1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

ဝိနယပိဋကေ

ในพระวินัยปิฎก

---

စူဠဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

อรรถกถาจูฬวัคค์

---

၁. ကမ္မက္ခန္ဓကံ

๑. กัมมักขันธกะ

---

တဇ္ဇနီယကမ္မကထာ

เรื่องตัชชนียกรรม

---

၁. စူဠဝဂ္ဂဿ [Pg.1] ပဌမေ ကမ္မက္ခန္ဓကေ တာဝ ပဏ္ဍုကလောဟိတကာတိ ပဏ္ဍုကော စေဝ လောဟိတကော စာတိ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေသု ဒွေ ဇနာ; တေသံ နိဿိတကာပိ ပဏ္ဍုကလောဟိတကာတွေဝ ပညာယန္တိ. ဗလဝါဗလဝံ ပဋိမန္တေထာတိ သုဋ္ဌုဗလဝံ ပဋိဝဒထ. အလမတ္ထတရာတိ သမတ္ထတရာ.

๑. ในกัมมักขันธกะที่ ๑ แห่งจูฬวัคค์ก่อน, คำว่า ปณฺฑุกโลหิตกา ได้แก่ บุคคล ๒ รูป คือ พระปัณฑุกะและพระโลหิตกะ ในบรรดาภิกษุฉัพพัคคีย์ทั้งหลาย; แม้พวกศิษย์ของพระปัณฑุกะและพระโลหิตกะเหล่านั้น ก็ปรากฏชื่อว่า ปัณฑุกโลหิตกะ เหมือนกัน. คำว่า พลวาพลวํ ปฏิมนฺเตถ คือ จงโต้ตอบอย่างมีกำลังยิ่ง. คำว่า อลมตฺถตรา คือ ผู้สามารถยิ่งกว่า.

---

တဇ္ဇနီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องตัชชนียกรรม จบ

---

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာ

เรื่องอธรรมกรรม ๑๒ อย่าง

---

၄. အသမ္မုခါ ကတန္တိအာဒီသု သံဃဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခါနံ ဝိနာ ကတံ, စုဒိတကံ အပ္ပဋိပုစ္ဆိတွာ ကတံ, တဿေဝ အပ္ပဋိညာယ ကတံ. အဒေသနာဂါမိနိယာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ ဝါ သံဃာဒိသေသာပတ္တိယာ ဝါ. ဧတ္ထ ပုရိမကေသု တီသု တိကေသု နဝ ပဒါ အဓမ္မေနကတံ ဝဂ္ဂေနကတန္တိ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကေကံ ဂဟေတွာ နဝ တိကာ ဝုတ္တာ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဒွါဒသ တိကာ ဟောန္တိ. ပဋိပက္ခဝသေန သုက္ကပက္ခေသုပိ ဧတေယေဝ ဒွါဒသ တိကာ ဝုတ္တာ.

๔. ในบทมีอาทิว่า อสมฺมุขา กตํ มีวินิจฉัยดังนี้: กรรมที่ทำโดยปราศจากความพร้อมหน้าแห่งสงฆ์ ธรรม วินัย และบุคคล ชื่อว่าทำโดยไม่พร้อมหน้า. กรรมที่ทำโดยไม่สอบถามผู้ถูกโจทก์ก่อน ชื่อว่าทำโดยไม่สอบถาม. กรรมที่ทำโดยผู้นั้นไม่ปฏิญญา (ไม่รับสารภาพ) ชื่อว่าทำโดยไม่ปฏิญญา. คำว่า อเทสนาคามินิยา คือ ด้วยอาบัติปาราชิก หรือด้วยอาบัติสังฆาทิเสส. ในตัชชนียกรรมนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสติกะ ๙ โดยถือเอาบท ๙ บทในติกะ ๓ หมวดแรก รวมกับบทว่า อธมฺเมน กตํ และ วคฺเคน กตํ นี้ หมวดละบท. ด้วยอาการอย่างนี้ ติกะทั้งหมดจึงเป็น ๑๒ ติกะ. แม้ในฝ่ายขาว (ฝ่ายธรรมกรรม) พระผู้มีพระภาคก็ตรัสติกะ ๑๒ เหล่านี้นั่นเอง โดยส่วนที่เป็นปฏิปักษ์กัน.

---

၆. အနနုလောမိကေဟိ [Pg.2] ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟီတိ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနနုစ္ဆဝိကေဟိ သဟသောကိတာဒီဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟိ.

๖. คำว่า อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ คือ ด้วยการคลุกคลีกับคฤหัสถ์ที่ไม่สมควรแก่บรรพชิต มีการเศร้าโศกด้วยกันเป็นต้น.

---

တိဏ္ဏံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူနန္တိအာဒိ ဧကေကေနာပိ အင်္ဂေန တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တဇ္ဇနီယဿ ဟိ ဝိသေသေန ဘဏ္ဍနကာရကတ္တံ အင်္ဂံ, နိယဿဿ အဘိဏှာပတ္တိကတ္တံ, ပဗ္ဗာဇနီယဿ ကုလဒူသကတ္တံ ဝုတ္တံ. ဣမေသု ပန တီသု အင်္ဂေသု ယေန ကေနစိ သဗ္ဗာနိပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ ဧဝံ ယံ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ – ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿ နိယဿကမ္မံ ကရောတိ…ပေ… ဥပသမ္ပဒါရဟံ အဗ္ဘေတိ; ဧဝံ ခေါ ဥပါလိ အဓမ္မကမ္မံ ဟောတိ အဝိနယကမ္မံ, ဧဝဉ္စ ပန သံဃော သာတိသာရော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ဣဒဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ကသ္မာ? ဝစနတ္ထနာနတ္တတော, ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿာ’’တိ ဣမဿ ဟိ ဝစနဿ ကမ္မသန္နိဋ္ဌာနံ အတ္ထော. ‘‘တိဏ္ဏံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနဿ အင်္ဂသမ္ဘဝေါ, တသ္မာ ယဒါ သံဃေန သန္နိပတိတွာ ‘‘ဣဒံ နာမ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မံ ကရောမာ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ ဟောတိ, တဒါ ကမ္မာရဟော နာမ ဟောတိ. တဿ ဣမိနာ လက္ခဏေန တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မာရဟဿ နိယဿကမ္မာဒိကရဏံ အဓမ္မကမ္မဉ္စေဝ အဝိနယကမ္မဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဿ ပန ဘဏ္ဍနကာရကာဒီသု အင်္ဂေသု အညတရံ အင်္ဂံ အတ္ထိ, တဿ အာကင်္ခမာနော သံဃော ယထာနုညာတေသု အင်္ဂေသု စ ကမ္မေသု စ ယေန ကေနစိ အင်္ဂေန ယံကိဉ္စိ ကမ္မံ ဝဝတ္ထပေတွာ တံ ဘိက္ခုံ ကမ္မာရဟံ ကတွာ ကမ္မံ ကရေယျ. အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ဧဝံ ပုဗ္ဗေနာပရံ သမေတိ.

พระผู้มีพระภาคตรัสคำมีอาทิว่า ติณฺณํ ภิกฺขเว ภิกฺขูนํ เพื่อแสดงเนื้อความว่า แม้ด้วยองค์เพียงอย่างเดียว ก็ควรทำตัชชนียกรรมได้. จริงอยู่ ในอรรถกถาก่อนกล่าวไว้ว่า โดยวิเศษแล้ว ความเป็นผู้ก่อการทะเลาะวิวาท เป็นองค์ของตัชชนียกรรม, ความเป็นผู้มีอาบัติเนืองนิตย์ เป็นองค์ของนิสสยกรรม, ความเป็นผู้ประทุษร้ายตระกูล เป็นองค์ของปัพพาชนียกรรม. แต่ว่า ในบรรดาองค์ ๓ นี้ ด้วยองค์อย่างใดอย่างหนึ่ง ก็ควรทำกรรมแม้ทั้งหมดได้. หากจะมีคำถามว่า ถ้าเช่นนั้น คำที่ตรัสไว้ในจัมเปยยักขันธกะว่า 'สงฆ์ทำนิสสยกรรมแก่ภิกษุผู้ควรแก่ตัชชนียกรรม...เป...สวดอัพภานแก่ภิกษุผู้ควรแก่อุปสมบท; ดูกรอุปาลี อย่างนี้แล เป็นอธรรมกรรม เป็นอวินัยกรรม และสงฆ์ย่อมต้องอาบัติ' ดังนี้ มิขัดแย้งกันหรือ? ตอบว่า คำนี้ไม่ขัดแย้งกัน. เพราะเหตุไร? เพราะความต่างกันแห่งอรรถของถ้อยคำ. จริงอยู่ อรรถของคำว่า ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นี้ คือการตกลงใจทำกรรม (กัมมสันนิฏฐาน). อรรถของคำมีอาทิว่า ติณฺณํ ภิกฺขเว นี้ คือความพร้อมแห่งองค์ (อังคสัมภวะ). เพราะฉะนั้น เมื่อใดสงฆ์ประชุมกันแล้วตกลงใจว่า 'เราจะทำกรรมชื่อนี้แก่ภิกษุรูปนี้' เมื่อนั้น ภิกษุนั้นชื่อว่าเป็นผู้ควรแก่กรรม. พึงทราบว่า การทำนิสสยกรรมเป็นต้นแก่ภิกษุผู้ควรแก่ตัชชนียกรรมเป็นต้นนั้น เป็นทั้งอธรรมกรรมและอวินัยกรรม ด้วยลักษณะนี้. ส่วนภิกษุใดมีองค์อย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาองค์มีผู้ก่อการทะเลาะวิวาทเป็นต้น, สงฆ์เมื่อปรารถนาจะทำกรรมแก่ภิกษุนั้น พึงกำหนดกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง ในบรรดาองค์และกรรมที่ทรงอนุญาตไว้ แล้วทำภิกษุนั้นให้เป็นผู้ควรแก่กรรมแล้วจึงทำกรรม. นี้เป็นวินิจฉัยในเรื่องนี้. เมื่อเป็นเช่นนี้ คำต้นกับคำหลังย่อมสอดคล้องกัน.

---

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တဇ္ဇနီယကမ္မေ ဘဏ္ဍနကာရကဝသေန ကမ္မဝါစာ ဝုတ္တာ, အထ ခေါ ဗာလဿ အဗျတ္တဿ အာပတ္တိဗဟုလဿ တဇ္ဇနီယကမ္မံ ကရောန္တေန ဗာလအဗျတ္တဝသေနေဝ ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ ကတံ ကမ္မံ ဟောတိ, န စ အညဿ ကမ္မဿ ဝတ္ထုနာ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒမ္ပိ အနုညာတန္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အဋ္ဌာရသ သမ္မာဝတ္တနဝတ္ထူနိ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

ในกรรมเหล่านั้น แม้กรรมวาจาในตัชชนียกรรมจะตรัสไว้โดยอาศัยภิกษุผู้ก่อการทะเลาะวิวาท แต่เมื่อสงฆ์จะทำตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้เป็นพาล ผู้ไม่ฉลาด ผู้มีอาบัติมาก พึงทำกรรมวาจาโดยอาศัยความเป็นพาลและความไม่ฉลาดเท่านั้น เพราะเมื่อทำอย่างนี้ กรรมย่อมเป็นกรรมที่ทำด้วยวัตถุที่เป็นจริง และไม่เป็นกรรมที่ทำด้วยวัตถุของกรรมอื่น เพราะเหตุไร? เพราะกรรมนี้ก็ทรงอนุญาตไว้แล้ว นี้เป็นนัยทั่วไปในกรรมทั้งปวง เราจักพรรณนาวัตถุแห่งสัมมาวัตร ๑๘ อย่างในปาริวาสิกขันธกะ.

---

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอธรรมกรรม ๑๒ อย่าง จบ

---

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗအဋ္ဌာရသကာဒိကထာ

เรื่องอัฏฐารสกะที่ไม่พึงระงับเป็นต้น

---

၈. လောမံ [Pg.3] ပါတေန္တီတိ ပန္နလောမာ ဟောန္တိ; ဘိက္ခူ အနုဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. နေတ္ထာရံ ဝတ္တန္တီတိ နိတ္ထရန္တာနံ ဧတန္တိ နေတ္ထာရံ; ယေန သက္ကာ နိဿာရဏာ နိတ္ထရိတုံ, တံ အဋ္ဌာရသဝိဓံ သမ္မာဝတ္တနံ ဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. ကိတ္တကံ ကာလံ ဝတ္တံ ပူရေတဗ္ဗန္တိ? ဒသ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ဒိဝသာနိ. ဣမသ္မိဉှိ ကမ္မက္ခန္ဓကေ ဧတ္တကေန ဝတ္တံ ပူရိတမေဝ ဟောတိ.

๘. คำว่า โลมํ ปาเตนฺติ ความว่า เป็นผู้มีขนอันราบคาบแล้ว (คือลดมานะลง); อธิบายว่า ย่อมประพฤติตามภิกษุทั้งหลาย. คำว่า เนตฺถารํ วตฺตนฺติ ความว่า วัตรนี้เป็นของบุคคลผู้กำลังก้าวล่วง (กรรม) เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า เนตถาระ; อธิบายว่า ย่อมประพฤติสัมมาวัตรมีประการ ๑๘ นั้น อันเป็นเหตุให้สามารถก้าวล่วงนิสสารณกรรม (กรรมที่เป็นเหตุให้ถูกขับออก) ได้. ถามว่า พึงบำเพ็ญวัตรนานเท่าไร? ตอบว่า ๑๐ วันบ้าง ๕ วันบ้าง. เพราะในกัมมักขันธกะนี้ วัตรย่อมเป็นอันบำเพ็ญบริบูรณ์แล้วด้วยกาลเพียงเท่านี้.

---

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗအဋ္ဌာရသကာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอัฏฐารสกะที่ไม่พึงระงับเป็นต้น จบ

---

နိယဿကမ္မကထာ

เรื่องนิสสยกรรม

---

၁၁. သေယျသကဝတ္ထုသ္မိံ – အပိဿု ဘိက္ခူ ပကတာတိ အပိဿု ဘိက္ခူ နိစ္စံ ဗျာဝဋာ ဟောန္တိ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ.

๑๑. ในเรื่องเสยยสกะ – คำว่า อปิสฺสุ ภิกฺขู ปกตาติ คือ แม้ภิกษุทั้งหลายก็ย่อมขวนขวายอยู่เป็นนิตย์. ที่เหลือเหมือนกับที่กล่าวไว้ในตัชชนียกรรม.

---

နိယဿကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องนิสสยกรรม จบ

---

ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကထာ

เรื่องปัพพาชนียกรรม

---

၂၁. အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထု သံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ.

๒๑. เรื่องอัสสชิและปุนัพพสุกะ กล่าวไว้ในสังฆาทิเสสวรรณนาแล้ว.

---

၂၇. ကာယိကေန ဒဝေနာတိအာဒီသု ပနေတ္ထ ကာယိကော ဒဝေါ နာမ ကာယကီဠာ ဝုစ္စတိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကော အနာစာရော နာမ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမော ဝုစ္စတိ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကံ ဥပဃာတိကံ နာမ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အသိက္ခနဘာဝေန ဥပဟနနံ ဝုစ္စတိ; နာသနံ ဝိနာသနန္တိ အတ္ထော. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ကာယိကော မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ပဋိက္ခိတ္တဝေဇ္ဇကမ္မာဒိဝသေန တေလပစနအရိဋ္ဌပစနာဒီနိ. ဝါစသိကော မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ဂိဟီနံ သာသနသမ္ပဋိစ္ဆနာရောစနာဒီနိ. ကာယိကဝါစသိကော နာမ တဒုဘယံ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တနယမေဝ.

๒๗. ในบทมีอาทิว่า กายิเกน ทเวน นี้ มีวินิจฉัยในปัพพาชนียกรรมนี้ดังนี้: การเล่นทางกาย ชื่อว่า กายิกทวะ. แม้ในหมวด ๒ บทที่เหลือ ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. การล่วงละเมิดสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ทางกายทวาร ชื่อว่า กายิกอนาจาร. แม้ในหมวด ๒ ที่เหลือ ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. การทำลายสิกขาบทที่ทรงบัญญัติไว้ทางกายทวาร เพราะความไม่ศึกษา ชื่อว่า กายิกอุปฆาติกะ; อธิบายว่า การทำให้ฉิบหาย การทำให้พินาศ. แม้ในหมวด ๒ ที่เหลือ ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. การหุงน้ำมันและการหุงยาอริฏฐะเป็นต้น ด้วยอำนาจแห่งเวชกรรมที่ทรงห้ามไว้เป็นต้น ชื่อว่า กายิกมิจฉาชีพ. การรับคำสั่งและการบอกคำสั่งของพวกคฤหัสถ์เป็นต้น ชื่อว่า วาจสิกมิจฉาชีพ. ทั้งสองอย่างนั้น ชื่อว่า กายิกวาจสิกมิจฉาชีพ. ส่วนที่เหลือมีนัยตามที่กล่าวไว้ในตัชชนียกรรมนั่นเอง.

---

ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องปัพพาชนียกรรม จบ

---

ပဋိသာရဏီယကမ္မကထာ

เรื่องปฏิสารณียกรรม

---

၃၃. သုဓမ္မဝတ္ထုသ္မိံ ပန – အနပလောကေတွာတိ န အာပုစ္ဆိတွာ. ဧတဒဝေါစာတိ ကိံ တေ ဂဟပတိ ထေရာနံ ပဋိယတ္တန္တိ သဗ္ဗံ ဝိဝရာပေတွာ ဒိသွာ ဧတံ အဝေါစ. ဧကာ စ ခေါ ဣဓ နတ္ထိ ယဒိဒံ တိလသံဂုဠိကာတိ ယာ အယံ တိလသက္ခလိကာ နာမ ဝုစ္စတိ, သာ နတ္ထီတိ အတ္ထော. တဿ ကိရ ဂဟပတိနော [Pg.4] ဝံသေ အာဒိမှိ ဧကော ပူဝိယော အဟောသိ. တေန နံ ထေရော ဇာတိယာ ခုံသေတုကာမော ဧဝမာဟ. ယဒေဝ ကိဉ္စီတိ ဧဝံ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ရတနံ ပဟာယ ကိဉ္စိဒေဝ တိလသံဂုဠိကာဝစနံ ဘာသိတံ. ကုက္ကုဋပေါတကဥဒါဟရဏေန ဣဒံ ဒဿေတိ ‘‘ယထာ သော နေဝ ကာကဝဿိတံ န ကုက္ကုဋဝဿိတံ အကာသိ, ဧဝံ တယာပိ နေဝ ဘိက္ခုဝစနံ န ဂိဟိဝစနံ ဝုတ္တ’’န္တိ.

๓๓. ในเรื่องของพระสุธัมมะอีกประการหนึ่ง คำว่า "อนปโลกิตวา" คือ ไม่ได้บอกกล่าว คำว่า "เอตทโวจ" คือ ถามว่า "คฤหบดี ท่านได้จัดเตรียมอาหารอะไรไว้สำหรับพระเถระทั้งหลายหรือ" ดังนี้ แล้วให้เปิดเผยทุกสิ่ง เห็นแล้วจึงกล่าวคำนี้ คำว่า "เอกา จ โข... ติลสังคุฬิกา" คือ ขนมที่เรียกว่า "ติลสักขริกา" นั้นไม่มี ดังนี้ เป็นอรรถ ได้ยินว่า ในตระกูลของคฤหบดีนั้น ในเบื้องต้นมีคนทำขนมอยู่คนหนึ่ง เพราะเหตุนั้น พระเถระจึงประสงค์จะด่าว่าคฤหบดีนั้นด้วยชาติกำเนิด จึงกล่าวอย่างนี้ว่า "เอกา จ โข อิธ นตฺถิ" เป็นต้น คำว่า "ยเทว กิญจิ" คือ ละทิ้งพระพุทธพจน์อันเป็นรัตนะมากมายเช่นนี้ แล้วกล่าวเพียงคำว่า "ติลสังคุฬิกา" บางอย่างเท่านั้น แสดงอรรถนี้ด้วยอุทาหรณ์ลูกไก่ว่า "เหมือนลูกไก่นั้นไม่ทำเสียงกา ไม่ทำเสียงไก่ ฉันใด ท่านก็ไม่กล่าวคำของภิกษุ ไม่กล่าวคำของคฤหัสถ์ ฉันนั้น"

---

ပဋိသာရဏီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องปฏิสารณียกรรม จบแล้ว.

---

အဓမ္မကမ္မာဒိဒွါဒသကကထာ

เรื่องกรรมอันไม่เป็นธรรมเป็นต้น ๑๒ อย่าง

---

၃၇. အသမ္မုခါ ကတန္တိအာဒယော တိကာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝ.

๓๗. บทติกะทั้งหลายมีคำว่า "อสัมมุขาคตัง" เป็นต้น มีประเภทที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง.

---

၃၉. အင်္ဂသမန္နာဂမော ပုရိမေဟိ အသဒိသော. တတ္ထ ယထာ လာဘံ န လဘန္တိ; ဧဝံ ပရိသက္ကန္တော ပရက္ကမန္တော အလာဘာယ ပရိသက္ကတိ နာမ. ဧသ နယော အနတ္ထာဒီသု. တတ္ထ အနတ္ထောတိ အတ္ထဘင်္ဂေါ. အနာဝါသောတိ တသ္မိံ ဌာနေ အဝသနံ. ဂိဟီနံ ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏန္တိ ဂိဟီနံ သန္တိကေ ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဓမ္မိကံ ပဋိဿဝံ န သစ္စာပေတီတိ ယထာ သစ္စော ဟောတိ, ဧဝံ န ကရောတိ; ဝဿာဝါသံ ပဋိဿုဏိတွာ န ဂစ္ဆတိ, အညံ ဝါ ဧဝရူပံ ကရောတိ. ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခဝေတိအာဒိ ဧကင်္ဂေနပိ ကမ္မာရဟဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထဉ္စေဝ, တဇ္ဇနီယေ စ ဝုတ္တနယမေဝ.

๓๙. การประกอบด้วยองค์ไม่เหมือนกับกรรมก่อนๆ ในองค์เหล่านั้น ภิกษุผู้พยายาม ผู้เพียรพยายามอย่างที่ไม่ได้ลาภ ย่อมชื่อว่าพยายามเพื่อความเสื่อมลาภ ในบททั้งหลายมีอนัตถะเป็นต้น ก็มีนัยนี้ ในบททั้งหลายมีอนัตถะเป็นต้นนั้น คำว่า "อนัตถะ" คือ ความพินาศแห่งประโยชน์ คำว่า "อนาวาสะ" คือ การไม่อาจอยู่ได้ในที่นั้น คำว่า "คิหีนัง พุทธัสสะ อวัณณัง" คือ กล่าวโทษของพระพุทธเจ้าในที่เฉพาะหน้าคฤหัสถ์ คำว่า "ธัมมิกัง ปฏิสสวัง น สัจจาเปติ" คือ ไม่กระทำอย่างที่คำรับรองจะจริงแท้ คือ รับรองการอยู่จำพรรษาแล้วไม่ไป หรือกระทำกรรมอย่างอื่นที่มีลักษณะเช่นนี้ คำว่า "ปัญจันนัง ภิกขเว" เป็นต้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้เพื่อแสดงว่าแม้ด้วยองค์เดียวก็ควรแก่กรรม บทที่เหลือในปฏิสารณียกรรมนี้มีอรรถชัดเจน และมีนัยที่กล่าวไว้ในตัชชนียกรรมนั่นเอง.

---

အဓမ္မကမ္မာဒိဒွါဒသကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องกรรมอันไม่เป็นธรรมเป็นต้น ๑๒ อย่าง จบลงแล้ว.

---

အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မကထာ

เรื่องอุกเขปนียกรรมเพราะไม่เห็นอาบัติ

---

၄၆. ဆန္နဝတ္ထုသ္မိံ – အာဝါသပရမ္ပရဉ္စ ဘိက္ခဝေ သံသထာတိ သဗ္ဗာဝါသေသု အာရောစေထ.

๔๖. ในเรื่องของฉันนะ คำว่า "อาวาสปรัมปะรัญจะ ภิกขเว สังสถา" คือ "ภิกษุทั้งหลาย จงประกาศในอาวาสทั้งปวงเถิด"

---

၅၀. ဘဏ္ဍနကာရကောတိအာဒီသု ဘဏ္ဍနာဒိပစ္စယာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ ရောပေတွာ တဿာ အဒဿနေယေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. တိကာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝ.

๕๐. ในบททั้งหลายมีคำว่า "ภัณฑนการกะ" เป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยดังนี้ว่า พึงทำอุกเขปนียกรรมเพราะไม่เห็นอาบัติที่ต้องแล้วด้วยเหตุแห่งการทะเลาะเป็นต้นนั้น บทติกะทั้งหลายมีประเภทที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง.

---

၅၁. သမ္မာဝတ္တနာယံ ပနေတ္ထ တေစတ္တာလီသ ဝတ္တာနိ. တတ္ထ န အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗောတိ န စောဒေတဗ္ဗော. န ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟီတိ အညော ဘိက္ခု အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ န ဘိန္ဒိတဗ္ဗော. န ဂိဟိဒ္ဓဇောတိ ဩဒါတဝတ္ထာနိ အစ္ဆိန္နဒသပုပ္ဖဒသာနိ စ န ဓာရေတဗ္ဗာနိ. န တိတ္ထိယဒ္ဓဇောတိ ကုသစီရာဒီနိ န ဓာရေတဗ္ဗာနိ. န အာသာဒေတဗ္ဗောတိ န အပသာဒေတဗ္ဗော. အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါတိ ဝိဟာရဿ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ. န တိတ္ထိယာဒိပဒတ္တယံ ဥတ္တာနမေဝ[Pg.5]. သေသံ သဗ္ဗံ ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ဝဏ္ဏယိဿာမ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တနယမေဝ. အာပတ္တိယာ အပ္ပဋိကမ္မေ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ဣမိနာ သဒိသမေဝ.

๕๑. อีกประการหนึ่ง ในอุกเขปนียกรรมนี้ ในสัมมาวัตนากถา มีวัตร ๔๓ อย่าง ในวัตร ๔๓ อย่างนั้น คำว่า "น อนุทฺธํเสตพฺโพ" คือ ไม่พึงว่ากล่าวตักเตือน คำว่า "น ภิกขุ ภิกขูหิ" คือ ภิกษุอื่นไม่พึงทำความแตกแยกกับภิกษุทั้งหลายอื่น คำว่า "น คิหิทฺธโช" คือ ไม่พึงทรงผ้าขาว หรือผ้าที่มีชายไม่ขาด หรือผ้าที่มีลายดอก คำว่า "น ติตฺถิยทฺธโช" คือ ไม่พึงทรงผ้าที่ทำด้วยหญ้าเป็นต้น คำว่า "น อาสาเทตพฺโพ" คือ ไม่พึงกระทบกระทั่ง คำว่า "อนฺโต วา พหิ วา" คือ ไม่พึงกระทบกระทั่งทั้งภายในหรือภายนอกวิหาร บท ๓ บทมีคำว่า "น ติตฺถิยา" เป็นต้น มีอรรถชัดเจน วัตรที่เหลือทั้งหมด เราจักอธิบายในปาริวาสิกขันธกะ บทที่เหลือมีนัยที่กล่าวไว้ในตัชชนียกรรมนั่นเอง อุกเขปนียกรรมเพราะไม่เยียวยาอาบัติ ย่อมเหมือนกับอุกเขปนียกรรมเพราะไม่เห็นอาบัตินี้.

---

၆၅. အရိဋ္ဌဝတ္ထု ခုဒ္ဒကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘဏ္ဍနကာရကော’’တိအာဒီသု ယံ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ဘဏ္ဍနာဒီနိ ကရောတိ, တဿာ အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေယေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သေသံ တဇ္ဇနီယေ ဝုတ္တနယမေဝ. သမ္မာဝတ္တနာယမ္ပိ ဟိ ဣဓ တေစတ္တာလီသံယေဝ ဝတ္တာနီတိ.

๖๕. เรื่องของพระอริฏฐะ เรากล่าวไว้ในอรรถกถาขุททกสิกขาบทแล้ว ในบททั้งหลายมีคำว่า "ภัณฑนการกะ" เป็นต้น พึงทราบวินิจฉัยดังนี้ว่า พึงทำอุกเขปนียกรรมเพราะไม่สละทิฏฐิที่อาศัยแล้วกระทำการทะเลาะเป็นต้นนั้น บทที่เหลือมีนัยที่กล่าวไว้ในตัชชนียกรรมนั่นเอง ในอุกเขปนียกรรมนี้ ในสัมมาวัตนาก็มีวัตร ๔๓ อย่างนั่นเอง ดังนี้.

---

အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခေပနီယကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอุกเขปนียกรรมเพราะไม่เห็นอาบัติ จบลงแล้ว.

---

ကမ္မက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถากรรมขันธกะ จบลงแล้ว.

---

၂. ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကံ

๒. ปาริวาสิกขันธกะ

---

ပါရိဝါသိကဝတ္တကထာ

เรื่องวัตรของภิกษุผู้ประพฤติปริวาส.

---

၇၅. ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ [Pg.6] – ပါရိဝါသိကာတိ ပရိဝါသံ ပရိဝသန္တာ. တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော ပရိဝါသော – အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော, ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော, သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော, သမောဓာနပရိဝါသောတိ. တေသု ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, အညောပိ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒံ, တဿ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၈၆) ဧဝံ မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တော တိတ္ထိယပရိဝါသော အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော နာမ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ. အယံ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတော. သေသာ တယော ယေန သံဃာဒိသေသာပတ္တိ အာပန္နာ စေဝ ဟောတိ ပဋိစ္ဆာဒိတာ စ, တဿ ဒါတဗ္ဗာ. တေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ ဝက္ခာမ. ဧတေ ပန ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ပရိဝါသံ ပရိဝသန္တာ ‘‘ပါရိဝါသိကာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

๗๕. ในปาริวาสิกขันธกะ พึงทราบวินิจฉัยดังนี้ว่า คำว่า "ปาริวาสิกา" คือ ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ในบทว่า "ปาริวาสิกา" นั้น ปริวาสมี ๔ อย่าง คือ อัปปฏิฉันนปริวาส, ปฏิฉันนปริวาส, สุทธันตปริวาส, สโมธานปริวาส ในปริวาส ๔ อย่างนั้น ปริวาสของเดียรถีย์ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ในมหาวรรคว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัญญเดียรถีย์ผู้เคยเป็นเดียรถีย์อื่นใดในธรรมวินัยนี้ หวังบรรพชา หวังอุปสมบท พึงให้ปริวาสแก่ผู้นั้น ๔ เดือน" ดังนี้ ชื่อว่า อัปปฏิฉันนปริวาส ในอัปปฏิฉันนปริวาสนั้น คำวินิจฉัยใดที่พึงกล่าว เรากล่าวไว้แล้วนั่นเอง อีกประการหนึ่ง อัปปฏิฉันนปริวาสนี้ไม่ประสงค์ในปาริวาสิกขันธกะนี้ ปริวาส ๓ อย่างที่เหลือ พึงให้แก่ภิกษุผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสและปกปิดไว้ ในปริวาส ๓ อย่างนั้น คำวินิจฉัยใดที่พึงกล่าว เราจักกล่าวในสมุจจยขันธกะ อีกประการหนึ่ง ปริวาส ๓ อย่างนี้ประสงค์ในปาริวาสิกขันธกะนี้ เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสอย่างใดอย่างหนึ่งในปริวาส ๓ อย่างนี้ พึงทราบว่าเป็น "ปาริวาสิกะ".

---

ပကတတ္တာနံ ဘိက္ခူနန္တိ ဌပေတွာ နဝကတရံ ပါရိဝါသိကံ အဝသေသာနံ အန္တမသော မူလာယပဋိကဿနာရဟာဒီနမ္ပိ. အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနန္တိ ယံ တေ အဘိဝါဒနာဒိံ ကရောန္တိ, တံ သာဒိယန္တိ, သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ; န ပဋိက္ခိပန္တီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သာမီစိကမ္မန္တိ ဌပေတွာ အဘိဝါဒနာဒီနိ အညဿ အနုစ္ဆဝိကဿ ဗီဇနဝါတဒါနာဒိနော အာဘိသမာစာရိကဿေတံ အဓိဝစနံ. အာသနာဘိဟာရန္တိ အာသနဿ အဘိဟရဏံ, အာသနံ ဂဟေတွာ အဘိဂမနံ ပညာပနမေဝ ဝါ. သေယျာဘိဟာရေပိ ဧသေဝ နယော. ပါဒေါဒကန္တိ ပါဒဓောဝနဥဒကံ. ပါဒပီဌန္တိ ဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. ပါဒကထလိကန္တိ အဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ ပါဒဃံသနံ ဝါ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနမ္ပိ သာဒိယန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ, တသ္မာ တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, မယှံ ဝတ္တံ မာ ကရောထ, မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာ’’တိ. သစေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ဝိနယကမ္မံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ, ဂါမပ္ပဝေသနမ္ပိ အာပုစ္ဆန္တိယေဝ, ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အနာပတ္တိ. မိထု ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ပါရိဝါသိကဘိက္ခူနံ အညမညံ ယော ယော ဝုဍ္ဎော တေန တေန နဝကတရဿ သာဒိတုံ.

คำว่า 'แก่ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นปรกติ' หมายถึง เว้นภิกษุผู้ประพฤติปริวาสที่ใหม่กว่า ภิกษุที่เหลือแม้ที่สุดคือผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้น. คำว่า 'การไหว้และการลุกรับเป็นต้น' หมายความว่า ภิกษุเหล่านั้นย่อมยินดี ย่อมรับ ซึ่งการไหว้เป็นต้นที่พวกเขากระทำ ย่อมไม่ห้าม. ในบรรดาการไหว้เป็นต้นนั้น คำว่า 'สามีจิกรรม' นี้ เป็นชื่อของวัตรอันดีงามอย่างอื่นที่สมควร หรือการพัดวีเป็นต้น ซึ่งเว้นจากการไหว้เป็นต้น. คำว่า 'อาสนภิหาร' คือการนำอาสนะมา หรือการถืออาสนะเข้าไป หรือการปูเท่านั้น. แม้ในบทว่า 'เสยยาภิหาร' ก็มีนัยนี้แล. คำว่า 'ปาโททกะ' คือน้ำสำหรับล้างเท้า. คำว่า 'ปาทปีฐะ' คือที่วางเท้าที่ล้างแล้ว. คำว่า 'ปาทกถลิกะ' คือที่วางเท้าที่ยังไม่ล้าง หรือที่ขัดเท้า. คำว่า 'อาบัติทุกกฏ' หมายความว่า แม้แก่สัทธิวิหาริกทั้งหลาย ภิกษุผู้ยินดีก็มีอาบัติทุกกฏเท่านั้น. เพราะเหตุนั้น ควรบอกสัทธิวิหาริกเหล่านั้นว่า 'อาตมากำลังทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายอย่าทำวัตรเพื่ออาตมา อย่าถามอาตมาเรื่องการเข้าไปสู่บ้าน'. ถ้ากุลบุตรผู้บวชด้วยศรัทธากล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายจงทำวินัยกรรมของท่านทั้งหลายเถิด' แล้วยังทำวัตรอยู่ และยังถามเรื่องการเข้าไปสู่บ้านอยู่ เมื่อเป็นเช่นนั้น ก็ไม่มีอาบัติจำเดิมแต่กาลที่ห้ามแล้ว. คำว่า 'มิถุ ยถา วุฑฒัง' หมายความว่า ในบรรดาภิกษุผู้ประพฤติปริวาสด้วยกัน ภิกษุใดแก่กว่า ภิกษุผู้แก่กว่านั้นควรยินดีการไหว้เป็นต้นของภิกษุผู้ใหม่กว่า.

---

ပဉ္စ [Pg.7] ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ပကတတ္တေဟိပိ သဒ္ဓိံ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ဧဝ. တသ္မာ ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ ဟတ္ထပါသေ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ပါဠိယာ အနိသီဒိတွာ ပါဠိံ ဝိဟာယ ဟတ္ထပါသံ အမုဉ္စန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထေ ကရီယမာနေ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော. ပဝါရဏာယပိ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပဝါရေတဗ္ဗံ. သံဃေန ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇီယမာနံ ဝဿိကသာဋိကမ္ပိ အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า 'ปัญจ ยถา วุฑฒัง' หมายความว่า แม้กับภิกษุผู้เป็นปรกติ ก็ต้องเป็นไปตามลำดับอาวุโสเท่านั้น. เพราะเหตุนั้น เมื่อมีการสวดปาติโมกข์ ควรนั่งในหัตถบาส. แต่ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า 'ไม่นั่งตามลำดับ ละลำดับแล้ว ไม่ปล่อยหัตถบาส ควรนั่ง'. เมื่อทำปาริสุทธิอุโบสถ ภิกษุผู้นั่งในที่ของภิกษุผู้ใหม่กว่าในสงฆ์ และนั่งอยู่ในที่นั้น ควรทำปาริสุทธิอุโบสถตามลำดับของตน. แม้ในปวารณา ภิกษุผู้นั่งในที่ของภิกษุผู้ใหม่กว่าในสงฆ์ และนั่งอยู่ในที่นั้น ควรปวารณาตามลำดับของตน. สงฆ์ตีระฆังเป็นต้นแล้ว ผ้าอาบน้ำฝนที่ถูกแบ่ง ก็ควรรับในที่ที่ถึงตามลำดับของตน.

---

ဩဏောဇနန္တိ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝုစ္စတိ. သစေ ဟိ ပါရိဝါသိကဿ ဒွေ တီဏိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနိ ပါပုဏန္တိ, အညာ စဿ ပုဂ္ဂလိကဘတ္တပစ္စာသာ ဟောတိ, တာနိ ပဋိပါဋိယာ ဂဟေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဟေဋ္ဌာ ဂါဟေထ, အဇ္ဇ မယှံ ဘတ္တပစ္စာသာ အတ္ထိ, သွေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ. ဧဝံ တာနိ ပုနဒိဝသေသု ဂဏှိတုံ လဘတိ. ပုနဒိဝသေ သဗ္ဗပဌမံ ဧတဿ ဒါတဗ္ဗန္တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပန န ဂဏှာတိ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, ပုနဒိဝသေ န လဘတိ, ဣဒံ ဩဏောဇနံ နာမ ပါရိဝါသိကဿေဝ ဩဒိဿ အနုညာတံ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဘတ္တဂ္ဂေ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ပါပုဏန္တိ ဝါ န ဝါ, တသ္မာ သော ‘‘ဘိက္ခာဟာရေန မာ ကိလမိတ္ထာ’’တိ ဣဒမဿ သင်္ဂဟကရဏတ္ထာယ ဩဒိဿ အနုညာတံ.

คำว่า 'โอโณชนัง' หมายถึง การสละ. ถ้าหากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสได้รับภัตเป็นต้นอันเป็นส่วนแบ่งสองสามส่วน และมีความหวังในภัตอันเป็นส่วนตัวอย่างอื่นด้วย เมื่อเป็นเช่นนั้น ควรรับภัตเหล่านั้นตามลำดับแล้วกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ท่านทั้งหลายจงให้ผู้อยู่ข้างล่างรับเถิด วันนี้อาตมามีความหวังในภัตอยู่ พรุ่งนี้จักรับ' แล้วสละไป. อย่างนี้ ภิกษุนั้นย่อมได้รับภัตเหล่านั้นในวันหลัง. ในคุรุนทีกล่าวไว้ว่า 'ในวันหลัง ควรถวายแก่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้ก่อนภิกษุทั้งปวง'. แต่ถ้าหากไม่รับและไม่สละ เมื่อเป็นเช่นนั้น ในวันหลังก็ย่อมไม่ได้. การสละนี้ชื่อว่า 'โอโณชนัง' ซึ่งทรงอนุญาตเจาะจงแก่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสเท่านั้น. เพราะเหตุไร? เพราะว่าเมื่อภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นนั่งอยู่ในที่ของภิกษุผู้ใหม่กว่าในสงฆ์ ยาคูและของขบเคี้ยวเป็นต้นในที่รับภัตย่อมถึงบ้างไม่ถึงบ้าง. เพราะเหตุนั้น เพื่อประโยชน์แก่การสงเคราะห์ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นว่า 'อย่าลำบากด้วยอาหารบิณฑบาตเลย' จึงทรงอนุญาตการสละนี้เจาะจงแก่ภิกษุนั้น.

---

ဘတ္တန္တိ အာဂတာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ ဝိဟာရေ သံဃဿ စတုဿာလဘတ္တံ, ဧတံ ယထာဝုဍ္ဎံ လဘတိ. ပါဠိယာ ပန ဂန္တုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ န လဘတိ, တသ္မာ ပါဠိတော ဩသက္ကိတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေန ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ယထာ သေနော နိပတိတွာ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ဂဏှိတဗ္ဗံ. အာရာမိကသမဏုဒ္ဒေသေဟိ အာဟရာပေတုံ န လဘတိ. သစေ သယမေဝ အာဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. ရညော မဟာပေဠဘတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. စတုဿာလဘတ္တေ ပန သစေ ဩဏောဇနံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ, အတ္တနော အတ္ထာယ ဥက္ခိတ္တေ ပိဏ္ဍေ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဘတ္တံ အတ္ထိ, သွေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုနဒိဝသေ ဒွေ ပိဏ္ဍေ လဘတီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီနိပိ ပါဠိတော ဩသက္ကိတွာဝ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ယတ္ထ ပန နိသီဒါပေတွာ ပရိဝိသန္တိ, တတ္ထ သာမဏေရာနံ ဇေဋ္ဌကေန ဘိက္ခူနံ သံဃနဝကေန ဟုတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

คำว่า 'ภัต' หมายถึง ภัตในโรงฉันสี่หลังของสงฆ์ในวิหารที่ภิกษุทั้งหลายผู้มาแล้ว มาแล้ว ควรรับไปตามลำดับอาวุโส. ภัตนี้ย่อมได้ตามลำดับอาวุโส. แต่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสย่อมไม่ได้ไปหรือยืนตามลำดับ. เพราะเหตุนั้น ควรหลีกจากลำดับ ยืนอยู่ในหัตถบาส เหยียดมือออก รับเหมือนเหยี่ยวโฉบลงจับไป. ย่อมไม่ได้ให้อารามิกและสามเณรนำมา. ถ้าอารามิกและสามเณรนำมาเอง ก็ควร. แม้ในภัตอันบรรจุในภาชนะใหญ่ของพระราชา ก็มีนัยนี้แล. แต่ถ้าในภัตในโรงฉันสี่หลัง ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสใคร่จะสละ เมื่อก้อนภัตถูกยกขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ตน ควรกล่าวว่า 'วันนี้ภัตของอาตมามีอยู่ พรุ่งนี้จักรับ'. ในมหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า 'ในวันหลังย่อมได้ก้อนภัตสองก้อน'. แม้ภัตเป็นต้นอันเป็นส่วนแบ่ง ก็ควรหลีกจากลำดับแล้วรับเอา. แต่ในที่ใดที่ให้นั่งแล้วถวายภัต ในที่นั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสควรนั่งเป็นผู้ใหญ่ของสามเณรทั้งหลาย และเป็นผู้ใหม่กว่าของภิกษุทั้งหลายในสงฆ์.

---

၇၆. ဣဒါနိ [Pg.8] ယာ အယံ သမ္မာဝတ္တနာ ဝုတ္တာ, တတ္ထ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗန္တိ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ; ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပန ဥပသမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာစရိယေန ဟုတွာပိ ကမ္မဝါစာ န သာဝေတဗ္ဗာ, အညသ္မိံ အသတိ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ သာဝေတုံ ဝဋ္ဋတိ. န နိဿယောတိ အာဂန္တုကာနံ နိဿယော န ဒါတဗ္ဗော. ယေဟိပိ ပကတိယာဝ နိဿယော ဂဟိတော, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, အသုကတ္ထေရဿ နာမ သန္တိကေ နိဿယံ ဂဏှထ, မယှံ ဝတ္တံ မာ ကရောထ, မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာ’’တိ. သစေ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကရောန္တိယေဝ, ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တေသုပိ အနာပတ္တိ.

๗๖. ในบัดนี้ วัตรอันดีงามใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ ในวัตรอันดีงามนั้น คำว่า 'ไม่ควรอุปสมบทให้' หมายความว่า ไม่ควรอุปสมบทให้โดยเป็นอุปัชฌาย์. แต่เมื่อวางปริวาสแล้ว ควรอุปสมบทให้ได้. แม้เป็นอาจารย์ ก็ไม่ควรให้กรรมวาจา. ถ้าไม่มีอาจารย์อื่น เมื่อวางปริวาสแล้ว ควรให้กรรมวาจาได้. คำว่า 'ไม่ควรให้นิสัย' หมายความว่า ไม่ควรให้นิสัยแก่อาคันตุกะทั้งหลาย. แม้ภิกษุทั้งหลายเหล่าใดที่รับนิสัยโดยปรกติอยู่แล้ว ควรบอกภิกษุเหล่านั้นว่า 'อาตมากำลังทำวินัยกรรมอยู่ ท่านทั้งหลายจงรับนิสัยในสำนักของพระเถระชื่อโน้นเถิด ท่านทั้งหลายอย่าทำวัตรเพื่ออาตมา อย่าถามอาตมาเรื่องการเข้าไปสู่บ้าน'. ถ้าแม้ถูกกล่าวอย่างนี้แล้วยังทำอยู่ เมื่อเป็นเช่นนั้น ก็ไม่มีอาบัติจำเดิมแต่กาลที่ห้ามแล้ว แม้เมื่อพวกเขายังทำอยู่.

---

န သာမဏေရောတိ အညော သာမဏေရော န ဂဟေတဗ္ဗော. ဥပဇ္ဈံ ဒတွာ ဂဟိတသာမဏေရာပိ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, မယှံ ဝတ္တံ မာ ကရောထ, မာ မံ ဂါမပ္ပဝေသနံ အာပုစ္ဆထာ’’တိ. သစေ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ကရောန္တိယေဝ, ဝါရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တေသုပိ အနာပတ္တိ. ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ နာမ အာဓိပစ္စဋ္ဌာနဘူတာတိ ပဋိက္ခိတ္တာ, တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘန္တေ, အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, ဘိက္ခုနောဝါဒကံ ဇာနာထာ’’တိ, ပဋိဗလဿ ဝါ ဘိက္ခုဿ ဘာရော ကာတဗ္ဗော. အာဂတာ ဘိက္ခုနိယော ‘‘သံဃသန္တိကံ ဂစ္ဆထ, သံဃော ဝေါ ဩဝါဒဒါယကံ ဇာနိဿတီ’’တိ ဝါ ‘‘အဟံ ဝိနယကမ္မံ ကရောမိ, အသုကဘိက္ခုဿ နာမ သန္တိကံ ဂစ္ဆထ, သော ဝေါ ဩဝါဒံ ဒဿတီ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ.

ไม่พึงรับสามเณรอื่น. แม้สามเณรที่รับไว้แล้วโดยให้อุปัชฌาย์ ก็พึงกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าทำวินัยกรรม พวกท่านอย่าทำวัตรแก่ข้าพเจ้า อย่าถามข้าพเจ้าเรื่องการเข้าไปสู่บ้าน’. หากแม้กล่าวอย่างนี้แล้ว พวกเขาก็ยังทำอยู่ แม้เมื่อทำอยู่ตั้งแต่เวลาที่ห้ามแล้ว ก็เป็นอนาบัติ. ภิกขุนีโอวาทกสมมติชื่อว่าเป็นที่ตั้งแห่งความเป็นใหญ่ จึงถูกห้ามแล้ว (โดยพระผู้มีพระภาค). เพราะเหตุนั้น พึงบอกแก่ภิกษุสงฆ์ว่า ‘ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทำวินัยกรรม ขอท่านทั้งหลายจงทราบภิกษุผู้ให้โอวาทแก่ภิกษุณี’ หรือพึงมอบภาระแก่ภิกษุผู้สามารถ. ภิกษุณีทั้งหลายที่มาถึง พึงกล่าวว่า ‘พวกเธอจงไปสู่สำนักสงฆ์ สงฆ์จักทราบภิกษุผู้ให้โอวาทแก่พวกเธอ’ หรือพึงกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าทำวินัยกรรม พวกเธอจงไปสู่สำนักของภิกษุชื่อโน้น ภิกษุนั้นจักให้โอวาทแก่พวกเธอ’.

---

သာ အာပတ္တီတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ပရိဝါသေ ဒိန္နေ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ. အညာ ဝါ တာဒိသိကာတိ ကာယသံသဂ္ဂါဒိဂရုကာပတ္တိ. တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိ; သတ္တသု ဟိ အာပတ္တီသု ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌာ; ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌတရာ; ဒုက္ကဋာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌာ, ပါဋိဒေသနီယာပတ္တိ ပါပိဋ္ဌတရာတိ ဧဝံ ပါစိတ္တိယထုလ္လစ္စယသံဃာဒိသေသပါရာဇိကာပတ္တီသု နယော နေတဗ္ဗော. တာသံ ဝတ္ထူသုပိ ဒုဗ္ဘာသိတဝတ္ထု ပါပိဋ္ဌံ, ဒုက္ကဋဝတ္ထု ပါပိဋ္ဌတရန္တိ ပုရိမနယေနေဝ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေ ပန ဝတ္ထုပိ အာပတ္တိပိ ပါပိဋ္ဌာ. လောကဝဇ္ဇေ ဥဘယမ္ပိ ပါပိဋ္ဌတရံ.

อาบัตินั้นคือ เมื่อให้ปริวาสแก่สุกกวิสัฏฐิแล้ว ไม่พึงต้องสุกกวิสัฏฐิอีก. หรืออาบัติอื่นที่เช่นนั้นคือ อาบัติหนักมีกายสังคัตถ์เป็นต้น. หรือที่เลวร้ายกว่านั้นคือ อาบัติปาราชิก (ไม่พึงต้อง). ในอาบัติ ๗ อย่าง อาบัติทุพภาสิตเลวร้าย อาบัติทุกกฏเลวร้ายยิ่งกว่า. อาบัติทุกกฏเลวร้าย อาบัติปาฏิเทสนียะเลวร้ายยิ่งกว่า. พึงนำนัยไปในอาบัติปาจิตติยะ ถุลลัจจัย สังฆาทิเสส ปาราชิก ด้วยประการฉะนี้. แม้ในวัตถุของอาบัติเหล่านั้น วัตถุแห่งอาบัติทุพภาสิตเลวร้าย วัตถุแห่งอาบัติทุกกฏเลวร้ายยิ่งกว่า พึงทราบความแตกต่างด้วยนัยก่อนนั่นเอง. อนึ่ง ในสิกขาบทที่เป็นบัญญัติวัชชะ ทั้งวัตถุและอาบัติก็เลวร้าย. ในสิกขาบทที่เป็นโลกวัชชะ ทั้งสองอย่างก็เลวร้ายยิ่งกว่า.

---

ကမ္မန္တိ ပရိဝါသကမ္မဝါစာ ဝုစ္စတိ. တံ ကမ္မံ ‘‘အကတံ ဒုက္ကဋ’’န္တိအာဒီဟိ ဝါ ‘‘ကိံ ဣဒံ ကမ္မံ နာမ ကသိကမ္မံ ဂေါရက္ခကမ္မ’’န္တိအာဒီဟိ ဝါ ဝစနေဟိ န ဂရဟိတဗ္ဗံ. ကမ္မိကာတိ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ကမ္မံ ကတံ, တေ ဝုစ္စန္တိ, တေ ‘‘ဗာလာ အဗျတ္တာ’’တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ န ဂရဟိတဗ္ဗာ. န [Pg.9] သဝစနီယံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပလိဗောဓတ္ထာယ ဝါ ပက္ကောသနတ္ထာယ ဝါ သဝစနီယံ န ကာတဗ္ဗံ, ပလိဗောဓတ္ထာယ ဟိ ကရောန္တော ‘‘အဟံ အာယသ္မန္တံ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သဝစနီယံ ကရောမိ, ဣမမှာ အာဝါသာ ဧကပဒမ္ပိ မာ ပက္ကာမိ, ယာဝ န တံ အဓိကရဏံ ဝူပသန္တံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ကရောတိ. ပက္ကောသနတ္ထာယ ကရောန္တော ‘‘အဟံ တေ သဝစနီယံ ကရောမိ, ဧဟိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိနယဓရာနံ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ ကရောတိ; တဒုဘယမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ.

กรรม คือ กรรมวาจาปริวาส. กรรมนั้นไม่พึงติเตียนด้วยคำว่า ‘ยังไม่ทำ เป็นทุกกฏ’ เป็นต้น หรือด้วยคำว่า ‘กรรมนี้ชื่ออะไร เป็นกสิกรรมหรือ เป็นโกรักขกรรมหรือ’ เป็นต้น. กรรมิกะ คือ ภิกษุทั้งหลายเหล่าใดทำกรรมแล้ว ภิกษุเหล่านั้นชื่อว่า กรรมิกะ. ภิกษุเหล่านั้นไม่พึงติเตียนด้วยคำว่า ‘เป็นคนเขลา ไม่ฉลาด’ เป็นต้น. ไม่พึงทำสวัจนียะ คือ ไม่พึงทำสวัจนียะเพื่อประโยชน์ในการขัดขวาง หรือเพื่อประโยชน์ในการเรียก. เพราะเมื่อทำเพื่อประโยชน์ในการขัดขวาง ย่อมทำอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าทำสวัจนียะแก่ท่านในเรื่องนี้ ขอท่านอย่าไปจากอาวาสนี้แม้ก้าวเดียว ตราบเท่าที่อธิกรณ์นั้นยังไม่สงบ’. เมื่อทำเพื่อประโยชน์ในการเรียก ย่อมทำอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าทำสวัจนียะแก่ท่าน ขอท่านจงมา ไปสู่ที่เฉพาะหน้าของพระวินัยธรพร้อมกับข้าพเจ้า’. สวัจนียะทั้งสองอย่างนั้นไม่พึงทำ.

---

န အနုဝါဒေါတိ ဝိဟာရေ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနံ န ကာတဗ္ဗံ. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝါ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ဝါ န ဘဝိတဗ္ဗံ. နာပိ တေရသသု သမ္မုတီသု ဧကသမ္မုတိဝသေနာပိ ဣဿရိယကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. န ဩကာသောတိ ‘‘ကရောတု မေ အာယသ္မာ ဩကာသံ, အဟံ တံ ဝတ္တုကာမော’’တိ ဧဝံ ပကတတ္တဿ ဩကာသော န ကာရေတဗ္ဗော, ဝတ္ထုနာ ဝါ အာပတ္တိယာ ဝါ န စောဒေတဗ္ဗော, ‘‘အယံ ပုဗ္ဗေ တေ ဒေါသော’’တိ န သာရေတဗ္ဗော. န ဘိက္ခူဟိ သမ္ပယောဇေတဗ္ဗန္တိ အညမညံ ယောဇေတွာ ကလဟော န ကာရေတဗ္ဗော.

ไม่พึงเป็นผู้อนุวาท คือ ไม่พึงทำหน้าที่เป็นผู้ใหญ่ในวิหาร. ไม่พึงเป็นผู้แสดงปาติโมกข์ หรือผู้ชักชวนให้แสดงธรรม. ไม่พึงทำกรรมที่เป็นใหญ่แม้ด้วยอำนาจสมมติอย่างหนึ่งในสมมติ ๑๓ อย่าง. ไม่พึงให้โอกาสแก่ภิกษุปกตัตตะด้วยคำว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ขอท่านจงให้โอกาสแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าปรารถนาจะกล่าวแก่ท่าน’. ไม่พึงโจทด้วยวัตถุหรือด้วยอาบัติ. ไม่พึงให้ระลึกถึงโทษด้วยคำว่า ‘โทษนี้เป็นของท่านในกาลก่อน’. ไม่พึงให้ภิกษุทั้งหลายทะเลาะกันโดยผูกพันกันและกัน.

---

ပုရတောတိ သံဃတ္ထေရေန ဟုတွာ ပုရတော န ဂန္တဗ္ဗံ, ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဧကကေန ဂန္တဗ္ဗံ. နိသီဒနေပိ ဧသေဝ နယော. အာသနပရိယန္တောတိ ဘတ္တဂ္ဂါဒီသု သံဃနဝကာသနံ ဝုစ္စတိ; သွာဿ ဒါတဗ္ဗော, တတ္ထ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သေယျာပရိယန္တောတိ သေယျာနံ ပရိယန္တော, သဗ္ဗလာမကံ မဉ္စပီဌံ. အယဉှိ ဝဿဂ္ဂေန အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ သေယျံ ဂဟေတုံ န လဘတိ. သဗ္ဗဘိက္ခူဟိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာဝသေသာ မင်္ကုလဂူထဘရိတာ ဝေတ္တလတာဒိဝိနဒ္ဓါ လာမကသေယျာ အဿ ဒါတဗ္ဗာ. ဝိဟာရပရိယန္တောတိ ယထာ စ သေယျာ, ဧဝံ ဝသနအာဝါသောပိ ဝဿဂ္ဂေန အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနေ တဿ န ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗဘိက္ခူဟိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာဝသေသာ ပန ရဇောဟတဘူမိ ဇတုကမူသိကဘရိတာ ပဏ္ဏသာလာ အဿ ဒါတဗ္ဗာ. သစေ ပကတတ္တာ သဗ္ဗေ ရုက္ခမူလိကာ အဗ္ဘောကာသိကာ စ ဟောန္တိ, ဆန္နံ န ဥပေန္တိ, သဗ္ဗေပိ ဧတေဟိ ဝိဿဋ္ဌာဝါသာ နာမ ဟောန္တိ. တေသု ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ လဘတိ. ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ပစ္စယံ ဧကပဿေ ဌတွာ ဝဿဂ္ဂေန ဂဏှိတုံ လဘတိ. သေနာသနံ န လဘတိ, နိဗဒ္ဓဝဿာဝါသိကံ သေနာသနံ ဂဏှိတုကာမေန ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ไม่พึงไปข้างหน้า คือ ไม่พึงไปข้างหน้าโดยเป็นพระสังฆเถระ. พึงไปรูปเดียวโดยเว้นอุปจาระ ๑๒ ศอก. แม้ในการนั่งก็มีนัยนี้เหมือนกัน. อาสนะปริยันตะ คือ ที่นั่งของภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ในโรงฉันเป็นต้น. พึงให้แก่ภิกษุนั้น พึงนั่งในที่นั้น. เสนาสนะปริยันตะ คือ ที่สุดแห่งเสนาสนะ เตียงตั่งที่เลวที่สุดทั้งหมด. ภิกษุนี้ย่อมไม่ได้เพื่อจะถือเอาเสนาสนะในที่ที่ตนพึงได้ด้วยพรรษา. พึงให้เสนาสนะที่เลว ซึ่งเหลือจากการเลือกถือเอาของภิกษุทั้งปวง เต็มไปด้วยมูลของตัวเรือด หรือที่สานด้วยหวายและเถาวัลย์เป็นต้น แก่ภิกษุนั้น. วิหารปริยันตะ คือ อาวาสที่อยู่ก็เช่นเดียวกับเสนาสนะ ย่อมไม่ควรแก่ภิกษุนั้นในที่ที่ตนพึงได้ด้วยพรรษา. อนึ่ง พึงให้บรรณศาลาที่เหลือจากการเลือกถือเอาของภิกษุทั้งปวง มีพื้นดินที่ถูกฝุ่นทำลาย เต็มไปด้วยค้างคาวและหนู แก่ภิกษุนั้น. หากภิกษุปกตัตตะทั้งปวงเป็นผู้ถือรุกขมูลและอัพโภกาสิกธุดงค์ และไม่เข้าสู่ที่ mุงบัง ในกรณีเช่นนี้ อาวาสทั้งปวงชื่อว่า เป็นอาวาสที่ภิกษุผู้ถือธุดงค์เหล่านี้สละแล้ว. ในอาวาสเหล่านั้น ภิกษุนั้นย่อมได้อาวาสที่ตนปรารถนา. ในวันเข้าพรรษา ย่อมได้เพื่อจะถือเอาปัจจัยโดยพรรษา โดยยืนอยู่ข้างหนึ่ง. ย่อมไม่ได้เพื่อจะถือเอาเสนาสนะ. ภิกษุผู้ปรารถนาจะถือเอาเสนาสนะที่เป็นวัสสาวาสิกะอันเป็นของประจำ พึงวางวัตรแล้วถือเอา.

---

တေန [Pg.10] စ သော သာဒိတဗ္ဗောတိ ယံ အဿ အာသနာဒိပရိယန္တံ ဘိက္ခူ ဒေန္တိ, သော ဧဝ သာဒိတဗ္ဗော. ပုရေသမဏေန ဝါ ပစ္ဆာသမဏေန ဝါတိ ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနေ ‘‘ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ နိမန္တိတေန ‘‘ဘန္တေ, အသုကံ နာမ ကုလံ ဘိက္ခူ နိမန္တေသိ, ဧထ တတ္ထ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ သံဝိဓာယ ဘိက္ခူ ပုရေသမဏေ ဝါ ပစ္ဆာသမဏေ ဝါ ကတွာ န ဂန္တဗ္ဗံ. ‘‘ဘန္တေ, အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ မနုဿာ ဘိက္ခူနံ အာဂမနံ ဣစ္ဆန္တိ, သာဓု ဝတဿ သစေ တေသံ သင်္ဂဟံ ကရေယျာထာ’’တိ ဧဝံ ပန ပရိယာယေန ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ภิกษุนั้นพึงยินดีสิ่งนั้น คือ อาสนะปริยันตะเป็นต้นที่ภิกษุทั้งหลายให้แก่ภิกษุนั้น ภิกษุนั้นพึงยินดีอาสนะปริยันตะเป็นต้นนั้นเอง. ด้วยภิกษุผู้ไปข้างหน้าหรือภิกษุผู้ไปข้างหลัง คือ ภิกษุผู้ปริวาสที่ถูกนิมนต์ในที่ที่ญาติหรือผู้ปวารณาอยู่ ด้วยคำว่า ‘จงนำภิกษุจำนวนเท่านี้มา’ ไม่พึงไปโดยจัดแจงภิกษุให้เป็นภิกษุผู้ไปข้างหน้าหรือภิกษุผู้ไปข้างหลัง ด้วยคำว่า ‘ท่านผู้เจริญ ตระกูลชื่อโน้นนิมนต์ภิกษุแล้ว ขอท่านทั้งหลายจงมา เราทั้งหลายจงไปสู่เรือนตระกูลนั้น’. อนึ่ง พึงกล่าวโดยปริยายอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้เจริญ ในหมู่บ้านชื่อโน้น มนุษย์ทั้งหลายปรารถนาการมาของภิกษุทั้งหลาย หากท่านทั้งหลายพึงสงเคราะห์พวกเขา ก็จะเป็นการดี’.

---

န အာရညိကင်္ဂန္တိ အာဂတာဂတာနံ အာရောစေတုံ ဟရာယမာနေန အာရညိကဓုတင်္ဂံ န သမာဒါတဗ္ဗံ. ယေနာပိ ပကတိယာ သမာဒိန္နံ, တေန ဒုတိယံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ အရညေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ, န စ ဧကကေန ဝတ္ထဗ္ဗံ. တထာ ဘတ္တဂ္ဂါဒီသု အာသနပရိယန္တေ နိသဇ္ဇာယ ဟရာယမာနေန ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂမ္ပိ န သမာဒါတဗ္ဗံ. ယော ပန ပကတိယာဝ ပိဏ္ဍပါတိကော တဿ ပဋိသေဓော နတ္ထိ.

ไม่พึงสมาทานอารัญญิกธุดงค์ ด้วยความละอายที่จะบอกกล่าวแก่พระภิกษุทั้งหลายผู้มาแล้วๆ แม้พระภิกษุใดสมาทานแล้วโดยปกติ พระภิกษุนั้นพึงพาพระภิกษุรูปที่สองไปให้อรุณขึ้นในป่า และไม่พึงอยู่รูปเดียว เช่นนั้น ไม่พึงสมาทานปิณฑปาติกธุดงค์ ด้วยความละอายที่จะนั่งที่ที่สุดแห่งอาสนะในโรงฉันเป็นต้น แต่พระภิกษุใดเป็นผู้ถือปิณฑปาติกธุดงค์โดยปกติเอง การห้ามย่อมไม่มีแก่พระภิกษุนั้น

---

န စ တပ္ပစ္စယာတိ ‘‘နီဟဋဘတ္တော ဟုတွာ ဝိဟာရေယေဝ နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ရတ္တိယော ဂဏယိဿာမိ, ဂစ္ဆတော မေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ သိယာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ပိဏ္ဍပါတော န နီဟရာပေတဗ္ဗော. မာ မံ ဇာနိံသူတိ ‘‘မာ မံ ဧကဘိက္ခုပိ ဇာနာတူ’’တိ စ ဣမိနာ အဇ္ဈာသယေန ဝိဟာရေ သာမဏေရေဟိ ပစာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ န လဘတိ. ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတဗ္ဗမေဝ. ဂိလာနဿ ပန နဝကမ္မအာစရိယုပဇ္ဈာယကိစ္စာဒိပသုတဿ ဝါ ဝိဟာရေယေဝ အစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ ဂါမေ အနေကသတာ ဘိက္ခူ ဝိစရန္တိ, န သက္ကာ ဟောတိ အာရောစေတုံ, ဂါမကာဝါသံ ဂန္တွာ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

และด้วยเหตุนั้น ไม่พึงให้นำบิณฑบาตออกมา ด้วยเหตุว่า ‘เราจักนับราตรีโดยเป็นผู้มีภัตอันนำมาแล้ว นั่งฉันอยู่ในวิหารนั่นเอง เมื่อเราไป เห็นพระภิกษุแล้วไม่บอกกล่าว ราตรีพึงขาด’ และด้วยอัธยาศัยนี้ว่า ‘ขอพระภิกษุแม้รูปเดียวอย่าได้รู้จักเราเลย’ ไม่พึงได้เพื่อฉันโดยให้สามเณรทั้งหลายหุงต้มในวิหาร พึงเข้าไปสู่บ้านเพื่อบิณฑบาตเท่านั้น แต่แก่พระภิกษุอาพาธ หรือแก่พระภิกษุผู้ขวนขวายในกิจมีการงานใหม่ กิจของอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น พึงอยู่แต่ในวิหารนั่นเอง แม้ถ้าพระภิกษุหลายร้อยรูปเที่ยวไปในบ้าน ไม่สามารถเพื่อบอกกล่าวได้ พึงไปสู่อาวาสในหมู่บ้านแล้วอยู่ ณ ที่ของภิกษุผู้เป็นสภาคกัน

---

အာဂန္တုကေနာတိ ကဉ္စိ ဝိဟာရံ ဂတေန တတ္ထ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗေ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေ ပဿတိ, ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေနေဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. အထ ရုက္ခမူလာဒီသု ဝိသုံ ဝိသုံ ဌိတာ ဟောန္တိ, တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သဉ္စိစ္စ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဟောတိ, ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. အထ ဝိစိနန္တော ဧကစ္စေ န ပဿတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ.

โดยพระอาคันตุกะผู้ไปสู่บางวิหาร พึงบอกกล่าวแก่พระภิกษุทั้งหลายในวิหารนั้น ถ้าเห็นพระภิกษุทั้งหมดตั้งอยู่ในที่เดียวกัน พึงบอกกล่าวโดยยืนอยู่ในที่เดียวกันนั่นเอง หรือถ้าตั้งอยู่ต่างหากกันในโคนไม้เป็นต้น พึงไปในที่นั้นๆ แล้วบอกกล่าว แก่พระภิกษุผู้ไม่บอกกล่าวโดยจงใจ ราตรีก็ขาด และอาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดก็มี หรือเมื่อแสวงหาแล้วไม่เห็นบางรูป ราตรีเท่านั้นขาด อาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดไม่มี

---

အာဂန္တုကဿာတိ [Pg.11] အတ္တနော ဝသနဝိဟာရံ အာဂတဿာပိ ဧကဿ ဝါ ဗဟူနံ ဝါ ဝုတ္တနယေနေဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. ရတ္တိစ္ဆေဒဝတ္တဘေဒါပိ စေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သစေ အာဂန္တုကာ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ဝါ အဝိဿမိတွာ ဧဝ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တိ, တေသမ္ပိ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ တဿ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆန္တိ, အယဉ္စ ပန ဂတကာလေ ဇာနာတိ, ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. ယေပိ အန္တောဝိဟာရံ အပ္ပဝိသိတွာ ဥပစာရသီမံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, အယဉ္စ နေသံ ဆတ္တသဒ္ဒံ ဝါ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ဝါ ခိပိတသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာဝ အာဂန္တုကဘာဝံ ဇာနာတိ, ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဂတကာလေ ဇာနန္တေနပိ အနုဗန္ဓိတွာ အာရောစေတဗ္ဗမေဝ. သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. ယောပိ ရတ္တိံယေဝ အာဂန္တွာ ရတ္တိံယေဝ ဂစ္ဆတိ, သောပိဿ ရတ္တိစ္ဆေဒံ ကရောတိ, အညာတတ္တာ ပန ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ နတ္ထိ. သစေ အဇာနိတွာဝ အဗ္ဘာနံ ကရောတိ, အကတမေဝ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဓိကာ ရတ္တိယော ဂဟေတွာ ကာတဗ္ဗံ, အယံ အပဏ္ဏကပဋိပဒါ.

แก่พระอาคันตุกะผู้มาสู่เสนาสนะที่ตนอยู่ ไม่ว่าจะเป็นรูปเดียวหรือหลายรูป พึงบอกกล่าวด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง แม้ราตรีขาดและวัตรขาดในบทนี้ก็พึงทราบด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง ถ้าพระอาคันตุกะทั้งหลายพักผ่อนชั่วครู่ หรือไม่พักผ่อนเลย เดินผ่านกลางวิหารไป พึงบอกกล่าวแก่พระอาคันตุกะเหล่านั้นด้วย ถ้าพระอาคันตุกะเหล่านั้นไปโดยที่พระภิกษุนั้นไม่รู้ แต่พระภิกษุนี้รู้ในเวลาที่พระอาคันตุกะไปแล้ว พึงตามไปบอกกล่าว แก่ผู้ไม่สามารถจะตามไปทัน ราตรีเท่านั้นขาด อาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดไม่มี แม้พระภิกษุเหล่าใดไม่เข้าไปในภายในวิหาร แต่ก้าวล่วงเขตอุปจารสีมาไป และพระภิกษุนี้รู้ความเป็นอาคันตุกะของพระภิกษุเหล่านั้นโดยได้ยินเสียงร่ม หรือเสียงกระแอม หรือเสียงจาม พึงตามไปบอกกล่าว แม้ผู้รู้ในเวลาที่พระอาคันตุกะไปแล้ว ก็พึงตามไปบอกกล่าวเท่านั้น แก่ผู้ไม่สามารถจะตามไปทัน ราตรีขาด อาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดไม่มี แม้พระอาคันตุกะใดมาในเวลากลางคืนนั่นเอง และไปในเวลากลางคืนนั่นเอง พระอาคันตุกะนั้นก็ทำให้ราตรีของพระภิกษุนี้ขาดได้ แต่เพราะไม่รู้ อาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดไม่มี ถ้าทำอัพภานโดยไม่รู้ ชื่อว่ายังไม่ได้ทำนั่นเอง ดังนี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที เพราะฉะนั้น พึงทำอัพภานโดยถือราตรีที่เกินมา นี้เป็นปฏิปทาที่ไม่ผิดพลาด

---

နဒီအာဒီသု နာဝါယ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပရတီရေ ဌိတမ္ပိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပဗ္ဗတတလအရညာဒီသု ဒူရေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ သစေ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝဝတ္ထာနံ အတ္ထိ, နာဝါဒီဟိ ဝါ ဂန္တွာ မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ဝါ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ ဝါ အာရောစေတဗ္ဗံ, အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ ဝါယမန္တောပိ သမ္ပာပုဏိတုံ ဝါ သာဝေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သံဃသေနာဘယတ္ထေရော ပန ဝိသယာဝိသယေန ကထေတိ – ‘‘ဝိသယေ ကိရ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ, အဝိသယေ ပန ဥဘယမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ. ကရဝီကတိဿတ္ထေရော ‘‘သမဏော အယန္တိ ဝဝတ္ထာနမေဝ ပမာဏံ, သစေပိ အဝိသယော ဟောတိ, ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋမေဝ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိယေဝါ’’တိ အာဟ.

ในแม่น้ำเป็นต้น เห็นพระภิกษุผู้ไปด้วยเรือก็ดี ผู้ยืนอยู่ฝั่งตรงข้ามก็ดี ผู้ไปทางอากาศก็ดี ผู้ยืนอยู่ไกลในพื้นภูเขา ป่าเป็นต้นก็ดี ถ้ามีการกำหนดตัดสินว่า ‘เป็นพระภิกษุ’ พึงไปด้วยเรือเป็นต้น หรือทำเสียงดัง หรือติดตามไปอย่างรวดเร็วแล้วบอกกล่าว แก่พระภิกษุผู้ไม่บอกกล่าว ราตรีก็ขาด และอาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดก็มี แม้ถ้าพยายามแล้วก็ไม่สามารถจะตามไปทัน หรือทำให้ได้ยิน ราตรีเท่านั้นขาด อาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดไม่มี แต่พระเถระชื่อสังฆเสนาภยะกล่าวด้วยวิสัยและอวิสัยว่า ‘ได้ยินว่า ในวิสัย แก่ผู้ไม่บอกกล่าว ราตรีก็ขาด และอาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดก็มี แต่อวิสัย ทั้งสองอย่างก็ไม่มี’ พระเถระชื่อกรวีรกติสสะกล่าวว่า ‘การกำหนดตัดสินว่า “นี้เป็นสมณะ” นั่นแหละเป็นประมาณ แม้ถ้าเป็นอวิสัย อาบัติทุกกฏในเพราะวัตรขาดเท่านั้นไม่มี แต่ราตรีย่อมขาดนั่นเอง’

---

ဥပေါသထေတိ ‘‘ဥပေါသထံ သမ္ပာပုဏိဿာမာ’’တိ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, ဣဒ္ဓိယာ ဂစ္ဆန္တာပိ ဥပေါသထဘာဝံ ဉတွာ ဩတရိတွာ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, တသ္မာ အာဂန္တုကသောဓနတ္ထံ ဥပေါသထဒိဝသေ အာရောစေတဗ္ဗံ. ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော. ဂိလာနောတိ ဂန္တုံ အသမတ္ထော. ဒူတေနာတိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နံ ပေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဘိက္ခုံ ပေသေတွာ အာရောစာပေတဗ္ဗံ.

ในวันอุโบสถ พระอาคันตุกะทั้งหลายย่อมมาด้วยคิดว่า ‘เราจักถึงอุโบสถ’ แม้พระภิกษุผู้ไปด้วยฤทธิ์ก็รู้ความเป็นวันอุโบสถแล้วลงมาทำอุโบสถ เพราะฉะนั้น เพื่อชำระพระอาคันตุกะ พึงบอกกล่าวในวันอุโบสถ แม้ในวันปวารณา นัยนี้ก็เช่นกัน คำว่า ‘อาพาธ’ คือไม่สามารถจะไปได้ ในบทว่า ‘ด้วยทูต’ นี้ ไม่พึงส่งอนุปสัมบันไป พึงส่งพระภิกษุไปแล้วให้บอกกล่าว

---

အဘိက္ခုကော [Pg.12] အာဝါသောတိ သုညဝိဟာရော; ယတ္ထ ဧကောပိ ဘိက္ခု နတ္ထိ, တတ္ထ ဝါသတ္ထာယ န ဂန္တဗ္ဗံ. န ဟိ တတ္ထ ဝုတ္ထရတ္တိယော ဂဏနူပိကာ ဟောန္တိ, ပကတတ္တေန ပန သဒ္ဓိံ ဝဋ္ဋတိ. ဒသဝိဓန္တရာယေ ပန သစေပိ ရတ္တိယော ဂဏနူပိကာ န ဟောန္တိ, အန္တရာယတော ပရိမုစ္စနတ္ထာယ ဂန္တဗ္ဗမေဝ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အညတြ အန္တရာယာ’’တိ. နာနာသံဝါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေသံ အနာရောစနေပိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, အဘိက္ခုကာဝါသသဒိသမေဝ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယတ္ထဿု ဘိက္ခူ နာနာသံဝါသကာ’’တိ. သေသံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယမေဝ.

คำว่า ‘อาวาสที่ไม่มีพระภิกษุ’ คือวิหารว่างเปล่า ที่ซึ่งไม่มีพระภิกษุแม้รูปเดียว ไม่พึงไปเพื่ออยู่ ณ ที่นั้น เพราะราตรีที่อยู่แล้วในที่นั้นย่อมไม่นับเข้าในจำนวน แต่พึงไปกับพระภิกษุผู้ปกติ แต่ถ้ามีอันตราย 10 อย่าง แม้ราตรีจะไม่นับเข้าในจำนวน ก็พึงไปเพื่อพ้นจากอันตรายนั่นเอง เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า ‘เว้นอันตราย’ ไม่พึงทำวินัยกรรมกับพระภิกษุผู้มีสังวาสต่างกัน แม้เมื่อไม่บอกกล่าวแก่พระภิกษุเหล่านั้น ราตรีก็ไม่ขาด ย่อมเหมือนกับอาวาสที่ไม่มีพระภิกษุ เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า ‘ในที่ใดแล พระภิกษุทั้งหลายมีสังวาสต่างกัน’ ข้อที่เหลือเป็นนัยที่กล่าวแล้วในอุโบสถขันธกะนั่นเอง

---

၈၁. ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေတိအာဒီသု အာဝါသော နာမ ဝသနတ္ထာယ ကတသေနာသနံ. အနာဝါသော နာမ စေတိယဃရံ ဗောဓိဃရံ သမ္မုဉ္ဇနိအဋ္ဋကော ဒါရုအဋ္ဋကော ပါနီယမာဠော ဝစ္စကုဋိ ဒွါရကောဋ္ဌကောတိ ဧဝမာဒိ. တတိယပဒေန တဒုဘယမ္ပိ ဂဟိတံ. ဧတေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဧကစ္ဆန္နေ ဆဒနတော ဥဒကပတနဋ္ဌာနပရိစ္ဆိန္နေ ဩကာသေ ဥက္ခိတ္တကော ဝသိတုံ န လဘတိ. ‘‘ပါရိဝါသိကော ပန အန္တောအာဝါသေယေဝ န လဘတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘အဝိသေသေန ဥဒကပါတေန ဝါရိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံ ‘‘ဧတေသု ဧတ္တကေသု ပဉ္စဝဏ္ဏစ္ဆဒနဗဒ္ဓဋ္ဌာနေသု ပါရိဝါသိကဿ စ ဥက္ခိတ္တကဿ စ ပကတတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥဒကပါတေန ဝါရိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ နာနူပစာရေပိ ဧကစ္ဆန္နေ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပနေတ္ထ တဒဟုပသမ္ပန္နေပိ ပကတတ္တေ ပဌမံ ပဝိသိတွာ နိပန္နေ သဋ္ဌိဝဿောပိ ပါရိဝါသိကော ပစ္ဆာ ပဝိသိတွာ ဇာနန္တော နိပဇ္ဇတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. အဇာနန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သစေ ပန တသ္မိံ ပဌမံ နိပန္နေ ပစ္ဆာ ပကတတ္တော ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇတိ, ပါရိဝါသိကော စ ဇာနာတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. နော စေ ဇာနာတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ.

๘๑. ในบทว่า “เอกัจฉันเน อาวาเสติ” เป็นต้น ชื่อว่าอาวาส คือเสนาสนะที่ทำไว้เพื่อประโยชน์แก่การอยู่ ชื่อว่าอนาวาส คือเรือนเจดีย์ เรือนโพธิ์ ที่ตั้งไม้กวาด ที่ตั้งฟืน ที่ตั้งหม้อน้ำดื่ม ส้วม ซุ้มประตู ดังนี้เป็นต้น ด้วยบทที่ ๓ ย่อมถือเอาทั้งสองนั้น (อาวาสและอนาวาส) ในอาวาสเป็นต้นเหล่านั้น ในที่ใดที่หนึ่ง ในที่มุงอันเดียวกัน ในโอกาสที่กำหนดด้วยที่น้ำตกจากหลังคา ภิกษุผู้ถูกยกวัตรย่อมไม่ได้เพื่ออยู่ มหาปัจจรีกล่าวไว้ว่า “ส่วนภิกษุผู้ประพฤติปริวาส ย่อมไม่ได้เพื่ออยู่ในภายในอาวาสเท่านั้น” ส่วนในมหาอรรถกถา กล่าวไว้ว่า “ห้ามแล้วด้วยที่น้ำตกโดยไม่พิเศษ” ในคุรุนที กล่าวไว้ว่า “การอยู่ร่วมกับภิกษุผู้เป็นปกติของภิกษุผู้ประพฤติปริวาสและภิกษุผู้ถูกยกวัตร ในที่ที่ผูกด้วยหลังคา ๕ ชนิดมีประมาณเท่านี้ ห้ามแล้วด้วยที่น้ำตก” เพราะฉะนั้น แม้ในที่ที่มีอุปจาระต่างกัน ก็ไม่ควรอยู่ในที่มุงอันเดียวกัน อนึ่ง ถ้าในอาวาสเป็นต้นเหล่านั้น ภิกษุผู้เป็นปกติแม้ผู้บวชในวันนั้น เข้าไปก่อนแล้วนอน ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสแม้มีพรรษา ๖๐ เข้าไปภายหลังแล้วรู้แล้วนอน ย่อมมีการขาดราตรีด้วย และอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาดด้วย แก่ภิกษุผู้ไม่รู้ ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่มีอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด อนึ่ง ถ้าภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นนอนก่อน ภิกษุผู้เป็นปกติเข้าไปภายหลังแล้วนอน และภิกษุผู้ประพฤติปริวาสรู้ ย่อมมีการขาดราตรีด้วย และอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาดด้วย ถ้าไม่รู้ ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่มีอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด

---

ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ နိမန္တေတဗ္ဗောတိ တဒဟုပသမ္ပန္နမ္ပိ ဒိသွာ ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ; ဝုဋ္ဌာယ စ ‘‘အဟံ ဣမိနာ သုခနိသိန္နော ဝုဋ္ဌာပိတော’’တိ ပရမ္မုခေန န ဂန္တဗ္ဗံ, ‘‘ဣဒံ အာစရိယ-အာသနံ, ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တေတဗ္ဗောယေဝ. နဝကေန ပန ‘‘မဟာထေရံ ဩဗဒ္ဓံ ကရောမီ’’တိ ပါရိဝါသိကတ္ထေရဿ သန္တိကံ န ဂန္တဗ္ဗံ. ဧကာသနေတိ သမာနဝဿိကာသနေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ. န ဆမာယံ နိသိန္နေတိ ပကတတ္တေ ဘူမိယံ နိသိန္နေ ဣတရေန အန္တမသော တိဏသန္ထာရေပိ ဥစ္စတရေ ဝါလိကာတလေပိ ဝါ န နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဒွါဒသဟတ္ထံ ပန ဥပစာရံ [Pg.13] မုဉ္စိတွာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧကစင်္ကမေတိ သဟာယေန ဝိယ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တော ဧကသ္မိံ စင်္ကမေ.

ในบทว่า “วุฏฐาตัพพัง นิมันเตตัพโพ” คือแม้เห็นภิกษุผู้เป็นปกติผู้บวชในวันนั้น ก็ควรลุกขึ้นเท่านั้น และลุกขึ้นแล้ว ไม่ควรไปโดยหันหน้าหนีด้วยคิดว่า “เราผู้นั่งสบาย ถูกภิกษุนี้ให้ลุกขึ้นแล้ว” ควรนิมนต์เท่านั้นว่า “อาสนะนี้เป็นของท่านอาจารย์ ขอท่านจงนั่งในที่นี้” ส่วนภิกษุผู้ใหม่ ไม่ควรไปสู่สำนักของพระเถระผู้ประพฤติปริวาสด้วยคิดว่า “เราจักทำความขัดข้องแก่พระมหาเถระ” ในบทว่า “เอกาสเน” คือบนเตียงหรือบนตั่งอันเป็นอาสนะของภิกษุผู้มีพรรษาเท่ากัน ในบทว่า “น ฉมายัง นิสินเน” คือเมื่อภิกษุผู้เป็นปกตินั่งอยู่บนพื้นดิน ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่ควรนั่งแม้บนที่ลาดด้วยหญ้า หรือแม้บนพื้นทรายที่สูงกว่า แต่ควรนั่งเว้นอุปจาระ ๑๒ ศอก ในบทว่า “เอกะจังกะเม” คือจงกรมอยู่ในจงกรมเดียวกัน เหมือนเดินกับสหาย

---

ဆမာယံ စင်္ကမန္တန္တိ ဆမာယံ စင်္ကမန္တေ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – အကတပရိစ္ဆေဒါယ ဘူမိယာ စင်္ကမန္တေ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝါလိကံ အာကိရိတွာ အာလမ္ဗနံ ယောဇေတွာ ကတစင်္ကမေ နီစေပိ န စင်္ကမိတဗ္ဗံ, ကော ပန ဝါဒေါ ဣဋ္ဌကာစယသမ္ပန္နေ ဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တေတိ! သစေ ပန ပါကာရပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ ဒွါရကောဋ္ဌကယုတ္တော ပဗ္ဗတန္တရဝနန္တရဂုမ္ဗန္တရေသု ဝါ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နော, တာဒိသေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဋိစ္ဆန္နေပိ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဝဋ္ဋတိ.

ในบทว่า “ฉมายัง จังกะมันตัง” คือเมื่อจงกรมบนพื้นดิน หรือบทนี้แหละเป็นบทเดิม อรรถในบทนี้คือ เมื่อภิกษุผู้เป็นปกติจงกรมบนพื้นดินที่ยังไม่ได้ทำเครื่องกั้น ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไม่ควรจงกรมแม้ในจงกรมที่ทำแล้วโดยทำเครื่องกั้น โปรยทราย และประกอบราวสำหรับจับที่ต่ำ จะกล่าวอะไรถึงจงกรมที่สมบูรณ์ด้วยกองอิฐและล้อมด้วยรั้วเล่า! อนึ่ง ถ้าจงกรมนั้นล้อมด้วยกำแพง มีซุ้มประตู หรือปกปิดดีแล้วในระหว่างภูเขา ระหว่างป่า ระหว่างพุ่มไม้ ควรจงกรมในจงกรมเช่นนั้น แม้ในจงกรมที่ไม่ได้ปกปิด ก็ควรจงกรมเว้นอุปจาระ ๑๒ ศอก

---

ဝုဍ္ဎတရေနာတိ ဧတ္ထ သစေ ဝုဍ္ဎတရေ ပါရိဝါသိကေ ပဌမံ နိပန္နေ ဣတရော ဇာနန္တော ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စဿ ဟောတိ ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. ဝုဍ္ဎတရဿ ပန ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. အဇာနိတွာ နိပဇ္ဇတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိ. အထ နဝကပါရိဝါသိကေ ပဌမံ နိပန္နေ ဝုဍ္ဎတရော ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇတိ, နဝကော စ ဇာနာတိ, ရတ္တိ စဿ ဆိဇ္ဇတိ, ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. ဝုဍ္ဎတရဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒေါ. နော စေ ဇာနာတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိ. သစေ ဒွေပိ အပစ္ဆာပုရိမံ နိပဇ္ဇန္တိ, ဝုဍ္ဎတရဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဣတရဿ ဝတ္တဘေဒေါပီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ဒွေ ပါရိဝါသိကာ သမဝဿာ, ဧကော ပဌမံ နိပန္နော, ဧကော ဇာနန္တောဝ ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇတိ, ရတ္တိ စ ဆိဇ္ဇတိ, ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. ပဌမံ နိပန္နဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ န ဝတ္တဘေဒေါ. သစေ ပစ္ဆာ နိပဇ္ဇန္တောပိ န ဇာနာတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိ. သစေ ဒွေပိ အပစ္ဆာပုရိမံ နိပဇ္ဇန္တိ, ဒွိန္နမ္ပိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါယေဝ, န ဝတ္တဘေဒေါ. သစေ ဟိ ဒွေ ပါရိဝါသိကာ ဧကတော ဝသေယျုံ, တေ အညမညဿ အဇ္ဈာစာရံ ဉတွာ အဂါရဝါ ဝါ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဝါ ဟုတွာ ပါပိဋ္ဌတရံ ဝါ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျုံ ဝိဗ္ဘမေယျုံ ဝါ, တသ္မာ နေသံ သဟသေယျာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ပဋိက္ခိတ္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလာယပဋိကဿနာရဟာဒယော စေတ္ထ ပါရိဝါသိကာနံ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ในบทว่า “วุฑฒตเรนะ” นี้ ถ้าภิกษุผู้ประพฤติปริวาสผู้แก่กว่านอนก่อน ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสผู้อ่อนกว่ารู้แล้วนอนภายหลัง ย่อมมีการขาดราตรีแก่ภิกษุผู้อ่อนกว่านั้นด้วย และอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาดด้วย ส่วนภิกษุผู้แก่กว่า ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่มีอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด ถ้าไม่รู้แล้วนอน วัตรขาดไม่มีแก่ภิกษุทั้งสอง แต่มีการขาดราตรี อนึ่ง ถ้าภิกษุผู้ประพฤติปริวาสผู้อ่อนกว่านอนก่อน ภิกษุผู้แก่กว่านอนภายหลัง และภิกษุผู้อ่อนกว่ารู้ ราตรีของภิกษุผู้อ่อนกว่านั้นย่อมขาดด้วย และอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาดด้วย ภิกษุผู้แก่กว่า ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่มีวัตรขาด ถ้าไม่รู้ วัตรขาดไม่มีแก่ภิกษุทั้งสอง แต่มีการขาดราตรี ถ้าภิกษุทั้งสองนอนพร้อมกัน (ไม่ก่อนไม่หลัง) ภิกษุผู้แก่กว่าย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ส่วนภิกษุผู้อ่อนกว่าย่อมมีวัตรขาดด้วย ดังนี้ คุรุนทีกล่าวไว้ ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสสองรูปมีพรรษาเท่ากัน รูปหนึ่งนอนก่อน รูปหนึ่งรู้แล้วนอนภายหลัง ราตรีย่อมขาดด้วย และอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาดด้วย แก่ภิกษุผู้นอนก่อน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้น ไม่มีวัตรขาด ถ้าแม้ภิกษุผู้นอนภายหลังไม่รู้ วัตรขาดไม่มีแก่ภิกษุทั้งสอง แต่มีการขาดราตรี ถ้าภิกษุทั้งสองนอนพร้อมกัน ย่อมมีการขาดราตรีเท่านั้นแก่ภิกษุทั้งสอง ไม่มีวัตรขาด เพราะว่า ถ้าภิกษุผู้ประพฤติปริวาสสองรูปพึงอยู่ร่วมกัน ภิกษุเหล่านั้นรู้ความล่วงละเมิดของกันและกันแล้ว เป็นผู้ไม่เคารพ หรือเป็นผู้มีความเดือดร้อนใจแล้ว พึงต้องอาบัติที่ชั่วช้ากว่า หรือพึงสึกไป เพราะฉะนั้น การนอนร่วมกันของภิกษุเหล่านั้น จึงถูกห้ามโดยประการทั้งปวง ข้อที่เหลือพึงทราบด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแหละ อนึ่ง ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้น ในภิกษุผู้ประพฤติปริวาสเป็นต้นเหล่านี้ พึงทราบว่าตั้งอยู่ในฐานะของภิกษุผู้เป็นปกติ

---

ပါရိဝါသိကစတုတ္ထော စေ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဝါသန္တိ ဧတ္ထ ပါရိဝါသိကံ စတုတ္ထံ ကတွာ အညဿ ပရိဝါသဒါနာဒီနိ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဧတေသွေဝါယံ ဂဏပူရကော [Pg.14] န ဟောတိ, သေသသံဃကမ္မေသု ဟောတိ. ဂဏေ ပန အပ္ပဟောန္တေ ဝတ္တံ နိက္ခိပါပေတွာ ဂဏပူရကော ကာတဗ္ဗောတိ.

ในบทว่า “ปาริวาสิกะจตุตโถ เจ ภิกขะเว ปาริวาสันติ” นี้ ไม่ควรทำกรรมมีการให้ปริวาสเป็นต้นแก่ภิกษุอื่น โดยให้ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสเป็นที่ ๔ ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้ไม่เป็นผู้ยังคณะให้บริบูรณ์ในกรรมเหล่านี้เท่านั้น ย่อมเป็นผู้ยังคณะให้บริบูรณ์ในสังฆกรรมที่เหลือ อนึ่ง เมื่อคณะไม่พอ ควรให้วางวัตรแล้วให้เป็นผู้ยังคณะให้บริบูรณ์

---

၈၃. ဣမံ ပန ဝတ္တကထံ သုတွာ ဝိနယဓရဥပါလိတ္ထေရဿ ရဟောဂတဿ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘ဘဂဝတာ ဗဟု ပါရိဝါသိကဝတ္တံ ပညတ္တံ, ကတိဟိ နု ခေါ ဧတ္ထ ကာရဏေဟိ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတီ’’တိ! သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ စဿ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥပါလိ…ပေ… ရတ္တိစ္ဆေဒါ’’တိ. တတ္ထ သဟဝါသောတိ ယွာယံ ပကတတ္တေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ဧကတော ဝါသော. ဝိပ္ပဝါသောတိ ဧကကဿေဝ ဝါသော. အနာရောစနာတိ အာဂန္တုကာဒီနံ အနာရောစနာ. ဧတေသု တီသု ဧကေကေန ကာရဏေန ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ.

๘๓. อนึ่ง เมื่อพระเถระผู้ทรงพระวินัยนามว่าอุปาลีอยู่ในที่สงัด ได้ฟังเรื่องวัตรนี้แล้ว ความปริวิตกอย่างนี้ได้เกิดขึ้นว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติวัตรของภิกษุผู้ประพฤติปริวาสไว้มาก การขาดราตรีในวัตรของภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนี้ ย่อมมีด้วยเหตุเท่าไรหนอ’ ดังนี้. พระเถระนั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วทูลถามเนื้อความนั้น. พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ตรัสตอบแก่พระเถระนั้น. ด้วยเหตุนั้นจึงมีคำกล่าวว่า ‘ครั้งนั้น ท่านพระอุปาลี...ฯลฯ...การขาดราตรี’ ดังนี้. ในคำนั้น คำว่า ‘สหาวาส’ คือ การอยู่ร่วมกันที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ด้วยนัยมีอาทิว่า ‘อยู่ร่วมกับภิกษุผู้เป็นปรกตัตตะในที่มุงบังเดียวกัน’ คำว่า ‘วิปปวาส’ คือ การอยู่รูปเดียว. คำว่า ‘อนาโรจนา’ คือ การไม่บอกแก่ภิกษุอาคันตุกะเป็นต้น. การขาดราตรีย่อมมีด้วยเหตุแต่ละอย่างในเหตุ ๓ อย่างเหล่านี้.

---

၈၄. န သက္ကောန္တီတိ သံဃဿ မဟန္တတာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ အာရောစေတုံ အသက္ကောန္တာ သောဓေတုံ န သက္ကောန္တိ. ပရိဝါသံ နိက္ခိပါမိ, ဝတ္တံ နိက္ခိပါမီတိ ဣမေသု ဒွီသု ပဒေသု ဧကေနာပိ နိက္ခိတ္တောဝ ဟောတိ ပရိဝါသော; ဒွီဟိ သုနိက္ခိတ္တောယေဝ. သမာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ မာနတ္တံ ဂဏှတော ပုန ဝတ္တသမာဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ, သမာဒိန္နဝတ္တောယေဝ ဟေသ တသ္မာဿ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ, စိဏ္ဏမာနတ္တော အဗ္ဘေတဗ္ဗော. ဧဝံ အနာပတ္တိကော ဟုတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌိတော တိဿော သိက္ခာ ပူရေတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီတိ.

๘๔. คำว่า ‘ไม่สามารถ’ คือ เมื่อไม่สามารถจะบอกแก่ภิกษุทั้งหมดได้ เพราะความที่สงฆ์มีจำนวนมาก จึงไม่สามารถจะชำระได้ด้วยการไปในที่นั้นๆ. คำว่า ‘ข้าพเจ้าขอวางปริวาส, ข้าพเจ้าขอวางวัตร’ ในสองบทนี้ แม้ด้วยบทใดบทหนึ่ง ปริวาสก็เป็นอันวางแล้ว; ถ้าด้วยสองบท ก็เป็นอันวางดีแล้ว. แม้ในการสมาทานก็มีนัยนี้เหมือนกัน. ภิกษุผู้สมาทานวัตรอย่างนี้แล้ว ประพฤติปริวาสแล้ว เมื่อจะรับมานัต ก็ไม่มีกิจที่จะต้องสมาทานวัตรอีก เพราะภิกษุนั้นเป็นผู้มีวัตรที่สมาทานดีแล้ว ด้วยเหตุนั้น จึงควรให้มานัต ๖ ราตรีแก่ภิกษุนั้น, ภิกษุผู้ประพฤติมานัตแล้ว ควรให้อัพภาน. ภิกษุนั้นเป็นผู้ไม่มีอาบัติอย่างนี้แล้ว ตั้งมั่นอยู่ในส่วนที่บริสุทธิ์แล้ว บำเพ็ญไตรสิกขาให้บริบูรณ์แล้ว จักกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้.

---

ပါရိဝါသိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวัตรของภิกษุผู้ประพฤติปริวาส จบลงแล้ว.

---

မူလာယပဋိကဿနာရဟဝတ္တကထာ

เรื่องวัตรของภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม

---

၈၆. မူလာယပဋိကဿနာရဟာ ဘိက္ခူ သာဒိယန္တိ ပကတတ္တာနန္တိ ဌပေတွာ နဝကတရံ မူလာယပဋိကဿနာရဟံ အဝသေသာနံ အန္တမသော ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပိ. ဣမေသဉှိ ပါရိဝါသိကမူလာယပဋိကဿနာရဟမာနတ္တာရဟမာနတ္တာစာရိကဗ္ဘာနာရဟာနံ ပဉ္စန္နံ ဌပေတွာ အတ္တနော အတ္တနော နဝကတရံ, သေသာ သဗ္ဗေ ပကတတ္တာ ဧဝ. ကသ္မာ? မိထု ယထာဝုဍ္ဎံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အနုညာတတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဝသေသာနံ အန္တမသော ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပီ’’တိ. မူလာယပဋိကဿနာရဟာဒိလက္ခဏံ ပန နေသံ ပရတော [Pg.15] အာဝိဘဝိဿတိ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပရေသု စ မာနတ္တာရဟာဒိဝတ္တေသု ပါရိဝါသိကဝတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

๘๖. คำว่า ‘ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมย่อมยินดีซึ่งภิกษุผู้เป็นปรกตัตตะ’ คือ เว้นภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมที่อ่อนพรรษากว่าแล้ว ภิกษุที่เหลือแม้มีปริวาสเป็นต้น. บรรดาภิกษุ ๕ จำพวกเหล่านี้ คือ ภิกษุผู้ประพฤติปริวาส, ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม, ภิกษุผู้ควรแก่มานัต, ภิกษุผู้ประพฤติมานัต, ภิกษุผู้ควรแก่อัพภาน เว้นภิกษุที่อ่อนพรรษากว่าของตนๆ แล้ว ภิกษุที่เหลือทั้งหมดเป็นปรกตัตตะทั้งนั้น. เพราะเหตุไร? เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตการไหว้เป็นต้นตามลำดับพรรษาซึ่งกันและกัน. ด้วยเหตุนั้นจึงมีคำกล่าวว่า ‘แม้ภิกษุที่เหลือมีปริวาสเป็นต้น’ ดังนี้. อนึ่ง ลักษณะของภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นต้นของภิกษุเหล่านั้น จักปรากฏชัดในภายหลัง. ส่วนที่เหลือในวัตรของภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมนี้ และในวัตรของภิกษุผู้ควรแก่มานัตเป็นต้นที่อยู่ถัดจากนี้ พึงทราบด้วยนัยที่กล่าวไว้ในวัตรของภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั่นเอง.

---

၈၇. မူလာယပဋိကဿနာရဟစတုတ္ထော စေတိအာဒီသုပိ ယထေဝ ပါရိဝါသိကော; ဧဝံ ဧတေပိ ဧတေသု ဝိနယကမ္မေသု ဂဏပူရကာ န ဟောန္တိ, သေသသံဃကမ္မေသု ဟောန္တိ.

๘๗. แม้ในบาลีมีอาทิว่า ‘ภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิมเป็นที่ ๔’ เป็นต้น ภิกษุเหล่านี้ก็ไม่เป็นผู้ยังคณะให้บริบูรณ์ในวินัยกรรมเหล่านี้ เหมือนอย่างภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั่นเอง, แต่ในสังฆกรรมที่เหลือย่อมเป็นผู้ยังคณะให้บริบูรณ์.

---

မူလာယပဋိကဿနာရဟဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวัตรของภิกษุผู้ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม จบลงแล้ว.

---

မာနတ္တစာရိကဝတ္တကထာ

เรื่องวัตรของภิกษุผู้ประพฤติมานัต

---

၉၀. မာနတ္တစာရိကဿ ဝတ္တေသု ‘‘ဒေဝသိကံ အာရောစေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိသေသော.

๙๐. ในวัตรของภิกษุผู้ประพฤติมานัต มีข้อพิเศษคือ ‘พึงบอกทุกวัน’.

---

၉၂. ရတ္တိစ္ဆေဒေသု ဦနေ ဂဏေတိ ဧတ္ထ ဂဏောတိ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ; တသ္မာ သစေပိ တီဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝ. မာနတ္တနိက္ခေပသမာဒါနေသု ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

๙๒. ในบทว่า ‘เมื่อคณะหย่อนในเหตุแห่งการขาดราตรี’ นี้ คำว่า ‘คณะ’ คือ ภิกษุ ๔ รูป หรือเกินกว่า ๔ รูป; เพราะฉะนั้น แม้ถ้าอยู่ร่วมกับภิกษุ ๓ รูป การขาดราตรีย่อมมีนั่นเอง. ในการวางมานัตและการสมาทานมานัต ก็มีวินิจฉัยเช่นเดียวกับที่กล่าวมาแล้ว. ส่วนที่เหลือทั้งหมดเป็นข้อความที่ชัดเจน.

---

မာနတ္တစာရိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวัตรของภิกษุผู้ประพฤติมานัต จบลงแล้ว.

---

ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาปริวาสขันธกะ จบลงแล้ว.

---

၃. သမုစ္စယက္ခန္ဓကံ

๓. สมุจจยขันธกะที่ ๓

---

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာ

เรื่องการเคลื่อนอสุจิ

---

၉၇. သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ [Pg.16] – ဆာရတ္တံ မာနတ္တန္တိ ဧတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ မာနတ္တံ – အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ, ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ, ပက္ခမာနတ္တံ, သမောဓာနမာနတ္တန္တိ. တတ္ထ အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ – ယံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ အဒတွာ ကေဝလံ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝေနေဝ မာနတ္တာရဟဿ မာနတ္တံ ဒိယျတိ. ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ – ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ ဒိယျတိ. ပက္ခမာနတ္တံ နာမ – ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဝါ အာပတ္တိယာ အဒ္ဓမာသံ ဘိက္ခုနီနံ ဒိယျတိ. သမောဓာနမာနတ္တံ နာမ – ယံ ဩဓာယ ဧကတော ကတွာ ဒိယျတိ. တေသု ဣဒံ ‘‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တ’’န္တိ ဝစနတော ‘‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ဒေန္တေန သစေ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ, ဣဓ ဝုတ္တနယေန ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ တတုတ္တရိံ ဝါ အာပန္နော, ယထေဝ ‘‘ဧကံ အာပတ္တိ’’န္တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ ‘‘ဒွေ အာပတ္တိယော, တိဿော အာပတ္တိယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတုတ္တရိ ပန သစေပိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဟောတိ, ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နာနာဝတ္ထုကာယောပိ ဧကတော ကတွာ ဒါတဗ္ဗာ, တာသံ ဒါနဝိဓိံ ပရိဝါသဒါနေ ကထယိဿာမ.

๙๗. ในสมุจจยขันธกะ คำว่า ‘มานัต ๖ ราตรี’ นี้ มานัตมี ๔ อย่าง คือ อัปปฏิฉันนมานัต, ปฏิฉันนมานัต, ปักขมานัต, สโมธานมานัต. ในมานัต ๔ อย่างนั้น คำว่า ‘อัปปฏิฉันนมานัต’ คือ มานัตที่สงฆ์ให้แก่ภิกษุผู้ควรแก่มานัต เพราะเป็นผู้ต้องอาบัติที่ไม่ได้ปกปิด โดยไม่ให้ปริวาส แต่เป็นผู้ต้องอาบัติอย่างเดียว. คำว่า ‘ปฏิฉันนมานัต’ คือ มานัตที่สงฆ์ให้แก่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสแล้ว เพราะอาบัติที่ปกปิดไว้. คำว่า ‘ปักขมานัต’ คือ มานัตที่สงฆ์ให้แก่ภิกษุณีเป็นเวลาครึ่งเดือน เพราะอาบัติที่ปกปิดไว้ หรืออาบัติที่ไม่ได้ปกปิด. คำว่า ‘สโมธานมานัต’ คือ มานัตที่สงฆ์ให้โดยรวบรวมเข้าด้วยกัน. ในมานัตเหล่านั้น มานัตนี้พึงทราบว่าเป็น ‘อัปปฏิฉันนมานัต’ เพราะมีคำกล่าวว่า ‘มานัต ๖ ราตรีสำหรับอาบัติที่ไม่ได้ปกปิด’. เมื่อสงฆ์จะให้มานัตนั้น ถ้าภิกษุต้องอาบัติ ๑ ตัว พึงให้ด้วยนัยที่กล่าวไว้ในที่นี้. ถ้าภิกษุต้องอาบัติ ๒ ตัว หรือ ๓ ตัว หรือเกินกว่านั้น พึงกล่าวว่า ‘อาบัติ ๒ ตัว, อาบัติ ๓ ตัว’ เหมือนอย่างที่กล่าวว่า ‘อาบัติ ๑ ตัว’ นั่นเอง. อนึ่ง ถ้าเกินกว่านั้น แม้จะเป็น ๑๐๐ ตัว หรือ ๑,๐๐๐ ตัว ก็พึงกล่าวว่า ‘อาบัติเป็นอันมาก’. แม้อาบัติที่มีวัตถุต่างกัน ก็พึงรวบรวมเข้าด้วยกันแล้วให้. เราจักกล่าววิธีให้มานัตเหล่านั้นในเรื่องการให้ปริวาส.

---

ဧဝံ အာပတ္တိဝသေန ကမ္မဝါစံ ကတွာ ဒိန္နေ မာနတ္တေ ‘‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ မာဠကသီမာယမေဝ ‘‘မာနတ္တံ သမာဒိယာမိ, ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝုတ္တနယေန ဝတ္တံ သမာဒါတဗ္ဗံ. ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ တတ္ထေဝ သံဃဿ အာရောစေတဗ္ဗံ, အာရောစေန္တေန စ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ –

เมื่อสงฆ์ให้มานัตโดยทำกรรมวาจาตามประเภทแห่งอาบัติอย่างนี้แล้ว เมื่อจบกรรมวาจาว่า ‘ข้าพเจ้าขอทรงจำกรรมวาจานี้ไว้’ ภิกษุพึงสมาทานวัตรด้วยนัยที่กล่าวไว้ว่า ‘ข้าพเจ้าขอสมาทานมานัต, ข้าพเจ้าขอสมาทานวัตร’ ในสีมามณฑลนั้นเอง. ครั้นสมาทานวัตรแล้ว พึงบอกแก่สงฆ์ในสีมามณฑลนั้นเอง, และเมื่อจะบอก พึงบอกอย่างนี้ว่า –

---

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ, သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ အဒါသိ. သောဟံ မာနတ္တံ စရာမိ, ဝေဒယာမဟံ, ဘန္တေ ‘ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ.

‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติ ๑ ตัว คือ สัญเจตนิกะสุกกวิสัฏฐิที่ไม่ได้ปกปิด. ข้าพเจ้าได้ขอมานัต ๖ ราตรีจากสงฆ์ เพราะอาบัติ ๑ ตัว คือ สัญเจตนิกะสุกกวิสัฏฐิที่ไม่ได้ปกปิดนั้น. สงฆ์ได้ให้มานัต ๖ ราตรีแก่ข้าพเจ้า เพราะอาบัติ ๑ ตัว คือ สัญเจตนิกะสุกกวิสัฏฐิที่ไม่ได้ปกปิดนั้น. ข้าพเจ้ากำลังประพฤติมานัตอยู่. ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้แจ้งให้ทราบ’

---

ဣမဉ္စ ပန အတ္ထံ ဂဟေတွာ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာရောစေတွာ သစေ နိက္ခိပိတုကာမော, ဝုတ္တနယေနေဝ သံဃမဇ္ဈေ [Pg.17] နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. မာဠကတော ဘိက္ခူသု နိက္ခန္တေသု ဧကဿပိ သန္တိကေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မာဠကတော နိက္ခမိတွာ သတိံ ပဋိလဘန္တေန သဟဂစ္ဆန္တဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ပက္ကန္တော, အညဿ ယဿ မာဠကေ နာရောစိတံ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အာရောစေန္တေန ပန အဝသာနေ ‘‘ဝေဒယတီတိ မံ အာယသ္မာ ဓာရေတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တာ ဓာရေန္တူ’’တိ, တိဏ္ဏံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တော ဓာရေန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ.

และอนึ่ง ครั้นถือเอาอรรถนี้แล้ว พึงบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งได้ทีเดียว ครั้นบอกแล้ว หากประสงค์จะทิ้งวัตร พึงทิ้งวัตรในท่ามกลางสงฆ์ด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล เมื่อภิกษุทั้งหลายออกไปจากมณฑปแล้ว พึงทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุแม้รูปเดียวก็ได้ ภิกษุผู้ได้สติแล้ว ออกจากมณฑปแล้ว พึงทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุผู้ไปด้วยกัน หากแม้ภิกษุนั้นก็หลีกไปแล้ว พึงบอกแก่ภิกษุอื่นที่ยังไม่ได้บอกในมณฑปแล้วทิ้งวัตร อนึ่ง ภิกษุผู้บอกพึงกล่าวในที่สุดว่า ‘ท่านผู้มีอายุจงทรงจำข้าพเจ้าว่าแจ้งให้ทราบอยู่’ เมื่อบอกแก่ภิกษุสองรูป พึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำ’ เมื่อบอกแก่ภิกษุสามรูป พึงกล่าวว่า ‘ท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำ’ นับตั้งแต่เวลาที่ทิ้งวัตรแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะแห่งภิกษุปกตัตตะ

---

သစေ အပ္ပဘိက္ခုကော ဝိဟာရော ဟောတိ, သဘာဂါ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, ဝတ္တံ အနိက္ခိပိတွာ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ရတ္တိယော ဂဏေတဗ္ဗာ. အထ န သက္ကာ သောဓေတုံ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္စူသသမယေ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဝါ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော, အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ ဂုမ္ဗေန ဝါ ဝတိယာ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. အန္တောအရုဏေယေဝ ဝုတ္တနယေန ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ အညော ကောစိ ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, သစေ ဧသ တံ ပဿတိ, သဒ္ဒံ ဝါဿ သုဏာတိ, အာရောစေတဗ္ဗံ. အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒေါ စ.

หากวิหารมีภิกษุน้อย และภิกษุผู้มีอาบัติเสมอกันอยู่ พึงนับราตรีทั้งหลายในภายในวิหารนั่นแล โดยไม่ต้องทิ้งวัตร หากไม่สามารถชำระได้ พึงทิ้งวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล แล้วในเวลาเช้ามืด พึงนั่งในที่กำบังด้วยพุ่มไม้หรือรั้ว โดยก้าวล่วงที่ตกของก้อนดินสองก้อนไปจากขอบเขตของวิหารที่ล้อมไว้ หรือจากที่ควรเป็นขอบเขตของวิหารที่ไม่ได้ล้อมไว้ โดยหลีกไปจากถนนใหญ่ พร้อมด้วยภิกษุ ๔ หรือ ๕ รูป พึงสมาทานวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้ว แล้วบอกในภายในอรุณนั่นแล หากภิกษุอื่นรูปใดรูปหนึ่งมายังที่นั้นด้วยกิจบางอย่าง หากภิกษุนั้นเห็นภิกษุรูปนั้น หรือได้ยินเสียงของภิกษุรูปนั้น พึงบอก ภิกษุผู้ไม่บอก ย่อมขาดราตรีและขาดวัตร

---

အထ ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ ဧဝ, ဝတ္တဘေဒေါ ပန နတ္ထိ. အာရောစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ သေသေဟိ သတိ ကရဏီယေ ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ကေနစိ ကမ္မေန ပုရေအရုဏေယေဝ ဂစ္ဆတိ, အညံ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တံ ဝါ အာဂန္တုကံ ဝါ ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ သန္တိကေ အာရောစေတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အယဉ္စ ယသ္မာ ဂဏဿ အာရောစေတွာ ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာဝ ဝသိ, တေနဿ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသော ဝါ ဝိပ္ပဝါသော ဝါ န ဟောတိ. သစေ န ကဉ္စိ ပဿတိ, ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂတဘိက္ခူသု ဧကဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ; အယံ နိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပရိဟာရော’’တိ အာဟ.

อนึ่ง หากก้าวล่วงเขตอุปจาระ ๑๒ ศอกไป โดยที่ตนไม่รู้ ย่อมขาดราตรีทีเดียว แต่วัตรไม่ขาด และนับตั้งแต่เวลาที่บอกแล้ว เว้นภิกษุรูปหนึ่งไว้ ภิกษุที่เหลือพึงไปได้ หากมีกิจ เมื่ออรุณขึ้นแล้ว พึงทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุรูปนั้น หากแม้ภิกษุรูปนั้นก็ไปเสียก่อนอรุณขึ้นด้วยกิจบางอย่าง พึงบอกแล้วทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุอื่นที่ออกไปจากวิหาร หรือภิกษุอาคันตุกะรูปใดที่ตนเห็นก่อน และเพราะภิกษุนี้บอกแก่คณะแล้ว และกำหนดหมายความเป็นอยู่ของภิกษุทั้งหลายแล้วจึงอยู่ โทษในการประพฤติหรือการอยู่ห่างในคณะที่พร่องจึงไม่มีแก่ภิกษุนั้น หากไม่เห็นใครเลย พึงไปวิหารแล้วทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุรูปหนึ่งในบรรดาภิกษุที่ไปด้วยกันกับตน ดังนี้ พระมหาสุมัตเถระกล่าว ส่วนพระมหาปทุมัตเถระกล่าวว่า ‘ภิกษุรูปใดที่เห็นก่อน พึงบอกแล้วทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุรูปนั้น นี้เป็นการรักษาวัตรของภิกษุผู้ทิ้งวัตรแล้ว’

---

ဧဝံ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ အခဏ္ဍံ စရိတွာ ယတ္ထ သိယာ ဝီသတိဂဏော ဘိက္ခုသံဃော, တတ္ထ သော ဘိက္ခု အဗ္ဘေတဗ္ဗော. အဗ္ဘေန္တေဟိ စ ပဌမံ အဗ္ဘာနာရဟော [Pg.18] ကာတဗ္ဗော. အယဉှိ နိက္ခိတ္တဝတ္တတ္တာ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတော, ပကတတ္တဿ စ အဗ္ဘာနံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဝတ္တံ သမာဒါပေတဗ္ဗော. ဝတ္တေ သမာဒိန္နေ အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတိ. တေနာပိ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတွာ အဗ္ဘာနံ ယာစိတဗ္ဗံ. အနိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပုန ဝတ္တသမာဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. သော ဟိ ဆာရတ္တာတိက္ကမေနေဝ အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတိ, တသ္မာ သော အဗ္ဘေတဗ္ဗော. တတြ ယွာယံ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန, ဘိက္ခဝေ, အဗ္ဘေတဗ္ဗော’’တိ ပါဠိယံယေဝ အဗ္ဘာနဝိဓိ ဝုတ္တော, အယဉ္စ ဧကာပတ္တိဝသေန ဝုတ္တော. သစေ ပန ဒွေ တိဿော သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဧကဝတ္ထုကာ ဝါ နာနာဝတ္ထုကာ ဝါ အာပတ္တိယော ဟောန္တိ, တာသံ ဝသေန ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ ပန ယသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ, တသ္မာ နံ ပရိဝါသကထာယံယေဝ ကထယိဿာမ.

ครั้นประพฤติมานัตต์ ๖ ราตรีโดยไม่ขาดแล้ว ภิกษุนั้นพึงอัพภานในที่ที่สงฆ์มี ๒๐ รูป และภิกษุทั้งหลายผู้จะทำการอัพภาน พึงทำให้เป็นผู้ควรแก่อัพภานก่อน เพราะภิกษุนี้ตั้งอยู่ในฐานะแห่งภิกษุปกตัตตะ เพราะมีวัตรที่ทิ้งแล้ว และไม่ควรทำอัพภานแก่ภิกษุปกตัตตะ เพราะฉะนั้น พึงให้สมาทานวัตร เมื่อสมาทานวัตรแล้ว ย่อมเป็นผู้ควรแก่อัพภาน แม้ภิกษุนั้นก็พึงสมาทานวัตรแล้วบอก แล้วขออัพภาน กิจคือการสมาทานวัตรอีกครั้งหนึ่งย่อมไม่มีแก่ภิกษุผู้ยังไม่ทิ้งวัตร เพราะภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้ควรแก่อัพภานด้วยการล่วง ๖ ราตรีเท่านั้น เพราะฉะนั้น พึงอัพภานภิกษุนั้น ในคำว่า ‘พึงอัพภาน’ นั้น วิธีอัพภานนี้กล่าวไว้ในพระบาลีว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัพภานพึงทำอย่างนี้’ และวิธีนี้กล่าวไว้โดยอาบัติเดียว อนึ่ง หากมีอาบัติสอง สาม หรือหลายอาบัติ หรือมีวัตถุเดียวกัน หรือมีวัตถุต่างกัน พึงทำกรรมวาจาตามอาบัติเหล่านั้น พึงให้มานัตต์ที่ไม่ปกปิดอย่างนี้ ส่วนมานัตต์ที่ปกปิด เพราะพึงให้แก่ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสแล้วด้วยอาบัติที่ปกปิด เพราะฉะนั้น เราจักกล่าวมานัตต์นั้นในปริวาสกถาเท่านั้น

---

ပရိဝါသကထာ

ปริวาสกถา

---

၁၀၂. ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ဒေတူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပရိဝါသော စ မာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တံ. တဿ ယသ္မာ အာဂတာဂတဋ္ဌာနေ ဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စမာနော ပါဠိ ဝိယ အတိဝိတ္ထာရံ အာပဇ္ဇတိ, န စ သက္ကာ ဟောတိ သုခေန ပရိဂ္ဂဟေတုံ, တသ္မာ နံ သမောဓာနေတွာ ဣဓေဝ ဒဿယိဿာမ.

๑๐๒. ปริวาสและมานัตต์กล่าวไว้ในพระบาลีด้วยอาการหลายอย่าง ด้วยนัยมีอาทิว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น สงฆ์จงให้ปริวาส ๑ วัน แก่อุทายีภิกษุผู้ปกปิดอาบัติ ๑ วัน ด้วยอาบัติสังฆาทิเสสที่ทำด้วยความจงใจคือการทำน้ำอสุจิให้เคลื่อน’ เพราะวินิจฉัยของปริวาสและมานัตต์นั้น เมื่อกล่าวในที่มาถึงแต่ละแห่ง ย่อมถึงความพิสดารมากเหมือนพระบาลี และไม่สามารถกำหนดถือเอาได้โดยง่าย เพราะฉะนั้น เราจักรวมปริวาสและมานัตต์นั้นแสดงไว้ในที่นี้เท่านั้น

---

အယဉှိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော ပရိဝါသော နာမ – ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော, သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော, သမောဓာနပရိဝါသောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော တာဝ ယထာပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ဒါတဗ္ဗော. ကဿစိ ဟိ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ အာပတ္တိ ဟောတိ ယထာ အယံ ဥဒါယိတ္ထေရဿ, ကဿစိ ဒွီဟာဒိပဋိစ္ဆန္နာ ယထာ ပရတော အာဂတာ ဥဒါယိတ္ထေရဿေဝ, ကဿစိ ဧကာ အာပတ္တိ ဟောတိ ယထာ အယံ, ကဿစိ ဒွေ တိဿော တတုတ္တရိ ဝါ ယထာ ပရတော အာဂတာ, တသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသံ ဒေန္တေန ပဌမံ တာဝ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော.

ปริวาสที่ประสงค์ในที่นี้มี ๓ อย่าง คือ ปฏิจฉันนปริวาส, สุทธันตปริวาส, สโมธานปริวาส ในปริวาส ๓ อย่างนั้น ปฏิจฉันนปริวาสพึงให้ตามอาบัติที่ปกปิด เพราะอาบัติที่ปกปิด ๑ วัน ย่อมมีแก่ภิกษุบางรูป เหมือนอาบัติของพระอุทายีเถระนี้, อาบัติที่ปกปิด ๒ วันเป็นต้น ย่อมมีแก่ภิกษุบางรูป เหมือนอาบัติที่มาภายหลังของพระอุทายีเถระนั่นเอง, อาบัติ ๑ ย่อมมีแก่ภิกษุบางรูป เหมือนอาบัตินี้, อาบัติ ๒, ๓ หรือยิ่งกว่านั้น ย่อมมีแก่ภิกษุบางรูป เหมือนอาบัติที่มาภายหลัง เพราะฉะนั้น ผู้ให้ปฏิจฉันนปริวาส พึงรู้ความเป็นอาบัติที่ปกปิดก่อน

---

အယဉှိ အာပတ္တိ နာမ ဒသဟာကာရေဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ. တတ္ထာယံ မာတိကာ – အာပတ္တိ စ ဟောတိ အာပတ္တိသညီ စ, ပကတတ္တော စ ဟောတိ ပကတတ္တသညီ [Pg.19] စ, အနန္တရာယိကော စ ဟောတိ အနန္တရာယိကသညီ စ, ပဟု စ ဟောတိ ပဟုသညီ စ, ဆာဒေတုကာမော စ ဟောတိ ဆာဒေတိ စာတိ.

อาบัติชื่อนี้ ย่อมปกปิดด้วยอาการ ๑๐ อย่าง ในอาบัติ ๑๐ อย่างนั้น นี้เป็นมาติกา คือ เป็นอาบัติด้วย เป็นผู้สำคัญว่าเป็นอาบัติด้วย, เป็นภิกษุปกตัตตะด้วย เป็นผู้สำคัญว่าเป็นภิกษุปกตัตตะด้วย, เป็นผู้ไม่มีอันตรายด้วย เป็นผู้สำคัญว่าไม่มีอันตรายด้วย, เป็นผู้สามารถด้วย เป็นผู้สำคัญว่าสามารถด้วย, เป็นผู้ประสงค์จะปกปิดด้วย และปกปิดด้วย

---

တတ္ထ အာပတ္တိ စ ဟောတိ အာပတ္တိသညီ စာတိ ယံ အာပန္နော, သာ အာပတ္တိယေဝ ဟောတိ. သောပိ စ တတ္ထ အာပတ္တိသညီယေဝ. ဣတိ ဇာနန္တော ဆာဒေတိ, ဆန္နာဝ ဟောတိ. အထ ပနာယံ တတ္ထ အနာပတ္တိသညီ, အစ္ဆန္နာ ဟောတိ, အနာပတ္တိ ပန အာပတ္တိသညာယပိ အနာပတ္တိသညာယပိ ဆာဒေန္တေနာပိ အစ္ဆာဒိတာဝ ဟောတိ. လဟုကံ ဝါ ဂရုကာတိ ဂရုကံ ဝါ လဟုကာတိ ဆာဒေတိ, အလဇ္ဇိပက္ခေ တိဋ္ဌတိ, အာပတ္တိ ပန အစ္ဆန္နာ ဟောတိ. ဂရုကံ လဟုကာတိ မညမာနော ဒေသေတိ, နေဝ ဒေသိတာ ဟောတိ, န ဆန္နာ. ဂရုကံ ဂရုကာတိ ဉတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. ဂရုကလဟုကဘာဝံ န ဇာနာတိ, အာပတ္တိံ ဆာဒေမီတိ ဆာဒေတိ, ဆန္နာဝ ဟောတိ.

ในมาติกาบทนั้น คำว่า “เป็นผู้มีอาบัติเป็นสำคัญ” คือ อาบัติใดที่ภิกษุต้องแล้ว อาบัตินั้นย่อมเป็นอาบัติแท้ และภิกษุนั้นก็เป็นผู้มีอาบัติเป็นสำคัญในอาบัตินั้นนั่นเอง เมื่อรู้ว่าอาบัติอย่างนี้แล้วปกปิด ย่อมเป็นอันปกปิดแล้ว. แต่ถ้าภิกษุนี้เป็นผู้มีสำคัญว่าไม่เป็นอาบัติในอาบัตินั้น ย่อมเป็นอันไม่ปกปิด. อนาบัติ แม้ปกปิดด้วยสำคัญว่าเป็นอาบัติ หรือด้วยสำคัญว่าไม่เป็นอาบัติ ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง. หรือปกปิดอาบัติเบาว่าเป็นอาบัติหนัก หรือปกปิดอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติเบา ย่อมตั้งอยู่ในฝ่ายของคนไร้ยางอาย แต่อาบัติเป็นอันไม่ปกปิด. เมื่อสำคัญอาบัติหนักว่าเป็นอาบัติเบาแล้วแสดง ย่อมไม่เป็นอันแสดงแล้ว และไม่เป็นอันปกปิด. เมื่อรู้อาบัติหนักว่าเป็นอาบัติหนักแล้วปกปิด ย่อมเป็นอันปกปิดแล้ว. ไม่รู้อาการแห่งอาบัติหนักและอาบัติเบา แต่ปกปิดด้วยคิดว่า “เราจะปกปิดอาบัติ” ย่อมเป็นอันปกปิดแล้วนั่นเอง.

---

ပကတတ္တောတိ တိဝိဓံ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ အကတော – သော စေ ပကတတ္တသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. အထ ‘‘မယှံ သံဃေန ကမ္မံ ကတ’’န္တိ အပကတတ္တသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, အစ္ဆန္နာ ဟောတိ. အပကတတ္တေန ပကတတ္တသညိနာ ဝါ အပကတတ္တသညိနာ ဝါ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

คำว่า “ปรกตัตตะ” คือ ภิกษุผู้ยังไม่ถูกทำอุเขปนียกรรม ๓ อย่าง. ถ้าภิกษุนั้นเป็นผู้มีสำคัญว่าเป็นปรกตัตตะแล้วปกปิด ย่อมเป็นอันปกปิดแล้ว. หรือถ้าเป็นผู้มีสำคัญว่าไม่เป็นปรกตัตตะว่า “สงฆ์ได้ทำกรรมแก่เราแล้ว” แล้วปกปิด ย่อมเป็นอันไม่ปกปิด. ภิกษุผู้ไม่เป็นปรกตัตตะ แม้ปกปิดแล้วด้วยสำคัญว่าเป็นปรกตัตตะ หรือด้วยสำคัญว่าไม่เป็นปรกตัตตะ ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง. และคำนี้ก็ตรัสไว้แล้วว่า

---

‘‘အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ သာဝသေသံ,ဆာဒေတိ အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ;

န ဘိက္ခုနီ နော စ ဖုသေယျ ဝဇ္ဇံ,ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁);

“ย่อมต้องอาบัติหนักมีส่วนเหลือ, ปกปิดอาศัยความไม่เคารพ; ไม่ใช่ภิกษุณี และไม่พึงถูกต้องอาบัติทุกกฏ, ปัญหานี้อันผู้ฉลาดทั้งหลายคิดแล้ว.”

---

အယဉှိ ပဉှော ဥက္ခိတ္တကေန ကထိတော.

จริงอยู่ ปัญหานี้อันภิกษุผู้ถูกยกวัตรกล่าวแล้ว.

