṭāhaṃ dhūmadānakaṃ dīparukkhako dīpakapallikā cayaniṭṭhakā chadaniṭṭhakā thūpikāti saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ, pādagaṇhanakato anatirittappamāṇo pana ghaṭako pattaṃ thālakaṃ kañcanako kuṇḍikāti idamettha bhājanīyabhaṇḍaṃ. Yathā ca mattikābhaṇḍe; evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatīti ayamettha anupubbikathā.

မြေထည်ပစ္စည်းများတွင် လူတို့၏ အတွင်းအပြင် အသုံးအဆောင်ဖြစ်သော ရေအိုး၊ ထမင်းအိုး အစရှိသော အိုးထိန်းသည်တို့၏ ခွက်အားလုံး၊ သပိတ်ဖုတ်စရာ ဖျဉ်းအိုး၊ မီးကျီးထည့်ရာခွက်၊ ဆေးတံ၊ ဆီမီးတိုင်၊ ဆီမီးအိုးကင်း၊ အုတ်စီရန် အုတ်၊ မိုးရန်အုတ်၊ အမိုးအထွဋ် အစရှိသော ဤပစ္စည်းအားလုံးသည် သံဃာအား လှူဒါန်းသည့်အချိန်မှစ၍ ဂရုဘဏ်ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ တစ်ပါဒတန်ဖိုးရှိသောပစ္စည်းထက် မပိုသော ပမာဏရှိသော ကြာသွတ်အိုး၊ ခွက်၊ သောက်ရေခွက်၊ ရေခွက် (အင်တုံ)၊ ရေကယား (ရေတကောင်း) တို့သည်ကား ဝေဖန်နိုင်သော မြေထည်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ မြေထည်ပစ္စည်းများတွင် ရေကယားသည် ဝေဖန်နိုင်သောပစ္စည်းများစာရင်းဝင် ဖြစ်သကဲ့သို့ သံထည်၊ ကြေးထည်ပစ္စည်းများတွင်လည်း ရေကယားသည် ဝေဖန်နိုင်သော ပစ္စည်းစာရင်းဝင်သာ ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဂရုဘဏ်အဆုံးအဖြတ်၌ အစဉ်အတိုင်း ရှင်းလင်းချက် ဖြစ်သည်။

Avissajjiyavatthukathā niṭṭhitā.

မဝေဖန်အပ်သော ဝတ္ထုအကြောင်း ကဏ္ဍ ပြီးဆုံးပါပြီ။

Navakammadānakathā

နဝကမ္မပေးခြင်းဆိုင်ရာ စကား။

323. Bhaṇḍikāṭṭhapanamattenāti dvārabāhānaṃ upari kapotabhaṇḍikayojanamattena. Paribhaṇḍakaraṇamattenāti gomayaparibhaṇḍakasāvaparibhaṇḍakaraṇamattena. Dhūmakālikanti idaṃ yāvassa citakadhūmo na paññāyati, tāva ayaṃ vihāro etassevāti evaṃ dhūmakāle apaloketvā katapariyositaṃ vihāraṃ denti. Vippakatanti ettha vippakato nāma yāva gopānasiyo na ārohanti. Gopānasīsu pana āruḷhāsu bahukato nāma hoti, tasmā tato paṭṭhāya na dātabbo, kiñcideva samādapetvā kāressati. Khuddake vihāre kammaṃ oloketvā chappañcavassikanti kammaṃ oloketvā catuhatthavihāre catuvassikaṃ, pañcahatthe pañcavassikaṃ, chahatthe chavassikaṃ dātabbaṃ. Aḍḍhayogo pana yasmā sattaṭṭhahattho hoti, tasmā ettha ‘‘sattaṭṭhavassika’’nti vuttaṃ. Sace pana so navahattho hoti navavassikampi dātabbaṃ. Mahallake pana dasahatthe ekādasahatthe vihāre vā pāsāde vā dasavassikaṃ vā ekādasavassikaṃ vā dātabbaṃ. Dvādasahatthe pana tato adhike vā lohapāsādasadisepi dvādasavassikameva dātabbaṃ, na tato uttari.

၃၂၃. ‘ဘဏ္ဍာငယ်ကို တပ်ဆင်ရုံမျှဖြင့်’ ဟူသည် တံခါးပေါင်တို့၏အထက်တွင် ခိုနားရန် ဘဏ္ဍာငယ်ကို တပ်ဆင်ပေးရုံမျှဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိဘဏ်ပြုရုံမျှဖြင့်’ ဟူသည် နွားချေး သို့မဟုတ် ဖန်ရည်တို့ဖြင့် ပရိဘဏ်ပြုရုံမျှဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘မီးခိုးကာလအပိုင်းအခြားရှိသော ကျောင်း’ ဟူသည်မှာ ‘ဤကျောင်းဆောက်လုပ်သူ ဒါယကာ၏ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ ထင်းပုံမှ မီးခိုးမကွယ်မချင်း ဤကျောင်းသည် ဤရဟန်း၏ တာဝန်သာ ဖြစ်သည်’ ဟု မီးခိုးကာလတိုင်အောင် ပန်ကြား၍ ပြီးဆုံးအောင် ပြုလုပ်အပ်သော ကျောင်းကို ပေးကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘မပြီးသေးသောကျောင်း’ (ဝိပ္ပကတ) ဟူသည်မှာ အခြင်ရနယ်များ မတင်ရသေးမီအထိ ဖြစ်သည်။ အခြင်ရနယ်များ တင်ပြီးသောအခါ၌မူ ‘များစွာပြုပြင်ပြီးသောကျောင်း’ (ဗဟုကတ) မည်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအခြင်တင်သည့် အချိန်မှစ၍ နဝကမ္မလုပ်မည့် ရဟန်းအား ပေးရန်မလိုတော့ပေ၊ ကျောင်းဒါယကာ ကိုယ်တိုင်ပင် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းအား တာဝန်ပေးကာ ပြီးဆုံးအောင် ပြုလုပ်စေလိမ့်မည်။ ‘ကျောင်းငယ်များ၌ ငါးနှစ်၊ ခြောက်နှစ်’ ဟူသည်မှာ အလုပ်ကို ကြည့်ရှု၍ လေးတောင်ရှိသောကျောင်း၌ လေးနှစ်၊ ငါးတောင်ရှိသောကျောင်း၌ ငါးနှစ်၊ ခြောက်တောင်ရှိသောကျောင်း၌ ခြောက်နှစ် နဝကမ္မကို ပေးအပ်ထိုက်၏။ နှစ်ဖက်စောင်းမိုးကျောင်းသည် ခုနစ်တောင်၊ ရှစ်တောင် ရှိသောကြောင့် ယင်း၌ ‘ခုနစ်နှစ်၊ ရှစ်နှစ်’ ဟု ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကိုးတောင်ရှိပါက ကိုးနှစ်အထိ နဝကမ္မကို ပေးအပ်နိုင်သည်။ ကြီးမားသော တစ်ဆယ်တောင် သို့မဟုတ် တစ်ဆယ့်တစ်တောင်ရှိသော ကျောင်း သို့မဟုတ် ပြာသာဒ်ကြီး၌မူ ဆယ်နှစ် သို့မဟုတ် တစ်ဆယ့်တစ်နှစ်အထိ နဝကမ္မ ပေးအပ်နိုင်သည်။ တစ်ဆယ့်နှစ်တောင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကြီးသောကျောင်း၊ လောဟပါသာဒကဲ့သို့သော ကျောင်းကြီးမျိုး၌ပင် ဆယ့်နှစ်နှစ်အထိသာ နဝကမ္မကို ပေးအပ်ထိုက်ပြီး ထိုထက်ပို၍ မပေးအပ်ရပေ။

Navakammiko [Pg.85] bhikkhu antovasse taṃ āvāsaṃ labhati, utukāle paṭibāhituṃ na labhati. Sace so āvāso jīrati, āvāsasāmikassa vā tassa vaṃse uppannassa vā kassaci kathetabbaṃ – ‘‘āvāso te nassati, jaggatha etaṃ āvāsa’’nti. Sace so na sakkoti, bhikkhūhi ñātī vā upaṭṭhāke vā samādapetvā jaggitabbo. Sace tepi na sakkonti, saṅghikena paccayena jaggitabbo. Tasmimpi asati ekaṃ āvāsaṃ vissajjetvā avasesā jaggitabbā. Bahū vissajjetvā ekaṃ saṇṭhāpetumpi vaṭṭatiyeva.

နဝကမ္မယူထားသော ရဟန်းသည် ဝါတွင်း၌ ထိုကျောင်းကို ရပိုင်ခွင့်ရှိသော်လည်း ဥတုအခါ (ဆောင်း၊ နွေအခါ) ၌မူ တားမြစ်ခွင့် မရှိပေ။ အကယ်၍ ထိုကျောင်းသည် ဆွေးမြည့်ပျက်စီးသွားပါက ကျောင်းဒါယကာအား ဖြစ်စေ၊ ထိုဒါယကာ၏ မျိုးရိုးထဲမှ တစ်စုံတစ်ယောက်အား ဖြစ်စေ ‘သင့်ကျောင်းသည် ပျက်စီးနေပြီ၊ ဤကျောင်းကို စောင့်ရှောက်ပြုပြင်ကြပါဦး’ ဟု ပြောရမည်။ အကယ်၍ ထိုသူတို့ မစွမ်းနိုင်ပါက ရဟန်းတို့သည် ဆွေမျိုးများကို ဖြစ်စေ၊ အလုပ်အကျွေး ဒါယကာများကို ဖြစ်စေ တိုက်တွန်း၍ ပြုပြင်စောင့်ရှောက်စေရမည်။ ထိုသူတို့လည်း မပြုပြင်နိုင်ပါက သံဃိကပစ္စည်းဖြင့် ပြုပြင်စောင့်ရှောက်ရမည်။ ထိုသံဃိကပစ္စည်းလည်း မရှိပါက ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကျန်ရှိသောကျောင်းများကို ပြုပြင်စောင့်ရှောက်ရမည်။ ကျောင်းအများအပြားကို စွန့်လွှတ်ပြီး ကျောင်းတစ်ကျောင်းတည်း တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းသည်လည်း အပ်စပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။

Dubbhikkhe bhikkhūsu pakkantesu sabbe āvāsā nassanti, tasmā ekaṃ vā dve vā tayo vā āvāse vissajjetvā tato yāgubhattacīvarādīni paribhuñjantehi sesāvāsā jaggitabbāyeva. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ ‘‘saṅghike paccaye asati eko bhikkhu ‘tuyhaṃ ekaṃ mañcaṭṭhānaṃ gahetvā jaggāhī’ti vattabbo. Sace bahutaraṃ icchati, tibhāgaṃ vā upaḍḍhabhāgaṃ vā datvāpi jaggāpetabbaṃ. Atha ‘thambhamattamevettha avasiṭṭhaṃ, bahukammaṃ kātabba’nti na icchati, ‘tuyhaṃ puggalikameva katvā jagga; evampi hi saṅghassa bhaṇḍakaṭṭhapanaṭṭhānaṃ navakānañca vasanaṭṭhānaṃ labhissatī’ti jaggāpetabbo. Evaṃ jaggito pana tasmiṃ jīvante puggaliko hoti, mate saṅghikoyeva. Sace saddhivihārikānaṃ dātukāmo hoti, kammaṃ oloketvā tibhāgaṃ vā upaḍḍhaṃ vā puggalikaṃ katvā jaggāpetabbo. Evañhi saddhivihārikānaṃ dātuṃ labhati. Evaṃ jagganake pana asati ‘ekaṃ āvāsaṃ vissajjetvā’tiādinā nayena jaggāpetabbo’’ti.

ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော ဘေးကြုံ၍ ရဟန်းတို့ ဖဲခွာသွားကြသောအခါ ကျောင်းများအားလုံး ပျက်စီးသွားတတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကျောင်းတစ်ကျောင်း၊ နှစ်ကျောင်း သို့မဟုတ် သုံးကျောင်းခန့်ကို စွန့်လွှတ်ကာ ယင်းတို့မှ ရရှိလာသော ယာဂု၊ ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း အစရှိသည်တို့ကို သုံးစွဲလျက် ကျန်ရှိသော ကျောင်းများကို စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းရမည်။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ ‘သံဃိကပစ္စည်း မရှိပါက ရဟန်းတစ်ပါးကို “သင့်အတွက် ညောင်စောင်းတစ်နေရာစာ ယူ၍ စောင့်ရှောက်ပြုပြင်ပါဦး” ဟု ပြောရမည်။ အကယ်၍ ထိုထက်ပို၍ အလိုရှိပါက သုံးပုံတစ်ပုံ သို့မဟုတ် ထက်ဝက်ကို ပေး၍ စောင့်ရှောက်စေရမည်။ သို့မဟုတ် “ဤကျောင်းပျက်ကြီးတွင် တိုင်မျှသာ ကျန်တော့သည်၊ ပြုပြင်စရာ လုပ်ငန်းက များလွန်းလှသည်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ မစောင့်ရှောက်လိုပါက “သင့်ပုဂ္ဂလိကကျောင်းအဖြစ် ပြုလုပ်ပြီး စောင့်ရှောက်ပါ၊ ဤသို့ ပေးရသော်လည်း သံဃာ့အတွက် ပစ္စည်းများ ထားရှိရာအရပ်နှင့် သီတင်းငယ်များ နေထိုင်ရာအရပ်ကို ရနိုင်ပါလိမ့်မည်” ဟု ဆိုကာ စောင့်ရှောက်စေရမည်။ ဤသို့ စောင့်ရှောက်သောကျောင်းသည် ထိုရဟန်း အသက်ရှင်စဉ်အတွင်း ပုဂ္ဂလိကကျောင်း ဖြစ်သော်လည်း ပျံလွန်တော်မူသောအခါ သံဃိကကျောင်း ဖြစ်မြဲ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အတူနေတပည့် (သဒ္ဓိဝိဟာရိက) တို့အား ပေးလိုပါက အလုပ်ပမာဏကို ကြည့်ရှု၍ သုံးပုံတစ်ပုံ သို့မဟုတ် ထက်ဝက်ကို ပုဂ္ဂလိကပြုလုပ်ကာ စောင့်ရှောက်စေရမည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်မှသာ တပည့်တို့အား ပေးပိုင်ခွင့် ရရှိပေမည်။ ဤသို့ စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိလျှင်မူ “ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို စွန့်လွှတ်၍” စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း စောင့်ရှောက်စေအပ်၏’ ဟု ပြဆိုထားသည်။

Idampi ca aññaṃ tattheva vuttaṃ – dve bhikkhū saṅghikaṃ bhūmiṃ gahetvā sodhetvā saṅghikaṃ senāsanaṃ karonti. Yena sā bhūmi paṭhamaṃ gahitā, so sāmī. Ubhopi puggalikaṃ karonti, soyeva sāmī. So saṅghikaṃ karoti, itaro puggalikaṃ karoti, aññaṃ ce bahuṃ senāsanaṭṭhānaṃ atthi, puggalikaṃ karontopi na vāretabbo. Aññasmiṃ pana tādise paṭirūpe ṭhāne asati taṃ paṭibāhitvā saṅghikaṃ karonteneva kātabbaṃ. Yaṃ pana tassa tattha vayakammaṃ kataṃ, taṃ dātabbaṃ. Sace pana katāvāse vā āvāsakaraṇaṭṭhāne vā chāyūpagaphalūpagarukkhā honti, apaloketvā [Pg.86] hāretabbā. Puggalikā ce honti, sāmikā āpucchitabbā; no ce denti, yāvatatiyaṃ āpucchitvā ‘‘rukkhaagghanakamūlaṃ dassāmā’’ti hāretabbā.

ဤအခြားစကားကိုလည်း ထိုကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ပင် ဆိုအပ်၏— ရဟန်းနှစ်ပါးတို့သည် သံဃာ့ပိုင်မြေကို ယူ၍ သုတ်သင်ရှင်းလင်းပြီးလျှင် သံဃိကကျောင်းကို ဆောက်လုပ်ကြကုန်၏။ ထိုမြေကို ရှေးဦးစွာ (ပထမ) ယူသော ရဟန်းသည်သာ ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။ နှစ်ပါးစလုံးပင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်း ဆောက်လုပ်ကြပါက ထိုရှေးဦးစွာ ယူသောရဟန်းသည်ပင် ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။ ထိုရဟန်းက သံဃိကပြုလုပ်၍ အခြားတစ်ပါးသော ရဟန်းက ပုဂ္ဂလိကပြုလုပ်အံ့၊ အကယ်၍ အခြားသော များစွာသော ကျောင်းဆောက်လုပ်ရန် နေရာရှိပါက ပုဂ္ဂလိကပြုလုပ်သော ရဟန်းကိုလည်း မတားမြစ်အပ်။ သို့ရာတွင် ထိုကဲ့သို့သော လျောက်ပတ်သော အခြားနေရာ မရှိပါက ထိုရဟန်းကို တားမြစ်၍ သံဃိကကျောင်း ဆောက်လုပ်သော ရဟန်းသည်သာ ဆောက်လုပ်အပ်၏။ ထိုပုဂ္ဂလိကကျောင်း ဆောက်လုပ်သော ရဟန်းအား ထိုကျောင်းနေရာ၌ အကြင်ကုန်ကျစရိတ်ကို ပြုလုပ်အပ်ပြီ၊ ထိုကုန်ကျစရိတ်ကို ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ ဆောက်လုပ်ပြီးသော ကျောင်းအနီး၌ ဖြစ်စေ၊ ကျောင်းဆောက်လုပ်ရာ အရပ်၌ ဖြစ်စေ အရိပ်ရသစ်ပင်၊ အသီးစားသစ်ပင်တို့ ရှိပါက သံဃာကို ပန်ကြား၍ ဖယ်ရှားအပ်၏။ ထိုသစ်ပင်တို့သည် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဖြစ်ပါက ပိုင်ရှင်တို့ကို ပန်ကြားရမည်။ အကယ်၍ ခွင့်မပြုပါက သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ပန်ကြားပြီး 'သစ်ပင်၏ ထိုက်တန်သော တန်ဖိုးကို ပေးပါမည်' ဟု ဆိုကာ ဖယ်ရှားအပ်၏။

Yo pana saṅghikavallimattampi aggahetvā āharimena upakaraṇena saṅghikāya bhūmiyā puggalikavihāraṃ kāreti, upaḍḍhaṃ saṅghikaṃ hoti; upaḍḍhaṃ puggalikaṃ. Pāsādo ce hoti, heṭṭhāpāsādo saṅghiko; upari puggaliko. Sace so heṭṭhāpāsādaṃ icchati, tassa hoti. Atha heṭṭhā ca upari ca icchati, ubhayattha upaḍḍhaṃ labhati. Dve senāsanāni kāreti – ekaṃ saṅghikaṃ, ekaṃ puggalikaṃ. Sace vihāre uṭṭhitena dabbasambhārena kāreti, tatiyabhāgaṃ labhati. Sace akataṭṭhāne cayaṃ vā pamukhaṃ vā karoti, bahikuṭṭe upaḍḍhaṃ saṅghassa, upaḍḍhaṃ tassa. Atha mahantaṃ visamaṃ pūretvā apade padaṃ dassetvā kataṃ hoti, anissaro tattha saṅgho.

အကြင်ရဟန်းသည် သံဃာ့ပိုင်နွယ်ပင်မျှကိုပင် မယူဘဲ မိမိဆောင်ယူလာသော ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများဖြင့် သံဃာ့ပိုင်မြေပေါ်၌ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း ဆောက်လုပ်ပါက ကျောင်း၏ထက်ဝက်သည် သံဃိကဖြစ်၍၊ ထက်ဝက်သည် ပုဂ္ဂလိကဖြစ်၏။ အကယ်၍ ပြာသာဒ် (နှစ်ထပ်ကျောင်း) ဖြစ်ပါက အောက်ထပ်သည် သံဃိကဖြစ်၍၊ အထက်ထပ်သည် ပုဂ္ဂလိကဖြစ်၏။ ထိုရဟန်းသည် အောက်ထပ်ပြာသာဒ်ကို အလိုရှိပါက ထိုအောက်ထပ်သည် သူ၏ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် အောက်ထပ်နှင့် အထက်ထပ် နှစ်ခုလုံးကို အလိုရှိပါက နေရာနှစ်ရပ်လုံး၌ ထက်ဝက်စီ ရရှိ၏။ ကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဆောက်လုပ်ပါက တစ်ကျောင်းသည် သံဃိကဖြစ်၍ တစ်ကျောင်းသည် ပုဂ္ဂလိကဖြစ်၏။ အကယ်၍ ကျောင်းတိုက်အတွင်း ပေါက်ရောက်သော သစ်သားအဆောက်အဦတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ပါက သုံးပုံတစ်ပုံကို ရရှိ၏။ အကယ်၍ မဆောက်လုပ်ဖူးသေးသောအရပ်၌ အုတ်စီခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ အမိုးစွန်း (ဦးဆန်း) ကိုသော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပါက နံရံပြင်ပ၌ ထက်ဝက်သည် သံဃာ့ပိုင်ဖြစ်၍ ထက်ဝက်သည် ထိုရဟန်းပိုင်ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ် ကျယ်ဝန်းလှသော မညီမညာသောအရပ်ကို မြေဖို့၍ ခြေရာမရှိရာ၌ ခြေရာပြသကဲ့သို့ (လုံးဝအသစ်တည်းဟူသော ကျောင်းကို) ဆောက်လုပ်အပ်သည်ဖြစ်ပါက ထိုကျောင်း၌ သံဃာသည် အစိုးမရ (မပိုင်ဆိုင်)။ ဤစကားကိုလည်း ထိုကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ပင် ဆိုအပ်၏။

Ekaṃ varaseyyanti ettha navakammadānaṭṭhāne vā vassaggena pattaṭṭhāne vā yaṃ icchati, taṃ ekaṃ varaseyyaṃ anujānāmīti attho.

‘ဧကံ ဝရသေယျံ’ ဟူသော ဤပါဌ်၌ နဝကမ္မသမ္မုတိပေးရာအရပ်၌ ဖြစ်စေ၊ ဝါစဉ်အရ ရောက်ရှိသောအရပ်၌ ဖြစ်စေ မိမိအလိုရှိသော မြတ်သော အိပ်ရာနေရာတစ်ခုကို ယူရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။

Pariyosite pakkamati tassevetanti puna āgantvā vasantassa antovassaṃ tasseva taṃ; anāgacchantassa pana saddhivihārikādayo gahetuṃ na labhanti.

‘ပရိယောသိတေ ပက္ကမတိ တဿေဝေတံ’ ဟူသော ပါဌ်ကား— တစ်ဖန် ပြန်လာ၍ နေထိုင်ပါက ဝါတွင်း၌ ထိုကျောင်းသည် ထိုရဟန်း၏သာ ဖြစ်၏။ ပြန်မလာပါကမူ သဒ္ဓိဝိဟာရိက အစရှိသူတို့သည် ထိုကျောင်းကို ယူခွင့်မရရှိကြကုန်။

Navakammadānakathā niṭṭhitā.

နဝကမ္မဒါနကထာ ပြီး၏။

Aññatrapaṭibhogapaṭikkhepādikathā

အခြားကျောင်း၌ သုံးစွဲခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း စသည်ကို ပြဆိုရာ စကား

324. Nātiharantīti aññatra haritvā na paribhuñjanti. Guttatthāyāti yaṃ tattha mañcapīṭhādi, tassa guttatthāya, taṃ aññatra harituṃ anujānāmīti attho. Tasmā taṃ aññatra haritvā saṅghikaparibhogena paribhuñjantassa naṭṭhaṃ sunaṭṭhaṃ, jiṇṇaṃ sujiṇṇaṃ. Sace arogaṃ tasmiṃ vihāre paṭisaṅkhate puna pākatikaṃ kātabbaṃ. Puggalikaparibhogena paribhuñjato naṭṭhaṃ vā jiṇṇaṃ vā gīvā hoti, tasmiṃ paṭisaṅkhate dātabbameva. Sace tato gopānasiādīni gahetvā aññasmiṃ saṅghikāvāse yojenti, suyojitāni. Puggalikāvāse yojentehi pana mūlaṃ vā dātabbaṃ, paṭipākatikaṃ vā kātabbaṃ chaḍḍitavihārato mañcapīṭhādīni theyyacittena gaṇhanto uddhāreyeva bhaṇḍagghena kāretabbo. Puna āvāsikakāle dassāmīti gahetvā saṅghikaparibhogena paribhuñjantassa naṭṭhaṃ sunaṭṭhaṃ, jiṇṇaṃ sujiṇṇaṃ. Arogañce pākatikaṃ kātabbaṃ[Pg.87]. Puggalikaparibhogena paribhuñjantassa naṭṭhaṃ gīvā hoti. Tato dvāravātapānādīni saṅghikāvāse vā puggalikāvāse vā yojitāni paṭidātabbāniyeva.

၃၂၄. ‘နာတိဟရန္တိ’ ဟူသည် အခြားကျောင်းသို့ ဆောင်ယူ၍ မသုံးစွဲကြကုန်ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဂုတ္တတ္ထာယ’ ဟူသည် ထိုပြိုကျပျက်စီးနေသော ကျောင်း၌ရှိသော ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ် အစရှိသော အသုံးအဆောင်များ လုံခြုံစေရန်အတွက် ထိုအသုံးအဆောင်များကို အခြားကျောင်းသို့ ဆောင်ယူခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု အနက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ် စသည်တို့ကို အခြားကျောင်းသို့ ဆောင်ယူ၍ သံဃိကပစ္စည်း သုံးစွဲနည်းဖြင့် သုံးစွဲသောရဟန်းအား ပျောက်ဆုံးသွားပါက ကောင်းစွာပျောက်ဆုံးခြင်း ဖြစ်၏၊ ဆွေးမြည့်သွားပါက ကောင်းစွာဆွေးမြည့်ခြင်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ပျက်စီးခြင်းမရှိပါက ထိုပျက်စီးနေသောကျောင်းကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီးသောအခါ တစ်ဖန် မူလအတိုင်း ပြန်လည်ထားရှိအပ်၏။ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ် သုံးစွဲသောရဟန်းအား ပျောက်ဆုံးခြင်း သော်လည်းကောင်း၊ ဆွေးမြည့်ခြင်း သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပါက ဘဏ္ဍာစား (ဒဏ်သင့်) ၏၊ ထိုကျောင်းကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်သောအခါ အစားပြန်ပေးအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုပြိုကျပျက်စီးနေသောကျောင်းမှ အခြင်၊ ရနယ် အစရှိသော အဆောက်အဦပစ္စည်းများကို ယူ၍ အခြားသော သံဃိကကျောင်း၌ တပ်ဆင်ပါက ကောင်းစွာတပ်ဆင်အပ်သည် ဖြစ်၏။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း၌ တပ်ဆင်အသုံးပြုသော ရဟန်းတို့သည်မူကား အဖိုးတန်ဖိုးကိုသော်လည်းကောင်း ပေးရမည်၊ သို့မဟုတ် တစ်ဖန် မူလအတိုင်း အစားထိုးပေးရမည်။ စွန့်ပစ်ထားသောကျောင်းမှ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ် စသည်တို့ကို ခိုးလိုသောစိတ်ဖြင့် ယူသောရဟန်းအား (နေရာမှ) ကြွမြှောက်စဉ်ကပင် ဘဏ္ဍာတန်ဖိုးအတိုင်း ဒဏ်စီရင်အပ်၏။ တစ်ဖန် 'အာဝါသိကရဟန်းတို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ပြန်ပေးပါမည်' ဟု နှလုံးသွင်းကာ ယူ၍ သံဃိကပစ္စည်းအဖြစ် သုံးစွဲသောရဟန်းအား ပျောက်ဆုံးသော် ကောင်းစွာပျောက်ဆုံးခြင်းဖြစ်၏၊ ဆွေးမြည့်သော် ကောင်းစွာဆွေးမြည့်ခြင်းဖြစ်၏။ ပျက်စီးခြင်းမရှိပါက မူလအတိုင်း ပြန်လည်ပြုလုပ်အပ်၏။ ပုဂ္ဂလိကအဖြစ် သုံးစွဲသောရဟန်းအား ပျောက်ဆုံးပျက်စီးပါက ဘဏ္ဍာစား (ပြန်လျော်ရခြင်း) ဖြစ်၏။ ထိုစွန့်ပစ်ထားသောကျောင်းမှ တံခါး၊ လေသောက်ပြတင်း စသည်တို့ကို သံဃိကကျောင်း၌ ဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း၌ ဖြစ်စေ တပ်ဆင်အသုံးပြုခဲ့ပါက ပြန်လည်ပေးအပ်အပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Phātikammatthāyāti vaḍḍhikammatthāya. Phātikammañcettha samakaṃ vā atirekaṃ vā agghanakaṃ mañcapīṭhādisenāsanameva vaṭṭati.

‘ဖာတိကမ္မတ္ထာယ’ ဟူသည် တိုးပွားအောင် ပြုလုပ်ခြင်းအကျိုးငှာ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဖာတိကမ္မပြုလုပ်ရာ၌ တန်ဖိုးအညီအမျှသော်လည်းကောင်း၊ အပိုအလွန်သော်လည်းကောင်း ထိုက်တန်သော ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ် အစရှိသော အိပ်ရာနေရာပစ္စည်းများဖြင့်သာ ပြုလုပ်ခြင်းသည် သင့်လျော်၏။

Cakkalikanti kambalādīhi veṭhetvā katacakkalikaṃ. Allehi pādehīti yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati, evarūpehi pādehi paribhaṇḍakatabhūmi vā senāsanaṃ vā na akkamitabbaṃ. Sace pana udakasinehamattameva paññāyati, na udakaṃ, vaṭṭati. Pādapuñchaniṃ pana allapādehipi akkamituṃ vaṭṭatiyeva. Saupāhanena dhotapādehi akkamitabbaṭṭhāneyeva na vaṭṭati.

‘စက္ကလိကံ’ ဟူသည် ကမ္ဗလာ အစရှိသည်တို့ဖြင့် ရစ်ပတ်၍ ပြုလုပ်အပ်သော စက်ဝိုင်းသဏ္ဌာန် အခင်းအသုံးအဆောင် ဖြစ်သည်။ ‘အလ္လေဟိ ပါဒေဟိ’ ဟူသည် နင်းလိုက်သည့်အရပ်၌ ရေထွက်လာသည်အထိ စိုစွတ်နေသော ခြေများကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ခြေတို့ဖြင့် နွားချေးစသည်ဖြင့် လိမ်းကျံထားသောမြေကိုသော်လည်းကောင်း၊ အိပ်ရာနေရာကိုသော်လည်းကောင်း မနင်းအပ်။ အကယ်၍ ရေစိုစိစိဖြစ်ရုံမျှသာ ထင်ရှားပြီး ရေထွက်မလာပါက နင်းခြင်းငှာ အပ်၏။ ခြေသုတ်ကိုမူကား စိုစွတ်သော ခြေတို့ဖြင့်လည်း နင်းခြင်းငှာ အပ်သည်သာတည်း။ ဖိနပ်စီးထားသောရဟန်းသည် (ဖိနပ်ဖြင့်) ခြေဆေးပြီးသူတို့ နင်းထိုက်သောနေရာ၌ပင် နင်းခြင်းငှာ မအပ်။

Coḷakena paliveṭhetunti sudhābhūmiyaṃ vā paribhaṇḍabhūmiyaṃ vā sace taṭṭikā vā kaṭasārako vā natthi, coḷakena pādā veṭhetabbā, tasmiṃ asati paṇṇampi attharituṃ vaṭṭati. Kiñci anattharitvā ṭhapentassa pana dukkaṭaṃ. Yadi pana tattha nevāsikā anatthatāyapi bhūmiyā ṭhapenti, adhotapādehipi vaḷañjenti, tatheva vaḷañjetuṃ vaṭṭati.

‘စောဠကေန ပလိဝေဌေတုံ’ ဟူသည် အင်္ဂတေကိုင်ထားသော မြေပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ နွားချေးစသည် လိမ်းကျံထားသော မြေပေါ်၌ ဖြစ်စေ အကယ်၍ နှီးဖျာ (သပေါ့ဖျာ) သို့မဟုတ် သင်ဖြူးဖျာ မရှိပါက ပုဆိုးကြမ်းဖြင့် ခြေတို့ကို ရစ်ပတ်အပ်၏။ ထိုပုဆိုးကြမ်း မရှိပါက သစ်ရွက်ကို ခင်းရန်လည်း အပ်၏။ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မခင်းဘဲ ထားသောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ အကယ်၍ ထိုကျောင်း၌ အမြဲနေထိုင်သောရဟန်းတို့သည် မခင်းရသေးသော မြေပေါ်၌ပင် ထားရှိကြပါက၊ မဆေးရသေးသော ခြေတို့ဖြင့်လည်း သုံးစွဲကြပါက ထိုရဟန်းတို့ နည်းတူပင် သုံးစွဲရန် အပ်၏။

Na bhikkhave parikammakatā bhittīti setabhitti vā cittakammakatā vā. Na kevalañca bhittimeva, dvārampi vātapānampi apassenaphalakampi pāsāṇatthambhampi rukkhatthambhampi cīvarena vā kenaci vā appaṭicchādetvā apassayituṃ na labbhatiyeva.

‘န ဘိက္ခဝေ ပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တိ’ ဟူသည် အဖြူရောင်သုတ်ထားသော နံရံဖြစ်စေ၊ ပန်းချီဆေးရေးခြင်း စသည်ဖြင့် ဆန်းကြယ်အောင် ပြုလုပ်ထားသော နံရံဖြစ်စေ (မှီခွင့်မပြု) ဟု ဆိုလိုသည်။ နံရံသက်သက်ကိုသာ မမှီအပ်သည်မဟုတ်၊ တံခါး၊ လေသောက်ပြတင်း၊ မှီစရာပျဉ်ချပ်၊ ကျောက်တိုင်၊ သစ်သားတိုင်တို့ကိုလည်း သင်္ကန်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အဝတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ မဖုံးအုပ်ဘဲ မှီခြင်းငှာ လုံးဝ မအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Dhotapādakāti dhotapādakā hutvā dhotehi pādehi akkamitabbaṭṭhāne nipajjituṃ kukkuccāyanti. ‘‘Dhotapādake’’tipi pāṭho. Dhotehi pādehi akkamitabbaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Paccattharitvāti paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ vā bhūmattharaṇasenāsanaṃ vā saṅghikamañcapīṭhaṃ vā attano santakena paccattharaṇena paccattharitvāva nipajjitabbaṃ. Sace niddāyatopi paccattharaṇe saṅkuṭite koci sarīrāvayavo mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā phusati, āpattiyeva. Lomesu pana lomagaṇanāya āpattiyeva. Paribhogasīsena apassayantassāpi eseva nayo. Hatthatalapādatalehi pana phusituṃ vā akkamituṃ vā vaṭṭati. Mañcapīṭhaṃ nīharantassa kāye paṭihaññati, anāpatti.

‘ဓေါတပါဒကာ’ ဟူသည် ဆေးကြောပြီးသော ခြေရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ဆေးကြောပြီးသော ခြေတို့ဖြင့် နင်းအပ်သောနေရာ၌ လျောင်းစက်ရန် တွန့်ဆုတ် (ကုက္ကုစ္စဖြစ်) ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဓေါတပါဒကေ’ ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိ၏။ ၎င်းသည် ဆေးကြောပြီးသော ခြေတို့ဖြင့် နင်းအပ်သောနေရာ၏ အမည် ဖြစ်သည်။ ‘ပစ္စတ္ထရိတွာ’ ဟူသည် နွားချေးစသည်ဖြင့် ပြေပြစ်အောင် လိမ်းကျံထားသော မြေကိုဖြစ်စေ၊ မြေအခင်းဖြစ်သော အိပ်ရာနေရာကိုဖြစ်စေ၊ သံဃိက ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်ကိုဖြစ်စေ မိမိပိုင် အပေါ်လွှမ်းအခင်းဖြင့် ခင်းပြီးမှသာ လျောင်းစက်အပ်၏။ အိပ်ပျော်နေစဉ်ပင် အခင်းသည် တွန့်လိပ်သွား၍ ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် အင်းပျဉ်ကို ထိမိပါက အာပတ် (ဒုက္ကဋ်) သင့်၏။ ကိုယ်မွေးတို့ ထိမိပါကလည်း ကိုယ်မွေးအရေအတွက်အမျှ အာပတ် သင့်သည်သာတည်း။ သုံးစွဲလိုသော စိတ်ဖြင့် မှီသော ရဟန်းအားလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါးတို့ဖြင့် ထိခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ နင်းခြင်းငှာလည်းကောင်း အပ်၏။ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်တို့ကို ထုတ်ယူစဉ် ခန္ဓာကိုယ်၌ ထိခိုက်မိပါက အာပတ်မသင့်။

Aññatraparibhogapaṭikkhepādikathā niṭṭhitā.

အညတြပရိဘောဂပဋိက္ခေပါဒိကထာ (အခြားကျောင်း၌ သုံးစွဲခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း စသော စကား) ပြီး၏။

Saṅghabhattādianujānanakathā

သံဃဘတ္တစသည်ကို ခွင့်ပြုတော်မူခြင်း စကား

325. Na [Pg.88] sakkonti saṅghabhattaṃ kātunti sakalassa saṅghassa bhattaṃ kātuṃ na sakkonti. Uddesabhattantiādīsu ‘‘ekaṃ vā dve vā…pe… dasa vā bhikkhū saṅghato uddisitvā dethā’’ti evaṃ uddesena laddhabhikkhūnaṃ bhattaṃ kātuṃ icchanti. Apare tatheva bhikkhū paricchinditvā nimantetvā tesaṃ bhattaṃ kātuṃ icchanti. Apare salākāyo chinditvā, apare pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikanti evaṃ niyāmetvā, ekassa vā dvinnaṃ vā…pe… dasannaṃ vā bhikkhūnaṃ bhattaṃ kātuṃ icchanti. Iti etāni bhattāni uddesabhattaṃ nimantananti imaṃ vohāraṃ pattāni. Yasmā pana te sacepi dubbhikkhe na sakkonti, subhikkhe jāte pana puna saṅghabhattaṃ kātuṃ sakkhissanti, tasmā bhagavā tampi anto katvā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghabhattaṃ uddesabhatta’’ntiādimāha.

၃၂၅. "သံဃဘတ်ကို မလှူဒါန်းနိုင်ကြ" ဟူသည်မှာ သံဃာတော်အားလုံးအတွက် ဆွမ်းကို မလှူဒါန်းနိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ "ဥဒ္ဒေသဘတ်" အစရှိသော စကားတို့၌ ဤသို့ အဓိပ္ပာယ်မှတ်ယူအပ်၏ - "သံဃာတော်မှ ရဟန်းတစ်ပါးသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်ပါးသော်လည်းကောင်း...ပ... ဆယ်ပါးသော်လည်းကောင်း ညွှန်ပြ၍ လှူဒါန်းကြပါ" ဟု ဤသို့ ညွှန်ပြချက်ကြောင့် ရရှိသော ရဟန်းတို့အား ဆွမ်းလှူဒါန်းလိုကြကုန်၏။ အခြားသော ဒါယကာတို့သည် ထို့အတူပင် ရဟန်းတို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ ပင့်ဖိတ်ပြီး ထိုရဟန်းတို့အား ဆွမ်းလှူဒါန်းလိုကြကုန်၏။ အခြားသူတို့သည် စာရေးတံတို့ကို ဖြတ်၍ (စာရေးတံမဲချ၍) လည်းကောင်း၊ အခြားသူတို့သည် ပက္ခိကဘတ် (လခွဲပတ်ဆွမ်း)၊ ဥပေါသထိကဘတ် (ဥပုသ်နေ့ဆွမ်း)၊ ပါဋိပဒိကဘတ် (လဆန်း လဆုတ် တစ်ရက်နေ့ဆွမ်း) ဟု ဤသို့ သတ်မှတ်၍ ရဟန်းတစ်ပါးအားလည်းကောင်း၊ နှစ်ပါးအားလည်းကောင်း...ပ... ဆယ်ပါးအားလည်းကောင်း ဆွမ်းလှူဒါန်းလိုကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ဤဆွမ်းတို့သည် ဥဒ္ဒေသဘတ်၊ နိမန္တနဘတ် အစရှိသော ဤခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခြင်း အမည်သို့ ရောက်ကြကုန်၏။ သို့သော်လည်း ထိုဒါယကာတို့သည် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော အခါ၌ သံဃဘတ်ကို မလှူဒါန်းနိုင်ကြသော်လည်း၊ သာယာဝပြော၍ အစာရေစာ ပေါများသောအခါ၌မူ တစ်ဖန် သံဃဘတ်ကို လှူဒါန်းနိုင်ကြပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသံဃဘတ်ကိုလည်း ထည့်သွင်းတော်မူ၍ "ရဟန်းတို့... သံဃဘတ်၊ ဥဒ္ဒေသဘတ်..." အစရှိသဖြင့် ခွင့်ပြုတော်မူကြောင်း မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။

Tattha saṅghabhatte ṭhitikā nāma natthi, tasmā ‘‘amhākaṃ ajja dasa dvādasa divasā bhuñjantānaṃ idāni aññato bhikkhū ānethā’’ti na evaṃ tattha vattabbaṃ. ‘‘Purimadivasesu amhehi na laddhaṃ, idāni taṃ amhākaṃ gāhethā’’ti evampi vattuṃ na labbhati. Tañhi āgatāgatānaṃ pāpuṇātiyeva.

ထိုသံဃဘတ်၌ ရပ်တည်ကြောင်းအစဉ် (ထေရ်စဉ်ဝါစဉ် အလှည့်) ဟူ၍ မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် "ယနေ့ တပည့်တော်တို့ စားနေရသည်မှာ တစ်ဆယ်ရက်၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရက် ရှိသွားပါပြီ၊ ယခုအခါ အခြားကျောင်းတိုက်မှ ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြပါ" ဟု ထိုသံဃဘတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ မပြောဆိုအပ်။ "ရှေးနေ့ရက်များ၌ တပည့်တော်တို့ မရရှိခဲ့ပါ၊ ယခုအခါ ထိုဆွမ်းကို တပည့်တော်တို့အား ရရှိစေပါ" ဟုလည်း မပြောဆိုအပ်ပေ။ အကြောင်းမူကား ထိုသံဃဘတ်သည် ရောက်လာသမျှသော ရဟန်းတို့အား ရောက်ရှိမြဲ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

Saṅghabhattādianujānanakathā niṭṭhitā.

သံဃဘတ် အစရှိသည်တို့ကို ခွင့်ပြုတော်မူခြင်းအကြောင်း ပြီး၏။

Uddesabhattakathā

ဥဒ္ဒေသဘတ်အကြောင်း (ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာ)။

Uddesabhattādīsu pana ayaṃ nayo – raññā vā rājamahāmattena vā saṅghato uddisitvā ‘‘ettake bhikkhū ānethā’’ti pahite kālaṃ ghosetvā ṭhitikā pucchitabbā. Sace atthi, tato paṭṭhāya gāhetabbaṃ; no ce, therāsanato paṭṭhāya gāhetabbaṃ. Uddesakena piṇḍapātikānampi na atikkāmetabbaṃ. Te pana dhutaṅgaṃ rakkhantā sayameva atikkamissanti; evaṃ gāhiyamāne alasajātikā mahātherā pacchā āgacchanti, ‘‘bhante, vīsativassānaṃ gāhiyati, tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā’’ti na vattabbā, ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ gāhetvā pacchā ṭhitikāya gāhetabbaṃ. ‘‘Asukavihāre bahuṃ uddesabhattaṃ uppanna’’nti sutvā yojanantarikavihāratopi bhikkhū āgacchanti, sampattasampattānaṃ ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya gāhetabbaṃ. Asampattānampi upacārasīmaṃ paviṭṭhānaṃ antevāsikādīsu gaṇhantesu [Pg.89] gāhetabbameva. Bahiupacārasīmāya ṭhitānaṃ gāhethāti vadanti, na gāhetabbaṃ. Sace pana upacārasīmaṃ okkantehi ekābaddhā hutvā attano vihāradvāre vā antovihāreyeva vā honti, parisāvasena vaḍḍhitā nāma sīmā hoti, tasmā gāhetabbaṃ. Saṅghanavakassa dinnepi pacchā āgatānaṃ gāhetabbameva. Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe puna āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti, dutiyabhāgato vassaggena gāhetabbaṃ.

ဥဒ္ဒေသဘတ် အစရှိသည်တို့၌ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကား ဤသို့ဖြစ်သည် - မင်းသော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီးသော်လည်းကောင်း သံဃာတော်မှ ညွှန်ပြ၍ "ဤမျှသော ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြပါ" ဟု စေလွှတ်လိုက်သောအခါ၊ ဆွမ်းချိန်ကို ကြွေးကြော်ပြီးလျှင် ထေရ်စဉ်ဝါစဉ် အစဉ်အစီ ရှိမရှိကို မေးမြန်းအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုအစဉ် ရှိခဲ့လျှင် ထိုအစဉ်မှစ၍ ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ယူစေအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုအစဉ် မရှိခဲ့လျှင် ထေရ်ကြီး၏ နေရာမှစ၍ ယူစေအပ်၏။ ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းသည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့ကိုလည်း ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို မကျော်စေအပ်။ သို့သော် ထိုရဟန်းတို့သည် ဓုတင်ကို စောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်တိုင်ပင် ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ကျော်လွန် (ငြင်းပယ်) ကြကုန်လတ္တံ့။ ဤသို့ ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ယူစေအပ်စဉ် ပျင်းရိသောသဘောရှိကြသော မဟာထေရ်တို့သည် နောက်ကျမှ ရောက်လာကြအံ့၊ ထိုအခါ "အရှင်ဘုရား... ဝါနှစ်ဆယ်ရှိသော ရဟန်းတို့အတွက် ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ယူပြီးပါပြီ၊ အရှင်ဘုရားတို့၏ အစဉ်သည် လွန်သွားပါပြီ" ဟု မပြောဆိုအပ်။ အစဉ်ကို ရပ်တန့်ထားပြီး ထိုမဟာထေရ်တို့အား ယူစေပြီးမှ နောက်မှ ကျန်သောအစဉ်အတိုင်း ယူစေအပ်၏။ "ထိုကျောင်းတိုက်၌ ဥဒ္ဒေသဘတ်များစွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီ" ဟု ကြားသိရ၍ တစ်ယူဇနာ ကွာဝေးသော ကျောင်းတိုက်မှလည်း ရဟန်းတို့သည် လာကြကုန်၏။ ရောက်လာသမျှသော ရဟန်းတို့၏ ရပ်တည်ရာအရပ်မှစ၍ ယူစေအပ်၏။ ဆွမ်းညွှန်ရာအရပ်သို့ မရောက်သေးသော်လည်း ဥပစာရသိမ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးသော ရဟန်းတို့အတွက် အန္တေဝါသိက (တပည့်) အစရှိသူတို့က ကိုယ်စားယူလျှင် ယူစေအပ်သည်သာ။ ဥပစာရသိမ်၏ ပြင်ပ၌ ရပ်နေသော ရဟန်းတို့အတွက် "ယူစေပါ" ဟု လျှောက်ထားကြသော်လည်း မယူအပ်။ သို့သော် ဥပစာရသိမ်သို့ ဝင်ရောက်လာသော ရဟန်းတို့နှင့် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်၍ မိမိတို့ကျောင်းတံခါးဝ၌ သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းတွင်း၌သာ သော်လည်းကောင်း ရှိကြကုန်အံ့၊ ထိုအခါ ပရိသတ်အင်အားအရ ဥပစာရသိမ်သည် တိုးပွားသွားသည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် ယူအပ်၏။ သံဃနဝက (သံဃာ့အငယ်ဆုံးရဟန်း) အား ပေးပြီးသော်လည်း နောက်မှ ရောက်လာသော ရဟန်းတို့အတွက် ယူအပ်သည်သာ။ သို့သော် ဒုတိယအလှည့်သည် ထေရ်ကြီးနေရာသို့ ရောက်သွားပြီးမှ နောက်ထပ်ရောက်လာသော ရဟန်းတို့အား ပထမအလှည့်မရနိုင်တော့ပေ၊ ဒုတိယအလှည့်မှစ၍ ဝါစဉ်အတိုင်း ယူစေအပ်၏။

Ekasmiṃ vihāre ekaṃ bhattuddesaṭṭhānaṃ paricchinditvā gāvutappamāṇāyapi upacārasīmāya yattha katthaci ārocitaṃ uddesabhattaṃ, tasmiṃyeva bhattuddesaṭṭhāne gāhetabbaṃ. Eko ekassa bhikkhuno pahiṇāti ‘‘svepi saṅghato uddisitvā dasa bhikkhū pahiṇathā’’ti, tena so attho bhattuddesakassa ārocetabbo. Sace taṃ divasaṃ pamussati, dutiyadivase pātova ārocetabbo. Atha pamussitvāva piṇḍāya pavisanto sarati, yāva upacārasīmaṃ nātikkamati, tāva yā bhojanasālāya pakatiṭṭhitikā, tassāyeva vasena gāhetabbaṃ. Sacepi upacārasīmaṃ atikkantā bhikkhū ca upacārasīmaṭṭhakehi ekābaddhā honti, aññamaññaṃ dvādasahatthantaraṃ avijahitvā gacchanti, pakatiṭṭhitikāya vasena gāhetabbaṃ. Bhikkhūnaṃ pana tādise ekābaddhe asati bahiupacārasīmāya yasmiṃ ṭhāne sarati, tattha navaṃ ṭhitikaṃ katvā gāhetabbaṃ. Antogāme āsanasālāya sarantena āsanasālāya ṭhitikāya gāhetabbaṃ. Yattha katthaci saritvā gāhetabbameva, agāhetuṃ na vaṭṭati. Na hi etaṃ dutiyadivase labbhatīti.

ကျောင်းတိုက်တစ်ခုတည်း၌ ဆွမ်းညွှန်ရာအရပ်တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပိုင်းခြား၍ တစ်ဂါဝုတ်ခန့်ရှိသော ဥပစာရသိမ်အတွင်း၌ မည်သည့်အရပ်၌မဆို လျှောက်ထားအပ်သော ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ထိုဆွမ်းညွှန်ရာအရပ်၌သာ ယူစေအပ်၏။ ဒါယကာတစ်ယောက်သည် ရဟန်းတစ်ပါးထံသို့ "နက်ဖြန်လည်း သံဃာတော်မှ ညွှန်ပြ၍ ရဟန်းတစ်ဆယ်ပါးကို စေလွှတ်ပေးပါ" ဟု မှာကြားစေလွှတ်အံ့၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုအကြောင်းအရာကို ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းအား ပြောကြားအပ်၏။ အကယ်၍ ထိုနေ့၌ မေ့လျော့နေအံ့၊ ဒုတိယနေ့ နံနက်စောစော၌ ပြောကြားအပ်၏။ အကယ်၍ မေ့လျော့သွားပြီးမှ ဆွမ်းခံဝင်စဉ် သတိရအံ့၊ ဥပစာရသိမ်ကို မကျော်လွန်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ပကတိအစဉ်အတိုင်း ရှိသရွေ့ ထိုပကတိအစဉ်၏ အစွမ်းဖြင့် ယူစေအပ်၏။ ဥပစာရသိမ်ကို ကျော်လွန်သွားသော ရဟန်းတို့သည်လည်း ဥပစာရသိမ်၌ ရှိသော ရဟန်းတို့နှင့် တစ်ဆက်တည်း ရှိနေကြကုန်အံ့၊ အချင်းချင်း ၁၂ တောင်အကွာအဝေးကို မစွန့်ဘဲ သွားကြကုန်အံ့၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင်လည်း ပကတိအစဉ်၏ အစွမ်းဖြင့် ယူစေအပ်၏။ ရဟန်းတို့အား ထိုသို့ တစ်ဆက်တည်း ရှိခြင်းမရှိပါက၊ ဥပစာရသိမ်၏ ပြင်ပ၌ မည်သည့်အရပ်၌ သတိရသနည်း၊ ထိုအရပ်၌ အသစ်ဖြစ်သော အစဉ်ကို ပြုလုပ်၍ ယူစေအပ်၏။ ရွာတွင်းရှိ နေရာဇရပ်၌ သတိရသောရဟန်းသည် ထိုဇရပ်ရှိ အစဉ်အတိုင်း ယူစေအပ်၏။ မည်သည့်အရပ်၌ သတိရသည်ဖြစ်စေ ယူစေအပ်သည်သာ၊ မယူဘဲနေခြင်းငှာ မအပ်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ - ထိုဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ဒုတိယနေ့၌ မရနိုင်တော့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Sace sakavihārato aññaṃ vihāraṃ gacchante bhikkhū disvā koci uddesabhattaṃ uddisāpeti, yāva antoupacāre vā upacārasīmaṭṭhakehi saddhiṃ vuttanayena ekābaddhā vā honti, tāva sakavihāre ṭhitikāvaseneva gāhetabbaṃ. Bahiupacāre ṭhitānaṃ dinnaṃ pana ‘‘saṅghato bhante ettake nāma bhikkhū uddisathā’’ti vutte sampattānaṃ gāhetabbaṃ. Tattha dvādasahatthantaraṃ avijahitvā ekābaddhanayena dūre ṭhitāpi sampattāyevāti veditabbaṃ. Sace yaṃ vihāraṃ gacchanti, tattha paviṭṭhānaṃ ārocenti, tassa vihārassa ṭhitikāvasena gāhetabbaṃ. Sacepi gāmadvāre vā vīthiyaṃ vā catukke [Pg.90] vā antaraghare vā bhikkhū disvā koci saṅghuddesaṃ āroceti, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne antoupacāragatānaṃ gāhetabbaṃ.

မိမိတို့ကျောင်းတိုက်မှ အခြားကျောင်းတိုက်သို့ သွားကြကုန်သော ရဟန်းတို့ကို မြင်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ညွှန်ပြစေအံ့၊ ဥပစာရသိမ်အတွင်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဥပစာရသိမ်၌ တည်သောရဟန်းတို့နှင့် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း တစ်ဆက်တည်းသော်လည်းကောင်း ရှိနေကြသမျှ ကာလပတ်လုံး မိမိတို့ကျောင်းတိုက်ရှိ ဝါစဉ်အစဉ်အတိုင်းသာ ယူစေအပ်၏။ ဥပစာရသိမ်ပြင်ပ၌ ရှိသော ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းအပ်သော ဥဒ္ဒေသဘတ်အတွက်မူ "အရှင်ဘုရား... သံဃာတော်မှ ဤမျှသော ရဟန်းတို့ကို ညွှန်ပြတော်မူပါ" ဟု လျှောက်ထားအပ်သော် ရောက်ရှိလာသော ရဟန်းတို့အတွက် ယူစေအပ်၏။ ထိုအရပ်၌လည်း ၁၂ တောင် အကွာအဝေးကို မစွန့်ဘဲ တစ်ဆက်တည်းစပ်သောနည်းဖြင့် အဝေး၌ ရှိကြသော်လည်း ရောက်လာသူများသာ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်အပ်၏။ အကယ်၍ ရဟန်းတို့ သွားမည့်ကျောင်းတိုက်သို့ ဝင်ရောက်ပြီးသောအခါမှ လျှောက်ထားကြကုန်အံ့၊ ထိုကျောင်းတိုက်၏ ဝါစဉ်အစဉ်အတိုင်း ယူစေအပ်၏။ အကယ်၍ ရွာတံခါး၌ သော်လည်းကောင်း၊ လမ်းမ၌ သော်လည်းကောင်း၊ လမ်းဆုံ၌ သော်လည်းကောင်း၊ အိမ်တွင်း၌ သော်လည်းကောင်း ရဟန်းတို့ကို မြင်၍ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် သံဃာ့ညွှန်ကြားချက်ကို လျှောက်ထားအံ့၊ ထိုထိုအရပ်၌ ၁၂ တောင်ဥပစာအတွင်း သက်ရောက်သော ရဟန်းတို့အတွက် ယူစေအပ်၏။

Gharūpacāro cettha ‘‘ekaṃ gharaṃ ekūpacāraṃ, ekaṃ gharaṃ nānūpacāraṃ, nānāgharaṃ ekūpacāraṃ, nānāgharaṃ nānūpacāra’’nti imesaṃ vasena veditabbo. Tattha yaṃ ekakulassa gharaṃ ekavaḷañjaṃ hoti, taṃ suppapātaparicchedassa anto ekūpacāraṃ nāma. Tatthuppanno uddesalābho tasmiṃ upacāre bhikkhācāravattenapi ṭhitānaṃ sabbesaṃ pāpuṇāti, etaṃ ‘‘ekaṃ gharaṃ ekūpacāraṃ’’ nāma.