---

အနန္တရာယိကောတိ ယဿ ဒသသု အန္တရာယေသု ဧကောပိ နတ္ထိ, သော စေ အနန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. သစေပိ သော ဘီရုကဇာတိကတာယ အန္ဓကာရေ အမနုဿစဏ္ဍမိဂဘယေန အန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ယဿ ဟိ ပဗ္ဗတဝိဟာရေ ဝသန္တဿ ကန္ဒရံ ဝါ နဒိံ ဝါ အတိက္ကမိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ ဟောတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ စဏ္ဍဝါဠအမနုဿာဒိဘယံ အတ္ထိ, မဂ္ဂေ အဇဂရာ နိပဇ္ဇန္တိ, နဒီ ပူရာ ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ပန သတိယေဝ အန္တရာယေ အန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ [Pg.20] ဆာဒေတိ, အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. အန္တရာယိကဿ ပန အန္တရာယိကသညာယ ဝါ အနန္တရာယိကသညာယ ဝါ ဆာဒယတော အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ.

คำว่า “อนันตรายิกะ” คือ ภิกษุใดไม่มีอันตรายแม้สักอย่างหนึ่งในอันตราย ๑๐ อย่าง ถ้าภิกษุนั้นเป็นผู้มีสำคัญว่าไม่มีอันตรายแล้วปกปิด ย่อมเป็นอันปกปิดแล้ว. แม้ถ้าภิกษุนั้นเป็นผู้มีสำคัญว่ามีอันตรายเพราะความเป็นผู้มีชาติขี้ขลาด เพราะกลัวอมนุษย์และสัตว์ร้ายในที่มืดแล้วปกปิด ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง. จริงอยู่ ภิกษุใดเมื่ออยู่ในวิหารบนภูเขา พึงบอกโดยข้ามเหวหรือแม่น้ำไป และในระหว่างทางมีภัยจากสัตว์ร้าย อมนุษย์ เป็นต้น งูเหลือมย่อมนอนอยู่ในทาง แม่น้ำเต็มด้วยน้ำ แต่ถ้ามีอันตรายเพียงอย่างเดียวแล้วเป็นผู้มีสำคัญว่ามีอันตรายแล้วปกปิด ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง. แต่ภิกษุผู้มีอันตราย เมื่อปกปิดด้วยสำคัญว่ามีอันตรายก็ตาม หรือด้วยสำคัญว่าไม่มีอันตรายก็ตาม ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง.

---

ပဟူတိ ယော သက္ကောတိ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တုဉ္စေဝ အာရောစေတုဉ္စ; သော စေ ပဟုသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ, ဆန္နာ ဟောတိ. သစဿ မုခေ အပ္ပမတ္တကော ဂဏ္ဍော ဝါ ဟောတိ, ဟနုကဝါတော ဝါ ဝိဇ္ဈတိ, ဒန္တော ဝါ ရုဇ္ဇတိ, ဘိက္ခာ ဝါ မန္ဒာ လဒ္ဓါ ဟောတိ, တာဝတကေန ပန နေဝ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ န ဂန္တုံ; အပိစ ခေါ န သက္ကောမီတိ သညီ ဟောတိ, အယံ ပဟု ဟုတွာ အပ္ပဟုသညီ နာမ. ဣမိနာ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆာဒိတာ. အပ္ပဟုနာ ပန ဝတ္တုံ ဝါ ဂန္တုံ ဝါ အသမတ္ထေန ပဟုသညိနာ ဝါ အပ္ပဟုသညိနာ ဝါ ဆာဒိတာ ဟောတု, အစ္ဆာဒိတာဝ.

คำว่า “ปหุ” คือ ภิกษุใดสามารถเพื่อจะไปสู่สำนักของภิกษุและเพื่อจะบอกได้. ถ้าภิกษุผู้สามารถนั้นเป็นผู้มีสำคัญว่าสามารถแล้วปกปิด ย่อมเป็นอันปกปิดแล้ว. ถ้าที่ปากของภิกษุนั้นมีฝีเล็กน้อย หรือลมขากรรไกรเสียดแทง หรือฟันปวด หรือได้บิณฑบาตน้อย แต่ด้วยเหตุเพียงเท่านั้นก็ไม่ใช่ไม่สามารถเพื่อจะพูด ไม่ใช่ไม่สามารถเพื่อจะไป; ถึงแม้จะสามารถอย่างนั้น แต่เป็นผู้มีสำคัญว่า “เราไม่สามารถ” ภิกษุนี้ชื่อว่าเป็นผู้สามารถแล้วมีสำคัญว่าไม่สามารถ. แม้ปกปิดแล้วด้วยภิกษุนี้ ก็ไม่ชื่อว่าเป็นอันปกปิด. แต่ภิกษุผู้ไม่สามารถ ผู้ไม่สามารถเพื่อจะพูดหรือเพื่อจะไป แม้ปกปิดแล้วด้วยสำคัญว่าสามารถก็ตาม หรือด้วยสำคัญว่าไม่สามารถก็ตาม ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง.

---

ဆာဒေတုကာမော စ ဟောတိ ဆာဒေတိ စာတိ ဣဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သစေ ပန ဆာဒေဿာမီတိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ပုရေဘတ္တေ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဝါ ပဌမယာမာဒီသု ဝါ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ အာရောစေတိ, အယံ ဆာဒေတုကာမော န ဆာဒေတိ နာမ.

คำว่า “เป็นผู้ประสงค์จะปกปิดและปกปิด” นี้ มีอรรถตื้นนั่นเอง. แต่ถ้าภิกษุทำความวางภาระว่า “เราจะปกปิด” แล้วก้าวลงสู่ธรรมของคนมีหิริ แล้วบอกภายในอรุณนั่นเอง ไม่ว่าจะเป็นก่อนภัต หรือหลังภัต หรือในปฐมยามเป็นต้น ภิกษุนี้ชื่อว่าเป็นผู้ประสงค์จะปกปิดแต่ไม่ปกปิด.

---

ယဿ ပန အဘိက္ခုကေ ဌာနေ ဝသန္တဿ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော အာဂမနံ အာဂမေန္တဿ သဘာဂသန္တိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အဒ္ဓမာသောပိ မာသောပိ အတိက္ကမတိ, အယံ န ဆာဒေတုကာမော ဆာဒေတိ နာမ, အယမ္ပိ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ.

แต่ภิกษุใดเมื่ออยู่ในที่ไม่มีภิกษุ ต้องอาบัติแล้ว เมื่อรอการมาของภิกษุผู้เสมอกัน หรือเมื่อไปสู่สำนักของภิกษุผู้เสมอกัน แม้กึ่งเดือนหรือเดือนหนึ่งล่วงไป ภิกษุนี้ชื่อว่าไม่ประสงค์จะปกปิดแต่ปกปิด. อาบัตินี้ก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง.

---

ယော ပန အာပန္နမတ္တောဝ အဂ္ဂိံ အက္ကန္တပုရိသော ဝိယ သဟသာ အပက္ကမိတွာ သဘာဂဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာဝိ ကရောတိ, အယံ န ဆာဒေတုကာမောဝ န ဆာဒေတိ နာမ. သစေ ပန သဘာဂံ ဒိသွာပိ ‘‘အယံ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ အာစရိယော ဝါ’’တိ လဇ္ဇာယ နာရောစေတိ, ဆန္နာဝ ဟောတိ အာပတ္တိ. ဥပဇ္ဈာယာဒိဘာဝေါ ဟိ ဣဓ အပ္ပမာဏံ အဝေရိသဘာဂမတ္တမေဝ ပမာဏံ, တသ္မာ အဝေရိသဘာဂဿ သန္တိကေ အာရောစေတဗ္ဗာ.

แต่ภิกษุใดเพียงแค่ต้องอาบัติแล้วรีบหลีกไปสู่ที่อยู่ของภิกษุผู้เสมอกันแล้วเปิดเผย เหมือนบุรุษเหยียบไฟ ภิกษุนี้ชื่อว่าไม่ประสงค์จะปกปิดและไม่ปกปิด. แต่ถ้าแม้เห็นภิกษุผู้เสมอกันแล้วไม่บอกอาบัติเพราะความละอายว่า “ภิกษุนี้เป็นอุปัชฌาย์ของเรา” หรือ “เป็นอาจารย์ของเรา” อาบัติก็เป็นอันปกปิดแล้วนั่นเอง. จริงอยู่ ในการแสดงอาบัตินี้ ความเป็นอุปัชฌาย์เป็นต้นไม่ใช่ประมาณ เพียงความเป็นผู้เสมอกันที่ไม่เป็นศัตรูเท่านั้นเป็นประมาณ เพราะฉะนั้น พึงบอกอาบัติในสำนักของภิกษุผู้เสมอกันที่ไม่เป็นศัตรู.

---

ယော ပန ဝိသဘာဂေါ ဟောတိ သုတွာ ပကာသေတုကာမော, ဧဝရူပဿ ဥပဇ္ဈာယဿာပိ သန္တိကေ န အာရောစေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပုရေဘတ္တံ ဝါ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတု ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ, ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ ယာဝ အရုဏံ န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ တာဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ပဋိစ္ဆာဒနပစ္စယာ စ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. သဘာဂသံဃာဒိသေသံ အာပန္နဿ ပန သန္တိကေ အာဝိ [Pg.21] ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေ အာဝိ ကရောတိ, အာပတ္တိ အာဝိကတာ ဟောတိ, ဒုက္ကဋာ ပန န မုစ္စတိ, တသ္မာ သုဒ္ဓဿ သန္တိကေ အာဝိကာတဗ္ဗာ. အာဝိကရောန္တော စ ‘‘တုယှံ သန္တိကေ ဧကံ အာပတ္တိံ အာဝိကရောမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာစိက္ခာမီ’’တိ ဝါ ‘‘အာရောစေမီ’’တိ ဝါ ‘‘မမ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပန္နဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝါ ဝဒတု, ‘‘ဧကံ ဂရုကာပတ္တိံ အာဝိကရောမီ’’တိအာဒိနာ ဝါ နယေန ဝဒတု, သဗ္ဗေဟိပိ အာကာရေဟိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာဝ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. သစေ ပန လဟုကာပတ္တိံ အာဝိကရောမီတိအာဒိနာ နယေန ဝဒတိ, ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ဝတ္ထုံ အာရောစေတိ, အာပတ္တိံ အာရောစေတိ, ဥဘယံ အာရောစေတိ, တိဝိဓေနာပိ အာရောစိတာဝ ဟောတိ. ဣတိ ဣမာနိ ဒသ ကာရဏာနိ ဥပလက္ခေတွာ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသံ ဒေန္တေန ပဌမမေဝ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော.

แต่ภิกษุใดเป็นผู้ไม่เสมอกัน ได้ยินแล้วประสงค์จะเปิดเผยแก่ผู้อื่น ไม่พึงบอกในสำนักของอุปัชฌาย์ผู้มีลักษณะเช่นนี้. ในการแสดงอาบัตินั้น ไม่ว่าจะเป็นก่อนภัต หรือหลังภัต หรือในเวลากลางวัน หรือในเวลากลางคืน พึงบอกตราบเท่าที่อรุณยังไม่ขึ้น. เมื่ออรุณขึ้นแล้ว อาบัติเป็นอันปกปิดแล้ว และเพราะเหตุแห่งการปกปิด ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ. แต่ไม่ควรทำอาวิกัมม์ในสำนักของภิกษุผู้ต้องสังฆาทิเสสผู้เสมอกัน. ถ้าทำอาวิกัมม์ อาบัติเป็นอันเปิดเผยแล้ว แต่ก็ไม่พ้นจากอาบัติทุกกฏ เพราะฉะนั้น พึงทำอาวิกัมม์ในสำนักของภิกษุผู้บริสุทธิ์. และเมื่อทำอาวิกัมม์ พึงพูดว่า “เราจะเปิดเผยอาบัติอย่างหนึ่งในสำนักของท่าน” หรือ “เราจะบอกอาบัติอย่างหนึ่งในสำนักของท่าน” หรือ “เราจะแจ้งอาบัติอย่างหนึ่งในสำนักของท่าน” หรือ “ท่านจงรู้ความเป็นผู้ต้องอาบัติอย่างหนึ่งของเรา” หรือพึงพูดด้วยวิธีมีอย่างนี้เป็นต้นว่า “เราจะเปิดเผยอาบัติหนักอย่างหนึ่ง” ด้วยอาการทั้งปวงก็เป็นอันไม่ปกปิดนั่นเอง ดังนี้ ตรัสไว้ในคัมภีร์กุรุนที. แต่ถ้าพูดด้วยวิธีมีอย่างนี้เป็นต้นว่า “เราจะเปิดเผยอาบัติเบา” ย่อมเป็นอันปกปิดแล้ว. บอกวัตถุ, บอกอาบัติ, บอกทั้งสองอย่าง (วัตถุและอาบัติ) ด้วยอาการ ๓ อย่างนี้ ก็เป็นอันบอกแล้วนั่นเอง. ดังนี้ วินัยธรหรือสงฆ์ผู้ให้ปริวาสที่ปกปิด พึงรู้ความเป็นอันปกปิดก่อนอื่นนั่นเอง โดยกำหนดเหตุ ๑๐ อย่างเหล่านี้.

---

တတော ပဋိစ္ဆန္နဒိဝသေ စ အာပတ္တိယော စ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ ဧဝံ ယာစာပေတွာ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ကမ္မဝါစံ ဝတွာ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. အထ ဒွီဟတီဟာဒိပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ဒွီဟပဋိစ္ဆန္နံ တီဟပဋိစ္ဆန္နံ စတူဟပဋိစ္ဆန္နံ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နံ ဆာဟပဋိစ္ဆန္နံ သတ္တာဟပဋိစ္ဆန္နံ အဋ္ဌာဟပဋိစ္ဆန္နံ နဝါဟပဋိစ္ဆန္နံ ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နံ ဧကာဒသာဟပဋိစ္ဆန္နံ ဒွါဒသာဟပအစ္ဆန္နံ တေရသာဟပဋိစ္ဆန္နံ စုဒ္ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဧဝံ ယာဝ စုဒ္ဒသ ဒိဝသာနိ ဒိဝသဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ပဉ္စဒသ ဒိဝသာနိ ပဋိစ္ဆန္နာယ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဝတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တတော ယာဝ ဧကူနတိံသတိမော ဒိဝသော, တာဝ အတိရေကပက္ခပဋိစ္ဆန္နန္တိ.

หลังจากนั้น เมื่อกำหนดหมายวันและอาบัติที่ปกปิดไว้แล้ว ถ้าอาบัติที่ปกปิดไว้ตลอดหนึ่งวันมีอยู่ พึงให้ภิกษุขอว่า "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสคือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนด้วยความจงใจ ซึ่งปกปิดไว้หนึ่งวัน" ดังนี้ แล้วกล่าวคำกรรมวาจาด้วยนัยที่กล่าวไว้ในสมุจจยขันธกะนี้ พึงให้ปริวาส. ถ้าอาบัติที่ปกปิดไว้สองวัน สามวันเป็นต้นมีอยู่ พึงประกอบบทโดยวันว่า "ปกปิดไว้สองวัน" "ปกปิดไว้สามวัน" "ปกปิดไว้สี่วัน" "ปกปิดไว้ห้าวัน" "ปกปิดไว้หกวัน" "ปกปิดไว้เจ็ดวัน" "ปกปิดไว้แปดวัน" "ปกปิดไว้เก้าวัน" "ปกปิดไว้สิบวัน" "ปกปิดไว้สิบเอ็ดวัน" "ปกปิดไว้สิบสองวัน" "ปกปิดไว้สิบสามวัน" "ปกปิดไว้สิบสี่วัน" ดังนี้ จนถึงสิบสี่วัน. สำหรับอาบัติที่ปกปิดไว้สิบห้าวัน พึงกล่าวว่า "ปกปิดไว้ครึ่งเดือน" แล้วประกอบบท. จากนั้นจนถึงวันที่ยี่สิบเก้า พึงกล่าวว่า "ปกปิดไว้เกินครึ่งเดือน".

---

တတော မာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဒွေမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဒွေမာသပဋိစ္ဆန္နံ တေမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကတေမာသပဋိစ္ဆန္နံ စတုမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကစတုမာသပဋိစ္ဆန္နံ ပဉ္စမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကပဉ္စမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဆမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဆမာသပဋိစ္ဆန္နံ သတ္တမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကသတ္တမာသပဋိစ္ဆန္နံ အဋ္ဌမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကအဋ္ဌမာသပဋိစ္ဆန္နံ နဝမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကနဝမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဒသမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဒသမာသပဋိစ္ဆန္နံ ဧကာဒသမာသပဋိစ္ဆန္နံ အတိရေကဧကာဒသမာသပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. သံဝစ္ဆရေ ပရိပုဏ္ဏေ ဧကသံဝစ္ဆရပဋိစ္ဆန္နန္တိ. တတော ပရံ အတိရေကဧကသံဝစ္ဆရ… ဒွေသံဝစ္ဆရ… အတိရေကဒွေသံဝစ္ဆရ… တိသံဝစ္ဆရ… အတိရကေတိသံဝစ္ဆရ… စတုသံဝစ္ဆရ… အတိရေကစတုသံဝစ္ဆရ… ပဉ္စသံဝစ္ဆရ… အတိရေကပဉ္စသံဝစ္ဆရပဋိစ္ဆန္နန္တိ [Pg.22] ဧဝံ ယာဝ သဋ္ဌိသံဝစ္ဆရ… အတိရေကသဋ္ဌိသံဝစ္ဆရပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဝါ တတော ဝါ ဘိယျောပိ ဝတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

จากนั้น พึงประกอบบทว่า "ปกปิดไว้หนึ่งเดือน" "ปกปิดไว้เกินหนึ่งเดือน" "ปกปิดไว้สองเดือน" "ปกปิดไว้เกินสองเดือน" "ปกปิดไว้สามเดือน" "ปกปิดไว้เกินสามเดือน" "ปกปิดไว้สี่เดือน" "ปกปิดไว้เกินสี่เดือน" "ปกปิดไว้ห้าเดือน" "ปกปิดไว้เกินห้าเดือน" "ปกปิดไว้หกเดือน" "ปกปิดไว้เกินหกเดือน" "ปกปิดไว้เจ็ดเดือน" "ปกปิดไว้เกินเจ็ดเดือน" "ปกปิดไว้แปดเดือน" "ปกปิดไว้เกินแปดเดือน" "ปกปิดไว้เก้าเดือน" "ปกปิดไว้เกินเก้าเดือน" "ปกปิดไว้สิบเดือน" "ปกปิดไว้เกินสิบเดือน" "ปกปิดไว้สิบเอ็ดเดือน" "ปกปิดไว้เกินสิบเอ็ดเดือน" ดังนี้. เมื่อครบปี พึงกล่าวว่า "ปกปิดไว้หนึ่งปี". จากนั้น พึงกล่าวและประกอบบทว่า "ปกปิดไว้เกินหนึ่งปี" "ปกปิดไว้สองปี" "ปกปิดไว้เกินสองปี" "ปกปิดไว้สามปี" "ปกปิดไว้เกินสามปี" "ปกปิดไว้สี่ปี" "ปกปิดไว้เกินสี่ปี" "ปกปิดไว้ห้าปี" "ปกปิดไว้เกินห้าปี" ดังนี้ จนถึงอาบัติที่ปกปิดไว้ตลอดหกสิบปี หรือเกินหกสิบปี หรือเกินกว่านั้นอีก.

---

သစေ ပန ဒွေ တိဿော တတုတ္တရိ ဝါ အာပတ္တိယော ဟောန္တိ, ယထာ ဣဓ ဧကံ အာပတ္တိန္တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ ဒွေ အာပတ္တိယော တိဿော အာပတ္တိယောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတော ပရံ ပန သတံ ဝါ ဟောတု သဟဿံ ဝါ, သမ္ဗဟုလာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နာနာဝတ္ထုကာသုပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ – ဧကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ, ဧကံ ကာယသံသဂ္ဂံ, ဧကံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစံ, ဧကံ အတ္တကာမံ, ဧကံ သဉ္စရိတ္တံ, ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ ဂဏနဝသေန ဝါ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ နာနာဝတ္ထုကာယော ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ ဝတ္ထုကိတ္တနဝသေန ဝါ, ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ နာမမတ္တဝသေန ဝါ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

อนึ่ง ถ้าอาบัติมีสอง สาม หรือเกินกว่านั้น พึงกล่าวว่า "อาบัติสอง" "อาบัติสาม" เหมือนที่กล่าวไว้ในบาลีบทนี้ว่า "อาบัติหนึ่ง". จากนั้น ถ้ามีร้อยหนึ่งหรือพันหนึ่ง ก็พึงกล่าวว่า "เป็นจำนวนมาก" ได้. แม้ในอาบัติที่มีวัตถุต่างกัน ก็พึงประกอบบทโดยการนับจำนวนว่า "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสจำนวนมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน คือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนหนึ่ง การจับต้องกายหนึ่ง การพูดเกี้ยวพาราสีหนึ่ง การชักชวนเพื่อบำเรอตนหนึ่ง การเป็นสื่อหนึ่ง" ดังนี้ก็ดี หรือโดยการกล่าวถึงวัตถุว่า "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสจำนวนมากที่มีวัตถุต่างกันที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน" ดังนี้ก็ดี หรือโดยเพียงชื่อว่า "ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสจำนวนมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน" ดังนี้ก็ดี.

---

တတ္ထ နာမံ ဒုဝိဓံ – သဇာတိသာဓာရဏဉ္စ သဗ္ဗသာဓာရဏဉ္စ. တတ္ထ သံဃာဒိသေသောတိ သဇာတိသာဓာရဏံ, အာပတ္တီတိ သဗ္ဗသာဓာရဏံ; တသ္မာ ‘‘သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗသာဓာရဏနာမဝသေနပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒဉှိ သဗ္ဗမ္ပိ ပရိဝါသာဒိကံ ဝိနယကမ္မံ ဝတ္ထုဝသေန ဂေါတ္တဝသေန နာမဝသေန အာပတ္တိဝသေန စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ในบทนั้น ชื่อมีสองประเภท คือ ชื่อที่ทั่วไปแก่ชาติของตน และชื่อที่ทั่วไปแก่ทั้งหมด. ในสองประเภทนั้น คำว่า "สังฆาทิเสส" เป็นชื่อที่ทั่วไปแก่ชาติของตน คำว่า "อาบัติ" เป็นชื่อที่ทั่วไปแก่อาบัติทั้งหมด. เพราะเหตุนั้น พึงกล่าวโดยอำนาจชื่อที่ทั่วไปแก่อาบัติทั้งหมดว่า "ข้าพเจ้าต้องอาบัติจำนวนมากที่ปกปิดไว้หนึ่งวัน" ก็ควร. จริงอยู่ วินัยกรรมทั้งหมดมีปริวาสเป็นต้นนี้ พึงกระทำได้โดยอำนาจวัตถุ โดยอำนาจโคตร โดยอำนาจชื่อ และโดยอำนาจอาบัติ.

---

တတ္ထ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌီ’’တိ ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စ. ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂေါ’’တိ ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စ. ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ, တတ္ထ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ကာယသံသဂ္ဂ’’န္တိအာဒိနာ ဝစနေနာပိ ‘‘နာနာဝတ္ထုကာယော’’တိ ဝစနေနာပိ ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စ ဂဟိတံ ဟောတိ. ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝစနေနာပိ ‘‘အာပတ္တိယော’’တိ ဝစနေနာပိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ ဂဟိတာ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ’’န္တိ နာမမ္ပိ ဝတ္ထုဂေါတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ. ယထာ စ ဣဓ ‘‘အယံ ဥဒါယိ ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တံ; ဧဝံ ယော ယော အာပန္နော ဟောတိ, တဿ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခူ’’တိ ကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ.

ในบรรดาวัตถุเป็นต้นเหล่านั้น คำว่า "สุกกวิสสัฏฐิ" เป็นทั้งวัตถุและโคตร. คำว่า "สังฆาทิเสส" เป็นทั้งชื่อและอาบัติ. คำว่า "กายสังคัคคะ" เป็นทั้งวัตถุและโคตร. คำว่า "สังฆาทิเสส" เป็นทั้งชื่อและอาบัติ. ในสี่อย่างนั้น คำว่า "สุกกวิสสัฏฐิ กายสังคัคคะ" เป็นต้นก็ดี หรือคำว่า "มีวัตถุต่างกัน" ก็ดี ย่อมถือเอาทั้งวัตถุและโคตร. คำว่า "สังฆาทิเสส" ก็ดี หรือคำว่า "อาบัติทั้งหลาย" ก็ดี ย่อมถือเอาทั้งชื่อและอาบัติ. อนึ่ง ในบาลีบทนี้ที่แสดงปริวาสของพระอุทายีว่า "ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสคือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนด้วยความจงใจหนึ่ง" ชื่อก็ดี วัตถุและโคตรก็ดี ย่อมถูกถือเอาแล้วนั่นเอง. และเหมือนที่กล่าวไว้ในบาลีบทนี้ว่า "ภิกษุอุทายีนี้" ฉันใด ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งต้องอาบัติอยู่ พึงถือเอาชื่อของภิกษุรูปนั้นๆ แล้วกระทำกรรมวาจาว่า "ภิกษุชื่อนี้".

---

ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ စ တေန ဘိက္ခုနာ မာဠကသီမာယမေဝ ‘‘ပရိဝါသံ သမာဒိယာမိ, ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ သမာဒါတဗ္ဗံ[Pg.23]. သမာဒိယိတွာ တတ္ထေဝ သံဃဿ အာရောစေတဗ္ဗံ, အာရောစေန္တေန စ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ –

และเมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง ภิกษุนั้นพึงสมาทานวัตรในสีมาที่ผูกเป็นมณฑลนั่นเอง ด้วยนัยที่กล่าวไว้แล้วว่า "ข้าพเจ้าขอสมาทานปริวาส ข้าพเจ้าขอสมาทานวัตร". เมื่อสมาทานแล้ว พึงบอกแก่สงฆ์ในสีมานั้นเอง. และภิกษุผู้บอกพึงบอกอย่างนี้ว่า –

---

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နံ, သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ အဒါသိ, သောဟံ ပရိဝသာမိ – ‘ဝေဒယာမဟံ, ဘန္တေ, ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ.

"ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสคือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนด้วยความจงใจ ซึ่งปกปิดไว้หนึ่งวัน. ข้าพเจ้านั้นได้ขอปริวาสหนึ่งวันจากสงฆ์ เพื่ออาบัติสังฆาทิเสสคือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนด้วยความจงใจ ซึ่งปกปิดไว้หนึ่งวันนั้น. สงฆ์ได้ให้ปริวาสหนึ่งวันแก่ข้าพเจ้านั้น เพื่ออาบัติสังฆาทิเสสคือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนด้วยความจงใจ ซึ่งปกปิดไว้หนึ่งวันนั้น. ข้าพเจ้านั้นกำลังอยู่ปริวาส – ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้ว่า 'ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอแจ้งให้ทราบ'".

---

ဣမဉ္စ ပနတ္ထံ ဂဟေတွာ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာရောစေတွာ သစေ နိက္ခိပိတုကာမော, ဝုတ္တနယေနေဝ သံဃမဇ္ဈေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. မာဠကတော ဘိက္ခူသု နိက္ခန္တေသု ဧကဿာပိ သန္တိကေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မာဠကတော နိက္ခမိတွာ သတိံ ပဋိလဘန္တေန သဟဂစ္ဆန္တဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ပက္ကန္တော, အညဿ ယဿ မာဠကေ နာရောစိတံ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အာရောစေန္တေန စ အဝသာနေ ‘‘ဝေဒယတီတိ မံ အာယသ္မာ ဓာရေတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တာ ဓာရေန္တူ’’တိ, တိဏ္ဏံ အာရောစေန္တေန ‘‘အာယသ္မန္တော ဓာရေန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ.

และพึงถือเอาเนื้อความนี้ พึงบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งได้เลย ครั้นบอกแล้ว ถ้าประสงค์จะทิ้งวัตร พึงทิ้งในท่ามกลางสงฆ์ด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล เมื่อภิกษุทั้งหลายออกไปจากมณฑปแล้ว พึงทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งก็ได้ ครั้นออกจากมณฑปแล้ว เมื่อได้สติแล้ว พึงทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุผู้ไปด้วยกัน ถ้าแม้ภิกษุรูปนั้นก็หลีกไปแล้ว พึงบอกแก่ภิกษุอื่นที่ยังไม่ได้บอกในมณฑป แล้วทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุรูปนั้น และเมื่อบอก ในที่สุด พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุจงทรงจำข้าพเจ้าว่าเป็นผู้บอกอยู่" เมื่อบอกแก่ภิกษุสองรูป พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุทั้งสองจงทรงจำ" เมื่อบอกแก่ภิกษุสามรูป พึงกล่าวว่า "ขอท่านผู้มีอายุทั้งหลายจงทรงจำ" นับตั้งแต่เวลาที่ทิ้งวัตรแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นปกติบุคคล

---

သစေ အပ္ပဘိက္ခုကော ဝိဟာရော ဟောတိ, သဘာဂါ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, ဝတ္တံ အနိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရေယေဝ ရတ္တိပရိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော. အထ န သက္ကာ သောဓေတုံ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္စူသသမယေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ မာနတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ပဋိစ္ဆန္နေ ဌာနေ နိသီဒိတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ တဿ ဘိက္ခုနော ပရိဝါသော အာရောစေတဗ္ဗော. အာရောစေန္တေန သစေ နဝကတရော ဟောတိ, ‘‘အာဝုသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဝုဍ္ဎတရော, ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ အညော ကောစိ ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, သစေ ဧသ တံ ပဿတိ, သဒ္ဒံ ဝါဿ သုဏာတိ, အာရောစေတဗ္ဗံ; အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒေါ စ. အထ ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါယေဝ ဟောတိ, ဝတ္တဘေဒေါ ပန နတ္ထိ.

ถ้าวิหารมีภิกษุน้อย ภิกษุผู้เป็นสภาคกันอยู่ ไม่ต้องทิ้งวัตร พึงทำการกำหนดราตรีในวิหารนั่นเอง ถ้าไม่สามารถจะชำระได้ พึงทิ้งวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล ในเวลาปัจจุสมัย พร้อมกับภิกษุรูปหนึ่ง ด้วยนัยที่กล่าวไว้ในมานัตตวัณณนา ก้าวล่วงอุปจารสีมา แวะลงจากทางใหญ่ นั่งในที่กำบัง ในเวลาที่ยังไม่สิ้นอรุณนั่นเอง สมาทานวัตรด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล พึงบอกปริวาสแก่ภิกษุรูปนั้น เมื่อบอก ถ้าเป็นผู้มีพรรษาอ่อนกว่า พึงกล่าวว่า "อาวุโส" ถ้าเป็นผู้มีพรรษาแก่กว่า พึงกล่าวว่า "ภันเต" ถ้าภิกษุอื่นใด ด้วยกิจบางอย่าง มายังที่นั้น ถ้าภิกษุรูปนั้นเห็นภิกษุผู้มานั้น หรือได้ยินเสียงของเขา พึงบอกแก่เขา ถ้าไม่บอก ย่อมเป็นทั้งรัตติเฉทและวัตรเภท ถ้าก้าวลงสู่อุปจาระ 12 ศอกไปแล้ว ไปโดยไม่รู้ตัว ย่อมเป็นรัตติเฉทเท่านั้น แต่หาเป็นวัตรเภทไม่

---

ဥဂ္ဂတေ [Pg.24] အရုဏေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သော ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကန္တော ဟောတိ, ယံ အညံ သဗ္ဗပဌမံ ပဿတိ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ကဉ္စိ န ပဿတိ, ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂတဘိက္ခုဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ‘‘ယံ ပဌမံ ပဿတိ, တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ, အယံ နိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပရိဟာရော’’တိ အာဟ.

เมื่ออรุณขึ้นแล้ว พึงทิ้งวัตร ถ้าภิกษุรูปนั้นหลีกไปแล้วด้วยกิจบางอย่าง พึงบอกแก่ภิกษุอื่นรูปใดที่เห็นเป็นรูปแรกที่สุด แล้วทิ้งวัตร แต่ถ้าไม่เห็นใครเลย พึงไปยังวิหาร แล้วทิ้งวัตรในสำนักของภิกษุที่ไปด้วยกัน ดังนี้ พระมหาซุมมเถระกล่าวไว้ ส่วนพระมหาปทุมเถระกล่าวว่า "พึงบอกแก่ภิกษุรูปใดที่เห็นเป็นรูปแรกที่สุด แล้วทิ้งวัตร นี้เป็นปริหาระของภิกษุผู้มีวัตรอันทิ้งแล้ว"

---

ဧဝံ ယတ္တကာနိ ဒိဝသာနိ အာပတ္တိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, တတ္တကာနိ တတော အဓိကတရာနိ ဝါ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထာယ ပရိဝသိတွာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ မာနတ္တံ ယာစိတဗ္ဗံ. အယဉှိ ဝတ္တေ သမာဒိန္နေ ဧဝ မာနတ္တာရဟော ဟောတိ နိက္ခိတ္တဝတ္တေန ပရိဝုတ္ထတ္တာ. အနိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပန ပုန သမာဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ, သော ဟိ ပဋိစ္ဆန္နဒိဝသာတိက္ကမေနေဝ မာနတ္တာရဟော ဟောတိ, တသ္မာ တဿ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗမေဝ. ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ. တံ ဒေန္တေန သစေ ဧကာပတ္တိ ဟောတိ, ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒါတဗ္ဗံ. အထ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ ‘‘သောဟံ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော သံဃံ ဒွိန္နံ အာပတ္တီနံ တိဿန္နံ အာပတ္တီနံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာနံ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစာမီ’’တိ ပရိဝါသေ ဝုတ္တနယေနေဝ အာပတ္တိယော စ ဒိဝသေ စ သလ္လက္ခေတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

อย่างนี้ อาบัติถูกปิดไว้สิ้นวันมีประมาณเท่าใด พึงอยู่ปริวาสสิ้นวันมีประมาณเท่านั้น หรือยิ่งกว่านั้น เพื่อประโยชน์แก่การบรรเทาความรังเกียจ ครั้นอยู่ปริวาสแล้ว เข้าไปหาสงฆ์ สมาทานวัตร พึงขอมานัต ด้วยว่าภิกษุรูปนี้ เมื่อสมาทานวัตรแล้วเท่านั้น ย่อมเป็นผู้ควรแก่มานัต เพราะความเป็นผู้มีปริวาสอันอยู่แล้วด้วยวัตรที่ทิ้งไว้ สำหรับภิกษุผู้ไม่ได้ทิ้งวัตร กิจที่จะต้องสมาทานอีกไม่มี เพราะภิกษุรูปนั้นย่อมเป็นผู้ควรแก่มานัตด้วยการล่วงเลยวันแห่งอาบัติที่ปิดไว้เท่านั้น เพราะฉะนั้น พึงให้มานัตแก่ภิกษุรูปนั้นนั่นเอง มานัตนี้ชื่อว่า ปฏิฉันนมานัต เมื่อให้มานัตนั้น ถ้ามีอาบัติเดียว พึงให้ด้วยนัยที่กล่าวไว้ในพระบาลีนั่นเอง ถ้ามีสองหรือสามอาบัติ พึงกำหนดอาบัติและวัน แล้วพึงทำความประกอบด้วยนัยที่กล่าวไว้ในปริวาสนั่นเองว่า "ข้าพเจ้าผู้มีปริวาสอันอยู่จบแล้ว ขอมานัต 6 ราตรี เพื่ออาบัติ 2 อาบัติ (หรือ 3 อาบัติ) ที่ปิดไว้ 1 วัน ต่อสงฆ์"

---

အပ္ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆန္နာပတ္တိယာ သမောဓာနေတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကထံ? ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ဝသိတွာ –

แม้ประมวลอาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้เข้ากับอาบัติที่ปิดไว้ แล้วพึงให้มานัตก็ได้ อย่างไร? ครั้นอยู่ปริวาส 1 วัน เพื่ออาบัติที่ปิดไว้แล้ว –

---

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နံ, သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ အဒါသိ, သောဟံ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော. အဟံ, ဘန္တေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ. သောဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ တာသံ အာပတ္တီနံ သဉ္စေတနိကာနံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌီနံ ပဋိစ္ဆန္နာယ စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ စ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစာမီ’’တိ.

"ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหนึ่ง คือ สัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิ อันปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นขอแล้วต่อสงฆ์ซึ่งปริวาสหนึ่งวัน เพื่ออาบัติหนึ่ง คือ สัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิ อันปิดไว้หนึ่งวัน สงฆ์ได้ให้แล้วแก่ข้าพเจ้านั้นซึ่งปริวาสหนึ่งวัน เพื่ออาบัติหนึ่ง คือ สัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิ อันปิดไว้หนึ่งวัน ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้มีปริวาสอันอยู่จบแล้ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติหนึ่ง คือ สัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิ อันไม่ได้ปิดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้านั้นขอมานัต 6 ราตรี เพื่ออาบัติสัญเจตนิกาสุกกวิสัฏฐิเหล่านั้น ทั้งที่ปิดไว้และที่ไม่ได้ปิดไว้ ต่อสงฆ์"

---

အထဿ တဒနုရူပံ ကမ္မဝါစံ ကတွာ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဒွေ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဧကာ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အထ ပဋိစ္ဆန္နာ [Pg.25] ဧကာ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဒွေ, ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာယ စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ပဋိစ္ဆန္နာပိ ဒွေ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နာပိ ဒွေ, ‘‘ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာနဉ္စာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထ အနုရူပံ ကမ္မဝါစံ ကတွာ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. စိဏ္ဏမာနတ္တဿ စ တဒနုရူပမေဝ ကမ္မဝါစံ ကတွာ အဗ္ဘာနံ ကာတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန ဧကာပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ. ဣတိ ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသာဝသာနေ မာနတ္တံ ဒိယျတိ, ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမ. ဧဝမေတ္ထ ဧကေနေဝ ယောဇနာမုခေန ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော စ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပက္ခမာနတ္တံ သမောဓာနမာနတ္တဉ္စ အဝသေသပရိဝါသကထာဝသာနေ ကထယိဿာမ.

ลำดับนั้น ครั้นทำกรรมวาจาอันสมควรแก่การขอนั้นแล้ว พึงให้มานัตแก่ภิกษุนั้น ถ้าอาบัติที่ปิดไว้มี 2 อาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้มี 1 พึงกล่าวว่า "ทั้งอาบัติที่ปิดไว้ทั้งหลายและอาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้" ถ้าอาบัติที่ปิดไว้มี 1 อาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้มี 2 พึงกล่าวว่า "ทั้งอาบัติที่ปิดไว้และอาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้ทั้งหลาย" ถ้าอาบัติที่ปิดไว้มี 2 อาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้ก็มี 2 พึงกล่าวว่า "ทั้งอาบัติที่ปิดไว้ทั้งหลายและอาบัติที่ไม่ได้ปิดไว้ทั้งหลาย" ในทุกกรณี ครั้นทำกรรมวาจาอันสมควรแล้ว พึงให้มานัต และพึงทำอัพภานแก่ภิกษุผู้มีมานัตอันประพฤติจบแล้ว ครั้นทำกรรมวาจาอันสมควรแก่ภิกษุรูปนั้นนั่นเองแล้ว แต่ในที่นี้ กล่าวไว้ด้วยอำนาจแห่งอาบัติเดียว มานัตใดที่ให้ในเวลาจบปริวาสเพื่ออาบัติที่ปิดไว้ มานัตนี้ชื่อว่า ปฏิฉันนมานัต พึงทราบว่า ในที่นี้อย่างนี้ ด้วยนัยแห่งการประกอบเพียงอย่างเดียว ได้กล่าวถึงปฏิฉันนปริวาสและปฏิฉันนมานัตแล้ว ส่วนปักขมานัตและสโมธานมานัต เราจักกล่าวในที่สุดแห่งกถาว่าด้วยปริวาสที่เหลือ

---

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော သမောဓာနပရိဝါသောတိ ဟိ ဒွေ ပရိဝါသာ အဝသေသာ. တတ္ထ ‘‘သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော’’ နာမ ပရတော အဓမ္မိကမာနတ္တစာရာဝသာနေ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နော ဟောတိ, အာပတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ, ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုညာတပရိဝါသော. သော ဒုဝိဓော – စူဠသုဒ္ဓန္တော, မဟာသုဒ္ဓန္တောတိ. ဒုဝိဓောပိ စေသ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒံ သကလံ ဝါ ဧကစ္စံ ဝါ အဇာနန္တဿ စ အဿရန္တဿ စ တတ္ထ ဝေမတိကဿ စ ဒါတဗ္ဗော. အာပတ္တိပရိယန္တံ ပန ဧတ္တကာ အဟံ အာပတ္တိယော အာပန္နောတိ ဇာနာတု ဝါ မာ ဝါ, အကာရဏမေတံ.

อนึ่ง ปริวาส ๒ อย่าง คือ สุทธันตปริวาส และสโมธานปริวาส ยังคงเหลืออยู่. ในบรรดาปริวาสทั้ง ๒ นั้น ที่ชื่อว่า สุทธันตปริวาส คือ ปริวาสที่ทรงอนุญาตไว้ในเรื่องนี้ว่า "ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นอันมาก ไม่รู้กำหนดอาบัติ ไม่รู้กำหนดราตรี" ซึ่งอยู่ภายหลังการประพฤติมานัตต์อันไม่เป็นธรรม. ปริวาสนั้นมี ๒ อย่าง คือ จูฬสุทธันตะ และมหาสุทธันตะ. ปริวาสทั้ง ๒ อย่างนี้ พึงให้แก่ภิกษุผู้ไม่รู้กำหนดราตรีทั้งหมดหรือบางส่วน ผู้จำไม่ได้ และผู้สงสัยในกำหนดราตรีนั้น. ส่วนการรู้หรือไม่รู้กำหนดอาบัติว่า "ข้าพเจ้าต้องอาบัติจำนวนเท่านี้" นั้น ไม่เป็นเหตุ (ในการให้ปริวาส).

---

တတ္ထ ယော ဥပသမ္ပဒတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမက္ကမေန ဝါ အာရောစိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမက္ကမေန ဝါ ‘‘အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ ဒိဝသံ ဝါ ပက္ခံ ဝါ မာသံ ဝါ သံဝစ္ဆရံ ဝါ တဝ သုဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနော ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဇာနာမိ, ဧတ္တကံ နာမ ကာလံ အဟံ သုဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒတိ, တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ‘‘စူဠသုဒ္ဓန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ.

ในบรรดาสุทธันตปริวาสเหล่านั้น ภิกษุใดเมื่อถูกถามว่า "ท่านรู้ความบริสุทธิ์ของท่านในวันนั้นๆ หรือปักษ์นั้นๆ หรือเดือนนั้นๆ หรือปีนั้นๆ นับตั้งแต่วันอุปสมบทตามลำดับอนุโลม หรือนับตั้งแต่วันที่บอกอาบัติย้อนกลับตามลำดับปฏิโลมหรือไม่" แล้วตอบว่า "ขอรับ ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทราบว่าข้าพเจ้าบริสุทธิ์ตลอดระยะเวลาเท่านี้" สุทธันตปริวาสที่ให้แก่ภิกษุนั้นเรียกว่า "จูฬสุทธันตะ".

---

တံ ဂဟေတွာ ပရိဝသန္တေန ယတ္တကံ ကာလံ အတ္တနော သုဒ္ဓိံ ဇာနာတိ, တတ္တကံ အပနေတွာ အဝသေသံ မာသံ ဝါ ဒွေမာသံ ဝါ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. သစေ မာသမတ္တံ အသုဒ္ဓေါမှီတိ သလ္လက္ခေတွာ အဂ္ဂဟေသိ ပရိဝသန္တော စ ပုန အညံ မာသံ သရတိ, တမ္ပိ မာသံ ပရိဝသိတဗ္ဗမေဝ. ပုန ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အထ ဒွေမာသံ အသုဒ္ဓေါမှီတိ သလ္လက္ခေတွာ အဂ္ဂဟေသိ, ပရိဝသန္တော စ မာသမတ္တမေဝါဟံ အသုဒ္ဓေါမှီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ, မာသမေဝ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ပုန [Pg.26] ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အယဉှိ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော နာမ ဥဒ္ဓမ္ပိ အာရောဟတိ, ဟေဋ္ဌာပိ ဩရောဟတိ, ဣဒမဿ လက္ခဏံ. အညသ္မိံ ပန အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနေ ဣဒံ လက္ခဏံ – ယော အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ အာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဝိနယကမ္မံ ကရောတိ, တဿ အာပတ္တိ ဝုဋ္ဌာတိ. ယော ပဋိစ္ဆန္နံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဝိနယကမ္မံ ကရောတိ, တဿ န ဝုဋ္ဌာတိ. အစိရပဋိစ္ဆန္နံ စိရပဋိစ္ဆန္နာတိ ကရောန္တဿာပိ ဝုဋ္ဌာတိ. စိရပဋိစ္ဆန္နံ အစိရပဋိစ္ဆန္နာတိ ကရောန္တဿ န ဝုဋ္ဌာတိ. ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သမ္ဗဟုလာတိ ကရောန္တဿာပိ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧကံ ဝိနာ သမ္ဗဟုလာနံ အဘာဝတော. သမ္ဗဟုလာ ပန အာပဇ္ဇိတွာ ဧကံ အာပဇ္ဇိန္တိ ကရောန္တဿ န ဝုဋ္ဌာတိ.

ภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้น เมื่อรับปริวาสนั้นแล้ว พึงอยู่ปริวาสตลอดเวลาที่เหลือ คือ ๑ เดือน หรือ ๒ เดือน โดยเว้นระยะเวลาที่ตนรู้ความบริสุทธิ์ของตน. หากภิกษุนั้นกำหนดว่า "ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์เพียง ๑ เดือน" แล้วรับปริวาสไป และเมื่อประพฤติปริวาสอยู่ ก็ระลึกได้ถึงอีก ๑ เดือน ก็พึงอยู่ปริวาสตลอดเดือนนั้นอีก. ไม่ต้องมีการให้ปริวาสอีก. หรือหากกำหนดว่า "ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์ ๒ เดือน" แล้วรับปริวาสไป และเมื่อประพฤติปริวาสอยู่ ก็ตัดสินใจได้ว่า "ข้าพเจ้าไม่บริสุทธิ์เพียง ๑ เดือนเท่านั้น" ในกรณีเช่นนี้ ก็พึงอยู่ปริวาสเพียง ๑ เดือน. ไม่ต้องมีการให้ปริวาสอีก. แท้จริง สุทธันตปริวาสนี้ย่อมขึ้นไปข้างบนได้ และลงมาข้างล่างได้ นี่เป็นลักษณะของปริวาสนี้. ส่วนในกรณีการออกจากอาบัติอื่น ลักษณะดังนี้คือ ภิกษุใดทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า "อาบัติที่ไม่ได้ปกปิด เป็นอาบัติที่ปกปิดแล้ว" อาบัติของภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัติได้. ภิกษุใดทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า "อาบัติที่ปกปิดแล้ว เป็นอาบัติที่ไม่ได้ปกปิด" อาบัติของภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัติ. แม้ภิกษุใดทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า "อาบัติที่ปกปิดไว้ไม่นาน เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้นานแล้ว" อาบัติของภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัติได้. ภิกษุใดทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า "อาบัติที่ปกปิดไว้นานแล้ว เป็นอาบัติที่ปกปิดไว้ไม่นาน" อาบัติของภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัติ. แม้ภิกษุใดต้องอาบัติหนึ่งแล้วทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า "เป็นอาบัติหลายอย่าง" อาบัติของภิกษุนั้นย่อมออกจากอาบัติได้ เพราะไม่มีอาบัติหลายอย่างนอกจากอาบัติหนึ่งนั้น. แต่ภิกษุใดต้องอาบัติหลายอย่างแล้วทำวินัยกรรมโดยกล่าวว่า "ข้าพเจ้าต้องอาบัติหนึ่ง" อาบัติของภิกษุนั้นย่อมไม่ออกจากอาบัติ.

---

ယော ပန ယထာဝုတ္တေန အနုလောမပဋိလောမနယေန ပုစ္ဆိယမာနောပိ ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ နေဝ သရတိ ဝေမတိကော ဝါ ဟောတိ, တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ‘‘မဟာသုဒ္ဓန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဂဟေတွာ ဂဟိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥပသမ္ပဒဒိဝသော, တာဝ ရတ္တိယော ဂဏေတွာ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အယံ ဥဒ္ဓံ နာရောဟတိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ဩရောဟတိ. တသ္မာ သစေ ပရိဝသန္တော ရတ္တိပရိစ္ဆေဒေ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ, မာသော ဝါ သံဝစ္ဆရော ဝါ မယှံ အာပန္နဿာတိ မာသံ ဝါ သံဝစ္ဆရံ ဝါ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ပရိဝါသယာစနဒါနလက္ခဏံ ပနေတ္ထ ပရတော ပါဠိယံ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ဝတ္တသမာဒါနမာနတ္တအဗ္ဘာနာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. အယံ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော နာမ.

ส่วนภิกษุใดเมื่อถูกถามด้วยวิธีอนุโลมและปฏิโลมดังที่กล่าวมาแล้ว ก็ยังไม่รู้กำหนดราตรี จำไม่ได้ หรือสงสัย สุทธันตปริวาสที่ให้แก่ภิกษุนั้นเรียกว่า "มหาสุทธันตะ". เมื่อรับปริวาสนั้นแล้ว พึงอยู่ปริวาสโดยนับราตรีตั้งแต่วันที่รับปริวาสไปจนถึงวันอุปสมบท. ปริวาสนี้ไม่ขึ้นไปข้างบน แต่ลงมาข้างล่างได้. เพราะฉะนั้น หากภิกษุผู้ประพฤติปริวาสนั้นตัดสินใจได้ในกำหนดราตรีว่า "ข้าพเจ้าต้องอาบัติมา ๑ เดือน" หรือ "๑ ปี" ในกรณีเช่นนี้ ก็พึงอยู่ปริวาส ๑ เดือน หรือ ๑ ปี. อนึ่ง ในสุทธันตปริวาสนี้ ลักษณะการขอและการให้ปริวาส พึงทราบตามนัยที่มาในพระบาลีภายหลัง. เมื่อจบกรรมวาจาแล้ว การสมาทานวัตร มานัตต์ และอัพภาน ก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้ว. ปริวาสที่กล่าวมานี้เรียกว่า สุทธันตปริวาส.

---

‘‘သမောဓာနပရိဝါသော’’ နာမ တိဝိဓော ဟောတိ – ဩဓာနသမောဓာနော, အဂ္ဃသမောဓာနော, မိဿကသမောဓာနောတိ. တတ္ထ ‘‘ဩဓာနသမောဓာနော’’ နာမ – အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ ဩဓုနိတွာ မက္ခေတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ မူလဒိဝသပရိစ္ဆေဒေ ပစ္ဆာ အာပန္နံ အာပတ္တိံ သမောဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော ဝုစ္စတိ. သော ပရတော ‘‘တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ သံဃော ဥဒါယိံ ဘိက္ခုံ အန္တရာ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ မူလာယ ပဋိကဿိတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ သမောဓာနပရိဝါသံ ဒေတူ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝိတ္ထာရတော ပါဠိယံယေဝ အာဂတော.

ที่ชื่อว่า "สโมธานปริวาส" มี ๓ อย่าง คือ โอธานสโมธานปริวาส, อัคฆสโมธานปริวาส, และมิสสกสโมธานปริวาส. ในบรรดาปริวาส ๓ อย่างนั้น ที่ชื่อว่า "โอธานสโมธานปริวาส" คือ ปริวาสที่พึงให้แก่ภิกษุผู้ต้องอาบัติอันตราระหว่างแล้วปกปิดไว้ โดยการนับวันประพฤติปริวาสที่ผ่านมาแล้วทั้งหมดให้เป็นโมฆะ และรวมอาบัติที่ต้องภายหลังเข้ากับอาบัติเดิมในกำหนดวันเดิมของอาบัติเดิม. โอธานสโมธานปริวาสนั้นมาโดยพิสดารในพระบาลีเอง ตั้งแต่บทว่า "ถ้าอย่างนั้น ภิกษุทั้งหลาย สงฆ์จงให้สโมธานปริวาสแก่ภิกษุชื่ออุทายี ผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสสอันตราระหว่าง ๑ อาบัติ คือการทำน้ำอสุจิเคลื่อนด้วยความจงใจ ซึ่งปกปิดไว้ ๕ วัน โดยดึงกลับไปหาอาบัติเดิม".

---

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ယော ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ ပရိဝသန္တော ဝါ မာနတ္တာရဟော ဝါ မာနတ္တံ စရန္တော ဝါ အဗ္ဘာနာရဟော ဝါ အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ သမာ ဝါ ဦနတရာ ဝါ ရတ္တိယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တဿ မူလာယပဋိကဿနေန တေ [Pg.27] ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ စ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စ သဗ္ဗေ ဩဓုနိတွာ အဒိဝသေ ကတွာ ပစ္ဆာ အာပန္နာပတ္တိံ မူလာပတ္တိယံ သမောဓာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. တေန သစေ မူလာပတ္တိ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နာ, အန္တရာပတ္တိ ဦနကပက္ခပဋိစ္ဆန္နာ, ပုန ပက္ခမေဝ ပရိဝါသော ပရိဝသိတဗ္ဗော. အထာပိ အန္တရာပတ္တိ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နာဝ ပက္ခမေဝ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ဧတေနုပါယေန ယာဝ သဋ္ဌိဝဿပဋိစ္ဆန္နာ မူလာပတ္တိ, တာဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝသိတွာ မာနတ္တာရဟော ဟုတွာပိ ဟိ ဧကဒိဝသံ အန္တရာပတ္တိံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပုနပိ သဋ္ဌိဝဿာနိ ပရိဝါသာရဟော ဟောတိ.

อนึ่ง ในโอธานสโมธานปริวาสนี้ มีวินิจฉัยดังนี้ ภิกษุใดรับปริวาสเพราะอาบัติที่ปกปิดไว้ แล้วเมื่อกำลังประพฤติปริวาสอยู่ หรือกำลังควรแก่มานัตต์ หรือกำลังประพฤติมานัตต์อยู่ หรือกำลังควรแก่อัพภาน แล้วต้องอาบัติอื่นอีก และปกปิดอาบัตินั้นไว้เท่ากับหรือน้อยกว่าราตรีของอาบัติเดิม พึงให้ปริวาสแก่ภิกษุนั้น โดยการดึงกลับไปหาอาบัติเดิม ทำให้วันประพฤติปริวาสและวันประพฤติมานัตต์ที่ผ่านมาทั้งหมดเป็นโมฆะ แล้วรวมอาบัติที่ต้องภายหลังเข้ากับอาบัติเดิม. ดังนั้น หากอาบัติเดิมปกปิดไว้ ๑ ปักษ์ และอาบัติอันตราระหว่างปกปิดไว้น้อยกว่า ๑ ปักษ์ ก็พึงอยู่ปริวาสอีกเพียง ๑ ปักษ์. หรือหากอาบัติอันตราระหว่างปกปิดไว้ ๑ ปักษ์เช่นกัน ในกรณีเช่นนี้ ก็พึงอยู่ปริวาสเพียง ๑ ปักษ์. ด้วยวิธีนี้ พึงทราบวินิจฉัยไปจนถึงอาบัติเดิมที่ปกปิดไว้ ๖๐ ปี. แท้จริง แม้ภิกษุที่อยู่ปริวาสมา ๖๐ ปีแล้ว และควรแก่มานัตต์แล้ว หากปกปิดอาบัติอันตราระหว่างไว้ ๑ วัน ก็ยังคงควรแก่ปริวาสอีก ๖๐ ปี.

---

သစေ ပန အန္တရာပတ္တိ မူလာပတ္တိတော အတိရေကပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, တတ္ထ ‘‘ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘အတေကိစ္ဆော အယံ ပုဂ္ဂလော, အတေကိစ္ဆော နာမ အာဝိကာရာပေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော’’တိ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ကသ္မာ အတေကိစ္ဆော နာမ, နနု အယံ သမုစ္စယက္ခန္ဓကော နာမ ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတကာလသဒိသော, အာပတ္တိ နာမ ပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ ဟောတု အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ သမကဦနတရအတိရေကပဋိစ္ဆန္နာ ဝါ ဝိနယဓရဿ ကမ္မဝါစံ ယောဇေတုံ သမတ္ထဘာဝေါယေဝေတ္ထ ပမာဏံ, တသ္မာ ယာ အတိရေကပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, တံ မူလာပတ္တိံ ကတွာ တတ္ထ ဣတရံ သမောဓာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော’’တိ. အယံ ‘‘ဩဓာနသမောဓာနော’’ နာမ.

อนึ่ง ถ้าอันตราบัติปิดบังไว้นานกว่าอาบัติมูล ในอันตราบัตินั้น เมื่อถูกถามว่า 'พึงทำอย่างไร?' พระมหาเถระสุมากล่าวว่า 'บุคคลนี้เยียวยาไม่ได้ ชื่อว่าผู้เยียวยาไม่ได้ พึงให้เปิดเผยแล้วขับไล่เสีย' แต่พระมหาเถระปทุมะกล่าวว่า 'เพราะเหตุไรจึงชื่อว่าผู้เยียวยาไม่ได้? สมุจจยขันธกะนี้มิใช่หรือที่เหมือนกับกาลที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายยังทรงดำรงอยู่? ชื่อว่าอาบัติ จะปิดบังไว้ก็ตาม หรือไม่ปิดบังไว้ก็ตาม จะปิดบังไว้เท่ากัน น้อยกว่า หรือมากกว่าก็ตาม ในการปิดบังอาบัตินี้ ความเป็นผู้สามารถเพื่อประกอบกรรมวาจาของพระวินัยธรผู้ให้ปริวาสเท่านั้นเป็นประมาณ เพราะฉะนั้น อันตราบัติใดที่ปิดบังไว้นานกว่า (อาบัติมูล) พึงทำอันตราบัตินั้นให้เป็นอาบัติมูล แล้วรวมอาบัติอื่นเข้าด้วยกันในอันตราบัตินั้น พึงให้ปริวาส' นี้ชื่อว่า 'โอธานสโมธาน'.

---

‘‘အဂ္ဃသမောဓာနော’’ နာမ သမ္ဗဟုလာသု အာပတ္တီသု ယာ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ အာပတ္တိယော သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နာယော, တာသံ အဂ္ဃေန သမောဓာယ တာသံ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေန အဝသေသာနံ ဦနတရပဋိစ္ဆန္နာနံ အာပတ္တီနံ ပရိဝါသော ဒိယျတိ. အယံ ဝုစ္စတိ အဂ္ဃသမောဓာနော. သောပိ ပရတော ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နော ဟောတိ, ဧကာ အာပတ္တိ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာ ဧကာ အာပတ္တိ ဒွီဟပဋိစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ အာဂတောယေဝ.

ชื่อว่า 'อัคฆสโมธาน' พึงทราบดังนี้: ในอาบัติเป็นอันมาก อาบัติเหล่าใดอาบัติหนึ่งก็ดี สองก็ดี สามก็ดี หรือเป็นอันมากก็ดี ที่ปิดบังไว้นานที่สุดกว่าอาบัติทั้งปวง ปริวาสที่ให้โดยรวมเข้าด้วยค่า (แห่งอาบัติเหล่านั้น) และด้วยอำนาจแห่งการกำหนดราตรีของอาบัติเหล่านั้น เพื่ออาบัติที่เหลือที่ปิดบังไว้น้อยกว่า ปริวาสนี้เรียกว่า 'อัคฆสโมธาน' อัคฆสโมธานนั้นแม้ในภายหลังก็มาแล้วในพระบาลีโดยนัยเป็นต้นว่า 'ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นอันมาก อาบัติหนึ่งปิดบังไว้หนึ่งวัน อาบัติหนึ่งปิดบังไว้สองวัน'.

---

ယဿ ပန သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာ, အပရမ္ပိ သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာတိ ဧဝံ ဒသက္ခတ္တုံ ကတွာ အာပတ္တိသဟဿံ ဒိဝသသတပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ, တေန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? သဗ္ဗံ သမောဒဟိတွာ ဒသ ဒိဝသေ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဧကေနေဝ ဒသာဟေန ဒိဝသသတမ္ပိ ပရိဝသိတမေဝ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

อนึ่ง ภิกษุใดมีอาบัติหนึ่งร้อยที่ปิดบังไว้สิบวัน และมีอาบัติอีกหนึ่งร้อยที่ปิดบังไว้สิบวัน ทำเช่นนี้สิบครั้ง จนมีอาบัติหนึ่งพันที่ปิดบังไว้หนึ่งร้อยวัน ภิกษุนั้นพึงทำอย่างไร? พึงรวมอาบัติทั้งหมดเข้าด้วยกันแล้วอยู่ปริวาสสิบวัน เมื่ออยู่ปริวาสอย่างนี้ ด้วยเวลาเพียงสิบวันเท่านั้น ก็ชื่อว่าอยู่ปริวาสครบหนึ่งร้อยวันแล้ว แม้คำนี้ก็มีกล่าวไว้ว่า –

---

‘‘ဒသသတံ [Pg.28] ရတ္တိသတံ, အာပတ္တိယော ဆာဒယိတွာန;

ဒသ ရတ္တိယော ဝသိတွာန, မုစ္စေယျ ပါရိဝါသိကော’’တိ. (ပရိ. ၄၇၇);

คำนี้แม้ในปริวารก็กล่าวไว้ว่า 'ภิกษุปาริวาสิกะปิดบังอาบัติหนึ่งพันไว้หนึ่งร้อยราตรี อยู่ปริวาสสิบราตรี พึงพ้น (จากอาบัติ)'

---

အယံ အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ.

นี้ชื่อว่า 'อัคฆสโมธาน'.

---

‘‘မိဿကသမောဓာနော’’ နာမ – ယော နာနာဝတ္ထုကာ အာပတ္တိယော ဧကတော ကတွာ ဒိယျတိ. တတြာယံ နယော –

ชื่อว่า 'มิสสกสโมธาน' คือ ปริวาสใดที่ให้โดยรวมอาบัติที่มีวัตถุต่างกันเข้าด้วยกัน ในมิสสกสโมธานนั้น มีนัยดังนี้ –

---

‘‘အဟံ, ဘန္တေ, သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ, ဧကံ ကာယသံသဂ္ဂံ, ဧကံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစံ, ဧကံ အတ္တကာမံ, ဧကံ သဉ္စရိတ္တံ, ဧကံ ကုဋိကာရံ, ဧကံ ဝိဟာရကာရံ, ဧကံ ဒုဋ္ဌဒေါသံ, ဧကံ အညဘာဂိယံ, ဧကံ သံဃဘေဒံ, ဧကံ ဘေဒါနုဝတ္တကံ, ဧကံ ဒုဗ္ဗစံ, ဧကံ ကုလဒူသကံ, သောဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ တာသံ အာပတ္တီနံ သမောဓာနပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိ –

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นอันมาก คือ สุกกวิสัฏฐิ ๑ กายสังสัคคะ ๑ ทุฏฐุลวาจา ๑ อัตตกามะ ๑ สัญจริตตะ ๑ กุฏิกรรม ๑ วิหารกรรม ๑ ทุฏฐโทสะ ๑ อัญญภาคิยะ ๑ สังฆเภท ๑ เภทานุวัตตกะ ๑ ทุพพจะ ๑ กุลทูสกะ ๑ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอปริวาสสโมธานเพื่ออาบัติเหล่านั้น

---

တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ တဒနုရူပါယ ကမ္မဝါစာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော.

เมื่อให้ขอสามครั้งแล้ว พึงให้ปริวาสด้วยกรรมวาจาที่สมควรแก่การขอนั้น

---

ဧတ္ထ စ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ နာနာဝတ္ထုကာယောတိပိ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိန္တိပိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝတ္ထုဝသေနပိ ဂေါတ္တဝသေနပိ နာမဝသေနပိ အာပတ္တိဝသေနပိ ယောဇေတွာ ကမ္မဝါစံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ အယံ မိဿကသမောဓာနော. သဗ္ဗပရိဝါသကမ္မဝါစာဝသာနေ ပန နိက္ခိတ္တာနိက္ခိတ္တဝတ္တာဒိကထာ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

และในมิสสกสโมธานนี้ จะประกอบกรรมวาจาโดยนัยที่กล่าวไว้ก่อน โดยอำนาจแห่งวัตถุบ้าง โดยอำนาจแห่งโคตรบ้าง โดยอำนาจแห่งชื่อบ้าง โดยอำนาจแห่งอาบัติบ้าง เช่น 'ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัวมีวัตถุต่างกัน' หรือ 'ข้าพเจ้าต้องอาบัติสังฆาทิเสสหลายตัว' ดังนี้ ก็ย่อมควร ปริวาสสโมธานนี้ชื่อว่ามิสสกสโมธาน อนึ่ง ในเวลาจบกรรมวาจาให้ปริวาสทั้งปวง พึงทราบกถาว่าด้วยการวางวัตรและไม่วางวัตรเป็นต้น โดยนัยก่อนนั่นเอง

---

ပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องราวเกี่ยวกับปริวาสจบแล้ว

---

ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ပက္ခမာနတ္တဉ္စ သမောဓာနမာနတ္တဉ္စ အဝသေသပရိဝါသကထာဝသာနေ ကထယိဿာမာ’’တိ, တဿောကာသော သမ္ပတ္တော, တသ္မာ ဝုစ္စတိ – ‘‘ပက္ခမာနတ္တ’’န္တိ ဘိက္ခုနိယာ ဒါတဗ္ဗမာနတ္တံ. တံ ပန ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အာပတ္တိယာ အဍ္ဎမာသမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဥဘတောသံဃေ ပက္ခမာနတ္တံ စရိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၀၃). တံ ပန ဘိက္ခုနီဟိ အတ္တနော သီမံ သောဓေတွာ ဝိဟာရသီမာယ ဝါ [Pg.29] ဝိဟာရသီမံ သောဓေတုံ အသက္ကောန္တီဟိ ခဏ္ဍသီမာယ ဝါ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတုဝဂ္ဂဂဏံ သန္နိပါတာပေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဧကာ အာပတ္တိ ဟောတိ ဧကိဿာ ဝသေန, သစေ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဧကဝတ္ထုကာ ဝါ နာနာဝတ္ထုကာ ဝါ တာသံ တာသံ ဝသေန ဝတ္ထုဂေါတ္တနာမအာပတ္တီသု ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ တံ တံ အာဒါယ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

บัดนี้ ถึงโอกาสแห่งคำที่กล่าวไว้ว่า 'เราจักกล่าวปักขมานัตและสโมธานมานัตในเวลาจบกถาว่าด้วยปริวาสที่เหลือ' เพราะฉะนั้นจึงกล่าวว่า 'ปักขมานัต' คือมานัตที่พึงให้แก่ภิกษุณี อนึ่ง ปักขมานัตนั้นพึงให้เพียงกึ่งเดือนเท่านั้น ไม่ว่าจะเป็นอาบัติที่ปิดบังไว้หรือไม่ได้ปิดบังไว้ก็ตาม จริงอยู่ คำนี้พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ (ในภิกขุนีขันธกะ) ว่า 'ภิกษุณีผู้ต้องครุธรรม พึงประพฤติปักขมานัตในสงฆ์สองฝ่าย' อนึ่ง ภิกษุณีทั้งหลายพึงชำระสีมาของตนแล้ว ให้ปักขมานัตนั้นในวิหารสีมา หรือเมื่อไม่สามารถจะชำระวิหารสีมาได้ ก็พึงให้ในขัณฑสีมา โดยกำหนดอย่างต่ำที่สุดพึงประชุมคณะสงฆ์ ๔ รูปแล้วให้ ถ้ามีอาบัติเดียว พึงประกอบ (กรรมวาจา) ด้วยอำนาจแห่งอาบัติเดียว ถ้ามีอาบัติ ๒ หรือ ๓ หรือมากตัว มีวัตถุอย่างเดียวกันหรือมีวัตถุต่างกัน เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงถือเอาวัตถุ โคตร ชื่อ หรืออาบัติใดๆ ที่ต้องการ แล้วพึงประกอบ (กรรมวาจา) ด้วยอำนาจแห่งอาบัติเหล่านั้นๆ

---

တတြိဒံ ဧကာပတ္တိဝသေန မုခမတ္တဒဿနံ, တာယ အာပန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခုနီနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘‘အဟံ, အယျေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ ဂါမန္တရံ, သာဟံ, အယျေ, ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ယာစာမီ’’တိ.

ในคำว่า 'พึงประกอบ' นั้น นี้เป็นการแสดงเพียงตัวอย่างด้วยอำนาจแห่งอาบัติเดียว ภิกษุณีผู้ต้องอาบัตินั้น พึงเข้าไปหาสงฆ์ภิกษุณี ห่มผ้าเฉวียงบ่า ไหว้เท้าภิกษุณีผู้มีพรรษามากกว่า นั่งกระโหย่ง ประนมมือ แล้วพึงกล่าวอย่างนี้ว่า 'แม่เจ้า ดิฉันต้องอาบัติคามันตระตัวหนึ่ง แม่เจ้า ดิฉันนั้นขอปักขมานัตเพื่ออาบัติคามันตระตัวหนึ่งนั้น' ดังนี้

---

ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ ဗျတ္တာယ ဘိက္ခုနိယာ ပဋိဗလာယ သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

เมื่อให้ขอสามครั้งดังนี้แล้ว ภิกษุณีผู้ฉลาดและสามารถ พึงบอกสงฆ์ว่า –

---

‘‘သုဏာတု မေ အယျေ သံဃော, အယံ ဣတ္ထန္နာမာ ဘိက္ခုနီ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိ ဂါမန္တရံ, သာ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ယာစတိ, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဣတ္ထန္နာမာယ ဘိက္ခုနိယာ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ဒဒေယျ, ဧသာ ဉတ္တိ.

ข้าแต่แม่เจ้าทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังดิฉัน ภิกษุณีชื่อนี้ต้องอาบัติคามันตระตัวหนึ่ง นางขอปักขมานัตเพื่ออาบัติคามันตระตัวหนึ่งนั้นต่อสงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้ปักขมานัตแก่ภิกษุณีชื่อนี้เพื่ออาบัติคามันตระตัวหนึ่งนั้น นี้เป็นญัตติ

---

‘‘သုဏာတု မေ အယျေ သံဃော, အယံ…ပေ… ဒုတိယမ္ပိ… တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. သုဏာတု မေ အယျေ သံဃော…ပေ… ဒေတိ… ဒိန္နံ သံဃေန ဣတ္ထန္နာမာယ ဘိက္ခုနိယာ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ; ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

ข้าแต่แม่เจ้าทั้งหลาย ขอสงฆ์จงฟังดิฉัน...แม้ครั้งที่สอง...แม้ครั้งที่สาม ดิฉันกล่าวเนื้อความนี้ ขอสงฆ์จงฟังดิฉัน...ให้แล้ว...สงฆ์ให้ปักขมานัตแก่ภิกษุณีชื่อนี้เพื่ออาบัติคามันตระตัวหนึ่งนั้นแล้ว เป็นที่พอใจแก่สงฆ์ เพราะฉะนั้นจึงนิ่งอยู่ ดิฉันจำความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้

---

ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ဘိက္ခုမာနတ္တကထာယ ဝုတ္တနယေနေဝ သံဃဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိတ္တဝတ္တံ ဝသိတုကာမာယ တတ္ထေဝ သံဃမဇ္ဈေ ဝါ ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု ဧကဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဒုတိယိကာယ ဝါ သန္တိကေ ဝုတ္တနယေနေဝ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အညိဿာ ပန အာဂန္တုကာယ သန္တိကေ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. နိက္ခိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. ပုန သမာဒိယိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေန္တိယာ ပန ဘိက္ခုနီနံယေဝ သန္တိကေ ဝသိတုံ န လဘတိ. ‘‘ဥဘတောသံဃေ ပက္ခမာနတ္တံ စရိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဿာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဟိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သင်္ဂါဟကပက္ခေ ဌိတော [Pg.30] ဧကော မဟာထေရော ဝါ ဓမ္မကထိကော ဝါ ဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ ဝိနယကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗမတ္ထိ, တတြ နော အယျာ, စတ္တာရော ဘိက္ခူ ပေသေထာ’’တိ. သင်္ဂဟံ အကာတုံ န လဗ္ဘတိ, ပေသေဿာမီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. စတူဟိ ပကတတ္တဘိက္ခုနီဟိ မာနတ္တစာရိနိံ ဘိက္ခုနိံ ဂဟေတွာ အန္တောအရုဏေယေဝ နိက္ခမိတွာ ဂါမူပစာရတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဂုမ္ဗဝတိအာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဝိဟာရူပစာရတောပိ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ အတိက္ကမိတဗ္ဗာ စတူဟိ ပကတတ္တဘိက္ခူဟိပိ တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. ဂန္တွာ ပန ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ န ဧကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ပဋိက္ကမိတွာ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ကုရုန္ဒိမဟာပစ္စရီသု ပန ‘‘ဘိက္ခုနီဟိပိ ဗျတ္တံ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဥပါသိကာယော ဘိက္ခူဟိပိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဥပါသကေ အတ္တရက္ခဏတ္ထာယ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကုရုန္ဒိယံယေဝ စ ဘိက္ခုနုပဿယဿ စ ဝိဟာရဿ စ ဥပစာရံ မုဉ္စိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဂါမဿာတိ န ဝုတ္တံ.

เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง ภิกษุณีผู้ประสงค์จะอยู่ประพฤติวัตรที่วางไว้ พึงสมาทานวัตรแล้วบอกแก่สงฆ์ตามนัยที่กล่าวแล้วในภิกขุมานัตตกถานั่นเอง หรือเมื่อภิกษุณีทั้งหลายหลีกไปแล้ว พึงวางวัตรไว้ในสำนักของภิกษุณีรูปหนึ่ง หรือของภิกษุณีรูปที่สอง ณ ที่นั้นเองในท่ามกลางสงฆ์ หรือตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นเอง อนึ่ง พึงบอกแล้ววางวัตรไว้ในสำนักของภิกษุณีอาคันตุกะรูปอื่น นับแต่เวลาที่วางวัตรแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะเป็นผู้ปกติ อนึ่ง เมื่อสมาทานอีกครั้ง ภิกษุณีผู้ทำอรุณให้ขึ้น ย่อมไม่ได้เพื่อจะอยู่ประพฤติในสำนักของภิกษุณีทั้งหลายเท่านั้น เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า "พึงประพฤติปักขมานัตต์ในสงฆ์สองฝ่าย" เพราะเหตุนั้น อาจารย์และอุปัชฌาย์ของภิกษุณีนั้น พึงไปสู่วิหารแล้วบอกแก่ภิกษุผู้เป็นพระมหาเถระรูปหนึ่ง หรือเป็นพระธรรมกถึกรูปหนึ่ง ซึ่งตั้งอยู่ในฝ่ายผู้สงเคราะห์ว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มีวินัยกรรมที่ภิกษุณีรูปหนึ่งพึงทำ ในที่นั้น ขอท่านทั้งหลายจงส่งภิกษุ ๔ รูปมายังพวกข้าพเจ้าเถิด" ย่อมไม่ได้เพื่อจะไม่ทำการสงเคราะห์ พึงกล่าวว่า "จักส่งไป" ภิกษุณีผู้เป็นปกติ ๔ รูป พึงพาภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตต์ออกไปภายในอรุณนั่นเอง ล่วงพ้นจากอุปจารบ้านไป ๒ ช่วงก้อนดิน แล้วหลีกจากทางไปนั่งในที่อันปกปิดด้วยพุ่มไม้เป็นต้น แม้จากอุปจารวิหาร ก็พึงล่วงไป ๒ ช่วงก้อนดิน แม้ภิกษุผู้เป็นปกติ ๔ รูป ก็พึงไปในที่นั้น อนึ่ง ไปแล้ว ไม่พึงนั่งในที่เดียวกันกับภิกษุณีทั้งหลาย พึงถอยออกไปนั่งในที่อันไม่ไกล อนึ่ง ในคัมภีร์กุรุนทีและมหาปัจจรีกล่าวว่า "แม้ภิกษุณีทั้งหลายก็พึงพาอุบาสิกาผู้ฉลาดหนึ่งหรือสองคนไป และแม้ภิกษุทั้งหลายก็พึงพาอุบาสกหนึ่งหรือสองคนไป เพื่อประโยชน์แก่การรักษาตน" และในคัมภีร์กุรุนทีนั่นเองกล่าวว่า "ควรพ้นจากอุปจารของภิกษุณีอุปัสสยะและของวิหาร" แต่ไม่ได้กล่าวว่า "ของบ้าน"

---

ဧဝံ နိသိန္နေသု ပန ဘိက္ခူသု စ ဘိက္ခုနီသု စ တာယ ဘိက္ခုနိယာ ‘‘မာနတ္တံ သမာဒိယာမိ, ဝတ္တံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ဘိက္ခုနီသံဃဿ တာဝ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ –

อนึ่ง เมื่อภิกษุและภิกษุณีทั้งหลายนั่งแล้วอย่างนี้ ภิกษุณีนั้นพึงสมาทานวัตรว่า "ข้าพเจ้าสมาทานมานัตต์ ข้าพเจ้าสมาทานวัตร" แล้วพึงบอกแก่ภิกษุณีสงฆ์ก่อนอย่างนี้ว่า –

---

‘‘အဟံ, အယျေ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ ဂါမန္တရံ, သာဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ ယာစိံ, တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဂါမန္တရာယ ပက္ခမာနတ္တံ အဒါသိ, သာဟံ ပက္ခမာနတ္တံ စရာမိ, ‘ဝေဒယာမဟံ, အယျေ, ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ.

"ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติอย่างหนึ่งคืออาบัติกามันตระ ข้าพเจ้านั้นได้ขอปักขมานัตต์ในอาบัติอย่างหนึ่งคืออาบัติกามันตระต่อสงฆ์ สงฆ์ได้ให้ปักขมานัตต์ในอาบัติอย่างหนึ่งคืออาบัติกามันตระแก่ข้าพเจ้านั้น ข้าพเจ้านั้นกำลังประพฤติปักขมานัตต์ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าแจ้งให้ทราบ ข้าพเจ้าแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้"

---

တတော ဘိက္ခုသံဃဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧဝံ အာရောစေတဗ္ဗံ – ‘‘အဟံ, အယျာ, ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ …ပေ… ဝေဒယာမဟံ, အယျာ, ဝေဒယတီတိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ. ဣဓာပိ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

หลังจากนั้น พึงไปสู่สำนักของภิกษุสงฆ์แล้วบอกอย่างนี้ว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าต้องอาบัติอย่างหนึ่ง... (ละ) ...ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าแจ้งให้ทราบ ข้าพเจ้าแจ้งให้ทราบ ขอสงฆ์จงทรงจำข้าพเจ้าไว้" แม้ในที่นี้ จะบอกด้วยภาษาใดภาษาหนึ่งก็ควร

---

အာရောစေတွာ စ ဘိက္ခုနိသံဃဿေဝ သန္တိကေ နိသီဒိတဗ္ဗံ, အာရောစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ သာသင်္ကံ ဟောတိ, ဘိက္ခုနိယော တတ္ထေဝ ဌာနံ ပစ္စာသီသန္တိ, ဌာတဗ္ဗံ. သစေ အညော ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ [Pg.31] ဝါ တံ ဌာနံ ဧတိ, ပဿန္တိယာ အာရောစေတဗ္ဗံ. နော စေ အာရောစေတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ အဇာနန္တိယာ ဧဝ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ, န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သစေ ဘိက္ခုနိယော ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ ဝတ္တကရဏတ္ထံ ပဂေဝ ဂန္တုကာမာ ဟောန္တိ, ရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂဏဩဟီယနဂါမန္တရာပတ္တိရက္ခဏတ္ထံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. တာယ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿာ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ဧတေနုပါယေန အခဏ္ဍာ ပဉ္စဒသ ရတ္တိယော မာနတ္တံ စရိတဗ္ဗံ.

และเมื่อบอกแล้ว พึงนั่งในสำนักของภิกษุณีสงฆ์นั่นเอง นับแต่เวลาที่บอกแล้ว ภิกษุทั้งหลายย่อมควรเพื่อจะไป หากสถานที่นั้นเป็นที่น่าระแวง หากภิกษุณีทั้งหลายยังหวังการตั้งอยู่ (ของภิกษุทั้งหลาย) ในที่นั้นนั่นเอง ก็พึงตั้งอยู่ หากภิกษุหรือภิกษุณีอื่นมายังที่นั้น ภิกษุณีผู้เห็นพึงบอก หากไม่บอก ย่อมเป็นทั้งรัตติเฉทและอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด หากก้าวล่วงอุปจารไปทั้งที่ยังไม่รู้ ย่อมเป็นรัตติเฉทเท่านั้น ไม่เป็นอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด หากภิกษุณีทั้งหลายประสงค์จะไปแต่เช้าเพื่อทำวัตรแก่อุปัชฌาย์เป็นต้น พึงตั้งภิกษุณีไว้รูปหนึ่งเพื่อประโยชน์แก่การรักษาอาบัติรัตติวิปปวาส อาบัติคณโอหิยน และอาบัติกามันตระ แล้วจึงไป เมื่ออรุณขึ้นแล้ว ภิกษุณีนั้นพึงวางวัตรในสำนักของภิกษุณี (ผู้เป็นสหาย) นั้น ด้วยอุบายนี้ พึงประพฤติมานัตต์ตลอด ๑๕ ราตรี โดยไม่ขาด

---

အနိက္ခိတ္တဝတ္တာယ ပန ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော – ‘‘အာဂန္တုကဿ အာရောစေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္ထ ယတ္တကာ ပုရေဘတ္တံ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ တံ ဂါမံ ဘိက္ခူ ဝါ ဘိက္ခုနိယော ဝါ အာဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗေသံ အာရောစေတဗ္ဗံ. အနာရောစေန္တိယာ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေပိ ရတ္တိံ ကောစိ ဘိက္ခု တံ ဂါမူပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝ, အဇာနနပစ္စယာ ပန ဝတ္တဘေဒတော မုစ္စတိ. ကုရုန္ဒိအာဒီသု ပန အနိက္ခိတ္တဝတ္တဘိက္ခူနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ကထေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပါရိဝါသိကဝတ္တာဒီနံ ဥပစာရသီမာယ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ယုတ္တတရံ ဒိဿတိ. ဥပေါသထေ အာရောစေတဗ္ဗံ, ပဝါရဏာယ အာရောစေတဗ္ဗံ, စတုန္နံ ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ဒေဝသိကံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ဘိက္ခူနံ တသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရော သမ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ ဂန္တဗ္ဗံ. နော စေ သမ္ပဇ္ဇတိ, အညတြ စရိတွာပိ တတြ အာဂန္တွာ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ဗဟိဂါမေ ဝါ သင်္ကေတဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ – ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ အမှေ ပဿိဿသီ’’တိ. တာယ သင်္ကေတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သင်္ကေတဋ္ဌာနေ အဒိသွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဝိဟာရေ သဗ္ဗဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗေသံ သက္ကာ န ဟောတိ အာရောစေတုံ, ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌတွာ ဘိက္ခုနိယော ပေသေတဗ္ဗာ. တာဟိ အာနီတာနံ စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ ဝိဟာရော ဒူရော ဟောတိ သာသင်္ကော, ဥပါသကေ စ ဥပါသိကာယော စ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန အယံ ဧကာ ဝသတိ, ရတ္တိဝိပ္ပဝါသံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာဿာ ဧကာ ပကတတ္တာ ဘိက္ခုနီ သမ္မန္နိတွာ ဒါတဗ္ဗာ ဧကစ္ဆန္နေ ဝသနတ္ထာယ.

อนึ่ง ภิกษุณีผู้มีวัตรอันไม่ขาด พึงประพฤติโดยชอบด้วยนัยที่กล่าวไว้ในปาริวาสิกขันธกะนั่นแล. อนึ่ง ข้อนี้เป็นข้อพิเศษ คือ ในบทว่า "พึงบอกแก่ผู้มา" นี้ ภิกษุหรือภิกษุณีมีประมาณเท่าใดที่มาสู่บ้านนั้นก่อนภัตหรือหลังภัต พึงบอกแก่ภิกษุและภิกษุณีทั้งหมดนั้น. ภิกษุณีผู้ไม่บอก ย่อมมีการขาดราตรีและอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด. แม้ถ้าภิกษุบางรูปก้าวล่วงเข้าไปสู่เขตบ้านนั้นในเวลากลางคืนแล้วไป ย่อมมีการขาดราตรีแน่นอน แต่เพราะเหตุแห่งการไม่รู้ ย่อมพ้นจากอาบัติทุกกฏเพราะวัตรขาด. อนึ่ง ในอรรถกถาชื่อกุรุนทีเป็นต้น กล่าวไว้ว่า "พึงกล่าวโดยนัยที่กล่าวไว้สำหรับภิกษุผู้มีวัตรอันไม่ขาดนั่นแล" คำนั้นปรากฏว่าสมควรยิ่งกว่า เพราะความเป็นของอันกำหนดแล้วด้วยสีมาอันเป็นอุปจารแห่งปาริวาสิกวัตรเป็นต้น. พึงบอกในวันอุโบสถ, พึงบอกในวันปวารณา, พึงบอกแก่ภิกษุ ๔ รูป และภิกษุณี ๔ รูปทุกวัน. ถ้าการเที่ยวบิณฑบาตของภิกษุทั้งหลายสำเร็จในบ้านนั้น ภิกษุณีพึงไปที่นั่นเอง. ถ้าไม่สำเร็จ ภิกษุณีพึงเที่ยวบิณฑบาตในบ้านอื่นแล้วมาสู่บ้านนั้น แสดงตนแล้วพึงไป. หรือพึงกระทำสถานที่นัดหมายนอกบ้านว่า "ท่านจักเห็นพวกเราในสถานที่ชื่อโน้น" ภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตนั้นพึงไปสู่สถานที่นัดหมายแล้วบอก. เมื่อไม่เห็นในสถานที่นัดหมาย พึงไปสู่วิหารแล้วบอก. ในวิหาร พึงบอกแก่ภิกษุทั้งหมด. ถ้าไม่สามารถบอกแก่ภิกษุทั้งหมดได้ พึงยืนอยู่นอกสีมาอันเป็นอุปจารแล้วส่งภิกษุณีทั้งหลายไป. ภิกษุณีเหล่านั้นพึงบอกแก่ภิกษุ ๔ รูปที่นิมนต์มาแล้ว. ถ้าวิหารไกลและเป็นที่น่าระแวง พึงพาอุบาสกและอุบาสิกาทั้งหลายไป. อนึ่ง ถ้าภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตนี้อยู่รูปเดียว ย่อมต้องอาบัติเพราะการอยู่ปราศจากราตรี เพราะเหตุนั้น พึงสมมติภิกษุณีผู้เป็นปกตัตตะรูปหนึ่งให้แก่ภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตนั้น เพื่อประโยชน์แก่การอยู่ในที่ที่มีหลังคาเดียวกัน.

---

ဧဝံ အခဏ္ဍံ မာနတ္တံ စရိတွာ ဝီသတိဂဏေ ဘိက္ခုနိသံဃေ ဝုတ္တနယေနေဝ အဗ္ဘာနံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ မာနတ္တံ စရမာနာ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, မူလာယ ပဋိကဿိတွာ [Pg.32] တဿာ အာပတ္တိယာ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ‘‘ပက္ခမာနတ္တံ’’ နာမ.

ภิกษุณีประพฤติมานัตโดยไม่ขาดอย่างนี้แล้ว พึงกระทำอัพภานโดยนัยที่กล่าวไว้ในภิกษุณีสงฆ์มีคณะยี่สิบนั้นแล. ในกุรุนทีกล่าวไว้ว่า "ถ้าภิกษุณีผู้ประพฤติมานัตอยู่ต้องระหว่างอาบัติ พึงชักกลับสู่มูลแล้วพึงให้มานัตเพราะอาบัตินั้น" มานัตนี้ชื่อว่า "ปักขมานัต".

---

‘‘သမောဓာနမာနတ္တံ’’ ပန တိဝိဓံ ဟောတိ – ဩဓာနသမောဓာနံ, အဂ္ဃသမောဓာနံ, မိဿကသမောဓာနန္တိ. တတ္ထ ယဒေတံ ပရတော ဥဒါယိတ္ထေရဿ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ ပရိဝသန္တဿ ပရိဝါသေ စ မာနတ္တာရဟဋ္ဌာနေ စ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ မူလာယပဋိကဿိတဿ ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနော တိဿန္နံ အာပတ္တီနံ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒေတူ’’တိ မာနတ္တံ အနုညာတံ, ဣဒံ ‘‘ဩဓာနသမောဓာနံ’’ နာမ. ဣဒဉှိ ပုနပ္ပုနံ မူလာယပဋိကဿနေန ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ ဩဓုနိတွာ ပုရိမာပတ္တီဟိ သဒ္ဓိံ သမောဓာယ ဒိန္နံ, တသ္မာ ဩဓာနသမောဓာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သမောဓာနပရိဝါသံ ဝုတ္ထဿ ဒါတဗ္ဗံ မာနတ္တံ သမောဓာနမာနတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ တေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိ.

อนึ่ง "สโมธานมานัต" มีสามอย่าง คือ โอธานสโมธานมานัต, อัคฆสโมธานมานัต, และมิสสกสโมธานมานัต. ในสโมธานมานัตสามอย่างนั้น มานัตใดที่พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตแก่พระอุทยีเถระผู้ประพฤติปริวาสเพราะอาบัติที่ปกปิดไว้ห้าวัน และผู้ถูกชักกลับสู่มูลแล้วเพราะต้องระหว่างอาบัติในปริวาสและในสถานที่ควรแก่มานัต ว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น สงฆ์จงให้มานัต ๖ ราตรี แก่ภิกษุอุทยี เพราะอาบัติ ๓ อย่าง" มานัตนี้ชื่อว่า "โอธานสโมธานมานัต". จริงอยู่ มานัตนี้อันสงฆ์ให้แล้วโดยการชักกลับสู่มูลบ่อยๆ สลัดทิ้งวันทั้งหลายที่ประพฤติแล้ว และรวมเข้ากับอาบัติทั้งหลายก่อน เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่าโอธานสโมธาน. อนึ่ง ในกุรุนทีกล่าวไว้ว่า "มานัตที่พึงให้แก่ภิกษุผู้ประพฤติสโมธานปริวาสแล้ว เรียกว่าสโมธานมานัต" คำนั้นก็สมควรโดยปริยายนั้น.

---

အဂ္ဃသမောဓာနံ ပန မိဿကသမောဓာနဉ္စ အဂ္ဃသမောဓာနမိဿကသမောဓာနပရိဝါသာဝသာနေ ဒါတဗ္ဗမာနတ္တမေဝ ဝုစ္စတိ, တံ ပရိဝါသကမ္မဝါစာနုသာရေန ယောဇေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ဒေတူတိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပရိဝါသော စ မာနတ္တဉ္စ ဝုတ္တံ, တဿ ယသ္မာ အာဂတာဂတဌာနေ ဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စမာနော ပါဠိ ဝိယ အတိဝိတ္ထာရံ အာပဇ္ဇတိ, န စ သက္ကာ ဟောတိ သုခေန ပရိဂ္ဂဟေတုံ, တသ္မာ နံ သမောဓာနေတွာ ဣဓေဝ ဒဿေဿာမာ’’တိ, တဒိဒံ အတ္ထတော သမ္ပာဒိတံ ဟောတိ.

อนึ่ง อัคฆสโมธานมานัตและมิสสกสโมธานมานัตนั้น ย่อมหมายถึงมานัตที่พึงให้ในที่สุดแห่งอัคฆสโมธานปริวาสและมิสสกสโมธานปริวาสเท่านั้น มานัตนั้นพึงประกอบโดยอนุโลมตามปริวาสกรรมวาจาแล้วพึงให้. ด้วยคำมีประมาณเท่านี้ คำใดที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้ว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้น สงฆ์จงให้ปริวาส ๑ วัน แก่ภิกษุอุทยี เพราะอาบัติสังฆาทิเสสที่ปกปิดไว้ ๑ วัน อันเกิดจากการปล่อยน้ำอสุจิด้วยความจงใจ" ดังนี้เป็นต้น โดยนัยที่ปริวาสและมานัตกล่าวไว้ในบาลีด้วยอาการหลายอย่าง เพราะเหตุว่าเมื่อวินิจฉัยกล่าวไว้ในที่มาถึงแต่ละแห่ง ย่อมถึงความพิสดารเกินไปเหมือนบาลี และไม่สามารถกำหนดได้โดยง่าย เพราะเหตุนั้น เราจักรวมเข้าแล้วแสดงไว้ในที่นี้เอง" ดังนี้ คำนั้นย่อมเป็นอันทำให้สำเร็จแล้วโดยอรรถ.

---

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာ

ปฏิจฉันนปริวาสกถา

---

၁၀၂. ဣဒါနိ ယာ တာဝ အယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ ဝသေန ပါဠိ ဝုတ္တာ, သာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ.

๑๐๒. ในกาลบัดนี้ พระบาลีใดนี้ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยอำนาจแห่งอาบัติหนึ่งที่ปกปิดไว้ก่อน พระบาลีนั้นมีเนื้อความตื้น (เข้าใจง่าย) นั่นแล.

---

၁၀၈. တတော ပရံ ဒွီဟတီဟစတူဟပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာနံ ဝသေန ပါဠိံ ဝတွာ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ ပရိဝါသတော ပဋ္ဌာယ အန္တရာပတ္တိ ဒဿိတာ. ယသ္မာ ပန တံ အာပတ္တိံ အာပန္နော မူလာယပဋိကဿနာရဟော နာမ ဟောတိ, တသ္မာဿ [Pg.33] တတ္ထ မူလာယပဋိကဿနံ အနုညာတံ. သစေ ပန နိက္ခိတ္တဝတ္တော အာပဇ္ဇတိ, မူလာယပဋိကဿနာရဟော န ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ န သော ပရိဝသန္တော အာပန္နော, ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတော အာပန္နော, တသ္မာ တဿာ အာပတ္တိယာ ဝိသုံ မာနတ္တံ စရိတဗ္ဗံ. သစေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ ပရိဝါသောပိ ဝသိတဗ္ဗော. ယဉ္စေတံ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ, တသ္မိမ္ပိ ကတေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာ မက္ခိတာ ဟောန္တိ. ဣတိ ပရိဝါသေ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ ပုန မာနတ္တာရဟဿ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ, တသ္မိမ္ပိ ကတေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. တတော ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ တာသံ တိဿန္နမ္ပိ အာပတ္တီနံ သမောဓာနမာနတ္တံ ဒဿိတံ. တတော မာနတ္တစာရိကဿ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ. တသ္မိံ ပန ပဋိကဿနေ ကတေ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသာပိ ပရိဝုတ္ထဒိဝသာပိ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. တတော အဗ္ဘာနာရဟဿ အန္တရာပတ္တိံ ဒဿေတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ဝုတ္တံ. တသ္မိမ္ပိ ကတေ သဗ္ဗေ တေ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. တတော ပရံ သဗ္ဗာ အန္တရာပတ္တိယော ယောဇေတွာ အဗ္ဘာနကမ္မံ ဒဿိတံ. ဧဝံ ပဋိစ္ဆန္နဝါရေ ဧကာဟပဋိစ္ဆန္နာဒိဝသေန ပဉ္စ, အန္တရာပတ္တိဝသေန စတဿောတိ နဝ ကမ္မဝါစာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

๑๐๘. หลังจากนั้น พระบาลีได้แสดงอาบัติอันตราระหว่างด้วยอำนาจแห่งอาบัติที่ปกปิดไว้ ๒ วัน ๓ วัน ๔ วัน และ ๕ วัน โดยเริ่มจากปริวาสของอาบัติที่ปกปิดไว้ ๕ วัน เพราะว่าภิกษุผู้ต้องอาบัติอันตราระหว่างนั้น ชื่อว่าควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม (มูลายปฏิกัสสนะ) ฉะนั้น การชักเข้าหาอาบัติเดิมจึงเป็นที่อนุญาตแก่ภิกษุนั้นในเรื่องอาบัติอันตราระหว่างนั้น แต่ถ้าภิกษุผู้มีวัตรอันวางไว้แล้ว (งดประพฤติวัตร) ต้องอาบัติ ภิกษุนั้นไม่ควรแก่การชักเข้าหาอาบัติเดิม เพราะเหตุใด? เพราะภิกษุนั้นไม่ได้ต้องอาบัติขณะกำลังประพฤติปริวาส แต่ต้องอาบัติขณะตั้งอยู่ในฐานะปกติ ฉะนั้น จึงควรประพฤติมานัตต่างหากสำหรับอาบัตินั้น ถ้าอาบัตินั้นถูกปกปิดไว้ ก็ควรประพฤติปริวาสด้วย และเมื่อมีการชักเข้าหาอาบัติเดิมที่กล่าวไว้แล้วนั้น วันที่ประพฤติปริวาสมาแล้วก็เป็นอันถูกลบล้างไป ดังนั้น หลังจากแสดงอาบัติอันตราระหว่างในปริวาสแล้ว ก็ได้แสดงอาบัติอันตราระหว่างของภิกษุผู้ควรแก่มานัตอีกครั้ง และกล่าวถึงการชักเข้าหาอาบัติเดิม เมื่อมีการชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น วันที่ประพฤติปริวาสมาแล้วก็เป็นอันถูกลบล้างไปเช่นกัน หลังจากนั้น ได้แสดงสมุจจยมานัตสำหรับอาบัติทั้งสามเหล่านั้นของภิกษุผู้ประพฤติปริวาสมาแล้ว หลังจากนั้น ได้แสดงอาบัติอันตราระหว่างของภิกษุผู้กำลังประพฤติมานัต และกล่าวถึงการชักเข้าหาอาบัติเดิม แต่เมื่อมีการชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น วันที่ประพฤติมานัตมาแล้วและวันที่ประพฤติปริวาสมาแล้วก็เป็นอันถูกลบล้างไปเช่นกัน หลังจากนั้น ได้แสดงอาบัติอันตราระหว่างของภิกษุผู้ควรแก่อัพภาน และกล่าวถึงการชักเข้าหาอาบัติเดิม เมื่อมีการชักเข้าหาอาบัติเดิมนั้น วันทั้งหมดเหล่านั้นก็เป็นอันถูกลบล้างไปเช่นกัน หลังจากนั้น ได้แสดงอัพภานกรรมโดยประมวลอาบัติอันตราระหว่างทั้งหมดเข้าด้วยกัน ดังนั้น ในวาระแห่งอาบัติปกปิด ได้แสดงกรรมวาจา ๙ บท คือ กรรมวาจา ๕ บทด้วยอำนาจแห่งอาบัติที่ปกปิดไว้ ๑ วันเป็นต้น และกรรมวาจา ๔ บทด้วยอำนาจแห่งอาบัติอันตราระหว่าง

---

ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องปกปิดปริวาสจบแล้ว.

---

သမောဓာနပရိဝါသကထာ

เรื่องสมุจจยปริวาส

---

၁၂၅. တတော ပရံ ပက္ခပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ အန္တောပရိဝါသတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စာဟပဋိစ္ဆန္နာယ အန္တရာပတ္တိယာ ဝသေန သမောဓာနပရိဝါသော စ, သမောဓာနမာနတ္တဉ္စ ဒဿိတံ. ဧတ္ထ စ မာနတ္တစာရိကမာနတ္တာရဟကာလေပိ အာပန္နာယ အာပတ္တိယာ မူလာယပဋိကဿနေ ကတေ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသာပိ ပရိဝါသပရိဝုတ္ထဒိဝသာပိ သဗ္ဗေ မက္ခိတာဝ ဟောန္တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နာ အန္တရာပတ္တိ. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘မူလာယ ပဋိကဿိတွာ ပုရိမာယ အာပတ္တိယာ သမောဓာနပရိဝါသံ ဒတွာ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒေတူ’’တိ. တတော ပရံ သဗ္ဗာ အန္တရာပတ္တိယော ယောဇေတွာ အဗ္ဘာနကမ္မံ ဒဿေတွာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိဝတ္ထု နိဋ္ဌာပိတံ.

๑๒๕. หลังจากวาระแห่งอาบัติปกปิดนั้น ได้แสดงสมุจจยปริวาสและสมุจจยมานัต โดยเริ่มจากอาบัติที่ปกปิดไว้กึ่งเดือน ด้วยอำนาจแห่งอาบัติอันตราระหว่างที่ปกปิดไว้ ๕ วัน และในวาระนี้ เมื่อมีการชักเข้าหาอาบัติเดิมสำหรับอาบัติที่ต้องในขณะที่กำลังประพฤติมานัตหรือควรแก่มานัต วันที่ประพฤติมานัตมาแล้วและวันที่ประพฤติปริวาสมาแล้วทั้งหมดก็เป็นอันถูกลบล้างไป เพราะเหตุใด? เพราะเป็นอาบัติอันตราระหว่างที่ถูกปกปิดไว้ ด้วยเหตุนั้นเอง พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า "พึงชักเข้าหาอาบัติเดิม... ให้สมุจจยปริวาสแก่อาบัติก่อน แล้วพึงให้มานัต ๖ ราตรี" หลังจากนั้น ได้แสดงอัพภานกรรมโดยประมวลอาบัติอันตราระหว่างทั้งหมดเข้าด้วยกัน แล้วเรื่องสุกกวิสสัฏฐิจบแล้ว

---

သမောဓာနပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องสมุจจยปริวาสจบแล้ว.

---

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိကထာ စ နိဋ္ဌိတာ.

และเรื่องสุกกวิสสัฏฐิจบแล้ว.

---

အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသကထာ

เรื่องอัคฆสมุจจยปริวาส

---

၁၃၄. တတော ဧကာပတ္တိမူလကဉ္စ အာပတ္တိဝဍ္ဎနကဉ္စာတိ ဒွေ နယေ ဒဿေတွာ အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသော ဒဿိတော.

๑๓๔. หลังจากนั้น ได้แสดงอัคฆสมุจจยปริวาส โดยแสดงนัย ๒ อย่าง คือ นัยที่มีอาบัติเดียวเป็นมูล และนัยที่ทำให้อาบัติพอกพูนขึ้น

---

တတော [Pg.34] သဉ္စိစ္စ အနာရောစိတာပတ္တိဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ သဉ္စိစ္စ အဇာနနအဿရဏဝေမတိကဘာဝေဟိ အနာရောစိတာယ အာပတ္တိယာ ပစ္ဆာ လဇ္ဇိဓမ္မေ ဝါ ဉာဏသရဏနိဗ္ဗေမတိကဘာဝေသု ဝါ ဥပ္ပန္နေသု ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓ ပန ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ နယေန ပါဠိ ဌပိတာ. တတော အဇာနနအဿရဏဝေမတိကပဋိစ္ဆန္နာနံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ဒဿေတုံ တထေဝ ပါဠိ ဌပိတာ.

หลังจากนั้น ได้แสดงเรื่องวัตถุแห่งอาบัติที่ไม่ได้บอกกล่าวโดยจงใจ และเพื่อแสดงวิธีปฏิบัติที่ควรทำเมื่อภิกษุไม่ได้บอกกล่าวอาบัติโดยจงใจเพราะความไม่รู้ ความระลึกไม่ได้ หรือความสงสัย แล้วภายหลังเกิดธรรมของภิกษุผู้มีความละอายขึ้น หรือเกิดความรู้ ความระลึกได้ ความไม่มีความสงสัยขึ้นมา จึงได้ตั้งพระบาลีไว้ด้วยนัยมีอาทิว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้..." หลังจากพระบาลีนั้น ได้ตั้งพระบาลีไว้เช่นเดียวกัน เพื่อแสดงความเป็นอาบัติที่ไม่ได้ปกปิดแห่งอาบัติที่ปกปิดไว้เพราะความไม่รู้ ความระลึกไม่ได้ หรือความสงสัย

---

အဂ္ဃသမောဓာနပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอัคฆสมุจจยปริวาสจบแล้ว.

---

ဒွေမာသပရိဝါသကထာ

เรื่องปริวาส ๒ เดือน

---

၁၃၈. တတော ဒွိန္နံ အာပတ္တီနံ ဒွေမာသပဋိစ္ဆန္နာနံ ဧကမာသပရိဝါသယာစနဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ အသဉ္စိစ္စ အဇာနနအဿရဏဝေမတိကဘာဝေဟိ အနာရောစိတေ ဣတရသ္မိံ မာသေ ပစ္ဆာ လဇ္ဇိဓမ္မာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ အဇာနနအဿရဏဝေမတိကပဋိစ္ဆန္နဿ စ အာပန္နဘာဝံ ဒဿေတုံ ပုရိမနယေနေဝ ပါဠိ ဌပိတာ.

๑๓๘. หลังจากนั้น ได้แสดงเรื่องวัตถุแห่งการขอปริวาส ๑ เดือน สำหรับอาบัติ ๒ อย่างที่ปกปิดไว้ ๒ เดือน และเพื่อแสดงวิธีปฏิบัติที่ควรทำเมื่อไม่ได้บอกกล่าวอาบัติในเดือนอื่นโดยไม่จงใจเพราะความไม่รู้ ความระลึกไม่ได้ หรือความสงสัย แล้วภายหลังเกิดธรรมของภิกษุผู้มีความละอาย เป็นต้น ขึ้นมา และเพื่อแสดงความเป็นผู้ต้องอาบัติแห่งภิกษุผู้ปกปิดไว้เพราะความไม่รู้ ความระลึกไม่ได้ หรือความสงสัย จึงได้ตั้งพระบาลีไว้ด้วยนัยอย่างเดิม

---

ဒွေမာသပရိဝါသကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องปริวาส ๒ เดือนจบแล้ว.

---

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသာဒိကထာ

เรื่องสุทธันตปริวาสเป็นต้น

---

၁၅၆. တတော ‘‘အာပတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတိ, ရတ္တိပရိယန္တံ န ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ဒဿိတော.

๑๕๖. หลังจากนั้น ได้แสดงสุทธันตปริวาสด้วยนัยมีอาทิว่า "ไม่รู้ที่สุดแห่งอาบัติ ไม่รู้ที่สุดแห่งราตรี"

---

၁၆၀. တတော ပရံ ပါရိဝါသိကံ အာဒိံ ကတွာ ဝိဗ္ဘမိတွာ ပုနဥပသမ္ပန္နာဒီသု ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ပါဠိ ဌပိတာ.

๑๖๐. หลังจากนั้น ได้ตั้งพระบาลีไว้เพื่อแสดงข้อปฏิบัติสำหรับภิกษุผู้ประพฤติปริวาสเป็นต้น ที่สึกไปแล้วกลับมาอุปสมบทใหม่เป็นต้น

---

၁၆၅. တတ္ထ ‘‘အန္တရာ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ ပရိမာဏာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော’’တိအာဒီသု အာပတ္တိပရိစ္ဆေဒဝသေန ပရိမာဏာယော စေဝ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယော စာတိ အတ္ထော.

๑๖๕. ในบทเหล่านั้น ในคำมีอาทิว่า "ในระหว่างต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นอันมาก ที่มีประมาณและไม่ได้ปกปิดไว้" นั้น มีอรรถว่า ต้องอาบัติที่มีประมาณและไม่ได้ปกปิดไว้ ด้วยอำนาจแห่งการกำหนดอาบัติ

---

၁၆၆. ပစ္ဆိမသ္မိံ အာပတ္တိက္ခန္ဓေတိ ဧကောဝ သော အာပတ္တိက္ခန္ဓော, ပစ္ဆာ ဆာဒိတတ္တာ ပန ‘‘ပစ္ဆိမသ္မိံ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုရိမသ္မိန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

๑๖๖. ในบทว่า "ในกองอาบัติหลัง" นั้น กองอาบัตินั้นมีเพียงกองเดียว แต่เพราะถูกปกปิดไว้ภายหลัง จึงกล่าวว่า "ในกองอาบัติหลัง" แม้ในบทว่า "ในกองอาบัติก่อน" ก็มีนัยเดียวกันนี้

---

၁၈၀. ဝဝတ္ထိတာ သမ္ဘိန္နာတိ သဘာဂဝိသဘာဂါနမေဝေတံ ပရိယာယဝစနံ.

๑๘๐. คำว่า "ววัตถิตา สัมภินนา" นี้ เป็นคำไวพจน์ของอาบัติที่เป็นสภาคะและวิสภาคะเท่านั้น

---

သုဒ္ဓန္တပရိဝါသာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องสุทธันตปริวาสเป็นต้นจบแล้ว.

---

ဒွေဘိက္ခုဝါရဧကာဒသကာဒိကထာ

เรื่องวาระภิกษุสองรูปและเอกาทสกะเป็นต้น

---

၁၈၁. တတော [Pg.35] ပရံ ယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ, တသ္မိံ ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒွေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မိဿကန္တိ ထုလ္လစ္စယာဒီဟိ မိဿကံ. သုဒ္ဓကန္တိ သံဃာဒိသေသံ ဝိနာ လဟုကာပတ္တိက္ခန္ဓမေဝ.

๑๘๑. หลังจากนั้น ได้กล่าวคำมีอาทิว่า "ภิกษุ ๒ รูป" เพื่อแสดงข้อปฏิบัติในภิกษุผู้ปกปิดอาบัติ ในคำเหล่านั้น คำว่า "มิสสกะ" หมายถึงอาบัติที่ระคนด้วยอาบัติถุลลัจจัยเป็นต้น ส่วนคำว่า "สุทธกะ" หมายถึงกองอาบัติเบาเท่านั้น เว้นสังฆาทิเสส

---

၁၈၄. တတော ပရံ အဝိသုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနတော ဝါ အဓိပ္ပာယတော ဝါ အနုတ္တာနံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, တသ္မာ တဉ္စ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

๑๘๔. หลังจากนั้น ได้กล่าวคำมีอาทิว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในกรณีนี้ ภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสสเป็นอันมาก" เพื่อแสดงความเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์และผู้บริสุทธิ์ ในคำเหล่านั้น ไม่มีบทใดที่ไม่ชัดเจนทั้งโดยพยัญชนะหรือโดยอรรถ ฉะนั้น ทั้งคำนั้นและคำที่ไม่ได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ทั้งหมด พึงทราบตามแนวพระบาลีเท่านั้น

---

ဒွေဘိက္ခုဝါရဧကာဒသကာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวาระภิกษุสองรูปและเอกาทสกะเป็นต้นจบแล้ว.

---

သမုစ္စယက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

การพรรณนาสมุจจยขันธกะจบแล้ว.

---

၄. သမထက္ခန္ဓကံ

๔. สมถขันธกะ

---

သမ္မုခါဝိနယကထာ

เรื่องสัมมุขาวินัย

---

၁၈၆-၁၈၇. သမထက္ခန္ဓကေ [Pg.36] – ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒီနိ ဆ မာတိကာပဒါနိ နိက္ခိပိတွာ ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော. တတ္ထ သညာပေတီတိ ကာရဏပတိရူပကာနိ ဝတွာ ပရိတောသေတွာ ဇာနာပေတိ. နိဇ္ဈာပေတီတိ ယထာ သော တံ အတ္ထံ နိဇ္ဈာယတိ, ဩလောကေတိ; ဧဝံ ကရောတိ. ပေက္ခတိ အနုပေက္ခတီတိ ယထာ သော တံ အတ္ထံ ပေက္ခတိ စေဝ ပုနပ္ပုနဉ္စ ပေက္ခတိ; ဧဝံ ကရောတိ. ဒဿေတိ အနုဒဿေတီတိ တေသညေဝ ပရိယာယဝစနာနိ. အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတီတိ ယသ္မာ သော အဓမ္မမေဝ ‘‘အယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန မောဟေတွာ ဒဿေတိ, တသ္မာ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ နာမ.

ในสมถขันธ์ ในบทว่า “บุคคลผู้กล่าวอธรรม” เป็นต้น ทรงวางมาติกาบท ๖ บทไว้แล้ว ทรงแสดงเนื้อความพิสดารโดยนัยเป็นต้นว่า “บุคคลผู้กล่าวอธรรม ย่อมให้บุคคลผู้กล่าวธรรมยินยอม” ในวิภังค์ที่แสดงพิสดารนั้น คำว่า “ย่อมให้ยินยอม” คือ กล่าวเหตุที่คล้ายของจริง ให้ยินดีแล้ว ย่อมให้รู้ คำว่า “ย่อมให้พิจารณา” คือ ย่อมกระทำโดยประการที่บุคคลนั้นจะพิจารณา ดูอรรถนั้น คำว่า “ย่อมเพ่ง ย่อมเพ่งตาม” คือ ย่อมกระทำโดยประการที่บุคคลนั้นย่อมเพ่งอรรถนั้นก่อนด้วย ย่อมเพ่งบ่อยๆ ด้วย คำว่า “ย่อมแสดง ย่อมแสดงตาม” เป็นคำไวพจน์ของคำว่า “ย่อมเพ่ง ย่อมเพ่งตาม” นั่นเอง คำว่า “ย่อมระงับด้วยอธรรม” คือ เพราะบุคคลนั้นย่อมแสดงอธรรมนั่นแหละ โดยนัยเป็นต้นว่า “นี้เป็นธรรม” โดยให้หลง หรือโดยแสดง เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าย่อมระงับด้วยอธรรม

---

၁၈၈. ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတီတိ ယသ္မာ ဓမ္မဝါဒီ ဓမ္မမေဝ ‘‘အယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန အမောဟေတွာ ဒဿေတိ, တသ္မာ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ နာမ.

๑๘๘. คำว่า “ย่อมระงับด้วยธรรม” คือ เพราะธัมมวาทีบุคคลย่อมแสดงธรรมนั่นแหละ โดยนัยเป็นต้นว่า “นี้เป็นธรรม” โดยไม่ให้หลง หรือโดยแสดง เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าย่อมระงับด้วยธรรม

---

သမ္မုခါဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องสัมมุขาวินัย จบแล้ว

---

သတိဝိနယကထာ

เรื่องสติวินัย

---

၁၉၅. ပဉ္စိမာနိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မိကာနိ သတိဝိနယဿ ဒါနာနီတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓဿ အနာပတ္တိကဿ ဒါနံ ဧကံ, အနုဝဒိတဿ ဒါနံ ဧကံ, ယာစိတဿ ဒါနံ ဧကံ, သံဃေန ဒါနံ ဧကံ, ဓမ္မေန သမဂ္ဂဒါနံ ဧကန္တိ ဧဝံ ပဉ္စ. ဧတာနိ ပန ဧကေကအင်္ဂဝသေန န လဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ ဒေသနာမတ္တမေဝေတံ, ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ပန သတိဝိနယဒါနံ ဓမ္မိကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တတ္ထ စ အနုဝဒန္တီတိ စောဒေန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ ပန သတိဝိနယော ခီဏာသဝဿေဝ ဒါတဗ္ဗော န အညဿ, အန္တမသော အနာဂါမိနောပိ. သော စ ခေါ အညေန စောဒိယမာနဿေဝ, န အစောဒိယမာနဿ. ဒိန္နေ စ ပန တသ္မိံ စောဒကဿ ကထာ န ရုဟတိ. စောဒေန္တောပိ ‘‘အယံ ခီဏာသဝေါ သတိဝိနယလဒ္ဓေါ, ကော တုယှံ ကထံ ဂဟေဿတီ’’တိ အပသာဒေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ.

๑๙๕. ในบทว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การให้สติวินัยที่เป็นธรรม ๕ ประการเหล่านี้” นี้ การให้แก่พระอรหันต์ผู้บริสุทธิ์ไม่มีอาบัติ เป็นองค์หนึ่ง, การให้แก่พระอรหันต์ผู้ถูกโจท เป็นองค์หนึ่ง, การให้แก่พระอรหันต์ผู้ขอสติวินัย เป็นองค์หนึ่ง, การที่สงฆ์ให้ เป็นองค์หนึ่ง, การที่สงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกันให้โดยธรรม เป็นองค์หนึ่ง รวมเป็น ๕ ประการนี้ แต่องค์ ๕ เหล่านี้ ย่อมไม่ได้โดยความเป็นองค์เดี่ยวๆ เพราะเหตุนั้น คำนี้จึงเป็นเพียงเทศนาเท่านั้น แต่การให้สติวินัยที่ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นธรรม นี้เป็นอรรถในบทนี้ และในบทนั้น คำว่า “อนุวทนฺติ” คือ ย่อมโจท ส่วนที่เหลือชัดเจนอยู่แล้ว แต่สติวินัยนี้ พึงให้แก่พระอรหันต์เท่านั้น ไม่พึงให้แก่บุคคลอื่น แม้พระอนาคามีก็ไม่พึงให้ และสติวินัยนั้น พึงให้แก่พระอรหันต์ผู้ถูกผู้อื่นโจทเท่านั้น ไม่พึงให้แก่พระอรหันต์ผู้ไม่ถูกโจท และเมื่อให้สติวินัยนั้นแล้ว คำพูดของโจทก์ย่อมไม่ขึ้น แม้โจทก์เมื่อโจทอยู่ ก็ย่อมถึงความเป็นผู้ควรถูกข่มขู่ว่า “พระอรหันต์รูปนี้ได้รับสติวินัยแล้ว ใครจักรับคำพูดของท่าน”

---

သတိဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องสติวินัย จบแล้ว

---

အမူဠှဝိနယကထာ

เรื่องอมูฬหวินัย

---

၁၉၆. ဘာသိတပရိက္ကန္တန္တိ [Pg.37] ဝါစာယ ဘာသိတံ ကာယေန ပရိက္ကန္တံ; ပရိက္ကမိတွာ ကတန္တိ အတ္ထော. သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာတိ ဧတ္ထ သရတု အာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ; အာယသ္မာ ဧဝရူပိယာ အာပတ္တိယာတိ အယမတ္ထော. အာပဇ္ဇိတွာတိ ဝါ ပါဌော, တဿတ္ထော – ပဌမံ အာပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ တံ အာပတ္တိံ သရတု အာယသ္မာတိ.

๑๙๖. คำว่า “ภาสิตปริกฺกนฺตํ” คือ อันวาจาพูดแล้ว อันกายก้าวล่วงกระทำแล้ว อรรถว่า อันก้าวล่วงกระทำแล้ว ในบทว่า “สรตายสฺมา...อาปชฺชิตา” นี้ อรรถคือ ขอท่านผู้มีอายุจงระลึกถึงอาบัติมีสภาพอย่างนี้ที่ต้องแล้ว หรือ (อรรถว่า) ท่านผู้มีอายุ (จงระลึก) ถึงอาบัติมีสภาพอย่างนี้ หรือมีบทว่า “อาปชฺชิตฺวา” อรรถของบทนั้นคือ ขอท่านผู้มีอายุจงต้องอาบัติก่อนแล้วระลึกถึงอาบัตินั้นในภายหลัง

---

အမူဠှဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอมูฬหวินัย จบแล้ว

---

ယေဘုယျသိကာကထာ

เรื่องเยภุยยสิกา

---

၂၀၂. ယေဘုယျသိကာယ ဝူပသမေတုန္တိ ဧတ္ထ ယဿာ ကိရိယာယ ဓမ္မဝါဒိနော ဗဟုတရာ, ဧသာ ယေဘုယျသိကာ နာမ.

๒๐๒. ในบทว่า “พึงระงับด้วยเยภุยยสิกา” นี้ กิริยาใดที่ทำให้ธัมมวาทีบุคคลทั้งหลายมีมากกว่า กิริยาที่ธัมมวาทีบุคคลมีมากกว่านี้ ชื่อว่า เยภุยยสิกา

---

၂၀၄. အဓမ္မိကသလာကဂ္ဂါဟေသု ဩရမတ္တကန္တိ ပရိတ္တံ အပ္ပမတ္တကံ ဘဏ္ဍနမတ္တမေဝ. န စ ဂတိဂတန္တိ ဒွေ တယော အာဝါသေ န ဂတံ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝါ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ အဝိနိစ္ဆိတံ. န စ သရိတသာရိတန္တိ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သယံ သရိတံ ဝါ အညေဟိ သာရိတံ ဝါ န ဟောတိ. ဇာနာတီတိ သလာကံ ဂါဟေန္တော ဇာနာတိ ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’’တိ. အပ္ပေဝ နာမာတိ ဣမိနာ နီဟာရေန သလာကာယ ဂါဟိယမာနာယ ‘‘အပိ နာမ အဓမ္မဝါဒိနော ဗဟုတရာ အဿူ’’တိ အယမဿ အဇ္ဈာသယော ဟောတိ. အပရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော.

๒๐๔. ในการให้จับสลากที่ไม่เป็นธรรม คำว่า “โอรมตฺตกํ” คือ เป็นเพียงการทะเลาะกันเล็กน้อยนิดหน่อยเท่านั้น คำว่า “น จ คติคตํ” คือ ไม่ถึงอาวาส ๒-๓ แห่ง หรือยังไม่ตัดสิน ๒-๓ ครั้งในอาวาสนั้นๆ คำว่า “น จ สริตสาริตํ” คือ อันภิกษุเหล่านั้นระลึกได้เอง หรืออันภิกษุอื่นให้ระลึกได้ ๒-๓ ครั้ง ก็หามิได้ คำว่า “ชานาติ” คือ ภิกษุผู้ให้จับสลากย่อมรู้ว่า “อธัมมวาทีบุคคลมีมากกว่า” คำว่า “อปฺเปว นาม” คือ ด้วยนัยนี้ เมื่อให้จับสลาก ความตั้งใจของภิกษุนั้นย่อมมีว่า “ทำไฉนอธัมมวาทีบุคคลทั้งหลายพึงมีมากกว่า” ในเหตุ ๒ อย่างที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน

---

အဓမ္မေန ဂဏှန္တီတိ အဓမ္မဝါဒိနော ‘‘ဧဝံ မယံ ဗဟူ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဒွေ ဒွေ သလာကာယော ဂဏှန္တိ. ဝဂ္ဂါ ဂဏှန္တီတိ ဒွေ ဓမ္မဝါဒိနော ဧကံ ဓမ္မဝါဒိသလာကံ ဂဏှန္တိ ‘‘ဧဝံ ဓမ္မဝါဒိနော န ဗဟူ ဘဝိဿန္တီ’’တိ မညမာနာ. န စ ယထာဒိဋ္ဌိယာ ဂဏှန္တီတိ ဓမ္မဝါဒိနော ဟုတွာ ‘‘ဗလဝပက္ခံ ဘဇိဿာမာ’’တိ အဓမ္မဝါဒိသလာကံ ဂဏှန္တိ. ဓမ္မိကသလာကဂ္ဂါဟေသု အယမေဝတ္ထော ပရိဝတ္တေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သလာကံ ဂါဟေတွာ သစေ ဗဟုတရာ ဓမ္မဝါဒိနော ဟောန္တိ; ယထာ တေ ဝဒန္တိ, ဧဝံ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ယေဘုယျသိကာယ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရတောပိ အာဂမိဿတိ.

คำว่า “ย่อมจับด้วยอธรรม” คือ อธัมมวาทีบุคคลทั้งหลายย่อมจับสลากครั้งละ ๒ อัน โดยคิดว่า “อย่างนี้ พวกเราจักมีมาก” คำว่า “ย่อมจับเป็นพวก” คือ ธัมมวาทีบุคคล ๒ รูป ย่อมจับสลากของธัมมวาทีเพียง ๑ อัน โดยสำคัญว่า “อย่างนี้ ธัมมวาทีบุคคลทั้งหลายจักไม่มาก” คำว่า “ย่อมไม่จับตามทิฏฐิ” คือ ทั้งที่เป็นธัมมวาที แต่คิดว่า “พวกเราจักเข้าข้างฝ่ายที่มีกำลัง” จึงจับสลากของอธัมมวาที ในการให้จับสลากที่เป็นธรรม พึงทราบอรรถนี้โดยกลับกัน อย่างนี้ เมื่อให้จับสลาก ถ้าธัมมวาทีบุคคลมีมากกว่า เมื่อเป็นอย่างนั้น พึงระงับอธิกรณ์นั้นตามที่ธัมมวาทีเหล่านั้นกล่าว อย่างนี้ ชื่อว่าระงับด้วยเยภุยยสิกา นี้เป็นสังเขปในเรื่องนี้ ส่วนพิสดารจักมีแจ้งในภายหลัง

---

ယေဘုယျသိကာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องเยภุยยสิกา จบแล้ว

---

တဿပါပိယသိကာကထာ

เรื่องตัสสปาปิยสิกา

---

၂၀၇. အသုစီတိ [Pg.38] အသုစီဟိ ကာယဝစီကမ္မေဟိ သမန္နာဂတော. အလဇ္ဇီတိ သဉ္စိစ္စ အာပဇ္ဇနာဒိနာ အလဇ္ဇိလက္ခဏေန သမန္နာဂတော. သာနုဝါဒေါတိ သဥပဝါဒေါ. ဣတိ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ အင်္ဂါနံ ဝသေန တီဏိ ကရဏာနိ, သံဃေန ကရဏံ, ဓမ္မေန သမဂ္ဂေန ကရဏန္တိ ဣမာနိ စ ဒွေတိ ပဉ္စ တဿပါပိယသိကာကမ္မဿ ကရဏာနိ နာမ ဟောန္တိ. သေသမေတ္ထ တဇ္ဇနီယာဒီသု ဝုတ္တနယမေဝ. အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဣဒဉှိ ယော ပါပုဿန္နတာယ ပါပိယော ပုဂ္ဂလော, တဿ ကတ္တဗ္ဗတော ‘‘တဿပါပိယသိကာကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

๒๐๗. คำว่า “อสุจี” คือ ประกอบด้วยกายกรรมและวจีกรรมที่ไม่สะอาด คำว่า “อลชฺชี” คือ ประกอบด้วยลักษณะของคนไร้ยางอาย มีการต้องอาบัติทั้งที่รู้อยู่เป็นต้น คำว่า “สานุวาโท” คือ มีการติเตียนด้วย ด้วยอำนาจแห่งองค์ ๓ เหล่านี้ จึงเป็นการกระทำ ๓ อย่าง และการกระทำโดยสงฆ์ การกระทำโดยธรรมและโดยสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน รวมเป็น ๒ อย่างนี้ จึงชื่อว่าการกระทำ ๕ อย่างของตัสสปาปิยสิกากรรม ส่วนที่เหลือในเรื่องนี้มีนัยตามที่กล่าวแล้วในตัชชนียกรรมเป็นต้น ส่วนวจนัตถะในบทนี้คือ กรรมนี้ชื่อว่า “ตัสสปาปิยสิกากรรม” เพราะเป็นกรรมที่พึงทำแก่บุคคลผู้เป็นปาปิยะ เพราะความชั่วพอกพูน

---

တဿပါပိယသိကာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องตัสสปาปิยสิกา จบแล้ว

---

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာ

เรื่องติณวัตถารกะเป็นต้น

---

၂၁၂. ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယာတိ ကက္ခဠဘာဝါယ စေဝ ဝါဠဘာဝါယ စ. ဘေဒါယာတိ သံဃဘေဒါယ. သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈန္တိ ကဿစိ ဆန္ဒံ အနာဟရိတွာ ဂိလာနေပိ တတ္ထေဝ အာနေတွာ ဧကတော သန္နိပတိတဗ္ဗံ. တိဏဝတ္ထာရကေန ဝူပသမေယျာတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ ‘‘တိဏဝတ္ထာရကော’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဂူထံ ဝါ မုတ္တံ ဝါ ဃဋ္ဋိယမာနံ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ ဗာဓတိ, တိဏေဟိ အဝတ္ထရိတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆာဒိတဿ ပနဿ သော ဂန္ဓော န ဗာဓတိ; ဧဝမေဝ ယံ အဓိကရဏံ မူလာနုမူလံ ဂန္တွာ ဝူပသမိယမာနံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တတိ, တံ ဣမိနာ ကမ္မေန ဝူပသန္တံ ဂူထံ ဝိယ တိဏဝတ္ထာရကေန ပဋိစ္ဆန္နံ သုဝူပသန္တံ ဟောတီတိ ဣဒံ ကမ္မံ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ ‘‘တိဏဝတ္ထာရကော’’တိ ဝုတ္တံ.

๒๑๒. บทว่า กักขฬัตตายะ วาฬัตตายะ คือ เพื่อความเป็นของหยาบกระด้าง และเพื่อความเป็นของดุร้าย. บทว่า เภทายะ คือ เพื่อความแตกแยกแห่งสงฆ์. บทว่า สัพเพเหวะ เอกัชฌัง คือ ไม่นำฉันทะของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งมา แม้ภิกษุไข้ก็พึงนำมายังที่ระงับอธิกรณ์นั้นแล้วประชุมพร้อมกัน. ในบทว่า ติณวัตถารเกนะ วูปสเมยยะ นี้ กรรมนี้ถูกเรียกว่า "ติณวัตถารกะ" เพราะมีความคล้ายคลึงกับติณวัตถารกะ. เหมือนอุจจาระหรือปัสสาวะเมื่อถูกกระทบอยู่ ย่อมเบียดเบียนเพราะความเป็นของมีกลิ่นเหม็น แต่เมื่อบุคคลเอาหญ้ามากลบปิดไว้ดีแล้ว กลิ่นนั้นย่อมไม่เบียดเบียน ฉันใด อธิกรณ์ใดเมื่อถูกระงับโดยการสืบสาวไปถึงต้นตอแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความหยาบกระด้าง เพื่อความดุร้าย และเพื่อความแตกแยก ฉันนั้น อธิกรณ์นั้นเมื่อถูกระงับด้วยกรรมนี้ ย่อมสงบระงับดี เหมือนอุจจาระที่ถูกปกคลุมด้วยหญ้าสำหรับกลบ ฉะนั้น กรรมนี้จึงถูกเรียกว่า "ติณวัตถารกะ" เพราะมีความคล้ายคลึงกับติณวัตถารกะ.

---

၂၁၃. ထုလ္လဝဇ္ဇန္တိ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ. ဂိဟိပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂိဟီနံ ဟီနေန ခုံသနဝမ္ဘနဓမ္မိကပဋိဿဝေသု အာပန္နံ အာပတ္တိံ.

๒๑๓. บทว่า ถุลลวัชชัง คือ อาบัติปาราชิกและอาบัติสังฆาทิเสส. บทว่า คิหิปฏิสังยุตตัง คือ อาบัติที่ภิกษุต้องเพราะการด่า การดูหมิ่น หรือการผิดคำรับรองที่ประกอบด้วยธรรมต่อคฤหัสถ์ด้วยถ้อยคำที่ต่ำทราม.

---

၂၁၄. ဧဝဉ္စ ပန ဘိက္ခဝေ တေ ဘိက္ခူ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ တိဏဝတ္ထာရကကမ္မဝါစာယ ကတာယ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ ယတ္တကာ တတ္ထ သန္နိပတိတာ အန္တမသော သုတ္တာပိ သမာပန္နာပိ အညဝိဟိတာပိ သဗ္ဗေ တေ ဘိက္ခူ ယာဝ ဥပသမ္ပဒမဏ္ဍလတော ပဋ္ဌာယ ထုလ္လဝဇ္ဇဉ္စ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာ အာပတ္တိယော အာပန္နာ, သဗ္ဗာဟိ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. ယေ ပန ‘‘န [Pg.39] မေတံ ခမတီ’’တိ အညမညံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကရောန္တိ, တေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာပိ တတ္ထ အနာဂတာ, အာဂန္တွာ ဝါ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပရိဝေဏာဒီသု နိသိန္နာ, တေ အာပတ္တီဟိ န ဝုဋ္ဌဟန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ဌပေတွာ ယေ န တတ္ထ ဟောန္တီ’’တိ.

๒๑๔. บทว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นพ้นแล้วจากอาบัติเหล่านั้น คือ เมื่อทำกรรมวาจาติณวัตถารกะเสร็จสิ้นลง ภิกษุทั้งหลายที่ประชุมกัน ณ ที่นั้นทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นผู้หลับ ผู้เข้าสมาบัติ หรือผู้มีจิตไปในอารมณ์อื่นก็ตาม นับตั้งแต่เขตอุปสมบทมณฑลเป็นต้นไป เว้นอาบัติถุลลวัชชะและคิหิปฏิสังยุตต์แล้ว อาบัติที่เหลือที่ต้องแล้วทั้งหมด ภิกษุเหล่านั้นย่อมพ้นจากอาบัติเหล่านั้น. ส่วนภิกษุเหล่าใดที่ทำทิฏฐาวิกัมม์แก่กันและกันว่า "กรรมนี้ไม่เป็นที่พอใจแก่เรา" หรือภิกษุที่ต้องอาบัติร่วมกับภิกษุเหล่านั้นแล้วไม่มายังที่ระงับอธิกรณ์นั้น หรือมาแล้วให้ฉันทะแล้วนั่งอยู่ในบริเวณเป็นต้น ภิกษุเหล่านั้นย่อมไม่พ้นจากอาบัติ. ด้วยเหตุนั้นจึงตรัสว่า "เว้นทิฏฐาวิกัมม์ เว้นผู้ที่ไม่ได้อยู่ในที่นั้น".

---

တိဏဝတ္ထာရကာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องติณวัตถารกะเป็นต้น จบลงแล้ว.

---

အဓိကရဏကထာ

เรื่องอธิกรณ์.

---

၂၁၅. ဘိက္ခုနီနံ အနုပခဇ္ဇာတိ ဘိက္ခုနီနံ အန္တော ပဝိသိတွာ. ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနံ ဝစနတ္ထော ဒုဋ္ဌဒေါသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ. ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရောတိ စိတ္တဒုက္ခတ္ထံ ဝေါဟာရော; ဖရုသဝစနန္တိ အတ္ထော. ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါတိ ယော တေသု အနုဝဒန္တေသု ဥပဝါဒေါ. အနုဝဒနာတိ အာကာရနိဒဿနမေတံ; ဥပဝဒနာတိ အတ္ထော. အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာတိ ဥဘယံ အနုဝဒနဝေဝစနမတ္တမေဝ. အနုသမ္ပဝင်္ကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကာယစိတ္တဝါစာဟိ တတ္ထေဝ သမ္ပဝင်္ကတာ; အနုဝဒနဘာဝေါတိ အတ္ထော. အဗ္ဘုဿဟနတာတိ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ န ဥပဝဒိဿာမိ, ဥပဝဒိဿာမိယေဝါ’’တိ ဥဿာဟံ ကတွာ အနုဝဒနာ. အနုဗလပ္ပဒါနန္တိ ပုရိမဝစနဿ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆိမဝစနေန ဗလပ္ပဒါနံ.

๒๑๕. บทว่า ภิกขุนีนัง อนุปขัชชะ คือ เข้าไปในภายในของภิกษุณีทั้งหลาย. ความหมายของบทว่า วิวาทาธิกรณ์ เป็นต้น ได้กล่าวไว้แล้วในอรรถกถาแห่งสิกขาบททุฏฐโทสะ. บทว่า วิปัจจตายะ โวหาโร คือ การพูดจาที่ทำให้จิตเป็นทุกข์ หมายถึง วาจาหยาบคาย. บทว่า โย ตัตถะ อนุวาโท คือ การกล่าวโทษในบรรดาผู้กล่าวโทษเหล่านั้น. บทว่า อนุวทนา นี้เป็นเครื่องแสดงอาการ หมายถึง การกล่าวโทษ. บทว่า อนุลลปนา อนุภาณนา ทั้งสองบทนี้เป็นเพียงคำไวพจน์ของบทว่า อนุวทนา เท่านั้น. บทว่า อนุสัมปวังกตา คือ การเข้าไปเกี่ยวข้องอย่างยิ่งด้วยกาย จิต และวาจาในเรื่องการกล่าวโทษนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า หมายถึง การเป็นผู้กล่าวโทษ. บทว่า อัพภุสสหะนตา คือ การกล่าวโทษโดยทำความพยายามว่า "ทำไมเราจะไม่กล่าวโทษอย่างนี้เล่า เราจะกล่าวโทษอย่างแน่นอน". บทว่า อนุพะลัปปะทานัง คือ การแสดงเหตุผลของคำพูดก่อนแล้วให้กำลังสนับสนุนด้วยคำพูดหลัง.

---

ကိစ္စယတာ ကရဏီယတာတိ ဧတ္ထ ကိစ္စမေဝ ကိစ္စယံ, ကိစ္စယဿ ဘာဝေါ ကိစ္စယတာ, ကရဏီယဿ ဘာဝေါ ကရဏီယတာ; ဥဘယမ္ပေတံ သံဃကမ္မဿေဝ အဓိဝစနံ. အပလောကနကမ္မန္တိအာဒိ ပန တဿေဝ ပဘေဒဝစနံ. တတ္ထ အပလောကနကမ္မံ နာမ သီမဋ္ဌကသံဃံ သောဓေတွာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ. ဉတ္တိကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ ဧကာယ စ အနုဿာဝနာယာတိ ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယာယ အနုဿာဝနာယ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ သမဂ္ဂဿ သံဃဿ အနုမတိယာ ဧကာယ ဉတ္တိယာ တီဟိ စ အနုဿာဝနာဟီတိ ဧဝံ ဉတ္တိစတုတ္ထာဟိ တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ.

ในบทว่า กิจจยตา กรณียตา นี้ กิจที่ควรทำนั่นแหละชื่อว่า กิจจยะ, ความเป็นแห่งกิจที่ควรทำชื่อว่า กิจจยตา, ความเป็นแห่งกิจที่ควรทำชื่อว่า กรณียตา. คำทั้งสองนี้เป็นชื่อเรียกสังฆกรรมเท่านั้น. ส่วนบทว่า อปโลกนกรรม เป็นต้น เป็นคำที่แสดงประเภทของสังฆกรรมนั้นเอง. ในบรรดากรรมเหล่านั้น อปโลกนกรรม คือ กรรมที่พึงทำโดยการชำระสงฆ์ที่อยู่ในสีมาให้บริสุทธิ์ นำฉันทะของภิกษุผู้ควรฉันทะมา แล้วบอกให้สงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกันทราบสามครั้งด้วยความยินยอมของสงฆ์. ญัตติกรรม คือ กรรมที่พึงทำด้วยญัตติครั้งเดียว โดยนัยที่กล่าวมาแล้ว ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน. ญัตติทุติยกรรม คือ กรรมที่พึงทำด้วยญัตติหนึ่งครั้งและอนุสาวนาหนึ่งครั้ง โดยนัยที่กล่าวมาแล้ว ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน. ญัตติจตุตถกรรม คือ กรรมที่พึงทำด้วยญัตติหนึ่งครั้งและอนุสาวนาสามครั้ง โดยนัยที่กล่าวมาแล้ว ด้วยความยินยอมของสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน.

---

တတ္ထ အပလောကနကမ္မံ အပလောကေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, ဉတ္တိကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဉတ္တိကမ္မမ္ပိ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ပန အပလောကေတွာ ကတ္တဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ, အကတ္တဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ. တတ္ထ သီမာသမ္မုတိ သီမာသမူဟနနံ ကထိနဒါနံ ကထိနုဗ္ဘာရော [Pg.40] ကုဋိဝတ္ထုဒေသနာ ဝိဟာရဝတ္ထုဒေသနာတိ ဣမာနိ ဆ ကမ္မာနိ ဂရုကာနိ, အပလောကေတွာ ကာတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစံ သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗာနိ. အဝသေသာ တေရသ သမ္မုတိယော သေနာသနဂ္ဂါဟကမတကစီဝရဒါနာဒိသမ္မုတိယော စာတိ ဧဝရူပါနိ လဟုကကမ္မာနိ အပလောကေတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. ဉတ္တိကမ္မဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေန ပန န ကာတဗ္ဗမေဝ. ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ဉတ္တိဉ္စ တိဿော စ ကမ္မဝါစာယော သာဝေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ, အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ.

ในบรรดากรรมเหล่านั้น อปโลกนกรรมพึงทำด้วยการอปโลกน์เท่านั้น ไม่พึงทำด้วยญัตติกรรมเป็นต้น. ญัตติกรรมก็พึงทำด้วยญัตติหนึ่งครั้งเท่านั้น ไม่พึงทำด้วยอปโลกนกรรมเป็นต้น. ส่วนญัตติทุติยกรรมนั้น มีทั้งที่พึงทำด้วยการอปโลกน์และที่ไม่พึงทำด้วยการอปโลกน์. ในบรรดากรรมทั้งสองนั้น กรรม ๖ อย่างเหล่านี้ คือ การสมมติสีมา การถอนสีมา การให้ผ้ากฐิน การเดาะกฐิน การแสดงที่กุฎี และการแสดงที่วิหาร เป็นกรรมหนัก ไม่ควรทำด้วยการอปโลกน์ พึงทำด้วยการบอกกรรมวาจาญัตติทุติยะเท่านั้น. ส่วนสมมติที่เหลือ ๑๓ อย่าง และสมมติมีเสนาสนัคคาหกสมมติและมตกจีวรทานสมมติเป็นต้นเหล่านี้ เป็นกรรมเบา ควรทำด้วยการอปโลกน์ก็ได้ แต่ไม่ควรทำด้วยญัตติกรรมและญัตติจตุตถกรรมเลย. ญัตติจตุตถกรรมพึงทำด้วยการบอกญัตติหนึ่งครั้งและกรรมวาจาสามครั้งเท่านั้น ไม่พึงทำด้วยอปโลกนกรรมเป็นต้น. นี้เป็นสังเขปในสมถขันธกะนี้.

---

ဝိတ္ထာရတော ပန ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ‘‘ကတိဟာကာရေဟိ ဝိပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝဂ္ဂေ ဧတေသံ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတောယေဝ. ယံ ပန တတ္ထ အနုတ္တာနံ, တံ ကမ္မဝဂ္ဂေယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဧဝဉှိ သတိ န အဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏနာ ဘဝိဿတိ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ တဿ တဿ ကမ္မဿ ဝိညာတတ္တာ သုဝိညေယျော ဘဝိဿတိ.

ส่วนโดยพิสดาร การวินิจฉัยกรรม ๔ อย่างเหล่านี้ว่า "กรรม ๔ อย่างเหล่านี้ย่อมวิบัติด้วยอาการเท่าไร" เป็นต้น ได้มาแล้วในกัมมวรรคในตอนท้ายแห่งปริวาร. อนึ่ง บทใดที่ไม่ชัดเจนในกรรม ๔ อย่างเหล่านั้น เราจักอธิบายไว้ในกัมมวรรคนั้นเอง. เพราะเมื่อเป็นเช่นนั้น การอธิบายก็จะไม่เกิดขึ้นในที่อันไม่สมควร และกรรมแต่ละอย่างก็จะเข้าใจได้ง่าย เพราะได้ทราบมาตั้งแต่ต้น.

---

၂၁၆. ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ကိံ မူလန္တိအာဒီနိ ပါဠိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

๒๑๖. บทว่า อะไรเป็นมูลแห่งวิวาทาธิกรณ์ เป็นต้น พึงทราบโดยนัยแห่งพระบาลีเท่านั้น.

---

၂၂၀. ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလ’’န္တိအာဒီသု ယေန ဝိဝဒန္တိ, သော စိတ္တုပ္ပာဒေါ ဝိဝါဒေါ, သမထေဟိ စ အဓိကရဏီယတာယ အဓိကရဏန္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

๒๒๐. ในบทว่า 'วิวาทาธิกรณ์ พึงเป็นกุศล' เป็นต้น จิตตุปบาทใดที่ภิกษุทั้งหลายย่อมวิวาทกัน จิตตุปบาทนั้นชื่อว่าวิวาทะ และเพราะเป็นสิ่งที่พึงจัดทำ (หรือพึงระงับ) ด้วยสมถะทั้งหลาย จึงชื่อว่าอธิกรณ์ พึงทราบอรรถโดยนัยมีอาทิอย่างนี้

---

၂၂၂. အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလန္တိ ဧတ္ထ သန္ဓာယ ဘာသိတဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မိဉှိ ပထဝိခဏနာဒိကေ အာပတ္တာဓိကရဏေ ကုသလစိတ္တံ အင်္ဂံ ဟောတိ, တသ္မိံ သတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ, တသ္မာ နယိဒံ အင်္ဂပ္ပဟောနကစိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ တာဝ အာပတ္တာဓိကရဏံ လောကဝဇ္ဇံ, တံ ဧကန္တတော အကုသလမေဝ, တတ္ထ ‘‘သိယာ အကုသလ’’န္တိ ဝိကပ္ပော နတ္ထိ. ယံ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ, တံ ယသ္မာ သဉ္စိစ္စ ‘‘ဣမံ အာပတ္တိံ ဝီတိက္ကမာမီ’’တိ ဝီတိက္ကမန္တဿေဝ အကုသလံ ဟောတိ, အသဉ္စိစ္စ ပန ကိဉ္စိ အဇာနန္တဿ သဟသေယျာဒိဝသေန အာပဇ္ဇတော အဗျာကတံ ဟောတိ, တသ္မာ တတ္ထ သဉ္စိစ္စာသဉ္စိစ္စဝသေန ဣမံ ဝိကပ္ပဘာဝံ [Pg.41] သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတံ, နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ.

๒๒๒. ในบทว่า 'อาปัตตาธิกรณ์ พึงเป็นอกุศล พึงเป็นอัพยากฤต, อาปัตตาธิกรณ์ที่เป็นกุศลไม่มี' นี้ พึงทราบอรรถด้วยอำนาจแห่งพระดำรัสที่ตรัสโดยทรงมุ่งหมายไว้. เพราะว่า ในอาปัตตาธิกรณ์ใด มีการขุดดินเป็นต้น ที่มีกุศลจิตเป็นองค์ประกอบ เมื่อมีกุศลจิตนั้นอยู่ ก็ไม่สามารถจะกล่าวได้ว่า 'อาปัตตาธิกรณ์ที่เป็นกุศลไม่มี' เพราะฉะนั้น คำนี้จึงมิได้ตรัสโดยทรงมุ่งหมายถึงจิตที่มีองค์ประกอบครบถ้วน. แต่ตรัสโดยทรงมุ่งหมายถึงข้อนี้ คือ อาปัตตาธิกรณ์ใดที่เป็นโลกวัชชะ อาปัตตาธิกรณ์นั้นเป็นอกุศลโดยส่วนเดียวเท่านั้น ในอาปัตตาธิกรณ์นั้นไม่มีการจำแนก (วิกัป) ว่า 'พึงเป็นอกุศล'. ส่วนอาปัตตาธิกรณ์ใดที่เป็นบัญญัติวัชชะ เพราะว่าอกุศลย่อมมีแก่ภิกษุผู้ล่วงละเมิดโดยจงใจว่า 'เราจักล่วงละเมิดอาบัตินี้' เท่านั้น แต่สำหรับภิกษุผู้ล่วงละเมิดโดยไม่จงใจ ไม่รู้อะไรเลย ล่วงละเมิดด้วยอำนาจแห่งการนอนร่วมเป็นต้น ย่อมเป็นอัพยากฤต เพราะฉะนั้น ในอาปัตตาธิกรณ์นั้น พระองค์จึงตรัสคำนี้ว่า 'อาปัตตาธิกรณ์ พึงเป็นอกุศล พึงเป็นอัพยากฤต, อาปัตตาธิกรณ์ที่เป็นกุศลไม่มี' โดยทรงมุ่งหมายถึงภาวะแห่งการจำแนกนี้ ด้วยอำนาจแห่งความจงใจและไม่จงใจ

---

သစေ ပန ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝဒေယျ, အစိတ္တကာနံ ပန ဧဠကလောမပဒသောဓမ္မာဒိသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ, န စ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ. ကာယဝစီဝိညတ္တိဝသေန ပန စလိတပ္ပဝတ္တာနံ ကာယဝါစာနံ အညတရမေဝ အင်္ဂံ, တဉ္စ ရူပက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ အဗျာကတန္တိ.

อนึ่ง หากพึงกล่าวว่า 'อาปัตตาธิกรณ์ใดที่ภิกษุผู้มีกุศลจิตต้องเข้าถึง อาปัตตาธิกรณ์นี้เรียกว่ากุศล' ดังนี้ เมื่อเป็นเช่นนั้น ความเป็นกุศลก็พึงมีแม้แก่อาปัตตาธิกรณ์ทั้งหลายที่มีสมุฏฐานเป็นอจิตตกะ มีการเก็บขนแกะและปทโสธัมมะเป็นต้น. และกุศลจิตแม้ที่มีอยู่ในอาบัติเหล่านั้น ก็มิใช่เป็นองค์ประกอบของอาบัติ. แต่ว่า องค์ประกอบคืออย่างใดอย่างหนึ่งของกายและวาจาที่เป็นไปโดยความเคลื่อนไหวด้วยอำนาจแห่งกายวิญญัติและวจีวิญญัติ และองค์ประกอบนั้นเป็นอัพยากฤต เพราะนับเนื่องในรูปขันธ์

---

ယံ ဇာနန္တောတိအာဒိမှိ ပန အယမတ္ထော – ယံ စိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ, တေန ဝတ္ထုံ ဇာနန္တော ‘‘ဣဒံ ဝီတိက္ကမာမီ’’တိ စ ဝီတိက္ကမာကာရေန သဒ္ဓိံ ဇာနန္တော သဉ္ဇာနန္တော ဝီတိက္ကမစေတနာဝသေန စေတေတွာ ပကပ္ပေတွာ ဥပက္ကမဝသေန မဒ္ဒန္တော အဘိဝိတရိတွာ နိရာသင်္ကစိတ္တံ ပေသေတွာ ယံ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဝီတိက္ကမံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဧဝံ ဝီတိက္ကမတော ယော ဝီတိက္ကမော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလ’’န္တိ.

อนึ่ง ในบทว่า 'ผู้รู้สิ่งใด' เป็นต้นนี้ มีอรรถดังนี้ว่า จิตใดเป็นองค์ประกอบของอาบัติ ภิกษุผู้รู้ซึ่งวัตถุด้วยจิตนั้น และรู้พร้อมด้วยอาการแห่งการล่วงละเมิดว่า 'เราจักล่วงละเมิดสิ่งนี้' คือรู้ชัด (สัญญา) โดยอำนาจแห่งเจตนาในการล่วงละเมิด ได้คิดอ่านแล้ว ได้ดำริแล้ว โดยอำนาจแห่งความพยายาม ได้ข่มขี่แล้ว ได้ครอบงำแล้ว ได้ส่งจิตที่ปราศจากความหวาดระแวงไปแล้ว อาปัตตาธิกรณ์อันเป็นการล่วงละเมิดใดที่ภิกษุนั้นต้องเข้าถึง การล่วงละเมิดใดของภิกษุผู้ล่วงละเมิดอย่างนี้ การล่วงละเมิดนี้เรียกว่า 'อาปัตตาธิกรณ์เป็นอกุศล'

---

အဗျာကတဝါရေပိ ယံ စိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ, တဿ အဘာဝေန အဇာနန္တော ဝီတိက္ကမာကာရေန စ သဒ္ဓိံ အဇာနန္တော အသဉ္ဇာနန္တော အာပတ္တိအင်္ဂဘူတာယ ဝီတိက္ကမစေတနာယ အဘာဝေန အစေတေတွာ သဉ္စိစ္စ မဒ္ဒနဿ အဘာဝေန အနဘိဝိတရိတွာ နိရာသင်္ကစိတ္တံ အပေသေတွာ ယံ အာပတ္တာဓိကရဏံ ဝီတိက္ကမံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ ဧဝံ ဝီတိက္ကမတော ယော ဝီတိက္ကမော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အဗျာကတ’’န္တိ.

แม้ในวาระแห่งอัพยากฤต จิตใดเป็นองค์ประกอบของอาบัติ ภิกษุผู้ไม่รู้เพราะไม่มีจิตนั้น และไม่รู้พร้อมด้วยอาการแห่งการล่วงละเมิด คือไม่รู้ชัด (อสัญญา) ไม่ได้คิดอ่านเพราะไม่มีเจตนาในการล่วงละเมิดซึ่งเป็นองค์ประกอบของอาบัติ ไม่ได้ครอบงำเพราะไม่มีการข่มขี่โดยจงใจ ไม่ได้ส่งจิตที่ปราศจากความหวาดระแวงไป อาปัตตาธิกรณ์อันเป็นการล่วงละเมิดใดที่ภิกษุนั้นต้องเข้าถึง การล่วงละเมิดใดของภิกษุผู้ล่วงละเมิดอย่างนี้ การล่วงละเมิดนี้เรียกว่า 'อาปัตตาธิกรณ์เป็นอัพยากฤต'

---

၂၂၄. အယံ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏန္တိအာဒီသု သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာယ အဘာဝတော နောအဓိကရဏန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

๒๒๔. ในบทว่า 'นี้เป็นวิวาทะ ไม่ใช่อธิกรณ์' เป็นต้น พึงทราบอรรถอย่างนี้ว่า เพราะไม่มีภาวะที่พึงจัดทำ (หรือพึงระงับ) ด้วยสมถะทั้งหลาย จึงไม่ชื่อว่าอธิกรณ์

---

အဓိကရဏကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องอธิกรณ์

---

အဓိကရဏဝူပသမနသမထကထာ

เรื่องสมถะเป็นเครื่องระงับอธิกรณ์

---

၂၂၈. ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာတိ ဧတ္ထ စတုဝဂ္ဂကရဏေ ကမ္မေ စတ္တာရော, ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏေ ပဉ္စ, ဒသဝဂ္ဂကရဏေ ဒသ, ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏေ ဝီသတိ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

๒๒๘. ในบทว่า 'ภิกษุทั้งหลายผู้ถึงพร้อมด้วยกรรมมีประมาณเท่าใด' นี้ พึงทราบว่า ในกรรมที่พึงทำด้วยคณะ ๔ ภิกษุ ๔ รูป, ในกรรมที่พึงทำด้วยคณะ ๕ ภิกษุ ๕ รูป, ในกรรมที่พึงทำด้วยคณะ ๑๐ ภิกษุ ๑๐ รูป, ในกรรมที่พึงทำด้วยคณะ ๒๐ ภิกษุ ๒๐ รูป ชื่อว่าผู้ถึงพร้อมด้วยกรรม

---

၂၃၀. သုပရိဂ္ဂဟိတန္တိ [Pg.42] သုဋ္ဌု ပရိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ. သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ စ ပန ‘‘အဇ္ဇ ဘဏ္ဍကံ ဓောဝါမ, အဇ္ဇ ပတ္တံ ပစာမ, အဇ္ဇေကော ပလိဗောဓော အတ္ထီ’’တိ မာနနိဂ္ဂဟတ္ထာယ ကတိပါဟံ အတိက္ကာမေတဗ္ဗံ.

๒๓๐. คำว่า 'สุปริคคหิตัง' คือ พึงกำหนดให้ดีแล้วรับไว้. อนึ่ง เมื่อรับไว้แล้ว พึงให้ล่วงเลยไป ๒-๓ วัน เพื่อประโยชน์แก่การข่มมานะ (ของคู่กรณี) โดยกล่าวว่า 'วันนี้เราจะซักสิ่งของ วันนี้เราจะอบบาตร วันนี้มีปลิโพธอย่างหนึ่ง'

---

၂၃၁. အနန္တာနိ စေဝ ဘဿာနိ ဇာယန္တီတိ အပရိမာဏာနိ ဣတော စိတော စ ဝစနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ‘‘ဘာသာနီ’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော. ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗောတိ အပလောကေတွာ ဝါ သမ္မန္နိတဗ္ဗော ပရတော ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယာယ ဝါ ကမ္မဝါစာယ. ဧဝံ သမ္မတေဟိ ပန ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဝါ နိသီဒိတွာ တဿာယေဝ ဝါ ပရိသာယ ‘‘အညေဟိ အသမ္မတေဟိ န ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ သာဝေတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗံ.

๒๓๑. คำว่า 'อนันตานิ เจว ภัสสานิ ชายันติ' คือ ถ้อยคำอันหาประมาณมิได้ย่อมเกิดขึ้นจากข้างโน้นบ้างข้างนี้บ้าง. แม้ปาฐะว่า 'ภาสานิ' ก็มี อรรถก็อย่างเดียวกันนี้เอง. คำว่า 'พึงสมมติด้วยอุพพาหิกา' คือ พึงสมมติด้วยการบอกกล่าว (อปโลกนะ) หรือด้วยญัตติทุติยกรรมวาจาที่กล่าวไว้ในภายหลัง. อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายผู้ได้รับสมมติแล้วนั้น พึงนั่งแยกต่างหาก หรือพึงประกาศในบริษัทนั้นเองว่า 'ภิกษุอื่นที่มิได้รับสมมติ ไม่พึงกล่าวคำอะไรๆ' แล้วพึงวินิจฉัยอธิกรณ์นั้น

---

၂၃၃. တတြာဿာတိ တဿံ ပရိသတိ ဘဝေယျ. နေဝ သုတ္တံ အာဂတန္တိ န မာတိကာ အာဂတာ. နော သုတ္တဝိဘင်္ဂေါတိ ဝိနယောပိ န ပဂုဏော. ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ပဋိဗာဟတီတိ ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဂဟေတွာ အတ္ထံ ပဋိသေဓေတိ. ဇာတရူပရဇတခေတ္တဝတ္ထုပဋိဂ္ဂဟဏာဒီသု ဝိနယဓရေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ ကာရိယမာနေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဣမေ အာပတ္တိယာ ကာရေထ, ‘နနု ဇာတရူပရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’တိ ဧဝံ သုတ္တေ ပဋိဝိရတိမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒတိ. အပရော ဓမ္မကထိကော သုတ္တဿ အာဂတတ္တာ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေန္တာနံ အာပတ္တိယာ အာရောပိယမာနာယ ‘‘ကိံ ဣမေသံ အာပတ္တိံ ရောပေထ, ‘နနု ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ’တိ ဧဝံ သိက္ခာကရဏမတ္တမေဝေတ္ထ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒတိ.

๒๓๓. คำว่า 'ตัตราสฺสา' คือ พึงมีในบริษัทนั้น. คำว่า 'เนว สุตตัง อาคตัง' คือ มาติกา (คือมาติกา ๒) ไม่มา (สู่ปาก). คำว่า 'โน สุตตวิภังโค' คือ แม้พระวินัยก็ไม่คล่องแคล่ว. คำว่า 'คัดค้านอรรถด้วยเงาแห่งพยัญชนะ' คือ ถือเอาเพียงพยัญชนะแล้วคัดค้านอรรถ. ในเรื่องการรับทอง เงิน ที่ดินและที่บ้านเป็นต้น เมื่อเห็นภิกษุผู้ทรงวินัยทั้งหลายกำลังให้ทำคืนด้วยอาบัติ (หรือกำลังวินิจฉัยอาบัติ) ก็กล่าวว่า 'ทำไมพวกท่านจึงให้ทำคืนด้วยอาบัติเล่า? ในพระสูตรตรัสไว้มิใช่หรือว่า เป็นผู้งดเว้นจากการรับทองและเงินเป็นต้น ดังนี้ ในพระสูตรนี้ตรัสไว้เพียงการงดเว้นเท่านั้น อาบัติในเรื่องนี้ไม่มี' ดังนี้. ธรรมกถึกอีกรูปหนึ่ง เพราะพระสูตรมาสู่ปาก (จำได้) เมื่ออาบัติถูกยกขึ้นแก่ภิกษุทั้งหลายผู้นุ่งผ้าห้อยชายลง ก็กล่าวว่า 'ทำไมพวกท่านจึงยกอาบัติขึ้นแก่ภิกษุเหล่านี้เล่า? ในพระสูตรตรัสไว้มิใช่หรือว่า เราจักนุ่งให้เป็นปริมณฑล ดังนี้เป็นต้น ในเรื่องนี้ตรัสไว้เพียงการทำตามสิกขาเท่านั้น อาบัติในเรื่องนี้ไม่มี' ดังนี้

---

၂၃၄. ယထာ ဗဟုတရာ ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ ဧကေနပိ အဓိကာ ဗဟုတရာဝ ကော ပန ဝါဒေါ ဒွီဟိ တီဟီတိ.

๒๓๔. ในบทว่า 'ภิกษุทั้งหลายผู้มากกว่า' นี้ แม้มากกว่าเพียงรูปเดียว ก็ชื่อว่ามากกว่านั่นเอง จะกล่าวไปไยถึงการมากกว่า ๒ รูป หรือ ๓ รูปเล่า

---

အဓိကရဏဝူပသမနသမထကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องสมถะเป็นเครื่องระงับอธิกรณ์

---

တိဝိဓသလာကဂ္ဂါဟကထာ

เรื่องการถือสลาก ๓ ชนิด

---

၂၃၅. သညတ္တိယာတိ သညာပနတ္ထာယ. ဂူဠှကန္တိအာဒီသု အလဇ္ဇုဿန္နာယ ပရိသာယ ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော ကာတဗ္ဗော, လဇ္ဇုဿန္နာယ ပရိသာယ ဝိဝဋကော, ဗာလုဿန္နာယ သကဏ္ဏဇပ္ပကော. ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏာယော ကတွာတိ ဓမ္မဝါဒီနဉ္စ အဓမ္မဝါဒီနဉ္စ သလာကာယော နိမိတ္တသညံ အာရောပေတွာ အညမညံ ဝိသဘာဂါ ကာတဗ္ဗာ. တတော တာ သဗ္ဗာပိ စီဝရဘောဂေ [Pg.43] ကတွာ ဝုတ္တနယေန ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဒုဂ္ဂဟောတိ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဒုဂ္ဂဟိတာ သလာကာယော’’တိ ဝတွာ ပုန ဂဟေတွာ ယာဝတတိယံ ဂါဟေတဗ္ဗာ. သုဂ္ဂဟောတိ သာဝေတဗ္ဗန္တိ ဧကသ္မိမ္ပိ ဓမ္မဝါဒိမှိ အတိရေကဇာတေ ‘‘သုဂ္ဂဟိတာ သလာကာယော’’တိ သာဝေတဗ္ဗံ. ယထာ စ တေ ဓမ္မဝါဒိနော ဝဒန္တိ တထာ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတဗ္ဗန္တိ. အထ ယာဝတတိယမ္ပိ အဓမ္မဝါဒိနောဝ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အဇ္ဇ ‘‘အကာလော, သွေ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အလဇ္ဇီနံ ပက္ခဘေဒတ္ထာယ ဓမ္မဝါဒိပက္ခံ ပရိယေသိတွာ ပုနဒိဝသေ သလာကဂ္ဂါဟော ကာတဗ္ဗော. အယံ ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော.

๒๓๕. คำว่า สัญญัตติยาติ คือ เพื่อประโยชน์แก่การให้รู้. ในคำว่า กูฬหกัง เป็นต้น พึงให้จับสลากแบบลับในบริษัทที่มีคนไร้ยางอายมาก, พึงให้จับสลากแบบเปิดเผยในบริษัทที่มีคนละอายมาก, พึงให้จับสลากแบบกระซิบข้างหูในบริษัทที่มีคนโง่มาก. คำว่า วรรณาวรรณาโย กัตวาติ คือ พึงทำสลากของฝ่ายธรรมวาทีและอธรรมวาทีให้มีเครื่องหมายต่างกัน. จากนั้น พึงนำสลากทั้งหมดนั้นใส่ในระหว่างทบจีวร แล้วให้จับตามนัยที่กล่าวไว้ในบาลี. คำว่า ทุกคคโหติ ปัจจุกกัฑฒิตัพพังติ คือ พึงกล่าวว่า "สลากจับไม่ดี" แล้วให้จับใหม่จนถึงสามครั้ง. คำว่า สุคคโหติ สาเวตัพพังติ คือ เมื่อมีธรรมวาทีแม้เพียงรูปเดียวมีจำนวนเกินกว่า พึงประกาศว่า "สลากจับดีแล้ว". และพึงระงับอธิกรณ์นั้นตามที่ธรรมวาทีเหล่านั้นกล่าว. อนึ่ง หากแม้ถึงสามครั้ง อธรรมวาทีก็ยังมากกว่า พึงกล่าวว่า "วันนี้ยังไม่ถึงเวลา พรุ่งนี้เราจักรู้" แล้วลุกขึ้น เพื่อทำลายฝ่ายของคนไร้ยางอาย พึงแสวงหาฝ่ายธรรมวาที แล้วในวันรุ่งขึ้น พึงให้จับสลาก. นี่คือการจับสลากแบบลับ.

---

သကဏ္ဏဇပ္ပကေ ပန ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ သစေ သံဃတ္ထေရော အဓမ္မဝါဒိသလာကံ ဂဏှာတိ, သော ဧဝံ အဝဗောဓေတဗ္ဗော – ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ မဟလ္လကာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ, တုမှာကံ ဧတံ န ယုတ္တံ, အယံ ပန ဓမ္မဝါဒိသလာကာ’’တိ အဿ ဣတရာ သလာကာ ဒဿေတဗ္ဗာ. သစေ သော တံ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗာ. အထ နေဝ အဝဗုဇ္ဈတိ, တတော ‘‘မာ ကဿစိ အာရောစေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝိဝဋကော ဝိဝဋတ္ထောယေဝ.

ส่วนในบทว่า คหิเต วัตตัพโพ ในการจับสลากแบบกระซิบข้างหูนี้ พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ถ้าพระสังฆเถระจับสลากของฝ่ายอธรรมวาที พึงบอกให้ท่านรู้เบาๆ ดังนี้ว่า "ท่านขอรับ ท่านเป็นผู้เฒ่าผู้แก่ถึงวัยชราแล้ว การที่ท่านจับสลากนี้ไม่สมควร สลากนี้เป็นสลากของธรรมวาที" เมื่อบอกให้ท่านรู้ดังนี้แล้ว พึงแสดงสลากอีกอันหนึ่งซึ่งเป็นสลากของธรรมวาทีแก่ท่าน. ถ้าท่านจับสลากนั้น พึงให้สลากนั้น. อนึ่ง ถ้าท่านไม่รู้ พึงกล่าวว่า "อย่าบอกใครนะ". ส่วนที่เหลือก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้ว. การจับสลากแบบเปิดเผย ก็มีความหมายว่าเปิดเผยนั่นเอง.

---

တိဝိဓသလာကဂ္ဂါဟကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการจับสลากสามอย่าง จบแล้ว.

---

တဿပါပိယသိကာဝိနယကထာ

เรื่องตัสสปาปิยสิกาวินัย

---

၂၃၈. ပါရာဇိကသာမန္တံ ဝါတိ ဧတ္ထ မေထုနဓမ္မေ ပါရာဇိကသာမန္တံ နာမ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. အဒိန္နာဒါနာဒီသု ထုလ္လစ္စယံ. နိဗ္ဗေဌေန္တန္တိ ‘‘န သရာမီ’’တိ ဝစနေန နိဗ္ဗေဌယမာနံ. အတိဝေဌေတီတိ ‘‘ဣင်္ဃာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ အတိဝေဌိယတိ. သရာမိ ခေါ အဟံ အာဝုသောတိ ပါရာဇိကပဋိစ္ဆာဒနတ္ထာယ ဧဝံ ပဋိဇာနာတိ. ပုန တေန အတိဝေဌိယမာနော ‘‘သရာမိ ခေါ’’တိ ပဋိညံ ဒတွာ ‘‘ဣဒါနိ မံ နာသေဿန္တီ’’တိ ဘယေန ‘‘ဒဝါယ မေ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတဿ တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ. သစေ သီလဝါ ဘဝိဿတိ, ဝတ္တံ ပရိပူရေတွာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ လဘတိ, နော စေ တထာ နာသိတကောဝ ဘဝိဿတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

๒๓๘. ในบทว่า ปาราชิกสามันตัง วา นี้ ในเมถุนธรรม อาบัติที่ใกล้เคียงกับปาราชิกชื่อว่า ทุกกฏ. ในอทินนาทานเป็นต้น ชื่อว่า ถุลลัจจัย. คำว่า นิพเพเฐนตัง คือ ผู้แก้ตัวด้วยคำว่า "ไม่ระลึกได้". คำว่า อติเวเฐติ คือ ผู้ถูกรัดรึงด้วยคำว่า "เชิญเถิด ท่านผู้มีอายุ" เป็นต้น. คำว่า สรามิ โข อหัง อาวุโส คือ ยอมรับดังนี้เพื่อปกปิดอาบัติปาราชิก. อีกครั้งหนึ่ง เมื่อถูกผู้โจทก์รัดรึง จึงยอมรับว่า "ระลึกได้" แล้วคิดว่า "บัดนี้ พวกเขาจักทำลายเรา" ด้วยความกลัว จึงกล่าวคำว่า "ข้าพเจ้าทำเพื่อความเล่น" เป็นต้น. พึงทำตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ภิกษุผู้ถูกพิจารณาเช่นนี้. ถ้าเป็นผู้มีศีล จักบำเพ็ญวัตรให้บริบูรณ์แล้วย่อมได้ความสงบระงับแห่งตัสสปาปิยสิกากรรม, ถ้าไม่เป็นผู้มีศีล ก็จักถูกทำลายไปตามนั้น. ส่วนที่เหลือในทุกบทมีความหมายชัดเจนแล้ว.

---

တဿပါပိယသိကာဝိနယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องตัสสปาปิยสิกาวินัย จบแล้ว.

---

သမထက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาเรื่องสมถขันธกะ จบแล้ว.

---

၅. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကံ

๕. ขุททกวัตถุขันธกะ

---

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာ

เรื่องขุททกวัตถุ

---

၂၄၃. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကေ [Pg.44] – မလ္လမုဋ္ဌိကာတိ မုဋ္ဌိကမလ္လာ. ဂါမမုဒ္ဒဝါတိ ဆဝိရာဂမဏ္ဍနာနုယုတ္တာ နာဂရိကမနုဿာ. ဂါမမောဒ္ဒဝါတိပိ ပါဌော; ဧသေဝတ္ထော. ထမ္ဘေတိ နှာနတိတ္ထေ နိခဏိတွာ ဌပိတတ္ထမ္ဘေ.

๒๔๓. ในขุททกวัตถุขันธกะ – คำว่า มัลลมุฏฐิกา คือ นักมวยปล้ำที่ชกต่อยกันด้วยกำปั้น. คำว่า คามมุททวา คือ ชาวเมืองที่ขวนขวายในการประดับตกแต่งผิวพรรณ. มีบทว่า คามโมททวา ด้วย ความหมายก็อย่างเดียวกันนี้. คำว่า ถัมเภติ คือ ที่เสาซึ่งปักไว้ที่ท่าน้ำ.

---

ကုဋ္ဋေတိ ဣဋ္ဌကာသိလာဒါရုကုဋ္ဋာနံ အညတရသ္မိံ. အဋ္ဋာနေ နှာယန္တီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဋာနံ နာမ ရုက္ခံ ဖလကံ ဝိယ တစ္ဆေတွာ အဋ္ဌပဒါကာရေန ရာဇိယော ဆိန္ဒိတွာ နှာနတိတ္ထေ နိခဏန္တိ, တတ္ထ စုဏ္ဏာနိ အာကိရိတွာ မနုဿာ ကာယံ ဃံသန္တိ. ဂန္ဓဗ္ဗဟတ္ထကေနာတိ နှာနတိတ္ထေ ဌပိတေန ဒါရုမယဟတ္ထေန, တေန ကိရ စုဏ္ဏာနိ ဂဟေတွာ မနုဿာ သရီရံ ဃံသန္တိ. ကုရုဝိန္ဒကသုတ္တိယာတိ ကုရုဝိန္ဒကပါသာဏစုဏ္ဏာနိ လာခါယ ဗန္ဓိတွာ ကတဂုဠိကကလာပကော ဝုစ္စတိ, တံ ဥဘောသု အန္တေသု ဂဟေတွာ သရီရံ ဃံသန္တိ. ဝိဂ္ဂယှ ပရိကမ္မံ ကာရာပေန္တီတိ အညမညံ သရီရေန သရီရံ ဃံသန္တိ. မလ္လကံ နာမ မကရဒန္တကေ ဆိန္ဒိတွာ မလ္လကမူလသဏ္ဌာနေန ကတံ မလ္လကန္တိ ဝုစ္စတိ, ဣဒံ ဂိလာနဿာပိ န ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า กุฏเฏติ คือ ที่กำแพงอิฐ กำแพงหิน หรือกำแพงไม้ อย่างใดอย่างหนึ่ง. ในบทว่า อัฏฏาเน นหายันตีติ นี้ คำว่า อัฏฏานะ คือ ไม้ที่ถากให้เป็นแผ่นเหมือนกระดาน แล้วแกะสลักเป็นลายตารางหมากรุกแปดช่อง แล้วปักไว้ที่ท่าน้ำ. ในที่นั้น มนุษย์ทั้งหลายโปรยผงสบู่ลงไป แล้วขัดถูร่างกาย. คำว่า คันธัพพหัตถเกนาติ คือ ด้วยมือที่ทำด้วยไม้ที่ตั้งไว้ที่ท่าน้ำ. ได้ยินว่า มนุษย์ทั้งหลายเอามือไม้นั้นจับผงสบู่ แล้วขัดถูร่างกาย. คำว่า กุรุวินทกสุตติยาติ คือ กลุ่มลูกกลมที่ทำจากผงหินกุรุวินทกะที่ผสมกับยางรัก. มนุษย์ทั้งหลายจับกลุ่มลูกกลมนั้นที่ปลายทั้งสองข้าง แล้วขัดถูร่างกาย. คำว่า วิคคัยหะ ปริกัมมัง การาเปนตีติ คือ ขัดถูร่างกายกันและกัน. คำว่า มัลลกะ คือ วงแหวนที่ทำจากฟันมกรที่ตัดแล้ว หรือแกะสลักให้มีรูปทรงเหมือนฐานของกระโถน. สิ่งนี้ไม่ควรแม้แก่ภิกษุอาพาธ.

---

၂၄၄. အကတမလ္လကံ နာမ ဒန္တေ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတံ, ဣဒံ အဂိလာနဿေဝ န ဝဋ္ဋတိ; ဣဋ္ဌကာခဏ္ဍံ ပန ကပါလခဏ္ဍံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဥက္ကာသိကန္တိ ဝတ္ထဝဋ္ဋိံ; တသ္မာ နှာယန္တဿ ယဿ ကဿစိ နှာနသာဋကဝဋ္ဋိယာ ပိဋ္ဌိံ ဃံသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပုထုပါဏိကန္တိ ဟတ္ထပရိကမ္မံ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ ဟတ္ထေန ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

๒๔๔. คำว่า อกตมัลลกะ คือ วงแหวนที่ทำโดยไม่ตัดฟันมกร. สิ่งนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ไม่อาพาธเท่านั้น. ส่วนเศษอิฐหรือเศษหม้อดิน ควร. คำว่า อุกกาสิกา คือ ผ้าขัดตัว. เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้กำลังอาบน้ำรูปใดรูปหนึ่ง พึงขัดหลังด้วยผ้าขัดตัว. คำว่า ปุถุปาณิกัง คือ การขัดถูด้วยมือ. เพราะฉะนั้น ภิกษุทุกรูปไม่ว่าอาพาธหรือไม่ พึงขัดหลังด้วยมือ.

---

၂၄၅. ဝလ္လိကာတိ ကဏ္ဏတော နိက္ခန္တမုတ္တောလမ္ဗကာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ; န ကေဝလဉ္စ ဝလ္လိကာ ဧဝ, ယံကိဉ္စိ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနံ အန္တမသော တာလပဏ္ဏမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ပါမင်္ဂန္တိ ယံကိဉ္စိ ပလမ္ဗကသုတ္တံ. ကဏ္ဌသုတ္တကန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂီဝူပဂအာဘရဏံ. ကဋိသုတ္တကန္တိ ယံကိဉ္စိ ကဋိပိဠန္ဓနံ အန္တမသော သုတ္တတန္တုမတ္တမ္ပိ. ဩဝဋ္ဋိကန္တိ ဝလယံ. ကာယူရာဒီနိ ပါကဋာနေဝ, အက္ခကာနံ ဟေဋ္ဌာ ဗာဟာဘရဏံ ယံကိဉ္စိ အာဘရဏံ န ဝဋ္ဋတိ.

๒๔๕. คำว่า วัลลิกา นี้ เป็นชื่อของเครื่องประดับหูที่ห้อยลงมา เช่น ไข่มุก เป็นต้น. ไม่เพียงแต่วัลลิกาเท่านั้น เครื่องประดับหูใดๆ แม้แต่ใบตาลก็ไม่ควร. คำว่า ปามังคะ คือ ด้ายที่ห้อยลงมา หรือสายสอสร้อยใดๆ. คำว่า กัณฐสุตตกะ คือ เครื่องประดับคอใดๆ หรือสร้อยคอ. คำว่า กฏิสุตตกะ คือ เครื่องประดับเอวใดๆ แม้แต่เส้นด้ายก็ไม่ควร. คำว่า โอวัฏฏิกา คือ กำไลมือ. เครื่องประดับแขนเป็นต้น ก็ชัดเจนอยู่แล้ว. เครื่องประดับแขนใต้กระดูกไหปลาร้า หรือเครื่องประดับใดๆ ก็ไม่ควร.

---

၂၄၆. ဒုမာသိကံ [Pg.45] ဝါ ဒုဝင်္ဂုလံ ဝါတိ ဧတ္ထ သစေ ကေသာ အန္တောဒွေမာသေ ဒွင်္ဂုလံ ပါပုဏန္တိ, အန္တောဒွေမာသေဝ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဒွင်္ဂုလေဟိ အတိက္ကာမေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သစေပိ န ဒီဃာ, ဒွေမာသတော ဧကဒိဝသမ္ပိ အတိက္ကာမေတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ; ဧဝမယံ ဥဘယေနပိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါဝ ဝုတ္တော, တတော ဩရံ ပန နဝဋ္ဋနဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ.

๒๔๖. ในบทว่า ทุมาสิกัง วา ทุวังคุลัง วา นี้ พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ถ้าผมยาวถึงสองนิ้วภายในสองเดือน พึงตัดภายในสองเดือนนั้นเอง. ไม่ควรให้เกินสองนิ้ว. แม้ถ้าไม่ยาวเกินสองนิ้ว ก็ไม่ควรให้เกินสองเดือนแม้แต่วันเดียว. ดังนี้ การกำหนดสูงสุดนี้กล่าวไว้ด้วยบททั้งสองนี้. ส่วนการไม่ควรภายในสองเดือนหรือสองนิ้วนั้น ไม่มี.

---

ကောစ္ဆေန ဩသဏ္ဌေန္တီတိ ကောစ္ဆေန ဩလိခိတွာ သန္နိသီဒါပေန္တိ. ဖဏကေနာတိ ဒန္တမယာဒီသု ယေန ကေနစိ. ဟတ္ထဖဏကေနာတိ ဟတ္ထေနေဝ ဖဏကိစ္စံ ကရောန္တာ အင်္ဂုလီဟိ ဩသဏ္ဌေန္တိ. သိတ္ထတေလကေနာတိ မဓုသိတ္ထကနိယျာသာဒီသု ယေန ကေနစိ စိက္ကလေန. ဥဒကတေလကေနာတိ ဥဒကမိဿကေန တေလေန. မဏ္ဍနတ္ထာယ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ, ဥဒ္ဓလောမေန ပန အနုလောမနိပါတနတ္ထံ ဟတ္ထံ တေမေတွာ သီသံ ပုဉ္ဆိတဗ္ဗံ. ဥဏှာဘိတတ္တရဇသိရာနမ္ပိ အလ္လဟတ္ထေန ပုဉ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า 'โกจฺเฉน โอสณฺเฐนฺติ' คือ การใช้หวีขนหมูหรือแปรง สางลงแล้วทำให้ตั้งอยู่ดี คำว่า 'ผเณกน' คือ ด้วยหวีใดหนึ่งในบรรดาหวีที่ทำด้วยงาช้างเป็นต้น คำว่า 'หตฺถผเณกน' คือ การใช้มือเท่านั้นทำกิจของหวี แล้วใช้ปลายนิ้วมือสางลงทำให้ตั้งอยู่ดี คำว่า 'สิตฺถเตเลกน' คือ ด้วยยางเหนียวใดหนึ่งในบรรดายางเหนียวที่ทำด้วยขี้ผึ้งเป็นต้น คำว่า 'อุทกเตเลกน' คือ ด้วยน้ำมันที่ผสมด้วยน้ำ เพื่อประโยชน์แก่การประดับตกแต่ง ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏในทุกกรณี แต่ภิกษุที่มีขนตั้งขึ้น เพื่อให้ขนตกลงตามปกติ ควรชุบมือให้เปียกแล้วลูบศีรษะ แม้ภิกษุที่มีศีรษะถูกความร้อนแผดเผาและเปื้อนธุลี ก็ควรลูบด้วยมือที่เปียก

---

၂၄၇. န ဘိက္ခဝေ အာဒါသေ ဝါ ဥဒကပတ္တေ ဝါတိ ဧတ္ထ ကံသပတ္တာဒီနိပိ ယေသု မုခနိမိတ္တံ ပညာယတိ, သဗ္ဗာနိ အာဒါသသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆန္တိ. ကဉ္ဇိယာဒီနိပိ စ ဥဒကပတ္တသင်္ခမေဝ. တသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဩလောကေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အာဗာဓပစ္စယာတိ ‘‘သဉ္ဆဝိ နု ခေါ မေ ဝဏော, ဥဒါဟု န တာဝါ’’တိ ဇာနနတ္ထံ; ‘‘ဇိဏ္ဏော နု ခေါမှိ နော’’တိ ဧဝံ အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကနတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ.

๒๔๗. ในบทว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงส่องกระจกหรือภาชนะน้ำ' นี้ แม้ภาชนะทองเหลืองเป็นต้น ที่ปรากฏเงาหน้าได้ทั้งหมด ย่อมถึงซึ่งความเป็นกระจกเท่านั้น และแม้พวกน้ำส้มพะอูมเป็นต้น ก็ย่อมถึงซึ่งความเป็นภาชนะน้ำเท่านั้น เพราะฉะนั้น ภิกษุผู้มองดูในกระจกหรือภาชนะน้ำใดๆ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ คำว่า 'อาพาธปัจจัย' คือ เพื่อรู้ว่า 'แผลของเราหายดีแล้วหรือยัง หรือยังไม่หายดี' และเพื่อดูอายุสังขารว่า 'เราแก่แล้วหรือยัง' ดังนี้ ย่อมควร ดังนี้ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว

---

မုခံ အာလိမ္ပန္တီတိ ဝိပ္ပသန္နဆဝိရာဂကရေဟိ မုခါလေပနေဟိ အာလိမ္ပန္တိ. ဥမ္မဒ္ဒေန္တီတိ နာနာဥမ္မဒ္ဒနေဟိ ဥမ္မဒ္ဒေန္တိ. စုဏ္ဏေန္တီတိ မုခစုဏ္ဏကေန မက္ခေန္တိ. မနောသိလိကာယ မုခံ လဉ္ဆေန္တီတိ မနောသိလာယ တိလကာဒီနိ လဉ္ဆနာနိ ကရောန္တိ, တာနိ ဟရိတာလာဒီဟိပိ န ဝဋ္ဋန္တိယေဝ. အင်္ဂရာဂါဒယော ပါကဋာယေဝ. သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ.

คำว่า 'มุขํ อาลินฺปนฺติ' คือ ย่อมทาด้วยเครื่องทาหน้าอันทำให้ผิวพรรณผ่องใสและน่ารัก คำว่า 'อุมฺมทฺเทนฺติ' คือ ย่อมขัดถูด้วยเครื่องขัดถูต่างๆ คำว่า 'จุณฺเณนฺติ' คือ ย่อมทาด้วยผงสำหรับทาหน้า คำว่า 'มโนสิลิกาย มุขํ ลญฺเคนฺติ' คือ ย่อมทำเครื่องหมาย เช่น รอยเจิมด้วยมโนศิลา แม้เครื่องหมายเหล่านั้นก็ไม่ควรทำด้วยหรดาลเป็นต้น การย้อมกายเป็นต้น ย่อมเป็นที่รู้กันอยู่แล้ว ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏในทุกกรณี

---

၂၄၈. န ဘိက္ခဝေ နစ္စံ ဝါတိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ နစ္စံ အန္တမသော မောရနစ္စမ္ပိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ. သယမ္ပိ နစ္စန္တဿ ဝါ နစ္စာပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ. ဂီတမ္ပိ ယံကိဉ္စိ နဋဂီတံ ဝါ သာဓုဂီတံ ဝါ အန္တမသော ဒန္တဂီတမ္ပိ ‘‘ယံ ဂါယိဿာမာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဩကူဇန္တာ ကရောန္တိ, ဧတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. သယံ ဂါယန္တဿာပိ ဂါယာပေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ဝါဒိတမ္ပိ ယံကိဉ္စိ [Pg.46] န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန နိဋ္ဌုဘန္တော ဝါ သာသင်္ကေ ဝါ ဌိတော အစ္ဆရိကံ ဝါ ဖောဋေတိ, ပါဏိံ ဝါ ပဟရတိ, တတ္ထ အနာပတ္တိ. သဗ္ဗံ အန္တရာရာမေ ဌိတဿ ပဿတော အနာပတ္တိ. ‘‘ပဿိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. အာသနသာလာယ နိသိန္နော ပဿတိ, အနာပတ္တိ. ‘‘ပဿိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆတော အာပတ္တိ. ဝီထိယံ ဌတွာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ပဿတောပိ အာပတ္တိယေဝ.

๒๔๘. ในบทว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงดูการฟ้อนรำ' เป็นต้นนี้ ภิกษุผู้ไปเพื่อดูการฟ้อนรำใดๆ แม้ที่สุดการฟ้อนรำของนกยูง ก็เป็นอาบัติทุกกฏ แม้ภิกษุผู้ฟ้อนรำเอง หรือให้ผู้อื่นฟ้อนรำ ก็เป็นอาบัติทุกกฏเท่านั้น แม้การขับร้องใดๆ ไม่ว่าจะเป็นเพลงของนักแสดง หรือเพลงที่ดี (ที่เกี่ยวกับอนิจจตาเป็นต้น) แม้ที่สุดเพลงที่ร้องด้วยฟัน (เสียงที่เกิดจากการกระทบฟัน) ที่ทำโดยการเปล่งเสียงครวญครางก่อนที่จะร้องว่า 'เราจะร้องเพลง' ก็ไม่ควร แม้ภิกษุผู้ขับร้องเอง หรือให้ผู้อื่นขับร้อง ก็เป็นอาบัติทุกกฏเท่านั้น แม้การประโคมดนตรีใดๆ ก็ไม่ควร แต่ภิกษุผู้ถ่มน้ำลาย หรือยืนอยู่ในที่น่ารังเกียจ แล้วดีดนิ้ว หรือตบมือ ในกรณีเหล่านั้น ย่อมไม่มีอาบัติ ภิกษุผู้ยืนอยู่ในภายในอารามแล้วดูหรือฟังทั้งหมด ย่อมไม่มีอาบัติ ภิกษุผู้คิดว่า 'เราจะดูหรือฟัง' แล้วเดินจากวิหารหนึ่งไปยังอีกวิหารหนึ่ง ย่อมเป็นอาบัติเท่านั้น ภิกษุผู้นั่งอยู่ในโรงฉันแล้วดู ย่อมไม่มีอาบัติ ภิกษุผู้คิดว่า 'เราจะดู' แล้วลุกขึ้นเดินไป ย่อมเป็นอาบัติ แม้ภิกษุผู้ยืนอยู่บนถนนแล้วเหลียวคอดู ก็เป็นอาบัติเท่านั้น

---

၂၄၉. သရကုတ္တိန္တိ သရကိရိယံ. ဘင်္ဂေါ ဟောတီတိ အလဒ္ဓံ ဥပ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတိ; လဒ္ဓံ သမာပဇ္ဇိတုံ. ပစ္ဆိမာ ဇနတာတိ အမှာကံ အာစရိယာပိ ဥပဇ္ဈာယာပိ ဧဝံ ဂါယိံသူတိ ပစ္ဆိမော ဇနော ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတိ; တထေဝ ဂါယတိ. န ဘိက္ခဝေ အာယတကေနာတိ ဧတ္ထ အာယတကော နာမ တံ တံ ဝတ္တံ ဘိန္ဒိတွာ အက္ခရာနိ ဝိနာသေတွာ ပဝတ္တော. ဓမ္မေ ပန သုတ္တန္တဝတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ဇာတကဝတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ဂါထာဝတ္တံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဝိနာသေတွာ အတိဒီဃံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. စတုရဿေန ဝတ္တေန ပရိမဏ္ဍလာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ ဒဿေတဗ္ဗာနိ. သရဘညန္တိ သရေန ဘဏနံ. သရဘညေ ကိရ တရင်္ဂဝတ္တဓောတကဝတ္တဂလိတဝတ္တာဒီနိ ဒွတ္တိံသ ဝတ္တာနိ အတ္ထိ. တေသု ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကာတုံ လဘတိ. သဗ္ဗေသံ ပဒဗျဉ္ဇနံ အဝိနာသေတွာ ဝိကာရံ အကတွာ သမဏသာရုပ္ပေန စတုရဿေန နယေန ပဝတ္တနံယေဝ လက္ခဏံ.

๒๔๙. คำว่า 'สรกุตฺตึ' คือ การทำเสียง คำว่า 'ภงฺโค โหติ' คือ ไม่สามารถยังสมาธิที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้นได้ และไม่สามารถเข้าถึงสมาธิที่เกิดแล้วได้ คำว่า 'ปจฺฉิมา ชนตา' คือ ชนรุ่นหลังย่อมประพฤติตามที่เห็นและได้ยินว่า 'อาจารย์และอุปัชฌาย์ของเราได้ขับร้องอย่างนี้' แล้วก็ขับร้องอย่างนั้น ในบทว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงทำเสียงยาว' นี้ คำว่า 'อายตกะ' คือ เสียงที่เกิดขึ้นโดยการทำลายวัตรนั้นๆ และทำให้อักขระเสียไป แต่ในพระธรรม ย่อมมีวัตรในการสาธยายพระสูตร, มีวัตรในการสาธยายชาดก, มีวัตรในการสาธยายคาถา ไม่ควรทำเสียงให้ยาวเกินไปโดยทำลายวัตรเหล่านั้น พึงแสดงบทและพยัญชนะที่กลมกลืนด้วยวัตรสี่เหลี่ยม (คือการออกเสียงให้ครบถ้วนไม่ขาดไม่เกิน) คำว่า 'สรภญฺญํ' คือ การกล่าวด้วยเสียง ในสรภัญญะ มีวัตร ๓๒ อย่าง เช่น ตรังควัตร, โธตกวัตร, คลิตวัตร เป็นต้น ในวัตรเหล่านั้น พึงทำวัตรที่ตนปรารถนาได้ ลักษณะคือ การออกเสียงโดยไม่ทำลายบทและพยัญชนะทั้งหมด ไม่ทำให้ผิดเพี้ยน และออกเสียงด้วยวิธีสี่เหลี่ยมที่เหมาะสมกับสมณะเท่านั้น

---

ဗာဟိရလောမိံ ဥဏ္ဏိန္တိ ဥဏ္ဏလောမာနိ ဗဟိ ကတွာ ဥဏ္ဏပါဝါရံ ပါရုပန္တိ; တထာ ဓာရေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. လောမာနိ အန္တော ကတွာ ပါရုပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သမဏကပ္ပကထာ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ.

คำว่า 'พาหิรโลมิํ อุณฺณิํ' คือ การนุ่งห่มผ้าขนสัตว์โดยให้ขนสัตว์อยู่ข้างนอก ภิกษุผู้ทรงไว้เช่นนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ ควรนุ่งห่มโดยให้ขนสัตว์อยู่ข้างใน เรื่องสมณกัปปะได้กล่าวไว้แล้วในอรรถกถาภูตคามสิกขาบท

---

၂၅၁. န ဘိက္ခဝေ အတ္တနော အင်္ဂဇာတန္တိ အင်္ဂဇာတံ ဆိန္ဒန္တဿေဝ ထုလ္လစ္စယံ. အညံ ပန ကဏ္ဏနာသာအင်္ဂုလိအာဒိံ ယံကိဉ္စိ ဆိန္ဒန္တဿ တာဒိသံ ဝါ ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. အဟိကီဋဒဋ္ဌာဒီသု ပန အညအာဗာဓပစ္စယာ ဝါ လောဟိတံ ဝါ မောစေန္တဿ ဆိန္ဒန္တဿ ဝါ အနာပတ္တိ.

๒๕๑. คำว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงตัดอวัยวะเพศของตน' คือ ไม่ใช่เฉพาะภิกษุผู้ตัดอวัยวะเพศเท่านั้นที่เป็นอาบัติถุลลัจจัย แต่ภิกษุผู้ตัดอวัยวะอื่นใด เช่น หู จมูก นิ้วมือ เป็นต้น หรือทำให้เกิดทุกข์เช่นนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ แต่ในกรณีที่ถูกงูหรือแมลงกัดต่อยเป็นต้น หรือด้วยเหตุแห่งอาพาธอื่นใด ภิกษุผู้ทำให้เลือดออก หรือตัดอวัยวะ ย่อมไม่มีอาบัติ

---

၂၅၂. စန္ဒနဂဏ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတီတိ စန္ဒနဃဋိကာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. သော ကိရ ဥဒ္ဓဉ္စ အဓော စ ဇာလာနိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ကီဠတိ, တဿ နဒီသောတေန ဝုယှမာနာ စန္ဒနဂဏ္ဌိ အာဂန္တွာ ဇာလေ လဂ္ဂါ, တမဿ ပုရိသာ အာဟရိတွာ အဒံသု; ဧဝံ သာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယန္တိ ဧတ္ထ [Pg.47] ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ပဋိက္ခိတ္တံ, အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ ပန အပ္ပဋိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

๒๕๒. คำว่า 'จันทนคณฺฐิ อุปฺปนฺนา โหติ' คือ ท่อนจันทน์เกิดขึ้นแล้ว ได้ยินว่า เศรษฐีนั้นให้ข่ายล้อมไว้ทั้งข้างบนและข้างล่าง แล้วเล่นน้ำในแม่น้ำคงคา ท่อนจันทน์ที่ลอยมาตามกระแสน้ำได้มาติดข่าย คนของเศรษฐีนั้นนำมาให้ เศรษฐีจึงได้ท่อนจันทน์นั้นมา ในบทว่า 'อิทธิปาฏิหาริย์' นี้ วิขุพพนอิทธิปาฏิหาริย์ (การแสดงฤทธิ์แปลงกาย) ถูกห้ามไว้ แต่อธิษฐานอิทธิ (การอธิษฐานฤทธิ์) ไม่ได้ถูกห้ามไว้ พึงทราบดังนี้

---

န ဘိက္ခဝေ သောဝဏ္ဏမယော ပတ္တောတိအာဒီသု သစေပိ ဂိဟီ ဘတ္တဂ္ဂေ သုဝဏ္ဏတဋ္ဋိကာဒီသု ဗျဉ္ဇနံ ကတွာ ဥပနာမေန္တိ, အာမသိတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ဖလိကမယကာစမယကံသမယာနိ ပန တဋ္ဋိကာဒီနိ ဘာဇနာနိ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေနေဝ န ဝဋ္ဋန္တိ, သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာနိ ဝါ ဝဋ္ဋန္တိ. ‘‘တမ္ဗလောဟမယောပိ ပတ္တောဝ န ဝဋ္ဋတိ, ထာလကံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဏိမယောတိ ဧတ္ထ ပန ဣန္ဒနီလာဒိမဏိမယော ဝုတ္တော. ကံသမယောတိ ဧတ္ထ ဝဋ္ဋလောဟမယောပိ သင်္ဂဟိတော.

ในบทว่า 'ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บาตรที่ทำด้วยทองไม่ควร' เป็นต้นนี้ แม้คฤหัสถ์จะนำกับข้าวมาถวายในภาชนะทองเป็นต้นที่โรงฉัน ก็ไม่ควรแม้แต่จะสัมผัส แต่ภาชนะที่ทำด้วยผลึก แก้ว หรือทองเหลืองเป็นต้น ไม่ควรใช้เป็นของส่วนตัว แต่ควรใช้เป็นของสงฆ์ หรือเป็นของที่คฤหัสถ์จัดทำเป็นพิเศษ 'บาตรที่ทำด้วยทองแดงก็ไม่ควร แต่ถ้วยควร' ดังนี้ ทั้งหมดนี้กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที ในบทว่า 'มณิมโย' นี้ หมายถึงภาชนะที่ทำด้วยแก้วมณี เช่น อินทนิลเป็นต้น ในบทว่า 'กํสมโย' นี้ รวมถึงภาชนะที่ทำด้วยทองขาวด้วย

---

၂၅၃. လိခိတုန္တိ တနုကရဏတ္ထာယေတံ ဝုတ္တံ. ပကတိမဏ္ဍလန္တိ မကရဒန္တစ္ဆိန္နကမဏ္ဍလမေဝ.

๒๕๓. คำว่า 'ลิขิตุํ' นี้ กล่าวไว้เพื่อประโยชน์แก่การทำให้บางลง คำว่า 'ปกติมณฺฑลํ' คือ วงกลมที่ตัดเป็นรูปฟันจระเข้เท่านั้น

---

၂၅၄. အာဝဋ္ဋိတွာတိ အညမညံ ပဟရိတွာ. ပတ္တာဓာရကန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဒန္တဝလ္လိဝေတ္တာဒီဟိ ကတေ ဘူမိအာဓာရကေ တယော, ဒါရုအာဓာရကေ ဒွေ ပတ္တေ ဥပရူပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဘူမိအာဓာရကေ တိဏ္ဏံ ပတ္တာနံ အနောကာသော, ဒွေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒါရုအာဓာရကဒဏ္ဍာဓာရကေသုပိ သုသဇ္ဇိတေသု ဧသေဝ နယော. ဘမကောဋိသဒိသော ပန ဒါရုအာဓာရကော တီဟိ ဒဏ္ဍကေဟိ ဗဒ္ဓေါ ဒဏ္ဍကာဓာရော စ ဧကဿပိ ပတ္တဿ အနောကာသော, တတ္ထ ဌပေတွာပိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဧဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဘူမိယံ ပန နိက္ကုဇ္ဇိတွာ ဧကမေဝ ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ.

๒๕๔. คำว่า อาวัฏฏิตวาติ คือ การกระทบกันและกัน. ในบทว่า ปัตตาธารกะ นี้ ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนทีว่า 'ในที่รองบาตรที่ทำด้วยงา เถาวัลย์ และหวายเป็นต้น ซึ่งตั้งอยู่บนพื้นดิน ควรวางบาตรได้ ๓ ใบ, ในที่รองบาตรไม้ ควรวางบาตรได้ ๒ ใบซ้อนกัน'. แต่ในมหาวินัยอรรถกถา ท่านกล่าวไว้ว่า 'ที่รองบาตรที่ตั้งอยู่บนพื้นดิน ไม่ใช่ที่สำหรับวางบาตร ๓ ใบ, ควรวางได้เพียง ๒ ใบ. แม้ในที่รองบาตรไม้และที่รองบาตรที่ทำด้วยด้ามไม้ที่จัดเตรียมไว้อย่างดี ก็มีนัยเดียวกันนี้. แต่ที่รองบาตรไม้ที่เหมือนปลายเครื่องกลึง และที่รองบาตรที่ผูกด้วยด้ามไม้ ๓ อัน ไม่ใช่ที่สำหรับวางบาตรแม้เพียงใบเดียว, แม้จะวางไว้ในที่นั้น ก็ต้องใช้มือจับบาตรไว้นั่นเองแล้วจึงนั่ง. แต่บนพื้นดิน ควรคว่ำบาตรแล้ววางไว้เพียงใบเดียวเท่านั้น'.

---

မိဍ္ဎန္တေတိ အာလိန္ဒကမိဍ္ဎိကာဒီနံ အန္တေ. သစေ ပန ပရိဝတ္တေတွာ တတ္ထေဝ ပတိဋ္ဌာတိ, ဧဝရူပါယ ဝိတ္ထိဏ္ဏာယ မိဍ္ဎိယာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပရိဘဏ္ဍန္တေတိ ဗာဟိရပဿေ ကတာယ တနုကမိဍ္ဎိကာယ အန္တေ. မိဍ္ဎိယံ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထာပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

คำว่า มิฑฺฒันเตติ คือ ที่สุดแห่งเชิงชายอาลินทะเป็นต้น. แต่ถ้ากลิ้งไปแล้วตั้งอยู่ได้ในที่นั้นเอง ควรวางไว้บนเชิงชายที่กว้างขวางเห็นปานนั้นได้. คำว่า ปริภณฺฑันเตติ คือ ที่สุดแห่งเชิงชายแคบๆ ที่ทำไว้ที่ด้านนอก. แม้ในที่นี้ ก็พึงทราบการวินิจฉัยโดยนัยที่กล่าวไว้ในเชิงชายนั้นนั่นแล.

---

စောဠကန္တိ ယံ ပတ္ထရိတွာ ပတ္တော ဌပီယတိ; တသ္မိံ ပန အသတိ ကဋသာရကေ ဝါ တဋ္ဋိကာယ ဝါ မတ္တိကာပရိဘဏ္ဍကတာယ ဘူမိယာ ဝါ ယတ္ထ န ဒုဿတိ, တထာရူပါယ ဝါလိကာယ ဝါ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပံသုရဇာဒီသု ပန ခရဘူမိယံ ဝါ ဌပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ပတ္တမာဠကံ ဣဋ္ဌကာဟိ ဝါ ဒါရူဟိ ဝါ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ[Pg.48]. ပတ္တကုဏ္ဍောလိကာတိ မဟာမုခကုဏ္ဍသဏ္ဌာနာ ဘဏ္ဍကုက္ခလိကာ ဝုစ္စတိ. ယော လဂ္ဂေယျာတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ လဂ္ဂေန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ. စီဝရဝံသေပိ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘဏ္ဍကဋ္ဌပနတ္ထမေဝ ဝါ ကတံ ဟောတု နိသီဒနသယနတ္ထံ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဌပေန္တဿ ဒုက္ကဋံ, အညေန ပန ဘဏ္ဍကေန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဋနိယံ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗေတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ဗန္ဓိတွာပိ ဥပရိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန မဉ္စော ဝါ ပီဌံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ စီဝရဝံသာဒီသု အဋ္ဋကဆန္နေန ဌပိတံ ဟောတိ, တတ္ထ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အံသဝဒ္ဓနကေန အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ အင်္ကေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဆတ္တေ ဘတ္တပူရောပိ အံသကူဋေ လဂ္ဂိတပတ္တောပိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဘဏ္ဍကေန ပန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဝါ အဋ္ဋကံ ကတွာ ဝါ ဌပိတေ ယော ကောစိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า โจฬกะ คือ ผ้าที่ปูแล้ววางบาตร; แต่เมื่อไม่มีผ้านั้น ควรวางไว้บนเสื่อ หรือบนเสื่อลำแพน หรือบนพื้นดินที่โบกฉาบด้วยดินเหนียว หรือบนพื้นทรายที่มีลักษณะซึ่งบาตรจะไม่เสียหาย. แต่เมื่อวางบนฝุ่นละอองเป็นต้น หรือบนพื้นดินที่ขรุขระ ต้องอาบัติทุกกฏ. ควรทำที่วางบาตรด้วยอิฐหรือด้วยไม้. ที่ชื่อว่า ปัตตกุณโฑลิกา ได้แก่ ภาชนะสำหรับใส่สิ่งของที่มีรูปทรงเหมือนหม้อปากกว้าง. คำว่า โย ลคฺเคยฺยาติ คือ เมื่อแขวนไว้ ณ ที่ใดที่หนึ่ง ต้องอาบัติทุกกฏแท้ๆ. แม้ที่ราวผ้า ก็ไม่ควรผูกแขวนไว้. ไม่ว่าจะเป็นเตียงหรือตั่งที่ทำไว้เพื่อวางสิ่งของก็ตาม หรือเพื่อการนั่งการนอนก็ตาม เมื่อวางไว้บนเตียงหรือตั่งใดๆ ต้องอาบัติทุกกฏ, แต่ถ้าผูกรวมกับสิ่งของอื่นแล้ววางไว้ ย่อมควร. จะผูกแขวนไว้ที่แม่แคร่ (ขาเตียง) ก็ควร, แม้ผูกไว้แล้วจะวางไว้ข้างบน (แม่แคร่) ก็ไม่ควรเลย. แต่ถ้าเตียงหรือตั่งถูกยกขึ้นวางไว้บนราวผ้าเป็นต้น โดยอาการอย่างหิ้ง, จะวางไว้ในที่นั้นก็ควร. จะแขวนไว้ที่จงอยบ่าด้วยสายสะพายแล้ววางไว้บนตักก็ควร. ไม่ควรวางบาตรที่เต็มด้วยเสบียง หรือบาตรที่แขวนไว้ที่จงอยบ่าไว้บนร่ม, แต่ถ้าผูกรวมกับสิ่งของอื่น หรือทำเป็นหิ้งไว้บนร่มนั้นแล้ว จะวางบาตรใบใดใบหนึ่งไว้ก็ควร.

---

၂၅၅. ပတ္တဟတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ယဿ ပတ္တော ဟတ္ထေ, သော ဧဝ ပတ္တဟတ္ထော, န ကေဝလဉ္စ ကဝါဋမေဝ ပဏာမေတုံ န လဘတိ; အပိစ ခေါ ပန ဟတ္ထေ ဝါ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရီရာဝယဝေ ပတ္တသ္မိံ သတိ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ သီသေန ဝါ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန ကဝါဋံ ဝါ ပဏာမေတုံ ဃဋိကံ ဝါ ဥက္ခိပိတုံ သူစိံ ဝါ ကုဉ္စိကာယ အပါပုရိတုံ န လဘတိ. အံသကူဋေ ပန ပတ္တံ လဂ္ဂေတွာ ယထာသုခံ အဝါပုရိတုံ လဘတိ.

๒๕๕. ในบทว่า ปัตตหัตเถนะ นี้ ไม่ใช่เพียงผู้ที่มีบาตรอยู่ในมือเท่านั้น ชื่อว่า ปัตตหัตถะ, และไม่ใช่เพียงจะผลักบานประตูไม่ได้เท่านั้น; ที่แท้แล้ว เมื่อมีบาตรอยู่ในมือก็ตาม บนหลังเท้าก็ตาม หรือในส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายก็ตาม จะผลักบานประตูด้วยมือ เท้า หรือศีรษะ หรือด้วยส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกายก็ตาม จะยกกลอนก็ตาม จะไขดาลด้วยกุญแจก็ตาม ไม่ควรทั้งนั้น. แต่ถ้าแขวนบาตรไว้ที่จงอยบ่าแล้ว จะเปิดประตูตามสบาย ย่อมได้.

---

တုမ္ဗကဋာဟန္တိ လာဗုကဋာဟံ ဝုစ္စတိ, တံ ပရိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. လဘိတွာ ပန တာဝကာလိကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဃဋိကဋာဟေပိ ဧသေဝ နယော. ဃဋိကဋာဟန္တိ ဃဋိကပါလံ. အဘုံ မေတိ ဥတြာသဝစနမေတံ. သဗ္ဗပံသုကူလိကေနာတိ ဧတ္ထ စီဝရဉ္စ မဉ္စပီဌဉ္စ ပံသုကူလံ ဝဋ္ဋတိ, အဇ္ဈောဟရဏီယံ ပန ဒိန္နကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ที่ชื่อว่า ตุมพกะฏาหะ ได้แก่ ภาชนะน้ำเต้า, ไม่ควรนำภาชนะน้ำเต้านั้นติดตัวไปเป็นประจำ. แต่เมื่อได้มาแล้ว จะใช้สอยชั่วคราว ย่อมควร. แม้ในกระเบื้องหม้อ ก็มีนัยเดียวกันนี้. คำว่า ฆะฏิกะกะฏาหะ ได้แก่ กระเบื้องหม้อ. คำว่า อะภุง เม นี้ เป็นคำแสดงความตกใจ. ในบทว่า สัพพปังสุกูลิเกนะ นี้ จีวรและเตียงตั่งที่เป็นบังสุกุล ย่อมควร, ส่วนของที่พึงกลืนกิน พึงรับเอาแต่ของที่เขาถวายแล้วเท่านั้น.

---

စလကာနီတိ စဗ္ဗေတွာ အပဝိဒ္ဓါမိသာနိ. အဋ္ဌိကာနီတိ မစ္ဆမံသအဋ္ဌိကာနိ. ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကန္တိ မုခဝိက္ခာလနောဒကံ. ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ပတ္တေန နီဟရန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတုမ္ပိ န လဘတိ. ဟတ္ထဓောတပါဒဓောတဥဒကမ္ပိ ပတ္တေ အာကိရိတွာ နီဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အနုစ္ဆိဋ္ဌံ သုဒ္ဓပတ္တံ ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝါမဟတ္ထေန ပနေတ္ထ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ဧကံ ဥဒကဂဏ္ဍုသံ [Pg.49] ဂဟေတွာ ဥစ္ဆိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧတ္တာဝတာပိ ဟိ သော ဥစ္ဆိဋ္ဌပတ္တော ဟောတိ, ဟတ္ထံ ပန ဗဟိ ဥဒကေန ဝိက္ခာလေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မစ္ဆမံသဖလာဖလာဒီနိ ခါဒန္တော ယံ တတ္ထ အဋ္ဌိံ ဝါ စလကံ ဝါ ဆဍ္ဍေတုကာမော ဟောတိ, တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ န လဘတိ. ယံ ပန ပဋိခါဒိတုကာမော ဟောတိ, တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ လဘတိ. အဋ္ဌိကကဏ္ဋကာဒီနိ တတ္ထေဝ ကတွာ ဟတ္ထေန လုဉ္စိတွာ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. မုခတော နီဟဋံ ပန ယံကိဉ္စိ ပုန ခါဒိတုကာမော ဟောတိ, တံ ပတ္တေ ဌပေတုံ န လဘတိ. သိင်္ဂိဝေရနာဠိကေရခဏ္ဍာနိ ဍံသိတွာ ပုန ဌပေတုံ လဘတိ.

คำว่า จลกา คือ เศษอาหารที่เคี้ยวแล้วทิ้ง. คำว่า อัฏฐิกา คือ กระดูกปลาและเนื้อ. คำว่า อุจฉิฏโฐทกะ คือ น้ำล้างปาก. ในบรรดาสิ่งเหล่านี้ ภิกษุเมื่อนำสิ่งใดสิ่งหนึ่งออกไปด้วยบาตร ต้องอาบัติทุกกฏ. จะทำบาตรให้เป็นกระโถนแล้วล้างมือก็ไม่ได้. แม้น้ำล้างมือและน้ำล้างเท้า ก็ไม่ควรเทลงในบาตรแล้วนำออกไป. ไม่ควรจับบาตรที่สะอาดซึ่งไม่มีเศษอาหารด้วยมือที่เปื้อนเศษอาหาร, แต่ในเรื่องนี้ เมื่อหลั่งน้ำด้วยมือซ้ายแล้ว อมน้ำอึกหนึ่ง แล้วจึงจับบาตรด้วยมือที่เปื้อนเศษอาหาร ย่อมควร. เพราะด้วยเหตุเพียงเท่านี้ บาตรนั้นย่อมชื่อว่าเป็นบาตรมีเศษอาหาร, แต่ถ้าล้างมือข้างนอกด้วยน้ำแล้วจึงจับ ย่อมควร. เมื่อฉันปลา เนื้อ และผลไม้น้อยใหญ่เป็นต้น หากต้องการจะทิ้งกระดูกหรือเศษอาหารใดในสิ่งเหล่านั้น ไม่ควรวางไว้ในบาตร. แต่ถ้าต้องการจะเคี้ยวฉันอีก ย่อมวางไว้ในบาตรได้. จะใส่กระดูกและก้างเป็นต้นไว้ในบาตรนั้นแล้ว ใช้นิ้วมือแกะฉัน ย่อมควร. แต่ถ้าไม่ต้องการจะฉันสิ่งใดๆ ที่นำออกจากปากอีก ไม่ควรวางสิ่งนั้นไว้ในบาตร. ส่วนขิงและมะพร้าวที่กัดแล้ว จะวางไว้เพื่อฉันอีก ย่อมได้.

---

၂၅၆. နမတကန္တိ သတ္ထကဝေဌနကံ ပိလောတိကခဏ္ဍံ. ဒဏ္ဍသတ္ထကန္တိ ပိပ္ဖလကံ ဝါ အညမ္ပိ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဒဏ္ဍံ ယောဇေတွာ ကတသတ္ထကံ.

๒๕๖. คำว่า นามตกะ คือ ผ้าพันมีดโกน. คำว่า ทัณฑสัตถกะ คือ มีดโกนที่ทำโดยประกอบด้าม หรือมีดโกนอื่นๆ ที่มีด้าม.

---

ကဏ္ဏကိတာ ဟောန္တီတိ မလဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ကိဏ္ဏေန ပူရေတုန္တိ ကိဏ္ဏစုဏ္ဏေန ပူရေတုံ. သတ္တုယာတိ ဟလိဒ္ဒိမိဿကေန ပိဋ္ဌစုဏ္ဏေန. သရိတကန္တိ ပါသာဏစုဏ္ဏံ ဝုစ္စတိ; တေန ပူရေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. မဓုသိတ္ထကေန သာရေတုန္တိ မဓုသိတ္ထကေန မက္ခေတုံ. သရိတကံ ပရိဘိဇ္ဇတီတိ တံ မက္ခိတမဓုသိတ္ထကံ ဘိဇ္ဇတိ. သရိတသိပါဋိကန္တိ မဓုသိတ္ထကပိလောတိကံ; သတ္ထကောသကသိပါဋိယာ ပန သရိတသိပါဋိကာယ အနုလောမာတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ကထိနန္တိ နိဿေဏိမ္ပိ တတ္ထ အတ္ထရိတဗ္ဗကဋသာရကကိလဉ္ဇာနံ အညတရမ္ပိ. ကထိနရဇ္ဇုန္တိ ယာယ ဒုပဋ္ဋစီဝရံ သိဗ္ဗန္တာ ကထိနေ စီဝရမ္ပိ ဗန္ဓန္တိ. ကထိနံ နပ္ပဟောတီတိ ဒီဃဿ ဘိက္ခုနော ပမာဏေန ကတံ ကထိနံ; တတ္ထ ရဿဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ ပတ္ထရိယမာနံ နပ္ပဟောတိ, အန္တောယေဝ ဟောတိ; ဒဏ္ဍကေ န ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော. ဒဏ္ဍကထိနန္တိ တဿ မဇ္ဈေ ဣတရဿ ဘိက္ခုနော ပမာဏေန အညံ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

คำว่า 'มีสนิมจับ' หมายถึง มีคราบสกปรกจับ หรือมีสนิมจับ. คำว่า 'เพื่อให้เต็มด้วยยีสต์' หมายถึง เพื่อให้เต็มด้วยผงยีสต์. คำว่า 'ด้วยแป้ง' หมายถึง ด้วยแป้งที่ผสมขมิ้น. คำว่า 'สริตกะ' หมายถึง ผงหิน; อนุญาตให้เติมด้วยผงหินนั้น. คำว่า 'เพื่อทาด้วยขี้ผึ้ง' หมายถึง เพื่อทาด้วยขี้ผึ้ง. คำว่า 'สริตกะย่อมแตก' หมายถึง ขี้ผึ้งที่ทาไว้นั้นย่อมแตก. คำว่า 'ถุงผ้าที่ทาด้วยขี้ผึ้ง' หมายถึง ถุงผ้าที่ทาด้วยขี้ผึ้ง; ในคัมภีร์กุรุนทิยะกล่าวว่า ถุงผ้าสำหรับมีดนั้นเหมาะสมกับถุงผ้าที่ทาด้วยขี้ผึ้ง. คำว่า 'กฐิน' หมายถึง ไม้สะดึง หรือเสื่อหรือพรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่ควรปูบนไม้สะดึงนั้น. คำว่า 'เชือกสำหรับกฐิน' หมายถึง เชือกที่ใช้ผูกจีวรบนไม้สะดึงเมื่อเย็บจีวรสองชั้น. คำว่า 'ไม้สะดึงไม่พอ' หมายถึง ไม้สะดึงที่ทำตามขนาดของภิกษุผู้สูง เมื่อปูจีวรของภิกษุผู้เตี้ยลงไปบนนั้นก็ไม่พอ จีวรอยู่แต่ภายใน ไม่ถึงไม้คาน. คำว่า 'ไม้สะดึงคาน' หมายถึง อนุญาตให้ผูกไม้สะดึงอีกอันหนึ่งตามขนาดของภิกษุรูปอื่นผู้เตี้ยกว่าไว้ตรงกลางของไม้สะดึงอันยาวนั้น.

---

ဗိဒလကန္တိ ဒဏ္ဍကထိနပ္ပမာဏေန ကဋသာရကဿ ပရိယန္တေ ပဋိသံဟရိတွာ ဒုဂုဏကရဏံ. သလာကန္တိ ဒုပဋ္ဋစီဝရဿ အန္တရေ ပဝေသနသလာကံ. ဝိနန္ဓနရဇ္ဇုန္တိ မဟာနိဿေဏိယာ သဒ္ဓိံ ခုဒ္ဒကံ နိဿေဏိံ ဝိနန္ဓိတုံ ရဇ္ဇုံ. ဝိနန္ဓနသုတ္တန္တိ ခုဒ္ဒကနိဿေဏိယာ စီဝရံ ဝိနန္ဓိတုံ သုတ္တကံ. ဝိနန္ဓိတွာ စီဝရံ သိဗ္ဗေတုန္တိ တေန သုတ္တကေန တတ္ထ စီဝရံ ဝိနန္ဓိတွာ သိဗ္ဗိတုံ. ဝိသမာ ဟောန္တီတိ ကာစိ ခုဒ္ဒကာ ဟောန္တိ, ကာစိ မဟန္တာ. ကဠိမ္ဘကန္တိ ပမာဏသညာကရဏံ ယံကိဉ္စိ တာလပဏ္ဏာဒိံ. မောဃသုတ္တကန္တိ ဝဍ္ဎကီနံ ဒါရူသု [Pg.50] ကာဠသုတ္တေန ဝိယ ဟလိဒ္ဒိသုတ္တေန သညာကရဏံ. အင်္ဂုလိယာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တီတိ သူစိမုခံ အင်္ဂုလိယာ ပဋိစ္ဆန္တိ. ပဋိဂ္ဂဟန္တိ အင်္ဂုလိကောသကံ.

คำว่า 'บิดลกะ' หมายถึง การพับเสื่อให้เป็นสองชั้นที่ขอบตามขนาดของไม้สะดึงคาน. คำว่า 'สลากะ' หมายถึง ไม้ซี่สำหรับสอดเข้าไประหว่างจีวรสองชั้น. คำว่า 'เชือกสำหรับผูก' หมายถึง เชือกสำหรับผูกไม้สะดึงเล็กเข้ากับไม้สะดึงใหญ่. คำว่า 'ด้ายสำหรับผูก' หมายถึง ด้ายสำหรับผูกจีวรบนไม้สะดึงเล็ก. คำว่า 'ผูกแล้วเย็บจีวร' หมายถึง ผูกจีวรบนไม้สะดึงเล็กนั้นด้วยด้ายนั้นแล้วเย็บ. คำว่า 'ไม่สม่ำเสมอ' หมายถึง ช่องว่างระหว่างรอยเย็บบางแห่งแคบ บางแห่งกว้าง. คำว่า 'กฬิมภกะ' หมายถึง สิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น ใบตาล เป็นเครื่องหมายบอกขนาดของช่องว่างระหว่างรอยเย็บ. คำว่า 'โมฆสูตร' หมายถึง ด้ายขมิ้นสำหรับทำเครื่องหมาย เหมือนช่างไม้ใช้ด้ายดำทำเครื่องหมายบนไม้. คำว่า 'รับด้วยนิ้วมือ' หมายถึง รับปลายเข็มด้วยนิ้วมือ. คำว่า 'รับ' หมายถึง ปลอกนิ้ว.

---

၂၅၇. အာဝေသနဝိတ္ထကံ နာမ ယံကိဉ္စိ ပါတိစင်္ကောဋကာဒိ. ဥစ္စဝတ္ထုကန္တိ ပံသုံ အာကိရိတွာ ဥစ္စဝတ္ထုကံ ကာတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဩဂုမ္ဖေတွာ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တံ ကာတုန္တိ ဆဒနံ ဩဓုနိတွာ ဃနဒဏ္ဍကံ ကတွာ အန္တော စေဝ ဗဟိ စ မတ္တိကာယ လိမ္ပိတုန္တိ အတ္ထော. ဂေါဃံသိကာယာတိ ဝေဠုံ ဝါ ရုက္ခဒဏ္ဍံ ဝါ အန္တောကတွာ တေန သဒ္ဓိံ သံဃရိတုန္တိ အတ္ထော. ဗန္ဓနရဇ္ဇုန္တိ တထာ သံဃရိတဿ ဗန္ဓနရဇ္ဇုံ.

๒๕๗. คำว่า 'อเวสนวิตถกะ' หมายถึง สิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น ถ้วยหรือพาน เป็นต้น. คำว่า 'ที่ตั้งสูง' หมายถึง อนุญาตให้ทำที่ตั้งให้สูงโดยการเทดินลงไป. คำว่า 'ปัดออกแล้วฉาบ' หมายถึง อนุญาตให้ปัดหลังคาออกแล้วทำคานให้แข็งแรง แล้วฉาบด้วยดินเหนียวทั้งภายในและภายนอก. คำว่า 'ด้วยไม้คาน' หมายถึง อนุญาตให้พับเสื่อโดยสอดไม้ไผ่หรือไม้คานไว้ข้างในแล้วพับพร้อมกับสิ่งนั้น. คำว่า 'เชือกสำหรับผูก' หมายถึง เชือกสำหรับผูกเสื่อที่พับไว้เช่นนั้น.

---

၂၅၈. ကဋစ္ဆုပရိဿာဝနံ နာမ တီသု ဒဏ္ဍကေသု ဝိနန္ဓိတွာ ကတံ.

๒๕๘. คำว่า 'กะฏัจฉุปริสสาวนะ' หมายถึง เครื่องกรองน้ำที่ทำโดยผูกติดกับไม้สามอัน.

---

၂၅၉. ယော န ဒဒေယျာတိ အပရိဿာဝနကဿေဝ ယော န ဒဒါတိ, တဿ အာပတ္တိ. ယော ပန အတ္တနော ဟတ္ထေ ပရိဿာဝနေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ယာစတိ, တဿ န အကာမာ ဒါတဗ္ဗံ. ဒဏ္ဍပရိဿာဝနန္တိ ရဇကာနံ ခါရပရိဿာဝနံ ဝိယ စတူသု ပါဒေသု ဗဒ္ဓနိဿေဏိကာယ သာဋကံ ဗန္ဓိတွာ မဇ္ဈေဒဏ္ဍကေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ, တံ ဥဘောပိ ကောဋ္ဌာသေ ပူရေတွာ ပရိဿဝတိ. ဩတ္ထရကံ နာမ ယံ ဥဒကေ ဩတ္ထရိတွာ ဃဋကေန ဥဒကံ ဂဏှန္တိ, တဉှိ စတူသု ဒဏ္ဍကေသု ဝတ္ထံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကေ စတ္တာရော ခါဏုကေ နိခဏိတွာ တေသု ဗန္ဓိတွာ သဗ္ဗပရိယန္တေ ဥဒကတော မောစေတွာ မဇ္ဈေ ဩတ္ထရိတွာ ဃဋေန ဥဒကံ ဂဏှန္တိ. မကသကုဋိကာတိ စီဝရကုဋိကာ ဝုစ္စတိ.

๒๕๙. คำว่า 'ผู้ใดไม่ให้' หมายถึง ผู้ใดไม่ให้แก่ภิกษุที่ไม่มีเครื่องกรองน้ำ ผู้นั้นต้องอาบัติ. แต่ภิกษุใดมีเครื่องกรองน้ำอยู่ในมือแล้วยังขออยู่ ไม่ควรให้แก่ภิกษุนั้นโดยไม่เต็มใจ. คำว่า 'เครื่องกรองน้ำแบบมีคาน' หมายถึง เหมือนเครื่องกรองน้ำด่างของช่างย้อมผ้า คือผูกผ้าไว้กับไม้สะดึงที่ผูกติดกับขาตั้งสี่ด้าน แล้วเทน้ำลงตรงกลางคาน น้ำนั้นจะเต็มทั้งสองส่วนแล้วไหลผ่านไป. คำว่า 'โอตถรกะ' หมายถึง ผ้าที่ใช้คลุมน้ำแล้วตักน้ำด้วยหม้อเล็ก; คือผูกผ้านั้นไว้กับไม้สี่อัน แล้วปักหลักสี่อันในน้ำ ผูกไม้เหล่านั้นไว้กับหลัก ปล่อยขอบทั้งหมดให้พ้นน้ำ แล้วคลุมตรงกลางผ้าแล้วตักน้ำด้วยหม้อ. คำว่า 'มกสกุฏิกา' หมายถึง กุฏิที่ทำด้วยจีวร.

---

၂၆၀. အဘိသန္နကာယာတိ သေမှာဒိဒေါသုဿန္နကာယာ. အဂ္ဂဠဝဋ္ဋိ နာမ ဒွါရဗာဟာယ သမပ္ပမာဏောယေဝ အဂ္ဂဠတ္ထမ္ဘော ဝုစ္စတိ, ယတ္ထ တီဏိ စတ္တာရိ ဆိဒ္ဒါနိ ကတွာ သူစိယော ဒေန္တိ. ကပိသီသကံ နာမ ဒွါရဗာဟံ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပဝေသိတော အဂ္ဂဠပါသကော ဝုစ္စတိ. သူစိကာတိ တတ္ထ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ပဝေသိတာ. ဃဋိကာတိ ဥပရိ ယောဇိတာ. မဏ္ဍလိကံ ကာတုန္တိ နီစဝတ္ထုကံ စိနိတုံ. ဓူမနေတ္တန္တိ ဓူမနိက္ခမနဆိဒ္ဒံ. ဝါသေတုန္တိ ဂန္ဓေန ဝါသေတုံ. ဥဒကဋ္ဌာနန္တိ ဥဒကတ္ထပနဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ဃဋေန ဥဒကံ ဌပေတွာ သရာဝကေန ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗံ. ကောဋ္ဌကောတိ ဒွါရကောဋ္ဌကော.

๒๖๐. คำว่า 'มีร่างกายที่เต็มไปด้วยโทษ' หมายถึง มีร่างกายที่เต็มไปด้วยโทษ เช่น เสมหะเป็นต้น. คำว่า 'อัคคฬวัฏฏิ' หมายถึง เสาสำหรับสลักดาลที่มีขนาดเท่ากับวงกบประตู ซึ่งทำรูสามหรือสี่รูแล้วใส่สลักดาลเข้าไป. คำว่า 'กปิสีสกะ' หมายถึง ช่องไม้สำหรับใส่สลักดาลที่เจาะทะลุวงกบประตูแล้วสอดเข้าไป. คำว่า 'สูจิกา' หมายถึง ไม้เล็กที่สอดเข้าไปในรูตรงกลางของช่องไม้สำหรับสลักดาลนั้น. คำว่า 'ฆฏิกา' หมายถึง ไม้ใหญ่ที่ติดอยู่ด้านบน. คำว่า 'เพื่อก่อให้เป็นวงกลม' หมายถึง เพื่อก่อให้เป็นที่ตั้งต่ำ. คำว่า 'ช่องควัน' หมายถึง ช่องสำหรับควันออก. คำว่า 'เพื่ออบ' หมายถึง เพื่ออบด้วยของหอม. คำว่า 'ที่วางน้ำ' หมายถึง ที่สำหรับวางน้ำ. ควรวางน้ำไว้ที่นั่นด้วยหม้อ แล้วใช้ด้วยถ้วยเล็ก. คำว่า 'กุฏฐกะ' หมายถึง ซุ้มประตู.

---

၂၆၁. တိဿော [Pg.51] ပဋိစ္ဆာဒိယောတိ ဧတ္ထ ဇန္တာဃရပဋိစ္ဆာဒိ စ ဥဒကပဋိစ္ဆာဒိ စ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿေဝ ဝဋ္ဋတိ, သေသေသု အဘိဝါဒနာဒီသု န ဝဋ္ဋတိ. ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကမ္မေသု ဝဋ္ဋတိ. ဥဒကံ န ဟောတီတိ နှာနောဒကံ န ဟောတိ.

๒๖๑. ในเรื่องผ้าปกปิดสามอย่างนี้ พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ผ้าปกปิดโรงไฟและผ้าปกปิดน้ำ ย่อมควรแก่ภิกษุผู้กำลังทำกิจวัตรเท่านั้น ในกิจอื่น ๆ เช่น การไหว้ เป็นต้น ย่อมไม่ควร. ผ้าปกปิดกาย ย่อมควรในกิจทุกอย่าง. คำว่า 'ไม่มีน้ำ' หมายถึง ไม่มีน้ำสำหรับอาบ.

---

၂၆၂. တုလန္တိ ပဏ္ဏိကာနံ ဝိယ ဥဒကဥဗ္ဗာဟနကတုလံ. ကရကဋကော ဝုစ္စတိ ဂေါဏေ ဝါ ယောဇေတွာ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ဂဟေတွာ ဒီဃဝရတ္တာဒီဟိ အာကဍ္ဎနယန္တံ. စက္ကဝဋ္ဋကန္တိ အရဟဋဃဋိယန္တံ. စမ္မခဏ္ဍံ နာမ တုလာယ ဝါ ကရကဋကေ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗကံ စမ္မဘာဇနံ. ပါကဋာ ဟောတီတိ အပရိက္ခိတ္တာ ဟောတိ. ဥဒကပုဉ္ဆနီတိ ဒဏ္ဍမယာပိ ဝိသာဏမယာပိ ဒါရုမယာပိ ဝဋ္ဋတိ, တဿာ အသတိ စောဠကေနာပိ ဥဒကံ ပစ္စုဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

๒๖๒. คำว่า 'ตุลา' หมายถึง คันโยกสำหรับชักน้ำขึ้น เหมือนคันโยกชักน้ำของชาวสวนผัก. คำว่า 'กรกฏกะ' หมายถึง เครื่องชักน้ำที่ใช้โคเทียม หรือใช้มือจับแล้วชักด้วยเชือกยาวเป็นต้น. คำว่า 'จักกวัฏฏกะ' หมายถึง เครื่องจักรที่มีถังน้ำติดอยู่. คำว่า 'จัมมขันธะ' หมายถึง ภาชนะหนังที่ควรผูกติดกับคันโยกหรือเครื่องชักน้ำ. คำว่า 'เปิดเผย' หมายถึง ไม่ได้ล้อมรั้ว. คำว่า 'เครื่องเช็ดน้ำ' หมายถึง เครื่องเช็ดน้ำที่ทำด้วยงาช้าง หรือทำด้วยเขาสัตว์ หรือทำด้วยไม้ ย่อมควร; เมื่อไม่มีสิ่งนั้น ก็ควรใช้ผ้าขี้ริ้วเช็ดน้ำออก.

---

၂၆၃. ဥဒကမာတိကန္တိ ဥဒကဿ အာဂမနမာတိကံ. နိလ္လေခဇန္တာဃရံ နာမ အာဝိဒ္ဓပက္ခပါသကံ ဝုစ္စတိ, ဂေါပါနသီနံ ဥပရိ မဏ္ဍလေ ပက္ခပါသကေ ဌပေတွာ ကတကူဋစ္ဆဒနဿေတံ နာမံ. စာတုမာသံ နိသီဒနေနာတိ နိသီဒနေန စတ္တာရော မာသေ န ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

๒๖๓. คำว่า 'อุทุกมาติกา' หมายถึง ทางน้ำไหลเข้า. คำว่า 'นิลเลขชันตาคาร' หมายถึง โรงไฟที่มีปีกกาครอบอยู่โดยรอบ; ชื่อนี้หมายถึงโรงไฟที่ทำหลังคาเป็นยอดแหลม โดยวางปีกกาไว้บนวงกลมเหนือไม้ค้ำยัน. คำว่า 'ด้วยการนั่งสี่เดือน' หมายถึง ไม่ควรอยู่ห่างจากผ้าปูนั่งเป็นเวลาสี่เดือน.

---

၂၆၄. ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏေသူတိ ပုပ္ဖေဟိ သန္ထတေသု. နမတကံ နာမ ဧဠကလောမေဟိ ကတံ အဝါယိမံ စမ္မခဏ္ဍပရိဟာရေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အာသိတ္တကူပဓာနံ နာမ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ရဇတေန ဝါ ကတာယ ပေဠာယ ဧတံ အဓိဝစနံ, ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ပန ဒါရုမယာပိ န ဝဋ္ဋတိ. မဠောရိကာတိ ဒဏ္ဍဓာရကော ဝုစ္စတိ. ယဋ္ဌိအာဓာရကပဏ္ဏာဓာရကပစ္ဆိကပိဋ္ဌာနိပိ ဧတ္ထေဝ ပဝိဋ္ဌာနိ. အာဓာရကသင်္ခေပဂမနတော ဟိ ပဋ္ဌာယ ဆိဒ္ဒံ ဝိဒ္ဓမ္ပိ အဝိဒ္ဓမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧကဘာဇနေတိ ဧတ္ထ သစေ ဧကော ဘိက္ခု ဘာဇနတော ဖလံ ဝါ ပူဝံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ အပဂတေ ဣတရဿ သေသကံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣတရဿာပိ တသ္မိံ ခီဏေ ပုန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

๒๖๔. คำว่า ปุปผาภิกิณเณสุ คือ ที่ลาดด้วยดอกไม้ทั้งหลาย. คำว่า นมตกะ คือ เครื่องลาดชนิดหนึ่งที่ทำด้วยขนแกะ ไม่ได้ทอ ควรใช้โดยการหุ้มด้วยหนัง. คำว่า อาสิตตกูปธานะ นี้เป็นชื่อของตะกร้าที่ทำด้วยทองแดงหรือเงิน แต่เพราะเป็นสิ่งที่ทรงห้ามแล้ว แม้ตะกร้าที่ทำด้วยไม้ก็ไม่ควร. คำว่า มะฬอริกา หมายถึง ไม้สำหรับรองบาตร. แม้ไม้สำหรับรองบาตร, ตะกร้าสำหรับรองบาตรที่ทำด้วยใบไม้, และก้นของตะกร้า ก็รวมอยู่ในมะฬอริกาเดียวกันนี้. จริงอยู่ ตั้งแต่เมื่อรวมอยู่ในที่รองบาตรแล้ว ห่วงที่มีรูที่ผิวก็ดี ห่วงที่มีรูทะลุไปก็ดี ห่วงที่มีรูเจาะรอบๆ ก็ดี ก็ควรทั้งนั้น. ในคำว่า เอกภาชเน นี้ ถ้าภิกษุรูปหนึ่งถือเอาผลไม้หรือขนมจากภาชนะไป เมื่อภิกษุรูปนั้นจากไปแล้ว ภิกษุรูปอื่นควรฉันส่วนที่เหลือ. และเมื่อผลไม้หรือขนมนั้นหมดแล้ว ภิกษุรูปอื่นก็ควรหยิบอีกครั้ง.

---

၂၆၅. အဋ္ဌဟင်္ဂေဟီတိ ဧတ္ထ ဧကေကေနပိ အင်္ဂေန သမန္နာဂတဿ အန္တောသီမာယ ဝါ နိဿီမံ ဂန္တွာ နဒီအာဒီသု ဝါ နိက္ကုဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဧဝံ နိက္ကုဇ္ဇိတေ ပန ပတ္တေ တဿ ဂေဟေ ကောစိ ဒေယျဓမ္မော န ဂဟေတဗ္ဗော [Pg.52] – ‘‘အသုကဿ ဂေဟေ ဘိက္ခံ မာ ဂဏှိတ္ထာ’’တိ အညေသု ဝိဟာရေသုပိ ပေသေတဗ္ဗံ. ဥက္ကုဇ္ဇနကာလေ ပန ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟာပေတွာ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မေန ဥက္ကုဇ္ဇိတဗ္ဗော.

๒๖๕. ในบทว่า อัฏฐหังเคหิ นี้ อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ใดองค์หนึ่ง ควรคว่ำบาตรในภายในสีมาที่ผูกแล้วก็ดี หรือไปที่ที่ไม่มีสีมาที่ผูกแล้ว คว่ำในแม่น้ำเป็นต้นก็ดี. แต่เมื่อคว่ำบาตรแล้ว ไม่ควรรับสิ่งของอันควรให้ทานใดๆ ในบ้านของอุบาสกนั้น – ควรส่งข่าวไปบอกแม้ในวัดอื่นๆ ว่า “อย่ารับบิณฑบาตในบ้านของอุบาสกชื่อนั้น”. แต่ในเวลาหงายบาตร ควรให้ขอร้องจนถึงสามครั้ง ให้สละหัตถบาส แล้วจึงหงายบาตรด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา.

---

၂၆၈. ပုရက္ခတွာတိ အဂ္ဂတော ကတွာ. သံဟရန္တူတိ သံဟရိယန္တု. စေလပဋိကန္တိ စေလသန္ထရံ. သော ကိရ ‘‘သစေ အဟံ ပုတ္တံ လစ္ဆာမိ, အက္ကမိဿတိ မေ ဘဂဝါ စေလပဋိက’’န္တိ ဣမိနာ အဇ္ဈာသယေန သန္ထရိ, အဘဗ္ဗော စေသ ပုတ္တလာဘာယ; တသ္မာ ဘဂဝါ န အက္ကမိ. ယဒိ အက္ကမေယျ, ပစ္ဆာ ပုတ္တံ အလဘန္တော ‘‘နာယံ သဗ္ဗညူ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှေယျ. ဣဒံ တာဝ ဘဂဝတော အနက္ကမနေ ကာရဏံ. ယသ္မာ ပန ဘိက္ခူပိ ယေ အဇာနန္တာ အက္ကမေယျုံ, တေ ဂိဟီနံ ပရိဘူတာ ဘဝေယျုံ; တသ္မာ ဘိက္ခူ ပရိဘဝတော မောစေတုံ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. ဣဒံ သိက္ခာပဒပညာပနေ ကာရဏံ.

๒๖๘. คำว่า ปุรักขัตวา คือ ทำไว้ข้างหน้า. คำว่า สังหรันตุ คือ จงเก็บคืนไป. คำว่า เจลปฏิกัง คือ ผ้าปู. ได้ยินว่า เจ้าชายโพธินั้นได้ปูผ้าไว้ด้วยอัธยาศัยว่า “ถ้าเราจักได้บุตร พระผู้มีพระภาคจักทรงเหยียบผ้าปูของเรา” แต่เจ้าชายนั้นไม่ควรได้บุตร; เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงไม่ทรงเหยียบ. ถ้าทรงเหยียบ ภายหลังเมื่อไม่ได้บุตร เขาจักถือมิจฉาทิฏฐิว่า “พระสมณโคดมนี้ไม่ใช่สัพพัญญู”. นี่เป็นเหตุในการไม่ทรงเหยียบของพระผู้มีพระภาคก่อน. อีกประการหนึ่ง เพราะภิกษุทั้งหลายเหล่าใดที่ไม่รู้แล้วจักเหยียบ ภิกษุเหล่านั้นจักถูกคฤหัสถ์ดูหมิ่น; เพราะเหตุนั้น เพื่อทรงให้ภิกษุทั้งหลายพ้นจากการถูกดูหมิ่น จึงทรงบัญญัติสิกขาบท. นี่เป็นเหตุในการทรงบัญญัติสิกขาบท.

---

မင်္ဂလတ္ထာယ ယာစိယမာနေနာတိ အပဂတဂဗ္ဘာ ဝါ ဟောတု ဂရုဂဗ္ဘာ ဝါ, ဧဝရူပေသု ဌာနေသု မင်္ဂလတ္ထာယ ယာစိယမာနေန အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဓောတပါဒကံ နာမ ပါဒဓောဝနဋ္ဌာနေ ဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမနတ္ထာယ ပစ္စတ္ထရဏံ အတ္ထတံ ဟောတိ, တံ အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า มังคลัตถายะ ยาจิยะมาเนนะ คือ ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่ครรภ์แท้งไปแล้ว หรือเพิ่งคลอด หรือมีครรภ์แก่ ในที่เช่นนี้ ภิกษุที่ถูกขอร้องเพื่อประโยชน์แห่งมงคล ควรเหยียบ. คำว่า โธตปาทกะ คือ เครื่องลาดที่ปูไว้ในที่ล้างเท้า เพื่อประโยชน์แห่งการเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้ว ควรเหยียบเครื่องลาดนั้น.

---

၂၆၉. ကတကံ နာမ ပဒုမကဏ္ဏိကာကာရံ ပါဒဃံသနတ္ထံ ကဏ္ဋကေ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကတံ. တံ ဝဋ္ဋံ ဝါ ဟောတု စတုရဿာဒိဘေဒံ ဝါ, ဗာဟုလိကာနုယောဂတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ, နေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သက္ခရာတိ ပါသာဏော ဝုစ္စတိ; ပါသာဏဖေဏကောပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝိဓူပနန္တိ ဝီဇနီ ဝုစ္စတိ. တာလဝဏ္ဋံ ပန တာလပဏ္ဏေဟိ ဝါ ကတံ ဟောတု ဝေဠုဒန္တဝိလီဝေဟိ ဝါ မောရပိဉ္ဆေဟိ ဝါ စမ္မဝိကတီဟိ ဝါ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. မကသဗီဇနီ ဒန္တမယဝိသာဏမယဒဏ္ဍကာပိ ဝဋ္ဋတိ, ဝါကမယဗီဇနိယာ ကေတကပါရောဟကုန္တာလပဏ္ဏာဒိမယာပိ သင်္ဂဟိတာ.

๒๖๙. คำว่า กตกะ คือ ที่ขัดเท้าที่ทำโดยทำให้หนามตั้งขึ้นเพื่อประโยชน์แห่งการขัดเท้า มีสัณฐานเหมือนเกสรดอกบัว. ที่ขัดเท้านั้นไม่ว่าจะเป็นรูปกลมหรือมีประเภทเป็นสี่เหลี่ยมเป็นต้น ก็เป็นสิ่งที่ทรงห้ามแล้วเท่านั้น เพราะเป็นวัตถุที่ภิกษุผู้ปรารถนาวัตถุมากพยายามทำซ้ำๆ ไม่ควรรับและไม่ควรใช้สอย. คำว่า สกฺขรา หมายถึง หินขัดเท้า; แม้หินฟองน้ำก็ควร. คำว่า วิธูปนะ หมายถึง พัดสี่เหลี่ยม. อีกประการหนึ่ง พัดใบตาล ไม่ว่าจะทำด้วยใบตาล หรือทำด้วยไม้ไผ่ งาช้าง และซี่ไม้ไผ่สาน หรือทำด้วยขนหางนกยูง หรือทำด้วยหนังชนิดต่างๆ พัดทั้งหมดก็ควร. พัดไล่ยุง พัดที่ทำด้วยงาช้าง พัดที่ทำด้วยเขาสัตว์ พัดที่เป็นไม้เท้าเล็กๆ ก็ควร. พัดที่ทำด้วยเปลือกไม้ พัดที่ทำด้วยรากซัดทวาย ใบธนุงเป็นต้น ก็รวมอยู่แล้ว.

---

၂၇၀. ဂိလာနဿ ဆတ္တန္တိ ဧတ္ထ ယဿ ကာယဍာဟော ဝါ ပိတ္တကောပေါ ဝါ ဟောတိ, စက္ခု ဝါ ဒုဗ္ဗလံ, အညော ဝါ ကောစိ အာဗာဓော ဝိနာ ဆတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ ဆတ္တံ ဝဋ္ဋတိ. ဝဿေ ပန စီဝရဂုတ္တတ္ထံ ဝါဠမိဂစောရဘယေသု စ အတ္တဂုတ္တတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ပန သဗ္ဗတ္ထေဝ ဝဋ္ဋတိ.

๒๗๐. ในบทว่า คิลานัสสะ ฉัตตัง นี้ พึงทราบวินิจฉัยอย่างนี้: ภิกษุรูปใดมีโรคตัวร้อนหรือโรคดีกำเริบ หรือตามีกำลังน้อย หรืออาพาธอื่นใดเกิดขึ้นโดยไม่มีร่ม ภิกษุรูปนั้นควรใช้ร่มในบ้านหรือในป่า. อีกประการหนึ่ง ในฤดูฝน เพื่อประโยชน์แห่งการรักษาจีวร และเพื่อประโยชน์แห่งการรักษาตนจากภัยสัตว์ร้ายและโจรผู้ร้ายก็ดี ก็ควร. อีกประการหนึ่ง ร่มใบเดียว หรือพัด ควรในกาลทั้งปวงและในที่ทั้งปวง.

---

အသိဿာတိ [Pg.53] အသိ အဿ. ဝိဇ္ဇောတလတီတိ ဝိဇ္ဇောတတိ. ဒဏ္ဍသမ္မုတိန္တိ ဧတ္ထ ပမာဏယုတ္တော စတုဟတ္ထောယေဝ ဒဏ္ဍော သမ္မန္နိတွာ ဒါတဗ္ဗော. တတော ဦနာတိရိတ္တော ဝိနာပိ သမ္မုတိယာ သဗ္ဗေသံ ဝဋ္ဋတိ. သိက္ကာ ပန အဂိလာနဿ န ဝဋ္ဋတိ, ဂိလာနဿာပိ သမ္မန္နိတွာဝ ဒါတဗ္ဗာ.

คำว่า อาสิสสาติ คือ ดาบของผู้นั้น. คำว่า วิชโชตลตีติ คือ ส่องแสง. ในบทว่า ทัณฑสัมมุติ นี้ พึงทราบวินิจฉัยอย่างนี้: ไม้เท้าที่มีประมาณสี่ศอกเท่านั้น ควรสมมติแล้วให้. ไม้เท้าที่น้อยกว่าหรือเกินกว่าสี่ศอกนั้น แม้ปราศจากสมมติ ก็ควรแก่ภิกษุทั้งปวง. อีกประการหนึ่ง สาแหรกไม่ควรแก่ภิกษุที่ไม่เป็นไข้ แม้แก่ภิกษุไข้ ก็ควรสมมติแล้วเท่านั้นจึงให้.

---

၂၇၃. ရောမန္ထကဿာတိ ဧတ္ထ ဌပေတွာ ရောမန္ထကံ သေသာနံ အာဂတံ ဥဂ္ဂါရံ မုခေ သန္ဓာရေတွာ ဂိလန္တာနံ အာပတ္တိ. သစေ ပန အသန္ဓာရိတမေဝ ပရဂလံ ဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ.

๒๗๓. ในบทว่า โรมันถกัสสะ นี้ พึงทราบวินิจฉัยอย่างนี้: เว้นภิกษุผู้เคี้ยวเอื้อง ภิกษุที่เหลือเมื่อทรงอาหารที่เรอขึ้นมาไว้ในปากแล้วกลืนลงไป ย่อมมีอาบัติ. แต่ถ้าอาหารนั้นไม่ได้ทรงไว้ในปากแล้วไหลลงคอไปเอง ก็ควร.

---

ယံ ဒိယျမာနန္တိ ယံ ဒါယကေဟိ ဒိယျမာနံ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဇနတော ဗဟိ ပတိတံ, တံ ဘိက္ခုနာ သာမံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဘောဇနဝဂ္ဂေ ဝဏ္ဏိတမေဝ.

คำว่า ยัง ทิยยะมานัง คือ ของเคี้ยวหรือของฉันใดที่ทายกกำลังถวาย แล้วตกลงไปข้างนอกภาชนะที่รับ ภิกษุควรเก็บขึ้นมาฉันเองได้ ดังนี้เป็นอรรถ. สิกขาบทนี้ได้อธิบายไว้แล้วในหมวดโภชนะ.

---

၂၇၄. ကုပ္ပံ ကရိဿာမီတိ သဒ္ဒံ ကရိဿာမိ. နခါဒီဟိ နခစ္ဆေဒနေ အာပတ္တိ နတ္ထိ, အနုရက္ခဏတ္ထံ ပန နခစ္ဆေဒနံ အနုညာတံ. ဝီသတိမဋ္ဌန္တိ ဝီသတိပိ နခေ လိခိတမဋ္ဌေ ကာရာပေန္တိ. မလမတ္တန္တိ နခတော မလမတ္တံ အပကဍ္ဎိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

๒๗๔. คำว่า กุปปัง กริสสามิ คือ จักทำเสียง (หรือเสียงร้อง). การตัดเล็บด้วยเล็บเป็นต้น ไม่มีอาบัติ แต่เพื่อประโยชน์แห่งการรักษา มีดตัดเล็บได้รับอนุญาตแล้ว. คำว่า วีสติมัฏฐัง คือ ให้ทำเล็บทั้งยี่สิบที่ขูดแล้วให้เรียบเนียน. คำว่า มลามัตตัง คือ ทรงอนุญาตให้เขี่ยเพียงสิ่งสกปรกออกจากเล็บ ดังนี้เป็นอรรถ.

---

၂၇၅. ခုရသိပါဋိကန္တိ ခုရကောသကံ. မဿုံ ကပ္ပာပေန္တီတိ ကတ္တရိယာ မဿုံ ဆေဒါပေန္တိ. မဿုံ ဝဍ္ဎာပေန္တီတိ မဿုံ ဒီဃံ ကာရေန္တိ. ဂေါလောမိကန္တိ ဟနုကမှိ ဒီဃံ ကတွာ ဌပိတံ ဧဠကမဿု ဝုစ္စတိ. စတုရဿကန္တိ စတုကောဏံ. ပရိမုခန္တိ ဥရေ လောမသံဟရဏံ. အဍ္ဎဒုကန္တိ ဥဒရေ လောမရာဇိဋ္ဌပနံ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ မဿုကပ္ပာပနာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အာဗာဓပ္ပစ္စယာ သမ္ဗာဓေ လောမန္တိ ဂဏ္ဍဝဏရုဓိအာဒိအာဗာဓပ္ပစ္စယာ. ကတ္တရိကာယာတိ ဂဏ္ဍဝဏရုဓိသီသရောဂါဗာဓပ္ပစ္စယာ. သက္ခရာဒီဟိ နာသိကာလောမဂ္ဂါဟာပနေ အာပတ္တိ နတ္ထိ. အနုရက္ခဏတ္ထံ ပန သဏ္ဍာသော အနုညာတော. န ဘိက္ခဝေ ပလိတံ ဂါဟာပေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ယံ ဘမုကာယ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဒါဌိကာယ ဝါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဗီဘစ္ဆံ ဌိတံ, တာဒိသံ လောမံ ပလိတံ ဝါ အပလိတံ ဝါ ဂါဟာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

๒๗๕. คำว่า ขุระสิปาฏิกัง ได้แก่ ปลอกมีดโกน. บทว่า มัสสุง กัปปาเปนติ ความว่า ให้ตัดหนวดด้วยกรรไกร. บทว่า มัสสุง วัฑเฒเปนติ ความว่า ให้ไว้หนวดยาว. คำว่า โคลมิกัง หมายถึง หนวดที่ไว้ให้ยาวที่คางเหมือนเคราแพะ. คำว่า จตุรัสสะกัง ได้แก่ หนวดสี่เหลี่ยม. คำว่า ปริมุขัง ได้แก่ การถอนขนที่อก. คำว่า อัฑฒะทุกัง ได้แก่ การไว้ขนเป็นแถวที่ท้อง. บทว่า อาปัตติ ทุกกฏัสสะ ความว่า ในเรื่องการให้ตัดหนวดเป็นต้นทั้งหมด เป็นอาบัติทุกกฎ. บทว่า อาพาธปัจจยา สัมพาเธ โลมัง ความว่า เพราะเหตุแห่งอาพาธ มีฝี แผลพุพอง เป็นต้น. บทว่า กัตตะริกายะ ความว่า เพราะเหตุแห่งอาพาธ มีฝี แผลพุพอง และโรคศีรษะเป็นต้น [ทรงอนุญาตให้ตัดผมด้วยกรรไกร]. ในการให้ถอนขนจมูกด้วยกรวดเป็นต้น ไม่เป็นอาบัติ. แต่ทรงอนุญาตแหนบเพื่อรักษา [จมูก]. ในบทว่า นะ ภิกขะเว ปะลิตัง คาหาเปตัพพัง นี้ มีวินิจฉัยว่า ขนใดที่ขึ้นที่คิ้ว หน้าผาก หรือจอนผม แล้วดูน่าเกลียด ขนชนิดนั้นจะเป็นผมหงอกหรือมิใช่ผมหงอกก็ตาม จะให้ถอนออก ย่อมควร.

---

၂၇၇. ကံသပတ္ထရိကာတိ ကံသဘဏ္ဍဝါဏိဇာ. ဗန္ဓနမတ္တန္တိ ဝါသိကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနံ ဗန္ဓနမတ္တံ.

๒๗๗. คำว่า กังสะปัตถะริกา ได้แก่ พ่อค้าเครื่องทองเหลือง. คำว่า พันธะนะมัตตัง ได้แก่ เพียงเครื่องผูกที่ปลายมีด กรรไกร และไม้เท้าเป็นต้น.

---

၂၇၈. န [Pg.54] ဘိက္ခဝေ အကာယဗန္ဓနေနာတိ ဧတ္ထ အဗန္ဓိတွာ နိက္ခမန္တေန ယတ္ထ သရတိ, တတ္ထ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အာသနသာလာယ ဗန္ဓိဿာမီတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သရိတွာ ယာဝ န ဗန္ဓတိ, န တာဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ. ကလာဗုကံ နာမ ဗဟုရဇ္ဇုကံ. ဒေဍ္ဍုဘကံ နာမ ဥဒကသပ္ပသီသသဒိသံ. မုရဇံ နာမ မုရဇဝဋ္ဋိသဏ္ဌာနံ ဝေဌေတွာ ကတံ. မဒ္ဒဝီဏံ နာမ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ. ဤဒိသဉှိ ဧကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ, ပဂေဝ ဗဟူနိ. ပဋ္ဋိကံ သူကရန္တကန္တိ ဧတ္ထ ပကတိဝီတာ ဝါ မစ္ဆကဏ္ဋကဝါယိမာ ဝါ ပဋ္ဋိကာ ဝဋ္ဋတိ, သေသာ ကုဉ္ဇရစ္ဆိကာဒိဘေဒါ န ဝဋ္ဋန္တိ. သူကရန္တကံ နာမ ကုဉ္ဇိကာကောသကသဏ္ဌာနံ ဟောတိ. ဧကရဇ္ဇုကံ ပန မုဒ္ဒိကကာယဗန္ဓနဉ္စ သူကရန္တကံ အနုလောမေတိ. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ မုရဇံ မဒ္ဒဝီဏန္တိ ဣဒံ ဒသာသုယေဝ အနုညာတံ. ပါမင်္ဂဒသာ စေတ္ထ စတုန္နံ ဥပရိ န ဝဋ္ဋတိ. သောဘဏံ နာမ ဝေဌေတွာ မုခဝဋ္ဋိသိဗ္ဗနံ. ဂုဏကံ နာမ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနေန သိဗ္ဗနံ; ဧဝံ သိဗ္ဗိတာ ဟိ အန္တာ ထိရာ ဟောန္တိ. ပဝနန္တောတိ ပါသန္တော ဝုစ္စတိ.

๒๗๘. ในบทว่า นะ ภิกขะเว อะกายะพันธะเนนะ นี้ มีวินิจฉัยดังนี้: ภิกษุเมื่อออกจากวัดโดยไม่คาดประคดเอว ระลึกได้ที่ไหน ควรคาดที่นั่น. จะไปโดยคิดว่า "จักไปคาดที่โรงฉัน" ดังนี้ ย่อมควร. ระลึกได้แล้ว ตราบใดที่ยังไม่คาด ตราบนั้นไม่ควรเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาต. ที่ชื่อว่า กะลาพุกะ คือ ประคดเอวที่มีสายมาก. ที่ชื่อว่า เด็ฑฒุภะกะ คือ ประคดเอวที่มีสัณฐานเหมือนหัวงูน้ำ. ที่ชื่อว่า มุระชะ คือ ประคดเอวที่ทำโดยม้วนให้มีสัณฐานเหมือนลูกตะโพน. ที่ชื่อว่า มัททะวีณะ คือ ประคดเอวที่มีสัณฐานเหมือนสังวาล. ประคดเช่นนี้ แม้เส้นเดียวก็ไม่ควร จะกล่าวไปไยถึงหลายเส้น. ในบทว่า ปัฏฏิกัง สูกะรันตะกัง นี้ ประคดแผ่นที่ทอตามปกติ หรือทอเป็นลายก้างปลา ย่อมควร, ประคดที่เหลือมีลายตาช้างเป็นต้น ไม่ควร. ที่ชื่อว่า สูกะรันตะกะ (ประคดไส้สุกร) มีสัณฐานเหมือนปลอกลูกกุญแจ. ส่วนประคดเอวที่มีสายเดียวและประคดเอวที่มีสัณฐานเหมือนผลมะรื่น ย่อมคล้อยตามประคดไส้สุกร. บทว่า อะนุชานามิ ภิกขะเว มุระชัง มัททะวีณัง นี้ ทรงอนุญาตเฉพาะที่ชายประคดเท่านั้น. และในชายประคดสองชนิดนี้ ชายประคดลายสังวาล เกิน 4 เส้นขึ้นไปไม่ควร. ที่ชื่อว่า โสภะณะ คือ การเย็บม้วนที่ขอบปาก. ที่ชื่อว่า คุณะกะ คือ การเย็บให้มีสัณฐานเหมือนกลองตะโพน; เพราะเมื่อเย็บอย่างนี้ ชายประคดทั้งหลายย่อมมั่นคง. คำว่า ปะวะนันโต หมายถึง ห่วง.