ဤနေရာ၌ အိမ်၏ဥပစာ (ဃရူပစာရ) ကို "တစ်အိမ် တူညီသော ဥပစာရှိသောအရပ်၊ တစ်အိမ် ကွဲပြားသော ဥပစာရှိသောအရပ်၊ အိမ်အမျိုးမျိုး တူညီသော ဥပစာရှိသောအရပ်၊ အိမ်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဥပစာရှိသောအရပ်" ဟူ၍ ဤစတုက္ကတို့၏ အစွမ်းဖြင့် သိအပ်၏။ ထိုလေးမျိုးတို့တွင် တစ်ဦးသော အမျိုး၏ မည်သည့်အိမ်သည် တံခါးတစ်ပေါက်တည်းဖြင့် ဝင်ထွက်အသုံးပြုအပ်သနည်း၊ ထိုအိမ်သည် ဗန်း (စကော) တစ်ခု ကျရာအတိုင်းအတာအတွင်း၌ တူညီသော ဥပစာရှိသော အိမ်မည်၏။ ထိုအိမ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥဒ္ဒေသလာဘ်သည် ထိုဥပစာအတွင်း၌ ဆွမ်းခံခြင်းကျင့်ဝတ်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြကုန်သော ရဟန်းအားလုံး၏ ထံသို့ ရောက်ရှိ၏။ ဤအရပ်ကို "တစ်အိမ် တူညီသော ဥပစာရှိသောအရပ်" ဟု ခေါ်သည်။

Yaṃ pana ekaṃ gharaṃ dvinnaṃ bhariyānaṃ sukhavihāratthāya majjhe bhittiṃ uṭṭhāpetvā nānādvāravaḷañjaṃ kataṃ, tatthuppanno uddesalābho bhittiantarikassa na pāpuṇāti, tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne nisinnasseva pāpuṇāti, etaṃ ‘‘ekaṃ gharaṃ nānūpacāraṃ’’ nāma.

အကြင်အိမ်တစ်လုံးကို မယားနှစ်ယောက်တို့ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ကြရန် အလယ်၌ နံရံဖြင့် ခြားကာ တံခါးပေါက်အသီးသီးဖြင့် ဝင်ထွက်အသုံးပြုရန် ပြုလုပ်ထားအပ်၏၊ ထိုအိမ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥဒ္ဒေသလာဘ်သည် နံရံခြားကွယ်နေသော ရဟန်း၏အထံသို့ မရောက်ရှိပေ။ ထိုထိုမိမိတို့နေရာ၌ ထိုင်နေသော ရဟန်း၏ အထံသို့သာ ရောက်ရှိ၏။ ဤအရပ်ကို "တစ်အိမ် ကွဲပြားသော ဥပစာရှိသောအရပ်" ဟု ခေါ်သည်။

Yasmiṃ pana ghare bahū bhikkhū nimantetvā antogehato paṭṭhāya ekābaddhe katvā paṭivissakagharānipi pūretvā nisīdāpenti, tatthuppanno uddesalābho sabbesaṃ pāpuṇāti. Yampi nānākulassa nivesanaṃ majjhe bhittiṃ akatvā ekadvāreneva vaḷañjanti, tatrāpi eseva nayo. Etaṃ ‘‘nānāgharaṃ ekūpacāraṃ’’ nāma.

တစ်ဖန် အကြင်အိမ်၌ ရဟန်းများစွာတို့ကို ပင့်ဖိတ်၍ အိမ်အတွင်းမှစကာ တစ်ဆက်တည်းဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပြီး အိမ်နီးချင်းအိမ်များ၌ပါ ပြည့်လျှံအောင် ထိုင်စေကြကုန်၏။ ထိုအိမ်၌ ရရှိသော ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းအလှူသည် (ထိုသို့ နေရာယူထားသော) ရဟန်းအားလုံးနှင့် ထိုက်တန်၏။ ကွဲပြားသော အမျိုးမျိုးသော မိသားစုတို့၏ အိမ်ဖြစ်သော်လည်း အလယ်၌ နံရံကို မကာရံဘဲ တံခါးတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ အတူတကွ သုံးစွဲကြကုန်၏။ ထိုသို့သော အိမ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော အရပ်ကို ‘အိမ်အမျိုးမျိုးဖြစ်သော်လည်း ဥပစာတစ်ခုတည်းရှိသော အိမ်’ (နာနာဃရ ဧကူပစာရ) ဟု ခေါ်သည်။

Yo pana nānānivesanesu nisinnānaṃ bhikkhūnaṃ uddesalābho uppajjati, kiñcāpi bhitticchiddena bhikkhū dissanti, tasmiṃ tasmiṃ nivesane nisinnānaṃyeva pāpuṇāti, etaṃ ‘‘nānāgharaṃ nānūpacāraṃ’’ nāma.

တစ်ဖန် အမျိုးမျိုးသော အိမ်တို့၌ ထိုင်နေကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား ရရှိသော ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းအလှူသည် ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ နံရံအပေါက်မှတစ်ဆင့် ရဟန်းတို့ကို မြင်တွေ့နေရသော်လည်း ထိုထိုအိမ်၌ ထိုင်နေကြသော ရဟန်းတို့အားသာ ဆိုက်ရောက်ထိုက်တန်ပေ၏။ ဤကဲ့သို့သော အိမ်ကို ‘အိမ်လည်းအမျိုးမျိုး ဥပစာလည်းအမျိုးမျိုးရှိသော အိမ်’ (နာနာဃရ နာနူပစာရ) ဟု ခေါ်သည်။

Yo pana gāmadvāravīthicatukkesu aññatarasmiṃ ṭhāne uddesabhattaṃ labhitvā aññasmiṃ bhikkhusmiṃ asati attanova pāpuṇāpetvā dutiyadivasepi tasmiṃyeva ṭhāne aññaṃ labhati, tena yaṃ aññaṃ navakaṃ vā vuḍḍhaṃ vā bhikkhuṃ passati, tassa gāhetabbaṃ. Sace koci natthi, attanova pāpetvā bhuñjitabbaṃ.

တစ်ဖန် အကြင်ရဟန်းသည် ရွာတံခါး၊ လမ်းမ သို့မဟုတ် လမ်းဆုံလမ်းခွတို့တွင် တစ်နေရာရာ၌ ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းကို ရရှိသော် အခြားရဟန်းတစ်ပါးမျှ မရှိသဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်သာ ခံယူပြီးနောက် ဒုတိယမြောက်နေ့၌လည်း ထိုနေရာ၌ပင် အခြားသော ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းကို ထပ်မံရရှိပါက ထိုရဟန်းသည် သီတင်းငယ်ဖြစ်စေ သီတင်းကြီးဖြစ်စေ မိမိတွေ့မြင်ရသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးပါးအား ထိုဆွမ်းကို ခံယူစေရမည်။ အကယ်၍ မည်သည့်ရဟန်းကိုမျှ မတွေ့ရှိပါက မိမိကိုယ်တိုင်သာ ခံယူ၍ သုံးဆောင်အပ်၏။

Sace āsanasālāya nisīditvā kālaṃ paṭimānentesu bhikkhūsu koci āgantvā ‘‘saṅghuddesapattaṃ detha, uddesapattaṃ detha, saṅghato uddisitvā pattaṃ detha, saṅghikaṃ pattaṃ dethā’’ti vā vadati, uddesapattaṃ ṭhitikāya gāhetvā dātabbaṃ. ‘‘Saṅghuddesabhikkhuṃ detha, saṅghato uddisitvā bhikkhuṃ detha, saṅghikaṃ bhikkhuṃ dethā’’ti vuttepi eseva nayo.

အကယ်၍ နေရာဇရပ်၌ ရဟန်းတို့သည် ထိုင်နေကာ ဆွမ်းစားချိန်ကို မျှော်လင့်နေကြစဉ် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဒါယကာသည် ရောက်လာပြီး ‘သံဃာက ညွှန်ပြသော သပိတ်ကို ပေးပါ’၊ ‘ညွှန်ပြသော သပိတ်ကို ပေးပါ’၊ ‘သံဃာမှ ရည်ညွှန်း၍ သပိတ်ကို ပေးပါ’ သို့မဟုတ် ‘သံဃိကသပိတ်ကို ပေးပါ’ ဟု လျှောက်ထားပါက ညွှန်ပြသော သပိတ်ကို အလှည့်ကျအစီအစဉ် (ထိတိကာ) အတိုင်း ခံယူစေပြီး ပေးအပ်ရမည်။ ‘သံဃာက ညွှန်ပြသော ရဟန်းကို ပေးပါ’၊ ‘သံဃာမှ ရည်ညွှန်း၍ ရဟန်းကို ပေးပါ’ သို့မဟုတ် ‘သံဃိကရဟန်းကို ပေးပါ’ ဟု လျှောက်ထားရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Uddesako [Pg.91] panettha pesalo lajjī medhāvī icchitabbo, tena tikkhattuṃ ṭhitikaṃ pucchitvā sace koci ṭhitikaṃ jānanto natthi, therāsanato gāhetabbaṃ. Sace pana ‘‘ahaṃ jānāmi, dasavassena laddha’’nti koci bhaṇati, ‘‘atthāvuso, dasavassā bhikkhū’’ti pucchitabbaṃ. Sace tassa sutvā ‘‘dasavassamha dasavassamhā’’ti bahū āgacchanti, ‘‘tuyhaṃ pāpuṇāti, tuyhaṃ pāpuṇātī’’ti avatvā ‘‘sabbe appasaddā hothā’’ti vatvā paṭipāṭiyā ṭhapetabbā. Ṭhapetvā ‘‘kati icchathā’’ti upāsako pucchitabbo. ‘‘Ettake nāma, bhante, bhikkhū’’ti vutte ‘‘tuyhaṃ pāpuṇāti, tuyhaṃ pāpuṇātī’’ti avatvā sabbanavakassa vassaggañca utu ca divasabhāgo ca chāyā ca pucchitabbā. Sace chāyāyapi pucchiyamānāya añño vuḍḍhataro āgacchati, tassa dātabbaṃ. Atha chāyaṃ pucchitvā ‘‘tuyhaṃ pāpuṇātī’’ti vutte vuḍḍhataro āgacchati, na labhati. Kathāpapañcena hi nisinnassāpi niddāyantassāpi gāhitaṃ suggāhitaṃ, atikkantaṃ suatikkantaṃ, bhājanīyabhaṇḍañhi nāmetaṃ sampattasseva pāpuṇāti, tattha sampattabhāvo upacārena paricchinditabbo. Āsanasālāya ca antoparikkhepo upacāro, tasmiṃ ṭhitassa lābho pāpuṇātīti.

ဤဥဒ္ဒေသဘတ်ဝေဖန်ရာ၌ ဆွမ်းဝေဖန်ပေးသော ရဟန်း (ဥဒ္ဒေသက) သည် သီလကို ချစ်မြတ်နိုးသူ၊ အရှက်ရှိသူ၊ ပညာရှိသူ ဖြစ်ရန် လိုအပ်၏။ ထိုဆွမ်းဝေရဟန်းသည် အလှည့်ကျအစီအစဉ်ကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် မေးမြန်း၍ အကယ်၍ အလှည့်ကျအစီအစဉ်ကို သိသော ရဟန်းတစ်ပါးမျှ မရှိပါက မထေရ်ကြီး၏ နေရာမှ စတင်၍ ခံယူစေရမည်။ အကယ်၍ ‘တပည့်တော် သိပါသည်၊ ၁၀ ဝါရသော ရဟန်း ရရှိပါသည်’ ဟု ရဟန်းတစ်ပါးပါးက ပြောဆိုလျှင် ‘ငါ့ရှင်တို့၊ ၁၀ ဝါရှိသော ရဟန်းများ ရှိပါသလား’ ဟု မေးမြန်းရမည်။ ထိုစကားကို ကြားရ၍ ‘တပည့်တော်တို့ ၁၀ ဝါရှိပါသည်၊ တပည့်တော်တို့လည်း ၁၀ ဝါရှိပါသည်’ ဟု ရဟန်းအများအပြား ကြွလာကြပါက ‘သင့်အား ရောက်၏၊ သင့်အား ရောက်၏’ ဟု မပြောဘဲ ‘အားလုံး ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် နေကြပါ’ ဟု ပြောဆိုကာ အစဉ်အတိုင်း နေရာချထားရမည်။ ထိုသို့ နေရာချထားပြီးနောက် ‘မည်မျှလောက်သော ရဟန်းတို့ကို အလိုရှိပါသနည်း’ ဟု ဒါယကာ ဥပါသကာကို မေးရမည်။ ‘အရှင်ဘုရား၊ ဤမျှလောက်သော ရဟန်းတို့ကို အလိုရှိပါသည်’ ဟု လျှောက်ထားသောအခါ ‘သင့်အား ရောက်၏၊ သင့်အား ရောက်၏’ ဟု မပြောဘဲ (အစဉ်အတိုင်း ရှိနေသော ရဟန်းတို့အနက်) အငယ်ဆုံးရဟန်း၏ ဝါအရေအတွက်၊ ဥတု၊ နေ့၏ အစိတ်အပိုင်းနှင့် နေရိပ်တို့ကို မေးမြန်းရမည်။ နေရိပ်ကို မေးမြန်းနေစဉ်အတွင်း အခြားဝါကြီးသောရဟန်း ကြွလာပါက ထိုဝါကြီးရဟန်းအား ပေးအပ်ရမည်။ သို့သော် နေရိပ်ကို မေးမြန်းပြီးနောက် ‘သင့်အား ရောက်၏’ ဟု ပြောဆိုပြီးမှ ဝါကြီးသောရဟန်း ကြွလာပါက ထိုဝါကြီးရဟန်းသည် မရထိုက်တော့ပေ။ မှန်ပေ၏၊ စကားများကာ အချိန်ဆွဲနေသဖြင့် ထိုင်နေစဉ်ပင်ဖြစ်စေ၊ အိပ်ပျော်နေစဉ်ပင်ဖြစ်စေ (အလှည့်ကျသူက) ယူစေအပ်ပြီးသော ဥဒ္ဒေသဘတ်ကို ကောင်းစွာ ယူစေအပ်ပြီးဖြစ်ကာ၊ လွန်သွားပြီးသော ဥဒ္ဒေသဘတ်သည်လည်း ကောင်းစွာ လွန်သွားပြီး ဖြစ်၏။ ဤကဲ့သို့သော ဝေဖန်အပ်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုသည် ထိုနေရာသို့ အမှန်တကယ် ဆိုက်ရောက်လာသော ရဟန်းအားသာ ထိုက်တန်၏။ ထိုသို့ ဆိုက်ရောက်လာခြင်းကို ဥပစာအားဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်အပ်၏။ နေရာဇရပ်၏ အကာအရံအတွင်းပိုင်းသည် ဥပစာဖြစ်၍ ထိုဥပစာအတွင်း၌ ရှိနေသော ရဟန်းအားသာ လာဘ်သပ်ပကာသည် ဆိုက်ရောက်ထိုက်တန်ပေသည်။

Koci āsanasālato aṭṭha uddesapatte āharāpetvā satta patte paṇītabhojanānaṃ ekaṃ udakassa pūretvā āsanasālāyaṃ pahiṇāti, gahetvā āgatā kiñci avatvā bhikkhūnaṃ hatthesu patiṭṭhāpetvā pakkamanti. Yena yaṃ laddhaṃ, tasseva taṃ hoti. Yena pana udakaṃ laddhaṃ, tassa atikkantampi ṭhitikaṃ ṭhapetvā aññaṃ uddesabhattaṃ gāhetabbaṃ. Tañca lūkhaṃ vā labhatu paṇītaṃ vā ticīvaraparivāraṃ vā, tassevetaṃ. Īdiso hissa puññaviseso. Udakaṃ pana yasmā āmisaṃ na hoti, tasmā aññaṃ uddesabhattaṃ labbhati.

တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဒါယကာသည် နေရာဇရပ်မှ ဥဒ္ဒေသသပိတ် ၈ လုံးကို ယူဆောင်စေပြီး ၇ လုံးတွင် မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်ဆွမ်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကျန်တစ်လုံးတွင် ရေကိုလည်းကောင်း ဖြည့်စွက်ကာ ဇရပ်သို့ ပို့လိုက်၏။ ယူဆောင်လာသောသူတို့သည်လည်း တစ်စုံတစ်ရာ စကားမဆိုဘဲ ရဟန်းတို့၏လက်သို့ အပ်နှံ၍ ပြန်သွားကြကုန်အံ့။ ထိုအခါ မည်သည့်ရဟန်းက မည်သည့်ဆွမ်းကို ရရှိသည်ဖြစ်စေ ထိုရဟန်းအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ ရေကို ရရှိသောရဟန်းအတွက်မူ လွန်သွားပြီဖြစ်သော အလှည့်ကျမှုကိုပင် ခေတ္တဆိုင်းငံ့ထားပြီး အခြားသော ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းကို ခံယူစေရမည်။ ထိုဆွမ်းသည် ကြမ်းတမ်းသည်ဖြစ်စေ၊ မွန်မြတ်သည်ဖြစ်စေ၊ သုံးထည်သောသင်္ကန်း (တိစီဝရိက်) ခြံရံလျက် ရှိသည်ဖြစ်စေ ထိုရဟန်းအတွက်သာ ဖြစ်သည်။ မှန်ပေ၏၊ ဤကဲ့သို့ ထူးခြားမှုသည် ထိုရဟန်း၏ ကောင်းမှုကံထူးခြားချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေသည် အာမိသ (စားဖွယ်ဆွမ်း) မဟုတ်သောကြောင့် ထိုရဟန်းသည် အခြားသော ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းကို ထပ်မံရရှိထိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Sace pana te gahetvā āgatā ‘‘idaṃ kira bhante sabbaṃ bhājetvā bhuñjathā’’ti vatvā gacchanti, sabbehi bhājetvā bhuñjitvā udakaṃ pātabbaṃ. Saṅghato uddisitvā ‘‘aṭṭha mahāthere detha, majjhime detha, navake detha, paripuṇṇavassasāmaṇere detha, majjhimabhāṇakādayo detha, mayhaṃ ñātibhikkhū dethā’’ti vadantassa pana ‘‘upāsaka, tvaṃ evaṃ vadasi, ṭhitikāya pana tesaṃ na pāpuṇātī’’ti vatvā ṭhitikāvaseneva dātabbā. Daharasāmaṇerehi [Pg.92] pana uddesabhattesu laddhesu sace dāyakānaṃ ghare maṅgalaṃ hoti, ‘‘tumhākaṃ ācariyupajjhāye pesethā’’ti vattabbaṃ.

အကယ်၍ ဆွမ်းနှင့် ရေသပိတ်တို့ကို ယူဆောင်လာသူတို့က ‘အရှင်ဘုရားတို့၊ ဤအရာအားလုံးကို ခွဲဝေ၍ ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ’ ဟု ပြောဆို၍ ပြန်သွားကြပါက ရဟန်းအားလုံး ခွဲဝေသုံးဆောင်ပြီး ရေကိုလည်း မျှဝေ သောက်သုံးအပ်၏။ ဒါယကာက သံဃာမှ ညွှန်ပြ၍ ‘မဟာထေရ် ရှစ်ပါးကို ပေးလှူပါ၊ မဇ္ဈိမထေရ်တို့ကို ပေးလှူပါ၊ သီတင်းငယ်တို့ကို ပေးလှူပါ၊ (ရဟန်းအဖြစ်သို့ ပြည့်မီသော) အသက် ၂၀ ပြည့် သာမဏေတို့ကို ပေးလှူပါ၊ မဇ္ဈိမဘာဏက စသည်တို့ကို ပေးလှူပါ သို့မဟုတ် တပည့်တော်၏ ဆွေမျိုးတော်စပ်သော ရဟန်းတို့ကို ပေးလှူပါ’ ဟု လျှောက်ထားလာပါက ‘ဒါယကာ၊ သင်သည် ဤသို့ လျှောက်ထားသော်လည်း အလှည့်ကျအစီအစဉ် (ထိတိကာ) အရ ထိုရဟန်းတို့ထံသို့ ချက်ချင်း မရောက်နိုင်ပေ’ ဟု ပြောဆိုကာ အလှည့်ကျအစီအစဉ်အတိုင်းသာ ပေးအပ်ရမည်။ တစ်ဖန် ရဟန်းငယ်နှင့် သာမဏေတို့က ဥဒ္ဒေသဘတ်ဆွမ်းကို ရရှိကြရာတွင် အကယ်၍ ဒါယကာတို့၏အိမ်၌ မင်္ဂလာပွဲ ဖြစ်နေပါက ‘သင်တို့၏ ဆရာသမား၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတို့ကို (ကိုယ်စား) စေလွှတ်ကြပါ’ ဟု ပြောဆိုအပ်၏။

Yasmiṃ pana uddesabhatte paṭhamabhāgo sāmaṇerānaṃ pāpuṇāti, anubhāgo mahātherānaṃ, na tattha sāmaṇerā ‘‘mayaṃ paṭhamabhāgaṃ labhimhā’’ti purato gantuṃ labhanti, yathāpaṭipāṭiyā eva gantabbaṃ. ‘‘Saṅghato uddisitvā ‘tumhe ethā’ti vutte ‘mayhaṃ aññadāpi jānissasi, ṭhitikā pana evaṃ gacchatī’’’ti ṭhitikāvaseneva gāhetabbaṃ. Atha ‘‘saṅghuddesapattaṃ dethā’’ti vatvā agāhiteyeva patte yassa kassaci pattaṃ gahetvā pūretvā āharati, āhaṭampi ṭhitikāya eva gāhetabbaṃ.

တစ်ဖန် အကြင်ဥဒ္ဒေသဘတ်၌ ပထမအစုသည် သာမဏေတို့ထံသို့ ရောက်ရှိ၍၊ နောက်အစုသည် မဟာထေရ်တို့ထံသို့ ရောက်ရှိသော် ထိုသာမဏေတို့သည် ‘တပည့်တော်တို့ ပထမအစုကို ရရှိပါပြီ’ ဟု ဆိုကာ မဟာထေရ်ကြီးတို့၏ ရှေ့မှ ကြွသွားခွင့် မရှိပေ။ ဝါစဉ်အစဉ်အတိုင်းသာ ကြွသွားရမည်။ သံဃာမှ ရည်ညွှန်း၍ ‘အရှင်ဘုရားတို့ ကြွတော်မူကြပါ’ ဟု လျှောက်ထားလာပါကလည်း ‘ငါ့အတွက်ကိုမူ အခြားအခါ၌လည်း သိရပေဦးမည်၊ အလှည့်ကျအစီအစဉ် (ထိတိကာ) ကား ဤသို့ သွားနေသည်’ ဟု ဆိုကာ အလှည့်ကျအစီအစဉ်အတိုင်းသာ ခံယူစေရမည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘သံဃာက ညွှန်ပြသော သပိတ်ကို ပေးပါ’ ဟု လျှောက်ထားသော်လည်း သပိတ်ကို မခံယူစေရသေးမီကပင် အမှတ်မရှိ တစ်ပါးပါးသော ရဟန်း၏ သပိတ်ကို ယူဆောင်၍ ဆွမ်းဖြည့်ပြီး ယူဆောင်လာပါက ထိုသို့ ယူဆောင်လာအပ်သော ဥဒ္ဒေသဘတ်ကိုလည်း အလှည့်ကျအစီအစဉ်အတိုင်းသာ ခံယူစေရမည်။

Eko ‘‘saṅghuddesapattaṃ āharā’’ti pesito ‘‘bhante, ekaṃ pattaṃ detha, nimantanabhattaṃ āharissāmī’’ti vadati, so ce uddesabhattagharato ayaṃ āgatoti ñatvā bhikkhūhi ‘‘nanu tvaṃ asukagharato āgato’’ti vutto ‘‘āma, bhante, na nimantanabhattaṃ, uddesabhatta’’nti bhaṇati, ṭhitikāya gahetabbaṃ. Yo pana ‘‘ekaṃ pattaṃ āharā’’ti vutto ‘‘‘ki’nti vatvā āharāmī’’ti vatvā ‘‘yathā te ruccatī’’ti vutto āgacchati, ayaṃ vissaṭṭhadūto nāma. Uddesapattaṃ vā paṭipāṭipattaṃ vā puggalikapattaṃ vā yaṃ icchati, taṃ tassa dātabbaṃ. Eko bālo abyatto ‘‘uddesapattaṃ āharā’’ti pesito vattuṃ na jānāti, tuṇhībhūto tiṭṭhati, so ‘‘kassa santikaṃ āgatosī’’ti vā ‘‘kassa pattaṃ harissasī’’ti vā na vattabbo. Evañhi vutto pucchāsabhāgena ‘‘tumhākaṃ santikaṃ āgatomhī’’ti ‘‘tumhākaṃ pattaṃ harissāmī’’ti vā vadeyya, tato taṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū jigucchantā na olokeyyuṃ. ‘‘Kuhiṃ gacchasi, kiṃ karonto āhiṇḍasī’’ti pana vattabbo. Tassa ‘‘uddesapattatthāya āgatomhī’’ti vadantassa gāhetvā patto dātabbo.

တစ်ယောက်သော ဒါယကာကို ‘သံဃာ့ညွှန်းသပိတ်ကို ဆောင်ယူခဲ့လော’ ဟု အလှူရှင်တို့က စေလွှတ်လိုက်ရာ၊ ထိုဒါယကာသည် ‘အရှင်ဘုရားတို့၊ သပိတ်တစ်လုံး ပေးတော်မူကြပါ၊ ပင့်ဖိတ်ဆွမ်းကို ဆောင်ယူပါအံ့’ ဟု လျှောက်၏။ ရဟန်းတို့က ‘ဤသူသည် ဥဒ္ဒေသဆွမ်းရှိရာအိမ်မှ လာသူဖြစ်သည်’ ဟု သိ၍ ‘သင်သည် ထိုမည်သောအိမ်မှ လာခဲ့သည်မဟုတ်လော’ ဟု မေးမြန်းသည့်အခါ၊ ထိုဒါယကာက ‘မှန်ပါသည် အရှင်ဘုရား၊ ပင့်ဖိတ်ဆွမ်းမဟုတ်ပါ၊ ဥဒ္ဒေသဆွမ်းဖြစ်ပါသည်’ ဟု အကယ်၍ လျှောက်ထားပါက အလှည့်ကျစဥ် (ဌိတိကာ) အတိုင်း ယူထိုက်၏။ အကြင်ဒါယကာကို ‘သပိတ်တစ်လုံး ဆောင်ခဲ့ပါလော’ ဟု အလှူရှင်က ပြောဆိုစေလွှတ်လိုက်ရာ၊ ထိုဒါယကာက ‘အဘယ်သို့ လျှောက်ထား၍ ဆောင်ယူရပါမည်နည်း’ ဟု မေး၍သော်လည်းကောင်း၊ မေးသဖြင့် အလှူရှင်က ‘သင့်စိတ်တိုင်းကျ နှစ်သက်သလို ဆောင်ခဲ့လော’ ဟု ပြောဆိုလိုက်သဖြင့် ပြန်လာ၏။ ဤသူကို အလိုရှိတိုင်း လျှောက်ထားရန် စွန့်လွှတ်အပ်သောတမန် (ဝိဿဋ္ဌဒူတ) ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းအား ဥဒ္ဒေသသပိတ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ အစဉ်အတိုင်းဖြစ်သော ပဋိပါဋိသပိတ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ပုဂ္ဂလိကသပိတ်ကိုသော်လည်းကောင်း အလိုရှိရာသပိတ်ကို ပေးနိုင်သည်။ မလိမ္မာ မထက်မြက်သော ဒါယကာတစ်ယောက်ကို ‘ဥဒ္ဒေသသပိတ်ကို ဆောင်ယူခဲ့လော’ ဟု စေလွှတ်လိုက်ရာ၊ ထိုဒါယကာသည် လျှောက်ထားရန် မသိသဖြင့် ဆိတ်ဆိတ်သာ နေ၏။ ထိုဒါယကာကို ‘အဘယ်ရဟန်းထံသို့ လာသနည်း’ ဟုသော်လည်းကောင်း၊ ‘အဘယ်ရဟန်း၏ သပိတ်ကို ဆောင်ယူမည်နည်း’ ဟုသော်လည်းကောင်း မမေးမြန်းအပ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤသို့ မေးမြန်းပါက မေးခွန်းနှင့် လျော်ညီစွာ ‘အရှင်ဘုရားတို့ထံသို့ လာပါသည်’ ဟုသော်လည်းကောင်း၊ ‘အရှင်ဘုရားတို့၏ သပိတ်ကို ဆောင်ယူပါအံ့’ ဟုသော်လည်းကောင်း လျှောက်ထားပေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ လျှောက်ထားခြင်းကြောင့် ထိုရဟန်းကို အခြားသောရဟန်းတို့က စက်ဆုပ်သဖြင့် ကြည့်ရှုကြတော့မည်မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့ မမေးဘဲ ‘ဘယ်အရပ်သို့ သွားမည်နည်း၊ အဘယ်အမှုကို ပြုလျက် လှည့်လည်သနည်း’ ဟုသာ မေးမြန်းထိုက်၏။ ထိုဒါယကာက ‘ဥဒ္ဒေသသပိတ်အတွက် လာပါသည်’ ဟု လျှောက်ထားလျှင်မူ သပိတ်ကို ယူစေ၍ ပေးအပ်ထိုက်၏။

Ekā kūṭaṭṭhitikā nāma hoti. Rañño vā hi rājamahāmattassa vā gehe atipaṇītāni aṭṭha uddesabhattāni niccaṃ diyyanti, tāni ekacārikabhattāni katvā bhikkhū visuṃ ṭhitikāya paribhuñjanti. Ekacce bhikkhū ‘‘sve dāni amhākaṃ pāpuṇissantī’’ti attano ṭhitikaṃ sallakkhetvā gatā, tesu anāgatesuyeva aññe āgantukā bhikkhū āgantvā āsanasālāya [Pg.93] nisīdanti; taṅkhaṇaññeva rājapurisā āgantvā ‘‘paṇītabhattapatte dethā’’ti vadanti. Āgantukā ṭhitikaṃ ajānantā gāhenti. Taṅkhaṇaññeva ca ṭhitikaṃ jānanakabhikkhū āgantvā ‘‘kiṃ gāhethā’’ti vadanti. ‘‘Rājagehe paṇītabhatta’’nti. ‘‘Kativassato paṭṭhāyā’’ti? ‘‘Ettakavassato nāmā’’ti. ‘‘Mā gāhethā’’ti nivāretvā ṭhitikāya gāhetabbaṃ. Gāhite āgatehipi pattadānakāle āgatehipi dinnakāle āgatehipi rājagehato patte pūretvā āhaṭakāle āgatehipi rājā ‘‘ajja bhikkhūyeva āgacchantū’’ti pesetvā bhikkhūnaṃyeva hatthe piṇḍapātaṃ deti; evaṃ dinnapiṇḍapātaṃ gahetvā āgatakāle āgatehipi ṭhitikaṃ jānanakabhikkhūhi ‘‘mā bhuñjitthā’’ti vāretvā ṭhitikāyameva gāhetabbaṃ.

ကောက်ကျစ်သော ရပ်တည်ခြင်းအစဉ် (ကူဋဌိတိကာ) မည်သည် ရှိ၏။ မင်း၏အိမ်၌သော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီး၏အိမ်၌သော်လည်းကောင်း အလွန်မွန်မြတ်သော ဥဒ္ဒေသဆွမ်း ရှစ်လုံးတို့ကို အမြဲ လှူဒါန်းလေ့ရှိ၏။ ထိုဆွမ်းတို့ကို တစ်လှည့်စီလည်သော ဆွမ်းများပြု၍ ရဟန်းတို့သည် သီးခြားစီ အစဉ် (ဌိတိကာ) အားဖြင့် ဘုဉ်းပေးကြကုန်၏။ အချို့သော ရဟန်းတို့သည် ‘နက်ဖြန်တွင် ငါတို့ထံသို့ အလှည့်ကျလိမ့်မည်’ ဟု မိမိတို့၏ အလှည့်ကို မှတ်သား၍ ကြွသွားကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းတို့ မရောက်လာသေးမီပင် အခြားသော အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် ရောက်လာ၍ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ထိုင်နေကြကုန်၏။ ထိုခဏ၌ပင် မင်းချင်းတို့သည် လာ၍ ‘မွန်မြတ်သော ဆွမ်းရယူရန် သပိတ်များကို ပေးကြပါ’ ဟု လျှောက်ကြကုန်၏။ အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် မိမိတို့အလှည့်မဟုတ်သည်ကို မသိကြသဖြင့် သပိတ်များကို ပေး၍ ယူစေကြကုန်၏။ ထိုခဏ၌ပင် အလှည့်ကို သိသော ရဟန်းတို့သည် ရောက်လာပြီး ‘အဘယ်ကြောင့် သပိတ်များကို ယူစေကြသနည်း’ ဟု မေးမြန်းကြကုန်အံ့။ ‘မင်းအိမ်မှ မွန်မြတ်သောဆွမ်းကို ယူစေပါသည်’ ဟု ပြန်ပြောကုန်အံ့။ ‘အဘယ်မျှသော ဝါမှစ၍ ယူစေကြသနည်း’ ဟု မေးရာ၌ ‘ဤမျှသော ဝါမှစ၍ ယူစေပါသည်’ ဟု လျှောက်ပြန်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ‘မယူစေကြကုန်လင့်’ ဟု တားမြစ်၍ အစဉ်အတိုင်းသာ (ဌိတိကာဖြင့်သာ) ယူထိုက်၏။ သပိတ်များကို ယူစေပြီးသောအခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ သပိတ်ကို လှူဒါန်းစဉ်အခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ လှူဒါန်းပြီးသောအခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ မင်းအိမ်မှ သပိတ်များကို ပြည့်စေ၍ ဆောင်ယူလာသောအခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ မင်းက ‘ယနေ့ ရဟန်းတော်များ ကိုယ်တိုင်သာ ကြွရောက်တော်မူကြပါ’ ဟု စေလွှတ်၍ ရဟန်းတို့၏ လက်၌သာ ဆွမ်းလှူသောအခါ၌သော်လည်းကောင်း၊ ထိုသို့ လှူဒါန်းသောဆွမ်းကို ယူ၍ ပြန်လာသောအခါ ရောက်လာကြကုန်သော ရဟန်းတို့ကို အလှည့်သိသော ရဟန်းတို့က ‘မဘုဉ်းပေးကြကုန်လင့်’ ဟု တားမြစ်၍ အလှည့်ကျစဥ် (ဌိတိကာ) ဖြင့်သာ ယူထိုက်၏။

Atha ne rājā bhojetvā pattepi nesaṃ pūretvā deti, yaṃ āhaṭaṃ taṃ ṭhitikāya gāhetabbaṃ. Sace pana ‘‘mā tucchahatthā gacchantū’’ti thokameva pattesu pakkhittaṃ hoti, taṃ na gāhetabbaṃ. Atha bhuñjitvā tucchapattāva āgacchanti, yaṃ tehi bhuttaṃ, taṃ nesaṃ gīvā hotīti mahāsumatthero āha. Mahāpadumatthero panāha – ‘‘gīvākiccaṃ ettha natthi, ṭhitikaṃ pana ajānantehi yāva jānanakā āgacchanti, tāva nisīditabbaṃ siyā; evaṃ santepi bhuttaṃ subhuttaṃ, idāni pattaṭṭhānena gāhetabba’’nti.

အကယ်၍ ထိုရဟန်းတို့ကို မင်းက ကိုယ်တိုင် ကျွေးမွေးပြီးလျှင် သပိတ်များကိုလည်း ပြည့်စေ၍ ပေးလှူလိုက်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ဆောင်ယူလာသော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို အလှည့်ကျစဥ် (ဌိတိကာ) အတိုင်းသာ ယူထိုက်၏။ အကယ်၍ ‘လက်ချည်းသက်သက် မကြွကြပါစေနှင့်’ ဟု နှလုံးသွင်းကာ အနည်းငယ်မျှသော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကိုသာ သပိတ်တို့၌ ထည့်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ထိုအနည်းငယ်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို မယူထိုက်ပေ။ သို့မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့သည် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီး၍ အချည်းနှီးသော သပိတ်များဖြင့်သာ ပြန်လာကြကုန်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ ဘုဉ်းပေးအပ်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်သည် ၎င်းတို့၏ ကြွေးမြီဖြစ်၏ ဟု မဟာသုမထေရ်က မိန့်တော်မူ၏။ မဟာပဒုမထေရ်ကမူ ‘ဤသို့ ထေရ်စဉ် အလှည့်ကို မသိဘဲ ဘုဉ်းပေးရာ၌ ကြွေးမြီကိစ္စ မရှိပေ။ စင်စစ်သော်ကား အလှည့်ကို မသိသော ရဟန်းတို့သည် အလှည့်ကို သိသော ရဟန်းတို့ ရောက်လာသည့်တိုင်အောင် စောင့်ဆိုင်းထိုင်နေသင့်သည်။ သို့သော်လည်း ဘုဉ်းပေးပြီးသော ဆွမ်းသည် ကောင်းစွာ ဘုဉ်းပေးပြီးဖြစ်၍၊ ယခုအခါ၌ ရောက်ရှိရာ အလှည့်ကျစဉ်အတိုင်းသာ ယူထိုက်၏’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Eko ticīvaraparivāro satagghanako piṇḍapāto avassikassa bhikkhuno patto, vihāre ca ‘‘evarūpo piṇḍapāto avassikassa patto’’ti likhitvā ṭhapesuṃ. Atha saṭṭhivassaccayena añño tathārūpo piṇḍapāto uppanno, ayaṃ kiṃ avassikaṭṭhitikāya gāhetabbo, udāhu saṭṭhivassikaṭṭhitikāyāti. Saṭṭhivassikaṭṭhitikāyāti vuttaṃ, ayañhi bhikkhu ṭhitikaṃ gahetvāyeva vaḍḍhitoti.

တေစီဝရိက် အခြံအရံရှိသော တစ်ရာတန်သော ဆွမ်းတစ်နပ်သည် ဝါမရသေးသော ရဟန်းတစ်ပါးထံသို့ ရောက်ရှိလာ၏။ ကျောင်းတိုက်၌လည်း ‘ဤသို့သော သဘောရှိသော ဆွမ်းသည် ဝါမရသေးသော ရဟန်းထံသို့ ရောက်ပြီ’ ဟု ရေးမှတ်၍ ထားကြကုန်၏။ ထိုမှနောက် အနှစ် ခြောက်ဆယ် လွန်မြောက်သောအခါ၌ ထိုသို့သဘောရှိသော အခြားဆွမ်းတစ်နပ်သည် တစ်ဖန် ဖြစ်ပေါ်ပြန်၏။ ဤဆွမ်းကို ဝါမရသေးသော ရဟန်း၏ အစဉ်အတိုင်း ယူထိုက်သလော သို့မဟုတ် ဝါခြောက်ဆယ်ရသော ရဟန်း၏ အစဉ်အတိုင်း ယူထိုက်သလောဟု မေးစရာရှိရာ၊ ဝါခြောက်ဆယ်ရသော ရဟန်း၏ အစဉ်အတိုင်း ယူထိုက်၏ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်ပြီ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤရဟန်းသည် ထိုအစဉ် (ဌိတိကာ) ကို ယူ၍သာ ကြီးရင့်လာသောကြောင့် ဖြစ်၏။

Eko uddesabhattaṃ bhuñjitvā sāmaṇero jāto, puna taṃ bhattaṃ sāmaṇeraṭṭhitikāya pattaṃ gaṇhituṃ labhati. Ayaṃ kira antarābhaṭṭhako nāma. Yo pana paripuṇṇavasso sāmaṇero ‘‘sve uddesabhattaṃ labhissatī’’ti ajjeva upasampajjati, atikkantā tassa ṭhitikā. Ekassa bhikkhuno uddesabhattaṃ pattaṃ, patto cassa na tuccho hoti, so aññassa samīpe nisinnassa pattaṃ dāpeti, tañce theyyāya haranti, gīvā hoti[Pg.94]. Sace pana so bhikkhu ‘‘mayhaṃ pattaṃ dammī’’ti sayameva deti, assa gīvā na hoti. Athāpi tena bhattena anatthiko hutvā ‘‘alaṃ mayhaṃ, tavetaṃ bhattaṃ dammi, pattaṃ pesetvā āharāpehī’’ti aññaṃ vadati, yaṃ tato āharīyati sabbaṃ pattasāmikassa hoti. Pattañce theyyāya haranti, suhaṭo; bhattassa dinnattā gīvā na hoti.

တစ်ပါးသော ရဟန်းသည် ဥဒ္ဒေသဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးပြီးနောက် သာမဏေ ဖြစ်သွား၏။ ထိုဆွမ်းကို သာမဏေတို့၏ အစဉ်အတိုင်း ရောက်ရှိလာသောအခါ တစ်ဖန် ပြန်လည်ယူခွင့် ရရှိ၏။ ဤသာမဏေကို အကြား၌ လျှောကျသူ (အန္တရာဘဋ္ဌက) ဟု ခေါ်၏။ အကြင် အသက်နှစ်ဆယ် ပြည့်သော သာမဏေသည် ‘နက်ဖြန်၌ ဥဒ္ဒေသဆွမ်းကို ရလိမ့်မည်’ ဟု ဆိုထိုက်သောနေ့၌ ယနေ့ပင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိအံ့။ ထိုရဟန်း၏ သာမဏေအစဉ်သည် လွန်မြောက်လေပြီ။ ရဟန်းတစ်ပါးထံသို့ ဥဒ္ဒေသဆွမ်း ရောက်ရှိလာသော်လည်း ၎င်း၏ သပိတ်သည် မလွတ် (အချည်းနှီး မဟုတ်) ဖြစ်အံ့။ ထိုရဟန်းသည် မိမိအနီး၌ ထိုင်နေသော အခြားရဟန်းတစ်ပါး၏ သပိတ်ကို ပေးစေအံ့။ ထိုသပိတ်ကို ခိုးလိုသောစိတ်ဖြင့် ယူဆောင်သွားကြပါက ကြွေးမြီဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုသပိတ်ရှင်ရဟန်းက ‘တပည့်တော်၏ သပိတ်ကို ပေးလိုက်ပါအံ့’ ဟု ကိုယ်တိုင် ပေးလိုက်ပါက ကြွေးမြီ မဖြစ်ပေ။ သို့မဟုတ် ထိုဆွမ်းအလှည့်ကျသော ရဟန်းသည် ထိုဆွမ်းကို အလိုမရှိသဖြင့် ‘တပည့်တော်အတွက် တော်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရားအား ဤဆွမ်းကို လှူဒါန်းပါ၏၊ သပိတ်ကို စေလွှတ်၍ ဆောင်ယူပါစေလော’ ဟု အခြားရဟန်းကို လျှောက်ထားအံ့။ ထိုအိမ်မှ ဆောင်ယူလာသမျှ လှူဖွယ်ဝတ္ထုအားလုံးသည် သပိတ်ရှင်ရဟန်း၏ ဥစ္စာ ဖြစ်၏။ သပိတ်ကို ခိုးယူသွားကြပါက ကောင်းစွာ ဆောင်ယူအပ်သည်ဖြစ်၍ ဆွမ်းကို ပေးလှူပြီးဖြစ်သောကြောင့် ကြွေးမြီ မဖြစ်ပေ။

Vihāre dasa bhikkhū honti, tesu nava piṇḍapātikā, eko sādiyanako. ‘‘Dasa uddesapatte dethā’’ti vutte piṇḍapātikā gahetuṃ na icchanti. Itaro bhikkhu ‘‘sabbāni mayhaṃ pāpuṇantī’’ti gaṇhāti, ṭhitikā na hoti. Ekekaṃ ce pāpetvā gaṇhāti, ṭhitikā tiṭṭhati. Evaṃ gāhetvā dasahipi pattehi āharāpetvā ‘‘bhante, mayhaṃ saṅgahaṃ karothā’’ti nava patte piṇḍapātikānaṃ deti, bhikkhudattiyaṃ nāmetaṃ, gaṇhituṃ vaṭṭati.

ကျောင်းတိုက်၌ ရဟန်းဆယ်ပါး ရှိရာ၊ ထိုရဟန်းတို့တွင် ကိုးပါးသော ရဟန်းတို့သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းများဖြစ်ကြပြီး၊ တစ်ပါးသောရဟန်းသည် ဥဒ္ဒေသဆွမ်းကို သာယာသောရဟန်း ဖြစ်၏။ ‘ဥဒ္ဒေသသပိတ် ဆယ်လုံးကို ပေးကြပါ’ ဟု လျှောက်ထားသည့်အခါ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့သည် ယူခြင်းငှာ အလိုမရှိကြကုန်။ အခြားသောရဟန်းက ‘အလုံးစုံသော ဥဒ္ဒေသဆွမ်းတို့သည် ငါ့ထံသို့ ရောက်ကုန်၏’ ဟု ဆို၍ ယူအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်သည်မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ တစ်ခုစီ တစ်ခုစီကို မိမိအတွက် ရောက်စေ၍ ယူအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်၏။ ဤသို့ ယူစေပြီးလျှင် သပိတ်ဆယ်လုံးဖြင့် ဆောင်ယူစေ၍ ‘အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်အား သင်္ဂြိုဟ်ချီးမြှင့်ခြင်းကို ပြုကြပါကုန်’ ဟု လျှောက်ထားကာ သပိတ်ကိုးလုံးကို ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့အား ပေးအံ့။ ဤသည်ကို ရဟန်းက ပေးအပ်သောဆွမ်း (ဘိက္ခုဒတ္တိယ) ဟု ခေါ်၍ ခံယူရန် အပ်စပ်၏။

Sace so upāsako ‘‘bhante, gharaṃ āgantabba’’nti vadati, so ca bhikkhu te bhikkhū ‘‘etha, bhante, mayhaṃ sahāyā hothā’’ti tassa gharaṃ gacchati. Yaṃ tattha labhati, sabbaṃ tasseva hoti. Itare tena dinnaṃ labhanti. Atha nesaṃ ghareyeva nisīdāpetvā dakkhiṇodakaṃ datvā yāgukhajjakādīni denti, ‘‘bhante, yaṃ manussā denti, taṃ gaṇhathā’’ti tassa bhikkhuno vacaneneva itaresaṃ vaṭṭati. Bhuttāvīnaṃ patte pūretvā gaṇhitvā gamanatthāya denti, sabbaṃ tasseva bhikkhuno hoti, tena dinnaṃ itaresaṃ vaṭṭati.

အကယ်၍ ထိုဥပါသကာသည် ‘အရှင်ဘုရား၊ အိမ်သို့ ကြွတော်မူပါ’ ဟု ပင့်လျှောက်အံ့။ ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုရဟန်းတို့ကို ‘အရှင်ဘုရားတို့ ကြွတော်မူကြပါ၊ တပည့်တော်၏ အဖော် ပြုတော်မူကြပါ’ ဟု လျှောက်ထား၍ ထိုဥပါသကာ၏ အိမ်သို့ သွားအံ့。 ထိုအိမ်၌ ရရှိသမျှသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုအားလုံးသည် ထိုရဟန်း၏ အတွက်သာ ဖြစ်၏။ အခြားသော ရဟန်းတို့သည် ထိုရဟန်းက ပြန်လည်လှူဒါန်းသော ဝတ္ထုကိုသာ ရရှိကုန်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့ကို အိမ်၌သာ ထိုင်စေ၍ အလှူရေစက်ချကာ ယာဂု၊ ခဲဖွယ် စသည်တို့ကို ပေးလှူကုန်အံ့။ ‘အရှင်ဘုရားတို့၊ လူတို့ လှူဒါန်းအပ်သော ဝတ္ထုကို ခံယူကြပါကုန်’ ဟု လျှောက်ထားအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက ထိုရဟန်း၏ ခွင့်ပြုစကားကြောင့်သာ အခြားသော ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့အား အပ်စပ်၏။ ဆွမ်းစားပြီးသော ရဟန်းတို့၏ သပိတ်များကို ပြည့်စေ၍ ဆောင်ယူသွားရန် လှူဒါန်းကြကုန်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်ပါက လှူဖွယ်ဝတ္ထုအားလုံးသည် ထိုရဟန်း၏ အတွက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုရဟန်းက ပေးလှူမှသာ အခြားသော ရဟန်းတို့အား အပ်စပ်၏။

Yadi pana te vihāreyeva tena bhikkhunā ‘‘bhante, mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, manussānañca vacanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vuttā gacchanti, yaṃ tattha bhuñjanti ceva nīharanti ca, sabbaṃ taṃ tasseva santakaṃ. Athāpi ‘‘mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti avuttā ‘‘manussānaṃ vacanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti gacchanti, tatra ce ekassa madhurena sarena anumodanaṃ karontassa sutvā therānañca upasame pasīditvā bahuṃ samaṇaparikkhāraṃ denti, ayaṃ theresu pasādena uppanno ‘‘akatabhāgo’’ nāma, tasmā sabbesaṃ pāpuṇāti.

အကယ်၍ ထိုပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းတို့ကို ကျောင်းတိုက်၌ပင် ထိုရဟန်းက "အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်၊ လူတို့၏ စကားကိုလည်း နားထောင်ရန် သင့်တော်ပါသည်" ဟု လျှောက်ထားသဖြင့် ကြွသွားကြပါက၊ ထိုအိမ်၌ ဘုဉ်းပေးသမျှနှင့် ယူဆောင်လာသမျှ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်အားလုံးသည် ထိုရဟန်း၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် "တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်" ဟု မလျှောက်ထားဘဲ "လူတို့၏ စကားကို နားထောင်ရန် သင့်တော်ပါသည်" ဟု လျှောက်ထားသဖြင့် ကြွသွားကြရာတွင် ထိုရဟန်းတို့အနက် တစ်ပါးသောရဟန်း၏ သာယာသောအသံဖြင့် ဆွမ်းအနုမောဒနာပြုသည်ကို ကြားနာရ၍သော်လည်းကောင်း၊ မထေရ်တို့၏ ငြိမ်သက်ပုံ၌ ကြည်ညို၍သော်လည်းကောင်း ဒါယကာတို့က များစွာသော ရဟန်းပရိက္ခရာတို့ကို လှူဒါန်းကြပါက၊ ဤအဖို့အစုသည် မထေရ်တို့အပေါ်၌ ကြည်ညိုသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော "တင်ကြို၍ မခွဲဝေရသေးသော အဖို့အစု" (အကတဘာဂ) မည်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုပရိက္ခရာအားလုံးသည် ရဟန်းအားလုံး ရထိုက်၏။

Eko saṅghato uddisāpetvā ṭhitikāya gāhitaṃ pattaṃ haritvā paṇītassa khādanīyabhojanīyassa pūretvā āharitvā ‘‘imaṃ, bhante, sabbo saṅgho paribhuñjatū’’ti deti, sabbehi bhājetvā paribhuñjitabbaṃ. Pattasāmikassa pana atikkantampi ṭhitikaṃ ṭhapetvā aññaṃ uddesabhattaṃ dātabbaṃ. Atha [Pg.95] ‘‘paṭhamaṃyeva sabbaṃ saṅghikaṃ pattaṃ dethā’’ti vadati, ekassa lajjibhikkhuno santako patto dātabbo. Āharitvā ca ‘‘sabbo saṅgho paribhuñjatū’’ti vutte bhājetvā paribhuñjitabbaṃ.

ဒါယကာတစ်ဦးသည် သံဃာ့ထံမှ ညွှန်ပြစေ၍ အစဉ်အတိုင်း ယူစေအပ်သော သပိတ်ကို ဆောင်ယူပြီးလျှင် မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ဖြင့် အပြည့်ထည့်ကာ ယူဆောင်လာပြီး "အရှင်ဘုရားတို့၊ ဤခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို သံဃာအားလုံး ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်၍ လှူဒါန်းပါက၊ ရဟန်းအားလုံး ခွဲဝေ၍ ဘုဉ်းပေးထိုက်သည်။ သပိတ်ရှင်ရဟန်းအားမူကား လွန်သွားပြီဖြစ်သော မိမိ၏ အလှည့်ကျကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော ညွှန်ပြအပ်သောဆွမ်း (ဥဒ္ဒေသဘတ်) ကို ပေးထိုက်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ "ရှေးဦးစွာ သံဃိကဖြစ်သော သပိတ်အားလုံးကို ပေးကြပါ" ဟု လျှောက်ထားပါက လဇ္ဇီရဟန်းတစ်ပါး၏ သပိတ်ကို ပေးထိုက်သည်။ ယူဆောင်လာပြီးနောက် "သံဃာအားလုံး ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်ထားလျှင် ခွဲဝေ၍ ဘုဉ်းပေးထိုက်သည်။

Eko pātiyā bhattaṃ āharitvā ‘‘saṅghuddesaṃ dammī’’ti vadati, ekekaṃ ālopaṃ adatvā ṭhitikāya ekassa yāpanamattaṃ katvā dātabbaṃ. Atha so bhattaṃ āharitvā kiñci vattuṃ ajānanto tuṇhībhūto acchati, ‘‘kassa te ānītaṃ, kassa dātukāmosī’’ti na vattabbaṃ. Pucchāsabhāgena hi ‘‘tumhākaṃ ānītaṃ, tumhākaṃ dātukāmomhī’’ti vadeyya, tato taṃ bhikkhuṃ aññe bhikkhū jigucchantā gīvaṃ parivattetvā oloketabbampi na maññeyyuṃ. Sace pana ‘‘kuhiṃ yāsi, kiṃ karonto āhiṇḍasī’’ti vutte ‘‘uddesabhattaṃ gahetvā āgatomhī’’ti vadati, ekena lajjibhikkhunā ṭhitikāya gāhetabbaṃ. Sace ābhataṃ bahu hoti, sabbesaṃ pahoti, ṭhitikākiccaṃ natthi, therāsanato paṭṭhāya pattaṃ pūretvā dātabbaṃ.

ဒါယကာတစ်ဦးသည် ခွက်ဖြင့် ဆွမ်းကို ယူဆောင်လာပြီး "သံဃာ့ထံမှ ညွှန်ပြအပ်သော ဆွမ်းကို လှူပါ၏" ဟု လျှောက်ထားပါက၊ တစ်လုတ်စီ ခွဲမပေးဘဲ အစဉ်အတိုင်း ရဟန်းတစ်ပါးစာ မျှတရုံ ပြုလုပ်၍ ပေးထိုက်သည်။ အကယ်၍ ထိုဒါယကာသည် ဆွမ်းကို ယူဆောင်လာပြီးနောက် တစ်စုံတစ်ရာ လျှောက်ထားရန် မသိနားမလည်သဖြင့် ဆိတ်ဆိတ်နေပါက၊ "ဤဆွမ်းကို ဘယ်ရဟန်းအတွက် ယူလာသနည်း၊ ဘယ်ရဟန်းအား လှူလိုသနည်း" ဟု မမေးထိုက်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မေးခွန်း၏ သဘောအရ "အရှင်ဘုရားတို့အတွက် ယူလာပါသည်၊ အရှင်ဘုရားတို့အား လှူလိုပါသည်" ဟု လျှောက်ထားနိုင်ရာ၏။ ထိုသို့ လျှောက်ထားပါက ထိုရဟန်းကို အခြားရဟန်းတို့က စက်ဆုပ်သဖြင့် မျက်နှာလွှဲကာ ကြည့်ထိုက်သူဟုပင် မမှတ်ယူကြကုန်ရာ။ အကယ်၍ "ဘယ်အရပ်သို့ သွားမည်နည်း၊ ဘာလုပ်ရင်း လှည့်လည်နေသနည်း" ဟု မေးမြန်းရာ၌ "ညွှန်ပြအပ်သော ဆွမ်းကို ယူရန် လာခဲ့ပါသည်" ဟု လျှောက်ထားပါက၊ လဇ္ဇီရဟန်းတစ်ပါးသည် အစဉ်အတိုင်း ယူစေထိုက်၏။ ယူဆောင်လာသော ဆွမ်းသည် များပြား၍ ရဟန်းအားလုံးအတွက် လောက်ငပါက အလှည့်ကျပြုရန် မလိုတော့ဘဲ မထေရ်ကြီးတို့၏ နေရာမှစ၍ သပိတ်၌ ပြည့်စေလျက် လှူဒါန်းထိုက်သည်။

‘‘Saṅghuddesapattaṃ dethā’’ti vutte ‘‘kiṃ āharissasī’’ti avatvā pakatiṭṭhitikāya eva gāhetabbaṃ. Yo pana pāyāso vā rasapiṇḍapāto vā niccaṃ labbhati; evarūpānaṃ paṇītabhojanānaṃ āveṇikā ṭhitikā kātabbā, tathā saparivārāya yāguyā mahagghānaṃ phalānaṃ paṇītānañca khajjakānaṃ. Pakatibhattayāguphalakhajjakānaṃ pana ekāva ṭhitikā kātabbā. ‘‘Sappiṃ āharissāmī’’ti vutte sabbasappīnaṃ ekāva ṭhitikā vaṭṭati, tathā sabbatelānaṃ. ‘‘Madhuṃ āharissāmī’’ti vutte pana madhuno ekāva ṭhitikā vaṭṭati, tathā phāṇitassa laṭṭhimadhukādīnañca bhesajjānaṃ. Sace pana gandhamālaṃ saṅghuddesaṃ denti, piṇḍapātikassa vaṭṭati, na vaṭṭatīti. Āmisasseva paṭikkhittattā vaṭṭati, saṅghaṃ uddissa dinnattā pana na gahetabbanti vadanti.