---

၂၈၀. ဟတ္ထိသောဏ္ဍကံ နာမ နာဘိမူလတော ဟတ္ထိသောဏ္ဍသဏ္ဌာနံ ဩလမ္ဗကံ ကတွာ နိဝတ္ထံ စောဠိကဣတ္ထီနံ နိဝါသနံ ဝိယ. မစ္ဆဝါဠကံ နာမ ဧကတော ဒသန္တံ ဧကတော ပါသန္တံ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝတ္ထံ. စတုကဏ္ဏကံ နာမ ဥပရိ ဒွေ, ဟေဋ္ဌတော ဒွေတိ ဧဝံ စတ္တာရော ကဏ္ဏေ ဒဿေတွာ နိဝတ္ထံ. တာလဝဏ္ဋကံ နာမ တာလဝဏ္ဋာကာရေန သာဋကံ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသနံ. သတဝလိကံ နာမ ဒီဃသာဋကံ အနေကက္ခတ္တုံ ဩဘဉ္ဇိတွာ ဩဝဋ္ဋိကံ ကရောန္တေန နိဝတ္ထံ, ဝါမဒက္ခိဏပဿေသု ဝါ နိရန္တရံ ဝလိယော ဒဿေတွာ နိဝတ္ထံ. သစေ ပန ဇာဏုတော ပဋ္ဌာယ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝလိယော ပညာယန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

๒๘๐. ที่ชื่อว่า หัตถิโสณฑะกะ (นุ่งชายงวงช้าง) คือ การนุ่งโดยทำให้ชายห้อยลงมีสัณฐานเหมือนงวงช้างจากโคนสะดือ เหมือนการนุ่งของสตรีชาวโจฬะ. ที่ชื่อว่า มัจฉะวาฬะกะ (นุ่งชายหางปลา) คือ การนุ่งโดยปล่อยชายผ้าด้านหนึ่งและห่วงด้านหนึ่งให้ห้อยลง. ที่ชื่อว่า จตุกัณณะกะ (นุ่งสี่มุม) คือ การนุ่งโดยแสดงมุมทั้ง 4 คือ ข้างบน 2 ข้างล่าง 2. ที่ชื่อว่า ตาละวัณฏะกะ (นุ่งชายพัดใบตาล) คือ การนุ่งโดยปล่อยผ้าให้ห้อยลงเป็นรูปพัดใบตาล. ที่ชื่อว่า สะตะวะลิกะ (นุ่งร้อยริ้ว) คือ การนุ่งโดยพับผ้าผืนยาวหลายครั้งแล้วทำเป็นขอบเอว หรือนุ่งโดยแสดงริ้วให้ปรากฏที่ข้างซ้ายและขวาอย่างต่อเนื่อง. แต่ถ้าปรากฏริ้วเพียงหนึ่งหรือสองริ้วตั้งแต่เข่าขึ้นไป ย่อมควร.

---

သံဝေလ္လိယံ နိဝါသေန္တီတိ မလ္လကမ္မကာရာဒယော ဝိယ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ နိဝါသေန္တိ; ဧဝံ နိဝါသေတုံ ဂိလာနဿပိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿပိ န ဝဋ္ဋတိ. ယမ္ပိ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ကောဏေ ဥက္ခိပိတွာ အန္တရဝါသကဿ ဥပရိ လဂ္ဂေန္တိ, အန္တော ဝါ ဧကံ ကာသာဝံ တထာ နိဝါသေတွာ ဗဟိ အပရံ နိဝါသေန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနော ပန အန္တော ကာသာဝဿ ဩဝဋ္ဋိကံ ဒဿေတွာ အပရံ ဥပရိ နိဝါသေတုံ လဘတိ. အဂိလာနေန ဒွေ နိဝါသေန္တေန သဂုဏံ [Pg.55] ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗာနိ. ဣတိ ယဉ္စ ဣဓ ပဋိက္ခိတ္တံ, ယဉ္စ သေခိယဝဏ္ဏနာယံ; တံ သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗိကာရံ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတဗ္ဗံ. ယံကိဉ္စိ ဝိကာရံ ကရောန္တော ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတိ. န ဘိက္ခဝေ ဂိဟိပါရုတံ ပါရုပိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ပဋိက္ခိတ္တံ ဂိဟိပါရုတံ အပါရုပိတွာ, ဥဘော ကဏ္ဏေ သမံ ကတွာ ပါရုပနံ ပရိမဏ္ဍလပါရုပနံ နာမ, တံ ပါရုပိတဗ္ဗံ.

บทว่า สังเวลลิยัง นิวาเสนติ ความว่า นุ่งหยักรั้งเหมือนพวกนักมวยและคนงานเป็นต้น; การนุ่งอย่างนี้ แม้แก่ภิกษุไข้หรือภิกษุผู้เดินทาง ก็ไม่ควร. แม้การที่ภิกษุผู้เดินทางยกมุมหนึ่งหรือสองมุมขึ้นเหน็บไว้เหนือผ้าสบง หรือนุ่งผ้ากาสาวะผืนหนึ่งไว้ข้างในอย่างนั้น แล้วนุ่งอีกผืนหนึ่งไว้ข้างนอก ทั้งหมดนั้นไม่ควร. แต่ภิกษุไข้ ย่อมได้เพื่อแสดงขอบเอวไว้ข้างในผ้ากาสาวะ แล้วนุ่งอีกผืนหนึ่งทับข้างบน. ภิกษุผู้มิใช่คนไข้ เมื่อจะนุ่ง 2 ผืน ควรทำเป็นชั้นเดียวกันแล้วนุ่ง. ดังนี้ วิธีนุ่งใดที่ทรงห้ามไว้ในขันทกะนี้ และวิธีนุ่งใดที่ทรงห้ามไว้ในเสขิยวัตร; ภิกษุควรเว้นวิธีนุ่งทั้งหมดนั้นเสีย ไม่ทำให้ผิดแปลก นุ่งให้เป็นปริมณฑล ปิดวงกลมทั้งสาม. ภิกษุเมื่อทำความผิดแปลกอย่างใดอย่างหนึ่ง ย่อมไม่พ้นจากอาบัติทุกกฎ. การไม่ห่มอย่างคฤหัสถ์ตามที่ทรงห้ามไว้ในบทว่า นะ ภิกขะเว คิหิปารุตัง ปารุปิตัพพัง แต่ห่มโดยทำมุมทั้งสองให้เสมอกัน ชื่อว่าการห่มเป็นปริมณฑล ภิกษุควรห่มอย่างนั้น.

---

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ သေတပဋပါရုတံ ပရိဗ္ဗာဇကပါရုတံ ဧကသာဋကပါရုတံ သောဏ္ဍပါရုတံ အန္တေပုရိကပါရုတံ မဟာဇေဋ္ဌကပါရုတံ ကုဋိပဝေသကပါရုတံ ဗြာဟ္မဏပါရုတံ ပါဠိကာရကပါရုတန္တိ ဧဝမာဒိ ပရိမဏ္ဍလလက္ခဏတော အညထာ ပါရုတံ, သဗ္ဗမေတံ ဂိဟိပါရုတံ နာမ. တသ္မာ ယထာ သေတပဋာ အဍ္ဎပါလကနိဂဏ္ဌာ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ဧကစ္စေ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဥရံ ဝိဝရိတွာ ဒွီသု အံသကူဋေသု ပါဝုရဏံ ဌပေန္တိ, ယထာ စ ဧကသာဋကာ မနုဿာ နိဝတ္ထသာဋကဿ ဧကေနန္တေန ပိဋ္ဌိံ ပါရုပိတွာ ဥဘော ကဏ္ဏေ ဥဘောသု အံသကူဋေသု ဌပေန္တိ, ယထာ စ သုရာသောဏ္ဍာဒယော သာဋကေန ဂီဝံ ပရိက္ခိပန္တာ ဥဘော အန္တေ ဥဒရေ ဝါ ဩလမ္ဗေန္တိ; ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ခိပန္တိ, ယထာ စ အန္တေပုရိကာယော အက္ခိတာရကမတ္တံ ဒဿေတွာ ဩဂုဏ္ဌိကံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ မဟာဇေဋ္ဌာ ဒီဃသာဋကံ နိဝါသေတွာ တဿေဝ ဧကေနန္တေန သကလသရီရံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ကဿကာ ခေတ္တကုဋိံ ပဝိသန္တာ သာဋကံ ပလိဝေဌေတွာ ဥပကစ္ဆကေ ပက္ခိပိတွာ တဿေဝ ဧကေနန္တေန သရီရံ ပါရုပန္တိ, ယထာ စ ဗြာဟ္မဏာ ဥဘိန္နံ ဥပကစ္ဆကာနံ အန္တရေန သာဋကံ ပဝေသေတွာ အံသကူဋေသု ပက္ခိပန္တိ, ယထာ စ ပါဠိကာရကော ဘိက္ခု ဧကံသပါရုပနေန ပါရုတံ ဝါမဗာဟုံ ဝိဝရိတွာ စီဝရံ အံသကူဋံ အာရောပေတိ; ဧဝံ အပါရုပိတွာ သဗ္ဗေပိ ဧတေ အညေ စ ဧဝရူပေ ပါရုပနဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗိကာရံ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတဗ္ဗံ. တထာ အပါရုပိတွာ အာရာမေ ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ အနာဒရေန ယံကိဉ္စိ ဝိကာရံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋံ.

ในบทว่า “น ภิกฺขเว คิหิปารุตํ ปารุปิตพฺพํ” (ภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงห่มอย่างคฤหัสถ์) เป็นต้นนั้น การห่มใดๆ ที่แตกต่างไปจากลักษณะการห่มแบบ “ปริมณฑล” (ห่มให้เรียบร้อย) เช่น การห่มของคนนุ่งผ้าขาว, การห่มของนักบวชปริพาชก, การห่มของคนนุ่งผ้าผืนเดียว, การห่มของคนขี้เมา, การห่มของสตรีในวัง, การห่มของช่างไม้ใหญ่, การห่มของชาวนาที่เข้าไปในกระท่อม, การห่มของพราหมณ์, การห่มของภิกษุผู้จัดแถวสงฆ์ เป็นต้น การห่มทั้งหมดนี้เรียกว่า “คิหิปารุต” (การห่มอย่างคฤหัสถ์) เพราะฉะนั้น ภิกษุพึงห่มให้เป็นปริมณฑล โดยปราศจากความผิดปกติ โดยเว้นจากโทษในการห่มเหล่านี้ทั้งหมดและโทษอื่นๆ ที่มีลักษณะเช่นนี้ เช่น: 1. การห่มของพวกนิครนถ์นุ่งผ้าขาวที่ปกปิดเพียงครึ่งท่อนบน 2. การที่ปริพาชกบางพวกเปิดอกแล้ววางผ้าห่มไว้บนบ่าทั้งสองข้าง 3. การที่คนนุ่งผ้าผืนเดียวเอาชายผ้าที่นุ่งแล้วคลุมหลัง แล้วเอาชายผ้าทั้งสองข้างวางไว้บนบ่าทั้งสองข้าง 4. การที่คนขี้เมาเป็นต้น เอาผ้าพันคอแล้วปล่อยชายผ้าทั้งสองข้างห้อยลงมาที่หน้าอก หรือโยนไปข้างหลัง 5. การที่สตรีในวังห่มคลุมศีรษะโดยเปิดให้เห็นเพียงช่องดวงตา 6. การที่ช่างไม้ใหญ่นุ่งผ้าผืนยาวแล้วเอาชายผ้าผืนนั้นคลุมร่างกายทั้งหมด 7. การที่ชาวนาเมื่อเข้าไปในกระท่อมนา ก็เอาผ้าพันแล้วสอดไว้ใต้รักแร้ แล้วเอาชายผ้าผืนนั้นคลุมร่างกาย 8. การที่พราหมณ์สอดผ้าไว้ระหว่างรักแร้ทั้งสองข้างแล้ววางไว้บนบ่า 9. การที่ภิกษุผู้จัดแถวสงฆ์ห่มเฉวียงบ่าแล้วเปิดแขนซ้ายออก แล้วเอาจีวรพาดไว้บนบ่า อนึ่ง ภิกษุผู้ไม่ห่มอย่างนั้น แต่กลับห่มอย่างไม่เคารพในอารามหรือในบ้านเรือน ทำให้เกิดความผิดปกติใดๆ ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ

---

၂၈၁. မုဏ္ဍဝဋ္ဋီတိ ယထာ ရညော ကုဟိဉ္စိ ဂစ္ဆတော ပရိက္ခာရဘဏ္ဍဝဟနမနုဿာတိ အဓိပ္ပာယော. အန္တရာကာဇန္တိ မဇ္ဈေ လဂ္ဂေတွာ ဒွီဟိ ဝဟိတဗ္ဗဘာရံ.

๒๘๑. คำว่า มุณฑวฏฺฏี หมายถึง การที่คนแบกหามสัมภาระของพระราชาผู้เสด็จไปที่ใดที่หนึ่ง แบกคานหามที่มีของอยู่สองข้าง (เหมือนคนแบกหามของพระราชา) นี่คือความหมายของผู้ตำหนิ คำว่า อนฺตรากาชํ หมายถึง ภาระที่พึงหามโดยคนสองคน โดยแขวนของไว้ตรงกลาง

---

၂၈၂. အစက္ခုဿန္တိ [Pg.56] စက္ခူနံ ဟိတံ န ဟောတိ; ပရိဟာနိံ ဇနေတိ. နစ္ဆာဒေတီတိ န ရုစ္စတိ. အဋ္ဌင်္ဂုလပရမန္တိ မနုဿာနံ ပမာဏင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလပရမံ. အတိမဋာဟကန္တိ အတိခုဒ္ဒကံ.

๒๘๒. คำว่า อจกฺขุสฺสํ หมายถึง ไม่เป็นประโยชน์แก่ดวงตา ย่อมทำให้ดวงตาเสื่อมหรือมัวหมอง คำว่า นจฺฉาเทติ หมายถึง ไม่ชอบใจ คำว่า อฏฺฐงฺคุลปรมํ หมายถึง ไม้สีฟันที่มีความยาวอย่างยิ่งไม่เกิน 8 องคุลีตามนิ้วมือของมนุษย์ คำว่า อติมฏาหกํ หมายถึง ไม้สีฟันที่เล็กเกินไป

---

၂၈၃. ဒါယံ အာလိမ္ပေန္တီတိ တိဏဝနာဒီသု အဂ္ဂိံ ဒေန္တိ. ပဋဂ္ဂိန္တိ ပဋိအဂ္ဂိံ. ပရိတ္တန္တိ အပ္ပဟရိတကရဏေန ဝါ ပရိခါခဏနေန ဝါ ပရိတ္တာဏံ. ဧတ္ထ ပန အနုပသမ္ပန္နေ သတိ သယံ အဂ္ဂိံ ဒါတုံ န လဘတိ, အသတိ အဂ္ဂိမ္ပိ ဒါတုံ လဘတိ, ဘူမိံ တစ္ဆေတွာ တိဏာနိပိ ဟရိတုံ, ပရိခမ္ပိ ခဏိတုံ, အလ္လသာခံ ဘဉ္ဇိတွာပိ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေတုံ လဘတိ, သေနာသနံ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ တထာ နိဗ္ဗာပေတုံ လဘတိယေဝ. ဥဒကေန ပန ကပ္ပိယေနေဝ လဘတိ, န ဣတရေန.

๒๘๓. คำว่า ทายํ อาลิมฺเปนฺติ หมายถึง พวกเขาก่อไฟในป่าหญ้าเป็นต้น คำว่า ปฏคฺคึ หมายถึง ไฟต้าน หรือไฟสวน คำว่า ปริตฺตํ หมายถึง การป้องกันโดยทำให้ไม่มีหญ้าและต้นไม้เขียวชอุ่ม หรือโดยการขุดคู ในสิกขาบทนี้ หากมีอนุปสัมบันอยู่ ภิกษุไม่พึงก่อไฟด้วยตนเอง แต่หากไม่มีอนุปสัมบันอยู่ ภิกษุพึงก่อไฟได้ และพึงถากพื้นดิน ถอนหญ้า ขุดคู หรือหักกิ่งไม้สดเพื่อดับไฟได้ ไฟที่มาถึงหรือยังไม่มาถึงเสนาสนะ ภิกษุพึงดับได้ด้วยวิธีดังกล่าว (เช่น การก่อไฟสวนทาง หรือการทำแนวป้องกัน) อนึ่ง เมื่อดับไฟด้วยน้ำ พึงดับด้วยน้ำที่สมควร (น้ำที่ไม่มีตัวสัตว์) เท่านั้น ไม่พึงดับด้วยน้ำที่ไม่สมควร (น้ำที่มีตัวสัตว์)

---

၂၈၄. သတိ ကရဏီယေတိ သုက္ခကဋ္ဌာဒိဂ္ဂဟဏကိစ္စေ သတိ. ပေါရိသိယန္တိ ပုရိသပ္ပမာဏံ. အာပဒါသူတိ ဝါဠမိဂါဒယော ဝါ ဒိသွာ မဂ္ဂမူဠှော ဝါ ဒိသာ ဩလောကေတုကာမော ဟုတွာ ဒဝဍာဟံ ဝါ ဥဒကောဃံ ဝါ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အတိဥစ္စမ္ပိ ရုက္ခံ အာရောဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

๒๘๔. คำว่า สติ กรณียะ หมายถึง เมื่อมีกิจที่จะต้องเก็บฟืนแห้งเป็นต้น คำว่า โปริสิยํ หมายถึง สูงประมาณชั่วตัวบุรุษ คำว่า อาปทาสุ หมายถึง ในภัยพิบัติทั้งหลาย เช่น เห็นสัตว์ร้ายมีเสือเป็นต้น หรือหลงทางแล้วต้องการมองหาทิศทาง หรือเห็นไฟป่าหรือกระแสน้ำหลากกำลังมา ในภัยพิบัติเช่นนี้ การปีนต้นไม้ที่สูงมากก็เป็นสิ่งที่สมควร

---

၂၈၅. ကလျာဏဝါက္ကရဏာတိ မဓုရသဒ္ဒါ. ဆန္ဒသော အာရောပေမာတိ ဝေဒံ ဝိယ သက္ကတဘာသာယ ဝါစနာမဂ္ဂံ အာရောပေမ. သကာယ နိရုတ္တိယာတိ ဧတ္ထ သကာ နိရုတ္တိ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဝုတ္တပ္ပကာရော မာဂဓိကော ဝေါဟာရော.

๒๘๕. คำว่า กลฺยาณวากฺกรณา หมายถึง มีเสียงไพเราะ คำว่า ฉนฺทโส อาโรเปมา หมายถึง เราปรารถนาจะยกขึ้นสู่ระเบียบการสาธยายด้วยภาษาสันสกฤต เหมือนอย่างคัมภีร์พระเวท คำว่า สกาย นิรุตฺติยา ในที่นี้ สกา นิรุตฺติ หมายถึง ภาษาพูดของชาวมคธ ซึ่งเป็นภาษาที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้

---

၂၈၆. လောကာယတံ နာမ သဗ္ဗံ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ, သဗ္ဗံ အနုစ္ဆိဋ္ဌံ, သေတော ကာကော, ကာဠော ဗကော; ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဧဝမာဒိနိရတ္ထကကာရဏပဋိသံယုတ္တံ တိတ္ထိယသတ္ထံ.

๒๘๖. คำว่า โโลกายตะ หมายถึง คัมภีร์ของพวกเดียรถีย์ที่ประกอบด้วยเหตุผลที่ไร้ประโยชน์ เช่น “ทุกอย่างเป็นของเหลือ” “ทุกอย่างไม่ใช่ของเหลือ” “อีกาขาว” “นกกระยางดำ” “เพราะเหตุนี้และเหตุนั้น” เป็นต้น

---

၂၈၈. အန္တရာ အဟောသီတိ အန္တရိတာ အဟောသိ ပဋိစ္ဆန္နာ.

๒๘๘. คำว่า อนฺตรา อโหสิ หมายถึง ถูกขวางไว้ ถูกปิดบังไว้

---

၂၈၉. အာဗာဓပ္ပစ္စယာတိ ယဿ အာဗာဓဿ လသုဏံ ဘေသဇ္ဇံ; တပ္ပစ္စယာတိ အတ္ထော.

๒๘๙. คำว่า อาพาธปจฺจยา หมายถึง เพราะปัจจัยคืออาพาธที่มีกระเทียมเป็นยาสำหรับอาพาธนั้น

---

၂၉၀. ပဿာဝပါဒုကန္တိ ဧတ္ထ ပါဒုကာ ဣဋ္ဌကာဟိပိ သိလာဟိပိ ဒါရူဟိပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝစ္စပါဒုကာယပိ ဧသေဝ နယော. ပရိဝေဏန္တိ ဝစ္စကုဋိပရိက္ခေပဗ္ဘန္တရံ.

๒๙๐. คำว่า ปสฺสาวปาทุกํ ในที่นี้ หมายถึง เขียงเท้าสำหรับปัสสาวะ พึงทำด้วยอิฐ ด้วยหิน หรือด้วยไม้ก็ได้ สำหรับเขียงเท้าสำหรับอุจจาระก็มีนัยเดียวกัน คำว่า ปริเวณํ หมายถึง บริเวณภายในรั้วของส้วม

---

၂၉၃. ယထာဓမ္မော [Pg.57] ကာရေတဗ္ဗောတိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမှိ ဒုက္ကဋေန ပါစိတ္တိယဝတ္ထုမှိ ပါစိတ္တိယေန ကာရေတဗ္ဗော. ပဟရဏတ္ထံ ကတံ ပဟရဏီတိ ဝုစ္စတိ, ယဿ ကဿစိ အာဝုဓသင်္ခါတဿေတံ အဓိဝစနံ, တံ ဌပေတွာ အညံ သဗ္ဗံ လောဟဘဏ္ဍံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ကတကဉ္စ ကုမ္ဘကာရိကဉ္စာတိ ဧတ္ထ ကတကံ ဝုတ္တမေဝ. ကုမ္ဘကာရိကဉ္စာတိ ဓနိယဿေဝ သဗ္ဗမတ္တိကာမယကုဋိ ဝုစ္စတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

๒๙๓. คำว่า ยถาธมฺโม กาเรตพฺโพ หมายถึง ในเรื่องที่เป็นทุกกฏ พึงให้ทำด้วยอาบัติทุกกฏ ในเรื่องที่เป็นปาจิตตีย์ พึงให้ทำด้วยอาบัติปาจิตตีย์ คำว่า ปหรณี หมายถึง สิ่งที่ทำขึ้นเพื่อใช้ตี เป็นชื่อเรียกอาวุธใดๆ ที่เป็นโลหะ เว้นจากอาวุธนั้นแล้ว โลหะอื่นๆ ทั้งหมดเราอนุญาต นี่คือความหมาย คำว่า กตกญฺจ กมฺภการิกญฺจ ในที่นี้ คำว่า กตกะ ได้กล่าวไว้แล้ว คำว่า กมฺภการิกญฺจ หมายถึง กุฏิที่ทำด้วยดินเหนียวล้วนของท่านธนิยะเอง ส่วนที่เหลือในทุกแห่งก็ชัดเจนแล้ว

---

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ขุททกวัตถุกถา จบแล้ว

---

ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาขุททกวัตถุขันธกะ จบแล้ว

---

၆. သေနာသနက္ခန္ဓကံ

๖. เสนาสนขันธกะ

---

ဝိဟာရာနုဇာနနကထာ

เรื่องการอนุญาตวิหาร

---

၂၉၄. သေနာသနက္ခန္ဓကေ [Pg.58] – အပညတ္တံ ဟောတီတိ အနနုညာတံ ဟောတိ. ဝိဟာရော နာမ အဍ္ဎယောဂါဒိမုတ္တကော အဝသေသာဝါသော. အဍ္ဎယောဂေါတိ သုပဏ္ဏဝင်္ကဂေဟံ. ပါသာဒေါတိ ဒီဃပါသာဒေါ. ဟမ္မိယန္တိ ဥပရိအာကာသတလေ ပတိဋ္ဌိတကူဋာဂါရော ပါသာဒေါယေဝ. ဂုဟာတိ ဣဋ္ဌကာဂုဟာ သိလာဂုဟာ ဒါရုဂုဟာ ပံသုဂုဟာ. အာဂတာနာဂတဿ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿာတိ အာဂတဿ စ အနာဂတဿ စ စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတစာရဿ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ.

๒๙๔. ในเสนาสนขันธกะ คำว่า อปญฺญตฺตํ โหติ หมายถึง ยังไม่ได้ทรงอนุญาต คำว่า วิหาร หมายถึง ที่อยู่อาศัยที่เหลือที่พ้นจากอัฑฒโยคเป็นต้น คำว่า อฑฺฒโยค หมายถึง เรือนที่มีหลังคาโค้งสองด้านเหมือนปีกครุฑ คำว่า ปราสาท หมายถึง ปราสาทรูปยาว คำว่า หัมมิยะ หมายถึง ปราสาทที่มีเรือนยอดตั้งอยู่บนดาดฟ้า หรือบนพื้นไม่มีหลังคา คำว่า คูหา หมายถึง ถ้ำที่ทำด้วยอิฐ ถ้ำที่ทำด้วยหิน ถ้ำที่ทำด้วยไม้ หรือถ้ำที่ทำด้วยดิน คำว่า อาคตานาคตสฺส จาตุทฺทิสสฺส สงฺฆสฺส หมายถึง แก่สงฆ์จาตุททิศ ผู้มีจาริกไม่ถูกปิดบังในทิศทั้งสี่ ทั้งที่มาแล้วและยังไม่มา

---

၂၉၅. အနုမောဒနဂါထာသု – သီတံ ဥဏှန္တိ ဥတုဝိသဘာဂဝသေန ဝုတ္တံ. သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယောတိ ဧတ္ထ သိသိရောတိ သမ္ဖုသိတကဝါတော ဝုစ္စတိ. ဝုဋ္ဌိယောတိ ဥဇုကမေဃဝုဋ္ဌိယော ဧဝ. ဧတာနိ သဗ္ဗာနိ ပဋိဟန္တီတိ ဣမိနာဝ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

๒๙๕. ในอนุโมทนาคาถา คำว่า สีตํ อุณฺหํ (หนาว ร้อน) พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้โดยอำนาจแห่งฤดูที่ไม่สม่ำเสมอ ในบทว่า สิสิเร จาปิ วุฏฺฐิโย คำว่า สิสิระ หมายถึง ลมที่มีละอองฝนแรง คำว่า วุฏฺฐิโย หมายถึง สายฝนที่ตกลงมาตรงๆ เท่านั้น คำเหล่านี้ทั้งหมดพึงประกอบเข้ากับคำว่า ปฏิหนฺติ (ย่อมป้องกัน) ด้วยบทนี้บทเดียวเท่านั้น

---

ပဋိဟညတီတိ ဝိဟာရေန ပဋိဟညတိ. လေဏတ္ထန္တိ နိလီယနတ္ထံ. သုခတ္ထန္တိ သီတာဒိပရိဿယာဘာဝေန သုခဝိဟာရတ္ထံ. ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုန္တိ ဣဒမ္ပိ ပဒဒွယံ ‘‘သုခတ္ထဉ္စာ’’တိ ဣမိနာဝ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သုခတ္ထဉ္စ ဝိဟာရဒါနံ, ကတမံ သုခတ္ထံ? ဈာယိတုံ ဝိပဿိတုဉ္စ ယံ သုခံ, တဒတ္ထံ. အထ ဝါ ပရပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗံ – ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုဉ္စ ဝိဟာရဒါနံ; ဣဓ ဈာယိဿန္တိ ဝိပဿိဿန္တီတိ ဒဒတော ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သော စ သဗ္ဗဒဒေါ ဟောတိ, ယော ဒဒါတိ ဥပဿယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၄၂).

คำว่า "ปฏหญฺญติ" (ย่อมกั้น) หมายถึง วิหารย่อมกั้น (ต้านทาน) คำว่า "เลณตฺถํ" (เพื่อประโยชน์แก่ที่เร้น) หมายถึง เพื่อประโยชน์แก่การซ่อนเร้น คำว่า "สุขตฺถํ" (เพื่อประโยชน์แก่ความสุข) หมายถึง เพื่อประโยชน์แก่การอยู่เป็นสุข เพราะไม่มีภัยอันเกิดจากความหนาวเป็นต้น บทสองบทนี้คือ "ฌายิตุญฺจ วิปสฺสิตุํ" (เพื่อเจริญฌานและวิปัสสนา) พึงประกอบกับบทว่า "สุขตฺถญฺจ" (เพื่อประโยชน์แก่ความสุข) นี้เท่านั้น ด้วยว่าความนี้ท่านกล่าวไว้ว่า "การถวายวิหารย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่ความสุข" เพื่อประโยชน์แก่ความสุขเช่นไร? เพื่อประโยชน์แก่ความสุขใด อันเป็นไปเพื่อการเจริญฌานและวิปัสสนา อีกนัยหนึ่ง พึงประกอบกับบทหลัง (วิหารทาน) ก็ได้ คือ "การถวายวิหารย่อมเป็นไปเพื่อการเจริญฌานและวิปัสสนา" พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญการถวายวิหารแก่สงฆ์ โดยคิดว่า "ในวิหารนี้ พระสงฆ์จักเจริญฌานและวิปัสสนา" ว่าเป็นเลิศ ดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า "ผู้ใดถวายที่พักอาศัย ผู้นั้นชื่อว่าเป็นผู้ให้ทุกสิ่ง" (สังยุตตนิกาย เทวตาสังยุตต์ 1.42)

---

ယသ္မာ စ အဂ္ဂံ ဝဏ္ဏိတံ, ‘‘တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော’’တိ ဂါထာ. ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရေ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတေ စ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတေ စ ဝါသေယျ. တေသံ အန္နဉ္စာတိ ယံ တေသံ အနုစ္ဆဝိကံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ဝတ္ထာနိ စ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနာနိ စ, တံ သဗ္ဗံ တေသု ဥဇုဘူတေသု အကုဋိလစိတ္တေသု. ဒဒေယျာတိ နိဒဟေယျ. တဉ္စ ခေါ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ န [Pg.59] စိတ္တပ္ပသာဒံ ဝိရာဓေတွာ, ဧဝံ ဝိပ္ပသန္နစိတ္တဿ ဟိ တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ…ပေ… ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါတိ.

และเพราะเหตุที่ทรงสรรเสริญว่าเป็นเลิศ พระคาถาจึงกล่าวว่า "เพราะเหตุนั้นแล บุรุษผู้เป็นบัณฑิตพึงสร้างวิหาร" คำว่า "วาสเยตฺถ พหุสฺสุเต" (พึงให้อยู่ซึ่งผู้มีสุตะมากในวิหารนี้) หมายถึง พึงให้อยู่ซึ่งผู้มีสุตะมากในปริยัติและผู้มีสุตะมากในปฏิเวธในวิหารนี้ คำว่า "เตสํ อนฺนญฺจ" (อนึ่ง อาหารของท่านเหล่านั้น) หมายถึง อาหาร เครื่องดื่ม ผ้า และเสนาสนะมีเตียงและตั่งเป็นต้น อันสมควรแก่ท่านเหล่านั้นทั้งหมด พึงถวายสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดแก่ท่านเหล่านั้นผู้มีจิตซื่อตรง ไม่คดโกง คำว่า "ทเทยฺย" (พึงให้) หมายถึง พึงฝังลง อนึ่ง พึงถวายสิ่งนั้นด้วยใจที่เลื่อมใสยิ่ง ไม่พึงให้โดยทำความเลื่อมใสของจิตให้เสื่อมไป เพราะว่า เมื่อผู้นั้นมีจิตเลื่อมใสยิ่งอย่างนี้ ท่านเหล่านั้นย่อมแสดงธรรมอันเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ทั้งปวงแก่ผู้นั้น... (ละไว้) ...ผู้นั้นรู้แจ้งธรรมนั้นแล้ว เป็นพระอรหันต์ผู้ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน

---

၂၉၆. အာဝိဉ္ဆနစ္ဆိဒ္ဒံ အာဝိဉ္ဆနရဇ္ဇုန္တိ ဧတ္ထ ရဇ္ဇု နာမ သစေပိ ဒီပိနင်္ဂုဋ္ဌေန ကတာ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ; န ကာစိ န ဝဋ္ဋတိ. တီဏိ တာဠာနီတိ တိဿော ကုဉ္စိကာယော. ယန္တကံ သူစိကန္တိ ဧတ္ထ ယံ ယံ ဇာနာတိ တံ တံ ယန္တကံ, တဿ ဝိဝရဏသူစိကဉ္စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝေဒိကာဝါတပါနံ နာမ စေတိယေ ဝေဒိကာသဒိသံ. ဇာလဝါတပါနံ နာမ ဇာလကဗဒ္ဓံ. သလာကဝါတပါနံ နာမ ထမ္ဘကဝါတပါနံ. စက္ကလိကန္တိ ဧတ္ထ စောဠကပါဒပုဉ္ဆနံ ဗန္ဓိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. ဝါတပါနဘိသီတိ ဝါတပါနပ္ပမာဏေန ဘိသိံ ကတွာ ဗန္ဓိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. မိဍ္ဎိန္တိ မိဍ္ဎကံ. ဗိဒလမဉ္စကန္တိ ဝေတ္တမဉ္စံ; ဝေဠုဝိလီဝေဟိ ဝါ ဝီတံ.

๒๙๖. ในบทว่า "อาวิญฺฉนจฺฉิทฺทํ อาวิญฺฉนรชฺชุํ" นี้ คำว่า "รชฺชุ" (เชือก) แม้ทำด้วยหางเสือ (สัตว์) ก็ย่อมควรแท้ ไม่ใช่ว่าเชือกบางอย่างจะไม่ควร. คำว่า "ตีณิ ตาลานิ" หมายถึง ลูกกุญแจ ๓ ดอก. ในบทว่า "ยนฺตกํ สูจิกํ" นี้ สิ่งใดที่เขารู้กันว่าเป็นเครื่องกล (ยนตกะ) สิ่งนั้นชื่อว่า ยนตกะ และควรทำลูกกุญแจสำหรับไขเครื่องกลนั้นด้วย. ที่ชื่อว่า "เวทิกาวาตปานะ" คือหน้าต่างที่มีลักษณะคล้ายราวในเจดีย์. ที่ชื่อว่า "ชาลวาตปานะ" คือหน้าต่างที่ขึงด้วยตาข่าย. ที่ชื่อว่า "สลากวาตปานะ" คือหน้าต่างที่มีซี่ไม้. ในบทว่า "จกฺกะลิกํ" นี้ มีความหมายว่า เราอนุญาตให้ผูกผ้าเช็ดเท้าที่ทำด้วยท่อนผ้าเก่า. คำว่า "วาตปานภิสี" มีความหมายว่า เราอนุญาตให้ทำเบาะตามขนาดหน้าต่างแล้วผูกไว้. คำว่า "มิฑฺฒิ" หมายถึง ม้านั่งเล็กที่ทำด้วยดินหรือไม้. คำว่า "พิทลมนฺจกะ" หมายถึง เตียงหวาย หรือเตียงที่สานด้วยซีกไม้ไผ่.

---

၂၉၇. အာသန္ဒိကောတိ စတုရဿပီဌံ ဝုစ္စတိ. ဥစ္စကမ္ပိ အာသန္ဒိကန္တိ ဝစနတော ဧကတောဘာဂေန ဒီဃပီဌမေဝ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကံ ဝဋ္ဋတိ, စတုရဿအာသန္ဒိကော ပန ပမာဏာတိက္ကန္တောပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သတ္တင်္ဂေါ နာမ တီသု ဒိသာသု အပဿယံ ကတွာ ကတမဉ္စော, အယမ္ပိ ပမာဏာတိက္ကန္တော ဝဋ္ဋတိ. ဘဒ္ဒပီဌန္တိ ဝေတ္တမယံ ပီဌံ ဝုစ္စတိ. ပီဌိကာတိ ပိလောတိကာဗဒ္ဓပီဌမေဝ. ဧဠကပါဒပီဌံ နာမ ဒါရုပဋ္ဋိကာယ ဥပရိ ပါဒေ ဌပေတွာ ဘောဇနဖလကံ ဝိယ ကတပီဌံ ဝုစ္စတိ. အာမလကဝဋ္ဋိကပီဌံ နာမ အာမလကာကာရေန ယောဇိတံ ဗဟုပါဒကပီဌံ. ဣမာနိ တာဝ ပါဠိယံ အာဂတပီဌာနိ. ဒါရုမယံ ပန သဗ္ဗံ ပီဌံ ဝဋ္ဋတီတိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ကောစ္ဆန္တိ ဥသိရမယံ ဝါ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇမယံ ဝါ.

๒๙๗. คำว่า อาสนทิกะ หมายถึง ตั่งสี่เหลี่ยม. จริงอยู่ เพราะพระดำรัสว่า 'อาสนทิกะแม้ที่สูง' ตั่งยาวที่มีขาเพียง ๘ นิ้วเท่านั้นจึงควร, ส่วนอาสนทิกะสี่เหลี่ยม แม้เกินประมาณก็ควร พึงทราบดังนี้. ที่ชื่อว่า สัตตังคะ คือเตียงที่ทำพนักพิงไว้ใน ๓ ทิศ, แม้เตียงนี้เกินประมาณก็ควร. ที่ชื่อว่า ภัททปีฐะ หมายถึง ตั่งที่ทำด้วยหวาย. ที่ชื่อว่า ปีฐิกา หมายถึง ตั่งที่ผูกด้วยท่อนผ้าเท่านั้น. ที่ชื่อว่า เอฬกปาทปีฐะ หมายถึง ตั่งที่ทำเหมือนแผ่นกระดานสำหรับฉันอาหาร โดยตั้งขาไว้บนแผ่นไม้. ที่ชื่อว่า อามลกวัฏฏิกปีฐะ หมายถึง ตั่งที่มีขามากซึ่งประกอบเป็นรูปมะขามป้อม. ตั่งเหล่านี้เป็นตั่งที่มาในพระบาลีเบื้องต้น. ส่วนตั่งที่ทำด้วยไม้ทั้งหมด ย่อมควร นี้เป็นวินิจฉัยในเรื่องตั่งนี้. คำว่า โกจฉะ หมายถึง ที่นั่งที่ทำด้วยหญ้าแฝก หรือทำด้วยหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง.

---

အဋ္ဌင်္ဂုလပရမံ မဉ္စပဋိပါဒကန္တိ ဧတ္ထ မနုဿာနံ ပမာဏင်္ဂုလမေဝ အဋ္ဌင်္ဂုလံ. စိမိလိကာ နာမ ပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ ဆဝိသံရက္ခဏတ္ထာယ အတ္ထရဏံ ဝုစ္စတိ. ရုက္ခတူလန္တိ သိမ္ဗလိရုက္ခာဒီနံ ယေသံ ကေသဉ္စိ ရုက္ခာနံ တူလံ. လတာတူလန္တိ ခီရဝလ္လိအာဒီနံ ယာသံ ကာသဉ္စိ ဝလ္လီနံ တူလံ. ပေါဋကိတူလန္တိ ပေါဋကိတိဏာဒီနံ ယေသံ ကေသဉ္စိ တိဏဇာတိကာနံ အန္တမသော ဥစ္ဆုနဠာဒီနမ္ပိ တူလံ. ဧတေဟိ တီဟိ သဗ္ဗဘူတဂါမာ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ရုက္ခဝလ္လိတိဏဇာတိယော ဟိ မုဉ္စိတွာ အညော ဘူတဂါမော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ယဿ ကဿစိ ဘူတဂါမဿ တူလံ ဗိမ္ဗောဟနေ [Pg.60] ဝဋ္ဋတိ, ဘိသိံ ပန ပါပုဏိတွာ သဗ္ဗမ္ပေတံ အကပ္ပိယတူလန္တိ ဝုစ္စတိ. န ကေဝလဉ္စ ဗိမ္ဗောဟနေ ဧတံ တူလမေဝ, ဟံသမောရာဒီနံ သဗ္ဗသကုဏာနံ သီဟာဒီနံ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနဉ္စ လောမမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ပိယင်္ဂုပုပ္ဖဗကုဠပုပ္ဖာဒိ ပန ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ န ဝဋ္ဋတိ. တမာလပတ္တံ သုဒ္ဓမေဝ န ဝဋ္ဋတိ, မိဿကံ ပန ဝဋ္ဋတိ. ဘိသီနံ အနုညာတံ ပဉ္စဝိဓံ ဥဏ္ဏာဒိတူလမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

ในบทว่า 'อฏฺฐงฺคุลปรมํ มญฺจปฏิปาทกํ' นี้ คำว่า 'อฏฺฐงฺคุลํ' หมายถึง ๘ นิ้ว ด้วยนิ้วมือปกติของมนุษย์นั่นเอง. คำว่า 'จิมิลิกา' หมายถึง เครื่องปูลาดที่ปูเพื่อรักษาผิวพื้นดินที่ตกแต่งแล้ว. คำว่า 'รุกฺขตูลํ' (นุ่นต้นไม้) หมายถึง นุ่นของต้นไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง มีต้นงิ้วเป็นต้น. คำว่า 'ลตาทูลํ' (นุ่นเถาวัลย์) หมายถึง นุ่นของเถาวัลย์ชนิดใดชนิดหนึ่ง มีเถาวัลย์นมเป็นต้น. คำว่า 'โปฏกิตูลํ' (นุ่นหญ้า) หมายถึง นุ่นของพืชจำพวกหญ้าชนิดใดชนิดหนึ่ง มีหญ้าโปฏกะเป็นต้น โดยที่สุดแม้นุ่นของอ้อยและไม้อ้อเป็นต้น. ภูตคามทั้งหมดถูกสงเคราะห์เข้าด้วยนุ่น ๓ ชนิดนี้. เพราะว่า ภูตคามอื่นนอกจากพืชจำพวกต้นไม้ เถาวัลย์ และหญ้า ไม่มี, เพราะเหตุนั้น นุ่นของภูตคามชนิดใดชนิดหนึ่ง ย่อมควรในหมอนหนุนศีรษะ, แต่เมื่อถึงความเป็นเบาะ นุ่นทั้งหมดนั้นเรียกว่า 'นุ่นที่ไม่ควร'. และไม่ใช่เพียงนุ่นชนิดนี้เท่านั้นที่ควรในหมอนหนุนศีรษะ, แม้ขนของนกทุกชนิด มีหงส์และนกยูงเป็นต้น และขนของสัตว์สี่เท้าทุกชนิด มีสีหะเป็นต้น ก็ย่อมควร. แต่ดอกไม้ชนิดใดชนิดหนึ่ง มีดอกประยงค์และดอกพิกุลเป็นต้น ย่อมไม่ควร. ใบกฤษณาล้วนๆ ย่อมไม่ควร, แต่ที่ผสมย่อมควร. แม้นุ่น ๕ ชนิด มีนุ่นขนสัตว์เป็นต้น ที่ทรงอนุญาตไว้สำหรับทำเบาะ ก็ย่อมควรในหมอนหนุนศีรษะ.

---

အဒ္ဓကာယိကာနီတိ ဥပဍ္ဎကာယပ္ပမာဏာနိ, ယေသု ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သီသံ ဥပဒဟန္တိ. သီသပ္ပမာဏံ နာမ ယဿ ဝိတ္ထာရတော တီသု ကဏ္ဏေသု ဒွိန္နံ ကဏ္ဏာနံ အန္တရံ မိနီယမာနံ ဝိဒတ္ထိ စေဝ စတုရင်္ဂုလဉ္စ ဟောတိ, မဇ္ဈဋ္ဌာနံ မုဋ္ဌိရတနံ ဟောတိ. ဒီဃတော ပန ဒိယဍ္ဎရတနံ ဝါ ဒွိရတနံ ဝါတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. အယံ သီသပ္ပမာဏဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ. ဣတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟေဋ္ဌာ ပန ဝဋ္ဋတိ. အဂိလာနဿ သီသုပဓာနဉ္စ ပါဒုပဓာနဉ္စာတိ ဒွယမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဂိလာနဿ ဗိမ္ဗောဟနာနိ သန္ထရိတွာ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏံ ကတွာ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ယာနိ ပန ဘိသီနံ အနုညာတာနိ ပဉ္စ ကပ္ပိယတူလာနိ, တေဟိ ဗိမ္ဗောဟနံ မဟန္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဖုဿဒေဝတ္ထေရော အာဟ. ဝိနယဓရဥပတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘ဗိမ္ဗောဟနံ ကရိဿာမီ’တိ ကပ္ပိယတူလံ ဝါ အကပ္ပိယတူလံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ကရောန္တဿ ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ.

คำว่า 'อัฑฒกายิกานิ' หมายถึง หมอนที่มีขนาดกึ่งตัว ซึ่งภิกษุทั้งหลายวางหนุนตั้งแต่สะเอวขึ้นไปจนถึงศีรษะ. หมอนที่ชื่อว่า 'สีสัปปมาณ' (หมอนมีขนาดศีรษะ) คือ หมอนที่เมื่อวัดส่วนกว้างในระหว่างมุม ๒ มุม จากบรรดามุม ๓ มุม มีขนาด ๑ คืบ ๔ นิ้ว, ส่วนตรงกลางมีขนาด ๑ ศอกกำ. ส่วนโดยยาวนั้น ในกุรุนทีอรรถกถากล่าวว่า มีขนาด ๑ ศอกครึ่ง หรือ ๒ ศอก. นี้เป็นกำหนดอย่างสูงของหมอนมีขนาดศีรษะ. เกินกว่านี้ไม่ควร, แต่ต่ำกว่านี้ควร. สำหรับภิกษุผู้ไม่เป็นไข้ หมอนหนุนศีรษะและหมอนหนุนเท้า ๒ อย่างเท่านั้นที่ควร. สำหรับภิกษุผู้เป็นไข้ แม้จะลาดหมอนหลายใบแล้วปูผ้าทับข้างบนนอน ก็ควร. พระผุสสเทวเถระกล่าวว่า 'ปุยนุ่น ๕ ชนิดที่ทรงอนุญาตไว้สำหรับทำฟูก หมอนที่ทำด้วยปุยนุ่นเหล่านั้น แม้จะมีขนาดใหญ่ก็ควร'. แต่พระอุปติสสเถระผู้ทรงพระวินัยกล่าวว่า 'เมื่อภิกษุคิดว่า เราจะทำหมอน แล้วใส่ปุยนุ่นที่ควรหรือปุยนุ่นที่ไม่ควรทำ หมอนที่มีขนาดตามกำหนดเท่านั้นจึงจะควร'

---

ပဉ္စ ဘိသိယောတိ ပဉ္စဟိ ဥဏ္ဏာဒီဟိ ပူရိတဘိသိယော. တူလဂဏနာယ ဟိ ဧတာသံ ဂဏနာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဥဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန န ကေဝလံ ဧဠကလောမမေဝ ဂဟိတံ, ဌပေတွာ မနုဿလောမံ ယံကိဉ္စိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယမံသဇာတီနံ ပက္ခိစတုပ္ပဒါနံ လောမံ, သဗ္ဗံ ဣဓ ဥဏ္ဏဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ. တသ္မာ ဆန္နံ စီဝရာနံ ဆန္နံ အနုလောမစီဝရာနဉ္စ အညတရေန ဘိသိစ္ဆဝိံ ကတွာ တံ သဗ္ဗံ ပက္ခိပိတွာ ဘိသိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဠကလောမာနိ ပန အပက္ခိပိတွာ ကမ္ဗလမေဝ စတုဂ္ဂုဏံ ဝါ ပဉ္စဂုဏံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ကတာပိ ဥဏ္ဏဘိသိသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ.

คำว่า บิสี ๕ อย่าง คือ บิสีที่ยัดด้วยวัตถุ ๕ มีขนสัตว์เป็นต้น เพราะว่าการนับจำนวนบิสีเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคทรงกล่าวไว้ด้วยการนับจำนวนนุ่น ในบิสีเหล่านั้น ด้วยการถือเอาขนสัตว์ มิใช่ทรงถือเอาเพียงขนแกะเท่านั้น แต่ทรงถือเอาขนของสัตว์ปีกและสัตว์สี่เท้าที่มีเนื้อควรและไม่ควรอย่างใดอย่างหนึ่งทั้งหมด เว้นขนมนุษย์ ในที่นี้ด้วยคำว่าขนสัตว์นั่นเอง เพราะฉะนั้น การทำบิสีโดยทำเปลือกบิสีด้วยผ้าจีวร ๖ ชนิด หรือผ้าอนุโลมจีวร ๖ ชนิดอย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วใส่ขนทั้งหมดนั้นเข้าไป ย่อมควร อนึ่ง บิสีที่ทำโดยไม่ใส่ขนแกะ แต่ใส่ผ้ากัมพลนั่นเอง หรือผ้าสักหลาด ๔ ชั้น หรือ ๕ ชั้น ก็ถึงการนับว่าเป็นอุณณบิสี (บิสีขนสัตว์) เช่นกัน

---

စောဠဘိသိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ နဝစောဠံ ဝါ ပုရာဏစောဠံ ဝါ သံဟရိတွာ ဝါ အန္တော ပက္ခိပိတွာ ဝါ ကတာ စောဠဘိသိ, ယံကိဉ္စိ ဝါကံ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ဝါကဘိသိ, ယံကိဉ္စိ တိဏံ ပက္ခိပိတွာ ကတာ တိဏဘိသိ, အညတြ သုဒ္ဓတမာလပတ္တံ ယံကိဉ္စိ ပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ပဏ္ဏဘိသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တမာလပတ္တံ ပန အညေန မိဿမေဝ ဝဋ္ဋတိ, သုဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ. ဘိသိယာ ပမာဏနိယမော [Pg.61] နတ္ထိ, မဉ္စဘိသိ ပီဌဘိသိ ဘူမတ္ထရဏဘိသိ စင်္ကမနဘိသိ ပါဒပုဉ္ဆနဘိသီတိ ဧတာသံ အနုရူပတော သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန ပမာဏံ ကာတဗ္ဗံ. ယံ ပနေတံ ဥဏ္ဏာဒိပဉ္စဝိဓတူလမ္ပိ ဘိသိယံ ဝဋ္ဋတိ, တံ ‘‘မသူရကေပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. ဧတေန မသူရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

ในบรรดาบิสีมีโจฬบิสีเป็นต้น บิสีที่ทำโดยพับผ้าใหม่หรือผ้าเก่าอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือใส่เข้าไปข้างใน พึงทราบว่าเป็นโจฬบิสี, บิสีที่ทำโดยใส่เปลือกไม้ (เส้นใย) อย่างใดอย่างหนึ่ง พึงทราบว่าเป็นวากบิสี, บิสีที่ทำโดยใส่หญ้าอย่างใดอย่างหนึ่ง พึงทราบว่าเป็นติณบิสี, บิสีที่ทำโดยใส่ใบไม้อย่างใดอย่างหนึ่ง เว้นใบพิกุลล้วน พึงทราบว่าเป็นปัณณบิสี แต่ใบพิกุลนั้น ย่อมควรเมื่อผสมกับใบไม้อื่นเท่านั้น ใบพิกุลล้วนไม่ควร กำหนดขนาดของบิสีไม่มี บิสีสำหรับเตียง บิสีสำหรับตั่ง บิสีสำหรับปูพื้น บิสีสำหรับทางจงกรม บิสีสำหรับเช็ดเท้า พึงกำหนดขนาดตามความเหมาะสมของบิสีเหล่านั้นตามความพอใจของตน อนึ่ง นุ่น ๕ ชนิดมีขนสัตว์เป็นต้นใดที่ควรในบิสี นุ่น ๕ ชนิดนั้น ท่านกล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนทีว่า 'แม้ในมสูรกะ (หมอนอิง) ก็ควร' ด้วยคำในคัมภีร์กุรุนทีนี้ เป็นอันสำเร็จว่า การใช้สอยมสูรกะย่อมควร

---

မဉ္စဘိသိံ ပီဌေ သန္ထရန္တီတိ မဉ္စဘိသိံ ပီဌေ အတ္ထရန္တိ; အတ္ထရဏတ္ထာယ ဟရန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဥလ္လောကံ အကရိတွာတိ ဟေဋ္ဌာ စိမိလိကံ အဒတွာ. ဖောသိတုန္တိ ရဇနေန ဝါ ဟလိဒ္ဒိယာ ဝါ ဥပရိ ဖုသိတာနိ ဒါတုံ. ဘတ္တိကမ္မန္တိ ဘိသိစ္ဆဝိယာ ဥပရိ ဘတ္တိကမ္မံ. ဟတ္ထဘတ္တိန္တိ ပဉ္စင်္ဂုလိဘတ္တိံ.

คำว่า 'ปูบิสีสำหรับเตียงบนตั่ง' หมายถึง ปูบิสีสำหรับเตียงลงบนตั่ง หรือจะแปลว่า นำไปเพื่อปู ก็สมควร คำว่า 'ไม่ทำเพดาน' หมายถึง ไม่ปูผ้าหยาบ (จิมิลิกา) ไว้ข้างล่าง คำว่า 'เพื่อพ่น' หมายถึง เพื่อทำเป็นจุดๆ ไว้ข้างบนด้วยน้ำย้อมหรือขมิ้น คำว่า 'ภัตติกัมมะ' หมายถึง การทำลวดลายต่างๆ บนเปลือกบิสี คำว่า 'หัตถภัตติ' หมายถึง การทำลวดลายเป็นรูปนิ้วมือทั้งห้า

---

၂၉၈. ဣက္ကာသန္တိ ရုက္ခနိယျာသံ ဝါ သိလေသံ ဝါ. ပိဋ္ဌမဒ္ဒန္တိ ပိဋ္ဌခလိံ. ကုဏ္ဍကမတ္တိကန္တိ ကုဏ္ဍကမိဿကမတ္တိကံ. သာသပကုဋ္ဋန္တိ သာသပပိဋ္ဌံ. သိတ္ထတေလကန္တိ ဝိလီနမဓုသိတ္ထကံ. အစ္စုဿန္နံ ဟောတီတိ ဗိန္ဒု ဗိန္ဒု ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ပစ္စုဒ္ဓရိတုန္တိ ပုဉ္ဆိတုံ. ဂဏ္ဍုမတ္တိကန္တိ ဂဏ္ဍုပ္ပာဒဂူထမတ္တိကံ. ကသာဝန္တိ အာမလကဟရီတကာနံ ကသာဝံ.

๒๙๘. คำว่า 'อิกกาสะ' หมายถึง ยางไม้หรือกาว คำว่า 'ปิฏฐมัททะ' หมายถึง น้ำแป้งเปียก คำว่า 'กุณฑกมัตติกะ' หมายถึง ดินเหนียวที่ผสมด้วยรำข้าว คำว่า 'สาสปะกุฏฏะ' หมายถึง แป้งมัสตาร์ด คำว่า 'สิตถะเตลกะ' หมายถึง ขี้ผึ้งที่ละลายแล้ว คำว่า 'ย่อมเป็นของมากเกินไป' หมายถึง ตั้งอยู่เป็นหยดๆ คำว่า 'เพื่อถอนออก' หมายถึง เพื่อเช็ดออก คำว่า 'คัณฑุมัตติกะ' หมายถึง ดินเหนียวที่เป็นมูลไส้เดือน คำว่า 'กสาวะ' หมายถึง น้ำฝาดของมะขามป้อมและสมอไทย

---

၂၉၉. န ဘိက္ခဝေ ပဋိဘာနစိတ္တန္တိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ဣတ္ထိပုရိသရူပမေဝ, တိရစ္ဆာနရူပမ္ပိ အန္တမသော ဂဏ္ဍုပ္ပာဒရူပမ္ပိ ဘိက္ခုနော သယံ ကာတုံ ဝါ ‘‘ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ဥပါသက ဒွါရပါလံ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ န လဗ္ဘတိ. ဇာတကပကရဏအသဒိသဒါနာဒီနိ ပန ပသာဒနီယာနိ နိဗ္ဗိဒါပဋိသံယုတ္တာနိ ဝါ ဝတ္ထူနိ ပရေဟိ ကာရာပေတုံ လဗ္ဘတိ. မာလာကမ္မာဒီနိ သယမ္ပိ ကာတုံ လဗ္ဘတိ.

๒๙๙. ในบทว่า 'ภิกษุทั้งหลาย จิตรกรรมที่เกิดจากปฏิภาณไม่ควร' นี้ มิใช่เพียงรูปหญิงและรูปชายเท่านั้น แม้รูปสัตว์เดรัจฉาน โดยที่สุดแม้รูปไส้เดือน ภิกษุก็ไม่ควรทำเอง หรือไม่ควรสั่งว่า 'จงทำ' แม้จะสั่งว่า 'อุบาสก ท่านจงทำรูปทวารบาล' ก็ไม่ได้ แต่รูปที่น่าเลื่อมใสอันเป็นเรื่องราวในชาดกและอัสสทิสทานเป็นต้น หรือเรื่องราวที่ประกอบด้วยความเบื่อหน่าย ย่อมควรให้ผู้อื่นทำได้ ส่วนการทำลวดลายดอกไม้เป็นต้น ย่อมควรทำได้แม้ด้วยตนเอง

---

၃၀၀. အဠကမန္ဒာတိ ဧကင်္ဂဏာ မနုဿာဘိကိဏ္ဏာ. တယော ဂဗ္ဘေတိ ဧတ္ထ သိဝိကာဂဗ္ဘောတိ စတုရဿဂဗ္ဘော. နာဠိကာဂဗ္ဘောတိ ဝိတ္ထာရတော ဒိဂုဏတိဂုဏာယာမော ဒီဃဂဗ္ဘော. ဟမ္မိယဂဗ္ဘောတိ အာကာသတလေ ကူဋာဂါရဂဗ္ဘော ဝါ မုဏ္ဍစ္ဆဒနဂဗ္ဘော ဝါ.

๓๐๐. คำว่า 'อลกมันดา' หมายถึง มีลานเป็นอันเดียวกันและดาดาษไปด้วยผู้คน ในบทว่า 'ห้อง ๓ อย่าง' นี้ คำว่า 'สิวิกากัพภะ' หมายถึง ห้องสี่เหลี่ยม คำว่า 'นาฬิกากัพภะ' หมายถึง ห้องยาวที่มีความยาวเป็น ๒ เท่าหรือ ๓ เท่าของความกว้าง คำว่า 'หัมมิยกัพภะ' หมายถึง ห้องที่เป็นเรือนยอด หรือห้องที่มีหลังคาตัด (หลังคาเรียบ) บนชั้นดาดฟ้า

---

ကလင်္ကပါဒကန္တိ ရုက္ခံ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ခါဏုကေ အာကောဋေတွာ ကတံ, တံ အာဟရိမံ ဘိတ္တိပါဒံ ဇိဏ္ဏကုဋ္ဋပါဒဿ ဥပတ္ထမ္ဘနတ္ထံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ အနုဇာနာမီတိ [Pg.62] အတ္ထော. ပရိတ္တာဏကိဋိကန္တိ ဝဿပရိတ္တာဏတ္ထံ ကိဋိကံ. ဥဒ္ဒသုဓန္တိ ဝစ္ဆကဂေါမယေန စေဝ ဆာရိကာယ စ သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတမတ္တိကံ.

คำว่า 'กลังกปาทกะ' หมายถึง ฐานกำแพงที่ทำโดยเจาะไม้แล้วตอกหลักไม้เข้าไปในรูไม้นั้น ความหมายคือ ทรงอนุญาตให้ตั้งฐานกำแพงที่เคลื่อนย้ายได้นั้นลงบนพื้นดิน เพื่อประโยชน์แก่การค้ำจุนฐานกำแพงที่เก่าคร่ำคร่า คำว่า 'ปริตตาณกิติกะ' หมายถึง แผ่นบังเพื่อป้องกันฝน คำว่า 'อุททสุธะ' หมายถึง ดินเหนียวที่นวดผสมกับมูลลูกโคและเถ้า

---

အာဠိန္ဒော နာမ ပမုခံ ဝုစ္စတိ. ပဃနံ နာမ ယံ နိက္ခမန္တာ စ ပဝိသန္တာ စ ပါဒေဟိ ဟနန္တိ, တဿ ဝိဟာရဒွါရေ ဥဘတော ကုဋ္ဋံ နီဟရိတွာ ကတပဒေသဿေတံ အဓိဝစနံ, ‘‘ပဃာန’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. ပကုဋ္ဋန္တိ မဇ္ဈေ ဂဗ္ဘဿ သမန္တာ ပရိယာဂါရော ဝုစ္စတိ. ‘‘ပကုဋ’’န္တိပိ ပါဌော. ဩသာရကန္တိ အနာဠိန္ဒကေ ဝိဟာရေ ဝံသံ ဒတွာ တတော ဒဏ္ဍကေ ဩသာရေတွာ ကတဆဒနပမုခံ. သံသာရဏကိဋိကော နာမ စက္ကလယုတ္တော ကိဋိကော.

คำว่า 'อาฬินทะ' หมายถึง มุขหน้า คำว่า 'ปฆนะ' หมายถึง สถานที่ที่ผู้จะออกและผู้จะเข้าเหยียบย่ำด้วยเท้า ชื่อนี้เป็นชื่อของส่วนที่ทำโดยยื่นฝาออกมาทั้งสองข้างที่ประตูวิหาร แม้คำว่า 'ปฆานะ' ก็เรียกเช่นกัน คำว่า 'ปะกุฏฏะ' หมายถึง ห้องล้อมรอบโดยรอบห้องกลาง แม้บทว่า 'ปะกุฏะ' ก็มีบ้าง คำว่า 'โอสารกะ' หมายถึง มุขที่มีหลังคาซึ่งทำโดยวางไม้ไผ่ไว้ในวิหารที่ไม่มีอาฬินทะ แล้วลดไม้ระแนงลงมาจากไม้ไผ่นั้น คำว่า 'สังสารณกิติกะ' หมายถึง แผ่นบังที่ประกอบด้วยล้อ

---

၃၀၁. ပါနီယဘာဇနန္တိ ပိဝန္တာနံ ပါနီယဒါနဘာဇနံ. ဥဠုင်္ကော စ ထာလကဉ္စ ပါနီယသင်္ခဿ အနုလောမာနိ.

๓๐๑. คำว่า 'ปานียภาชนะ' หมายถึง ภาชนะสำหรับให้น้ำดื่มแก่ผู้ดื่มทั้งหลาย กระบวยและถ้วย ย่อมเป็นของสมควรแก่สังข์สำหรับน้ำดื่ม

---

၃၀၃. အပေသီတိ ဒီဃဒါရုမှိ ခါဏုကေ ပဝေသေတွာ ကဏ္ဋကသာခါဟိ ဝိနန္ဓိတွာ ကတံ ဒွါရထကနကံ. ပလိဃောတိ ဂါမဒွါရေသု ဝိယ စက္ကယုတ္တံ ဒွါရထကနကံ.

๓๐๓. คำว่า 'อเปสี' หมายถึง เครื่องปิดประตูที่ทำโดยเจาะไม้ท่อนยาวแล้วสอดหลักไม้เข้าไป ผูกรัดด้วยกิ่งไม้มีหนาม คำว่า 'ปริฆะ' หมายถึง เครื่องปิดประตูที่ประกอบด้วยล้อ เหมือนอย่างที่ประตูหมู่บ้าน

---

၃၀၅. အဿတရီဟိ ယုတ္တာ ရထာ အဿတရီရထာ. အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာတိ အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာနိ.

๓๐๕. รถที่เทียมด้วยแม่ม้าอัสดร ชื่อว่า 'อัสสตารีรถะ' คำว่า 'อามุตตมณิกุณฑลา' หมายถึง ผู้มีต่างหูแก้วมณีที่สวมไว้แล้ว

---

ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. သီတိဘူတောတိ ကိလေသာတပါဘာဝေန သီတိဘူတော. နိရူပဓီတိ ကိလေသုပဓိအဘာဝေန နိရူပဓီတိ ဝုစ္စတိ.

คำว่า 'ปรินิพพุโต' หมายถึง ดับเย็นแล้วด้วยการดับกิเลส คำว่า 'สีติภูโต' หมายถึง เป็นผู้เย็นแล้วเพราะไม่มีความเร่าร้อนแห่งกิเลส คำว่า 'นิรูปธิ' หมายถึง เรียกว่า นิรูปธิ เพราะไม่มีอุปธิคือกิเลส

---

သဗ္ဗာ အာသတ္တိယော ဆေတွာတိ ရူပါဒီသု ဝါ ဝိသယေသု သဗ္ဗဘဝေသု ဝါ ပတ္ထနာယော ဆိန္ဒိတွာ. ဟဒယေ ဒရန္တိ စိတ္တေ ကိလေသဒရထံ ဝိနေတွာ. ဝေယျာယိကန္တိ ဝယကရဏံ ဝုစ္စတိ.

คำว่า 'ตัดความผูกพันทั้งปวงแล้ว' หมายถึง ตัดความปรารถนาในอารมณ์มีรูปเป็นต้น หรือในภพทั้งปวง คำว่า 'ความเร่าร้อนในใจ' หมายถึง บรรเทาความกระวนกระวายแห่งกิเลสในจิต คำว่า 'เวยยายิกะ' หมายถึง การทำความสิ้นเปลือง (ค่าใช้จ่าย)

---

၃၀၇. အာဒေယျဝါစောတိ တဿ ဝစနံ ဗဟူ ဇနာ အာဒိယိတဗ္ဗံ သောတဗ္ဗံ မညန္တီတိ အတ္ထော. အာရာမေ အကံသူတိ ယေ သဓနာ, တေ အတ္တနော ဓနေန အကံသု. ယေ မန္ဒဓနာ စေဝ အဓနာ စ, တေသံ ဓနံ အဒါသိ. ဣတိ သော သတသဟဿကဟာပဏေ သတသဟဿဂ္ဃနကဉ္စ ဘဏ္ဍံ ဒတွာ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနိကေ အဒ္ဓါနေ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရပတိဋ္ဌာနံ ကတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ.

๓๐๗. คำว่า 'อาเทยยวาจา' หมายความว่า ชนเป็นอันมากย่อมสำคัญว่า คำของอนาถบิณฑิกเศรษฐีนั้นควรรับไว้ ควรฟัง หรือควรปฏิบัติตาม คำว่า 'สร้างในอาราม' หมายความว่า ชนเหล่าใดมีทรัพย์ ชนเหล่านั้นสร้างด้วยทรัพย์ของตน ส่วนชนเหล่าใดมีทรัพย์น้อยและไม่มีทรัพย์ เศรษฐีนั้นได้ให้ทรัพย์แก่ชนเหล่านั้น อนาถบิณฑิกเศรษฐีนั้นได้ให้กหาปณะแสนหนึ่งและสิ่งของมีค่าแสนหนึ่งแล้ว ได้สร้างที่ตั้งวิหารทุก ๆ โยชน์ตลอดระยะทาง ๔๕ โยชน์ แล้วจึงเดินทางไปสาวัตถี

---

ကောဋိသန္ထရံ [Pg.63] သန္ထရာပေသီတိ ကဟာပဏကောဋိယာ ကဟာပဏကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ သန္ထရိ. ယေ တတ္ထ ရုက္ခာ ဝါ ပေါက္ခရဏိယော ဝါ တေသံ ပရိက္ခေပပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ ဌာနေ သန္ထရိတွာ အဒါသိ. ဧဝမဿ အဋ္ဌာရသကောဋိကံ နိဓာနံ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ.

คำว่า 'ปูลาดด้วยกหาปณะ' หมายความว่า ได้ปูลาดโดยให้ปลายกหาปณะจรดปลายกหาปณะ ส่วนต้นไม้หรือสระโบกขรณีใด ๆ ที่อยู่ในอารามนั้น เศรษฐีนั้นได้ปูลาดด้วยกหาปณะในที่อื่นตามประมาณของบริเวณต้นไม้และสระโบกขรณีเหล่านั้น แล้วจึงถวาย ด้วยประการฉะนี้ ทรัพย์ที่ฝังไว้ ๑๘ โกฏิของเศรษฐีนั้นก็ได้หมดสิ้นไป

---

ကုမာရဿ ဧတဒဟောသီတိ ဂဟပတိနော ဧဝံ ဗဟုဓနံ စဇန္တဿာပိ မုခဿ ဝိပ္ပသန္နာကာရံ ဒိသွာ ဧတံ အဟောသိ. ကောဋ္ဌကံ မာပေသီတိ သတ္တဘူမိကံ ဒွါရကောဋ္ဌကပါသာဒံ မာပေသိ.

คำว่า 'ความคิดนี้ได้มีแก่กุมาร' หมายความว่า กุมารนั้นเห็นอาการที่หน้าของคฤหบดีผ่องใสเป็นพิเศษ แม้เมื่อคฤหบดีนั้นสละทรัพย์เป็นอันมากอย่างนี้ จึงมีความคิดนี้เกิดขึ้น คำว่า 'สร้างซุ้มประตู' หมายความว่า ได้สร้างปราสาทซุ้มประตู ๗ ชั้น

---

အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ဇေတဝနေ ဝိဟာရေ ကာရာပေသိ…ပေ… မဏ္ဍပေ ကာရာပေသီတိ အပရာဟိပိ အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ဧတေ ဝိဟာရာဒယော ကာရာပေသိ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏာယ ဘူမိယာ. ဝိပဿိဿ ဟိ ဘဂဝတော ပုနဗ္ဗသုမိတ္တော ဂဟပတိ ယောဇနပ္ပမာဏံ ဘူမိံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာသန္ထရေန ကိဏိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေသိ. သိခိဿ ပန သိရိဝဍ္ဎော ဂဟပတိ တိဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏယဋ္ဌိသန္ထရေန, ဝေဿဘုဿ သောတ္ထိဇော ဂဟပတိ အဍ္ဎယောဇနပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏဖာလသန္ထရေန, ကကုသန္ဓဿ ပန အစ္စုတော ဂဟပတိ ဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏဟတ္ထိပဒသန္ထရေန, ကောဏာဂမနဿ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ အဍ္ဎဂါဝုတပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာသန္ထရေန, ကဿပဿ သုမင်္ဂလော ဂဟပတိ ဝီသတိဥသဘပ္ပမာဏံ သုဝဏ္ဏကစ္ဆပသန္ထရေန, အမှာကံ ဘဂဝတော သုဒတ္တော ဂဟပတိ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏံ ဘူမိံ ကဟာပဏသန္ထရေန ကိဏိတွာ ဝိဟာရံ ကာရာပေသီတိ; ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယန္တိ သမ္ပတ္တိယောတိ အလမေဝ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီသု ဝိရဇ္ဇိတုံ အလံ ဝိမုစ္စိတုန္တိ.

คำว่า 'อนาถบิณฑิกคฤหบดีได้สร้างวิหาร...สร้างมณฑปในพระเชตวัน' หมายความว่า ได้สร้างวิหารเป็นต้นเหล่านี้ด้วยทรัพย์อีก ๑๘ โกฏิ บนพื้นที่ขนาด ๘ กรีส อนึ่ง ปุนัพพสุมิตตคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาด ๑ โยชน์ โดยปูลาดด้วยอิฐทองคำ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาควิปัสสี ส่วนสิริวัฑฒคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาด ๓ คาวุต โดยปูลาดด้วยไม้เท้าทองคำ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาคสิขี, โสตถิชคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาดครึ่งโยชน์ โดยปูลาดด้วยผาลทองคำ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาคเวสสภู, อัจจุตคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาด ๑ คาวุต โดยปูลาดด้วยรอยเท้าช้างทองคำ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาคกกุสันธะ, อุคคคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาดครึ่งคาวุต โดยปูลาดด้วยอิฐทองคำ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาคโกนาคมนะ, สุมังคลคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาด ๒๐ อุสภะ โดยปูลาดด้วยรูปเต่าทองคำ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาคกัสสปะ, และสุทัตตคฤหบดีได้ซื้อที่ดินขนาด ๘ กรีส โดยปูลาดด้วยกหาปณะ แล้วสร้างวิหารถวายพระผู้มีพระภาคของเรา ด้วยประการฉะนี้ ความสมบูรณ์ทั้งหลายย่อมเสื่อมไปโดยลำดับ เพราะฉะนั้น จึงควรเบื่อหน่ายในความสมบูรณ์ทั้งปวง ควรหลุดพ้น

---

၃၀၈. ခဏ္ဍန္တိ ဘိန္နောကာသော. ဖုလ္လန္တိ ဖလိတောကာသော. ပဋိသင်္ခရိဿတီတိ ပါကတိကံ ကရိဿတိ. လဒ္ဓနဝကမ္မေန ပန ဘိက္ခုနာ ဝါသိဖရသုနိခါဒနာဒီနိ ဂဟေတွာ သယံ န ကာတဗ္ဗံ, ကတာကတံ ဇာနိတဗ္ဗံ.

๓๐๘. คำว่า 'ขาด' หมายถึง ที่ที่ชำรุด คำว่า 'แตก' หมายถึง ที่ที่ร้าว คำว่า 'จะซ่อมแซม' หมายถึง จะทำให้กลับเป็นปกติ อนึ่ง ภิกษุผู้ได้รับนวกรรมไม่ควรนำมีด ขวาน สิ่ว เป็นต้น ไปทำเอง แต่ควรรู้ว่าสิ่งใดทำแล้ว สิ่งใดยังไม่ได้ทำ

---

၃၁၀. ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာတိ ထေရော ကိရ ဂိလာနေ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ဇိဏ္ဏေ ဝုဍ္ဎေ သင်္ဂဏှန္တော သဗ္ဗပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတိ. ဣဒမဿ စာရိတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂန္တွာ’’တိ. အဂ္ဂါသနန္တိ ထေရာသနံ. အဂ္ဂေါဒကန္တိ ဒက္ခိဏောဒကံ. အဂ္ဂပိဏ္ဍန္တိ သံဃတ္ထေရပိဏ္ဍံ. အန္တရာ သတ္ထီနံ ကရိတွာတိ စတုန္နံ ပါဒါနံ အန္တရေ ကရိတွာ.

๓๑๐. คำว่า 'ไปข้างหลัง ๆ' หมายความว่า ได้ยินว่า พระเถระ (พระสารีบุตร) ย่อมมาข้างหลังสุด โดยอุปัฏฐากภิกษุอาพาธ และสงเคราะห์ภิกษุผู้แก่เฒ่า นี้เป็นวัตรปฏิบัติของท่าน เพราะเหตุนั้น พระสังคีติกาจารย์จึงกล่าวว่า 'ไปข้างหลัง ๆ' คำว่า 'อาสนะอันเลิศ' หมายถึง อาสนะของพระเถระ คำว่า 'น้ำอันเลิศ' หมายถึง น้ำทักษิโณทก คำว่า 'บิณฑบาตอันเลิศ' หมายถึง บิณฑบาตที่พระสังฆเถระพึงได้ คำว่า 'ทำไว้ระหว่างขา' หมายถึง ทำไว้ระหว่างเท้าทั้งสี่

---

၃၁၅. ပတိဋ္ဌာပေသီတိ [Pg.64] အဋ္ဌာရသကောဋိပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဧဝံ သဗ္ဗာပိ စတုပဏ္ဏာသကောဋိယော ပရိစ္စဇိ.

๓๑๕. คำว่า 'ได้ตั้งไว้' หมายความว่า ได้ตั้งไว้โดยสละทรัพย์ ๑๘ โกฏิ ด้วยประการฉะนี้ เศรษฐีนั้นได้สละทรัพย์ทั้งหมด ๕๔ โกฏิ

---

ဝိဟာရာနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการอนุญาตวิหารจบลงแล้ว

---

အာသနပ္ပဋိဗာဟနာဒိကထာ

เรื่องการห้ามอาสนะเป็นต้น

---

၃၁၆. ဝိပ္ပကတဘောဇနောတိ အန္တရဃရေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ အရညေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဘုဉ္ဇမာနော ဘိက္ခု အနိဋ္ဌိတေ ဘောဇနေ န ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. အန္တရဃရေ ပစ္ဆာ အာဂတေန ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ မနုဿာ ဝါ ဘိက္ခူ ဝါ ‘‘ပဝိသထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘မယိ ပဝိသန္တေ ဘိက္ခူ ဥဋ္ဌဟိဿန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဧထ, ဘန္တေ, အာသနံ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေန ပန ပဝိသိတဗ္ဗံ. သစေ ကောစိ ကိဉ္စိ န ဝဒတိ, အာသနသာလံ ဂန္တွာ အတိသမီပံ အဂန္တွာ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဌာတဗ္ဗံ. ဩကာသေ ကတေ ‘‘ပဝိသထာ’’တိ ဝုတ္တေန ပန ပဝိသိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ယံ အာသနံ တဿ ပါပုဏာတိ, တတ္ထ အဘုဉ္ဇန္တော ဘိက္ခု နိသိန္နော ဟောတိ, တံ ဥဋ္ဌာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယာဂုခဇ္ဇကာဒီသု ပန ယံကိဉ္စိ ပိဝိတွာ ဝါ ခါဒိတွာ ဝါ ယာဝ အညော အာဂစ္ဆတိ, တာဝ နိသိန္နံ ရိတ္တဟတ္ထမ္ပိ ဝုဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝိပ္ပကတဘောဇနောယေဝ ဟိ သော ဟောတိ.

๓๑๖. คำว่า 'ภิกษุผู้ยังฉันไม่เสร็จ' หมายความว่า ภิกษุผู้กำลังฉันอยู่ในบ้านก็ดี ในวิหารก็ดี ในป่าก็ดี ณ ที่ใดที่หนึ่ง ไม่ควรให้ลุกขึ้นก่อนที่การฉันจะเสร็จสิ้น ในบ้าน ภิกษุผู้มาทีหลังควรรับบิณฑบาตแล้วไป ถ้ามนุษย์หรือภิกษุกล่าวว่า 'นิมนต์เข้าไปเถิด' ควรกล่าวว่า 'เมื่ออาตมาเข้าไป ภิกษุหนุ่มทั้งหลายจักลุกขึ้น' แต่ถ้ามีผู้กล่าวว่า 'นิมนต์เถิด ท่านผู้เจริญ อาสนะมีอยู่' ภิกษุนั้นพึงเข้าไป ถ้าไม่มีใครกล่าวอะไร ภิกษุนั้นพึงไปที่โรงฉัน ไม่เข้าไปใกล้เกินไป พึงยืนอยู่ในที่ที่เหมาะสมกับตน แต่เมื่อมีการให้โอกาส และมีผู้กล่าวว่า 'นิมนต์เข้าไปเถิด' ภิกษุนั้นพึงเข้าไป อนึ่ง ถ้าภิกษุผู้ยังไม่ฉันนั่งอยู่ในอาสนะที่พึงได้แก่ภิกษุนั้น พึงให้ภิกษุนั้นลุกขึ้นได้ แต่ภิกษุผู้ดื่มยาคูหรือฉันของขบเคี้ยวอย่างใดอย่างหนึ่งแล้วนั่งอยู่ แม้มีมือเปล่า ก็ไม่ควรให้ลุกขึ้นจนกว่าภิกษุอื่นจะมา เพราะภิกษุนั้นยังเป็นผู้ยังฉันไม่เสร็จอยู่

---

သစေ ဝုဋ္ဌာပေတီတိ သစေ အာပတ္တိံ အတိက္ကမိတွာပိ ဝုဋ္ဌာပေတိယေဝ. ပဝါရိတော စ ဟောတီတိ ယံ သော ဝုဋ္ဌာပေတိ, အယဉ္စ ဘိက္ခု ပဝါရိတော စ ဟောတိ, တေန ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဂစ္ဆ ဥဒကံ အာဟရာဟီ’’တိ. ဝုဍ္ဎတရဉှိ ဘိက္ခုံ အာဏာပေတုံ ဣဒမေဝ ဧကံ ဌာနန္တိ. သစေ သော ဥဒကမ္ပိ န အာဟရတိ, တတော ယဉ္စ နဝကတရေန ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘သာဓုကံ သိတ္ထာနီ’’တိအာဒိမာဟ.

คำว่า 'ถ้าให้ลุกขึ้น' หมายความว่า ถ้าให้ลุกขึ้น แม้จะล่วงอาบัติแล้วก็ตาม คำว่า 'และเป็นผู้ปวารณาแล้ว' หมายความว่า ถ้าภิกษุที่ถูกให้ลุกขึ้นนั้นเป็นผู้ปวารณาแล้ว ภิกษุนั้นพึงกล่าวว่า 'จงไปนำน้ำมาเถิด' เพราะการสั่งภิกษุผู้แก่กว่าได้เฉพาะในกรณีนี้เท่านั้น ถ้าภิกษุผู้แก่กว่านั้นไม่นำน้ำมาด้วย เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงแสดงสิ่งที่ภิกษุหนุ่มพึงทำ โดยตรัสคำว่า 'ข้าวสุกดีแล้ว' เป็นต้น

---

ဂိလာနဿ ပတိရူပံ သေယျန္တိ ဧတ္ထ ယော ကာသဘဂန္ဒရာတိသာရာဒီဟိ ဂိလာနော ဟောတိ, ခေဠမလ္လကဝစ္စကပါလာဒီနိ ဌပေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ. ကုဋ္ဌိ ဝါ ဟောတိ, သေနာသနံ ဒူသေတိ; ဧဝရူပဿ ဟေဋ္ဌာပါသာဒပဏ္ဏသာလာဒီသု အညတရံ ဧကမန္တံ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. ယသ္မိံ ဝသန္တေ သေနာသနံ န ဒုဿတိ, တဿ ဝရသေယျာပိ ဒါတဗ္ဗာဝ. ယောပိ သိနေဟပါနဝိရေစနနတ္ထုကမ္မာဒီသု ယံကိဉ္စိ ဘေသဇ္ဇံ ကရောတိ, သဗ္ဗော သော ဂိလာနောယေဝ, တဿာပိ သလ္လက္ခေတွာ ပတိရူပံ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. လေသကပ္ပေနာတိ အပ္ပကေန သီသာဗာဓာဒိမတ္တေန. ဘိက္ခူ ဂဏေတွာတိ ‘‘ဧတ္တကာ နာမ ဘိက္ခူ’’တိ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ပရိစ္ဆေဒံ ဉတွာ.

ในบทว่า 'ที่นอนที่เหมาะสมแก่ภิกษุอาพาธ' นี้ ภิกษุใดอาพาธด้วยโรคไอ โรคริดสีดวงทวาร โรคท้องร่วงเป็นต้น ควรจัดหาภาชนะรองน้ำลาย ภาชนะรองอุจจาระปัสสาวะ เป็นต้น ไว้ให้ หรือถ้าเป็นโรคเรื้อน ย่อมทำให้เสนาสนะสกปรก ควรจัดเสนาสนะในที่อันสมควรแห่งใดแห่งหนึ่ง เช่น ชั้นล่างของปราสาท หรือโรงมุงด้วยใบไม้ ให้แก่ภิกษุอาพาธเช่นนั้น ส่วนภิกษุอาพาธที่เมื่ออยู่แล้วไม่ทำให้เสนาสนะสกปรก ควรจัดที่นอนอันประณีตให้ ภิกษุใดดื่มน้ำมัน ถ่ายยา หรือทำกรรมเกี่ยวกับการหยอดจมูกเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง ภิกษุนั้นทั้งหมดก็เป็นภิกษุอาพาธ ควรจัดเสนาสนะที่เหมาะสมให้แก่ภิกษุนั้นโดยพิจารณาดู คำว่า 'โดยประมาณเล็กน้อย' หมายถึง ด้วยอาการปวดศีรษะเป็นต้นเพียงเล็กน้อย คำว่า 'นับภิกษุ' หมายถึง รู้จำนวนภิกษุในวิหารว่า 'ภิกษุมีจำนวนเท่านี้'

---

အာသနပ္ပဋိဗာဟနာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการห้ามอาสนะเป็นต้นจบลงแล้ว

---

သေနာသနဂ္ဂါဟကထာ

เรื่องการรับเสนาสนะ

---

၃၁၈. သေယျာတိ [Pg.65] မဉ္စဋ္ဌာနာနိ ဝုစ္စန္တိ. သေယျဂ္ဂေနာတိ သေယျာပရိစ္ဆေဒေန, ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ကာလံ ဃောသေတွာ ဧကမဉ္စဋ္ဌာနံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဂါဟေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သေယျဂ္ဂေန ဂါဟေန္တာတိ သေယျာပရိစ္ဆေဒေန ဂါဟိယမာနာ. သေယျာ ဥဿာရယိံသူတိ မဉ္စဋ္ဌာနာနိ အတိရေကာနိ အဟေသုံ. ဝိဟာရဂ္ဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အနုဘာဂန္တိ ပုန အပရမ္ပိ ဘာဂံ ဒါတုံ. အတိမန္ဒေသု ဟိ ဘိက္ခူသု ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ တီဏိ ပရိဝေဏာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ. န အကာမာ ဒါတဗ္ဗောတိ အနိစ္ဆာယ န ဒါတဗ္ဗော. တတ္ထ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟိတေ အနုဘာဂေ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ န အတ္တနော အရုစိယာ သော အနုဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန ယေန ဂဟိတော, သော စ အတ္တနော ရုစိယာ တံ အနုဘာဂံ ဝါ ပဌမဘာဂံ ဝါ ဒေတိ, ဝဋ္ဋတိ.

๓๑๘. คำว่า เสยยา หมายถึง ที่ตั้งเตียง. คำว่า เสยยัคเคนะ หมายถึง โดยการกำหนดเขตที่นอน, มีอธิบายว่า ในวันเข้าพรรษา พึงประกาศเวลาแล้ว เราอนุญาตให้ภิกษุรูปหนึ่งรับที่ตั้งเตียงหนึ่งที่. คำว่า เสยยัคเคนะ คาเหนตา หมายถึง เมื่อให้รับโดยการกำหนดเขตที่นอน. คำว่า เสยยา อุสสารยิงสุ หมายถึง ที่ตั้งเตียงมีเกินจำนวน. แม้ในการรับวิหารเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกันนี้. คำว่า อนุภาคะ หมายถึง เพื่อให้ส่วนอื่นอีกครั้งหนึ่ง. เพราะเมื่อภิกษุมีจำนวนน้อยมาก พึงให้บริเวณสองหรือสามแห่งแก่ภิกษุแต่ละรูป. คำว่า นะ อะกามา ทาตัพโพ หมายถึง ไม่พึงให้โดยไม่สมัครใจ. ในคำว่า นะ อะกามา ทาตัพโพ นั้น มีวินิจฉัยดังนี้: ในวันเข้าพรรษา เมื่อรับส่วนเพิ่มเติมแล้ว ไม่พึงให้ส่วนเพิ่มเติมนั้นแก่ภิกษุที่มาภายหลังโดยไม่สมัครใจของตน. แต่ถ้าภิกษุรูปใดรับส่วนเพิ่มเติมนั้นไว้แล้ว และภิกษุรูปนั้นให้ส่วนเพิ่มเติมนั้นหรือส่วนแรกนั้นด้วยความสมัครใจของตน ย่อมควร.

---

နိဿီမေ ဌိတဿာတိ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ ဌိတဿ. အန္တော ဥပစာရသီမာယ ပန ဒူရေ ဌိတဿာပိ လဗ္ဘတိယေဝ. သေနာသနံ ဂဟေတွာတိ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဂဟေတွာ. သဗ္ဗကာလံ ပဋိဗာဟန္တီတိ စတုမာသစ္စယေန ဥတုကာလေပိ ပဋိဗာဟန္တိ. တီသု သေနာသနဂ္ဂါဟေသု ပုရိမကော စ ပစ္ဆိမကော စာတိ ဣမေ ဒွေ ဂါဟာ ထာဝရာ.

คำว่า นิสสีเม ฐิตัสสะ หมายถึง แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ภายนอกอุปจารสีมา. แต่แม้แก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ไกลภายในอุปจารสีมา ก็ย่อมรับได้แน่นอน. คำว่า เสนาสนัง คเหตวา หมายถึง รับในวันเข้าพรรษา. คำว่า สัพพะกาลัง ปฏิพาหันติ หมายถึง ย่อมขัดขวางตลอดเวลา คือแม้ในฤดูกาล (หนาวและร้อน) เมื่อล่วงไปสี่เดือน. ในการรับเสนาสนะ ๓ อย่างนั้น การรับ ๒ อย่างนี้ คือ การรับครั้งแรก (ปุริมกะ) และการรับครั้งหลัง (ปัจฉิมกะ) ย่อมมั่นคง.

---

အန္တရာမုတ္တကေ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ မဟာလာဘသေနာသနံ ဟောတိ. သေနာသနသာမိကာ ဝဿူပဂတံ ဘိက္ခုံ သဗ္ဗပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပဝါရေတွာ ဂမနကာလေ ဗဟုံ သမဏပရိက္ခာရံ ဒေန္တိ. မဟာထေရာ ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ တံ ဂဟေတွာ ဖာသုံ ဝသိတွာ ဝုတ္ထဝဿာ လာဘံ ဂဏှိတွာ ပက္ကမန္တိ. အာဝါသိကာ ‘‘မယံ ဧတ္ထုပ္ပန္နံ လာဘံ န လဘာမ, နိစ္စံ အာဂန္တုကမဟာထေရာဝ လဘန္တိ, တေယေဝ နံ အာဂန္တွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿန္တီ’’တိ ပလုဇ္ဇန္တမ္ပိ န ဩလောကေန္တိ. ဘဂဝါ တဿ ပဋိဇဂ္ဂနတ္ထံ ‘‘အပရဇ္ဇုဂတာယ ပဝါရဏာယ အာယတိံ ဝဿာဝါသတ္ထာယ အန္တရာမုတ္တကော ဂါဟေတဗ္ဗော’’တိ အာဟ.

ในการรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ มีวินิจฉัยดังนี้: ในวิหารแห่งหนึ่ง มีเสนาสนะที่มีลาภมาก. พวกเจ้าของเสนาสนะบำรุงภิกษุผู้อยู่จำพรรษาด้วยปัจจัยทั้งปวงโดยเคารพ ปวารณาแล้ว ในเวลาจะไปก็ถวายบริขารของสมณะเป็นอันมาก. พระมหาเถระทั้งหลายแม้มาแต่ที่ไกล รับเสนาสนะนั้นในวันเข้าพรรษา อยู่สำราญแล้ว เมื่ออยู่จำพรรษาแล้ว รับลาภแล้วก็หลีกไป. ภิกษุเจ้าถิ่นทั้งหลายกล่าวว่า 'พวกเราไม่ได้ลาภที่เกิดขึ้นในที่นี้ พระมหาเถระอาคันตุกะเท่านั้นย่อมได้เสมอ พระมหาเถระเหล่านั้นนั่นแหละจักมาดูแลเสนาสนะนั้น' ดังนี้แล้ว แม้เสนาสนะจะชำรุดทรุดโทรมก็ไม่เหลียวแล. พระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อจะให้มีการดูแลเสนาสนะนั้น จึงตรัสว่า 'เมื่อวันปวารณาผ่านไปถึงวันรุ่งขึ้น เพื่อประโยชน์แก่การอยู่จำพรรษาในอนาคต พึงรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ'.

---

တံ ဂါဟေန္တေန သံဃတ္ထေရော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဘန္တေ အန္တရာမုတ္တကသေနာသနံ ဂဏှထာ’’တိ. သစေ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗံ; နော စေ ဧတေနေဝ ဥပါယေန အနုထေရံ အာဒိံ ကတွာ ယော ဂဏှာတိ, တဿ အန္တမသော သာမဏေရဿာပိ ဒါတဗ္ဗံ. တေန တံ သေနာသနံ အဋ္ဌမာသေ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗံ. ဆဒနဘိတ္တိဘူမီသု [Pg.66] ယံ ကိဉ္စိ ခဏ္ဍံ ဝါ ဖုလ္လံ ဝါ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗံ ပဋိသင်္ခရိတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ဒိဝသံ ခေပေတွာ ရတ္တိံ တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ရတ္တိံ ပရိဝေဏေ ဝသိတွာ တတ္ထ ဒိဝသံ ခေပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ရတ္တိန္ဒိဝံ တတ္ထေဝ ဝသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဥတုကာလေ အာဂတာနံ ဝုဍ္ဎာနံ န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗံ. ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ပန သမ္ပတ္တေ သစေ သံဃတ္ထေရော ‘‘မယှံ ဣဒံ သေနာသနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, န လဘတိ. ‘‘ဘန္တေ, ဣဒံ အန္တရာမုတ္တကံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌမာသေ ဧကေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဇဂ္ဂိတ’’န္တိ ဝတွာ န ဒါတဗ္ဗံ. အဋ္ဌမာသေ ပဋိဇဂ္ဂကဘိက္ခုဿေဝ ဂဟိတံ ဟောတိ.

ภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น พึงเรียนพระสังฆเถระว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงรับเสนาสนะอันตรมุตตกะ'. ถ้าท่านรับ พึงถวาย; ถ้าท่านไม่รับ ด้วยอุบายนี้แหละ เริ่มตั้งแต่พระอนุเถระเป็นต้นไป ผู้ใดรับ พึงให้แก่ผู้นั้น จนที่สุดแม้แก่สามเณรก็พึงให้. ผู้นั้นพึงดูแลเสนาสนะนั้นตลอด ๘ เดือน. สิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาหลังคา ฝาผนัง และพื้นดิน ที่ชำรุดหรือแตกร้าว พึงซ่อมแซมสิ่งนั้นทั้งหมด. จะใช้เวลาในตอนกลางวันด้วยการเรียนบาลีและการสอบถามอรรถกถาเป็นต้น แล้วอยู่พักแรมในที่นั้นในตอนกลางคืน ก็ควร. จะอยู่พักแรมในบริเวณในตอนกลางคืน แล้วใช้เวลาในตอนกลางวันในที่นั้น ก็ควร. จะอยู่ทั้งกลางวันและกลางคืนในที่นั้นนั่นแหละ ก็ควร. ไม่พึงขัดขวางพระเถระผู้ใหญ่ที่มาในฤดูกาล (หนาวและร้อน). แต่เมื่อถึงวันเข้าพรรษา ถ้าพระสังฆเถระกล่าวว่า 'จงให้เสนาสนะนี้แก่เรา' ท่านย่อมไม่ได้. พึงเรียนว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เสนาสนะอันตรมุตตกะนี้ ภิกษุรูปหนึ่งรับแล้วดูแลมาตลอด ๘ เดือน' ดังนี้แล้ว ไม่พึงให้. ย่อมเป็นอันภิกษุผู้ดูแลตลอด ๘ เดือนนั่นเองรับแล้ว.

---

ယသ္မိံ ပန သေနာသနေ ဧကသံဝစ္ဆရေ ဒွိက္ခတ္တုံ ပစ္စယေ ဒေန္တိ ဆမာသစ္စယေန ဆမာသစ္စယေန, တံ အန္တရာမုတ္တကံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယသ္မိံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဒေန္တိ စတုမာသစ္စယေန စတုမာသစ္စယေန, ယသ္မိံ ဝါ စတုက္ခတ္တုံ ဒေန္တိ တေမာသစ္စယေန တေမာသစ္စယေန, တံ အန္တရာမုတ္တကံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ပစ္စယေနေဝ ဟိ တံ ပဋိဇဂ္ဂနံ လဘိဿတိ. ယသ္မိံ ပန ဧကသံဝစ္ဆရေ သကိဒေဝ ဗဟုပစ္စယေ ဒေန္တိ, ဧတံ အန္တရာမုတ္တကံ ဂါဟေတဗ္ဗန္တိ. အယံ တာဝ အန္တောဝဿေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေန ပါဠိယံ အာဂတသေနာသနဂ္ဂါဟကထာ.

แต่ในเสนาสนะใด ในหนึ่งปี เขาถวายปัจจัย ๒ ครั้ง ทุกๆ ๖ เดือน ไม่พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น. หรือในเสนาสนะใด เขาถวาย ๓ ครั้ง ทุกๆ ๔ เดือน หรือในเสนาสนะใด เขาถวาย ๔ ครั้ง ทุกๆ ๓ เดือน ไม่พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนั้น. เพราะเหตุไร? เพราะเสนาสนะนั้นจักได้รับการดูแลด้วยปัจจัยนั่นเอง. แต่ในเสนาสนะใด ในหนึ่งปี เขาถวายปัจจัยเป็นอันมากเพียงครั้งเดียว พึงให้รับเสนาสนะอันตรมุตตกะนี้. นี้เป็นเรื่องการรับเสนาสนะที่มาในบาลี โดยกำหนดวันเข้าพรรษาในระหว่างพรรษา.

---

အယံ ပန သေနာသနဂ္ဂါဟော နာမ ဒုဝိဓော ဟောတိ – ဥတုကာလေ စ ဝဿာဝါသေ စ. တတ္ထ ဥတုကာလေ တာဝ ကေစိ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ပုရေဘတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ, ကေစိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဌမယာမံ ဝါ မဇ္ဈိမယာမံ ဝါ ပစ္ဆိမယာမံ ဝါ ယေ ယဒါ အာဂစ္ဆန္တိ, တေသံ တဒါဝ ဘိက္ခူ ဥဋ္ဌာပေတွာ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. အကာလော နာမ နတ္ထိ. သေနာသနပညာပကေန ပန ပဏ္ဍိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ မဉ္စဋ္ဌာနာနိ ဌပေတဗ္ဗာနိ. သစေ ဝိကာလေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ထေရာ အာဂစ္ဆန္တိ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘ဘန္တေ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝုဋ္ဌာပိယမာနေ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ဥဗ္ဘဏ္ဍိကာ ဘဝိဿန္တိ, တုမှေ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဝသထာ’’တိ.

ก็การรับเสนาสนะนี้มี ๒ อย่าง คือ การรับในฤดูกาล (หนาวและร้อน) และการรับเพื่ออยู่จำพรรษา. ใน ๒ อย่างนั้น ในฤดูกาลก่อน ภิกษุอาคันตุกะบางรูปมาในเวลาก่อนฉันภัตตาหาร, บางรูปมาในเวลาหลังฉันภัตตาหาร หรือในปฐมยาม หรือในมัชฌิมยาม หรือในปัจฉิมยาม. ภิกษุเหล่านั้นมาในเวลาใด พึงให้ภิกษุ (ผู้อยู่ก่อน) ลุกขึ้นแล้วถวายเสนาสนะแก่ภิกษุเหล่านั้นในเวลานั้นนั่นเอง. ชื่อว่าเวลาไม่ควร ไม่มีเลย. แต่ภิกษุผู้แต่งตั้งเสนาสนะพึงเป็นคนฉลาด พึงเหลือที่ตั้งเตียงไว้สัก ๑ หรือ ๒ ที่. ถ้าพระเถระรูปหนึ่งหรือสองรูปมาในเวลาวิกาล พึงเรียนท่านว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ เมื่อให้ภิกษุทั้งหลายลุกขึ้นตั้งแต่รูปแรกเป็นต้นไป ภิกษุแม้ทั้งหมดก็จักต้องเก็บข้าวของพะรุงพะรัง, ขอพระคุณเจ้าทั้งหลายจงพักในที่พักของพวกกระผมเถิด'.

---

ဗဟူသု ပန အာဂတေသု ဝုဋ္ဌာပေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ဧကေကံ ပရိဝေဏံ ပဟောတိ, ဧကေကံ ပရိဝေဏံ ဒါတဗ္ဗံ. တတ္ထ အဂ္ဂိသာလဒီဃသာလမဏ္ဍလမာလာဒယော သဗ္ဗေပိ တဿေဝ ပါပုဏန္တိ. ဧဝံ အပ္ပဟောန္တေ ပါသာဒဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. ပါသာဒေသု အပ္ပဟောန္တေသု ဩဝရကဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. ဩဝရကေသု [Pg.67] အပ္ပဟောန္တေသု သေယျဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. သေယျဂ္ဂေသု အပ္ပဟောန္တေသု မဉ္စဋ္ဌာနေန ဒါတဗ္ဗံ. မဉ္စဋ္ဌာနေ အပ္ပဟောန္တေ ဧကပီဌကဋ္ဌာနဝသေန ဒါတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနော ပန ဌိတောကာသမတ္တံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧတဉှိ သေနာသနံ နာမ န ဟောတိ. ပီဌကဋ္ဌာနေ ပန အပ္ပဟောန္တေ ဧကံ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဝါ ပီဌကဋ္ဌာနံ ဝါ ဝါရေန ဝါရေန ဂဟေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဝိဿမထာ’’တိ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဒါတဗ္ဗံ, န ဟိ သက္ကာ သီတသမယေ သဗ္ဗရတ္တိံ အဇ္ဈောကာသေ ဝသိတုံ. မဟာထေရေန ပဌမယာမံ ဝိဿမိတွာ နိက္ခမိတွာ ဒုတိယတ္ထေရဿ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘အာဝုသော, ဣဓ ပဝိသာဟီ’’တိ. သစေ မဟာထေရော နိဒ္ဒါဂရုကော ဟောတိ, ကာလံ န ဇာနာတိ, ဥက္ကာသိတွာ ဒွါရံ အာကောဋေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ကာလော ဇာတော, သီတံ အနုဒဟတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေန နိက္ခမိတွာ ဩကာသော ဒါတဗ္ဗော, အဒါတုံ န လဘတိ. ဒုတိယတ္ထေရေနပိ မဇ္ဈိမယာမံ ဝိဿမိတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဣတရဿ ဒါတဗ္ဗံ. နိဒ္ဒါဂရုကော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝုဋ္ဌာပေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဧကရတ္တိံ ဧကမဉ္စဋ္ဌာနံ တိဏ္ဏံ ဒါတဗ္ဗံ. ဇမ္ဗုဒီပေ ပန ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ‘‘သေနာသနံ နာမ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဝါ ပီဌဋ္ဌာနံ ဝါ ကိဉ္စိဒေဝ ကဿစိ သပ္ပာယံ ဟောတိ, ကဿစိ အသပ္ပာယ’’န္တိ အာဂန္တုကာ ဟောန္တု ဝါ မာ ဝါ, ဒေဝသိကံ သေနာသနံ ဂါဟေန္တိ. အယံ ဥတုကာလေ သေနာသနဂ္ဂါဟော နာမ.

อนึ่ง เมื่อภิกษุจำนวนมากมาถึงแล้ว พึงให้ (เสนาสนะ) ตามลำดับ โดยให้ภิกษุหนุ่มที่มาถึงก่อนลุกขึ้น หากปริเวณแต่ละแห่งเพียงพอ พึงให้ปริเวณแต่ละแห่ง ในปริเวณนั้น อาคารทั้งหมด เช่น โรงไฟ โรงยาวสำหรับจงกรม และมณฑปสำหรับประชุม เป็นต้น ย่อมตกเป็นของภิกษุรูปนั้นเอง หากไม่เพียงพอเช่นนั้น พึงให้ตามส่วนของปราสาท หากปราสาทไม่เพียงพอ พึงให้ตามส่วนของห้อง หากห้องไม่เพียงพอ พึงให้ตามส่วนของที่นอน หากที่นอนไม่เพียงพอ พึงให้ตามส่วนของเตียง หากเตียงไม่เพียงพอ พึงให้ตามส่วนของที่นั่งเก้าอี้ อนึ่ง ไม่พึงให้เพียงที่ยืนแก่ภิกษุ เพราะที่ยืนนั้นไม่ชื่อว่าเป็นเสนาสนะ อนึ่ง หากที่นั่งเก้าอี้ไม่เพียงพอ พึงให้เตียงหนึ่งหรือที่นั่งเก้าอี้หนึ่งแก่ภิกษุสามรูป โดยผลัดเปลี่ยนกันใช้ แล้วกล่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงพักผ่อนเถิด’ เพราะในฤดูหนาว ไม่สามารถอยู่กลางแจ้งได้ตลอดทั้งคืน พระมหาเถระพึงพักผ่อนตลอดปฐมยามแล้วออกไปบอกพระทุติยเถระว่า ‘อาวุโส ท่านจงเข้ามาในที่นี้เถิด’ หากพระมหาเถระเป็นผู้หนักในการนอน ไม่รู้เวลา พึงกระแอมไอ เคาะประตู แล้วกล่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญ ได้เวลาแล้ว ความหนาวกำลังแผดเผา’ พระมหาเถระนั้นพึงออกไปและพึงให้โอกาส ไม่พึงไม่ให้ พระทุติยเถระก็พึงพักผ่อนตลอดมัชฌิมยามแล้วพึงให้ (โอกาส) แก่พระเถระรูปอื่นด้วยวิธีเดียวกันกับที่กล่าวมาแล้ว พระเถระผู้หนักในการนอน พึงให้ลุกขึ้นด้วยวิธีที่กล่าวมาแล้ว พึงให้เตียงหนึ่งแก่ภิกษุสามรูปในคืนหนึ่งด้วยประการฉะนี้ อนึ่ง ภิกษุบางรูปในชมพูทวีปกล่าวว่า ‘เสนาสนะชื่อว่าที่นอนหรือที่นั่งเก้าอี้ ย่อมเป็นที่สบายแก่บางรูป ไม่สบายแก่บางรูป’ ดังนั้น ไม่ว่าภิกษุอาคันตุกะจะมาหรือไม่มาก็ตาม ย่อมรับเสนาสนะทุกวัน การรับเสนาสนะนี้ชื่อว่าการรับเสนาสนะในฤดูกาล

---

ဝဿာဝါသေ ပန အတ္ထိ အာဂန္တုကဝတ္တံ, အတ္ထိ အာဝါသိကဝတ္တံ, အာဂန္တုကေန တာဝ သကဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဂန္တွာ ဝသိတုကာမေန ဝဿူပနာယိကဒိဝသမေဝ တတ္ထ န ဂန္တဗ္ဗံ. ဝသနဋ္ဌာနံ ဝါ ဟိ တတြ သမ္ဗာဓံ ဘဝေယျ, ဘိက္ခာစာရော ဝါ န သမ္ပဇ္ဇေယျ, တေန န ဖာသုံ ဝိဟရေယျ. တသ္မာ ‘‘ဣဒါနိ မာသမတ္တေန ဝဿူပနာယိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဝိဟာရံ ပဝိသိတဗ္ဗံ. တတ္ထ မာသမတ္တံ ဝသန္တော သစေ ဥဒ္ဒေသတ္ထိကော ဥဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိံ သလ္လက္ခေတွာ, သစေ ကမ္မဋ္ဌာနိကော ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပာယတံ သလ္လက္ခေတွာ, သစေ ပစ္စယတ္ထိကော ပစ္စယလာဘံ သလ္လက္ခေတွာ အန္တောဝဿေ သုခံ ဝသိဿတိ.

อนึ่ง ในฤดูฝน มีอาคันตุกวัตร มีอาวาสิกวัตร ก่อนอื่น ภิกษุอาคันตุกะผู้ประสงค์จะละที่อยู่ของตนแล้วไปอยู่ในที่อื่น ไม่พึงไปในที่นั้นในวันเข้าพรรษาเท่านั้น เพราะว่า ที่อยู่อาจคับแคบ หรือการบิณฑบาตอาจไม่สมบูรณ์ในที่นั้น ด้วยเหตุนั้น จึงไม่อาจอยู่ผาสุกได้ เพราะเหตุนั้น จึงไม่พึงไปในที่นั้นในวันเข้าพรรษาเท่านั้น ดังนั้น เมื่อกล่าวว่า ‘บัดนี้ อีกประมาณหนึ่งเดือนก็จะถึงวันเข้าพรรษาแล้ว’ พึงเข้าไปในวิหารนั้น เมื่ออยู่ในที่นั้นตลอดหนึ่งเดือน หากเป็นผู้ประสงค์การศึกษาเล่าเรียน พึงพิจารณาความสำเร็จของการศึกษาเล่าเรียน หากเป็นผู้ประสงค์การเจริญกรรมฐาน พึงพิจารณาความเหมาะสมของกรรมฐาน หากเป็นผู้ประสงค์ปัจจัย พึงพิจารณาลาภปัจจัย แล้วจักอยู่ผาสุกตลอดพรรษา

---

သကဋ္ဌာနတော စ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တေန န ဂေါစရဂါမော ဃဋ္ဋေတဗ္ဗော, န တတ္ထ မနုဿာ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘တုမှေ နိဿာယ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဝါ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဝါ ဝဿာဝါသိကံ ဝါ နတ္ထိ, အယံ စေတိယဿ ပရိက္ခာရော, အယံ ဥပေါသထာဂါရဿ, ဣဒံ တာဠဉ္စေဝ သူစိ စ သမ္ပဋိစ္ဆထ တုမှာကံ ဝိဟာရ’’န္တိ. သေနာသနံ ပန ဇဂ္ဂိတွာ ဒါရုဘဏ္ဍမတ္တိကာဘဏ္ဍာနိ ပဋိသာမေတွာ ဂမိယဝတ္တံ ပူရေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂစ္ဆန္တေနာပိ ဒဟရေဟိ ပတ္တစီဝရဘဏ္ဍိကာယော ဥက္ခိပါပေတွာ [Pg.68] တေလနာဠိကတ္တရဒဏ္ဍာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဆတ္တံ ပဂ္ဂယှ အတ္တာနံ ဒဿေန္တေန ဂါမဒွါရေနေဝ န ဂန္တဗ္ဗံ, ပဋိစ္ဆန္နေန အဋဝိမဂ္ဂေန ဂန္တဗ္ဗံ. အဋဝိမဂ္ဂေ အသတိ ဂုမ္ဗာဒီနိ မဒ္ဒန္တေန န ဂန္တဗ္ဗံ, ဂမိယဝတ္တံ ပန ပူရေတွာ ဝိတက္ကံ ဆိန္ဒိတွာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂမနဝတ္တေနေဝ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန ဂါမဒွါရေန မဂ္ဂေါ ဟောတိ, ဂစ္ဆန္တဉ္စ နံ သပရိဝါရံ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘အမှာကံ ထေရော ဝိယာ’’တိ ဥပဓာဝိတွာ ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, သဗ္ဗပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသု စေ ဧကော ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘ဝဿူပနာယိကကာလော နာမာယံ, ယတ္ထ အန္တောဝဿေ နိဗဒ္ဓဘိက္ခာစာရော ဘဏ္ဍပဋိစ္ဆာဒနဉ္စ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ ဘိက္ခူ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ. တဿ စေ သုတွာ တေ မနုဿာ ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိမ္ပိ ဂါမေ ဇနော ဘုဉ္ဇတိ စေဝ နိဝါသေတိ စ, မာ အညတ္ထ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝတွာ မိတ္တာမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗေ သမ္မန္တယိတွာ ဝိဟာရေ နိဗဒ္ဓဝတ္တဉ္စ သလာကဘတ္တာဒီနိ စ ဝဿာဝါသိကဉ္စ ပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဣဓေဝ ဘန္တေ ဝသထာ’’တိ ယာစန္တိ, သဗ္ဗံ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သဗ္ဗဉှေတံ ကပ္ပိယဉ္စေဝ အနဝဇ္ဇဉ္စ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘အသုကဋ္ဌာန’န္တိ ဝတွာ, ‘ကသ္မာ တတ္ထ ဂစ္ဆထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘ကာရဏံ အာစိက္ခိတဗ္ဗ’’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥဘယမ္ပိ ပနေတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တတ္တာဝ အနဝဇ္ဇံ. ဣဒံ အာဂန္တုကဝတ္တံ နာမ.

อนึ่ง ภิกษุผู้จะไปจากที่อยู่ของตนไปยังที่อื่นนั้น ไม่พึงกระทบกระเทือนหมู่บ้านที่บิณฑบาต ไม่พึงกล่าวแก่ชาวบ้านในที่นั้นว่า ‘อาศัยพวกท่านแล้ว สลากภัตเป็นต้น หรือยาคูของขบเคี้ยวเป็นต้น หรือผ้าอาบน้ำฝน ก็ไม่มี เครื่องบริขารนี้เป็นของเจดีย์ เครื่องบริขารนี้เป็นของอุโบสถาคาร ขอพวกท่านจงรับตะขอและลูกกุญแจนี้ไปจากวิหารของพวกท่านเถิด’ อนึ่ง พึงดูแลเสนาสนะ เก็บรักษาเครื่องใช้ไม้และเครื่องใช้ดินให้เรียบร้อย บำเพ็ญคามิกวัตรให้บริบูรณ์แล้วจึงไป แม้พระเถระผู้ไปเช่นนั้น ไม่พึงให้ภิกษุหนุ่มยกบาตร จีวร และห่อของ หรือให้ถือกระบอกน้ำมัน ไม้เท้าเป็นต้น แล้วถือร่มแสดงตนไปทางประตูหมู่บ้านเท่านั้น พึงไปทางป่าที่ปกปิด หากไม่มีทางป่า ไม่พึงเหยียบย่ำพุ่มไม้เป็นต้นไป อนึ่ง พึงบำเพ็ญคามิกวัตรให้บริบูรณ์ ตัดวิตกเสียแล้ว พึงไปด้วยจิตอันบริสุทธิ์ ด้วยคามิกวัตรเท่านั้น อนึ่ง หากมีทางผ่านประตูหมู่บ้าน เมื่อชาวบ้านเห็นพระเถระนั้นพร้อมด้วยบริวารกำลังไป แล้วกล่าวว่า ‘เหมือนพระเถระของพวกเรา’ จึงวิ่งเข้าไปใกล้แล้วถามว่า ‘ท่านผู้เจริญ ท่านถือบริขารทั้งหมดไปที่ไหน’ หากมีคนฉลาดคนหนึ่งในหมู่ชาวบ้านเหล่านั้นกล่าวว่า ‘นี่เป็นเวลาเข้าพรรษา ภิกษุทั้งหลายย่อมไปในที่ที่สามารถบิณฑบาตได้เป็นประจำและได้ผ้าสำหรับปกปิดตลอดพรรษา’ เมื่อชาวบ้านเหล่านั้นได้ยินคำของคนฉลาดนั้นแล้วกล่าวว่า ‘ท่านผู้เจริญ ในหมู่บ้านนี้ ผู้คนก็กินและนุ่งห่มเช่นกัน ขอท่านอย่าไปที่อื่นเลย’ แล้วเรียกมิตรสหายมาปรึกษากันทั้งหมด แล้วจัดตั้งวัตรประจำ สลากภัตเป็นต้น และผ้าอาบน้ำฝนในวิหาร แล้วอ้อนวอนว่า ‘ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงอยู่ในที่นี้เถิด’ เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงยินดีในสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดได้ เพราะสิ่งเหล่านั้นทั้งหมดเป็นของควรและไม่มีโทษ อนึ่ง ในอรรถกถาชื่อกุรุนที กล่าวไว้ว่า ‘เมื่อถูกถามว่า “ท่านจะไปที่ไหน” พึงตอบว่า “จะไปที่โน้น” และเมื่อถูกถามว่า “ทำไมจึงไปที่นั่น” พึงบอกเหตุผลได้’ อนึ่ง ในกรณีนี้ คำพูดทั้งสองอย่างนั้นย่อมไม่มีโทษ เพราะมีจิตบริสุทธิ์ นี้ชื่อว่าอาคันตุกวัตร

---

ဣဒံ ပန အာဝါသိကဝတ္တံ – ပဋိကစ္စေဝ ဟိ အာဝါသိကေဟိ ဝိဟာရော ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏပရိဘဏ္ဍာနိ ကာတဗ္ဗာနိ. ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနဝစ္စကုဋိပဿာဝဋ္ဌာနာနိ ပဓာနဃရဝိဟာရမဂ္ဂေါတိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗာနိ, စေတိယေ သုဓာကမ္မံ မုဒ္ဒဝေဒိကာယ တေလမက္ခနံ မဉ္စပီဌပဋိဇဂ္ဂနန္တိ ဣဒမ္ပိ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗံ – ‘‘ဝဿံ ဝသိတုကာမာ အာဂန္တွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂါဒီနိ ကရောန္တာ သုခံ ဝသိဿန္တီ’’တိ. ကတပရိကမ္မေဟိ အာသာဠှီဇုဏှပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ဝဿာဝါသိကံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကတ္ထ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ? ယတော ပကတိယာ လဗ္ဘတိ. ယေဟိ ပန န ဒိန္နပုဗ္ဗံ, တေ ပုစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ? ကဒါစိ ဟိ မနုဿာ ဒေန္တိ, ကဒါစိ ဒုဗ္ဘိက္ခာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတာ န ဒေန္တိ. တတ္ထ ယေ န ဒဿန္တိ, တေ အပုစ္ဆိတွာ ဝဿာဝါသိကေ ဂါဟိတေ ဂါဟိတဘိက္ခူနံ လာဘန္တရာယော ဟောတိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိတွာဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ပုစ္ဆန္တေန ‘‘တုမှာကံ ဝဿာဝါသိကဂ္ဂါဟကကာလော ဥပကဋ္ဌော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဝဒန္တိ ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ သံဝစ္ဆရံ ဆာတကာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတမှ, န သက္ကောမ ဒါတု’’န္တိ ဝါ ‘‘ယံ မယံ ပုဗ္ဗေ ဒေမ, တတော ဦနတရံ ဒဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဣဒါနိ ကပ္ပာသော သုလဘော, ယံ ပုဗ္ဗေ ဒေမ, တတော ဗဟုတရံ ဒဿာမာ’’တိ [Pg.69] ဝါ ဝဒန္တိ, တံ သလ္လက္ခေတွာ တဒနုရူပေန နယေန တေသံ တေသံ သေနာသနေ ဘိက္ခူနံ ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

อีกประการหนึ่ง นี้คืออาวาสิกวัตร (วัตรที่พึงปฏิบัติในอาวาส) ด้วยว่าภิกษุผู้อยู่ประจำพรรษาพึงดูแลรักษาพระวิหารแต่เนิ่นๆ พึงซ่อมแซมส่วนที่ชำรุดทรุดโทรมและพึงทำปริมณฑล (การฉาบทาด้วยน้ำขี้วัวหรือน้ำฝาด) ที่อยู่กลางคืน ที่อยู่กลางวัน ส้วม ที่ถ่ายปัสสาวะ ทางเดินไปสู่เรือนกรรมฐานและทางเดินไปสู่วิหารใหญ่ เหล่านี้ทั้งหมดพึงดูแลรักษา การฉาบปูนขาวที่เจดีย์ การทาด้วยน้ำมันที่มุทธเวที (รั้วรอบยอดเจดีย์) การดูแลรักษาเตียงและตั่ง แม้สิ่งนี้ทั้งหมดก็พึงทำ ด้วยว่า (ภิกษุทั้งหลายคิดว่า) "ภิกษุทั้งหลายผู้ปรารถนาจะอยู่จำพรรษาตลอดฤดูฝน มาแล้ว กระทำอุเทศ ปริปุจฉา และการประกอบกรรมฐานเป็นต้น จักอยู่ผาสุก" ภิกษุผู้มีกิจที่ทำแล้ว พึงสอบถามผ้าอาบน้ำฝนตั้งแต่วันขึ้น ๕ ค่ำ เดือน ๘ เป็นต้นไป พึงสอบถามที่ไหน? พึงสอบถามในตระกูลที่เคยได้ผ้าอาบน้ำฝนเป็นปกติ ส่วนตระกูลใดไม่เคยถวายมาก่อน ไม่ควรสอบถามตระกูลนั้น เพราะเหตุใดจึงพึงสอบถาม? เพราะบางครั้งมนุษย์ก็ถวาย บางครั้งก็ไม่ถวายเพราะถูกภัยคือความอดอยากเป็นต้นเบียดเบียน ในบรรดาคนเหล่านั้น ผู้ใดไม่สามารถถวายได้ หากไม่สอบถามแล้วให้รับเสนาสนะที่มีผ้าอาบน้ำฝน ย่อมเป็นอันตรายแก่ลาภของภิกษุผู้รับเสนาสนะนั้น เพราะฉะนั้น พึงสอบถามแล้วจึงให้รับเสนาสนะ ภิกษุผู้สอบถามพึงกล่าวว่า "เวลาที่ท่านทั้งหลายจะให้รับผ้าอาบน้ำฝนใกล้เข้ามาแล้ว" หากมนุษย์กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ปีนี้พวกข้าพเจ้าถูกภัยคือความอดอยากเป็นต้นเบียดเบียน ไม่สามารถถวายได้" หรือ "ผ้าที่พวกข้าพเจ้าเคยถวายแต่ก่อน จักถวายน้อยกว่านั้น" หรือ "บัดนี้ฝ้ายหาง่าย ผ้าที่พวกข้าพเจ้าเคยถวายแต่ก่อน จักถวายมากกว่านั้น" ดังนี้ พึงกำหนดคำนั้นแล้ว พึงให้ภิกษุรับผ้าอาบน้ำฝนในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้นตามสมควรแก่คำนั้น

---

သစေ မနုဿာ ဝဒန္တိ – ‘‘ယဿ အမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ပါပုဏာတိ, သော တေမာသံ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတု, ဝိဟာရမဂ္ဂံ ဇဂ္ဂတု, စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏာနိ ဇဂ္ဂတု, ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စတူ’’တိ, ယဿ တံ ပါပုဏာတိ, တဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ယော ပန ဂါမော ပဋိက္ကမ္မ ယောဇနဒွိယောဇနန္တရေ ဟောတိ, တတြ စေ ကုလာနိ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ ဝိဟာရေ ဝဿာဝါသိကံ ဒေန္တိယေဝ, တာနိ ကုလာနိ အပုစ္ဆိတွာပိ တေသံ သေနာသနေ ဝတ္တံ ကတွာ ဝသန္တဿ ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန တေသံ သေနာသနေ ပံသုကူလိကော ဝသတိ, အာဂတဉ္စ တံ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေန သံဃဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ တာနိ ကုလာနိ သံဃဿ ဒါတုံ န ဣစ္ဆန္တိ, ‘‘တုမှာကံယေဝ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, သဘာဂေါ ဘိက္ခု ‘‘ဝတ္တံ ကတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ပံသုကူလိကဿ ပနေတံ န ဝဋ္ဋတိ, ဣတိ သဒ္ဓါဒေယျေ ဒါယကမနုဿာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ.

หากมนุษย์กล่าวว่า "ผ้าอาบน้ำฝนของพวกข้าพเจ้าตกแก่ภิกษุรูปใด ภิกษุรูปนั้นจงจัดตั้งน้ำดื่มตลอดสามเดือน จงดูแลทางไปสู่วิหาร จงดูแลลานเจดีย์และลานโพธิ์ จงรดน้ำต้นโพธิ์" ดังนี้ พึงบอกแก่ภิกษุรูปที่ผ้าอาบน้ำฝนนั้นตกถึง ส่วนหมู่บ้านใดอยู่ห่างจากวัดภายในหนึ่งหรือสองโยชน์ หากตระกูลเหล่านั้นวางวัตถุไว้ใกล้ๆ แล้วถวายผ้าอาบน้ำฝนในวิหาร พึงให้รับผ้าอาบน้ำฝนแก่ภิกษุผู้อยู่ในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้น โดยไม่ต้องสอบถามตระกูลเหล่านั้นก็ได้ หากภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลอยู่ในเสนาสนะของตระกูลเหล่านั้น และเมื่อเห็นภิกษุนั้นมาแล้วกล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าจะถวายผ้าอาบน้ำฝนแก่ท่าน" ภิกษุนั้นพึงบอกแก่สงฆ์ หากตระกูลเหล่านั้นไม่ประสงค์จะถวายแก่สงฆ์ แต่กล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าจะถวายแก่ท่านเท่านั้น" พึงบอกภิกษุผู้มีส่วนร่วมว่า "จงทำวัตรแล้วรับเอาเถิด" แต่ผ้าอาบน้ำฝนนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุล ด้วยเหตุนี้ ในเรื่องวัตถุที่ถวายด้วยศรัทธา พึงสอบถามมนุษย์ผู้เป็นทายก

---

တတြုပ္ပာဒေ ပန ကပ္ပိယကာရကာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. ကထံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ? ‘‘ကိံ, အာဝုသော, သံဃဿ ဘဏ္ဍပဋိစ္ဆာဒနံ ဘဝိဿတီ’’တိ. သစေ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘဝိဿတိ, ဘန္တေ, ဧကေကဿ နဝဟတ္ထံ သာဋကံ ဒဿာမ, ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟေထာ’’တိ, ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေပိ ဝဒန္တိ – ‘‘သာဋကံ နတ္ထိ; ဝတ္ထု ပန အတ္ထိ, ဂါဟေထ, ဘန္တေ’’တိ, ဝတ္ထုမှိ သန္တေပိ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ကပ္ပိယကာရကာနဉှိ ဟတ္ထေ ‘‘ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒိန္နဝတ္ထုတော ယံ ယံ ကပ္ပံ, တံ တံ သဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတံ.

อีกประการหนึ่ง ในเรื่องลาภที่เกิดขึ้นในวัดนั้น พึงสอบถามกัปปิยการก พึงสอบถามอย่างไร? "อาวุโสทั้งหลาย จักมีผ้าสำหรับห่มของสงฆ์หรือไม่?" ดังนี้ พึงสอบถาม หากพวกเขากล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จักมี พวกข้าพเจ้าจะถวายผ้าสาฎกยาวเก้าศอกแก่ภิกษุแต่ละรูป ขอท่านทั้งหลายจงรับเสนาสนะที่มีผ้าอาบน้ำฝนเถิด" ดังนี้ พึงรับ แม้หากพวกเขากล่าวว่า "ผ้าสาฎกไม่มี แต่มีวัตถุอยู่ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงรับเสนาสนะที่มีผ้าอาบน้ำฝนเถิด" ดังนี้ แม้มีวัตถุอยู่ก็ควรรับ เพราะวัตถุที่ถวายไว้ในมือของกัปปิยการก โดยกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงบริโภคกัปปิยภัณฑ์เถิด" สิ่งใดที่ควรจากวัตถุที่เขาถวายไว้นั้น สิ่งนั้นทั้งหมดได้รับอนุญาตให้บริโภคได้

---

ယံ ပနေတ္ထ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဂိလာနပစ္စယတ္ထာယ ဝါ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ, တံ စီဝရေ ဥပနာမေန္တေဟိ သံဃသုဋ္ဌုတာယ အပလောကေတွာ ဥပနာမေတဗ္ဗံ. သေနာသနတ္ထာယ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, စီဝရဝသေနေဝ စတုပစ္စယဝသေန ဝါ ဒိန္နံ စီဝရေ ဥပနာမေန္တာနံ အပလောကနကမ္မကိစ္စံ နတ္ထိ, အပလောကနကမ္မံ ကရောန္တေဟိ စ ပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗံ, သံဃဝသေန န ကာတဗ္ဗံ. ဇာတရူပရဇတဝသေနာပိ အာမကဓညဝသေန ဝါ အပလောကနကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ. ကပ္ပိယဘဏ္ဍဝသေန စီဝရတဏ္ဍုလာဒိဝသေနေဝ စ ဝဋ္ဋတိ. တံ ပန ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဣဒါနိ သုဘိက္ခံ သုလဘပိဏ္ဍံ, ဘိက္ခူ စီဝရေန ကိလမန္တိ, ဧတ္တကံ နာမ တဏ္ဍုလဘာဂံ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ကာတုံ ရုစ္စတီ’’တိ. ‘‘ဂိလာနပစ္စယော သုလဘော [Pg.70] ဂိလာနော ဝါ နတ္ထိ, ဧတ္တကံ နာမ တဏ္ဍုလဘာဂံ ဘိက္ခူနံ စီဝရံ ကာတုံ ရုစ္စတီ’’တိ.