"ညွှန်ပြအပ်သော သပိတ်ကို ပေးကြပါ" ဟု လျှောက်ထားလာပါက "ဘာကို ယူဆောင်လာမည်နည်း" ဟု မမေးမြန်းဘဲ ပုံမှန်အလှည့်ကျ အစဉ်အတိုင်းသာ ယူစေထိုက်သည်။ အကယ်၍ နို့ဃနာကိုသော်လည်းကောင်း၊ အရသာရှိသောဆွမ်းကိုသော်လည်းကောင်း အမြဲရရှိပါက ဤသို့သော မွန်မြတ်သောဘောဇဉ်တို့အတွက် သီးခြားအလှည့်ကျ အစီအစဉ်ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့အတူ အခြံအရံနှင့်တကွဖြစ်သော ယာဂု၊ တန်ဖိုးကြီးသော သစ်သီးများ၊ မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်တို့အတွက်လည်း သီးခြားအလှည့်ကျကို ပြုလုပ်ရမည်။ သို့သော် ရိုးရိုးဆွမ်း၊ ယာဂု၊ သစ်သီးနှင့် ခဲဖွယ်တို့အတွက်မူ တစ်ခုတည်းသော အလှည့်ကျကိုသာ ပြုလုပ်ရမည်။ "ထောပတ်ကို ယူဆောင်လာပါမည်" ဟု လျှောက်ထားပါက ထောပတ်အားလုံးအတွက် တစ်ခုတည်းသော အလှည့်ကျသည် သင့်လျော်၏။ ထို့အတူ ဆီအားလုံးအတွက်လည်း တစ်ခုတည်းသော အလှည့်ကျသည် သင့်လျော်၏။ "ပျားရည်ကို ယူဆောင်လာပါမည်" ဟု လျှောက်ထားပါက ပျားရည်အတွက် တစ်ခုတည်းသော အလှည့်ကျသည် သင့်လျော်၏။ ထို့အတူ တင်လဲ၊ နွယ်ချို စသည့် ဆေးဝါးတို့အတွက်လည်း တစ်ခုတည်းသော အလှည့်ကျသည် သင့်လျော်၏။ အကယ်၍ နံ့သာနှင့် ပန်းတို့ကို သံဃာ့ရည်ညွှန်းဖြင့် လှူဒါန်းလာပါက ပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းအား အပ်ပါသလော၊ မအပ်ပါသလော။ အာမိသကိုသာ တားမြစ်ထားခြင်းကြောင့် အပ်ပါသည်။ သို့သော် သံဃာကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် မခံယူအပ်ဟု ဆရာတို့ မိန့်ဆိုကြသည်။

Uddesabhattakathā niṭṭhitā.

ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

Nimantanabhattakathā

နိမန္တနဘတ္တကထာ

Nimantanaṃ puggalikañce, sayameva issaro. Saṅghikaṃ pana uddesabhatte vuttanayeneva gāhetabbaṃ. Sace panettha dūto byatto hoti, ‘‘bhante[Pg.96], rājagehe bhikkhusaṅghassa bhattaṃ gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vadati, piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Atha dūto abyatto ‘‘bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadati, bhattuddesako byatto ‘‘bhatta’’nti avatvā ‘‘bhante, tumhe yāthā’’ti vadati; evampi piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Tumhākaṃ paṭipāṭiyā ‘‘bhattaṃ pāpuṇātī’’ti vutte pana na vaṭṭati. Sace nimantetuṃ āgatamanusso āsanasālaṃ pavisitvā ‘‘aṭṭha bhikkhū dethā’’ti vā ‘‘aṭṭha patte dethā’’ti vā vadati; evampi piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati, ‘‘tumhe ca tumhe ca gacchathā’’ti vattabbaṃ. Sace pana ‘‘aṭṭha bhikkhū detha; bhattaṃ gaṇhatha, aṭṭha patte detha; bhattaṃ gaṇhathā’’ti vadati, paṭipāṭiyā gāhetabbaṃ. Gāhentena pana vicchinditvā ‘‘bhatta’’nti avadantena ‘‘tumhe ca tumhe ca gacchathā’’ti vutte piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati. ‘‘Bhante, tumhākaṃ pattaṃ detha, tumhe ethā’’ti vutte pana ‘‘sādhu, upāsakā’’ti gantabbaṃ. Saṅghato uddisitvā ‘‘tumhe ethā’’ti vuttepi yathāṭhitikāya gāhetabbaṃ.

ပင့်ဖိတ်ခြင်းသည် ပုဂ္ဂလိကဖြစ်ပါက မိမိကိုယ်တိုင်သာ စီမံပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ သံဃိကဖြစ်ပါကမူ ဥဒ္ဒေသဘတ်၌ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းသာ ယူစေထိုက်သည်။ အကယ်၍ ဤနေရာတွင် ပင့်ဖိတ်ရန် လာသူသည် လိမ္မာကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၍ "အရှင်ဘုရားတို့၊ နန်းတော်၌ ရဟန်းသံဃာအတွက် ဆွမ်းကို ခံယူကြပါ" ဟု မလျှောက်ဘဲ "ဆွမ်းခံယူတော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်ထားပါက ပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းတို့အားလည်း အပ်စပ်သည်။ အကယ်၍ လာသူသည် မကျွမ်းကျင်သဖြင့် "ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြပါ" ဟု လျှောက်ထားသော်လည်း ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းက လိမ္မာကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၍ "ဆွမ်း" ဟူသော စကားလုံးကို မသုံးဘဲ "အရှင်ဘုရားတို့၊ ကြွတော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်ပါက ဤသို့ဖြစ်လျှင်လည်း ပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းတို့အား အပ်စပ်သည်။ သို့သော် "အရှင်ဘုရားတို့၏ အလှည့်ကျစဥ်အတိုင်း ဆွမ်းရောက်ပါသည်" ဟု လျှောက်ပါက မအပ်စပ်ပေ။ အကယ်၍ ပင့်ဖိတ်ရန် လာသူသည် ဇရပ်သို့ဝင်၍ "ရဟန်းရှစ်ပါး ပေးပါ" သို့မဟုတ် "သပိတ်ရှစ်လုံး ပေးပါ" ဟု လျှောက်ထားပါက ဤသို့လျှောက်သော်လည်း ပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းတို့အား အပ်စပ်၏၊ ထိုအခါ ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းက "အရှင်ဘုရားနှင့် အရှင်ဘုရားတို့ ကြွကြပါကုန်" ဟု လျှောက်ထိုက်သည်။ အကယ်၍ "ရဟန်းရှစ်ပါး ပေးပါ၊ ဆွမ်းခံယူပါ၊ သပိတ်ရှစ်လုံး ပေးပါ၊ ဆွမ်းခံယူပါ" ဟု လျှောက်ပါက အလှည့်ကျစဥ်အတိုင်းသာ ယူစေထိုက်သည်။ ထိုသို့ ယူစေရာ၌လည်း ယူစေသောရဟန်းက စကားကို ဖြတ်တောက်၍ "ဆွမ်း" ဟု မဆိုဘဲ "အရှင်ဘုရားနှင့် အရှင်ဘုရားတို့ ကြွကြပါကုန်" ဟု လျှောက်ပါက ပိဏ္ဍပါတိကရဟန်းတို့အား အပ်စပ်သည်။ "အရှင်ဘုရားတို့၊ သပိတ်ကို ပေးပါ၊ အရှင်ဘုရားတို့ ကြွခဲ့ကြပါ" ဟု လျှောက်လျှင် "ကောင်းပြီ ဒါယကာ" ဟု ပြော၍ သွားထိုက်သည်။ သံဃာမှ ညွှန်ပြ၍ "အရှင်ဘုရားတို့ ကြွလာကြပါ" ဟု လျှောက်အပ်သော်လည်း အလှည့်ကျ အစဉ်အတိုင်းသာ ယူစေထိုက်သည်။

Nimantanabhattagharato pana pattatthāya āgatassa uddesabhatte vuttanayeneva ṭhitikāya patto dātabbo. Eko ‘‘saṅghato paṭipāṭiyā patta’’nti avatvā kevalaṃ ‘‘ekaṃ pattaṃ dethā’’ti vatvā agāhiteyeva patte yassa kassaci pattaṃ gahetvā pūretvā āharati, taṃ pattasāmikasseva hoti, uddesabhatte viya ṭhitikāya na gāhetabbaṃ. Idhāpi yo āgantvā tuṇhībhūto tiṭṭhati, so ‘‘kassa santikaṃ āgatosī’’ti vā ‘‘kassa pattaṃ harissasī’’ti vā na vattabbo.

ပင့်ဖိတ်ရာအိမ်မှ သပိတ်ယူရန် လာသောဒါယကာအား ဥဒ္ဒေသဘတ်၌ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းပင် အစဉ်အတိုင်း သပိတ်ကို ပေးထိုက်သည်။ ဒါယကာတစ်ဦးသည် "သံဃာ့ထံမှ အစဉ်အတိုင်း သပိတ်ပေးပါ" ဟု မလျှောက်ဘဲ သက်သက် "သပိတ်တစ်လုံး ပေးပါ" ဟု ပြော၍ ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းက မညွှန်ကြားရသေးမီပင် ရဟန်းတစ်ပါးပါး၏ သပိတ်ကို ယူဆောင်ပြီး ပြည့်စေ၍ ယူလာပါက ထိုဆွမ်းသည် သပိတ်ရှင်ရဟန်း၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။ ဥဒ္ဒေသဘတ်၌ ကဲ့သို့ အလှည့်ကျ အစဉ်အတိုင်း ယူစေရန် မလိုပေ။ ဤပင့်ဖိတ်ရာ၌လည်း လာရောက်၍ ဆိတ်ဆိတ်ရပ်နေသော ဒါယကာအား "ဘယ်ရဟန်းထံသို့ လာသနည်း" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "ဘယ်ရဟန်း၏ သပိတ်ကို ယူမည်နည်း" ဟူ၍လည်းကောင်း မမေးမြန်းထိုက်ပေ။

Pucchāsabhāgena hi ‘‘tumhākaṃ santikaṃ āgato, tumhākaṃ pattaṃ harissāmī’’ti vadeyya, tato so bhikkhu bhikkhūhi jigucchanīyo assa. ‘‘Kuhiṃ gacchasi, kiṃ karonto āhiṇḍasī’’ti pana vutte ‘‘tassa pattatthāya āgatomhī’’ti vadantassa paṭipāṭiyā bhattaṭṭhitikāya gāhetvā patto dātabbo. ‘‘Bhattāharaṇakapattaṃ dethā’’ti vuttepi paṭipāṭiyā bhattaṭṭhitikāya eva dātabbo. Sace āharitvā ‘‘sabbo saṅgho bhuñjatū’’ti vadati, bhājetvā bhuñjitabbaṃ. Pattasāmikassa atikkantampi ṭhitikaṃ ṭhapetvā aññaṃ paṭipāṭibhattaṃ gāhetabbaṃ.

အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မေးခွန်း၏သဘောအရ "အရှင်ဘုရားတို့ထံ လာပါသည်၊ အရှင်ဘုရားတို့၏ သပိတ်ကို ယူပါမည်" ဟု လျှောက်ထားနိုင်ရာ၏။ ထိုသို့ လျှောက်ထားပါက ထိုရဟန်းသည် ရဟန်းတို့ စက်ဆုပ်ထိုက်သူ ဖြစ်ရာ၏။ ထို့ကြောင့် မမေးမြန်းထိုက်ပေ။ သို့သော် "ဘယ်အရပ်သို့ သွားမည်နည်း၊ ဘာလုပ်ရင်း လှည့်လည်နေသနည်း" ဟု မေးမြန်းသဖြင့် "ထိုရဟန်း၏ သပိတ်ကို ယူရန် လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်" ဟု လျှောက်ထားပါက၊ ဆွမ်းအလှည့်ကျ အစဉ်အတိုင်း ယူစေ၍ သပိတ်ကို ပေးထိုက်သည်။ "ဆွမ်းယူရန် သပိတ်ကို ပေးပါ" ဟု လျှောက်ထားသော်လည်း ဆွမ်းအလှည့်ကျ အစဉ်အတိုင်းပင် ပေးထိုက်၏။ အကယ်၍ သပိတ်ဖြင့် ဆွမ်းကို ယူဆောင်လာပြီးနောက် "သံဃာအားလုံး ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်ထားပါက ခွဲဝေ၍ ဘုဉ်းပေးထိုက်သည်။ သပိတ်ရှင်ရဟန်း၏ လွန်သွားပြီဖြစ်သော အလှည့်ကျကိုမူ ချန်လှပ်၍ အခြားသော အစဉ်အတိုင်းဖြစ်သော ဆွမ်းကို ယူစေထိုက်သည်။

Eko [Pg.97] pātiyā bhattaṃ āharitvā ‘‘saṅghassa dammī’’ti vadati, ālopabhattaṭṭhitikato paṭṭhāya ālopasaṅkhepena bhājetabbaṃ. Sace pana tuṇhībhūto acchati, ‘‘kassa te ābhataṃ, kassa dātukāmosī’’ti na vattabbo. Sace pana ‘‘kuhiṃ gacchasi, kiṃ karonto āhiṇḍasī’’ti vutte ‘‘saṅghassa me bhattaṃ ābhataṃ, therānaṃ me bhattaṃ ābhata’’nti vadati, gahetvā ālopabhattaṭṭhitikāya bhājetabbaṃ. Sace pana evaṃ ābhataṃ bahuṃ hoti, sakalassa saṅghassa bahu hoti, abhihaṭabhikkhā nāma piṇḍapātikānampi vaṭṭati, ṭhitikāpucchanakiccaṃ natthi, therāsanato paṭṭhāya pattaṃ pūretvā dātabbaṃ.

ဒါယကာတစ်ဦးသည် ခွက်ဖြင့် ဆွမ်းကို ယူဆောင်လာပြီး “သံဃာအား လှူဒါန်းပါ၏” ဟု လျှောက်ထားပါက အာလောပဘတ် (လုတ်ဆွမ်းတလှည့်စီ) တည်ရာအစဉ်မှ စ၍ လုတ်ဆွမ်းပမာဏဖြင့် ဝေဖန်ပေးရမည်။ အကယ်၍ ထိုဒါယကာသည် ဆွမ်းကို ယူဆောင်လာပြီး ဘာမျှမပြောဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေပါက “ဤဆွမ်းကို မည်သူ့အတွက် ယူလာသနည်း၊ မည်သူ့အား လှူဒါန်းလိုသနည်း” ဟု မမေးမြန်းအပ်ပေ။ သို့သော် “ဘယ်ကို ကြွမလို့လဲ၊ ဘာလုပ်ဖို့ လှည့်လည်နေတာလဲ” ဟု မေးမြန်းစဉ် “သံဃာအတွက် ဆွမ်းယူလာခြင်းဖြစ်ပါသည်၊ မဟာထေရ်များအတွက် ဆွမ်းယူလာခြင်းဖြစ်ပါသည်” ဟု လျှောက်ထားပါက ထိုဆွမ်းကို လက်ခံယူ၍ အာလောပဘတ် တည်ရာအစဉ်အတိုင်း ဝေဖန်ပေးရမည်။ ထိုသို့ ဆောင်ယူလာသော ဆွမ်းသည် များပြား၍ သံဃာတော်အားလုံးအတွက် လုံလောက်ပါက “ရှေးရှုဆောင်ယူအပ်သော ဆွမ်း (အဘိဟဋဘိက္ခာ)” မည်သဖြင့် ဆွမ်းခံကြွသော ရဟန်းတို့အားလည်းကောင်း အပ်စပ်၏။ ဌိတိကာ (အစဉ်) ကို မေးမြန်းရန် ကိစ္စမရှိပေ။ မဟာထေရ်၏ နေရာမှ စ၍ သပိတ်ပြည့်အောင် ထည့်ပြီး ပေးဝေအပ်၏။

Upāsako saṅghattherassa vā ganthadhutaṅgavasena abhiññātassa vā bhattuddesakassa vā pahiṇāti ‘‘amhākaṃ bhattagahaṇatthāya aṭṭha bhikkhū gahetvā āgacchathā’’ti, sacepi ñātiupaṭṭhākehi pesitaṃ hoti, ime tayo janā pucchituṃ na labhanti, āruḷhāyeva mātikaṃ, saṅghato aṭṭha bhikkhū uddisāpetvā attanavamehi gantabbaṃ. Kasmā? Bhikkhusaṅghassa hi ete bhikkhū nissāya lābho uppajjatīti. Ganthadhutaṅgādīhi pana anabhiññāto āvāsikabhikkhu pucchituṃ labhati, tasmā tena ‘‘kiṃ saṅghato gaṇhāmi, udāhu ye jānāmi, tehi saddhiṃ āgacchāmī’’ti mātikaṃ āropetvā yathā dāyakā vadanti, tathā paṭipajjitabbaṃ. ‘‘Tumhākaṃ nissitake vā ye vā jānātha, te gahetvā ethā’’ti vutte pana ye icchanti, tehi saddhiṃ gantuṃ labhati. Sace ‘‘aṭṭha bhikkhū pahiṇathā’’ti pesenti, saṅghatova pesetabbā. Attanā sace aññasmiṃ gāme sakkā hoti bhikkhā labhituṃ, añño gāmo gantabbo. Na sakkā ce hoti labhituṃ, soyeva gāmo piṇḍāya pavisitabbo.

ဒါယကာတစ်ဦးသည် “တပည့်တော်တို့၏ ဆွမ်းအလှူကို လက်ခံရန် ရဟန်းရှစ်ပါးတို့ကို ပင့်ဆောင်၍ ကြွခဲ့ပါကုန်” ဟု သံဃာ့မထေရ်ကြီးထံသို့ သော်လည်းကောင်း၊ ပရိယတ္တိကျမ်းဂန်နှင့် ဓုတင်တို့ကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ရဟန်းထံသို့ သော်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းညွှန်ရဟန်း (ဘတ္တုဒ္ဒေသက) ထံသို့ သော်လည်းကောင်း လူစေလွှတ်၍ လျှောက်ထားပါက၊ ထိုသို့ စေလွှတ်သူသည် မိမိ၏ ဆွေမျိုး သို့မဟုတ် အလုပ်အကျွေးပင် ဖြစ်စေကာမူ ထိုဖော်ပြပါ ရဟန်းသုံးပါးတို့သည် ဒကာအား ပြန်လည်မေးမြန်းခွင့် မရှိပေ။ စည်းကမ်းချက် (မာတိကာ) သို့ တက်ရောက်ပြီးဖြစ်၍ သံဃာ့ဘောင်မှ ရဟန်းရှစ်ပါးတို့ကို ညွှန်ပြစေပြီး မိမိအပါအဝင် ကိုးပါးမြောက်သော ရဟန်းတို့နှင့်အတူ ကြွရမည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ သံဃာတော်အတွက် ထိုရဟန်းသုံးပါးကို အမှီပြု၍ လာဘ်သပ္ပကာရ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် မိမိပါဝင်လျက် ကိုးပါးမြောက်အဖြစ် သွားရခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျမ်းဂန်, ဓုတင် စသည်တို့ဖြင့် ထင်ရှားကျော်ကြားခြင်းမရှိသော ကျောင်းထိုင်ရဟန်း (အာဝါသိကရဟန်း) ဖြစ်ပါက ဒကာကို မေးမြန်းခွင့် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းသည် “သံဃာ့ဘောင်မှ ရဟန်းရှစ်ပါး ပင့်ရမည်လော၊ သို့မဟုတ် တပည့်တော် သိကျွမ်းသော ရဟန်းတို့နှင့်အတူ ကြွလာရမည်လော” ဟု မာတိကာတင်၍ မေးမြန်းကာ ဒါယကာတို့ လျှောက်ထားသည့်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရမည်။ အကယ်၍ “အရှင်ဘုရားတို့၏ တပည့်များကို ပင့်ဆောင်၍ ကြွခဲ့ပါ” ဟူ၍ ဖြစ်စေ၊ “အရှင်ဘုရားတို့ သိကျွမ်းသော ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်၍ ကြွခဲ့ပါ” ဟူ၍ ဖြစ်စေ လျှောက်ထားပါက မိမိတို့ ပင့်ဆောင်သွားလိုသော ရဟန်းတို့နှင့်အတူ ကြွခွင့်ရှိသည်။ အကယ်၍ “ရဟန်းရှစ်ပါးကို စေလွှတ်တော်မူပါ” ဟု စေလွှတ်လျှောက်ထားပါက သံဃာ့ဘောင်မှသာ စေလွှတ်ရမည်။ မိမိကိုယ်တိုင် အခြားရွာ၌ ဆွမ်းရနိုင်ပါက အခြားရွာသို့ ဆွမ်းခံကြွရမည်။ အကယ်၍ အခြားရွာ၌ ဆွမ်းမရနိုင်ပါက ထိုရဟန်းရှစ်ပါး ကြွရောက်ရာ ရွာသို့ပင် ဆွမ်းခံရန် ဝင်ရောက်အပ်၏။

Nimantitabhikkhū āsanasālāya nisinnā honti, tatra ce manussā ‘‘patte dethā’’ti āgacchanti, animantitehi na dātabbā. ‘‘Ete nimantitabhikkhū’’ti vattabbaṃ. ‘‘Tumhepi dethā’’ti vutte pana dātuṃ vaṭṭati. Ussavādīsu manussā sayameva pariveṇāni ca padhānagharāni ca gantvā tipiṭake ca dhammakathike ca bhikkhusatenapi saddhiṃ nimantenti. Tadā yepi jānanti, te gahetvā gantuṃ vaṭṭati. Kasmā? Na hi mahābhikkhusaṅghena atthikā manussā pariveṇāni ca padhānagharāni gacchanti, sannipātaṭṭhānatova yathāsatti yathābalaṃ bhikkhū gaṇhitvā gacchantīti.

ပင့်ဖိတ်ထားသော ရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းစားဇရပ်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ်၊ ထိုနေရာသို့ လူတို့သည် ရောက်ရှိလာပြီး “သပိတ်များကို ပေးတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားပါက မပင့်ဖိတ်ရသေးသော ရဟန်းတို့သည် သပိတ်များကို မပေးအပ်ပေ။ “ဤရဟန်းတို့သည် ပင့်ဖိတ်ထားသော ရဟန်းများဖြစ်ကြသည်” ဟု ပြောကြားရမည်။ သို့သော် “အရှင်ဘုရားတို့လည်း သပိတ်ကို ပေးတော်မူပါ” ဟု ထပ်မံလျှောက်ထားပါက သပိတ်ပေးအပ်ရန် အပ်စပ်၏။ ပွဲသဘင် အခါသမယများ၌ လူတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ကျောင်းပရိဝုဏ်များနှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းများသို့ သွားရောက်ကာ တိပိဋကဓရ ရဟန်းများ၊ ဓမ္မကထိက ရဟန်းများအား ရဟန်းအရေအတွက် ရာဂဏန်းများစွာနှင့်တကွ ပင့်ဖိတ်တတ်ကြသည်။ ထိုအခါ၌ မိမိတို့ သိကျွမ်းသော ရဟန်းတို့ကိုလည်း ပင့်ဆောင်၍ ကြွရောက်အပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ရဟန်းသံဃာအများအပြားကို အလိုမရှိသော ဒါယကာတို့သည် ကျောင်းပရိဝုဏ်များနှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းများသို့ မသွားကြပေ။ ရဟန်းအများ စုဝေးရာအရပ်မှသာ မိမိတို့ စွမ်းအားရှိသမျှ၊ အင်အားရှိသမျှ ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်သွားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိတို့ သိကျွမ်းသော ရဟန်းတို့ကိုလည်း ပင့်ဆောင်၍ ကြွရောက်အပ်၏။

Sace [Pg.98] pana saṅghatthero vā ganthadhutaṅgavasena abhiññātako vā bhattuddesako vā aññatra vā vassaṃ vasitvā katthaci vā gantvā puna sakaṭṭhānaṃ āgacchanti, manussā ca āgantukassa sakkāraṃ karonti, ekavāraṃ ye jānanti, te gahetvā gantabbaṃ. Paṭibaddhakālato pana paṭṭhāya dutiyavāre āraddhe saṅghatoyeva gahetvā gantabbaṃ. Abhinavaāgantukāva hutvā ñātī vā upaṭṭhāke vā passissāmāti gacchanti, tatra tesaṃ ñātī ca upaṭṭhākā ca sakkāraṃ karonti. Ettha pana ye jānanti, te gahetvā gantuṃ vaṭṭati.

တစ်ဖန် သံဃာ့မထေရ်ကြီးသော်လည်းကောင်း၊ ဓုတင်ကျင့်သုံးမှုကြောင့် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်သော်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းသော်လည်းကောင်း အခြားအရပ်၌ ဝါဆိုဝါကပ်ပြီး၍သော်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်သို့ ကြွရောက်ပြီး၍သော်လည်းကောင်း မိမိတို့နေရပ်သို့ ပြန်လည်ကြွရောက်လာရာတွင် လူတို့က ထိုအာဂန္တုကရဟန်းတို့အား ကောင်းစွာ ပူဇော်သက္ကာရပြုကြပါက ပထမအကြိမ်တွင် မိမိတို့ သိကျွမ်းသော ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်၍ ကြွအပ်၏။ သို့သော် အမြဲတမ်း နေထိုင်ရာအခါမှစ၍ ဒုတိယအကြိမ်မှစတင်ကာ သံဃာ့ဘောင်မှသာ ပင့်ဆောင်၍ ကြွရမည်။ အသစ်ရောက်လာသော အာဂန္တုက ရဟန်းတို့သည်သာ ဆွေမျိုးများ သို့မဟုတ် အလုပ်အကျွေးများကို တွေ့ဆုံရန် ကြွသွားကြရာ ထိုဒကာများက ပူဇော်သက္ကာရ ပြုကြပါမူ ထိုသို့သွားရာ၌ မိမိတို့ သိကျွမ်းသော ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဆောင်၍ သွားရန် အပ်စပ်၏။

Yo pana atilābhī hoti, sakaṭṭhānañca āgantukaṭṭhānañca ekasadisaṃ, sabbattha manussā saṅghabhattaṃ sajjetvāva nisīdanti, tena saṅghatova gahetvā gantabbanti ayaṃ nimantane viseso. Avaseso sabbapañho uddesabhatte vuttanayeneva veditabbo. Kurundiyaṃ pana ‘‘aṭṭha mahāthere dethā’’ti vutte ‘‘aṭṭha mahātherāva dātabbā’’ti vuttaṃ. Esa nayo majjhimādīsu. Sace pana avisesetvā ‘‘aṭṭha bhikkhū dethā’’ti vadati, saṅghato dātabbā.

အကြင်ရဟန်းသည် အလွန်လာဘ်ပေါများသူ ဖြစ်၍ မိမိနေရပ်နှင့် အာဂန္တုကအရပ်သည် တစ်ထပ်တည်းတူညီကာ အရပ်ခပ်သိမ်းတို့၌ လူတို့သည် သံဃာ့ဘတ်ကို ပြင်ဆင်ပြီးမှသာ လှူဒါန်းရန် တည်ထားကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းသည် သံဃာ့ဘောင်မှသာ ပင့်ဆောင်၍ ကြွရမည်။ ဤကား ပင့်ဖိတ်အပ်သော ဆွမ်း (နိမန္တနဘတ်) ၌ အထူးပြဋ္ဌာန်းချက် ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော ပြဿနာအားလုံးကို ဥဒ္ဒေသဘတ်၌ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း သိအပ်၏။ ကုရုန္ဒီကျမ်း၌မူ “မဟာထေရ် ရှစ်ပါးကို ပေးလှူပါ” ဟု လျှောက်ထားပါက မဟာထေရ်တို့ကိုသာ ပေးအပ်ရမည်ဟု ဆို၏။ မဇ္ဈိမထေရ် စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထူးထူးခြားခြား သတ်မှတ်ခြင်းမပြုဘဲ “ရဟန်းရှစ်ပါးကို ပေးလှူပါ” ဟု လျှောက်ထားပါက သံဃာ့ဘောင်မှသာ (အစဉ်အတိုင်း) ပေးအပ်ရမည်။

Nimantanabhattakathā niṭṭhitā.

နိမန္တနဘတ္တကထာ ပြီးပြီ။

Salākabhattakathā

သလာကဘတ္တကထာ

Salākabhatte pana ‘‘anujānāmi, bhikkhave, salākāya vā paṭṭikāya vā upanibandhitvā opuñjitvā uddisitu’’nti vacanato rukkhasāramayāya salākāya vā veḷuvilīvatālapaṇṇādimayāya paṭṭikāya vā ‘‘asukassa nāma salākabhatta’’nti evaṃ akkharāni upanibandhitvā pacchiyaṃ vā cīvarabhoge vā katvā sabbā salākāyo opuñjitvā punappunaṃ heṭṭhuparivaseneva āloḷetvā pañcaṅgasamannāgatena bhattuddesakena sace ṭhitikā atthi, ṭhitikato paṭṭhāya; no ce atthi, therāsanato paṭṭhāya salākā dātabbā. Pacchā āgatānampi ekābaddhavasena dūre ṭhitānampi uddesabhatte vuttanayeneva dātabbā.

သလာကဘတ် (စာရေးတံမဲချ၍ လှူဒါန်းအပ်သောဆွမ်း) ၌ ဆောင်ရွက်ရန်နည်းလမ်းမှာ “ရဟန်းတို့... သစ်သားခြမ်း သို့မဟုတ် ဝါးပြား စသည်တို့၌ စာရေးသား၍ တောင်း စသည်တို့၌ စုပုံကာ ညွှန်ပြခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏” ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည့်အတွက်ကြောင့် သစ်သားနှစ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော သစ်သားခြမ်း သို့မဟုတ် ဝါးနှီး, ထန်းရွက် စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အပြား၌ “ဤမည်သော ဒါယကာ၏ သလာကဘတ်” ဟု စာရေးသား၍ တောင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ သင်္ကန်းအခွေ၌သော်လည်းကောင်း ထည့်ထားပြီးလျှင် စာရေးတံအားလုံးကို စုပေါင်းကာ ထပ်ခါထပ်ခါ အထက်အောက် သေချာစွာ မွှေနှောက်ပြီး အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းသည် (ဝေဖန်မှု အစဉ်အတိုင်း) ဌိတိကာ ရှိပါက ဌိတိကာမှစ၍လည်းကောင်း၊ ဌိတိကာမရှိပါက မဟာထေရ်၏ နေရာမှစ၍လည်းကောင်း စာရေးတံတို့ကို ဝေဖန်ပေးအပ်ရမည်။ နောက်မှ ရောက်လာသော ရဟန်းတို့အားလည်းကောင်း၊ တစ်ဆက်တည်းဖြစ်ခြင်း (၁၂ တောင်အတွင်း ရှိခြင်း) ၏ အစွမ်းဖြင့် အဝေး၌ တည်သော ရဟန်းတို့အားလည်းကောင်း ဥဒ္ဒေသဘတ်၌ ဆိုခဲ့သည့်နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ပေးအပ်ရမည်။

Sace [Pg.99] vihārassa samantato bahū gocaragāmā, bhikkhū pana na bahukā, gāmavasenapi salākāyo pāpuṇanti, ‘‘tumhākaṃ asukagāme salākabhattaṃ pāpuṇātī’’ti gāmavaseneva gāhetabbā. Evaṃ gāhentena sacepi ekekasmiṃ gāme nānappakārāni saṭṭhisalākabhattāni, sabbāni gāhitāneva honti, tassa pattagāmasamīpe aññānipi dve tīṇi salākabhattāni honti, tānipi tasseva dātabbāni. Na hi sakkā tesaṃ kāraṇā aññaṃ bhikkhuṃ pahiṇitunti.

ကျောင်းတိုက်၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဆွမ်းခံရွာများစွာရှိ၍ ရဟန်းဦးရေ မများပြားပါက ရွာ၏အစွမ်းဖြင့် စာရေးတံများ ရောက်ရှိနိုင်သဖြင့် “အရှင်ဘုရားတို့၏အလှည့်သည် ထိုမည်သောရွာ၌ သလာကဘတ် ကျရောက်ပါသည်” ဟု ရွာနှင့်စပ်သဖြင့်သာ စာရေးတံကို ယူစေအပ်၏။ ဤသို့ ယူစေသော ဆွမ်းညွှန်ရဟန်းသည် ရွာတစ်ရွာချင်းစီ၌ အမျိုးမျိုးသော သလာကဘတ် ခြောက်ဆယ်မျှ ရှိနေစေကာမူ အားလုံးကို ယူစေပြီး ဖြစ်ရမည်။ ထိုရဟန်း ရောက်ရှိသော ရွာအနီး၌ အခြား နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခုမျှသော သလာကဘတ်များ ရှိနေပါက ထိုသလာကဘတ်များကိုလည်း ထိုရဟန်းတစ်ပါးတည်းအားသာ ပေးအပ်ရမည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ထိုသလာကဘတ် နှစ်ခု သုံးခုအတွက် အခြားရဟန်းတစ်ပါးကို စေလွှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းအားသာ ပေးအပ်ရမည်။

Sace ekaccesu gāmesu bahūni salākabhattāni sallakkhetvā sattannampi aṭṭhannampi bhikkhūnaṃ dātabbāni. Dadantena pana catunnaṃ pañcannaṃ bhattānaṃ salākāyo ekato bandhitvā dātabbā. Sace taṃ gāmaṃ atikkamitvā añño gāmo hoti, tasmiñca ekameva salākabhattaṃ, taṃ pana pātova denti, tampi etesu bhikkhūsu ekassa niggahena datvā ‘‘pātova taṃ gahetvā pacchā orimagāme itarāni bhattāni gaṇhāhī’’ti vattabbo. Sace orimagāme salākabhattesu agāhitesveva gāhitasaññāya gacchati, parabhāgagāme salākabhattaṃ gāhetvā puna vihāraṃ āgantvā itarāni gāhetvā orimagāmo gantabbo. ‘‘Na hi bahisīmāya saṅghalābho gāhetuṃ labbhatī’’ti ayaṃ nayo kurundiyaṃ vutto.

အချို့သောရွာတို့၌ များစွာသော စာရေးတံဆွမ်းတို့ ရှိခဲ့ပါက စာရေးတံဆွမ်းများကို မှတ်သား၍ ရဟန်းခုနစ်ပါး သို့မဟုတ် ရှစ်ပါးတို့အား ပေးလှူရမည်။ ပေးလှူသော ဘတ္တုဒ္ဒေသကရဟန်းသည် လေးခု သို့မဟုတ် ငါးခုသော ဆွမ်းစာရေးတံတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း ချည်နှောင်၍ ပေးအပ်ရမည်။ အကယ်၍ ထိုရွာကို ကျော်လွန်၍ အခြားရွာတစ်ရွာရှိပြီး ထိုရွာ၌ စာရေးတံဆွမ်း တစ်ခုတည်းသာ ရှိသော်လည်း ၎င်းကို စောစောကပင် လှူဒါန်းကြပါက ထိုစာရေးတံဆွမ်းကိုလည်း ထိုရဟန်းခုနစ်ပါး သို့မဟုတ် ရှစ်ပါးတို့အနက် တစ်ပါးသောရဟန်းအား ချုပ်ချယ်နှိပ်ခြင်းဖြင့် ပေး၍ “စောစောကပင် ထိုဆွမ်းကိုယူပြီးမှ ဤဘက်ရွာ၌ အခြားသောဆွမ်းတို့ကို ယူပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ အကယ်၍ ဤဘက်ရွာ၌ စာရေးတံဆွမ်းတို့ကို မယူရသေးမီပင် ယူပြီးပြီဟု ထင်မှတ်၍ သွားပါက ထိုဘက်ရွာ၌ စာရေးတံဆွမ်းကို ခံယူပြီးလျှင် ကျောင်းသို့ တစ်ဖန်ပြန်လာကာ အခြားသောဆွမ်းတို့ကို ယူစေပြီးမှ ဤဘက်ရွာသို့ သွားရမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဥပစာရသိမ်၏ ပြင်ပ၌ သံဃာ့လာဘ်ကို ယူစေခွင့် မရသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤနည်းကို ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌ မိန့်ဆိုထားသည်။

Sace pana bhikkhū bahū honti, gāmavasena salākā na pāpuṇanti, vīthivasena vā vīthiyaṃ ekagehavasena vā kulavasena vā gāhetabbā. Vīthiādīsu ca yattha bahūni bhattāni, tattha gāme vuttanayeneva bahūnaṃ bhikkhūnaṃ gāhetabbāni. Salākāsu asati uddisitvāpi gāhetabbāni.

ရဟန်းတို့သည် များပြားလှသဖြင့် ရွာအလိုက် စာရေးတံဆွမ်း မလောက်ငပါက လမ်းအလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ လမ်းအတွင်းရှိ တစ်အိမ်ချင်းအလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ အမျိုးအနွယ် (အိမ်ထောင်စု) အလိုက်သော်လည်းကောင်း ယူစေရမည်။ လမ်းအစရှိသည်တို့တွင် များစွာသော ဆွမ်းတို့ရှိရာအရပ်၌ ရွာ၌ ဆိုခဲ့သည့်နည်းအတိုင်းပင် များစွာသောရဟန်းတို့အတွက် ယူစေရမည်။ စာရေးတံများ မရှိပါက ညွှန်ပြ၍လည်း ယူစေရမည်။

Salākadāyakena pana vattaṃ jānitabbaṃ. Tena hi kālasseva vuṭṭhāya pattacīvaraṃ gahetvā bhojanasālaṃ gantvā asammaṭṭhaṭṭhānaṃ sammajjitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā ‘‘idāni bhikkhūhi vattaṃ kataṃ bhavissatī’’ti kālaṃ sallakkhetvā ghaṇṭiṃ paharitvā bhikkhūsu sannipatitesu paṭhamameva vāragāme salākabhattaṃ gāhetabbaṃ. ‘‘Tuyhaṃ asukasmiṃ nāma vāragāme salākā pāpuṇāti tatra gacchā’’ti vattabbaṃ.

စာရေးတံ ဝေဖန်ပေးသောရဟန်းသည် ဝတ်ကို သိအပ်၏။ ထိုရဟန်းသည် စောစောထ၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူပြီး ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ သွားကာ တံမြက်မလှည်းရသေးသော နေရာကို လှည်းကျင်းရမည်။ သောက်ရေ သုံးရေတို့ကို ပြင်ဆင်ထားပြီးလျှင် “ယခုအချိန်တွင် ရဟန်းတို့သည် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုလုပ်ပြီးလောက်ပြီ” ဟု အချိန်ကို မှတ်သားကာ ခေါင်းလောင်းတီးရမည်။ ရဟန်းတို့ စုဝေးမိကြသောအခါ ရှေးဦးစွာ အလှည့်ကျသွားရမည့် ရွာ၌ စာရေးတံဆွမ်းကို ယူစေရမည်။ “အရှင်ဘုရားအတွက် ထိုမည်သော အလှည့်ကျရွာ၌ စာရေးတံ ကျရောက်ပါသဖြင့် ထိုရွာသို့ ကြွပါလော့” ဟု လျှောက်ထားရမည်။

Sace atirekagāvute gāmo hoti, taṃ divasaṃ gacchantā kilamanti, ‘‘sve tuyhaṃ vāragāme pāpuṇātī’’ti ajjeva gāhetabbaṃ. Yo vāragāmaṃ pesiyamāno [Pg.100] na gacchati, aññaṃ salākaṃ maggati, na dātabbā. Saddhānañhi manussānaṃ puññahāni saṅghassa ca lābhacchedo hoti, tasmā tassa dutiyepi tatiyepi divase aññā salākā na dātabbā, ‘‘attano pattaṭṭhānaṃ gantvā bhuñjāhī’’ti vattabbo, tīṇi pana divasāni agacchantassa vāragāmato orimavāragāme salākā gāhetabbā. Tañce na gaṇhāti, tato paṭṭhāya tassa aññaṃ salākaṃ dātuṃ na vaṭṭati, daṇḍakammaṃ pana gāḷhaṃ kātabbaṃ, saṭṭhito vā paṇṇāsato vā na parihāpetabbaṃ. Vāragāme gāhetvā vihāravāro gāhetabbo, ‘‘tuyhaṃ vihāravāro pāpuṇātī’’ti vattabbaṃ. Vihāravārikassa dve tisso yāgusalākāyo tisso catasso vā bhattasalākāyo ca dātabbā, nibaddhaṃ katvā pana na dātabbā. Yāgubhattadāyakā hi ‘‘amhākaṃ yāgubhattaṃ vihāragopakāva bhuñjantī’’ti aññathattaṃ āpajjeyyuṃ, tasmā aññesu kulesu dātabbā.

အကယ်၍ ရွာသည် တစ်ဂါဝုတ်ထက် ကျော်လွန်သောအရပ်၌ ရှိပြီး ထိုနေ့၌ သွားလျှင် ပင်ပန်းကြမည်ဖြစ်ပါက “နက်ဖြန်၌ အရှင်ဘုရားအတွက် အလှည့်ကျရွာ၌ စာရေးတံ ရောက်ပါလိမ့်မည်” ဟု လျှောက်၍ ယနေ့ပင် ယူစေရမည်။ အလှည့်ကျရွာသို့ စေလွှတ်သော်လည်း မသွားဘဲ အခြားစာရေးတံကို တောင်းသောရဟန်းအား မပေးအပ်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဒ္ဓါတရားရှိသော လူတို့၏ ကုသိုလ်ယုတ်လျော့ခြင်းနှင့် သံဃာ၏ လာဘ်လာဘ ပြတ်စဲခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန်းအား ဒုတိယနေ့၌လည်းကောင်း၊ တတိယနေ့၌လည်းကောင်း အခြားစာရေးတံကို မပေးအပ်ဘဲ “မိမိကျရာ အရပ်သို့ကြွ၍ ဘုဉ်းပေးပါ” ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ သုံးရက်တိုင်တိုင် မသွားသောရဟန်းအား အလှည့်ကျရွာထက် ဤဘက်ကျသော အလှည့်ကျရွာ၌ စာရေးတံကို ယူစေရမည်။ ၎င်းကိုလည်း မယူပါက ထိုနေ့မှစ၍ ထိုရဟန်းအား အခြားစာရေးတံကို ပေးရန်မအပ်။ ဒဏ်ကံကိုမူ တင်းကြပ်စွာ ပြုလုပ်အပ်၏။ ရေအလုံး ၆၀ သို့မဟုတ် ၅၀ ကို မလျှော့ပေးအပ်။ အလှည့်ကျရွာ၌ ယူစေပြီးမှ ကျောင်းစောင့်လှည့်ကို ယူစေရမည်။ “အရှင်ဘုရားအတွက် ကျောင်းစောင့်လှည့် ကျရောက်ပါသည်” ဟု လျှောက်ရမည်။ ကျောင်းစောင့်အလှည့်ကျသော ရဟန်းအား ယာဂုစာရေးတံ နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခု၊ ဆွမ်းစာရေးတံ သုံးခု သို့မဟုတ် လေးခုတို့ကို ပေးအပ်၏။ သို့သော် အမြဲပုံသေပြု၍ မပေးအပ်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယာဂုဆွမ်းဒါယကာတို့က “ငါတို့၏ ယာဂုဆွမ်းကို ကျောင်းစောင့်ရဟန်းတို့သာ အမြဲဘုဉ်းပေးကြသည်” ဟု တွေးတောကာ သဒ္ဓါတရားပျက်ပြား သွေဖည်သွားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အခြားသောအိမ်တို့၌ ပေးလှူရမည်။

Sace vihāravārikānaṃ sabhāgā āharitvā denti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce, vāraṃ gāhetvā tesaṃ yāgubhattaṃ āharāpetabbaṃ. Tāva nesaṃ salākā phātikammameva bhavanti, vassaggena pattaṭṭhāne pana aññampi paṇītabhattasalākaṃ gaṇhituṃ labhantiyeva. Atirekauttaribhaṅgassa ekacārikabhattassa visuṃ ṭhitikaṃ katvā salākā dātabbā.

အကယ်၍ ကျောင်းစောင့်ရဟန်းတို့အတွက် သဘောတူညီသော ရဟန်းတို့က ဆောင်ယူ၍ ပေးကမ်းကြပါက ကောင်းမြတ်လှ၏။ အကယ်၍ မပေးကမ်းကြပါက အလှည့်ကျသတ်မှတ်၍ ထိုကျောင်းစောင့်ရဟန်းတို့အတွက် ယာဂုဆွမ်းကို သယ်ဆောင်စေရမည်။ ကျောင်းစောင့်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုရဟန်းတို့၏ စာရေးတံတို့သည် လာဘ်ပိုတိုးပွားခြင်းသာ ဖြစ်၏။ ဝါတော်အလိုက် မိမိတို့ကျရာနေရာ၌လည်း အခြားသော မွန်မြတ်သည့် ဆွမ်းစာရေးတံကို ရရှိနိုင်ကြသည်သာ။ အပိုအလွန် ဟင်းလျာပါဝင်သော ဧကစာရီကဘတ်အတွက်မူ သီးခြားအစီအစဉ် (ဌိတိကာ) ပြုလုပ်၍ စာရေးတံကို ပေးအပ်ရမည်။

Sace yena salākā laddhā, so taṃdivasaṃ taṃ bhattaṃ na labhati, punadivase gāhetabbaṃ. Bhattameva labhati, na uttaribhaṅgaṃ; evampi puna gāhetabbaṃ. Khīrabhattassa salākāyapi eseva nayo. Sace pana khīrameva labhati, na bhattaṃ; khīralābhato paṭṭhāya puna na gāhetabbaṃ. Dve tīṇi ekacārikabhattāni ekasseva pāpuṇanti, dubbhikkhasamaye saṅghanavakena laddhakāle vijaṭetvā visuṃ gāhetabbāni, pākatikasalākabhattaṃ aladdhassāpi punadivase gāhetabbaṃ.

အကြင်ရဟန်းသည် စာရေးတံကို ရရှိသော်လည်း ထိုနေ့၌ ထိုဆွမ်းကို မရရှိပါက နောက်နေ့၌ တစ်ဖန် ပြန်လည်ယူရမည်။ ဆွမ်းကိုသာရရှိပြီး ဟင်းလျာကို မရရှိပါကလည်း နောက်တစ်ဖန် ပြန်လည်ယူရမည်။ နို့ရည်ဆွမ်း၏ စာရေးတံ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ နို့ရည်ကိုသာရရှိ၍ ဆွမ်းကို မရရှိပါကမူ နို့ရည်ကို ရရှိသည့်အချိန်မှစ၍ တစ်ဖန် ထပ်မယူအပ်တော့ပေ။ ဧကစာရီကဘတ် နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခုတို့သည် တစ်ပါးတည်းသောရဟန်းထံသို့သာ ကျရောက်တတ်၏။ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသောအခါ သံဃနဝကရဟန်းက ရရှိသောအခါ ၎င်းတို့ကို ရှင်းလင်း၍ သီးခြားစီ ခွဲယူစေအပ်၏။ ရိုးရိုးစာရေးတံဆွမ်းကို မရရှိသောရဟန်းအတွက်လည်း နောက်နေ့၌ ပြန်လည်ယူစေရမည်။

Sace khuddako vihāro hoti, sabbe bhikkhū ekasambhogā, ucchusalākaṃ gāhentena yassa kassaci sammukhībhūtassa pāpetvā mahātherādīnaṃ divā tacchetvā dātuṃ vaṭṭati. Rasasalākaṃ pāpetvā pacchābhattaṃ parissāvetvā vā phāṇitaṃ vā kāretvā piṇḍapātikādīnampi dātabbaṃ[Pg.101]. Āgantukānaṃ āgatānāgatabhāvaṃ ñatvā gāhetabbā, mahāāvāse ṭhitikaṃ katvā gāhetabbā.

ကျောင်းတိုက်သည် သေးငယ်ပြီး ရဟန်းအားလုံးတို့သည် တူညီသောအာမိသကို သုံးစွဲကြပါက ကြံစာရေးတံကို ဝေဖန်ပေးသောရဟန်းသည် မျက်မှောက်၌ရှိသော မည်သည့်ရဟန်းထံသို့မဆို ရောက်စေ၍ မဟာထေရ်ကြီးများအား နေ့အခါ၌ ကြံကိုရွေ၍ လှူဒါန်းခြင်းငှာ အပ်၏။ ကြံရည်စာရေးတံကိုမူ ရောက်စေ၍ ဆွမ်းစားပြီးနောက်၌ စစ်၍ဖြစ်စေ၊ တင်လဲပြုလုပ်၍ဖြစ်စေ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်း အစရှိသည်တို့အားလည်း ပေးလှူအပ်၏။ အာဂန္တုကရဟန်းတို့၏ ရောက်လာခြင်း၊ မရောက်လာသေးခြင်း အခြေအနေကို သိရှိပြီးမှ စာရေးတံကို ယူစေရမည်။ ကျောင်းတိုက်ကြီး၌မူ တည်နေရာအစီအစဉ် (ဌိတိကာ) ပြုလုပ်၍ ယူစေရမည်။

Takkasalākampi sabhāgaṭṭhāne pāpetvā vā pacāpetvā vā dhūmāpetvā vā therānaṃ dātuṃ vaṭṭati. Mahāāvāse vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ phalasalākapūvasalākabhesajjagandhamālasalākāyopi visuṃ ṭhitikāya gāhetabbā. Bhesajjādisalākāyo cettha kiñcāpi piṇḍapātikānampi vaṭṭanti, salākavasena gāhitattā pana na sāditabbā. Aggabhikkhāmattaṃ salākabhattaṃ denti, ṭhitikaṃ pucchitvā gāhetabbaṃ. Asatiyā ṭhitikāya therāsanato paṭṭhāya gāhetabbaṃ. Sace tādisāni bhattāni bahūni honti, ekekassa bhikkhuno dve tīṇi dātabbāni; no ce, ekekameva datvā paṭipāṭiyā gatāya puna therāsanato paṭṭhāya dātabbaṃ. Sace antarāva upacchijjati, ṭhitikā sallakkhetabbā. Yadi pana tādisaṃ bhattaṃ nibaddhameva hoti, yassa pāpuṇāti, so vattabbo ‘‘laddhā vā aladdhā vā svepi gaṇheyyāsī’’ti. Ekaṃ anibaddhaṃ hoti, labhanadivase pana yāvadatthaṃ labhati, alabhanadivasā bahutarā honti, taṃ yassa pāpuṇāti, so alabhitvā ‘‘sve gaṇheyyāsī’’ti vattabbo.

ရက်တက်ရည် စာရေးတံကိုလည်း သဘောတူညီသော ရဟန်းတို့၏နေရာသို့ ရောက်စေပြီးလျှင် ချက်စေ၍ဖြစ်စေ၊ ချင်း သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစသော အမွှေးအကြိုင် ခတ်စေပြီးဖြစ်စေ မထေရ်ကြီးများအား ပေးလှူရန် အပ်၏။ ကျောင်းတိုက်ကြီး၌ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းပင် ကျင့်ကြံရမည်။ သစ်သီးစာရေးတံ၊ မုန့်စာရေးတံ၊ ဆေးစာရေးတံ၊ နံ့သာပန်းစာရေးတံတို့ကိုလည်း သီးခြားအစီအစဉ်ဖြင့် ယူစေရမည်။ ဤစာရေးတံတို့တွင် ဆေးအစရှိသော စာရေးတံတို့သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့အား အပ်စပ်သော်လည်း စာရေးတံအဖြစ်ဖြင့် ယူစေခဲ့ခြင်းကြောင့် မသာယာထိုက်ကုန်။ အဦးအဖျား တစ်ဇွန်းမျှသော အဂ္ဂဘိက္ခာမတ္တစာရေးတံဆွမ်းကို ပေးလှူတတ်ကြ၏။ ထိုဆွမ်းကို တည်နေရာအစီအစဉ်ကို မေးမြန်း၍ ယူစေရမည်။ တည်နေရာအစီအစဉ် မရှိပါက မထေရ်တို့၏ အရာမှ စတင်၍ ယူစေရမည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဆွမ်းတို့သည် များပြားပါက တစ်ပါးလျှင် နှစ်ခု သို့မဟုတ် သုံးခုစီ ပေးလှူအပ်၏။ မများပြားပါက တစ်ခုစီသာ ပေး၍ အစဉ်အတိုင်း ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ မထေရ်တို့၏အရာမှ ပြန်လည်စတင်၍ ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ အကြား၌ ပြတ်တောက်သွားပါက တည်နေရာအစီအစဉ်ကို မှတ်သားထားရမည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဆွမ်းသည် အမြဲတစေ လှူဒါန်းသော ဆွမ်းဖြစ်ခဲ့ပါမူ မည်သည့်ရဟန်းထံသို့ ကျရောက်သည်ဖြစ်စေ ထိုရဟန်းအား “ရသည်ဖြစ်စေ၊ မရသည်ဖြစ်စေ နက်ဖြန်၌လည်း ခံယူပါ” ဟု လျှောက်ရမည်။ အချို့သော အဂ္ဂဘိက္ခာမတ္တဆွမ်းသည် အမြဲတစေ လှူသောဆွမ်း မဟုတ်သော်လည်း ရရှိသောနေ့၌ လိုသမျှ ရရှိတတ်ကာ မရရှိသောနေ့က ပို၍ များတတ်၏။ ထိုဆွမ်းသည် မည်သည့်ရဟန်းထံ ကျရောက်သည်ဖြစ်စေ ထိုရဟန်းသည် မရရှိသော်လည်း “နက်ဖြန်၌ စာရေးတံကို ခံယူပါ” ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။

Yo salākāsu gāhitāsu pacchā āgacchati, tassa atikkantāva salākā na upaṭṭhāpetvā dātabbā. Salākaṃ nāma ghaṇṭippaharaṇato paṭṭhāya āgantvā hatthaṃ pasārentova labhati. Aññassa āgantvā samīpe ṭhitassāpi atikkantā atikkantāva hoti. Sace panassa añño gaṇhanto atthi, sayaṃ anāgatopi labhati. Sabhāgaṭṭhāne asuko anāgatoti ñatvā ‘‘ayaṃ tassa salākā’’ti ṭhapetuṃ vaṭṭati. Sace ‘‘anāgatassa na dātabbā’’ti katikaṃ karonti, adhammikā hoti. Antoupacāre ṭhitassa hi bhājanīyabhaṇḍaṃ pāpuṇāti. Sace pana ‘‘anāgatassa dethā’’ti mahāsaddaṃ karonti, daṇḍakammaṃ ṭhapetabbaṃ, ‘‘āgantvā gaṇhantū’’ti vattabbaṃ.

စာရေးတံမဲများကို ဝေပေးပြီးသောအခါမှ နောက်ကျပြီး ရောက်လာသော ရဟန်းအား လွန်သွားပြီးဖြစ်သော စာရေးတံကို ရှေးရှုတည်စေ၍ မပေးထိုက်ပေ။ စာရေးတံမည်သည် ခေါင်းလောင်းတီးသည့်အချိန်မှစ၍ လာရောက်ကာ လက်ဆန့်တန်းသော ရဟန်းသာလျှင် ရထိုက်၏။ လက်မဆန့်တန်းဘဲ အနီး၌ ရပ်နေသော အခြားရဟန်းအတွက်လည်း လွန်သွားသော စာရေးတံသည် လွန်သွားသည်သာ ဖြစ်၏။ သို့သော် ထိုရဟန်းအတွက် အစားယူပေးမည့်သူ ရှိပါက ကိုယ်တိုင်မလာသော်လည်း ရနိုင်၏။ သဘောတူရဟန်းများ ရှိရာအရပ်၌ 'မည်သူမည်ဝါ မလာသေးပါ' ဟု သိရှိ၍ 'ဤစာရေးတံသည် ထိုရဟန်း၏ စာရေးတံဖြစ်သည်' ဟု ပြောဆိုကာ ဖယ်ထားခြင်းသည် အပ်စပ်၏။ အကယ်၍ 'ကိုယ်တိုင်မလာသောသူအား စာရေးတံ မပေးရ' ဟု ကတိကဝတ်ပြုကြပါက ထိုကတိကဝတ်သည် တရားနှင့်မညီပေ။ အကြောင်းမူကား ဥပစာရသိမ်အတွင်း၌ ရှိနေသော ရဟန်းထံသို့ ဝေဖန်အပ်သော ပစ္စည်းသည် ရောက်ထိုက်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ 'မလာသေးသောသူအား ပေးကြလော့' ဟု အော်ဟစ်ဆူညံစွာ ပြုလုပ်ကြပါက ဒဏ်ကံပေးထိုက်၏။ 'လာရောက်၍ ယူကြကုန်လော' ဟုသာ ပြောဆိုရမည်။

Chappañcasalākā naṭṭhā honti, bhattuddesako dāyakānaṃ nāmaṃ nassarati, so ce naṭṭhasalākā mahātherassa vā attano vā pāpetvā bhikkhū vadeyya, ‘‘mayā asukagāme salākabhattaṃ mayhaṃ pāpitaṃ, tumhe tattha laddhaṃ salākabhattaṃ bhuñjeyyāthā’’ti, vaṭṭati. Vihāre apāpitaṃ pana āsanasālāya taṃ bhattaṃ labhitvā tattheva pāpetvā bhuñjituṃ [Pg.102] na vaṭṭati. ‘‘Ajja paṭṭhāya mayhaṃ salākabhattaṃ gaṇhathā’’ti vutte tatra āsanasālāya gāhetuṃ na vaṭṭati, vihāraṃ ānetvā gāhetabbaṃ. ‘‘Sve paṭṭhāyā’’ti vutte pana bhattuddesakassa ācikkhitabbaṃ ‘‘sve paṭṭhāya asukakulaṃ nāma salākabhattaṃ deti, salākaggāhaṇakāle sareyyāsī’’ti. Dubbhikkhe salākabhattaṃ pacchinditvā subhikkhe jāte kiñci disvā ‘‘ajja paṭṭhāya amhākaṃ salākabhattaṃ gaṇhathā’’ti puna paṭṭhapenti, antogāme agāhetvā vihāraṃ ānetvāva gāhetabbaṃ. Idañhi ‘‘salākabhattaṃ’’ nāma. Uddesabhattasadisaṃ na hoti, vihārameva sandhāya diyyati, tasmā bahiupacāre gāhetuṃ na vaṭṭati. ‘‘Sve paṭṭhāyā’’ti vutte pana vihāre gāhetabbameva.

စာရေးတံ ငါးခု ခြောက်ခုခန့် ပျောက်ဆုံးသွားပြီး ဆွမ်းလှူမည့် ဒါယကာတို့၏ အမည်ကို ဘတ္တုဒ္ဒေသက (ဆွမ်းညွှန်း)ရဟန်းက မမှတ်မိပါက၊ ထိုရဟန်းသည် ပျောက်ဆုံးသွားသော စာရေးတံများကို မဟာထေရ်ထံသို့ဖြစ်စေ၊ မိမိထံသို့ဖြစ်စေ ရောက်ရှိစေပြီးလျှင် ရဟန်းတို့အား 'တပည့်တော်သည် မည်သည့်ရွာ၌ သလာကဘတ်ကို ရောက်စေအပ်ပါပြီ၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် ထိုရွာ၌ ရရှိသော သလာကဘတ်ကို ဘုန်းပေးတော်မူကြပါ' ဟု လျှောက်ထားပါက အပ်စပ်၏။ သို့သော် ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်စေအပ်သည်မဟုတ်ဘဲ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ထိုသလာကဘတ်ကို သတိရ၍ ထိုဇရပ်၌ပင် ရောက်ရှိစေကာ ဘုဉ်းပေးခြင်းငှာ မအပ်စပ်ပေ။ 'ယနေ့မှစ၍ တပည့်တော်၏ သလာကဘတ်ကို ခံယူကြပါ' ဟု ဒါယကာက လျှောက်ထားလျှင် ထိုဆွမ်းစားဇရပ်၌ မခံယူအပ်၊ ကျောင်းတိုက်သို့ ဆောင်ယူခဲ့ပြီးမှသာ ခံယူအပ်၏။ 'နက်ဖြန်မှစ၍ ခံယူပါ' ဟု လျှောက်ထားပါက ဘတ္တုဒ္ဒေသကရဟန်းအား 'နက်ဖြန်မှစ၍ မည်သည့်အမျိုးက သလာကဘတ်ကို လှူဒါန်းပါမည်၊ စာရေးတံဝေစဉ်အခါ၌ သတိရပါလော့' ဟု (ဒါယကာထံမှ ကြားသောရဟန်းက) တစ်ဆင့် ပြောပြအပ်၏။ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသောကာလ၌ သလာကဘတ်လှူခြင်းကို ဖြတ်တောက်ထားပြီးနောက် သာယာဝပြောသောကာလသို့ ရောက်သောအခါ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းကိုမြင်၍ 'ယနေ့မှစ၍ တပည့်တော်တို့၏ သလာကဘတ်ကို ခံယူကြပါ' ဟု လျှောက်ထားကာ တစ်ဖန် ပြန်လည်စတင်လှူဒါန်းကြလျှင် ရွာတွင်း၌ မခံယူစေဘဲ ကျောင်းတိုက်သို့ ဆောင်ယူခဲ့ပြီးမှသာ ခံယူစေအပ်၏။ အကြောင်းမူကား ဤသလာကဘတ်မည်သည် ဥဒ္ဒေသဘတ်နှင့် မတူဘဲ ကျောင်းတိုက်ကိုသာ ရည်ညွှန်း၍ လှူဒါန်းခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဥပစာရပြင်ပ၌ ခံယူခြင်းငှာ မအပ်စပ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ရွာတွင်း၌ မခံယူဘဲ ကျောင်းတိုက်သို့ ဆောင်ယူခဲ့ပြီးမှသာ ခံယူစေအပ်၏။ သို့သော် 'နက်ဖြန်မှစ၍ ကျွန်ုပ်တို့၏ သလာကဘတ်ကို ခံယူကြပါ' ဟု လျှောက်ထားလျှင်မူ ကျောင်းတိုက်၌ ခံယူအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Gamiko bhikkhu yaṃ disābhāgaṃ gantukāmo, tattha aññena vāragāmasalākā laddhā hoti, taṃ gahetvā itaraṃ bhikkhuṃ ‘‘mayhaṃ pattasalākaṃ tvaṃ gaṇhāhī’’ti vatvā gantuṃ vaṭṭati. Tena pana upacārasīmaṃ anatikkanteyeva tasmiṃ tassa salākā gāhetabbā.

ခရီးသွားမည့် ရဟန်းတစ်ပါးသည် မိမိသွားလိုသော အရပ်ဒေသ၌ အခြားရဟန်းတစ်ပါးက အလှည့်ကျရွာအတွက် စာရေးတံမဲ ရရှိထားပါက၊ ထိုစာရေးတံကို ယူဆောင်၍ ကျန်ခဲ့သော အခြားရဟန်းအား 'ငါ့အတွက် ရောက်ရှိလာမည့် စာရေးတံမဲကို သင် ယူထားပါလော့' ဟု ပြောဆိုကာ သွားခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။ သို့သော် ထိုခရီးသွားမည့်ရဟန်းသည် ကျောင်းတိုက်၏ ဥပစာရအတွင်းမှ မထွက်ခွာသေးမီသာလျှင် ထိုရဟန်းအတွက် စာရေးတံကို ယူရမည်။

Chaḍḍitavihāre manussā bodhicetiyādīni jaggitvā bhuñjantūti salākabhattaṃ paṭṭhapenti, bhikkhū sakaṭṭhānesu vasitvā kālasseva gantvā tattha vattaṃ karitvā taṃ bhattaṃ bhuñjanti, vaṭṭati. Sace tesu svātanāya attano pāpetvā gatesu āgantuko bhikkhu chaḍḍitavihāre vasitvā kālasseva vattaṃ katvā ghaṇṭiṃ paharitvā salākabhattaṃ attano pāpetvā āsanasālaṃ gacchati, sova tassa bhattassa issaro. Yo pana bhikkhūsu vattaṃ karontesuyeva bhūmiyaṃ dve tayo sammuñjanippahāre datvā ghaṇṭiṃ paharitvā ‘‘dhuragāme salākabhattaṃ mayhaṃ pāpuṇātī’’ti gacchati, tassa taṃ corikāya gahitattā na pāpuṇāti, vattaṃ katvā pāpetvā pacchā gatabhikkhūnaṃyeva hoti.

စွန့်ပစ်ထားသော ကျောင်းတိုက်တစ်ခု၌ လူတို့သည် ဗောဓိပင်၊ စေတီတော် စသည်တို့ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းပြီးနောက် 'ရဟန်းတော်များ ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ' ဟု လျှောက်ကာ သလာကဘတ်ကို လှူဒါန်းကြ၏။ ရဟန်းတို့သည် မိမိတို့ကျောင်း၌ နေထိုင်ကာ နံနက်စောစောကတည်းက သွား၍ ထိုစွန့်ပစ်ကျောင်း၌ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်တို့ကို ပြုလုပ်ကာ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြပါက အပ်စပ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းတို့သည် နက်ဖြန်အတွက် ဆွမ်းစားရန် မိမိတို့ထံ ရောက်စေပြီး ပြန်သွားကြစဉ်၊ အာဂန္တုကရဟန်းတစ်ပါး ရောက်လာပြီး ထိုစွန့်ပစ်ကျောင်း၌ တည်းခိုနေထိုင်ကာ နံနက်စောစော ဝတ်ကို ပြုလုပ်ပြီး ခေါင်းလောင်းတီးကာ သလာကဘတ်ကို မိမိထံ ရောက်စေပြီး ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ သွားပါက ထိုအာဂန္တုကရဟန်းသာလျှင် ထိုဆွမ်းကို အစိုးရသူ (ပိုင်ရှင်) ဖြစ်၏။ သို့သော် အကြင်ရဟန်းသည် ရဟန်းတို့ ဝတ်ပြုနေကြစဉ်အတွင်း မြေကြီးပေါ်၌ တံမြက်စည်း နှစ်ချက် သုံးချက်ခန့်သာ ခတ်ပြီးလျှင် ခေါင်းလောင်းတီးကာ 'အနီးရွာ၌ရှိသော သလာကဘတ်သည် ငါ့ထံသို့ ရောက်၏' ဟု ဆိုကာ သွားပါက၊ ထိုရဟန်းသည် ခိုးယူသကဲ့သို့ ယူခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ထိုသလာကဘတ်ကို မရထိုက်ပေ။ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို စနစ်တကျ ပြုလုပ်၍ ရောက်စေပြီးမှ နောက်မှသွားသော ရဟန်းတို့သာ ရထိုက်ပေသည်။

Eko gāmo atidūre hoti, bhikkhū niccaṃ gantuṃ na icchanti, manussā ‘‘mayaṃ puññena paribāhirā homā’’ti vadanti, ye tassa gāmassa āsannavihāre sabhāgabhikkhū, te vattabbā ‘‘imesaṃ bhikkhūnaṃ anāgatadivase tumhe bhuñjathā’’ti. Salākā pana devasikaṃ pāpetabbā, tā ca kho pana ghaṇṭippaharaṇamattena vā pacchicālanamattena vā pāpitā na honti, pacchiṃ pana gahetvā [Pg.103] salākā pīṭhake ākiritabbā, pacchi pana mukhavaṭṭiyaṃ na gahetabbā. Sace hi tattha ahi vā vicchiko vā bhaveyya, dukkhaṃ uppādeyya; tasmā heṭṭhā gahetvā pacchiṃ parammukhaṃ katvā salākā ākiritabbā ‘‘sacepi sappo bhavissati, ettova palāyissatī’’ti. Evaṃ salākā ākiritvā gāmādivasena pubbe vuttanayeneva gāhetabbā. Apica ekaṃ mahātherassa pāpetvā ‘‘avasesā mayhaṃ pāpuṇantī’’ti attano pāpetvā vattaṃ katvā cetiyaṃ vanditvā vitakkamāḷake ṭhitehi bhikkhūhi ‘‘pāpitā, āvuso, salākā’’ti vutte ‘‘āma, bhante, tumhe gatagatagāme salākabhattaṃ gaṇhathā’’ti vattabbaṃ; evaṃ pāpitāpi hi supāpitāva honti.

ရွာတစ်ရွာသည် အလွန်ဝေးကွာသောအရပ်၌ ရှိသဖြင့် ရဟန်းတို့သည် နေ့စဉ်မပြတ် သွားခြင်းငှာ အလိုမရှိကြပေ။ ရွာသူရွာသားတို့ကလည်း 'ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းမှုကုသိုလ်မှ အပြင်ဘက်သို့ ရောက်နေကြရပါသည်' ဟု ပြောဆိုကြ၏။ ထိုရွာနှင့် နီးစပ်သောကျောင်း၌ ရှိနေကြသော သဘောတူရဟန်းတို့အား 'ဤဝေးကွာသောကျောင်းရှိ ရဟန်းတို့ မကြွရောက်သောနေ့၌ အရှင်ဘုရားတို့ ကြွရောက်ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါ' ဟု လျှောက်ထားအပ်၏။ သို့သော် စာရေးတံမဲများကိုမူ နေ့စဉ် ရောက်စေရမည်။ ထိုသို့ ရောက်စေရာ၌လည်း ခေါင်းလောင်းတီးရုံမျှဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ တောင်းကို လှုပ်ခါရုံမျှဖြင့် သော်လည်းကောင်း ရောက်စေအပ်သည် မဟုတ်ပေ။ တောင်းကို ကိုင်ယူ၍ စာရေးတံတို့ကို အင်းပျဉ် (ထိုင်ခုံငယ်) ပေါ်သို့ သွန်ချအပ်၏။ ထိုသို့ သွန်ချရာ၌ တောင်းကို နှုတ်ခမ်းရစ်မှ မကိုင်အပ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုတောင်းထဲ၌ မြွေ သို့မဟုတ် ကင်းမြီးကောက် အကယ်၍ ရှိနေပါက ဘေးဒုက္ခ ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် တောင်း၏ အောက်ခြေမှ ကိုင်၍ တောင်းဝကို မိမိနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူစေကာ 'အကယ်၍ မြွေရှိခဲ့လျှင်လည်း ဤနေရာမှပင် ထွက်ပြေးသွားလိမ့်မည်' ဟု နှလုံးသွင်းလျက် စာရေးတံတို့ကို သွန်ချရမည်။ ဤသို့ စာရေးတံတို့ကို သွန်ချပြီးလျှင် ရွာအစီအစဉ်အတိုင်း ရှေးကဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ခံယူစေရမည်။ ထို့ပြင် စာရေးတံတစ်ခုကို မဟာထေရ်ထံ ရောက်စေပြီး 'ကျန်ရှိသော စာရေးတံတို့သည် ငါ့ထံသို့ ရောက်ကုန်၏' ဟု မိမိထံ ရောက်စေကာ ဝတ်ပြု၍ စေတီတော်ကို ရှိခိုးပြီး တရားကြံစည်ရာ တန်ဆောင်းဝန်း၌ ရပ်နေသော ရဟန်းတို့က 'ငါ့ရှင်၊ စာရေးတံများ ရောက်ပါပြီလော' ဟု မေးမြန်းလျှင် 'မှန်ပါဘုရား၊ အရှင်ဘုရားတို့ ရောက်ရှိရာ ရွာတိုင်း၌ သလာကဘတ်ကို ခံယူတော်မူကြပါ' ဟု ပြန်လည်လျှောက်ထားအပ်၏။ ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်ခြင်းသည် စာရေးတံများကို ကောင်းစွာ ရောက်စေအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Bhikkhū sabbarattiṃ dhammasavanatthaṃ aññaṃ vihāraṃ gacchantā ‘‘mayaṃ tattha dānaṃ aggahetvāva amhākaṃ gocaragāmeva piṇḍāya caritvā āgamissāmā’’ti salākā aggahetvāva gatā, vihāre therassa pattasalākabhattaṃ bhuñjituṃ āgacchanti, vaṭṭati. Atha mahātheropi ‘‘ahaṃ idha kiṃ karomī’’ti tehiyeva saddhiṃ gacchati, tehi gatavihāre abhuñjitvāva gocaragāmaṃ anuppattehi ‘‘detha, bhante, patte salākayāguādīni āharissāmā’’ti vutte pattā na dātabbā. ‘‘Kasmā, bhante, na dethā’’ti ‘‘vihāraṭṭhakaṃ bhattaṃ vihāre vutthānaṃ pāpuṇāti, mayaṃ aññasmiṃ vihāre vutthā’’ti. ‘‘Detha, bhante, na mayaṃ vihāre pālikāya dema, tumhākaṃ dema, gaṇhatha amhākaṃ bhikkha’’nti vutte pana vaṭṭati.

ရဟန်းတို့သည် တစ်ညလုံး တရားနာရန်အတွက် အခြားကျောင်းတိုက်သို့ သွားကြစဉ် 'ကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုကျောင်း၌ ဆွမ်းမခံယူဘဲ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆွမ်းခံရွာ၌သာ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ပြီး ပြန်လာပါမည်' ဟု ဆိုကာ စာရေးတံများကို မယူဘဲ သွားကြ၏။ ထိုရဟန်းတို့သည် ကျောင်းတိုက်၌ မဟာထေရ်ထံ ရောက်ရှိလာသော သလာကဘတ်ကို ဘုဉ်းပေးရန် ပြန်လာကြပါက အပ်စပ်၏။ သို့မဟုတ် မဟာထေရ်သည်လည်း 'ငါသည် ဤကျောင်း၌ ဘာလုပ်နေရမည်နည်း' ဟု ဆိုကာ ထိုရဟန်းတို့နှင့်အတူ လိုက်သွားခဲ့၏။ ထိုရောက်ရှိရာ ကျောင်းတိုက်၌ ဆွမ်းမဘုဉ်းပေးဘဲ မိမိတို့ဆွမ်းခံရွာသို့ ရောက်ရှိလာသော ထိုရဟန်းတို့အား ဒါယကာတို့က 'အရှင်ဘုရားတို့၊ သပိတ်များကို ပေးတော်မူကြပါ၊ စာရေးတံယာဂု စသည်တို့ကို ဆောင်ယူခဲ့ပါမည်' ဟု လျှောက်ထားသော်လည်း သပိတ်များကို မပေးအပ်ပေ။ 'အရှင်ဘုရားတို့၊ အဘယ်ကြောင့် မပေးပါသနည်း' ဟု မေးမြန်းလျှင် 'ကျောင်းတိုက်၌ တည်သောဆွမ်းသည် ထိုကျောင်း၌ တည်းခိုနေထိုင်သော ရဟန်းတို့အားသာ ထိုက်တန်၏၊ ငါတို့သည် အခြားကျောင်း၌ တည်းခိုခဲ့ကြပြီ' ဟု ပြောအပ်၏။ သို့သော် 'အရှင်ဘုရားတို့၊ ပေးတော်မူကြပါ၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျောင်းတိုက်ကို စောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် လှူဒါန်းခြင်းမဟုတ်ပါ၊ အရှင်ဘုရားတို့အား လှူဒါန်းခြင်းဖြစ်ပါသည်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆွမ်းကို ခံယူတော်မူကြပါ' ဟု လျှောက်ထားပါကမူ သပိတ်များကို ပေးခြင်းငှာ အပ်စပ်၏။

Salākabhattakathā niṭṭhitā.

သလာကဘတ်အခန်း ပြီးပြီ။

Pakkhikabhattādikathā

ပက္ခိကဘတ် စသည်နှင့် စပ်သောစကား

Pakkhikādīsu pana yaṃ abhilakkhitesu cātuddasī pañcadasī pañcamī aṭṭhamīti imesu pakkhesu kammappasutehi uposathaṃ kātuṃ satikaraṇatthāya diyyati, taṃ pakkhikaṃ nāma. Taṃ salākabhattagatikameva hoti, gāhetvā bhuñjitabbaṃ. Sace salākabhattampi pakkhikabhattampi bahu sabbesaṃ vinivijjhitvā gacchati, dvepi bhattāni visuṃ visuṃ gāhetabbāni. Sace bhikkhusaṅgho mahā, pakkhikaṃ gāhetvā tassa ṭhitikāya salākabhattaṃ gāhetabbaṃ[Pg.104], salākabhattaṃ vā gāhāpetvā tassa ṭhitikāya pakkhikaṃ gāhetabbaṃ. Yesaṃ na pāpuṇāti, te piṇḍāya carissanti. Sace dvepi bhattāni bahūni, bhikkhū mandā; salākabhattaṃ nāma devasikaṃ labbhati, tasmā taṃ ṭhapetvā ‘‘pakkhikaṃ āvuso bhuñjathā’’ti pakkhikameva gāhetabbaṃ. Pakkhikaṃ paṇītaṃ denti, visuṃ ṭhitikā kātabbā. ‘‘Sve pakkho’’ti ajja pakkhikaṃ na gāhetabbaṃ. Sace pana dāyakā vadanti ‘‘sve amhākaṃ ghare lūkhabhattaṃ bhavissati, ajjeva pakkhikabhattaṃ uddisathā’’ti, evaṃ vaṭṭati.

တစ်နည်းအားဖြင့် ပက္ခိကဘတ် အစရှိသည်တို့တွင် သတ်မှတ်ထားသော ၁၄ ရက်မြောက်၊ ၁၅ ရက်မြောက်၊ ၅ ရက်မြောက်၊ ၈ ရက်မြောက်နေ့ဟူသော ဤပက္ခနေ့တို့၌ လူမှုလုပ်ငန်းကို ကြိုးပန်းအားထုတ်ကြသူတို့သည် ဥပုသ်ဆောက်တည်ရန် သတိရစေခြင်းအကျိုးငှာ လှူဒါန်းအပ်သောဘတ်သည် 'ပက္ခိကဘတ်' မည်၏။ ထိုပက္ခိကဘတ်သည် သလာကဘတ်၏ စီမံပုံနှင့် တူသည်သာဖြစ်၍ ယူပြီး ဘုဉ်းပေးအပ်၏။ အကယ်၍ သလာကဘတ်ရော ပက္ခိကဘတ်ပါ များပြားသဖြင့် ရဟန်းအားလုံးသို့ အလှည့်ကျ ထုတ်ချင်းပေါက် ရောက်နိုင်ပါက ထိုဘတ်နှစ်မျိုးလုံးကို သီးခြားစီ ယူအပ်ကုန်၏။ ရဟန်းသံဃာ များပြားပါက ပက္ခိကဘတ်ကို ဦးစွာယူစေပြီး ၎င်း၏ အလှည့်အတိုင်း သလာကဘတ်ကို ဆက်ယူစေအပ်၏။ သို့မဟုတ် သလာကဘတ်ကို ဦးစွာယူစေပြီး ၎င်း၏ အလှည့်အတိုင်း ပက္ခိကဘတ်ကို ဆက်ယူစေအပ်၏။ မရရှိသော ရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ကြရလတံ့။ အကယ်၍ ဘတ်နှစ်မျိုးလုံး များပြား၍ ရဟန်းနည်းပါးပါက သလာကဘတ်ကို နေ့စဉ်ရနိုင်သောကြောင့် ၎င်းကို ဖယ်ထား၍ "ငါ့ရှင်တို့၊ ပက္ခိကဘတ်ကို ဘုဉ်းပေးကြပါ" ဟု လျှောက်ထား၍ ပက္ခိကဘတ်ကိုသာ ယူအပ်၏။ ပက္ခိကဘတ်ကို မွန်မြတ်သောဆွမ်းအဖြစ် လှူဒါန်းပါက သီးခြားအစီအစဉ် ပြုလုပ်အပ်၏။ "နက်ဖြန်မှ ပက္ခနေ့ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုအပ်သော ယနေ့တွင် ပက္ခိကဘတ်ကို မယူစေအပ်။ သို့သော် အကယ်၍ ဒါယကာတို့က "နက်ဖြန် ကျွန်ုပ်တို့အိမ်၌ ဆွမ်းကြမ်း ဖြစ်ပါလိမ့်မည်၊ ယနေ့ပင် ပက္ခိကဘတ်ကို ညွှန်ကြားပေးပါ" ဟု လျှောက်ထားပါက ထိုသို့ပြုလုပ်လျှင် အပ်စပ်၏။

Uposathikaṃ nāma anvaḍḍhamāse uposathaṅgāni samādiyitvā yaṃ attanā bhuñjati, tadeva diyyati. Pāṭipadikaṃ nāma ‘‘uposathe bahū saddhā pasannā bhikkhūnaṃ sakkāraṃ karonti, pāṭipade pana bhikkhū kilamanti, pāṭipade dinnaṃ dubbhikkhadānasadisaṃ mahapphalaṃ hoti, uposathakammena vā parisuddhasīlānaṃ dutiyadivase dinnaṃ mahapphalaṃ hotī’’ti sallakkhetvā pāṭipade diyyanakadānaṃ, tampi ubhayaṃ salākabhattagatikameva. Iti imāni sattapi bhattāni piṇḍapātikānaṃ na vaṭṭanti, dhutaṅgabhedaṃ karontiyeva.

'ဥပေါသထိကဘတ်' မည်သည်မှာ လခွဲတိုင်း လခွဲတိုင်း ဥပုသ်အင်္ဂါတို့ကို ဆောက်တည်ပြီး မိမိကိုယ်တိုင် စားသုံးသည့်အတိုင်း လှူဒါန်းသော ဘတ်ဆွမ်း ဖြစ်၏။ "ဥပုသ်နေ့၌ သဒ္ဓါတရားရှိ၍ ကြည်ညိုကြသော ဒါယကာများစွာတို့သည် ရဟန်းတို့အား ပူဇော်သက္ကာရ ပြုကြသော်လည်း အဝင် (အထွက်) တစ်ရက်နေ့၌မူ ရဟန်းတို့သည် ပင်ပန်းကြကုန်၏။ ထိုအဝင်တစ်ရက်နေ့၌ လှူအပ်သော အလှူသည် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော အခါ၌ လှူရသော အလှူနှင့်တူသဖြင့် အကျိုးကြီးမြတ်လှ၏။ သို့မဟုတ် ဥပုသ်စောင့်ထိန်းခြင်းကြောင့် သီလစင်ကြယ်သော ဒါယကာတို့က ဒုတိယမြောက်နေ့၌ လှူဒါန်းအပ်သော အလှူသည် အကျိုးကြီးမြတ်လှ၏" ဟု နှလုံးသွင်းကာ အဝင် (အထွက်) တစ်ရက်နေ့၌ လှူဒါန်းသော အလှူသည် 'ပါဋိပဒိကဘတ်' မည်၏။ ထိုနှစ်မျိုးလုံးသည်လည်း သလာကဘတ်၏ စီမံပုံနှင့် တူသည်သာ ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ဤ (သလာကဘတ် အစရှိသော) ခုနစ်မျိုးသော ဘတ်တို့သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အား မအပ်စပ်ကုန်၊ ဓုတင်ပျက်စီးခြင်းကို ပြုသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။

Aparānipi cīvarakkhandhake visākhāya varaṃ yācitvā dinnāni āgantukabhattaṃ gamiyabhattaṃ gilānabhattaṃ gilānupaṭṭhākabhattanti cattāri bhattāni pāḷiyaṃ āgatāneva, tattha āgantukānaṃ dinnaṃ bhattaṃ ‘‘āgantukabhattaṃ’’. Esa nayo sesesu. Sace panettha āgantukabhattānipi āgantukāpi bahū honti, sabbesaṃ ekekaṃ gāhetabbaṃ, bhattesu appahontesu ṭhitikāya gāhetabbaṃ. Eko āgantuko paṭhamameva āgantvā sabbaṃ āgantukabhattaṃ attano gāhetvā nisīdati, sabbaṃ tasseva hoti, pacchā āgatehi āgantukehi tena dinnāni paribhuñjitabbāni. Tenapi ekaṃ attano gahetvā sesāni dātabbāni. Ayaṃ uḷāro.

အခြားသော ဘတ်တို့သည်လည်း စီဝရက္ခန္ဓက၌ ဝိသာခါကျောင်းအမကြီး ဆုတောင်း၍ လှူဒါန်းအပ်သော အာဂန္တုကဘတ်၊ ဂမိယဘတ်၊ ဂိလာနဘတ်၊ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ် ဟူသော ဘတ်လေးမျိုးတို့သည် ပါဠိတော်၌ လာရှိပြီးဖြစ်ကုန်၏။ ထိုလေးမျိုးသော ဘတ်တို့တွင် ခရီးဦးကျ ရောက်လာသော ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းအပ်သော ဘတ်သည် 'အာဂန္တုကဘတ်' မည်၏။ ကြွင်းသောဘတ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ အကယ်၍ ဤနေရာ၌ အာဂန္တုကဘတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း များပြားပါက ရဟန်းအားလုံး တစ်ပါးလျှင် တစ်ခုစီ ယူအပ်၏။ ဘတ်ဆွမ်းများ မလုံလောက်ပါက အလှည့်ကျစနစ်ဖြင့် ယူအပ်၏။ အကယ်၍ အာဂန္တုကရဟန်းတစ်ပါးသည် စောစောကပင် ရောက်လာပြီး အာဂန္တုကဘတ်အားလုံးကို မိမိအတွက် ယူကာ ထိုင်နေပါက ထိုဘတ်အားလုံးသည် ၎င်းရဟန်းအတွက်သာ ဖြစ်၏။ နောက်မှ ရောက်လာသော အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် ထိုပထမရဟန်း ပေးလှူသော ဘတ်တို့ကို သုံးဆောင်အပ်ကုန်၏။ ထိုပထမရဟန်းသည်လည်း မိမိအတွက် တစ်ခုကိုသာ ယူ၍ ကျန်ရှိသော ဘတ်တို့ကို အခြားရဟန်းတို့အား ပေးဝေအပ်၏။ ဤသို့ ပေးဝေခြင်းသည် အလွန်မွန်မြတ်လှ၏။

Sace pana yo paṭhamaṃ āgantvāpi attano aggahetvā tuṇhībhūto nisīdati, pacchā āgatehi saddhiṃ paṭipāṭiyā gaṇhitabbaṃ. Sace niccaṃ āgantukā āgacchanti, āgatadivaseyeva bhuñjitabbaṃ, antarantarā ce āgacchanti, dve tīṇi divasāni bhuñjitabbaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘satta divasāni bhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.

အကယ်၍ အကြင် အာဂန္တုကရဟန်းသည် ရှေးဦးစွာ ရောက်လာသော်လည်း မိမိအတွက် မယူဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေကာ ထိုင်နေပါက နောက်မှ ရောက်လာသော ရဟန်းတို့နှင့်အတူ အစဉ်အတိုင်း ယူအပ်၏။ အကယ်၍ အာဂန္တုကရဟန်းတို့သည် နေ့စဉ် ရောက်လာပါက ရောက်ရှိသောနေ့၌သာ ဘုဉ်းပေးအပ်၏။ အကြားအကြား၌ ရောက်လာပါက နှစ်ရက်၊ သုံးရက်ပတ်လုံး ဘုဉ်းပေးနိုင်၏။ မဟာပစ္စရီကျမ်း၌မူ ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် ဘုဉ်းပေးခြင်းငှာ အပ်စပ်၏ဟု ဆိုထား၏။

Āvāsiko [Pg.105] katthaci gantvā āgato, tenāpi āgantukabhattaṃ paribhuñjitabbaṃ. Sace pana taṃ vihāre nibandhāpitaṃ hoti, vihāre gāhetabbaṃ. Atha vihāro dūre hoti, āsanasālāya nibandhāpitaṃ āsanasālāya gāhetabbaṃ. Sace pana dāyakā ‘‘āgantukesu asati āvāsikāpi paribhuñjantū’’ti vadanti, vaṭṭati.

ကျောင်းနေရဟန်းသည် တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်သို့ သွားရောက်ပြီး ပြန်လာပါက ၎င်းရဟန်းသည်လည်း အာဂန္တုကဘတ်ကို သုံးဆောင်နိုင်၏။ သို့သော် အကယ်၍ ထိုအာဂန္တုကဘတ်ကို ကျောင်း၌ အမြဲလှူဒါန်းရန် သတ်မှတ်ထားပါက ကျောင်း၌ ယူအပ်၏။ အကယ်၍ ကျောင်းသည် ဝေးကွာပြီး ဆွမ်းစားဇရပ်၌ အမြဲလှူဒါန်းရန် သတ်မှတ်ထားပါက ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ယူအပ်၏။ သို့သော် အကယ်၍ ဒါယကာတို့က "အာဂန္တုကရဟန်းများ မရှိပါက ကျောင်းနေရဟန်းတို့သည်လည်း သုံးဆောင်တော်မူကြပါ" ဟု လျှောက်ထားပါက သုံးဆောင်ခွင့် အပ်စပ်၏။

Gamiyabhattepi ayameva kathāmaggo. Ayaṃ pana viseso – āgantuko āgantukabhattameva labhati, gamiko āgantukabhattampi gamiyabhattampi. Āvāsikopi pakkamitukāmo gamiko hoti; gamiyabhattaṃ labhati. Yathā pana āgantukabhattaṃ; evamidaṃ dve vā tīṇi vā satta vā divasāni na labbhati. ‘‘Gamissāmī’’ti bhutto taṃdivasaṃ kenacideva kāraṇena na gato, punadivasepi bhuñjituṃ vaṭṭati, saussāhattā. ‘‘Gamissāmī’’ti bhuttassa corā vā panthaṃ rundhanti udakaṃ vā, devo vā vassati, sattho vā na gacchati, saussāhena bhuñjitabbaṃ. Ete upaddave olokentena ‘‘dve tayo divase bhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. ‘‘Gamissāmī’’ti pana lesaṃ oḍḍetvā bhuñjituṃ na labhati.

ဂမိယဘတ် (ခရီးသွားမည့်ရဟန်းတို့အတွက် လှူအပ်သောဆွမ်း) ၌လည်း ဤဆိုအပ်ပြီးသော စကားစဉ်အတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ထူးခြားချက်မှာ အာဂန္တုကရဟန်းသည် အာဂန္တုကဘတ်ကိုသာ ရရှိပြီး၊ ခရီးသွားမည့် (ဂမိက) ရဟန်းသည် အာဂန္တုကဘတ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဂမိယဘတ်ကိုလည်းကောင်း ရရှိ၏။ ကျောင်းနေရဟန်းသည်လည်း အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားလိုသောအခါ ဂမိကရဟန်းဖြစ်သဖြင့် ဂမိယဘတ်ကို ရရှိ၏။ သို့သော် အာဂန္တုကဘတ်ကို ရရှိသကဲ့သို့ ဤဂမိယဘတ်ကို နှစ်ရက်၊ သုံးရက် သို့မဟုတ် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မရရှိနိုင်ပေ။ "သွားတော့မည်" ဟု ကြံစည်၍ ဘုဉ်းပေးပြီးနောက် ထိုနေ့၌ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် မသွားဖြစ်ခဲ့ပါက ခရီးသွားရန် အားထုတ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် နောက်နေ့၌လည်း ဘုဉ်းပေးခွင့် အပ်စပ်၏။ "သွားတော့မည်" ဟု ကြံစည်၍ ဘုဉ်းပေးပြီးသော ရဟန်းအား သူပုန်တို့က လမ်းပိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေကြီး၍ လမ်းပိတ်ခြင်း၊ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း သို့မဟုတ် ခရီးဖော် ကုန်သည်အပေါင်းတို့ မသွားဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ခဲ့လျှင် ခရီးသွားရန် အားထုတ်ဆဲဖြစ်သဖြင့် ဘုဉ်းပေးနိုင်၏။ ဤသို့သော ဘေးရန် အနှောင့်အယှက်တို့ကို စောင့်မျှော်ကြည့်ရှုနေစဉ်အတွင်း နှစ်ရက်၊ သုံးရက်ပတ်လုံး ဘုဉ်းပေးခွင့်ရှိ၏ ဟု မဟာပစ္စရီကျမ်း၌ ဆိုထား၏။ သို့သော် "သွားတော့မည်" ဟု အကြောင်းပြချက်အယောင်ပြ၍ကား ဘုဉ်းပေးခွင့် မရရှိနိုင်ပေ။

Gilānabhattampi sace sabbesaṃ gilānānaṃ pahoti, sabbesaṃ dātabbaṃ; no ce, ṭhitikaṃ katvā gāhetabbaṃ. Eko gilāno arogarūpo sakkoti antogāmaṃ gantuṃ, eko na sakkoti, ayaṃ ‘‘mahāgilāno’’ nāma. Etassa gilānabhattaṃ dātabbaṃ. Dve mahāgilānā – eko lābhī abhiññāto bahuṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ labhati, eko anātho appalābhatāya antogāmaṃ pavisati – etassa gilānabhattaṃ dātabbaṃ. Gilānabhatte pana divasaparicchedo natthi. Yāva rogo na vūpasammati, sappāyabhojanaṃ abhuñjanto na yāpeti, tāva bhuñjitabbaṃ. Yadā pana missakayāguṃ vā missakabhattaṃ vā bhuttassāpi rogo na kuppati, tato paṭṭhāya na bhuñjitabbaṃ.

ဂိလာနဘတ်သည်လည်း အကယ်၍ ဂိလာနရဟန်းအားလုံးအတွက် လောက်ငပါက အားလုံးအား ပေးအပ်၏။ မလောက်ငပါက အလှည့်ကျစနစ် ပြုလုပ်၍ ယူစေအပ်၏။ ဂိလာနရဟန်းတစ်ပါးသည် ရောဂါသက်သာလာသဖြင့် ရွာတွင်းသို့ သွားနိုင်၏။ အခြားတစ်ပါးသည် ရွာတွင်းသို့ မသွားနိုင်။ ဤမသွားနိုင်သော ရဟန်းသည် 'မဟာဂိလာန' မည်၏။ ထိုမဟာဂိလာနရဟန်းအား ဂိလာနဘတ်ကို ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ မဟာဂိလာနရဟန်း နှစ်ပါးရှိနေပြီး၊ တစ်ပါးမှာ လာဘ်သပ္ပကာပေါများ၍ ထင်ရှားကျော်ကြားသဖြင့် ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် အမြောက်အမြားရရှိကာ၊ ကျန်တစ်ပါးမှာ ကိုးကွယ်ရာမရှိ၊ လာဘ်သပ္ပကာနည်းပါးသဖြင့် ရွာတွင်းသို့ (ဆွမ်းခံရန်) ဝင်ရရှာပါက ထိုကိုးကွယ်ရာမရှိသော မဟာဂိလာနရဟန်းအား ဂိလာနဘတ်ကို ပေးအပ်၏။ ဂိလာနဘတ်၌ ရက်အပိုင်းအခြား ကန့်သတ်ချက် မရှိပေ။ ရောဂါမငြိမ်းသေးသရွေ့၊ သင့်လျော်သော ဆွမ်းဘောဇဉ်ကို မဘုဉ်းပေးရလျှင် မမျှတနိုင်သေးသရွေ့ ထိုဂိလာနဘတ်ကို ဘုဉ်းပေးနိုင်၏။ သို့သော် အကြင်အခါ၌ ရောစပ်ထားသော ယာဂု သို့မဟုတ် ရောစပ်ထားသော ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးသော်လည်း ရောဂါထကြွဖောက်ပြန်ခြင်း မရှိတော့ပါက ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်းဂိလာနဘတ်ကို မဘုဉ်းပေးထိုက်တော့ပေ။

Gilānupaṭṭhākabhattampi yaṃ sabbesaṃ pahoti, taṃ sabbesaṃ dātabbaṃ; no ce pahoti, ṭhitikaṃ katvā gāhetabbaṃ. Idampi dvīsu gilānesu mahāgilānupaṭṭhākassa gāhetabbaṃ, dvīsu mahāgilānesu anāthagilānupaṭṭhākassa. Yaṃ kulaṃ gilānabhattampi deti gilānupaṭṭhākabhattampi, tattha [Pg.106] yassa gilānassa bhattaṃ pāpuṇāti tadupaṭṭhākassāpi tattheva gāhetabbaṃ. Gilānupaṭṭhākabhattepi divasaparicchedo natthi, yāva gilāno labhati, tāvassa upaṭṭhākopi labhatīti. Imāni cattāri bhattāni sace evaṃ dinnāni honti ‘‘āgantukagamikagilānupaṭṭhākā mama bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti, piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Sace pana āgantukādīnaṃ bhattaṃ nibandhāpemi, ‘‘mama bhattaṃ gaṇhantū’’ti evaṃ dinnāni honti, piṇḍapātikānaṃ na vaṭṭati.

ဂိလာနုပဋ္ဌာကဆွမ်း (ဂိလာနကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသော ရဟန်းအား လှူအပ်သောဆွမ်း) သည် အလုံးစုံသော ဂိလာနုပဋ္ဌာကရဟန်းတို့အား လောက်ပါက ထိုဆွမ်းကို အလုံးစုံသော ဂိလာနုပဋ္ဌာကရဟန်းတို့အား ပေးလှူအပ်၏။ အကယ်၍ မလောက်ပါက အလှည့်ကျစနစ် (တည်ရာအစဉ်) ပြုလုပ်၍ ယူစေအပ်၏။ ဤဂိလာနုပဋ္ဌာကဆွမ်းကိုလည်း ဂိလာနရဟန်းနှင့် မဟာဂိလာနရဟန်း နှစ်ပါးတို့တွင် မဟာဂိလာနရဟန်းကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသော ရဟန်းအတွက် ယူအပ်၏။ မဟာဂိလာနရဟန်း နှစ်ပါးတို့တွင်လည်း ကိုးကွယ်ရာမရှိသော ဂိလာနရဟန်းကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသော ရဟန်းအတွက် ယူအပ်၏။ အကြင်အမျိုးသည် ဂိလာနဆွမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဆွမ်းကိုလည်းကောင်း လှူဒါန်း၏။ ထိုအမျိုး၌ အကြင်ဂိလာနရဟန်း၏ ထံသို့ ဆွမ်းရောက်ရှိ၏၊ ထိုဂိလာနရဟန်းကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသော ရဟန်းအတွက်လည်း ထိုအမျိုး၌ပင် ဆွမ်းကို ယူအပ်၏။ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဆွမ်း၌လည်း ရက်အပိုင်းအခြား မရှိပေ။ ဂိလာနရဟန်းသည် ဆွမ်းကို ရရှိသမျှကာလပတ်လုံး ထိုဂိလာနရဟန်း၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော ရဟန်းသည်လည်း ဂိလာနုပဋ္ဌာကဆွမ်းကို ရရှိ၏။ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဆွမ်းလေးမျိုးတို့ကို အကယ်၍ “အာဂန္တုကရဟန်း၊ ဂမိကရဟန်း၊ ဂိလာနုပဋ္ဌာကရဟန်းတို့သည် တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်” ဟု ဤသို့ လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းခဲ့လျှင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်၏။ အကယ်၍ “တပည့်တော်သည် အာဂန္တုကအစရှိသူတို့အတွက် ဆွမ်းကို အမြဲမပြတ် လှူဒါန်းပါ၏၊ တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်” ဟု ဤသို့ အမြဲသတ်မှတ်၍ လှူဒါန်းခဲ့လျှင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အား မအပ်ပေ။

Aparānipi ‘‘dhurabhattaṃ, kuṭibhattaṃ, vārabhatta’’nti tīṇi bhattāni. Tattha dhurabhattanti niccabhattaṃ vuccati, taṃ duvidhaṃ – saṅghikaṃ puggalikañca. Tattha yaṃ ‘‘saṅghassa dhurabhattaṃ demā’’ti nibandhāpitaṃ, taṃ salākabhattagatikaṃ. ‘‘Mama nibaddhaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti vatvā dinnaṃ pana piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Puggalikepi ‘‘tumhākaṃ dhurabhattaṃ dammī’’ti vutte piṇḍapātiko ce, na vaṭṭati. ‘‘Mama nibaddhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vutte pana vaṭṭati, sāditabbaṃ. Sacepi pacchā katipāhe vītivatte ‘‘dhurabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadati, mūle suṭṭhu sampaṭicchitattā vaṭṭati.

ထိုမှတပါး အခြားဆွမ်းသုံးမျိုးတို့မှာ ဓုရဆွမ်း (အမြဲမပြတ် လှူသောဆွမ်း)၊ ကုဋိဆွမ်း (ကျောင်းအတွက် လှူသောဆွမ်း)၊ ဝါရဆွမ်း (အလှည့်ကျ လှူသောဆွမ်း) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသုံးမျိုးတွင် နိစ္စဘတ် (အမြဲဆွမ်း) ကို ဓုရဆွမ်းဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဓုရဆွမ်းသည် သံဃာ့ဥစ္စာဆွမ်းနှင့် ပုဂ္ဂလိကဆွမ်းဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် “သံဃာတော်အား အမြဲဆွမ်း လှူဒါန်းပါ၏” ဟု သတ်မှတ်၍ လှူဒါန်းအပ်သော ဆွမ်းသည် သလာကဘတ် (စာရေးတံဆွမ်း) ၏ နည်းအတိုင်း ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း “တပည့်တော်၏ အမြဲလှူအပ်သော ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထား၍ လှူအပ်သော ဆွမ်းသည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်၏။ ပုဂ္ဂလိကဆွမ်း၌မူလည်း “အရှင်ဘုရားတို့အား အမြဲဆွမ်း လှူဒါန်းပါ၏” ဟု လျှောက်ထားရာတွင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းဖြစ်လျှင် မအပ်ပေ။ “တပည့်တော်၏ အမြဲလှူအပ်သော ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားလျှင်မူ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းအား အပ်၏၊ သာယာကောင်း၏ (လက်ခံကောင်း၏)။ အစဦးက ကောင်းစွာ လက်ခံခဲ့ပြီးဖြစ်သောကြောင့် နောင်အနည်းငယ်သော ရက်များ လွန်မြောက်သွားသောအခါ “အမြဲဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်” ဟု အကယ်၍ ဆိုစေဦးတော့၊ အစကတည်းက ကောင်းစွာ လက်ခံထားသဖြင့် အပ်စမြဲ ဖြစ်၏။

Kuṭibhattaṃ nāma yaṃ saṅghassa āvāsaṃ kāretvā ‘‘amhākaṃ senāsanavāsino amhākaṃyeva bhattaṃ gaṇhantū’’ti evaṃ nibandhāpitaṃ, taṃ salākabhattagatikameva hoti, gahetvā bhuñjitabbaṃ. ‘‘Amhākaṃ senāsanavāsino amhākaṃyeva bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti vutte pana piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Yaṃ pana puggale pasīditvā tassa vā āvāsaṃ katvā ‘‘tumhākaṃ demā’’ti dinnaṃ, taṃ tasseva hoti, tasmiṃ katthaci gate nissitakehi bhuñjitabbaṃ.

ကုဋိဆွမ်းဟူသည်မှာ သံဃာတော်အတွက် ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြီးလျှင် “တပည့်တော်တို့၏ ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူကြသော ရဟန်းတို့သည် တပည့်တော်တို့၏ ဆွမ်းကိုသာ ခံယူကြပါကုန်” ဟု ဤသို့ သတ်မှတ်လှူဒါန်းအပ်သော ဆွမ်းဖြစ်သည်။ ထိုဆွမ်းသည် စာရေးတံဆွမ်း (သလာကဘတ်) ၏ နည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် လက်ခံ၍ ဘုဉ်းပေးအပ်၏။ သို့သော်လည်း “ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူကြသော ရဟန်းတို့သည် တပည့်တော်တို့၏ ဆွမ်းကိုသာ ခံယူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားလျှင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်၏။ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကြည်ညို၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အတွက် ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကာ “အရှင်ဘုရားအား လှူဒါန်းပါ၏” ဟု လျှောက်ထား၍ လှူအပ်သောဆွမ်းသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အတွက်သာ ဖြစ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်သို့ ကြွသွားသောအခါ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီ၍နေသော တပည့်ရဟန်းတို့သည် ဘုဉ်းပေးနိုင်၏။

Vārabhattaṃ nāma dubbhikkhasamaye ‘‘vārena bhikkhū jaggissāmā’’ti dhuragehato paṭṭhāya dinnaṃ, tampi bhikkhāvacanena dinnaṃ piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati. ‘‘Vārabhatta’’nti vutte pana salākabhattagatikaṃ hoti. Sace taṇḍulādīni pesenti, ‘‘sāmaṇerā pacitvā dentū’’ti, piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati. Iti imāni ca tīṇi āgantukabhattādīni ca cattārīti satta, tāni saṅghabhattādīhi saha cuddasa bhattāni honti.

ဝါရဆွမ်း (အလှည့်ကျဆွမ်း) ဟူသည်ကား သာယာဝပြောမှုမရှိသော ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်အခါ၌ “အလှည့်ကျစနစ်ဖြင့် ရဟန်းတို့ကို လုပ်ကျွေးစောင့်ရှောက်ပါအံ့” ဟု ကြံစည်၍ ပဓာနကျသော အိမ်မှစတင်ကာ လှူဒါန်းအပ်သော ဆွမ်းဖြစ်သည်။ ထိုဝါရဆွမ်းသည်လည်း ဆွမ်းဟူသော စကားဖြင့် လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်လျှင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အား အပ်၏။ သို့သော်လည်း “ဝါရဘတ် (ဝါရဆွမ်း)” ဟု လျှောက်ထားလျှင်မူ စာရေးတံဆွမ်း (သလာကဘတ်) နှင့် အလားတူ၏။ အကယ်၍ “သာမဏေတို့သည် ချက်ပြုတ်၍ ကပ်လှူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထား၍ ဆန်အစရှိသည်တို့ကို ပို့လာကြကုန်အံ့၊ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အား အပ်၏။ ဤသို့လျှင် ဤဆွမ်းသုံးမျိုးနှင့် အာဂန္တုကဆွမ်းအစရှိသော ဆွမ်းလေးမျိုး ပေါင်း ခုနစ်မျိုးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုခုနစ်မျိုးသော ဆွမ်းတို့သည် သံဃဘတ်အစရှိသော ဆွမ်းတို့နှင့်တကွ တစ်ဆယ့်လေးမျိုးသော ဆွမ်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

Aṭṭhakathāyaṃ pana vihārabhattaṃ, aṭṭhakabhattaṃ, catukkabhattaṃ, guḷhakabhattanti aññānipi cattāri bhattāni vuttāni. Tattha vihārabhattaṃ nāma vihāre tatruppādabhattaṃ, taṃ saṅghabhattena gahitaṃ. Taṃ pana tissamahāvihāracittalapabbatādīsu paṭisambhidāpattehi khīṇāsavehi yathā piṇḍapātikānampi sakkā [Pg.107] hoti paribhuñjituṃ, tathā paṭiggahitattā tādisesu ṭhānesu piṇḍapātikānampi vaṭṭati. ‘‘Aṭṭhannaṃ bhikkhūnaṃ dema, catunnaṃ demā’’ti evaṃ dinnaṃ pana aṭṭhakabhattañceva catukkabhattañca; tampi bhikkhāvacanena dinnaṃ piṇḍapātikānaṃ vaṭṭati. Mahābhisaṅkhārikena atirasakapūvena pattaṃ pūretvā thaketvā dinnaṃ guḷhakabhattaṃ nāma. Imāni tīṇi salākabhattagatikāneva.

အဋ္ဌကထာ၌မူကား ဝိဟာရဆွမ်း၊ အဋ္ဌကဆွမ်း၊ စတုက္ကဆွမ်း၊ ဂုဠှကဆွမ်းဟူ၍ အခြားသော ဆွမ်းလေးမျိုးတို့ကိုလည်း ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ ထိုလေးမျိုးတို့တွင် ဝိဟာရဆွမ်းဟူသည် ကျောင်းတိုက်၌ ထိုကျောင်းတိုက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆွမ်း သို့မဟုတ် ကျောင်းတိုက်သို့ လှူဒါန်းထားအပ်သော လယ်ယာစသည်တို့မှ ရရှိသော ဆွမ်းဖြစ်သည်။ ထိုဝိဟာရဆွမ်းကို သံဃဘတ်အရာ၌ ထည့်သွင်းအပ်၏။ ထိုဝိဟာရဆွမ်းကို တိဿမဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၊ စိတ္တလတောင်ကျောင်းတိုက် အစရှိသည်တို့၌ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ရရှိပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့လည်း သုံးဆောင်နိုင်စွမ်းရှိစေရန် လက်ခံတော်မူခဲ့ကြသဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော ကျောင်းတိုက်တို့၌ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်၏။ “ရဟန်းရှစ်ပါးတို့အား လှူဒါန်းပါ၏၊ ရဟန်းလေးပါးတို့အား လှူဒါန်းပါ၏” ဟု ဤသို့ လျှောက်ထား၍ လှူအပ်သောဆွမ်းသည် အဋ္ဌကဆွမ်းနှင့် စတုက္ကဆွမ်း မည်၏။ ထိုဆွမ်းသည်လည်း ဆွမ်းစကားဖြင့် လှူအပ်သည်ဖြစ်လျှင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အား အပ်၏။ ကြီးကျယ်စွာ စီမံပြုပြင်၍ အလွန်အရသာရှိသော မုန့်တစ်မျိုးဖြင့် သပိတ်ကို ပြည့်စေပြီးလျှင် ဖုံးအုပ်၍ လှူဒါန်းအပ်သော ဆွမ်းကို ဂုဠှကဆွမ်း (လျှို့ဝှက်ဆွမ်း) ဟု ခေါ်၏။ ဤသုံးမျိုးသော ဆွမ်းတို့သည် စာရေးတံဆွမ်း (သလာကဘတ်) ၏ နည်းတူသာ ဖြစ်ကုန်၏။

Aparampi guḷakabhattaṃ nāma atthi, idhekacce manussā mahādhammasavanañca vihārapūjañca kāretvā sakalasaṅghassa dātuṃ na sakkomāti, ‘‘dve tīṇi bhikkhusatāni amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti bhikkhuparicchedajānanatthaṃ guḷake denti, idaṃ piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Iti cīvarakkhandhake cīvarabhājanīyaṃ, imasmiṃ pana senāsanakkhandhake senāsanabhājanīyañceva piṇḍapātabhājanīyañca vuttaṃ.