อีกประการหนึ่ง ในบรรดาวัตถุที่ถวายไว้ในมือของกัปปิยการกเหล่านั้น สิ่งใดที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อประโยชน์แก่บิณฑบาต หรือเพื่อประโยชน์แก่คิลานปัจจัย ภิกษุทั้งหลายผู้จะน้อมวัตถุนั้นไปในจีวร พึงบอกกล่าว (อปโลกน์) เพื่อให้เป็นที่พอใจแก่สงฆ์ แล้วจึงน้อมไป วัตถุที่ถวายโดยเจาะจงเพื่อประโยชน์แก่เสนาสนะ เป็นครุภัณฑ์ วัตถุที่ถวายโดยเป็นจีวร หรือโดยเป็นปัจจัยสี่ ภิกษุทั้งหลายผู้จะน้อมวัตถุนั้นไปในจีวร ไม่มีกิจที่จะต้องทำอปโลกนกรรม และภิกษุทั้งหลายผู้ทำอปโลกนกรรม พึงทำโดยเป็นบุคคลเท่านั้น ไม่พึงทำโดยเป็นสงฆ์ ไม่พึงทำโดยเป็นทองและเงิน หรือโดยเป็นข้าวเปลือกดิบ อปโลกนกรรมไม่ควร อปโลกนกรรมควรโดยเป็นกัปปิยภัณฑ์ หรือโดยเป็นจีวรและข้าวสารเป็นต้นเท่านั้น อปโลกนกรรมนั้นพึงทำอย่างนี้ว่า "บัดนี้ ที่นี่มีภิกษาหารบริบูรณ์ บิณฑบาตหาง่าย ภิกษุทั้งหลายลำบากด้วยจีวร ข้าวสารส่วนประมาณเท่านี้ ควรทำเป็นจีวรแก่ภิกษุทั้งหลายหรือไม่?" ดังนี้ พึงทำ "บัดนี้ คิลานปัจจัยหาง่าย หรือไม่มีภิกษุอาพาธ ข้าวสารส่วนประมาณเท่านี้ ควรทำเป็นจีวรแก่ภิกษุทั้งหลายหรือไม่?" ดังนี้ พึงทำ

---

ဧဝံ စီဝရပစ္စယံ သလ္လက္ခေတွာ သေနာသနဿ ကာလေ ဃောသိတေ သန္နိပတိတေ သံဃေ သေနာသနဂ္ဂါဟကော သမ္မန္နိတဗ္ဗော. သမ္မန္နန္တေန စ ဒွေ သမ္မန္နိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ နဝကော ဝုဍ္ဎတရဿ, ဝုဍ္ဎော စ နဝကဿ ဂါဟေဿတိ. မဟန္တေ ပန မဟာဝိဟာရသဒိသေ ဝိဟာရေ တယော စတ္တာရော ဇနာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘အဋ္ဌပိ သောဠသပိ ဇနေ သမ္မန္နိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေသံ သမ္မုတိ ကမ္မဝါစာယပိ အပလောကနေနပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

เมื่อกำหนดปัจจัยจีวรอย่างนี้แล้ว เมื่อประกาศเวลาแห่งเสนาสนะแล้ว เมื่อสงฆ์ประชุมกันแล้ว พึงสมมติภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะ และสงฆ์ผู้สมมติ พึงสมมติภิกษุสองรูป ดังนี้ ท่านกล่าวไว้แล้ว เพราะเมื่อสมมติสองรูปอย่างนี้ ภิกษุผู้ใหม่จักให้ภิกษุผู้แก่กว่ารับเสนาสนะ และภิกษุผู้แก่ก็จักให้ภิกษุผู้ใหม่รับเสนาสนะ ส่วนในวิหารใหญ่ที่เหมือนมหาวิหาร พึงสมมติภิกษุสามรูปหรือสี่รูป แต่ในคัมภีร์กุรุนที ท่านกล่าวไว้ว่า "ควรสมมติภิกษุแปดรูปหรือสิบหกรูปก็ได้" การสมมติภิกษุเหล่านั้น ควรด้วยกรรมวาจาหรือด้วยอปโลกน์ก็ได้

---

တေဟိ သမ္မတေဟိ ဘိက္ခူဟိ သေနာသနံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ, စေတိယဃရံ ဗောဓိဃရံ အာသနဃရံ သမ္မုဉ္ဇနိအဋ္ဋော ဒါရုအဋ္ဋော ဝစ္စကုဋိ ဣဋ္ဌကသာလာ ဝဍ္ဎကိသာလာ ဒွါရကောဋ္ဌကော ပါနီယမာဠော မဂ္ဂေါ ပေါက္ခရဏီတိ ဧတာနိ ဟိ အသေနာသနာနိ, ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ မဏ္ဍပေါ ရုက္ခမူလံ ဝေဠုဂုမ္ဗောတိ ဣမာနိ သေနာသနာနိ, တာနိ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. ဂါဟေန္တေန စ ‘‘ပဌမံ ဘိက္ခူ ဂဏေတုံ, ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ သေယျာ ဂဏေတု’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သစေ သံဃိကော စ သဒ္ဓါဒေယျော စာတိ ဒွေ စီဝရပစ္စယာ ဟောန္တိ, တေသု ယံ ဘိက္ခူ ပဌမံ ဂဏှိတုံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ဂါဟေတွာ တဿ ဌိတိကတော ပဋ္ဌာယ ဣတရော ဂါဟေတဗ္ဗော.

ภิกษุผู้ได้รับสมมติเหล่านั้นพึงกำหนดเสนาสนะ (ดังนี้) คือ เรือนเจดีย์ เรือนโพธิ์ เรือนประดิษฐานพระพุทธรูป ชั้นวางไม้กวาด ชั้นวางฟืน เวจกุฎี ศาลาอิฐ ศาลาช่างไม้ ซุ้มประตู ซุ้มน้ำดื่ม ทางเดิน สระโบกขรณี เหล่านี้ไม่ใช่เสนาสนะ ส่วนวิหาร อัฑฒโยค ปราสาท หัมมิยะ ถ้ำ มณฑป โคนไม้ กอไผ่ เหล่านี้เป็นเสนาสนะ พึงให้รับเสนาสนะเหล่านั้น และเมื่อจะให้รับ พึงให้รับตามนัยที่กล่าวไว้ในคำว่า 'พึงนับภิกษุก่อน พึงนับที่นอนหลังจากนับภิกษุแล้ว' เป็นต้น หากมีปัจจัยคือจีวร ๒ อย่าง คือ ของสงฆ์และของที่เขาถวายด้วยศรัทธา ในปัจจัยเหล่านั้น ภิกษุทั้งหลายปรารถนาจะรับอย่างไหนก่อน ก็ให้รับอย่างนั้นก่อน แล้วจึงให้รับปัจจัยที่เหลือตามลำดับที่ตั้งอยู่

---

သစေ ပန ဘိက္ခူနံ အပ္ပတာယ ပရိဝေဏဂ္ဂေန သေနာသနေ ဂါဟိယမာနေ ဧကံ ပရိဝေဏံ မဟာလာဘံ ဟောတိ, ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါ စီဝရာနိ လဘန္တိ, တံ ဝိဇဋေတွာ အညေသု အလာဘကေသု အာဝါသေသု ပက္ခိပိတွာ အညေသမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ဂါဟေတဗ္ဗန္တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘န ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ, မနုဿာ ဟိ အတ္တနော အာဝါသဇဂ္ဂနတ္ထာယ ပစ္စယံ ဒေန္တိ, တသ္မာ အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ တတ္ထ ပဝိသိတဗ္ဗ’’န္တိ. သစေ ပနေတ္ထ မဟာထေရော ပဋိက္ကောသတိ – ‘‘မာဝုသော, ဧဝံ ဂါဟေထ, ဘဂဝတော အနုသိဋ္ဌိံ ကရောထ, ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဂါဟေတု’’’န္တိ တဿ ပဋိက္ကောသနာယ အဋ္ဌတွာ ‘‘ဘန္တေ ဘိက္ခူ ဗဟူ, ပစ္စယော မန္ဒော, သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တံ သညာပေတွာ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ.

อนึ่ง หากเพราะภิกษุมีจำนวนน้อย เมื่อให้รับเสนาสนะตามส่วนแห่งบริเวณ บริเวณหนึ่งมีลาภมาก ได้จีวร ๑๐ ผืน หรือ ๑๒ ผืน พระมหาสุมัตเถระกล่าวว่า พึงแยกจีวรนั้นแล้วนำไปใส่ในอาวาสอื่นที่ไม่มีลาภ เพื่อให้ภิกษุรูปอื่นรับด้วย ส่วนพระมหาปทุมเถระกล่าวว่า 'ไม่ควรทำอย่างนั้น เพราะมนุษย์ทั้งหลายย่อมถวายปัจจัยเพื่อประโยชน์แก่การดูแลอาวาสของตน เพราะฉะนั้น ภิกษุรูปอื่นพึงเข้าไปในอาวาสนั้น' แต่ถ้าในเรื่องนี้ พระมหาเถระคัดค้านว่า 'อาวุโส อย่ารับอย่างนี้เลย จงทำตามคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รับตามส่วนแห่งบริเวณ' ดังนี้ ไม่พึงตั้งอยู่ในคำคัดค้านของท่าน แต่พึงชี้แจงให้ท่านเข้าใจว่า 'ท่านเจ้าข้า ภิกษุมีมาก ปัจจัยมีน้อย ควรจะทำการสงเคราะห์' แล้วพึงให้รับเถิด

---

ဂါဟေန္တေန [Pg.71] စ သမ္မတေန ဘိက္ခုနာ မဟာထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ သေနာသနံ ပါပုဏာတိ, ဂဏှထ ပစ္စယံ ဓာရေထာ’’တိ. ‘‘အသုကကုလဿ ပစ္စယော အသုကသေနာသနဉ္စ မယှံ ပါပုဏာတိ, အာဝုသော’’တိ, ‘‘ပါပုဏာတိ, ဘန္တေ, ဂဏှထ န’’န္တိ, ‘‘ဂဏှာမိ, အာဝုသော’’တိ, ဂဟိတံ ဟောတိ. သစေ ပန ‘‘ဂဟိတံ ဝေါ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂဟိတံ မေ’’တိ ဝါ ‘‘ဂဏှိဿထ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ‘‘အဂဟိတံ ဟောတီ’’တိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘အတီတာနာဂတဝစနံ ဝါ ဟောတု, ဝတ္တမာနဝစနံ ဝါ, သတုပ္ပာဒမတ္တအာလယကရဏမတ္တမေဝ စေတ္ထ ပမာဏံ, တသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဟောတီ’’တိ.

และเมื่อจะให้รับ ภิกษุผู้ได้รับสมมติพึงไปหาพระมหาเถระแล้วกราบเรียนอย่างนี้ว่า 'ท่านเจ้าข้า เสนาสนะถึงแก่ท่าน ขอท่านจงรับและกำหนดปัจจัยไว้' เมื่อท่านถามว่า 'อาวุโส ปัจจัยของตระกูลชื่อโน้นและเสนาสนะชื่อโน้นถึงแก่ผมหรือ?' พึงเรียนว่า 'ถึงแก่ท่านเจ้าข้า ขอท่านจงรับเสนาสนะนั้นเถิด' เมื่อท่านกล่าวว่า 'อาวุโส ผมรับ' ดังนี้ ชื่อว่าเป็นการรับแล้ว แต่ถ้าเมื่อเรียนถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ท่านรับแล้วหรือ?' ท่านตอบว่า 'ผมรับแล้ว' หรือเมื่อเรียนถามว่า 'ท่านเจ้าข้า ท่านจักรับหรือ?' ท่านตอบว่า 'ผมจักรับ' พระมหาสุมัตเถระกล่าวว่า 'ชื่อว่ายังไม่ได้รับ' ส่วนพระมหาปทุมเถระกล่าวว่า 'จะเป็นอดีตกาล อนาคตกาล หรือปัจจุบันกาลก็ตาม ในเรื่องนี้ประมาณเพียงความเกิดขึ้นแห่งสติและการทำความอาลัยเท่านั้น เพราะฉะนั้น ชื่อว่ารับแล้วนั่นเอง'

---

ယောပိ ပံသုကူလိကော ဘိက္ခု သေနာသနံ ဂဟေတွာ ပစ္စယံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, အယမ္ပိ န အညသ္မိံ အာဝါသေ ပက္ခိပိတဗ္ဗော. တသ္မိံယေဝ ပရိဝေဏေ အဂ္ဂိသာလာယ ဝါ ဒီဃသာလာယ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ အညဿ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပံသုကူလိကော ‘‘ဝသာမီ’’တိ သေနာသနံ ဇဂ္ဂိဿတိ, ဣတရော ‘‘ပစ္စယံ ဂဏှာမီ’’တိ, ဧဝံ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သေနာသနံ သုဇဂ္ဂိတတရံ ဘဝိဿတိ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ပံသုကူလိကေ ဝါသတ္ထာယ သေနာသနံ ဂဏှန္တေ သေနာသနဂ္ဂါဟာပကေန ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘ဘန္တေ, ဣဓ ပစ္စယော အတ္ထိ, သော ကိံ ကာတဗ္ဗော’တိ. တေန ‘ဟေဋ္ဌာ အညံ ဂါဟာပေဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ပန ကိဉ္စိ အဝတွာဝ ဝသတိ, ဝုတ္ထဝဿဿ စ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ သာဋကံ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ ဝဿာဝါသိကံ ဒေမာတိ ဝဒန္တိ, တသ္မိံ သေနာသနေ ဝဿံဝုတ္ထဘိက္ခူနံ ပါပုဏာတီ’’တိ. ယေသံ ပန သေနာသနံ နတ္ထိ; ကေဝလံ ပစ္စယမေဝ ဒေန္တိ, တေသံ ပစ္စယံ အဝဿာဝါသိကေ သေနာသနေ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

แม้ภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลรูปใดรับเสนาสนะแล้วสละปัจจัย ปัจจัยที่สละแล้วนี้ก็ไม่พึงนำไปใส่ในอาวาสอื่น พึงให้ภิกษุอื่นรับในบริเวณนั้นเอง คือในโรงไฟก็ดี ในศาลาโรงยาวก็ดี หรือที่โคนไม้ก็ดี ภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลจะดูแลเสนาสนะด้วยคิดว่า 'เราจะอยู่' ส่วนภิกษุอีกรูปหนึ่งจะดูแลเสนาสนะด้วยคิดว่า 'เราจะรับปัจจัย' เมื่อเป็นเช่นนี้ เสนาสนะจะได้รับการดูแลอย่างดียิ่งด้วยเหตุ ๒ ประการ แต่ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'เมื่อภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลรับเสนาสนะเพื่ออยู่ ภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะพึงเรียนว่า ท่านเจ้าข้า ในที่นี้มีปัจจัยอยู่ จะพึงทำอย่างไรกับปัจจัยนั้น? ภิกษุผู้ทรงผ้าบังสุกุลนั้นพึงกล่าวว่า จงให้ภิกษุอื่นรับในภายหลังเถิด แต่ถ้าท่านอยู่โดยไม่พูดอะไรเลย และเมื่อท่านอยู่จำพรรษาแล้ว เขาเอาผ้าสาฎกมาวางไว้ที่ใกล้เท้าถวาย ก็ควรรับได้ แต่ถ้าเขาเรียนว่า ข้าพเจ้าทั้งหลายขอถวายผ้าจำพรรษา (วัสสาวาสิกะ) ดังนี้ ปัจจัยนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษาในเสนาสนะนั้น' ส่วนชนเหล่าใดไม่มีเสนาสนะ ถวายแต่ปัจจัยอย่างเดียว ควรให้รับปัจจัยของชนเหล่านั้นในเสนาสนะที่ไม่มีผ้าจำพรรษา

---

မနုဿာ ထူပံ ကတွာ ဝဿာဝါသိကံ ဂါဟာပေန္တိ, ထူပေါ နာမ အသေနာသနံ, တဿ သမီပေ ရုက္ခေ ဝါ မဏ္ဍပေ ဝါ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဂါဟာပေတဗ္ဗံ. တေန ဘိက္ခုနာ စေတိယံ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗံ. ဗောဓိရုက္ခဗောဓိဃရအာသနဃရသမ္မုဉ္ဇနိအဋ္ဋဒါရုအဋ္ဋဝစ္စကုဋိဒွါရကောဋ္ဌကပါနီယမာဠကဒန္တကဋ္ဌမာဠကေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘောဇနသာလာ ပန သေနာသနမေဝ, တသ္မာ တံ ဧကဿ ဝါ ဗဟူနံ ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂါဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သဗ္ဗမိဒံ ဝိတ္ထာရေန မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

มนุษย์ทั้งหลายสร้างพระสถูปแล้วให้รับผ้าจำพรรษา ชื่อว่าพระสถูปไม่ใช่เสนาสนะ พึงให้รับโดยอ้างอิงต้นไม้หรือมณฑปที่อยู่ใกล้พระสถูปนั้น ภิกษุนั้นพึงดูแลเจดีย์ แม้ในต้นโพธิ์ เรือนโพธิ์ เรือนประดิษฐานพระพุทธรูป ชั้นวางไม้กวาด ชั้นวางฟืน เวจกุฎี ซุ้มประตู ซุ้มน้ำดื่ม และที่วางไม้สีฟัน ก็มีนัยนี้แหละ ส่วนโรงฉันเป็นเสนาสนะแท้ เพราะฉะนั้น พึงกำหนดโรงฉันนั้นเพื่อภิกษุรูปเดียวหรือหลายรูปแล้วให้รับได้ เรื่องทั้งหมดนี้กล่าวไว้โดยพิสดารในมหาปัจจรี

---

သေနာသနဂ္ဂါဟာပကေန ပန ပါဋိပဒအရုဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပုန အရုဏံ န ဘိဇ္ဇတိ တာဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ဣဒဉှိ သေနာသနဂ္ဂါဟဿ ခေတ္တံ. သစေ [Pg.72] ပါတောဝ ဂါဟိတေ သေနာသနေ အညော ဝိတက္ကစာရိကော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ သေနာသနံ ယာစတိ, ‘‘ဂဟိတံ, ဘန္တေ, သေနာသနံ, ဝဿူပဂတော သံဃော, ရမဏီယော ဝိဟာရော, ရုက္ခမူလာဒီသု ယတ္ထ ဣစ္ဆထ တတ္ထ ဝသထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဝဿူပဂတေဟိ အန္တောဝဿေ နိဗဒ္ဓဝတ္တံ ဌပေတွာ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ‘‘သမ္မုဉ္ဇနိယော ဗန္ဓထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ. သုလဘာ စေ ဒဏ္ဍကာ စေဝ သလာကာယော စ ဟောန္တိ, ဧကေကေန ဆ ပဉ္စ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိယော, ဒွေ တိဿော ယဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိယော ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. ဒုလ္လဘာ စေ ဟောန္တိ, ဒွေ တိဿော မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနိယော ဧကာ ယဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနီ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. သာမဏေရေဟိ ပဉ္စ ပဉ္စ ဥက္ကာ ကောဋ္ဋေတဗ္ဗာ. ဝသနဋ္ဌာနေ ကသာဝပရိဘဏ္ဍံ ကာတဗ္ဗံ.

อนึ่ง ภิกษุผู้ให้รับเสนาสนะพึงให้รับตั้งแต่รุ่งอรุณของวันแรม ๑ ค่ำ จนกว่าอรุณใหม่จะขึ้น เพราะวันนี้เป็นเขตของการรับเสนาสนะ หากเมื่อให้รับเสนาสนะในเวลาเช้าตรู่แล้ว มีภิกษุอื่นผู้เที่ยวจาริกมาขอเสนาสนะ พึงกล่าวว่า 'ท่านเจ้าข้า เสนาสนะมีผู้รับแล้ว สงฆ์เข้าพรรษาแล้ว วิหารนี้น่ารื่นรมย์ ท่านปรารถนาจะอยู่ในที่ใด มีโคนไม้เป็นต้น ก็จงอยู่ในที่นั้นเถิด' ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่จำพรรษา เว้นกิจวัตรประจำที่ต้องทำในระหว่างพรรษาแล้ว พึงบอกภิกษุผู้อยู่จำพรรษาทั้งหลายว่า 'ท่านทั้งหลายจงทำไม้กวาดเถิด' ถ้าด้ามไม้กวาดและซี่ไม้กวาดหาได้ง่าย ภิกษุแต่ละรูปพึงทำไม้กวาดมือเสือ ๕-๖ อัน หรือไม้กวาดมีด้าม ๒-๓ อัน ถ้าหาได้ยาก พึงทำไม้กวาดมือเสือ ๒-๓ อัน ไม้กวาดมีด้าม ๑ อัน พวกสามเณรพึงตัดคบเพลิงรูปละ ๕ อัน พึงทำปริมณฑลด้วยน้ำฝาดในที่อยู่อาศัย

---

ဝတ္တံ ကရောန္တေဟိ ပန ‘‘န ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, န ဥဒ္ဒိသာပေတဗ္ဗံ, န သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ, န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, န ဓမ္မသဝနံ ကာတဗ္ဗံ, သဗ္ဗေဝ ဟိ ဧတေ ပပဉ္စာ. နိပ္ပပဉ္စာ ဟုတွာ သမဏဓမ္မမေဝ ကရိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယန္တု, သေယျံ အကပ္ပေတွာ ဌာနစင်္ကမေဟိ ဝီတိနာမေန္တု, မူဂဗ္ဗတံ ဂဏှန္တု, သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာပိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ လဘန္တူ’’တိ ဝါ ဧဝရူပံ အဓမ္မိကဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပန ကာတဗ္ဗံ – ပရိယတ္တိဓမ္မော နာမ တိဝိဓမ္ပိ သဒ္ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌာပေတိ; တသ္မာ သက္ကစ္စံ ဥဒ္ဒိသထ, ဥဒ္ဒိသာပေထ, သဇ္ဈာယံ ကရောထ, ပဓာနဃရေ ဝသန္တာနံ သံဃဋ္ဋနံ အကတွာ အန္တောဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ဥဒ္ဒိသထ, ဥဒ္ဒိသာပေထ, သဇ္ဈာယံ ကရောထ, ဓမ္မသဝနံ သမိဒ္ဓံ ကရောထ, ပဗ္ဗာဇေန္တာ သောဓေတွာ ပဗ္ဗာဇေထ, သောဓေတွာ ဥပသမ္ပာဒေထ, သောဓေတွာ နိဿယံ ဒေထ, ဧကောပိ ဟိ ကုလပုတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ သကလသာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတိ, အတ္တနော ထာမေန ယတ္တကာနိ သက္ကောထ တတ္တကာနိ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယထ. အန္တောဝဿံ နာမေတံ သကလဒိဝသံ ရတ္တိယာ စ ပဌမပစ္ဆိမယာမေသု အပ္ပမတ္တေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဝီရိယံ အာရဘိတဗ္ဗံ. ပေါရာဏကမဟာထေရာပိ သဗ္ဗပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ အန္တောဝဿေ ဧကစာရိကဝတ္တံ ပူရယိံသု, ဘဿေ မတ္တံ ဇာနိတွာ ဒသဝတ္ထုကကထံ ဒသအသုဘဒသာနုဿတိအဋ္ဌတိံသာရမ္မဏကထဉ္စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာဂန္တုကာနံ ဝတ္တံ ကာတုံ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာနံ အပလောကေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ.

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายเมื่อจะทำกติกาวัตร ไม่พึงทำกติกาวัตรอันไม่เป็นธรรมเห็นปานนี้ว่า "ไม่พึงบอก (ปาฐะ), ไม่พึงให้บอก, ไม่พึงทำการสาธยาย, ไม่พึงให้บรรพชา, ไม่พึงให้อุปสมบท, ไม่พึงให้นิสสัย, ไม่พึงทำการฟังธรรม เพราะว่ากิจเหล่านี้ทั้งหมดนั่นแหละเป็นปปัญจะ (เครื่องเนิ่นช้า), เราทั้งหลายจักเป็นผู้ไม่มีปปัญจะ กระทำแต่สมณธรรมเท่านั้น" ดังนี้ก็ดี หรือว่า "ภิกษุทั้งหลายทั้งหมดจงสมาทานธุดงค์ ๑๓, จงยังเวลาให้ล่วงไปด้วยการยืนและการเดินจงกรม โดยไม่นอน, จงสมาทานมูควัตร (วัตรของคนใบ้), แม้ภิกษุทั้งหลายผู้ไปด้วยสัตตาหกรณียะ ก็จงได้ส่วนแบ่งสิ่งของที่ควรแบ่ง" ดังนี้ก็ดี. แต่พึงทำกติกาวัตรอย่างนี้ว่า "ชื่อว่าปริยัติธรรม ย่อมยังสัทธรรมแม้ทั้ง ๓ ประการให้ตั้งมั่น, เพราะเหตุนั้น ท่านทั้งหลายจงบอก (ปาฐะ) จงให้บอก จงทำการสาธยายโดยเคารพเถิด, จงอย่ากระทำการกระทบกระทั่งแก่ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่ในเรือนความเพียร (ปธานฆร) นั่งบอกในภายในวิหารเถิด, จงให้บอก จงทำการสาธยาย จงทำการฟังธรรมให้บริบูรณ์เถิด, เมื่อจะให้บรรพชา พึงชำระ (ตรวจสอบ) แล้วจึงให้บรรพชา, พึงชำระแล้วจึงให้อุปสมบท, พึงชำระแล้วจึงให้นิสสัย, เพราะว่า แม้กุลบุตรเพียงคนเดียวได้บรรพชาและอุปสมบทแล้ว ย่อมยังพระศาสนาทั้งหมดให้ตั้งมั่นได้ด้วยกำลังของตน, ท่านทั้งหลายสามารถจะสมาทานธุดงค์ได้เท่าใด ก็จงสมาทานธุดงค์เท่านั้นเถิด". ชื่อว่าในระหว่างพรรษานี้ อันภิกษุทั้งหลายผู้ไม่ประมาทพึงอยู่ตลอดวัน และในปฐมยามและปัจฉิมยามแห่งราตรี พึงปรารภความเพียร. แม้พระมหาเถระในโบราณกาล ตัดปลิโพธทั้งปวงแล้ว บำเพ็ญเอกจาริกวัตร (วัตรของผู้เที่ยวไปผู้เดียว) ในระหว่างพรรษา. อนึ่ง ในการคุยกัน (ภัสสะ) พึงรู้จักประมาณ, ควรพูดกถาวัตถุ ๑๐ ประการ และกถาอันเนื่องด้วยอสุภะ ๑๐ อนุสสติ ๑๐ และอารมณ์ ๓๘, ควรทำวัตรแก่อาคันตุกะ, ควรบอกกล่าวแล้วให้ (ส่วนแบ่ง) แก่ภิกษุทั้งหลายผู้ไปด้วยสัตตาหกรณียะ, พึงทำกติกาวัตรเห็นปานนี้.

---

အပိစ [Pg.73] ဘိက္ခူ ဩဝဒိတဗ္ဗာ – ‘‘ဝိဂ္ဂါဟိကပိသုဏဖရုသဝစနာနိ မာ ဝဒထ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ သီလာနိ အာဝဇ္ဇေန္တာ စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာ မနသိကာရဗဟုလာ ဝိဟရထာ’’တိ. ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဝတ္တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ဝန္ဒန္တေန ဂန္ဓမာလံ ဝါ ပူဇေန္တေန ပတ္တံ ဝါ ထဝိကာယ ပက္ခိပန္တေန န ကထေတဗ္ဗံ, ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘‘အန္တောဂါမေ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စယသညုတ္တကထာ ဝါ ဝိသဘာဂကထာ ဝါ န ကထေတဗ္ဗာ, ရက္ခိတိန္ဒြိယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ သေခိယဝတ္တဉ္စ ပူရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝရူပါ ဗဟုကာပိ နိယျာနိကကထာ အာစိက္ခိတဗ္ဗာတိ.

อนึ่ง พึงโอวาทภิกษุทั้งหลายว่า "ท่านทั้งหลายอย่าพูดวาจาแก่งแย่ง วาจาส่อเสียด และวาจาหยาบคายเลย, จงพิจารณาศีลทั้งหลายทุก ๆ วัน ไม่ให้จตุรารักขกรรมฐานเสื่อม เป็นผู้มากด้วยมนสิการอยู่เถิด" ดังนี้. พึงบอกวัตรในการเคี้ยวไม้สีฟัน. ภิกษุเมื่อไหว้พระเจดีย์ก็ดี ไหว้ต้นโพธิ์ก็ดี บูชาของหอมและดอกไม้ก็ดี ใส่บาตรในถุงก็ดี ไม่พึงพูดคุยกัน. พึงบอกบิณฑจาริกวัตรว่า "ในภายในหมู่บ้าน ไม่พึงพูดคุยกับพวกมนุษย์ด้วยเรื่องที่ประกอบด้วยปัจจัย (ปัจจยสังยุตตกถา) หรือเรื่องที่ไม่สมควร (วิสภาคกถา), พึงเป็นผู้คุ้มครองอินทรีย์ และพึงบำเพ็ญขันธกวัตรและเสขิยวัตรให้บริบูรณ์" ดังนี้. พึงบอกนิยยานิกกถา (วาจาเครื่องออกจากทุกข์) แม้มากเห็นปานนี้.

---

ပစ္ဆိမဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ပန သစေ ကာလံ ဃောသေတွာ သန္နိပတိတေ သံဃေ ကောစိ ဒသဟတ္ထံ ဝတ္ထံ အာဟရိတွာ ဝဿာဝါသိကံ ဒေတိ, အာဂန္တုကော သစေ ဘိက္ခု သံဃတ္ထေရော ဟောတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. နဝကော စေ ဟောတိ, သမ္မတေန ဘိက္ခုနာ သံဃတ္ထေရော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘သစေ ဘန္တေ ဣစ္ဆထ, ပဌမဘာဂံ မုဉ္စိတွာ ဣဒံ ဝတ္ထံ ဂဏှထာ’’တိ, အမုဉ္စန္တဿ န ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပုဗ္ဗေ ဂါဟိတံ မုဉ္စိတွာ ဂဏှာတိ, ဒါတဗ္ဗံ. ဧတေနေဝုပါယေန ဒုတိယတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ ပရိဝတ္တေတွာ ပတ္တဋ္ဌာနေ အာဂန္တုကဿ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပဌမဝဿူပဂတာ ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဝတ္ထာနိ အလတ္ထုံ, လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဧတေနေဝုပါယေန ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ယာဝ အာဂန္တုကဿ သမကံ ဟောတိ, တာဝ ဒါတဗ္ဗံ. တေန ပန သမကေ လဒ္ဓေ အဝသိဋ္ဌော အနုဘာဂေါ ထေရာသနေ ဒါတဗ္ဗော. ပစ္စုပ္ပန္နေ လာဘေ သတိ ဌိတိကာယ ဂါဟေတုံ ကတိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ.

อนึ่ง ในวันเข้าพรรษาหลัง ถ้าเมื่อสงฆ์ประชุมกันตามเวลาที่ประกาศแล้ว ทายกบางคนนำผ้ามีประมาณ ๑๐ ศอกมาถวายเป็นผ้าวัสสาวาสิกะ, ถ้าภิกษุอาคันตุกะเป็นพระสังฆเถระ พึงถวายแก่ท่าน. ถ้าเป็นพระนวกะ ภิกษุผู้ได้รับสมมติพึงเรียนพระสังฆเถระว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ถ้าท่านประสงค์จะรับผ้าผืนนี้ ก็โปรดสละส่วนที่ได้รับไว้ก่อนแล้วรับผ้าผืนนี้เถิด" ดังนี้, ถ้าท่านไม่สละ ก็ไม่พึงถวาย (แก่พระนวกะอาคันตุกะ). แต่ถ้าท่านสละผ้าที่รับไว้ก่อนแล้วรับ (ผ้าใหม่) ก็พึงถวาย (แก่อาคันตุกะ). โดยอุบายนี้ พึงสลับเปลี่ยนตั้งแต่พระเถระลำดับที่ ๒ เป็นต้นไป แล้วถวายแก่ภิกษุอาคันตุกะในลำดับที่ถึงแก่ตน. ถ้าภิกษุผู้เข้าพรรษาแรกได้รับผ้า ๒ ผืน ๓ ผืน ๔ ผืน หรือ ๕ ผืน, พึงให้สละผ้าที่ได้รับแล้ว ๆ โดยอุบายนี้แหละ ถวายจนกว่าภิกษุอาคันตุกะจะได้ส่วนแบ่งที่เท่ากัน. เมื่อภิกษุอาคันตุกะนั้นได้รับส่วนแบ่งที่เท่ากันแล้ว ส่วนแบ่งที่เหลือพึงถวายในที่ของพระเถระ (ตามลำดับพรรษา). เมื่อมีลาภเกิดขึ้นเฉพาะหน้า ควรทำกติกาเพื่อรับตามลำดับพรรษาที่ตั้งอยู่.

---

သစေ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, ဒွီသုပိ ဝဿူပနာယိကာသု ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခာယ ကိလမန္တာ ‘‘အာဝုသော, ဣဓ ဝသန္တာ သဗ္ဗေဝ ကိလမာမ, သာဓု ဝတ ဒွေဘာဂါ ဟောမ, ယေသံ ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနာနိ အတ္ထိ, တေ တတ္ထ ဝသိတွာ ပဝါရဏာယ အာဂန္တွာ အတ္တနော ပတ္တံ ဝဿာဝါသိကံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသု ယေ တတ္ထ ဝသိတွာ ပဝါရဏာယ အာဂစ္ဆန္တိ, တေသံ အပလောကေတွာ ဝဿာဝါသိကံ ဒါတဗ္ဗံ. သာဒိယန္တာပိ ဟိ တေ နေဝ ဝဿာဝါသိကဿ သာမိနော, ခီယန္တာပိ စ အာဝါသိကာ နေဝ အဒါတုံ လဘန္တိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ကတိကဝတ္တံ ကာတဗ္ဗံ – ‘သဗ္ဗေသံ နော ဣဓ ယာဂုဘတ္တံ နပ္ပဟောတိ, သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝသိတွာ အာဂစ္ဆထ, တုမှာကံ ပတ္တံ ဝဿာဝါသိကံ လဘိဿထာ’တိ. တဉ္စေ ဧကော ပဋိဗာဟတိ, သုပဋိဗာဟိတံ; နော စေ [Pg.74] ပဋိဗာဟတိ, ကတိကာ သုကတာ. ပစ္ဆာ တေသံ တတ္ထ ဝသိတွာ အာဂတာနံ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ, အပလောကနကာလေ ပဋိဗာဟိတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ. ပုနပိ ဝုတ္တံ – ‘‘သစေ ဝဿူပဂတေသု ဧကစ္စာနံ ဝဿာဝါသိကေ အပါပုဏန္တေ ဘိက္ခူ ကတိကံ ကရောန္တိ – ‘ဆိန္နဝဿာနံ ဝဿာဝါသိကဉ္စ ဣဒါနိ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝဿာဝါသိကဉ္စ ဣမေသံ ဒါတုံ ရုစ္စတီ’တိ ဧဝံ ကတိကာယ ကတာယ ဂါဟိတသဒိသမေဝ ဟောတိ, ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နံ တေသမေဝ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ.

ถ้าเกิดทุพภิกขภัย ภิกษุทั้งหลายผู้เข้าพรรษาทั้ง ๒ ลำบากด้วยบิณฑบาต หากพวกท่านกล่าวว่า "อาวุโสทั้งหลาย เมื่อพวกเราทั้งหมดอยู่ในที่นี้ย่อมลำบาก, เป็นการดีหนอ หากพวกเราแยกเป็น ๒ ส่วน, ภิกษุเหล่าใดมีสถานที่ที่ญาติปวารณาไว้ ภิกษุเหล่านั้นจงไปอยู่ในที่นั้นแล้วกลับมาในวันปวารณา เพื่อรับผ้าวัสสาวาสิกะอันถึงแก่ตนเถิด" ดังนี้, ในบรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุเหล่าใดไปอยู่ในที่นั้นแล้วกลับมาในวันปวารณา พึงบอกกล่าว (สงฆ์) แล้วถวายผ้าวัสสาวาสิกะแก่ภิกษุเหล่านั้น. เพราะว่า ภิกษุเหล่านั้นแม้จะยินดีรับ (ผ้า) ก็หาใช่เป็นเจ้าของผ้าวัสสาวาสิกะไม่, และภิกษุผู้อยู่ประจำแม้จะตำหนิอยู่ ก็หาได้เพื่อจะไม่ให้ไม่. แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า "พึงทำกติกาวัตรว่า - ยาคุและภัตของพวกเราทั้งหมดในที่นี้ไม่เพียงพอ, ท่านทั้งหลายจงไปอยู่ในที่ที่เหมาะสม (สภาคะ) แล้วกลับมาเถิด, ท่านทั้งหลายจักได้รับผ้าวัสสาวาสิกะอันถึงแก่ตน - ดังนี้. หากภิกษุรูปหนึ่งคัดค้านกติกานั้น กติกานั้นเป็นอันคัดค้านได้ดีแล้ว (คือตกไป), หากไม่มีใครคัดค้าน กติกานั้นชื่อว่าทำดีแล้ว. ภายหลัง เมื่อภิกษุเหล่านั้นไปอยู่ในที่นั้นแล้วกลับมา พึงบอกกล่าวแล้วถวายให้, ในเวลาบอกกล่าว ไม่ได้เพื่อจะคัดค้าน" ดังนี้. และกล่าวไว้อีกว่า "ถ้าเมื่อผ้าวัสสาวาสิกะไม่เพียงพอแก่ภิกษุบางรูปในบรรดาภิกษุผู้เข้าพรรษา ภิกษุทั้งหลายทำกติกาว่า - ท่านทั้งหลายชอบใจเพื่อจะให้ผ้าวัสสาวาสิกะของพวกภิกษุผู้พรรษาขาด และผ้าวัสสาวาสิกะที่จะเกิดขึ้นในบัดนี้แก่ภิกษุเหล่านี้หรือไม่ - ดังนี้, เมื่อทำกติกาอย่างนี้แล้ว ย่อมเป็นเช่นเดียวกับผ้าที่ให้รับไว้แล้วนั่นแหละ, พึงถวายผ้าวัสสาวาสิกะที่เกิดขึ้นแล้ว ๆ แก่ภิกษุเหล่านั้นเท่านั้น" ดังนี้.

---

တေမာသံ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဝိဟာရမဂ္ဂစေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏာနိ ဇဂ္ဂိတွာ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ ပက္ကန္တောပိ ဝိဗ္ဘန္တောပိ ဝဿာဝါသိကံ လဘတိယေဝ. ဘတိနိဝိဋ္ဌဉှိ တေန ကတံ. သံဃိကံ ပန အပလောကနကမ္မံ ကတွာ ဂါဟိတံ အန္တောဝဿေ ဝိဗ္ဘန္တောပိ လဘတေဝ. ပစ္စယဝသေန ဂါဟိတံ ပန န လဘတီတိ ဝဒန္တိ.

แม้ภิกษุที่จากไปสู่ที่อื่น หรือลาสิกขาไปแล้ว หลังจากจัดหาน้ำดื่มตลอดสามเดือนแห่งฤดูฝน บำรุงรักษาทางเดินสู่วิหาร ลานเจดีย์ และลานโพธิ์ รดน้ำต้นโพธิ์ ก็ย่อมได้ผ้าอาบน้ำฝน เพราะว่าภิกษุนั้นได้ทำกิจที่ตั้งไว้เป็นค่าจ้างแล้ว. แต่ถ้าเป็นผ้าอาบน้ำฝนที่เป็นของสงฆ์ ซึ่งรับไว้โดยทำอปโลกนกรรมแล้ว แม้ภิกษุที่ลาสิกขาไปภายในพรรษา ก็ย่อมได้. แต่บางพวกกล่าวว่า ถ้าเป็นผ้าอาบน้ำฝนที่รับไว้โดยอาศัยปัจจัยแล้ว แม้ภิกษุที่ลาสิกขาไปภายในพรรษา ก็ย่อมไม่ได้.

---

သစေ ဝုတ္ထဝဿော ဒိသံဂမိကော ဘိက္ခု အာဝါသိကဿ ဟတ္ထတော ကိဉ္စိဒေဝ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ‘‘အသုကကုလေ မယှံ ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တံ, တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ ဂတဋ္ဌာနေ ဝိဗ္ဘမတိ, ဝဿာဝါသိကံ သံဃိကံ ဟောတိ. သစေ ပန မနုဿေ သမ္မုခါ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဂစ္ဆတိ, လဘတိ. ‘‘ဣဒံ ဝဿာဝါသိကံ အမှာကံ သေနာသနေ ဝုတ္ထဘိက္ခုနော ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ, ယဿ ဂါဟိတံ တဿေဝ ဟောတိ. သစေ ပန သေနာသနသာမိကဿ ပိယကမျတာယ ပုတ္တဓီတာဒယော ဗဟူနိ ဝတ္ထာနိ အာဟရိတွာ ‘‘အမှာကံ သေနာသနေ ဒေမာ’’တိ ဒေန္တိ, တတ္ထ ဝဿူပဂတဿ ဧကမေဝ ဝတ္ထံ ဒါတဗ္ဗံ, သေသာနိ သံဃိကာနိ ဟောန္တိ, ဝဿာဝါသိကဋ္ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. ဌိတိကာယ အသတိ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သေနာသနေ ဝဿူပဂတံ ဘိက္ခုံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ဗဟူနိ ဝတ္ထာနိ အာဟရိတွာ ‘‘သေနာသနဿ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နေသုပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘ဧတဿ ဘိက္ခုနော ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, တဿေဝ ဟောန္တိ.

ถ้าภิกษุผู้จำพรรษาแล้วจะไปสู่ทิศอื่น ถือเอาสิ่งของที่ควรแก่สมณะอย่างใดอย่างหนึ่งจากมือของภิกษุผู้อยู่ประจำ แล้วกล่าวว่า 'ผ้าอาบน้ำฝนของข้าพเจ้าได้มาแล้วจากตระกูลชื่อโน้น ท่านทั้งหลายจงรับเอาไว้เถิด' แล้วลาสิกขาไปในสถานที่ที่ไปถึง ผ้าอาบน้ำฝนนั้นย่อมเป็นของสงฆ์. แต่ถ้าภิกษุนั้นให้ทายกรับไว้ต่อหน้าแล้วจึงไป ภิกษุนั้นย่อมได้. เมื่อกล่าวว่า 'ผ้าอาบน้ำฝนนี้พวกข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุผู้จำพรรษาแล้วในเสนาสนะของพวกข้าพเจ้า' ผ้าอาบน้ำฝนนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปที่รับไว้แล้ว. แต่ถ้าบุตรธิดาเป็นต้น เพราะความปรารถนาที่จะให้เป็นที่รักของเจ้าของเสนาสนะ นำผ้าจำนวนมากมาแล้วถวายโดยกล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายในเสนาสนะของพวกข้าพเจ้า' ในผ้าจำนวนมากนั้น พึงถวายผ้าเพียงผืนเดียวแก่ภิกษุผู้จำพรรษาแล้ว ส่วนผ้าที่เหลือย่อมเป็นของสงฆ์ พึงรับเอาตามลำดับการจัดสรรผ้าอาบน้ำฝน. เมื่อไม่มีลำดับการจัดสรร พึงรับเอาโดยเริ่มจากพระเถระผู้มีอาสนะสูงกว่า. แม้ในกรณีที่นำผ้าจำนวนมากมาถวายโดยอาศัยความเลื่อมใสในจิตที่เกิดขึ้นเพราะภิกษุผู้จำพรรษาในเสนาสนะรูปนั้น แล้วกล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่เสนาสนะนี้' ก็มีนัยเดียวกัน. แต่ถ้าพวกเขาวางไว้ที่เท้าแล้วกล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่ภิกษุรูปนี้' ผ้าเหล่านั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้น.

---

ဧကဿ ဂေဟေ ဒွေ ဝဿာဝါသိကာနိ – ပဌမဘာဂေါ သာမဏေရဿ ဂါဟိတော ဟောတိ, ဒုတိယော ထေရာသနေ. သော ဧကံ ဒသဟတ္ထံ, ဧကံ အဋ္ဌဟတ္ထံ သာဋကံ ပေသေတိ ‘‘ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တဘိက္ခူနံ ဒေထာ’’တိ ဝိစိနိတွာ ဝရဘာဂံ သာမဏေရဿ ဒတွာ အနုဘာဂေါ ထေရာသနေ ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန ဥဘောပိ ဃရံ နေတွာ ဘောဇေတွာ သယမေဝ ပါဒမူလေ ဌပေတိ, ယံ ယဿ ဒိန္နံ, တဒေဝ တဿ ဟောတိ.

ในบ้านของทายกคนหนึ่งมีผ้าอาบน้ำฝนสองผืน คือส่วนแรกสามเณรรับไว้แล้ว ส่วนที่สองรับไว้สำหรับพระเถระ. ทายกผู้นั้นส่งผ้าสาฎกผืนหนึ่งยาวสิบศอก และอีกผืนหนึ่งยาวแปดศอกไป โดยสั่งว่า 'จงถวายผ้าอาบน้ำฝนแก่ภิกษุผู้ได้รับแล้ว'. พึงเลือกส่วนที่ดีกว่า (คือผ้าสิบศอก) ถวายแก่สามเณร และส่วนที่เหลือ (คือผ้าแปดศอก) พึงถวายแก่พระเถระ. แต่ถ้าทายกเองนั่นแหละ นำทั้งสองรูป (สามเณรและพระเถระ) ไปยังบ้าน ถวายภัตตาหารแล้ววางไว้ที่เท้าของท่าน ผ้าผืนใดถวายแก่บุคคลใด ผ้าผืนนั้นย่อมเป็นของบุคคลนั้น.

---

ဣတော [Pg.75] ပရံ မဟာပစ္စရိယံ အာဂတနယော ဟောတိ – ‘‘ဧကဿ ဃရေ ဒဟရသာမဏေရဿ ဝဿာဝါသိကံ ပါပုဏာတိ, သော စေ ပုစ္ဆတိ – ‘အမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ကဿ ပတ္တ’န္တိ, ‘သာမဏေရဿာ’တိ အဝတွာ ‘ဒါနကာလေ ဇာနိဿသီ’တိ ဝတွာ ဒါနဒိဝသေ ဧကံ မဟာထေရံ ပေသေတွာ နီဟရာပေတဗ္ဗံ. သစေ ယဿ ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တံ, သော ဝိဗ္ဘမတိ ဝါ ကာလံ ဝါ ကရောတိ, မနုဿာ စေ ပုစ္ဆန္တိ – ‘ကဿ အမှာကံ ဝဿာဝါသိကံ ပတ္တ’န္တိ, တေသံ ယထာဘူတံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. သစေ တေ ဝဒန္တိ – ‘တုမှာကံ ဒေမာ’တိ, တဿ ဘိက္ခုနော ပါပုဏာတိ. အထ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ဒေန္တိ, သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပါပုဏာတိ. သစေ ဝဿူပဂတာ သုဒ္ဓပံသုကူလိကာယေဝ ဟောန္တိ, အာနေတွာ ဒိန္နံ ဝဿာဝါသိကံ သေနာသနပရိက္ခာရံ ဝါ ကတွာ ဌပေတဗ္ဗံ, ဗိမ္ဗောဟနာဒီနိ ဝါ ကာတဗ္ဗာနီ’’တိ. ဣဒံ နေဝါသိကဝတ္တံ.

หลังจากนี้มีนัยที่มาในคัมภีร์มหาปัจจรีมีอยู่ว่า – ถ้าผ้าอาบน้ำฝนถึงแก่สามเณรหนุ่มในบ้านของทายกคนหนึ่ง และทายกผู้นั้นถามว่า 'ผ้าอาบน้ำฝนของพวกข้าพเจ้าถึงแก่บุคคลใดหรือ' พึงไม่กล่าวว่า 'ถึงแก่สามเณร' แต่พึงกล่าวว่า 'ท่านจักรู้ในเวลาถวาย' แล้วในวันถวาย พึงส่งพระมหาเถระรูปหนึ่งไปเพื่อให้นำออก. ถ้าภิกษุที่ผ้าอาบน้ำฝนถึงแก่เขา ลาสิกขาไปก็ดี หรือมรณภาพไปก็ดี และมนุษย์ทั้งหลายถามว่า 'ผ้าอาบน้ำฝนของพวกข้าพเจ้าถึงแก่บุคคลใดหรือ' พึงบอกแก่มนุษย์เหล่านั้นตามความเป็นจริง. ถ้ามนุษย์เหล่านั้นกล่าวว่า 'พวกข้าพเจ้าถวายแก่ท่านทั้งหลาย' ผ้าอาบน้ำฝนนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้น. หรือถ้าพวกเขานำไปถวายแก่สงฆ์ก็ดี แก่คณะก็ดี ผ้าอาบน้ำฝนนั้นย่อมเป็นของสงฆ์ก็ดี เป็นของคณะก็ดี. ถ้าภิกษุผู้จำพรรษาแล้วเป็นผู้ถือผ้าบังสุกุลล้วนๆ เท่านั้น เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงนำผ้าอาบน้ำฝนที่ถวายแล้วมาทำเป็นเครื่องใช้สอยของเสนาสนะ หรือพึงทำเป็นหมอนเป็นต้น. วัตรนี้เป็นเนวาสิกวัตร.

---

သေနာသနဂ္ဂါဟကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการรับเสนาสนะจบลงแล้ว.

---

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာ

เรื่องวัตถุแห่งพระอุปนันทะ

---

၃၁၉. ဥပနန္ဒဝတ္ထုသ္မိံ – တတ္ထ တယာ မောဃပုရိသ ဂဟိတံ ဣဓ မုတ္တံ, ဣဓ တယာ ဂဟိတံ တတြ မုတ္တန္တိ ဧတ္ထ အယမတ္ထော – ယံ တယာ တတ္ထ သေနာသနံ ဂဟိတံ, တံ တေ ဂဏှန္တေနေဝ ဣဓ မုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဣဓ ဒါနာဟံ, အာဝုသော, မုဉ္စာမီ’’တိ ဝဒန္တေန ပန တံ တတြာပိ မုတ္တံ. ဧဝံ တွံ ဥဘယတ္ထ ပရိဗာဟိရောတိ.

๓๑๙. ในเรื่องพระอุปนันทะ ในบทว่า 'มุตตัง' (ปล่อยแล้ว) เป็นต้นนี้ มีความหมายดังนี้ว่า – โมฆบุรุษ เสนาสนะใดที่ท่านรับไว้ในวัดบ้านเล็กนั้น เพียงแค่ท่านรับเอาไว้ เสนาสนะที่ท่านรับไว้ก่อนในเมืองสาวัตถีนี้ ก็ย่อมเป็นอันปล่อยแล้ว. อีกประการหนึ่ง เมื่อท่านกล่าวว่า 'อาวุโส บัดนี้ข้าพเจ้าจะปล่อย (เสนาสนะ) ในที่นี้' เสนาสนะที่ท่านรับไว้ในภายหลังนั้น ก็เป็นอันปล่อยแล้วในวัดบ้านเล็กนั้นด้วย. ด้วยประการฉะนี้ ท่านจึงเป็นผู้พ้นจากเสนาสนะในที่ทั้งสองแห่ง.

---

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ဂဟဏေန ဂဟဏံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ဂဟဏေန အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, အာလယေန ဂဟဏံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, အာလယေန အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ကထံ? ဣဓေကစ္စော ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သေနာသနံ ဂဟေတွာ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတြာပိ ဂဏှာတိ, တဿ ဣမိနာ ဂဟဏေန ပုရိမံ ဂဟဏံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. အပရော ‘‘ဣဓ ဝသိဿာမီ’’တိ အာလယမတ္တံ ကတွာ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတ္ထ သေနာသနံ ဂဏှာတိ, တဿ ဣမိနာ ဂဟဏေန ပုရိမော အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ဧကော ‘‘ဣဓ ဝသိဿာမီ’’တိ သေနာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ အာလယံ ဝါ ကတွာ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ဣဓေဝ ဒါနိ ဝသိဿာမီ’’တိ အာလယံ ကရောတိ, ဣစ္စဿ အာလယေန ဝါ ဂဟဏံ အာလယေန ဝါ အာလယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, သဗ္ဗတ္ထ ပစ္ဆိမေ [Pg.76] ဂဟဏေ ဝါ အာလယေ ဝါ တိဋ္ဌတိ. ယော ပန ‘‘ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သေနာသနံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆတိ, တဿ ဥပစာရသီမာတိက္ကမေ သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ. ယဒိ ပန ‘‘တတ္ထ ဖာသု ဘဝိဿတိ, ဝသိဿာမိ; နော စေ, အာဂမိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ အဖာသုဘာဝံ ဉတွာ ပစ္စာဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ.

วินิจฉัยในเรื่องนี้คือ – การรับเอาในภายหลังย่อมทำให้การรับเอาไว้ก่อนระงับไป, การรับเอาในภายหลังย่อมทำให้ความอาลัยระงับไป, ความอาลัยย่อมทำให้การรับเอาเสนาสนะระงับไป, ความอาลัยย่อมทำให้ความอาลัยระงับไป. อย่างไร? ในพระศาสนานี้ ภิกษุบางรูปในวันเข้าพรรษา รับเสนาสนะในวิหารแห่งหนึ่งแล้ว ไปสู่วิหารใกล้เคียง แล้วรับเสนาสนะในวิหารใกล้เคียงนั้นอีก. เพราะการรับเอาในภายหลังนี้ การรับเอาเสนาสนะที่เป็นก่อนของภิกษุรูปนั้นย่อมระงับไป. ภิกษุอีกรูปหนึ่งเพียงแค่ทำความอาลัยว่า 'จักอยู่ในวิหารนี้' แล้วไปสู่วิหารใกล้เคียง แล้วรับเสนาสนะในวิหารใกล้เคียงนั้น. เพราะการรับเอาในภายหลังนี้ ความอาลัยในเสนาสนะที่เป็นก่อนของภิกษุรูปนั้นย่อมระงับไป. ภิกษุรูปหนึ่งตั้งใจว่า 'จักอยู่ในวิหารนี้' แล้วรับเสนาสนะก็ดี หรือทำความอาลัยก็ดี แล้วไปสู่วิหารใกล้เคียง แล้วทำความอาลัยว่า 'บัดนี้จักอยู่ในที่นี้เท่านั้น' ด้วยประการฉะนี้ เพราะความอาลัยของภิกษุรูปนั้น การรับเอาเสนาสนะก็ดี หรือความอาลัยที่เป็นก่อนก็ดี ย่อมระงับไป เพราะความอาลัยในภายหลัง. ในวาระทั้งสี่ทั้งหมด ย่อมตั้งอยู่ในการรับเอาในภายหลัง หรือในความอาลัยในภายหลัง. แต่ภิกษุรูปใดรับเสนาสนะในวิหารแห่งหนึ่งแล้วตั้งใจว่า 'จักอยู่ในวิหารอื่น' แล้วไป การรับเสนาสนะของภิกษุรูปนั้นย่อมระงับไปในเวลาที่ล่วงพ้นสีมาแห่งอุปจาร. แต่ถ้าภิกษุนั้นตั้งใจว่า 'ถ้าในวิหารนั้นจักมีความสะดวกสบาย จักอยู่; ถ้าจักไม่มี จักกลับมา' แล้วไป รู้ความไม่สะดวกสบายแล้วกลับมา ย่อมเป็นอันควร.

---

၃၂၀. တိဝဿန္တရေနာတိ ဧတ္ထ တိဝဿန္တရော နာမ ယော ဒွီဟိ ဝဿေဟိ မဟန္တတရော ဝါ ဒဟရတရော ဝါ ဟောတိ. ယော ပန ဧကေန ဝဿေန မဟန္တတရော ဝါ ဒဟရတရော ဝါ ဟောတိ, ယော ဝါ သမာနဝဿော, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဣမေ သဗ္ဗေ ဧကသ္မိံ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ဒွေ ဒွေ ဟုတွာ နိသီဒိတုံ လဘန္တိ. ယံ တိဏ္ဏံ ပဟောတိ, တံ သံဟာရိမံ ဝါ ဟောတု အသံဟာရိမံ ဝါ, တထာရူပေ အပိ ဖလကခဏ္ဍေ အနုပသမ္ပန္နေနာပိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

๓๒๐. ในบทว่า 'ติวัสสันตเรนะ' (ด้วยพรรษาที่ต่างกันสาม) นี้ ภิกษุรูปใดมีพรรษาแก่กว่าหรืออ่อนกว่าสองพรรษา ภิกษุรูปนั้นชื่อว่า 'ติวัสสันตระ'. แต่ภิกษุรูปใดมีพรรษาแก่กว่าหรืออ่อนกว่าหนึ่งพรรษา หรือมีพรรษาเท่ากัน ในภิกษุเหล่านั้น คำว่า 'ติวัสสันตระ' ย่อมไม่มี. ภิกษุเหล่านี้ทั้งหมด ย่อมได้นั่งสองรูปสองรูปบนเตียงหรือบนตั่งแห่งเดียวกัน. ที่นั่งใดพอสำหรับภิกษุสามรูป ที่นั่งนั้นจะเป็นของที่เคลื่อนย้ายได้ก็ดี หรือเป็นของที่เคลื่อนย้ายไม่ได้ก็ดี ในที่นั่งที่มีลักษณะเช่นนั้น แม้บนแผ่นกระดานเล็กๆ ก็ย่อมควรที่จะนั่งร่วมกับอนุปสัมบัน (สามเณรหรือคฤหัสถ์).

---

ဟတ္ထိနခကန္တိ ဟတ္ထိကုမ္ဘေ ပတိဋ္ဌိတံ; ဧဝံ ကတဿ ကိရေတံ နာမံ. သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂန္တိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဝိစိတြာနိ ကဝါဋာနိ မဉ္စပီဌာနိ တာလဝဏ္ဋာနိ သုဝဏ္ဏရဇတမယပါနီယဃဋပါနီယသရာဝါနိ ယံကိဉ္စိ စိတ္တကမ္မကတံ, သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ပါသာဒဿ ဒါသိဒါသံ ခေတ္တဝတ္ထုံ ဂေါမဟိံသံ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ပါဋေက္ကံ ဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ, ပါသာဒေ ပဋိဂ္ဂဟိတေ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ဂေါနကာဒီနိ သံဃိကဝိဟာရေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရေ ဝါ မဉ္စပီဌကေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ. ဓမ္မာသနေ ပန ဂိဟိဝိကဋနိဟာရေန လဗ္ဘန္တိ, တတြာပိ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

ชื่อว่าหัตถินขกะ คือปราสาทที่สร้างขึ้นบนพื้นที่คล้ายโหนกหัวช้าง ชื่อนี้เป็นชื่อของปราสาทที่สร้างขึ้นอย่างนั้นแล. สิ่งของเครื่องใช้ทั้งหมดในปราสาท คือบานประตูที่วิจิตรด้วยทองและเงินเป็นต้น เตียงและตั่ง พัดใบตาล หม้อน้ำดื่มและถ้วยน้ำดื่มที่ทำด้วยทองและเงินเป็นต้น สิ่งใดก็ตามที่ทำเป็นงานช่างจิตรกรรมทั้งหมดนั้น ย่อมควรแก่ปราสาท. หากพวกเขากล่าวว่า "พวกข้าพเจ้าถวายทาสีทาส ไร่นา โคกระบือ แก่ปราสาท" ดังนี้ ก็ไม่มีกิจที่จะต้องรับแยกต่างหาก เมื่อรับปราสาทแล้ว ก็ถือว่ารับทั้งหมดแล้ว. ผ้าโกณกะเป็นต้น ไม่ควรปูบนเตียงและตั่งแล้วใช้สอยในวิหารที่เป็นของสงฆ์หรือวิหารที่เป็นของบุคคล. แต่บนธรรมาสน์นั้น ควรใช้สอยโดยถือว่าเป็นผ้าปูที่คฤหัสถ์จัดทำเป็นพิเศษ แต่ก็ไม่ควรนอนบนนั้น.

---

ဥပနန္ဒဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวัตถุของพระอุปนันทะจบลงแล้ว.

---

အဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုကထာ

เรื่องวัตถุที่ไม่ควรสละ

---

၃၂၁. ပဉ္စိမာနီတိ ရာသိဝသေန ပဉ္စ, သရူပဝသေန ပနေတာနိ ဗဟူနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ အာရာမော နာမ ပုပ္ဖာရာမော ဝါ ဖလာရာမော ဝါ. အာရာမဝတ္ထု နာမ တေသံယေဝ အာရာမာနံ အတ္ထာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတောကာသော; တေသု ဝါ အာရာမေသု ဝိနဋ္ဌေသု တေသံ ပေါရာဏကဘူမိဘာဂေါ. ဝိဟာရော နာမ ယံကိဉ္စိ ပါသာဒါဒိသေနာသနံ. ဝိဟာရဝတ္ထု နာမ တဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသော. မဉ္စော နာမ – မသာရကော, ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, ကုဠီရပါဒကော အာဟစ္စပါဒကောတိ ဣမေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ စတုန္နံ မဉ္စာနံ အညတရော[Pg.77]. ပီဌံ နာမ မသာရကာဒီနံယေဝ စတုန္နံ ပီဌာနံ အညတရံ. ဘိသိ နာမ ဥဏ္ဏဘိသိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ အညတရာ. ဗိမ္ဗောဟနံ နာမ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ဗိမ္ဗောဟနာနံ အညတရံ. လောဟကုမ္ဘီ နာမ ကာဠလောဟေန ဝါ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတာ ကုမ္ဘီ. လောဟဘာဏကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန ဘာဏကန္တိ အရဉ္ဇရော ဝုစ္စတိ. ဝါရကောတိ ဃဋော. ကဋာဟံ ကဋာဟမေဝ. ဝါသိအာဒီသု ဝလ္လိအာဒီသု စ ဒုဝိညေယျံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝံ –

๓๒๑. คำว่า "เหล่านี้ ๕ อย่าง" หมายถึง ๕ อย่างโดยรวม แต่โดยสภาพแล้วมีมากมาย. ในบรรดาวัตถุเหล่านั้น คำว่า "อาราม" คือสวนดอกไม้หรือสวนผลไม้. คำว่า "อารามวัตถุ" คือพื้นที่ที่กันไว้เพื่อประโยชน์แก่อารามเหล่านั้น หรืออีกนัยหนึ่งคือส่วนของพื้นที่เดิมของอารามเหล่านั้นที่ถูกทำลายไปแล้ว. คำว่า "วิหาร" คือเสนาสนะมีปราสาทเป็นต้นอย่างใดอย่างหนึ่ง. คำว่า "วิหารวัตถุ" คือพื้นที่ตั้งของวิหารนั้น. คำว่า "เตียง" คือเตียงอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเตียง ๔ ชนิดที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ ได้แก่ เตียงมีเท้ากลึง เตียงมีเท้าผูกติด เตียงมีเท้าคู้เหมือนเท้าปู และเตียงมีเท้าสอด. คำว่า "ตั่ง" คือตั่งอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาตั่ง ๔ ชนิดมีตั่งมีเท้ากลึงเป็นต้น. คำว่า "เบาะ" คือเบาะอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาเบาะ ๕ ชนิดมีเบาะขนสัตว์เป็นต้น. คำว่า "หมอน" คือหมอนอย่างใดอย่างหนึ่งในบรรดาหมอนที่กล่าวมาแล้ว. คำว่า "โลหกุมภี" คือหม้อที่ทำด้วยโลหะอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น เหล็กดำ หรือทองแดง. แม้ในโลหภาณกะเป็นต้น ก็มีนัยเดียวกัน ในที่นี้ คำว่า "ภาณกะ" หมายถึงหม้อน้ำ (อารัญชระ) คำว่า "วารกะ" หมายถึงหม้อน้ำ (ฆฏะ) คำว่า "กะฏาหะ" ก็คือกะทะนั่นเอง. ในเครื่องมือมีขวานเป็นต้น และในเครื่องมือมีเถาวัลย์เป็นต้น ก็ไม่มีสิ่งใดที่ยากจะเข้าใจ. ดังนี้ –

---

ဒွိသင်္ဂဟာနိ ဒွေ ဟောန္တိ, တတိယံ စတုသင်္ဂဟံ;

စတုတ္ထံ နဝကောဋ္ဌာသံ, ပဉ္စမံ အဋ္ဌဘေဒနံ.

วัตถุที่ไม่ควรสละ ๒ อย่างแรกมี ๒ หมวด, อย่างที่ ๓ มี ๔ หมวด, อย่างที่ ๔ มี ๙ ส่วน, อย่างที่ ๕ มี ๘ ประเภท.

---

ဣတိ ပဉ္စဟိ ရာသီဟိ, ပဉ္စနိမ္မလလောစနော;

ပဉ္စဝီသဝိဓံ နာထော, ဂရုဘဏ္ဍံ ပကာသယိ.

ด้วยประการฉะนี้ พระโลกนาถผู้มีพระจักษุ ๕ ประการอันบริสุทธิ์ ได้ทรงแสดงครุภัณฑ์ ๒๕ ประเภท ด้วยกอง ๕ อย่าง.

---

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဣဒဉှိ သဗ္ဗမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍံ ဣဓ အဝိဿဇ္ဇိယံ, ကီဋာဂိရိဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အဝေဘင်္ဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ပန –

ในครุภัณฑ์เหล่านั้น มีวินิจฉัยดังนี้ ครุภัณฑ์ทั้งหมดนี้ ในเรื่องนี้เรียกว่า "อวิสสัชชิยะ" (ไม่ควรสละ) และในเรื่องกีฏาคิริวัตถุเรียกว่า "อเวภังคิยะ" (ไม่ควรแบ่ง) ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้แล้ว แต่ในพระปริวารปาฬิกล่าวไว้ว่า –

---

‘‘အဝိဿဇ္ဇိယံ အဝေဘင်္ဂိယံ, ပဉ္စ ဝုတ္တာ မဟေသိနာ;

ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ,ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၇၉) –

"ครุภัณฑ์ที่ไม่ควรสละ ไม่ควรแบ่ง ๕ อย่าง พระมหามุนีได้ตรัสไว้แล้ว ภิกษุผู้สละและผู้บริโภคย่อมไม่มีอาบัติ ปัญหานี้ผู้ฉลาดทั้งหลายได้พิจารณาแล้ว" ดังนี้ (ปริวาร ๔๗๙) –

---

အာဂတံ. တသ္မာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန အဝိဿဇ္ဇိယံ အဝေဘင်္ဂိယဉ္စ ပရိဝတ္တနဝသေန ပန ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ดังที่กล่าวมาแล้วนั้น เพราะฉะนั้น โดยการตัดรากถอนโคน (คือการให้ขาดจากความเป็นของสงฆ์) จึงเป็นอวิสสัชชิยะและอเวภังคิยะ แต่โดยการแลกเปลี่ยน ภิกษุผู้สละและผู้บริโภคย่อมไม่มีอาบัติ พึงทราบอธิบายในพระปริวารปาฬิอย่างนี้.

---

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဣဒံ တာဝ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ စီဝရပိဏ္ဍပါတဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဥပနေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ထာဝရေန စ ထာဝရံ ဂရုဘဏ္ဍေန စ ဂရုဘဏ္ဍံ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ထာဝရေ ပန ခေတ္တံ ဝတ္ထု တဠာကံ မာတိကာတိ ဧဝရူပံ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝိစာရေတုံ ဝါ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝါ အဓိဝါသေတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, ကပ္ပိယကာရကေဟေဝ ဝိစာရိတတော ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဝဋ္ဋတိ. အာရာမေန ပန အာရာမံ အာရာမဝတ္ထုံ ဝိဟာရံ ဝိဟာရဝတ္ထုန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ในการแลกเปลี่ยนนั้น มีเรื่องราวตามลำดับดังนี้ ครุภัณฑ์ ๕ ประเภทนี้ ไม่ควรนำมาเพื่อประโยชน์แก่จีวร บิณฑบาต และเภสัช แต่ควรแลกเปลี่ยนวัตถุถาวรกับวัตถุถาวร และครุภัณฑ์กับครุภัณฑ์. ส่วนวัตถุถาวรมีไร่นา ที่ดิน สระน้ำ คูน้ำ เป็นต้น ไม่ควรที่ภิกษุสงฆ์จะจัดการ รับ หรือยินดี แต่ควรจัดการ รับ หรือยินดีเฉพาะกัปปิยภัณฑ์ที่กัปปิยการกจัดการให้เท่านั้น. อนึ่ง ควรแลกเปลี่ยนอารามกับอาราม อารามวัตถุ วิหาร และวิหารวัตถุ ๔ อย่างนี้.

---

တတြာယံ ပရိဝတ္တနနယော – သံဃဿ နာဠိကေရာရာမော ဒူရေ ဟောတိ, ကပ္ပိယကာရကာ ဝါ ဗဟုတရံ ခါဒန္တိ. ယမ္ပိ န ခါဒန္တိ, တတော သကဋဝေတနံ ဒတွာ [Pg.78] အပ္ပမေဝ ဟရန္တိ. အညေသံ ပန တဿ အာရာမဿ အဝိဒူရဂါမဝါသီနံ မနုဿာနံ ဝိဟာရဿ သမီပေ အာရာမော ဟောတိ, တေ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ သကေန အာရာမေန တံ အာရာမံ ယာစန္တိ, သံဃေန ‘‘ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ အပလောကေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗော. သစေပိ ဘိက္ခူနံ ရုက္ခသဟဿံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ပဉ္စ သတာနိ, ‘‘တုမှာကံ အာရာမော ခုဒ္ဒကော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ဟိ အယံ ခုဒ္ဒကော, အထ ခေါ ဣတရတော ဗဟုတရံ အာယံ ဒေတိ. သစေပိ သမကမေဝ ဒေတိ; ဧဝမ္ပိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာတိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. သစေ ပန မနုဿာနံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ ဟောန္တိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ‘‘အတိရေကံ အမှာကံ ပုညံ ဟောတု, သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, မနုဿာနံ ရုက္ခာ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ, ကိဉ္စာပိ န ဂဏှန္တိ, န စိရေန ဂဏှိဿန္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ. မနုဿာနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, ဘိက္ခူနံ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒေန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ; ဧဝံ အာရာမေန အာရာမော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော. ဧတေနေဝ နယေန အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရောပိ ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ. အာရာမဝတ္ထုနာ စ မဟန္တေန ဝါ ခုဒ္ဒကေန ဝါ အာရာမအာရာမဝတ္ထု ဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထူနိ.

ในการแลกเปลี่ยนนั้น มีวิธีแลกเปลี่ยนดังนี้ สวนมะพร้าวของสงฆ์อยู่ไกล กัปปิยการกทั้งหลายก็บริโภคไปมาก แม้ส่วนที่ไม่ได้บริโภค ก็ต้องเสียค่าเกวียนขนส่ง จึงนำมาได้เพียงเล็กน้อย. อีกประการหนึ่ง สวนมะพร้าวของมนุษย์ที่อาศัยอยู่ในหมู่บ้านไม่ไกลจากอารามนั้น อยู่ใกล้กับวิหารของสวนมะพร้าว (ของสงฆ์) นั้น พวกเขาก็เข้าไปหาพระสงฆ์แล้วขอแลกเปลี่ยนสวนมะพร้าวของตนกับสวนมะพร้าวของสงฆ์นั้น. ในกรณีเช่นนี้ สงฆ์พึงบอกกล่าวว่า "สงฆ์ยินดี" แล้วรับไว้. แม้ว่าต้นมะพร้าวของภิกษุจะมีพันต้น และของมนุษย์มีห้าร้อยต้น ก็ไม่ควรกล่าวว่า "สวนของท่านเล็ก" เพราะถึงแม้สวนนี้จะเล็ก แต่ก็ให้ผลประโยชน์มากกว่าสวนของสงฆ์. แม้ว่าจะให้ผลเท่ากัน ก็ยังควรรับไว้ เพราะสามารถบริโภคได้ในเวลาที่ต้องการ. แต่ถ้าต้นมะพร้าวของมนุษย์มีมากกว่า ก็ควรกล่าวว่า "ต้นมะพร้าวของท่านมีมากกว่ามิใช่หรือ?" ถ้าพวกเขากล่าวว่า "ขอให้บุญของเรามีมากยิ่งขึ้น ขอถวายแก่สงฆ์" ดังนี้ ก็ควรแจ้งให้สงฆ์ทราบแล้วรับไว้. ถ้าต้นมะพร้าวของภิกษุมีผลแล้ว แต่ต้นมะพร้าวของมนุษย์ยังไม่มีผล แม้ยังไม่มีผล แต่ในไม่ช้าก็จะออกผล ก็ควรรับไว้. ถ้าต้นมะพร้าวของมนุษย์มีผลแล้ว แต่ต้นมะพร้าวของภิกษุยังไม่มีผล ก็ควรกล่าวว่า "ต้นมะพร้าวของท่านมีผลแล้วมิใช่หรือ?" ถ้าพวกเขากล่าวว่า "ขอรับเถิด พระคุณเจ้า ขอให้บุญของเราจงมี" ดังนี้ ก็ควรแจ้งให้สงฆ์ทราบแล้วรับไว้. ด้วยประการฉะนี้ ควรแลกเปลี่ยนอารามกับอาราม. ด้วยนัยนี้ อารามวัตถุ วิหาร และวิหารวัตถุ ก็ควรแลกเปลี่ยนกับอาราม. และควรแลกเปลี่ยนอาราม อารามวัตถุ วิหาร และวิหารวัตถุ กับอารามวัตถุที่ใหญ่หรือเล็กก็ได้.

---

ကထံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော? သံဃဿ အန္တောဂါမေ ဂေဟံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ပါသာဒေါ, ဥဘောပိ အဂ္ဃေန သမကာ, သစေ မနုဿာ တေန ပါသာဒေန တံ ဂေဟံ ယာစန္တိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခူနံ စေ မဟဂ္ဃတရံ ဂေဟံ ဟောတိ, ‘‘မဟဂ္ဃတရံ အမှာကံ ဂေဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိဉ္စာပိ မဟဂ္ဃတရံ, ပဗ္ဗဇိတာနံ အသာရုပ္ပံ, န သက္ကာ တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဝသိတုံ, ဣဒံ ပန သာရုပ္ပံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ; ဧဝမ္ပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန မနုဿာနံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, ‘‘နနု တုမှာကံ ဂေဟံ မဟဂ္ဃ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဟောတု, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတိ, ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော. ဧတေနေဝ နယေန ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမောပိ အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ. ဝိဟာရဝတ္ထုနာ စ မဟဂ္ဃေန ဝါ အပ္ပဂ္ဃေန ဝါ ဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုအာရာမအာရာမဝတ္ထူနိ. ဧဝံ တာဝ ထာဝရေန ထာဝရပရိဝတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

จะพึงแลกเปลี่ยนวิหารด้วยวิหารได้อย่างไร? บ้านของสงฆ์มีอยู่ในภายในหมู่บ้าน ปราสาทของพวกมนุษย์มีอยู่ในท่ามกลางวิหาร แม้ทั้งสองอย่างนั้นมีราคาเท่ากัน หากพวกมนุษย์ขอแลกบ้านนั้นด้วยปราสาทนั้น การรับไว้ก็ควร. หากบ้านของภิกษุทั้งหลายมีราคาแพงกว่า เมื่อภิกษุกล่าวว่า 'บ้านของพวกเรามีราคาแพงกว่า' พวกมนุษย์กล่าวว่า 'แม้จะมีราคาแพงกว่าก็จริง แต่ไม่สมควรแก่บรรพชิต บรรพชิตไม่สามารถจะอยู่ในบ้านนั้นได้ ส่วนปราสาทนี้สมควร ขอท่านทั้งหลายโปรดรับไปเถิด' ดังนี้ แม้เช่นนี้ การรับไว้ก็ควร. หากบ้านของพวกมนุษย์มีราคาแพงกว่า พึงกล่าวว่า 'บ้านของพวกท่านมีราคาแพงมิใช่หรือ?' เมื่อพวกมนุษย์กล่าวว่า 'ท่านผู้เจริญ ไม่เป็นไรหรอก บุญจักมีแก่พวกข้าพเจ้า ขอท่านทั้งหลายโปรดรับไปเถิด' ดังนี้ การรับไว้ก็ควร. พึงแลกเปลี่ยนวิหารด้วยวิหารอย่างนี้. ด้วยนัยนี้เอง แม้ที่ตั้งวิหาร แม้อาราม แม้ที่ตั้งอาราม ก็พึงแลกเปลี่ยนด้วยวิหาร. และพึงแลกเปลี่ยนวิหาร ที่ตั้งวิหาร อาราม และที่ตั้งอาราม ด้วยที่ตั้งวิหารที่มีราคาแพงหรือราคาถูกก็ตาม. พึงทราบการแลกเปลี่ยนถาวรวัตถุด้วยถาวรวัตถุอย่างนี้ก่อน.

---

ဂရုဘဏ္ဍေန [Pg.79] ဂရုဘဏ္ဍပရိဝတ္တနေ ပန မဉ္စပီဌံ မဟန္တံ ဝါ ဟောတု ခုဒ္ဒကံ ဝါ, အန္တမသော စတုရင်္ဂုလပါဒကံ ဝါ ဂါမဒါရကေဟိ ပံသွာဂါရကေသု ကီဠန္တေဟိ ကတမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. သစေပိ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဉ္စသတံ ဝါ မဉ္စသဟဿံ ဝါ ဒေန္တိ, သဗ္ဗေ ကပ္ပိယမဉ္စာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗာ, ပုဂ္ဂလိကဝသေန န ဒါတဗ္ဗာ. အတိရေကမဉ္စေ ဘဏ္ဍာဂါရာဒီသု ပညပေတွာ ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဗဟိသီမာယ ‘‘သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နမဉ္စော သံဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒါတဗ္ဗော. တတ္ထ စေ ဗဟူ မဉ္စာ ဟောန္တိ, မဉ္စေန ကမ္မံ နတ္ထိ; ယဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ကမ္မံ အတ္ထိ, တတ္ထ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဒါတဗ္ဗော. မဟဂ္ဃေန သတဂ္ဃနကေန ဝါ သဟဿဂ္ဃနကေန ဝါ သတသဟဿဂ္ဃနကေန ဝါ မဉ္စေန အညံ မဉ္စသတံ လဘတိ, ပရိဝတ္တေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. န ကေဝလံ မဉ္စေန မဉ္စောယေဝ, အာရာမအာရာမဝတ္ထုဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာနိပိ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. ဧသ နယော ပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနေသုပိ. ဧတေသု ဟိ ကပ္ပိယာကပျိယံ ဝုတ္တနယမေဝ. တတ္ထ အကပ္ပိယံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ကပ္ပိယံ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. အကပ္ပိယံ ဝါ မဟဂ္ဃံ ကပ္ပိယံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ဝုတ္တဝတ္ထူနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. အဂရုဘဏ္ဍုပဂံ ပန ဘိသိဗိမ္ဗောဟနံ နာမ နတ္ထိ.

ส่วนในการแลกเปลี่ยนครุภัณฑ์ด้วยครุภัณฑ์ เตียงและตั่ง จะใหญ่หรือเล็กก็ตาม แม้ที่สุด เตียงและตั่งที่มีเท้าสูง ๔ นิ้ว ที่พวกเด็กชาวบ้านทำขึ้นขณะเล่นอยู่ในเรือนดิน ก็เป็นครุภัณฑ์นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์. แม้หากพระราชาและมหาอำมาตย์ของพระราชาเป็นต้น ถวายเตียงร้อยหนึ่งหรือเตียงพันหนึ่งในคราวเดียวกัน เตียงที่ควรทั้งหมดพึงรับไว้ เมื่อรับแล้ว พึงแจกจ่ายตามลำดับอาวุโส โดยกล่าวว่า 'ท่านทั้งหลายจงใช้สอยด้วยการใช้สอยแบบของสงฆ์เถิด' ไม่พึงแจกจ่ายโดยเป็นของส่วนบุคคล. เตียงที่เกินความจำเป็น พึงปูไว้ในคลังเป็นต้น แล้ววางบาตรและจีวรไว้ แม้เช่นนี้ก็ควร. เตียงที่เขากล่าวว่า 'ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายแก่สงฆ์' แล้วถวายในภายนอกสีมา พึงมอบให้ในที่อยู่ของพระสังฆเถระ. หากในที่อยู่ของพระสังฆเถระนั้นมีเตียงมาก และไม่มีกิจที่จะต้องใช้เตียง พึงมอบให้ในที่อยู่ของภิกษุผู้มีกิจต้องใช้ โดยกล่าวว่า 'ท่านจงใช้สอยด้วยการใช้สอยแบบของสงฆ์เถิด'. หากได้เตียงอื่นอีกร้อยหนึ่งด้วยเตียงที่มีราคาแพง มีค่าร้อยหนึ่ง หรือพันหนึ่ง หรือแสนหนึ่ง พึงแลกเปลี่ยนแล้วรับไว้ได้. ไม่ใช่เพียงแต่แลกเปลี่ยนเตียงด้วยเตียงเท่านั้น แม้อาราม ที่ตั้งอาราม วิหาร ที่ตั้งวิหาร ตั่ง หมอนอิง และหมอนหนุน ก็พึงแลกเปลี่ยนได้. นัยนี้มีแม้ในตั่ง หมอนอิง และหมอนหนุนทั้งหลาย. เพราะในวัตถุเหล่านั้น สิ่งที่ควรและไม่ควรก็เป็นไปตามนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. ในบรรดาสิ่งที่ควรและไม่ควรนั้น สิ่งที่ไม่ควรไม่พึงใช้สอย สิ่งที่ควรพึงใช้สอยด้วยการใช้สอยแบบของสงฆ์. พึงแลกเปลี่ยนสิ่งที่ไม่ควร หรือสิ่งที่ควรที่มีราคาแพง แล้วรับวัตถุตามที่กล่าวมาแล้วได้. ส่วนหมอนอิงและหมอนหนุนที่ไม่จัดเป็นครุภัณฑ์นั้นไม่มีเลย.

---

လောဟကုမ္ဘီ လောဟဘာဏကံ လောဟကဋာဟန္တိ ဣမာနိ တီဏိ မဟန္တာနိ ဝါ ဟောန္တု ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ အန္တမသော ပသတမတ္တဥဒကဂဏှနကာနိပိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ. လောဟဝါရကော ပန ကာဠလောဟတမ္ဗလောဟဝဋ္ဋလောဟကံသလောဟာနံ ယေန ကေနစိ ကတော သီဟဠဒီပေ ပါဒဂဏှနကော ဘာဇေတဗ္ဗော. ပါဒေါ စ နာမ မဂဓနာဠိယာ ပဉ္စနာဠိမတ္တံ ဂဏှာတိ, တတော အဓိကဂဏှနကော ဂရုဘဏ္ဍံ. ဣမာနိ တာဝ ပါဠိယံ အာဂတာနိ လောဟဘာဇနာနိ.

หม้อโลหะ, อ่างโลหะ, กระทะโลหะ ทั้ง ๓ อย่างนี้ จะใหญ่หรือเล็กก็ตาม แม้ที่สุดจะจุน้ำได้เพียงหนึ่งกอบมือ ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น. ส่วนคนโทโลหะที่ทำด้วยโลหะอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ เหล็กดำ ทองแดง ทองเหลือง หรือสำริด ที่จุน้ำได้ ๑ บาท ในสีหฬทวีป พึงแบ่งปันได้. และที่ชื่อว่า บาท นั้น จุน้ำได้ประมาณ ๕ ทะนาน ด้วยทะนานชาวมคธ ภาชนะที่จุน้ำได้มากกว่านั้นเป็นครุภัณฑ์. ภาชนะโลหะเหล่านี้ที่มาในพระบาลีมีเท่านี้ก่อน.

---

ပါဠိယံ ပန အနာဂတာနိပိ ဘိင်္ဂါရပဋိဂ္ဂဟဥဠုင်္ကဒဗ္ဗိကဋစ္ဆုပါတိတဋ္ဋကသရကသမုဂ္ဂအင်္ဂါရကပလ္လဓူမကဋစ္ဆုအာဒီနိ ခုဒ္ဒကာနိ ဝါ မဟန္တာနိ ဝါ သဗ္ဗာနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိ. ပတ္တော, အယထာလကံ, တမ္ဗလောဟထာလကန္တိ ဣမာနိ ပန ဘာဇနီယာနိ. ကံသလောဟဝဋ္ဋလောဟဘာဇနဝိကတိ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန န ဝဋ္ဋတိ. ကံသလောဟာဒိဘာဇနံ [Pg.80] သံဃဿ ဒိန္နမ္ပိ ဟိ ပါရိဟာရိယံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဂိဟိဝိကဋနိဟာရေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ.

ส่วนภาชนะที่ไม่ได้มาในพระบาลี เช่น เต้าน้ำ, กระโถน, จวัก, ทัพพี, ช้อน, ถาด, จาน, จอกน้ำ, ผอบ, กระทะไฟ, ช้อนตักควัน เป็นต้น จะเล็กหรือใหญ่ก็ตาม ทั้งหมดเป็นครุภัณฑ์. ส่วนบาตร, ถาดเหล็ก, ถาดทองแดง เหล่านี้พึงแบ่งปันได้. ภาชนะพิเศษที่ทำด้วยสำริดหรือทองเหลือง จะใช้สอยแบบของสงฆ์ หรือเป็นของที่คฤหัสถ์ทำเป็นพิเศษก็ควร แต่จะใช้สอยแบบของส่วนบุคคลไม่ควร. เพราะภาชนะที่ทำด้วยสำริดเป็นต้น แม้ถวายแก่สงฆ์แล้ว ก็ไม่ควรนำติดตัวไปใช้สอย. ในมหาปัจจรีกล่าวว่า 'พึงใช้สอยตามแบบที่คฤหัสถ์ทำเป็นพิเศษเท่านั้น'.

---

ဌပေတွာ ပန ဘာဇနဝိကတိံ အညသ္မိမ္ပိ ကပ္ပိယလောဟဘဏ္ဍေ – အဉ္ဇနီ, အဉ္ဇနိသလာကာ, ကဏ္ဏမလဟရဏီ, သူစိ, ပဏ္ဏသူစိ, ခုဒ္ဒကော, ပိပ္ဖလကော, ခုဒ္ဒကံ, အာရကဏ္ဋကံ, ကုဉ္စိကာ, တာဠံ, ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝေဓကော, နတ္ထုဒါနံ, ဘိန္ဒိဝါလော, လောဟကူဋော, လောဟကုဋ္ဋိ, လောဟဂုဠော, လောဟပိဏ္ဍိ, လောဟစက္ကလိကံ, အညမ္ပိ ဝိပ္ပကတလောဟဘဏ္ဍံ ဘာဇနီယံ. ဓူမနေတ္တဖာလဒီပရုက္ခဒီပကပလ္လကဩလမ္ဗကဒီပဣတ္ထိပုရိသတိရစ္ဆာနဂတရူပကာနိ ပန အညာနိ ဝါ ဘိတ္တိစ္ဆဒနကဝါဋာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗာနိ, အန္တမသော လောဟခိလကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗာနိ လောဟဘဏ္ဍာနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ ဟောန္တိ, အတ္တနာ လဒ္ဓါနိပိ ပရိဟရိတွာ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ, သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ဂိဟိဝိကဋာနိ ဝါ ဝဋ္ဋန္တိ. တိပုဘဏ္ဍေပိ ဧသေဝ နယော. ခီရပါသာဏမယာနိ တဋ္ဋကသရကာဒီနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိယေဝ.

ส่วนยกเว้นภาชนะพิเศษแล้ว ในบรรดาเครื่องโลหะที่ควรอื่นๆ คือ กล่องยาหยอดตา, ไม้ยาหยอดตา, ไม้แคะหู, เข็ม, เหล็กจาร, มีดเล็ก, สว่านเล็ก, ลูกกุญแจ, แม่กุญแจ, ปลอกไม้เท้า, ไม้สำหรับหยอดจมูก, ส้อม, ค้อนโลหะ, สิ่วโลหะ, ลูกโลหะ, ก้อนโลหะ, วงล้อโลหะ และเครื่องโลหะอื่นๆ ที่ยังไม่ได้แปรรูป พึงแบ่งปันได้. ส่วนกล้องยาสูบ, ผาลไถ, เชิงเทียน, ถาดรองตะเกียง, ตะเกียงแขวน, รูปผู้หญิง ผู้ชาย และสัตว์เดรัจฉาน หรือสิ่งอื่นๆ ที่พึงนำไปติดไว้ที่ฝาผนัง หลังคา และบานประตูเป็นต้น แม้ที่สุดจะเริ่มแต่ตะปูโลหะ เครื่องโลหะทั้งหมดเป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น แม้จะได้มาเอง ก็ไม่พึงเก็บรักษาไว้ใช้สอยแบบของส่วนบุคคล จะใช้สอยแบบของสงฆ์ หรือเป็นของที่คฤหัสถ์ทำเป็นพิเศษก็ควร. ในเครื่องดีบุกและเครื่องตะกั่ว ก็มีนัยนี้เหมือนกัน. จานและจอกน้ำเป็นต้น ที่ทำด้วยหินขาว (หินอ่อน) ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น.

---

ဃဋကော ပန တေလဘာဇနံ ဝါ ပါဒဂဏှနကတော အတိရေကမေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ. သုဝဏ္ဏရဇတဟာရကူဋဇာတိဖလိကဘာဇနာနိ ဂိဟိဝိကဋာနိပိ န ဝဋ္ဋန္တိ, ပဂေဝ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါ. သေနာသနပရိဘောဂေ ပန အာမာသမ္ပိ အနာမာသမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ.

ส่วนหม้อน้ำหรือภาชนะน้ำมันที่จุน้ำได้มากกว่า ๑ บาทเท่านั้น เป็นครุภัณฑ์. ภาชนะทอง ภาชนะเงิน ภาชนะทองเหลือง และภาชนะแก้วผลึกแท้ แม้เป็นของที่คฤหัสถ์ทำเป็นพิเศษก็ไม่ควรใช้สอย จะกล่าวไปไยถึงการใช้สอยแบบของสงฆ์หรือแบบของส่วนบุคคล. ส่วนในการใช้สอยเสนาสนะ สิ่งของทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นของที่ควรสัมผัสหรือของที่ไม่ควรสัมผัส ก็ควรใช้สอยได้.

---

ဝါသိအာဒီသု ယာယ ဝါသိယာ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍကဋ္ဌစ္ဆေဒနံ ဝါ ဥစ္ဆုတစ္ဆနံ ဝါ အညံ မဟာကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကာ, အယံ ဘာဇနီယာ. တတော မဟတ္တရီ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ကတာ ဝါသိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. ဖရသု ပန အန္တမသော ဝေဇ္ဇာနံ သိရာဝေဓနဖရသုပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. ကုဌာရိယံ ဖရသုသဒိသော ဧဝ ဝိနိစ္ဆယော. ယာ ပန အာဝုဓသင်္ခေပေန ကတာ, အယံ အနာမာသာ. ကုဒါလော အန္တမသော စတုရင်္ဂုလမတ္တောပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. နိခါဒနံ စတုရဿမုခံ ဝါ ဟောတု ဒေါဏိမုခံ ဝါ ဝင်္ကံ ဝါ ဥဇုကံ ဝါ, အန္တမသော သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍကဝေဓနမ္ပိ ဒဏ္ဍဗဒ္ဓံ စေ, ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍခဏနကံ ပန အဒဏ္ဍကံ ဖလမတ္တမေဝ, ယံ သက္ကာ သိပါဋိကာယ ပက္ခိပိတွာ ပရိဟရိတုံ, တံ ဘာဇနီယံ. သိခရမ္ပိ နိခါဒနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ယေဟိ မနုဿေဟိ ဝိဟာရေ ဝါသိအာဒီနိ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, တေ စ ဃရေ ဒဍ္ဎေ ဝါ [Pg.81] စောရေဟိ ဝါ ဝိလုတ္တေ ‘‘ဒေထ နော, ဘန္တေ, ဥပကရဏေ, ပုန ပါကတိကေ ကရိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဒါတဗ္ဗာ. သစေ အာဟရန္တိ, န ဝါရေတဗ္ဗာ; အနာဟရန္တာပိ န စောဒေတဗ္ဗာ.

ในบรรดาเครื่องมือมีมีดเล็กเป็นต้น มีดเล็กใดที่ไม่อาจใช้ทำงานใหญ่ได้ นอกจากใช้ตัดไม้สีฟันหรือปอกอ้อย มีดเล็กนั้นพึงแบ่งได้. มีดเล็กที่ใหญ่กว่านั้น ไม่ว่าจะทำด้วยลักษณะใด ย่อมเป็นครุภัณฑ์เท่านั้น. ส่วนขวาน แม้ขวานที่หมอใช้เจาะเส้นเลือดก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น. ในเรื่องมีดพร้า ก็มีการวินิจฉัยเช่นเดียวกับขวาน. ส่วนมีดที่ทำเป็นอาวุธนั้น ไม่พึงจับต้อง. จอบ แม้มีขนาดเพียงสี่นิ้ว ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น. สิ่ว ไม่ว่าจะเป็นปากสี่เหลี่ยม ปากราง โค้ง หรือตรง แม้สิ่วที่ใช้เจาะด้ามไม้กวาด หากมีด้ามจับ ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น. ส่วนสิ่วที่ใช้เจาะด้ามไม้กวาด หากไม่มีด้าม มีแต่ส่วนคม ซึ่งสามารถใส่ในถุงเล็กๆ พกพาไปได้ สิ่วชนิดนั้นพึงแบ่งได้. สว่านก็สงเคราะห์เข้ากับสิ่ว. มนุษย์ทั้งหลายผู้ถวายมีดเล็กเป็นต้นไว้ในวิหาร หากบ้านของพวกเขาถูกไฟไหม้หรือถูกโจรปล้น แล้วกล่าวว่า "ท่านขอรับ ขอจงให้เครื่องมือแก่พวกข้าพเจ้าเถิด พวกข้าพเจ้าจะทำให้เป็นปกติอีกครั้ง" พึงให้ได้. หากพวกเขานำกลับไป ก็ไม่พึงห้าม และแม้ผู้ที่ไม่นำกลับไป ก็ไม่พึงตำหนิ.

---

ကမ္မာရတဋ္ဋကာရစုန္ဒကာရနဠကာရမဏိကာရပတ္တဗန္ဓကာနံ အဓိကရဏိမုဋ္ဌိကသဏ္ဍာသတုလာဒီနိ သဗ္ဗာနိ လောဟမယဥပကရဏာနိ သံဃေ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍာနိ. တိပုကောဋ္ဋကသုဝဏ္ဏကာရစမ္မကာရဥပကရဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – တိပုကောဋ္ဋကဥပကရဏေသုပိ တိပုစ္ဆေဒနသတ္ထကံ, သုဝဏ္ဏကာရဥပကရဏေသု သုဝဏ္ဏစ္ဆေဒနသတ္ထကံ, စမ္မကာရဥပကရဏေသု ကတပရိကမ္မစမ္မဆိဒ္ဒနကံ ခုဒ္ဒကသတ္ထကန္တိ ဣမာနိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍာနိ. နဟာပိတတုန္နကာရဥပကရဏေသုပိ ဌပေတွာ မဟာကတ္တရိံ မဟာသဏ္ဍာသံ မဟာပိပ္ဖလကဉ္စ သဗ္ဗံ ဘာဇနီယံ. မဟာကတ္တရိအာဒီနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိ.

เครื่องมือโลหะทั้งหมด เช่น ทั่ง ค้อน คีม คันชั่ง เป็นต้น ของช่างเหล็ก ช่างไม้ ช่างกลึง ช่างสานเสื่อ ช่างเจียระไนพลอย และช่างซ่อมบาตร ย่อมเป็นครุภัณฑ์นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์. ในเครื่องมือของช่างตัดดีบุก ช่างทอง และช่างหนัง ก็มีนัยเดียวกัน. แต่มีข้อแตกต่างดังนี้ คือ มีดเล็กสำหรับตัดดีบุกในเครื่องมือของช่างตัดดีบุก, มีดเล็กสำหรับตัดทองในเครื่องมือของช่างทอง, และมีดเล็กสำหรับเจาะหนังที่ผ่านการเตรียมแล้วในเครื่องมือของช่างหนัง สิ่งเหล่านี้เป็นภชนียภัณฑ์. ในเครื่องมือของช่างตัดผมและช่างเย็บผ้า นอกจากกรรไกรใหญ่ คีมใหญ่ และมีดโกนใหญ่แล้ว สิ่งอื่นทั้งหมดเป็นภชนียภัณฑ์. กรรไกรใหญ่เป็นต้น เป็นครุภัณฑ์.

---

ဝလ္လိအာဒီသု ဝေတ္တဝလ္လိအာဒိကာ ယာ ကာစိ အဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာ ဝလ္လိ သံဃဿ ဒိန္နာ ဝါ တတ္ထဇာတကာ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတာ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, သာ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ သစေ အတိရေကာ ဟောတိ, ပုဂ္ဂလိကကမ္မေပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ; အရက္ခိတာ ပန ဂရုဘဏ္ဍမေဝ န ဟောတိ. သုတ္တမကစိဝါကနာဠိကေရဟီရစမ္မမယာ ရဇ္ဇုကာ ဝါ ယောတ္တာနိ ဝါ ဝါကေ စ နာဠိကေရဟီရေ စ ဝဋ္ဋေတွာ ကတာ ဧကဝဋ္ဋာ ဝါ ဒွိဝဋ္ဋာ ဝါ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ. သုတ္တံ ပန အဝဋ္ဋေတွာ ဒိန္နံ မကစိဝါကနာဠိကေရဟီရာ စ ဘာဇနီယာ. ယေဟိ ပနေတာနိ ရဇ္ဇုကယောတ္တာဒီနိ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, တေ အတ္တနော ကရဏီယေန ဟရန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ.

ในบรรดาเถาวัลย์เป็นต้น เถาวัลย์ใดๆ ที่มีขนาดเท่าครึ่งแขน เช่น หวาย เป็นต้น ที่ถวายแก่สงฆ์ หรือเกิดในที่ดินของสงฆ์ และได้รับการดูแลรักษาอย่างดี ย่อมเป็นครุภัณฑ์. หากเถาวัลย์นั้นเหลือใช้หลังจากงานของสงฆ์และงานเจดีย์เสร็จสิ้นแล้ว ก็พึงนำไปใช้ในกิจส่วนตัวได้. ส่วนเถาวัลย์ที่ไม่ได้รับการดูแลรักษา ย่อมไม่เป็นครุภัณฑ์. เชือกหรือสายหนังที่ทำจากด้าย ปอ ใยมะพร้าว หรือหนัง ที่ถักเป็นเกลียวหนึ่งหรือสองเกลียว ย่อมเป็นครุภัณฑ์นับตั้งแต่เวลาที่ถวายแก่สงฆ์. ส่วนด้ายที่ยังไม่ได้ถัก และปอหรือใยมะพร้าวที่ถวายโดยยังไม่ได้ถัก ย่อมเป็นภชนียภัณฑ์. หากทายกผู้ถวายเชือกและสายหนังเป็นต้นเหล่านั้น นำกลับไปใช้ในกิจของตน ก็ไม่พึงห้าม.

---

ယော ကောစိ အန္တမသော အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍမတ္တောပိ ဝေဠု သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတော ဂရုဘဏ္ဍံ, သောပိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကော ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပါဒဂဏှနကတေလနာဠိ ပန ကတ္တရယဋ္ဌိ, ဥပါဟနဒဏ္ဍကော, ဆတ္တဒဏ္ဍော, ဆတ္တသလာကာတိ ဣဒမေတ္ထ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ. ဒဍ္ဎဂေဟမနုဿာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ. ရက္ခိတဂေါပိတံ ဝေဠုံ ဂဏှန္တေန သမကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ ထာဝရံ အန္တမသော တံအဂ္ဃနကမ္ပိ ဖာတိကမ္မံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗော[Pg.82]. ဖာတိကမ္မံ အကတွာ ဂဏှန္တေန တတ္ထေဝ ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗော, ဂမနကာလေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အသတိယာ ဂဟေတွာ ဂတေန ပဟိဏိတွာ ဒါတဗ္ဗော. ဒေသန္တရံ ဂတေန သမ္ပတ္တဝိဟာရေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတဗ္ဗော.

ไม้ไผ่ใดๆ แม้มีขนาดเท่าด้ามเข็มยาวแปดนิ้ว ที่ถวายแก่สงฆ์ หรือเกิดในที่ดินของสงฆ์ และได้รับการดูแลรักษาอย่างดี ย่อมเป็นครุภัณฑ์. หากไม้ไผ่นั้นเหลือใช้หลังจากงานของสงฆ์และงานเจดีย์เสร็จสิ้นแล้ว ก็พึงให้แก่บุคคลได้. ส่วนกระบอกน้ำมันที่จุได้หนึ่งปาทะ ไม้เท้า ไม้สำหรับเกี่ยวรองเท้า ด้ามร่ม และซี่ร่ม สิ่งเหล่านี้เป็นภชนียภัณฑ์ในหมวดไม้ไผ่. มนุษย์ผู้มีบ้านถูกไฟไหม้ หากนำไม้ไผ่ไป ก็ไม่พึงห้าม. ภิกษุผู้จะนำไม้ไผ่ที่ได้รับการดูแลรักษาอย่างดีไป พึงกระทำฟาติกรรม (การเพิ่มพูน) ด้วยวัตถุถาวรที่เท่าเทียมหรือมากกว่า หรือแม้แต่มีมูลค่าเท่ากับไม้ไผ่นั้น. หากนำไปโดยไม่กระทำฟาติกรรม พึงใช้สอยในอารามนั้นเท่านั้น และเมื่อจะเดินทางไป พึงวางไว้ในสังฆิกาวาสแล้วจึงไป. ภิกษุผู้เผลอเรอแล้วนำไป พึงส่งคืนให้. ภิกษุผู้ไปถึงต่างแดนแล้ว พึงวางไว้ในสังฆิกาวาสของวิหารที่ไปถึง.

---

တိဏန္တိ မုဉ္ဇံ ပဗ္ဗဇဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသံ ယံကိဉ္စိ တိဏံ. ယတ္ထ ပန တိဏံ နတ္ထိ, တတ္ထ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေန္တိ; တသ္မာ ပဏ္ဏမ္ပိ တိဏေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ဣတိ မုဉ္ဇာဒီသု ယံကိဉ္စိ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏမ္ပိ တိဏံ တာလပဏ္ဏာဒီသု စ ဧကံ ပဏ္ဏမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နံ ဝါ တတ္ထဇာတကံ ဝါ ဗဟာရာမေ သံဃဿ တိဏဝတ္ထုတော ဇာတတိဏံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, တမ္ပိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဒဍ္ဎဂေဟမနုဿာ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ. အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏောပိ ရိတ္တပေါတ္ထကော ဂရုဘဏ္ဍမေဝ.

คำว่า "หญ้า" หมายถึงหญ้าใดๆ ที่เหลือจากหญ้ามุญชะและหญ้าปัพพชะ. ส่วนในที่ที่ไม่มีหญ้า พวกเขาก็ใช้ใบไม้มุง ดังนั้น ใบไม้จึงสงเคราะห์เข้ากับหญ้า. ดังนั้น หญ้าใดๆ แม้เพียงกำมือเดียวในบรรดาหญ้ามุญชะเป็นต้น หรือใบไม้หนึ่งใบในบรรดาใบตาลเป็นต้น ที่ถวายแก่สงฆ์ หรือเกิดในที่ดินของสงฆ์ หรือหญ้าที่เกิดในทุ่งหญ้าของสงฆ์นอกอาราม และได้รับการดูแลรักษาอย่างดี ย่อมเป็นครุภัณฑ์. หญ้าและใบไม้นั้น หากเหลือใช้หลังจากงานของสงฆ์และงานเจดีย์เสร็จสิ้นแล้ว ก็พึงให้แก่บุคคลได้. มนุษย์ผู้มีบ้านถูกไฟไหม้ หากนำไป ก็ไม่พึงห้าม. แม้ใบลานเปล่าที่มีขนาดแปดนิ้ว ก็เป็นครุภัณฑ์เท่านั้น.

---

မတ္တိကာ ပကတိမတ္တိကာ ဝါ ဟောတု ပဉ္စဝဏ္ဏာ ဝါ သုဓာ ဝါ သဇ္ဇုရသကင်္ဂုဋ္ဌသိလေသာဒီသု ဝါ ယံကိဉ္စိ, ဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ အာနေတွာ ဝါ ဒိန္နံ တတ္ထဇာတကံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ တာလဖလပက္ကမတ္တံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. တမ္ပိ သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ နိဋ္ဌိတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဟိင်္ဂုဟိင်္ဂုလကဟရိတာလမနောသိလဉ္ဇနာနိ ပန ဘာဇနီယဘဏ္ဍာနိ.

ดิน ไม่ว่าจะเป็นดินธรรมดา ดินห้าสี หรือปูนขาว หรือสิ่งใดๆ ในบรรดาชันสน ยางไม้ หรือกาวเป็นต้น ที่นำมาถวายในที่หายาก หรือเกิดในที่ดินของสงฆ์ และได้รับการดูแลรักษาอย่างดี มีขนาดเท่าผลตาลสุก ย่อมเป็นครุภัณฑ์. ดินและยางไม้นั้น หากเหลือใช้หลังจากงานของสงฆ์และงานเจดีย์เสร็จสิ้นแล้ว ก็พึงให้แก่บุคคลได้. ส่วนหิงคุ หิงคุลี หริตาล มโนศิลา และอัญชัน เป็นภชนียภัณฑ์.

---

ဒါရုဘဏ္ဍေ ယော ကောစိ အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍမတ္တောပိ ဒါရုဘဏ္ဍကော ဒါရုဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတော, အယံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဒါရုဝေဠုစမ္မပါသာဏာဒိဝိကတိံ ဒါရုဘဏ္ဍေန သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သံဃဿ အာသန္ဒိကော ဥပ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒါရုဘဏ္ဍဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော.

ในเรื่องเครื่องใช้ไม้ สิ่งใดๆ ที่เป็นเครื่องใช้ไม้ แม้มีขนาดเท่าด้ามเข็มยาวแปดนิ้ว ที่ถวายแก่สงฆ์ในที่ที่ไม้หายาก หรือเกิดในที่ดินของสงฆ์ และได้รับการดูแลรักษาอย่างดี สิ่งนั้นย่อมเป็นครุภัณฑ์ ดังที่กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนที. ส่วนในมหาอรรถกถา ได้รวบรวมสิ่งประดิษฐ์จากไม้ ไผ่ หนัง หิน เป็นต้น ทั้งหมดเข้ากับเครื่องใช้ไม้ แล้วกล่าววินิจฉัยเรื่องเครื่องใช้ไม้ตั้งแต่ข้อความว่า "ในสมัยนั้น ม้านั่งของสงฆ์เกิดขึ้นแล้ว" เป็นต้น.

---

တတြာယံ အတ္ထုဒ္ဓါရော, အာသန္ဒိကော, သတ္တင်္ဂေါ, ဘဒ္ဒပီဌံ, ပီဌိကာ, ဧဠကပါဒကပီဌံ, အာမလကဝဋ္ဋကပီဌံ, ဖလကံ, ကောစ္ဆံ, ပလာလပီဌကန္တိ ဣမေသု [Pg.83] တာဝ ယံကိဉ္စိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝါ, သံဃဿ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. ပလာလပီဌေန စေတ္ထ ကဒလိပတ္တာဒိပီဌာနိပိ သင်္ဂဟိတာနိ. ဗျဂ္ဃစမ္မဩနဒ္ဓမ္ပိ ဝါဠရူပပရိက္ခိတ္တံ, ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ, ကောစ္ဆကံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ.

ในมหาอรรถกถานั้น (และในบาลีบทว่า เตน โข ปน เป็นต้นนั้น) นี้คือการแสดงอรรถที่พึงได้ ก่อนอื่น ในบรรดาเตียงและตั่งเหล่านี้ คือ อาสันดิกะ (เตียงที่มีขาเกิน 1 ศอก 1 คืบ), สัตตังคะ (เตียงที่มีองค์ 7), ภัททปิฏฐะ (ตั่งสี่เหลี่ยมที่สานด้วยหวายอย่างดี), ปิฏฐิกา (ตั่งเล็กที่ถักด้วยผ้า), เอฬกปาทกปิฏฐะ (ตั่งที่มีขาเหมือนเท้าแกะ), อามลกวัฏฏกปิฏฐะ (ตั่งกลมที่มีขามากมีรูปทรงเหมือนผลมะขามป้อม), ผลกะ (แผ่นกระดาน), โคจฉะ (เครื่องปูลาด), ปลาลปิฏฐกะ (ตั่งฟาง) สิ่งใดสิ่งหนึ่ง ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ ที่ถวายแก่สงฆ์ ย่อมเป็นครุภัณฑ์ ในบรรดาเตียงและตั่งเหล่านี้ คำว่า ตั่งฟาง ย่อมรวมถึงตั่งที่ทำด้วยใบกล้วยเป็นต้นด้วย แม้แต่โคจฉะ (เครื่องปูลาด) ที่หุ้มด้วยหนังเสือ ที่ประดับด้วยรูปสัตว์ร้าย ที่เย็บด้วยด้ายทองด้ายเงินและรัตนะ ก็เป็นครุภัณฑ์เช่นกัน

---

ဝင်္ကဖလကံ, ဒီဃဖလကံ, စီဝရဓောဝနဖလကံ, ဃဋ္ဋနဖလကံ, ဃဋ္ဋနမုဂ္ဂရော, ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဂဏ္ဌိကာ, ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရော, အမ္ဗဏံ, ရဇနဒေါဏိ, ဥဒကပဋိစ္ဆကော, ဒါရုမယော ဝါ ဒန္တမယော ဝါ ဝေဠုမယော ဝါ သပါဒကောပိ အပါဒကောပိ သမုဂ္ဂေါ, မဉ္ဇူသာ, ပါဒဂဏှနကတော အတိရေကပ္ပမာဏော ကရဏ္ဍော, ဥဒကဒေါဏိ, ဥဒကကဋာဟံ, ဥဠုင်္ကော, ကဋစ္ဆု, ပါနီယသရာဝံ, ပါနီယသင်္ခေါတိ ဧတေသုပိ ယံကိဉ္စိ သံဃေ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ. သင်္ခထာလကံ ပန ဘာဇနီယံ, တထာ ဒါရုမယော ဥဒကတုမ္ဗော.

แผ่นกระดานโค้ง, แผ่นกระดานยาว, แผ่นกระดานสำหรับซักจีวร, แผ่นกระดานสำหรับทุบจีวร, ไม้ทุบสำหรับทุบจีวร, ท่อนไม้เล็กสำหรับตัดไม้สีฟัน, ไม้ทุบมีด้าม, เรือ, อัมพณะ (รางสำหรับเก็บน้ำดื่ม), ราชนโทณิ (รางสำหรับใส่น้ำย้อม), อุทกปฏิจฉกะ (ภาชนะสำหรับรองน้ำบีบจีวร), สมุก (ภาชนะมีฝาปิด) ที่ทำด้วยไม้ หรืองาช้าง หรือไม้ไผ่ มีขาหรือไม่มีขา, มัญชูสา (หีบหรือกล่อง), กรณฑ์ (กล่อง) ที่มีขนาดเกินกว่าที่บรรจุได้หนึ่งบาท, อุทกโทณิ (รางเก็บน้ำ), อุทกกฏาหะ (หม้อน้ำ), อุลุงกะ (กระบวยตักน้ำ), กฏัจฉุ (ทัพพีหรือช้อน), ปานียสราวะ (ถ้วยน้ำดื่ม), ปานียสังขะ (สังข์สำหรับน้ำดื่ม) สิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาของใช้เหล่านี้ที่ถวายแก่สงฆ์ ย่อมเป็นครุภัณฑ์ ส่วนสังขถาลกะ (ถ้วยสังข์เล็ก) เป็นภาชนียะ (ของที่แบ่งได้) เช่นเดียวกัน อุทกตุมพะ (กระบอกน้ำ) ที่ทำด้วยไม้ ก็พึงแบ่งได้เช่นนั้น

---

ပါဒကထလိကမဏ္ဍလံ ဒါရုမယံ ဝါ ဟောတု စောဠပဏ္ဏာဒိမယံ ဝါ သဗ္ဗံ ဂရုဘဏ္ဍံ. အာဓာရကော ပတ္တပိဓာနံ, တာလဝဏ္ဋံ, ဗီဇနီ, စင်္ကောဋကံ, ပစ္ဆိ, ယဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနီ မုဋ္ဌိသမ္မုဉ္ဇနီတိ ဧတေသုပိ ယံကိဉ္စိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဒါရုဝေဠုပဏ္ဏစမ္မာဒီသု ယေန ကေနစိ ကတံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ.

ปาทกถลิกมณฑละ (แผ่นรองเท้าที่มีลักษณะกลมเหมือนเศษหม้อขัดเท้า) ไม่ว่าทำด้วยไม้ หรือทำด้วยผ้า ใบไม้เป็นต้น ทั้งหมดเป็นครุภัณฑ์ อาธารกะ (เชิงบาตร), ปัตตปิธานะ (ฝาบาตร), ตาลวัณฏะ (พัดใบตาล), พีชนี (พัดสี่เหลี่ยม), จังกฏกะ (ตะกร้าดอกไม้), ปัจฉิ (ตะกร้า), ยัฏฐิสัมมุญชนี (ไม้กวาดมีด้าม), มุฏฐิสัมมุญชนี (ไม้กวาดกำมือ) สิ่งใดสิ่งหนึ่งในบรรดาของใช้เหล่านี้ ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ ที่ทำด้วยไม้ ไผ่ ใบไม้ หนังสัตว์เป็นต้น ก็เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น

---

ထမ္ဘတုလာသောပါနဖလကာဒီသု ဒါရုမယံ ဝါ ပါသာဏမယံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဂေဟသမ္ဘာရရူပံ, ယော ကောစိ ကဋသာရကော, ယံကိဉ္စိ ဘူမတ္ထရဏံ, ယံကိဉ္စိ အကပ္ပိယစမ္မံ, သဗ္ဗံ သံဃေ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ, ဘူမတ္ထရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဠကစမ္မံ ပန ပစ္စတ္ထရဏဂတိကံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. ကပ္ပိယစမ္မာနိ ဘာဇနီယာနိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘သဗ္ဗံ မဉ္စပ္ပမာဏံ စမ္မံ ဂရုဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ในบรรดาเสา คาน บันได แผ่นกระดานเป็นต้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เป็นส่วนประกอบของอาคาร ไม่ว่าทำด้วยไม้หรือหิน, เสื่อใดๆ, เครื่องปูพื้นใดๆ, หนังสัตว์ที่ไม่ควรใดๆ ทั้งหมดนั้นที่ถวายแก่สงฆ์ เป็นครุภัณฑ์ เครื่องปูพื้นนั้นควรทำได้ ส่วนหนังแกะเป็นเช่นเดียวกับเครื่องปูลาด หนังแกะนั้นก็เป็นครุภัณฑ์เช่นกัน หนังสัตว์ที่ควรเป็นภาชนียะ แต่ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า "หนังสัตว์ทั้งหมดที่มีขนาดเท่าเตียง เป็นครุภัณฑ์"

---

ဥဒုက္ခလံ, မုသလံ, သုပ္ပံ, နိသဒံ, နိသဒပေါတော, ပါသာဏဒေါဏိ, ပါသာဏကဋာဟံ, တုရိဝေမဘသ္တာဒိ သဗ္ဗံ ပေသကာရာဒိဘဏ္ဍံ, သဗ္ဗံ ကသိဘဏ္ဍံ, သဗ္ဗံ စက္ကယုတ္တကယာနံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ. မဉ္စပါဒေါ, မဉ္စအဋနီ, ပီဌပါဒေါ, ပီဌအဋနီ, ဝါသိဖရသုအာဒီနံ ဒဏ္ဍာတိ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ဝိပ္ပကတတစ္ဆနကမ္မံ အနိဋ္ဌိတမေဝ ဘာဇနီယံ, တစ္ဆိတမဋ္ဌံ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ. အနုညာတဝါသိယာ ပန ဒဏ္ဍော ဆတ္တမုဋ္ဌိပဏ္ဏံ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဥပါဟနာ အရဏိသဟိတံ ဓမ္မကရဏော ပါဒဂဏှနကတော အနတိရိတ္တံ အာမလကတုမ္ဗံ အာမလကဃဋော လာဗုကတုမ္ဗံ လာဗုဃဋော ဝိသာဏကတုမ္ဗန္တိ သဗ္ဗမေတံ ဘာဇနီယံ, တတော မဟန္တတရံ ဂရုဘဏ္ဍံ.

ครก, สาก, กระด้งหรือตะแกรง, หินบด, ลูกหินบด, รางหิน, หม้อหิน, เครื่องมือของช่างทอผ้าเป็นต้นทั้งหมด (เช่น กระสวย ฟืม ถุงหนัง), เครื่องมือทำนาทั้งหมด, ยานพาหนะที่มีล้อทั้งหมด เป็นครุภัณฑ์ทั้งสิ้น ขาเตียง, ไม้ขอบเตียง, ขาตั่ง, ไม้ขอบตั่ง, ด้ามมีด ขวานเป็นต้น ในบรรดาของใช้เหล่านี้ สิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ยังไม่เสร็จสิ้นการถากการเหลา เป็นภาชนียะเท่านั้น แต่สิ่งที่ถากเหลาเสร็จแล้วและเรียบร้อยดี เป็นครุภัณฑ์ ส่วนด้ามมีดหรือขวานที่ได้รับอนุญาต, ฉัตร, ฉัตรมุฏฐิปัณณะ (ใบตาลที่ถือด้วยกำมือ), ไม้เท้า, รองเท้า, อรณิสหิตะ (ชุดไม้สีไฟ), ธัมมกรณะ (เครื่องกรองน้ำ), อามลกตุมพะ (กระบอกน้ำ) ที่มีขนาดไม่เกินหนึ่งบาท, อามลกฆฏะ (หม้อน้ำ), ลาพุกตุมพะ (กระบอกน้ำน้ำเต้า), ลาพุฆฏะ (หม้อน้ำน้ำเต้า), วิสาณตุมพะ (กระบอกน้ำเขาสัตว์) ทั้งหมดนี้เป็นภาชนียะ สิ่งที่ใหญ่กว่านั้น เป็นครุภัณฑ์

---

ဟတ္ထိဒန္တော [Pg.84] ဝါ ယံကိဉ္စိ ဝိသာဏံ ဝါ အတစ္ဆိတံ ယထာဇာတမေဝ ဘာဇနီယံ, တေဟိ ကတမဉ္စပါဒါဒီသု ပုရိမသဒိသောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော. တစ္ဆိတနိဋ္ဌိတောပိ ဟိင်္ဂုကရဏ္ဍကော အဉ္ဇနကရဏ္ဍကော ဂဏ္ဌိကာ ဝိဓော အဉ္ဇနီ အဉ္ဇနိသလာကာ ဥဒကပုဉ္ဆနီတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဘာဇနီယမေဝ.

งาช้างหรือเขาสัตว์ใดๆ ที่ยังไม่ได้เหลา ยังคงสภาพเดิม เป็นภาชนียะ ในบรรดาขาเตียงเป็นต้นที่ทำด้วยงาช้างหรือเขาสัตว์เหล่านั้น การวินิจฉัยก็เป็นเช่นเดียวกับที่กล่าวมาแล้วก่อนหน้านี้ แม้สิ่งที่เหลาเสร็จแล้ว คือ กรณฑ์ใส่หิงคุ, กรณฑ์ใส่ยาหยอดตา, ลูกปัด, วิธะ (ลูกปัดข้าพรรณ), อัญชนี (กระบอกยาหยอดตา), อัญชนีสลากา (ไม้สำหรับยาหยอดตา), อุทกปุญฉนี (ผ้าเช็ดน้ำ) ทั้งหมดนี้เป็นภาชนียะเท่านั้น นี้คือการแสดงอรรถในมหาอรรถกถานั้น (และในบาลีบทว่า เตน โข ปน สมเยน เป็นต้นนั้น)

---

မတ္တိကာဘဏ္ဍေ သဗ္ဗံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ဃဋပိဌရာဒိကုလာလဘာဇနံ ပတ္တကဋာဟံ အင်္ဂါရကဋာဟံ ဓူမဒါနကံ ဒီပရုက္ခကော ဒီပကပလ္လိကာ စယနိဋ္ဌကာ ဆဒနိဋ္ဌကာ ထူပိကာတိ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ, ပါဒဂဏှနကတော အနတိရိတ္တပ္ပမာဏော ပန ဃဋကော ပတ္တံ ထာလကံ ကဉ္စနကော ကုဏ္ဍိကာတိ ဣဒမေတ္ထ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ. ယထာ စ မတ္တိကာဘဏ္ဍေ; ဧဝံ လောဟဘဏ္ဍေပိ ကုဏ္ဍိကာ ဘာဇနီယကောဋ္ဌာသမေဝ ဘဇတီတိ အယမေတ္ထ အနုပုဗ္ဗိကထာ.

ในบรรดาเครื่องใช้ดินเผา ภาชนะของช่างหม้อทั้งหมดที่มนุษย์ใช้สอยทั้งภายในและภายนอก เช่น หม้อน้ำ หม้อข้าวเป็นต้น, ปัตตกฏาหะ (หม้อสำหรับเผาบาตร), อังคารกฏาหะ (ภาชนะใส่ถ่านไฟ), ธูมทานกะ (ภาชนะสำหรับรมควัน), ทีปรุกขกะ (เชิงเทียน), ทีปกปัลลิกา (ตะเกียงน้ำมัน), จยนอิฏฐกา (อิฐสำหรับก่อ), ฉทนอิฏฐกา (อิฐสำหรับมุง), ถูปิกา (ยอดเจดีย์) ทั้งหมดนี้ที่ถวายแก่สงฆ์ ตั้งแต่เวลาที่ถวาย เป็นครุภัณฑ์ ส่วนภาชนะดินเผาที่มีขนาดไม่เกินหนึ่งบาท เช่น ฆฏกะ (หม้อเล็ก), บาตร, ถาลกะ (ถ้วยน้ำ), กัญจนกะ (ถ้วยน้ำหรืออ่าง), กุณฑิกา (หม้อน้ำหรือกาต้มน้ำ) สิ่งเหล่านี้เป็นภาชนียภัณฑ์ และในเครื่องใช้ดินเผา กุณฑิกา จัดอยู่ในส่วนของภาชนียะฉันใด ในเครื่องใช้โลหะ กุณฑิกาก็จัดอยู่ในส่วนของภาชนียะฉันนั้น นี้คือเรื่องราวตามลำดับในการวินิจฉัยครุภัณฑ์นี้

---

အဝိဿဇ္ဇိယဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวัตถุที่ไม่ควรแจกจ่าย จบลงแล้ว

---

နဝကမ္မဒါနကထာ

เรื่องการถวายกรรมใหม่

---

၃၂၃. ဘဏ္ဍိကာဋ္ဌပနမတ္တေနာတိ ဒွါရဗာဟာနံ ဥပရိ ကပေါတဘဏ္ဍိကယောဇနမတ္တေန. ပရိဘဏ္ဍကရဏမတ္တေနာတိ ဂေါမယပရိဘဏ္ဍကသာဝပရိဘဏ္ဍကရဏမတ္တေန. ဓူမကာလိကန္တိ ဣဒံ ယာဝဿ စိတကဓူမော န ပညာယတိ, တာဝ အယံ ဝိဟာရော ဧတဿေဝါတိ ဧဝံ ဓူမကာလေ အပလောကေတွာ ကတပရိယောသိတံ ဝိဟာရံ ဒေန္တိ. ဝိပ္ပကတန္တိ ဧတ္ထ ဝိပ္ပကတော နာမ ယာဝ ဂေါပါနသိယော န အာရောဟန္တိ. ဂေါပါနသီသု ပန အာရုဠှာသု ဗဟုကတော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ တတော ပဋ္ဌာယ န ဒါတဗ္ဗော, ကိဉ္စိဒေဝ သမာဒပေတွာ ကာရေဿတိ. ခုဒ္ဒကေ ဝိဟာရေ ကမ္မံ ဩလောကေတွာ ဆပ္ပဉ္စဝဿိကန္တိ ကမ္မံ ဩလောကေတွာ စတုဟတ္ထဝိဟာရေ စတုဝဿိကံ, ပဉ္စဟတ္ထေ ပဉ္စဝဿိကံ, ဆဟတ္ထေ ဆဝဿိကံ ဒါတဗ္ဗံ. အဍ္ဎယောဂေါ ပန ယသ္မာ သတ္တဋ္ဌဟတ္ထော ဟောတိ, တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘သတ္တဋ္ဌဝဿိက’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစေ ပန သော နဝဟတ္ထော ဟောတိ နဝဝဿိကမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ. မဟလ္လကေ ပန ဒသဟတ္ထေ ဧကာဒသဟတ္ထေ ဝိဟာရေ ဝါ ပါသာဒေ ဝါ ဒသဝဿိကံ ဝါ ဧကာဒသဝဿိကံ ဝါ ဒါတဗ္ဗံ. ဒွါဒသဟတ္ထေ ပန တတော အဓိကေ ဝါ လောဟပါသာဒသဒိသေပိ ဒွါဒသဝဿိကမေဝ ဒါတဗ္ဗံ, န တတော ဥတ္တရိ.

๓๒๓. คำว่า "เพียงแค่การวางเครื่องประดับ" หมายถึง เพียงแค่การติดเครื่องประดับเล็กๆ สำหรับนกพิราบไว้เหนือวงกบประตู คำว่า "เพียงแค่การตกแต่ง" หมายถึง เพียงแค่การตกแต่งด้วยมูลโค หรือการตกแต่งด้วยน้ำฝาด คำว่า "ธูมกาลิกะ" หมายถึง ตราบใดที่ควันจากกองฟืน (ในงานฌาปนกิจ) ของพระภิกษุผู้ได้รับกรรมใหม่นั้นยังไม่ปรากฏ วิหารนี้ก็เป็นภาระของพระภิกษุรูปนั้นเท่านั้น ดังนั้น ในช่วงเวลาที่มีควัน (คือตลอดอายุขัย) พวกเขาจึงบอกกล่าวและถวายวิหารที่สร้างเสร็จแล้ว คำว่า "วิปปักกตะ" ในที่นี้ หมายถึง วิหารที่ยังไม่เสร็จ ตราบใดที่ยังไม่ได้วางจันทัน แต่เมื่อวางจันทันแล้ว ชื่อว่า "สร้างเสร็จมากแล้ว" ดังนั้น ตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป ไม่ควรให้แก่พระภิกษุผู้ดูแลกรรมใหม่ (คือไม่ต้องให้สิทธิครอบครอง) แต่เจ้าของวิหารจะให้พระภิกษุรูปใดรูปหนึ่งรับผิดชอบและทำให้เสร็จ ในวิหารเล็กๆ เมื่อพิจารณาจากงานแล้ว ในวิหารขนาด 4 ศอก ควรให้กรรมใหม่ 4 ปี, ในวิหารขนาด 5 ศอก ควรให้ 5 ปี, ในวิหารขนาด 6 ศอก ควรให้ 6 ปี ส่วนอัฑฒโยคะ (เพิงหมาแหงน) เนื่องจากมีขนาด 7 หรือ 8 ศอก ดังนั้นในที่นี้จึงกล่าวว่า "7 หรือ 8 ปี" แต่ถ้าอัฑฒโยคะนั้นมีขนาด 9 ศอก ก็ควรให้กรรมใหม่ 9 ปี ส่วนในวิหารใหญ่หรือปราสาทที่มีขนาด 10 ศอก หรือ 11 ศอก ควรให้กรรมใหม่ 10 ปี หรือ 11 ปี แต่ในวิหารขนาด 12 ศอก หรือที่ใหญ่กว่านั้น หรือแม้แต่ในวิหารที่คล้ายกับโลหปราสาท ก็ควรให้กรรมใหม่ 12 ปีเท่านั้น ไม่ควรให้เกินกว่านั้น

---

နဝကမ္မိကော [Pg.85] ဘိက္ခု အန္တောဝဿေ တံ အာဝါသံ လဘတိ, ဥတုကာလေ ပဋိဗာဟိတုံ န လဘတိ. သစေ သော အာဝါသော ဇီရတိ, အာဝါသသာမိကဿ ဝါ တဿ ဝံသေ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကဿစိ ကထေတဗ္ဗံ – ‘‘အာဝါသော တေ နဿတိ, ဇဂ္ဂထ ဧတံ အာဝါသ’’န္တိ. သစေ သော န သက္ကောတိ, ဘိက္ခူဟိ ဉာတီ ဝါ ဥပဋ္ဌာကေ ဝါ သမာဒပေတွာ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. သစေ တေပိ န သက္ကောန္တိ, သံဃိကေန ပစ္စယေန ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. တသ္မိမ္ပိ အသတိ ဧကံ အာဝါသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝသေသာ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗာ. ဗဟူ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဧကံ သဏ္ဌာပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ภิกษุผู้ประกอบในกรรมใหม่ ย่อมได้อาวาสนั้นในพรรษา ย่อมไม่ได้เพื่ออันห้ามในฤดูหนาวและฤดูร้อน. ถ้าอาวาสนั้นทรุดโทรม พึงบอกแก่เจ้าของอาวาส หรือแก่ใครคนใดคนหนึ่งที่เกิดในตระกูลของเจ้าของอาวาสนั้นว่า "อาวาสของท่านกำลังพินาศ จงดูแลรักษาอาวาสนี้เถิด". ถ้าเจ้าของอาวาสนั้นไม่สามารถ ภิกษุทั้งหลายพึงให้ญาติหรืออุปัฏฐากให้สมาทานแล้วดูแลรักษา. ถ้าญาติและอุปัฏฐากเหล่านั้นก็ไม่สามารถ พึงดูแลรักษาด้วยปัจจัยของสงฆ์. ถ้าปัจจัยของสงฆ์นั้นไม่มี พึงสละอาวาสหนึ่งแล้วดูแลรักษาอาวาสที่เหลือ. แม้สละอาวาสจำนวนมากแล้วให้อาวาสหนึ่งตั้งอยู่ก็ย่อมควรเท่านั้น.