ဂုဠကဆွမ်း (တင်လဲခဲဆွမ်း) ဟူ၍ အခြားတစ်မျိုးလည်း ရှိသေး၏။ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော လူတို့သည် ကြီးစွာသော တရားနာပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ကျောင်းပူဇော်ပွဲကိုလည်းကောင်း ပြုလုပ်ကြပြီးလျှင် သံဃာအားလုံးအား လှူဒါန်းရန် မတတ်နိုင်ကြသဖြင့် “နှစ်ရာ သို့မဟုတ် သုံးရာသော ရဟန်းတို့သည် တပည့်တော်တို့၏ ဆွမ်းကို ခံယူကြပါကုန်” ဟု လျှောက်ထားကာ ရဟန်းအရေအတွက်ကို သိစေရန်အတွက် တင်လဲခဲတို့ကို ပေးလှူကြကုန်၏။ ဤဂုဠကဆွမ်းသည် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်၏။ ဤသို့လျှင် စီဝရက္ခန္ဓက၌ သင်္ကန်းဝေနည်းကိုလည်းကောင်း၊ ဤသေနာသနက္ခန္ဓက၌ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ ဝေနည်းနှင့် ဆွမ်းဝေနည်းတို့ကိုလည်းကောင်း ပြဆိုအပ်ပြီး ဖြစ်၏။

Gilānapaccayabhājanīyaṃ pana evaṃ veditabbaṃ – sappiādīsu bhesajjesu rājarājamahāmattā sappissa tāva kumbhasatampi kumbhasahassampi vihāraṃ pesenti, ghaṇṭiṃ paharitvā therāsanato paṭṭhāya gahitabhājanaṃ pūretvā dātabbaṃ, piṇḍapātikānampi vaṭṭati. Sace alasajātikā mahātherā pacchā āgacchanti, ‘‘bhante, vīsativassānaṃ diyyati, tumhākaṃ ṭhitikā atikkantā’’ti na vattabbā, ṭhitikaṃ ṭhapetvā tesaṃ datvā pacchā ṭhitikāya dātabbaṃ.

ဂိလာနပစ္စည်း ဝေဖန်နည်းကိုမူ ဤသို့ သိမှတ်အပ်၏။ ထောပတ်အစရှိသော ဆေးတို့တွင် မင်းနှင့် မင်း၏အမတ်ကြီးတို့သည် ထောပတ်အိုး တစ်ရာ သို့မဟုတ် အိုးတစ်ထောင်ကို ကျောင်းတိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ပို့ဆောင်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ ခေါင်းလောင်းတီး၍ မထေရ်ကြီးတို့၏ နေရာမှစတင်ကာ ယူဆောင်လာသော ခွက်ကို ပြည့်စေပြီးလျှင် ပေးဝေထိုက်၏။ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းတို့အားလည်း အပ်၏။ အကယ်၍ ပျင်းရိသောသဘောရှိသော မဟာထေရ်တို့သည် နောက်ကျမှ ရောက်လာကြကုန်အံ့၊ “အရှင်ဘုရားတို့၊ ဝါတော်နှစ်ဆယ်ရှိသော ရဟန်းတို့အား ပေးဝေနေပါသည်၊ အရှင်ဘုရားတို့၏ တည်ရာအလှည့်သည် လွန်သွားပါပြီ” ဟု မလျှောက်ထားအပ်ပေ။ တည်ရာအစဉ်ကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားပြီးလျှင် ထိုမဟာထေရ်တို့အား ပေးလှူပြီးမှသာ ကြွင်းကျန်သော တည်ရာအစဉ်အတိုင်း ပေးဝေထိုက်၏။

‘‘Asukavihāre bahu sappi uppanna’’nti sutvā yojanantaravihāratopi bhikkhū āgacchanti, sampattasampattānaṃ ṭhitaṭṭhānato paṭṭhāya dātabbaṃ. Asampattānampi upacārasīmaṃ paviṭṭhānaṃ antevāsikādīsu gaṇhantesu dātabbameva. ‘‘Bahiupacārasīmāya ṭhitānaṃ dethā’’ti vadanti, na dātabbaṃ. Sace pana upacārasīmaṃ okkantehi ekābaddhā hutvā attano vihāradvāre vā antovihāreyeva vā honti, parisāvasena vaḍḍhitā nāma sīmā hoti, tasmā dātabbaṃ. Saṅghanavakassa dinnepi pacchā āgatānaṃ dātabbameva. Dutiyabhāge pana therāsanaṃ āruḷhe pacchā āgatānaṃ paṭhamabhāgo na pāpuṇāti, dutiyabhāgato vassaggena dātabbaṃ. Upacārasīmaṃ pavisitvā yattha katthaci dinnaṃ hoti, sabbasannipātaṭṭhāneyeva bhājetabbaṃ.

“ထိုမည်သော ကျောင်းတိုက်၌ များစွာသော ထောပတ်တို့ ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်ပြီ” ဟု ကြားသိရသဖြင့် တစ်ယူဇနာမျှ ကွာဝေးသော ကျောင်းတိုက်မှ ရဟန်းတို့သည် ကြွရောက်လာကြကုန်အံ့။ ထိုအခါ ရောက်ရှိလာကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား တည်ရှိရာနေရာမှစ၍ ပေးဝေအပ်၏။ ပေးဝေရာနေရာသို့ မရောက်ရှိသေးသော်လည်း ဥပစာရသိမ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးသော ရဟန်းတို့အတွက် တပည့်ကြီးအစရှိသူတို့က လာရောက်ထုတ်ယူကြလျှင်လည်း ပေးဝေထိုက်သည်သာ ဖြစ်၏။ “ဥပစာရသိမ်၏ ပြင်ပ၌ တည်နေသော ရဟန်းတို့အား ပေးလှူပါကုန်” ဟု တပည့်အစရှိသူတို့က လျှောက်ထားကြကုန်အံ့၊ မပေးဝေအပ်ပေ။ အကယ်၍ ဥပစာရသိမ်သို့ သက်ရောက်ပြီးသော ရဟန်းတို့နှင့် တစ်ဆက်တည်း စပ်လျက် မိမိ၏ ကျောင်းတိုက်တံခါးဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌သော်လည်းကောင်း ရှိနေကြကုန်အံ့၊ ပရိသတ်၏စွမ်းအားဖြင့် ဥပစာရသိမ်သည် တိုးပွားသွားသည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် ပေးဝေထိုက်၏။ သံဃနဝကရဟန်းအား ပေးဝေပြီးသော်လည်း နောက်မှ ရောက်လာကြကုန်သော ရဟန်းတို့အား ပေးဝေထိုက်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဒုတိယအလှည့်သည် မထေရ်တို့၏ နေရာသို့ တက်ရောက်သွားသောအခါ နောက်မှရောက်လာသော ရဟန်းတို့ထံသို့ ပထမအစုသည် မရောက်နိုင်တော့သဖြင့် ဒုတိယအစုမှ ဝါတော်အလိုက် ပေးဝေထိုက်၏။ ဥပစာရသိမ်သို့ ဝင်ရောက်ပြီး၍ တစ်စုံတစ်ခုသော နေရာ၌ လှူဒါန်းအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့ စုဝေးရာအရပ်၌သာလျှင် ဝေဖန်အပ်၏။

Yasmiṃ vihāre dasa bhikkhū, daseva ca sappikumbhā diyyanti, ekekakumbhavaseneva bhājetabbaṃ. Eko sappikumbho hoti, dasa bhikkhūhi bhājetvā [Pg.108] gahetabbaṃ. Sace yathāṭhitaṃyeva ‘‘amhākaṃ pāpuṇātī’’ti gaṇhanti, duggahitaṃ; gatagataṭṭhāne saṅghikameva hoti. Kumbhaṃ pana āvajjetvā thālake thokaṃ sappiṃ katvā ‘‘idaṃ mahātherassa pāpuṇāti, avasesaṃ amhākaṃ pāpuṇātī’’ti vatvā tampi kumbheyeva ākiritvā yathicchitaṃ gahetvā gantuṃ vaṭṭati. Sace thinaṃ sappi hoti, lekhaṃ katvā ‘‘lekhato parabhāgo mahātherassa pāpuṇāti, avasesaṃ amhāka’’nti gahitampi suggahitaṃ, vuttaparicchedato ūnādhikesupi bhikkhūsu ca sappikumbhesu ca etenevupāyena bhājetabbaṃ.

အကြင်ကျောင်းတိုက်၌ ရဟန်းဆယ်ပါးတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထောပတ်အိုး ဆယ်လုံးတို့ကိုလည်း လှူဒါန်းအပ်ကုန်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် တစ်ပါးလျှင် တစ်အိုးစီ၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ဝေဖန်အပ်၏။ အကယ်၍ ထောပတ်အိုးသည် တစ်လုံးတည်းသာ ရှိအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် ရဟန်းဆယ်ပါးတို့သည် ဝေဖန်၍ ယူဆောင်ထိုက်၏။ အကယ်၍ တည်မြဲတိုင်းသော ထောပတ်အိုးကိုပင် “ငါတို့အထံသို့ ရောက်၏” ဟု ဆိုကာ ယူငင်ကြကုန်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် မကောင်းသဖြင့် ယူအပ်သည်ဖြစ်၍ ရောက်လေရာရာအရပ်၌ သံဃိကပစ္စည်းသာ ဖြစ်၏။ သို့မဟုတ်ဘဲ ထောပတ်အိုးကို စောင်းငှဲ့၍ ခွက်ငယ်၌ အနည်းငယ်သော ထောပတ်ကို ထည့်ပြီးလျှင် “ဤထောပတ်သည် မဟာထေရ်၏ အထံသို့ ရောက်၏၊ ကြွင်းသော ထောပတ်သည် ငါတို့ ကိုးပါး၏ အထံသို့ ရောက်၏” ဟု ပြောဆို၍ ထိုမဟာထေရ်၏ ထောပတ်ကိုလည်း အိုးထဲ၌ပင် ပြန်လောင်းထည့်ပြီးလျှင် မိမိတို့ အလိုရှိရာအရပ်သို့ ယူဆောင်သွားခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ ထောပတ်သည် ပျစ်ခဲ၍ နေအံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် မျဉ်းကြောင်းကိုဆွဲ၍ “ဤမျဉ်းကြောင်း၏ ဟိုမှာဘက်အဖို့သည် မဟာထေရ်၏ အထံသို့ ရောက်၏၊ ကြွင်းသောအဖို့သည် ငါတို့ ကိုးပါး၏ အထံသို့ ရောက်၏” ဟု ပြောဆို၍ ယူအပ်သော ထောပတ်သည်လည်း ကောင်းစွာ ယူအပ်သည်မည်၏။ ဆိုအပ်ပြီးသော အပိုင်းအခြားထက် အယုတ်အလွန် ဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းတို့၌လည်းကောင်း၊ ထောပတ်အိုးတို့၌လည်းကောင်း ဤဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းဖြင့်သာလျှင် ဝေဖန်အပ်၏။

Sace paneko bhikkhu, ekopi kumbho hoti, ghaṇṭiṃ paharitvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pāpuṇātī’’tipi gahetuṃ vaṭṭati. ‘‘Ayaṃ paṭhamabhāgo mayhaṃ pāpuṇāti, ayaṃ dutiyabhāgo’’ti evaṃ thokaṃ thokampi pāpetuṃ vaṭṭati. Esa nayo navanītādīsupi. Yasmiṃ pana vippasanne tilatelādimhi lekhā na santiṭṭhati, taṃ uddharitvā bhājetabbaṃ. Siṅgiveramaricādibhesajjampi avasesapattathālakādisamaṇaparikkhāropi sabbo vuttānurūpeneva nayena suṭṭhu sallakkhetvā bhājetabboti.

အကယ်၍ ရဟန်းသည် တစ်ပါးတည်းဖြစ်အံ့၊ ထောပတ်အိုးသည်လည်း တစ်လုံးတည်းဖြစ်အံ့။ ထိုသို့ဖြစ်သော် ဆည်းလည်းကို တီးခေါက်၍ “ဤထောပတ်အိုးသည် ငါ့အထံသို့ ရောက်၏” ဟု ဆို၍လည်းကောင်း ယူခြင်းငှာ အပ်၏။ “ဤပထမအဖို့သည် ငါ့အား ရောက်၏၊ ဤဒုတိယအဖို့သည် ငါ့အား ရောက်၏” ဟု ဤသို့ အနည်းငယ်စီ အနည်းငယ်စီကိုလည်း ရောက်စေခြင်းငှာ အပ်၏။ ဆီဦး အစရှိသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် ကြည်လင်၍ အရေးအသား (မျဉ်းကြောင်း) မတည်နိုင်သော နှမ်းဆီ အစရှိသော ဆီ၌မူ ထိုဆီကို အိုးမှထုတ်ယူ၍ ဝေဖန်အပ်၏။ ချင်း၊ ငရုတ် အစရှိသော ဆေးဝါးကိုလည်းကောင်း၊ ကြွင်းသော သပိတ်၊ ခွက်ငယ် အစရှိသော ရဟန်းတို့၏ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းကိုလည်းကောင်း အလုံးစုံသော အသုံးအဆောင်ကို ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းနှင့်အညီ ကောင်းစွာ မှတ်သား၍ ဝေဖန်အပ်၏။

Pāḷiṃ aṭṭhakathañceva, oloketvā vicakkhaṇo;

Saṅghike paccaye evaṃ, appamattova bhājayeti.

ဆင်ခြင်မြော်မြင်တတ်သော ပညာရှိသည် ပါဠိတော်ကိုလည်းကောင်း၊ အဋ္ဌကထာကိုလည်းကောင်း ကြည့်ရှု၍ သံဃိကပစ္စည်းတို့ကို ဤဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့် မမေ့မလျော့ဘဲ ဝေဖန်ရာ၏။

Iti sabbākārena paccayabhājanīyakathā niṭṭhitā.

ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပစ္စည်းဝေဖန်ပုံကို ပြဆိုရာ စကားရပ်သည် ပြီး၏။

Sammannitvā ṭhapitayāgubhājakādīhi bhājanīyaṭṭhānaṃ āgatamanussānaṃ anāpucchitvāva upaḍḍhabhāgo dātabbo, asammatehi pana apaloketvā dātabbo. Sammatena appamattakavissajjanakena bhikkhunā cīvarakammaṃ karontassa ‘‘sūciṃ dehī’’ti vadato ekā dīghā, ekā rassāti dve sūciyo dātabbā. ‘‘Avibhattaṃ saṅghikaṃ bhaṇḍa’’nti pucchitabbakiccaṃ natthi. Pipphalakatthikassa eko pipphalako, addhānakantāraṃ paṭipajjitukāmassa upāhanayugaḷaṃ, kāyabandhanatthikassa kāyabandhanaṃ, ‘‘aṃsabaddhako me jiṇṇo’’ti āgatassa aṃsabaddhako, parissāvanatthikassa parissāvanaṃ dātabbaṃ. Dhammakaraṇatthikassa dhammakaraṇo. Sace paṭako na hoti, dhammakaraṇo paṭakena saddhiṃ dātabbo. ‘‘Āgantukapaṭṭaṃ āropessāmī’’ti yācantassa [Pg.109] kusiyā ca aḍḍhakusiyā ca pahonakaṃ dātabbaṃ. ‘‘Maṇḍalaṃ nappahotī’’ti āgatassa maṇḍalaṃ ekaṃ dātabbaṃ, aḍḍhamaṇḍalāni dve dātabbāni. Dve maṇḍalāni yācantassa na dātabbāni. Anuvātaparibhaṇḍatthikassa ekassa cīvarassa pahonakaṃ dātabbaṃ. Sappinavanītādiatthikassa gilānassa ekaṃ bhesajjaṃ nāḷimattaṃ katvā tato tatiyakoṭṭhāso dātabbo. Evaṃ tīṇi divasāni datvā nāḷiyā paripuṇṇāya catutthadivasato paṭṭhāya saṅghaṃ pucchitvā dātabbaṃ. Guḷapiṇḍepi ekadivasaṃ tatiyabhāgo dātabbo. Evaṃ tīhi divasehi niṭṭhite piṇḍe tato paraṃ saṅghaṃ pucchitvā dātabbaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

သမုတ်အပ်ပြီး၍ ထားသော ယာဂုဝေဖန်သူ (ယာဂုဘာဇက) အစရှိသော ရဟန်းတို့သည် ဝေဖန်ရာအရပ်သို့ ရောက်လာသော လူဝတ်ကြောင်တို့အား သံဃာကို မပန်ကြားဘဲ ထက်ဝက်သော အဖို့ကို ပေးနိုင်၏။ မသမုတ်အပ်သော ရဟန်းတို့သည်ကား သံဃာကို ပန်ကြား၍ ပေးအပ်၏။ သမုတ်အပ်ပြီးသော အနည်းငယ်သော အပ်၊ ပိတ်စသော ပစ္စည်းကို စွန့်လွှတ်တတ်သော (အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနက) ရဟန်းသည် သင်္ကန်းချုပ်လုပ်မှုကို ပြုနေစဉ် “အပ်ကို ပေးပါ” ဟု တောင်းသော ရဟန်းအား ရှည်သော အပ်တစ်ချောင်း၊ တိုသော အပ်တစ်ချောင်းဟူ၍ အပ်နှစ်ချောင်းတို့ကို ပေးနိုင်၏။ “ဤပစ္စည်းသည် မဝေဖန်အပ်သော သံဃိကဘဏ္ဍာ ဖြစ်သလော” ဟု မေးမြန်းဖွယ် ကိစ္စမရှိ။ ဓားငယ်ကို အလိုရှိသော ရဟန်းအား ဓားငယ်တစ်စင်းကိုလည်းကောင်း၊ ခရီးဝေး သွားလိုသော ရဟန်းအား ဖိနပ်တစ်စုံကိုလည်းကောင်း၊ ခါးပန်းကို အလိုရှိသော ရဟန်းအား ခါးပန်းကိုလည်းကောင်း၊ “တပည့်တော်၏ ပခုံးလွယ်ကြိုးသည် ဆွေးမြည့်ပါပြီ” ဟု လျှောက်၍ လာသော ရဟန်းအား ပခုံးလွယ်ကြိုးကိုလည်းကောင်း၊ ရေစစ်ကို အလိုရှိသော ရဟန်းအား ရေစစ်ကိုလည်းကောင်း ပေးအပ်၏။ ဓမကရိုဏ်ရေစစ်ကို အလိုရှိသော ရဟန်းအား ဓမကရိုဏ်ကို ပေးအပ်၏။ အကယ်၍ ဓမကရိုဏ်ရေစစ်၌ ဖုံးရန် အဝတ်ငယ် မရှိပါက ဓမကရိုဏ်ကို အဝတ်ငယ်နှင့်တကွ ပေးအပ်၏။ “အာဂန္တုကအလွှာကို တင်လိုပါသည်” ဟု တောင်းသော ရဟန်းအား မြောင်းတလုတ်ကြီးနှင့် မြောင်းတလုတ်ငယ်အတွက် လောက်သော အဝတ်ကို ပေးအပ်၏။ “အိမ်ဝန်းကြီးသည် မလောက်ပါ” ဟု လာသော ရဟန်းအား အိမ်ဝန်းကြီး တစ်ခုစာကို ပေးအပ်၏၊ အိမ်ဝန်းငယ် နှစ်ခုစာတို့ကို ပေးအပ်၏။ အိမ်ဝန်းကြီး နှစ်ခုကို တောင်းသော ရဟန်းအား မပေးအပ်ကုန်။ အလျားအနားပတ်၊ အနံအနားပတ်ကို အလိုရှိသော ရဟန်းအား သင်္ကန်းတစ်ထည်စာ လောက်သော အဝတ်ကို ပေးအပ်၏။ ထောပတ်၊ ဆီဦး အစရှိသော ဆေးကို အလိုရှိသော ဂိလာနရဟန်းအား ဆေးတစ်မျိုးကို တစ်ကွမ်းစား (တစ်နာဠိ) ခန့် ပြု၍ ထိုမှ သုံးပုံတစ်ပုံကို ပေးအပ်၏။ ဤနည်းဖြင့် သုံးရက်တိုင်တိုင် ပေး၍ တစ်ကွမ်းစား ပြည့်သွားသောအခါ လေးရက်မြောက်နေ့မှစ၍ သံဃာကို ပန်ကြားပြီးမှ ပေးအပ်၏။ တင်လဲခဲ (သို့မဟုတ် သကြားခဲ) ၌လည်း တစ်ရက်လျှင် သုံးပုံတစ်ပုံကို ပေးထိုက်၏။ ဤနည်းဖြင့် သုံးရက်ပတ်လုံး ပေး၍ ထိုတင်လဲခဲ ကုန်သွားလတ်သော် ထိုနေ့မှနောက်၌ သံဃာကို ပန်ကြားပြီးမှ ပေးအပ်၏။ အလုံးစုံသော ဝေဖန်နည်းတို့၌ ကြွင်းသော အစီအရင်သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်သာ ဖြစ်၏။

Pakkhikabhattādikathā niṭṭhitā.

ပက္ခိကဘတ် အစရှိသော စကားရပ်သည် ပြီး၏။

Senāsanakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

သေနာသနက္ခန္ဓက အဖွင့်သည် ပြီးပြီ။

7. Saṅghabhedakakkhandhakaṃ

၇. ၇-သံဃဘေဒကက္ခန္ဓက။

Chasakyapabbajjākathā

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ။

330. Saṅghabhedakakkhandhake [Pg.110] abhiññātā abhiññātāti pākaṭā pākaṭā. Sakyakumārā nāma kāḷudāyippabhutayo dasa dūtā saddhiṃ parivārehi aññe ca bahū janā. Amhākanti amhesu; amhākaṃ kulatoti vā vuttaṃ hoti. Gharāvāsatthaṃ anusāsissāmīti gharāvāse yaṃ kattabbaṃ, taṃ jānāpessāmi. Udakaṃ ninnetabbanti yathā udakaṃ sabbaṭṭhāne samaṃ hoti, evaṃ kātabbaṃ. Niddhāpetabbanti tiṇāni uddharitabbāni. Bhusikā uddharāpetabbāti sukhumapalālamissadhaññā palālikā palāpetabbā. Opunāpetabbanti sukhumapalālaṃ apanetabbaṃ. Tvaññeva gharāvāsatthena upajānāhīti tvaññeva gharāvāsatthaṃ jānāhi. Ahaṃ tayā yathāsukhaṃ pabbajāhīti ettha ahaṃ tayā saddhiṃ pabbajissāmīti sahāyasinehena sahasā vattukāmo hutvā puna rajjasirilobhena parikaḍḍhiyamānahadayo ‘‘ahaṃ tayā’’ti ettakameva vatvā sesaṃ vattuṃ nāsakkhīti evamattho veditabbo.

၃၃၀. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓက၌ “အဘိညာတာ အဘိညာတာ” ဟူသည် ထင်ရှားကျော်စောလှစွာသော ဟူလို။ သာကီဝင်မင်းသားတို့ဟူသည် ကာဠုဒါယိ အစရှိကုန်သော တစ်ကျိပ်သော တမန်တော်တို့နှင့်တကွ အခြံအရံတို့လည်းကောင်း၊ အခြားများစွာသော လူအပေါင်းတို့လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ “အမှာကံ” ဟူသည် ငါတို့အနက်မှ သော်လည်းကောင်း၊ ငါတို့၏ အမျိုးမှ သော်လည်းကောင်း ဟူ၍ ဆိုလိုသည်။ “ဃရာဝါသတ္ထံ အနုသာသိဿာမိ” ဟူသည် လူ့ဘောင်အိမ်ရာ တည်ထောင်ရာ၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စကို သိစေအံ့ ဟူလို။ “ဥဒကံ နိန္နေတဗ္ဗံ” ဟူသည် လယ်ကွင်း၌ ရေသည် အရပ်တိုင်းဝယ် ညီမျှစေရန် ပြုအပ်၏ ဟူလို။ “နိဒ္ဓါပေတဗ္ဗံ” ဟူသည် ပေါင်းမြက်တို့ကို နှုတ်ပစ်အပ်၏ ဟူလို။ “ဘုသိကာ ဥဒ္ဓရာပေတဗ္ဗာ” ဟူသည် သိမ်မွေ့သော ကောက်ရိုးနှင့် ရောနှောသော စပါး၏ ရိုးတံတို့ကို ဖယ်ရှားအပ်၏ ဟူလို။ “ဩဖုနာပေတဗ္ဗံ” ဟူသည် သိမ်မွေ့သော ကောက်ရိုးကို ဖယ်ရှားအပ်၏ ဟူလို။ “တွညေဝ ဃရာဝါသတ္ထေန ဥပဇာနာဟိ” ဟူသည် အသင်နောင်တော်သာလျှင် လူ့ဘောင်၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စကို သိပါလော (ပြုပါလော) ဟူလို။ “အဟံ တယာ ယထာသုခံ ပဗ္ဗဇာဟိ” ဟူသော ပါဌ်၌ “ငါသည် သင်နှင့်အတူ ရဟန်းပြုအံ့” ဟု အဆွေခင်ပွန်း ချစ်ခင်သောစိတ်ဖြင့် အဆောတလျင် ပြောဆိုလိုသည်ဖြစ်၍ တစ်ဖန် မင်းစည်းစိမ်၏ အသရေ၌ မက်မောသောစိတ် ဆွဲငင်ခံရသဖြင့် “ငါသည် သင်နှင့်အတူ” ဟူ၍ ဤမျှလောက်ကိုသာ ပြောဆိုပြီးနောက် ကြွင်းသောစကားကို ဆက်၍ မပြောနိုင်တော့ပြီ။ ဤသို့ အနက်ကို မှတ်အပ်၏။

331. Nippātitāti nikkhamitā. Mānassinoti mānassayino; mānanissitāti vuttaṃ hoti.

၃၃၁. “နိပ္ပါတိတာ” ဟူသည် ထွက်သွားစေအပ်ကုန်ပြီ ဟူလို။ “မာနဿိနော” ဟူသည် မာနကို မှီသောသူတို့၊ မာနဟူသော မှီရာရှိသောသူတို့ ဟူလို။

332. Yassantarato na santi kopāti tatiyamaggena samūhatattā yassa citte kopā na santi. Yasmā pana bhavoti sampatti, vibhavoti vipatti; tathā bhavoti vuḍḍhi, vibhavoti hāni; bhavoti sassataṃ, vibhavoti ucchedo; bhavoti puññaṃ, vibhavoti pāpaṃ; vibhavoti ca abhavoti ca atthato ekameva, tasmā itibhavābhavatañca vītivattoti ettha yā esā sampattivipattivuḍḍhihānisassatucchedapuññapāpavasena iti anekappakārā bhavābhavatā vuccati; catūhipi maggehi yathāsambhavaṃ tena tena nayena taṃ itibhavābhavatañca vītivattoti evamattho daṭṭhabbo. Nānubhavantīti na sampāpuṇanti; tassa dassanaṃ devānampi dullabhanti adhippāyo.

၃၃၂. “ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ” ဟူသည် တတိယမဂ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ပယ်နှုတ်အပ်ပြီးဖြစ်၍ စိတ်၌ အမျက်ဒေါသတို့ မရှိသောသူ ဟူလို။ အထူးသဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း (သမ္ပတ္တိ) သည် ဘဝမည်၏၊ ပျက်စီးခြင်း (ဝိပတ္တိ) သည် ဝိဘဝမည်၏။ ထိုနည်းတူစွာ ကြီးပွားခြင်း (ဝုဒ္ဓိ) သည် ဘဝမည်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း (ဟာနိ) သည် ဝိဘဝမည်၏။ မြဲခြင်း (သဿတ) သည် ဘဝမည်၏၊ ပြတ်စဲခြင်း (ဥစ္ဆေဒ) သည် ဝိဘဝမည်၏။ ကောင်းမှု (ပုည) သည် ဘဝမည်၏၊ မကောင်းမှု (ပါပ) သည် ဝိဘဝမည်၏။ ဝိဘဝဟူသော သဒ္ဒါနှင့် အဘဝဟူသော သဒ္ဒါသည် အနက်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “ဣတိ ဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တော” ဟူသော ပါဌ်၌ ပြည့်စုံခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း၊ ကြီးပွားခြင်း၊ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ မြဲခြင်း၊ ပြတ်ခြင်း၊ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဤသို့ တစ်ပါးမက များစွာသောအပြားရှိသော ဘဝ၊ အဘဝဟု ဆိုအပ်သော အရာကို မဂ်လေးပါးတို့ဖြင့် ဖြစ်ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ထိုထိုနည်းဖြင့် လွန်မြောက်ပြီးသောသူ ဟူ၍ အနက်ကို မှတ်အပ်၏။ “နာနုဘဝန္တိ” ဟူသည် ကောင်းစွာ မရောက်နိုင်ကုန်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဖူးမြင်ရခြင်းသည် နတ်တို့သော်မှလည်း ခဲယဉ်းလှ၏ ဟူသည် ဘုရားရှင်၏ အလိုတော် ဖြစ်၏။

333. Ahimekhalikāti ahiṃ kaṭiyaṃ bandhitvā. Ucchaṅgeti aṅke.

၃၃၃. “အဟိမေခလိကာ” ဟူသည် မြွေကို ခါး၌ ပတ်ဖွဲ့ချည်၍ ဟူလို။ “ဥစ္ဆင်္ဂေ” ဟူသည် ရင်ခွင်၌ ဟူလို။

334. Sammannatīti [Pg.111] sammāneti. Yaṃ tumo karissatīti yaṃ so karissati.

၃၃၄. “သမ္မန္နတိ” ဟူသည် မြတ်နိုးပူဇော်မှုကို ပြု၏ ဟူလို။ “ယံ တုမော ကရိဿတိ” ဟူသည် ထိုဆရာကြီး ပြုလတ္တံ့သောအမှုကို ဟူလို။

Chasakyapabbajjākathā niṭṭhitā.

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ ပြီး၏။

Pakāsanīyakammādikathā

ပကာသနီယကမ္မာဒိကထာ။

336. Kheḷāsakassāti ettha micchājīvena uppannapaccayā ariyehi vantabbā kheḷasadisā, tathārūpe paccaye ayaṃ ajjhoharatīti katvā kheḷāsakoti bhagavatā vutto.

၃၃၆. “ခေဠာသကဿ” ဟူသော ပါဌ်၌ မိစ္ဆာဇီဝဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပစ္စည်းတို့သည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ထွေးအန်အပ်သော တံထွေးနှင့် တူကုန်၏။ ထိုသို့သော သဘောရှိသော ပစ္စည်းတို့ကို ဤဒေဝဒတ်သည် စားမျို၏ ဟု နှလုံးသွင်းတော်မူသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “ခေဠာသက” (တံထွေးကို စားသောသူ) ဟု မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။

340. Patthaddhena kāyenāti potthakarūpasadisena niccalena kāyena.

၃၄၀. “ပတ္ထဒ္ဓေန ကာယေန” ဟူသည် ရုပ်တုနှင့်တူသော လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသော ကိုယ်ဖြင့် ဟူလို။

342. Mayaṃ kho bhaṇe rājañātakā nāmāti rājā amhe jānātīti rājañātakassa bhāvena attānaṃ ukkaṃsanto āha. Pahaṭṭhakaṇṇavāloti bandhane niccale katvā.

၃၄၂. “ငါတို့သည် မင်း၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ခံရသူများ ဖြစ်ကြကုန်၏” ဟူသည်မှာ “မင်းသည် ငါတို့ကို သိ၏” ဟု ဤသို့ မင်းက အသိအမှတ်ပြုအပ်သူ၏ အဖြစ်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို မြှောက်ပင့်လို၍ (သို့မဟုတ် ကြွားဝါလို၍) ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ “နားရွက်နှင့် အမြီးကို ဖြန့်တန်းလျက်” (Pahaṭṭhakaṇṇavālo) ဟူသည်မှာ နွယ်ကြိုးတို့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၌ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိအောင် ပြုလုပ်၍ ပြေးသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

Dukkhañhi kuñjara nāgamāsadoti bho kuñjara buddhanāgaṃ āsādanaṃ vadhakacittena upagamanaṃ nāma dukkhaṃ. Nāgahatassāti buddhanāgaṃ ghātakassa.

“အို ဆင်ပြောင်ကြီး၊ ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကို ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းတည်း” ဟူသည်မှာ “အို ဆင်ပြောင်ကြီး၊ ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ထံသို့ သတ်ဖြတ်လိုသော စိတ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်ခြင်းမည်သည် ဆင်းရဲကြောင်း ဖြစ်၏” ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဆင်ပြောင်ကို သတ်သောသူအား” (Nāgahatassa) ဟူသည်မှာ ဘုရားတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကို သတ်ဖြတ်သောသူအား သုဂတိမဖြစ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။

Paṭikuṭiyova osakkīti tathāgatābhimukhoyeva piṭṭhimehi pādehi avasakki. Alakkhikoti ettha na lakkhetīti alakkhiko; na jānātīti attho, ahaṃ pāpakammaṃ karomīti na jānāti. Na lakkhitabboti vā alakkhiko; na passitabboti attho.

“ခြေဦးလှည့်လျက်သာလျှင် နောက်ဆုတ်သွား၏” (Paṭikuṭiyova osakki) ဟူသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားသို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူလျက်သာလျှင် ခြေဖမိုးဖြစ်သော ခြေတို့ဖြင့် နောက်ဆုတ် နောက်ဆုတ် သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ “အလက္ခိက” ဟူသော စကားရပ်၌ ဝစနတ္ထကို ဤသို့ သိအပ်၏။ မမှတ်သားတတ်၊ ထို့ကြောင့် “အလက္ခိက” မည်၏။ မသိတတ်ဟု အနက်ရ၏။ “ငါသည် ယုတ်မာသော အကုသိုလ်ကံကို ပြုနေ၏” ဟု မသိတတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မမှတ်သားထိုက်၊ ထို့ကြောင့် “အလက္ခိက” မည်၏။ မကြည့်ရှုထိုက်သူဟု အနက်ရသည်။

343. Tikabhojananti ettha tīhi janehi bhuñjitabbabhojanaṃ. Taṃ paññāpessāmīti taṃ anujānissāmi. Gaṇabhojane pana yathādhammo kāretabboti. Pañcavatthuyācanakathā saṅghādisesavaṇṇanāyaṃ vuttā. Kappanti āyukappaṃ. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhīti āyukappameva.

၃၄၃. “တိကဘောဇဉ်” (Tikabhojana) ဟူသည်မှာ သုံးပါးသော ရဟန်းတို့ စားအပ်သော ဘောဇဉ် ဖြစ်သည်။ “ထိုဘောဇဉ်ကို ငါပညတ်အံ့” ဟူသည်မှာ ထိုဘောဇဉ်ကို ခွင့်ပြုတော်မူအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ ဂဏဘောဇဉ်၌မူ တရားအားလျော်စွာ (ဂဏဘောဇနသိက္ခာပုဒ်ပါဠိတော် တည်ရှိသည့်အတိုင်း) ဆုံးဖြတ်စီရင်အပ်၏။ ငါးပါးသော ဝတ္ထုတို့ကို တောင်းဆိုခြင်းဆိုင်ရာ စကားရပ်ကို သံဃာဒိသေသ်အဖွင့်၌ ငါဆိုခဲ့ပြီ။ “ကပ်ပတ်လုံး” ဟူသည်မှာ အဝီစိငရဲ၏ အာယုကပ်ပတ်လုံး (ငရဲ၌ ကျက်ရခြင်း) ဖြစ်သည်။ “မြတ်သော ကုသိုလ်” ဟူသည်မှာ မြတ်လှစွာသော ကောင်းမှုကို ပွားစေခြင်း ဖြစ်သည်။ “နတ်ပြည်၌ ကပ်ပတ်လုံး” ဟူသည်မှာ နတ်ပြည်၏ အာယုကပ်ပတ်လုံးပင်လျှင် စည်းစိမ်ခံစားကာ ဝမ်းမြောက်ရခြင်း ဖြစ်သည်။

Pakāsanīyakammādikathā niṭṭhitā.

ပကာသနိယကံ အစရှိသော စကားရပ်သည် ပြီး၏။

Saṅghabhedakakathā

သံဃဘေဒကကထာ

344. Atha kho devadatto saṅghaṃ bhinditvāti so kira evaṃ salākaṃ gāhetvā tattheva āveṇikaṃ uposathaṃ katvā gato, tenetaṃ vuttaṃ.

၃၄၄. “ထိုအခါ ဒေဝဒတ်သည် သံဃာကို သင်းခွဲ၍” (Atha kho devadatto saṅghaṃ bhinditvā) ဟူသော စကားရပ်၌ လျှို့ဝှက်သောအနက်ကို ထုတ်ဆောင်ပြရသော်— ထိုဒေဝဒတ်သည် ဤသို့ ပါဠိတော်၌ လာသည့်အတိုင်း စာရေးတံကို ယူစေပြီးလျှင် ထိုအရပ်၌ပင်လျှင် သီးခြားဥပုသ်ကံကို ပြု၍ သွားလေပြီ။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ (သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ဟူ၍) မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

345. Piṭṭhi [Pg.112] me āgilāyatīti ciranisajjāya vedanābhibhūtā bādhati. Tamahaṃ āyamissāmīti taṃ ahaṃ pasāressāmi. Ādesanāpāṭihāriyānusāsanī nāma ‘‘evampi te mano, tathāpi te mano’’ti evaṃ parassa cittaṃ jānitvā tadanurūpā dhammadesanā.

၃၄၅. “ငါ၏ ကျောသည် ညောင်းညာ၏” ဟူသည်မှာ ကြာမြင့်စွာ ထိုင်နေရခြင်းကြောင့် ဝေဒနာနှိပ်စက်အပ်သော ကျောကုန်းသည် ညောင်းညာကိုက်ခဲ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “ထိုကျောကို ငါ ဆန့်အံ့” ဟူသည်မှာ ထိုကျောကုန်းကို ငါ ဆန့်တန်းအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ “အာဒေသနာပါဋိဟာရိယအနုသာသနီ” မည်သည်မှာ “သင့်စိတ်သည် ဤသို့လည်း ရှိ၏၊ ထိုသို့လည်း ရှိ၏” ဟု ဤသို့ သူတစ်ပါး၏ စိတ်ကို သိရှိ၍ ထိုစိတ်အားလျော်စွာ ဟောကြားအပ်သော တရားဒေသနာ ဖြစ်သည်။

346. Mamānukubbanti mamānukiriyaṃ kurumāno. Kapaṇoti dukkhito. Mahāvarāhassāti mahānāgassa. Mahiṃ vikubbatoti pathaviṃ padālentassa. Bhisaṃ ghasamānassāti bhisaṃ khādantassa. Nadīsu jaggatoti ettha so kira hatthināgo sāyanhasamayaṃ taṃ nadināmakaṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā kilanto sabbarattiṃ vītināmesi, jālikaṃ karoti, tena vuttaṃ ‘‘nadīsu jaggato’’ti.

၃၄၆. “ငါ့ကို အတုခိုးလျက်” (Mamānukubbaṃ) ဟူသည်မှာ ငါ၏ အတုဖြစ်သော အမူအရာကို ပြုလုပ်လျက် သေရလတ္တံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ “သနားစရာကောင်းသော” (Kapaṇo) ဟူသည်မှာ လွန်စွာ ဆင်းရဲခြင်းရှိလျက် သေရလတ္တံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ “လွန်စွာ ကြီးမားသော တောဝက်ကြီး၏” (Mahāvarāhassa) ဟူသည်မှာ ဆင်ပြောင်ကြီး၏ အတုကို ပြုလုပ်သော။ “မြေကို တူးဆွလျက်” (Mahiṃ vikubbato) ဟူသည်မှာ မြေကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးသော။ “ကြာစွယ်ကို ကိုက်ခဲစားသော” (Bhisaṃ ghasamānassa) ဟူသည်မှာ ကြာစွယ်ကို ခဲစားသော။ “မြစ်တို့၌ နိုးကြားသူ၏” (Nadīsu jaggato) ဟူသော စကားရပ်၌ လျှို့ဝှက်သောအနက်ကို ထုတ်ပြရသော်— ထိုဆင်ပြောင်ကြီးသည် ညနေချမ်းအချိန်၌ “နဒီ” ဟု အမည်ရှိသော ထိုရေကန်သို့ သက်ဆင်းကာ ကစားလျက် တစ်ညဉ့်လုံးကို လွန်စေ၏။ (ရေကန်အတွင်း) ဇာကွန်ရက်ကဲ့သို့ လူးလာတုံ့ခေါက် သွားလာခြင်းကို ပြု၏။ ထို့ကြောင့် “မြစ်တို့၌ နိုးကြားသူ” ဟူ၍ မိန့်တော်မူသည်။

347. Sutāti sotā. Asandiddho ca akkhātīti nissandeho hutvā akkhāti anusandhivasena yojetvā yojetvā.

၃၄၇. “ကြားနာဖူးသူ” (Sutā) ဟူသည်မှာ နားထောင်တတ်သူ ဖြစ်သည်။ “မသံသယရှိဘဲ ပြောဆိုတတ်သူ” (Asandiddho ca akkhāti) ဟူသည်မှာ ယုံမှားသံသယမရှိဘဲ ရှေ့နောက်စကားတို့၏ အဆက်အစပ် အစွမ်းဖြင့် ယှဉ်စပ်ကာ ပြောဆိုတတ်သူ ဖြစ်သည်။

350. Apāye nibbattissatīti āpāyiko. Evaṃ nerayiko. Kappaṃ ṭhassatīti kappaṭṭho. Idāni buddhasahassenāpi tikicchituṃ na sakkāti atekiccho.

၃၅၀. “အပါယ်၌ ဖြစ်လတံ့” ထို့ကြောင့် “အာပါယိက” မည်၏။ ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်လတံ့ဖြစ်သောကြောင့် “နေရယိက” မည်၏။ “ကပ်ပတ်လုံး တည်လတံ့” ထို့ကြောင့် “ကပ္ပဋ္ဌ” (ကပ်ပတ်လုံး တည်သူ) မည်၏။ ယခုအခါ၌ ဘုရားရှင် တစ်ထောင်တို့ဖြင့်ပင် ကုစားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်တော့ပြီ၊ ထို့ကြောင့် “အတေကိစ္ဆ” (ကုစား၍ မရနိုင်သူ) မည်၏။

Mā jātu koci lokasminti mā kadācipi koci satto lokasmiṃ. Udapajjathāti upapajjatha. Jalaṃva yasasā aṭṭhāti yasasā jalanto viya ṭhito. Devadattoti me sutanti ‘‘īdiso devadatto’’ti bhagavatā sutampi atthi, tadeva gahetvā idaṃ vuttaṃ. So pamādamanuciṇṇoti ettha pamādaṃ anucinātīti anuciṇṇo, pamādo appahīnoti attho. Āsajja nanti pāpakena cittena patvā, visosetvāti vā attho. Avīcinirayaṃ pattoti idaṃ pana āsīsāyaṃ atītavacanaṃ. Bhesmāti bhayānako.

“လောက၌ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ဘယ်သောအခါမျှ မဖြစ်ပါစေလင့်” ဟူသည်မှာ သတ္တလောက၌ တစ်စုံတစ်ဦးသော သတ္တဝါသည် တစ်ရံတစ်ခါမျှ ယုတ်မာသောအလိုရှိသူ မဖြစ်ပါစေလင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဥဒပဇ္ဇထ” ဟူသည်မှာ ဖြစ်ပါစေလင့် ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ “အခြွေအရံ အကျော်အစောဖြင့် တောက်ပသကဲ့သို့ တည်၏” ဟူသည်မှာ အကျော်အစောဖြင့် တောက်ပနေသကဲ့သို့ တည်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဒေဝဒတ်ဟူ၍ ငါကြားရ၏” ဟူသည်မှာ “ဤကဲ့သို့သော ဒေဝဒတ်” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ကြားတော်မူဖူးသော စကားလည်း ရှိ၏၊ ထိုစကားကိုပင် ယူ၍ ဤသို့ မိန့်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ “ထိုသူသည် မေ့လျော့ခြင်းသို့ အဖန်ဖန် လိုက်စား၏” ဟူသော စကားရပ်၌ မေ့လျော့ခြင်းကို အဖန်ဖန် ပြုတတ်၏ (သို့မဟုတ် တိုးပွားစေတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် “အနုစိဏ္ဏ” မည်၏။ မေ့လျော့ခြင်းကို မပယ်ရသေးဟူ၍ အနက်ရသည်။ “ထိုသူကို ထိပါးနှောင့်ယှက်၍” (Āsajja naṃ) ဟူသည်မှာ ယုတ်မာသော စိတ်ဖြင့် ရောက်၍၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ခြောက်သွေ့စေ၍ ဟု အနက်ရသည်။ “အဝီစိငရဲသို့ ရောက်ပြီ” ဟူသော ဤစကား၌မူ “ပတ္တော” ဟူသော သဒ္ဒါသည် မချွတ်ဧကန် ဖြစ်လတံ့ဟူသော အနက်၌ အတိတ်ဝိဘတ်ဖြင့် သုံးနှုန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ “ဘေသ္မာ” ဟူသည်မှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော (သို့မဟုတ် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင်) ဟု အနက်ရသည်။

Saṅghabhedakakathā niṭṭhitā.

သံဃဘေဒကကထာ ပြီးပြီ။

Upālipañhākathā

ဥပါလိပုစ္ဆာကထာ (ဥပါလိပဥှာကထာ)

351. Ekato upāli ekoti dhammavādipakkhe eko. Ekato dveti adhammavādipakkhe dve. Catuttho anussāvetīti saṅghaṃ bhindissāmīti adhammavādicatuttho [Pg.113] hutvā anussāveti; anunayanto sāveti ‘‘na tumhākaṃyeva narakabhayaṃ atthi, amhākampi atthi, na amhākaṃ avīcimaggo pihito, na mayaṃ akusalā na bhāyāma. Yadi hi ayaṃ adhammo avinayo asatthusāsanaṃ vā bhaveyya, na mayaṃ gaṇheyyāmā’’tiādinā nayena ‘‘adhammaṃ dhammo’’ti evaṃ aṭṭhārasa bhedakaravatthūni bodhetīti attho. Salākaṃ gāhetīti evaṃ anussāvetvā pana ‘‘idaṃ gaṇhatha, idaṃ rocethā’’ti vadanto salākaṃ gāheti.

၃၅၁. “ဥပါလိ၊ တစ်ဖက်၌ တစ်ပါး” ဟူသည်မှာ ဓမ္မဝါဒီဘက်၌ တစ်ပါး ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ “တစ်ဖက်၌ နှစ်ပါး” ဟူသည်မှာ အဓမ္မဝါဒီဘက်၌ နှစ်ပါး ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ “လေးပါးမြောက်သော ရဟန်းသည် ကြားသိစေအံ့” ဟူသည်မှာ “ငါသည် သံဃာကို သင်းခွဲအံ့” ဟု ကြံစည်၍ အဓမ္မဝါဒီရဟန်းသည် လေးပါးမြောက် ဖြစ်လျက် စိတ်ကို ဆွဲဆောင်ကာ ကြားသိစေခြင်း ဖြစ်၏။ စိတ်ညွတ်အောင် ဆွဲဆောင်လျက် “အရှင်ဘုရားတို့၌သာ ငရဲဘေးရှိသည် မဟုတ်ပါ၊ တပည့်တော်တို့၌လည်း ရှိပါ၏၊ တပည့်တော်တို့အတွက် အဝီစိလမ်းကို ပိတ်ထားသည် မဟုတ်ပါ၊ တပည့်တော်တို့သည် အကုသိုလ်ကို မကြောက်ကြသည် မဟုတ်ပါ။ အကယ်၍ ဤအယူသည် အဓမ္မ၊ အဝိနယ သို့မဟုတ် ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ မဟုတ်သည် ဖြစ်ပါက တပည့်တော်တို့သည် ဤအယူကို မယူကုန်ရာ” စသည်ဖြင့် ဤသို့သော နည်းလမ်းဖြင့် “အဓမ္မကို ဓမ္မ” ဟု စိတ်ကို ဆွဲဆောင်လျက် ကြားသိစေပြီးလျှင် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သံဃာသင်းခွဲကြောင်း ဝတ္ထုတို့ကို သိစေတတ်၏ဟု အနက်ရသည်။ “စာရေးတံကို ယူစေအံ့” ဟူသည်မှာ ဤသို့ စိတ်ညွတ်အောင် ဆွဲဆောင်ကာ ကြားသိစေပြီးနောက် “ဤအယူကို ယူကြပါ၊ ဤအယူကို နှစ်သက်ကြပါ” ဟု ပြောဆိုလျက် စာရေးတံကို ယူစေခြင်း ဖြစ်သည်။

Ekato upāli dve hontītiādīsupi eseva nayo. Evaṃ kho upāli saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cāti evaṃ hoti; na pana ettāvatā saṅgho bhinno hoti.

“ဥပါလိ၊ တစ်ဖက်၌ နှစ်ပါး ဖြစ်ကုန်၏” အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ “ဥပါလိ၊ ဤသို့လျှင် သံဃာ၏ အရေးအကြောင်းလည်းကောင်း၊ သံဃာ၏ ကွဲပြားခြင်းလည်းကောင်း ဖြစ်၏” ဟူသည်မှာ ဤဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့် (သို့မဟုတ် တစ်ဖက်၌ တစ်ပါး၊ အခြားတစ်ဖက်၌လည်း တစ်ပါး၊ ကိုးပါးမြောက် ပုဂ္ဂိုလ်က စာရေးတံကို ယူစေခြင်းဖြင့်) သံဃာ့အရေးအကြောင်းနှင့် သံဃာ့ကွဲပြားမှုသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သို့သော်လည်း ဤမျှလောက်သော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် သံဃာသည် လုံးဝ ကွဲပြားသည် မဟုတ်သေးပေ။

Bhikkhu kho upāli pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatīti ettha siyā evaṃ ‘‘devadatto kathaṃ pakatatto’’ti. Kathaṃ tāva na pakatatto, rañño ghātāpitattā ruhiruppādassa ca katattāti? Tattha vadāma – āṇattiyā tāva viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi. ‘‘Tena hi tvaṃ, kumāra, pitaraṃ hantvā rājā hohi, ahaṃ bhagavantaṃ hantvā buddho bhavissāmī’’ti evañhi tassa āṇatti. Kumāro pana rājā hutvā pacchā pitaraṃ māresi; evaṃ tāva āṇattiyā viraddhattā rañño ghātāpanaṃ natthi. Ruhiruppāde pana katamatteyeva ruhiruppādapaccayā bhagavatā abhabbatā na vuttā, na ca sakkā bhagavato vacanaṃ vināyeva tassa abhabbatā āropetuṃ.

“ဥပါလိ၊ ပကတတ်ဖြစ်သော၊ သမာနသံဝါသကဖြစ်သော၊ သီတင်းသုံးဖော်ဖြစ်သော ရဟန်းသည် သာလျှင် သံဃာကို သင်းခွဲ၏” ဟူသော စကားရပ်၌ စောဒကတစ်ဦး၏ စောဒနာစကားသည် ဤသို့ ဖြစ်နိုင်၏။ “အကယ်၍ ဤသို့ ပကတတ္တ၊ သမာနသံဝါသက၊ သမာနသီမာ၌ တည်သော ရဟန်းသည်သာ သံဃာကို ခွဲနိုင်သည်ဆိုပါက ဒေဝဒတ်သည် အဘယ်သို့ ပကတတ် ဖြစ်ပါသနည်း” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုစောဒနာရှင်ကို ရှေးဦးစွာ ငါပြန်မေးလို၏။ “အဘယ်ကြောင့် ဒေဝဒတ်သည် ပကတတ် မဖြစ်ပါသနည်း”။ ထိုစောဒနာရှင်က “မင်းကို သတ်စေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေမတော်၌ သွေးစိမ်းတည်စေခြင်းကို ပြုခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဒေဝဒတ်သည် ပကတတ် မဟုတ်ပါ” ဟု ဖြေအံ့။ ထိုအဖြေ၌ ငါတို့က ဤသို့ ဆိုကုန်အံ့— ရှေးဦးစွာ စေခိုင်းခြင်းသည် ပျက်ပြယ်သွားသောကြောင့် မင်းကို သတ်စေခြင်း (အနန္တရိယကံ) မဖြစ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် “မင်းသား၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သင်သည် ခမည်းတော်ကို သတ်၍ မင်းပြုလော့၊ ငါသည် မြတ်စွာဘုရားကို သတ်၍ ဘုရားပြုအံ့” ဟု ဤသို့ ဒေဝဒတ်သည် စေခိုင်းခဲ့သည်။ သို့သော် မင်းသားသည် မင်းဖြစ်ပြီးမှ နောက်ပိုင်းမှသာ ခမည်းတော်ကို သတ်လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ စေခိုင်းခြင်းသည် ခိုင်းသည့်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ ချွတ်ယွင်းသွားသောကြောင့် မင်းကို သတ်စေခြင်းဟူသောကံ မမြောက်ပေ။ မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေမတော်၌ သွေးစိမ်းတည်စေခြင်း (ရုဟိရုပ္ပါဒ) ကံကို ပြုကာမျှဖြင့်လည်း ထိုသွေးစိမ်းတည်စေခြင်း အကြောင်းကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဒေဝဒတ်အား အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်ကို ကြဉ်၍လည်း ထိုဒေဝဒတ်ကို အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ်၏ အဖြစ်သို့ တင်ရန် မတတ်ကောင်းပေ။

‘‘Ruhiruppādako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’’ti –

“ရဟန်းတို့၊ ဘုရားရှင်၏ ခြေမတော်၌ သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုသောသူသည် ရဟန်းမဖြစ်သေးလျှင် ရဟန်းမပြုပေးအပ်၊ ရဟန်းဖြစ်ပြီးဖြစ်လျှင် သာသနာမှ နှင်ထုတ်အပ် (ဖျက်ဆီးအပ်) ၏” ဟူသော စကားတော်ကို...

Idaṃ pana bhagavatā saṅghabhedato pacchā vuttaṃ, tasmā pakatatteneva tena saṅgho bhinnoti.

ဤစကားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် သံဃာသင်းခွဲပြီးမှ နောက်ပိုင်း၌သာ မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် (မင်းကို သတ်စေရန် စေခိုင်းခြင်းသည် ပျက်ပြယ်သွားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သွေးစိမ်းတည်စေခြင်းကို ပြုကာမျှ၌ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် မဟောကြားသေးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း) ဒေဝဒတ်သည် ပကတတ်ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် သံဃာကို သင်းခွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ငါတို့ ဆိုကုန်၏။

Adhammaṃ dhammoti dīpentītiādīsu aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu suttantapariyāyena tāva dasa kusalakammapathā dhammo, dasa akusalakammapathā adhammo. Tathā cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā dhammo nāma; tayo satipaṭṭhānā[Pg.114], tayo sammappadhānā, tayo iddhipādā, cha indriyāni, cha balāni, aṭṭha bojjhaṅgā, navaṅgiko maggoti ca cattāro upādānā, pañca nīvaraṇā, satta anusayā, aṭṭha micchattāti ca ayaṃ adhammo.

“အဓမ္မကို ဓမ္မဟု ပြသတတ်၏” အစရှိသော တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သံဃာသင်းခွဲကြောင်း ဝတ္ထုတို့တွင် သုတ္တန်ဒေသနာတော်နည်းအားဖြင့် ရှေးဦးစွာ ညွှန်ပြရသော်— ဆယ်ပါးသော ကုသလကမ္မပထတရားတို့သည် “ဓမ္မ” မည်၏။ ဆယ်ပါးသော အကုသလကမ္မပထတရားတို့သည် “အဓမ္မ” မည်၏။ ထို့ပြင် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါး၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး၊ ဣန္ဒြေငါးပါး၊ ဗိုလ်ငါးပါး၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး၊ အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော အရိယမဂ် ဟူသော ဤသုံးဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့သည် “ဓမ္မ” မည်၏။ သတိပဋ္ဌာန်သုံးပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန်သုံးပါး၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်သုံးပါး၊ ဣန္ဒြေခြောက်ပါး၊ ဗိုလ်ခြောက်ပါး၊ ဗောဇ္ဈင်ရှစ်ပါး၊ အင်္ဂါကိုးပါးရှိသော မဂ် ဟုလည်းကောင်း၊ ဥပါဒါန်လေးပါး၊ နီဝရဏငါးပါး၊ အနုသယခုနစ်ပါး၊ မိစ္ဆတ္တရှစ်ပါး ဟုလည်းကောင်း ဤသို့ဖြစ်သော ဤတရားအပေါင်းသည် “အဓမ္မ” မည်၏။

Tattha yaṃkiñci ekaṃ adhammakoṭṭhāsaṃ gahetvā ‘‘imaṃ adhammaṃ dhammoti karissāma; evaṃ amhākaṃ ācariyakulaṃ nissāya niyyānikaṃ bhavissati, mayañca loke pākaṭā bhavissāmā’’ti taṃ adhammaṃ ‘‘dhammo aya’’nti kathayantā adhammaṃ dhammoti dīpenti nāma. Tatheva dhammakoṭṭhāsesu ca ekaṃ gahetvā ayaṃ adhammoti kathentā dhammaṃ adhammoti dīpenti nāma. Vinayapariyāyena pana bhūtena vatthunā codetvā sāretvā yathāpaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ dhammo nāma, abhūtena vatthunā acodetvā asāretvā apaṭiññāya kātabbaṃ kammaṃ adhammo nāma.