---

ဒုဗ္ဘိက္ခေ ဘိက္ခူသု ပက္ကန္တေသု သဗ္ဗေ အာဝါသာ နဿန္တိ, တသ္မာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ အာဝါသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတော ယာဂုဘတ္တစီဝရာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တေဟိ သေသာဝါသာ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗာယေဝ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သံဃိကေ ပစ္စယေ အသတိ ဧကော ဘိက္ခု ‘တုယှံ ဧကံ မဉ္စဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဇဂ္ဂါဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဗဟုတရံ ဣစ္ဆတိ, တိဘာဂံ ဝါ ဥပဍ္ဎဘာဂံ ဝါ ဒတွာပိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗံ. အထ ‘ထမ္ဘမတ္တမေဝေတ္ထ အဝသိဋ္ဌံ, ဗဟုကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’န္တိ န ဣစ္ဆတိ, ‘တုယှံ ပုဂ္ဂလိကမေဝ ကတွာ ဇဂ္ဂ; ဧဝမ္ပိ ဟိ သံဃဿ ဘဏ္ဍကဋ္ဌပနဋ္ဌာနံ နဝကာနဉ္စ ဝသနဋ္ဌာနံ လဘိဿတီ’တိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော. ဧဝံ ဇဂ္ဂိတော ပန တသ္မိံ ဇီဝန္တေ ပုဂ္ဂလိကော ဟောတိ, မတေ သံဃိကောယေဝ. သစေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဒါတုကာမော ဟောတိ, ကမ္မံ ဩလောကေတွာ တိဘာဂံ ဝါ ဥပဍ္ဎံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ကတွာ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဒါတုံ လဘတိ. ဧဝံ ဇဂ္ဂနကေ ပန အသတိ ‘ဧကံ အာဝါသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ’တိအာဒိနာ နယေန ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော’’တိ.

ในสมัยที่อาหารหายาก เมื่อภิกษุทั้งหลายหลีกไปสู่ทิศอื่น อาวาสทั้งหลายย่อมพินาศทั้งหมด เพราะฉะนั้น ภิกษุทั้งหลายพึงสละอาวาสหนึ่ง หรือสอง หรือสาม แล้วบริโภคยาคู ภัต และจีวรเป็นต้นที่เกิดขึ้นจากอาวาสเหล่านั้น แล้วพึงดูแลรักษาอาวาสที่เหลือเท่านั้น. ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวไว้ว่า "เมื่อปัจจัยของสงฆ์ไม่มี พึงบอกภิกษุรูปหนึ่งว่า 'ท่านจงถือเอาที่ตั้งเตียงหนึ่งของท่านแล้วจงดูแลรักษาเถิด'. ถ้าต้องการมากกว่านั้น แม้ให้ส่วนที่สาม หรือส่วนครึ่งหนึ่งแล้วก็พึงให้ดูแลรักษา. ถ้าไม่ต้องการดูแลรักษาโดยคิดว่า 'ในอาวาสเก่านี้เหลือเพียงเสาเท่านั้น ต้องทำการซ่อมแซมมาก' พึงบอกว่า 'ท่านจงทำให้เป็นของส่วนตัวของท่านแล้วจงดูแลรักษาเถิด; เพราะแม้ให้เช่นนี้ สงฆ์ก็จะได้ที่เก็บของเล็กน้อยและที่อยู่ของภิกษุใหม่'. พึงให้ดูแลรักษาดังนี้. อาวาสที่ดูแลรักษาแล้วเช่นนี้ เมื่อภิกษุผู้ดูแลรักษานั้นยังมีชีวิตอยู่ ย่อมเป็นของส่วนตัว, เมื่อมรณภาพแล้ว ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. ถ้าภิกษุนั้นต้องการจะให้แก่ศิษย์ผู้อยู่ร่วม พึงพิจารณาการงานแล้วทำให้เป็นของส่วนตัวส่วนที่สาม หรือส่วนครึ่งหนึ่ง แล้วพึงให้ดูแลรักษา. เพราะเมื่อให้ดูแลรักษาเช่นนี้ ย่อมได้ให้แก่ศิษย์ผู้อยู่ร่วม. ถ้าไม่มีภิกษุผู้ดูแลรักษาเช่นนี้ พึงให้ดูแลรักษาด้วยนัยที่กล่าวว่า 'สละอาวาสหนึ่ง' เป็นต้น".

---

ဣဒမ္ပိ စ အညံ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ – ဒွေ ဘိက္ခူ သံဃိကံ ဘူမိံ ဂဟေတွာ သောဓေတွာ သံဃိကံ သေနာသနံ ကရောန္တိ. ယေန သာ ဘူမိ ပဌမံ ဂဟိတာ, သော သာမီ. ဥဘောပိ ပုဂ္ဂလိကံ ကရောန္တိ, သောယေဝ သာမီ. သော သံဃိကံ ကရောတိ, ဣတရော ပုဂ္ဂလိကံ ကရောတိ, အညံ စေ ဗဟုံ သေနာသနဋ္ဌာနံ အတ္ထိ, ပုဂ္ဂလိကံ ကရောန္တောပိ န ဝါရေတဗ္ဗော. အညသ္မိံ ပန တာဒိသေ ပဋိရူပေ ဌာနေ အသတိ တံ ပဋိဗာဟိတွာ သံဃိကံ ကရောန္တေနေဝ ကာတဗ္ဗံ. ယံ ပန တဿ တတ္ထ ဝယကမ္မံ ကတံ, တံ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ကတာဝါသေ ဝါ အာဝါသကရဏဋ္ဌာနေ ဝါ ဆာယူပဂဖလူပဂရုက္ခာ ဟောန္တိ, အပလောကေတွာ [Pg.86] ဟာရေတဗ္ဗာ. ပုဂ္ဂလိကာ စေ ဟောန္တိ, သာမိကာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ; နော စေ ဒေန္တိ, ယာဝတတိယံ အာပုစ္ဆိတွာ ‘‘ရုက္ခအဂ္ဃနကမူလံ ဒဿာမာ’’တိ ဟာရေတဗ္ဗာ.

อีกอย่างหนึ่ง คำนี้ก็กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนทีนั้นเองว่า ภิกษุสองรูปถือเอาที่ดินของสงฆ์แล้วปัดกวาดแล้วสร้างเสนาสนะของสงฆ์. ภิกษุรูปใดถือเอาที่ดินนั้นก่อน ภิกษุรูปนั้นเป็นเจ้าของ. ถ้าภิกษุทั้งสองรูปทำเป็นของส่วนตัว ภิกษุผู้ถือเอาที่ดินนั้นก่อนนั่นเองเป็นเจ้าของ. ถ้าภิกษุผู้ถือเอาที่ดินนั้นก่อนทำเป็นของสงฆ์ ส่วนภิกษุอีกรูปหนึ่งทำเป็นของส่วนตัว และมีที่ตั้งเสนาสนะอื่นอีกมาก ก็ไม่พึงห้ามภิกษุผู้ทำเป็นของส่วนตัว. แต่ถ้าไม่มีที่เหมาะสมเช่นนั้น พึงห้ามภิกษุนั้นแล้วพึงให้ภิกษุผู้ทำเป็นของสงฆ์เท่านั้นทำ. ส่วนค่าใช้จ่ายใดที่ภิกษุนั้นได้ทำไปในที่นั้น พึงให้ค่าใช้จ่ายนั้น. อีกอย่างหนึ่ง ถ้ามีต้นไม้ที่ให้ร่มเงาและให้ผลอยู่ในอาวาสที่สร้างแล้ว หรือในที่สร้างอาวาส พึงบอกกล่าวแก่สงฆ์แล้วพึงรื้อถอน. ถ้าเป็นต้นไม้ส่วนตัว พึงบอกกล่าวแก่เจ้าของต้นไม้; ถ้าเจ้าของไม่ให้ พึงบอกกล่าวจนถึงสามครั้งแล้วพึงรื้อถอนโดยกล่าวว่า "เราจะให้ราคาที่เหมาะสมของต้นไม้".

---

ယော ပန သံဃိကဝလ္လိမတ္တမ္ပိ အဂ္ဂဟေတွာ အာဟရိမေန ဥပကရဏေန သံဃိကာယ ဘူမိယာ ပုဂ္ဂလိကဝိဟာရံ ကာရေတိ, ဥပဍ္ဎံ သံဃိကံ ဟောတိ; ဥပဍ္ဎံ ပုဂ္ဂလိကံ. ပါသာဒေါ စေ ဟောတိ, ဟေဋ္ဌာပါသာဒေါ သံဃိကော; ဥပရိ ပုဂ္ဂလိကော. သစေ သော ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဣစ္ဆတိ, တဿ ဟောတိ. အထ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဣစ္ဆတိ, ဥဘယတ္ထ ဥပဍ္ဎံ လဘတိ. ဒွေ သေနာသနာနိ ကာရေတိ – ဧကံ သံဃိကံ, ဧကံ ပုဂ္ဂလိကံ. သစေ ဝိဟာရေ ဥဋ္ဌိတေန ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေန ကာရေတိ, တတိယဘာဂံ လဘတိ. သစေ အကတဋ္ဌာနေ စယံ ဝါ ပမုခံ ဝါ ကရောတိ, ဗဟိကုဋ္ဋေ ဥပဍ္ဎံ သံဃဿ, ဥပဍ္ဎံ တဿ. အထ မဟန္တံ ဝိသမံ ပူရေတွာ အပဒေ ပဒံ ဒဿေတွာ ကတံ ဟောတိ, အနိဿရော တတ္ထ သံဃော.

อีกอย่างหนึ่ง ภิกษุรูปใดไม่ถือเอาแม้เพียงเถาวัลย์ของสงฆ์ แล้วสร้างวิหารส่วนตัวบนที่ดินของสงฆ์ด้วยอุปกรณ์ที่ตนนำมาเอง วิหารครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของสงฆ์; ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของส่วนตัว. ถ้าเป็นปราสาท ชั้นล่างของปราสาทย่อมเป็นของสงฆ์; ชั้นบนย่อมเป็นของส่วนตัว. ถ้าภิกษุนั้นต้องการชั้นล่างของปราสาท ย่อมเป็นของภิกษุนั้น. หรือถ้าต้องการทั้งชั้นล่างและชั้นบน ย่อมได้ครึ่งหนึ่งในทั้งสองอย่าง. ถ้าสร้างเสนาสนะสองหลัง หลังหนึ่งย่อมเป็นของสงฆ์, หลังหนึ่งย่อมเป็นของส่วนตัว. ถ้าสร้างด้วยอุปกรณ์ไม้ที่เกิดขึ้นในวิหาร ย่อมได้หนึ่งในสามส่วน. ถ้าสร้างการก่อหรือมุขในที่ที่ยังไม่เคยสร้าง ภายนอกฝา ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของสงฆ์, ครึ่งหนึ่งย่อมเป็นของภิกษุนั้น. หรือถ้าถมที่ที่ไม่ราบเรียบให้เต็มแล้วแสดงรอยเท้าในที่ที่ไม่มีรอยเท้าแล้วสร้าง สงฆ์ย่อมไม่มีอำนาจในอาวาสนั้น.

---

ဧကံ ဝရသေယျန္တိ ဧတ္ထ နဝကမ္မဒါနဋ္ဌာနေ ဝါ ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တဋ္ဌာနေ ဝါ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဧကံ ဝရသေယျံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

ในบทว่า "เอกํ วรเสยฺยํ" นี้ มีอรรถว่า "เราอนุญาตให้ถือเอาที่นอนอันประเสริฐอย่างหนึ่งที่ภิกษุต้องการ ในที่ที่ให้สมมติกรรมใหม่ หรือในที่ที่ถึงแล้วด้วยพรรษา".

---

ပရိယောသိတေ ပက္ကမတိ တဿေဝေတန္တိ ပုန အာဂန္တွာ ဝသန္တဿ အန္တောဝဿံ တဿေဝ တံ; အနာဂစ္ဆန္တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ဂဟေတုံ န လဘန္တိ.

ในบทว่า "ปริโยสิเต ปกฺกมติ ตสฺเสวตํ" นี้ หมายความว่า เมื่อภิกษุผู้ได้สมมติกรรมใหม่นั้นกลับมาอยู่ภายในพรรษา อาวาสนั้นย่อมเป็นของภิกษุนั้นเท่านั้น. แต่ถ้าไม่กลับมา ศิษย์ผู้อยู่ร่วมเป็นต้นย่อมไม่สามารถถือเอาได้.

---

နဝကမ္မဒါနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการให้กรรมใหม่จบแล้ว.

---

အညတြပဋိဘောဂပဋိက္ခေပါဒိကထာ

เรื่องการห้ามการบริโภคในที่อื่นเป็นต้น.

---

၃၂၄. နာတိဟရန္တီတိ အညတြ ဟရိတွာ န ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ဂုတ္တတ္ထာယာတိ ယံ တတ္ထ မဉ္စပီဌာဒိ, တဿ ဂုတ္တတ္ထာယ, တံ အညတြ ဟရိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. တသ္မာ တံ အညတြ ဟရိတွာ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ သုနဋ္ဌံ, ဇိဏ္ဏံ သုဇိဏ္ဏံ. သစေ အရောဂံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ပဋိသင်္ခတေ ပုန ပါကတိကံ ကာတဗ္ဗံ. ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇတော နဋ္ဌံ ဝါ ဇိဏ္ဏံ ဝါ ဂီဝါ ဟောတိ, တသ္မိံ ပဋိသင်္ခတေ ဒါတဗ္ဗမေဝ. သစေ တတော ဂေါပါနသိအာဒီနိ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ သံဃိကာဝါသေ ယောဇေန္တိ, သုယောဇိတာနိ. ပုဂ္ဂလိကာဝါသေ ယောဇေန္တေဟိ ပန မူလံ ဝါ ဒါတဗ္ဗံ, ပဋိပါကတိကံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ဆဍ္ဍိတဝိဟာရတော မဉ္စပီဌာဒီနိ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော ဥဒ္ဓါရေယေဝ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော. ပုန အာဝါသိကကာလေ ဒဿာမီတိ ဂဟေတွာ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ သုနဋ္ဌံ, ဇိဏ္ဏံ သုဇိဏ္ဏံ. အရောဂဉ္စေ ပါကတိကံ ကာတဗ္ဗံ[Pg.87]. ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ နဋ္ဌံ ဂီဝါ ဟောတိ. တတော ဒွါရဝါတပါနာဒီနိ သံဃိကာဝါသေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကာဝါသေ ဝါ ယောဇိတာနိ ပဋိဒါတဗ္ဗာနိယေဝ.

๓๒๔. ในบทว่า "นติหรนฺติ" นี้ หมายความว่า ไม่นำไปสู่อาวาสอื่นแล้วบริโภค. ในบทว่า "คุตฺตตฺถาย" นี้ มีอรรถว่า "เราอนุญาตให้นำเครื่องใช้สอยมีเตียงและตั่งเป็นต้นใดที่มีอยู่ในวิหารที่พังทลายนั้น ไปสู่อาวาสอื่น เพื่อประโยชน์คือความเป็นของที่พึงรักษา หรือเพื่อประโยชน์แก่ความปลอดภัย". เพราะเหตุนั้น เครื่องใช้สอยมีเตียงและตั่งเป็นต้นที่หายไปของภิกษุผู้บริโภคโดยนำไปสู่อาวาสอื่นด้วยวิธีบริโภคปัจจัยของสงฆ์ ย่อมเป็นของที่หายไปดีแล้ว, ที่ทรุดโทรมย่อมเป็นของที่ทรุดโทรมดีแล้ว. ถ้าไม่มีการทรุดโทรมเสียหาย เมื่อวิหารที่พังทลายนั้นซ่อมแซมแล้ว พึงทำให้เป็นปกติอีกครั้ง. เครื่องใช้สอยมีเตียงและตั่งเป็นต้นที่หายไปหรือทรุดโทรมของภิกษุผู้บริโภคด้วยวิธีบริโภคปัจจัยส่วนตัว ย่อมเป็นหนี้, เมื่อวิหารนั้นซ่อมแซมแล้ว พึงชดใช้เท่านั้น. ถ้าถือเอาอุปกรณ์มีไม้กลอนเป็นต้นจากวิหารที่พังทลายนั้นแล้วนำไปใช้ในอาวาสของสงฆ์อื่น ย่อมเป็นของที่นำไปใช้ดีแล้ว. แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายนำไปใช้ในอาวาสส่วนตัว พึงให้ราคา หรือพึงทำให้เป็นปกติอีกครั้ง. ภิกษุผู้ถือเอาเครื่องใช้สอยมีเตียงและตั่งเป็นต้นจากวิหารที่ถูกทอดทิ้งด้วยจิตคิดขโมย พึงให้ชดใช้ด้วยราคาของสิ่งของนั้นในขณะที่ยกขึ้นนั่นเอง. อีกครั้งหนึ่ง เมื่อถือเอาโดยคิดว่า "จะคืนให้ในเวลาที่ภิกษุผู้อยู่ประจำมีอยู่" แล้วบริโภคด้วยวิธีบริโภคปัจจัยของสงฆ์ เครื่องใช้สอยที่หายไปย่อมเป็นของที่หายไปดีแล้ว, ที่ทรุดโทรมย่อมเป็นของที่ทรุดโทรมดีแล้ว. ถ้าไม่มีการทรุดโทรมเสียหาย พึงทำให้เป็นปกติ. เครื่องใช้สอยที่หายไปของภิกษุผู้บริโภคด้วยวิธีบริโภคปัจจัยส่วนตัว ย่อมเป็นหนี้. ประตู หน้าต่างเป็นต้นที่นำไปใช้ในอาวาสของสงฆ์ หรือในอาวาสส่วนตัวจากวิหารที่ถูกทอดทิ้งนั้น พึงคืนให้เท่านั้น.

---

ဖာတိကမ္မတ္ထာယာတိ ဝဍ္ဎိကမ္မတ္ထာယ. ဖာတိကမ္မဉ္စေတ္ထ သမကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနမေဝ ဝဋ္ဋတိ.

ในบทว่า "ผาติกมฺมตฺถาย" นี้ หมายถึง เพื่อประโยชน์แก่การทำให้เจริญ. ในคำว่า "ผาติกมฺมญฺเจตฺถ" นี้ เสนาสนะมีเตียงและตั่งเป็นต้นที่มีราคาเท่ากัน หรือมากกว่า ซึ่งเป็นผาติกัมม์ ย่อมควร.

---

စက္ကလိကန္တိ ကမ္ဗလာဒီဟိ ဝေဌေတွာ ကတစက္ကလိကံ. အလ္လေဟိ ပါဒေဟီတိ ယေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပညာယတိ, ဧဝရူပေဟိ ပါဒေဟိ ပရိဘဏ္ဍကတဘူမိ ဝါ သေနာသနံ ဝါ န အက္ကမိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥဒကသိနေဟမတ္တမေဝ ပညာယတိ, န ဥဒကံ, ဝဋ္ဋတိ. ပါဒပုဉ္ဆနိံ ပန အလ္လပါဒေဟိပိ အက္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သဥပါဟနေန ဓောတပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနေယေဝ န ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า จักกะลิกะ คือ เครื่องใช้มีสัณฐานเป็นวงกลมที่ทำด้วยการพันด้วยผ้ากัมพลเป็นต้น. คำว่า ด้วยเท้าที่เปียก คือ ไม่พึงเหยียบพื้นดินที่ฉาบทาด้วยมูลโคเป็นต้น หรือเสนาสนะ ด้วยเท้าที่มีลักษณะอย่างนี้ คือ เท้าที่เมื่อเหยียบลงไปแล้ว น้ำย่อมปรากฏ. อนึ่ง หากปรากฏเพียงรอยเปื้อนของน้ำเท่านั้น แต่น้ำไม่ปรากฏ เมื่อเป็นเช่นนั้น ควรเพื่อเหยียบ. อนึ่ง แม้ด้วยเท้าที่เปียก ก็ควรเพื่อเหยียบผ้าเช็ดเท้าทีเดียว. ภิกษุผู้สวมรองเท้า ไม่ควรเหยียบในที่ที่ควรเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้วเท่านั้น.

---

စောဠကေန ပလိဝေဌေတုန္တိ သုဓာဘူမိယံ ဝါ ပရိဘဏ္ဍဘူမိယံ ဝါ သစေ တဋ္ဋိကာ ဝါ ကဋသာရကော ဝါ နတ္ထိ, စောဠကေန ပါဒါ ဝေဌေတဗ္ဗာ, တသ္မိံ အသတိ ပဏ္ဏမ္ပိ အတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကိဉ္စိ အနတ္ထရိတွာ ဌပေန္တဿ ပန ဒုက္ကဋံ. ယဒိ ပန တတ္ထ နေဝါသိကာ အနတ္ထတာယပိ ဘူမိယာ ဌပေန္တိ, အဓောတပါဒေဟိပိ ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တထေဝ ဝဠဉ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า พึงพันด้วยผ้า คือ หากเสื่อลำแพนหรือเสื่อกกไม่มีในพื้นดินที่ฉาบด้วยปูนขาว หรือพื้นดินที่ฉาบทาด้วยมูลโคเป็นต้น เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงพันเท้าด้วยผ้า. เมื่อผ้านั้นไม่มี แม้ใบไม้ก็ควรเพื่อปู. อนึ่ง ภิกษุผู้วาง (เท้า) โดยไม่ปูอะไรเลย ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ. อนึ่ง หากภิกษุผู้อยู่ประจำในที่นั้น วาง (เท้า) ในพื้นดินที่ไม่มีเครื่องปูลาด และใช้สอยด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ล้าง เมื่อเป็นเช่นนั้น ก็ควรเพื่อใช้สอยเหมือนภิกษุผู้อยู่ประจำนั้นแล.

---

န ဘိက္ခဝေ ပရိကမ္မကတာ ဘိတ္တီတိ သေတဘိတ္တိ ဝါ စိတ္တကမ္မကတာ ဝါ. န ကေဝလဉ္စ ဘိတ္တိမေဝ, ဒွါရမ္ပိ ဝါတပါနမ္ပိ အပဿေနဖလကမ္ပိ ပါသာဏတ္ထမ္ဘမ္ပိ ရုက္ခတ္ထမ္ဘမ္ပိ စီဝရေန ဝါ ကေနစိ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အပဿယိတုံ န လဗ္ဘတိယေဝ.

คำว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงพิงฝาผนังที่ตกแต่งแล้ว คือ ฝาผนังที่ทาสีขาวก็ดี ฝาผนังที่มีการเขียนภาพเป็นต้นก็ดี. ไม่ใช่เพียงฝาผนังเท่านั้น อนึ่ง ไม่พึงพิงแม้ประตู แม้หน้าต่าง แม้แผ่นกระดานสำหรับพิง แม้เสาหิน แม้เสาไม้ โดยไม่ปกปิดด้วยจีวรหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งทีเดียว.

---

ဓောတပါဒကာတိ ဓောတပါဒကာ ဟုတွာ ဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ နိပဇ္ဇိတုံ ကုက္ကုစ္စာယန္တိ. ‘‘ဓောတပါဒကေ’’တိပိ ပါဌော. ဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ. ပစ္စတ္ထရိတွာတိ ပရိဘဏ္ဍကတံ ဘူမိံ ဝါ ဘူမတ္ထရဏသေနာသနံ ဝါ သံဃိကမဉ္စပီဌံ ဝါ အတ္တနော သန္တကေန ပစ္စတ္ထရဏေန ပစ္စတ္ထရိတွာဝ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ နိဒ္ဒါယတောပိ ပစ္စတ္ထရဏေ သင်္ကုဋိတေ ကောစိ သရီရာဝယဝေါ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဖုသတိ, အာပတ္တိယေဝ. လောမေသု ပန လောမဂဏနာယ အာပတ္တိယေဝ. ပရိဘောဂသီသေန အပဿယန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဟတ္ထတလပါဒတလေဟိ ပန ဖုသိတုံ ဝါ အက္ကမိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. မဉ္စပီဌံ နီဟရန္တဿ ကာယေ ပဋိဟညတိ, အနာပတ္တိ.

คำว่า โธตปาทกา คือ (ภิกษุทั้งหลาย) เป็นผู้มีเท้าอันล้างแล้ว ย่อมกระทำความรังเกียจเพื่อจะนอนในที่ที่ควรเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้ว. แม้บทว่า "โธตปาทเก" ก็มี. คำนี้เป็นชื่อของที่ที่ควรเหยียบด้วยเท้าที่ล้างแล้ว. คำว่า ปัจจัตถริตวา คือ พึงนอนด้วยการปูทับด้วยเครื่องปูทับอันเป็นของตนเท่านั้น ซึ่งพื้นดินที่ฉาบทาด้วยมูลโคเป็นต้นก็ดี เสนาสนะที่เป็นเครื่องปูลาดบนพื้นดินก็ดี เตียงหรือตั่งอันเป็นของสงฆ์ก็ดี. หากแม้ภิกษุผู้นอนหลับ เมื่อเครื่องปูทับย่น อวัยวะส่วนใดส่วนหนึ่งของกายถูกต้องเตียงหรือตั่ง เมื่อเป็นเช่นนั้น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏเท่านั้น. อนึ่ง เมื่อเส้นขนถูกต้อง ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏตามจำนวนเส้นขน. แม้แก่ภิกษุผู้พิงโดยมุ่งการใช้สอยเป็นสำคัญ นัยนี้แล. อนึ่ง ควรเพื่อถูกต้องหรือเหยียบด้วยฝ่ามือและฝ่าเท้า. เมื่อภิกษุยกเตียงหรือตั่งออก กายกระทบ ย่อมเป็นอนาบัติ.

---

အညတြပရိဘောဂပဋိက္ခေပါဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องว่าด้วยการห้ามการใช้สอยอย่างอื่นเป็นต้น จบแล้ว.

---

သံဃဘတ္တာဒိအနုဇာနနကထာ

เรื่องว่าด้วยการอนุญาตสังฆภัตเป็นต้น

---

၃၂၅. န [Pg.88] သက္ကောန္တိ သံဃဘတ္တံ ကာတုန္တိ သကလဿ သံဃဿ ဘတ္တံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဥဒ္ဒေသဘတ္တန္တိအာဒီသု ‘‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ…ပေ… ဒသ ဝါ ဘိက္ခူ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒေထာ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသေန လဒ္ဓဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ. အပရေ တထေဝ ဘိက္ခူ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နိမန္တေတွာ တေသံ ဘတ္တံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ. အပရေ သလာကာယော ဆိန္ဒိတွာ, အပရေ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကန္တိ ဧဝံ နိယာမေတွာ, ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ…ပေ… ဒသန္နံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ဘတ္တံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ. ဣတိ ဧတာနိ ဘတ္တာနိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနန္တိ ဣမံ ဝေါဟာရံ ပတ္တာနိ. ယသ္မာ ပန တေ သစေပိ ဒုဗ္ဘိက္ခေ န သက္ကောန္တိ, သုဘိက္ခေ ဇာတေ ပန ပုန သံဃဘတ္တံ ကာတုံ သက္ခိဿန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝါ တမ္ပိ အန္တော ကတွာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ.

๓๒๕. คำว่า ไม่สามารถเพื่อจะกระทำสังฆภัต คือ ไม่สามารถเพื่อจะกระทำภัตเพื่อพระสงฆ์ทั้งปวง. ในบททั้งหลายมีบทว่า อุทเทสภัตเป็นต้น พึงทราบอรรถอย่างนี้ว่า (ทายกทั้งหลาย) ย่อมปรารถนาเพื่อจะกระทำภัตแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ได้แล้วด้วยการชี้เฉพาะอย่างนี้ว่า "ขอจงถวายภิกษุรูปหนึ่ง หรือสองรูป...จนถึงสิบรูป โดยชี้เฉพาะจากสงฆ์". ทายกเหล่าอื่นก็ปรารถนาเพื่อจะกระทำภัตแก่ภิกษุเหล่านั้น โดยกำหนดภิกษุแล้วนิมนต์. ทายกเหล่าอื่นก็ปรารถนาเพื่อจะกระทำภัตแก่ภิกษุเหล่านั้น โดยตัดสลากแล้วนิมนต์. ทายกเหล่าอื่นก็ปรารถนาเพื่อจะกระทำภัตแก่ภิกษุรูปหนึ่ง หรือสองรูป...จนถึงสิบรูป โดยกำหนดอย่างนี้ว่า ภัตอันเป็นปักขิกะก็ดี ภัตอันเป็นอุโบสถิกะก็ดี ภัตอันเป็นปาฏิปทิกะก็ดี. เพราะเหตุนั้น ภัตเหล่านี้จึงถึงซึ่งชื่อเรียกนี้คือ อุทเทสภัต นิมันตนะ เป็นต้น. อนึ่ง เพราะเหตุที่ทายกเหล่านั้น แม้หากไม่สามารถเพื่อจะกระทำสังฆภัตในคราวที่อดอยากอาหารขาดแคลน แต่เมื่อคราวที่อาหารบริบูรณ์เกิดขึ้นแล้ว ก็จักสามารถเพื่อจะกระทำสังฆภัตอีก เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงรวมสังฆภัตนั้นเข้าไว้ด้วย แล้วตรัสบทมีบทว่า "ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตสังฆภัต อุทเทสภัต" เป็นต้น.

---

တတ္ထ သံဃဘတ္တေ ဌိတိကာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘အမှာကံ အဇ္ဇ ဒသ ဒွါဒသ ဒိဝသာ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ဣဒါနိ အညတော ဘိက္ခူ အာနေထာ’’တိ န ဧဝံ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ပုရိမဒိဝသေသု အမှေဟိ န လဒ္ဓံ, ဣဒါနိ တံ အမှာကံ ဂါဟေထာ’’တိ ဧဝမ္ပိ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတိ. တဉှိ အာဂတာဂတာနံ ပါပုဏာတိယေဝ.

ในสังฆภัตนั้น ชื่อว่าลำดับ (การรับภัต) ไม่มี เพราะเหตุนั้น ไม่พึงกล่าวในสังฆภัตนั้นอย่างนี้ว่า "วันนี้พวกเราฉันมา ๑๐ วัน ๑๒ วันแล้ว บัดนี้ขอจงนิมนต์ภิกษุจากวัดอื่นมา". แม้เพื่อจะกล่าวอย่างนี้ว่า "ในวันก่อนๆ พวกกระผมไม่ได้รับ บัดนี้ขอจงให้พวกกระผมรับภัตนั้น" ก็ไม่พึงได้. เพราะสังฆภัตนั้นย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาแล้วๆ เท่านั้น.

---

သံဃဘတ္တာဒိအနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องว่าด้วยการอนุญาตสังฆภัตเป็นต้น จบแล้ว.

---

ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာ

เรื่องว่าด้วยอุทเทสภัต

---

ဥဒ္ဒေသဘတ္တာဒီသု ပန အယံ နယော – ရညာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တေန ဝါ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ဧတ္တကေ ဘိက္ခူ အာနေထာ’’တိ ပဟိတေ ကာလံ ဃောသေတွာ ဌိတိကာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. သစေ အတ္ထိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ; နော စေ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဒေသကေန ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ န အတိက္ကာမေတဗ္ဗံ. တေ ပန ဓုတင်္ဂံ ရက္ခန္တာ သယမေဝ အတိက္ကမိဿန္တိ; ဧဝံ ဂါဟိယမာနေ အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ဝီသတိဝဿာနံ ဂါဟိယတိ, တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဂါဟေတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ‘‘အသုကဝိဟာရေ ဗဟုံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရိကဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမံ ပဝိဋ္ဌာနံ အန္တေဝါသိကာဒီသု ဂဏှန္တေသု [Pg.89] ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ. ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတာနံ ဂါဟေထာတိ ဝဒန္တိ, န ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဟောန္တိ, ပရိသာဝသေန ဝဍ္ဎိတာ နာမ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ. ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ ပုန အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ, ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဂါဟေတဗ္ဗံ.

อนึ่ง ในอุทเทสภัตเป็นต้นนี้ มีระเบียบการปฏิบัติอย่างนี้ คือ เมื่อพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชาส่งคนไปชี้เฉพาะภิกษุจากสงฆ์ว่า "ขอจงนิมนต์ภิกษุมีจำนวนเท่านี้มา" พึงประกาศเวลาแล้วสอบถามลำดับ (การรับภัต). หากมี พึงให้รับตั้งต้นแต่ลำดับนั้น. หากไม่มี พึงให้รับตั้งต้นแต่ที่นั่งของพระเถระ. ภิกษุผู้ชี้เฉพาะภัตไม่พึงให้ล่วงเลยแม้ภิกษุผู้ทรงธุดงค์บิณฑบาต. อนึ่ง ภิกษุผู้ทรงธุดงค์เหล่านั้น เมื่อรักษาธุดงค์ จักล่วงเลยอุทเทสภัตเองทีเดียว. เมื่ออุทเทสภัตอันบุคคลให้รับอยู่อย่างนี้ หากพระมหาเถระผู้มีปกติเกียจคร้านมาภายหลัง ไม่พึงกล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ อุทเทสภัตอันบุคคลให้รับแก่ภิกษุผู้มีพรรษา ๒๐ ลำดับของท่านทั้งหลายล่วงเลยไปแล้ว" แต่พึงงดลำดับไว้แล้วให้รับแก่พระมหาเถระเหล่านั้นก่อน แล้วจึงให้รับตามลำดับในภายหลัง. เมื่อได้ยินว่า "อุทเทสภัตเป็นอันมากเกิดขึ้นแล้วในวัดชื่อโน้น" แม้ภิกษุจากวัดที่ห่างกันหนึ่งโยชน์ก็ย่อมมา. พึงให้รับตั้งต้นแต่ที่ตั้งอยู่หรือลำดับพรรษาของพระเถระแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาถึงแล้วๆ. แม้แก่ภิกษุทั้งหลายผู้ยังมาไม่ถึง แต่เข้าสู่สีมาแห่งอุปจาระแล้ว เมื่ออันเตวาสิกเป็นต้นรับแทน ก็พึงให้รับทีเดียว. หากมีผู้กล่าวว่า "ขอจงให้รับแก่ภิกษุทั้งหลายผู้ตั้งอยู่นอกสีมาแห่งอุปจาระ" ไม่พึงให้รับ. อนึ่ง หากภิกษุทั้งหลาย (ผู้อยู่นอกสีมา) เป็นผู้ติดต่อเป็นอันเดียวกันกับภิกษุผู้เข้าสู่สีมาแห่งอุปจาระแล้ว อยู่ที่ประตูวัดของตนก็ดี หรือในภายในวัดนั่นเองก็ดี เมื่อเป็นเช่นนั้น ชื่อว่าสีมาอันขยายออกแล้วด้วยอำนาจแห่งบริษัท เพราะเหตุนั้น พึงให้รับ. แม้เมื่ออุทเทสภัตอันบุคคลถวายแล้วแก่พระสังฆนวกะ ก็พึงให้รับแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาภายหลังทีเดียว. ทว่า เมื่อส่วนที่สองถึงที่นั่งของพระเถระแล้ว ส่วนที่หนึ่งย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้มาภายหลังอีก พึงให้รับตั้งต้นแต่ส่วนที่สองตามลำดับพรรษา.

---

ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧကံ ဘတ္တုဒ္ဒေသဋ္ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂါဝုတပ္ပမာဏာယပိ ဥပစာရသီမာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာရောစိတံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ, တသ္မိံယေဝ ဘတ္တုဒ္ဒေသဋ္ဌာနေ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧကော ဧကဿ ဘိက္ခုနော ပဟိဏာတိ ‘‘သွေပိ သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဒသ ဘိက္ခူ ပဟိဏထာ’’တိ, တေန သော အတ္ထော ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ အာရောစေတဗ္ဗော. သစေ တံ ဒိဝသံ ပမုဿတိ, ဒုတိယဒိဝသေ ပါတောဝ အာရောစေတဗ္ဗော. အထ ပမုဿိတွာဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော သရတိ, ယာဝ ဥပစာရသီမံ နာတိက္ကမတိ, တာဝ ယာ ဘောဇနသာလာယ ပကတိဋ္ဌိတိကာ, တဿာယေဝ ဝသေန ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေပိ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကန္တာ ဘိက္ခူ စ ဥပစာရသီမဋ္ဌကေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ, အညမညံ ဒွါဒသဟတ္ထန္တရံ အဝိဇဟိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ပကတိဋ္ဌိတိကာယ ဝသေန ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူနံ ပန တာဒိသေ ဧကာဗဒ္ဓေ အသတိ ဗဟိဥပစာရသီမာယ ယသ္မိံ ဌာနေ သရတိ, တတ္ထ နဝံ ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အန္တောဂါမေ အာသနသာလာယ သရန္တေန အာသနသာလာယ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရိတွာ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ, အဂါဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. န ဟိ ဧတံ ဒုတိယဒိဝသေ လဗ္ဘတီတိ.

ในอารามแห่งหนึ่ง เมื่อกำหนดสถานที่สำหรับชี้แจงภัตต์แห่งหนึ่งแล้ว ภัตต์ที่ชี้แจงซึ่งทายกบอกกล่าวในที่ใดที่หนึ่ง แม้ในสีมาอุปจาระที่มีประมาณหนึ่งคาวุต พึงรับในสถานที่สำหรับชี้แจงภัตต์นั้นนั่นแล ทายกคนหนึ่งส่งคนไปหาภิกษุรูปหนึ่งว่า "พรุ่งนี้ ขอท่านจงชี้แจงภิกษุสิบรูปจากสงฆ์แล้วส่งไป" ภิกษุนั้นพึงบอกเนื้อความนั้นแก่ภิกษุผู้ชี้แจงภัตต์ ถ้าหากลืมในวันนั้น พึงบอกในวันรุ่งขึ้นแต่เช้าตรู่ อนึ่ง ถ้าหากภิกษุนั้นลืมแล้วกำลังเข้าไปบิณฑบาตแล้วระลึกได้ ตราบใดที่ยังไม่ล่วงสีมาอุปจาระ ตราบนั้น พึงรับตามปกติฐิติกะที่มีอยู่ในโรงฉันนั้นนั่นแล แม้ถ้าภิกษุทั้งหลายผู้ล่วงสีมาอุปจาระไปแล้ว และภิกษุทั้งหลายผู้อยู่ในสีมาอุปจาระเป็นผู้ติดต่อกัน ไปโดยไม่เว้นระยะสิบสองศอกซึ่งกันและกัน พึงรับตามปกติฐิติกะ แต่ถ้าภิกษุทั้งหลายไม่มีการติดต่อกันเช่นนั้น ระลึกได้ในที่ใดนอกสีมาอุปจาระ พึงทำฐิติกะใหม่ในที่นั้นแล้วรับ ภิกษุผู้ระลึกได้ในโรงฉันภายในหมู่บ้าน พึงรับตามฐิติกะของโรงฉันนั้น ระลึกได้ในที่ใดที่หนึ่ง พึงรับเท่านั้น ไม่ควรที่จะไม่รับ เพราะภัตต์ที่ชี้แจงนี้ย่อมไม่ได้ในวันรุ่งขึ้น

---

သစေ သကဝိဟာရတော အညံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ကောစိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဥဒ္ဒိသာပေတိ, ယာဝ အန္တောဥပစာရေ ဝါ ဥပစာရသီမဋ္ဌကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝုတ္တနယေန ဧကာဗဒ္ဓါ ဝါ ဟောန္တိ, တာဝ သကဝိဟာရေ ဌိတိကာဝသေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဗဟိဥပစာရေ ဌိတာနံ ဒိန္နံ ပန ‘‘သံဃတော ဘန္တေ ဧတ္တကေ နာမ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသထာ’’တိ ဝုတ္တေ သမ္ပတ္တာနံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဒွါဒသဟတ္ထန္တရံ အဝိဇဟိတွာ ဧကာဗဒ္ဓနယေန ဒူရေ ဌိတာပိ သမ္ပတ္တာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ ယံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနံ အာရောစေန္တိ, တဿ ဝိဟာရဿ ဌိတိကာဝသေန ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေပိ ဂါမဒွါရေ ဝါ ဝီထိယံ ဝါ စတုက္ကေ [Pg.90] ဝါ အန္တရဃရေ ဝါ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ကောစိ သံဃုဒ္ဒေသံ အာရောစေတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ အန္တောဥပစာရဂတာနံ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

ถ้าหากทายกบางคนเห็นภิกษุทั้งหลายผู้กำลังไปยังอารามอื่นจากอารามของตนแล้วให้ชี้แจงภัตต์ที่ชี้แจง ตราบใดที่ยังอยู่ในภายในอุปจาระ หรือเป็นผู้ติดต่อกันด้วยนัยที่กล่าวแล้วกับภิกษุทั้งหลายผู้อยู่ในสีมาอุปจาระ ตราบนั้น พึงรับตามฐิติกะในอารามของตนเท่านั้น ส่วนภัตต์ที่ให้แก่ภิกษุทั้งหลายผูอยู่นอกอุปจาระ เมื่อทายกกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านจงชี้แจงภิกษุมีจำนวนเท่านี้จากสงฆ์" พึงรับสำหรับภิกษุทั้งหลายผู้มาถึงแล้ว พึงทราบว่า แม้ภิกษุทั้งหลายผู้อยู่ไกลโดยไม่เว้นระยะสิบสองศอกด้วยนัยแห่งการติดต่อกัน ก็ชื่อว่ามาถึงแล้วในที่นั้น ถ้าหากทายกบอกกล่าวแก่ภิกษุทั้งหลายผู้เข้าไปแล้วในอารามที่ภิกษุเหล่านั้นกำลังไป พึงรับตามฐิติกะของอารามนั้น แม้ถ้าทายกบางคนเห็นภิกษุทั้งหลายที่ประตูหมู่บ้าน หรือที่ถนน หรือที่สี่แยก หรือในภายในเรือนแล้วบอกกล่าวภัตต์ที่ชี้แจงแก่สงฆ์ พึงรับสำหรับภิกษุทั้งหลายผู้เข้าไปอยู่ในภายในอุปจาระในที่นั้นๆ

---

ဃရူပစာရော စေတ္ထ ‘‘ဧကံ ဃရံ ဧကူပစာရံ, ဧကံ ဃရံ နာနူပစာရံ, နာနာဃရံ ဧကူပစာရံ, နာနာဃရံ နာနူပစာရ’’န္တိ ဣမေသံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဧကကုလဿ ဃရံ ဧကဝဠဉ္ဇံ ဟောတိ, တံ သုပ္ပပါတပရိစ္ဆေဒဿ အန္တော ဧကူပစာရံ နာမ. တတ္ထုပ္ပန္နော ဥဒ္ဒေသလာဘော တသ္မိံ ဥပစာရေ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေနပိ ဌိတာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ‘‘ဧကံ ဃရံ ဧကူပစာရံ’’ နာမ.

อุปจาระของเรือนในที่นี้ พึงทราบโดยอาศัยเรือนสี่ประเภทเหล่านี้ คือ เรือนหลังเดียวมีอุปจาระเดียว, เรือนหลังเดียวมีอุปจาระต่างกัน, เรือนหลายหลังมีอุปจาระเดียว, เรือนหลายหลังมีอุปจาระต่างกัน ในบรรดาเรือนเหล่านั้น เรือนของตระกูลเดียวใดเป็นเรือนที่เข้าออกได้ทางประตูเดียว เรือนนั้นชื่อว่ามีอุปจาระเดียวภายในเขตชั่วกระด้งตก ลาภที่ชี้แจงที่เกิดขึ้นในเรือนนั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวงผู้อยู่ในอุปจาระนั้น แม้ด้วยวัตรแห่งการเที่ยวบิณฑบาต เรือนนี้ชื่อว่า "เรือนหลังเดียวมีอุปจาระเดียว"

---

ယံ ပန ဧကံ ဃရံ ဒွိန္နံ ဘရိယာနံ သုခဝိဟာရတ္ထာယ မဇ္ဈေ ဘိတ္တိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ နာနာဒွါရဝဠဉ္ဇံ ကတံ, တတ္ထုပ္ပန္နော ဥဒ္ဒေသလာဘော ဘိတ္တိအန္တရိကဿ န ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နဿေဝ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ‘‘ဧကံ ဃရံ နာနူပစာရံ’’ နာမ.

ส่วนเรือนหลังเดียวใด เพื่อประโยชน์แก่การอยู่ผาสุกของภรรยาสองคน ก่อฝาขึ้นตรงกลาง ทำให้เป็นเรือนที่เข้าออกได้ทางประตูต่างกัน ลาภที่ชี้แจงที่เกิดขึ้นในเรือนนั้น ย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุผู้ถูกฝากั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุผู้นั่งอยู่ในที่นั้นๆ เท่านั้น เรือนนี้ชื่อว่า "เรือนหลังเดียวมีอุปจาระต่างกัน"

---

ယသ္မိံ ပန ဃရေ ဗဟူ ဘိက္ခူ နိမန္တေတွာ အန္တောဂေဟတော ပဋ္ဌာယ ဧကာဗဒ္ဓေ ကတွာ ပဋိဝိဿကဃရာနိပိ ပူရေတွာ နိသီဒါပေန္တိ, တတ္ထုပ္ပန္နော ဥဒ္ဒေသလာဘော သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ. ယမ္ပိ နာနာကုလဿ နိဝေသနံ မဇ္ဈေ ဘိတ္တိံ အကတွာ ဧကဒွါရေနေဝ ဝဠဉ္ဇန္တိ, တတြာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတံ ‘‘နာနာဃရံ ဧကူပစာရံ’’ နာမ.

ส่วนในเรือนใด นิมนต์ภิกษุจำนวนมาก ทำให้เป็นผู้ติดต่อกันตั้งแต่ภายในเรือน แม้เรือนเพื่อนบ้านก็ให้เต็มแล้วให้นั่ง ลาภที่ชี้แจงที่เกิดขึ้นในเรือนนั้น ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งปวง แม้เรือนของตระกูลต่างกันใด ที่ไม่ทำฝาตรงกลางแล้วเข้าออกได้ทางประตูเดียวเท่านั้น ในเรือนนั้นก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน เรือนนี้ชื่อว่า "เรือนหลายหลังมีอุปจาระเดียว"

---

ယော ပန နာနာနိဝေသနေသု နိသိန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒေသလာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကိဉ္စာပိ ဘိတ္တိစ္ဆိဒ္ဒေန ဘိက္ခူ ဒိဿန္တိ, တသ္မိံ တသ္မိံ နိဝေသနေ နိသိန္နာနံယေဝ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ‘‘နာနာဃရံ နာနူပစာရံ’’ နာမ.

ส่วนลาภที่ชี้แจงของภิกษุทั้งหลายผู้นั่งอยู่ในเรือนต่างๆ ใดเกิดขึ้น แม้ถ้าภิกษุทั้งหลายถูกเห็นได้ทางช่องฝา ย่อมถึงแก่ภิกษุทั้งหลายผู้นั่งอยู่ในเรือนนั้นๆ เท่านั้น เรือนนี้ชื่อว่า "เรือนหลายหลังมีอุปจาระต่างกัน"

---

ယော ပန ဂါမဒွါရဝီထိစတုက္ကေသု အညတရသ္မိံ ဌာနေ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ လဘိတွာ အညသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိံ အသတိ အတ္တနောဝ ပါပုဏာပေတွာ ဒုတိယဒိဝသေပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ အညံ လဘတိ, တေန ယံ အညံ နဝကံ ဝါ ဝုဍ္ဎံ ဝါ ဘိက္ခုံ ပဿတိ, တဿ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ကောစိ နတ္ထိ, အတ္တနောဝ ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

ส่วนภิกษุรูปใดได้ภัตต์ที่ชี้แจงในที่ใดที่หนึ่งในบรรดาประตูหมู่บ้าน, ถนน, สี่แยก เมื่อไม่มีภิกษุอื่น ก็ให้ถึงแก่ตนเอง แม้ในวันรุ่งขึ้นก็ได้ภัตต์ที่ชี้แจงอื่นในที่นั้นนั่นแล ภิกษุนั้นเห็นภิกษุอื่นใด ไม่ว่าจะเป็นภิกษุใหม่หรือภิกษุผู้เฒ่า พึงรับสำหรับภิกษุนั้น ถ้าหากไม่มีใครเลย พึงให้ถึงแก่ตนเองแล้วฉัน

---

သစေ အာသနသာလာယ နိသီဒိတွာ ကာလံ ပဋိမာနေန္တေသု ဘိက္ခူသု ကောစိ အာဂန္တွာ ‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထ, ဥဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထ, သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ပတ္တံ ဒေထ, သံဃိကံ ပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ဥဒ္ဒေသပတ္တံ ဌိတိကာယ ဂါဟေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘သံဃုဒ္ဒေသဘိက္ခုံ ဒေထ, သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဘိက္ခုံ ဒေထ, သံဃိကံ ဘိက္ခုံ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော.

ถ้าหากทายกบางคนมาแล้วกล่าวในขณะที่ภิกษุทั้งหลายนั่งอยู่ในโรงฉันกำลังรอเวลาว่า "ขอท่านจงให้บาตรที่ชี้แจงแก่สงฆ์, ขอท่านจงให้บาตรที่ชี้แจง, ขอท่านจงชี้แจงบาตรจากสงฆ์แล้วให้, ขอท่านจงให้บาตรที่เป็นของสงฆ์" พึงรับบาตรที่ชี้แจงตามฐิติกะแล้วให้ แม้เมื่อกล่าวว่า "ขอท่านจงให้ภิกษุที่ชี้แจงแก่สงฆ์, ขอท่านจงชี้แจงภิกษุจากสงฆ์แล้วให้, ขอท่านจงให้ภิกษุที่เป็นของสงฆ์" ก็มีนัยอย่างนี้เหมือนกัน

---

ဥဒ္ဒေသကော [Pg.91] ပနေတ္ထ ပေသလော လဇ္ဇီ မေဓာဝီ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, တေန တိက္ခတ္တုံ ဌိတိကံ ပုစ္ဆိတွာ သစေ ကောစိ ဌိတိကံ ဇာနန္တော နတ္ထိ, ထေရာသနတော ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘အဟံ ဇာနာမိ, ဒသဝဿေန လဒ္ဓ’’န္တိ ကောစိ ဘဏတိ, ‘‘အတ္ထာဝုသော, ဒသဝဿာ ဘိက္ခူ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. သစေ တဿ သုတွာ ‘‘ဒသဝဿမှ ဒသဝဿမှာ’’တိ ဗဟူ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘တုယှံ ပါပုဏာတိ, တုယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘သဗ္ဗေ အပ္ပသဒ္ဒါ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတဗ္ဗာ. ဌပေတွာ ‘‘ကတိ ဣစ္ဆထာ’’တိ ဥပါသကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ‘‘ဧတ္တကေ နာမ, ဘန္တေ, ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုယှံ ပါပုဏာတိ, တုယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗနဝကဿ ဝဿဂ္ဂဉ္စ ဥတု စ ဒိဝသဘာဂေါ စ ဆာယာ စ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. သစေ ဆာယာယပိ ပုစ္ဆိယမာနာယ အညော ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, တဿ ဒါတဗ္ဗံ. အထ ဆာယံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တုယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝုဍ္ဎတရော အာဂစ္ဆတိ, န လဘတိ. ကထာပပဉ္စေန ဟိ နိသိန္နဿာပိ နိဒ္ဒါယန္တဿာပိ ဂါဟိတံ သုဂ္ဂါဟိတံ, အတိက္ကန္တံ သုအတိက္ကန္တံ, ဘာဇနီယဘဏ္ဍဉှိ နာမေတံ သမ္ပတ္တဿေဝ ပါပုဏာတိ, တတ္ထ သမ္ပတ္တဘာဝေါ ဥပစာရေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. အာသနသာလာယ စ အန္တောပရိက္ခေပေါ ဥပစာရော, တသ္မိံ ဌိတဿ လာဘော ပါပုဏာတီတိ.

ในเรื่องการแจกภัตตาหาร (อุเทศ) นี้ ภิกษุผู้แจกควรเป็นผู้รักในศีล มีความละอาย และมีปัญญา ภิกษุนั้นควรสอบถามลำดับ (ฐิติกะ) สามครั้ง หากไม่มีใครรู้ลำดับ ก็ให้เริ่มแจกตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระ แต่ถ้ามีใครกล่าวว่า 'ผมทราบครับ ภิกษุผู้มีพรรษา 10 ได้รับไปแล้ว' ก็ควรสอบถามว่า 'อาวุโสทั้งหลาย มีภิกษุผู้มีพรรษา 10 อยู่บ้างไหม' หากภิกษุจำนวนมากได้ยินคำนั้นแล้วพากันมากล่าวว่า 'พวกผมมีพรรษา 10 ครับ พวกผมมีพรรษา 10' ก็ไม่ควรกล่าวว่า 'ถึงลำดับของท่าน ถึงลำดับของท่าน' แต่ควรกล่าวว่า 'ทุกท่านจงเงียบเสียง' แล้วให้ยืนตามลำดับ เมื่อให้ยืนแล้ว ควรสอบถามอุบาสกว่า 'ท่านต้องการภิกษุกี่รูป' เมื่ออุบาสกกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ กระผมต้องการภิกษุเท่านี้รูป' ก็ไม่ควรกล่าวว่า 'ถึงลำดับของท่าน ถึงลำดับของท่าน' แต่ควรสอบถามจำนวนพรรษา ฤดู ส่วนของวัน และเงาแดด ของภิกษุผู้เป็นนวกะที่สุด (พรรษาน้อยที่สุด) หากในขณะที่กำลังสอบถามเรื่องเงาแดดอยู่นั้น มีภิกษุผู้แก่กว่า (วุฑฒตร) รูปอื่นมาถึง ก็ควรให้แก่ภิกษุผู้แก่กว่านั้น แต่ถ้าสอบถามเรื่องเงาแดดแล้วกล่าวว่า 'ถึงลำดับของท่าน' แล้วภิกษุผู้แก่กว่าจึงมาถึง ภิกษุผู้แก่กว่านั้นก็ไม่ได้รับ เพราะว่าภัตตาหารที่ให้รับไปแล้ว แม้แก่ผู้ที่นั่งคุยกันอยู่หรือหลับอยู่ ก็ชื่อว่าให้รับไปดีแล้ว ภัตตาหารที่ผ่านลำดับไปแล้ว ก็ชื่อว่าผ่านไปดีแล้ว เพราะว่าสิ่งของที่ควรแบ่งปันนี้ ย่อมตกแก่ผู้ที่มาถึงเท่านั้น ในเรื่องนั้น ความเป็นผู้มาถึงควรกำหนดด้วยอุปจาร (บริเวณใกล้เคียง) และบริเวณภายในโรงฉันหรือศาลาฉันในหมู่บ้าน ชื่อว่าอุปจาร ลาภย่อมตกแก่ภิกษุผู้ยืนอยู่ในอุปจารนั้น

---

ကောစိ အာသနသာလတော အဋ္ဌ ဥဒ္ဒေသပတ္တေ အာဟရာပေတွာ သတ္တ ပတ္တေ ပဏီတဘောဇနာနံ ဧကံ ဥဒကဿ ပူရေတွာ အာသနသာလာယံ ပဟိဏာတိ, ဂဟေတွာ အာဂတာ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပက္ကမန္တိ. ယေန ယံ လဒ္ဓံ, တဿေဝ တံ ဟောတိ. ယေန ပန ဥဒကံ လဒ္ဓံ, တဿ အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာ အညံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. တဉ္စ လူခံ ဝါ လဘတု ပဏီတံ ဝါ တိစီဝရပရိဝါရံ ဝါ, တဿေဝေတံ. ဤဒိသော ဟိဿ ပုညဝိသေသော. ဥဒကံ ပန ယသ္မာ အာမိသံ န ဟောတိ, တသ္မာ အညံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ လဗ္ဘတိ.

ทายกบางคนให้คนนำบาตรอุเทศ 8 ใบมาจากโรงฉัน (หรือจากบ้าน) บรรจุอาหารอันประณีต 7 ใบ บรรจุน้ำ 1 ใบ แล้วส่งไปยังโรงฉัน คนที่ถือมาเมื่อมาถึงแล้วไม่พูดอะไร วางบาตรลงในมือของภิกษุทั้งหลายแล้วหลีกไป ภิกษุรูปใดได้รับบาตรใด บาตรนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น ส่วนภิกษุรูปใดได้รับบาตรน้ำ ควรพักลำดับ (ฐิติกะ) ที่ผ่านไปแล้วนั้นไว้ก่อน แล้วให้รับภัตอุเทศอื่น ภิกษุนั้นจะได้รับภัตที่เศร้าหมองก็ตาม ประณีตก็ตาม หรือมีไตรจีวรเป็นบริวารก็ตาม ภัตนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น เพราะนี่เป็นบุญพิเศษของท่าน ส่วนน้ำนั้นเพราะไม่เป็นอามิส ฉะนั้น ภิกษุนั้นจึงได้รับภัตอุเทศอื่น

---

သစေ ပန တေ ဂဟေတွာ အာဂတာ ‘‘ဣဒံ ကိရ ဘန္တေ သဗ္ဗံ ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗေဟိ ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥဒကံ ပါတဗ္ဗံ. သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘အဋ္ဌ မဟာထေရေ ဒေထ, မဇ္ဈိမေ ဒေထ, နဝကေ ဒေထ, ပရိပုဏ္ဏဝဿသာမဏေရေ ဒေထ, မဇ္ဈိမဘာဏကာဒယော ဒေထ, မယှံ ဉာတိဘိက္ခူ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တဿ ပန ‘‘ဥပါသက, တွံ ဧဝံ ဝဒသိ, ဌိတိကာယ ပန တေသံ န ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတွာ ဌိတိကာဝသေနေဝ ဒါတဗ္ဗာ. ဒဟရသာမဏေရေဟိ [Pg.92] ပန ဥဒ္ဒေသဘတ္တေသု လဒ္ဓေသု သစေ ဒါယကာနံ ဃရေ မင်္ဂလံ ဟောတိ, ‘‘တုမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ပေသေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

แต่ถ้าคนเหล่านั้นถือมาแล้วกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้ยินว่าขอพระคุณเจ้าทั้งหลายจงแบ่งปันสิ่งนี้ทั้งหมดแล้วฉันเถิด' ดังนี้แล้วหลีกไป ภิกษุทุกรูปควรแบ่งปันกันฉันแล้วดื่มน้ำ ส่วนอุบาสกผู้กล่าวเจาะจงจากสงฆ์ว่า 'ขอจงถวายแก่พระมหาเถระ 8 รูป, ถวายแก่พระมัชฌิมเถระ, ถวายแก่พระนวกะ, ถวายแก่สามเณรผู้มีพรรษาครบ (20 ปี), ถวายแก่พระมัชฌิมภาณกะเป็นต้น, ถวายแก่ภิกษุผู้เป็นญาติของข้าพเจ้า' ดังนี้ ควรกล่าวแก่เขาว่า 'อุบาสก ท่านกล่าวอย่างนี้ แต่ภัตอุเทศย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุเหล่านั้นตามลำดับ (ฐิติกะ)' แล้วควรให้แก่ภิกษุทั้งหลายตามอำนาจของลำดับเท่านั้น ส่วนเมื่อพวกภิกษุหนุ่มและสามเณรได้รับภัตอุเทศแล้ว หากที่บ้านของทายกมีงานมงคล ควรกล่าว (แก่ทายก) ว่า 'ท่านทั้งหลายจงส่งพระอาจารย์และพระอุปัชฌาย์ของพวกท่านไปเถิด'

---

ယသ္မိံ ပန ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ပဌမဘာဂေါ သာမဏေရာနံ ပါပုဏာတိ, အနုဘာဂေါ မဟာထေရာနံ, န တတ္ထ သာမဏေရာ ‘‘မယံ ပဌမဘာဂံ လဘိမှာ’’တိ ပုရတော ဂန္တုံ လဘန္တိ, ယထာပဋိပါဋိယာ ဧဝ ဂန္တဗ္ဗံ. ‘‘သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘တုမှေ ဧထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘မယှံ အညဒါပိ ဇာနိဿသိ, ဌိတိကာ ပန ဧဝံ ဂစ္ဆတီ’’’တိ ဌိတိကာဝသေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အထ ‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဂါဟိတေယေဝ ပတ္တေ ယဿ ကဿစိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပူရေတွာ အာဟရတိ, အာဟဋမ္ပိ ဌိတိကာယ ဧဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

ส่วนในภัตอุเทศใด ส่วนแรกตกแก่พวกสามเณร ส่วนหลังตกแก่พระมหาเถระ ในภัตอุเทศนั้น พวกสามเณรไม่ควรกล่าวว่า 'พวกเราได้รับส่วนแรกแล้ว' แล้วเดินไปข้างหน้า (พระมหาเถระ) แต่ควรไปตามลำดับนั่นเอง เมื่อทายกกล่าวเจาะจงจากสงฆ์ว่า 'ขอพระคุณเจ้าทั้งหลายจงมาเถิด' ภิกษุควรกล่าวว่า 'เรื่องของผมท่านค่อยรู้ในวันอื่นเถิด แต่ลำดับ (ฐิติกะ) ย่อมดำเนินไปอย่างนี้' แล้วควรให้รับตามอำนาจของลำดับเท่านั้น อนึ่ง เมื่อทายกกล่าวว่า 'ขอจงถวายบาตรอุเทศของสงฆ์' ดังนี้แล้ว ในขณะที่ยังไม่ได้ให้รับบาตรนั่นเอง ทายกถือเอาบาตรของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไปบรรจุให้เต็มแล้วนำมา แม้ภัตที่เขานำมานั้น ก็ควรให้รับตามลำดับเท่านั้น

---

ဧကော ‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ပေသိတော ‘‘ဘန္တေ, ဧကံ ပတ္တံ ဒေထ, နိမန္တနဘတ္တံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, သော စေ ဥဒ္ဒေသဘတ္တဃရတော အယံ အာဂတောတိ ဉတွာ ဘိက္ခူဟိ ‘‘နနု တွံ အသုကဃရတော အာဂတော’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အာမ, ဘန္တေ, န နိမန္တနဘတ္တံ, ဥဒ္ဒေသဘတ္တ’’န္တိ ဘဏတိ, ဌိတိကာယ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယော ပန ‘‘ဧကံ ပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘‘ကိ’န္တိ ဝတွာ အာဟရာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယထာ တေ ရုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တော အာဂစ္ဆတိ, အယံ ဝိဿဋ္ဌဒူတော နာမ. ဥဒ္ဒေသပတ္တံ ဝါ ပဋိပါဋိပတ္တံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကပတ္တံ ဝါ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဧကော ဗာလော အဗျတ္တော ‘‘ဥဒ္ဒေသပတ္တံ အာဟရာ’’တိ ပေသိတော ဝတ္တုံ န ဇာနာတိ, တုဏှီဘူတော တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘ကဿ သန္တိကံ အာဂတောသီ’’တိ ဝါ ‘‘ကဿ ပတ္တံ ဟရိဿသီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ဝုတ္တော ပုစ္ဆာသဘာဂေန ‘‘တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတောမှီ’’တိ ‘‘တုမှာကံ ပတ္တံ ဟရိဿာမီ’’တိ ဝါ ဝဒေယျ, တတော တံ ဘိက္ခုံ အညေ ဘိက္ခူ ဇိဂုစ္ဆန္တာ န ဩလောကေယျုံ. ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗော. တဿ ‘‘ဥဒ္ဒေသပတ္တတ္ထာယ အာဂတောမှီ’’တိ ဝဒန္တဿ ဂါဟေတွာ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော.

คนผู้หนึ่งถูกส่งมาว่า 'จงไปนำบาตรอุเทศของสงฆ์มา' แต่เขากลับกล่าวว่า 'ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอจงถวายบาตรใบหนึ่ง กระผมจะนำภัตนิมนต์มา' หากภิกษุทั้งหลายทราบว่าคนผู้นี้มาจากบ้านที่มีภัตอุเทศ จึงถามว่า 'ท่านมาจากบ้านชื่อโน้นไม่ใช่หรือ' เมื่อเขาตอบว่า 'ใช่ครับท่านผู้เจริญ ไม่ใช่ภัตนิมนต์ครับ เป็นภัตอุเทศต่างหาก' ดังนี้ ควรให้รับตามลำดับ ส่วนผู้ใดถูกบอกว่า 'จงไปนำบาตรใบหนึ่งมา' แล้วถามว่า 'จะให้กระผมกล่าวอย่างไรแล้วนำมา' เมื่อถูกบอกว่า 'ท่านชอบใจอย่างไรก็จงนำมาอย่างนั้นเถิด' แล้วจึงมา ผู้นี้ชื่อว่าวิสสัฏฐทูต (ทูตผู้ได้รับมอบอำนาจ) เขาต้องการบาตรอุเทศ บาตรตามลำดับ หรือบาตรปาฏิปุคคลิกใบใด ก็ควรให้ใบนั้นแก่เขา คนผู้หนึ่งเป็นคนเขลาไม่ฉลาด ถูกส่งมาว่า 'จงไปนำบาตรอุเทศมา' แต่ไม่รู้จะพูดอย่างไร ยืนนิ่งอยู่ ไม่ควรไปถามเขาว่า 'ท่านมาหาใคร' หรือ 'ท่านจะนำบาตรของใครไป' เพราะเมื่อถูกถามอย่างนี้ เขาอาจจะตอบตามแนวคำถามว่า 'กระผมมาหาพระคุณเจ้า' หรือ 'กระผมจะนำบาตรของพระคุณเจ้าไป' จากนั้น ภิกษุรูปอื่นๆ ก็จะพากันรังเกียจภิกษุรูปนั้นและไม่มองดู แต่ควรกล่าว (ถาม) ว่า 'ท่านจะไปไหน ท่านเดินเที่ยวทำอะไรอยู่' เมื่อเขาตอบว่า 'กระผมมาเพื่อต้องการบาตรอุเทศ' ดังนี้ จึงควรให้เขารับบาตรไป

---

ဧကာ ကူဋဋ္ဌိတိကာ နာမ ဟောတိ. ရညော ဝါ ဟိ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ ဂေဟေ အတိပဏီတာနိ အဋ္ဌ ဥဒ္ဒေသဘတ္တာနိ နိစ္စံ ဒိယျန္တိ, တာနိ ဧကစာရိကဘတ္တာနိ ကတွာ ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ‘‘သွေ ဒါနိ အမှာကံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ အတ္တနော ဌိတိကံ သလ္လက္ခေတွာ ဂတာ, တေသု အနာဂတေသုယေဝ အညေ အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ အာဂန္တွာ အာသနသာလာယ [Pg.93] နိသီဒန္တိ; တင်္ခဏညေဝ ရာဇပုရိသာ အာဂန္တွာ ‘‘ပဏီတဘတ္တပတ္တေ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ. အာဂန္တုကာ ဌိတိကံ အဇာနန္တာ ဂါဟေန္တိ. တင်္ခဏညေဝ စ ဌိတိကံ ဇာနနကဘိက္ခူ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ ဂါဟေထာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ရာဇဂေဟေ ပဏီတဘတ္တ’’န္တိ. ‘‘ကတိဝဿတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ? ‘‘ဧတ္တကဝဿတော နာမာ’’တိ. ‘‘မာ ဂါဟေထာ’’တိ နိဝါရေတွာ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဂါဟိတေ အာဂတေဟိပိ ပတ္တဒါနကာလေ အာဂတေဟိပိ ဒိန္နကာလေ အာဂတေဟိပိ ရာဇဂေဟတော ပတ္တေ ပူရေတွာ အာဟဋကာလေ အာဂတေဟိပိ ရာဇာ ‘‘အဇ္ဇ ဘိက္ခူယေဝ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ပေသေတွာ ဘိက္ခူနံယေဝ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေတိ; ဧဝံ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ အာဂတကာလေ အာဂတေဟိပိ ဌိတိကံ ဇာနနကဘိက္ခူဟိ ‘‘မာ ဘုဉ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဝါရေတွာ ဌိတိကာယမေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

มีลำดับภัตที่ไม่ซื่อตรงอย่างหนึ่ง ในเรือนของพระราชาหรือมหาอำมาตย์ของพระราชา มีอุเทศภัตอันประณีตยิ่ง ๘ ที่ซึ่งถวายเป็นประจำ ภิกษุทั้งหลายทำให้เป็นภัตที่หมุนเวียนไปตามลำดับเดียวแล้วฉันแยกกันตามลำดับภัต ภิกษุบางรูปกำหนดลำดับภัตของตนว่า "พรุ่งนี้ภัตจะถึงเรา" แล้วก็ไป เมื่อภิกษุเหล่านั้นยังไม่มา ภิกษุอาคันตุกะรูปอื่นก็มานั่งในโรงฉัน ในขณะนั้นเอง พวกราชบุรุษก็มากล่าวว่า "จงถวายบาตรเพื่อรับภัตอันประณีต" ภิกษุอาคันตุกะผู้ไม่รู้ลำดับภัตก็รับไป ในขณะนั้นเอง ภิกษุผู้รู้ลำดับภัตก็มากล่าวว่า "รับอะไรไป" ภิกษุอาคันตุกะตอบว่า "ภัตอันประณีตในราชสำนัก" ภิกษุผู้รู้ลำดับภัตถามว่า "รับตั้งแต่พรรษาเท่าไร" ภิกษุอาคันตุกะตอบว่า "ตั้งแต่พรรษาเท่านี้" ภิกษุผู้รู้ลำดับภัตก็ห้ามว่า "อย่ารับไป" แล้วให้รับตามลำดับภัต เมื่อรับไปแล้วก็ดี หรือมาถึงในเวลาถวายบาตรก็ดี ในเวลาที่ถวายแล้วก็ดี ในเวลาที่นำบาตรที่เต็มจากราชสำนักมาแล้วก็ดี พระราชาก็ทรงส่งคนไปกล่าวว่า "วันนี้ขอให้ภิกษุทั้งหลายมาเอง" แล้วถวายบิณฑบาตในมือของภิกษุเหล่านั้นเอง เมื่อรับบิณฑบาตที่ถวายเช่นนั้นแล้วกลับมา ภิกษุผู้รู้ลำดับภัตก็ห้ามว่า "อย่าฉัน" แล้วให้รับตามลำดับภัตนั่นเอง

---

အထ နေ ရာဇာ ဘောဇေတွာ ပတ္တေပိ နေသံ ပူရေတွာ ဒေတိ, ယံ အာဟဋံ တံ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘မာ တုစ္ဆဟတ္ထာ ဂစ္ဆန္တူ’’တိ ထောကမေဝ ပတ္တေသု ပက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. အထ ဘုဉ္ဇိတွာ တုစ္ဆပတ္တာဝ အာဂစ္ဆန္တိ, ယံ တေဟိ ဘုတ္တံ, တံ နေသံ ဂီဝါ ဟောတီတိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဂီဝါကိစ္စံ ဧတ္ထ နတ္ထိ, ဌိတိကံ ပန အဇာနန္တေဟိ ယာဝ ဇာနနကာ အာဂစ္ဆန္တိ, တာဝ နိသီဒိတဗ္ဗံ သိယာ; ဧဝံ သန္တေပိ ဘုတ္တံ သုဘုတ္တံ, ဣဒါနိ ပတ္တဋ္ဌာနေန ဂါဟေတဗ္ဗ’’န္တိ.

ถ้าพระราชาทรงเลี้ยงภิกษุอาคันตุกะเหล่านั้นแล้วทรงเติมบาตรให้เต็มแล้วถวาย ภัตที่นำมานั้นต้องรับตามลำดับภัต แต่ถ้าทรงดำริว่า "อย่าให้ไปมือเปล่าเลย" แล้วใส่ภัตเพียงเล็กน้อยลงในบาตร ภัตนั้นไม่ควรรับ ถ้าภิกษุเหล่านั้นฉันแล้วถือบาตรเปล่ากลับมา ภัตที่พวกท่านฉันไปนั้นเป็นหนี้ของพวกท่าน พระมหาสุมัตเถระกล่าวอย่างนี้ ส่วนพระมหาปทุมัตเถระกล่าวว่า "ในเรื่องนี้ไม่มีกิจด้วยความเป็นหนี้ แต่ภิกษุผู้ไม่รู้ลำดับภัตควรนั่งรอจนกว่าภิกษุผู้รู้จะมา ถึงจะเป็นเช่นนั้น ภัตที่ฉันไปแล้วก็ชื่อว่าฉันดีแล้ว บัดนี้ควรรับตามลำดับที่บาตรมาถึง"

---

ဧကော တိစီဝရပရိဝါရော သတဂ္ဃနကော ပိဏ္ဍပါတော အဝဿိကဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တော, ဝိဟာရေ စ ‘‘ဧဝရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော အဝဿိကဿ ပတ္တော’’တိ လိခိတွာ ဌပေသုံ. အထ သဋ္ဌိဝဿစ္စယေန အညော တထာရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော ဥပ္ပန္နော, အယံ ကိံ အဝဿိကဋ္ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗော, ဥဒါဟု သဋ္ဌိဝဿိကဋ္ဌိတိကာယာတိ. သဋ္ဌိဝဿိကဋ္ဌိတိကာယာတိ ဝုတ္တံ, အယဉှိ ဘိက္ခု ဌိတိကံ ဂဟေတွာယေဝ ဝဍ္ဎိတောတိ.

บิณฑบาตที่มีไตรจีวรเป็นบริวาร มีค่าหนึ่งร้อย มาถึงภิกษุผู้ยังไม่มีพรรษา และในวิหารก็ได้เขียนไว้ว่า "บิณฑบาตเช่นนี้มาถึงภิกษุผู้ยังไม่มีพรรษา" ต่อมาเมื่อล่วงไป ๖๐ พรรษา บิณฑบาตเช่นนั้นเกิดขึ้นอีก บิณฑบาตนี้ควรรับตามลำดับภัตของภิกษุผู้ยังไม่มีพรรษา หรือตามลำดับภัตของภิกษุผู้มี ๖๐ พรรษา? ท่านกล่าวว่า "ควรรับตามลำดับภัตของภิกษุผู้มี ๖๐ พรรษา" เพราะภิกษุรูปนี้เจริญวัยมาด้วยการรับตามลำดับภัตนั่นเอง

---

ဧကော ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ သာမဏေရော ဇာတော, ပုန တံ ဘတ္တံ သာမဏေရဋ္ဌိတိကာယ ပတ္တံ ဂဏှိတုံ လဘတိ. အယံ ကိရ အန္တရာဘဋ္ဌကော နာမ. ယော ပန ပရိပုဏ္ဏဝဿော သာမဏေရော ‘‘သွေ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ လဘိဿတီ’’တိ အဇ္ဇေဝ ဥပသမ္ပဇ္ဇတိ, အတိက္ကန္တာ တဿ ဌိတိကာ. ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ပတ္တံ, ပတ္တော စဿ န တုစ္ဆော ဟောတိ, သော အညဿ သမီပေ နိသိန္နဿ ပတ္တံ ဒါပေတိ, တဉ္စေ ထေယျာယ ဟရန္တိ, ဂီဝါ ဟောတိ[Pg.94]. သစေ ပန သော ဘိက္ခု ‘‘မယှံ ပတ္တံ ဒမ္မီ’’တိ သယမေဝ ဒေတိ, အဿ ဂီဝါ န ဟောတိ. အထာပိ တေန ဘတ္တေန အနတ္ထိကော ဟုတွာ ‘‘အလံ မယှံ, တဝေတံ ဘတ္တံ ဒမ္မိ, ပတ္တံ ပေသေတွာ အာဟရာပေဟီ’’တိ အညံ ဝဒတိ, ယံ တတော အာဟရီယတိ သဗ္ဗံ ပတ္တသာမိကဿ ဟောတိ. ပတ္တဉ္စေ ထေယျာယ ဟရန္တိ, သုဟဋော; ဘတ္တဿ ဒိန္နတ္တာ ဂီဝါ န ဟောတိ.

ภิกษุรูปหนึ่งฉันอุเทศภัตแล้วกลายเป็นสามเณร เขาย่อมได้เพื่อรับภัตนั้นตามลำดับภัตของสามเณรอีก สามเณรนี้ชื่อว่าผู้ตกหล่นในระหว่าง ส่วนสามเณรผู้มีอายุครบพรรษาคิดว่า "พรุ่งนี้เราจักได้อุเทศภัต" แล้วอุปสมบทในวันนี้เอง ลำดับภัตของท่านชื่อว่าล่วงเลยไปแล้ว อุเทศภัตมาถึงภิกษุรูปหนึ่ง และบาตรของท่านก็ไม่ว่าง ท่านจึงให้ถวายในบาตรของภิกษุรูปอื่นที่นั่งอยู่ใกล้ๆ ถ้าพวกหัวขโมยลักบาตรนั้นไป เป็นหนี้ แต่ถ้าภิกษุนั้นกล่าวว่า "ข้าพเจ้าให้บาตรของข้าพเจ้า" แล้วให้เอง ไม่เป็นหนี้ หรือถ้าภิกษุนั้นไม่ต้องการภัตนั้นแล้วกล่าวกับภิกษุรูปอื่นว่า "พอแล้วสำหรับข้าพเจ้า ข้าพเจ้าให้ภัตนี้แก่ท่าน ท่านจงส่งบาตรไปให้เขานำมาเถิด" สิ่งที่นำมาจากที่นั้นทั้งหมดเป็นของเจ้าของบาตร ถ้าพวกหัวขโมยลักบาตรไป ถือว่าการลักสำเร็จแล้ว แต่เพราะภัตนั้นถูกยกให้แล้ว จึงไม่เป็นหนี้

---

ဝိဟာရေ ဒသ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, တေသု နဝ ပိဏ္ဍပါတိကာ, ဧကော သာဒိယနကော. ‘‘ဒသ ဥဒ္ဒေသပတ္တေ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကာ ဂဟေတုံ န ဣစ္ဆန္တိ. ဣတရော ဘိက္ခု ‘‘သဗ္ဗာနိ မယှံ ပါပုဏန္တီ’’တိ ဂဏှာတိ, ဌိတိကာ န ဟောတိ. ဧကေကံ စေ ပါပေတွာ ဂဏှာတိ, ဌိတိကာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဂါဟေတွာ ဒသဟိပိ ပတ္တေဟိ အာဟရာပေတွာ ‘‘ဘန္တေ, မယှံ သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ နဝ ပတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဒေတိ, ဘိက္ခုဒတ္တိယံ နာမေတံ, ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ในวิหารมีภิกษุ ๑๐ รูป ในจำนวนนั้น ๙ รูปเป็นผู้ถือธุดงค์บิณฑบาต ๑ รูปเป็นผู้ยินดีรับนิมนต์ เมื่อมีผู้กล่าวว่า "จงถวายบาตรอุเทศภัต ๑๐ ใบ" ภิกษุผู้ถือธุดงค์บิณฑบาตไม่ปรารถนาจะรับ ภิกษุอีกรูปหนึ่งกล่าวว่า "ทั้งหมดถึงแก่ข้าพเจ้า" แล้วรับไป ลำดับภัตย่อมไม่มี ถ้าทำให้ถึงแก่ตนทีละใบแล้วรับ ลำดับภัตย่อมตั้งอยู่ เมื่อให้รับอย่างนี้แล้ว ให้คนนำมาด้วยบาตรทั้ง ๑๐ ใบแล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงทำการสงเคราะห์แก่ข้าพเจ้าเถิด" แล้วให้บาตร ๙ ใบแก่ภิกษุผู้ถือธุดงค์บิณฑบาต ภัตนี้ชื่อว่าภิกขุทัตติยะ ควรเพื่อจะรับ

---

သစေ သော ဥပါသကော ‘‘ဘန္တေ, ဃရံ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒတိ, သော စ ဘိက္ခု တေ ဘိက္ခူ ‘‘ဧထ, ဘန္တေ, မယှံ သဟာယာ ဟောထာ’’တိ တဿ ဃရံ ဂစ္ဆတိ. ယံ တတ္ထ လဘတိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဟောတိ. ဣတရေ တေန ဒိန္နံ လဘန္တိ. အထ နေသံ ဃရေယေဝ နိသီဒါပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒေန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ယံ မနုဿာ ဒေန္တိ, တံ ဂဏှထာ’’တိ တဿ ဘိက္ခုနော ဝစနေနေဝ ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ. ဘုတ္တာဝီနံ ပတ္တေ ပူရေတွာ ဂဏှိတွာ ဂမနတ္ထာယ ဒေန္တိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဘိက္ခုနော ဟောတိ, တေန ဒိန္နံ ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတိ.

ถ้าอุบาสกนั้นกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ ควรไปที่บ้าน" และภิกษุรูปนั้นกล่าวกับภิกษุเหล่านั้นว่า "มาเถิดท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงเป็นสหายของข้าพเจ้า" แล้วไปที่บ้านของเขา สิ่งที่ได้ในที่นั้นทั้งหมดเป็นของภิกษุรูปนั้นนั่นเอง ภิกษุรูปอื่นย่อมได้สิ่งที่ภิกษุรูปนั้นให้ หรือถ้าเขาให้ภิกษุเหล่านั้นนั่งในบ้านนั่นเองแล้วถวายน้ำทักษิโณทก ถวายยาคูและของขบเคี้ยวเป็นต้น แล้วกล่าวว่า "ท่านผู้เจริญ สิ่งใดที่พวกมนุษย์ถวาย ขอท่านทั้งหลายจงรับสิ่งนั้นเถิด" ด้วยคำของภิกษุรูปนั้นนั่นเอง ย่อมควรแก่ภิกษุรูปอื่น ถ้าเขาเติมบาตรของภิกษุผู้ฉันเสร็จแล้วให้เต็มแล้วถวายเพื่อให้ถือกลับไป สิ่งทั้งหมดเป็นของภิกษุรูปนั้นนั่นเอง สิ่งที่ภิกษุรูปนั้นให้ ย่อมควรแก่ภิกษุรูปอื่น

---

ယဒိ ပန တေ ဝိဟာရေယေဝ တေန ဘိက္ခုနာ ‘‘ဘန္တေ, မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, မနုဿာနဉ္စ ဝစနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ, ယံ တတ္ထ ဘုဉ္ဇန္တိ စေဝ နီဟရန္တိ စ, သဗ္ဗံ တံ တဿေဝ သန္တကံ. အထာပိ ‘‘မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အဝုတ္တာ ‘‘မနုဿာနံ ဝစနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂစ္ဆန္တိ, တတြ စေ ဧကဿ မဓုရေန သရေန အနုမောဒနံ ကရောန္တဿ သုတွာ ထေရာနဉ္စ ဥပသမေ ပသီဒိတွာ ဗဟုံ သမဏပရိက္ခာရံ ဒေန္တိ, အယံ ထေရေသု ပသာဒေန ဥပ္ပန္နော ‘‘အကတဘာဂေါ’’ နာမ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ.

แต่ถ้าภิกษุผู้ถือธุดงค์บิณฑบาตเหล่านั้นถูกภิกษุรูปนั้นกล่าวในวิหารนั่นเองว่า "ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้า และควรทำตามคำของพวกมนุษย์ด้วย" แล้วไป สิ่งที่ฉันและนำออกไปในที่นั้นทั้งหมดเป็นของภิกษุรูปนั้นนั่นเอง หรือถ้าไม่ได้ถูกกล่าวว่า "จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้า" แต่ถูกกล่าวว่า "ควรทำตามคำของพวกมนุษย์" แล้วไป ในที่นั้น ถ้าเขาได้ฟังภิกษุรูปหนึ่งอนุโมทนาด้วยเสียงอันไพเราะ หรือเลื่อมใสในความสงบของพระเถระทั้งหลายแล้วถวายสมณบริขารเป็นอันมาก สิ่งนี้ชื่อว่า อกตภาค คือส่วนที่มิได้จัดแจงไว้ ซึ่งเกิดขึ้นด้วยความเลื่อมใสในพระเถระทั้งหลาย เพราะฉะนั้น จึงถึงแก่ภิกษุทุกรูป

---

ဧကော သံဃတော ဥဒ္ဒိသာပေတွာ ဌိတိကာယ ဂါဟိတံ ပတ္တံ ဟရိတွာ ပဏီတဿ ခါဒနီယဘောဇနီယဿ ပူရေတွာ အာဟရိတွာ ‘‘ဣမံ, ဘန္တေ, သဗ္ဗော သံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ ဒေတိ, သဗ္ဗေဟိ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပတ္တသာမိကဿ ပန အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာ အညံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. အထ [Pg.95] ‘‘ပဌမံယေဝ သဗ္ဗံ သံဃိကံ ပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, ဧကဿ လဇ္ဇိဘိက္ခုနော သန္တကော ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော. အာဟရိတွာ စ ‘‘သဗ္ဗော သံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ ဝုတ္တေ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

อุบาสกคนหนึ่งให้ชี้แจง (ภิกษุ) จากสงฆ์แล้ว นำบาตรที่รับไปตามลำดับ (ฐิติกา) ไป บรรจุด้วยของขบเคี้ยวและของฉันอันประณีตจนเต็มแล้วนำมา ถวายว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพระสงฆ์ทั้งหมดจงฉันของนี้เถิด" ภิกษุทั้งหลายทั้งหมดพึงแบ่งกันฉัน. แต่สำหรับเจ้าของบาตร พึงยกยอดลำดับที่ล่วงไปแล้วนั้นไว้ และพึงให้ภัตที่ชี้แจง (อุทเทสภัต) อื่นแทน. อนึ่ง ถ้าเขาบอกว่า "จงให้บาตรที่เป็นของสงฆ์ทั้งหมดตั้งแต่แรกทีเดียว" พึงให้บาตรที่เป็นของภิกษุผู้มีหิริโอตตัปปะ (ลัชชีภิกษุ) รูปหนึ่ง. และเมื่อเขานำมาแล้วกล่าวว่า "ขอพระสงฆ์ทั้งหมดจงฉันเถิด" พึงแบ่งกันฉัน.

---

ဧကော ပါတိယာ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘သံဃုဒ္ဒေသံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ဧကေကံ အာလောပံ အဒတွာ ဌိတိကာယ ဧကဿ ယာပနမတ္တံ ကတွာ ဒါတဗ္ဗံ. အထ သော ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အဇာနန္တော တုဏှီဘူတော အစ္ဆတိ, ‘‘ကဿ တေ အာနီတံ, ကဿ ဒါတုကာမောသီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ‘‘တုမှာကံ အာနီတံ, တုမှာကံ ဒါတုကာမောမှီ’’တိ ဝဒေယျ, တတော တံ ဘိက္ခုံ အညေ ဘိက္ခူ ဇိဂုစ္ဆန္တာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေတဗ္ဗမ္ပိ န မညေယျုံ. သစေ ပန ‘‘ကုဟိံ ယာသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ ဂဟေတွာ အာဂတောမှီ’’တိ ဝဒတိ, ဧကေန လဇ္ဇိဘိက္ခုနာ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ အာဘတံ ဗဟု ဟောတိ, သဗ္ဗေသံ ပဟောတိ, ဌိတိကာကိစ္စံ နတ္ထိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

อุบาสกคนหนึ่งนำภัตมาด้วยถาดแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายภัตที่ชี้แจงแก่สงฆ์" ไม่พึงให้ทีละคำ แต่พึงจัดตามลำดับให้พอเพียงแก่ภิกษุรูปหนึ่ง. ถ้าอุบาสกนั้นนำภัตมาแล้วไม่รู้จะพูดอะไร นั่งนิ่งอยู่ ไม่พึงถามว่า "ท่านนำมาเพื่อใคร ท่านประสงค์จะถวายใคร?" เพราะถ้าเขาตอบตามลักษณะคำถามว่า "ข้าพเจ้านำมาเพื่อท่าน ข้าพเจ้าประสงค์จะถวายท่าน" ภิกษุรูปนั้นก็จะถูกภิกษุอื่นรังเกียจ ถึงกับเบือนหน้าหนีไม่ยอมมองดู. แต่ถ้าเมื่อถูกถามว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่?" แล้วเขาตอบว่า "ข้าพเจ้าถือเอาอุทเทสภัตมา" ภิกษุผู้มีหิริโอตตัปปะรูปหนึ่งพึงรับไปตามลำดับ. ถ้าของที่นำมามีมาก พอแก่ภิกษุทั้งหมด ก็ไม่มีกิจที่จะต้องจัดลำดับ พึงบรรจุบาตรให้เต็มแล้วถวายตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป.

---

‘‘သံဃုဒ္ဒေသပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ အာဟရိဿသီ’’တိ အဝတွာ ပကတိဋ္ဌိတိကာယ ဧဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယော ပန ပါယာသော ဝါ ရသပိဏ္ဍပါတော ဝါ နိစ္စံ လဗ္ဘတိ; ဧဝရူပါနံ ပဏီတဘောဇနာနံ အာဝေဏိကာ ဌိတိကာ ကာတဗ္ဗာ, တထာ သပရိဝါရာယ ယာဂုယာ မဟဂ္ဃာနံ ဖလာနံ ပဏီတာနဉ္စ ခဇ္ဇကာနံ. ပကတိဘတ္တယာဂုဖလခဇ္ဇကာနံ ပန ဧကာဝ ဌိတိကာ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘သပ္ပိံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗသပ္ပီနံ ဧကာဝ ဌိတိကာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ သဗ္ဗတေလာနံ. ‘‘မဓုံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန မဓုနော ဧကာဝ ဌိတိကာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဖာဏိတဿ လဋ္ဌိမဓုကာဒီနဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနံ. သစေ ပန ဂန္ဓမာလံ သံဃုဒ္ဒေသံ ဒေန္တိ, ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ. အာမိသဿေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋတိ, သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ ပန န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ.

เมื่อเขากล่าวว่า "จงให้บาตรที่ชี้แจงแก่สงฆ์" ไม่พึงถามว่า "ท่านจะนำอะไรมา?" แต่พึงรับไปตามลำดับปกติ. แต่ถ้าเป็นข้าวปายาสหรือบิณฑบาตที่มีรสเลิศซึ่งได้รับเป็นประจำ พึงจัดลำดับแยกต่างหากสำหรับอาหารอันประณีตเช่นนั้น เช่นเดียวกับยาคูพร้อมบริวาร ผลไม้ราคาแพง และของขบเคี้ยวอันประณีต. แต่สำหรับภัต ยาคู ผลไม้ และของขบเคี้ยวตามปกติ พึงจัดลำดับเดียวกัน. เมื่อเขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะนำเนยใสมา" พึงจัดลำดับเดียวกันสำหรับเนยใสทั้งหมด เช่นเดียวกับน้ำมันทั้งหมด. แต่เมื่อเขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าจะนำน้ำผึ้งมา" พึงจัดลำดับเดียวกันสำหรับน้ำผึ้ง เช่นเดียวกับน้ำอ้อย และยาต่างๆ มีชะเอมเทศเป็นต้น. แต่ถ้าเขาถวายของหอมและดอกไม้ที่ชี้แจงแก่สงฆ์ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรพึงรับได้หรือไม่? เพราะห้ามเฉพาะอามิส (ของกิน) จึงรับได้ แต่เพราะถวายเจาะจงสงฆ์ ท่านจึงกล่าวว่าไม่พึงรับ.

---

ဥဒ္ဒေသဘတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

อุทเทสภัตตกถา จบแล้ว

---

နိမန္တနဘတ္တကထာ

นิมันตนภัตตกถา

---

နိမန္တနံ ပုဂ္ဂလိကဉ္စေ, သယမေဝ ဣဿရော. သံဃိကံ ပန ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပနေတ္ထ ဒူတော ဗျတ္တော ဟောတိ, ‘‘ဘန္တေ[Pg.96], ရာဇဂေဟေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အထ ဒူတော အဗျတ္တော ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဗျတ္တော ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ ယာထာ’’တိ ဝဒတိ; ဧဝမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တုမှာကံ ပဋိပါဋိယာ ‘‘ဘတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန န ဝဋ္ဋတိ. သစေ နိမန္တေတုံ အာဂတမနုဿော အာသနသာလံ ပဝိသိတွာ ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဒေထာ’’တိ ဝါ ‘‘အဋ္ဌ ပတ္တေ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဝဒတိ; ဧဝမ္ပိ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘တုမှေ စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ပန ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဒေထ; ဘတ္တံ ဂဏှထ, အဋ္ဌ ပတ္တေ ဒေထ; ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ပဋိပါဋိယာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဂါဟေန္တေန ပန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ အဝဒန္တေန ‘‘တုမှေ စ တုမှေ စ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ပတ္တံ ဒေထ, တုမှေ ဧထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘သာဓု, ဥပါသကာ’’တိ ဂန္တဗ္ဗံ. သံဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘တုမှေ ဧထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ယထာဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

ถ้านิมนต์เป็นส่วนบุคคล ภิกษุนั้นย่อมเป็นเจ้าของเอง. แต่ถ้านิมนต์เป็นของสงฆ์ พึงรับไปตามนัยที่กล่าวไว้ในเรื่องอุทเทสภัตนั่นเอง. อนึ่ง ในการนิมนต์นี้ ถ้าทูตเป็นคนฉลาด ไม่กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอพระสงฆ์จงรับภัตในพระราชวังเถิด" แต่กล่าวว่า "จงรับบิณฑบาตเถิด" ดังนี้ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็พึงรับได้. ถ้าทูตไม่ฉลาดกล่าวว่า "จงรับภัตเถิด" แต่ภัตตุเทสก์เป็นคนฉลาด ไม่กล่าวคำว่า "ภัต" แต่กล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงไปเถิด" ดังนี้ แม้อย่างนี้ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็พึงรับได้. แต่ถ้าภัตตุเทสก์กล่าวว่า "ภัตถึงแก่ท่านทั้งหลายตามลำดับ" ดังนี้ ไม่พึงรับ. ถ้าคนผู้มานิมนต์เข้าไปในโรงฉันแล้วกล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป" หรือ "จงให้บาตร ๘ ใบ" ดังนี้ แม้อย่างนี้ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็พึงรับได้ ภัตตุเทสก์พึงกล่าวว่า "ท่านรูปนี้และท่านรูปนี้จงไปเถิด". แต่ถ้าเขากล่าวว่า "จงให้ภิกษุ ๘ รูป จงรับภัตเถิด" หรือ "จงให้บาตร ๘ ใบ จงรับภัตเถิด" ดังนี้ พึงรับไปตามลำดับ. เมื่อภัตตุเทสก์จะให้รับ พึงตัดคำว่า "ภัต" เสีย ไม่กล่าวว่า "ภัต" แต่กล่าวว่า "ท่านรูปนี้และท่านรูปนี้จงไปเถิด" เมื่อกล่าวอย่างนี้ ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็พึงรับได้. ถ้าเขากล่าวว่า "ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านทั้งหลายจงให้บาตรของท่านเถิด ท่านทั้งหลายจงมาเถิด" พึงตอบว่า "ดีละ อุบาสก" แล้วไป. แม้เมื่อเขากล่าวว่า "ชี้แจงจากสงฆ์แล้ว ท่านทั้งหลายจงมาเถิด" ก็พึงรับไปตามลำดับที่จัดไว้.

---

နိမန္တနဘတ္တဃရတော ပန ပတ္တတ္ထာယ အာဂတဿ ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဌိတိကာယ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော. ဧကော ‘‘သံဃတော ပဋိပါဋိယာ ပတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ကေဝလံ ‘‘ဧကံ ပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ အဂါဟိတေယေဝ ပတ္တေ ယဿ ကဿစိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပူရေတွာ အာဟရတိ, တံ ပတ္တသာမိကဿေဝ ဟောတိ, ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝိယ ဌိတိကာယ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဣဓာပိ ယော အာဂန္တွာ တုဏှီဘူတော တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘ကဿ သန္တိကံ အာဂတောသီ’’တိ ဝါ ‘‘ကဿ ပတ္တံ ဟရိဿသီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗော.

แต่สำหรับผู้ที่มาจากบ้านที่มีนิมันตนภัตเพื่อต้องการบาตร พึงให้บาตรตามลำดับโดยนัยที่กล่าวไว้ในเรื่องอุทเทสภัตนั่นเอง. อุบาสกคนหนึ่งไม่กล่าวว่า "จงให้บาตรตามลำดับจากสงฆ์" แต่กล่าวเพียงว่า "จงให้บาตรใบหนึ่ง" แล้วถือเอาบาตรของภิกษุรูปใดรูปหนึ่งไปบรรจุให้เต็มแล้วนำมา ทั้งที่ภัตตุเทสก์ยังมิได้ให้รับบาตร ของนั้นย่อมเป็นของเจ้าของบาตรนั้นเท่านั้น ไม่พึงรับไปตามลำดับเหมือนในอุทเทสภัต. ในนิมันตนภัตนี้ก็เช่นกัน ผู้ใดมาแล้วยืนนิ่งอยู่ ไม่พึงถามผู้นั้นว่า "ท่านมาหาใคร?" หรือ "ท่านจะนำบาตรของใครไป?"

---

ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ‘‘တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတော, တုမှာကံ ပတ္တံ ဟရိဿာမီ’’တိ ဝဒေယျ, တတော သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ ဇိဂုစ္ဆနီယော အဿ. ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ ‘‘တဿ ပတ္တတ္ထာယ အာဂတောမှီ’’တိ ဝဒန္တဿ ပဋိပါဋိယာ ဘတ္တဋ္ဌိတိကာယ ဂါဟေတွာ ပတ္တော ဒါတဗ္ဗော. ‘‘ဘတ္တာဟရဏကပတ္တံ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပဋိပါဋိယာ ဘတ္တဋ္ဌိတိကာယ ဧဝ ဒါတဗ္ဗော. သစေ အာဟရိတွာ ‘‘သဗ္ဗော သံဃော ဘုဉ္ဇတူ’’တိ ဝဒတိ, ဘာဇေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ပတ္တသာမိကဿ အတိက္ကန္တမ္ပိ ဌိတိကံ ဌပေတွာ အညံ ပဋိပါဋိဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

เพราะถ้าเขาตอบตามลักษณะคำถามว่า "ข้าพเจ้ามาหาท่าน ข้าพเจ้าจะนำบาตรของท่านไป" ภิกษุรูปนั้นก็จะพึงถูกภิกษุทั้งหลายรังเกียจ. แต่ถ้าเมื่อถูกถามว่า "ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่?" แล้วเขาตอบว่า "ข้าพเจ้ามาเพื่อต้องการบาตรของท่านรูปนั้น" พึงให้รับบาตรไปตามลำดับการจัดภัต. แม้เมื่อเขากล่าวว่า "จงให้บาตรสำหรับนำภัตไป" ก็พึงให้ตามลำดับการจัดภัตนั่นเอง. ถ้าเขานำมาแล้วกล่าวว่า "ขอพระสงฆ์ทั้งหมดจงฉันเถิด" พึงแบ่งกันฉัน. พึงยกยอดลำดับที่ล่วงไปแล้วของเจ้าของบาตรนั้นไว้ และพึงให้รับภัตตามลำดับอื่นแทน.

---

ဧကော [Pg.97] ပါတိယာ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, အာလောပဘတ္တဋ္ဌိတိကတော ပဋ္ဌာယ အာလောပသင်္ခေပေန ဘာဇေတဗ္ဗံ. သစေ ပန တုဏှီဘူတော အစ္ဆတိ, ‘‘ကဿ တေ အာဘတံ, ကဿ ဒါတုကာမောသီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ပန ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကိံ ကရောန္တော အာဟိဏ္ဍသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သံဃဿ မေ ဘတ္တံ အာဘတံ, ထေရာနံ မေ ဘတ္တံ အာဘတ’’န္တိ ဝဒတိ, ဂဟေတွာ အာလောပဘတ္တဋ္ဌိတိကာယ ဘာဇေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဧဝံ အာဘတံ ဗဟုံ ဟောတိ, သကလဿ သံဃဿ ဗဟု ဟောတိ, အဘိဟဋဘိက္ခာ နာမ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဌိတိကာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒါတဗ္ဗံ.

ถ้าทายกคนหนึ่งนำภัตมาด้วยถาดแล้วกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าถวายแก่สงฆ์' พึงแบ่งภัตนั้นโดยนับเป็นคำๆ ตั้งต้นแต่ลำดับแห่งอาลอปภัต อนึ่ง ถ้าเขานำภัตมาด้วยถาดแล้วนิ่งอยู่ ไม่พึงถามว่า 'ภัตนี้ท่านนำมาเพื่อใคร ท่านประสงค์จะถวายแก่ใคร' อนึ่ง ถ้าเมื่อถูกถามว่า 'ท่านจะไปไหน ท่านเที่ยวทำอะไรอยู่' แล้วเขากล่าวว่า 'ข้าพเจ้านำภัตมาเพื่อสงฆ์ ข้าพเจ้านำภัตมาเพื่อพระเถระทั้งหลาย' พึงรับเอาแล้วแบ่งตามลำดับแห่งอาลอปภัต อนึ่ง ถ้าภัตที่นำมานั้นมีมาก และพอแก่สงฆ์ทั้งหมด ชื่อว่าอภิหฏภิกขา (ภิกษาที่เขานำมาถวายเฉพาะหน้า) ย่อมควรแม้แก่ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต ไม่ต้องถามถึงลำดับ พึงถวายโดยให้เต็มบาตร ตั้งต้นแต่ที่นั่งของพระเถระ

---

ဥပါသကော သံဃတ္ထေရဿ ဝါ ဂန္ထဓုတင်္ဂဝသေန အဘိညာတဿ ဝါ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ ဝါ ပဟိဏာတိ ‘‘အမှာကံ ဘတ္တဂဟဏတ္ထာယ အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ, သစေပိ ဉာတိဥပဋ္ဌာကေဟိ ပေသိတံ ဟောတိ, ဣမေ တယော ဇနာ ပုစ္ဆိတုံ န လဘန္တိ, အာရုဠှာယေဝ မာတိကံ, သံဃတော အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသာပေတွာ အတ္တနဝမေဟိ ဂန္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုသံဃဿ ဟိ ဧတေ ဘိက္ခူ နိဿာယ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဂန္ထဓုတင်္ဂါဒီဟိ ပန အနဘိညာတော အာဝါသိကဘိက္ခု ပုစ္ဆိတုံ လဘတိ, တသ္မာ တေန ‘‘ကိံ သံဃတော ဂဏှာမိ, ဥဒါဟု ယေ ဇာနာမိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ မာတိကံ အာရောပေတွာ ယထာ ဒါယကာ ဝဒန္တိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ‘‘တုမှာကံ နိဿိတကေ ဝါ ယေ ဝါ ဇာနာထ, တေ ဂဟေတွာ ဧထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ယေ ဣစ္ဆန္တိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တုံ လဘတိ. သစေ ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ပဟိဏထာ’’တိ ပေသေန္တိ, သံဃတောဝ ပေသေတဗ္ဗာ. အတ္တနာ သစေ အညသ္မိံ ဂါမေ သက္ကာ ဟောတိ ဘိက္ခာ လဘိတုံ, အညော ဂါမော ဂန္တဗ္ဗော. န သက္ကာ စေ ဟောတိ လဘိတုံ, သောယေဝ ဂါမော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတဗ္ဗော.

อุบาสกส่งคนไปหาพระสังฆเถระ หรือพระภิกษุผู้เป็นที่รู้จักโดยอาศัยคันถธุระและธุดงค์ หรือพระภัตตุทเทสก์ โดยสั่งว่า 'ขอท่านจงพาภิกษุ ๘ รูปมาเพื่อรับภัตของพวกข้าพเจ้า' แม้หากว่าจะเป็นการส่งมาโดยพวกญาติหรืออุปัฏฐากก็ตาม ชน ๓ จำพวกนี้ (สังฆเถระ, ภิกษุผู้เป็นที่รู้จัก, ภัตตุทเทสก์) ย่อมไม่มีสิทธิ์ถาม เมื่อภิกษุเหล่านั้นขึ้นสู่มาติกาแล้วนั่นเทียว พึงให้สงฆ์ระบุภิกษุ ๘ รูปแล้วพึงไปพร้อมด้วยตนเป็นที่ ๙ เพราะเหตุไร? เพราะว่าลาภย่อมเกิดขึ้นแก่ภิกษุสงฆ์โดยอาศัยภิกษุเหล่านี้ อนึ่ง ภิกษุอาวาสิกผู้ไม่เป็นที่รู้จักด้วยคันถธุระและธุดงค์เป็นต้น ย่อมได้รับอนุญาตให้ถาม เพราะฉะนั้น ภิกษุนั้นพึงยกเรื่องขึ้นสู่มาติกาว่า 'ข้าพเจ้าพึงนำมาจากสงฆ์ หรือว่าข้าพเจ้าพึงมาพร้อมด้วยภิกษุทั้งหลายที่ข้าพเจ้ารู้จัก' แล้วพึงปฏิบัติตามที่ทายกทั้งหลายกล่าว อนึ่ง ถ้าถูกกล่าวว่า 'ท่านจงนำศิษย์ของท่านมา หรือจงนำภิกษุทั้งหลายที่ท่านรู้จักมา' ภิกษุนั้นย่อมไปพร้อมด้วยภิกษุทั้งหลายที่ตนปรารถนาได้ ถ้าเขาส่งมาว่า 'ขอท่านจงส่งภิกษุ ๘ รูปไป' พึงให้สงฆ์นั่นเทียวส่งไป ถ้าตนอาจเพื่อรับภิกษาในหมู่บ้านอื่น พึงไปหมู่บ้านอื่น ถ้าไม่อาจเพื่อรับ พึงเข้าไปบิณฑบาตในหมู่บ้านนั้นนั่นเทียว

---

နိမန္တိတဘိက္ခူ အာသနသာလာယ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, တတြ စေ မနုဿာ ‘‘ပတ္တေ ဒေထာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ, အနိမန္တိတေဟိ န ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘ဧတေ နိမန္တိတဘိက္ခူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘တုမှေပိ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဿဝါဒီသု မနုဿာ သယမေဝ ပရိဝေဏာနိ စ ပဓာနဃရာနိ စ ဂန္တွာ တိပိဋကေ စ ဓမ္မကထိကေ စ ဘိက္ခုသတေနပိ သဒ္ဓိံ နိမန္တေန္တိ. တဒါ ယေပိ ဇာနန္တိ, တေ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? န ဟိ မဟာဘိက္ခုသံဃေန အတ္ထိကာ မနုဿာ ပရိဝေဏာနိ စ ပဓာနဃရာနိ ဂစ္ဆန္တိ, သန္နိပါတဋ္ဌာနတောဝ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဘိက္ခူ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ.

ถ้าภิกษุผู้ถูกนิมนต์นั่งอยู่ในโรงฉัน และพวกมนุษย์มาที่นั่นแล้วกล่าวว่า 'ขอท่านทั้งหลายจงให้บาตร' ภิกษุผู้ไม่ถูกนิมนต์ไม่พึงให้ พึงกล่าวว่า 'ภิกษุเหล่านี้เป็นภิกษุผู้ถูกนิมนต์' แต่ถ้าเขาพูดว่า 'ขอท่านทั้งหลาย (รูปอื่น) จงให้ด้วย' ย่อมควรให้ ในงานเทศกาลเป็นต้น พวกมนุษย์ย่อมไปสู่บริเวณและเรือนประธานด้วยตนเอง แล้วนิมนต์พระติปิฎกธรและพระธรรมกถึกพร้อมด้วยภิกษุแม้ตั้งร้อยรูป ในกาลนั้น แม้จะพาภิกษุที่พวกเขารู้จักไป ก็ควร เพราะเหตุไร? เพราะว่าพวกมนุษย์ผู้ไม่ต้องการภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ย่อมไม่ไปสู่บริเวณและเรือนประธาน แต่ย่อมพาภิกษุไปตามกำลังศรัทธาและกำลังของตนจากที่ประชุมนั่นเทียว

---

သစေ [Pg.98] ပန သံဃတ္ထေရော ဝါ ဂန္ထဓုတင်္ဂဝသေန အဘိညာတကော ဝါ ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဝါ အညတြ ဝါ ဝဿံ ဝသိတွာ ကတ္ထစိ ဝါ ဂန္တွာ ပုန သကဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တိ, မနုဿာ စ အာဂန္တုကဿ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ဧကဝါရံ ယေ ဇာနန္တိ, တေ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ပဋိဗဒ္ဓကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ ဒုတိယဝါရေ အာရဒ္ဓေ သံဃတောယေဝ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အဘိနဝအာဂန္တုကာဝ ဟုတွာ ဉာတီ ဝါ ဥပဋ္ဌာကေ ဝါ ပဿိဿာမာတိ ဂစ္ဆန္တိ, တတြ တေသံ ဉာတီ စ ဥပဋ္ဌာကာ စ သက္ကာရံ ကရောန္တိ. ဧတ္ထ ပန ယေ ဇာနန္တိ, တေ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

อนึ่ง ถ้าพระสังฆเถระ หรือพระภิกษุผู้เป็นที่รู้จักโดยอาศัยคันถธุระและธุดงค์ หรือพระภัตตุทเทสก์ อยู่จำพรรษาในที่อื่นแล้ว หรือไปในที่บางแห่งแล้ว กลับมาสู่ที่ของตนอีก และพวกมนุษย์ทำสักการะแก่พระอาคันตุกะ ในครั้งแรก พึงพาภิกษุที่พวกเขารู้จักไปได้ แต่ตั้งต้นแต่กาลที่เกี่ยวเนื่องกัน เมื่อเริ่มครั้งที่สอง พึงพาไปจากสงฆ์เท่านั้น ภิกษุทั้งหลายเป็นเหมือนผู้มาใหม่ย่อมไปโดยคิดว่า 'เราจักเยี่ยมญาติหรืออุปัฏฐาก' ในที่นั้น ญาติและอุปัฏฐากของภิกษุเหล่านั้นย่อมทำสักการะ ในกรณีนี้ ย่อมควรที่จะพาภิกษุที่พวกเขารู้จักไป

---

ယော ပန အတိလာဘီ ဟောတိ, သကဋ္ဌာနဉ္စ အာဂန္တုကဋ္ဌာနဉ္စ ဧကသဒိသံ, သဗ္ဗတ္ထ မနုဿာ သံဃဘတ္တံ သဇ္ဇေတွာဝ နိသီဒန္တိ, တေန သံဃတောဝ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အယံ နိမန္တနေ ဝိသေသော. အဝသေသော သဗ္ဗပဉှော ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘အဋ္ဌ မဟာထေရေ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဋ္ဌ မဟာထေရာဝ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော မဇ္ဈိမာဒီသု. သစေ ပန အဝိသေသေတွာ ‘‘အဋ္ဌ ဘိက္ခူ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, သံဃတော ဒါတဗ္ဗာ.

อนึ่ง ภิกษุใดเป็นผู้มีลาภมาก และสถานที่ของตนกับสถานที่อาคันตุกะก็เหมือนกัน ในที่ทุกแห่งพวกมนุษย์จัดแจงสังฆภัตไว้รอถวาย ภิกษุนั้นพึงพาไปจากสงฆ์เท่านั้น นี้เป็นข้อพิเศษในการนิมนต์ ปัญหาที่เหลือทั้งหมดพึงทราบโดยนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องอุเทศภัตนั่นเทียว อนึ่ง ในคัมภีร์กุรุนทีกล่าวว่า 'เมื่อเขาขอว่า ขอท่านทั้งหลายจงให้พระมหาเถระ ๘ รูป พึงให้พระมหาเถระ ๘ รูปเท่านั้น' นัยนี้ใช้ในพระมัชฌิมเถระเป็นต้นด้วย แต่ถ้าเขากล่าวโดยไม่เจาะจงว่า 'ขอท่านทั้งหลายจงให้ภิกษุ ๘ รูป' พึงให้จากสงฆ์

---

နိမန္တနဘတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องนิมันตนภัตจบแล้ว

---

သလာကဘတ္တကထာ

เรื่องสลากภัต

---

သလာကဘတ္တေ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သလာကာယ ဝါ ပဋ္ဋိကာယ ဝါ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဩပုဉ္ဇိတွာ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ ဝစနတော ရုက္ခသာရမယာယ သလာကာယ ဝါ ဝေဠုဝိလီဝတာလပဏ္ဏာဒိမယာယ ပဋ္ဋိကာယ ဝါ ‘‘အသုကဿ နာမ သလာကဘတ္တ’’န္တိ ဧဝံ အက္ခရာနိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ပစ္ဆိယံ ဝါ စီဝရဘောဂေ ဝါ ကတွာ သဗ္ဗာ သလာကာယော ဩပုဉ္ဇိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဟေဋ္ဌုပရိဝသေနေဝ အာလောဠေတွာ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေန ဘတ္တုဒ္ဒေသကေန သစေ ဌိတိကာ အတ္ထိ, ဌိတိကတော ပဋ္ဌာယ; နော စေ အတ္ထိ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ သလာကာ ဒါတဗ္ဗာ. ပစ္ဆာ အာဂတာနမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓဝသေန ဒူရေ ဌိတာနမ္ပိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒါတဗ္ဗာ.

อนึ่ง ในสลากภัต เพราะมีพระพุทธานุญาตว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ระบุถวายโดยเขียนชื่อลงในซี่ไม้หรือแผ่นไม้แล้วรวมกันไว้' ดังนี้ ฉะนั้น พึงเขียนอักษรลงในซี่ไม้ที่ทำด้วยแก่นไม้ หรือแผ่นไม้ที่ทำด้วยซีกไม้ไผ่หรือใบตาลเป็นต้นว่า 'สลากภัตของทายกชื่อโน้น' ดังนี้ แล้วใส่ไว้ในตะกร้าหรือในห่อจีวร รวบรวมสลากทั้งหมดแล้วกวนให้เข้ากันโดยวิธีกลับจากข้างล่างขึ้นข้างบนซ้ำๆ อันพระภัตตุทเทสก์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ถ้ามีลำดับ (ฐิติกา) พึงให้สลากตั้งต้นตามลำดับ ถ้าไม่มีลำดับ พึงให้สลากตั้งต้นแต่ที่นั่งของพระเถระ แม้ภิกษุที่มาภายหลัง หรือภิกษุที่อยู่ไกลโดยอาการที่เกี่ยวเนื่องกัน พึงให้โดยนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องอุเทศภัตนั่นเทียว

---

သစေ [Pg.99] ဝိဟာရဿ သမန္တတော ဗဟူ ဂေါစရဂါမာ, ဘိက္ခူ ပန န ဗဟုကာ, ဂါမဝသေနပိ သလာကာယော ပါပုဏန္တိ, ‘‘တုမှာကံ အသုကဂါမေ သလာကဘတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂါမဝသေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဧဝံ ဂါဟေန္တေန သစေပိ ဧကေကသ္မိံ ဂါမေ နာနပ္ပကာရာနိ သဋ္ဌိသလာကဘတ္တာနိ, သဗ္ဗာနိ ဂါဟိတာနေဝ ဟောန္တိ, တဿ ပတ္တဂါမသမီပေ အညာနိပိ ဒွေ တီဏိ သလာကဘတ္တာနိ ဟောန္တိ, တာနိပိ တဿေဝ ဒါတဗ္ဗာနိ. န ဟိ သက္ကာ တေသံ ကာရဏာ အညံ ဘိက္ခုံ ပဟိဏိတုန္တိ.

ถ้าโดยรอบวิหารมีหมู่บ้านโคจรมาก แต่ภิกษุมีไม่มาก และสลากย่อมถึงตามหมู่บ้าน พึงให้รับสลากตามหมู่บ้านนั่นเทียวว่า 'สลากภัตในหมู่บ้านชื่อโน้นถึงแก่ท่านทั้งหลาย' เมื่อภัตตุทเทสก์ให้รับอย่างนี้ แม้หากในหมู่บ้านแต่ละแห่งจะมีสลากภัตต่างๆ กันถึง ๖๐ ที่ สลากภัตทั้งหมดนั้นก็เป็นอันให้รับแล้วนั่นเทียว หากมีสลากภัตอื่นอีก ๒-๓ ที่ในที่ใกล้หมู่บ้านที่ภิกษุนั้นได้รับ สลากเหล่านั้นก็พึงให้แก่ภิกษุรูปนั้นนั่นแหละ เพราะไม่อาจส่งภิกษุรูปอื่นไปเพราะเหตุแห่งสลากภัตเพียงเท่านั้น

---

သစေ ဧကစ္စေသု ဂါမေသု ဗဟူနိ သလာကဘတ္တာနိ သလ္လက္ခေတွာ သတ္တန္နမ္ပိ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ဒါတဗ္ဗာနိ. ဒဒန္တေန ပန စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဘတ္တာနံ သလာကာယော ဧကတော ဗန္ဓိတွာ ဒါတဗ္ဗာ. သစေ တံ ဂါမံ အတိက္ကမိတွာ အညော ဂါမော ဟောတိ, တသ္မိဉ္စ ဧကမေဝ သလာကဘတ္တံ, တံ ပန ပါတောဝ ဒေန္တိ, တမ္ပိ ဧတေသု ဘိက္ခူသု ဧကဿ နိဂ္ဂဟေန ဒတွာ ‘‘ပါတောဝ တံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ ဩရိမဂါမေ ဣတရာနိ ဘတ္တာနိ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. သစေ ဩရိမဂါမေ သလာကဘတ္တေသု အဂါဟိတေသွေဝ ဂါဟိတသညာယ ဂစ္ဆတိ, ပရဘာဂဂါမေ သလာကဘတ္တံ ဂါဟေတွာ ပုန ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဣတရာနိ ဂါဟေတွာ ဩရိမဂါမော ဂန္တဗ္ဗော. ‘‘န ဟိ ဗဟိသီမာယ သံဃလာဘော ဂါဟေတုံ လဗ္ဘတီ’’တိ အယံ နယော ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တော.

ถ้าในบางหมู่บ้านมีสลากภัตเป็นอันมาก พึงกำหนดแล้วให้แก่ภิกษุ ๗ รูป หรือ ๘ รูป. แต่ภัตตุเทศก์ผู้ให้พึงผูกสลากภัต ๔ หรือ ๕ อย่างรวมกันแล้วให้. ถ้ามีหมู่บ้านอื่นอยู่เลยหมู่บ้านนั้นไป และในหมู่บ้านนั้นมีสลากภัตเพียงอย่างเดียว แต่ถ้าเขาถวายสลากภัตนั้นแต่เช้าตรู่ พึงให้สลากภัตนั้นแก่ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งในภิกษุเหล่านั้นโดยการข่ม แล้วพึงกล่าวว่า “ท่านจงรับสลากภัตนั้นแต่เช้าตรู่ แล้วภายหลังจงรับภัตอื่นในหมู่บ้านข้างนี้”. ถ้ายังไม่ได้รับสลากภัตในหมู่บ้านข้างนี้ แต่สำคัญว่าได้รับแล้วจึงไป พึงรับสลากภัตในหมู่บ้านข้างโน้น แล้วกลับมายังวิหารอีกครั้ง รับภัตอื่นแล้วจึงไปหมู่บ้านข้างนี้. วิธีนี้กล่าวไว้ในคัมภีร์กุรุนทีว่า “เพราะไม่พึงรับลาภของสงฆ์นอกสีมา”.

---

သစေ ပန ဘိက္ခူ ဗဟူ ဟောန္တိ, ဂါမဝသေန သလာကာ န ပါပုဏန္တိ, ဝီထိဝသေန ဝါ ဝီထိယံ ဧကဂေဟဝသေန ဝါ ကုလဝသေန ဝါ ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဝီထိအာဒီသု စ ယတ္ထ ဗဟူနိ ဘတ္တာနိ, တတ္ထ ဂါမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဗဟူနံ ဘိက္ခူနံ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သလာကာသု အသတိ ဥဒ္ဒိသိတွာပိ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ.

แต่ถ้าภิกษุมีจำนวนมาก สลากไม่พอตามจำนวนหมู่บ้าน พึงรับโดยแบ่งตามถนน หรือโดยแบ่งตามบ้านเรือนในถนน หรือโดยแบ่งตามตระกูล. และในถนนเป็นต้นนั้น ที่มีภัตเป็นอันมาก พึงให้ภิกษุจำนวนมากรับตามวิธีที่กล่าวไว้ในหมู่บ้านนั้น. ถ้าไม่มีสลาก พึงชี้แจงแล้วให้รับ.

---

သလာကဒါယကေန ပန ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ. တေန ဟိ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဘောဇနသာလံ ဂန္တွာ အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဘိက္ခူဟိ ဝတ္တံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘိက္ခူသု သန္နိပတိတေသု ပဌမမေဝ ဝါရဂါမေ သလာကဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ‘‘တုယှံ အသုကသ္မိံ နာမ ဝါရဂါမေ သလာကာ ပါပုဏာတိ တတြ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

แต่ภิกษุผู้ให้สลากพึงรู้กิจวัตร. เพราะภิกษุนั้นพึงตื่นแต่เช้าตรู่ ถือบาตรจีวร ไปยังโรงฉัน กวาดสถานที่ที่ยังไม่ได้กวาด จัดตั้งน้ำดื่มและน้ำใช้ พึงกำหนดเวลาว่า “บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายคงทำวัตรเสร็จแล้ว” ตีระฆัง เมื่อภิกษุทั้งหลายประชุมกันแล้ว พึงให้รับสลากภัตในหมู่บ้านที่ถึงวาระเป็นอันดับแรก. พึงกล่าวว่า “สลากของท่านถึงในหมู่บ้านชื่อโน้น ท่านจงไปที่นั่น”.

---

သစေ အတိရေကဂါဝုတေ ဂါမော ဟောတိ, တံ ဒိဝသံ ဂစ္ဆန္တာ ကိလမန္တိ, ‘‘သွေ တုယှံ ဝါရဂါမေ ပါပုဏာတီ’’တိ အဇ္ဇေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယော ဝါရဂါမံ ပေသိယမာနော [Pg.100] န ဂစ္ဆတိ, အညံ သလာကံ မဂ္ဂတိ, န ဒါတဗ္ဗာ. သဒ္ဓါနဉှိ မနုဿာနံ ပုညဟာနိ သံဃဿ စ လာဘစ္ဆေဒေါ ဟောတိ, တသ္မာ တဿ ဒုတိယေပိ တတိယေပိ ဒိဝသေ အညာ သလာကာ န ဒါတဗ္ဗာ, ‘‘အတ္တနော ပတ္တဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇာဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, တီဏိ ပန ဒိဝသာနိ အဂစ္ဆန္တဿ ဝါရဂါမတော ဩရိမဝါရဂါမေ သလာကာ ဂါဟေတဗ္ဗာ. တဉ္စေ န ဂဏှာတိ, တတော ပဋ္ဌာယ တဿ အညံ သလာကံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ပန ဂါဠှံ ကာတဗ္ဗံ, သဋ္ဌိတော ဝါ ပဏ္ဏာသတော ဝါ န ပရိဟာပေတဗ္ဗံ. ဝါရဂါမေ ဂါဟေတွာ ဝိဟာရဝါရော ဂါဟေတဗ္ဗော, ‘‘တုယှံ ဝိဟာရဝါရော ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိဟာရဝါရိကဿ ဒွေ တိဿော ယာဂုသလာကာယော တိဿော စတဿော ဝါ ဘတ္တသလာကာယော စ ဒါတဗ္ဗာ, နိဗဒ္ဓံ ကတွာ ပန န ဒါတဗ္ဗာ. ယာဂုဘတ္တဒါယကာ ဟိ ‘‘အမှာကံ ယာဂုဘတ္တံ ဝိဟာရဂေါပကာဝ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ အညထတ္တံ အာပဇ္ဇေယျုံ, တသ္မာ အညေသု ကုလေသု ဒါတဗ္ဗာ.

ถ้ามีหมู่บ้านที่เกิน ๑ คาวุต ถ้าไปในวันนั้นแล้วเหน็ดเหนื่อย พึงให้รับในวันนี้เลย โดยกล่าวว่า “พรุ่งนี้สลากของท่านถึงในหมู่บ้านที่ถึงวาระ”. ภิกษุรูปใดถูกส่งไปยังหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้วไม่ไป แสวงหาสลากอื่น ไม่พึงให้แก่ภิกษุนั้น. เพราะความเสื่อมแห่งบุญของมนุษย์ผู้มีศรัทธา และความขาดลาภของสงฆ์ย่อมมี เพราะเหตุนั้น ไม่พึงให้สลากอื่นแก่ภิกษุนั้นในวันที่สองและวันที่สาม พึงกล่าวว่า “ท่านจงไปที่ที่ตนถึงแล้วฉันเถิด”. แต่ภิกษุผู้ไม่ไปตลอด ๓ วัน พึงให้รับสลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระที่อยู่ข้างนี้จากหมู่บ้านที่ถึงวาระ. ถ้าภิกษุนั้นไม่รับสลากนั้น ตั้งแต่นั้นไป ไม่ควรให้สลากอื่นแก่ภิกษุนั้น. แต่พึงลงโทษอย่างหนัก ไม่พึงลดหย่อนจาก ๖๐ หรือ ๕๐ (หม้อน้ำ). พึงให้รับสลากในหมู่บ้านที่ถึงวาระแล้ว พึงให้รับวาระเฝ้าวิหาร พึงกล่าวว่า “วาระเฝ้าวิหารถึงท่านแล้ว”. พึงให้สลากข้าวต้ม ๒-๓ สลาก และสลากภัต ๓-๔ สลากแก่ภิกษุผู้เฝ้าวิหาร. แต่ไม่พึงให้โดยทำเป็นประจำ. เพราะทายกผู้ถวายข้าวต้มและภัตอาจมีความคิดเป็นอย่างอื่นว่า “ข้าวต้มและภัตของเรา ภิกษุผู้เฝ้าวิหารเท่านั้นฉัน” เพราะเหตุนั้น พึงให้ในตระกูลอื่น.

---

သစေ ဝိဟာရဝါရိကာနံ သဘာဂါ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ; နော စေ, ဝါရံ ဂါဟေတွာ တေသံ ယာဂုဘတ္တံ အာဟရာပေတဗ္ဗံ. တာဝ နေသံ သလာကာ ဖာတိကမ္မမေဝ ဘဝန္တိ, ဝဿဂ္ဂေန ပတ္တဋ္ဌာနေ ပန အညမ္ပိ ပဏီတဘတ္တသလာကံ ဂဏှိတုံ လဘန္တိယေဝ. အတိရေကဥတ္တရိဘင်္ဂဿ ဧကစာရိကဘတ္တဿ ဝိသုံ ဌိတိကံ ကတွာ သလာကာ ဒါတဗ္ဗာ.

ถ้าภิกษุผู้มีส่วนเสมอกันนำมาให้แก่ภิกษุผู้เฝ้าวิหาร การให้นั้นเป็นกุศล. ถ้าไม่ให้ พึงให้ภิกษุอื่นนำข้าวต้มและภัตมาให้แก่ภิกษุเหล่านั้นโดยการรับวาระ. ตลอดเวลาที่ภิกษุเหล่านั้นเฝ้าวิหาร สลากของภิกษุเหล่านั้นย่อมเป็นลาภที่เพิ่มพูน. แต่ในที่ที่ถึงวาระตามพรรษา ย่อมได้สลากภัตอันประณีตอื่นอีก. พึงทำสลากภัตที่มีกับข้าวพิเศษเกินกว่าปกติ หรือสลากภัตที่ภิกษุรูปเดียวเที่ยวบิณฑบาต ให้เป็นสลากที่แยกต่างหากแล้วให้.

---

သစေ ယေန သလာကာ လဒ္ဓါ, သော တံဒိဝသံ တံ ဘတ္တံ န လဘတိ, ပုနဒိဝသေ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဘတ္တမေဝ လဘတိ, န ဥတ္တရိဘင်္ဂံ; ဧဝမ္ပိ ပုန ဂါဟေတဗ္ဗံ. ခီရဘတ္တဿ သလာကာယပိ ဧသေဝ နယော. သစေ ပန ခီရမေဝ လဘတိ, န ဘတ္တံ; ခီရလာဘတော ပဋ္ဌာယ ပုန န ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဒွေ တီဏိ ဧကစာရိကဘတ္တာနိ ဧကဿေဝ ပါပုဏန္တိ, ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ သံဃနဝကေန လဒ္ဓကာလေ ဝိဇဋေတွာ ဝိသုံ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ, ပါကတိကသလာကဘတ္တံ အလဒ္ဓဿာပိ ပုနဒိဝသေ ဂါဟေတဗ္ဗံ.

ถ้าภิกษุรูปใดได้รับสลาก ถ้าภิกษุนั้นไม่ได้รับภัตนั้นในวันนั้น พึงให้รับในวันรุ่งขึ้น. ถ้าได้รับแต่ภัต ไม่ได้รับกับข้าวพิเศษ แม้อย่างนี้ก็พึงให้รับอีก. แม้ในสลากภัตนมก็มีนัยนี้เหมือนกัน. แต่ถ้าได้รับแต่นม ไม่ได้รับภัต ตั้งแต่ได้รับนมแล้ว ไม่พึงให้รับอีก. สลากภัตที่ภิกษุรูปเดียวเที่ยวบิณฑบาต ๒-๓ อย่าง ย่อมถึงแก่ภิกษุรูปเดียวเท่านั้น. ในเวลาข้าวยากหมากแพง เมื่อภิกษุผู้ใหม่ในสงฆ์ได้รับ พึงคลี่คลายแล้วให้รับแยกต่างหาก. แม้ภิกษุผู้ไม่ได้รับสลากภัตธรรมดา ก็พึงให้รับในวันรุ่งขึ้น.

---

သစေ ခုဒ္ဒကော ဝိဟာရော ဟောတိ, သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ ဧကသမ္ဘောဂါ, ဥစ္ဆုသလာကံ ဂါဟေန္တေန ယဿ ကဿစိ သမ္မုခီဘူတဿ ပါပေတွာ မဟာထေရာဒီနံ ဒိဝါ တစ္ဆေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ရသသလာကံ ပါပေတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပရိဿာဝေတွာ ဝါ ဖာဏိတံ ဝါ ကာရေတွာ ပိဏ္ဍပါတိကာဒီနမ္ပိ ဒါတဗ္ဗံ[Pg.101]. အာဂန္တုကာနံ အာဂတာနာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဂါဟေတဗ္ဗာ, မဟာအာဝါသေ ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗာ.

ถ้าเป็นวิหารเล็ก ถ้าภิกษุทั้งหมดมีส่วนร่วมในการบริโภคเท่ากัน ภิกษุผู้ให้สลากอ้อย พึงให้ถึงแก่ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่อยู่เฉพาะหน้า ควรปอกแล้วให้แก่พระมหาเถระเป็นต้นในเวลากลางวัน. พึงให้ถึงสลากน้ำอ้อย พึงกรองหลังภัตตาหาร หรือทำเป็นน้ำอ้อยงบ พึงให้แก่ภิกษุผู้ถือธุดงค์บิณฑบาตเป็นต้นด้วย. พึงรู้ว่าภิกษุอาคันตุกะมาแล้วหรือไม่มา แล้วจึงให้รับ. ในอาวาสใหญ่ พึงทำเป็นระเบียบแล้วให้รับ.

---

တက္ကသလာကမ္ပိ သဘာဂဋ္ဌာနေ ပါပေတွာ ဝါ ပစာပေတွာ ဝါ ဓူမာပေတွာ ဝါ ထေရာနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာအာဝါသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဖလသလာကပူဝသလာကဘေသဇ္ဇဂန္ဓမာလသလာကာယောပိ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗာ. ဘေသဇ္ဇာဒိသလာကာယော စေတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ, သလာကဝသေန ဂါဟိတတ္တာ ပန န သာဒိတဗ္ဗာ. အဂ္ဂဘိက္ခာမတ္တံ သလာကဘတ္တံ ဒေန္တိ, ဌိတိကံ ပုစ္ဆိတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အသတိယာ ဌိတိကာယ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ တာဒိသာနိ ဘတ္တာနိ ဗဟူနိ ဟောန္တိ, ဧကေကဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ တီဏိ ဒါတဗ္ဗာနိ; နော စေ, ဧကေကမေဝ ဒတွာ ပဋိပါဋိယာ ဂတာယ ပုန ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ. သစေ အန္တရာဝ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဌိတိကာ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. ယဒိ ပန တာဒိသံ ဘတ္တံ နိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတိ, ယဿ ပါပုဏာတိ, သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘လဒ္ဓါ ဝါ အလဒ္ဓါ ဝါ သွေပိ ဂဏှေယျာသီ’’တိ. ဧကံ အနိဗဒ္ဓံ ဟောတိ, လဘနဒိဝသေ ပန ယာဝဒတ္ထံ လဘတိ, အလဘနဒိဝသာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, တံ ယဿ ပါပုဏာတိ, သော အလဘိတွာ ‘‘သွေ ဂဏှေယျာသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော.

แม้สลากน้ำนมส้มก็นำไปถึงที่อยู่ของพระเถระผู้มีส่วนเสมอกัน หรือจะให้ปรุงให้สุก หรือจะทำให้มีกลิ่นหอม (ด้วยเครื่องเทศมีขิงและพริกเป็นต้น) แล้วถวายแก่พระเถระทั้งหลาย ก็ควร. ในอารามใหญ่ พึงปฏิบัติด้วยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแล. แม้สลากผลไม้ สลากขนม สลากยา สลากของหอมและดอกไม้ ก็พึงรับแยกต่างหากตามลำดับที่ตั้งไว้. อนึ่ง ในสลากเหล่านั้น สลากยาเป็นต้น แม้จะควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่เพราะรับด้วยอำนาจสลาก จึงไม่ควรยินดี. พวกทายกถวายสลากภัตที่มีประมาณเพียงข้าวส่วนเลิศ พึงสอบถามลำดับที่ตั้งไว้แล้วรับ. เมื่อไม่มีลำดับที่ตั้งไว้ พึงรับตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป. ถ้าภัตเช่นนั้นมีมาก พึงถวายแก่ภิกษุรูปละสองหรือสามที่; ถ้าไม่มีมาก พึงถวายรูปละหนึ่งที่เท่านั้น เมื่อลำดับผ่านไปแล้ว พึงถวายตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไปอีก. ถ้าสลากภัตหมดไปในระหว่าง (ก่อนถึงพระนวกะ) พึงกำหนดลำดับที่ตั้งไว้. แต่ถ้าภัตเช่นนั้นเป็นของประจำ เมื่อถึงรูปใด พึงบอกรูปนั้นว่า "ไม่ว่าจะได้รับหรือไม่ได้รับ พรุ่งนี้ก็พึงรับเถิด". สลากภัตบางอย่างไม่เป็นของประจำ แต่ในวันที่ได้รับก็ได้รับตามต้องการ วันที่ไม่ได้รับมีมากกว่า เมื่อถึงรูปใด รูปนั้นไม่ได้รับ พึงบอกว่า "พรุ่งนี้พึงรับเถิด".

---

ယော သလာကာသု ဂါဟိတာသု ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆတိ, တဿ အတိက္ကန္တာဝ သလာကာ န ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာ. သလာကံ နာမ ဃဏ္ဋိပ္ပဟရဏတော ပဋ္ဌာယ အာဂန္တွာ ဟတ္ထံ ပသာရေန္တောဝ လဘတိ. အညဿ အာဂန္တွာ သမီပေ ဌိတဿာပိ အတိက္ကန္တာ အတိက္ကန္တာဝ ဟောတိ. သစေ ပနဿ အညော ဂဏှန္တော အတ္ထိ, သယံ အနာဂတောပိ လဘတိ. သဘာဂဋ္ဌာနေ အသုကော အနာဂတောတိ ဉတွာ ‘‘အယံ တဿ သလာကာ’’တိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ‘‘အနာဂတဿ န ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ကတိကံ ကရောန္တိ, အဓမ္မိကာ ဟောတိ. အန္တောဥပစာရေ ဌိတဿ ဟိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတိ. သစေ ပန ‘‘အနာဂတဿ ဒေထာ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ, ဒဏ္ဍကမ္မံ ဌပေတဗ္ဗံ, ‘‘အာဂန္တွာ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ภิกษุรูปใดมาภายหลังเมื่อสลากทั้งหลายถูกรับไปแล้ว ไม่ควรจัดสลากที่เลยลำดับไปแล้วให้แก่ภิกษุรูปนั้น. ชื่อว่าสลากนั้น ภิกษุผู้มาถึงตั้งแต่เวลาตีระฆังแล้วเหยียดมือออกเท่านั้นจึงจะได้รับ. แม้ภิกษุอื่นที่มาถึงแล้วยืนอยู่ใกล้ๆ สลากที่เลยลำดับไปแล้วก็ชื่อว่าเลยไปแล้วนั่นเอง. แต่ถ้ามีผู้อื่นรับแทนให้ ภิกษุนั้นแม้ไม่ได้มาเองก็ได้รับ. ในที่อยู่ของภิกษุผู้มีส่วนเสมอกัน เมื่อรู้ว่า "ภิกษุรูปนี้ยังไม่มา" ก็ควรวางไว้โดยกล่าวว่า "นี่คือสลากของภิกษุรูปนั้น". ถ้าพวกภิกษุทำกติกาว่า "ไม่ควรให้แก่ภิกษุที่ยังไม่มา" กติกานั้นไม่เป็นธรรม. เพราะว่าของที่ควรแบ่งย่อมถึงแก่ภิกษุที่อยู่ในภายในอุปจารสีมา. แต่ถ้าพวกภิกษุส่งเสียงดังว่า "จงให้แก่ภิกษุที่ยังไม่มา" พึงลงทัณฑกรรม และพึงกล่าวว่า "จงมาแล้วรับไปเถิด".

---

ဆပ္ပဉ္စသလာကာ နဋ္ဌာ ဟောန္တိ, ဘတ္တုဒ္ဒေသကော ဒါယကာနံ နာမံ နဿရတိ, သော စေ နဋ္ဌသလာကာ မဟာထေရဿ ဝါ အတ္တနော ဝါ ပါပေတွာ ဘိက္ခူ ဝဒေယျ, ‘‘မယာ အသုကဂါမေ သလာကဘတ္တံ မယှံ ပါပိတံ, တုမှေ တတ္ထ လဒ္ဓံ သလာကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇေယျာထာ’’တိ, ဝဋ္ဋတိ. ဝိဟာရေ အပါပိတံ ပန အာသနသာလာယ တံ ဘတ္တံ လဘိတွာ တတ္ထေဝ ပါပေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ [Pg.102] န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ မယှံ သလာကဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ တတြ အာသနသာလာယ ဂါဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဝိဟာရံ အာနေတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယ အသုကကုလံ နာမ သလာကဘတ္တံ ဒေတိ, သလာကဂ္ဂါဟဏကာလေ သရေယျာသီ’’တိ. ဒုဗ္ဘိက္ခေ သလာကဘတ္တံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ သုဘိက္ခေ ဇာတေ ကိဉ္စိ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အမှာကံ သလာကဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ပုန ပဋ္ဌပေန္တိ, အန္တောဂါမေ အဂါဟေတွာ ဝိဟာရံ အာနေတွာဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ‘‘သလာကဘတ္တံ’’ နာမ. ဥဒ္ဒေသဘတ္တသဒိသံ န ဟောတိ, ဝိဟာရမေဝ သန္ဓာယ ဒိယျတိ, တသ္မာ ဗဟိဥပစာရေ ဂါဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝိဟာရေ ဂါဟေတဗ္ဗမေဝ.

ถ้าสลากห้าหกใบหายไป และภัตตุเทศก์จำชื่อทายกไม่ได้ ถ้าภัตตุเทศก์นั้นนำสลากที่หายไปนั้นไปถึงพระมหาเถระหรือถึงตนเองแล้วบอกภิกษุทั้งหลายว่า "กระผมได้รับสลากภัตในหมู่บ้านชื่อโน้นแล้ว ขอท่านทั้งหลายจงฉันสลากภัตที่ได้รับในหมู่บ้านนั้นเถิด" ดังนี้ ก็ควร. แต่ภัตนั้นที่ยังไม่ได้นำมาถึงวิหาร หากระลึกได้ในโรงฉัน ไม่ควรนำภัตนั้นมาถึงที่โรงฉันนั้นแล้วฉัน. เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอท่านทั้งหลายจงรับสลากภัตของกระผมเถิด" ไม่ควรรับในโรงฉันที่นั่น พึงนำมายังวิหารแล้วรับ. แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป" พึงบอกภัตตุเทศก์ว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป ตระกูลชื่อโน้นจะถวายสลากภัต ขอท่านจงจำไว้ในเวลาจับสลากเถิด". ในคราวที่ข้าวยากหมากแพง เมื่อเลิกสลากภัตไปแล้ว ครั้นถึงคราวที่ข้าวปลาอาหารบริบูรณ์ เมื่อเห็นภิกษุรูปใดรูปหนึ่งแล้วกล่าวว่า "ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอท่านทั้งหลายจงรับสลากภัตของพวกเราเถิด" แล้วจัดตั้งขึ้นใหม่ พึงรับโดยนำมายังวิหารเท่านั้น ไม่พึงรับในภายในหมู่บ้าน. เพราะว่าชื่อว่าสลากภัตนี้ ไม่เหมือนกับอุเทศภัต ย่อมถวายโดยมุ่งวิหารเท่านั้น เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรรับภายนอกอุปจาร. แต่เมื่อมีผู้กล่าวว่า "ตั้งแต่วันพรุ่งนี้เป็นต้นไป" พึงรับในวิหารเท่านั้น.

---

ဂမိကော ဘိက္ခု ယံ ဒိသာဘာဂံ ဂန္တုကာမော, တတ္ထ အညေန ဝါရဂါမသလာကာ လဒ္ဓါ ဟောတိ, တံ ဂဟေတွာ ဣတရံ ဘိက္ခုံ ‘‘မယှံ ပတ္တသလာကံ တွံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တေန ပန ဥပစာရသီမံ အနတိက္ကန္တေယေဝ တသ္မိံ တဿ သလာကာ ဂါဟေတဗ္ဗာ.

ภิกษุผู้จะเดินทางไปทิศใดทิศหนึ่ง ถ้ามีภิกษุอื่นได้รับสลากในหมู่บ้านที่ต้องไปตามวาระในทิศนั้นแล้ว ภิกษุผู้จะเดินทางนั้นพึงรับสลากนั้นแล้วบอกภิกษุอีกรูปหนึ่ง (ที่ไม่เดินทาง) ว่า "ท่านจงรับสลากที่ถึงแก่กระผมเถิด" แล้วจึงไป ก็ควร. แต่ภิกษุรูปนั้น (ผู้ไม่เดินทาง) พึงรับสลากของภิกษุผู้จะเดินทางนั้นในขณะที่ภิกษุผู้จะเดินทางยังไม่พ้นอุปจารสีมา.

---

ဆဍ္ဍိတဝိဟာရေ မနုဿာ ဗောဓိစေတိယာဒီနိ ဇဂ္ဂိတွာ ဘုဉ္ဇန္တူတိ သလာကဘတ္တံ ပဋ္ဌပေန္တိ, ဘိက္ခူ သကဋ္ဌာနေသု ဝသိတွာ ကာလဿေဝ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝတ္တံ ကရိတွာ တံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. သစေ တေသု သွာတနာယ အတ္တနော ပါပေတွာ ဂတေသု အာဂန္တုကော ဘိက္ခု ဆဍ္ဍိတဝိဟာရေ ဝသိတွာ ကာလဿေဝ ဝတ္တံ ကတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ သလာကဘတ္တံ အတ္တနော ပါပေတွာ အာသနသာလံ ဂစ္ဆတိ, သောဝ တဿ ဘတ္တဿ ဣဿရော. ယော ပန ဘိက္ခူသု ဝတ္တံ ကရောန္တေသုယေဝ ဘူမိယံ ဒွေ တယော သမ္မုဉ္ဇနိပ္ပဟာရေ ဒတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ‘‘ဓုရဂါမေ သလာကဘတ္တံ မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂစ္ဆတိ, တဿ တံ စောရိကာယ ဂဟိတတ္တာ န ပါပုဏာတိ, ဝတ္တံ ကတွာ ပါပေတွာ ပစ္ဆာ ဂတဘိက္ခူနံယေဝ ဟောတိ.

ในวิหารร้าง มนุษย์ทั้งหลายบำรุงรักษาต้นโพธิ์และเจดีย์เป็นต้น แล้วจัดตั้งสลากภัตโดยกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงฉันเถิด" ภิกษุทั้งหลายอยู่ในที่อยู่ของตนแล้วไปแต่เช้าตรู่ ทำวัตรปฏิบัติในที่นั้นแล้วฉันภัตนั้น ก็ควร. ถ้าภิกษุเหล่านั้นนำสลากภัตไปถึงตนเพื่อฉันในวันพรุ่งนี้แล้วกลับไป ภิกษุอาคันตุกะรูปใดอยู่ในวิหารร้าง ทำวัตรปฏิบัติแต่เช้าตรู่ ตีระฆังแล้วนำสลากภัตมาถึงตนแล้วไปยังโรงฉัน ภิกษุอาคันตุกะรูปนั้นแลเป็นเจ้าของภัตนั้น. แต่ภิกษุรูปใดในขณะที่ภิกษุทั้งหลายกำลังทำวัตรปฏิบัติอยู่ ได้กวาดพื้นสองสามครั้ง ตีระฆังแล้วกล่าวว่า "สลากภัตในหมู่บ้านหลักถึงแก่ข้าพเจ้าแล้ว" แล้วไป สลากภัตนั้นย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุรูปนั้น เพราะถูกรับไปโดยอาการแห่งขโมย ย่อมเป็นของภิกษุทั้งหลายที่ทำวัตรปฏิบัติแล้วนำไปถึงภายหลังเท่านั้น.

---

ဧကော ဂါမော အတိဒူရေ ဟောတိ, ဘိက္ခူ နိစ္စံ ဂန္တုံ န ဣစ္ဆန္တိ, မနုဿာ ‘‘မယံ ပုညေန ပရိဗာဟိရာ ဟောမာ’’တိ ဝဒန္တိ, ယေ တဿ ဂါမဿ အာသန္နဝိဟာရေ သဘာဂဘိက္ခူ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ အနာဂတဒိဝသေ တုမှေ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ. သလာကာ ပန ဒေဝသိကံ ပါပေတဗ္ဗာ, တာ စ ခေါ ပန ဃဏ္ဋိပ္ပဟရဏမတ္တေန ဝါ ပစ္ဆိစာလနမတ္တေန ဝါ ပါပိတာ န ဟောန္တိ, ပစ္ဆိံ ပန ဂဟေတွာ [Pg.103] သလာကာ ပီဌကေ အာကိရိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆိ ပန မုခဝဋ္ဋိယံ န ဂဟေတဗ္ဗာ. သစေ ဟိ တတ္ထ အဟိ ဝါ ဝိစ္ဆိကော ဝါ ဘဝေယျ, ဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေယျ; တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိံ ပရမ္မုခံ ကတွာ သလာကာ အာကိရိတဗ္ဗာ ‘‘သစေပိ သပ္ပော ဘဝိဿတိ, ဧတ္တောဝ ပလာယိဿတီ’’တိ. ဧဝံ သလာကာ အာကိရိတွာ ဂါမာဒိဝသေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂါဟေတဗ္ဗာ. အပိစ ဧကံ မဟာထေရဿ ပါပေတွာ ‘‘အဝသေသာ မယှံ ပါပုဏန္တီ’’တိ အတ္တနော ပါပေတွာ ဝတ္တံ ကတွာ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ပါပိတာ, အာဝုသော, သလာကာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, တုမှေ ဂတဂတဂါမေ သလာကဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ; ဧဝံ ပါပိတာပိ ဟိ သုပါပိတာဝ ဟောန္တိ.

หมู่บ้านแห่งหนึ่งอยู่ไกลมาก ภิกษุทั้งหลายไม่ประสงค์จะไปเป็นประจำ มนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า "พวกเราเป็นผู้ห่างไกลจากบุญ" ภิกษุผู้มีอัธยาศัยเสมอกันที่อยู่ในวัดใกล้หมู่บ้านนั้น พึงบอกว่า "ในวันที่ภิกษุเหล่านั้นไม่มา ท่านทั้งหลายจงฉันเถิด" แต่สลากภัตต์พึงส่งไปทุกวัน และสลากภัตต์เหล่านั้นไม่ชื่อว่าเป็นการส่งไปเพียงด้วยการตีระฆังหรือการเขย่าตะกร้า แต่พึงถือตะกร้าแล้วเทสลากภัตต์ลงบนอาสนะ แต่ไม่พึงจับตะกร้าที่ขอบปาก เพราะหากมีงูหรือแมงป่องอยู่ในตะกร้านั้น มันอาจจะทำให้เกิดทุกข์ได้ เพราะฉะนั้นจึงไม่พึงจับที่ขอบปาก พึงจับที่ด้านล่างแล้วคว่ำตะกร้าลงแล้วเทสลากภัตต์ โดยคิดว่า "แม้หากมีงู มันก็จะหนีไปจากที่นี่เอง" เมื่อเทสลากภัตต์เช่นนี้แล้ว พึงรับตามวิธีที่กล่าวไว้ก่อนแล้วโดยอาศัยหมู่บ้านเป็นต้น อนึ่ง เมื่อส่งสลากภัตต์หนึ่งอันไปให้พระมหาเถระแล้ว และส่งที่เหลือมาให้ตนเอง โดยคิดว่า "ที่เหลือมาถึงฉัน" แล้วทำวัตร ไหว้เจดีย์แล้ว ภิกษุทั้งหลายที่ยืนอยู่ในวิจารณมณฑป เมื่อถูกถามว่า "อาวุโส สลากภัตต์ส่งมาถึงแล้วหรือ?" พึงตอบว่า "ขอรับ ท่านทั้งหลายจงรับสลากภัตต์ในหมู่บ้านที่ท่านไปถึงเถิด" เพราะสลากภัตต์ที่ส่งไปเช่นนี้ ย่อมเป็นสลากภัตต์ที่ส่งไปดีแล้ว

---

ဘိက္ခူ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မသဝနတ္ထံ အညံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တာ ‘‘မယံ တတ္ထ ဒါနံ အဂ္ဂဟေတွာဝ အမှာကံ ဂေါစရဂါမေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အာဂမိဿာမာ’’တိ သလာကာ အဂ္ဂဟေတွာဝ ဂတာ, ဝိဟာရေ ထေရဿ ပတ္တသလာကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋတိ. အထ မဟာထေရောပိ ‘‘အဟံ ဣဓ ကိံ ကရောမီ’’တိ တေဟိယေဝ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတိ, တေဟိ ဂတဝိဟာရေ အဘုဉ္ဇိတွာဝ ဂေါစရဂါမံ အနုပ္ပတ္တေဟိ ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, ပတ္တေ သလာကယာဂုအာဒီနိ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပတ္တာ န ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, န ဒေထာ’’တိ ‘‘ဝိဟာရဋ္ဌကံ ဘတ္တံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထာနံ ပါပုဏာတိ, မယံ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝုတ္ထာ’’တိ. ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, န မယံ ဝိဟာရေ ပါလိကာယ ဒေမ, တုမှာကံ ဒေမ, ဂဏှထ အမှာကံ ဘိက္ခ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ.

ภิกษุทั้งหลายไปวัดอื่นเพื่อฟังธรรมตลอดทั้งคืน โดยกล่าวว่า "พวกกระผมจะไม่รับทานที่นั่น แต่จะเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านโคจรของพวกกระผมแล้วกลับมา" แล้วก็ไปโดยไม่รับสลากภัตต์ ภิกษุเหล่านั้นมาฉันสลากภัตต์ที่พระเถระได้รับในวัดนั้น ย่อมควร หรือแม้พระมหาเถระก็กล่าวว่า "ฉันจะทำอะไรที่นี่?" แล้วก็ไปพร้อมกับภิกษุเหล่านั้น เมื่อภิกษุเหล่านั้นไปถึงวัดแล้วไม่ได้ฉัน แต่ไปถึงหมู่บ้านโคจร เมื่อถูกทายกกล่าวว่า "ท่านขอรับ จงให้บาตรเถิด พวกกระผมจะนำยาคูสลากภัตต์เป็นต้นมาให้" ไม่พึงให้บาตร เมื่อถูกถามว่า "ท่านขอรับ เพราะเหตุใดจึงไม่ให้?" พึงตอบว่า "ภัตต์ที่อยู่ในวัดย่อมถึงแก่ภิกษุที่อยู่ในวัด พวกกระผมอยู่ในวัดอื่น" แต่เมื่อถูกกล่าวว่า "ท่านขอรับ จงให้เถิด พวกกระผมไม่ได้ถวายเพื่อรักษา (วัด) แต่ถวายแก่ท่านทั้งหลาย จงรับบิณฑบาตของพวกกระผมเถิด" ย่อมควร

---

သလာကဘတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องสลากภัตต์จบลงแล้ว

---

ပက္ခိကဘတ္တာဒိကထာ

เรื่องภัตต์ประจำปักษ์เป็นต้น

---

ပက္ခိကာဒီသု ပန ယံ အဘိလက္ခိတေသု စာတုဒ္ဒသီ ပဉ္စဒသီ ပဉ္စမီ အဋ္ဌမီတိ ဣမေသု ပက္ခေသု ကမ္မပ္ပသုတေဟိ ဥပေါသထံ ကာတုံ သတိကရဏတ္ထာယ ဒိယျတိ, တံ ပက္ခိကံ နာမ. တံ သလာကဘတ္တဂတိကမေဝ ဟောတိ, ဂါဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ သလာကဘတ္တမ္ပိ ပက္ခိကဘတ္တမ္ပိ ဗဟု သဗ္ဗေသံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဒွေပိ ဘတ္တာနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂါဟေတဗ္ဗာနိ. သစေ ဘိက္ခုသံဃော မဟာ, ပက္ခိကံ ဂါဟေတွာ တဿ ဌိတိကာယ သလာကဘတ္တံ ဂါဟေတဗ္ဗံ[Pg.104], သလာကဘတ္တံ ဝါ ဂါဟာပေတွာ တဿ ဌိတိကာယ ပက္ခိကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ယေသံ န ပါပုဏာတိ, တေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿန္တိ. သစေ ဒွေပိ ဘတ္တာနိ ဗဟူနိ, ဘိက္ခူ မန္ဒာ; သလာကဘတ္တံ နာမ ဒေဝသိကံ လဗ္ဘတိ, တသ္မာ တံ ဌပေတွာ ‘‘ပက္ခိကံ အာဝုသော ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ပက္ခိကမေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ပက္ခိကံ ပဏီတံ ဒေန္တိ, ဝိသုံ ဌိတိကာ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘သွေ ပက္ခော’’တိ အဇ္ဇ ပက္ခိကံ န ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဒါယကာ ဝဒန္တိ ‘‘သွေ အမှာကံ ဃရေ လူခဘတ္တံ ဘဝိဿတိ, အဇ္ဇေဝ ပက္ခိကဘတ္တံ ဥဒ္ဒိသထာ’’တိ, ဧဝံ ဝဋ္ဋတိ.

อนึ่ง ในบรรดาภัตต์ประจำปักษ์เป็นต้น ภัตต์ใดที่ทายกผู้ขวนขวายในกิจการงานถวายในวันปักษ์เหล่านี้ คือ วัน ๑๔ ค่ำ, ๑๕ ค่ำ, ๕ ค่ำ, ๘ ค่ำ เพื่อให้ระลึกถึงการทำอุโบสถ ภัตต์นั้นชื่อว่า ปักขิกภัตต์ ปักขิกภัตต์นั้นย่อมมีลักษณะเช่นเดียวกับสลากภัตต์ พึงรับแล้วฉัน หากสลากภัตต์และปักขิกภัตต์มีมากพอที่จะแจกจ่ายให้ภิกษุทั้งหมดได้ ภัตต์ทั้งสองชนิดนั้นพึงรับแยกกัน หากภิกษุสงฆ์มีจำนวนมาก พึงรับปักขิกภัตต์ก่อน แล้วจึงรับสลากภัตต์ตามลำดับของปักขิกภัตต์ หรือพึงให้รับสลากภัตต์ก่อน แล้วจึงรับปักขิกภัตต์ตามลำดับของสลากภัตต์ ภิกษุรูปใดไม่ได้รับ ภิกษุรูปนั้นพึงเที่ยวบิณฑบาต หากภัตต์ทั้งสองชนิดมีมาก แต่ภิกษุมีน้อย สลากภัตต์ย่อมได้รับเป็นประจำ เพราะฉะนั้นพึงงดสลากภัตต์นั้นไว้ แล้วกล่าวว่า "อาวุโส ท่านทั้งหลายจงฉันปักขิกภัตต์เถิด" แล้วพึงรับแต่ปักขิกภัตต์เท่านั้น หากถวายปักขิกภัตต์อันประณีต พึงจัดลำดับแยกต่างหาก ไม่พึงรับปักขิกภัตต์ในวันนี้ เมื่อพึงกล่าวว่า "พรุ่งนี้เป็นวันปักษ์" แต่หากทายกกล่าวว่า "พรุ่งนี้ที่บ้านของพวกกระผมจะมีภัตต์หยาบ ขอท่านทั้งหลายจงกำหนดปักขิกภัตต์ในวันนี้เถิด" ดังนี้ ย่อมควร

---

ဥပေါသထိကံ နာမ အနွဍ္ဎမာသေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒိယိတွာ ယံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇတိ, တဒေဝ ဒိယျတိ. ပါဋိပဒိကံ နာမ ‘‘ဥပေါသထေ ဗဟူ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဘိက္ခူနံ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ပါဋိပဒေ ပန ဘိက္ခူ ကိလမန္တိ, ပါဋိပဒေ ဒိန္နံ ဒုဗ္ဘိက္ခဒါနသဒိသံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, ဥပေါသထကမ္မေန ဝါ ပရိသုဒ္ဓသီလာနံ ဒုတိယဒိဝသေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပါဋိပဒေ ဒိယျနကဒါနံ, တမ္ပိ ဥဘယံ သလာကဘတ္တဂတိကမေဝ. ဣတိ ဣမာနိ သတ္တပိ ဘတ္တာနိ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဓုတင်္ဂဘေဒံ ကရောန္တိယေဝ.

ภัตต์ที่ชื่อว่า อุโบสถิกภัตต์ คือ ภัตต์ที่ทายกสมาทานองค์อุโบสถในทุกกึ่งเดือนแล้ว ตนเองรับประทานภัตต์ใด ก็ถวายภัตต์นั้นนั่นเอง ภัตต์ที่ชื่อว่า ปาฏิปทิกภัตต์ คือ ทานที่ถวายในวันปาฏิบท โดยพิจารณาว่า "ในวันอุโบสถ ทายกผู้มีศรัทธาเลื่อมใสจำนวนมากย่อมทำสักการะแก่ภิกษุทั้งหลาย แต่ในวันปาฏิบท ภิกษุทั้งหลายย่อมลำบาก ทานที่ถวายในวันปาฏิบท ย่อมมีผลมากเหมือนทานที่ถวายในคราวทุพภิกขภัย หรือเพราะอุโบสถกรรม ทานที่ทายกผู้มีศีลบริสุทธิ์ถวายในวันรุ่งขึ้นย่อมมีผลมาก" ภัตต์ทั้งสองชนิดนั้นย่อมมีลักษณะเช่นเดียวกับสลากภัตต์ ภัตต์ทั้งเจ็ดชนิดนี้ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ถือปิณฑปาติกธุดงค์ เพราะย่อมทำให้ธุดงค์ขาด

---

အပရာနိပိ စီဝရက္ခန္ဓကေ ဝိသာခါယ ဝရံ ယာစိတွာ ဒိန္နာနိ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဂမိယဘတ္တံ ဂိလာနဘတ္တံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တန္တိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ, တတ္ထ အာဂန္တုကာနံ ဒိန္နံ ဘတ္တံ ‘‘အာဂန္တုကဘတ္တံ’’. ဧသ နယော သေသေသု. သစေ ပနေတ္ထ အာဂန္တုကဘတ္တာနိပိ အာဂန္တုကာပိ ဗဟူ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေသံ ဧကေကံ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ဘတ္တေသု အပ္ပဟောန္တေသု ဌိတိကာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧကော အာဂန္တုကော ပဌမမေဝ အာဂန္တွာ သဗ္ဗံ အာဂန္တုကဘတ္တံ အတ္တနော ဂါဟေတွာ နိသီဒတိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဟောတိ, ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ အာဂန္တုကေဟိ တေန ဒိန္နာနိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ. တေနပိ ဧကံ အတ္တနော ဂဟေတွာ သေသာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ. အယံ ဥဠာရော.

ภัตต์อีกสี่ชนิดที่วิสาขาขอพรแล้วได้รับในจีวรขันธกะ คือ อาคันตุกภัตต์ คามิกภัตต์ คิลานภัตต์ และคิลานุปัฏฐากภัตต์ ย่อมมาในพระบาลีแล้ว ในบรรดาภัตต์สี่ชนิดนั้น ภัตต์ที่ถวายแก่อาคันตุกะชื่อว่า อาคันตุกภัตต์ ในภัตต์ที่เหลือก็มีนัยนี้ อนึ่ง ในบรรดาภัตต์สี่ชนิดนี้ หากอาคันตุกภัตต์และอาคันตุกะมีจำนวนมาก พึงรับคนละหนึ่งส่วน หากภัตต์ไม่พอ พึงรับตามลำดับ หากอาคันตุกะรูปหนึ่งมาถึงก่อนแล้วรับอาคันตุกภัตต์ทั้งหมดไว้เพื่อตนเองแล้วนั่งลง ภัตต์ทั้งหมดนั้นย่อมเป็นของภิกษุรูปนั้นเท่านั้น อาคันตุกะที่มาทีหลังพึงฉันภัตต์ที่ภิกษุรูปแรกนั้นให้ ภิกษุรูปแรกนั้นก็พึงรับหนึ่งส่วนเพื่อตนเอง แล้วพึงให้ส่วนที่เหลือแก่อาคันตุกะรูปอื่น การแจกจ่ายนี้เป็นสิ่งที่ประเสริฐ

---

သစေ ပန ယော ပဌမံ အာဂန္တွာပိ အတ္တနော အဂ္ဂဟေတွာ တုဏှီဘူတော နိသီဒတိ, ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိပါဋိယာ ဂဏှိတဗ္ဗံ. သစေ နိစ္စံ အာဂန္တုကာ အာဂစ္ဆန္တိ, အာဂတဒိဝသေယေဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, အန္တရန္တရာ စေ အာဂစ္ဆန္တိ, ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘သတ္တ ဒိဝသာနိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

อนึ่ง หากอาคันตุกะรูปใดมาถึงก่อนแล้วไม่รับเพื่อตนเอง แต่กลับนั่งเงียบๆ พึงรับพร้อมกับภิกษุที่มาทีหลังตามลำดับ หากอาคันตุกะมาเป็นประจำ พึงฉันในวันที่มาถึงนั้นเอง หากมาเป็นครั้งคราว พึงฉันได้สองถึงสามวัน แต่ในมหาปัจจรีกล่าวว่า "พึงฉันได้เจ็ดวัน"

---

အာဝါသိကော [Pg.105] ကတ္ထစိ ဂန္တွာ အာဂတော, တေနာပိ အာဂန္တုကဘတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ပန တံ ဝိဟာရေ နိဗန္ဓာပိတံ ဟောတိ, ဝိဟာရေ ဂါဟေတဗ္ဗံ. အထ ဝိဟာရော ဒူရေ ဟောတိ, အာသနသာလာယ နိဗန္ဓာပိတံ အာသနသာလာယ ဂါဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဒါယကာ ‘‘အာဂန္တုကေသု အသတိ အာဝါသိကာပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

พระอาวาสิกะไปที่ใดที่หนึ่งแล้วกลับมา แม้พระรูปนั้นก็พึงฉันอาคันตุกภัตได้ หากอาคันตุกภัตนั้นถูกกำหนดไว้ในวัด ก็พึงรับในวัด หากวัดอยู่ไกล และถูกกำหนดไว้ที่โรงฉัน ก็พึงรับที่โรงฉัน หากทายกทั้งหลายกล่าวว่า "เมื่อไม่มีอาคันตุกะ แม้พระอาวาสิกะทั้งหลายก็จงฉันเถิด" ดังนี้ ย่อมควร

---

ဂမိယဘတ္တေပိ အယမေဝ ကထာမဂ္ဂေါ. အယံ ပန ဝိသေသော – အာဂန္တုကော အာဂန္တုကဘတ္တမေဝ လဘတိ, ဂမိကော အာဂန္တုကဘတ္တမ္ပိ ဂမိယဘတ္တမ္ပိ. အာဝါသိကောပိ ပက္ကမိတုကာမော ဂမိကော ဟောတိ; ဂမိယဘတ္တံ လဘတိ. ယထာ ပန အာဂန္တုကဘတ္တံ; ဧဝမိဒံ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ သတ္တ ဝါ ဒိဝသာနိ န လဗ္ဘတိ. ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ဘုတ္တော တံဒိဝသံ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန န ဂတော, ပုနဒိဝသေပိ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သဥဿာဟတ္တာ. ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ဘုတ္တဿ စောရာ ဝါ ပန္ထံ ရုန္ဓန္တိ ဥဒကံ ဝါ, ဒေဝေါ ဝါ ဝဿတိ, သတ္ထော ဝါ န ဂစ္ဆတိ, သဥဿာဟေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဧတေ ဥပဒ္ဒဝေ ဩလောကေန္တေန ‘‘ဒွေ တယော ဒိဝသေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဂမိဿာမီ’’တိ ပန လေသံ ဩဍ္ဍေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န လဘတိ.

แม้ในคมิยภัต (ภัตเพื่อผู้จะไป) ก็มีนัยแห่งคำกล่าวนี้เช่นกัน แต่มีข้อแปลกกันดังนี้ คือ พระอาคันตุกะย่อมได้เฉพาะอาคันตุกภัตเท่านั้น พระผู้จะไปย่อมได้ทั้งอาคันตุกภัตและคมิยภัต แม้พระอาวาสิกะผู้ประสงค์จะหลีกไปก็เป็นพระผู้จะไป ย่อมได้คมิยภัต แต่คมิยภัตนี้ ไม่พึงได้เหมือนอาคันตุกภัต คือไม่พึงได้ ๒ วัน ๓ วัน หรือ ๗ วัน พระที่ฉันแล้วด้วยคิดว่า "เราจะไป" แต่ในวันนั้นไม่ได้ไปเพราะเหตุบางอย่าง ในวันรุ่งขึ้นก็ยังควรฉันได้ เพราะมีความพยายาม (จะไป) สำหรับพระที่ฉันแล้วด้วยคิดว่า "เราจะไป" แต่โจรปิดทาง หรือน้ำ (ปิดทาง) หรือฝนตก หรือหมู่เกวียนไม่ไป พึงฉันได้ด้วยความพยายาม (จะไป) ในมหาปัจจรีกล่าวว่า "เมื่อพิจารณาอุปัทวะเหล่านี้ พึงฉันได้ ๒-๓ วัน" แต่จะอ้างเลศว่า "เราจะไป" แล้วฉันนั้น ไม่พึงได้

---

ဂိလာနဘတ္တမ္ပိ သစေ သဗ္ဗေသံ ဂိလာနာနံ ပဟောတိ, သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗံ; နော စေ, ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဧကော ဂိလာနော အရောဂရူပေါ သက္ကောတိ အန္တောဂါမံ ဂန္တုံ, ဧကော န သက္ကောတိ, အယံ ‘‘မဟာဂိလာနော’’ နာမ. ဧတဿ ဂိလာနဘတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ဒွေ မဟာဂိလာနာ – ဧကော လာဘီ အဘိညာတော ဗဟုံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ လဘတိ, ဧကော အနာထော အပ္ပလာဘတာယ အန္တောဂါမံ ပဝိသတိ – ဧတဿ ဂိလာနဘတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ဂိလာနဘတ္တေ ပန ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ယာဝ ရောဂေါ န ဝူပသမ္မတိ, သပ္ပာယဘောဇနံ အဘုဉ္ဇန္တော န ယာပေတိ, တာဝ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယဒါ ပန မိဿကယာဂုံ ဝါ မိဿကဘတ္တံ ဝါ ဘုတ္တဿာပိ ရောဂေါ န ကုပ္ပတိ, တတော ပဋ္ဌာယ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

แม้คิลานภัต หากพอเพียงแก่ภิกษุไข้ทั้งหมด ก็พึงให้แก่ภิกษุไข้ทั้งหมด หากไม่พอเพียง ก็พึงทำระเบียบแล้วรับ ภิกษุไข้รูปหนึ่งมีลักษณะเหมือนคนไม่เจ็บไข้ สามารถไปสู่ภายในหมู่บ้านได้ อีกรูปหนึ่งไม่สามารถไปได้ รูปนี้ชื่อว่า "มหาคิลานะ" พึงให้คิลานภัตแก่รูปนี้ มหาคิลานะ ๒ รูป คือ รูปหนึ่งมีลาภ มีชื่อเสียง ได้ของเคี้ยวของฉันมาก อีกรูปหนึ่งไม่มีที่พึ่ง เพราะมีลาภน้อย จึงต้องเข้าไปสู่ภายในหมู่บ้าน พึงให้คิลานภัตแก่รูปที่ไม่มีที่พึ่งนี้ แต่ในคิลานภัตไม่มีการกำหนดวัน ตราบใดที่โรคยังไม่สงบลง และหากไม่ฉันอาหารที่เป็นสัปปายะ ย่อมไม่อาจยังชีวิตให้เป็นไปได้ ตราบนั้นก็พึงฉันได้ แต่เมื่อใดที่แม้ฉันยาคูผสมหรือภัตผสมแล้วโรคก็ไม่กำเริบ ตั้งแต่นั้นไปไม่พึงฉัน

---

ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တမ္ပိ ယံ သဗ္ဗေသံ ပဟောတိ, တံ သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗံ; နော စေ ပဟောတိ, ဌိတိကံ ကတွာ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဣဒမ္ပိ ဒွီသု ဂိလာနေသု မဟာဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ ဂါဟေတဗ္ဗံ, ဒွီသု မဟာဂိလာနေသု အနာထဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ. ယံ ကုလံ ဂိလာနဘတ္တမ္ပိ ဒေတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တမ္ပိ, တတ္ထ [Pg.106] ယဿ ဂိလာနဿ ဘတ္တံ ပါပုဏာတိ တဒုပဋ္ဌာကဿာပိ တတ္ထေဝ ဂါဟေတဗ္ဗံ. ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တေပိ ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, ယာဝ ဂိလာနော လဘတိ, တာဝဿ ဥပဋ္ဌာကောပိ လဘတီတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ သစေ ဧဝံ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ ‘‘အာဂန္တုကဂမိကဂိလာနုပဋ္ဌာကာ မမ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန အာဂန္တုကာဒီနံ ဘတ္တံ နိဗန္ဓာပေမိ, ‘‘မမ ဘတ္တံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဧဝံ ဒိန္နာနိ ဟောန္တိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ.

แม้คิลานุปัฏฐากภัต หากพอเพียงแก่ภิกษุผู้พยาบาลทั้งหมด ก็พึงให้แก่ภิกษุผู้พยาบาลทั้งหมด หากไม่พอเพียง ก็พึงทำระเบียบแล้วรับ แม้ภัตนี้ ในบรรดาภิกษุไข้ ๒ รูป พึงรับเพื่อภิกษุผู้พยาบาลมหาคิลานะ ในบรรดามหาคิลานะ ๒ รูป พึงรับเพื่อภิกษุผู้พยาบาลมหาคิลานะที่ไม่มีที่พึ่ง ตระกูลใดถวายทั้งคิลานภัตและคิลานุปัฏฐากภัต ในตระกูลนั้น ภัตถึงแก่ภิกษุไข้รูปใด แม้ภิกษุผู้พยาบาลรูปนั้นก็พึงรับในตระกูลนั้นเอง แม้ในคิลานุปัฏฐากภัตก็ไม่มีการกำหนดวัน ตราบใดที่ภิกษุไข้ได้รับ (คิลานภัต) ตราบนั้นแม้ภิกษุผู้พยาบาลของท่านก็ย่อมได้รับ (คิลานุปัฏฐากภัต) หากภัต ๔ อย่างเหล่านี้ถูกถวายอย่างนี้ว่า "ขอพระอาคันตุกะ พระผู้จะไป และพระผู้พยาบาลภิกษุไข้ จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าเถิด" ก็ย่อมควรแม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่หากภัตสำหรับอาคันตุกะเป็นต้น ถูกตั้งไว้โดยกล่าวว่า "ข้าพเจ้าขอตั้งภัตไว้เพื่อพระอาคันตุกะเป็นต้น ขอท่านทั้งหลายจงรับภัตของข้าพเจ้าเถิด" ดังนี้ ไม่ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร

---

အပရာနိပိ ‘‘ဓုရဘတ္တံ, ကုဋိဘတ္တံ, ဝါရဘတ္တ’’န္တိ တီဏိ ဘတ္တာနိ. တတ္ထ ဓုရဘတ္တန္တိ နိစ္စဘတ္တံ ဝုစ္စတိ, တံ ဒုဝိဓံ – သံဃိကံ ပုဂ္ဂလိကဉ္စ. တတ္ထ ယံ ‘‘သံဃဿ ဓုရဘတ္တံ ဒေမာ’’တိ နိဗန္ဓာပိတံ, တံ သလာကဘတ္တဂတိကံ. ‘‘မမ နိဗဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ ပန ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ပုဂ္ဂလိကေပိ ‘‘တုမှာကံ ဓုရဘတ္တံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပိဏ္ဍပါတိကော စေ, န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘မမ နိဗဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ, သာဒိတဗ္ဗံ. သစေပိ ပစ္ဆာ ကတိပါဟေ ဝီတိဝတ္တေ ‘‘ဓုရဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, မူလေ သုဋ္ဌု သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

ภัตอื่นอีก ๓ อย่าง คือ ธุรภัต กุฏิภัต และวารภัต ในบรรดาภัตเหล่านั้น ธุรภัต เรียกว่า นิจจภัต ภัตนั้นมี ๒ อย่าง คือ เป็นของสงฆ์ และเป็นของบุคคล ในบรรดาภัต ๒ อย่างนั้น ภัตที่เขาตั้งไว้ว่า "ข้าพเจ้าทั้งหลายถวายธุรภัตแก่สงฆ์" ภัตนั้นมีคติเช่นเดียวกับสลากภัต แต่ภัตที่ถวายโดยกล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตที่ข้าพเจ้าตั้งไว้เถิด" ย่อมควรแม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แม้ในของบุคคล หากเขากล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายธุรภัตแก่ท่าน" หากเป็นภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ไม่ควร แต่หากเขากล่าวว่า "ขอท่านทั้งหลายจงรับบิณฑบาตที่ข้าพเจ้าตั้งไว้เถิด" ย่อมควร พึงยินดีรับได้ แม้ภายหลังเมื่อผ่านไป ๒-๓ วัน หากเขากล่าวว่า "จงรับธุรภัตเถิด" ก็ยังควร เพราะในเบื้องต้นได้รับไว้ดีแล้ว

---

ကုဋိဘတ္တံ နာမ ယံ သံဃဿ အာဝါသံ ကာရေတွာ ‘‘အမှာကံ သေနာသနဝါသိနော အမှာကံယေဝ ဘတ္တံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဧဝံ နိဗန္ဓာပိတံ, တံ သလာကဘတ္တဂတိကမေဝ ဟောတိ, ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ‘‘အမှာကံ သေနာသနဝါသိနော အမှာကံယေဝ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန ပုဂ္ဂလေ ပသီဒိတွာ တဿ ဝါ အာဝါသံ ကတွာ ‘‘တုမှာကံ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နံ, တံ တဿေဝ ဟောတိ, တသ္မိံ ကတ္ထစိ ဂတေ နိဿိတကေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

กุฏิภัต คือ ภัตที่เขาตั้งไว้โดยสร้างที่อยู่ถวายสงฆ์แล้วกล่าวว่า "ขอพระผู้อยู่ในเสนาสนะของพวกเรา จงรับภัตของพวกเราเท่านั้นเถิด" ภัตนั้นมีคติเช่นเดียวกับสลากภัตนั่นเอง พึงรับแล้วฉัน แต่หากกล่าวว่า "ขอพระผู้อยู่ในเสนาสนะของพวกเรา จงรับบิณฑบาตของพวกเราเท่านั้นเถิด" ย่อมควรแม้แก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ส่วนภัตใดที่เลื่อมใสในบุคคลแล้วสร้างที่อยู่ถวายแก่บุคคลนั้นแล้วกล่าวว่า "ข้าพเจ้าถวายแก่ท่าน" ภัตนั้นย่อมเป็นของบุคคลนั้นเท่านั้น เมื่อท่านไปที่ใดที่หนึ่ง พวกศิษย์พึงฉันได้

---

ဝါရဘတ္တံ နာမ ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ‘‘ဝါရေန ဘိက္ခူ ဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ဓုရဂေဟတော ပဋ္ဌာယ ဒိန္နံ, တမ္ပိ ဘိက္ခာဝစနေန ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဝါရဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန သလာကဘတ္တဂတိကံ ဟောတိ. သစေ တဏ္ဍုလာဒီနိ ပေသေန္တိ, ‘‘သာမဏေရာ ပစိတွာ ဒေန္တူ’’တိ, ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. ဣတိ ဣမာနိ စ တီဏိ အာဂန္တုကဘတ္တာဒီနိ စ စတ္တာရီတိ သတ္တ, တာနိ သံဃဘတ္တာဒီဟိ သဟ စုဒ္ဒသ ဘတ္တာနိ ဟောန္တိ.

วารภัต คือ ภัตที่ถวายเริ่มตั้งแต่บ้านที่เป็นประธานในสมัยข้าวยากหมากแพง โดยคิดว่า "เราจะบำรุงภิกษุทั้งหลายตามวาระ" แม้วารภัตนั้นที่ถวายด้วยคำว่าบิณฑบาต ก็ควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร แต่หากกล่าวว่า "วารภัต" ย่อมมีคติเช่นเดียวกับสลากภัต หากเขาส่งข้าวสารเป็นต้นไป (สั่งว่า) "ขอสามเณรทั้งหลายจงหุงแล้วถวายเถิด" ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร รวมภัต ๓ อย่างนี้ และภัต ๔ อย่างมีอาคันตุกภัตเป็นต้น เป็น ๗ อย่าง ภัต ๗ อย่างเหล่านั้น รวมกับสังฆภัตเป็นต้น เป็นภัต ๑๔ อย่าง

---

အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိဟာရဘတ္တံ, အဋ္ဌကဘတ္တံ, စတုက္ကဘတ္တံ, ဂုဠှကဘတ္တန္တိ အညာနိပိ စတ္တာရိ ဘတ္တာနိ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ ဝိဟာရဘတ္တံ နာမ ဝိဟာရေ တတြုပ္ပာဒဘတ္တံ, တံ သံဃဘတ္တေန ဂဟိတံ. တံ ပန တိဿမဟာဝိဟာရစိတ္တလပဗ္ဗတာဒီသု ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိ ခီဏာသဝေဟိ ယထာ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ သက္ကာ [Pg.107] ဟောတိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, တထာ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ တာဒိသေသု ဌာနေသု ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခူနံ ဒေမ, စတုန္နံ ဒေမာ’’တိ ဧဝံ ဒိန္နံ ပန အဋ္ဌကဘတ္တဉ္စေဝ စတုက္ကဘတ္တဉ္စ; တမ္ပိ ဘိက္ခာဝစနေန ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတိကာနံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာဘိသင်္ခါရိကေန အတိရသကပူဝေန ပတ္တံ ပူရေတွာ ထကေတွာ ဒိန္နံ ဂုဠှကဘတ္တံ နာမ. ဣမာနိ တီဏိ သလာကဘတ္တဂတိကာနေဝ.

ในอรรถกถาได้กล่าวถึงภัตอื่นอีก ๔ อย่าง คือ วิหารภัต อัฏฐกภัต จตุกกภัต และคุฬหกภัต. ในบรรดาภัตเหล่านั้น วิหารภัต คือ ภัตที่เกิดขึ้นในวิหารนั้น หรือภัตที่เกิดจากนาไร่เป็นต้นที่ถวายไว้ในวิหารนั้น. ภัตนั้นสงฆ์รับไว้แล้วด้วยสังฆภัต. อนึ่ง วิหารภัตนั้น พระขีณาสพผู้บรรลุปฏิสัมภิทาในมหาวิหารชื่อติสสะและจิตตลบรรพตเป็นต้น รับไว้แล้วโดยอาการใดที่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรก็อาจบริโภคได้, เพราะเหตุที่รับไว้แล้วโดยอาการนั้น ในสถานที่เช่นนั้น ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย. อนึ่ง ภัตที่ถวายอย่างนี้ว่า "เราถวายแก่ภิกษุ ๘ รูป, เราถวายแก่ภิกษุ ๔ รูป" ชื่อว่าอัฏฐกภัตและจตุกกภัต. ภัตนั้นแม้ถวายด้วยคำว่าบิณฑบาต ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร. ภัตที่ถวายโดยการทำขนมรสอร่อยยิ่งที่ปรุงแต่งอย่างประณีตขนานใหญ่ให้เต็มบาตรแล้วปิดไว้ ชื่อว่าคุฬหกภัต. ภัต ๓ อย่างเหล่านี้ ย่อมเป็นไปตามสลากภัตนั่นเอง.

---

အပရမ္ပိ ဂုဠကဘတ္တံ နာမ အတ္ထိ, ဣဓေကစ္စေ မနုဿာ မဟာဓမ္မသဝနဉ္စ ဝိဟာရပူဇဉ္စ ကာရေတွာ သကလသံဃဿ ဒါတုံ န သက္ကောမာတိ, ‘‘ဒွေ တီဏိ ဘိက္ခုသတာနိ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဘိက္ခုပရိစ္ဆေဒဇာနနတ္ထံ ဂုဠကေ ဒေန္တိ, ဣဒံ ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဣတိ စီဝရက္ခန္ဓကေ စီဝရဘာဇနီယံ, ဣမသ္မိံ ပန သေနာသနက္ခန္ဓကေ သေနာသနဘာဇနီယဉ္စေဝ ပိဏ္ဍပါတဘာဇနီယဉ္စ ဝုတ္တံ.

คุฬหกภัตชื่ออื่นอีกก็มี. ในศาสนานี้ มนุษย์บางพวกกระทำมหาธรรมสวนะและวิหารบูชาแล้ว คิดว่า "เราไม่สามารถถวายแก่สงฆ์ทั้งหมดได้" จึงกล่าวว่า "ขอพระภิกษุ ๒๐๐ หรือ ๓๐๐ รูป จงรับบิณฑบาตของข้าพเจ้าทั้งหลายเถิด" เพื่อประโยชน์แก่การรู้กำหนดจำนวนภิกษุ จึงถวายก้อนน้ำอ้อย. คุฬหกภัตนี้ ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย. ด้วยประการฉะนี้ ในจีวรขันธกะได้กล่าวถึงจีวรภาชนีย์ไว้แล้ว, อนึ่ง ในเสนาสนขันธกะนี้ ได้กล่าวถึงเสนาสนภาชนีย์และบิณฑบาตภาชนีย์ไว้แล้ว.

---

ဂိလာနပစ္စယဘာဇနီယံ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – သပ္ပိအာဒီသု ဘေသဇ္ဇေသု ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ သပ္ပိဿ တာဝ ကုမ္ဘသတမ္ပိ ကုမ္ဘသဟဿမ္ပိ ဝိဟာရံ ပေသေန္တိ, ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ဂဟိတဘာဇနံ ပူရေတွာ ဒါတဗ္ဗံ, ပိဏ္ဍပါတိကာနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အလသဇာတိကာ မဟာထေရာ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ဘန္တေ, ဝီသတိဝဿာနံ ဒိယျတိ, တုမှာကံ ဌိတိကာ အတိက္ကန္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဌိတိကံ ဌပေတွာ တေသံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ဌိတိကာယ ဒါတဗ္ဗံ.

อนึ่ง กิลาณปัจจัยภาชนีย์ พึงทราบอย่างนี้ คือ ในเภสัชทั้งหลายมีเนยใสเป็นต้น พระราชาและมหาอำมาตย์ของพระราชา ย่อมส่งเนยใส ๑๐๐ หม้อ หรือ ๑,๐๐๐ หม้อ ไปยังวิหาร. พึงให้โดยการตีระฆังแล้วเติมภาชนะที่รับไว้ให้เต็ม ตั้งแต่ที่นั่งของพระเถระเป็นต้นไป. ย่อมควรแก่ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตรด้วย. ถ้าพระมหาเถระผู้มีปกติเชื่องช้ามาภายหลัง ไม่พึงกล่าวว่า "ท่านเจ้าข้า, ถวายแก่ภิกษุผู้มีพรรษา ๒๐ แล้ว, ลำดับของท่านล่วงเลยไปแล้ว" พึงงดลำดับไว้แล้วถวายแก่ท่านเหล่านั้น แล้วจึงถวายตามลำดับภายหลัง.

---

‘‘အသုကဝိဟာရေ ဗဟု သပ္ပိ ဥပ္ပန္န’’န္တိ သုတွာ ယောဇနန္တရဝိဟာရတောပိ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗံ. အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဥပစာရသီမံ ပဝိဋ္ဌာနံ အန္တေဝါသိကာဒီသု ဂဏှန္တေသု ဒါတဗ္ဗမေဝ. ‘‘ဗဟိဥပစာရသီမာယ ဌိတာနံ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, န ဒါတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဥပစာရသီမံ ဩက္ကန္တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ အတ္တနော ဝိဟာရဒွါရေ ဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ ဝါ ဟောန္တိ, ပရိသာဝသေန ဝဍ္ဎိတာ နာမ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဒါတဗ္ဗံ. သံဃနဝကဿ ဒိန္နေပိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဒါတဗ္ဗမေဝ. ဒုတိယဘာဂေ ပန ထေရာသနံ အာရုဠှေ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ပဌမဘာဂေါ န ပါပုဏာတိ, ဒုတိယဘာဂတော ဝဿဂ္ဂေန ဒါတဗ္ဗံ. ဥပစာရသီမံ ပဝိသိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒိန္နံ ဟောတိ, သဗ္ဗသန္နိပါတဋ္ဌာနေယေဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ.

เมื่อได้ยินว่า "ในวิหารโน้น เนยใสเกิดขึ้นมาก" ภิกษุทั้งหลายย่อมมาจากวิหารที่อยู่ห่างกัน ๑ โยชน์ด้วย. พึงให้แก่ภิกษุผู้มาถึงแล้วๆ ตั้งแต่สถานที่ที่อยู่. แม้แก่ภิกษุผู้ยังไม่มาถึงแต่เข้าสู่อุปจารสีมาแล้ว เมื่ออันเตวาสิกเป็นต้นรับแทน พึงให้ได้เลย. ถ้าอันเตวาสิกเป็นต้นกล่าวว่า "จงให้แก่ภิกษุผู้อยู่นอกอุปจารสีมาเถิด" ไม่พึงให้. อนึ่ง ถ้าภิกษุเหล่านั้นเป็นผู้เนื่องเป็นอันเดียวกันกับภิกษุผู้เข้าสู่อุปจารสีมาแล้ว อยู่ที่ประตูวิหารของตน หรืออยู่ในวิหารนั่นเอง ชื่อว่าสีมาขยายออกไปโดยอำนาจแห่งบริษัท เพราะฉะนั้น พึงให้ได้. แม้ให้แก่พระสังฆนวกะแล้ว ก็พึงให้แก่ภิกษุผู้มาภายหลังได้เลย. อนึ่ง เมื่อส่วนที่สองขึ้นถึงที่นั่งของพระเถระแล้ว ส่วนที่หนึ่งย่อมไม่ถึงแก่ภิกษุผู้มาภายหลัง. พึงให้จากส่วนที่สองตามลำดับพรรษา. ถ้าเข้าสู่อุปจารสีมาแล้วให้ในที่ใดที่หนึ่ง พึงแบ่งในที่ประชุมทั้งหมดเท่านั้น.

---

ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒသ ဘိက္ခူ, ဒသေဝ စ သပ္ပိကုမ္ဘာ ဒိယျန္တိ, ဧကေကကုမ္ဘဝသေနေဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ. ဧကော သပ္ပိကုမ္ဘော ဟောတိ, ဒသ ဘိက္ခူဟိ ဘာဇေတွာ [Pg.108] ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ယထာဌိတံယေဝ ‘‘အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဂဏှန္တိ, ဒုဂ္ဂဟိတံ; ဂတဂတဋ္ဌာနေ သံဃိကမေဝ ဟောတိ. ကုမ္ဘံ ပန အာဝဇ္ဇေတွာ ထာလကေ ထောကံ သပ္ပိံ ကတွာ ‘‘ဣဒံ မဟာထေရဿ ပါပုဏာတိ, အဝသေသံ အမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝတွာ တမ္ပိ ကုမ္ဘေယေဝ အာကိရိတွာ ယထိစ္ဆိတံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ထိနံ သပ္ပိ ဟောတိ, လေခံ ကတွာ ‘‘လေခတော ပရဘာဂေါ မဟာထေရဿ ပါပုဏာတိ, အဝသေသံ အမှာက’’န္တိ ဂဟိတမ္ပိ သုဂ္ဂဟိတံ, ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒတော ဦနာဓိကေသုပိ ဘိက္ခူသု စ သပ္ပိကုမ္ဘေသု စ ဧတေနေဝုပါယေန ဘာဇေတဗ္ဗံ.

ในวิหารใดมีภิกษุ ๑๐ รูป และเนยใส ๑๐ หม้อ อันเขาถวาย พึงแบ่งโดยอำนาจแห่งหม้อละหม้อเท่านั้น. ถ้ามีเนยใสหม้อเดียว พึงแบ่งแล้วรับด้วยภิกษุ ๑๐ รูป. ถ้าภิกษุทั้งหลายรับไปตามที่ตั้งอยู่นั่นเองว่า "ถึงแก่เรา" ชื่อว่ารับไม่ดีแล้ว; ในสถานที่ที่ไปแล้วๆ ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. อนึ่ง พึงเอียงหม้อแล้วทำเนยใสเล็กน้อยในถาด แล้วกล่าวว่า "เนยใสนี้ถึงแก่พระมหาเถระ, เนยใสที่เหลือถึงแก่เรา ๙ รูป" แล้วกล่าวอย่างนั้นแล้ว พึงเทเนยใสนั้นลงในหม้อนั่นเอง แล้วถือเอาไปในที่ที่ต้องการได้. ถ้าเนยใสข้น พึงทำเครื่องหมายแล้วกล่าวว่า "ส่วนข้างโน้นจากเครื่องหมายถึงแก่พระมหาเถระ, ส่วนที่เหลือถึงแก่เรา ๙ รูป" แม้รับอย่างนี้ ชื่อว่ารับดีแล้ว. แม้ในภิกษุผู้หย่อนหรือเกินกว่าประมาณที่กล่าวไว้ และในหม้อเนยใส พึงแบ่งด้วยอุบายนี้เท่านั้น.

---

သစေ ပနေကော ဘိက္ခု, ဧကောပိ ကုမ္ဘော ဟောတိ, ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ‘‘အယံ မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အယံ ပဌမဘာဂေါ မယှံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယဘာဂေါ’’တိ ဧဝံ ထောကံ ထောကမ္ပိ ပါပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧသ နယော နဝနီတာဒီသုပိ. ယသ္မိံ ပန ဝိပ္ပသန္နေ တိလတေလာဒိမှိ လေခါ န သန္တိဋ္ဌတိ, တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘာဇေတဗ္ဗံ. သိင်္ဂိဝေရမရိစာဒိဘေသဇ္ဇမ္ပိ အဝသေသပတ္တထာလကာဒိသမဏပရိက္ခာရောပိ သဗ္ဗော ဝုတ္တာနုရူပေနေဝ နယေန သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ဘာဇေတဗ္ဗောတိ.

อนึ่ง ถ้าภิกษุมีรูปเดียว และหม้อก็มีหม้อเดียว พึงตีระฆังแล้วรับไปว่า "หม้อนี้ถึงแก่เรา" ก็ได้. พึงให้ถึงส่วนเล็กน้อยๆ อย่างนี้ว่า "ส่วนที่หนึ่งนี้ถึงแก่เรา, ส่วนที่สองนี้ถึงแก่เรา" ก็ได้. แม้ในเนยข้นเป็นต้น ก็มีนัยนี้. อนึ่ง ในน้ำมันงาเป็นต้นที่ใสสะอาดเป็นพิเศษใด เครื่องหมายไม่ตั้งอยู่ พึงตักน้ำมันนั้นขึ้นแล้วแบ่ง. แม้เภสัชมีขิงและพริกไทยเป็นต้น และบริขารของสมณะมีบาตรและถาดเล็กเป็นต้นที่เหลือทั้งหมด พึงกำหนดให้ดีแล้วแบ่งโดยนัยที่สมควรแก่ที่กล่าวไว้เท่านั้น.

---

ပါဠိံ အဋ္ဌကထဉ္စေဝ, ဩလောကေတွာ ဝိစက္ခဏော;

သံဃိကေ ပစ္စယေ ဧဝံ, အပ္ပမတ္တောဝ ဘာဇယေတိ.

บัณฑิตผู้พิจารณาแล้วซึ่งพระบาลีและอรรถกถา พึงเป็นผู้ไม่ประมาทแล้วแบ่งปัจจัยอันเป็นของสงฆ์อย่างนี้เท่านั้น.

---

ဣတိ သဗ္ဗာကာရေန ပစ္စယဘာဇနီယကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ด้วยประการฉะนี้ ปัจจัยภาชนีย์กถาอันว่าด้วยการแบ่งปัจจัยโดยประการทั้งปวง จบแล้ว.

---

သမ္မန္နိတွာ ဌပိတယာဂုဘာဇကာဒီဟိ ဘာဇနီယဋ္ဌာနံ အာဂတမနုဿာနံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ ဥပဍ္ဎဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော, အသမ္မတေဟိ ပန အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗော. သမ္မတေန အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇနကေန ဘိက္ခုနာ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တဿ ‘‘သူစိံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတော ဧကာ ဒီဃာ, ဧကာ ရဿာတိ ဒွေ သူစိယော ဒါတဗ္ဗာ. ‘‘အဝိဘတ္တံ သံဃိကံ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ. ပိပ္ဖလကတ္ထိကဿ ဧကော ပိပ္ဖလကော, အဒ္ဓါနကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမဿ ဥပါဟနယုဂဠံ, ကာယဗန္ဓနတ္ထိကဿ ကာယဗန္ဓနံ, ‘‘အံသဗဒ္ဓကော မေ ဇိဏ္ဏော’’တိ အာဂတဿ အံသဗဒ္ဓကော, ပရိဿာဝနတ္ထိကဿ ပရိဿာဝနံ ဒါတဗ္ဗံ. ဓမ္မကရဏတ္ထိကဿ ဓမ္မကရဏော. သစေ ပဋကော န ဟောတိ, ဓမ္မကရဏော ပဋကေန သဒ္ဓိံ ဒါတဗ္ဗော. ‘‘အာဂန္တုကပဋ္ဋံ အာရောပေဿာမီ’’တိ ယာစန္တဿ [Pg.109] ကုသိယာ စ အဍ္ဎကုသိယာ စ ပဟောနကံ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘မဏ္ဍလံ နပ္ပဟောတီ’’တိ အာဂတဿ မဏ္ဍလံ ဧကံ ဒါတဗ္ဗံ, အဍ္ဎမဏ္ဍလာနိ ဒွေ ဒါတဗ္ဗာနိ. ဒွေ မဏ္ဍလာနိ ယာစန္တဿ န ဒါတဗ္ဗာနိ. အနုဝါတပရိဘဏ္ဍတ္ထိကဿ ဧကဿ စီဝရဿ ပဟောနကံ ဒါတဗ္ဗံ. သပ္ပိနဝနီတာဒိအတ္ထိကဿ ဂိလာနဿ ဧကံ ဘေသဇ္ဇံ နာဠိမတ္တံ ကတွာ တတော တတိယကောဋ္ဌာသော ဒါတဗ္ဗော. ဧဝံ တီဏိ ဒိဝသာနိ ဒတွာ နာဠိယာ ပရိပုဏ္ဏာယ စတုတ္ထဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သံဃံ ပုစ္ဆိတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ဂုဠပိဏ္ဍေပိ ဧကဒိဝသံ တတိယဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. ဧဝံ တီဟိ ဒိဝသေဟိ နိဋ္ဌိတေ ပိဏ္ဍေ တတော ပရံ သံဃံ ပုစ္ဆိတွာ ဒါတဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

บุคคลผู้ถูกแต่งตั้งให้เป็นผู้แจกข้าวต้มเป็นต้น พึงให้ส่วนครึ่งหนึ่งแก่คฤหัสถ์ผู้มาถึงสถานที่พึงแจก โดยไม่ต้องบอกกล่าวแก่สงฆ์เลย ส่วนบุคคลผู้ไม่ถูกแต่งตั้ง พึงบอกกล่าวแก่สงฆ์แล้วจึงให้ ภิกษุผู้ถูกแต่งตั้งให้เป็นผู้สามารถสละปัจจัยเล็กน้อย เมื่อกำลังทำกรรมคือจีวร พึงให้เข็มสองเล่ม คือเข็มยาวหนึ่งเล่ม เข็มสั้นหนึ่งเล่ม แก่ภิกษุผู้กล่าวว่า “ขอเข็ม” กิจที่พึงถามว่า “สิ่งของอันเป็นของสงฆ์ที่ยังไม่ได้แบ่ง” ไม่มี พึงให้มีดเล็กหนึ่งเล่มแก่ภิกษุผู้ต้องการมีดเล็ก พึงให้รองเท้าหนึ่งคู่แก่ภิกษุผู้ปรารถนาจะเดินทางไกลในป่ากันดาร พึงให้ประคดเอวแก่ภิกษุผู้ต้องการประคดเอว พึงให้สายสะพายแก่ภิกษุผู้มากล่าวว่า “สายสะพายของข้าพเจ้าเก่าแล้ว” พึงให้ผ้ากรองน้ำแก่ภิกษุผู้ต้องการผ้ากรองน้ำ พึงให้ธมกรกแก่ภิกษุผู้ต้องการธมกรก ถ้าผ้าปิดหน้าธมกรกไม่มี พึงให้ธมกรกพร้อมด้วยผ้าปิดหน้า พึงให้ผ้าพอสำหรับกุสิและอัฑฒกุสิแก่ภิกษุผู้มาขอว่า “ข้าพเจ้าจะติดแผ่นผ้าอาคันตุกะ” พึงให้มณฑลหนึ่งผืนแก่ภิกษุผู้มากล่าวว่า “มณฑลไม่พอ” พึงให้กึ่งมณฑลสองผืน ไม่พึงให้มณฑลสองผืนแก่ภิกษุผู้ขอ พึงให้ผ้าพอสำหรับจีวรหนึ่งผืนแก่ภิกษุผู้ต้องการอนุวาตและปริภัณฑ์ แก่ภิกษุอาพาธผู้ต้องการเนยใส เนยข้น เป็นต้น พึงทำยาชนิดหนึ่งให้มีปริมาณเท่าหนึ่งนาฬิกา แล้วพึงให้ส่วนที่สามจากนั้น ให้ไปอย่างนี้สามวัน เมื่อหนึ่งนาฬิกาเต็มแล้ว ตั้งแต่วันที่สี่เป็นต้นไป พึงบอกกล่าวแก่สงฆ์แล้วจึงให้ แม้ในก้อนน้ำอ้อย พึงให้ส่วนที่สามในวันหนึ่ง เมื่อก้อนน้ำอ้อยหมดไปในสามวันอย่างนี้ หลังจากนั้น พึงบอกกล่าวแก่สงฆ์แล้วจึงให้ ส่วนที่เหลือทั้งหมดเป็นสิ่งที่ชัดเจนแล้ว

---

ပက္ခိကဘတ္တာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องภัตเป็นต้นที่ถวายตามกึ่งเดือน จบแล้ว

---

သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาเสนาสนขันธกะ จบแล้ว

---

၇. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကံ

๗. สังฆเภทกขันธกะ

---

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ

เรื่องการบวชของเจ้าศากยะ 6 พระองค์

---

၃၃၀. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ [Pg.110] အဘိညာတာ အဘိညာတာတိ ပါကဋာ ပါကဋာ. သကျကုမာရာ နာမ ကာဠုဒါယိပ္ပဘုတယော ဒသ ဒူတာ သဒ္ဓိံ ပရိဝါရေဟိ အညေ စ ဗဟူ ဇနာ. အမှာကန္တိ အမှေသု; အမှာကံ ကုလတောတိ ဝါ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဃရာဝါသတ္ထံ အနုသာသိဿာမီတိ ဃရာဝါသေ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ဇာနာပေဿာမိ. ဥဒကံ နိန္နေတဗ္ဗန္တိ ယထာ ဥဒကံ သဗ္ဗဋ္ဌာနေ သမံ ဟောတိ, ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ. နိဒ္ဓါပေတဗ္ဗန္တိ တိဏာနိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာနိ. ဘုသိကာ ဥဒ္ဓရာပေတဗ္ဗာတိ သုခုမပလာလမိဿဓညာ ပလာလိကာ ပလာပေတဗ္ဗာ. ဩပုနာပေတဗ္ဗန္တိ သုခုမပလာလံ အပနေတဗ္ဗံ. တွညေဝ ဃရာဝါသတ္ထေန ဥပဇာနာဟီတိ တွညေဝ ဃရာဝါသတ္ထံ ဇာနာဟိ. အဟံ တယာ ယထာသုခံ ပဗ္ဗဇာဟီတိ ဧတ္ထ အဟံ တယာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ သဟာယသိနေဟေန သဟသာ ဝတ္တုကာမော ဟုတွာ ပုန ရဇ္ဇသိရိလောဘေန ပရိကဍ္ဎိယမာနဟဒယော ‘‘အဟံ တယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ သေသံ ဝတ္တုံ နာသက္ခီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

๓๓๐. ในสังฆเภทกขันธกะ พึงทราบอรรถอย่างนี้: บทว่า 'อภิญญาตา อภิญญาตา' คือ ปรากฏแล้ว ปรากฏแล้ว ชื่อว่าเจ้าศากยะทั้งหลาย มีกาฬุทายีเป็นต้น พร้อมด้วยบริวาร ทูตสิบคน และชนเหล่าอื่นอีกมาก บทว่า 'อัมหากัง' คือ ในพวกเรา หรืออีกนัยหนึ่ง พึงทราบอรรถว่า 'จากตระกูลของเรา' บทว่า 'คหราวาสัตถัง อนุสาสิสสามิ' คือ กิจใดที่พึงทำในคหบดีวิสัย เราจะให้กิจนั้นเป็นที่รู้ บทว่า 'อุทกัง นินเนตัพพัง' คือ พึงทำให้น้ำเสมอกันในทุกที่ พึงทำอย่างนี้ บทว่า 'นิทธาเปตัพพัง' คือ พึงถอนหญ้า บทว่า 'ภุสิกา อุทธราเปตัพพา' คือ พึงกำจัดแกลบที่ปนกับฟางข้าวละเอียด บทว่า 'โอผุนาเปตัพพัง' คือ พึงกำจัดฟางข้าวละเอียด บทว่า 'ตฺวญฺเญว คหราวาสตฺเถน อุปชานาหีติ' คือ ท่านนั่นแหละจงรู้กิจในคหบดีวิสัย ในบทว่า 'อหัง ตยา ยถาสุขัง ปัพพชาหิ' นั้น พึงทราบอรรถว่า ด้วยความรักในสหาย จึงรีบร้อนอยากจะกล่าวว่า 'ข้าพเจ้าจะบวชพร้อมกับท่าน' แต่ใจถูกความโลภในสิริแห่งราชสมบัติฉุดรั้งไว้ จึงกล่าวเพียงว่า 'อหัง ตยา' (ข้าพเจ้ากับท่าน) ไม่สามารถกล่าวคำที่เหลือคือ 'สัทธิง ปัพพชิสสามิ' (จะบวชพร้อมกัน) พึงทราบอรรถอย่างนี้

---

၃၃၁. နိပ္ပာတိတာတိ နိက္ခမိတာ. မာနဿိနောတိ မာနဿယိနော; မာနနိဿိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

๓๓๑. บทว่า 'นิปปาติตา' คือ ถูกขับไล่ออกไปแล้ว บทว่า 'มานัสสีโน' คือ มีมานะเป็นที่พึ่ง หรือพึงทราบอรรถว่า อาศัยมานะ

---

၃၃၂. ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါတိ တတိယမဂ္ဂေန သမူဟတတ္တာ ယဿ စိတ္တေ ကောပါ န သန္တိ. ယသ္မာ ပန ဘဝေါတိ သမ္ပတ္တိ, ဝိဘဝေါတိ ဝိပတ္တိ; တထာ ဘဝေါတိ ဝုဍ္ဎိ, ဝိဘဝေါတိ ဟာနိ; ဘဝေါတိ သဿတံ, ဝိဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒေါ; ဘဝေါတိ ပုညံ, ဝိဘဝေါတိ ပါပံ; ဝိဘဝေါတိ စ အဘဝေါတိ စ အတ္ထတော ဧကမေဝ, တသ္မာ ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ဧတ္ထ ယာ ဧသာ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိဝုဍ္ဎိဟာနိသဿတုစ္ဆေဒပုညပါပဝသေန ဣတိ အနေကပ္ပကာရာ ဘဝါဘဝတာ ဝုစ္စတိ; စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ ယထာသမ္ဘဝံ တေန တေန နယေန တံ ဣတိဘဝါဘဝတဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နာနုဘဝန္တီတိ န သမ္ပာပုဏန္တိ; တဿ ဒဿနံ ဒေဝါနမ္ပိ ဒုလ္လဘန္တိ အဓိပ္ပာယော.

๓๓๒. บทว่า 'ยัสสันตรโต น สันติ โกปา' คือ โทสะทั้งหลายย่อมไม่มีในจิตของบุคคลใด เพราะถูกอนาคามิมรรคถอนรากถอนโคนแล้ว ส่วนเพราะความสมบูรณ์ชื่อว่าภพ ความเสื่อมชื่อว่าวิภพ อีกอย่างหนึ่ง ความเจริญชื่อว่าภพ ความเสื่อมชื่อว่าวิภพ ความเที่ยงชื่อว่าภพ ความขาดสูญชื่อว่าวิภพ บุญชื่อว่าภพ บาปชื่อว่าวิภพ และบทว่า 'วิภพ' กับ 'อภพ' มีอรรถเป็นอันเดียวกัน เพราะฉะนั้น ในบทว่า 'อิติ ภวาภวตัญจะ วีติวัตโต' นั้น พึงทราบอรรถว่า ภพและอภพอันมีประการต่างๆ มากมายอย่างนี้ ที่กล่าวไว้โดยความต่างแห่งความสมบูรณ์ ความเสื่อม ความเจริญ ความเสื่อม ความเที่ยง ความขาดสูญ บุญ บาป บุคคลนั้นล่วงพ้นภพและอภพอันมีประการต่างๆ มากมายอย่างนี้ ด้วยมรรคทั้งสี่ตามสมควร ด้วยนัยนั้นๆ พึงทราบอรรถอย่างนี้ บทว่า 'นานุภวันติ' คือ ย่อมไม่ถึงโดยดี การเห็นบุคคลนั้นเป็นสิ่งที่แม้เทวดาก็หาได้ยาก นี้เป็นพระประสงค์ของพระผู้มีพระภาค

---

၃၃၃. အဟိမေခလိကာတိ အဟိံ ကဋိယံ ဗန္ဓိတွာ. ဥစ္ဆင်္ဂေတိ အင်္ကေ.

๓๓๓. บทว่า 'อหิเมขลิกา' คือ ผูกงูไว้ที่เอว บทว่า 'อุจฉังเคติ' คือ ปรากฏในตัก

---

၃၃၄. သမ္မန္နတီတိ [Pg.111] သမ္မာနေတိ. ယံ တုမော ကရိဿတီတိ ယံ သော ကရိဿတိ.

๓๓๔. บทว่า 'สัมมันนติ' คือ ย่อมทำความเคารพนับถือบูชา บทว่า 'ยัง ตุโม กริสสติ' คือ กิจใดที่อาจารย์นั้นจะทำ

---

ဆသကျပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการบวชของเจ้าศากยะ 6 พระองค์ จบแล้ว

---

ပကာသနီယကမ္မာဒိကထာ

เรื่องปกาชนียกรรมเป็นต้น

---

၃၃၆. ခေဠာသကဿာတိ ဧတ္ထ မိစ္ဆာဇီဝေန ဥပ္ပန္နပစ္စယာ အရိယေဟိ ဝန္တဗ္ဗာ ခေဠသဒိသာ, တထာရူပေ ပစ္စယေ အယံ အဇ္ဈောဟရတီတိ ကတွာ ခေဠာသကောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော.

๓๓๖. ในบทว่า 'เขฬาสกัสสะ' นั้น ปัจจัยทั้งหลายที่เกิดขึ้นด้วยมิจฉาชีพ เป็นสิ่งที่อริยบุคคลพึงคายทิ้ง หรือเหมือนน้ำลาย เทวทัตนี้ย่อมกลืนกินปัจจัยที่มีสภาพเช่นนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสเรียกว่า 'เขฬาสกะ' (ผู้กินน้ำลาย)

---

၃၄၀. ပတ္ထဒ္ဓေန ကာယေနာတိ ပေါတ္ထကရူပသဒိသေန နိစ္စလေန ကာယေန.

๓๔๐. บทว่า 'ปัตถัทเธน กาเยนะ' คือ ด้วยกายที่มั่นคงไม่หวั่นไหวเหมือนรูปหุ่น

---

၃၄၂. မယံ ခေါ ဘဏေ ရာဇဉာတကာ နာမာတိ ရာဇာ အမှေ ဇာနာတီတိ ရာဇဉာတကဿ ဘာဝေန အတ္တာနံ ဥက္ကံသန္တော အာဟ. ပဟဋ္ဌကဏ္ဏဝါလောတိ ဗန္ဓနေ နိစ္စလေ ကတွာ.

๓๔๒. บทว่า 'มยัง โข ภเณ ราชญาตกานามะ' คือ กล่าวด้วยความต้องการจะยกย่องตนเอง หรือโอ้อวดตนเองว่า พระราชาทรงรู้จักเรา บทว่า 'ปหัฏฐกัณณวาโล' คือ มีหูและหางตั้งชัน (เพราะทำให้มั่นคงไม่หวั่นไหวในการผูกมัด)

---

ဒုက္ခဉှိ ကုဉ္ဇရ နာဂမာသဒေါတိ ဘော ကုဉ္ဇရ ဗုဒ္ဓနာဂံ အာသာဒနံ ဝဓကစိတ္တေန ဥပဂမနံ နာမ ဒုက္ခံ. နာဂဟတဿာတိ ဗုဒ္ဓနာဂံ ဃာတကဿ.

บทว่า 'ทุกฺขญฺหิ กุญฺชร นาคมาสโท' คือ ดูก่อนช้างพลาย การเข้าใกล้พระพุทธเจ้าผู้เป็นนาคะ ชื่อว่าการเข้าใกล้ด้วยจิตคิดประทุษร้าย เป็นทุกข์ บทว่า 'นาคหตัสสะ' คือ ของผู้ฆ่าพระพุทธเจ้าผู้เป็นนาคะ

---

ပဋိကုဋိယောဝ ဩသက္ကီတိ တထာဂတာဘိမုခေါယေဝ ပိဋ္ဌိမေဟိ ပါဒေဟိ အဝသက္ကိ. အလက္ခိကောတိ ဧတ္ထ န လက္ခေတီတိ အလက္ခိကော; န ဇာနာတီတိ အတ္ထော, အဟံ ပါပကမ္မံ ကရောမီတိ န ဇာနာတိ. န လက္ခိတဗ္ဗောတိ ဝါ အလက္ခိကော; န ပဿိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

บทว่า 'ปฏิกุฏิโยว โอสักกี' คือ หันหน้าตรงต่อพระตถาคตเท่านั้น ถอยหลังด้วยเท้าทั้งสองข้าง ในบทว่า 'อลักขิโก' นั้น พึงทราบอรรถอย่างนี้ คือ ย่อมไม่รู้จัก เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าอลักขิกะ อรรถว่า ย่อมไม่รู้ คือ ย่อมไม่รู้ว่า 'เรากำลังทำกรรมชั่ว' หรืออีกนัยหนึ่ง ไม่พึงรู้จัก เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าอลักขิกะ อรรถว่า ไม่พึงเห็น

---

၃၄၃. တိကဘောဇနန္တိ ဧတ္ထ တီဟိ ဇနေဟိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘောဇနံ. တံ ပညာပေဿာမီတိ တံ အနုဇာနိဿာမိ. ဂဏဘောဇနေ ပန ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗောတိ. ပဉ္စဝတ္ထုယာစနကထာ သံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. ဗြဟ္မံ ပုညန္တိ သေဋ္ဌံ ပုညံ. ကပ္ပံ သဂ္ဂမှီတိ အာယုကပ္ပမေဝ.

๓๔๓. ในคำว่า ติกโภชนะ นี้ คือ โภชนะที่ภิกษุ ๓ รูปพึงฉัน. คำว่า เราจักบัญญัติโภชนะนั้น คือ เราจักอนุญาตโภชนะนั้น. ส่วนในคณโภชนะ พึงกระทำตามธรรม. เรื่องการขอวัตถุ ๕ ประการ ได้กล่าวไว้แล้วในอรรถกถาสังฆาทิเสส. คำว่า ตลอดกัป คือ ตลอดอายุของกัป (ในนรก). คำว่า พรหมบุญ คือ บุญอันประเสริฐ. คำว่า สวรรค์ตลอดกัป คือ ตลอดอายุของกัปนั่นเอง.

---

ပကာသနီယကမ္မာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องกรรมมีปกาสนียกรรมเป็นต้น จบแล้ว.

---

သံဃဘေဒကကထာ

เรื่องผู้ทำสังฆเภท

---

၃၄၄. အထ ခေါ ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိတွာတိ သော ကိရ ဧဝံ သလာကံ ဂါဟေတွာ တတ္ထေဝ အာဝေဏိကံ ဥပေါသထံ ကတွာ ဂတော, တေနေတံ ဝုတ္တံ.

๓๔๔. ในคำว่า อถ โข เทวทัตโต สังฆัง ภินทิตวา (ครั้นแล้ว พระเทวทัตทำลายสงฆ์) นี้ พระเทวทัตนั้นให้ถือสลากอย่างนี้แล้ว กระทำอุโบสถเฉพาะตนในที่นั้นนั่นเองแล้วไป เพราะเหตุนั้น คำนี้จึงถูกกล่าวไว้.

---

၃၄၅. ပိဋ္ဌိ [Pg.112] မေ အာဂိလာယတီတိ စိရနိသဇ္ဇာယ ဝေဒနာဘိဘူတာ ဗာဓတိ. တမဟံ အာယမိဿာမီတိ တံ အဟံ ပသာရေဿာမိ. အာဒေသနာပါဋိဟာရိယာနုသာသနီ နာမ ‘‘ဧဝမ္ပိ တေ မနော, တထာပိ တေ မနော’’တိ ဧဝံ ပရဿ စိတ္တံ ဇာနိတွာ တဒနုရူပါ ဓမ္မဒေသနာ.

๓๔๕. ในคำว่า ปิฏฐิ เม อาคิลายติ (หลังของเราเมื่อย) คือ หลังที่ถูกเวทนาครอบงำเพราะการนั่งนาน ย่อมเบียดเบียน หรือย่อมเมื่อย. ในคำว่า ตมหัง อายมิสสามิ (เราจักเหยียดหลังนั้น) คือ เราจักเหยียดหลังนั้น. ชื่อว่า อาเทสนาปาฏิหาริยานุสาสนี คือ การแสดงธรรมที่สมควรแก่จิตของผู้อื่น โดยรู้จิตของผู้อื่นว่า “ใจของท่านเป็นอย่างนี้ด้วย ใจของท่านเป็นอย่างนั้นด้วย” ดังนี้.

---

၃၄၆. မမာနုကုဗ္ဗန္တိ မမာနုကိရိယံ ကုရုမာနော. ကပဏောတိ ဒုက္ခိတော. မဟာဝရာဟဿာတိ မဟာနာဂဿ. မဟိံ ဝိကုဗ္ဗတောတိ ပထဝိံ ပဒါလေန္တဿ. ဘိသံ ဃသမာနဿာတိ ဘိသံ ခါဒန္တဿ. နဒီသု ဇဂ္ဂတောတိ ဧတ္ထ သော ကိရ ဟတ္ထိနာဂေါ သာယနှသမယံ တံ နဒိနာမကံ ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟေတွာ ကိလန္တော သဗ္ဗရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ, ဇာလိကံ ကရောတိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘နဒီသု ဇဂ္ဂတော’’တိ.

๓๔๖. ในคำว่า มมานุกุพพันติ คือ ผู้กระทำอาการเลียนแบบของเรา. ในคำว่า กปโณ คือ ผู้มีความทุกข์อย่างยิ่งแล้วจักตาย. ในคำว่า มหาวราหัสสะ คือ ผู้กระทำอาการเลียนแบบช้างใหญ่. ในคำว่า มหิง วิกุพพโต คือ ผู้ทำแผ่นดินให้แตก. ในคำว่า ภิสัง ฆสมานัสสะ คือ ผู้เคี้ยวกอบัว. ในคำว่า นทีสุ ชัคคะโต (ตื่นอยู่ในแม่น้ำ) นี้ ช้างใหญ่ตัวนั้น ลงสู่สระน้ำชื่อว่า นที ในเวลาเย็นแล้ว เล่นอยู่ตลอดทั้งคืน กระทำอาการเลื้อยไปมาเหมือนตาข่าย เพราะเหตุนั้น คำว่า “นทีสุ ชัคคะโต” จึงถูกกล่าวไว้.

---

၃၄၇. သုတာတိ သောတာ. အသန္ဒိဒ္ဓေါ စ အက္ခာတီတိ နိဿန္ဒေဟော ဟုတွာ အက္ခာတိ အနုသန္ဓိဝသေန ယောဇေတွာ ယောဇေတွာ.

๓๔๗. ในคำว่า สุตา คือ ผู้ฟัง. ในคำว่า อสันติทโธ จ อักขาติ คือ เป็นผู้ไม่มีความสงสัยแล้ว ร้อยเรียงถ้อยคำหน้าหลังเข้าด้วยกันแล้วกล่าว.

---

၃၅၀. အပါယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတီတိ အာပါယိကော. ဧဝံ နေရယိကော. ကပ္ပံ ဌဿတီတိ ကပ္ပဋ္ဌော. ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓသဟဿေနာပိ တိကိစ္ဆိတုံ န သက္ကာတိ အတေကိစ္ဆော.

๓๕๐. ในคำว่า จักเกิดในอบาย เพราะเหตุนั้น ชื่อว่า อาปายิกะ. เช่นเดียวกัน ชื่อว่า เนรยิกะ. ในคำว่า จักตั้งอยู่ตลอดกัป เพราะเหตุนั้น ชื่อว่า กัปปัฏฐะ. ในคำว่า ในบัดนี้ แม้พระพุทธเจ้าพันองค์ก็ไม่อาจเยียวยาได้ เพราะเหตุนั้น ชื่อว่า อเตกิจฉะ.

---

မာ ဇာတု ကောစိ လောကသ္မိန္တိ မာ ကဒါစိပိ ကောစိ သတ္တော လောကသ္မိံ. ဥဒပဇ္ဇထာတိ ဥပပဇ္ဇထ. ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာတိ ယသသာ ဇလန္တော ဝိယ ဌိတော. ဒေဝဒတ္တောတိ မေ သုတန္တိ ‘‘ဤဒိသော ဒေဝဒတ္တော’’တိ ဘဂဝတာ သုတမ္ပိ အတ္ထိ, တဒေဝ ဂဟေတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ. သော ပမာဒမနုစိဏ္ဏောတိ ဧတ္ထ ပမာဒံ အနုစိနာတီတိ အနုစိဏ္ဏော, ပမာဒေါ အပ္ပဟီနောတိ အတ္ထော. အာသဇ္ဇ နန္တိ ပါပကေန စိတ္တေန ပတွာ, ဝိသောသေတွာတိ ဝါ အတ္ထော. အဝီစိနိရယံ ပတ္တောတိ ဣဒံ ပန အာသီသာယံ အတီတဝစနံ. ဘေသ္မာတိ ဘယာနကော.

ในคำว่า มา ชาตุ โกจิ โลกัสมิง (ขอสัตว์บางตนในโลกอย่าได้เกิดเลย) คือ ขอสัตว์บางตนในโลกอย่าได้เกิดเลยแม้ในกาลบางคราว. ในคำว่า อุทปัชชถะ (พึงเกิด) คือ อย่าได้เกิดเลย. ในคำว่า ชลังวะ ยสสา อัฏฐาติ (ตั้งอยู่เหมือนรุ่งเรืองด้วยยศ) คือ ตั้งอยู่เหมือนรุ่งเรืองด้วยบริวารและชื่อเสียง. ในคำว่า เทวทัตโตติ เม สุตัง (เราได้ยินว่าเทวทัต) คือ พระผู้มีพระภาคเจ้าเคยได้ยินว่า “เทวทัตเป็นเช่นนี้” ก็มีอยู่ ถือเอาคำนั้นนั่นเองแล้ว คำนี้จึงถูกกล่าวไว้. ในคำว่า โส ปมาทมนุจิณโณ (เขาประพฤติความประมาท) นี้ คือ ย่อมประพฤติความประมาทเนืองๆ หรือย่อมเพิ่มพูนความประมาท เพราะเหตุนั้น ชื่อว่า อนุจิณโณ อรรถว่า ความประมาทยังไม่ละได้แล้ว. ในคำว่า อาสัชชะ นันติ (ถึงแล้ว) คือ ถึงแล้วด้วยจิตอันชั่วช้า หรืออรรถว่า ทำให้เหือดแห้ง. ส่วนคำว่า อเวจีนิรยัง ปัตโต (ถึงอเวจีมหานรก) นี้ เป็นอดีตกาลวิภัตติในอรรถว่า จักต้องเป็นอย่างแน่นอน. ในคำว่า เภสมา (น่ากลัว) คือ น่ากลัว หรือน่ากลัวอย่างยิ่ง.

---

သံဃဘေဒကကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องผู้ทำสังฆเภท จบแล้ว.

---

ဥပါလိပဉှာကထာ

เรื่องปัญหาของพระอุบาลี

---

၃၅၁. ဧကတော ဥပါလိ ဧကောတိ ဓမ္မဝါဒိပက္ခေ ဧကော. ဧကတော ဒွေတိ အဓမ္မဝါဒိပက္ခေ ဒွေ. စတုတ္ထော အနုဿာဝေတီတိ သံဃံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ အဓမ္မဝါဒိစတုတ္ထော [Pg.113] ဟုတွာ အနုဿာဝေတိ; အနုနယန္တော သာဝေတိ ‘‘န တုမှာကံယေဝ နရကဘယံ အတ္ထိ, အမှာကမ္ပိ အတ္ထိ, န အမှာကံ အဝီစိမဂ္ဂေါ ပိဟိတော, န မယံ အကုသလာ န ဘာယာမ. ယဒိ ဟိ အယံ အဓမ္မော အဝိနယော အသတ္ထုသာသနံ ဝါ ဘဝေယျ, န မယံ ဂဏှေယျာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဗောဓေတီတိ အတ္ထော. သလာကံ ဂါဟေတီတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ ပန ‘‘ဣဒံ ဂဏှထ, ဣဒံ ရောစေထာ’’တိ ဝဒန္တော သလာကံ ဂါဟေတိ.

๓๕๑. ในคำว่า เอกโต อุบาลิ เอโก (อุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีหนึ่ง) คือ ฝ่ายธรรมวาทีมีหนึ่ง. ในคำว่า เอกโต ทเว (ฝ่ายหนึ่งมีสอง) คือ ฝ่ายอธรรมวาทีมีสอง. ในคำว่า จตุตโถ อนุสสาวติ (คนที่สี่ประกาศ) คือ ภิกษุอธรรมวาทีเป็นคนที่สี่แล้ว ย่อมประกาศชักชวนว่า “เราจักทำลายสงฆ์” ย่อมชักชวนให้รู้ว่า “ภัยในนรกไม่ได้มีแก่ท่านทั้งหลายเท่านั้น ภัยในนรกก็มีแก่พวกเราด้วย ทางไปอเวจีไม่ได้ปิดกั้นไว้สำหรับพวกเรา พวกเราไม่กลัวอกุศลก็หามิได้ ถ้าหากว่าทิฏฐินี้เป็นอธรรม เป็นอวินัย หรือไม่ใช่คำสอนของพระศาสดา พวกเราก็จะไม่ถือเอาทิฏฐินี้” ดังนี้เป็นต้น โดยนัยว่า “อธรรมเป็นธรรม” อรรถว่า ย่อมให้รู้ซึ่งวัตถุเป็นเหตุแห่งการทำลายสงฆ์ ๑๘ อย่างอย่างนี้. ในคำว่า สลากัง คาเหติ (ให้ถือสลาก) คือ ให้ประกาศชักชวนอย่างนี้แล้ว กล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจงถือเอาทิฏฐินี้ จงชอบใจทิฏฐินี้” ดังนี้แล้ว ย่อมให้ถือสลาก.

---

ဧကတော ဥပါလိ ဒွေ ဟောန္တီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ခေါ ဥပါလိ သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စာတိ ဧဝံ ဟောတိ; န ပန ဧတ္တာဝတာ သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ.

แม้ในบทมีอาทิว่า เอกโต อุบาลิ ทเว โหนติ (อุบาลี ฝ่ายหนึ่งมีสอง) นัยนี้แหละ. ในคำว่า เอวัง โข อุบาลิ สังฆราชี เจวะ โหติ สังฆเภทโส จ (อุบาลี การแตกแยกเป็นแถวแห่งสงฆ์ด้วย การแตกแยกแห่งสงฆ์ด้วย ย่อมมีอย่างนี้) คือ ย่อมมีอย่างนี้ (คือ ฝ่ายหนึ่งมีหนึ่ง อีกฝ่ายหนึ่งมีหนึ่ง บุคคลที่เก้าให้ถือสลาก) แต่สงฆ์ยังไม่แตกแยกด้วยการให้ถือสลากเพียงเท่านี้.

---

ဘိက္ခု ခေါ ဥပါလိ ပကတတ္တော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော သံဃံ ဘိန္ဒတီတိ ဧတ္ထ သိယာ ဧဝံ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ကထံ ပကတတ္တော’’တိ. ကထံ တာဝ န ပကတတ္တော, ရညော ဃာတာပိတတ္တာ ရုဟိရုပ္ပာဒဿ စ ကတတ္တာတိ? တတ္ထ ဝဒါမ – အာဏတ္တိယာ တာဝ ဝိရဒ္ဓတ္တာ ရညော ဃာတာပနံ နတ္ထိ. ‘‘တေန ဟိ တွံ, ကုမာရ, ပိတရံ ဟန္တွာ ရာဇာ ဟောဟိ, အဟံ ဘဂဝန္တံ ဟန္တွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဧဝဉှိ တဿ အာဏတ္တိ. ကုမာရော ပန ရာဇာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ပိတရံ မာရေသိ; ဧဝံ တာဝ အာဏတ္တိယာ ဝိရဒ္ဓတ္တာ ရညော ဃာတာပနံ နတ္ထိ. ရုဟိရုပ္ပာဒေ ပန ကတမတ္တေယေဝ ရုဟိရုပ္ပာဒပစ္စယာ ဘဂဝတာ အဘဗ္ဗတာ န ဝုတ္တာ, န စ သက္ကာ ဘဂဝတော ဝစနံ ဝိနာယေဝ တဿ အဘဗ္ဗတာ အာရောပေတုံ.

ในคำว่า ภิกขุ โข อุบาลิ ปะกะตัตโต สะมานะสังวาสะโก สะมานะสีมายัง ฐิโต สังฆัง ภินทะติ (อุบาลี ภิกษุผู้เป็นปกตัตตะ มีสังวาสเสมอกัน ตั้งอยู่ในสีมาเดียวกัน ย่อมทำลายสงฆ์) นี้ การโจทก์เช่นนี้พึงมีว่า “พระเทวทัตเป็นปกตัตตะได้อย่างไร” เพราะเหตุไรเขาจึงไม่เป็นปกตัตตะ เพราะความเป็นผู้ให้ฆ่าพระราชา หรือเพราะความเป็นผู้ทำโลหิตุปบาทเล่า? ในคำตอบของท่านนั้น เราทั้งหลายจักกล่าวว่า ก่อนอื่น การให้ฆ่าพระราชาไม่มี เพราะความวิบัติแห่งอาณัติ. เพราะอาณัติของพระเทวทัตนั้นมีอย่างนี้ว่า “แน่ะ เจ้าชาย ถ้าอย่างนั้น ท่านจงฆ่าพระบิดาแล้วเป็นพระราชาเถิด เราผู้เป็นอาจารย์จักฆ่าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วเป็นพระพุทธเจ้า” แต่เจ้าชายเป็นพระราชาแล้ว ภายหลังจึงปลงพระชนม์พระบิดา. อย่างนี้ ก่อนอื่น การให้ฆ่าพระราชาไม่มี เพราะความวิบัติแห่งอาณัติ. ส่วนในโลหิตุปบาทนั้น เพียงแค่กระทำโลหิตุปบาท พระผู้มีพระภาคเจ้ายังไม่ตรัสถึงความเป็นผู้ไม่ควร เพราะเหตุแห่งโลหิตุปบาท และไม่อาจยกความเป็นผู้ไม่ควรของเขาขึ้นได้ โดยปราศจากพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้า.

---

‘‘ရုဟိရုပ္ပာဒကော, ဘိက္ခဝေ, အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော, ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ –

“ภิกษุทั้งหลาย ผู้ทำโลหิตุปบาทที่ยังไม่เป็นอุปสัมบัน ไม่พึงให้อุปสมบท ที่เป็นอุปสัมบันแล้ว พึงให้ฉิบหาย” ดังนี้.

---

ဣဒံ ပန ဘဂဝတာ သံဃဘေဒတော ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပကတတ္တေနေဝ တေန သံဃော ဘိန္နောတိ.

ส่วนคำนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ภายหลังจากการทำลายสงฆ์. เพราะเหตุนั้น เราทั้งหลายจึงกล่าวว่า พระเทวทัตนั้นเป็นปกตัตตะนั่นเองแล้วทำลายสงฆ์.

---

အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေန္တီတိအာဒီသု အဋ္ဌာရသသု ဘေဒကရဝတ္ထူသု သုတ္တန္တပရိယာယေန တာဝ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ဓမ္မော, ဒသ အကုသလကမ္မပထာ အဓမ္မော. တထာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဓမ္မော နာမ; တယော သတိပဋ္ဌာနာ[Pg.114], တယော သမ္မပ္ပဓာနာ, တယော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ဆ ဣန္ဒြိယာနိ, ဆ ဗလာနိ, အဋ္ဌ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ စ စတ္တာရော ဥပါဒါနာ, ပဉ္စ နီဝရဏာ, သတ္တ အနုသယာ, အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာတိ စ အယံ အဓမ္မော.

ในวัตถุเป็นเหตุแห่งการทำลายสงฆ์ ๑๘ อย่าง มีบทมีอาทิว่า อธัมมัง ธัมโมติ ทีเปนติ (ย่อมแสดงอธรรมว่าเป็นธรรม) ก่อนอื่น โดยนัยแห่งพระสูตรที่แสดงไว้ กุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นธรรม อกุศลกรรมบถ ๑๐ เป็นอธรรม. อีกอย่างหนึ่ง สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ดังนี้ โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ ชื่อว่า ธรรม. สติปัฏฐาน ๓ สัมมัปปธาน ๓ อิทธิบาท ๓ อินทรีย์ ๖ พละ ๖ โพชฌงค์ ๘ มรรคมีองค์ ๙ ดังนี้ด้วย อุปาทาน ๔ นิวรณ์ ๕ อนุสัย ๗ มิจฉัตตะ ๘ ดังนี้ด้วย ธรรมหมู่นี้เป็นอธรรม.

---

တတ္ထ ယံကိဉ္စိ ဧကံ အဓမ္မကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ကရိဿာမ; ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယကုလံ နိဿာယ နိယျာနိကံ ဘဝိဿတိ, မယဉ္စ လောကေ ပါကဋာ ဘဝိဿာမာ’’တိ တံ အဓမ္မံ ‘‘ဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထယန္တာ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိ ဒီပေန္တိ နာမ. တထေဝ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု စ ဧကံ ဂဟေတွာ အယံ အဓမ္မောတိ ကထေန္တာ ဓမ္မံ အဓမ္မောတိ ဒီပေန္တိ နာမ. ဝိနယပရိယာယေန ပန ဘူတေန ဝတ္ထုနာ စောဒေတွာ သာရေတွာ ယထာပဋိညာယ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဓမ္မော နာမ, အဘူတေန ဝတ္ထုနာ အစောဒေတွာ အသာရေတွာ အပဋိညာယ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ အဓမ္မော နာမ.

ในกองอธรรมเหล่านั้น บุคคลบางพวกถือเอาอธรรมกองใดกองหนึ่ง ไม่จำกัด แล้วกล่าวว่า "เราจักทำอธรรมนี้ให้เป็นธรรม เมื่อทำอย่างนี้ ตระกูลอาจารย์ของเราจักเป็นเครื่องนำออก (จากทุกข์) หรือจักเป็นเลิศ และเราทั้งหลายจักเป็นผู้ปรากฏในโลก" ดังนี้ ชื่อว่าแสดงอธรรมว่าเป็นธรรม โดยการกล่าวอธรรมนั้นว่า "นี้คือธรรม" เช่นเดียวกัน ในกองธรรมทั้งหลาย บุคคลบางพวกถือเอาธรรมกองหนึ่ง แล้วกล่าวว่า "นี้คืออธรรม" ดังนี้ ชื่อว่าแสดงธรรมว่าเป็นอธรรม ส่วนโดยนัยแห่งพระวินัย กรรมที่ควรทำโดยการโจท การให้ระลึกถึงโทษ และการรับสารภาพด้วยเรื่องที่เป็นจริง ชื่อว่าธรรม ส่วนกรรมที่ควรทำโดยไม่โจท ไม่ให้ระลึกถึงโทษ และไม่รับสารภาพด้วยเรื่องที่ไม่เป็นจริง ชื่อว่าอธรรม

---

သုတ္တန္တပရိယာယေန ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော သံဝရော ပဟာနံ ပဋိသင်္ခါတိ အယံ ဝိနယော နာမ, ရာဂါဒီနံ အဝိနယော အသံဝရော အပ္ပဟာနံ အပ္ပဋိသင်္ခါတိ အယံ အဝိနယော နာမ. ဝိနယပရိယာယေန ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ ဉတ္တိသမ္ပတ္တိ အနုဿာဝနသမ္ပတ္တိ သီမာသမ္ပတ္တိ ပရိသာသမ္ပတ္တီတိ အယံ ဝိနယော နာမ, ဝတ္ထုဝိပတ္တိ…ပေ… ပရိသာဝိပတ္တီတိ အယံ အဝိနယော နာမ.

โดยนัยแห่งพระสูตร ธรรมเป็นเครื่องกำจัดราคะ ธรรมเป็นเครื่องกำจัดโทสะ ธรรมเป็นเครื่องกำจัดโมหะ ธรรมเป็นเครื่องสำรวม ธรรมเป็นเครื่องละ และปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาโดยแยบคาย ดังนี้ ชื่อว่าวินัย ส่วนธรรมไม่เป็นเครื่องกำจัดราคะเป็นต้น ธรรมไม่เป็นเครื่องสำรวม ธรรมไม่เป็นเครื่องละ และโมหะไม่เป็นเครื่องพิจารณาโดยแยบคาย ดังนี้ ชื่อว่าอวินัย โดยนัยแห่งพระวินัย ความสมบูรณ์แห่งวัตถุ ความสมบูรณ์แห่งญัตติ ความสมบูรณ์แห่งอนุสาวนา ความสมบูรณ์แห่งสีมา และความสมบูรณ์แห่งบริษัท ดังนี้ ชื่อว่าวินัย ส่วนความวิบัติแห่งวัตถุ...เป็นต้น...ความวิบัติแห่งบริษัท ดังนี้ ชื่อว่าอวินัย

---

သုတ္တန္တပရိယာယေန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ… အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန; တယော သတိပဋ္ဌာနာ, တယော သမ္မပ္ပဓာနာ, တယော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ဆ ဣန္ဒြိယာနိ, ဆ ဗလာနိ, အဋ္ဌ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေန. ဝိနယပရိယာယေန စတ္တာရော ပါရာဇိကာ, တေရသ သံဃာဒိသေသာ, ဒွေ အနိယတာ, တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန; တယော ပါရာဇိကာ, စုဒ္ဒသ သံဃာဒိသေသာ, တယော အနိယတာ, ဧကတ္တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေန.

โดยนัยแห่งพระสูตร สติปัฏฐาน ๔... มรรคมีองค์ ๘ ดังนี้ พระตถาคตตรัสแล้ว กล่าวแล้ว ส่วนสติปัฏฐาน ๓, สัมมัปปธาน ๓, อิทธิบาท ๓, อินทรีย์ ๖, พละ ๖, โพชฌงค์ ๘, มรรคมีองค์ ๙ ดังนี้ พระตถาคตมิได้ตรัส มิได้กล่าว โดยนัยแห่งพระวินัย ปาราชิก ๔, สังฆาทิเสส ๑๓, อนิยต ๒, นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ ดังนี้ พระตถาคตตรัสแล้ว กล่าวแล้ว ส่วนปาราชิก ๓, สังฆาทิเสส ๑๔, อนิยต ๓, นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๑ ดังนี้ พระตถาคตมิได้ตรัส มิได้กล่าว

---

သုတ္တန္တပရိယာယေန ဒေဝသိကံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, မဟာကရုဏာသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကဝေါလောကနံ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန သုတ္တန္တဒေသနာ, ဇာတကကထာတိ ဣဒံ အာစိဏ္ဏံ; န ဒေဝသိကံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ…ပေ… န ဇာတကကထာတိ ဣဒံ အနာစိဏ္ဏံ. ဝိနယပရိယာယေန နိမန္တိတဿ [Pg.115] ဝဿာဝါသံ ဝသိတွာ အပလောကေတွာ စာရိယပက္ကမနံ, ပဝါရေတွာ စာရိယပက္ကမနံ, အာဂန္တုကေဟိ သဒ္ဓိံ ပဌမံ ပဋိသန္ထာရကရဏန္တိ ဣဒံ အာစိဏ္ဏံ; တဿေဝ အာစိဏ္ဏဿ အကရဏံ အနာစိဏ္ဏံ နာမ.

โดยนัยแห่งพระสูตร การเข้าผลสมาบัติทุกวัน, การเข้ามหากรุณาสมาบัติ, การทอดพระเนตรโลกด้วยพุทธจักษุ, การแสดงพระสูตรตามเหตุที่เกิดขึ้น, การตรัสชาดก ดังนี้ ทั้งหมดนี้เป็นพุทธจริยาที่ทรงประพฤติมา ส่วนการไม่เข้าผลสมาบัติทุกวัน...เป็นต้น...การไม่ตรัสชาดก ดังนี้ ทั้งหมดนี้ไม่เป็นพุทธจริยาที่ทรงประพฤติมา โดยนัยแห่งพระวินัย การเสด็จจาริกไปหลังจากทรงจำพรรษาในที่นิมนต์แล้ว และทรงบอกลาผู้ที่นิมนต์, การเสด็จจาริกไปหลังจากทรงปวารณาแล้ว, การทรงปฏิสันถารกับพระอาคันตุกะก่อน ดังนี้ ทั้งหมดนี้เป็นพุทธจริยาที่ทรงประพฤติมา ส่วนการไม่ทรงกระทำพุทธจริยาที่ทรงประพฤติมานั้น ชื่อว่าอนาจิณณะ

---

သုတ္တန္တပရိယာယေန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ ပညတ္တံ နာမ; တယော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… နဝင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဣဒံ အပညတ္တံ နာမ. ဝိနယပရိယာယေန စတ္တာရော ပါရာဇိကာ…ပေ… တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ ပညတ္တံ နာမ; တယော ပါရာဇိကာ…ပေ… ဧကတ္တိံသ နိဿဂ္ဂိယာ ပါစိတ္တိယာတိ ဣဒံ အပညတ္တံ နာမ.

โดยนัยแห่งพระสูตร สติปัฏฐาน ๔... มรรคมีองค์ ๘ ดังนี้ ธรรมทั้งหมดนี้ชื่อว่าบัญญัติแล้ว ส่วนสติปัฏฐาน ๓... มรรคมีองค์ ๙ ดังนี้ ธรรมทั้งหมดนี้ชื่อว่ามิได้บัญญัติ โดยนัยแห่งพระวินัย ปาราชิก ๔... นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ ดังนี้ วินัยทั้งหมดนี้ชื่อว่าบัญญัติแล้ว ส่วนปาราชิก ๓... นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๑ ดังนี้ วินัยทั้งหมดนี้ชื่อว่ามิได้บัญญัติ

---

‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿ, အထေယျစိတ္တဿ, န မရဏာဓိပ္ပာယဿ, အနုလ္လပနာဓိပ္ပာယဿ, န မောစနာဓိပ္ပာယဿာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တာ အနာပတ္တိ အနာပတ္တိ နာမ. ‘‘ဇာနန္တဿ, ထေယျစိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ အာပတ္တိ အာပတ္တိ နာမ. ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓာ လဟုကာပတ္တိ နာမ, ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဂရုကာပတ္တိ နာမ. ဆ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သာဝသေသာပတ္တိ နာမ, ဧကော ပါရာဇိကာပတ္တိက္ခန္ဓော အနဝသေသာပတ္တိ နာမ. ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိ နာမ, ပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓာ အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိ နာမ.

อนาบัติที่ตรัสไว้ในสิกขาบทนั้นๆ ว่า "อนาบัติแก่ผู้ไม่รู้, อนาบัติแก่ผู้ไม่มีจิตคิดขโมย, อนาบัติแก่ผู้ไม่มีเจตนาจะให้ตาย, อนาบัติแก่ผู้ไม่มีเจตนาจะยกย่อง, อนาบัติแก่ผู้ไม่มีเจตนาจะให้พ้น" ดังนี้ ชื่อว่าอนาบัติ ส่วนอาบัติที่ตรัสไว้โดยนัยว่า "อาบัติแก่ผู้รู้, อาบัติแก่ผู้มีจิตคิดขโมย" ดังนี้เป็นต้น ชื่อว่าอาบัติ กองอาบัติ ๕ ชื่อว่าลหุกาบัติ (อาบัติเบา) กองอาบัติ ๒ (ปาราชิก สังฆาทิเสส) ชื่อว่าครุกาบัติ (อาบัติหนัก) กองอาบัติ ๖ (เว้นปาราชิก) ชื่อว่าสาวเสสาบัติ (อาบัติมีส่วนเหลือ) กองอาบัติปาราชิก ๑ ชื่อว่าอนวเสสาบัติ (อาบัติไม่มีส่วนเหลือ) กองอาบัติ ๒ (ปาราชิก สังฆาทิเสส) ชื่อว่าทุฏฐุลลาบัติ (อาบัติหยาบ) กองอาบัติ ๕ (เว้นปาราชิก สังฆาทิเสส) ชื่อว่าอทุฏฐุลลาบัติ (อาบัติไม่หยาบ)

---

ပုရိမနယေနေဝ ပနေတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဓမ္မံ ‘‘အဓမ္မော အယ’’န္တိ ကထယန္တာ ‘‘ဓမ္မံ အဓမ္မော’’တိ ဒီပေန္တိ နာမ. အဝိနယံ ‘‘ဝိနယော အယ’’န္တိ…ပေ… အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိံ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိ အယ’’န္တိ ကထယန္တာ ‘‘အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိံ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တီ’’တိ ဒီပေန္တိ နာမ. ဧဝံ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ဝါ…ပေ… ‘‘အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိံ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တီ’’တိ ဝါ ဒီပေတွာ ပက္ခံ လဘိတွာ စတုန္နံ သံဃကမ္မာနံ အညတရံ သံဃကမ္မံ ဧကသီမာယံ ဝိသုံ ကရောန္တေဟိ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေ ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ အပကဿန္တီ’’တိအာဒိ.

ต่อไป ในบทว่า "ธรรมัง อธัมโมติ ทีเปนติ" เป็นต้นนี้ ภิกษุทั้งหลายกล่าวธรรมที่มีประเภทที่กล่าวแล้วโดยนัยก่อนนั่นเองว่า "นี้คืออธรรม" ดังนี้ ชื่อว่าแสดงธรรมว่าเป็นอธรรม ภิกษุทั้งหลายกล่าวอวินัยว่า "นี้คือวินัย"...เป็นต้น...กล่าวอทุฏฐุลลาบัติว่า "นี้คือทุฏฐุลลาบัติ" ดังนี้ ชื่อว่าแสดงอทุฏฐุลลาบัติว่าเป็นทุฏฐุลลาบัติ อย่างนี้ คือเมื่อแสดงอธรรมว่าเป็นธรรม...เป็นต้น...หรือแสดงอทุฏฐุลลาบัติว่าเป็นทุฏฐุลลาบัติแล้ว ได้พวกแล้ว เมื่อภิกษุทั้งหลายทำสังฆกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งในสังฆกรรม ๔ อย่าง แยกกันในสีมาเดียวกัน ชื่อว่าสงฆ์แตกกัน เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า "ภิกษุเหล่านั้นย่อมแยกออกด้วยวัตถุ ๑๘ ประการเหล่านี้" เป็นต้น

---

တတ္ထ အပကဿန္တီတိ ပရိသံ အာကဍ္ဎန္တိ, ဝိဇဋေန္တိ, ဧကမန္တံ ဥဿာရေန္တိ စ. အဝပကာသန္တီတိ အတိ ဝိယ ပကာသေန္တိ ယထာ ဝိသံသဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ, ဧဝံ ကရောန္တိ. အာဝေနိန္တိ ဝိသုံ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ ဥပါလိ သံဃော ဘိန္နော ဟောတီတိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသသု ဘေဒကရဝတ္ထူသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဒီပေတွာ တေန တေန ကာရဏေန ‘‘ဣမံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’’တိ သညာပေတွာ သလာကံ ဂါဟာပေတွာ ဝိသုံ သံဃကမ္မေ ကတေ သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ. ပရိဝါရေ [Pg.116] ပန ‘‘ပဉ္စဟိ ဥပါလိ အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တဿ ဣမိနာ ဣဓ ဝုတ္တေန သံဃဘေဒလက္ခဏေန အတ္ထတော နာနာကရဏံ နတ္ထိ. တံ ပနဿ နာနာကရဏာဘာဝံ တတ္ထေဝ ပကာသယိဿာမ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ในบทว่า "เต อิเมหิ" เป็นต้นนั้น คำว่า "อปกัสสันติ" คือย่อมดึงบริษัท, ย่อมทำให้คลี่คลาย, และย่อมเคลื่อนย้ายไปข้างหนึ่ง คำว่า "อวปกาสันติ" คือย่อมประกาศอย่างยิ่ง โดยอาการที่ภิกษุทั้งหลายไม่ปะปนกัน ย่อมทำอย่างนั้น คำว่า "อาเวนินติ" คือแยกกัน ดูกรอุบาลี สงฆ์แตกกันด้วยอาการเพียงเท่านี้ ดังนี้ เมื่อแสดงวัตถุอย่างใดอย่างหนึ่งในวัตถุ ๑๘ ประการที่เป็นเหตุแห่งการแตกกันอย่างนี้ ทำให้เข้าใจด้วยเหตุนั้นๆ ว่า "จงถือเอาสิ่งนี้, จงชอบใจสิ่งนี้" ดังนี้ ให้จับสลากแล้ว เมื่อทำสังฆกรรมแยกกัน ชื่อว่าสงฆ์แตกกัน ส่วนในปริวารปาฬิ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "ดูกรอุบาลี สงฆ์ย่อมแตกกันด้วยอาการ ๕ ประการ" เป็นต้น ลักษณะแห่งการแตกกันของสงฆ์ที่ตรัสไว้ในสังฆเภทกขันธกะนี้ กับคำนั้น ไม่มีข้อแตกต่างกันโดยอรรถ ส่วนการที่ไม่มีข้อแตกต่างกันนั้น เราจักแสดงให้ปรากฏในปริวารปาฬินั้นเอง ส่วนที่เหลือทั้งหมดเป็นสิ่งที่เปิดเผยชัดเจน

---

ဥပါလိပဉှာကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอุบาลีปัญหา จบแล้ว.

---

သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาว่าด้วยสังฆเภทกขันธกะ จบแล้ว.

---

၈. ဝတ္တက္ခန္ဓကံ

๘. ขันธกะว่าด้วยวัตร

---

အာဂန္တုကဝတ္တကထာ

เรื่องวัตรของพระอาคันตุกะ

---

၃၅၇. ဝတ္တက္ခန္ဓကေ [Pg.117] ဣဒါနိ အာရာမံ ပဝိသိဿာမီတိ ဣမိနာ ဥပစာရသီမသမီပံ ဒဿေတိ; တသ္မာ ဥပစာရသီမံ ပတွာ ဥပါဟနာဩမုဉ္စနာဒိ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗံ. ဂဟေတွာတိ ဥပါဟနဒဏ္ဍကေန ဂဟေတွာ. ပဋိက္ကမန္တီတိ သန္နိပတန္တိ. ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ပတ္ထရိတဗ္ဗံ. ဂေါစရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ‘‘ဂေါစရဂါမော အာသန္နေ ဥဒါဟု ဒူရေ, ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတဗ္ဗံ ဥဒါဟု ဒိဝါ’’တိ ဧဝံ ဘိက္ခာစာရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. အဂေါစရော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ဝါ ဂါမော ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခော ဝါ ဂါမော; ယတ္ထ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ ဘိက္ခာ ဒိယျတိ, သောပိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ပါနီယံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကိံ ဣမိဿာ ပေါက္ခရဏိယာ ပါနီယံယေဝ ပိဝန္တိ, နဟာနာဒိပရိဘောဂမ္ပိ ကရောန္တီ’’တိ ဧဝံ ပါနီယဉ္စေဝ ပရိဘောဇနီယဉ္စ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကေသုစိ ဌာနေသု ဝါဠမိဂါ ဝါ အမနုဿာ ဝါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ကံ ကာလံ ပဝိသိတဗ္ဗံ, ကံ ကာလံ နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ.

๓๕๗. ในวัตตขันธกะ ด้วยบทว่า 'บัดนี้จักเข้าไปสู่อาราม' นี้ ทรงแสดงถึงเขตใกล้สีมาอุปจาระ เพราะฉะนั้น เมื่อถึงสีมาอุปจาระแล้ว พึงทำวัตรทั้งหมด มีการถอดรองเท้าเป็นต้น คำว่า 'ถือเอาแล้ว' คือ ถือเอารองเท้าด้วยไม้สำหรับเกี่ยวรองเท้า คำว่า 'เมื่อกลับมา' คือ ย่อมประชุมกัน คำว่า 'พึงปูลาด' คือ พึงปูลาด คำว่า 'พึงถามโคจร' คือ พึงถามกิจการบิณฑบาตอย่างนี้ว่า 'หมู่บ้านสำหรับบิณฑบาตอยู่ใกล้หรืออยู่ไกล พึงเที่ยวบิณฑบาตแต่เช้าตรู่ หรือพึงเที่ยวบิณฑบาตในเวลากลางวัน' ชื่อว่าอโคจร คือ หมู่บ้านของพวกมิจฉาทิฐิก็ดี หรือหมู่บ้านที่มีภิกษาถูกจำกัด คือให้ภิกษาแก่ภิกษุรูปเดียวหรือสองรูป แม้หมู่บ้านนั้นก็พึงถาม คำว่า 'พึงถามน้ำดื่ม' คือ พึงถามทั้งน้ำดื่มและน้ำใช้สอยอย่างนี้ว่า 'ในสระโบกขรณีนี้ ดื่มแต่น้ำดื่มเท่านั้นหรือ หรือว่าทำการใช้สอยมีการอาบน้ำเป็นต้นด้วย' ในบางแห่ง สัตว์ร้ายก็ดี อมนุษย์ก็ดี ย่อมมี เพราะฉะนั้น พึงถามอย่างนี้ว่า 'พึงเข้าไปในเวลาไหน พึงออกในเวลาไหน'

---

ဗဟိ ဌိတေနာတိ ဗဟိ နိက္ခမန္တဿ အဟိနော ဝါ အမနုဿဿ ဝါ မဂ္ဂံ ဒတွာ ဌိတေန နိလ္လောကေတဗ္ဗော. သစေ ဥဿဟတိ သောဓေတဗ္ဗောတိ ယဒိ သက္ကောတိ, သဗ္ဗော ဝိဟာရော သောဓေတဗ္ဗော. အသက္ကောန္တေန အတ္တနော ဝသနောကာသော ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော. သဗ္ဗံ သောဓေတုံ သက္ကောန္တဿ ပန ဒဿိတေ ဝိဟာရသောဓနဝတ္တေ ဝိနိစ္ဆယော မဟာခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

คำว่า 'ยืนอยู่ภายนอก' คือ พึงมองดูโดยยืนให้ทางแก่งูหรืออมนุษย์ที่ออกมาภายนอก คำว่า 'ถ้าสามารถ พึงชำระ' คือ ถ้าสามารถ พึงชำระวิหารทั้งหมด ภิกษุผู้ไม่สามารถ พึงชำระที่อยู่ของตน แต่สำหรับภิกษุผู้สามารถชำระทั้งหมด การวินิจฉัยในวัตรการชำระวิหารที่แสดงไว้ พึงทราบด้วยนัยที่กล่าวไว้ในมหาวรรคเท่านั้น

---

အာဂန္တုကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอาคันตุกวัตรจบลงแล้ว

---

အာဝါသိကဝတ္တကထာ

เรื่องอาวาสิกวัตร

---

၃၅၉. အာဝါသိကဝတ္တေ – အာသနံ ပညပေတဗ္ဗန္တိ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ ဝုဍ္ဎတရေ အာဂတေ စီဝရကမ္မံ ဝါ နဝကမ္မံ ဝါ ဌပေတွာပိ ကာတဗ္ဗံ. စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇန္တေန သမ္မဇ္ဇနိံ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဝတ္တံ ကာတုံ အာရဘိတဗ္ဗံ. ပဏ္ဍိတော ဟိ [Pg.118] အာဂန္တုကော ‘‘သမ္မဇ္ဇာဟိ တာဝ စေတိယင်္ဂဏ’’န္တိ ဝက္ခတိ. ဂိလာနဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တေန ပန သစေ နာတိအာတုရော ဂိလာနော ဟောတိ, ဘေသဇ္ဇံ အကတွာ ဝတ္တမေဝ ကာတဗ္ဗံ. မဟာဂိလာနဿ ပန ဘေသဇ္ဇမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ပဏ္ဍိတော ဟိ အာဂန္တုကော ‘‘ကရောဟိ တာဝ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ ဝက္ခတိ. ပါနီယေန ပုစ္ဆန္တေန သစေ သကိံ အာနီတံ ပါနီယံ သဗ္ဗံ ပိဝတိ, ‘‘ပုန အာနေမီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗောယေဝ. အပိစ ဗီဇနေနပိ ဗီဇိတဗ္ဗော, ဗီဇန္တေန သကိံ ပါဒပိဋ္ဌိယံ ဗီဇိတွာ သကိံ မဇ္ဈေ သကိံ သီသေ ဗီဇိတဗ္ဗံ, ‘‘အလံ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေန တတော မန္ဒတရံ ဗီဇိတဗ္ဗံ. ပုန ‘‘အလ’’န္တိ ဝုတ္တေန တတော မန္ဒတရံ ဗီဇိတဗ္ဗံ. တတိယဝါရံ ဝုတ္တေန ဗီဇနီ ဌပေတဗ္ဗာ. ပါဒါပိဿ ဓောဝိတဗ္ဗာ, ဓောဝိတွာ သစေ အတ္တနော တေလံ အတ္ထိ, တေန မက္ခေတဗ္ဗာ. နော စေ အတ္ထိ, တဿ သန္တကေန မက္ခေတဗ္ဗာ. ဥပါဟနာပုဉ္ဆနံ ပန အတ္တနော ရုစိဝသေန ကာတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဟေတ္ထ ‘‘သစေ ဥဿဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဥပါဟနာ အပုဉ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. ‘‘ကတ္ထ မယှံ သေနာသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ပုစ္ဆိတေန သေနာသနံ ပညပေတဗ္ဗံ, ‘‘ဧတံ တုမှာကံ သေနာသနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဧဝံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပပ္ဖောဋေတွာ ဟိ ပတ္ထရိတုံ ပန ဝဋ္ဋတိယေဝ.

๓๕๙. ในอาวาสิกวัตร วัตรทั้งหมดมีคำว่า 'พึงปูอาสนะ' เป็นต้น พึงทำแม้ต้องพักการทำจีวรหรือการงานใหม่ไว้ก่อน เมื่อภิกษุผู้แก่พรรษากว่ามาถึง ภิกษุผู้กวาดลานเจดีย์ พึงวางไม้กวาดลงแล้ว พึงเริ่มทำวัตรแก่ภิกษุอาคันตุกะรูปนั้น เพราะภิกษุอาคันตุกะผู้มีปัญญาจักกล่าวว่า 'จงกวาดลานเจดีย์ไปก่อนเถิด' แต่ภิกษุผู้กำลังทำยาให้คนไข้ ถ้าคนไข้ไม่ป่วยหนักมาก พึงทำวัตรเท่านั้นโดยไม่ต้องทำยา แต่สำหรับคนไข้หนัก พึงทำยาเท่านั้น เพราะภิกษุอาคันตุกะผู้มีปัญญาจักกล่าวว่า 'จงทำยาไปก่อนเถิด' ภิกษุอาวาสิกผู้ถามเรื่องน้ำดื่ม ถ้าภิกษุอาคันตุกะดื่มน้ำที่นำมาให้ครั้งเดียวจนหมด พึงถามว่า 'จะให้นำมาอีกไหม' อนึ่ง พึงพัดให้ด้วย ภิกษุผู้พัด พัดที่หลังเท้าครั้งหนึ่งแล้ว พึงพัดที่กลางตัวครั้งหนึ่ง ที่ศีรษะครั้งหนึ่ง เมื่อภิกษุอาคันตุกะกล่าวว่า 'พอแล้ว' พึงพัดให้เบาลงกว่านั้น เมื่อกล่าวว่า 'พอแล้ว' อีกครั้ง พึงพัดให้เบาลงกว่านั้นอีก เมื่อกล่าวเป็นครั้งที่สาม พึงวางพัดลง พึงล้างเท้าให้ภิกษุอาคันตุกะรูปนั้นด้วย ล้างแล้วถ้ามีน้ำมันของตน พึงทาด้วยน้ำมันนั้น ถ้าไม่มี พึงทาด้วยน้ำมันของภิกษุอาคันตุกะรูปนั้น แต่การเช็ดรองเท้า พึงทำตามความพอใจของตน เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสไว้ในที่นี้ว่า 'ถ้าสามารถ' เพราะฉะนั้น แม้ภิกษุผู้ไม่เช็ดรองเท้า ก็ไม่มีอาบัติ เมื่อภิกษุอาคันตุกะถามว่า 'เสนาสนะของข้าพเจ้าถึงที่ไหน' ภิกษุอาวาสิกพึงจัดเสนาสนะให้ตามส่วน พึงบอกอย่างนี้ว่า 'เสนาสนะนี้ถึงแก่ท่าน' ความจริง แม้การสะบัดแล้วปูลาดก็ย่อมควรแท้

---

နဝကဿ ဝတ္တေ – ပါနီယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဧတံ ပါနီယံ ဂဟေတွာ ပိဝါဟီ’’တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ပရိဘောဇနီယေပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. မဟာအာဝါသေပိ အတ္တနော သန္တိကံ သမ္ပတ္တဿ အာဂန္တုကဿ ဝတ္တံ အကာတုံ န လဘတိ.

ในวัตรของภิกษุผู้บวชใหม่ คำว่า 'พึงบอกน้ำดื่ม' คือ พึงบอกอย่างนี้ว่า 'จงถือน้ำดื่มนี้แล้วดื่มเถิด' ในน้ำใช้สอยก็นัยนี้เหมือนกัน ที่เหลือเหมือนกับวัตรของอาคันตุกะก่อนหน้านี้ แม้ในวัดใหญ่ ก็ไม่พึงงดเว้นการทำวัตรแก่ภิกษุอาคันตุกะที่มาถึงตน

---

အာဝါသိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอาวาสิกวัตรจบลงแล้ว

---

ဂမိကဝတ္တကထာ

เรื่องคมิกวัตร

---

၃၆၀. ဂမိကဝတ္တေသု ဒါရုဘဏ္ဍန္တိ သေနာသနက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ မဉ္စပီဌာဒိ. မတ္တိကာဘဏ္ဍမ္ပိ ရဇနဘာဇနာဒိ သဗ္ဗံ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပဘေဒမေဝ. တံ သဗ္ဗံ အဂ္ဂိသာလာယ ဝါ အညတရသ္မိံ ဝါ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ပဋိသာမေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အနောဝဿကေ ပဗ္ဘာရေပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သေနာသနံ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ယံ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ, ယတ္ထ ဥပစိကာ နာရောဟန္တိ, တံ အနာပုစ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. စတူသု ပါသာဏကေသူတိအာဒိ ဥပစိကာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ ပဏ္ဏသာလာဒိသေနာသနေ ကတ္တဗ္ဗာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အပ္ပေဝ နာမ အင်္ဂါနိပိ သေသေယျုန္တိ အယံ အဇ္ဈောကာသေ ဌပိတမှိ အာနိသံသော. ဩဝဿကဂေဟေ ပန တိဏေသု စ မတ္တိကာပိဏ္ဍေသု စ ဥပရိ ပတန္တေသု မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂါနိပိ ဝိနဿန္တိ.

๓๖๐. ในคมิกวัตร คำว่า 'เครื่องใช้ไม้' คือ เครื่องใช้ไม้มีเตียงและตั่งเป็นต้น ที่กล่าวไว้ในเสนาสนขันธกะ แม้เครื่องใช้ดินก็มีหม้อต้มน้ำย้อมเป็นต้น ทั้งหมดนั้นเป็นเครื่องใช้ที่มีประเภทตามที่กล่าวไว้ในเสนาสนขันธกะนั้น พึงเก็บรักษาเครื่องใช้ทั้งหมดนั้นไว้ในโรงไฟก็ดี หรือในที่ปลอดภัยอื่นใดก็ดี แล้วจึงไป พึงวางไว้ในซอกเขาที่ฝนไม่ตกต้องก็ได้ ในบทว่า 'พึงบอกลาเสนาสนะ' นี้ เสนาสนะใดที่ทำไว้บนหลังแผ่นหินก็ดี หรือบนเสาหินก็ดี ที่ปลวกไม่ขึ้น แม้ภิกษุผู้ไม่บอกลาเสนาสนะนั้น ก็ไม่มีอาบัติ บทว่า 'บนหินสี่ก้อน' เป็นต้น พระผู้มีพระภาคตรัสไว้เพื่อแสดงอาการที่พึงทำในเสนาสนะมีศาลาใบไม้เป็นต้น ซึ่งเป็นที่เกิดของปลวก คำว่า 'แม้ส่วนประกอบก็อาจเหลืออยู่' นี้เป็นอานิสงส์เมื่อวางไว้ในที่โล่งแจ้ง แต่ในเรือนที่ฝนตกต้อง เมื่อหญ้าและก้อนดินตกลงมาข้างบน แม้ส่วนประกอบของเตียงและตั่งก็ย่อมเสียหายได้

---

ဂမိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องคมิกวัตรจบลงแล้ว

---

အနုမောဒနဝတ္တကထာ

เรื่องอนุโมทนาวัตร

---

၃၆၂. အနုမောဒနဝတ္ထုသ္မိံ [Pg.119] ဣဒ္ဓံ အဟောသီတိ သမ္ပန္နံ အဟောသိ. စတူဟိ ပဉ္စဟီတိ သံဃတ္ထေရေန အနုမောဒနတ္ထာယ နိသိန္နေ ဟေဋ္ဌာ ပဋိပါဋိယာ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ. အနုထေရေ နိသိန္နေ မဟာထေရေန စ ဟေဋ္ဌာ စ တီဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စမေ နိသိန္နေ ဥပရိ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သံဃတ္ထေရေန ဟေဋ္ဌာ ဒဟရဘိက္ခုသ္မိံ အဇ္ဈိဋ္ဌေပိ သံဃတ္ထေရတော ပဋ္ဌာယ စတူဟိ နိသီဒိတဗ္ဗမေဝ. သစေ ပန အနုမောဒကော ဘိက္ခု ‘‘ဂစ္ဆထ ဘန္တေ, အာဂမေတဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒတိ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. မဟာထေရေန ‘‘ဂစ္ဆာမ အာဝုသော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝဒတိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဗဟိဂါမေ အာဂမေဿာမာ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာပိ ဗဟိဂါမံ ဂန္တွာ အတ္တနော နိဿိတကေ ‘‘တုမှေ တဿ အာဂမနံ အာဂမေထာ’’တိ ဝတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သစေ ပန မနုဿာ အတ္တနော ရုစိကေန ဧကေန အနုမောဒနံ ကာရေန္တိ, နေဝ တဿ အနုမောဒတော အာပတ္တိ, န မဟာထေရဿ ဘာရော ဟောတိ. ဥပနိသိန္နကထာယမေဝ ဟိ မနုဿေသု ကထာပေန္တေသု မဟာထေရော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော, မဟာထေရေန စ အနုမောဒနာယ အဇ္ဈိဋ္ဌောဝ အာဂမေတဗ္ဗောတိ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏံ. ဝစ္စိတောတိ သဉ္ဇာတဝစ္စော; ဝစ္စပီဠိတောတိ အဓိပ္ပာယော.

๓๖๒. ในอนุโมทนาวัตรนั้น คำว่า “อิทธัง อโหสิ” หมายถึง “สำเร็จแล้วหรือ?” คำว่า “จตูหิ ปัญจหิ” หมายถึง เมื่อพระสังฆเถระนั่งเพื่ออนุโมทนา (หรือเพื่อแสดงธรรมเกี่ยวกับภัตตาหาร) พระเถระ ๔ รูปพึงนั่งเรียงลำดับลงไปข้างล่าง เมื่อพระอนุเถระนั่ง พระมหาเถระและพระเถระ ๓ รูปที่อยู่ข้างล่างพระอนุเถระพึงนั่ง เมื่อพระเถระรูปที่ ๕ นั่ง พระเถระ ๔ รูปพึงนั่งข้างบน แม้เมื่อพระสังฆเถระชักชวนภิกษุหนุ่มที่อยู่ข้างล่าง ก็พึงนั่ง ๔ รูปโดยเริ่มจากพระสังฆเถระเท่านั้น หรือพึงรอเท่านั้น อนึ่ง หากภิกษุผู้อนุโมทนา (หรือผู้แสดงธรรมเกี่ยวกับภัตตาหาร) กล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านทั้งหลายจงไปเถิด กิจที่พึงรอไม่มี” ก็เป็นการสมควรที่จะไป เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า “อาวุโส เราทั้งหลายจะไป” และภิกษุผู้อนุโมทนากล่าวว่า “ขอท่านทั้งหลายจงไปเถิด” แม้ดังนี้ก็เป็นการสมควรที่จะไป แม้ตั้งใจว่า “เราทั้งหลายจะรออยู่ภายนอกหมู่บ้าน” แล้วไปภายนอกหมู่บ้าน บอกแก่ศิษย์ของตนว่า “ท่านทั้งหลายจงรอการมาของภิกษุผู้อนุโมทนานั้นเถิด” ก็เป็นการสมควรที่จะไปเท่านั้น อนึ่ง หากมนุษย์ทั้งหลายให้ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่ตนพอใจอนุโมทนา ภิกษุผู้อนุโมทนานั้นก็ไม่เป็นอาบัติ และพระมหาเถระก็ไม่มีภาระ อันที่จริง ในอุปนิสินนกถา (การแสดงธรรมขณะนั่ง) เท่านั้น เมื่อมนุษย์ทั้งหลายให้แสดงธรรม พระมหาเถระพึงบอกกล่าว และพระมหาเถระพึงรอเฉพาะภิกษุที่ถูกชักชวนให้อนุโมทนาเท่านั้น นี้เป็นลักษณะในอนุโมทนาวัตรนี้ คำว่า “วัจจิโต” หมายถึง “มีอุจจาระเกิดขึ้นแล้ว” คำว่า “วัจจปีฬิโต” หมายถึง “ถูกอุจจาระเบียดเบียน” นี้เป็นความประสงค์ของพระเถระผู้สังคายนา

---

အနုမောဒနဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องอนุโมทนาวัตรจบลงแล้ว.

---

ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တကထာ

เรื่องภัตตัคควัตร

---

၃၆၄. ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေ ‘‘အန္တောဂါမော ဝါ ဟောတု ဝိဟာရော ဝါ, မနုဿာနံ ပရိဝေသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တေန စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓနမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. န ထေရေ ဘိက္ခူ အနုပခဇ္ဇာတိ ထေရေ ဘိက္ခူ အတိအလ္လီယိတွာ န နိသီဒိတဗ္ဗံ. သစေ မဟာထေရဿ နိသိန္နာသနေန သမကံ အာသနံ ဟောတိ, ဗဟူသု အာသနေသု သတိ ဧကံ ဒွေ အာသနာနိ ဌပေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ ပညတ္တာသနေသု အနိသီဒိတွာ မဟာထေရေန နိသီဒါတိ ဝုတ္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ. နော စေ မဟာထေရော ဝဒတိ, ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, အာသနံ ဥစ္စ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘နိသီဒါ’’တိ ဝုတ္တေ နိသီဒိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ဧဝံ အာပုစ္ဆိတေပိ န ဝဒတိ, နိသီဒန္တဿ အနာပတ္တိ; မဟာထေရဿေဝ အာပတ္တိ. နဝကော ဟိ ဧဝရူပေ အာသနေ အနာပုစ္ဆာ နိသီဒန္တော အာပဇ္ဇတိ, ထေရော အာပုစ္ဆိတေ အနနုဇာနန္တော. န သံဃာဋိံ ဩတ္ထရိတွာတိ န သံဃာဋိံ အဝတ္ထရိတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ.

๓๖๔. ในภัตตัคควัตรนั้น มีกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า “ไม่ว่าจะเป็นภายในหมู่บ้านหรือในอาราม ภิกษุผู้ไปสู่สถานที่ที่มนุษย์ทั้งหลายถวายภัตตาหาร พึงห่มจีวรและคาดประคดเอวเท่านั้นจึงจะสมควร” คำว่า “นะ เถเร ภิกขู อนุปขชชาติ” หมายถึง ไม่พึงนั่งชิดหรือเบียดเสียดพระเถระทั้งหลาย หากมีอาสนะที่เสมอกับอาสนะที่พระมหาเถระนั่ง เมื่อมีอาสนะจำนวนมาก พึงเว้นอาสนะหนึ่งหรือสองอาสนะแล้วจึงนั่ง ภิกษุทั้งหลายพึงนับจำนวนแล้วไม่พึงนั่งบนอาสนะที่จัดไว้ก่อน เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า “จงนั่งเถิด” จึงพึงนั่ง หากพระมหาเถระไม่กล่าว ก็พึงกราบเรียนว่า “ท่านเจ้าข้า อาสนะนี้สูงไป” เมื่อพระมหาเถระกล่าวว่า “จงนั่งเถิด” จึงพึงนั่ง อนึ่ง หากแม้กราบเรียนขออนุญาตแล้ว พระมหาเถระไม่กล่าว ภิกษุผู้นั่งก็ไม่มีอาบัติ มีอาบัติเฉพาะพระมหาเถระเท่านั้น อันที่จริง ภิกษุใหม่ผู้นั่งบนอาสนะเช่นนั้นโดยไม่ขออนุญาต ย่อมเป็นอาบัติ ส่วนพระเถระเมื่อถูกขออนุญาตแล้วไม่ยอมอนุญาต ก็ย่อมเป็นอาบัติ คำว่า “นะ สังฆาฏิง โอตถริตวาติ” หมายถึง ไม่พึงปูผ้าสังฆาฏิแล้วนั่งทับ

---

ဥဘောဟိ [Pg.120] ဟတ္ထေဟီတိ ပတ္တဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒက္ခိဏောဒကံ ပန ပုရတော အာဓာရကေ ပတ္တံ ဌပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သာဓုကန္တိ ဥဒကသဒ္ဒံ အကရောန္တေန.

คำว่า “อุโภหิ หัตเถหิ” นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงน้ำสำหรับล้างบาตร อนึ่ง น้ำทักษิโณทกพึงรับโดยวางบาตรไว้บนฐานรองบาตรข้างหน้า คำว่า “สาธุกัง” หมายถึง โดยไม่ทำเสียงน้ำ

---

သူပဿ ဩကာသောတိ ယထာ သူပဿ ဩကာသော ဟောတိ; ဧဝံ မတ္တာယ ဩဒနော ဂဏှိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သမကံ သမ္ပာဒေဟီတိ ဣဒံ န ကေဝလံ သပ္ပိအာဒီသုယေဝ ဩဒနေပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သပ္ပိအာဒီသု ပန ယံ အပ္ပံ ဟောတိ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ အနုရူပကံ, တံ သဗ္ဗေသံ သမကံ သမ္ပာဒေဟီတိ ဝုတ္တေ မနုဿာနံ ဝိဟသာ ဟောတိ, တသ္မာ တာဒိသံ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ဂဟေတွာ သေသံ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

คำว่า “สูปัสสะ โอกาโส” หมายถึง พึงรับข้าวในปริมาณที่พอมีที่ว่างสำหรับแกง นี้เป็นอรรถ คำว่า “สมกัง สัมปาเทหิ” นี้ ไม่พึงกล่าวเฉพาะในเนยใสเป็นต้นเท่านั้น แม้ในข้าวก็พึงกล่าวด้วย อนึ่ง ในเนยใสเป็นต้น หากสิ่งใดมีน้อย พอเหมาะสำหรับภิกษุรูปเดียวหรือสองรูป เมื่อกล่าวว่า “จงจัดให้เท่ากันแก่ภิกษุทั้งหมด” ย่อมทำให้มนุษย์ลำบาก เพราะฉะนั้น พึงรับสิ่งเช่นนั้นเพียงครั้งเดียวหรือสองครั้ง แล้วไม่พึงรับส่วนที่เหลือ

---

န တာဝ ထေရေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ယံ ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခုကံ ဘတ္တဂ္ဂံ, ယတ္ထ မနုဿာ သဗ္ဗေသံ ပါပေတွာ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပန မဟာဘတ္တဂ္ဂံ ဟောတိ, ယတ္ထ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဥဒကံ ဒိယျတိ, တတ္ထ ယထာသုခံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

คำว่า “นะ ตาวะ เถเรนะ ภุญชิตัพพันติ” นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงโรงฉันที่มีภิกษุจำนวนจำกัด ซึ่งมนุษย์ทั้งหลายประสงค์จะถวายภัตตาหารโดยใส่ลงในบาตรของภิกษุทุกรูป อนึ่ง ในโรงฉันใหญ่ ซึ่งภิกษุทั้งหลายฉันในที่แห่งหนึ่ง และน้ำถูกถวายในที่แห่งหนึ่ง ในโรงฉันใหญ่นั้น พึงฉันได้ตามสบาย

---

န တာဝ ဥဒကန္တိ ဣဒံ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အန္တရာ ပိပါသိတေန ပန ဂလေ ဝိလဂ္ဂါမိသေန ဝါ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဟတ္ထာ န ဓောဝိတဗ္ဗာ. သစေ မနုဿာ ‘‘ဓောဝထ ဘန္တေ ပတ္တဉ္စ ဟတ္ထေ စာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဘိက္ခူ ဝါ ‘‘တုမှေ ဥဒကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝဋ္ဋတိ.

คำว่า “นะ ตาวะ อุทะกัง” นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงน้ำสำหรับล้างมือ อนึ่ง แม้พระองค์ตรัสหมายถึงน้ำล้างมือว่า “ยังไม่พึงรับน้ำ” แต่ในระหว่างนั้น ภิกษุผู้กระหายจัด หรือมีอาหารติดคอ พึงดื่มน้ำแล้วล้างมือได้ หากมนุษย์ทั้งหลายกล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ขอท่านทั้งหลายจงล้างบาตรและมือเถิด” หรือหากภิกษุทั้งหลายกล่าวว่า “ท่านทั้งหลายจงรับน้ำเถิด” ก็เป็นการสมควรที่จะรับ

---

နိဝတ္တန္တေနာတိ ဘတ္တဂ္ဂတော ဥဋ္ဌာယ နိဝတ္တန္တေန သံဃေန ဧဝံ နိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ကထံ? ‘‘နဝကေဟီ’’တိ သဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္ဗာဓေသု ဟိ ဃရေသု မဟာထေရာနံ နိက္ခမနောကာသော န ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ နိဝတ္တန္တေဟိ ပန နဝကေဟိ ဂေဟဒွါရေ ဌတွာ ထေရေသု နိက္ခန္တေသု ပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗံ. သစေ ပန မဟာထေရာ ဓုရေ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, နဝကာ အန္တောဂေဟေ, ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ပဋိပါဋိယာ ဧဝ နိက္ခမိတဗ္ဗံ. ကာယေန ကာယံ အဃဋ္ဋေန္တေန ယထာ အန္တရေန မနုဿာ ဂန္တုံ သက္ကောန္တိ, ဧဝံ ဝိရဠာယ ပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗံ.

คำว่า “นิวตตันเตนาติ” แสดงว่าหมู่ภิกษุผู้กลับจากโรงฉัน พึงกลับด้วยอาการอย่างนี้ตามที่ระบุไว้ในพระบาลี จะกลับอย่างไร? พึงทราบทั้งหมดตั้งแต่คำว่า “นะวะเกหิ” เป็นต้นไป อันที่จริง ในเรือนที่คับแคบ ไม่มีที่สำหรับพระมหาเถระจะออกไป เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสคำว่า “นะวะเกหิ” เป็นต้นอย่างนี้ อนึ่ง ภิกษุใหม่ทั้งหลายผู้กลับไปก่อนอย่างนี้ พึงยืนอยู่ที่ประตูเรือน เมื่อพระเถระทั้งหลายออกไปแล้ว พึงเดินไปตามลำดับ อนึ่ง หากพระมหาเถระทั้งหลายนั่งอยู่ที่ประตู และภิกษุใหม่ทั้งหลายนั่งอยู่ภายในเรือน ก็พึงออกไปตามลำดับโดยเริ่มจากอาสนะของพระเถระเท่านั้น พึงเดินไปตามลำดับอย่างห่างๆ โดยไม่ให้กายกระทบกาย เพื่อที่มนุษย์ทั้งหลายจะสามารถเดินผ่านช่องว่างไปได้

---

ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องภัตตัคควัตรจบลงแล้ว.

---

ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တကထာ

เรื่องปิณฑจาริกวัตร

---

၃၆၆. ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တေ – ကမ္မံ ဝါ နိက္ခိပတီတိ ကပ္ပာသံ ဝါ သုပ္ပံ ဝါ မုသလံ ဝါ ယံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ, ဌိတာ ဝါ နိသိန္နာ ဝါ ဟောန္တိ, တံ နိက္ခိပတိ[Pg.121]. န စ ဘိက္ခာဒါယိကာယာတိ ဣတ္ထီ ဝါ ဟောတု ပုရိသော ဝါ, ဘိက္ခာဒါနသမယေ မုခံ န ဥလ္လောကေတဗ္ဗံ.

๓๖๖. ในปิณฑจาริกวัตรนั้น คำว่า “กัมมัง วา นิกขิปตีติ” หมายถึง (ผู้ถวาย) วางสิ่งของที่ตนถือทำงานอยู่ ไม่ว่าจะเป็นฝ้าย กระด้ง หรือสาก ไม่ว่าจะยืนอยู่หรือนั่งอยู่ก็ตาม คำว่า “นะ จะ ภิกขาธายิกายาติ” หมายถึง ไม่ว่าจะเป็นหญิงหรือชาย ในเวลาถวายภิกษา ไม่พึงเงยหน้ามอง

---

ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องปิณฑจาริกวัตรจบลงแล้ว.

---

အာရညိကဝတ္တကထာ

เรื่องอารัญญิกวัตร

---

၃၆၈. အာရညိကဝတ္တေ – သေနာသနာ ဩတရိတဗ္ဗန္တိ ဝသနဋ္ဌာနတော နိက္ခမိတဗ္ဗံ.

๓๖๘. ในอารัญญิกวัตรนั้น คำว่า “เสนาสนะ โอตริตัพพันติ” หมายถึง พึงออกจากที่อยู่

---

ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာတိ ဧတ္ထ သစေ ဗဟိဂါမေ ဥဒကံ နတ္ထိ, အန္တောဂါမေယေဝ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အထ ဗဟိဂါမေ အတ္ထိ, ဗဟိဂါမေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပတ္တော ဓောဝိတွာ ဝေါဒကော ကတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတဗ္ဗော.

ในคำว่า “ปัตตัง ถวิกายะ ปักขิปิตวาติ” นี้ หากน้ำไม่มีนอกหมู่บ้าน ก็พึงทำกิจภัตตาหารภายในหมู่บ้านเท่านั้น หากมีน้ำนอกหมู่บ้าน ก็พึงทำกิจภัตตาหารนอกหมู่บ้าน ล้างบาตร ทำให้ไม่มีน้ำ แล้วพึงใส่บาตรลงในถุง

---

ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗန္တိ သစေ ဘာဇနာနိ နပ္ပဟောန္တိ, ပါနီယမေဝ ပရိဘောဇနီယမ္ပိ ကတွာ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ. ဘာဇနံ အလဘန္တေန ဝေဠုနာဠိကာယပိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ. တမ္ပိ အလဘန္တဿ ယထာ သမီပေ ဥဒကအာဝါဋော ဟောတိ, ဧဝံ ကာတဗ္ဗံ. အရဏိသဟိတေ သတိ အဂ္ဂိံ အကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ စ အာရညိကဿ, ဧဝံ ကန္တာရပ္ပဋိပန္နဿာပိ အရဏိသဟိတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ဂဏဝါသိနော ပန တေန ဝိနာပိ ဝဋ္ဋတိ. နက္ခတ္တာနေဝ နက္ခတ္တပဒါနိ.

พึงจัดตั้งน้ำสำหรับใช้สอย หากภาชนะไม่พอ พึงทำน้ำสำหรับดื่มให้เป็นน้ำสำหรับใช้สอยด้วยแล้วจัดตั้งไว้ ภิกษุผู้อยู่ป่าเมื่อไม่ได้ภาชนะ พึงจัดตั้งน้ำไว้ด้วยกระบอกไม้ไผ่ก็ได้ แม้เมื่อไม่ได้กระบอกไม้ไผ่นั้น พึงทำโดยประการที่บ่อน้ำจะพึงมีในที่ใกล้ เมื่อมีไม้สีไฟ แม้การไม่ก่อไฟก็ควร อนึ่ง ไม้สีไฟเป็นสิ่งที่พึงปรารถนาสำหรับภิกษุผู้อยู่ป่าฉันใด แม้สำหรับภิกษุผู้เดินทางในป่ากันดารก็ฉันนั้น แต่สำหรับภิกษุผู้อยู่ร่วมกับคณะ แม้ไม่มีไม้สีไฟนั้นก็ควร นักษัตรทั้งหลายนั่นแหละ ชื่อว่าบทแห่งนักษัตร

---

အာရညိကဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องวัตรของภิกษุผู้อยู่ป่า

---

သေနာသနဝတ္တကထာ

เรื่องวัตรเกี่ยวกับเสนาสนะ

---

၃၆၉. သေနာသနဝတ္တေ – ဒွါရံ နာမ ယသ္မာ မဟာဝဠဉ္ဇံ, တသ္မာ တတ္ထ အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထိ, သေသာနိ ပန ဥဒ္ဒေသဒါနာဒီနိ အာပုစ္ဆိတွာဝ ကာတဗ္ဗာနိ. ဒေဝသိကမ္ပိ အာပုစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အထာပိ ‘‘ဘန္တေ အာပုစ္ဆိတမေဝ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တေ ဝုဍ္ဎတရော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, သယမေဝ ဝါ ‘‘တွံ ယထာသုခံ ဝိဟရာဟီ’’တိ ဝဒတိ; ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သဘာဂဿ ဝိဿာသေနာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ယေန ဝုဍ္ဎော တေန ပရိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ဝုဍ္ဎာဘိမုခေန ပရိဝတ္တိတဗ္ဗံ. ဘောဇနသာလာဒီသုပိ ဧဝမေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

๓๖๙. ในวัตรเกี่ยวกับเสนาสนะ – วินิจฉัยดังนี้ ชื่อว่าประตู เพราะเป็นของที่มหาชนใช้สอยมาก ฉะนั้น กิจที่ต้องขออนุญาตในที่นั้นจึงไม่มี แต่กิจที่เหลือมีการให้ส่วนแบ่งเป็นต้น พึงขออนุญาตก่อนจึงทำ แม้การขออนุญาตทุกวันก็ควร อนึ่ง เมื่อภิกษุกล่าวว่า 'ท่านขอรับ ขอให้เป็นการขออนุญาตไว้เลยเถิด' ดังนี้ แล้วภิกษุผู้แก่กว่ารับว่า 'ดีละ' หรือภิกษุผู้แก่กว่ากล่าวเองว่า 'เธอจงอยู่ตามสบายเถิด' ดังนี้ แม้อย่างนี้ก็ควร แม้ด้วยความคุ้นเคยกับภิกษุผู้มีอัธยาศัยเสมอกันก็ควรเหมือนกัน คำว่า 'พึงหันไปทางที่ภิกษุผู้แก่กว่าอยู่' คือ พึงหันหน้าไปทางภิกษุผู้แก่กว่าแล้วจึงกลับ แม้ในโรงฉันเป็นต้น ก็พึงปฏิบัติอย่างนี้เหมือนกัน

---

သေနာသနဝတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องวัตรเกี่ยวกับเสนาสนะ

---

ဇန္တာဃရဝတ္တာဒိကထာ

เรื่องวัตรเกี่ยวกับเรือนไฟเป็นต้น

---

၃၇၁. ဇန္တာဃရဝတ္တေ – ပရိဘဏ္ဍန္တိ ဗဟိဇဂတိ.

๓๗๑. ในวัตรเกี่ยวกับเรือนไฟ – คำว่า ปริภัณฑ์ ได้แก่ พื้นดินภายนอก

---

၃၇၃. အာစမနဝတ္ထုသ္မိံ [Pg.122] – သတိ ဥဒကေတိ ဧတ္ထ သစေ ဥဒကံ အတ္ထိ, ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ပန နတ္ထိ, ဘာဇနေန နီဟရိတွာ အာစမိတဗ္ဗံ. ဘာဇနေ အသတိ ပတ္တေန နီဟရိတဗ္ဗံ. ပတ္တေပိ အသတိ အသန္တံ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဣဒံ အတိဝိဝဋံ ပုရတော အညံ ဥဒကံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂတဿ ဥဒကံ အလဘန္တဿေဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ ဟောတိ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ, ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အနုမောဒနမ္ပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာဂတပဋိပါဋိယာတိ ဝစ္စကုဋိယံ ပဿာဝဋ္ဌာနေ နှာနတိတ္ထေတိ တီသုပိ အာဂတပဋိပါဋိယေဝ ပမာဏံ.

๓๗๓. ในเรื่องน้ำสำหรับชำระ – วินิจฉัยดังนี้ ในคำว่า เมื่อมีน้ำ นี้ หากมีน้ำ แต่ไม่มีที่กำบัง พึงตักน้ำออกมาด้วยภาชนะแล้วชำระ เมื่อไม่มีภาชนะ พึงตักออกมาด้วยบาตร เมื่อไม่มีแม้บาตร ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ เมื่อภิกษุคิดว่า 'ที่นี้เปิดเผยเกินไป ข้างหน้าคงจะมีน้ำอื่น' แล้วเดินไป แต่ยังไม่ได้น้ำ ก็ถึงเวลาเที่ยวบิณฑบาตเสียก่อน เมื่อเป็นเช่นนั้น พึงเช็ดด้วยไม้หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วไป แม้การฉันและการอนุโมทนาก็ควร คำว่า ตามลำดับที่มา คือ ในส้วมก็ดี ในที่ถ่ายปัสสาวะก็ดี ในท่าอาบน้ำก็ดี ในที่ทั้ง ๓ นี้ ลำดับของผู้ที่มาถึงก่อนนั่นแหละเป็นประมาณ

---

၃၇၄. ဝစ္စကုဋိဝတ္တေ – န ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တေနာတိ အယံ ဝစ္စကုဋိယာပိ အဝစ္စကုဋိယာပိ သဗ္ဗတ္ထေဝ ပဋိက္ခေပေါ. န ဖရုသေန ကဋ္ဌေနာတိ ဖာလိတကဋ္ဌေန ဝါ ခရေန ဝါ ဂဏ္ဌိကေန ဝါ ကဏ္ဋကေန ဝါ သုသိရေန ဝါ ပူတိနာ ဝါ န အဝလေခိတဗ္ဗံ. အဝလေခနကဋ္ဌံ ပန အဂ္ဂဟေတွာ ပဝိဋ္ဌဿ အာပတ္တိ နတ္ထိ.

๓๗๔. ในวัตรเกี่ยวกับส้วม – วินิจฉัยดังนี้ คำว่า ไม่พึงเคี้ยวไม้สีฟัน นี้ เป็นข้อห้ามในที่ถ่ายอุจจาระทุกแห่ง ไม่ว่าจะเป็นในส้วมหรือมิใช่ส้วมก็ตาม คำว่า ไม่พึงขูดด้วยไม้ที่หยาบ คือ ไม่พึงขูดด้วยไม้ที่แตกก็ดี ไม้ที่หยาบก็ดี ไม้ที่มีปุ่มก็ดี ไม้ที่มีหนามก็ดี ไม้ที่เป็นโพรงก็ดี ไม้ที่ผุก็ดี อนึ่ง ภิกษุผู้เข้าไปโดยไม่ได้ถือไม้สำหรับขูดเข้าไปด้วย ไม่มีอาบัติ

---

န အာစမနသရာဝကေတိ သဗ္ဗသာဓာရဏဋ္ဌာနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တတြ ဟိ အညေ အညေ အာဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဥဒကံ န သေသေတဗ္ဗံ. ယံ ပန သံဃိကေပိ ဝိဟာရေ ဧကဒေသေ နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယ ကတံ ဌာနံ ဟောတိ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနံ ဝါ, တသ္မိံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိရေစနံ ပိဝိတွာ ပုနပ္ပုနံ ပဝိသန္တဿာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

คำว่า ไม่พึงเหลือน้ำไว้ในโถสำหรับชำระ นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงสถานที่ที่เป็นของสาธารณะทั่วไป เพราะในที่นั้น ภิกษุอื่นๆ ย่อมมา ฉะนั้น จึงไม่พึงเหลือน้ำไว้ แต่สถานที่ใดแม้ในวิหารของสงฆ์ที่จัดไว้เพื่อการไปมาประจำของตนเอง หรือเป็นที่ส่วนตัว ในสถานที่นั้นควรเหลือน้ำไว้ได้ แม้สำหรับภิกษุผู้ดื่มยาถ่ายแล้วเข้าออกบ่อยๆ ก็ควรเหมือนกัน

---

ဦဟတာတိ ဦဟဒိတာ; ဗဟိ ဝစ္စမက္ခိတာတိ အတ္ထော. ဓောဝိတဗ္ဗာတိ ဥဒကံ အာဟရိတွာ ဓောဝိတဗ္ဗာ. ဥဒကံ အတ္ထိ, ဘာဇနံ နတ္ထိ, အသန္တံ နာမ ဟောတိ. ဘာဇနံ အတ္ထိ, ဥဒကံ နတ္ထိ, ဧတမ္ပိ အသန္တံ. ဥဘယေ ပန အသတိ အသန္တမေဝ, ကဋ္ဌေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ပုဉ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

คำว่า อูหตา คือ ถ่ายอุจจาระรดไว้ คำว่า พหิ วัจจมักขิตา ความว่า เปรอะเปื้อนอุจจาระภายนอก คำว่า โธวิตัพพา คือ พึงนำน้ำมาล้างเสีย หากมีน้ำแต่ไม่มีภาชนะ ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ หากมีภาชนะแต่ไม่มีน้ำ แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำ อนึ่ง เมื่อไม่มีทั้งสองอย่าง ก็ชื่อว่าไม่มีน้ำแน่นอน พึงเช็ดด้วยไม้หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วไป ส่วนที่เหลือในวัตรทั้งปวงก็ชัดเจนอยู่แล้ว

---

ဇန္တာဃရဝတ္တာဒိကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องวัตรเกี่ยวกับเรือนไฟเป็นต้น

---

ဝတ္တက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

จบการอธิบายวัตรขันธกะ

---

၉. ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကံ

๙. ปาติโมกขัฏฐปนขันธกะ (ขันธกะว่าด้วยการงดปาติโมกข์)

---

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ

เรื่องการขอให้สวดปาติโมกข์

---

၃၈၃. ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကေ [Pg.123] – (နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာတိ အရုဏုဋ္ဌိတကာလေပိ ဟိ နန္ဒိမုခါ ဝိယ ရတ္တိ ခါယတိ. တေနာဟ ‘‘နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ’’တိ. အန္တောပူတိန္တိ အတ္တစိတ္တသန္တာနေ ကိလေသပူတိဘာဝေန အန္တောပူတိံ. အဝဿုတန္တိ ကိလေသဝဿနဝသေန အဝဿုတံ. ကသမ္ဗုကဇာတန္တိ အာကိဏ္ဏဒေါသတာယ သံကိလိဋ္ဌဇာတံ.) ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမာတိ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ အာနန္ဒ ပရိသာ’’တိ ဝစနံ သုတွာယေဝ ဟိ တေန ပက္ကမိတဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ အပက္ကမိတွာ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတိ, အစ္ဆရိယမိဒန္တိ ဒဿေတိ.

๓๘๓. ในปาติโมกขัฏฐปนขันธกะ – วินิจฉัยดังนี้ (ในคำว่า 'ในราตรีอันมีหน้าเป็นที่น่ายินดี' นี้ เพราะแม้ในเวลาอรุณขึ้น ราตรีก็ยังปรากฏเหมือนมีใบหน้าอันน่ายินดี ฉะนั้น พระสังคีติกาจารย์จึงกล่าวว่า 'ในราตรีอันมีหน้าเป็นที่น่ายินดี' คำว่า 'ผู้เน่าใน' คือ ผู้มีความเน่าเพราะกิเลสในสันดานจิตของตน คำว่า 'ผู้ชุ่มโชก' คือ ผู้ชุ่มโชกด้วยอำนาจแห่งการไหลออกของกิเลส คำว่า 'ผู้เป็นดังขยะ' คือ ผู้มีความเศร้าหมองเพราะมีโทษเกลื่อนกล่น) คำว่า 'แม้จนถึงการจับแขน' นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงว่า 'ดูก่อนอานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์' เมื่อได้ยินพระดำรัสนี้แล้ว บุคคลนั้นพึงหลีกไปเสีย แต่เมื่อไม่หลีกไป โมฆบุรุษนั้นยังรออยู่จนถึงการถูกจับแขน ช่างน่าอัศจรรย์จริงหนอ

---

၃၈၄. န အာယတကေနေဝ ပပါတောတိ န ပဌမမေဝ ဂမ္ဘီရော; အနုပုဗ္ဗေန ဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော. ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီတိ ဝီစီနံ ဩသက္ကနကန္ဒရံ မရိယာဒဝေလံ နာတိက္ကမတိ. တီရံ ဝါဟေတီတိ တီရတော အပ္ပေတိ; ဥဿာရေတီတိ အတ္ထော. အညာပဋိဝေဓောတိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ.

๓๘๔. คำว่า 'ไม่เป็นเหวชันลึกไปทีเดียว' ความว่า ไม่ลึกตั้งแต่แรก แต่ลึกไปตามลำดับ คำว่า 'ธรรมที่ตั้งมั่นไม่ล่วงเลยฝั่ง' คือ ไม่ล่วงเลยฝั่งที่เป็นขอบเขตคือเหวที่คลื่นซัดลงไป คำว่า 'พัดพาเข้าหาฝั่ง' ความว่า ทำให้ถึงฝั่ง คือให้ขึ้นไปบนฝั่ง คำว่า 'การแทงตลอดความรู้' คือ การบรรลุอรหัตตผล

---

၃၈၅. ဆန္နမတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝိဝရန္တော အညံ နာပဇ္ဇတိ ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

๓๘๕. คำว่า 'ย่อมตกหนักแก่ผู้ปกปิด' นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงการที่ภิกษุต้องอาบัติแล้วปกปิดไว้ ย่อมต้องอาบัติใหม่อีก คำว่า 'ย่อมไม่ตกหนักแก่ผู้เปิดเผย' นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสหมายถึงการที่ภิกษุต้องอาบัติแล้วเปิดเผย ย่อมไม่ต้องอาบัติอื่นอีก

---

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องการขอให้สวดปาติโมกข์

---

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာ

เรื่องผู้ควรฟังปาติโมกข์

---

၃၈၆. ဌပိတံ ဟောတိ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧတ္ထ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဌပိတမ္ပိ အဋ္ဌပိတံ ဟောတိ, ခေတ္တေ ဌပိတမေဝ ပန ဌပိတံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော, ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ယာဝ ရေ-ကာရံ ဘဏတိ, တာဝ ဌပေတဗ္ဗံ, ဣဒဉှိ ခေတ္တံ. ယျ-ကာရေ ပန ဝုတ္တေ ဌပေန္တေန ပစ္ဆာ ဌပိတံ နာမ ဟောတိ. ‘‘သုဏာတု မေ’’တိ အနာရဒ္ဓေယေဝ ဌပေန္တေန ပုရေ ဌပိတံ ဟောတိ.

๓๘๖. ในคำว่า 'ปาติโมกข์ถูกงดไว้' นี้ วินิจฉัยดังนี้ แม้จะงดไว้ก่อนหรือหลังญัตติ ก็ชื่อว่ายังไม่ได้งด แต่การงดไว้ในเขตเท่านั้นจึงชื่อว่างดแล้ว ฉะนั้น ในญัตติที่ว่า 'สุณาตุ เม ภนฺเต สงฺโฆ อชฺชุโปสโถ ปณฺณรโส ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกัลฺลํ สงฺโฆ อุโปสถํ กเรยฺย' นี้ พึงงดไว้ตราบเท่าที่ยังกล่าวอักษร 'เร' อยู่ เพราะนี่คือเขต แต่เมื่อกล่าวอักษร 'ยยะ' แล้ว ภิกษุผู้งดไว้ ชื่อว่างดไว้ภายหลัง เมื่อยังไม่ทันเริ่มกล่าวว่า 'สุณาตุ เม' แล้วงดไว้ ชื่อว่างดไว้ก่อน

---

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จบเรื่องผู้ควรฟังปาติโมกข์

---

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ

เรื่องการงดปาติโมกข์ที่ชอบด้วยธรรมและไม่ชอบด้วยธรรม

---

၃၈၇. အမူလိကာယ [Pg.124] သီလဝိပတ္တိယာ ပါတိမောက္ခံ ဌပေတိ အကတာယာတိ တေန ပုဂ္ဂလေန သာ ဝိပတ္တိ ကတာ ဝါ ဟောတု အကတာ ဝါ, ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကဿ သညာအမူလိကဝသေန အမူလိကာ ဟောတိ. ကတာကတာယာတိ ကတဉ္စ အကတဉ္စ ဥဘယံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.

๓๘๗. คำว่า 'ระงับปาติโมกข์ด้วยสีลวิบัติที่ไม่มีมูลฐาน แม้ยังไม่เกิดขึ้น' นั้น หมายถึง วิบัตินั้น อันบุคคลนั้นทำแล้วก็ดี ยังไม่ทำก็ดี วิบัติย่อมเป็นอมูลิกา (ไม่มีมูลฐาน) โดยความเป็นแห่งสัญญาที่ไม่มีมูลฐานของภิกษุผู้ระงับปาติโมกข์. คำว่า 'ทำแล้วและยังไม่ทำ' นี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยถือเอาทั้งสองอย่าง คือที่ทำแล้วและที่ยังไม่ทำ.

---

ဓမ္မိကံ သာမဂ္ဂိံ န ဥပေတီတိ ကမ္မံ ကောပေတုကာမတာယ သံဃဿ ကမ္မေ ကရီယမာနေ နေဝ အာဂစ္ဆတိ, န ဆန္ဒံ ဒေတိ, သမ္မုခီဘူတောဝ ပဋိက္ကောသတိ, တေန ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ဣစ္စဿာပိ သာပတ္တိကဿေဝ ပါတိမောက္ခံ ဌပိတံ ဟောတိ. ပစ္စာဒိယတီတိ ‘‘ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မ’’န္တိ ပစ္စာဒိယတိ, တေန ဥက္ကောဋနကေန ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိ. ဣစ္စဿာပိ သာပတ္တိကဿေဝ ပါတိမောက္ခံ ဌပိတံ ဟောတိ.

คำว่า 'ไม่เข้าถึงความพร้อมเพรียงอันเป็นธรรม' นั้น หมายถึง เพราะความประสงค์จะให้กรรมเสียไป เมื่อสงฆ์กำลังทำกรรมอยู่ ก็ไม่มาเอง ไม่ให้ฉันทะ แม้มาอยู่เฉพาะหน้าก็คัดค้าน เพราะเหตุนั้น ย่อมต้องอาบัติทุกกฏ เพราะเหตุนั้น ปาติโมกข์ของภิกษุนั้นผู้มีอาบัติอยู่ ย่อมถูกระงับ. คำว่า 'ย่อมรับกลับคืน' นั้น หมายถึง ย่อมรับกลับคืนว่า 'กรรมพึงทำอีก' เพราะการคัดค้านนั้น ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ เพราะเหตุนั้น ปาติโมกข์ของภิกษุนั้นผู้มีอาบัติอยู่ ย่อมถูกระงับ.

---

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการระงับปาติโมกข์อันเป็นธรรมและไม่เป็นธรรม จบลงแล้ว.

---

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ

เรื่องการระงับปาติโมกข์อันเป็นธรรม

---

၃၈၈. ယေဟိ အာကာရေဟိ ယေဟိ လိင်္ဂေဟိ ယေဟိ နိမိတ္တေဟီတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေနမဂ္ဂပဋိပါဒနာဒီသု အာကာရာဒိသညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေန ဒိဋ္ဌေန တေန သုတေန တာယ ပရိသင်္ကာယာတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌဉ္စ သုတဉ္စ ပါဠိယံ အာဂတမေဝ. သစေ ပန တေဟိ ဒိဋ္ဌသုတေဟိ ပရိသင်္ကံ ဥပ္ပာဒေယျ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တာယ ပရိသင်္ကာယာ’’တိ.

๓๘๘. ในบทว่า 'ด้วยอาการใด ด้วยเครื่องหมายใด ด้วยนิมิตใด' นี้ พึงทราบสัญญาอันมีอาการเป็นต้น ในการนำทางผิดเป็นต้น. ในบทว่า 'ด้วยสิ่งที่เห็นแล้ว ด้วยสิ่งที่ได้ยินแล้ว ด้วยความสงสัยนั้น' นี้ สิ่งที่เห็นแล้วและสิ่งที่ได้ยินแล้ว ย่อมมาในพระบาลีโดยตรง. แต่ถ้าพึงยังความสงสัยให้เกิดขึ้นด้วยสิ่งที่เห็นแล้วและสิ่งที่ได้ยินแล้วเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคตรัสคำว่า 'ด้วยความสงสัยนั้น' โดยอ้างถึงความสงสัยนั้น.

---

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการระงับปาติโมกข์อันเป็นธรรม จบลงแล้ว.

---

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာ

เรื่ององค์แห่งอัตตาธาน

---

၃၉၈. အတ္တာဒါနံ အာဒါတုကာမေနာတိ ဧတ္ထ သာသနံ သောဓေတုကာမော ဘိက္ခု ယံ အဓိကရဏံ အတ္တနာ အာဒိယတိ, တံ အတ္တာဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. အကာလော ဣမံ အတ္တာဒါနံ အာဒါတုန္တိ ဧတ္ထ ရာဇဘယံ စောရဘယံ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယံ ဝဿာရတ္တောတိ အယံ အကာလော, ဝိပရီတော ကာလော.

๓๙๘. ในบทว่า 'ด้วยภิกษุผู้ใคร่จะถือเอาอัตตาธาน' นี้ ภิกษุผู้ใคร่จะชำระพระศาสนา ย่อมถือเอาอธิกรณ์ใดด้วยตนเอง อธิกรณ์นั้นเรียกว่าอัตตาธาน. ในบทว่า 'ไม่เป็นกาลที่จะถือเอาอัตตาธานนี้' นี้ ภัยจากพระราชา ภัยจากโจร ภัยจากความอดอยาก และเวลากลางคืนในฤดูฝน นี้เป็นอกาล (ไม่เป็นกาล) ส่วนกาลที่ตรงกันข้ามเป็นกาล.

---

အဘူတံ ဣဒံ အတ္တာဒါနန္တိ အသန္တမိဒံ, မယာ အဓမ္မော ဝါ ဓမ္မောတိ, ဓမ္မော ဝါ အဓမ္မောတိ, အဝိနယော ဝါ ဝိနယောတိ, ဝိနယော ဝါ အဝိနယောတိ, ဒုဿီလော ဝါ ပုဂ္ဂလော သီလဝါတိ, သီလဝါ ဝါ ဒုဿီလောတိ ဂဟိတောတိ အတ္ထော; ဝိပရိယာယေန ဘူတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနတ္ထသံဟိတံ ဣဒံ အတ္တာဒါနန္တိ ဧတ္ထ [Pg.125] ယံ ဇီဝိတန္တရာယာယ ဝါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယာယ ဝါ သံဝတ္တတိ, ဣဒံ အနတ္ထသံဟိတံ, ဝိပရီတံ အတ္ထသံဟိတံ နာမ.

คำว่า 'อัตตาธานนี้ไม่มีจริง' นั้น หมายถึง อธิกรณ์นี้ไม่มีอยู่จริง อันเราถือเอาอธรรมว่าเป็นธรรมก็ดี ธรรมว่าเป็นอธรรมก็ดี อวินัยว่าเป็นวินัยก็ดี วินัยว่าเป็นอวินัยก็ดี บุคคลผู้ทุศีลว่าเป็นผู้มีศีลก็ดี บุคคลผู้มีศีลว่าเป็นผู้ทุศีลก็ดี. พึงทราบอัตตาธานที่มีอยู่จริงโดยนัยตรงกันข้าม. ในบทว่า 'อัตตาธานนี้ไม่ประกอบด้วยประโยชน์' นี้ อัตตาธานใดเป็นไปเพื่ออันตรายแก่ชีวิตก็ดี เพื่ออันตรายแก่พรหมจรรย์ก็ดี อัตตาธานนี้ชื่อว่าไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ส่วนอัตตาธานที่ตรงกันข้ามชื่อว่าประกอบด้วยประโยชน์.

---

န လဘိဿာမိ သန္ဒိဋ္ဌေ သမ္ဘတ္တေ ဘိက္ခူတိ အပ္ပေကဒါ ဟိ ရာဇဘယာဒီသု ဧဝရူပါ အတ္တနော ပက္ခဿ ဥပတ္ထမ္ဘကာ ဘိက္ခူ လဒ္ဓုံ န သက္ကာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘န လဘိဿာမီ’’တိ. အပ္ပေကဒါ ပန ခေမသုဘိက္ခာဒီသု လဒ္ဓုံ သက္ကာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘လဘိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တံ.

คำว่า 'เราจักไม่ได้ภิกษุผู้เป็นที่เห็นชอบ ผู้เป็นที่รัก' นั้น หมายถึง บางครั้งในภัยจากพระราชาเป็นต้น ภิกษุผู้เป็นกำลังแก่ฝ่ายตนเช่นนี้ ย่อมไม่สามารถหาได้ พระผู้มีพระภาคตรัสคำว่า 'จักไม่ได้' โดยอ้างถึงการไม่ได้นั้น. แต่บางครั้งในกาลที่ปลอดภัยและอุดมสมบูรณ์เป็นต้น ย่อมสามารถหาได้ พระผู้มีพระภาคตรัสคำว่า 'จักได้' โดยอ้างถึงการได้นั้น.

---

ဘဝိဿတိ သံဃဿ တတောနိဒါနံ ဘဏ္ဍနန္တိ ကောသမ္ဗကာနံ ဝိယ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ သံဃဘေဒေါ စ ဘဝိဿတီတိ. ပစ္ဆာပိ အဝိပ္ပဋိသာရကရံ ဘဝိဿတီတိ သုဘဒ္ဒံ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ ပဉ္စသတိကသင်္ဂီတိံ ကရောန္တဿ မဟာကဿပတ္ထေရဿေဝ, ဒသဝတ္ထုကေ အဓိကရဏေ ဒသဘိက္ခုသဟဿာနိ နိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တသတိကသင်္ဂီတိံ ကရောန္တဿ အာယသ္မတော ယသဿေဝ, သဋ္ဌိဘိက္ခုသဟဿာနိ နိဂ္ဂဟေတွာ သဟဿိကသင်္ဂီတိံ ကရောန္တဿ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿေဝ စ ပစ္ဆာ သမနုဿရဏကရဏံ ဟောတိ, သာသနဿ စ ဝိဂတုပက္ကိလေသစန္ဒိမသူရိယသဿိရိကတာယ သံဝတ္တတိ.

คำว่า 'การทะเลาะวิวาทของสงฆ์จักมีเพราะเหตุนั้น' นั้น หมายถึง การทะเลาะวิวาท การวิวาท การโต้เถียง การขัดแย้ง และการแตกแยกของสงฆ์จักมี เหมือนของภิกษุชาวโกสัมพี. คำว่า 'ภายหลังจักไม่ทำให้เดือดร้อนใจ' นั้น หมายถึง ภายหลังย่อมมีการระลึกถึง เหมือนพระมหากัสสปเถระผู้ทำปัญจสติกสังคายนาโดยข่มภิกษุชื่อสุภัททะผู้บวชเมื่อแก่ เหมือนพระยสะผู้ทำสัตตสติกสังคายนาโดยข่มภิกษุหมื่นรูปในอธิกรณ์ ๑๐ วัตถุ และเหมือนพระโมคคัลลีบุตรติสสเถระผู้ทำสหัสสิกสังคายนาโดยข่มภิกษุหกหมื่นรูป และย่อมเป็นไปเพื่อความมีสิริของพระศาสนา ดุจพระจันทร์และพระอาทิตย์ที่ปราศจากอุปกิเลส.

---

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่ององค์แห่งอัตตาธาน จบลงแล้ว.

---

စောဒကေနပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဓမ္မကထာ

เรื่องธรรมที่โจทก์พึงพิจารณา

---

၃၉၉. အစ္ဆိဒ္ဒေန အပ္ပဋိမံသေနာတိအာဒီသု ယေန ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေသု ယော ကောစိ ပဟဋော ဝါ ဟောတိ, ဂိဟီနံ ဂဏ္ဍဖာလနာဒီနိ ဝေဇ္ဇကမ္မာနိ ဝါ ကတာနိ, တဿ ကာယသမာစာရော ဥပစိကာဟိ ခါယိတတာလပဏ္ဏမိဝ ဆိဒ္ဒေါ စ ပဋိမာသိတုံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတုံ သက္ကုဏေယျတာယ သပ္ပဋိမံသော စ ဟောတိ, ဝိပရီတော အစ္ဆိဒ္ဒေါ အပ္ပဋိမံသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဝစီသမာစာရော ပန မုသာဝါဒဩမသဝါဒပေသုညအမူလကာနုဒ္ဓံသနာဒီဟိ ဆိဒ္ဒေါ စ သပ္ပဋိမံသော စ ဟောတိ, ဝိပရီတော အစ္ဆိဒ္ဒေါ အပ္ပဋိမံသော.

๓๙๙. ในบทมีอาทิว่า 'ไม่มีช่อง ไม่ถูกจับต้องได้' นี้ ภิกษุใดถูกคฤหัสถ์หรือบรรพชิตคนใดคนหนึ่งทำร้าย หรือทำกรรมทางแพทย์มีผ่าฝีเป็นต้นให้แก่คฤหัสถ์ กายสมาจารของภิกษุนั้นย่อมมีช่องเหมือนใบตาลที่ปลวกกัดกิน และย่อมถูกจับต้องได้ เพราะสามารถจับดึงไปได้ทุกหนทุกแห่งที่ต้องการจะจับต้อง. พึงทราบว่ากายสมาจารที่ตรงกันข้ามชื่อว่าไม่มีช่องและไม่ถูกจับต้องได้. ส่วนวจีสมาจารย่อมมีช่องและถูกจับต้องได้ด้วยการพูดเท็จ การพูดหยาบคาย การพูดส่อเสียด การกล่าวหาอาบัติที่ไม่มีมูลเป็นต้น. วจีสมาจารที่ตรงกันข้ามชื่อว่าไม่มีช่องและไม่ถูกจับต้องได้.

---

မေတ္တံ နု ခေါ မေ စိတ္တန္တိ ပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနုယောဂေန အဓိဂတံ မေတ္တစိတ္တံ. အနာဃာတန္တိ အာဃာတဝိရဟိတံ, ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝိဟတာဃာတန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ပနာဝုသော ကတ္ထ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာတိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ကတရသ္မိံ နဂရေ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

คำว่า 'จิตของเราประกอบด้วยเมตตาแล้วหรือหนอ' นั้น หมายถึง จิตประกอบด้วยเมตตาที่ได้บรรลุแล้วด้วยการประกอบเนืองๆ ซึ่งกรรมฐานภาวนา โดยการตัดปลิโพธทั้งหลาย. คำว่า 'ไม่มีความอาฆาต' นั้น หมายถึง ปราศจากความอาฆาต หรือมีความอาฆาตถูกกำจัดแล้วด้วยการข่มไว้. คำว่า 'ท่านผู้มีอายุ พระผู้มีพระภาคตรัสสิกขาบทนี้ที่ไหน' นั้น หมายถึง พระผู้มีพระภาคตรัสสิกขาบทนี้ในเมืองใด.

---

စောဒကေနပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဓမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องธรรมที่โจทก์พึงพิจารณา จบลงแล้ว.

---

စောဒကေနဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗကထာ

เรื่องที่โจทก์พึงตั้งไว้

---

၄၀၀. ကာလေန [Pg.126] ဝက္ခာမီတိအာဒီသု ဧကော ဧကံ ဩကာသံ ကာရေတွာ စောဒေန္တော ကာလေန ဝဒတိ နာမ. သံဃမဇ္ဈဂဏမဇ္ဈသလာကဂ္ဂယာဂုအဂ္ဂဝိတက္ကမာဠကဘိက္ခာစာရမဂ္ဂအာသနသာလာဒီသု ဥပဋ္ဌာကေဟိ ပရိဝါရိတက္ခဏေ ဝါ စောဒေန္တော အကာလေန ဝဒတိ နာမ. တစ္ဆေန ဝဒန္တော ဘူတေန ဝဒတိ နာမ. ‘‘အမ္ဘော မဟလ္လက, ပရိသာဝစရ, ပံသုကူလိက, ဓမ္မကထိက, ပတိရူပံ တဝ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော ဖရုသေန ဝဒတိ နာမ. ကာရဏနိဿိတံ ပန ကတွာ ‘‘ဘန္တေ မဟလ္လကတ္ထ, ပရိသာဝစရာ, ပံသုကူလိကာ, ဓမ္မကထိကတ္ထ, ပတိရူပံ တုမှာကံ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော သဏှေန ဝဒတိ နာမ. ကာရဏနိဿိတံ ကတွာ ဝဒန္တော အတ္ထသံဟိတေန ဝဒတိ နာမ. မေတ္တစိတ္တော ဝက္ခာမိ နော ဒေါသန္တရောတိ မေတ္တစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဝက္ခာမိ, န ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ.

๔๐๐. ในบทมีอาทิว่า 'เราจักกล่าวในกาลอันควร' นี้ โจทก์รูปหนึ่งให้โอกาสแก่จำเลยรูปหนึ่งแล้วกล่าวโจทก์ ย่อมชื่อว่ากล่าวในกาลอันควร. โจทก์ผู้กล่าวโจทก์ในท่ามกลางสงฆ์ ท่ามกลางคณะ ในที่รับสลาก ในที่รับยาคู ในมณฑปที่ตรึกกรรมฐาน ในทางบิณฑบาต ในศาลาที่นั่งเป็นต้น หรือในขณะที่ถูกอุปัฏฐากแวดล้อม ย่อมชื่อว่ากล่าวในอกาล (ไม่เป็นกาลอันควร). โจทก์ผู้กล่าวด้วยคำจริง ย่อมชื่อว่ากล่าวด้วยเรื่องจริง. โจทก์ผู้กล่าวว่า 'แน่ะ ท่านผู้เฒ่า, ผู้เที่ยวไปในบริษัท, ผู้ถือผ้าบังสุกุล, ผู้แสดงธรรม, เรื่องนี้สมควรแก่ท่านหรือ' ย่อมชื่อว่ากล่าวด้วยคำหยาบ. แต่โจทก์ผู้กล่าวโดยอ้างเหตุว่า 'ท่านขอรับ ท่านเป็นผู้เฒ่า, เป็นผู้เที่ยวไปในบริษัท, เป็นผู้ถือผ้าบังสุกุล, เป็นผู้แสดงธรรม, เรื่องนี้สมควรแก่ท่านหรือ' ย่อมชื่อว่ากล่าวด้วยคำอ่อนโยน. โจทก์ผู้กล่าวโดยอ้างเหตุ ย่อมชื่อว่ากล่าวด้วยคำที่ประกอบด้วยประโยชน์. คำว่า 'เราจักกล่าวด้วยจิตประกอบด้วยเมตตา ไม่ใช่ด้วยจิตประกอบด้วยโทสะ' นั้น หมายถึง เราจักตั้งจิตประกอบด้วยเมตตาแล้วกล่าว ไม่ใช่เป็นผู้มีจิตถูกโทสะทำลายแล้ว.

---

စောဒကေနဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องที่โจทก์พึงตั้งไว้ จบลงแล้ว.

---

စောဒကစုဒိတကပဋိသံယုတ္တကထာ

เรื่องที่เกี่ยวกับการโจทและการถูกโจท

---

၄၀၁. အဇ္ဈတ္တံ မနသိကရိတွာတိ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပ္ပာဒေတွာ. ကာရုညတာတိ ကရုဏာဘာဝေါ. ဣမိနာ ကရုဏဉ္စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂဉ္စ ဒဿေတိ. ဟိတေသိတာတိ ဟိတဂဝေသနတာ. အနုကမ္ပိတာတိ တေန ဟိတေန သံယောဇနတာ. ဒွီဟိပိ မေတ္တဉ္စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဉ္စ ဒဿေတိ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာတိ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပနာ. ဝတ္ထုံ စောဒေတွာ သာရေတွာ ပဋိညံ အာရောပေတွာ ယထာပဋိညာယ ကမ္မကရဏံ ဝိနယပုရေက္ခာရတာ နာမ. ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေတိ ယေ ဧတေ ကာရုညတာတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ, ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ မနသိ ကရိတွာ ပရော စောဒေတဗ္ဗောတိ.

๔๐๑. คำว่า "อัชฌัตตัง มนสิ กริตวา" คือ การทำให้เกิดขึ้นในจิตของตนแล้ว จึงควรโจทผู้อื่น. คำว่า "การุญญตา" คือ ความมีกรุณา. ด้วยบทนี้แสดงทั้งกรุณาฌานที่ถึงอัปปนาและกรุณาที่เป็นส่วนเบื้องต้นของกรุณาฌาน คือ ปริกรรมและอุปจารกรุณา. คำว่า "หิเตสิตา" คือ ความเป็นผู้แสวงหาประโยชน์. คำว่า "อนุกัมปิตา" คือ ความเป็นผู้ควรประกอบด้วยประโยชน์นั้น. ด้วยบททั้งสองนี้แสดงทั้งเมตตาฌานที่ถึงอัปปนาและเมตตาที่เป็นส่วนเบื้องต้นของเมตตาฌาน คือ ปริกรรมและอุปจารเมตตา. คำว่า "อาปัตติวุฏฐานตา" คือ การให้ลุกขึ้นจากอาบัติแล้วตั้งไว้ในส่วนที่บริสุทธิ์. การโจทเรื่องราวแล้วให้ระลึกถึงโทษ ให้รับปฏิญญา และการทำกรรมตามปฏิญญานั้น ชื่อว่า "วินยปุเรกขารตา" (ความเป็นผู้มีวินัยเป็นเบื้องหน้า). คำว่า "อิเม ปัญจะ ธัมเม" คือ ธรรม ๕ ประการเหล่านี้ที่กล่าวไว้ด้วยนัยมีคำว่า "การุญญตา" เป็นต้น, บุคคลควรโจทผู้อื่นโดยมนสิการธรรม ๕ ประการเหล่านี้ในใจของตน.

---

သစ္စေ စ အကုပ္ပေ စာတိ ဝစီသစ္စေ စ အကုပ္ပနတာယ စ. စုဒိတကေန ဟိ သစ္စဉ္စ ဝတ္တဗ္ဗံ, ကောပေါ စ န ကာတဗ္ဗော. နေဝ အတ္တနာ ကုဇ္ဈိတဗ္ဗော, န ပရော ဃဋ္ဋေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

คำว่า "สัจเจ จ อกุปเป จ" คือ ในสัจจะแห่งวาจาและในความเป็นผู้ไม่โกรธ. อันผู้ถูกโจทพึงกล่าวสัจจะ และไม่พึงทำความโกรธ. ตนเองไม่พึงโกรธ และไม่พึงกระทบกระทั่งผู้อื่น. นี้เป็นอรรถ. ส่วนที่เหลือในที่ทั้งปวงก็เป็นความชัดเจนแล้ว.

---

စောဒကစုဒိတကပဋိသံယုတ္တကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องที่เกี่ยวกับการโจทและการถูกโจท จบลงแล้ว.

---

ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาว่าด้วยขันธกะเรื่องการงดปาติโมกข์ จบลงแล้ว.

---

၁၀. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကံ

๑๐. ภิกขุนีขันธกะ

---

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာ

เรื่องราวของพระมหาปชาบดีโคตมี

---

၄၀၂. ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ [Pg.127] – အလံ ဂေါတမိ မာ တေ ရုစ္စီတိ ကသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ, နနု သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ စတဿော ပရိသာ ဟောန္တီတိ? ကာမံ ဟောန္တိ, ကိလမေတွာ ပန အနေကက္ခတ္တုံ ယာစိတေန အနုညာတံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ‘‘ဒုက္ခေန လဒ္ဓါ အယံ အမှေဟီ’’တိ သမ္မာ ပရိပါလေဿန္တီတိ ဘဒ္ဒကံ ကတွာ အနုဇာနိတုကာမော ပဋိက္ခိပတိ. အဋ္ဌဂရုဓမ္မကထာ မဟာဝိဘင်္ဂေယေဝ ကထိတာ.

๔๐๒. ในภิกขุนีขันธกะ: "พอแล้ว โคตมี เธออย่าพอใจเลย" เพราะเหตุใดพระผู้มีพระภาคจึงทรงห้ามเล่า? ก็บริษัทของพระพุทธเจ้าทั้งปวงมี ๔ มิใช่หรือ? แม้ว่าจะมีอยู่จริง แต่พระผู้มีพระภาคทรงประสงค์จะอนุญาตการบวชที่ได้มาด้วยความยากลำบากและถูกทูลขอหลายครั้ง ให้เป็นสิ่งที่ดีงาม โดยทรงดำริว่า "การบวชนี้พวกเราได้มาด้วยความยากลำบากแล้ว" จึงจะรักษาไว้ให้ดี จึงทรงห้ามไว้ก่อน. เรื่องอัฏฐครุธรรมได้กล่าวไว้แล้วในมหาวิภังค์นั่นเอง.

---

၄၀၃. ကုမ္ဘထေနကေဟီတိ ကုမ္ဘေ ဒီပံ ဇာလေတွာ တေန အာလောကေန ပရဃရေ ဘဏ္ဍံ ဝိစိနိတွာ ထေနကစောရေဟိ.

๔๐๓. คำว่า "กุมภเถนเกหิ" คือ โดยพวกโจรที่ขโมยโดยจุดตะเกียงในหม้อ แล้วใช้แสงนั้นสอดส่องหาทรัพย์ในเรือนของผู้อื่น.

---

သေတဋ္ဌိကာ နာမ ရောဂဇာတီတိ ဧကော ပါဏကော နာဠိမဇ္ဈဂတံ ကဏ္ဍံ ဝိဇ္ဈတိ, ယေန ဝိဒ္ဓတ္တာ နိက္ခန္တမ္ပိ သာလိသီသံ ခီရံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ.

คำว่า "เสตัฏฐิกา นาม โรคชาติ" คือ โรคชนิดหนึ่งชื่อเสตัฏฐิกา ซึ่งเป็นเมื่อแมลงตัวหนึ่งเจาะลำต้นข้าวที่อยู่กลางฟางข้าว เพราะถูกเจาะนั้น แม้รวงข้าวที่ออกมาก็ไม่สามารถรับน้ำนม (น้ำเลี้ยง) ได้.

---

မဉ္ဇိဋ္ဌိကာ နာမ ရောဂဇာတီတိ ဥစ္ဆူနံ အန္တောရတ္တဘာဝေါ. မဟတော တဠာကဿ ပဋိကစ္စေဝ အာဠိန္တိ ဣမိနာ ပန ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ – ယထာ မဟတော တဠာကဿ အာဠိယာ အဗဒ္ဓါယပိ ကိဉ္စိ ဥဒကံ တိဋ္ဌေယျ, ပဌမမေဝ ဗဒ္ဓါယ ပန ယံ အဗဒ္ဓပစ္စယာ န တိဋ္ဌေယျ, တမ္ပိ တိဋ္ဌေယျ; ဧဝမေဝ ယေ ဣမေ အနုပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိကစ္စေဝ အဝီတိက္ကမနတ္ထာယ ဂရုဓမ္မာ ပညတ္တာ. တေသု အပညတ္တေသုပိ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပဉ္စေဝ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ. ပဋိကစ္စေဝ ပညတ္တတ္တာ ပန အပရာနိပိ ပဉ္စဝဿသတာနိ ဌဿတီတိ ဧဝံ ပဌမံ ဝုတ္တံ ဝဿသဟဿမေဝ ဌဿတီတိ. ဝဿသဟဿန္တိ စေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒပ္ပတ္တခီဏာသဝဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တတော ပန ဥတ္တရိမ္ပိ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန ဝဿသဟဿံ, အနာဂါမိဝသေန ဝဿသဟဿံ, သကဒါဂါမိဝသေန ဝဿသဟဿံ, သောတာပန္နဝသေန ဝဿသဟဿန္တိ ဧဝံ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဌဿတိ. ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ တာနိယေဝ. န ဟိ ပရိယတ္တိယာ အသတိ ပဋိဝေဓော [Pg.128] အတ္ထိ, နာပိ ပရိယတ္တိယာ သတိ ပဋိဝေဓော န ဟောတိ; လိင်္ဂံ ပန ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယပိ စိရံ ပဝတ္တိဿတီတိ.

คำว่า "มัญชิฏฐิกา นาม โรคชาติ" คือ โรคชนิดหนึ่งชื่อมัญชิฏฐิกา ซึ่งเป็นภาวะที่อ้อยมีสีแดงอยู่ภายใน. อนึ่ง ด้วยบทว่า "มหโต ตฬากัสสะ ปฏิกัจเจวะ อาฬิ" นี้ แสดงอรรถว่า: เหมือนอย่างที่แม้ไม่ได้สร้างทำนบของสระใหญ่ น้ำบางส่วนก็อาจจะคงอยู่ได้ แต่ถ้าสร้างทำนบตั้งแต่แรกแล้ว น้ำจำนวนมากที่ไม่อาจคงอยู่ได้เพราะไม่ได้สร้างทำนบนั้น ก็จะคงอยู่ได้; ฉันใดก็ฉันนั้น ธรรมอันเป็นครุธรรมเหล่านี้ที่บัญญัติไว้ตั้งแต่แรกก่อนที่เรื่องราวจะเกิดขึ้น เพื่อประโยชน์แห่งการไม่ล่วงละเมิด. แม้ครุธรรมเหล่านั้นยังไม่ได้บัญญัติไว้ ด้วยเหตุที่สตรีได้บวช สัทธรรมก็จะดำรงอยู่เพียง ๕๐๐ ปีเท่านั้น. แต่เพราะบัญญัติไว้ตั้งแต่แรก สัทธรรมก็จะดำรงอยู่ได้อีก ๕๐๐ ปี. ด้วยประการฉะนี้ จึงแสดงอรรถว่า สัทธรรมที่กล่าวไว้ในเบื้องต้นว่าจะดำรงอยู่ ๑,๐๐๐ ปีนั้น ก็จะดำรงอยู่ได้จริง. และคำว่า "วสฺสสหสฺสํ" นี้กล่าวไว้โดยอ้างถึงพระขีณาสพผู้บรรลุปฏิสัมภิทาเป็นต้นเท่านั้น. อนึ่ง หลังจาก ๑,๐๐๐ ปีนั้นไปอีก ด้วยอำนาจของพระขีณาสพผู้เป็นสุขวิปัสสกะ ๑,๐๐๐ ปี, ด้วยอำนาจของพระอนาคามี ๑,๐๐๐ ปี, ด้วยอำนาจของพระสกทาคามี ๑,๐๐๐ ปี, ด้วยอำนาจของพระโสดาบัน ๑,๐๐๐ ปี. ด้วยประการฉะนี้ ปฏิเวธสัทธรรมก็จะดำรงอยู่ ๕,๐๐๐ ปี. ปริยัติธรรมก็จะดำรงอยู่เท่ากันนั้น. เพราะเมื่อไม่มีปริยัติ ปฏิเวธก็ไม่มี. และเมื่อมีปริยัติ ปฏิเวธก็ย่อมมีได้. อนึ่ง แม้ปริยัติจะอันตรธานไปแล้ว เพศบรรพชิตก็จะยังคงอยู่ได้นาน. พึงทราบดังนี้.

---

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องราวของพระมหาปชาบดีโคตมี จบลงแล้ว.

---

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပဒါနုဇာနနကထာ

เรื่องการอนุญาตอุปสมบทภิกษุณี

---

၄၀၄. အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနိယော ဥပသမ္ပာဒေတုန္တိ ဣမာယ အနုပညတ္တိယာ ဘိက္ခူ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော မဟာပဇာပတိယာ သဒ္ဓိဝိဟာရိနိယော ကတွာ ဥပသမ္ပာဒေသုံ. ဣတိ တာ သဗ္ဗာပိ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ နာမ အဟေသုံ. ယေ ခေါ တွံ ဂေါတမီတိ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဂေါတမီ အရဟတ္တံ ပတ္တာ.

๔๐๔. ด้วยอนุบัญญัตินี้ว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายอุปสมบทภิกษุณีได้" ภิกษุทั้งหลายจึงอุปสมบทเจ้าหญิงศากยะ ๕๐๐ รูป โดยให้เป็นสัทธิวิหาริกของพระมหาปชาบดีโคตมี. ดังนั้น เจ้าหญิงศากยะเหล่านั้นทั้งหมดจึงชื่อว่าเป็น "เอกโตอุปสัมปันนา" (ผู้ได้รับการอุปสมบทจากฝ่ายเดียว). ด้วยโอวาทนี้ว่า "เย โข ตฺวํ โคตมี" พระโคตมีจึงบรรลุพระอรหัต.

---

၄၀၉. ကမ္မံ န ကရီယတီတိ တဇ္ဇနီယာဒိ သတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ န ကရီယတိ. ခမာပေန္တီတိ န ပုန ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ခမာပေန္တိ.

๔๐๙. คำว่า "กัมมัง น กรีติ" คือ กรรม ๗ อย่างมีตัชชนียกรรมเป็นต้น ไม่พึงทำ. คำว่า "ขมาเปนติ" คือ พวกเธอให้ผู้นั้นอดทน (ให้อภัย) โดยกล่าวว่า "เราจะไม่ทำอย่างนี้อีก".

---

၄၁၀. အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီနံ ကမ္မံ ရောပေတွာ နိယျာဒေတုန္တိ ဧတ္ထ တဇ္ဇနီယာဒီသု ‘‘ဣဒံ နာမ ကမ္မံ ဧတိဿာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ရောပေတွာ ‘‘တံ ဒါနိ တုမှေဝ ကရောထာ’’တိ နိယျာဒေတဗ္ဗံ. သစေ ပန အညသ္မိံ ရောပိတေ အညံ ကရောန္တိ, ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာရဟဿ နိယဿကမ္မံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ကာရေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ.

๔๑๐. ในบทว่า "ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุทั้งหลายวางกรรมแก่ภิกษุณีแล้วมอบให้ได้" พึงทราบอรรถดังนี้: ในบรรดากรรมมีตัชชนียกรรมเป็นต้น พึงวางกรรมว่า "กรรมชื่อนี้พึงทำแก่ภิกษุณีรูปนี้" แล้วมอบให้ว่า "บัดนี้ พวกเธอจงทำกรรมนั้นเอง". แต่ถ้าหากวางกรรมอย่างหนึ่งแล้วไปทำกรรมอีกอย่างหนึ่ง พวกเธอก็จะถึงความเป็นผู้ควรให้ทำกรรมตามนัยที่กล่าวไว้ในบทว่า "ทำนิยสกรรมแก่ผู้ควรแก่ตัชชนียกรรม" ในพระบาลีมหาวรรค จัมเปยยขันธกะ อุบาลีปุจฉากถา.

---

၄၁၁. ကဒ္ဒမောဒကေနာတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ကဒ္ဒမောဒကေန, ဝိပ္ပသန္နဥဒကရဇနကဒ္ဒမာဒီသုပိ ယေန ကေနစိ ဩသိဉ္စန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ. အဝန္ဒိယော သော ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနိသံဃေန ကာတဗ္ဗောတိ ဘိက္ခုနုပဿယေ သန္နိပတိတွာ ‘‘အသုကော နာမ အယျော ဘိက္ခုနီနံ အပသာဒနီယံ ဒဿေတိ, ဧတဿ အယျဿ အဝန္ဒိယကရဏံ ရုစ္စတီ’’တိ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ အဝန္ဒိယော ကတော ဟောတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယထာ သာမဏေရေ ဒိသွာ န ဝန္ဒန္တိ; ဧဝမေဝ ဒိသွာပိ န ဝန္ဒိတဗ္ဗော. တေန ဘိက္ခုနာ သမ္မာ ဝတ္တန္တေန ဘိက္ခုနုပဿယံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရေယေဝ သံဃံ ဝါ ဂဏံ ဝါ ဧကပုဂ္ဂလံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော မယှံ ခမတူ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗံ. တေန ဘိက္ခုနာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ‘‘ဧသော ဘိက္ခု တုမှေ ခမာပေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ သော ဝန္ဒိတဗ္ဗော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရံ ပန ကမ္မဝိဘင်္ဂေ ဝက္ခာမ.

๔๑๑. ในคำว่า 'ด้วยน้ำโคลน' นี้ ไม่ใช่เพียงด้วยน้ำโคลนเท่านั้น แม้ด้วยน้ำใส น้ำย้อม น้ำโคลนเป็นต้น อย่างใดอย่างหนึ่ง ที่รดลงไป ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏเท่านั้น. ภิกษุนั้นพึงถูกภิกษุณีสงฆ์กระทำให้เป็นผู้ไม่ควรไหว้ โดยการประชุมกันในอารามของภิกษุณี แล้วประกาศให้ทราบ ๓ ครั้งว่า 'ท่านผู้เจริญชื่อโน้นแสดงสิ่งที่ไม่น่าเลื่อมใสแก่ภิกษุณีทั้งหลาย การกระทำท่านผู้เจริญรูปนี้ให้เป็นผู้ไม่ควรไหว้ เป็นที่พอใจหรือไม่' ด้วยการประกาศให้ทราบ ๓ ครั้งเพียงเท่านี้ ภิกษุนั้นก็เป็นผู้ไม่ควรไหว้แล้ว. นับแต่นั้นไป เหมือนอย่างที่เห็นสามเณรแล้วไม่ไหว้ แม้เห็นภิกษุนั้นแล้วก็ไม่ควรไหว้เช่นนั้น. ภิกษุนั้นผู้ประพฤติชอบ ไม่พึงไปสู่อารามของภิกษุณี พึงเข้าไปหาพระสงฆ์ หรือคณะ หรือบุคคลรูปเดียว ในวัดนั่นเอง นั่งกระโหย่ง ประนมมือ แล้วขอให้ภิกษุณีสงฆ์อดโทษว่า 'ขอภิกษุณีสงฆ์จงอดโทษแก่ข้าพเจ้าเถิด'. ภิกษุนั้นพึงมายังสำนักของภิกษุณี แล้วกล่าวว่า 'ภิกษุรูปนั้นขอให้พวกเธออดโทษแล้ว'. นับแต่นั้นไป ภิกษุนั้นก็ควรไหว้. นี้เป็นความย่อในเรื่องนี้ ส่วนความพิสดาร เราจักกล่าวในกรรมวิภังค์.

---

ဩဘာသေန္တီတိ [Pg.129] အသဒ္ဓမ္မေန ဩဘာသေန္တိ. ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေန္တီတိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ပုရိသေ အသဒ္ဓမ္မေန သမ္ပယောဇေန္တိ. အဝန္ဒိယကရဏံ ဝုတ္တနယမေဝ. အာဝရဏန္တိ ဝိဟာရပ္ပဝေသနေ နိဝါရဏံ. ဩဝါဒံ ဌပေတုန္တိ ဧတ္ထ န ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဌပေတဗ္ဗော. ဩဝါဒတ္ထာယ ပန အာဂတာ ဘိက္ခုနိယော ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘အသုကာ နာမ ဘိက္ခုနီ သာပတ္တိကာ, တဿာ ဩဝါဒံ ဌပေမိ, မာ တာယ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိတ္ထာ’’တိ. ကာယဝိဝရဏာဒီသုပိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ဝုတ္တနယမေဝ.

คำว่า 'ย่อมกล่าวติเตียน' หมายถึง ย่อมกล่าวติเตียนด้วยอธรรม. คำว่า 'ย่อมให้ชายทั้งหลายเกี่ยวข้องกับภิกษุณีทั้งหลาย' หมายถึง ย่อมให้ชายทั้งหลายเกี่ยวข้องกับภิกษุณีทั้งหลายด้วยอธรรม. การกระทำบุคคลที่ไม่ควรไหว้ ก็มีนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. คำว่า 'การกั้น' หมายถึง การห้ามในการเข้าไปสู่วิหาร. ในคำว่า 'พึงงดโอวาท' นี้ ไม่พึงไปสู่อารามของภิกษุณีแล้วงด. แต่ภิกษุณีทั้งหลายที่มาเพื่อโอวาท พึงกล่าวว่า 'ภิกษุณีชื่อโน้นเป็นผู้มีอาบัติ เรางดโอวาทของภิกษุณีนั้น พวกเธออย่าทำอุโบสถกับภิกษุณีนั้น'. แม้ในวัตถุมีการเปิดเผยร่างกายเป็นต้น ก็มีนัยแห่งกรรมอันเป็นทัณฑกรรมที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง.

---

၄၁၃. န ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနိယာ ဩဝါဒေါ န ဂန္တဗ္ဗောတိအာဒိ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ.

๔๑๓. คำว่า 'ภิกษุทั้งหลาย โอวาทของภิกษุณีไม่พึงไป' เป็นต้น มีกล่าวไว้แล้วในอรรถกถาภิกขุนีวิภังค์นั่นเอง.

---

၄၁၆. ဖာသုကာ နမေန္တီတိ ဂိဟိဒါရိကာယော ဝိယ ဃနပဋ္ဋကေန ကာယဗန္ဓနေန ဖာသုကာ နမနတ္ထာယ ဗန္ဓန္တိ. ဧကပရိယာကတန္တိ ဧကဝါရံ ပရိက္ခိပနကံ.

๔๑๖. คำว่า 'ย่อมน้อมซี่โครง' หมายถึง เหมือนอย่างเด็กหญิงคฤหัสถ์ ย่อมรัดซี่โครงด้วยเครื่องรัดกายที่เป็นแผ่นหนา เพื่อประโยชน์แก่การน้อมซี่โครง. คำว่า 'รัดรอบครั้งเดียว' หมายถึง การรัดรอบครั้งเดียว.

---

ဝိလီဝေန ပဋ္ဋေနာတိ သဏှေဟိ ဝေဠုဝိလီဝေဟိ ကတပဋ္ဋေန. ဒုဿပဋ္ဋေနာတိ သေတဝတ္ထပဋ္ဋေန. ဒုဿဝေဏိယာတိ ဒုဿေန ကတဝေဏိယာ. ဒုဿဝဋ္ဋိယာတိ ဒုဿေန ကတဝဋ္ဋိယာ. စောဠပဋ္ဋာဒီသု စောဠကာသာဝံ စောဠန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

คำว่า 'ด้วยแผ่นที่ทำด้วยไม้ไผ่เหลา' หมายถึง ด้วยแผ่นที่ทำด้วยไม้ไผ่เหลาที่ละเอียด. คำว่า 'ด้วยแผ่นผ้า' หมายถึง ด้วยแผ่นผ้าขาว. คำว่า 'ด้วยผ้าถัก' หมายถึง ด้วยผ้าที่ทำเป็นผ้าถัก. คำว่า 'ด้วยผ้าที่ม้วน' หมายถึง ด้วยผ้าที่ทำเป็นผ้าที่ม้วน. ในคำว่า 'แผ่นผ้าหยาบเป็นต้น' นี้ พึงทราบว่า ผ้าหยาบที่ย้อมด้วยน้ำฝาด เรียกว่า ผ้าหยาบ.

---

အဋ္ဌိလ္လေနာတိ ဂေါဇင်္ဃဋ္ဌိကေန. ဇဃနန္တိ ကဋိပ္ပဒေသော ဝုစ္စတိ. ဟတ္ထံ ကောဋ္ဋာပေန္တီတိ အဂ္ဂဗာဟံ ကောဋ္ဋာပေတွာ မောရပတ္တာဒီဟိ စိတ္တာလင်္ကာရံ ကရောန္တိ. ဟတ္ထကောစ္ဆန္တိ ပိဋ္ဌိဟတ္ထံ. ပါဒန္တိ ဇင်္ဃံ. ပါဒကောစ္ဆန္တိ ပိဋ္ဌိပါဒံ.

คำว่า 'ด้วยกระดูก' หมายถึง ด้วยกระดูกแข้งของโค. บริเวณเอว เรียกว่า สะโพก. คำว่า 'ย่อมให้ทุบแขน' หมายถึง ให้ทุบปลายแขน แล้วทำเครื่องประดับที่วิจิตรด้วยขนหางนกยูงเป็นต้น. คำว่า 'หลังมือ' หมายถึง หลังมือ. คำว่า 'เท้า' หมายถึง แข้ง. คำว่า 'หลังเท้า' หมายถึง หลังเท้า.

---

၄၁၇. မုခလိမ္ပနာဒီနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. အဝင်္ဂံ ကရောန္တီတိ အက္ခီ အဉ္ဇန္တိယော အဝင်္ဂဒေသေ အဓောမုခံ လေခံ ကရောန္တိ. ဝိသေသကန္တိ ဂဏ္ဍပ္ပဒေသေ ဝိစိတြသဏ္ဌာနံ ဝိသေသကံ ကရောန္တိ. ဩလောကေန္တီတိ ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဝီထိံ ဩလောကေန္တိ. သာလောကေ တိဋ္ဌန္တီတိ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေန္တိယော တိဋ္ဌန္တိ. နစ္စန္တိ နဋသမဇ္ဇံ ကာရေန္တိ. ဝေသိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ဂဏိကံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိ. ပါနာဂါရံ ဌပေန္တီတိ သုရံ ဝိက္ကိဏန္တိ. သူနံ ဌပေန္တီတိ မံသံ ဝိက္ကိဏန္တိ. အာပဏန္တိ နာနာဘဏ္ဍာနံ အနေကဝိဓံ အာပဏံ ပသာရေန္တိ. ဒါသံ ဥပဋ္ဌာပေန္တီတိ ဒါသံ ဂဟေတွာ တေန အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စံ ကာရေန္တိ. ဒါသီအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဟရိတကပက္ကိကံ [Pg.130] ပကိဏန္တီတိ ဟရိတကဉ္စေဝ ပက္ကဉ္စ ပကိဏန္တိ; ပကိဏ္ဏကာပဏံ ပသာရေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

๔๑๗. การทาหน้าเป็นต้น ก็มีนัยที่กล่าวมาแล้วนั่นเอง. คำว่า 'ย่อมทำขอบตา' หมายถึง ภิกษุณีทั้งหลายผู้เขียนขอบตา ย่อมทำเส้นที่หางตาให้ห้อยลง. คำว่า 'ย่อมทำวิเสสกะ' หมายถึง ย่อมทำวิเสสกะ (ลวดลายพิเศษ) ที่มีรูปร่างวิจิตรที่บริเวณแก้ม. คำว่า 'ย่อมมองดู' หมายถึง ย่อมเปิดหน้าต่างแล้วมองดูถนน. คำว่า 'ย่อมยืนในที่สว่าง' หมายถึง ย่อมเปิดประตูแล้วยืนแสดงกายครึ่งตัว. คำว่า 'ย่อมฟ้อนรำ' หมายถึง ย่อมให้มีการแสดงของนักฟ้อนรำ หรือการแสดงเต้นรำ. คำว่า 'ย่อมให้หญิงแพศยาตั้งตัว' หมายถึง ย่อมให้หญิงแพศยาตั้งตัว (เป็นอุปัชฌาย์) หรือให้บวช. คำว่า 'ย่อมตั้งโรงเหล้า' หมายถึง ย่อมขายสุรา. คำว่า 'ย่อมตั้งโรงฆ่าสัตว์' หมายถึง ย่อมขายเนื้อ. คำว่า 'ย่อมตั้งร้านค้า' หมายถึง ย่อมเปิดร้านค้าที่หลากหลายชนิดของสินค้าต่างๆ. คำว่า 'ย่อมให้ทาสปรนนิบัติ' หมายถึง รับทาสมา หรือรับบริจาค แล้วให้ทาสนั้นทำงานรับใช้ของตน. แม้ในทาสีเป็นต้น ก็มีนัยเช่นเดียวกัน. คำว่า 'ย่อมขายผักสดและผักสุก' หมายถึง ย่อมขายทั้งผักสดและผักสุก หรือกล่าวว่า ย่อมเปิดร้านค้าเบ็ดเตล็ด.

---

၄၁၈. သဗ္ဗနီလကာဒိကထာ ကထိတာယေဝ.

๔๑๘. เรื่องราวมีสัพพะนีลกะเป็นต้น มีกล่าวไว้แล้วนั่นเอง.

---

၄၁၉. ဘိက္ခုနီ စေ, ဘိက္ခဝေ, ကာလံ ကရောန္တီတိအာဒီသု အယံ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – သစေ ဟိ ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ယော ကောစိ ကာလံ ကရောန္တော ‘‘မမစ္စယေန မယှံ ပရိက္ခာရော ဥပဇ္ဈာယဿ ဟောတု, အာစရိယဿ ဟောတု, သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဟောတု, အန္တေဝါသိကဿ ဟောတု, မာတု ဟောတု, ပိတု ဟောတု, အညဿ ဝါ ယဿ ကဿစိ ဟောတူ’’တိ ဝဒတိ တေသံ န ဟောတိ, သံဃဿေဝ ဟောတိ. န ဟိ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အစ္စယဒါနံ ရုဟတိ, ဂိဟီနံ ပန ရုဟတိ. ဘိက္ခု ဟိ ဘိက္ခုနိဝိဟာရေ ကာလံ ကရောတိ, တဿ ပရိက္ခာရော ဘိက္ခူနံယေဝ ဟောတိ. ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဝိဟာရေ ကာလံ ကရောတိ, တဿာ ပရိက္ခာရော ဘိက္ခုနီနံယေဝ ဟောတိ.

๔๑๙. ในบาลีบทว่า 'ถ้าภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีทำกาละ' เป็นต้น นี้เป็นการวินิจฉัยที่นอกเหนือจากบาลี – อธิบายว่า ถ้าในบรรดาสหธรรมิก ๕ รูป รูปใดรูปหนึ่ง เมื่อกำลังจะทำกาละ กล่าวว่า 'เมื่อข้าพเจ้าล่วงลับไปแล้ว บริขารของข้าพเจ้าจงเป็นของอุปัชฌาย์' หรือ 'จงเป็นของอาจารย์' หรือ 'จงเป็นของสัทธิวิหาริก' หรือ 'จงเป็นของอันเตวาสิก' หรือ 'จงเป็นของมารดา' หรือ 'จงเป็นของบิดา' หรือ 'จงเป็นของบุคคลอื่นใดก็ตาม' บริขารนั้นย่อมไม่เป็นของอุปัชฌาย์เป็นต้นเหล่านั้น ย่อมเป็นของสงฆ์เท่านั้น. เพราะการให้เมื่อล่วงลับไปแล้วของสหธรรมิก ๕ รูป ย่อมไม่สำเร็จ แต่การให้เมื่อล่วงลับไปแล้วของคฤหัสถ์ ย่อมสำเร็จ. ถ้าภิกษุทำกาละในอารามของภิกษุณี บริขารของภิกษุนั้นย่อมเป็นของภิกษุทั้งหลายเท่านั้น. ถ้าภิกุณีทำกาละในอารามของภิกษุ บริขารของภิกษุณีนั้นย่อมเป็นของภิกษุณีทั้งหลายเท่านั้น.

---

၄၂၀. ပုရာဏမလ္လီတိ ပုရာဏေ ဂိဟိကာလေ မလ္လကဿ ဘရိယာ. ပုရိသဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိသနိမိတ္တံ, ဆိန္နံ ဝါ ဟောတု အစ္ဆိန္နံ ဝါ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ. သစေ ဧတသ္မိံ ဌာနေ ပုရိသဗျဉ္ဇနန္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဥပနိဇ္ဈာယတိ, ဒုက္ကဋံ.

๔๒๐. คำว่า 'นางมัลลีเก่า' หมายถึง ภรรยาของนักมวยในสมัยที่เป็นคฤหัสถ์. คำว่า 'เครื่องหมายแห่งบุรุษ' หมายถึง นิมิตของบุรุษ จะขาดหรือไม่ขาดก็ตาม จะปกปิดหรือไม่ปกปิดก็ตาม. ถ้ายังจิตให้เกิดขึ้นว่า 'ในที่นี้มีเครื่องหมายแห่งบุรุษ' แล้วเพ่งพินิจ ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ.

---

၄၂၁. အတ္တနော ပရိဘောဂတ္ထာယ ဒိန္နံ နာမ ယံ ‘‘တုမှေယေဝ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဒိန္နံ, တံ အညဿ ဒဒတော ဒုက္ကဋံ. အဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပန ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ အသပ္ပာယံ, သဗ္ဗံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ. စီဝရံ ဧကာဟံ ဝါ ဒွီဟံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

๔๒๑. อาหารใดที่ถวายโดยกล่าวว่า 'ขอพระคุณเจ้าทั้งหลายจงบริโภคเองเถิด' อาหารนั้น ชื่อว่าถวายเพื่อประโยชน์แก่การบริโภคของตน. ภิกษุผู้ให้อาหารนั้นแก่ผู้อื่น ย่อมเป็นอาบัติทุกกฏ. แต่พึงถือเอาส่วนยอดแล้วให้ได้. ถ้าไม่เหมาะสม ย่อมควรที่จะนำออกทั้งหมด. ถ้าเป็นจีวร ย่อมควรที่จะใช้สอย ๑ วัน หรือ ๒ วัน แล้วจึงให้. แม้ในบาตรเป็นต้น ก็มีนัยเช่นเดียวกัน.

---

ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာတိ ဟိယျော ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတမံသံ အဇ္ဇ အညသ္မိံ အနုပသမ္ပန္နေ အသတိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ဘိက္ခုနီဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတဉှိ ဘိက္ခုနီနံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ဘိက္ခုနီနံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ဘိက္ခူသု ဧသေဝ နယော.

คำว่า 'ให้ภิกษุณีรับประเคนเนื้อที่เก็บไว้ของภิกษุ' หมายถึง เนื้อที่รับประเคนแล้วเก็บไว้เมื่อวาน วันนี้เมื่อไม่มีอนุปสัมบันอื่น ภิกษุณีทั้งหลายพึงบริโภคได้ โดยให้ภิกษุทั้งหลายรับประเคนอีกครั้ง หรือให้ประเคน. เพราะอาหารที่ภิกษุทั้งหลายรับประเคนแล้ว ย่อมตั้งอยู่ในฐานะที่ภิกษุณีทั้งหลายยังไม่ได้รับประเคน. แม้อาหารที่ภิกษุณีทั้งหลายรับประเคนแล้ว ก็มีนัยเช่นเดียวกันในภิกษุทั้งหลาย.

---

၄၂၆. အာသနံ သံကသာယန္တိယော ကာလံ ဝီတိနာမေသုန္တိ အညံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ အညံ နိသီဒါပေန္တိယော ဘောဇနကာလံ အတိက္ကာမေသုံ.

๔๒๖. คำว่า 'เลื่อนอาสนะให้เคลื่อนไป ทำให้เวลาล่วงเลยไป' นั้น คือ ภิกษุณีทั้งหลายให้ภิกษุณีอื่นลุกขึ้น แล้วให้ภิกษุณีอื่นนั่ง ทำให้เวลาฉันอาหารล่วงเลยไป

---

အဋ္ဌန္နံ [Pg.131] ဘိက္ခုနီနံ ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ဧတ္ထ သစေ ပုရေ အဋ္ဌသု နိသိန္နာသု တာသံ အဗ္ဘန္တရိမာ အညာ အာဂစ္ဆတိ, သာ အတ္တနော နဝကံ ဥဋ္ဌာပေတွာ နိသီဒိတုံ လဘတိ. ယာ ပန အဋ္ဌဟိပိ နဝကတရာ, သာ သစေပိ သဋ္ဌိဝဿာ ဟောတိ, အာဂတပဋိပါဋိယာဝ နိသီဒိတုံ လဘတိ. အညတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုဍ္ဎံ န ပဋိဗာဟိတဗ္ဗန္တိ ဌပေတွာ ဘတ္တဂ္ဂံ အညသ္မိံ စတုပစ္စယဘာဇနီယဋ္ဌာနေ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အာဂတာ’’တိ ဝုဍ္ဎံ ပဋိဗာဟိတွာ ကိဉ္စိ န ဂဟေတဗ္ဗံ; ယထာဝုဍ္ဎမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ပဝါရဏာကထာ ကထိတာယေဝ.

ในคำว่า 'ภิกษุณี ๘ รูปตามลำดับพรรษา' นี้ พึงทราบวินิจฉัยดังนี้: ถ้าภิกษุณีอื่นซึ่งอยู่ภายใน (ในหมู่ภิกษุณี ๘ รูปนั้น) มาในขณะที่ภิกษุณี ๘ รูปนั่งอยู่ก่อนแล้ว ภิกษุณีนั้นย่อมได้เพื่อให้นวกะ (ภิกษุณีผู้มีพรรษาน้อยกว่า) ของตนลุกขึ้นแล้วนั่ง ส่วนภิกษุณีใดมีพรรษาน้อยกว่าภิกษุณี ๘ รูปนั้นทั้งหมด แม้ภิกษุณีนั้นจะมีพรรษา ๖๐ ก็ตาม ย่อมได้เพื่อจะนั่งตามลำดับที่มาถึงเท่านั้น คำว่า 'ในที่อื่นทั้งหมด ไม่พึงกีดกันตามลำดับพรรษา' นั้น คือ เว้นโรงฉัน ในที่แบ่งปันปัจจัย ๔ อื่น ไม่พึงถือเอาสิ่งใดโดยกีดกันภิกษุณีผู้เฒ่าว่า 'ฉันมาถึงก่อน' พึงถือเอาตามลำดับพรรษาเท่านั้น เรื่องปวารณาได้กล่าวไว้แล้ว

---

၄၂၉. ဣတ္ထိယုတ္တန္တိအာဒီဟိ သဗ္ဗယာနာနိ အနုညာတာနိ. ပါဋင်္ကိန္တိ ပဋပေါဋ္ဋလိကံ.

๔๒๙. ด้วยบทมีคำว่า 'ยานที่สตรีเทียม' เป็นต้น ยานทั้งปวงเป็นสิ่งที่ทรงอนุญาตแล้ว คำว่า 'ปาฏังคิ' คือ แคร่หามที่ทำด้วยผ้า

---

၄၃၀. ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ ဒသန္နံ အန္တရာယာနံ ယေန ကေနစိ ဝဋ္ဋတိ. ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ သာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဌိတာ ဝါ ဟောတု နိပန္နာ ဝါ ဇာဂရာ ဝါ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တာ ဝါ, ဥပသမ္ပန္နာဝ ဟောတိ. တာဝဒေဝ ဆာယာဒီနိ အာဂတာယ ဒူတဘိက္ခုနိယာ အာစိက္ခိတဗ္ဗာနိ.

๔๓๐. การอุปสมบทด้วยทูต ย่อมควรเพราะอันตรายอย่างใดอย่างหนึ่งในอันตราย ๑๐ อย่าง เมื่อกรรมวาจาสิ้นสุดลง ภิกษุณีนั้นจะยืนอยู่ จะนอนอยู่ จะตื่นอยู่ หรือจะหลับอยู่ในภิกษุณูปัสสยะ ก็เป็นผู้อุปสมบทแล้วนั่นเอง ในขณะนั้นเอง พึงบอกเงาเป็นต้นแก่ภิกษุณีผู้เป็นทูตที่มาถึงแล้ว

---

၄၃၁. ဥဒေါသိတောတိ ဘဏ္ဍသာလာ. န သမ္မတီတိ နပ္ပဟောတိ. ဥပဿယန္တိ ဃရံ. နဝကမ္မန္တိ သံဃဿတ္ထာယ ဘိက္ခုနိယာ နဝကမ္မမ္ပိ ကာတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော.

๔๓๑. คำว่า 'อุโทสิตะ' คือ โรงเก็บของ คำว่า 'ไม่พอ' คือ ไม่เพียงพอ คำว่า 'อุปัสสยะ' คือ เรือน คำว่า 'นวกรรม' มีอรรถว่า 'เราอนุญาตให้ภิกษุณีทำนวกรรมเพื่อประโยชน์แก่สงฆ์ได้'

---

၄၃၂. တဿာ ပဗ္ဗဇိတာယာတိ တဿာ ပဗ္ဗဇိတကာလေ. ယာဝ သော ဒါရကော ဝိညုတံ ပါပုဏာတီတိ ယာဝ ခါဒိတုံ ဘုဉ္ဇိတုံ နဟာယိတုဉ္စ မဏ္ဍိတုဉ္စ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သက္ကောတီတိ အတ္ထော.

๔๓๒. คำว่า 'เมื่อนางบวชแล้ว' คือ ในเวลาที่นางนั้นบวชแล้ว คำว่า 'จนกว่าเด็กนั้นจะรู้เดียงสา' มีอรรถว่า 'จนกว่าเด็กนั้นจะสามารถเคี้ยว กิน อาบน้ำ และแต่งตัวได้ด้วยตนเองตามปกติ'

---

ဌပေတွာ သာဂါရန္တိ သဟဂါရသေယျမတ္တံ ဌပေတွာ. ယထာ အညသ္မိံ ပုရိသေ; ဧဝံ ဒုတိယိကာယ ဘိက္ခုနိယာ တသ္မိံ ဒါရကေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. မာတာ ပန နဟာပေတုံ ပါယေတုံ ဘောဇေတုံ မဏ္ဍေတုံ ဥရေ ကတွာ သယိတုဉ္စ လဘတိ.

คำว่า 'เว้นการอยู่ร่วมกับคฤหัสถ์' คือ เว้นเพียงการนอนร่วมในอาวาสเดียวกัน แสดงว่า ภิกษุณีผู้เป็นสหายพึงปฏิบัติต่อเด็กนั้น เหมือนปฏิบัติต่อบุรุษอื่น ส่วนมารดา ย่อมได้เพื่ออาบน้ำให้ ดื่มนมให้ ให้อาหาร แต่งตัวให้ และนอนโดยเอาไว้บนอก

---

၄၃၄. ယဒေဝ သာ ဝိဗ္ဘန္တာတိ ယသ္မာ သာ ဝိဗ္ဘန္တာ အတ္တနော ရုစိယာ ခန္တိယာ ဩဒါတာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝတ္ထာ, တသ္မာယေဝ သာ အဘိက္ခုနီ, န သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာတိ ဒဿေတိ. သာ ပုန ဥပသမ္ပဒံ န လဘတိ.

๔๓๔. คำว่า 'เพราะภิกษุณีนั้นเป็นผู้กลับกลายไปแล้ว' แสดงว่า เพราะภิกษุณีนั้นกลับกลายไปแล้ว โดยความพอใจและความยินดีของตนเอง ได้นุ่งห่มผ้าขาวแล้ว เพราะเหตุนั้น ภิกษุณีนั้นจึงไม่เป็นภิกษุณี ไม่ใช่เพราะสละสิกขาบท ภิกษุณีนั้นย่อมไม่ได้อุปสมบทอีก

---

သာ [Pg.132] အာဂတာ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ န ကေဝလံ န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ, ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ. ဩဒါတာနိ ဂဟေတွာ ဝိဗ္ဘန္တာ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တံ လဘတိ.

คำว่า 'ภิกษุณีนั้นมาแล้ว ไม่พึงให้อุปสมบท' ไม่ใช่เพียงไม่พึงให้อุปสมบทเท่านั้น แต่ย่อมไม่ได้บรรพชาด้วย ส่วนภิกษุณีที่กลับกลายไปแล้วโดยนุ่งห่มผ้าขาว ย่อมได้เพียงบรรพชา

---

အဘိဝါဒနန္တိအာဒီသု ပုရိသာ ပါဒေ သမ္ဗာဟန္တာ ဝန္ဒန္တိ, ကေသေ ဆိန္ဒန္တိ, နခေ ဆိန္ဒန္တိ, ဝဏပဋိကမ္မံ ကရောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န သာဒိယန္တီတိ အတ္ထော. တတြေကေ အာစရိယာ ‘‘သစေ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ အဝဿုတာ ဟောန္တိ သာရတ္တာ, ယထာဝတ္ထုကမေဝ’’. ဧကေ အာစရိယာ ‘‘နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ အာစရိယဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. တံ ပမာဏံ. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သာဒိတု’’န္တိ ဟိ ဝစနေနေဝ တံ ကပ္ပိယံ.

ในบทมีคำว่า 'การไหว้' เป็นต้น มีอรรถว่า 'บุรุษทั้งหลายนวดเท้า ไหว้ ตัดผม ตัดเล็บ ทำการรักษาแผล ภิกษุณีทั้งหลายรังเกียจการกระทำทั้งหมดนั้น จึงไม่ยินดี' ในเรื่องนั้น อาจารย์บางพวกกล่าวว่า 'ถ้ามีจิตกำหนัดย้อมไปด้วยราคะ ไม่ว่าฝ่ายเดียวหรือสองฝ่าย ก็เป็นไปตามวัตถุนั้นๆ' อาจารย์บางพวกกล่าวว่า 'ในเรื่องนี้ไม่มีอาบัติ' อรรถกถาได้กล่าวไว้ว่า 'เมื่อแสดงวาทะของอาจารย์อย่างนี้แล้ว สิ่งนี้ที่ทรงอนุญาตโดยเฉพาะ ย่อมควร' คำนั้นเป็นประมาณ เพราะพระดำรัสว่า 'ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ยินดี' สิ่งนั้นจึงเป็นกัปปิยะ

---

၄၃၅. ပလ္လင်္ကေန နိသီဒန္တီတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒန္တိ. အဍ္ဎပလ္လင်္ကန္တိ ဧကံ ပါဒံ အာဘုဇိတွာ ကတပလ္လင်္ကံ. ဟေဋ္ဌာ ဝိဝဋေ ဥပရိ ပဋိစ္ဆန္နေတိ ဧတ္ထ သစေ ကူပေါ ခတော ဟောတိ, ဥပရိ ပန ပဒရမတ္တမေဝ သဗ္ဗဒိသာသု ပညာယတိ, ဧဝရူပေပိ ဝဋ္ဋတိ.

๔๓๕. คำว่า 'นั่งขัดสมาธิ' คือ นั่งโดยขัดสมาธิ คำว่า 'อัฑฒปัลลังก์' คือ การนั่งขัดสมาธิครึ่งเดียวโดยงอเท้าข้างหนึ่ง ในคำว่า 'ข้างล่างเปิด ข้างบนปิด' นี้ ถ้าหลุมส้วมถูกขุดไว้ แต่ข้างบนมีเพียงแผ่นไม้ปรากฏอยู่ทุกทิศทาง แม้ในส้วมเช่นนี้ก็ควร

---

၄၃၆. ကုက္ကုသံ မတ္တိကန္တိ ကုဏ္ဍကဉ္စေဝ မတ္တိကဉ္စ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

๔๓๖. คำว่า 'กุกกุสและดิน' คือ รำและดิน ส่วนที่เหลือในขันธกะนี้เป็นสิ่งที่ชัดเจนแล้ว

---

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပဒါနုဇာနနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องการอนุญาตให้อุปสมบทภิกษุณี จบแล้ว

---

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาภิกขุนีขันธกะ จบแล้ว

---

၁၁. ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကံ

๑๑. ปัญจสติกขันธกะ

---

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပဒကထာ

เรื่องสิกขาบทเล็กน้อยและน้อยที่สุด

---

၄၄၁. ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကေ [Pg.133] – စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနီတိ ဧဝမာဒိ ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ အပရိစ္စဇိတွာ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝဒဿနတ္ထံ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝေါ သမဏာနန္တိ ဣဒံ သမဏာနံ. ပဒပူရဏမတ္တေ ဝေါကာရော.

๔๔๑. ในปัญจสติกขันธกะ – คำว่า 'เว้นปาราชิก ๔ ที่เหลือเป็นสิกขาบทเล็กน้อยและน้อยที่สุด' เป็นต้น กล่าวโดยปริยายเพื่อแสดงว่าพึงรวบรวมสิกขาบททั้งหมดโดยไม่ละทิ้งแม้สิกขาบทเดียว คำว่า 'สิ่งนี้ของสมณะทั้งหลาย' คือ สิ่งนี้เป็นของสมณะทั้งหลาย อักษร 'โว' เป็นเพียงนิบาตที่ใช้เติมบทให้เต็ม

---

၄၄၃. ဣဒမ္ပိ တေ အာဝုသော အာနန္ဒ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ဣဒံ တယာ ဒုဋ္ဌု ကတ’’န္တိ ကေဝလံ ဂရဟန္တေဟိ ထေရေဟိ ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ တေ အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနန္တိ. ဣဒါနေဝ စေတံ အနုဿာဝိတံ – ‘‘သံဃော အပညတ္တံ န ပညပေတိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒတီ’’တိ. ဒေသေဟိ တံ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒမ္ပိ စ ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဒုဋ္ဌု မယာ ကတ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိဇာနာဟိ, တံ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န အာပတ္တိဒေသနံ. ထေရော ပန ယသ္မာ အသတိယာ န ပုစ္ဆိ န အနာဒရေန, တသ္မာ တတ္ထ ဒုဋ္ဌုကတဘာဝမ္ပိ အသလ္လက္ခေန္တော ‘‘နာဟံ တံ ဒုက္ကဋံ ပဿာမီ’’တိ ဝတွာ ထေရေသု ဂါရဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာယသ္မန္တာနံ သန္ဓာယ ဒေသေမိ တံ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အာဟ. ယထာ တုမှေ ဝဒထ, တထာ ပဋိဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧသေဝ နယော အဝသေသေသု စတူသု ဌာနေသု. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ နိဒါနဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တံ.

๔๔๓. คำว่า 'ดูก่อนท่านอานนท์ แม้สิ่งนี้ก็เป็นทุกกฏของท่าน' เป็นคำที่พระเถระทั้งหลายผู้ประสงค์จะตำหนิกล่าวไว้เท่านั้น ไม่ได้กล่าวหมายถึงอาบัติ เพราะพระเถระเหล่านั้นมิใช่ไม่รู้อาบัติและอนาบัติ และสิ่งนี้ก็ได้ประกาศให้ทราบแล้วในบัดนี้ว่า 'สงฆ์ไม่บัญญัติสิ่งที่ยังไม่บัญญัติ ไม่ถอนสิ่งที่บัญญัติแล้ว' และคำว่า 'ท่านจงแสดงทุกกฏนั้น' นี้ ก็กล่าวหมายถึงการรับสารภาพว่า 'ใช่ครับ ท่านผู้เจริญ ผมทำไม่ดีแล้ว' ไม่ได้หมายถึงการแสดงอาบัติ ส่วนพระเถระ (พระอานนท์) เพราะไม่ได้ถามด้วยความไม่ตั้งใจ ไม่ได้ถามด้วยความไม่เคารพ เพราะเหตุนั้น จึงไม่ใส่ใจถึงความเป็นทุกกฏในเรื่องนั้น กล่าวว่า 'ผมไม่เห็นทุกกฏนั้น' แล้วแสดงความเคารพต่อพระเถระทั้งหลาย จึงกล่าวว่า 'อนึ่ง ผมจะแสดงทุกกฏนั้นโดยอาศัยความเชื่อของท่านทั้งหลาย' มีอรรถว่า 'ผมรับสารภาพตามที่ท่านทั้งหลายกล่าว' ในฐานะที่เหลือ ๔ แห่งก็มีนัยนี้เหมือนกัน ส่วนที่เหลือที่ควรกล่าวในปัญจสติกขันธกะนี้ ได้กล่าวไว้ในอรรถกถานิทานแล้ว

---

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပဒကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องสิกขาบทเล็กน้อยและน้อยที่สุด จบแล้ว

---

ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

อรรถกถาปัญจสติกขันธกะ จบแล้ว

---

၁၂. သတ္တသတိကက္ခန္ဓကံ

๑๒. สัตตสติกขันธกะ

---

ဒသဝတ္ထုကထာ

เรื่องวัตถุ ๑๐ อย่าง

---

၄၄၆. သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ [Pg.134] – ဘိက္ခဂ္ဂေနာတိ ဘိက္ခုအဂ္ဂေန, ဘိက္ခူ ဂဏေတွာ တတ္တကေ ပဋိဝီသေ ဌပေသုန္တိ အတ္ထော. မဟိယာတိ ဟိမပါတသမယေ ဟိမဝလာဟကာ.

๔๔๖. ในสัตตสติกขันธกะ – คำว่า 'ภิกขัคเคน' มีอรรถว่า 'ด้วยส่วนของภิกษุ' คือ 'นับภิกษุแล้วจัดส่วนเท่าจำนวนนั้นไว้' คำว่า 'มหิยา' คือ เมฆหิมะในเวลาหิมะตก

---

၄၄၇. အဝိဇ္ဇာနိဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာပဋိစ္ဆန္နာ. ပေါသာတိ ပုရိသာ. ပိယရူပံ အဘိနန္ဒန္တိ ပတ္ထေန္တီတိ ပိယရူပါဘိနန္ဒိနော. အဝိဒ္ဒသူတိ အဝိဇာနန္တာ. ရာဂရဇေဟိ သရဇာ. မဂသဒိသာတိ မဂါ. သဟ နေတ္တိယာတိ သနေတ္တိကာ. ဝဍ္ဎေန္တိ ကဋသိန္တိ ပုနပ္ပုနံ ကဠေဝရံ နိက္ခိပမာနာ ဘူမိံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဧဝံ ဝဍ္ဎေန္တာဝ ဃောရံ အာဒိယန္တိ ပုနဗ္ဘဝံ.

๔๔๗. คำว่า อวิชชานิวุฏา หมายถึง ผู้ถูกอวิชชาปกปิดแล้ว. คำว่า โปสา หมายถึง บุรุษทั้งหลาย. คำว่า ปิยรูปํ อภินนฺทนฺติ ปตฺเถนฺตีติ ปิยรูปาภินนฺทิโน หมายถึง ย่อมยินดี ย่อมปรารถนาซึ่งอารมณ์อันเป็นที่รัก เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ปิยรูปาภินันทิโน. คำว่า อวิททสู หมายถึง ผู้ไม่รู้. คำว่า ราครเชหิ สรชา หมายถึง ผู้มีธุลีด้วยธุลีคือราคะ. คำว่า มคสทิสาติ มคา หมายถึง เหมือนเนื้อ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า มคา. คำว่า สห เนตติยาติ สเนตติกา หมายถึง เป็นไปพร้อมด้วยตัณหาอันนำไปสู่ภพ เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า สเนตติกะ. คำว่า วฑฺเฒนฺติ กฏสึ หมายถึง ย่อมเพิ่มพูนป่าช้า โดยทิ้งร่างกายลงบ่อยๆ. ย่อมยึดถือภพใหม่ที่ร้ายกาจ โดยเพิ่มพูนอยู่อย่างนี้.

---

၄၅၄. ပါပကံ နော အာဝုသော ကတန္တိ အာဝုသော အမှေဟိ ပါပကံ ကတန္တိ အတ္ထော.

๔๕๔. คำว่า ปาปกํ โน อาวุโส กตํ หมายถึง ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สิ่งไม่ดีอันพวกเรากระทำแล้ว ดังนี้เป็นอรรถ.

---

၄၅၅. ကတမေန တွံ ဘူမိ ဝိဟာရေနာတိ ဧတ္ထ ဘူမီတိ ပိယဝစနမေတံ. ပိယံ ဝတ္တုကာမော ကိရ အာယသ္မာ သဗ္ဗကာမီ နဝကေ ဘိက္ခူ ဧဝံ အာမန္တေတိ. ကုလ္လကဝိဟာရေနာတိ ဥတ္တာနဝိဟာရေန.

๔๕๕. ในคำว่า กตเมน ตฺวํ ภูมิ วิหาเรน (ท่านผู้เจริญ ท่านอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไร) คำว่า ภูมิ นี้เป็นคำที่ใช้เรียกผู้เป็นที่รัก. ได้ยินว่า ท่านพระสัพพกามีมีความประสงค์จะกล่าวคำอันเป็นที่รัก จึงเรียกภิกษุใหม่ทั้งหลายอย่างนี้. คำว่า กุลลกวิหาเรน หมายถึง ด้วยวิหารธรรมอันเปิดเผย.

---

၄၅၇. သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေတိ ကထံ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ? တတြ ဟိ ‘‘သန္နိဓိ နာမ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ အပရဇ္ဇူ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘သန္နိဓိကာရကေ အသန္နိဓိကာရကသညီ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ အာပတ္တိံ ဝဒန္တေန ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. တတြေကေ မညန္တိ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ, ဣဒဉ္စ လောဏံ နာမ ယာဝဇီဝိကတ္တာ သန္နိဓိဘာဝံ နာပဇ္ဇတိ. ယမ္ပိ အလောဏကံ အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ, တသ္မာ ‘‘‘ယာဝကာလိကေန, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ ကပ္ပတိ, ဝိကာလေ န ကပ္ပတီ’တိ ဝစနတော ဒုက္ကဋေနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘တုမှာကံ မတေန ဒုက္ကဋေနပိ န ဘဝိတဗ္ဗံ, န ဟိ ဧတ္ထ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ, ယာဝကာလိကမေဝ [Pg.135] တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ, န စ တံ ဝိကာလေ ပရိဘုတ္တံ. ယဒိ ဝါ ‘‘ဝိကာလေ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝစနေန တုမှေ ဒုက္ကဋံ မညေထ, ယာဝဇီဝိကမိဿံ ယာဝကာလိကံ ဝိကာလေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဝိကာလဘောဇနပါစိတ္တိယံ န ဘဝေယျ. တသ္မာ န ဗျဉ္ဇနမတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ, အတ္ထော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော.

๔๕๗. ในคำว่า สุตตวิภังค์ที่สาวัตถี (พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์) อาบัติถูกห้ามไว้ในสุตตวิภังค์อย่างไร? คำตอบคือ ในสุตตวิภังค์นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘สันนิธิชื่อว่าของที่รับในวันนี้แล้วเก็บไว้ถึงวันรุ่งขึ้น’ แล้วตรัสอาบัติอีกว่า ‘ภิกษุใดมีสัญญาว่าของที่เก็บไว้ไม่ใช่ของที่เก็บไว้แล้วฉันของขบเคี้ยวหรือของฉัน อาบัติปาจิตตีย์’ ดังนี้ จึงเป็นอันทรงห้ามไว้. อาจารย์บางพวกในที่นั้นเห็นว่า ‘ภิกษุใดเก็บของขบเคี้ยวหรือของฉันไว้’ ดังนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้ว และเกลือนี้ชื่อว่ายาวชีวิก เพราะความเป็นยาวชีวิก ย่อมไม่ถึงความเป็นสันนิธิ. อามิสใดที่ไม่มีเกลือ ภิกษุรับแล้วฉันพร้อมกับเกลือนั้น อามิสนั้นก็เป็นของที่รับในวันนั้นเอง เพราะฉะนั้น ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ยาวชีวิกที่รับในวันนั้นร่วมกับยาวกาลิก ควรในกาล ไม่ควรในวิกาล’ ด้วยพระดำรัสนี้ พึงเป็นอาบัติทุกกฏในเรื่องนี้. พึงกล่าวแก่ท่านเหล่านั้นว่า ‘ตามความเห็นของท่าน แม้อาบัติทุกกฏก็ไม่พึงมี เพราะในเรื่องนี้ยาวชีวิกไม่ใช่ของที่รับในวันนั้น ยาวกาลิกต่างหากที่รับในวันนั้น และของนั้นก็ไม่ได้ฉันในวิกาล. หรือถ้าท่านทั้งหลายสำคัญว่าอาบัติทุกกฏด้วยพระดำรัสว่า ‘ไม่ควรในวิกาล’ อาบัติปาจิตตีย์ในวิกาลโภชนะก็ไม่พึงมีแก่ภิกษุผู้ฉันยาวกาลิกที่ผสมกับยาวชีวิกในวิกาล. เพราะฉะนั้น ไม่พึงถือเอาเพียงพยัญชนะ พึงพิจารณาอรรถ.’

---

အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယာဝကာလိကေန ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယဒိ သမ္ဘိန္နရသံ ဟောတိ, ယာဝကာလိကဂတိကမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဝိကာလေ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ’’တိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ကာလေ ကပ္ပတိ, ဝိကာလေ န ကပ္ပတိ. န ဣဓ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဝစနမတ္တေနေတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ. ယထေဝ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကေန သမ္ဘိန္နရသံ ဝိကာလေ န ကပ္ပတိ, ဝိကာလဘောဇနပါစိတ္တိယာဝဟံ ဟောတိ. ဧဝံ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ အပရဇ္ဇု ယာဝကာလိကေန သမ္ဘိန္နရသံ န ကပ္ပတိ, သန္နိဓိဘောဇနပါစိတ္တိယာဝဟံ ဟောတိ. တံ ‘‘သန္နိဓိကတံ ဣဒ’’န္တိ အဇာနန္တောပိ န မုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သန္နိဓိကာရကေ အသန္နိဓိကာရကသညီ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ. တသ္မာ ‘‘ကတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ ဣမိဿာ ပုစ္ဆာယ ‘‘ပရိသုဒ္ဓမိဒံ ဗျာကရဏံ သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ’’တိ.

อรรถในเรื่องนี้คือ ถ้ายาวชีวิกที่รับในวันนั้นร่วมกับยาวกาลิกมีรสผสมกัน ย่อมมีส่วนเปรียบด้วยยาวกาลิกนั่นเอง. เพราะฉะนั้น ด้วยสิกขาบทว่า ‘ภิกษุใดฉันของขบเคี้ยวหรือของฉันในวิกาล’ จึงควรในกาล ไม่ควรในวิกาล. ในที่นี้เพียงคำว่า ‘ไม่ควร’ ไม่ได้หมายความว่ามีอาบัติทุกกฏ. เหมือนอย่างที่ยาวชีวิกที่รับในวันนั้นร่วมกับยาวกาลิกมีรสผสมกัน ไม่ควรในวิกาล และนำมาซึ่งอาบัติปาจิตตีย์ในวิกาลโภชนะฉันใด. ยาวชีวิกที่รับในวันนี้ แม้ในวันรุ่งขึ้นเมื่อมีรสผสมกับยาวกาลิก ก็ไม่ควร และนำมาซึ่งอาบัติปาจิตตีย์ในสันนิธิโภชนะฉันนั้น. แม้ไม่รู้ว่า ‘นี่เป็นของที่เก็บไว้’ ก็ไม่พ้นจากอาบัติ. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระสูตรนี้ไว้ว่า ‘ภิกษุมีสัญญาว่าของที่เก็บไว้ไม่ใช่ของที่เก็บไว้แล้วฉันของขบเคี้ยวหรือของฉัน อาบัติปาจิตตีย์’. เพราะฉะนั้น คำตอบของคำถามที่ว่า ‘ถูกห้ามไว้ที่ไหน’ คือ ‘ในสุตตวิภังค์ที่สาวัตถี’ นี้เป็นคำตอบที่บริสุทธิ์.

---

ရာဇဂဟေ ဥပေါသထသံယုတ္တေတိ ဣဒံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဒွေ ဥပေါသထာဂါရာနိ သမ္မန္နိတဗ္ဗာနိ; ယော သမ္မန္နေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိနယာတိသာရေ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘န ဘိက္ခဝေ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဒွေ ဥပေါသထာဂါရာနိ သမ္မန္နိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧတဿ ဝိနယဿ အတိသာရေ ဒုက္ကဋံ. စမ္ပေယျကေ ဝိနယဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဣဒံ ‘‘အဓမ္မေန စေ ဘိက္ခဝေ ဝဂ္ဂကမ္မံ, အကမ္မံ န စ ကရဏီယ’’န္တိ ဧဝမာဒိံ ကတွာ စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ အာဂတံ ဝိနယဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

คำว่า ราชคเห อุโปสถสังยุตเต นี้ พระเถระสัพพกามีกล่าวโดยมุ่งหมายพระบาลีนี้ว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงสมมติอุโบสถาคารสองแห่งในอาวาสเดียวกัน ภิกษุใดสมมติ พึงมีอาบัติทุกกฏ’. คำว่า วินยาติสาเร ทุกกฏํ หมายถึง อาบัติทุกกฏเพราะล่วงเกินพระวินัยนี้ว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไม่พึงสมมติอุโบสถาคารสองแห่งในอาวาสเดียวกัน’. คำว่า จัมเปยยเก วินยวัตถุสมิง นี้ พระเถระสัพพกามีกล่าวโดยมุ่งหมายวินัยวัตถุที่มาในจัมเปยยขันธกะ โดยมีคำว่า ‘ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้ากรรมเป็นพวกพ้องโดยไม่ชอบธรรม เป็นอกรรม ไม่พึงกระทำ’ เป็นต้น.

---

ဧကစ္စော ကပ္ပတီတိ ဣဒံ ဓမ္မိကံ အာစိဏ္ဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဆေဒနကေ ပါစိတ္တိယန္တိ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ ဟိ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ အာဂတံ, တသ္မာ ဒွိန္နံ သုဂတဝိဒတ္ထီနံ ဥပရိ ဒသာယေဝ ဝိဒတ္ထိမတ္တာ လဗ္ဘတိ. ဒသာယ ဝိနာ တံ ပမာဏံ ကရောန္တဿ ဣဒံ အာဂတမေဝ ဟောတိ – ‘‘တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. တသ္မာ ‘‘ကိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဆေဒနကေ [Pg.136] ပါစိတ္တိယ’’န္တိ အာဟ. ဆေဒနကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

คำว่า เอกัจโจ กัปปติ นี้ พระเถระสัพพกามีกล่าวโดยมุ่งหมายจารีตอันชอบด้วยธรรม. คำว่า เฉทนเก ปาจิตติยํ (อาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องตัดออก) เพราะในสุตตวิภังค์มีมาว่า ‘นิสีทนะชื่อว่ามีชาย’ เพราะฉะนั้น ชายเท่านั้นที่อยู่เหนือสองคืบพระสุคต พึงได้ประมาณหนึ่งคืบ. อาบัติปาจิตตีย์นี้ย่อมมาโดยตรงแก่ภิกษุผู้ทำประมาณนั้นโดยไม่มีชาย คือ ‘อาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องตัดออกแก่ภิกษุผู้ล่วงเกินประมาณนั้น’ ย่อมมาโดยตรง. เพราะฉะนั้น เมื่อถูกถามว่า ‘ต้องอะไร’ พระเถระจึงกล่าวว่า ‘อาบัติปาจิตตีย์ที่ต้องตัดออก’. หมายความว่า ย่อมต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ตรัสไว้ในเฉทนกสิกขาบท. ส่วนที่เหลือในทุกแห่งย่อมชัดเจน.

---

ဒသဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ.

เรื่องวัตถุ ๑๐ จบแล้ว.

---

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

ในสมันตปาสาทิกา อรรถกถาพระวินัย

---

သတ္တသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

การพรรณนาสัตตสติกขันธกะจบแล้ว.

---

ဒွိဝဂ္ဂသင်္ဂဟာ ဝုတ္တာ, ဒွါဝီသတိပဘေဒနာ;

ခန္ဓကာ သာသနေ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခပ္ပဟာယိနော.

ขันธกะทั้งหลายที่กล่าวไว้แล้ว สงเคราะห์ด้วย ๒ วรรค มีความจำแนก ๒๒ อย่าง เป็นเครื่องละทุกข์อันเกิดจากขันธ์ ๕ ในพระศาสนา.

---

ယာ တေသံ ဝဏ္ဏနာ ဧသာ, အန္တရာယံ ဝိနာ ယထာ;

သိဒ္ဓါ သိဇ္ဈန္တု ကလျာဏာ, ဧဝံ အာသာပိ ပါဏိနန္တိ.

คำพรรณนาใดของพระบาลี อรรถกถา และฎีกาเหล่านั้น คำพรรณนานั้นสำเร็จแล้วโดยปราศจากอันตรายฉันใด ขอความปรารถนาอันดีงามทั้งปวงของสัตว์ทั้งหลายจงสำเร็จฉันนั้นเถิด.

---

စူဠဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

จูฬวรรคอรรถกถาจบแล้ว.