ထိုအဓမ္မအစုတို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော အဓမ္မအစုကို ယူ၍ 'ဤအဓမ္မကို ဓမ္မဟူ၍ ပြုကြအံ့၊ ဤသို့ပြုခြင်းဖြင့် ငါတို့၏ဆရာ့အနွယ်ကို အမှီပြု၍ (ဆန့်ကျင်ဘက်မှ) ထွက်မြောက်နိုင်သောလမ်း ဖြစ်လတံ့ (သို့မဟုတ်) အမြတ်ဆုံးဖြစ်လတံ့၊ ငါတို့သည်လည်း လောက၌ ထင်ရှားကျော်စောကြကုန်လတံ့' ဟု ကြံစည်၍ ထိုအဓမ္မကို 'ဤသည်ကား ဓမ္မတည်း' ဟု ပြောဆိုကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဓမ္မကို ဓမ္မဟူ၍ ပြသသူတို့မည်ကုန်၏။ ထို့အတူပင် ဓမ္မအစုတို့တွင်လည်း တစ်ခုကို ယူ၍ 'ဤသည်ကား အဓမ္မတည်း' ဟု ပြောဆိုကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဓမ္မကို အဓမ္မဟူ၍ ပြသသူတို့မည်ကုန်၏။ တစ်ဖန် ဝိနည်းနည်းအားဖြင့်မူ ဟုတ်မှန်သော ဝတ္ထုဖြင့် စောဒနာပြီး၍၊ သတိရစေကာ ဝန်ခံချက်နှင့်အညီ ပြုထိုက်သော ကံသည် 'ဓမ္မ' မည်၏။ မဟုတ်မမှန်သော ဝတ္ထုဖြင့် မစောဒနာဘဲ၊ သတိမရစေဘဲ၊ ဝန်မခံဘဲ ပြုအပ်သော ကံသည် 'အဓမ္မ' မည်၏။

Suttantapariyāyena rāgavinayo dosavinayo mohavinayo saṃvaro pahānaṃ paṭisaṅkhāti ayaṃ vinayo nāma, rāgādīnaṃ avinayo asaṃvaro appahānaṃ appaṭisaṅkhāti ayaṃ avinayo nāma. Vinayapariyāyena vatthusampatti ñattisampatti anussāvanasampatti sīmāsampatti parisāsampattīti ayaṃ vinayo nāma, vatthuvipatti…pe… parisāvipattīti ayaṃ avinayo nāma.

သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် ရာဂကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ မောဟကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ စောင့်စည်းခြင်း၊ ပယ်စွန့်ခြင်း၊ အသင့်အတင့် ဆင်ခြင်ခြင်းဟူသော ဤတရားအပေါင်းသည် 'ဝိနည်း (ဝိနယ)' မည်၏။ ရာဂစသည်တို့ကို မပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ မစောင့်စည်းခြင်း၊ မပယ်စွန့်ခြင်း၊ အသင့်အတင့် မဆင်ခြင်ခြင်းဟူသော ဤတရားအပေါင်းသည် 'အဝိနည်း (အဝိနယ)' မည်၏။ ဝိနည်းနည်းအားဖြင့် ဝတ္ထုပြည့်စုံခြင်း၊ ဉတ်ပြည့်စုံခြင်း၊ ကမ္မဝါစာပြည့်စုံခြင်း၊ သိမ်ပြည့်စုံခြင်း၊ ပရိသတ်ပြည့်စုံခြင်းဟူသော ဤပြည့်စုံခြင်းသည် 'ဝိနည်း (ဝိနယ)' မည်၏။ ဝတ္ထုပျက်စီးခြင်း ...ပ... ပရိသတ်ပျက်စီးခြင်းဟူသော ဤပျက်စီးခြင်းသည် 'အဝိနည်း (အဝိနယ)' မည်၏။

Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā… aṭṭhaṅgiko maggoti idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena; tayo satipaṭṭhānā, tayo sammappadhānā, tayo iddhipādā, cha indriyāni, cha balāni, aṭṭha bojjhaṅgā, navaṅgiko maggoti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena. Vinayapariyāyena cattāro pārājikā, terasa saṅghādisesā, dve aniyatā, tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatena; tayo pārājikā, cuddasa saṅghādisesā, tayo aniyatā, ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena.

သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် 'သတိပဋ္ဌာန်တရားတို့သည် လေးပါးရှိကုန်၏ ...ပ... မဂ်သည် ရှစ်ပါးသော အင်္ဂါရှိ၏' ဟူသော ဤစကားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ၊ မြွက်ဟတော်မူအပ်ပြီ။ 'သတိပဋ္ဌာန်တို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏၊ သမ္မပ္ပဓာန်တို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏၊ ဣန္ဒြေတို့သည် ခြောက်ပါးရှိကုန်၏၊ ဗိုလ်တို့သည် ခြောက်ပါးရှိကုန်၏၊ ဗောဇ္ဈင်တို့သည် ရှစ်ပါးရှိကုန်၏၊ မဂ်သည် ကိုးပါးသောအင်္ဂါရှိ၏' ဟူသော ဤစကားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မမူအပ်၊ မြွက်ဟတော်မမူအပ်။ ဝိနည်းနည်းအားဖြင့် 'ပါရာဇိကတို့သည် လေးပါးရှိကုန်၏၊ သံဃာဒိသေသ်တို့သည် တဆယ့်သုံးပါးရှိကုန်၏၊ အနိယတတို့သည် နှစ်ပါးရှိကုန်၏၊ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်တို့သည် သုံးဆယ်ရှိကုန်၏' ဟူသော ဤစကားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီ၊ မြွက်ဟတော်မူအပ်ပြီ။ 'ပါရာဇိကတို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏၊ သံဃာဒိသေသ်တို့သည် တစ်ဆယ့်လေးပါးရှိကုန်၏၊ အနိယတတို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏၊ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်တို့သည် သုံးဆယ့်တစ်ပါးရှိကုန်၏' ဟူသော ဤစကားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မမူအပ်၊ မြွက်ဟတော်မမူအပ်။

Suttantapariyāyena devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ, mahākaruṇāsamāpattisamāpajjanaṃ, buddhacakkhunā lokavolokanaṃ, aṭṭhuppattivasena suttantadesanā, jātakakathāti idaṃ āciṇṇaṃ; na devasikaṃ phalasamāpattisamāpajjanaṃ…pe… na jātakakathāti idaṃ anāciṇṇaṃ. Vinayapariyāyena nimantitassa [Pg.115] vassāvāsaṃ vasitvā apaloketvā cāriyapakkamanaṃ, pavāretvā cāriyapakkamanaṃ, āgantukehi saddhiṃ paṭhamaṃ paṭisanthārakaraṇanti idaṃ āciṇṇaṃ; tasseva āciṇṇassa akaraṇaṃ anāciṇṇaṃ nāma.

သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် နေ့စဉ် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူခြင်း၊ မဟာကရုဏာသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူခြင်း၊ ဗုဒ္ဓစက္ခုတော်ဖြင့် သတ္တလောကကို ကြည့်ရှုတော်မူခြင်း၊ အကြောင်းကိစ္စ ဖြစ်ပေါ်လာသည်အားလျော်စွာ သုတ္တန်တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခြင်း၊ ဇာတ်တော်များကို ဟောကြားတော်မူခြင်းဟူသော ဤအလုံးစုံသည် ဘုရားရှင်တို့ အစဉ်တစိုက် ကျင့်သုံးတော်မူအပ်သော အလေ့အကျင့် (အာစိဏ္ဏ) ဖြစ်၏။ နေ့စဉ် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မမူခြင်း ...ပ... ဇာတ်တော်များကို ဟောကြားတော်မမူခြင်းဟူသော ဤအလုံးစုံသည် ဘုရားရှင်တို့ ကျင့်သုံးတော်မူအပ်သော အလေ့အကျင့်မဟုတ် (အနာစိဏ္ဏ)။ ဝိနည်းနည်းအားဖြင့် ပင့်ဖိတ်အပ်သော မိုးတွင်းပတ်လုံး သီတင်းသုံးရာအရပ်၌ နေတော်မူပြီးနောက် ပန်ကြားပြီးမှ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူခြင်း၊ ပဝါရဏာပြုပြီးမှ ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူခြင်း၊ ရောက်ရှိလာသော အာဂန္တုကရဟန်းတို့နှင့်အတူ ရှေးဦးစွာ ခရီးဦးကြို ပဋိသန္ထာရ ပြုတော်မူခြင်းဟူသော ဤအလုံးစုံသည် အစဉ်တစိုက် ကျင့်သုံးတော်မူအပ်သော အလေ့အကျင့် (အာစိဏ္ဏ) ဖြစ်၏။ ထိုသို့ အစဉ်တစိုက် ကျင့်သုံးတော်မူအပ်သော အလေ့အကျင့်ကို မပြုလုပ်ခြင်းသည် 'အနာစိဏ္ဏ' မည်၏။

Suttantapariyāyena cattāro satipaṭṭhānā…pe… aṭṭhaṅgiko maggoti idaṃ paññattaṃ nāma; tayo satipaṭṭhānā…pe… navaṅgiko maggoti idaṃ apaññattaṃ nāma. Vinayapariyāyena cattāro pārājikā…pe… tiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ paññattaṃ nāma; tayo pārājikā…pe… ekattiṃsa nissaggiyā pācittiyāti idaṃ apaññattaṃ nāma.

သုတ္တန်နည်းအားဖြင့် 'သတိပဋ္ဌာန်တရားတို့သည် လေးပါးရှိကုန်၏ ...ပ... မဂ်သည် ရှစ်ပါးသော အင်္ဂါရှိ၏' ဟူသော ဤအလုံးစုံသည် 'ပညတ်တော်မူအပ်သောတရား (ပညတ္တ)' မည်၏။ 'သတိပဋ္ဌာန်တို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏ ...ပ... မဂ်သည် ကိုးပါးသော အင်္ဂါရှိ၏' ဟူသော ဤအလုံးစုံသည် 'ပညတ်တော်မမူအပ်သောတရား (အပညတ္တ)' မည်၏။ ဝိနည်းနည်းအားဖြင့် 'ပါရာဇိကတို့သည် လေးပါးရှိကုန်၏ ...ပ... နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်တို့သည် သုံးဆယ်ရှိကုန်၏' ဟူသော ဤအလုံးစုံသည် 'ပညတ်တော်မူအပ်သော ဝိနည်း (ပညတ္တ)' မည်၏။ 'ပါရာဇိကတို့သည် သုံးပါးရှိကုန်၏ ...ပ... နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်တို့သည် သုံးဆယ့်တစ်ပါးရှိကုန်၏' ဟူသော ဤအလုံးစုံသည် 'ပညတ်တော်မမူအပ်သော ဝိနည်း (အပညတ္တ)' မည်၏။

‘‘Anāpatti ajānantassa, atheyyacittassa, na maraṇādhippāyassa, anullapanādhippāyassa, na mocanādhippāyassā’’ti tattha tattha vuttā anāpatti anāpatti nāma. ‘‘Jānantassa, theyyacittassā’’tiādinā nayena vuttā āpatti āpatti nāma. Pañcāpattikkhandhā lahukāpatti nāma, dve āpattikkhandhā garukāpatti nāma. Cha āpattikkhandhā sāvasesāpatti nāma, eko pārājikāpattikkhandho anavasesāpatti nāma. Dve āpattikkhandhā duṭṭhullāpatti nāma, pañcāpattikkhandhā aduṭṭhullāpatti nāma.

'မသိသောရဟန်းအား အနာပတ်ဖြစ်၏၊ ခိုးလိုသောစိတ်မရှိသောရဟန်းအား အနာပတ်ဖြစ်၏၊ သေစေလိုသောဆန္ဒမရှိသောရဟန်းအား အနာပတ်ဖြစ်၏၊ ဟုတ်မမှန် ပြောလိုသောဆန္ဒမရှိသောရဟန်းအား အနာပတ်ဖြစ်၏၊ သုတ်လွှတ်လိုသောဆန္ဒမရှိသောရဟန်းအား အနာပတ်ဖြစ်၏' ဟု ထိုထိုသိက္ခာပုဒ်၌ ဟောတော်မူအပ်သော အနာပတ်သည် 'အနာပတ္တိ' မည်၏။ 'သိလျက်ပြုသောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏၊ ခိုးလိုသောစိတ်ရှိသောရဟန်းအား အာပတ်သင့်၏' စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော အာပတ်သည် 'အာပတ္တိ' မည်၏။ အာပတ်အစု ငါးပါးသည် 'လဟုကအာပတ် (ပေါ့သောအာပတ်)' မည်၏။ အာပတ်အစု နှစ်ပါးသည် 'ဂရုကအာပတ် (လေးသောအာပတ်)' မည်၏။ အာပတ်အစု ခြောက်ပါးသည် 'သာဝသေသအာပတ်' မည်၏။ ပါရာဇိကအာပတ်အစု တစ်ပါးသည် 'အနဝသေသအာပတ်' မည်၏။ အာပတ်အစု နှစ်ပါးသည် 'ဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်' မည်၏။ အာပတ်အစု ငါးပါးသည် 'အဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်' မည်၏။

Purimanayeneva panettha vuttappakāraṃ dhammaṃ ‘‘adhammo aya’’nti kathayantā ‘‘dhammaṃ adhammo’’ti dīpenti nāma. Avinayaṃ ‘‘vinayo aya’’nti…pe… aduṭṭhullāpattiṃ ‘‘duṭṭhullāpatti aya’’nti kathayantā ‘‘aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī’’ti dīpenti nāma. Evaṃ ‘‘adhammaṃ dhammo’’ti vā…pe… ‘‘aduṭṭhullāpattiṃ duṭṭhullāpattī’’ti vā dīpetvā pakkhaṃ labhitvā catunnaṃ saṅghakammānaṃ aññataraṃ saṅghakammaṃ ekasīmāyaṃ visuṃ karontehi saṅgho bhinno nāma hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘te imehi aṭṭhārasahi vatthūhi apakassantī’’tiādi.

ဆက်လက်၍ ဤစကားရပ်၌ ရှေးနည်းတူပင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဓမ္မကို 'ဤသည်ကား အဓမ္မတည်း' ဟု ပြောဆိုပြသသောရဟန်းတို့သည် ဓမ္မကို 'အဓမ္မ' ဟူ၍ ပြသူတို့မည်၏။ ဝိနည်းမဟုတ်သည်ကို 'ဤသည်ကား ဝိနည်းတည်း' ဟု ပြောဆိုပြသသောသူတို့သည် ဝိနည်းမဟုတ်သည်ကို 'ဝိနည်း' ဟူ၍ ပြသူတို့မည်၏ ...ပ... အဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်ကို 'ဤသည်ကား ဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်တည်း' ဟု ပြောဆိုပြသသောသူတို့သည် အဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်ကို 'ဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်' ဟူ၍ ပြသူတို့မည်၏။ ဤသို့လျှင် 'အဓမ္မကို ဓမ္မတည်း' ဟုလည်းကောင်း ...ပ... 'အဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်ကို ဒုဋ္ဌုလ္လအာပတ်တည်း' ဟုလည်းကောင်း ပြသ၍ အသင်းအပင်းကို ရရှိကာ လေးမျိုးသော သံဃကံတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော သံဃကံကို သိမ်တစ်ခုတည်း၌ သီးခြားပြုလုပ်သော ရဟန်းတို့ကြောင့် သံဃာသည် ကွဲပြားသည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက 'ထိုရဟန်းတို့သည် ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အကြောင်းဝတ္ထုတို့ဖြင့် ဆွဲငင်ဖယ်ခွာကြကုန်၏' စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

Tattha apakassantīti parisaṃ ākaḍḍhanti, vijaṭenti, ekamantaṃ ussārenti ca. Avapakāsantīti ati viya pakāsenti yathā visaṃsaṭṭhāva honti, evaṃ karonti. Āveninti visuṃ. Ettāvatā kho upāli saṅgho bhinno hotīti evaṃ aṭṭhārasasu bhedakaravatthūsu yaṃkiñci ekampi vatthuṃ dīpetvā tena tena kāraṇena ‘‘imaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’’ti saññāpetvā salākaṃ gāhāpetvā visuṃ saṅghakamme kate saṅgho bhinno hoti. Parivāre [Pg.116] pana ‘‘pañcahi upāli ākārehi saṅgho bhijjatī’’tiādi vuttaṃ, tassa iminā idha vuttena saṅghabhedalakkhaṇena atthato nānākaraṇaṃ natthi. Taṃ panassa nānākaraṇābhāvaṃ tattheva pakāsayissāma. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

ထိုစကားရပ်၌ 'အပကဿန္တိ (ဆွဲငင်ဖယ်ခွာကြကုန်၏)' ဟူသည် ပရိသတ်ကို မိမိတို့ဘက်သို့ ဆွဲငင်ခြင်း၊ ဖျောင်းဖျဖြေရှင်းခြင်း၊ တစ်ခုသောအစွန်းသို့ ဖယ်ခွာစေခြင်းတို့ကို ပြုကြကုန်၏။ 'အဝပကဿန္တိ (အသီးအခြားဖြစ်စေကြကုန်၏)' ဟူသည် သံဃာအချင်းချင်း လုံးဝမရောနှောဘဲ အလွန်အမင်း ကွဲပြားထင်ရှားစေရန် ပြုလုပ်ကြခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'အာဝေဏိန္တိ' ဟူသည် သီးခြားစီဖြစ်သည်။ 'ဤမျှဖြင့် သံဃာကွဲပြား၏' ဟူသည်မှာ ဤသို့ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သံဃာကွဲပြားကြောင်း ဝတ္ထုတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ဝတ္ထုကို ပြသပြီး ထိုထိုအကြောင်းပြချက်ဖြင့် 'ဤအယူဝါဒကို ယူကြပါ、 ဤအယူဝါဒကို နှစ်သက်ကြပါ' ဟု နားလည်သဘောပေါက်စေကာ စာရေးတံ ချ၍ မဲယူစေပြီး သီးခြားသံဃကံကို ပြုလုပ်သောအခါ သံဃာကွဲပြားခြင်း ဖြစ်တော့၏။ တစ်ဖန် ပရိဝါပါဌိတော်၌ 'ဥပါလိ၊ အခြင်းအရာငါးပါးတို့ဖြင့် သံဃာကွဲပြား၏' စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော စကားသည် ဤသံဃဘေဒကက္ခန္ဓက၌ ပြဆိုထားသော သံဃာကွဲပြားခြင်းလက္ခဏာနှင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားမှု မရှိပါ။ ထိုသို့ ကွဲပြားခြားနားမှုမရှိပုံကို ပရိဝါပါဠိတော်၌သာ ဆက်လက်၍ ထင်ရှားပြသပါအံ့။ အလုံးစုံသော စကားရပ်တို့၌ ကြွင်းသော အစီအရင်များသည် အဓိပ္ပာယ် အလွန်ထင်ရှားလှပါသည်။

Upālipañhākathā niṭṭhitā.

ဥပါလိအမေးအဖြေစကား ပြီးဆုံးပြီ။

Saṅghabhedakakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

8. Vattakkhandhakaṃ

၈. ဝတ္တက္ခန္ဓက

Āgantukavattakathā

အာဂန္တုကဝတ္တကထာ

357. Vattakkhandhake [Pg.117] idāni ārāmaṃ pavisissāmīti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti; tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabbaṃ. Gahetvāti upāhanadaṇḍakena gahetvā. Paṭikkamantīti sannipatanti. Vissajjetabbanti pattharitabbaṃ. Gocaro pucchitabboti ‘‘gocaragāmo āsanne udāhu dūre, kālasseva piṇḍāya caritabbaṃ udāhu divā’’ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo. Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo; yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati, sopi pucchitabbo. Pānīyaṃ pucchitabbanti ‘‘kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyaṃyeva pivanti, nahānādiparibhogampi karontī’’ti evaṃ pānīyañceva paribhojanīyañca pucchitabbaṃ. Kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti, tasmā ‘‘kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ, kaṃ kālaṃ nikkhamitabba’’nti pucchitabbaṃ.

၃၅၇. ဝတ္တက္ခန္ဓက၌ “ယခုအခါ ငါသည် ကျောင်းတိုက်သို့ ဝင်တော့အံ့” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ဥပစာရသိမ်၏ အနီးအရပ်ကို ပြတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် ဥပစာရသိမ်သို့ ရောက်၍ ဖိနပ်ချွတ်ခြင်း အစရှိသော အလုံးစုံသော ကျင့်ဝတ်ကို ပြုထိုက်၏။ ‘ဂဟေတွာ’ (ယူ၍) ဟူသည်ကား ဖိနပ်ချိတ်စရာ ဒုတ်ငယ်ဖြင့် ဖိနပ်တို့ကို ယူ၍ ကျောင်းသို့ ဝင်ထိုက်၏။ ‘ပဋိက္ကမန္တိ’ ဟူသည်ကား စုဝေးကြကုန်၏။ ‘ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ’ ဟူသည်ကား ဖြန့်ခင်းအပ်၏။ ‘ဂေါစရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’ (ဆွမ်းခံရာအရပ်ကို မေးအပ်၏) ဟူသည်ကား “ဆွမ်းခံရွာသည် အနီး၌ ရှိပါသလော၊ သို့မဟုတ် အဝေး၌ ရှိပါသလော၊ စောစော၌ပင် ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ထိုက်ပါသလော၊ သို့မဟုတ် နေ့အခါ၌ ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ထိုက်ပါသလော” ဟု ဤသို့ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်း ကိစ္စကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရာရွာကိုသော်လည်းကောင်း မေးထိုက်၏။ ‘အဂေါစရ’ (ဆွမ်းမခံအပ်သောအရပ်) မည်သည်ကား မိစ္ဆာအယူရှိသူတို့၏ ရွာသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အကြင်ရွာ၌ တစ်ပါးသောရဟန်းအားသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်ပါးသောရဟန်းတို့အားသော်လည်းကောင်း ဆွမ်းပေးလှူအပ်သော (ဆွမ်းအလှည့်ကျ ပိုင်းဖြတ်အပ်ပြီးသော) ထိုရွာသော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်မျိုးသော ရွာကိုလည်း မေးထိုက်၏။ ‘ပါနီယံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ’ (သောက်ရေကို မေးအပ်၏) ဟူသည်ကား “ဤရေကန်၌ သောက်ရေကိုသာ သောက်ကြပါသလော၊ သို့မဟုတ် ရေချိုးခြင်း အစရှိသော သုံးစွဲမှုကိုလည်း ပြုကြပါသလော” ဟု ဤသို့ သောက်ရေကိုလည်းကောင်း၊ သုံးရေကိုလည်းကောင်း မေးမြန်းထိုက်၏။ အချို့သောအရပ်တို့၌ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့သော်လည်းကောင်း၊ ဘီလူးတစ္ဆေတို့သော်လည်းကောင်း ရှိတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “အဘယ်အချိန်၌ ဝင်ရပါသနည်း၊ အဘယ်အချိန်၌ ထွက်ရပါသနည်း” ဟု (သံဃာ၏) ကတိကဝတ် တည်ရာအရပ်ကို မေးမြန်းထိုက်၏။

Bahi ṭhitenāti bahi nikkhamantassa ahino vā amanussassa vā maggaṃ datvā ṭhitena nilloketabbo. Sace ussahati sodhetabboti yadi sakkoti, sabbo vihāro sodhetabbo. Asakkontena attano vasanokāso jaggitabbo. Sabbaṃ sodhetuṃ sakkontassa pana dassite vihārasodhanavatte vinicchayo mahākhandhake vuttanayeneva veditabbo.

‘ဗဟိ ဌိတေန’ (အပြင်ဘက်၌ ရပ်လျက်) ဟူသည်ကား အပြင်ဘက်သို့ ထွက်လာသော မြွေအားသော်လည်းကောင်း၊ ဘီလူးတစ္ဆေအားသော်လည်းကောင်း လမ်းကိုဖယ်ပေး၍ ရပ်လျက် ကြည့်ရှုထိုက်၏။ ‘သစေ ဥဿဟတိ သောဓေတဗ္ဗော’ (အကယ်၍ အားထုတ်နိုင်ပါက သုတ်သင်အပ်၏) ဟူသည်ကား အကယ်၍ စွမ်းနိုင်ပါက ကျောင်းတစ်ခုလုံးကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းထိုက်၏။ မစွမ်းနိုင်သော ရဟန်းသည် မိမိ၏ နေရာအရပ်ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းထိုက်၏။ ကျောင်းဝန်းတစ်ခုလုံးကို သုတ်သင်ရန် စွမ်းနိုင်သောရဟန်းအတွက် ပါဠိတော်၌ ပြအပ်ပြီးသော ကျောင်းသုတ်သင်ခြင်းဝတ်၌ အဆုံးအဖြတ်ကို မဟာခန္ဓက၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်၏။

Āgantukavattakathā niṭṭhitā.

အာဂန္တုကဝတ်ကထာ ပြီး၏။

Āvāsikavattakathā

အာဝါသိကဝတ်ကထာ

359. Āvāsikavatte – āsanaṃ paññapetabbanti evamādi sabbaṃ vuḍḍhatare āgate cīvarakammaṃ vā navakammaṃ vā ṭhapetvāpi kātabbaṃ. Cetiyaṅgaṇaṃ sammajjantena sammajjaniṃ nikkhipitvā tassa vattaṃ kātuṃ ārabhitabbaṃ. Paṇḍito hi [Pg.118] āgantuko ‘‘sammajjāhi tāva cetiyaṅgaṇa’’nti vakkhati. Gilānabhesajjaṃ karontena pana sace nātiāturo gilāno hoti, bhesajjaṃ akatvā vattameva kātabbaṃ. Mahāgilānassa pana bhesajjameva kātabbaṃ. Paṇḍito hi āgantuko ‘‘karohi tāva bhesajja’’nti vakkhati. Pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati, ‘‘puna ānemī’’ti pucchitabboyeva. Apica bījanenapi bījitabbo, bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe sakiṃ sīse bījitabbaṃ, ‘‘alaṃ hotū’’ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Puna ‘‘ala’’nti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ. Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā. Pādāpissa dhovitabbā, dhovitvā sace attano telaṃ atthi, tena makkhetabbā. No ce atthi, tassa santakena makkhetabbā. Upāhanāpuñchanaṃ pana attano rucivasena kātabbaṃ. Teneva hettha ‘‘sace ussahatī’’ti vuttaṃ. Tasmā upāhanā apuñchantassāpi anāpatti. ‘‘Kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ, ‘‘etaṃ tumhākaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ ācikkhitabbanti attho. Papphoṭetvā hi pattharituṃ pana vaṭṭatiyeva.

၃၅၉. အာဝါသိကဝတ်၌ “နေရာကို ခင်းပေးရမည်” ဤသို့အစရှိသော အလုံးစုံသောဝတ်ကို သီတင်းကြီးရဟန်း ရောက်လာသောအခါ သင်္ကန်းချုပ်ဆိုးမှု သော်လည်းကောင်း၊ အသစ်ပြုပြင်သည့်လုပ်ငန်းကို သော်လည်းကောင်း ခေတ္တရပ်ဆိုင်း၍ပင် ပြုထိုက်၏။ စေတီရင်ပြင်၌ တံမြက်လှည်းနေသောရဟန်းသည် တံမြက်စည်းကို ချထား၍ ထိုအာဂန္တုကရဟန်းအတွက် ဝတ်ကိုပြုရန် စတင်အားထုတ်ထိုက်၏။ အမြှော်အမြင်ရှိသော အာဂန္တုကရဟန်းသည် “စေတီရင်ပြင်ကို တံမြက်လှည်းမြဲ လှည်းပါဦးလော” ဟု ပြောဆိုလိမ့်မည်။ ဂိလာနရဟန်း၏ဆေးကို ပြုလုပ်ပေးနေသောရဟန်းသည် အကယ်၍ ထိုဂိလာနရဟန်းသည် အလွန်တရာ ဝေဒနာမပြင်းထန်ပါက ဆေးကိုခေတ္တမပြုဘဲ ဝတ်ကိုသာ ပြုထိုက်၏။ ဝေဒနာပြင်းထန်သော ဂိလာနရဟန်းဖြစ်ပါက ဆေးကုသခြင်းကိုသာ ပြုထိုက်၏။ အမြှော်အမြင်ရှိသော အာဂန္တုကရဟန်းသည် “ဆေးကိုသာ ပြုပါဦးလော” ဟု ပြောဆိုလိမ့်မည်။ သောက်ရေဖြင့် မေးမြန်းသော အာဝါသိကရဟန်းသည် တစ်ကြိမ် ယူဆောင်အပ်သော သောက်ရေအားလုံးကို အာဂန္တုကရဟန်းက သောက်ပါက “တစ်ဖန် ဆောင်ရဦးမည်လော” ဟု မေးထိုက်သည်သာတည်း။ ထို့ပြင် ယပ်တောင်ဖြင့်လည်း ယပ်ခတ်ပေးထိုက်၏။ ယပ်ခတ်ပေးသောရဟန်းသည် တစ်ကြိမ် ခြေဖမိုးပြင်၌ ခတ်၍၊ တစ်ကြိမ် ကိုယ်အလယ်၌လည်းကောင်း၊ တစ်ကြိမ် ဦးခေါင်း၌လည်းကောင်း ယပ်ခတ်ပေးထိုက်၏။ “တော်ပါပြီ၊ ရှိပါစေတော့” ဟု ပြောဆိုလျှင် ထိုထက် ညှင်းညှင်းသာသာ ယပ်ခတ်ပေးထိုက်၏။ တစ်ဖန် “တော်ပါပြီ” ဟု ပြောဆိုပြန်လျှင် ထိုထက် သာ၍ညှင်းညှင်းသာသာ ယပ်ခတ်ပေးထိုက်၏။ သုံးကြိမ်မြောက် ပြောဆိုလျှင် ယပ်တောင်ကို ချထားထိုက်၏။ ထိုအာဂန္တုကရဟန်း၏ ခြေတို့ကိုလည်း ဆေးကြောပေးထိုက်၏။ ဆေးကြောပြီး၍ မိမိ၌ ဆီရှိပါက ထိုဆီဖြင့် သုတ်လိမ်းပေးထိုက်၏။ မိမိ၌ ဆီမရှိပါက ထိုအာဂန္တုကရဟန်း၏ ဆီဖြင့် သုတ်လိမ်းပေးထိုက်၏။ ဖိနပ်သုတ်ပေးခြင်းကိုမူ မိမိ၏ အလိုအလျောက် ပြုထိုက်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ဤနေရာ၌ “အကယ်၍ စွမ်းနိုင်အံ့” ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ ထို့ကြောင့် ဖိနပ်ကို မသုတ်သော်လည်း အာပတ်မသင့်။ “ငါ့အတွက် အိပ်ရာနေရာ အဘယ်အရပ်၌ ကျရောက်ပါသနည်း” ဟု မေးမြန်းအပ်သော အာဝါသိကရဟန်းသည် အိပ်ရာနေရာကို အဖို့အတိုင်း ခင်းကျင်းပေးထိုက်၏။ “ဤအိပ်ရာနေရာသည် အရှင်ဘုရားတို့အတွက် ကျရောက်ပါသည်” ဟု လျှောက်ထားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဖုန်ခါပြီးမှ ခင်းရန်မူ သင့်မြတ်လှပေ၏။

Navakassa vatte – pānīyaṃ ācikkhitabbanti ‘‘etaṃ pānīyaṃ gahetvā pivāhī’’ti ācikkhitabbaṃ. Paribhojanīyepi eseva nayo. Sesaṃ purimasadisameva. Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labhati.

သီတင်းငယ်ရဟန်း၏ဝတ်၌ “သောက်ရေကို ပြောပြထိုက်၏” ဟူသည်ကား “ဤသောက်ရေကို ယူ၍ သောက်ပါလော” ဟု ပြောပြထိုက်၏။ သုံးရေ၌လည်း ဤနည်းပင်တည်း။ ကြွင်းသောအစီအရင်သည် ရှေးအာဂန္တုကဝတ်နှင့် တူသည်သာတည်း။ ကျောင်းတိုက်ကြီး၌လည်း မိမိထံသို့ ရောက်လာသော အာဂန္တုကရဟန်းအား ဝတ်မပြုဘဲနေခွင့်မရှိ။

Āvāsikavattakathā niṭṭhitā.

အာဝါသိကဝတ်ကထာ ပြီး၏။

Gamikavattakathā

ဂမိကဝတ်ကထာ

360. Gamikavattesu dārubhaṇḍanti senāsanakkhandhake vuttaṃ mañcapīṭhādi. Mattikābhaṇḍampi rajanabhājanādi sabbaṃ tattha vuttappabhedameva. Taṃ sabbaṃ aggisālāya vā aññatarasmiṃ vā guttaṭṭhāne paṭisāmetvā gantabbaṃ. Anovassake pabbhārepi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Senāsanaṃ āpucchitabbanti ettha yaṃ pāsāṇapiṭṭhiyaṃ vā pāsāṇatthambhesu vā katasenāsanaṃ, yattha upacikā nārohanti, taṃ anāpucchantassāpi anāpatti. Catūsu pāsāṇakesūtiādi upacikānaṃ uppattiṭṭhāne paṇṇasālādisenāsane kattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Appeva nāma aṅgānipi seseyyunti ayaṃ ajjhokāse ṭhapitamhi ānisaṃso. Ovassakagehe pana tiṇesu ca mattikāpiṇḍesu ca upari patantesu mañcapīṭhānaṃ aṅgānipi vinassanti.

၃၆၀. ဂမိကဝတ်၌ “ဒါရုဘဏ္ဍ” ဟူသည်ကား သေနာသနက္ခန္ဓက၌ မိန့်တော်မူအပ်သော ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် အစရှိသော သစ်ဘဏ္ဍာတည်း။ “မတ္တိကာဘဏ္ဍ” သည်လည်း ဆိုးရည်ကျိုအိုး အစရှိသော ထိုသေနာသနက္ခန္ဓက၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော မြေညက်ဘဏ္ဍာပင်တည်း။ ထိုအလုံးစုံကို မီးတင်းကုတ်၌သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ပါးပါးသော လုံခြုံရာအရပ်၌သော်လည်းကောင်း သိုမှီးသိမ်းဆည်းပြီးမှ သွားအပ်၏။ မိုးမစွတ်သော တောင်ဝှမ်း တောင်ကမ္ပါး၌ ထားခြင်းငှာလည်း သင့်၏။ “အိပ်ရာနေရာကို ပန်ကြားရမည်” ဟူသော စကား၌ ကျောက်ဖျာပြင်၌သော်လည်းကောင်း၊ ကျောက်တိုင်တို့၌သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်အပ်သော၊ ခြများ မတက်နိုင်သော ကျောင်းရှိအံ့၊ ထိုကျောင်းကို မပန်ကြားဘဲ သွားသောရဟန်းအားလည်း အာပတ်မသင့်။ “ကျောက်တိုင်လေးခုတို့၌” အစရှိသော စကားရပ်ကို ခြများဖြစ်ပေါ်ရာအရပ်ဖြစ်သော သစ်ရွက်မိုးကျောင်း အစရှိသော ကျောင်း၌ ပြုလုပ်ထိုက်သော အခြင်းအရာကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ “အင်္ဂါ (အပေါင်) တို့သော်လည်း ကြွင်းကျန်ရာ၏” ဟူသည်ကား လွင်တီးခေါင်၌ ထားအပ်သော ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်၌ ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးတည်း။ မိုးယိုသော ကျောင်း၌မူကား အထက်မှ မြက်ဖျားများနှင့် မြေညက်ခဲများ ကျကုန်လတ်သော် ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်တို့၏ အပေါင် (အင်္ဂါ) တို့သည်လည်း ပျက်စီးနိုင်ကုန်၏။

Gamikavattakathā niṭṭhitā.

ဂမိကဝတ်ကထာ ပြီး၏။

Anumodanavattakathā

အနုမောဒနဝတ်ကထာ

362. Anumodanavatthusmiṃ [Pg.119] iddhaṃ ahosīti sampannaṃ ahosi. Catūhi pañcahīti saṅghattherena anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ. Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ. Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ. Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva. Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘gacchatha bhante, āgametabbakiccaṃ natthī’’ti vadati, gantuṃ vaṭṭati. Mahātherena ‘‘gacchāma āvuso’’ti vutte ‘‘gacchathā’’ti vadati, evampi vaṭṭati. ‘‘Bahigāme āgamessāmā’’ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā’’ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva. Sace pana manussā attano rucikena ekena anumodanaṃ kārenti, neva tassa anumodato āpatti, na mahātherassa bhāro hoti. Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesu mahāthero āpucchitabbo, mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇaṃ. Vaccitoti sañjātavacco; vaccapīḷitoti adhippāyo.

၃၆၂. အနုမောဒနာဝတ္ထု၌ ‘ဣဒ္ဓံ အဟောသိ’ ဟူသည်ကား ပြည့်စုံခြင်းဖြစ်၏။ ‘စတူဟိ ပဉ္စဟိ’ ဟူသည်ကား သံဃာ့မထေရ်သည် အနုမောဒနာပြုရန် (ဆွမ်းတရားဟောရန်) ထိုင်နေစဉ် သံဃာ့မထေရ်၏အောက်၌ အစဉ်အတိုင်း လေးပါးသော မထေရ်တို့သည် ထိုင်နေအပ်၏။ အနုမထေရ်သည် အနုမောဒနာပြုရန် ထိုင်နေစဉ် မဟာထေရ်သည်လည်းကောင်း၊ အောက်၌ သုံးပါးသော မထေရ်တို့သည်လည်းကောင်း ထိုင်နေအပ်၏။ ငါးပါးမြောက်ထေရ်သည် အနုမောဒနာပြုရန် ထိုင်နေစဉ် အထက်၌ လေးပါးသော မထေရ်တို့သည် ထိုင်နေအပ်၏။ သံဃာ့မထေရ်ထက် ငယ်သောရဟန်းအား တိုက်တွန်းအပ်သော်လည်း သံဃာ့မထေရ်မှစ၍ လေးပါးသော မထေရ်တို့သည် ထိုင်နေရမည်သာတည်း။ အကယ်၍ အနုမောဒနာပြုသော ရဟန်းက “အရှင်ဘုရားတို့ ကြွတော်မူကြပါ၊ စောင့်ဆိုင်းနေရမည့် ကိစ္စမရှိပါ” ဟု လျှောက်ထားပါက ကြွသွားရန် အပ်၏။ မဟာထေရ်က “ငါ့ရှင်တို့ သွားကြစို့” ဟု ဆိုအပ်သော် (အနုမောဒနာပြုသော ရဟန်းက) “ကြွတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ပါက ဤသို့ဖြစ်လျှင်လည်း ကြွသွားရန် အပ်၏။ “ရွာပြင်ပ၌ စောင့်ဆိုင်းနေကြမည်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ ရွာပြင်သို့ သွားနှင့်၍ မိမိ၏ တပည့်တို့အား “သင်တို့သည် ထိုအနုမောဒနာပြုသော ရဟန်း လာသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းနေကြလော့” ဟု မှာကြား၍ သွားရန်လည်း အပ်သည်သာတည်း။ အကယ်၍ လူတို့သည် မိမိတို့ အလိုရှိအပ်သော ရဟန်းတစ်ပါးတည်းအား အနုမောဒနာ ပြုစေပါက ထိုအနုမောဒနာပြုသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်သလို မဟာထေရ်၌လည်း တာဝန်မရှိပေ။ စင်စစ်သော်ကား ဥပနိသိန္နကထာ၌သာ လူတို့က တရားဟောစေလိုလျှင် မဟာထေရ်အား ပန်ကြားရမည်၊ မဟာထေရ်သည်လည်း အနုမောဒနာပြုရန် တိုက်တွန်းအပ်သော ရဟန်းကိုသာ စောင့်ဆိုင်းရမည်၊ ဤသည်ကား ဤအနုမောဒနာဝတ်၌ အမှတ်အသားဖြစ်၏။ ‘ဝစ္စိတော’ ဟူသည်ကား လွန်စွာဖြစ်သော ကျင်ကြီးရှိသူ (ကျင်ကြီးစွန့်ချင်သူ)၊ ‘ဝစ္စပီဠိတော’ ဟူသည်ကား ကျင်ကြီးသည် နှိပ်စက်အပ်သူ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Anumodanavattakathā niṭṭhitā.

အနုမောဒနဝတ်ကထာ ပြီး၏။

Bhattaggavattakathā

ဘတ္တဂ္ဂဝတ်ကထာ

364. Bhattaggavatte ‘‘antogāmo vā hotu vihāro vā, manussānaṃ parivesanaṭṭhānaṃ gacchantena cīvaraṃ pārupitvā kāyabandhanaṃ bandhanameva vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Na there bhikkhū anupakhajjāti there bhikkhū atiallīyitvā na nisīditabbaṃ. Sace mahātherassa nisinnāsanena samakaṃ āsanaṃ hoti, bahūsu āsanesu sati ekaṃ dve āsanāni ṭhapetvā nisīditabbaṃ. Bhikkhū gaṇetvā paññattāsanesu anisīditvā mahātherena nisīdāti vuttena nisīditabbaṃ. No ce mahāthero vadati, ‘‘idaṃ, bhante, āsanaṃ ucca’’nti vattabbaṃ. ‘‘Nisīdā’’ti vutte nisīditabbaṃ. Sace pana evaṃ āpucchitepi na vadati, nisīdantassa anāpatti; mahātherasseva āpatti. Navako hi evarūpe āsane anāpucchā nisīdanto āpajjati, thero āpucchite ananujānanto. Na saṅghāṭiṃ ottharitvāti na saṅghāṭiṃ avattharitvā nisīditabbaṃ.

၃၆၄. ဆွမ်းစားဇရပ်ကျင့်ဝတ် (ဘတ္တဂ္ဂဝတ်) ၌ “ရွာတွင်းဖြစ်စေ၊ ကျောင်းတိုက်ဖြစ်စေ လူတို့၏ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာအရပ်သို့ သွားသောရဟန်းသည် သင်္ကန်းကိုရုံ၍ ခါးပန်းကြိုးကို စနစ်တကျပတ်ဖွဲ့ခြင်းသည်သာ သင့်လျော်၏” ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်၏။ “န ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇ” ဟူသည်မှာ မထေရ်ကြီးတို့ကို အလွန်ကပ်၍ သို့မဟုတ် ထိခိုက်၍ မထိုင်ရဟု ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ မဟာထေရ်၏ ထိုင်သောနေရာနှင့် ညီမျှသောနေရာဖြစ်အံ့၊ နေရာများစွာရှိသော် နေရာတစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုကို ချန်လှပ်၍ ထိုင်ရမည်။ ရဟန်းတို့ကို ရေတွက်၍ ခင်းထားအပ်သော နေရာတို့၌ မထိုင်သေးဘဲ မဟာထေရ်က “ထိုင်လော့” ဟု ပြောဆိုမှသာ ထိုင်ရမည်။ အကယ်၍ မဟာထေရ်က မပြောဆိုပါက “အရှင်ဘုရား၊ ဤနေရာသည် မြင့်လှပါသည်” ဟု လျှောက်ရမည်။ “ထိုင်လော့” ဟု ဆိုပါက ထိုင်ရမည်။ ထိုသို့ ခွင့်ပန်အပ်ပါသော်လည်း အကယ်၍ မပြောဆိုပါက ထိုင်သော (သီတင်းငယ်) ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်၊ ထိုင်ပါဟု မပြောဆိုသော မဟာထေရ်အားသာ အာပတ်သင့်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သီတင်းငယ်သည် ဤသို့သောနေရာ၌ ခွင့်မပန်ဘဲ ထိုင်ပါက အာပတ်သင့်၏။ မထေရ်ကြီးသည်လည်း ခွင့်ပန်အပ်ပါလျက် ခွင့်မပြုပါက အာပတ်သင့်၏။ “န သံဃာဋိံ သန္ထရိတွာ” ဟူသည်မှာ ဧကသီ (သင်္ကန်းကြီး) ကို ခင်း၍ မထိုင်ရဟု ဆိုလိုသည်။

Ubhohi [Pg.120] hatthehīti pattadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ. Dakkhiṇodakaṃ pana purato ādhārake pattaṃ ṭhapetvā gahetabbaṃ. Sādhukanti udakasaddaṃ akarontena.

“နှစ်ဖက်သော လက်တို့ဖြင့်” ဟူသည်မှာ သပိတ်ဆေးရေကို ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အလှူရေ (ဒက္ခိဏောဒက) ကိုမူ ရှေ့၌ သပိတ်ခြေပေါ်တွင် သပိတ်ကို တည်ထား၍ ခံယူရမည်။ “ကောင်းမွန်စွာ” ဟူသည်မှာ ရေသံ မမြည်အောင် ပြုခြင်းတည်း။

Sūpassa okāsoti yathā sūpassa okāso hoti; evaṃ mattāya odano gaṇhitabboti attho. Samakaṃ sampādehīti idaṃ na kevalaṃ sappiādīsuyeva odanepi vattabbaṃ. Sappiādīsu pana yaṃ appaṃ hoti ekassa vā dvinnaṃ vā anurūpakaṃ, taṃ sabbesaṃ samakaṃ sampādehīti vutte manussānaṃ vihasā hoti, tasmā tādisaṃ sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā gahetvā sesaṃ na gahetabbaṃ.

“ဟင်း၏ တည်ရာအရပ်” ဟူသည်မှာ ဟင်းထည့်ရန် နေရာရှိအောင် ဆွမ်းကို အတိုင်းအရှည်အားဖြင့် ခံယူအပ်၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “ညီမျှအောင် ပြည့်စုံစေလော့” ဟူသော ဤစကားကို ထောပတ်အစရှိသော ခဲဖွယ်တို့၌သာမက ဆွမ်း၌လည်း ဆိုထိုက်၏။ ထောပတ်စသည်တို့တွင် နည်းပါး၍ တစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်ပါးတို့အတွက်သာ လောက်ရုံရှိသော ဝတ္ထုကို “အလုံးစုံသော ရဟန်းတို့အား ညီမျှအောင် ပြည့်စုံစေလော့” ဟု ဆိုပါက လူတို့အား ပင်ပန်းခြင်း ဖြစ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော ဝတ္ထုကို တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်သာ ယူ၍ ကြွင်းသောအရာကို မယူအပ်ပေ။

Na tāva therena bhuñjitabbanti idaṃ yaṃ paricchinnabhikkhukaṃ bhattaggaṃ, yattha manussā sabbesaṃ pāpetvā dātukāmā honti, taṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ pana mahābhattaggaṃ hoti, yattha ekasmiṃ padese bhuñjanti, ekasmiṃ padese udakaṃ diyyati, tattha yathāsukhaṃ bhuñjitabbaṃ.

“မထေရ်သည် မဘုဉ်းပေးဦးအပ်သေး” ဟူသော ဤစကားကို ရဟန်းအရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားသော ဆွမ်းစားဇရပ်၌ လူတို့က ရဟန်းအားလုံး၏ သပိတ်သို့ ဆွမ်းရောက်ရှိပြီးမှ လှူဒါန်းလိုကြသော ဆွမ်းစားဇရပ်ကို ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ကြီးကျယ်သော ဆွမ်းစားဇရပ်ဖြစ်၍ တစ်ဖက်တွင် ဘုဉ်းပေးလျက် ရှိကြပြီး တစ်ဖက်တွင် လက်ဆေးရေ ပေးလှူနေဆဲ ဖြစ်ပါက ထိုမဟာဘတ္တဂ္ဂ၌ မိမိအဆင်ပြေသလို ဘုဉ်းပေးနိုင်သည်။

Na tāva udakanti idaṃ hatthadhovanaudakaṃ sandhāya vuttaṃ. Antarā pipāsitena pana gale vilaggāmisena vā pānīyaṃ pivitvā hatthā na dhovitabbā. Sace manussā ‘‘dhovatha bhante pattañca hatthe cā’’ti vadanti, bhikkhū vā ‘‘tumhe udakaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, vaṭṭati.

“ရေကို မခံယူအပ်ဦးသေး” ဟူသည်မှာ လက်ဆေးရေကို ရည်ရွယ်၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဆွမ်းစားစဉ်အတွင်း ရေမွတ်သိပ်သော ရဟန်းသော်လည်းကောင်း၊ လည်ချောင်း၌ ဆွမ်းခဲဖွယ် ငြိကပ်နေသော ရဟန်းသော်လည်းကောင်း သောက်ရေသောက်ပြီးနောက် လက်ကို ဆေးနိုင်၏။ အကယ်၍ လူတို့က “အရှင်ဘုရားတို့၊ သပိတ်နှင့် လက်တို့ကို ဆေးတော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့က “သင်တို့ ရေကို ခံယူကြလော့” ဟု ပြောဆိုလျှင်သော်လည်းကောင်း ခံယူအပ် (ဆေးအပ်) ၏။

Nivattantenāti bhattaggato uṭṭhāya nivattantena saṅghena evaṃ nivattitabbanti dasseti. Kathaṃ? ‘‘Navakehī’’ti sabbaṃ daṭṭhabbaṃ. Sambādhesu hi gharesu mahātherānaṃ nikkhamanokāso na hoti, tasmā evaṃ vuttaṃ. Evaṃ nivattantehi pana navakehi gehadvāre ṭhatvā theresu nikkhantesu paṭipāṭiyā gantabbaṃ. Sace pana mahātherā dhure nisinnā honti, navakā antogehe, therāsanato paṭṭhāya paṭipāṭiyā eva nikkhamitabbaṃ. Kāyena kāyaṃ aghaṭṭentena yathā antarena manussā gantuṃ sakkonti, evaṃ viraḷāya paṭipāṭiyā gantabbaṃ.

“ပြန်လှည့်သောရဟန်းသည်” ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ဆွမ်းစားရာမှ ထ၍ ပြန်လှည့်သော သံဃာတော်သည် ဤသို့ ပြန်လှည့်ရမည်ဟု ပြသတော်မူသည်။ အဘယ်သို့နည်း? “သီတင်းငယ်တို့သည်” အစရှိသော အစီအရင်အားလုံးကို သိမှတ်အပ်၏။ အိမ်များ ကျဉ်းမြောင်းပါက မဟာထေရ်တို့ ထွက်ခွာရန် နေရာမရှိတတ်၊ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ဤသို့ မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ဤသို့ ပြန်လှည့်သော သီတင်းငယ်တို့သည် အိမ်တံခါးဝ၌ ရပ်၍ မထေရ်ကြီးများ ထွက်လာပြီးမှ အစဉ်အတိုင်း သွားရမည်။ အကယ်၍ မထေရ်ကြီးများက တံခါးပေါက်အနီး၌ ထိုင်နေကြပြီး သီတင်းငယ်များက အိမ်အတွင်း၌ ထိုင်နေကြပါက မထေရ်ကြီးတို့၏ နေရာမှ စတင်၍ အစဉ်အတိုင်းသာ ထွက်ရမည်။ ကိုယ်ချင်း မထိခိုက်စေဘဲ လူတို့သည် ရဟန်းတို့၏ အကြား၌ ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ရန်အတွက် ကျဲကျဲအစဉ်အတိုင်း သွားရမည်။

Bhattaggavattakathā niṭṭhitā.

ဆွမ်းစားဇရပ်ကျင့်ဝတ် (ဘတ္တဂ္ဂဝတ်) အဖွင့် ပြီး၏။

Piṇḍacārikavattakathā

ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်းဆိုင်ရာကျင့်ဝတ် (ပိဏ္ဍစာရိကဝတ်) အဖွင့်

366. Piṇḍacārikavatte – kammaṃ vā nikkhipatīti kappāsaṃ vā suppaṃ vā musalaṃ vā yaṃ gahetvā kammaṃ karonti, ṭhitā vā nisinnā vā honti, taṃ nikkhipati[Pg.121]. Na ca bhikkhādāyikāyāti itthī vā hotu puriso vā, bhikkhādānasamaye mukhaṃ na ulloketabbaṃ.

၃၆၆. ဆွမ်းခံကျင့်ဝတ် (ပိဏ္ဍစာရိကဝတ်) ၌ - “အလုပ်ကို ချထားအံ့” ဟူသည်မှာ ဝါဂွမ်း၊ စကော သို့မဟုတ် ကျည်ပွေ့စသော အကြင်ပစ္စည်းကို ကိုင်၍ မတ်တတ်ရပ်လျက်ဖြစ်စေ၊ ထိုင်လျက်ဖြစ်စေ အလုပ်လုပ်နေစဉ် ထိုအရာကို ချထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဆွမ်းလောင်းလှူသူ၏” ဟူသည်မှာ မိန်းမဖြစ်စေ၊ ယောက်ျားဖြစ်စေ ဆွမ်းလောင်းလှူစဉ်တွင် မျက်နှာကို မော့၍ မကြည့်အပ်။

Piṇḍacārikavattakathā niṭṭhitā.

ဆွမ်းခံကျင့်ဝတ် (ပိဏ္ဍစာရိကဝတ်) အဖွင့် ပြီး၏။

Āraññikavattakathā

တောကျောင်းနေရဟန်းတို့၏ကျင့်ဝတ် (အာရညိကဝတ်) အဖွင့်

368. Āraññikavatte – senāsanā otaritabbanti vasanaṭṭhānato nikkhamitabbaṃ.

၃၆၈. တောကျောင်းကျင့်ဝတ် (အာရညိကဝတ်) ၌ - “ကျောင်းမှ သက်ဆင်းရမည်” ဟူသည်မှာ နေထိုင်ရာအရပ်မှ ထွက်ခွာရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။

Pattaṃ thavikāya pakkhipitvāti ettha sace bahigāme udakaṃ natthi, antogāmeyeva bhattakiccaṃ katvā atha bahigāme atthi, bahigāme bhattakiccaṃ katvā patto dhovitvā vodako katvā thavikāya pakkhipitabbo.

“သပိတ်ကို အိတ်၌ ထည့်၍” ဟူသော ဤစကားရပ်၌ အကယ်၍ ရွာပြင်၌ ရေမရှိပါက ရွာတွင်း၌သာလျှင် ဆွမ်းကိစ္စကို ပြီးစေရမည်။ သို့မဟုတ် ရွာပြင်၌ ရေရှိပါက ရွာပြင်၌ ဆွမ်းကိစ္စကို ပြီးစေကာ သပိတ်ကို ဆေးကြော၊ ရေစင်အောင်သုတ်၍ အိတ်၌ ထည့်ရမည်။

Paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetabbanti sace bhājanāni nappahonti, pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ. Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ. Tampi alabhantassa yathā samīpe udakaāvāṭo hoti, evaṃ kātabbaṃ. Araṇisahite sati aggiṃ akātumpi vaṭṭati. Yathā ca āraññikassa, evaṃ kantārappaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ. Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭati. Nakkhattāneva nakkhattapadāni.

“သုံးရေကို တည်ထားရမည်” ဟူသည်မှာ အိုးများ မလောက်ပါက သောက်ရေကိုပင် သုံးရေအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်၍ တည်ထားရမည်။ ရေအိုးမရပါက ဝါးကျည်တောက်ဖြင့်လည်း တည်ထားရမည်။ ၎င်းကိုပင် မရပါက အနီးအပါး၌ ရေတွင်းရှိအောင် ပြုလုပ်ရမည်။ မီးပွတ်ခုံမီးပွတ်ကျည်ရှိပါက မီးမကူးဘဲ (မီးမမွှေးဘဲ) နေသော်လည်း အပ်၏။ တောကျောင်းနေရဟန်းအား မီးပွတ်ခုံမီးပွတ်ကျည် အလိုရှိအပ်သကဲ့သို့ ခရီးခဲကို သွားသော ရဟန်းအားလည်း မီးပွတ်ခုံမီးပွတ်ကျည် အလိုရှိအပ်၏။ ဂိုဏ်းနှင့်အတူနေသော ရဟန်းအားမူ ထိုပစ္စည်းနှင့် ကင်း၍လည်း အပ်၏။ “နက္ခတ်တို့သည်ပင် နက္ခတ္တပဒ” မည်ကုန်၏။

Āraññikavattakathā niṭṭhitā.

တောကျောင်းကျင့်ဝတ် (အာရညိကဝတ်) အဖွင့် ပြီး၏။

Senāsanavattakathā

ကျောင်းနေရာဆိုင်ရာကျင့်ဝတ် (သေနာသနဝတ်) အဖွင့်

369. Senāsanavatte – dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ, tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthi, sesāni pana uddesadānādīni āpucchitvāva kātabbāni. Devasikampi āpucchituṃ vaṭṭati. Athāpi ‘‘bhante āpucchitameva hotū’’ti vutte vuḍḍhataro ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, sayameva vā ‘‘tvaṃ yathāsukhaṃ viharāhī’’ti vadati; evampi vaṭṭati. Sabhāgassa vissāsenāpi vaṭṭatiyeva. Yena vuḍḍho tena parivattitabbanti vuḍḍhābhimukhena parivattitabbaṃ. Bhojanasālādīsupi evameva paṭipajjitabbaṃ.

၃၆၉. ကျောင်းနေရာကျင့်ဝတ် (သေနာသနဝတ်) ၌ - တံခါးမကြီးသည် လူအများ အသုံးပြုရာဖြစ်သောကြောင့် ထိုတံခါးကို ဖွင့်ပိတ်ရာ၌ ခွင့်ပန်ရန် မလို။ ကျန်သော ဥဒ္ဒေသဒါန (ဝေဖန်ခြင်း) အစရှိသော အမှုတို့ကိုမူ ခွင့်ပန်၍သာ ပြုလုပ်ရမည်။ နေ့စဉ်လည်း ခွင့်ပန်ထိုက်၏။ အကယ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ ခွင့်ပန်ပြီးသားသာ ဖြစ်ပါစေတော့” ဟု လျှောက်ရာ၌ ဝါကြီးသောမထေရ်က “ကောင်းပြီ” ဟု လက်ခံလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် “သင်သည် အဆင်ပြေသလို နေလော့” ဟု ကိုယ်တိုင်ပြောဆိုလျှင်သော်လည်းကောင်း ဤသို့လည်း အပ်၏။ သဘောတူသော သီတင်းကြီး၏ အကျွမ်းဝင်မှု (ဝိဿာသ) အားဖြင့်လည်း အပ်သည်သာ။ “ဝါကြီးသောသူရှိရာသို့ ရှေးရှုလှည့်ရမည်” ဟူသည်မှာ ဝါကြီးသော မထေရ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ လှည့်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဆွမ်းစားဇရပ် အစရှိသော အရပ်တို့၌လည်း ဤအတိုင်းပင် ကျင့်ရမည်။

Senāsanavattakathā niṭṭhitā.

ကျောင်းနေရာကျင့်ဝတ် (သေနာသနဝတ်) အဖွင့် ပြီး၏။

Jantāgharavattādikathā

ရေနွေးငွေ့ရေချိုးအိမ်ကျင့်ဝတ် (ဇန္တာဃရဝတ်) စသည်တို့၏ အဖွင့်

371. Jantāgharavatte – paribhaṇḍanti bahijagati.

၃၇၁. ရေနွေးငွေ့အိမ်ကျင့်ဝတ် (ဇန္တာဃရဝတ်) ၌ - “ပရိဘဏ္ဍ” ဟူသည်မှာ အပြင်ဘက်ရှိ မြေခုံ (မြေခုံအကျည်) ကို ဆိုလိုသည်။

373. Ācamanavatthusmiṃ [Pg.122] – sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi, paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi, bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ. Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ. Pattepi asati asantaṃ nāma hoti. ‘‘Idaṃ ativivaṭaṃ purato aññaṃ udakaṃ bhavissatī’’ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ, bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭati. Āgatapaṭipāṭiyāti vaccakuṭiyaṃ passāvaṭṭhāne nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇaṃ.

၃၇၃. သန့်သက်ရေဆေးရာဌာန (အာစမနဝတ္ထု) ၌ - “ရေရှိသော်” ဟူသော ဤစကားရပ်၌ အကယ်၍ ရေရှိသော်လည်း ဖုံးကွယ်သောအရပ် မရှိပါက ခွက်ဖြင့် ရေကိုဆောင်ယူ၍ သန့်သက်ရေ ဆေးအပ်၏။ ခွက်မရှိသော် သပိတ်ဖြင့် ဆောင်ယူအပ်၏။ သပိတ်လည်း မရှိသော် မရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ “ဤအရပ်သည် အလွန်ပွင့်လင်း၏၊ ရှေ့၌ အခြားရေ ရှိလိမ့်မည်” ဟု နှလုံးသွင်းကာ သွားသောရဟန်းအား ရေကို မရသေးမီပင် ဆွမ်းခံချိန် ရောက်လာပါက သစ်သားစ (သို့မဟုတ် ဒုတ်) စသည်ဖြင့် သုတ်၍ သွားအပ်၏။ ဆွမ်းစားခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ အနုမောဒနာ ပြုခြင်းငှာလည်းကောင်း အပ်၏။ “ရောက်လာသောအစဉ်အတိုင်း” ဟူသည်မှာ ကျင်ကြီးစွန့်ရာအိမ် (ဝစ္စကုဋိ)၊ ကျင်ငယ်စွန့်ရာအရပ်၊ ရေချိုးဆိပ် ဟူသော သုံးပါးသော အရပ်တို့၌ ရောက်လာသောရဟန်းတို့၏ အစဉ်သည်သာ ပမာဏ ဖြစ်သည်။

374. Vaccakuṭivatte – na dantakaṭṭhaṃ khādantenāti ayaṃ vaccakuṭiyāpi avaccakuṭiyāpi sabbattheva paṭikkhepo. Na pharusena kaṭṭhenāti phālitakaṭṭhena vā kharena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirena vā pūtinā vā na avalekhitabbaṃ. Avalekhanakaṭṭhaṃ pana aggahetvā paviṭṭhassa āpatti natthi.

၃၇၄. ဝစ္စကုဋိဝတ်၌- 'ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တေန' (သွားတိုက်တံ ဝါးလျက်) ဟူသော ဤတားမြစ်ချက်သည် ဝစ္စကုဋိ၌လည်းကောင်း၊ ဝစ္စကုဋိမဟုတ်သော အရပ်၌လည်းကောင်း ကျင်ကြီးစွန့်ရာ အရပ်အားလုံး၌ပင် တားမြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ 'န ဖရုသေန ကဋ္ဌေန' (ကြမ်းတမ်းသော ကနုတံဖြင့် မခြစ်ရာ) ဟူသည်မှာ ကွဲအက်နေသော ဝါးခြမ်းကနုတံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော ကနုတံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အဖုအထစ်ရှိသော ကနုတံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဆူးရှိသော ကနုတံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အခေါင်းရှိသော ကနုတံဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပုပ်ဆွေးနေသော ကနုတံဖြင့်သော်လည်းကောင်း မခြစ်ရာ (မသုတ်ရာ)။ သို့သော် ခြစ်စရာ (သုတ်စရာ) ကနုတံကို မယူဘဲ ဝင်သွားသော ရဟန်းအား အာပတ်မသင့်ပါ။

Na ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tatra hi aññe aññe āgacchanti, tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ. Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā, tasmiṃ vaṭṭati. Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyeva.

'န အာစမနသရာဝကေ' (အာစမနခွက်၌ ရေမကြွင်းစေရ) ဟူသော ဤစကားတော်ကို အများသုံး ဝစ္စကုဋိအရပ်ကို ရည်ညွှန်း၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုအများသုံး ဝစ္စကုဋိသို့ အခြားအခြားသော ရဟန်းတို့သည်လည်း လာကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် သန့်သက်ရေကို မကြွင်းကျန်စေအပ်။ သို့သော် သံဃိကကျောင်းတိုက်၌ပင် ဖြစ်စေ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ မိမိတစ်ပါးတည်း အမြဲသွားရန် ပြုလုပ်ထားသော အရပ် သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကကျောင်း အရပ်ဖြစ်ပါက ထိုဝစ္စကုဋိ၌ ရေကြွင်းကျန်စေအပ်၏။ ဝမ်းလျှောဆေးသောက်၍ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဝင်နေသော ရဟန်းအတွက်လည်း ရေကြွင်းကျန်စေအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Ūhatāti ūhaditā; bahi vaccamakkhitāti attho. Dhovitabbāti udakaṃ āharitvā dhovitabbā. Udakaṃ atthi, bhājanaṃ natthi, asantaṃ nāma hoti. Bhājanaṃ atthi, udakaṃ natthi, etampi asantaṃ. Ubhaye pana asati asantameva, kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

'ဦဟတာ' ဟူသည် လွန်စွာကျင်ကြီးစွန့်အပ်သော၊ ကျင်ကြီးခွက်၏ အပြင်ဘက်၌ ကျင်ကြီးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သော ဟု အနက်ရသည်။ 'ဓေါဝိတဗ္ဗာ' ဟူသည် ရေယူ၍ ဆေးကြောအပ်၏ ဟူလို။ ရေရှိသော်လည်း ခွက်မရှိလျှင် မရှိသည် (အသန္တ) မည်၏။ ခွက်ရှိသော်လည်း ရေမရှိလျှင် ၎င်းသည်လည်း မရှိသည် (အသန္တ) မည်၏။ နှစ်ပါးစုံမရှိလျှင်မူကား စင်စစ်မရှိသည် (အသန္တ) သာ ဖြစ်၍ သစ်သားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုခုဖြင့်သော်လည်းကောင်း သုတ်သင်၍ သွားအပ်၏။ ကျန်ရှိသော ကျင့်ဝတ်အားလုံးသည် ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်သာ ဖြစ်၏။

Jantāgharavattādikathā niṭṭhitā.

ဂျန္တာဃရဝတ်အစရှိသော စကားစဉ် ပြီးပြီ။

Vattakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ဝတ္တက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီးပြီ။

9. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakaṃ

၉. ၉ - ပါတိမောက္ခတ္ထပနက္ခန္ဓက

Pātimokkhuddesayācanakathā

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ

383. Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhake [Pg.123] – (nandimukhiyā rattiyāti aruṇuṭṭhitakālepi hi nandimukhā viya ratti khāyati. Tenāha ‘‘nandimukhiyā rattiyā’’ti. Antopūtinti attacittasantāne kilesapūtibhāvena antopūtiṃ. Avassutanti kilesavassanavasena avassutaṃ. Kasambukajātanti ākiṇṇadosatāya saṃkiliṭṭhajātaṃ.) Yāva bāhāgahaṇāpi nāmāti ‘‘aparisuddhā ānanda parisā’’ti vacanaṃ sutvāyeva hi tena pakkamitabbaṃ siyā, evaṃ apakkamitvā yāva bāhāgahaṇāpi nāma so moghapuriso āgamessati, acchariyamidanti dasseti.

၃၈၃. ပါတိမောက္ခတ္ထပနက္ခန္ဓက၌- ( 'နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ' ဟူရာ၌ အရုဏ်တက်ချိန်၌ပင် ညဉ့်သည် နှစ်လိုဖွယ်သော မျက်နှာရှိသကဲ့သို့ ထင်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် သံဂီတိကာရကအရှင်မြတ်တို့က 'နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ 'အန္တောပူတိံ' ဟူသည် မိမိစိတ်အစဉ်၌ ကိလေသာတည်းဟူသော အပုပ်ရှိသဖြင့် အတွင်း၌ ကိလေသာပုပ်နေသောသူကို ဆိုလိုသည်။ 'အဝဿုတံ' ဟူသည် ကိလေသာမိုးစိုစွတ်ခြင်းကြောင့် စိုစွတ်သောသူကို ဆိုလိုသည်။ 'ကသမ္ဗုဇာတံ' ဟူသည် ရောပြွမ်းသော အပြစ်များကြောင့် ညစ်ပေနေသောသူကို ဆိုလိုသည်။) 'ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ' ဟူသော ပါဌ်ဖြင့်- 'အာနန္ဒာ၊ ပရိသတ်သည် မစင်ကြယ်' ဟူသော စကားတော်ကို ကြားရရုံမျှဖြင့် ထိုသူသည် ဖဲသွားသင့်ပါလျက်၊ ဤသို့ ဖဲမသွားဘဲ လက်မောင်းကို ကိုင်ဆွဲရသည်အထိ ထိုအချည်းနှီးသောယောကျ်ား (မောဃပုရိသ) သည် ဆိုင်းငံ့နေဘိ၏၊ ဤသည်ကား အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ပေစွ ဟု ပြတော်မူသည်။

384. Na āyatakeneva papātoti na paṭhamameva gambhīro; anupubbena gambhīroti attho. Ṭhitadhammo velaṃ nātivattatīti vīcīnaṃ osakkanakandaraṃ mariyādavelaṃ nātikkamati. Tīraṃ vāhetīti tīrato appeti; ussāretīti attho. Aññāpaṭivedhoti arahattappatti.

၃၈၄. 'န အာယတကေနေဝ ပပါတော' ဟူသည် အစကတည်းက ချက်ချင်းနက်ဆင်းသွားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အစဉ်အတိုင်း နက်သွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု အနက်ရသည်။ 'ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတိ' ဟူသည် လှိုင်းတံပိုးတို့၏ ကမ်းပါးတည်းဟူသော အပိုင်းအခြားကို မကျော်လွန်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'တီရံ ဝါဟေတိ' ဟူသည် ကမ်းသို့ ရောက်စေ၏ သို့မဟုတ် ကုန်းပေါ်သို့ တင်ပေး၏ဟု အနက်ရသည်။ 'အညာပဋိဝေဓေါ' ဟူသည် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

385. Channamativassatīti āpattiṃ āpajjitvā paṭicchādento aññaṃ navaṃ āpattiṃ āpajjati idametaṃ sandhāya vuttaṃ. Vivaṭaṃ nātivassatīti āpattiṃ āpajjitvā vivaranto aññaṃ nāpajjati idametaṃ sandhāya vuttaṃ.

၃၈၅. 'ဆန္နမတိဝဿတိ' ဟူသည် အာပတ်သင့်လျက် ဖုံးကွယ်ထားသော ရဟန်းသည် အခြားသော အာပတ်သစ် သင့်ရောက်တတ်၏၊ ဤစကားကို ထိုသို့ အာပတ်သစ်သင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်း၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ 'ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ' ဟူသည် အာပတ်သင့်လျက် ဖွင့်ဟပြောကြားသော ရဟန်းသည် အခြားသော အာပတ်သို့ ထပ်မံမသင့်ရောက်ပါ၊ ဤစကားကို ထိုသို့ အာပတ်ထပ်မသင့်ခြင်းကို ရည်ညွှန်း၍ မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Pātimokkhuddesayācanakathā niṭṭhitā.

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ ပြီးပြီ။

Pātimokkhasavanārahakathā

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာ

386. Ṭhapitaṃ hoti pātimokkhanti ettha pure vā pacchā vā ṭhapitampi aṭṭhapitaṃ hoti, khette ṭhapitameva pana ṭhapitaṃ nāma hoti. Tasmā ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho, ajjuposatho pannaraso, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho uposathaṃ kareyyā’’ti ettha yāva re-kāraṃ bhaṇati, tāva ṭhapetabbaṃ, idañhi khettaṃ. Yya-kāre pana vutte ṭhapentena pacchā ṭhapitaṃ nāma hoti. ‘‘Suṇātu me’’ti anāraddheyeva ṭhapentena pure ṭhapitaṃ hoti.

၃၈၆. 'ဌပိတံ ဟောတိ ပါတိမောက္ခံ' ဟူရာ၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။ ဉတ်မစမီ ရှေ့၌သော်လည်းကောင်း၊ ဉတ်ပြီးနောက်၌သော်လည်းကောင်း တားမြစ်ခြင်းသည် တားမြစ်သည်မမည်ပေ၊ တားမြစ်ရမည့်အခွင့် (ခေတ်) ၌ တားမြစ်မှသာ တားမြစ်အပ်သည် မည်၏။ ထို့ကြောင့် 'သုဏာတု မေ... ကရေယျ' ဟူသော ဤဉတ်၌ 'ရေ' အက္ခရာကို ရွတ်ဆိုနေသည့် ကာလတိုင်အောင် တားမြစ်ရမည်၊ ဤသည်ကား တားမြစ်ရမည့်အခွင့် (ခေတ်) တည်း။ 'ယျ' အက္ခရာကို ရွတ်ဆိုပြီးမှ တားမြစ်သော ရဟန်းသည် နောက်ကျမှ တားမြစ်သည် (ပစ္ဆာဌပိတ) မည်၏။ 'သုဏာတု မေ' ဟု မစတင်မီကပင် တားမြစ်သော ရဟန်းသည် စောစီးစွာ တားမြစ်သည် (ပုရေဌပိတ) မည်၏။

Pātimokkhasavanārahakathā niṭṭhitā.

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာ ပြီးပြီ။

Dhammikādhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခတ္ထပနကထာ

387. Amūlikāya [Pg.124] sīlavipattiyā pātimokkhaṃ ṭhapeti akatāyāti tena puggalena sā vipatti katā vā hotu akatā vā, pātimokkhaṭṭhapanakassa saññāamūlikavasena amūlikā hoti. Katākatāyāti katañca akatañca ubhayaṃ gahetvā vuttaṃ.

၃၈၇. 'အမူလိကာယ (သီလဝိပတ္တိယာ ပါတိမောက္ခံ ဌပေတိ) အကတာယ' ဟူသည်မှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုဝိပတ္တိကို ပြုသည်ဖြစ်စေ၊ မပြုသည်ဖြစ်စေ ပါတိမောက်တားမြစ်သော ရဟန်း၏ အခြေအမြစ်မရှိသော သညာအစွမ်းဖြင့် အခြေအမြစ်မရှိသော (အမူလိက) ဝိပတ္တိ ဖြစ်၏။ 'ကတာကတာယ' ဟူသော စကားကို ပြုအပ်ပြီးသော ဝိပတ္တိနှင့် မပြုအပ်သေးသော ဝိပတ္တိ နှစ်ပါးစုံကို ယူ၍ မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Dhammikaṃ sāmaggiṃ na upetīti kammaṃ kopetukāmatāya saṅghassa kamme karīyamāne neva āgacchati, na chandaṃ deti, sammukhībhūtova paṭikkosati, tena dukkaṭaṃ āpajjati. Iccassāpi sāpattikasseva pātimokkhaṃ ṭhapitaṃ hoti. Paccādiyatīti ‘‘puna kātabbaṃ kamma’’nti paccādiyati, tena ukkoṭanakena pācittiyaṃ āpajjati. Iccassāpi sāpattikasseva pātimokkhaṃ ṭhapitaṃ hoti.

'ဓမ္မိကံ သာမგ္ဂိံ န ဥပေတိ' ဟူသည် ကံကို ပျက်စေလိုသော ဆန္ဒကြောင့် သံဃကံ ပြုလုပ်နေစဉ် ကိုယ်တိုင်လည်း မလာ၊ ဆန္ဒကိုလည်း မပေး၊ မျက်မှောက်၌ ရှိနေလျှင်လည်း ကန့်ကွက်တားမြစ်တတ်၏။ ထိုသို့ မလာခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ရောက်၏။ ဤသို့ အာပတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော ထိုရဟန်းအားလည်း ပါတိမောက်ကို တားမြစ်အပ်သည် မည်၏။ 'ပစ္စာဒိယတိ' ဟူသည် ကံကို တစ်ဖန်ပြန်၍ ပြုထိုက်၏ ဟု ယူဆခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသို့ ကန့်ကွက်တားမြစ်ခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ရောက်၏။ ထို့ကြောင့် အာပတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော ထိုရဟန်းအားလည်း ပါတိမောက်ကို တားမြစ်အပ်သည် မည်၏။

Dhammikādhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā niṭṭhitā.

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခတ္ထပနကထာ ပြီးပြီ။

Dhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခတ္ထပနကထာ

388. Yehi ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehīti ettha maggenamaggapaṭipādanādīsu ākārādisaññā veditabbā. Tena diṭṭhena tena sutena tāya parisaṅkāyāti ettha diṭṭhañca sutañca pāḷiyaṃ āgatameva. Sace pana tehi diṭṭhasutehi parisaṅkaṃ uppādeyya, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tāya parisaṅkāyā’’ti.

၃၈၈. 'ယေဟိ အာကာရေဟိ ယေဟိ လိင်္ဂေဟိ ယေဟိ နိမိတ္တေဟိ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ မိမိမဂ်ဖြင့် သူတစ်ပါး၏ မဂ်သို့ သွင်းယူခြင်း စသည်တို့၌ အခြင်းအရာ စသည်တို့၏ အမှတ်သညာကို သိအပ်၏။ 'တေန ဒိဋ္ဌေန တေန သုတေန တာယ ပရိသင်္ကာယ' ဟူရာ၌ မြင်အပ်သော အကြောင်းအရာနှင့် ကြားအပ်သော အကြောင်းအရာတို့သည် ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက် လာရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ သို့သော် ထိုမြင်အပ် ကြားအပ်သော အကြောင်းအရာတို့ကြောင့် ယုံမှားသံသယဖြစ်ပါက ထိုယုံမှားခြင်းကို ရည်ညွှန်း၍ 'တာယ ပရိသင်္ကာယ' ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Dhammikapātimokkhaṭṭhapanakathā niṭṭhitā.

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခတ္ထပနကထာ ပြီးပြီ။

Attādānaaṅgakathā

အတ္တာဒါန အင်္ဂကထာ

398. Attādānaṃ ādātukāmenāti ettha sāsanaṃ sodhetukāmo bhikkhu yaṃ adhikaraṇaṃ attanā ādiyati, taṃ attādānanti vuccati. Akālo imaṃ attādānaṃ ādātunti ettha rājabhayaṃ corabhayaṃ dubbhikkhabhayaṃ vassārattoti ayaṃ akālo, viparīto kālo.

၃၉၈. 'အတ္တာဒါနံ အာဒါတုကာမေန' ဟူရာ၌ သာသနာတော်ကို သုတ်သင်လိုသော ရဟန်းသည် မိမိကိုယ်တိုင် ဆောင်ရွက်အပ်သော အဓိကရုဏ်းကို 'အတ္တာဒါန' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ 'အကာလော ဣမံ အတ္တာဒါနံ အာဒါတုံ' ဟူသော ဤစကား၌ မင်းဘေး၊ ဓားပြဘေး၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဘေးနှင့် မိုးရာသီ ညဉ့်ကာလတို့သည် 'အကာလ' (အခါမဟုတ်သည်) မည်၏၊ ယင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အခါသည် 'ကာလ' (အခါကောင်း) မည်၏။

Abhūtaṃ idaṃ attādānanti asantamidaṃ, mayā adhammo vā dhammoti, dhammo vā adhammoti, avinayo vā vinayoti, vinayo vā avinayoti, dussīlo vā puggalo sīlavāti, sīlavā vā dussīloti gahitoti attho; vipariyāyena bhūtaṃ veditabbaṃ. Anatthasaṃhitaṃ idaṃ attādānanti ettha [Pg.125] yaṃ jīvitantarāyāya vā brahmacariyantarāyāya vā saṃvattati, idaṃ anatthasaṃhitaṃ, viparītaṃ atthasaṃhitaṃ nāma.

'အဘူတံ ဣဒံ အတ္တာဒါနံ' ဟူသည်မှာ ဤအဓိကရုဏ်းသည် မဟုတ်မမှန် (မရှိ)၊ 'ငါသည် အဓမ္မကို ဓမ္မဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓမ္မကို အဓမ္မဟူ၍လည်းကောင်း၊ အဝိနယကို ဝိနယဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝိနယကို အဝိနယဟူ၍လည်းကောင်း၊ သီလမရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို သီလရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သီလရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို သီလမရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍လည်းကောင်း မှားယွင်းစွာ ယူဆအပ်ပြီ' ဟု အနက်ရ၏။ ယင်းနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော အတ္တာဒါနသည် ဟုတ်မှန်သော (ဘူတ) ဟု သိအပ်၏။ 'အနတ္ထသံဟိတံ ဣဒံ အတ္တာဒါနံ' ဟူရာ၌ အသက်အန္တရာယ် သို့မဟုတ် သာသနဗြဟ္မစရိယ အန္တရာယ်ဖြစ်စေရန် ဖြစ်ပေါ်လာသော အတ္တာဒါနသည် အကျိုးစီးပွားနှင့် မစပ်ယှဉ်သော (အနတ္ထသံဟိတ) မည်၏။ ယင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အတ္တာဒါနသည် အကျိုးစီးပွားနှင့် စပ်ယှဉ်သော (အတ္ထသံဟိတ) မည်၏။

Na labhissāmi sandiṭṭhe sambhatte bhikkhūti appekadā hi rājabhayādīsu evarūpā attano pakkhassa upatthambhakā bhikkhū laddhuṃ na sakkā honti, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘na labhissāmī’’ti. Appekadā pana khemasubhikkhādīsu laddhuṃ sakkā honti, taṃ sandhāya ‘‘labhissāmī’’ti vuttaṃ.

'န လဘိဿာမိ သန္ဒိဋ္ဌေ သမ္ဘတ္တေ ဘိက္ခူ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ လျှို့ဝှက်နက်ရှိုင်းသောအနက်ကို ထုတ်ပြပါအံ့။ တစ်ရံတစ်ခါ၌ မင်းဘေး စသည်တို့ကြောင့် မိမိဘက်တော်သား ထောက်ပံ့ကူညီမည့် ရဟန်းတို့ကို မရနိုင်ပါ၊ ထိုသို့ မရနိုင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်း၍ 'န လဘိဿာမိ' (ငါမရလတ္တံ့) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ၌မူ ဘေးကင်း၍ ဝပြောသော အခါမျိုး၌ ထိုသို့သော ရဟန်းတို့ကို ရနိုင်ပါသည်၊ ထိုသို့ ရနိုင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်း၍ 'လဘိဿာမိ' (ငါရလတ္တံ့) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍananti kosambakānaṃ viya bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo ca bhavissatīti. Pacchāpi avippaṭisārakaraṃ bhavissatīti subhaddaṃ vuḍḍhapabbajitaṃ niggahetvā pañcasatikasaṅgītiṃ karontassa mahākassapattherasseva, dasavatthuke adhikaraṇe dasabhikkhusahassāni niggahetvā sattasatikasaṅgītiṃ karontassa āyasmato yasasseva, saṭṭhibhikkhusahassāni niggahetvā sahassikasaṅgītiṃ karontassa moggaliputtatissattherasseva ca pacchā samanussaraṇakaraṇaṃ hoti, sāsanassa ca vigatupakkilesacandimasūriyasassirikatāya saṃvattati.

ထိုအကြောင်းကြောင့် သံဃာအား ခိုက်ရန်ဖြစ်လတံ့ဟူသည်မှာ- ကောသမ္ဗီပြည်သား ရဟန်းတို့ကဲ့သို့ အချင်းချင်း ငြင်းခုံခြင်း၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခြင်း၊ ငြင်းခုံဆွေးနွေးခြင်းနှင့် သံဃာကွဲပြားခြင်းတို့ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။ 'နောင်အခါ၌လည်း နှလုံးမသာယာခြင်း ကင်းဝေးစေရန် ဖြစ်လတံ့' ဟူသည်မှာ- သုဘဒ္ဒတောထွက်ရဟန်းကြီးကို နှိမ်နင်း၍ (ပထမ) ပဉ္စသတိက သင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော အရှင်မဟာကဿပမထေရ် ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆယ်ပါးသော ဝတ္ထုရှိသော အဓိကရုဏ်း၌ ရဟန်းတစ်သောင်းတို့ကို နှိမ်နင်း၍ (ဒုတိယ) သတ္တသတိက သင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော အရှင်ယသမထေရ် ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရဟန်းခြောက်သောင်းတို့ကို နှိမ်နင်း၍ (တတိယ) သဟဿိက သင်္ဂါယနာတင်တော်မူသော အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ် ကဲ့သို့လည်းကောင်း နောင်အခါ၌ အဖန်ဖန် ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရခြင်းကို ပြုတတ်၏။ သာသနာတော်၏လည်း ကင်းစင်သော ညစ်နွမ်းကြောင်း ဘေးရန်ရှိသော လနှင့် နေတို့၏ အသရေကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော အသရေရှိသည်၏ အဖြစ်အကျိုးငှာ ဖြစ်ထွန်းစေတတ်၏။

Attādānaaṅgakathā niṭṭhitā.

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာ ပြီးပြီ။

Codakenapaccavekkhitabbadhammakathā

စောဒကရဟန်း ဆင်ခြင်အပ်သော တရားစကား

399. Acchiddena appaṭimaṃsenātiādīsu yena gahaṭṭhapabbajitesu yo koci pahaṭo vā hoti, gihīnaṃ gaṇḍaphālanādīni vejjakammāni vā katāni, tassa kāyasamācāro upacikāhi khāyitatālapaṇṇamiva chiddo ca paṭimāsituṃ yattha katthaci gahetvā ākaḍḍhituṃ sakkuṇeyyatāya sappaṭimaṃso ca hoti, viparīto acchiddo appaṭimaṃsoti veditabboti. Vacīsamācāro pana musāvādaomasavādapesuññaamūlakānuddhaṃsanādīhi chiddo ca sappaṭimaṃso ca hoti, viparīto acchiddo appaṭimaṃso.

၃၉၉. 'အပေါက်ကင်းသော၊ လက်ဖြင့်ဆုပ်ကိုင်စမ်းသပ်၍ မရသော' အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏- အကြင်ရဟန်းသည် လူ သို့မဟုတ် ရဟန်းတို့တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်ကို ရိုက်ပုတ်ခဲ့ဖူး၏၊ သို့မဟုတ် လူတို့၏ အနာမြင်းဖုကို ခွဲစိတ်ကုသခြင်းစသော ဆေးကုသမှုလုပ်ငန်းများကို ပြုခဲ့ဖူး၏၊ ထိုရဟန်း၏ ကိုယ်အမူအရာ (ကာယသမာစာရ) သည် ခြကိုက်ထားသော ထန်းရွက်ကဲ့သို့ အပေါက်ရှိသည်လည်းကောင်း၊ လိုရာအရပ်၌ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်ရန် သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်၌ ကိုင်ဆွဲငင်ရန် လွယ်ကူသောကြောင့် အသားထူသော (လက်ဖြင့်ဆုပ်ကိုင်၍ အပြစ်ရှာရန် လွယ်ကူသော) အဖြစ်ရှိသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုမှပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ကာယသမာစာရကို 'အပေါက်ကင်းသော (အစ္ဆိဒ္ဒ)' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ဆုပ်ကိုင်စမ်းသပ်၍ မရသော (အပ္ပဋိမံသ)' ဟူ၍လည်းကောင်း သိအပ်၏။ တစ်ဖန် နှုတ်အမူအရာ (ဝစီသမာစာရ) သည်လည်း မုသားပြောခြင်း၊ နှုတ်လှံထိုးပြောခြင်း၊ ကုန်းတိုက်ခြင်း၊ အခြေအမြစ်မရှိသော အာပတ်ဖြင့် စွပ်စွဲခြင်း စသည်တို့ကြောင့် အပေါက်ရှိသည်လည်းကောင်း၊ ဆုပ်ကိုင်စမ်းသပ်ရန် လွယ်ကူသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုမှပြောင်းပြန်ဖြစ်သော ဝစီသမာစာရကို 'အပေါက်ကင်းသော (အစ္ဆိဒ္ဒ)'၊ 'ဆုပ်ကိုင်စမ်းသပ်၍ မရသော (အပ္ပဋိမံသ)' ဟု သိအပ်၏။

Mettaṃ nu kho me cittanti palibodhe chinditvā kammaṭṭhānabhāvanānuyogena adhigataṃ mettacittaṃ. Anāghātanti āghātavirahitaṃ, vikkhambhanavasena vihatāghātanti attho. Idaṃ panāvuso kattha vuttaṃ bhagavatāti idaṃ sikkhāpadaṃ katarasmiṃ nagare vuttanti attho.

'ငါ့အား မေတ္တာစိတ် ရှိပါသလော' ဟူသည်မှာ- ပလိဗောဓ (အနှောင်အဖွဲ့) တို့ကို ဖြတ်တောက်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာကို အဖန်ဖန် အားထုတ်ခြင်းကြောင့် ရရှိအပ်သော မေတ္တာစိတ်သည် ရှေးရှုတည်ရှိပါသလောဟု ဆိုလိုသည်။ 'ရန်ငြိုးကင်းလျက်' ဟူသည်မှာ- ပြင်းစွာသော ဒေါသမှ ကင်းဝေးသော သို့မဟုတ် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်ဖြင့် ပယ်ဖျက်အပ်သော ရန်ငြိုးစိတ် ရှိသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'ငါ့သျှင်တို့၊ ဤအမှုကို မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်အရပ်၌ ဟောတော်မူသနည်း' ဟူသည်မှာ- ဤသိက္ခာပုဒ်ကို အဘယ်မြို့၌ ဟောတော်မူသနည်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Codakenapaccavekkhitabbadhammakathā niṭṭhitā.

စောဒကရဟန်း ဆင်ခြင်အပ်သော တရားစကားစဉ် ပြီးပြီ။

Codakenaupaṭṭhāpetabbakathā

စောဒကရဟန်း ဖြစ်စေအပ်သော စကားစဉ်

400. Kālena [Pg.126] vakkhāmītiādīsu eko ekaṃ okāsaṃ kāretvā codento kālena vadati nāma. Saṅghamajjhagaṇamajjhasalākaggayāguaggavitakkamāḷakabhikkhācāramaggaāsanasālādīsu upaṭṭhākehi parivāritakkhaṇe vā codento akālena vadati nāma. Tacchena vadanto bhūtena vadati nāma. ‘‘Ambho mahallaka, parisāvacara, paṃsukūlika, dhammakathika, patirūpaṃ tava ida’’nti vadanto pharusena vadati nāma. Kāraṇanissitaṃ pana katvā ‘‘bhante mahallakattha, parisāvacarā, paṃsukūlikā, dhammakathikattha, patirūpaṃ tumhākaṃ ida’’nti vadanto saṇhena vadati nāma. Kāraṇanissitaṃ katvā vadanto atthasaṃhitena vadati nāma. Mettacitto vakkhāmi no dosantaroti mettacittaṃ upaṭṭhapetvā vakkhāmi, na duṭṭhacitto hutvā.

၄၀၀. 'သင့်လျော်သော အခါ၌ ပြောဆိုအံ့' အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏- စောဒကရဟန်းတစ်ပါးသည် စွပ်စွဲခံရသူ (စုဒိတက) တစ်ပါးအား စောဒနာခွင့် တောင်းခံပြီးမှ စွပ်စွဲပြောဆိုလျှင် 'သင့်လျော်သော အခါ၌ ပြောဆိုသည်' မည်၏။ သံဃာ့အလယ်၊ ဂိုဏ်းအလယ်၊ စာရေးတံမဲယူရာအရပ်၊ ယာဂုအလှူခံရာအရပ်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆင်ခြင်ရာ တန်ဆောင်းဝန်း၊ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရာလမ်း သို့မဟုတ် ဆွမ်းစားဇရပ် စသည်တို့၌သော်လည်းကောင်း၊ အလုပ်အကျွေးတို့ ခြံရံနေစဉ်အတွင်း၌သော်လည်းကောင်း စောဒနာစွပ်စွဲလျှင် 'မသင့်လျော်သော အခါ၌ ပြောဆိုသည်' မည်၏။ ဟုတ်မှန်သော စကားဖြင့် စွပ်စွဲပြောဆိုသူသည် 'ဟုတ်မှန်သော အကြောင်းအရာဖြင့် ပြောဆိုသည်' မည်၏။ 'အို လူကြီး၊ အို ပရိသတ်၌ ကျင်လည်သူ၊ အို ပံသုကူဓုတင်ဆောင်၊ အို တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်၊ သင့်အား ဤအမှုသည် လျောက်ပတ်ပါသလော' ဟု ပြောဆိုသော စောဒကသည် 'ကြမ်းတမ်းသော စကားဖြင့် ပြောဆိုသည်' မည်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့်သော်ကား အကြောင်းအရာကို မှီ၍ 'အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် လူကြီးများ ဖြစ်ကြပါကုန်၏၊ ပရိသတ်၌ ကျင်လည်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြပါကုန်၏၊ ပံသုကူဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြပါကုန်၏၊ တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြပါကုန်၏။ အရှင်ဘုရားတို့အား ဤအမှုသည် လျောက်ပတ်ပါသလော' ဟု ပြောဆိုသော စောဒကသည် 'သိမ်မွေ့သော စကားဖြင့် ပြောဆိုသည်' မည်၏။ အကြောင်းအရာကို မှီ၍ ပြောဆိုသော စောဒကသည် 'အကျိုးစီးပွားနှင့် စပ်ယှဉ်သော စကားဖြင့် ပြောဆိုသည်' မည်၏။ 'မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ပြောဆိုအံ့၊ ဖျက်ဆီးတတ်သော စိတ် (ဒေါသ) ဖြင့် မပြောဆိုအံ့' ဟူသည်မှာ- မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ကို ဖြစ်စေပြီးမှ ပြောဆိုအံ့၊ ဒေါသစိတ်ဖြင့် ပျက်စီးသော စိတ်ရှိသူဖြစ်၍ မပြောဆိုအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။

Codakenaupaṭṭhāpetabbakathā niṭṭhitā.

စောဒကရဟန်း ဖြစ်စေအပ်သော စကားစဉ် ပြီးပြီ။

Codakacuditakapaṭisaṃyuttakathā

စောဒကနှင့် စုဒိတကတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သော စကားစဉ်

401. Ajjhattaṃ manasikaritvāti attano citte uppādetvā. Kāruññatāti karuṇābhāvo. Iminā karuṇañca karuṇāpubbabhāgañca dasseti. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampitāti tena hitena saṃyojanatā. Dvīhipi mettañca mettāpubbabhāgañca dasseti. Āpattivuṭṭhānatāti āpattito vuṭṭhāpetvā suddhante patiṭṭhāpanā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma. Ime pañca dhammeti ye ete kāruññatātiādinā nayena vuttā, ime pañca dhamme ajjhattaṃ manasi karitvā paro codetabboti.

၄၀၁. 'မိမိစိတ်၌ နှလုံးသွင်း၍' ဟူသည်မှာ မိမိ၏ စိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်စေ၍ သူတစ်ပါးကို စောဒနာထိုက်၏။ 'သနားစောင့်ရှောက်လိုခြင်း (ကာရုညတာ)' ဟူသည်မှာ သနားကရုဏာရှိခြင်း ဖြစ်၏။ ဤကာရုညတာဟူသော စကားရပ်ဖြင့် အပ္ပနာသို့ ရောက်သော ကရုဏာဈာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုကရုဏာဈာန်၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော ပရိကမ် ဥပစာရ ကရုဏာကိုလည်းကောင်း ပြတော်မူသည်။ 'စီးပွားကို လိုလားခြင်း (ဟိတေသိတာ)' ဟူသည်မှာ စီးပွားချမ်းသာကို ရှာဖွေလိုခြင်း ဖြစ်၏။ 'သနားညှာတာခြင်း (အနုကမ္ပိတာ)' ဟူသည်မှာ ထိုစီးပွားချမ်းသာနှင့် စပ်ယှဉ်စေလိုခြင်း ဖြစ်၏။ ဤနှစ်ပုဒ်တို့ဖြင့်လည်း အပ္ပနာသို့ ရောက်သော မေတ္တာဈာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုမေတ္တာဈာန်၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော ပရိကမ် ဥပစာရ မေတ္တာကိုလည်းကောင်း ပြတော်မူသည်။ 'အာပတ်မှ ထမြောက်စေလိုခြင်း (အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာ)' ဟူသည်မှာ အာပတ်မှ ထမြောက်စေ၍ စင်ကြယ်သောအဖို့၌ တည်စေခြင်း ဖြစ်၏။ အကြောင်းအရာကို စောဒနာ၍၊ အပြစ်ကို သတိရစေပြီး၊ ဝန်ခံကတိပြုစေ၍ ထိုဝန်ခံချက်အတိုင်း ဝိနည်းကံပြုခြင်းကို 'ဝိနည်းကို ရှေးရှုခြင်း (ဝိနယပုရက္ခာရတာ)' ဟု ခေါ်၏။ 'ဤတရားငါးပါးတို့' ဟူသည်မှာ ကာရုညတာ အစရှိသော နည်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော ဤတရားငါးပါးတို့ကို မိမိစိတ်၌ နှလုံးသွင်း၍ သူတစ်ပါးကို စောဒနာထိုက်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

Sacce ca akuppe cāti vacīsacce ca akuppanatāya ca. Cuditakena hi saccañca vattabbaṃ, kopo ca na kātabbo. Neva attanā kujjhitabbo, na paro ghaṭṭetabboti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

'သစ္စာစကားနှင့် အမျက်မထွက်ခြင်း၌' ဟူသည်မှာ နှုတ်၏ မှန်ကန်သော သစ္စာစကား၌လည်းကောင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်းမရှိခြင်း၌လည်းကောင်း တည်ရာ၏။ အကြောင်းမူကား စွပ်စွဲခံရသူ (စုဒိတက) သည် မှန်သောစကားကို ပြောဆိုရမည်၊ အမျက်ဒေါသလည်း မထွက်အပ်။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း စိတ်မဆိုးထိုက်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ထိခိုက်ပွတ်တိုက်ခြင်း မပြုထိုက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ကျန်ရှိသော အရာအားလုံးတို့၌ ကြွင်းသော အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်သာ ဖြစ်၏။

Codakacuditakapaṭisaṃyuttakathā niṭṭhitā.

စောဒကနှင့် စုဒိတကတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သော စကားစဉ် ပြီးပြီ။

Pātimokkhaṭṭhapanakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ပါတိမောက်တားမြစ်ခြင်း ကဏ္ဍက၏ အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ ပြီးပြီ။

10. Bhikkhunikkhandhakaṃ

၁၀. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက

Mahāpajāpatigotamīvatthukathā

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာ

402. Bhikkhunikkhandhake [Pg.127] – alaṃ gotami mā te ruccīti kasmā paṭikkhipati, nanu sabbesampi buddhānaṃ catasso parisā hontīti? Kāmaṃ honti, kilametvā pana anekakkhattuṃ yācitena anuññātaṃ pabbajjaṃ ‘‘dukkhena laddhā ayaṃ amhehī’’ti sammā paripālessantīti bhaddakaṃ katvā anujānitukāmo paṭikkhipati. Aṭṭhagarudhammakathā mahāvibhaṅgeyeva kathitā.

၄၀၂. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏- 'တော်ပြီ ဂေါတမီ၊ သင်သည် (အမျိုးသမီးများ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ရန်) မနှစ်သက်ပါလင့်' ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်ကြောင့် ငြင်းပယ်တော်မူသနည်း။ ဘုရားရှင်အားလုံးတို့၌ ပရိသတ်လေးပါးတို့ ရှိကြသည်မဟုတ်ပါလောဟူမူကား- အကယ်စင်စစ် ဘုရားရှင်တိုင်း၌ ပရိသတ်လေးပါးတို့ ရှိကြသည်မှာ ဟုတ်မှန်ပါ၏။ သို့သော်လည်း ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်အခါခါ တောင်းပန်မှ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သော ရဟန်းအဖြစ်ကို 'ငါတို့သည် ဤရဟန်းအဖြစ်ကို အလွန်ဆင်းဆင်းရဲရဲ ရရှိခဲ့ကြသည်' ဟု နှလုံးသွင်းကာ ကောင်းမွန်စွာ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းကြလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်တော်မူသဖြင့် ကောင်းမြတ်သော အခြေအနေဖြစ်အောင် ပြုလုပ်၍ ခွင့်ပြုလိုတော်မူသောကြောင့် ငြင်းပယ်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂရုဓမ္မရှစ်ပါးနှင့် စပ်ဆိုင်သော စကားစဉ် (အဋ္ဌဂရုဓမ္မကထာ) ကို ဘိက္ခုနီမဟာဝိဘင်း၌ပင် ငါဆိုခဲ့ပြီးပြီ။

403. Kumbhathenakehīti kumbhe dīpaṃ jāletvā tena ālokena paraghare bhaṇḍaṃ vicinitvā thenakacorehi.

၄၀၃. 'အိုးဖြင့် ခိုးသောသူခိုးတို့' ဟူသည်မှာ အိုးထဲ၌ ဆီမီးကို ထွန်းညှိ၍ ထိုဆီမီးရောင်ဖြင့် သူတစ်ပါးအိမ်ရှိ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ရှာဖွေစူးစမ်းကာ ခိုးယူတတ်သော သူခိုးများကို ဆိုလိုသည်။

Setaṭṭhikā nāma rogajātīti eko pāṇako nāḷimajjhagataṃ kaṇḍaṃ vijjhati, yena viddhattā nikkhantampi sālisīsaṃ khīraṃ gahetuṃ na sakkoti.

'သေတဋ္ဌိကာမည်သော အပင်နာရောဂါဆိုး' ဟူသည်မှာ ပိုးကောင်ငယ်တစ်ကောင်သည် ကောက်ရိုးရိုးတံ၏ အလယ်ရှိ အညှောင့်ကို ထိုးဖောက်ဖျက်ဆီးတတ်၏။ ထိုသို့ ထိုးဖောက်ခံရခြင်းကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော သလေးစပါးနှံသည် နို့ရည်ကို မယူနိုင်တော့ပေ။

Mañjiṭṭhikā nāma rogajātīti ucchūnaṃ antorattabhāvo. Mahato taḷākassa paṭikacceva āḷinti iminā pana etamatthaṃ dasseti – yathā mahato taḷākassa āḷiyā abaddhāyapi kiñci udakaṃ tiṭṭheyya, paṭhamameva baddhāya pana yaṃ abaddhapaccayā na tiṭṭheyya, tampi tiṭṭheyya; evameva ye ime anuppanne vatthusmiṃ paṭikacceva avītikkamanatthāya garudhammā paññattā. Tesu apaññattesupi mātugāmassa pabbajitattā pañceva vassasatāni saddhammo tiṭṭheyya. Paṭikacceva paññattattā pana aparānipi pañcavassasatāni ṭhassatīti evaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ vassasahassameva ṭhassatīti. Vassasahassanti cetaṃ paṭisambhidāpabhedappattakhīṇāsavavaseneva vuttaṃ. Tato pana uttarimpi sukkhavipassakakhīṇāsavavasena vassasahassaṃ, anāgāmivasena vassasahassaṃ, sakadāgāmivasena vassasahassaṃ, sotāpannavasena vassasahassanti evaṃ pañcavassasahassāni paṭivedhasaddhammo ṭhassati. Pariyattidhammopi tāniyeva. Na hi pariyattiyā asati paṭivedho [Pg.128] atthi, nāpi pariyattiyā sati paṭivedho na hoti; liṅgaṃ pana pariyattiyā antarahitāyapi ciraṃ pavattissatīti.

မဉ္ဇိဋ္ဌိကာမည်သော ရောဂါမျိုးဟူသည် ကြံတို့၏ အတွင်း၌ နီသော အဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသော ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆက်ဦးအံ့၊ 'မဟတော တဠာကဿ' စသည်ဖြင့် ကန်ပေါင်ကို ဖွဲ့အပ်သည်ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ပြတော်မူ၏။ ကြီးစွာသော ကန်၏ ကန်ပေါင်ကို မဖွဲ့အပ်သော်လည်း အနည်းငယ်သော ရေသည် တည်ရာသကဲ့သို့၊ စောစောကပင် ကန်ပေါင်ကို ဖွဲ့အပ်သော် မဖွဲ့ခြင်းကြောင့် မတည်နိုင်ရာသော ထိုများစွာသော ရေသည်လည်း တည်ရာသကဲ့သို့၊ ဤအတူသာလျှင် ဝတ္ထုအကြောင်းအရာ မဖြစ်ပေါ်သေးမီ စောစောကပင် မကျော်လွန်စေရန် အကျိုးငှာ အကြင်ဂရုဓမ္မတို့ကို ပညတ်တော်မူအပ်ပြီ။ ထိုဂရုဓမ္မတို့ကို မပညတ်အပ်သော်လည်း မာတုဂါမများ သာသနာသို့ ဝင်ရောက်လာသောကြောင့် သူတော်ကောင်းတရားသည် အနှစ်ငါးရာပတ်လုံးသာ တည်ရာ၏။ စောစောကပင် ပညတ်တော်မူအပ်သောကြောင့် အခြားသော အနှစ်ငါးရာတို့ပတ်လုံးလည်း တည်လတံ့။ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူအပ်သော အနှစ်တစ်ထောင်ပတ်လုံးသာ တည်လတံ့ဟူသော အနက်ကို ပြတော်မူ၏။ 'ဝဿသဟဿံ' (အနှစ်တစ်ထောင်) ဟူသော ဤစကားကို ပဋိသမ္ဘိဒါအစရှိသော အပြားသို့ ရောက်တော်မူသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်သာ မိန့်တော်မူအပ်၏။ ထိုအနှစ်တစ်ထောင်ထက် အလွန်၌လည်း သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အနှစ်တစ်ထောင်၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အနှစ်တစ်ထောင်၊ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အနှစ်တစ်ထောင်၊ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အနှစ်တစ်ထောင်ဟု ဤသို့လျှင် အနှစ်ငါးထောင်ပတ်လုံး ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မတရား တည်လတံ့။ ပရိယတ္တိဓမ္မသည်လည်း ထိုအနှစ်ငါးထောင်ပတ်လုံးပင် တည်လတံ့။ မှန်ပေအံ့၊ ပရိယတ္တိဓမ္မ မရှိသော် ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မလည်း မရှိနိုင်။ ပရိယတ္တိဓမ္မ ရှိသော် ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မလည်း မဖြစ်သည်မဟုတ် (ဖြစ်နိုင်သည်သာ)။ ပရိယတ္တိဓမ္မ ကွယ်ပျောက်သွားသော်လည်း ရဟန်း၏ အသွင်အပြင် (ရဟန်းအမှတ်အသား) သည် ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေဦးအံ့။ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။

Mahāpajāpatigotamīvatthukathā niṭṭhitā.

မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ဝတ္ထုကထာ ပြီး၏။

Bhikkhunīupasampadānujānanakathā

ဘိက္ခုနီ ဥပသမ္ပဒါနုဇာနနကထာ

404. Anujānāmi bhikkhave bhikkhūhi bhikkhuniyo upasampādetunti imāya anupaññattiyā bhikkhū pañcasatā sākiyāniyo mahāpajāpatiyā saddhivihāriniyo katvā upasampādesuṃ. Iti tā sabbāpi ekatoupasampannā nāma ahesuṃ. Ye kho tvaṃ gotamīti iminā ovādena gotamī arahattaṃ pattā.

၄၀၄. 'ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ရဟန်းတို့သည် ဘိက္ခုနီတို့ကို ရဟန်းပြုပေးခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟူသော ဤအနုပညတ်တော်ကြောင့် ရဟန်းတို့သည် ငါးရာသော သာကီဝင်မင်းသမီးတို့ကို မဟာပဇာပတိဂေါတမီ၏ အတူနေတပည့်မများ ပြုလုပ်၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေကြကုန်ပြီ။ ဤသို့လျှင် ထိုသာကီဝင်မင်းသမီး အားလုံးတို့သည်လည်း ဧကတောဥပသမ္ပန္န (တစ်ဖက်သော သံဃာ၌သာ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်သူများ) မည်သည် ဖြစ်ကုန်၏။ 'ဂေါတမီ၊ သင်သည် အကြင်တရားတို့ကို...' ဟူသော ဤဩဝါဒတော်ကြောင့် မဟာပဇာပတိဂေါတမီသည် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။

409. Kammaṃ na karīyatīti tajjanīyādi sattavidhampi kammaṃ na karīyati. Khamāpentīti na puna evaṃ karissāmīti khamāpenti.

၄၀၉. 'ကံကို မပြုအပ်' ဟူသည် တဇ္ဇနီယကံ အစရှိသော ခုနစ်ပါးသော ကံတို့ကို မပြုအပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'တောင်းပန်ကြကုန်၏' ဟူသည် 'နောင်တစ်ဖန် ဤသို့ မပြုပါတော့အံ့' ဟု ဝန်ခံ၍ သည်းခံစေကြကုန်၏။

410. Anujānāmi, bhikkhave, bhikkhūhi bhikkhunīnaṃ kammaṃ ropetvā niyyādetunti ettha tajjanīyādīsu ‘‘idaṃ nāma kammaṃ etissā kātabba’’nti evaṃ ropetvā ‘‘taṃ dāni tumheva karothā’’ti niyyādetabbaṃ. Sace pana aññasmiṃ ropite aññaṃ karonti, ‘‘tajjanīyakammārahassa niyassakammaṃ karotī’’ti ettha vuttanayena kāretabbataṃ āpajjanti.

၄၁၀. 'ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ရဟန်းတို့သည် ဘိက္ခုနီတို့အား ကံတင်၍ အပ်နှင်းခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏' ဟူသော ဤစကားရပ်၌ ဤသို့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်အပ်၏။ တဇ္ဇနီယကံ စသည်တို့တွင် 'ဤမည်သော ကံကို ဤဘိက္ခုနီအား ပြုထိုက်၏' ဟု ကံတင်ပြီးလျှင် 'ယခုအခါ ထိုကံကို သင်တို့သည်သာ ပြုကြကုန်လော့' ဟု အပ်နှင်းအပ်၏။ အကယ်၍ အခြားကံကို တင်အပ်ပြီးပါလျက် တစ်ပါးသောကံကို ပြုကြကုန်အံ့၊ 'တဇ္ဇနီယကံထိုက်သူအား နိဿယကံကို ပြု၏' ဟူသော မဟာဝဂ်၊ စမ္ပေယျက္ခန္ဓက၊ ဥပါလိပုစ္ဆာကထာ ပါဠိတော်တို့၌ မိန့်ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့်သာ ပြုစေအပ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

411. Kaddamodakenāti ettha na kevalaṃ kaddamodakena, vippasannaudakarajanakaddamādīsupi yena kenaci osiñcantassa dukkaṭameva. Avandiyo so bhikkhave bhikkhu bhikkhunisaṅghena kātabboti bhikkhunupassaye sannipatitvā ‘‘asuko nāma ayyo bhikkhunīnaṃ apasādanīyaṃ dasseti, etassa ayyassa avandiyakaraṇaṃ ruccatī’’ti evaṃ tikkhattuṃ sāvetabbaṃ. Ettāvatā avandiyo kato hoti. Tato paṭṭhāya yathā sāmaṇere disvā na vandanti; evameva disvāpi na vanditabbo. Tena bhikkhunā sammā vattantena bhikkhunupassayaṃ āgantvā vihāreyeva saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā ekapuggalaṃ vā upasaṅkamitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘bhikkhunisaṅgho mayhaṃ khamatū’’ti khamāpetabbaṃ. Tena bhikkhunā bhikkhunīnaṃ santikaṃ āgantvā ‘‘eso bhikkhu tumhe khamāpetī’’ti vattabbaṃ. Tato paṭṭhāya so vanditabbo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāraṃ pana kammavibhaṅge vakkhāma.

၄၁၁. 'ညွန်ရေဖြင့်' ဟူသော စကား၌ သက်သက် ညွန်ရေဖြင့် သွန်းလောင်းသော ရဟန်းအားသာ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်မဟုတ်၊ ကြည်လင်သောရေ၊ ဆိုးရေ၊ ညွန်ရေ အစရှိသည်တို့တွင် တစ်ခုခုသော ရေဖြင့် သွန်းလောင်းသော ရဟန်းအားလည်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်သာ ဖြစ်သည်။ 'ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ထိုရဟန်းကို ဘိက္ခုနီသံဃာက ရှိမခိုးထိုက်သူ ပြုအပ်၏' ဟူသည် ဘိက္ခုနီကျောင်း၌ စည်းဝေး၍ 'ဤမည်သော အရှင်သည် ဘိက္ခုနီတို့၏ မကြည်ညိုဖွယ် အမူအရာကို ပြုကျင့်၏၊ ထိုအရှင်အား ရှိမခိုးထိုက်သူအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းကို နှစ်သက်ပါသလော' ဟု ဤသို့ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကြားသိစေအပ်၏။ ဤမျှ သုံးကြိမ် ကြားသိစေခြင်းဖြင့် ရှိမခိုးထိုက်သူအဖြစ် ပြုလုပ်ပြီး ဖြစ်၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ သာမဏေတို့ကို မြင်သော်လည်း ရှိမခိုးသကဲ့သို့ ထိုရဟန်းကို မြင်သော်လည်း ရှိမခိုးအပ်။ ထိုရဟန်းသည် ကောင်းစွာ ကျင့်လိုပါက ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ မသွားဘဲ မိမိကျောင်းတိုက်၌သာ သံဃာဖြစ်စေ၊ ဂိုဏ်းဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါးထံသို့ဖြစ်စေ ချဉ်းကပ်၍ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လျက် လက်အုပ်ချီမိုးကာ 'ဘိက္ခုနီသံဃာသည် တပည့်တော်အား သည်းခံတော်မူပါ' ဟု လျှောက်ထား၍ တောင်းပန်အပ်၏။ ထိုရဟန်းသည် ဘိက္ခုနီတို့ထံသို့ သွား၍ 'ဤရဟန်းသည် သင်တို့အား တောင်းပန်ပါ၏' ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုရဟန်းကို ပြန်လည်ရှိခိုးအပ်၏။ ဤဆိုအပ်ပြီးသည်ကား ဤဘိက္ခုနီက္ခန္ဓက၌ အကျဉ်းချုပ်မျှသာတည်း။ အကျယ်ကိုမူ ကမ္မဝိဘင်း (ပရိဝါရ၊ ကမ္မဝဂ်) ၌ ဆိုအံ့။

Obhāsentīti [Pg.129] asaddhammena obhāsenti. Bhikkhunīhi saddhiṃ sampayojentīti bhikkhunīhi saddhiṃ purise asaddhammena sampayojenti. Avandiyakaraṇaṃ vuttanayameva. Āvaraṇanti vihārappavesane nivāraṇaṃ. Ovādaṃ ṭhapetunti ettha na bhikkhunupassayaṃ gantvā ṭhapetabbo. Ovādatthāya pana āgatā bhikkhuniyo vattabbā ‘‘asukā nāma bhikkhunī sāpattikā, tassā ovādaṃ ṭhapemi, mā tāya saddhiṃ uposathaṃ karitthā’’ti. Kāyavivaraṇādīsupi daṇḍakammaṃ vuttanayameva.

'လှောင်ပြောင်ပြောဆိုကြကုန်၏' ဟူသည် မသူတော်တရားဖြင့် ယုတ်ယုတ်မာမာ ပြောဆိုကြကုန်၏။ 'ဘိက္ခုနီတို့နှင့် တွဲစပ်ကြကုန်၏' ဟူသည် ဘိက္ခုနီတို့နှင့် ယောက်ျားတို့ကို မသူတော်တရားဖြင့် တွဲစပ်နှီးနှောပေးကြကုန်၏။ ရှိမခိုးထိုက်သူအဖြစ် ပြုခြင်းအမှုသည် ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ 'ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်း' ဟူသည် ကျောင်းတိုက်သို့ ဝင်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်းတည်း။ 'ဩဝါဒကို တားမြစ်ထားရန်' ဟူသော စကားရပ်၌ ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့ သွားရောက်၍ တားမြစ်ရမည်မဟုတ်။ ဩဝါဒခံယူရန် လာရောက်သော ဘိက္ခုနီတို့ကို 'ထိုမည်သော ဘိက္ခုနီသည် အာပတ်နှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ ထိုဘိက္ခုနီအတွက် ဩဝါဒကို ငါတားမြစ်ထား၏၊ ထိုဘိက္ခုနီနှင့်အတူ ဥပုသ်မပြုကြလင့်' ဟု ပြောဆိုအပ်၏။ ကိုယ်ကို ဖော်ပြခြင်း စသော ဝတ္ထုတို့၌ ဒဏ်ထိုက်သောအမှုသည်လည်း ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။

413. Na bhikkhave bhikkhuniyā ovādo na gantabbotiādi bhikkhunivibhaṅgavaṇṇanāyaṃ vuttameva.

၄၁၃. 'ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ဘိက္ခုနီအား ဩဝါဒပေးရန် မသွားအပ်' စသော စကားရပ်ကို ဘိက္ခုနီဝိဘင်းအဖွင့်၌ ဆိုအပ်ပြီးသားသာ ဖြစ်သည်။

416. Phāsukā namentīti gihidārikāyo viya ghanapaṭṭakena kāyabandhanena phāsukā namanatthāya bandhanti. Ekapariyākatanti ekavāraṃ parikkhipanakaṃ.

၄၁၆. 'နံရိုးတို့ကို ညွတ်စေကုန်၏' ဟူသည် လူဝတ်ကြောင် မိန်းကလေးများကဲ့သို့ ထူထဲသောအပြားဖြစ်သော ခါးပန်းကြိုးဖြင့် နံရိုးတို့ကို ညွတ်စေရန် ဖွဲ့နှောင်ကြကုန်၏။ 'တစ်ပတ်ပတ်အပ်သော ခါးပန်းကြိုး' ဟူသည် တစ်ကြိမ်သာ ဝန်းရံရစ်ပတ်သော ခါးပန်းကြိုးကို ခွင့်ပြုတော်မူ၏။

Vilīvena paṭṭenāti saṇhehi veḷuvilīvehi katapaṭṭena. Dussapaṭṭenāti setavatthapaṭṭena. Dussaveṇiyāti dussena kataveṇiyā. Dussavaṭṭiyāti dussena katavaṭṭiyā. Coḷapaṭṭādīsu coḷakāsāvaṃ coḷanti veditabbaṃ.

'နှီးပြားဖြင့်' ဟူသည် နုညက်သော ဝါးနှီးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အပြားဖြင့် နံရိုးတို့ကို ညွတ်စေကုန်၏။ 'အဝတ်ပြားဖြင့်' ဟူသည် ဖြူသော အဝတ်ပြားဖြင့်။ 'အဝတ်ကျစ်ဆံမြီးဖြင့်' ဟူသည် အဝတ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အထပ်ထပ်သော ကျစ်ဆံမြီးအပြားဖြင့်။ 'အဝတ်အကျစ်ဖြင့်' ဟူသည် အဝတ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အကျစ်ဖြင့်။ စောဠပဋ္ဋ (အဝတ်ကြမ်းပြား) စသည်တို့၌ ဖန်ရည်ဆိုးထားသော အဝတ်ကြမ်းကို 'စောဠ' ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

Aṭṭhillenāti gojaṅghaṭṭhikena. Jaghananti kaṭippadeso vuccati. Hatthaṃ koṭṭāpentīti aggabāhaṃ koṭṭāpetvā morapattādīhi cittālaṅkāraṃ karonti. Hatthakocchanti piṭṭhihatthaṃ. Pādanti jaṅghaṃ. Pādakocchanti piṭṭhipādaṃ.

'အရိုးဖြင့်' ဟူသည် နွား၏ သလုံးမြင်းခေါင်းရိုးဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ပွတ်တိုက်စေကြကုန်၏။ 'ဂျဃန' ဟူသည် ခါးအရပ်ကို ဆိုလိုသည်။ 'လက်ကို ထုရိုက်စေကုန်၏' ဟူသည် လက်မောင်းဖျားကို ထုရိုက်စုတ်ထိုးစေ၍ ဥဒေါင်းတောင် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော ဆေးမင်ကြောင်တန်ဆာကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ 'ဟတ္ထကောစ္ဆ' ဟူသည် လက်ဖမိုးကို။ 'ပါဒ' ဟူသည် ခြေသလုံးကို။ 'ပါဒကောစ္ဆ' ဟူသည် ခြေဖမိုးကို ထုရိုက်စုတ်ထိုးစေကြကုန်၏။

417. Mukhalimpanādīni vuttanayāneva. Avaṅgaṃ karontīti akkhī añjantiyo avaṅgadese adhomukhaṃ lekhaṃ karonti. Visesakanti gaṇḍappadese vicitrasaṇṭhānaṃ visesakaṃ karonti. Olokentīti vātapānaṃ vivaritvā vīthiṃ olokenti. Sāloke tiṭṭhantīti dvāraṃ vivaritvā upaḍḍhakāyaṃ dassentiyo tiṭṭhanti. Naccanti naṭasamajjaṃ kārenti. Vesiṃ vuṭṭhāpentīti gaṇikaṃ vuṭṭhāpenti. Pānāgāraṃ ṭhapentīti suraṃ vikkiṇanti. Sūnaṃ ṭhapentīti maṃsaṃ vikkiṇanti. Āpaṇanti nānābhaṇḍānaṃ anekavidhaṃ āpaṇaṃ pasārenti. Dāsaṃ upaṭṭhāpentīti dāsaṃ gahetvā tena attano veyyāvaccaṃ kārenti. Dāsīādīsupi eseva nayo. Haritakapakkikaṃ [Pg.130] pakiṇantīti haritakañceva pakkañca pakiṇanti; pakiṇṇakāpaṇaṃ pasārentīti vuttaṃ hoti.

၄၁၇. မျက်နှာကို လိမ်းကျံခြင်း အစရှိသည်တို့သည် ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ 'အဝင်္ဂ (မျက်ကွင်း) ရေးကြကုန်၏' ဟူသည် မျက်လုံးတို့ကို ကွင်းကြကုန်လသော် မျက်ထောင့်အရပ်၌ အောက်သို့ ရှေးရှုသော အစင်းကြောင်းကို ရေးဆွဲကြကုန်၏။ 'မှန်ကူပြောက် ရေးကြကုန်၏' ဟူသည် ပါးပြင်၌ ဆန်းကြယ်သော သဏ္ဌာန်ရှိသော မှန်ကူကွက် သို့မဟုတ် ဆန်းကြယ်သော အရေးအသားကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ 'ကြည့်ရှုကြကုန်၏' ဟူသည် ပြတင်းပေါက်ကို ဖွင့်လှစ်၍ လမ်းမကို ကြည့်ကြကုန်၏။ 'လင်းရာ၌ ရပ်ကြကုန်၏' ဟူသည် တံခါးမကြီးကို ဖွင့်လှစ်၍ ကိုယ်ထက်ဝက်ကို ပြသလျက် ရပ်နေကြကုန်၏။ 'ကကြကုန်၏' ဟူသည် ကချေသည်တို့၏ ကပွဲသဘင်ကို ပြုလုပ်စေကြကုန်၏။ 'ပြည့်တန်ဆာမကို ရဟန်းပြုပေးကြကုန်၏' ဟူသည် ပြည့်တန်ဆာမအား ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ မြှောက်တင်ပေးကြကုန်၏။ 'သေတင်းကုပ်ကို တည်ထားကြကုန်၏' ဟူသည် သေရည်ကို ရောင်းချကြကုန်၏။ 'သားသတ်ရုံကို တည်ထားကြကုန်၏' ဟူသည် အသားကို ရောင်းချကြကုန်၏။ 'ဈေးဆိုင်တည်ကြကုန်၏' ဟူသည် အမျိုးမျိုးသော ကုန်ပစ္စည်းတို့၏ များပြားလှစွာသော ဈေးဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ဖြန့်ခင်းကြကုန်၏။ 'ကျွန်ယောက်ျားကို အလုပ်အကျွေး ပြုစေကြကုန်၏' ဟူသည် ကျွန်ယောက်ျားကို လက်ခံရယူ၍ ထိုကျွန်အား မိမိ၏ ဝေယျာဝစ္စကို ပြုလုပ်စေကြကုန်၏။ ကျွန်မိန်းမ စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 'ဟင်းရွက်စိမ်းနှင့် ဟင်းရွက်ကျက်ကို ဖြန့်ခင်းရောင်းချကြကုန်၏' ဟူသည် ဟင်းရွက်စိမ်းနှင့် ဟင်းရွက်ကျက်ကို ရောင်းချကြကုန်၏၊ သို့မဟုတ် စုံစီနဖာ ရောပြွမ်းသော ဈေးဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ရောင်းချကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။

418. Sabbanīlakādikathā kathitāyeva.

၄၁၈. သဗ္ဗနီလက (အပြာသက်သက်) အစရှိသော စကားရပ်ကို ဆိုအပ်ပြီးခဲ့ပါပြီ။

419. Bhikkhunī ce, bhikkhave, kālaṃ karontītiādīsu ayaṃ pāḷimuttakavinicchayo – sace hi pañcasu sahadhammikesu yo koci kālaṃ karonto ‘‘mamaccayena mayhaṃ parikkhāro upajjhāyassa hotu, ācariyassa hotu, saddhivihārikassa hotu, antevāsikassa hotu, mātu hotu, pitu hotu, aññassa vā yassa kassaci hotū’’ti vadati tesaṃ na hoti, saṅghasseva hoti. Na hi pañcannaṃ sahadhammikānaṃ accayadānaṃ ruhati, gihīnaṃ pana ruhati. Bhikkhu hi bhikkhunivihāre kālaṃ karoti, tassa parikkhāro bhikkhūnaṃyeva hoti. Bhikkhunī bhikkhuvihāre kālaṃ karoti, tassā parikkhāro bhikkhunīnaṃyeva hoti.

၄၁၉. “ဘိက္ခုနီ စေ ဘိက္ခဝေ ကာလံ ကရောန္တိ” အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ဤဆိုလတ္တံ့သော ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ပါဠိတော်မှ လွတ်သော အဆုံးအဖြတ် (ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယ) ဖြစ်၏။ အကယ်၍ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးတို့တွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သော သီတင်းသုံးဖော်သည် သေလုနီးဆဲကာလ၌ “တပည့်တော် ကွယ်လွန်သည့်အခါ တပည့်တော်၏ ပရိက္ခရာသည် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ၊ သို့မဟုတ် အာစရိယဆရာ၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ၊ သို့မဟုတ် အတူနေတပည့်၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ၊ သို့မဟုတ် အနီးနေတပည့်၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ၊ သို့မဟုတ် မိခင်၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ၊ သို့မဟုတ် ဖခင်၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ၊ သို့မဟုတ် အခြား တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူ၏ ဥစ္စာ ဖြစ်ပါစေ” ဟု ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ထိုသူတို့၏ ဥစ္စာ မဖြစ်၊ သံဃာတော်၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးတို့အား သေလွန်မှ ပေးလှူခြင်းသည် အထမမြောက်ပေ၊ လူဝတ်ကြောင်တို့အား ပေးလှူခြင်းကား အထမြောက်၏။ ရဟန်းသည် ဘိက္ခုနီတို့၏ ကျောင်းတိုက်၌ ပျံလွန်တော်မူလျှင် ထိုရဟန်း၏ ပရိက္ခရာသည် ရဟန်းသံဃာတို့၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။ ဘိက္ခုနီသည် ရဟန်းတို့၏ ကျောင်းတိုက်၌ ပျံလွန်တော်မူလျှင် ထိုဘိက္ခုနီ၏ ပရိက္ခရာသည် ဘိက္ခုနီသံဃာတို့၏ ဥစ္စာသာ ဖြစ်၏။

420. Purāṇamallīti purāṇe gihikāle mallakassa bhariyā. Purisabyañjananti purisanimittaṃ, chinnaṃ vā hotu acchinnaṃ vā, paṭicchannaṃ vā appaṭicchannaṃ vā. Sace etasmiṃ ṭhāne purisabyañjananti cittaṃ uppādetvā upanijjhāyati, dukkaṭaṃ.

၄၂၀. “ပုရာဏမလ္လီ” ဟူသည်မှာ ရှေးလူဝတ်ကြောင် ဘဝအခါက လက်ဝှေ့သမား၏ ဇနီးမယား ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူကို ဆိုသည်။ “ပုရိသဗျဉ္ဇနံ” ဟူသည် ယောကျ်ား၏ နိမိတ် (အင်္ဂါ) ကို ဆိုသည်။ ထိုအင်္ဂါသည် ပြတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မပြတ်သည်ဖြစ်စေ၊ ဖုံးအုပ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဖုံးအုပ်အပ်သည်ဖြစ်စေ၊ “ဤအရပ်၌ ယောကျ်ား၏ နိမိတ် ရှိ၏” ဟု စိတ်ကို ဖြစ်စေ၍ စူးစူးစိုက်စိုက် စိုက်ကြည့် ရှုကြည့်ပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။

421. Attano paribhogatthāya dinnaṃ nāma yaṃ ‘‘tumheyeva paribhuñjathā’’ti vatvā dinnaṃ, taṃ aññassa dadato dukkaṭaṃ. Aggaṃ gahetvā pana dātuṃ vaṭṭati. Sace asappāyaṃ, sabbaṃ apanetuṃ vaṭṭati. Cīvaraṃ ekāhaṃ vā dvīhaṃ vā paribhuñjitvā dātuṃ vaṭṭati. Pattādīsupi eseva nayo.

၄၂၁. “အရှင်ဘုရားတို့သာ သုံးဆောင်တော်မူကြပါ” ဟု လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် မိမိသုံးဆောင်ရန် လှူဒါန်းအပ်သည် မည်၏။ ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို အခြားသူအား ပေးလှူသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ သို့သော် အဦးအဖျားကို ယူပြီးမှ ပေးလှူခြင်းငှာ အပ်၏။ အကယ်၍ မလျောက်ပတ်သော အရာဖြစ်ပါက အလုံးစုံကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် အပ်၏။ သင်္ကန်းဖြစ်ပါမူ တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်မျှ သုံးစွဲပြီးမှ ပေးလှူရန် အပ်၏။ သပိတ်စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

Bhikkhūnaṃ sannidhiṃ bhikkhunīhi paṭiggāhāpetvāti hiyyo paṭiggahetvā ṭhapitamaṃsaṃ ajja aññasmiṃ anupasampanne asati bhikkhūhi paṭiggāhāpetvā bhikkhunīhi paribhuñjitabbaṃ. Bhikkhūhi paṭiggahitañhi bhikkhunīnaṃ appaṭiggahitakaṭṭhāne tiṭṭhati, bhikkhunīnaṃ paṭiggahitampi bhikkhūsu eseva nayo.

“ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ” ဟူသည်မှာ မနေ့က အကပ်ခံ၍ ထားအပ်သော အသားကို ယနေ့အခါ အခြားသော လူ သာမဏေ (အနုပသမ္ပန္န) မရှိခဲ့လျှင် ရဟန်းတို့အား တစ်ဖန် အကပ်ခံစေ၍ ဘိက္ခုနီတို့ သုံးဆောင်အပ်၏။ အကြောင်းမူကား ရဟန်းတို့ အကပ်ခံထားအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ဘိက္ခုနီတို့အတွက် အကပ်မခံရသေးသော အရာ၌ တည်၏။ ဘိက္ခုနီတို့ အကပ်ခံထားအပ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ရဟန်းတို့ သုံးဆောင်ရာ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

426. Āsanaṃ saṃkasāyantiyo kālaṃ vītināmesunti aññaṃ vuṭṭhāpetvā aññaṃ nisīdāpentiyo bhojanakālaṃ atikkāmesuṃ.

၄၂၆. “အာသနံ သင်္ကသာယန္တိယော ကာလံ ဝီတိနာမေသုံ” ဟူသည်မှာ အခြားသော ဘိက္ခုနီကို ထစေ၍၊ အခြားသော ဘိက္ခုနီတစ်ပါးကို ထိုင်စေလျက် ဆွမ်းစားချိန်ကို လွန်စေကြကုန်ပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။

Aṭṭhannaṃ [Pg.131] bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhanti ettha sace pure aṭṭhasu nisinnāsu tāsaṃ abbhantarimā aññā āgacchati, sā attano navakaṃ uṭṭhāpetvā nisīdituṃ labhati. Yā pana aṭṭhahipi navakatarā, sā sacepi saṭṭhivassā hoti, āgatapaṭipāṭiyāva nisīdituṃ labhati. Aññattha sabbattha yathāvuḍḍhaṃ na paṭibāhitabbanti ṭhapetvā bhattaggaṃ aññasmiṃ catupaccayabhājanīyaṭṭhāne ‘‘ahaṃ pubbe āgatā’’ti vuḍḍhaṃ paṭibāhitvā kiñci na gahetabbaṃ; yathāvuḍḍhameva vaṭṭati. Pavāraṇākathā kathitāyeva.

“အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခုနီနံ ယထာဝုဍ္ဎံ” ဟူသော စကား၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ရှေးဦးစွာ ဘိက္ခုနီ ရှစ်ပါးတို့ ထိုင်နေကြစဉ် ထိုရှစ်ပါးတို့ထက် ဝါကြီးသော အခြားဘိက္ခုနီတစ်ပါး ရောက်လာလျှင် ထိုဘိက္ခုနီသည် မိမိထက် ငယ်သော ဘိက္ခုနီကို ထစေ၍ ထိုင်ခွင့်ရှိ၏။ ဘိက္ခုနီ ရှစ်ပါးစလုံးထက် ဝါငယ်သော ဘိက္ခုနီသည် အကယ်၍ ဝါတော် ခြောက်ဆယ် ရှိစေဦးတော့၊ ရောက်လာသော အစဉ်အတိုင်းသာ ထိုင်ခွင့်ရှိ၏။ “အညတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုဍ္ဎံ န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗံ” ဟူသည်မှာ ဆွမ်းစားကျောင်းကို ချန်လှပ်၍ အခြားသော ပစ္စည်းလေးပါး ဝေဖန်ရာ နေရာ၌ “ငါသည် ရှေးဦးစွာ ရောက်လာ၏” ဟု ကြံစည်ကာ ဝါကြီးသူကို တားမြစ်၍ တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မယူအပ်၊ ဝါစဉ်ကြီးငယ်အလိုက်သာ ယူရန် အပ်၏။ ပဝါရဏာနှင့် စပ်လျဉ်းသော စကားကို ဆိုခဲ့ပြီးလေပြီ။

429. Itthiyuttantiādīhi sabbayānāni anuññātāni. Pāṭaṅkinti paṭapoṭṭalikaṃ.

၄၂၉. “ဣတ္ထိယုတ္တံ” အစရှိသော စကားရပ်တို့ဖြင့် အလုံးစုံသော ယာဉ်တို့ကို ခွင့်ပြုတော်မူအပ်ပြီ။ “ပါဋင်္ကိံ” ဟူသည်မှာ အဝတ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော သန်လျှင်းကို ဆိုသည်။

430. Dūtena upasampadā dasannaṃ antarāyānaṃ yena kenaci vaṭṭati. Kammavācāpariyosāne sā bhikkhunī bhikkhunupassaye ṭhitā vā hotu nipannā vā jāgarā vā niddaṃ okkantā vā, upasampannāva hoti. Tāvadeva chāyādīni āgatāya dūtabhikkhuniyā ācikkhitabbāni.

၄၃၀. တမန်ဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေခြင်းသည် ဆယ်ပါးသော အန္တရာယ်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော အန္တရာယ်ကြောင့် အပ်စပ်၏။ ကမ္မဝါစာအဆုံး၌ ထိုဘိက္ခုနီသည် ဘိက္ခုနီမကျောင်း၌ မတ်တတ်ရပ်နေသည်ဖြစ်စေ၊ လျောင်းစက်နေသည်ဖြစ်စေ၊ နိုးကြားနေသည်ဖြစ်စေ၊ အိပ်ပျော်နေသည်ဖြစ်စေ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုခဏ၌ပင် ရောက်ရှိလာသော တမန် ဘိက္ခုနီအား အရိပ်အစရှိသည်တို့ကို ပြောကြားရမည်။

431. Udositoti bhaṇḍasālā. Na sammatīti nappahoti. Upassayanti gharaṃ. Navakammanti saṅghassatthāya bhikkhuniyā navakammampi kātuṃ anujānāmīti attho.

၄၃၁. “ဥဒေါသိတော” ဟူသည်မှာ ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ဆိုသည်။ “န သမ္မတိ” ဟူသည် မလုံလောက်ခြင်းကို ဆိုသည်။ “ဥပဿယံ” ဟူသည် အိမ် သို့မဟုတ် ကျောင်းကို ဆိုသည်။ “နဝကမ္မံ” ဟူသည်မှာ ဘိက္ခုနီသံဃာ၏ အကျိုးငှာ ဘိက္ခုနီအား အဆောက်အဦးအသစ် ဆောက်လုပ်ခြင်း အမှုကိုလည်း ပြုလုပ်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်၏။

432. Tassā pabbajitāyāti tassā pabbajitakāle. Yāva so dārako viññutaṃ pāpuṇātīti yāva khādituṃ bhuñjituṃ nahāyituñca maṇḍituñca attano dhammatāya sakkotīti attho.

၄၃၂. “တဿာ ပဗ္ဗဇိတာယ” ဟူသည်မှာ ထိုမိန်းမ ရဟန်းပြုပြီးစ အချိန်၌ ကိုယ်ဝန်ထင်ရှားလာသည် ဟု ဆိုလိုသည်။ “ယာဝ သော ဒါရကော ဝိညုတံ ပါပုဏာတိ” ဟူသော ပါဌ်၏ အနက်မှာ ထိုကလေးငယ်သည် စားနိုင်၊ သောက်နိုင်၊ ရေချိုးနိုင်၊ မိမိဘာသာ မိမိ သဘောအလျောက် တန်ဆာဆင်နိုင်သည့် အရွယ်အထိ ဖြစ်၏ ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။

Ṭhapetvā sāgāranti sahagāraseyyamattaṃ ṭhapetvā. Yathā aññasmiṃ purise; evaṃ dutiyikāya bhikkhuniyā tasmiṃ dārake paṭipajjitabbanti dasseti. Mātā pana nahāpetuṃ pāyetuṃ bhojetuṃ maṇḍetuṃ ure katvā sayituñca labhati.

“ဌပေတွာ သာဂါရံ” ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် တစ်ကျောင်းတည်း၌ အတူတကွ အိပ်စက်ခြင်းမျှကို ချန်လှပ်၍၊ အခြားသော ယောကျ်ားအပေါ်၌ ကျင့်အပ်သကဲ့သို့ ထိုကလေးငယ်အပေါ်၌ နှစ်ယောက်မြောက် အဖော်ဖြစ်သော ဘိက္ခုနီသည် ကျင့်ရမည်ဟု ပြတော်မူ၏။ မိခင်ဖြစ်သော ဘိက္ခုနီသည်ကား ရေချိုးပေးခြင်း၊ နို့တိုက်ခြင်း၊ ထမင်းကျွေးခြင်း၊ တန်ဆာဆင်ပေးခြင်းနှင့် ရင်ခွင်၌ ပိုက်ပွေ့ကာ အိပ်စက်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခွင့်ရှိ၏။

434. Yadeva sā vibbhantāti yasmā sā vibbhantā attano ruciyā khantiyā odātāni vatthāni nivatthā, tasmāyeva sā abhikkhunī, na sikkhāpaccakkhānenāti dasseti. Sā puna upasampadaṃ na labhati.

၄၃၄. “ယဒေဝ သာ ဝိဗ္ဘန္တာ” ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ထိုဘိက္ခုနီသည် လူထွက်၍ မိမိ၏ အလိုဆန္ဒအရ အဝတ်ဖြူကို ဝတ်ဆင်သောကြောင့်သာ ဘိက္ခုနီ မဟုတ်တော့သည်ကို ပြ၏။ သိက္ခာချသဖြင့် ဘိက္ခုနီ မဟုတ်သည်ကား မဟုတ်ပေ။ ထိုလူထွက်သွားသော ဘိက္ခုနီသည် နောက်တစ်ဖန် ရဟန်းအဖြစ်ကို မရနိုင်တော့ပေ။

Sā [Pg.132] āgatā na upasampādetabbāti na kevalaṃ na upasampādetabbā, pabbajjampi na labhati. Odātāni gahetvā vibbhantā pana pabbajjāmattaṃ labhati.

“သာ အာဂတာ န ဥပသမ္ပါဒေတဗ္ဗာ” ဟူသည်မှာ ပြန်လာသောအခါ ရဟန်းအဖြစ် မပေးအပ်ရုံသာမက ရှင်သာမဏေအဖြစ်ကိုလည်း မရနိုင်တော့ပေ။ သို့သော် အဝတ်ဖြူကို ဝတ်ဆင်၍ လူထွက်သွားသော ဘိက္ခုနီသည် ရှင်သာမဏေအဖြစ်မျှကိုကား ရနိုင်သေး၏။

Abhivādanantiādīsu purisā pāde sambāhantā vandanti, kese chindanti, nakhe chindanti, vaṇapaṭikammaṃ karonti, taṃ sabbaṃ kukkuccāyantā na sādiyantīti attho. Tatreke ācariyā ‘‘sace ekato vā ubhato vā avassutā honti sārattā, yathāvatthukameva’’. Eke ācariyā ‘‘natthi ettha āpattī’’ti vadanti. Evaṃ ācariyavādaṃ dassetvā idaṃ odissa anuññātaṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Taṃ pamāṇaṃ. ‘‘Anujānāmi bhikkhave sāditu’’nti hi vacaneneva taṃ kappiyaṃ.

“အဘိဝါဒနံ” အစရှိသော စကားရပ်တို့၌ ယောကျ်ားတို့သည် ခြေတို့ကို ဆုပ်နယ်လျက် ရှိခိုးကြကုန်၏၊ ဆံပင်ကို ဖြတ်ပေးကြကုန်၏၊ ခြေသည်းလက်သည်းကို ဖြတ်ပေးကြကုန်၏၊ အနာကို ဆေးကုပေးကြကုန်၏။ ထိုအလုံးစုံသော ရှိခိုးခြင်းစသောအမှုကို ကုက္ကုစ္စဖြစ်လျက် မသာယာကြကုန် ဟု အနက်ရ၏။ ထိုအမှုတို့၌ အချို့သော ဆရာတို့သည် “အကယ်၍ တစ်ဖက် သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံး၌ ရာဂစိတ်ဖြင့် စိုစွပ်လွန်စွာ တပ်မက်ခဲ့ပါမူ အင်္ဂါရပ်အတိုင်းသာ ဖြစ်၏” ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့သော ဆရာတို့သည် “ဤအရာ၌ အာပတ်မရှိ” ဟု ဆိုကြ၏။ ဤသို့ အာစရိယဝါဒကို ပြ၍ ဤအဘိဝါဒနစသည်ကို သီးခြားညွှန်ပြကာ ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သဖြင့် အပ်စပ်၏ ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုအပ်၏။ ထိုအဋ္ဌကထာစကားသည်သာ ပမာဏဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား “ရဟန်းတို့၊ သာယာခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏” ဟူသော စကားတော်ကြောင့်ပင် အပ်စပ်ပေ၏။

435. Pallaṅkena nisīdantīti pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdanti. Aḍḍhapallaṅkanti ekaṃ pādaṃ ābhujitvā katapallaṅkaṃ. Heṭṭhā vivaṭe upari paṭicchanneti ettha sace kūpo khato hoti, upari pana padaramattameva sabbadisāsu paññāyati, evarūpepi vaṭṭati.

၄၃၅. “ပလ္လင်္ကေန နိသီဒန္တိ” ဟူသည် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ၍ ထိုင်ကြခြင်းကို ဆိုသည်။ “အဍ္ဎပလ္လင်္ကံ” ဟူသည် ခြေတစ်ဖက်ကို ဖွဲ့ခွေ၍ ထိုင်သော တင်ပလ္လင်တစ်ဝက်ကို ဆိုသည်။ “ဟေဋ္ဌာ ဝိဝဋေ ဥပရိ ပဋိစ္ဆန္နေ” ဟူသော စကား၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အကယ်၍ ကျင်ကြီးတွင်းကို တူးထားပြီးဖြစ်သော်လည်း အထက်၌ ပျဉ်ချပ်မျှသာ ရှိ၍ အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့မှ ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သော်လည်း ဤသို့သော ကျင်ကြီးတွင်း၌ ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်းငှာ အပ်၏။

436. Kukkusaṃ mattikanti kuṇḍakañceva mattikañca. Sesamettha uttānamevāti.

၄၃၆. “ကုက္ကုသံ မတ္တိကံ” ဟူသည် ဆန်ကွဲနှင့် မြေညက်ကို ဆိုသည်။ ဤဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက၌ ကျန်ရှိသောအရာသည် ထင်ရှားလွယ်ကူလှပေ၏။

Bhikkhunīupasampadānujānanakathā niṭṭhitā.

ဘိက္ခုနီတို့အား ရဟန်းအဖြစ်ကို ခွင့်ပြုတော်မူခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော စကား ပြီးဆုံးပြီ။

Bhikkhunikkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

11. Pañcasatikakkhandhakaṃ

၁၁. ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓက

Khuddānukhuddakasikkhāpadakathā

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒက သိက္ခာပဒကထာ

441. Pañcasatikakkhandhake [Pg.133] – cattāri pārājikāni ṭhapetvā avasesāni khuddānukhuddakānīti evamādi ekasikkhāpadampi apariccajitvā sabbesaṃ saṅgahetabbabhāvadassanatthaṃ pariyāyena vuttaṃ. Idaṃ vo samaṇānanti idaṃ samaṇānaṃ. Padapūraṇamatte vokāro.

၄၄၁. ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓက၌ ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ “ပါရာဇိက လေးပါးတို့ကို ချန်လှပ်၍ ကြွင်းသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကတို့ ဖြစ်ကုန်၏” အစရှိသော စကားကို တစ်ပါးသော သိက္ခာပုဒ်မျှကိုမျှ မစွန့်လွှတ်ဘဲ အလုံးစုံသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို သိမ်းယူထိုက်သည်ကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ ပရိယာယ်အားဖြင့် ဆိုအပ်ပြီ။ “ဣဒံ ဝေါ သမဏာနံ” ဟူသည်မှာ “ဤအမှုသည် ရဟန်းတို့အား အပ်စပ်၏” ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဝေါ” အက္ခရာသည် ပုဒ်ကို ပြည့်စေရုံမျှသာ သုံးထားသော နိပါတ်စကားလုံး ဖြစ်၏။

443. Idampi te āvuso ānanda dukkaṭanti ‘‘idaṃ tayā duṭṭhu kata’’nti kevalaṃ garahantehi therehi vuttaṃ, na āpattiṃ sandhāya vuttaṃ. Na hi te āpattānāpattiṃ na jānanti. Idāneva cetaṃ anussāvitaṃ – ‘‘saṅgho apaññattaṃ na paññapeti, paññattaṃ na samucchindatī’’ti. Desehi taṃ dukkaṭanti idampi ca ‘‘āma, bhante, duṭṭhu mayā kata’’nti evaṃ paṭijānāhi, taṃ dukkaṭanti idaṃ sandhāya vuttaṃ, na āpattidesanaṃ. Thero pana yasmā asatiyā na pucchi na anādarena, tasmā tattha duṭṭhukatabhāvampi asallakkhento ‘‘nāhaṃ taṃ dukkaṭaṃ passāmī’’ti vatvā theresu gāravaṃ dassento ‘‘apicāyasmantānaṃ sandhāya desemi taṃ dukkaṭa’’nti āha. Yathā tumhe vadatha, tathā paṭijānāmīti vuttaṃ hoti. Eseva nayo avasesesu catūsu ṭhānesu. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ nidānavaṇṇanāyameva vuttaṃ.

၄၄၃. “ငါ့ရှင်အာနန္ဒာ၊ ဤအမှုသည်လည်း သင့်အား ဒုက္ကဋ်ဖြစ်၏” ဟူသော ဤစကားကို “သင်သည် မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်ပြီ” ဟူ၍ အာပတ်နှင့် မရောဖက်ဘဲ ကဲ့ရဲ့လိုရုံသက်သက်ဖြင့် ထေရ်တို့သည် မိန့်တော်မူအပ်ပြီ။ အာပတ်ကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူသည်မဟုတ်။ မှန်၏၊ ထိုမထေရ်တို့သည် အာပတ်ဖြစ်ခြင်း မဖြစ်ခြင်းကို မသိကြသည်မဟုတ်။ ထို့ပြင် ယခုအခါ၌ပင် “သံဃာတော်သည် မပညတ်အပ်သည်ကို မပညတ်၊ ပညတ်အပ်သည်ကိုလည်း မပယ်ဖျက်” ဟူသော ဤစကားကို ကြားသိစေအပ်ပြီ။ “ထိုဒုက္ကဋ်ကို ဒေသနာပြောလော့” ဟူသော ဤစကားကိုလည်း “အရှင်ဘုရားတို့၊ ထိုအမှုကို တပည့်တော်သည် မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်ပါပြီ” ဟူ၍ ဤသို့ ဝန်ခံလော့ ဟူသော ဤဝန်ခံခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူအပ်ပြီ၊ အာပတ်ကို ဒေသနာပြောခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူသည်မဟုတ်။ မထေရ်မြတ် (အရှင်အာနန္ဒာ) ကမူ သတိလွတ်သွားသဖြင့် မမေးမြန်းမိခြင်းဖြစ်၍ မရိုသေ၍ မမေးမြန်းခြင်းမဟုတ်သောကြောင့် ထိုမေးမြန်းခြင်းမရှိမှု၌ မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကို မမှတ်မိဘဲ “တပည့်တော်သည် ထိုအမှုကို ဒုက္ကဋ်ဟု မမြင်ပါ” ဟု လျှောက်ပြီးနောက် မထေရ်တို့အား ရိုသေမှုကို ပြလိုသဖြင့် “သို့သော်လည်း အရှင်ဘုရားတို့၏ ယုံကြည်မှုကို ရည်ညွှန်း၍ ထိုဒုက္ကဋ်ကို ဒေသနာပြောပါ၏” ဟု လျှောက်တော်မူခဲ့သည်။ “အရှင်ဘုရားတို့ မိန့်တော်မူသည့်အတိုင်း ဝန်ခံပါ၏” ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော ဌာနလေးပါးတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤပဉ္စသတိကက္ခန္ဓက၌ ကြွင်းသောအဆုံးအဖြတ် စကားရပ်ကို နိဒါန်းအဖွင့် (နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ၌ပင် ငါဆိုအပ်ပြီ။

Khuddānukhuddakasikkhāpadakathā niṭṭhitā.

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပုဒ်စကား ပြီးပြီ။

Pañcasatikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီးပြီ။

12. Sattasatikakkhandhakaṃ

၁၂. သတ္တသတိကက္ခန္ဓက

Dasavatthukathā

ဒသဝတ္ထုကထာ

446. Sattasatikakkhandhake [Pg.134] – bhikkhaggenāti bhikkhuaggena, bhikkhū gaṇetvā tattake paṭivīse ṭhapesunti attho. Mahiyāti himapātasamaye himavalāhakā.

၄၄၆. သတ္တသတိကက္ခန္ဓက၌— “bhikkhaggena” ဟူသည်မှာ ရဟန်းတို့၏ အရေအတွက် အပိုင်းအခြားဖြင့် ရဟန်းတို့ကို ရေတွက်၍ ထိုမျှလောက်သော အဖို့အစုတို့ကို ထားကြကုန်ပြီဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ “mahiyā” ဟူသည်မှာ ဆီးနှင်းကျရာအခါ၌ ဖြစ်သော ဆီးနှင်းတိမ်တိုက်တို့ကို ဆိုလိုသည်။

447. Avijjānivuṭāti avijjāpaṭicchannā. Posāti purisā. Piyarūpaṃ abhinandanti patthentīti piyarūpābhinandino. Aviddasūti avijānantā. Rāgarajehi sarajā. Magasadisāti magā. Saha nettiyāti sanettikā. Vaḍḍhenti kaṭasinti punappunaṃ kaḷevaraṃ nikkhipamānā bhūmiṃ vaḍḍhenti. Evaṃ vaḍḍhentāva ghoraṃ ādiyanti punabbhavaṃ.

၄၄၇. “avijjānivuṭā” ဟူသည်မှာ အဝိဇ္ဇာဖုံးလွှမ်းအပ်သော သူတို့တည်း။ “posā” ဟူသည်မှာ ယောကျ်ား (လူ) တို့တည်း။ ချစ်ဖွယ်သဘောရှိသော အာရုံကို အလွန်နှစ်သက် တောင့်တတတ်ကြသောကြောင့် “piyarūpābhinandino” (ချစ်ဖွယ်အာရုံကို နှစ်သက်သူများ) မည်၏။ “aviddasū” ဟူသည်မှာ မသိနားမလည်သူတို့တည်း။ “rāgarajehi sarajā” ဟူသည်မှာ ရာဂတည်းဟူသော မြူမှုန်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသူတို့တည်း။ “magasadisā” (သားသမင်နှင့် တူသောကြောင့်) “magā” (မဂ) မည်၏။ ဘဝသို့ ဆောင်တတ်သော တဏှာနှင့်တကွ ဖြစ်သောကြောင့် “sanettikā” မည်၏။ “vaḍḍhenti kaṭasi” ဟူသည်မှာ ထပ်ခါထပ်ခါ ခန္ဓာကိုယ် (က္ကဋသိုဏ်း) ကို ပစ်ချလျက် သုသာန်မြေကို တိုးပွားစေကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသို့ တိုးပွားစေလျက်ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဘဝသစ်ကို တစ်ဖန် ယူကြကုန်၏။

454. Pāpakaṃ no āvuso katanti āvuso amhehi pāpakaṃ katanti attho.

၄၅၄. “pāpakaṃ no āvuso kata” ဟူသည်မှာ “ငါ့ရှင်တို့၊ ငါတို့သည် မကောင်းသောအမှုကို ပြုမိပါပြီ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

455. Katamena tvaṃ bhūmi vihārenāti ettha bhūmīti piyavacanametaṃ. Piyaṃ vattukāmo kira āyasmā sabbakāmī navake bhikkhū evaṃ āmanteti. Kullakavihārenāti uttānavihārena.

၄၅၅. “katamena tvaṃ bhūmi vihārena” ဟူသော ဤစကား၌ “bhūmi” ဟူသော စကားလုံးသည် ချစ်မြတ်နိုးအပ်သူအား ခေါ်ဝေါ်သော စကားဖြစ်သည်။ အရှင်သဗ္ဗကာမီမထေရ်သည် သီတင်းငယ်ရဟန်းတို့အား ချစ်ဖွယ်သောစကားကို ပြောဆိုလိုသဖြင့် ဤသို့ “ဘူမိ” ဟူ၍ ခေါ်တော်မူသတတ်။ “kullakavihārena” ဟူသည်မှာ ပေါ်လွင်သော နေထိုင်ခြင်းတရားဖြင့် နေထိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

457. Sāvatthiyā suttavibhaṅgeti kathaṃ suttavibhaṅge paṭikkhittaṃ hoti? Tatra hi ‘‘sannidhi nāma ajja paṭiggahitaṃ aparajjū’’ti vatvā puna ‘‘sannidhikārake asannidhikārakasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā āpatti pācittiyassā’’ti āpattiṃ vadantena paṭikkhittaṃ hoti. Tatreke maññanti ‘‘yo pana bhikkhu sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti hi vuttaṃ, idañca loṇaṃ nāma yāvajīvikattā sannidhibhāvaṃ nāpajjati. Yampi aloṇakaṃ āmisaṃ paṭiggahetvā tena saddhiṃ paribhuñjati, taṃ tadahupaṭiggahitameva, tasmā ‘‘‘yāvakālikena, bhikkhave, yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ kāle kappati, vikāle na kappatī’ti vacanato dukkaṭenettha bhavitabba’’nti. Te vattabbā – ‘‘tumhākaṃ matena dukkaṭenapi na bhavitabbaṃ, na hi ettha yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ, yāvakālikameva [Pg.135] tadahupaṭiggahitaṃ, na ca taṃ vikāle paribhuttaṃ. Yadi vā ‘‘vikāle na kappatī’’ti vacanena tumhe dukkaṭaṃ maññetha, yāvajīvikamissaṃ yāvakālikaṃ vikāle bhuñjantassa vikālabhojanapācittiyaṃ na bhaveyya. Tasmā na byañjanamattaṃ gahetabbaṃ, attho upaparikkhitabbo.

၄၅၇. “သာဝတ္ထိပြည်၌ သုတ္တဝိဘင်္ဂတွင် ပယ်မြစ်အပ်၏” ဟူသည်မှာ သုတ္တဝိဘင်္ဂ၌ အဘယ်သို့ ပယ်မြစ်တော်မူအပ်သနည်း။ အဖြေကား ထိုသုတ္တဝိဘင်္ဂ၌ “သန္နိဓိမည်သည် ယနေ့ အကပ်ခံအပ်သည်ကို နောက်နေ့၌ စားခြင်းဖြစ်၏” ဟု မိန့်တော်မူပြီးနောက် တစ်ဖန် “သန္နိဓိပြုအပ်သော အရာ၌ သန္နိဓိမပြုအပ်ဟု အမှတ်ရှိလျက် ခဲဖွယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်ကိုသော်လည်းကောင်း ခဲအံ့ စားအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏” ဟု အာပတ်ကို ဟောတော်မူခြင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ပယ်မြစ်တော်မူအပ်ပြီး ဖြစ်၏။ ထိုပါဠိရပ်၌ အချို့သော ဆရာတို့က ဤသို့ မှတ်ထင်ကြကုန်၏— “အကြင်ရဟန်းသည် သိုမှီးသိမ်းဆည်းအပ်သော ခဲဖွယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်ကိုသော်လည်းကောင်း စားအံ့” ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဤဆားမည်သည်ကား ယာဝဇီဝိက (သက်ဆုံးတိုင် ဆောင်ထားကောင်းသော အရာ) ဖြစ်သဖြင့် သန္နိဓိ (သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်း) အဖြစ်သို့ မရောက်ပေ။ ဆားမပါသော အကြင်အာမိသကို အကပ်ခံပြီးလျှင် ရှေးနေ့က အကပ်ခံထားသော ဆားနှင့်တကွ စားသော်လည်း ထိုအာမိသသည် ယနေ့၌သာ အကပ်ခံအပ်သေးသည်။ ထို့ကြောင့် “ရဟန်းတို့၊ ယာဝကာလိကနှင့် ယနေ့အကပ်ခံအပ်သော ယာဝဇီဝိကကို ရောနှော၍ နံနက်အခါ၌ သုံးဆောင်က အပ်၏၊ နေလွဲအခါ၌ မအပ်” ဟူသော စကားတော်ကြောင့် ရှေးနေ့က အကပ်ခံအပ်သော ဆားနှင့် ယနေ့အကပ်ခံသော အာမိသကို ရော၍စားခြင်း၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်ထိုက်၏ဟု မှတ်ထင်ကြကုန်၏။ ထိုဆရာတို့ကို ဤသို့ ပြောဆိုထိုက်ပေသည်— “သင်တို့အလိုအရ ဆိုလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်ပင် မဖြစ်ထိုက်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤစားရာ၌ ယာဝဇီဝိကဆားသည် ယနေ့အကပ်ခံအပ်သည်မဟုတ်၊ ယနေ့အကပ်ခံအပ်သည်မှာ ယာဝကာလိကသာ ဖြစ်သည်။ ထိုယာဝကာလိကကိုလည်း နေလွဲအခါ၌ စားသည်မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်ပင် မဖြစ်ထိုက်ပေ။ တစ်နည်းအားဖြင့် “နေလွဲ၌ မအပ်” ဟူသော စကားတော်ကြောင့် သင်တို့သည် ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဟု ထင်မြင်ကြလျှင်၊ ယာဝဇီဝိကနှင့် ရောစပ်ထားသော ယာဝကာလိကကို နေလွဲ၌ စားသောရဟန်းအား ဝိကာလဘောဇန ပါစိတ်အာပတ် မဖြစ်ရာတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါမျှကိုသာ မယူသင့်ဘဲ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စူးစမ်းဆင်ခြင်ထိုက်၏။”

Ayañhettha attho – yāvakālikena yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ yadi sambhinnarasaṃ hoti, yāvakālikagatikameva hoti. Tasmā ‘‘yo pana bhikkhu vikāle khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti iminā sikkhāpadena kāle kappati, vikāle na kappati. Na idha ‘‘na kappatī’’ti vacanamattenettha dukkaṭaṃ hoti. Yatheva yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ yāvakālikena sambhinnarasaṃ vikāle na kappati, vikālabhojanapācittiyāvahaṃ hoti. Evaṃ ajja paṭiggahitampi aparajju yāvakālikena sambhinnarasaṃ na kappati, sannidhibhojanapācittiyāvahaṃ hoti. Taṃ ‘‘sannidhikataṃ ida’’nti ajānantopi na muccati. Vuttañhetaṃ – ‘‘sannidhikārake asannidhikārakasaññī khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā āpatti pācittiyassā’’ti. Tasmā ‘‘kattha paṭikkhitta’’nti imissā pucchāya ‘‘parisuddhamidaṃ byākaraṇaṃ sāvatthiyā suttavibhaṅge’’ti.

ဤအရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ကား— ယာဝကာလိကနှင့် ထိုနေ့၌ အကပ်ခံအပ်သော ယာဝဇီဝိကသည် ရောစပ်အပ်သော အရသာရှိခဲ့လျှင် ယာဝကာလိကနှင့် တူသောသဘော ရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “အကြင်ရဟန်းသည် နေလွဲအခါ၌ ခဲဖွယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်ကိုသော်လည်းကောင်း စားအံ့” ဟူသော သိက္ခာပုဒ်အရ နံနက်အခါ၌ အပ်၏၊ နေလွဲအခါ၌ မအပ်။ ဤပါဠိတော်၌ “မအပ်” ဟူသော စကားမျှကြောင့် ရှေးနေ့က အကပ်ခံအပ်သော ဆားနှင့် ယနေ့အကပ်ခံသော အာမိသကို ရောစပ်စားရာ၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် မဖြစ်ပေ။ ထိုနေ့၌ အကပ်ခံအပ်သော ယာဝဇီဝိကသည် ယာဝကာလိကနှင့် ရောစပ်သော အရသာရှိသော် နေလွဲ၌ မအပ်ဘဲ ဝိကာလဘောဇန ပါစိတ်အာပတ် သင့်သကဲ့သို့၊ ဤအတူပင် ယနေ့ အကပ်ခံအပ်သော ယာဝဇီဝိကဖြစ်သော်လည်း နောက်တစ်နေ့၌ ယာဝကာလိကနှင့် ရောစပ်သော အရသာရှိခဲ့လျှင် မအပ်ပေ၊ သန္နိဓိဘောဇန ပါစိတ်အာပတ်ကို ဆောင်နိုင်၏။ ထိုအရာကို “ဤသည်ကား သန္နိဓိပြု (သိုမှီးသိမ်းဆည်း) အပ်သောအရာဖြစ်၏” ဟု မသိသော်လည်း အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။ မြတ်စွာဘုရားသည် “သန္နိဓိပြုအပ်သောအရာ၌ သန္နိဓိမပြုအပ်ဟု အမှတ်ရှိလျက် ခဲဖွယ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဘောဇဉ်ကိုသော်လည်းကောင်း ခဲအံ့ စားအံ့၊ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏” ဟု ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် “အဘယ်အရပ်၌ ပယ်မြစ်သနည်း” ဟူသော ဤအမေးအတွက် “သာဝတ္ထိပြည်၌ သုတ္တဝိဘင်္ဂတွင် ပယ်မြစ်အပ်၏” ဟူသော ဤအဖြေသည် လုံးဝစင်ကြယ်သော အဖြေဖြစ်သည်။

Rājagahe uposathasaṃyutteti idaṃ ‘‘na bhikkhave ekasmiṃ āvāse dve uposathāgārāni sammannitabbāni; yo sammanneyya, āpatti dukkaṭassā’’ti etaṃ sandhāya vuttaṃ. Vinayātisāre dukkaṭanti ‘‘na bhikkhave ekasmiṃ āvāse dve uposathāgārāni sammannitabbānī’’ti etassa vinayassa atisāre dukkaṭaṃ. Campeyyake vinayavatthusminti idaṃ ‘‘adhammena ce bhikkhave vaggakammaṃ, akammaṃ na ca karaṇīya’’nti evamādiṃ katvā campeyyakkhandhake āgataṃ vinayavatthuṃ sandhāya vuttaṃ.

“ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဥပုသ်သံယုတ်၌” ဟူသော ဤစကားကို “ရဟန်းတို့၊ တစ်ကျောင်းတိုက်တည်း၌ ဥပုသ်သိမ်နှစ်ခုကို မသမုတ်အပ်ကုန်။ သမုတ်သောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏” ဟူသော ဤပါဠိတော်ကို ရည်ရွယ်၍ အရှင်သဗ္ဗကာမီထေရ်သည် မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ဝိနည်းကျော်လွန်မှုကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏” ဟူသည်မှာ “ရဟန်းတို့၊ တစ်ကျောင်းတိုက်တည်း၌ ဥပုသ်သိမ်နှစ်ခုကို မသမုတ်အပ်ကုန်” ဟူသော ဤဝိနည်းတော်ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “စမ္ပာပြည် ဝိနည်းဝတ္ထု၌” ဟူသော ဤစကားကို “ရဟန်းတို့၊ မတရားသဖြင့် အုပ်စုကွဲ၍ ပြုအပ်သော ကံသည် ကံမဟုတ်၊ မပြုအပ်” စသည်ဖြင့် စမ္ပေယျကခန္ဓက၌ လာသော ဝိနည်းဝတ္ထုကို ရည်ရွယ်၍ အရှင်သဗ္ဗကာမီထေရ်သည် မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Ekacco kappatīti idaṃ dhammikaṃ āciṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Chedanake pācittiyanti suttavibhaṅge hi ‘‘nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī’’ti āgataṃ, tasmā dvinnaṃ sugatavidatthīnaṃ upari dasāyeva vidatthimattā labbhati. Dasāya vinā taṃ pamāṇaṃ karontassa idaṃ āgatameva hoti – ‘‘taṃ atikkāmayato chedanakaṃ pācittiya’’nti. Tasmā ‘‘kiṃ āpajjatī’’ti puṭṭho ‘‘chedanake [Pg.136] pācittiya’’nti āha. Chedanakasikkhāpade vuttapācittiyaṃ āpajjatīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

“အချို့သော အလေ့အထသည် အပ်၏” ဟူသော ဤစကားကို တရားနှင့်ညီသော အလေ့အထကို ရည်ရွယ်၍ အရှင်သဗ္ဗကာမီထေရ်သည် မိန့်တော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ဖြတ်၍ ဒေသနာပြောရသော ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟူသည်မှာ သုတ္တဝိဘင်္ဂ၌ “အဆာရှိသော နိသီဒိုင်ကို နိသီဒနဟု ခေါ်အပ်၏” ဟု လာသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အတိုင်းအတာဖြင့် နှစ်ထွာထက် ပို၍ အဆာကိုသာ တစ်ထွာပမာဏ ရရှိထိုက်၏။ အဆာမပါဘဲ ထိုပမာဏအတိုင်း ပြုလုပ်သောရဟန်းအား “ထိုအတိုင်းအတာကို ကျော်လွန်လျှင် ဖြတ်၍ ဒေသနာပြောရသော ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟူ၍ ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်လာသည်သာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “အဘယ်အာပတ် သင့်သနည်း” ဟု မေးအပ်သောအခါ အရှင်သဗ္ဗကာမီမထေရ်သည် “ဖြတ်၍ ဒေသနာပြောရသော ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆေဒနကသိက္ခာပုဒ်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကြွင်းသောအရာအားလုံးသည် အလွန်ထင်ရှားလှပေသည်။

Dasavatthukathā niṭṭhitā.

ဒသဝတ္ထုကထာ ပြီးပြီ။

Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya

သမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌

Sattasatikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā.

သတ္တသတိကက္ခန္ဓကအဖွင့် ပြီးပြီ။

Dvivaggasaṅgahā vuttā, dvāvīsatipabhedanā;

Khandhakā sāsane pañcakkhandhadukkhappahāyino.

သာသနာတော်၌ ငါးပါးသော ခန္ဓာဆင်းရဲကို ပယ်ဖျောက်တတ်ကုန်သော၊ နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော အပြားရှိကုန်သော၊ ဝဂ်နှစ်ပါးဖြင့် ပေါင်းရုံးအပ်ကုန်သော ခန္ဓကတို့ကို ဟောကြားအပ်ပြီးဖြစ်သတည်း။

Yā tesaṃ vaṇṇanā esā, antarāyaṃ vinā yathā;

Siddhā sijjhantu kalyāṇā, evaṃ āsāpi pāṇinanti.

ထိုပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၏ အကြင်အဖွင့်အဆိုသည် ဘေးရန်မရှိဘဲ ပြီးစီးလေသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းမြတ်သော အလိုဟူသမျှတို့သည်လည်း ပြီးစီးကြပါစေကုန်သတည်း။

Cūḷavagga-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

စူဠဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပြီ။